దీక్షాభూమి

దీక్షాభూమి , భారతదేశంలోని మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలోని నాగ్‌పూర్ నగరంలో ఉన్న నవయాన బౌద్ధమతానికి చెందిన ఒక పవిత్ర స్మారక చిహ్నం; ఇక్కడ బి. ఆర్. అంబేద్కర్ తన సుమారు 400,000 మంది అనుచరులతో, వీరిలో ప్రధానంగా దళితులు ఉన్నారు, 1956 అక్టోబర్ 14న అశోక విజయదశమి నాడు బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించారు. భారతదేశంలో బౌద్ధమత పునరుజ్జీవనంలో అంబేద్కర్ కీలక పాత్ర పోషించారు  బౌద్ధమతంలోకి అనేక సామూహిక మత మార్పిడులకు స్ఫూర్తినిచ్చారు. 

మహారాష్ట్రలోని నాగ్‌పూర్‌లో ఉన్న దీక్షాభూమి , ఒక పవిత్ర స్థలంగా, సామాజిక విప్లవానికి ప్రేరణాభూమిగా (స్ఫూర్తిదాయక భూమి) పరిగణించబడుతుంది. ఇది నాస్తికవాదాన్ని అనుసరిస్తూ, వర్గ సంఘర్షణలు, వివక్ష, అసమానతలకు వ్యతిరేకంగా సామాజిక చర్యలకు పునాది వేసింది. అంతేకాకుండా, ఇది భారతదేశంలో అంబేద్కర్ బౌద్ధమతానికి మొదటి పుణ్యక్షేత్రం కూడా. ప్రతి సంవత్సరం లక్షలాది మంది యాత్రికులు దీక్షాభూమిని సందర్శిస్తారు, ముఖ్యంగా ధమ్మ చక్ర ప్రవర్తన్ దినం అంటే సమ్రాట్ అశోక విజయదశమి ("సామూహిక మత మార్పిడి వేడుక రోజు"), అక్టోబర్ 14న, బి. ఆర్. అంబేద్కర్ ఇక్కడే బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించి, మతం మారిన స్మారక దినోత్సవం నాడు. బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించడమే ఆయన చివరి మతపరమైన చర్య బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించడం, భారతదేశాన్ని బౌద్ధ దేశంగా ప్రబుద్ధ భారత్‌గా మార్చాలని భావించారు నేడు, ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద స్థూపం ఈ ప్రదేశంలో అతని జ్ఞాపకార్థం నిర్మించబడింది.  

నాగవంశీ వంశానికి చెందిన మెజారిటీ ప్రజలు మనుగడ సాగించిన  బుద్ధుని బోధనలను బలంగా అనుసరించిన పురాతన ప్రదేశమైన నాగభూమి ఇప్పుడు భారతదేశంలోని ప్రజాస్వామ్య గణతంత్ర రాష్ట్రమైన మహారాష్ట్ర ఉంది.  

*[[దీక్ష]]* అంటే అక్షరాలా 'ఆజ్ఞాపించే చర్య' *భూమి* అంటే 'భూమి' అని అర్థం. *దీక్షాభూమి* అంటే ప్రజలు బౌద్ధులుగా నియమించబడిన ప్రదేశం. ఒకే చోట జరిగిన ఈ మత సామూహిక మార్పిడి చరిత్రలో మొట్టమొదటిది. అంబేద్కర్ జీవితంలో గొప్ప ప్రాముఖ్యత కలిగిన రెండు ప్రదేశాలలో దీక్షాభూమి ఒకటి, మరొకటి ముంబై చైత్య భూమి.  

## చరిత్ర
డాక్టర్ అంబేద్కర్ 1935లో తాను హిందువుగా జన్మించినప్పటికీ, తాను ఒకరిగా చనిపోనని ప్రకటించాడు, కుల వ్యవస్థ విడిచిపెట్టడానికి మతమార్పిడే పరిష్కారం. ఈ ప్రకటన తర్వాత ప్రపంచంలోని అన్ని ప్రధాన మతాల సిద్ధాంతాలను విస్తృతంగా,  సమగ్రంగా అధ్యయనం చేసిన తరువాత, డాక్టర్ అంబేద్కర్ తనకు తన అనుచరులకు బౌద్ధమతాన్ని ఎంచుకున్నారు.

1956 లో బౌద్ధమతం 2,550 సంవత్సరాల వయస్సు, కాబట్టి ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా బౌద్ధ మత ప్రపంచానికి వేడుకగా గుర్తించదగిన సంవత్సరం  14 అక్టోబర్ గొప్ప భారతీయ బౌద్ధ చక్రవర్తి అశోక చక్రవర్తి మార్పిడి సాంప్రదాయ తేదీ  ఈ రోజును అశోక్ విజయ దశమిగా జరుపుకుంటారు. అతను తన మతమార్పిడి వేడుకకు నాగ్‌పూర్‌ ఎంచుకున్నాడు, ఎందుకంటే ఆ సందర్భంగా తన ప్రసంగంలో వివరించాడు, ఎందుకంటే నాగ్‌పూర్‌ బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించిన 'నాగ్' ప్రజల మాతృభూమి, దాని ప్రారంభ కాలంలో గొప్ప ప్రయత్నాలతో మద్దతు ఇచ్చి, భారతదేశం అంతటా ప్రచారం చేసింది. ఈ వేడుక కోసం నాగ్‌పూర్‌లోని రామదాస్‌పేత్ ప్రాంతానికి సమీపంలో ఉన్న మైదానాన్ని ఎంపిక చేశారు.

1956 అక్టోబరు 14న, డాక్టర్ అంబేద్కర్  అతని భార్య కుషినగర్ నుండి బర్మీస్ సన్యాసి మహాస్తవీర్ చంద్రమణి నుండి మూడు ఆభరణాలు, ఐదు సూత్రాల ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. డాక్టర్ అంబేద్కర్ అప్పుడు తన వేలాది మంది అనుచరులకు మూడు ఆభరణాలు, ఐదు సూత్రాలు  22 ప్రమాణాలు చేశారు. ఈ విధంగా, నాగ్‌పూర్‌ నియో బౌద్ధ ఉద్యమానికి జన్మస్థలం అయింది.

*దీక్ష* కార్యక్రమం జరిగిన ఒకటిన్నర నెలల తరువాత 1956 డిసెంబర్ 6న డాక్టర్ అంబేద్కర్ మరణించారు. అయితే, ఈ ఆచారబద్ధమైన మార్పిడి అతని మరణం తరువాత కొనసాగింది, మార్చి 1959 నాటికి 15-20 మిలియన్లను మార్చింది. ఆయన మరణం తరువాత దీక్షాభూమి నిర్వహణ కోసం 'డాక్టర్ బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్ దీక్షాభూమి స్మారక్ సమితి' (డాక్టర్ బాబాసాహేబ్ అంబేద్కర్ దీక్షాభూమి స్మారక కమిటీ) ఏర్పాటు చేయబడింది. ఆ వేడుకకు స్మారక చిహ్నంగా, ప్రజలను బౌద్ధమతంలోకి సామూహికంగా మార్చడానికి ఆ ప్రదేశంలో ఒక స్థూపాన్ని నిర్మించాలని కమిటీ నిర్ణయించింది. ఆర్య భదాంత్ సురాయ్ ససాయ్ నాగ్‌పూర్‌లోని డాక్టర్ బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్ దీక్షాభూమి స్మారక కమిటీకి అధ్యక్షుడు.

## ఆర్కిటెక్చర్

### నిర్మాణం
దీక్షభూమి నగరంలో నాలుగు ఎకరాల గణనీయమైన భూమిలో విస్తరించి ఉంది. ఈ స్థూపాన్ని వాస్తుశిల్పి షియో డాన్ మాల్ రూపొందించారు. 1968లో, సన్యాసుల నివాస గృహాలతో నిర్మాణం ప్రారంభమైంది, తరువాత పి/జి కళాశాలలో నిర్మించబడింది. ఈ స్థూపం నిర్మాణం 1978 జూలైలో ప్రారంభమైంది, కానీ పూర్తి కావడానికి చాలా సమయం పట్టింది. ఈ స్థూపాన్ని 2001 డిసెంబర్ 18న భారత రాష్ట్రపతి కె. ఆర్. నారాయణన్ ప్రారంభించారు.

### స్థూపం
ఇది సాంచి ద్వారాన్ని పోలి ఉండే ద్వారాలతో రెండు అంతస్తుల అర్ధగోళ భవనాలను కలిగి ఉంది. ప్రతి అంతస్తులో ఐదు వేల మంది సన్యాసులు ఉండగలరు. దీక్షాభూమి వద్ద ఉన్న స్థూపం రూపకల్పన ప్రపంచ ప్రఖ్యాత సాంచి స్థూపం  వాస్తుశిల్పం ఆధారంగా రూపొందించబడింది. కానీ సాంచి స్థూపానికి భిన్నంగా, దీక్షాభూమి స్థూపం లోపల పూర్తిగా ఖాళీగా ఉంది.  ఇది ప్రపంచంలోని అన్ని బౌద్ధ స్థూపాలలో అతిపెద్ద బోలు స్థూపం. లోపలి వృత్తాకార హాలు 4000 చదరపు అడుగుల విస్తీర్ణంలో ఉంది, దాని నిర్మాణంలో గ్రానైట్, పాలరాయి  ధోల్పూర్ ఇసుకరాయి ఉపయోగించబడ్డాయి.

నేల అంతస్తులో, 211 x 211 అడుగుల పెద్ద చదరపు హాలు ఉంది. ఈ మందిరం మధ్యలో బుద్ధుడి చిత్రం ఉంచబడింది. ఈ చిత్రాన్ని నాగ్‌పూర్‌ విశ్వవిద్యాలయం చదువుతున్న థాయ్ విద్యార్థులు దీక్షభూమికి విరాళంగా ఇచ్చారు. గౌతమ బుద్ధుడు, అంబేద్కర్ జీవితాల్లో జరిగిన సంఘటనల లైబ్రరీ, ఫోటో ఎగ్జిబిషన్ ఉన్నాయి.

హాలు పైన, ఒక బోలు గోపురం ఉంది. ఈ గోపురం చుట్టూ వరండ ఉంది. నాలుగు వైపులా ఫౌంటైన్లు ఉంచబడ్డాయి. గోపురం పైన, ఒక చిన్న స్లాబ్  ఒక చిన్న అలంకార గొడుగు ఉన్నాయి. ఈ స్థూపానికి నాలుగు దిశలకు ఎదురుగా తలుపులు ఉన్నాయి. అశోక చక్రాలు, గుర్రాలు, ఏనుగులు, సింహాల విగ్రహాలతో అలంకరించబడిన పెద్ద వంపులలో తలుపులు తెరుచుకుంటాయి.

స్థూపం చుట్టూ నాగ్‌పూర్ ఇంప్రూవ్‌మెంట్ ట్రస్ట్ నిర్వహించే తోట ఉంది. స్థూపం ముందు అంబేద్కర్ విగ్రహాలు, గౌతమ బుద్ధుడి చిత్రాలు ఉన్నాయి.

### విహార్, బోధి చెట్టు
స్థూపం ముందు, కుడి వైపున, బుద్ధుడి కాంస్య చిత్రంతో బుద్ధ విహారు ఉంది.

విహారంతో పాటు, బోధివృక్షం కూడా ఉందిః ఒక పవిత్ర అత్తి చెట్టు. శ్రీలంక అనురాధపుర బోధి చెట్టు యొక్క మూడు కొమ్మల నుండి ఈ బోధి చెట్టును దీక్షాభూమి వద్ద నాటారు. బుద్ధుని జ్ఞానోదయం యొక్క స్మారక చిహ్నంగా భదాంత్ ఆనంద్ కౌసల్యన్ శ్రీలంక నుండి ఈ శాఖలను తీసుకువచ్చాడు.

## పర్యాటకం
దీక్షా భూమి అంబేద్కర్ స్మారక చిహ్నాన్ని కలిగి ఉంది  మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం దీనిని ఎ-తరగతి పర్యాటక  తీర్థయాత్ర ప్రదేశంగా వర్గీకరించింది. దీక్షాభూమి దాని నిర్మాణ సౌందర్యానికి  చారిత్రక ప్రాముఖ్యతకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది భారతదేశంలోని ప్రధాన పర్యాటక కేంద్రాలలో ఒకటి . ప్రతి సంవత్సరం, వేలాది మంది పర్యాటకులు దీక్షభూమిని సందర్శిస్తారు, ముఖ్యంగా మార్పిడి వేడుక వార్షికోత్సవం సందర్భంగా. ధమ్మ చక్ర ప్రవర్తన దినాన, దీక్షభూమిలో అంబేద్కర్, అంబేద్కర్ ఉద్యమం  బుద్ధ పాటల వేలాది కాంపాక్ట్ క్యాసెట్లు విక్రయించబడతాయి. వివిధ భాషలలో కొన్ని కోట్ల రూపాయల పుస్తకాలు ఒకే రోజులో అమ్ముడవుతాయి, ఇది దీక్షభూమిని ప్రపంచంలో ఒక ప్రత్యేకమైన ప్రదేశంగా చేస్తుంది.

విదేశీ పర్యాటకులు ప్రధానంగా జపాన్, థాయిలాండ్ వంటి బౌద్ధ దేశాల నుండి వస్తారు. 

## సాహిత్యం

* *లోకరాజ్య* ప్రత్యేక సంచిక, ప్రభుత్వ ప్రచురణ. 1956 సిల్వర్ జూబ్లీ వేడుకలో మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం.
* దీక్ష, 2005 అక్టోబరులో *రోజువారీ సకాల్* ప్రత్యేక సంచిక
* "దేశ విభజనను దృష్టిలో ఉంచుకుని దేశం మొత్తం దేశాన్ని శాసిస్తుంది.

## మూలాలు

వర్గం:బౌద్ధ ఆలయాలు
వర్గం:భారతదేశంలో బౌద్ధ ఆరామాలు
వర్గం:భారతదేశంలో బౌద్ధ దేవాలయాలు