పశుపతీశ్వర ఆలయం, పండనల్లూర్

**పశుపతీశ్వరర్ ఆలయం**     తంజావూరు జిల్లాలోని పండనెల్లూర్ లో నెలకొని ఉంది. ఇది  దక్షిణ భారతదేశంలోని తమిళనాడు రాష్ట్రంలో ఉంది. ఈ ఆలయంలో శివుడు **పశుపతీశ్వరర్** రూపంలో పూజింపబడుతున్నాడు. ఆయనను *[[లింగం]]* రూపంలో ప్రతిష్ఠించారు. ఆయన సహధర్మిణి పార్వతి దేవి ను **మంగళాంబిక**గా చిత్రిస్తారు. ఈ ప్రధాన దేవతను 7వ శతాబ్దపు తమిళ శైవ ధార్మిక గ్రంథమైన *[[Tevaram|తేవారం]]*లో, నయనార్లుగా ప్రసిద్ధైన తమిళ కవి సంతులు స్తుతించారు. ఈ ఆలయం *[[పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు|పాడల్ పెట్ర స్థలం]]*గా వర్గీకరించబడింది.

ఈ ఆలయం పార్వతి దేవి బంతితో ఆడిన సందర్భంతో సంబంధించినది. ఆ కారణంగా గ్రామానికి **పండనైనల్లూర్** అనే పేరు వచ్చింది. అనంతరం ఆమె ఆ దేవతను గోవు రూపంలో ఆరాధించగా, ప్రధాన దేవతకు **పశుపతీశ్వరర్** అనే పేరు ఏర్పడింది. ఆలయానికి సంబంధించిన అనేక శాసనాలు లభించాయి, ఇవి చోళులు చేసిన విరాళాలు, సేవలను సూచిస్తున్నాయి. ప్రస్తుత ఆలయ నిర్మాణంలోని పురాతన భాగాలు 11వ శతాబ్దంలో చోళ రాజవంశం కాలంలో నిర్మించబడగా, తరువాతి విస్తరణలు తదుపరి కాలాలకు చెందినవిగా భావిస్తారు. ఈ ఆలయంలో మూడు అంతస్తుల ప్రవేశ ద్వార గోపురం (*గోపురం*) ఉంది. ఆలయంలో అనేక ఉప విగ్రహాలు  ఉన్నాయి. వీటిలో పశుపతీశ్వరర్, మంగళాంబిక, ఆదికేశవ పెరుమాళ్ విగ్రహాలు ముఖ్యమైనవి. ఆలయ సముదాయంలో అనేక మండపాలు, మూడు ప్రాకారాలు ఉన్నాయి. ఈ ఆలయంలో ప్రతిరోజూ ఉదయం 6:30 నుండి రాత్రి 8:00 వరకు వివిధ సమయాల్లో నాలుగు దినచర్య పూజలు నిర్వహిస్తారు. సంవత్సరంలో ఐదు ప్రధాన పండుగలు జరుపుతారు. తమిళ మాసమైన *పంగుని* (ఏప్రిల్–మే)లో జరిగే **పంగుని ఉత్తిరం**, *మాసి* (ఫిబ్రవరి–మార్చి)లో జరిగే **మాసి మగం** ఈ ఆలయంలో అత్యంత ప్రముఖమైన ఉత్సవాలు.

ప్రస్తుతం ఈ ఆలయ నిర్వహణ, పరిపాలన తమిళనాడు ప్రభుత్వానికి చెందిన హిందూ మత, ధార్మిక దాతృత్వ నిధుల శాఖ ఆధ్వర్యంలో జరుగుతుంది.
## పురాన కథనం

హిందూ పురాణాల ప్రకారం, శివుని భార్య అయిన పార్వతి ఒక బంతితో ఆడుకుంటోంది. మరో కథనం ప్రకారం, ఆమె లక్ష్మి, సరస్వతితో కలిసి బంతి ఆట ఆడుతోంది. శివుడు తన భార్య కోసం నాలుగు వేదాలను కలిపి ఒక బంతిగా తయారుచేశాడు. ఆటలో అంతరాయం కలగకుండా ఉండటానికి, పార్వతి సూర్యాస్తమయాన్ని నిలిపివేసింది. దీనివల్ల ప్రకృతి వైపరీత్యం సంభవించి, శివునికి కోపం వచ్చి, ఆ బంతిని దూరంగా తన్నేశాడు. శివుడు పార్వతిని ఆవుగా మారమని శపించి, ఆ బంతి కొండ్రై చెట్టు కింద పడిన చోట తనను పూజించమని ఆజ్ఞాపించాడు. కామధేనువు రూపంలో ఉన్న పార్వతి, పాండనల్లూరులోని పాము పుట్టలో ఆ స్వామిని పూజించింది. ఆ ఆవును కాస్తున్న విష్ణువు, ఒక రోజు ఆవులో పాలు లేకపోవడం చూసి దానిని కొట్టాడు. శివుడు ఆవును పుట్ట నుండి రక్షించి, పార్వతిని శాపం నుండి విముక్తి కల్పించాడు. కొన్ని కథనాల ప్రకారం, కణ్వ మహర్షి వద్ద ఆ ఆవు ఉండేది. అది ఒక పుట్టపై పాలు ఇచ్చేది. మహర్షి ఆవును అనుసరించగా, అది పుట్టను తన్నింది, దాని కింద ఒక లింగం కనిపించింది. ఈ పురాణం ప్రకారం, ఆ లింగంపై ఆవు గిట్ట గుర్తు ఉంది. ఆ లింగం తెల్లగా ఉంటుంది, ప్రధాన దైవానికి అభిషేకం చేయరు. కామధేనువు అనే పవిత్రమైన ఆవు పుట్టపై పాలు ఇవ్వడం అనేది పశుపతీశ్వరర్ అని పిలువబడే చాలా శివాలయాలతో ముడిపడి ఉన్న ఒక సాధారణ పురాణం, అంటే పశువుచే పూజించబడిన ఈశ్వరుడు.

## చరిత్ర
ఈ ఆలయంలో 10వ శతాబ్దానికి చెందిన చోళుల కాలపు అనేక శాసనాలు ఉన్నాయి. ప్రాచీనమైన శాసనం రాజరాజ చోళుడు I కాలానికి చెందినదిగా నమోదు చేయబడింది. తదనంతర కాలంలో పాలించిన రాజులైన విక్రమ చోళుడు (1118–1135), రాజాధిరాజ చోళుడు II (1166–1178), కులోత్తుంగ చోళుడు III (1178–1218), రాజరాజ చోళుడు III (1216–1256) కాలాలకు చెందిన శాసనాలు కూడా లభించాయి. ఈ శాసనాల్లో విజయనగర సామ్రాజ్యం కాలంలో ఆలయానికి అందించిన విరాళాలు, దానాలకు సంబంధించిన సూచనలు ఉన్నాయి. శాసనాలలో ప్రధాన దేవతను **పశుపతి దేవన్**, **పశుపతీశ్వరర్** అని పేర్కొనగా, గ్రామాన్ని **పండనైనల్లూర్**, **వడనట్టు విలతూర్నట్టు పండనల్లూర్** అని పేర్కొన్నారు. ఆధునిక కాలంలో ఈ ఆలయ నిర్వహణ, పరిపాలన తమిళనాడు ప్రభుత్వానికి చెందిన హిందూ మత, ధార్మిక దాతృత్వ నిధుల శాఖ ఆధ్వర్యంలో జరుగుతుంది. ఈ ఆలయం భరతనాట్యంలో ప్రత్యేకత కలిగిన నృత్య సంప్రదాయాలకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది.
## వాస్తుశిల్పం
పశుపతీశ్వరర్ ఆలయం పండనల్లూర్ గ్రామంలో ఉంది. ఇది తమిళనాడు రాష్ట్ర రహదారి SH150పై, తిరుపనంతాళ్ – వైతీశ్వరన్‌కోయిల్ మార్గంలో, తమిళనాడు రాష్ట్రంలోని దక్షిణ భారతదేశంలో స్థితి చెంది ఉంది. ఈ ఆలయంలో ఐదు అంతస్తుల రాజగోపురం (ప్రవేశ ద్వార గోపురం) ఉంది. ఆలయంలోని అన్ని శ్రైన్లు కేంద్రీకృత దీర్ఘచతురస్ర గ్రానైట్ గోడలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాయి. ఆలయ విస్తీర్ణం దాదాపు 2 ఎకరాలు. ఈ ఆలయంలో మూడు *ప్రాకారాలు* (మూసివున్న ఆలయ ప్రాంగణాలు), అనేక *మండపాలు* (హాళ్లు) ఉన్నాయి. ఆలయం తూర్పు ముఖంగా ఉండి, రాజగోపురం ద్వారానే ప్రవేశిస్తారు. ప్రధాన దేవత లింగం రూపంలో గర్భగుడిలో ప్రతిష్ఠించబడి ఉంది. పురాణ కథనం ప్రకారం, లింగంపై గోవు ఖురం ముద్ర ఉంది. ఈ లింగం తెలుపు రంగులో ఉండి, ప్రధాన దేవతకు అభిషేకం నిర్వహించరని విశ్వాసం. అనుబంధ హాల్ అయిన *అర్ధమండపం* గర్భగుడి వెడల్పుతో సమానంగా ఉండి, పొడవు మాత్రం గర్భగుడికి రెట్టింపు ఉంటుంది. ఈ *అర్ధమండపం* తూర్పు వైపుగా విస్తరిస్తుంది. *ముఖమండపం* చదరపు నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంది. గర్భగుడి బయటి గోడలను కప్పే విధంగా ఐదు *దేవకోష్టాలు* ఉన్నాయి. వాటిలో ప్రస్తుతం దక్షిణామూర్తి, బ్రహ్మ విగ్రహాలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. ఈ ఆలయంలో ప్రధాన దేవత పశుపతీశ్వరర్ గర్భగుడిలో ఉండగా, ఆయన సహధర్మిణి మంగళాంబిక దక్షిణాభిముఖ శ్రైన్లో స్థాపించబడి ఉంది. ఈ ఆలయంతో సంబంధం కలిగిన నాలుగు జలాశయాలు ఉన్నాయి. ప్రధాన ఆలయ ప్రవేశ ద్వారం వెలుపల ఉన్న ముఖ్య తీర్థాన్ని **కామధేను తీర్థం**గా పిలుస్తారు. 
## మత ప్రాధాన్యం, పూజా విధానాలు

ఈ ఆలయం కావేరి నది ఉత్తర తీరంలో నిర్మించబడిన ఆలయాలలో ఒకటిగా భావించబడుతుంది. 

ఈ ఆలయం 7వ శతాబ్దపు శైవ ధార్మిక గ్రంథమైన *తేవారం* పద్యాలలో, సంత కవి సంబందర్చే ప్రశంసించబడింది. *తేవారం*లో ఈ ఆలయం ప్రస్తావించబడినందున, ఇది శైవ సంప్రదాయంలో పేర్కొనబడిన 275 ఆలయాలలో ఒకటైన *[[పాడల్ పెట్ర స్థలం]]*గా వర్గీకరించబడింది. 

ఆలయ పూజారులు ఉత్సవ సమయాల్లోనూ, ప్రతిరోజూ కూడా *[[పూజ]]* (ఆచారాలు) నిర్వహిస్తారు. తమిళనాడులోని ఇతర శివాలయాల వలెనే, ఇక్కడి పూజారులు శైవ సముదాయానికి చెందిన బ్రాహ్మణ ఉపకులానికి చెందుతారు. ఆలయ పూజలు రోజుకు నాలుగు సార్లు నిర్వహిస్తారు:  

* ఉదయం 8:00 గంటలకు **కలశాంతి**  
* ఉదయం 10:00 గంటలకు **ఉచ్చికాలం**  
* సాయంత్రం 5:00 గంటలకు **సాయరక్షై**  
* రాత్రి 8:00 గంటలకు **అర్ధజామం**  

ప్రతి పూజలో నాలుగు ప్రధాన దశలు ఉంటాయి:  
*[[అభిషేకం]]* (పవిత్ర స్నానం), *అలంకారం* (అలంకరణ), *నైవేద్యం* (ఆహార నివేదన), *దీపారాధన* (దీపాలు ఊపడం). ఈ ఆచారాలు పశుపతీశ్వరర్, మంగళాంబిక ఇద్దరికీ నిర్వహించబడతాయి. పూజలు *[[నాగస్వరం]]* (వాయిద్యం), *[[తవిల్]]* (తాళ వాయిద్యం) సంగీత నడుమ జరుగుతాయి. పూజారులు వేదాల నుండి మంత్రాలను పఠిస్తారు. భక్తులు ఆలయ ధ్వజస్తంభం ఎదుట సాష్టాంగ నమస్కారం చేస్తారు. ఇక్కడ వారపు పూజలుగా సోమవారం జరిగే *సోమవారం*, శుక్రవారం జరిగే *శుక్రవారం* ఆచారాలు ఉన్నాయి. పక్షం విడిచి జరిగే *ప్రదోషం*, అలాగే నెలవారీ ఉత్సవాలుగా *అమావాస్య*, *కృతిక*, *పౌర్ణమి*, *చతుర్థి* జరుపుతారు. ఈ ఆలయంలో ప్రధానంగా జరిగే ఉత్సవాలు తమిళ మాసమైన *పంగుని* (ఏప్రిల్–మే)లో నిర్వహించే **పంగుని ఉత్తిరం**, *మాసి* (ఫిబ్రవరి–మార్చి)లో నిర్వహించే **మాసి మగం**.

## ఇవి కూడా చూడండి

* పశుపతీశ్వర ఆలయం, ఆవూరు

## మూలాలు

## బాహ్య లింకులు

వర్గం:పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు
వర్గం:తమిళనాడులోని శివాలయాలు
వర్గం:తమిళనాడు పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు