తాల్పూర్ రాజవంశం

**తాల్పూర్ రాజవంశం** అనేది 1783లో మీర్ ఫతే అలీ ఖాన్ స్థాపించిన షియా బలూచ్ రాజవంశం. మియాన్ సర్ఫరాజ్ కల్హోరో ఆదేశాల మేరకు తాల్పూర్ నాయకుడు మీర్ బహ్రామ్ ఖాన్, అతని కుమారుడు మీర్ సోబ్ధార్ ఖాన్‌లకు మరణశిక్ష అమలు చేసిన తరువాత హలానీ యుద్ధంలో కల్హోరా రాజవంశాన్ని కూలదోసి ఆయన దీనిని స్థాపించాడు. తాల్పూర్ పాలనలో సింధ్ ప్రాంతం హైదరాబాద్, ఖైర్‌పూర్, మీర్‌పూర్ ఖాస్, టాండో ముహమ్మద్ ఖాన్ వంటి పలు పాక్షిక స్వయంప్రతిపత్తి రాష్ట్రాలుగా విభజించబడింది, కుటుంబంలోని వివిధ శాఖల మధ్య అధికారాన్ని పంచుకునే వ్యవస్థ ద్వారా రాజవంశం పాలన సాగించింది. తాల్పూర్ కాలం సింధ్ నిర్మాణ చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన దశను సూచిస్తుంది. ఈ కాలంలో కోట్ డిజి కోట, ఫైజ్ మహల్ నిర్మించబడ్డాయి, సింధ్ గ్రేట్ వాల్‌గా పిలువబడే చారిత్రక రాణికోట్ కోట పునర్నిర్మించబడింది.
వారి పాలనలో ఎక్కువ భాగం వారు కలాట్ ఖానేట్కు లోబడి ఉన్నారు.

## చరిత్ర

తాల్పూర్‌లు జాతిపరంగా బలూచ్‌లకు చెందినవారు, దక్షిణ పంజాబ్‌లోని చోటి బాలా నుండి సింధ్‌కు వచ్చిన మీర్ సులైమాన్ కాకో తాల్పూర్ వారసులు. 1775 వరకు తాల్పూర్‌లు కల్హోరా రాజవంశానికి సేవ చేశారు. ఆ సమయంలో కల్హోరా పాలకుడు తాల్పూర్ వంశం అధిపతి మీర్ బహ్రామ్ ఖాన్ హత్యకు ఆదేశించడంతో కల్హోరా పాలనకు వ్యతిరేకంగా తాల్పూర్‌లలో తిరుగుబాటు చెలరేగింది. తాల్పూర్ రాజవంశ స్థాపకుడి ముత్తాత మీర్ షాదాద్ ఖాన్ తాల్పూర్ ఒక మొఘల్ అధికారి, అతడు 1713లో షాదాద్‌పూర్ నగరాన్ని స్థాపించాడు.

1783లో హలానీ యుద్ధంలో కల్హోరాలను ఓడించిన తరువాత మీర్ ఫతే అలీ ఖాన్ తాల్పూర్ సింధ్ మొదటి *రాయిస్* (పాలకుడు)గా తనను తాను ప్రకటించుకుని తాల్పూర్ రాజవంశాన్ని స్థాపించాడు. ప్రారంభ తాల్పూర్ పాలనను మొదటి *చౌయారీ* (నలుగురు స్నేహితుల పాలన) అని పిలిచేవారు - ఇందులో మీర్ ఫతే, అతని సోదరులు మీర్ గులాం, మీర్ కరమ్, మీర్ మురాద్ ఉన్నారు. పడగొట్టబడిన కల్హోరాలకు రాజధానిగా ఉన్న హైదరాబాద్ తాల్పూర్ రాజధానిగా ప్రకటించబడింది. తన విజయం తరువాత ఫతే అలీ ఖాన్ హైదరాబాద్ నుండి పాలించగా అతని మేనల్లుడు ఖైర్‌పూర్‌లో రాజవంశం శాఖను స్థాపించాడు. మరొక బంధువు మీర్ తారా ఖాన్ ఆగ్నేయ సింధ్‌లోని మీర్‌పూర్ ఖాస్ చుట్టూ మంకానీ శాఖను స్థాపించాడు - ఈ నగరాన్ని అతని కుమారుడు అలీ మురాద్ తాల్పూర్ స్థాపించాడు.

తాల్పూర్ సోదరులు తమ పాలనను పొరుగు ప్రాంతాలైన బలూచిస్తాన్, కచ్, సబ్జల్‌కోట్ వరకు విస్తరించారు. ఈ ప్రాంతం 1,00,000 చదరపు కిలోమీటర్లకు పైగా విస్తీర్ణంలో సుమారు 40 లక్షల జనాభాను కలిగి ఉంది. వారు వ్యక్తిగత భూ మంజూరులను నియంత్రించడానికి *జాగీర్ల*ను కేటాయించడం ద్వారా తమ రాజ్యాన్ని పరిపాలించారు. 1832లో ఆఫ్ఘన్ రాజు షా షుజా సింధ్‌పై దండెత్తాడు, దాన్ని ఓడించడానికి సోదరులు ఏకమయ్యారు. వారి పాలనా కాలంలో సిక్కు చక్రవర్తి రంజిత్ సింగ్కు వ్యతిరేకంగా జరిగే ప్రచారానికి మద్దతు కూడగట్టడానికి సయ్యద్ అహ్మద్ బరేల్వీ ప్రయత్నించాడు.

తాల్పూర్‌ల మధ్య విభేదాలు, ఉదాహరణకు హైదరాబాద్ అధిపతుల నుండి కరాచీని స్వాధీనం చేసుకోవాలని ఖైర్‌పూర్ అధిపతులు బ్రిటిష్ వారిని అభ్యర్థించడం బ్రిటిష్ వారు చివరికి సింధ్‌ను జయించడానికి దారితీసింది. బ్రిటిష్ వారు 1839లో కరాచీని ఆక్రమించారు, ఖోజాలు, హిందువుల మద్దతుతో వేగంగా హైదరాబాద్‌పై దాడి చేసి కప్పం చెల్లించేలా తాల్పూర్‌లను బలవంతం చేశారు. దిగువ సింధ్‌లోని బలూచేతర తెగలను బ్రిటిష్ వారికి సహాయం చేయడానికి ప్రోత్సహించినందుకు సేథ్ నౌమల్ అనే హిందూ వ్యాపారిని తాల్పూర్‌లు బాధ్యుడిని చేశారు. తాల్పూర్‌లకు వ్యతిరేకంగా బ్రిటిష్ వారికి చేసిన సేవలకు గాను నౌమల్‌కు బ్రిటిష్ వారు 'సితార-ఎ-హింద్' బిరుదును ప్రదానం చేశారు.

## మత విశ్వాసాలు

తాల్పూర్‌లు ఇస్లాంలోని షియా శాఖ అనుచరులు. హైదరాబాద్, ఖైర్‌పూర్ రెండింటిలోనూ వారి పాలనలో *షబీహ్*, *జరీహ్ ముబారక్* లేదా షియా ఇమామ్‌ల పుణ్యక్షేత్రాల ప్రతిరూపాలను నిర్మించడం వంటి షియా ఆచారాలు ప్రారంభించబడ్డాయి. మొదటిది హైదరాబాద్‌లోని టాండో ఆఘాలో 1785లో తాల్పూర్ రాజవంశ స్థాపకుడు మీర్ ఫతే అలీ ఖాన్ నిర్మించాడు. అతని పాలనలో హైదరాబాద్‌లో *కదమ్‌గాహ్ ఇమామ్ అలీ* స్థాపించబడింది, ఇందులో విశ్వాసులు ఇమామ్ అలీ పాదముద్రగా భావించేది ఉంది, దీనిని పర్షియా షా ఫతే అలీ ఖాన్ కజర్ మీర్ ఫతే అలీ ఖాన్‌కు బహుమతిగా ఇచ్చాడు. 

పాదముద్రలు తాల్పూర్ కుటుంబానికి చెందిన ప్రత్యేక మందిరంలో ఉంచబడ్డాయి, కొన్ని పండుగ దినాలలో ప్రజల సందర్శనార్థం ఉంచేవారు. చివరి హైదరాబాద్ తాల్పూర్ మీర్ నసీర్ ఖాన్ పాలనలో కొత్త పుణ్యక్షేత్రం నిర్మించబడింది, ఇందులో పాదముద్రలను ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచారు. ఇతర షియా ప్రతిరూప పుణ్యక్షేత్రాలు చివరికి సింధ్‌లోని అనేక నగరాలు, పట్టణాలలో ఇతర తాల్పూర్ పాలకులచే నిర్మించబడ్డాయి. ఇరాక్, ఇరాన్లలోని వాస్తవ పుణ్యక్షేత్రాలకు ప్రయాణించడానికి వనరులు లేని పేద ప్రజల కోసం ఈ ప్రతిరూపాలు నిర్మించబడ్డాయి, ఇవి నేటికీ కొనసాగుతున్నాయి.

## శాఖలు

### హైదరాబాద్ షాదానీ తాల్పూర్‌లు

1783లో హలానీ యుద్ధంలో కల్హోరాలను ఓడించిన తరువాత తాల్పూర్ రాజవంశాన్ని మీర్ ఫతే అలీ ఖాన్ స్థాపించాడు. అతను సింధ్ మొదటి *రాయిస్* (పాలకుడు)గా తనను తాను ప్రకటించుకున్నాడు. అతను 1801లో మరణించే వరకు పాలించాడు, ఆ తర్వాత అతని కుమారుడు మీర్ గులాం అలీ తాల్పూర్ 1811 వరకు పాలించాడు. 1811 నుండి 1828 వరకు హైదరాబాద్ తాల్పూర్ రాష్ట్రాన్ని మీర్ కరమ్ అలీ తాల్పూర్ పరిపాలించాడు. 1828లో అతని మరణం తరువాత హైదరాబాద్ శాఖను మీర్ మురాద్ అలీ ఖాన్ 1833 వరకు పాలించాడు. మీర్ మురాద్ అలీ ఖాన్ తరువాత మీర్ నూర్ ముహమ్మద్ పాలనలోకి వచ్చాడు, అతని తరువాత మీర్ నసీర్ ఖాన్ తాల్పూర్ పాలించాడు. 17 ఫిబ్రవరి 1843న జరిగిన మియానీ యుద్ధంలో హైదరాబాద్ తాల్పూర్ మీర్‌లను బ్రిటిష్ వారు ఓడించారు.

### ఖైర్‌పూర్ సోహ్రబానీ తాల్పూర్‌లు

1783లో హలానీ యుద్ధంలో కల్హోరాలను ఓడించిన తరువాత తాల్పూర్ రాజవంశాన్ని మీర్ ఫతే అలీ ఖాన్ స్థాపించాడు. మీర్ ఫతే అలీ ఖాన్ మేనల్లుడు మీర్ సోహ్రబ్ ఖాన్ తాల్పూర్ 1783లో బురహాన్‌లో తాల్పూర్ రాజవంశం శాఖను స్థాపించాడు, బురహాన్ పేరు 1783లో ఖైర్‌పూర్గా మార్చబడింది. బ్రిటిష్ పాలనలో రాజవంశం ఖైర్‌పూర్ శాఖ కొంతమేర సార్వభౌమాధికారాన్ని కొనసాగించింది, 1947 వరకు ఖైర్‌పూర్ సంస్థానంగా ఉనికిలో ఉంది. 

ఖైర్‌పూర్ శాఖ స్థాపకుడు మీర్ సోహ్రబ్ ఖాన్ తాల్పూర్ మరణంతో 1811లో అధికారం అతని పెద్ద కుమారుడు మీర్ రుస్తమ్ అలీ ఖాన్‌కు దక్కింది. రుస్తమ్ సవతి సోదరుడు అలీ మురాద్ 1832లో బ్రిటిష్ వారితో ఒక ఒప్పందం కుదుర్చుకుని తన స్థానాన్ని బలోపేతం చేసుకున్నాడు. దీని ప్రకారం విదేశీ సంబంధాల నియంత్రణను బ్రిటిష్ వారికి అప్పగించడం, సింధ్ రోడ్లు, సింధు నదిని ఉపయోగించుకోవడానికి బదులుగా ఖైర్‌పూర్ స్వతంత్ర పాలకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. ఈ కొత్త రాష్ట్రం ఆర్థిక వ్యవస్థ ఎక్కువగా నల్లమందు ఉత్పత్తిపై ఆధారపడి ఉండేది.

రుస్తమ్ 1842 వరకు పాలించాడు, ఆ తర్వాత అతని స్థానంలో మీర్ అలీ మురాద్ వచ్చాడు. అలీ మురాద్ 1845లో తుర్కీ ప్రచారంలో బ్రిటిష్ వారికి సహాయం చేశాడు, కానీ తరువాత బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా కుట్ర పన్నాడనే ఆరోపణలు ఎదుర్కొన్నాడు, తద్వారా ఎగువ సింధ్‌లోని అతని భూములను కోల్పోయాడు. అతని నియంత్రణలో మిగిలిన భూమిలో ఎక్కువగా ఖైర్‌పూర్ నగరం, దాని పరిసర ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. 1857 సిపాయిల తిరుగుబాటు సమయంలో అలీ మురాద్ బ్రిటిష్ వారి పక్షాన నిలిచాడు, షికార్‌పూర్ జైలు, ఖజానాను తిరుగుబాటుదారులు స్వాధీనం చేసుకోకుండా నిరోధించాడు. 1866లో ఖైర్‌పూర్ భవిష్యత్ వారసులను చట్టబద్ధమైన పాలకులుగా గుర్తించడానికి బ్రిటిష్ వారు హామీ ఇచ్చారు. అలీ మురాద్ పాలన 1894లో ఆయన మరణించే వరకు నిరంతరాయంగా కొనసాగింది.

అలీ మురాద్ తరువాత అతని రెండవ కుమారుడు మీర్ ఫైజ్ ముహమ్మద్ ఖాన్ పాలనలోకి వచ్చాడు, అతను 1909లో మరణించాడు. అతని తరువాత అతని కుమారుడు మీర్ సర్ ఇమామ్ బఖ్ష్ ఖాన్ తాల్పూర్ పాలించాడు, అతను మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో బ్రిటిష్ యుద్ధ ప్రయత్నాలకు సహాయం చేశాడు, దీనికి గాను 1918లో గౌరవ లెఫ్టినెంట్-కల్నల్ బిరుదును పొందాడు. అతను 1921లో మరణించగా అతని తరువాత హిజ్ హైనెస్ మీర్ అలీ నవాజ్ ఖాన్ పాలనలోకి వచ్చాడు. అతని పాలనలో అమానవీయమైన 'చెర్ర్' అనే బలవంతపు కార్మిక వ్యవస్థను రద్దు చేశారు, నీటిపారుదల కోసం కొత్త కాలువలు తవ్వించారు.

మీర్ అలీ నవాజ్ ఖాన్ 1935లో మరణించగా, అతని స్థానంలో మీర్ ఫైజ్ ముహమ్మద్ ఖాన్ II వచ్చాడు, అతను అస్థిరమైన నాడీ రుగ్మతతో బాధపడటం వల్ల నామమాత్రపు నాయకుడయ్యాడు. ఖైర్‌పూర్ ప్రభుత్వం స్థానిక మంత్రుల ఆధ్వర్యంలో రీజెన్సీ కౌన్సిల్‌ను ఏర్పాటు చేసింది, మీర్‌ను రాష్ట్రం వెలుపల నివసించాలని ఆదేశించింది. పన్నెండేళ్ల వ్యవధి తరువాత అధికార మార్పిడికి కొద్దికాలం ముందు, అతను జూలై 1947లో తన మైనర్ కుమారుడు జార్జ్ అలీ మురాద్ ఖాన్కు అనుకూలంగా సింహాసనాన్ని విడిచిపెట్టాడు. ఈ రాష్ట్రం ఆ సంవత్సరం అక్టోబర్‌లో పాకిస్తాన్ డొమినియన్‌లో చేరింది, 1955లో పశ్చిమ పాకిస్తాన్‌లో విలీనమైంది.

### మీర్‌పూర్ ఖాస్ మంకానీ తాల్పూర్‌లు
తాల్పూర్ స్థాపకుడు మీర్ ఫతే అలీ ఖాన్ తాల్పూర్ బంధువైన మీర్ తారా ఖాన్ ఆగ్నేయ సింధ్‌లోని మీర్‌పూర్ ఖాస్ చుట్టూ మంకానీ శాఖను స్థాపించాడు - ఈ నగరాన్ని అతని కుమారుడు అలీ మురాద్ తాల్పూర్ స్థాపించాడు.

1829లో మీర్ అలీ మురాద్ తాల్పూర్ తరువాత మీర్ షేర్ ముహమ్మద్ తాల్పూర్ పాలనలోకి వచ్చాడు, అతను రాష్ట్రాన్ని పాలిస్తున్నట్లు ప్రకటించుకున్నప్పుడు నగరంలో ఒక కోటను నిర్మించాడు, ఆ కోట లోపల నుండి ఒక కచేరీ నడిపాడు. అతని పాలనలో చిటోర్రీలో స్థానిక పాలకుల కోసం విస్తృతమైన సమాధులు నిర్మించబడ్డాయి. ఇవి ఇస్లామిక్, రాజస్థానీ వాస్తుశిల్పాలను మిళితం చేసే సమన్వయ నిర్మాణ శైలిని కలిగి ఉన్నాయి. మీర్ షేర్ ముహమ్మద్ తాల్పూర్ సిక్కు చక్రవర్తి రంజిత్ సింగ్తో స్నేహపూర్వక సంబంధాలను ఏర్పరచుకున్నాడు, కానీ బ్రిటిష్ వారితో పోరాడాడు. అతను "సింధ్ సింహం" అని వర్ణించబడ్డాడు.

చార్లెస్ జేమ్స్ నేపియర్ నేతృత్వంలో సింధ్‌ను జయించి, 24 మార్చి 1843న దుబ్బ యుద్ధభూమిలో మీర్ షేర్ ముహమ్మద్ తాల్పూర్‌ను ఓడించిన తరువాత సింధ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ఆధ్వర్యంలోని బ్రిటిష్ ఇండియాలో విలీనమయ్యే వరకు 1843 వరకు మీర్‌పూర్ ఖాస్ తాల్పూర్ మీర్‌లకు రాజధానిగా మిగిలిపోయింది. యుద్ధ సమయంలో కొంతమంది స్థానిక సింధీ 'జాగీర్లు' బ్రిటిష్ దళాల నుండి లంచాలు తీసుకున్నారని, తమ తుపాకులను తాల్పూర్ దళాల వైపు గురిపెట్టారని చెబుతారు. బ్రిటిష్ విజయం తరువాత పాలకుడి అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించి, అందులోని మహిళల ఆభరణాలను దోచుకుని వారిని బంధించారు.

### టాండో ముహమ్మద్ ఖాన్ షావాని తాల్పూర్‌లు
తాల్పూర్ రాజవంశానికి చెందిన షావాని శాఖను మీర్ ముహమ్మద్ ఖాన్ తాల్పూర్ షావాని స్థాపించాడు, ఇతను 1813లో మరణించాడు. అతని పాలనలో టాండో ముహమ్మద్ ఖాన్ నగరానికి ఆ పేరు పెట్టారు/స్థాపించారు.

### బలూచ్ జాతీయవాదం
27 డిసెంబర్ 1932న అంజుమాన్ నిర్వహించిన "బలూచిస్తాన్, ఆల్ ఇండియా బలూచ్ కాన్ఫరెన్స్" సింధ్‌లోని జాకబాబాద్‌లో జరిగింది. ఈ సదస్సు ఖైర్‌పూర్ రాష్ట్ర పాలకుడు మీర్ అలీ నవాజ్ ఖాన్ తాల్పూర్ అధ్యక్షోపన్యాసంతో ప్రారంభమైంది, ఇందులో అతను బలూచ్‌ల ఐక్యతకు పిలుపునిచ్చాడు.

## తాల్పూర్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా (1757–1783) (కల్హోరో సింధ్) (సా.శ 1701–1784)

## తాల్పూర్ చక్రవర్తుల జాబితా

## ఇవి కూడా చూడండి

* సాలార్ జంగ్ మ్యూజియం
* హౌస్ ఆఫ్ పైగా

## మూలాలు

వర్గం:భారతదేశ రాజవంశాలు
వర్గం:భారతదేశ ముస్లిం రాజవంశాలు