భారతమాల

***'

'''భారతమాల''' ప్రాజెక్టు, భారతదేశం లోని 550 జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయాలను కనీసం 4-వరుసల రహదారుల ద్వారా అనుసంధించే ప్రాజెక్టు. ఈ ప్రాజెక్టుకు ముందు 300 జిల్లా ప్రధాన కేంద్రాలకు ఈ అనుసంధానం ఉండేది. ఈ ప్రాజెక్టులో భాగంగా హైవే కారిడార్‌ల సంఖ్య ప్రస్తుతమున్న 4 నుండి 50 కి పెరుగుతుంది. 8,000 కిలోమీటర్ల పొడవున ఉన్న 24 లాజిస్టిక్ పార్కులు, 66 అంతర్గత కారిడార్లు, 7,500 కిలోమీటర్ల పొడవున ఉన్న 116 ఫీడర్ మార్గాలను, 7 ఈశాన్య బహుళ-మోడల్ వాటర్‌వే పోర్టులను అనుసంధిస్తారు. దేశంలో జరిగే మొత్తం సరుకు రవాణాలో 80%ని రహదారుల ద్వారా జరపాలనేది (ప్రస్తుతం ఇది 40%గా ఉంది) ఈ ప్రాజెక్టు సంకల్పం. ఈ ప్రాజెక్టులో భాగంగా అనేక సొరంగాలు, వంతెనలు, ఎలివేటెడ్ కారిడార్లు, ఫ్లైఓవర్‌లు, ఓవర్‌పాస్, ఇంటర్‌ఛేంజ్‌లు, బైపాస్‌లు, రింగురోడ్లు మొదలైన వాటిని అభివృద్ధి చేస్తారు. దీని ద్వారా అనేక ప్రదేశాల మధ్య దూరం తగ్గి, ట్రాఫిక్ ఇబ్బందులు లేని అనుసంధానం ఏర్పడుతుంది. కేంద్ర ప్రభుత్వపు నిధులతో [[భారత ప్రభుత్వం]] చేపట్టిన రహదారుల ప్రాజెక్టు ఇది.***'

1998లో అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన జాతీయ రహదారుల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టుతో (NHDP) సహా ఇప్పటికే ఉన్న అన్ని హైవే ప్రాజెక్టులన్నీ ఈ ఈ ప్రతిష్ఠాత్మక గొడుగు కార్యక్రమం - భారతమాల ప్రాజెక్టులో - మిళితమై పోతాయి. భారతమాల ప్రధానంగా బెంగళూరు, పూణే, హైదరాబాద్ వంటి మెగాసిటీలకు ఉన్న ఉపగ్రహ పట్టణాలను, మారుమూల ప్రాంతాలను అనుసంధానించడంపై దృష్టి సారించింది. 83,677 కిలోమీటర్ల కొత్త రహదారులకు అయ్యే పెట్టుబడి రూ. 10.63 లక్షల కోట్లని అంచనా వేసారు. 2022 మార్చి నాటికి ఇది రహదారి నిర్మాణాలకు ప్రభుత్వం చేస్తున్న ఏకైక అతిపెద్ద వ్యయం. ఈ ప్రాజెక్టు మహారాష్ట్ర, గుజరాత్, రాజస్థాన్, పంజాబ్, హర్యానా నుండి హైవేలను నిర్మిస్తుంది. తరువాత హిమాలయ భూభాగాలైన జమ్మూ కాశ్మీర్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్ లను, ఆపై ఉత్తరప్రదేశ్ బీహార్ సరిహద్దుల్లోని టెరాయ్ లు పశ్చిమ బెంగాల్, సిక్కిం, అస్సాం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, మణిపూర్, మిజోరాంలో ఇండో-మయన్మార్ సరిహద్దు వరకు కవర్ చేస్తుంది. గిరిజన, వెనుకబడిన ప్రాంతాలతో సహా సుదూర సరిహద్దు, గ్రామీణ ప్రాంతాలకు కనెక్టివిటీని అందించడంపై ప్రత్యేక దృష్టి పెడుతుంది. గ్రీన్‌ఫీల్డ్ ప్రాజెక్టులతో కూడిన NHDP సంబంధిత ప్రాజెక్టులే కాకుండా, ఇప్పటికే ఉన్న 4 వరుసల హైవేలను 6 వరుసల హైవేలుగా విస్తరించే బ్రౌన్‌ఫీల్డ్ నేషనల్ హైవే ప్రాజెక్టులు కూడా ఇందులో ఉన్నాయి. ఈ ప్రాజెక్టు కింద అనేక రాష్ట్ర రహదారులను జాతీయ రహదారులుగా మారుస్తారు. ఇండస్ట్రియల్ కారిడార్, మేక్ ఇన్ ఇండియా, స్టార్టప్ ఇండియా, స్టాండప్ ఇండియా, సేతు భారతం, సాగరమాల, డెడికేటెడ్ ఫ్రైట్ కారిడార్లు (DFC), ఉడాన్-RCS, డిజిటల్ ఇండియా, BharatNet, పర్వతమాల వంటి ఇతర కీలకమైన భారత ప్రభుత్వ పథకాలను ఇది సశక్తం చేస్తూనే, వాటి లబ్ధిదారుగా కూడా ఉంటుంది.

#### NHIDCL
2014 లో ఈశాన్య భారతదేశంపై నిర్దుష్ట దృష్టితో జాతీయ రహదారి ప్రాజెక్టుల నిర్మాణాన్ని వేగవంతం చేయడానికి భారత ప్రభుత్వపు రోడ్డు రవాణా, రహదారుల మంత్రిత్వ శాఖ యాజమాన్యంలో **నేషనల్ హైవేస్ అండ్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్** సంస్థను ఏర్పాటు చేసారు.

#### కేంద్రీయ రోడ్డు నిధి (CRF)
*"సెంట్రల్ రోడ్ ఫండ్ యాక్ట్ 2000"* కింద పెట్రోలు, డీజిల్‌లపై సెస్ విధించి జాతీయ రహదారులు, రాష్ట్ర రోడ్లు, గ్రామీణ రోడ్లు, రైల్వే వంతెనలు, జాతీయ జలమార్గాలను నిర్మించడానికి అప్‌గ్రేడ్ చేయడానికీ కేంద్రీయ రోడ్డు నిధి ** (CRF)** ని ఏర్పాటు చేసారు. .

### ప్రభావం
భారతమాల వలన హైవే మౌలిక సదుపాయాలు గణనీయంగా పెరుగుతాయి:

* 6 NC కారిడార్‌లను 50 కారిడార్‌లకు పెంచడం (6 NC, 44 EC)
* జాతీయ రహదారులపై 40%గా ఉన్న సరుకు రవాణాను 80%కి పెంచడం
* కనీస 4-లేన్ హైవేలతో అనుసంధానించబడిన 300 జిల్లాల సంఖ్యను 550 జిల్లాలకు పెంచడం.

## పరిధి

### సందర్భం
భారతదేశపు 6,215,797 కిలోమీటర్ల రోడ్డు నెట్‌వర్కు ప్రపంచంలో రెండవ అతిపెద్దది. ఇందులో కేవలం 2% (~1,60,000 కి.మీ.) మాత్రమే ఉన్న జాతీయ రహదారులపై 40% ట్రాఫిక్‌ ప్రవహిస్తుంది. **భారతమాల దశ-I** లో మొత్తం 718 జిల్లాల్లోను 80% లేదా 550 జిల్లాలకు జాతీయ రహదారుల అనుసంధానం పెరుగుతుంది. 2017 డిసెంబరు నాటికి ఇది 300 జిల్లాలు, 42%గా ఉంది. భారతమాల ప్రాజెక్టు కోసం భారతదేశంలో 90% సరుకు రవాణా చేసే 12,000 మార్గాలకు సంబంధించి అతి తక్కువ మార్గాన్ని మ్యాపింగు చెయ్యడం, 600 జిల్లాల్లో సరుకు రవాణాపై సరుకుల వారీగా సర్వే, దేశవ్యాప్తంగా 1,500 పైచిలుకు పాయింట్లకు ఆటోమేటెడ్ ట్రాఫిక్ సర్వేలు జరపడం, ఉన్నతీకరణ అవసరాలను గుర్తించడం కారిడార్‌ల శాటిలైట్ మ్యాపింగు చెయ్యడం వంటివి జరిగాయి.

## భాగాలు

### జాతీయ రహదారుల అభివృద్ధి ప్రాజెక్ట్ (NHDP)
NHDP ప్రాజెక్టు  కవర్ చేస్తుంది. ఇందులో ఈసరికే పూర్తైన తో పాటు, నిర్మాణంలో ఉన్న , ఇంకా పని చేపట్టని  ఉన్నాయి (2017 మే నాటికి). NHDP కింద అసంపూర్తిగా ఉన్న ప్రాజెక్టులు కూడా భారతమాలలో భాగమౌతాయి. NHDP మట్టి రోడ్లను, 1/2 లేన్ రోడ్లను 4 లేన్ల రోడ్లనూ జాతీయ రహదారులుగా మార్చడానికి ఉద్దేశించబడింది.

### నేషనల్ కారిడార్లు (NC)
**నేషనల్ కారిడార్ ఆఫ్ ఇండియా** (NC) 6 హై వాల్యూమ్ కారిడార్లు, వీటిలో 4 గోల్డెన్ క్వాడ్రిలేటరల్‌లు, 2 ఉత్తర-దక్షిణ, తూర్పు-పశ్చిమ కారిడార్‌లు ఉన్నాయి. ఇందులో ముంబై - కోల్‌కతా హైవే (NH6)ని ఈస్ట్ కోస్ట్ - వెస్ట్ కోస్ట్ కారిడార్ అని పిలుస్తారు. భారతదేశ సరకు రవాణాలో 35% వీటి గుండా జరుగుతుంది. నేషనల్ కారిడార్లలో రద్దీని తగ్గించడానికి 6 నుండి 8 వరుసలకు విస్తరణ, రింగ్ రోడ్లు, బైపాస్‌లు, ఎలివేటెడ్ కారిడార్‌లను భారతమాలలో భాగంగా నిర్మించనున్నారు. జాతీయ కారిడార్ల వెంబడి లాజిస్టిక్స్ పార్కులను ఏర్పాటు చేస్తారు. అత్యంత రద్దీగా ఉండే జాతీయ కారిడార్‌లను ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలుగా మార్చనున్నారు.  ఇంటర్-కారిడార్లు,  ఫీడర్ మార్గాలను నిర్మిస్తారు. అదనంగా,  సరిహద్దు రోడ్లు, 6 జాతీయ కారిడార్లను అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలకు అనుసంధానించడానికి  అంతర్జాతీయ రహదారులను నిర్మిస్తారు.

#### నేషనల్ కారిడార్స్ ఎఫిషియెన్సీ ప్రోగ్రామ్ (NCEP)
**నేషనల్ కారిడార్స్ ఎఫిషియెన్సీ ప్రోగ్రామ్ (NCEP)** మొదటి దశలో భాగంగా 34 6-8 వరుసలకు పెంపులు, 45 బైపాస్‌లు, 6 జాతీయ కారిడార్లకు 30 రింగ్ రోడ్లను నిర్మించి,  పొడవు రహదార్లలో 185 చోక్ పాయింట్‌ల రద్దీని తగ్గిస్తారు.

భారతమాలలోని కొత్త రింగ్ రోడ్లు:

* ఆగ్రా
* అమరావతి
* బెల్గాం
* బెంగళూరు
*బెర్హంపూర్
* భువనేశ్వర్
* చిత్రదుర్గ
* ఢిల్లీ
* ధన్‌బాద్
* ధులే
* గురుగ్రామ్
* ఇండోర్
* జబల్పూర్
* జైపూర్
* కోటా
* లక్నో
* మదురై
* నాగ్‌పూర్
* పట్నా
* పూణె
* రాయ్‌పూర్
* రాంచీ
* సాగర్
* సంబల్పూర్
* శివపురి
* సోలాపూర్
* సూరత్
* తిరువనంతపురం
* ఉదయ్‌పూర్
* వారణాసి
* విజయవాడ

### ఆర్థిక కారిడార్లు
 పొడవున్న 44 ఆర్థిక కారిడార్స్ లేదా పారిశ్రామిక కారిడార్లను గుర్తించారు. మొదటి దశలో  చేపడతారు. వీటిలో 6 జాతీయ కారిడార్లు భాగం కాదు. ఈ కారిడార్లలో  పొడవున్న 66 ఇంటర్-కారిడార్లు (IC),  పొడవున్న 116 ఫీడర్ మార్గాలను (FR) గుర్తించారు. 44 ఆర్థిక కారిడార్ల జాబితా (EC):

* EC-1: ముంబయి-కోల్‌కతా
* EC-2: ముంబయి-కన్యాకుమారి
* EC-3: అమృత్‌సర్-జామ్‌నగర్
* EC-4: కాండ్లా-సాగర్
* EC-5: ఆగ్రా-ముంబై
* EC-6: పుణె-విజయవాడ
* EC-7: రాయ్‌పూర్-ధన్‌బాద్
* EC-8: లూథియానా-అజ్మీర్
* EC-9: సూరత్-నాగ్‌పూర్
* EC-10: హైదరాబాద్-పనాజీ
* EC-11: జైపూర్-ఇండోర్
* EC-12: సోలాపూర్-నాగ్‌పూర్
* EC-13: సాగర్-వారణాసి
* EC-14: ఖరగ్‌పూర్-సిలిగురి
* EC-15: రాయ్‌పూర్-విశాఖపట్నం
* EC-16: ఢిల్లీ-లక్నో
* EC-17: చెన్నై-కర్నూలు
* EC-18: ఇండోర్-నాగ్‌పూర్
* EC-19: చెన్నై-మదురై
* EC-20: మంగళూరు-రాయచూర్
* EC-21: టుటికోరిన్-కొచ్చిన్
* EC-22: సోలాపూర్-బళ్లారి-గూటీ
* EC-23: హైదరాబాద్-ఔరంగాబాద్
* EC-24: ఢిల్లీ-కాన్పూర్
* EC-25: థరద్-ఫలోడి
* EC-26: నాగౌర్-దబ్వాలి
* EC-27: సాగర్-లక్నో
* EC-28: సంబల్పూర్-పరదీప్
* EC-29: అమ్రేలి-వడోదర
* EC-30: గోధ్రా-ఖర్గోన్
* EC-31: సంబల్‌పూర్-రాంచీ
* EC-32: బెంగళూరు-మలప్పురం
* EC-33: రైసెన్-పఠారియా
* EC-34: బెంగళూరు-మంగళూరు
* EC-35: చిత్తౌర్‌గఢ్-ఇండోర్
* EC-36: బిలాస్‌పూర్-న్యూ ఢిల్లీ
* EC-37: సోలాపూర్-మహబూబ్‌నగర్
* EC-38: బెంగళూరు-నెల్లూరు
* EC-39: అజ్మీర్-ఉదయ్‌పూర్
* EC-40: సిర్సా-ఢిల్లీ
* EC-41: సిరోహి-బేవార్
* EC-42: జైపూర్-ఆగ్రా
* EC-43: పుణె-ఔరంగాబాద్
* EC-44: ఈశాన్య కారిడార్

#### లాజిస్టిక్స్ పార్కులు
హబ్-అండ్-స్పోక్ మోడల్‌ను అభివృద్ధి చేయడంలో భాగంగా, ఆర్థిక కారిడార్ల (EC) ద్వారా అనుసంధానించేందుకు దేశంలో 45% సరుకు రవాణా రవాణా చేసే లాజిస్టిక్స్ పార్కులను గుర్తించారు. హబ్ నుండి హబ్‌కు రవాణా 30 టన్నుల వాహనాల ద్వారా జరుగుతుంది. హబ్ నుండి స్పోక్‌కు 10 టన్నుల వాహనాల ద్వారా జరుగుతుంది.

* అంబాలా
* బెంగళూరు
* భటిండా
* భోపాల్
* చెన్నై
* కొచ్చిన్
* కోయంబత్తూరు
* గౌహతి
* హిసార్
* హైదరాబాద్
* ఇండోర్
* జగత్‌సింగ్‌పూర్
* జైపూర్
* జమ్ము
* కాండ్లా
* కోల్‌కతా
* కోటా
* నాగ్‌పూర్
* నాసిక్
* పనాజీ
* పాట్నా
* పుణె
* రాయ్‌పూర్
* రాజ్‌కోట్
* సోలన్
* సుందర్‌ఘర్
* వల్సాద్
* విజయవాడ
* విశాఖపట్నం
* ఉత్తర గుజరాత్
** అహ్మదాబాద్
** వడోదర
* దక్షిణ గుజరాత్
** సూరత్
** భరూచ్
* ఉత్తర పంజాబ్
** జలంధర్
** అమృతసర్
** గురుదాస్‌పూర్
* దక్షిణ పంజాబ్
** లూథియానా
** సంగ్రూర్
** పాటియాలా
* ఢిల్లీ-NCR
** ఢిల్లీ
** ఫరీదాబాద్  (IMT మనేసర్)
** నార్నాల్  (నంగల్ చౌదరి IMHL)
** ఘజియాబాద్
* MMR
** ముంబై
** ముంబయి శివారు ప్రాంతాలు
** Jnpt
** ముంబయి పోర్ట్
** థానే
** రాయ్‌గఢ్

#### ఈశాన్య భారత కనెక్టివిటీ
నార్త్ ఈస్ట్ ఎకనామిక్ కారిడార్ బ్రహ్మపుత్రలో 7 రాష్ట్ర రాజధానులను, 7 మల్టీమోడల్ వాటర్‌వేస్ టెర్మినల్స్‌నూ భారతమాల కలుపుతుంది.

* ధుబ్రి
* సిల్ఘాట్
* బిశ్వనాథ్ ఘాట్
* నీమతి
* దిబ్రుగఢ్
* సెంగాజన్
* ఒరియమ్‌ఘాట్

#### అంతర్జాతీయ అనుసంధానం
భారతమాలలో భాగంగా లుక్-ఈస్ట్ కనెక్టివిటీని మరింత అభివృద్ధి చేస్తారు.

* 24 ఇంటెగ్రేటెడ్ చెక్ పోస్టులు (ICPలు)
* బంగ్లాదేశ్ ద్వారా ఈశాన్య భారతదేశానికి మెరుగైన రవాణా సౌకర్యాలు
* బంగ్లాదేశ్-భూటాన్-నేపాల్-మయన్మార్-థాయ్‌లాండ్ BIMSTEC కారిడార్‌లను సమగ్రపరచడం.
ఇందులో భాగాలు

## పెట్టుబడి

* 2017 నుండి 2022 వరకు 5 సంవత్సరాల పాటు భారతమాల ప్రాజెక్టుకు మొత్తం బడ్జెట్  
** **** అసంపూర్తిగా ఉన్న జాతీయ రహదారులు, SARDP-NE, ఎక్స్‌టర్నల్లీ ఎయిడెడ్ ప్రాజెక్ట్‌లు (EAP, ఉదా వరల్డ్ బ్యాంక్, ADB ), లెఫ్ట్ వింగ్ ఎక్స్‌ట్రీమిజం రోడ్లు (LWE) వంటి ఇప్పటికే ఉన్న NH ప్రాజెక్ట్‌లను ఉపసంహరించారు.
** ** దశ-I** 2017-2019 డిసెంబరులో పూర్తవుతుంది:
***  మార్కెట్ రుణాల ద్వారా.
***  ప్రైవేట్ పెట్టుబడుల ద్వారా.
***  సెంట్రల్ రోడ్ ఫండ్ (CRF) ద్వారా, టోల్‌ల ద్వారా:
****  CRF నుండి.
****  పూర్తయిన హైవేల కొత్త టోల్ మానిటైజేషన్ నుండి.
****  టోల్-పర్మనెంట్ బ్రిడ్జ్ ఫీజు ఫండ్ (PBFF) నుండి ప్రస్తుత టోల్ రుసుము నుండి).
* **2017-18:** 
*  27 చొప్పున నిర్మించబడిన హైవేలు&nbsp;కిమీ/రోజు,
*  జాతీయ బడ్జెట్‌లో కేటాయింపు ద్వారా.
* **Fy2018-19:** 
**  ప్రదానం చేయబడుతుంది.
**  పూర్తవుతుంది.
**  మొత్తం ఖర్చు:
***  జాతీయ బడ్జెట్‌లో కేటాయింపు ద్వారా,
***  బాండ్ల ద్వారా,
***  30 పూర్తయిన హైవేల టోల్ మానిటైజేషన్ ద్వారా.

## అమలు దశలు: 2017-2022
 పొడవున్న రోడ్ల నిర్మాణాన్ని ప్లాన్ చేస్తోంది. ఇందులో  అదనపు హైవేలు, రోడ్లు ఉన్నాయి. సాగర్‌మాలతో భారతమాలకు పరస్పర శక్తి ఉంది.

### మొదటి దశ: 2022 డిసెంబరు నాటికి 34,800 కి.మీ
2022 డిసెంబరు నాటికి మొదటి దశ కింద  కొత్త రహదారులతో సహా మొత్తం  పొడవున్న హైవేలను నిర్మిస్తారు. మరో  NHDP కింద అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయిన రోడ్లను పూర్తి చేస్తారు.

## మూలాలు


వర్గం:భారతదేశ రహదారులు
వర్గం:భారత ప్రభుత్వ పథకాలు