పుష్పవనేశ్వర ఆలయం

**పుష్పవనేశ్వర ఆలయం** (**పూవాననాథర్ ఆలయం** లేదా **తిరుప్పువనం ఆలయం** అని కూడా పిలుస్తారు) శివగంగై జిల్లాలోని తిరుప్పువనం పట్టణంలో, తమిళనాడు రాష్ట్రంలో ఉన్న ఒక ప్రముఖ శివ ఆలయం. ద్రావిడ శిల్పకళ శైలిలో నిర్మించబడిన ఈ ఆలయం, 7వ శతాబ్దంలో చోళుల కాలంలో నిర్మించబడినదిగా విశ్వసించబడుతుంది. ఇక్కడ శివుడు పుష్పవనేశ్వరుడిగా, ఆయన సహచరి పార్వతి సౌందర్యనాయగిగా పూజింపబడుతున్నారు.

ఈ ఆలయంలోని ప్రధాన దేవుడు 7వ శతాబ్దానికి చెందిన తమిళ శైవ ప్రామాణిక గ్రంథమైన *[[తేవారం]]*లో కీర్తించబడాడు. ఈ గ్రంథాన్ని నయనారులుగా పిలువబడే తమిళ సంత కవులు రచించారు. ఈ ఆలయం *[[పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు|పాడల్ పెత్ర స్థలం]]*గా వర్గీకరించబడింది. ఆలయాన్ని చుట్టుముట్టుతూ గ్రానైట్ రాతితో నిర్మించిన ప్రాకార గోడ ఉంది. ఆలయంలో ఏడు అంతస్తుల రాజగోపురం ఉంది. ఈ ఆలయం వైగై నది తీరంలో ఉంది.

ఈ ఆలయం ప్రతిరోజూ ఉదయం 6 గంటల నుండి మధ్యాహ్నం 1 గంట వరకు, అలాగే సాయంత్రం 4 గంటల నుండి రాత్రి 8:30 గంటల వరకు భక్తుల దర్శనార్థం తెరిచి ఉంటుంది. ఇక్కడ ప్రతిరోజూ నాలుగు పూజా విధులు, సంవత్సరానికి నాలుగు ప్రధాన పండుగలు నిర్వహించబడతాయి. వీటిలో తమిళ మాసమైన *[[వైకాసి]]* (మే–జూన్)లో జరుపుకునే వైకాసి విశాఖం, *[[ఆడి (తమిళ మాసం)|ఆడి]]* (ఆగస్టు–సెప్టెంబర్)లో జరిగే ఆడి ములైకట్టు ఉత్సవం, *[[పురట్టాసి]]* (సెప్టెంబర్–అక్టోబర్)లో నవరాత్రులు, *[[ఐపాసి]]* (అక్టోబర్–నవంబర్)లో ఐపాసి కొలాట్టం ఉత్సవాలు ముఖ్యమైనవి. ఈ ఆలయ పరిపాలన, నిర్వహణను తమిళనాడు ప్రభుత్వంకు చెందిన హిందూ మత ధర్మాదాయ శాఖ నిర్వహిస్తోంది.

## స్థల పురాణం

హిందూ పురాణాల ప్రకారం, శివుడు తన దైవిక క్రీడలైన *[[తిరువిళయాడల్]]*లను నిర్వహించిన 64 స్థలాలలో ఇది ఒకటిగా చెప్పబడుతుంది. పోననైయాళ్ అనే ఒక నర్తకి శివుని పట్ల అపార భక్తిని కలిగి ఉండేది. ఆమె జీవిత లక్ష్యం బంగారంతో శివ విగ్రహాన్ని తయారు చేయడం. అయితే ఆర్థిక లోటు కారణంగా ఆమె అది సాధించలేకపోయింది.

ఆమె భక్తికి మెచ్చిన శివుడు రసవతి అనే లోహకారుడి రూపంలో ప్రత్యక్షమై, ఇనుము, కంచు, అల్యూమినియం వంటి లోహాలను బంగారంగా మార్చి శివ విగ్రహాన్ని తయారు చేశాడని పురాణ కథనం. ఆ విగ్రహ సౌందర్యానికి ముగ్ధురాలైన పోననైయాళ్ ఆ విగ్రహ చెంపలను నిమిరినట్లు, ఆ గుర్తులు ఇప్పటికీ విగ్రహంపై ఉన్నాయని నమ్మకం.

ఈ ఆలయంలోని లింగం స్వయంభువుగా అవతరించిందని విశ్వసిస్తారు. దీనిని సూర్యుడు, ధర్మరాజు, నలుడు, చంద్రుడు, తిరసాననుడు, బ్రహ్మ, విష్ణువు పూజించినట్లు పురాణాలు చెబుతాయి. శివుడు పారిజాత వృక్షం క్రింద ప్రత్యక్షమైనందున, ఈ ఆలయ ప్రధాన దేవుడు పుష్పవనేశ్వరుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడని చెబుతారు.
## వాస్తుశిల్పం
పుష్పవనేశ్వర ఆలయం తిరుప్పువనం గ్రామంలో, వైగై నది తీరాన ఉంది. ఇది మదురై నుండి 20 కి.మీ  దూరంలోను, శివగంగై నుండి 29 కి.మీ   దూరంలోను ఉంది. ప్రస్తుతం కనిపించే రాతి నిర్మాణంతో కూడిన ఈ ఆలయం ఆదిత్య చోళ I (870–907 సీఈ) కాలంలో నిర్మించబడినదిగా భావించబడుతుంది.

ఆలయంలో ఏడు అంతస్తుల *[[రాజగోపురం]]* ఉంది. ఇది అన్ని ఉపాలయాలను ఆవరిస్తూ ఉన్న దీర్ఘచతురస్రాకార ప్రాకార గోడను ఛేదిస్తూ నిలుస్తుంది. ఆలయానికి ఆనుకుని ఒక ఆలయ తీర్థం ఉంది. గర్భగృహంలో శివుడు లింగం రూపంలో పుష్పవనేశ్వరుడిగా దర్శనమిస్తాడు. మూడు ముఖాలతో కూడిన ఈ లింగ స్వరూపం భారతదేశంలో అరుదైనవాటిలో ఒకటిగా పేర్కొనబడుతుంది.

గర్భగృహానికి ముందు అర్ధ మండపం, ముఖ మండపం అనే స్థంభాలతో కూడిన హాళ్లు ఉన్నాయి. మొదటి ప్రాకారంలో వినాయకర్, మురుగుడు, దుర్గ, దక్షిణామూర్తి, చండికేశ్వరుడు ఆలయాలు ఉన్నాయి. రెండవ ప్రాకారంలో వంద స్థంభాల మండపం ఉంది.

## చరిత్ర

శాసనాల ఆధారంగా ఆలయ నిర్మాణానికి ఖచ్చితమైన సంవత్సరం నిర్ధారించలేకపోయినా, ప్రస్తుతం ఉన్న రాతి నిర్మాణంతో కూడిన పుష్పవనేశ్వర ఆలయం ఆదిత్య చోళ I (870–907 సీఈ) కాలంలో నిర్మించబడినదిగా భావించబడుతుంది. ఆలయంలోని దక్షిణ ఉపాలయానికి ఇరువైపులా ఉన్న శాసనాలు, ఆలయంలో దీపాలు నిరంతరం వెలిగించేందుకు ఆదిత్య చోళుడు చేసిన దానాన్ని సూచిస్తున్నాయి.

తమిళ మాసం అయిన *[[పురట్టాసి]]* (సెప్టెంబర్–అక్టోబర్)లో శుభదినాలలో ప్రధాన దేవునికి నిర్వహించే పవిత్ర స్నానాన్ని తీర్థవారి అని పిలుస్తారు. ఆలయ రెండవ ప్రాకారంలో ఉన్న మరో శాసనం ఉత్తమ చోళుడు (970–985 సీఈ) కాలానికి చెందింది. ఇందులో పుష్పవనేశ్వరుడు, వరదరాజ పెరుమాళ్ ఆలయాల నిర్వహణ, పూజల కోసం నలుగురు సామర్థ్యవంతులకు బాధ్యతలు అప్పగించినట్లు పేర్కొనబడింది.

రాజరాజ చోళ I (984–1015 సీఈ) పాలనలో మనాలి అనే గ్రామాన్ని ఆలయానికి దానంగా ఇచ్చినట్లు శాసనాలు చెబుతున్నాయి. అదే శాసనాలలో ఈ ఆలయం సెంబియార్ మహాదేవి చేత నిర్మించబడినదిగా పేర్కొనబడింది. రాజేంద్ర చోళ I (1012–1044 సీఈ) కాలంలో విష్ణు ఆలయ నిర్మాణం మరింత విస్తరించబడినట్లు విశ్వసించబడుతుంది.

ఈ ఆలయం 275 పాడల్ పెత్ర స్థలాలలో ఒకటిగా గుర్తించబడింది.
## పండుగలు

ఈ ఆలయం శైవ సంప్రదాయాన్ని అనుసరిస్తుంది. ఆలయంలో పూజారులు ప్రతిరోజూ, పండుగల సందర్భాలలో *పూజ* విధులను నిర్వహిస్తారు. తమిళనాడులోని ఇతర శివాలయాల మాదిరిగానే, ఇక్కడి పూజారులు శైవ సంప్రదాయానికి చెందిన బ్రాహ్మణ ఉపకులానికి చెందుతారు.

ఈ ఆలయంలో రోజుకు నాలుగు సార్లు నిత్య పూజలు జరుగుతాయి: ఉదయం 8:30 గంటలకు *కలసాంతి*, ఉదయం 11:30 గంటలకు *ఉచికాలం*, సాయంత్రం 6:00 గంటలకు *సాయరక్షై*, అలాగే రాత్రి 8:00–8:30 గంటల మధ్య మరో *సాయరక్షై*. ప్రతి పూజలో పుష్పవనేశ్వరుడు, అమృతాంబికై దేవికి మూడు దశలు ఉంటాయి: *అలంకారం* (శోభాయమానం), *నైవేద్యం* (ఆహార సమర్పణ), *దీప ఆరాధన* (దీపాల ఊపిరితిత్తులు). ఆలయంలో వారపు, పక్షపు, మాసిక పూజలు కూడా నిర్వహించబడతాయి. ఆలయం ప్రతిరోజూ ఉదయం 6 గంటల నుండి మధ్యాహ్నం 12 గంటల వరకు, అలాగే సాయంత్రం 4 గంటల నుండి రాత్రి 8:30 గంటల వరకు భక్తులకు తెరిచి ఉంటుంది.

తమిళ మాసమైన *వైకాసి* (మే–జూన్)లో జరుపుకునే వైకాసి విశాఖం, *ఆడి* (ఆగస్టు–సెప్టెంబర్)లో జరిగే ఆడి మూలైకట్టు ఉత్సవం, *పురట్టాసి* (సెప్టెంబర్–అక్టోబర్)లో నవరాత్రులు, *ఐపాసి* (అక్టోబర్–నవంబర్)లో ఐపాసి కొలాట్టం ఉత్సవాలు ఈ ఆలయంలో అత్యంత ముఖ్యమైన పండుగలుగా జరుపబడతాయి. అదనంగా శివరాత్రి, వినాయక చతుర్థి, విజయదశమి, కార్తికై దీపం వంటి సాధారణ పండుగలు కూడా ఇక్కడ నిర్వహించబడతాయి.

ఆలయ ప్రాంగణంలో నాగ దేవతను సూచించే నాగ ప్రతిమతో కూడిన ఒక కోరికల చెట్టు ఉంది. సంతానం లేని మహిళలు వక్రకాళి దేవిని ప్రార్థిస్తూ రాతి ప్రతీకలను ప్రతిష్ఠించి సంతానం ప్రాప్తి కోసం ప్రార్థిస్తారు.

## మతపరమైన ప్రాముఖ్యత
7వ శతాబ్దానికి చెందిన తమిళ శైవ కవి తిరుజ్ఞాన సంపందర్ *తేవారం*లో పుష్పవనేశ్వరుని పది పాద్యాలలో స్తుతించాడు. ఇవి *[[తిరుమురై|మొదటి తిరుమురై]]* గా సంకలనం చేయబడ్డాయి. సంపందర్‌కు సమకాలీనుడైన అప్పర్ కూడా *తేవారం*లో పుష్పవనేశ్వరుని పది పాద్యాలలో కీర్తించాడు. ఇవి *ఐదవ తిరుమురై*గా సంకలనం చేయబడ్డాయి.

ఈ ఆలయం సుందరర్ రచనలలో కూడా ప్రస్తావించబడింది. *తేవారం*లో కీర్తించబడిన కారణంగా, ఈ ఆలయం 275 శైవ ఆలయాలలో ఒకటైన *[[పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు|పాడల్ పెత్ర స్థలం]]*గా వర్గీకరించబడింది. ఈ ఆలయం *[[తిరువిళయాడల్ పురాణం]]*లోని 36వ అధ్యాయంలో కూడా ప్రస్తావించబడింది.

## సూచనలు

## బాహ్య లింకులు

వర్గం:పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు