భారత అమెరికా సంబంధాలు

[thumb|2019 ఆగస్టులో బియారిట్జ్‌లో 45 వ జి-7 సమావేశంలో అమెరికా అధ్యక్షుడు [డోనాల్డ్ ట్రంప్|డొనాల్డ్ ట్రంప్‌తో భారత ప్రధాని నరేంద్ర మోడీ .]]
[thumb|ఎడమ నుండి కుడికి: 2018 లో న్యూ ఢిల్లీ[నిర్మలా సీతారామన్|లో జరిగిన తొలి 2 + 2 సమావేశంలో అమెరికా రక్షణ కార్యదర్శి జిమ్ మాటిస్, అమెరికా విదేశాంగ మంత్రి మైక్ పాంపీ, భారత విదేశాంగ మంత్రి సుష్మా స్వరాజ్, భారత రక్షణ మంత్రి నిర్మల సీతారామన్]]
thumb|వాషింగ్టన్ DC లోని భారత రాయబార కార్యాలయం
thumb|న్యూ ఢిల్లీలోని యుఎస్ ఎంబసీ
**భారత అమెరికా సంబంధాలు** భారతదేశం, అమెరికా మధ్య అంతర్జాతీయ సంబంధాలను సూచిస్తుంది. స్వాతంత్ర్యానంతరం అధికారికంగా మొదలైన భారత అమెరికా సంబంధాల్లో అనేక మార్పుచేర్పులు చోటు చేసుకుంటూ వచ్చాయి. రిచర్డ్ నిక్సన్, ఇందిరా గాంధీల కాలంలో అత్యంత క్షీణ దశను, జార్జి డబ్ల్యూ బుష్, మన్మోహన్ సింగ్ ల కాలంలో ఎంతో స్నేహపూర్వక దశను చవి చూసాయి. కేవల ద్వైపాక్షిక విషయాలకే పరిమితంగా ఉండే ఈ సంబంధాలు, ద్వైపాక్షిక చర్చల్లో వివిధ అంతర్జాతీయ అంశాలను చర్చించే స్థాయికి ఎదిగాయి.

భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలోని ప్రముఖ నాయకులకు అమెరికాతో స్నేహపూర్వక సంబంధాలు ఉండేవి. 1947లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ నుండి స్వాతంత్ర్యం పొందిన తరువాత కూడా ఇవి కొనసాగాయి. 1954లో, అమెరికా పాకిస్తాన్‌ను సెంట్రల్ ట్రీటీ ఆర్గనైజేషన్ (సెంటో) ఒప్పందంలో మిత్రదేశంగా చేర్చుకుంది. పాకిస్తాన్-అమెరికా సంబంధాలను ఎదుర్కోవటానికి భారతదేశం, సోవియట్ యూనియన్‌తో వ్యూహాత్మక సైనిక సంబంధాలను పెంపొందించుకుంది. అమెరికా సోవియట్ యూనియన్ మధ్య ప్రచ్ఛన్న యుద్ధంలో ఏ శిబిరంలోనూ చేరకుండా ఉండటానికి 1961లో, భారతదేశం అలీనోద్యమంలో వ్యవస్థాపక సభ్యుడయింది. 1971 ఇండో-పాకిస్తాన్ యుద్ధంలో నిక్సన్ ప్రభుత్వం పాకిస్తాన్‌కు మద్దతు ఇవ్వడంతో, భారత అమెరికా సంబంధాలు క్షీణించాయి. 1991లో సోవియట్ యూనియన్ రద్దు అయ్యే వరకు ప్రతికూలంగానే ఉంటూ వచ్చాయి. 1990లలో, భారత్ తన విదేశాంగ విధానాన్ని ఏకథ్రువ ప్రపంచానికి అనుగుణంగా మలచుకుని అమెరికాతో సన్నిహిత సంబంధాలను పెంచుకుంది.

ఇరవై ఒకటవ శతాబ్దంలో, భారతదేశం తన వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని వినియోగించుకుని తన సార్వభౌమ హక్కులను పరిరక్షించుకోడానికీ, బహుళ ధ్రువ ప్రపంచంలో జాతీయ ప్రయోజనాలను పెంపొందించుకోడానికీ ప్రయత్నించింది. అధ్యక్షులు జార్జ్ డబ్ల్యు. బుష్, బరాక్ ఒబామా పరిపాలనలో, అమెరికా భారతదేశం ప్రధాన జాతీయ ప్రయోజనాలనూ అపరిష్కృతంగా ఉన్న సమస్యలనూ గుర్తించింది.

ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం, పెట్టుబడుల పెరుగుదల, ప్రపంచ భద్రతా విషయాలపై సహకారం, గ్లోబల్ గవర్నెన్స్ (ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి) విషయాలపై నిర్ణయం తీసుకోవడంలో భారతదేశాన్ని చేర్చడం, వాణిజ్య, పెట్టుబడి వేదికలలో (ప్రపంచ బ్యాంక్, IMF, APEC) ప్రాతినిధ్య స్థాయిని పెంచడం, ఎగుమతి నియంత్రణ విషయాల్లోకి (MTCR, వాస్సేనార్ అరేంజ్మెంట్, ఆస్ట్రేలియా గ్రూప్) ప్రవేశం, అణు సరఫరాదారుల సమూహంలో ప్రవేశానికి మద్దతు, సాంకేతిక భాగస్వామ్యంతో ఉమ్మడి-తయారీ కార్యక్రమం అభివృద్ధి మొదలైనవి భారత అమెరికా సంబంధాల్లో కీలకమైన మైలురాళ్ళుగా మారాయి. 2016లో, లాజిస్టిక్స్ ఎక్స్ఛేంజ్ మెమోరాండం ఆఫ్ అగ్రిమెంట్ పై రెండు దేశాలు సంతకం చేశాయి. భారతదేశాన్ని అమెరికా ప్రధాన రక్షణ భాగస్వామిగా ప్రకటించారు.

ప్రకారం గాలప్ వార్షిక ప్రపంచ వ్యవహారాల సర్వే, భారతదేశం గ్రహించిన అమెరికన్లు ప్రపంచంలో తమకు ఇష్టమైన దేశాల్లో ఆరవ దేశంగా భారతదేశాన్ని భావించారు. భారత్‌కు అనుకూలంగా 2015లో 71%  2017లో 74%, 2019లో 72%  మంది అమెరికన్లు భారతదేశం పట్ల అనుకూల అభిప్రాయంతో ఉన్నారు.

2017వ సంవత్సరంలో, ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం (వస్తువులు, సేవలు రెండింటిలోనూ) 9.8% పెరిగి US $126.1 బిలియన్లకు చేరుకుంది. అమెరికాకు భారతదేశ ఎగుమతులు $76.7 బిలియన్ డాలర్లు కాగా, యుఎస్ఎ భారతదేశానికి ఎగుమతులు 49.4 బిలియన్ డాలర్లు 

## చరిత్ర

### బ్రిటిష్ రాజ్
[thumb|మతాల పార్లమెంటులో [స్వామి వివేకానంద. వీర్చంద్ గాంధీ, హెవివితార్నే ధర్మపాలాలతో కలిసి]]
బ్రిటిషు వలసపాలన రోజుల్లో భారతదేశానికీ అమెరికాకూ మధ్య సంబంధాలు పెద్దగా ఉండేవి కావు. 1893లో జరిగిన ప్రపంచ ఉత్సవాల సందర్భంగా చికాగోలోని ప్రపంచ మతాల పార్లమెంటులో స్వామి వివేకానంద అమెరికాలో యోగా, వేదాంతాలను ప్రోత్సహించారు. మార్క్ ట్వైన్ 1896లో భారతదేశాన్ని సందర్శించాడు. *తన ఫాలోయింగ్ ది ఈక్వేటర్ పుస్తకంలో దాని పట్ల తనకున్న ఆకర్షణను, వికర్షణనూ వర్ణించాడు.* తాను కలలు కన్న, మళ్ళీ చూడాలనుకుంటున్న ఏకైక విదేశీ భూమి భారతదేశమే అని చెప్పాడు. ఇంగ్లీష్ రచయిత రుడ్‌యార్డ్ కిప్లింగ్ ద్వారా అమెరికన్లు భారతదేశం గురించి మరింత తెలుసుకున్నారు. 1950లలో మార్టిన్ లూథర్ కింగ్, జూనియర్ ప్రవచించిన అహింసా తత్వంపై మహాత్మా గాంధీ ముఖ్యమైన ప్రభావాన్ని చూపాడు.

1930లలో 1940ల ప్రారంభంలో, బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యాన్ని ధిక్కరించి భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమానికి అమెరికా చాలా బలంగా మద్దతు ఇచ్చింది. 1965కి ముందు భారతదేశం నుండి అమెరికాకు జరిగిన మొదటి ముఖ్యమైన వలసల్లో ఇరవయ్యో శతాబ్దం ప్రారంభంలో సిక్కు రైతులు కాలిఫోర్నియాకు వెళ్లారు.

#### రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం
[thumb|1945 లో ఆనాటి కలకత్తా (ఇప్పుడు [కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా) లోని మార్కెట్‌లో అమెరికన్ జిఐలు.]]
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో జపాన్‌తో జరిగిన యుద్ధంలో అమెరికన్ చైనా బర్మా ఇండియా థియేటర్ (సిబిఐ) లో భారతదేశం ప్రధాన స్థావరం కావడంతో మొత్తం మారిపోయింది. పదుల వేలల్లో అమెరికన్ సైనికులు వచ్చారు, అన్ని రకాల ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్నీ డబ్బునూ తీసుకువచ్చారు; వారు 1945 లో వెనక్కి వెళ్ళిపోయారు. భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం ఇవ్వాలన్న అమెరికా అధ్యక్షుడు ఫ్రాంక్లిన్ డి. రూజ్‌వెల్ట్ నేతృత్వంలోని అమెరికా డిమాండ్లపై తీవ్ర ఉద్రిక్తత చెలరేగింది. ఈ ప్రతిపాదనను బ్రిటిష్ ప్రధాన మంత్రి విన్స్టన్ చర్చిల్ తీవ్రంగా తిరస్కరించారు. కొన్నేళ్లపాటు, రూజ్‌వెల్ట్ భారతదేశం నుండి బ్రిటిష్ విడిపోవడాన్ని ప్రోత్సహించాడు. వలసవాదం పట్ల వ్యతిరేకత, యుద్ధ ఫలితాల పట్ల ఆచరణాత్మక ఆందోళన, వలసరాజ్యానంతర కాలంలో అమెరికా పెద్ద పాత్ర ఆశించడం వగైరాలపై అమెరికా ఆలోచన ఆధారపడింది. ఏదేమైనా, 1942 లో ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ క్విట్ ఇండియా ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించినప్పుడు, బ్రిటిష్ అధికారులు వెంటనే పదివేల మంది కార్యకర్తలను అరెస్టు చేశారు. ఇదిలా ఉండగా, చైనాకు సహాయం చేసే క్రమంలో అమెరికాకు భారతదేశమే స్థావరమయింది. రూజ్‌వెల్ట్ మరీ వత్తిడి పెడితే, రాజీనామా చేస్తానని చర్చిల్ బెదిరించాడు. దాంతో రూజ్‌వెల్ట్ వెనక్కి తగ్గాడు.

### స్వాతంత్ర్యం (1947-1997)
[thumb|అమెరికా అధ్యక్షుడు హ్యారీ ఎస్. ట్రూమన్, భారత ప్రధాన మంత్రి [జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ - 1949 లో వాషింగ్టన్లో. అమెరికాలోని భారత రాయబారి, నెహ్రూ సోదరి విజయలక్ష్మి పండిట్ పక్కనే ఉంది.]]
ట్రూమన్ నేతృత్వంలోని అమెరికా ప్రభుత్వం 1940 ల చివరలో భారతదేశానికి అనుకూలంగా మొగ్గు చూపింది. భారతదేశాన్ని పొరుగున ఉన్న పాకిస్తాన్ కంటే దౌత్యపరంగా విలువైనదిగా చాలా మంది అమెరికా మేధావులు చూడడమే దీనికి కారణం. యితే, ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ సమయంలో నెహ్రూ అవలంబించిన అలీన విధానం చాలా మంది అమెరికన్ పరిశీలకులకు ఇబ్బందికరంగా ఉండేది. భారతదేశ అలీన విధానాన్ని అమెరికా అధికారులు తమకు ప్రతికూలంగా గ్రహించారు. భారత తటస్థతను ఆమోదయోగ్యమైన స్థానంగా అమెరికా పరిగణించడం లేదని రాయబారి హెన్రీ ఎఫ్. గ్రేడీ అప్పటి భారత ప్రధాని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూతో చెప్పాడు. గ్రేడీ "ఈ విషయంలోఊగిసలాట పనికిరాదని, భారతదేశం వెంటనే ప్రజాస్వామ్య పక్షాన చేరాలని" నెహ్రూకు తెలియజేశానని 1947 డిసెంబరులో అమెరికా విదేశాంగ శాఖకు చెప్పాడు. 1948 లో, కాశ్మీర్ సంక్షోభాన్ని మూడవ పార్టీ మధ్యవర్తిత్వం ద్వారా పరిష్కరించుకోమని అమెరికా చేసిన సూచనలను నెహ్రూ తిరస్కరించాడు.

1949 లో నెహ్రూ చేసిన అమెరికా పర్యటన "ఒక దౌత్య విపత్తు". అది రెండు వైపులా చెడు భావాలను మిగిల్చింది. నెహ్రూ, అతని అగ్ర సహాయకుడు వికే కృష్ణ మీనన్ భారతదేశం "అమెరికాతో కొంతవరకు పొత్తు పెట్టుకుని మన ఆర్థిక, సైనిక బలాన్ని పెంచుకోవాలి" అని భావించారు. ట్రూమన్ ప్రభుత్వం భారత్‌కు చాలా అనుకూలంగా ఉంది, నెహ్రూ ఏది కోరినా ఇస్తామని సూచించింది. అతను గర్వంగా నిరాకరించాడు. తద్వారా ఒక మిలియన్ టన్నుల గోధుమను బహుమతిగా పొందే అవకాశాన్ని కోల్పోయాడు. అమెరికన్ విదేశాంగ కార్యదర్శి డీన్ అచేసన్ ప్రపంచంలో నెహ్రూ పోషించగలిగే పాత్రను గుర్తించాడు, కాని "నేను ఇప్పటివరకు వ్యవహరించిన అత్యంత కష్టతరమైన వ్యక్తులలో ఒకడు" అని అన్నాడు. అమెరికా సందర్శనలో నెహ్రూ తన దేశం పట్ల విస్తృతమైన అవగాహనను మద్దతునూ సాధించ గలిగాడు. అతడూ అమెరికన్ దృక్పథం గురించి మరింత లోతైన అవగాహన సాధించాడు.

చైనాలో కమ్యూనిస్టులు సాధించిన విజయాన్ని గుర్తించకూడదనే అమెరికా సలహాను భారత్ తిరస్కరించింది. కాని కొరియా యుద్ధంలో ఉత్తర కొరియా దూకుడును ఖండిస్తూ 1950 ఐక్యరాజ్యసమితి తీర్మానం విషయంలో భారత్ అమెరికాకు మద్దతు నిచ్చింది. ఆ యుద్ధాన్ని ముగించడానికి భారతదేశం మధ్యవర్తిగా వ్యవహరించడానికి ప్రయత్నించింది. అమెరికా, చైనాల మధ్య దౌత్య సందేశాలకు వాహికగా పనిచేసింది. ఈ యుద్ధంలో భారత దళాలు పాల్గొనకపోయినప్పటికీ, ఐరాసకు సహాయం చేయడానికి భారతదేశం 346 మంది ఆర్మీ వైద్యుల మెడికల్ కార్ప్స్‌ను పంపించింది. ఇంతలో, పంటలు సరిగా పండక పోవడంతో భారతదేశం తన ఆహార భద్రత కోసం అమెరికా సహాయం కోరవలసి వచ్చింది. ఇది 1950 నుండి అమెరికా ఈ సహాయం చేసింది. భారత స్వాతంత్ర్యం పొందాక మొదటి డజను సంవత్సరాలలో (1947–59), అమెరికా 1.7 బిలియన్ డాలర్ల సహాయాన్ని అందించింది; 931 మిలియన్ డాలర్ల ఆహారంతో సహా. ద్రవ్య పరంగా సోవియట్ యూనియన్ చేసిన సాయం ఇందులో సగముంటుంది. అయితే మౌలిక సదుపాయాల సహాయం, మృదువైన రుణాలు, సాంకేతిక పరిజ్ఞాన బదిలీ, ఆర్థిక ప్రణాళిక, ఉక్కు మిల్లులు, మెషీన్ బిల్డింగ్, జలవిద్యుత్ శక్తి, ఇతర భారీ పరిశ్రమలు- ముఖ్యంగా అణుశక్తి, అంతరిక్ష పరిశోధన వంటి రంగాల్లోని సాంకేతిక నైపుణ్యాల రూపంలో సోవియట్ యూనియన్ చేసిన సాయం ఎన్నో రెట్లు ఉంటుంది. . 1961 లో, US 1.3 బిలియన్ డాలర్ల ఉచిత ఆహారంతో పాటు, అభివృద్ధి రుణాల రూపంలో 1 బిలియన్ డాలర్లు వాగ్దానం చేసింది.
ఎడమ|thumb|1959 భారత పార్లమెంటు ఉమ్మడి సమావేశంలో ప్రసంగించే ముందు ప్రెసిడెంట్ డ్వైట్ డి. ఐసన్‌హోవర్‌ను స్వాగతిస్తున్న ప్రధాన మంత్రి నెహ్రూ.
1959 లో, డ్వైట్ డి. ఐసెన్‌హోవర్ ఇరు దేశాల మధ్య అస్థిరంగా ఉన్న సంబంధాలను బలోపేతం చేయడానికి భారతదేశాన్ని సందర్శించిన మొదటి అమెరికా అధ్యక్షుడయ్యాడు. అతను భారత్‌కు చాలా మద్దతుగా ఉన్నాడు. *న్యూయార్క్ టైమ్స్* ఇలా వ్యాఖ్యానించింది, "వాస్తవానికి నెహ్రూ కోరితే చేసారా లేక చైనా కమ్యూనిస్ట్ దురాక్రమణను ఎదుర్కోవటానికి భారతదేశానికి సహాయం చేస్తుందనే హామీ ఇచ్చేశారా అనేది పట్టించుకోదగ్గ విషయంగా అనిపించలేదు. భారతీయ-అమెరికన్ స్నేహానికి అటువంటి హామీ అవసరం లేని స్థాయికి బలోపేతం చెయ్యడ్ం గమనించదగ్గ విషయం. " 
[కుడి|thumb|భారతదేశంలో అమెరికా రాయబారిగా [జాన్ కెన్నెత్ గాల్‌బ్రెయిత్|జాన్ కెన్నెత్ గాల్‌బ్రైత్ *(ఎడమవైపు)*, అధ్యక్షుడు జాన్ ఎఫ్. కెన్నెడీ, ఉపాధ్యక్షుడు లిండన్ బి. జాన్సన్, భారత ప్రధాన మంత్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ, 1961]]
జాన్ ఎఫ్. కెన్నెడీ ప్రెసిడెన్సీ (1961-63) సమయంలో భారతదేశాన్ని ఒక వ్యూహాత్మక భాగస్వామిగా, కమ్యూనిస్ట్ చైనా పెరుగుదలకు ప్రతిఘాతంగా పరిగణించారు. కెన్నెడీ ఇలా అన్నాడు:

చైనా కమ్యూనిస్టులు గత పదేళ్ళుగా పురోభివృద్ధి చెందుతున్నారు. భారత్ కొంతమేరకు అభివృద్ధి సాధిస్తోంది. కానీ భారత్ తన 45 కోట్ల జనాభాతో విజయం సాధించలేకపోతే, స్వాతంత్ర్య ఫలాలను పొందలేకపోతే, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రజలు, ముఖ్యంగా అభివృద్ధి చెందని దేశాల ప్రజలు, తాము అభివృద్ధి చెందాలంటే ఎకైక మార్గం కమ్యూనిజమే అని భావిస్తారు.

కెన్నెడీ ప్రభుత్వం 1962 భారత చైనా యుద్ధంలో భారతదేశానికి బహిరంగంగా మద్దతు ఇచ్చింది. చైనా చర్యను "భారతదేశానికి వ్యతిరేకంగా కమ్యూనిస్టు చైనా దురాక్రమణ"గా పరిగణించింది. అమెరికా వైమానిక దళం భారత దళాలకు ఆయుధాలు, మందుగుండు సామగ్రి, వస్త్ర సామాగ్రిని అందించింది. అమెరికా నావికాదళం భారతదేశాన్ని రక్షించడానికి పసిఫిక్ మహాసముద్రం నుండి యుఎస్ఎస్ *కిట్టి హాక్* విమాన వాహక నౌకను కూడా పంపింది. అయితే ఇది బంగాళాఖాతాన్ని చేరుకోవడానికి ముందే దానిని వెనక్కి పిలిపించింది. 1963 మే జాతీయ భద్రతా మండలి సమావేశంలో, భారతదేశంపై చైనా మరో సారి దాడి చేస్తే అమలు చేయగల ఆకస్మిక ప్రణాళిక గురించి అమెరికా చర్చించింది. అటువంటి పరిస్థితిలో అమెరికన్లు జోక్యం అంటూ చేసుకోవాల్సి వస్తే, అణ్వాయుధాలను ఉపయోగించాలని రక్షణ కార్యదర్శి రాబర్ట్ మెక్‌నమారా, జనరల్ మాక్స్వెల్ టేలర్ లు అధ్యక్షుడికి సూచించారు. కెన్నెడీ, మనం ఏ మిత్రదేశానికైనా ఎలా అండగా ఉంటామో, భారత్‌కూ అలాగే అండగా ఉంటాం అన్నాడు. "మనం భారతదేశానికి రక్షణగా ఉండాలి కాబట్టి, రక్షణగా ఉండితీరతాం.*"*  భారతదేశానికి కెన్నెడీ రాయబారి ప్రఖ్యాత ఉదార ఆర్థికవేత్త జాన్ కెన్నెత్ గాల్‌బ్రైత్, ఆయన భారతదేశానికి ఆప్తుడిగా ఉండేవాడు. భారతదేశంలో ఉన్నప్పుడు, గాల్‌బ్రైత్ కాన్పూర్‌లోని ఇండియన్ ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీలో కంప్యూటర్ సైన్స్ విభాగాన్ని స్థాపించడానికి సహాయం చేశాడు. ఆర్థికవేత్తగా, అతను (ఆ సమయంలో) అతిపెద్ద US విదేశీ సహాయ కార్యక్రమానికి అధ్యక్షత వహించాడు.
[ఎడమ|thumb|1971 లో వైట్ హౌస్ సౌత్ లాన్లో భారత ప్రధాన మంత్రి [ఇందిరా గాంధీ రాక కార్యక్రమంలో అమెరికా అధ్యక్షుడు రిచర్డ్ నిక్సన్ .]]
1963 లో కెన్నెడీ హత్య తరువాత, ఇండో-యుఎస్ సంబంధాలు క్రమంగా క్షీణించాయి. కెన్నెడీ వారసుడు లిండన్ బి. జాన్సన్ కమ్యూనిస్ట్ చైనాను ఎదుర్కోవటానికి భారత్‌తో సంబంధాలు కొనసాగించడానికి ప్రయత్నిస్తూనే, చైనాతో ఉద్రిక్తతలను తగ్గించుకోవాలన్న ఆశతోటి, పెరుగుతున్న భారతదేశం సైనిక శక్తిని బలహీనపరిచే ఉద్దేశం తోటీ పాకిస్తాన్‌తో సంబంధాలను బలోపేతం చేయడానికి ప్రయత్నించాడు. 1970 ల ప్రారంభంలో నిక్సన్ పరిపాలన సమయంలో ఇరుదేశాల సంబంధాలు ఎప్పుడూ లేనంత కనిష్టానికి చేరుకున్నాయి. రిచర్డ్ నిక్సన్ తన పూర్వ అధ్యక్షులు ఇండో-పాకిస్తాన్ శత్రుత్వాల విషయంలో తీసుకున్న తటస్థ వైఖరిని పక్కన పెట్టాడు. ఆ సమయంలో ఇందిరా గాంధీ నాయకత్వంలో ఉన్న భారతదేశం సోవియట్ యూనియన్ వైపు మొగ్గు చూపినట్లుగా ఉండడంతో, అతను పాకిస్తాన్‌తో చాలా సన్నిహిత సంబంధాన్ని ఏర్పరచుకున్నాడు. సైనికపరంగా ఆర్ధికంగా సహాయం చేశాడు. భారత ఉపఖండంలో సోవియట్ ప్రభావాన్ని ఎదుర్కోవటానికీ, చైనాతో సంబంధాలు ఏర్పరచుకోవడానికీ (చైనాతో పాకిస్తాన్ చాలా దగ్గరగా ఉండేది కాబట్టి) పాకిస్తాన్ చాలా ముఖ్యమైన మిత్రదేశంగా ఆయన భావించాడు. నిక్సన్, ఇందిరల మధ్య వ్యక్తిగత సంబంధాల్లో సౌహార్దం లేకపోవడం ఇరు దేశాల మధ్య సంబంధాలు చెడిపోవడానికి మరింత దోహదపడింది. 1971 ఇండో-పాకిస్తాన్ యుద్ధంలో, అమెరికా బహిరంగంగా పాకిస్తాన్‌కు మద్దతు ఇచ్చింది. యుఎస్ఎస్ *ఎంటర్‌ప్రైజ్‌ను* బంగాళాఖాతంలో మోహరించింది. పశ్చిమ పాకిస్తాన్ దళాలకు మద్దతుగా యుఎస్ బల ప్రదర్శనగా భావించారు. తరువాత 1974 లో, భారతదేశం తన మొదటి అణు పరీక్ష, స్మైలింగ్ బుద్ధను నిర్వహించింది. దీనిని అమెరికా వ్యతిరేకించింది. అయితే ఈ పరీక్ష ఎటువంటి ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘించలేదని తేల్చి చెప్పింది. జూన్ 1974 లో తారాపూర్ రియాక్టర్ కోసం శుద్ధి చేసిన యురేనియం సరఫరాను కొనసాగించింది.
[కుడి|thumb|1978 లో ఓవల్ కార్యాలయంలో అమెరికా అధ్యక్షుడు జిమ్మీ కార్టర్‌తో భారత ప్రధాన మంత్రి [మొరార్జీ దేశాయి|మొరార్జీ దేశాయ్ .]]
1970 ల చివరలో, జనతా పార్టీ నాయకుడు మొరార్జీ దేశాయ్ ప్రధానమంత్రి అయ్యాక, భారతదేశం జిమ్మీ కార్టర్ నేతృత్వంలోని అమెరికాతో సంబంధాలను మెరుగుపరిచింది. భారతదేశ అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక రికార్డు సరిగా లేదనే కారణంతో, భారతదేశానికి అణు పదార్థాలను ఎగుమతులను నిషేధించే ఉత్తర్వుపై 1978 లో కార్టర్ సంతకం చేసినప్పటికీ, సంబంధాల మెరుగుదలకు అడ్డంకి కలగలేదు.

1980 లో ఇందిరా గాంధీ తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చినప్పటికీ, రెండు దేశాల మధ్య సంబంధాలు క్రమంగా మెరుగుపడ్డాయి. అయితే, ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌పై సోవియట్ దండయాత్ర, ఆక్రమణ విషయంలో అమెరికా పాత్రకు భారత్ మద్దతు ఇవ్వనప్పటికీ అది సంబంధాల మెరుగుదలకు అడ్డంకి కాలేదు. అమెరికా అధ్యక్షుడు రోనాల్డ్ రీగన్ నేతృత్వంలోని అమెరికా ప్రభుత్వం భారతదేశానికి పరిమిత సహాయం అందించింది. ఎఫ్ -5 విమానం, సూపర్ కంప్యూటర్లు, నైట్ విజన్ గాగుల్స్, రాడార్లతో సహా పలు రకాల రక్షణ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని కొనుగోలు చేయడానికి భారత్ వాషింగ్టన్‌ను కదిలించింది. భారతదేశానికి తేలికపాటి యుద్ధ విమానాల కోసం ఇంజన్లు ప్రోటోటైపులూ, నావికా దళాల ఫ్రిగేట్ల కోసం గ్యాస్ టర్బైన్లు వగైరా సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని సరఫరా చేయడానికి 1984 లో వాషింగ్టన్ ఆమోదించింది. 1980 ల చివరలో తమిళనాడులోని తిరునెల్వేలి వద్ద కొత్త విఎల్ఎఫ్ కమ్యూనికేషన్ స్టేషన్ రూపకల్పనలోను, నిర్మాణం లోనూ యుఎస్ కంపెనీ కాంటినెంటల్ ఎలక్ట్రానిక్స్ పాల్గొంది. అయితే, ఇరు దేశాలు సంబంధాలను మెరుగుపర్చడానికి 1990 ల చివరికి గానీ గణనీయమైన ప్రయత్నం చేయలేదు.

### NDA I II ప్రభుత్వాలు (1998-2004)
అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి భారత ప్రధాని అయిన వెంటనే భారత్, పోఖ్రాన్‌లో అణ్వాయుధ పరీక్ష నిర్వహించింది. ఈ పరీక్షను అమెరికా తీవ్రంగా ఖండించింది, ఆంక్షలు విధించింది. పరీక్షలను ఖండిస్తూ ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి తీర్మానానికి అనుకూలంగా ఓటు వేసింది. అధ్యక్షుడు బిల్ క్లింటన్ భారతదేశంపై ఆర్థిక ఆంక్షలు విధించాడు. అన్ని సైనిక ఆర్థిక సహాయాలను తగ్గించడం, అమెరికన్ బ్యాంకులు ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని భారతీయ కంపెనీలకు రుణాలు స్తంభింపచేయడం, ఆహార కొనుగోలు మినహా భారత ప్రభుత్వానికి ఇచ్చే రుణాలన్నిటినీ నిషేధించడం, అమెరికన్ ఏరోస్పేస్ టెక్నాలజీ, యురేనియం ఎగుమతులను నిషేధించడం, అంతర్జాతీయ రుణ సంస్థలకు భారతదేశం చేసిన అన్ని రుణ అభ్యర్థనలను వ్యతిరేకించడం వంటి అనేక చర్యలు తీసుకుంది. అయితే, ఈ ఆంక్షలు నిరర్థకమైనవని ఋజువైంది - భారతదేశ ఆర్థిక పెరుగుదల చాలా బలంగా సాగుతోంది. అమెరికాతో వాణిజ్యం భారత జిడిపిలో కొద్ది భాగం మాత్రమే. ప్రత్యక్ష ఆంక్షలు విధించడంలో జపాన్ మాత్రమే అమెరికతో కలిసింది. ఇతర దేశాలు భారత్‌తో వ్యాపారం కొనసాగించాయి. అమెరికా త్వరలోనే ఆంక్షలు ఎత్తివేసింది. తరువాత, క్లింటన్, వాజ్‌పేయి సంబంధాలను పునర్నిర్మించడానికి చర్యలు తీసుకున్నారు.
thumb|భారత ప్రధాని అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి, అమెరికా అధ్యక్షుడు జార్జ్ డబ్ల్యూ. బుష్‌తో కలిసి ఓవల్ కార్యాలయంలో, 2001.
21 వ శతాబ్దంలో అమెరికా విదేశాంగ విధాన ప్రయోజనాలకు భారతదేశం చాలా ముఖ్యంగా మారింది. భారతదేశం, ఈ ప్రాంతంలోని ఆధిపత్య వర్గాల్లో ఒకటి. ఒక బిలియన్ కంటే ఎక్కువ మంది పౌరులకు నివాసం. నూతన గొప్ప శక్తిగా, అమెరికాకు "అనివార్య భాగస్వామి" గా చాలా తరచుగా చెబుతూంటారు. పెరుగుతున్న చైనా పట్టుకు ప్రతిరోధకంగా భారత్‌ను చాలా మంది విశ్లేషకులు భావించారు.

మార్చి 2000 లో, అమెరికా అధ్యక్షుడు బిల్ క్లింటన్ భారతదేశాన్ని సందర్శించి, ప్రధానమంత్రి వాజ్‌పేయితో ద్వైపాక్షిక, ఆర్థిక చర్చలు జరిపారు. పర్యటన సందర్భంగా, ఇండో-యుఎస్ సైన్స్ & టెక్నాలజీ ఫోరం స్థాపించారు.

బుష్ అడ్మినిస్ట్రేషన్తో దౌత్య సంబంధాలను మెరుగు పరచుకునే సమయంలో, భారతదేశం తన అణ్వాయుధ అభివృద్ధిపై అంతర్జాతీయ పర్యవేక్షణను అనుమతించడానికి అంగీకరించింది. అయితే ప్రస్తుత తన అణ్వాయుధ సామగ్రిని వదులుకోవడానికి నిరాకరించింది. 2004 లో, పాకిస్తాన్‌కు మేజర్ నాన్-నాటో అల్లై (ఎంఎన్ఎన్ఎ) హోదా ఇవ్వాలని అమెరికా నిర్ణయించింది. అమెరికా ఎంఎన్‌ఎన్‌ఏ వ్యూహాత్మక పని సంబంధాన్ని భారత్‌కూ ఇవ్వజూపగా భారతదేశ

వర్గం:అమెరికా
వర్గం:భారతదేశ విదేశీ సంబంధాలు