దేవదత్త

**దేవదత్త** లేదా దేవదత్తుడు సాంప్రదాయం ప్రకారం ఒక బౌద్ధ సన్యాసి, ఇతను గౌతమ సిద్ధార్థుడికి దాయాది బావమరిది. అతని జీవిత వృత్తాంతాలు చాలా భిన్నంగా ఉంటాయి, కానీ బౌద్ధమతంలో ఇతను సాధారణంగా ఒక దుష్ట, విచ్ఛిన్నకర వ్యక్తిగా చూడబడతాడు, మతం ప్రారంభ రోజులలో అతను ఒక విడిపోయిన సమూహానికి నాయకత్వం వహించాడు.

## పేరు పుట్టుక-అర్ధం
పాళీ, సంస్కృత భాషలలో *దేవదత్త* అనగా *దేవుడిచ్చిన* అని అర్థం. ఇది *దేవ* ("దేవుడు") మూల రూపం నుండి, *దా* ("ఇవ్వడం") అనే క్రియ భూతకాలం అయిన *దత్త*తో కూడి ఒక తత్పురుష సమ్మేళనంగా ఏర్పడింది. *[[భగవద్గీత]]*లో కురుక్షేత్ర యుద్ధభూమిలో అర్జునుడు ఉపయోగించిన శంఖం పేరు *దేవదత్తం*. దేవదత్త పేరు నేటికీ వాడుకలో ఉంది.

## పాండిత్యం

### మహాసాంఘిక వినయ పరిశోధన
ఆండ్రూ స్కిల్టన్ ప్రకారం, మహాసాంఘిక వినయ గ్రంథం మిగిలి ఉన్న బౌద్ధ వినయ గ్రంథాలలో అతి పురాతనమైనదని ఆధునిక పరిశోధన సాధారణంగా అంగీకరిస్తుంది.

రెజినాల్డ్ రే ప్రకారం, మహాసాంఘిక వినయ గ్రంథం దేవదత్తుడి పాత్రను ప్రస్తావిస్తుంది, కానీ అది స్థవిరవాద శాఖ వినయ గ్రంథాలకు భిన్నంగా ఉంటుంది. ఈ అధ్యయనం ప్రకారం, అన్ని శాఖలకు ఉమ్మడిగా ఉన్న తొలి వినయ అంశం దేవదత్తుడిని బౌద్ధ సన్యాసిగా మాత్రమే చిత్రీకరిస్తుంది, అతను సన్యాసులు కఠోరమైన జీవనశైలిని గడపాలని కోరుకుంటాడు. దేవదత్తుడి కథను స్థవిర సమూహం సృష్టించిన పురాణంగా పరిగణించడానికి రేను ఇది దారితీసింది.

ఏదేమైనా, భిక్షు సుజాతో గుర్తించినట్లుగా, మహాసాంఘిక వినయ గ్రంథం దేవదత్తుడిని బౌద్ధ సంఘాన్ని విచ్ఛిన్నం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్న ఒక మతభ్రష్టుడిగా వర్ణించే విషయాలను కలిగి ఉంది. సుజాతో ఇలా జతచేస్తాడు: "సన్యాసుల కఠినమైన సన్యాస జీవనశైలిని అమలు చేయడానికి ప్రయత్నించినట్లుగా స్థవిర వినయాలు అతను ప్రచారం చేసిన 'ఐదు పాయింట్ల' సమితిని చెప్పగా, మహాసాంఘిక వినయం ఐదు పాయింట్లను వదిలివేసి అతనికి మరింత విస్తృతమైన ఎజెండాను ఆపాదిస్తుంది అనేది మాత్రమే సంబంధిత వ్యత్యాసం." సుజాతో ఇంకా ఇలా వాదించాడు, "మహాసాంఘిక సహా ఆరు వినయ గ్రంథాలకు దేవదత్త పురాణం ఉమ్మడిగా ఉందన్న వాస్తవం, కనీసం ప్రధాన ఘట్టాలు 13, 14, ఈ పురాణం మతతత్వానికి పూర్వపు సమాజంలో తలెత్తిందనడానికి ఆధారం, బుద్ధుడి కాలం నాటికే తిరిగి వెళుతుంది."

### భారతదేశానికి వచ్చిన చైనీస్ యాత్రికుల రికార్డులు
ప్రస్తుత శకపు తొలి శతాబ్దాలలో భారతదేశానికి ప్రయాణించిన ఫాహియాన్, ఇతర చైనీస్ యాత్రికులు దేవదత్తుడి అనుచరులైన "గోతమక" బౌద్ధుల నిరంతర ఉనికిని నమోదు చేశారు. ప్రస్తుత శకపు రెండు, ఐదవ శతాబ్దాల పాళీ గ్రంథాలలో గోతమకల ప్రస్తావన కూడా ఉంది. దేవదత్తుడి అనుచరులు శాక్యముని (గౌతమ బుద్ధుడు)కి పూర్వం ఉన్న బుద్ధులందరినీ గౌరవించినట్లు, శాక్యమునిని మాత్రం గౌరవించలేదని రికార్డులు చెబుతున్నాయి. ఫాహియాన్, హుయాన్ త్సాంగ్, యిజింగ్ రచనల ప్రకారం, కొందరు వ్యక్తులు సాధారణ బౌద్ధుల మాదిరిగానే అదే గ్రంథాలతో అభ్యాసం చేశారు, కానీ సారూప్య తపస్సును అనుసరించారు, గత ముగ్గురు బుద్ధులకు ఆచారాలు నిర్వహించారు, శాక్యమునికి కాదు.

## థేరవాద చిత్రణలలో దేవదత్తుడు

### థేరవాద వినయ గ్రంథంలో

చీలికలతో వ్యవహరించే థేరవాదుల *వినయపిటక* చుల్లవగ్గ విభాగం VII, అనేక మంది బుద్ధుడి ఇతర బంధువులు, వంశస్తులతో కలిసి దేవదత్తుడు ఎలా బయలుదేరాడో గుర్తుచేసుకుంటుంది. మొదటి సంవత్సరంలో అతను మానసిక శక్తిని (*అభిజ్ఞ*) పొందాడు, కానీ అతీంద్రియ సాఫల్యం సాధించలేదు.

గౌరవం, హోదా కోరుకుంటూ, దేవదత్తుడు మగధ సింహాసన వారసుడైన అజాతశత్రు యువరాజును ఆశ్రయించాడు. మానసిక శక్తి ఉన్నందున, అతను పాములను ధరించిన చిన్న బాలుడి రూపాన్ని ధరించి యువరాజు ఒడిలో కూర్చున్నాడు; ఇది అజాతశత్రువును ఎంతగానో ఆకట్టుకుంది, అతను అతనికి శిష్యుడయ్యాడు.

అజాతశత్రువు దేవదత్తుడికి గొప్ప కానుకలు పంపడం ప్రారంభించాడు, రెండోవాడు తన సొంత విలువలపై ముమకారం పెంచుకున్నాడు. అతను బుద్ధుడికి బదులుగా సంఘానికి నాయకత్వం వహించాలని నమ్మడం ప్రారంభించాడు; బుద్ధుడిని ఆక్రమించే అతని ప్రయత్నాలు అతని మానసిక శక్తిని తగ్గించాయి, కానీ దేవదత్తుడు కొనసాగాడు.

దేవదత్తుడు పొందుతున్న అర్పణల గురించి చెప్పినప్పుడు, ఒక అరటి లేదా వెదురు దాని పండుతో ఎలా నాశనమవుతుందో, అలాగే ఈ లాభాలన్నీ అతని వినాశనానికే దారితీస్తున్నాయని బుద్ధుడు వ్యాఖ్యానించాడు.

కొద్దిసేపటికే, దేవదత్తుడు పదవీ విరమణ చేయమని, సంఘం నిర్వహణ బాధ్యతలు తనకు అప్పగించమని బుద్ధుడిని కోరాడు. బుద్ధుడు బదులిస్తూ, తన నమ్మకస్తులైన శిష్యులైన శారిపుత్రుడిని, మౌద్గల్యాయనుడిని కూడా సంఘాన్ని నడపనివ్వలేదని, అలాంటిది దేవదత్తుడు లాంటి వాడికి ఇవ్వడం గురించి చెప్పనక్కర్లేదని అన్నాడు. బుద్ధుడు దేవదత్తుడిని ఉమ్మిలా విసిరేయాలని ప్రకటించాడు, దేవదత్తుడు దారుణంగా మారిపోయాడని బుద్ధుడు సంఘాన్ని హెచ్చరించాడు.

దీనిలోని ప్రమాదాన్ని పసిగట్టిన దేవదత్తుడు, అజాతశత్రు యువరాజు వద్దకు వెళ్లి, తాను బుద్ధుడిని చంపుతానని అతని తండ్రి బింబిసారుడిని చంపమని ప్రోత్సహించాడు. రాజు తన పథకం గురించి తెలుసుకుని, రాజ్యాన్ని తన కుమారుడు, వారసుడికి అప్పగించాడు.

అజాతశత్రువు ఆపై దేవదత్తుడికి కిరాయి సైనికులను ఇచ్చాడు, బుద్ధుడిని చంపమని వారిని ఆదేశించాడు; తన జాడను కప్పిపుచ్చుకునే విస్తృతమైన ప్రణాళికలో, అతను హంతకులను చంపమని ఇతర పురుషులను, వారిని చంపమని మరికొందరిని ఆదేశించాడు. కిరాయి సైనికులు బుద్ధుడిని సమీపించినప్పుడు, వారు తమ ఉత్తర్వులను అమలు చేయలేకపోయారు, దానికి బదులుగా అతని పక్షాన నిలిచారు.

ఆ తర్వాత బుద్ధుడు కొండ వాలులో నడుస్తుండగా చాలా ఎత్తు నుంచి రాయి విసిరి బుద్ధుడిని స్వయంగా చంపడానికి దేవదత్తుడు ప్రయత్నించాడు. ఇది విఫలమైంది, పర్యవసానంగా అతను నళగిరి అనే ఏనుగుకు మత్తుమందు ఇచ్చి బుద్ధుడు భిక్షాటనకు వెళుతున్నప్పుడు అతనిపై విడిచిపెట్టాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. అయితే బుద్ధుని ప్రేమ, దయ ఏనుగును జయించింది, అది బుద్ధుడికి ఎలాంటి హాని చేయలేదు.

దీనితో బౌద్ధ సమాజంలో చీలిక తీసుకురావాలని దేవదత్తుడు నిర్ణయించుకున్నాడు. అతను సన్యాసులలో కొంతమంది మిత్రులను సేకరించాడు, సన్యాసుల కోసం కింది నిబంధనలను బుద్ధుడు అంగీకరించాలని డిమాండ్ చేశాడు: వారు తమ జీవితమంతా అడవిలోనే నివసించాలి, పూర్తిగా యాచించడం ద్వారా పొందిన భిక్షపై నివసించాలి, విసిరేసిన చిరిగిన గుడ్డలతో చేసిన వస్త్రాలు మాత్రమే ధరించాలి, చెట్టు కింద నివసించాలి, చేపలు, మాంసానికి పూర్తిగా దూరంగా ఉండాలి.

వీటిలో దేనినీ తప్పనిసరి చేయడానికి బుద్ధుడు నిరాకరించాడు. బుద్ధుడు విలాసవంతంగా జీవిస్తున్నాడని దేవదత్తుడు ప్రకటించాడు, బుద్ధుడు అతని అనుచరుల నుండి ఐదు వందల మంది దీక్షితులకు దీక్షా ఆచారాలు, సంకేతాలు (పాతిమోక్ఖ) చదవడం ద్వారా చీలికను తీసుకువచ్చాడు.

బుద్ధుడు దారి తప్పిన యువ సన్యాసులను తిరిగి తీసుకురావడానికి తన అత్యంత నమ్మకస్తులైన శిష్యులైన శారిపుత్రుడు, మౌద్గల్యాయనుడిని పంపాడు. వారు తన సంఘంలో చేరడానికి వచ్చారని భావించిన దేవదత్తుడు శారిపుత్రుడిని చర్చకు ఆహ్వానించాడు; ఆ తర్వాత మొదటివాడు నిద్రలోకి జారుకున్నాడు. ఆ తర్వాత బుద్ధుని శిష్యులు యువ సన్యాసులను బుద్ధుని వద్దకు తిరిగి రావాలని ఒప్పించారు.

[thumb|నరకంలోకి పడిపోతున్న దేవదత్తుడు. [హోకుసాయ్ గీసిన చిత్రం]]
జరిగిన సంఘటనల తర్వాత కూడా బుద్ధుడు దేవదత్తుడిపై ఎలాంటి ద్వేషాన్ని ప్రదర్శించలేదు. ఆ వెంటనే దేవదత్తుడు అనారోగ్యానికి గురయ్యాడు, తను చేసింది తప్పని గ్రహించాడు. అతను బుద్ధుడిని సందర్శించి తను చేసిన దానికి క్షమాపణ చెప్పడానికి ప్రయత్నించాడు, కానీ అప్పటికే చాలా ఆలస్యం అయింది; బుద్ధుని వద్దకు వెళ్లే దారిలో భూమి దేవదత్తుడిని అతని దుష్ట పనుల కారణంగా నరకంలోకి (హెల్ అని అనువదించబడింది) లాక్కుంది. చెడు కర్మల స్వాభావిక పరిణామంగా జీవులు నరకానికి పంపబడతాయి, చెడు కర్మలకు పరిహారం లభించే వరకు వారు అక్కడే ఉంటారు.

### పాళీ నియమావళి
పాళీ నియమావళి ప్రకారం, అతను తన సంఘానికి వారి జీవితాంతం ఐదు తపస్సులు (అక్షరాలా, *కాఠిన్యాలు*) అవలంబించాలని బోధించాడు:

# సన్యాసులు తమ జీవితమంతా అడవిలో నివసించాలి,
# భోజనానికి వారు ఎలాంటి ఆహ్వానాలను స్వీకరించకూడదు, కానీ పూర్తిగా యాచించడం ద్వారా పొందిన భిక్షపై జీవించాలి,
# వారు విసిరేసిన చిరిగిన గుడ్డలతో చేసిన వస్త్రాలు మాత్రమే ధరించాలి, సాధారణ ప్రజల నుండి ఎలాంటి వస్త్రాలను స్వీకరించకూడదు,
# వారు చెట్టు కింద నివసించాలి, పైకప్పు కింద కాదు,
# వారు చేపలు, మాంసానికి పూర్తిగా దూరంగా ఉండాలి.

వర్షాకాలంలో చెట్టు కింద పడుకోవడం మినహా - ఇష్టపడే వారు ఈ నియమాలను పాటించవచ్చని బుద్ధుడు బదులిచ్చాడు - అయితే ఆ నియమాలను తప్పనిసరి చేయడానికి ఆయన నిరాకరించాడు. అవి 13 సన్యాస ఆచారాలలో (ధుతంగ) ఉన్నాయి.

అతని అనుచరులు (భిక్షువులు, భిక్షుణీలతో సహా) వజ్జి వంశానికి చెందిన కొత్త సన్యాసులు.

కలబు రాజు దేవదత్తుడి పూర్వజన్మలలో ఒకడు.

### ''మిలింద పన్హ''
*మిలింద పన్హ*లో గౌతమ బుద్ధుడు, దేవదత్తుడి గత జన్మల పరంపరను నాగసేనుడు మినాండర్ రాజుకు చెప్పాడు. దేవదత్తుడు వారి వరుస అవతారాలలో ఎందుకు కొన్నిసార్లు విజయం సాధిస్తాడని మినాండర్ అడిగినప్పుడు, దేవదత్తుడు ఎల్లప్పుడూ దుష్టుడు కాదని, వాస్తవానికి అతని కొన్ని జన్మలలో చాలా పుణ్యాన్ని సంపాదించాడని నాగసేనుడు వివరించాడు. సన్యాసం స్వీకరించిన తర్వాత కూడా బుద్ధుడిని జయించాలనే ఆశయం పెరిగే వరకు అతను చాలా కాలం పాటు సద్గుణంతో జీవిస్తాడు.

## మహాయాన చిత్రణలలో దేవదత్తుడు
### ''లోటస్ సూత్రం''
మహాయాన బౌద్ధ సంప్రదాయంలో కనిపించే లోటస్ సూత్రం 12వ అధ్యాయంలో, పూర్వజన్మలో తనను మార్గంలో నడిపించిన తన పవిత్ర గురువు దేవదత్తుడేనని బుద్ధుడు బోధించాడు, దేవదత్తుడు కూడా కాలక్రమంలో ఎలా బుద్ధుడిగా మారతాడనే దాని గురించి ఒక ముఖ్యమైన ప్రకటన చేశాడు:

thumbnail|ఏనుగును చంపుతున్న దేవదత్తుడు.
లోటస్ సూత్రం దేవదత్తుడు బుద్ధుని చేత రక్షించబడలేదని, అతని స్వంత యోగ్యత ద్వారా రక్షించబడ్డాడనే ఆలోచనను ప్రసారం చేస్తుంది, ఇది అతని జ్ఞానోదయానికి దారితీసింది అని అర్థం చేసుకోవచ్చు.

జాక్వెలిన్ స్టోన్, స్టీఫెన్ ఎఫ్. టీజర్ ప్రకారం, దేవదత్తుడు "చెడు చేసే బౌద్ధ నమూనాగా సూత్రం ప్రారంభ భక్తులకు బాగా తెలిసినవాడు." "ప్రతి ఒక్కరికీ బుద్ధుడి వాగ్దానం, చెడ్డ వ్యక్తులలో కూడా జ్ఞానోదయం పొందే సామర్థ్యాన్ని వివరిస్తుందని ఈ అధ్యాయం విస్తృతంగా అర్థం చేసుకుంది."

### ''అమితాయుర్ధ్యాన సూత్రం''
మహాయాన బౌద్ధ గ్రంథం *అమితాయుర్ధ్యాన సూత్రం*లో, దేవదత్తుడు అజాతశత్రు యువరాజును తన తండ్రి బింబిసారుడిని హత్య చేసి సింహాసనాన్ని అధిష్టించేలా ఒప్పించాడని చెప్పబడింది. అజాతశత్రువు సలహాను పాటిస్తాడు, ఈ చర్య (తన స్వంత తండ్రిని చంపినందుకు మరొక ఆనంతరిక కర్మ) బుద్ధుని బోధనను వింటున్నప్పుడు తర్వాత సమయంలో స్ట్రీమ్-ఎంట్రీ పొందకుండా నిరోధిస్తుంది. ఇది దీఘా నికాయ (DN 2) కి చెందిన సమన్నఫల సుత్త ద్వారా ధృవీకరించబడింది.

### ఇతరులు
*మహామేఘసూత్రం*లో దేవదత్తుడిని మహాపురుషుడు అని పిలుస్తారు.

ఫాహియాన్ వృత్తాంతం ప్రకారం, బాణాలు, రాయి, ఏనుగు ద్వారా గౌతమ బుద్ధుడిని చంపే ప్రయత్నాలు విఫలమైన తర్వాత, దేవదత్తుడు ఆయన పాదాలకు నమస్కరించినట్లు నటిస్తూ విషపూరితమైన గోళ్లతో ఆయనను గోకుతాడు, కానీ బుద్ధుడు తన కాళ్లను రాతి స్ఫటికంగా మారుస్తాడు, దీనివల్ల దేవదత్తుడి గోళ్లు విరిగిపోయి అతనే విషప్రయోగానికి గురవుతాడు. దేవదత్తుడి విశ్వాసానికి ప్రతిఫలంగా గౌతముడు క్షమాపణను అందిస్తాడు, తన విశ్వాసాన్ని తప్పుగా ప్రకటించిన వారు నరకానికి వెళతారని హెచ్చరించాడు. తీవ్రమైన నొప్పితో ఉన్న దేవదత్తుడు అలా చేస్తాడు, వెంటనే నరకంలోకి వెళ్తాడు.

## ఇవి కూడా చూడండి
* శ్రీలంక రాజుల జాబితా
* శ్రీలంక చరిత్ర

## మూలాలు

## గ్రంథ పట్టిక
* 
* Deeg, Max (1999). The Saṅgha of Devadatta: Fiction and History of a Heresy in the Buddhist Tradition,  Journal of the International College for Advanced Buddhist Studies 2, 195- 230
* Jataka i. 142
* Mahaavastu, iii. 76
* Matsunami, Yoshihiro (1979), Conflict within the Development of Buddhism, Japanese Journal of Religious Studies 6 (1/2), 329–345
* Mukherjee, Biswadeb (1966). *Die Überlieferung von Devadatta, dem Widersacher des Buddha, in den kanonischen Schriften,* München: Kitzinger
* Tezuka, Osamu (2006), *Devadatta,* London: HarperCollins

## బయటి లింకులు
* పాళీ కచ్చితమైన పేర్ల బౌద్ధ నిఘంటువులో నమోదు
వర్గం:బౌద్ధ తత్వవేత్తలు
వర్గం:బౌద్ధ మతము