థాను పద్మనాభన్

**థాను పద్మనాభన్** (10 మార్చి 1957 - 17 సెప్టెంబర్ 2021) ఒక భారతీయ సైద్ధాంతిక భౌతిక శాస్త్రవేత్త, విశ్వశాస్త్రజ్ఞుడు. ఇతని పరిశోధనలు గురుత్వాకర్షణ, విశ్వంలో నిర్మాణ రూపకల్పన, క్వాంటం గ్రావిటీ వంటి వివిధ అంశాలపై విస్తరించి ఉన్నాయి. ఈ రంగాలలో అతను దాదాపు 300 పరిశోధనా పత్రాలను, సమీక్షలను అంతర్జాతీయ పత్రికలలో, పది పుస్తకాలను ప్రచురించాడు. విశ్వంలో డార్క్ ఎనర్జీ విశ్లేషణ, నమూనా రూపకల్పనకు, గురుత్వాకర్షణను ఒక ఉద్భవ దృగ్విషయంగా (ఎమర్జెంట్ ఫినామినన్) వివరించడానికి అతను ఎన్నో సేవలు అందించాడు. అతను భారతదేశంలోని పుణెలో గల ఇంటర్-యూనివర్శిటీ సెంటర్ ఫర్ ఆస్ట్రానమీ అండ్ ఆస్ట్రోఫిజిక్స్ (IUCAA) లో విశిష్ట ఆచార్యుడుగా పనిచేశాడు.
## జీవితం, వృత్తి
1957 మార్చి 10న తిరువనంతపురం (అప్పటి త్రివేండ్రం) లో థాను అయ్యర్, లక్ష్మి దంపతులకు పద్మనాభన్ జన్మించాడు. అతను అక్కడే పాఠశాల విద్యను అభ్యసించాడు. అతను తన బి.ఎస్.సి (1977), ఎం.ఎస్.సి (1979) డిగ్రీలను భౌతిక శాస్త్రంలో కేరళ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన యూనివర్శిటీ కాలేజ్ తిరువనంతపురం నుండి పొందాడు. అతను 20 సంవత్సరాల వయస్సులో బి.ఎస్.సి చదువుతున్నప్పుడే సాధారణ సాపేక్షత (జనరల్ రిలేటివిటీ) పై తన మొదటి పరిశోధనా పత్రాన్ని ప్రచురించాడు. 1979లో అతను తన పిహెచ్.డి కోసం ముంబైలోని టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ (TIFR) లో చేరి, 1980లో అక్కడ ఫ్యాకల్టీ మెంబర్ అయ్యాడు. 1980 నుండి 1992 వరకు టి.ఐ.ఎఫ్.ఆర్ (TIFR) లో వివిధ ఫ్యాకల్టీ పదవులను నిర్వహించాడు, ఒక సంవత్సరం (1986–87) ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆస్ట్రానమీ, కేంబ్రిడ్జ్‌లో కూడా గడిపాడు. 1992లో పుణెలోని ఇంటర్-యూనివర్శిటీ సెంటర్ ఫర్ ఆస్ట్రానమీ అండ్ ఆస్ట్రోఫిజిక్స్‌లో పనిచేయడానికి వెళ్లి, 18 సంవత్సరాల పాటు (1997-2015) డీన్, కోర్ అకడమిక్ ప్రోగ్రామ్స్‌గా పనిచేశాడు.

పద్మనాభన్ తన వృత్తి జీవితంలో వివిధ దశలలో టి.ఐ.ఎఫ్.ఆర్ (TIFR), హరీష్-చంద్ర రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (అలహాబాద్), రామన్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (బెంగళూరు), ఐ.ఐ.ఎస్.ఈ.ఆర్ (IISER) పుణెలలో అనుబంధ ఫ్యాకల్టీగా పనిచేశాడు. అతను ఐ.ఐ.ఎస్.ఈ.ఆర్ మొహాలిలో కూడా అనుబంధ ఫ్యాకల్టీగా ఉన్నాడు.

పద్మనాభన్ ఎన్.సి.ఆర్.ఎ (NCRA) జెయింట్ మీటర్ వేవ్ రేడియో టెలిస్కోప్ టైమ్ అలోకేషన్ కమిటీకి చైర్మన్‌గా (2006-09) పనిచేశాడు. అంతర్జాతీయ ఖగోళ శాస్త్ర సంఘం (International Astronomical Union) కార్యకలాపాలతో అనుసంధానమయ్యే ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ జాతీయ కమిటీకి అతను చైర్మన్‌గా (2008-11) ఉన్నాడు. విధానపరమైన సమస్యలపై ప్రభుత్వానికి సలహాలు ఇవ్వడంతో పాటు, దేశంలో ఇంటర్నేషనల్ ఇయర్ ఆఫ్ ఆస్ట్రానమీ 2009 కార్యకలాపాలను సమన్వయం చేయాల్సిన బాధ్యత కూడా అతను తీసుకున్నాడు.

అతను అంతర్జాతీయ ఖగోళ శాస్త్ర సంఘం (IAU) కాస్మాలజీ కమిషన్ (2009-2012) అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యాడు, ఈ రంగంలో ఐ.ఏ.యూ కార్యకలాపాలకు సలహాలు అందించాడు. 2011లో ఇంటర్నేషనల్ యూనియన్ ఆఫ్ ప్యూర్ అండ్ అప్లైడ్ ఫిజిక్స్ (IUPAP) ఆస్ట్రోఫిజిక్స్ కమిషన్ (2011-2014) చైర్మన్‌గా ఎంపికై, ఈ ప్రాంతంలో ఐ.యు.పి.ఏ.పి కార్యకలాపాలను సమన్వయం చేశాడు. అతను కాలిఫోర్నియా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ, ప్రిన్స్టన్ విశ్వవిద్యాలయంతో సహా అనేక సంస్థలలో విజిటింగ్ ఫ్యాకల్టీగా ఉన్నాడు, ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆస్ట్రానమీ, కేంబ్రిడ్జ్‌లో సాక్లర్ విశిష్ట ఖగోళ శాస్త్రవేత్తగా ఉన్నాడు. అతను ది వరల్డ్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్, భారతదేశంలోని మొత్తం మూడు నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ (ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ, ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్, నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్, ఇండియా) లకు ఫెలోగా ఎన్నికయ్యాడు.

తన శాస్త్రీయ పరిశోధనతో పాటు, పద్మనాభన్ సైన్స్‌కు ప్రజాదరణ తీసుకురావడానికి చురుకుగా పనిచేశాడు, 300కు పైగా సైన్స్ ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు, 100కు పైగా సైన్స్ వ్యాసాలను రచించాడు. అతను పాఠశాల పిల్లలను ఉద్దేశించి 'ది స్టోరీ ఆఫ్ ఫిజిక్స్' అనే కామిక్ స్ట్రిప్ సీరియల్ చేశాడు. న్యూఢిల్లీలోని విజ్ఞాన్ ప్రసార్ ద్వారా ప్రచురించబడిన ఈ సీరియల్, సగం డజను ప్రాంతీయ భారతీయ భాషలలోకి అనువదించబడింది, భారతీయ పాఠశాలల్లో అందుబాటులో ఉంచబడింది. 2009లో ఇంటర్నేషనల్ ఇయర్ ఆఫ్ ఆస్ట్రానమీ (IYA) జ్ఞాపకార్థం, అతను (జయంత్ నార్లికర్, సమీర్ ధుర్డేలతో కలిసి) IYA ఆస్ట్రనామికల్ డైరీ 2009ను ప్రచురించాడు, దీనిలో 53 బొమ్మలతో కూడిన ఖగోళ సమాచార పేజీలు ఉన్నాయి. 2019లో, అతను వసంతి పద్మనాభన్‌తో కలిసి స్ప్రింగర్ ప్రచురించిన 'ది డాన్ ఆఫ్ సైన్స్' అనే పుస్తకాన్ని రచించాడు.

అతను ముంబైలోని టి.ఐ.ఎఫ్.ఆర్ (TIFR) నుండి ఆస్ట్రోఫిజిక్స్‌లో పిహెచ్.డి పొందిన వసంతి పద్మనాభన్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు. వీరికి పుణెలోని ఐ.యు.సి.ఏ.ఏ (IUCAA) నుండి ఆస్ట్రోఫిజిక్స్‌లో పిహెచ్.డి పొందిన హంస పద్మనాభన్ అనే కుమార్తె ఉంది.

అతను 17 సెప్టెంబర్ 2021న పుణెలోని తన నివాసంలో గుండెపోటుతో తన 64వ ఏట మరణించాడు. అతని పూర్వ గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు, పోస్ట్-డాక్టోరల్ ఫెలోలు, కళాశాల రోజుల నుండి భౌతిక శాస్త్ర మిత్రులు రాసిన ఒక నివాళి వ్యాసం ఫిజిక్స్ ఆర్కైవ్‌లో పోస్ట్ చేయబడింది.

## ముఖ్య పురస్కారాలు, గుర్తింపులు
పద్మనాభన్ జాతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో అనేక పురస్కారాలను అందుకున్నాడు:

* కేరళ శాస్త్ర పురస్కారం, 2021
* ఎం.పి. బిర్లా మెమోరియల్ అవార్డు, 2019
* హోమీ భాభా లెక్చరర్ (యు.కె లో), (ఐఓపి-ఐపిఎ అవార్డు), 2014
* భౌతిక శాస్త్రంలో థర్డ్ వరల్డ్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ప్రైజ్ (2011)
* భౌతిక శాస్త్రాలకు ఇన్ఫోసిస్ సైన్స్ ఫౌండేషన్ ప్రైజ్ (2009)
* జె. సి. బోస్ నేషనల్ ఫెలోషిప్ (సైన్స్ అండ్ ఇంజనీరింగ్ రీసెర్చ్ బోర్డ్, డి.ఎస్.టి) (2008)
* ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ (INSA) వైను బప్పు గోల్డ్ మెడల్ (2007)
* పద్మశ్రీ (భారత రాష్ట్రపతి నుండి, 2007)
* మ్యేగునా ఫెలోషిప్ అవార్డు (మెల్బోర్న్ విశ్వవిద్యాలయం, ఆస్ట్రేలియా, 2004)
* హోమీ భాభా ఫెలోషిప్ (2003)
* జి. డి. బిర్లా అవార్డ్ ఫర్ సైంటిఫిక్ రీసెర్చ్ (2003)
* అల్-ఖ్వారిజ్మి ఇంటర్నేషనల్ అవార్డు (2002)
* ది మిలీనియం మెడల్ (కౌన్సిల్ ఆఫ్ సైంటిఫిక్ అండ్ ఇండస్ట్రియల్ రీసెర్చ్ (CSIR), 2000)
* శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ పురస్కారం (1996)
* ది బిర్లా సైన్స్ ప్రైజ్ (1991)
* యంగ్ సైంటిస్ట్ అవార్డు, (ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ) (1984)

అతని పరిశోధనా పనులకు తొమ్మిది సార్లు (1984, 2002, 2003, 2006, 2008, 2012, 2014, 2018, 2020 సంవత్సరాలలో) పురస్కారాలు లభించాయి. వీటిలో 2008లో యు.ఎస్.ఏ (USA) కు చెందిన గ్రావిటీ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్ నుండి లభించిన మొదటి బహుమతి కూడా ఉంది.

2020లో వివిధ రంగాలకు చెందిన అగ్రశ్రేణి శాస్త్రవేత్తలను జాబితా చేసిన స్టాన్‌ఫోర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ అధ్యయనంలో, పద్మనాభన్ తన పరిశోధనా రంగంలో ప్రపంచంలో 24వ స్థానంలో నిలిచాడు.

## పరిశోధన
పద్మనాభన్ పరిశోధన గురుత్వాకర్షణ, విశ్వోద్భవ శాస్త్ర రంగాలపై ప్రధానంగా కేంద్రీకృతమై ఉంది, ఇందులో క్వాంటం గ్రావిటీ, డార్క్ ఎనర్జీ స్వభావం లాంటి అంశాలు ఉన్నాయి. 2002–2015 కాలంలో, అతను గురుత్వాకర్షణను (స్థితిస్థాపకత లేదా ద్రవ గతిశీలత లాంటి) ఒక ఉద్భవ దృగ్విషయంగా (ఎమర్జెంట్ ఫినామినన్) స్పష్టంగా వివరించాడు, ఈ సిద్ధాంతం కేవలం సాధారణ సాపేక్షతకే పరిమితం కాకుండా విస్తృతమైన గురుత్వాకర్షణ సిద్ధాంతాలకు వర్తిస్తుందని నిరూపించాడు. శాస్త్రీయ గురుత్వాకర్షణ సిద్ధాంతాలలోని అనేక విచిత్రమైన అంశాలకు ఈ విధానం ద్వారా సహజమైన వివరణలు లభిస్తాయని పద్మనాభన్ చూపగలిగాడు. ఈ వివరణ విశ్వోద్భవ స్థిరాంకం సమస్యకు (కాస్మోలాజికల్ కాన్స్టాంట్ ప్రాబ్లమ్) ఒక వినూత్న పరిష్కారాన్ని కూడా అందిస్తుంది. దీని గురించి అతను ఆక్స్‌ఫర్డ్-కేంబ్రిడ్జ్ సహకార సదస్సు "కాస్మాలజీ అండ్ ది కాన్స్టాంట్స్ ఆఫ్ నేచర్" లో రెండు ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు.

పద్మనాభన్ పరిశోధనలకు సంబంధించిన సాధారణ (సాంకేతికేతర) వివరణలు సైంటిఫిక్ అమెరికన్ (ఇండియా) లో ప్రచురించబడ్డాయి, అతనికి ప్రథమ బహుమతి తెచ్చిపెట్టిన పరిశోధన గురించి 2008లో గ్రావిటీ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్ నుండి వెలువడిన ఒక వ్యాసంలో మరింత సాంకేతిక వివరణ అందుబాటులో ఉంది. అతని పని గురించిన మరొక ప్రముఖ వ్యాసం ఒక జర్మన్ సైన్స్ మ్యాగజైన్‌లో ఆంగ్ల అనువాదంతో సహా ప్రచురించబడింది. అతని పని గురించి జార్జ్ మస్సెర్ చేసిన పద్మనాభన్ ఇంటర్వ్యూ ఇక్కడ చూడవచ్చు.

తన కెరీర్ ప్రారంభ దశలో (1980-2001), క్వాంటం కాస్మాలజీ, విశ్వంలో నిర్మాణాల ఆవిర్భావం, గురుత్వాకర్షణ వ్యవస్థల స్టాటిస్టికల్ మెకానిక్స్ రంగాలలో పద్మనాభన్ విశేష కృషి చేశాడు. 1980లలో, అతను చాలా సాధారణ పరిశీలనల ఆధారంగా ప్లాంక్ పొడవు (ప్లాంక్ లెంగ్త్) ను స్థలకాలాకృతి (స్పేస్-టైమ్) 'జీరో-పాయింట్ లెంగ్త్' గా వివరించే ఒక ప్రతిపాదనతో ముందుకు వచ్చాడు. సైద్ధాంతిక పరిశీలనలు, చక్కగా ఎంచుకున్న థాట్ ప్రయోగాల ద్వారా ధృవీకరించబడిన ఈ ఫలితం, క్వాంటం గ్రావిటీ కోసం ప్రతిపాదించబడిన అనేక ఇతర నమూనాలలో ఇటీవలి ఫలితాలతో ప్రతిధ్వనిస్తుంది. అతను 1998లో బ్లాక్ హోల్ థర్మోడైనమిక్స్‌ను అధ్యయనం చేయడానికి కాంప్లెక్స్ పాత్ మెథడ్‌ను అభివృద్ధి చేశాడు, ఇది తరువాత బాగా ప్రాచుర్యం పొందిన 'టన్నెలింగ్ పారాడిగ్మ్' కు పూర్వగామిగా నిలిచింది. గురుత్వాకర్షణ వ్యవస్థల స్టాటిస్టికల్ మెకానిక్స్ సబ్జెక్టులో అతను గుర్తింపు పొందిన నిపుణుడు, విస్తరిస్తున్న విశ్వంలో గురుత్వాకర్షణ క్లస్టరింగ్‌ను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ భావనలను క్రమబద్ధంగా అన్వయించడంలో అతను ఒక మార్గదర్శకుడు. ఈ విషయంపై విస్తృత సమాజానికి బోధించడానికి అతను రెండుసార్లు (2002, 2008లలో) లెస్ హౌచెస్ పాఠశాలలకు ఆహ్వానించబడ్డాడు.

నవంబర్ 2016లో, పద్మనాభన్ గురుత్వాకర్షణను అర్థం చేసుకోవడంలో ఒక కొత్త దృక్పథాన్ని (పారాడిగ్మ్ షిఫ్ట్) సమర్థిస్తూ పరిశోధనా అధ్యయనాలను ప్రచురించాడు. క్వాంటం గ్రావిటీలోని ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్న, విశ్వం ఆదిమ, ప్రీ-జ్యామెట్రిక్ దశను అర్థం చేసుకోవడంలో ఉంది. ఈ దశ నుండే ఐన్‌స్టీన్ సమీకరణాలు వర్ణించే సాంప్రదాయిక, రేఖాగణిత దశ, స్థలం-కాలం భావనలతో పాటుగా ఉద్భవిస్తుంది. పద్మనాభన్ 'కాస్మిక్ ఇన్ఫర్మేషన్' (దీనిని 'కాస్మిన్' అని పిలుస్తారు) అనే భావనను ప్రవేశపెట్టాడు, ఇది ఈ రెండు దశలను ఒక అద్భుతమైన పద్ధతిలో అనుసంధానించడానికి అనుమతిస్తుంది. పరిరక్షించబడిన పరిమాణం (కన్సర్వ్‌డ్ క్వాంటిటీ) అయిన కాస్మిన్, విశ్వం క్వాంటం గురుత్వాకర్షణ దశ నుండి సాంప్రదాయిక దశకు బదిలీ చేయబడిన మొత్తం సమాచారాన్ని కొలుస్తుంది. క్వాంటం గురుత్వాకర్షణ పరిశీలనలు కాస్మిన్ కోసం ఒక ఆశ్చర్యకరమైన సరళమైన విలువను సమర్థిస్తాయి: 4π, ఇది యూనిట్ రేడియస్ ఉన్న గోళం ఉపరితలంపై ఉన్న సమాచార 'బిట్స్' సంఖ్య. ఈ పరిశీలనలను ఉపయోగించి, కాస్మిన్ విశ్వోద్భవ స్థిరాంకం (ఈనాటి సైద్ధాంతిక భౌతిక శాస్త్రంలో లోతైన పరిష్కరించబడని సమస్య) సంఖ్యా విలువను, విశ్వం క్వాంటం నుండి క్లాసికల్ దశకు మారిన ఎనర్జీ స్కేల్‌తో వివరించగలిగింది. స్థలకాలాకృతి (స్పేస్-టైమ్) క్వాంటం నిర్మాణానికి విశేష ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఈ రెండు పరిశీలనలకు ఎటువంటి సవరణ పారామితులు లేని ఒక నమూనా సమగ్ర వివరణను అందించడం ఇదే మొదటిసారి. పద్మనాభన్ పరిశోధనలో ఈ తాజా పరిణామాన్ని వివరిస్తూ ఒక సాంకేతికేతర కథనం నాటిలస్ పత్రికలో ప్రచురించబడింది.

## ప్రచురణలు

### రచించిన పుస్తకాలు
పద్మనాభన్ అనేక ఉన్నత స్థాయి పాఠ్యపుస్తకాలను రచించాడు. అదనంగా, అతను సాధారణ ప్రజలకు అర్థమయ్యే స్థాయిలో (పాపులర్-లెవల్) అనేక సైన్స్ పుస్తకాలను రచించాడు.

* ది డాన్ ఆఫ్ సైన్స్: గ్లింప్సెస్ ఫ్రమ్ హిస్టరీ ఫర్ ది క్యూరియస్ మైండ్, స్ప్రింగర్, హైడెల్బర్గ్ (2019)
* క్వాంటం ఫీల్డ్ థియరీ: ది వై, వాట్ అండ్ హౌ, స్ప్రింగర్, హైడెల్బర్గ్ (2016)
* స్లీపింగ్ బ్యూటీస్ ఇన్ థియరిటికల్ ఫిజిక్స్: 26 సర్ప్రైజింగ్ ఇన్‌సైట్స్, స్ప్రింగర్, హైడెల్బర్గ్ (2015)
* గ్రావిటేషన్: ఫౌండేషన్స్ అండ్ ఫ్రాంటియర్స్, కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, కేంబ్రిడ్జ్, (2010)
* యాన్ ఇన్విటేషన్ టు ఆస్ట్రోఫిజిక్స్, వరల్డ్ సైంటిఫిక్, సింగపూర్, (2006) 
* థియరిటికల్ ఆస్ట్రోఫిజిక్స్ - వాల్యూమ్ III : గెలాక్సీలు అండ్ కాస్మాలజీ, కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, కేంబ్రిడ్జ్, (2002)
* థియరిటికల్ ఆస్ట్రోఫిజిక్స్ - వాల్యూమ్ II : స్టార్స్ అండ్ స్టెల్లార్ సిస్టమ్స్, కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, కేంబ్రిడ్జ్, (2001)
* థియరిటికల్ ఆస్ట్రోఫిజిక్స్ - వాల్యూమ్ I : ఆస్ట్రోఫిజికల్ ప్రాసెసెస్, కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, కేంబ్రిడ్జ్, (2000) - సమీక్ష
* కాస్మాలజీ అండ్ ఆస్ట్రోఫిజిక్స్ త్రూ ప్రాబ్లమ్స్, కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, కేంబ్రిడ్జ్, (1996) సమీక్ష
* స్ట్రక్చర్ ఫార్మేషన్ ఇన్ ది యూనివర్స్,  కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, కేంబ్రిడ్జ్, (1993) - సమీక్ష
* గ్రావిటీ, గేజ్ థియరీస్ అండ్ క్వాంటం కాస్మాలజీ, (జయంత్ నార్లికర్‌తో కలిసి రచించారు), రీడెల్ (1986)
* క్వాంటం థీమ్స్: ది ఛార్మ్స్ ఆఫ్ ది మైక్రోవరల్డ్, వరల్డ్ సైంటిఫిక్, సింగపూర్, (2009)
* ఆఫ్టర్ ది ఫస్ట్ త్రీ మినిట్స్ - ది స్టోరీ ఆఫ్ అవర్ యూనివర్స్, కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, కేంబ్రిడ్జ్, (1998)

### ఎంపిక చేసిన సాంకేతిక సమీక్షా వ్యాసాలు

* గ్రావిటీ అండ్ క్వాంటం థియరీ: డొమైన్స్ ఆఫ్ కాన్ఫ్లిక్ట్ అండ్ కాంటాక్ట్, ఆహ్వానిత సమీక్ష, IJMPD (2020) 2030001 
* డు వుయ్ రియల్లీ అండర్స్టాండ్ ది కాస్మోస్?, కాంప్టెస్ రెండస్ ఫిజిక్, 18 (3–4): 275–291, ఆర్కైవ్:1611.03505, బిబ్‌కోడ్:2017CRPhy..18..275P. doi:10.1016/j.crhy.2017.02.001
* ఎమర్జెంట్ గ్రావిటీ పారాడిగ్మ్: రీసెంట్ ప్రోగ్రెస్, మోడ్. ఫిజిక్స్. లెటర్స్ A, 30, 1540007 (2015) 
* స్టాటిస్టికల్ మెకానిక్స్ ఆఫ్ గ్రావిటేటింగ్ సిస్టమ్స్, ఫిజిక్స్ రిపోర్ట్స్, వాల్యూమ్ 188, పేజీలు 285–362 (1990)
* కాస్మోలాజికల్ కాన్స్టాంట్ - ది వెయిట్ ఆఫ్ ది వాక్యూమ్, ఫిజిక్స్ రిపోర్ట్స్, వాల్యూమ్ 380, పేజీలు 235–320 (2003)
* థర్మోడైనమిక్ ఆస్పెక్ట్స్ ఆఫ్ గ్రావిటీ: న్యూ ఇన్‌సైట్స్, రిపోర్ట్స్ ఇన్ ప్రోగ్రెస్ ఆఫ్ ఫిజిక్స్, 73, 046901 (2010)
* లెసన్స్ ఫ్రమ్ క్లాసికల్ గ్రావిటీ అబౌట్ ది క్వాంటం స్ట్రక్చర్ ఆఫ్ స్పేస్‌టైమ్, జె. ఫిజిక్స్. కాన్ఫరెన్స్. సెర్., 306:012001 (2011)
* ఫిజికల్ సిగ్నిఫికెన్స్ ఆఫ్ ప్లాంక్ లెంగ్త్, అన్నల్స్ ఆఫ్ ఫిజిక్స్, వాల్యూమ్ 165, పేజీ 38, (1985)

### ఎంపిక చేసిన పాపులర్ సైన్స్ వ్యాసాలు

* ది యూనివర్స్ బిగన్ విత్ ఎ బిగ్ మెల్ట్, నాట్ ఏ బిగ్ బ్యాంగ్, నాటిలస్, ఇష్యూ 53, 5 అక్టోబర్ 2017
* గ్రాప్లింగ్ విత్ గ్రావిటీ, సైంటిఫిక్ అమెరికన్ ఇండియా, జనవరి 2011, 30-35
* ది IYA ఆస్ట్రనామికల్ డైరీ - 2009, ఇంటర్నేషనల్ ఇయర్ ఆఫ్ ఆస్ట్రానమీ (2009) వేడుకల సందర్భంగా ప్రచురించిన 53 బొమ్మలతో కూడిన ఖగోళ సమాచార పేజీలు (జయంత్ నార్లికర్, సమీర్ ధుర్డేలతో కలిసి).
* ది స్టోరీ ఆఫ్ ఫిజిక్స్, సెప్టెంబర్ 1984 నుండి డిసెంబర్ 1986 వరకు సైన్స్ ఏజ్ మ్యాగజైన్‌లో ప్రచురితమైన కామిక్ స్ట్రిప్ సీరియల్; ఇది విజ్ఞాన్ ప్రసార్, న్యూఢిల్లీ (2002) ద్వారా పుస్తక రూపంలో ప్రచురించబడింది, ఇప్పుడు అనేక ప్రాంతీయ భారతీయ భాషలలోకి అనువదించబడింది.

## మూలాలు




## బాహ్య లింకులు
* థాను పద్మనాభన్ హోమ్ పేజీ
* పద్మనాభన్ అందించిన క్వాంటం ఫీల్డ్ థియరీపై 50-గంటల కోర్సు (యూట్యూబ్‌లో అందుబాటులో ఉంది)
* పద్మనాభన్ అందించిన సాధారణ సాపేక్షత (జనరల్ రిలేటివిటీ) పై ఒక సెమిస్టర్ ఉపన్యాసాల కోర్సు
* మరో ఉపన్యాసాల సెట్  (15 గంటలు) పద్మనాభన్ 'ట్రైసిమె సైకిల్ డి లా ఫిజిక్ ఎన్ సూయిస్ రోమాండే' కోర్సు (జెనీవా, స్విట్జర్లాండ్) లో సాధారణ సాపేక్షత (జనరల్ రిలేటివిటీ) లో అడ్వాన్స్‌డ్ టాపిక్స్‌పై అందించినవి.
వర్గం:2021 మరణాలు
వర్గం:1957 జననాలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:భారతీయ ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలు