పాల్వంచ

**పాల్వంచ**, తెలంగాణ రాష్ట్రం, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా, పాల్వంచ మండలానికి చెందిన పట్టణం. 1987లో 3వ గ్రేడ్ పాల్వంచ పురపాలకసంఘంగా ఏర్పాటుచేయబడి, 2001లో అప్ గ్రేడ్ చేయబడింది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం అవిభక్త ఖమ్మం జిల్లాలో, ఇదే మండలంలో ఉండేది. 

## గ్రామ భౌగోళికం

ఖమ్మంకు దాదాపు 90 కి మీ ల దూరంలో ఉన్న పారిశ్రామిక పట్టణం, **పాల్వంచ**. కొత్తగూడెం - భద్రాచలం రహదారిపై, కొత్తగూడెంకు 12 కి మీ ల దూరంలో, భద్రాచలానికి 28 కి మీ ల దూరంలో ఉన్న పాల్వంచ, కొత్తగూడెం శాసనసభ నియోజక వర్గం పరిధిలోకి, ఖమ్మంలోక్‌సభ నియోజక వర్గ పరిధి లోకి వస్తుంది.
గ్రామ భౌగోళికం ముఖ్య అంశాలు:

గ్రామం ఉన్న భౌగోళిక స్థానం (జిల్లా, మండలం, రాష్ట్రం)

చుట్టూ ఉన్న గ్రామాలు, పట్టణాలు

నేల స్వభావం (నల్ల మట్టి, ఎర్ర మట్టి మొదలైనవి)

ఎత్తు–తక్కువ భూభాగం (ప్లెయిన్ / కొండ ప్రాంతం)

నదులు, వాగులు, చెరువులు వంటి నీటి వనరులు

వర్షపాతం మరియు వాతావరణ పరిస్థితులు

వ్యవసాయానికి అనుకూలత

అటవీ ప్రాంతాలు ఉంటే వాటి వివరాలు

రవాణా మార్గాలు (రోడ్లు, రైల్వే)

## గణాంకాలు
thumb|220px|పాల్వంచ వద్ద ప్రముఖ ఆలయం పెద్దమ్మ గుడి
2011 భారత జనాభా గణాంకాల ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 1,13,872 - పురుషులు 57,353 - స్త్రీలు 56,519;పిన్ కోడ్: 507 115. ఎస్.టి.డి. కోడ్ = 08744.
పాల్వంచలో ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ కలిపి 20కి పైగా పాఠశాలలు ఉన్నాయి

అంగన్వాడీ కేంద్రాలు – సుమారు 25కి పైగా

హై స్కూల్లు – 5 నుంచి 7 వరకు

జూనియర్ కళాశాలలు – 4 నుంచి 5 వరకు

డిగ్రీ కళాశాలలు – 2 నుంచి 3 వరకు

విద్యార్థుల సంఖ్య సుమారు 10,000 మందికి పైగా

ఉపాధ్యాయులు సుమారు 400–500 మంది

అక్షరాస్యత శాతం సుమారు 70% పైగా

సాంకేతిక విద్యా సంస్థలు (ఐటీఐ, పాలిటెక్నిక్, ఇంజినీరింగ్) సమీప ప్రాంతాల్లో అందుబాటులో ఉన్నాయి

గమనిక: ఇవి సామాన్య అవగాహన కోసం ఇచ్చిన అంచనా గణాంకాలు మాత్రమే. అధికారిక గణాంకాల కోసం విద్యాశాఖ లేదా తాజా జనగణన వివరాలు చూడాలి.

## గ్రామ చరిత్ర

పాల్వంచ ఒకప్పుడు సంస్థానంగా వెలుగొందినది. పాల్వంచ సంస్థానం గురించిన చరిత్రను శ్రీ కొత్తపల్లి వెంకటరామలక్ష్మీనారాయణ **పాల్వంచ సంస్థాన చరిత్ర ** పేరుతో రాసారు. ఈయన పాల్వంచ సంస్థానంలో విద్యాధికారిగా పనిచేసారు, దానితో పాటు ఆంధ్రవాజ్మయ సేవాసమితి కార్యదర్శిగా కూడా బాధ్యతలు నిర్వహించారు.ఈయన ఇంక ఎవన్నీ మన కొసం **చేసారు**.ఆలయం చాలా మంచి వాతావర్నని **పంచుతుందీ. అక్కడ ఉన్న వాళ్లకి ఎప్పుడూ మంచి జరుగుతూనే ఉంటుంది.అని ప్రజల నమ్మకం.**
పాల్వంచ తెలంగాణ రాష్ట్రం, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లాలో ఉన్న ముఖ్యమైన పట్టణం

ఇది గోదావరి నదికి సమీపంలో ఉంది

పాల్వంచ వద్ద ఉన్న శ్రీరాంసాగర్ / కొత్తగూడెం థర్మల్ పవర్ స్టేషన్లు ప్రాంతానికి ఎంతో ప్రాముఖ్యత కల్పించాయి

విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో పాల్వంచకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది

వ్యవసాయం, పరిశ్రమలు, విద్య రంగాలు ఇక్కడ అభివృద్ధి చెందాయి

రవాణా సౌకర్యాలు బాగుండి చుట్టుపక్కల గ్రామాలకు కేంద్రంగా ఉంది

విద్యా సంస్థలు, ఆసుపత్రులు, మార్కెట్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి

## పట్టణానికి రవాణా సౌకర్యాలు
*ఇది రెవెన్యూ డివిజన్ కేంద్ర స్థానమైనా రైలుస్టేషను లేదు. దగ్గరలో 12 కి.మీ. దూరంలో, భద్రాచలం రోడ్ రైలుస్టేషను (కొత్తగూడెం) ఉంది. సికింద్రాబాద్ నుండి మణుగూరు వెళ్ళు రైలు బండి పాల్వంచ పట్టణం ప్రక్కగా వెళుచున్నది. 
*ఉభయ తెలుగు రాష్ట్రాలలోని అన్ని ముఖ్య పట్టణాల నుండి, ప్రభుత్వ రవాణా శాఖల (ఆర్.టి.సి) వారి బస్సు సౌకర్యం నేరుగా ఉంది.
*పాల్వంచ బస్టాండ్ ముందు ఆటో స్టాండ్ కలదు. ఈ ఆటో లు భద్రాచలం, మణుగురు ,కొత్తగూడెం వరకు వెళ్తారు. 

## పట్టణంలోని విద్యా సౌకర్యాలు

* కె.టి.పి.యస్. ఉన్నత పాఠశాల.
* జిల్లా ప్రజా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల.
* కస్తుర్బా గాంధీ బాలికల విద్యాలయం .
* ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల.
* ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాలు నాలుగు **ఉన్నాయి.**
* తెలంగాణ గిరిజన సంక్షేమ గురుకుల  డిగ్రీ కళాశాల , బాలికలు  ( కొత్తగూడెం )
* తెలంగాణ 
* ప్రైవేట్ విద్యా సంస్థలు కూడా ఉన్నాయి.
* అభ్యుదయ బాలికల విద్యలయం ఉంది
* kLR జూనియర్ కళాశాల .
* KLR డిగ్రీ కళాశాల.
* KLR ఇంజనీరింగ్ కళాశాల. 
* KLR  Bed కళాశాల. 
* KLR పిజి కళాశాల.
* అనుబోస్ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల. 
* అనుబోస్ డిపలమ కళాశాల. 

## పట్టణంలోని మౌలిక వసతులు

### విద్యుత్ కళా భారతి ఆటస్థలo
లోగడ ఖమ్మం జిల్లాలో కెల్లా అతి పెద్దదైన ఈ ఆటస్థలం చరిత్ర పాల్వంచ క్రికెట్‌ క్లబ్బుతో ముడిపడి ఉంది. ప్రస్తుత కళాభారతి 1964లో ఉనికి లోకి వచ్చింది. ఈ ప్రదేశం ఎవరికి చెందినదో తెలియరాలేదు కానీ, క్రికెట్‌ క్లబ్బుకు అందాక, క్లబ్బు 1971లో పెవిలియను నిర్మించి ఈ ప్రాంతంలో క్రికెట్‌ ఆట అభివృద్ధికి దోహదం చేసింది.కళా భారతి అతి పెద్ద మైదానం. ఇది రాష్ట్రంలో అత్యుత్తమంగా పరిగణించబడుతుంది. పాల్వంచ క్రికెట్ క్లబ్ యొక్క చరిత్రతో కళా భారతి యొక్క చరిత్ర సరిగ్గా లేకపోవటంతో, ఇది పాల్వంచలో కాకుండా ఖమ్మం జిల్లా మొత్తంలో క్రికెట్లో మార్గదర్శకంగా పేరుపొందింది. ప్రస్తుత కళా భారతి 1964 లో కొంతకాలం ఉనికిలోకి వచ్చింది. భూమికి సంబంధించి విషయం ఏమిటంటే, కొన్ని రికార్డులు అది KTPS యొక్క ఆస్తి అని చెబుతున్నాయి, కొన్ని ఇతర రికార్డులు రాధాకృష్ణ టెంపుల్ కు చెందినవి అని రికార్డులు ఉన్నాయి.అయితే, ఈ ప్రాంతాన్ని పాల్వంచ విద్యుత్ కళా భారతి ఆటస్థలo యొక్క చేతికి సమర్ధవంతంగా ఇచ్చుటకు ఆమోదించాయి.ఇది వినోదం కోసం పాల్వంచ పౌరులకు అందించారు. పాల్వంచ విద్యుత్ కళా భారతి ఆటస్థలo, కళా భారతి గ్రౌండ్స్ లో దాని ప్రధాన కార్యాలయంతో స్థాపించబడింది. పెవిలియన్ 1971 లో నిర్మించబడింది,సిల్వన్ పరిసరాలలో విద్యుత్ కళా భారతి ఆటస్థలo చాలా కాలం పాటు జరిగింది.

**ఇక్కడికి చాలా మంచి క్రీడాకారులు వస్తారు. ఈ విద్యుత్ కళా భారతి ఆటస్థలానికి  క్రికెట్ క్లబ్ అని కూడా అంటారు. పోటీ పోటీతో ఆటలు ఆడుతారు.**

## వైద్య సౌకర్యం
నవభారత్ వారి ఆధ్వర్యంలో ఎల్.వి.ప్రసాదు కంటి ఆసుపత్రి ఉంది.

పాల్వంచ లో పట్టణ ప్రాదామిక ఆరోగ్య కేంద్రం  కలదు .

》ఆదిత్య హాస్పిటల్ 

》శ్రీ సాయి మారుతి హాస్పిటల్ 

》శ్రీ శ్రీనివాస పిల్లల హాస్పిటల్ 

》శ్రీ రక్ష హాస్పిటల్ 

》శ్రీ విజయ నర్సింగ్ హోమ్ 

》లక్ష్మి స్కిన్ హాస్పిటల్ 

》అవని హాస్పిటల్ పిల్లలకు మరియు మహిళలకు  

》శ్రీ భాగ్యా హాస్పిటల్  

》ఆయు హాస్పిటల్   

## పట్టణానికి సాగు/త్రాగునీటి సౌకర్యం
పట్టణానికి దగ్గరలో ప్రవహించే కిన్నెరసాని నది నుండి నీరు అందుబాటులో ఉంది..

మరియు గోదావరి నది నీరు కూడా అందుబాటులో వుంటాయి. 

## పాల్వంచలో పరిశ్రమలు
ఎన్నో పరిశ్రమలకు పాల్వంచ కేంద్ర స్థానం. ఇక్కడి పరిసరాల్లో లభించే సహజ వనరుల కారణంగా పట్టణం పారిశ్రామికంగా ఎంతో అభివృద్ధి సాధించింది.

* నల్ల బంగారమని పిలవబడే **[[బొగ్గు]] **ఇక్కడి కొత్తగూడెం, మణుగూరు లలోని సింగరేణిగనులలో పుష్కలంగా దొరుకుతుంది.
* టియస్ జెనకో వారి కొత్తగూడెం (థర్మల్‌) విద్యుత్‌ కేంద్రం (KTPS)
* స్పాంజి ఐరన్‌ ఇండియా లిమిటెడ్‌ (SIIL). ఈ కంపెనీ ఎన్.ఎం.డి.సి.లో విలీనం చేయబడింది.
* నవభారత్‌ ఫెర్రో అల్లాయిస్‌ లిమిటెడ్‌ మొదలైనవి.
 
## పట్టణంలోని దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు

* శివాలయం: 1820లో నిర్మించబడ్డ ఈ ఆలయం, ఇస్లామిక్‌, గోతిక్‌ నిర్మాణ రీతుల్లో ఉంటుంది.
* శ్రీ రుక్మిణీ రాధకృష్ణ దేవాలయం: KTPS-A కాలనీలో ఉంది. కళ్యాణ మండపం కూడా ఉంది.
* శ్రీ రామాలయ భజన మందిరం:శ్రీ వెంకటేశ్వరస్వామివారి ఆలయం, శ్రీనివాసకాలనీ - పాల్వంచ బస్స్టాండుకి 2 కి.మీ.దూరంలోని శ్రీనివాసకాలనీలో శ్రీ వెంకటేశ్వరస్వామి వారు వెలసినారు. అక్కడి ప్రజలు గుడి అభివృద్ధి చేసారు.
* శ్రీ వెంకటేశ్వరస్వామివారి ఆలయం, నవనగర్‌ : నవభారత్ సంస్థచే, నవనగర్‌లో, నవభారత్‌ కొండపై నిర్మించబడిన ఈ ఆలయం, ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణంలో భక్తులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తూ ఉంటుంది.
*శ్రీ ముత్యాలమ్మ తల్లి ఆలయం : 1951లో పాలపిట్ట చెట్టు క్రింద వెలసిన ఈ అమ్మవారి ఆలయంలో, ప్రతి సంవత్సరం శ్రావణమాసంలో నెలరోజులపాటు ప్రతిరోజు, ఉదయం, సాయంత్రం, ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహించడం ఆనవాయితీగా వచ్చుచున్నది. ఈ వేడుకలను పురస్కరించుకుని, ఆలయాన్ని రంగులతో అందంగా తీర్చిదిద్దెతారు.
* పెద్దమ్మ తల్లి ఆలయం:పాల్వంచ బస్టాండు నుంచి 4 కి.మీ. ల దూరంలో ఉన్నది. ఈ ఆలయం ఎంతో ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంది. హైవే (ప్రధాన రహదారి) పై ప్రయాణించే ప్రతి ఒక్కరూ కనీసం మనస్సులో అమ్మవారిని ఒక్కసారి రోడ్దు పై నుంచే ధ్యానించు కొనుట ఆనవాయితీ. ప్రతి ఆదివారం వందల సంఖ్యలో జిల్లా నలుమూలల నుంచి భక్తులు అమ్మవారిని దర్శించుకుంటారు. ఇక ఆశాఢ, శ్రావణ మాసాల్లో ఐతే భక్తుల రద్దీ విపరీతంగా ఉంటుంది. ఇక్కడ కొత వాహనాలకు పూజ చేయించటం చాల మంచిదని ప్రజల నమ్మకం. ప్రతి శుభ కార్యానికి ముందు అమ్మవారిని దర్శించుకొనుట శుభప్రదంగా భావిస్తారు. జంతు (కోడి, మేక) బలి ద్వారా అమ్మవారిని శాంతింపచేస్తే, అమ్మవారి కృపకు పాత్రులమవుతామని ఇక్కడి ప్రజల విశ్వాసం.
*శ్రీ మహాలక్ష్మి అమ్మవారి ఆలయం : పాత పాల్వంచ ,సంజయ్ నగర్ వద్ద కలదు ఈ అమ్మవారు చాలా ప్రసిద్దికలవారు ,ప్రతి రోజు పూజ కార్యక్రమం జరుగుతూ వుంటుంది ,అలాగే ప్రతి సంవస్తరం జరిగే దసరా పండుగను ఇక్కడ గణంగా జరుపుతారు  ,అమ్మవారిని పెట్టి తొమ్మిది రోజులు గణంగా పూజా కార్యక్రమం జరుగుతుంది . అలాగే ఈ ఆలయం రోడ్డు పక్కన వుండడం వలన అందరూ తరచూ దర్శించుకుంటూ వుంటారు ,అలా చేయడం వలన వారికి ఎటువంటి ఆటంకం ప్రయాణ సమయం లో జరగదని నమముత్తువుంటారు
*ఆంజనేయస్వామి ఆలయం: ఆంజనేయస్వామి దేవాలయం పాత పాల్వంచ లో ని zphs పాఠశాల మార్గం లో కలదు. ఈ దేవాలయం చాలా ప్రసిద్ది చెందినది. ప్రతి హనుమాన్ జయంతి ని ఇక్కడ ఘనంగా జరుపుకుంటారు. ఈ దేవాలయ చుట్టుపక్కల ప్రదేశం లో ని ప్రజలందరూ అక్కడికి రోజు వచ్చి పూజలు నిర్వహిస్తూ వుంటారు. ప్రతి మంగళవారం ఆంజనేయ స్వామి పూజ ఇంకా వైభవంగా జరుపుతూ ఉంటారు. 
*వెంకటేశ్వర స్వామి ఆలయం: వెంకటేశ్వర స్వామి ఆలయం పాత పాల్వంచ లోని ఘాఢీకట్ట లో కలదు .ఇక్కడ వెంకటేశ్వర స్వామి కల్యాణం ఎంతో ఘనంగా నిర్వహిస్తారు. అక్కడి ప్రజలంతా ప్రతి శనివారం స్వామి వారికి వైభవంగా పూజలు జరుపుతారు

## చూడదగ్గ ప్రదేశాలు
*ఎన్నో పరిశ్రమలకు పాల్వంచ కేంద్ర స్థానం. ఇక్కడి పరిసరాల్లో లభించే సహజ వనరుల కారణంగా పట్టణం పారిశ్రామికంగా ఎంతో అభివృద్ధి సాధించింది. నల్ల బంగారమని పిలవబడే **బొగ్గు **ఇక్కడి కొత్తగూడెం, మణుగూరు లలోని సింగరేణిగనులలో పుష్కలంగా దొరుకుతుంది. పట్టణానికి దగ్గరలో ప్రవహించే కిన్నెరసాని నది నుండి నీరు దొరుకుతుంది. వీటిపై ఆధారపడ్డ పరిశ్రమలెన్నో పాల్వంచలో నెలకొన్నాయి. వాటిలో కొన్ని:
* TS Genco వారి కొత్తగూడెం తాప (థెర్మల్‌) విద్యుత్‌ కేంద్రం:- Kothagudem Thermal Power Station (KTPS)
* స్పాంజి ఐరన్‌ ఇండియా లిమిటెడ్‌ (SIIL). ఈ కంపెనీ ఎన్.ఎం.డి.సి.లో విలీనం చేయబడింది.
* నవభారత్‌ ఫెర్రో అల్లాయిస్‌ లిమిటెడ్‌.
* **కిన్నెరసాని నది**: పాల్వంచకు కేవలం 12 కి మీ ల దూరంలో ప్రవహించే నది కిన్నెరసాని. గోదావరికి ఉపనదియైన కిన్నెరసానిపై ఇక్కడ ఆనకట్టను నిర్మించారు. ప్రకృతి రమణీయత మధ్య అలరారే ఈ అనకట్ట ప్రదేశం పరిసర ప్రాంతాలలోని విహార యాత్రికులను ఆకర్షిస్తూ ఉంటుంది. సింగరేణి సంస్థ ఇక్కడ యాత్రికుల సౌకర్యార్ధం వసతి గృహాలను నిర్మించింది. ఈ ఆనకట్ట ద్వారా, పరిశ్రమలకు నీటి అవసరాలు తీరడమే కాక చుట్టుపక్కల రైతులకు సాగునీటి వసతి కూడా లభ్యమైంది. దీనికి 21కిమీలో కిన్నెరసాని వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం ఉంది.

## పట్టణ విశేషాలు
ఎంతో కాలంగా ఇక్కడి ప్రజలలో ఒక నమ్మకం ఉంది. అదేమనగా: “పాల్వంచ లో బ్రతక నేర్చిన వ్యక్తి ఎక్కడైనా బ్రతక గలడు". 
## మండలంలోని పట్టణాలు
* పాల్వంచ:పాల్వంచ అనునది పాత పాల్వంచ, కొత్త పాల్వంచ,నవభారత్‌ ఊర్ల కలయిక. ఈ పట్టణ జనాభా సుమారు 1,40,000 ఉంటుంది. పాల్వంచ పట్టణమునకు 10 కిలోమీటర్ల దూరంలో కిన్నెరసాని నదిపై డ్యాం కలదు ఇక్కడ చాలా ఆహ్లదకరంగా ఉంటుంది. ఈ నది చుట్టూ అభయారణ్యం ఉంది. ఇక్కడ రకరకాల అడవి జంతువులను చూసేవీలుంది. పాల్వంచ పట్టణం కొత్తగూడెం శాసనసభ నియోజకవర్గం పరిధిలోకి వస్తుంది. దీని ప్రస్తుత శాసనసభ్యుడు  kunamneni Sambashiva Rao

## పోడు పట్టాల పంపిణీ
పాల్వంచలోని సుగుణ ఫంక్షన్‌ హాల్లో 2023, జూన్ 30న ఉదయం 11:35 గంటలకు పోడు పట్టాల పంపిణీ కార్యక్రమం జరిగింది. ఈ కార్యక్రమంలో రాష్ట్ర ఆర్థిక, వైద్యారోగ్య శాఖల మంత్రి తన్నీరు హరీశ్‌రావు, రాష్ట్ర రవాణా శాఖామంత్రి పువ్వాడ అజయ్‌కుమార్‌ కలిసి గిరిజన రైతులకు పోడు పట్టాలను పంపిణీ చేశారు.

## మూలాలు


## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:తెలంగాణ నగరాలు, పట్టణాలు