ఒడిశా ఆక్రమణ (1741)

1741 మార్చిలో అలీవర్ది ఖాన్ దండయాత్రకు నాయకత్వం వహించి బాలాసోర్ సమీపంలోని ఫుల్వారీ యుద్ధం డిప్యూటీ గవర్నర్ లుత్ఫుల్లా తబ్రిజీ (రుస్తం జాంగ్ లేదా ముర్షిద్ కులీ ఖాన్ II అని కూడా పిలుస్తారు) ఓడించాడు. ఓడిపోయిన దళాలు దక్షిణ దిశగా పారిపోయి, అలివర్ది దాని రాజధాని కటక్ ఆక్రమించి, అతని మేనల్లుడు సయ్యద్ అహ్మద్ ఖాన్ అలియాస్ సౌలత్ జంగ్‌ను డిప్యూటీ గవర్నర్‌గా నియమించడానికి వీలు కల్పించింది. అయితే, సౌలత్ జాంగ్ దుర్వినియోగం, దళాల మధ్య అసంతృప్తి కటక్లో తిరుగుబాటుకు దారితీసింది. 1741 ఆగస్టులో, మరాఠా కిరాయి సైనికుల మద్దతుతో మీర్జా బాకర్ ఖాన్ (లుత్ఫుల్లా తబ్రీజీ కుమారుడు) నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని, సౌలత్ జంగ్  అతని కుటుంబాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని కొంతకాలం ఒడిశా నియంత్రించి, మిడ్నాపూర్, హిజ్లీ వరకు ప్రభావాన్ని విస్తరించాడు. 1741 డిసెంబరులో మహానది నది దాటుతూ అలివర్ది పెద్ద సైన్యంతో ప్రతిస్పందించాడు. ఆయన రాయ్‌పూర్ సమీపంలో మీర్జా బాకర్ దళాలను ఓడించి, దక్కన్ పారిపోవడానికి ప్రేరేపించాడు. అలివర్ది సైనికాధికారులు తరువాత సౌలత్ జంగ్‌ను చెర నుండి క్షేమంగా రక్షించారు. అధికారాన్ని తిరిగి స్థాపించడానికి అలీవర్ది మూడు నెలలు ఒడిశాలో ఉండి, షేక్ మాసుమ్‌ను డిప్యూటీ గవర్నర్‌గా నియమించారు. 1742లో ప్రారంభమైన నిరంతర మరాఠా దండయాత్రలు 1751లో ఈ ప్రావిన్స్‌ను వదులుకోవలసి వచ్చే వరకు ఈ స్వల్ప సంఘర్షణ ఒడిశాపై అలివర్ది నియంత్రణను పటిష్టం చేసింది.

## నేపథ్యం
మాజీ నవాబ్ షుజా-ఉద్-దిన్ ముహమ్మద్ ఖాన్ అల్లుడు, ఒరిస్సా డిప్యూటీ గవర్నర్ అయిన రుస్తమ్ జంగ్‌ను తన సవతి సోదరుడు సర్ఫరాజ్ ఖాన్ మరణానికి ప్రతీకారం తీర్చుకోవాలని అతని భార్య దర్దానా బేగం కోరింది. బెంగాల్ సింహాసనాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత అలివర్ది ఖాన్ అధికారాన్ని గుర్తించడానికి నిరాకరించిన రుస్తం జంగ్ స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించి, బెంగాల్ను జయించాలనే ఉద్దేశ్యంతో చల్లని కాలంలో కటక్ నుండి బాలాసోర్ వరకు కవాతు చేశాడు. ముప్పును ఎదుర్కోవడానికి అలీవర్ది ఖాన్ ముర్షిదాబాద్ నుండి ముందుకు సాగాడు.

## మొదటి విజయం
1740 డిసెంబరులో ఒరిస్సా డిప్యూటీ గవర్నర్ లుత్ఫుల్లా తబ్రీజీ తన ఇద్దరు అల్లుళ్ళు మీర్జా బకర్ ఖాన్, అల్లావుద్దీన్ ముహమ్మద్ ఖాన్లతో కలిసి కటక్ నుండి కవాతు చేశారు. అతను ఫుల్వారీ మైదానాలకు చేరుకుని 300 ఫిరంగులతో తనను చుట్టుముట్టాడు. అలీవర్ది జనవరి 1741లో తన మేనల్లుడు సయ్యద్ అహ్మద్, సలాత్ జంగ్ అనే ఇంటిపేరుతో 10,000 లేదా 12,000 అశ్వికదళం ఒడిశాకు బయలుదేరాడు. 1741 మార్చి 3న ఫుల్వారీ మైదానాల్లో యుద్ధం జరిగింది. అలివర్ది లుత్ఫుల్లా తబ్రీజీని ఓడించాడు, తరువాత దక్కన్‌లోని మసులిపట్టానికి పారిపోయాడు. అలివర్ది కటక్‌ను స్వాధీనం చేసుకుని, సౌలత్ జంగ్ను ఒడిశా డిప్యూటీ గవర్నర్‌గా నియమించాడు. అతను మూడు వేల అశ్వికదళం  నాలుగు వేల పదాతిదళానికి నాయకత్వం వహించడానికి గుజార్ ఖాన్‌ను కూడా విడిచిపెట్టాడు.

## ఒడిశాను బాకర్ స్వాధీనం
సౌలత్ జంగ్ పేలవమైన పరిపాలనా నైపుణ్యాలు ప్రావిన్స్లో అసంతృప్తిని రేకెత్తించాయి. అతను లుత్ఫుల్లా తబ్రీజీ మాజీ జనరల్స్ సలీం ఖాన్, దర్వేష్ ఖాన్, నిజామత్ ఖాన్, మీర్ అజీజుల్లా, మరికొందరిని సైనిక సేవలో తన సొంత దళాలపై నియమించాడు. ఇది మీర్జా బాకర్ ఒడిశాపై దాడి చేయడానికి అవకాశం కల్పించింది. అతను మరాఠా పదాతిదళంతో దక్కన్ నుండి కవాతు చేసాడు. గుజర్ ఖాన్ ఆధ్వర్యంలో 300 మంది సైనికులు మాత్రమే మిగిలారు. ఆగస్టు నెలలో ఒక రోజు షా మురాద్ ఖాన్ నాయకత్వంలో కటక్ ప్రజలు కటక్ నగరంలో బహిరంగ తిరుగుబాటు చేశారు. వారిని శాంతింపచేయడానికి సౌలత్ జంగ్ నియమించిన గుజర్ ఖాన్‌ను తిరుగుబాటుదారులు చంపారు. హుస్సేన్ బేగ్ ఖాన్ కూడా తిరుగుబాటుదారుల చేతిలో చంపబడ్డాడు. పూర్తిగా గందరగోళంలో, సౌలత్ జాంగ్ తన ఫిరంగి దళం సూపరింటెండెంట్ ఖాసిం బేగ్, కటక్ ఫౌజ్దార్ షేక్ హెదియతుల్లాను తిరుగుబాటుదారులను శాంతింపచేయడానికి మరో ప్రయత్నం చేయడానికి పంపాడు. ఇద్దరు అధికారులు సురక్షితంగా లేకపోవడంతో, తిరుగుబాటుదారులు ఖాసిం బేగ్‌ను చంపారు, అయితే హెదియతుల్లా ప్రాణాలతో తప్పించుకోగా గాయపడ్డాడు. ఆ తరువాత వెంటనే, తిరుగుబాటుదారులు  సౌలత్ జాంగ్‌ను అతని మొత్తం కుటుంబంతో పాటు స్వాధీనం చేసుకుని అతని సంపదను దోచుకున్నారు. తిరుగుబాటు విన్న తరువాత, మీర్జా బాకర్ 1741 ఆగస్టులో విజయవంతంగా కటక్‌లోకి ప్రవేశించి తన అధికారాన్ని పునరుద్ధరించాడు. అతను మిడ్నాపూర్, హిజ్లీ వరకు ఆక్రమించాడు.

## తుది విజయం
అతని మేనల్లుడు సౌలత్ జంగ్‌ను స్వాధీనం చేసుకోవడం, ఒడిశా ఆక్రమణ, సౌలత్ జంగ్‌ను రక్షించి, ఒడిశాను తిరిగి ఆక్రమించాలని కోరుకునే అలివర్ది ఖాన్ మనస్సులో బాధ కలిగించింది. మీర్జా బాకర్ను శిక్షించమని ముస్తఫా ఖాన్ అలీవర్దీని ప్రోత్సహించాడు. అలివర్ది జంగ్‌ను సైనిక దండయాత్రకు నాయకత్వం వహించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. తన విజయాన్ని పెంచుకోవడానికి ఆయన భారీ సైన్యాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.

అతని కీలక కమాండర్ల క్రింద దళాల బలం గణనీయంగా ఈ క్రింది విధంగా పెరిగింది: ముస్తఫా ఖాన్ బ్రిగేడ్ 5,000 అశ్వికదళాలకు విస్తరించబడింది-షంషీర్ ఖాన్ 3,000 వరకు-సర్దార్ ఖాన్ 2,000 వరకు-ఉమర్ ఖాన్ 3000 వరకు-అటావుల్లా ఖాన్ 2,000, హైదర్ ఖాన్, ఫక్రుల్లా బేగ్ ఖాన్, మీర్ జాఫర్ ఖాన్ దళాలు ఒక్కొక్కటి 1,000 వరకు. మీర్ షర్ఫుద్దీన్ కు చిన్న విభాగాలు కేటాయించబడ్డాయి, షా ముహమ్మద్ మాసుమ్ ఒక్కొక్కటి 500 అశ్వికదళం కలిగి ఉన్నారు. చివరగా అమానత్ ఖాన్ 1,500, మీర్ కాసిమ్ ఖాన్ 200, బహదూర్ అలీ ఖాన్ 500 కలిగి ఉన్నారు. అదనంగా, ఫతే రావు, చెడాన్ బహేలియాతో సహా అనేక మంది హిందూ కమాండర్లు 50,000 మంది తుపాకీదారుల దళాన్ని నియమించారు. అలీవర్ది 5,000 అశ్వికదళం, 10,000 పదాతిదళంతో ముర్షిదాబాద్ ను బాధ్యత వహిస్తూ షహమత్ జంగ్‌ను విడిచిపెట్టి, బలమైన ఫిరంగులతో పాటు 20,000 అశ్వికదళంతో కటక్ వైపు కవాతు చేశాడు.

అలివర్ది ఖాన్ కటక్ వైపు కవాతు చేసి కటక్ ఎదురుగా మహానది నది ఉత్తర ఒడ్డుకు చేరుకున్నాడు. మీర్జా బాకర్, దక్షిణ ఒడ్డున రాయ్పూర్లో శిబిరం ఏర్పాటు చేశారు. మీర్జా బకర్ తన ప్రధాన శిబిరానికి కొన్ని మైళ్ళ దూరంలో తన సామాను రైలును ఉంచాడు. అక్కడ, సౌలత్ జంగ్ను నాలుగు చక్రాల బండిలో బందీగా ఉంచారు, లుత్ఫుల్లా తబ్రీజీ సోదరుడు హాజీ ముహమ్మద్ అమీన్, ఇద్దరు తురానీ సైనికులు, దక్కన్ నుండి 500 తెలింగ పదాతిదళం రక్షణలో ఉన్నారు. అలీవర్ది పట్ల విధేయతగల ఏదైనా దళాలు రక్షించడానికి ప్రయత్నించినట్లయితే సౌలత్ జంగ్ను ఉరితీయాలని గార్డులకు ఆదేశాలు వచ్చాయి. ఉదయం, అలివర్ది మహానది దాటి మీర్జా బాకర్ శిబిరం వైపు ముందుకు సాగాడు. అలీవర్ది యొక్క పెద్ద సైన్యం అకస్మాత్తుగా కనిపించడం మీర్జా బాకర్ దళాలలో భయాందోళనలకు కారణమైంది, వారు స్వల్ప ప్రతిఘటన తర్వాత గందరగోళంతో పారిపోయారు, వారి కమాండర్ నిరుత్సాహానికి గురయ్యారు. నిరాశతో, మీర్జా బాకర్, తన మరాఠా మిత్రపక్షాలతో కలిసి, 1741 డిసెంబరు ప్రారంభంలో దక్షిణ దిశగా దక్కనుకు వెనుదిరిగాడు.

అలీవర్ది ఖాన్ మీర్ జాఫర్ ఖాన్ నేతృత్వంలోని తన సైనికాధికారులకు సౌలత్ జంగ్ ను రక్షించే పనిని అప్పగించాడు. మీర్ ముహమ్మద్ అమీన్ ఖాన్, అసాలత్ ఖాన్, దిలీర్ ఖాన్, ఏడుగురు సైనికులతో కలిసి, ధైర్యంగా బందీల వాహనాన్ని సమీపించాడు. మీర్జా బఖర్ గార్డులు కోచ్లోకి ఈటెలు విసిరి, అనుకోకుండా ఒక తురానీ గార్డును చంపి మరొకరిని గాయపరిచారు, అయితే సౌలత్ జాంగ్ గాయపడకుండా ఉండిపోయాడు. అలివర్ది మనుషులు ఆ బండిని తెరిచి, సౌలత్ జంగ్ను విడిపించారు. గందరగోళంలో, హాజీ ముహమ్మద్ అమీన్ తనకు తెలియకుండానే మీర్ ముహమ్మద్ అమీన్ ఖాన్ గుర్రంపైకి ఎక్కి సంఘటన స్థలం నుండి తప్పించుకున్నాడు. అలివర్ది సౌలత్ జంగ్ కుటుంబాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుని మీర్జా బాకర్ గుర్రాలన్నింటినీ స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.

## పరిణామం
అలీవర్ది తన అధికారాన్ని స్థాపించుకోవడానికి మూడు నెలలు ఒడిశాలో ఉన్నాడు. ఆయన షేక్ మాసుమ్ను ఒడిశా డిప్యూటీ గవర్నర్‌గా నియమించాడు. జానకీరామ్ కుమారుడు దుర్లభ్ రామ్ ఇప్పుడు ఒడిశా డిప్యూటీ గవర్నర్ *పేష్కార్‌గా నియమితుడయ్యాడు*.

## మూలాలు

వర్గం:ఒడిశా చరిత్ర
వర్గం:ఒడిశా