సైఫ్ ఐన్-ఉల్-ముల్క్ తిరుగుబాటు

**సైఫ్ ఐన్-ఉల్-ముల్క్ తిరుగుబాటు అనేది బీజాపూర్ సుల్తాన్** ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా I పై సైఫ్ ఐన్-ఉల్-ముల్క్ చేసిన తిరుగుబాటు. ఆయన ఒక యుద్ధం తరువాత ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా తనపై తప్పుగా నిందలు వేసి, సహాయం నిరాకరించడంతో అతను ఈ తిరుగుబాటు చేశాడు. ద్రోహం చేయబడ్డానని భావించిన అతను, తన సొంత భూములకు వెళ్లి, పన్నులు వసూలు చేసి, ఒక సైన్యాన్ని సమీకరించాడు. రాజు అతన్ని ఆపడానికి దళాలను పంపినప్పుడు, సైఫ్ వారిని ఓడించి మరింత బలంగా ఎదిగాడు. రాజు నేతృత్వంలోని రాజ సైన్యాన్ని కూడా ఓడించి, ఏనుగులు, ఆయుధాలతో సహా విలువైన వస్తువులను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. అప్పుడు సైఫ్ బీజాపూర్‌ను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించాడు, కానీ విజయనగరానికి చెందిన రామరాయ తన సోదరుడు వెంకటాద్రిని పెద్ద సైన్యంతో పంపినప్పుడు అడ్డుకున్నాడు. సైఫ్ ఆకస్మిక దాడి  విఫలమై, ఆయన సైన్యం ఓడిపోయింది. అతను మొదటి హుస్సేన్ నిజాం షా భూభాగానికి పారిపోయాడు, కాని తరువాత హత్య చేయబడ్డాడు.

## నేపథ్యం

### తిరుగుబాటుకు కారణం
1552లో మొదటి బుర్హాన్ నిజాం షా విజయనగర రాజు రామరాయ సహాయంతో షోలాపూర్ కోటను స్వాధీనం చేసుకుని బలోపేతం చేశాడు. తరువాత, మొదటి హుస్సేన్ నిజాం షా (బుర్హాన్ కుమారుడు), బీజాపూర్ చెందిన మొదటి ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా మధ్య శాంతి నెలకొనబడినప్పటికీ, మళ్లీ ఇబ్బంది మొదలైంది. హుస్సేన్ పాలన నుండి పారిపోయిన పరండా అధిపతి ఖ్వాజా జహాన్ బీజాపూర్ వెళ్లి మొదటి ఇబ్రహీం ఆదిల్ షాను షోలాపూర్ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించమని ప్రోత్సహించాడు. ఇది చేయటానికి, ఇబ్రహీం రామ రాయతో ఒప్పందం కుదుర్చుకుని, మొదటి బుర్హాన్ నిజాం షా ఆధ్వర్యంలో మాజీ కమాండర్-ఇన్-చీఫ్ అయిన సైఫ్ ఐన్-ఉల్-ముల్క్‌ను తన సేవలో చేరమని ఆహ్వానించాడు. హుస్సేన్ క్రూరత్వం నుండి తప్పించుకోవడానికి బెరార్‌లో ఆశ్రయం పొందిన సైఫ్, అందుకు అంగీకరించాడు. ఇబ్రహీం అతనికి విలువైన బహుమతులు, భూములు ఉన్నత బిరుదులతో స్వాగతం పలికాడు. సైఫ్ సలహా మేరకు, ఇబ్రహీం అప్పుడు బీజాపూర్‌లో ఆశ్రయం పొందిన బుర్హాన్ నిజాం షా I కుమారుడైన యువరాజు అలీకి మద్దతు ఇచ్చాడు.

యువరాజు అలీ నిజాం షా అహ్మద్‌నగర్ పాలకుడైతే, ఆయన కల్యాణి, షోలాపూర్ కోటలను బీజాపూర్ చెందిన ఇబ్రహీం ఆదిల్ షాకు ఇవ్వాలని నిర్ణయించారు. దీనిని సాధించడానికి, ప్రిన్స్ అలీ, అహ్మదాబాద్ నుండి తనతో వచ్చిన 2000 మంది గుర్రపు సైనికులతో కలిసి స్థానిక ప్రభువుల మద్దతును పొందడానికి సరిహద్దు ప్రాంతానికి వెళ్లారు. అయితే, అతను అంతగా విజయం సాధించలేదు. దీనికి ప్రతిస్పందనగా, హుస్సేన్ నిజాం షా I తన సైన్యాన్ని త్వరగా సమీకరించాడు. అదే సమయంలో, ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా I తన సైనికులకు పెద్ద బహుమతులు ఇచ్చి, యువరాజు అలీకి సహాయం చేయడానికి బీజాపూర్ నుండి బయలుదేరాడు. చివరకు రెండు సైన్యాలు షోలాపూర్ మైదానంలో కలుసుకున్నాయి.

ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా I యుద్ధం కోసం తన సైన్యాన్ని జాగ్రత్తగా ఏర్పాటు చేశాడు. ఆయన కుడి పక్షాన్ని సైఫ్ ఐన్-ఉల్-ముల్క్ గిలానీ, అంకుష్ ఖాన్‌లకు, ఎడమ పక్షాన్ని నూర్ ఖాన్, ఇమాదుల్-ముల్క్‌లకు అప్పగించాడు. ఆయన తన రాజ సైన్యంతో మధ్యలో ఉన్నాడు. సైఫ్ ఐన్-ఉల్-ముల్క్ కూడా ముందు దళాలకు నాయకత్వం వహించి, ప్రధాన సైన్యం కంటే ముందుకు కదులుతూ దాడిని ప్రారంభించాడు. మొదటి ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా సైఫ్ ప్రధాన సమూహం నుండి చాలా దూరం వెళ్ళినందుకు సంతోషంగా లేడు, అతన్ని దగ్గరగా ఉండమని ఆదేశించాడు. రాజు చెప్పింది నిజమే అని సైఫ్ బదులిచ్చాడు, కానీ అతను అప్పటికే ముందుకు వెళ్ళినందున, వెనక్కి తిరగడం శత్రువుకు ప్రయోజనాన్ని ఇస్తుంది. అందువలన, అతను ముందుకు కొనసాగాడు, శత్రువు ఫిరంగులను స్వాధీనం చేసుకుని నాశనం చేశాడు, వారి ముందు కాపలాదారులను వారి ప్రధాన సైన్యం వైపు వెనక్కి నెట్టాడు.

సైఫ్ ఐన్-ఉల్-ముల్క్‌ను మొదటి హుస్సేన్ నిజాం షా స్వయంగా కలుసుకున్నాడు, అతను తన సైన్యాన్ని గొప్ప ధైర్యంతో నడిపించాడు. నిజాం షాహీ సైన్యం వెనక్కి తగ్గడం ప్రారంభించి ఓడిపోవచ్చు అయినప్పటికీ, సైఫ్ కు ఎటువంటి మద్దతు లభించలేదు. ఇంతలో ఎడమ వైపు నుండి కొంతమంది నిజాం షాహీ సేనాధిపతులు తమ రాజుకు సహాయం చేయడానికి వచ్చి, సైఫ్ ఐన్-ఉల్-ముల్క్‌ను దాదాపుగా చుట్టుముట్టి, ఆయన  విభాగంలో గందరగోళం సృష్టించారు. దీని మధ్యలో, సైఫ్ దూరంలో ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా I రాజ పతాకాలను చూశాడు. కఠినమైన పరిస్థితులలో ఎప్పటిలాగే, అతను తన గుర్రం నుండి దిగి, మరణం వరకు పోరాడటానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు. అయితే, దీనిని చూసిన కొంతమంది సైనికులు అతని చర్యలను తప్పుగా అర్థం చేసుకున్నారు. సైఫ్ తనను మోసం చేశాడని, మొదటి హుస్సేన్ నిజాం షాను గౌరవిస్తున్నాడని వారు మొదటి ఇబ్రహీం ఆదిల్ షాకు చెప్పారు. దీనిని నమ్మి, సైఫ్ వైదొలిగి, భయంతో యుద్ధభూమి నుండి పారిపోయాడని ఇబ్రహీం అనుకున్నాడు. బీజాపూర్ చేరుకునే వరకు ఆయన స్వారీ ఆపలేదు.

రాజు పారిపోయాడని తెలుసుకున్న తరువాత, సైఫ్ ఐన్-ఉల్-ముల్క్ శత్రువును ధైర్యంగా ఓడించి, భారీ నష్టాలను చవిచూశాడు. అతను రాజధానికి చేరుకున్నప్పుడు, అతను తన వస్తువులన్నింటినీ కోల్పోయాడని, గుడారాలు లేదా ఆశ్రయం లేదని, కోలుకుని కోర్టులో సరిగ్గా హాజరు కావడానికి డబ్బు అవసరమని వివరిస్తూ మొదటి ఇబ్రహీం ఆదిల్ షాకు గౌరవప్రదంగా ఒక సందేశాన్ని పంపాడు. అయితే, రాజు ఇంకా కోపంగా ఉండి, తన మునుపటి ఆదేశాలను సైఫ్ ధిక్కరించాడని నిందిస్తూ, సహాయం చేయడానికి నిరాకరించాడు. అటువంటి మొండి పట్టుదలగల, అవిధేయత గల సేవకులు తనకు వద్దు అని చెప్పి, తనను తాను వేరే చోట చూసుకోవాలని సైఫ్ కు చెప్పాడు. రాజు కోసం తన ప్రాణాలను పణంగా పెట్టి, యుద్ధంలో తన 500 మంది నమ్మకమైన స్నేహితులు, కుటుంబ సభ్యులను కోల్పోయానని సైఫ్ మరో సందేశాన్ని పంపాడు. రాజుకు సేవ చేయడానికి మాత్రమే తన సురక్షితమైన స్థలాన్ని విడిచిపెట్టినందున తనకు వెళ్ళడానికి వేరే చోటు లేదని ఆయన వివరించారు. కానీ రాజు సైఫ్ మాటలతో అవమానానికి గురై, కోపంతో, దూతను కొట్టి అతని సన్నిధి నుండి తరిమికొట్టాలని ఆదేశించాడు.

## తిరుగుబాటు

### బీజాపూర్ తొలి ఓటమి
రాజు తనకు సహాయం చేయలేదని చూసి సైఫ్ ఐన్-ఉల్-ముల్క్ తన స్నేహితులను సలహా అడిగాడు. అతను తన సొంత భూములకు (జాగీర్) వెళ్లి, సిద్ధంగా ఉన్న శరదృతువు పంట నుండి పన్నులు వసూలు చేయాలని వారు సూచించారు. ఆ తరువాత, రాజు అతన్ని బలవంతంగా తొలగించడానికి ప్రయత్నిస్తే, అతను సురక్షితమైన ప్రదేశానికి తప్పించుకోగలడు. సైఫ్ ఈ సలహాను పాటించి బీజాపూర్ నుండి మాన్-డేస్ కు బయలుదేరాడు, అక్కడ అతను ఆదాయాన్ని సేకరించి తన సైనికులతో పంచుకున్నాడు. దీనికి ప్రతిస్పందనగా, మొదటి ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా అతన్ని తరిమికొట్టడానికి 5,000 మంది గుర్రపు సైనికులతో ఒక అధికారిని పంపాడు. కానీ సైఫ్ దళాలు వారిని ఓడించాయి, ఈ విజయం తర్వాత మరింత బలంగా భావించి, అతను వాల్వా, మిరాజ్, ఇతర సమీప జిల్లాల నుండి పన్నులు వసూలు చేయడం ప్రారంభించాడు.

### బీజాపూర్ రెండో ఓటమి
మొదటి ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా అప్పుడు నియాజ్ కులీ బేగ్, దిల్వార్ ఖాన్ హుబ్షీ ఆధ్వర్యంలో సైఫ్ ఐన్-ఉల్-ముల్క్ తో పోరాడటానికి 10,000 మంది గుర్రపు సైనికులు,యు కాళ్ళ సైనికులతో కూడిన పెద్ద దళాన్ని పంపాడు. కానీ ఈ సైన్యం కూడా సైఫ్ చేతిలో ఓడిపోయింది. అతను అనేక ఏనుగులు, గుర్రాలు, పెద్ద మొత్తంలో విలువైన సామాగ్రి, సామాను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. చాలా సంపద పెరుగుతున్న శక్తితో, సైఫ్ ఐన్-ఉల్-ముల్క్ తనను తాను స్వతంత్ర పాలకుడిగా మార్చుకోవాలని తీవ్రంగా ఆలోచించడం ప్రారంభించాడు. దీనికి సిద్ధం కావడానికి, అతను తన స్థానాన్ని బలోపేతం చేయడానికి మరింత దళాలను సమీకరించడం ప్రారంభించాడు.

### బీజాపూర్ మూడో ఓటమి
చివరగా, మొదటి ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా స్వయంగా చర్య తీసుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. 5,000 మంది ఉన్నత గుర్రపు సైనికులు, 3,000 మంది పాదచారుల సైనికులు బలమైన ఫిరంగి దళంతో కవాతు చేశాడు. సైఫ్ ఐన్-ఉల్-ముల్క్ మంజీరా నది సమీపంలో తన శిబిరాన్ని ఏర్పాటు చేయగా, రాజు ఎదురుగా శిబిరం వేసి, దాడి చేయకుండా చాలా రోజులు వేచి ఉన్నాడు. సైఫ్ వెనక్కి తగ్గడానికి ఇష్టపడలేదు, ఆ ప్రాంతాన్ని విడిచిపెట్టడానికి ముందు పోరాడాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. వరుసగా మూడు రోజులు, అతను తన సైన్యాన్ని యుద్ధాన్ని ప్రారంభించినట్లు ముందుకు నడిపించాడు, కానీ ప్రతిసారీ పోరాడటం లేకుండా తిరిగి వచ్చాడు. ఇది ఉదయం నుండి సాయంత్రం వరకు రాజు సైన్యాన్ని అప్రమత్తంగా ఉంచింది. నాలుగో రోజు, సైఫ్ మళ్ళీ తన దళాలను తరలించాడు, కానీ రాజు, ఇది మరొక తప్పుడు చర్య అని భావించి, యుద్ధానికి సిద్ధం కాలేదు. శిబిరంలోని సాధారణ గార్డులు మాత్రమే సిద్ధంగా ఉన్నారు. కానీ సైఫ్ సైన్యం దగ్గరకు వచ్చి అతని జెండాలు కనిపించినప్పుడు, మొదటి ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా త్వరగా తన దళాలను ఏర్పాటు చేసి, యుద్ధంలో అతన్ని ఎదుర్కోవడానికి శిబిరం నుండి బయటకు పరుగెత్తాడు.

రాజుకు వ్యతిరేకంగా నేరుగా పోరాడటం గురించి సైఫ్ ఐన్-ఉల్-ముల్క్ అనిశ్చితిలో ఉన్నాడు, తన సలహాదారులను వారి అభిప్రాయాన్ని అడిగాడు. రాజ జెండాపై దాడి చేయడం తప్పు కావచ్చు, రాజద్రోహం కూడా కావచ్చు అని ఆయన అన్నారు. జెండాలు పోరాడవు, రాజును బాధపెట్టే ప్రమాదం లేదని చెప్పిన ముర్తజా ఖాన్ అంజూ తప్ప అందరూ అతనితో ఏకీభవించారు. సైఫ్ ఈ వాదనను అంగీకరించి, వెనక్కి తిరగడానికి చాలా ఆలస్యం అయినందున, అతను యుద్ధానికి దిగాడు. మొదటి ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా ఉన్న రాజు సైన్యం కేంద్రంపై ఆయన గొప్ప శక్తితో దాడి చేశాడు. రాజ దళాలు వెంటనే గందరగోళానికి గురయ్యాయి, రాజు పారిపోయాడు. అతని సైన్యం మొత్తం విడిపోయింది, సైఫ్ ఐన్-ఉల్-ముల్క్ యుద్ధంలో విజయం సాధించాడు. అతను రాజ పందిరి, ఏనుగులు, ఫిరంగులు, అన్ని గుడారాలు & సామాగ్రిని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. మొదటి ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా బీజాపూర్ కోట లోపల తనను తాను మూసివేసుకుని, నగరంలో భయాందోళనలు వ్యాపించాయి. రాజ కుటుంబం త్వరలో పతనం అవుతుందని చాలా మంది భావించారు. సైఫ్ ఐన్-ఉల్-ముల్క్ తన విజయాన్ని సద్వినియోగం చేసుకుని బీజాపూర్ కవాతు చేసాడు, అక్కడ అతను నగరంలోని వివిధ ప్రాంతాలపై అనేక రోజులు దాడి చేసి దాని సరఫరా మార్గాలను అడ్డుకోవడానికి ప్రయత్నించాడు.

### బీజాపూర్ ముట్టడి
మొదటి ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా విజయనగర పాలకుడు రామరాయ సహాయం కోరాడు. అతను అతనికి పెద్ద మొత్తంలో బంగారు నాణేలను బహుమతిగా పంపాడు, దానికి బదులుగా రామ రాయ తన సోదరుడు వెంకటాద్రిని బలమైన సైన్యంతో సైఫ్ ఐన్-ఉల్-ముల్క్ను తరిమికొట్టడానికి పంపాడు. గతంలో అసద్ ఖాన్ చేసినట్లే సైఫ్ వెంకటాద్రి శిబిరాన్ని ఆశ్చర్యపరిచేందుకు ప్రయత్నించాడు. కానీ వెంకటాద్రి తన ప్రణాళిక గురించి తెలుసుకుని తన సైనికులను సిద్ధం చేశాడు. ఒక చివరన కట్టిన నూనెలో నానబెట్టిన వస్త్రంతో కూడిన పొడవైన చెక్క కర్రలను వారికి ఇచ్చాడు. శత్రువులు దాడి చేసినప్పుడు, వారు బట్టలు వెలిగించి, వాటిని పైకి పట్టుకోవాలని ఆయన వారికి చెప్పాడు, తద్వారా దాడి చేసినవారిని స్పష్టంగా చూడటానికి కాంతి ప్రతి ఒక్కరికీ సహాయపడుతుంది.

ఒక రాత్రి, సైఫ్ ఐన్-ఉల్-ముల్క్ 2,000 మంది సైనికులను ఎంపిక చేసి, సలాబత్ ఖాన్తో కలిసి వెంకటాద్రి శిబిరంపై దాడి చేయడానికి రహస్యంగా కవాతు చేశాడు. వారు ప్రతిఘటన లేకుండా శిబిరంలోకి ప్రవేశించారు, కానీ ప్రణాళికాబద్ధమైన సంకేతం ఇచ్చిన వెంటనే, వెంకటాద్రి సైనికులు తమ మంటలను వెలిగించి దాడి చేశారు. వెంకటాద్రి పూర్తిగా సన్నద్ధమై, ఆశ్చర్యకరంగా జరిగిన ఎదురుదాడిలో, ఐన్-ఉల్-ముల్క్ 500 మందికి పైగా సైనికులు తప్పించుకోవడానికి ముందే చంపబడ్డారు. ఐన్-ఉల్-ముల్క్, సలాబత్ ఖాన్ తప్పించుకోగలిగారు కానీ చీకటిలో తప్పిపోయారు. ప్రాణాలతో బయటపడిన కొందరు తిరిగి వచ్చి ఐన్-ఉల్-ముల్క్ చనిపోయాడని చెప్పినప్పుడు, అతని మిగిలిన దళాలలో భయాందోళనలు వ్యాపించాయి. ఘోరంగా భయపడి, సైనికులు రాత్రి సమయంలో వివిధ దిశలలో పారిపోయారు. తెల్లవారుజామున, ఐన్-ఉల్-ముల్క్, సలాబత్ ఖాన్ కేవలం 200 మంది గుర్రపు సైనికులతో తిరిగి వచ్చారు, కానీ శిబిరం వదలివేయబడటం చూసి, వారు భద్రత కోసం ఆశతో మాన్-డేస్ వైపు మొదటి హుస్సేన్ నిజాం షా భూభాగంలోకి పారిపోయారు. వారికి ద్రోహం చేసి చంపబడ్డారు.

## ఇవి కూడా చూడండి
* వేదలై యుద్ధం
* పరమకుడి యుద్ధం
* విజయనగర చక్రవర్తుల జాబితా
* అహ్మద్‌నగర్ ముట్టడి (1558-1559)
* అహ్మద్‌నగర్ ముట్టడి (1561-1562)
* గోల్కొండపై విజయనగర దండయాత్ర

## మూలాలు

వర్గం:చరిత్ర
వర్గం:యుద్ధాలు
వర్గం:భారతదేశ చరిత్ర
వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్యం
వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య యుద్ధాలు