భీమేశ్వర ఆలయం, నీలగుండ

**భీమేశ్వర** దేవాలయం (భీమేశ్వర అని కూడా పిలుస్తారు) భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రం దావణగెరె జిల్లాలో ఉన్న నీలగుంద (నీలగుండ అని కూడా పిలుస్తారు) పట్టణంలో ఉన్న ఒక దేవాలయం.

## భీమేశ్వర ఆలయం
thumb|నీలగుందలోని భీమేశ్వర దేవాలయంలో ప్రవేశ ద్వారం వద్ద అలంకరించబడిన దూలం, తలుపు ఫ్రేమ్
thumb|నీలగుందలోని భీమేశ్వర దేవాలయంలో గర్భగుడి పైన ఉన్న కీర్తిముఖ శిల్పం
భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ ప్రకారం, ఈ ప్రాంతాన్ని పాలిస్తున్న పశ్చిమ చాళుక్యుల (వీరిని కళ్యాణి లేదా తరువాతి చాళుక్యులు అని కూడా పిలుస్తారు) కాలంలో 11వ శతాబ్దం చివరి త్రైమాసికంలో ఈ ఆలయ నిర్మాణం చేపట్టారు. కళా చరిత్రకారుడు ఆడమ్ హార్డీ ఈ ఆలయాన్ని 12వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా పేర్కొంటూ, దీని వాస్తుశిల్ప శైలిని హొయసల ప్రభావాలతో కూడిన "తరువాతి చాళుక్య, ప్రధాన స్రవంతి కాని" శైలిగా వర్గీకరించాడు. ఈ ఆలయంలో నాలుగు గర్భగుడులు (*చతుస్కుట విమానం*) ఉన్నాయి, ప్రధానంగా పశ్చిమం వైపు ఉన్న గర్భగుడి పైన మాత్రమే గోపురం (*శిఖరం*) మనుగడలో ఉంది. భవన నిర్మాణ సామగ్రి సబ్బురాయి (సోప్‌స్టోన్). ఈ ఆలయాన్ని భారత పురావస్తు సర్వేక్షణ జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక కట్టడంగా సంరక్షిస్తోంది.

## ఆలయ ప్రణాళిక, అలంకరణ

ఆలయంలోని నాలుగు గర్భగుడులలో ఉత్తరం, పశ్చిమం, దక్షిణం వైపు ఉన్న వాటిలో ప్రతిదానికీ ఒక ముఖమండపం (దీనిని *అంతరాళం* అని పిలుస్తారు), ఒక ఉమ్మడి హాలు (దీనిని *సభామంటపం* లేదా కేవలం *మంటపం* అని పిలుస్తారు) ఉన్నాయి. ఈ ఉమ్మడి హాలు తూర్పున ఉన్న ప్రవేశ ద్వారం (దీనిని *ముఖమంటపం* అని పిలుస్తారు) లోకి తెరుచుకుంటుంది, దీనికి ఒక చిన్న నాలుగవ గర్భగుడి జోడించబడి ఉంటుంది. పోర్చ్ ప్రవేశద్వారం పక్కగా ఉంటుంది. చరిత్రకారుడు కామత్ ప్రకారం, పశ్చిమ చాళుక్య దేవాలయాలు సాధారణంగా *[[వేసర]]* శైలి గోపురాన్ని (*[[శిఖరం]]* అని పిలుస్తారు) ప్రదర్శిస్తాయి, మొత్తం ప్రణాళికను *వేసర* (దక్షిణ, ఉత్తర భారత శైలుల కలయిక) గా పేర్కొన్న భారత పురావస్తు సర్వేక్షణ దీనిని ధృవీకరించింది. పై నిర్మాణం 3-అంచెల టవర్ (దీనిని *త్రితల* అని పిలుస్తారు).

ఆలయం వెలుపలి గోడ ముందుకు పొడుచుకు వచ్చిన, లోపలికి నొక్కుకుపోయిన భాగాలతో గూళ్లను సృష్టిస్తుంది. ఈ గూళ్లలో ఉబ్బెత్తుగా చెక్కిన సూక్ష్మ అలంకార గోపురాలు ఉన్నాయి, వీటి నిర్మాణం తరువాతి చాళుక్యుల కాలంలో పరిణామం చెందింది. *వేసర* శైలి ఎడిక్యులాకు జంట స్తంభాలు మద్దతు ఇస్తుండగా, *ద్రావిడ* (దక్షిణ భారత) శైలి ఎడిక్యులాకు ఒకే స్తంభం మద్దతు ఇస్తుంది. కళా చరిత్రకారుడు పెర్సీ బ్రౌన్ తరువాతి చాళుక్యుల గోడ అలంకరణ శైలిని "అసాధారణంగా బాగా అందించబడింది" అని వర్ణించాడు, కామత్ అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ సూక్ష్మ గోపురాలు "అత్యంత కళాత్మక పద్ధతిలో" రూపొందించబడ్డాయి. పై నిర్మాణంలోని ప్రతి అంచెలో ఒక *కీర్తిముఖం* (రాక్షస ముఖం లాంటిది) ఉంటుంది. ప్రతి *కీర్తిముఖం* క్రింద, నటరాజ లేదా మహేశ్వర (రెండు హిందూ దేవుడు శివుని రూపాలు) వంటి దేవతల ఉబ్బెత్తు శిల్పం ఉంటుంది. ప్రతి గర్భగుడి (*[[గర్భగుడి]]*) ప్రవేశద్వారం వద్ద ఉన్న దూలం, తలుపు ఫ్రేమ్‌పై ఉన్న అలంకార శిల్పం ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోదగినది, ఇది ఇరువైపులా గొడుగు (*చౌరి*) పట్టుకున్న స్త్రీలతో కూడిన *శైవ* *ద్వారపాలకులను* సూచిస్తుంది. పశ్చిమ గర్భగుడికి ఎదురుగా ఎద్దు అయిన నంది చిన్న శిల్పం ఉంది. ఆలయ లోపలి గోడ గూళ్లలో హిందూ దేవతలకు చెందిన వివిధ శిల్పాలు ఉన్నాయి, వాటిలో గణేశుడు (హిందూ మతంలో "ప్రారంభాలకు" ప్రతీక అయిన ఏనుగు తల గల దేవుడు), మహిషాసురమర్దిని (దుర్గ రూపం), సప్తమాత్రికలు (ఏడుగురు హిందూ దేవతలు) ఉన్నాయి. ఉమ్మడి హాలులోని పైకప్పుకు పాలిష్ చేసిన నాలుగు గుండ్రని స్తంభాలు మద్దతుగా ఉన్నాయి, కామత్ ప్రకారం ఇది పశ్చిమ చాళుక్య దేవాలయాల లక్షణం కూడా.

## గమనికలు

## చిత్రమాలిక

File:Sculpture of Shiva and Parvati in the mantapa of the Bhimeshvara temple at Nilagunda.JPG|నీలగుందలోని భీమేశ్వర దేవాలయ మంటపంలో శివపార్వతుల శిల్పం
File:Mantapa in the Bhimeshvara temple at Nilagunda.JPG|నీలగుందలోని భీమేశ్వర దేవాలయంలో పైకప్పుకు మద్దతుగా ఉన్న గుండ్రని స్తంభాలతో కూడిన మంటపం
File:Close up of the lintel over shrine entrance in the Bhimeshvara temple at Nilagunda.JPG|నీలగుందలోని భీమేశ్వర దేవాలయంలో గర్భగుడి ప్రవేశద్వారంపై ఉన్న దూలం దగ్గరి దృశ్యం
File:Profile of the Bhimeshvara temple at Nilagunda 1.JPG|నీలగుందలోని భీమేశ్వర దేవాలయం ప్రొఫైల్
File:Profile of the Bhimeshvara temple at Nilagunda 2.JPG|నీలగుందలోని భీమేశ్వర దేవాలయం ప్రొఫైల్


## మూలాలు
*
*Adam Hardy, Indian Temple Architecture: Form and Transformation : the Karṇāṭa Drāviḍa Tradition, 7th to 13th Centuries, Abhinav, 1995, New Delhi, .
*
*

వర్గం:కర్ణాటకలో పురావస్తు ప్రదేశాలు