అభీర రాజవంశం

**అభీర రాజవంశం** పశ్చిమ దక్కన్ ప్రాంతాన్ని పాలించిన ఒక రాజవంశం. ఇక్కడ వీరు బహుశా శాతవాహనుల తర్వాత అధికారంలోకి వచ్చి ఉండవచ్చు. 203 నుండి సుమారు 270 లేదా 370 వరకు, ఈ రాజవంశం ఒక విశాలమైన రాజ్యాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. అభీరులు నేటి మహారాష్ట్ర, కొంకణ్, గుజరాత్, దక్షిణ మధ్య ప్రదేశ్లోని కొన్ని భాగాలతో కూడిన విస్తృత సామ్రాజ్యాన్ని కలిగి ఉన్నారు. క్రీ.శ. మూడవ శతాబ్దంలో అభీరులను దాదాపు ఒక గొప్ప సామ్రాజ్య శక్తిగా కొందరు పండితులు భావిస్తారు.
## పుట్టుక
ప్రాచీన భారతీయ సాహిత్యంలో తరచుగా ప్రస్తావించినప్పటికీ, అభీరుల పుట్టుక అస్పష్టంగా ఉంది. మహాభారతం ప్రకారం ఆభీరులు సముద్ర తీరం సమీపంలో, గుజరాత్లోని సోమనాథ్ సమీపంలో ఉన్న నది అయిన సరస్వతి ఒడ్డున నివసించారు.
పతంజలి రచించిన *మహాభాష్యం* వీరిని శూద్రుల కంటే భిన్నమైన తెగగా పేర్కొంటుంది. పౌరాణిక గ్రంథాలు అభీరులను సౌరాష్ట్ర, అవంతి ప్రాంతాలతో అనుసంధానిస్తాయి. బాలకృష్ణ గోఖలే అభిప్రాయం ప్రకారం అభీరులు ఇతిహాస కాలం నుండి ఒక యుద్ధ వీరుల తెగగా ప్రసిద్ధి చెందారు. భాగవతం అభీరులను "సౌరాష్ట్ర", "అవంతి" పాలకులుగా పిలుస్తుంది (సౌరాష్ట్ర-ఆవంత్య ఆభీరాః). విష్ణు పురాణం అభీరులను సురాష్ట్ర, అవంతి ప్రావిన్సులను ఆక్రమించినట్లుగా పరిగణిస్తుంది.

సామ్రాజ్య అభీరులు శాతవాహనుల వారసులని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. వీరిని ఆంధ్ర-వ్రాత్యులు అని పిలిచేవారు, సిముక వంశ వారసులుగా పేర్కొన్నారు. వీరిలో కొందరు పశ్చిమ క్షత్రపుల (శకులు) సైనిక సేవలో చేరారు. కొత్త భూభాగాలను జయించడంలో వారికి సహాయం చేశారు. సా.శ. 181 నాటికి, అభీరులు క్షత్రప ఆస్థానంలో గణనీయమైన ప్రభావాన్ని పొందారు. వీరిలో కొందరు సైన్యాధ్యక్షులుగా కూడా పనిచేశారు.

శక సంవత్సరం 103 (సా.శ. 181) నాటి గుండా శాసనం అభీర రుద్రభూతిని శక క్షత్రప (పాలకుడు) రుద్రసింహుని సేనాపతిగా (కమాండర్-ఇన్-చీఫ్) సూచిస్తుంది. ఈ శాసనం రుద్రసింహుని వరకు రాజుల వివరణాత్మక వంశావళిని కూడా ఇస్తుంది:

ఈ శాసనం ఎటువంటి మహాక్షత్రప ఉనికిని విస్మరించి, రుద్రసింహుని కేవలం క్షత్రపగా సూచిస్తుంది. సుధాకర్ చటోపాధ్యాయ ప్రకారం అభీర సేనాపతి ఎటువంటి ఉన్నత బిరుదును ధరించనప్పటికీ రాష్ట్రాన్ని వాస్తవంగా పాలిస్తున్నాడని ఇది సూచిస్తుంది. అభీర రుద్రభూతిని సేనాపతి బాపక కుమారుడిగా శాసనం పేర్కొంది. అభీర రాజవంశం బహుశా అభీర రుద్రభూతికి సంబంధించినది కావచ్చు.

ప్రొఫెసర్ భగవాన్ సింగ్ సూర్యవంశీ ప్రకారం, క్రీస్తుపూర్వం ఒకటవ శతాబ్దంలో అభీరులు నైరుతి రాజస్థాన్, ఈశాన్య సింధ్లో స్థిరపడ్డారు. ఈ ప్రాంతాన్ని అభిరియా అని పిలిచేవారు. పురావస్తు శాస్త్రవేత్త, పండితుడు భగవాన్ లాల్ ఇంద్రజీ (1839–1888) అభీరులు బహుశా సింధ్ నుండి సముద్ర మార్గం ద్వారా వచ్చి, పశ్చిమ తీరాన్ని జయించి, అపరాంతలోని త్రికూటను తమ రాజధానిగా చేసుకున్నారని విశ్వసించాడు. అభీర మహాక్షత్రప ఈశ్వరదత్తుడు వీరి నాయకుడు. ఇతడు బహుశా క్షత్రపులపై దాడి చేసి విజయం సాధించి ఉండవచ్చు. అభీర మహాక్షత్రప ఈశ్వరదత్తుడు త్రైకూటక రాజవంశం స్థాపకుడని (తరువాత కాలంలో ఇది కలచురి లేదా చేది శకముగా పిలువబడింది), బహుశా త్రికూటను రాజధానిగా చేసుకుని కొంకణ్‌లో తన అధికారాన్ని స్థాపించడంలో ఇది ఉద్భవించిందని ఇంద్రజీ ఇంకా పేర్కొన్నాడు. క్షత్రప పాలకుడు వీరదామనుని కుమారుడైన రుద్రసేన కాలంలో, పశ్చిమ క్షత్రపులు త్రైకూటకలను పారద్రోలి తమ సార్వభౌమాధికారాన్ని తిరిగి స్థాపించినట్లు కనిపిస్తుంది. దీంతో నిరాశ్రయులైన త్రైకూటకులు మధ్య భారతదేశానికి వెళ్లి, హైహయ లేదా కలచురి అనే పేరును పొందారు. క్షత్రప పాలన అంతిమంగా నాశనమైన తర్వాత, త్రైకూటకులు స్పష్టంగా త్రైకూటకను తిరిగి పొందారు. ఆ సమయంలో ధరసేన (సా.శ. 456) సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు.

## చరిత్ర

అభీరుల చరిత్ర చాలా వరకు అస్పష్టంగా ఉంది. అభీర రాజవంశాన్ని ఈశ్వరసేనుడు స్థాపించాడు. పశ్చిమ క్షత్రపుల (శకులు) సహాయం, సమ్మతితో మహారాష్ట్రలోని నాసిక్ ప్రాంతంలో శాతవాహనుల పతనం తర్వాత ఈ శాఖ అధికారంలోకి వచ్చింది. వారు రాజులు కాకముందు వృత్తిరీత్యా ఆవుల కాపరులు అని సూచించడానికి వారిని గవలి రాజులు అని పిలిచేవారు. దక్కన్‌లోని మహారాష్ట్ర ప్రాంతంలో పది మంది అభీర రాజులు పరిపాలించారు, వీరి పేర్లు పురాణాలలో ప్రస్తావించబడలేదు.
పర్షియా సాసానిడ్ షాహన్‌షా అయిన నర్సేహ్‌కు, బహ్రామ్ III పై సాధించిన విజయానికి అభినందనలు తెలుపుతూ ఒక అభీర రాజు రాయబారాన్ని పంపినట్లు తెలుస్తోంది.

గుప్తుల సామ్రాజ్య కాలంలో, భారతీయ చక్రవర్తి సముద్రగుప్తుడు అభీరులను వార్షిక కప్పం చెల్లించే "సరిహద్దు రాజ్యం"గా నమోదు చేశాడు. ఇది సముద్రగుప్తుని అలహాబాద్ స్తంభ శాసనం ద్వారా నమోదు చేయబడింది, దీనిలో 22-23 పంక్తులలో ఈ క్రింది విధంగా పేర్కొనబడింది.

అభీరుల పాలనా కాలం అనిశ్చితంగా ఉంది, చాలా పురాణాలు దీనిని అరవై ఏడు సంవత్సరాలుగా పేర్కొనగా, వాయు పురాణం దీనిని నూట అరవై ఏడు సంవత్సరాలుగా పేర్కొంది. వి.వి.మిరాశీ ప్రకారం, కింది వారు అభీరుల సామంతులు:
* వల్ఖా మహారాజులు
* ఈశ్వరరత
* మాహిష్మతి రాజులు
* త్రైకూటకులు

అభీరులు అపభ్రంశం మాట్లాడేవారు. వీరు సంస్కృతాన్ని పోషించినట్లు కనిపిస్తుంది. ఈశ్వరసేనుని నాసిక్ గుహ శాసనం ఎక్కువగా సంస్కృతంలో రాయబడింది. వారి రాజ్యంలో అనేక శ్రేణులు (గిల్డ్స్) వర్ధిల్లాయి, వీటిలో ప్రజలు విరాళాలు ఇవ్వడానికి పెద్ద మొత్తంలో పెట్టుబడులు పెట్టారు. ఇది అభీరుల రాజ్యంలో శాంతి, క్రమబద్ధత, భద్రతలను సూచిస్తుంది.

పతంజలి తన మహాభాష్యంలో అభీర రాజులను ప్రస్తావించాడు. అభీర నాయకులు శక పాలకులకు సేనానులుగా పనిచేశారు. క్రీ.శ. రెండవ శతాబ్దంలో ఒక అహీర్ నాయకుడు ఈశ్వరదత్తుడు మహాక్షత్రప (సర్వోన్నత రాజు) అయ్యాడు. క్రీ.శ. మూడవ శతాబ్దంలో శాతవాహనుల పతనానికి కారణం కావడంలో అభీరులు కీలక పాత్ర పోషించారు.

### శక శాతకర్ణి
అభీర ఈశ్వరసేనునితో పాటు మాఠరి కుమారుడిగా చెప్పుకునే మరో రాజు శకసేన. ఇతడు శక శాతకర్ణితో గుర్తించబడ్డాడు, ఇతని నాణేలు ఆంధ్ర ప్రదేశ్ అంతటా కనుగొనబడ్డాయి. యజ్ఞ శ్రీ శాతకర్ణి వారసుడిగా, శాతవాహన రాజుగా ఇతనిని పరిగణిస్తారు. అయితే, కె. గోపాలాచారి శకసేనుడు అభీర రాజు అని భావిస్తాడు. కారణాలు:
* శాతవాహన రాజుల పౌరాణిక వంశావళిలో శకసేన లేదా శక శాతకర్ణి పేరు కనిపించదు. ఇతడు 'మాఠరీపుత్ర' అనే బిరుదు సూచించినట్లుగా, అభీర శివదత్తుని భార్య మాఠరి కుమారుడిగా చెప్పుకున్నాడు.
* శాతవాహనుల చాలా నాణేలు, శాసనాలపై కనిపించే 'సిరి' అనే సంప్రదాయ బిరుదు ఈ పాలకుని విషయంలో గణనీయంగా లోపించింది.
* శక క్షత్రపుల మధ్య ఉన్న రాజవంశ వైరాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, శాతవాహన యువరాజు పేరులో 'శక' అని ఉండటం చాలా అసహజం, అసంభవం.
* అభీరులు ఇంతకుముందు ఉజ్జయిని శక పాలకుల సేవలో ఉండేవారు, ఆ రోజుల్లో సామంతులు తమ కుమారులకు తమ యజమానుల పేర్లను పెట్టేవారు. శకసేనుడు అనే పేరు బహుశా ఈ ఆచారానికి ఫలితం కావచ్చు. ఇతని పేరులోని 'సేన' అనే ప్రత్యయం కూడా ఇతడు అభీర రాజు అని, ఈశ్వరసేనునికి సంబంధించినవాడని సూచిస్తుంది.

ఈశ్వరసేనుని పూర్వికుడు ఇతని అన్నయ్య శకసేనుడు అని, ఇతని మరణానంతరం ఈశ్వరసేనుడు సింహాసనం అధిష్టించాడని దీనిని బట్టి నిర్ధారించవచ్చు.

శకసేనుడు బహుశా మొట్టమొదటి గొప్ప అభీర రాజు. కొంకణ్ నుండి లభించిన ఇతని శాసనాలు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ నుండి లభించిన నాణేలు ఇతడు శాతవాహన సామ్రాజ్యంలో పెద్ద భాగాన్ని పాలించాడని సూచిస్తున్నాయి.

### అభీర ఈశ్వరసేనుడు
ఈశ్వరసేనుడు మొదటి స్వతంత్ర అభీర రాజు. ఇతడు అభీర శివదత్తుడు, ఇతని భార్య మాఠరిల కుమారుడు. అశ్వినీ అగర్వాల్ ప్రకారం, ఇతడు మొదటి రుద్రసింహుని సేవలో ఒక సేనాపతిగా ఉండి, సా.శ. 188లో తన యజమానిని పదవీచ్యుతుడిని చేసి సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. మొదటి రుద్రసింహుడు త్వరలోనే ఇతనిని పదవీచ్యుతుడిని చేసి సా.శ. 190లో సింహాసనాన్ని తిరిగి పొందారని అశ్వినీ అగర్వాల్ ఇంకా చెప్పారు. ఇతడు (ఈశ్వరసేనుడు) ఒక శకాన్ని ప్రారంభించాడు, ఇది తరువాత కలచురి-చేది శకముగా పిలువబడింది. ఇతని వారసులు తొమ్మిది తరాల పాటు పరిపాలించారు. ఈశ్వరసేనుని నాణేలు ఇతని పాలనలోని మొదటి, రెండవ సంవత్సరాలకు మాత్రమే చెందినవి. ఇవి సౌరాష్ట్ర, దక్షిణ రాజపుతానాలో కనుగొనబడ్డాయి.

అపరాంత లేదా కొంకణ్ పై త్రైకూటక పాలన సా.శ. 248 (త్రైకూటక శకం) లో మొదలవుతుంది, ఇది సరిగ్గా ఈశ్వరసేనుని పాలనా కాలం. అందువల్ల త్రైకూటకులు అభీర రాజవంశంతో గుర్తించబడ్డారు.

క్రీ.శ 10వ శతాబ్దం ద్వితీయార్ధం నుండి అభీరులు దక్షిణ, పశ్చిమ సౌరాష్ట్రలో పాలించడం ప్రారంభించారు. జునాగఢ్ కు పశ్చిమాన తొమ్మిది మైళ్ల దూరంలో ఉన్న ఆధునిక వంథలి అయిన వామన్‌స్థలి వీరి రాజధాని. సైంధవులు, చౌళుక్యులను ఓడించిన గ్రహరిపు పాలనలో వీరు చాలా శక్తివంతులుగా మారారు.

## భూభాగం
అభీరులు నాసిక్, దానికి ఆనుకుని ఉన్న ప్రాంతాలు, అపరాంత, లాట, అశ్మక, ఖాందేష్‌లతో కూడిన పశ్చిమ మహారాష్ట్రను పాలించారు. వీరి ప్రధాన భూభాగంలో నాసిక్, దాని పరిసర ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. అభీర భూభాగంలో మాళ్వా కూడా ఉండవచ్చు, దీనిని వారు క్రమంగా క్షత్రపుల నుండి స్వాధీనం చేసుకున్నారు.

## క్షీణత
అభీర వాశిష్ఠీపుత్ర వసుసేనుని మరణం తరువాత, అభీరులు బహుశా తమ సార్వభౌమ, అత్యున్నత హోదాను కోల్పోయారు. ఎదుగుతున్న వాకాటకులకు (ఉత్తరం), కదంబాలకు (నైరుతి) అభీరులు తమ రాజ్యాల్లోని చాలా భాగాన్ని కోల్పోయారు. అభీరులను చివరికి వారి సామంతులైన త్రైకూటకులు భర్తీ చేశారు. అయినప్పటికీ చాలా మంది చిన్న అభీర నాయకులు, రాజులు నాలుగవ శతాబ్దం వరకు అంటే సుమారు క్రీ.శ. 370 వరకు విదర్భ, ఖాందేష్ ప్రాంతంలో పాలించడం కొనసాగించారు. కదంబ రాజు మయూరశర్మతో వివాదానికి వచ్చి ఓడిపోయే వరకు వారు సార్వభౌమాధికారం లేకుండానే పాలన కొనసాగించారు.

## వారసులు
చరిత్రకారిణి యామినీ ముబాయి ప్రకారం, కలచురులు, చాళుక్యులు, రాష్ట్రకూటులు, ఆ తర్వాతి కాలం నాటి సేవుణ యాదవులు వంటి అనేక రాజవంశాలు తమ మూలాలను అభీరుల నుండి గుర్తించాయి. రాజకీయంగా బలమైన పశుపాలక సమూహాలు బ్రాహ్మణ కుల వ్యవస్థలో విలీనం కావడాన్ని ఇది నొక్కి చెబుతుంది.

## ఇవి కూడా చూడండి
* నాసిక్ చరిత్ర
* దక్కన్

## మూలాలు

## ఆధారాలు
* 

వర్గం:హిందూ రాజవంశాలు
వర్గం:మహారాష్ట్ర చరిత్ర