డి.డి. భావల్కర్

**దిలీప్ దేవిదాస్ భవల్కర్** భారతదేశానికి చెందిన ఆప్టికల్ భౌతిక శాస్త్రవేత్త, అణుశక్తి విభాగం ఆధ్వర్యంలోని రాజా రామన్న సెంటర్ ఫర్ అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీ (CAT) వ్యవస్థాపక సంచాలకుడు. ఈ సంస్థ లేజర్‌లు, పార్టికల్ యాక్సిలరేటర్‌ల రంగాలలో ఉన్నత అధ్యయనాలకు కేంద్రంగా పనిచేస్తుంది. భారతదేశంలో ఆప్టిక్స్, లేజర్‌లలో మార్గదర్శక పరిశోధన చేసిన ఘనత ఆయనకు దక్కింది. యూరోపియన్ ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ న్యూక్లియర్ రీసెర్చ్ (CERN) అంతర్జాతీయ లీనియర్ కొలైడర్, లార్జ్ హాడ్రాన్ కొలైడర్ ప్రయోగాలలో CATని భాగస్వామిగా చేయడంలో ఆయన దోహదపడ్డారని నివేదించబడింది.  ఆయన సైన్స్, టెక్నాలజీలో భారతదేశపు అత్యున్నత పురస్కారమైన శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ బహుమతి గ్రహీత. ఆయనకు భారత ప్రభుత్వం 2000 సంవత్సరంలో నాల్గవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన పద్మశ్రీని ప్రదానం చేసింది. 

## జీవిత చరిత్ర
మధ్య భారత రాష్ట్రమైన మధ్యప్రదేశ్ డాక్టర్ హరి సింగ్ గౌర్ విశ్వవిద్యాలయం సాగర్ నగరంలో 1940 అక్టోబర్ 16న జన్మించిన భావల్కర్, 1959లో తన గ్రాడ్యుయేట్ (బిఎస్సి), 1961లో సాగర్ విశ్వవిద్యాలయం పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్లు (ఎంఎస్సి) పూర్తి చేసి, పరీక్షల్లో అగ్రస్థానంలో నిలిచి, విశ్వవిద్యాలయం నుండి చింతామనరావు బంగారు పతకాన్ని అందుకున్నారు.  సౌతాంప్టన్ విశ్వవిద్యాలయంలో తన అధ్యయనాలను కొనసాగించి, ఎలక్ట్రానిక్స్‌లో మాస్టర్స్ డిగ్రీ, లేజర్లలో డాక్టరల్ డిగ్రీని పొందాడు,  1966లో అదే విశ్వవిద్యాలయంలో అధ్యాపకుడిగా తన వృత్తిని ప్రారంభించాడు. ఆయన కెరీర్ సౌతాంప్టన్‌లో స్వల్పకాలం మాత్రమే కొనసాగింది, 1967లో భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చి, లేజర్లపై తన పనిని కొనసాగించడానికి భాభా అటామిక్ రీసెర్చ్ సెంటర్ (బార్క్) లో శాస్త్రీయ అధికారి ఉద్యోగాన్ని అంగీకరించారు. 1987 వరకు బార్క్ ప్రధాన స్రవంతిలో కొనసాగిన ఆయన 1973లో విభాగాధిపతిగా, 1984లో విభాగాధిపతులుగా నియమితులయ్యారు.

1987లో అణుశక్తి విభాగం సెంటర్ ఫర్ అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీ ప్రారంభించినప్పుడు భవాల్కర్ వ్యవస్థాపక డైరెక్టర్‌గా నియమితులయ్యారు. ఆయన 2000లో చట్టబద్ధమైన పదవీ విరమణ చేయాల్సిన సమయంలో ప్రభుత్వం ఆయన సేవను మరో రెండేళ్ల పాటు అక్టోబర్ 2002 వరకు పొడిగించింది. 2002లో పదవీ విరమణ చేసిన తరువాత ఆయన పారిశ్రామిక, వైద్య లేజర్లను తయారు చేసే సంస్థ *క్వాంటాలేస్* డైరెక్టర్‌గా చేరాడు  ఇప్పటి వరకు ఆ పదవిలో కొనసాగుతున్నారు.

## వారసత్వం
భారతదేశంలో లేజర్ మార్గదర్శకులలో భవాల్కర్ ఒకరు, ఈ విభాగం ప్రారంభ దశలో ఉన్నప్పుడు సాంకేతిక పరిజ్ఞానంలో ప్రారంభ డాక్టరేట్ పండితులలో ఒకరు. ఆయన బార్క్ లో లేజర్లపై పరిశోధనను ప్రారంభించారు, బార్క్ లో డిఎఇ సెంటర్ ఫర్ అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీ స్థాపనలో కీలక వ్యక్తులలో ఒకరు   సంస్థ ప్రారంభం నుండి పదవీ విరమణ వరకు దానితో సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. ఈ కాలంలో, అతను CAT  వివిధ ప్రయోగశాలలు, సౌకర్యాలను ఏర్పాటు చేయడంలో  దేశం కోసం జాతీయ లేజర్ కార్యక్రమాన్ని అభివృద్ధి చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషించాడు. బార్క్ శిక్షణా పాఠశాలలో లేజర్లు, పార్టికల్ యాక్సిలరేటర్లపై పరిశోధన మౌలిక సదుపాయాలు, కోర్సుల స్థాపన & బార్క్ ఈ కాలంలో అతను CAT  వివిధ ప్రయోగశాలలు, సౌకర్యాలను ఏర్పాటు చేయడంలో  దేశం కోసం జాతీయ లేజర్ కార్యక్రమాన్ని అభివృద్ధి చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషించాడు R & D కార్యక్రమాలను ప్రవేశపెట్టడం వెనుక అతని ప్రయత్నాలు నివేదించబడ్డాయి. సౌతాంప్టన్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన ఇద్దరితో సహా 18 మంది పరిశోధనా పండితులకు ఆయన వారి అధ్యయనాలలో మార్గదర్శకత్వం వహించారు.

భారతదేశంలో లేజర్‌లపై మార్గదర్శక పరిశోధన చేసిన ఘనత భవల్కర్‌కు దక్కింది,  గాస్సియన్ పుంజాన్ని ఉపయోగించి వాయువులలో బలహీన లెన్సింగ్‌ను కొలవడానికి ఒక కొత్త పద్ధతిని ఆయన ప్రారంభించారు, దీనిని అప్పటి నుండి ఫోటోథర్మల్ స్పెక్ట్రోస్కోపీలో చేర్చారు. 10GW పల్స్డ్ పవర్‌ను ఉత్పత్తి చేయడానికి ఆయన అభివృద్ధి చేసిన Nd గ్లాస్ లేజర్ చైన్, లేజర్-ఉత్పత్తి ప్లాస్మాలపై తదుపరి ప్రయోగాలకు సహాయపడింది. లేజర్‌ల జీవ, వైద్య అనువర్తనాల అభివృద్ధికి కూడా ఆయన దోహదపడ్డారు. ఆయన క్యాట్ లో ఒక నమూనా ఉత్పత్తి సదుపాయాన్ని స్థాపించారు, ఇది డిఎఇ పరిశోధనల కోసం  పరిశ్రమకు 50కి పైగా లేజర్లను సరఫరా చేసినట్లు నివేదించబడింది. ఆయన నేతృత్వంలోని బృందం భారతదేశంలో మొదటి సింక్రోట్రాన్ రేడియేషన్ సోర్స్,  ఇండస్ 2 పూర్వగామి అయిన ఇండస్ 1 ఏర్పాటుకు దోహదపడినట్లు తెలిసింది. ఆయన డైరెక్టర్‌గా ఉన్న కాలంలోనే, క్యాట్ ఇంటర్నేషనల్ లీనియర్ కొలైడర్, యూరోపియన్ ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ న్యూక్లియర్ రీసెర్చ్ (CERN)  లార్జ్ హాడ్రోన్ కొలైడర్ ప్రయోగాలలో పాల్గొనడం ప్రారంభించింది. అతని పరిశోధనలు జాతీయ, అంతర్జాతీయ పీర్ రివ్యూడ్ జర్నల్స్‌లో ప్రచురించబడిన 80కి పైగా శాస్త్రీయ, సంస్థాగత వ్యాసాల ద్వారా నమోదు చేయబడ్డాయి.

## స్థానాలు
భవల్కర్ సెంటర్ ఫర్ అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీకి చెందిన ఒక విశిష్ట శాస్త్రవేత్త, కాన్పూర్‌లోని ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీకి చెందిన విశిష్ట గౌరవ ప్రొఫెసర్. ఆయన DAE=CERN సహకారానికి లేజర్‌లు & యాక్సిలరేటర్‌లపై ఇండో-రష్యన్ జాయింట్ వెంచర్ అయిన ఇంటిగ్రేటెడ్ లాంగ్ టర్మ్ ప్రోగ్రామ్ ఆఫ్ కోఆపరేషన్‌కు కోఆర్డినేటర్‌గా  & అంతర్జాతీయ లీనియర్ కొలైడర్ ప్రోగ్రామ్ స్టీరింగ్ కమిటీ సభ్యుడిగా పనిచేశాడు. ఆయన *ఇండియన్ లేజర్ అసోసియేషన్* వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు. ఆయన *ఇండియన్ ఫిజిక్స్ అసోసియేషన్* సభ్యుడు,  *ఆసియా కమిటీ ఫర్ ఫ్యూచర్ యాక్సిలరేటర్స్* ఇంటర్నేషనల్ కమిటీ ఫర్ ఫ్యూచ్ *యాక్సిలరేటర్స్‌లో* మాజీ సభ్యుడు. ఆయన *ఆసియా కమిటీ ఫర్ ఫ్యూచర్ యాక్సిలరేటర్స్*, అటామిక్ ఎనర్జీ విభాగం  న్యూక్లియర్ సైన్సెస్ రీసెర్చ్ బోర్డు  అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీ కమిటీకి అధ్యక్షత వహించాడు, ఇంటర్నేషనల్ యూనియన్ ఆఫ్ ప్యూర్ అండ్ అప్లైడ్ ఫిజిక్స్ సి-13 కమిటీ సభ్యుడు.

## అవార్డులు, గౌరవాలు
1986లో ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ భావల్కర్‌ను తన ఫెలోగా ఎన్నుకుంది. ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ(INSA), నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్, ఇండియా (NASI) 1990లో దీనిని అనుసరించాయి. అతను 1998లో ఆప్టికల్ సొసైటీ ఆఫ్ అమెరికా ఫెలోగా ఎన్నికయ్యాడు, తరువాత రష్యన్ అకాడమీ ఆఫ్ నేచురల్ సైన్సెస్ ఫారిన్ ఫెలోగా ఎంపికయ్యాడు. కౌన్సిల్ ఆఫ్ సైంటిఫిక్ అండ్ ఇండస్ట్రియల్ రీసెర్చ్ (CSIR) ఆయనకు 1984లో సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ విభాగంలో అత్యున్నత భారతీయ పురస్కారం అయిన శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ బహుమతి ప్రదానం చేసింది, అదే సంవత్సరం, యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియా ద్వారా UGC లెక్చరర్‌గా ఎంపికయ్యారు. అతను 1999 లో కురుక్షేత్ర విశ్వవిద్యాలయం *గోయల్ బహుమతి* అందుకున్నాడు.  భారత ప్రభుత్వం పద్మశ్రీ పౌర పురస్కారానికి 2000 గణతంత్ర దినోత్సవ గౌరవ జాబితాలో చేర్చబడ్డాడు. 2000లో ఆయనకు హెచ్. కె. ఫిరోడియా అవార్డు అనే మరో అవార్డును అందుకున్నాడు.

## మూలాలు

వర్గం:1940 జననాలు 
వర్గం:పద్మశ్రీ గ్రహీతలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన మధ్య ప్రదేశ్ వ్యక్తులు