తిరునాగేశ్వరం నాగనాథర్ ఆలయం

**తిరునాగేశ్వరం నాగనాథర్ ఆలయం** (*రాహు స్థలం*గా కూడా ప్రసిద్ధి) శివుడుకు అంకితమైన ప్రముఖ హిందూ దేవాలయం. ఇది తమిళనాడు రాష్ట్రంలోని కుంభకోణం పట్టణం సమీపంలోని తిరునాగేశ్వరం గ్రామంలో ఉంది. ఈ ఆలయం శైవ సంప్రదాయంకు ఎంతో ప్రాముఖ్యమైనది. ఇది తొమ్మిది గ్రహ దేవతలతో సంబంధం ఉన్న *[[నవగ్రహ ఆలయాలు|నవగ్రహ స్థలాలు]]*లో ఒకటిగా గుర్తించబడింది. ప్రత్యేకంగా ఇది రాహుకు సంబంధించిన ఆలయంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక్కడ శివుణ్ని **నాగనాథర్**గా పూజిస్తారు. ఆయనను *[[లింగం]]* రూపంలో ప్రతిష్ఠించారు. ఆయన సహధర్మిణి పార్వతిని **పిరైసూడి అమ్మన్**గా ఆరాధిస్తారు. ప్రధాన దేవతను 7వ శతాబ్దానికి చెందిన తమిళ శైవ గ్రంథమైన *[[తేవారం]]*లో, నాయనార్ కవులు స్తుతించారు. అందువల్ల ఈ ఆలయం *[[పాడల్ పెట్ర స్థలం]]*గా వర్గీకరించబడింది.

ఈ ఆలయంలో నాలుగు ప్రధాన ప్రవేశ ద్వార గోపురాలు (*[[గోపురం|గోపురాలు]]*) ఉన్నాయి. ఆలయంలో అనేక ఉప ఆలయాలు ఉన్నాయి. వీటిలో ముఖ్యమైనవి:

* నాగనాథర్ ఆలయం
* రాహువు ఆలయం
* పిరైసూడి అమ్మన్ ఆలయం

ఆలయ సముదాయంలో అనేక మండపాలు ఉన్నాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనది తంజావూరు నాయకుల కాలంలో నిర్మించబడిన అలంకారిక ప్రవేశ మండపం. ఈ ఆలయంలో రోజూ ఆరు సార్లు పూజా విధానాలు నిర్వహించబడతాయి. పూజలు ఉదయం 5:30 గంటల నుండి రాత్రి 10:00 గంటల వరకు వివిధ సమయాలలో జరుగుతాయి. ఆలయ వార్షిక పంచాంగంలో పన్నెండు ప్రధాన పండుగలు జరుపుకుంటారు.
## పురాణ కథ

తిరునాగేశ్వరం అనేది ప్రత్యేకమైన చెట్ల గుళ్ళు, వృక్షసమూహాలు లేదా అడవుల పేర్లపై ఏర్పడిన అనేక ఆలయ పట్టణాలలో ఒకటి. ఈ ప్రదేశంలో ప్రధాన దేవతకు ఆశ్రయం ఇచ్చే చెట్ల ఆధారంగా ఆలయానికి పేరు ఏర్పడినట్లు భావిస్తారు. ఈ ప్రాంతం ఒకప్పుడు చంపక వనంతో నిండి ఉండేదని, అందుకే దీనిని **చంపకవనం**గా పిలిచేవారని నమ్మకం.

ఆదిశేషుడు, తక్షకుడు, కర్కోటకుడు వంటి అనేక నాగదేవతలు ఈ ప్రదేశంలో శివుణ్ని పూజించడంతో, దీనికి **తిరునాగేశ్వరం** అనే పేరు వచ్చిందని పురాణ విశ్వాసం.

హిందూ పురాణ కథనం ప్రకారం, నాగరాజైన ఆదిశేషుడు పెద్ద సంఖ్యలో శెంబగ (సేన్బగ) చెట్లు ఉన్న కారణంగా **సెంబారణ్య క్షేత్రం**గా పిలువబడే ఈ స్థలంలో తపస్సు చేశాడు. అతని తపస్సుతో ప్రసన్నుడైన శివుడు దర్శనమిచ్చాడు. నాగరాజుకు వరం ప్రసాదించినందువల్ల శివుడు ఇక్కడ **నాగనాథర్**గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.

ఇక్కడ దేవి **గిరిగుజాంబాళ్** శివుణ్ని లక్ష్మీ, సరస్వతి, గణేశుడు, మురుగ, శాస్తాతో కలిసి పూజిస్తోందని నమ్మకం. దేవి ప్రార్థన సమయంలో మహా భైరవుడు ఆమెను రక్షిస్తూ సహాయపడుతున్నాడని కూడా విశ్వసిస్తారు. దేవి మేరు రూపంలో స్వయంభువుగా ఉన్నదిగా భావిస్తారు. అందువల్ల ఆమె విగ్రహానికి అభిషేకం నిర్వహించబడదు. ఇంకొక కథనం ప్రకారం, దేవేంద్రుడు గౌతముడు భార్య అహల్యతో అనుచితంగా ప్రవర్తించినందువల్ల ఆయన శాపగ్రస్తుడయ్యాడు. శాప విముక్తి కోసం ఇంద్రుడు 45 రోజుల పాటు *పునుగు* అనే సుగంధ ద్రవ్యంతో గిరిగుజాంబిగైని పూజించినట్లు చెబుతారు.

పరాశరుడు వంటి మహర్షులు, భగీరథుడు, నలుడు వంటి రాజులు కూడా ఇక్కడ నాగనాథర్‌ను పూజించినట్లు పురాణాలలో పేర్కొనబడింది. కుంభకోణం అనే పేరు, "కుండ మూల" అనే అర్థాన్ని సూచిస్తుందని భావిస్తారు. పురాణాల ప్రకారం, సృష్టి బీజాలు కలిగిన బ్రహ్మదేవుని **కుంభం** (పాత్ర) ఒక మహాప్రళయం సమయంలో తరలిపోతూ చివరకు ప్రస్తుత కుంభకోణం వద్ద స్థిరపడిందని చెబుతారు.

ఆ కుంభం నుండి అమృత బిందువులు కుంభకోణం చుట్టూ ఉన్న ఐదు ప్రధాన ఆలయాల్లో పడ్డాయని విశ్వసిస్తారు. అవి:

* తిరువిడైమరుదూర్లోని మహాలింగేశ్వర ఆలయం  
* తిరుదరాసురం  
* తిరునాగేశ్వరంలోని నాగనాథర్ ఆలయం
* తిరువోర్గం  
* తిరుపడలవనం  

అని పేర్కొనబడింది.
## వాస్తుశిల్పం

ఈ ఆలయం తిరునాగేశ్వరంలో ఉంది. ఇది కుంభకోణం నుండి సుమారు 5 కి.మీ  దూరంలో, అలాగే తంజావూరు నుండి సుమారు 47 కి.మీ   దూరంలో కుంభకోణం–కారైక్కాల్ ప్రధాన రహదారిపై ఉంది. ఈ ఆలయం చోళుల వాస్తుశిల్ప శైలిని ప్రతిబింబించే మరో అద్భుత కృతిగా భావించబడుతుంది. ఇది క్రీ.శ. 10వ శతాబ్దంలో ఆదిత్య చోళుడు–I చేత నిర్మించబడినట్లు నమ్మకం. తరువాతి పాలకులు తమ కాలంలో అనేక అదనపు నిర్మాణాలను కలిపి ఆలయాన్ని విస్తరించారు. ఈ ఆలయంలో రాహువుకు ప్రత్యేక శ్రైన్ ఉంది. ఆలయం కావేరి నది దక్షిణ తీరంలో, కుంభకోణం నుండి సుమారు 7 కి.మీ దూరంలో ఉంది.

ఆలయ ప్రాంగణంలో నాగనాథ స్వామి (శివుడు), పిరాయణి అమ్మన్ (పార్వతి), గిరి–గుజాంబిగై (పార్వతి), రాహు దేవతలకు ప్రత్యేక శ్రైన్లు ఉన్నాయి. దేవి గిరిగుజాంబాళ్ *తపస్సు స్థితి* (*తవ కోలం*)లో ఉన్నదని నమ్మకం కారణంగా ఆమెకు ఆలయంలో ప్రత్యేక ఆలయం ఉంది.

ఆలయం ఉత్తర–దక్షిణ దిశలో సుమారు 190 మీటర్లు,  తూర్పు–పడమర దిశలో సుమారు 240 మీటర్లు  విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది. ఆలయాన్ని చుట్టూ నాలుగు ప్రధాన వీధులు, అంతర్గత ఉపవీధులు ఉన్నాయి. నాలుగు వైపులా నాలుగు ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారాలు ఉన్నాయి. ఇవి ప్రవేశ గోపురాలు (*[[గోపురం|గోపురాలు]]*)తో కూడి, చుట్టూ ప్రాకార గోడతో రక్షించబడ్డాయి. మూడవ ప్రాకారంలోని విశాల మార్గంలో ఉత్తర భాగంలో ఒక పుష్పవాటిక ఉంది. తూర్పు ప్రవేశద్వారం వద్ద వినాయక శ్రైన్, *బలి పీఠం*, నందికేశ్వర మండపం, ధ్వజస్తంభం ఉన్నాయి.

ఈ గణపతి శ్రైన్ ప్రముఖ సన్యాసి సదాశివ బ్రహ్మేంద్ర ఒక వినాయక యంత్రంతో పాటు ప్రతిష్ఠించినట్లు చెబుతారు. ఆలయంలోని శాసనం దీనికి సాక్ష్యంగా పేర్కొనబడింది. ఆలయ తటాకాన్ని **శూల తీర్థం**గా పిలుస్తారు. ఇందులో స్నానం చేయడం ద్వారా పాపాలు తొలగిపోతాయని భక్తుల విశ్వాసం. ఈ తటాకం ఆలయ దక్షిణ భాగంలో ఉంది, అక్కడ వంద స్తంభాల మండపం కూడా ఉంది. రెండవ ప్రాకారంలో గ్రానైట్ నేల ఉంటుంది. ఈ ప్రాకారంలో ఈశాన్య మూలలో రాహువి ఆలయం ఉంది. ప్రధాన గర్భగృహానికి వెళ్లే మార్గంలో నాయక శైలి స్తంభాలతో కూడిన మండపం ఉంది. ఈ స్తంభాలపై *యాళి* (పౌరాణిక జంతువు) అలంకరణలు ఉన్నాయి.

ఈ మండపాన్ని నాయక పాలకులైన అచ్యుతప్ప నాయకుడు (1560–1614), రఘునాథ నాయకుడు (1600–34) కాలంలో మంత్రిగా ఉన్న గోవింద దీక్షితుడు నిర్మించినట్లు చెప్పబడుతుంది. తూర్పు వైపున ఉన్న ముందరి మండపంలో "పాత తొమ్మిది గుర్రాల" ఆకృతితో ప్రత్యేక స్తంభాలు ఉన్నాయి. ఇలాంటి స్తంభాలు దక్షిణ వైపున కూడా ఉన్నాయి. ఉత్తర భాగంలోని మరో మండపంలో యాళి అలంకార స్తంభాలు ఉండి, పండుగ సమయాలలో విగ్రహాలను నిలిపేందుకు ఉపయోగిస్తారు. పశ్చిమ గోడల పునరుద్ధరణ పనులు 1929లో కళాత్మక శాసనాలతో నిర్వహించబడ్డాయి.

ప్రధాన గర్భగృహ మార్గంలో వేద నాయకులు, రాజు శంబుమాలి, అంబాళ్ తపస్సు భంగిమ వంటి శిల్పాలు దర్శనమిస్తాయి. నాగనాథర్ గర్భగృహ ప్రవేశద్వారంలో రెండు వైపులా ఉన్న ద్వారపాలకుల ప్రతిమలు *చునం* మట్టితో తయారయ్యాయి.

## పూజా విధానాలు, మతాచారాలు

ఈ ఆలయంలో అర్చకులు ప్రతిరోజూ, ఉత్సవ సమయాలలో *[[పూజ]]* (ఆచారాలు) నిర్వహిస్తారు. తమిళనాడులోని ఇతర శివాలయాల మాదిరిగానే, ఇక్కడి అర్చకులు బ్రాహ్మణ ఉపజాతికి చెందిన శైవ సముదాయంకు చెందినవారు.

ఈ ఆలయంలో రోజుకు ఆరు సార్లు పూజా క్రమాలు నిర్వహించబడతాయి. అవి:

* ఉషత్కాలం – ఉదయం 6:00  
* కళాశాంతి – ఉదయం 9:00  
* ఉచికాలం – మధ్యాహ్నం 1:00  
* సాయరక్షై – సాయంత్రం 5:00  
* ఇరండాంకాలం – సాయంత్రం 7:00  
* అర్థ జామం – రాత్రి 9:00  

ఇక్కడ ప్రత్యేకంగా **రాహు అభిషేకం**కు వేరే పంచాంగం ఉంటుంది. ఇది రోజుకు రెండుసార్లు ఉదయం 11:30, సాయంత్రం 5:30 గంటలకు నిర్వహించబడుతుంది. అదనంగా రోజులో మరికొన్ని ప్రత్యేక సమయాల్లో కూడా అభిషేకాలు జరుగుతాయి.

ప్రతి పూజా విధానం నాలుగు దశలుగా నిర్వహించబడుతుంది:

* *అభిషేకం* (పవిత్ర స్నానం)  
* అలంకారం  
* *నైవేద్యం* (ఆహార సమర్పణ)  
* దీపారాధన  

ఈ పూజలు ప్రధాన దేవత నాగనాథర్, దేవి పిరైసూడి అమ్మన్‌కు జరుగుతాయి.

ఆరాధన సమయంలో *[[నాదస్వరం]]* (వాయిద్యం), *[[తవిల్]]* (మృదంగ వాయిద్యం) సంగీతం వినిపిస్తుంది. అర్చకులు వేద మంత్రాలు పఠిస్తారు. భక్తులు ధ్వజస్తంభం ఎదుట నమస్కారం చేస్తారు. ఈ ఆలయంలో సోమవారం, శుక్రవారం వారపు విశేష పూజలు జరుగుతాయి. పక్షంలో జరిగే ప్రత్యేక ఆచారాలలో *[[ప్రదోషం]]* ముఖ్యమైనది. నెలసరి పండుగలలో అమావాస్య, కృత్తిక, *[[పౌర్ణమి]]*,, చతుర్థి విశేషంగా జరుపుకుంటారు.

ఆలయంలో ప్రధాన ఉత్సవమైన **బ్రహ్మోత్సవం** పది రోజుల పాటు తమిళ మాసమైన *కార్తిగై* (నవంబర్–డిసెంబరు)లో ఘనంగా నిర్వహించబడుతుంది. ఈ సందర్భంగా వెండి వాహనంపై ఊరేగింపు, ప్రధాన దేవత కళ్యాణోత్సవం, ఆలయ రథోత్సవం, తటాకంలో పవిత్ర స్నానోత్సవం వంటి కార్యక్రమాలు జరుగుతాయి. ఉత్సవం చివరలో **విదాయాత్రి** (వీడ్కోలు కార్యక్రమం)లో పూల పల్లకీ ద్వారా దేవతా విగ్రహాలను ఆలయ ప్రదక్షిణగా తీసుకువెళ్తారు.

ఈ ఉత్సవాలు *నాదస్వరం*, *తవిల్* సంగీతం, వేద పఠనం, *[[తేవారం]]* పఠనంతో ఘనంగా జరుగుతాయి. ప్రతి సంవత్సరం అక్టోబర్ లేదా నవంబర్‌లో ఆరు రోజుల పాటు **కందశష్టి** ఉత్సవం నిర్వహించబడుతుంది. ఈ ఉత్సవంలో శివుని కుమారుడైన మురుగ సురపద్మ అనే రాక్షసుణ్ని సంహరించిన ఘట్టాన్ని ప్రతీకాత్మకంగా ప్రదర్శిస్తారు. ఈ ప్రదర్శన ఆలయ దక్షిణ వీధిలో జరుగుతుంది. స్థానిక పురాణ కథనం ప్రకారం, ఒక శివరాత్రి రోజున రాహు తన బాధలనుండి విముక్తి పొందేందుకు నాగనాథర్‌ను ప్రార్థించాడని నమ్మకం. అందువల్ల ఆ రోజు ఆలయంలో ప్రత్యేకంగా జరుపుకుంటారు. దేవి గిరిగుజాంబిగైకు తొమ్మిది రోజుల పాటు **[[నవరాత్రి]]** ఉత్సవం నిర్వహించబడుతుంది. ఉత్సవం చివరి రోజైన విజయదశమిన నాగనాథర్, గిరిగుజాంబిగై విగ్రహాలను గుర్రపు రథంలో ఊరేగింపుగా తీసుకువెళ్తారు. 1969 నుండి **సెక్కిజార్ వైకాసి పూజ** కూడా జరుపబడుతోంది. ఇది *[[పెరియ పురాణం]]* రచయిత సెక్కిజార్ జయంతి సందర్భంగా నిర్వహించబడుతుంది. ఈ గ్రంథం 63 మంది నాయనార్లు జీవితచరిత్రను వివరిస్తుంది. **రాహు పేయర్చీ** ఉత్సవం ప్రతి 1.5 సంవత్సరాలకు ఒకసారి నిర్వహించబడుతుంది. ఈ సమయంలో రాహు ఒక *రాశి* నుండి మరో రాశికి మారే సందర్భాన్ని ప్రత్యేక పండుగగా జరుపుతారు.
## మత ప్రాముఖ్యత

ఈ ఆలయంలో రాహు విగ్రహానికి *[[రాహుకాలం]]* సమయంలో పాలతో అభిషేకం చేసినప్పుడు, ఆ పాలు నీలి రంగులోకి మారడం ఒక అద్భుతంగా భావించబడుతుంది. ఈ విశిష్టత కారణంగా దూర ప్రాంతాల నుండి కూడా భక్తులు ఈ ఆలయాన్ని సందర్శిస్తారు.

ఈ ప్రదేశంలో ప్రధాన దేవతను ఆదిశేషుడు, దక్షుడు, కర్కోటకుడు వంటి అనేక నాగదేవతలు పూజించినట్లు నమ్మకం.

హిందూ విశ్వాసం ప్రకారం, సర్పదోషం లేదా రాహు–కేతు ప్రభావాల వల్ల బాధపడేవారు ఒకే రోజులో నాలుగు నాగేశ్వర ఆలయాలను దర్శించి ప్రార్థనలు చేయడం ద్వారా ఉపశమనం పొందుతారని భావిస్తారు. ఆ ఆలయాలు:

* ఉదయం – కుంభకోణంలోని నాగేశ్వరస్వామి ఆలయం  
* మధ్యాహ్నం – తిరునాగేశ్వరం నాగనాథర్ ఆలయం  
* సాయంత్రం – తిరుపాంబురంలోని పాంబురేశ్వరర్ ఆలయం  
* రాత్రి – నాగూర్లోని నాగేశ్వరర్ (నాగనాథర్) ఆలయం  

అని పేర్కొనబడింది.

7వ శతాబ్దపు తమిళ శైవ కవియైన తిరుజ్ఞానసంబందర్ *[[తేవారం]]*లో నాగనాథర్‌ను పది పద్యాలలో స్తుతించాడు. ఇవి *[[తిరుమురై|మొదటి తిరుమురై]]*గా సంకలనం చేయబడ్డాయి. సంబందర్ సమకాలీనుడైన అప్పర్ కూడా *తేవారం*లో పది పద్యాలలో అన్నమలైయార్‌ను స్తుతించాడు. ఇవి *ఐదవ తిరుమురై*లో ఉన్నాయి. ఈ ఆలయం *తేవారం*లో ప్రస్తావించబడినందువల్ల, ఇది *[[పాడల్ పెట్ర స్థలం]]*గా వర్గీకరించబడింది. శైవ సంప్రదాయంలో ప్రస్తావించబడిన 275 ఆలయాలలో ఇది ఒకటి. ఈ ఆలయం జిల్లాలో అత్యధికంగా సందర్శించబడే ఆలయాలలో ఒకటిగా కూడా గుర్తించబడింది. ఈ ఆలయం కావేరి నది తీరంలో నిర్మించబడిన ఆలయాలలో ఒకటిగా కూడా లెక్కించబడుతుంది.

## మూలాలు

## బాహ్య లింకులు

వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని శివాలయాలు
వర్గం:పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు

వర్గం:తమిళనాడు పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:తమిళనాడు పుణ్యక్షేత్రాలు