రాథోడ్ రాజవంశం

**రాథోడ్ రాజవంశం** అనేది చారిత్రాత్మకంగా రాజస్థాన్, గుజరాత్, మధ్య ప్రదేశ్, జార్ఖండ్ లోని భాగాలను పాలించిన ఒక భారతీయ రాజపుత్ర రాజవంశం. రాథోడ్‌లు తమ పూర్వీకులను సూర్యవంశం నుండి, రాష్ట్రకూటులకు, తరువాత కనౌజ్కు చెందిన గహడవాలలకు ఆపాదించారు. కనౌజ్ పతనం తరువాత వారు రాజస్థాన్‌లోని మార్వార్ ప్రాంతానికి వలస వచ్చారు.

## పరిధి
ఈ వ్యాసం మార్వార్, దాని వంశాలకు చెందిన "కనౌజియా" రాథోడ్‌లను చర్చిస్తుంది; నార్మన్ జీగ్లర్ రాథోడ్‌లలోని మరో 12 ఇలాంటి శాఖలను ("శాఖలు") గుర్తించాడు — సుర్, షిర్, కపాలియా, ఖేరాడ, అభేపురా, జెవామ్ట్, వాగుల, కరహా, పరాక్రా, అహ్రావ్, జల్ఖేడా, కామ్డెల్. ఆ శాఖల గురించి పండిత పరిశోధన అతి తక్కువగా లభ్యమవుతున్నది.

## మూలాలు
### రాష్ట్రకూట మూలం
చరిత్రకారులలో ఒక వర్గం రాష్ట్రకూట మూలాన్ని బలపరుస్తుంది. 10వ శతాబ్దం చివరి నాటికి రాష్ట్రకూట శాఖలు పశ్చిమ రాజస్థాన్‌కు వలస వచ్చాయి. పది నుండి పదమూడవ శతాబ్దం వరకు మార్వార్ చుట్టుపక్కల అనేక రాథోరా శాసనాలు కనుగొనబడ్డాయి. రాథోడ్‌లు రాష్ట్రకూట శాఖలలో ఒకదాని నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చని ఇవి సూచిస్తున్నాయి.

### పౌరాణిక మూలాలు
మార్వార్ రాథోడ్‌ల ఆస్థానంలో పనిచేసిన ముహ్నోత్ నైన్సీ, పశ్చిమ రాజస్థాన్‌లోని రాజ్‌పుత్‌ల పౌరాణిక వంశవృక్ష చరిత్ర అయిన నైన్సీ రీ ఖ్యాత్ను సుమారు 1660లో రచించాడు; ఇది ఆ ప్రాంతంలోని అత్యంత పురాతనమైన చారిత్రక రికార్డులలో ఒకటి, 'ఖ్యాత్' అప్పటికే ఉన్న మౌఖిక సాహిత్యం, వంశావళి, పరిపాలనా ఆధారాల నుండి సమాచారాన్ని కాలానుక్రమ పద్ధతిలో సేకరించింది. రాథోడ్‌లు మార్వార్కి వలస రావడానికి ముందు కనౌజ్లో ఉద్భవించినట్లు నైన్సీ గుర్తించాడు.

బ్రిటిష్ ఇండాలజిస్ట్ వి. ఎ. స్మిత్ రాథోడ్‌లు, బుందేలాలు గహడవాల రాజవంశం శాఖ అని సిద్ధాంతీకరించారు. రోమా నియోగి ఈ వాదన తరువాతి కాలం నాటిదని భావించారు.

#### కచ్చితత్వం
ఈ పౌరాణిక వాదనలు చాలా వరకు చారిత్రకం కాదని జీగ్లర్ పేర్కొన్నారు. రాజ్‌పుత్ వంశావళి అంతటా వలసల నేపథ్యం సాధారణమని జీగ్లర్ గమనించారు; ఇతర ప్రాంతాల సాహిత్య నియమాల నుండి ఇది తీసుకోబడిన నమూనా. రాథోడ్‌ల తరువాతి వంశావళి హిందూ దేవతలైన ఇంద్రుడు, నారాయణ తదితరుల నుండి మూలాన్ని పొందేంత వరకు వెళ్ళింది.

## చరిత్ర
### ప్రారంభ చరిత్ర
చివరి గహడవాల రాజు జయచంద్ర మనవడు రావ్ సిహా సేట్రామోట్ మొదటి రాథోడ్ నాయకుడు. సన్యాసిగా మారడానికి సేట్రామోట్ కనౌజ్ సింహాసనాన్ని వదులుకున్నాడు, కానీ రాజ దాయాదుల శత్రుత్వంలో చిక్కుకున్నాడు, చివరకు ఒక గుజరాతీ పాలకుడి కుమార్తెను వివాహం చేసుకున్నాడు, ఆమె అతనికి ముగ్గురు కుమారులను కన్నది. సిహా (కనౌజ్‌లో) మరణం తరువాత పెద్దవాడైన రావ్ అస్థాన్ పల్టాన్లో పెరిగాడు, కన్హా మేర్ అనే అణచివేత రాజును ఓడించడం ద్వారా స్థానిక బ్రాహ్మణులను గెలుచుకున్న తరువాత అతను పాలిలో (దాని పరిసర గ్రామాలలో) మొదటి రాథోడ్ రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. ఇతర సమకాలీన మూలాలు అదే సంతతిని పేర్కొన్నాయి, కనౌజ్ నుండి వలసల గురించి కొద్దిగా విభిన్నమైన కథనాలను నిర్మించాయి: సేట్రామోట్ ఘురిద్ సుల్తానేట్ నుండి మార్వార్‌కు పారిపోయి మొదటి రాథోడ్ రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. బిఠూర్ శాసనం సిహా మరణం తేదీని 1273 CE అని అందిస్తుంది, అతనిని సేట్ కున్వర్ కుమారుడు అని పిలుస్తుంది; అయితే ఇది ఎటువంటి గహర్వాల్ మూలాన్ని పేర్కొనలేదు. 

అస్థాన్, అతని వారసుల పాలనలో ఇతర మత సమూహాలతో పోరాటాలు, దౌత్య చర్చల కారణంగా రాథోడ్ భూభాగాలు గణనీయంగా విస్తరించాయి; ప్రాథమిక స్థావరం పలుమార్లు మారింది. థార్‌లో పనిచేస్తున్న ఏ యోధ-సమూహంతోనైనా వివాహ పొత్తులు ప్రత్యేకంగా ప్రాధాన్యత పొందాయి, వారిని రాథోడ్ వంశంలో చేర్చడానికి స్వాగతించారు. ఈ సమయాల్లో బహుళ కొత్త రాథోడ్ శాఖలు విడిపోయినట్లు కనిపిస్తోంది. 

ఈ కాల వ్యవధిలో ఆరోపించబడిన సంఘటనల కచ్చితమైన వివరాలు ప్రశ్నార్థకం, వీటిపై కేవలం సాధారణ పునర్నిర్మాణం కోసం మినహా ఆధారపడలేము.

### సార్వభౌమాధికారం

అస్థాన్ నుండి తొమ్మిదవ తరానికి చెందిన చుండా ఒక ప్రతీహార యువరాణిని వివాహం చేసుకున్నాడు, ప్రతీహార వంశం ద్వారా మండోర్ భూభాగాన్ని కట్నంగా బహుమతిగా పొందాడు. దానికి ప్రతిఫలంగా చుండా మండోర్‌ను తుగ్లక్ సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా రక్షిస్తానని హామీ ఇచ్చాడు. ఆ విధంగా మండోర్ సుమారు 1400 నాటికి రాథోడ్ వంశపు కొత్త రాజధానిగా మారింది. ఇది ఒక ముఖ్యమైన సామాజిక-రాజకీయ మార్పును ప్రేరేపించింది: పశువుల దొంగతనాలు తదితరాలతో కూడిన సంచార జీవనశైలి క్రమంగా భూస్వామ్య కులీన వర్గానికి దారి తీస్తుంది. అతని కుమారుడు రణ్మల్ 1438లో హత్య చేయబడ్డాడు; మార్వార్‌ను సిసోడియాలు ఆక్రమించారు, ఇతర భాగాలను ఢిల్లీ సుల్తానేట్ పట్టుకుంది. 

1453లో రావ్ జోధా మార్వార్‌ను తిరిగి పొందాడు, తోటి రాజ్‌పుత్‌లతో బహుళ పొత్తులు కుదుర్చుకోవడం ద్వారా తన భూభాగాలను విస్తరించాడు; జోధ్‌పూర్‌లో కొత్త రాజధాని ప్రతిష్ఠతో జోధా వంశం స్థాపించబడింది. రావ్ జోధా ఢిల్లీ సుల్తానేట్ నుండి అనేక భూభాగాలను ఆక్రమించడంలో విజయం సాధించాడు, దీని కారణంగా అతని పాలనలో మార్వార్ రాథోడ్‌లు రాజ్‌పుతానాలో అత్యంత శక్తివంతమైన రాజ్యంగా మారారు. అతని కుమారులలో రావ్ బికా 1465లో బికనీర్‌లో ఒక కొత్త రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు; అతను, అతని వారసులు ఇలాంటి వ్యూహాలను అనుసరించి అక్కడ నుండి భూభాగాలను విస్తరించారు. ఈ బికావత్ శాఖ రాథోడ్ వారసత్వానికి కొత్త బేరర్‌గా మారింది, మార్వార్ నుండి గహడవాల కాలపు చిహ్నాలు, వస్తువులను కూడా తీసుకువచ్చింది. జోధా కుమారులలో మరొకరు రావ్ వర్సింగ్ 1462లో మెర్టో వద్ద కొత్త రాజ్యాన్ని స్థాపించి మెర్టియో శాఖను స్థాపించారు. 

రావ్ మాల్దేవ్ పాలన (1532-1562) వంశ పాలన నుండి రాచరికానికి మరొక ముఖ్యమైన మార్పును ఆశ్రయించింది; మాల్దేవ్ కొత్త భూభాగాలను జయించిన తన సుదూర బంధువులను తనకు లొంగిపోవాలని లేదా లాభాలను కోల్పోవాలని బలవంతం చేశాడు. బికనీర్‌పై కూడా దాడి చేశాడు. పెద్ద ప్యాలెస్‌లు నిర్మించబడ్డాయి, కోటలకు కట్టుబడి ఉన్నారు, ఇది పశుపోషణ జీవనశైలికి సమర్థవంతమైన ముగింపుని సూచించింది. పదహారవ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి రాథోడ్‌లు రాజస్థాన్ మొత్తం మీద గట్టి పట్టు సాధించారు.

వీటన్నింటిలో స్థానిక ఇస్లామిక్ రాజ్యాలతో బహుళ వివాహ, సైనిక పొత్తులు; ఢిల్లీ సుల్తానేట్ గుర్తించబడ్డాయి; హిందూ-ముస్లిం సంబంధాలు ఎక్కువగా సోదరభావంతో ఉండేవి.

### మొఘల్ కాలం

అక్బర్ మొఘల్ చక్రవర్తిగా నియమితుడై, రావ్ మాల్దేవ్ మరణించిన తర్వాత పరిస్థితులు క్షీణించాయి. అతని కుమారుడు రావ్ చంద్రసేన్ రాథోడ్ మొఘల్ సామ్రాజ్యం నుండి నిరంతర దాడులకు వ్యతిరేకంగా దాదాపు రెండు దశాబ్దాల పాటు తన రాజ్యాన్ని కాపాడుకున్నాడు. జోధావత్ రాథోడ్‌లు తమ భూభాగంలో చాలా భాగాన్ని వేగంగా కోల్పోయారు, సమర్థవంతంగా లొంగిపోయారు. బికావత్ రాథోడ్‌లు మొఘలులతో స్నేహపూర్వక సంబంధాలలో ప్రవేశించారు, వారి సైన్యాలకు నాయకత్వం వహించారు, జోధ్‌పూర్ కోటను నియంత్రించడానికి అనుమతించబడేంత వరకు విస్తృతంగా పోషించబడ్డారు. 1583లో ఉదయ్ సింగ్ చివరకు మొఘల్ ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించాడు, దానికి ప్రతిఫలంగా జోధ్‌పూర్‌లోని ఒక పరగణాలో భాగం మంజూరు చేయబడింది; ఇది జోధావత్ రాథోడ్‌లను మొఘలులకు అన్ని వాతావరణాలలో మిత్రులుగా మారడానికి వీలు కల్పించింది, అయితే విభేదాలతో కూడి ఉంటుంది. 

ఈ సహజీవన వ్యవధి రాథోడ్ వర్గాలలో కఠినమైన ఎండోగమిని, మొఘలులతో హైపర్‌గమిని ప్రవేశపెట్టడానికి దారితీసింది. మొఘలుల ఆధ్వర్యంలోనే పౌరాణిక వంశవృక్షాలు తమను తాము మొఘలులకు తగిన నియామకాలుగా ప్రదర్శించుకోవడానికి, ఇతర "ఒకప్పటి సోదర" వర్గాల నుండి తమను తాము వేరు చేసుకోవడానికి రూపొందించబడ్డాయి, తద్వారా తాత్కాలిక పరిస్థితులతో సంబంధం లేకుండా అధికారాన్ని క్లెయిమ్ చేశాయి. అలాగే ఈ సమయానికి సంచార జ్ఞాపకాలు మెరుగ్గా అణచివేయబడ్డాయి, రాథోడ్‌లు స్థానిక పశువుల కాపరుల శ్రేష్టమైన "రక్షకులు"గా తమను తాము బ్రాండ్ చేసుకున్నారు; రెండు శతాబ్దాలలో తొలి రాథోడ్ రాజ్యానికి చెందిన ప్రముఖులు దేవతలుగా మార్చబడతారు.

రాథోడ్ వంశానికి చెందిన అనేక మంది వారసులు మొఘల్ పాలనలో తమ స్వంత రాజ్యాలను స్థాపించగలిగారు. జోధ్‌పూర్ పాలక కుటుంబానికి చెందిన ఒక చిన్న శాఖ నుండి వచ్చిన 23 ఏళ్ల రతన్ సింగ్ రాథోడ్, ఢిల్లీలో పిచ్చి ఏనుగుతో పోరాడడం ద్వారా ర్యాంక్‌లో ఎలా ఎదగగలిగాడో బార్బరా రాముసాక్ పేర్కొంది. రతన్ సింగ్ ధైర్యసాహసాలకు ముగ్ధుడైన షాజహాన్ అతనిని తన సైన్యంలో చేర్చుకున్నాడు. రతన్ సింగ్ 3,000 ర్యాంకుకు ఎదగగలిగాడు, మహి మరాతిబ్, మాల్వాలో జాగీర్లు పొందాడు, అక్కడ అతను రత్లాంలో తన స్వంత రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. రతన్ సింగ్ ప్రారంభించిన రాజవంశం మరింత విడిపోయి సైలానా, సీతామౌ రాజ్యాలను ఏర్పాటు చేస్తుంది.

ఔరంగజేబు పాలనలో పెద్ద తిరుగుబాట్లు చెలరేగి మొఘలులు, రాథోడ్‌ల మధ్య 30 సంవత్సరాల యుద్ధానికి దారితీసింది. బహదూర్ షా I పాలన వరకు ఈ తిరుగుబాటు కొనసాగుతుంది. ఈ యుద్ధంలో జోధ్‌పూర్ రాథోడ్ రాజవంశాన్ని రక్షించడంలో దుర్గాదాస్ రాథోడ్ కీలక పాత్ర పోషించాడు.

### బ్రిటిష్ కాలం
జోధ్‌పూర్ రాథోడ్ పాలకుడు మాన్ సింగ్ మొదట్లో బ్రిటిష్ వారితో ఒప్పందాలు చేసుకోవడానికి నిరాకరించాడు. అయితే 1805-1806లో అతను సైనిక సలహా కోసం బ్రిటిష్ వారిని ఆశ్రయించాడు, మరాఠాలు, పిండారీల దోపిడీ చర్యల నుండి తన రాష్ట్రాన్ని రక్షించుకోవడానికి బ్రిటిష్ వారికి డబ్బు చెల్లించాడు. 1816 నాటికి బ్రిటిష్ వారు ఈ ఒప్పందాన్ని మార్చి జోధ్‌పూర్‌లో విదేశీ ప్రభావాన్ని తొలగించారు, వారు రాష్ట్ర వ్యవహారాల్లో మధ్యవర్తిత్వం వహించడం కూడా ప్రారంభించారు. 1818 నాటికి కూటమి బలోపేతం చేయబడింది, 1832లో రాజ్‌పుతానా ఏజెన్సీ ఏర్పడింది. ఈ సమయంలో మాన్ సింగ్ బ్రిటిష్ వారితో ఎప్పుడూ స్నేహపూర్వకంగా ఉండేవాడు కాదు, 1829లో మాన్ సింగ్ ముధోజీ II భోంస్లేకి ఆశ్రయం ఇచ్చాడు, బ్రిటిష్ వారిని వ్యతిరేకించాడు. ముధోజీ మాన్ సింగ్ చేత ఉత్సాహంగా రక్షించబడ్డాడు, 1840లో మరణించే వరకు అతని మిగిలిన జీవితాన్ని జోధ్‌పూర్‌లో గడిపాడు. అతని గూఢచారి ధుమ్‌దాస్ బ్రిటిష్ వారిచే పట్టుబడినప్పుడు మాన్ సింగ్ చివరకు సాక్ష్యాధారాలతో పట్టుబడ్డాడు. మాన్ సింగ్ సన్యాసులను గూఢచారులుగా, దూతలుగా ఉపయోగించేవాడు. పంజాబ్‌కు చెందిన మహారాజా రంజిత్ సింగ్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ రాజు దోస్త్ ముహమ్మద్, రష్యన్‌లతో కూడిన "బ్రిటిష్ వ్యతిరేక ముఠా"లో మాన్ సింగ్ భాగమని లేఖలు నిరూపించాయి. సెప్టెంబర్ 1839లో బ్రిటిష్ వారు సైన్యాన్ని పంపి జోధ్‌పూర్‌ను ఆక్రమించారు. మాన్ సింగ్ తన సింహాసనాన్ని వదులుకోవడానికి ఎంచుకున్నాడు, యుద్ధాన్ని నివారించడానికి సన్యాసిగా మారాడు. ప్రవాసంలో ఉన్న జోధ్‌పూర్ మహారాజా అనారోగ్య కారణాల వల్ల 5 సెప్టెంబర్ 1843న మరణించాడు. 1857 నాటి తిరుగుబాటు జోధ్‌పూర్ రాష్ట్రంలోని రాథోడ్ వంశానికి చెందిన పలువురు రాజ్‌పుత్ నాయకులలో తిరుగుబాట్లను రేకెత్తించింది. వారిలో ఔవా కుశాల్ సింగ్ ప్రముఖుడు. బ్రిటిష్ వారి అనేక విఫల ప్రయత్నాల తరువాత బ్రిగేడియర్ హోమ్స్ ఆధ్వర్యంలో బ్రిటిష్ సైన్యం తిరుగుబాటును అణచివేసింది.

20వ శతాబ్దంలో భారతదేశంలోని దిగువ కులాలు ఇతర కులాల ఇంటిపేర్లను స్వీకరించడం ద్వారా వారి సామాజిక స్థితిని పెంచుకోవడానికి ప్రయత్నించాయి. "రాథోడ్" అనే రాజ్‌పుత్ వంశం పేరును 1931లో తేలి సంఘం ఇంటిపేరుగా స్వీకరించింది, వారు కులోద్ధరణ కోసం తమను తాము వైశ్య రాథోడ్‌లుగా పిలుచుకోవడం ప్రారంభించారు. అదే బ్రిటిష్ రాజ్ కాలంలో బంజారాలు తమను తాము చౌహాన్, రాథోర్ రాజ్‌పుత్‌లుగా తీర్చిదిద్దుకోవడం ప్రారంభించారు.

## సంస్థానాలు

### గన్-సెల్యూట్ సంస్థానాలు
రాథోడ్ వంశపు వివిధ క్యాడెట్ శాఖలు క్రమంగా మార్వార్ అంతటా విస్తరించి తరువాత మధ్య భారతదేశం, గుజరాత్‌లలో రాజ్యాలను స్థాపించాయి. మార్వార్ రాజ కుటుంబాన్ని రాథోడ్‌ల ప్రధాన వంశంగా పరిగణిస్తారు. 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చే సమయానికి తొమ్మిది రాష్ట్రాలు గన్ సెల్యూట్‌లు అందుకోవడానికి తగినంత ముఖ్యమైనవిగా పరిగణించబడ్డాయి, ఇవి మొత్తం 60,000 చదరపు మైళ్ల విస్తీర్ణాన్ని కలిగి ఉన్నాయి, ఇది భారతదేశంలో విలీనం చేయబడింది. 

* ప్రస్తుత రాజస్థాన్‌లోని జోధ్‌పూర్ సంస్థానం (మార్వార్), 1226లో రావ్ సిహా చేత స్థాపించబడింది.
* ప్రస్తుత రాజస్థాన్‌లోని బికనీర్ సంస్థానం, 1465లో రావ్ బికా (రావ్ జోధా కుమారుడు) చేత స్థాపించబడింది.
* ప్రస్తుత రాజస్థాన్‌లోని కిషన్‌గఢ్ సంస్థానం, 1611లో మహారాజా కిషన్ సింగ్ చేత స్థాపించబడింది.
* ప్రస్తుత మధ్యప్రదేశ్‌లోని రత్లాం సంస్థానం, 1651లో మహారాజా రతన్ సింగ్ చేత స్థాపించబడింది.
* ప్రస్తుత మధ్యప్రదేశ్‌లోని ఝబువా సంస్థానం, 1584లో రాజా కేశవ్ దాస్ చేత స్థాపించబడింది.
* ప్రస్తుత మధ్యప్రదేశ్‌లోని సీతామౌ సంస్థానం, 1701లో రాజా కేశో దాస్ చేత స్థాపించబడింది.
* ప్రస్తుత మధ్యప్రదేశ్‌లోని సైలానా సంస్థానం, 1730లో రాజా జై సింగ్ చేత స్థాపించబడింది.
* ప్రస్తుత మధ్యప్రదేశ్‌లోని అలిరాజ్‌పూర్ సంస్థానం, 1437లో రాజా ఆనంద్ దేవ్ చేత స్థాపించబడింది.
* ప్రస్తుత గుజరాత్‌లోని ఇడార్ సంస్థానం, 1257లో రావ్ సోనాగ్ చేత స్థాపించబడింది, 1729లో రావ్ ఆనంద్ సింగ్ చేత తిరిగి జయించబడింది.

### నాన్-సెల్యూట్ సంస్థానాలు
రాథోడ్ సంతతికి చెందినవారని చెప్పుకునే నాన్-సెల్యూట్ రాష్ట్రాలు:

* ప్రస్తుత మధ్యప్రదేశ్‌లోని జోబట్ సంస్థానం, 1437లో రాజా ఆనంద్ దేవ్ చేత స్థాపించబడింది.
* ప్రస్తుత హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని జుబ్బల్ సంస్థానం, 12వ శతాబ్దంలో రాణా కరమ్ చంద్ చేత స్థాపించబడింది
* ప్రస్తుత గుజరాత్‌లోని మాల్పూర్ సంస్థానం, 1466లో స్థాపించబడింది,
* ప్రస్తుత గుజరాత్‌లోని విజయనగర్ (పోల్) సంస్థానం, 1577లో స్థాపించబడింది
* ప్రస్తుత గుజరాత్‌లోని వలసన సంస్థానం
* ప్రస్తుత జార్ఖండ్‌లోని సరైకేలా సంస్థానం, 1620లో రాజా బిక్రమ్ సింగ్ చేత స్థాపించబడింది.
* ప్రస్తుత జార్ఖండ్‌లోని ఖార్సావాన్ సంస్థానం, 1650లో స్థాపించబడింది

## పాలకులు

### మార్వార్‌లోని ప్రధాన శాఖ

#### పాలకులు: 1226–1438
(పాలీ, మండోర్ నుండి)

#### పాలకులు: 1438–1949
(జోధ్‌పూర్ నుండి)

### బికనీర్ శాఖ

* 1465 – 1504: రావ్ బికా
* 1504 – 1505: రావ్ నార్ సింగ్ 
* 1505 – 1526: రావ్ లూంకరణ్
* 1526 – 1542: రావ్ జైత్ సింగ్
* 1542 – 1571: రావ్ కల్యాణ్ మాల్
* 1571 – 1612: రావ్ / రాజా రాయ్ సింగ్ 
* 1612 – 1613: రాజా దల్పత్
* 1613 – 1631: రాజా సూర్ సింగ్
* 1631 – 1667: రాజా కరణ్ సింగ్
* 1667 – 1669: ఇంటర్‌రెగ్నమ్

* 1669 – 1698 మహారాజా అనూప్ సింగ్ 
* 19 జూన్ 1698 – 15 డిసెంబర్ 1700: మహారాజా స్వరూప్ సింగ్ (జ. 1689 – మ. 1700)
* 15 డిసెంబర్ 1700 – 16 డిసెంబర్ 1735: మహారాజా సుజన్ సింగ్ (జ. 1690 – మ. 1735)
* 16 డిసెంబర్ 1735 – 15 మే 1746: మహారాజా జోరావర్ సింగ్ (జ. 1713 – మ. 1746)
* 15 మే 1746 – 25 మార్చి 1787: మహారాజా గజ్ సింగ్ (జ. 1723 – మ. 1787)
* 25 మార్చి 1787 – 25 ఏప్రిల్ 1787: మహారాజా రాజ్ సింగ్ (జ. 1744 – మ. 1787)
* 25 ఏప్రిల్ 1787 – 9 అక్టోబర్ 1787: మహారాజా ప్రతాప్ సింగ్ (జ. 1781 – మ. 1787)
* 25 ఏప్రిల్ 1787 – 25 మార్చి 1828: మహారాజా సూరత్ సింగ్ (9 అక్టోబర్ 1787 వరకు రీజెంట్) (జ. 1766 – మ. 1828)
* 25 మార్చి 1828 – 7 ఆగస్టు 1851: మహారాజాధిరాజ్ శ్రీ నరేంద్ర శిరోమణి మహారాజా రతన్ సింగ్ (జ. 1790 – మ. 1851)
* 7 ఆగస్టు 1851 – 16 మే 1872: మహారాజాధిరాజ్ శ్రీ నరేంద్ర శిరోమణి మహారాజా సర్దార్ సింగ్ (జ. 1818 – మ. 1872)
* 16 మే 1872 – 19 ఆగస్టు 1887: హెచ్.హెచ్. శ్రీ మహారాజాధిరాజ్ నరేంద్ర శిరోమణి మహారాజా సర్ దుంగార్ సింగ్ (జ. 1854 – మ. 1887)
* 19 ఆగస్టు 1887 – 2 ఫిబ్రవరి 1943: హెచ్.హెచ్. శ్రీ మహారాజాధిరాజ్ నరేంద్ర శిరోమణి మహారాజా సర్ గంగా సింగ్ బహదూర్ (జ. 1880 – మ. 1943) (24 జూలై 1901 నుండి, సర్ గంగా సింగ్)
* 19 ఆగస్టు 1887 – 16 డిసెంబర్ 1898: బ్రిటిష్ పొలిటికల్ ఏజెంట్స్-రీజెంట్
* 2 ఫిబ్రవరి 1943 – 15 ఆగస్టు 1950: హెచ్.హెచ్. శ్రీ మహారాజాధిరాజ్ నరేంద్ర శిరోమణి మహారాజా సర్ సాదుల్ సింగ్ (జ. 1902 – మ. 1950) (1 జనవరి 1946 నుండి, అతనిని సర్ సాదుల్ సింగ్ అని సంబోధించారు)

### కిషన్‌గఢ్ శాఖ

* 1611 – 1615: రాజా కిషన్ సింగ్
* 1615 – 1618: రాజా సహస్ మాల్
* 1617 – 1629: రాజా జగ్ మాల్
* 1629 – 1643: రాజా హరి సింగ్
* 1643 – 1658: రాజా రూప్ సింగ్
* జూన్ 1658 – అక్టోబర్ 1706: రాజా మాన్ సింగ్ (జ. 1655 – మ. 1706)
* అక్టోబర్ 1706 – ఏప్రిల్ 1748: రాజా రాజ్ సింగ్ (జ. 1674 – మ. 1748)
* 1748 – 1781: రాజా బహదూర్ సింగ్ (మ. 1781)
* 1748 – 21 ఆగస్టు 1765: రాజా సావంత్ సింగ్ (జ. 1699 – మ. 1765) (1756కి వ్యతిరేకంగా; 1756 నుండి రూప్‌నగర్ రాజా)
* 21 ఆగస్టు 1765 – 16 మే 1768: రాజా సర్దార్ సింగ్ (జ. 1730 – మ. 1768) (రూప్‌నగర్ రాజా; 1756–65 రాజా సావంత్ సింగ్‌కు రీజెంట్)
* 1781 – 22 నవంబర్ 1788: రాజా బిరాద్ సింగ్ (జ. 1737 – మ. 1788)
* 22 నవంబర్ 1788 – 5 మార్చి 1798: రాజా ప్రతాప్ సింగ్ (జ. 1763 – మ. 1798)
* 5 మార్చి 1798 – 22 మే 1839:  మహారాజా కల్యాణ్ సింగ్ (జ. 1794 – మ. 1839)
* 22 మే 1839 – 31 ఆగస్టు 1841:  మహారాజా మోహ్కమ్ సింగ్ (జ. 1817 – మ. 1841)
* 31 ఆగస్టు 1841 – 25 డిసెంబర్ 1879: హెచ్.హెచ్. ఉమ్దా-ఎ-రాజా-ఎ-బులంద్ మకాన్ దివాన్ మహారాజా శ్రీ పృథ్వీ సింగ్ బహదూర్ (జ. 1838 – మ. 1879)
* 25 డిసెంబర్ 1879 – 18 ఆగస్టు 1900: హెచ్.హెచ్. ఉమ్దా-ఎ-రాజా-ఎ-బులంద్ మకాన్ దివాన్ మహారాజా శ్రీ సర్ సర్దూల్ సింగ్ బహదూర్ (జ. 1857 – మ. 1900) (1 జనవరి 1892 నుండి, సర్ సర్దూల్ సింగ్)
* 18 ఆగస్టు 1900 – 25 సెప్టెంబర్ 1926: లెఫ్టినెంట్-కల్నల్ హెచ్.హెచ్. ఉమ్దా-ఎ-రాజా-ఎ-బులంద్ మకాన్ దివాన్ మహారాజా శ్రీ సర్ మదన్ సింగ్ బహదూర్ (జ. 1884 – మ. 1926) (1 జనవరి 1909 నుండి, సర్ మదన్ సింగ్)
* 25 సెప్టెంబర్ 1926 – 3 ఫిబ్రవరి 1939: హెచ్.హెచ్. ఉమ్దా-ఎ-రాజా-ఎ-బులంద్ మకాన్ దివాన్ మహారాజా శ్రీ యజ్ఞ నారాయణ్ సింగ్ బహదూర్ (జ. 1896 – మ. 1939)
* 3 ఫిబ్రవరి 1939 – 15 ఆగస్టు 1947: హెచ్.హెచ్. ఉమ్దా-ఎ-రాజా-ఎ-బులంద్ మకాన్ దివాన్ మహారాజా శ్రీ సుమేర్ సింగ్ బహదూర్ (జ. 1929 – మ. 1971)

### రత్లాం శాఖ

### ఝబువా శాఖ

### సీతామౌ శాఖ

* 1701 – 1748                రాజా కేశవ్ దాస్ 
* 1748 – 1752                రాజా గజ్ సింగ్
* 1752 – 1802                రాజా ఫతే సింగ్
* 1802 – 1867                రాజా రాజ్ సింగ్                    (మ. 1867), 
* 1867 – 28 మే 1885          రాజా భవానీ సింగ్        (జ. 1836 – మ. 1885)
* 8 డిసెంబర్ 1885 – 1899          రాజా బహదూర్ సింగ్
* 1899 –  9 మే 1900          రాజా శార్దూల్ సింగ్
* 11 మే 1900 – 15 ఆగస్టు 1947  హెచ్.హెచ్. రాజా రామ్ సింగ్      (జ. 1880 – మ. 1967) (11 డిసెంబర్ 1911 నుండి, సర్ రాజా రామ్ సింగ్ )

### సైలానా శాఖ

### అలిరాజ్‌పూర్ శాఖ
* 1437–1440: ఆనంద్ దేవ్                           (మ. 1440)
* 1440–....: ప్రతాప్ దేవ్
* .... - ....                చంచల్ దేవ్
* .... - ....                గుగల్ దేవ్
* .... - ....                బచ్ఛరాజ్ దేవ్
* .... - ....                దీప్ దేవ్
* .... - ....                పహాడ్ దేవ్ I
* .... - ....                ఉదయ్ దేవ్
* .... - 1765                పహాడ్ దేవ్ II                        (మ. 1765)
* 1765 - 1818                ప్రతాప్ సింగ్ I                      (మ. 1818)
* 1818                       ముసాఫిర్ మక్రానీ
* 1818 - 17 మార్చి 1862          జష్వంత్ సింగ్  (అక్రమంగా ఆక్రమించినవాడు)                   (జ. 1818 - మ. 1862)
* 1818 - 1839                ముసాఫిర్ మక్రానీ - మేనేజర్
* 1862 - 1869                గంగా దేవ్                            (జ. సుమారు 1845 - మ. 1871)
* 1871 - 29 అక్టోబర్ 1881          రూప్ దేవ్                             (జ. 1847 - మ. 1881)
* 1869 - 1873                ముహమ్మద్ నజఫ్ ఖాన్ - సూపరింటెండెంట్
* షంసుద్దీన్ మక్రానీ - అలిరాజ్‌పూర్ రాష్ట్ర పోలీస్ సూపరింటెండెంట్
* 1881 - 16 ఆగస్టు 1890          బిజై సింగ్                         (జ. 1881 - మ. 1890)
* 16 ఆగస్టు 1890 – 14 ఫిబ్రవరి 1891  ఇంటర్‌రెగ్నమ్
* 14 ఫిబ్రవరి 1891 - 1911          ప్రతాప్ సింగ్ II                     (జ. 1881 - మ. 1950 తరువాత) (మార్చి 1892లో నియమితులయ్యారు)

* 1911 - 1941                ప్రతాప్ సింగ్ II                     (అదే) (3 జూన్ 1933 నుండి, సర్ ప్రతాప్ సింగ్ II)(1941 నుండి మహారాజా అనే వ్యక్తిగత శైలి)
* 1941 - 23 అక్టోబర్ 1941          ఫతే సింగ్                         (జ. 1904 - మ. 1941)
* 23 అక్టోబర్ 1941 – 15 ఆగస్టు 1947  సురేంద్ర సింగ్                       (జ. 1923 - మ. 1996)
* 23 అక్టోబర్ 1941 – 15 ఆగస్టు 1947  సర్ ప్రతాప్ సింగ్ - రీజెంట్            (అదే)

### సరైకేలా శాఖ

* 1620 – 1677        బిక్రమ్ సింగ్ I
* 1677 – 1728        నృ సింగ్
* 1728 – 1743        శత్రుఘన్ సింగ్
* 1743 – 1818             అభిరామ్ సింగ్
* 1818 – 1823        బిక్రమ్ సింగ్ II
* 1823 – 1837        అజంబర్ సింగ్
* 1837 – 1883        చక్రధర్ సింగ్
* 25 నవంబర్ 1883 – నవంబర్ 1884   ఉదిత్ నారాయణ్ సింగ్                 (జ. 1849 – మ. 1931)

* నవంబర్ 1884 – 9 డిసెంబర్ 1931         ఉదిత్ నారాయణ్ సింగ్                 (అదే)
* 9 డిసెంబర్ 1931 – 15 ఆగస్టు 1947  ఆదిత్య ప్రతాప్ సింగ్                 (జ. 1887 – మ. 1969)

### ఖార్సావాన్ శాఖ
* 1857 – 1863                గంగారామ్ సింగ్ దేవ్                  (జ. 1836 – మ. 18..) (1860 నుండి వ్యక్తిగత శైలి రాజా)
* 1863 – 18..                రామ్ నారాయణ్ సింగ్
* 18.. –  2 మార్చి 1884         రఘునాథ్ సింగ్ దేవ్                 (జ. 1841 – మ. 1884)
* 2 మార్చి 1884 –  6 ఫిబ్రవరి 1902  మహేంద్ర నారాయణ్ సింగ్ దేవ్          (జ. 1869 – మ. 19..)
* 6 ఫిబ్రవరి 1902 – 1917         శ్రీరామ్ చంద్ర సింగ్ దేవ్             (జ. 1892 – మ. 19..)

### జుబ్బల్ శాఖ

* .... - 1803 : పురాణ చంద్ర
* 1815 - 1832 : పురాణ చంద్ర (*తిరిగి అధికారంలోకి*)
* 1840 : పురాణ చంద్ర (*3వ సారి*)
* 1840 - 1877 : రూబిన్ కజాన్ చంద్ర
* 1877 - 1898 : పద్మ చంద్ర (జ. ... - మ. 1898)
* 1898 - 29 ఏప్రిల్ 1910 : జ్ఞాన్ చంద్ర (జ. ... - మ. 1910)

### విజయనగర్ (పోల్) శాఖ
* .... – 1720                చంద్రసిన్హ్‌జీ                       (మ. 1720)
* 1720 – 1728                కేసరిసిన్హ్‌జీ
* 1728 – ....                కసన్‌సిన్హ్‌జీ
* .... – ....                మకన్‌సిన్హ్‌జీ
* .... – ....                హాథీసిన్హ్‌జీ
* .... – ....                మాధవ్‌సిన్హ్‌జీ
* .... – ....                అజబ్‌సిన్హ్‌జీ
* .... – ....                భూపత్‌సిన్హ్‌జీ I
* .... – ....                భవాన్‌సిన్హ్‌జీ
* .... – ....                సూరజ్‌సిన్హ్‌జీ
* .... – ....                వాజేసిన్హ్‌జీ
* .... – ....                రతన్‌సిన్హ్‌జీ
* .... – ....                అభేయ్‌సిన్హ్‌జీ
* .... – ....                కిరత్‌సిన్హ్‌జీ
* .... – ....                లక్ష్మణ్‌సిన్హ్‌జీ
* .... – ....                భారత్‌సిన్హ్‌జీ
* .... – ....                అమర్‌సిన్హ్‌జీ
* .... – 1852                ఆనంద్‌సిన్హ్‌జీ
* 1852 – 1859                పహాడ్‌సిన్హ్‌జీ గులాబ్‌సిన్హ్‌జీ             (జ. 1839 – మ. 1859)
* 1859 – 1864                నవల్‌సిన్హ్‌జీ                        (మ. 1864)
* 23 నవంబర్ 1864 – 24 అక్టోబర్ 1889  హమీర్‌సిన్హ్‌జీ I గులాబ్‌సిన్హ్‌జీ          (జ. 1840 – మ. 1889)
* 24 అక్టోబర్ 1889 – 1905         పృథిసిన్హ్‌జీ హమీర్‌సిన్హ్‌జీ            (జ. 1872 – మ. 1905)
* ఫిబ్రవరి 1906 – 1913             భూపత్‌సిన్హ్‌జీ II హమీర్‌సిన్హ్‌జీ         (జ. 1885 – మ. 1913)
* 1913 – 17 నవంబర్ 1914          మొహబత్‌సిన్హ్‌జీ భూపత్‌సిన్హ్‌జీ          (జ. 1883 – మ. 1914)
* 17 నవంబర్ 1914 – 1947          హమీర్‌సిన్హ్‌జీ II హిందుపత్‌సిన్హ్‌జీ       (జ. 1902/4 – మ. 1986)
* 17 నవంబర్ 1914 – 1924          .... - రీజెంట్

### జోబట్ శాఖ
* రాణా బహ్రామ్ దేవ్
* రాణా కేశవదాస్ దేవ్
* రాణా లూంకరణ్ దేవ్
* 1864 – 1874  రంజిత్ సింగ్
* 1874 – 1897  సరూప్ సింగ్
* 1897 – మార్చి 1916  ఇంద్రజిత్ సింగ్
* 18 జూన్ 1917 – 15 ఆగస్టు 1947  భీమ్ సింగ్  (జ. 1915)

### వలస్న సంస్థానం
* 1812 - ....   నాథు సింగ్
* సుమారు 1880        మాన్ సింగ్      (జ. 1850 - మ. ....)
* .... - 1926   హమీర్ సింగ్   (జ. 1881 - మ. 1926)
* 1926 - 1947   శివ్ సింగ్    (జ. 1910).
* ఠాకోర్ సాహిబ్ శ్రీ బద్రీనారాయణ్‌సిన్హ్
* కున్వర్ సాహిబ్ శ్రీ సత్యనారాయణ్‌సిన్హ్ రాథోడ్

### మాల్పూర్ సంస్థానం
* 1780–1796                ఇంద్రసిన్హ్‌జీ
* 1796                       జమాల్‌సిన్హ్‌జీ                        (మ. 1796)
* 1796–1816                తఖత్‌సిన్హ్‌జీ జమాల్‌సిన్హ్‌జీ
* 1816 –1822                శివ్‌సిన్హ్‌జీ I
* 1822–1843                .... - మేనేజర్
* 1843–18..                దీప్‌సిన్హ్‌జీ I                        (జ. 1822 – మ. 18..)
* 1875–1882                శివ్‌సిన్హ్‌జీ II ఖుమాన్‌సిన్హ్‌జీ          (1841–1882)
* 12 ఏప్రిల్ 1882 – 1914         దీప్‌సిన్హ్‌జీ II                       (1863–1914)
* 1914–1923                జస్వత్‌సిన్హ్‌జీ దీప్‌సిన్హ్‌జీ              (1886–1923)
* 23 జూన్ 1923 – 1947          గంభీర్‌సిన్హ్‌జీ హిమ్మత్‌సిన్హ్‌జీ          (1914–1969)
* 23 జూన్ 1923 – 1935          .... - మేనేజర్
* 11 మే 1969                 గంభీర్‌సిన్హ్‌జీ హిమ్మత్‌సిన్హ్‌జీ  (మరణించారు)
* పాలక కుటుంబం ప్రస్తుత అధిపతి, మహా రావ్లీ – సాహెబ్ శ్రీ కృష్ణసిన్హ్‌జీ (జ. 1954)

### ఇడార్ సంస్థానం

## ఉపశాఖలు
రాథోడ్ రాజవంశం అనేక ముఖ్యమైన ఉపశాఖలను కలిగి ఉంది, ఇవి ప్రధాన వంశం శాఖలు. భూభాగ విస్తరణ లేదా కొత్త రాజ్యాల స్థాపన ఫలితంగా రాజవంశంలోని ప్రముఖ సభ్యులచే ఈ ఉపశాఖలు ఏర్పడ్డాయి. అత్యంత గుర్తింపు పొందిన కొన్ని ఉపశాఖలు ఈ కింది విధంగా ఉన్నాయి:

జోధా, వాధేల్, జైతావత్, కుంపావత్, చంపావత్, మెర్తియా, బికావత్, ఉదావత్, కరమ్సోత్, రైక్వార్ అనేవి రాథోడ్ రాజ్‌పుత్ల కొన్ని శాఖలు లేదా ఉపశాఖలు.

## పాలకుల చిత్రమాలిక

### మార్వార్

File:H0900-L185162829.jpg|మాల్దేవ్ రాథోడ్
File:Rao Chandrasen.jpg|చంద్రసేన్ రాథోడ్
File:Raja Udai Singh of Jodhpur (1538-1595).jpg|ఉదయ్ సింగ్
File:Maharaja Jaswant Singh in old age.jpg|జస్వంత్ సింగ్ I
File:Durga Das before Maharaja Ajit Singh of Marwar.jpg|అజిత్ సింగ్
File:A portrait of Maharaja Abhai Singh of Jodhpur.jpg|అభయ్ సింగ్
File:13 Maharaja Man Singh of Jodhpur 1820-40 Jodhpur SF.jpg|మాన్ సింగ్
File:Jaswant Singh II of Jodhpur State.jpg|జస్వంత్ సింగ్ II
File:Maharaja Umaid Singh of Jodhpur.JPG|ఉమైద్ సింగ్
File:Hanwant Singh.jpg|హన్వంత్ సింగ్
File:Maharaja Gaj Singh.jpg|గజ్ సింగ్ (ప్రస్తుత అధిపతి)


### బికనీర్

File:Unknown artist - Portrait of Maharaja Rai Singh of Bikaner (reigned 1574–1612) - 2021.11 - Cleveland Museum of Art.jpg|రాయ్ సింగ్
File:Scuola di bikaner, il maharaja anup singh, 1852.jpg|అనూప్ సింగ్
File:Raja Gaj Singh of Bikaner (6125068062).jpg|గజ్ సింగ్
File:A portrait of Maharaja Ram Singh of Marwar.jpg|సూరత్ సింగ్
File:Lt Gen Ganga Singh, Maharaja of Bikaner.jpg|గంగా సింగ్
File:Youngkarnisingh-Bikaner.jpg|కర్ణి సింగ్


### కిషన్‌గఢ్

File:Maharaja Kalyan Singh (Reigned 1798-1838) LACMA M.85.36.jpg|కల్యాణ్ సింగ్
File:Madan Singh.jpg|మదన్ సింగ్ 


### రత్లాం

File:Ratan Singh of Ratlam.jpg|రతన్ సింగ్
File:SAVE 20200519 153205.jpg|సజ్జన్ సింగ్


### ఝబువా

File:Dayal, Raja Lala Deen - Prinz (2) (Zeno Fotografie).jpg|గోపాల్ సింగ్
File:Udai Singh.png|ఉదయ్ సింగ్
File:Dilip Singh.png|దిలీప్ సింగ్


### సైలానా

File:Jaswant Singh II, the Raja of Sailana.jpg|జష్వంత్ సింగ్ II 


### ఇడార్

File:Pratap Singh of Idar (1845–1922) in uniform in 1899.png|ప్రతాప్ సింగ్


### సరైకేలా

File:1903 Raja of Saraikela state.png|ఉదిత్ నారాయణ్ సింగ్ 


## బీంకర్ కుటుంబం
అక్బర్ ఆస్థానంలో రుద్ర వీణ వాయించే నౌబత్ ఖాన్ చేత కిషన్‌గఢ్ సంస్థానపు రాథోడ్ రాజవంశపు శాఖ అయిన *బీంకర్* కుటుంబం స్థాపించబడింది. కుటుంబ సభ్యులు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానాలలో ముఖ్యమైన హిందుస్తానీ సంగీతకారులు.

### సభ్యులు

* నౌబత్ ఖాన్
* లాల్ ఖాన్ గుణసముద్ర 
* ఖుశాల్ ఖాన్ గుణసముద్ర 
* బిస్రామ్ ఖాన్
* భూపత్ ఖాన్
* సదారంగ్ 
* అదారంగ్
* సిద్దార్ ఖాన్
* ఉమ్రావ్ ఖాన్
* అమీర్ ఖాన్
* వజీర్ ఖాన్
* దబీర్ ఖాన్

File:Naubat Khan.jpg|నౌబత్ ఖాన్
File:Mughal.jpg|లాల్ ఖాన్, ఖుశాల్ ఖాన్ గుణసముద్ర
File:Sadarang,Descendant of Naubat Khan.jpg|సదారంగ్
File:Descendant of Naubat Khan Chief Musician of Hamid Ali Khan of Rampur's court.jpg|వజీర్ ఖాన్
File:Dabir Khan sahab.jpg|దబీర్ ఖాన్


## కోటలు, ప్యాలెస్‌లు

File:Entry to Jodhpur Fort.JPG|మెహ్రాన్‌గఢ్
File:20191212 Junagarh Fort, Bikaner, India 1510 8180.jpg|జునాగఢ్ కోట
File:Roopangarh Fort.JPG|రూపాన్‌గఢ్ కోట
File:20191210 Umaid Bhawan Palace, Jodhpur, 1326 7977.jpg|ఉమైద్ భవన్ ప్యాలెస్
File:Lalgarh palace bikaner2.jpg|లాల్‌గఢ్ ప్యాలెస్
File:Jubbal Palace.jpg|జుబ్బల్ ప్యాలెస్


## జెండాలు

## ఇవి కూడా చూడండి
*రాజ్‌పుత్ వంశాలు
*రాజ్‌పుత్ రాజవంశాలు, సంస్థానాల జాబితా
*మార్వార్

## గమనికలు

## మూలాలు

## మరింత చదవడానికి
*
*
*
*
* 

వర్గం:భారతదేశ రాజవంశాలు