ఉమయ్యద్ సామ్రాజ్యం

**ఉమయ్యదు ఖలీఫా'' లేదా **ఉమయ్యదు సామ్రాజ్యం*'(; )అనేది ఇస్లామికు ప్రవక్త [[ముహమ్మద్]] మరణం తర్వాత స్థాపించబడిన రెండవ కాలిఫేటు. ఉమయ్యదు రాజవంశం 661 నుండి 750 వరకు పాలించారు. ఇది రషీదును కాలిఫేటు తరువాత వచ్చింది. దీనిలో మూడవ ఖలీఫా, ఉత్మాను ఇబ్ను అఫ్ఫాను కూడా ఉమయ్యదు వంశంలో సభ్యుడు. ఉమయ్యదు కుటుంబం గ్రేటరు సిరియా దీర్ఘకాల గవర్నరు ము'ఆవియా ఇబ్ను అబీ సుఫ్యాను ఆధ్వర్యంలో వంశపారంపర్య పాలనను స్థాపించింది. 661లో అలీ హత్య తర్వాత మొదటి ఫిట్నాలో విజయం సాధించిన తర్వాత ఖలీఫా అయ్యాడు. ఆ తర్వాత సిరియా ఉమయ్యదు‌ల ప్రధాన శక్తి స్థావరంగా కొనసాగింది. డమాస్కసు వారి రాజధానిగా ఉంది. 680లో ముఆవియా మరణం తరువాత ఉమయ్యదు అధికారాన్ని రెండవ ఫిట్నాలో సవాలు చేశారు. ఈ సమయంలో 684లో సుఫియానిదు వంశాన్ని మర్వాను ఇబ్ను అల్-హకం భర్తీ చేశాడు. ఆయన ఖలీఫా మీద ఉమయ్యదు పాలనను పునరుద్ధరించిన మార్వానిదు వంశాన్ని స్థాపించాడు.

ఉమయ్యదు‌లు ప్రారంభ ముస్లిం విజయాలను కొనసాగించారు. మాగ్రెబు, ట్రాన్సోక్సియానా, సింధు, హిస్పానియాలను జయించారు. దాని అత్యున్నత స్థాయిలో, ఉమయ్యదు కాలిఫేటు 1,11,00,000 చకిమీ(43,00,000 చమై) భౌగోళిక పరిమాణం పరంగా ఇది చరిత్రలో అతిపెద్ద సామ్రాజ్యాలలో ఒకటిగా గుర్తించబడింది. 750లో అబ్బాసిద్లు ఈ రాజవంశాన్ని పడగొట్టారు. ఉమయ్యదు రాజవంశం నుండి బయటపడినవారు కార్డోబాలో రాజధానిగా ఉన్న అల్-అండాలసులో ఎమిరేటు, తరువాత కాలిఫేటును స్థాపించారు. ఇది ఇస్లామికు స్వర్ణయుగం సమయంలో సైన్సు, వైద్యం, తత్వశాస్త్రం, ఆవిష్కరణలకు ప్రధాన కేంద్రంగా మారింది. 

ఉమయ్యదు ఖలీఫా ఒక విస్తారమైన బహుళజాతి, బహుళ సాంస్కృతిక జనాభాను పాలించింది. ఖలీఫా జనాభాలో ఇప్పటికీ మెజారిటీగా ఉన్న క్రైస్తవులు, యూదులు *జిజ్యా* (పోలు టాక్సు) చెల్లింపుకు బదులుగా వారి స్వంత మతాన్ని ఆచరించడానికి అనుమతించబడ్డారు. దీని నుండి ముస్లింలు మినహాయింపు పొందారు. ముస్లింలు [[జకాత్]] చెల్లించవలసి ఉంది. ఇది ధార్మికత ప్రయోజనాల కోసం స్పష్టంగా సేకరించబడింది.  ముస్లింలు లేదా ముస్లిం మతం మారిన వారి ప్రయోజనం కోసం. ప్రారంభ ఉమయ్యదు ఖలీఫాల కాలంలో ప్రముఖ పదవులను క్రైస్తవులు నిర్వహించారు. వీరిలో కొందరు [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|బైజాంటైన్]]ల కింద పనిచేసిన కుటుంబాలకు చెందినవారు. క్రైస్తవులకు ఉపాధి కల్పించడం అనేది మతపరమైన సహనంలో విస్తృత విధానంలో భాగంగా ఉంది. ఇది వారి మెట్రోపాలిటను ప్రావిన్సు అయిన సిరియా వంటి వాటిలో జయించబడిన ప్రావిన్సులలో పెద్ద సంఖ్యలో క్రైస్తవ జనాభా ఉండటం వలన అవసరం అయింది. ఈ విధానం ము'ఆవియా ప్రజాదరణను పెంచడానికి, సిరియాను ఆయన శక్తి స్థావరంగా పటిష్టం చేయడానికి కూడా సహాయపడింది.  ఉమయ్యదు శకాన్ని తరచుగా ఇస్లామికు కళ నిర్మాణ కాలంగా పరిగణిస్తారు. 

== చరిత్ర ==
=== మూలం ===
====ప్రారంభ ప్రభావం====
ఇస్లామికు పూర్వ కాలం సమయంలో ఉమయ్యదు లేదా బాను ఉమయ్యలు మక్కా ఖురైషు తెగకు చెందిన ప్రముఖ వంశం. 6వ శతాబ్దం చివరి నాటికి ఉమయ్యద్లు సిరియాతో ఖురైషులకు పెరుగుతున్న సంపన్న వాణిజ్య నెట్వర్కుల మీద ఆధిపత్యం చెలాయించారు. వారు ఉత్తర, మధ్య అరేబియా ఎడారి విస్తరణలను నియంత్రించే సంచార అరబు తెగలతో ఆర్థిక, సైనిక పొత్తులను అభివృద్ధి చేసుకున్నారు. ఈ ప్రాంతం ఇది వంశానికి రాజకీయ అధికార స్థాయిని ఇచ్చింది. అబు సుఫ్యాను ఇబ్ను హర్బు నాయకత్వంలోని ఉమయ్యదు‌లు ఇస్లామికు ప్రవక్త ముహమ్మదుకు వ్యతిరేకంగా మక్కా వ్యతిరేకతకు ప్రధాన నాయకులుగా ఉన్నారు. కానీ తరువాతి వారు 630లో మక్కాను స్వాధీనం చేసుకున్న తర్వాత, అబు సుఫ్యాను, ఖురైషు‌లు ఇస్లాంను స్వీకరించారు. తన ప్రభావవంతమైన ఖురైషు తెగలను సమన్వయం చేయడానికి, ముహమ్మదు అబు సుఫ్యాను‌తో సహా తన మాజీ ప్రత్యర్థులకు కొత్త క్రమంలో వాటాను ఇచ్చాడు. ఇస్లాం రాజకీయ కేంద్రం, నూతన ముస్లిం సమాజంలో వారి కొత్తగా కనుగొన్న రాజకీయ ప్రభావాన్ని కొనసాగించడానికి అబు సుఫ్యాను  ఉమయ్యదు‌లు [[మదీనా]]కు మకాం మార్చారు. 

632లో ముహమ్మదు మరణం ముస్లిం సమాజం నాయకత్వ వారసత్వానికి తెరతీసింది.  622లో ముహమ్మదు మక్కా నుండి వలస తర్వాత మదీనా స్థానికులైన అన్సారు నాయకులు, ముహాజిరును, ముహమ్మదు ప్రారంభ అనుచరులు, మక్కా నుండి తోటి వలసదారులు, మాజీ ఖురైషీటు ఉన్నత వర్గాలకు చెందిన తమ తోటి గిరిజనులతో పొత్తు పెట్టుకుని ముస్లిం రాజ్యాన్ని నియంత్రించుకుంటారనే ఆందోళనతో ఉమయ్యదులు తమ సొంత అభ్యర్థిని పంపడం గురించి చర్చించారు.  ముహజిరున్లు తమ సొంత, ప్రారంభ, వృద్ధులైన సహచరులకు విధేయత చూపించారు.ముహమ్మదు సహచరుడు, అబూ బకరు (), అన్సారిటు చర్చలకు ముగింపు పలికాడు. అబూ బకరు‌ను అన్సారు ఖురైషీటు ఉన్నత వర్గాల వారు ఆమోదయోగ్యుడిగా చూశారు. ఖలీఫు(ముస్లిం సమాజ నాయకుడు)గా గుర్తించబడ్డారు. సిరియా మీద ముస్లిం విజయంలో ఉమయ్యదు‌లకు కమాండు పాత్రలు ఇవ్వడం ద్వారా ఆయన వారికి అనుకూలంగా వ్యవహరించారు. నియమితులైన వారిలో ఒకరు యాజిదు, అబూ సుఫ్యాను కుమారుడు, ఆయన సిరియాలో ఆస్తిని కలిగి ఉన్నాడు. వాణిజ్య నెట్వర్కులను ‌‌లను నిర్వహించాడు.

అబూ బకరు వారసుడు ఉమరు () పరిపాలనలో సైన్యంలో ముహమ్మదు మునుపటి మద్దతుదారులకు అనుకూలంగా ఖురైషీటు ఉన్నత వర్గాల ప్రభావాన్ని తగ్గించాడు. అయినప్పటికీ సిరియాలో అబూ సుఫ్యాను కుమారులకు పెరుగుతున్న పట్టును అనుమతించాడు. దీనిని దాదాపు 638 మంది జయించారు. ఉమరు ప్రావిన్సు మొత్తం కమాండరు అబూ ఉబైదా ఇబ్ను అల్-జర్రా 639లో మరణించినప్పుడు ఆయన సిరియా డమాస్కసు, [[పాలస్తీనా]], [[జోర్డాన్]] జిల్లాల మీద ఆధిఖ్యత కలిగి ఉన్నాడు. యాజిదు కొంతకాలం తర్వాత మరణించాడు. ఉమరు యాజిదు సోదరుడు ము'ఆవియాను ఆయన స్థానంలో నియమించాడు. అబూ సుఫ్యాను కుమారుల పట్ల ఉమరు అసాధారణంగా వ్యవహరించడం, కుటుంబం పట్ల ఆయనకున్న గౌరవం, హోమ్సు లోని ప్రభావవంతమైన హిమ్యారు తెగ స్థిరనివాసులకు ప్రతిఘటనగా శక్తివంతమైన బాను కల్బు తెగతో వారి పెరుగుతున్న పొత్తు నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చు, వారు తమను తాము కురైషు‌లకు సమానంగా భావించేవారు. లేదా ఆ సమయంలో తగిన అభ్యర్థి లేకపోవడం, ముఖ్యంగా అబూ ఉబైదాను చంపిన అమ్వాసు ప్లేగు మధ్య  యాజిదు, ము'ఆవియా నాయకత్వంలో, సిరియా దేశీయంగా శాంతియుతంగా, వ్యవస్థీకృతంగా, దాని పూర్వ [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం|బైజాంటైన్]] పాలకుల నుండి బాగా రక్షించబడింది.

====ఉత్మాను ఖలీఫా====


ఉమరు వారసుడు ఉత్మాను ఇబ్ను అఫ్ఫాను, ధనవంతుడైన ఉమయ్యదు, ముహమ్మదు‌తో వివాహ సంబంధాలు కలిగిన ప్రారంభ ముస్లిం మతం మారినవాడుగా గుర్తించబడ్డాడు. ఆయన *షురా* కౌన్సిలు ద్వారా ఎన్నికయ్యాడు. ముహమ్మదు బంధువు అలీ, అల్-జుబైరు ఇబ్ను  అల్-అవ్వం, తల్హా ఇబ్ను ఉబైదు అల్లా, సాదు ఇబ్ను అబీ వక్కాసు, అబ్దుల్-రెహమాను ఇబ్ను  అవ్ఫు లతో కూడిన ఈ బృందంలో అందరూ ముహమ్మదు సన్నిహితులు, ప్రారంభ సహచరులు, ఖురైషుకు చెందినవారు. ముస్లిం వర్గాలన్నింటిలో అధికారాన్ని విస్తరించాలనే అలీ సంకల్పానికి విరుద్ధంగా ఖురైషు చేతులలో రాజ్యాధికారం కేంద్రీకృతమయ్యేలా చూసుకునేలా అలీ స్థానంలో ఆయనను ఎంపిక చేశారు. తన పాలన ప్రారంభం నుండి, ఉత్మాను తన బంధువుల పట్ల స్పష్టమైన అభిమానాన్ని ప్రదర్శించాడు. ఆయన పూర్వీకులు. ఉమరు, తాను వరుసగా జయించిన ప్రాంతాల మీద, అంటే [[ససానియన్ సామ్రాజ్యం]], అంటే ఇరాక్, ఇరాన్, సిరియా, ఈజిప్టు, పూర్వ బైజాంటైను భూభాగాల మీద తన కుటుంబ సభ్యులను గవర్నరు‌లుగా నియమించాడు. మదీనాలో ఆయన తన ఉమయ్యదు బంధువులైన సోదరులు అల్-హకం, మర్వాను ఇబ్ను అల్-హకం సలహా మీద విస్తృతంగా ఆధారపడ్డాడు. చరిత్రకారుడు విల్ఫెర్డు మదేలుంగు అభిప్రాయం ప్రకారం ఈ విధానం ఉత్మాను "ఇస్లాం పేరుతో ఖురైషు ప్రధాన వంశంగా ఉమయ్య కుటుంబం పాలించడానికి ప్రత్యేకంగా అర్హత కలిగి ఉందనే నమ్మకం నుండి ఉద్భవించింది.

ఉత్మాను బంధుప్రీతి అన్సార్ల, *షురా* సభ్యుల కోపాన్ని రేకెత్తించింది. 645/46లో ఆయన జజీరా (ఎగువ మెసొపొటేమియా)ను ము'ఆవియా సిరియను గవర్నరు‌షిపు‌కు జోడించాడు. తన దళాలకు చెల్లించడానికి సహాయం చేయడానికి సిరియాలోని అన్ని బైజాంటైను క్రౌన్ భూములను స్వాధీనం చేసుకోవాలనే ఆయన అభ్యర్థనను ఆమోదించాడు. ఆయన కుఫా ఈజిప్టు, సంపన్న ప్రావిన్సుల నుండి మిగులు పన్నులను మదీనాలోని ఖజానాకు పంపాడు. దానిని ఆయనను తన వ్యక్తిగత  విలాసాలకు ఉపయోగించుకున్నాడు. దాని నిధులను, యుద్ధ దోపిడీని తరచుగా తన ఉమయ్యదు బంధువులు‌కు పంపిణీ చేసేవాడు. అంతేకాకుండా ఉమరు కుఫా, బస్రా అరబు దండు పట్టణాల ప్రయోజనం కోసం సామూహిక ఆస్తిగా నియమించిన ఇరాక్‌లోని లాభదాయకమైన ససానియను క్రౌన్ భూములను, ఉత్మాను అభీష్టానుసారం ఉపయోగించుకోవడానికి కాలిఫా క్రౌన్ భూములుగా మార్చారు. ఇరాక్, ఈజిప్టులో, మదీనాలోని అన్సారు, ఖురైషు‌లలో ఉత్మాను పాలన మీద పెరుగుతున్న ఆగ్రహం 656లో ఖలీఫా హత్యలో ముగిసింది. చరిత్రకారుడు హ్యూ ఎన్. కెన్నెడీ అంచనా ప్రకారం ఖురైషు సాంప్రదాయ ఉన్నతవర్గం, ముఖ్యంగా ఆయన ఉమయ్యదు వంశం కాలిఫేటు ప్రభుత్వం మీద నియంత్రణను కేంద్రీకరించాలనే ఆయన సంకల్పం కారణంగా ఉత్మాను చంపబడ్డాడు. అనేక మంది తొలి ముస్లింల ఆసక్తులు, హక్కులు, ప్రత్యేకాధికారాలను పణంగా పెట్టి, పరిపాలించడానికి "అనుభవం, సామర్థ్యం కలిగి ఉన్నాడని నమ్మాడు".

==== మొదటి ఫిట్నా ====
ఉత్మాను హత్య తర్వాత, అలీ మదీనాలో తదుపరి రషీదును ఖలీఫాగా గుర్తించబడ్డాడు. అయినప్పటికీ ఆయనకు  అన్సారు. ఇరాకీల నుండి మద్దతు వచ్చింది. అయితే ఖురైషులలో ఎక్కువ మంది ఆయన పాలన పట్ల జాగ్రత్తగా ఉన్నారు. ఆయన అధికారానికి మొదటి సవాలు ఖురైషు నాయకులు అల్-జుబైరు  తల్హా నుండి వచ్చింది. వారు ఉమయ్యదు వంశానికి ఉత్మాను సాధికారతను వ్యతిరేకించారు. కానీ అలీ పాలనలో వారి స్వంత ప్రభావం, ఖురైషుల శక్తి సాధారణంగా  చెదిరిపోతుందని భయపడ్డారు. ముహమ్మదు భార్యలలో ఒకరైన ఆయిషా మద్దతుతో వారు అలీకి వ్యతిరేకంగా సైన్యాలలో మద్దతును కూడగట్టడానికి ప్రయత్నించారు. బాస్రా, ఖలీఫాను ఇరాక్‌లోని మరొక దండు పట్టణం కుఫాకు బయలుదేరమని ప్రేరేపించింది. అక్కడ ఆయన తన ప్రత్యర్థులను బాగా ఎదుర్కోగలడు.  ఒంటె యుద్ధంలో అలీ వారిని ఓడించాడు. దీనిలో అల్-జుబైరు  తల్హా చంపబడ్డారు. ఆయిషా తత్ఫలితంగా స్వీయ-విధించబడిన ఏకాంతంలోకి ప్రవేశించింది.  ఆ తర్వాత బాస్రా  ఈజిప్టులో అలీ సార్వభౌమాధికారం గుర్తించబడింది. ఆయన కుఫాను ఖలీఫా కొత్త రాజధానిగా స్థాపించాడు. 

ఈజిప్టు,  ఇరాక్‌లోని ఉత్మాను గవర్నరు‌లను అలీ సాపేక్ష సౌలభ్యంతో భర్తీ చేయగలిగినప్పటికీ, మువావియా అరబు తెగల బైజాంటైను‌లకు వ్యతిరేకంగా బలమైన శక్తి స్థావరాన్ని, సమర్థవంతమైన సిరియాకు చెందిన గిరిజనతెగల నుండి సైన్యాన్ని అభివృద్ధి చేసుకున్నాడు. ముఆవియా ఇంకా ఖలీఫాను స్పష్టంగా ప్రకటించలేదు కానీ సిరియా మీద నియంత్రణను నిలుపుకోవాలని నిశ్చయించుకున్నాడు, తన బంధువు ఉత్మాను‌ మీద ప్రతీకారం తీర్చుకునే పేరుతో అలీని వ్యతిరేకించాడు. ఆయన మరణానికి ఖలీఫా సహకరించాడని ఆరోపించాడు. 657 ప్రారంభంలో జరిగిన సిఫిను యుద్ధంలో అలీ ఇరాకీ సైన్యం, ముఆవియా సిరియను దళాలు ప్రతిష్టంభనకు గురయ్యాయి. చర్చలు పరిష్కారం సాధించడంలో విఫలమైనప్పటికీ మధ్యవర్తిత్వం ద్వారా ముఆవియాతో ఈ విషయాన్ని పరిష్కరించడానికి అలీ అంగీకరించాడు. మధ్యవర్తిత్వం వహించాలనే నిర్ణయం అలీ రాజకీయ స్థానాన్ని ప్రాథమికంగా బలహీనపరిచింది. ఎందుకంటే ఆయన బలవంతంగా ము'ఆవియాతో సమాన నిబంధనలతో చర్చలు జరిపారు. అయితే ఇది అలీ దళాలలోని ఒక వర్గాన్ని తిరుగుబాటుకు దారితీసింది. తరువాత వారు ఖరిజితులుగా పిలువబడ్డారు. అలీ సంకీర్ణం క్రమంగా విచ్ఛిన్నమైంది. అనేక మంది ఇరాకీ గిరిజన ప్రభువులు రహస్యంగా ము'ఆవియాకు ఫిరాయించారు. అయితే ము'ఆవియా మిత్రుడు అమరు ఇబ్ను అల్-ఆస్ 658 జూలై లో ఈజిప్టు నుండి అలీ గవర్నరు‌ను బహిష్కరించాడు.  660 జూలైలో ము'ఆవియాను ఆయన సిరియను గిరిజన మిత్రులు [[జెరూసలేం]]లో ఖలీఫాగా అధికారికంగా గుర్తించారు. జనవరిలో అలీని ఖరిజిటు అసమ్మతివాది హత్య చేశాడు. 661. ఆయన కుమారుడు [[హసన్ ఇబ్న్ అలీ|హసన్]] ఆయన వారసుడిగా అధికారంలోకి వచ్చాడు కానీ వేసవిలో ము'ఆవియా తన సిరియను సైన్యంతో ఇరాక్‌ మీద దాడి చేసినందుకు పరిహారంగా పదవీ విరమణ చేశాడు. తరువాత ము'ఆవియా కుఫాలోకి ప్రవేశించి ఇరాకీల విధేయతను పొందాడు.

===సుఫ్యానిదు కాలం===
====ము'ఆవియా ఖలీఫా ====

ముస్లిం సాంప్రదాయ మూలాలలో "సమాజం ఏకీకరణ సంవత్సరం"గా సూచించబడిన కుఫాలోని ముఆవియా గుర్తింపు సాధారణంగా ఆయన ఖలీఫా పాలన ప్రారంభంగా పరిగణించబడుతుంది. ఆయన చేరికతో రాజకీయ రాజధాని, కాలిఫాలు ఖజానా ముకసు దమాసుకి అధికారం బదిలీ చేయబడ్డాయి. ము'ఆవియా ఇరవై సంవత్సరాలుగా ప్రావిన్సు‌లో స్థిరపడిన ఫలితంగా ఉమయ్యదు ఖలీఫా మహానగరంగా సిరియా ఆవిర్భావించింది.్్ ఇతర ప్రావిన్సులలోని గ్యారిసను నగరాలలో వారి ఏకాంతానికి భిన్నంగా, ప్రావిన్సు అంతటా దాని సాపేక్షంగా పెద్ద అరబు జనాభా భౌగోళిక పంపి జరిగింది. ము'ఆవియా వివాహ సంబంధాన్ని కలిగి ఉన్న బాను కల్బు నేతృత్వంలోని ఒకే గిరిజన సమాఖ్య [[ఖుదా]] ఆధిపత్యం ఫలితంగా ్, ఇరాక్‌లోని విస్తృత శ్రేటీ గిరిజన సమూహాలకు విరుద్ధగంగనాభా పంపిణీ జరిగింది. సిరియాలో చాలా కాలంగా స్థిరపడిన గతంలో క్రైస్తవ అరబు తెగలు, [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]], వారి ఘస్సానిదు క్లయింటు రాజుల సైన్యంలో విలీనం చేయబడ్డాయి. చరిత్రకారుడు జూలియసు వెల్‌హౌసెను అభిప్రాయం  ప్రకారం వారి ఇరాకీ ప్రత్యర్థుల కంటే "క్రమం, విధేయతకు ఎక్కువ అలవాటు పడ్డారు". ముఆవియా శక్తివంతమైన కల్బిటు అధిపతి ఇబ్ను బహ్దలు కిందాయి కులీనుడు షురాబిలు ఇబ్ను సిమ్టు, ఖురైషీటు కమాండర్లు అల్-దహకు ఇబ్ను ఖైసు అల్-ఫిహ్రి ప్రముఖ జనరలు ఖలీదు ఇబ్ను అల్-వాలిదు కుమారుడు అబ్ద్ అల్-రెహమాను లతో పాటు సిరియాలోని కీలక సైనిక విభాగాల విధేయతను నిర్ధారించాడు. ముఆవియా తన ప్రధాన సిరియను దళాలను బైజాంటియం మీద దాదాపు వార్షిక లేదా ద్వివార్షిక భూ, సముద్ర దాడులలో నిమగ్నం చేశాడు. ఇది వారికి యుద్ధభూమి అనుభవాన్ని, యుద్ధ దోపిడీలను లాభాలు అందించింది. కానీ శాశ్వత ప్రాదేశికతను పొందలేదు. తన పాలన ముగిసే సమయానికి ఖలీఫు బైజాంటైను చక్రవర్తి 4వ కాన్స్టాంటైను () తో ముప్పై సంవత్సరాల సంధి ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు. ఉమయ్యదు‌లు సామ్రాజ్యానికి బంగారం, గుర్రాలు, బానిసలను వార్షికంగా కప్పంగా చెల్లించాలని ఆదేశించాడు.



మొదటి ఫిట్నా రాజకీయ, సామాజిక విచ్ఛిన్నం మధ్య ముస్లిం సమాజం  ఐక్యతను తిరిగి స్థాపించడం, ప్రావిన్సులలో తన అధికారాన్ని  ఖలీఫా అధికారాన్ని నొక్కి చెప్పడం ముఆవియా ప్రధాన సవాలు.  ఆయన ఖలీఫాగా బాధ్యతలు స్వీకరించడానికి, బలమైన కేంద్ర ప్రభుత్వానికి గణనీయమైన వ్యతిరేకత ఉంది.  630-640లలో ఇరాక్ ఆక్రమణ సమయంలో వచ్చిన అరబు వలసదారులు, దళాలతో నిండిన కుఫా బాస్రా  సైనిక పట్టణాలు సిరియాకు అధికార మార్పిడిని వ్యతిరేకించాయి.  అయినప్పటికీ రెండు నగరాలు ఇరాక్  దాని తూర్పు ఆధీనాలలో అధికారం, ప్రభావం కోసం పోటీ పడ్డాయి. అరబు గిరిజన ప్రభువులు, ప్రారంభ ముస్లిం మతమార్పిడి మధ్య విభజించబడ్డాయి. వీరిలో తరువాతి వారు అలిద్సు అనుకూల (అలీ విశ్వాసులు)  ఖరిజీటు‌లు  వారి స్వంత కఠినమైన ఇస్లాం వివరణను అనుసరించారు. ఖలీఫు ఇరాకు‌ను పరిపాలించడానికి వికేంద్రీకృత విధానాన్ని వర్తింపజేశాడు. కుఫాను నాయకుడు అల్-అషాతు ఇబ్ను ఖైసు వంటి దాని గిరిజన ప్రభువులతో పొత్తులు ఏర్పరచుకున్నాడు. కుఫా  బాస్రా పరిపాలనను తఖిఫు తెగకు చెందిన అత్యంత అనుభవజ్ఞులైన సభ్యులకు, అల్-ముఘిరా ఇబ్ను షు'బా, తరువాతి శిష్యుడు జియాదు ఇబ్ను  అబిహి (ము'ఆవియా తన సవతి సోదరుడిగా స్వీకరించాడు) వరుసగా అప్పగించాడు. తన ఆధిపత్యాన్ని గుర్తించడం, క్రమాన్ని నిర్వహించడం  ప్రాంతీయ పన్ను ఆదాయంలో కొంత భాగాన్ని డమాస్కసు‌కు పంపినందుకు ప్రతిగా, ఖలీఫు తన గవర్నరు‌లను ఆచరణాత్మకంగా స్వాతంత్ర్యంగా పాలించనిచ్చాడు. 670లో అల్-ముఘిరా మరణం తరువాత ము'ఆవియా కుఫా, దాని ఆధీన ప్రాంతాలను బాస్రా గవర్నరు పదవికి జత చేశాడు. జియాదు‌ను ఖలీఫా తూర్పు భాగంలో ఆచరణాత్మక వైస్రాయి‌గా చేశాడు. తరువాత జియాదు ఇరాన్‌కు తూర్పున ఉన్న విస్తారమైన ఖురాసను ప్రాంతంలో అరబు పాలనను దృఢంగా స్థాపించడానికి చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలలో ముస్లిం ఆక్రమణలను తిరిగి ప్రారంభించడానికి ఒక సంఘటిత పోరాటాన్ని ప్రారంభించాడు. జియాదు మరణించిన కొద్దికాలానికే ఆయన కుమారుడు ఉబైదు అల్లా ఇబ్ను జియాదు వారసుడిగా వచ్చాడు. ఇంతలో అమరు ఇబ్ను  అల్-ఆస్ ఈజిప్టును ఫుస్తాటు ప్రావిన్షియలు రాజధాని నుండి వర్చువలు భాగస్వామిగా పాలించాడు. ముఆవియా 663లో మరణించే వరకు ఆ తర్వాత విశ్వాసపాత్రులైన గవర్నర్లను నియమించారు. ఆ ప్రావిన్సు సిరియాకు ఆచరణాత్మక అనుబంధంగా మారింది. ముఆవియా దర్శకత్వంలో 670లో కమాండర్య ఉక్బా ఇబ్ను నఫీ ఇఫ్రికియా (మధ్య ఉత్తర ఆఫ్రికా)మీద ముస్లిం ఆక్రమణను ప్రారంభించాడు. ఇది ఉమయ్యదు నియంత్రణను బైజాసెనా (ఆధునిక దక్షిణ ట్యునీషియా) వరకు విస్తరించింది. అక్కడ ఉక్బా కైరోవాను అనే శాశ్వత అరబు దండు నగరాన్ని స్థాపించాడు.

====1వ యాజిదు వారసత్వం - సుఫ్యానిదు పాలన పతనం====

ఉత్మానుకు విరుద్ధంగా ము'ఆవియా తన ఉమయ్యదు బంధువుల ప్రభావాన్ని మదీనా గవర్నరు పదవికి పరిమితం చేశాడు. అక్కడ ఉమయ్యదు‌లతో సహా బహిష్కరించబడిన ఇస్లామికు ఉన్నతవర్గం ఆయన పాలన పట్ల అనుమానం లేదా శత్రుత్వం కలిగి ఉంది. అయితే ఇస్లామికు రాజకీయాలలో అపూర్వమైన చర్యలో ము'ఆవియా తన సొంత కుమారుడు 1వ యాజిదు ను 676లో తన వారసుడిగా నామినేటు చేశాడు. కాలిఫా వారసత్వానికి వంశపారంపర్య పాలనను ప్రవేశపెట్టాడు. ఆచరణలో ఖలీఫా కార్యాలయాన్ని రాజ్యంగా మార్చాడు. ఈ చట్టం ఇరాకీలు, ఉమయ్యదు‌లతో సహా హెజాజు-ఆధారిత ఖురైషు‌లచే అసమ్మతి లేదా వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొంది. కానీ చాలా మంది లంచం తీసుకున్నారు లేదా బలవంతంగా అంగీకారం తెలిపారు. 680లో ము'ఆవియా మరణం తర్వాత యాజిదు తన పాలనను అంగీకరించాడు. దాదాపు వెంటనే అలీ కుమారుడు, ముహమ్మదు మనవడు హుస్సేనును ఇరాక్ నుండి ఉమయ్యదు పాలనకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటుకు ఆహ్వానించిన అలీ కుఫాను పక్షపాతుల నుండి ఆయన పాలనకు సవాలును ఎదుర్కొన్నాడు. ఇరాకు గవర్నరు ఇబ్ను జియాదు సమీకరించిన సైన్యం కర్బాలా యుద్ధంలో కుఫా వెలుపల హుస్సేను‌ను అడ్డుకుని చంపింది. ఇరాక్‌లో ఉమయ్యదు అధికారానికి వ్యతిరేకంగా క్రియాశీల వ్యతిరేకతను ప్రస్తుతానికి అది అడ్డుకున్నప్పటికీ, ముహమ్మదు మనవడి హత్య చాలా మంది ముస్లింలను ఆగ్రహానికి గురిచేసింది. ఉమయ్యదు‌ల పట్ల కుఫాను శత్రుత్వాన్ని, అలీ కుటుంబం పట్ల సానుభూతిని గణనీయంగా పెంచింది.

యాజిదు పాలనకు తదుపరి ప్రధాన సవాలు హెజాజు నుండి ఉద్భవించింది. అక్కడ అల్-జుబైరు ఇబ్ను  అల్-అవ్వాం కుమారుడు, అబూ బకరు మనవడు అబ్దుల్లా ఇబ్ను అల్-జుబైరు ఖలీఫాను ఎన్నుకోవడానికి ఖురైషు‌లలో *షురా* కోసం వాదించాడు. ఇస్లాం పవిత్రమైన అభయారణ్యం, మక్కాలోని కాబా లోని తన ప్రధాన కార్యాలయం నుండి ఉమయ్యదు‌లకు వ్యతిరేకతను సమీకరించాడు. మదీనాకు చెందిన అన్సారు. ఖురైషు కూడా ఉమయ్యదు వ్యతిరేక కారణాన్ని చేపట్టారు. 683లో నగరం నుండి ఉమయ్యదు‌లను వారు బహిష్కరించారు. యాజిదు సిరియను దళాలు అల్-హర్రా యుద్ధంలో మదీనాను ఓడించి మక్కాలోని ఇబ్ను అల్-జుబైరు‌ను ముట్టడించే ముందు మదీనాను దోచుకున్నాయి. 683లో యాజిదు మరణ వార్త విని సిరియన్లు వెనక్కి తగ్గారు. ఆ తర్వాత ఇబ్ను అల్-జుబైరు తనను తాను ఖలీఫాగా ప్రకటించుకున్నాడు. త్వరలోనే ఇరాకు  ఈజిప్టు‌తో సహా ఖలీఫాలోని చాలా ప్రావిన్సులలో గుర్తింపు పొందాడు. సిరియాలో ఇబ్ను  బహ్దలు యాజిదు కుమారుడు, నియమిత వారసుడు 2వ ము'ఆవియా వారసత్వాన్ని పొందాడు. ఆయన అధికారం డమాస్కసు, సిరియా దక్షిణ ప్రాంతాల జిల్లాలుకు పరిమితం చేయబడింది. 2వ ముఆవియా తన పట్టాభిషేకం ప్రారంభం నుండి అనారోగ్యంతో ఉన్నాడు. అల్-దహకు తన పదవి ఆచరణాత్మక విధులను స్వీకరించాడు. ఆయన 684 ప్రారంభంలో వారసుడిని పేర్కొనకుండానే మరణించాడు. ఆయన మరణం 1వ ముఆవియా తండ్రి అబూ సుఫ్యాను పేరు మీద పిలువబడే ఉమయ్యదు సుఫ్యానిదు పాలక గృహం ముగింపును సూచిస్తుంది. 

===మార్వానీదు కాలం ప్రారంభం===
====మార్వానీదు పరివర్తన - రెండవ ఫిట్నా ముగింపు====

2వ ముఆవియా మరణం తర్వాత ఉమయ్యదు అధికారం వారి సిరియను కోటలో దాదాపు కూలిపోయింది. డమాస్కసు‌లోని అల్-దహ్‌హాకు, కిన్నాస్రిను (ఉత్తర సిరియా), జజీరాలోని ఖైసు తెగలు, పాలస్తీనాలోని జుధాం, హోమ్సు‌లోని అన్సారు. దక్షిణ అరేబియన్లు అందరూ ఇబ్ను‌ను గుర్తించాలని ఎంచుకున్నారు. అల్-జుబైరు. మదీనా నుండి సిరియాకు బహిష్కరించబడిన ఉమయ్యదు‌ల నాయకుడు మర్వాను ఇబ్ను అల్-హకం కూడా ఇబ్ను అల్-జుబైరు‌కు లొంగిపోవడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు. కానీ ఇబ్ను జియాదు ద్వారా ఖలీఫా పదవికి తన అభ్యర్థిత్వాన్ని ముందుకు తీసుకురావాలని ఒప్పించబడ్డాడు. తరువాతి వారిని ఇరాక్ నుండి తరిమికొట్టి ఉమయ్యదు పాలనను నిలబెట్టడానికి ప్రయత్నించారు. పాత ఘస్సానిదు రాజధాని జాబియాలో ఇబ్ను బహ్దలు నిర్వహించిన ఉమయ్యదు అనుకూల సిరియను తెగలు, అంటే ఖుదా, వారి కిండైటు మిత్రుల శిఖరాగ్ర సమావేశంలో, విశ్వాసపాత్రులైన తెగలకు ఆర్థిక హక్కులకు బదులుగా మార్వాను ఖలీఫాగా ఎన్నికయ్యాడు. 684 ఆగస్టులో జరిగిన మార్జి రహితు యుద్ధంలో, మార్వాను తన గిరిజన మిత్రులను అల్-దహకు నేతృత్వంలోని చాలా పెద్ద ఖైసైటు సైన్యం మీద నిర్ణయాత్మక విజయానికి నడిపించాడు. యుద్ధంలో ఆ సైన్యం చంపబడింది. కొంతకాలం తర్వాత దక్షిణ [[యమన్]] గిరిజన సమాఖ్యను ఏర్పాటు చేయడానికి హోమ్సు, జుధాం‌లకు చెందిన అరేబియన్లు ఖుదాలో చేరారు. మార్జి రహితు ఖైసు, యమను సంకీర్ణాల మధ్య దీర్ఘకాలంగా కొనసాగుతున్న వివాదానికి దారితీసింది. జుఫరు ఇబ్ను అల్-హరితు అల్-కిలాబి ఆధ్వర్యంలో యూఫ్రటీసు నది కోటలోని సిర్సీసియంలో ఖైలు తిరిగి సమావేశమయ్యారు. వారి నష్టాలకు ప్రతీకారం తీర్చుకోవడానికి తరలివెళ్లారు. యుద్ధం తర్వాత నెలల్లోనే మర్వాను సిరియా మీద పూర్తి నియంత్రణను తిరిగి పొందినప్పటికీ గిరిజనుల మధ్య జరిగిన కలహాలు ఉమయ్యదు సిరియను సైన్యంశక్తి పునాదిని దెబ్బతీశాయి: .

685లో మర్వాను  ఇబ్ను బహ్దలు ఈజిప్టు జుబైరిదు గవర్నరును బహిష్కరించి ఆయన స్థానంలో మర్వాను కుమారుడు అబ్ద్ అల్-అజీజును నియమించారు. ఆయన 704/05లో మరణించే వరకు ఆ ప్రావిన్సు‌ను పాలించాడు. జజీరాలో జుఫరు తిరుగుబాటును అణిచివేయడానికి మరొక కుమారుడు ముహమ్మదును నియమించారు. మర్వాను 685 ఏప్రిల్‌ లో మరణించాడు. ఆయన తర్వాత ఆయన పెద్ద కుమారుడు అబ్దు అల్-మాలికు వచ్చాడు. ఇబ్ను  జియాదు పునరుద్ధరించడానికి ప్రయత్నించినప్పటికీ సుఫ్యానిదు ఖలీఫాల సిరియను సైన్యం, ఖైసు-యమను సరిహద్దులలో నిరంతర విభజనలు సైన్యం భారీ ఓటమికి, ఇబ్ను  జియాదు మరణానికి దోహదపడ్డాయి. 686 ఆగస్టులో ఖాజీరు యుద్ధంలో కుఫాకు చెందిన ముక్తారు అల్-తఖాఫీ అలిదు అనుకూల దళాల చేతిలో ఈ ఎదురుదెబ్బ అబ్దులు-మాలికు ఇరాకు‌లో ఉమయ్యదు అధికారాన్ని తిరిగి స్థాపించడానికి చేసిన ప్రయత్నాలను ఆలస్యం చేసింది. [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]] నుండి ఒత్తిళ్లు, బైజాంటైను‌ల మర్దైటు మిత్రులు సిరియా  దాడులు చేయడం వలన 689లో బైజాంటియంతో శాంతి ఒప్పందం మీద సంతకం చేయవలసి వచ్చింది. ఇది ఉమయ్యదు‌లు సామ్రాజ్యానికి ఇచ్చే వార్షిక నివాళిని గణనీయంగా పెంచింది. ఆయన ముట్టడి సమయంలో 691లో సిర్సీసియంలో అబ్ద్ అల్-మాలికు జుఫరు ఖైసు‌లకు ఉమయ్యదు కోర్టు, సైన్యంలో విశేష పదవులను అందించడం ద్వారా వారితో రాజీ పడ్డాడు. ఉమయ్యదు రాజ్యంలో ఖైసు, యమను ప్రయోజనాలను సమతుల్యం చేయడానికి ఖలీఫు, ఆయన వారసులు కొత్త విధానాన్ని సూచించారు. తన ఏకీకృత సైన్యంతో, అబ్ద్ అల్-మాలికు ఇరాక్‌లోని జుబైరిడు‌లపైకి కవాతు చేశాడు. అప్పటికే రహస్యంగా ప్రావిన్సు‌లోని ప్రముఖ గిరిజన నాయకుల ఫిరాయింపును పొందాడు. 691లో ఇరాక్ పాలకుడు ఇబ్ను అల్-జుబైరు సోదరుడు ముసాబును మాస్కిను యుద్ధంలో ఓడించాడు. తరువాత ఉమయ్యదు కమాండరు అల్-హజ్జాజు ఇబ్ను యూసుఫు మక్కాను ముట్టడించి 692లో ఇబ్ను అల్-జుబైరు‌ను చంపాడు. ఇది రెండవ ఫిట్నా ముగింపు, అబ్ద్ అల్-మాలికు పాలనలో ఖలీఫా పునరేకీకరణను సూచిస్తుంది.

====దేశీయ ఏకీకరణ - కేంద్రీకరణ====


ఇరాక్ రాజకీయంగా అస్థిరంగా ఉంది. కుఫా, బాస్రా దండులు ఖరీజైటు తిరుగుబాటుదారులతో యుద్ధంతో అలసిపోయాయి. 694లో అబ్దులు-మాలికు రెండు నగరాలను అల్-హజ్జాజు గవర్నరు‌షిపు కింద ఒకే ప్రావిన్సు‌గా కలిపాడు. ఆయన 698 నాటికి ఇరాక్, ఇరాన్‌లలో ఖరీజైటు తిరుగుబాట్లను అణచివేయడాన్ని పర్యవేక్షించాడు. తరువాత ఆయనకు తూర్పు ఖలీఫాలోని మిగిలిన ప్రాంతాల మీద అధికారం ఇవ్వబడింది.    అల్-హజ్జాజు పద్ధతులు,  పాలన పట్ల (ముఖ్యంగా యుద్ధ ప్రయత్నాలలో బలవంతంగా పాల్గొనమని ఆయన మరణ బెదిరింపులు) దళాలలో ఆగ్రహం అధికరించింది. 700లో వారి స్టైపెండు‌లను తగ్గించడం కారణంగా ఉమయ్యదు‌ల మీద సామూహిక ఇరాకీ తిరుగుబాటుతో ముగిసింది. తిరుగుబాటుదారుల నాయకుడు కుఫాను కులీనుడు ఇబ్ను అల్-అష్'అత్, అల్-అష్'అత్ ఇబ్ను ఖైసు మనవడు. అల్-హజ్జాజు ఏప్రిలు‌లో దైర్ అల్-జమాజిం యుద్ధంలో ఇబ్ను అల్-అష్'అత్ తిరుగుబాటుదారులను ఓడించాడు. తిరుగుబాటు అణచివేత ఇరాకీ *ముకాటిలా* సైనిక శక్తిగా ముగింపుకు, ఇరాక్‌ మీద సిరియను సైనిక ఆధిపత్యానికి నాంది పలికింది. ఇరాకీ అంతర్గత విభాగాలు, అబ్ద్ అల్-మాలికు, అల్-హజ్జాజు, ప్రావిన్సు‌లో అధికారాన్ని తిరిగి స్థాపించడానికి ఇరాకీలు చేసిన ప్రయత్నాన్ని ఓడించాడు.

రెండవ ఫిట్నా తర్వాత ఉమయ్యదు పాలనను ఏకీకృతం చేయడానికి, మార్వానీదు‌లు కేంద్రీకరణ, ఇస్లామీకరణ, అరబికరణ చర్యల శ్రేణిని ప్రారంభించారు. ఈ చర్యలలో అరబు, అరబు-యేతర ప్రేక్షకులకు వారి ప్రత్యేక రాజకీయ, సాంస్కృతిక, మతపరమైన వైఖరిని విస్తరించడానికి ఒక మార్గంగా అరబికు-లిఖిత పరిపాలనా మాధ్యమం బహుళ తరగతుల సృష్టి కూడా ఉంది. ఇరాక్‌లో మరిన్ని తిరుగుబాట్లు జరగకుండా నిరోధించడానికి అల్-హజ్జాజు కుఫా, బాస్రా మధ్య ఉన్న వాసితులో శాశ్వత సిరియను దండును స్థాపించాడు. ఆ ప్రావిన్సు‌లో మరింత కఠినమైన పరిపాలనను స్థాపించాడు. ఆ తరువాత సిరియను దళాల నుండి అధికారం ఉద్భవించింది. వారు ఇరాక్ పాలక వర్గంగా మారారు. ఇరాక్  అరబు ప్రభువులు, మత మేధావులు, *మావాలీ* వారి వాస్తవిక సబ్జెక్టులుగా మారారు. వ్యవసాయపరంగా ధనిక సావదు భూముల నుండి వచ్చే మిగులును *ముకాటిలా* నుండి డమాస్కసు‌లోని కాలిఫా ఖజానాకు మళ్ళించి సిరియను దళాలకు చెల్లించారు. ఉమరు స్థాపించిన సైనిక వేతన వ్యవస్థ, ఇది మునుపటి ముస్లిం విజయాల అనుభవజ్ఞులకు, వారి వారసులకు స్టైపెండు‌లను చెల్లించింది. జీతాలు క్రియాశీల సేవలో ఉన్నవారికి మాత్రమే పరిమితం చేయబడ్డాయి. పాత వ్యవస్థను అబ్ద్ అల్-మాలికు కార్యనిర్వాహక అధికారం, సైన్యంలోని విధేయులకు ప్రతిఫలమిచ్చే ఆర్థిక సామర్థ్యం మీద ఒక వైకల్యంగా పరిగణించారు. అందువలన అబ్దు అల్-మాలికు పాలనలో ఒక ప్రొఫెషనలు సైన్యం స్థాపించబడింది. దీని జీతాలు పన్ను ఆదాయం నుండి పొందబడ్డాయి.

693లో సిరియా, ఈజిప్టులో బైజాంటైను బంగారం *సాలిడసు* స్థానంలో [[బంగారం|బంగారం(]]* దినారు) వచ్చింది.. ప్రారంభంలో కొత్త నాణేలలో ముస్లిం సమాజం ఆధ్యాత్మిక నాయకుడు, దాని అత్యున్నత సైనిక కమాండరు‌గా ఖలీఫు చిత్రణలు ఉన్నాయి. ఈ చిత్రం ముస్లిం అధికారం అధికమైనది అని నిరూపించబడింది. 696 లేదా 697లో ఖురాను కోట్సు, ఇతర ముస్లిం మత సూత్రాలతో చెక్కబడిన చిత్రం లేని నాణేలతో భర్తీ చేయబడింది. 698/699లో తూర్పు ఖలీఫేటు పూర్వ ససానియను పెర్షియను భూములలో ముస్లింలు జారీ చేసిన వెండి దిర్హాం లకు ఇలాంటి మార్పులు చేయబడ్డాయి. అరబికు  మధ్య 697లో ఇరాక్‌లోని *దివాను* భాషగా పర్షియను, 700లో సిరియను *దివానులో *గ్రీకు, 705/706లో ఈజిప్షియను *దివానులో *గ్రీకు, కాప్టికు. చివరికి అరబికు ఉమయ్యదు రాజ్యానికి ఏకైక అధికారిక భాషగా మారింది. కానీ ఖురాసను వంటి సుదూర ప్రావిన్సులలో పరివర్తన 740ల వరకు జరగలేదు. అధికారిక భాష అయినప్పటికీ భాష మార్చబడింది. అరబికు‌లో ప్రావీణ్యం ఉన్న గ్రీకు, పర్షియను మాట్లాడే అధికారులు తమ పదవులను కొనసాగించారు. గిబ్ అభిప్రాయం ప్రకారం ఈ ఉత్తర్వులు "ప్రావిన్సులలోని విభిన్న పన్ను వ్యవస్థల పునర్వ్యవస్థీకరణ, ఏకీకరణ వైపు మొదటి అడుగు, మరింత ఖచ్చితంగా ముస్లిం పరిపాలన వైపు ఒక అడుగు". నిజానికి బ్లాంకిన్షిపు అభిప్రాయం ప్రకారం, ఉమయ్యదు కాలిఫేటు‌కు "ఇంతకు ముందు లేని మరింత సైద్ధాంతిక, ప్రోగ్రామాటికు రంగును" ఇచ్చిన ఇస్లామీకరణ చర్యలలో ఇది ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా ఏర్పడింది.*

691/692లో అబ్దులు-మాలికు జెరూసలేంలో డోం ఆఫ్ ది రాక్ నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేశాడు. ఇది బహుశా క్రైస్తవుల మీద విజయ స్మారక చిహ్నంగా ఉద్దేశించబడింది. రెండు పాత అబ్రహమికు విశ్వాసాలైన యూదు మతం, క్రైస్తవ మతానికి నిలయమైన జెరూసలేం సాధారణ అబ్రహమికు సెట్టింగు‌లో ఇస్లాం ప్రత్యేకతను వేరు చేస్తుంది. ఉమయ్యదు రాజ్యంలో ముస్లింల మతపరమైన దృష్టిని జుబైరిదు మక్కా (683–692)లోని కాబా నుండి మళ్లించడం ప్రత్యామ్నాయ ఉద్దేశ్యం కావచ్చు. ఇక్కడ ఉమయ్యదు‌లు నిత్యం ఖండించబడ్డారు. డమాస్కసు‌లో అబ్దులు-మాలికు కుమారుడు, వారసుడు 1వ అల్-వాలిదు () సెయింటు కేథడ్రలు‌ను జప్తు చేసుకున్నాడు. చరిత్రకారుడు నికితా ఎలిస్సీఫు అభిప్రాయం ప్రకారం జాన్ ది బాప్టిస్టు, గ్రేటు మసీదును దాని స్థానంలో "ఇస్లాం రాజకీయ ఆధిపత్యం, నైతిక ప్రతిష్టకు చిహ్నం"గా స్థాపించాడు. వాస్తుశిల్పం ప్రచార విలువ మీద అల్-వాలిదు అవగాహనను గమనిస్తూ, చరిత్రకారుడు రాబర్టు హిల్లెను‌బ్రాండు డమాస్కసు మసీదును "ముస్లిం ఆధిపత్యం, శాశ్వతత్వం దృశ్యమాన ప్రకటన"గా ఉద్దేశించిన "విజయ స్మారక చిహ్నం" అని పిలుస్తాడు.

==== విజయాల పునరుద్ధరణ====


1వ అల్-వాలిదు పాలనలో ఉమయ్యదు కాలిఫేటు దాని గొప్ప ప్రాదేశిక పరిధిని చేరుకుంది. పౌర యుద్ధం తర్వాత ఆయన తండ్రి ఆధ్వర్యంలో బైజాంటైను‌లతో యుద్ధం తిరిగి ప్రారంభమైంది. 692లో సెబాస్టోపోలిసు యుద్ధంలో ఉమయ్యదు‌లు బైజాంటైను‌లను ఓడించడంతో యుద్ధం. తరువాతి సంవత్సరాలలో ఉమయ్యదు‌లు తరచుగా బైజాంటైను అనటోలియా  అర్మేనియా మీద దాడి చేశారు. 705 నాటికి అర్మేనియాను కాకేసియను అల్బేనియా, ఇబెరియా రాజ్యాలతో పాటు కాలిఫేటు స్వాధీనం చేసుకుంది. ఇది సమిష్టిగా అర్మీనియా. 695–698లో కమాండరు హసను ఇబ్ను అల్-ను'మాన్ అల్-ఘస్సాని బైజాంటైన్‌లు, బెర్బరు‌లను ఓడించిన తర్వాత ఇఫ్రికియా మీద ఉమయ్యదు నియంత్రణను పునరుద్ధరించాడు. 698లో కార్తేజు‌ను స్వాధీనం చేసుకుని నాశనం చేశారు. "ఆఫ్రికాలోని రోమను శక్తి  చివరి, తిరిగి పొందలేని ముగింపు" అని కెన్నెడీ అన్నారు. కైరోవాను తరువాతి విజయాలకు లాంచు ప్యాడుగా దృఢంగా భద్రపరచబడింది. అయితే ట్యూనిసు ఓడరేవు పట్టణం అబ్దు అల్-మాలికు ఆదేశాల మేరకు స్థాపించబడి ఆయుధశాలతో అమర్చబడింది. హసను ఇబ్ను  అల్-ను'మాన్ బెర్బర్సు మీద దండయాత్రను కొనసాగించాడు. 698, 698 మధ్య 703 వారిని ఓడించి వారి నాయకురాలు, యోధురాలు రాణి అల్-కహినాను చంపాడు. ఇఫ్రికియాలో ఆయన వారసుడు ముసా ఇబ్ను నుసైరు, హవ్వారా, జెనాటా, కుటామా సమాఖ్యల బెర్బరు‌లను లొంగదీసుకుని మాగ్రెబు (పశ్చిమ ఉత్తర ఆఫ్రికా)లోకి అడుగుపెట్టి, 708/709లో టాంగియరు సుసులను జయించాడు. మూసా బెర్బరు *మావ్లా*, తారికు ఇబ్ను జియాదు 711లో హిస్పానియా (ఐబీరియను ద్వీపకల్పం)  విసిగోతికు రాజ్యం మీద దండెత్తాడు. ఐదు సంవత్సరాలలో హిస్పానియా మీద విజయం చాలా వరకు జయించబడింది.



అల్-హజ్జాజు ఇరాక్ నుండి తూర్పు విస్తరణను నిర్వహించాడు. ఖురాసను ఆయన లెఫ్టినెంటు గవర్నరు కుతయ్బా ఇబ్ను  ముస్లిం, ట్రాన్సోక్సియానా (మధ్య ఆసియా) మీద అనేక పోరాటాలను ప్రారంభించాడు. ఇది ఎక్కువగా 705, 715 మధ్య, పూర్వ ముస్లిం సైన్యాలకు అభేద్యమైన ప్రాంతం. ఖురాసను‌లోని అరబు దండు పట్టణాల నుండి దూరంగా ఉన్నప్పటికీ అననుకూల భూభాగం, వాతావరణం, ఆయన శత్రువుల సంఖ్యాపరంగా ఆధిపత్యం ఉన్నప్పటికీ తన నిరంతర దాడుల ద్వారా 706–709లో బుఖారా, 711–712లో ఖ్వారాజ్ము సమర్కండు 713లో ఫర్ఘానా లొంగిపోయాడు. 707 CE (88 AH)లో బుఖారా భూభాగాల నుముష్కటుం, రమిత్నాను జయించడంలో కుతైబా చేసిన పోరాటాల సమయంలో ఆయన టర్కుల సంకీర్ణ దళం, [[టాంగ్ రాజవంశం|టాంగ్ సామ్రాజ్యం]]ను ఎదుర్కొన్నాడు. వారి సైన్యంలో దాదాపు 2,00,000 మంది ఫెర్ఘానా, సోగ్డియానా సైనికులు ఉన్నారు. వీరికి కుర్ మాఘయును నాయకత్వం వహించారు. వీరిని చైనా చక్రవర్తి మేనల్లుడుగా మూలాలు గుర్తించాయి. ఒక భారీ యుద్ధం జరిగింది. కుతైబా సంకీర్ణ సైన్యాన్ని యుద్ధంలో ఓడించగలిగాడు. దాని కమాండరు‌ను వెనక్కి నెట్టాడు. ఆ తరువాత తన సైన్యాన్ని మెర్వు‌లోని తన స్థావరానికి తిరిగి నడిపించాడు. ఆయన సమర్కండు, బుఖారాలో అరబు దండులు, పన్ను పరిపాలనలను స్థాపించాడు. వారి [[జొరాస్ట్రియన్]] [[అగ్ని దేవాలయం]]లను కూల్చివేసాడు. రెండు నగరాలు ఇస్లామికు, అరబికు నేర్చుకోవడానికి భవిష్యత్తు కేంద్రాలుగా అభివృద్ధి చెందాయి. స్థానిక పాలకులతో ఉపనది పొత్తుల ద్వారా ఉమయ్యదు ఆధిపత్యం మిగిలిన ట్రాన్సోక్సియానా మీద స్థిరపడింది. వారి అధికారం చెక్కుచెదరకుండా ఉంది. 708/709 నుండి అల్-హజ్జాజు బంధువు ముహమ్మదు ఇబ్ను అల్-ఖాసిం వాయువ్య దక్షిణాసియాను జయించి, ఈ కొత్త భూభాగం నుండి సిందు ప్రావిన్సును స్థాపించాడు. ఖలీఫా ఉమరు పాలనలో ట్రాన్సోక్సియానా, సిందు, హిస్పానియా విజయాల ద్వారా సంపాదించిన భారీ యుద్ధ దోపిడీలు ప్రారంభ ముస్లిం విజయాలలో సేకరించిన మొత్తాలకు సమానం.

1వ అల్-వాలిదు వారసుడు ఆయన సోదరుడు సులేమాను (), తన పూర్వీకుల సైనికవాద విధానాలను కొనసాగించాడు. కానీ విస్తరణ ఎక్కువగా ఆయన పాలనలో ఆగిపోయింది. 714లో అల్-హజ్జాజు, 715లో కుతైబా మరణాలు ట్రాన్సోక్సియానాలోని అరబు సైన్యాలను గందరగోళంలో పడేశాయి. తరువాతి 25 సంవత్సరాలలో తూర్పు వైపు ఎటువంటి విజయాలు సాధించలేదు. అరబ్బులు తమ భూభాగాన్ని కోల్పోయారు. 717లో జరిగిన అక్సు యుద్ధంలో టాంగు చైనీయులు అరబ్బులను ఓడించారు. వారు [[తాష్కెంట్]]కు ఉపసంహరించుకున్నారు. ఇంతలో 716లో ఖురాసను గవర్నరు యాజిదు ఇబ్ను ఇబ్న్ అల్-ముహల్లాబు, దక్షిణ [[కాస్పియన్ సముద్రం|కాస్పియన్]] తీరం వెంబడి జుర్జను, తబరిస్తాను సంస్థానాలను జయించడానికి ప్రయత్నించారు. ఆయన ఖురాసానీ, ఇరాకీ దళాలను సిరియన్లు బలోపేతం చేశారు. ఇది ఖురాసాను‌కు వారి మొదటి మోహరింపును సూచిస్తుంది. కానీ అరబ్బుల ప్రారంభ విజయాలు. ఫరూఖాను ది గ్రేటు స్థానిక ఇరానియను సంకీర్ణం ద్వారా తిప్పికొట్టబడ్డాయి. తరువాత, అరబ్బులు సామంతరాజ్యంగా ఒప్పందం కోసం ఉపసంహరించుకున్నారు.



బైజాంటైను ముందు భాగంలో సులేమాను తన పూర్వీకుల ప్రాజెక్టు‌ను మరింత శక్తితో కాన్స్టాంటినోపులు‌ను స్వాధీనం చేసుకునేందుకు చేపట్టాడు. ఆయన సోదరుడు మస్లామా బైజాంటైను రాజధానిని భూమి నుండి ముట్టడించాడు. ఉమరు ఇబ్ను హుబైరా అల్-ఫజారి నగరం మీద నావికా దండయాత్రను ప్రారంభించాడు. బైజాంటైన్లు ఉమయ్యదు నౌకాదళాలను నాశనం చేసి, మస్లామా సైన్యాన్ని ఓడించారు. దీనితో ఆయన 718లో సిరియాకు ఉపసంహరించుకున్నాడు. ఈ యుద్ధంలో జరిగిన భారీ నష్టాలు ఉమయ్యదు దళాలను స్వాధీనం చేసుకున్న బైజాంటైను సరిహద్దు జిల్లాల నుండి పాక్షికంగా ఉపసంహరించుకోవడానికి దారితీశాయి. కానీ ఇప్పటికే 720లో బైజాంటియం మీద ఉమయ్యదు దాడులు తిరిగి ప్రారంభమయ్యాయి. అయినప్పటికీ, కాన్స్టాంటినోపులు‌ను జయించే లక్ష్యం సమర్థవంతంగా వదిలివేయబడింది. రెండు సామ్రాజ్యాల మధ్య సరిహద్దు వృషభ, వృషభ వ్యతిరేక పర్వతాలు రేఖ వెంట స్థిరీకరించబడింది. దీని మీద రెండు వైపులా తరువాతి శతాబ్దాలలో క్రమం తప్పకుండా దాడులు, ప్రతిదాడులు కొనసాగించాయి. 

====ఉమర్ ఇబ్న్ అబ్ద్ అల్-అజీజ్ ఖలీఫా====
తన తర్వాత కుమారుడు లేదా సోదరుడు వస్తాడనే అంచనాలకు విరుద్ధంగా సులేమాను తన బంధువు ఉమరు ఇబ్ను అబ్దు అల్-అజీజును తన వారసుడిగా నామినేటు చేశాడు. ఆయన 717లో పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించాడు. కాన్స్టాంటినోపులు ‌మీద జరిగిన దాడిలో అరబ్బులు తీవ్రంగా నష్టపోయిన తరువాత ఉమరు ఖలీఫా యుద్ధంలో అరబు దళాలను అణచివేశాడు. ఆధునిక ఫ్రాన్సు‌లోని నార్బోనును ఆయన పాలనలో జయించారు. ప్రావిన్సులలో బలమైన పర్యవేక్షణను నిర్వహించడానికి ఉమరు తన పూర్వీకుల గవర్నర్లందరినీ తొలగించాడు. ఆయన కొత్త నియామకాలు సాధారణంగా ఆయన నియంత్రించగల సమర్థులైన వ్యక్తులు. ఆ లక్ష్యంతో ఇరాక్, తూర్పు ప్రాంతాలలోని భారీ వైస్రాయల్టీ విచ్ఛిన్నమైంది.

ఉమరు అత్యంత ముఖ్యమైన విధానం అరబ్బుల స్థితిని, *మావాలి* ను సమం చేయడానికి ఆర్థిక సంస్కరణలను కలిగి ఉంది. తద్వారా ముస్లిం సమాజాన్ని బెదిరించే దీర్ఘకాల సమస్యను పరిష్కరించింది. *మావాలి*మీద జిజ్యా (పోల్ టాక్సు) తొలగించబడింది. ఇప్పటివరకు, ఖలీఫాలోని ముస్లింయేతర మెజారిటీలకు సాంప్రదాయకంగా కేటాయించబడిన జిజ్యా, అరబు కాని ఇస్లాం మతంలోకి మారిన వారి మీద విధించబడుతూనే ఉంది. అయితే స్వాధీనం చేసుకున్న భూములను సాగు చేసుకున్న ముస్లింలందరూ ఖర్జా (భూమి పన్ను) చెల్లించాల్సిన బాధ్యత ఉంది. పన్ను ఎగవేత ఇస్లాంలోకి సామూహిక మతమార్పిడులు, గ్యారీసను నగరాలకు వలసల కోసం భూమిని వదిలివేయడం రెండింటినీ ప్రోత్సహించినందున ఇది పన్ను ఆదాయాల మీద ఒత్తిడిని కలిగించింది (ముఖ్యంగా ఈజిప్టు, ఇరాక్, ఖురాసనులలో)‌.  అందువలన "ఉమయ్యదు పాలకులు జయించిన ప్రజలు ఇస్లాంను స్వీకరించకుండా నిరోధించడంలో లేదా వారు ముస్లింలుగా మినహాయింపు పొందారని పేర్కొన్న పన్నులను చెల్లించడం కొనసాగించమని బలవంతం చేయడంలో స్వార్థపూరిత ఆసక్తిని కలిగి ఉన్నారు" అని హాటింగు చెప్పారు.  ఆదాయంలో పతనాన్ని నివారించడానికి, మతమార్పిడి చేసిన వారి భూములు వారి గ్రామాల ఆస్తిగా మారతాయి. ఖర్జా   పూర్తి రేటుకు బాధ్యత వహిస్తాయి. 

అదే సమయంలో ఉమరు తన మార్వానీడు పూర్వీకుల ఇస్లామీకరణ డ్రైవు‌ను తీవ్రతరం చేశాడు. ముస్లింలను ముస్లిమేతరుల నుండి వేరు చేయడానికి చర్యలు తీసుకున్నాడు. ఇస్లామికు ఐకానోక్లాజంను ప్రారంభించాడు. ఉమయ్యదు ఖలీఫాలలో ఆయన స్థానం అసాధారణమైనది. ఎందుకంటే ఆయన తరువాతి ఇస్లామికు సంప్రదాయంలో నీతిమంతుడు చట్టబద్ధమైన ఖలీఫా (*ఖలీఫా*)గా గుర్తించబడ్డాడు. కేవలం ప్రపంచ రాజు (*మాలిక్*) కాదు.

===చివరి మర్వానిదు కాలం ===
2వ ఉమరు మరణం తరువాత అబ్దులు-మాలికు మరొక కుమారుడు 2వ యాజిదు () ఖలీఫా అయ్యాడు. ఆయన పాలన తర్వాత కొద్దికాలానికే, ఉమయ్యదు పాలనకు వ్యతిరేకంగా మరొక సామూహిక తిరుగుబాటు ఇరాక్‌లో జరిగింది. ఈసారి ప్రముఖ రాజనీతిజ్ఞుడు యాజిదు ఇబ్ను అల్-ముహల్లాబు ద్వారా జరిగింది. తరువాతి వారు ఉమయ్యదు‌ల మీద పవిత్ర యుద్ధం ప్రకటించారు. బాస్రా, వాసితు‌లను తమ ఆధీనంలోకి తీసుకున్నారు. కుఫాను ఉన్నత వర్గాల మద్దతును పొందారు. ఖలీఫా సిరియను సైన్యం తిరుగుబాటుదారులను ఓడించి, ప్రభావవంతమైన ముహల్లాబిదులను వెంబడించి దాదాపుగా నిర్మూలించింది. ఉమయ్యదు‌లకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన చివరి ప్రధాన ఇరాకీ తిరుగుబాటును అణచివేసింది.

2వ యాజిదు, 2వ ఉమరు సమీకరణ సంస్కరణలను తిప్పికొట్టాడు. మావాలి మీద జిజియాను తిరిగి విధించాడు. ఇది 721 లేదా 722లో ఖురాసను‌లో తిరుగుబాట్లకు దారితీసింది. ఇది దాదాపు ఇరవై సంవత్సరాలు కొనసాగింది. ఇఫ్రికియాలోని బెర్బరు‌లలో బలమైన ప్రతిఘటనను ఎదుర్కొంది. అక్కడ ఉమయ్యదు గవర్నరు‌ను ఆయన అసంతృప్తి చెందిన బెర్బరు గార్డులు హత్య చేశారు. సరిహద్దులలో యుద్ధం కూడా తిరిగి ప్రారంభమైంది. బైజాంటైను‌లు, ఖాజర్లు మీద ట్రాన్సు‌కాకేసియా వార్షిక దాడులు పునరుద్ధరించబడ్డాయి.
====హిషాము ఖలీఫా - విస్తరణ ముగింపు====



అబ్దు అల్-మాలికు ఖలీఫాగా మారిన చివరి కుమారుడు హిషాం () ఆయన సుదీర్ఘమైన, సంఘటనలతో కూడిన పాలన అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా సైనిక విస్తరణను తగ్గించినట్లు గుర్తించబడింది. హిషాం తన ఆస్థానాన్ని ఉత్తర సిరియాలోని రెసాఫా వద్ద స్థాపించాడు. ఇది డమాస్కసు కంటే బైజాంటైను సరిహద్దుకు దగ్గరగా ఉంది. కాన్స్టాంటినోపులు చివరి ముట్టడి విఫలమైన తరువాత ముగిసిన బైజాంటైను‌ల మీద శత్రుత్వాన్ని తిరిగి ప్రారంభించాడు. కొత్త పోరాటాల ఫలితంగా అనటోలియా మీద అనేక విజయవంతమైన దాడులు జరిగాయి. కానీ పెద్ద ఓటమికి కూడా దారితీశాయి (అక్రోయినాను యుద్ధం), గణనీయమైన ప్రాదేశిక విస్తరణకు దారితీయలేదు.

ఖలీఫా వాయువ్య ఆఫ్రికను స్థావరాల నుండి విసిగోతికు రాజ్యం తీరప్రాంతాల మీద వరుస దాడులు ఉమయ్యదు‌లు ఐబీరియాలోని చాలా భాగాన్ని శాశ్వతంగా ఆక్రమించడానికి (711లో ప్రారంభించి) ఆగ్నేయ గౌలు‌ మీద ఇస్లామికు దండయాత్రలో (759లో నార్బోను వద్ద చివరి బలమైన కోట), 732లో టూర్సు యుద్ధంలో అరబు సైన్యాన్ని ఫ్రాంక్సు ఓడించిన తరువాత హిషాం పాలన పశ్చిమంలో విస్తరణకు ముగింపు పలికింది. 721లో టౌలౌసు యుద్ధం తర్వాత అరబు విస్తరణ ఇప్పటికే పరిమితం చేయబడింది. 739లో ఉత్తర ఆఫ్రికాలో ఒక పెద్ద బెర్బరు తిరుగుబాటు చెలరేగింది. ఇది బహుశా ఖలీఫు హిషాం పాలనలో అతిపెద్ద సైనిక ఎదురుదెబ్బ. దీని నుండే ఖలీఫా వెలుపల కొన్ని మొదటి ముస్లిం రాజ్యం ఉద్భవించాయి. [[మొరాకో]] 20వ శతాబ్దం వరకు తూర్పు ఖలీఫా లేదా మరే ఇతర విదేశీ శక్తి పాలనలోకి రాకపోవడంతో దీనిని మొరాకో స్వాతంత్ర్యానికి నాందిగా కూడా భావిస్తారు. దీని తరువాత అల్-అండాలసు‌లో ఉమయ్యదు అధికారం కూలిపోయింది. [[భారతదేశం]]లో ఉమయ్యదు సైన్యాలను దక్షిణ భారత [[చాళుక్యులు |చాళుక్య రాజవంశం]], ఉత్తర భారత [[గుర్జర ప్రతీహార రాజవంశం|ప్రతిహారాలు]] ఓడించారు. అరబు విస్తరణ తూర్పు వైపు మరింత స్తబ్దుగా మారింది. 


[[కాకసస్|హిషాం పాలనలో కాకసస్]]లో, ఖాజర్లుతో [[ఘర్షణ]] తారాస్థాయికి చేరుకుంది: అరబ్బులు డెర్బెంటును ఒక ప్రధాన సైనిక స్థావరంగా స్థాపించి ఉత్తర కాకససు ‌మీద అనేక దండయాత్రలను ప్రారంభించారు. కానీ సంచార ఖాజరు‌లను లొంగదీసుకోవడంలో విఫలమయ్యారు. ఈ వివాదం చాలా కష్టతరమైనది, రక్తపాతంతో కూడుకున్నదిగా మారింది. అరబు సైన్యం 730లో జరిగిన మార్జు అర్దాబిలు యుద్ధంలో కూడా పెద్ద ఓటమిని చవిచూసింది. భవిష్యత్తు 2వ మార్వాను అయిన మార్వాను ఇబ్ను ముహమ్మదు చివరకు 737లో [[వోల్గా]] వరకు విస్తరించిన భారీ దండయాత్రతో యుద్ధాన్ని ముగించాడు. కానీ ఖాజర్లు అజేయంగా నిలిచారు.

హిషాం తూర్పున ఇంకా దారుణమైన పరాజయాలను చవిచూశాడు. అక్కడ ఆయన సైన్యాలు బాల్ఖు కేంద్రంగా ఉన్న తోఖారిస్తాను ట్రాన్సోక్సియానా కేంద్రంగా ఉన్న సమర్కండు రెండింటినీ లొంగదీసుకోవడానికి ప్రయత్నించాయి. రెండు ప్రాంతాలు ఇప్పటికే పాక్షికంగా జయించబడ్డాయి కానీ పరిపాలించడం కష్టంగా ఉంది. మరోసారి అరబ్బులు కానివారి ముఖ్యంగా ట్రాన్సోక్సియానాలోని సోగ్డియన్లు మతమార్పిడి ప్రశ్నకు సంబంధించినది. 724లో "దాహం దినంలో ఉమయ్యదు ఓటమి తరువాత ఖురాసను గవర్నరు అష్రసు ఇబ్ను అబ్దుల్లా అల్-సులామి, ఇస్లాం మతంలోకి మారిన సోగ్డియన్లకు పన్ను ఉపశమనం ఇస్తానని హామీ ఇచ్చాడు. కానీ అది చాలా ప్రజాదరణ పొంది ప్రావిన్సు నుండి పన్ను ఆదాయాన్ని తగ్గిస్తుందని బెదిరించినప్పుడు తన ప్రతిపాదనను వెనక్కి తీసుకున్నాడు.

731లో డిఫైలు యుద్ధంలో నష్టపోయిన తర్వాత ఖోరాసాని అరబ్బులలో అసంతృప్తి బాగా పెరిగింది. 734లో అల్-హరితు ఇబ్ను సురైజు ఒక తిరుగుబాటుకు నాయకత్వం వహించాడు. దీనికి అరబు స్థిరనివాసులు, స్థానిక నివాసితుల నుండి విస్తృత మద్దతు లభించి బాల్ఖు‌ను స్వాధీనం చేసుకుంది. కానీ మెర్వును తీసుకోవడంలో విఫలమైంది. ఈ ఓటమి తర్వాత అల్-హరితు ఉద్యమం రద్దు చేయబడినట్లు కనిపిస్తోంది. అరబు కాని ముస్లింల హక్కుల సమస్య ఉమయ్యదు‌లను వారి చివరి వరకు పీడిస్తూనే ఉంటుంది.
====మూడవ ఫిట్నా====
హిషాం తరువాత 2వ యాజిదు కుమారుడు 2వ అల్-వాలిదు  (743–744) వచ్చాడు. అల్-వాలిదు మతం కంటే భూసంబంధమైన సుఖాల మీద ఎక్కువ ఆసక్తి చూపాడని నివేదించబడింది. ఈ ఖ్యాతిని ఆయన ఆపాదించబడిన "ఎడారి రాజభవనాలు" (ఖుసైరు అమ్రా, ఖిర్బతు అల్-మఫ్జరుతో సహా) అలంకరణ ద్వారా ధృవీకరించవచ్చు. తన ప్రవేశాన్ని వ్యతిరేకించిన అనేక మందిని ఉరితీయడం ద్వారా  ఖదరియాను హింసించడం ద్వారా ఆయన త్వరగా చాలా మంది శత్రుత్వాన్ని ఆకర్షించాడు.

744లో 1వ అల్-వాలిదు కుమారుడు 3వ యాజిదు డమాస్కసు‌లో ఖలీఫాగా ప్రకటించబడ్డాడు. ఆయన సైన్యం 2వ అల్-వాలిదును చంపింది. 3వ యాజిదు దైవభక్తికి కొంత ఖ్యాతిని పొందాడు. ఖదరియాల పట్ల సానుభూతిపరుడు కావచ్చు. ఆయన తన పాలనలోని ఆరు నెలలకే మరణించాడు.

యాజిదు తన సోదరుడు ఇబ్రహీంను తన వారసుడిగా నియమించాడు. కానీ 1వ మార్వాను మనవడు 2వ మార్వాను (744–750) ఉత్తర సరిహద్దు నుండి సైన్యాన్ని నడిపించాడు.744 డిసెంబరులో డమాస్కసు‌లోకి ప్రవేశించాడు. అక్కడ ఆయన ఖలీఫాగా ప్రకటించబడ్డాడు. మార్వాను వెంటనే రాజధానిని ఉత్తరాన ఉన్న [[టర్కీ]]లోని హర్రానుకు మార్చాడు. సిరియాలో త్వరలోనే తిరుగుబాటు చెలరేగింది. బహుశా రాజధానిని మార్చడం మీద ఆగ్రహం కారణంగా కావచ్చు ప్రతీకారంగా 746లో మార్వాను హోమ్సు డమాస్కసు గోడలను కూల్చివేసాడు.

మర్వాను ఇరాక్ ఇరాన్‌లోని ఖరీజీటు‌ల నుండి కూడా గణనీయమైన వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొన్నాడు. వారు మొదట దహ్హకు ఇబ్ను ఖైసు తరువాత అబూ దులాఫు‌లను ప్రత్యర్థి ఖలీఫాలుగా ప్రతిపాదించారు. 747లో మర్వాను ఇరాక్ ‌మీద నియంత్రణను తిరిగి స్థాపించగలిగాడు. కానీ ఈ సమయానికి ఖోరాసనులో మరింత తీవ్రమైన ముప్పు తలెత్తింది.
====అబ్బాసిదు విప్లవం - పతనం====

అబ్బాసిదు కుటుంబం నేతృత్వంలోని హషీమియా ఉద్యమం (కైసానైట్సు షియా ఉప-విభాగం), ఉమయ్యదు ఖలీఫా రాజ్యాన్ని పడగొట్టింది. అబ్బాసిద్లు హషీం వంశానికి చెందినవారు. వారు ఉమయ్యద్లకు ప్రత్యర్థులు ("హషీమియా"  ప్రత్యేకంగా అలీ మనవడు). ముహమ్మదు ఇబ్ను  అల్-హనాఫియా కుమారుడు అబూ హషీం‌ను సూచిస్తున్నట్లు తెలుస్తోంది. కొన్ని సంప్రదాయాల ప్రకారం అబూ హషీం 717లో హుమేమాలోని అబ్బాసిదు కుటుంబ అధిపతి ముహమ్మదు ఇబ్ను అలీ ఇంట్లో మరణించాడు. చనిపోయే ముందు ముహమ్మదు ఇబ్ను  అలీని తన వారసుడిగా పేర్కొన్నాడు. ఈ సంప్రదాయం అబ్బాసిదు‌లు ముఖ్తారు విఫలమైన తిరుగుబాటు మద్దతుదారులను సమీకరించడానికి అనుమతించింది. వారు ముహమ్మదు ఇబ్ను అల్-హనఫియా మద్దతుదారులుగా తమను తాము ప్రాతినిధ్యం వహించారు.

719 చుట్టూ హషిమియా మిషన్లు ఖురాసనూ‌లో అనుచరులను వెతకడం ప్రారంభించాయి. వారి పోరాటం మతమార్పిడి (దవాహు)గా రూపొందించబడింది. వారు అబ్బాసిదు‌ల గురించి స్పష్టంగా ప్రస్తావించకుండా ముహమ్మదు "కుటుంబ సభ్యుని"కి మద్దతు కోరింది. ఈ మిషన్లు అరబ్బులు, అరబ్బులు కానివారిలో (మావాలి) విజయవంతమయ్యాయి. అయినప్పటికీ తరువాతి మిషన్లు ఉద్యమం పెరుగుదలలో ముఖ్యంగా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించి ఉండవచ్చు.

746 ప్రాంతంలో అబు ముస్లిం ఖురాసను‌లో హషిమియాకు నాయకత్వం వహించాడు. 747లో ఆయన ఉమయ్యదు పాలనకు వ్యతిరేకంగా బహిరంగ తిరుగుబాటును విజయవంతంగా ప్రారంభించాడు. ఇది నల్ల జెండా చిహ్నం కింద జరిగింది. ఆయన త్వరలోనే ఖురాసను ‌మీద నియంత్రణను స్థాపించాడు. దాని ఉమయ్యదు గవర్నరు నస్ర్ ఇబ్ను  సయ్యరును బహిష్కరించి పశ్చిమ దిశగా సైన్యాన్ని పంపాడు. 749లో కుఫా హషిమియాకు పడిపోయింది. ఇరాక్‌లోని చివరి ఉమయ్యదు బలమైన కోట వాసితు ముట్టడి చేయబడింది. అదే సంవత్సరం నవంబరు‌లో అబులు అబ్బాసు అస్-సఫ్ఫా కుఫాలోని మసీదులో కొత్త ఖలీఫాగా గుర్తించబడ్డాడు.ఈ సమయంలో మర్వాను తన దళాలను హర్రాను నుండి సమీకరించి ఇరాక్ వైపు ముందుకు సాగాడు. 750 జనవరిలో రెండు దళాలు జాబ్ యుద్ధంలో కలుసుకున్నాయి. ఉమయ్యదు‌లు ఓడిపోయారు. డమాస్కసు ఏప్రిల్‌లో అబ్బాసిదు‌ల చేతిలో ఓడిపోయింది. ఆగస్టులో ఈజిప్టులో మర్వాను చంపబడ్డాడు.సిరియాలోని కొంతమంది ఉమయ్యదు‌లు స్వాధీనం చేసుకోవడాన్ని ప్రతిఘటించడం కొనసాగించారు. ఉమయ్యదు యువరాజులు అబు ముహమ్మదు అల్-సుఫ్యానీ, అల్-అబ్బాసు ఇబ్ను ముహమ్మదు, హషీం ఇబ్ను యాజిదు 750 చివరిలో సిరియా, ఇస్లామికు-బైజాంటైను సరిహద్దులో తిరుగుబాట్లు ప్రారంభించి వారు ఓడిపోయారు.

విజేతలు సిరియాలోని ఉమయ్యదు‌ల సమాధులను అపవిత్రం చేశారు. 2వ ఉమరు సమాధులను మాత్రమే విడిచిపెట్టారు. ఉమయ్యదు కుటుంబంలోని మిగిలిన సభ్యులలో చాలా మందిని వెతికి చంపారు. అబ్బాసిదు‌లు ఉమయ్యదు కుటుంబ సభ్యులకు క్షమాభిక్ష ప్రకటించినప్పుడు ఎనభై మంది క్షమాభిక్ష పొందడానికి గుమిగూడారు. అందరూ ఊచకోత కోయబడ్డారు. హిషాం మనవడు 1వ అబ్దులు-రెహమాను ప్రాణాలతో బయటపడ్డాడు. ఉత్తర ఆఫ్రికా అంతటా తప్పించుకున్నాడు. మూరిషు ఐబీరియా (అల్-అండాలసు)లో ఎమిరేటు‌ను స్థాపించాడు. అల్-అండాలసు వెలుపల గుర్తించబడని వాదనలో అబ్బాసిదు‌ల కంటే చట్టబద్ధమైన ఉమయ్యదు కాలిఫేటు, నిజమైన, ప్రామాణికమైన కాలిఫేటు, తన ద్వారా కార్డోబాలో కొనసాగిందని ఆయన వాదించాడు. ఇది శతాబ్దాలుగా మనుగడ సాగించడానికి ఉద్దేశించబడింది.

కొంతమంది ఉమయ్యదు‌లు సిరియాలో కూడా జీవించారు.   వారి వారసులు నాల్గవ ఫిట్నా సమయంలో వారి పాత పాలనను పునరుద్ధరించడానికి మరోసారి ప్రయత్నించారు. అబు అల్-ఉమైతిరు అల్-సుఫ్యాని, మస్లామా ఇబ్ను  యా'కుబ్ అనే ఇద్దరు ఉమయ్యదు‌లు 811 నుండి 813 వరకు వరుసగా డమాస్కసు నియంత్రణను స్వాధీనం చేసుకుని, తమను తాము ఖలీఫాలుగా ప్రకటించుకున్నారు. అయితే వారి తిరుగుబాట్లు అణచివేయబడ్డాయి.

ఉమయ్యదు‌ల క్షీణతకు కారణం ఇస్లాం వేగంగా విస్తరించడమేనని ప్రెవిటే-ఓర్టను వాదిస్తున్నారు. ఉమయ్యదు కాలంలో సామూహిక మతమార్పిడులు పర్షియన్లు, బెర్బర్లు, కోప్టు‌లు, అరామికు‌లను ఇస్లాంకు తీసుకువచ్చాయి. ఈ *మవాలిలు* (క్లయింట్లు) తరచుగా వారి అరబు అధిపతుల కంటే మెరుగైన విద్యావంతులు, నాగరికులు. ముస్లిముల సమానత్వం ఆధారంగా కొత్తగా మతమార్పిడి చెందినవారు రాజకీయ దృశ్యాన్ని మార్చారు. సిరియాం, ఇరాక్ మధ్య వైరం సామ్రాజ్యాన్ని మరింత బలహీనపరిచిందని కూడా ప్రీవిటే-ఓర్టను వాదిస్తున్నారు.

==పరిపాలన==
ప్రారంభ ఉమయ్యదు ఖలీఫాలు గతంలో అదే ప్రాంతాన్ని పాలించిన [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]] పరిపాలనా పద్ధతులు, రాజకీయ సంస్థలను అనుసరించి సామ్రాజ్యం కోసం స్థిరమైన పరిపాలనను సృష్టించారు. ఇవి నాలుగు ప్రధాన ప్రభుత్వ శాఖలను కలిగి ఉన్నాయి: రాజకీయ వ్యవహారాలు, సైనిక వ్యవహారాలు, పన్ను వసూలు, మతపరమైన పరిపాలన. వీటిలో ప్రతి ఒక్కటి మరిన్ని శాఖలు, కార్యాలయాలు, విభాగాలుగా విభజించబడ్డాయి.

===ప్రావిన్సులు===
భౌగోళికంగా, సామ్రాజ్యం అనేక ప్రావిన్సులుగా విభజించబడింది. ఉమయ్యదు పాలనలో వీటి సరిహద్దులు అనేకసార్లు మారాయి. ప్రతి ప్రావిన్సుకు ఖలీఫా నియమించిన గవర్నరు ఉండేవాడు. గవర్నరు తన ప్రావిన్సులోని మతపరమైన అధికారులు, సైన్య నాయకులు, పోలీసులు, పౌర నిర్వాహకులకు బాధ్యత వహించేవాడు. స్థానిక ఖర్చులను ఆ ప్రావిన్సు నుండి వచ్చే పన్నుల ద్వారా చెల్లించేవారు. మిగిలిన మొత్తాన్ని ప్రతి సంవత్సరం డమాస్కసు‌లోని కేంద్ర ప్రభుత్వానికి పంపేవారు. రాజవంశం తరువాతి సంవత్సరాలలో ఉమయ్యదు పాలకుల కేంద్ర అధికారం క్షీణించడంతో, కొంతమంది గవర్నర్లు అదనపు పన్ను ఆదాయాన్ని డమాస్కసు‌కు పంపడంలో నిర్లక్ష్యం వహించి గొప్ప వ్యక్తిగత సంపదను సృష్టించారు.

===ప్రభుత్వ కార్మికులు===
సామ్రాజ్యం పెరిగేకొద్దీ సామ్రాజ్యం వేగవంతమైన విస్తరణను కొనసాగించడానికి అర్హత కలిగిన అరబు కార్మికుల సంఖ్య చాలా తక్కువగా ఉంది. అందువలన ము'ఆవియా జయించిన ప్రావిన్సులలోని అనేక మంది స్థానిక ప్రభుత్వ కార్మికులను కొత్త ఉమయ్యదు ప్రభుత్వం కింద తమ ఉద్యోగాలను కొనసాగించడానికి అనుమతించాడు. అందువలన స్థానిక ప్రభుత్వ పనిలో ఎక్కువ భాగం [[గ్రీకు భాష|గ్రీకు]], కాప్టికు, పర్షియనులలో నమోదు చేయబడింది. అబ్దు అల్-మాలికు పాలనలోనే ప్రభుత్వ పనులు అరబికు‌లో క్రమం తప్పకుండా నమోదు కావడం ప్రారంభమైంది.

===సైనిక===
ఉమయ్యదు సైన్యం ప్రధానంగా అరబు దాని ప్రధాన భాగంలో పట్టణ సిరియాలో స్థిరపడిన వారు సిరియాలోని తూర్పు [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]] సైన్యంలో మొదట పనిచేసిన అరబు తెగలు ఉన్నారు. వీరికి సిరియను ఎడారిలోని తెగలు, బైజాంటైను‌లతో సరిహద్దులో అలాగే క్రైస్తవ సిరియను తెగలు మద్దతు ఇచ్చాయి. సైనికులు ఆర్మీ మంత్రిత్వ శాఖ, దివాను అల్-జైషు‌లో నమోదు చేయబడి వారికి జీతాలు లభించాయి. ప్రాంతీయ బలవర్థకమైన నగరాల ఆధారంగా సైన్యాన్ని జండు‌లుగా విభజించారు.

700లో రిజిస్టర్లలో దాదాపు 3,00,000 మంది సైనికులు నమోదు చేయబడి ఉండవచ్చు. అయితే బ్లాంకిను‌షిపు హిషాం పాలనలో 4,00,000 మంది సైనికులు ఉన్నారని తెలుస్తోంది. సిరియా - 1,75,000 (జుండు డమాస్కసు మాత్రమే అల్-వాలిదు ఆధ్వర్యంలో 45,000 సైనికులను అందించింది); జజీరా - 75,000; ఖురాసను - 54,000; ఈజిప్టు - 40,000; ఉత్తర ఆఫ్రికా, స్పెయిను, సింధు ప్రావిన్సులు కనీసం 30,000 మంది సైనికులను కలిగి ఉన్నాయి. మిగిలిన ప్రావిన్సులు కూడా కొన్ని దళాలను మోహరించాయి. అయినప్పటికీ అవి తక్కువగా ఉన్నాయి.  701 ఇబ్ను అల్-అషాతు తిరుగుబాటు తర్వాత ఇరాక్ సైనికీకరణను తొలగించే ముందు దాని దివాను (బాస్రా - 80,000; కుఫా - 60,000)లో 1,00,000 కంటే ఎక్కువ మంది సైనికులు ఉన్నారు.  ఈ నివేదికల విశ్వసనీయతకు అనుగుణంగా మొత్తం 2,50,000-3,00,000 సైన్యం ఉన్నరని సహేతుకమైన అంచనా ఉంది. ఇది చివరి రోమను, [[ససానియన్ సామ్రాజ్యం]]ల సైనిక పరిమాణాలకు అనుగుణంగా ఉంటుంది.  ఈ సైన్యంలో దాదాపు 40% సిరియా దళాల మీద ఆధారపడి ఉంది. ఉమయ్యదు మెట్రోపోలు వారు ఇతర ప్రాంతాల మీద ఆధిపత్యం చెలాయించి నియంత్రణను ఎలా కొనసాగించగలిగారో వివరిస్తుంది. తరువాత కాలిఫేటు అంతటా సిరియను దళాల దండులను ఎలా స్థాపించగలిగారో వివరిస్తుంది.

ఉమయ్యదు సిరియను దళాలు దగ్గరి క్రమంలో పదాతిదళ యుద్ధంలో ప్రత్యేకత కలిగి ఉన్నాయి. యుద్ధంలో మోకరిల్లిన ఈటె గోడ నిర్మాణాన్ని ఉపయోగించడాన్ని ఇష్టపడ్డాయి. బహుశా రోమను సైన్యాలతో వారి ఎన్‌కౌంటర్ల ఫలితంగా జరిగి ఉండవచ్చు. ఇది అసలు బెడౌయిను శైలి మొబైలు, వ్యక్తిగత పోరాటానికి పూర్తిగా భిన్నంగా ఉంది.

===నాణేల తయారీ===
ముస్లిం ఆక్రమణకు ముందు బైజాంటైను, సస్సానిడు సామ్రాజ్యాలు ద్రవ్య ఆర్థిక వ్యవస్థల మీద ఆధారపడ్డాయి. ఆ వ్యవస్థ ఉమయ్యదు కాలంలో అమలులో ఉంది. బైజాంటైను నాణేల తయారీ 658 వరకు ఉపయోగించబడింది; ద్రవ్య సంస్కరణలు  వరకు బైజాంటైను బంగారు నాణేలు ఇప్పటికీ వాడుకలో ఉన్నాయి. దీనికి అదనంగా ఉమయ్యదు ప్రభుత్వం డమాస్కసు‌లో దాని స్వంత నాణేలను ముద్రించడం ప్రారంభించింది. ఇవి మొదట్లో ముందుగా ఉన్న నాణేల మాదిరిగానే ఉండేవి కానీ స్వతంత్ర దిశలో అభివృద్ధి చెందాయి. చరిత్రలో ముస్లిం ప్రభుత్వం ముద్రించిన మొదటి నాణేలు ఇవి.

ప్రారంభ ఇస్లామికు నాణేలు బైజాంటైను, ససానియను ఐకానోగ్రఫీని నేరుగా తిరిగి ఉపయోగించాయి. కానీ కొత్త ఇస్లామికు అంశాలను జోడించాయి. "అరబు-బైజాంటైను" అని పిలవబడే నాణేలు బైజాంటైను నాణేలను ప్రతిరూపించాయి. ఉమయ్యదు‌లు అధికారంలోకి రాకముందు, తరువాత లెవాంటైను నగరాలలో ముద్రించబడ్డాయి. కొన్ని ఉదాహరణలు డమాస్కసు‌లో ముద్రించబడిన ఈ నాణేలు బైజాంటైను చక్రవర్తి హెరాక్లియసు నాణేలను కాపీ చేసి ఉండవచ్చు. వాటిలో చక్రవర్తి ఆయన కుమారుడు హెరాక్లియసు కాన్‌స్టాంటైను చిత్రణ కూడా ఉంది. వెనుక వైపున, సాంప్రదాయ బైజాంటైను క్రాస్-ఆన్-స్టెప్సు ఇమేజు‌ను స్పష్టంగా ఇస్లామికు కాని అర్థాన్ని నివారించడానికి సవరించారు. 

690లలో అబ్దులు-మాలికు పాలనలో ప్రయోగాల కొత్త కాలం ప్రారంభమైంది. 6,92, 696 మధ్య నాటి కొన్ని "అరబు-ససానియను" నాణేలు, గవర్నరు బిష్రు ఇబ్ను మార్వాను ఆధ్వర్యంలో ఇరాక్‌లోని మింటు‌లతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి. అగ్ని బలిపీఠం ససానియను చిత్రాన్ని ఉపయోగించడం మానేశాయి. దాని స్థానంలో అరబు దుస్తులలో నిలబడి ఉన్న ముగ్గురు పురుష బొమ్మలను ఉంచారు. ఇది బహుశా ముస్లిం ప్రార్థన చర్యను లేదా *ఖుత్బా* (శుక్రవారం ప్రసంగం) ప్రసంగాన్ని చిత్రీకరించే ప్రయత్నం అయి ఉండవచ్చు. 695, 698 మధ్య ముద్రించబడిన మరొక నాణెం ఒక వంపు కింద ఈటె చిత్రాన్ని కలిగి ఉంటుంది. దీనిని *మిహ్రాబు* లేదా "పవిత్ర వంపు" అని వివిధ రకాలుగా అర్థం చేసుకున్నారు. రెండోది ఆలస్యంగా వచ్చిన పురాతన మూలాంశం. ఈ ఈటె మసీదులోకి ప్రవేశించేటప్పుడు ముహమ్మదు తన ముందు తీసుకెళ్లిన ఈటె* అని నమ్ముతారు.

696, 699 మధ్య, ఖలీఫు బంగారం, వెండి, కాంస్య నాణేల ముద్రణకు కొత్త వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టాడు. నాణేలు సాధారణంగా ఎటువంటి చిత్రాలు లేకుండా అరబికు శాసనాలను కలిగి ఉంటాయి. ఇది మునుపటి ఐకానోగ్రాఫికు సంప్రదాయాలను ముగించింది. ప్రధాన బంగారు యూనిటు *దినారు* (రోమను *డెనారియసు* నుండి), దీని విలువ 20 వెండి నాణేలు. ఇది చాలావరకు బైజాంటైను *సాలిడసు* నమూనాలో రూపొందించబడింది. వెండి నాణేన్ని *దిర్హాం* (గ్రీకు *డ్రాచ్మా* నుండి) అని పిలుస్తారు. దీని పరిమాణం, ఆకారం సాసానియను నాణేలు ఆధారంగా ఉంది. అవి మునుపటి బైజాంటైను శకం కంటే చాలా పెద్ద పరిమాణంలో ముద్రించబడ్డాయి. కాంస్య నాణెం *ఫాల్సు* లేదా *ఫులుసు* (బైజాంటైను *ఫొల్లిసు* నుండి) అని పిలువబడింది.

పాలస్తీనా నుండి వచ్చిన కాంస్య నాణేల సమూహం690ల చివరి నాణేల సంస్కరణ తర్వాత తేదీతో ఏడు శాఖలు కలిగిన మెనోరా తరువాత ఐదు శాఖలు కలిగిన మెనోరా చిత్రాన్ని కలిగి ఉంది. దీని పైన *షహదా* అరబికు శాసనం ఉంది. ఈ చిత్రాలు మెనోరా క్రైస్తవ ప్రాతినిధ్యాల మీద ఆధారపడి ఉండవచ్చు లేదా మునుపటి హాస్మోనియను నమూనాలు.  ఐదు శాఖల వెర్షను‌కు మారడం ఈ వర్ణనను యూదు, క్రైస్తవ వెర్షను‌ల నుండి మరింత వేరు చేయడానికి ఉద్దేశించబడి ఉండవచ్చు.

## సామాజిక సంస్థ

ఉమయ్యదు కాలిఫేటు‌లో నాలుగు ప్రధాన సామాజిక తరగతులు ఉన్నాయి:
# ముస్లిం అరబ్బులు
# ముస్లిం కాని అరబ్బులు (ముస్లిం అరబ్బుల క్లయింట్లు)
# ధిమ్మీలు (క్రైస్తవులు, యూదులు, జొరాస్ట్రియన్లు వంటి ముస్లిమేతర స్వేచ్ఛా వ్యక్తులు)
# బానిసలు

ముస్లిం అరబ్బులు సమాజంలో అగ్రస్థానంలో ఉన్నారు. వారు జయించిన ప్రాంతాలను పరిపాలించడం తమ విధిగా భావించారు. అరబు ముస్లింలు ముస్లిం అరబ్బులు కాని వారి కంటే తమను తాము ఎక్కువగా గౌరవించుకున్నారు. సాధారణంగా ఇతర ముస్లింలతో కలవలేదు.

ఇస్లాం వ్యాప్తి చెందుతున్న కొద్దీ, ముస్లిం జనాభాలో ఎక్కువ మంది అరబ్బులు కానివారు ఉన్నారు. కొత్తగా మతం మారిన వారికి ముస్లిం అరబ్బుల మాదిరిగానే హక్కులు ఇవ్వకపోవడంతో ఇది సామాజిక అశాంతికి దారితీసింది. మతమార్పిడులు పెరిగిన తరువాత ముస్లిమేతరుల నుండి వచ్చే పన్ను ఆదాయాలు కూడా ప్రమాదకరమైన కనిష్ట స్థాయికి తగ్గాయి. 740లలో అబ్బాసిదు తిరుగుబాటుకు దారితీసే వరకు ఈ సమస్యలు మరింత తీవ్రమయ్యాయి.
### ముస్లిమేతరులు
క్రైస్తవులు, యూదులు, జొరాస్ట్రియన్లు, పాగన్సుతో సహా ఉమయ్యదు కాలిఫేటు‌లోని ముస్లిమేతర సమూహాలను ధిమ్మీలు అని పిలుస్తారు. పాలక ముస్లింల రాజకీయ ఆధిపత్యాన్ని వారు అంగీకరించి, అంగీకరించినంత కాలం వారికి రెండవ తరగతి పౌరులుగా చట్టబద్ధంగా రక్షించబడిన హోదా ఇవ్వబడింది. మరింత ప్రత్యేకంగా, ముస్లిమేతరులు జిజ్యా అని పిలువబడే పన్ను చెల్లించాల్సి వచ్చింది. దీనిని ముస్లింలు చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదు; బదులుగా ముస్లింలు జకాతు పన్ను చెల్లించాలి. ముస్లిమేతరులు ఇస్లాం మతంలోకి మారితే, వారు జిజ్యా చెల్లించడం మానేసి, బదులుగా జకాతు చెల్లించేవారు.

ఉమయ్యదు‌లు తమ జొరాస్ట్రియను ప్రత్యర్థులను ఓడించే విషయంలో కఠినంగా వ్యవహరించినప్పటికీ వారు తమ అధికారాన్ని అంగీకరించిన జొరాస్ట్రియన్లకు రక్షణ సాపేక్ష మత సహనాన్ని అందించారు. వాస్తవానికి 2వ ఉమరు తన లేఖలలో ఒకదానిలో "ఒక ప్రార్థనా మందిరం లేదా చర్చి లేదా అగ్ని ఆరాధకుల ఆలయాన్ని (అంటే జోరాస్ట్రియన్లు) నాశనం చేయవద్దని ఆదేశించినట్లు నివేదించబడింది. వారు ముస్లింలతో రాజీపడి, అంగీకరించినంత కాలం".  ఫ్రెడ్ డోనరు ఇరాన్ ఉత్తర ప్రాంతాలలోని జొరాస్ట్రియన్లు "విశ్వాసులచే" చాలా అరుదుగా చొచ్చుకుపోయారని, కప్పం-పన్ను లేదా జిజియాకు బదులుగా వాస్తవంగా పూర్తి స్వయంప్రతిపత్తిని గెలుచుకున్నారని చెప్పారు. డోనరు "ఇస్లాం ఆవిర్భావం తర్వాత శతాబ్దాలుగా ఉత్తరం, పశ్చిమ ఇరాన్, ఇతర ప్రాంతాలలో జొరాస్ట్రియన్లు పెద్ద సంఖ్యలో ఉనికిలో ఉన్నారు. వాస్తవానికి, జొరాస్ట్రియను మత గ్రంథాల నియమావళిలో ఎక్కువ భాగం ఇస్లామికు కాలంలో వివరించబడి వ్రాయబడింది."

క్రైస్తవులు యూదులు ఇప్పటికీ వారి వర్గాలలో గొప్ప వేదాంత ఆలోచనాపరులను ఉత్పత్తి చేస్తూనే ఉన్నారు. కానీ కాలం గడిచేకొద్దీ చాలా మంది మేధావులు ఇస్లాం మతంలోకి మారారు. దీని ఫలితంగా ముస్లిమేతర సమాజాలలో గొప్ప ఆలోచనాపరులు లేకపోయారు. ఉమయ్యదు కాలం నాటి ముఖ్యమైన క్రైస్తవ రచయితలలో వేదాంతవేత్త డమాస్కసు జాన్, బిషపు కాస్మాసు ఆఫ్ మైయుమా, పోప్ 1వ బెంజమిను ఆఫ్ అలెగ్జాండ్రియా, ఐజాకు ఆఫ్ నినెవె ఉన్నారు. 

ముస్లిమేతరులు సామ్రాజ్యంలో అత్యున్నత ప్రభుత్వ పదవులను చేపట్టలేకపోయినప్పటికీ వారు ప్రభుత్వంలో అనేక అధికారిక పదవులను నిర్వహించారు. ఉమయ్యదు ప్రభుత్వంలో క్రైస్తవ ఉద్యోగానికి ఒక ముఖ్యమైన ఉదాహరణ సర్జును ఇబ్ను మన్సూరు. ఆయన ప్రారంభ ఉమయ్యదు కాలిఫేటు మెల్కైటు క్రైస్తవ అధికారి. డమాస్కసు ప్రముఖ బైజాంటైను అధికారి కుమారుడు ఆయన ప్రారంభ ఉమయ్యదు ఖలీఫాలు 1వ ము'ఆవియా, 1వ యాజిదు లకు ఇష్టమైనవాడు. 7వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి 700 సంవత్సరం వరకు సిరియా కోసం ఆర్థిక పరిపాలన అధిపతిగా పనిచేశాడు. అప్పుడు ఖలీఫా అబ్దులు-మాలికు ఇబ్ను మర్వాను కాలిఫేటు పరిపాలనను అరబికీకరణ చేసే ప్రయత్నాలలో భాగంగా ఆయనను తొలగించాడు. ముస్లిం చరిత్రకారులు అల్-బలాధురి అల్-తబరి అభిప్రాయం ప్రకారం సర్జును మొదటి ఉమయ్యదు ఖలీఫా, 1వ ము'ఆవియా ) *మావ్లా* "కార్యదర్శిగా  ఆయనను వ్యాపారానికి బాధ్యత వహించే వ్యక్తిగా" పనిచేస్తున్నాడు. హాజియోగ్రఫీలు తక్కువ విశ్వసనీయమైనప్పటికీ ఆయన పరిపాలనలో పాత్రను కూడా కేటాయిస్తాయి. "పాలకుడు" (*ఆర్కాను* లేదా *[[అమీర్]]*) డమాస్కసుం దాని పరిసర ప్రాంతాలకు చెందినవాడు. అక్కడ ఆదాయాన్ని వసూలు చేసే బాధ్యత ఆయన మీద ఉంది. ఈ హోదాలో అల్-మసూది వంటి మూలాధారాల సేకరణలలో ఆయన ధృవీకరించబడ్డాడు. సర్జును ఇబ్ను  మన్సూరు స్థానంలో సులేమాను ఇబ్ను సాదు అల్-ఖుషాని అనే మరొక క్రైస్తవుడు నియమితుడయ్యాడు.

మైసును బింటు బహ్దలు (యాజిదు తల్లి) తో ముఆవియా వివాహం రాజకీయంగా ప్రేరేపించబడింది. ఎందుకంటే ఆమె సిరియాలో పెద్ద సిరియాకు ఆర్థోడాక్సు క్రిస్టియను అరబు తెగ అయిన కల్బు తెగకు అధిపతి కుమార్తె. ముస్లింలు మొదటగా సులేమాను ఇబ్ను సాదు అల్-ఖుషానితో వివాహం చేసుకుని సిరియాలోకి వెళ్ళాడు. సిరియాలో ముస్లిం సైన్యంలో ఎక్కువ మందిని ప్లేగు చంపిన తర్వాత, మైసును‌ను వివాహం చేసుకోవడం ద్వారా, ముఆవియా సిరియాకు ఆర్థోడాక్సు క్రైస్తవులను బైజాంటైను‌లకు వ్యతిరేకంగా ఉపయోగించాడు.

క్రైస్తవులు, యూదులు, సమారిటన్లు, మానిచీయన్లు అందరినీ ము'ఆవియా బాగా చూసుకున్నారని టాం హాలండు రాశాడు. భూకంపం వల్ల కూలిపోయిన ఎడెస్సా కేథడ్రలూ‌ను ము'ఆవియా కూడా పునరుద్ధరించాడు. హాలండు కూడా ఇలా వ్రాశాడు, "ము'ఆవియా రోమన్ల మీద తన యుద్ధాలను క్రూరంగా కొనసాగించినప్పటికీ, ప్రత్యర్థి సైన్యాలచే తొక్కించబడని, శత్రుత్వ వాచ్‌టవరు‌లచే విభజించబడని ఆయన ప్రజలు చివరికి శాంతిని మాత్రమే తెలుసుకున్నారు. ఆయన కాలంలో న్యాయం వృద్ధి చెందింది. ఆయన నియంత్రణలో ఉన్న ప్రాంతాలలో గొప్ప శాంతి ఉంది. ఆయన ప్రతి ఒక్కరూ తమకు కావలసిన విధంగా జీవించడానికి అనుమతించాడు."

## ఆర్కిటెక్చరు

ఉమయ్యదు‌లు తమ సామ్రాజ్యంలో గొప్ప సమాజ మసీదులు రాజభవనాలను నిర్మించారు. వారి మనుగడలో ఉన్న స్మారక చిహ్నాలు చాలా వరకు లెవాంటు ప్రాంతంలో ఉన్నాయి. ఇది వారి ప్రధాన శక్తి స్థావరం. వారు తమ ప్రావిన్సులలో కొత్త గ్యారిసను నగరాలను (*అమ్సారు*) నిర్మించే ముస్లిం విధానాన్ని కూడా కొనసాగించారు. ఇవి మరింత విస్తరణకు స్థావరాలుగా పనిచేశాయి.  వారి అత్యంత ప్రసిద్ధ నిర్మాణాలలో జెరూసలేంలోని డోం ఆఫ్ ది రాక్, గ్రేటు మసీదు ఆఫ్ డమాస్కసు ఉన్నాయి. అయితే ఖిర్బాతు అల్-మఫ్జరు, ఖుసైరు 'అమ్రా వంటి ఎడారి రాజభవనాలు వంటి ఇతర నిర్మాణాలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాజెక్టులలో డమాస్కసు‌లోని గ్రేటు మసీదు నిర్మాణం సామ్రాజ్యం వైవిధ్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఎందుకంటే గ్రీకు, పర్షియను, కాప్టికు, ఇండియను  మాగ్రెబి కళాకారులను దీనిని నిర్మించడానికి నియమించారు.

ఉమయ్యదు పోషణలో  బైజాంటైను, ససానియను నిర్మాణ సంప్రదాయాల నుండి ఇస్లామికు ఆర్కిటెక్చరు ఉద్భవించింది. కానీ ఈ శైలుల అంశాలను కలపడం ద్వారా కూడా ఇది నూతనంగా రూపొందించబడింది. కలిసి కొత్త భవన రకాలను ప్రయోగించడం, విలాసవంతమైన అలంకార కార్యక్రమాలను అమలు చేయడం. బైజాంటైను-శైలి మొజాయికు‌లు డోం ఆఫ్ ది రాక్ము డమాస్కసు ‌లోని గ్రేటు మసీదు రెండింటిలోనూ ప్రముఖంగా ప్రదర్శించబడ్డాయి. కానీ వాటి చిత్రాలలో మానవ బొమ్మలు లేకపోవడం మతపరమైన కళలో ఇస్లామికు చిత్ర ప్రాతినిధ్యం మీద నిషిద్ధంను ప్రదర్శించే కొత్త లక్షణం. రాజభవనాలు నేల మొజాయికు‌లు, ఫ్రెస్కోలు, రిలీఫు చెక్కడాలతో అలంకరించబడ్డాయి. వీటిలో కొన్ని మానవ బొమ్మలు, జంతువుల ప్రాతినిధ్యాలు ఉన్నాయి. ఉమయ్యదు వాస్తుశిల్పం ఒక ముఖ్యమైన పరివర్తన కాలం అయిన ఈ సమయంలో ప్రారంభ ఇస్లామికు వాస్తుశిల్పం, దృశ్య సంస్కృతి దాని స్వంత ప్రత్యేక గుర్తింపును అభివృద్ధి చేసుకోవడం ప్రారంభించింది.

ఉమయ్యదు రాజవంశం తరువాతి శాఖ అల్-అండాలసు లోని ఇది కార్డోబా ఎమిరేటు తరువాత కార్డోబా కాలిఫేటులను పాలించింది. ఇది ఐబీరియను ద్వీపకల్పంలో కార్డోబా గ్రేటు మసీదు మదీనాతు అల్-జహ్రా వంటి ప్రధాన నిర్మాణ ప్రాజెక్టులను చేపట్టింది. ఇది తరువాత మూరిషు వాస్తుశిల్పం పశ్చిమ ఇస్లామికు ప్రపంచంలో వాస్తుశిల్పాన్ని ప్రభావితం చేసింది. 

## లెగసీ

ఉమయ్యదు ఖలీఫా ప్రాదేశిక విస్తరణ, ఆ విస్తరణ సృష్టించిన పరిపాలనా, సాంస్కృతిక సమస్యలు గుర్తించబడ్డాయి. కొన్ని ముఖ్యమైన మినహాయింపులు ఉన్నప్పటికీ ఉమయ్యదు‌లు కొత్తగా మతం మారిన ముస్లింల (మావాలి) కంటే పాత అరబు ఉన్నత కుటుంబాల హక్కులకు ముఖ్యంగా వారి స్వంత హక్కులకు అనుకూలంగా ఉండేవారు. అందువలన వారు తమ ప్రత్యర్థులలో చాలా మంది కంటే ఇస్లాం గురించి తక్కువ సార్వత్రిక భావనను కలిగి ఉన్నారు. జి.ఆర్. హాటింగు వ్రాసినట్లుగా "వాస్తవానికి ఇస్లాంను జయించిన కులీనుల ఆస్తిగా పరిగణించారు."

ఉమయ్యదు‌ల కాలంలో అరబికు పరిపాలనా భాషగా మారింది. లెవాంటు, మెసొపొటేమియా, ఉత్తర ఆఫ్రికా,  ఐబీరియాలలో అరబైజేషను ప్రక్రియ ప్రారంభించబడింది. రాజ్య పత్రాలు, కరెన్సీ అరబికు‌లో జారీ చేయబడ్డాయి. ఇస్లాంలోకి మతమార్పిడులు ఖలీఫా భూభాగంలో ముస్లింల జనాభా పెరుగుదలను కూడా సృష్టించాయి.

ఒక సాధారణ అభిప్రాయం ప్రకారం ఉమయ్యదు‌లు ఖలీఫాను (రషీదును ఖలీఫా సమయంలో) ఒక మతపరమైన సంస్థ నుండి రాజవంశానికి మార్చారు. అయితే ఉమయ్యదు ఖలీఫాలు తమను తాము భూమి మీద దేవుని ప్రతినిధులుగా అర్థం చేసుకున్నట్లు "దేవుని శాసనాల నిర్వచనం, విస్తరణకు, లేదా మరో మాటలో చెప్పాలంటే ఇస్లామికు చట్టం నిర్వచనం లేదా విస్తరణకు" బాధ్యత వహించినట్లు అనిపిస్తుంది.

ఉమయ్యదు‌లు తరువాతి ఇస్లామికు చరిత్రకారుల నుండి ఎక్కువగా ప్రతికూల స్పందనను పొందారు. వారు నిజమైన ఖలీఫా (*ఖిలాఫా*)కు బదులుగా రాజ్యాన్ని (*ముల్కు*, నిరంకుశత్వానికి అర్థాలతో కూడిన పదం) ప్రోత్సహించారని ఆరోపించారు. ఈ విషయంలో ఉమయ్యదు ఖలీఫాలు తమను తాము *ఖలీఫతు రసూలు అల్లాహు* ("దేవుని దూత వారసుడు", సంప్రదాయం ఇష్టపడే బిరుదు) అని కాకుండా *ఖలీఫతు అల్లాహు* ("దేవుని డిప్యూటీ") అని పేర్కొనడం గమనార్హం. ఈ వ్యత్యాసం ఉమయ్యదు‌లు "సమాజ అధిపతిగా దేవుని ప్రతినిధులుగా తమను తాము భావించుకున్నారని వారి మతపరమైన శక్తిని ఉద్భవిస్తున్న మతపరమైన పండితుల తరగతితో పంచుకోవాల్సిన అవసరం లేదని లేదా వారికి అప్పగించాల్సిన అవసరం లేదని" సూచిస్తుంది. వాస్తవానికి ఉమయ్యదు కాలం చరిత్రకు ప్రాథమిక మూల పదార్థాన్ని రూపొందించే సంప్రదాయాలను సేకరించి రికార్డు చేయడానికి ఖచ్చితంగా ఇరాక్‌లో ఉన్న ఈ తరగతి పండితులే బాధ్యత వహించారు. ఈ చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో తబరి, బలాధురి చరిత్రలు వంటి మూలాల మీద ప్రధానంగా ఆధారపడటం అవసరం. ఇవి బాగ్దాద్లోని అబ్బాసిదు ఆస్థానంలో వ్రాయబడ్డాయి.

ఇమాం మాలికు రాసిన *అల్ మువత్త* పుస్తకం మదీనాలోని అబ్బాసిదు కాలంలో వ్రాయబడింది. ఇందులో ఉమయ్యదు వ్యతిరేక కంటెంటు ఏమీ లేదు ఎందుకంటే ఇది ఖురాను, ముహమ్మదు చెప్పిన దాని గురించి ఎక్కువ శ్రద్ధ వహించింది. ఉమయ్యదు‌ల మీద చరిత్ర పుస్తకం కాదు. అల్-మసూది తొలి షియా అనుకూల కథనాలు కూడా మరింత సమతుల్యంగా ఉన్నాయి. అల్-మసూది ఇబ్ను *హిషాం* అనేది ము'ఆవియా తొలి షియా కథనం. పెద్ద సామ్రాజ్యాన్ని నిర్వహించే భారం ఉన్నప్పటికీ, ముఆవియా ప్రార్థనలో ఎక్కువ సమయం గడిపాడని ఆయన గుర్తు చేసుకున్నారు.  ముఆవియా ఉమరు ఇబ్ను అబ్దు అల్-అజీజు కాకుండా చాలా మంది ఉమయ్యదు‌లను చంపి ఉమయ్యదు పాలకుల సమాధులను నాశనం చేసిన తర్వాత తరువాతి అబ్బాసిదు కాలంలో వ్రాయబడిన చరిత్ర పుస్తకాలు ఉమయ్యదు‌కు వ్యతిరేకంగా ఉన్నాయి. ఇరాన్‌లోని అబ్బాసిదు కాలంలో తరువాత వ్రాయబడిన పుస్తకాలు ఉమయ్యదు వ్యతిరేకమైనవి ఆ సమయంలో ఇరాన్ సున్నీ మతానికి చెందినది. అయినప్పటికీ పర్షియను సామ్రాజ్యం పతనం తర్వాత ఇరాన్‌లో అరబు వ్యతిరేక భావన చాలా ఎక్కువగా ఉంది. 

ఆధునిక అరబు జాతీయవాదం ఉమయ్యదు‌ల కాలాన్ని అరబు స్వర్ణయుగంలో భాగంగా భావిస్తుంది. దానిని అది అనుకరించాలని కోరుకుంది. ఇది ముఖ్యంగా సిరియను జాతీయవాదులకు, డమాస్కసు‌లోని ఉమయ్యదు‌ల మాదిరిగానే కేంద్రీకృతమై ఉన్న ప్రస్తుత సిరియా రాజ్యానికి వర్తిస్తుంది. ఉమయ్యదు బ్యానర్లు ము'ఆవియా ఇబ్ను  అబీ సుఫ్యాను బ్యానరు మాదిరిగా తెల్లగా ఉన్నాయి; ఇది ఇప్పుడు చాలా అరబు దేశాల జెండాల మీద వివిధ కలయికలలో కనిపించే నాలుగు పాన్-అరబు రంగులలో ఒకటి.
### మతపరమైన దృక్పథాలు
#### సున్నీ
కొంతమంది ముస్లింలు ఉమయ్యదు‌లను వారి ప్రభుత్వంలో ముస్లిమేతర, మాజీ రోమను నిర్వాహకులు చాలా మంది ఉన్నారని విమర్శించారు.  ముస్లింలు నగరాలను స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడు వారు ప్రజల రాజకీయ ప్రతినిధులను రోమను పన్ను వసూలు చేసేవారిని, నిర్వాహకులను కార్యాలయంలోనే వదిలివేసారు. కేంద్ర ప్రభుత్వానికి చెల్లించాల్సిన పన్నులను ప్రజల రాజకీయ ప్రతినిధులు లెక్కించి, చర్చలు జరిపారు. కేంద్ర, స్థానిక ప్రభుత్వాలు రెండూ అందించే సేవలకు పరిహారం చెల్లించబడ్డాయి. అనేక క్రైస్తవ నగరాలు తమ చర్చిలను నిర్వహించడానికి, వారి స్వంత సంస్థలను నడపడానికి కొన్ని పన్నులను ఉపయోగించాయి. తరువాత ఉమయ్యదు‌లు ఇస్లాం మతంలోకి మారిన వ్యక్తుల పన్నులను తగ్గించనందుకు చాలా మంది ముస్లింలచే విమర్శించబడ్డారు. 

తరువాత ఉమరు ఇబ్ను అబ్దు అల్-అజీజు అధికారంలోకి వచ్చినప్పుడు. ఆయన ఈ పన్నులను తగ్గించాడు. అందువలన ఆయన నలుగురు రషీదును ఖలీఫాలు తర్వాత గొప్ప ముస్లిం పాలకులలో ఒకరిగా ప్రశంసించబడ్డాడు. ఇమాం అబూ ముహమ్మదు అబ్దుల్లా ఇబ్ను అబ్దులు హకం (829లో నివసించి ఉమరు ఇబ్ను అబ్దులు-అజీజు జీవిత చరిత్ర రాశారు)  ఈ పన్నుల తగ్గింపు ఆర్థిక వ్యవస్థను ఉత్తేజపరిచిందని, సంపదను సృష్టించిందని కానీ అది ప్రభుత్వ బడ్జెటు‌ను కూడా తగ్గించిందని, చివరికి రక్షణ బడ్జెటు‌ను కూడా తగ్గించిందని పేర్కొన్నారు.

తన భక్తి, న్యాయం కోసం సున్నీ మూలాలచే ఏకగ్రీవంగా ప్రశంసించబడిన ఏకైక ఉమయ్యదు పాలకుడు ఉమరు ఇబ్ను  అబ్దులు-అజీజు.ఇస్లాంను వ్యాప్తి చేయడానికి తన ప్రయత్నాలలో ఆయన ఇస్లాం మతంలోకి మారిన వారి మీద జిజ్యా పన్నును రద్దు చేయడం ద్వారా *మావాలకు* స్వేచ్ఛలను స్థాపించాడు. ఇమాం అబూ ముహమ్మదు అబ్దుల్లా ఇబ్ను  అబ్దులు హకం ఉమరు ఇబ్ను  అబ్దులు-అజీజు తన బంధువులకు అందించే వ్యక్తిగత భత్యాన్ని కూడా నిలిపివేసాడని సామ్రాజ్యంలోని ప్రతి ఒక్కరికీ భత్యం ఇస్తేనే తాను వారికి భత్యం ఇవ్వగలనని పేర్కొన్నాడని పేర్కొన్నాడు. 720లో ఉమరు ఇబ్ను  అబ్దులు-అజీజు విషప్రయోగం తర్వాత వరుస ప్రభుత్వాలు ఉమరు ఇబ్ను  అబ్దులు-అజీజు తిరుగుబాటు ఫలితంగా పన్ను విధానాలను తిప్పికొట్టడానికి ప్రయత్నించాయి. 

#### షియాసు
షియాసు ఉమయ్యదు‌ల పట్ల ఉన్న ప్రతికూల దృక్పథం షియా పుస్తకం "సుల్హ్ అల్-హసను"లో క్లుప్తంగా వ్యక్తీకరించబడింది. సున్నీలు ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించని షియా హదీసుల ప్రకారం అలీ వాటిని అత్యంత చెత్త ఫిత్నాగా అభివర్ణించారు. షియా మూలాలలో ఉమయ్యదు కాలిఫేటు‌ను "నిరంకుశ, ఇస్లామికు వ్యతిరేక, దేవుడు లేని"గా విస్తృతంగా వర్ణించారు. షియాలు రాజవంశ స్థాపకుడు ము'ఆవియా 657లో తనను తాను ఖలీఫాగా ప్రకటించుకుని సిఫిను యుద్ధంలో ముహమ్మదు అల్లుడు, బంధువు, పాలక ఖలీఫా అలీ మీద యుద్ధానికి దిగాడని చెబుతున్నారు. ముహమ్మదు మనవడు హసను‌తో ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘించడంలో ముఆవియా తన వారసుడిగా తన కుమారుడు యాజిదు‌ను కూడా ప్రకటించాడు. ముహమ్మదు మనవడు హుస్సేను ఇబ్ను అలీ కర్బాలా యుద్ధంలో చంపబడతాడు. ఇంకా షియా ఇమాం‌లు అలీ ఇబ్ను హుస్సేను జైన్ అల్-అబిదిను ఉమయ్యదు ఖలీఫాల ప్రభుత్వాలచే చంపబడతారు.

#### బహాయిసు
రివిలేషను బుక్ (12:3) లోని ప్రవచనాల వివరణ అడిగినప్పుడు. అబ్దులు-బహా కొన్ని సమాధానాలు పొందిన ప్రశ్నలలో "ఏడు తలలు, పది కొమ్ములు, ఆయన తలల మీద ఏడు కిరీటాలు కలిగిన గొప్ప ఎర్ర డ్రాగను" అని సూచిస్తున్నాడు. సూచిస్తుంది "ప్రవక్త ముహమ్మదు మతానికి, అలీ వాస్తవికతకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసిన" ఉమయ్యదు ఖలీఫాలకు. 

డ్రాగను ఏడు తలలు ఉమయ్యదు‌ల ఆధిపత్యంలో ఉన్న ఏడు ప్రావిన్సులకు ప్రతీక: డమాస్కసు, పర్షియా, అరేబియా, ఈజిప్టు, ఆఫ్రికా, అండలూసియా, ట్రాన్సోక్సియానా. పది కొమ్ములు ఉమయ్యదు రాజవంశం నాయకుల పది పేర్లను సూచిస్తాయి: అబూ సుఫ్యాను, ము'ఆవియా, యాజిదు, మర్వాను, అబ్ద్ అల్-మాలికు, వాలిదు, సులేమాను, ఉమరు, హిషాం, ఇబ్రహీం. కొన్ని పేర్లు తిరిగి ఉపయోగించబడ్డాయి. 2వ యాజిదు, 3వ యాజిదు విషయంలో ఈ వివరణలో లెక్కించబడలేదు.

## ఖలీఫాల జాబితా

## ఇవి కూడా చూడండి
* ఇస్లాం చరిత్ర
* సున్నీ రాజవంశాల జాబితా

## మూలాలు