చూడాసమ రాజవంశ కాలక్రమం

thumb|400x400px|శాసనాల ఆధారంగా చూడాసమ రాజవంశం ద్వితీయార్ధ కాలక్రమం, వంశావళి
సౌరాష్ట్రలో (ప్రస్తుతం భారతదేశంలోని గుజరాత్లో భాగం) చూడాసమ రాజవంశం ప్రారంభ చరిత్ర చాలా వరకు కోల్పోయింది. బార్డిక్ ఇతిహాసాలు పేర్లు, క్రమం, సంఖ్యలలో గణనీయంగా మారుతూ ఉంటాయి, ఇవి చారిత్రక ఆధారాలుగా నమ్మదగనివిగా చేస్తాయి. గంగాధర రచించిన సంస్కృత పద్యం *మాండలిక కావ్య* రాజవంశం గురించి కొంత సమాచారాన్ని అందిస్తుంది, అయినప్పటికీ ఇది పరిమిత చారిత్రక ఖచ్చితత్వాన్ని కలిగి ఉంది. ఆ కాలం నాటి కొన్ని శాసనాలు ప్రారంభ వంశవృక్ష వివరాలను అందిస్తాయి, అయితే ఇవి కూడా వాటి వారసత్వ క్రమంలో మారుతూ ఉంటాయి. రాంఛోడ్జీ దివాన్, ఏ. కె. ఫోర్బ్స్, జేమ్స్ బర్గెస్, గౌరీశంకర్ ఓజా వంటి చరిత్రకారులు మరింత స్థిరమైన వంశవృక్షం, కాలక్రమాన్ని నిర్ణయించడానికి ప్రయత్నించారు. చూడాసమ రాజులకు, ఇతర సాహిత్య ఆధారాలకు అనుసంధానించబడిన శాసనాల నుండి తేదీల ఆధారంగా రాజవంశం తరువాతి కాలపు వంశావళి, కాలక్రమం ఇప్పుడు సాపేక్షంగా స్థాపించబడ్డాయి. వారు సుమారుగా విక్రమ సంవత్ (VS) 900 నుండి VS 1527 వరకు లేదా దాదాపు 875 CE నుండి 1472 CE వరకు పరిపాలించారని తెలుసు.

## కాలక్రమం, వంశావళి

### శాసనాల ఆధారంగా
మొదటి మాండలిక రాజు పాలనకు ముందు కాలం నుండి ఎటువంటి శాసనం అందుబాటులో లేదు. అయితే సాహిత్య ఆధారాలు చూడాసమ, మూలరాజు, జయసింహ సిద్ధరాజుతో సహా చాళుక్య రాజుల మధ్య యుద్ధాలను పేర్కొన్నందున చౌళుక్య రాజు మూలరాజు అణహిలవాడలో అధికారంలోకి రావడానికి ముందు చూడాసమ రాజవంశం సౌరాష్ట్ర ప్రాంతంలో తన పాలనను స్థాపించిందని స్పష్టమవుతుంది. దండుసర్ శాసనం (VS 1445) రాజవంశ స్థాపకుడిని చుడచంద్రుడిగా (సమ్మ వంశానికి చెందిన చూడా అని కూడా పిలుస్తారు) గుర్తిస్తుంది.

వంథాలి శాసనం మాండలిక అనే రాజును నమోదు చేస్తుంది, అతని రాజ్యం చాళుక్య రాజు వీరధవాలుడి సామంతుడైన జగత్‌సింహచే ఆక్రమించబడింది. ఈ మాండలిక రాజు తరువాతి వంశావళిలో పేర్కొన్న మాండలిక కంటే భిన్నమైన పాలకుడిగా ఉండాలి. వీరధవాలుడు సుమారు VS 1288 కాలంలో జీవించినట్లు తెలిసినందున ఈ సంఘటన బహుశా అదే తేదీకి చెందినది కావచ్చు. వంథాలి శాసనం స్వయంగా VS 1346 నాటిది, జగత్‌సింహ కుటుంబం అప్పటి వరకు నియంత్రణను కలిగి ఉండే అవకాశం ఉందని ఇది సూచిస్తుంది. తరువాత చాళుక్య పాలన బలహీనపడటంతో మాండలిక అనే చూడాసమ రాజు స్పష్టంగా వంథాలిని తిరిగి పొందాడు, తరువాతి శాసనాలలో రాజవంశం తరువాతి వంశావళికి కొత్త ప్రారంభ స్థానాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.

చూడాసమ రాజవంశం VS 1527 (1472 CE) వరకు పాలన కొనసాగించింది, ఆ సమయంలో వారు గుజరాత్ సుల్తాన్ మహమూద్ బెగడ చేతిలో ఓడిపోయారు. గుజరాత్ సుల్తానులకు వ్యతిరేకంగా చూడాసమల ప్రతిఘటనను శాసనాలు వివరిస్తున్నందున ఆ కాలంలో సౌరాష్ట్ర ప్రాంతంలో వారు అత్యంత శక్తివంతమైన రాజవంశం అని నిర్ధారించవచ్చు.

#### వంశావళి, కాలక్రమ పట్టిక

### ప్రారంభ ప్రయత్నాలు
#### రాంఛోడ్జీ అమర్జీ (1825)
జునాగఢ్ సంస్థానపు దివాన్ (ప్రధాన మంత్రి) అయిన రాంఛోడ్జీ అమర్జీ 1825లో పర్షియన్ భాషలో *[[తారిఖ్-ఇ-సోరత్]]*ని రచించారు. ఈ రచనలో రాంఛోడ్జీ చూడాసమ రాజవంశం చంద్రవంశపు వంశానికి చెందినదని, వారు సదాశివుని వారసులని, వాస్తవానికి సింధ్ నుండి వచ్చినవారని నమోదు చేశారు. ఒకే పేరుగల తొమ్మిది మంది నవఘన్‌లు, పది మంది జఖ్రాలు, పదకొండు మంది అలన్‌సింగ్‌లు వరుసగా పాలించిన పాలకుల సంప్రదాయాన్ని ఆయన గుర్తించారు.

ఆయన *తారిఖ్-ఇ-సోరత్*లో చూడాసమ పాలకుల కింది కాలక్రమాన్ని అందించారు:

మహమూద్ బెగడ చేతిలో ఓడిపోయిన తర్వాత మాండలిక వారసులకు జునాగఢ్ జాగీర్ను జాగీర్దార్లుగా మంజూరు చేశారు. అయితే అహ్మదాబాద్ పాలకులచే, తరువాత ప్రొవిన్షియల్ గవర్నర్లచే నియమించబడిన థానేదార్లచే వాస్తవ అధికారం చెలాయించబడింది.

#### జేమ్స్ బర్గెస్ (1876-1882)
జేమ్స్ బర్గెస్ పర్షియన్ వ్రాతప్రతుల గుజరాతీ అనువాదాల ఆధారంగా *తారిఖ్-ఇ-సోరత్*ను *తారిఖ్-ఇ-సోరత్: ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ ది ప్రావిన్సెస్ ఆఫ్ సోరత్ అండ్ హాలార్ ఇన్ కతియావాడ్* పేరుతో ఆంగ్లంలోకి అనువదించారు. జేమ్స్ డబ్ల్యూ. వాట్సన్ సంపాదకత్వంలో ఈ అనువాదం 1882లో ప్రచురించబడింది. రాంఛోడ్జీ అమర్జీ అందించిన కాలక్రమాన్ని ధృవీకరించడానికి బర్గెస్ అనేక వ్రాతప్రతులను సంప్రదించారు, గిర్నార్ పర్వతంపై ఉన్న వాస్తుపాల్ జైన దేవాలయం శాసనాన్ని ఉదహరించారు. అతను మొదట ఈ పరిశోధనలను తన *రిపోర్ట్ ఆన్ ది యాంటిక్విటీస్ ఆఫ్ కతియావాడ్ అండ్ కచ్*లో ప్రచురించాడు, అనువాదంలో సంపాదకుడి గమనికలను చేర్చాడు. బర్గెస్ ఇతర మూలాల నుండి కూడా సమాచారాన్ని చేర్చాడు, CE ఫార్మాట్‌కి మార్చినప్పుడు అనిశ్చిత తేదీలను "(?)"తో సూచిస్తూ తేదీలకు ఊహాత్మక సవరణలు చేశాడు.

*తారిఖ్-ఇ-సోరత్*లో రాంఛోడ్జీ మొదటి నలుగురు రాజుల పాలనలను జాబితా చేశారు, మొదటి నవఘనతో ప్రారంభమై 151 సంవత్సరాలకు పైగా విస్తరించింది, ఆ తర్వాత రెండవ నవఘన, అతని వారసుడు మొదటి మాండలిక మధ్య 22 సంవత్సరాల విరామం ఉంటుంది. రాంఛోడ్జీ చేత వదిలివేయబడిన ఖేంగార్ II (సుమారు 1107 CE)ని బర్గెస్ కాలక్రమానికి జోడించాడు. అదనంగా మాండలిక తర్వాత నవఘనను (సుమారు 1235) రాంఛోడ్జీ మినహాయించాడని బర్గెస్ గుర్తించాడు, దానికి అతను 22 సంవత్సరాల 3.75 నెలల పాలనను కేటాయించాడు. ఇది VS 1270లో ప్రారంభమవుతుంది, మహిపాల పాలన VS 1302లో ప్రారంభమవుతుంది. ఈ సర్దుబాటు 10 సంవత్సరాల విరామాన్ని మిగిల్చింది, ఇది నవఘన IV పాలనతో సమానంగా ఉండవచ్చు. రాంఛోడ్జీ వంశావళిలో ముగత్‌సింగ్ వారసులు మధుపత్ (VS 1416-1421), మాండలిక (VS 1421-1439), మలేక్ (VS 1439-1450) క్రమంలో ఉన్నారు, ఇది బహుశా రేవతికుండ శాసనం నుండి తీసుకోబడి ఉండవచ్చు, ఇది ఇలా జాబితా చేస్తుంది: మాండలిక III, అతని కుమారుడు మహిపాల, అతని కుమారుడు ఖంగార IV, అతని కుమారుడు జయసింహ, అతని కుమారుడు ముగత్‌సింహ, కుమారులు మాండలిక, మేలక్. బర్గెస్ VS 1421, 1439 తేదీలను అట్టిపెట్టాడు, కానీ VS 1428, 1433లకు మార్పులను సూచించాడు.

కొన్ని కాపీలు నవఘన్ సింహాసనాన్ని అధిరోహించిన తేదీగా VS 874గా పేర్కొన్నాయని, అతనికి 42 సంవత్సరాల పాలనను అనుమతించాయని బర్గెస్ గమనించాడు. చూడాచంద్రునికి ముందు నలభైవ యువరాజుగా, టాడ్ VS 1110లో ఉంచిన జామ్ ఉనాద్‌కు ఎనిమిదవ వ్యక్తిగా పరిగణించినందుకు అతను జేమ్స్ టాడ్ను విమర్శించాడు, చుడచంద్రుని పాలన సుమారు VS 960లో ఊహించాడు.

##### పాలకులు, కాలక్రమం

పాలకులు సంవత్ (VS) తేదీలు, సంభావ్య CE తేదీలు, వారి పాలన, సంబంధాలపై గమనికలతో జాబితా చేయబడ్డారు:

##### సామంత జాగీర్దార్‌లుగా లొంగుబాటు తర్వాత

రాజవంశం అహ్మదాబాద్ రాజులకు లోబడిన తరువాత, అది మరో శతాబ్దం పాటు కప్పం చెల్లించే *జాగీర్దార్లు*గా కొనసాగింది, కింది వారసత్వంతో:

*తారిఖ్-ఇ-సోరత్* లోని కొన్ని కూర్పులు తేదీలు లేకుండా అదనపు పేర్లను ఇస్తాయి.

#### జేమ్స్ W. వాట్సన్ (1884), హెరాల్డ్ విల్బర్‌ఫోర్స్-బెల్ (1916)
జేమ్స్ W. వాట్సన్ *గెజిటీర్ ఆఫ్ ది బాంబే ప్రెసిడెన్సీ: కతియావాడ్* వాల్యూమ్ VIII (1884)లో చూడాసమ రాజుల కాలక్రమాన్ని అందించారు. మొదటి రాజుల కాలక్రమం బార్డిక్ ఇతిహాసాల ఆధారంగా రూపొందించబడింది, అయితే తరువాతి కాలక్రమం శాసనాల నుండి తీసుకోబడింది.

1916లో హెరాల్డ్ విల్బర్‌ఫోర్స్-బెల్ *ది హిస్టరీ ఆఫ్ కతియావాడ్ ఫ్రమ్ ది ఎర్లియెస్ట్ టైమ్స్*ని ప్రచురించారు. అతను వాట్సన్ కాలక్రమాన్ని విస్తరించాడు, తరువాతి కాలక్రమాల నుండి సింహాసనాన్ని అధిరోహించిన తేదీలు మారుతూ ఉన్నప్పటికీ, మాండలిక I తో ప్రారంభమయ్యే రాజులు కాలక్రమంలో సరిగ్గానే ఉన్నారని నిర్ధారించారు. అతను ఈ కింది కాలక్రమాన్ని అందించాడు:

## మూలాలు

వర్గం:భారతదేశ రాజవంశాలు
వర్గం:భారతదేశ చరిత్ర
వర్గం:రాజవంశాలు