కర్ష మఠం

**కర్షా మఠం** లేదా **కర్షా గోంపా** ఉత్తర భారతదేశంలోని కేంద్రపాలిత ప్రాంతమైన లడఖ్ లోని జాన్స్కార్ ప్రాంతం పదుమ్ లోయలో ఉన్న ఒక బౌద్ధ మఠం. పెన్సి లా () లోని డ్రాంగ్ డ్రంగ్ హిమానీనదం వద్ద ఉన్న తన మూలం నుండి డోడా నది ఈ మఠం గుండా ప్రవహిస్తుంది. దీనిని అనువాదకుడు ఫాగ్స్పా షెస్క్రాబ్ స్థాపించాడు. కర్షా చామ్స్పాలింగ్ అనే పేరుతో పిలువబడే ఈ మఠాన్ని గెలుగ్పా ఆర్డర్ (ఎల్లో హాట్స్) కింద ఫాగ్స్పా షెస్క్రాబ్ స్థాపించాడు. ఇది జాన్స్కార్ నదీ లోయలో పదుమ్ నగరానికి ఉత్తరంగా 11 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.

## చరిత్ర
thumb|left|గోంపా లోపల కుడ్యచిత్రం
thumb|left|ప్రార్థన చక్రం వివరాలు
జాన్స్కార్‌లో కర్షా అతిపెద్ద, అత్యంత ముఖ్యమైన మఠం. దీనిని పద్మసంభవుడికి ఆపాదిస్తారు, ఈ ప్రదేశంలో పురాతన రాతి చెక్కడాలు ఉన్నాయి. మిగిలి ఉన్న పురాతన నిర్మాణం అవలోకితేశ్వర ఆలయం చుక్-షిక్-జల్ కుడ్యచిత్రాలను కలిగి ఉంది, ఇవి రించెన్ జాంగ్పో (958-1055) శకంతో సంబంధం కలిగి ఉన్నట్లు కనిపిస్తున్నాయి.

ఈ మఠం దలైలామా తమ్ముడి ఆధీనంలో ఉంది. ప్రార్థనా మందిరంలో అతని ఆసనం వెనుక 1960లలో లాసా నుండి తీసుకువచ్చిన లాసో చో రిన్‌పోచే విగ్రహం ఉంది, దీని బంగారు కిరీటం కార్నెలియన్, మణి రాళ్లతో అలంకరించబడింది. కర్షా గుస్టోర్ అని పిలువబడే అత్యంత ముఖ్యమైన పండుగను 11వ టిబెటన్ నెల (సాధారణంగా జనవరిలో వస్తుంది) 26 నుండి 29వ రోజు వరకు ముసుగులతో చేసే చామ్ నృత్యాలతో జరుపుకుంటారు.

గతంలో పశ్చిమ హిమాలయాల ప్రాంతంలో ఖేసా జాతికి చెందిన మోన్‌ల ఆధిపత్యం ఉండేది. కనిష్క చక్రవర్తి స్థాపించిన కుషాన్ సామ్రాజ్యం కాలం నుండి ఈ ప్రాంతంలో మోన్‌లు బౌద్ధులుగా ఉన్నారు. జాన్స్కార్ లోయలో మోన్‌లు అత్యధిక జనాభా. వారి రూపురేఖలు స్థానిక తెగలు, మంగోలియన్ల లక్షణాలతో సరిపోలకపోవడం వల్ల వారు కనిష్క కాలానికి చెందిన ఆర్య జాతికి చెందినవారని చెబుతారు. ప్రధాన జాన్స్కార్ లోయలోని కుర్షా మఠంతో సహా 30 మఠాలు, చోర్టెన్‌లు, దేవాలయాలను నిర్మించిన ఘనత మోన్‌లకు దక్కుతుంది; వారు నిర్మించిన ఇతర మఠాలలో కొన్ని: టేటా, ముని, ఫుగ్తల్, పూణె, బర్దల్, తోగ్రిమో, పదుమ్, పిప్టింగ్, టోంధే, జాంగ్లా, లిన్‌షాట్, సుమ్డా. కుర్షా గ్రామంలో గెలుగ్పా మఠం మరొక ముఖ్యమైన మఠం, ఇందులో అద్భుతమైన కుడ్యచిత్రాల ప్రదర్శన ఉంది.

## నిర్మాణం
thumb|బహుళ అంతస్తుల భవనాలు
thumb|పైభాగంలో ఉన్న ప్రధాన భవనం దక్షిణ ముఖభాగం
thumb|పైకప్పుపై త్రిశూలం
జాన్స్కార్‌లో అతిపెద్దదైన ఈ మఠం అనేక మందిరాలను కలిగి ఉంది, లామా ద్జాద్పా డోర్జే వేసిన సున్నితమైన చిత్రాలతో అలంకరించబడింది. ఇందులో డోర్జే రించెన్ అవశేషాలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ మఠంలో 100 మంది సన్యాసులు నివసిస్తున్నారు. మఠం ఆవరణలో జరిగే ప్రసిద్ధ పండుగను గుస్టోర్ పండుగ అంటారు, టిబెటన్ క్యాలెండర్ ఆరవ నెల 26, 29 వ రోజుల మధ్య జరుపుకుంటారు, ఈ సమయంలో పవిత్రమైన ముసుగు చామ్ నృత్యం వంటి కార్యక్రమాలు జరుగుతాయి. ఈ మఠం డోర్జే రించెన్ ఎముకల అవశేషాలను కలిగి ఉంది, సుమారు 100 మంది సన్యాసులకు నివాసంగా పనిచేస్తుంది. 

మఠానికి సమీపంలో నిర్మించిన ఇతర దేవాలయాలు థుగ్స్జెచెన్పోయి లాఖాంగ్, లాఖాంగ్ కార్పో. సమీపంలోని ఇతర మఠాలు ఖాగ్సర్ మఠం, పురాంగ్ మఠం, ఫాగ్స్పా మఠం. 14వ శతాబ్దంలో స్థాపించబడి, జాన్స్కార్‌లోని పురాతన సన్యాసుల కేంద్రాలలో ఒకటైన డోర్జీ జోంగ్ కన్నెమఠం లోయ శిఖరాన ఉంది. ఈ కన్నెమఠంలో 11 తలల అవలోకితేశ్వరుని పవిత్ర చిత్రం ప్రతిష్టించబడింది.

కర్షా మఠంలో లామాలు విప్పే ఒక వస్త్ర చిత్రం ఉంది, నారింజ రంగు వస్త్రంపై బంగారం, రంగురంగుల దారాలతో సంక్లిష్టంగా అల్లిన ఈ చిత్రంలో తన సంరక్షక దేవతలతో చుట్టుముట్టబడిన బుద్ధుడు కనిపిస్తాడు.

:"ఇది [కర్షా] రాతి పర్వత ప్రాంతానికి ఎదురుగా లోతైన, నలుపు అంచుల కిటికీలతో కూడిన భారీ తెల్లని కోటలా నిర్మించబడింది. దూరం నుండి చూస్తే గ్రామం, గోంపా, పర్వత ప్రాంతం కలిసిపోయినట్లు ఉంటాయి... ఇది ఒక మధ్యయుగ ప్రపంచం. అన్ని వయస్సుల లామాలు ఇనుప స్టుడ్స్ ఉన్న భారీ చెక్క తలుపుల ముందు మెట్లపై కూర్చుని కబుర్లు చెప్పుకుంటూ, నవ్వుకుంటూ ఉంటారు. సాయంత్రం ఎండలో పైకప్పు కోణాలు, చతురస్రాకారపు లింటెల్స్ రేఖాగణిత నమూనాలలో నలుపు-తెలుపు నీడలను కమ్ముతాయి. పగటి వేడి నుండి ఆశ్రయం పొందుతున్న మాస్టిఫ్ కుక్కలు పాత ఎముకలు, గుడ్డ ముక్కలు, చిరిగిన బూట్లు ఉన్న గోంపా శిధిలాలతో మురికిగా ఉన్న నీడ మూలల్లో విస్తరించి ఉంటాయి. వేసవి వెచ్చదనం ఉన్నప్పటికీ వృద్ధ లామాల మెరూన్ రంగు దుస్తులు భారీ ట్వీడ్ వస్త్రంతో ఉంటాయి. గుండు చేయించుకున్న అల్లరి కుర్రాళ్లు పత్తి దుస్తులు ధరించి ఒక భుజంపైకి జారవిడుచుకుని, పసుపు రంగు టోపీలను వాలుగా ధరిస్తారు. ప్రధాన మందిరం తలుపు పైన ఒక ఎలుగుబంటి చర్మం వేలాడుతూ ఉంటుంది, దాని భారీ తల ఏ క్షణంలోనైనా కోరలు చాచుతున్నట్లుగా పైనుండి భయపెడుతుంది.
:ఎరుపు, పసుపు రంగు వస్త్రాలు, బ్రోకేడ్ టోపీలు ధరించిన లామాలు సాయంత్రం ప్రార్థనలు చదవడానికి వరుసలలో కూర్చుంటారు. సేవ చేసే లామాలు, ఒక్కో బరువైన రాగి కెటిల్‌కు ఇద్దరు చొప్పున, ఉప్పు టీని పోస్తూ అటూ ఇటూ తిరుగుతుంటారు. పైకప్పు నుండి ఐబెక్స్ తలలు కిందికి చూస్తుంటాయి, ఉరుకుతున్న జింకలు, యాక్‌లు, చిరుతపులిని చిత్రీకరించిన బ్యానర్ దుమ్ము, సాలెగూళ్ళతో పాక్షికంగా దాగి ఉంటుంది. బుద్ధుని జీవిత దృశ్యాలను వివరించే కుడ్యచిత్రాలు గొప్ప రంగులతో మెరుస్తుంటాయి, రంగురంగుల త్సాంపా, నెయ్యి నైవేద్యాలు అన్యదేశ వివాహ కేక్‌ల వలె ప్రదర్శించబడతాయి. సూర్యుని చివరి కిరణాలు బలిపీఠం వస్త్రంలోని బంగారు బ్రోకేడ్‌పై, వరుసలలో ఉన్న థాంకాలపై మెరుస్తాయి. బలిపీఠం పైన మనిషి కంటే మూడు రెట్లు పెద్దగా ఉన్న బుద్ధుని విగ్రహాలు నిలబడి ఉండి, ఆ దృశ్యానికి కేంద్రంగా నిలుస్తాయి. బూరలు మ్రోగుతాయి, తాళాలు ధ్వనిస్తాయి, దోసిట్లో పట్టుకున్న శంఖాలు ఊదుతారు, ఆ శబ్దం మూసి ఉన్న కిటికీలు, తెరలు వేసిన తలుపుల గుండా ప్రాంగణాల్లోకి, ఆపై లోయ గుండా వ్యాపిస్తుంది."

### చోర్టెన్
thumb|left|జాన్స్కార్ లోయలోని పదుమ్ సమీపంలో కుర్షా గోంపాకు వెళ్లే దారిలో డోడా మైదానంలో ఉన్న చోర్టెన్

కుర్షా మఠం ప్రాంగణంలో ఉన్న ఒక చోర్టెన్, రించెన్ జాంగ్పో అనే అవతార లామా మమ్మీ చేయబడిన శరీరాన్ని వెండి అంచులున్న చెక్క పెట్టెలో భద్రపరిచి ఉంచింది. భారత్-పాకిస్తాన్ యుద్ధ సమయంలో చోర్టెన్‌ను కప్పిన వెండి రేకు దోచుకోబడింది, ఫలితంగా అవశేషాల పెట్టె చెక్క చట్రం బయటపడింది. ఆ తరువాత దీనిని పునరుద్ధరించి రంగులు వేశారు.

చోర్టెన్‌లు స్మారక నిర్మాణంగా శాక్యముని బుద్ధుని ఆధ్యాత్మిక విజయాల వివిధ దశలను సూచించడమే కాకుండా భౌతిక శరీరాన్ని (బుద్ధ కపాల) కూడా నిక్షిప్తం చేస్తాయి. చోర్టెన్ గోపురంలో సాధువులు, లామాల భౌతిక అవశేషాలతో పాటు వారి ఆధ్యాత్మిక అంశాలు కూడా నిక్షిప్తమై ఉన్నాయని చెబుతారు. చోర్టెన్‌ను పరిపూర్ణ మానవ శరీరంతో గుర్తిస్తారు.

## భౌగోళికం
thumb|300px|గోంపా లోయను చూపిస్తున్న దృశ్యం, ముందుభాగంలో కర్షా గ్రామం. దక్షిణ దిశలో దృశ్యం.
జాన్స్కార్ నదిని ఏర్పరిచే డోడా పరీవాహక ప్రాంతంలోని లింగ్టి శిఖరం నుండి పుట్టే లుంగ్త్సి నది సంగమం వద్ద కర్షా ఉంది. జాన్స్కార్ కర్షా వద్ద మలుపు తిరిగి వాయువ్య దిశలో ప్రవహించి చివరకు లడఖ్‌లోని నిమ్ము సమీపంలో సింధు నదిలో కలుస్తుంది. జాన్స్కార్ కొండ శ్రేణిలోని ఖ్లాంగ్పు శిఖరం (5160 మీటర్లు) క్రింద నది కర్షా మఠం సమీపంలో లోతైన లోయలలో ప్రవహిస్తుంది. లుంగ్టి, డోడా లోయలలోని జాన్స్కార్ నది పరిసరాల్లోనే అత్యధిక సంఖ్యలో గ్రామాలు కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి.

## సందర్శకుల సమాచారం
ఇది పదుమ్ గ్రామం నుండి 14 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న కుర్షాన్ గ్రామంలో అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలు గల మఠం. గ్రామంలో ఒక మార్కెట్, పాఠశాల, ఒక దవాఖానా, పోస్ట్, టెలిగ్రాఫ్ కార్యాలయాలు ఉన్నాయి. గ్రామానికి వచ్చే సందర్శకులకు ఆసక్తికరమైన సమాచారం ఏమిటంటే జాన్స్కార్ నదిలో రివర్ రాఫ్టింగ్‌కు అందుబాటులో ఉన్న సౌకర్యాలు; ఆసియా "గ్రాండ్ కాన్యన్"గా పిలువబడే జాన్స్కార్ నది లోయ భాగంలో అతిశీతల పరిస్థితుల్లో అత్యంత కఠినమైన నదిపై ఇది ఐదు గంటల ప్రయాణం. రాఫ్టింగ్ రెమాలా నుండి ప్రారంభమై పదుమ్ సమీపంలోని కర్షా గ్రామంలో ముగుస్తుంది (నదిలో 30 కి.మీ రాఫ్టింగ్ 'క్లాస్ II వర్గం రాపిడ్స్' ప్రారంభకులకు అనుకూలమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది); రాఫ్టింగ్ పూర్తి చేసిన తరువాత క్యాంపు నుండి కొద్దిదూరం నడిస్తే సాయంత్రం ప్రార్థన కోసం కర్షా మఠానికి చేరుకోవచ్చు. భారీ మంచు పరిస్థితుల కారణంగా జాన్స్కార్ లోయ నవంబర్ నుండి మే వరకు మూసివేయబడుతుంది.

లేహ్ సమీప విమానాశ్రయం; శ్రీనగర్ కూడా ప్రత్యామ్నాయంగా ఉపయోగించగల మరొక విమానాశ్రయం. కార్గిల్ (పాకిస్తాన్ సరిహద్దు నుండి 6 కి.మీ) పదుమ్ నుండి 240 కి.మీ దూరంలో ఉంది, ఇక్కడి నుండి మఠం మరో 14 కి.మీ దూరంలో ఉంటుంది. లాహౌల్, జాన్స్కార్‌లను వేరుచేసే షింగో లా పాస్ మీదుగా వెళ్ళే కొత్త నిమ్ము-పదుమ్-దర్చా రహదారి ద్వారా ఇప్పుడు హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని మనాలీ నుండి నేరుగా కర్షాను చేరుకోవచ్చు.

## గ్యాలరీ

దస్త్రం:Entrance Karsha Gompa Mountains Zanskar Oct22 A7C 03954.jpg|మెట్ల పైభాగంలో ప్రవేశ ద్వారం
దస్త్రం:Buddha Karsha Zanskar Oct22 A7C 03928.jpg|కర్షా సమీపంలో బుద్ధుని విగ్రహం
దస్త్రం:Plaque Karsha Gompa Zanskar Oct22 A7C 03974.jpg|సమాచార ఫలకం (ZDA)
దస్త్రం:Prayer Wheel Karsha Gompa Zanskar Oct22 A7C 03959.jpg|ప్రార్థన చక్రం
దస్త్రం:Roof Detail Karsha Gompa Zanskar Oct22 A7C 03977.jpg|విల్లో కొమ్మలతో చేసిన పైకప్పు
దస్త్రం:Prayer Hall Karsha Gompa Zanskar Oct22 A7C 03981.jpg|ప్రధాన ప్రార్థనా మందిరం


## అధోజ్ఞాపికలు

## మూలాలు

* Handa, O. C. (1987). *Buddhist Monasteries in Himachal Pradesh*. Indus Publishing Co., New Delhi. . New Edition 1996. .
* Handa, O. C. (2005). *Buddhist Monasteries of Himachal.* Indus Publishing Co., New Delhi. .
*Noble, Christina. (1991). *At Home in the Himalayas*. Fontana, London. .
* Rizvi, Janet. 1998. *Ladakh, Crossroads of High Asia*. Oxford University Press. 1st edition 1963. 2nd revised edition 1996. 3rd impression 2001. .
* Osada, Yukiyasu, Gavin Allwright and Atushi Kanamaru. (2000). *Mapping the Tibetan World*. Reprint 2004. Kotan Publishing. Tokyo, Japan. .
* Schettler, Margaret & Rolf (1981). *Kashmir, Ladakh & Zanskar*. Lonely Planet Publications. South Yarra, Victoria, Australia. .
వర్గం:బౌద్ధ ఆలయాలు
వర్గం:బౌద్ధ తత్వవేత్తలు