జోసే డే సాన్ మార్టిన్

**జోసే ఫ్రాన్సిస్కో డే సాన్ మార్టిన్** (25 ఫిబ్రవరి 1778 – 17 ఆగస్టు 1850) ఒక అర్జెంటీనా సైన్యాధికారి మరియు దక్షిణ అమెరికా స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో ప్రముఖ నాయకుడు. ఆయనను "అర్జెంటీనా, చిలీ మరియు పెరూ విమోచకుడు"గా పిలుస్తారు.

ఆయన యాపేయూలో జన్మించారు. చిన్న వయస్సులోనే స్పెయిన్ దేశంలోని మాలాగా నగరానికి వెళ్లి విద్యాభ్యాసం చేశారు.

1808లో పెనిన్సులార్ యుద్ధంలో పాల్గొన్న తర్వాత, ఆయన లండన్‌లో స్వాతంత్ర్య ఉద్యమకారులతో కలుసుకున్నారు. 1812లో బ్యూనస్ ఐరెస్కు చేరుకుని రియో డే లా ప్లాటా ఐక్య ప్రావిన్సులుకు తన సేవలను అందించారు.

సాన్ లోరెన్సో యుద్ధంలో విజయం సాధించిన తర్వాత, 1814లో ఉత్తర సైన్యంకు నాయకత్వం వహించారు. తరువాత స్పానిష్ సేనలను ఓడించేందుకు ఒక కొత్త వ్యూహాన్ని రూపొందించారు. దాని ప్రకారం ఆండీస్ సైన్యంను ఏర్పాటు చేసి, ఆ సైన్యంతో ఆండీస్ పర్వతాలు దాటి చిలీకి చేరుకున్నారు.

అక్కడ చకాబుకో యుద్ధం మరియు మైపూ యుద్ధంల్లో విజయం సాధించి, చిలీని స్పానిష్ పాలన నుండి విముక్తి చేశారు. తరువాత పెరూ రాజధాని లిమాపై దాడి చేశారు.

1821 జూలై 12న లిమా నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్న తర్వాత, ఆయనను పెరూ రక్షకుడిగా నియమించారు. 1821 జూలై 28న పెరూ స్వాతంత్ర్యం అధికారికంగా ప్రకటించబడింది.

1822లో గ్వాయాకిల్ సమావేశంలో సిమోన్ బొలివర్తో సమావేశమయ్యారు. ఆ తర్వాత పెరూ విమోచన బాధ్యతను బొలివర్‌కు అప్పగించి, రాజకీయాలు మరియు సైన్యం నుండి తప్పుకుని 1824లో ఫ్రాన్స్కు వెళ్లిపోయారు.

సాన్ మార్టిన్ అర్జెంటీనా, చిలీ మరియు పెరూ దేశాలలో జాతీయ వీరుడిగా గుర్తింపుపొందారు. ఆయన గౌరవార్థం స్థాపించబడిన లిబరేటర్ జనరల్ సాన్ మార్టిన్ ఆర్డర్ అర్జెంటీనా దేశంలో అత్యున్నత పురస్కారం.
## ప్రారంభ జీవితం
జోసే డే సాన్ మార్టిన్ తండ్రి జువాన్ డే సాన్ మార్టిన్, ఆయన సెర్వాటోస్ డే లా కుయెజా, పాలెన్సియా ప్రావిన్స్ (మాజీ లియోన్ రాజ్యం, స్పెయిన్)లో జన్మించారు మరియు లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్‌గా పనిచేశారు. ఆయన స్పానిష్ కిరీటానికి సైనికుడిగా సేవలందించారు. 1774లో ఆయనను యాపేయూ విభాగానికి గవర్నర్‌గా నియమించారు.

సాన్ మార్టిన్ తల్లి గ్రెగోరియా మాటోరాస్ డెల్ సెర్, 1738లో పారెడెస్ డే నవా, పాలెన్సియాలో జన్మించారు. ఆమె డొమింగో మాటోరాస్ మరియు మారియా డెల్ సెర్ కుమార్తె. 1813లో ఒరెన్సే, గలీసియాలో మరణించారు.

సాన్ మార్టిన్ యాపేయూ, కొరియెంటెస్లో జన్మించారు. ఆయన జననం జరిగిన సంవత్సరం ఖచ్చితంగా తెలియదు, ఎందుకంటే ఆయన బాప్తిస్మ రికార్డులు లేవు. కొన్ని పత్రాలు ఆయన జననం 1777 లేదా 1778 సంవత్సరమని సూచిస్తున్నాయి.

1781లో కుటుంబం బ్యూనస్ ఐరెస్కు మారింది. 1783లో ఆయన తండ్రి స్పెయిన్‌కు బదిలీ కావడంతో, కుటుంబం యూరప్‌కు వెళ్లింది. మొదట మాడ్రిడ్లో నివసించి, తరువాత మాలాగాకు మారింది.

మాలాగాలో సాన్ మార్టిన్ 1785లో విద్య ప్రారంభించారు. తరువాత 1789లో 11 సంవత్సరాల వయస్సులో ముర్సియా రెజిమెంట్లో కేడెట్‌గా చేరి తన సైనిక జీవితం ప్రారంభించారు.

### యూరప్‌లో సైనిక జీవితం

సాన్ మార్టిన్ ఉత్తర ఆఫ్రికాలోని మెలిల్లా మరియు ఒరాన్ ప్రాంతాల్లో యుద్ధాల్లో పాల్గొన్నారు. 1793లో 15 సంవత్సరాల వయస్సులో సబ్-లెఫ్టినెంట్‌గా పదోన్నతి పొందారు.

ఆయన రెండవ కూటమి యుద్ధంలో పాల్గొన్నారు. ఈ సమయంలో ఆయన నౌక *సాంటా డొరోటియా*ను బ్రిటిష్ నౌకాదళం స్వాధీనం చేసుకుని, కొంతకాలం యుద్ధ ఖైదీగా ఉంచింది.

తరువాత ఆయన కాడిజ్ మరియు జిబ్రాల్టర్లో పోరాడారు. 1801లో ఆరెంజ్ యుద్ధంలో కూడా పాల్గొన్నారు. 1804లో కెప్టెన్‌గా పదోన్నతి పొందారు.

1808లో ప్రారంభమైన పెనిన్సులార్ యుద్ధంలో ఆయన పాల్గొన్నారు. బైలెన్ యుద్ధంలో స్పెయిన్ విజయం సాధించగా, సాన్ మార్టిన్‌కు బంగారు పతకం ప్రదానం చేసి, లెఫ్టినెంట్ కల్నల్‌గా పదోన్నతి ఇచ్చారు.

1811లో ఆయన అల్బుయెరా యుద్ధంలో కూడా పోరాడారు.

సాన్ మార్టిన్ స్పానిష్ సైన్యాన్ని విడిచి దక్షిణ అమెరికాకు వెళ్లారు. ఈ నిర్ణయానికి కారణంగా వివిధ అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి—తన స్వదేశం పట్ల ప్రేమ, బ్రిటన్ మద్దతు, లేదా స్వాతంత్ర్య సిద్ధాంతాల ప్రభావం.

1811లో ఆయన రేషనల్ నైట్స్ సంఘంలో చేరారు. అక్కడ కార్లోస్ మారియా డే ఆల్వియార్, జోసే మిగుయెల్ కర్రెరా వంటి వ్యక్తులతో కలిసి స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో పాల్గొనాలని నిర్ణయించారు.

ఆయన లండన్‌లో ఫ్రాన్సిస్కో డే మిరాండాను కలుసుకుని, తరువాత *జార్జ్ కానింగ్* నౌకలో బ్యూనస్ ఐరెస్కు ప్రయాణించారు. 1812 మార్చి 9న అక్కడకు చేరుకుని ఫస్ట్ ట్రయంవిరేట్ (అర్జెంటీనా)కు సేవలు అందించారు.
### అర్జెంటీనా

బ్యూనస్ ఐరెస్‌కు వచ్చిన కొన్ని రోజుల్లోనే సాన్ మార్టిన్‌ను ఫస్ట్ ట్రయంవిరేట్ ఇంటర్వ్యూ చేసింది. వారు అతనిని కవలరి లెఫ్టినెంట్ కల్నల్‌గా నియమించి, కొత్త కవలరి దళాన్ని ఏర్పాటు చేయమని ఆదేశించారు. ఆయన మౌంటెడ్ గ్రెనేడియర్స్ రెజిమెంట్ను ఆల్వియార్ మరియు జాపియోలా సహాయంతో ఏర్పాటు చేయడం ప్రారంభించారు.

సాన్ మార్టిన్, ఆల్వియార్ మరియు జాపియోలా కలిసి లౌటారో లోడ్జ్ స్థానిక శాఖను ఏర్పాటు చేశారు. ఈ సంస్థ స్వాతంత్ర్య భావాలను ప్రోత్సహించింది. 1812లో సాన్ మార్టిన్ మారియా డే లాస్ రేమెడియోస్ డే ఎస్కలాడాను వివాహం చేసుకున్నారు.

1812 అక్టోబర్ 8న జరిగిన విప్లవం ద్వారా మొదటి ట్రయంవిరేట్‌ను తొలగించి, సెకండ్ ట్రయంవిరేట్ (అర్జెంటీనా)ను ఏర్పాటు చేశారు. ఈ కొత్త ప్రభుత్వం సాన్ మార్టిన్‌ను కల్నల్‌గా పదోన్నతి చేసింది.

#### సాన్ లోరెన్సో
మోంటేవిడియో ఇంకా స్పానిష్ అనుకూల కేంద్రంగా ఉంది. సాన్ మార్టిన్‌ను పరానా నది తీర ప్రాంతాన్ని పర్యవేక్షించేందుకు పంపారు.

సాన్ కార్లోస్ మఠంలో దాక్కుని శత్రువులను గమనించారు. ఉదయం శత్రువులు దిగినప్పుడు, సాన్ మార్టిన్ పిన్సర్ వ్యూహంతో దాడి చేశారు.

యుద్ధంలో సాన్ మార్టిన్ గుర్రం చనిపోయి, ఆయన దాని కింద చిక్కుకున్నారు. ఈ సమయంలో జువాన్ బౌటిస్టా కాబ్రాల్ ఆయన ప్రాణాలను రక్షించాడు కానీ తాను మరణించాడు.

ఈ యుద్ధం పెద్ద ప్రభావం చూపకపోయినా, సాన్ మార్టిన్ సైనిక ప్రతిభను చూపించింది.

#### ఉత్తర సైన్యం

సాన్ మార్టిన్ 1813లో అర్జెంటీనా జాతీయ గీతం మొదటి ప్రదర్శనలో పాల్గొన్నారు.

తరువాత ఆయన ఉత్తర సైన్యంకు నాయకత్వం వహించారు, మాన్యువల్ బెల్గ్రానో స్థానంలో. ఆయన యటాస్టోలో బెల్గ్రానోను కలుసుకున్నారు.

సైన్యం బలహీనంగా ఉండటంతో, సాన్ మార్టిన్ దానిని పునర్వ్యవస్థీకరించారు. ఆయన మార్టిన్ మిగెల్ డే గ్యూమెస్ గెరిల్లా యుద్ధాన్ని అభినందించారు.

1814లో ఆయన ఆరోగ్య సమస్యల కారణంగా కొంతకాలం విశ్రాంతి తీసుకున్నారు. తరువాత ఆయన ఒక వ్యూహాన్ని రూపొందించారు—మెండోజాలో సైన్యం ఏర్పాటు చేసి, ఆండీస్ పర్వతాలు దాటి చిలీకి వెళ్లి, అక్కడి నుండి పెరూకు చేరడం.

#### కుయో గవర్నర్

సాన్ మార్టిన్ 1814లో కుయో ప్రావిన్స్ గవర్నర్‌గా నియమితులయ్యారు.

ఆయన ఆండీస్ సైన్యంను ఏర్పాటు చేశారు. ఆయుధాలు, ఆహారం, దుస్తులు తయారు చేయించేందుకు ఆర్థిక వ్యవస్థను పునర్వ్యవస్థీకరించారు.

మహిళలు సైనికుల కోసం దుస్తులు తయారు చేశారు. జోసే లూయిస్ బెల్ట్రాన్ ఆయుధ తయారీ కేంద్రాన్ని నిర్వహించారు.

1816లో టుకుమాన్ కాంగ్రెస్లో స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించేందుకు ఆయన మద్దతు ఇచ్చారు. 1816 జూలై 9న అర్జెంటీనా స్వాతంత్ర్య ప్రకటన జరిగింది.

సాన్ మార్టిన్ బానిసలను సైన్యంలో చేర్చారు. 1816 చివరికి ఆండీస్ సైన్యంలో 5000 మంది సైనికులు ఉన్నారు.

#### ఆండీస్ దాటడం
ఆండీస్ పర్వతాలను దాటడం ఒక పెద్ద సైనిక కార్యాచరణ. సైన్యం ఆరు విభాగాలుగా విడిపోయి వివిధ మార్గాల్లో ప్రయాణించింది.

మొత్తం ప్రయాణం ఒక నెల పట్టింది. సైనికులు ఎండబెట్టిన ఆహారం తీసుకున్నారు. ఎత్తైన ప్రాంతాల వ్యాధులను నివారించేందుకు వెల్లుల్లి, ఉల్లిపాయలు ఉపయోగించారు.

మొత్తం మ్యూల్స్ మరియు గుర్రాలలో సగానికి పైగా మాత్రమే బతికాయి.

ఈ సమయంలో మనుయెల్ రోడ్రిగెస్ చిలీలో గెరిల్లా యుద్ధం చేసి శత్రువులను బలహీనపరిచాడు.
## చివరి జీవితం

తన పదవీ విరమణ తరువాత, సాన్ మార్టిన్ కుయో ప్రాంతంలో నివసించాలని భావించాడు. అయితే ఆ ప్రాంతంలో స్వాతంత్ర్య యుద్ధం ముగిసినప్పటికీ, అర్జెంటీనా పౌర యుద్ధాలు కొనసాగుతున్నాయి. యూనిటేరియన్ పార్టీ దేశాన్ని ఏకైక రాష్ట్రంగా, ముఖ్యంగా బ్యూనస్ ఐరెస్ కేంద్రంగా నిర్వహించాలని కోరుకుంది. మరోవైపు, ఫెడరలిస్టులు రాష్ట్రాల సమాఖ్యను కోరుకున్నారు. సాన్ మార్టిన్‌కు ఫెడరల్ *కౌడిల్లోలు*తో మంచి సంబంధాలు ఉండేవి, అలాగే యూనిటేరియన్ నాయకుడు బెర్నార్డినో రివడావియాతో వ్యక్తిగత విభేదాలు ఉండేవి. అయినప్పటికీ, ఆయన తటస్థంగా ఉండేందుకు ప్రయత్నించాడు.

1823లో ఆయన భార్య మారియా డే లాస్ రేమెడియోస్ డే ఎస్కలాడా మరణించడంతో, సాన్ మార్టిన్ తిరిగి బ్యూనస్ ఐరెస్‌కు వచ్చాడు. తన కుమార్తె మెర్సిడెస్ టొమాసాను, ఆమె తల్లి కుటుంబంతో నివసిస్తున్న చోట నుంచి తీసుకుని యూరప్‌కు ప్రయాణించాడు.

ఫ్రాన్స్‌లో స్థిరపడే ప్రయత్నం విఫలమైన తర్వాత, ఆయన బ్రిటన్‌కు వెళ్లి, తరువాత ప్రస్తుత బెల్జియం రాజధాని బ్రస్సెల్స్లో నివసించడం ప్రారంభించాడు. తన కుమార్తె విద్య పూర్తయ్యే వరకు అక్కడే ఉండి, తరువాత అర్జెంటీనాకు తిరిగి రావాలని భావించాడు. రివడావియా బ్రస్సెల్స్‌కు వచ్చినప్పుడు, సాన్ మార్టిన్ అతనిని ద్వంద్వ యుద్ధానికి ఆహ్వానించాలని అనుకున్నాడు, కానీ డియాగో పారోయిస్సియన్ అతనిని ఆ నిర్ణయం నుండి ఆపాడు.

రివడావియాతో విభేదాలు ఉన్నప్పటికీ, ఆయనను అర్జెంటీనా అధ్యక్షుడుగా నియమించిన తరువాత, సాన్ మార్టిన్ బ్రెజిల్‌తో యుద్ధంలో తన సైనిక సేవలను అందించాలని ప్రతిపాదించాడు. అయితే, దీనికి స్పందన రాలేదు. తరువాత రివడావియా పదవి కోల్పోయి, ఫెడరల్ నాయకుడు మాన్యుయెల్ డొర్రేగో స్థానంలోకి వచ్చాడు, ఈ సమయంలో యుద్ధం ముగిసింది.

అయినప్పటికీ, ఆయన తిరిగి రావాలని భావించాడు, ఎందుకంటే ఫెడరల్ ప్రభుత్వం ఉంటే యూనిటేరియన్ల నుంచి తనకు హాని జరగదని నమ్మాడు. కానీ, ఆయన ప్రయాణిస్తున్న నౌక రియో డి జనీరోకు చేరుకున్నప్పుడు, యూనిటేరియన్ నాయకుడు జువాన్ లావాలే డొర్రేగోను తొలగించాడని తెలిసింది. మోంటేవిడియోకు చేరుకున్నప్పుడు, లావాలే డొర్రేగోను పట్టుకుని మరణశిక్ష విధించి, ఫెడరలిస్టులపై భయానక దాడులు ప్రారంభించాడని తెలుసుకున్నాడు. నౌక బ్యూనస్ ఐరెస్‌కు చేరుకున్నప్పటికీ, సాన్ మార్టిన్ దిగకుండా తిరిగి మోంటేవిడియోకు వెళ్లిపోయాడు. లావాలే తిరుగుబాటును అణచలేకపోయి, సాన్ మార్టిన్‌కు ప్రభుత్వం అప్పగించాలని ఆహ్వానించాడు. కానీ ఆయన తిరస్కరించి, మళ్లీ బ్రస్సెల్స్‌కు వెళ్లిపోయాడు.

ఈ సమయంలో ఫెడరల్ నాయకుడు జువాన్ మాన్యుయెల్ డే రోజాస్ పౌర యుద్ధాన్ని నియంత్రించడం ప్రారంభించి, సాన్ మార్టిన్ గౌరవాన్ని సంపాదించాడు. వారు పరస్పరం స్నేహపూర్వక లేఖలు మార్పిడి చేసుకున్నారు. బెల్జియన్ విప్లవం మరియు 1831 కాలరా మహమ్మారి కారణంగా, సాన్ మార్టిన్ బ్రస్సెల్స్‌ను వదిలి పారిస్‌కు వెళ్లాడు. అక్కడ ఆయన మరియు ఆయన కుమార్తె అనారోగ్యానికి గురయ్యారు. వారికి మారియానో బాల్కార్సే సహాయం చేశాడు. తరువాత బాల్కార్సే మెర్సిడెస్‌ను వివాహం చేసుకొని, వారికి మరియా మెర్సిడెస్ అనే కుమార్తె జన్మించింది.

1837లో ఫ్రాన్స్, రోజాస్ ప్రభుత్వంపై రియో డే లా ప్లాటా ఫ్రెంచ్ దిగ్బంధనంను ప్రారంభించింది. సాన్ మార్టిన్ తన వృద్ధాప్యాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని రోజాస్‌కు సైనిక సేవలు అందించాలని ప్రతిపాదించాడు, కానీ అది తిరస్కరించబడింది. ఈ సమయంలో యూనిటేరియన్లు తమ దేశానికి వ్యతిరేకంగా ఫ్రాన్స్‌తో చేతులు కలపడం ఆయన తీవ్రంగా విమర్శించాడు. తన ప్రసిద్ధ వంగిన ఖడ్గంను రోజాస్‌కు అందజేశాడు.

తరువాత ఈ సంఘర్షణ ఆంగ్లో-ఫ్రెంచ్ రియో డే లా ప్లాటా దిగ్బంధనంగా మళ్లీ ప్రారంభమైంది, దీనినీ ఆయన ఖండించాడు. ఈ కాలంలో ఆయన ఫ్లోరెన్సియో వారెలా మరియు డొమింగో ఫౌస్టినో సార్మియెంటోలను కలిశాడు.

1848లో జరిగిన ఫ్రెంచ్ విప్లవం కారణంగా, సాన్ మార్టిన్ పారిస్‌ను వదిలి ఉత్తర ఫ్రాన్స్‌లోని చిన్న పట్టణం బులోన్-సూర్-మేర్కు వెళ్లాడు. ఆ సమయానికి ఆయన దాదాపు అంధుడిగా మారి, వృద్ధాప్యంతో అనేక ఆరోగ్య సమస్యలను ఎదుర్కొంటున్నాడు. అయినప్పటికీ, ఆయన లేఖలు రాయడం కొనసాగించాడు మరియు దక్షిణ అమెరికా వార్తలతో అనుసంధానంగా ఉన్నాడు.

ఆంగ్లో-ఫ్రెంచ్ దిగ్బంధనంపై అర్జెంటీనా విజయం వార్త అందుకున్న కొద్ది కాలానికే, 1850 ఆగస్టు 17న మధ్యాహ్నం మూడు గంటలకు ఆయన మరణించాడు.
## అవశేషాలు

జోసే డే సాన్ మార్టిన్ 1850 ఆగస్టు 17న ఫ్రాన్స్‌లోని బులోన్-సూర్-మేర్‌లో తన నివాసంలో మరణించాడు.

1850 నుండి 1861 వరకు ఆయన మృతదేహం నోట్రే-డామ్ డే బులోన్ బసిలికాలోని క్రిప్ట్‌లో సమాధి చేయబడింది. తన విల్‌లో ఆయన ఎలాంటి శవయాత్ర లేకుండా సమాధి చేయాలని, తరువాత తన అవశేషాలను బ్యూనస్ ఐరెస్‌కు తరలించాలని కోరుకున్నాడు. బాల్కార్సే, రోజాస్ మరియు విదేశాంగ మంత్రి ఫెలిపే అరానాలకు సాన్ మార్టిన్ మరణం గురించి తెలియజేశాడు. బాల్కార్సే ఆయన అవశేషాల ఎంబాల్మింగ్ను పర్యవేక్షించి, వాటిని నగరంలోని ఒక చాపెల్‌లో తాత్కాలికంగా ఉంచించాడు. అలాగే సాన్ మార్టిన్ ఖడ్గాన్ని రోజాస్‌కు పంపించాడు.

అయితే, 1851లో జుస్తో జోసే డే ఉర్క్విజా రోజాస్‌పై తిరుగుబాటు చేయడం, కాసెరోస్ యుద్ధంలో రోజాస్ ఓడిపోవడం మరియు తరువాత ఏర్పడిన గందరగోళ పరిస్థితులు కారణంగా, సాన్ మార్టిన్ అవశేషాలను బ్యూనస్ ఐరెస్‌కు తరలించడం ఆలస్యమైంది. అయినప్పటికీ, రోజాస్ మరియు ఉర్క్విజా ఇద్దరూ పరస్పర విభేదాల మధ్య కూడా సాన్ మార్టిన్‌కు ప్రజా గౌరవాలు అందించారు.

ఈ సమయంలో బ్యూనస్ ఐరెస్, బ్యూనస్ ఐరెస్ రాష్ట్రంగా అర్జెంటీనాతో వేరుపడి, యూనిటేరియన్ల ఆధిపత్యంలో ఉంది. వారు సాన్ మార్టిన్‌ను ఇష్టపడకపోవడంతో, ఆయన అవశేషాల తరలింపు అనిశ్చితంగా వాయిదా పడింది. పరిస్థితులు అనుకూలంగా లేవని గ్రహించిన బాల్కార్సే, బులోన్-సూర్-మేర్ సమాధి స్థలంలో ఒక సమాధిని ఏర్పాటు చేశాడు.

చివరకు, 1880 మే 29న నికోలాస్ అవెల్లనెడా అధ్యక్షత కాలంలో సాన్ మార్టిన్ అవశేషాలు అర్జెంటీనాకు తిరిగి తీసుకురాబడ్డాయి. ఆయన సమాధిని బ్యూనస్ ఐరెస్ మెట్రోపాలిటన్ కేథడ్రల్లో ఏర్పాటు చేశారు. సాన్ మార్టిన్ ఫ్రీమాసన్రీతో సంబంధం ఉన్నవారని అనుమానంతో, ఆయన సమాధిని కేథడ్రల్ విస్తరించిన భాగంలో ఏర్పాటు చేశారు. 
## వారసత్వం

సాన్ మార్టిన్‌ను మొదటిగా అర్జెంటీనా జాతీయ వీరుడిగా గుర్తించినవారు ఫెడరల్స్. ఆయన జీవించిన కాలంలోనే కాకుండా, మరణించిన వెంటనే కూడా ఈ గుర్తింపు వచ్చింది. అయితే యూనిటేరియన్ పార్టీ ఆయన రియో డే లా ప్లాటా యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ సుప్రీం డైరెక్టర్లకు ఆండీస్ సైన్యంతో సహాయం చేయడాన్ని నిరాకరించడం, అలాగే రోజాస్‌కు నిరంతర మద్దతు ఇవ్వడం వల్ల అసంతృప్తిగా ఉండేది.

యూనిటేరియన్ నాయకుడు బార్టొలోమే మిత్రే “*సాన్ మార్టిన్ చరిత్ర మరియు దక్షిణ అమెరికా విమోచనం*” అనే గ్రంథాన్ని రచించాడు. ఇదే సమయంలో ఇతర దేశాల్లో కూడా సాన్ మార్టిన్‌పై రచనలు ప్రారంభమయ్యాయి. లిమాకు చెందిన వాలెంటిన్ లెడెస్మా 1853లో పెరూలో జరిగిన సాన్ మార్టిన్ యాత్రపై రచించాడు. అలాగే చిలీకు చెందిన బెంజమిన్ వికున్యా మాకెన్నా 1856లో చిలీ స్వాతంత్ర్య యుద్ధంపై రచించాడు.

మిత్రే గ్రంథంతో సాన్ మార్టిన్‌ను ప్రపంచవ్యాప్తంగా విమోచకుడుగా ప్రశంసించారు. అయితే ఆ గ్రంథంలో కొన్ని తప్పులు కూడా ఉండేవి, ఇవి మిత్రే రాజకీయ లక్ష్యాలను బలపరచడానికి చేర్చబడ్డాయి. తరువాత చరిత్రకారులు ఈ పొరపాట్లను గుర్తించి సరిచేశారు.

అర్జెంటీనాలోని చాలా నగరాలలో సాన్ మార్టిన్ విగ్రహాలు కనిపిస్తాయి. అలాగే సాంటియాగో డి చిలీ మరియు లిమా నగరాలలో కూడా ఆయన విగ్రహాలు ఉన్నాయి. జోసే గిల్ డే కాస్ట్రో సాన్ మార్టిన్ తొలి చిత్రాన్ని రూపొందించాడు. ఆయనపై రూపొందిన ముఖ్య చిత్రాలు 1970లో వచ్చిన *ఎల్ సాంటో డే లా ఎస్పాడా* మరియు 2010లో వచ్చిన *రెవల్యూషన్: ఆండీస్ దాటడం*.

బులోన్-సూర్-మేర్‌లో సాన్ మార్టిన్ గుర్రపు విగ్రహాన్ని 1909 అక్టోబర్ 24న ఆవిష్కరించారు. ఈ కార్యక్రమంలో అర్జెంటీనా సైన్యం పాల్గొంది.

అర్జెంటీనా వెలుపల కూడా ఆయనకు గౌరవార్థం విగ్రహాలు నిర్మించబడ్డాయి. అమెరికాలోని వాషింగ్టన్ డి.సి.లో జనరల్ జోసే డే సాన్ మార్టిన్ స్మారకం ఉంది. ఇది బ్యూనస్ ఐరెస్‌లోని విగ్రహానికి ప్రతిరూపం. 1925 అక్టోబర్ 28న అర్జెంటీనా ప్రజలు అమెరికా ప్రజలకు బహుమతిగా అందించారు.

అలాగే న్యూయార్క్ నగరంలోని సెంట్రల్ పార్క్‌లో కూడా సాన్ మార్టిన్ గుర్రపు విగ్రహం ఉంది. ఇది 1951లో అంకితం చేయబడింది.

కొలంబియా దేశంలోని బొగోటా నగరంలోని సెంట్రో ఇంటర్నాసియోనల్ ప్రాంతంలో సాన్ మార్టిన్ పేరుతో ఒక ప్రాంతం ఉంది. అలాగే డొమినికన్ రిపబ్లిక్ రాజధాని సాంటో డొమింగోలో ఆయన పేరుతో ఒక వీధి ఉంది.

ఈ విగ్రహాలు, స్మారకాలు ప్రజల స్వచ్ఛంద సహకారంతో మరియు ప్రభుత్వ మద్దతుతో నిర్మించబడ్డాయి. బులోన్-సూర్-మేర్ సముద్రతీరంలో ఉన్న ఒక విగ్రహం రెండు ప్రపంచ యుద్ధాల సమయంలో కూడా పెద్దగా నష్టపోలేదు.

బెవర్లీ హిల్స్‌లో సాన్ మార్టిన్ బస్ట్ విగ్రహం ఉంది. ఇది ఫెర్నాండో డి జిట్టి రూపకల్పన చేసి 2001లో ప్రతిష్ఠించారు.

ఫిలిప్పీన్స్ దేశంలోని మనిలాలోని ఇంట్రామురోస్ ప్రాంతంలో కూడా సాన్ మార్టిన్ బస్ట్ ఉంది. ఇది 1950లో జువాన్ పెరోన్ ప్రభుత్వ అభ్యర్థనపై ఏర్పాటు చేయబడింది. సాన్ మార్టిన్ సోదరుడు జువాన్ ఫెర్మిన్ డే సాన్ మార్టిన్ ఫిలిప్పీన్స్‌లో పనిచేసిన జ్ఞాపకార్థం ఈ విగ్రహం నిర్మించారు. 

## మూలాలు