శాంతి పర్వము

**శాంతి పర్వం** (సంస్కృతం: शान्ति पर्व;)  అనేది భారతీయ ఇతిహాసం మహాభారతంలోని పద్దెనిమిది పర్వాలలో  పన్నెండవది. ఇది సాంప్రదాయకంగా మూడు భాగాలు,  365 అధ్యాయాలను కలిగి ఉంటుంది.  విమర్శనాత్మక సంచికలో మూడు భాగాలు మరియు 353 అధ్యాయాలు ఉన్నాయి. ఇతిహాసంలోని పద్దెనిమిది పర్వాలలో ఇది అతి చాలా పెద్దదైన పర్వం. కురుక్షేత్ర యుద్ధానంతరం యుధిష్ఠిరుని పట్టాభిషేకము, భీష్ముడు యుధిష్ఠిరునకు చేసిన ఉపదేశాలు ఈ పర్వంలోని ప్రథాన ఇతివృత్తం.

మహాభారత యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత ఈ పర్వం వ్రాయబడింది - రెండు వర్గాలు శాంతిని అంగీకరించాయి.  యుధిష్ఠిరుడు పాండవ రాజ్యాన్ని తన పాలనలో  ప్రారంభించాడు. మరణిస్తున్న భీష్ముడు,  వివిధ ఋషులు సూచించినట్లుగా, శాంతి పర్వం పాలకుడి విధులు, ధర్మం మరియు సుపరిపాలనను పఠిస్తుంది.  ఈ పర్వంలో "బోయవాడు - పావురాలు" వంటి అనేక కథలు ఉన్నాయి. ఈ పుస్తకం "వర్ణ సిద్ధాంతం"గా వర్ణించబడిన వాటిని అలాగే సత్యం ఆచారాల కంటే చాలా ఉన్నతమైనదని ప్రకటించే సత్య నియమం మరియు ఆచారాల నియమం మధ్య తులనాత్మక చర్చను కూడా అందిస్తుంది. న్యాయశాస్త్రం, శ్రేయస్సు మరియు విజయంపై దాని గ్రంథాల కోసం శాంతి పర్వాన్ని విస్తృతంగా అధ్యయనం చేశారు.

పర్వంలోని కొన్ని భాగాలు లేదా మొత్తం తరువాతి  కాలంలో చేర్చబడ్డాయా లేదా ప్రక్షిప్తం చేయబడ్డాయా అని పండితులు ప్రశ్నించారు.

## నిర్మాణం, అధ్యాయాలు
శాంతి పర్వంలో సాంప్రదాయకంగా 3 ఉప-పర్వాలు (భాగాలు, చిన్న పుస్తకాలు) ,  365 అధ్యాయాలు  ఉన్నాయి.  ఉప-పర్వాలు క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:

# రాజధర్మ-అనుశాసన పర్వం (అధ్యాయాలు: 1–130)  – ఇతర విషయాలతోపాటు రాజులు,  నాయకుల విధులను వివరిస్తుంది, 
# ఆపద్ధర్మ-అనుశాసన పర్వం (అధ్యాయాలు: 131–173)  – ప్రతికూలతలను ఎదుర్కొన్నప్పుడు ప్రవర్తన నియమాలను వివరిస్తుంది
# మోక్ష-ధర్మ పర్వం (అధ్యాయాలు: 174–365)  – మోక్షాన్ని సాధించడానికి ప్రవర్తన మరియు నియమాలను వివరిస్తుంది (విముక్తి, విడుదల, స్వేచ్ఛ)
యుద్ధంలో మానవ ప్రాణనష్టం గురించి దుఃఖంతో యుధిష్ఠరుడు విలపించడంతో శాంతి పర్వం ప్రారంభమవుతుంది. ఆ చక్రవర్తిని చూడటానికి గొప్ప ఋషులు అక్కడికి వచ్చారు, వారిలో వ్యాసుడు, నారదుడు, దేవలుడు, దేవస్థానుడు,  కణ్వుడు ఉన్నారు. యుధిష్ఠరుడు తన బంధువులను కోల్పోయినందుకు, ముఖ్యంగా తన పెద్ద సోదరుడిని కోల్పోయినందుకు దుఃఖిస్తున్నాడు. రాజ్యాన్ని సంపాదించేందుకు తనకు తెలియకుండానే , తన సోదరుడిని చంపేశారని, ఎందుకంటే అతని హృదయం చాలా బాధపడుతుందని అతను చెప్పాడు. కర్ణుడు మరియు అర్జునుడు ఇద్దరూ తనకు సహాయం చేసి ఉంటే, దేవతలను తానే ఓడించగలిగేవాడినని అతను చెప్పాడు. ప్రపంచంలోని ప్రతిదీ తెలిసిన నారదుడిని, రథ చక్రం ఇరుక్కుపోవడానికి కారణం ఏమిటని అడుగుతాడు.  తన సోదరుడికి గల శాపం వల్ల అలా జరిగిందని తెలుసుకుంటాడు.  యుద్ధంలో కర్ణుడిని మరియు అర్జునుడిని ఎవరూ ఎదిరించలేరు అని నారదుడు అంటాడు.  అతను అతనికి ఏమి చెప్పబోతున్నాడో దేవతలకు కూడా తెలియదు. కుంతి ఆ బిడ్డను ఎలా గర్భం దాల్చింది, తరువాత అతనికి సూత హోదా ఎలా వచ్చిందో, ద్రోణుడిచే బ్రహ్మాయుధం నిరాకరించబడినప్పుడు, అతను పరశురాముడిని ఎలా కలిశాడో, పరశురాముడికి సేవ చేయడం ద్వారా అతను ఎలా దివ్య ఆయుధాలను పొందాడో, తెలియకుండానే తన గోవును చంపినందుకు బ్రాహ్మణుడిచేత, అబద్ధం చెప్పినందుకు పరశురాముడిచేత, భూమి దేవతచేత ఎలా శపించబడ్డాడో, దుర్యోధనుడి స్నేహం ఎలా కలిగి ఉన్నాడో, దుర్యోధనుడు కళింగ కన్యను బలవంతంగా ఎలా అపహరించాడో, కర్ణుడు ఇతర రాజుల నుండి అతన్ని ఎలా రక్షించాడో, జరాసంధ రాజు అతన్ని ఒకే యుద్ధానికి సవాలు చేసినప్పుడు అతను అతనితో ఎలా పోరాడాడో, అతను తన విరోధి శరీరాన్ని రెండు ముక్కలుగా విడదీయబోతున్నప్పుడు, స్నేహ కోరిక నుండి అతన్ని ఎలా తప్పించాడో అతను అతనికి చెబుతాడు. స్నేహం నుండి అతను కర్ణునికి మాలిని మరియు చంప పట్టణాన్ని ఇచ్చాడు మరియు అతని పరాక్రమానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. వారి మంచి కోసం, దేవలోకాల ప్రభువు అతనిని తన సహజ కవచం మరియు చెవిపోగులను వేడుకున్నాడు, అతను ఆ విలువైన ఆస్తులను ఇచ్చాడు. బ్రాహ్మణుడి శాపం, పరశురాముడి శాపం, కుంతికి ఇచ్చిన వరం, ఇంద్రుడు అతనికి చేసిన భ్రాంతి, భీష్ముడు అర్ధ రథయోధుడుగా తన తరుగుదల, శల్యుడి తీక్షణమైన ప్రసంగాల వల్ల తన శక్తి నాశనం, వాసుదేవుడి విధానం, చివరగా రుద్ర, ఇంద్ర, యమ, వరుణ, కుబేర, ద్రోణ, కృప అర్జునుడికి ఇచ్చిన దివ్య ఆయుధాలు - వీటితో గాండీవ ధారుడు సూర్యుని వంటి తేజస్సు కలిగిన ఆ పులి, వికార్తన కుమారుడు కర్ణుడిని చంపడంలో విజయం సాధించాడు. ఈ మాటలు చెప్పిన తరువాత, దివ్య ఋషి నారదుడు మౌనంగా ఉన్నాడు. యుధిష్ఠిరుడు దుఃఖిస్తాడు, విస్తారంగా కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటాడు .  కుంతి అతన్ని ఓదార్చుతుంది. యుధిష్ఠిరుడు రాజ్యాన్ని త్యజించి, భిక్షకుడిగా అడవిలోకి వెళ్లి మౌనంగా జీవించాలనే తన కోరికను ప్రకటిస్తాడు. అతను తన కుటుంబం నుండి, తరువాత నారద, వ్యాస, అలాగే దేవల, దేవస్థాన, కణ్వుల నుండి సలహాలు పొందుతాడు.  ఈ పర్వంలో జనక రాజు,  విదేహ రాణి కథ ఉంటుంది, భౌతిక సంపద కోసం ఆరాటపడని వ్యక్తిగా, బాహ్య ప్రదర్శన కోసం భౌతిక సంపదను విడిచిపెట్టే వ్యక్తిగా నిజమైన భిక్షకుడి సిద్ధాంతాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. సద్గుణ సంపదను సృష్టించడం, నిర్వహించడం మరియు దానితో మంచి చేయడం, ఏదీ సృష్టించకపోవడం లేదా కలిగి ఉండకపోవడం కంటే ఎక్కువ ధర్మం అని అర్జునుడు వాదిస్తాడు. యుధిష్ఠిరుడు అర్జునుడిని ఎలా తెలుసుకుంటాడో సవాలు చేస్తాడు. అప్పుడు వ్యాస మహర్షి జోక్యం చేసుకుని, అర్జునుడి వ్యాఖ్యలను సమర్థించే వేదాల నుండి వాదనలను, శంఖ, లిఖితల కథను అందిస్తాడు. కృష్ణుడు అర్జునుడు,  వ్యాసులతో ఏకీభవిస్తూ తన స్వంత వాదనలను జోడిస్తాడు. అప్పుడు వాసుదేవుడు తన బాణాల అంపశయ్యపై ఉన్న భీష్ముడిని సంప్రదించి, అతను అదృశ్యమయ్యే ముందు నాలుగు వర్గాల జీవితం మరియు విధుల జ్ఞానం గురించి ప్రశ్నించమని చెబుతాడు. వారందరూ వెళ్లి భీష్ముడిని కలుస్తారు, అక్కడ కృష్ణుడు తన శక్తిని ఉపయోగించి భీష్ముని బాధ నుండి ఉపశమనం చేస్తాడు మరియు భీష్ముడు వారికి తరువాతి రోజుల్లో రాజు యొక్క విధుల గురించి ఉపన్యాసం ఇస్తాడు, .

శాంతి పర్వం పాలన, నాయకుడి విధుల సిద్ధాంతాన్ని చెబుతుంది. ఈ సిద్ధాంతం భీష్ముని యుధిష్ఠిరుడు మరియు అతని సోదరులకు మరణించడం ద్వారా, అలాగే విదురుని మాటలు ద్వారా వివరించబడింది.

శాంతి పర్వం అనేది రాజు,  అతని ప్రభుత్వం యొక్క విధులు, ధర్మం (చట్టాలు మరియు నియమాలు), సరైన పాలన, హక్కులు, న్యాయం మరియు ఇవి శ్రేయస్సును ఎలా సృష్టిస్తాయో వివరిస్తుంది. యుధిష్ఠిరుడు సంపన్నమైన మరియు శాంతియుత రాజ్యానికి రాజు అవుతాడు, భీముడు అతని వారసుడు, విదురుడు ప్రధానమంత్రి, సంజయుడు ఆర్థిక మంత్రి, అర్జునుడు రక్షణ మరియు న్యాయ మంత్రి, మరియు ధౌమ్యుడు రాజుకు పూజారులు మరియు సలహాలను అందించే బాధ్యత కలిగిన వ్యక్తిగా నియమించబడ్డాడు. ఈ పుస్తకంలో కృష్ణుడు పఠించిన యోగాపై ఒక గ్రంథం కూడా ఉంది.

## ముఖ్యాంశాలు
శాంతి పర్వం - అతి పొడవైన పుస్తకం. ఇందులో  అత్యధిక శ్లోకాలు - దీనిలో అనేక గ్రంథాలు, కథలు పొందుపరచబడ్డాయి. ఉదాహరణలలో కులంపై ఒక సిద్ధాంతం, పాలనపై ఒక సిద్ధాంతం, మరియు దుష్ట బోయవాడు మరియు కరుణామయ పావురాల కథ ఉన్నాయి.

### కులంపై అభిప్రాయం
పర్వంలోని 188, 189 అధ్యాయాలు భృగువు వర్ణ సిద్ధాంతాన్ని పఠించడంతో ప్రారంభమవుతాయి, దీని ప్రకారం బ్రాహ్మణులు తెల్లగా, క్షత్రియులు ఎరుపుగా, వైశ్యులు పసుపుగా, శూద్రులు నల్లగా ఉండేవారు.  ప్రతి తరగతి ప్రజలలో అన్ని రంగులు గమనించబడినప్పుడు, వాస్తవానికి అన్ని వర్గాల ప్రజలు ఒకే కోరిక, ఒకే కోపం, ఒకే భయం, ఒకే దుఃఖం, అదే అలసట, అదే ఆకలి, అదే ప్రేమ మరియు ఇతర భావోద్వేగాలను అనుభవించినప్పుడు, కులాలను ఎలా వివక్ష చూపగలరని  భరద్వాజ ఋషి అడుగుతాడు? ప్రతి ఒక్కరూ ఒకే విధంగా పుడతారు, రక్తం మరియు పిత్తాన్ని కలిగి ఉంటారు. అందరూ  ఒకే విధంగా మరణిస్తారు, అని భరద్వాజ నొక్కి చెబుతాడు. కులాలు ఎందుకు ఉన్నాయి అని భరద్వాజుడు అడుగుతాడు? కులాల మధ్య తేడా లేదని భృగు సమాధానమిస్తాడు. ఇది వ్యక్తులు చేసే పని లో గల  భేదం కారణంగా ఉద్భవించింది. విధి మరియు ఆచారాలు వాటిలో ఎవరికీ నిషేధించబడలేదు.  జాన్ ముయిర్ ప్రకారం, శాంతి పర్వం,  దాని సహచర పుస్తకం అనుశాసన పర్వ జననం, దీక్ష, లేదా సంతతి, లేదా పుస్తక జ్ఞానం ఒక వ్యక్తి యొక్క యోగ్యతను నిర్ణయించవని పేర్కొనలేదు; వారి వాస్తవ ప్రవర్తన, వ్యక్తీకరించబడిన లక్షణాలు మరియు సద్గుణాలు మాత్రమే ఒకరి యోగ్యతను నిర్ణయిస్తాయి.   ఉన్నత కులం లేదని శాంతి పర్వం పేర్కొంది.

### పాలనపై శాంతి పర్వం
రాజు విధులు,  సరైన పాలన నియమాలపై ఈ పర్వం 100 కి పైగా అధ్యాయాలలో వివరిస్తుంది. సంపన్న రాజ్యం సత్యం,  న్యాయం ద్వారా నడిపించబడాలి. శాంతి పర్వం యొక్క 58వ అధ్యాయం ప్రజలు సంతోషంగా ఉండటానికి, సత్యాన్ని అనుసరించడానికి, నిజాయితీగా వ్యవహరించడానికి వీలు కల్పించడం ఒక పాలకుడి,  అతని మంత్రివర్గం యొక్క విధి అని సూచిస్తుంది. తేనెటీగలు పువ్వు నుండి తేనెను కోసినట్లుగా, ఆవు కాపరులు దూడను ఆకలితో లేదా ఆవును బాధించకుండా పాలు పీలినట్లుగా, రాచరికానికి సంపదను అందించే పౌరుల సామర్థ్యం లేదా సామర్థ్యాన్ని దెబ్బతీయకుండా రాజు పన్ను విధించాలని 88వ అధ్యాయం రాజును సిఫార్సు చేస్తుంది; పన్నుల భారాన్ని మోయలేని వారిపై పన్ను విధించకూడదు. 267వ అధ్యాయం న్యాయ సిబ్బంది శిక్ష విధించే ముందు ఆలోచించాలని, నేరానికి సరిపోయి ఉండే శిక్షను మాత్రమే విధించాలని, కఠినమైన, మరణశిక్షలను నివారించాలని,  నేరానికి పాల్పడిన నేరస్థుడి అమాయక బంధువులను ఎప్పుడూ శిక్షించకూడదని సూచిస్తుంది.  పర్వం యొక్క 15 మరియు 90 వంటి అనేక అధ్యాయాలు, పాలకుడి సరైన విధి ధర్మం ప్రకారం పాలించడం అని పేర్కొన్నాయి; అతను సరళమైన జీవితాన్ని గడపాలి.  జీవితంలోని విలాసాలను ఆస్వాదించడానికి తన శక్తిని ఉపయోగించకూడదు. శాంతి పర్వం ధర్మాన్ని ఆచారాలు లేదా ఏదైనా మతపరమైన సూత్రాల పరంగా కాకుండా, సత్యం (సత్యం), అహింస (అహింస), అస్తేయం (మరొకరు సృష్టించిన ఆస్తిని దొంగిలించకపోవడం), శౌచం (స్వచ్ఛత) మరియు దమ (నిగ్రహం) లను పెంచే వాటి పరంగా నిర్వచిస్తుంది.   శాంతి పర్వం యొక్క 109వ అధ్యాయం పాలకులకు అన్ని జీవుల అభ్యున్నతికి సహాయపడే ధర్మం (కర్తవ్యం, బాధ్యత) ఉందని నొక్కి చెబుతుంది. శాంతి పర్వం ప్రకారం, ఏ నిర్దిష్ట సమూహాన్ని గాయపరచకుండా, అన్ని జీవుల సంక్షేమాన్ని పెంచేది ఉత్తమమైన చట్టం.

### బోయవాడు, పావురాలు
శాంతి పర్వం అనేక సంకేత కథలు,  కథలను వివరిస్తుంది,వాటిలో ఒకటి బోయవాడు,  పావురాల కథ. ఈ కథను భీష్ముడు యుధిష్ఠిరుడికి 143 నుండి 147 అధ్యాయాలలో ధర్మం, లాభం, కోరికల గురించి పాఠంగా చెప్పాడు: ఒక దుష్ట బోయవాడు అడవిలో అడవి పక్షులను క్రూరమైన మార్గాల ద్వారా బంధించి, వాటి మాంసం కోసం లేదా పెంపుడు జంతువులుగా అమ్మడం ద్వారా తన జీవనం సాగింస్తుంటాడు. ఒక రోజు, అతను అడవిలో ఉన్నప్పుడు, ఒక చల్లని తుఫాను వీచింది. తుఫాను ఒక పావురాన్ని కూల్చివేసింది.  అది చలిలో వణుకుతూ నేలపై నిస్సహాయంగా పడి ఉంది. బోయవాడు పావురాన్ని ఎత్తుకుని, దానిని అమ్మడానికి ఒక బోనులో ఉంచాడు. తుఫాను కొనసాగింది. బోయవాని ఆశ్రయం పొంది, ఒక పెద్ద చెట్టు కింద చల్లని రాత్రి గడపాలని నిర్ణయించుకుంది. అతను చెట్టు కింద కూర్చున్నప్పుడు, చెట్టుపై ఉండే అందరి దేవతలకు, నివసిస్తున్న జీవులను అతనికి ఆశ్రయం కల్పించమని బిగ్గరగా చెప్పింది, ఎందుకంటే అతను వారి అతిథి. ఆ చెట్టు కొమ్మలలో ఒకదానిపై  ఒక పావురం కుటుంబం నివసించింది, దాని గూడులోని ఆడ పావురం ఆహారం కోసం బయటకు వెళ్లి ఇంకా తిరిగి రాలేదు. మగ పావురం తన భార్యను ఎలా తప్పిపోయిందో అని విలపిస్తూ, " భార్యలేని  ఒకరి ఇల్లు ఇల్లు కాదు. నా భార్య లేకుండా, నా ఇల్లు నిర్జనమైపోయింది. నా భార్య ఈరోజు తిరిగి రాకపోతే, నాకు జీవించడం ఇష్టం లేదు, ఎందుకంటే భార్య లాంటి స్నేహితురాలు లేదు."  విలపిస్తున్న పావురం యొక్క తప్పిపోయిన భార్య కింద ఉన్న పంజరంలో ఉంది.

బోనులో ఉన్న పావురం తన పావురం భర్తను పిలిచి, తన గురించి లేదా తన స్వంత కోరిక గురించి చింతించవద్దని, కానీ తన శక్తి మేరకు బోయవాడిని అతిథిగా చూసుకోవాలని కోరింది. "బోయవానికి చల్లగా మరియు ఆకలిగా ఉంది," అని ఆడ పావురం చెప్పింది. "అతనికి ఆతిథ్యం ఇవ్వండి, నా కోసం దుఃఖించవద్దు. మీకు అన్యాయం చేసిన వారితో సహా, అందరి పట్ల దయగా ఉండాలి" అని ఆడ పావురం చెప్పింది. భార్య కోరికతో చలించిపోయిన పావురం భర్త ఎగిరి కిందకు దిగి బోయవాడిని స్వాగతించాడు. పావురం బోయవానికి సుఖంగా ఉండటానికి ఏమి ఇవ్వగలదని అడిగింది. వెచ్చని నిప్పు తన చలిని తరిమికొట్టగలదని బోయవాడు చెప్పాడు. కాబట్టి, పావురం కొన్ని ఎండిన ఆకులను సేకరించి వాటిని తగలబెట్టింది.   ఆ నిప్పు బోయవాడిని వేడెక్కించింది, ఆ తరువాత మగ పావురం తనకు చాలా ఆకలిగా ఉందని చెప్పింది. ఆ పావురం తన అతిథికి అందించడానికి ఆహారం లేదు. కాబట్టి, పావురం అగ్ని చుట్టూ మూడుసార్లు నడిచింది, తరువాత బోయవాడిని తినమని చెప్పింది,  పావురం బోయవానికి  భోజనం అందించడానికి అగ్నిలోకి ప్రవేశించింది. పావురం కరుణ బోయవానిని కదిలించింది, అతను తన జీవితాన్ని గురించి ఆలోచించడం ప్రారంభించాడు. బోయవాడు అన్ని జీవుల పట్ల కరుణ చూపాలని నిశ్చయించున్నాడు. అతను నిశ్శబ్దంగా ఆడ పావురాన్ని పంజరం నుండి విడిచిపెట్టాడు. తన పావురం భర్తను కోల్పోయిన ఆమె చాలా ప్రేమలో పడింది, ఆమె కూడా అగ్నిలోకి నడిచింది. బోయవాడు ఏడ్చాడు. అతను సంవత్సరాలుగా అడవి పక్షులకు కలిగించిన గాయం, బాధకు విచారంతో మునిగిపోయాడు.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
*

* http://www.youtube.com/playlist?list=PL41D30069DAD4348FShanti Parva, English Translation by Kisari Mohan Ganguli
* http://www.youtube.com/playlist?list=PL41D30069DAD4348FShanti Parva - Volume 1 English Translation by Kisari Mohan Ganguli, scanned and archived at Princeton University
* http://www.youtube.com/playlist?list=PL41D30069DAD4348FShanti Parva - Volume 2 English Translation by Kisari Mohan Ganguli, scanned and archived at Princeton University
* http://www.youtube.com/playlist?list=PL41D30069DAD4348FShanti Parva in Sanskrit by Vyasadeva with commentary by Nilakantha - A large file in Adobe Acrobat PDF format
* http://www.youtube.com/playlist?list=PL41D30069DAD4348FShanti Parva in Sanskrit and Hindi by Ramnarayandutt Shastri, Volume 5