నాగాల చరిత్ర

thumb| 1870 లో తీసిన నాగా సమూహం ఛాయాచిత్రం
thumb|యుద్ధ వర్ణాలతో ఉన్న నాగా గిరిజనులు
**నాగాల చరిత్ర** శతాబ్దాల నాటిది, అయితే ఇది భారతదేశ చరిత్రలోని మధ్యయుగ కాలంలో అహోం రాజ్యం లిఖిత రికార్డులలో మొదటిసారిగా కనిపిస్తుంది. 1228లో అస్సాంలో స్థాపించబడిన అహోం రాజ్యంతో సంబంధాలు పెంపొందించుకోవడమే కాకుండా, నాగాలు సాధారణంగా బయటి ప్రపంచానికి దూరంగా ఒంటరిగా జీవించేవారు. 19వ శతాబ్దంలో ఇది మారిపోయింది, 1817, 1826 మధ్య బర్మా సామ్రాజ్యం అస్సాంపై అనేక దండయాత్రలు చేయడంతో నాగాలు కొద్దికాలం బర్మా పాలనలోకి వెళ్లారు. అయితే, పొరుగున ఉన్న బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం 1826 యాండబో ఒప్పందం తరువాత 1828లో అస్సాంను విలీనం చేసుకుంది.
1830ల కాలంలో, ఈ ప్రాంతంపై తమ నియంత్రణను పటిష్టం చేయడానికి బ్రిటిష్ వారు అస్సాంకు అనేక సాహసయాత్ర దళాలను పంపారు; 1845లో, అస్సాంలోని బ్రిటిష్ నియంత్రణ ప్రాంతంపై నాగా దాడులకు ముగింపు పలకడానికి బ్రిటిష్ అధికారులు పలువురు నాగా నాయకులతో దురాక్రమణ రహిత ఒప్పందంపై సంతకం చేశారు. అయితే, నాగాలు ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘించి, బ్రిటిష్ నియంత్రణలో ఉన్న భూభాగాలపై దాడులను కొనసాగించారు. 19వ శతాబ్దంలో, నాగా తెగలను లొంగదీసుకోవడానికి, తలల వేట, తెగల మధ్య హింస వంటి సాంప్రదాయ నాగా పద్ధతులను రద్దు చేయడానికి బ్రిటిష్ వారు చేసిన ప్రయత్నాలను నాగాలు, ముఖ్యంగా అంగామి నాగాలు, గెరిల్లా వ్యూహాలతో ప్రతిఘటించారు. వలస అధికారులు ప్రతిస్పందనగా వరుస శిక్షాత్మక దండయాత్రలు ప్రారంభించారు, ఇది ఈ ప్రతిఘటనను అంతం చేసింది.

మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో, 2,000 మంది నాగాలు బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ (BIA) లో చేరి పశ్చిమ ఫ్రంట్లో పనిచేశారు. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో, ఎక్కువ సంఖ్యలో నాగాలు BIAలో చేరారు, దండెత్తుతున్న జపనీస్ దళాలకు వ్యతిరేకంగా బర్మా ప్రచారంలో పోరాడారు. 1947లో బ్రిటిష్ పాలన నుండి భారతదేశం స్వతంత్రం పొందిన తరువాత, నాగాలు భారతీయ పౌరులు అయ్యారు, అయితే 1958 నుండి ఈ ప్రాంతంలో కొనసాగుతున్న జాతి సంఘర్షణ ఉంది.

## క్రిస్టియన్ మిషనరీలు
పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలో అమెరికాకు చెందిన ప్రొటెస్టంట్ క్రిస్టియన్ మిషనరీలు నాగాలలో చాలా మందిని మతం మార్చడంలో విజయం సాధించారు. ఇది వారు అనేక ఆచారాలు, సంప్రదాయాలను వదులుకోవడానికి దారితీసింది, బ్రిటిష్ తరహా విద్యా వ్యవస్థల వ్యాప్తితో పాటు, నాగా కొండలలో ఆధునికత రాకలో భాగమైంది. నాగా కొండలలో మొదటి మిషనరీగా 1839లో రెవ. మైల్స్ బ్రాన్సన్ అని నమ్ముతారు, ఆయన ప్రస్తుత అరుణాచల్ ప్రదేశ్లోని తిరప్ జిల్లా పరిధిలోని నామ్‌సాంగ్‌లోని నోక్టే నాగాలలో కొద్దికాలం పాటు ఉన్నారు. 1870లలో, డాక్టర్, శ్రీమతి ఇ. డబ్ల్యూ. క్లార్క్ ఆవో ప్రజలు మధ్య పనిచేశారు. అస్సామీ క్రైస్తవుడైన మిస్టర్ గోధులా సహాయంతో, వారు 1872లో మొలుంగ్‌కిమోంగ్ (దేఖా హైమోంగ్ గ్రామం) లో మొదటి చర్చిని, బాప్టిస్ట్ చర్చిని స్థాపించారు.

ప్రజలు క్రైస్తవ మతాన్ని స్వీకరించినందున, వారు "నాగా" గుర్తింపును మరింతగా పెంపొందించుకోవడం ప్రారంభించారు, ఇది పోరాడుతున్న గ్రామాల ఆధారంగా వారి వ్యత్యాసాల నుండి సమూలమైన మార్పు. నేడు, నాగా ప్రజలలో 95% కంటే ఎక్కువ మంది క్రైస్తవులుగా, ఎక్కువగా బాప్టిస్టులుగా గుర్తింపు పొందారు.

## ప్రతిఘటన, గుర్తింపు కోసం పోరాటం
నాగా కొండలు చాలాకాలంగా బయటి సంస్కృతులకు దూరంగా ఉండటం వల్ల నిరంతర ప్రతిఘటన ప్రాంతంగా ఉన్నాయి. జాతీయవాద స్ఫూర్తి అభివృద్ధి, ఉమ్మడి గుర్తింపు భావన నాగా ప్రజలలో సాపేక్షంగా కొత్త భావనలు. వారి సంప్రదాయాల ప్రకారం, ప్రతి గ్రామం స్వతంత్ర గణతంత్రం; ప్రారంభంలో, వారు బయటి ఆధిపత్యం నుండి విముక్తి పొందాలని కోరుకున్నారు.

ఆధునిక విద్య, క్రిస్టియన్ మిషన్లతో పాటు నాగా జాతి రాజకీయీకరణకు దోహదపడ్డాయి. 1918లో, విద్యావంతులైన నాగా బృందం నాగా క్లబ్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. ఈ క్లబ్ 1929లో సైమన్ కమిషన్కు రాస్తూ "భారతదేశ సంస్కరణల పథకంలో నాగాలను చేర్చకూడదు" అని డిమాండ్ చేసింది.

బ్రిటిష్ పాలన నుండి భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం పొందడానికి ముందు రోజు 14 ఆగస్టు 1947న, ఈశాన్య ప్రాంతం నుండి తమ భూభాగాన్ని కొత్త దేశానికి చెందని స్వతంత్ర రాష్ట్రంగా ప్రకటించిన మొదటి జాతి సమూహం నాగాలు. అంగామి జపు ఫిజో నాగా నేషనల్ కౌన్సిల్ (NNC) తో ప్రారంభ ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహించారు. బ్రిటిష్ రాజ్ చివరి రోజుల్లో, సార్వభౌమ నాగా దేశాన్ని సాధించేందుకు ఆయన చర్చలు జరిపారు. జూన్ 1947లో, నాగాలను ఒకే రాజకీయ పరిపాలనా విభాగం కిందకు తీసుకువస్తామని హామీ ఇస్తూ, 10 సంవత్సరాల తర్వాత స్వయం నిర్ణయాధికారానికి నాగాల హక్కును గుర్తిస్తూ 9-అంశాల ఒప్పందంపై సంతకం చేయబడింది. ఒప్పందం వివరణపై వివాదాలు తలెత్తాయి, NNC లోని చాలా మంది దీనిని వ్యతిరేకించారు.

ఫిజో నాయకత్వంలో, NNC భారతదేశం కంటే ఒక రోజు ముందు, 14 ఆగస్టు 1947న బ్రిటిష్ వారి నుండి తమ స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించుకుంది. భారతదేశం నుండి విడిపోవడానికి జరిగిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణకు 99 శాతం నాగా ప్రజలు మద్దతు ఇచ్చారని మే 1951లో NNC పేర్కొంది, దీనిని న్యూఢిల్లీలోని ప్రభుత్వం సత్వరమే తిరస్కరించింది. 1952 నాటికి, NNC నాగా ఆర్మీని స్థాపించి, గెరిల్లా ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహించింది. భారతదేశం తమ సాయుధ బలగాలతో దానిని అణిచివేయడం ద్వారా ప్రతిస్పందించింది. ఫిజో తూర్పు పాకిస్తాన్ గుండా ఆ ప్రాంతం నుండి తప్పించుకుని లండన్కు ప్రవాసంలోకి వెళ్లారు. 1990లో ఆయన మరణించే వరకు అక్కడి నుండి స్వాతంత్ర్యోద్యమానికి స్ఫూర్తినిస్తూనే ఉన్నారు.

## రాష్ట్ర హోదా, వర్గాలు, కాల్పుల విరమణలు
నాగాలాండ్ రాష్ట్రం అధికారికంగా 1 డిసెంబర్ 1963న భారత సమాఖ్య 16వ రాష్ట్రంగా గుర్తించబడింది. ఈ రాష్ట్రం పదకొండు పరిపాలనా జిల్లాలను కలిగి ఉంది, ఇందులో 16 ప్రధాన జాతి సమూహాలు, ఇతర ఉప-సమూహాలు నివసిస్తున్నాయి. ప్రతి సమూహం ఆచారాలు, భాష, దుస్తుల పరంగా భిన్నమైన లక్షణాలను కలిగి ఉంటుంది.

దీని తర్వాత శాంతి ప్రయత్నాలు జరిగాయి. దీనిలో నాగాలాండ్ బాప్టిస్ట్ చర్చి కౌన్సిల్ (NBCC) ప్రధాన పాత్ర పోషించింది. 31 జనవరి నుండి 2 ఫిబ్రవరి 1964 వరకు వోఖాలో జరిగిన మూడవ సదస్సులో, నాగాలాండ్‌లోని అన్ని జాతుల నుండి 5,000 మంది ప్రతినిధులు హాజరయ్యారని చెప్పబడింది, ఇందులో ప్రతిపాదిత "శాంతి-చర్చల"ను ఆహ్వానిస్తూ, శాంతి పునరుద్ధరణ లక్ష్యంతో జయప్రకాశ్ నారాయణ్, బిమల ప్రసాద్ చలిహా, రెవ. మైఖేల్ స్కాట్ సేవలను అందుబాటులో ఉంచాలని ప్రభుత్వాన్ని అభ్యర్థిస్తూ NBCC ఒక చారిత్రాత్మక తీర్మానం చేసింది.

దీనితో, శాంతి మిషన్ ఏర్పడింది. ఈ మిషన్‌కు ఆంగ్లికన్ చర్చి ప్రతినిధి రెవ. మైఖేల్ స్కాట్, గాంధేయవాది, సర్వోదయ నాయకుడు జయప్రకాష్ నారాయణ్, అస్సాం 3వ ముఖ్యమంత్రి (28 డిసెంబర్ 1957 - 6 నవంబర్ 1970) అస్సాం ముఖ్యమంత్రి బి.పి. చలిహా నాయకత్వం వహించారు.

### కాల్పుల విరమణ ఒప్పందం 1964
రెవ. లోంగ్రీ ఆవో నేతృత్వంలో చర్చి నాయకుల మద్దతు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సహకారంతో శాంతి మిషన్ ఫలితంగా భారత ప్రభుత్వం, శాంతి మిషన్ తరపున గవర్నర్ విష్ణు సహాయ్, NNC భూగర్భ ప్రభుత్వం తరపున జాషే హుయిరే, బిసెటో మెడోమ్, ఎల్. జెనిటో కాల్పుల విరమణ ఒప్పందంపై సంతకం చేశారు. 

నాగాలాండ్ అంతటా బహిరంగ సభలు, ప్రత్యేక ప్రార్థన సమావేశాలు నిర్వహించడం ద్వారా ఈ ఒప్పందాన్ని 6 సెప్టెంబర్ 1964న అధికారికంగా ప్రకటించినప్పటికీ, అసలు ఒప్పందం 23 మే 1964న ఫెక్ జిల్లాలోని సక్రాబా గ్రామంలో సంతకం చేయబడింది.

కాల్పుల విరమణ ప్రకటన తరువాత ప్రధానంగా శాంతి మిషన్ సభ్యులు, నాగా నాయకులు, శాంతి పరిశీలకుల బృందం మధ్య వరుస శాంతి చర్చలు జరిగాయి. చివరికి, చర్చల స్థాయి పెరిగి, వేదిక న్యూఢిల్లీకి మార్చబడింది, 1966 నుండి 1967 వరకు ప్రధాన మంత్రి ఇందిరా గాంధీ, నాగా నాయకుల మధ్య ఆరు రౌండ్ల చర్చలు ముగిశాయి.

### శాంతి చర్చలు
మొదటి విడత చర్చలు ఫిబ్రవరి 18-19 తేదీలలో న్యూఢిల్లీలో జరిగాయి, నాగా ప్రతినిధి బృందానికి వారి ప్రధాన మంత్రి కుఘాటో సుఖై నాయకత్వం వహించారు. ఇతర సభ్యులు ఉపాధ్యక్షుడు ఇమ్‌కాంగ్‌మెరెన్, విదేశాంగ కార్యదర్శి ఐజాక్ స్వూ, ఎస్. అంగం, డల్లినమో. ఇందిరా గాంధీతో తుది విడత చర్చలు 3 అక్టోబర్ 1967న న్యూఢిల్లీలో జరిగాయి. న్యూఢిల్లీలో జరిగిన అన్ని శాంతి చర్చలలో నాగా ప్రతినిధి బృందానికి కుఘాటో సుఖై నాయకత్వం వహించారు. అయితే, ఈ చర్చల ఫలితంగా ఎటువంటి సానుకూల ఒప్పందం కుదరలేదు.

### అనిశ్చితి కాలం
ఒప్పంద నిబంధనలను ఉల్లంఘించారని భద్రతా బలగాలు, నాగాల మధ్య ఆరోపణలు, ప్రత్యారోపణలు జరిగాయి. 3 ఆగస్టు 1968న, నాగా నాయకుడు "జనరల్" కైతో సుఖైని కోహిమా పట్టణం నడిబొడ్డున పట్టపగలు హత్య చేశారు. 8 ఆగస్టు 1972న, ముఖ్యమంత్రి హోకిషే సెమాపై కోహిమా సమీపంలో అనుమానిత నాగా సభ్యులు దాడి చేశారు. ముఖ్యమంత్రి ఎటువంటి శారీరక హాని లేకుండా తప్పించుకున్నారు, కానీ ఆయన కుమార్తె తీవ్రంగా గాయపడింది.

31 ఆగస్టు 1972న, ప్రభుత్వం మూడు నాగా సంస్థలను నిషేధించింది, 1) నాగా నేషనల్ కౌన్సిల్, 2) నాగా ఫెడరల్ గవర్నమెంట్, 3) ఫెడరల్ ఆర్మీ. రెండవది, కాల్పుల విరమణ ఒప్పందాన్ని మరింత పొడిగించకూడదని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది.

### పునరుద్ధరించబడిన శాంతి ప్రయత్నం
1966లో రెవ. మైఖేల్ స్కాట్ భారతదేశం విడిచిపెట్టినప్పుడు శాంతి మిషన్ రద్దు అయినప్పటికీ. కాల్పుల విరమణ 1972లో ముగిసింది.

చర్చి నాయకుల చొరవతో నాగాలాండ్ శాంతి మండలి (NPC) పునర్నిర్మించబడింది. శాంతి కోసం చర్చలు కొనసాగాయి. మార్చి 1975లో రాష్ట్రపతి పాలన ప్రకటించబడిన తర్వాత ఈ ప్రయత్నం నూతనోత్సాహంతో వేగవంతం చేయబడింది.

మే 1975లో, రెవ. లోంగ్రీ ఆవో, కెన్నెత్ కెర్హువో, ఎల్. లుంగాలాంగ్, ఎం. ఆరామ్, లుంగ్‌షిమ్ షైజాలతో కూడిన NPC లైజన్ కమిటీ నాగా ప్రతినిధిగా ఉండాలని కెవి యాల్లేని అభ్యర్థించింది. తరువాత, ప్రభుత్వంతో చర్చలు జరపడానికి నాగా నాయకులు తమ ఆరుగురు ప్రతినిధులను ఎంపిక చేశారు. దీని తరువాత నాగా ప్రతినిధులు, గవర్నర్ ఇద్దరు సలహాదారులు జెడ్. జోపియాంగా, రమున్నీ ప్రాతినిధ్యం వహించిన ప్రభుత్వం మధ్య వరుసగా ఐదు చర్చలు జరిగాయి.

### షిల్లాంగ్ ఒప్పందం 1975
ఈ చర్చలు చివరకు 11 నవంబర్ 1975న భారత ప్రభుత్వం తరపున నాగాలాండ్ గవర్నర్ ఎల్.పి సింగ్, ఆస్సా, కెవి యాల్లే ప్రాతినిధ్యం వహించిన NNC నాయకత్వం సంతకం చేసిన షిల్లాంగ్ ఒప్పందంకు దారితీశాయి. NNC భారత రాజ్యాంగాన్ని బేషరతుగా అంగీకరించడానికి, ఆయుధాలను అప్పగించడానికి అంగీకరించింది.

దీని తక్షణ ఫలితంగా పెద్ద ఎత్తున ఆయుధాలు, సిబ్బంది లొంగిపోయారు. NNC సభ్యులు ఉన్న గ్రామాలు వారి రహస్య కార్యకలాపాలను నిలిపివేయాలని వారిని ఒప్పించాయి. రాష్ట్రంలోని ఐదు జిల్లాలు భూగర్భ శక్తుల నుండి దాదాపుగా ప్రక్షాళన చేయబడ్డాయి. కొంతకాలం నాగాలాండ్ లోపల స్వల్ప తిరుగుబాటు ఉంది.

ఈ ఒప్పందాన్ని చాలా మంది నాగాలు ఖండించారు, ఇది విప్లవకారులలో వర్గపోరుకు నాంది పలికింది. నాగా నేషనల్ సోషలిస్ట్ కౌన్సిల్ (NSCN) 1970ల చివరలో తుయింగలెంగ్ ముయివా, ఐజాక్ చిషి స్వూ, ఎస్. ఎస్. ఖప్లాంగ్లచే స్థాపించబడింది. ఖప్లాంగ్ మరొక వర్గాన్ని ప్రారంభించినప్పుడు NSCN తరువాత రెండుగా విడిపోయింది.

1980ల మధ్యకాలం నుండి రాష్ట్రంలో హింస పునరావృతమైంది. వివిధ నాగా వర్గాలు, రాష్ట్ర అధికారుల మధ్య జరిగిన భ్రాతృఘాతక ఘర్షణల వల్ల ప్రాణనష్టం జరిగి, శాంతిభద్రతలకు విఘాతం కలిగి, రాష్ట్ర ఆర్థికాభివృద్ధికి ఆటంకం ఏర్పడింది.

విప్లవ వర్గాల మధ్య భ్రాతృఘాతక హింస 1990లలో కూడా కొనసాగింది. ముఖ్యంగా మణిపూర్లో, నాగాలు, కుకీల మధ్య జాతి హింస చెలరేగింది, ఇరుపక్షాలు వందలాది ప్రాణనష్టాలను చవిచూశాయి.

23 జనవరి 1993న, NSCN కు చెందిన ఐజాక్-ముయివా వర్గం (NSCN(IM)) ప్రాతినిధ్యం లేని దేశాలు, ప్రజల సంస్థ (UNPO) లో చేర్చుకోబడింది. ఇది నాగా సమస్యపై అంతర్జాతీయ దృష్టిని ఆకర్షించే సాధనంగా పరిగణించబడింది.

### కాల్పుల విరమణ ఒప్పందం 1997
NSCN (IM) తో చర్చల అనంతరం, భారత ప్రభుత్వం ప్రజల కోరికలను మన్నించి, 25 జూలై 1997న ప్రధాన మంత్రి ఐ. కె. గుజ్రాల్, లోక్‌సభ, రాజ్యసభలలో చేసిన ప్రకటనలో, 1 ఆగస్టు 1997 నుండి మూడు నెలల కాలానికి కాల్పుల విరమణను ప్రకటించారు. కాల్పుల విరమణ ప్రకటన తరువాత భారత ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన ప్రాథమిక నియమాలను అమలు చేయడానికి కాల్పుల విరమణ పర్యవేక్షణ సెల్‌ను ఏర్పాటు చేశారు. కాల్పుల విరమణ తరువాత మరింత పొడిగించబడింది. అయితే, UNPO ప్రకారం, 2009లో నాగాలాండ్ వెలుపల నాగాలు నివసించే అన్ని ప్రాంతాలకు కాల్పుల విరమణను అధికారికంగా పొడిగించడానికి భారత ప్రభుత్వం నిరాకరించడమే శాంతికి అతిపెద్ద ఆటంకమని NSCN భావించింది. భారత సైన్యం, NSCN కేడర్ మధ్య ఘర్షణలు కొనసాగాయి. నాగాలాండ్ ప్రజలకు, సాధారణంగా భారతదేశ ఈశాన్య రాష్ట్రాల అభివృద్ధికి కీలకమైన శాంతి కోసం పూర్తి పరిష్కారం ఇంకా పూర్తిగా దొరకలేదు.

## ఇవి కూడా చూడండి
*నాగాల చరిత్ర కాలక్రమం
*నాగా ప్రజలు

## మూలాలు

వర్గం:నాగాలాండ్ చరిత్ర