open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
మొదటి పేజీ

**[[తెలుగు వికీపీడియా|వికీపీడియా]]**కు స్వాగతం!



మార్గదర్శి





__NOTOC__
__NOEDITSECTION__

వర్గం:వికీపీడియా
శాస్త్రము

[ఎడమ|thumb|234x234px|[కార్ల్ ఫ్రెడెరిక్ గాస్|కార్ల్ ఫ్రెడరిక్ గాస్, **గణిత శాస్త్రవేత్తల యువరాజు**గా ప్రశస్తుడు.]]
**శాస్త్రము** అనేది ఒక సంస్కృత పదం.  దీని అర్థం "సూత్రం, నియమాలు, నిబంధనల పత్రం, సంకలనం, పుస్తకం లేదా గ్రంథం". ఈ పదాన్ని సాధారణంగా భారతీయ సాహిత్యంలో, నిర్వచించిన ప్రదేశంలో సాంకేతిక లేదా ప్రత్యేక జ్ఞానం కోసం ప్రత్యయం వలె ఉపయోగిస్తారు.

శాస్త్రానికి ఆంగ్లపదమైన  -లజీ (logy) కి సమానమైన అర్ధం ఉంది.  ఉదా. ఎకాలజీ, సైకాలజీ.  అంటే ప్రత్యేకమైన అంశంపై శాస్త్రీయ, ప్రాథమిక జ్ఞానమును శాస్త్రం అనవచ్చు. ఆంగ్లంలో ఉన్న రకరకాల మాటలకి సమానార్ధకంగా  తెలుగులో శాస్త్రం అన్న ఒక్క మాట వాడతారు. ఉదాహరణకి ఆంగ్లంలో మాథమెటిక్స్  కు తెలుగులో గణితం లేదా గణితశాస్త్రం అంటారు.  ఆంగ్లంలో "ఫిజిక్స్" అన్న మాటని భౌతికం అని అనకుండా  భౌతిక శాస్త్రం అంటారు. అలాగే "కెమిస్ట్రీ"  ని రసాయనం అనేసి ఊరుకోకుండా రసాయన శాస్త్రం అంటారు. ఆంగ్లపదాలైన "బయాలజీ", "జుయాలజీ" పదాలలో ఉన్న "లజీ" ( -logy)  ని కూడా  శాస్త్రం అనే పదంగా వాడుతారు. ఇక్కడ "లజీ" అన్న పదం అర్థం "అధ్యయన శాఖ". ఇక జెనెటిక్స్, స్టాటిస్టిక్స్, ఎకనమిక్స్ వంటి పదాలు -ics తో అంతమవుతాయి. ఇక్కడ ఈ పదం "శాస్తం" గా పిలువబడి ఆయా పదాలకు అర్థాలు జన్యుశాస్త్రం, గణాంకశాస్త్రం,అర్థశాస్త్రంగా మారుతాయి. ఆస్ట్రానమీ, ఎకానమీ వంటి -nomy తో అంతమయ్యే పదాలలో -nomy కూడా శాస్త్రంగా పిలువబడుతుంది. వాటిని ఖగోళశాస్త్రం, ఆర్థిక శాస్త్రం అనే అనువదిస్తాము. జాగ్రఫీ అనే పదంలో "జియో" అనగా భూమి, "గ్రఫీ" అనగా గియ్యడం, రాయడం అని అనుకుంటే జాగ్రఫీకి భూమిని గురించి బొమ్మలు గియ్యడం అనే అర్థం స్పురిస్తుంది. దీన్ని కూడా మనం భూగోళశాస్త్రం అనే తెలిగిస్తున్నాం.

శాస్త్రము అనగా సైన్సు అని ఒక అర్థము.  రాయబడినది అని మరొక అర్దము కూడా చెప్పుకొనవచ్చు. ఉదాహరణకు మనము శాస్త్ర బద్దముగా అను పదానికి according to science అని అర్దము చెప్పుకొనడము చూడవచ్చు. అలాగే పురాణాలు, వేదాలు మొదలైన వాటిని అన్నింటినీ శాస్త్రాలు అని అంటారు.

పై ఉదాహరణలని బట్టి "శాస్త్రము" అన్న మాటకి బిగువైన నిర్వచనం లేదని తెలుస్తోంది. ఒకానొకప్పుడు ఉండేది. ఈ మధ్య పోయింది. ఈ పరిస్థితి తెలుగులోనే కాదు, ఇంగ్లీషులో కూడా ఉంది. పొలిటికల్‌ సైన్సు, సోషల్‌ సైన్సు మొదలైన మాటలు ఈ పరిస్థితికి ఉదాహరణలు. ఈ వ్యత్యాసాలని గుర్తిస్తూ, ప్రస్తుతం పబ్బం గడవాలి కనుక, ఈ శీర్షిక కింద వచ్చే "సైన్సు" అన్న మాట యొక్క అర్థం గణిత, భౌతిక, రసాయనిక, జీవ శాస్త్రాలు, వాటిమీద ఆధారపడ్డ అనువర్తిత (applied) శాస్త్రాలకి పరిమితం చేసి, మిగిలిన వాటిని వీటితో కలబెట్టకుండా ఉంటే సందిగ్ధతకి తావు ఉండదు.

## మూలాలు

వర్గం:జ్ఞానము
వర్గం:శాస్త్రాలు
కారము

**కారము** ఒక ప్రధానమైన రుచి. ఇది షడ్రుచులులో ఒకటి. ఇది గాఢమైన రుచిని, వాసనను కలిగి ఉంటుంది. ఈ రుచి ఎక్కువగా మిరపకాయల ఆహార పదార్థాలలో ఉంటుంది. అధిక కారం రుచి కల పదార్థాలు తినే వారికి అయిష్టతను కల్పిస్తాయి. ఈ రుచిని కొన్ని సందర్భాలలో "స్పైసీనెస్" లేదా "హాట్‌నెస్" లేదా "హేట్" వంటి పదాలలో కూడా చూచిస్తారు.  

పిక్వాన్సీ అనే పదం తక్కువ స్థాయి కారం రుచికల ఆహార పదార్థాల విషయంలో వాడుతారు.  ఉదాహరణకు ఆవాలు, కూర కలిగిన ఆహార పదార్థాలు.  

## కారపు పదార్థాలు
గుమ్మడికాయ కాయ కూర వేడిగా (పొయ్యి వెలుపల), కారంగా ఉంటుంది. దీనికి కారణం అందులో కలిపే దాల్చిన చెక్క, జాజికాయ, మసాలా దినుసులు, జాపత్రి, లవంగాలు వంటి సుగంధ ద్రవ్యాలు చేర్చబడతాయి.  ఆహార విమర్శకుడు అటువంటి కూరలను వివరించడానికి "పిక్వాంట్" అనే పదాన్ని ఉపయోగించవచ్చు, 

## ఇతర విషయాలు
కారం తింటే పొట్టలో పుండు పుడుతుందనే గాథ ఒకటి ఆధ్రేతర రాష్ట్రాలలోనూ – ముఖ్యంగా తమిళనాడులో – ఇతర దేశాలలోనూ చలామణీలో ఉంది. ఇది ఎంత వరకు వచ్చిందంటే తమిళ సోదరులు చెప్పిన మాటలని విని కాబోలు తెలుగు డాక్టర్లు కూడా సై అంటే సై అంటున్నారు. ఇవన్నీ పునాదులు లేని పేకమేడలని డాక్టర్‌ గ్రేం అంటున్నారు. ఈయన టెక్సస్‌ రాష్ట్రంలోని హ్యూస్టన్‌ నగరంలో ఉన్న బేలర్‌ కాలేజ్‌ అఫ్‌ మెడిసిన్‌ లో ఒక పేరు మోసిన ఘనాపాటీ. టెక్సస్‌ మెక్సికో దేశపు సరిహద్దులో ఉంది కాబట్టి కాబోలు మెక్సికో దేశపు కారం తినే అలవాటు టెక్సస్‌లోనూ కనిపిస్తుంది. అందుకని ఈయనకి కారం అంటే ఇష్టమో ఏమో నాకు తెలియదు కాని ఈయన కూడ ఈ పుకారులూ వదంతులూ విన్నాడు. విసిగెత్తే వరకూ విన్నాడు. తాడో, పేడో తేల్చేద్దామని ఒక ప్రయోగం చేసేడు.

ఆరోగ్యంగా ఉన్న మనుష్యులని కొంతమందిని కూడ గట్టి వాళ్ళని మూడు జట్లు గా విడగొట్టేడు. అందులో ఒక జట్టుకి కారం ఏమీ లేని చప్పిడి తిండి పెట్టేడు. రెండవ జట్టుకి అదే చప్పిడి తిండిలో అరడజను ఏస్పిరిన్‌ మాత్రలు కలిపి పెట్టేడు. మూడవ జట్టుకి బాగా కారం కలిపిన తిండి పెట్టేడు. మరునాడు ఒక బుల్లి విడియో కేమెరాని ఒక గొట్టానికి తగిలించి ఆ గొట్టాన్ని ఈ మూడు జట్ల వాళ్ళ పొట్టలలోకి దింపి క్షుణ్ణంగా పొట్ట గోడలని పరిశీలించేడు. ఏస్పిరిన్‌ తిన్న రెండవ జట్టు వాళ్ళ పొట్ట గోడలలో చిన్న చిన్న చిల్లుల గుండా రక్తం స్రవించడం చూసేడు తప్ప కారం తిన్న వాళ్ళ పొట్టలు, చప్పిడి తిండి తిన్న వాళ్ళ పొట్టలు ఒక్క లాగే, ఏ దోషం లేకుండా ఉన్నాయిట. 

ఇలాంటి ప్రయోగమే భారత దేశంలో కూడ ఎవరో రెండు జట్ల మీద చేసేరుట. ఓకరి తిండిలో మిరప పొడి బాగా జల్లేరుట. మరొక జట్టు తిండిలో మిరప పొడి పొడ కూడా లేదుట. ఈ రెండు జట్ల మధ్య ఏమీ తేడా కనిపించ లేదుట. 

ఈ రెండు ప్రయోగాల వల్ల తేలిందేమిటంటే మిరపకాయల వల్ల పొట్టలో పుండు పుట్టదని. నేను కూర్చున్న కుర్చీ లోంచి కదలకుండా స్పురణ ప్రయోగం (థాట్‌ ఎక్స్పరిమెంట్‌) ఒకటి చేసేను. దాని సారాంశం ఇది. సర్వ సాధారణంగా వేడి దేశాలలో ఉన్న ప్రజలు కారం ఎక్కువ తినడం నేను గమనించేను. వేడి దేశాలలో ఉన్న వాళ్ళకి చర్మం నల్లగా ఉండడం వల్ల ఉపయోగం ఉన్నట్లే, కారం తినాలనే కోరిక ఉండం వల్ల కూడా మనుగడకి పనికొచ్చే లాభం ఏదైనా ఉందేమో? డార్విన్‌ ని అడిగి చూడాలి.

## వివరణ
దీనికి ఒక చక్కని వివరణ ఒకసారి నేను టెలివిజన్ కార్యక్రమములో విన్నాను - వేడి ప్రాంతాలలో ప్రజలు కారము ఎక్కువగా తినడం వల్ల తప్పనిసరిగా మంచినీరు ఎక్కువగా త్రాగుతారు. ఇది వారికి చాలా అవసరం. ఎందుకంటే వేడిగా ఉన్నప్పుదు మన శరీరం లోంచి నీరు ఎక్కువగా ఆవిరి అయి పోతు ఉంటుంది.

## మూలాలు

వర్గం:రుచులు
భూగర్భం

మన భూమి పుట్టి 4 500 000 000 సంవత్సరాల చిల్లర అయింది. భూమి పుట్టిన దగ్గరనుండి **భూగర్భం** లోనుండి నిరంతరం వేడి అలా బయటకి వస్తూనే ఉంది. అగ్ని పర్వతాలు పగిలినప్పుడు, భూగర్భం నుండి వేడి ఊటలు బయటకి ఉబికి వచ్చినప్పుడు, లోపల వేడి ఉందని దాఖలా అవుతోంది కదా. ఇలా వేడి బయటకి వచ్చేస్తూ ఉంటే భూమి కొంత కాకపోయినా కొంతైనా చల్లారాలి కదా. భూమి నుండి సతతం వేడి బయటకి ప్రసారమవుతూనే ఉంటుందనే సత్యం విజ్ఞాన శాస్త్రపు విద్యార్ధులకి ఎరుకే. నాలుగు వందల ఏభై కోట్ల సంవత్సరాలనుండి ఇలా చల్లారుతూన్న భూమి ఈపాటికి పూర్తిగా చల్లారి పోయి ఉండొద్దూ? ఇంకా లోపల ఎందుకీ కుతకుతలు?

ముందస్తుగా అగ్ని పర్వతాలు మనం అనుకున్నంతగా పేలడం లేదు. పేలెనుపో, పేలిన అగ్ని పర్వతాలవల్ల భూమి చల్లారేది బహు కొద్దిగా. రెండు. రోదసిలోకి ప్రసారితమయే వేడి కన్న భూగర్భంలో రేడియో ధార్మిక మూలకాల విచ్చిత్తి వల్ల పుట్టే వేడి చాల ఎక్కువ. ఆఖరుగా మరొక్క ముఖ్య విషయం. పార్కు లోని పచ్చిక మీద కూర్చుని కబుర్లు చెప్పుకుంటూన్న మనకి భూగర్భంలో ఉన్న 1760 సెల్సియస్‌ డిగ్రీల వేడి యొక్క ధాటి ఏమాత్రం తెలియడం లేదంటే దానికి కారణం భూమి పైపెచ్చు. ఇది ఎంతో సమర్ధవంతంగా లోపల వేడిని బయటకి పోకుండా ఆపుతోంది.

నిజానికి మన అదృష్టం బాగుండబట్టి భూమి పుట్టి నాలుగున్నర బిలియను సంవత్సరాలైనా బహు కొద్దిగానే చల్లారింది. ఈపాటికి భూమి పూర్తిగా చల్లారిపోయి ఉండుంటే మన పుట్టి ములిగి ఉండేది. భూమి పూర్తిగా చల్లారిపోతే మరింక భూకంపాలు రావు. అగ్ని పర్వతాలు పేలవు. సముద్ర గర్భంలో భూమి ఉపరితలం మీద ఉన్న ఫలకాలు విస్తరణ చెందవు. భూఫలకాల పయనాలు ఆగిపోతాయి. తద్రూపేణా సరికొత్త పర్వతాలు పుట్టవు. ఉన్న పర్వతాలు ఎదగవు. అంటే భూమిలో చైతన్యం పూర్తిగా చల్లారి పోతుందన్న మాట.

అగ్ని పర్వతాలు పేలక పోతేనూ, భూకంపాలు రాక పోతేనూ వచ్చిన నష్టం ఏమిటని మీరు అడగొచ్చు. జ్వరం వస్తే కస్టమని కాళ్ళూ, చేతులూ చల్లబడి పోవాలని కోరుకుంటామా? భూమిలో చైతన్యం చచ్చిపోతే ఏమిటవుతుందో ఒక్క నిమిషం ఆలోచించండి. ఇంకొక పది కోట్ల సంవత్సరాలలో మన పర్వతాలన్ని గాలి పోటుకీ వర్షపు ధాటికీ అరిగిపోతాయి. ఎత్తు పల్లాలన్నీ చదునుగా అయిపోతాయి. అప్పుడు సముద్రం నెమ్మదిగా భూభాగాన్ని కప్పెస్తుంది. అప్పుడు మన మనుగడకే ముప్పు.

వర్గం:భూగోళశాస్త్రం
భాష

**భాష ([[నుడి]])**: ప్రపంచంలోని ప్రతి మానవుడు తన ఆలోచనలను ఇతరులకు తెలుపడానికి, ఇతరుల ఆలోచనలను తెలుసుకోవడానికి ఉపయోగించుకునే మాధ్యమమే నుడి. భాషకు లిపి, భాషాసూత్రాలు, వ్యాకరణం, సాహిత్యం ముఖ్యమైన అంశాలు.

భారతదేశంలో 3,372 భాషలు మాట్లాడేవారున్నారు. ప్రపంచంలో ఇన్ని భాషలు మాట్లాడే దేశం కానరాదంటే అతిశయోక్తిగాదు.

## భాష (నుడి) సంగతులు
తెలుగు భాషలో భాష పదానికి వివిధ ప్రయోగాలున్నాయి. భాష నామవాచకంగా A language, speech, dialect. A word, phrase, expression. మాట, A solemn undertaking, vow, engagement: what one gives his word for, an oath, ప్రతిజ్ఞ, ప్రమాణము అని అర్ధాలున్నాయి. దేశ భాష the vernacular of a country. భాషణము v. n. అనగా Speaking, speech. మాటాడుట. భాషాంతరము n. అనగా Another language: a translation. భాషాగ్రంథము n. A poem in a modern or vernacular language, not in Sanskrit. భాషామంత్రము n. A spell or charm, written in any vernacular language, not in Sanskrit. భాషించు v. n. అనగా To speak, use language, converse, talk, మాటలాడు. భాషితము n. Speech, language. మాట. adj. Spoken, మాటాడిన. భాష్యము n. అనగా A commentary, a paraphrase or exposition either of scripture or a work on science, సూత్రవ్యాఖ్యానగ్రంథము. భాష్యకారులు లేదా భాష్యకార్లు n. అనగా A commentator or expounder of technical texts; బాసికములు fillets worn at weddings పెళ్ళిలో నుదుట ధరించేవి.

## తెలుగు నుడి

ఉపోద్ఘాతం
# చరిత్ర 
# లిపి పుట్టు పూర్వోత్తరాలు
# వ్యాకరణము 
## తెలుగు ధ్వనులు
## తెలుగు అక్షరాలు
## గుణింతాలు
# సాహిత్యం

## భారతీయ భాషలు (నుడులు)
* హిందీ
* బెంగాళీ
* తెలుగు
* సంస్కృతం
* పంజాబీ
* కన్నడ
* మళయాళం
* తుళు
* తమిళం
* మరాఠీ
* ఒరియా
* ఉర్దూ
* కాశ్మీరీ
* సింధీ
* కొంకణి
* అస్సామీ
* గుజరాతీ

## మొదళ్ళు

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
ఆది కవి (అయోమయనివృత్తి)

* ఆదికవి నన్నయ విశ్వవిద్యాలయం - రాజమహేంద్రవరం లోని 2006లో రాజానగరం సమీపంలో ఏర్పాటు చేయబడింది. 
* నన్నయ - తెలుగులో ఆదికవిగా ప్రసిద్ధుడు
* వాల్మీకి - సంస్కృతంలో ఆదికవిగా ప్రసిద్ధుడు
తాళ్ళపాక తిమ్మక్క

**తాళ్ళపాక తిమ్మక్క** లేదా **తాళ్ళపాక తిరుమలమ్మ** తొలి తెలుగు కవయిత్రి. వీరు తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యుల వారి ఇల్లాలు, మొదటి భార్య. ఈమె నన్నయ భారతము ఆధారముగా 1163 పాదాలతో సుభద్రా కల్యాణము అనే ద్విపద కావ్యము రాసినది.

 ప్రథమాంధ్ర భాషా కవయిత్రి తాళ్ళపాక తిమ్మక్క. మహాకవి, వాగ్గేయకారుడు అయిన అన్నమయ్య ఇల్లాలు తిమ్మక్క అని వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి గారి నిర్ణయం. ఈమె సుభద్రా కల్యాణం అనే కావ్యాన్ని రచించింది. సుభద్రా కల్యాణానికి ఆధారం నన్నయ భారతమే. నన్నయ ఆది పర్వంలో 135 గద్య పద్యాలలో విజయ విలాసం రచించాడు. అతనిని అనుసరిస్తూ తిమ్మక్క 1163 పాదాల ద్విపద కావ్యాన్ని రచించింది. కడుమంచి తేటపలుకులతో చెప్పిన పాటగా తన కావ్యాన్ని పేర్కొంది. కొన్ని కొన్ని ఘట్టాలలో నన్నయలాగానే మూలాతిక్రమణం చేసింది. అర్జునుడు తీర్థయాత్రలు చేస్తూ - అమర అహోబళంబా వెంకటాద్రి వరుస నాపై కంచి వరదుల గొలిచె-అని తిరుపతి వెంకటేశ్వరులకు అర్జునునిచేత మొక్కులందించింది.

నన్నయ మహాభారతంలో లేని బావా మరదుల హాస్యం తిమ్మక్క సుభద్రా కల్యాణంలో నింపి రచించింది. సుభద్ర పాత్రను సమయోచితంగా తీర్చిదిద్దింది. సుభద్ర చేత ఈడుకు తగిన ఆటలు ఆడించింది. 
చేమకూర వెంకటకవి తన విజయ విలాసంలో తిమ్మక్కను అనుసరించాడు. సుభద్ర అర్జునుని వర్ణించిన సందర్భంలో రచించిన- "ఎగుభుజమ్ములవాడు మృగరాజు నడుము నడచి పుచ్చుకొను నెన్నడుము గలవాడు" - అన్న తిమ్మక్క రచనను చేమకూర వెంకటకవి - "ఎగుభుజములవాడు మృగరాజ మధ్యంబు పుదికి పుచ్చుకొను నెన్నడుమువాడు"- అనుసరించాడు. సుభద్రా కల్యాణం స్త్రీలకోసం స్త్రీ రచించిన గ్రంథం అన్న విషయం కావ్యాన్ని చదివితే అర్థమవుతుంది. సుభద్రా కల్యాణాన్ని తిమ్మక్క రచించలేదన్న వాదోపవాదాలు పండితలోకంలో ఉన్నాయి.

### రచన
1.సుభద్రా కల్యాణం

## తాళ్లపాక వంశవృక్షం

## బయటి లింకులు
*తెలుగు కవయిత్రుల గురించి ఒక గొప్ప జాబితా
*తెలుగు కవయిత్రుల జాబితా
*గత 1000 సంవత్సరాలలో తెలుగు కవయిత్రులు
*తాళ్ళపాక వారి కుటుంబము మీద తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానము వారి వ్యాసము
*తాళ్ళపాక తిమ్మక్క

వర్గం:తెలుగు కవయిత్రులు
వర్గం:తెలుగు రచయిత్రులు
వర్గం:కడప జిల్లా కవయిత్రులు
భాగవతం - ఒకటవ స్కంధము

భాగవతము ఋషుల ప్రశ్నలతో మొదలవుతుంది. తరువాత భాగవతము లోని వివిధ అవతారములను గురించి వివరించారు. అటు పిమ్మట భాగవతము ఎలా మొదలైనదో వివరింపబడింది. వేదాలు విభజించి, మహాభారతం రచించి, 17 (17) పురాణాలు రాసి కూడా వ్యాసభగవానునికి మనశ్శాంతి లేకుండా పోయింది. అప్పుడు వారి ఆధ్యాత్మిక గురువు గారు అయిన నారద మహర్షి విచ్చేసిభాగవతము రాయమని ఉపదేశించి, అనేక విషయాలు బోధించి వెళతారు. అప్పుడు వ్యాసులవారు ఈ భాగవతము రాస్తారు.

తరువాత ఈ భాగవతాన్ని ఎలా ప్రచారములోనికి తెచ్చినారో వివరింపబడింది. మహాభారతము ముగియడము, పరిక్షిత్తు మినహా అందరూ పరమ పదము చేరుకోవడము, భీష్ముని నిర్యాణము, శ్రీ కృష్ణ భగవానుని ద్వారకా ప్రయాణము, ద్వారకలో వారు ప్రవేశించడము, పరిక్షిత్తు జననము, దృతరాష్ట్రుడు అడవులకి వెళ్ళడము, శ్రీ కృష్ణ నిర్యాణము, పాండవులు రాజ్యాన్ని వదిలి వెళ్ళడము, పరిక్షిత్తు, కలి సంవాదము, పరిక్షిత్తు కలి పురుషుడుని దండించడము, దయచూపడము, పరిక్షిత్తుకి బ్రాహ్మణ బాలుడు శాపాన్ని ఒసగడము, శుకదేవ మహర్షి ఆగమనము, పరిక్షిత్తు వారిని ప్రశ్నలు అడగటము అనే వివరములు ఈ ప్రథమ స్కంధములో గలవు .

## అర్జునుడు అశ్వత్థామను పరాభవించుట

కురుక్షేత్రం అయిపోయిన రోజు రాత్రి పాండవ శి బిరంలో అందరూ నిద్రిస్తుండగా, అశ్వత్థామ వీరావేశంతో వచ్చినిద్రిస్తున్న ఉప పాండవులను హాతమార్చెను. పాండవులు చంపబడ్డారన్న వార్త తెలుసుకున్న అర్జునుడు వీరావేశంతో వీరిని చంపిన వాడిని తీసుకువచ్చి నీ పాదాల వద్ద పడివేస్తానని ద్రౌపదితో శపథం చేసి, కురుక్షేత్రంకి వచ్చి అక్కడ ఉన్న భటుల ద్వారా చంపినవాడు అశ్వత్థామ అని తెలుసుకొని, వాడితో యుద్ధము చేసెను.
సవ్యసాచి ప్రతిభ ముందు తాళలేక అశ్వత్థామ బ్రహ్మశిరోనామాస్త్రం ప్రయోగించగా, ఆ అస్త్రం లోకాలన్నిటిని కమ్మేస్తుండగ అది చూసిన కృష్ణుడు అర్జునుడిని కూడా బ్రహ్మశిరోనామాస్త్రాన్ని ప్రయోగించమనగా, అర్జునుడు కూడా అదే అస్త్రాన్ని ప్రయోగించినాడు. పిమ్మట రెండు బ్రహ్మశిరోనామాస్త్రలను కూడా ఉపసంహరించి, అశ్వత్థామను కట్టి ద్రౌపది ఎదుట నిలబెట్టగా.

## మూలాలు
బలరాముడు

thumb|150px|బలరాముడు

**బలరాముడు**, **బలదేవుడు** లేదా **బలభద్రుడు**, వీరు స్వయం భగవానుడు అయిన శ్రీకృష్ణుల వారికి సోదరులగా జన్మించిన అంశావతారము.

వీరి ఆయుధము హలము, నాగలి.

వీరు గొప్ప వీరులు, దయామయులు, కృష్ణుని అన్ని వేళలా తోడుగా ఉన్నవారు. వీరి భార్య రేవతి.

ఒకసారి కోపం వచ్చి యమునా నది దిశ మార్చారు, మరొకసారి హస్తినాపురాన్నే [నేటి ఢిల్లీని] తన హలాయుధంతో యమునలో కలప ఉద్యుక్తులయినారు.

వీరు కురుక్షేత్ర యుద్దమప్పుడు శాంతి కాముకులై తీర్థ యాత్రలు చేసారు. అప్పుడు దర్శించిన ప్రదేశాలలో తిరుమల కూడా ఉంది.

## ఇతర పేర్లు
#బలభద్రుడు
#ప్రలంభఘ్నుడు
#బలదేవుడు
#అచ్యుతాగ్రజుడు
#రేవతీరమణుడు
#కామపాలుడు
#హలాయుధుడు
#నీలాంబరుడు
#రోహిణేయుడు
#తాలాంకుడు (తాటి చెట్టు గుర్తు కలవాడు)
#సంకర్షణుడు (ఒక గర్భము నుండి మరియొక గర్భమునకు లాగబడిన వాడు)
#సీరపాణి
#కాళినేఛేదనుడు (కాళిందిని భంగ పరచినవాడు) 

## మూలాలు

వర్గం:భాగవతము
వర్గం:హిందూమతం
బుద్ధావతారం

**బుద్ధావతారం** జిష్ణువు దశావతారాలలో ఒకటి.

బుద్దావతారము క్షణ కాలము మాత్రమే ఉంది. విష్ణుమూర్తి(దేవేంద్రుడు)రాక్షసుని చంపడానికి దిగంబర అవతారము ఎత్తుతాడు. అందుకని ఈ అవతారమును పూజించరు. అంతకు ముందరి అవతారమైన అర్జునుడి అవతారం పూజిస్తారు. ఇంద్రభగవాన్. బుద్దార్పణం అంటారు.

## పురాణ గాథ
త్రిపురాసురుల భార్యలు మహాపతివ్రతలు. వారిపాతివ్రత్య శక్తి వల్ల త్రిపురలను ఎవరు జయించలేక పోతారు.అప్పుడు ఆ శక్తిని ఉపసంహరింప చేయడానికి, లోకరక్షణ, ధర్మ రక్షణ కోసం శ్రీ మహా విష్ణువు బుద్ధ రూపాన్ని ధరించాడు. సమ్మోహనకరమైన రూపముతో, ఒక అశ్వత్థ వృక్షమూలాన సాక్షాత్కరించిన అతనిని జూచి, మోహితులై, ధర్మాన్ని తప్పారు ఆ స్త్రీలు. దానితో త్రిపురుల బలం క్షీణించింది. శివుని చేత హతులయ్యారు. ఇదే విషయం "ఆపన్నివారక స్తోత్రము "లో ఉంది. "ద్వైత్యస్త్రీమనభంజినే" అంటే రాక్షస స్త్రీల పాతివ్రత్యాన్ని భంగం చేసినవాడు అని అర్ధం. 

## అన్నమయ్య వర్ణన
పైన వృత్తాంతాన్ని అన్నమయ్య "దశావతార వర్ణనలో" పేర్కొన్నాడు.

'పురసతుల మానములు పొల్లజేసినచేయి.
ఆకాసాన బారేపూరి
అతివలమానముల కాకుసేయువాడు"
ఆకాసాన విహరించే ఊరులు - త్రిపురాలు.
వారి మగువల ధర్మాన్ని తప్పించినవాడు. 


అప్పటి పరిస్థితుల బట్టి లోకరక్షణ కోసం స్వామి ధరించిన లీలావతారమిది.

## ఇవీ చూడండి

* ఏకవింశతి అవతారాలు
## మూలాలు

## ఇతర లింకులు

వర్గం:విష్ణుమూర్తి అవతారాలు
తెలుగు వ్యాకరణం

తెలుగు వ్యాకరణం లేదా తెలుగు నుడికట్టు పై  సిద్ధాంత గ్రంథాన్ని నన్నయ్య సంస్కృతంలో ఆంధ్రశబ్దచింతామణి అనే పేరుతో  వ్రాశారు.  ఆ తరువాత అధర్వణ, ఆహోబల సూత్రాలు, వార్తికాలు, భాష్యాలు వ్రాశారు. 19వ శతాబ్దంలో చిన్నయసూరి సులభమైన తెలుగు వ్యాకరణాన్ని బాలవ్యాకరణం అనే పేరుతో రాశారు. నన్నయ ప్రకారం నియమాలు లేని భాషను గ్రామ్యం లేక అపభ్రంశం కావున సాహిత్యానికి పనికిరాదనేవారు. కావున అప్పట్లో  సాహిత్యమంతా వ్యాకరణానికి లోబడి వుండేది.

#తెలుగు అక్షరాలు
#తెలుగు పదాలు
#తెలుగు వాక్యాలు
#విభక్తి
#వచనములు
#సంధి
#సమాసం
#ఛందస్సు
#అలంకారాలు
#ప్రకృతి - వికృతి
#భాషాభాగాలు

## పుస్తకాలు
*తెలుగు వ్యాకరణం: వర్రే సాంబశివరావు, దేవీ పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ, 1999.
*

## ఇవికూడా చూడండి
ఉపసర్గలు - సంస్కృత వ్యాకరణంలో ఉపసర్గలు

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

వర్గం:తెలుగు వ్యాకరణం
వర్గం:తెలుగు భాష
వర్గం:తెలుగు అక్షరాలు
సత్యయుగం

thumb|250x250px|కేదరేశ్వర్ గుహ ఆలయం అహ్మద్ నగర్ జిల్లాలోని హరిశ్చంద్రగడ్ అనే కొండ కోట వద్ద ఉంది. లింగం చుట్టూ నాలుగు స్తంభాలు ఉన్నప్పటికీ, ఇప్పుడు ఒకే స్తంభం మాత్రమే చెక్కుచెదరకుండా ఉంది.ఈ స్తంభాలు యుగం లేదా కాలానికి చిహ్నాలు అని నమ్ముతారు. అవి సత్య, త్రేత, ద్వాపర, కలియుగాలకు చిహ్నాలుగా భావిస్తారు.
**సత్య యుగం (సంస్కృత: सत्ययुग),** హిందూధర్మ సమయం ప్రకారం నాలుగు యుగాలలో ఇది మొదటిది.దీనిని కృత యుగం అని కూడా అంటారు. "సత్య యుగం (యుగము లేదా యుగం)", మానవత్వం దేవతలచే మానవత్వంతో పరిపాలించబడినప్పుడు, ప్రతి వ్యక్తి ఆచరించే పని స్వచ్ఛమైన ఆదర్శానికి దగ్గరగా ఉంటుంది. మానవత్వం, అంతర్గత మంచితనం కలిగి పాలించటానికి సర్వశ్రేష్టమైన పరమాత్మ అనుమతిస్తుంది. దీనిని కొన్నిసార్లు "స్వర్ణయుగం" అని పిలుస్తారు.సత్య యుగం 1,728,000 సంవత్సరాలు లేదా 4800 దైవిక సంవత్సరాలు ఉంటుంది.నైతికతకు ప్రతీకగా ధర్మ దేవుడు (ఆవు రూపంలో చిత్రీకరించబడింది) సత్యయుగంలో నాలుగు కాళ్లపై నిలబడ్డాడు.తరువాత త్రేతా యుగంలో ఇది మూడు కాళ్లపై, తరువాత ద్వాపరా యుగంలో రెండు కాళ్లపై నిలబడ్డది. ప్రస్తుతం జరుగుచున్న అనైతిక యుగంలో (కలియుగం) ఇది ఒక కాలు మీద నిలుచుని పరిపాలిస్తుంది. 

## వివరణ
ప్రతి మతానికి దాని నియమాలు, భావాలు ఉన్నాయి.హిందూ అనేది మతం కాదు ధర్మం. సమయం, విశ్వోద్భవ శాస్త్రం వివేక సిద్ధాంతాలు హిందూ ధర్మాన్ని ప్రత్యేకమైనవిగా చేసాయి.సమయం సృష్టి, విధ్వంసం, చక్రంగా పరిగణించబడ్డాయి.హిందూధర్మసమయం ప్రకారం నాలుగు యుగాలుగా విభజించబడింది.ఇవి ఒకదాని తరువాత ఒకటిగా అనుసరిస్తాయి.వేదాల ప్రకారం సమయం గతించిపోయే చక్రంలాగా నాలుగు యుగాలుగా విభజించబడింది.అందులో మొదటిది సత్య యుగం -- 4 * 432000 సంవత్సరాలు, త్రేతా యుగం -- 3 * 432000 సంవత్సరాలు, ద్వాపర యుగం - 2 * 432000 సంవత్సరాలు, కలియుగం -- 432000 సంవత్సరాలుగా వేదాలు ప్రకారం నిర్వచించబడింది.సత్యయుగం నుండి యుగాలు గతించేకొద్దీ యుగాలు ధర్మం, జ్ఞానం,మేధో సామర్థ్యం, భావోద్వేగం, శారీరక బలం క్రమంగా క్షీణించడం జరుగుతుంది.భగవంతుడిని ధర్మం, అమల, యోగేశ్వర, పరమాత్మ, అవ్యక్త పేర్లతో పిలిచేవారు.

## సత్య యుగం పరిపాలన
ఇందు భగవంతుడు నారాయణుడు, లక్ష్మీ సహితముగా భూమిని పరిపాలిస్తాడు. దీని కాల పరిమాణము 432000 * 4 = 1728000 అనగా పదిహేడు లక్షల ఇరవై ఎనిమిది వేల సంవత్సరాలు. ఈ యుగంలో ధర్మం నాలుగుపాదాల మీద నడుస్తుంది. ప్రజలు ఎలాంటి ఈతిబాధలు లేకుండా సుఖసంతోషాలతో ఉంటారు.అకాలమరణాలుండవు.వైవశ్వత మన్వంతరములో సత్యయుగం కార్తీక శుద్ధ నవమి రోజు ప్రారంభమైంది.ధర్మం సుప్రీం. మానవని పొట్టితనం 21 మూరలుగా ఉంటుంది.మానవుడు అన్ని భ్రమల నుండి విముక్తి పొందుతాడు.శివుడు, సతీదేవి వివాహ కర్మ సత్య యుగంలో జరిగింది.ధర్మ స్తంభాలన్నీ పూర్తిగా ఉన్నాయి. సత్య యుగంలో, ప్రజలు మంచి, ఉత్కృష్టమైన పనులలో మాత్రమే నిమగ్నమయ్యారు.సత్య యుగంలో, విష్ణువు నాలుగు రూపాల్లో అనగా,మత్స్య,కూర్మ,వరాహ,నరసింహ అవతారలలో అవతరించాడు.సత్య యుగంలో మానవుడి సగటు ఆయుర్దాయం సుమారు 1,00,000 సంవత్సరాలు.  జ్ఞానం, ధ్యానం, తపస్సు ఈ యుగంలో ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

## ఇవి కూడా చూడండి
* చతుర్యుగాలు 
* మన్వంతరము

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:యుగాలు
వర్గం:కాలమానాలు
త్రేతాయుగం

thumb|రామాయణం త్రేతాయుగంలో జరిగిందని భావిస్తారు
వేదాల ననుసరించి యుగాలు నాలుగు.నాలుగు యుగాలలో  త్రేతా యుగం రెండవది ఈ యుగంలో భగవంతుడు శ్రీ రామ చంద్రుడుగా అవతరించి రావణాసురుణ్ణి సంహరించి ధర్మ సంస్థాపన చేసాడు.ఈ యుగం పరిమితి 4,32,000 * 3 = 12,96,000 అనగా పన్నెండు లక్షల తొంభైఆరు వేల సంవత్సరాలు. ఇందు ధర్మం మూడు పాదములపై నడుస్తుంది.వైశాఖ శుద్ధ తదియ రోజునుండి త్రేతాయుగం ప్రారంభమైంది. 

## నాలుగు యుగాలు
# సత్యయుగం
# త్రేతా యుగం
# ద్వాపరయుగం
# కలియుగం
## ఇవి కూడా చూడండి
* చతుర్యుగాలు (సత్యయుగాన్ని కృతయుగం అని కూడా అంటారు.)
* మన్వంతరము

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* https://web.archive.org/web/20090515112243/http://www.omsriram.com/page10.html

వర్గం:యుగాలు
వర్గం:కాలమానాలు
కలియుగం

**కలి యుగం** (దేవనాగరి: कलियुग) హిందూ పురాణాలననుసరించి మహాయుగములోని చివరి, నాలుగవ యుగం. ఇది ప్రస్తుతం నడుస్తున్న యుగం. వేదాల ననుసరించి యుగాలు నాలుగు, 
# సత్యయుగం
# త్రేతాయుగం
# ద్వాపరయుగం
# కలియుగము
కలి యుగం కాల పరిమాణం 432000 సంవత్సరములు, అందు సుమారుగా ఐదు వేల సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి. హిందూ, బౌద్ధ కాలమానములకు ఆధార గ్రంథమైన సూర్య సిద్ధాంత ప్రకారం సా.శ.పూ. 3102 ఫిబ్రవరి 13  (00:00) కలియుగం ప్రారంభమైంది.  కృష్ణుడు సరిగ్గా అదే సమయానికి అవతారంను చాలించాడని హిందువులు భావిస్తారు. కలియుగాంతంలో కల్కి రూపంలో భగవంతుడు అవతరించి శివుని గురించి తపస్సు చేసి   ఖడ్గం పొంది ఆ ఖడ్గం తో దుష్టశిక్షణ చేసి తిరిగి సత్య యుగ స్థాపనకు మార్గం సుగమం చేస్తాడు .

కలియుగం  సంవత్సరాల క్రిందట ప్రారంభమైంది. ఈ తేదీని **ఫిబ్రవరి 17/18, మధ్యరాత్రి**   పరిగణిస్తారు. ప్రస్తుత సా.శ.&nbsp; సంవత్సరానికి  ఇంకా   సంవత్సరాలు మిగిలివుంది.   సా.శ. 428,899లో అంతమవుతుంది. క్రీ.పూ. 3102 నుండి ప్రస్తుత సంవత్సరాన్ని కలిపి కలియుగ వయస్సును లెక్కిస్తారు (ఉదా: 3102 + 2024 = 5126).**సూర్య సిద్ధాంతం** మరియు **భగవద్గీత** వంటి గ్రంథాలలో యుగ గణనలు ప్రస్తావించబడ్డాయి. కొన్ని వివాదాస్పద అభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ, సాంప్రదాయిక హిందూ సాహిత్యం, ఖగోళీయ గణనల ప్రకారం 3102 BCE సాధారణంగా అంగీకరించబడింది.

## కలియుగ లక్షణాలు
కలియుగంలో అంతా అధర్మమే. అధర్మం అని తెలిసి కూడా మనుషులు అధర్మం చేస్తారు. అంతా అన్యాయమే. మంచి వాళ్ళకు చెడు ఎదురవుతూ ఉంటుంది. అసలు భగవంతుడిని తలచుకొనే వారే కనిపించరు. సంసారంలో భార్యాభర్తలు, ధనధాన్యాలు లాంటి వన్నీ సులభంగా సమకూరతాయి.

## ఇవి కూడా చూడండి
* చతుర్యుగాలు 
* మన్వంతరము

## మూలాలు

వర్గం:యుగాలు
వర్గం:కాలమానాలు
ప్రాస

ఒక పద్యం లోని ప్రతి పాదం లోని రెండవ అక్షరాన్ని **ప్రాస** అంటారు. మొదటి పాదంలో రెండవ అక్షరం ఏ విధంగా ఉంటుందో తక్కిన పాదాలన్నింటిలో రెండవ అక్షరం ఆ విధంగానే ఉండాలి. దీనినే **ప్రాస మైత్రి** అంటారు.

## నియమాలు
* ప్రథమ పాదమందు ద్వితీయాక్షరము ఏ హల్లుండునో తక్కిన పాదములలో ఆ హల్లే ఉండవలయును.
* ప్రాసాక్షరము ద్విత్వమైన, అన్ని పాదములందునూ అదే అక్షరము ద్విత్వముగను, సంయుక్తమైన అన్ని పాదములందునూ అదే హల్లు సముదాయము సంయుక్తముగను ఉండవలెను.
* ప్రాస పూర్వాక్షరము గురువైన, అన్ని పాదములందునూ ప్రాస పూర్వాక్షరము గురువుగనూ, ప్రాస పూర్వాక్షరము లఘువైన, అన్ని పాదములందునూ ప్రాస పూర్వాక్షరము లఘువుగను ఉండవలెను.
* ప్రాస పూర్వాక్షరము పూర్ణబిందువుతో కూడిన, అన్ని పాదములందునూ పూర్వాక్షరము పూర్ణబిందువుతో ఉండవలెను.
* ద-ధ, ధ-థ, ఱ-ర, న-ణ, ల-ళ లకు ప్రాస కుదురును.

## తెలుగు పద్యరీతులలో
* వృత్తాలలో ఉత్పలమాల, చంపకమాల, మత్తేభం, శార్దూలం, తరలము, మత్తకోకిల వంటి రీతులలో ప్రాస నియమము పాటించవలెను. 
* జాతులలో కందము, తరువోజ పద్యాలలో ప్రాస నియమము ఉంది. ద్విపదలో ప్రాసనియమము ఉన్ననూ, ఈ నియమాన్ని పాటించని ద్విపదని మంజరీ ద్విపద అంటారు.
* ఆటవెలది, తేటగీతి, సీసము (పద్యం) వంటి ఉపజాతి పద్యాలలో ప్రాస నియమము లేదు. కానీ వీటిలో, ప్రాసయతి చెల్లును.

## ప్రాసభేదాలు
ప్రాస భేదాలు 17 రకాలుగా ఉన్నాయని అప్పకవి చెప్పడం జరిగింది.
# అర్థబిందు సమప్రాసం
# పూర్ణబిందు సమప్రాసం
# ఖండాఖండ ప్రాసం
# సంయుతాక్షర ప్రాసం
# సంయుతాసంయుత ప్రాసం
# రేఫయుత ప్రాసం
# లఘుద్విత్వ ప్రాసం
# వికల్ప ప్రాసం
# ఉభయ ప్రాసం
# అనునాసిక ప్రాసం
# ప్రాసమైత్రి ప్రాసం
# ప్రాసవైరం
# స్వవర్గజ ప్రాసం
# ఋప్రాసం
# లఘుయకార ప్రాసం
# అభేద ప్రాసం
# సంధిగత ప్రాసం

## బాహ్య లంకెలు
* సిలికానాంధ్ర సృజనరంజనిలో ''యతి-ప్రాస నియమాలు'' వ్యాసం 

వర్గం:పద్యము
వర్గం:ఛందస్సు
మత్తేభ విక్రీడితము

ఇది వృత్త ఛందస్సు క్రిందికి వస్తుంది. ప్రతి వృత్త పద్యములో ఈ లక్షణాలు ఉంటాయి. నాలుగు పాదములు ఉంటాయి, నియమిత గణాలు ఉంటాయి, నియమిత సంఖ్యలో ఆక్షరాలు ఉంటాయి, యతి, ప్రాస నియము ఉంటాయి.
## మత్తేభము

నలువొందన్ సభరల్ నమల్యవల తోనంగూడి మత్తేభ మిం
పలరారున్ బదునాలు గౌ విరతి చే నానందరంగా ధిపా
స భ ర న మ య వ

## లక్షణములు

* పాదాలు: నాలుగు
* ప్రతి పాదంలోనూ అక్షరాల సంఖ్య = 20
* ప్రతిపాదంలోని గణాలు: స, భ, ర, న, మ, య, వ
* యతి : ప్రతిపాదంలోనూ 14 వ అక్షరము
* ప్రాస: పాటించ వలెను, ప్రాస యతి చెల్లదు

## ఉదాహరణలు

సవరక్షార్థము దండ్రి పంప జని విశ్వామిత్రుడుం దోడరా
నవలీలం దునుమాడె రాము డదయుండై బాలుడై కుంతల
చ్చవిసంపజితహాటకం గపటభాషావిఫురన్నాటకన్
జవభిన్నార్యమఘోటకం కరవిరాజ త్ఖేటకన్ దాటకన్.

సిరికిం జెప్పడు; శంఖ చక్ర యుగముంజేదోయి సంధింపడే
పరివారంబును జీర డభ్రగపతిం బన్నింప డాకర్ణికాం
తర ధమ్మిల్లము జక్క నొత్తడు వివాదప్రోత్థిత శ్రీ కుచో
పరిచేలాంచలమైన వీడడు గజ ప్రాణావనోత్సాహియై


## మూలాలు

వర్గం:పద్యము
వర్గం: ఛందస్సు
చంపకమాల

ఇది వృత్త ఛందస్సు క్రిందికి వస్తుంది. ప్రతి వృత్త పద్యములో ఈ లక్షణాలు ఉంటాయి. నాలుగు పాదములు ఉంటాయి, నియమిత గణాలు ఉంటాయి, నియమిత సంఖ్యలో ఆక్షరాలు ఉంటాయి, యతి, ప్రాస నియము ఉంటాయి.
## చంపకమాల

నజభజజ్జలరేఫలు పెనంగి దిశాయతి తోడ గూడినన్
త్రిజగదభిష్టుతా బుధనిధీ విను చంపకమాలయై చనున్.


## లక్షణములు

* పాదాలు: 4 పదాలు కలవు

* ప్రతి పాదంలోనూ అక్షరముల సంఖ్య = 21

* ప్రతిపాదంలోని గణాలు: న, జ, భ, జ, జ, జ, ర 

* యతి: ప్రతిపాదంలోనూ 1 వ అక్షరముకు 11 వ అక్షరముకు యతిమైత్రి చెందుతుంది

* ప్రాస: పాటించ వలెను, ప్రాస యతి చెల్లదు
### గణ విభజన

### ఉదాహరణ
thumb|పోతన
పోతన తెలుగు భాగవతంలో 486 చంపకమాల వృత్త పద్యాలను వాడారు.

పదముల బట్టినం దలకుబా టొకయింతయు లేక శూరతన్
మదగజవల్లభుండు మతిమంతుడు దంతయు గాంత ఘట్టనం
జెదరగ జిమ్మె నమ్మకరిచిప్పలు పాదులు దప్పనొప్పఱన్ 
వదలి జలగ్రహంబు కరివాలముమూలముజీరె గోఱలన్.


## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* 
వర్గం:పద్యము
వర్గం: ఛందస్సు
ఉత్పలమాల

**ఉత్పల మాల** వృత్త ఛందస్సు క్రిందికి వస్తుంది. ప్రతి వృత్త పద్యములో ఈ లక్షణాలు ఉంటాయి. నాలుగు పాదములు ఉంటాయి, నియమిత గణాలు ఉంటాయి, నియమిత సంఖ్యలో ఆక్షరాలు ఉంటాయి, యతి, ప్రాస నియము ఉంటాయి.

## ఉత్పల మాల

```
భానుసమాన విన్భరన భారలగంబుల గూడి విశ్రమ
స్థానము నందు బద్మజ యుతంబుగ నుత్పలమాలయై చనున్
```


## లక్షణములు
*పాదాలు: నాలుగు
*ప్రతి పాదంలోనూ అక్షరాల సంఖ్య: 20
*ప్రతిపాదంలోని గణాలు: భ, ర, న, భ, భ, ర, వ
*యతి స్థానం : ప్రతిపాదంలోనూ 10 వ అక్షరము
*ప్రాస నియమం: పాటించవలెను, ప్రాస యతి చెల్లదు.

## గణవిభజన

## ఉదాహరణలు
పోతన తెలుగు భాగవతంలో 475 ఉత్పలమాల వృత్త పద్యాలను వాడారు. వాటిలో రెండింటిని ఉదాహరణగా ఇక్కడ.
### ఉదాహరణ 1

```
పుణ్యుడు రామచంద్రుడట వోయి ముదంబున గాంచె దండకా
రణ్యము దాపసోత్తమ శరణ్యము నుద్దత బర్హిబర్హలా
వణ్యము గౌతమీ విమల వాఃకణ పర్యటన ప్రభూత సా
ద్గుణ్యము నుల్ల సత్తరు నికుంజ వరేణ్యము నగ్రగణ్యమున్
```

### ఉదాహరణ 2

```
ఊహ గలంగి జీవనపుటోలమునం బడి పోరుచున్ మహా
మోహలతా నిహద్దపదమున్ విడిపించుకొనంగ లేక సం 
దేహముబోదు దేహిక్రియ దీనదశన్ గజ ముండె భీషణ 
గ్రాహదురంత దంత పరిఘట్టిత పాద ఖురాగ్ర శల్యమైన్
```

తిక్కన చెప్పిన ప్రసిద్ధమైన పద్యం సారపు ధర్మమున్ విమల సత్యము ఉత్పలమాలకు మరొక ఉదాహరణ.

## మూలాలు

## బాహ్య లంకెలు
* 

వర్గం:పద్యము
వర్గం:ఛందస్సు
వార్తాపత్రిక

thumb|స్వాతంత్ర్యం సిద్ధించిన వార్తతో ఆంధ్రపత్రిక
తెలుగు వార్తా పత్రికలలలో దాదాపు 9 రకాల దినపత్రికలు, ఐదారు పక్షపత్రికలు వెలువడుతున్నాయి. ప్రజాభిప్రాయాన్ని ప్రభావితం చేయటంలో ఇవి ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి
## దినపత్రికలు
తెలుగు దినపత్రికలు ప్రతి ఒక్క జిల్లా కేంద్రం నుండి ప్రచురణ మొదలుపెట్టి, స్థానిక వార్తలను జిల్లా సంచికలలో ప్రచురించటంతో, ప్రజలకు పత్రికలు చేరువయ్యాయి. 2010 లో కొన్ని పత్రికలు శాసనసభ నియోజక వర్గ వారీగా ప్రత్యేక పేజీలు ఇవ్వడం మొదలు పెట్టాయి. వీటిలో కొన్ని అంతర్జాలంలో కూడా చదివే అవకాశం కలిగి ఉన్నాయి. అయితే ఏ పత్రిక కూడా ముఖ్యమైన వ్యాసాలను అంతర్జాలంలో శాశ్వతంగా నిల్వ చేయకపోవటంతో, చారిత్రక, విశ్లేషణ వ్యాసాల వల్ల పరిశోధకులకు ఉపయోగం లేకుండా పోతుంది. ఆంగ్ల పత్రికలలో ముఖ్యంగా ది హిందూ మాత్రమే శాశ్వతంగా వార్తా వ్యాసాలను నిల్వ చేస్తున్నది.

#### 2012 నాటికి వెలువడుతున్నవి
* ఆంధ్రజ్యోతి
* ఆంధ్రప్రభ
* ఆంధ్రభూమి 
* ఈనాడు
* కృష్ణా పత్రిక
* ప్రజాశక్తి 
* సాక్షి
* సూర్య
* వార్త 
* చైతన్యవారధి 
* విశ్వం వాయిస్ తెలుగు దినపత్రిక

* నమస్తే తెలంగాణ
* తెలంగాణ కలం
* యువ తెలంగాణా
*ప్రయోక్త మాసపత్రిక

#### గతం
* ఆంధ్రపత్రిక
* ఉదయం 
* తెలుగుజ్యోతి

## ఆంధ్రప్రదేశ్ లో ఆంగ్ల దినపత్రికలు
* ది హిందూ
*టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా
*దక్కన్ క్రానికల్
*ఇండియన్ ఎక్స్ ప్రెస్

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:తెలుగు పత్రికలు
శార్దూల విక్రీడితము

ఇది వృత్త ఛందస్సు క్రిందికి వస్తుంది. ప్రతి వృత్త పద్యములో ఈ లక్షణాలు ఉంటాయి. నాలుగు పాదములు ఉంటాయి, నియమిత గణాలు ఉంటాయి, నియమిత సంఖ్యలో ఆక్షరాలు ఉంటాయి, యతి, ప్రాస నియము ఉంటాయి.
## శార్దూలం

సారాచార విశారదాయి నయితిన్ శార్దూల విక్రీడితా
కారంబై మసజమ్ము లిమ్ముగ సతాగప్రాప్తమై చెల్వగున్
శార్థూలం వృత్తమునందు గణములు

పాదాలు: నాలుగు

ప్రతి పాదంలోనూ అక్షరముల సంఖ్య = 19

ప్రతిపాదంలోని గణాలు: మ, స, జ, స, త, త, గ

యతి : ప్రతిపాదంలోనూ 13 వ అక్షరము

ప్రాస: పాటించ వలెను, ప్రాస యతి చెల్లదు

ఉదాహరణలుసవరించు

తాటంకాచలనంబుతో, భుజనటద్దమ్మిల్ల బండంబుతో, 
శాటీముక్త కుచంబుతో, సదృఢచంచత్కాంచితో, శీర్ణలా
లాటాలేపముతో, మనోహరకరాలగ్నోత్తరీయంబుతో
గోటీందుప్రభతో, సురోజభర సంకోచద్విలగ్నంబుతోన్,

భీమంబై తల ద్రుంచి ప్రాణముల బాపెం జక్ర మాశు క్రియన్
హేమక్ష్మాధర దేహముం జకితవన్యేభేంద్ర సందోహముం
గామ క్రోధన గేహమున్ గరటి రక్త స్రావ గాహంబు ని
స్పీమోత్పాహము వీత దాహము జయశ్రీ మోహమున్ గ్రాహమున్.

మూలాలు.

## లక్షణములు

* పాదాలు: నాలుగు

* ప్రతి పాదంలోనూ అక్షరముల సంఖ్య = 19
 
* ప్రతిపాదంలోని గణాలు: మ, స, జ, స, త, త, గ 

* యతి : ప్రతిపాదంలోనూ 13 వ అక్షరము

* ప్రాస: పాటించ వలెను, ప్రాస యతి చెల
* EXAMPLES

తాటంకాచలనంబుతో, భుజనటద్దమ్మిల్ల బండంబుతో, 
శాటీముక్త కుచంబుతో, సదృఢచంచత్కాంచితో, శీర్ణలా
లాటాలేపముతో, మనోహరకరాలగ్నోత్తరీయంబుతో
గోటీందుప్రభతో, సురోజభర సంకోచద్విలగ్నంబుతోన్,

భీమంబై తల ద్రుంచి ప్రాణముల బాపెం జక్ర మాశు క్రియన్
హేమక్ష్మాధర దేహముం జకితవన్యేభేంద్ర సందోహముం
గామ క్రోధన గేహమున్ గరటి రక్త స్రావ గాహంబు ని
స్పీమోత్పాహము వీత దాహము జయశ్రీ మోహమున్ గ్రాహమున్.


## మూలాలు

వర్గం:పద్యము
వర్గం: ఛందస్సు
దర్శనీయ స్థలాలు

**దర్శనీయ స్థలాలు,** భారతదేశంలో చాలా ఉన్నాయి.ఈ శీర్షికలో ముఖ్యమైన దర్శనీయ స్థలాలు వివరాలు ఉంటాయి..వీటిని రెండు రకాలుగా విభజించ వచ్చు

*పుణ్య క్షేత్రాలు
*పర్యాటక కేంద్రాలు

## పుణ్య క్షేత్రాలు
భారతదేశం అంటేనే మొదట గుర్తు వచ్చేది పుణ్య క్షేత్రాలే. కాశ్మీరు నుండి, కన్యాకుమారి వరకు అడుగుకొక పుణ్య క్షేత్రం ఉంటుంది, వీటిలో ప్రధానమైన వాటిని తెలుసుకుందాం.

### సముదాయంగా ఉన్న పుణ్యక్షేత్రాలు
వీటిలో ఇవి ఒక సమూహములాగా విఖ్యాతి వహించినవి.

#ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు
#108 వైష్ణవ క్షేత్రాలు
#ఆది శంకరాచార్యుల మఠాలు
#పంచ శివక్షేత్రాలు

### రాష్ట్రాల ప్రకారం వివిధ పుణ్యక్షేత్రాలు
#### ఆంధ్రప్రదేశ్
#తిరుపతి తిరుమల
#అంతర్వేది
#మహానంది
#అన్నవరం
#కాణిపాకం
#శ్రీ కాళహస్తి
#శ్రీశైలం
#యాదగిరి గుట్ట
#సింహాచలం
#విజయవాడ
#మంత్రాలయం
#ద్రాక్షారామం
#అమరావతి
#సామర్లకోట
#పాలకొల్లు
#భీమవరం
#ద్వారకతిరుమల
#అరసవిల్లి
#శ్రీకూర్మం
#అప్పనపల్లి
#జొన్నవాడ
#పిఠాపురం
#ర్యాలి
#అహోబిళం
#మందపల్లి
#ఐనవిల్లి
#కోటప్ప కొండ
#మంగళగిరి
#మాచెర్ల
#పొన్నూరు
#లేపాక్షి
#సత్య సాయి ప్రశాంతి నిలయం

#### తెలంగాణ

#భద్రాచలం
#చిల్కూరు
#బాసర
#వరంగల్
#వేములవాడ
#వాడపల్లి, నల్గొండ జిల్లా

#### తమిళనాడు

#రామేశ్వరం
#కంచి
#ధనుష్కోడి
#శ్రీరంగం
#తిరువణ్ణామలై (అరుణాచలం)
#మామల్లాపురం (మహాబలిపురం)
#చిదంబరం
#మదురై
#పళని
#తంజావూరు
#తిరునల్వేలి
#తిరుత్తణి
#తిరుచెందూరు
#కన్యాకుమారి
#స్వామిమలై
#కుంభకోణం
#తిరుప్పరంకుండ్రం

#### కర్ణాటక

#హంపి
#శ్రీరంగపట్నం
#ధర్మస్థల
#ఉడిపి
#కుక్కే సుబ్రహ్మణ్య
#శృంగేరి మఠం
#హొరనాడు
#శ్రావణబెళగొళ

### కేరళ

#గురువాయుర్
#శబరిమల
#తిరువనంతపురం
#అట్టుకల్
#త్రిశూర్

#### ఒడిషా

#[కొణార్క్ odisha temples


#[పూరి
#భువనేశ్వర్

#### మహారాష్ట్ర
#షిర్డి
#నాసిక్
#కొల్హాపూర్

#### ఉత్తర ప్రదేశ్
#కాశి/వారణాసి
#అయోధ్య

#### రాజస్థాన్
#పుష్కర్
#జైసల్మేర్ కోట
#మెహరాన్ ఘర్ కోట

#### గుజరాత్
#ద్వారక
#అక్షరధామ్
#సోమనాథ్

#### ఉత్తరాఖండ్
#గంగోత్రి
#యమునోత్రి
#రిషికేష్
#బద్రీనాథ్
#కేదార్ నాథ్
#హరిద్వార్
#ప్రయాగ

#### బీహార్
#గయ

## పర్యాటక ప్రాంతాలు
### ఆంధ్రప్రదేశ్
#నాగార్జునసాగర్
#బొర్రా గుహలు
#ఉండవల్లి గుహలు
#బెలూం గుహలు
#అరకులోయ
#పాపికొండలు
#రాజమండ్రి
#అంతర్వేది సాగరసంగమం బీచ్
#విశాఖపట్నం
#హైదరాబాద్
#హార్సిలిహిల్స్

### తమిళనాడు

#చెన్నై
#ఊటీ
#కొడైకెనాల్
#ఏలగిరి

### కర్ణాటక

#బెంగళూరు
#మైసూరు
#కూర్గ్
#చిక్‌మగళూరు

### కేరళ

#మున్నార్
#కొచ్చిన్
#అలెప్పి 
#ఇడుక్కి
#కాలికట్ (కొజికొడ్)
#వాయనాడ్
#పాలక్కాడ్

### ఒడిషా

#చిల్కా సరస్సు

### మహారాష్ట్ర

#మహాబలేశ్వర్
#లొనావాల
#అజంతాగుహలు
#ఎల్లొరాగుహలు
#ఎలిఫెంటాగుహలు

### ఉత్తరప్రదేశ్

#ఆగ్రా
#లక్నో
#సారనాథ్
#ఝాన్సి

### హిమాచల్ ప్రదేశ్

#సిమ్లా
#కులు
#మనాలి
#డల్ హౌసి
#ధర్మశాల

### ఉత్తరాఖండ్

#నైనిటాల్
#ముస్సొరి
#అల్మొరా

### పశ్చిమ బెంగాల్

#కోల్‌కాతా
#డార్జిలింగ్
#సిలిగురి

### రాజస్థాన్

#జైపూర్
#జోధ్ పూర్
#ఉదయపూర్
#జైసల్మేర్
#అజ్మీర్

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
కందం

తెలుగు పద్యాలలో అత్యంత అందమైన పద్యంగా కందాన్ని పేర్కొంటారు. ఈ పద్యపు లక్షణాలు చూడటానికి కష్టంగా కనిపించినా ఇందులోని గణాలన్నీ నాలుగుమాత్రల గణాలు కావడం వలన, ఈ పద్యం నడక సులువుగా పట్టుబడుతుంది. సుమతీ శతకములోని పద్యాలన్నీ కందపద్యాలే.

క. కందము త్రిశర గణంబుల, నందము గా భ జ స నలము లటవడి మూటన్
:   బొందును నలజల నాఱిట, నొందుం దుద గురువు జగణ ముండదు బేసిన్


## యిందు గణములు

## లక్షణములు
* పాదాలు=4
* కందపద్యంలో అన్నీ నాలుగు మాత్రల గణాలు మాత్రమే ఉంటాయి. **గగ**, **భ**, **జ**, **స**, **నల** ఇవీ ఆ గణాలు 
* 1,3 పాదాలలో గణాల సంఖ్య = 3
* 2,4 పాదాలలో గణాల సంఖ్య = 5
* 1,3 పాదాలలో 1,3 గణాలు **జ** గణం కారాదు.
* 2,4 పాదాలలో 2,4 గణాలు **జ** గణం కారాదు.
* 2,4 పాదాల్లో మూడో గణం (యతికి ముందు వచ్చేది) **జ** కాని, **నల** కానీ అయి ఉండాలి.
* 2,4 పాదాలలో చివరి అక్షరం గురువు, అంటే చివరి గణం **గగ** లేదా **స** అయి ఉండాలి.
* పద్యం లఘువుతో మొదలైతే అన్ని పాదాలు లఘువుతోనే మొదలవ్వాలి. గురువుతో మొదలైతే అన్నీ గురువుతోనే మొదలుకావాలి.
* యతి: 2,4 పాదాలలో మొదటి అక్షరానికీ నాలుగవ గణం మొదటి అక్షరానికి యతిమైత్రి కుదరాలి.
* ప్రాస: ప్రాస పాటించాలి, ప్రాస యతి చెల్లదు.

## ఉదాహరణ 1

నడువకుమీ తెరువొక్కట
గుడువకుమీ శత్రు నింటు గూరిమి తోడన్‌
ముడువకుమీ పరధనముల
నుడువకుమీ యొరుల మనసు నొవ్వగ సుమతీ!


## ఉదాహరణ 2

భూతలనాథుడు రాముడు
ప్రీతుండై పెండ్లి యాడె బృథుగుణమణి సం
ఘాతన్ భాగ్యోపేతన్
సీతన్ ముఖకాంతి విజిత సితఖద్యోతన్


## కంద పద్యమునందు గణముల వివరణ

గగ గణము = UU { గురువు, గురువు }

భ గణము = UII { గురువు, లఘువు, లఘువు }

జ గణము = IUI {లఘువు,గురువు, లఘువు }

స గణము = IIU {లఘువు, లఘువు, గురువు}

నల గణము = IIII {లఘువు, లఘువు, లఘువు, లఘువు }

## మూలాలు

వర్గం:పద్యము
ఆటవెలది

**ఆటవెలది** తెలుగు ఛందస్సులో ఒకానొక జాతి పద్యరీతి. 

## లక్షణములు
* సూత్రము:

ఆ. ఇనగణ త్రయంబు నింద్ర ద్వయంబును
:  హంస పంచకంబు ఆటవెలది.

* ఇందు నాలుగు పాదములుంటాయి.
* 1, 3 పాదాలు మొదట 3 సూర్య గణాలు తరువాత 2 ఇంద్ర గణాలు కలిగి ఉంటాయి.2,4 పాదాలు 5 సూర్య గణాలు ఉంటాయి.
* ప్రతి పాదములొ నాల్గవ గణం మొదటి అక్షరం యతి
* ప్రాసయతి చెల్లును
*ప్రాస నియమం లేదు. ప్రాసయతి చెల్లును.

**ఉదాహరణలు**
;'విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ' అనే మకుటంతో ఆంధ్రులకు చిరపరిచితములైన వేమన పద్యాలన్నీ ఆటవెలదులే.
ఉదా:


ఉప్పుకప్పురంబు ఒక్కపోలికనుండు,
చూడచూడ రుచుల జాడవేరు,
పురుషులందు పుణ్యపురుషులు వేరయా
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

అనువుగానిచోట అధికులమనరాదు
కొంచెముండుటెల్ల కొదువగాదు
కొండ అద్దమందు కొంచెమై యుండదా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ. 


;ఇతరాలు


రామహేశు నాదు నవ్యక్తు నధ్యాత్మ 
యోగగమ్ము బూర్ణు నున్న తాత్ము
బ్రహ్మ మైన వాని బరుని నతీంద్రియు
నీశు స్థూలు సూక్ష్ము నే భజింతు. 

నెఱి నసత్య మనెడి నీడతో వెలుగుచు
నుండు నెక్కటికి మహోత్తరునకు 
నిఖిల కారణునకు, నిష్కారణునకు న
మస్కరింతు నన్ను మనుచు కొఱకు.


వర్గం:ఛందస్సు 
వర్గం:పద్యము
తేటగీతి

## తేటగీతి
### ఉదాహరణ 1:
విని దశగ్రీవు డంగజ వివశు డగుచు

నర్థి బంచిన బసిడిఱ్రి యై నటించు

నీచు మారీచు రాముడు నెఱి వధించె

నంతలో సీత గొనిపోయె నసురవిభుడు

### లక్షణాలు

ఆ.
**"సూర్యుడొక్కరుండు సురరాజులిద్దరు**

**దినకరద్వయంబు తేటగీతి**" 

- అప్పకవీయము
*పాదాలు: 4
*ప్రతిపాదంలోనూ ఒక సూర్యగణం + రెండు ఇంద్ర గణాలు + రెండు సూర్యగణాలు ఉంటాయి
#### యతి
*ఒకటోవ గణం మొదటి అక్షరానికి నాలుగో  గణంలో మొదటి అక్షరం యతి 
* ప్రాసయతి చెల్లును
* ప్రాసయతి చెల్లించిన పద్యాన్ని అంతరాక్కరగా పిలుస్తారు. అయితే అన్ని అంతరాక్కరలు తేటగీతులు కావు.

#### ప్రాస
* ప్రాస నియమం లేదు

### ఉదాహరణ 2:
అఖిలరూపముల్ దనరూపమైన వాడు

నాదిమధ్యాంతములు లేక యడరువాడు

భక్తజనముల దీనుల పాలివాడు

వినడె చూడడె తలపడె వేగ రాడె;

## మూలాలు
ఇది మహా పండితులు రచించినది
వర్గం:పద్యము
నది

వర్షపు నీటి వలన కాని, ఎత్తయిన పర్వతాలలో మంచు కరిగిన నీటి వలన కాని చిన్న చిన్న పాయలుగా ప్రవహిస్తూ అవి ఒకదానికొకటి ఏకమై పెద్ద ప్రవాహంగా మారడమే నదిగా పరిగణించబడుతుంది. సాధారణంగా పెద్ద నదులు పర్వత ప్రాంతాలలో పుట్టి వేల కిలోమీటర్లు ప్రవహించి చివరికి సముద్రాలలో అంతమౌతాయి. కొన్ని నదులు భూమిలోనే ఇంకిపోతాయి. పశ్చిమ అమెరికా లోని ఎడారులలోను, సౌదీ అరేబియా లోని ఎడారులలోను ఇలా భూమి లోకి ఇంకిపొయే నదులు ఉన్నాయి. ఇవి వర్షాలు పడ్డప్పుడు మాత్రం పొంగి పొర్లుతాయి. వర్షం ఆగిపోగానే మిగిలిన నీరు నేలలోకి ఇంకిపోయి ఎండి పోతాయి. మన వైపు దొంగేర్లు ఇలాంటివే. ఇలా ఇంకిపోని నదులనే మనం జీవనదులు అంటాం. నేల లోకి ఇంకి పోగా మిగిలిన నీరే జీవనదులలో ప్రవహించేది. ఎంత నీరు ఇంకుతుందీ అనేది నదీ గర్భం అడుగున ఉన్న రాతి పొరల లక్షణాల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. అడుగున సున్నపు రాయి (లైమ్‌ స్టోన్‌) ఉంటే ఎక్కువ నీరు ఇంకే సావకాశం ఉంది. అడుగున నల్లసేనపు రాయి (గ్రేనైట్‌) ఉంటే నీరు అంతగా ఇంకదు.

## ప్రపంచంలోని పెద్ద నదులు

# నైలు నది (6,695 కి.మీ.)
# అమెజాన్ నది (6,683 కి.మీ.) 
# యాంగ్‌ట్జీ నది (చాంగ్ జియాంగ్) (6,380 కి.మీ.)
# మిసిసిపి నది (5,970 కి.మీ.)
# ఓబ్ నది (5,410 కి.మీ.)
# హువాంగ్ హో (4,830 కి.మీ.)
# కాంగో నది (4,630 కి.మీ.)
# లెనా నది (4,400 కి.మీ.)
# అమూర్ నది (4,350 కి.మీ.)
# యెనిసెయి నది (4,106 కి.మీ.)

## భారతదేశంలోని నదులు
భారత దేశాన్ని నదుల దేశం అంటే అతిశయోక్తి కాదేమో! నదులు దేశ ఆర్థిక సాంస్కృతిక స్రవంతిలో భాగమై పోయినవి. నదుల అనుసంధానం వల్ల పర్యావరణంపై ప్రతికూల ప్రభావం పడుతుందని నదుల అనుసంధానానికి తాను వ్యతిరేకినంటూ ఏఐసీసీ ప్రధానకార్యదర్శి రాహుల్ గాంధీ చేసిన వ్యాఖ్యలను తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రి కరుణానిధి వ్యతిరేకించారు. నదులను అనుసంధానం చేయాలని ఇందిరాగాంధీ ప్రధానిగా ఉన్నప్పుడే నిర్ణయించారని, యూపీఏ కనీస ఉమ్మడి కార్యక్రమం (సీఎంపీ) లో కూడా దీనిని చేర్చారని అన్నారు.నీటి కొరతను అధిగమించడానికి నదుల అనుసంధానం ఒక్కటే మార్గమని నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారని, నదుల అనుసంధానంపై పరిశీలనకు 1982లోనే ఇందిరాగాంధీ జాతీయ నీటి వనరుల అభివృద్ధి సంస్థను ఏర్పాటు చేశారని చెప్పారు. 2007లో జరిగిన జాతీయ అభివృద్ధి వేదిక సమావేశంలో కూడా నదుల అనుసంధానం ప్రాజెక్టును అమలు చేయాలని కోరానని చెప్పారు.

## ముఖ్యమైన నదులు

#గంగ
#సింధు
#యమున
#బ్రహ్మపుత్ర
#సరస్వతి
#రావి నది
#బియాస్ నది 
#సట్లెజ్ నది
#చీనాబ్ నది
#గోదావరి
#కృష్ణ
#పెన్న
#కావేరి
#నర్మద
#తపతి
#మహానది
#నాగావళి
#భరతపూయ
#దహీసార్
#దామోదర్
#ఘాగర్
#గోమతి నది
#కోయెనా
#మండోవి
#మిధి
#ఓషివార
#సబర్మతి
#శరావతి
#ఉల్హాస్
#వశిష్ఠి
#జువారి
#పంబా

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:నీటి వనరులు
వర్గం:నదులు
కంపాక్ట్ డిస్క్

**కంపాక్ట్ డిస్క్** లేదా **సి.డి.** (*Compact Disc* లేదా **CD**), డిజిటల్ డేటాను భద్రపరచడానికి వాడే ఒక ఆప్టికల్ డిస్క్. ఆరంభంలో ఇది డిజిటల్ ఆడియోను రికార్డు చేయడానికి, భద్రపరచడానికి తయారుచేయబడింది. అక్టోబరు 1982నుండి కంపాక్ట్ డిస్కులు మార్కెట్‌లో లభిస్తున్నాయి. ఇప్పటికీ ఇవి డేటా, ఆడియో ఫైళ్ళకు సర్వసాధారణంగా వాడుతున్నారు. సాధారణంగా వాడే సి.డి.ల వ్యాసం 120 మి.మీ. ఇందులో 80 నిముషాల నిడివి గల ఆడియోను భద్రపరచవచ్చును. 60 మి.మీ. - 80 మి.మీ. మధ్య వ్యాసం ఉండే "మినీ సి.డి."లలో 24 నిముషాల ఆడియోను రికార్డు చేయొచ్చును.
సీడీ పై భద్రపరిచిన డేటా ను బట్టి, లేదా భద్రపరచిన విధానాన్ని బట్టి (FORMAT) రకరకాల ఆ సీడీని వీసీడీ, ఆడియో సీడీ లేదా డేటా సీడీ అని పిలుస్తారు. వీసీడీ అంటే వీడియో సీడీ. దీనిలో సుమారు ఒక గంట సేపు నిడివి గల వీడియో భద్రపరచవచ్చు.

సి.డి.లను రూపొదించడానికి వినియోగించిన సాంకేతిక పరిజ్ఞానం తరువాత మరింత అభివృద్ధి చెందింది. తత్ఫలితంగా మరిన్ని ప్రత్యేక సదుపాయాలున్న డిస్కులు ఆవిర్భవించాయి. CD-ROM, CD-R (ఒకేమారు "వ్రాయ"గలిగేవి), CD-RW (మళ్ళీ మళ్ళీ వ్రాయగలిగేవి), సూపర్ ఆడియో సిడి, విడియో కంపాక్ట్ డిస్క్ (VCD), సూపర్ విడియో కంపాక్ట్ డిస్క్ (SVCD), ఫొటో సిడి, పిక్చర్ సిడి, CD-i, Enhanced CD - ఇలా ఎన్నో రకాల డిస్కులు లభిస్తున్నాయి. CD-ROM , CD-R లు ఇప్పటికీ అత్యధికంగా వాడుతున్న మీడియా సాధనాలు. 2004లో ప్రపంచ వ్యాప్తంగా 30 బిలియన్ డిస్కులు (CD audio, CD-ROM, CD-R) అమ్ముడయ్యాయి.

అంతకు ముందు వెలువడినా గాని అంతగా విజయవంతం కాని లేజర్ డిస్క్ టెక్నాలజీయే కంపాక్ట్ డిస్క్ ఆవిర్భావానికి పునాది. 1977లో ఫిలిప్స్ కంపెనీ ఆప్టికల్ లేజర్ డిస్క్ టెక్నాలజీలను అభివృద్ధి చేసింది. 1979లో సోనీ , ఫిలిప్స్ కంపెనీలు సంయుక్తంగా ఏర్పాటు చేసిన జాయింట్ టాస్క్ ఫోర్స్ ఈ కంపాక్ట్ డిస్కులను రూపొందించింది.
ఒక సంవత్సరం ప్రణాళిక , శ్రమ అనంతరం తయారైన ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా తక్కిన పరిశోధన నడిచింది. ఈ ప్రయత్నంలో పారిశ్రామికంగా డిస్కులను తయారు చేయడానికి అవసరమైన నిర్మాణ పరిజ్ఞానాన్ని ఫిలిప్స్ అందించింది. ఇంకా ఫిలిప్స్ సమకూర్చిన Eight-to-Fourteen Modulation (EFM) మరింత "ప్లే టైమ్" అందించడానికి, గీతలు, ముద్రలనుండి రక్షణ కల్పించడానికి ఉపయోగపడే విధానం. సోనీ నుండి error-correction విధానం, CIRC విధానం సమకూరాయి. ఇలా కంపాక్ట్ డిస్క్ అనేది పలువురి సమష్టి కృషి ఆధారంగా రూపొందిన విజ్ఞానం. *Compact Disc Story*, లో ఈ ప్రయత్నంలో జరిగిన ప్రయోగాలు, చర్చలు, నిర్ణయాల గురించి చెప్పబడింది.

## ఇవి కూడా ఛూడండి

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* Philips history of the CD
* Sony's CD history
* Patent History (CD Player) - published by Philips 2005
* Patent History CD Disc - published by Philips 2003
* Sony History, Chapter 8, This is the replacement of Gramophone record ! (第8章 レコードに代わるものはこれだ)Sony web site in Japanese

వర్గం:కంప్యూటరు హార్డువేర్
వర్గం:ఆంగ్ల పదజాలము
అల్లసాని పెద్దన

ఆంధ్ర కవితా పితామహునిగా పేరుగాంచిన **అల్లసాని పెద్దన** శ్రీ కృష్ణదేవరాయల ఆస్థానంలో అష్టదిగ్గజములలో అగ్రగణ్యుడు. పెద్దన సాహిత్య ప్రపంచంలో ఒక ప్రత్యేకమైన స్థానాన్ని ఆక్రమించాడు. రాజ సభలో అతని గొప్ప ప్రభావం, కవిగా అతని తిరుగులేని ఔన్నత్యం, అతన్ని అక్షర ప్రపంచానికి సర్వాధికారిగా చేసింది. అతను నిర్దేశించినది చట్టం; అతను ఆమోదించినది కీర్తి. ప్రబంధ సాహిత్య స్థాపకుడిగా కృష్ణదేవరాయలకు గౌరవం దక్కినప్పటికీ, తన మనుచరిత్రతో తెలుగు సాహిత్య గమనాన్ని మళ్లించి, కావ్యాన్ని రాబోయే శతాబ్దాలకు ఆదర్శవంతమైన సాహిత్య విధానంగా మార్చినది పెద్దన.

## జీవిత విశేషాలు
సంస్కృతాంధ్ర కవిత్వం ఎలా ఉండవలెను అని ఒక ఉత్పలమాల ఆశువుగా చెప్పి రాయల చేత సన్మానం గండపెండేరం తొడిగించుకున్నవాడు. ఇతడు రచించిన మనుచరిత్ర ఆంధ్రవాఙ్మయములో ప్రథమ ప్రబంధముగా ప్రసిద్ధికెక్కినది. ఇతను కవి మాత్రమే కాక రాచకార్యాలలో కూడా రాయల వారికి సలహాలు ఇచ్చే వాడు . అందుకే ఇతనిని పెద్దనామాత్యుడు అని కూడా అంటారు. ఇతడు నంద వరీక బ్రాహ్మణుడు.‌     

ఉ. ముద్దుగ గండ పెండేరమున్ గొనుడంచు బహూకరింపగా 
:నొద్దిక నా కొసంగుమని యొక్కరు గోరగ లేరు లేరొకో 


అని రాయల వారు సగము పద్యము జదువగా, మిగతా పద్యమును అల్లసాని వారు ఈ విధముగా పూరించారు.

:పెద్దన బోలు పండితులు పృథ్విని లేరని నీ వెరుంగవే  
:పెద్దన కీ దలంచినను బేరిమి నా కిడు కృష్ణ రాణ్ణృపా!  

     
ఇతఁడు బళ్లారి ప్రాంతము నందలి దోపాడు పరగణా లోని దోరాల అను గ్రామము వాసస్థలముగా కలవాఁడు. ఈయన శాలివాహనశకము 1430 సంవత్సరమున జన్మించినట్లు తెలియఁబడుచున్నది. కృష్ణదేవరాయలవారి ఆస్థానపండితులు ఎనమండ్రలోను ఈతఁడు ఒక్కఁడు అయి ఉండినదికాక ఆరాజుచే ఆంధ్రకవితాపితామహుఁడు అను బిరుదాంకము సహితము పడసెను. ఈతని కృతి స్వారోచిషమనుసంభవము. ఇది మిక్కిలి ప్రౌఢకావ్యము.ఈ కావ్యానికి కృతి భర్త శ్రీ కృష్ణ దేవ రాయలు

అల్లసాని వారిదే ప్రాంతం అన్న విషయం ప్రసక్తికి వచ్చినపుడు వేటూరు ప్రభాకరశాస్త్రిగారు ‘బళ్లారి ప్రాంతమందలి దోపాడు పరగణాలోని దోరాల/ దోర్నాల గ్రామమీతని వాసస్థలము’ అన్నారు. కాని పరిశోధకులు అధిక సంఖ్యాకులు పెద్దన కోకటం గ్రామమన్నారు. ఒకప్పటి కడప జిల్లాలోని కమలాపురానికి సమీపంలో కోకట అగ్రహారం ఉంది. రాయలు గారు ఈ అగ్రహారమును దానముగా పెద్దన గారు ఇచ్చినారని ఒక పద్యము నందు చెప్పు కొన్నారు. 

సీ.ఎదురైనచో దన మద కరీంద్రము నిల్పి కేలూత యొసగి యెక్కించు కొనియె 
:కోకట గ్రామాద్యనేకాగ్రహారంబు లడిగిన సీమలందునిచ్చె 
:మను చరిత్రం బందుకొన వేళ బుర మేగ బల్లకి దన కేల బట్టి యెత్తె  
:బిరుదైన కవిగండపెండేరమున కీవె తగుదని తానె పాదమును దొడిగె. 

తే.గీ.: ఆంధ్ర కవితాపితామహ అల్లసాని
:పెద్దన కవీంద్ర యని నన్ను బిలుచునట్టి
:కృష్ణరాయలతో దివి కేగ లేక
:బ్రదికి యున్నాడ జీవచ్ఛంబనగుచు.‌
 

ఆ గ్రామంలో సకలేశ్వరుడూ ఉన్నాడు. ప్రక్కన పెద్దనపాడు ఉంది. ఆయన పేరు మీదనే పెద్దనపాడు ఏర్పడిందంటారు.

## రచనలు
#స్వారోచిషమనుసంభవము (మనుచరిత్ర)
;అలభ్య రచనలు
# హరికథాసారము
# రామస్తవరాజము
# అద్వైత సిద్ధాంతము
# చాటు పద్యాలు

### ఇవీ చూడండి
*తెలుగు సాహిత్యము
## మూలాలు

వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రజలు
పారిజాతాపహరణం (ప్రబంధం)

thumb|నంది తిమ్మన

## కవి
నంది తిమ్మన
## అంకితము
శ్రీ కృష్ణదేవరాయలు
## విశేషాలు
ఐదు అశ్వాసాలు గల ప్రబంధం. సంస్కృత భాగవతములోని మూడు పద్యాల కథని అద్భుతముగా పెంచి రచించాడు. 
పారిజాతాపహరణానికి సంస్కృత భారతంలో మూడు శ్లోకాలే అని అంటారు. కాని నిజానికి దీనికిని, సంస్కృత హరివంశమున వజ్రనాభుని వధ యనెడి కథకును సాన్నిహిత్యం ఉంది. ఏమైనా చాలా చిన్నదైన ఈ కథకు నంది తిమ్మన సంతరించిన అలంకార సౌకర్యములు, ప్రబంధోచిత పాత్రచిత్రణము, ఆయా పాత్ర జీవన వర్ణనము దీనిని సుందరమైన ప్రబంధకావ్యంగా తీర్చిదిద్దాయి.

## ఇతివృత్తము
నారదుడు పారిజాతం కృష్ణులవారికి ఇవ్వడం, ఆ సమయములో వారు రుక్మిణీదేవి మందిరములో ఉండటం, ఆ పారిజాతాన్ని రుక్మిణికి ఇవ్వడం, దానిని తెలుసుకొని సత్య ఆగ్రహించడం, అటుపై రకరకాల మలుపులు, పాద పీడనం, చివరకు దేవతలతో యుద్ధం, పారిజాత వృక్షం సత్య తీసుకొని రావడం, తులాభారంతో కథ సుఖాంతం.

## తెర వెనక కథ
ఈ గ్రంథము వ్రాయడానికి నంది తిమ్మన గారికి ఒక కారణము ఉన్నది అంటారు. ఒక రోజు అనుకోకుండా తిరుమలదేవి రాయల వారిని పాదాలతో తాకుతుందట. దానితో రాయల వారు కోపగించుకొని, తిరుమలదేవిని చూడటం మానేస్తాడు, తిరుమలదేవికి అరణంగా వచ్చిన నంది తిమ్మన ఆ గొడవని రూపు మాపడానికి స్వయంగా కృష్ణులవారే తన్నించుకున్నారు మీదేముంది అని చెప్పడానికి ఈ కథ వ్రాసినాడు అని ఒక జనశ్రుతి.

## ఉదాహరణ పద్యాలు

;శ్రీ కృష్ణుడు పారిజాత పుష్పాన్ని రుక్మిణికి ఇచ్చాడని చెలికత్తె చెప్పగానే సత్యభామ 

అనవినివేటువ్రడ్డయురగాంగనయంవలెనేయివోయభ
గ్గన దరికొన్న హుతాశన కీల యనంగ లేచి హె
చ్చిన కనుదోయి కెంపు తన చెక్కిలి కుంకుమపత్రభంగ సం
జనితనవీన కాంతి వెదజల్లగ గద్గద ఖిన్న కంఠయై 
(తా. అలా చెప్పిన దానిని వినగా దెబ్బతిన్న పాము లాగ, నేయి పోయగానే భగ్గనే మంటవలె లేచి, కనులు ఎఱ్రబడడంతో ఆ కుంకుమ కాంతి చెక్కిలి మీద పడి కొత్త కాంతి వెదజల్లగా వణుకుతున్న కంఠంతో)చెలికత్తెను ఇలా ప్రశ్నించింది - 
ఏమేమీ కలహాసనుండచటికై యేతెంచి యిట్లాడెనా?
ఆ మాటల్చెవియొగ్గి తా వినియెనా ఆ గోపికా వల్లభుం
డేమేమాడెను రుక్మిణీ సతియు, నీ వింకేటికిన్ దాచెదే?
నీ మోమాటలు మాని నీరజముఖీ, నిక్కంబెరింగింపవే
**చేరవచ్చిన శ్రీకృష్ణుని సత్యభామ** 
జలజాతాసనవాసవాది సురపూజాభాంజనంబైతన
ర్చు లతాంతాయుధు కన్నతండ్రి శిరమచ్చో వామపాదంబునన్
తొలగంజేసె లతాంగి,యట్లయగు నాథుల్ నేరముల్ సేయపే
రలకంజెందినయట్టి కాంతలుచితవ్యాపారముల్ నేర్తురే?
**సత్యభామ దండనకు శ్రీకృష్ణుని స్పందన** 
ననుభవదీయదాసునిమనంబుననెయ్యపుకిన్కబూనితా
చినయదినాకుమన్ననయ,చెల్వగునీపదపల్లవంబుమ 
త్తనుపులకాంతకటంకవితానముతాచిననొచ్చునంచునే
ననియదయల్కమానవుకదాయికనైననరాళకుంతలా
; సత్యభామ రోదించిన విధము
ఈసున బుట్టి డెందమున హెచ్చిన శోకదవానలంబుచే
గాసిలి యేడ్చె ప్రాణవిభు కట్టెదుటన్ లతాంగి పంకజ
శ్రీసఖమైన మోముపయి చేలచెఱంగిడి బాలపల్లవ
గ్రాస కషాయ కంఠ కలకంఠ వధూకల కాకలీ ధ్వనిన్


## ప్రచురణలు
* పారిజాతాపహరణ ప్రబంధాన్ని ఆంధ్రపత్రిక ద్వారా 1929 లో ముద్రించారు. దీనిలో నాగపూడి కుప్పుసామయ్య రచించిన పరిమళోల్లాసము అను వ్యాఖ్యానాన్ని కూడా జతపరిచారు.
* పారిజాతాపహరణాన్ని 1933 లో వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్ వారు సురభివ్యాఖ్యాసహితముగా ముద్రించింది. దీనిని తిరిగి 1960 లో పునర్ముద్రించారు. రెండింటికి దూశి రామమూర్తి శాస్త్రి విపులమైన భూమిక ను రచించారు.
* ఈ ప్రబంధం యొక్క ప్రాముఖ్యతను గుర్తించిన ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమి 1978 లో మొదటిసారిగా ముద్రించింది.

## మూలాలు

వర్గం:తెలుగు కావ్యములు
ఆశుకవిత

చతుర్విధ కవితా భేదాలలో ఆశు కవిత ఒకటి. కవులు సాధారణంగా ఆలోచించి సావధానంగా కవిత్వం చెప్పుతారు. అలా కాకుండా కొందరు కవులు వచనంలో మాట్లాడినంత వేగంగా భావాలను చంధోనియమ బద్ధంగా పద్య రూపంలో వ్యక్తం చేస్తారు. ఇలాంటి దానినే ఆశు కవిత్వం అంటారు.

ఆశ్రు కవిత అనగా వెంట వెంటనే రాగయుక్తంగా మరియు ప్రజలకు అర్థమయ్యే విధంగా వారి యొక్క భావాలను వ్యక్తం చేసేదే అశ్రు కవిత అంటారు. ఈ హాస్టల్ కవిత అనేది ఆగకుండా అలాగే దీర్ఘ కవితలాగా వెళ్ళిపోతుంది.

*సమస్యా పూరణము

వర్గం:కవిత్వం
ఉద్భటారాధ్య చరిత్ర

thumb|గ్రంథ కర్త తెనాలి రామలింగడు
**ఉద్భటారాధ్య చరిత్ర** తెనాలి రామలింగడు రచించిన తెలుగు కావ్యము. పాల్కురికి సోమనాధుడు రచించిన బసవ పురాణంలోని ఏడవ అశ్వాసంలో కల 38 పద్యాల ఉద్భుటారాద్య వృత్తాంతము ఆధారముగా రచించబడిన ఈ కావ్యము, మూడు అశ్వాసాలు, 842 పద్యాలు గల శైవ గ్రంథము. దీనిలో కథానాయకుడు ఉద్భటారాధ్యుడు. ఇందులో మదాలస చరిత్ర, ముదిగొండ వారి మూల పురుషుడు అయిన ఉద్భటారాధ్యుని చరిత్ర ఉన్నాయి. రామలింగడు ఈ కావ్యాన్ని కొండవీటి దుర్గాధ్యక్షుడైన నాదెండ్ల గోపన వద్ద ముఖోద్యోగిగా ఉన్న ఊరదేచమంత్రికి అంకితమిచ్చాడు.

## కథాసంగ్రహం
నైమిశారణ్యంలో శివపార్వతుల కేళీవిలాసానికి గంధర్వులు అంతరాయం కలిగించగా, శివుడు కోపించి, వాళ్లను పిశాచాలు కండని శపిస్తాడు. వాళ్లు శరణు వేడగా, శాంతించిన శివుడు కొంతకాలానికి తన మానసపుత్రుడైన ఉద్భటుడి వల్ల వారికి శాపవిమోచనం కలుగుతుందని అనుగ్రహిస్తాడు. శివుడి అంశతో పుట్టిన ఉద్భతుడు ముంజభోజుడనే రాజుకు దీక్షా గురువౌతాడు. ఇలా వుండగా, గంధర్వుల సంగతి గుర్తుకు వచ్చి, వాళ్ల శాపవిమోచనం కోసం ఉద్భటుడు ప్రాణత్యాగం చేస్తాడు. ఉద్భటుడి కుమారులు అతని దేహాన్ని అగ్నికి ఆహుతి చేస్తారు. అతని దేహం నుండి వచ్చిన ధూమప్రసరణం చేత పిశాచాలకు శాపవిముక్తి కలిగి శివసాయుజ్యాన్ని పొందుతారు. ఇది ఈ కావ్యంలోని ప్రధాన కథ.

## కొన్ని పద్యాలు
* కవి ఈ క్రింది పద్యంలో శివ భక్తిరసంగా రచించి తద్వారా వేదాంత సారాన్ని బోధించాడు:

కారణంబులు నీవ కార్యజాలము నీవ
  భావజ్ఞడవు నీవ భావమీవ
జనకుండవును నీవ జన్యవస్తువు నీవ
  ప్రాపకుండవు నీవ ప్రాప్య మీవ
ఆధారమును నీవ యాధేయమును నీవ
  భోక్తవ్యమును నీవ భోక్తవీవ
రక్షకుండవు నీవ రక్షణీయము నీవ
  హార్యంబు నీవ సంహర్త వీవ

పూజకుండ వీవ పూజ్యంపు బొడవు నీవ
వాచకుండ వీవ తలపోయ వాచ్యమీవ
జ్ఞానమును నీవ చూడంగ జ్ఞాని వీవ
నిటలలోచన సకలంబు నీవ నీవ.


* కవి ఈ కావ్యంలో ఎన్నో వర్ణనలతో తన కావ్యాన్ని అందంగా తీర్చిదిద్దాడు. ఈ క్రిందీ పద్యంలో పార్వతీదేవి శివుడితో విహరించే వేళలో పంచశరు సామ్రాజ్యలక్షి లాగా ఉందట. ఈ పద్యంలోని మరో చమత్కారం ఉంది. ఇందులోని ప్రతి పాదంలోను శివుడికి ఉపమా నోపమేయాల్ని రెంటినీ చెప్పిన రామలింగడు పార్వతి విషయంలో ఉపమానాన్ని మాత్రమే ఉపయోగించాడు. ఇక్కడ కవి జగత్తున కాధారాధేయమైన శివ, శక్తి స్వరూపాన్ని ఆధ్యాత్మిక పరంగా మనోహరంగా వర్ణించాడు.


తరుణ శశాంక శేఖర మరాళమునకు
  సారగంభీర కాసార మగుచు
కైలాస గిరినాథ కలకంఠ భర్తకు
  గొమరారు లేమావి కొమ్మయగుచు
సురలోక వాహినీధర షట్పదమునకు
  బ్రాతరుద్బుద్ధ కంజాత మగుచు
రాజరాజ ప్రియ రాజకీరమునకు
  మానిత పంజర స్థానమగుచు

నురగవల్లభ హార మయూరమునకు
జెన్ను మీరిన భూధర శిఖరమగుచు
లలిత సౌభాగ్య లక్షణ లక్షితాంగి.....


## మూలాలు

## బయటి లింకులు
*ఆర్కైవ్.ఆర్గ్‌లో ఉద్భటారాధ్య చరితము సంపూర్ణంగా
*తెనాలి రామలింగకవి వ్రాసిన ఉద్భటారాధ్య చరిత్రము

వర్గం:తెలుగు కావ్యములు
వర్గం:తెనాలి రామకృష్ణుడు రచనలు
పాండురంగ మహాత్మ్యము

**పాండురంగ మహాత్మ్యము** తెనాలి రామలింగడు రచించిన ఐదు అశ్వాసాల గద్య పద్య కావ్యము. ఈ కావ్యంలో గత కవులు ఎవరూ వాడని కొత్త వర్ణనలు, అందునా తాను గతంలో వాడినవి మళ్ళీ వాడకుండా కవిత్వం చెప్పడంతో రామలింగడికి వికటకవి అన్న పేరువచ్చింది.

## చరిత్ర రచనలో
పాండురంగ మహాత్మ్యం ప్రకారం ప్రపంచ దిగ్విజయానికి బయల్దేరే ముందు మన్మధుడు కొంతకాలం వెలిగుడారంలో విడిసినట్టు చెప్పబడింది. 17వ శతాబ్ది నాటి విజయనగర సామ్రాజ్యపు అనే కవిలె, కృష్ణరాయలకు 50 ఏళ్ళ అనంతరపు రాయవాచకాల్లో రాయలు యుద్ధానికి వెళ్ళేప్పుడు అంత:పురం, నగరం వదిలి ఊరి బయట ఓ గుడారం వేసుకుని యుద్ధసన్నాహాలు పర్యవేక్షించేవారని, దానినే వెలిగుడారం అంటారని తెలుస్తోంది. ఇలాంటి చాలా విశేషాలు ఆనాటి సాంఘిక, రాజకీయ చరిత్రలను ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.

## విశేషాలు
ఇది ఐదు అశ్వాసాలు గో 1302 గద్య పద్యాలతో విలసిల్లిన గ్రంథము. ఇందు ఇతివృత్తము పాండురంగని కథ. దీనిలోనుండి మూడు పద్యాలను చూడండి
తుంగభద్రానది వర్ణన:

శా.

గంగా సంగమ మిచ్చగించునె మదిన్ గావేరి దేవేరిగా
నంగీకార మొనర్చునే యమునతో నానందముంబొందునే
రంగత్తుంగ తరంగ హస్తముల నారత్నాకరేంద్రుండు నీ
యంగంబంటి సుఖించునేని గుణభద్రా తుంగభద్రానదీ!



సీసం. 
పట్టె వట్రువయును బరిపుష్టి తలకట్టు 
గుడుసున్న కియ్యయు సుడియు ముడియు
నైత్వంబు నేత్వంబు నందంబు మందంబు 
గిలకయు బంతులు నిలుపు పొలుపు
నయము నిస్సందేహతయునొప్పు మురువును 
ద్రచ్చి వేసిన యట్ల తనరుటయును
షడ్వర్గశుద్దియు జాతియోగ్యతయును 
వృద్ది ప్రియత్వంబు విశదగతియుఁ

తే.గీ. 
గీలుకొన రాయసంబుల వ్రాలు వ్రాయుఁ
గొంకుఁ గొనరును జేతప్పుఁ గొనకయుండ
లలిత ముక్తాఫలాకార విలసనమున 
మతిమరున్మంత్రి వేదాద్రి మంత్రివరుఁడు


శా. 

ప్రారంభించిన వేదపాఠమునకున్ బ్రత్యూహ మౌనంచునో

యేరా తమ్ముఁడ! నన్నుఁ జూడఁ జనుదే వెన్నాళ్ళనోయుండి చ

క్షూ రాజీవ యుగంబు వాచె నినుఁ గన్గోకున్కి మీ బావయున్

నీరాకల్ మదిఁగోరుఁ జంద్రు పొడుపున్ నీరాకరంబున్ బలెన్ 

## మూలాలు


## బయటి లింకులు
* పాండురంగ మహాత్మ్యం - పామర వ్యాఖ్యానంతో - తెలుగుపరిశోధనలో
వర్గం:తెలుగు కావ్యములు
వర్గం:తెనాలి రామకృష్ణుడు రచనలు