సంస్కృతీకరణ

సంస్కృతీకరణ (లేదా సంస్కృతీకరణ) అనేది సామాజిక శాస్త్రాలలో ఉపయోగించే ఒక పదం, ఇది కుల సోపానక్రమంలో దిగువస్థాయిలో ఉన్న కులాలు లేదా తెగలు ఆధిపత్య కులాలు లేదా ఉన్నత కులాల ఆచారాలు, అభ్యాసాలను అనుకరించడం ద్వారా సామాజికంగా పై స్థాయికి చేరాలని ప్రయత్నించే ప్రక్రియను సూచిస్తుంది. ఈ ప్రక్రియను సామాజికంగా "పాస్" కావడమునకు సదృశంగా పరిగణించవచ్చు. ఈ పదాన్ని 1950లలో భారతీయ సామాజిక శాస్త్రవేత్త ఎం. ఎన్. శ్రీనివాస్ పరిచయం చేశారు. కుల ఆధారిత సామాజిక శ్రేణుల మధ్య మధ్యతరగతి కులాలపై ఈ సంస్కృతీకరణ ప్రభావం ఎక్కువగా కనిపించింది.

విస్తృత సందర్భంలో, ఇది బ్రాహ్మణీకరణ అనే ప్రక్రియతో సంబంధించబడుతుంది — ఇందులో ప్రాంతీయ భారతీయ మత సంప్రదాయాలు బ్రాహ్మణ మతంలోని మూలకాలతో విలీనం చేయబడి, హిందూ మతం అనే పాన్-ఇండియన్ మత నిర్మాణానికి దారితీసింది.
## నిర్వచనం
ఎం. ఎన్. శ్రీనివాస్ సంస్కృతీకరణను ఒక ప్రక్రియగా నిర్వచించారు:
తక్కువ స్థాయిలోని హిందూ కులం, గిరిజన సమూహం లేదా ఇతర సమూహం తమ ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు, భావజాలం మరియు జీవనశైలిని ఉన్నత తరగతికి చెందిన ద్విజ కులాలవైపు మార్చుకుంటుంది. ఈ మార్పుల అనంతరం, వారు సామాజికంగా ఎక్కువ గౌరవాన్ని పొందాలని ఆశిస్తారు.
మొత్తం దృష్టికోణంలో, ఇది ప్రాంతీయ లేదా స్థానిక మతరూపాలు – దేవతలు, ఆచారాలు, సాహిత్య ప్రక్రియలు – సంస్కృత వాంఛిత మత సంప్రదాయంలోకి విలీనం కావడాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ ప్రక్రియలో వేదాలను ప్రామాణికంగా భావించే, వర్ణాశ్రమ ధర్మానికి కట్టుబడి ఉండే బ్రాహ్మణీయ సాంప్రదాయానికి చెందిన విశాలమైన మతరూపంలో స్థానిక సంప్రదాయాలు కలిసి పోతాయి.
ఈ క్రమంలో, స్థానిక సంప్రదాయాలు బ్రాహ్మణ మతంలోని ప్రధాన సంప్రదాయంలో విలీనం చెయ్యబడ్డాయి, తద్వారా సంస్కృత గ్రంథాల ద్వారా బ్రాహ్మణీయ ఆలోచనలు భారతదేశం అంతటా విస్తరించాయి. ఇది హిందూ సంశ్లేషణా ప్రక్రియ అభివృద్ధికి దోహదపడింది, దీనిలో బ్రాహ్మణ సంప్రదాయం స్థానిక ఆచారాలు మరియు భావజాలాలను స్వీకరించి వాటిని తనలో కలుపుకుంది.
శ్రీనివాస్ అభిప్రాయం ప్రకారం, సంస్కృతీకరణ అంటే కేవలం కొత్త ఆచారాల స్వీకరణ మాత్రమే కాదు, సంస్కృత సాహిత్యంలో కనిపించే నూతన విలువలు మరియు ఆలోచనలను స్వీకరించడం కూడా. ఉదాహరణకు, "కర్మ", "ధర్మం", "పాపం", "మాయ", "సంసార", "మోక్షం" వంటి పదాలు సంస్కృత మతపరమైన భావాలను సూచిస్తూ, సంస్కృతీకరించిన సమూహాల చర్చలలో సాధారణంగా వినబడతాయి.
## అభివృద్ధి
శ్రీనివాస్ మొదట ఈ సిద్ధాంతాన్ని తన డాక్టరేట్ అధ్యయనంలో ప్రతిపాదించారు, ఇది ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో సమర్పించబడింది. ఆ అధ్యయనం అనంతరం పుస్తకంగా ప్రచురితమై, కర్ణాటకకు చెందిన కొడవ సమాజంపై ఒక ఎథ్నోగ్రాఫిక్ అధ్యయనంగా వెలువడింది. శ్రీనివాస్ ఇలా పేర్కొన్నారు:
కుల వ్యవస్థ శాశ్వతంగా స్థిరంగా ఉండే వ్యవస్థ కాదు. కులాల స్థానాలు సమాజంలో కాలక్రమేణా మారవచ్చు. మధ్యస్థాయిలో ఉన్న కొన్ని కులాలు తమ ఆచారాలను, ఆహార అలవాట్లను, దేవతారాధనను బ్రాహ్మణీయ ప్రమాణాలకనుగుణంగా మార్చుకోవడం ద్వారా సామాజికంగా ఉన్నత స్థానానికి చేరుకుంటాయి. ఈ ప్రక్రియను ఆయన ‘బ్రాహ్మణీకరణ’ అనే పదానికి బదులుగా ‘సంస్కృతీకరణ’గా అభివర్ణించారు, ఎందుకంటే వేదపూర్వక కర్మలు కేవలం బ్రాహ్మణులు మరియు ఇతర ద్విజ కులాలకే పరిమితమైనవి.
ఈ సిద్ధాంతం కులం శాశ్వతంగా నిర్దిష్టమైనది అన్న భ్రమను ఛల్లెదింది. ‘‘సంస్కృతీకరణ’’ అనే భావన భారతీయ కుల సంబంధాల్లో ఉన్న వాస్తవ गतిశీలతను ఎత్తిచూపింది. ఇది కులాల మధ్య హోదా మార్పులను విద్యా పరిశోధనలో ప్రధాన అంశంగా చేర్చింది.
జాఫ్రెలాట్ (2005) పేర్కొన్నట్లుగా, ఈ అభిప్రాయాన్ని ముందుగానే అంబేద్కర్ (1916, 1917) కూడా విశ్లేషించారు. జాఫ్రెలాట్ తెలిపినట్టు, ఈ పదాన్ని శ్రీనివాస్ నిర్మించినప్పటికీ, ఈ తత్వాన్ని వలసవాద యంత్రాంగంలో పనిచేసిన అధికారులు మరియు రచయితలు కూడా గతంలో వివరించినట్టే ఉన్నాయి.
అంతే కాకుండా, మానవశాస్త్రవేత్తలు కొన్నిసార్లు ఈ ప్రక్రియను ‘‘క్షత్రియీకరణ’’ లేదా ‘‘రాజపుత్రీకరణ’’ అనే పదాలతోనూ పేర్కొంటారని విర్జినియస్ క్సాక్సా పేర్కొన్నారు.
## ఉదాహరణలు
సంస్కృతీకరణ తరచుగా వేద కాలంలోని ప్రతిష్టాత్మక వర్ణాలైన బ్రాహ్మణ లేదా క్షత్రియ హోదాల స్వీకరణను లక్ష్యంగా ఉంచుతుంది. 19వ శతాబ్దం చివరి నుండి 20వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకూ, అహిర్, గోపా, అహర్, గోయాలా వంటి గోపాలకుల సంఘాలు తమ స్థానాన్ని పెంపొందించుకోవడానికి ‘‘యాదవ్’’ అనే పదాన్ని స్వీకరించాయి. ఇది సంస్కృతీకరణకు ప్రాముఖ్యమైన ఉదాహరణగా పరిగణించబడుతుంది.