టిప్పు సుల్తాన్ కోట

**టిప్పు సుల్తాన్ కోట**, ప్రస్తుత దక్షిణ భారత రాష్ట్రమైన కర్ణాటకలోని మైసూరు రాజ్యపు చారిత్రక రాజధాని నగరమైన శ్రీరంగపట్నంలో ఉన్న ఒక చారిత్రక కోట. 1454లో తిమ్మన్న నాయక నిర్మించిన ఈ కోటను, 18వ శతాబ్దం చివరలో రాజు హైదర్ అలీ,  రాజు టిప్పు సుల్తాన్ ఫ్రెంచ్ వాస్తుశిల్పుల సహాయంతో సవరించి, పూర్తిగా పటిష్టపరిచారు. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి చెందిన బ్రిటిష్ దురాక్రమణదారుల నుండి దీనిని రక్షించుకోవాలని రాజు టిప్పు సుల్తాన్ కోరుకున్నారు.

నదులు కోటను మూడు వైపులా రక్షిస్తున్నాయి. ఒక వైపు కావేరి నది కోటకు సరిహద్దుగా ఉంది; పశ్చిమ, ఉత్తర దిశలలో కావేరీ నది దీనికి రక్షణగా ఉంది. ఈ కోటలో లాల్ మహల్, రాజు టిప్పు సుల్తాన్ =రాజభవనం ఉండేవి, 1799లో బ్రిటిష్ వారు దీనిని స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడు వాటిని కూల్చివేశారు. ఇందులో ఏడు బయటకు వెళ్లే మార్గాలు, రెండు చెరసాలలు ఉన్నాయి.

భారత పురావస్తు శాఖ బెంగళూరు సర్కిల్ పరిధిలో అనేక నిర్మాణాలు, అంశాలు రక్షిత స్మారక చిహ్నాలుగా నిర్వహించబడుతున్నాయి: కల్నల్ బెయిలీ చెరసాల; దరియా దౌలత్ బాగ్; టిప్పు సుల్తాన్ సమాధి ఉన్న గుంబజ్; జుమా మసీదు (మసీద్-ఎ-అలా); ఒబెలిస్క్ స్మారక చిహ్నాలు,  టిప్పు సుల్తాన్ మృతదేహం కనుగొనబడిన ప్రదేశంలోని చీలిక సమీపంలోని కోట గోడలు; నరసింహ ఆలయంలోని శ్రీ కంథిరవ విగ్రహం; శ్రీ రంగనాథ స్వామి ఆలయం;  థామస్ ఇన్మాన్ చెరసాల.

## చరిత్ర

ఈ కోటను క్రీ. శ. 1454లో విజయనగర సామ్రాజ్య పాలకుడు తిమ్మన్న నాయక నిర్మించాడని నమ్ముతారు. 1495లో వొడయార్లు విజయనగర పాలకులను ఓడించే వరకు ఈ కోట సామ్రాజ్యం చేతిలో ఉంది. ఆ తర్వాత ఈ కోట ఆర్కాట్ నవాబు, పేష్వాలు, మరాఠాల మధ్య చేతులు మారింది.

వొడయార్లు తమ రాజధానిని మైసూరు నుండి శ్రీరంగపట్నానికి మార్చి, ఆ కోటను సామ్రాజ్యానికి కేంద్రంగా స్థాపించారు. చిక్క దేవరాజ వొడయార్ (1673 నుండి 1704) పాలనలో ఈ ప్రాంతం కోట మార్చబడ్డాయి, కానీ తదుపరి ముగ్గురు పాలకులు దానిని ప్రభావితం చేయలేదు. కృష్ణరాజ వొడయార్ (1734–66) పాలనలో, రాజ్యం ఒక బలమైన సైనిక శక్తిగా మారింది; దీనిని సైనిక జనరల్ హైదర్ అలీ నియంత్రించారు. 1757లో రాజు హైదర్ అలీ దండెత్తి వచ్చిన మరాఠాలకు 32 లక్షల రూపాయలకు కోటను అప్పగించవలసి వచ్చింది, కానీ అతను దానిని తరువాత తిరిగి పొందాడు.

1782లో, రాజు హైదర్ అలీ కుమారుడు టిప్పు సుల్తాన్ కోటను స్వాధీనం చేసుకుని, కోటలను జోడించాడు. టిప్పు సుల్తాన్ భూభాగంపై బ్రిటిష్ దళాలు చాలాసార్లు దాడి చేశాయి. రాజు టిప్పు సుల్తాన్ ఫ్రెంచివారితో పొత్తు పెట్టుకొని, సహాయం కోసం నెపోలియన్ లేఖ ద్వారా విజ్ఞప్తి చేశాడు. అనేక ప్రయత్నాలు విఫలమైన తరువాత, వెల్లింగ్టన్ 1వ డ్యూక్ కల్నల్ ఆర్థర్ వెల్లెస్లీ ఆధ్వర్యంలో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ చెందిన బ్రిటిష్ దళాలు 1799 మే 4న దాడి చేశాయి. ఈ దళాలలో 2,494 మంది బ్రిటిష్ సైనికులు మరియు 1,882 మంది భారతీయ దళాలు ఉన్నాయి. కోట కాపలాదారులకు విశ్రాంతి కాలం కావడంతో సైనికులు నదిని దాటడానికి ముందు మధ్యాహ్నం వరకు కందకాలలో వేచి ఉన్నారు. ఈ దాడి గురించి కల్నల్ బీట్‌సన్ తన వ్రాతప్రతులలో ఒక వివరణ రాశాడు.

యుద్ధంలో టిప్పు సుల్తాన్ రాజు అమరవీరుడయ్యాక, ఆంగ్ల అధికారులు వొడయార్ రాణితో ఒక ఒప్పందంపై సంతకం చేశారు. నొరాగ్‌కు చెందిన 1వ మార్క్వెస్ వెల్లెస్లీ అయిన రిచర్డ్ కోలీ వెల్లెస్లీ దీనికి బాధ్యత వహించాడు. తరువాత మార్నింగ్‌టన్ అని పిలువబడిన అతను భారతదేశ గవర్నర్-జనరల్ (1798 - 1805) గా పని చేశాడు. ఈ యుద్ధం ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వలసరాజ్యాల వ్యూహంలో మలుపులు తిరిగిన అంశాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.

## ఆర్కిటెక్చర్

ఈ కోట పశ్చిమ, ఉత్తర దిశలలో కావేరి నదిచే రక్షించబడింది. ఈ కోటలో లాల్ మహల్, టిప్పు సుల్తాన్ రాజభవనం ఉన్నాయి, వీటిని 1799లో బ్రిటిష్ వారు స్వాధీనం చేసుకున్న సమయంలో కూల్చివేశారు. ఏడు అవుట్లెట్లు, రెండు నేలమాళిగలు ఉన్నాయి.  కోట లోపల ఉన్న రంగనాథస్వామి ఆలయాన్ని 12వ శతాబ్దపు హొయసల రాజు విష్ణువర్ధనుడి నిధులతో వైష్ణవ తత్వశాస్త్రం ప్రతిపాదించిన రామానుజ నిర్మించాడని నమ్ముతారు. ఈ ఆలయం కోటకు పశ్చిమాన బహిరంగ మైదానంలో ఉంది. మరొక ఆలయం, నరసింహస్వామి ఆలయం, బహిరంగ మైదానానికి అవతలి వైపున ఉంది. కోట ఉత్తర భాగంలో నేలమాళిగలు ఉన్నాయి, ఇక్కడ యూరోపియన్ ఖైదీలు నిర్బంధించబడ్డారని నమ్ముతారు. టిప్పు సుల్తాన్ రాజు రాజభవనం రంగనాథస్వామి ఆలయ ప్రధాన ద్వారానికి ఎదురుగా ఉంది. ఇండో-ఇస్లామిక్ నిర్మాణంలో రాజు టిప్పు సుల్తాన్ నిర్మించిన జుమా మసీదు కోట లోపల ఉన్న ప్రధాన మసీదులలో ఒకటి.

## వారసత్వం
టిప్పు సుల్తాన్ రాజు కత్తి, ఉంగరాన్ని బ్రిటిష్ మ్యూజియం ఉంచారు, యుద్ధంలో ఎనిస్కిల్లెన్ ఎర్ల్ కుమారుడు గౌరవనీయ ఆర్థర్ హెన్రీ కోల్ చేత తీసుకోబడిందని నమ్ముతారు. కల్నల్ బెయిలీ చెరసాల, దరియా దౌలత్ బాగ్, రాజు టిప్పు సుల్తాన్ సమాధి కలిగిన గుంబజ్, జుమా మసీదు (మసీదు-ఎ-అల-ఒబెలిస్క్ స్మారక చిహ్నాలు, ఉల్లంఘన సమీపంలో ఉన్న కోట గోడలు, రాజు టిప్పు సుల్తానుల మృతదేహం కనుగొనబడిన ప్రదేశం, నరసింహ ఆలయంలోని శ్రీ కంఠీరవ విగ్రహం, శ్రీ రంగనాథ స్వామి ఆలయం, థామస్ ఇన్మన్ చెరసాలు బెంగుళూరు సర్కిల్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా క్రింద రక్షిత స్మారక చిహ్నాలుగా నిర్వహించబడుతున్నాయి.

## గ్యాలరీ

File:Armoury house.jpg|ఆయుధాగారం
File:Bathghat on Kaveri.jpg|స్నాన ఘాట్
File:A Minaret of Jama Masjid (Masjid-i-Ala) against deep Blue coloured sky.jpg|ముదురు నీలి రంగు ఆకాశానికి ఎదురుగా జామా మసీదు (మస్జిద్-ఇ-అలా) మినార్


## ఇవి కూడా చూడండి
* కర్ణాటకలోని కోటల జాబితా
## మూలాలు

వర్గం:కోటలు
వర్గం:కర్ణాటక చరిత్ర
వర్గం:కర్ణాటక కోటలు
వర్గం:కర్ణాటక దర్శనీయస్థలాలు
వర్గం:కర్ణాటక పర్యాటక ప్రదేశాలు