భారత గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ

గ్రామీణ భారతదేశం సామాజిక-ఆర్థిక అభివృద్ధిని వేగవంతం చేసే బాధ్యతను భారత ప్రభుత్వ శాఖలోని గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖకు అప్పగించారు. ఆరోగ్యం, విద్య కోసం ప్రత్యేక గ్రామీణ గ్రాంట్లు, పైప్డ్ ఫిల్టర్డ్ డ్రింకింగ్ వాటర్ ప్రోగ్రామ్‌లు, పబ్లిక్ మరియు అఫర్డబుల్ హౌసింగ్ ప్రోగ్రామ్‌లు, పబ్లిక్ వర్క్ ప్రోగ్రామ్‌లు, గ్రామీణ రోడ్లు, మౌలిక సదుపాయాల కోసం గ్రాంట్‌లపై దీని దృష్టి ఉంది. ఇది గ్రామీణ స్థానిక సంస్థలకు ప్రత్యేక గ్రాంట్లను కూడా అందిస్తుంది.

ప్రస్తుత మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ 2024 జూన్ 10 నుండి పదవిలో ఉన్నారు, ఆయనకు సహాయ మంత్రులుగా పెమ్మసాని చంద్రశేఖర్, కమలేష్ పాశ్వాన్ ఉన్నారు.

## చరిత్ర
1952 మార్చి 31న కమ్యూనిటీ ప్రాజెక్ట్స్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కోసం ప్రోగ్రామ్‌లను నిర్వహించడానికి ప్రణాళికా సంఘం క్రింద స్థాపించబడింది. 1952 అక్టోబరు 2న ప్రారంభమైన కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ కార్యక్రమం గ్రామీణాభివృద్ధి చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన అడుగుగా నిలిచింది. ఈ కార్యక్రమం కాలక్రమేణా అనేక మార్పులకు గురైంది, వివిధ ప్రభుత్వ సంస్థలచే పర్యవేక్షించబడింది.

1974 అక్టోబరులో ఆహార, వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖలో భాగంగా గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ సృష్టించబడింది. తర్వాత, 1979 ఆగస్టు 18న, ఇది గ్రామీణ పునర్నిర్మాణ మంత్రిత్వ శాఖగా పిలువబడే దాని స్వంత మంత్రిత్వ శాఖగా మారింది. ఈ మంత్రిత్వ శాఖ తర్వాత 1982 జనవరి 23న గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖగా పేరు మార్చబడింది. 1985 జనవరిలో, ఇది మరోసారి వ్యవసాయం, గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ క్రింద ఒక శాఖగా మార్చబడింది, ఇది తరువాత 1985 సెప్టెంబరులో వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖగా పేరు మార్చబడింది.

1991 జూలై 5న శాఖ తిరిగి గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖగా అప్‌గ్రేడ్ చేయబడింది. ఈ మంత్రిత్వ శాఖ క్రింద 1992 జూలై 2న కొత్త శాఖ, వేస్ట్‌ల్యాండ్ డెవలప్‌మెంట్ డిపార్ట్‌మెంట్ స్థాపించబడింది. 1995 మార్చిలో మంత్రిత్వ శాఖ గ్రామీణ ప్రాంతాలు, ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖగా పేరు మార్చబడింది, ఇందులో గ్రామీణ ఉపాధి, పేదరిక నిర్మూలన శాఖ, గ్రామీణ అనే మూడు శాఖలు ఉన్నాయి.

మళ్లీ, 1999లో గ్రామీణ ప్రాంతాలు, ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ మరోసారి గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖగా పేరు మార్చబడింది.

## విభాగాలు
మంత్రిత్వ శాఖలో రెండు శాఖలు ఉన్నాయి: గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ, భూ వనరుల శాఖ. ప్రతి విభాగం కార్యదర్శిగా నియమించబడిన సీనియర్ సివిల్ సర్వెంట్ నేతృత్వంలో ఉంటుంది. అనితా చౌదరి ల్యాండ్ రిసోర్సెస్ కార్యదర్శి, జుగల్ కిషోర్ మహాపాత్ర, ఒడిశా నుండి సీనియర్ బ్యూరోక్రాట్, గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ కార్యదర్శి.

### గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ
డిపార్ట్‌మెంట్ మూడు జాతీయ-స్థాయి పథకాలను అమలు చేస్తుంది: గ్రామీణ రహదారుల అభివృద్ధికి ప్రధాన్ మంత్రి గ్రామ సడక్ యోజన (PMGSY), స్వర్ణజయంతి గ్రామ స్వరోజ్‌గార్ యోజన (SGSY) గ్రామీణ ఉపాధి, గ్రామీణ గృహాల కోసం, ప్రధాన మంత్రి ఆవాస్ యోజన ఇది జిల్లా గ్రామీణాభివృద్ధి సంస్థ పరిపాలనను నిర్వహిస్తుంది ( DRDA), దాని క్రింద మూడు స్వయంప్రతిపత్త సంస్థలు ఉన్నాయి:

* కౌన్సిల్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌మెంట్ ఆఫ్ పీపుల్స్ యాక్షన్ అండ్ రూరల్ టెక్నాలజీ (CAPART)
* నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ రూరల్ డెవలప్‌మెంట్ (NIRD)
* నేషనల్ రూరల్ రోడ్ డెవలప్‌మెంట్ ఏజెన్సీ (NRRDA)

ఈ మూడు సంస్థలకు గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి చైర్మన్‌గా వ్యవహరిస్తుండగా, మంత్రిత్వ శాఖ కార్యదర్శి వైస్‌ చైర్మన్‌గా వ్యవహరిస్తారు. ప్రస్తుతం మంత్రి గిరిరాజ్ సింగ్, కార్యదర్శి సుబ్రహ్మణ్యం విజయ్ కుమార్.

### భూ వనరుల శాఖ
భూ వనరుల శాఖ మూడు జాతీయ-స్థాయి కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంది:

* ప్రధాన మంత్రి కృషి సించాయీ యోజన (వాటర్‌షెడ్ డెవలప్‌మెంట్ కాంపోనెంట్)
* డిజిటల్ ఇండియా ల్యాండ్ రికార్డ్ ఆధునీకరణ కార్యక్రమం
* నీరాంచల్ నేషనల్ వాటర్‌షెడ్ ప్రాజెక్ట్
* ఇతర కార్యక్రమాలు
** GIZ నేతృత్వంలోని పైలట్ ల్యాండ్ యూజ్ ప్లానింగ్ అండ్ మేనేజ్‌మెంట్ ప్రాజెక్ట్
** ఈజ్ ఆఫ్ డూయింగ్ బిజినెస్ - ఇనిషియేటివ్స్

## క్యాబినెట్ మంత్రులు

# **↑** మంత్రిత్వ శాఖ యొక్క సామర్థ్యాలు 1985 సెప్టెంబరు 25న వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖకు బదిలీ చేయబడ్డాయి

## సహాయ మంత్రులు

## మూలాలు

వర్గం:భారత ప్రభుత్వం
వర్గం:భారత ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖలు