ఏషియన్ న్యూస్ ఇంటర్నేషనల్ వర్సెస్ వికీమీడియా ఫౌండేషన్

***ఏషియన్ న్యూస్ ఇంటర్నేషనల్ వర్సెస్ వికీమీడియా ఫౌండేషన్*** (CS(OS) 524/2024) అనేది భారతదేశంలో కొనసాగుతున్న ఒక పౌర పరువు నష్టం కేసు.

వార్తా సంస్థ ఏషియన్ న్యూస్ ఇంటర్నేషనల్ (ANI)కు మాతృ సంస్థ అయిన ఏఎన్‌ఐ మీడియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, వార్తా సంస్థపై ఉన్న ఇంగ్లీష్ వికీపీడియా వ్యాసంలో ఉపయోగించిన వివరణను కారణంగా చూపుతూ, 2024లో వికీమీడియా ఫౌండేషన్ (WMF)పై  (సుమారు అమెరికన్ డాలర్లు 2,40,000) పరువు నష్టం దావా దాఖలు చేసింది.

ఈ కేసు విచారణలో ఒక న్యాయమూర్తి, అవసరమైతే భారతదేశంలో వికీపీడియాను నిరోధించాలని భారత ప్రభుత్వంను ఆదేశించే అవకాశముందని హెచ్చరించారు. అలాగే, సవరింపులు చేసిన సంపాదకుల వివరాలను విడుదల చేయాలని WMFను ఆదేశించిన న్యాయస్థాన ఉత్తర్వును పలువురు విమర్శకులు цен్సార్‌షిప్‌గా, సమాచార ప్రవాహానికి ముప్పుగా అభివర్ణించారు.

అక్టోబర్ 2024లో, సంబంధిత వ్యాసం *sub judice* నిబంధనలను ఉల్లంఘించే అవకాశం ఉందని దిల్లీ హైకోర్టు హెచ్చరించిన తరువాత, జారీ చేసిన తొలగింపు ఉత్తర్వుల నేపథ్యంలో, వికీమీడియా ఫౌండేషన్ "*Asian News International vs. Wikimedia Foundation*" అనే ఇంగ్లీష్ వికీపీడియా వ్యాసానికి ప్రాప్తిని తాత్కాలికంగా నిలిపివేసింది. దీంతో ఆన్‌లైన్ విజ్ఞాన సర్వస్వానికి చెందిన ఆ వ్యాసాన్ని పాఠకులు మరియు సంపాదకులు చూడలేని పరిస్థితి ఏర్పడింది.  

వికీమీడియా ఫౌండేషన్ దాఖలు చేసిన అప్పీల్‌ మరియు దాని అనుకూలంగా వచ్చిన భారత సుప్రీంకోర్టు తీర్పు అనంతరం, 2025 మే నెలలో ఆ వ్యాసానికి మళ్లీ ప్రాప్తిని పునరుద్ధరించారు.
## నేపథ్యం
వికీమీడియా ఫౌండేషన్ (WMF) అనేది లాభాపేక్షలేని సంస్థ. ఇది వికీపీడియా అనే ఉచిత ఆన్‌లైన్ విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని అనేక భాషలలో అలాగే ఇలాంటి ఇతర ప్రాజెక్టులను కూడా మద్దతు ఇస్తుంది. ప్రతి ప్రాజెక్టు స్వతంత్రంగా, ఎక్కువగా స్వీయపాలన విధానంలో పనిచేస్తుంది. WMFకు ఏ ప్రాజెక్టుపైనా పరిమిత అధికారమే ఉంటుంది మరియు సాధారణంగా విషయ విధానాల్లో జోక్యం చేసుకోదు.  

భారతదేశంలో వికీపీడియా ఉనికి అనేది, భారతదేశ మీడియా వాతావరణంతో వికీపీడియా పరస్పర చర్యలు, వికీపీడియాను సవరించే వ్యక్తులు, అలాగే పాఠకుల్లో వికీపీడియా ప్రాచుర్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది.

వికీపీడియా పూర్తిగా స్వచ్ఛందంగా పనిచేసే "సంపాదకులు" సృష్టించి నిర్వహించే విజ్ఞాన సర్వస్వం. వ్యాసాలకు సహకరించే ప్రతి వ్యక్తిని సంపాదకుడిగా పరిగణిస్తారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా లక్షలాది మంది ఇలాంటి సంపాదకులు ఉన్నారు, వీరిలో చాలామంది వెబ్‌సైట్‌లోని చాలా వ్యాసాలను సవరించగలరు. కొద్ది మంది సంపాదకులు ఎక్కువ సంఖ్యలో మార్పులు చేసిన కారణంగా దాదాపు అన్ని వ్యాసాలను సవరించే హక్కు పొందుతారు. సంపాదకులు సాధారణంగా కల్పిత పేర్లతో పనిచేస్తారు; అయితే తమ గుర్తింపును స్వచ్ఛందంగా వెల్లడించేవారు మినహాయింపు.  

వ్యాసంలో అధిక స్థాయిలో ధ్వంసకార్యాలు (వాండలిజం) లేదా సవరణ యుద్ధం — అంటే ఇద్దరు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సంపాదకుల మధ్య పదేపదే మార్పులు–రద్దులు జరుగుతున్నప్పుడు — చోటుచేసుకుంటే, వికీపీడియా ఆ వ్యాసాన్ని సాధారణంగా రక్షణలో ఉంచుతుంది. 2020లో, వార్తా సంస్థ ఏషియన్ న్యూస్ ఇంటర్నేషనల్పై ఉన్న వ్యాసంలో కొత్త మూలాల ఆధారంగా సంస్థ పనితీరుపై చర్చించే విషయాలు చేర్చబడ్డాయి. వాటిని తొలగించేందుకు కొత్త సంపాదకులు పదేపదే ప్రయత్నించడంతో సవరణ యుద్ధం జరిగింది. చివరకు ఆ వ్యాసాన్ని రక్షణలో ఉంచారు.

భారతదేశంలో పరువు నష్టం కేసును క్రిమినల్ చట్టం లేదా పౌర చట్టం ప్రకారం లేదా రెండింటి ప్రకారం కూడా దాఖలు చేయవచ్చు. భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం, మౌలిక స్వేచ్ఛా హక్కు (ఆర్టికల్ 19) "సమంజసమైన పరిమితులకు" లోబడి ఉంటుంది.  

సేఫ్ హార్బర్ నిబంధనను కలిగిన సమాచార సాంకేతిక చట్టం, 2000 (IT చట్టం) ప్రకారం, యూజర్లు సృష్టించిన మూడవ పక్ష కంటెంట్‌కు సంబంధించి ఆన్‌లైన్ వేదికలకు చట్టపరమైన బాధ్యత నుంచి మినహాయింపు కల్పించబడుతుంది, అయితే కొన్ని షరతులకు లోబడి ఉంటుంది. ఇది అమెరికాలోని 1934 కమ్యూనికేషన్స్ చట్టంలోని సెక్షన్ 230కు సమానమైనది.  

ఫిబ్రవరి 2021లో, అధికారంలో ఉన్న భారతీయ జనతా పార్టీ (బీజేపీ) ప్రభుత్వం IT చట్టానికి సవరణలు ప్రవేశపెట్టింది. వీటి ద్వారా మధ్యవర్తులు అక్రమ లేదా హానికర కంటెంట్‌ను ముందస్తుగా పర్యవేక్షించాల్సిన బాధ్యతతో సహా మరింత కఠినమైన నిబంధనలకు లోబడ్డారు. 
## న్యాయ వ్యవహారం
### పరువు నష్టం దావా
ఈ కేసును జూలై 2024లో దిల్లీ హైకోర్టులో న్యాయమూర్తి నవీన్ చావ్లా ముందు *ANI Media Pvt. Ltd. v Wikimedia Foundation Inc & Ors.* పేరుతో దాఖలు చేశారు.

దావా దాఖలు చేసిన సమయంలో, ఏషియన్ న్యూస్ ఇంటర్నేషనల్ (ANI) పై ఉన్న వికీపీడియా వ్యాసంలో, ఆ వార్తా సంస్థ "ప్రస్తుత కేంద్ర ప్రభుత్వంకు ప్రచార సాధనంగా పనిచేస్తోందని, విస్తృతమైన నకిలీ వార్తల వెబ్‌సైట్ల నెట్‌వర్క్ నుంచి సమాచారాన్ని పంపిణీ చేస్తోందని, అలాగే పలు సందర్భాల్లో తప్పుగా వార్తలు ప్రచురించిందని ఆరోపణలు ఎదుర్కొందని" పేర్కొనబడింది.

దావాలో వికీపీడియా "దురుద్దేశ్యంతో తప్పుడు మరియు పరువు నష్టం కలిగించే సమాచారాన్ని ప్రచురించి వార్తా సంస్థ ప్రతిష్ఠను దెబ్బతీయడానికి ప్రయత్నించిందని, సంస్థ గుడ్‌విల్‌ను దూషించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకుందని" ఆరోపించారు. అలాగే ANIపై ఉన్న వ్యాసాన్ని వికీపీడియా "తమ స్వంత సంపాదకులు తప్ప మరెవరూ సవరించలేని విధంగా మూసివేసిందని", ఇది దురుద్దేశ్యంతో చేసిన పరువు నష్టం చర్యలకు నిదర్శనమని, WMF తమ "అధికారులను" ఉపయోగించి కంటెంట్ నియంత్రణలో "సక్రియంగా పాల్గొంటోందని" కూడా ఫిర్యాదులో పేర్కొన్నారు.

ANI  (సుమారు US$240,000) నష్టపరిహారం కోరుతూ, అలాగే వికీపీడియా "ANIకు వ్యతిరేకంగా తప్పుడు, తప్పుదారి పట్టించే మరియు పరువు నష్టం కలిగించే విషయాలను తయారు చేయడం, ప్రచురించడం లేదా ప్రచారం చేయకుండా" ఆదేశించేలా నిరోధాజ్ఞ ఇవ్వాలని అభ్యర్థించింది. అదేవిధంగా, వికీపీడియా సమాచార సాంకేతిక చట్టం, 2000 నిర్వచనంలోని ఒక ముఖ్యమైన సామాజిక మాధ్యమ "మధ్యవర్తి" అని, అందువల్ల ప్రభుత్వమో లేదా దాని ఏజెన్సీలు అభ్యంతరకరమని భావించిన కంటెంట్‌ను తొలగించాల్సిన బాధ్యత వికీపీడియాపై ఉంటుందని, లేకపోతే ఆ వేదికపై ప్రచురితమైన కంటెంట్‌కు వ్యక్తిగత బాధ్యత వహించాల్సి ఉంటుందని ANI వాదించింది. 
## దావా వ్యాసం తొలగింపు ప్రక్రియ

2024 అక్టోబర్ 14న, పరువు నష్టం కేసుకు సంబంధించిన “*Asian News International vs. Wikimedia Foundation*” అనే వికీపీడియా వ్యాసం సృష్టించడంపై న్యాయమూర్తులు అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశారు. ఇది “విచారణలో ఉన్న విషయం”లో జోక్యం చేసుకున్నట్లు ఉందని పేర్కొంటూ, ముఖ్యంగా న్యాయమూర్తి చావ్లా ఆదేశంపై వచ్చిన విమర్శలను ఆ వ్యాసంలో ప్రస్తావించడంపై వారు తీవ్ర అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు.

అదే వారంలో తరువాత, “ఒకే న్యాయమూర్తి [చావ్లా]కు సంబంధించిన అన్ని వికీపీడియా పేజీలు, అలాగే డివిజన్ బెంచ్ [మన్మోహన్ మరియు గెదేలా] చేసిన వ్యాఖ్యలపై చర్చలు” అన్నింటినీ “36 గంటల లోపు తొలగించాలి లేదా డిలీట్ చేయాలి” అని కోర్టు ఆదేశాలు జారీ చేసింది.

2024 అక్టోబర్ 18న, 36 గంటల గడువు పూర్తయినప్పటికీ వ్యాసాన్ని తొలగించలేదని పేర్కొంటూ, వికీమీడియా ఫౌండేషన్ (WMF)పై అవమాన న్యాయ చర్యలు ప్రారంభించాలని ANI కోర్టును కోరింది.

దీని ఫలితంగా, 2024 అక్టోబర్ 21న, ఈ వ్యాసం *sub judice* నిబంధనలను ఉల్లంఘించవచ్చని ఢిల్లీ హైకోర్టు హెచ్చరించిన నేపథ్యంలో, WMF ఆ వ్యాసంపై ప్రాప్యతను తొలగించింది. తద్వారా పాఠకులు మరియు సంపాదకులు ఎవరూ ఆ వ్యాసాన్ని చూడలేని విధంగా నిరోధించబడింది.

2025 మార్చి 17న, ఢిల్లీ హైకోర్టు ఇచ్చిన వ్యాసం తొలగింపు ఆదేశంపై WMF దాఖలు చేసిన పిటిషన్‌ను, భారత సుప్రీంకోర్టుకు చెందిన ఇద్దరు న్యాయమూర్తుల బెంచ్ — A. S. Oka  Ujjal Bhuyan — పరిశీలించింది. ఈ వ్యవహారం మాధ్యమ స్వేచ్ఛకు సంబంధించినదని వారు వ్యాఖ్యానిస్తూ, ఈ అంశంపై హైకోర్టు “ఎందుకు అంత సున్నితంగా స్పందించింది?” అని ప్రశ్నించారు.

న్యాయమూర్తులు, న్యాయస్థానాలు మరియు న్యాయమూర్తులపై విమర్శలను మరింత సహనంతో స్వీకరించాలని పేర్కొన్నారు. కేవలం విమర్శ ఉందని కారణంగా కంటెంట్‌ను తొలగించాల్సిన అవసరం లేదని వారు అభిప్రాయపడ్డారు. ఈ ఆదేశం పత్రికా స్వేచ్ఛకు సంబంధించినదని, పత్రికా స్వేచ్ఛపై ఆధారపడే సంస్థ అయిన ANI స్వయంగా వికీపీడియాను సెన్సార్ చేయడానికి ప్రయత్నించడం “విరుద్ధాభాసం” అని కూడా వ్యాఖ్యానించారు.

2025 మే 9న, పరువు నష్టం కేసుకు సంబంధించిన వికీపీడియా వ్యాసాన్ని తొలగించాలన్న ఢిల్లీ హైకోర్టు ఆదేశాన్ని భారత సుప్రీంకోర్టు రద్దు చేసింది. అదే రోజున ఆ వ్యాసానికి మళ్లీ ప్రాప్యతను పునరుద్ధరించారు.
## విశ్లేషణ  వ్యాఖ్య
భారత మీడియా వాచ్‌డాగ్ సంస్థ *Newslaundry* ప్రకారం, ANI అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసిన వాక్యంలో “సమాచారానికి మూలమైన ప్రాథమిక వనరులకు స్పష్టమైన సూచనలతో కూడిన సిటేషన్లు ఉన్నాయి”. వీటిలో *The Caravan*, The Ken, BBC News, EU DisinfoLab, *Politico*, మరియు *The Diplomat* వంటి వనరులు ఉన్నాయి. అయితే, ఈ వనరులుగా ఉపయోగించిన ఏ మీడియా సంస్థ కూడా ANI దాఖలు చేసిన ఫిర్యాదులో చేర్చబడలేదని *న్యూస్‌లాండ్రీ* మరియు జర్నలిస్టు నిఖిల్ పాహ్వా పేర్కొన్నారు. *The Indian Express* ప్రకారం, ఈ దావా వికీపీడియాలో జరిగిన మార్పులకు వికీమీడియా ఫౌండేషన్ (WMF)ను బాధ్యుడిగా నిలబెట్టే ప్రయత్నంగా భావించబడుతోంది.

Software Freedom Law Center, India — ఇది International Freedom of Expression Exchangeకి అనుబంధ సభ్య సంస్థ — ఈ దావా భావ ప్రకటన స్వేచ్ఛను అణచివేయడానికి చేసిన ప్రయత్నమని వ్యాఖ్యానించింది. Chinese University of Hong Kongలో గ్లోబల్ మీడియా ప్రొఫెసర్‌గా, అలాగే Berkman Klein Center for Internet & Societyలో ఫ్యాకల్టీ అసోసియేట్‌గా ఉన్న నిశాంత్ షా, వ్యక్తిగత గుర్తింపు వివరాలను విడుదల చేయాలని చావ్లా ఇచ్చిన ఆదేశం “భావ ప్రకటన మరియు సమాచార స్వేచ్ఛకు సవాలుగా మారవచ్చు” అని, శక్తివంతమైన సంస్థలకు నచ్చని “ఏ రూపంలోని విమర్శాత్మక సమాచారాన్నైనా” సెన్సార్ చేసే పరిస్థితికి ఇది దారితీయవచ్చని రాశారు. నిఖిల్ పాహ్వా, ఇది “సమాచారం మరియు జ్ఞాన ప్రవాహాన్ని అణిచివేసే” సెన్సార్ చర్యగా అభివర్ణించారు.

ఈ న్యాయ ప్రక్రియకు సంబంధించిన వికీపీడియా పేజీని తొలగించాలని మన్మోహన్ మరియు గెదేలా ఇచ్చిన ఆదేశాన్ని పలువురు న్యాయవాదులు కూడా విమర్శించారు. ఇది న్యాయ ప్రక్రియలో జోక్యం జరిగిందన్న ఆరోపణలను వారు ఖండిస్తూ, ప్రధాన మీడియా సంస్థలు కూడా ఇలాంటి విషయాలను ప్రచురించాయని పేర్కొన్నారు. సెంటర్ ఫర్ ఇంటర్నెట్ అండ్ సొసైటీ (ఇండియా) డైరెక్టర్ తన్‌వీర్ హసన్, ఈ వ్యవహారాన్ని “సాంకేతిక నియంత్రణ పేరుతో భావ ప్రకటన స్వేచ్ఛపై దాడి”గా అభివర్ణించారు.

2025 మే 9న సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పుపై *The Indian Express*లో వ్యాఖ్యానించిన ఒక న్యాయ పరిశోధకుడు, “*Wikipedia v ANI* తీర్పు కేవలం ఒక ఆన్‌లైన్ వేదికకు లభించిన విజయం మాత్రమే కాదు; ఇది ఒక స్పష్టమైన గీతను గీసింది. భావ ప్రకటనకు సంబంధించిన అంశాల్లో న్యాయాధికారం ఎంతో సంయమనంతో వినియోగించాల్సిన అవసరం ఉందని సుప్రీంకోర్టు దిగువ న్యాయస్థానాలకు మరియు వాదనదారులకు గుర్తు చేసింది” అని వ్యాఖ్యానించారు.

*[[ది హిందూ]]*లో వచ్చిన ఒక editorial కూడా సుప్రీంకోర్టు తీర్పును సమర్థిస్తూ, మొదట ఢిల్లీ హైకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పును “తప్పిదం”గా అభివర్ణించింది. వికీపీడియా పరిమాణం ఎంత పెద్దదైనా, దాని సంపాదనా ప్రక్రియలు “గణనీయమైన విశ్వసనీయతను” నిర్ధారించాయని పేర్కొంటూ, న్యాయ జోక్యం బహిరంగ చర్చను అణిచివేసి “సమాచార స్వేచ్ఛాయుత ప్రవాహాన్ని” తగ్గించవచ్చని ఆ సంపాదకీయంలో వ్యాఖ్యానించింది.  

## మూలాలు