ఈ.డీ. జెమ్మిస్

**ఎలువాథల్ దేవస్సి జెమ్మిస్** (జననం 31 అక్టోబర్ 1951) భారతదేశంలోని బెంగళూరులోని ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ సైద్ధాంతిక రసాయన శాస్త్ర ప్రొఫెసర్. ఆయన ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్, తిరువనంతపురం  (ఐఐఎస్ఇఆర్-టివిఎం) వ్యవస్థాపక డైరెక్టర్ గా ఉన్నారు. ఆయన ప్రాథమిక పరిశోధనా రంగం అనువర్తిత సైద్ధాంతిక రసాయన శాస్త్రం, ముఖ్యంగా మూలకాల ఆవర్తన పట్టిక అంతటా నిర్మాణం, బంధం, క్రియాశీలతపై ఆయన దృష్టి సారించాడు. అనువర్తిత సైద్ధాంతిక రసాయన శాస్త్రానికి ఆయన చేసిన అనేక కృషి కాకుండా, హకెల్ 4n+2 నియమం, బెంజినాయిడ్ ఆరోమాటిక్స్, గ్రాఫైట్, టెట్రాహెడ్రల్ కార్బన్ & డైమండ్ ద్వారా ఉదాహరించబడిన కార్బన్ నిర్మాణ రసాయన శాస్త్రానికి సమానమైన దానిని, జెమ్మిస్ నియమాల ద్వారా బోరాన్ నిర్మాణ రసాయన శాస్త్రంలోకి తీసుకువచ్చారు. ఈ నియమాలు బహుభుజి, మాక్రోబహుభుజి బోరేన్‌లను బోరాన్ అల్లోట్రోప్‌లు, బోరాన్-సమృద్ధి గల ఘనపదార్థాలతో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి. భారత ప్రభుత్వం ఆయనకు సైన్స్ & ఇంజనీరింగ్ విభాగంలో (2014 సంవత్సరం) పద్మశ్రీ పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసింది.

## విద్య
జెమ్మిస్, తిరువనంతపురం విశ్వవిద్యాలయ కళాశాల మరియు త్రిస్సూర్‌లోని సెయింట్ థామస్ కళాశాల నుండి బిఎస్సి,  ఐఐటి కాన్పూర్ నుండి ఎంఎస్సి పొందిన తరువాత, ప్రొఫెసర్ పాల్ వాన్ రాగ్ ష్లేయర్, జాన్ పోపెల్ (1998 నోబెల్ గ్రహీత) పర్యవేక్షణలో ప్రిన్స్టన్ విశ్వవిద్యాలయం చేరారు. తనపర్యవేక్షణలో ప్రిన్స్‌టన్ విశ్వవిద్యాలయంలో (1973) చేరారు. తన పర్యవేక్షకులతో పాటు, జెమ్మిస్ మ్యూనిచ్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఒక సెమిస్టర్, ఎర్లాంగెన్-నూరెంబర్గ్ విశ్వవిద్యాలయంలో నాలుగు సెమిస్టర్లు గడిపారు. ఆయన ప్రిన్స్‌టన్ నుండి పీహెచ్‌డీ పట్టా (1978) పొందారు. ప్రొఫెసర్ రోల్డ్ హాఫ్‌మాన్ (1981 నోబెల్ గ్రహీత) వద్ద కార్నెల్ విశ్వవిద్యాలయంలో రెండు సంవత్సరాల పోస్ట్ డాక్టోరల్ పని తర్వాత, ఆయన హైదరాబాద్ విశ్వవిద్యాలయంలోని రసాయన శాస్త్ర విభాగంలో (1980) చేరి, ప్రొఫెసర్ (1990) మరియు డీన్ (2002) స్థాయికి ఎదిగారు. జెమ్మిస్ 1991లో కాన్‌బెర్రాలోని ఆస్ట్రేలియన్ నేషనల్ యూనివర్శిటీలో విజిటింగ్ ఫెలోగా,  2000లో ఏథెన్స్‌లోని జార్జియా విశ్వవిద్యాలయం సెంటర్ ఫర్ కంప్యూటేషనల్ క్వాంటం కెమిస్ట్రీలో విజిటింగ్ ప్రొఫెసర్‌గా పని చేశాడు. జెమ్మిస్ జెఎన్సిఎఎస్ఆర్ లో గౌరవ ప్రొఫెసర్‌గా & ఐసిటిఎస్-టిఐఎఫ్ఆర్ లో అనుబంధ ప్రొఫెసర్‌గా ఉన్నారు. ఆయన 2005లో బెంగళూరులోని ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ (IISc) నుండి వచ్చిన ఆహ్వానాన్ని అంగీకరించి, అకర్బన, భౌతిక రసాయన శాస్త్ర విభాగంలో చేరాడు. డాక్టర్ జెమ్మిస్  2008లో మళ్ళీ ఈసారి ఐదేళ్ల డిప్యూటేషన్‌పై, తిరువనంతపురంలో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్‌ను ప్రారంభించే బాధ్యతను స్వీకరించి, 2013 వరకు అక్కడ పని చేశాడు.

## పరిశోధన
జెమ్మిస్ సైద్ధాంతిక పద్ధతులను ఉపయోగించి అణువులు, క్లస్టర్‌లు,  ఘనపదార్థాల నిర్మాణం, క్రియాశీలత అధ్యయనంలో నిమగ్నమై ఉన్నారు. వివిధ రంగాలలోని సమస్యల మధ్య, అనగా సేంద్రీయ, ఆర్గానోమెటాలిక్ రసాయన శాస్త్రాల మధ్య; వివిధ ప్రధాన సమూహ మూలకాల రసాయన శాస్త్రాల మధ్య; మూలకాల పాలిమార్ఫ్‌లు, వాటి సమ్మేళనాల మధ్య; మొదలైన వాటి మధ్య ఉమ్మడి అంశాలను కనుగొనడానికి అతని బృందం నిరంతరం ప్రయత్నిస్తుంది. అతని పరిశోధన బృందం ఒక సమస్యకు సమాధానంగా సంఖ్యలను పొందడమే కాకుండా, ఆర్బిటాల్‌ల అతివ్యాప్తి, పెర్టర్బేషన్ సిద్ధాంతం, సౌష్టవం ఆధారంగా ఆ సంఖ్యలు ఆ విధంగా ఎందుకు వచ్చాయో కనుగొనడానికి ప్రయత్నిస్తుంది, బదిలీ చేయగల నమూనాలను రూపొందిస్తుంది.

పరివర్తన లోహ ఆర్గానోమెటాలిక్స్ ప్రతిచర్యలు, బలహీనమైన H-బంధం, త్రిమితీయ సుగంధ సమ్మేళనాల ఎలక్ట్రానిక్ నిర్మాణం, పాలిహెడ్రల్ బోరేన్‌లు , కార్బోరేన్‌లు , సిలాబోరేన్‌లు, పాలీకండెన్సేషన్ కోసం ఎలక్ట్రాన్ లెక్కింపు నియమాలు, బోరాన్ అల్లోట్రోప్‌ల నిర్మాణాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో గణనీయమైన ఫలితాలు సాధించబడ్డాయి. రెండోది పాలిహెడ్రల్ బోరేన్ల కోసం వేడ్ నియమాలను మాక్రోపోలిహెడ్రల్ బోరాన్లకు మరియు హకెల్ 4n + 2 నియమాన్ని మూడు కోణాలకు పొడిగించడం. పాలిహెడ్రల్ బోరేన్‌లు , కార్బోరేన్‌లు జెమ్మిస్ ఎమ్నో నియమాలు పాఠ్యపుస్తకాలలో చోటు సంపాదించాయి మరియు ప్రపంచంలోని ప్రముఖ విద్యా సంస్థలలో అకర్బన రసాయన శాస్త్రం కోర్సులలో బోధించబడుతున్నాయి. కార్బన్ నిర్మాణ రసాయన శాస్త్రం  ప్రాథమిక సూత్రాలు కాలపరీక్షకు నిలబడి, కార్బన్‌లో ప్రధాన అభివృద్ధికి దారితీసినట్లే, జెమ్మిస్ వివరించిన నిర్మాణ రసాయన శాస్త్ర సౌధం ఇప్పటికే బోరాన్ కోసం అలా చేయడం ప్రారంభించింది. ఆయన చేసిన అనేక అంచనాలు ప్రయోగాత్మకంగా నిరూపించబడ్డాయి.  ఆయన 20 మంది పీహెచ్డీ విద్యార్థులకు, అనేక మంది పోస్ట్ డాక్టోరల్, విద్యార్థులు, పరిశోధనా సహచరులకు మార్గదర్శకత్వం వహించారు, సుమారు 200 పరిశోధనా కథనాలను ప్రచురించారు.

## సభ్యత్వాలు & గౌరవాలు

* ఫెలో ఆఫ్ ది ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్, బెంగళూరు (1992)
* శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ బహుమతి, కౌన్సిల్ ఆఫ్ సైంటిఫిక్ అండ్ ఇండస్ట్రియల్ రీసెర్చ్, సిఎస్ఐఆర్, న్యూఢిల్లీ (1994)
* రాబర్ట్ ఎస్. ముల్లికెన్ లెక్చర్, జార్జియా విశ్వవిద్యాలయం, ఏథెన్స్, USA (2004)
* ఫెలో ఆఫ్ ది అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ఫర్ ది డెవలపింగ్ వరల్డ్, ట్రియెస్టే, ఇటలీ (2004).
* జె. సి. బోస్ నేషనల్ ఫెలోషిప్ ఆఫ్ ది డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ, న్యూ ఢిల్లీ (2006)
* "ప్రొఫెసర్ టి. నవనీత్ రావు నేషనల్ బెస్ట్ టీచర్ అవార్డు" కెమిస్ట్రీలో (2006).
* భారత ప్రభుత్వం పద్మశ్రీ అవార్డు (2014)
* TWAS బహుమతి (2003) 

## మూలాలు

వర్గం:1951 జననాలు
వర్గం:పద్మశ్రీ గ్రహీతలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన కేరళ వ్యక్తులు