ఆర్థిక శాస్త్రం

సాంఘిక శాస్త్రాలలో **ఆర్థిక శాస్త్రం** లేదా **అర్ధ శాస్త్రం** (*Economics*) ఒక విశిష్ట స్థానాన్ని ఆక్రమించింది. అర్థ శాస్త్ర పరిజ్ఞానం ప్రతి మానవునికి అవసరం. దైనందిక జీవనంలో దీని ప్రాముఖ్యం ఎనలేనిది. ప్రత్యేకంగా అర్థ శాస్త్రం అనే పేరు లేకున్నా మానవ చరిత్ర ప్రారంభమైనప్పటి నుంచే ఈ శాస్త్రం ఆవిర్భవించినదిని చెప్పవచ్చు. దిన దినానికి అభివృద్ధి చెందుతున్న నేటి ప్రపంచంలో ఆర్థిక శాస్త్రం పాత్ర ఎనలేనిది. మానవుల సుఖ సంపద లకు, దేశాల, ప్రభుత్వాల మనుగడకు అవసరమైన ద్రవ్యంను వివరించేదే ఆర్థిక శాస్త్రము. కాని నేటి యుగంలో కేవలం ద్రవ్యంను మాత్రమే కాకుండా ద్రవ్యంతో సంబంధం ఉన్న అన్ని కార్యకలాపాల గురించి అర్థ శాస్త్రం వివరిస్తుంది.

## ఆర్థిక శాస్త్రము - పరిచయం
ఆర్థిక శాస్త్రానికి సమానార్థమైన ఎకనామిక్స్ అనే పదం గ్రీకు పదాలైన *ఓకియో*, *నోమస్* అనే పదాల వల్ల ఏర్పడింది. గ్రీకు భాషలో ఒకియో అనగా గృహము, నోమస్ అనగా చట్టం లేదా శాసనం. ప్రారంభంలో దీనిని గృహ నిర్వహణ శాస్త్రం గానే పిలిచేవారు. కాని రాను రాను ఈ శాస్త్రం పరిధి విస్తృతంగా పెరిగిపోయింది.

**అర్థశాస్త్రం** (Economics)  అనేది వస్తువులు మరియు సేవల ఉత్పత్తి, పంపిణీ, మరియు వినియోగం గురించి వివరించే ఒక సామాజిక శాస్త్రం.

అర్థశాస్త్రం ప్రధానంగా ఆర్థిక ఏజెంట్లు ఎలా ప్రవర్తిస్తారు, వారి మధ్య సంబంధాలు ఎలా ఉంటాయి మరియు ఆర్థిక వ్యవస్థలు ఎలా పనిచేస్తాయి అనే విషయాలపై దృష్టి పెడుతుంది. దీనిని ముఖ్యంగా రెండు భాగాలుగా విభజించవచ్చు. అవి: సూక్ష్మ అర్థశాస్త్రం (Microeconomics) మరియు స్థూల అర్థశాస్త్రం (Macroeconomics). సూక్ష్మ అర్థశాస్త్రం అనేది ఆర్థిక వ్యవస్థలోని ప్రాథమిక అంశాలైన వ్యక్తులు, గృహాలు, వ్యాపార సంస్థలు మరియు మార్కెట్ల మధ్య జరిగే లావాదేవీలను విశ్లేషిస్తుంది. స్థూల అర్థశాస్త్రం మొత్తం ఆర్థిక వ్యవస్థను ఒక సమగ్ర రూపంలో చూస్తుంది. ఇది ఉత్పత్తి, పంపిణీ, వినియోగం, పొదుపు, మరియు పెట్టుబడి ఖర్చుల మధ్య సంబంధాలను విశ్లేషిస్తుంది. అలాగే శ్రమ, మూలధనం, భూమి, మరియు వ్యాపారవేత్తలు వంటి ఉత్పత్తి కారకాలను, ద్రవ్యోల్బణం, ఆర్థిక వృద్ధి, మరియు ప్రభుత్వ విధానాల ప్రభావాలను కూడా ఇది చర్చిస్తుంది. ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను అర్థం చేసుకోవడానికి కూడా ఈ శాస్త్రం ఉపయోగపడుతుంది.

అర్థశాస్త్రంలో మరికొన్ని ముఖ్యమైన విభజనలు ఉన్నాయి. అవి: "ఏమి జరుగుతోంది" అని వివరించే నిశ్చయాత్మక అర్థశాస్త్రం, "ఏమి జరగాలి" అని సూచించే ప్రమాణాత్మక అర్థశాస్త్రం; ఆర్థిక సిద్ధాంతాలు మరియు అన్వయ అర్థశాస్త్రం; హేతుబద్ధమైన మరియు ప్రవర్తనా సంబంధిత అర్థశాస్త్రం; అలాగే ప్రధాన స్రవంతి అర్థశాస్త్రం మరియు భిన్న సంప్రదాయ అర్థశాస్త్రం.

ఆర్థిక విశ్లేషణను సమాజంలోని వివిధ రంగాలకు అన్వయించవచ్చు. ఇందులో వ్యాపారం, ఆర్థిక విషయాలు, సైబర్ భద్రత, ఆరోగ్య సంరక్షణ,ఇంజనీరింగ్ మరియు ప్రభుత్వం ఉన్నాయి. వీటితో పాటు నేరం, విద్య, కుటుంబం, స్త్రీవాదం, చట్టం, తత్వశాస్త్రం, రాజకీయాలు, మతం, సమాజ సంస్థలు, యుద్ధం, సైన్స్, మరియు పర్యావరణం వంటి అంశాల్లో కూడా అర్థశాస్త్రాన్ని ఉపయోగిస్తారు.

## అర్థశాస్త్ర నిర్వచనాలు

గతంలో ఈ శాస్త్రాన్ని "రాజకీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ" (Political economy) అని పిలిచేవారు, కానీ 19వ శతాబ్దం చివరి నుండి దీనిని సాధారణంగా "అర్థశాస్త్రం" (Economics) అని పిలుస్తున్నారు. (oikonomia) నుండి వచ్చింది. దీని అర్థం "గృహనిర్వహణ పద్ధతి". "ఓకోస్" (oikos) అంటే ఇల్లు అని, "నోమోస్" (nomos) అంటే పద్ధతి లేదా చట్టం అని అర్థం. అందువల్ల "ఎకానమీ" అనే పదానికి తరచుగా "పొదుపు" అనే అర్థం కూడా వస్తుంది.

అర్థశాస్త్రానికి సంబంధించి అనేక ఆధునిక నిర్వచనాలు ఉన్నాయి. స్కాటిష్ తత్వవేత్త ఆడమ్ స్మిత్ (1776) అర్థశాస్త్రాన్ని "దేశాల సంపద స్వభావం మరియు కారణాల గురించి చేసే విచారణ"గా నిర్వచించారు. ఆయన ప్రకారం ఇది ఒక రాజనీతిజ్ఞుడు లేదా శాసనకర్తకు అవసరమైన శాస్త్ర విభాగం. ప్రజలకు సమృద్ధిగా ఆదాయాన్ని కలిగించడం మరియు రాష్ట్రానికి అవసరమైన రెవెన్యూను అందించడం దీని ప్రధాన లక్ష్యాలు.

జె.బి. సే (1803) దీనిని సంపద ఉత్పత్తి, పంపిణీ మరియు వినియోగానికి సంబంధించిన శాస్త్రంగా పేర్కొన్నారు. ప్రఖ్యాత రచయిత థామస్ కార్లైల్ (1849) దీనిని "నిరాశాజనకమైన శాస్త్రం" (The dismal science) అని ఎగతాళిగా పిలిచారు. ఆల్ఫ్రెడ్ మార్షల్ తన గ్రంథమైన *[[Principles of Economics (Marshall)|అర్థశాస్త్ర సూత్రాలు]]* (1890) లో ఇలా వివరించారు: "అర్థశాస్త్రం అనేది మానవుని సాధారణ జీవన వ్యవహారాల అధ్యయనం. ఒక వ్యక్తికి ఆదాయం ఎలా వస్తుంది మరియు అతను దానిని ఎలా ఉపయోగిస్తాడు అనే దాని గురించి ఇది విచారిస్తుంది. ఇది ఒకవైపు సంపదను గురించి, మరోవైపు ముఖ్యంగా మానవుని గురించి అధ్యయనం చేస్తుంది.

అయితే, అత్యంత ఆమోదయోగ్యమైన ఆధునిక నిర్వచనాన్ని లియోనెల్ రాబిన్స్ (1932) ఇచ్చారు. ఆయన ప్రకారం: "అర్థశాస్త్రం అనేది సాధ్యమైన ప్రత్యామ్నాయ ప్రయోజనాలు ఉన్న కొరత కలిగిన వనరులకు మరియు మానవ కోరికలకు మధ్య గల సంబంధాన్ని వివరించే ఒక ప్రవర్తనా శాస్త్రం.

## ఆర్థిక ఆలోచనల చరిత్ర

వనరుల పంపిణీకి సంబంధించిన ప్రశ్నలు పురాతన గ్రీకు కవి హేసియోడ్ రచనలలో కనిపిస్తాయి. చాలామంది ఆర్థిక చరిత్రకారులు ఆయనను "మొదటి ఆర్థికవేత్త"గా అభివర్ణిస్తారు. అయితే, గ్రీకు పదం 'ఓకోస్' అనేది గృహ నిర్వహణకు సంబంధించినది. ఆధునిక కాలంలో మనం చెప్పుకునే ఆర్థిక వ్యవస్థల పంపిణీ పద్ధతులకు ఇది భిన్నంగా ఉండేది. అరిస్టాటిల్ విలువ గురించి, వినియోగ విలువ మరియు మార్పిడి విలువల మధ్య తేడాల గురించి చర్చించారు.

16 మరియు 17వ శతాబ్దాలలో ఐరోపాలో రెండు ముఖ్యమైన ఆర్థిక ఆలోచనా ధోరణులు వచ్చాయి. అవే "మెర్కాంటిలిస్టులు" (Mercantilists) మరియు "ఫిజియోక్రాట్లు" (Physiocrats). మెర్కాంటిలిజం ప్రకారం, ఒక దేశం యొక్క సంపద దాని దగ్గర ఉన్న బంగారం మరియు వెండి నిల్వలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అందుకే దేశాలు ఎగుమతులు పెంచుకుని, దిగుమతులను తగ్గించుకోవాలని వారు వాదించారు.

మరోవైపు, 18వ శతాబ్దపు ఫ్రెంచ్ ఆలోచనాపరులైన ఫిజియోక్రాట్లు, సంపదకు మూలం వ్యవసాయం మాత్రమే అని నమ్మారు. వారు వ్యాపారం మరియు పరిశ్రమలపై కంటే వ్యవసాయంపై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టాలని కోరారు. ప్రభుత్వం ఆర్థిక విషయాల్లో తక్కువ జోక్యం చేసుకోవాలని వారు వాదించారు. దీనినే "లైసెజ్-ఫేర్" (Laissez-faire) విధానం అంటారు.

### సాంప్రదాయ రాజకీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ

1776లో ఆడమ్ స్మిత్ రచించిన *[[The Wealth of Nations|దేశాల సంపద]]* గ్రంథం ప్రచురణతో అర్థశాస్త్రం ఒక ప్రత్యేక శాస్త్రంగా జన్మించింది. ఆయన భూమి, శ్రమ మరియు మూలధనాన్ని ఉత్పత్తి కారకాలుగా గుర్తించారు. స్మిత్ తన రచనలలో "శ్రమ విభజన" (Division of labour) గురించి గొప్పగా వివరించారు. దీనివల్ల ఉత్పత్తి సామర్థ్యం పెరుగుతుందని ఆయన చెప్పారు.

ఆయన ప్రవేశపెట్టిన ఒక ముఖ్యమైన భావన "అదృశ్య హస్తం" (Invisible hand). ప్రతి వ్యక్తి తన సొంత లాభం కోసం పనిచేసినప్పుడు, సమాజానికి తెలియకుండానే మేలు జరుగుతుందని ఆయన వాదించారు. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాపారి తన లాభం కోసం వస్తువులను అమ్మినప్పటికీ, దానివల్ల ప్రజలకు అవసరమైన వస్తువులు అందుబాటులోకి వస్తాయి.

ఆ తర్వాతి కాలంలో డేవిడ్ రికార్డో భూమి శిస్తు గురించి, "తులనాత్మక ప్రయోజనం" (Comparative advantage) గురించి వివరించారు. దీని ప్రకారం ప్రతి దేశం తనకు తక్కువ ఖర్చుతో తయారయ్యే వస్తువులను ఉత్పత్తి చేసి ఇతర దేశాలతో వ్యాపారం చేయడం వల్ల అందరికీ లాభం కలుగుతుంది. జాన్ స్టువర్ట్ మిల్ కూడా మార్కెట్ వ్యవస్థ మరియు సంపద పంపిణీలో మార్పుల గురించి చర్చించారు.

### మార్క్సియన్ అర్థశాస్త్రం

జర్మన్ తత్వవేత్త కార్ల్ మార్క్స్ రాసిన గ్రంథాల నుండి మార్క్సియన్ అర్థశాస్త్రం పుట్టింది. 1867లో ఆయన ప్రసిద్ధ గ్రంథం *[[Das Kapital|దాస్ కాపిటల్]]* మొదటి భాగం ప్రచురితమైంది. మార్క్స్ శ్రమ విలువ సిద్ధాంతంపై దృష్టి పెట్టారు. పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థలో కార్మికుల శ్రమ దోపిడీకి గురవుతుందని, వారికి వారు సృష్టించిన విలువలో కొంత భాగం మాత్రమే వేతనంగా లభిస్తుందని ఆయన వాదించారు. మిగిలిన భాగాన్ని పెట్టుబడిదారులు లాభంగా పొందుతారని దీనిని "అదనపు విలువ" (Surplus value) అని ఆయన పిలిచారు.

### నయా సాంప్రదాయ అర్థశాస్త్రం

1870 నుండి 1910 మధ్య కాలంలో "నయా సాంప్రదాయ అర్థశాస్త్రం" (Neoclassical economics) ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది. ఆల్ఫ్రెడ్ మార్షల్ వంటి వారు దీనిని అభివృద్ధి చేశారు. వీరు మార్కెట్ ధరలను నిర్ణయించడంలో డిమాండ్ మరియు సప్లై (సరఫరా) రెండింటికీ ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. వీరు "ఉపాంత ప్రయోజనం" (Marginal utility) అనే భావనను ప్రవేశపెట్టారు. దీని ప్రకారం ఒక వస్తువు ధరను దాని ఉత్పత్తికి అయిన ఖర్చు మాత్రమే కాకుండా, వినియోగదారుడికి దానివల్ల కలిగే అదనపు ప్రయోజనం కూడా నిర్ణయిస్తుంది.

### కీన్సియన్ అర్థశాస్త్రం

జాన్ మేనార్డ్ కీన్స్ రాసిన *ఉపాధి, వడ్డీ మరియు ద్రవ్యం యొక్క సాధారణ సిద్ధాంతం* (1936) అనే గ్రంథం స్థూల అర్థశాస్త్రాన్ని ఒక ప్రత్యేక విభాగంగా మార్చింది. 1930ల నాటి గొప్ప ఆర్థిక మాంద్యం సమయంలో మార్కెట్లు తమంతట తాముగా కోలుకోలేవని ఆయన నిరూపించారు. ఆర్థిక వ్యవస్థను గాడిలో పెట్టడానికి ప్రభుత్వం ఖర్చు చేయాలని, ప్రజల దగ్గర కొనుగోలు శక్తిని పెంచాలని ఆయన వాదించారు. దీనినే కీన్సియన్ విప్లవం అంటారు.

### రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత కాలం
యుద్ధం తర్వాత కీన్సియన్ ఆలోచనలు అమెరికా మరియు ఇతర పాశ్చాత్య దేశాలలో ప్రాచుర్యం పొందాయి. అయితే, 1950లు మరియు 60లలో మిల్టన్ ఫ్రీడ్మాన్ నాయకత్వంలో "ద్రవ్య వాదం" (Monetarism) తెరపైకి వచ్చింది. ఒక దేశ ఆర్థిక స్థితిని నియంత్రించడంలో ద్రవ్య సరఫరా మరియు వడ్డీ రేట్లు అత్యంత ముఖ్యమని వీరు వాదించారు. 1980ల తర్వాత "నయా కీన్సియన్లు" మరియు ఇతర ఆధునిక ఆర్థికవేత్తలు మార్కెట్ వైఫల్యాలు మరియు హేతుబద్ధమైన అంచనాల గురించి విశ్లేషించారు.

## ఆర్థిక శాస్త్రం - నిర్వచనాలు

'అర్ధ శాస్త్రం' లేదా 'ఆర్ధిక శాస్త్రం'ను అనేక విధాలుగా నిర్వచించారు. అసలు నిర్వచించే ప్రయత్నమే నిష్ప్రయోజనమని (పారిటో, మిర్డాల్ వంటి) కొందరు భావించారు. స్థూలంగా ఆర్థిక శాస్త్ర నిర్వచనాలు మూడు విధానాలలో ఇవ్వబడ్డాయి.

# 'సంపద' (Wealth) ఆధారంగా నిర్వచనం - ఆడమ్ స్మిత్, అతని మార్గీయులది - *సంపదను గూర్చిన విధానాల అధ్యయనం ఆర్ధిక శాస్త్రం*
# 'శ్రేయస్సు' (Welfare) ఆధారంగా నిర్వచనం - ఆల్ఫ్రెడ్ మార్షల్, అతని మార్గీయులది - *అర్ధశాస్త్రం మానవుని దైనిక జీవనాన్ని గురించి పరిశీలించే ఒక విజ్ఞాన వర్గము. మానవుని శ్రేయస్సుకు కారణాలైన భౌతిక సాధనాల అర్జన, వినియోగాలకు చెందిన వ్యక్తిగత, సామాజిక ప్రక్రియల అధ్యయనం*
# 'కొరత' (Scarcity) ఆధారంగా నిర్వచనం - రాబిన్స్ విధానం - *మానవుని (అపరిమితమైన) కోర్కెలకు, వాటిని తీర్చుకొనేందుకు ఉన్న (పరిమితమైన) వనరులు, సాధనాలకు, ఈ నేపధ్యంలో మానవుని ప్రవర్తనకు చెందిన అధ్యయనమే ఆర్ధిక శాస్త్రం*
## పద్ధతులువిశ్లేషణ
### సిద్ధాంత పరిశోధన
అర్థశాస్త్రం ప్రధానంగా నమూనాల (Models) ఆధారంగా పనిచేస్తుంది. విశ్లేషణ కోసం ఆర్థికవేత్తలు గణిత పద్ధతులను ఉపయోగిస్తారు. పాల్ శామ్యూల్సన్ ఈ రంగంలో గొప్ప కృషి చేశారు. ఆయన అర్థశాస్త్రంలో గణిత శాస్త్రాన్ని విస్తృతంగా ఉపయోగించారు.

### అనుభవపూర్వక పరిశోధన

ఆర్థిక సిద్ధాంతాలను పరీక్షించడానికి గణాంక పద్ధతులను (Statistical methods) ఉపయోగిస్తారు. దీనిని "ఎకనోమెట్రిక్స్" (Econometrics) అంటారు. ఇటీవల కాలంలో ప్రయోగాత్మక అర్థశాస్త్రం (Experimental economics) మరియు ప్రవర్తనా అర్థశాస్త్రం (Behavioural economics) వంటి కొత్త రంగాలు అభివృద్ధి చెందాయి. ప్రసిద్ధ ఆర్థికవేత్త డేనియల్ కానెమాన్ మనస్తత్వ శాస్త్ర అంశాలను అర్థశాస్త్రానికి అన్వయించినందుకు నోబెల్ బహుమతి పొందారు.

## సూక్ష్మ అర్థశాస్త్రం
సూక్ష్మ అర్థశాస్త్రం అనేది ఆర్థిక వ్యవస్థలోని చిన్న భాగాలను అధ్యయనం చేస్తుంది.

**డిమాండ్ మరియు సప్లై:** ఒక మార్కెట్లో వస్తువు ధర ఎలా నిర్ణయించబడుతుందో ఇది వివరిస్తుంది. ధర పెరిగితే డిమాండ్ తగ్గుతుంది మరియు సప్లై పెరుగుతుంది.

**ఉత్పత్తి మరియు సామర్థ్యం:** వనరులను ఎలా సమర్థవంతంగా ఉపయోగించాలో ఇది వివరిస్తుంది. దీనిని అర్థం చేసుకోవడానికి "ఉత్పత్తి అవకాశాల సరిహద్దు" (Production-possibility frontier) అనే పటాన్ని ఉపయోగిస్తారు.

**మార్కెట్ నిర్మాణం:** మార్కెట్లు వివిధ రకాలుగా ఉంటాయి. అవి: సంపూర్ణ పోటీ (Perfect competition), ఏకస్వామ్యం (Monopoly), మరియు అల్పజనస్వామ్యం (Oligopoly).

**మార్కెట్ వైఫల్యం:** కొన్నిసార్లు మార్కెట్లు సరిగ్గా పనిచేయవు. కాలుష్యం వంటి "బాహ్యతలు" (Externalities) దీనికి ఉదాహరణ.

## స్థూల అర్థశాస్త్రం

స్థూల అర్థశాస్త్రం దేశం మొత్తానికి సంబంధించిన అంశాలను అధ్యయనం చేస్తుంది.

**ఆర్థిక వృద్ధి:** దేశ ఉత్పత్తి (GDP) కాలక్రమేణా ఎలా పెరుగుతుందో ఇది వివరిస్తుంది.

**వ్యాపార చక్రం:** ఆర్థిక వ్యవస్థలో వచ్చే ఒడుదొడుకులు, అంటే పురోగతి మరియు మాంద్యం గురించి ఇది చర్చిస్తుంది.

**నిరుద్యోగం:** పని చేయాలనుకునే వారికి ఉపాధి దొరకకపోవడాన్ని ఇది విశ్లేషిస్తుంది.

**ద్రవ్య విధానం:** సెంట్రల్ బ్యాంకులు వడ్డీ రేట్లను మార్చడం ద్వారా ద్రవ్యోల్బణాన్ని ఎలా నియంత్రిస్తాయో ఇది చెబుతుంది.

**కోశ విధానం:** ప్రభుత్వం పన్నులు మరియు ఖర్చుల ద్వారా ఆర్థిక వ్యవస్థను ఎలా ప్రభావితం చేస్తుందో ఇది వివరిస్తుంది.

## ఇతర శాఖలు
అర్థశాస్త్రంలో ఇంకా ఎన్నో విభాగాలు ఉన్నాయి:

**ప్రభుత్వ అర్థశాస్త్రం (Public economics):** పన్నులు మరియు ప్రభుత్వ ఖర్చుల గురించి చర్చిస్తుంది.

**అంతర్జాతీయ అర్థశాస్త్రం (International economics):** దేశాల మధ్య జరిగే వ్యాపారం గురించి వివరిస్తుంది.

**శ్రమ అర్థశాస్త్రం (Labour economics):** వేతనాలు మరియు కార్మికుల సమస్యల గురించి వివరిస్తుంది.

**అభివృద్ధి అర్థశాస్త్రం (Development economics):** పేద దేశాలు ఎలా అభివృద్ధి చెందాలో చర్చిస్తుంది.

**పర్యావరణ అర్థశాస్త్రం:** పర్యావరణ పరిరక్షణకు ఆర్థిక సూత్రాలను ఎలా అన్వయించాలో వివరిస్తుంది.

## ఇవి కూడా చూడండి
* సూక్ష్మ అర్థ శాస్త్రం
* స్థూల ఆర్థిక శాస్త్రం
*సరఫరా, గిరాకీ
* ఆర్ధిక వ్యవస్థ జాబితాలు

## మూలాలు


## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:సామాజిక శాస్త్రాలు
వర్గం:ఆర్థిక శాస్త్రము