మోరి రాజ్యం

thumb|భారతదేశం, రాజస్థాన్‌లోని చిత్తోర్‌గఢ్ కోట దృశ్యం
thumb|సా.శ. 6వ శతాబ్దం మొదటి సగంలో నైగమాల చిత్తోర్‌గఢ్ శాసన శకలాలు.
**మోరీ రాజ్యం**, దీనిని **తరువాతి మౌర్యులు** అని కూడా పిలుస్తారు, భారతదేశంలోని నైరుతి రాజస్థాన్, ఉత్తర మాల్వా ప్రాంతాలను పాలించిన రాజ్యం. ఈ రాజ్యం 7వ శతాబ్దంలో స్థాపించబడింది, సుమారు 120 సంవత్సరాల పాటు పరిపాలించింది. మోరీ రాజపుత్రులు చిత్తోర్ కోటను నియంత్రించారు, గూర్జర-ప్రతీహార రాజవంశం ఆవిర్భావానికి ముందు ఈ ప్రాంతంలో వీరు శక్తివంతమైన సైనిక పాలకులుగా ఉన్నారు.
## చరిత్ర
బ్రిటిష్ పండితులు మోరీ రాజపుత్రులను పర్మార్ రాజపుత్ర వంశం ముప్పై-ఐదు శాఖలలో ఒకటిగా పేర్కొన్నారు. మోరీ రాజపుత్ర పాలకుడు చిత్రాంగద మోరీ, చిత్తోర్‌గఢ్ కోటకు (దీనిని చిత్తోర్ కోట అని కూడా పిలుస్తారు) పునాది వేశాడు.

గుహిల రాజవంశం నియంత్రణలోకి రాకముందు మోరీ ప్రజలు చిత్తోర్ కోట, చుట్టుపక్కల ప్రాంతాన్ని నియంత్రించారు. చిత్తోర్ కోట 8వ శతాబ్దంలో మోరీల క్రింద బాగా స్థిరపడిన దుర్గంగా మారింది. కోటలోని ఒక శాసనం (సా.శ. 713 నాటిది) నలుగురు చిత్తోర్ మోరీ రాజపుత్ర పాలకుల పేర్లను తెలుపుతుంది.

బప్పా రావల్ బహుశా అరబ్‌లపై మోరీల దండయాత్రకు నాయకత్వం వహించాడు, ఇది ఇతర కారణాలతో పాటు అతని చారిత్రక ప్రాముఖ్యతకు దోహదపడింది. తరువాత, అతను తన పాలకుడు చిత్తోర్ రాజు మనురాజను (మాన మోరీ అని కూడా పిలుస్తారు) పదవీచ్యుతుడిని చేసి ప్రభువుల సహాయంతో రాజు అయ్యాడు, లేదా మనురాజ సంతానం లేకుండా మరణించిన తర్వాత అతను రాజయ్యాడు. బప్పా రావల్ అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత, మోరీలను చిత్తోర్‌గఢ్ నుండి బహిష్కరించారు.

### అరబ్‌ల చేతిలో ఓటమి
సి.కె. మజుందార్ ప్రకారం, సుమారు సా.శ. 725లో అరబ్‌లు (మ్లేచ్ఛులు) వాయువ్య భారతదేశంపై దండెత్తినప్పుడు మోరీలు చిత్తోర్‌ను పాలిస్తున్నారు. అరబ్‌లు మోరీలను ఓడించారు, తర్వాత వారు బప్పా రావల్ ఉన్న ఒక కూటమి చేతిలో ఓడిపోయారు.

### మోరీ రాజ్యం పతనం

బప్పా రావల్ తన తాత అయిన మాన మోరీ రాజును ఓడించి, చిత్తోర్ రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఈ సంఘటన రాజ్‌ప్రశస్తి అభిలేఖ్, ఇతిహాసం మహాకావ్యం 3వ సర్గలో ప్రస్తావించబడింది.

బప్పా రావల్‌ను చిత్తోర్ మోరీ రాజవంశం చివరి రాజుగా పరిగణించడానికి బదులుగా, కొన్ని మూలాలు సంఘటనల భిన్నమైన క్రమాన్ని అందిస్తాయి, మాన మోరీని చివరి రాజుగా పరిగణిస్తాయి. ఉమయ్యద్ కాలిఫేట్ సేవలో ఉన్న అరబ్ సైనిక కమాండర్ మహ్మద్ బిన్ ఖాసిం, సా.శ. 725లో మధుర మీదుగా చిత్తోర్‌పై దాడి చేశాడు.  గుహిల రాజవంశం పాలకుడు బప్పా రావల్, మోరీ సైన్యంలో ఒక కమాండర్. బిన్ ఖాసింను ఓడించిన తర్వాత, బప్పా రావల్ సా.శ. 734లో మాన మోరీ నుండి కట్నంగా చిత్తోర్‌ను పొందాడు. అప్పటి నుండి, సిసోడియా రాజపుత్రులు చిత్తోర్‌ను పాలించారు. అయినప్పటికీ, చిత్రాంగద మోరీ వారసులు భారతదేశంలోని మాల్వా ప్రాంతంలో ఇంకా మనుగడ సాగిస్తున్నారని చెబుతారు.

## శాసనాలు
గుప్త సంవత్సరం 407 (సా.శ. 725) నాటి దబోక్ శిలాశాసనం ధవలప్పదేవుని పాలనలో జరిగిన సంఘటనలను నమోదు చేసింది. విక్రమ సంవత్సరం 795 (సా.శ. 738) నాటి కన్సువం శాసనంలో పేర్కొన్న మౌర్య రాజవంశం యువరాజు ధవళుడే బహుశా ఈ పాలకుడు కావచ్చు. కన్సువం శాసనం ప్రకారం మాన మోరీ కనీసం సా.శ. 736 వరకు చిత్తోర్‌ను పాలించాడు. బప్పా కోటను ధవళ మోరీ నుండి కాకుండా మాన మోరీ నుండి ఆక్రమించినట్లు తెలుస్తుంది. కాన్స్వా శాసనం ధవళుడిని ఈ విధంగా వివరిస్తుంది:

(L.5)- ఈ మౌర్య వంశంలో (పుట్టిన) పాలకులు, దిగ్గజాల వలె, ఔదార్యంతో ప్రకాశించే (వారి) ముఖాలతో (మదజలంతో వలె) కులీనులను ఆనందంతో నింపుతూ, తమ అనుచరులతో కలిసి ప్రతిచోటా విశ్వాసంతో సంతోషిస్తారు, నిర్భయ మనస్కులై గర్వంతో ఉప్పొంగుతూ, (తమ) మంచి వంశం కారణంగా ప్రసిద్ధి చెంది, (తమ) సుగుణాలకు పేరుగాంచి, నిజాయితీకి ప్రశంసనీయులై, శక్తితో నిండి ఉంటారు.
(L.6)- అటువంటి వారు (అలాగే) భూమినంతటినీ పాలించిన ఈ రాజులలో, ఒక యువరాజు ఉన్నాడు, అతనే ధవళుడు, (తన) కీర్తితో ప్రకాశిస్తున్నాడు. పగలు, రాత్రి బహిరంగంగా తమ శరీరాలు మొదలైన వాటి ద్వారా తెచ్చుకున్న తమ స్వంత పాపాల కోసం, అతను (తన) శత్రువులను ఓడించాడు, ఆ దుర్మార్గులను ఎలాంటి స్థితికి దిగజార్చాడంటే, దుష్టాత్మల వలె, దిగంబరులై, ఎల్లప్పుడూ ఆకలితో అలమటిస్తూ (ఆ విధంగా) పగలు, రాత్రి (వారికి విధించిన) శిక్షను వెల్లడిస్తూ, పదేపదే రాత్రి పూట అపరిచితుల ఇళ్లకు తిరుగుతున్నా, వారు ఇప్పటికీ రాజులే.

—ధవళ మోరీ కాన్స్వా శాసనం


సా.శ. 713 నాటి చిత్తోర్‌గఢ్ మాన-సరోవర్ శాసనంలో పేర్కొన్న మానాతో మనురాజ గుర్తించబడ్డాడు. మానా భోజుని కుమారుడిగా వర్ణించబడ్డాడు. మానా ముత్తాత పేరు మహేశ్వరుడు.

## ఇవి కూడా చూడండి
*భారతీయ చక్రవర్తుల జాబితా

## గమనికలు

## మూలాలు

## గ్రంథ పట్టిక
* 
* 
* 
* 

వర్గం:రాజస్థాన్ చరిత్ర
వర్గం:హిందూ రాజవంశాలు