ధర్మవరం (అద్దంకి)

**ధర్మవరం** ప్రకాశం జిల్లా, అద్దంకి మండలం లోని గ్రామం. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1586 ఇళ్లతో, 5842 జనాభాతో 1618 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2930, ఆడవారి సంఖ్య 2912. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1625 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 123. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 590763.

## గ్రామ చరిత్ర
ప్రకాశం జిల్లా అద్దంకి - మార్టూరు మండలాల సరిహద్దు.

## గ్రామ భౌగోళికం
ఇది మండల కేంద్రమైన అద్దంకి నుండి 11 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన ఒంగోలు నుండి 47 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 
## విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు నాలుగు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి. సమీప బాలబడి అద్దంకిలో ఉంది. సమీప జూనియర్ కళాశాల వలపర్లలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్/సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల అద్దంకిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల గుంటూరులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు అద్దంకిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల అద్దంకిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు ఒంగోలులోనూ ఉన్నాయి.

## వైద్య సౌకర్యం
ధర్మవరంలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.

## తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.

## పారిశుధ్యం
మురుగు నీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగు నీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగు నీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు.

## సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
ధర్మవరంలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.

## మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

## ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

## విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 18 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.

## భూమి వినియోగం
ధర్మవరంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 169 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 79 హెక్టార్లు
* శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 36 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 40 హెక్టార్లు
* సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 23 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 351 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 916 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 738 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 553 హెక్టార్లు

## నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
ధర్మవరంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
* కాలువలు: 526 హెక్టార్లు
* బావులు/బోరు బావులు: 27 హెక్టార్లు

## ప్రధాన పంటలు
వరి

## పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు
* కంకర

## చేపల చెరువు
ఈ గ్రామములోని చిన్న చెరువులో ఒక సంవత్సరం పాటు, చేపల పెంపకం హక్కు కొరకు, ప్రతి సంవత్సరం, గ్రామములో వేలంపాట నిర్వహించి, ఆ వచ్చిన ఆదాయాన్ని గ్రామ పంచాయతీ ఖాతాలో జమ చేయుదురు.

## మౌలిక వసతులు
విజయ పాల ఉత్పత్తిదారుల సహాయక సహకార సంఘం.

## పెద్ద చెరువు
ఈ చెరువు గర్భం సుమారు 150 ఎకరాలు. దీనిలో 50 ఎకరాలను రక్షిత మంచినీటి పథకానికి నిర్దేసించారు. మొత్తం చెరువు గర్భంలో తుమ్మచెట్లను తొలగించి, చెరువులో 
పూడిక తీయించిన యెడల, ఈ చెరువు పూర్తిగా నిండినచో, ధర్మవరం, రామకూరు, గోవిందాపురం, శంఖవరపాడు తదితర గ్రామాలలో భూగర్భ జలాలు పెరుగుతవి.

## చిన్న చెరువు
ఈ గ్రామములో సుమారు 50 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఈ చెరువు, అద్దంకి మండలంలోని ధర్మవరం, గోవిందాపురం, శంఖవరపాడు గ్రామవాసుల పశువులకు ఈ చెరువే ప్రధాన నీటి వనరు. సుమారు 1500 వరకు గేదెలు, మేకలు, గొర్రెలు ఈ చెరువు నీటితోనే దాహార్తి తీర్చుకుంటవి. ఈ చెరులో నీరు పుష్కలంగా ఉంటే, ఈ మూడు గ్రామాలలోని బోరు బావులకు నీరు అందుబాటులో ఉంటుంది. నాగార్జునసాగర్ జలాలు విడుదల చేసినప్పుడు, ఈ చెరువును ముందుగా నింపుతారు. 

## దేవాలయాలు
**శ్రీ చెన్నకేశవస్వామివారి ఆలయం :** కొండ దిగువన ఉన్న ఈ ఆలయంలోని విగ్రహాలు నాటి శిల్పుల కళా నైపుణ్యానికి ప్రతీకలుగా నిలుచుచున్నవి. ఈ ఆలయానికి 22 ఎకరాల మాన్యం భూమి, అర్చకుల అధీనంలో ఉంది.

**శ్రీ భీమలింగేశ్వర స్వామివారి ఆలయం :** కొండ దిగువన ఉన్న ఈ ఆలయంలో 6 అడుగుల చుట్టుకొలత, 4 అడుగుల ఎత్తు ఉన్న ఒక పాలరాతి శివలింగం ఉంది. జిల్లాలో ఈ తరహాది మరెక్కడా కానరాదు. ఈ ఆలయానికి 3.5 ఎకరాల మాన్యం భూమి ఉంది.

**శ్రీ ధర్మలింగేశ్వర స్వామివారి ఆలయం :**కొండపైన ఉన్న ఈ ఆలయంలో నంది, భృంగి విగ్రహాలున్నవి. ఈ ఆలయానికి 18 ఎకరాల మాన్యం భూమి, అర్చకుల అధీనంలో ఉంది.

**శ్రీ అంకమ్మ తల్లి ఆలయం :** ఈ ఆలయం ధర్మవరం గ్రామ జిల్లా పరిషత్తు ఉన్నత పాఠశాల సమీపంలో ఉంది.

## గణాంకాలు
2001 వ. సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 5589. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 2796, మహిళల సంఖ్య 2793, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 1254 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 1618 హెక్టారులు.
## మూలాలు