open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
కుంకుమ

**కుంకుమ** హిందువులకు చాలా పవిత్రమైనది. స్వచ్ఛమైన కుంకుమను తయారుచేయడానికి పసుపు, పటిక, నిమ్మరసం వాడతారు.

కుంకుమను సాధారణంగా నుదుటి మీద పెట్టుకుంటారు. భారతీయ తత్వశాస్త్రం ప్రకారం మానవ శరీరం మొత్తం ఏడు చక్రాలు (శక్తికేంద్రాలు) గా విభజింపబడి ఉంటుంది. ఇవి వెన్నుపాము చివరన మూలాధార చక్రంతో మొదలై తలపైన సహస్రాధార చక్రంలో అంతమవుతాయి. ఇందులో ఆరోది రెండు కనుబొమ్మల మధ్య ఉండే ప్రదేశం. దీనినే ఆజ్ఞా చక్రం లేదా మూడో నేత్రం అని కూడా అంటారు. ఈ నేత్రం ద్వారానే మనుషులు భగవంతుని దర్శించగలరని హిందువుల విశ్వాసం. అందుకు ప్రతీకగా ఇక్కడ కుంకుమ ధరిస్తారు.ఇక్కడే అన్ని నాడుల కేంద్రం ఉంటుందని భారతీయ సంస్కృతిలో గురువుల నమ్మకం. (7200నాడులు శరీరంలో ఉంటాయి) ఈ కనుబొమ్మల మధ్యలో వేలితో బొట్టు పెట్టుకునేప్పుడు నొక్కడం ద్వారా శరీరంలో అన్ని నాడులు చైతన్యవంతం అవుతాయి.

## ధరించే విధానం
* శివ భక్తులు విభూతితో మూడు అడ్డ నామాలు తీసి మధ్యలో కుంకుమ బొట్టు పెడతారు.
* విష్ణుభక్తులు నాముగడ్డతో రెండు నిలువు నామాలు తీసి మధ్యలో కుంకుమతో నిలువు నామం పెడతారు. వీరి సాంప్రదాయంలో రెండు తెలుపు నామాలు విష్ణువు పాదాలతో సమానం. మధ్యలో ఎర్రనామం లక్ష్మీ దేవికి ప్రతీకగా భావిస్తారు.

## మహిళలు
హిందువులలో పెళ్ళి జరిగిన తర్వాత ఆడవారు నుదురు మీద కుంకుమ బొట్టు పెట్టుకుంటారు. పెళ్ళైన మహిళలు ఇంటికి వచ్చి వెళుతున్నపుడు పెద్దవారైతే గౌరవసూచకంగా, చిన్న వారైతే దీవెనగా కుంకుమ బొట్టు పెట్టి సాగనంపడం ఆనవాయితీ.
## మూలాలు

వర్గం:హిందూ సాంప్రదాయాలు
వర్గం:హిందూమతం
ఉర్దూ సాహిత్యం

ఉర్దూ మూడు శతాబ్దాలుగా సాహితీభాషగా విరాజిల్లుచున్నది. దీనికి మునుపు పర్షియన్, అరబ్బీ భాషాసాహిత్యాలు ప్రముఖంగా ఉపయోగపడేవి. ఉర్దూభాషా సాహిత్యం ప్రపంచ సాహిత్యంలో తనదంటూ ఒక స్థానం సంపాదించుకోగలిగినది.

## గద్యం
**ధార్మికసాహిత్యం :**  ఇస్లామీయ, షరియా సాహిత్యంలో అరబ్బీ, పర్షియన్ ల తరువాత ఉర్దూ ముఖ్యమైనది. ఖురాన్ తర్జుమాలు, హదీసులు, ఫిఖహ్, ఇస్లామీయ చరిత్ర, మారిఫత్ (ఆధ్యాత్మికము), సూఫీ తత్వము,, ధార్మికశాస్త్రాల సాహిత్యం చూడవచ్చు, తఫ్సీరుల్ ఖురాన్, తర్జుమానుల్ ఖురాన్, తఫ్ హీముల్ ఖురాన్, సీరతున్-నబీ, ఖససుల్ అంబియా, ఫజాయల్-ఎ-ఆమాల్, బెహిష్తీ జేవర్, బహారె షరీయత్లు ముఖ్యమైనవి.

**సాహితీ :** గద్య సాహిత్యంలో ఇవి ముఖ్యం.

* దాస్తాన్
* అఫ్సానా
* నావల్ (నవల)
* సఫర్ నామా
* మజ్ మూన్
* సర్ గుజిష్త్
* ఇన్ షాయియ
* మురాసల
* ఖుద్ నవిష్త్

## పద్యం
పద్యం లేదా కవితా సాహిత్యానికి చాలా అనువైన భాషగా ఉర్దూకు పేరు గలదు. గజల్ ఉర్దూ కవితా శిరస్సుపై వజ్రకిరీటం. ఉర్దూ ద్వారా గజల్ కు పేరు రాలేదు గాని, గజల్ ద్వారా ఉర్దూకు ఖ్యాతి వచ్చింది అంటే అతిశయోక్తి గాదు.
### సాహితీ

* నజమ్ :**నజమ్** (Nazm) ఉర్దూ సాహిత్యంలో పద్యభాగాన్ని నజమ్ అంటారు. పద్యభాగంలోని కవితారూపాన్ని కూడా *నజమ్* అని అంటారు. నజమ్ లయబద్దంగా ఛందస్సును కలిగి వుంటుంది. ఇది రెండు రకాలు. అవి నజమ్-ఎ-ముఅర్రా, ఆజాద్ నజమ్
* గజల్
* మస్ నవి **:** (పర్షియన్: مثنوی معنوی) మత్ నవి, టర్కీలో మెస్ నవి అని కూడా అంటారు. ఇది పద్య సాహిత్యంలో ఒక కవితారకం. ప్రఖ్యాత మస్ నవి 13 వ శతాబ్దంలో పర్షియన్ సూఫీ కవి జలాలుద్దీన్ మహమ్మద్ రూమీ వ్రాసిన *మస్ నవి-ఎ-మానవి*. ఇందులో 25000 షేర్లు లేక 50000 పంక్తులు గలవు.
* మర్సియా
* దీవాన్
* దోహా
* గీత్
* కలామ్
* ఖసీదా : ఉర్దూ కవితా సాహిత్యంలో ఒక కవితా రకం. ఖసీదా అనేపదం అరబ్బీ మూలం. ఖసీదా అనగా స్తోత్తం, శ్లాఘించడం, పొగడడం. ఖసీదా నాలుగు రకాలు.
** 1. హమ్ద్ : పరమేశ్వరుడి (అల్లాహ్) స్తోత్తం.
** 2. నాత్ : మహమ్మదు ప్రవక్త శ్లాఘన
** 3. మన్ ఖబత్ : వలీ అల్లా (మత గురువులు) ల పొగడ్తలు గల కవిత.
** 4. మద్దాహ్ : రాజులు, కీర్తిగల వారి పొగడ్తలు గల కవిత.
* ఖతా : ఉర్దూ సాహిత్యంలో ఒక కవితారూపం. రెండు అషార్ ల కవితను *ఖతా* అని అంటారు.
* రుబాయి
* ముఖమ్మస్
* ముసబ్బాహ్
* ముసద్దస్
* సెహ్ రా
* షెహ్ర్-ఎ-ఆషూబ్
* సోజ్
* నోహా
* ఆజాద్ నజమ్
* హైకూ

**అరూజ్ లేదా ఛందస్సు**

* అరూజ్
* తఖ్తీ
* బహర్
* జమీన్
* అర్కాన్

## ఇవి కూడా చూడండి

* షేర్
* సంజీవ్ సరాఫ్
* మిస్రా
* తరహి మిస్రా
* మిస్రయె ఊలా
* మిస్రయె సాని
* ఖాఫియా
* రదీఫ్
* గిరహ్
* హమ్ ఖాఫియా
* మత్ లా
* మఖ్ తా
* తఖల్లుస్
* తరన్నుమ్
* ఘినాయియత్
* ఆహంగ్
* ఐబ్
* *[[షారిఖ్ జమాల్]]* నాగ్ పూరి అరూజ్ విద్వాంసుడు. ఇతని శిష్యగణం భారతదేశమంతటా, ముఖ్యంగా దక్షిణభారతదేశమంతటా గలరు.
* హరికథలను ఉర్దూలో చెప్పిన హరికథా పితామహుడు ఆదిభట్ల నారాయణదాసు

వర్గం:ఉర్దూ భాష
హమ్ద్

**హమ్ద్** () అనునది అల్లా (పరమేశ్వరుడు) ని స్తుతించే కీర్తన లేదా స్తోత్రం. హమ్ద్ సాధారణంగా అరబ్బీ భాష, పర్షియన్ భాష, పంజాబీ భాష, ఉర్దూలో వ్రాయబడే సంప్రదాయమున్నది. హమ్ద్ అను పదము ముస్లింలు అల్లాహ్ ప్రపంచంగా భావించే ప్రసిద్ధ గ్రంథం ఖురాన్ నుండి వచ్చింది. దీని యొక్క ఆంగ్లంలో సమానార్థం "Praise". అనగా "స్తుతి".
## స్తోత్రం చేసే ప్రాంతాలు,విధానం

హమ్ద్ (పరమేశ్వరుడి స్తోత్రం) ఒక మతానికి సంబంధించినది ఎంతమాత్రమూ గాదు. ప్రతి మతంలోనూ ఈశ్వర స్తోత్రమున్నది. ముస్లింలు అల్లాహ్ స్తోత్రాన్ని *హమ్ద్-ఓ-సనా* అని పలుకుతారు.ఖురాను యొక్క మొదటి సూరా, సూర-యె-అల్ హమ్ద్. సూర-యె-అల్ హమ్ద్ ఈవిధంగా ప్రారంభమౌతుంది.

:*అల్ హమ్-దు లిల్లాహి రబ్బిల్ ఆలమీన్* అనగా  *అన్ని స్తోత్రములు సర్వప్రపంచాల రబ్ (అల్లాహ్) కొరకే*.

ఈ సూరాలో అల్లాహ్ స్తోత్రము గలదు గనుక దీనికి *అల్ హమ్ద్* (స్తోత్రములు గల) అనే పేరు.

ఈ హమ్ద్‌ను ప్రపంచంలో ముస్లింలు ఉన్న ముఖ్య ప్రాంతాలైన ఇండోనేషియా నుండి మొరాకో వరకు గల ముస్లింలు ఆలపిస్తారు. ఖవ్వాలీ ప్రదర్శన అనేది సాధారణంగా ఒక హమ్ద్ ను కలిగి ఉంటుంది. ఖవ్వాలీ ప్రదర్శనలో సాంప్రదాయకంగా మొదటి పాట "హమ్ద్" ఉంటుంది.

## సాహిత్యం

హమ్ద్, కవితా సాహిత్యంలో ఒక కవితా రూపంగా అవతరించింది. కవులు అల్లాహ్ స్తోత్రములను హమ్ద్ రూపంలో రచిస్తారు. హమ్ద్ లను ప్రతి కవీ వ్రాసి తీరుతాడు అనే నానుడి. హమ్ద్ లను ఎక్కువగా ఖవ్వాలీ లలో గూడా చూడవచ్చు. హమ్ద్ లను ఆలపించేవారిలో నస్రత్ ఫతే అలీఖాన్, అజీజ్ మియాఁ, వహీద్ జఫర్, ఆంగ్లగాయకులు యూసుఫ్ ఇస్లాం, సమి యూసుఫ్ ప్రస్తావింపదగినవారు.

## ఇవీ చూడండి
* ఖవ్వాలీ
* నాత్

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
*- www.BanglaKitab.com - బెంగాలీ హమ్ద్ / నాట్ / నషీద్ కలెక్షన్
* - www.IslamiBayanaat.com - ఉర్దు హమ్ద్ / నాట్ / నషీద్ విషయాలు, పుస్తకాలు, ప్రసంగాలు 
* హమ్ద్ ఎ బారి తాలా 

వర్గం:ఉర్దూ సాహిత్యం
వర్గం:ఉర్దూ కవితా సాహిత్యం
వర్గం:పాకిస్థాన్ సంగీతం
వర్గం:ఇస్లామిక్ కవిత్వం
వర్గం:ఆధ్యాత్మిక సంగీతం
నాత్

**నాత్** లేదా **నాతె షరీఫ్** (పర్షియన్ : نعت ) మహమ్మదు ప్రవక్తను శ్లాఘిస్తూ, ప్రశంసిస్తూ వ్రాయబడ్డ కవిత (ఖసీదా). ముస్లిం కవులలో నాతె షరీఫ్ వ్రాయని వారంటూ వుండరు.  ఎందరో ముస్లిమేతర ఉర్దూ కవులు గూడా నాతె షరీఫ్ లను రచించారు.

## వివరణ
* అరబిక్ పదం: అరబిక్ భాషలో "నాత్" అంటే "విశదం చేయడం" అని అర్థం. 
* కవితా రూపం: ముస్లిం కవులు మహమ్మదు ప్రవక్తను స్తుతిస్తూ అనేక కవితలు రాశారు, వాటిని నాతె షరీఫ్ అంటారు. 
* ఖవ్వాలీలలో, దేవుని స్తుతిస్తూ రాసే "హమ్ద్" తర్వాత "నాతె షరీఫ్" తో మొదలవుతుంది. 
## కొన్నినాతెషరీఫ్ ల షేర్ లను చూడండి
* బలగుల్ ఉలా బి కమాలిహీ, కషఫద్-దుజా బి జమాలిహీ
:హస్ నత్ జమీ ఒ ఖిసాలిహీ, సల్లూ అలైహి వ ఆలిహీ 
:::::షేఖ్ సాదీ

*కీ ముహమ్మద్ సే వఫా తూనెతో హమ్ తేరే హైఁ
:యే జహాఁ చీజ్ హై క్యా లూహ్ ఒ ఖలమ్ తేరే హైఁ
:::::ఇక్బాల్ (అల్లాహ్ నోటి నుండి వెలువడినట్లు రచింమ్చాడు)
* సర్మాయ యే హయాత్ బనా కర్ నబీ కా నామ్
:లీజే మెరే వజూద్ కా మేయార్ హోగయా

## మూలాలు

వర్గం:ఉర్దూ సాహిత్యం
వర్గం:ముషాయిరా
ఉర్దూ కవులు

thumb|మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా
**ప్రముఖ ఉర్దూ కవులు**

* అమీర్ ఖుస్రో
* మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా
* వలీ దక్కని దక్కన్
* బహాదుర్ షా జఫర్
* మిర్జా గాలిబ్
* అల్తాఫ్ హుసేన్ హాలి
* ఇక్బాల్
* మీర్ తఖి మీర్
* మీర్ దర్ద్
* ఫాని బదాయూని
* దయాశంకర్ నసీమ్
* అక్బర్ ఇలాహాబాది
* నజీర్ అక్బరాబాది
* మొహమ్మద్ ఇబ్రాహీం జౌఖ్
* సౌదా
* మోమిన్ ఖాన్ మోమిన్
* హస్రత్ మోహాని
* జిగర్ మురాదాబాది
* అంజద్ హైదరాబాది
* మగ్దూం మొహియుద్దీన్
* జగన్నాధ్ ఆజాద్
* అహ్మద్ ఫరాజ్
* రఘుపతి సహాయ్ ఫిరాఖ్ గోరఖ్ పురి 
* బ్రజ్ నారాయణ్ చక్ బస్త్
* కృష్ణ బిహారి నూర్
* కైఫి అజ్మి
* అలీ సర్దార్ జాఫ్రి
* ఖైసరుల్ జాఫ్రి
* షారిఖ్ జమాల్ నాగపూర్
* ఖమఖా హైదరాబాదీ (హైదరాబాదు జిల్లా)
* పాగల్ అదిలాబాదీ (నిజామాబాదు జిల్లా)

## సమకాలీన కవులు
* గుల్జార్ దెహ్లవి
* నిదా ఫాజిలి
* అస్లం ఫర్షోరి 
* అబ్దుల్ అజీం మదనపల్లె
* బర్ఖ్ కడపవి
* అస్గర్ గోండవి
* బషీర్ బదర్
* వసీమ్ బరేల్వి
* సులేమాన్ అత్హర్ జావేద్ హైదరాబాదు
* అఖీల్ హాష్మి హైదరాబాదు
* ఖ్వాజా షౌఖ్ హైదరాబాది
* రాహత్ ఇందోరి
* ముంతాజ్ రాషిద్
* ఖమర్ అమీని మదనపల్లె
* మునవ్వర్ రానా
* మంజర్ భోపాలి
* అన్వర్ మీనాయి
* ఖతీల్ షిఫాయి
* ఖుమార్ బారాబంకి
* అమ్జద్ హైదరాబాదీ
* అలీమ్ ఖాన్
## ఇవి కూడా చూడండి
* భారతీయ రచయితలు

వర్గం:ఉర్దూ భాష
వర్గం:ఉర్దూ సాహిత్యం
వర్గం:ఉర్దూ కవులు
ఉర్దూ రచయితల జాబితా

**[[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]] రచయితలు**

* అమీర్ ఖుస్రో
* గాలిబ్
* మౌలానా అబుల్ కలామ్ ఆజాద్
* సర్ సయ్యద్ అహ్మద్ ఖాన్
* మిర్జా హాది రుస్వా
* మున్షి ప్రేమ్ చంద్
* నిసార్ అహ్మద్ సయ్యద్
* గోపిచంద్ నారంగ్
* పిత్రస్ బుఖారి
* ఖుర్రతుల్ ఐన్ హైదర్
* షిబ్లి నౌమాని
* సాదత్ అలీ మంటో
* మొహియుద్దీన్ బాషా మదనపల్లె
* సులేమాన్ అత్ హర్ జావేద్ హైదరాబాద్
* మీర్ అమ్మన్
* అల్తాఫ్ హుసేన్ హాలి
* సాదత్ హసన్ మంటో

వర్గం:ఉర్దూ సాహిత్యం
వర్గం:ఉర్దూ సాహితీకారులు
వర్గం:ఉర్దూ రచయితలు
వర్గం:సాహిత్యం జాబితాలు
ఉర్దూ సామెతలు

thumb|చరాగ్ తలే అంధేరా
సామెతలు ప్రజల అనుభవ సారాలు. మనుషుల భాషలు మారుతాయేమోగాని భావాలు మారవు. భావాలు అనుభవాలతోను, భాషలు భౌగోళికంపై ఆధారపడివుంటాయి. సభ్యతా సంస్కృతులు సాహిత్యాలను ఉన్నతీకరిస్తాయి. కొన్ని ఉర్దూ సామెతలు:

## అ

* అల్లాహ్ మెహర్బాన్ తో గధా భీ పహిల్వాన్ (అల్లాహ్ దయతలిస్తే గాడిద కూడా వస్తాదు అవుతుంది) . ఈ సామెత పేరుతో హిందీ సినిమా కూడా నిర్మించబడినది.
* అంగుష్త్ బ దందాన్ హోజానా. (అమితాశ్చర్యచకితం గావడం)

## గ

* గరజ్ నే వాలే బాదల్ నహీఁ బరస్తే. (గర్జించే మేఘాలు కురవవు) .

## చ

* చరాగ్ తలే అంధేరా. (దీపం క్రింద చీకటి)

## న
* నాచ్ న ఆయే ఆంగన్ తేడా
## బ

* బన్తే బన్తే బాత్ బన్తీ హై.
* బస్తే బస్తే బస్తీ బస్తీ హై. 
* బాత్ కా బతంగడ్ బనానా. (గోరంత దానికి కొండంత చేయడం)
* బరస్నే వాలే బాదల్ నహీఁ గరజ్ తే. (కురిసే మేఘాలు గర్జించవు)

## మూలాలు

వర్గం:ఉర్దూ సాహిత్యం
వర్గం:ఉర్దూ గద్యసాహిత్యం
ముషాయిరా

**ముషాయిరా** (ఉర్దూ: مشاعره) *షాయరోఁ కి మెహఫిల్* కవిసమ్మేళనం, కవులు స్వేచ్ఛగా తమ భావాలను ప్రకటించే వేదిక. ఈ ముషాయిరా *తరహి* కావచ్చు, *గైర్ తరహి* గావచ్చు. *నాతియా* గావచ్చు, లేదా గజల్ ముషాయిరా గావచ్చు, లేదా *మజాహియా ముషాయిరా* (హాస్య కవిసమ్మేళనం) గావచ్చు. తరహి ముషాయిరా కవుల మధ్య చాలా పోటాపోటీ వుంటుంది సుమా.

## ముషాయిరా రకాలు

* తరహి ముషాయిరా : నిర్వాహకులచే ఇవ్వబడిన తరహీమిస్రానుసారంగా కవితలను రచించి వినిపించే ముషాయిరా.
* గైర్ తరహి ముషాయిరా: ఏలాంటి తరహి మిస్రా ఇవ్వబడదు, కవి తన కవితలను స్వతంత్రంగా వినిపించే ముషాయిరా.
* నాతియా ముషాయిరా: ఈ ముషాయిరాలో నాత్లు మాత్రమే వినిపిస్తారు.
* గజల్ ముషాయిరా: ఈ ముషాయిరాలో కేవలం గజల్లు మాత్రమే వినిపిస్తారు.
* ఆలమి ముషాయిరా: ప్రపంచ నలుమూలలనుండి కవులను ఆహ్వానించి నిర్వహించే ముషాయిరా.
* కుల్ హింద్ ముషాయిరా: భారతదేశం నలుమూలలనుండి కవులను ఆహ్వానించి నిర్వహించే ముషాయిరా.
* రియాసతీ ముషాయిరా: రాష్ట్రం నలుమూలలనుండి కవులను ఆహ్వానించి నిర్వహించేముషాయిరా.
* మఖామీ ముషాయిరా: ప్రాంతీయ కవులను ఆహ్వానించి నిర్వహించే ముషాయిరా.

ఈ ముషాయిరాలో కవులు తమ కవిత్వాన్ని *తరన్నుమ్*లో (రాగయుక్తంగా) గాని *తహత్* (సాదా) లో గాని వినిపించవచ్చు.

ఈ ముషాయిరాను నిర్వహించేవాడిని *నాజిమ్-యె-ముషాయిరా* అంటారు.

కొందరు ప్రముఖ నాజిమ్-యె-ముషాయిరా లు: అన్వర్ జలాల్ పురి, అస్లం ఫర్షోరి, షఫీఖ్ ఆబిది బెంగలూరు, అసర్ సిద్దీఖి మాలెగాఁవ్, సత్తార్ సాహిర్ తిరుపతి, నిసార్ అహ్మద్ సయ్యద్ మదనపల్లె.

## సమకాలీన ముషాయిరా కవులు

అహ్మద్ ఫరాజ్, నిదా ఫాజిలి, మునవ్వర్ రానా, బషీర్ బదర్, వసీమ్ బరేల్వి, మాజిద్ దేవ్ బంది, గుల్జార్ దెహ్లవి, రాహత్ ఇందోరి, మన్ జర్ భోపాలి, ముంతాజ్ రాషిద్ ముంబాయి, షఫీఖ్ ఆబిది బెంగలూరు, సత్తార్ సాహిర్ తిరుపతి, నిసార్ అహ్మద్ సయ్యద్ మదనపల్లె, సాగర్ జయ్యది, న.మ.జాలిబ్, సాఖి కడప.

## కొందరు హాస్య కవులు

రవూఫ్ రహీం హైదరాబాద్, షాదాబ్ బేధడక్ చెన్నై, పాగల్ ఆదిలాబాది.

వర్గం:ఉర్దూ భాష
వర్గం:భారతీయ సంస్కృతి
వర్గం:ఉర్దూ సాహిత్యం
ఉర్దూ ప్రముఖులు

**ఉర్దూ ప్రముఖులు** : ఉర్దూ భాష సాహిత్యానికి, భాష పురోగతికీ, విశేషంగా కృషి సల్పినవారు.
thumb|అమీర్ ఖుస్రో శిష్యులకు బోధిస్తున్న వర్ణచిత్రం

## ఉర్దూ ప్రముఖులు

* మౌల్వి అబ్దుల్ హఖ్కు బాబా ఎ ఉర్దూ అనే బిరుదు ఉంది.
* అమీర్ ఖుస్రో ఉర్దూ భాషకు గ్రాంధికంగాను, వ్యావహారికంగాను ఖ్యాతిని తెచ్చి పెట్టాడు.
* మహమ్మద్ వలీ దక్కని ప్రథమ ఉర్దూ కవి. దక్షిణ భారత దేశాని (దక్కన్) కి చెందినవాడు.
* మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా రాజులలో ప్రప్రథమంగా ఉర్దూ కవితా గ్రంథము గల్గినవాడు.
* బహాదుర్ షా జఫర్ మొఘల్ పరిపాలకులలో ఆఖరి వాడు. ఉర్దూ భాషా పారంగతుడు.
* ఇబ్రాహీం జౌఖ్ ఉర్దూ కవి. బహాదుర్ షా జఫర్ గురువు.
* ఇక్బాల్కు షాయర్ ఎ మష్రిఖ్ అనే బిరుదు గలదు.
* మీర్ తఖి మీర్ గజల్ పితామహుడు.
* గాలిబ్ ఉర్దూ కవితా జగతులో తన ప్రగాఢ ముద్రను వేశాడు.
* అల్తాఫ్ హుసేన్ హాలి ఉర్దూ సాహిత్యకారుడు, కవి, రచయిత.
* మౌలానా హస్రత్ మోహాని
* రఘుపతి సహాయ్ ఫిరాఖ్ గోరఖ్ పూరి ఉర్దూభాషలో జ్ఞానపీఠ్ అవార్డును పొందిన ప్రథముడు.
* ముహమ్మద్ ఇక్బాల్ సారే జహాఁసె అఛ్ఛా హిందూస్తాఁ హమారా గేయ రచయిత.
* మోమిన్ ఖాన్ మోమిన్ భారతీయ గజల్ కవి.
* గోపిచంద్ నారంగ్, పద్మభూషణ్ గ్రహీత
* మౌలానా హస్రత్ మోహాని, ఉర్దూ భాషలో శృంగార కవి.
* మగ్దూం మొహియుద్దీన్, కార్మిక నాయకుడు, ఉర్దూ కవి, హైదరాబాదు సంస్థానంలో కమ్యూనిస్టు ఉద్యమ నిర్మాతలలో ఒకడు.
* ఫైజ్ అహ్మద్ ఫైజ్, అభ్యుదయ భావాలు కలిగిన ఉర్దూ కవి.
* బ్రజ్ నారాయణ్ చక్ బస్త్, కాశ్మీర్‌కు చెందిన ఉర్దూ పండితుడు. హోమ్ రూల్ ఉద్యమంలో చురుగ్గా పాల్గొన్నాడు.
* గుల్జార్ దెహ్లవి, ఉర్దూ కవి, పాత్రికేయుడు. స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో పాల్గొన్నాడు.
* బర్ఖ్ కడపవి, అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని పొందిన ఆంధ్రప్రదేశ్ కడపకు చెందిన ఉర్దూ కవి.
* ఆశారాజు, రాజా హైదరాబాదీ కలం పేరుతో ఉర్దూ కవిత్వం చెప్పాడు.
* కాళోజీ రామేశ్వరరావు, ఉర్దూ కవి, ప్రజా సేవకుడు. ఇతని కలం పేరు షాద్.
* కవి రాజమూర్తి, ఉర్దూ నవలాకారుడు. తెలంగాణ పేరుతో ఉర్దూ పత్రికను నడిపాడు.
* మిర్జా హాది రుస్వా, లక్నోకు చెందిన ఉర్దూ కవి.
* జిలానీ బానో, ఉర్దూ రచయిత్రి. పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీత.
* అజీజ్ బెల్గామీ, దక్షిణభారత ఉర్దూ కవి.
* ప్రేమ్‌చంద్, హిందీ ఉర్దూ రచయిత, కవి.
* షకీల్ బదాయూనీ, సినీ గేయరచయిత.
* రామ్ ప్రసాద్ బిస్మిల్, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు.
* మౌలానా అబుల్ కలామ్ ఆజాద్, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు.
* హీరాలాల్ మోరియా, పత్రికా రచయిత, నవలా రచయిత, సమరయోధుడు.
* ఇస్మత్ చుగ్తాయ్, ఉర్దూ రచయిత్రి. పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీత.
* సాదత్ హసన్ మంటో, ఉర్దూ కథా రచయిత.

వర్గం:ఉర్దూ భాష
వర్గం:జాబితాలు
వర్గం:ఉర్దూ సాహిత్యం
వర్గం:ఉర్దూ కవితా సాహిత్యం
వర్గం:ఉర్దూ కవులు
వర్గం:ఉర్దూ పండితులు
వర్గం:ఉర్దూ రచయితలు
వర్గం:ఉర్దూ రచయిత్రులు
పునుగు పిల్లి

**పునుగు పిల్లి** (ఆంగ్లం Civet) ( (Paradoxurus hermaphroditus) ) ఒక రకమైన జంతువు. Viverridae కుటుంబానికి చెందిన దీన్ని ఆంగ్లంలో Civet Cat అని, Toddy Cat అని అంటారు. పునుగు పిల్లులలో 38 జాతులు ఉన్నాయి. అయితే ఆసియా రకానికి విశిష్టత ఉంది. దీని గ్రంథుల నుండి జవాది లేదా పునుగు అనే సుగంధ ద్రవ్యము లభిస్తుంది.

పునుగు పిల్లి భారత్, శ్రీలంక, మియాన్మార్, భూటాన్, థాయ్ లాండ్, సింగపూర్, కంబోడియా, మలేషియా, జపాన్ వగైరా దేశాల్లో కనిపిస్తుంది.

## పునుగు పిల్లుల పెంపకానికి అనుమతి
ఆంధ్ర ప్రదేశ్లోని తిరుపతి వెంకన్నకు ప్రతి శుక్రవారం అభిషేకం తరువాత కాస్తంత పునుగు తైలాన్ని విగ్రహానికి పులుముతారు.1972లో కేంద్ర ప్రభుత్వం వన్య ప్రాణ సంరక్షణా చట్టం తెచ్చింది. టీటీడీ అధికారులు గోశాలలో పిల్లులను పెంచుకుంటూ వాటి నుంచి తైలాన్ని సేకరించేవారు. వన్య ప్రాణి అయిన పునుగు పిల్లిని పెంచుకోవడం చట్ట ప్రకారం తప్పు అంటూ జీవకారుణ్య పర్యావరణ సంరక్షణా సంఘాలు గోశాలలో పునుగు పిల్లుల పెంపకంపై అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశాయి. దైవ కార్యక్రమాలకు వన్య ప్రాణుల సేవలను వినియోగించుకోవచ్చుననే క్లాజును ఆసరాగా చేసుకుని పునుగుపిల్లుల పెంపకానికి తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానానికి కేంద్ర జూ అధారిటీ అనుమతి ఇచ్చింది.

## పునుగు తైలం
పునుగు తైలం తీసే విధానంలో ప్రత్యేకత ఉంది. ఇనుప జల్లెడలోని గదిలో పిల్లిని ఉంచుతారు. ఇనుప జల్లెడ గది పైభాగంలో రంధ్రం ఏర్పాటు చేస్తారు. రంధ్రం ద్వారా చందనపు కర్రను గదిలోకి నిలబెడతారు. రెండు సంవత్సరాల వయస్సు అనంతరం ప్రతి పది రోజులకు ఒకసారి హావభావాలను ప్రదర్శిస్తూ చందనపు కర్రకు చర్మాన్ని పిల్లి రుద్దుతుంది. ఆ సమయంలో చర్మంద్వారా వెలువడే పదార్థమే పునుగుతైలం. 
*పునుగు పిల్లి ఎర్రచందనం, గంధపు చెక్కలకు తన నుండి వచ్చే ద్రవ్యాన్ని అంటిస్తుంది. ఈ తైలం ఒళ్ళు నొప్పులను తగ్గించడంలో ఎంతో ఉపకరిస్తుంది. అయితే అంతర్జాలంలో ఈ తైలం చాలా ఖరీదు పలుకుచున్నది. 
*పునుగు పిల్లి కాఫీ కాయలను తిని గింజలను విసర్జిస్తుంది. ఈ గింజలతో తయారు చేసిన కాఫీ (Civet Coffee / Kopi Luwak) కి చాలా డిమాండ్ ఉంది. ఒక కప్పు కాఫీ సుమారు 5000 రూపాయల ధర పలుకుచున్నది 

## క్షీణ దశ
పునుగు పిల్లిని కొన్ని అటవీ తెగలవారు వేటాడి చంపి తింటున్నారు. ఈ కారణంగా భారత దేశంలో పునుగు పిల్లి అంతరించిపోయే దశలో ఉంది. అందువల్ల పునుగు పిల్లిని కలిగియుండటం చట్టరిత్యా నేరమని ప్రభుత్వ జి.వొ జారీ అయ్యింది. దేశంలో పునుగు పిల్లుల సంఖ్య పెరగాల్సిన ఆవశ్యకత ఎంతైనా ఉంది.

** (వ్యాసము విస్తరణలో ఉన్నది) **

## మూలాలు

## లంకెలు
*https://en.wikipedia.org/wiki/Asian_palm_civet
*https://en.wikipedia.org/wiki/Kopi_Luwak
*https://web.archive.org/web/20150323003313/http://www.worldanimalprotection.org/sites/default/files/int_files/cive-factfile.pdf
*http://www.youtube.com/watch?v=hHahzH1iYUE

వర్గం:క్షీరదాలు
తుమ్మెద

**తుమ్మెద** (ఆంగ్లం Humble bee) ఒకరకమైన కీటకము. ఇవి తేనెటీగ వలె కనిపిస్తాయి.

తుమ్మెద వల్ల చాలా ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి. ఎక్కువగా వర్షాలు కాసేపట్లో పడతాయి అనే ముందు తుమ్మెదలు తిరుగుతూ ప్రజలకు సూచనలు ఇస్తూ ఉంటాయి. ఇలా తిరగడం ద్వారానే గ్రామాల్లో వర్షాలు పడతాయి అని అంచనాకు వస్తారు.

వర్గం:కీటకాలు
ప్రముఖ ఉర్దూ పుస్తకాలు

**ప్రముఖ ఉర్దూ పుస్తకాలు** ప్రపంచంలో ఇస్లామీయ ధార్మిక పుస్తకములు, అరబ్బీ, పారశీ భాషల తరువాత ఉర్దూ లో నే ఎక్కువగా లభ్యమవుతున్నాయి.

## ఖురాను తర్జుమాలు

* తఫ్ హీముల్ ఖురాన్  
* తర్జుమానుల్ ఖురాన్ 
* తఫ్సీరుల్ ఖురాన్
* ఎహ్సానుల్ బయాన్
* మారిఫుల్ ఖురాన్
* ఖురానే కరీమ్ 
* తఫ్శీరే సాది 

## ధార్మిక పుస్తకములు

* ఖససుల్ అంబియా
* బెహిష్తీ జేవర్
* ఫజాయల్-ఎ-ఆమాల్
* సీరతున్-నబి
* పైగంబర్-ఎ-ఇస్లాం
*సహీహ్ బుఖారి
*సహీహ్ ముస్లిం
*ఇబ్నే మాజా
*ఇబ్నే ఖుజయ్ మా
*ముఅత్త ఇమామ్ మాలిక్ 

## సూఫీ తత్వము

* గునియతుత్ తాలిబీన్
* మేరాజుల్ ఆషిఖీన్
* తాజ్కిరాతుల్ ఔలియా
* కిమియా ఎ సాదత్
* ఇహ్య ఉలూం ఉద్దీన్
* సిర్రుల్ ఇస్రార్
* కష్ఫుల్ మహజూబ్
* గులీస్థాన్ సాది 

## రాజకీయాలు

* గుబార్-ఎ-ఖాతిర్ (మౌలానా అబుల్ కలాం ఆజాద్) (భారత సివిల్ సర్వీసెస్ పరీక్షలకు, సిలబస్ లో గలదు)

## దాస్తాన్

* సెహ్రుల్ బయాన్
* గులేబకావలి
* ఖుతుబ్ ముష్తరీ

## నావల్ (నవల)

* ఉమ్రావ్ జాన్ అదా (భారత సివిల్ సర్వీసెస్ పరీక్షలకు, సిలబస్ లో గలదు)
* దేవత (మోహినూద్దీన్ నవాబ్ సీరియల్ నవల, ప్రపంచ అతి సుధీర్ఘ నవల గా ప్రసిద్ధి 63 పార్టులు )

## డ్రామా

* అనార్కలి (భారత సివిల్ సర్వీసెస్ పరీక్షలకు, సిలబస్ లో గలదు)

## మూలాలు

వర్గం:ఉర్దూ భాష
వర్గం:ఉర్దూ సాహిత్యం
షరియా

**షరియా** (అరబ్బీ పదం) : షరీయత్, షరీఅత్, షరా, షరాహ్ అని కూడా పలుకుతారు. దీనినే షరియయే ముహమ్మదీ అనీ అంటుంటారు.

షరియా అనునది ఇస్లామీయ ధార్మిక న్యాయశాస్త్రం. షరియా అంటే మార్గము, నీటి ప్రవాహ మార్గమని కూడా అర్థాలు ఉన్నాయి. 'షరియా' న్యాయపరమైన హద్దులుగల మార్గం, సామాజిక, వ్యక్తిగత జీవితాలకు దిశానిర్దేశాలను చూపేది.

షరియా, ముస్లిముల దైనందిన జీవితంతో ముడిపడి ఉండే రాజకీయ, ఆర్థిక, బ్యాంకింగ్, వ్యాపార, కాంట్రాక్ట్, కుటుంబ, స్త్రీ పురుష, పరిశుద్ధతా, సామాజిక రంగాలను నిర్దేశిస్తుంది. ముస్లింలకు షరియా జీవనమార్గము. ముస్లింలలోని అన్ని పాఠశాలలూ, తెగలూ వీటిని పాటిస్తాయి. షరీయత్ మార్గంలో నడచుకోవడమంటే, ఇస్లాం మార్గంలో లేదా అల్లాహ్ మార్గంలో నడుచుకోవడమని భావింపబడుతుంది.

షరియా న్యాయశాస్త్రాల ప్రాథమిక వనరులు:
* ఖురాన్ (ఇస్లామీయ ధార్మిక గ్రంథం)
* సున్నహ్ లేదా సున్నత్ (హదీసులు, (మహమ్మదు ప్రవక్త ప్రవచనాలు, కార్యాచరణాలు) )
* ఇజ్మా (ఇస్లామీయ ధార్మిక పండిత సమూహ నిర్ణయాలు), 
* ఖియాస్ (ధార్మిక సూత్రీకరణ) ల ఆధారంగా నిర్మింపబడ్డ న్యాయశాస్త్రం.
## ఇవీ చూడండి
ఎడమ|thumb|300x300px|షరియాను ఆచరించు దేశాల క్రమం :<br />
* ఖురాన్
* హదీసులు
* ఫిఖహ్
* ఫత్వా
* షూరా

వర్గం:ఇస్లాం
వర్గం:ముహమ్మద్
వర్గం:షరియా
వర్గం:హదీసులు
వర్గం:సున్నహ్
హదీసులు

**హదీసులు** (హదీసు యొక్క బహువచనం) మహమ్మదు ప్రవక్త యొక్క *ప్రవచనాలు*, కార్యాచరణాల గురించి మౌఖిక సాంప్రదాయక ఉల్లేఖనాల నే హదీసులు అంటారు. ఈ హదీసులు, సున్నహ్, ముస్లింల జీవన మార్గమునకు అతి ముఖ్యమైన పరికరాలు.

*సనద్*, *మతన్*లు హదీసులకు మూలాలు. సనద్ అనగా మూలసాక్ష్యం. మతన్ అనగా ఉల్లేఖనం.

## సున్నీ ముస్లింల ప్రామాణిక హదీసులు

సున్నీ ముస్లిం ల ప్రకారం ఆరు హదీసుల క్రోడీకరణలు గలవు. సహీ బుఖారి, సహీ ముస్లిం అత్యంత ప్రాముఖ్యమైనవి.

క్రింద నుదహరింపబడిన ఆరు హదీసుల క్రోడీకరణలు చూడండి.

## [[సహీ బుఖారి]]
(ఇమామ్ బుఖారి) = (7275 హదీసులు)
**అధికారిక క్రోడీకరణలు** (అరబ్బీ: الجامع الصحيح, **అల్-జామి అల్-సహీ** ) లేదా ప్రఖ్యాతమైన **అల్-బుఖారీ యొక్క అధికారితా పూర్ణ** (Arabic: صحيح البخاري, **సహీ అల్-బుఖారి**) సున్నీ ముస్లింల ఆరు ప్రధాన హదీసులలో ప్రథమమైనది. సున్నీ ముస్లింల ప్రకారం ఇది అత్యంత నమ్మదగినది..
దీనిని క్రోడీకరించినవారు ముహమ్మద్ అల్-బుఖారి. ఫత్వా ల ప్రకటనలకు ఈ పుస్తకం రెఫరెన్సుగా ఉపయోగిస్తారు.

## [[సహీ ముస్లిం]]
(ముస్లిం బిన్ అల్-హజ్జాజ్) = (9200 హదీసులు)
**సహీ ముస్లిం** (అరబ్బీ: صحيح مسلم, ) ఆరు ప్రధాన హదీసుల క్రోడీకరణల్లో ఒకటి. ఇవి మహమ్మదు ప్రవక్త యొక్క వాక్కులు, ఆచరణల సంప్రదాయాలు. సున్నీ ముస్లింలలో రెండవ ప్రఖ్యాతమైన హదీసు క్రోడీకరణలు. దీనిని ముస్లిం ఇబ్న్ అల్-హజ్జాజ్ అనే ముస్లిం ఇమామ్ క్రోడీకరించాడు.

## సునన్ అబి దావూద్
(అబూ దావూద్)
## సునన్ అల్-తిర్మజి
(అల్-తిర్మజి)

## సునన్ నసాయి
(అల్-నసాయి)

## సునన్ ఇబ్న్ మాజా
(ఇబ్న్ మాజా)

## హదీసుల ప్రామాణికతలపై సందేహాలు శంకలు
హదీసుల ప్రామాణికతలపై అనేక సందేహాలు, శంకలూ ఉన్నాయి. ఖురాను లాగా హదీసులు ప్రామాణికత్వాన్ని కచ్చితత్వాన్ని కలిగి లేవని, సందేహాలతో కూడి వున్నవని, ముస్లిం సముదాయాలలో అనేకులు భావిస్తారు.

## [[షియా ముస్లిం]]ల ప్రామాణిక హదీసులు

షియా ముస్లింల ప్రకారం నాలుగు వర్గాల హదీసులు మాత్రమే ప్రామాణికమైనవి. అవి.

## మూలాలు

వర్గం:ఇస్లాం
వర్గం:ముహమ్మద్
వర్గం:ఇస్లామీయ గ్రంథాలు
వర్గం:హదీసులు
వర్గం:షరియా
వర్గం:సున్నహ్
తిమింగలము

**తిమింగలము** (ఆంగ్లం Whale) వెచ్చటి రక్తాన్ని కలిగిన నీటిలో నివసించే ఒక పెద్ద క్షీరదము. చాలాకాలం పూర్వమే సముద్ర ప్రయాణం చేస్తున్న నావికులు భారీ శరీరం, బలమైన తోక కలిగిన ఈ సముద్ర జీవిని గుర్తించడం జరిగింది. వీటిని అమెరికా అంతరించిపోతున్న జీవజాతుల జాబితాలో ఒకటిగా చేర్చింది. 19, 20 వ శతాబ్దాల్లో తిమింగల వేటగాళ్ళు విపరీతంగా వీటిని వేటాడటంతో ఈ పరిస్థితి నెలకొన్నది..  మానవుల్లాగే ఇవి కూడా క్షీరదాలు కావడంతో శ్వాసించడానికి కావల్సిన ఆక్సిజన్ కోసం నీటి ఉపరితలంపైకి వస్తాయి. 
## పరిణామం, వర్గీకరణ
సిటేసియా (Cetacea) జీవులు అన్నీ భూమి మీద నివసించే క్షీరదాలైన ఆర్టియోడాక్టిలా క్రమానికి చెందిన జీవుల నుండి పరిణామం చెందాయి. ప్రస్తుతం తిమింగలాలు, హిప్పోపొటమస్ ఈ రెండింటినీ సిటార్టియోడాక్టిలా (Cetartiodactyla) అధిక్రమంలో వర్గీకరించారు. నిజానికి హిప్పోలకు అతి దగ్గరి బంధువులు తిమింగలాలు. ఇవి రెండూ సుమారు 54 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం ఒకే జంతువు నుండి పరిణామం చెందాయని శాస్త్రజ్ఞుల భావన. తిమింగలాలు సుమారు 50 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం నీటిలో ప్రవేశించాయి.

సిటేసియా జీవుల్ని రెండు ఉపక్రమాలుగా విభజించారు:
* బెలీన్ తిమింగలాలు (Baleen whales): వీటికి బెలీన్ అనే కెరటిన్ తో చేయబడిన జల్లెడ వంటి నిర్మాణము పైదవడకు అమరివుంటుంది. దీని సహాయంతో ప్లాంక్టన్లను నీటి నుండి వడపోస్తుంది. 
* దంతపు తిమింగలాలు (Toothed whales): వీటికి దంతాలు ఉంటాయి. వీని సహాయంతో చేపలు, స్క్విడ్లు మొదలైన పెద్ద చేపల్ని ఆహారంగా తీసుకుంటుంది. పరిసరాల్ని శబ్ద తరంగాల ద్వారా స్కానింగ్ చేయడం వీని లక్షణం.

## తిమింగలాల వేట
[A [fossil whale bone found at California Beach|thumb|150px|left]]
thumb|right|World map of International Whaling Commission (IWC) members/non-members(member countries in blue).
[thumb|right|World population graph of [Blue Whales (Balaenoptera musculus).]]
[thumb|right|Eighteenth century engraving of Dutch whalers hunting [Bowhead Whales in 
the Arctic.]]

తిమింగిలాల వేటను వేలింగ్ (Whaling) అంటారు. అంతర్జాతీయ స్వచ్ఛంద సంస్థలు, వివిధ ప్రభుత్వాలు తిమింగలాలు అంతరించిపోతున్న విషయాన్ని గుర్తించాయి. 16వ శతాబ్దం నుండి 20వ శతాబ్దపు మధ్యకాలం వరకు జరిపిన ఈ వేలింగ్ కు ప్రధానమైన కారణం వీటినుండి లభించే నూనె, మాంసం, కొన్ని సుగంధద్రవ్యాలు తయారీ కోసం చంపుతారు. 

అంతర్జాతీయ వేలింగ్ కమిషన్ (International Whaling Commission) 1986 సంవత్సరంలో వేలింగ్ పై ఆరు సంవత్సరాల నిషేధాన్ని విధించింది; ఇది ఈ నాటికీ కొనసాగుతుంది.  

కొన్ని జాతుల చిన్న తిమింగలాలు ఇతర చేపల వలల్లో చిక్కుకొంటాయి. ముఖ్యంగా టూనా చేపల కోసం వేటాడే వారికి ఇవి లభిస్తాయి. కొన్ని దేశాలలో ఇప్పటికీ తిమింగలాల వేట కొనసాగుతునే ఉన్నది.

## ఇవి కూడా చూడండి

* నార్వేలో తిమింగలాల వేట

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* WikiAnswers: questions and answers about whales
* Whale Evolution
* Greenpeace work defending whales
* Save the Whales, founded in 1977
* AquaNetwork Marine Mammal Project
* Oldest whale fossil confirms amphibious origins
* Research on dolphins and whales from Science Daily
* Whale and Dolphin Conservation Society - latest news and information on whales and dolphins
* The Oceania Project - Caring for whales and dolphins
* Whales Tohorā Exhibition Minisite from the Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa
* Whales in Te Ara the Encyclopedia of New Zealand
* Orca and other whales video at Squid Force

వర్గం:క్షీరదాలు
వర్గం:సముద్ర జీవులు
వర్గం:భారీ ఆకార జంతువులు
తుంగ గడ్డి

**తుంగ** (Nut grass) ఒక రకమైన గడ్డి. ఈ గడ్డితో మన పల్లెలలో ఇంటి పైకప్పుగా వేసుకుంటారు. నేల మీద కూర్చొనడానికి అవసరమైన చాపలు తుంగ గడ్డితో చేసినవి మెత్తగా ఉంటాయి.

## చరిత్ర
తుంగ గడ్డి అనేది శాశ్వత గడ్డి లాంటి మొక్క, ఇది సాధారణంగా 10 - 30 సెం.మీ పొడవు పెరుగుతుంది, కానీ కొన్నిసార్లు 75 సెం.మీ, వరకు పెరుగుతుంది . ఈ గడ్డి వెచ్చని సమశీతోష్ణస్థితి  నందు పెరుగుదల .  ప్రపంచములో  దక్షిణ ఐరోపా, ఆఫ్రికా, ఆసియా, ఆస్ట్రేలియా, పసిఫిక్, అమెరికా యొక్క ఉష్ణమండల మండలాలకు  వరకు  వ్యాపించింది.  తూర్పు ఉత్తర అమెరికాలో  రహదారుల ప్రక్కన , ఇసుక భూములు ,సాగు భూములలో కనబడతాయి. దీనికి కావాల్సిన  ఉష్ణోగ్రతలు 24 - 32 ° c పరిధిలో ఉన్న ప్రాంతాలలో ఇది బాగా పెరుగుతుంది,  10 - 45 ° c ఉష్ణోగ్రత వరకు తట్టుకుంటుంది కానీ . -5 ° c లేదా అంతకంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల ఉంటే  మొక్క పెరగదు.     సంవత్సర  సగటు వర్ష పాతం  500 - 3,000 మిమీ. 300 - 4,200 మిమీ   ఉన్నా  పెరగగలదు . తేమ తో ఉన్న ఇసుక నెలలో పెరగగలదు. అయితే ఇది ఉష్ణమండలంలో వ్యవసాయ భూమి యొక్క కలుపు, ఇక్కడ అది మూలాల వద్ద  వ్యాపిస్తుంది , ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యంత నష్టపరిచే కలుపు మొక్కలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది,  ఈ గడ్డిని  పెంచడములో  వారి  దేశాలలో  ప్రభుత్వ చట్టములకు, నియమావళి కి   లోబడి ఉంటుంది.  

### ఉపయోగములు
రోటండస్ ఆగ్నేయాసియాలో నుంచి,  గత 2000 సంవత్సరాల్లో ఇది ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు వ్యాపించిందని భావిస్తున్నారు. దీనిని ఆఫ్రికా ( నైలు లోయ), చైనా, తూర్పు మధ్యధరాలోని పురాతన ప్రజలు ఆహారం గా స్వీకరించే వారు . సుగంధ ద్రవ్యాలుగా ,  వైద్య రంగములో  శతాబ్దాలుగా ఉపయోగిస్తున్నారు. ఈ జాతి మొట్టమొదట 500 AD లో ఒక చైనీస్ వైద్య  పుస్తకంలో ఉన్నది . ఈ జాతిని కొత్త ప్రదేశములకు ప్రవేశపెట్టే పద్ధతి మానవ కార్యకలాపాలకు సంబంధించినది. విత్తనాలు, దుంపలు , బురద, వ్యవసాయ యంత్రాలు, పశుగ్రాసం, పచ్చిక బయళ్ళు పంట విత్తనాలలో కలుషితంగా ప్రవేశపెట్టవచ్చు.  అమెరికా లో  ఇది 1800 లలో అనుకోకుండా ప్రవేశపెట్టబడిందని భావిస్తారు. 1880 ల నుండి, ఈ జాతి వెస్టిండీస్‌లోని ద్వీపాలలో చేసిన  వాటిలో  ఉన్నది.

ఈ మొక్క యొక్క మూల చాలా సంవత్సరాలుగా చైనాలో  సాంప్రదాయ మందుగా ,  భారతీయ ఆయుర్వేద మందు  ఈ మొక్క అనేక వ్యాధుల చికిత్సల  నివారణలో ,   చర్మ సంరక్షణకు ,జీర్ణవ్యవస్థకు, మూర్ఛలు, అతిసార నిరోధక లక్షణం, , అధిక రక్తపోటును  తగ్గించడములో ,  శరీర బరువు తగ్గడములో ,  తక్కువ కొలెస్ట్రాల్ కలిగి ఉండడం , రక్తంలో చక్కెర స్థాయిలను తగ్గిస్తుంది.

#### దుష్ప్రభావం
తుంగ గడ్డిని ముందుగా తీసుకోవడములో మలబద్ధకం ,  వాత దోషములకు సంబంధించిన వ్యాధులు రావడం జరుగుతుంది.    

     

## మూలాలు

వర్గం:సైపరేసి

## మూలాలు
వెంకటపతి రాజు

1969 జూలై 9న జన్మించిన **వెంకటపతి రాజు** (Sagi Lakshmi Venkatapathy Raju) భారత మాజీ క్రికెట్ క్రీడాకారుడు. కుడి చేతితో బ్యాటింగ్ చేసిననూ బౌలింగ్ మాత్రం ఎడమచేతితో చేసేవాడు. అతను దేశీయ సీజన్‌లో 32 వికెట్లు తీసిన తర్వాత 1989-90లో భారత జట్టులోకి వచ్చాడు. న్యూజిలాండ్ పర్యటనలో టెస్టు, వన్డే అంతర్జాతీయ పోటీల్లో ప్రవేశించాడు. అతని మొదటి టెస్టు ఇన్నింగ్స్‌లో నైట్-వాచ్‌మెన్‌గా పంపినప్పుడు, అతను రెండు గంటల కంటే ఎక్కువసేపు బ్యాటింగ్ చేసి, 31 పరుగులు చేసాడు. మరోవైపు ఆరు వికెట్లు పడిపోయాయి. 1990లో ఇంగ్లండ్‌లో పర్యటించిన భారత జట్టులో భాగమయ్యాడు. అయితే గ్లౌసెస్టర్‌షైర్‌తో జరిగిన మ్యాచ్‌లో కోర్ట్నీ వాల్ష్ వేసిన బంతి తగిలి చేత అతని ఎడమ చేతి వేళ్ళ మెజ్టికలు విరిగిపోవడంతో అతని పర్యటన ముగిసింది. 

భారత్‌లో స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చిన అతను చండీగఢ్‌లోని సెక్టార్ 16 స్టేడియంలో జరిగిన ఏకైక టెస్ట్ మ్యాచ్‌లో శ్రీలంకపై విజయం సాధించడంలో తోడ్పడ్డాడు. ఆ టెస్టుకు రాజు ఎంపిక ఆఖరి నిమిషంలో జరిగింది. రెండో రోజు, అతను 39 బంతుల్లో రెండు పరుగులు ఇచ్చి 5 వికెట్లు తీసి శ్రీలంక మిడిల్ ఆర్డర్‌ను కుప్పకూల్చాడు. మరుసటి రోజు 17.5 ఓవర్లలో 12 పరుగులిచ్చి 6 వికెట్లు పడగొట్టాడు, నలుగురు బ్యాట్స్‌మన్లు ఖాతా తెరవనే లేదు. అతని మ్యాచ్ గణాంకాలు 53 ఓవర్లలో 37 పరుగులకు 8 వికెట్లు.  అతని అంతర్జాతీయ కెరీర్‌లో వచ్చిన ఏకైక మ్యాన్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్ అవార్డు అది.  అతను 1992, 1996 లో భారతదేశం తరపున రెండు ప్రపంచ కప్‌లు ఆడాడు. 

కలకత్తాలో ఆస్ట్రేలియాతో చివరి టెస్టు మ్యాచ్ ఆడిన రాజు, మార్క్ వా వికెట్‌ను తీశాడు. 

రాజు చాలా సంవత్సరాలు హైదరాబాద్ తరపున ఆడాడు. 1999-2000 రంజీ ట్రోఫీలో ఫైనల్‌కు చేరిన జట్టులో ఆడాడు, 2004 డిసెంబరులో ఉత్తరప్రదేశ్‌తో జరిగిన మ్యాచ్ తర్వాత ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్ నుండి రిటైరయ్యాడు. 

రాజు హైదరాబాద్ క్రికెట్ అసోసియేషనుకు మాజీ వైస్ ప్రెసిడెంట్. అంతకుముందు, అతను 2007-2008 సమయంలో MS ధోని కెప్టెన్సీలో భారతదేశం ICC వరల్డ్ T20 గెలిచినప్పుడు సౌత్ జోన్ నుండి భారత క్రికెట్ జట్టుకు సెలెక్టరుగా పనిచేసాడు. అతను 2019 ప్రపంచ కప్ సమయంలో హాట్‌స్టార్‌కు తెలుగు వ్యాఖ్యాతగా పనిచేశాడు. 

## ఇవి కూడా చూడండి

* శివలాల్ యాదవ్
* ఎం.ఎల్. జయసింహ

## మూలాలు


## బయటి లింకులు
*క్రికెట్ పండాస్.కామ్ లో వెంకటపతిరాజు ఇంటర్వ్యూ
*మజిల్స్ ఆప్ మైట్

వర్గం:భారతీయ టెస్ట్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:భారతీయ వన్డే క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:1969 జననాలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా క్రీడాకారులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:భారత క్రికెట్ నిర్వాహకులు
వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ కోచ్‌లు
వర్గం:భారతీయ క్రీడాకారులు
భరత్ అరుణ్

thumb|భరత్ అరుణ్
1963, డిసెంబర్ 14 న ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని విజయవాడలో జన్మించిన భరత్ అరుణ్ భారతదేశపు మాజీ టెస్ట్ క్రికెట్ ఆటగాడు. బౌలింగ్ లో మీడియం పేసర్ గా, బ్యాటింగ్ లో క్రింది వరుసలో ఆడేవాడు. 1986-87 లో దులీప్ ట్రోఫి సెమీపైనల్స్ లో సౌత్ జోన్ తరపున ఆడుతూ 149 పరుగులు చేయడమే కాకుండా 7 వ వికెట్టుకు డబ్ల్యూ.వి.రామన్తో కలిసి 221 పరుగులు జోడించాడు . అండర్-25 లో శ్రీలంక పై 107 (నాటౌట్) పరుగులు చేసి జాతీయజట్టులో స్థానం సంపాదించి తొలి టెస్ట్ శ్రీలంకపైనే ఆడినాడు. 1979లో రవిశాస్త్రి నేతృత్వంలో శ్రీలంక పర్యటించిన అండర్-19 భారత జట్టులో కూడా ఇతను సభ్యుడే.

భరత్ అరుణ్ భారత జట్టు తరపున 2 టెస్టులు ఆడి 4 వికెట్లు సాధించాడు. ఇతని అత్యుత్తమ బౌలింగ్ విశ్లేక్షణ 76 పరుగులకు 3 వికెట్లు. ఇది శ్రీలంకపై తొలి టెస్టులో సాధించాడు. రంజీ ట్రోపీ లలో తమిళనాడు జట్టుకు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు.
## మూలాలు


వర్గం:1963 జననాలు
వర్గం:భారతీయ క్రీడాకారులు
వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:భారతీయ టెస్ట్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:తమిళనాడు క్రీడాకారులు
వర్గం:తమిళనాడు క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
హేమంగ్ బదాని

1976 నవంబర్ 14 న తమిళనాడు లోని చెనైలో జన్మించిన **హేమంగ్ బదాని** భారతదేశపు మాజీ క్రికెట్ ఆటగాడు.

## ఇతర వివరాలు
* ఇతడు భారత జట్టు తరపున 40 వన్డేలు ఆడి 33.34 సగటుతో 867 పరుగులు చేశాడు. ఇందులో 1 సెంచరీ 4 అర్థసెంచరీలు ఉన్నాయి. 
* వన్డేలో అతని అత్యధిక స్కోరు 100. టెస్టులలో మాత్రం అతను ఎక్కువ కాలం నిలదొక్కుకోలేకపోయాడు. స్వల్ప కాలం 4 టెస్టులకే పరిమితమై 15.66 సగటుతో 96 పరుగులు మాత్రమే చేశాడు. 
* టెస్టులలో అతని అత్యధిక స్కోరు 38 పరుగులు మాత్రమే.
* వన్డేలలో అతని అత్యుత్తమ ప్రదర్శన 2000-01 లో ఆస్ట్రేలియా పై పూనేలో జరిగిన మ్యాచ్ లో 100 పరుగులు. ఇదే బదాని యొక్క ఏకైక సెంచరీ. 2004లో వన్డే జట్టునుంచి కూడా ఉద్వాసనకు గురైనాడు. 2007లో ఇండియన్ క్రికెట్ లీగ్లో చేరడానికి సంతకం చేశాడు.

## బయటి లింకులు
*Cricinfo Player Profile : Hemang Kamal Badani

వర్గం:1976 జననాలు
వర్గం:భారతీయ క్రీడాకారులు
వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:భారతీయ టెస్ట్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:భారతీయ వన్డే క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:తమిళనాడు క్రీడాకారులు
వర్గం:తమిళనాడు క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
నరేంద్ర హిర్వాణి

**నరేంద్ర హిర్వాణి**  1968 అక్టోబర్ 18 న ఉత్తర ప్రదేశ్ లోని గోరఖ్‌పూర్ జన్మించిన **నరేంద్ర హిర్వాణి** భారతదేశపు మాజీ క్రికెట్ ఆటగాడు. లెగ్‌స్పిన్నర్ బౌలర్ అయిన ఇతను ప్రవేశించిన తొలి టెస్టులోనే మంచి ప్రతిభను కనబర్చాడు. మద్రాసు (చెన్నై) లో అతడు ఆడిన తొలి టెస్టులో వెస్ట్‌ఇండీస్ పై తొలి ఇన్నింగ్సులో 61 పరుగులే ఇచ్చి 8 వికెట్లను పడగొట్టి తొలి టెస్ట్ లోనే ఈ ఘనత సాధించిన నాల్గవ బౌలర్ గా రికార్డు సాధించాడు. రెండో ఇన్నింగ్సులో కూడా 75 పరుగులే ఇచ్చి మళ్ళి 8 వికెట్లు సాధించాడు. టెస్టులో మొత్తం 16 వికెట్లకు 136 పరుగులు మాత్రమే ఇచ్చి ఇంతకు పూర్వం 1972లో బాబ్ మాసీ నెలకొల్పిన 137/16 రికార్డును అధికమించాడు. ఆ తర్వాత జరిగిన షార్జా టోర్నమెంటులో మ్యాన్ ఆప్ ది సీరీస్ అవార్డును పొందినాడు. 2005-06 లో ఇతడూ పస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్ నుంచి నిష్క్రమించాడు.

మొత్తం 17 టెస్టులు ఆడి 30.10 సగటు పరుగులు ఇచ్చి 66 వికెట్లను సాధించాడు. ఇన్నింగ్సులో 5 వికెట్లను 4 సార్లు పడగొట్టాడు. తని అత్యుత్తమ బౌలింగ్ విశ్లేషణ 61/8. ఇదితని తొలి ఇన్నింగ్సులో సాధించినదే. బ్యాటింగ్లో 5.40 సగటుతో 54 పరుగులు చేశాడు. వన్డేలలో 18 మ్యాచ్‌లు ఆడి 23 వికెట్లు సాధించి, బ్యాటింగ్ లో 8 పరుగులు చేశాడు.

## ప్రారంభ రోజుల్లో

## టెస్టుల్లో విజయం

## తదుపరి వృత్తి

## రికార్డ్స్
* హిర్వాణి 1990 లో ఓవల్లో ఇంగ్లాండ్ తో జరిగిన ఒక టెస్ట్ మ్యాచ్ సందర్భంగా విరామం లేకుండా (షెడ్యూల్ వ్యవధిలో కన్నా) బౌలింగ్ మారకుండా 59 ఓవర్లు (ప్రపంచ రికార్డు) వేసాడు.
## మూలాలు

* Dr Vasant Naik, Cricketer of the Year article, ACSSI Yearbook, 1987/88
*Cricinfo profile
*Cricketarchive profile
*Best bowling on debut from Cricinfo
*''Central Chronicle'' : Ganguly ditched me – Hirwani
## యితర లింకులు

వర్గం:1968 జననాలు
వర్గం:భారతీయ క్రీడాకారులు
వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:భారతీయ టెస్ట్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ క్రీడాకారులు
వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:తొలి క్రికెట్ టెస్టులో ఐదు వికెట్లు తీసిన భారత బౌలర్లు
నీలేష్ కులకర్ణి

**నీలేష్ కులకర్ణి** (జననం 1973 ఏప్రిల్ 3, ముంబాయి) భారత మాజీ క్రికెట్ క్రీడాకారుడు. టెస్ట్ క్రికెట్ లో బౌలింగ్ చేసిన తొలి బంతికే వికెట్టును సాధించి ఆ ఘనత సాధించిన తొలి భారతీయ బౌలర్ గా రికార్డు సృష్టించాడు. ప్రపంచం మొత్తం పై ఈ ఘనత సాధించిన బౌలర్లలో 12 వాడు. 1997-98లో శ్రీలంక పై కొలంబోలో జరిగిన టెస్టు మ్యాచ్ లో కులకర్ణి ఈ ఘనత సాధించాడు. కానీ, ఇతను ఆ మ్యాచ్ లో మరో 70 ఓవర్లు బౌలింగ్ చేసిననూ తదుపరి వికెట్టు లభించలేదు. నాలుగేళ్ళ విరామం తర్వాత ఆస్ట్రేలియాపై జరిగిన టెస్టులో 137 పరుగులకు ఒక్క వికెట్టు సాధించి 588 బంతుల తర్వాత తన రెండో వికెట్టు పడగొట్టాడు. దాంతో అతని అంతర్జాతీయ క్రీడా జీవితం ముగిసింది. ఆ తర్వాత ముంబాయి తరపున రంజీ ట్రోపిలో పాల్గొన్నాడు.

వర్గం:1973 జననాలు
వర్గం:భారతీయ క్రీడాకారులు
వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:భారతీయ టెస్ట్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:మహారాష్ట్ర క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:మహారాష్ట్ర క్రీడాకారులు
వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
రామణ్ లాంబా

**రామణ్ లాంబా** (జనవరి 2, 1960 - ఫిబ్రవరి 22, 1998) (Raman Lamba) భారతదేశపు మాజీ క్రికెట్ ఆటగాడు.

## జననం
1960, జనవరి 2 న ఉత్తర ప్రదేశ్ లో జన్మించాడు.

## మరణం
బంగ్లాదేశ్ లోని ఢాకా లో బంగబంధు స్టేడియంలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఆడుతూ బంతి బలంగా తగలడంతో గాయపడి 1998, ఫిబ్రవరి 22 న మరణించాడు. అప్పటికి అతని వయస్సు 38 సంవత్సరాలు మాత్రమే.

లాంబా భారత్ తరఫున 4 టెస్టులు ఆడి 102 పరుగులు చేసాడు. టెస్టులలో అతని అత్యధిక స్కోరు 53 పరుగులు. 32 వన్డే మ్యాచ్‌లు ఆడి 27 పరుగుల సగటుతో 783 పరుగులు సాధించాడు. ఇందులో ఒక శతకము 6 అర్థ శతకాలు కలవు.

## అర్థ శతకాలు, శతకాలు

## మూలాలు

వర్గం:1960 జననాలు
వర్గం:భారతీయ క్రీడాకారులు
వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:1998 మరణాలు
వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ క్రీడాకారులు
భైరాన్‌సింగ్ షెకావత్

**భైరాన్‌సింగ్ షెకావత్,**1923, అక్టోబరు 23 న జన్మించాడు. షెకావత్ భారతదేశపు మాజీ ఉప రాష్ట్రపతి, రాజస్థాన్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి. కృష్ణకాంత్ మరణానంతరం 2002 ఆగస్టులో నిర్వహించిన ఉప రాష్ట్రపతి ఎన్నికలలో గెల్చి 2007 జూలై 21 వరకు రాష్ట్రపతి పదవికి జరిగిన ఎన్నికలలో ప్రతిభా పాటిల్ చేతిలో ఓడి రాజీనామా సమర్పించే వరకు ఆ పదవిలో కొనసాగాడు. ఇతను భారతీయ జనతా పార్టీకి చెందిన ప్రముఖ రాజకీయ నాయకుడు. 1977 నుంచి 1980, 1990 నుంచి 1992, 1993 నుంచి 1998 వరకు 3 పర్యాయాలు రాజస్థాన్ ముఖ్యమంత్రిగా అధికారం ఉన్నాడు. తన హయంలో ప్రారంభించిన పేదరిక నిర్మూలన కార్యక్రమమైన అంతోద్యయ పథకం ఆయనకు ఎంతో కీర్తిప్రతిష్ఠలు తెచ్చిపెట్టింది.87 సంవత్సరాల వయస్సులో శ్వాససంబంధ సమస్యలతో 2010, మే 15 న జైపూర్లో మరణించాడు.

## నిర్వహించిన అధికార పదవులు
* 1952 నుంచి 1972 **:** రాజస్థాన్ శాసనసభ సభ్యుడు, ప్రతిపక్ష నేతగా ఉన్నాడు.
* 1974 నుంచి 1977 **:** మధ్యప్రదేశ్ నుంచి రాజ్యసభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు.
* 1977 నుంచి 2002 **:** రాజస్థాన్ శాసనసభ సభ్యుడిగా ఉన్నాడు.
* 1977 నుంచి 1980 **:** రాజస్థాన్ ముఖ్యమంత్రిగా అధికారంలో ఉన్నాడు.
* 1980 నుంచి 1990 **:** రాజస్థాన్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నేతగా వ్యవహరించారు.
* 1990 నుంచి 1992 **:** రాజస్థాన్ ముఖ్యమంత్రిగా రెండో పర్యాయం అధికారంలో ఉన్నాడు. 
* 1993 నుంచి 1998 **:** రాజస్థాన్ ముఖ్యమంత్రిగా మూడవ పర్యాయం అధికారం నిర్వహించాడు.
* 1998 నుంచి 2002 **:** రాజస్థాన్ శాసనసభలో ప్రతిపక్షనేతగా వ్యవహరించారు.
* 2002 నుంచి 2007 **:** భారత ఉపరాష్ట్రపతి పదవిని నిర్వహించారు
## బయటి లింకులు
* భైరాన్‌సింగ్ షెకావత్: తదుపరి రాష్ట్రపతి?
* ఉప రాష్ట్రపతిగా షెకావత్ ప్రమాణస్వీకారం
* భారత ప్రభుత్వపు అధికార వెబ్‌సైట్ లో షెకావత్ ప్రొపైల్ 
* 1942 లో బ్రిటీష్ పెరోల్ పై షెకావత్ 

వర్గం:1923 జననాలు
వర్గం:2010 మరణాలు
వర్గం:భారత ఉపరాష్ట్రపతులు
వర్గం:రాజస్థాన్ ముఖ్యమంత్రులు
వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు
కొడవలి

**కొడవలి** (ఆంగ్లం Sickle) ఒకరకమైన వ్యవసాయ పరికరము, ఆయుధము. దీనిని ఇనుముతో తయారు చేస్తారు.

## ఉపయోగాలు
వీటిని వ్యవసాయంలో ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తారు. వరి పంట పక్వానికి వచ్చాక కొడవళ్ళనుపయోగించి కోత కోస్తారు. పొలాలలో సాదారణ ఉపయోగాలైన గడ్డి కోయడం, పళ్ళు కోయడం, కూరగాయలు కోయడం, చిన్న చిన్న చెట్లు, కొమ్మలు నరకడానికి, పాకలు, పూరిగుడిసెల నిర్మాణంలో ఇలా అనేక సందర్భాలలో వీటి ఉపయోగం సామాన్యమానవులకు ఉంటుంది.

ఇక అడవులలో నివసించే ప్రతి ఒక్కరి వద్ద ఇది రక్షణాయుధంగా, ఉపయోగ వస్తువుగా తప్పక వెంట ఉంచుకొంటారు.

## రకాలు
*సాధారణ కొడవలి
*వేట కొడవలి

### లిక్కి
లిక్కి అనగా కాలానుగుణంగా అరిగి పోయిన కొడవలి. కొడవలి అరిగి పోయిన ప్రతి సారి కక్కు అనగా పదును పెట్టాల్సి వస్తుంది. ఆ విధంగా అనేక సార్లు పదును పెట్టగా అది అరిగి పోయి చిన్నదైపోతుంది. అలా చిన్నదైపోయిన కొడవలిని లిక్కి అంటారు.
*ఉంటే లిక్కి, పోతే కొడవలి* అనే సామెత వాడుకలో ఉంది. సామెతకు వివరణ: ఒకడు మరొకని దగ్గర ఒక లిక్కిని అరువు తీసుకున్నాడు కానీ దాన్నెక్కడో ధారబోసుకున్నాడు. ఆ సంగతే అవతలివ్వక్తికి చెప్పాడు. దానికి లిక్కిని అరువిచ్చిన ఆసామి *అయ్యో ఎలాగ? అది మంచి కొడవలి, దాన్ని పోగొట్టావా? వేరే కొడవలినైనా తెచ్చివ్వు * మన్నాడు.

## విశేషాలు
*కంకి కొడవలి గుర్తును కమ్యూనిస్టులు తమ ఎన్నికల చిహ్నంగా వాడుతున్నారు. ఇక్కడ కొడవలి కర్షకులకు గుర్తు.

## వ్యాధులు
*కొడవలి కణాల వ్యాధి (Sickle cell disease) : మన శరీరంలోని ఎర్ర రక్తకణాలు కొన్ని వ్యాధులలో కొడవలి ఆకారంలోకి మారి రక్త ప్రవాహాన్ని అడ్డగిస్తాయి. ఇది ఒక రకమైన రక్తహీనత.
## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:ఆయుధాలు
వర్గం:వ్యవసాయ పనిముట్లు
పల్లె

**పల్లె** లేదా **పల్లి** అనగా గ్రామం.
----
ఈ పదాన్ని చాలా ఊరిపేర్లలో ఉత్తరపదంగా ఉపయోగంలో ఉన్నది.
* కొత్తపల్లి
* చిలకలపల్లి

వర్గం:ఊరిపేర్లు
కేశుభాయ్ పటేల్

thumb|భారత ప్రధాని నరేంద్ర మోడీ, కేశుభాయ్ పటేల్‌
**కేశూభాయి పటేల్** గుజరాత్ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. భారతీయ జనతాపార్టీ తరపున రెండుసార్లు గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసాడు. అతనికి భారత ప్రభుత్వం 2022లో పద్మభూషణ్ పురస్కారాన్ని ప్రకటించింది.

## జీవిత విశేషాలు
1930 జూలై 24 న జన్మించిన కేశూభాయి పటేల్ గుజరాత్ రాష్ట్రానికి రెండు సార్లు ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసిన సీనియర్ భారతీయ జనతా పార్టీ నాయకుడు. మొదటి పర్యాయం 1995 మార్చి నుంచి 1995 అక్టోబరు వరకు, మళ్ళీ రెండో పర్యాయం 1998 మార్చి నుంచి 2001 అక్టోబరు వరకు ముఖ్యమంత్రి పదవిని నిర్వహించాడు. ఇతడు రైతు కుటుంబానికి చెందిన వ్యక్తి.

2001 లో గుజరాత్ లో, ఉప ఎన్నికలలో భారతీయ జనతా పార్టీకు ఆశించినంత విజయం లభించకపోవుటచే, ముఖ్యమంత్రి పీఠం నుంచి వైదొలగాలని ఇతనిపై ఒత్తిడి రావడంతో కేశూభాయి పదవి నుంచి తప్పుకొన్నాడు. అతడి స్థానంలో నరేంద్ర మోడి ముఖ్యమంత్రిగా అధికారం స్వీకరించాడు.

2012 ఆగస్టు 6న గుజరాత్ పరివర్తన్ పార్టీని స్థాపించాడు.

## మరణం
2020 సెప్టెంబరులో కేశూభాయికి కోవిడ్-19 వ్యాధి సోకింది. తరువాత అది తగ్గింది. మళ్ళీ 2020 అక్టోబరు 29 న శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బందితో ఆసుపత్రిలో చేరి అక్కడే కోవిడనంతర అనారోగ్యాల కారణంగా మరణించాడు.

## బయటి లింకులు
* రాజ్యసభ వెబ్‌సైట్ లో కేశూభాయి ప్రొపైల్ 

## మూలాలు


వర్గం:1930 జననాలు
వర్గం:గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రులు
వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ ముఖ్యమంత్రులు
వర్గం:గుజరాత్ వ్యక్తులు
వర్గం:కరోనా వ్యాధి మరణాలు
వర్గం:గుజరాత్ శాసనసభ్యులు
మాన్యువెల్ ఆరన్

మాన్యువల్ ఆరన్ (జననం 1935 డిసెంబర్ 30) భారతదేశపు చదరంగం ఆటగాడు. అతను 20వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో మొదటి భారతీయ చెస్ మాస్టర్. అతను 1960 నుండి 1980 వరకు భారతదేశంలో చదరంగంలో  ఆధిపత్యం వహించాడు.  1960ల నుంచి 1980ల వరకు భారతదేశంలో చదరంగ క్రీడపై మంచి ఆధిపత్యాన్ని ప్రదర్శించాడు. భారత్ తరపున చదరంగంలో ఇంటర్నేషనల్ మాస్టర్ అయిన తొలి ఆటగాడు ఇతడే.  1959, 1981 మధ్య తొమ్మిది సార్లు భారత జాతీయ ఛాంపియన్‌గా నిలిచాడు. అంతర్జాతీయ మాస్టర్ టైటిల్‌ను పొందిన భారతదేశపు మొదటి ఆటగాడు, అంతర్జాతీయ చెస్ పద్ధతులను భారతదేశంలో ప్రవేశపెట్టిన ముఖ్య వ్యక్తులలో ఒకడు.  1960 ల వరకు, భారతీయ చెస్ (చతురంగ అని పిలుస్తారు) తరచుగా అనేక స్థానిక సాంప్రదాయ వైవిధ్యాలను ఉపయోగించి ఆడేవారు.  (ఉదా. కేసెలింగ్‌కు  బదులుగా, రాజు చెక్‌ చేయకపోతే, నైట్స్ కదలికను ఒకసారి అమలు చేయవచ్చు). ఆరన్ అంతర్జాతీయ రకాన్ని ప్రాచుర్యం పొందటానికి సహాయపడ్డాడు. అనేక చెస్ గ్రూపులను ఏర్పాటు చేశాడు.  ఓపెనింగ్స్,  ఇతర అధికారిక చెస్ సాహిత్యాన్ని అధ్యయనం చేయమని ఆటగాళ్లను కోరేవాడు. 

## జీవిత విశేషాలు
టౌంగూ (వలసరాజ్యాల బర్మా) లో భారతీయ తల్లిదండ్రులకు  జన్మించిన ఆరన్  భారతదేశంలోని తమిళనాడులో పెరిగాడు.  అక్కడ అతను తన పాఠశాల విద్యను పూర్తి చేశాడు.  బి.యస్సీ  అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి చేసాడు. ఆరోన్ 1969, 1973 ల  మధ్య వరుసగా ఐదు టైటిల్స్ తో సహా తొమ్మిది సార్లు (1959-1981 మధ్య 14 ఛాంపియన్‌షిప్‌లలో) ఇండియన్ నేషనల్ ఛాంపియన్ గా గెలిచాడు. అతను తమిళనాడు చెస్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను పదకొండు సార్లు (1957-1982) గెలుచుకున్నాడు; అతని తరువాత  తమిళనాడు భారతదేశం చెస్ పవర్ హౌస్ గా అవతరించింది.

అతను మంగోలియాకు చెందిన సుకిన్ మోమోపై 3–1తో (అతని అంతర్జాతీయ మాస్టర్స్ రేటింగ్ సంపాదించాడు),  1961 లో ఆస్ట్రేలియాకు చెందిన సిసిల్ పర్డీపై 3–0తో ఆసియా-ఆస్ట్రేలియన్ జోనల్ ఫైనల్‌ను గెలుచుకున్నాడు. 1962 లో అతను భారత క్రీడాకారులకు ఇచ్చే పురస్కారం అర్జున అవార్డును గెలుచుకున్నాడు.  ఇంత గౌరవం పొందిన మొట్టమొదటి చెస్ ఆటగాడు.

ఆసియా స్థాయిలో ఈ విజయాలు అతనికి ఇంటర్‌జోనల్స్‌కు అర్హత సాధించాయి. 1962 లో  అతను స్టాక్‌హోమ్ ఇంటర్‌జోనల్‌లో ఆడాడు.  చివరి (23 వ స్థానం)  స్థానం సాధించినప్పటికీ  గ్రాండ్‌మాస్టర్స్ లాజోస్ పోర్టిష్,  వోల్ఫ్‌గ్యాంగ్ ఉహ్ల్‌మాన్‌లపై అతతని ఓటములకు సంబంధించిన అతని ఆట గుర్తించదగినది.

ఆరోన్ చెస్ ఒలింపియాడ్స్‌లో భారత జట్టుతో మూడుసార్లు ఆడాడు. అతను మాక్స్ యూవేపై విజయంతో సహా లీప్జిగ్ 1960 (+2 –10 = 8) లో భారత జట్టుకు నాయకత్వం వహించాడు.  లాజోస్ పోర్టిష్పై  మరో విజయంతో సహా వర్ణ 1962 (+7 –6 = 4) లో పాల్గొన్నాడు. 1964 లో  అతను టెల్ అవీవ్ (+4 –7 = 6) లోని రెండవ బోర్డులో ఆడాడు. అతను 1977 లో ఆక్లాండ్‌లో జరిగిన 2 వ ఆసియా టీం ఛాంపియన్‌షిప్‌కు,  1981 లో చైనాలోని హాంగ్‌చోలో జరిగిన 4 వ ఆసియా టీం ఛాంపియన్‌షిప్‌కు నాయకత్వం వహించాడు. హాంకాంగ్ 1984 లో జరిగిన కామన్వెల్త్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో అతను నాల్గవ స్థానంలో నిలిచాడు. ఈ ఈవెంట్‌ను కెవిన్ స్ప్రాగెట్,  ముర్రే చాండ్లర్ గెలుచుకున్నారు. 

అతను *దుబాయ్ ఒలింపియాడ్ 1986* ను రచించాడు. అతను   ది హిందూ వార్తాపత్రికకు జర్నలిస్ట్ గా పనిచేసాడు. అతని కుమారుడు అర్విన్ కూడా  పాత్రికేయుడు.
## మూలాలు

వర్గం:భారతీయ క్రీడాకారులు
వర్గం:1935 జననాలు
వర్గం:భారతీయ చదరంగ క్రీడాకారులు
వర్గం:తమిళనాడు క్రీడాకారులు
వర్గం:తమిళనాడు చదరంగ క్రీడాకారులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
పెంటేల హరికృష్ణ

**పెంటేల హరికృష్ణ** (జ. మే 10, 1986) ఆంధ్రప్రదేశ్కు చెందిన చదరంగం క్రీడాకారుడు. 2016 నవంబరులో తన కెరీర్లో అత్యధికంగా పదవ ర్యాంకు సాధించాడు. 2016 డిసెంబరు నాటికి అత్యధిక యెలో రేటింగ్ 2770 పొందాడు. 17 ఆగస్టు, 2001లో దేశంలోనే అతిపిన్న వయస్సులో గ్రాండ్ మాస్టర్ అయిన రికార్డు స్థాపించాడు. ఈ రికార్డును తర్వాత కోనేరు హంపి, పరిమార్జన్ నేగి, రమేశ్‌బాబు ప్రజ్ఞానంద, దొమ్మరాజు గుకేష్ అధిగమించారు. హరికృష్ణ 2004, నవంబర్లో ప్రపంచ జూనియర్ చెస్ చాంపియన్‌షిప్ సాధించాడు.

## జీవిత చరిత్ర
పెంటేల హరికృష్ణ మే 10, 1986లో గుంటూరులో జన్మించాడు. నాలుగు సంవత్సరాల వయసులో తాత రంగారావు దగ్గర చదరంగంలో ఓనమాలు నేర్చుకున్నాడు.

జూనియర్ ఆటగాడిగా హరికృష్ణ అనేక విజయాలు సాధించాడు. 1993 లో అండర్ - 8, 1995 లో అండర్ - 10, 1998 లో అండర్ - 15, అండర్ - 18, 1999 లో అండర్ - 14 పోటీలలో విజేతగా నిలిచాడు. 2000 సంవత్సరంలో 14 సంవత్సరాల 5 నెలల వయసులో భారతదేశం తరఫున చెస్ ఒలంపియాడ్ లో పాల్గొన్నాడు. ఇందులో 11 రౌండ్లలో 6.5 పాయింట్లు సాధించి గ్రాండ్ మాస్టర్ కి కావలసిన మొదటి షరతును పూర్తి చేశాడు.

## సాధించిన విజయాలు
* 1996 : ప్రపంచ అండర్-10 చాంపియన్
* 1996 : ప్రపంచ అండర్-12 రాపిడ్ చాంపియన్
* 1998 : చిల్డ్రెన్స్ ఒలింపియాడ్ విజయం
* 2000 : కామన్వెల్త్ చాంపియన్‌షిప్
* 2000 : భారత్ తరపున అతిపిన్న వయస్సులో ఇంటర్నేషనల్ మాస్టర్ హోదా
* 2000 : ప్రపంచ అండర్-14 చాంపియన్‌షిప్
* 2000 : జాతీయ ఏ చాంపియన్‌షిప్
* 2000: ఆసియా జూనియర్ చాంపియన్‌షిప్
* 2000 : చెస్ ఒలింపియాడ్
* 2001 : కోరస్ టోర్నమెంట్
* 2001 : ఆసియా జూనియర్ చాంపియన్‌షిప్
* 2001 : భారత్ తరపున పిన్న వయస్సులో గ్రాండ్‌మాస్టర్ అయిన హోదా
* 2001 : కామన్వెల్త్ చాంపియన్‌షిప్
* 2004 : ప్రపంచ జూనియర్ చాంపియన్‌షిప్
* 2005: బెర్ముడా ఇన్విటేషనల్ టోర్నమెంట్
* 2006 : రిక్జావిక్ ఓపెన్ టోర్నమెంట్

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

*Lack of sponsors may force Harikrishna to quit chess
*Anand felicitates Harikrishna 
*Statistics at ChessWorld.net

వర్గం:1986 జననాలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చదరంగ క్రీడాకారులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:గుంటూరు జిల్లా క్రీడాకారులు
వర్గం:చదరంగం గ్రాండ్ మాస్టర్లు
పరిమార్జన్ నేగి

1993 పిబ్రవరి 9 న జన్మించిన **పరిమార్జన్ నేగి** (Parimarjan Negi) భారతదేశపు చదరంగ క్రీడాకారుడు. 2005 లో ఇంటర్నేషనల్ మాస్టర్ హొదా పొంది ఈ ఘనతను సాధించిన పిన్న భారతీయుడిగా రికార్డు సృష్టించాడు. 2006 జూలై లో 13 సంవత్సరాల 4 నెలల వయస్సులో గ్రాండ్ మాస్టర్ హోదా పొంది ఈ ఘనత పొందిన పిన్న వయస్కులలో రెండో వాడిగా రికార్డు స్థాపించాడు.

నేగి భారతీయ, ఆసియా ఛాంపియన్. అతను నార్వేలోని ట్రోమ్సోలో 2014 చెస్ ఒలింపియాడ్‌లో కాంస్య పతకం సాధించిన భారత జట్టు కోసం  టాప్ బోర్డులో ఆడాడు. అతనికి  భారత ప్రభుత్వం 2010 లో అర్జున అవార్డును ప్రదానం చేసింది.

## వ్యక్తిగత జీవితం
పరిమార్జన్ నేగి న్యూఢిల్లీలోని అమిటీ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్లో  చదివాడు. తరువాత అతనుస్టాన్‌పర్డు విశ్వవిద్యాలయం నుండి 2018 లో మ్యాథమెటిక్స్  ప్రధానాంశంగా  పట్టభద్రుడయ్యాడు. ప్రస్తుతం అతను యునైటెడ్ స్టేట్స్ లోని మసాచుసెట్స్ లోని కేంబ్రిడ్జ్ లో ఉన్న ఒక ప్రైవేట్ పరిశోధనా విశ్వవిద్యాలయమైన మసాచుసెట్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (MIT) లోని కంప్యూటర్ సైన్స్ అండ్ ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ లాబొరేటరీలో పి.హెచ్.డి విద్యార్థి.



## మూలాలు

## బయటి లింకులు
*Interview
*http://www.hindu.com/2006/07/02/stories/2006070206481600.htm 

వర్గం:1993 జననాలు
వర్గం:భారతీయ క్రీడాకారులు
వర్గం:భారతీయ చదరంగ క్రీడాకారులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:చదరంగం గ్రాండ్ మాస్టర్లు
చంద్రకాంత్ పండిత్

**చంద్రకాంత్ సీతారాం పండిట్** (జననం 1961 సెప్టెంబరు 30) 1986 నుండి 1992 వరకు ఐదు టెస్ట్ మ్యాచ్‌లు, 36 వన్ డే ఇంటర్నేషనల్స్ ఆడిన భారతీయ క్రికెటర్. అతను వికెట్ కీపర్ బ్యాట్స్‌మెన్. 1986 జూన్ 19 న హెడ్డింగ్లీ, లీడ్స్‌లో ఇంగ్లండ్‌తో తన తొలి టెస్టు ఆడాడు. ఇంగ్లాండ్ వికెట్ కీపర్ బ్రూస్ ఫ్రెంచ్‌కు కూడా అదే తొలి టెస్టు. చివరికి భారత్ 2-0తో ఆ సిరీస్‌ను కైవసం చేసుకుంది.

1986 ఏప్రిల్ 10 న ఆస్ట్రేలేషియా కప్‌లో షార్జాలో న్యూజిలాండ్‌పై తన తొలి వన్‌డే ఆడాడు. 1987 ప్రపంచ కప్ భారత జట్టులో భాగంగా ఉన్నాడు. తన స్వస్థలమైన ముంబైలో ఇంగ్లండ్‌తో జరిగిన సెమీ-ఫైనల్ మ్యాచ్‌లో దిలీప్ వెంగ్‌సర్కార్ స్థానంలో ఆడి, వేగంగా 24 (30) పరుగులు చేశాడు; అయితే ఆ మ్యాచ్‌లో భారత్ ఓడిపోయింది.

## కోచ్‌గా
పదవీ విరమణ తర్వాత పండిట్, తాను చదువుకున్న హన్స్‌రాజ్ మొరార్జీ పబ్లిక్ స్కూల్‌లో క్రికెట్ అకాడమీని ప్రారంభించాడు. క్రికెట్ కోచ్‌గా, అతను ముంబై క్రికెట్ జట్టుతో సహా అనేక జట్లతో పనిచేసాడు. 2018, 2019లో వరుసగా రెండు రంజీ ట్రోఫీ విజయాలు సాధించిన విదర్భ క్రికెట్ జట్టుకు శిక్షణ ఇచ్చాడు. అతని కోచింగ్, శిక్షణలో మధ్య ప్రదేశ్ జట్టు 2022 లో మొట్టమొదటి రంజీ ట్రోఫీని గెలుచుకుంది. 2022 లో పండిట్ IPL ఫ్రాంచైజీ కోల్‌కతా నైట్‌ రైడర్స్‌కు ప్రధాన కోచ్‌గా నియమితుడయ్యాడు.

## చైర్మన్
2013 సంవత్సరానికి ఆల్ ఇండియా జూనియర్ సెలక్షన్ కమిటీకి ఛైర్మన్‌గా ఉన్నాడు. ఆ తరువాత అతని స్థానంలో కానర్ విలియమ్స్ నియమితుడయ్యాడు.

## మూలాలు


వర్గం:1961 జననాలు
వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:భారతీయ టెస్ట్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:భారతీయ వన్డే క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:భారతీయ వికెట్ కీపర్లు
వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
బ్రిజేష్ పటేల్

1952 నవంబరు 24 న గుజరాత్ లోని బరోడాలో జన్మించిన **బ్రిజేష్ పటేల్** (Brijesh Patel) భారతదేశపు మాజీ క్రికెట్ క్రీడాకారుడు. 1974 నుంచి 1977 మధ్యకాలంలో బ్రిజేష్ భారత టెస్ట్ జట్టులో ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. భారత్ తరఫున ఇతడు 21 టెస్టులు ఆడి 29.45 సగటుతో 972 పరుగులు చేశాడు. ఇందులో ఒక సెంచరీ, 5 అర్థ సెంచరీలు ఉన్నాయి. టెస్ట్ క్రికెట్ లో ఇతని అత్యధిక స్కోరు 115 నాటౌట్. వన్డేలలో 10 సార్లు భారత జట్టుకు ప్రాతినిధ్యం వహించి 30.37 సగటుతో 243 పరుగులు సాధించాడు. వన్డేలలో ఇతని అత్యధిక స్కోరు 82 పరుగులు. కవర్, పాయింట్ లలో ఇతను అత్యుత్తమ ఫీల్డర్ గా పేరుసంపాదించాడు. 1975, 1979 ప్రపంచ కప్ క్రికెట్ లో పాల్గొన్న భారత జట్టులో బ్రిజేష్ ప్రాతినిధ్యం వహించాడు.

ఇతని కుమారుడు ఉదిత్ పటేల్ కూడా క్రికెట్ క్రీడాకారుడు. ఉదిత్ పటేల్ దేశీయ క్రికెట్‌లో కర్ణాటక, త్రిపురకు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL)లో రాయల్ ఛాలెంజర్స్ బెంగళూరు (RCB) జట్టులో సభ్యుడుగా కూడా ఉన్నాడు.

## మూలాలు


వర్గం:1952 జననాలు
వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:భారతీయ టెస్ట్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:భారతీయ వన్డే క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
దిలీప్ దోషి

**దిలీప్ రసిక్‌లాల్ దోషి** (1947 డిసెంబర్ 22 - 2025 జూన్ 23), గుజరాతీ మూలానికి చెందిన మాజీ భారత క్రికెటర్  అతను 1979 నుండి 1983 వరకు 33 టెస్టులు, 15 వన్డేల్లో ఆడాడు. 1947 డిసెంబర్ 22 న గుజరాత్ లోని రాజ్‌కోట్ లో జన్మించాడు. 

ముప్పై ఏళ్ళ వయస్సు దాటాక టెస్టులు ఆడడం మొదలు పెట్టడమే కాకుండా 100 కి పైగా వికెట్లు పడగొట్టిన నలుగురు టెస్ట్ బౌలర్లలో దోషి ఒకడు. మిగిలిన ముగ్గురు క్లారీ గ్రిమ్మెట్, సయీద్ అజ్మల్, ర్యాన్ హారిస్ . భారతీయులలో ఈ ఘనత సాధించిన మొదటి బౌలర్ ఇతడే. టెస్ట్ క్రికెట్ లో దిలీప్ మొత్తం 114 వికెట్లు పడగొట్టాడు. ఇందులో ఒకే ఇన్నింగ్సులో 5 వికెట్లను 6 సార్లు సాధించాడు. అతని అత్యుత్తమ బౌలింగ్ విశ్లేషణ 102 పరుగులకు 6 వికెట్లు.

## టెస్టు క్రికెట్
దోషి తన 30 ఏళ్ళ వయసులో టెస్టుల్లో ఆడ్డం మొదలుపెట్టాడు (చెన్నైలో, ఆస్ట్రేలియాతో 11- 1979 సెప్టెంబరు 16). ఆలస్యంగా ఆడడం మొదలుపెట్టినా తన ఉనికిని చాటుకోవడంలో అతను సమయాన్ని వృథా చేయలేదు. 6/103 & 2/64 గణాంకాలతో అతను ఈ మ్యాచ్లో భారతదేశపు ఉత్తమ బౌలర్ అయ్యాడు.  అతను ఈ సిరీస్‌ అంతా మంచి ప్రదర్శన కొనసాగించాడు. బొంబాయిలో జరిగిన చివరి టెస్ట్ మ్యాచ్‌లో, 5/43 & 3/60 గణాంకాలతో భారతదేశానికి విజయం సాధించిన వీరులలో ఒకడు. 70,000 మంది ప్రేక్షకుల ముందు స్వస్థలమైన కలకత్తాలోని ఈడెన్ గార్డెన్‌లో (అతణ్ణి దత్తత తీసుకున్న నగరం) 4/92 తీసుకున్నప్పుడు అతనికి గొప్ప ఆనందం కలిగింది. 

ఈ సిరీస్ తరువాత, భారత టెస్ట్ జట్టులో దోషి స్థానం స్థిరపడింది. దురదృష్టవశాత్తు, తరువాతి సంవత్సరాల్లో దోషి అంతర్జాతీయ స్థాయిలో రెగ్యులర్ మ్యాచ్ గెలిపించే బౌలరుగా ఎదగలేకపోయాడు. అతని బౌలింగు కచ్చితంగానూ, స్థిరం గానూ ఉంటుంది. కానీ కిల్లర్ ఇన్‌స్టింక్ట్ చూపించడంలో విఫలమయ్యాడు. ఆసీ సిరీస్ తరువాత అతని ఏకైక మ్యాచ్ విన్నింగ్ ప్రయత్నం - 1981-82లో ఇంగ్లాండ్‌తో బొంబాయిలోనే. ఆ తక్కువ స్కోరింగ్ మ్యాచ్‌లో అతని 5/39 భారత్ మొదటి ఇన్నింగ్స్ ఆధిక్యాన్ని సంపాదించడానికి సహాయపడింది.  82–83 సీజన్‌లో మనీందర్ సింగ్ తెరమీదికి రావడంతో దోషి టెస్ట్ కెరీర్ ముగింపును వేగవంతమైంది. 

### '''ఇతర దేశాలతో కెరీర్ టెస్ట్ బౌలింగ్ ప్రదర్శనలు:'''

టెస్ట్ క్రికెట్ చరిత్రలో దోషి చెత్త బ్యాట్స్‌మెన్‌లలో ఒకరిగా పరిగణించబడ్డాడు, అతడి బ్యాటింగ్ సగటు 4.60 మాత్రమే. కెరీర్‌లో అత్యధిక టెస్ట్ మ్యాచ్ ఇన్నింగ్స్‌;లో అట్టడుగున, 11 వ స్థానంలో, (38 ఇన్నింగ్స్‌లో) బ్యాటింగు చేసిన రికార్డు సృష్టించాడు దోషి .  

## వన్డేల్లో
1980–81 ఆస్ట్రేలియా పర్యటనలో దోషి వన్డేలో అడుగుపెట్టాడు. గబ్బా వద్ద, న్యూజీలాండ్‌కు కి వ్యతిరేకంగా, అతను తన ఉత్తమ గణాంకాలను 4/30  సాధించాడు. వన్డేల్లో అతని సగటు 23.81, ఆర్‌పిఓ (3.96) రెండూ ఆకట్టుకున్నాయి. కానీ, అతను ఫీల్డింగులో చురుగ్గా ఉండేవాడు కాదు. పైగా బ్యాటింగులో మరీ బలహీనం. అంచేత అతను భారతదేశం కోసం 15 వన్డేలు మాత్రమే ఆడాడు. 1983 ప్రపంచకప్పులో ఆయన బదులు ఆల్ రౌండర్ రవిశాస్త్రిని తీసుకున్నారు. 

## మరణం
దిలీప్ 2025 జూన్ 23న 77 సంవత్సరాల వయసులో లండన్‌లో గుండెపోటుతో మరణించాడు.

## మూలాలు

వర్గం:1947 జననాలు
వర్గం:2025 మరణాలు
వర్గం:భారతీయ క్రీడాకారులు
వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:గుజరాత్ క్రీడాకారులు
వర్గం:తొలి క్రికెట్ టెస్టులో ఐదు వికెట్లు తీసిన భారత బౌలర్లు