రోహిల్లాలు

**రోహిల్లాలు** పష్తూన్ వారసత్వానికి చెందిన ఒక సామాజిక వర్గం, చారిత్రకంగా భారతదేశంలోని ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని ఒక ప్రాంతమైన రోహిల్‌ఖండ్లో కనిపిస్తారు. ఇది భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద పష్తూన్ వలస సమాజంగా ఉంది, దీని పేరు మీదుగానే రోహిల్‌ఖండ్ ప్రాంతానికి ఆ పేరు వచ్చింది. రోహిల్లా సైన్యాధ్యక్షులు 1720లలో ఉత్తర భారతదేశంలోని ఈ ప్రాంతంలో స్థిరపడ్డారు, వారిలో మొట్టమొదటివాడు అలీ మహమ్మద్ ఖాన్.

రోహిల్లాలు ఉత్తర ప్రదేశ్ అంతటా కనిపిస్తారు, అయితే రోహిల్‌ఖండ్ ప్రాంతాలైన బరేలీ, మొరాదాబాద్ విభాగాలలో వీరు ఎక్కువగా ఉన్నారు. 1947 భారతదేశ విభజన తరువాత, చాలా మంది రోహిల్లాలు ముహాజిర్ సామాజిక వర్గంలో భాగంగా పాకిస్తాన్‌లోని కరాచీకి వలస వెళ్లారు.

## జనాభా

## పుట్టుక

"రోహిల్లా" అనే భారతీయ పదం కొండ ప్రాంతం అని అర్థం వచ్చే రోహ్ నుండి ఉద్భవించింది, రోహ్ నుండి వచ్చిన ప్రజలను గుర్తించడానికి రోహిల్లా పదాన్ని ఒక విస్తృత భావనగా ఉపయోగించారు. తరువాత *రోహ్* ఒక భౌగోళిక పదాన్ని సూచిస్తుంది, పరిమిత కోణంలో ఇది ఉత్తరాన స్వాత్, బజౌర్ నుండి దక్షిణాన సిబి వరకు, తూర్పున హసన్ అబ్దాల్ (అట్టాక్) నుండి పశ్చిమాన కాబూల్, కాందహార్ వరకు విస్తరించి ఉన్న భూభాగానికి సరిపోలుతుంది, ఇది పష్తూన్‌ల మాతృభూమికి సరిపోలుతుంది. ఉత్తర భారతదేశం వైపు పష్తూన్ లేదా ప్రధానంగా యూసుఫ్‌జాయ్ వలసలు తుర్కో-మంగోలుల దండయాత్రల కారణంగా కాందహార్ నుండి వారి బహిష్కరణ ద్వారా గుర్తించబడతాయి. ఆ తర్వాత వారు కాబూల్లో స్థిరపడ్డారు, అక్కడ వారిని మళ్లీ తైమూరిడ్లు పారద్రోలారు, దాంతో వారు స్వాత్లో స్థిరపడవలసి వచ్చింది. అక్కడ వారు స్థానిక దార్దిక్, తజిక్ దేహ్కాన్ జనాభాతో కలిసిపోయారు, బయటి ప్రపంచం వారిని సామూహికంగా యూసుఫ్‌జాయ్‌లు అని పిలిచేది. ఉత్తర భారతదేశం వైపు వలసలు కొనసాగాయి, భూమి లేని లోయ వాసులు, వాణిజ్య అవకాశాలను వెతుక్కుంటూ రోహ్ దేశాన్ని విడిచిపెట్టి భారతదేశానికి వలస వచ్చారు. మొఘల్ అధికారం పతనం కావడం, నాదిర్ షా దండయాత్రతో పెషావర్ లోయ నుండి పష్తూన్‌ల వలసలు మరింత పెరిగాయి.

తరతరాలుగా ఈ వర్గం కతేహర్, అవధ్ మధ్య ఉన్న అవధ్ ప్రాంతానికి సాంస్కృతికంగా దగ్గరైంది. 1700లలో, మొఘల్ అధికారం వికేంద్రీకరణ వల్ల మరాఠాలు, జాట్‌లు, సిక్కులు వంటి ఇతర శక్తులు పైకి వస్తున్న సమయంలోనే అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ భూభాగాల అభివృద్ధితో కతేహార్‌లో రోహిల్లా అధికారం పెరగడానికి అవకాశం ఏర్పడింది. హిందువులు కతేహర్ అని, ముస్లింలు సంభల్-మొరాదాబాద్ అని పిలిచే ఈ ప్రాంతం, ముఖ్యంగా ఢిల్లీ సుల్తానేట్ కాలం నుండి కతేహ్రియా రాజ్‌పుత్‌ల పాలనలో అల్లర్లు, తిరుగుబాట్లతో అత్యంత సమస్యాత్మక ప్రాంతాలలో ఒకటిగా అప్పటికే ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ విషయంలో రోహిల్లాలు వారి అడుగుజాడలను అనుసరించారు. అలీ ముహమ్మద్ కతేహర్‌ను ఆక్రమించుకుని, *రోహ్* నుండి పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలను ఆహ్వానించినప్పుడు, అతని జీవితకాలంలోనే కతేహర్ భూమికి *రోహిల్లాల భూమి* అని అర్థం వచ్చే రోహిల్‌ఖండ్ అని పేరు పెట్టారు. రోహ్ నుండి వచ్చిన స్థిరనివాసులలో ప్రధానంగా మందార్ యూసుఫ్‌జాయ్ తెగకు చెందిన పష్తూన్‌లు, అలాగే పెషావర్ లోయ నివాసులైన ఖట్టక్, బునేర్‌వాల్ యూసుఫ్‌జాయ్‌లు, ముహమ్మద్‌జాయ్, ఆఫ్రిది తెగలు, కాందహార్కు చెందిన బరేచ్‌లు ఉన్నారు. చాలా మంది రోహిల్లాలు 17, 18వ శతాబ్దాల మధ్యకాలంలో పష్తూనిస్తాన్ నుండి ఉత్తర భారతదేశానికి వలస వచ్చారు.

. చివరగా, వాయువ్య ప్రాంతం నుండి పెద్ద సంఖ్యలో కొత్తగా వచ్చిన పష్తూన్లు వారిలో చేరారు, వీరిని "విలాయతీ" అని పిలిచేవారు. వీరందరినీ కలిపి రోహిల్లాలని పిలిచేవారు, ఆ విధంగా భారతీయ పఠాన్ కుటుంబాలు, మతం మారిన హిందువులు, వాయువ్య ప్రాంతం నుండి కొత్తగా వచ్చిన వారితో కూడిన రోహిల్లాలు కొత్తగా కుదిరిన వివాహ సంబంధాల ఆధారంగా నిజమైన లేదా కల్పితమైన బంధుత్వాన్ని అభివృద్ధి చేసుకునే ప్రక్రియలో ఉన్నారు.

## చరిత్ర
### ప్రారంభ చరిత్ర

రోహిల్‌ఖండ్ రాష్ట్ర స్థాపకుడు అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్, ఇతను ఎనిమిదేళ్ల వయసులో దావూద్ ఖాన్ బరేచ్ దత్తత తీసుకున్న ఒక జాట్ బాలుడు. *కతేహర్* ప్రాంతానికి వలస వచ్చిన మొదటి వ్యక్తి షా ఆలం ఖాన్, ఇతను 1673లో కతేహర్‌లో స్థిరపడ్డాడు, తన తెగ అయిన బరేచ్ బృందాన్ని తీసుకువచ్చాడు. అతని కుమారుడు దావూద్ ఖాన్ మొఘలులు, వివిధ రాజ్‌పుత్ జమీందారుల కోసం పనిచేయడం ద్వారా *కతేహర్* ప్రాంతంలో అనేక గ్రామాలను పొందాడు. వాస్తవానికి, వివిధ పష్తూన్ తెగలకు చెందిన దాదాపు 20,000 మంది సైనికులు కిరాయి సైనికులుగా ఈ ప్రాంతానికి వలస వచ్చారు. దావూద్ ఖాన్ ఇద్దరు హిందువులను దత్తత తీసుకుని, ఇస్లాంలోకి మార్చి, వారికి సరైన మతపరమైన విద్యను అందించాడు. వారు అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్, ఫత్ ఖాన్-ఇ-సమన్. వారు కిరాయి సైనికులుగా శిక్షణ పొందారు, పష్తూన్‌లు, వివిధ హిందుస్థానీలతో కూడిన తన సైన్యానికి అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్‌ను అధిపతిగా చేశాడు.

#### రోహిల్లా రాజ్య ఏర్పాటు

1721లో దావూద్ ఖాన్ జాగీర్లకు వారసుడైన అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్ ప్రధానంగా రోహిల్లా రాజ్యం ఆవిర్భావానికి కారణమయ్యాడు. భారతదేశంలో స్థిరపడిన పాత పఠాన్ కుటుంబాలు, మతం మారిన భారతీయులు, వాయువ్య ప్రాంతం నుండి కొత్తగా వచ్చిన సాహసికుల మిశ్రమంగా ఉన్న రోహిల్లాలు కొత్తగా ఏర్పరచుకున్న వైవాహిక సంబంధాల ఆధారంగా నిజమైన లేదా కల్పితమైన బంధుత్వాన్ని అభివృద్ధి చేసుకునే ప్రక్రియలో ఉన్నారు. మొఘల్ సామ్రాజ్యం ఆధీనంలో ఎగువ దోయాబ్‌ను పాలిస్తున్న, మొఘల్ గవర్నర్ మర్హమత్ ఖాన్‌ను అతని అనుచరులందరినీ చంపిన తమ నాయకుడు సైఫుద్దీన్ బర్హా నేతృత్వంలో తిరుగుబాటు చేసిన భారతీయ ముస్లిం తెగ అయిన బారా సయ్యద్‌ల తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో సహాయపడటం ద్వారా అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్ తనకంటూ ఒక గుర్తింపును పొందాడు. దీనికి బహుమతిగా 1737లో ముహమ్మద్ షా ద్వారా అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్‌కు నవాబ్ బిరుదు ఇవ్వబడింది. అతను ఎంత శక్తివంతుడయ్యాడంటే, అతను కేంద్ర ప్రభుత్వానికి పన్నుల ఆదాయాన్ని పంపడానికి నిరాకరించాడు. ఫిలిబిత్‌ను పాలిస్తున్న బంజారా నాయకుడు దేశపత్‌ను అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్ ఓడించాడు. 1744లో, అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్ 10,000 మంది సైనికులతో కూడిన సుశిక్షిత సైన్యంతో కుమావోన్‌పై దండెత్తడానికి ప్రయత్నించాడు. 1743 చివరలో, అతను అల్మోరాను పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించాడు, ఆ తర్వాత రాజు కళ్యాణ్ చంద్ పారిపోయి గర్వాల్ రాజు రక్షణను కోరాడు. అతను వారి పూర్వపు శత్రుత్వాన్ని మరచిపోయి సైనిక సహాయాన్ని అందించాడు. అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్ జాగేశ్వర్ ఆలయాన్ని తగలబెట్టడంతో, గర్వాల్, కుమావోన్ సంయుక్త సైన్యం రోహిల్లాలను ఎదుర్కొని కైరారావ్ యుద్ధంలో అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్‌ను ఓడించి, రోహిల్లాలను శాంతి కోసం వేడుకునేలా చేసింది. అవధ్ నవాబు సఫ్దర్ జంగ్, మొఘల్ చక్రవర్తి ముహమ్మద్ షాకు రోహిల్లాల పెరుగుతున్న శక్తి గురించి హెచ్చరించాడు. దీనివల్ల మొహమ్మద్ షా అతనిపై దండయాత్ర చేశాడు, దీని ఫలితంగా అతను సామ్రాజ్య దళాలకు లొంగిపోయాడు. అతనిని బందీగా ఢిల్లీకి తీసుకువెళ్లారు, కానీ తరువాత క్షమించి సర్హింద్ గవర్నర్‌గా నియమించారు. 1739లో నాదిర్ షా ఉత్తర భారతదేశ దండయాత్ర సమయంలో అతని సైనికులలో ఎక్కువ మంది అప్పటికే కతేహర్ ప్రాంతంలో స్థిరపడ్డారు, దీంతో ఆ ప్రాంతంలో రోహిల్లా జనాభా 100,000కి పెరిగింది. రోహిల్లా పష్తూన్లు పెద్ద సంఖ్యలో స్థిరపడటం వల్ల, కతేహర్ ప్రాంతంలోని ఈ భాగాన్ని రోహిల్‌ఖండ్ అని పిలవసాగారు. హిందువులు ఇస్లాం మతంలోకి మారడం వల్ల దాని జనాభా మరింత వేగంగా పెరిగింది. అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్ రోహిల్‌ఖండ్‌కు తిరిగి రావడంతో, కొత్తగా ఏర్పడిన ఈ రోహిల్‌ఖండ్ రాష్ట్రానికి బరేలీ రాజధానిగా చేయబడింది.

అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్ మరణించినప్పుడు ఆరుగురు కుమారులను వదిలి వెళ్ళాడు. అయితే, అతని పెద్ద కుమారులు ఇద్దరు అతను చనిపోయే సమయానికి ఆఫ్ఘనిస్తాన్లో ఉండగా, మిగిలిన నలుగురు రోహిల్‌ఖండ్ నాయకత్వాన్ని చేపట్టలేనంత చిన్నవారు. ఫలితంగా, అధికారం ఇతర రోహిల్లా సర్దార్లకు బదిలీ చేయబడింది. సాదుల్లా ఖాన్ నామమాత్రపు రాష్ట్ర అధిపతిగా చేయబడ్డాడు. ఫైజుల్లా ఖాన్ బరేలీని ఉంచుకున్నాడు, దుండి ఖాన్‌కు మొరాదాబాద్, బిసౌలీ లభించాయి, ఫత్ ఖాన్-ఇ-సమన్‌కు బదౌన్, ఉసేహాత్ బాధ్యతలు అప్పగించారు, ముల్లా సర్దార్ బక్షి కోట్‌ను పొందాడు, హఫీజ్ రహ్మత్ ఖాన్ బరేచ్ సలేంపూర్ లేదా పిలిభిత్ను పొందాడు. 1755లో, కులరీత్యా రోహిల్లా కాకపోయినా భారతీయ రోహిల్లాలకు బోధకుడిగా, పోరాటయోధుడిగా రోహిల్లాగా పేరుగాంచిన కుతుబ్ షా రోహిల్లా, తన జాగీర్లను లాక్కొని మరాఠాలకు ఇచ్చిన వజీర్ ఇమాద్-ఉల్-ముల్క్‌పై సహారన్‌పూర్‌లో తిరుగుబాటు బావుటా ఎగురవేశాడు. మియాన్ కుతుబ్ షా కర్నాల్ వద్ద మొఘల్ సైన్యాన్ని ఓడించాడు. అతను సర్హింద్ పట్టణాన్ని జయించే వరకు చుట్టుపక్కల పట్టణాలను దోచుకున్నాడు. జలంధర్ దోయాబ్‌లోకి ప్రవేశించే ప్రయత్నంలో పూర్తిగా ఓడిపోయినప్పుడు, అతను తన భూభాగం మొత్తాన్ని వదిలివేయవలసి వచ్చింది. మరాఠాలు రోహిల్‌ఖండ్‌పై దాడి చేశారు, సర్దార్లు ఎటువంటి ప్రతిఘటన ఇవ్వలేక పోవడంతో, వారు తెరాయ్‌కి పారిపోయారు, అక్కడి నుండి అవధ్ నవాబు షుజా-ఉద్-దౌలా సహాయం కోరారు. షుజా-ఉద్-దౌలా వారికి సహాయం చేయడానికి వచ్చాడు, వారి సంయుక్త దళాలు నవంబర్ 1759లో మరాఠాలకు తీవ్ర నష్టం కలిగించి వారిని గంగానది దాటి తరిమికొట్టాయి. కుతుబ్ ఖాన్ రోహిల్లా బురారీ ఘాట్ వద్ద మరాఠా జనరల్ దత్తాజీని ఓడించి తల నరికాడు.

### 1761 పానిపట్ యుద్ధం తర్వాత

మూడవ పానిపట్ యుద్ధంలో (1761), రోహిల్లా సర్దార్లలో ఒకరైన నజీబ్-ఉద్-దౌలా, మరాఠాలకు వ్యతిరేకంగా అహ్మద్ షా అబ్దాలీతో పొత్తు పెట్టుకున్నాడు. అతను మిత్ర పక్షాలకు 40,000 మంది రోహిల్లా సైనికులను మాత్రమే కాకుండా 70 తుపాకులను కూడా అందించాడు. మరాఠాలకు వ్యతిరేకంగా అహ్మద్ షా అబ్దాలీ దళాలలో చేరాల్సిందిగా అతను అవధ్ నవాబ్ షుజా-ఉద్-దౌలాను కూడా ఒప్పించాడు. ఈ యుద్ధంలో మరాఠాలు ఓడిపోయారు, ఫలితంగా రోహిల్లాల శక్తి పెరిగింది.

పానిపట్ యుద్ధంలో రోహిల్లాల భాగస్వామ్యానికి ప్రతీకారం తీర్చుకునేందుకు మరాఠాలు రోహిల్‌ఖండ్‌పై దండెత్తారు. మరాఠా పాలకుడు మహాదాజీ షిండే నేతృత్వంలోని మరాఠాలు సర్దార్ మరణం తర్వాత అతని కుమారుడు జబితా ఖాన్ ఆధీనంలో ఉన్న సర్దార్ నజీబ్-ఉద్-దౌలా *[[జాగీరు|భూభాగం]]*లోకి ప్రవేశించారు. సయ్యద్ ఖాన్, సాదత్ ఖాన్‌ల ధైర్యసాహసాలతో జబితా ఖాన్ మొదట ఈ దాడిని ప్రతిఘటించాడు, కానీ చివరకు మరాఠాల చేతిలో సాదత్ ఖాన్ మరణించడంతో ఓడిపోయాడు. అతను షుజా-ఉద్-దౌలా శిబిరానికి పారిపోవాల్సి వచ్చింది, అతని దేశాన్ని మరాఠాలు నాశనం చేశారు. రెండవ షా ఆలం జబితా ఖాన్ కుటుంబాన్ని బంధించాడు, మరాఠా పాలకుడు మహాదాజీ షిండే అతని కోటను దోచుకుని నజీబ్ అద్-దవ్లా సమాధిని అపవిత్రం చేశాడు. రోహిల్లాలు పారిపోవడంతో, కొన్ని వేల మంది అమ్రోహి సయ్యద్ తెగలచే రక్షించబడిన అమ్రోహా నగరం మినహా మిగిలిన దేశమంతా తగులబెట్టబడింది. ఎటువంటి ప్రతిఘటన ఇవ్వలేని రోహిల్లాలు తెరాయ్‌కి పారిపోయారు, అక్కడి నుండి మిగిలిన సర్దార్ హఫీజ్ రహ్మత్ ఖాన్ బరేచ్ అవధ్ నవాబు షుజా-ఉద్-దౌలాతో కుదుర్చుకున్న ఒప్పందంలో సహాయం కోరాడు, దీని ప్రకారం మరాఠాలకు వ్యతిరేకంగా సైనిక సహాయానికి బదులుగా నాలుగు మిలియన్ రూపాయలు చెల్లించడానికి రోహిల్లాలు అంగీకరించారు. అలీ ముహమ్మద్, నజీబ్ ఖాన్ వంటి తన తోటి రోహిల్లాల దృక్పథానికి భిన్నంగా అనవసరమైన హింసను అసహ్యించుకునే హఫీజ్ రెహ్మత్, రాజకీయ మధ్యవర్తిగా తన పాత్ర పట్ల గర్వపడ్డాడు, మరాఠాలను రోహిల్‌ఖండ్ నుండి దూరంగా ఉంచడానికి అవధ్‌తో పొత్తును కోరుకున్నాడు. రోహిల్లాల తరపున చెల్లించడానికి అతను కట్టుబడి ఉన్నాడు. అయితే, అతను చెల్లించడానికి నిరాకరించిన తర్వాత, అవధ్ రోహిల్లాలపై దాడి చేసింది.

తరువాత, నవాబు షుజా-ఉద్-దౌలా, అతని ప్రధాన సర్దార్లు బసంత్ అలీ ఖాన్, మహబూబ్ అలీ ఖాన్, సయ్యద్ అలీ ఖాన్‌ల నేతృత్వంలోని పొరుగు రాజ్యమైన అవధ్ రోహిల్లాలపై దాడి చేసింది. కల్నల్ అలెగ్జాండర్ ఛాంపియన్ నాయకత్వంలోని ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ దళం నుండి కూడా నవాబుకు సహాయం లభించింది. హఫీజ్ రెహ్మత్‌తో దోయాబ్‌లోని ఫరూఖాబాద్‌కు చెందిన భారతీయ పఠాన్‌లు, రాజ్‌పుత్ రైతులు చేరారు. ఈ ఘర్షణను రోహిల్లా యుద్ధం అని పిలుస్తారు. ఏప్రిల్ 1774లో, హఫీజ్ రహ్మత్ ఖాన్ బరేచ్ మరణించినప్పుడు, రోహిల్లా ప్రతిఘటన కూలిపోయింది, రోహిల్‌ఖండ్ అవధ్ రాజ్యంలో విలీనం చేయబడింది. రైతులపై హత్యలు, దోపిడీలు, అన్ని రకాల నేరాలకు పాల్పడటానికి షుజా-ఉద్-దౌలా తన దళాలను పంపాడు. ఫైజుల్లా ఖాన్, అహ్మద్ ఖాన్ బఖ్షీ, ఫత్ ఖాన్-ఇ-సమన్ కుమారుడైన అహ్మద్ ఖాన్-ఇ-సమన్‌ల నాయకత్వంలో రోహిల్లాలు లాల్ డాంగ్ వద్ద ఉన్న కొండలకు చేరుకుని, తమ ఓటమికి ప్రతీకారం తీర్చుకోవడానికి గెరిల్లా యుద్ధాన్ని ప్రారంభించారు. ఈ ఘర్షణలో వారన్ హేస్టింగ్స్ పాత్ర అతనిని అభిశంసించే ప్రక్రియలో ప్రచారం చేయబడింది.

1774 నుండి 1799 వరకు, ఈ ప్రాంతాన్ని పంజాబ్‌లోని హోషియార్‌పూర్కు చెందిన ముస్లిం నపుంసకునిగా మారిన జాట్ అయిన ఖ్వాజా అల్మాస్ ఖాన్, అవధ్ పాలకుల ప్రతినిధిగా నిర్వహించాడు. అల్మాస్ ఖాన్ నివాసుల నుండి సంపదను బలవంతంగా లాక్కోవడానికి అన్ని ప్రయత్నాలు చేయడంతో ఈ కాలం రోహిల్లాలకు ముఖ్యంగా కష్టకాలంగా మారింది. అల్మాస్ ఖాన్ ఒక రాజ్యాన్ని నిర్మించుకున్నాడు, నవాబుల వలె గణనీయమైన సైన్యాన్ని కలిగి ఉన్నాడు. 1799లో, బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ఆ భూభాగాన్ని విలీనం చేసుకుని, హఫీజ్ రహ్మత్ ఖాన్ కుటుంబానికి పెన్షన్ ఇవ్వడం ప్రారంభించింది.

### రాంపూర్ రాష్ట్ర స్థాపన

రోహిల్‌ఖండ్‌లోని ఎక్కువ భాగం విలీనం చేయబడినప్పటికీ, అక్టోబర్ 7, 1774న కల్నల్ అలెగ్జాండర్ ఛాంపియన్ సమక్షంలో నవాబ్ ఫైజుల్లా ఖాన్ రాంపూర్ రోహిల్లా రాష్ట్రాన్ని స్థాపించాడు, ఆ తరువాత అది బ్రిటిష్ రక్షణలో లోబడి ఉన్న రాష్ట్రంగా మిగిలిపోయింది. రాంపూర్ వద్ద కొత్త కోటకు నవాబ్ ఫైజుల్లా ఖాన్ 1775లో పునాది వేశాడు. మొదటి నవాబు నగరానికి *ఫైజాబాద్* అని పేరు మార్చాలని ప్రతిపాదించాడు, అయితే అనేక ఇతర ప్రదేశాలు ఆ పేరుతో పిలవబడటంతో దీని పేరును *ముస్తఫాబాద్*గా మార్చారు. ఫైజుల్లా ఖాన్ హఫీజ్ రెహ్మత్ కుమారుడైన హుర్మత్ ఖాన్ తిరుగుబాటును అణచివేశాడు, బిజ్నూర్‌లో సిక్కుల దాడులను ఓడించడంలో బ్రిటిష్ వారికి సహాయం చేయడానికి ముహమ్మద్ ఉమర్ ఖాన్ నేతృత్వంలో అశ్విక దళాన్ని పంపాడు.

1776లో రుస్తమ్ అలీ బిజ్నోరి రాసిన *కిస్సా-ఓ-అహ్వాల్-ఇ-రోహిల్లా*, రోహిల్‌ఖండ్, కతేహర్‌లలోని ముస్లిం రోహిల్లా ఉన్నత వర్గాల స్వచ్ఛమైన ఉర్దూ గద్యానికి (prose) ఒక ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది.

నవాబ్ ఫైజుల్లా ఖాన్ 20 సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. అతను విద్యా పోషకుడు, ప్రస్తుతం రాంపూర్ రజా లైబ్రరీలో ఉన్న అరబిక్, పర్షియన్, టర్కిష్, హిందుస్థానీ మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ల సేకరణను ప్రారంభించాడు. అతని మరణం తర్వాత అతని కుమారుడు ముహమ్మద్ అలీ ఖాన్ బాధ్యతలు చేపట్టాడు. అతను 24 రోజుల పాలన తర్వాత రోహిల్లా పెద్దలచే హత్య చేయబడ్డాడు, ముహమ్మద్ అలీ ఖాన్ సోదరుడు గులాం ముహమ్మద్ ఖాన్ నవాబుగా ప్రకటించబడ్డాడు. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ దీనిని వ్యతిరేకించింది, కేవలం 3 నెలల 22 రోజుల పాలన తర్వాత, గులాం ముహమ్మద్ ఖాన్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ దళాలచే ముట్టడించబడి ఓడిపోయాడు. కొత్త నవాబుగా ముహమ్మద్ అలీ ఖాన్ కుమారుడు అహ్మద్ అలీ ఖాన్‌కు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ మద్దతు ఇచ్చింది. అతను 44 సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. అతనికి కుమారులు లేకపోవడంతో, అతని మరణం తర్వాత గులాం ముహమ్మద్ ఖాన్ కుమారుడు ముహమ్మద్ సయీద్ ఖాన్ కొత్త నవాబ్‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు. అతను న్యాయస్థానాలను స్థాపించాడు, రైతుల ఆర్థిక పరిస్థితులను మెరుగుపరిచాడు. అతని మరణం తర్వాత అతని కుమారుడు ముహమ్మద్ యూసుఫ్ అలీ ఖాన్ బాధ్యతలు స్వీకరించాడు, అతని మరణం తర్వాత అతని కుమారుడు కల్బ్ అలీ ఖాన్ 1865లో కొత్త నవాబ్ అయ్యాడు.

### 1774, 1857 మధ్యకాలం

వారు సాధారణంగా గ్రామాలలో స్థిరపడ్డారు, వాటిలో చాలా చోట్ల వారు భూమిని స్వంతం చేసుకుని సాగు చేసేవారు. వాటిలో కొన్నింటిలో వారు జాట్‌లు, రాజ్‌పుత్‌ల మాదిరిగానే, అదే విధమైన రాజ్యాంగంతో పెద్ద సోదరభావాన్ని ఏర్పరచుకున్నారు. పాత రోహిల్‌ఖండ్ జిల్లాల గ్రామస్థులలో పఠాన్-ఉత్పన్నమైన వంశ ఆధారిత గుర్తింపు మనుగడ సాగించిందని 1857 నాటి ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. ఈ గుర్తింపులు ఏ కొనసాగింపుతోనైనా ఏకీకరణ, పరివర్తన సంకేతాలతో గుర్తించబడ్డాయి.

### 1857, 1947 మధ్యకాలం

1857 తిరుగుబాటు నుండి 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చే మధ్య కాలం రోహిల్లా వర్గానికి స్థిరత్వ కాలం. 1858లో, బ్రిటిష్ వలసరాజ్యాల ప్రభుత్వం భారత తిరుగుబాటులో పాల్గొన్న వారందరికీ సాధారణ క్షమాపణను జారీ చేసి అనేక భూములను తిరిగి ఇచ్చింది. తిరుగుబాటుదారులకు సహాయం చేసినందుకు కొన్ని తెగలు శిక్షించబడ్డాయి. కొన్ని తెగలు ఢిల్లీ, గుర్గావ్లకు వలసపోగా, మరికొందరు దక్కన్ ప్రాంతానికి వలసవెళ్లారు. కొన్ని సంవత్సరాల తర్వాత పరిస్థితులు మెరుగుపడ్డాయి, వాయువ్య సరిహద్దు ప్రావిన్స్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ నుండి వలసలు తిరిగి ప్రారంభమై, రోహిల్లా జనాభా పెరిగింది. ఈ కాలంలో, రోహిల్లాలు సర్ సయ్యద్ అహ్మద్ ఖాన్ సంస్కరణోద్యమంతో కూడా ప్రభావితులయ్యారు, చాలా మంది ఆధునిక విద్యను అభ్యసించారు. సున్నీ ఇస్లాంలోని బరేల్వి వర్గ స్థాపకుడు అహ్మద్ రజా ఖాన్ కూడా రోహిల్లాలలోనే జన్మించాడు, ఉత్తర భారతదేశంలో ఇస్లామిక్ విద్యాభ్యాసానికి బరేలీ నగరం ఒక ముఖ్యమైన కేంద్రంగా మారింది.

చాలా మంది రోహిల్లాలు భూస్వాములు, సాగుదారులుగా మిగిలిపోగా, గణనీయమైన మైనారిటీ ఆధునిక విద్యను అభ్యసించి, న్యాయవాదం, వైద్యం వంటి వృత్తులలోకి ప్రవేశించారు. 19వ శతాబ్దపు చివరి దశాబ్దంలో వారు రాజకీయ చర్చలలో కూడా ఆసక్తి చూపడం ప్రారంభించారు. వారిలో కొందరు కొత్తగా ఏర్పడిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్లో చేరగా, మరికొందరు పాన్-ఇస్లామిజం (సమస్త ఇస్లామిజం) వైపు ఆకర్షితులయ్యారు. ఈ కాలంలో ఉత్తర భారత ముస్లిం సంస్కృతిని పూర్తిగా స్వీకరించారు, ఉర్దూ రోహిల్లాల మాతృభాషగా మారింది. వాస్తవానికి రోహిల్లా అనే పదం నెమ్మదిగా "పఠాన్" అనే పదంతో భర్తీ చేయబడింది, ఇది ఒక కొత్త స్వయం గుర్తింపు. అయినప్పటికీ, ప్రత్యేక గుర్తింపు భావన బలంగా కొనసాగింది, బరేలీలోని కాకర్ టోలా, పానీ టోలా, గలీ నవాబన్ వంటి నగరాలలోని ప్రత్యేక ప్రాంతాలలో రోహిల్లాలు నివసించేవారు. గలీ నవాబన్ హఫీజ్ రహ్మత్ ఖాన్ వారసుల నివాసం. షేక్, ముస్లిం రాజ్‌పుత్, కంబోహ్ వంటి పొరుగు ముస్లిం వర్గాలతో వీరు వివాహ సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్నారు. ఆ విధంగా స్వాతంత్ర్యం వచ్చే నాటికి, రోహిల్లాలు వారి ప్రత్యేక సామాజిక వర్గ హోదాను కోల్పోతున్నారు.

## ప్రస్తుత పరిస్థితులు
భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం, 1947లో పాకిస్తాన్ ఏర్పాటు రోహిల్లా వర్గంపై తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపాయి. 1947లో భారతదేశ విభజన సమయంలో, కొంతమంది రోహిల్లాలు పాకిస్తాన్‌కు వెళ్లారు.

### భారతదేశంలో
పఠాన్ వర్గంలో భాగమైన రోహిల్లా, ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని జాతి సమూహాలలో ఒకటిగా రాష్ట్రమంతటా కనిపిస్తారు. వీరు రోహిల్‌ఖండ్‌లోని రాంపూర్, బరేలీ, షాజహాన్‌పూర్ నగరాల్లో స్థిరపడ్డారు. రాంపూర్ రాజవంశ స్థానమైన రాంపూర్‌లో అత్యంత దట్టంగా స్థిరపడ్డారు. రోహిల్లాలు వారి గొప్ప వంటకాలకు ప్రసిద్ధి చెందారు.

### పాకిస్తాన్‌లో
పాకిస్తాన్‌లో, రోహిల్లాలు, ఇతర ఉర్దూ మాట్లాడే పఠాన్‌లు ఇప్పుడు విశాలమైన ఉర్దూ మాట్లాడే సమాజంలో కలిసిపోయారు. పాకిస్తాన్‌లోని రోహిల్లా పఠాన్‌ల వారసులలో కార్పొరేట్ గుర్తింపు భావన లేదు, వీరు ఇతర ముస్లింలతో అధిక స్థాయిలో వివాహ సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్నారు. వీరు ప్రధానంగా కరాచీ, హైదరాబాద్, సుక్కూర్, డేరా ఇస్మాయిల్ ఖాన్, పహార్‌పూర్, రంగ్‌పూర్, హరిపూర్, అబోత్తాబాద్, సింధ్ లోని ఇతర పట్టణ ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు.

## రోహిల్లాలు
*నజీబ్ అద్-దవ్లా, రోహిల్‌ఖండ్ హౌస్ చీఫ్.
*లాయీక్ అహ్మద్, టీవీ వ్యాఖ్యాత, టీవీ హోస్ట్, విద్యావేత్త.
*షౌకత్ అలీ, ఖిలాఫత్ ఉద్యమ భారతీయ ముస్లిం సభ్యుడు.
*అహ్మద్ ఖాన్ బంగాష్, ఫరూఖాబాద్ నవాబ్.
*ముహమ్మద్ ఖాన్ బంగాష్, ఫరూఖాబాద్ నవాబ్.
*హఫీజ్ రహ్మత్ ఖాన్ బరేచ్, రోహిల్‌ఖండ్ సంరక్షక పాలకుడు (Regent).
*జాకిర్ హుస్సేన్, భారతదేశ మాజీ రాష్ట్రపతి.
*డాక్టర్ జమీల్ జలీబీ, ఉర్దూ భాషావేత్త.
*మొహమ్మద్ అలీ జౌహర్, భారతీయ ముస్లిం కార్యకర్త, ఆల్-ఇండియా ముస్లిం లీగ్ వ్యవస్థాపక సభ్యుడు.
*అబ్దుల్ ఖదీర్ ఖాన్, పాకిస్తాన్ అణు క్షిపణి ప్రాజెక్ట్ పితామహుడు.
*ఐమన్ ఖాన్, మోడల్, నటుడు.
*అజిత్ ఖాన్, క్లాసిక్ బాలీవుడ్ చిత్ర నటుడు 
*ఆలంగీర్ ఖాన్ (రాజకీయ నాయకుడు), పి.టి.ఐ (PTI) నాయకుడు
*అమీర్ ఖాన్ (రాజకీయ నాయకుడు), ఎం.క్యూ.ఎం (MQM) నాయకుడు.
*అయాజ్ ఖాన్, నటుడు, హాస్యనటుడు.
*అయేజా ఖాన్, నటుడు, మోడల్.
*జనరల్ బఖ్త్ ఖాన్, భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామ యుద్ధ వీరుడు
*ఫైజుల్లా ఖాన్, రోహిల్‌ఖండ్ నవాబ్.
*హకీమ్ అజ్మల్ ఖాన్, భారతదేశంలోని ఢిల్లీలో వైద్యుడు, జామియా మిలియా ఇస్లామియా విశ్వవిద్యాలయ వ్యవస్థాపకులలో ఒకరు.
*ఇక్బాల్ ముహమ్మద్ అలీ ఖాన్, ఎం.క్యూ.ఎం (MQM) నాయకుడు.
*కిరణ్ ఖాన్, టీవీ హోస్ట్, మోడల్, నటుడు.
*మహిరా ఖాన్, నటుడు, మోడల్.
*నైమతుల్లా ఖాన్, కరాచీ మాజీ మేయర్.
*సాహబ్‌జాదా యాకుబ్ ఖాన్, సైనిక జనరల్.
*షహర్యార్ ఖాన్, మాజీ పి.సి.బి (PCB) ఛైర్మన్.
*తుర్రేబాజ్ ఖాన్, హైదరాబాద్‌లో 1857 భారతీయ విప్లవానికి నాయకత్వం వహించిన స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు
*షైస్తా లోధి, టీవీ హోస్ట్, నటుడు.
*జోష్ మలిహాబాది, షాయర్-ఇ-ఇంక్విలాబ్, కవి.
*ఇర్ఫాన్ పఠాన్, క్రికెటర్.
*యూసుఫ్ పఠాన్, క్రికెటర్, రాజకీయ నాయకుడు, లోక్ సభ సభ్యుడు.
*బేరోజ్ సబ్జ్వారీ, నటుడు.

## ఇవి కూడా చూడండి
*రోహిల్లా రాజవంశం

## గమనికలు

## మూలాలు

వర్గం:భారతదేశ ముస్లిం రాజవంశాలు
వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ చరిత్ర