భీమ రథం

**భీమరథం,** అనేది, తమిళనాడు రాష్ట్రంలోని చెంగల్పట్టు జిల్లా, బంగాళాఖాతం కోరమండల్ తీరాన మహాబలిపురం వద్ద ఉన్న పంచ రథాలు సముదాయంలో ఉన్న ఒక స్మారక చిహ్నం. ఇది భారతీయ ఏకరాతి శిల్పకళా నిర్మాణానికి ఒక ఉదాహరణ. 7వ శతాబ్దం చివరినాటిది. ఇది పల్లవ రాజ్యానికి చెందిన రాజు  మొదటి మహేంద్రవర్మన్ , అతని కుమారుడు మొదటి నరసింహవర్మన్  (సా. శ. 630–680; మమల్ల లేదా "గొప్ప యోధుడు" అని కూడా పిలుస్తారు) పాలనకు ఆపాదించబడింది. ఈ మొత్తం సముదాయం భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ ఆధ్వర్యంలో ఉంది. 1984 నుండి యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా నియమించబడిన మహాబలిపురంలోని స్మారక చిహ్నాల సమూహంలో ఒకటి.

ఇది వరండాతో కూడిన ఒక దీర్ఘచతురస్రాకార గది పైన, వాలుగా ఉన్న పైకప్పులతో కూడిన ఒక జానపద గృహాన్ని (Folk-house) పోలి ఉంటుంది. దీని ఇరువైపులా ఉండే త్రిభుజాకార భాగాలు తోరణంలా వంపు తిరిగి ఉంటాయి.. మామల్లపురంలోని ఈ పుణ్యక్షేత్రాల అధునాతన రూపకల్పనను బట్టి, వీటి కంటే ముందే ఆలయ నిర్మాణ శైలి గణనీయంగా అభివృద్ధి చెందిందని తెలుస్తోంది.

## భౌగోళికం
ఈ స్మారక చిహ్నం తమిళనాడు రాష్ట్రం, చెంగల్పట్టు జిల్లా, హిందూ మహాసముద్రం, బంగాళాఖాతం కోరమండల్ తీరంలో మహాబలిపురం (గతంలో మమ్మల్లపురం అని పిలువబడేది) వద్ద ఉంది. ఇది రాజధాని నగరం చెన్నై (గతంలో మద్రాసు) నుండి దక్షిణంగా దాదాపు 35 మైళ్ళు (56 కి.మీ) దూరంలో ఉంది, wh జిల్లా కేంద్రం చెంగల్పట్టుకు దాదాపు 20 మైళ్ళు (32 కి.మీ) దూరంలో ఉంది.

## చరిత్ర

గతంలోని చెక్క దేవాలయాల నుండి రాతితో నిర్మించే కట్టడాలుగా మారుతున్న కాలాన్ని ఈ క్షేత్రాలు సూచిస్తాయి. ఇది ఒకే పొడవైన గ్రానైట్ శిలను తొలిచి చెక్కబడిన ఏకశిలా నిర్మాణం.దీనిని కొన్నిసార్లు పొరపాటున ఆలయం అని పిలిచినప్పటికీ, మొదటి నరసింహవర్మన్ మరణం తర్వాత పనులు పూర్తి కాకపోవడం వల్ల ఇక్కడ విగ్రహ ప్రతిష్ఠ జరగలేదు. ఈ నిర్మాణానికి మహాభారత ప్రసిద్ధులైన పంచ పాండవులలో ఒకరి పేరు (భీముడు) పెట్టారు. అయితే, ఇక్కడి శిల్పకళా లక్షణాలు ఆ నామకరణానికి మద్దతుగా లేవు,

## వాస్తుశిల్పం
అన్ని పంచ రథాలు ఉత్తర-దక్షిణ దిశలో ఒకేవరుసలో నిర్మాణం చేయబడ్డాయి. ఇవి అన్నీ ఒక సాధారణ పునాదిపై నిర్మించబడ్టాయి. భారతీయ రాతిశిల్ప నిర్మాణంలో పంచరథాలకు పూర్వ నమూనాలు లేవు. దక్షిణ భారత ద్రవిడ ఆలయ నిర్మాణ సంప్రదాయంలో పెద్ద దేవాలయాలను నిర్మించడానికి ఇవి "నమూనాలు"గా నిరూపించబడ్డాయి.ఏకశిలా శిలల నుండి కత్తిరించినప్పటికీ, అవి సాధారణ భవన రూపంలో నిర్మాణాత్మక దేవాలయాల రూపంలో చెక్కబడ్డాయి. అందుకే వాటిని "క్వాసిమోనోలిథిక్ ఆలయ రూపం" అని పిలుస్తారు.

## శిల్ప నిర్మాణం
thumb|300x300px|ధర్మరాజు రథానికి ఎడమవైపు ఉన్న భీమరథం
అర్జున, ధర్మరాజ రథాల మాదిరిగానే, ఈ రాతి ఆలయం దాని ముందున్న చెక్క నమూనాకప ప్రతిరూపం.  భీమ రథం అలంకరించబడిన స్తంభాలతో, పై కప్పు బారెల్ ఆకారంలో కూడిన ఏకతల లేదా ఒకే అంచెల దీర్ఘచతురస్రాకార ఆలయంగా ఉంటుంది. ఇది ద్రౌపది, అర్జున రథాల తర్వాత మూడవ రథం. ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి క్రమంగా పైకి లేచి, విస్తరించిన పొడవైన గులాబీ గ్రానైట్ రాతిపై చెక్కబడింది. ఇది 42 ×  24 అడుగుల (12.8 మీ × 7.3 మీ) బేస్మెంట్ ప్లానుపై శిల్పించబడింది. రెండు అంతస్తులలో 25 అడుగుల (7.6 మీ) ఎత్తుతో నిర్మితమైంది. గ్రౌండ్ ఫ్లోర్ అసంపూర్ణంగా ఉంది. దిగువ అంతస్తు నిర్మించటానికి దాని లక్షణాలు ప్రణాళిక చేయబడిన దాని నమూనా అసంపూర్ణ చిత్రాన్ని పోలి ఉంటాయి.  సింహం స్తంభాలతో అమర్చబడిన స్తంభాలపై మద్దతు ఇచ్చే ప్రదక్షిణ మార్గం. లేఅవుట్ దీర్ఘచతురస్రాకారంలో అనంతశయన విష్ణువు (విష్ణువు దేవుడు వాలుగా ఉన్న చిత్రం) ఉంచడానికి ఉద్దేశించిన ప్రణాళికగా ఊహించబడింది.

## లక్షణాలు
thumb|300x300px|భీమ రథం బాహ్య ముఖం మీద కుడు చిత్రాలు (కత్తిరించిన తలకాయ)
ఈ రథం సాల-శిఖర వంటి బౌద్ధ గుహ నిర్మాణ శైలిని గుర్తుకు తెస్తుంది..అయితే, పురావస్తు శాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం ప్రకారం, స్థూపం శిఖర (ఆలయ గోపురం) శైలిని సూచిస్తుంది; పల్వావ కాలంలో శిల్పులు ప్రయోగించిన అన్ని రథాలలో పన్నెండు శైలులు చిత్రీకరించబడ్డాయి. దాని బారెల్ వాల్టింగ్ మరియు పొడవైన స్తంభాల వాకిలిని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే దీనికి ప్యాలెస్ నిర్మాణ శైలి ఉందని కూడా ప్రస్తావించబడింది. పైకప్పు విభాగం గడ్డి పైకప్పును పోలి ఉంటుంది, దాని వైపులా దీర్ఘచతురస్రాకార గదిపై వంపుతిరిగిన గేబుల్ లాంటి వంపును ఏర్పరుస్తుంది.భీమ రథంలో స్తంభాలతో కూడిన ఓపెన్ వరండా, పల్లవుడు కూర్చున్న సింహం ఉన్న స్తంభం మరియు కుడుస్ అని పిలువబడే "గుర్రపునాడా-తోరణం లాంటి ప్రొజెక్షన్లు" ఉన్నాయి. ఈ అలంకరణలు రథం యొక్క బాహ్య ముఖాలపై, కార్నిస్‌ల పైన చెక్కబడ్డాయి, ఇది నేల అంతస్తు మరియు నిర్మాణం యొక్క మొదటి అంతస్తు మధ్య విభజన రేఖను కూడా ఏర్పరుస్తుంది. దీర్ఘచతురస్రాకారపు పుణ్యక్షేత్రాలు ఒక మార్గంతో అనుసంధానించబడిన కార్నిస్‌ల వద్ద చెక్కబడ్డాయి. చిన్న విగ్రహాలు సింహపు స్తంభాలపై బండి తరహా పైకప్పును కలిగి ఉంటాయి. గేబుల్స్ చివరలు చక్కటి అలంకార నమూనాలను కలిగి ఉంటాయి, మధ్యలో ఒక చదరపు సూక్ష్మ నమూనా ఉంటుంది. కనిపించే గూళ్లు సాధారణ అంతరంతో చెక్కబడి ఉంటాయి మరియు రెండు పిలాస్టర్‌లపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఆలయం లోపల ఉన్న శాసనాల్లో నాసికాలు ప్రస్తావించబడ్డాయి.

## ఇవి కూడా చూడండి

* పంచరథాలు
* ధర్మరాజు రథం
* అర్జున రథం
* నకుల సహదేవ రథం
* ద్రౌపది రథం

## మూలాలు

వర్గం:తమిళనాడు పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:పంచరథాలు
వర్గం:పల్లవ శిల్పకళ
వర్గం:భారతదేశంలో 7వ శతాబ్దపు స్థాపనలు