హౌస్ ఆఫ్ సింధియా

సింధియా వంశం లేదా పూర్వం సెండ్రక్ అని పిలువబడేది ఒక మరాఠా రాజవంశం. వారు మధ్య భారతదేశంలోని పూర్వ గ్వాలియర్ రాష్ట్రాన్ని పాలించిన, సర్పారాధనతో తరచుగా ముడిపడి ఉన్న పౌరాణిక నాగ జీవుల నుండి తమ వంశం వచ్చిందని చెప్పుకుంటారు . రానోజీ సింధియా పేష్వా బాజీరావు I ఆధ్వర్యంలో ఒక ప్రముఖ సైనిక కమాండర్‌గా ఎదిగారు. 18వ శతాబ్దంలో ఉత్తర భారతదేశంలో మరాఠాల ఆధిపత్య సమయంలో రానోజీ, అతని వారసులు, హోల్కర్‌లతో పాటు ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు. 19వ, 20వ శతాబ్దాలలో బ్రిటిష్ రాజ్ సమయంలో గ్వాలియర్ రాష్ట్రం ఒక రాచరిక రాష్ట్రంగా మారింది. 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత రాచరిక రాష్ట్రాల రద్దు తర్వాత, సింధియా రాజవంశానికి చెందిన అనేక మంది సభ్యులు భారత రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించారు.

## ఫౌండేషన్

సింధియా రాజవంశాన్ని మొదటి పేష్వా బాజీరావ్ వ్యక్తిగత సేవకుడు, సైనికుడు అయిన రానోజీ సింధియా స్థాపించారు. ఇరవై సంవత్సరాల వయస్సులో పేష్వాగా బాజీరావ్ నియామకం వల్ల ఏర్పడిన అనుకూల పరిస్థితుల కారణంగా బాజీరావ్ ఆధ్వర్యంలో రానోజీ ప్రారంభంలోనే అభివృద్ధి చెందాడు. ఇది అనంత్ రామ్ సుమంత్, శ్రీపత్రావ్ పంత్ ప్రతినిధి, ఖండేరావ్ దభాడే, కన్హోజీ భోంస్లే వంటి సీనియర్ అధికారుల నుండి అసూయను రేకెత్తించింది. ఇది బాజీరావు తన దళాలకు కమాండర్లుగా పదోన్నతి పొందడానికి దారితీసింది, మల్హర్ రావు హోల్కర్, పవార్ (పుర్ సోదరులు, పిలాజీ జాదవ్, ఫతే సింగ్ భోసలే, రానోజీ వంటి వారి యుక్త వయస్సు కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న ప్రతిభావంతులైన యువకులు. వీరిలో ఎవరూ దక్కన్ సుల్తానేట్లు వంటి మునుపటి పాలకుల క్రింద వంశపారంపర్య దేశ్ముఖి హక్కులను కలిగి ఉన్న కుటుంబాలకు చెందినవారు కాదు. బహమనీ సుల్తానేట్ క్రింద షిండ్లు లేదా సింధియాలు షీలదార్లుగా (అశ్వికదళం) పనిచేశారు. వ్యవహారాల పరిస్థితిలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు,కుంబర్‌కెర్రాబ్‌లోని పాటిల్కీని కలిగి ఉన్నారు.

సింధియాల (షిండేస్) మూలం గురించి ముఖ్యంగా సర్ జాన్ మాల్కం నమోదు చేసిన అనేక కథలు ఉన్నాయి. స్టీవర్ట్ గోర్డాన్ ఇతర మరాఠాల సాగుదారుల మొదలైన మూలాలను పేర్కొన్నాడు.
## కంపెనీ & బ్రిటన్‌తో చారిత్రక సంబంధాలు
[thumb|షిండే ఛత్రి, వనవాడి, [పూణే మహద్జీ షిండే అంకితం చేసిన స్మారక చిహ్నం]]
రెండవ ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధ సమయంలో దౌలత్ రావు సింధియా అస్సాయే, లశ్వరీ వద్ద ఘోర పరాజయాలను చవిచూశారు, ఇది అతన్ని 1803లో సుర్జీ-అంజంగావ్ ఒప్పందంపై సంతకం చేసి, విస్తారమైన భూభాగాలను ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి అప్పగించేలా చేసింది. నామమాత్రంగా సీనియర్ మరాఠా అధిపతి అయినప్పటికీ, మరాఠా సమాఖ్య ఏకీకృత చర్యపై ఆధారపడిన క్షణాల్లో, సింధియా ఎక్కువగా బ్రిటిష్ వారితో ప్రత్యక్ష ఏర్పాట్లలో ప్రవేశించారు. సమకాలీన మరాఠా ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు, తరువాత జాతీయవాద రచనలు అతని ప్రవర్తనను మరాఠా సంఘీభావ ఉల్లంఘనగా పదేపదే చిత్రీకరించాయి, ప్రత్యేక స్థావరాలు, సమన్వయాన్ని నిరాకరించడం నిర్ణయాత్మక దశలలో సమాఖ్య ప్రతిఘటనను బలహీనపరిచాయని పేర్కొంది.

తరువాతి దశాబ్దాల్లో, సింధియా రాజసభ బ్రిటిష్ అధికారంతో తన సంబంధాన్ని మరింత బలోపేతం చేసింది. ఉత్తర భారతదేశం అంతటా బ్రిటిష్ ప్రభావం విస్తరించినప్పటికీ, గ్వాలియర్ పరిరక్షణకు అనుకూలమైన నిబంధనలను కోరుతూ రాజవంశం కంపెనీతో స్వతంత్ర దౌత్యాన్ని అనుసరించింది. అనేక కథనాలు ఈ ఎంపికలను విస్తృత మరాఠా ప్రభావాన్ని బలహీనపరిచిన రాజకీయ ప్రయోజనకరమైన చర్యలుగా వర్ణిస్తాయి. సమాఖ్య పతనం తర్వాత రాసిన విమర్శకులు, ఈ కాలంలో సింధియా విధానాన్ని కేవలం సర్దుబాటుగా కాకుండా, సామూహిక బలం శక్తి సమతుల్యతను మార్చగల క్షణాలలో మరాఠా ప్రయోజనాలను బహిరంగంగా విడిచిపెట్టే దిశగా సాగిన ప్రవర్తనగా అభివర్ణించారు.

1857 నాటి భారత తిరుగుబాటు సమయంలో ఈ ఆరోపణలు నాటకీయంగా తీవ్రతరం అయ్యాయి. గ్వాలియర్ దళంలో ఎక్కువ భాగం తిరుగుబాటు చేసి రాణి లక్ష్మీబాయి, తాత్యా తోపే వంటి తిరుగుబాటు నాయకులతో చేరినప్పటికీ జయజీరావు సింధియా అధికారికంగా బ్రిటిష్ వారికి విధేయుడిగా కొనసాగారు. తిరుగుబాటుదారుల ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు, అలాగే తర్వాతి జాతీయవాద కథనాలు, తిరుగుబాటుకు మద్దతు ఇవ్వడానికి సింధియా నిరాకరించడాన్ని మధ్య భారతదేశంలోని తిరుగుబాటుకు నిర్ణయాత్మక దెబ్బగా వర్ణిస్తాయి. బ్రిటిష్ అధికారులతో అతని సహకారం, తిరుగుబాటుదారులతో పొత్తు పెట్టుకున్న శక్తులను అణచివేయడంతో పాటు, గ్వాలియర్‌ను బ్రిటిష్ వారు తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడానికి వీలు కల్పించిందని మరియు ఆ ప్రాంతంలో ప్రతిఘటన వ్యూహాత్మక పతనాన్ని ఖరారు చేసిందని విస్తృతంగా వ్యాఖ్యానించబడింది.

సింధియా నిర్ణయం పరిమాణం గవర్నర్-జనరల్ లార్డ్ కానింగ్‌కు  ఆపాదించబడిన వ్యాఖ్యలో సంగ్రహించబడింది: "సింధియా తిరుగుబాటుదారులతో చేరితే, నేను రేపు పొదుపు చేసి కొండలకు వెళ్తాను". సింధియా ఫిరాయింపు తిరుగుబాటు సైనిక సమతుల్యతను సూచించి, తిరుగుబాటును విజయవంతమైన స్వాతంత్ర్య పోరాటంగా మార్చగలదని బ్రిటిష్ అవగాహనను ఈ వ్యాఖ్య ప్రతిబింబిస్తుంది. అందువల్ల ఈ క్లిష్ట సమయంలో కంపెనీ పట్ల రాజవంశం విధేయత, మరాఠా క్షీణత, 1857 తిరుగుబాటు వైఫల్యం రెండింటి ఫలితాలను రూపొందించిన రాచరిక గృహానికి తరచుగా ఉదహరించబడిన ఉదాహరణలలో ఒకటిగా మిగిలిపోయింది.

## చరిత్ర

### మరాఠా కాలం
thumb|500x500px|1795లో గ్వాలియర్ భూభాగాలు
మహారాష్ట్రలోని సతారా జిల్లాలో ఉన్న కన్హేర్‌ఖేడ్ గ్రామానికి చెందిన పాటిల్, జాంకోజీరావు సింధియా కుమారుడైన రానోజీ సింధియా ఈ వంశాన్ని స్థాపించాడు. పేష్వా బాజీ రావు పాలనలో మరాఠా సామ్రాజ్యం బలపడింది. 1726లో మాల్వాలో జరిగిన మరాఠా విజయాలకు రానోజీ నాయకత్వం వహించాడు. రానోజీ 1731లో ఉజ్జయిన్‌లో తన రాజధానిని స్థాపించాడు. అతని వారసులలో జయజీరావు, జ్యోతిబారావు, దత్తాజీరావు, జాంకోజీరావు, మహాద్జీ షిండే. దౌలత్రావ్ సింధియా ఉన్నారు. 18వ శతాబ్దం ఉత్తరార్ధంలో సింధియాలు ఒక ప్రధాన ప్రాంతీయ శక్తిగా ఎదిగారు, మూడు ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధాలలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు. వారు అనేక రాజపుత్ర సంస్థానాలపై ఆధిపత్యం చెలాయించి, ఉత్తర భారతదేశాన్ని జయించారు. 1818లో బ్రిటిష్ వారితో అనుబంధ సంధి ఒప్పందంలోని షరతులను అంగీకరించిన తర్వాత ఆ కుటుంబం తమ స్థావరాన్ని ఉజ్జయిన్ నుండి గ్వాలియర్‌కు మార్చుకుంది . 

### బ్రిటిష్ వారి ఆధ్వర్యంలో గ్వాలియర్ రాష్ట్ర పాలకులు
1818 నాటి మూడవ ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధంలో బ్రిటిష్ వారి చేతిలో సంకీర్ణ మరాఠా రాజ్యాలు ఓడిపోయిన తరువాత , దౌలత్రావ్ షిండే బ్రిటిష్ ఆక్రమిత భారతదేశంలో ఒక సంస్థానంగా స్థానిక స్వయంప్రతిపత్తిని అంగీకరించవలసి వచ్చింది, అజ్మీర్‌ను బ్రిటిష్ వారికి అప్పగించవలసి వచ్చింది. దౌలత్రావ్ మరణానంతరం, దత్తపుత్రుడైన జాంకోజీ రావు బాధ్యతలు స్వీకరించే వరకు మహారాణి బైజా బాయి సామ్రాజ్యాన్ని బ్రిటిష్ అధికారం నుండి కాపాడి పాలించారు. జాంకోజీ 1843లో మరణించగా, అతని భార్య తారాబాయి రాజే సింధియా విజయవంతంగా ఆ పదవిని కొనసాగించి, జయజీరావ్ అనే దగ్గరి వంశానికి చెందిన బిడ్డను దత్తత తీసుకున్నారు.

### స్వతంత్ర భారతదేశంలోకి గ్వాలియర్ సంస్థానం విలీనం
1947లో మహారాజా జీవాజీరావ్ సింధియా భారత ప్రభుత్వంలో చేరడంతో యునైటెడ్ కింగ్డమ్ నుండి భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చే వరకు సింధియా రాజవంశం గ్వాలియర్ను పాలించింది. గ్వాలియర్ అనేక ఇతర సంస్థానాలతో విలీనం చేయబడి కొత్త భారతీయ రాష్ట్రమైన మధ్యభారత్ అయింది. జీవాజీరావు సింధియా 28 మే 1948 నుండి 31 అక్టోబర్ 1956 వరకు ఆ రాష్ట్రానికి రాజప్రముఖ్‌గా, అంటే నియమిత గవర్నర్‌గా పని చేశాడు. ఆ తర్వాత మధ్య భారత్‌ను మధ్యప్రదేశ్‌లో విలీనం చేశారు. 

### కుటుంబ సభ్యుల రాజకీయ జీవితాలు
[thumb|290x290px|[మూడవ పానిపట్టు యుద్ధం|1761లో పానిపట్ యుద్ధం తరువాత ఉత్తర భారతదేశంలో మరాఠా శక్తిని పునరుజ్జీవింపజేయడంలో మహదాజీ సింధియా కీలక పాత్ర పోషించారు ]]
1962లో మహారాజా జివాజీరావు భార్య విజయరాజే సింధియా లోక్సభకు ఎన్నికయ్యారు, ఎన్నికల రాజకీయాలలో కుటుంబ వృత్తిని ప్రారంభించారు. ఆమె మొదట కాంగ్రెస్ పార్టీ సభ్యురాలిగా, తరువాత భారతీయ జనతా పార్టీ ప్రభావవంతమైన సభ్యురాలిగా మారింది. ఆమె కుమారుడు మాధవరావు సింధియా 1971లో జనసంఘ్ పార్టీకి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ లోక్సభకు ఎన్నికయ్యారు, 1980లో కాంగ్రెస్లో చేరి 2001లో తన మరణం వరకు పనిచేశారు. ఆయన కుమారుడు జ్యోతిరాధిత్య సింధియా కాంగ్రెస్ పార్టీ చేరి, గతంలో 2004లో తన తండ్రి నిర్వహించిన స్థానానికి ఎన్నికయ్యారు. ఆ తరువాత 2020 మార్చి 11న భారతీయ జనతా పార్టీ చేరారు. విజయరాజ్ కుమార్తెలు భారతీయ జనతా పార్టీ మద్దతు ఇచ్చారు. వసుంధర రాజే సింధియా మధ్యప్రదేశ్, రాజస్థాన్ నుంచి ఐదు పార్లమెంటరీ ఎన్నికల్లో పోటీ చేసి విజయం సాధించారు. 1998 నుండి వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వంలో వసుంధర అనేక విభిన్న మంత్రిత్వ శాఖలకు బాధ్యత వహించింది. ఆమె 2003లో రాజస్థాన్‌లో భారతీయ జనతా పార్టీకి అతిపెద్ద మెజారిటీని సాధించిపెట్టి రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా భాద్యతలు చేపట్టింది. 2013లో మళ్లీ ఆమె భారతీయ జనతా పార్టీని రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో భారీ విజయం సాధించి, అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో 200 సీట్లకు 160కి పైగా గెలుచుకున్నారు. ఆమె మరో కుమార్తె యశోధరా రాజే సింధియా మధ్యప్రదేశ్‌లోని శివపురి నుంచి అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో పోటీ చేసి 1998,2003,2013లో, అలాగే 2004,2009లలో గ్వాలియర్ నుంచి లోక్ సభ ఎన్నికయ్యారు. రాష్ట్రంలో బిజెపి విజయం సాధించిన తరువాత, ఆమె రాష్ట్ర పర్యాటక, క్రీడలు, యువజన వ్యవహారాల మంత్రి అయ్యారు. వసుంధర కుమారుడు దుష్యంత్ సింగ్ 2004లో రాజస్థాన్ నుంచి లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యారు. 

## గ్వాలియర్ & ఉజ్జయిని సింధియా మహారాజులు
సింధియా రాజకుటుంబ అధిపతులు:

* రానోజీ రావు షిండే (1731-19 జూలై 1745)  1745 జూలై 19న మరణించారు.
* జయప్ప రావు షిండే (1745-25 జూలై 1755). 1720 లో జన్మించారు, 1755 జూలై 25 న మరణించారు.
* మొదటి జాంకోజీ రావు సింధియా (25 జూలై 1755-15 జనవరి 1761). 1745 లో జన్మించారు. 1761 జనవరి 15న మరణించారు.
* దత్తాజీ రావు సింధియా (1755-10 జనవరి 1760). 1760 జనవరి 10న మరణించారు.
* *ఖాళీ 15 జనవరి 1761-25 నవంబర్ 1763*
* కాదర్జీ రావు సింధియా (25 నవంబర్ 1763-10 జూలై 1764) మరణించాడు?
* మానాజీ రావు సింధియా (10 జూలై 1764-18 జనవరి 1768) మరణించాడు?
* మహదాజీ సింధియా (18 జనవరి 1768-12 ఫిబ్రవరి 1794). 1730 డిసెంబరు 3న జన్మించారు, 1794 ఫిబ్రవరి 12న మరణించారు.
* దౌలత్ రావు షిండే (12 ఫిబ్రవరి 1794-21 మార్చి 1827). 1779లో జన్మించారు, 1827 మార్చి 21న మరణించారు.
* రెండవ జాంకోజీ రావు సింధియా (18 జూన్ 1827-7 ఫిబ్రవరి 1843). 1805లో జన్మించిన ఆయన 1843 ఫిబ్రవరి 7న మరణించారు.
* జయాజీ రావు సింధియా (7 ఫిబ్రవరి 1843-20 జూన్ 1886)  1835 జనవరి 19న జన్మించారు, 1886 జూన్ 20న మరణించారు.
* మాధవరావు సింధియా (20 జూన్ 1886-5 జూన్ 1925). 1876 అక్టోబరు 20న జన్మించారు, 1925 జూన్ 5న మరణించారు.
* జీవాజీరావ్ సింధియా (మహారాజా 5 జూన్ 1925-15 ఆగస్టు 1947, రాజప్రముఖ్ 28 మే 1948-31 అక్టోబర్ 1956. చివరి మహారాజు, తరువాత రాజప్రముఖ్ 1916 జూన్ 26న జన్మించారు, 1961 జూలై 16న మరణించారు.
* 1971లో రాచరికం రద్దు కావడానికి ముందు చివరిగా పాలించిన మహారాజు మాధవరావు సింధియా (1961-2001).

### నామమాత్రపు మహారాజులు

* జ్యోతిరాధిత్య సింధియా (2001-ప్రస్తుతం)
* మహార్యమాన్ సింధియా (వారసుడు) 

## శౌర్యపు ఆదేశాలు
సింధియా రాజవంశం రెండు శౌర్య పురస్కారాలను ప్రదానం చేస్తుంది; ఈ నైట్‌హుడ్‌లను మహారాజా మాధో రావు సింధియా వరుసగా 1900 & 1907లో స్థాపించారు, వాటిలో ఇవి ఉన్నాయి:

* *మన్సాబ్-ఇ-అస్వాది* (సర్ప పురస్కారం), మూడు గ్రేడ్‌లలో ప్రదానం చేయబడుతుంది
* గ్వాలియర్ పతకం, మూడు గ్రేడ్‌లలో ప్రదానం చేయబడింది 

## కుటుంబ వృక్షం

## ఇవి కూడా చూడండి
* మహారాష్ట్ర చరిత్ర
* రానోజీ సింధియా

## మూలాలు

వర్గం:మహారాష్ట్ర చరిత్ర
వర్గం:మరాఠా సామ్రాజ్యం
వర్గం:రాజవంశాలు