పంచరథాలు

thumb|ధర్మరాజ రథం
thumb|భీమ రథం
thumb|అర్జున రథం
thumb|నకుల సహదేవ రథం, పక్క నుండి
thumb|ద్రౌపది రథం
**పంచ రథాలు** తమిళనాడు రాష్ట్రం, చెంగల్పట్టు జిల్లాలో, మహాబలిపురం వద్ద, బంగాళాఖాతం తీరంలో ఉన్న ఒక స్మారక సముదాయం. పంచ రథాలు ఏకశిలా భారతీయ రాతి నిర్మాణ శైలికి ఒక ఉదాహరణ. ఈ సముదాయాన్ని మొదట్లో రాజు మొదటి నరసింహవర్మ (630–668 CE) పాలనలో చెక్కబడిందని భావించారు. అయితే, కొత్త శాసనాల ఆవిష్కరణతో, నాగస్వామి వంటి చరిత్రకారులు మహాబలిపురంలోని స్మారక చిహ్నాలన్నీ రెండవ నరసింహవర్మ (సా.శ. 690–725)కి ఆపాదించారు. ఈ సముదాయం భారత పురావస్తు సర్వే (ASI) ఆధ్వర్యంలో ఉంది. 1984లో యునెస్కో దీన్ని, మహాబలిపురంలోని స్మారక చిహ్నాల సమూహంగా యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా చేర్చుకుంది.

పంచ రథాల సముదాయంలోని ఐదు స్మారక చిహ్నాలన్నీ రథాన్ని పోలి ఉంటాయి. ఇవన్నీ ఒకే రాతిపై  చెక్కిన ఏకశిలా శిల్పాలు. ఈ శిలలు ఉత్తర-దక్షిణ దిశలో స్వల్పంగా వాలుగా ఉంటాయి. కొన్నిసార్లు వీటిని దేవాలయాలు అని అనడం కూడా కద్దు. అయితే మొదటి నరసింహవర్మ మరణం కారణంగా అవి పూర్తి కానే లేదు. అంచేత వాటిలో విగ్రహ ప్రతిష్ఠ  జరగలేదు. ఈ నిర్మాణాలకు మహాభారతం లోని పంచపాండవులు, వారి భార్య ద్రౌపదిల పేర్లు పెట్టారు. వాటి పరిమాణం ప్రకారం, వాటిలో ధర్మరాజ రథం, భీమ రథం, అర్జున రథం, నకుల సహదేవ రథం, ద్రౌపది రథం ఉన్నాయి.

## శబ్దవ్యుత్పత్తి
ఈ ఏకశిలా విగ్రహాలకు అర్జునుడు, భీముడు, యుధిష్ఠిరుడు ("ధర్మరాజు"), నకులుడు, సహదేవుడు, ద్రౌపది ల పేర్లు పెట్టారు. ఈ నిర్మాణాలకు వారికీ సంబంధమేమీ లేనందున ఈ పేర్లు వీటికి అతకవని భావిస్తారు. వాటికి మతపరమైన ప్రాముఖ్యత కూడా లేదు, ఎందుకంటే అవి అసంపూర్ణంగా ఉన్నాయి; రథాల అడుగుభాగం, పైభాగంలో ఇంకా చెక్కని రాతి భాగాలు ఇప్పటికీ కనిపిస్తాయి. నిర్మాణాల అసంపూర్ణ స్వభావాన్ని ASI ధృవీకరించింది. వాటిని విమానాలు అనాలని చెప్పింది. అయితే, పాండవుల పేర్లు శాశ్వతంగా నిలిచిపోయాయి.

## చరిత్ర
ASI ఆ ప్రదేశంలో ప్రదర్శించిన ఒక ఫలకం ప్రకారం, పల్లవ రాజవంశీకులు చెక్కతో నిర్మించిన పురాతన రథాల నమూనాల ఆధారంగా రాతి రథాల నిర్మాణాలను ప్లాన్ చేసింది. పంచ రథాలను రాజు మొదటి మహేంద్రవర్మ, అతని కుమారుడు మొదటి నరసింహవర్మ పాలనాకాలాల్లో చెక్కారు. సా.శ. 668 లో నరసింహవర్మన మరణం తరువాత ఈ ఐదు రథాలపై పని నిలిచిపోయింది.  నిర్మాణాలు పూర్తి కానందున వాటిని ఎందుకు ఉద్దేశించారో తెలియలేదు. మహాబలిపురంలోని స్మారక చిహ్నాల సమూహంలోని సేకరణలో భాగంగా, వాటిని 1984లో UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా చేర్చారు.

## భౌగోళిక శాస్త్రం
ఈ ప్రదేశం కాంచీపురం జిల్లా, బంగాళాఖాతం తీరంలో మహాబలిపురం (గతంలో మామళ్ళపురం అనేవారు) వద్ద ఉంది. ఇది దాదాపు రాజధాని నగరం చెన్నై (గతంలో మద్రాస్ అని పిలువబడేది) కి దక్షిణంగా 56 కి.మీ. దూరం లోను, చెంగల్పట్టు నుండి దాదాపు 32 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. ఈ నిర్మాణాలు ఇక్కడ కనిపించే తొమ్మిది ఏకశిలా నిర్మాణాలలో భాగం. 
దస్త్రం:PanchaRathas.jpg|alt=Layout plan of the rathas| రథాల లేఅవుట్ ప్లాన్
దస్త్రం:Info_Five_Rathas_Mahabalipuram_Sep22_A7C_02536.jpg|alt=Info board, Archaeological Survey of India| సమాచార బోర్డు, భారత పురావస్తు సర్వే సంస్థ
దస్త్రం:Five_rathas_1.jpg|alt=A complete view of Pancha Rathas in Mahabalipuram| మహాబలిపురంలోని పంచ రథాల పూర్తి దృశ్యం
దస్త్రం:Elephant_ratha.JPG|alt=Elephant sculpture amongst the rathas| రథాల మధ్య ఏనుగు శిల్పం


## శిల్పకళాశైలి

### లేఅవుట్
ఈ ఐదు రథాలు అన్నీ, భూమీ లోంచి పైకి చొచ్చుకొచ్చిన (ఔట్‌క్రాప్) గులాబీ గ్రానైట్‌లో చెక్కిన  ఏకశిలా శిల్పాలు. అవి ఉత్తర-దక్షిణ దిశలో కొద్దిగా వాలుతో ఉంటాయి. ఒక్కొక్కటీ ఒక్కొక్క ఆకారపు లేఔట్‌లో ఉంటుంది - చతురస్రం, దీర్ఘచతురస్రం, వగైరా. వీటిలో అతిపెద్దది 13 మీ x 11 మీ ఉండగా, అన్నిటి కంటే ఎత్తైనది 12 మీ. ఎత్తు ఉంటుంది.

### ప్రాతినిధ్యాలు
పంచ రథాలు ఆ కాలపు ద్రావిడ నిర్మాణ శైలిలో వైవిధ్యాన్ని సూచిస్తాయి. వాటి ఒరిజినల్ రూపం, చెక్కతో చేసిన ఆలయ రథాలను పోలి ఉంటుంది. తమిళనాడులో ఆ తరువాత నిర్మించిన చాలా పెద్ద దేవాలయాలకు ఇవి నమూనాలు కావచ్చు. చాలా రథాలను బౌద్ధ విహారాలు, చైత్యాల నమూనాలో రూపొందించబడినట్లు చెబుతారు.

### రూపకల్పన
ఈ రథాలకు ఒకటి లేదా మూడు అంతస్థుల గోపురాలు ఉన్నాయి. ఇవి ద్రావిడ వాస్తుశిల్పశైలిలో ఉన్నాయి. గోడల నుండి చొచ్చుకొచ్చిన ప్రొజెక్షన్లు, రీసెస్‌లు చిన్నపాటి పిలాస్టర్ల (గోడల నుండి పొడుచుకొచ్చిన స్థంభాల్లాంటివి) లాగా ఉంటాయి. గోడలలో చేసిన గూళ్లు, దీర్ఘచతురస్రాకార ఆకారంలో ఉండి, దేవతలు, రాజుల శిల్పాలు చెక్కి ఉంటాయి. చిత్రాల చుట్టూ ఉన్న స్కర్టింగ్ "ఆకుల తోకలు, తెరిచిన దవడలూ" కలిగిన జలచరాలు ఉంటాయి. 

### సంరక్షణ
ఈ రథాలు, వాటిని చెక్కిన గ్రానైట్ దృఢత్వం కారణంగా, బంగాళాఖాతం నుండి నిరంతరం వీచే ఉప్పటి గాలులు, 13వ శతాబ్దం లోను, 2004 లోనూ వచ్చిన వినాశకరమైన సునామీల బారిన పడినప్పటికీ చక్కగా సురక్షితంగా ఉన్నాయి.

## గుర్తించదగిన ల్యాండ్‌మార్కులు
ధర్మరాజ రథం పిరమిడ్ ఆకారంలో, మూడు అంతస్థులతో ఉంటుంది. ఇది చదరపు లేఅవుట్‌లో ఉంటుంది. దీని కూర్పు హిందూ దేవుళ్ళు హరిహర, బ్రహ్మ, స్కంద, అర్ధనారీశ్వర, రాజు మొదటి నరసింహవర్మల శిల్పాలతో అలంకరించబడి ఉంది. రథం తూర్పు ముఖంపై కనిపించే విలక్షణమైన శిల్పాలలో ఒకటి ఇంద్రుడు. అతడు *[[ఐరావతం|ఐరావతంపై]]* కూర్చుని ఉంటాడు. ఈ రథాన్ని ఆనుకుని విడిగా ఉన్న ప్రదేశంలో నంది ఏకశిలా శిల్పం ఉంది. ఆ తరువాత అర్జున రథం ఉంది, ఇది సొగసైన ముఖభాగంతో బాగా అలంకరించబడి, ధర్మరాజ రథాన్ని పోలి ఉంటుంది. తరువాత భీమ రథం దీర్ఘచతురస్రాకార స్థలంలో నిర్మించబడి, రెండు పొడవు భుజాల వైపున సింహాలు అమర్చబడిన స్తంభాల (నాలుగు స్తంభాలు) గ్యాలరీలతో ఉంటుంది.

నకుల సహదేవ రథం ఆ వరుసలో తరువాతిది. దీనిని సరళమైన ప్రణాళిక ప్రకారం నిర్మించారు. దాని సంతస్థులలో అలంకార శిల్పాలేమీ లేవు. ఈ రథం పక్కన, బహిరంగ ప్రదేశంలో ఏనుగు ఏకశిలా శిల్పం ఉంది. ఈ వరుసలో చివరిగా ఉన్న ద్రౌపది రథం, ఒక చదరపు స్థలంలో ఉన్ననిర్మాణం. ఇది గడ్డి పైకప్పుతో కూడిన గుడిసె లాగా ఉంటుంది. ఈ మందిరం లోపల దుర్గామాత చిత్రం (ఫ్రెస్కో) ఉంటుంది.

## ఇవి కూడా చూడండి

* ధర్మరాజు రథం
* అర్జున రథం
* భీమ రథం
* నకుల సహదేవ రథం
* ద్రౌపది రథం

## మూలాలు

వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:తమిళనాడు పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:పంచరథాలు
వర్గం:మహాబలిపురం
వర్గం:పల్లవ శిల్పకళ
వర్గం:తమిళనాడులోని హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:భారతదేశపు పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:భారతదేశంలో 7వ శతాబ్దపు స్థాపనలు