వెంబనాడ్

**వెంబనాడ్** భారతదేశంలోనే అతి పొడవైన సరస్సు. ఇది కేరళ రాష్ట్రంలో అతిపెద్దది. ఈ సరస్సు  విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది, గరిష్టంగా  పొడవు ఉంటుంది.

కేరళ రాష్ట్రంలోని మూడు జిల్లాల్లో విస్తరించి ఉన్న ఈ సరస్సును కొట్టాయం, వైకోమ్, చంగనాశేరి లలో **వెంబనాడ్ సరస్సు** అని, అలప్పుళ, పున్నప్ర, కుట్టనాడ్ లలో **పున్నమడ సరస్సు** అని, కొచ్చిలో **కొచ్చి సరస్సు** అని పిలుస్తారు. వైపిన్, ములవుకాడ్, మరడు, ఉదయంపెరూర్, వల్లార్‌పాదం, విల్లింగ్డన్ ద్వీపం వంటి అనేక చిన్న ద్వీపాల సమూహాలు కొచ్చి సరస్సు భాగంలో ఉన్నాయి. విల్లింగ్డన్ ద్వీపం, వల్లార్‌పాదం ద్వీపం చుట్టూ కొచ్చి ఓడరేవును నిర్మించారు.

'రైస్ బౌల్ ఆఫ్ కేరళ' (కేరళ ధాన్యాగారం) గా ప్రసిద్ధి చెందిన కుట్టనాడ్, భారతదేశంలోనే సముద్ర మట్టానికి అత్యంత తక్కువ ఎత్తులో ఉంది. సముద్ర మట్టానికి దిగువన వ్యవసాయం చేసే ప్రపంచంలోని అతికొద్ది ప్రదేశాలలో ఇది ఒకటి. కుట్టనాడ్ వెంబనాడ్ దక్షిణ భాగంలో ఉంది. సరస్సులోని ఒక భాగంలో నెహ్రూ ట్రోఫీ బోట్ రేస్ జరుగుతుంది. వెంబనాడ్ బ్యాక్ వాటర్స్ లోని కొన్ని ప్రదేశాలలో అధిక స్థాయి కాలుష్యం ఉన్నట్లు గుర్తించబడింది. జాతీయ చిత్తడి నేలల పరిరక్షణ కార్యక్రమం కింద భారత ప్రభుత్వం వెంబనాడ్ చిత్తడి నేలను గుర్తించింది.

## భౌగోళికం, హైడ్రోగ్రఫీ

వెంబనాడ్ సరస్సు  పొడవుతో భారతదేశంలోనే అతి పొడవైన సరస్సుగా నిలిచింది. వెంబనాడ్ చిత్తడి నేలల వ్యవస్థ  విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉండి భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద చిత్తడి నేలల వ్యవస్థగా మారింది. ఇందులో  విస్తీర్ణం సగటు సముద్ర మట్టానికి దిగువన ఉండగా, మొత్తం  విస్తీర్ణం  MSL కి దిగువన ఉంది. ఈ సరస్సు చుట్టూ అలప్పుళ, కొట్టాయం, ఎర్నాకుళం జిల్లాలు ఉన్నాయి. ఇది సముద్ర మట్టంలో ఉంది. ఒక సన్నని అవరోధ ద్వీపం ద్వారా లక్కదీవ్ సముద్రం (లక్షద్వీప్ సముద్రం) నుండి వేరు చేయబడింది. కాలువలు ఈ సరస్సును ఉత్తర, దక్షిణాన ఉన్న ఇతర తీరప్రాంత సరస్సులతో కలుపుతాయి. సరస్సు చుట్టూ పతిరమణల్, పెరుంబళం, పల్లిపురం ద్వీపాలు ఉన్నాయి. వెంబనాడ్ సరస్సు అత్యంత వెడల్పు ఉన్న ప్రదేశంలో సుమారు  వెడల్పు ఉంటుంది.

ఈ సరస్సు వెంబనాడ్-కోల్ చిత్తడి నేలల వ్యవస్థలో ఒక భాగం. ఇది దక్షిణాన అలప్పుళ నుండి ఉత్తరాన అళీకోడ్ వరకు విస్తరించి ఉంది, కేవలం  కి పైగా పొడవుతో భారతదేశంలోనే అతి పొడవైన సరస్సుగా మారింది. మధ్య కేరళలో ప్రవహించే ఆరు ప్రధాన నదులైన అచన్‌కోవిల్, మణిమల, మీనచిల్, మువట్టుపుళ, పంబ, పెరియార్ నదులతో సహా 10 నదులు ఈ సరస్సులోకి ప్రవహిస్తున్నాయి. ఈ సరస్సు గుండా ప్రవహించే మొత్తం విస్తీర్ణం . ఇది కేరళ రాష్ట్ర విస్తీర్ణంలో 40% వాటాను కలిగి ఉంది. దీని వార్షిక ఉపరితల నీటి ప్రవాహం , ఇది రాష్ట్ర మొత్తం ఉపరితల నీటి వనరులో దాదాపు 30% వాటాను ఆక్రమించింది.

సరస్సు తీరంలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన ప్రదేశం కుమరకోమ్ టూరిస్ట్ విలేజ్. ఇది సరస్సు తూర్పు తీరంలో ఉంది. కుమరకోమ్ పక్షి అభయారణ్యం కుమరకోమ్ గ్రామం ఉత్తర సరిహద్దులలో ఉంది. 2002లో చిత్తడి నేలల పరిరక్షణ, స్థిరమైన వినియోగం కోసం రామ్సార్ కన్వెన్షన్ నిర్వచించిన అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన చిత్తడి నేలల జాబితాలో వెంబనాడ్ చిత్తడి నేలల వ్యవస్థను చేర్చారు. కేరళ రాష్ట్రంలోని మూడు రామ్సార్ సైట్లలో ఇది అతిపెద్దది. వెంబనాడ్ సరస్సు గత శతాబ్దం నుండి భారీగా పూడ్చివేయబడింది. దీని ఫలితంగా నీటి విస్తీర్ణం 1917 నాటికి  నుండి 1971 నాటికి  కి, 1990 నాటికి  కి పడిపోయింది. అదే కాలంలో దాదాపు  విస్తీర్ణం గల పూర్వపు నీటి ప్రదేశం ప్రధానంగా పోల్డర్‌ల (పొలాలు) ఏర్పాటు కోసం, కొచ్చిన్ ఓడరేవులోని వెల్లింగ్టన్ ద్వీపాన్ని విస్తరించడానికి పూడ్చివేయబడింది. భూమి పూడ్చివేత ఫలితంగా ఈ సరస్సు తీవ్రమైన పర్యావరణ సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటోంది, దాని అసలు విస్తీర్ణంలో కేవలం 37 శాతానికి తగ్గిపోయింది.

సరస్సుకు ఉన్న ఒక విశిష్ట లక్షణం ఏమిటంటే  పొడవైన తన్నీర్‌ముక్కొం ఉప్పునీటి కట్ట. అలల తాకిడిని, కుట్టనాడ్ లోతట్టు ప్రాంతాలలోకి ఉప్పునీరు రాకుండా నిరోధించడానికి కుట్టనాడ్ డెవలప్‌మెంట్ స్కీమ్‌లో భాగంగా దీనిని నిర్మించారు. ఇది భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద మట్టి కట్ట. ఇది సరస్సును ముఖ్యంగా రెండు భాగాలుగా విభజిస్తుంది. ఒక భాగంలో ఏడాది పొడవునా ఉప్పునీరు ఉండగా, మరొక భాగంలో సరస్సులోకి ప్రవహించే నదుల నుండి వచ్చే మంచినీరు ఉంటుంది. ఈ కట్ట కుట్టనాడ్ రైతులను లవణీయత నుండి కాపాడటంతో పాటు, పొడి కాలంలో అదనపు పంటను పండించడానికి సహాయపడింది.

వెంబనాడ్ సరస్సులో ఇరుకైన భాగాలలో ఒకదాని వద్ద తన్నీర్‌ముక్కొం కట్టను నిర్మించారు. వరద ప్రవాహాన్ని వదిలివేయడానికి జూలైలో అసలు గేట్లలో మూడింట రెండు వంతులు మాత్రమే తెరుస్తారు. నవంబర్ మధ్యకాలం వరకు ఈ గేట్లు మూసి ఉంటాయి. ఈ నిర్మాణం వల్ల చేపలు, రొయ్యలు నది ఎగువకు వలస వెళ్లే అవకాశం కోల్పోయాయి. అలాగే నది ఎగువ భాగంలో కలుపు మొక్కల పెరుగుదల పెరిగింది, ఇది కాలుష్య కారకాలు సహజంగా కొట్టుకుపోవడాన్ని తీవ్రంగా నిరోధించింది. తన్నీర్‌ముక్కొం బండ్ (కట్ట) పర్యావరణ సమస్యలను సృష్టించింది. ముఖ్యంగా మంచినీటిలో గుర్రపుడెక్క (వాటర్ హయాసింత్) మొక్క విపరీతంగా పెరగడం ప్రధాన సమస్యగా మారింది.

## పర్యాటకం

ఈ సరస్సు ఒక ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణగా మారింది. సాధారణంగా సురక్షితమైన గమ్యస్థానమైన ఈ ప్రదేశంలో, *ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా* నివేదించినట్లుగా 2004లో పర్యాటకుల వేధింపులకు సంబంధించిన ఒకే ఒక్క సంఘటన జరిగింది.

### హౌస్‌బోట్లు
వెంబనాడ్ సరస్సు కేరళ బ్యాక్ వాటర్స్ పర్యాటకంలో ప్రధానమైనది. ఇక్కడ వందలాది హౌస్‌బోట్లు (మలయాళంలో 'కెట్టువల్లమ్'లు) తిరుగుతాయి, దాని ఒడ్డున అనేక రిసార్ట్‌లు ఉన్నాయి.

### పక్షి అభయారణ్యం
సరస్సు తూర్పు తీరంలో కుమరకోమ్ పక్షి అభయారణ్యం ఉంది.

### పడవ పందాలు
ఆగస్టు, సెప్టెంబర్ నెలలలో, కొట్టాయంలో, దాని సమీపంలోని నదులు పడవ పందాల కారణంగా సందడిగా మారతాయి, పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తాయి. ఇది కేరళ సంప్రదాయం. ఓనం పండుగ సమయంలో జరిగే స్నేక్ బోట్ రేసులు (పాము పడవ పందాలు) - ఈ జల క్రీడతో సరస్సులు, నదులు ప్రాణం పోసుకున్నట్లుగా సందడిగా ఉంటాయి. 

### సరస్సు ద్వీపాలు
సరస్సులో పతిరమణల్ అని పిలువబడే ఒక చిన్న ద్వీపం ఉంది, దీనికి కేవలం పడవ ద్వారా మాత్రమే చేరుకోగలం. కాక్కతురుత్ ద్వీపం మరో ప్రధాన ఆకర్షణ.

## లోతట్టు రవాణా
వెంబనాడ్ చిత్తడి నేలల వ్యవస్థ ఒక చిక్కుముడి లాంటి ఈక్వెరీలు, మడుగులు, కాలువల నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. ఇది ఉత్తర-దక్షిణ దిశలలో , తూర్పు-పడమర దిశలలో  విస్తరించి ఉంది. ఈ ప్రాంతాలలోని దాదాపు అన్ని గ్రామాలకూ జల రవాణా ద్వారా చేరుకోవచ్చు. మువట్టుపుళ, మీనచిల్, పంబ, అచన్‌కోవిల్ వంటి ప్రధాన నదులు అన్నీ నదీ ప్రవాహానికి ఎదురుగా టైడల్ రీచ్‌లో సుమారు  దూరం వరకు నౌకాయానానికి అనుకూలంగా ఉంటాయి. పశ్చిమ తీర కాలువ వ్యవస్థ లోని కొట్టప్పురం-కొల్లం విభాగం వెంబనాడ్ సరస్సు గుండా వెళ్లే ప్రధాన భాగాన్ని కలిగి ఉంది, ఇది మొత్తం  విస్తరించి ఉంది. దీనిని జాతీయ జలమార్గంగా ప్రకటించారు.

## పర్యావరణ ప్రాముఖ్యత

చిత్తడి నేలల పరిరక్షణ, స్థిరమైన వినియోగానికి సంబంధించిన రామ్సార్ కన్వెన్షన్ నిర్దేశించిన విధంగా, వెంబనాడ్ కోల్ చిత్తడి నేలలు అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన చిత్తడి నేలల జాబితాలో చేర్చబడ్డాయి. ఇక్కడ 20,000 కంటే ఎక్కువ నీటి పక్షులు ఉన్నాయి - భారతదేశంలో ఇది మూడవ అతిపెద్ద జనాభా. ఇది రొయ్యలకు అనువైన ఆవాసం కూడా.

## ఇవి కూడా చూడండి
* అలప్పుళ జిల్లా
* కొట్టాయం జిల్లా
* పతనంతిట్ట జిల్లా
* ఎర్నాకుళం జిల్లా
* అష్టముడి సరస్సు

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* 
వర్గం:కేరళ
వర్గం:సరస్సులు