శ్రీ గోవిందజీ ఆలయం

**శ్రీ గోవిందాజీ ఆలయం**  అనేది మైతేయి హిందూ దేవాలయం, ఇది హిందూ దేవతలైన రాధా కృష్ణ (గోవిందాజీ)కు అంకితమైనది. ఇది భారతదేశం లోని మణిపూర్ రాష్ట్రం, ఇంఫాల్ జిల్లాలో ఉన్న అతిపెద్ద వైష్ణవ దేవాలయం. ఈ ఆలయం తొలిసారిగా 1846లో మహారాజా నారా సింగ్ పాలన కాలంలో నిర్మించబడింది. తరువాత దీనిని 1876లో మహారాజా చంద్రకీర్తి పునర్నిర్మించారు.
## స్థానం
**శ్రీ గోవిందాజీ ఆలయం** భారతదేశంలోని మణిపూర్ రాష్ట్ర రాజధాని ఇంఫాల్ లో ఉంది. ఇది మాజీ మణిపూర్ రాజ్యానికి చెందిన మైతి పాలకుల రాజప్రాసాదమైన సనాకోనుంగ్ రాయల్ ప్యాలస్ సమీపంలో ఉంది. ఇంఫాల్‌కు రోడ్డు, వైమానిక మార్గాల ద్వారా చేరుకోవచ్చు. జాతీయ రహదారి 39 ఉత్తర దిశలో దిమాపూర్ (నాగాలాండ్)తో, తూర్పున మయన్మార్ తో కలుపుతుంది. ఇది జాతీయ రహదారి 53 ద్వారా అస్సాంలోని సిల్చార్తో అనుసంధానమై ఉంది. జాతీయ రహదారి 150 మిజోరాంతో కలుపుతుంది. సమీప రైలు మార్గం దిమాపూర్‌లో ఉంది, ఇది ఇంఫాల్‌కు సుమారు 215 కి.మీ   దూరంలో ఉంది. అక్కడి నుంచి ఇంఫాల్‌కు తరచుగా బస్సు సేవలు నడుస్తాయి. ఇంఫాల్‌కు న్యూఢిల్లీ, కోల్కతా, గౌహతి,, సిల్చార్ నుంచి విమాన సేవలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.

## చరిత్ర

మణిపూర్ రాజ్యానికి చెందిన మహారాజు నరసింగ్ (1844–1850) 1846 జనవరి 16న ఈ ఆలయ నిర్మాణాన్ని ఆదేశించి, దీన్ని వారి రాజదేవత అయిన శ్రీ గోవిందాజీకి అంకితం చేశాడు. 1868లో సంభవించిన భూకంపంలో ఆలయం, దేవతా విగ్రహాలు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి. దీని తరువాత మహారాజు చంద్రకృతి (1859–1886) పాలన కాలంలో ఆలయాన్ని మళ్లీ అసలు రూపంలో పునర్నిర్మించారు. ఈ పునర్నిర్మిత ఆలయం 1876 ఏప్రిల్ 26న ప్రతిష్ఠించబడింది. అయితే, 1891 ఆంగ్లో–మణిపూర్ యుద్ధం సమయంలో ఆలయ విగ్రహాలను కొంగ్మాకు తరలించారు. 1908లో మహారాజు చర్చాండ్ సింగ్ తన కొత్త రాజప్రాసాదంలో నివాసం ఏర్పరచుకున్న తర్వాత, ఆలయ విగ్రహాలు మళ్లీ ప్రస్తుత ఆలయానికి తరలించబడి పునఃప్రతిష్ఠ చేయబడ్డాయి.

మరొక కథనం ప్రకారం, (మహారాజు జై సింగ్) లేదా భాగ్య చంద్ర కర్త (1763–1798) శ్రీకృష్ణునికి గొప్ప భక్తుడు. దేవుడు కృష్ణుడు తనకు ఆలయాన్ని నిర్మించమని కలలో దర్శనం ఇచ్చాడని విశ్వసిస్తారు. అందువల్ల, అతడు 1776లో శ్రీ గోవిందాజీ విగ్రహం చెక్కించే కార్యాన్ని ప్రారంభించాడు. ఈ విగ్రహం 1779 నవంబరులో పూర్ణిమ రోజు, అతని రాజప్రాసాదంలో నిర్మించిన ఆలయంలో ప్రతిష్ఠించబడింది. ఈ సందర్భంగా రాస లీలాను లంథబాల్‌లోని రాస్ మండల్ పుఖ్రీ వద్ద ఐదు రోజుల పాటు నిర్వహించారు.

## నిర్మాణ శైలి
ఈ ఆలయం సరళమైన నిర్మాణ నమూనాతో ఉంది. దీనికి రెండు బంగారు పూతపూసిన గోపురాకార గుమ్మటాలు, రాతి ప్రాంగణం,, పెద్దగా ఎత్తుగా నిర్మించిన మండపం  (సభా మందిరం) ఉన్నాయి. ప్రధాన గర్భగృహంలో   గోవిందాజీ (కృష్ణుడు), ఆయన ప్రధాన సఖి రాధ విగ్రహాలు ఉన్నాయి. మధ్య గర్భగృహానికి రెండు వైపులా ఉన్న ఇతర రెండు గదులలో, ఒక వైపున కృష్ణుడు, బలరాముడు మరొక వైపున జగన్నాథుడు, సుభద్ర, బలభద్ర ప్రతిష్ఠించబడి ఉన్నారు. ఈ ఆలయం ఎంతో ఆహ్లాదకరమైన ప్రదేశంలో నిర్మించబడింది. ఆలయ ప్రాంగణం చుట్టూ చక్కగా నిర్వహించబడిన తోట ఉంది. సమీపంలో చిన్న చెరువు, పెద్ద ఓపెన్ ప్రదేశం కూడా ఉంది. ఆ ప్రదేశ సరిహద్దుల వెంట ఎత్తైన చెట్ల వరుసలు కనిపిస్తాయి.
### ప్రధాన ఆలయం
ఈ ఆలయం ఒక రాజప్రాసాదం వలె ఉన్న ఎత్తైన వేదికపై చదరపు ప్రణాళికతో నిర్మించబడింది. గర్భగృహాన్ని చుట్టూ ప్రదక్షిణ మార్గం (ప్రదక్షిణ) ఉంది. గర్భగృహాన్ని రెండు చిన్న గోడలతో విభజించి విభాగాలుగా రూపొందించారు. బాహ్య మండపం, ప్రవేశద్వారం పెద్ద స్తంభాలతో కూడిన ఆర్కేడ్ పద్ధతిలో నిర్మించబడ్డాయి, ఇందులో ఆర్కులపై ఉన్న గోడలు కార్నిస్ వరకు పైకి లేచివుంటాయి. కార్నిస్ పైన మొదటి వరుస రైలింగ్ ఏర్పాటుచేశారు. ఇది ప్రదక్షిణ మార్గంపై ఉన్న పోర్టికో పైకప్పు ముందు భాగంలో ఉంటుంది. రైలింగ్ నాలుగు మూలల్లో "సాలాస్" అని పిలువబడే చిన్న ఉపఆలయాలు నిర్మించబడ్డాయి. గర్భగృహం పైన గోడలు పైకెత్తి ఒక టెర్రస్ వరకు చేరి, తరువాత రెండు వంపుదొమ్మలుగా రూపుదిద్దుకున్నాయి. ఈ గుండ్రపు గోపురాల వంపు ఒక కిరీటాకార ముగింపుకు చేరుతుంది. ప్రతి గోపురంపై ఒక అమలక శిల (చుట్టూ గీతలతో ఉన్న వృత్తాకార శిలా ఫలకం) ఉండి, దాని పైన కలశం (శిఖర అలంకరణ) అమర్చబడి ఉంటుంది. కలశం పైన ఒక తెల్ల జెండా ఎగరవేయబడుతుంది. ఈ రెండు గోపురాల బాహ్య ఉపరితలం బంగారు పూతతో మెరుస్తుంది. గోపురాల చుట్టూ మరొక ఎత్తైన స్థాయిలో రెండవ వరుస రైలింగ్ కూడా ఉంది. ఆలయ ప్రవేశం తూర్పు ముఖంగా ఉంటుంది. ఆలయం ఇటుకలు, మోర్టార్‌తో నిర్మించబడింది. గర్భగృహంలోని మధ్య విభాగంలో గోవిందాజీతో పాటు రాధాదేవి విగ్రహాలు ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి. ఉత్తర భాగంలోని అనుబంధ గదిలో జగన్నాథుడు, సుభద్రా, బలభద్రుల విగ్రహాలు ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి. దక్షిణ భాగంలో బలభద్రుడు, కృష్ణుడి విగ్రహాలు స్థాపించబడ్డాయి. గర్భగృహం ముందు ఉన్న ఆర్కేడ్ భాగాన్ని ఒక తెరతో కప్పివేస్తారు. గోవిందాజీ, రాధా విగ్రహాలను ప్రత్యేకమైన చెక్కతో తయారు చేసి, మిగిలిన చెక్కతో జగన్నాథ, సుభద్రా, బలభద్ర విగ్రహాలు చెక్కారు. కృష్ణుడు, బలరాముని విగ్రహాలు మాత్రం ఆకర్షణీయ రంగుల్లో ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్ తో తయారు చేయబడ్డాయి. ప్రత్యేక పండుగ రోజులలో విగ్రహాలను కిరీటాలతో అలంకరిస్తారు.

### మండపం
ఆలయ ముఖభాగం తూర్పు వైపున ఉన్నదానికి ఎదురుగా ఒక తెరిచి ఉన్న స్తంభాల మండపం ఉంది. ఇది ఆర్కేడ్‌లతో కూడిన ఒక బహిరంగ ప్రాంగణ మండపం. ఇది ఆలయ సముదాయం లోపల ఉన్నప్పటికీ స్వతంత్ర నిర్మాణంగా ఉంటుంది. ఈ మండపం రాజసమైన శైలిలో నిర్మించబడింది, ఇది రెండంతస్తుల నిర్మాణంగా ఉంది. మొదటి అంతస్తు స్థాయిలో ఒక రక్షణ రైలింగ్ ఏర్పాటు చేయబడింది. మొదటి అంతస్తులో కార్నిస్ స్థాయిలో ఏనుగు తలల శిల్పాల వరుస ఉంది, ఇవి వాలుగా ఉన్న పైకప్పు పలకలను ఆధారాన్నిస్తాయి. మండపానికి ఒక విస్తరణగా చిన్న ఆలయ గోపురం కూడా నిర్మించబడింది. మండపంలో తూర్పు, దక్షిణ వైపులలో భక్తులు కూర్చునేందుకు ఏర్పాట్లు ఉన్నాయి. ఇక్కడ నిర్వహించబడే సాంస్కృతిక, మతపరమైన కార్యక్రమాలను వీక్షించేందుకు వచ్చే భక్తులకు ఇది ఉపయోగపడుతుంది. పైకప్పు కవరింగ్  సిమెంట్ షీట్లతో తయారు చేయబడింది. అదేవిధంగా *నాట్యశాల* అని పిలువబడే మరో మండపం కూడా ఉంది. ఇది కూడా ఆర్కేడ్‌లతో కూడిన స్తంభ నిర్మాణం కాగా, పైకప్పు నాలుగు మూలల్లో విగ్రహాలు స్థాపించబడ్డాయి.

## పూజా విధానాలు
ఈ ఆలయంలో ఉదయం, సాయంత్రం జరిగే ప్రతిరోజు పూజా విధానం చాలా ఆచారబద్ధంగా, క్రమశిక్షణతో నిర్వహించబడుతుంది. భక్తులు తప్పనిసరిగా కఠినమైన దుస్తుల నియమాలను పాటించాలి. ఆలయ పక్కన ఉన్న ప్రత్యేక గంటగోపురంలో వేలాడే పెద్ద గంట మోగడంతో ఆలయ ద్వారాలు తెరవబడతాయి. ఈ గంట ధ్వని విస్తృత ప్రాంతమంతా మార్మోగుతుంది. ఆచారబద్ధమైన శంఖాల ధ్వనితో గర్భగృహం ముందు ఉన్న తెర కప్పిన ప్రధాన ద్వారం తెరుచుకొని, గర్భగృహంలోని ప్రధాన విగ్రహాలు దర్శనమిస్తాయి. భక్తులు ప్రధాన దేవస్థానానికి ఇరువైపులా వరుసగా నిలబడతారు; మహిళలు ఒక వైపు, పురుషులు మరో వైపు నిలుస్తారు. ఇక్కడ పూజ చేయడానికి వచ్చే పురుషులు తెల్ల షర్టు లేదా లేత రంగు కుర్తాతో పాటు తప్పనిసరిగా ధోతి ధరించాలి. మహిళలు సంప్రదాయ *పుంగౌ* ఫనేక్, *ఇన్నఫి*, లేదా సల్వార్ కమీజ్ లేదా చీర ధరించి వస్తారు. మహిళలు దేవతకు సమర్పణలు పెట్టడానికి  పలకలో (గంటతో లేదా గంట లేకుండా) నైవేద్యాలు తీసుకువస్తారు. ప్రధాన పూజా సమయాల్లో ఆలయంలో శాశ్వతంగా నియమించబడిన సంగీతకారుల ప్రత్యక్ష సంగీతం ఒక ప్రత్యేక ఆకర్షణగా ఉంటుంది. మైతేయిలు (మణిపూర్‌కు చెందిన ఒక జాతిగుంపు) ఈ ఆలయ దేవుని అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో ఆరాధించే ప్రముఖ భక్తులుగా భావించబడుతున్నారు.
## ఆలయ పరిపాలన
1949లో మణిపూర్ భారతదేశంలో భాగమైన తరువాత కుదిరిన మణిపూర్ విలీనం ఒప్పందం  లోని ఆర్టికల్ II ప్రకారం, ఆలయ నిర్వహణ మొదట మాజీ రాజుకు అప్పగించబడింది (మణిపూర్ భారత స్వాతంత్ర్యం తరువాత భారతదేశంలో భాగమయ్యింది). అయితే ప్రజల డిమాండ్ మేరకు ప్రస్తుతం ఈ ఆలయాన్ని పూజారుల సమాజం, నగరంలోని ప్రముఖ వ్యక్తులతో కూడిన ఒక బోర్డు నిర్వహిస్తోంది. మణిపూర్ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి ఈ బోర్డు అధ్యక్షుడిగా ఉంటాడు.

## పండుగలు

ఈ ఆలయంలో ఎంతో వైభవంగా జరుపుకునే ప్రధాన పండుగలు ఆగస్టు నెలలో జరిగే జన్మాష్టమి, జూన్–జూలై నెలలలో జరిగే కాంగ్ (రథయాత్ర) పండుగలు. ఈ ఉత్సవాలకు ఎంతో పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు హాజరవుతారు. ఆలయ ప్రాంగణంలో నిర్వహించబడే మరో ముఖ్యమైన కార్యక్రమం మణిపూర్‌కు చెందిన ప్రసిద్ధ నృత్యరూపమైన రాస్ లీలా. ఇది హలంగ్కార్ (హోలీ పండుగ), ఫిబ్రవరిలో జరిగే బసంత పౌర్ణమి, అలాగే అక్టోబరులో జరిగే కార్తిక పౌర్ణమి సందర్భాలలో అత్యంత ఉత్సాహంగా నిర్వహించబడుతుంది. రాస్ లీలా అనే నృత్య సంప్రదాయాన్ని మహారాజా జై సింగ్ ప్రారంభించాడని చెప్పబడుతుంది. ఈ నృత్యంలో నర్తకులు ధరించే ప్రత్యేకమైన స్కర్టు గురించి జై సింగ్‌కు ఒక కలలో దర్శనం కలిగిందని, దేవుడు అలాంటి వస్త్రధారణతో ప్రత్యక్షమై తనకోసం ఆలయం నిర్మించాలని ఆజ్ఞ ఇచ్చాడని విశ్వాసం. రాస్ లీలా ఒక అద్భుతమైన దృశ్యానుభూతిని అందిస్తుంది. అనేక మంది సాంప్రదాయ వస్త్రధారణలో ఉన్న గోపికలు ఆలయ ప్రధాన దేవుని చుట్టూ నృత్యం చేస్తారు. ఈ సందర్భంలో ప్రధాన దేవత విగ్రహాన్ని పవిత్రమైన కైన ప్రాంగణానికి తీసుకువస్తారు. ఇంఫాల్ నుండి 29&nbsp;కి.మీ దూరంలో ఉన్న కైన ప్రాంతం, మహారాజా జై సింగ్‌కు దేవుడు గోవిందాజీ ఒక పనస చెట్టులో నుంచి తన ప్రతిమను చెక్కించి ఆలయంలో ప్రతిష్ఠించాలని ఆదేశించిన ప్రదేశంగా ప్రసిద్ధి.

## పునరుద్ధరణలు
ఈ ఆలయం, మండపం నవంబర్ 2012 నుండి పునరుద్ధరణ పనులలో ఉన్నాయి. పునరుద్ధరణ కోసం తొలగించిన గోపురాల బంగారు పూతను ఆగస్టు 2013లో మళ్లీ అమర్చారు. ఈ పూత బరువు సుమారు  బంగారం ఉంటుందని పేర్కొనబడింది. మండపం కూడా పునరుద్ధరణలో ఉంది. ఆలయంలోని నేలను టైల్స్‌తో మార్చాలని ప్రతిపాదించారు. పునరుద్ధరణ పనుల మొత్తం వ్యయం రూ. 8 కోటిలుగా అంచనా వేశారు.

## ఇవీ చూడండి
* ఇపుటౌ పఖాంగ్బా లైశాంగ్
* సనమాహీ ఆలయం
* హియాంగ్థాంగ్ లైరెంబీ ఆలయం

## గమనికలు

## మూలాలు

## గ్రంథ సూచిక
*
*
*
*
*
*
*
*

వర్గం:శ్రీకృష్ణుని దేవాలయాలు
వర్గం:మణిపూర్ పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:విష్ణు దేవాలయాలు