open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
కుల్లూ

**కుల్లూ** హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని పట్టణం. కుల్లూ జిల్లాకు ముఖ్య పట్టణం కూడా. ఇది కుల్లూ లోయలో బియాస్ నది ఒడ్డున ఉంది.

కుల్లూ లోయ మనాలి, లార్గి ల మధ్య బియాస్ నది వలన ఏర్పడిన వెడల్పైన బహిరంగ లోయ. దేవాలయాలకు, పైన్ దేవదారు అడవులు కప్పేసిన కొండలకు, విస్తారమైన యాపిల్ తోటలకూ ఈ లోయ ప్రసిద్ధి చెందింది. కుల్లూ లోయ, పీర్ పంజాల్ శ్రేణి, దిగువ హిమాలయాలు, మహా హిమాలయ శ్రేణుల మధ్య ఉంది. కుల్లూ నుండి 10 కి.మీ. దూరం లోని భుంతర్ వద్ద విమానాశ్రయం ఉంది.

## భౌగోళికం
[thumb|270x270px| [బియాస్ నది ఒడ్డున కుల్లూ.]]
కుల్లూ పట్టణం సముద్ర మట్టానికి 1278 మీటర్ల ఎత్తున, బియాస్ నది ఒడ్డున ఉంది. పట్టణానికి తూర్పున బిజ్లీ మహాదేవ్, మౌంటీ నాగ్, ప్యూద్ వంటి ఆలయాలున్న విశాలమైన పర్వత శిఖరాలున్నాయి. శిఖరాలకు ఆవల పార్వతి నది వెంబడి మణికరన్ లోయ ఉంది. ఈ నది భుంతర్ వద్ద గల సంగం వద్ద బియాస్‌తో కలుస్తుంది. కుల్లూకు దక్షిణాన భుంతర్, అవుట్, మండి పట్టణాలున్నాయి. సిమ్లా నుండి సిరాజ్ లోయ మీదుగా గాని, పడమటి వైపున ఉన్న జోగిందర్ నగర్ వరకు, అక్కడి నుండి కాంగ్రా వరకు వెళ్ళే దారిలోని కనుమల గుండా గానీ కుల్లూ వెళ్ళవచ్చు. ఉత్తరాన ఉన్న మనాలి పట్టణం నుండి రోహ్తాంగ్ పాస్ ద్వారా లాహౌల్, స్పితి లోయలోకి వెళ్ళవచ్చు.

ఈ లోయలో విభిన్నమైన జీవవైవిధ్యం ఉంది. ఇక్కడ హిమాలయన్ తహర్, వెస్ట్రన్ ట్రాగోపాన్, మోనాల్, హిమాలయన్ బ్రౌన్ ఎలుగుబంటి వంటి అరుదైన జంతువులున్నాయి . గ్రేట్ హిమాలయన్ నేషనల్ పార్క్ (జిహెచ్ఎన్పి) కూడా ఇక్కడ ఉంది. ఈ ఉద్యానవనాన్ని 1984 లో స్థాపించారు. ఇది  1500 నుండి 6000 మీటర్ల ఎత్తున, 1171 చ.కి.మీ. వైశాల్యంలో విస్తరించి ఉంది  ఈ హిమాలయ ప్రాంతం లోని వృక్ష, జంతుజాలాలను రక్షించడానికి, ఖోఖాన్ అభయారణ్యం, కైస్ అభయారణ్యం, తీర్థన్ అభయారణ్యం, కనవార్ అభయారణ్యం, రూపి బాబా అభయారణ్యం, గ్రేట్ హిమాలయన్ నేషనల్ పార్క్, వన్ విహార్ మనాలి వంటి అనేక వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాలను స్థాపించారు.

వేసవి కాలంలో కుల్లూ లోయలో ఉష్ణోగ్రత 20 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉంటుంది. శీతాకాలంలో డిసెంబరు, జనవరి నెలల్లో కనిష్ట ఉష్ణోగ్రతలు  ఉంటాయి. కొంత హిమపాతం కూడా జరుగుతుంది. శీతాకాలంలో సాయంత్రం, ఉదయం చాలా చల్లగా ఉంటాయి. వేసవిలో మే, ఆగస్టుల మధ్య అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత  ఉంటుంది. జూలై, ఆగస్టు నెలల్లో వర్షాలు కురుస్తాయి. వీటిలో  నెలవారీ వర్షపాతం ఉంటుంది. అక్టోబరు, నవంబరులలో వాతావరణం ఆహ్లాదకరంగా ఉంటుంది.

## జనాభా
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, కుల్లూ జనాభా 4,37,903. మగవారు 2,25,452, ఆడవారు 2,12,451. లింగ నిష్పత్తి: 1000 మంది పురుషులకు 942 స్త్రీలు. కుల్లూ అక్షరాస్యత 79.40%, పురుషుల అక్షరాస్యత 87.39%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 70.91%.

## పట్టణ ప్రశస్తి
హిందువులు, బౌద్ధులు, సిక్కులకు చెందిన అనేక పుణ్యక్షేత్రాలు ఉన్న కారణంగా కులు లోయను "దేవతల లోయ" లేదా "దేవ భూమి" అని అంటారు. కులు లోయ పచ్చికభూములకు, హిమాలయ పర్వత శ్రేణి లోని సుందరమైన దృశ్యాలకూ ప్రసిద్ది చెందింది. కుల్లూ ప్రాంతం శాలువలకు కూడా ప్రసిద్ది చెందింది. పాష్మినా, గొర్రె-ఉన్ని, అంగోరాతో సహా అనేక సహజమైన నూలుతో వీటిని తయారు చేస్తారు. రాముడు, రావణుడిపై విజయం సాధించిన సందర్భంగా చేసుకునే కులు దసరా వేడుక ఏడు రోజుల పాటు జరుగుతుంది. ఈ పండుగ హిందూ పంచాంగం ప్రకారం అక్టోబరు / నవంబరు నెలల్లో జరుగుతుంది.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
కేలాంగ్

**కేలాంగ్** హిమాచల్ ప్రదేశ్ లోని పట్టణం, లాహౌల్ స్పితి జిల్లా ముఖ్య పట్టణం. ఇది మనాలి-లేహ్ హైవే పై సముద్రమట్టం నుండి 3098 మీటర్ల ఎత్తున ఉంది. మనాలికి ఉత్తరాన రోహ్‌తాంగ్ సొరంగం గుండా వెళ్తే 71 కి.మీ. దూరంలోను, భారత-టిబెట్ సరిహద్దు నుండి 125 కి.మీ. దూరం లోనూ ఉంది.

## దర్శనీయ స్థలాలు, పండుగలు
టిబెటన్ బౌద్ధమత ద్రుక్పా శాఖకు చెందిన అతిపెద్ద, అతి ముఖ్యమైన మఠం, కర్దాంగ్ మఠం కీలాంగ్‌లో ఉంది. ఇది కీలాంగ్ నుండి భాగా నదికి అవతలి గట్టున ఉంది. 

కేలాంగ్ సమీపంలో ఉన్న ప్రదేశాల్లో కర్దాంగ్, షసూర్, తాయూల్ మఠాలు ఉన్నాయి, ఇవన్నీ కేలాంగ్ నుండి కొద్ది కిలోమీటర్ల దూరంలోనే ఉన్నాయి. శ్రీ నవాంగ్ దోర్జే ఇంట్లో స్థానిక దేవత కేలాంగ్ వజీర్  ఆలయం కూడా ఉంది.

ఇక్కడ ఏటా జూలైలో లాహాల్ ఉత్సవం జరుగుతుంది. ఈ సందర్భంగా పెద్ద మార్కెట్, అనేక సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలతో జరుగుతాయి. 

## పర్యాటకం
కేలాంగ్, లాహౌల్ స్పితి జిల్లా ముఖ్య పట్టణం. లాహౌల్ లోని చాలా ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, సౌకర్యాలకు నిలయం.

సర్క్యూట్ హౌస్, పబ్లిక్ వర్క్స్ డిపార్ట్మెంట్ (పిడబ్ల్యుడి) రెస్ట్ హౌస్, సైనిక విశ్రాంతి గృహం, టూరిస్ట్ బంగ్లా, అనేక చిన్న హోటళ్ళతో సహా అనేక పర్యాటక సౌకర్యాలు పట్టణంలో ఉన్నాయి. 

## రవాణా
మనాలి నుండి ఎన్‌హెచ్ 21 లో భాగమైన మనాలి-లే హైవే ద్వారా కేలాంగ్‌ చేరుకోవచ్చు. ఇది మనాలి నుండి ఉత్తరాన 71 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రోహ్తాంగ్ కనుమ వద్ద భారీ హిమపాతం కారణంగా అక్టోబరు చివరి నుండి మే మధ్య వరకు ఈ దారిని మూసేస్తారు. 2019-20 వరకు ఇలాగే జరిగింది. అయితే, 2020 అక్టోబరులో అటల్ సొరంగాన్ని తెరిచిన తరువాత, దాదాపు సంవత్సరం పొడుగునా కేలాంగ్ వెళ్ళే వీలు కలిగింది. మే, జూన్ నెలల్లో చాలా మంది పర్యాటకులు రోహ్తాంగ్ కనుమను సందర్శిస్తారు. మనాలి నుండి వేసవి కాలంలో బస్సులు కూడా తిరుగుతాయి.

## వాతావరణం

## మూలాలు

వర్గం:Coordinates on Wikidata
కొవిషీల్డ్

ఇది కోవిడ్-19 వ్యాధి నివారణకు భాగస్వామ్యంలో తయారైన కొవిషీల్డ్ వ్యాక్సిన్. ఇదిఆక్స్ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం , జెన్నర్ ఇన్స్టిట్యూట్ వద్ద అభివృద్ధి చేయబడిఎం, బ్రిటిష్ ఔషధ  తయారీదారు ఆస్ట్రాజెనెకా నుండి లైసెన్స్ పొంది భారతదేశంలో  సీరం ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా పూణే  వద్ద  ప్రయోగశాలలో కోవిషీల్డ్ వ్యాక్సిన్ అభివృద్ధి చేయబడింది. భారతదేశంలో కోవిషీల్డ్ కోసం ఫేజ్ -3 క్లినికల్ ట్రయల్స్ నమోదు పూర్తయినట్లు సీరం ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా (ఎస్ఐఐ), ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ మెడికల్ రీసెర్చ్ (ఐసిఎంఆర్) నవంబరు 12 ,2020 న ప్రకటించాయి.క్లినికల్ ట్రయల్ సైట్ ఫీజులకు ఐసిఎంఆర్ నిధులు సమకూర్చగా, ఎస్ఐఐ కోవిషీల్డ్ కోసం ఇతర ఖర్చులకు నిధులు సమకూర్చింది.ఎస్ఐఐ, ఐసిఎంఆర్ లు  దేశవ్యాప్తంగా 15 వేర్వేరు కేంద్రాలలో  కొవిషీల్డ్ యొక్క రెండవ , మూడవ దశలలో క్లినికల్ పరీక్షలు  నిర్వహిస్తున్నాయి.  ఈ దశలలోని   క్లినికల్ ట్రయల్స్ కోవిషీల్డ్ వ్యాక్సిన్ యొక్క భద్రత,  సమర్థతపై డేటాను అందిస్తుంది. దీనివలన  దేశంలోని అనేక ప్రదేశాలకు చెందిన  జనాభాపై పరీక్షించడం వల్ల వ్యాక్సిన్ వివిధ ప్రాంతాల ప్రజల వివిధ విభాగాలపై ఎలా పనిచేస్తుందో బాగా అర్థం చేసుకోవడానికి వీలు కల్పిస్తుంది.యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ ‌లో తయారు చేసిన కోవిషీల్డ్ వ్యాక్సిన్, యుకె, బ్రెజిల్, దక్షిణాఫ్రికా, యుఎస్‌ఎ లలో జరుగుతున్న ప్రయత్నాలలో  కూడా పరీక్షించబడుతోంది.ఒక వేళ ఈ  ప్రయత్నాలు విజయవంతం అయితే  అవసరమైన రెగ్యులేటరీ అనుమతులు పొందిన తరువాత ఇది వాణిజ్య పరంగా విడుదల చేయబడుతుంది.ప్రస్తుతానికి భారత  ప్రభుత్వ నియంత్రణ సంస్థల నుంచి వ్యాక్సిన్ గా  మార్కెట్ లో ప్రవేశ పెట్టటానికి ఆమోదం రాలేదు. కోవిషీల్డ్ వ్యాక్సిన్ ను ఆస్ట్రాజెనకా సంస్థ రద్దు చేసింది. 

## మూలాలు


వర్గం:టీకాలు
బస్వరాజు సారయ్య

**బస్వరాజు సారయ్య** తెలంగాణకు చెందిన రాజకీయ నాయకుడు, మాజీ మంత్రి. కాంగ్రెస్ పార్టీ తరపున తూర్పు వరంగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి వరుసగా మూడుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా గెలిచిన సారయ్య, బిసి (వెనుకబడిన కులాల) సంక్షేమ శాఖ మంత్రిగా పనిచేశాడు. దక్షిణ భారతదేశంలోనే తొలి రజక ఎమ్మెల్యేగా గుర్తింపు పొందాడు. 2016లో తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితిలో చేరిన సారయ్య 2020, నవంబరులో శాసనమండలి సభ్యుడిగా (గవర్నర్ కోటా) ప్రమాణ స్వీకారం చేశాడు.

## జావిత విషయాలు
సారయ్య 1955, డిసెంబరు 5న వరంగల్లులోని మట్టెవాడలో జన్మించాడు. ఇతని తండ్రిపేరు చేరాలు. ఐటిఐ పూర్తిచేశాడు. సారయ్యకు లక్ష్మీతో వివాహం జరిగింది.

## రాజకీయ ప్రస్థానం
వరంగల్‌ మున్సిపాలిటీలో మూడుసార్లు కౌన్సిలర్‌గా ఎన్నికయ్యాడు, మున్సిపాలిటీ వైస్‌చైర్మన్‌గా కూడా పనిచేశాడు. వరంగల్ జిల్లా కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షుడిగా పనిచేశాడు.

1999లో జరిగిన ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ పార్టీ తరపున పోటిచేసి తెలుగుదేశం పార్టీ అభ్యర్థి పూడి రమేష్ బాబుపై 9,251 ఓట్ల తేడాతో గెలుపొంది తొలిసారిగా అసెంబ్లీలో అడుగుపెట్టాడు. 2004లో జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో వరంగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి కాంగ్రెస్ పార్టీ తరపున పోటిచేసి తెలుగుదేశం పార్టీ అభ్యర్థి గుండు సుధా రాణీపై 41,167 ఓట్ల తేడాతో గెలుపొందాడు. 2009లో అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ పార్టీ తరపున పోటిచేసి ప్రజారాజ్యం పార్టీ అభ్యర్థి వై. ప్రదీప్ రావుపై 7,255 ఓట్ల తేడాతో గెలుపొందాడు. 2010 నుండి 2014 వరకు మాజీ ముఖ్యమంత్రి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి మంత్రివర్గంలో వెనుకబడిన కులాల సంక్షేమ శాఖ మంత్రిగా ఉన్నాడు.

2014లో తెలంగాణ తొలి శాసనసభ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ పార్టీ తరపున పోటీచేసి టిఆర్ఎస్ పార్టీ అభ్యర్థి కొండా సురేఖ చేతిలో 55,085 ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయాడు. 2016, ఫిబ్రవరి 23న తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితిలో చేరాడు. ఆయన 2017లో తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి ప్రధాన కార్యదర్శిగా నియమితుడయ్యాడు. ఆయన 2020, నవంబరు 18న గవర్నర్ కోటాలో తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి తరపున ఎమ్మెల్సీగా ప్రమాణస్వీకారం చేశాడు.

బస్వరాజు సారయ్య 2024 జూలై 5న టీపీసీసీ అధ్యక్షుడు, ముఖ్యమంత్రి రేవంత్‌ రెడ్డి, ఏఐసీసీ ఇంచార్జ్ దీపాదాస్ మున్షీ సమక్షంలో కాంగ్రెస్ పార్టీలో చేరాడు. 

బస్వరాజు సారయ్య 2025 జూన్ 9న తెలంగాణ ప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ కమిటీ ఉపాధ్యక్షుడిగా నియమితుడయ్యాడు. ఆయన 2025 జూన్ 29న మల్కాజ్‌గిరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గ ఇన్​ఛార్జ్ వైస్ ప్రెసిడెంట్‌గా నియమితుడయ్యాడు.  

## మూలాలు

వర్గం:1955 జననాలు
వర్గం:వరంగల్లు గ్రామీణ జిల్లా నుండి ఎన్నికైన ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు
వర్గం:తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:తెలంగాణ రాజకీయ నాయకులు
నాహన్

**నాహన్** హిమాచల్ ప్రదేశ్ లోని పట్టణం. సిర్మౌర్ జిల్లా ముఖ్య పట్టణం. ఇది పూర్వ సిర్మూర్ సంస్థానానికి రాజధానిగా ఉండేది. నాహన్  ఇర్దేశాంకాల వద్ద  సముద్రమట్టం నుండి 932&nbsp;మీటర్ల ఎత్తున ఉంది.

## జనాభా వివరాలు
2001 భారత జనగణన ప్రకారం,  నాహన్ తహసీల్ జనాభా 35,000. ఇందులో పురుషులు 54%, స్త్రీలు 46%. అక్షరాస్యత 85%. ఇది జాతీయ సగటు 59.5% కంటే ఎక్కువ: పురుషుల అక్షరాస్యత 86%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 79%. నాహన్ జనాభాలో 11% మంది ఆరేళ్ళ లోపు వయస్సు గలవారు. 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, నాహన్ జనాభా 56,000. ప్రతి వెయ్యి మంది పురుషులకు 916 మంది మహిళలు ఉన్నారు. అక్షరాస్యత రేటు 83.4%, పురుషుల అక్షరాస్యత 87.01%, స్త్రీ అక్షరాస్యత 76.71%.

## చూడదగ్గ ప్రదేశాలు

* శ్రీ దిగంబర జైన మందిరం
* శివాలయం, సాల్తేవ్ని
* కలిస్థాన్ ఆలయం
* జగన్నాథ ఆలయం
* రాణి తల్ శివాలయం
* శివ పార్వతి ఆలయం, కుమ్హార్ గలీ (300 సంవత్సరాల నాటిది)
* గురుద్వారా దశ్మేష్ ఆస్థాన్, నాహన్
* శ్రీ కృష్ణ ఆలయం, నాహన్ కంటోన్మెంటు.
* మియా కా మందిర్
* లక్ష్మీ నారాయణ ఆలయం, ఎగువ వీధి
* శుద్ధ్ ధార్ శివాలయం
* నైనిధర్ శివాలయం
* భగ్నారీ శివాలయం
* సనాతన్ ధరం మందిర్
* మాతా బాలసుందరి ఆలయం, హాస్పిటల్ రౌండ్
* షంషేర్ గంజ్ మసీదు, పోలీస్ లైన్

## శీతోష్ణస్థితి

## రవాణా సౌకర్యాలు
సమీప విమానాశ్రయాలు సిమ్లా, చండీగఢ్‌ లలో ఉన్నాయి. ఈ రెండూ 60 కిలోమీటర్ల లోపు ఉండగా, డెహ్రాడూన్ విమానాశ్రయం 190 కిలోమీటర్ల లోపున ఉంది. 

సమీప రైల్వే స్టేషన్లు బరారా, అంబాలా, చండీగఢ్, కల్కాల్లో ఉన్నాయి. బస్సు ద్వారా ఈ స్టేషన్లను చేరుకోవచ్చు. యమునానగర్ రైలు స్టేషను కూడా పట్టణానికి దగ్గర లోనే ఉంది.

నేషనల్ హైవే 7, నేషనల్ హైవే 907 ఎ నాహన్ గుండా పోతాయి. వీటి ద్వారా హిమాచల్, మిగతా దేశం లోని ప్రదేశాలను చేరుకోవచ్చు.  రాజ్బన్ నుండి బైలా ద్వారా, డెహ్రా డూన్ నుండి పావోంటా సాహిబ్ ద్వారా; చండీగఢ్ నుండి పంచకుల-నరైన్‌గఢ్-కాలా అమ్బ్ ద్వారా, హర్యానా నుండి యమునానగర్-హతనికుండ్ ద్వారా, సిమ్లా నుండి సోలన్-కుమార్హట్టి ద్వారా సోలన్ చేరుకోవచ్చు. ఈ పట్టణాలకు సోలన్ నుండి బస్సు సర్వీసులు నడుస్తాయి. 

## మూలాలు

వర్గం:Coordinates on Wikidata
ఊనా

**ఊనా** హిమాచల్ ప్రదేశ్ లోని పట్టణం, ఊనా జిల్లాకు ముఖ్య పట్టణం. పట్టణ పాలన మునిసిపల్ కౌన్సిల్ నిర్వహిస్తుంది. మున్సిపల్ కౌన్సిల్ కింద 11 వార్డులు ఉన్నాయి. సిక్కుల మొదటి గురువు గురు నానక్ వారసుల నివాసమైన కోట ఊనాలో ఉంది.
## జనాభా వివరాలు
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ఊనా పట్టణ జనాభా 18,722. అందులో 9,851 మంది పురుషులు, 8,871 మంది మహిళలు. అక్షరాస్యత 86.21%, ఇది రాష్ట్ర సగటు 82.80% కంటే ఎక్కువ. పురుషుల అక్షరాస్యత 88.84 కాగా, స్త్రీల అక్షరాస్యత 83.29%. ఆరేళ్ల లోపు పిల్లలు 1,954 మంది. జనాభా లింగ నిష్పత్తి 901 పిల్లల లింగ నిష్పత్తి 918. ప్రధానంగా మాట్లాడే భాషలు హిందీ, పంజాబీ.

## రవాణా
**రహదారులు**

పంజాబ్ సరిహద్దుల నుండి హిమాచల్ ప్రదేశ్‌ లోకి ప్రవేశించే ప్రధాన ప్రవేశ కేంద్రాలలో ఊనా ఒకటి. నేషనల్ హైవే 503, నేషనల్ హైవే 503 ఎ ద్వారా ఊనా నుండి రాష్ట్రం లోని, దేశం లోని మిగిలిన ప్రాంతాలను చేరుకోవచ్చు. 

**రైల్వేలు**

ఊనా హిమాచల్ రైల్వే స్టేషన్ నుండి చండీగఢ్, ఢిల్లీ లకు రైళ్ళు నడుస్తాయి. అంబాలా కంటోన్మెంటుకు కూడా రైలు సౌకర్యం ఉంది

**విమానాశ్రయం**

కాంగ్రా విమానాశ్రయం 114 కి.మీ. దూరం లోఉ, చండీగడ్ః అంతర్జాతీయ విమానశ్రయం 127 కి.మీ. దూరం లోనూ ఉన్నాయి
## భౌగోళికం, వాతావరణం
ఊనా  నిర్దేశాంకాల వద్ద ఉంది. సముద్ర మట్తం నుండి ఇది 369&nbsp;మీటర్ల ఎత్తున ఉంది. చుట్టుపక్కల ఉన్న లోతట్టు ప్రాంతాల కంటే ఇది చల్లగా ఉన్నప్పటికీ, వేసవిలో ఉష్ణోగ్రతలు  వరకు చేరతాయి. 
## చూడదగ్గ ప్రదేశాలు

* మాతా చింతాపూర్ణి దేవి మందిరం, భర్వాయ్
* తనీక్ పురా
* శివ మహాదేవ మందిరం, కోట్లా కలాన్
* ధున్సర్ (సదా శివ) మందిర్, తల్మెహ్రా
* శివ బారి మందిర్
* లఖ్దతా పీర్ నిగాహా, బసోలి, ఊనా
* మాతా జమసాని దేవి మందిరం, ధుండ్ల
* గోవింద్ సాగర్ సరస్సు, రాయ్పూర్ మైడియాన్
* బాబా గరీబ్ నాథ్ మందిర్, రాయ్పూర్ మాడియన్

## మూలాలు


## వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:Coordinates on Wikidata
కిష్త్‌వార్

**కిష్త్‌వార్** అనేది భారత కేంద్రపాలిత భూభాగమైన జమ్మూ కాశ్మీర్‌లోని జమ్మూ ప్రాంతంలోని కిష్త్వార్ జిల్లాలోని పురపాలకసంఘం. కిష్త్‌వార్ జిల్లా వక్రంగా ఉంది.ఇది 2007 ఏప్రియల్ 1న స్వతంత్ర పరిపాలనా విభాగంగా పనిచేయడం ప్రారంభించింది.కిష్త్‌వార్ జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయానికి కిష్త్‌వార్  పట్టణం కేంద్రస్థానం. ఇది శీతాకాలపు రాజధాని జమ్మూ నుండి 235 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. దీని ఎత్తు సముద్ర మట్టానికి 3000 నుండి15000 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది. సాధారణంగా కిష్త్‌వార్ ప్రాంతాన్ని ' 'నీలమణి, కుంకుమ పువ్వు భూమి ' అని పిలుస్తారు.ఇది అడవులు వన్యప్రాణులుతో విస్తరించిన ప్రాంతం. కిష్త్‌వార్ పరిసర ప్రాంతాల చుట్టూ అనంతనాగ్, దోడా జిల్లాలు ఉన్నాయి. హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్ర సరిహద్దులను కూడా తాకుతాయి.

## చరిత్ర
రాజతరంగిని గ్రంథం ప్రకారం కిష్త్వార్‌ను మొదట పురాతన పేరు కాష్టవత అని పిలుస్తారు. కాశ్మీర్ రాజా కల్సా పాలనా (1063-1089). కాష్టవతకు "ఉత్తరాజ" పాలకుడుగా  ఉన్నప్పుడు, కాశ్మీర్ రాజు ఆస్థానాన్ని దర్శించినప్పుడు ఇతర కొండరాజ్యాల ముఖ్యులతో కలిసి అనేకసార్లు రాజాకు నివాళులర్పించాడు.ప్రజలు చెప్పినట్లుగా, మహాభారతం పురాణంలో ఈ ప్రదేశం గురించి ప్రస్తావించబడింది

మహారాజా రంజిత్ సింగ్ దీనిని సా.శ 1821 లో స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడు కిష్త్వార్ జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రంలో విలీనం అయ్యింది. కాలక్రమేణా కిష్త్‌వార్ ఉధంపూర్ జిల్లాకు చెందిన తహసీల్ అయ్యింది.1948 వరకు అలాగే ఉంది.ఇది భారత స్వాతంత్య్రానంతర కాలంలో రాష్ట్రం మొదటి పునర్వ్యవస్థీకరణ నేపథ్యంలో కొత్తగా సృష్టించబడిన దోడా జిల్లాలో ఒక భాగమైంది.

## జనాభా
2010 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం కిష్త్‌వార్ మొత్తం జనాభా 14,865.అందులో పురుషులు 63%, స్త్రీలు 37% మంది ఉన్నారు.కిష్త్‌వార్ సగటు అక్షరాస్యత రేటు 78%, ఇది భారత జాతీయ సగటు కంటే ఎక్కువ.పురుషుల అక్షరాస్యత 82%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 42%.కిష్త్‌వార్‌లో జనాభాలో ఆరు సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు 11% మంది ఉన్నారు.ముస్లింలు ఇక్కడ మాట్లాడే ప్రధాన భాష కాశ్మీరీ.స్థానిక హిందువులు కాశ్మీరీ భాష స్థానిక మాండలికాన్ని కాస్త్వారీ భాష మాట్లాడుతారు. కిష్త్‌వార్‌లో ఆధిపత్య మతం ఇస్లాం, 69.21% మంది ముస్లిం జనాభా హిందూ మతాన్ని అనుసరిస్తారు. రెండవ అతిపెద్ద మతంగా 29.59%గా హిందువులు ఉన్నారు.

## రవాణా

### వాయు మార్గం
కిష్త్‌వార్‌కు ప్రస్తుతం సొంత విమానాశ్రయం లేదు.అయినప్పటికీ, కిష్త్‌వార్‌ నగరానికి ఉత్తరాన కేవలం 3 కి.మీ. దూరంలో ఒక హెలిప్యాడ్ ఉంది. ప్రభుత్వం దీనిని పూర్తి స్థాయి ఎయిర్‌స్ట్రిప్‌గా ఉన్నతస్థాయికి పెంచింది. కిష్త్వార్‌కు జమ్మూ విమానాశ్రయం 219 కి.మీ.దూరంలో, శ్రీనగర్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం 211 కి.మీ. దూరంలో సమీప విమానాశ్రయాలుగా ఉన్నాయి

### రైలు మార్గం
కిష్త్‌వార్‌కు రైలు సదుపాయంలేదు.కిష్త్‌వార్ సమీప రైల్వేస్ఠేషను 174 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న బనిహాల్ రైల్వే స్టేషను. సమీప ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్ 221 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న జమ్ము తావి రైల్వే స్టేషన్ .

### రహదారి మార్గం
జమ్మూ కాశ్మీర్, భారతదేశంలోని ఇతర ప్రదేశాలకు రహదారుల ద్వారా కిష్త్‌వార్‌కు బాగా అనుసంధానించబడి ఉంది. అనేక రహదారులు, మార్గాలు జాతీయ రహదారి 244 కిష్త్‌వార్‌ గుండా వెళుతున్నాయి.

## ప్రస్తావనలు


## వెలుపలి లంకెలు
సిర్సా (హర్యానా)

**సిర్సా** హర్యానా రాష్ట్ర పశ్చిమ భాగంలో పంజాబ్, రాజస్థాన్ రాష్ట్రాల సరిహద్దుల్లో ఉన్న పట్టణం. ఇది సిర్సా జిల్లాకు ముఖ్యపట్టణం. పట్టణ పరిపాలన పురపాలక సంఘం నిర్వహిస్తుంది. ఇది ఢిల్లీకి వాయవ్యంగా 260 కి.మీ. దూరం లోను, రాష్ట్ర రాజధాని చండీగఢ్ నుండి 240 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. పట్టణ చరిత్ర మహాభారత కాలం నాటిది. సరస్వతి నది లుప్తమవక మునుపు ఈ ప్రాంతంలో ప్రవహించేది.

## భౌగోళికం
సిర్సా  వద్ద  సముద్ర మట్టం నుండి 205&nbsp;మీటర్ల ఎత్తున ఉంది.

## జనాభా వివరాలు
2011 భారత జనగణన ప్రకారం, సిర్సా పట్టణ జనాభా 1,82,534, అందులో 96,175 మంది పురుషులు, 86,359 మంది మహిళలు ఉన్నారు. ఆరేళ్ళ లోపు వయస్సు గల పిల్లలు 20,825 మంది ఉన్నారు. సిర్సాలో మొత్తం అక్షరాస్యుల సంఖ్య 1,31,570, ఇది జనాభాలో 72.1%. పురుషుల్లో అక్షరాస్యత 76.0% కాగా, స్త్రీలలో అక్షరాస్యత 67.7%. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 39,208. 2011 లో సిర్సాలో 36,191 నివాస గృహాలు ఉన్నాయి. 

## వైమానిక దళ స్థావరం
సిర్సాలో సిర్సా ఎయిర్ ఫోర్స్ స్టేషన్ అనే భారత వైమానిక దళ స్థావరం ఉంది.

## ప్రముఖులు

* అర్జున్ సింగ్ గుర్జర్

## మూలాలు
దిఫు

**దిఫు**, అస్సాం రాష్ట్రంలోని కర్బి ఆంగ్లాంగ్ జిల్లా ముఖ్య పట్టణం, జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం. కొండ ప్రాంతంలో ఉన్న ఈ చిన్న పట్టణం సమీప నగరాల ప్రజలకు పర్యాటక ప్రదేశం.

## పద వివరణ
దిఫు అనే పదం దిమాసా భాష నుండి వచ్చింది. దిఫు అంటే తెల్లని నీరు (ది అంటే నీరు, ఫు అంటే తెల్లని) అని అర్థం. చారిత్రాత్మకంగా వర్షాకాలంలో దిఫులోని నీటి ప్రవాహం తెలుపు రంగులో కనిపిస్తుంది. అందుకే దీనికి ఈ పేరు వచ్చింది.

## భౌగోళికం
 అక్షాంశరేఖాంశాల మధ్య ఈ పట్టణం ఉంది. దీని సగటు ఎత్తు 186&nbsp;మీటర్లు (610&nbsp;అడుగులు). గువహాటికి రహదారి మార్గం ద్వారా 270 కి.మీ. దూరంలో, రైల్వే ద్వారా 213 కి.మీ. దూరంలో ఈ పట్టణం ఉంది.

## జనాభా
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం,  దీఫు పట్టణ జనాభా 63,654 గా ఉంది. జనాభా ఆధారంగా, ఇది తరగతి -2 నగరంగా వర్గీకరించబడింది (50,000, 99,999 నివాసుల మధ్య). ఈ మొత్తం జనాభాలో పురుషులు 52%, స్త్రీలు 48% ఉన్నారు. దిఫు సగటు అక్షరాస్యత రేటు 90% కాగా, ఇది జాతీయ సగటు 59.5% కంటే ఎక్కువగా ఉంది. పురుషుల అక్షరాస్యత 94%, స్త్రీ అక్షరాస్యత 86%గా ఉంది. దిఫు జనాభాలో 13%మంది 6 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు ఉన్నారు.

## సంస్కృతి
ఈ పట్టణం దేశంలోని అనేక దేశీయ జాతుల, ఇతర వర్గాల ప్రజలకు నిలయంగా ఉంది. కార్బిస్, రెంగ్మా, డిమాసా కచారి, తివా కాచారి, బోడో కచారి, గారో కచారి, రభా జిల్లాలోని ప్రధాన తెగలు. ఇక్కడి ప్రజలు శాంతియుత, సామరస్య పూర్వకంగా జీవిస్తున్నారు. ఇక్కడ దేవాలయాలు, చర్చిలు, మసీదులు, గురుద్వారాలు ఉన్నాయి. ఈ పట్టణంలో రోంగ్కర్, బుషు-డిమా, వంగల, బిహు, సిక్పుయి-రుయోయి, క్రిస్మస్, దుర్గా పూజ, దీపావళి, బైఖో, ఇతర పండుగలను ఉత్సాహంగా, ఆనందంగా జరుపుకుంటారు.

## రవాణా

### రోడ్డుమార్గం
జాతీయ రహదారి 329ఎ ఈ పట్టణాన్ని ఇతర ప్రాంతాలకు కలుపుతుంది. ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ బస్సుల ద్వారా ఈ పట్టణం అనేక జిల్లాలు, అస్సాంలోని ఇతర ముఖ్యమైన పట్టణాలకు కలుపబడి ఉంది. అద్దె కార్లు సమీప పట్టణాలకు, ఇతర ప్రదేశాల మధ్య నడుస్తున్నాయి. ఆటో రిక్షా పట్టణంలోని ప్రధాన రవాణా సాధనంగా ఉంది.

### రైలుమార్గం
ఈ పట్టణానికి ఈశాన్య సరిహద్దు రైల్వే జోన్ పరిధిలోని దిఫు రైల్వే స్టేషన్ సేవలు అందిస్తొంది. ఇది లమ్డింగ్- దిబ్రుగర్ విభాగంలో ఉంది. అనేక ముఖ్యమైన రైళ్ళు గౌహతి రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్, బ్రహ్మపుత్ర మెయిల్, కమ్రప్ ఎక్స్‌ప్రెస్, జాన్ శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్, చండీగర్ ఎక్స్‌ప్రెస్, నాగాలాండ్ ఎక్స్‌ప్రెస్ మొదలైనవి ఈ పట్టణం మీదుగా నడుస్తున్నాయి.

## రాజకీయాలు
దీఫు పట్టణం డిఫు శాసనసభ నియోజకవర్గ పరిధిలో ఉంది. ఈ నియోజకవర్గం అటానమస్ డిస్ట్రిక్ట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలో భాగంలో ఉంది.

## క్రీడలు
కార్బి ఆంగ్లాంగ్ జిల్లా ప్రధాన ఆట ఫుట్‌బాల్, ఇది ఇక్కడ ఎక్కువగా ప్రాచుర్యం పొందింది. ప్రస్తుతం, కాసా స్పోర్ట్స్ కాంప్లెక్స్‌లో ఒక స్టేడియం, మరొకటి దిఫులోని చుటియానాలా వద్ద నిర్మాణంలో ఉంది.

## మార్పులు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:అసోం పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:అసోం నగరాలు, పట్టణాలు
సొర్లిగాం

**సొర్లిగాం** (*Sorligam*) గ్రామం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో, శ్రీకాకుళం జిల్లా టెక్కలి మండలంలో గల లింగాలవలస పంచాయితీలో ఉంది. ఈ గ్రామం టెక్కలి శాసనసభ నియోజకవర్గం, శ్రీకాకుళం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధిలో ఉంది.

## విద్యా సంస్థలు
* ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల

## ఆలయాలు
* కొండరేగు పోలమ్మ తల్లి ఆలయం
* యోగేశ్వర ఆలయం
* రామ మందిరం
* నీలమణి అమ్మ ఆలయం

## గ్యాలరీ

దస్త్రం:Sorligam Main Street.jpg|thumb|సొర్లిగాం
తెల్ల జుట్టు

బ్రిటీష్ చర్మవ్యాధి నిపుణులు  కొన్ని ప్రయోగాలు జరిపారు, 50 సంవత్సరాల వయస్సులో, ప్రపంచ జనాభాలో 50% మందికి కనీసం 50% బూడిద జుట్టు ఉందని కనుగొన్నారు. అదనంగా ప్రజల జుట్టు 30 తర్వాత బూడిద రంగులోకి రావడం మొదలవుతుంది, ఆసియా ప్రజల జుట్టు - సుమారు 40 వద్ద,, ముదురు రంగు చర్మం ఉన్నవారి జుట్టు - 40 తరువాత. ఇది డిపిగ్మెంటేషన్ అని పిలువబడే సహజ ప్రక్రియ; అయితే, కొన్నిసార్లు బూడిదరంగు జుట్టు 20 లేదా 30 వద్ద కనిపించడం ప్రారంభమవుతుంది. ఇది ఎందుకు జరుగుతుంది?

## తెల్ల జుట్టుకు కారణమేమిటి

# నీటి నాణ్యత, కాలుష్యం
# ఒత్తిడితో కూడిన, ఆందోళన కలిగించే జీవితం
# ధూమపానం, ఆల్కహాల్ తీసుకోవడం
# జన్యు లోపము
# విటమిన్ బి -12 వంటి పోషకాహారం లేకపోవడం
# హార్మోన్ల అసమతుల్యత లేదా వైద్య పరిస్థితి

## ఆయుర్వేదం తెల్ల జుట్టును రివర్స్ చేయగలదా?
సాధారణంగా, ఫోలికల్స్ లో మెలనిన్ ఉత్పత్తి పెరుగుతున్న వయస్సుతో తగ్గుతుంది, ముప్పైల మధ్య నుండి జుట్టు తెల్ల రంగులోకి రావడం ప్రారంభమవుతుంది . కొన్ని సందర్భాల్లో, తెల్ల జుట్టు యొక్క ప్రారంభ సంఘటన ఒక వ్యక్తి యొక్క జన్యుశాస్త్రం వల్ల సంభవిస్తుంది. ఇటువంటి సందర్భాల్లో, హెయిర్ గ్రేయింగ్ ప్రక్రియను రివర్స్ చేయడం సాధ్యం కాదు.

అయినప్పటికీ, మీ మెలనిన్ ఉత్పత్తి శరీరంలో మధ్యంతర పిట్టా తీవ్రత ద్వారా ఆగిపోయినప్పుడు, మీరు మీ అకాల బూడిద జుట్టును సహజ ఆయుర్వేద పద్ధతులు, జీవనశైలి మార్పుల ద్వారా రివర్స్ చేయవచ్చు, ఇవి అదనపు పిట్టాను శాంతింపజేస్తాయి, మీ శరీరాన్ని సమతుల్య స్థితికి తీసుకువస్తాయి.

## ఆయుర్వేదం ప్రకారం తెల్ల జుట్టు చికిత్సకు ఏ నూనెలు ఉత్తమమైనవి?

# భ్రింగమలకడి తైలా
# బ్రహ్మి భ్రింగరాజ్ తైలా
# సహదేవి హెయిర్ ఆయిల్
# దాసపుష్పం ఆయిల్
# కొబ్బరి నూనెతో కరివేపాకు
# ఆమ్లా ఆయిల్
# ఆముదము 

## తెల్ల జుట్టును నివారించడంలో సహాయపడే పోషకాలు

### 1. విటమిన్ ఎ
విటమిన్ ఎ ఆకుపచ్చ కూరగాయలు, పసుపు పండ్లలో లభిస్తుంది. ఈ విటమిన్ సాధారణంగా చర్మం, జుట్టు యొక్క ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది. ఇది జుట్టు మెరిసేలా ఉండేలా చేస్తుంది.

### 2. విటమిన్ బి
ఆరోగ్యకరమైన జుట్టుకు విటమిన్ బి 12 చాలా ముఖ్యమైనది. విటమిన్ బి నూనె స్రావాన్ని అదుపులో ఉంచుతుంది, జుట్టును ఆరోగ్యంగా, మృదువుగా ఉంచుతుంది. విటమిన్ బి పెరుగు, పచ్చి ఆకు కూరలు, టమోటాలు, కాలీఫ్లవర్లు, అరటిపండ్లలో లభిస్తుంది. కాబట్టి మీరు మీ ఆహారంలో ఈ ఆహారాలను చేర్చారని నిర్ధారించుకోండి.

### 3. ఖనిజాలు
ఆరోగ్యకరమైన జుట్టుకు ఐరన్, జింక్, రాగి చాలా ముఖ్యమైన ఖనిజాలు. ఈ ఖనిజాలు మీ జుట్టు నాణ్యతను నిలుపుకోవటానికి, జుట్టు తెల్లబడటాన్ని తగ్గించటానికి సహాయపడతాయి. జింక్ ఆకుపచ్చ కూరగాయలు, చికెన్, ఎర్ర మాంసాలలో లభిస్తుంది, ఖనిజ ఇనుము గుడ్లు, ఎండిన ఆప్రికాట్లు, గోధుమ, పార్స్లీ, పొద్దుతిరుగుడు విత్తనాలలో లభిస్తుంది. 

### 4. ప్రోటీన్లు
ప్రోటీన్ జుట్టు యొక్క ప్రకాశాన్ని నిర్వహిస్తుంది, దాని ఆకృతిని మెరుగుపరుస్తుంది. తృణధాన్యాలు, సోయా, తృణధాన్యాలు, మాంసం ప్రోటీన్ యొక్క ముఖ్యమైన వనరులు. 

### 5. బ్లూ బెర్రీలు
బ్లూబెర్రీస్‌లో జింక్, అయోడిన్, కాపర్, విటమిన్ బి కాంప్లెక్స్ పుష్కలంగా ఉంటాయి. ఇవి మెలనిన్ పిగ్మెంట్‌ను ఉత్పత్తి చేయడంలో గ్రేట్‌గా సహాయపడుతాయి. తెల్ల జుట్టుని నివారించడంలో తోడ్పడుతాయి.

## మూలాలు
చర్ఖీ దాద్రి జిల్లా

హర్యానా రాష్ట్రంలోని 22 జిల్లాల్లో **చర్ఖీ దాద్రి జిల్లా** ఒకటి. 2016 నవంబరు 16 న ఈ జిల్లాను ఏర్పరచారు. జిల్లా ముఖ్య పట్టణం చర్ఖీ దాద్రి.  ఈ జిల్లా హర్యానాలో దక్షిణ భాగంలో ఉంది

## చరిత్ర

### బ్రిటిష్ కాలంలో
బ్రిటీష్ పాలన సమయంలో, చర్ఖీ దాద్రి 575 చదరపు మైళ్ల విస్తీర్ణంతో, ఏటా రూ .1,03,000 ఆదాయం కలిగిన సంస్థానం. 1857 నాటి తిరుగుబాటులో, మొఘల్ చక్రవర్తి బహదూర్ షా జఫర్‌కు పేరుకే విధేయత చూపిన దాద్రి నవాబు బహదూర్ జంగ్ ఖాన్, బ్రిటిష్ వారికి లొంగిపోయాడు. 1857 నవంబరు 27 న అతన్ని ఢిల్లీలో సైనిక కోర్టు మార్షల్ విచారణ చేసింది. అతన్ని లాహోర్‌కు తరలించారు. ఫుల్కియన్ రాజవంశానికి చెందిన జింద్ సంస్థానపు రాజు స్వరూప్ సింగ్‌ 1857 యుద్ధంలో బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా బ్రిటిషువారు దాద్రిని అతనికి బహూకరించారు.

1874 మేలో, అతని వారసుడు రాజా రఘుబీర్ సింగ్ జింద్‌పై యాభై గ్రామాల ప్రజలు తిరుగుబాటు చేశారు. కాని రాజు తిరుగుబాటును అణచివేసాడు. తిరుగుబాటులో పాల్గొన్న మూడు ప్రధాన గ్రామాలు, చర్ఖీ, మంకావాస్, జోజు లను తగలబెట్టించాడు.

### జిల్లా ఏర్పాటు
2016 నవంబరు 16 న హర్యానా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం చర్ఖీ దాద్రిని రాష్ట్రం లోని 22 వ జిల్లాగా అధికారికంగా ప్రకటించింది.  

## పరిపాలనా విభాగాలు
2018 డిసెంబరు నాటికి, జిల్లాలో 2 ఉప విభాగాలు (చర్ఖీ దాద్రి, బాద్రా ), 2 తహసీళ్ళు (చర్ఖీ దాద్రి, బాద్రా), ఒక ఉప తహసీలు (బాండ్ కలాన్) ఉన్నాయి.  

## జనాభా వివరాలు
2001 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం,  చర్ఖీ దాద్రి జనాభా 44,892. ఈ సంఖ్య చర్ఖీ దాద్రి జిల్లాలోని ఇతర పట్టణాలు, గ్రామాల జనాభాను మినహాయించింది.

## జిల్లా ప్రముఖులు

* ఫోగట్ సోదరీమణులు : గీతా ఫోగట్, బబితా కుమారి, ప్రియాంక ఫోగట్, రితు ఫోగట్, వినేష్ ఫోగట్, సంగీతా ఫోగట్, వీరందరూ మహావీర్ సింగ్ ఫోగట్ (తండ్రి) వద్ద శిక్షణ పొందారు.
* హుకమ్ సింగ్, హర్యానా మాజీ ముఖ్యమంత్రి.
* కిరణ్ షియోరన్, ధనశ్రీ గ్రామానికి చెందిన దాద్రి జిల్లాకు చెందిన మొదటి భారత ఆర్మీ కమిషన్డ్ లేడీ ఆఫీసర్ (మ . 2017 మార్చి 11).
* అతేలా కలాన్ కు చెందిన ఇండో టిబెటన్ బోర్డర్ పోలీస్ (ఐటిబిపి) లో మొదటి అసిస్టెంట్ కమాండెంట్ ( 2017 నవంబరు 29) శ్రీ దినేష్ కుమార్ సంగ్వాన్.

## మూలాలు

వర్గం:హర్యానా జిల్లాలు
చర్ఖీ దాద్రి

**చర్ఖీ దాద్రి** హర్యానా రాష్ట్రంలోని పట్టణం. చర్ఖీ దాద్రి జిల్లాకు ముఖ్య పట్టణం. ఢిల్లీ నుండి 90&nbsp;కి.మీ. దూరంలో ఉంది  దాద్రి అనే రెండు గ్రామాలు కలిసి ఈ పట్టణం ఏర్పడింది. నార్నాల్ - భటిండా జాతీయ రహదారి 148B, మీరట్ - పిలానీ జాతీయ రహదారి 348B లు ఈ పట్టణం గుండా వెళ్తాయి

## చరిత్ర
బ్రిటీష్ పాలన సమయంలో, చర్ఖీ దాద్రి 575 చదరపు మైళ్ల విస్తీర్ణంతో, ఏటా రూ .1,03,000 ఆదాయం కలిగిన సంస్థానం. 1857 నాటి తిరుగుబాటులో, మొఘల్ చక్రవర్తి బహదూర్ షా జఫర్‌కు పేరుకే విధేయత చూపిన దాద్రి నవాబు బహదూర్ జంగ్ ఖాన్, బ్రిటిష్ వారికి లొంగిపోయాడు. 1857 నవంబరు 27 న అతన్ని ఢిల్లీలో సైనిక కోర్టు మార్షల్ విచారణ చేసింది.  అతన్ని లాహోర్‌కు తరలించారు .  

ఫుల్కియన్ రాజవంశానికి చెందిన జింద్ సంస్థానపు రాజు స్వరూప్ సింగ్‌ 1857 యుద్ధంలో బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా బ్రిటిషువారు దాద్రిని అతనికి బహూకరించారు.

1874 మేలో, అతని వారసుడు రాజా రఘుబీర్ సింగ్ జింద్‌పై యాభై గ్రామాల ప్రజలు తిరుగుబాటు చేశారు. కాని రాజు తిరుగుబాటును అణచివేసాడు. తిరుగుబాటులో పాల్గొన్న మూడు ప్రధాన గ్రామాలు, చర్ఖీ, మంకావాస్, జోజు లను తగలబెట్టించాడు.  జింద్ రాజుకు ఉపాధ్యాయుడైన రావు ఉత్తమ్ సింగ్ సేకరించిన సంస్కృత, పెర్షియన్ రాతప్రతులను బట్టి ఈ ప్రాంతంలో సంస్కృత, అరబిక్, పర్షియన్ పండితులు నివసించారని తెలుస్తోంది. 

గతంలో భివానీ జిల్లాలో ఉన్న చర్ఖీ దాద్రి, 2016 లో కొత్త చర్ఖీ దాద్రి జిల్లాలో భాగమైంది. 

## విమాన దుర్ఘటన
1996 నవంబరు 12 న, కజకిస్తాన్ ఎయిర్‌లైన్స్ కు చెందిన ఇల్యూషిన్ ఐఎల్ -76 విమానం సౌదియాకు చెందిన బోయింగ్ 747 విమానాన్ని ఈ గ్రామానికి పైన ఆకాశంలో ఢీ కొనడంతో చర్ఖీ దాద్రి మీడియా దృష్టికి వచ్చింది. దీనివల్ల రెండు జెట్‌లు క్రింద ఉన్న పొలాల్లో పడిపోయాయి. ఈ ఢీకొనడంలో రెండు విమానాలలో ఉన్న మొత్తం 349 మంది ప్రయాణీకులూ మరణించారు. ఇది భారతదేశంలో జరిగిన అత్యంత ఘోరమైన విమానయాన విపత్తు.  అలాగే చరిత్రలో జరిగిన అత్యంత ఘోరమైన విమానయాన దుర్ఘటనల్లో ఇది మూడవది (9/11 ను కలపకుండా). 
## జనాభా వివరాలు
2001 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం,  చర్ఖీ దాద్రి జనాభా 44,892. ఇందులో పురుషులు 54%, స్త్రీలు 46% ఉన్నారు. చర్ఖీ దాద్రి సగటు అక్షరాస్యత రేటు 70%, ఇది జాతీయ సగటు 59.5% కన్నా ఎక్కువ, పురుషుల అక్షరాస్యత 76%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 62%. జనాభాలో 13% మంది 6 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు.

## ఆర్థిక వ్యవస్థ
సమీపంలోని గ్రామాలకు చర్ఖీ దాద్రి ప్రధాన మార్కెట్. ఇక్కడ ఆహారం, ధాన్యం మార్కెట్లు, ఒక ఎఫ్‌సిఐ గిడ్డంగి ఉన్నాయి. బజాజ్, చేవ్రొలెట్, హీరో, హోండా, మహీంద్రా, టీవీఎస్ వంటి వివిధ మోటారు వాహనాల షోరూములు ఇక్కడ ఉన్నాయి. ఆన్‌లైన్ షాపింగ్ ప్లాట్‌ఫారమైన లోకల్ కార్ట్ ప్రధాన కార్యాలయం ఇక్కడే ఉంది.

### సిమెంట్ ప్లాంట్
సిమెంట్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (సిసిఐ) ఇక్కడ ఒక సిమెంట్ కర్మాగారాన్ని స్థాపించింది . ఈ ప్లాంటు సంవత్సరానికి 1,74,000 టన్నుల సామర్థ్యంతో 1982 లో మొదలైంది. 15 సంవత్సరాల పాటు పనిచేసాక, వివిధ సమస్యల కారణంగా 1996 లో మూతబడింది. 

## పట్టణ ప్రముఖులు

* గీతా ఫోగాట్ - కుస్తీ క్రీడాకారిణి 
* మాస్టర్ హుకామ్ సింగ్  హర్యానా మాజీ ముఖ్యమంత్రి
* బబితా కుమారి ఫోగట్- కుస్తీ క్రీడాకారిణి

## మూలాలు

వర్గం:Coordinates on Wikidata
కురుక్షేత్ర జిల్లా

హర్యానా రాష్ట్రంలోని 22 జిల్లాల్లో **కురుక్షేత్ర జిల్లా** ఒకటి. హిందువులకు పవిత్ర స్థలమైన కురుక్షేత్ర పట్టణం ఈ జిల్లాకు ముఖ్య పట్టణం. జిల్లా విస్తీర్ణం 1,530&nbsp;చ.కి.మీ. 2011 జనగణన ప్రకారం జిల్లా జనాభా 9,64,655. ఈ జిల్లా అంబాలా రెవెన్యూ విభాగంలో భాగం. కురుక్షేత్రం, శ్రీమద్ భగవద్గీత ఉద్భవించిన భూమి కూడా. కురుక్షేత్ర లోని జ్యోతిసార్‌లో కృష్ణుడు అర్జునుడికి గీతోపదేశం చేసాడని భావిస్తారు.

## పేరు మూలం
[ఎడమ|thumb| [మహాభారతం రాతప్రతిలో కురుక్షేత్ర యుద్ధం చిత్రం]]
ఈ జిల్లా పేరు పురాతన ప్రాంతం కురుక్షేత్రం నుండి వచ్చింది. అంటే కురుల భూమి అని అర్ధం. మహాభారతంలో వివరించిన కురుక్షేత్ర యుద్ధం ఇక్కడే జరిగింది. శ్రీ కృష్ణుడు యుద్ధానికి ముందు అర్జునుడికి భగవత్గీతను బోధించినది ఇక్కడే.

## చరిత్ర
1973 లో పూర్వపు కర్నాల్ జిల్లా నుండి ఈ జిల్లాను ఏర్పరచారు. తరువాత కైతల్, యమునా నగర్ జిల్లాలను ఏర్పాటు చేసినపుడు ఈ జిల్లాలోని కొన్ని ప్రాంతాలను విడదీసి వాటిలో కలిపారు.

## అంతర్జాతీయ గీతా మహోత్సవం
కురుక్షేత్ర కేవలం మహాభారత భూమి మాత్రమే కాదు, ఇది కృష్ణుడు అర్జునుడికి జీవన కర్మ తత్వాలను బోధించిన భూమి కూడా. 5000 సంవత్సరాలుగా, శ్రీమద్ భగవద్గీత మతాలు వర్గాల కతీతమైన గ్రంథంగా ఆవిర్భవించింది. అన్ని యుగాలలోనూ అనుసరణీయమైన నిస్వార్థ కర్మ సందేశాన్ని అందించినందుకు గాను ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా గౌరవం, ఆరాధన పొందుతోంది

కురుక్షేత్రలో దశాబ్దాలుగా గీతా జయంతిని (గీతోపదేశ జన్మదినం) జరుపుతున్నారు. దీనిని కురుక్షేత్ర ఉత్సవం అని అంటారు. 2016 లో, హర్యానా ప్రభుత్వం దీనికి ప్రపంచ స్థాయిలో గుర్తింపు నివ్వాలని నిర్ణయించింది. 2016 డిసెంబరు 1 నుండి డిసెంబరు 11 వరకు కురుక్షేత్రలో అంతర్జాతీయ గీతా మహోత్సవాన్ని నిర్వహించింది. సాంప్రదాయిక క్యాలెండరు ప్రకారం డిసెంబరు 10 న గీతా జయంతిని జరుపుకున్నారు. 2016 లో, 10 లక్షల మందికి పైగా ప్రజలు ఈ కార్యక్రమాన్ని తిలకించారు. 2017 నవంబరు 17 న, 2018 డిసెంబరు 18 న, 2019 డిసెంబరు 8 న అంతర్జాతీయ గీతా మహోత్సవాలు జరిగాయి.

## జనాభా వివరాలు
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం కురుక్షేత్ర జిల్లా జనాభా 9,64,655. ఇది ఫిజి దేశ జనాభాకు,  అమెరికా రాష్ట్రమైన మోంటానాకు సమానం . జనాభా రీత్యా భారతదేశ జిల్లాల్లో ఇది 452 వ అథానంలో ఉంది జిల్లాలో జనసాంద్రత 630/చ.కి.మీ. 2001-2011 దశాబ్దంలో జనాభా వృద్ధి రేటు 16.81%. కురుక్షేత్ర జిల్లాలో ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 889 మంది స్త్రీలున్నారు. అక్షరాస్యత 76.7% ఆఫ్.

2011 జనగణన ప్రకారం, జిల్లా జనాభాలో 81,94% మంది హిందీ మాట్లాడుతారు. 17,47% మందికి పంజాబీ మొదటి భాషగా ఉంది.

## విద్యా సౌకర్యాలు
కురుక్షేత్ర విశ్వవిద్యాలయం 1956 లో కురుక్షేత్రంలో యూనిటరీ రెసిడెన్షియల్ విశ్వవిద్యాలయంగా స్థాపించబడింది. కురుక్షేత్ర లోని ప్రాంతీయ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల 1963 లో స్థాపించారు. తరువాత దీనిని నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీగా మార్చారు. కురుక్షేత్రలో నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ డిజైన్, నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ &amp;amp; ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ లను కూడా స్థాపించాఅరు. ఇవి కాకుండా, జ్యోతిసార్‌లోని ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ హోటల్ మేనేజ్‌మెంట్ కూడా పేరుగాంచినదే

## మూలాలు

వర్గం:హర్యానా జిల్లాలు
హైలకండి

**హైలకండి**, అస్సాం రాష్ట్రంలోని హైలకండి జిల్లా ముఖ్య పట్టణం, జిల్లా ప్రధానకేంద్రం. గువహాటికి 336 కి.మీ. దూరంలో ఈ పట్టణం ఉంది.

## భౌగోళికం
 అక్షాంక్షరేఖాంశాల మధ్య ఈ పట్టణం ఉంది. 1,327 కి.మీ.2 (512 చ.మై.) విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఈ పట్టణం సముద్రమట్టానికి 21 మీటర్ల (69 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది. హైలకండి పట్టణాన్ని 16 వార్డులుగా విభజించారు.

## జనాభా

2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం హైలాకండి జనాభా 33,637గా ఉండగా, జన సాంద్రత 497/కి.మీ2 (1,290/చ.మై.) గా ఉంది. ఈ మొత్తం జనాభాలో 16,843 మంది పురుషులు, 16,794 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. హైలకండి జనాభాలో 3309మంది 6 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు ఉన్నారు.

హైలకండి పట్టణంలో స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి 958 సగటుతో పోలిస్తే 997గా ఉంది. అంతేకాకుండా అస్సాం రాష్ట్ర సగటు 962తో పోలిస్తే హైలకండిలో బాలబాలికల నిష్పత్తి 973గా ఉంది. హైలకండి పట్టణ అక్షరాస్యత రాష్ట్ర సగటు 72.19% కంటే 92.08% ఎక్కువగా ఉంది. అక్షరాస్యత 94.61% కాగా, మహిళా అక్షరాస్యత రేటు 89.55%గా ఉంది.

ఈ పట్టణంలో అధికశాతం మంది హిందువులు ఉండగా ఆ తరువాతి స్థానంలో ముస్లీంలు, క్రైస్తవులు ఉన్నారు.

## పరిపాలన
ఈ పట్టణ పరిపాలన హైలకండి పురపాలక సంస్థ పరిధిలో ఉంటుంది. ఇక్కడ మొత్తం 7,000లకు పైగా గృహాలు ఉన్నాయి. వీటికి తాగునీరు, మురుగునీటి వంటి ప్రాథమిక సౌకర్యాలను పురపాలక సంస్థ అందిస్తోంది.

## రవాణా

### రోడ్డుమార్గం
అస్సాం రాష్ట్ర రవాణా సంస్థ ఆధ్వర్యంలో ఇతర ప్రాంతాల నుండి ఈ పట్టణానికి బస్సులు నడుస్తున్నాయి.

### రైలుమార్గం
సిల్చార్‌లోని బదర్‌పూర్ రైల్వే స్టేషను ఆ పట్టణానికి సమీప రైల్వే స్టేషను.

### వాయుమార్గం
హైలకండికి సమీప విమానాశ్రయం సిల్చార్‌లోని కుంభీర్గ్రామ్‌లో ఉంది. ఈ విమానాశ్రయం నుండి కోల్‌కతా, ఐజాల్, గువహాటి, అగర్తలా వంటి అనేక ఇతర ప్రధాన నగరాలకు విమానాలు నడుస్తాయి.

## మూలాలు

## ఇతర లంకెలు
* ప్రభుత్వ వెబ్సైటు
* హైలకాండి యొక్క మ్యాప్

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:అసోం నగరాలు, పట్టణాలు
ఫతేహాబాద్

**ఫతేహాబాద్** హర్యానా రాష్ట్రంలోని పట్టణం. ఇది ఫతేహాబాద్ జిల్లా ముఖ్య పట్టణం. పట్టణ పరిపాలనను పురపాలక సంస్థ నిర్వహిస్తుంది.

## చరిత్ర
పట్టణంలో హుమాయున్ మసీదు అనే పేరున్న మసీదు ఒకటి ఉంది. ఇందులో *ఫిరోజ్ షా కి లాట్* అనే అశోక స్తంభం యొక్క దిగువ భాగం ఉంది. బహుశా ఇది అగ్రోహా దిబ్బ నుండి తీసినది కావచ్చు. ఈ దిబ్బ లోని దిగువ భాగం హిసార్ వద్ద ఉన్న లాట్ కి మసీదులో ఉంది. 

## భౌగోళికం
ఫతేహాబాద్  నిర్దేశాంకాల వద్ద ఉంది  సముద్ర మట్టం నుండి దీని ఎత్తు 208&nbsp;మీటర్లు. ఇది హర్యానా రాష్ట్రంలో నైరుతి భాగంలో ఉంది. జిల్లా చుట్టూ ఉత్తరాన పంజాబ్, దక్షిణాన హిసార్ జిల్లా, తూర్పున జింద్, రాజస్థాన్లు, పశ్చిమాన సిర్సా జిల్లా ఉన్నాయి.

## జనాభా వివరాలు
2001 జనగణన ప్రకారం,  ఫతేహాబాద్ జనాభా 59,863. జనాభాలో పురుషులు 53%, స్త్రీలు 47%. అక్షరాస్యత 66%, జాతీయ సగటు 59.5% కంటే కొద్దిగా ఎక్కువ. ఇందులో పురుషుల అక్షరాస్యత 71%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 60%. ఫతేహాబాద్‌ జనాభాలో 14% మంది 6 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు.

2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ఫతేహాబాద్ పట్టణ జనాభా 70,777. ఇందులో 37,320 మంది పురుషులు, 33,457 మంది మహిళలు ఉన్నారు.

జనాభాలో 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 8263 మంది. ఇది మొత్తం జనాభాలో 11.67 %. పట్టణ జనాభాలో లింగ నిష్పత్తి 896. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి 858. పట్టణ అక్షరాస్యత 81.96%. అక్షరాస్యత పురుషుల్లో 86.86% కాగా, స్త్రీలలో 76.53%. 

## మూలాలు

వర్గం:Coordinates on Wikidata
రెకాంగ్ పియో

రెకాంగ్ పియో హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని పట్టణం. ఇది కిన్నౌర్ జిల్లాకు ముఖ్య పట్టణం. స్థానికులు దీన్ని పియో అని పిలుచుకుంటారు.

సముద్ర మట్టం నుండి 2,290 మీటర్ల ఎత్తున ఉన్న రెకాంగ్ పియో, సిమ్లా నుండి 260 కిలోమీటర్లు, పోవారీ నుండి 7 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. జిల్లా ముఖ్య పట్టణంగా గతంలో కల్పా ఉండేది. తరువాత దాన్ని రెకాంగ్ పియోకు మార్చారు. రెకాంగ్ పియో కిన్నౌర్ జిల్లా లోని ప్రధాన వాణిజ్య  కేంద్రం. జిల్లాలోని అతిపెద్ద మార్కెట్ ఇక్కడ ఉంది. రెకాంగ్‌పియోలోని హెచ్‌ఆర్‌టిసి బస్‌స్టాండ్ నుంచి జిల్లాలోని ముఖ్యమైన ప్రదేశాలకు బస్సు సౌకర్యం ఉంది.

## పర్యాటక విశేషాలు
కిన్నౌర్ కైలాష్ పర్వతం శివుడి నివాసంగా హిందువులు భావిస్తారు. రెకాంగ్ పెయో నుండి ఈ శిఖరాన్ని చూడవచ్చు. పట్తణంలో ఉన్న  79 అడుగుల ఎత్తైన శిల ఆకృతి శివలింగాన్ని పోలి ఉంటుంది. ఈ శివలింగం పగటిపూట సమయం గడిచేకొద్దీ రంగును మారుస్తూంటుంది. రెకాంగ్ పియోలో బౌద్ధ మఠం కూడా ఉంది.

## చిత్ర మాలిక

దస్త్రం:Reckong Peo 1 Stevage.jpg
దస్త్రం:Reckong Peo 2 Stevage.jpg
దస్త్రం:Reckong Peo 3 Stevage.jpg
దస్త్రం:Reckong Peo 4 Stevage.jpg
దస్త్రం:Reckong Peo 5 Stevage.jpg
దస్త్రం:Reckong Peo 6 Stevage.jpg


## మూలాలు

వర్గం:Coordinates on Wikidata
పుల్వామా

**పుల్వామా, (దీనిని** పురాతన కాలంలో **పన్వంగం** అని పిలుస్తారు. తరువాత **పుల్గాంఅని పిలిచేవారు.) **భారతదేశ ఉత్తర కేంద్రపాలిత భూభాగమైన జమ్మూ కాశ్మీర్‌లోని పుల్వామా జిల్లాలో ఇది ఒక నగరం, పురపాలక సంఘం.ఇది వేసవిరాజధాని శ్రీనగర్ నుండి దాదాపు 25 కి.మీ.దూరంలో ఉంది.

## భౌగోళికం
పుల్వామా .వద్ద ఉంది. సముద్రమట్టానికి దీని సగటు ఎత్తు1,630మీ. (53,50అ) ఉంది.సగటు వర్షపాతం సంవత్సరానికి 505.3 మి.మీ.గరిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత 37°C వరకు చేరుకుంటుంది. కనిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత 6°C వరకు తగ్గుతుంది.పుల్వామా ఇతరజిల్లాల మాదిరిగా వార్షిక హిమపాతాన్ని పొందుతుంది, కానీ ఇది కనిష్ఠంగా ఉంటుంది.

## జనాభా
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, పుల్వామాలో 18,440 జనాభా ఉంది.వారిలో 10,070 మంది పురుషులు కాగా,8,370 మంది మహిళలు ఉన్నారు. 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 3,167, ఇది పుల్వామా మొత్తం జనాభాలో 17.17%.స్త్రీల లింగనిష్పత్తి రాష్ట్ర సగటు 889కు వ్యతిరేకంగా 831గా ఉంది.పుల్వామాలో పిల్లల లింగనిష్పత్తి 718, జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్ర సగటు 862 తో పోలిస్తే. పుల్వామా నగర అక్షరాస్యత రాష్ట్ర సగటు 67.16% కంటే 91.18% ఎక్కువగాఉంది. 

## మతం
జనాభాలో ఎక్కువ భాగం ఇస్లాంను అనుసరిస్తుంది.ఇది మొత్తం పట్టణ జనాభాలో 94.59%గా ఉంది.ఇతర మైనారిటీ మతాలు హిందూ 4.63%, సిక్కు 0.34%, క్రైస్తవమతం 0.17%, బౌద్ధమతం 0.02%, జైనులు 0.01%. ఉన్నారు. 0.24% మంది ప్రజలు తమ మతాన్ని ప్రకటించలేదు.

## విద్య సౌకర్యాలు
* అఖిలభారత వైద్యవిజ్ఞాన కళాశాల,పుల్వామా 
* ప్రభుత్వ బాలుర ఉన్నత కళాశాల 
* ఇస్లామిక్ విశ్వవిద్యాలయం,పుల్వామా 
* మహిళా కళాశాల,పుల్వామా
* పారామౌంట్ విద్యా సంస్థ

## ప్రస్తావనలు

## వెలుపలి లంకెలు
గోల్‌పారా

**గోల్‌పారా, ** అస్సాం రాష్ట్రంలోని గోల్‌పారా జిల్లా ముఖ్య పట్టణం, జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం. ఈ పట్టణం పశ్చిమ గువహాటికి 134 కి.మీ. (83మైళ్ళ) ల దూరంలో ఉంది.

## పద వివరణ
ఇది "గ్వాల్టిప్పికా" అనే పదం నుండి ఉద్భవించిందని చెబుతారు. గోల్‌పారా అంటే గువాలి గ్రామం లేదా పాల పురుషుల గ్రామం అని అర్ధం. స్థానిక మాండలికంలో, "పారా" అంటే గ్రామం అని అర్థం

## భౌగోళికం
గోల్‌పారా పట్ణం బ్రహ్మపుత్రా నది ఒడ్డున ఉంది. సముద్రమట్టానికి 35 మీటర్లు (114 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది. బ్రహ్మపుత్ర నది ఒడ్డున గోల్‌పారా నడిబొడ్డున ఉన్న హులుకాండ కొండ, పట్టణంలోని ప్రకృతి దృశ్యాలలో ఒకటి. ఇక్కడ వివిధ రకాల జలపాతాలు, కోతులు ఉన్నాయి. అక్టోబరు-మార్చిలో ఉర్పాడ్ బీల్ వలస పక్షుల కేంద్రంగా మారుతుంది.

గోల్‌పారా జిల్లాలో 8 బ్లాక్‌లు ఉన్నాయి:

* బలిజన
* జలేశ్వర్
* ఖర్ముజా
* కృష్ణై
* కుచ్ధోవా
* లఖిపూర్
* మాటియా
* రంగ్జులి

## జనాభా
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ఈ పట్టణంలో మొత్తం జనాభా 53,430 ఉండగా వీరిలో 26,970 మంది పురుషులు, 26,460 మంది మహిళలు ఉన్నారు. ఈ మొత్తం జనాభాలో 6,125 మంది 0 నుండి 6 సంవత్సరాల వయస్సు గలవారు ఉన్నారు. గోల్‌పారాలో 39,627 (జనాభాలో 74.2% మంది) అక్షరాస్యులు ఉండగా పురుషుల అక్షరాస్యత 77.1% గా, స్త్రీ అక్షరాస్యత 71.2%గా ఉంది. షెడ్యూల్డ్ కులాలవారు 6,158 మంది, షెడ్యూల్డ్ తెగలవారు 1,702 మంది ఉన్నారు. 2011 లెక్కల ప్రకారం ఈ పట్టణంలో 11,617 గృహాలు ఉన్నాయి.

### మతం
ఈ పట్టణంలోని జనాభాలో 53.65% మంది ముస్లింలు, 44.99% మంది హిందువులు, 1.36% మంది ఇతరులు ఉన్నారు.

### భాషలు
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జిల్లా అధికారిక భాష అస్సామీ భాషను పట్టణ జనాభాలో 77.9% మంది మాట్లాడుతుండగా, 16.8% మంది బెంగాలీ భాషను, 3.6% మంది హిందీ భాషలను మాట్లాడుతున్నారు. గోల్‌పారా పట్టణంలో అస్సామీ భాషలోనే ఎక్కువమంది మాట్లాడుతున్నారు.

## ఆరోగ్యం
గోల్‌పారా జిల్లాలోని భలుకుడిలో 200 పడకల ప్రభుత్వ సివిల్ హాస్పిటల్ ఉంది. ఇందులో అత్యాధునిక పరికరాలు, వివిధ ఓ.టి.లు ఉన్నాయి. గోల్‌పారా జిల్లాలో బ్లాక్ పిహెచ్‌సి, మినీ పిహెచ్‌సి, ఎస్‌హెచ్‌సి, స్టేట్ డిస్పెన్సరీలు, సబ్ సెంటర్లతో సహా మొత్తం 181 ఆస్పత్రులు ఉన్నాయి.

## రాజకీయాలు
గోల్‌పారా జిల్లాలో నాలుగు అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు (తూర్పు గోల్‌పారా ఈస్ట్, పశ్చిమ గోల్‌పారా, జలేశ్వర్, దుధ్నోయి) ఉన్నాయి. మొదటి మూడు ధుబ్రీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గ పరిధిలో ఉన్నాయి.
ప్రస్తుత గోల్‌పారా ఎమ్మెల్యేలు:
# తూర్పు గోల్‌పారా: ఎకె రషీద్ ఆలం (ఐఎన్‌సి)
# పశ్చిమ గోల్‌పారా: అబ్దుర్ రషీద్ మొండల్ (కాంగ్రెస్)
# జలేశ్వర్: సాహబ్ ఉద్దీన్ అహ్మద్. (ఎఐయుడిఎఫ్)
# దుధ్నోయి: దీపక్ రభా. (బిజెపి) 

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:అసోం నగరాలు, పట్టణాలు
జింద్

హర్యానా రాష్ట్రం లోని పురాతన నగరాల్లో **జింద్** ఒకటి. ఇది జింద్ జిల్లాకు ముఖ్య పట్టణం. పట్టణం లోని పర్యాటక ప్రాధాన్యత కలిగిన స్థలాల్లో రాణి తలాబ్ ఒకటి. పాండు -పిండారా, రామ్‌రాయ్‌లు మతపరమైన దర్శనీయ క్షేత్రాలు. *[[అమావాస్య]]* సమయంలో పవిత్ర స్నానం చేసేందుకు భక్తులు ఈ క్షేత్రాలకు వస్తూంటారు

జింద్ కోటను సా.శ. 1776 లో సిద్దూ జాట్ పాలకుడు మహారాజా గజ్‌పత్ సింగ్ నిర్మించాడు. నర్వానా, జులానా, ఉచనాలు జింద్‌ జిల్లాలో వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న పట్టణాలు.

## శబ్దవ్యుత్పత్తి
మహాభారత యుద్ధానికి ముందు పాండవులు ఆరాధించిన జయంతుని (ఇంద్ర) పేరు మీద ఈ పట్టణానికి జయంతపుర అని పేరు పెట్టారు. పాండవులు జయంతి దేవి (విజయాల దేవత, ఇంద్రుని స్త్రీ రూపం) గౌరవార్థం జయంతి దేవి ఆలయాన్ని నిర్మించారని ప్రజల నమ్మకం. వారు విజయం కోసం ప్రార్థనలు చేసి, ఆపై కౌరవులతో యుద్ధం ప్రారంభించారు. ఆలయం చుట్టూ ఈ పట్టణాన్ని నిర్మించారు. దీనికి జయంతిపురి (జయంతి దేవి నివాసం) అని పేరు పెట్టారు. తరువాత దీనిని జింద్ అని మార్చారు. 

మహారాజా రంజీత్ సింగ్ చిన్నరాణి, దులీప్ సింగ్ తల్లి అయిన జింద్ కౌర్‌కు ఈ పట్టణం పేరే పెట్టారు. ఆమె ఇక్కడికి సమీపంలో ఉన్న ప్రాంతానికి చెందినదే.

## చరిత్ర
ఫూల్ సింగ్ మనవడు, ఫుల్కియన్ మిస్ల్ వ్యవస్థాపకుడు మహారాజా గజపత్ సింగ్, సిక్కు సాయుధ దళాలను సమకూర్చుకుని 1763 లో ఆఫ్ఘన్ గవర్నరు జైన్ ఖాన్ నుండి దేశంలోని పెద్ద భూభాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని స్వతంత్ర సిక్కు రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. ప్రస్తుత జింద్ జిల్లా కూడా అందులో భాగమే. 1775 లో జింద్ ను తన రాజ్యానికి రాజధానిగా చేసుకున్నాడు. తరువాత రాజా సంగత్ సింగ్ (1822 నుండి 1834 వరకు పాలించాడు) జింద్ స్థానంలో సంగ్రూర్ను రాజధానిగా చేసుకున్నాడు. స్వాతంత్ర్యం తరువాత, జింద్ రాజ్యం భారత యూనియన్‌లో విలీనమైంది. 

ఈ జిల్లా 1948 జూలై 15 న పెప్సు లోని సంగ్రూర్ జిల్లాలో భాగమైంది. 1966 నవంబరు 1 న, సంగ్రూర్ జిల్లాను రెండుగా విభజించి, జింద్ ముఖ్య పట్టణంగా జింద్ జిల్లాను ఏర్పాటు చేసారు. 

## భౌగోళికం
జింద్  నిర్దేశాంకాల వద్ద,  సముద్రమట్టం నుండి 227 మీటర్ల ఎత్తున ఉంది.

## జనాభా
2011 జనగణన ప్రకారం  జింద్ నగర జనాభా 1,66,225. జనాభాలో పురుషులు 53.3%, మహిళలు 46.7%. జాతీయ సగటు 940 తో పోలిస్తే నగరంలో లింగ నిష్పత్తి 877. ఆరేళ్ల లోపు పిల్లల లింగ నిష్పత్తి 831. ఇది జాతీయ సగటు 918 కన్నా తక్కువ. జింద్ అక్షరాస్యత 74%, జాతీయ సగటు 64.3% కంటే ఇది ఎక్కువ. పురుషుల అక్షరాస్యత 80% కాగా, స్త్రీల అక్షరాస్యత 67%. 2011 లో జింద్‌ జనాభాలో ఆరేళ్ళ లోపు పిల్లలు 18,825 మంది.  హర్యాన్వీ, హిందీ, పంజాబీలు ఎక్కువగా మాట్లాడే భాషలు.

## రోడ్లు, రైళ్ళు
జింద్ జంక్షన్ రైల్వే స్టేషను, ఢిల్లీ - ఫాజిల్కా, రైలు మార్గం లోని రైల్వే కూడలి. నగరం గుండా వెళ్ళే ఇతర రైలు మార్గాలు జింద్-సఫిడాన్-పానిపట్, జింద్-గోహానా-పానిపట్ మార్గాలు. కొత్తగా రాబోయే రైలు మార్గం జింద్-నార్నాండ్- హన్సీ.

రోడ్డు మార్గాల ద్వారా కూడా జింద్‌కు ఇతర ప్రాంతాలతో చక్కటి రవాణా సౌకర్యాలున్నాయి. ప్రైవేటు యాజమాన్యంలోని బస్సులు జింద్ నుండి కైతల్, నార్వానా, పానిపట్, భివానీ, రోహ్‌తక్, సఫిడాన్, పుండ్రి లకు నడుస్తాయి నగరం నుండి దూర ప్రాంత బస్సు సర్వీసులు కూడా బయల్దేరుతాయి. 

## మూలాలు

వర్గం:Coordinates on Wikidata
ఝజ్జర్

**ఝజ్జర్** హర్యానా రాష్ట్రం లోని పట్టణం. ఇది ఝజ్జర్ జిల్లా ముఖ్య పట్టణం. రేవారీ - రోహ్‌తక్ (జాతీయ రహదారి -352), చర్ఖి దాద్రి - ఢిల్లీ, గుర్‌గావ్ - భివాని రహదార్లు ఈ నగరం గుండా వెళ్తాయి. ఝజ్జర్, ఢిల్లీ నుండి దక్షిణంగా 55 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. 

1857 సిపాయీల తిరుగుబాటులో పాల్గొన్నందుకు, హర్యానాకు చెందిన ముగ్గురు ప్రధాన నాయకులను ఢిల్లీ చాందిని చౌక్‌లోని కొత్వాలి వద్ద విచారించి ఉరితీశారు. బల్లభగఢ్ రాజా నహర్ సింగ్‌ను 1858 జనవరి 9 న ఉరితీయగా, ఝజ్జర్ నవాబు అబ్దుర్ రెహ్మాన్‌ను, ఫరూఖ్‌నగర్‌కు చెందిన నవాబు అహ్మద్ అలీని 1858 జనవరి 23 న ఉరితీశారు. 

## జనాభా
2011 నాటికి ఝజ్జర్ జిల్లా జనాభా 9,56,907. జనాభాలో పురుషులు 54%, స్త్రీలు 46%. ఝజ్జర్ అక్షరాస్యత 80.83%, ఇది జాతీయ సగటు 74% కంటే ఎక్కువ. పురుషుల అక్షరాస్యత 89.44%, స్త్రీ అక్షరాస్యత 70.16%.

## రవాణా సౌకర్యాలు
ఝజ్జర్ రైల్వే స్టేషను (కోడ్ JHJ) ఢిల్లీ-దాద్రి రోడ్డుకు దగ్గర్లో ఉంది. భారతదేశపు మొదటి సిఎన్జి రైలు ఈ స్టేషను గుండా వెళ్తుంది. 

హర్యానాలోకెల్లా అతిపెద్ద బస్ స్టేషన్ (ISBT) ఝజ్జర్ నగరంలో ఉంది. ఇది రోహ్‌తక్-ఝజ్జర్-రేవారీ జాతీయ రహదారి-71 పై ఉంది. ఈ బస్‌స్టేషను 38 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉంది. 

## పట్టణ ప్రముఖులు

* రోహిత్ శర్మ, క్రికెట్ ఆటగాడు
* వీరేందర్ సెహ్వాగ్, క్రికెట్ ఆటగాడు
* మానుషి చిల్లర్, విశ్వ సుందరి
* దీపక్ జూన్, క్రికెట్ ఆటగాడు

## మూలాలు
సవర్ణదీర్ఘ సంధి

సంధి అనగా రెండు పదాల కలయిక.మొదటి పదాన్ని పూర్వ పదమని రెండవ పదాన్ని పరపదమని అంటారు. 

సవర్ణదీర్ఘ సంధి అంటే, ఒక పదం చివరి అచ్చు (అ, ఇ, ఉ, ఋ) తర్వాత, అదే అచ్చు (అ, ఇ, ఉ, ఋ) పరం అయినప్పుడు, రెండు అచ్చులు కలిసి ఒకే దీర్ఘాక్షరంగా ఏర్పడే సంధి. దీన్నే సవర్ణదీర్ఘ సంధి అంటారు. 

సవర్ణ దీర్ఘ సంధి అచ్చమైన సంస్కృత సంధి సూత్రం. సవర్ణదీర్ఘ సంధిని అచ్ సంధులని అంటారు.ఈ అచ్ సంధులను స్వర సంధులని కూడా అంటారు. సంస్కృత తత్సమాలకోసం దాన్ని తెలుగు వ్యాకరణంలోనికి తెచ్చుకొన్నారు. తెలుగు పదాల విషయంలో ఆ సంధిని వాడకూడదు. అత్వ సంధిని మాత్రమే వాడాలి.

ఉదాహరణకు:

1. సింహ + అవలోకనం = సింహావలోకనం,   రెండు పదాలూ సంస్కృతమే. కనుక సవర్ణ దీర్ఘ సంధి వచ్చింది.

2. పెద్ద + అమ్మ = పెద్దమ్మ ,  రెండూ తెలుగు పదాలు కనుక అత్వ సంధి వచ్చింది.

## సూత్రం
**సంస్కృత సూత్రం - అకః సవర్ణే దీర్ఘః**

**అ - ఇ - ఉ - ఋ అనే వర్ణాలకు(సవర్ణాలు) కలిసినప్పుడు దీర్ఘం తప్పనిసరిగా రావడాన్ని "సవర్ణదీర్ఘ సంధి" అంటారు.** 

**అ,ఇ,ఉ,ఋ లకు సవర్ణాచ్చు పరమైనపుడు ఆ రెండింటికీ దాని దీర్ఘం ఏకదేశముగా మారుతుంది.**

**సవర్ణాచ్చు అనగా-**

**                                                     'అ' వర్ణానికి           'అ - ఆ' లు సవర్ణాలు**

**                                                     'ఇ ' వర్ణానికి           'ఇ - ఈ' లు సవర్ణాలు**

**                                                     'ఉ' వర్ణానికి              'ఉ - ఊ' లు సవర్ణాలు**

**                                                    'ఋ' వర్ణానికి            'ఋ - ౠ' లు సవర్ణాలు**

* ఋతో అంతమయ్యే మాటలు,మొదలయ్యే మాటలు తక్కువ.
* తో అంతమయ్యే మాటలు,మొదలయ్యే మాటలు సంస్కతృంలోనే అరుదు.తెలుగులో దీని అవసరం ఉండదు.

## ఉదాహరణలు
# అకారము: ఏక+అక్షము = ఏకాక్షము (అ+అ) ; రామ + అనుజుడు= రామానుజుడు
# ఇకారము: ఋషి + ఈశ్వరుడు = ఋషీశ్వరుడు (ఇ+ఈ)
# ఉకారము: భాను+ఉదయము=భానూదయము (ఉ+ఉ)
# ఋకారము: పితృ+ఋణము= పితౄణము (ఋ+ఋ)
మరిన్నీ ఉదాహరణలు

# మహాత్మ = మహా + ఆత్మ
# ఏకార్ణము = ఏక + ఆర్ణము
# శక్రాజ్ఞ = శక్ర + ఆజ్ఞ
# చారూహ = చారు + ఊహ
# గౌరీశ = గౌరీ + ఈశ
# హోతృకార = హోతృ + ఋకార
# సూక్తి = సు + ఉక్తి

## మూలాలు
2.సంధులు - 1 : సంధులు : వ్యాకరణము : పోతన తెలుగు భాగవతము
వర్గం:తెలుగు వ్యాకరణం
వర్గం:సంధులు
నార్నౌల్

**నార్నౌల్** హర్యానా రాష్ట్రం లోని పట్టణం. ఇది మహేంద్రగఢ్ జిల్లాకు ముఖ్య పట్టణం. పట్టణ పాలనను పురపాలక మండలి నిర్వహిస్తుంది. నార్నౌల్ భారతదేశ జాతీయ రాజధాని ప్రాంతంలో ఉంది .

## భౌగోళికం
నార్నౌల్  నిర్దేశాంకాల వద్ద, సముద్ర మట్టం నుండి 300&nbsp;మీటర్ల ఎత్తున ఉంది. జిల్లాలో ఇనుప ఖనిజం, రాగి ఖనిజం, బెరిల్, టూర్‌మలైన్, ముస్కోవైట్, బయోటైట్, ఆల్బైట్, కాల్సైట్, క్వార్ట్జ్ వంటి ఖనిజ వనరులు ఉన్నాయి.

## చరిత్ర
మొదటి స్వాతంత్ర్య యుద్ధంలో బ్రిటిషు పాలకులకు భారతీయ స్థానికులకూ మధ్య 1857 నవంబరు 16 న నార్నౌల్ యుద్ధం జరిగింది. దీన్ని నసీబ్‌పూర్ యుద్ధం అని కూడా పిలుస్తారు 1857 లో, ప్రాణ్ సుఖ్ యాదవ్‌తో పాటు రేవారీకి చెందిన రావు తులా రామ్, ఆవాకు చెందిన కుశాల్ సింగ్ బ్రిటిష్ వారితో నార్నౌల్ సమీపంలోని నసీబ్‌పూర్ గ్రామం వద్ద తలపడ్డారు. భారత స్వాతంత్ర్య మొదటి యుద్ధం లోని అత్యంత భయంకరమైన యుద్ధాలలో ఇదొకటి. ఈ యుద్ధంలో బ్రిటిషు వారు 70 మంది సైనికులను వారి కమాండర్లు కల్నల్ గెరార్డ్, కెప్టెన్ వాలెస్‌లను కోల్పోయారు. 40 మంది బ్రిటిషు సైనికులు, అధికారులు కెప్టెన్ క్రెయిజ్, కెప్టెన్ కెన్నెడీ, కెప్టెన్ పియర్స్ గాయపడ్డారు. ఆవాకు చెందిన కుశాల్ సింగ్‌తో చేసిన యుద్ధంలో కల్నల్ గెరార్డ్ గాయపడి మరణించాడు. తరువాత, ప్రాణ్ సుఖ్ యాదవ్ నిహల్పురా గ్రామంలో స్థిరపడి, చనిపోయిన సైనికుల బంధువులకు పునరావాసం కల్పించాడు.

గుర్‌గావ్ జిల్లాలోని నంగల్ పఠాని గ్రామానికి చెందిన రావు క్రిషన్ గోపాల్, మీరట్ కొత్వాలుగా ఉండేవాడు. అతడు బల్లభగఢ్‌కు చెందిన రాజా నహర్ సింగ్, ఝజ్జర్ నవాబు, మేవాట్ కు చెందిన రావు షహామత్ ఖాన్ లతో కలిసి దేశభక్తులను సమీకరించి బ్రిటిష్ దళాలకు వ్యతిరేకంగా అనేక పోరాటాల్లో పాల్గొని ప్రముఖ పాత్ర పోషించాడు. ఈ నసీబ్‌పూర్ యుద్ధంలో అతను, అతని తమ్ముడు రావు రామ్ లాల్‌లు మరణించారు.

## జనాభా
2001 జనగణన ప్రకారం, నార్నౌల్ జనాభా 74,581. జనాభాలో పురుషులు 53% స్త్రీలు 47%. నార్నౌల్ అక్షరాస్యత 68%. ఇది జాతీయ సగటు 59.5% కంటే ఎక్కువ. పురుషుల్లో అక్షరాస్యత 76% ఉండగా, స్త్రీలలో 58% ఉంది. నార్నౌల్‌ జనాభాలో 14% మంది 6 సంవత్సరాల లోపు వయస్సు గలవారు.

## శీతోష్ణస్థితి
నార్నౌల్‌లో శీతాకాలంలో ఉష్ణోగ్రత -3&nbsp;°C వరకు పడిపోతుంది. వేసవిలో అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత 50&nbsp;°C వరకు వెళ్తుంది 

## మూలాలు

వర్గం:Coordinates on Wikidata
పల్వల్

**పల్వల్** హర్యానా లోని పట్టణం, పల్వల్ జిల్లా ముఖ్య పట్టణం. పట్టణ పరిపాలన పురపాలక సంఘం నిర్వహిస్తుంది. ఈ ప్రాంతంలో పత్తి వ్యాపారానికి ఇది కేంద్రం.

పల్వల్, ఢిల్లీ నుండి 60 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఫరీదాబాద్ నుండి 29 కి.మీ., చండీగఢ్ నుండి 314 కి.మీ., ఆగ్రా నుండి 143 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పట్టణ వైశాల్యం 22.1 చ.కి.మీ. పల్వల్  వద్ద, సముద్ర మట్టం నుండి 195 మీటర్ల ఎత్తున ఉంది.

## పేరు వ్యుత్పత్తి
పల్వల్ మహాభారతంలో పేర్కొన్న అపేలవ పట్టణం అని స్థానికులు విశ్వసిస్తారు. పల్వాసురుడనే అసురుడి పేరిట ఇది ఏర్పడిందనే కథనం కూడా వ్యాప్తిలో ఉంది. అతన్ని బలరాముడు, సంహరించాడు. దాన్ని స్మరిస్తూ ఏటా *"బల్దేవ్ చాట్ కా మేళా"* అనే పండుగ కూడా ఇక్కడ జరుపుకుంటారు. బలరాముడికి బంచారి గ్రామంలో *"*దౌజీ *ఆలయం"* కూడా ఉంది. ఈ గ్రామం గ్రాండ్ ట్రంక్ రోడ్డుపై పల్వల్ నుండి 25 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.

విక్రమాదిత్యుడు ఈ పట్టణాన్ని పునరుద్ధరించాడు.

## మూలాలు

వర్గం:Coordinates on Wikidata
సోనీపత్

thumb|267x267px| గ్రాండ్ ట్రంక్ రోడ్ వెంబడి సోనీపత్ బస్ స్టాండ్ వద్ద కోస్ మినార్
**సోనీపత్** హర్యానా రాష్ట్రంలో నగరం. సోనీపత్ జిల్లా ముఖ్య పట్టణం. నగర పరిపాలన మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ నిర్వహిస్తుంది. ఇది జాతీయ రాజధాని ప్రాంతం పరిధిలోకి వస్తుంది. సోనీపత్ ఢిల్లీ నుండి 44 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రాజధాని చండీగఢ్ నుండి నైఋతి దిశలో 214 కి.మీ. దూరాన ఉంది. నగరానికి తూర్పు సరిహద్దున యమునా నది ప్రవహిస్తోంది.

1972 డిసెంబరు 22 న, సోనీపత్ ముఖ్య పట్టణంగా సోనీపత్ జిల్లా ఏర్పడింది. ఢిల్లీ-కల్కా మార్గంలో సోనీపత్ ప్రధానమైన రైల్వే కూడలి. ఢిల్లీ వెస్ట్రన్ పెరిఫెరల్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే, ఈస్టర్న్ పెరిఫెరల్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే (NE II), గ్రాండ్ ట్రంక్ రోడ్ (NH 44) లు సోనీపత్ గుండా పోతాయి. ప్రతిపాదిత ఢిల్లీ-సోనీపత్-పానిపట్ రీజినల్ రాపిడ్ ట్రాన్సిట్ సిస్టమ్‌ కూడా సోనీపత్ గుండా పోతుంది. ఢిల్లీ మెట్రో పొడిగింపు సోనీపత్ గుండా పోతుంది.

## పేరు వ్యుత్పత్తి
పురాణాల ప్రకారం, సోనీపత్‌ను ఇంతకు ముందు సోన్‌ప్రస్థ అని, స్వర్ణప్రస్థ అనీ పిలిచేవారు. తరువాత, స్వర్ణప్రస్థ అనే పేరు స్వర్ణపథ్ గా, తరువాత దాని ప్రస్తుత రూపమైన సోనీపత్ గా మారింది.

## చరిత్ర
నగరం గురించిన ప్రస్తావన *[[మహాభారతం]]*లో స్వర్ణప్రస్థ పేరుతో ఉంది. హస్తినాపుర రాజ్యానికి బదులుగా పాండవులు కోరిన ఐదు ప్రస్థాలలో స్వర్ణప్రస్థ నగరం ఒకటి. మిగిలిన నాలుగు పట్టణాలు పానప్రస్థం (పానిపట్ ), బాఘప్రస్థం (బాగ్‌పత్), తిలప్రస్థం (ఫరీదాబాద్), ఇంద్రప్రస్థం (ఢిల్లీ).

ఋతుపవనాల కాలంలో తయారుచేసే తీపి వంటకం ఘేవార్‌కు సోనీపత్ ప్రసిద్ధి గాంచింది.

## శీతోష్ణస్థితి

## జనాభా వివరాలు
2011 భారత జనగణన ప్రకారం, సోనీపత్ నగర మొత్తం జనాభా 2,78,149. వారిలో 1,48,364 మంది పురుషులు, 1,29,785 మంది మహిళలు ఉన్నారు. ఆరేళ్ళ లోపు పిల్లలు 32,333 మంది. సోనీపత్‌లో అక్షరాస్యత 2,10,112 (జనాభాలో 75.5%). పురుష అక్షరాస్యత 79.7% స్త్రీ అక్షరాస్యత 70.8%. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 42,013. 2011 లో సోనీపత్‌లో 55,599 నివాస గృహాలు ఉన్నాయి.

## మూలాలు

వర్గం:Coordinates on Wikidata