జీర్ణవ్యవస్థలో రక్తస్రావం

జీర్ణవ్యవస్థలో (జీర్ణమండలం) వివిధ భాగాలనుంచి వివిధ కారణాల వలన రక్తస్రావం కలుగగలదు. ఈ రక్తస్రావం తక్కువగాను నెమ్మదిగాను జరిగినప్పుడు కొంతకాలం తరువాత  రక్తనష్టం వలన రక్తహీనత, దానిచే నీరసం, ఆయాసం,కళ్ళు తిరగడం వంటి లక్షణాలు కలుగవచ్చు. రక్తస్రావం తీవ్రంగాను, త్వరగాను జరిగితే రక్తప్రసరణ గతిలో అస్థిరత కలిగి ప్రాణాపాయ పరిస్థితికి దారితీయవచ్చు. అటువంటి పరిస్థితులలో అత్యవసర చికిత్సలు అవసరం అవుతాయి. జీర్ణవ్యవస్థలో రక్తస్రావం ఏ విధంగా జరిగినా కారణం తెలుసుకొనుటకు శోధించి, చికిత్స చేయవలసిన అవసరం ఉంది. పరీక్షలకు, చికిత్సలకు అంతర్దర్శనం విరివిగా ఉపయోగపడుతుంది. 
thumb|అన్నవాహిక పుండులో రక్తస్రావాన్ని ఆర్గాను వాయువు అయనీకరణంతో ఆపుట (APC oesophagus)

### విధానాలు
జీర్ణవ్యవస్థలో రక్తస్రావం జరిగినప్పుడు అది రక్త వమనం (రక్తం వాంతి చేసుకొనడం) ద్వారానో, వాంతిలో కాఫీ మడ్డి రంగులో   మార్పు చెందిన రక్తంగానో, విరేచనంలో రక్తంగానో, కాఫీమడ్డి రంగు విరేచనాలలాగో, ప్రస్ఫుటంగా కనిపించవచ్చు. రక్తస్రావం చాలా తక్కువా జరుగుతుంటే అది అగోచర రక్తంగా విరేచనంలో బహిష్కరించబడవచ్చు. మలాన్ని అగోచర రక్తానికి పరీక్ష చేయడం వలన అట్టి అగోచర రక్త స్రావాన్ని వైద్యులు కనుగొనగలరు.

### విభజన
అన్నవాహిక, జఠరం, ప్రధమాంత్రాల (డుయోడినమ్) నుంచి జరిగే రక్తస్రావాన్ని జీర్ణవ్యవస్థ పై భాగపు రక్తస్రావంగాను, ఆ తరువాత గల భాగాలనుంచి జరిగే రక్తస్రావాన్ని జీర్ణవ్యవస్థ దిగువ భాగంలో కలిగే రక్తస్రావంగాను పరిగణిస్తారు.

### జీర్ణవ్యవస్థ పైభాగంలో రక్తస్రావం:
జీర్ణవ్యవస్థ పై భాగంలో రక్తస్రావం సాధారణంగా జీర్ణాశయం, ప్రధమాంత్రాలలో జీర్ణవ్రణాల (పెప్టిక్ అల్సర్స్) నుండి గాని, తాపం వలన, ఒరిపిడుల వలన గాని, అన్నవాహికలో ఉబ్బుసిరల (వేరికోజ్ వీన్స్) నుంచి గాని, జీర్ణాశయంలో కర్కటవ్రణాల (కాన్సర్స్) నుంచి గాని కలుగుతుంది. జీర్ణవ్యవస్థ పై భాగంలో రక్తస్రావం జరిగినప్పుడు రోగి రక్తం వాంతి చేసుకోవచ్చు. స్రవించిన రక్తం జఠరంలో ఉన్న ఉదజహరికామ్లపు రసాయన చర్య వలన కాఫీమడ్డి రంగులోకి మారితే ,రోగి ఆ కాఫీమడ్డి రంగులో వాంతి చేసుకోవచ్చును. రక్తస్రావం తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు రోగికి రక్తం విరేచనంగా రావచ్చు, లేక కాఫీమడ్డి రంగులో విరేచనాలు (మెరీనా) కలుగవచ్చు.

సుమారు 1000 మందిలో సంవత్సరానికి 80 నుంచి 150 మందిలో  జీర్ణవ్యవస్థ పై భాగంలో రక్తస్రావం కలుగుతుంది. 

### కారణాలు

#### అన్నవాహికలో:
thumb|ద్వారసిరలో (పోర్టల్ వీన్) రక్తపుపోటు హెచ్చవుట వలన అన్నవాహికలో ఉబ్బుసిరలు.
ఉబ్బుసిరలు, తాపం, కర్కటవ్రణాలు, ఒరిపిడులు వలన రక్తస్రావం కలుగవచ్చు. రోగులు ఓకరించి తీవ్రంగా వాంతులు చేసుకున్నపుడు ఉదరంలో పీడనం పెరిగి అన్నవాహిక జీర్ణాశయాల కలయిక వద్ద శ్లేష్మపుపొర నిలువు దిశలో చిట్లిపోయి రక్తస్రావం కలుగగలదు. అలా శ్లేష్మపుపొర చిట్లి రక్తస్రావం కలగడాన్ని ‘మాలొరీ వీస్ సిండ్రోమ్’ గా వ్యవహరిస్తారు. 
thumb|మాలొరీ-వీస్ చీలికనుంచి రక్తస్రావం

#### జీర్ణాశయంలో:
thumb|జీర్ణాశయంలో జీర్ణవ్రణం నుంచి రక్తస్రావం
జీర్ణవ్రణాలు (పెప్టిక్ అల్సర్స్), జీర్ణాశయ తాపం (గాస్ట్రైటిస్), కర్కటవ్రణాలు (కాన్సర్స్), ఉబ్బుసిరల వలన జీర్ణాశయంలో రక్తస్రావం కలుగుతుంటుంది. జీర్ణవ్రణాలు, జీర్ణాశయం, ప్రథమాంత్రాలలో తాపాలు కలగడానికి హెలికోబాక్టర్ పైలొరీ అనే సూక్ష్మజీవులు, స్టీరాయిడ్స్ కాని తాపహరణాలు ముఖ్యకారణాలు.

జీర్ణాశయ కుహరంలో సూక్ష్మ రక్తనాళికల వ్యాకోచం (గాస్ట్రిక్ ఏన్ట్రల్ వాస్కులార్ ఎక్టేసియా- GAVE) వలన అరుదుగా  
thumb|'''G'''astric '''A'''ntral '''V'''ascular '''E'''ctasia (before and after) జీర్ణాశయ కుహరంలో రక్తనాళికల వ్యాకోచం ('''కరుబూజాపండు జీర్ణాశయం''').ఆర్గాన్ వాయువు అయనీకరణ చికిత్సకు ముందు, తర్వాత.
రక్తస్రావం కలుగవచ్చు. వీరిలో జీర్ణాశయాన్ని అంతర్దర్శినితో పరీక్షించి నప్పుడు కుహరంలో వ్యాకోచం చెందిన రక్తనాళికలు ఎఱ్ఱని చారలు వలె కనిపిస్తాయి. అట్టి జీర్ణాశయాన్ని ‘కరుబూజాపండు జీర్ణాశయంగా (వాటర్ మెలన్ జీర్ణాశయం) వర్ణిస్తారు.

జీర్ణాశయంలో ధమనీ వైకల్యం (డొలఫాయ్ లీజన్) వలన ఉబ్బి, సాగి, వంకరపోయిన ధమనిక వలన 
thumb|కడుపులో డొలఫాయ్ ధమనిక వైకల్యము (Dieulafoy’s lesion) నుంచి రక్తస్రావం
అరుదుగా రక్తస్రావం కలుగగలదు. ఈ వైకల్యం 5% శాతపు జీర్ణవ్యవస్థ పై భాగంలోని రక్తస్రావాలకు కారణమవుతుంది. జీర్ణ వ్యవస్థలో ఎచటనైనా ఈ వైకల్యం ఉండవచ్చు గాని ఎక్కువగా జఠరంలోనే కనిపిస్తూ ఉంటుంది.

#### ప్రథమాంత్రంలో:
ప్రథమాంత్రంలో (డుయోడినమ్) జీర్ణవ్రణాలు, రక్తనాళ వైకల్యాలు, ఉదరబృహద్ధమని  ప్రథమాంత్రముల మధ్య నాళవ్రణం (ఫిష్టులా) ఏర్పడటం, పైత్యనాళములలో రక్తస్రావం, క్లోమనాళములో రక్తస్రావం , సుపీరియర్ మిసెంటెరిక్ ఆర్టెరీ సిండ్రోమ్ ల (ఇందులో ప్రథమాంత్రము ఉదర బృహద్ధమని, సుపీరియర్ మిసెంటెరిక్ ఆర్టెరీల మధ్య నలిగిపోతుంది) వలన రక్తస్రావం కలుగ గలదు.

##### ఔషధాలు
ఏస్పిరిన్, స్టీరాయిడేతర తాపక నివారణులు (నాన్ స్టీరాయిడల్ ఏంటి ఇన్ఫ్లమేటరీ ఏజెంట్లు) జీర్ణవ్యవస్థలో ఎక్కడైనా శ్లేష్మపు పొరను గాయపఱచి రక్తస్రావం కలిగించవచ్చు. రక్త(సూక్ష్మ)ఫలకాల పనికి అంతరాయం కలిగించే క్లొపిడోగ్రెల్ వంటి మందులు, రక్తఘనీభవనానికి అంతరాయం కలిగించే వార్ఫరిన్, హెపరిన్ తరగతి మందులు రక్తస్రావాన్ని పెంచుతాయి.

##### వ్యాధుల ప్రభావం
రక్తం గడ్డకట్టడానికి అంతరాయం కలిగించే కాలేయపు వ్యాధులు, రక్తఘనీభవన అంశాల లోపాలు రక్తస్రావాన్ని ఇనుమడించగలవు.

### లక్షణాలు
జీర్ణవ్యవస్థ పైభాగంలో రక్తస్రావం జరిగినప్పుడు రక్తవమనం (రక్తం వాంతి చేసుకోవడం) గాని నల్లటి జిగట విరేచనాలు కాని కలుగవచ్చు. తాజాగా రక్తస్రావం జరిగి ఆ రక్తం వాంతి అయినప్పుడు అది ఎఱ్ఱరంగులో ఉంటుంది. కాకపోతే ఆమ్లప్రభావం వలన నల్లటి కాఫీమడ్డి రంగులో ఉండవచ్చు. రక్తస్రావం తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు ఎఱ్ఱని రక్త విరేచనాలు కూడా కలుగవచ్చు. ముక్కు ద్వారా కడుపులోనికి కృత్రిమనాళం చొప్పించి దాని ద్వారా రక్తం గాని, నల్లని రేణువుల కాఫీమడ్డి రంగులో ద్రవాన్ని కాని పీల్చగలిగితే అది రక్తస్రావాన్ని సూచిస్తుంది.

వైద్యులు రోగిని పరీక్షించినపుడు ధమనివేగం, రక్తపీడనం, ఉష్ణోగ్రత, శ్వాసవేగం వంటి జీవలక్షణాలతో పాటు రోగి రక్తపుపోటును పడుకోబెట్టి, తర్వాత కూర్చోబెట్టి, ఆ తర్వాత నిలుచోబెట్టి తీసుకోవాలి. అలా తీసుకున్నప్పుడు స్థితి సంబంధిత అల్పపీడనం (కూర్చున్నప్పుడు, నిలుచున్నప్పుడు రక్తపీడనం తగ్గడం / ఆర్థోస్టాటిక్ హైపోటెన్షన్) ఉంటే అది తీవ్ర రక్త నష్టాన్ని సూచిస్తుంది. ఆపై రోగి గుండెను, శ్వాసకోశాలను, ఉదరాన్ని త్వరగా పరీక్షిస్తారు. ఉదరంలో నొక్కినప్పుడు చాలానొప్పి, ఉదరకండరాలలో హెచ్చిన బిగుతుతనం జీర్ణాశయంలో కాని, ప్రేగులలో కాని చిల్లుపడడం సూచిస్తాయి. ఉదరకుడ్యంలో ఉబ్బుసిరలు, జలోదరం, చర్మంపై సాలీడు మచ్చలు, అరచేతుల్లో ఎఱ్ఱదనం, పురుషులలో ఉబ్బిన స్తనాలు, పచ్చకామెర్లు నారంగ కాలేయవ్యాధికి (సిర్రోసిస్ ఆఫ్ లివర్) లక్షణాలు.

రక్తస్రావం త్వరితంగాను, తీవ్రంగా జరిగితే రక్తప్రసరణ గతిలో అస్థిరత కలిగి రక్తపీడనం తగ్గవచ్చు. అప్పుడు ధమని వేగం కూడా పెరుగుతుంది. స్థితి సంబంధిత అల్పపీడనం (పడుకున్న స్థితినుంచి కూర్చున్నప్పుడు, కూర్చున్న స్థితి నుంచి నిలుచున్నపుడు రక్తపీడనం తగ్గడం/ ఆర్థోస్టాటిక్ హైపోటెన్షన్) దేహప్రసరణ రక్త ప్రమాణంలో (సర్కులేటింగ్ బ్లడ్ వాల్యూమ్) 10-20% నష్టాన్ని సూచిస్తుంది. పడుకున్న స్థితిలో అల్ప రక్తపీడనం ఉంటే అది ప్రసరణ రక్త ప్రమాణంలో తీవ్ర నష్టాన్ని సూచిస్తుంది. ఆ పరిస్థితుల్లో ప్రసరణ రక్త ప్రమాణాన్ని ద్రావణాలతోను, అవసరమైతే రక్తంతోను పెంచవలసి ఉంటుంది.

రక్తస్రావం నెమ్మదిగా రోజుల తరబడి, వారాల తరబడి జరుగుతున్నప్పుడు రక్తనష్టం వలన రక్తహీనత (ఎనేమియా) కలిగితే దానివలన నీరసం, త్వరగా అలసిపోవడం, ఆయాసం, కళ్ళు తిరగడం, పాలిపోవడం కలుగవచ్చు.

### పరీక్షలు:
రక్తస్రావం కలిగిన రోగులకు రక్తకణాల గణనం, రక్తవర్ణకం (హీమోగ్లోబిన్), రక్తకణసాంద్రత (హెమటోక్రిట్) విలువలు రక్తఘనీభవన పరీక్షలు, రక్తపు తరగతి పరీక్షలు, జీవప్రక్రియల రసాయనిక రక్తపరీక్షలు అవసరం. ఎఱ్ఱరక్తకణాల సగటు ఘనపరిమాణం (మీన్ కార్పుస్కులార్ వాల్యూమ్ /ఎం.సి.వి) తక్కువగా ఉంటే రక్తనష్టం దీర్ఘకాలికమైనదని తెలుస్తుంది. రక్తంలో యూరియా / క్రియటినిన్ నిష్పత్తి 30 కంటె ఎక్కువగా ఉంటే అది రక్తస్రావం జీర్ణవ్యవస్థ పై భాగంలో జరిగిందని సూచిస్తుంది.

### అత్యవవసర చికిత్స
రక్తప్రసరణ గతిలో అస్థిరతను మెరుగుపఱచుటకు ముందుగా ప్రయత్నించాలి. ఆ తరువాత రక్తస్రావానికి కారణం కనుగొనుటకు,  రక్తస్రావాన్ని అరికట్టడానికి ప్రయత్నించాలి. శరీరపు రక్తప్రసరణ ప్రమాణంలో (సర్క్యులేటింగ్ బ్లడ్ వాల్యూమ్) నష్టాన్ని లవణద్రావణాలతోను (క్రిష్టలాయిడ్స్), రక్తద్రవం (ప్లాస్మా), ఆల్బుమిన్ వంటి జిగటద్రావణాలతోను (కొల్లాయిడ్స్), అవసరమైతే రక్తంతోను సరిదిద్ది రక్తప్రసరణ గతిలో అస్థిరతను తొలగించాలి. ద్రావణాలను  త్వరగా ఎక్కించడానికి రెండు వేఱు సిరలలోనికి పెద్ద పరిమాణపు (16-18) నాళికలను చొప్పిస్తారు. కేంద్రసిరలో ఉంచిన పెద్ద పరిమాణపు నాళిక ద్వారా కూడా త్వరగా ఎక్కువ ద్రావణాలను ఇచ్చే అవకాశం ఉంటుంది. సాధారణంగా రక్తవర్ణకం (హీమోగ్లోబిన్) 7 గ్రాములు / 100 మీ.లీ.లకు తక్కువైతే రక్తం ఎక్కిస్తారు. కాని హృద్రోగులకు హీమోగ్లోబిన్ 8 గ్రాములు/100 మీ. లీటర్ల లకు తక్కువైతే ఇవ్వవలసి ఉంటుంది. 

రక్తంలో సూక్ష్మఫలకములు (ప్లేట్లెట్స్), రక్తఘనీభవన అంశాలు (కొయాగ్యులేషన్ ఫాక్టర్స్ ) లోపాలు ఉన్నవారిలో ఆ లోపాలు సరిదిద్దవలసిన అవసరం ఉందేమో చూడాలి.

#### ఔషధాలు:
వైద్యులు ఆమ్ల యంత్ర అవరోధాలను (ప్రోటాన్ పంప్ ఇన్హిబిటర్స్) కూడా చికిత్సలో భాగంగా ఉపయోగిస్తారు. ఇవి కడుపులో ఉదజహరికామ్లపు ఉత్పత్తిని చాలా తగ్గిస్తాయి. జీర్ణవ్రణాలలో రక్తస్రావాన్ని తగ్గించడానికి, రక్తస్రావం మఱల కలగకుండా నిరోధించడానికి ఇవి తోడ్పడవచ్చు. కాని నిర్దిష్టమైన పరిశోధనలు ఇంకా అవసరం. జీర్ణవ్రణాలు గలవారిలో ప్రోటాన్ యంత్రం అవరోధకాలను కొనసాగించాలి. వీరిలో హెలికోబాక్టర్ పైలొరై సూక్ష్మజీవులకు పరీక్షించి వాటిని నిర్మూలించుటకు మందులు సూక్ష్మజీవ నాశకాలను కూడా వాడాలి.

అన్నవాహికలో ఉబ్బుసిరల వలన రక్తస్రావం కలిగినవారిలో ఆక్ట్రియోటైడ్ ను ద్వారసిరలో (పోర్టల్ వీన్) రక్తపీడనాన్ని తగ్గించడానికి, రక్తస్రావాన్ని అదుపులో ఉంచడానికి ఉపయోగిస్తారు. దీనిని 2 నుంచి 5 రోజుల వఱకు వాడాలి. ఆక్ట్రియోటైడ్ లభ్యం కానప్పుడు ద్వారసిరలో పీడనం తగ్గించడానికి వాసోప్రెస్సిన్ కాని నైట్రోగ్లిసెరిన్ ని కాని వాడుతారు. బీటా గ్రాహక అవరోధకాలు కూడా ద్వారసిరలో పీడనం తగ్గించడానికి ఉపయోగపడతాయి.

రక్తస్రావం నారంగకాలేయవ్యాధి (సిర్రోసిస్ ఆఫ్ లివర్) కారణంగా, అన్నవాహికలో ఉబ్బుసిరల వలన కలిగిన వారిలో ఫ్లోరోక్వినలోన్ లేక మూడవ తరం సెఫలోస్పోరిన్ సూక్ష్మజీవ నాశకాలను ఊపిరితిత్తులలోను, ఉదరవేష్టనంలోను (పెరిటోనియం) సూక్ష్మజీవుల దాడులను అరికట్టడానికి వాడుతారు.

థాలిడోమైడ్ ను జీర్ణవ్యవస్థలో రక్తనాళికల వైకల్యాల వలన కలిగే దీర్ఘకాలిక రక్తస్రావాన్ని అరికట్టడానికి వాడతారు.

#### శ్వాసమార్గ పరిరక్షణ
జీర్ణవ్యవస్థ పై భాగంలో అన్నవాహికలో ఉబ్బుసిరలనుంచి లేక కడుపులో జీర్ణవ్రణం నుంచి తీవ్రంగా ఎక్కువ రక్తస్రావం జరిగినపుడు రక్తం శ్వాసమార్గంలోనికి ప్రవేశించి శ్వాసక్రియకు అంతరాయం కలిగించి, ప్రాణాపాయానికి దారి తీసే ప్రమాదం ఉంటుంది. దానిని నివారించడానికి శ్వాసనాళంలో కృత్రిమ నాళాన్ని చొప్పించి శ్వాసమార్గంని రక్షిస్తూ ఆ కృత్రిమనాళం ద్వారా శ్వాసలు అందించవలసి ఉంటుంది.

### అన్నవాహిక జఠరాంత్ర దర్శనం (ఈసోఫేగో గాస్ట్రో డుయోడినోస్కోపీ)
జీర్ణవ్యవస్థ పై భాగంలో కలిగే రక్తస్రావానికి కారణాలు కనుగొనడానికి , రక్తస్రావాన్ని నివారించడానికి అంతర్దర్శన పరీక్షలు 24 గంటలలో నిర్వహించాలి. అన్నవాహిక జఠరాంత్ర దర్శనంతో, అన్నవాహికను, జఠరమును (కడుపు), ప్రథమాంత్రాన్ని (డుయోడినమ్) పరీక్షించి వానిలో గల రుగ్మతలను పసిగట్టగలరు. అన్ననాళ జఠరాంత్ర దర్శినితో (ఈసోఫేగో గాస్ట్రో డుయోడినోస్కోప్) రక్తస్రావం ఎందువలన కలుగుతున్నదో తెలుసుకొని రక్తస్రావాన్ని వివిధ ప్రక్రియలతో నిపుణులు నివారించగలుగుతారు. 

### రక్తస్రావాన్ని ఆపే ప్రక్రియలు
అన్నవాహికలో ఉబ్బుసిరలను (వేరిసిస్) పట్టీలతో బిగించి (బాండింగ్) వాటినుంచి రక్తస్రావాన్ని నివారించగలరు. లేదా ఆ సిరలలో రసాయనాలతో తంతీకరణం (స్క్లీరోసిస్) కలిగించి మూయిస్తారు. అంతర్దర్శినితో ఉబ్బుసిరలలోని రక్తస్రావాన్ని నివారించలేనప్పుడు సెంగ్సటేకన్ బ్లేక్మోర్ నాళపు బుడగతో ఉబ్బుసిరలపై పీడనం పెట్టి రక్తస్రావాన్ని నివారించవచ్చు. రక్తస్రావం మఱల మఱల కొనసాగేవారిలో కంఠసిర ద్వారా కాలేయంలో ద్వారసిర (పోర్టల్ వీన్) - కాలేయసిరల (హెపాటిక్ వీన్ )మధ్య సంధానం సలిపి (ట్రాన్స్ జుగులార్ ఇంట్రాహెపాటిక్ పోర్టో సిస్టెమిక్ షంట్) ద్వారసిరలో రక్తాన్ని కాలేయసిరకు మళ్ళించి ద్వారసిరలో పీడనాన్ని తగ్గించగలుగుతారు. ఆ ప్రక్రియ వలన ఉబ్బుసిరలు అణగిపోతాయి. 

కడుపులోను (జఠరం), ప్రధమాంత్రంలోను (డుయోడినమ్) జీర్ణవ్రణాల నుంచి కలిగే రక్తస్రావాన్ని ఆపడానికి నిపుణులు ఎపినెఫ్రిన్ ని సూది ద్వారా నాలుగు వైపులా శ్లేష్మపుపొర క్రింద చొప్పిస్తారు. ఎపినెఫ్రిన్ రక్తనాళాల్లో సంకోచం కలిగించి రక్తస్రావాన్ని ఆపుతుంది. 

రక్తస్రావాన్ని విద్యుత్ దహనీకరణంతో కూడా నిపుణులు అరికట్టగలుగుతారు. 

ఆర్గాన్ అనే జడవాయువును ఒక శలాక ద్వారా రక్తస్రావ ప్రాంతానికి చేర్చి విద్యున్నాళంతో ఆ వాయువును అయనీకరించి (అయొనైజింగ్) కణజాలాన్ని ఘనీభవించి రక్తస్రావాన్ని అరికట్టవచ్చు. ఈ ప్రక్రియను ఆంగ్లంలో ఆర్గాన్ ప్లాస్మా కొయాగ్యులేషన్ అని వర్ణిస్తారు. 

నిపుణులు అంతర్దర్శినితో  కొక్కీలను ఉపయోగించి రక్తనాళికలను అదిమిపెట్టి కూడా రక్తస్రావాన్ని  
thumb|కొక్కీలతో కడుపులో డొలఫాయ్ ధమనిక వైకల్యపు రక్తస్రావాన్ని అరికట్టుట
నిలువరించగలుగుతారు. 

రక్తస్రావాన్ని ఆపే పొడులు, జిగురులు జీర్ణవ్యవస్థలో రక్తస్రావాన్ని నిలువరించడానికి కొంత ఉపయోగపడతాయి. ఉబ్బుసిరల వలన కలిగే రక్తస్రావానికి ఇవి ఉపయోగపడవు. 

మిగిలిన ప్రక్రియలు పనిచేయని పరిస్థితుల్లో రక్తనాళాల్లో వైద్యులు కృత్రిమ నాళికల ద్వారా అవరోధకాలు నిలిపి రక్తస్రావాన్ని ఆపే ప్రయత్నాలు కూడా చేయవచ్చు.

#### శస్త్రచికిత్స
పై ప్రక్రియలతో రక్తస్రావాన్ని అరికట్టలేనప్పుడు, రక్తస్రావం తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు శస్త్రచికిత్స అరుదుగా అవసరమవుతుంది. 

#### గణనయంత్ర త్రిమితీయ రక్తనాళ చిత్రీకరణ
అంతర్దర్శినులతో రక్తస్రావం ఎచ్చట కలుగుతుందో కనుక్కోలేనప్పుడు గణనయంత్ర త్రిమితీయ రక్తనాళ చిత్రీకరణ (కంప్యూటెడ్ టోమోగ్రఫీ ఏంజియోగ్రఫీ) రక్తస్రావం జరుగుతున్న స్థానం కనుగొనుటకు ఉపయోగపడుతుంది. ఆపై చికిత్సా మార్గాలను అన్వేషించాలి.

#### ఇతర రుగ్మతలు
ఈ రోగులలో రక్తస్రావంతో బాటు గల ఇతర రుగ్మతలపై కూడా దృష్టి సారించి వాటికి కూడా చికిత్స అందించాలి.

జీర్ణవ్యవస్థ పై భాగంలో కలిగే రక్తస్రావం కలిగిన వారిలో సుమారు 2-10 శాతం మంది మృత్యువాత పడతారు. అత్యవసర చికిత్సలు అందించి, రక్తప్రసరణ గతిలో అస్థిరతను తొలగించి, అంతర్దర్శినితో పరీక్షలు సలిపి వివిధ ప్రక్రియలతో రక్తస్రావాన్ని అరికట్టడం వలన మృత్యువాత పడేవారి సంఖ్య గణనీయంగా తగ్గుతున్నాది.

### జీర్ణవ్యవస్థ దిగువ భాగంలో రక్తస్రావం
జీర్ణవ్యవస్థలో ట్రీడ్జ్ స్నాయువు (ఇది ప్రథమాంత్రం చివరి భాగంలో ఉంటుంది) తరువాత భాగంలో కలిగే రక్తస్రావాన్ని జీర్ణవ్యవస్థ దిగువ భాగంలో రక్తస్రావంగా పరిగణిస్తారు. ఇటీవల కాలంలో పెద్దప్రేగులలోను పురీషనాళంలోను, అపానములోను కలిగే రక్తస్రావాన్ని మాత్రమే దిగువభాగంలోని  రక్తస్రావంగా యెంచి. 
thumb|పెద్దపేగులో కర్కటవ్రణము (పుట్టకురుపు) వలన రక్తస్రావం కలుగుతుంది.
ప్రథమాంత్రములో చివరి నాల్గవ వంతు భాగం నుంచి, గల చిన్న ప్రేవులలో కలిగే రక్తస్రావాన్ని జీర్ణవ్యవస్థ మధ్య భాగంలో కలిగే రక్తస్రావంగా పరిగణించడం మొదలుపెట్టారు. జీర్ణవ్యవస్థలో కలిగే రక్తస్రావాల్లో 30-40శాతం దిగువభాగంలో కలుగుతాయి. అయితే 3-5 శాతం చిన్న ప్రేగులలో కలుగుతాయి. సంవత్సరానికి 100,000 మందిలో 20-27 మందిలో జీర్ణవ్యవస్థ దిగువ భాగంలో రక్తస్రావం కలుగుతుంది. జీర్ణవ్యవస్థ దిగువ భాగంలో రక్తస్రావం కలిగినప్పుడు రోగులలో సాధారణంగా ఎఱ్ఱటి రక్తవిరేచనాలు (హెమటోఖీజియా) కలుగుతాయి. 
thumb|పెద్దప్రేవులో కంతి. కంతుల వలన రక్తస్రావం నెమ్మదిగా కలుగవచ్చు
రక్తస్రావం నెమ్మదిగా, తక్కువగా జరిగితే విరేచనంలోని రక్తం కంటికి కనిపించక అగోచరంగా ఉండవచ్చు. విరేచనంలో కొద్ది భాగాన్ని ‘హీమ్’ రసాయనానికి పరీక్షించి రక్తస్రావం జరుగుతున్నట్లు వైద్యులు నిర్ధారణ చేయగలరు.

### కారణాలు
thumb|బృహదాంత్రంలో బుడగలు (బుద్బుదములు).వీటి వలన రక్తస్రావం కలుగవచ్చు
మూలవ్యాధి (హెమరాయిడ్స్) వలన, పెద్దప్రేగుల్లో కర్కటవ్రణాలు (కాన్సర్స్), కంతులు (పాలిప్స్) వలన, ప్రేవుల్లో తాపకవ్యాధుల (అల్సరేటివ్ కొలైటిస్, క్రోన్స్ డిసీజ్) వలన రక్తస్రావం తఱచు కలుగుతుంది. పెద్దప్రేగులలో బుద్బుదాల (డైవెర్టిక్యులోసిస్) నుంచి కూడా రక్తస్రావం కలుగవచ్చు. పెద్దప్రేగులలో రక్తప్రసరణ లోపం వలన, ఇ.కోలై, సాల్మొనెల్లా, షిగెల్లా, కాంపిలోబాక్టర్ వంటి సూక్ష్మజీవులు వలన, వికిరణ చికిత్స (రేడియేషన్) వలన కలిగే తాపం వలన రక్తస్రావం కలుగవచ్చు. రక్తనాళ వైకల్యాలు, పురీషనాళంలో ఉబ్బుసిరలు (వేరిసిస్), అపానం లోపలిపొరలో చీలికలు (ఏనల్ ఫిషర్స్), పుళ్ళు, ఎంటమీబా హిస్టొలిటికా వ్యాధి, రక్తఘనీభవనపు లోపాల వలన, స్టీరాయిడ్లు కాని తాపక నివారణుల వలన రక్తస్రావం కలుగవచ్చు. చాలా అరుదుగా పెద్దప్రేగులలో కాని పురీషనాళంలో కాని ఉబ్బి సాగిన ధమనికల (డొలఫాయ్ లీజన్ల) నుంచి రక్తస్రావం కలుగవచ్చు.  
thumb|అపానంలో చీలిక వలన నొప్పి,రక్తస్రావం కలుగుతాయి.

### లక్షణాలు
విరేచనం ప్రారంభంలో రక్తం ఉంటే అది మూలవ్యాధిని సూచిస్తుంది. రక్తం విరేచనంతో కలిసిపోయి ఉంటే రక్తస్రావం పెద్దప్రేవుల తొలిభాగంలో కలిగిందని తెలుస్తుంది. రక్తస్రావంతో పాటు కడుపునొప్పి, కడుపులో పీకు, మలభీతి (టినిస్మస్) ఉంటే అవి ప్రేవుల్లో తాపాన్ని సూచిస్తాయి. కడుపులో నొప్పి, రక్తస్రావంతో పాటు విరేచనాలు, జ్వరం ఉంటే అవి ప్రేవుల్లో సూక్ష్మజీవుల కలిగించే తాపకవ్యాధులను సూచిస్తాయి. ఇతర లక్షణాలు లేక రక్తస్రావం ఒక్కటే ఉంటే పెద్ద ప్రేగులలో బుద్బుదాల (డైవెర్టిక్యులోసిస్) నుండి గాని రక్తనాళ వైకల్యాల (ఆర్టీరియో వీనస్ మాల్ఫార్మేషన్స్) నుండి గాని రక్తస్రావం జరిగినట్లు అనుమానిస్తారు. విరేచన పరిమాణంలో మార్పు, అప్రయత్నంగా బరువు తగ్గడం వంటి లక్షణాలు కర్కటవ్రణాల లక్షణాలు. నీరసం, ఆయాసం కళ్ళు తిరగడం వంటి లక్షణాలు రక్తహీనతకు సూచనలు. ఛాతినొప్పి, కాళ్లపొంగు వంటి లక్షణాలకు కూడా వైద్యులు సమాచారం అడుగుతారు.

రోగులను పరీక్షించేటప్పుడు ధమనివేగం, రక్తపీడనం వంటి జీవలక్షణాలతో పాటు స్థితి సంబంధిత అల్పపీడనానికి కూడా వైద్యులు పరిశీలిస్తారు. రోగి రక్తప్రసరణ గతిలో అస్థిరత ఉంటే ద్రావణాలు, అవసరమైతే రక్తం సిరలద్వారా ఇచ్చి ఆ అస్థిరత తొలగించాలి. 

రోగి గుండె, ఊపిరితిత్తులు, ఉదరం పరీక్షించి వైద్యులు అపానమును, పురీషనాళాన్ని కూడా పరీక్షించి పురీషనాళంలోని మలాన్ని అగోచర రక్తానికి పరీక్షిస్తారు.

వీరికి రక్త పరీక్షల్లో రక్తకణ గణనలు, రక్తఘనీభవనంలో లోపాలకు పరీక్షలు, సూక్ష్మఫలకల (ప్లేట్లెట్స్)గణనలు, జీవప్రక్రియ రసాయన పరీక్షలు అవసరం. లోపాలు సరిదిద్దే అవసరమైన చికిత్సలు వైద్యులు చేస్తారు.

#### అంతర్దర్శన పరీక్షలు
జీర్ణవ్యవస్థ దిగువ భాగంలో కలిగే రక్తస్రావానికి కారణం కనుక్కొందుకు **[[కొలనోస్కోపీ|బృహదాంత్ర]] దర్శనం** (కొలొనోస్కొపీ) అవసరం.

వైద్యులు వారి కార్యాలయాల్లో **అపానదర్శిని**తో (ఏనోస్కోప్) అపానమును (ఏనల్ కెనాల్), పురీషనాళాన్ని (రెక్టమ్) పరీక్షించి మూలవ్యాధిని, అపానము లోపలిపొరలో చీలికలను కనుగొనడానికి ఉపయోగిస్తారు. 

బృహదాంత్రంలో ఎడమ భాగాన్ని మాత్రమే పరీక్షించడానికి లఘు బృహదాంత్రదర్శిని (సిగ్మాయిడోస్కోప్) ఉపయోగిస్తారు.వంపులు తిరగని సరళ దర్శినులు, వంపులు తిరిగే నమన వామబృహదాంత్ర దర్శినులు ఉన్నా, నమనదర్శినులనే ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తారు.  వామబృహదాంత్రదర్శినులు 65 సెంటీమీటర్ల పొడవుంటాయి. వీటితో అపానమును, పురీషనాళాన్ని, పురీషనాళం పైన సర్పాకారంలో  ఉండే బృహదాంత్రపు భాగాన్ని (సిగ్మాయిడ్ కోలన్) ఆ పైన గల అవరోహణ బృహదాంత్రాన్ని (డిసెండింగ్ కోలన్) వైద్యనిపుణులు పరీక్షించగలరు. మత్తుమందుల అవసరం లేకుండా ఈ పరీక్ష చేయగలరు. కాని వీటి వలన దిగువ జీర్ణవ్యవస్థలో కలిగే రక్తస్రావాల్లో 9 శాతం మందిలో మాత్రమే సరియైన కారణం కనుగొనగలరు. 

అందువలన సాధారణంగా వైద్యనిపుణులు బృహదాంత్ర దర్శినితో పెద్దప్రేగులను, శేషాంత్రములో (ఇలియమ్) చివరిభాగంతో సహా పూర్తిగా శోధించడానికే పూనుకుంటారు. రక్తస్రావానికి గల కారణాలను బృహదాంత్రదర్శనం వలన చాలామందిలో కనుగొనగలుగుతారు. అంతే కాక విద్యద్దహనీకరణంతోను, కొక్కీలతోను, రక్తస్రావాన్ని అరికట్టడానికి ప్రయత్నించగలరు. కణపరీక్షలకు లోపలిపొరనుంచి చిన్న ముక్కలు గ్రహించగలరు. కారణం కనుక్కొని తరువాత చికిత్సకు పథకం సిద్ధం చేసుకుంటారు. 

జీర్ణవ్యవస్థ దిగువ భాగంలో కలిగే రక్తస్రావాల్లో 80 శాతం వాటంతట అవి తగ్గిపోతాయి. కాని 25 శాతం మందిలో మఱల కలుగుతుంది. 

రక్తస్రావం తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు, మిగిలిన ప్రక్రియలతో తగ్గనప్పుడు, నిపుణులు పెద్ద ప్రేగులలో రక్తస్రావం జరుగుతున్న భాగాన్ని శస్త్రచికిత్సతో తొలగించగలరు.

జీర్ణవ్యవస్థ
వర్గం:జీర్ణ వ్యవస్థ