పారిస్ ఒప్పందం

**పారిస్ ఒప్పందం,** వాతావరణ మార్పుపై 2016 లో కుదిరిన అంతర్జాతీయ ఒప్పందం. ఈ ఒప్పందంలో వాతావరణ మార్పుల తగ్గింపు, అనుసరణ. ఆర్థిక సహాయాల అనే అంశాలున్నాయి. ఫ్రాన్స్‌లోని పారిస్ సమీపంలో జరిగిన 2015 ఐక్యరాజ్యసమితి వాతావరణ మార్పుల సమావేశంలో 196 పార్టీలు ఈ అంశాలపై చర్చించాయి. 2023 ఫిబ్రవరి నాటికి, ఐక్యరాజ్యసమితి వాతావరణ మార్పుపై ముసాయిదా సమావేశం (UNFCCC)లోని 195 సభ్యదేశాలు ఈ ఒప్పందంలో పార్టీలుగా ఉన్నారు. ఈ ఒప్పందాన్ని ఆమోదించని మూడు UNFCCC సభ్య దేశాలలో, ఇరాన్ మాత్రమే ప్రధాన ఉద్గారిణి. రెండవ అతిపెద్ద ఉద్గారిణి అయిన యునైటెడ్ స్టేట్స్ 2020 లో ఒప్పందం నుండి వైదొలిగింది. 2021 లో తిరిగి చేరి, మళ్ళీ 2025 లో ఉపసంహరించుకుంది.

పారిస్ ఒప్పందంలో దీర్ఘకాలిక ఉష్ణోగ్రత లక్ష్యం ఉంది. ప్రపంచ ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదలను పారిశ్రామిక విప్లవానికి ముందరి స్థాయిల కంటే  కంటే మించకుండా చూడడం ఈ లక్ష్యం. వీలైనంతవరకు ఈ పెరుగుదలను  కే పరిమితం చెయ్యాలని ఒప్పందం చెబుతుంది. ఈ పరిమితులు, అనేక సంవత్సరాల పాటు కొలిచిన ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రతల సగటులుగా నిర్వచించబడ్డాయి. 

ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదల ఎంత తక్కువగా ఉంటే, వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాలు అంత తక్కువగా ఉంటాయి. ఈ ఉష్ణోగ్రత లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి, గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాలను వీలైనంత మేరకు, వీలైనంత త్వరగా తగ్గించాలి. అవి 21వ శతాబ్దం మధ్య నాటికి నికర సున్నాకి కూడా చేరుకోవాలి.  గ్లోబల్ వార్మింగు 1.5 °C  కంటే తక్కువగా ఉండాలంటే, 2030 నాటికి ఉద్గారాలను దాదాపు 50% తగ్గించాల్సిన అవసరం ఉంది. ఈ సంఖ్య ప్రతి దేశం చేసిన ప్రతిజ్ఞలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటుంది.  పారిస్ ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన తర్వాత, ప్రపంచ ఉద్గారాలు తగ్గకపోగా, పెరుగుతూ ఉన్నాయి.  2024 అత్యంత వేడి సంవత్సరంగా రికార్డైంది. ప్రపంచ సగటు ఉష్ణోగ్రత 1.5 °C కంటే ఎక్కువగా ఉంది. 

వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాలకు దేశాలు అనుగుణంగా మారడం, అందుకు తగినంత ఆర్థిక సహాయం అందించడం ఈ ఒప్పందం లక్ష్యం. ఒప్పందం ప్రకారం, ప్రతి దేశం అది చేయదగ్గ తోడ్పాటును నిర్ణయించాలి, ప్రణాళిక చేసుకోవాలి, అమలుపై క్రమం తప్పకుండా నివేదించాలి. నిర్దిష్ట ఉద్గార లక్ష్యాలను నిర్దేశించమని ఏ యంత్రాంగం కూడా ఒక దేశాన్ని బలవంతం చేయదు. కానీ ప్రతి లక్ష్యం మునుపటి లక్ష్యాలను మించి ఉండాలి. 1997 నాటి క్యోటో ప్రోటోకాల్‌కి విరుద్ధంగా, అభివృద్ధి చెందిన, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల మధ్య వ్యత్యాసం తగ్గింది. దాంతో అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు కూడా తమ ఉద్గార తగ్గింపు ప్రణాళికలను సమర్పించాల్సి ఉంటుంది.

పారిస్ ఒప్పందం 2016 ఏప్రిల్ 22 న (భూమి దినోత్సవం) న్యూయార్క్‌లోని UN ప్రధాన కార్యాలయంలో జరిగిన ఒక కార్యక్రమంలో సంతకాల కోసం సిద్ధం చేసారు. యూరోపియన్ యూనియన్ ఈ ఒప్పందాన్ని ఆమోదించిన తర్వాత, ప్రపంచంలో గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులకు తగినంత బాధ్యత వహించే దేశాలు కూడా ఆమోదించాక, 2016 నవంబరు 4 న, ఈ ఒప్పందం అమల్లోకి వచ్చింది. 

ప్రపంచ నాయకులు ఈ ఒప్పందాన్ని ప్రశంసించారు.  అయితే, కొంతమంది పర్యావరణవేత్తలు, విశ్లేషకులూ దీనిని విమర్శించారు. ఇది తగినంత కఠినంగా లేదని అన్నారు. ఒప్పందం ప్రభావం గురించి చర్చ జరుగుతోంది. పారిస్ ఒప్పందం కింద ఇచ్చిన హామీలు అందులో నిర్దేశించుకున్న ఉష్ణోగ్రత లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి సరిపోవు. అయితే ఆశయాన్ని పెంచే యంత్రాంగం ఉంది. 2010ల చివరలో వాతావరణ వ్యాజ్యాలలో పారిస్ ఒప్పందాన్ని విజయవంతంగా ఉపయోగించారు. దీనివల్ల దేశాలు, చమురు కంపెనీలూ తమ వాతావరణ చర్యలను బలోపేతం చేయాల్సి వచ్చింది.  

## లక్ష్యాలు
ఆర్టికల్ 2 లో వివరించిన విధంగా, ఒప్పందం లక్ష్యం వాతావరణ మార్పు వలన కలగబోయే ప్రమాదానికి బలమైన ప్రతిస్పందనను సిద్ధం చెయ్యడం; ఇది వాతావరణ మార్పుపై ఐక్యరాజ్యసమితి ముసాయిదా సమావేశం అమలును మెరుగుపరచడానికి ప్రయత్నిస్తుంది: 
 
"ప్రపంచ గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాల గరిష్ట స్థాయికి వీలైనంత త్వరగా" చేరుకోవాలని దేశాలు లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి. 

## అభివృద్ధి
thumb| పారిస్‌లో జరిగిన 2015 ఐక్యరాజ్యసమితి వాతావరణ మార్పుల సమావేశంలో ప్రతినిధి బృందాల అధిపతులు

### లీడ్-అప్
1992 ఎర్త్ సమ్మిట్‌లో ఆమోదించబడిన UN ఫ్రేమ్‌వర్క్ కన్వెన్షన్ ఆన్ క్లైమేట్ చేంజ్ (UNFCCC) ఈ అంశంపై జరిగిన మొదటి అంతర్జాతీయ ఒప్పందాలలో ఒకటి. వాతావరణ మార్పులను పరిష్కరించడానికి సంబంధిత పార్టీలు క్రమం తప్పకుండా సమావేశం కావాలని ఇది నిర్దేశిస్తుంది. ఇది భవిష్యత్ వాతావరణ ఒప్పందాలకు పునాది వేస్తుంది.

1997 లో ఆమోదించబడిన క్యోటో ప్రోటోకాల్‌లో, 2008 నుండి 2012 వరకు పరిమిత దేశాలకు గ్రీన్హౌస్ వాయువు తగ్గింపులను నియంత్రించింది. 2012 లో దోహా సవరణతో ఈ ప్రోటోకాల్‌ను 2020 వరకు పొడిగించారు. ఇందులో ఉన్న చట్టపరమైన కట్టుబాటు కారణంగా, యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఈ ఒప్పందాన్ని ఆమోదించకూడదని నిర్ణయించుకుంది. ఇదీ, పంపిణీ సంఘర్షణ కలిసి తరువాతి అంతర్జాతీయ వాతావరణ చర్చల వైఫల్యాలకు దారితీసాయి. 2009 లో జరిగిన చర్చలను క్యోటో వారస ఒప్పందాన్ని రూపొందించడానికి ఉద్దేశించారు గానీ, ఆ చర్చలు విఫలమయ్యాయి. ఫలితంగా వచ్చిన కోపెన్‌హాగన్ ఒప్పందం చట్టపరమైన కట్టుబాట్లు లేవు; అది సార్వత్రికంగా అమలు కాలేదు.

ఈ ఒప్పందం పారిస్ ఒప్పందం యొక్క బాటమ్-అప్ విధానానికి చట్రాన్ని నిర్దేశించింది. UNFCCC కార్యనిర్వాహక కార్యదర్శి క్రిస్టియానా ఫిగ్యురెస్ నాయకత్వంలో, కోపెన్హాగన్ వైఫల్యం తరువాత చర్చలు తిరిగి ఊపందుకున్నాయి. 2011 ఐక్యరాజ్యసమితి వాతావరణ మార్పుల సదస్సు సందర్భంగా, 2020 నుండి వాతావరణ మార్పుల ఉపశమన చర్యలను నియంత్రించే చట్టపరమైన సాధనాన్ని చర్చించడానికి డర్బన్ వేదిక స్థాపించబడింది. ఐపిసిసి యొక్క ఐదవ అసెస్మెంట్ రిపోర్టూ, యుఎన్ఎఫ్సిసిసి యొక్క అనుబంధ సంస్థల పని ద్వారా తెలియజేయవలసిన ఆదేశం ఈ వేదికకు ఉంది. ఫలితంగా ఏర్పడిన ఒప్పందాన్ని 2015లో ఆమోదించాల్సి ఉంది.

### చర్చలు, తీర్మానం
thumb|పారిస్ ఒప్పందాన్ని అధికారికంగా స్వీకరించడానికి సంకేతాలు ఇస్తూ లారెంట్ ఫాబియస్ చూపించే చిత్రం
ఈ చర్చలు పారిస్‌లో రెండు వారాల పాటు జరిగాయి. చివరి మూడు రోజుల్లో రాత్రుళ్ళు కూడా కొనసాగాయి.   దానికి ముందు సంవత్సరం పాటు వివిధ ముసాయిదాలు ప్రతిపాదనలను చర్చింది, క్రమబద్ధీకరించారు. ఒక వ్యాఖ్యాత ప్రకారం, ఈ సమావేశాల విజయావకాశాలను పెంచేందుకు ఫ్రెంచివారు అవలంబించిన రెండు మార్గాలు: మొదటగా, చర్చలు ప్రారంభమయ్యే ముందే ఒక్కోదేశం చెయ్యవలసిన తోడ్పాటులను (INDCలు) నిశ్చయించుకోవడం, రెండవది, నాయకులను సమావేశం ప్రారంభానికి మాత్రమే ఆహ్వానించడం. 

ఒప్పందపు ఇంగ్లీషు పాఠ్యంలో ఉన్న ("షుడ్" అనే పదానికి బదులు "షల్" అని ఉండడం) చిన్నపాటి అంశం కారణంగా, అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు ఉద్గారాలను తగ్గించడానికి చట్టపరమైన కట్టుబాటు, బాధ్యత ఉంటాయని అర్థం వస్తున్నట్లు అమెరికా న్యాయబృందం గమనించి, దాఅనిపట్ల అభ్యంతరం తెలిపింది.  ఈ కారణంగా చర్చలు దాదాపుగా విఫలమయ్యే స్థితికి వచ్చినపుడు, అది టైపింగులో చేసిన పొరపాటు (టైపాటు) అని ప్రకటించి ఫ్రెంచివారు ఆ సమస్యను పరిష్కరించారు.  2015 డిసెంబరు 12 న జరిగిన COP21 (పార్టీల 21వ సమావేశం) ముగింపులో, పారిస్ ఒప్పందం యొక్క తుది పదాలను 195 UNFCCC సభ్య దేశాలు, యూరోపియన్ యూనియన్ ఏకాభిప్రాయంతో ఆమోదించాయి.  ఒప్పందం బలహీనంగా ఉందని ఖండించినందున ఒప్పందంపై అభ్యంతరం చెప్పాలనుకుంటున్నామని నికరాగ్వా సూచించింది గానీ, వారికి ఆ అవకాశం దొరకలేదు.   ఒప్పందంలో సభ్యులు తమ కార్బన్ ఉత్పత్తిని "సాధ్యమైనంత త్వరగా" తగ్గిస్తామని, గ్లోబల్ వార్మింగ్‌ను " 2 డిగ్రీల సెల్సియస్ కంటే తక్కువగా " ఉంచడానికి తమ వంతు కృషి చేస్తామని హామీ ఇచ్చారు.

### సంతకం చేయడం, అమలులోకి రావడం
పారిస్ ఒప్పందం UNFCCC లో భాగస్వాములైన దేశాలు, ప్రాంతీయ ఆర్థిక సమైక్యత సంస్థల సంతకాలు 2016 ఏప్రిల్ 22 నుండి 2017 ఏప్రిల్ 21 వరకు న్యూయార్క్‌లోని UN ప్రధాన కార్యాలయంలో జరిగాయి. ఒప్పందంపై సంతకం చేయడం, ఆమోదానికి మొదటి అడుగు. అయితే, సంతకం చేయకుండానే ఒప్పందానికి అంగీకరించడం కూడా సాధ్యమే. ఒప్పందం లక్ష్యానికి విరుద్ధంగా వ్యవహరించకూడదని ఇది పార్టీలను నిర్బంధిస్తుంది. ప్రపంచ ఉద్గారాలలో దాదాపు 40% ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న యునైటెడ్ స్టేట్స్, చైనాలు పారిస్ వాతావరణ ఒప్పందంపై సంతకం చేస్తామని 2016 ఏప్రిల్ 1న ధృవీకరించాయి.   ఈ ఒప్పందంపై సంతకం కోసం తెరిచిన మొదటి రోజున 175 పార్టీలు (174 దేశాలు, ఐరోపా సమాఖ్య) సంతకం చేశాయి.  2021 మార్చి నాటికి, 194 దేశాలు, యూరోపియన్ యూనియన్‌లు ఈ ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి.
ఎడమ|thumb| యునైటెడ్ స్టేట్స్ తరపున ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్ అసెంబ్లీ హాలులో జాన్ కెర్రీ సంతకం చేస్తున్నారు.
ప్రపంచంలోని గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాలలో కనీసం 55% ఉత్పత్తి చేసే 55 దేశాలు (2015లో ఉత్పత్తి చేయబడిన జాబితా ప్రకారం)  ఒప్పందాన్ని ఆమోదించినా లేదా వేరేవిధంగా చేరినా ఈ ఒప్పందం అమల్లోకి వస్తుంది.  ఒప్పందంలో చేరడానికి ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు అంగీకారం, ఆమోదం లేదా ప్రవేశం. మొదటి రెండూ సాధారణంగా ఒక దేశాన్ని ఒక ఒప్పందంతో బంధించడానికి దేశాధినేత అవసరం లేనప్పుడు ఉపయోగించబడతాయి. అయితే రెండోది సాధారణంగా ఒక దేశం ఇప్పటికే అమలులో ఉన్న ఒప్పందంలో చేరినప్పుడు జరుగుతుంది.  యూరోపియన్ యూనియన్ ఆమోదించిన తర్వాత, ఒప్పందం 2016 నవంబరు 4 న అమలులోకి వచ్చింది. 

పారిస్ ఒప్పందాన్ని ఆమోదించడానికి EU, దాని సభ్య దేశాలు రెండూ వ్యక్తిగతంగా బాధ్యత వహిస్తాయి. EU, దాని 28 సభ్య దేశాలు ఒకే సమయంలో ఆమోదించడం ద్వారా మరొకరికి ఖచ్చితంగా సంబంధించిన బాధ్యతలను నెరవేర్చకుండా చూసుకోవాలనే బలమైన ప్రాధాన్యత నివేదించబడింది,  EU-వ్యాప్త తగ్గింపు లక్ష్యంలో ప్రతి సభ్య దేశం వాటాపై భిన్నాభిప్రాయాలు, అలాగే EU నుండి నిష్క్రమించడానికి బ్రిటన్ ఓటు వేయడం వల్ల పారిస్ ఒప్పందం ఆలస్యం కావచ్చు అనే భయాలు పరిశీలకులలో ఉండేవి.  అయితే EU, ఏడు సభ్య దేశాలతో పాటు, 2016 అక్టోబరు 5 న  ధృవీకరణ పత్రాలను సమర్పించింది.

## పార్టీలు

### ఆమోదించిన దేశాలు
గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాలలో మొత్తం 98% కంటే ఎక్కువ ఉన్న 194 దేశాలు, ఐరోపా సమాఖ్యలు ఈ ఒప్పందాన్ని ఆమోదించాయి.    దీనికి ఆమోదం తెలపని వాటిలో గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాలు వెలువరించే మధ్యప్రాచ్యంలోని దేశాలున్నాయి. ప్రపంచపు మొత్తం ఉద్గారాల్లో 2% వాటా కలిగిన ఇరాన్ సంతకం పెట్టని దేశాల్లో అతిపెద్దది.  లిబియా, యెమెన్‌లు కూడా ఈ ఒప్పందాన్ని ఆమోదించలేదు .  తాజాగా 2023 ఫిబ్రవరి 7 న, ఎరిట్రియా ఈ ఒప్పందాన్ని ఆమోదించింది.

ఒప్పందం నుండి దేశాలు వైదొలగాలంటే, ఆర్టికల్ 28 డిపాజిటరీకి ఉపసంహరణ నోటిఫికేషన్ పంపాలి. దేశంలో ఒప్పందం అమల్లోకి వచ్చిన మూడు సంవత్సరాల లోపు ఈ నోటీసు ఇవ్వకూడదు. డిపాజిటరీకి తెలియజేసిన ఒక సంవత్సరం తర్వాత ఈ ఉపసంహరణ అమలులోకి వస్తుంది.

### ఒప్పందం నుండి అమెరికా ఉపసంహరణ, తిరిగి రావడం, మళ్ళీ పోవడం
చైనా తర్వాత రెండవ అతిపెద్ద గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల ఉద్గారిణి అయిన అమెరికా,  పారిస్ ఒప్పందం నుండి వైదొలగే అర్హత రాగానే వైదొలగాలని భావిస్తోందని 2017 ఆగస్టు 4 న ట్రంప్ ప్రభుత్వం ఐక్యరాజ్యసమితికి అధికారిక నోటీసును అందజేసింది. 2019 నవంబరు 4న అమెరికాకు ఈ ఒప్పందం మూడు సంవత్సరాలు అమలులో ఉండే వరకు ఉపసంహరణ నోటీసును సమర్పించడం సాధ్యం కాదు.   అమెరికా ప్రభుత్వం ఈ నోటిఫికేషన్‌ను ఐక్యరాజ్యసమితి సెక్రటరీ జనరల్‌కు సమర్పించి, ఒక సంవత్సరం తర్వాత 2020 నవంబరు 4 న అధికారికంగా ఒప్పందం నుండి తప్పుకుంది. 

అధ్యక్షుడు జో బైడెన్ పదవి చేపట్టిన మొదటి రోజున అంటే 2021 జనవరి 20 న పారిస్ ఒప్పందంలో అమెరికాను తిరిగి చేరాలని కార్యనిర్వాహక ఉత్తర్వుపై సంతకం చేశాడు.   ఆర్టికల్ 21.3 ద్వారా నిర్దేశించబడిన 30 రోజుల వ్యవధి తర్వాత అమెరికా, తిరిగి ఒప్పందంలో చేరింది.  అమెరికా వాతావరణ రాయబారి జాన్ కెర్రీ వర్చువల్ ఈవెంట్లలో పాల్గొని, పారిస్ ప్రక్రియలో అమెరికా "తిరిగి చట్టబద్ధతను పొందుతుంది" అని అన్నారు.  అమెరికా తిరిగి రావడాన్ని స్వాగతిస్తూ ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రధాన కార్యదర్శి ఆంటోనియో గుటెర్రెస్, "అంతటినీ బలహీనపరిచిన ఈ లింకు" తిరిగి ఏర్పడిందని అన్నాడు.

2025 జనవరి 20 న కొత్త అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్,  ఒప్పందం నుండి ఉపసంహరించుకుంటూ మరొక కార్యనిర్వాహక ఉత్తర్వుపై సంతకం చేశారు.

## స్పందనలు
ఈ ఒప్పందాన్ని ఫ్రెంచ్ అధ్యక్షుడు ఫ్రాంకోయిస్ హోలాండ్, UN సెక్రటరీ జనరల్ బాన్ కీ-మూన్, UNFCCC కార్యనిర్వాహక కార్యదర్శి క్రిస్టియానా ఫిగ్యురెస్ లు ప్రశంసించారు.  బ్రెజిల్ అధ్యక్షురాలు దిల్మా రౌసెఫ్ ఈ ఒప్పందాన్ని "సమతుల్యమైనది, దీర్ఘకాలికమైనదీ" అని అభివర్ణించింది. భారత ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోడీ ఈ ఒప్పందం లోని వాతావరణ న్యాయాన్ని ప్రశంసించాడు.   2016 అక్టోబరులో ఈ ఒప్పందానికి అవసరమైనన్ని సంతకాలు సాధించినప్పుడు, అమెరికా అధ్యక్షుడు బరాక్ ఒబామా, "మనం ప్రతి లక్ష్యాన్ని చేరుకున్నప్పటికీ, మనం వెళ్లాల్సిన చోటులో కొంత భాగాన్ని మాత్రమే చేరుకుంటాము." అని అన్నాడు. "ఈ ఒప్పందం వాతావరణ మార్పు యొక్క కొన్ని చెత్త పరిణామాలను ఆలస్యం చేయడానికి లేదా నివారించడానికి సహాయపడుతుంది. ఇతర దేశాలు కాలక్రమేణా వాటి ఉద్గారాలను తగ్గించడంలో సహాయపడతాయి" అని కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు. 

కొంతమంది పర్యావరణవేత్తలు, విశ్లేషకులు జాగ్రత్తగా స్పందించారు. దేశాలను ఏకతాటిపైకి తీసుకురావడంలో "పారిస్ స్ఫూర్తి"ని గుర్తించారు, కానీ వాతావరణ మార్పు తగ్గింపు వేగం పట్ల, పేద దేశాలకు ఈ ఒప్పందం ఎంతవరకు ఉపయోగపడుతుందనే దాని పట్లా తక్కువ ఆశావాదాన్ని వ్యక్తం చేశారు.  నాసా మాజీ శాస్త్రవేత్త, ప్రముఖ వాతావరణ మార్పు నిపుణుడు జేమ్స్ హాన్సెన్, ఒప్పందంలో ఎక్కువ భాగం "వాగ్దానాలు" లక్ష్యాలే ఉన్నాయని, దృఢమైన నిబద్ధతలు లేవని ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశాడు. పారిస్ చర్చలను "చర్యలు లేవు, కేవలం వాగ్దానాల"తో మోసంగా అభివర్ణించారు.  వాతావరణ చర్యలకు వ్యతిరేకంగా వాదించే వారి నుండి ఒప్పందంపై విమర్శలు విస్తృతంగా వచ్చాయి. ఇది ఒప్పందపు బలహీనత వల్ల కావచ్చు. ఈ రకమైన విమర్శలు సాధారణంగా జాతీయ సార్వభౌమాధికారం పైన, అంతర్జాతీయ చర్యల్లోని అసమర్థతపైనా దృష్టి పెడతాయి.

## ఇవి కూడా చూడండి

* గ్లోబల్ వార్మింగ్
* గ్లోబల్ వార్మింగు కుట్ర సిద్ధాంతం

## ప్రస్తావనలు