కార్మెన్ డి లునా

**కార్మెన్ డి లూనా విల్లాజువాన్** (జూలై 16, 1873 - నవంబర్ 4, 1962) ఫిలిప్పీనా విద్యావేత్త, సెంట్రో ఎస్కోలార్ విశ్వవిద్యాలయానికి సహ-వ్యవస్థాపకురాలు. ఉపాధ్యాయురాలిగా శిక్షణ పొందడానికి తన స్వంత విద్యను పూర్తి చేసిన తరువాత, డి లూనా మనీలాలోని లిబ్రాడా అవెలినో నడుపుతున్న ప్రైవేట్ పాఠశాల, పాండాకాన్ పబ్లిక్ గర్ల్స్ స్కూల్లో బోధించింది. 1907 లో, ఇద్దరు మహిళలు, ఫెర్నాండో సాలాస్తో కలిసి *సెంట్రో ఎస్కోలార్ డి సెనోరిటాస్ను* స్థాపించారు, ఇది బాలికల కోసం మతపరమైన విద్యా సౌకర్యంగా ఉంది. 1907 నుండి 1934 వరకు సహాయ దర్శకురాలిగా పనిచేసిన ఆమె, అవెలిడో మరణం తరువాత దర్శకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించి, 1962 లో ఆమె మరణించే వరకు విశ్వవిద్యాలయానికి నాయకత్వం వహించింది.

పౌర, స్వచ్ఛంద సంస్థలతో ఆమె చేసిన కృషికి, విద్య పట్ల జీవితకాల నిబద్ధతకు గాను, డి లూనాను ఫిలిప్పైన్ ప్రెసిడెన్షియల్ మెడల్ ఆఫ్ మెరిట్, వాటికన్ ప్రో ఎక్లెసియా ఎట్ పొంటిఫిస్ పతకంతో పాటు స్పానిష్ సంస్కృతి, భాషను పరిరక్షించడంలో ఆమె చేసిన కృషికి స్పెయిన్ నుండి గుర్తింపు లభించింది. ఆమెకు గుర్తింపుగా ఒక చారిత్రక గుర్తును *ఫిలిప్పీన్స్ నేషనల్ హిస్టారికల్ కమిషన్* సెంట్రో ఎస్కోలార్ విశ్వవిద్యాలయంలో  ఉంచింది.

## ప్రారంభ జీవితం
కార్మెన్ డి లూనా విల్లాజువాన్ జూలై 16, 1873 న ఫిలిప్పీన్స్ దీవులలోని మనీలాలోని శాన్ మిగ్యుల్ లో ఇగ్నేసియా విల్లాజువాన్, సెబాస్టియన్ డి లూనా దంపతులకు జన్మించారు. బినోండోలో అనక్లెటా అబ్రెరా నిర్వహిస్తున్న  కాథలిక్ బోర్డింగ్ పాఠశాలలో చదువుకుంది, 1890 లో తన ప్రాథమిక బోధనా ధృవీకరణ పత్రాన్ని పొందింది. తన విద్యను కొనసాగించడానికి, డి లూనా అసెప్షన్ కాన్వెంట్ సోదరీమణులు అందించే కోర్సులో చేరింది, అక్కడ ఆమె తోటి విద్యార్థిని లిబ్రాడా అవెలినోను కలుసుకుంది, అతను తన జీవితాంతం ఆమెకు సహచరుడిగా ఉన్నారు. ఆమె 1894 లో పట్టభద్రురాలైంది, అదే సంవత్సరం సెకండరీ స్కూల్ టీచర్గా తన టీచింగ్ లైసెన్స్ పొందడానికి ప్రభుత్వ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించింది.

## కెరీర్
1896 లో, డి లూనా స్నేహితుడు లిబ్రాడా అవెలినో ఒక పాఠశాలను  ప్రారంభించడానికి శాంటా క్రూజ్లో ఒక ఆస్తిని రుణంగా ఇచ్చారు. పాఠశాల పెరిగేకొద్దీ, ఇది ఫెర్నాండెజ్ స్ట్రీట్ నుండి శాన్ సెబాస్టియన్ స్ట్రీట్, డి లూనాకు మారింది, అవెలినో బంధువు మార్గరిటా "గరిట్" ఒలివా పాఠశాలలో ఉపాధ్యాయులుగా అవెలినోలో చేరారు. ఫిలిప్పైన్ విప్లవం చివరిలో, కొత్త యునైటెడ్ స్టేట్స్ అధికారులు కోర్సులను ఆంగ్లంలో బోధించాల్సిన అవసరం ఉన్న విద్యా పాఠ్యాంశాలను దేశవ్యాప్తంగా మార్చడంతో పాఠశాల మూసివేయబడింది. 1901 లో, ఇద్దరు స్నేహితులు వారి ఆంగ్లాన్ని మెరుగుపరచడానికి హాంగ్ కాంగ్ కు ప్రయాణించారు , 6 నెలల బస తరువాత ఫిలిప్పీన్స్ కు తిరిగి వచ్చారు. అవెలినో పాండకన్ పబ్లిక్ గర్ల్స్ స్కూల్ కు ప్రిన్సిపాల్ గా నియమించబడ్డాడు, డి లూనా ఆమె వద్ద ఉపాధ్యాయురాలిగా పనిచేశాడు. డి లూనా తన విద్యను కొనసాగించి 1907 లో ఆర్ట్స్ అండ్ సైన్సెస్ లో బ్యాచిలర్ డిగ్రీని పొందింది.

అదే సంవత్సరం, డిలూనా, అవెలినో విద్యావేత్తల కుటుంబానికి చెందిన న్యాయవాది ఫెర్నాండో సలాస్ సలహా తీసుకున్నారు, సాలాస్  నిర్వహిస్తున్న *సెంట్రో ఎస్కోలార్ డి వరోనెస్* (సెంట్రల్ స్కూల్ ఆఫ్ మెన్) నమూనాలో మహిళల కోసం ఒక పాఠశాలను ప్రారంభించడం గురించి. మనీలాలో (సెంట్రల్ స్కూల్ ఆఫ్ లేడీస్) *అని పిలువబడే పాఠశాల స్థాపనలో*  పెట్టుబడి పెట్టాలని వారు నిర్ణయించుకున్నారు. ప్రతి ఒక్కరూ 841 ఐరిస్ స్ట్రీట్ వద్ద ఉన్న మతేతర పాఠశాలను నిర్వహించడం ప్రారంభించారు, దీనిని తరువాత అజ్కారగా స్ట్రీట్ అని పిలుస్తారు. అవెలినో, డి లూనా, ఒలివా అందరూ బోధించాలని భావించారు, వారు సోదరీమణులు ఫిలోమినా, ఇల్డెఫోన్సా అమోర్ వంటి వివిధ సాధారణ పాఠశాలల నుండి పట్టభద్రులైన ఇతర మహిళలను నియమించుకున్నారు; కాన్ స్టాన్సియా పి.అరిటా; మారియా డెల్ పిలార్ ఫ్రాన్సిస్కో, ఫిలిప్పీన్స్ లో మొదటి మహిళా న్యాయవాది; మారియా దాయాదులు ఫెలిసా, డొమింగో ఫ్రాన్సిస్కో. సలాస్ ఉపాధ్యాయ అభ్యర్థులలో చరిత్రకారుడు, న్యాయవాది అయిన జోసు సోన్కుయా ఉన్నారు; మాన్యుయెల్ రావాగో, ఒక పాత్రికేయుడు, వక్త; స్పానిష్ సైన్యంలో మాజీ సైనికుడు, పాత్రికేయుడు, విద్యావేత్త అయిన అల్బెర్టో కాంపోస్. తన అభ్యర్థులను ప్రతిపాదించిన తరువాత, సలాస్ వెంచర్ నుండి వైదొలిగి తన పెట్టుబడి నిధులను తిరిగి పొందారు.

సెంట్రో ఎస్కోలార్ డి సెనోరిటాస్ *ప్రారంభ బోర్డులో* డైరెక్టర్ గా అవెలినో, అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ గా డి లూనా, కార్యదర్శిగా మరియా ఫ్రాన్సిస్కో, కోశాధికారిగా ఫెలిసా ఫ్రాన్సిస్కో, అడ్మినిస్ట్రేటర్ గా ఒలివా ఉన్నారు. గార్టెన్ నుండి ఉన్నత పాఠశాల వరకు బాలికల విద్యతో ప్రారంభమైన కోర్సు ఆఫర్లు 1921 లో తృతీయ కోర్సులను అందించడానికి విస్తరించాయి. 1930 లో *సెంట్రో ఎస్కోలార్ డి సెనోరిటాస్* అధికారికంగా విశ్వవిద్యాలయంగా మారింది, రెండు సంవత్సరాల తరువాత *సెంట్రో ఎస్కోలార్ విశ్వవిద్యాలయంగా* విలీనం చేయబడింది. 1934 లో అవెలినో మరణించినప్పుడు, డి లూనా సంస్థ దిశను స్వీకరించింది, ఆమె మరణించే వరకు ఆ పదవిలో కొనసాగింది.రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో ఫిలిప్పీన్స్ విముక్తి  తరువాత, 1945 లో ఈ విశ్వవిద్యాలయం సహ-విద్యగా మారింది, దేశంలో స్త్రీ, పురుష విద్యార్థులకు బోధించే విశ్వవిద్యాలయానికి నాయకత్వం వహించిన ఏకైక మహిళగా డి లూనా నిలిచింది.

విశ్వవిద్యాలయంలో తన పనితో పాటు, డి లూనా డి లూనా మహిళలకు *లభించే పౌర, సామాజిక-ఆర్థిక అవకాశాలను సమానం చేయడమే లక్ష్యంగా* లిగా డి ముజెరెస్ ఫిలిప్పినాస్ (ఫిలిప్పైన్ ఉమెన్స్ లీగ్) లో చురుకుగా పాల్గొంది.శాన్ బెడా కళాశాలను *నిర్వహించే* లా గోటా డి లెచే, అబ్బే ఆఫ్ అవర్ లేడీ ఆఫ్ మాంట్సెరాట్తో సహా అనేక పౌర, స్వచ్ఛంద సంస్థలతో కలిసి పనిచేసింది; అలాగే వివిధ కాథలిక్ స్వచ్ఛంద సంస్థలతో కలిసి పనిచేసింది. యువతలో ఆమె చేసిన కృషిని  1949 లో  అధ్యక్షుడు ఎల్పిడియో క్విరినో గుర్తించారు, అతను ఆమెకు ప్రెసిడెన్షియల్ మెడల్ ఆఫ్ మెరిట్ను ప్రదానం చేశారు. అదే సంవత్సరం, ఆమె  నాయకత్వం, కాథలిక్ చర్చికి చేసిన సేవలకు గాను పోప్ 12వ పీయస్ చేత గౌరవించబడింది, అతను ఆమెకు ప్రో ఎక్లెసియా ఎట్ పొంటిఫిస్ మెడల్ ను ప్రదానం చేశారు. ఫిలిప్పీన్స్ స్పానిష్ సంస్కృతి, భాషను పరిరక్షించడానికి ఆమె చేసిన కృషికి 1950 లో స్పానిష్ ప్రభుత్వం నుండి మెడల్ యాన్ డిప్లొమా ఆఫ్ మెరిట్ రూపంలో గుర్తింపు పొందింది. పౌర నాయకురాలిగా, విద్యావేత్తగా ఆమె జీవితకాల సేవలకు గాను, డి లూనాను 1961 లో అధ్యక్షుడు కార్లోస్ పి గార్సియా గుర్తించారు

## మరణం, వారసత్వం
డి లూనా 1962 నవంబరు 4 న ఫిలిప్పీన్స్ రిపబ్లిక్ లోని మనీలాలో మరణించారు. ఫిలిప్పీన్స్ నేషనల్ హిస్టారికల్ కమిషన్ 1973 లో సెంట్రో ఎస్కోలార్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఆమెను గౌరవించడానికి ఒక శిలాఫలకాన్ని అతికించింది.

## మూలాలు

వర్గం:1873 జననాలు
వర్గం:1962 మరణాలు