open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
జోసెఫ్ ఫోరియర్

**జీన్ బాప్తిస్తే జోసెఫ్ ఫోరియర్** (మార్చి 21, 1768 - మే 16 1830), ఫ్రాన్స్కు చెందిన ఒక భౌతిక, గణిత శాస్త్రవేత్త. ఫోరియర్ ట్రాన్స్‌ఫార్మ్, ఫోరియర్ శ్రేణి లను కనుగొన్న శాస్త్రవేత్తగా లోకానికి సుపరిచితుడు.

## జీవితం
ఫోరియర్

**గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం ఆవిష్కరణ** 

వాతావరణంలో వాయువుల వల్ల భూమి ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత పెరగొచ్చన్న విషయాన్ని కనుక్కున్న ఘనత 1824లో ఫోరియర్ కి దక్కిందని చెప్పుకుంటారు. ఈ ప్రక్రియకే తదనంతరం **[[గ్రీన్‌హౌస్ ప్రభావం]]**గా పేరొచ్చింది. 1824లో ఈ ప్రక్రియని వివరంగా వర్ణించాడు. తరువాత 1827లో అలాంటి మరో పత్రంలోనే గ్రహాల చుట్టూ ఉన్న వాతావరణం వల్ల వాటి ఉపరితలంలోని వాతావరణం వేడెక్కొచ్చని పేర్కొన్నాడు. ఆ విధంగా గ్రహాల యొక్క శక్తి సమతూనిక అన్న భావనకు, గ్రహాల ఉష్ణోగ్రతని పెంచే మూలాలు అనేకం ఉంటాయన్న భావనకూ ప్రాణం పోశాడు. పరారుణ వికిరణాల వల్ల కూడా గ్రహాలు శక్తిని (దానికి చీకటి వేడిమి అని పేరు కూడా పెట్టాడు) పోగొట్టుకుంటాయని కూడా అన్నాడు. ఉష్ణోగ్రత పెరుగుతున్న కొద్ది ఆ శక్తిని కోల్పోయే వేగం కూడా ఎక్కువవతుంది. ఆ విధంగా ఒక దశలో ఉష్ణనష్టానికి, ఉష్ణలబ్ధికి మధ్య సమతూనిక ఏర్పడుతుంది. వాతావరణం ఉండడం వల్ల ఉష్ణనష్టం నెమ్మదిస్తుంది. లబ్ధికి, నష్టానికి మధ్య సమతూనిక అధిక ఉష్ణోగ్రతల దిక్కుగా జరుగుతుంది. ఉష్ణోగ్రత పెరుగుతున్న కొద్ది పరారుణ వికిరణ రేటు పెరుగుతుందని ఫోరియర్ కి తెలుసు. కాని ఆ ప్రక్రియకి ఒక సంఖ్యాత్మక రూపాన్నిచ్చే స్టెఫాన్-బోల్జ్మాన్ నియమం తదనంతరం యాభై ఏళ్ల తరువాత గాని కనుక్కోబడలేదు.

భూమికి ప్రాథమిక శక్తి మూలం సూర్యరశ్మేనని గుర్తించాడు ఫోరియర్. సూర్యరశ్మికి పృథ్వీ వాతావరణం ఇంచుమించు పారదర్శకంగా ఉంటుందని, భూగర్భ ఉష్ణం యొక్క పాత్ర ఇక్కడ ఎక్కువగా లేదని కూడా గుర్తించాడు. అయితే గ్రహాంతర అంతరిక్షం నుండి వచ్చే కిరణాలు కూడా భూమి మీద వేడిమిని పెంచడంలో ముఖ్య పాత్ర ధరిస్తాయి అని భావించి ఫోరియర్ పొరబడ్డాడు.

ఓ నల్లని పెట్టెని ఎండలో పెట్టి మ్. ద ససూర్ చేసిన ప్రయోగాన్ని ఫోరియర్ పేర్కొన్నాడు. ఆ పెట్టె మూతని ఓ సన్నని అద్దంతో మూసి ఉంచితే పెట్టెలో ఉష్ణోగ్రత పెరుగుతుంది. పన్నెండేళ్ల తరువాత విలియం హెర్షెల్ కూడా పరారుణ కాంతిని కనుక్కున్నాడు.

## మూలాలు
* *Initial text from the [[:en:public domain|public domain]] [[:en:Rouse History of Mathematics|Rouse History of Mathematics]]*
* Fourier, J.-B.-J. *Mémoires de l'Académie Royale des Sciences de l'Institut de France *'VII*'.* 570–604 (1827) (*greenhouse effect essay*)
* The Project Gutenberg EBook of ''Biographies of Distinguished Scientific Men'' by François Arago

## ఇవీ చూడండి
* ఫోరియర్ విశ్లేషణ
* ఫోరియర్ నంబర్
* ఫోరియర్ సిరీస్
* ఫోరియర్ ట్రాన్స్‌ఫార్మ్
* ఫోరియర్స్ న్యాయము
* హీట్ ఈక్వేషన్

## బయటి లింకులు
* Fourier 1827: MEMOIRE sur les températures du globe terrestre et des espaces planétaires
* Université Joseph Fourier, Grenoble, France 

వర్గం:1768 జననాలు
వర్గం:1830 మరణాలు
వర్గం:ఫ్రాన్స్
వర్గం:గణిత శాస్త్రము
వర్గం:భౌతిక శాస్త్రవేత్తలు
వర్గం:గణిత శాస్త్రవేత్తలు
యోగము

**యోగము** [ yōgamu ] yōgamu. సంస్కృతం n. Junction, meeting, union, కూడిక, కూర్పు. Fortune, అపూర్వ వస్తుప్రాప్తి. సద్యోగము a lucky conjuncture, good fortune, or luck. దుర్యోగము misfortune. దైవయోగము Divine Providence. దైవయోగము తప్పి unhappily, unfortunately. Accession of property, or wealth. ద్రవ్యము. A prescription, a recipe. ఔషధము, మహాబిల్వాది యోగము a prescription including Bilva roots.

యోగ శబ్దం ‘యుజ్‌ ’ అనే సంస్కృత ధాతువు నుండి పుట్టిందని అందరికి తెలిసినవిషయమే. ఆ ధాతువుకు కలిసికొనుట, ఏకమగుట, సమన్వయించుట మొదలైన అర్ధా లున్నాయి. జీవాత్మ పరమాత్మ లో సమ్యోగం చెందటమే
యోగ పరమార్ధం. ‘ నయమాత్మాబలహీనేన లభ్యతే ’ అని ముండకోపనిషతు చెపుతోంది. అంటె బలహీనులు ఆత్మను తెలుసుకోలేరు, పొందలేరు అని భావం కాబట్టి ఆత్మ జ్ఞానానికి శక్తిమంతమైన శరీరము , సమాహితమైన బుధ్ధి అత్య అవసర మన్నమాట. దీని వల్ల క్రమంగా శరీరరోగ్యం సమాహితమైన చిత్తం ఏర్పడి ఆత్మను పరమాత్మతో సమ్యోగం చెందింప జేసే శక్తి సాధకుని కేర్పడుతుంది.

యోగ విజ్ఞానాన్ని తెలుసుకోవడానికి తోడ్పడేవి ప్రధానంగా యోగానికి సంబంధించిన ఉపనిషత్తులు. వాటిలో యోగతత్వోపనిషతు, మండల బ్రాహ్మాణోపనిషతు, యోగకుండల్యోపనిషతు ప్రధానంగా పేర్కొన దగినవి. ఇవే గాక పాతంజలి యోగసూత్రాలు , భగవద్గీత , యోగ వాసిష్ఠం యోగజ్ఞానానికి ప్రమాణ గ్రంధాలు. పతంజలి యోగ సూత్రాలకు స్వామి వివేకానందులు ఆంగ్లంలో చేసిన అనువాదం అందరు చదువదగింది. పై గ్రంధాలన్నిట్లోనూ యోగం భారత దేశాంలో అత్యంత ప్రాచీన కాలం నుంచి అధ్యయన అభ్యాసాలలో ఉన్నట్లు చెప్పబడి ఉంది.

యోగోపనిషత్తులలో యోగం నాలుగు విధాలుగా చెప్పబడింది. అవి , హఠయోగం , లయయోగం , మంత్రయోగం , రాజయోగం. అయితే, ఇప్పుడు యోగమంటే హఠ రాజాయోగాల సమ్మేళనం గా భావింప బడుతున్నది. దీనికే ఆష్టాంగయోగమని ప్రసిధ్ధి. ఆష్టాంగ యోగమంటే ఎనమిది అంగాలతో కూడిన యోగమని అర్ధం. యమ, నియమ,ఆసన,ప్రాణాయామ,ప్రత్యాహార, ధారణ,ధ్యాన,సమాధులు అష్టాంగాలు.

1.యమ :- యమానికి పదిలక్షణా లున్నాయి. అవి,
 1.అహింస - అపకారికి సైతం ప్రత్యపకారం చేయకపోవటం అహింస. 
 2. సత్యం -సర్వకాల సర్వావస్థలయందు నిజమేమాట్లాడటం సత్యం
 3. అస్తేయం - దోంగతనం చేయక పోవటం అస్తేయం.
4. బ్రహ్మచర్యం- బ్రహ్మచర్యదీక్ష గాని, శాస్త్రోక్తవిధి ననుసరించి గార్హస్థ్య ధర్మ నిర్వహణంగాని బ్రహ్మచర్యం
 5. క్షమ- సర్వావస్థల యందును ఓర్పు కలిగి ఉండటం క్షమ
 6. ధృతి -దైర్యం 
7. దయ - సర్వభూత దయ
 8. అర్జవం -  శత్రు మిత్రులయందు సమభావం కలిగి ఉండటం ఆర్జవం
 9. మితాహారం - మితంగా భుజించటం మితహరం
10. శౌచం. -ఆంతర్భహి శ్శుధ్ధి శౌచం

----
**యోగము** అనే విషయానికి సంబంధీంచిన పేజీలు

* యోగం (పంచాంగం) - పంచాంగంలోని 27 యోగాలు

* యోగా - వ్యాయామ, ఆధ్యాత్మిక సాధనల గురించి. ఇది హిందూత్వ అధ్యాత్మిక సాధనలలో ఒక భాగం. మోక్షసాధనలో భాగమైన ధ్యానం అంతఃదృష్టి, పరమానంద ప్రాప్తి లాంటి అధ్యాత్మిక పరమైన సాధనలకు పునాది.

* యోగాసనాలు - వివిధ యోగ భంగిమల గురించి
* యోగి - అయోమయ నివృత్తి పేజీ
* హఠయోగ ప్రదీపిక- పతంజలి రచన
కరణం

హిందూ జ్యోతిష శాస్త్రంలో పంచాంగంలో ఒక అంశం కరణం. పంచాంగం అనగా తిథి, వారం, నక్షత్రం, **కరణం**, యోగం - ఈ ఐదు భాగముల కలయిక. పంచాంగం దుర్ముహూర్తములు, శుభముహూర్తములు తెలుపుతుంది. పంచాంగములు రెండు రకములు. చాంద్రమాన పంచాంగం (చంద్రుని సంచరణతో అనుసంధానమైనది), సూర్యమాన పంచాంగం (సూర్యుని సంచరణతో అనుసంధానమైనది).

చంద్రగతిని అనుసరించి బవాది 11 కరణాలు వరుసగా తిథిలో సగ భాగాన్ని లెక్కిస్తారు. రెండు కరణాలు ఒక యోగం అవుతుంది.

పంచాంగం ప్రకారం కరణములు 11.

# బవ
# భాలవ
# కౌలవ
# తైతుల 
# గరజి
# పణజి
# భద్ర
# శకునే = శకుని
# చతుష్పాతు
# నాగవము
# కీమస్తుఘ్నము

చంద్రగతిని అనుసరించి బవాది 11 కరణాలు వరుసగా తిధిలో సగభాగంగా లెక్కిస్తారు. శుభతిథిని ఎన్నుకుని పని - ప్రారంభిస్తే సంపద, వారం వల్ల - ఆయుషు, నక్షత్రం వల్ల పుణ్యం, యోగం వల్ల వ్యాధినాశం, కరణం వల్ల ఇష్టకామ్యం సిద్ధిస్తాయి. కాబట్టి వివాహాది శుభకార్యాలను సుముహూర్తంలో ప్రారంభించడం వల్ల కార్యసిద్ధి, విజయం ప్రాప్తిస్తాయని పెద్దలు చెబుతారు.

## మూలాలు

వర్గం:పంచాంగం
వర్గం:కాలమానాలు
మిర్చి

**మిర్చి** లేదా **మిర్చీ** (**Mirchi**) అనగా మిరప లేదా మిరపకాయ.

* మిర్చీ (2007 సినిమా) - 2007 లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా.
*మిర్చి (2013 సినిమా) - 2013 తెలుగు చిత్రం
* రేడియో మిర్చి - ఒక ఎఫ్.ఎమ్. రేడియో స్టేషను.
యోగం (పంచాంగం)

పంచాంగం

 

హిందూ జ్యోతిష శాస్త్రంలో పంచాంగంలో ఒక అంశం యోగం. పంచాంగం అనగా తిథి, వారం, నక్షత్రం, **[[కరణం]]**, యోగం - ఈ ఐదు భాగముల కలయిక. పంచాంగం దుర్ముహూర్తములు, శుభముహూర్తములు తెలుపుతుంది. పంచాంగములు రెండు రకములు. చాంద్రమాన పంచాంగం (చంద్రుని సంచరణతో అనుసంధానమైనది), సూర్యమాన పంచాంగం (సూర్యుని సంచరణతో అనుసంధానమైనది).

తెలుగువారు చంద్రమానాన్నే అనుసరిస్తారు. 

పంచాంగం ప్రకారం యోగ నామములు: 27.

# ఆయుష్మాన్
# సౌభాగ్యము
# శోభనము
# అతిగండము
# సుకర్మము
# వ్యాఘాతము
# హర్షణము
# వజ్రము
# సిద్ధి= సిద్ధి యోగం
# వ్యతీపాతము
# సిద్ధము
# సాధ్యము
# శుభము
# శుక్రము == శుక్లము
# బ్రహ్మము
# ఐంద్రము

#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#

## ఇవి కూడా చూడండి

* బ్రహ్మ పురాణము
* నక్షత్రం

## మూలాలు

వర్గం:పంచాంగం
వర్గం:జ్యోతిష శాస్త్రం
ఇలుడు

thumb|శివపార్వతులు
**ఇలుడు** కర్దమ ప్రజాపతి కుమారుడు. ఈతడు బాహ్లిక దేశపు రాజు, బహు పరాక్రమశాలి, ధార్మికుడు.

ఒకనాడు సపరివారంగా అడవికి వేటకు బయలుదేరాడు. అదే ప్రదేశంలో పార్వతీపరమేశ్వరులు విహరిస్తున్నారు. పరమేశ్వరుడు దేవిని సంతోషపరచడానికి, తాను మహిళయై, అక్కడ ఉన్న వృక్షాలను మహిళలుగా చేసి క్రీడిస్తున్నాడు. ఆ దృశ్యాన్ని ఆశ్చర్యంతో చూస్తున్న ఇలుడు సపరివారంగా స్తీలుగా మారిపోయారు. శంకరుని ఎంతగా ప్రార్థించినా తిరిగి పురుషులుగా మార్చడానికి అంగీకరించలేదు. ఇలుడు పార్వతిని వేడుకొనగా ఇలుడు ఒక నెల పురుషుడుగాను, మరొక నెల స్త్రీగాను ఉండవచ్చని చెప్పింది. పురుషుడుగా ఉన్నప్పుడు ఇలుడని, స్త్రీగా ఉన్నప్పుడు ఆమె ఇలయని వ్యవహరించబడునని అనుగ్రహించింది. ఒకసారి అందమైన రమణులుగా విహరిస్తున్నప్పుడు, ఆ వనంలోనే తపస్సు చేసుకొంటున్న ఇంద్రుడు కుమారుడు బుధుడు ఆమె సౌందర్యానికి ముగ్ధుడై తపస్సుమాని ఆమె యందే మనస్సు లగ్నంచేసాడు. ఇంతలో నెల గడచిపోయింది. ఇలగా ఉన్నప్పటి జ్ఞాపకాలు ఏమీ ఇలునికి మిగలలేదు. మరొక నెల గడిచింది. ఇలుడు తిరిగి ఇలగా మారాడు. బుధుడు ఆమెను వివాహమాడి తొమ్మిది నెలలు ఆమెతో గడిపాడు. ఇలకు బుధుని వలన పురూరవుడు జన్మించాడు.

బుధుడు కర్దమ ప్రజాపతి, పులస్యుడు, క్రతువు, కశ్యప, దూర్వాసులను రావించి ఇలునికి పురుషత్వాన్ని ప్రసాదించే మార్గం ఉపదేశించమని ప్రార్థించాడు. వారందరు శివుని ఆరాధించడం ఒక్కటే మార్గం అన్నారు. మహర్షులందరితోను అశ్వమేధ యాగం నిర్వహించి, శంకరుని తృప్తి పరచి, ఇలునికి పూర్తి పురుషత్వం సిద్ధించింది.

## మూలాలు
*ఇలుని కథ: ఎ.సూర్యకుమారి మార్చి 2008 సప్తగిరి పత్రికలో ప్రచురించిన వ్యాసం ఆధారంగా.

వర్గం:పురాణ పాత్రలు
ఎరిస్ (మరుగుజ్జు గ్రహం)

**ఎరిస్** (*Eris*, చిహ్నం: ; ఉచ్ఛారణ 'ఎయిరిస్'), మునుపు పేర్లు **136199 ఎరిస్**, *(2003) UB<sub>313</sub>*'. ఇది మరుగుజ్జు గ్రహాలలో అతిపెద్దదైనది. ప్లూటో కంటే పెద్దది. సూర్యుని చుట్టూ తిరిగే శరీరాలలో దేహరీత్యా తొమ్మిదవది. దీని వ్యాసము సుమారు 2,500 కి.మీ., ప్లూటో బరువుకన్నా 27% ఎక్కువ బరువు గలది .


# భూమి
rect 646 1714 2142 1994 భూమి
# ఎరిస్ , డిస్నోమియా
circle 226 412 16 డిస్నోమియా
circle 350 626 197 (136199) ఎరిస్
# ప్లూటో , చరోన్
circle 1252 684 86 చరోన్
circle 1038 632 188 ప్లూటో
# 2005 FY9
circle 1786 614 142 (136472) 2005 FY9
# 2003 EL61
circle 2438 616 155 (136108) 2003 EL61
# సెడ్నా
circle 342 1305 137 (90377) సెడ్నా
# ఓర్కస్
circle 1088 1305 114 (90482) ఓర్కస్
# క్వాఓర్
circle 1784 1305 97 (50000) క్వాఓర్
# వరుణ
circle 2420 1305 58 (20000) వరుణ

desc none
# - setting this to "bottom-right" will display a (rather large) icon linking to the graphic, if desired

# Notes:
# Details on the new coding for clickable images is here: 
# While it may look strange, it's important to keep the codes for a particular system in order. The clickable coding treats the first object created in an area as the one on top.
# Moons should be placed on "top" so that their smaller circles won't disappear "under" their respective primaries.


2003 లో దీనిని ప్రథమంగా గమనించారు. కానీ 2005 లో గుర్తించారు. ఇది నెప్ట్యూన్ గ్రహానికి ఆవలివైపు గలదు. దీనికి ఒక సహజ సిద్ధ ఉపగ్రహం (చంద్రుడు) గలదు, దీని పేరు డిస్నోమియా. ఈ ఎరిస్, క్యూపర్ బెల్ట్కు ఆవల గల విసరబడ్డ డిస్క్లో గలదు. తోకచుక్కల ప్రాంతమైన ఈ విసరబడ్డ డిస్క్ లో ఎరిస్ ప్రదేశానికి మన సూర్యుడికి మధ్య దూరం 96.7 అంతరిక్ష మానాలు (AU).

ఇది ప్లూటో కన్నా పెద్దదిగా వున్నందున NASA వారు దీనిని సౌరమండలము లోని పదవ గ్రహంగా అభివర్ణించారు.

## కనుగొనడం
ఎరిస్ ను, మైక్ బ్రౌన్, ఛాద్ ట్రుజిల్లో,, డేవిడ్ రాబినోవిడ్జ్ ల జట్టు కలసి 2005 జనవరి 5 న కనుగొన్నారు.

thumb|left|ఎరిస్ ఎనిమేషన్ చిత్రం.
## కక్ష్య
right|thumb|ఎరిస్ కక్ష్య (ఊదా రంగు).

## ఆకృతి, బరువు , ద్రవ్యరాశి
ఎరిస్ వ్యాసం దాదాపు 2397 కి.మీ. 100 కి.మీ. తేడా, హబుల్ టెలీస్కోపు ద్వారా కనుగొనబడింది.

## సహజసిద్ధ ఉపగ్రహం
[thumb|right|చిత్రకారుడి [డిస్నోమియా ఊహాచిత్రం.]]

## ఇవీ చూడండి

* సౌరమండలము
* ఖగోళ శాస్త్రము
* ప్లూటో

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* Michael Brown's webpage about 
* Brown's webpage about 's satellite
* compiled list of data 
* MPEC listing for 
* Java 3D orbit visualization 
* http://www.spaceflightnow.com/news/n0509/09solarssytem/ 
* Slacker Astronomy Interview With Co-Discoverer Trujillo
* Trans-Neptunian Object  — IAU statement regarding the planetary status of 
* Simulation of 's orbit —  is in a 17:5 resonance with Neptune
* Keck observatory page about the discovery of 's moon
* Caltech Press Release, 7/29/2005 "Planetary Scientists Discover Tenth Planet".
* http://www.spitzer.caltech.edu/Media/happenings/20050807/ 

### వీక్షణాలు
* Keck Observatory, Hawaii, US
* Palomar
* Gemini 
* IRAM (*Institut de Radio Astronomie Millimétrique* (Institute for Millimetric Radio Astronomy)): French-German (Max-Planck Institut fur Radioastronomy, Bonn) and Spanish (where the 30 m telescope is situated) collaborative programme.
* HST

వర్గం:మరుగుజ్జు గ్రహాలు
వర్గం:నెప్ట్యూన్ కు ఆవలి వస్తువులు
వర్గం:సౌర వ్యవస్థ
విశోధిత రామాయణం

**విశోధిత రామాయణము** తెలుగులో ఒక పరిశోధన గ్రంథము.

దీనిని శ్రీకాకుళం తాలూకా షళంత్రి అగ్రహారం వాస్తవ్యులు మోడేకుర్తి గున్నయ్య పంతులు 1941 రచించారు.

శ్రీరాముని యందు పరమ భక్తిగల పంతులుగారు వాల్మీకి రామాయణము, అధ్యాత్మ రామాయణము, బ్రహ్మాండ పురాణము మొదలైన ప్రాచీన గ్రంథాలను చదివి ఈ విశోధిత రామాయణమును అత్యంత సులభమైన శైలిలో రచించిరి.

వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు
వర్గం:రామాయణం
పాడ్యమి

చంద్రమానం ప్రకారం పక్షము రోజులలో మొదటి తిథి **పాడ్యమి**. అధి దేవత - అగ్ని.

### పాడ్యమి నిర్ణయం
ధర్మ సింధు ప్రకారం శుక్ల పక్ష పాడ్యమి ఖండతిథి అయితే, పూజలు - వ్రతాలకు అపరాహ్ణ వ్యాప్తి కలిగినట్లయితే పూర్వదినమునే గ్రహించాలి. అదే కృష్ణపక్షంలో అయితే ఎల్లప్పుడు విదియతో కూడిన పాడ్యమినే గ్రహించాలి. ఉపవాసాదులకు ఉదయమే సంకల్పించాలి.

### పండుగలు
# చైత్ర శుద్ధ పాడ్యమి - ఉగాది.
# జ్యేష్ఠ శుద్ధ పాడ్యమి - భీమవరం లోని మావూళ్ళమ్మ దేవస్థానం ఆధ్వర్యంలో ప్రతి సంవత్సరం జ్యేష్ఠమాసం జాతర ఈ రోజు ప్రారంభమౌతుంది.
# కార్తీక శుద్ధ పాడ్యమి - బలి పాడ్యమి
# ఆశ్వయుజ శుద్ధ పాడ్యమి - దుర్గాదేవికి నవరాత్రి ఉత్సవాలు ప్రారంభం.

### ఇతర విశేషాలు
* పుష్య శుద్ధ పాడ్యమి :

## మూలాలు

వర్గం:తిథులు
తదియ

**తదియ** చంద్రమానం ప్రకారం పక్షము రోజులలో మూడవ తిథి. దీనిని  త్రితీయ, తద్దె అని కూడ పిలుస్తారు. దీని  అధి దేవత - గౌరి. చాంద్రమానం ప్రకారం ఒక తెలుగు మాసంలో రెండు పక్షాలుంటాయి. అవి కృష్ణ పక్షం, శుక్ల పక్షం. ఒక పక్షం 15 రోజులు. పక్షం లో మూడవ రోజును తదియ అంటారు. ఒక మాసంలో రెండు సార్లు తదియ వస్తుంది. అంటే, పౌర్ణమి తర్వాత వచ్చే మూడవ రోజు లేదా అమావాస్య తర్వాత వచ్చే మూడవ రోజు.

### తదియ నిర్ణయం
ధర్మ సింధు ప్రకారం గౌరీ వ్రతాదులలో తదియకు లేశమైనను విదియ కలియరాదు. మరునాడు చవితి కొద్దిగా కలిసివున్నా గౌరీదేవికి తదియగా గుర్తించాలి.

ఇతర వ్రతాలలో తొలిరోజున మూడు ముహూర్తముల కాలం విదియ ఉండి, ఆ రోజున మూడు ముహూర్తముల కాలం తదియ ఉంటే పూర్వదినాన్ని తదియగా గుర్తించరాదు. కేవలం ద్వితీయవేధ ఎక్కువ ఉన్నప్పుడే ఇలా గ్రహించాలి. లేనపుడు పరదినమే గ్రహించాలి.

### పండుగలు
# చైత్ర శుద్ధ తదియ - మత్స్య జయంతి
# ఉండ్రాళ్ళ తద్ది (తదియ). : ఇది కూడా తదియ రోజున జరుపుకునే మరో పండుగ. 
# అట్ల తద్ది (అట్ల తదియ). : తెలుగు స్త్రీలు, పిల్లలు జరుపుకునే ఒక ముఖ్యమైన పండుగ. ఈ రోజున ఉపవాసం ఉండి, సాయంత్రం చంద్రుడిని చూసిన తర్వాత ఉపవాసాన్ని విరమిస్తారు. 
# అక్షయ తదియ (వైశాఖ శుద్ధ తదియ) : ఈ రోజున ఏ పని ప్రారంభించినా అది అక్షయంగా (అనంతంగా) వృద్ధి చెందుతుందని నమ్ముతారు. ఈ రోజున హోమం, దానం వంటివి చేయడం చాలా పుణ్యప్రదమని భావిస్తారు

## మూలాలు

వర్గం:తిథులు
పంచమి

చంద్రమానం ప్రకారం పక్షము రోజులలో అయిదవ తిథి **పంచమి**. అధి దేవత - సర్పము.

### పంచమి నిర్ణయం
ధర్మ సింధు ప్రకారం శుక్ల, కృష్ణ పక్షాలు రెండింటిలోనూ సర్వకర్మలకు చతుర్థీయుక్తమైన పంచమిని గ్రహించాలి. నాగ పంచమికి కూడా పరవిద్ధనే గ్రహించాలి. పూర్వదినమందు చవితి ఆరు ఘడియలుంటే, స్వల్పమైన పంచమి ఉన్నప్పటికీ పరదినమే గ్రహించాలి. చతుర్థి అంతకు తక్కువైతే పూర్వదినం గ్రహించాల్సి ఉంటుంది. స్కందోపవాస వ్రతానికి మాత్రం షష్ఠీయుక్తమే కావలసి ఉంటుంది.

### పండుగలు
# నాగ పంచమి: ప్రతి ఏటా శ్రావణమాసంలో ఐదవరోజు… శుద్ధ పంచమి రోజును నాగ పంచమిగా జరుపుకుంటారు.
# మాఘ శుద్ధ పంచమి - వసంత పంచమి లేదా శ్రీ పంచమి: **వసంత పంచమి** మాఘ శుద్ధ పంచమి నాడు జరుపబడును. దీనిని శ్రీ పంచమి అని మదన పంచమి అని కూడా అంటారు. ఈ పండుగ యావత్ భారతదేశంలో విశేషముగా జరుపుకుంటారు. 
# వివాహ పంచమి: వివాహ పంచమి అనేది రాముడు, సీతల వివాహాన్ని జరుపుకునే హిందూ పండుగ.

## మూలాలు

వర్గం:తిథులు
షష్ఠి

చంద్రమానం ప్రకారం పక్షము రోజులలో ఆరవ తిథి **షష్ఠి**. అధి దేవత - కుమార స్వామి. ఒక మాసంలో రెండుసార్లు వస్తుంది. అవి బహుళ షష్ఠి, శుక్ల షష్ఠి. బహుళ షష్ఠి ఒక మాసంలో ఆరవ రోజు వస్తే, శుక్ల షష్ఠి 21వ రోజున వస్తుంది. షష్ఠి అనే పదం సంస్కృత సంఖ్యామానం నుండి వ్యుత్పత్తి అయినది. సంస్కృత భాషలో దీని అర్థం "ఆరు". శుక్లపక్షంలో వచ్చే ఈ తిథి రోజున అనేక పండుగలను జరుపుకుంటారు.

* దుర్గా పూజ (సెప్టెంబరు - అక్టోబరు, తూర్పు భారతదేశం, బెంగాల్)
* శీతల్‌సతి (మే - జూన్, ఒడిశా, పరిసర ప్రాంతాలు)
* స్కంద షష్ఠి లేదా సుభ్రహ్మణ్య షష్ఠి (నవంబరు - డిసెంబరు; దక్షిణ భారతదేశం, తమిళనాడు)
* ఛాత్, హిందూ మతంలో సూర్యుని ఆధాధించే ముఖ్యమైన రోజు, దీనిని కార్తీక మాసం శుక్ల పక్షంలోని 6 వరోఝున జరుపుతారు.

## సుబ్రహ్మణ్య షష్ఠి
**సుబ్రహ్మణ్య షష్ఠి** లేదా **సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర షష్ఠి** దీపావళి పండుగ తర్వాత జరిగే ఉత్సవం. దీనినే సుబ్బరాయషష్ఠి అని, స్కందషష్ఠి అని కూడా అంటారు. సుబ్రహ్మణ్యేశ్వరుడు జన్మించిన రోజును ఈ పండుగగా జరుపుకుంటాము. ముఖ్యముగా తమిళనాడు లోను, సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయాలు, కుమారస్వామివార్ల దేవాలయాలు కల ప్రతి చోటా ఈ రోజు విశేష పూజలు జరుపుతారు. ఆలయ సమీపంలో తిరునాళ్ళు వినోద కార్యక్రమాలు జరుపుతారు.

## మూలాలు

వర్గం:తిథులు
సప్తమి

చంద్రమానం ప్రకారం పక్షము రోజులలో ఏడవ తిథి **సప్తమి**. అధి దేవత - సూర్యుడు.

## సప్తమీ నిర్ణయం
ధర్మ సింధు ప్రకారం షష్ఠితో కూడిన సప్తమినే సర్వకర్మలకు గ్రహించాలి. పూర్వదినాన అస్తమయ పర్యంతం షష్ఠి ఉంటే, అష్టమీ విద్ధ అయినా పరదినమే గ్రహించక తప్పదు.

## పండుగలు
# మాఘ శుద్ధ సప్తమి - రథసప్తమి.
* హేమాద్రి తన గ్రంథంలో రథసప్తమీ వ్రతమునేకాక కల్యాణసప్తమి, కమలసప్తమి, శర్కరాసప్తమి, అచలాసప్తమి, రథాంకసప్తమి, మహాసప్తమి, జయాసప్తమి, విజయాసప్తమి, జయంతీసప్తమి, అపరాజితాసప్తమి, మహాజయాసప్తమి, నందాసప్తమి, సిద్ధార్థకాదిసప్తమి, సాక్షుభార్యసప్తమి, సర్షపసప్తమి, మార్పాండసప్తమి, సుర్యవ్రతసప్తమి, సప్తసప్తిసప్తమి, అర్కసంపుటసప్తమి, నింబసప్తమి, మరీచసప్తమి, ఫలసప్తమి - మొదలైన చాలా సప్తమీ వ్రతములను పేర్కొన్నాడు. ఇవి యన్నియు సూర్యవ్రతములే.

## మూలాలు

వర్గం:తిథులు
అష్టమి

thumb|దుర్గాష్టమి పూజ
చంద్రమానం ప్రకారం పక్షము రోజులలో ఎనిమిదవ తిథి **అష్టమి**. అధి దేవత - శివుడు.
## పండుగ
#కృష్ణాష్టమి - శ్రావణ బహుళ అష్టమి.
#దుర్గాష్టమి (నవరాత్రిలో ఎనిమిదవ రోజు)
#కాలభైరవాష్టమి - మార్గశిర బహుళ అష్ఠమి

వర్గం:తిథులు
విదియ

చంద్రమానం ప్రకారం పక్షము రోజులలో రెండవ తిథి **విదియ**. అధి దేవత - బ్రహ్మ.

### విదియ నిర్ణయం
ధర్మ సింధు ప్రకారం కృష్ణ పక్షంలో విదియ పగలు పూర్వార్థం అనగా - రెండు ఝాములలోగా ప్రవేశిస్తే ముందు రోజునే విదియ తిథిగా పరిగణించాలి. కానిచో పరవిద్ధనే గ్రహించాలి.

### పండుగ
# అన్నాచెల్లెళ్ళ పండుగ - కార్తీక శుద్ధ విదియ

## మూలాలు

వర్గం:తిథులు
నవమి

చంద్రమానం ప్రకారం పక్షము రోజులలో తొమ్మిదవ తిథి **నవమి**. అది దేవత - దుర్గా దేవి. 

చంద్రమానం ప్రకారం ప్రతినెలలో రెండు నవములు ఉంటాయి .

అమావాస్య తరువాత  శుక్ల పక్షం నవమి .

పౌర్ణమి తరువాత కృష్ణ పక్షం నవమి  .

### నవమి నిర్ణయం
ధర్మ సింధు ప్రకారం సకల వ్రతాలకు, పండుగలకు అష్టమీయుక్తమైన నవమినే గ్రహించాలి. 

### పండుగలు
# చైత్ర శుద్ధ నవమి - శ్రీరామనవమి.
# సీతానవమి లేదా జానకి నవమి :శ్రీరామచంద్రుడి ధర్మపత్ని సీతాదేవి జననాన్ని సూచికగా జరుపుకునే పండుగ . వైశాఖ మాసం లో శుక్ల పక్షం నవమి నాడు జరుపుకునే ఈ పండుగ భారతదేశం లోనే కాకుండా నేపాల్ లో విశేషంగా జరుపుతారు.  
# శ్రీకృష్ణ నందోత్సవం: శ్రీకృష్ణ జన్మాష్టమి పండుగ మరుసటి రోజు భాద్రపద కృష్ణ నవమి నాడు నందోత్సవం జరుపుకుంటారు.  శ్రీకృష్ణుడి పెంపుడు తండ్రి అయిన నంద వేడుకల జ్ఞాపకార్థం దీనిని భక్తులు ఆనందోత్సవాలతో జరుపుకుంటారు. 
# దసరా ఆశ్వయుజ శుక్ల నవమి రోజు దుర్గామాతను మహిషాసురమర్దినిగా అలంకరిస్తారు. నైవేద్యంగా రవ్వతో చక్రపొంగలి, చక్కర పొంగల్ సమర్పిస్తారు.అపరాజితా దేవిగా పిలవబడే అమ్మవారు ఆరోజు భక్తులచే విశేషమైన పూజలందుకుంటారు. 
# అక్షయ నవమి: కార్తీక మాసంలో వచ్చే శుక్ల నవమి అరుదెంచే వేడుక. ఈ రోజు ఉసిరిని పూజించడం,నాటడం మంచిది.
# స్వామినారాయణ జయంతి 
# శ్రీ గురురాఘవేంద్రస్వామి జయంతి:  శ్రీ గురు రాఘవేంద్ర స్వామి 1595 లో ఫాల్గుణ మాసం శుక్ల నవమి నాడు,చంద్రుడు మృగశీర్ష నక్షత్రంలో ఉన్నప్పుడు తమిళనాడులోని చిదంబరం సమీపంలోని భువనగిరిలో జన్మించిన సందర్భంగా ప్రతి యేటా ఫాల్గుణ మాసం శుక్ల నవమి నాడు రాఘవేంద్ర స్వామి జన్మదిన వేడుకలు విశేషంగా నిర్వహిస్తారు.  
## మూలాలు

వర్గం:తిథులు

వర్గం:హిందూ ఆచారాలు
వర్గం:పంచాంగం
వర్గం:హిందూ పండుగలు
చవితి

చంద్రమానం ప్రకారం పక్షము రోజులలో నాలుగవ తిథి **చవితి** లేదా **చతుర్థి**. అధి దేవత - వినాయకుడు.

## చవితి నిర్ణయం
ధర్మ సింధు ప్రకారం గణేశ వ్రతాతిరిక్తమైన ఉపవాస వ్రతాలలో పంచమీయుక్తమైన చవితి తిథి ఉపయుక్తము. గౌరీ వ్రతానికి - వినాయక వ్రతానికి మధ్యాహ్న వ్యాప్తి ముఖ్యం. రెండు రోజులు తిథి పడినప్పుడు మధ్యాహ్మ వ్యాప్తి ఉన్నా - లేకపోయినా, ఏకదేశ వ్యాప్తి ఉన్నాగాని తదియచేత కలిసి ఉన్నందున పూర్వదినాన్నే గ్రహించాలి. అయితే నాగచతుర్థి విషయమై పూర్వదినమున మధ్యాహ్న వ్యాప్తి ఉంటే పూర్వదినమునే గ్రహించాలి.

## ముఖ్యమైన పండుగలు
* భాద్రపద శుద్ధ చవితి - వినాయక చవితి
* కార్తీక శుద్ధ చవితి - నాగుల చవితి
* మాఘ శుద్ధ చతుర్థి - వరచతుర్థి లేదా కుందచతుర్థి
* ఫాల్గుణ శుద్ధ చతుర్థి - పుత్రగణపతీ వ్రతం

## మూలాలు

వర్గం:తిథులు
దశమి

చంద్రమానం ప్రకారం పక్షము రోజులలో పదవ తిథి **దశమి**. అధి దేవత - యముడు. సంస్కృత భాషలో "దశమి" అనే పదానికి అర్థం "పది". చాంద్రమానంలోని ఒక మాసంలో రెండు దశమి తిథులు వస్తాయి. ఒకటి కృష్ణపక్షంలో, రెండవది శుక్ల పక్షంలో వస్తుంది. అనగా ఒక చాంద్ర మాసంలో దశమి పదవ రోజు, ఇరవై ఐదవ రోజు వస్తుంది. హిందూ మతంలో అనేక ప్రధానమైన పండుగలకు ఈ రోజు ముఖ్యమైనది. విజయదశమి పండుగ హిందువులకు ముఖ్యమైనది.

## పండుగలు
#దశమి తిథితో ముడిపడి మనకు రెండు పెద్ద పండుగలు ఉన్నాయి. ఒకటి- జ్యేష్ఠ శుద్ధ దశమి. రెండు- ఆశ్వయుజ శుద్ధ దశమి. మొదటిది దశపాపహర దశమి. రెండవది విజయదశమి. రెండూ కూడా పది రోజుల పర్వాలే. పాడ్యమితో మొదలై దశమితో ముగుస్తాయి.
#విజయదశమి. నవరాత్రి ఉత్సవాలలో చివరి రోజు. ఇది ఆశ్వయుజ మాసములో వచ్చిన దశమి రోజు. విజయమలు లభి౦చే దశమి, విజయ దశమి అని ప్రజల విశ్వాసం.
#వైశాఖం మాసం బహుళ దశమి రోజున హనుమజ్జయంతిగా జరుపుతారు.
#హనుమాన్ దీక్ష: తెలుగు రాష్ట్రాల్లో చైత్ర పూర్ణిమ రోజు 41 రోజుల పాటు దీక్షను ప్రారంభిస్తారు. వైశాఖ మాసంలో కృష్ణపక్షంలోని దశమి తిథి నాడు ఈ దీక్ష విరమిస్తారు.
#ధర్మరాజ దశమి లేదా యమ ధర్మరాజ దశమి యమధర్మరాజుకు అంకితం చేయబడిన రోజు. ఈ వ్రతాన్ని 10 వ రోజు చైత్ర మాసం శుక్ల పక్షంలో పాటిస్తారు. 
#అన్నవరం శ్రీ వీరవెంకట సత్యన్నారాయణస్వామివారి కళ్యాణ మహోత్సవములు ప్రతి ఏడాది వైశాఖ శుద్ధ దశమి నుండి వైశాఖ బహుళ పాడ్యమి వరకు పంచాహ్నికంగా, స్మార్త ఆగమరీతిలో ఆపస్తంబ సూత్రరీత్యా మహావైభవంగా జరుగుతాయి. వీటినే అన్నవరం సత్యదేవుని బ్రహ్మోత్సవాలు అంటారు.

## మూలాలు
 
## వనరులు
* 

వర్గం:తిథులు
ఏకాదశి

చంద్రమానం ప్రకారం పక్షము రోజులలో పదకొండవ తిథి **ఏకాదశి**. అధి దేవత - శివుడు.
## పండుగలు
సంవత్సరమునందు ప్రత్యేక మాసమున శుక్ల, కృష్ణ పక్షమున రావు ఏకాదశి తిథుల పేర్లు క్రింది పట్టికలోనున్నవి.

వర్గం:తిథులు
ద్వాదశి

చంద్రమానం ప్రకారం పక్షము రోజులలో పన్నెండవ తిథి **ద్వాదశి**. చాంద్రమానంలో శుక్లపక్షంలో వచ్చు ద్వాదశిని శుద్ధ ద్వాదశి అనీ, కృష్ణపక్షంలో వచ్చు ద్వాదశిని బహుళ ద్వాదశి అని పిలుస్తారు. ద్వాదశికి అధి దేవత - విష్ణువు. దీనికి ముందు వచ్చు తిథి ఏకాదశి అయితే తర్వాత వచ్చు తిథి త్రయోదశి. 
## పండుగలు
[కుడి|thumb|300x300px|[ఏలూరు వద్ద శనివారపు పేట గ్రామంలో చెన్న కేశవ స్వామి ఆలయం గోపురం పై చెక్కిన క్షీరసాగర మధన దృశ్యం]]

### [[కార్తీక శుద్ధ ద్వాదశి]] - క్షీరాబ్ధి ద్వాదశి :
అతి విశిష్టమైనది క్షీరాబ్ది ద్వాదశి. కార్తీకమాసం శుక్షపక్ష ద్వాదశే క్షీరాబ్ది ద్వాదశి.అమృత‌ం కోసం దేవతలు క్షీరసాగరాన్ని మథించిన పర్వదినం. క్షీరాబ్ది ద్వాదశికి పావన ద్వాదశి, చిలుకు ద్వాదశి, యోగీశ్వర ద్వాదశి అనే పేర్లు ఉన్నాయి. పుణ్యప్రథమైనది కాబట్టి పావన ద్వాదశి అని, ఈ శుభదినాన్నే క్షీరసాగరాన్ని చిలికారు కాబట్టి చిలుకు ద్వాదశి అనీ, యోగులు, మునులు తమ చాతుర్మాస దీక్షను విరమించే పవిత్ర తిథి కాబట్టి యోగీశ్వర ద్వాదశిగానూ ప్రాచుర్యం పొందింది.

ఆషాఢ శుద్ధ ఏకాదశి నాడు యోగ నిద్రకు ఉపక్రమించిన శ్రీమహావిష్ణువు కార్తీక శుద్ధ ఏకాదశినాడు మేల్కొంటాడు. మర్నాడు క్షీరాబ్ది ద్వాదశి నాడు శ్రీహరి లక్ష్మీసమేతుడై, బ్రహ్మాది దేవతలతో బృందావనానికి వస్తాడు కాబట్టి ఆ రోజుని 'బృందావని ద్వాదశి'గా పిలుస్తారు.
### రామలక్ష్మణ ద్వాదశి
జ్యేష్ఠశుద్ధ ఏకాదశినాడు బంగారముతో రామలక్ష్మణ విగ్రహములను తయారుచేయించి, పూజించి మరునాడు అనగా ద్వాదశి నాడు బ్రాహ్మణులకు దానముచేయవలెనని వరాహపురాణము చెప్పుచున్నది. కనుకనే ఆ ద్వాదశికి రామలక్ష్మణ ద్వాదశి అని పేరుగల్గినది.
## మూలాలు

వర్గం:తిథులు
త్రయోదశి

చంద్రమానం ప్రకారం పక్షము రోజులలో పదమూడవ తిథి **త్రయోదశి**. అధి దేవత - మన్మధుడు.

## త్రయోదశి వ్రతం
*త్రయోదశి వ్రతం శనివారంతో కుడిన ఒక శుక్ల త్రయోదశితో ప్రారంభించి, ఏడాది పొడుగునా శనివారాలు మాత్రమే పడే త్రయోదశి గాని; లేదా 24 శుక్ల పక్ష త్రయోదశులు గాని ఎన్నుకొని నియమబద్ధంగా త్రయోదశి వ్రతాచరణ చేయవచ్చును. ప్రదోషకాలంలో శివపూజ, నక్తభోజనం విధులు. సూర్యాస్తమయం తర్వాత ఆరు ఘడియల కాలం వరకు త్రయోదశి ఉండాలి.
* శని త్రయోదశి అనగా శనివారం + త్రయోదశి కలిసిన రోజు. దీనిని శనికి పవిత్రమైనదిగా భావిస్తారు.

### త్రయోదశీ నిర్ణయం
ధర్మ సింధు ప్రకారం త్రయోదశికి శుక్ల పక్షంలో పూర్వదినాన్ని, కృష్ణ పక్షంలో పరదినాన్ని గ్రహించాలి.

## పండుగలు
#చైత్ర శుద్ధ త్రయోదశి - కలియుగ దైవమైన శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి వారి మూడు రోజుల వార్షిక వసంతోత్సవాలు ప్రారంభం.
#ఆశ్వయుజ బహుళ త్రయోదశి - ధన త్రయోదశి
#ప్రదోషం.

## మూలాలు

వర్గం:తిథులు
చతుర్దశి

చతుర్ధశి చంద్రమానం ప్రకారం పక్షము (కృష్ణ పక్షం/శుక్ల పక్షం) రోజులలో పదునాలుగవ తిథి **చతుర్దశి**. అధి దేవత - శివుడు. సంస్కృతం అర్థం ప్రకారం "చతుర్" అనగా నాలుగు, "దశి" అనగా 10వ రోజు. భాషా పరంగా "చతుర్థశి" అనగా 14వ రోజు అని అర్థం.  

ప్రతీ మాసంలో కృష్ణపక్షంలో వచ్చే చతుర్దశి ని మాస శివరాత్రి గా చెబుతారు. ప్రతీ మాస శివరాత్రి రోజున, శివార్చన చేసి, శివునికి అభిషేకం చేయడం వలన సర్వ గ్రహ బాధలు తొలగి పోవడమే కాకుండా అపమృత్యు దోషం కూడా తొలగిపోతుంది. శివారాధన చేసి అత్యంత ఉత్తమమైన ఫలితాలు పొందేందుకు,  కొన్ని ప్రత్యేక దినాలు, సమయాలు ఉన్నట్లుగా పలు పురాణాలలో చెప్పబడింది. ప్రతి అమావాస్యకు ముందువచ్చే చతుర్దశిని మాసశివరాత్రి అంటారు. 

ఏదైనా శుభకార్యాలకు గాని , మరి ఇతర వాటికి గాని చతుర్దశి రోజుని శుభ సూచకంగా భావిస్తారు. 

**మాఘమాసం లొ వచ్చే చతుర్దశి ప్రాశస్త్యం:**

మాఘమాసంలో,  కృష్ణ  పక్షంలో వచ్చే  చతుర్దశిని మహాశివరాత్రి గా పిలుస్తారు. ఈరోజు పరమ శివుని అర్చించడానికి  ఉత్కృష్టమైన రోజు. అందునా లింగోద్భవ కాలంలో చేసే శివారాధనకు,  శివాభిషేకానికీ విశేషమైన ఫలితం లభిస్తుందని ప్రతీతి.    అర్ధరాత్రి పన్నెండు గంటల వేళ (దీనినే లింగోద్భవ కాలం అంటారు) అగ్ని లింగం బ్రహ్మ విష్ణువుల సమక్షంలో ఆవిర్భవించినట్లు శివపురాణం చెబుతోంది. అందుకే మాఘమాసం లో వచ్చే కృష్ణ పక్ష చతుర్దశి ని మహా శివరాత్రి గా పిలుస్తారు. ఈ మహా శివరాత్రి నాడు చేసే శివార్చనకు , అభిషేకాలకు అయితే విశేషమైన ఫలం లభిస్తుందని విశ్వాసం. 

**ఆషాఢ మాస  శుక్ల చతుర్దశి విశేషం:**

అలాగే ఆషాఢ మాసంలో శుక్ల పక్షంలో వచ్చే చతుర్దశి అనగా ఆషాడ శుద్ధ చతుర్దశి నాడు ఈశ్వరుని దుర్వా గడ్డితో పూజించడం కూడా చాలా ప్రసిద్ధి చెందింది. 

**భాద్రపద మాస శుక్ల చతుర్దశి విశిష్టత :**

భాద్రపద మాసంలో వచ్చే శుక్ల చతుర్దశి నాడు చేసే వ్రతాన్ని అనంత పద్మనాభ వ్రతం అంటారు. ఈరోజున శ్రీ మహావిష్ణువుని అనంత పద్మనాభ స్వామి రూపంలో పూజిస్తారు. ఈ అనంత పద్మనాభ వ్రతం గురించి శ్రీ కృష్ణ పరమాత్మ,  ధర్మరాజు కి వివరించినట్లుగా భవిష్యోత్తర పురాణంలో చెప్పబడింది. 

**ఆశ్వీయుజ మాసంలో వచ్చే బహుళ చతుర్దశి ప్రాముఖ్యత:**

దీపావళికి ముందు వచ్చే బహుళ చతుర్దశి రోజున, మూడు లోకాలనూ పీడించిన భయంకరడైన  నరకాసురుడు  అనే రాక్షసుడు అంతమొందిన దినంగా ఎక్కువమంది ప్రజలు "నరక చతుర్దశి"  గా జరుపుకొంటే,  పశ్చిమ బెంగాల్‌ లోని కొందరు ప్రజలు మాత్రం దీనిని ‘భూత చతుర్దశి’గా పాటిస్తారు. భూత చతుర్దశి రోజు రాత్రివేళ ఇంటి ముంగిళ్లలో మట్టి ప్రమిదల్లో పద్నాలుగు దీపాలను వెలిగిస్తారు. ఈ పద్నాలుగు దీపాలూ పద్నాలుగు లోకాలలో ఉండే తమ పూర్వీకుల ఆత్మలకు దారి చూపుతాయని, తద్వారా వారు తమ ఇళ్లలోకి దుష్టశక్తులు చొరబడకుండా నిలువరిస్తారు అని నమ్ముతారు.

**కార్తీకమాసం లో వచ్చే చతుర్దశి ప్రత్యేకత:**

కార్తీక మాసంలో వచ్చే కృష్ణ పక్ష చతుర్దశి నాడు అయితే పాషాణ చతుర్దశి వ్రతం చేయడం కూడా ప్రసిద్ధి. 

## పండుగలు
# మాఘ బహుళ చతుర్దశి - మహాశివరాత్రి
# ఆశ్వయుజ బహుళ చతుర్దశి - నరక చతుర్దశి 
# భాద్రపద శుద్ధ చతుర్దశి - అనంత పద్మనాభ చతుర్దశి]]
# వైశాఖ శుద్ధ చతుర్దశి - నృసింహ జయంతి

## మూలాలు

వర్గం:తిథులు
వర్గం:సంస్కృత పదజాలము
మరుగుజ్జు గ్రహం

[right|thumb|The dwarf planet [Ceres (dwarf planet)|Ceres]]
**మరుగుజ్జు గ్రహం** (ఆంగ్లం **Dwarf Planet**), లేదా 'చిన్న గ్రహం', అంతర్జాతీయ ఖగోళ సమాఖ్య (IAU) నిర్వచనం ప్రకారం, ఒక అంతరిక్ష వస్తువు, సూర్యుని చుట్టూ పరిభ్రమిస్తూ, తగినంత బరువును కలిగి, గోళాకృతిని కలిగి, స్వంత గురుత్వాన్ని కలిగి, గ్రహానికి కావలసిన 'ఇరుగు పొరుగు ప్రాంతం' ను పొందివుండ లేక, ఉపగ్రహమూ కానిది. ఇంకా విపులంగా, దీనికి గోళాకృతి పొందడానికి కావలసిన బరువు ఉన్ననూ గ్రహానికి కావలసిన 'ఇరుగు పొరుగు ప్రాంతం' లేకపోవడం వల్ల ఏర్పడిన గ్రహం కాని గ్రహం ఈ మరుగుజ్జు గ్రహం.

[thumb|right|చిత్రకారుడి [ఊహాచిత్రం, ప్లూటో (వెనుకవైపు), చరోన్ ముందువైపు, 76 సంవత్సరాలు గ్రహంగా పరిగణింపబడిననూ 2006 గ్రహ హోదాను కోల్పోయి మరుగుజ్జు గ్రహంగా పిలువబడుతుంది.]]

## లక్షణాలు
వీటి లక్షణాలను గమనించండి;



**M*E భూమి బరువులో .
***Λ*/*Λ*E = *M*²/*P*, in Earth masses squared per year.
****µ* = *M*/*m*, where *M* is the mass of the body, and *m* is the aggregate mass of all the other bodies that share its orbital zone.



## సమకాలీన సభ్యులు

[right|thumb|upright|[సెరిస్ చిత్రం హబుల్ టెలిస్కోపు ద్వారా.]]

[right|thumb|upright|[ఎరిస్ చిత్రం హబుల్ టెలిస్కోపు ద్వారా.]]

అంతర్జాతీయ ఖగోళ సమాఖ్య (IAU) ఈ మూడు అంతరిక్ష వస్తువులను, 'మరుగుజ్జు గ్రహాలు' గా, నిర్ణయించింది:

# సెరిస్ 15px|సెరిస్ – 1801 జనవరి 1 న కనుగొనబడింది. (16&nbsp;నెప్ట్యూన్ కంటే 16 సంవత్సరాల్కు పూర్వమే, అర్ధ శతాబ్దం 'గ్రహం' గానే పరిగణింప బడుతూ, ఆస్టెరాయిడ్ గా స్థిరపడింది;
# ప్లూటో 15px|ప్లూటో – 1930 ఫిబ్రవరి 18, గ్రహంగా 76 సంవత్సరాలు పరిగణింపబడినది;
# ఎరిస్ – 2003 అక్టోబరు 21 న కనుగొనబడింది. ఒకప్పుడు నెప్ట్యూన్ కు ఆవల, 10వ గ్రహంగా పరిగణింపబడింది.

ఈ మూడు వస్తువుల పోలికలు :

[right|thumb|upright=2|Illustration of the relative sizes, [albedos, and colours of the largest TNOs (an artist's depiction of some of these, compared with the Earth, is on the IAU website)]]

## ఇవీ చూడండి
* సౌరమండలము
* గ్రహం
* ఉపగ్రహం

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* NPR: Dwarf Planets May Finally Get Respect (David Kestenbaum)
* BBC News: Q&A New planets proposal, 16 August 2006
* Ottawa Citizen: The case against Pluto  (P. Surdas Mohit) August 24 2006
* James L. Hilton, When Did the asteroids Become Minor Planets? 

వర్గం:ఖగోళ శాస్త్రం
వర్గం:సౌర వ్యవస్థ
అమావాస్య

**అమావాస్య** (సంస్కృత: अमावास्या) అంటే సంస్కృతంలో అమావాస్య రోజున చంద్ర దశ. అమావాస్య నాటి రాత్రి చంద్రుడు కనిపించడు. చంద్రమానం ప్రకారం కృష్ణ పక్షము రోజులలో పదిహేనవ తిథి. సూర్య గ్రహణాలు అమావాస్య రోజులలో సంభవిస్తాయి. పురాతన బాబిలోనియా, గ్రీకు, భారతీయ క్యాలెండర్లలో తిథులు అని పిలువబడే 30 చంద్ర దశలను ఉపయోగించాయి. చంద్రుడు కనిపించని తిథి అంటే సూర్యుడు, చంద్రుల మధ్య 12 డిగ్రీల కోణీయ స్థానబ్రంశం లోపల (సంయోగం) ఉన్నప్పుడు సంభవిస్తుంది.

## అమావాస్య అర్థం
సంస్కృతంలో "amā" ఆనగా "కలసి", "vásya" అనగా "నివసించడానికి" లేదా "సహవాసం" అని అర్థం. వేరొక విధంగా "na" +"ma"+"asya" అనగా "na" = లేదు, "ma"= చంద్రుడు, "asya" =అక్కడ అని అర్థం. దీని ప్రకారం చంద్రుడు లేని రోజు అని అర్థం. అనగా ఆ రోజు చంద్రుడు కనబడడు.

చాంద్రమాన కేలండరు ప్రకారం భారత ఉప ఖండంలో అనేక ప్రాంతాలలో చాంద్ర మాసం పౌర్ణమి తిథి గల దినంతో ప్రారంభమవుతుంది. అప్పుడు అమావాస్య నెల మధ్యలో వస్తుంది. అవంత మాన కేలెండరు ప్రకరం కొన్ని ప్రాంతాలలో అమావాస్య దినంతో నెల ప్రారంభమవుతుంది. ఈ అమావాస్య దినాలలో కూడా దీపావళి వంటి కొన్ని పండగలు వస్తుంటాయి. 

## పండుగ

## మూలాలు

## బాహ్య లంకెలు

* Kalnirnay on iPhone
* Tithi Calendar 
* A discussion of Amāvāsyā translation issues within Monier-Williams’ Sanskrit Dictionary

వర్గం:తిథులు
అంతర్జాతీయ ఖగోళ సమాఖ్య

**అంతర్జాతీయ ఖగోళ సమాఖ్య** (ఆంగ్లం **International Astronomical Union**-IAU), ప్రపంచంలోని వివిధ జాతీయ ఖగోళ సంఘాల సమాఖ్య. ఇది అంతర్జాతీయ సైన్సు కౌన్సిల్ సభ్యత కలిగినది. ఇది అంతర్జాతీయంగా అధికారికంగా గుర్తింపబడింది. దీని కేంద్రము ఫ్రాన్స్ లోని పారిస్ నగరంలో ఉంది. దీని పని, విశ్వంలోని శరీరాలైన నక్షత్రాలను, గ్రహాలను, ఆస్టెరాయిడ్ లను అధ్యయనం చేయడం. వీటికి సరైన పేర్లు పెట్టడం.

## చరిత్ర

అ.ఖ.స. (IAU) 1919లో యేర్పడినది.

## సమాఖ్య

అ.ఖ.స. (IAU) లో 9,785 *వ్యక్తిగత* సభ్యులు గలరు. వీరందరూ పి.హెచ్.డి డాక్టరేట్లు కలిగి ఉన్నారు. ఉద్యోగరీత్యా ఖగోళశాస్త్రజ్ఞులు. వీరేగాక 63 *జాతీయ* సభ్యులు, వివిధ దేశాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించేవారున్నారు. 87% వ్యక్తిగత సభ్యులు పురుషులు, 13% స్త్రీలు. ఈ సమాఖ్యకు ప్రస్తుత ఛైర్మన్ క్యాథరిన్ జె.సెరాస్కీ

## సాధారణ సభలు

అ.ఖ.స. (IAU), ప్రతి మూడేండ్లకొకసారి సమావేశమౌతుంది. (రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ కాలం లో ఇది సమావేశం కాలేదు.)
* **27వ సాధారణ సభ**, 2009 బ్రెజిల్ లోని రియో డీ జెనీరో సమావేశమగుటకు నిశ్చయింపబడింది.
* **28వ సాధారణ సభ**, చైనా లోని బీజింగ్లో 2012 లో సమావేశమగుటకు నిశ్చయింపబడింది.

క్రితం సమావేశాల పట్టిక :

## 26వ సాధారణ సభ , 'గ్రహం' నిర్వచనము

26వ సాధారణ సభ 2006 ఆగస్టు 14 నుండి ఆగస్టు 25 వరకు చెక్ రిపబ్లిక్ లోని ప్రేగ్లో సమావేశమైనది. ఈ సమావేశములలో గ్రహం నిర్వచనాన్ని రూపొందించారు. ప్లూటో గ్రహాన్ని దాని హోదానుండి తొలగించారు. మరుగుజ్జు గ్రహాల గూర్చి చర్చించి, ఇవి 3 కలవని నిర్ధారించారు. అవి సెరిస్, ప్లూటో, ఎరిస్. అ.ఖ.స. పని విధానాలను రూపొందించారు.  ఈ సమావేశం 12 రోజులు జరిగింది. ఇందులో 2412 మది పాల్గొన్నారు, 

## ఇవీ చూడండి
* ఖగోళ శాస్త్రము
* ఇస్రో
## బయటి లింకులు
* Website of the International Astronomical Union
* XXVIth General Assembly 2006
* XXVIIth General Assembly 2009

## మూలాలు
* Statutes of the IAU, VII: General Assembly, ss. 13-15


వర్గం:ఖగోళ శాస్త్రం
ఇస్ హాఖ్ ప్రవక్త

**ఇస్ హాఖ్** లేదా **ఇస్హాఖ్** (ప్రవక్త): ఇస్లాం మతగ్రంథమైన ఖురాన్,, ఇస్లామీయ ధార్మిక సంప్రదాయాల ప్రకారము, ప్రవక్తల పితామహుడిగా పేరుగాంచిన ఇబ్రాహీం, అతని భార్య సారాహ్ (ఇబ్రాహీం భార్య) ల కుమారుడు 'ఇస్ హాఖ్'. ఇతనిని 'ఇశ్రాయేలీయుల పిత' అనికూడా అంటారు. యూదుల మతగ్రంథమైన తోరాహ్ లోను క్రైస్తవుల మతగ్రంథమైన బైబిలు (అరబ్బీలో ఇంజీల్) లోనూ ఇతని పేరు 'ఇస్సాకు' గా వర్ణింపబడింది. దేవుని పరీక్షలో ఇబ్రాహీము బలి ఇవ్వబోయింది ఇస్మాయీల్ని అని ముస్లిములు అంటే, ఇస్సాకుని అని క్రైస్తవులు అంటారు.

ఇస్ హాఖ్ గురించి ఖురాన్ లో, హదీసులలో అనేక చోట్ల ప్రస్తావించ బడింది:
* ఇబ్రాహీముకు ఇస్‌హాక్, యాకూబ్ లను ఇచ్చాము. ఆ ముగ్గురినీ మేము సన్మార్గంలోనడిపించాము. ఇబ్రాహీముకంటే ముందు మేము నూహ్ (నోవహు) ను కూడా సన్మార్గంలో నడిపాము. అతని సంతానంలో దావూద్ (దావీదు), సులైమాన్ (సొలోమోను), యోబు, యేసేపు, మూసా (మోషే), అహరోను లకు కూడా సన్మార్గం చూపాము. మంచిచేసే వాళ్ళను అలా సత్కరిస్తాము. (అనమ్ :84)
* దైవ ప్రవక్త ఇలా అన్నారు "గౌరవనీయుని కుమారుడు కూడా గౌరవనీయుడే. అంటే ఇబ్రాహీము కుమారుడు , ఇస్‌హాక్ కుమారుడు, యాకూబ్ కుమారుడు, యూసుఫ్ (యోసేపు) కుమారుడు అలా..." (సహీ బుఖారి : 4;596)
* నేను నా పితరులైన ఇబ్రాహీము (అబ్రాహాము), ఇస్ హాఖ్ (ఇస్సాకు), యాఖూబ్ (యాకోబు) ల విశ్వాసాన్నే అనుసరిస్తాను. అల్లాహ్ కు భాగస్వాముల్ని చేర్చము. (యూసుఫ్ : 38)
* ఇంత ముసలి వయసులో నాకు ఇస్మాయీల్ ను, ఇస్సాకును ప్రసాదించిన అల్లాహ్ కు స్తోత్రాలు . (ఇబ్రాహీం :39)
* ఇబ్రాహీము, ఇస్మాయిల్, ఇస్సాకు, యాకూబు వారి సంతానమంతా యూదులు, క్రైస్తవులని అనుకొంటున్నారా? (అల్-బఖరా :140)
* మేము ఇబ్రాహీము, ఇస్మాయిల్, ఇస్సాకు, యాకూబు వారి సంతానానికి, మూసా, ఈసా ఇతర ప్రవక్తలకు పంపబడ్డ అల్లాహ్ సందేశాన్ని నమ్ముతున్నాము. మేము వారిమధ్య ఎలాంటి తేడా చూపము " (ఆల్-ఇమ్రాన్ :84)

## ఇవీ చూడండి

* ఇస్లామీయ ప్రవక్తలు
* ఇబ్రాహీం మతము
* ఇబ్రాహీం

వర్గం:ఇబ్రాహీం
వర్గం:ఇస్లామీయ ప్రవక్తలు
శ్రీ (అయోమయ నివృత్తి)

*శ్రీ అనగా లక్ష్మీదేవి.
----
*శ్రీ (సంగీత దర్శకులు)
*శ్రీ (2005 సినిమా)
శ్రీ

ఓం శ్రీమతి

**శ్రీ** అనే పదాన్ని తెలుగు భాషలోను, సంస్కృతంలోను, సంబంధిత భారతీయ భాషలలోను వివిధ భావాలలో వాడుతారు. వాటిలో ప్రధానమైనవి.

* సిరిసంపదల దేవత లక్ష్మీదేవి
* దైవ సూచకం (శ్రీ మహావిష్ణువు, శ్రీ ఆంజనేయా, శ్రీ గణేషా, శ్రీమదాంధ్ర ...)
* ధన సూచకం (శ్రీలు పొంగిన జీవగడ్డరా, శ్రీకర కరుణాల వాల)
* గౌరవ సూచకం (శ్రీ సుబ్బారావు గారు, శ్రీయుతులు ...) 
* శుభ సూచకం (శ్రీ 
* ఆరంభ సూచకం (శ్రీకారం) ప్రబంధాలు శ్రీకారంతో ప్రారంభించడం తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక ఆనవాయితీ.

## లక్ష్మీదేవి

శ్రీ వైష్ణవ సంప్రదాయంలో జగన్మాత లక్ష్మీదేవికి విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. ఈమె విష్ణుమూర్తి పత్నిగా, జగన్మాతగా, భక్తుల ప్రార్థనలను ఆలకించి, వాటిని నాథుని సన్నిధానంలో నివేదించి, వారిని క్షమింపజేసే పురుషకార రూపిణిగా పలువిధాలుగా పూర్వాచార్యులు నిరూపించారు. వీరి ప్రకారం లక్ష్మీశబ్దానికి "లక్ష్మీః పద్మాలయా పద్మా కమలా శ్రీః హరిప్రియా" అన్నట్లు పర్యాయ వాచకం అయిన శ్రీ శబ్దానికి గల వివిధ వ్యుత్పత్తులను ఆధారం చేసుకొని ఈమె వైభవాన్ని 
నిరూపించారు.

## మూలాలు
*శ్రీ వైభవం: ఐ.భాష్యకారాచార్యులు మార్చి 2008 సప్తగిరి సంచికలో ప్రచురించిన వ్యాసం ఆధారంగా.

వర్గం:తెలుగు భాష
దేశాంతర వివాహాలు

మతాంతర వివాహం చేసుకొన్న దంపతులు మత ద్వేషాలను తగ్గించి సమన్వయపరచుటలో, మతపరమైన కుదుపులను జీర్నించుకొనుటలో ఉపయుక్తంగా ఉన్నారు. మతాంతర వివాహం చేసుకొన్న ప్రముఖ భారతీయులలో కొందరు:
* అక్బర్ చక్రవర్తి, 
*ఇందిరా గాంధీ - ఫిరోజ్ గాంధీ (జొరాస్ట్రియన్, పార్సీ) 
*రాజీవ్ గాంధీ (భారతీయుడు) - సోనియా గాంధీ (ఇటాలియన్)

డా. లక్ష్మి సలీం,పటౌడీ-షర్మిలా టాగూరు,సునిల్ దత్- నర్గిస్ దత్ , అసిఫ్ అలి -అరుణ అలి (గత కాలపు కాంగ్రెస్ నాయకులు), కె యల్ మెహ్తా ఐ యఫ్ యస్ - హైదరాబాదు నవాబు . మహరాజా కిషన్ ప్రసాద్, హైదరాబాదు రాష్ట్ర ప్రధాన మంత్రి -నైజాం కుటుంబానికి చెందిన మహిళ, తల్మీజ్ అహ్మద్ - అక్బరుద్దిన్(ఐ యఫ్ యస్), రాజీవ్ గాంధి - సొనియా, సైఫ్ అలి ఖాన్ -, షారుఖ్ ఖాన్ -గౌరి, జాకీ ష్రాఫ్ - హ్రుతిక్ రోషన్  - సుజాన్నె ఖాన్, జ్యొష్న - ఇలియాస్ దంపతులు  (వార్తలు చదివే వారు) అజారుద్దీన్ - సంగీతా బిజ్లాని మొదలగు వారు.,

వర్గం:వివాహాలు
పూరీ (అయోమయ నివృత్తి)

*పూరీ - ఒక రకమైన ఫలహారం.
*పూరీ (ఒరిస్సా) - ఒడిషా రాష్ట్రంలోని పట్టణం పుణ్యక్షేత్రం
*పూరీ మఠం - ఆది శంకరాచార్యులు స్థాపించిన నాలుగు మఠాలలో ఒకటి.
*పూరీ జగన్నాథ్ - తెలుగు సినిమా దర్శకుడు.
*పానీ పూరి - ఒక రకమైన తినుబండారం.
పూర్ణిమ

**పూర్ణిమ** పేరుకు సంబంధించిన వ్యాసాలు

* పౌర్ణమి - మాసంలో పూర్ణ చంద్రుడు ఉండే రోజు.
*పౌర్ణమి (సినిమా) - 2006లో వచ్చిన ఒక తెలుగు సినిమా
* పూర్ణిమ (నటి)
* ఆవేటి పూర్ణిమ - రంగస్థల కళాకారిణి, తెలుగు సినిమా నటి
ఘోష

thumb|265x265px|అశ్వినీ దేవతలు
**ఘోష** పురాతన వేద కాలంకు చెందిన భారతీయ మహిళా తత్వవేత్త. పజ్ర వంశీయుడైన కక్షీవంతుని కుమార్తె. ఈమె రుగ్వేదం దశమ మండలంలోని కొన్ని సూక్తలను దర్శించి ఋషీక అయింది. చిన్న వయస్సు నుండే ఈమె చర్మ వ్యాధితో బాధపడుతోంది. అశ్వినీ దేవతలు ఆమె వ్యాధిని నయంచేసి, ఆమె యవ్వనాన్ని, ఆరోగ్యాన్ని, అందాన్ని తిరిగి ప్రసాదించారు. దాంతో, ఆమె వివాహం చేసుకొని, ఒక కుమారుడికి జన్మనిచ్చింది. ఆమె వేదాలలో ప్రావీణ్యం కలిగివున్న ఘోష, రుగ్వేదంలో రెండు శ్లోకాలను కూడా రాసింది. మంత్రాలలో ప్రావీణ్యం ఉన్నందున  ఈమెను మంత్రద్రిక అని పిలుస్తారు. ఈమె బ్రహ్మవాదిని లేదా వక్త లేదా బ్రాహ్మణ ప్రకటనకర్త అని కూడా పిలువబడింది. ఆధ్యాత్మిక జీవితాన్ని గడిపింది.

## జీవిత చరిత్ర
ఘోష భారతదేశంలో వేద కాలంలో జన్మించింది. ఆమె తండ్రి కక్షివంతుడు, తాత దిర్గాతామస్ ఇద్దరూ రుగ్వేదంలో శ్లోకాలు రాశారు. ఆమె చర్మ వ్యాధితో బాధపడుతున్న ఘోష, ఇంటికే పరిమితం చేయబడింది. ఆమె కుష్టు వ్యాధితో బాధపడుతూ వికృతంగా మారింది. ఆమె చాలాకాలంపాటు బ్రహ్మచారిగా ఉండిపోయింది. ఆ సమయంలో దైవిక వైద్యుడి కవలలైన ఆశ్వనీ దేవతలను ప్రార్థించింది. చర్మవ్యాధుల నుండి నయం చేయటానికి మధు విద్యా అనే వేదబోధన, యవ్వనాన్ని తిరిగి పొందడానికి, అపారమైన జ్ఞానాన్ని సంపాదించడానికి మంత్రాలు నేర్పించారు. తన నిరంతర ప్రార్థనల వల్ల అశ్వినీ దేవతలు చర్మ వ్యాధిని నయంచేసి అందాన్ని తిరిగి ప్రసాదించారు. ఆ తర్వాత ఆమెకు వివాహం జరిగింది. ఆమెకు సుహ్త్స్య అని ఒక కుమారుడు కలిగాడు. సుహ్త్స్య రుగ్వేదంలో ఒక శ్లోకం కూడా కంపోజ్ చేశాడు.

రుగ్వేదంలోని పదవ మండలం (పుస్తకం), X వ అధ్యాయం 39, 40లోని రెండు సూక్తులు (శ్లోకాలు), అశ్వినీ దేవతలను కీర్తిస్తూ ఘోష రెండు శ్లోకాలను కంపోజ్ చేసింది. ఒక్కొక్కటి 14 శ్లోకాలను కలిగి ఉంది. మొదటి శ్లోకం  అశ్వినీ దేవతలను స్తుతిస్తుంది. రెండవ శ్లోకం వివాహిత జీవితం కోసం ఆమె సన్నిహిత భావాలను, కోరికలను వ్యక్తపరిచే వ్యక్తిగత కోరికలను తెలియజేస్తుంది.

## మూలాలు

వర్గం:పురాణ పాత్రలు
రోజా (1992 సినిమా)

**రోజా** (తమిళం: ரோஜா; ఆంగ్లం: Roja) 1992 లో విడుదలైన ఒక డబ్బింగ్ సినిమా. దీనికి మూలం తమిళ సినిమా కాగా తెలుగుతో సహా హిందీ, మళయాళం, మరాఠీ భాషలలో కూడా డబ్బింగ్ చేశారు.

ఇది మణిరత్నం దర్శకత్వంలో కాశ్మీరు తీవ్రవాద సమస్య మీద నిర్మించిన సందేశాత్మక చిత్రం. దీనికి ఏ.ఆర్. రెహమాన్ సంగీతం అందించారు.

## కథ
శ్రీనగర్ లో కల్నల్ రాయప్ప నేతృత్వంలో వాసిం ఖాన్ అనే కాశ్మీరీ తీవ్రవాదిని పట్టుకుంటారు. తమిళనాడులో తెన్‌కాశి జిల్లాలోని ఒక అందమైన పల్లెటూరిలో రోజా అనే 18 ఏళ్ళ అమాయకమైన యువతి నివసిస్తూ ఉంటుంది. ఆమె అక్కకు భారత నిఘా సంస్థ అయిన *[[రీసెర్చ్ అండ్ ఎనాలసిస్ వింగ్|రా]]* లో క్రిప్టాలజిస్టుగా పనిచేసే రిషికుమార్ అనే వ్యక్తితో పెళ్ళి చూపులు ఏర్పాటు చేస్తారు. ఆ పెళ్ళి చూపులు నిర్విఘ్నంగా జరిగిపోవాలని ఆమె కోరుకుంటూ ఉంటుంది. కానీ రోజా అక్క మాత్రం తన మామ కొడుకునే ప్రేమిస్తూ ఉంటుంది. పెళ్ళి చూపుల్లో ధైర్యం చేసి రిషి కుమార్ కి తన ప్రేమ విషయం చెప్పి అందరి ముందు తను నచ్చలేదని చెప్పమంటుంది. అందుకు రిషి కుమార్ కూడా అంగీకరిస్తాడు. రిషికుమార్ అందరినీ ఆశ్చర్యపరుస్తూ రోజాను పెళ్ళి చేసుకుంటానని చెబుతాడు. అక్క ప్రేమ గురించి తెలియని రోజా అయిష్టంగానే పెళ్ళికి అంగీకరిస్తుంది. ఆమె అక్కకి తన బావతో పెళ్ళి చేస్తారు. రిషి కుమార్, రోజా కలిసి మద్రాసులో కాపురం పెడతారు. మొదట్లో రిషి చేసిన పని ఆమెకు నచ్చకపోయినా, తర్వాత అక్క ప్రేమకథ గురించి తెలుసుకుని, రిషిని మనస్ఫూర్తిగా అంగీకరిస్తుంది. 

## తారాగణం
* రిషికుమార్‌గా అరవింద్ స్వామి
* రోజాగా మధుబాల
* కల్నల్ రాయప్పగా నాజర్
* అచ్చు మహరాజ్‌గా జనకరాజ్
* లియాఖత్‌గా పంకజ్ కపూర్
* వాసింఖాన్ గా శివ రిందాని
* వత్సల రాజగోపాల్

## పాటలు
* చిన్ని చిన్ని ఆశ, చిన్నదాని ఆశ
* నా చెలి రోజావే, నాలో ఉన్నావే
* నాగమణి నాగమణి సందె కాడా ఎంది సద్దు?
* వినరా వినరా దేశం మనదేరా

## అవార్డులు
ఈ చిత్రం చాలా అవార్డులకు నామినేట్ చేయబడింది.
**1993 మాస్కో అంతర్జాతీయ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ([[రష్యా]])**
* Won - Golden St. George (Best Film) - మణిరత్నం

ఈ చిత్రం క్రింది అవార్డులను గెలుచుకున్నది.

;1993 జాతీయ ఫిల్మ్ అవార్డులు (భారతదేశం)
* వెండి పద్మం - ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు - ఎ.ఆర్. రెహమాన్
* వెండి పద్మం - ఉత్తమ గేయ రచయిత - వైరముత్తు
* ఉత్తమ జాతీయ సమగ్రతా చిత్రంగా నర్గీస్ దత్ పురస్కారం

;1993 ఫిల్మ్ ఫేర్ అవార్డులు
*  ఉత్తమ దర్శకుడు (తమిళం) - మణిరత్నం
* ఉత్తమ తమిళ చిత్రం - *రోజా*
* ఉత్తమ తమిళ చిత్ర సంగీత దర్శకుడు - ఎ.ఆర్. రెహమాన్

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* 

వర్గం:1992 తెలుగు సినిమాలు
వర్గం:తెలుగు సందేశాత్మక సినిమాలు
వర్గం:మణిరత్నం దర్శకత్వం వహించిన సినిమాలు
పిరమిడ్

**పిరమిడ్** అనేది గణితంలో ఒక ప్రత్యేకమైన ఆకారము. ఈ ఆకారంలోని కట్టడాలను కూడా **పిరమిడ్లు** అనే పిలుస్తారు. ఉదాహరణ: ఈజిప్టు పిరమిడ్లు.

జ్యామితిలో, పిరమిడ్ అనగా భూమి ఒక బహుభుజిగా కలిగి ఉండి బహుభుజి శీర్షాలను ఒక బిందువుకు అనుసంధానించబడే ఆకారం. దీని ప్రతీ ప్రక్క తలం ఒక త్రిభుజాకారాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. n-భుజాలుగా కలిగిన భూమి కలిగిన ఒక పిరమిడ్ లో శీర్షాలు n+1, అంచులు 2n ఉంటాయి.

ఒక సమ పిరమిడ్ శీర్షం దాని భూమి గురుత్వ కేంద్రానికి పైన ఉంటుంది. అసమ పిరమిడ్లను ఆబ్లిక్ పిరమిడ్స్ అంటారు. సమ పిరమిడ్ లో భూమి సమ బహుభుజి ఆకారాన్ని కలిగి ఉంటుంది.

సాధారణంగా పిరమిడ్ నిర్మాణాల మాదిరిగా పిరమిడ్ ను చతురస్ర భూమి కల పిరమిడ్ గానే భావిస్తారు. త్రిభుజాకారం ఆధారం గల పిరమిడ్ ను టెట్రాహైద్రన్ అని పిలుస్తారు.

అల్పకోణ, అధిక కోణ త్రిభుజాల మాదిరిగానే పిరమిడ్ లో దాని భూమికి పైన లోపల భాగంలో శీర్షం ఉంటే దానిని 'అక్యూట్" పిరమిడ్ అనీ, పిరమిడ్‌లో దాని భూమిపైన వెలుపల దాని శీర్షం ఉంటే దానిని "అబ్స్‌ట్యూజ్" అని అంటారు.

లంబ కోణ పిరమిడ్ దాని శిఖరం అంచు లేదా భూమి యొక్క శీర్షం పైన ఉంటుంది. టెట్రాహైడ్రన్‌లో ఈ పిరమిడ్లో ఏ ముఖాన్ని బేస్ గా పరిగణిస్తాయో దాని ఆధారంగా మారుతాయి.


## మూలాలు



వర్గం:కట్టడాలు
వర్గం:గణిత శాస్త్రము
రాజశేఖర్ (అయోమయ నివృత్తి)

**రాజశేఖర్** అన్న పేరు ఈ క్రింది వ్యక్తులను సూచిస్తుంది:

* డా.వై.ఎస్.రాజశేఖర్ రెడ్డి, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి.
* డా.రాజశేఖర్, తెలుగు సినీ నటుడు.
* మర్రి రాజశేఖర్, ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ్యుడు.
* అంగజాల రాజశేఖర్, పాథాలజీ వైద్యులు
నర్రా

thumb|నర్రా సిధారెడ్డి
**నర్రా** అను ఇంటి పేరు గల వారు ప్రకాశం జిల్లాలో అద్దంకి, కొంగపాడు ప్రాంతాలలో ఎక్కువగా ఉన్నారు. నల్లగొండ, వరంగల్, మెదక్ జిల్లాలలోనూ ఉన్నారు. 
అంతే కాకుండా గన్నవరం మండలంలో కూడా చాలామంది ఉన్నారు.

## ఇంటి పేరు
**నర్రా** ఇంటిపేరు గల కొందరు వ్యక్తులు:

* నర్రా రవికుమార్ : భారతదేశ వ్యాపారవేత్త, సామాజిక కార్యకర్త. పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీత.
* నర్రా రాఘవ రెడ్డి : కమ్యూనిస్టు యోధుడు. ఆరు సార్లు చట్టసభకు ఎన్నికైన ప్రజా ప్రతినిధి. 
* నర్రా విజయలక్ష్మి : రంగస్థల నటి. అనేక పౌరాణిక, జానపద, చారిత్రక, సాంఘిక నాటకాల్లో పాత్రధారణ గావించింది. దూరదర్శన్, ఆకాశవాణిలో ఆర్టిస్ట్ గా పనిచేసింది.
* నర్రా వెంకటేశ్వర రావు : తెలుగు నటుడు. ఎక్కువగా సహాయ, ప్రతినాయక, హాస్య పాత్రలలో నటించాడు. ముప్ఫై సంవత్సరాలకి పైగా నటనానుభవం కలిగిన ఆయన సుమారు 500 సినిమాలకు పైగా నటించాడు.
* నర్రా సిధారెడ్డి: నందిని సిధారెడ్డిగా పిలవబడుతున్న తెలంగాణకు చెందిన కవి. ప్రస్తుతం తెలంగాణ సాహిత్య అకాడమీ అధ్యక్షులుగా కొనసాగుతున్నారు.
* నర్రా బాల సిధారెడ్డి : సిధారెడ్డి తండ్రి స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు.

## మూలాలు

వర్గం:ఇంటిపేర్లు
గోగులపాటి కూర్మనాధ కవి

**గోగులపాటి కూర్మనాధ కవి** సింహాచలం లోని శ్రీవరాహ నారసింహుని మీద ఆసువుగా శాతకాన్ని రచించారు. ఈతడు ఆరువేల నియోగి బ్రాహ్మణుడు. ఇతని తల్లిదండ్రులు బుచ్చన్న, గౌరమాంబ. వెంకన్న, కామన్న అని ఇద్దరు తమ్ములు. ఈతడు విజయనగరం జిల్లాలోని రామతీర్థంలో సుమారు 1720 ప్రాంతంలో జన్మించారు. అక్కడ విద్యాభ్యాసము తరువాత, విజయనగర సంస్థానము యొక్క దేవస్థానాలలో ఉద్యోగిగా రామతీర్థం, పద్మనాభం, సింహాచలం, శ్రీకూర్మం లలో పనిచేశారు. చివరి కాలంలో గజపతినగరం తాలూకాలోని దేవుపల్లి గ్రామం (ప్రస్తుతం బొండపల్లి మండలం) లో ఉండేవారు.

ఇతడు మొదటి ఆనందగజపతి మహారాజు వద్ద ఆస్థానకవిగా మృత్యుంజయవిలాసము అనే యక్షగానము, తరువాత సింహాద్రి నారసింహ శతకము, లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము, సుందరీమణి శతకము వ్రాసెను.

ఇతడు సుమారు సా.శ.1790 ప్రాంతంలో దేవుపల్లి గ్రామములోనే పరమపదించినట్లు చారిత్రకులూహించుచున్నారు. అడిదం సూరకవి, చట్రాతి లక్ష్మీనృసింహకవి ఇతని సమకాలికులు.

## మూలాలు
*శ్రీ సింహాద్రి నారసింహ శతకము: శ్రీ గోగులపాటి కూర్మనాధకవి విరచితము, శ్రీ సింహాచల దేవస్థానము, సింహాచలం.

వర్గం:తెలుగు కవులు
వర్గం:1720 జననాలు
వర్గం:1790 మరణాలు
వర్గం:విజయనగరం జిల్లా కవులు
వర్గం:విజయనగరం సంస్థాన ఆస్థాన కవులు
జయంతి (అయోమయ నివృత్తి)

* పుట్టిన రోజు
* జయంతి, ఇంద్రుని కూతురు.
* జయంతి (నటి), తెలుగు సినిమా నటీమణి.
* జయంతి (వీరులపాడు), కృష్ణా జిల్లా, వీరులపాడు మండలంలోని గ్రామం.
* జయంతి (పత్రిక)
* జయంతి రామయ్య పంతులు
* జయంతి నటరాజన్
ఖరీబోలి

**ఖరీబోలి** **Khariboli** లేదా *ఖడీబోలి* లేదా 'ఖరీబోలి మాండలికం', ఇది హిందీ : खड़ी बोली,, ఉర్దూ : کھڑی بولی, మాండలికంగాను ఉదహరించబడ్డది. ఇది భారత్ లోని ఉత్తర ప్రదేశ్, ఢిల్లీ ప్రాంతాలలో ప్రాదేశిక మాండలికం. ఇంకనూ ఇది హిందీ భాషకు చెందిన గౌరవప్రథమైన మాండలికంగానూ పరిగణిపబడింది.

ఈ ఖరీబోలీ నాలుగు రకాలుగా వున్నది, సాంస్కృతిక హిందీ, ఉర్దూ, దక్కని, రీఖ్తా. సాంస్కృతిక హిందీ ఉత్తరభారతదేశంలోనూ, ఉర్దూ భారత్, పాకిస్తాన్ లోనూ, దక్కని దక్షిణభారత్ లోనూ రీఖ్తా లేదా రీఖ్తి ఉర్దూ సాహిత్యంలోనూ తమ ప్రభావాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.

ఈ నాలుగు మాండలికాలూ "సాంసీబోలి" హిందూస్తానీ మాండలిక సమూహాన్ని ఏర్పరచింది. ఈ సమూహం హర్యానవీ, బ్రజ్ భాష, కనౌజీ, బుందేలీ మాండలికాలు గలది, పశ్చిమహిందీ ప్రాంతాలలో కానవస్తుంది.
## ప్రారంభ ప్రభావాలు

## సాహిత్యం

## స్వాతంత్ర్య పూర్వం

### సంస్కృతీకరణ

## మూలాలు

వర్గం:ఉర్దూ భాష
వర్గం:ఉర్దూ మాండలికాలు
కచుడు

**కచుడు** దేవ గురువు బృహస్పతి కుమారుడు.

ఇతఁడు దేవతల ప్రార్థనచే శుక్రాచార్యులయొద్ద మృతసంజీవని (చచ్చినవారిని బ్రతికించునది) అను విద్యను గ్రహింప కోరి ఆతని యొద్దకుపోయి శిష్యత్వము వహించి ఉండునవసరమున శుక్రాచార్యులును అతని కొమార్తె దేవయాని ఇతనిమీఁద మిక్కిలి ప్రేమ కలిగి ఆదరించుచు ఉండిరి. అదిచూచి దానవులు సహింపను ఓపక ఒక్క దినము ఇతఁడు శుక్రాచార్యుల హోమధేనువును మేపుటకు అడవికిపోయి ఉండఁగా అచట పట్టి వధించిరి. అంత దేవయాని కచుఁడు పోయినపోకడ తెలియకపోయెను అని విచారపడుచు ఉండఁగా శుక్రాచార్యులు యోగదృష్టిచే వాఁడు రాక్షసులచేత చంపఁబడుట తెలిసికొని మృతసంజీవనివలన వానిని సంజీవితునిగ చేసి తోడ్కొని వచ్చెను. అందులకు దానవులు సహింపక మఱి ఒకతూరి అడవిని ఒంటిగా ఉండువేళ అతనిని చంపి కాల్చి భస్మముచేసి ఆభస్మమును సురయందు కలిపి శుక్రునికి త్రావనిచ్చిరి. అంతట దేవయాని మహాదుఃఖితురాలై మరల శుక్రుని వేఁడిన అతఁడు తన దివ్యదృష్టివలన కచునికి ప్రాప్తించిన అవస్థ ఎఱింగి సురవలనకదా ఇంత పుట్టెను అని ఎంచి సురాపానము బ్రాహ్మణాదిజనులకు అందఱకు నిషిద్ధముగా విధించి తన గర్భమునందు ఉన్న కచుని మృతసంజీవనిచే మరల సంజీవితుని చేసి తనయుదరము భేదించుకొని అతఁడు వె‌లువడిరాను తన్ను పునర్జీవితుని చేయను అనువుగా అతనికి మృతసంజీవని ఉపదేశము చేసెను. అట్లు కచుండు శుక్రునివలన మృతసంజీవని పడసి అతనిగర్భము వ్రచ్చుకొని బయిటవచ్చి మృతుండైన శుక్రుని సంజీవితుని చేసి అతనిని సంతోష పఱచెను. అంత దేవయానియు మిగుల సంతసించెను. ఆవల కొంతకాలమునకు వెనుక కచుండు దేవలోకమునకు పోవువాఁడై శుక్రుని వీడుకొని దేవయానికి తన ప్రయాణ యత్నమును తెలుపఁగా ఆమె అతనిని విడనాడ ఓర్వక తన్ను పెండ్లియాడుము అని నిర్బంధించెను. అతఁడు అది ధర్మవిరుద్ధము అని అందులకు సమ్మతింపనందున దేవయాని కోపించి నాప్రయత్నమున నీకు లభించిన మృతసంజీవని విద్య ఫలింపకపోవుగాక అని శపించెను. అంతట కచుండు 'నేను ధర్మమార్గము తప్పనివాఁడను కావున నీశాపమున మృతసంజీవని నాకు పనిచేయకున్నను, నాచేత ఉపదేశము కొన్నవారికి పనిచేయును, నీవు ధర్మవిరోధము తలఁచితివి కాఁబట్టి నిన్ను బ్రాహ్మణుఁడు పెండ్లియాడకపోవునుగాక' అని ప్రతిశాపము ఇచ్చెను. అది కారణముగా దేవయానికి క్షత్రియుఁగైన యయాతిని పెండ్లాడవలసి వచ్చెను. కచునకు మృతసంజీవని ఫలింపక తాను ఉపదేశము చేసినవారికి మాత్రము ఫలించునట్లు అయ్యెను.

## మూలం
* పురాణనామచంద్రిక (యెనమండ్రం వెంకటరామయ్య) 1879

వర్గం:పురాణ పాత్రలు
కొలను (అయోమయనివృత్తి)

కొలను అనే పేరుతో వివిధ అర్థాలు వచ్చే పదాలు ఉన్నందున ఈ పేజీ అవసరమైంది.
* కొలను - అనగా చెరువు, సరస్సు, మడుగు
* కొలనుపాక - తెలంగాణ రాష్ట్రం, యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా, ఆలేరు మండలంలోని గ్రామం
* కొలనుకొండ - గుంటూరు జిల్లా, తాడేపల్లి మండలం లోని గ్రామం
* కొలనుబండ - అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, చింతపల్లి మండలానికి చెందిన గ్రామం.
* కొలను - ఇంటి పేరు కలవారు కొన్ని గ్రామాలలో ఉన్నారు. 
* కొలను వెంకట దుర్గాప్రసాద్ -  బాబు (చిత్రకారుడు) పూర్తి పేరు
బాణుడు

**బాణభట్టుడు** ప్రాచీన భారతదేశపు ప్రముఖ సంస్కృత పండితుడు. యితడు నేటి బీహారు రాష్ట్రం ఛాప్రా జిల్లా ప్రీతికూట గ్రామంలో జన్మించాడు. ఇతడు హర్షవర్ధనుడు ఆస్థాన కవిగా గౌరవించబడ్డాడు. సా.శ.7 వ శతాబ్దములో నివసించాడు. కాదంబరి, హర్షచరిత్ర గ్రంథాలను రచించాడు. ఇవే కాకుండా చండికా శతకము, పార్వతీ పరిణయం అనే నాటకాన్ని కూడా రచించాడు. బాణోచ్ఛిష్టం జగత్‌సర్వం-బాణుని ఎంగిలే ఈ జగత్తంతా అన్న లోకోక్తికి బాణుడు వర్ణించనిది లోకంలో లేదని అర్థం. అంతటి సుప్రసిద్ధి పొందిన బాణభట్టుడు సంస్కృతంలో కాదంబరి అనే వచన కావ్యం, హర్ష చరిత్రమనే కావ్యం రచించారు.

సంస్కృత కవులలో ముఖ్యంగా సంస్కృతాన గద్య కవులలో బాణునికి ఒక ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. దీనికి కారణం బాణుడు మొట్టమొదటి చారిత్రక కావ్య రచయిత, మొట్టమొదటి స్వీయ చరిత్ర నిర్మాత కావడం. పదమూడు శతాబ్దాలుగా వాఙ్మయ రచయితగా అత్యున్నత స్థానంలో ఉన్నాడు.

## జీవిత విశేషాలు
శీవత్స గోత్రీకుడైన బాణుడు బీహారు రాష్ట్రంలో చాప్రా జిల్లాలో సోణా (సౌన్) నదీ తీరంలో ఉన్న పృధుకూట గ్రామంలో జన్మించాడు. ఈ గ్రామాన్ని ప్రస్తుతం ప్రీతికూటగా పిలుస్తున్నారు. ఈయన తలిదండ్రులు చిత్రభానుడు, రాజదేవి. చిన్నతనంలో విద్యాభ్యాసం అంతా తండ్రి వద్దనే నడిచింది. తల్లిదండ్రులు చిన్న తనంలోనే మరణించుట వలన దేశ సంచారానికి బయలుదేరాడు. దేశ సంచారంలో అనేకమంది వ్యక్తులు, పండితుల పరిచయంతో అనేక విద్యాపద్ధతులు, అనుభవాలతో తనకు సహజంగా ఉన్న ప్రతిభను మెరుగుపరుచుకొన్నాడు.

బాణుడు కామ, అర్ధ, రాజనీతి, అలంకార శాస్త్రాలను అభ్యసించాడు. అతడి ప్రతిభా విశేషాలను విన్న స్థానేశ్వరం రాజు హర్షవర్ధనుడు అతడిని తన ఆస్థాన కవిగా ఉండమని ఆహ్వనించాడు. రాజాస్థానంలో అనేక సన్మానాలు పొంది కొంతకాలం అనంతరం తన స్వగ్రామానికి వెళ్లి అక్కడి జనుల కోరిక మేరకు హర్షుని జీవిత చరిత్రను కావ్య రూపంగా రచిస్తూ వారికి వినిపించాడు. దానికి సంతసించిన హర్షుడు అనేక బహుమానాలను, బంగారాన్ని కానుకలుగా సమర్పించాడని ఒక కథనం.

బాణుణి కాలం హర్షవర్ధనుని కాలంలో కనుక సా.శ. 606 నుండి 648 వరకూ ఉండవచ్చునని చరిత్రకారుల అంచనా. బాణుడు హర్షచరిత్రతోపాటు కాదంబరిని కూడా రచించాడు. అయితే ఈ రెండూ కూడా అసంపూర్తి గ్రంథాలుగా వదిలేసాడు. దీనికి కారణం నడుస్తున్న చరిత్రను కథా వస్తువుగా తీసుకోవడమనేది ఒక ఊహ. తరువాత సాహిత్యాభిమనుల కోరిక మీద అతని పుత్రుడైన భూషణభట్టు పూర్తిచేసాడు. ఇతడిని ఇంకా పుళింద, పుళింద్ర పేర్లతో పిలుస్తారు. అతడు అచ్చంగా తండ్రి శైలితోనే కావ్యాన్ని పూర్తిచేసి పండితుల ప్రసంసలు పొందాడు.

## రచనలు
* కాదంబరి - ఈ వచన కావ్యాన్ని పూర్తిచేయముందే మరణించాడు. ఇతని కుమారుడు భూషణభట్టుడు పూర్తి చేసాడు.
* హర్ష చరిత్ర - హర్షవర్ధనుడి చరిత్ర.

## బయటి లంకెలు
* హర్ష చరిత్రము అనువాదం

## మూలాలు
#The Harsa-Carita of Bana. Translated by E. B. Cowell and F. W. Thomas. London: Royal Asiatic Society, 1897, 4-34.

వర్గం:సంస్కృత రచయితలు
వర్గం:సంస్కృత కవులు