సేతు లక్ష్మి బాయి

**పూరాడం తిరునాళ్ సేతు లక్ష్మీ బాయి** (మలయాళం: പൂരാടം തിരുനാൾ സേതു ലക്ഷ്മി ബായി; 5 నవంబర్ 1895 – 22 ఫిబ్రవరి 1985) 1901 నుండి 1985 వరకు ట్రావెన్‌కోర్ సీనియర్ మహారాణి, అట్టింగల్ మూత తంపురాన్. తన మేనల్లుడు చితిర తిరునాళ్ బలరామ వర్మ మైనార్టీ సమయంలో ఆమె 1924 నుండి 1931 వరకు ట్రావెన్‌కోర్ మహారాణి రాజప్రతినిధిగా పనిచేశారు.

తన మేనల్లుడి పాలనా కాలంలో తన ప్రగతిశీల సంస్కరణలకు సేతు లక్ష్మీ బాయి ప్రసిద్ధి చెందారు, ఆ సమయంలో ఆమె సంపూర్ణ అధికారాన్ని కలిగి ఉంటూ, చక్రవర్తికి తగిన పూర్తి గౌరవ మర్యాదలతో చూడబడ్డారు. దేవదాసి వ్యవస్థ, జంతు బలి రద్దు, మహిళలకు ఓటు హక్కు కల్పించడం, శ్రీ మూలం పాపులర్ అసెంబ్లీలో చేరే అవకాశం కల్పించడం, తిరువనంతపురం విద్యుదీకరణ, కొచ్చిన్ హార్బర్ అభివృద్ధి ఆమె చేసిన ప్రధాన సంస్కరణలుగా పరిగణించబడతాయి.
## తొలి జీవితం
[left|thumb|265x265px|1897 - 1898లో సేతు లక్ష్మీ బాయి, [రాజా రవివర్మ చేత.]]పూరాడం తిరునాళ్ సేతు లక్ష్మీ బాయి 1895 నవంబర్ 19న మావెలిక్కరలోని ఉత్సవమఠం ప్యాలెస్‌లో ఆయిల్యం నల్ మహాప్రభ, కేరళ వర్మ దంపతులకు జన్మించారు. ఆమె తల్లి కోలతునాడు రాజకుటుంబానికి చెందిన ఉత్సవమఠం ప్యాలెస్ శాఖకు చెందినవారు. కోల స్వరూపం, ట్రావెన్‌కోర్ రాజవంశం అదే ప్రాచీన రాజవంశం నుండి ఉద్భవించినందున వారసత్వాన్ని కొనసాగించడానికి స్త్రీల కొరత ఏర్పడినప్పుడు వారు దత్తత తీసుకోబడి ట్రావెన్‌కోర్ మహారాణులుగా ప్రతిష్టించబడ్డారు. కోలతిరి వంశం నుండి దత్తత తీసుకోబడిన ప్రస్తుత ట్రావెన్‌కోర్ రాణులు, సీనియర్ మహారాణి భరణి తిరునాళ్ లక్ష్మీ బాయి, జూనియర్ మహారాణి భరణి తిరునాళ్ పార్వతి బాయికి ఆడపిల్లలు లేరు.

మరుమక్కతయం అని పిలువబడే మాతృస్వామ్య వారసత్వ వ్యవస్థలో, రాజవంశ వారసత్వాన్ని కొనసాగించడానికి స్త్రీల ఉనికి చాలా కీలకం. 1893లో జూనియర్ మహారాణి భరణి తిరునాళ్ పార్వతి బాయి మరణించడంతో, ఆపై 1895లో ఆమె ముగ్గురు కుమారులలో పెద్దవాడు మరణించడంతో, రాజ కుటుంబంలో మహారాజు మూలం తిరునాళ్, రాణి లక్ష్మీ బాయి, ఆమె ఇద్దరు మేనల్లుళ్ళు మాత్రమే మిగిలారు. 

### అట్టింగల్ రాణిగా ప్రతిష్టాపన
మహారాణి ఇప్పుడు పాలకుల వంశంలో దత్తత తీసుకోవడానికి వీలుగా ఆడపిల్లలను కనాలని చిత్రకారుడు రాజా రవివర్మ ద్వారా తన మేనకోడళ్లను కోరింది. 1895లో రాణి పెద్ద మేనకోడలు మహాప్రభ సేతు లక్ష్మీ బాయి అనే కుమార్తెకు జన్మనిచ్చింది, మరుసటి సంవత్సరం ఆమె చిన్న మేనకోడలు తిరువదిర నల్ కొచ్చుకుంజి తంపురాన్ సేతు పార్వతి బాయికి జన్మనిచ్చింది. ఆ ఇద్దరు బాలికలను దత్తత తీసుకునేందుకు అనుమతించాలని 1900లో రాణి తన దత్తత సోదరుడు మహారాజా మూలం తిరునాళ్‌ను అధికారికంగా అభ్యర్థించింది. సేతు లక్ష్మీ బాయి ట్రావెన్‌కోర్ జూనియర్ మహారాణి అయింది, సేతు పార్వతి బాయి అట్టింగల్ ప్రథమ యువరాణి అయింది.thumb|305x305px|10 ఏళ్ల వయసులో సేతు లక్ష్మీ బాయి, ఆమె భర్త శ్రీ రామ వర్మ వివాహ చిత్రం.
1900లో యువరాణుల దత్తత జరిగిన ఏడాదిలోపు, ఇద్దరు యువరాజులు చతయం తిరునాళ్, అశ్వతి తిరునాళ్ మరణించారు, ఆ తర్వాత 1901లో మహారాణి లక్ష్మీ బాయి స్వయంగా మరణించారు. అందువలన ఆరేళ్ల వయసులో సేతు లక్ష్మీ బాయి ట్రావెన్‌కోర్ సీనియర్ మహారాణి, అట్టింగల్ మూత తంపురాన్ కాగా, సేతు పార్వతి బాయి ట్రావెన్‌కోర్ జూనియర్ మహారాణి, అట్టింగల్ ఎలయ తంపురాన్ అయ్యారు. మునుపటి వలియ కోయిల్ తంపురాన్, రాణి లక్ష్మీ బాయి భర్త అయిన కేరళ వర్మ, ఇద్దరు మహారాణులకు సంరక్షకుడిగా నియమించబడ్డాడు.

### వివాహం
ఇద్దరు మహారాణులకు కాబోయే వరులుగా ట్రావెన్‌కోర్‌లోని పది రాజ గృహాల నుండి మహారాజు అభ్యర్థులను కోరారు. వారి సంరక్షకుడు కేరళ వర్మకు వారి కోసం జీవిత భాగస్వాములను సిఫారసు చేసే అధికారం లభించింది.

అతను తన ఇద్దరు మేనల్లుళ్ళు రాజరాజ వర్మ, అతని తమ్ముడు రామ వర్మను సిఫారసు చేశాడు. వారి తల్లి కేరళ వర్మ సభ్యునిగా ఉన్న పరప్పనాడు రాజకుటుంబానికి చెందిన హరిపాడ్ అనంతపురం ప్యాలెస్ సభ్యురాలు కొచ్చుకుంజి తంపురాట్టి. రాజరాజ బాగా స్థిరపడిన, పరిణతి చెందిన వ్యక్తి, అతను రాజా రవివర్మ పెయింటింగ్, *శ్రీ వర్మ వాంక్విషింగ్ ది సీ (1906)* కి పోజులిచ్చాడు. సేతు లక్ష్మీ బాయి తమ్ముడు రామ వర్మను ఎన్నుకుంది, రాజరాజ వర్మ సీనియర్ మహారాణికి సహజమైన ఎంపికగా పరిగణించబడినందున ఇది ఊహించనిది.

1909 ఫిబ్రవరి 12న ఆమె తన భర్తతో వివాహ బంధంలోకి ప్రవేశించింది. దురదృష్టవశాత్తు 1909 డిసెంబర్ 18న 12 ఏళ్ల మహారాణికి మృతశిశువు పుట్టింది. ఆమెకు మృతశిశువు పుట్టిన దాదాపు మూడేళ్ల తర్వాత ఆమె బంధువు సేతు పార్వతి బాయి, చితిర తిరునాళ్ బలరామ వర్మ అనే కుమారుడికి జన్మనిచ్చింది, అతన్ని ఎలయరాజా చేశారు.

## రాజప్రతినిధికి ముందు వయోజన దశ
ఆమె 18వ పుట్టినరోజు సందర్భంగా 1913 నవంబర్ 19న మహారాజు శ్రీపాదం ఎస్టేట్‌పై ఆమెకు సంపూర్ణ, పూర్తి నియంత్రణను మంజూరు చేశారు, 15,000 ఎకరాల భూమి నుండి వచ్చే ఆదాయం సీనియర్ మహారాణికి చేరేలా చేశారు. ఇంతలో జూనియర్ మహారాణి నవంబరు చివరి నాటికి వడక్కయ్ కొట్టారాన్ని తన నివాసంగా పొందేందుకు ఎలయరాజా తల్లిగా తన హోదాను ఉపయోగించుకుంది.

వెంటనే, మహారాజు ఆమెకు పూజప్పురలో 27 ఎకరాల ఆస్తిని, అక్కడ ఒక ప్యాలెస్ నిర్మించడానికి రూ. 10,000 మంజూరు చేశారు. 5 సంవత్సరాల తర్వాత ఆ ప్యాలెస్ నిర్మాణం పూర్తయింది, దీనిని సాటెల్‌మండ్ ప్యాలెస్ అని పిలుస్తారు, అది ఆమె ప్రాథమిక నివాసంగా మారింది.. ప్యాలెస్‌లో స్థిరపడిన కొన్ని రోజుల తర్వాత, సేతు లక్ష్మీ బాయి 46 ఏళ్ల తల్లి మహాప్రభ బహుశా గుండె ఆగిపోవడం వల్ల 1919 జనవరి 8న మరణించింది.

అంతకుముందు, సీనియర్ మహారాణి మాజీ సంరక్షకుడు కేరళ వర్మ ఉత్తర ట్రావెన్‌కోర్‌లోని వైకోమ్ మహాదేవ ఆలయానికి వెళుతుండగా భారతదేశంలో సంభవించిన తొలి కారు ప్రమాదంలో 1914 సెప్టెంబర్ 22న మరణించాడు. 

జూనియర్ మహారాణి సేతు పార్వతి బాయి, 1922 మార్చి 22న మరొక కుమారుడు ఉత్రాడం తిరునాళ్ మార్తాండ వర్మ తంపురాన్‌కు జన్మనిచ్చింది. దాదాపు రెండేళ్ల తర్వాత, 1923 డిసెంబర్ 30న, సేతు లక్ష్మీ బాయి ట్రావెన్‌కోర్ రెండవ యువరాణి అయిన ఉత్రం తిరునాళ్ లలితాంబ తిరునాళ్ అనే కుమార్తెకు జన్మనిచ్చింది.

యువరాణి లలితాంబ నామకరణం జరిగిన ఒక నెల తర్వాత, సీనియర్ మహారాణి, ఆమె భర్త, 7 నెలల యువరాణి లలితాంబ వర్కలకు సెలవు దినం గడపడానికి వెళ్లారు. ఇంతలో తిరువనంతపురంలో మహారాజు దంత క్షయంతో బాధపడుతున్నాడు, దాన్ని తొలగించడానికి అతను నిరాకరించాడు. 1924 జూలై చివరి నాటికి వైద్యులు సెప్సిస్‌ను గుర్తించారు, అప్పటికే చాలా ఆలస్యం అయింది. 1924 ఆగస్టు 7 రాత్రి మహారాజు మరణించాడు. సేతు పార్వతి బాయి కుమారుడు చితిర తిరునాళ్ బలరామ వర్మ అతని వారసుడు కానీ అతనికి అప్పటికి 12 ఏళ్లు. రాజ కుటుంబంలో సేతు లక్ష్మీ బాయి అత్యంత సీనియర్ మహిళా సభ్యురాలు కాబట్టి, ఆమెను రాజప్రతినిధిగా చేశారు.

## రాజప్రతినిధి పాలన
వైకోమ్ సత్యాగ్రహంతో సహా అనేక సంఘటనల మధ్య రాజప్రతినిధి పాలన ప్రారంభమైంది. ఆ వెంటనే 1925లో సేతు లక్ష్మీ బాయిని మహాత్మా గాంధీ సందర్శించారు. వారి సమావేశం ఫలితంగా రాజ ప్రకటన వెలువడింది, దీని ద్వారా వైకోమ్ మహాదేవ ఆలయానికి వెళ్లే అన్ని పబ్లిక్ రోడ్లు (తూర్పు రహదారి మినహా) అన్ని కులాల వారికి తెరవబడ్డాయి. మహాత్మా గాంధీ తన *యంగ్ ఇండియా* (26 మార్చి 1925) పత్రికలో దీనిని "స్వేచ్ఛకు పునాది" అని పేర్కొన్నారు.

ఆమె రాజప్రతినిధిగా ఉన్న కాలంలో సేతు లక్ష్మీ బాయి పూజప్పురలోని సాటెల్‌మండ్ ప్యాలెస్‌లో నివసించారు. ఈ పాలన ట్రావెన్‌కోర్‌లో అనేక సామాజిక సంస్కరణలతో గుర్తించబడింది. 1925లో ట్రావెన్‌కోర్‌లో జంతుబలి నిషేధించబడింది. 1926లో సేతు లక్ష్మీ బాయి దేవదాసి వ్యవస్థను రద్దు చేశారు. వారసత్వం, కుటుంబానికి సంబంధించిన మరుమక్కతయం వ్యవస్థకు సంబంధించి అదే సంవత్సరంలో ట్రావెన్‌కోర్ నాయర్ చట్టంలో సవరణలు తీసుకువచ్చారు, చివరికి 1928లో ఆ వ్యవస్థను పూర్తిగా రద్దు చేసి, ట్రావెన్‌కోర్‌లో పితృస్వామ్య అణు కుటుంబ వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టారు. అలాగే గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పంచాయతీల రూపంలో స్థానిక స్వపరిపాలనను ప్రోత్సహించడం, అభివృద్ధి చేయడం కోసం 1925లో ఒక చట్టం ఆమోదించబడింది. 1926లో ఆమె ఒక అపఖ్యాతి పాలైన వార్తాపత్రిక నియంత్రణ చట్టాన్ని ఆమోదించింది, ఇది పత్రికల అనేక హక్కులను హరించింది. మెరుగైన సేవలందించేందుకు వీలుగా వైద్య విభాగాన్ని ఆధునీకరించారు. ట్రావెన్‌కోర్‌లో దర్బార్ ఫిజిషియన్‌గా, మెడికల్ డిపార్ట్‌మెంట్ హెడ్‌గా మొదటి మహిళా వైద్యురాలిని రాజప్రతినిధి నియమించారు. 1928లో సెంట్రల్ రోడ్ బోర్డు స్థాపించబడింది, ట్రావెన్‌కోర్ అంతటా అనేక కొత్త రహదారులు నిర్మించబడ్డాయి. క్విలాన్ ఎర్నాకులం రైల్వే పూర్తయింది, టెలిఫోన్ సేవలు ప్రజల కోసం ప్రారంభించబడ్డాయి. రాజప్రతినిధి పాలన ముగిసే సమయానికి, ప్రభుత్వం విద్యా శాఖపై రాష్ట్ర ఆదాయంలో దాదాపు 22% వెచ్చిస్తోంది. 1931 మధ్య నాటికి శ్రీ చితిర తిరునాళ్ పదహారవ ఏట సింహాసనాన్ని అధిష్టించాలని నిర్ణయించారు. దీని ప్రకారం 1931 నవంబరులో 7 సంవత్సరాల తర్వాత సేతు లక్ష్మీ బాయి రాజప్రతినిధి పాలన ముగిసింది, వారసుడు చితిర తిరునాళ్ బలరామ వర్మ ట్రావెన్‌కోర్ రాజు అయ్యాడు. రాజప్రతినిధి పాలనలో ట్రావెన్‌కోర్ ఆదాయం రూ. 250,00,000/- కి పెరిగింది.

## రాజప్రతినిధి పాలన తర్వాత
రాజప్రతినిధి పాలన తర్వాత సేతు లక్ష్మీ బాయి రాష్ట్ర వ్యవహారాల్లో క్రియాశీలక ప్రమేయం నుండి విరమించుకున్నారు. ఆమె కొంతకాలం శ్రీపాదం ఎస్టేట్ వ్యవహారాలను చూసుకోవడం కొనసాగించింది, ఆ తర్వాత 1939లో మహారాజా శ్రీ చితిర తిరునాళ్ ఎస్టేట్ నియంత్రణను చేపట్టి, దానిని ఒక ట్రస్ట్‌లో ఉంచాడు, దీని నుండి రాజకుటుంబంలోని మహిళా సభ్యులందరికీ భత్యాలు లభిస్తాయి.

1935, 1937లలో రాజప్రతినిధి వరుసగా కింగ్ జార్జ్ V సిల్వర్ జూబ్లీ పతకం, కింగ్ జార్జ్ VI పట్టాభిషేక పతకం పొందారు. సేతు లక్ష్మీ బాయి 1947 వరకు తన భర్త, ఇద్దరు కుమార్తెలతో ట్రావెన్‌కోర్‌లో గడిపారు. ఆమె రెండవ కుమార్తె కార్తీక తిరునాళ్ ఇందిరా బాయి 1926లో జన్మించింది. 1938లో ఆమె పెద్ద కుమార్తె యువరాణి లలితాంబ బాయికి కిలిమనూర్ శ్రీ కేరళ వర్మతో వివాహం జరిగింది. ఆ తర్వాత 1945లో ఆమె చిన్న కుమార్తె యువరాణి ఇందిరా బాయిని హరిప్పాడ్ కుటుంబానికి చెందిన ఒక సభ్యునికి ఇచ్చి వివాహం చేశారు, అయితే అతను 1949లో మరణించాడు. ఆ తర్వాత 1952లో ఆమె బావగారి బంధువు అయిన కిలిమనూర్ కేరళ వర్మతో ఆమెకు వివాహం జరిగింది.

## స్వాతంత్ర్యం తరువాత
1947లో స్వాతంత్ర్యం, 1949లో ట్రావెన్‌కోర్-కొచ్చిన్ ఏర్పడిన తర్వాత లలితాంబ బాయి బెంగళూరు వెళ్లి తన పిల్లలతో అక్కడే స్థిరపడ్డారు. 1950ల ప్రారంభంలో ఇందిరా బాయి మద్రాస్‌లో స్థిరపడగా, సేతు లక్ష్మీ బాయి త్రివేండ్రంలో ఒంటరిగా ఉన్నారు. నెమ్మదిగా ఆమె అనేక ఆస్తులు, ప్యాలెస్‌లను అమ్మేయడం ప్రారంభించింది, 1950ల చివరి నాటికి తన కుమార్తె, మనవరాళ్లతో కలిసి ఉండటానికి బెంగళూరుకు వెళ్లాలని ఆలోచిస్తోంది. 1957లో ప్యాలెస్‌లోని ఆమె సేవకులు యూనియన్‌గా ఏర్పడి వారి హక్కుల కోసం అడగడంతో ఇది వేగవంతమైంది. ఇది ఖచ్చితంగా నియంత్రించబడి మొదట్లో అణచివేయబడినప్పటికీ, 1958లో మళ్లీ తెరపైకి వచ్చింది, సేవకులు సమ్మెకు దిగారు. దాదాపు ఈ సమయంలో సేతు లక్ష్మీ బాయికి స్వల్ప గుండెపోటు కూడా వచ్చింది. ఆ తర్వాత ఆమె బెంగళూరులోని తన కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి ఉండాలని నిర్ణయించారు. అలా 1958లో ఆమె హడావిడిగా త్రివేండ్రం వదిలి మద్రాసుకు వెళ్లారు, 1959 ప్రారంభంలో బెంగళూరుకు వెళ్లారు, అక్కడ ఆమె తన కుమార్తె ఇంటికి సమీపంలో ఒక బంగ్లాను నిర్మించుకుని అక్కడే నివసించారు. ఆమె ట్రావెన్‌కోర్‌కు తిరిగి రాలేదు. సేతు లక్ష్మీ బాయి 25 ఏళ్లకు పైగా బెంగళూరులో నివసించారు. 1971లో మాజీ పాలకులు, వారి కుటుంబాలకు ఇచ్చే రాజభరణాన్ని భారత ప్రభుత్వం రద్దు చేయడంతో సేతు లక్ష్మీ బాయికి భత్యాలు రావడం ఆగిపోయాయి. అయితే సుదీర్ఘ న్యాయపోరాటం తర్వాత, ఆమె మరణానికి కొన్ని సంవత్సరాల ముందు రాజప్రతినిధి పాలన తర్వాత ఆమెకు మంజూరు చేయబడిన పెన్షన్ పునరుద్ధరించబడింది. చాలా ఏళ్లుగా బెంగళూరులో మంచానికే పరిమితమైన సేతు లక్ష్మీ బాయి 1985 ఫిబ్రవరిలో బెంగళూరులో మరణించారు. అప్పట్లో ఆమె ఆర్డర్ ఆఫ్ ది క్రౌన్ ఆఫ్ ఇండియాలో జీవించి ఉన్న చివరి సభ్యురాలు.

మలయాళ మనోరమ దినపత్రిక సేతు లక్ష్మీ బాయి పాలనను ఈ విధంగా వివరిస్తుంది:

 
తన *యంగ్ ఇండియా* (26 మార్చి 1925) పత్రికలో సేతు లక్ష్మీ బాయి గురించి మహాత్మా గాంధీ:

సేతు లక్ష్మీ బాయి గురించి మౌంట్ బాటన్:

ప్రతి సంవత్సరం మహారాణి సేతు లక్ష్మీ బాయి స్మారక ఉపన్యాసం త్రివేండ్రంలో ట్రావెన్‌కోర్ రాజకుటుంబంచే నిర్వహించబడుతుంది. 1995లో, ఆమె 100వ జయంతి సందర్భంగా, ఆమె మనవరాలు లక్ష్మీ రఘునందన్ రాసిన ఆమె జీవిత చరిత్ర *ఎట్ ది టర్న్ ఆఫ్ ది టైడ్* ను బెంగళూరులోని "మహారాణి సేతు లక్ష్మీ బాయి మెమోరియల్ ఛారిటబుల్ ట్రస్ట్" ప్రచురించింది.

## విమర్శలు

330x280px|thumbnail|left|సేతు లక్ష్మీ బాయి భర్త శ్రీ రామ వర్మ ఆఫ్ హరిప్పాడ్. రాజప్రతినిధి సేతు లక్ష్మీ బాయి ఆమోదించిన 1926 ప్రెస్ రెగ్యులేషన్ చట్టాన్ని చరిత్రకారులు క్రూరమైన చట్టంగా పరిగణిస్తారు. త్రివేండ్రంలో జరిగిన ట్రావెన్‌కోర్ రాజకీయ సదస్సులో ఇ. వి. కృష్ణ పిళ్ళై, టి. కె. మాధవన్ నేతృత్వంలోని ప్రజా నిరసనకారులు, ట్రావెన్‌కోర్ పరిపాలనలో అక్రమ జోక్యానికి వ్యతిరేకంగా వస్తున్న ప్రజా విమర్శల నుండి రాజప్రతినిధి మహారాణి భర్త రామ వర్మ వలియ కోయిల్ తంపురాన్‌ను రక్షించడానికే ఈ కొత్త ప్రెస్ చట్టం రూపొందించబడిందని ఆరోపించారు. "బురద చల్లే ప్రచారాలు, నిందలు ప్రత్యేక ఉద్దేశ్యంతో ఉనికిలోకి వచ్చే చిన్న వార్తాపత్రికల నుండి సాధారణ పౌరులను రక్షించడానికి, ఆ ఉద్దేశ్యం నెరవేరినప్పుడు ఈ వార్తా పత్రికలు అదృశ్యమవుతాయి" (యునైటెడ్ ఇండియా అండ్ ఇండియన్ స్టేట్స్", ఢిల్లీ, 31 జూలై 1926) అనే కారణంతో న్యూస్‌పేపర్ రెగ్యులేషన్ యాక్ట్‌కు మద్దతుగా ఈ చర్య తీసుకోబడిందని చెప్పాలి. శ్రీ మూలం పాపులర్ అసెంబ్లీ సభ్యుడు, న్యాయవాది కె. గోపాలన్ నాయర్ ఈ నిబంధనను చాలా కాలం క్రితమే తీసుకురావాల్సిన చర్యగా ప్రశంసించారు. ఈ నిబంధనలోని లాభనష్టాలను చర్చించడానికి ఉన్నత కులాలకు చెందిన వారు మాత్రమే నిర్వహించిన బహిరంగ ప్రదర్శన ఓటింగ్ ప్రక్రియతో ముగిసింది, అందులో నిబంధనను రద్దు చేయాలనే తీర్మానం మెజారిటీ ఓట్లతో వీగిపోయింది (మహారాణి రాజప్రతినిధికి సమర్పించిన పోలీసు ఇన్‌స్పెక్టర్ నివేదిక ప్రకారం). అందువల్ల నిబంధన ఆమోదించబడినప్పుడు ఆమెకు ఉన్నత కులాల ప్రజల మద్దతు లభించింది.

1924లో దళితులకు ఆలయ ప్రవేశం కల్పించనందుకు చాలా మంది చరిత్రకారులు, పరిశోధకులు సేతు లక్ష్మీ బాయిని విమర్శించారు. వైకోమ్ సత్యాగ్రహం కోసం మహాత్మా గాంధీ ట్రావెన్‌కోర్ వచ్చినప్పుడు, ఆయన అప్పటి రాజప్రతినిధి సేతు లక్ష్మీ బాయిని కలిసి కుక్కలు, పశువులు గుడుల చుట్టూ ఉన్న రోడ్లపై నడవగలిగినప్పుడు కొంతమంది మనుషులు తమ కులం కారణంగా నడవలేకపోవడం దారుణం కాదా అని అడిగారు. సేతు లక్ష్మీ బాయి "ఇది తప్పు, అత్యంత దురదృష్టకరం" అని బదులిస్తూ "తాను కేవలం రాజప్రతినిధిని మాత్రమేనని", భవిష్యత్తు రాజు చితిర తిరునాళ్‌ను గాంధీ ఈ ప్రశ్న అడగాలని, అప్పుడు 12 ఏళ్ల వయసున్న ఆ మైనర్ రాజును గాంధీ ఇదే ప్రశ్న అడిగినప్పుడు అతను సానుకూలంగా సమాధానమిచ్చాడని పేర్కొన్నారు. 1930లో మన్నతు పద్మనాభన్ దళితులకు హిందూ దేవాలయాలను తెరవకూడదనే ఈ నిర్ణయంపై రాజప్రతినిధిని బహిరంగంగా విమర్శించారు, రాజప్రతినిధిగా తనకు నిర్ణయం తీసుకునే అధికారం లేదని ఆమె చెప్పిన సాకు అబద్ధమని అన్నారు. ఆమెకు ఆలయ ప్రవేశం కల్పించే పూర్తి అధికారం ఉన్నా అలా చేయడానికి నిరాకరించారని ఆయన ఆరోపించారు. అయినప్పటికీ, దళితులకు ఆలయాలను తెరవలేకపోవడానికి ఆమె తనను తాను కేవలం రాజప్రతినిధిగా మాత్రమే పేర్కొన్నట్లైతే అది నిజం, ఎందుకంటే ఈ సమావేశం జరిగిన సమయంలో రాజప్రతినిధిగా ఆమె అధికారాలు వైస్రాయ్ నిర్ణయించాల్సి ఉంది. అయినప్పటికీ, వైస్రాయ్ ఆమోదం పొందిన తర్వాత కూడా, ఆమె దళితులకు ఆలయ ప్రవేశం అనుమతించలేదు. భారతదేశంలోని ఇతర సంస్థానాలన్నింటిలో, శాసనాలను ఆమోదించే రీజెన్సీ కౌన్సిల్‌ల మద్దతు రాజప్రతినిధులకు ఉండేది. ఏది ఏమైనప్పటికీ, మాతృస్వామ్య వారసత్వ వ్యవస్థ కారణంగా ట్రావెన్‌కోర్‌లో మహారాణికి మహారాజుకు ఉన్నంత అధికారం ఉండేది. ఇది బ్రిటీష్ వారికి కొత్త భావన, అందువల్ల రాష్ట్రంలో ఆమె అధికారాలను గుర్తించడంలో జాప్యం జరిగింది. మహారాణి, మద్రాస్‌లోని ఎ. జి. జి. మధ్య అనేక లేఖలు మార్పిడి చేసుకున్న తర్వాత చివరకు ఆమెకు పరిపాలించే పూర్తి అధికారం ఇవ్వబడింది. కాబట్టి ఆ సమయంలో తాను కేవలం రాజప్రతినిధి మాత్రమే అని గాంధీజీతో ఆమె చేసిన మనవి అబద్ధం కాదు. అయినప్పటికీ, ఆమె తన అధికారాన్ని వినియోగించుకునే అవకాశం వచ్చిన తర్వాత కూడా ట్రావెన్‌కోర్‌లోని సంప్రదాయబద్ధమైన ప్రజలు దళితులకు ఆలయ ప్రవేశాన్ని అంగీకరించడం చాలా ఆకస్మిక, తీవ్రమైన మార్పు అని ఆమె గ్రహించారు. గాంధీజీ ఈ వాస్తవాన్ని ప్రశంసించారు, ఆయన మాటల్లో చెప్పాలంటే "..రహదారులను తెరవడం అనేది సంస్కరణ నిచ్చెనలో చివరి మెట్టు కాదు కానీ మొదటి మెట్టు..... మనం వేగాన్ని బలవంతం చేయలేము" ("యంగ్ ఇండియా", 2 ఏప్రిల్ 1925).

## జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో

భారతీయ రచయిత మను ఎస్. పిళ్ళై తొలి రచన *ది ఐవరీ థ్రోన్: క్రానికల్స్ ఆఫ్ ది హౌస్ ఆఫ్ ట్రావెన్‌కోర్* లో మహారాణి సేతు లక్ష్మీ బాయి ప్రధాన పాత్ర. ఈ పుస్తకం ప్రాథమికంగా మహారాణి ప్రయాణంపై దృష్టి సారిస్తుంది — జూనియర్ మహారాణి సేతు పార్వతి బాయితో పాటు ఆమె దత్తత, పెంపకంతో ప్రారంభమై, జూనియర్ మహారాణి కుమారుడు (సింహాసన వారసుడు) చితిర తిరునాళ్ బలరామ వర్మ మైనార్టీ సమయంలో ఆమె రాజప్రతినిధి పాలన, ఆమె రాజప్రతినిధి పాలన ముగిసిన తర్వాత ఇద్దరు మహారాణుల మధ్య ఏర్పడిన ఉద్రిక్తతలు, మహారాజు పాలన గురించి వివరిస్తుంది. ఈ పుస్తకం ఆమె పిల్లలు కేరళ నుండి బయలుదేరి ట్రావెన్‌కోర్ రాజకుటుంబం జీవనశైలికి దూరం కావడం (ఆమె కూడా తర్వాత బెంగళూరు మారినప్పుడు అదే చేసింది), వారు భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ యుగానికి అలవాటు పడటం, ఆ తర్వాత భారత అధినివేశ రాజ్యం ఏర్పాటు సమయంలో రాచరికం రద్దు కావడం గురించిన వారి ప్రయాణాన్ని కూడా వివరిస్తుంది. మహారాణి పాలనలో కొచ్చిన్ ఓడరేవు అభివృద్ధి, ఆలయ ప్రవేశ ప్రకటన, ఆ తర్వాత మహారాజా చితిర తిరునాళ్ బలరామ వర్మ పాలనలో కేరళలో కమ్యూనిజం ఆవిర్భావం వంటి చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ఉన్న ఘట్టాలను కూడా ఇది స్పృశిస్తుంది.

ఈ పుస్తకం పొందిన ప్రజాదరణ, విమర్శకుల ప్రశంసలు దీనిని తెరకెక్కించే ఆసక్తికి దారితీశాయి.

## పూర్తి బిరుదు
హర్ హైనెస్ శ్రీ పద్మనాభసేవిని, వంచిధర్మ వర్ధిని, రాజరాజేశ్వరి, మహారాణి పూరాడం తిరునాళ్ సేతు లక్ష్మీ బాయి, మహారాజ, అట్టింగల్ మూత తంపురాన్, కంపానియన్ ఆఫ్ ది ఇంపీరియల్ ఆర్డర్ ఆఫ్ ది క్రౌన్ ఆఫ్ ఇండియా, ట్రావెన్‌కోర్ మహారాణి రాజప్రతినిధి.

## సంతానం

## ఇవి కూడా చూడండి
* మహారాణి
* సంస్థానం

## మూలాలు
  

రఘునందన్, లక్ష్మీ (1995) *ఎట్ ది టర్న్ ఆఫ్ ది టైడ్: ది లైఫ్ అండ్ టైమ్స్ ఆఫ్ మహారాణి సేతు లక్ష్మీ బాయి, ది లాస్ట్ క్వీన్ ఆఫ్ ట్రావెన్‌కోర్* మహారాణి సేతు లక్ష్మీ బాయి మెమోరియల్ ఛారిటబుల్ ట్రస్ట్, బెంగళూరు;
* గాంధీ, మోహన్‌దాస్ కరంచంద్ *యంగ్ ఇండియా*
* ఏ సర్వే ఆఫ్ కేరళ హిస్టరీ, ఎ. శ్రీధర మీనన్, పేజీ 345, 346
* వేలు పిళ్ళై రచించిన ట్రావెన్‌కోర్ స్టేట్ మాన్యువల్ వాల్యూమ్ II
* వర్మ, శ్రీకుమార్ (2 మార్చి 2006) "విమెన్ ఆన్ టాప్" ది సండే ఎక్స్‌ప్రెస్ ఇండియా
* మలయాళ మనోరమ
* ట్రయంఫ్ అండ్ ట్రాజెడీ ఇన్ ట్రావెన్‌కోర్: ఎ. శ్రీధర మీనన్ రచించిన అన్నాక్స్ ఆఫ్ సర్ సిపిస్ సిక్స్‌టీన్ ఇయర్స్

## బయటి లింకులు

* భారత సుప్రీంకోర్టు రేవతిన్నాల్ బాలగోపాల వర్మ vs హిస్ హైనెస్ శ్రీ పద్మనాభదాస 28 నవంబర్ 1991
* వర్మ, శ్రీకుమార్ (5 ఫిబ్రవరి 2006) "బెనైన్ ప్రెసెన్స్" ''ది హిందూ'' చెన్నై (మద్రాస్), భారతదేశం;
*[ ది ఐవరీ థ్రోన్, ఎం.ఎస్. పిళ్ళై ]

వర్గం:1895 జననాలు
వర్గం:1985 మరణాలు
వర్గం:హిందూ చక్రవర్తులు
వర్గం:కేరళ మహిళలు
వర్గం:1985 మరణాలు
వర్గం:1895 జననాలు