ఇటాలియన్ సామ్రాజ్యం

**ఇటాలియన్ వలస సామ్రాజ్యం** (), కొన్నిసార్లు **ఇటాలియన్ సామ్రాజ్యం** (*ఇంపీరో ఇటాలియానో*) అని కూడా పిలువబడేది, ఇది 1882, 1960 మధ్య ఉనికిలో ఉన్న ఒక వలస సామ్రాజ్యం. ఇది 19వ, 20వ శతాబ్దాలలో ఇటలీ రాజ్యం కాలనీలు, సంరక్షిత ప్రాంతాలు, రాయితీలు ఆధారిత ప్రాంతాలను కలిగి ఉంది. 1936, 1941 మధ్య దాని ఉచ్ఛస్థితిలో, ఆఫ్రికాలోని వలస సామ్రాజ్యంలో ప్రస్తుత లిబియా, ఎరిట్రియా, సోమాలియా, ఇథియోపియా భూభాగాలు ఉండేవి (చివరి మూడు అధికారికంగా "ఆఫ్రికా ఓరియెంటాలే ఇటాలియానా", ఎఓఐ అని పిలువబడ్డాయి); ఆఫ్రికా వెలుపల, ఇటలీ ఆధీనంలో డోడెకనీసు దీవులు(ఇటలో-టర్కిషు యుద్ధం తర్వాత), అల్బేనియా (మొదట సంరక్షిత ప్రాంతంగా, ఆ తర్వాత 1939 నుండి 1943 వరకు వ్యక్తిగత ఐక్యతలో) ఉండేవి. చైనాలో కొన్ని రాయితీలు కూడా ఉండేవి.

1922 తర్వాత నియంత బెనిటో ముస్సోలిని నాయకత్వంలో అధికారంలోకి వచ్చిన ఫాసిస్టు ప్రభుత్వం ఫాసిజం కింద ఇటాలియను సామ్రాజ్యం  పరిమాణాన్ని పెంచడానికి ప్రయత్నించింది. ఇటాలియను ఇర్రెడెంటిస్టులు వాదనలను సంతృప్తి పరచడానికి కూడా ప్రయత్నించింది. ప్రభుత్వం ద్వారా వ్యవస్థాగత "జనాభా వలసవాదం" ప్రోత్సహించబడింది.   1939 నాటికి, ఇటాలియనూ స్థిరనివాసుల సంఖ్య 1,20,000 1,50,000 – ఇటాలియను తూర్పు ఆఫ్రికాలో 1,65,000 ఇటాలియను ఈస్టు ఆఫ్రికా.

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో ఇటలీ 1940లో నాజీ జర్మనీతో పొత్తు పెట్టుకుంది. అది బ్రిటిషు సోమాలిలాండు, పశ్చిమ ఈజిప్టు, యుగోస్లేవియాలో చాలా భాగం, ట్యునీషియా, ఆగ్నేయ ఫ్రాన్సు‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలు, గ్రీసు‌లో అధిక భాగాన్ని కూడా ఆక్రమించింది; అయితే, 1943 నాటికి అది ఆ ఆక్రమణలను, తన ఆఫ్రికను కాలనీలను దండెత్తి వస్తున్న మిత్రరాజ్యాల దళాలకు కోల్పోయింది. 1947లో ఇటలీ తన పూర్వ కాలనీల మీద ఉన్న హక్కులను అధికారికంగా వదులుకుంది. 1950లో అప్పటి బ్రిటిషు పరిపాలనలో ఉన్న పూర్వ ఇటాలియను సోమాలిలాండు, 1960లో స్వాతంత్ర్యం పొందే వరకు తిరిగిసోమాలిలాండు ఇటాలియను భూభాగంగా మార్చబడింది.

## చరిత్ర
### నేపథ్యం - ఏకీకరణకు పూర్వ యుగం
ఇటలీలో సామ్రాజ్యవాదం పురాతన రోం  కాలం నాటిది. 'మారే నోస్ట్రం' ("మన సముద్రం", మధ్యధరా సముద్రాన్ని సూచిస్తుంది) అనే లాటిను భావన చారిత్రాత్మకంగా ఇటాలియను సామ్రాజ్యవాదానికి(ముఖ్యంగా ఫాసిస్టు యుగంలో) ఆధారంగా ఉంది.  మధ్యయుగాలలో, ఆధునిక కాలంలో వెనిసు గణతంత్ర రాజ్యం, జెనోవా గణతంత్ర రాజ్యం మధ్యధరా ప్రాంతంలో వరుసగా వెనిసు సామ్రాజ్యం, జెనోవా సామ్రాజ్యం అని పిలువబడే "కాలనీల" నెట్వర్కు‌‌లను నియంత్రించాయి. 15వ, 16వ శతాబ్దాల మధ్య, ఇటాలియను అన్వేషకులు అమెరికాలో ఇతర యూరోపియను దేశాల వలసవాద ప్రయత్నాలకు దోహదపడ్డారు: జెనోవాకు చెందిన క్రిస్టోఫరు కొలంబసు స్పెయిను‌కు, ఫ్లోరెన్సు‌కు చెందిన అమెరిగో వెస్పూచి పోర్చుగలు‌కు, వెనిసు‌కు చెందిన కాబోటు సోదరులు ఇంగ్లాండు‌కు, ఫ్లోరెన్సు‌కు చెందిన గియోవన్నీ డా వెర్రాజానో ఫ్రాన్సు‌కు సేవలందించారు.

అయితే, పునరుజ్జీవన కాలంలో యూరోపియను వలసవాద శక్తుల మధ్య మధ్యవర్తిగా వ్యవహరించిన పోపు మినహా ఏ ఇటాలియను శక్తి కూడా అమెరికాల కోసం జరిగిన పోటీలో చురుకైన పాత్ర పోషించలేదు. ఒక అంతర్గత సముద్రం మధ్యలో ఉన్న సముద్రంలోకి స్వేచ్ఛగా ప్రవేశం లేని ఇటలీ భౌగోళిక స్థానం ఈ పూర్తిగా మధ్యధరా కేంద్రీకృత విధానానికి దోహదపడింది. అయినప్పటికీ అమెరికా, వలస వాణిజ్యం మీద కొంత ఆసక్తి ఉండేది. స్పానిషు రాచరికం తరచుగా బానిస వ్యాపారాన్ని జెనోవా వారికి కాంట్రాక్టుకు ఇచ్చేది. వారు పనామా ఓడరేవులో ముఖ్యంగా చురుకుగా ఉండేవారు. టస్కనీ గ్రాండు డ్యూకు అయిన 1వ ఫెర్డినాండు ప్రస్తుతం ఫ్రెంచు గయానాగా ఉన్న ప్రాంతంలో అమెరికాలో ఒక కాలనీని స్థాపించడానికి ఏకైక ఇటాలియను ప్రయత్నం చేశాడు. ఆయన 1608లో ఆంగ్ల కెప్టెను రాబర్టు థార్నుటను నాయకత్వంలో బ్రెజిలు ఉత్తర ప్రాంతాన్ని, అమెజాను నదిని అన్వేషించడానికి ఒక యాత్రను నిర్వహించాడు. అయితే 1609లో సన్నాహక యాత్ర నుండి తిరిగి వచ్చినప్పుడు థార్నుటను  1వ ఫెర్డినాండు మరణించినట్లు కనుగొన్నాడు. ఆయన వారసుడు 2వ కోసిమోకి ఈ ప్రాజెక్టు మీద ఆసక్తి లేదు. 1651లో ఇటాలియను ప్రభువు, మాల్టాకు చెందిన నైట్సు హాస్పిటలరు గ్రాండు మాస్టరు అయిన గియోవన్నీ పాలో లాస్కారిసు, నాలుగు కరేబియను ద్వీపాలను కలిగి ఉన్నాడు: సెయింటు క్రిస్టోఫరు, సెయింటు మార్టిను, సెయింటు బార్తెలెమీ, సెయింటు క్రోయిక్సు ఇవి 1651 నుండి 1665 వరకు వలసరాజ్యం చేయబడ్డాయి. మాల్టాలో ఇంగ్లాండు భాష  సముద్రంలో మరే ఇతర వలసవాద ప్రయత్నం జరగలేదు 1797 నాటికి మధ్యధరా సముద్రంలోని వెనీషియను, జెనోవా ఆస్తులు చేజారిపోయాయి.

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో ఇటలీ 1940లో నాజీ జర్మనీతో పొత్తు పెట్టుకుంది. అది బ్రిటిషు సోమాలిలాండు, పశ్చిమ ఈజిప్టు, యుగోస్లేవియాలో చాలా భాగం, ట్యునీషియా, ఆగ్నేయ ఫ్రాన్స్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలు, గ్రీసు‌లో అధిక భాగాన్ని కూడా ఆక్రమించింది; అయితే 1943 నాటికి అది ఆ ఆక్రమణలను, తన ఆఫ్రికను కాలనీలను దండెత్తి వస్తున్న మిత్రరాజ్యాల దళాలకు కోల్పోయింది. 1947లో ఇటలీ తన పూర్వ కాలనీల మీద ఉన్న హక్కులను అధికారికంగా వదులుకుంది. 1950లో అప్పటి బ్రిటిషు పరిపాలనలో ఉన్న పూర్వ ఇటాలియను సోమాలిలాండు 1960లో స్వాతంత్ర్యం పొందే వరకు సోమాలిలాండు ఇటాలియను భూభాగంగా మార్చబడింది.

### ఒక సామ్రాజ్యం కోసం పోటీ
#### తూర్పు ఆఫ్రికా

19వ శతాబ్దం చివరలో ఒక దేశ-రాజ్యంగా ఏకీకృతం అయిన తర్వాత. ఇటలీ యూరోపియను వలసవాద విస్తరణ కొత్త శకంలో ఇతర యూరోపియను శక్తులతో పోటీ పడాలని సంకల్పించింది. అది తన ప్రయోజనాలను మధ్యధరా సముద్రంలో ఇంకా వలసరాజ్యం కాని సముద్రానికి ప్రాప్యత ఉన్న ఆఫ్రికా కొమ్ము ప్రాంతంలో చూసింది. ఇటలీ వలసవాద పోటీకి ఆలస్యంగా వచ్చింది. మహాశక్తులన్నింటిలో బలహీనమైనది అనే దాని హోదా అంతర్జాతీయ వ్యవహారాలలో సాపేక్ష బలహీనత స్థానంలో ఉండటం వలన తన సామ్రాజ్య నిర్మాణానికి బ్రిటను, ఫ్రాన్సు జర్మనీల అంగీకారం మీద ఆధారపడవలసి వచ్చింది. 

ఇటలీ చాలా కాలంగా ట్యునీషియా ఇటాలియన్లు అనే పెద్ద సమాజం నివసించే ట్యునీషియా ఒట్టోమను ప్రావిన్సు‌ను తన ఆర్థిక ప్రభావ పరిధిలో భాగంగా పరిగణించింది. 1879 వరకు ఇటలీ దానిని విలీనం చేసుకోవాలని పరిగణించలేదు. ఆ సమయంలో బ్రిటను, జర్మనీలు ఫ్రాన్సు‌ను దానిని ఉత్తర ఆఫ్రికాలోని తన వలస భూభాగాలలో చేర్చుకోవడానికి ప్రోత్సహిస్తున్నాయని స్పష్టమైంది.  రెండు దేశాల మధ్య ట్యునీషియాను పంచుకోవడానికి ఇటలీ చివరి నిమిషంలో చేసిన ప్రతిపాదన తిరస్కరించబడింది. జర్మనీ మద్దతు మీద నమ్మకంతో ఉన్న ఫ్రాన్సు, ఫ్రెంచ్ అల్జీరియా నుండి తన దళాలను రప్పించి బార్డో ఒప్పందం ప్రకారం 1881 మేలో ట్యునీషియా మీద సంరక్షిత పాలనను విధించింది.  ఇటాలియను పత్రికలలో ప్రస్తావించబడిన "ట్యునీసు చెంపదెబ్బ"  షాక్, ఐరోపాలో ఇటలీ ఒంటరిగా ఉందనే భావన దానిని 1882లో జర్మనీ, ఆస్ట్రియా-హంగరీతో త్రిపక్ష కూటమి మీద సంతకం చేయడానికి దారితీసింది. 

1864, 1865లో డెన్మార్కు నుండి నికోబార్ దీవులును కొనుగోలు చేయడానికి ప్రయత్నాలు జరిగినప్పటికీ, ఇటాలియను వలస సామ్రాజ్యం ఆవిర్భావం 1869లో సూయజ్ కాలువను నౌకాయానానికి తెరుస్తున్న సమయంలో బొగ్గు సరఫరా కేంద్రాన్ని స్థాపించాలనే ఉద్దేశ్యంతో ఒక ఇటాలియను నౌకాయాన సంస్థచే ఎర్ర సముద్రంపై ఉన్న అస్సాబు బేను కొనుగోలు చేయడంతో జరిగింది.  2017 అక్టోబరు 12న సేకరించబడింది. దీనిని 1882లో ఇటాలియను ప్రభుత్వం స్వాధీనం చేసుకుంది. ఇది ఆధునిక ఇటలీ మొదటి విదేశీ భూభాగంగా మారింది. 

ఇటలీ వలసల కోసం అన్వేషణ ఫిబ్రవరి 1885 వరకు కొనసాగింది. ఆ సమయంలో బ్రిటను‌తో రహస్య ఒప్పందం ద్వారా అది క్షీణిస్తున్న ఈజిప్షియన్ సామ్రాజ్యం నుండి ఎరిట్రియాలోని ఎర్ర సముద్రం తీరంలో ఉన్న మస్సావా ఓడరేవును స్వాధీనం చేసుకుంది. మస్సావాను ఇటలీ స్వాధీనం చేసుకోవడం 4వ యోహన్నెసు ఇథియోపియన్ సామ్రాజ్యంకు సముద్ర మార్గాన్ని నిరాకరించింది. ఇది రాసు అలులాను ఇటాలియన్ల ఆధీనంలో ఉన్న సాటిని ముట్టడించడానికి దారితీసింది. కానీ అది విఫలమైంది. ఆ తర్వాత ఆయన దోగాలి యుద్ధంలో ఐదు వందల మంది ఇటాలియను సైనికుల మీద మెరుపుదాడి చేసి వారిని చంపాడు. దీనితో ఇటాలియను ప్రభుత్వం అదనపు బలగాలను పంపింది. అవి 1889లో కెరెను అస్మారాతో సహా ఎరిట్రియను ఉన్నత ప్రాంతాలను ఆక్రమించాయి. ఇథియోపియా మీదనే ఆశలు పెట్టుకున్న ఇటాలియను ప్రధాన మంత్రి ఫ్రాన్సిస్కో క్రిస్పి, కొత్త చక్రవర్తి అయిన 2వ మెనెలికుతో 1889లో వుచాలే ఒప్పందం మీద సంతకం చేశాడు. ఈ ఒప్పందం మస్సావా చుట్టుపక్కల ఉన్న ఇథియోపియను భూభాగాన్ని ఇటాలియను ఎరిట్రియా కాలనీని ఏర్పాటు చేయడానికి ఇటలీకి అప్పగించింది. – కనీసం, ఒప్పందం ఇటాలియను వెర్షను ప్రకారం – ఇథియోపియాను ఇటాలియను సంరక్షిత ప్రాంతంగా మార్చింది. తరువాతి కొన్ని సంవత్సరాలలో ఇటలీమ్ మెనెలికు మధ్య సంబంధాలు క్షీణించాయి. చివరికి 1895లో మొదటి ఇటలో-ఇథియోపియను యుద్ధం ప్రారంభమైంది. అప్పుడు క్రిస్పి ఇటాలియను దళాలను దేశంలోకి పంపమని ఆదేశించాడు. సంఖ్యాబలంలో చాలా తక్కువగా ఉండి సరైన ఆయుధాలు లేకపోవడంతో 1896లో జరిగిన అడ్వా యుద్ధంలో ఇథియోపియను దళాల చేతిలో ఇటలీకి నిర్ణయాత్మక ఓటమి ఎదురైంది.  ఇటలీ వైపున మృతుల సంఖ్య 6,889, ఇందులో 4,133 మంది ఇటాలియన్లు ఉన్నారు. ఇథియోపియన్లు కనీసం 4,000 మంది మరణించారు, 10,000 మంది గాయపడ్డారు. 

సుమారు అదే సమయంలో ఇటలీ ఆఫ్రికా కొమ్ముకు దక్షిణాన ఉన్న భూభాగాన్ని ఆక్రమించి తదనంతరం ఇటాలియను సోమాలిలాండుగా మారిన ప్రాంతాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.  1880వ దశకంలో ఇటలీ ఉత్తరాన ఉన్న హోబ్యో సుల్తానేటు, మజీర్టీను సుల్తానేటుతో దక్షిణాన ఉన్న హిరాబు ఇమామేటు గెలెడి సుల్తానేటుతో వరుస సంరక్షణ ఒప్పందాల ద్వారా ఈ భూభాగంలో ఎక్కువ భాగాన్ని క్రమంగా తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకుంది. 1890వ దశకం నుండి మెర్కా సమీపంలో జరిగిన బీమాలు, వాదాను తిరుగుబాట్లు ఇటాలియను విస్తరణకు వ్యతిరేకంగా బనాదిరు ప్రతిఘటనకు నాంది పలికాయి. ఇది ఉత్తరాన బ్రిటిషు ఇటాలియను వలసవాదుల నుండి స్వాతంత్ర్యం కోసం, ఇథియోపియను దళాల ఓటమి కోసం పిలుపునిచ్చిన డెర్విషు ఉద్యమం ఆవిర్భావంతో ఏకీభవించింది. ఇటలీ మహదిస్టు యుద్ధంలో పోరాడింది.  1890 నుండి అది సెరోబెటి యుద్ధం మొదటి అగోర్డాటు యుద్ధంలో మహదిస్టు దళాలను ఓడించింది. 1893 డిసెంబరులో ఇటాలియను వలస దళాలు, మహదిస్టు‌లు రెండవ అగోర్డాటు యుద్ధంలో మళ్ళీ పోరాడారు; అహ్మదు అలీ తూర్పు సూడాను‌లోని ఇటాలియను దళాలపై సైనిక చర్య చేపట్టాడు. కసాలా నుండి తూర్పుగా సుమారు 10–12,000 మంది సైనికులను నడిపించాడు. అక్కడ కల్నలు అరిమోండి నేతృత్వంలోని 2,400 మంది ఇటాలియన్లు, వారి ఎరిట్రియను అస్కారీలను ఎదుర్కొన్నాడు. ఇటాలియన్లు మళ్ళీ విజయం సాధించారు. ఈ యుద్ధ ఫలితం "సూడాను విప్లవకారుల మీద యూరోపియన్లు సాధించిన మొట్టమొదటి నిర్ణయాత్మక విజయం"గా నిలిచింది. ఒక సంవత్సరం తరువాత కసాలా యుద్ధంలో విజయం సాధించిన తర్వాత ఇటాలియను వలస దళాలు కసాలా నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాయి; మూడు సంవత్సరాల తరువాత యుద్ధం ముగింపులో ఇటలీ ఆ నగరాన్ని బ్రిటిషు వారికి తిరిగి ఇచ్చింది.

#### చైనాలోని కోటలు - రాయితీ ప్రాంతాలు

1898లో ఆ సంవత్సరం ప్రారంభంలో చైనాలో జర్మనీ, రష్యా, బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్ లీజు భూభాగాలను స్వాధీనం చేసుకున్న నేపథ్యంలో ఇటాలియను ప్రభుత్వం, జాతీయ ప్రతిష్ట కోసం, ఇటలీ గొప్ప శక్తి హోదాను నొక్కి చెప్పడానికి, బొగ్గు సరఫరా కేంద్రంగా ఉపయోగపడటానికి సాన్మెను బేని అప్పగించాలని డిమాండు చేసింది. తన డిమాండు‌కు మద్దతుగా ఆసియా జలాలలో ఇటలీకి తగినంత నౌకాదళ శక్తి లేదని గ్రహించిన చైనా సామ్రాజ్య ప్రభుత్వం ఇటలీకి చైనాలో నిజమైన రాజకీయ లేదా ఆర్థిక ప్రయోజనాలు లేవని వాదిస్తూ ఆ అల్టిమేటంను, తదనంతర అభ్యర్థనలన్నింటినీ తిరస్కరించింది. ఇటలీ ప్రధాన వార్తాపత్రిక దీనిని జాతీయ అవమానంగా భావించి ఇది దేశాన్ని "మూడవ లేదా నాల్గవ శ్రేణి శక్తిలా" కనిపించేలా చేసిందని పేర్కొంది. ఇది ఇటాలియను ప్రభుత్వం పతనానికి దారితీసింది. ఇది 1899 అక్టోబరు 18న బాక్సరు తిరుగుబాటు ప్రారంభమైనప్పుడు బీజింగు‌లో జరిగిన అంతర్జాతీయ దండయాత్రలో ఇటలీ పాల్గొనడానికి దారితీసింది. ఫలితంగా 1901 సెప్టెంబరు‌లో టియాంజిను‌లో ఒక రాయితీ ప్రాంతాన్ని సంపాదించుకుంది. ఇది ఆసియాలో ఇటాలియను వలసవాదానికి ఏకైక ఉదాహరణ, ఇటాలియను ప్రభుత్వంచే పరిపాలించబడని మరికొన్ని చిన్న రాయితీ ప్రాంతాలను కూడా పొందింది. ఈ రాయితీ ప్రాంతం టియాంజిను‌లోని ఇటాలియను కాన్సుల్చే పరిపాలించబడింది.

#### ఉత్తర ఆఫ్రికా - డోడెకనీసు

20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఇటలీని చుట్టుముట్టిన జాతీయవాద తరంగం ఇటాలియను నేషనలిస్టు అసోసియేషను స్థాపనకు దారితీసింది. ఇది ఇటలీ సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించాలని ఒత్తిడి తెచ్చింది. గత శతాబ్దం చివరలో ఇథియోపియాలో ఎదుర్కొన్న అవమానాలకు ప్రతీకారం తీర్చుకోవడం గురించి రోమన్ కాలం నాటి జ్ఞాపకాల గురించి వార్తాపత్రికలు నిండిపోయాయి.

ఒకప్పటి రోమను కాలనీ అయిన లిబియాను, దక్షిణ ఇటలీ జనాభా పెరుగుదల సమస్యలకు పరిష్కారం అందించడానికి "తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవాలి" అని సూచించబడింది. బ్రిటను, ఫ్రాన్సు చేత ఉత్తర ఆఫ్రికా నుండి పూర్తిగా మినహాయించబడతామనే భయంతో ప్రజల అభిప్రాయాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని, ప్రధాన మంత్రి జియోవన్నీ జియోలిట్టి 1911 అక్టోబరులో లిబియాలో భాగమైన ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం మీద యుద్ధం ప్రకటించాలని ఆదేశించారు. 

ఇటలో-టర్కిషు యుద్ధం ఫలితంగా ఇటలీ ఒట్టోమను సామ్రాజ్యం నుండి లిబియా (అప్పుడు ట్రిపోలిటానియా, సైరెనైకా అనే కాలనీలుగా విభజించబడింది), డోడెకనీసు దీవులను పొందింది. 1912 లిబియా ఎడారి యుద్ధంలో సైనిక చరిత్రలో మొదటిసారిగా సాయుధ పోరాట వాహనాన్ని ఉపయోగించారు. యుద్ధంలో వాయుశక్తిని మొదటిసారిగా గణనీయంగా వినియోగించారు.

ఈ పోరాటంలో తొమ్మిది ఇటాలియను విమానాలు పోరాట, సహాయక మిషన్లను నిర్వహించాయి. అంతేకాకుండా, ఇటాలియను డిరిజిబుల్సు 'పి2', 'పి3' ఇటలో-టర్కిషు యుద్ధంలో జాంజూరు వద్ద జరిగిన యుద్ధంలో ఒట్టోమను సైన్యం అశ్విక దళాన్ని కనుగొని, వారి మీద అత్యంత ప్రభావవంతమైన బాంబు దాడి చేశాయి. ఈ యుద్ధంలో ఇటాలియను సైన్యం దాడికి ఇది ఒక ముఖ్యమైన తోడ్పాటు అందించింది. ఒక గూఢచార విమానయానం సమయంలో విమానం కూలిపోవడంతో చరిత్రలో మొదటిసారిగా ఒక పైలటు యుద్ధంలో మరణించాడు.

గణనీయమైన సంఖ్యలో ఇటాలియను స్థిరనివాసులు ట్రిపోలిటానియా, సైరెనైకాకు వలస వచ్చారు. వలసవాద నిర్మూలన ప్రక్రియ ప్రారంభమైన చాలా కాలం తర్వాత కూడా ఇటాలియన్ల ఉనికి అనుభూతి చెందింది. ఇటాలియను వలస పాలకులకు వ్యతిరేకంగా స్థానిక ప్రతిఘటన సైరెనైకా కంటే ట్రిపోలిటానియాలో తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ (సైరెనైకాలో గణనీయమైన గెరిల్లా యుద్ధం జరిగింది), 1918లో ఒక ప్రతిఘటన బృందం స్వల్పకాలిక ట్రిపోలిటానియను రిపబ్లికు‌ను ఏర్పాటు చేసింది. ఇది ఒక రిపబ్లికు‌ను స్థాపించడంలో విజయం సాధించనప్పటికీ వలసవాద నియంత్రణను ప్రతిఘటించే ప్రయత్నాలను ఇది ప్రదర్శించింది. ఇటాలియను వలస పాలకులు వివిధ మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులను ఏర్పాటు చేశారు. వాటిలో ముఖ్యంగా రహదారులు, రైల్వేలు ఉన్నాయి. ట్రిపోలిటానియాలో ఇటాలియన్ల ఉనికిలో పురావస్తు శాస్త్రం మరొక ముఖ్యమైన అంశం, ఎందుకంటే వారు పాత రోమను నగరాలలో తవ్వకాల మీద దృష్టి పెట్టారు.


File:Massaua 1886. Veduta del campo Gherar. Soldati de Genio Ferrovieri fra le rotaie che avrebbero collegato Massaua a Saati (Foto Ledru e Nicorta).jpg| మస్సావాను సాటి, ఇటాలియను ఎరిట్రియాతో అనుసంధానించడానికి పట్టాల నిర్మాణ సమయంలో [ఫెర్రోవియరీ ఇంజనీరు రెజిమెంటు ఇటాలియను సైనికులు, 1886.
File: The first Locomotive arrived in Tripoli Harbor.jpg| ట్రిపోలి హార్బరు‌లో మొదటి ఇటాలియను లోకోమోటివు రాక, ఇటాలియను ట్రిపోలిటానియా,1912
File:Zaptié, Arabien.jpg| ట్రిపోలిలో ఒక ఇటాలియను కారబినియేరు, ఒక లిబియను జాప్టియే పెట్రోలింగు, 1914
File:Derna - Bar e Ristorante Cirenaica - Trenio Materiale (stamped on 29 Dec 1916).jpg| డెర్నాలో రెస్టారెంటు, గూడ్సు రైలు, ఇటాలియను సిరెనైకా,1916
File:Municipi di Bengasi.jpg| ఇటాలియను బెంఘాజీ టౌన్ హాలు (సిటీ హాల్), ఇటాలియను సిరెనైకా, 1920లు
File:Albergo1938villaggioducaabruzzi.png| ఇటాలియను సోమాలియా లోని విల్లాజియో డుకా డెగ్లి అబ్రుజ్జి గ్రామంలోని హోటలు * అల్బెర్గో విల్లాజియో డుకా డెగ్లి అబ్రుజ్జి*, 1920లో స్థాపించబడింది
File:Mogadishu, Bank of Italy.jpg| మొగాడిషులోని బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇటలీ
File:Offices of the Prefecture of the Dodecanese 02.jpg| *పలాజ్జో గవర్నలే* (నేడు డోడెకనీస్ ప్రిఫెక్చర్ కార్యాలయాలు), ఇటాలియను కాలం సమయంలో నిర్మించబడింది


### మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం - తదనంతరం

1914లో ఇటలీ తటస్థంగా ఉండి మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో దాని మిత్రదేశమైన జర్మనీలో చేరలేదు. మిత్రరాజ్యాలు వాగ్దానాలు చేశాయి. 1915లో ఇటలీ వారితో చేరింది. ప్రాదేశిక దోపిడీలు ప్రధానంగా ఆస్ట్రియా, టర్కీ నుండి వాగ్దానం చేయబడ్డాయి. 

మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో ప్రత్యక్ష జోక్యానికి ముందు 1914 డిసెంబరులో ఇటలీ వ్లోరు అల్బేనియను ఓడరేవును దాని ముందు సాజాను ద్వీపంను ఆక్రమించింది.  1916 నుండి 1918 వరకు ఇటాలియన్లు ఆస్ట్రియను దళాలకు వ్యతిరేకంగా అల్బేనియాలో ఒక ప్రచారాన్ని నిర్వహించారు (వారు సెర్బియా, మాంటెనెగ్రో దళాలను వెంబడిస్తూ ఉత్తర, మధ్య అల్బేనియాను ఆక్రమించారు). 1916 శరదృతువులో ఇటలీ దక్షిణ అల్బేనియాను ఆక్రమించడం ప్రారంభించింది.  1916లో ఇటాలియను దళాలు తమతో పాటు సేవ చేయడానికి అల్బేనియను ఇర్రెగ్యులర్లను నియమించుకున్నాయి.  ఇటలీ మిత్రరాజ్యాల కమాండు అనుమతితో  1916 ఆగస్టు 23న ఉత్తర ఎపిరసును ఆక్రమించింది. తటస్థ గ్రీకు సైన్యాన్ని అక్కడి నుండి ఆక్రమణ దళాలను ఉపసంహరించుకోవలసి వచ్చింది.  1917 జూన్‌ లో జనరలు గియాసింటో ఫెర్రెరో అల్బేనియాలోని ఇటాలియను నియంత్రణలో ఉన్న భూభాగాన్ని ఇటాలియను రక్షణలో స్వతంత్రంగా ప్రకటించాడు.  1918 అక్టోబరు 31 నాటికి ఫ్రెంచి ఇటాలియను దళాలు అల్బేనియా నుండి ఆస్ట్రో-హంగేరియను సైన్యం.  అయితే 1920లో అల్బేనియను తిరుగుబాటు ఇటాలియన్లు ఆక్రమించిన వ్లోరే బేను అల్బేనియాకు తిరిగి ఇవ్వడానికి అంగీకరించేలా చేసింది. అదే సమయంలో వారు సాజాను ద్వీపాన్ని ఇటాలియను రాజ్యంలో విలీనం చేసుకున్నారు.

మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో డాల్మాటియా ఒక వ్యూహాత్మక ప్రాంతం దీనిని ఇటలీ, సెర్బియా రెండూ ఆస్ట్రియా-హంగేరీ నుండి స్వాధీనం చేసుకోవాలని భావించాయి. మిత్రరాజ్యాల పక్షాన ఇటలీ పాల్గొన్నందుకు ప్రతిఫలంగా డాల్మాటియాలో పెద్ద భాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకునే హక్కును లండను ఒప్పందం ఇటలీకి హామీ ఇచ్చింది. 1918 నవంబరు 5-6 తేదీలలో ఇటాలియను దళాలు లిస్సా, లగోస్టా, సెబెనికో డాల్మాటియను తీరంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు చేరుకున్నట్లు నివేదించబడింది. 1918 నవంబరు‌లో యుద్ధం ముగిసే నాటికి ఇటాలియను సైన్యం లండను ఒప్పందం ద్వారా ఇటలీకి హామీ ఇవ్వబడిన డాల్మాటియాలోని మొత్తం భాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకుంది. నవంబరు 17 నాటికి ఫ్యూం‌ను కూడా స్వాధీనం చేసుకుంది. 1918లో అడ్మిరలు ఎన్రికో మిల్లో తనను తాను డాల్మాటియాకు ఇటలీ గవర్నరు‌గా ప్రకటించుకున్నారు. ప్రఖ్యాత ఇటాలియను జాతీయవాది గాబ్రియేలు డి'అనున్జియో డాల్మాటియా ఆక్రమణకు మద్దతు ఇచ్చారు. 1918 డిసెంబరులో ఒక ఇటాలియను యుద్ధనౌకలో జారా (నేటి జాదరు)కు వెళ్లారు.

1919లో ముగిసిన వెర్సైల్సు ఒప్పందంలో ఇటలీకి వాగ్దానం చేసిన దానికంటే ఐరోపాలో తక్కువ భూభాగం లభించింది. ఫ్రాన్స్, బ్రిటను మధ్య జర్మనీ కాలనీల విభజన సమయంలో 1919 మే 7న చేసిన వలస పరిహారాల వాగ్దానం తప్ప మరే విదేశీ ఆదేశిత భూభాగం లభించలేదు. ఈ వాగ్దానాన్ని నెరవేర్చడానికి ఫ్రాన్సు, బ్రిటను 1919 నుండి 1935 వరకు ఇటలీకి ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా అనేక భూభాగాలను ఇచ్చాయి. వీటితో లిబియా (కుఫ్రా, సర్రా, జియారాబుబు, ఔజౌ స్ట్రిపు, సహారాలోని ఇతర భూములు), సోమాలియా (జుబాలాండు), డోడెకనీసు (కాస్టెల్లోరిజో), ఎరిట్రియా (రహేతా, హనీషు దీవులు) విస్తరించబడ్డాయి. 1920 ఏప్రిల్‌లో జుబాలాండు బ్రిటను నుండి ఇటలీకి లభించే మొదటి పరిహారం అవుతుందని బ్రిటిషు, ఇటాలియను విదేశాంగ మంత్రుల మధ్య అంగీకారం కుదిరింది. కానీ లండను ఈ ఒప్పందాన్ని చాలా సంవత్సరాలు నిలిపివేసింది. డోడెకనీసు దీవులను గ్రీసు‌కు అప్పగించేలా ఇటలీ మీద ఒత్తిడి తీసుకురావడానికి దీనిని ఒక సాధనంగా ఉపయోగించుకోవాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

### ఫాసిజం - ఇటాలియను సామ్రాజ్యం

1922లో ఇటాలియను ఫాసిస్టు ఉద్యమ నాయకుడు బెనిటో ముస్సోలినీ ప్రధానమంత్రి, నియంత అయ్యాడు. ముస్సోలినీ 1923 లౌసాను ఒప్పందంలో డోడెకనీసు మీద సార్వభౌమాధికార సమస్యను పరిష్కరించాడు. ఈ ఒప్పందం ఒట్టోమను సామ్రాజ్యానికి వారసత్వ రాజ్యమైన టర్కీకి చెల్లింపుకు బదులుగా లిబియా, డోడెకనీసు దీవుల మీద ఇటాలియను పరిపాలనను అధికారికం చేసింది. అయితే బ్రిటను నుండి ఇరాకు‌లోని కొంత భాగాన్ని ఆదేశిత భూభాగంగా పొందే ప్రయత్నంలో ఆయన విఫలమయ్యాడు.

లౌసాను ఒప్పందం ఆమోదం పొందిన మరుసటి నెలలో కార్ఫు సంఘటన తర్వాత ముస్సోలినీ గ్రీకు ద్వీపమైన కార్ఫు మీద దండయాత్రకు ఆదేశించాడు. ఇటాలియను పత్రికలు ఈ చర్యకు మద్దతు ఇస్తూ, కార్ఫు నాలుగు వందల సంవత్సరాలుగా వెనీషియన్ల ఆధీనంలో ఉందని పేర్కొన్నాయి. ఈ విషయాన్ని గ్రీసు నానాజాతి సమితికి తీసుకువెళ్ళింది. అక్కడ గ్రీసు నుండి నష్టపరిహారానికి బదులుగా ఇటాలియను దళాలను ఉపసంహరించుకోవాలని బ్రిటను ముస్సోలినీని ఒప్పించింది. ఈ ఘర్షణ 1924లో బ్రిటను, ఇటలీ జుబాలాండు సమస్యను పరిష్కరించుకోవడానికి దారితీసింది, దీనిని ఇటాలియను సోమాలిలాండులో విలీనం చేశారు. 

1920ల చివరలో సామ్రాజ్య విస్తరణ ముస్సోలినీ ప్రసంగాలలో ఎక్కువగా ప్రాచుర్యం పొందిన అంశంగా మారింది. ముస్సోలినీ లక్ష్యాలలో ఇటలీ మధ్యధరా సముద్రంలో ఆధిపత్య శక్తిగా ఎదగడం, తద్వారా ఫ్రాన్సు లేదా బ్రిటను‌ను సవాలు చేయగలగడం, అలాగే అట్లాంటిక్  హిందూ మహాసముద్రంలకు ప్రాప్యత పొందడం వంటివి ఉన్నాయి. తన జాతీయ సార్వభౌమత్వాన్ని నిర్ధారించుకోవడానికి ఇటలీకి ప్రపంచ మహాసముద్రాలు  షిప్పింగు మార్గాలకు నిరాటంకమైన ప్రాప్యత అవసరమని ముస్సోలినీ ఆరోపించాడు.దీనిని ఆయన తరువాత 1939లో రూపొందించిన "సముద్రాల వైపు మార్చ్" అనే పత్రంలో వివరించాడు, ఇది ఫాసిజం గ్రాండు కౌన్సిలు సమావేశం అధికారిక రికార్డులలో చేర్చబడింది. ఈ పాఠం సముద్ర స్థానం ఒక దేశం స్వాతంత్ర్యాన్ని నిర్ణయిస్తుందని నొక్కి చెప్పింది: విశాల సముద్రాలకు స్వేచ్ఛా ప్రాప్యత ఉన్న దేశాలు స్వతంత్రమైనవి; అయితే ఈ ప్రాప్యత లేనివి స్వతంత్రమైనవి కావు. ఫ్రాన్సు,  బ్రిటను అంగీకారం లేకుండా కేవలం ఒక అంతర్గత సముద్రానికి మాత్రమే ప్రాప్యత ఉన్న ఇటలీ, కేవలం ఒక "పాక్షిక-స్వతంత్ర దేశం" అని, "మధ్యధరా సముద్రంలో ఖైదీ" అని ఆరోపించబడింది:

బాల్కను లలో ఫాసిస్టు పాలన డాల్మాటియా మీద హక్కును ప్రకటించింది. ఈ ప్రాంతాలలో మునుపటి రోమను ఆధిపత్యం పూర్వవృత్తాంతం ఆధారంగా అల్బేనియా, స్లోవేనియా, క్రొయేషియా, బోస్నియా, హెర్జెగోవినా, వార్దార్ మాసిడోనియా, గ్రీసు మీద ఆశయాలను కలిగి ఉంది. డాల్మాటియా, స్లోవేనియాను నేరుగా ఇటలీలో విలీనం చేయాల్సి ఉండగా మిగిలిన బాల్కను ప్రాంతాన్ని ఇటాలియను అధీన రాజ్యాలుగా మార్చాల్సి ఉంది.  ఆ ప్రభుత్వం ఆస్ట్రియా, హంగరీ, యుగోస్లేవియా, రొమేనియా, బల్గేరియాలతో కూడా రక్షణాత్మక పోషక-క్లయింటు సంబంధాలను ఏర్పరచుకోవడానికి ప్రయత్నించింది.

1932, 1935లో జర్మనీకి వ్యతిరేకంగా ఇటలీ మద్దతుకు ప్రతిఫలంగా (చూడండి స్ట్రెసా ఫ్రంట్) మాజీ జర్మనీ కామెరూను మీద లీగు ఆఫ్ నేషన్స్య్ ఆదేశం, ఇథియోపియాలో స్వేచ్ఛా హస్తం కావాలని ఇటలీ ఫ్రాన్సు‌ను డిమాండు చేసింది. జర్మనీ పునరుజ్జీవనం చెందే అవకాశం గురించి అప్పటికి తగినంతగా ఆందోళన చెందని ఫ్రెంచి ప్రధాన మంత్రి ఎడ్వర్డు హెరియటు దీనిని తిరస్కరించారు.

1935-36లో దాని ఇథియోపియా మీద రెండవ దండయాత్ర, ఇటలీ తన కొత్త ఆక్రమణని దాని పాత తూర్పు ఆఫ్రికా కాలనీలతో విలీనం చేయడంలో ఇటాలియను ఈస్టు ఆఫ్రికా (()సృష్టించడంలో విజయవంతమైంది. 1936 మే 9న ముస్సోలినీ తూర్పు ఆఫ్రికాలో ఇటాలియను సామ్రాజ్య స్థాపనను ప్రకటించాడు ("సామ్రాజ్యం"), కింగు విక్టరు 3వ ఇమ్మాన్యుయేలు ఇథియోపియా చక్రవర్తిగా నియమితుడయ్యాడు  1939లో దానిని ఫాసిస్టు ఇటలీ ఫాసిస్టు రాష్ట్రంలో చేర్చింది రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం (1939–1945) సమయంలో ఇటలీ ఆగ్నేయ ఫ్రాన్సు‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలను, ఈజిప్టు పశ్చిమ రాజ్యాన్ని, గ్రీసు జోన్గ్రీ గ్రీసు‌లో ఎక్కువ భాగాన్ని ఆక్రమించింది. కానీ ఆ విజయాలను, ఇథియోపియాతో సహా దాని ఆఫ్రికను కాలనీలను మిత్రరాజ్యాల దళాలు ఆక్రమించడం ద్వారా కోల్పోయింది. దీనికి సోమాలిలాండు ట్రస్టు టెరిటరీని యునైటెడు నేషన్సు పర్యవేక్షణలో మాజీ ఇటాలియను సోమాలిలాండు‌ను నిర్వహించడానికి మంజూరు చేయబడింది.

రెండవ ఇటలో-ఇథియోపియను యుద్ధంలో ఇటలీ 4,359 మంది మరణించారు—2,313 మంది ఇటాలియన్లు, 1,086 ఎరిట్రియన్లు, 507 మంది సోమాలిలు, లిబియన్లు, 453 మంది ఇటాలియను కార్మికులు మస్టర్డు గ్యాసు దాడులతో 2,75,000 మంది వరకు ఉన్నట్లు అంచనా.

1936 జూలైలో స్పానిషు అంతర్యుద్ధంలో నేషనలిస్టు వర్గానికి చెందిన ఫ్రాన్సిస్కో ఫ్రాంకో పాలక రిపబ్లికను వర్గానికి వ్యతిరేకంగా ఇటాలియను మద్దతును అభ్యర్థించాడు. ఇటలీ జాతీయవాదులకు మద్దతు ఇస్తే, "భవిష్యత్తు సంబంధాలు స్నేహపూర్వక స్పెయిను కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయని" హామీ ఇచ్చాడు.  ఇటలీ బాలెరికు దీవులను ఆక్రమించి స్పెయిను‌లో క్లయింటు రాజ్యాన్ని సృష్టించే ఉద్దేశ్యంతో అంతర్యుద్ధంలో జోక్యం చేసుకుంది.  జాన్ J. మెయరు‌షీమరు, ఇటలీ తన వ్యూహాత్మక స్థానం కారణంగా బాలెరికు దీవుల మీద నియంత్రణ కోరింది - ఇటలీ ఫ్రాన్సు, దాని ఉత్తర ఆఫ్రికా కాలనీల మధ్య, బ్రిటిషు జిబ్రాల్టరు, మాల్టా మధ్య కమ్యూనికేషను మార్గాలను అంతరాయం కలిగించడానికి దీవులను స్థావరంగా ఉపయోగించుకోవచ్చు.  గ్రేటు పవరు పాలిటిక్సు విషాదం. 

1938లో యునైటెడు కింగ్డం ఆంగ్లో-ఇటాలియను ఈస్టరు ఒప్పందాలు మీద సంతకం చేసిన తర్వాత ముస్సోలినీ, విదేశాంగ మంత్రి సియానో మధ్యధరా ప్రాంతంలో ఫ్రాన్సు, ముఖ్యంగా జిబౌటి, ట్యునీషియా, ఫ్రెంచి నిర్వహణలో ఉన్న సూయజ్ కాలువకు సంబంధించి రాయితీలు ఇవ్వాలని డిమాండ్లు జారీ చేశారు.  మూడు వారాల తర్వాత, ముస్సోలినీ సియానోతో మాట్లాడుతూ ఇటలీ అల్బేనియాను ఇటాలియను స్వాధీనం చేసుకోవాలని డిమాండు చేయాలని తాను కోరుతున్నానని చెప్పాడు.  అట్లాంటికు నుండి హిందూ మహాసముద్రాల వరకు ఆఫ్రికాలో ఒక వలసరాజ్యాల ప్రాంతాన్ని సంపాదించి పది మిలియన్ల ఇటాలియన్లు వాటిలో స్థిరపడితేనే ఇటలీ "సులభంగా ఊపిరి పీల్చుకోగలదని" ముస్సోలినీ పేర్కొన్నాడు. 1938లో ఇటలీ ఈజిప్టులోని సూయజ్ కాలువలో ప్రభావ గోళాన్ని కోరింది. ప్రత్యేకంగా ఫ్రెంచి ఆధిపత్య సూయజ్ కాలువ కంపెనీ దాని డైరెక్టర్ల బోర్డులో ఇటాలియను ప్రతినిధిని అంగీకరించాలని డిమాండు చేసింది. ఇటలీ సూయజు కాలువపై ఫ్రెంచి గుత్తాధిపత్యాన్ని వ్యతిరేకించింది ఎందుకంటే ఫ్రెంచి ఆధిపత్య సూయజు కెనాలు కంపెనీ కింద ఇటాలియను తూర్పు ఆఫ్రికా కాలనీకి అన్ని ఇటాలియను వ్యాపారి ట్రాఫికు కాలువలోకి ప్రవేశించడానికి టోలు చెల్లించవలసి వచ్చింది.

1939లో ఇటలీ అల్బేనియాను ఆక్రమించి స్వాధీనం చేసుకుంది. ఇటాలియను కిరీటంతో వ్యక్తిగత యూనియనులో ప్రత్యేక రాజ్యంగా ఇటాలియను సామ్రాజ్యంలో భాగంగా చేసింది. ఆధునిక అల్బేనియా ప్రాంతం రోమను సామ్రాజ్యంలో ఒక ప్రారంభ భాగం దీనిని ఇటలీలోని ఉత్తర ప్రాంతాలను రోమన్లు ​​స్వాధీనం చేసుకునే ముందుగానే వారు ఆక్రమించారు. అయినప్పటికీ ఇటలీ అల్బేనియా నాయకత్వంతో బలమైన సంబంధాలను కొనసాగించి దానిని తన ప్రభావ గోళంలో భాగంగా గట్టిగా పరిగణించినప్పటికీ ఆ ప్రాంతంలో చాలా కాలంగా అల్బేనియన్లు నివసిస్తున్నారు. జర్మనీ ఆస్ట్రియాను విలీనం చేసుకోవడం, చెకోస్లోవేకియాను ఆక్రమించుకోవడానికి దీటుగా ముస్సోలినీ కేవలం ఒక చిన్న పొరుగు దేశం మీద అద్భుతమైన విజయాన్ని సాధించాలని కోరుకున్నాడని భావించవచ్చు. ఇటలీ రాజు విక్టరు 3వ ఇమ్మాన్యుయేలు అల్బేనియా కిరీటాన్ని స్వీకరించాడు.  షెఫ్కెటు వెర్లాసి ఆధ్వర్యంలో ఒక ఫాసిస్టు ప్రభుత్వం అల్బేనియాను పాలించడానికి స్థాపించబడింది.


File:Mogadishu 1923.jpg|ఇటాలియను మొగదిషు, 1923
File:Avenue in Asmara (1930s).jpg|అస్మారాలో ఒక అవెన్యూ, 1930లు
File:Cinema Impero in Asmara.jpg|అస్మారాలో సినిమా ఇంపీరో
File:Maydan Shajara Piazza Cagni During Italian Rule.jpg|ఇటాలియను లిబియాలోని బెంఘాజీలో పియాజ్జా కాగ్ని వద్ద మహిళలు, 1938
File:Italo Balbo welcomes Italian Colonists in Libya (1938).jpg|గవర్నరు ఇటలో బాల్బో, ఇటాలియను లిబియాలోని ట్రిపోలిలో వచ్చిన ఇటాలియను వలసవాదులకు స్వాగతం పలుకుతున్నారు, 1938

#### రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం

ఇటలీ ప్రాదేశిక ఆధిపత్యాన్ని విస్తరించాలనే ప్రణాళికలతో ముస్సోలినీ 1940 జూన్‌‌లో అడాల్ఫ్ హిట్లర్ పక్షాన రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో ప్రవేశించాడు. పశ్చిమ యుగోస్లేవియా, దక్షిణ ఫ్రాన్సు, కార్సికా, మాల్టా, ట్యునీషియా, అల్జీరియాలోని కొంత భాగం, మొరాకోలోని ఒక అట్లాంటికు ఓడరేవు, ఫ్రెంచి సోమాలిలాండు బ్రిటిషు వారి ఆధీనంలో ఉన్న ఈజిప్టు, సూడాను‌ల మీద ఆయనకు ఆశలు ఉండేవి. 

10 జూన్ 1940న ముస్సోలినీ బ్రిటను, ఫ్రాన్సు ‌ మీద యుద్ధం ప్రకటించాడు; ఈ రెండు దేశాలు అంతకు ముందు సంవత్సరం సెప్టెంబరు నుండి నాజీ జర్మనీతో యుద్ధంలో ఉన్నాయి. 1940 జూలైలో ఇటాలియను విదేశాంగ మంత్రి కౌంటు సియానో ​​హిట్లరు‌కు ఇటలీ లక్ష్యాల జాబితాను సమర్పించారు. అందులో ఇవి ఉన్నాయి: కార్సికా, నైసు, మాల్టాను విలీనం చేసుకోవడం; ట్యునీషియాలో సంరక్షక ప్రాంతం, తూర్పు అల్జీరియాలో బఫరు జోన్; లెబనాను, పాలస్తీనా, సిరియా, ట్రాన్సు‌జోర్డాను‌లో ఇటాలియను సైనిక ఉనికి, స్థావరాలతో స్వాతంత్ర్యం అలాగే ఆ భూభాగాల్లోని చమురు కంపెనీల జాతీయం; ఏడెను, పెరిం సోకోట్రాల సైనిక ఆక్రమణ; అయోనియను దీవులకు బదులుగా సైప్రసు‌ను గ్రీసు‌కు అప్పగించడం, సియామురియాను ఇటలీకి ఇవ్వడం; ఇటలీకి బ్రిటిషు సోమాలిలాండు, జిబౌటి, ఉబాంగి-షారి వరకు ఫ్రెంచి ఈక్వటోరియలు ఆఫ్రికా ఇవ్వడం, అలాగే ఇటలీకి కెన్యా, ఉగాండా కూడా కావాలని సియానో ​​సమావేశంలో చెప్పడం.  హిట్లరు ఎలాంటి వాగ్దానాలు చేయలేదు. 

1940 అక్టోబరులో ముస్సోలినీ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న అల్బేనియా నుండి గ్రీసు ‌మీద దాడికి ఆదేశించాడు, కానీ ఆ ఆపరేషను విఫలమైంది. 1941 ఏప్రిల్‌లో జర్మనీ యుగోస్లేవియా మీద దాడి చేసి ఆ తర్వాత గ్రీసు ‌మీద దాడి చేసింది.  ఇటలీ, ఇతర జర్మన్ మిత్రదేశాలు ఈ రెండు చర్యలకు మద్దతు ఇచ్చాయి. జర్మనీ, ఇటాలియను సైన్యాలు సుమారు రెండు వారాల్లో యుగోస్లేవియాను ఆక్రమించాయి. గ్రీసు‌కు బ్రిటిషు మద్దతు ఉన్నప్పటికీ ఏప్రిల్ చివరి నాటికి యాక్సిసు దళాలు ఆ దేశాన్ని ఆక్రమించాయి. ఇటాలియన్లు ఆక్రమిత యుగోస్లేవియా, ఆక్రమిత గ్రీసు రెండింటిలోని కొన్ని భాగాల మీద నియంత్రణ సాధించారు. హౌసు ఆఫ్ సావోయి సభ్యుడైన ప్రిన్సు ఐమోను, 4వ డ్యూకు ఆఫ్ అఓస్టా కొత్తగా సృష్టించబడిన స్వతంత్ర క్రొయేషియా రాజ్యానికి రాజుగా నియమించబడ్డాడు.

బ్రిటను యుద్ధం ఉధృతంగా జరుగుతున్న సమయంలో ఇటాలియన్లు సూయజు కాలువను స్వాధీనం చేసుకునే ఆశతో ఈజిప్టు ‌మీద దండయాత్ర ప్రారంభించారు. 1940 సెప్టెంబరు 16 నాటికి ఇటాలియన్లు సరిహద్దు దాటి 60 మైళ్లు (97 కి.మీ.) ముందుకు చొచ్చుకుపోయారు. అయితే డిసెంబరు‌లో బ్రిటిషు వారు ఆపరేషను కంపాసు‌ను ప్రారంభించారు. 1941 ఫిబ్రవరి నాటికి బ్రిటిషు వారు ఇటాలియను 10వ సైన్యాన్ని చుట్టుముట్టి స్వాధీనం చేసుకున్నారు. లిబియాలోకి లోతుగా చొచ్చుకుపోయారు. జర్మనీ జోక్యం లిబియా పతనాన్ని నిరోధించింది. సంయుక్త అక్షరాజ్యాల దాడులు బ్రిటిషు వారిని 1942 వేసవి వరకు తిరిగి ఈజిప్టు‌లోకి తరిమివేశాయి. ఆ తర్వాత ఎల్ అలమెయిను వద్ద వారిని నిలువరించారు. విచీ ఫ్రెంచి ఆధీనంలో ఉన్న మొరాకో మరియు అల్జీరియా మీద మిత్రరాజ్యాల జోక్యం రెండు వైపుల యుద్ధానికి దారితీసింది. దీనికి ప్రతిస్పందనగా 1942 చివరలో జర్మనీ ఇటాలియను దళాలు ట్యునీషియాలోకి ప్రవేశించాయి. అయితే ఈజిప్టు‌లోని దళాలు త్వరలోనే లిబియాలోకి పెద్ద ఎత్తున వెనక్కి తగ్గవలసి వచ్చింది. 1943 మే నాటికి ట్యునీషియాలోని అక్షరాజ్యాల దళాలు లొంగిపోవలసి వచ్చింది.

తూర్పు ఆఫ్రికా యుద్ధం బ్రిటిషు ఆధీనంలో ఉన్న కెన్యా, బ్రిటిషు సోమాలిలాండు, సూడాను‌లలోకి ఇటాలియన్ల ముందడుగుతో ప్రారంభమైంది.  1940 వేసవిలో ఇటాలియను సాయుధ దళాలు బ్రిటిషు సోమాలిలాండు‌ను విజయవంతంగా ఆక్రమించాయి.  కానీ, 1941 వసంతకాలంలో బ్రిటిషు వారు ఎదురుదాడి చేసి ఇటాలియను తూర్పు ఆఫ్రికాలోకి లోతుగా చొచ్చుకుపోయారు. మే 5వ తేదీ నాటికి ఇథియోపియాకు చెందిన హైలే 1వ సెలాసీ తన సింహాసనాన్ని తిరిగి పొందడానికి అడిసు అబాబాకు తిరిగి వచ్చారు. నవంబరు‌లో గోండారు పతనంతో చివరి వ్యవస్థీకృత ఇటాలియను ప్రతిఘటన ముగిసింది. అయితే తూర్పు ఆఫ్రికా లొంగిపోయిన తర్వాత కొంతమంది ఇటాలియన్లు మరో రెండు సంవత్సరాల పాటు గెరిల్లా యుద్ధం చేశారు.

1942 నవంబరులో కేస్ ఆంటోను సమయంలో జర్మన్లు ​​విచీ ఫ్రాన్స్‌ను ఆక్రమించినప్పుడు, కార్సికా ఆక్రమణతో ఇటాలియను ఆక్రమిత ఫ్రాన్సు విస్తరించబడింది.

### సామ్రాజ్యం ముగింపు

1941 నవంబరులో బ్రిటిషు, కామన్వెల్తు దళాలు ఇటాలియను సైన్యాన్ని మొదట తూర్పు ఆఫ్రికా నుండి (తూర్పు ఆఫ్రికా ప్రచారం) తరిమివేశాయి. 1943 శరదృతువు నాటికి ఇటాలియను సామ్రాజ్యం, సామ్రాజ్య ఇటలీ గురించిన అన్ని కలలు సమర్థవంతంగా ముగిశాయి. మే 7న ట్యునీషియాలో అక్షరాజ్యాల దళాలు లొంగిపోవడం, ఇతర నిరంతర ఇటాలియను ఎదురుదెబ్బలు, ముస్సోలినీని తొలగించడానికి ప్రణాళిక వేయడానికి రాజు విక్టరు 3వ ఇమ్మాన్యుయేలుని  ప్రేరేపించాయి. సిసిలీ మీద దండయాత్ర తరువాత, ముస్సోలినీకి అన్ని మద్దతు ఆవిరైపోయింది. జూలై 24న గ్రాండు కౌన్సిలు ఆఫ్ ఫాసిజం సమావేశం జరిగింది, ఇది ముస్సోలినీ మీద అవిశ్వాస తీర్మానాన్ని ప్రవేశపెట్టడంలో విజయం సాధించింది. ఆ తర్వాత మధ్యాహ్నం రాజుచే "డ్యూసు" పదవీచ్యుతుడై అరెస్టు చేయబడ్డాడు. ఆ తర్వాత సెప్టెంబరు 12 వరకు ముస్సోలినీ రాజు ఖైదీగా ఉన్నాడు. అప్పుడు హిట్లరు ఆదేశాల మేరకు జర్మనీ పారాట్రూపర్లు ఆయనను రక్షించి, కొత్తగా స్థాపించబడిన ఇటాలియను సోషలు రిపబ్లికు‌కు నాయకుడిగా చేశారు.

జూలై 25 తర్వాత రాజు, ఫీల్డు మార్షలు పీట్రో బడోగ్లియో ఆధ్వర్యంలోని కొత్త ఇటాలియను ప్రభుత్వం పైకి అక్షరాజ్య కూటమిలో భాగంగానే ఉంది. కానీ రహస్యంగా అది మిత్రరాజ్యాలతో చర్చలు ప్రారంభించింది. ఇటలీ మీద మిత్రరాజ్యాల దండయాత్రకు నాంది పలికిన సాలెర్నో వద్ద మిత్రరాజ్యాల దళాలు దిగడానికి ముందు రోజు, కొత్త ఇటాలియను ప్రభుత్వం మిత్రరాజ్యాలతో రహస్యంగా ఒక సంధి మీద సంతకం చేసింది. సెప్టెంబరు 8న ఈ సంధిని బహిరంగపరిచారు. అల్బేనియా, యుగోస్లేవియా, డోడెకనీసు, ఇటాలియన్ల ఆధీనంలో ఉన్న ఇతర భూభాగాలలో, జర్మనీ సైనిక దళాలు తమ పూర్వ ఇటాలియను మిత్రుల మీద విజయవంతంగా దాడి చేసి ఇటలీ పాలనను అంతం చేశాయి. డోడెకనీసు పోరాటం సమయంలో ఇటాలియను దళాల సహకారంతో డోడెకనీసు‌ను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి మిత్రరాజ్యాలు చేసిన ప్రయత్నం జర్మన్లకు సంపూర్ణ విజయంతో ముగిసింది. చైనాలో సంధి వార్త తెలియగానే ఇంపీరియలు జపనీసు ఆర్మీ టియెను‌ట్సిను‌లోని ఇటలీ రాయితీ ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించింది. తరువాత 1943లో ఇటాలియను సోషలు రిపబ్లికు, వాంగు జింగు‌వీ ఆధ్వర్యంలోని చైనాలోని జపాను కీలుబొమ్మ ప్రభుత్వమైన పునర్వ్యవస్థీకరించిన జాతీయ ప్రభుత్వానికి ఆ రాయితీ ప్రాంతం మీద నియంత్రణను అధికారికంగా అప్పగించింది. 1943 వసంతకాలంలో ఇటాలియను దళాలను ఉత్తర ఆఫ్రికా నుండి తరిమివేశారు (ఉత్తర ఆఫ్రికా పోరాటం).

ముస్సోలినీ పతనం, దాని తరువాత ఇటలీ లొంగిపోవడంతో ఇటలీని ప్రపంచ శక్తిగా మార్చాలనే ఆశయం ముగిసింది. దీని తర్వాత 1943 సెప్టెంబరు  నుండి అల్బేనియా డోడెకనీసు, ఇతర గ్రీకు ద్వీపాలలో మోహరించిన ఇటాలియను దళాలను, సెఫలోనియా ఊచకోత వంటి హింసాత్మక సంఘటనల మధ్య ఉపసంహరించుకున్నారు. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత 1947 పారిసు ఒప్పందం ద్వారా ఇటలీ తన ఆస్తులన్నింటినీ కోల్పోయింది. ఫలితంగా ఫ్రాన్సు‌తో కూడా చిన్నపాటి సరిహద్దు సర్దుబాట్లు జరిగాయి. ఇటలీ రిజెకా (ఫ్యూమ్) నగరాన్ని, జదార్ (జారా) భూభాగాన్ని, లాస్టోవో, పలగ్రూజా ద్వీపాలను, సోచా నది ఎగువ లోయను, ఇస్ట్రియాలో ఎక్కువ భాగాన్ని, అలాగే ట్రియెస్టే, గోరిజియా కార్స్టు పీఠభూమిని యుగోస్లేవియాకు అప్పగించింది. ఈ ఒప్పందం ఫాసిస్టు-యుగపు అన్ని కాలనీల నష్టానికి దారితీసింది. అయితే ఫాసిస్టు పూర్వ కాలనీల భవితవ్యాన్ని ఐక్యరాజ్యసమితి నిర్ణయించింది. ఇది డోడెకనీసు దీవులను గ్రీసు‌కు అప్పగించింది, లిబియాను ఆంగ్లో-ఫ్రెంచి పరిపాలన కింద ఉంచింది. ఎరిట్రియాను బ్రిటను‌కు అప్పగించింది. 1949లో ఐక్యరాజ్యసమితి సోమాలియా మీద సంరక్షక పాలనను నిర్వహించడానికి ఇటలీని అనుమతించింది. అధ్యక్షుడు గియోవన్నీ గ్రోంచి హయాంలో 1960 జూలై 1న సోమాలి రిపబ్లికు స్వాతంత్ర్యంతో ఇటాలియను సామ్రాజ్యం అధికారికంగా పతనమైంది. ఇది ఇటాలియను సోమాలియా, బ్రిటిషు సోమాలియా కలయిక ద్వారా ఏర్పడింది.

## పూర్వ భూభాగాలు

### ఆఫ్రికన్ కాలనీలు
* ఇటాలియను ఎరిట్రియా (1882–1941)
* ఇటాలియను సోమాలియా (1889–1941)
** ట్రాన్స్-జుబా (1924–1941)
** సోమాలియా ట్రస్టు టెరిటరీ (1950–1960)
* ఇటాలియను లిబియా (1911–1943)
** ఇటాలియను ట్రిపోలిటానియా, ఇటాలియను సైరెనైకా (1911–1934)
* ఇటాలియను తూర్పు ఆఫ్రికా (1936–1941)
** ఇటాలియను ఇథియోపియా (1936–1941)

### ఇతర విదేశీ ఆస్తులు
* ఏజియను సముద్రంలోని ఇటాలియను దీవులు, గ్రీసు (1912–1945)
* టియాంజిను‌లోని ఇటాలియను రాయితీ ప్రాంతం, చైనా (1901–1947)
* ఇటాలియను అల్బేనియా (1939–1943)

### క్రియాశీల రాజ్యాలు
* హెలెనికు స్టేటు (గ్రీసు) (1941–1943)
* స్వతంత్ర క్రొయేషియా రాజ్యం (1941–1943)
* మొనాకో రాచరికం (1942–1943)

### రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ ఆక్రమణలు
* బ్రిటిషు సోమాలిలాండు (1940–1941)
* ఈజిప్ట్ (1940–1941, 1942)
* ఫ్రాన్స్ (1940–1943)
** కార్సికా (1942–1943)
* మాంటెనెగ్రో (1941–1943)
* ట్యునీషియా (1942–1943)

## మూలాలు