ఫ్రెంచి ట్యునీషియా

**ఫ్రెంచ్ ప్రొటెక్టరేట్ ఆఫ్ ట్యునీషియా** (; *), అధికారికంగా *'రీజెన్సీ ఆఫ్ టునిస్** (), సాధారణంగా **ఫ్రెంచి ట్యునీషియా*' అని పిలుస్తారు. ఇది 1881లో ఫ్రెంచి వలస సామ్రాజ్యం కాలంలో స్థాపించబడింది. 1956లో ట్యునీషియా స్వాతంత్ర్యం వరకు కొనసాగింది.*

సైనిక విజయం తర్వాత 1881 మే 12న బార్డో ఒప్పందం ద్వారా రక్షిత ప్రాంతం స్థాపించబడింది. ఇటాలియను నిరాకరించినప్పటికీ. ఇది ఫ్రెంచి ఉత్తర ఆఫ్రికాలో ఫ్రెంచి అల్జీరియా మొరాకో రక్షిత ప్రాంతంతో భాగంగా ఉంది. మరింత విస్తృతంగా ఫ్రెంచి సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉంది. ట్యునీషియా సార్వభౌమాధికారం మరింత తగ్గించబడ్డాయి 1883లో బే ట్యునీషియాలో ఫ్రాన్సు రెసిడెంటు జనరలు తయారుచేసిన డిక్రీలు, చట్టాల మీద సంతకం చేస్తున్నాడు. స్థానిక స్థాయిలో ట్యునీషియా ప్రభుత్వం అమలులో ఉంది. ట్యునీషియా ప్రజలు, ఫ్రాన్సు‌లో ఉన్న నమూనా మీద ఏర్పాటు చేయబడిన పరిపాలనల మధ్య సమన్వయం మాత్రమే చేసింది. ట్యునీషియా ప్రభుత్వ బడ్జెట్టు త్వరగా శుభ్రపరచబడింది. ఇది బహుళ మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణ కార్యక్రమాలను (రోడ్లు, రైల్వేలు, ఓడరేవులు, లైట్‌హౌసు‌లు, పాఠశాలలు, ఆసుపత్రులు మొదలైనవి) ప్రారంభించడం సాధ్యం చేసింది. బెయిలికు కాలంలో జరిగిన సంస్కరణలు దీనికి దోహదపడ్డాయి. ఇది స్థిరనివాసుల ప్రయోజనం కోసం దేశాన్ని పూర్తిగా మార్చివేసింది. వీరి సంఖ్య వేగంగా పెరుగుతోంది. భూమిని  స్వాధీనం చేసుకోవడం ఫ్రెంచి వలసవాదులకు తిరిగి అమ్మకం ద్వారా వలసరాజ్యాలను సృష్టించేందుకు వీలుగా పూర్తి భూ చట్టం అమలులోకి వచ్చింది.

మొదటి జాతీయవాద పార్టీ డెస్టోరు 1920లో సృష్టించబడింది. కానీ దాని రాజకీయ కార్యకలాపాలు 1922లో వేగంగా తగ్గాయి. అయితే ఫ్రెంచి విశ్వవిద్యాలయాలలో చదువుకున్న ట్యునీషియన్లు జాతీయవాద ఉద్యమాన్ని పునరుద్ధరించారు. 1934లో నియో డెస్టోరు అనే కొత్త పార్టీ సృష్టించబడింది. దీని పద్ధతులు త్వరగా వాటి ప్రభావాన్ని చూపించాయి. పోలీసు అణచివేత ట్యునీషియా ప్రజల సమీకరణను మరింత పెంచింది. 1942లో జర్మనీ దేశాన్ని ఆక్రమించడం 1943లో ఫ్రెంచి అధికారులు మోన్సెఫు బేను తొలగించడం జనాభాలో కోపాన్ని మరింత పెంచింది. మూడు సంవత్సరాల గెరిల్లా యుద్ధం తర్వాత 1955లో అంతర్గత స్వయంప్రతిపత్తి మంజూరు చేయబడింది. చివరికి రక్షిత ప్రాంతం 1956 మార్చి 20న రద్దు చేయబడింది.

## సందర్భం
### నేపథ్యం

1859లో ట్యునీషియాను బే 3వ ముహమ్మదు  శక్తివంతమైన ప్రధాన మంత్రి ముస్తఫా ఖాజ్నాదరు పాలించారు. వెస్సెలింగు ప్రకారం ఆయన "1837 నుండి తమ పాలనను కొనసాగిస్తున్నారు."ఖజ్నాదరు ఆర్థిక, విదేశాంగ మంత్రిగా ఉన్నారు. అంతర్గత, రక్షణ, నావికా మంత్రుల సహాయం పొందారు. 1861లో ట్యునీషియాకు మంత్రివర్గ అధికారాలు, బాధ్యతల స్పష్టమైన విభజనతో కూడిన రాజ్యాంగం మంజూరు చేయబడింది. కానీ ఆచరణలో ఖజ్నాదరు సంపూర్ణ సార్వభౌమాధికారి. ఆయన ఆర్థిక అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించే సంస్కరణవాద విధానాలను అనుసరించాడు. ముఖ్యంగా మౌలిక సదుపాయాలు కమ్యూనికేషను, సాయుధ దళాలను మెరుగుపరచడం లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. అయితే ట్యునీషియా ఆర్థిక వ్యవస్థ ఈ సంస్కరణలను కొనసాగించడానికి తగినంత ఆదాయాన్ని ఉత్పత్తి చేయలేదు. కేంద్ర పరిపాలన బలహీనంగా ఉంది. పన్ను వసూలు పన్ను-రైతులపైకి బదిలీ చేయబడింది. ఆదాయంలో ఐదవ వంతు మాత్రమే జాతీయ ఖజానాకు చేరుకుంది. అనేక కొండ తెగలు, ఎడారి సంచార జాతులు పాక్షిక-స్వతంత్రంలో నివసించారు. విదేశీ నౌకాదళాలు కోర్సెయిరు‌లను అరికట్టడంతో, కరువులు తృణధాన్యాలు, ఆలివు‌ల ఉత్పత్తి మీద శాశ్వతంగా వినాశనం కలిగించడంతో 19వ శతాబ్దం అంతటా ఆర్థిక పరిస్థితులు క్షీణించాయి. 16వ శతాబ్దం నాటి విదేశీ వ్యాపారులతో చేసుకున్న ఒప్పందాల కారణంగా కస్టం సుంకాలు దిగుమతి చేసుకున్న వస్తువుల విలువలో 3%కి పరిమితం చేయబడ్డాయి; అయినప్పటికీ విదేశాల నుండి తయారైన ఉత్పత్తులు, ప్రధానంగా వస్త్రాలు, ట్యునీషియాను ముంచెత్తాయి. క్రమంగా స్థానిక చేతివృత్తుల పరిశ్రమలను నాశనం చేశాయి.
1861లో ప్రధాన మంత్రి ముస్తఫా ఖజ్నాదరు పరిపాలనను ఆధునీకరించడానికి, పన్నులను రెట్టింపు చేయడం ద్వారా ఆదాయాలను పెంచడానికి ప్రయత్నించారు. 1864 నాటికి మాత్రమే పూర్తిగా అనుభవించబడిన ప్రాథమిక ప్రభావం విస్తృతమైన గ్రామీణ తిరుగుబాటు, సాధారణ ప్రజలకు తీవ్ర ఇబ్బందులను కలిగించింది. ప్రభుత్వం విదేశీ బ్యాంకర్ల నుండి కొత్త రుణం కోసం చర్చలు జరపవలసి వచ్చింది. 1867లో డబ్బును పొందే ప్రయత్నం విఫలమైంది; జాతీయ రుణం మీద వార్షిక వడ్డీ చెల్లింపులను తీర్చడానికి ప్రభుత్వ ఆదాయాలు సరిపోలేదు. ట్యునీషియా దివాలా తీసింది. రెండు సంవత్సరాల తరువాత ఫ్రాన్సు, ఇటలీ, బ్రిటను ట్యునీషియా ఆర్థిక సమస్యలను పరిష్కరించడానికి, పాశ్చాత్య ప్రయోజనాలను కాపాడటానికి అంతర్జాతీయ ఆర్థిక కమిషను‌ను ఏర్పాటు చేశాయి. వారి చర్యలు పాక్షికంగా మాత్రమే విజయవంతమయ్యాయి, కస్టమ్సు లెవీల పెరుగుదలకు విదేశీ వ్యాపారుల వ్యతిరేకత కారణంగా. 1873లో ఖజ్నాదరు మళ్ళీ సంస్కరణలను చేపట్టాడు. అధికార యంత్రాంగంలో విస్తృతమైన ఆర్థిక దుర్వినియోగాల మీద దాడి చేశాడు. ఫలితాలు మొదట్లో ఆశాజనకంగా ఉన్నాయి. కానీ చెడు పంటలు, రాజభవన కుట్ర ఆయన పతనానికి దారితీశాయి.
సహారాకు దక్షిణ సరిహద్దులు సరిగ్గా నిర్వచించబడని ట్యునీషియాను బే పాలించాడు.తూర్పున ట్రిపోలిటానియా, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం ప్రావిన్సు ఉంది. ఇది 1835లో సుల్తాను 2వ మహ్ముదు బలవంతంగా తన అధికారాన్ని పునరుద్ధరించే వరకు ఆచరణాత్మకంగా స్వతంత్రంగా ఉంది. ట్యునీషియా బే తూర్పున ఒట్టోమను అధికారం బలోపేతం కావడం పట్ల ఆందోళన చెందింది. అందువలన 1830లో మరొక దేశం, ఫ్రాన్సు, తన పశ్చిమ సరిహద్దులలో స్థిరపడినప్పుడు అంతగా అసంతృప్తి చెందలేదు. వెస్సెలింగు అభిప్రాయం ప్రకారం పోర్టే తన దేశాన్ని జయించడం ఫ్రాన్సు సాధించిన విజయం కంటే దారుణంగా ఉంటుందని బే భావించాడు.
ఆ సమయంలో ట్యునీషియాలో పది లక్షలకు పైగా నివాసులు ఉన్నారు. వీరిలో సగం మంది ప్రధానంగా ఈశాన్య ప్రాంతంలో నివసించే స్థిరనివాస రైతులు, మిగిలిన సగం మంది లోపలి భాగంలో తిరిగే సంచార గొర్రెల కాపరులు. దాదాపు 1,00,000 మంది నివాసితులతో ట్యూనిసు 15,000 మంది నివాసితులతో కైరోను సహా అనేక పట్టణాలు ఉన్నాయి. విదేశీ పోటీ తీవ్రంగా ప్రభావితమైనప్పటికీ, వ్యాపారులు చేతివృత్తులవారు చురుకుగా ఉన్నారు. సాంప్రదాయ ట్యునీషియా వస్త్ర పరిశ్రమ పారిశ్రామికీకరణ చెందిన యూరపు నుండి దిగుమతి చేసుకున్న వస్తువులతో పోటీ పడలేకపోయింది. ఆర్థిక ప్రపంచంలో ట్యునీషియను యూదులు ఆధిపత్యం చెలాయించారు. అయితే పెరుగుతున్న సంఖ్యలో యూరోపియన్లు, దాదాపు ప్రత్యేకంగా ఇటాలియన్లు, మాల్టీసు, ట్యునీషియాలో స్థిరపడ్డారు. 1870లో వారిలో 15,000 మంది ఉన్నారు. తదనుగుణంగా ట్యునీషియా పట్టణవాసుల ఆర్థిక పరిస్థితి ఒత్తిడిలో ఉండవచ్చు.  కానీ *ఫెల్లాహిను* అంటే వరుస పన్నులు, అభ్యర్థనల కింద శ్రమించిన రైతులతో పోలిస్తే ఇది అభివృద్ధి చెందుతోంది. 1867 నుండి 1868 వరకు పంట వైఫల్యం, తదనంతర కరువు, కలరా, టైఫసు అంటువ్యాధులు కలిపి జనాభాలో 20 శాతం మందిని చంపాయి.

ఈ పరిస్థితులు ట్యునీషియా ప్రభుత్వానికి, అన్ని లెవీలు, డిమాండ్లు ఉన్నప్పటికీ, ట్యునీషియాను ఆధునీకరించడానికి అవసరమైన పన్ను ఆదాయాలను వసూలు చేయలేకపోయాయి.

### బెర్లిను కాంగ్రెసు

1878లో జరిగిన బెర్లిను కాంగ్రెసు, రష్యా గెలిచిన 1877–78 తర్వాత బాల్కను ద్వీపకల్పంలో రాజ్యాలను పునర్వ్యవస్థీకరించడానికి సమావేశమైంది.

కాంగ్రెసు‌లో ఏర్పాట్లను కూడా అర్థం చేసుకున్నారు. ఉదాహరణకు జర్మనీ, బ్రిటన్, దీనిలో ఫ్రాన్సు ట్యునీషియాను విలీనం చేసుకోవడానికి అనుమతించబడతాయి. ఇటలీ కి లిబియాగా మారిన ట్రిపోలిటానియా వాగ్దానం చేయబడింది. సైప్రస్ (ఇటీవల ఒట్టోమన్ల నుండి "కొనుగోలు చేయబడింది")  మీద తన స్వంత రక్షణకు, ఈజిప్టులో జాతీయవాద తిరుగుబాటు విషయంలో ఫ్రెంచి సహకారానికి బదులుగా బ్రిటను ట్యునీషియాలో ఫ్రెంచి ప్రభావానికి మద్దతు ఇచ్చింది.

అయితే ఈలోగా ఒక ఇటాలియను కంపెనీ స్పష్టంగా ట్యూనిసు-గౌలెటు-మార్సా రైలు మార్గాన్ని కొనుగోలు చేసింది; అయినప్పటికీ ఫ్రెంచి వ్యూహంలో ఇది ట్యునీషియా ఇటాలియన్ల  కాలనీ సృష్టించిన ఇతర సమస్యలను అధిగమించడానికి పనిచేసింది. ట్యునీషియాలోకి వారి ప్రవేశం కారణంగా బేతో చర్చలు జరపడానికి ఫ్రెంచి చేసిన ప్రత్యక్ష ప్రయత్నాలు విఫలమయ్యాయి. ముందస్తు సమ్మె సమయాన్ని సమర్థించడానికి కారణాలను కనుగొనడానికి ఫ్రాన్సు వేచి ఉండి ఇప్పుడు చురుకుగా ఆలోచించబడింది. ఇటాలియన్లు అలాంటి సమ్మెను *షియాఫో డి టునిసి* అని పిలుస్తారు.

### ట్యూనిసు మీద చెంపదెబ్బ
19వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి ఇటలీకి ట్యునీషియా మీద బలమైన ఆసక్తి ఉంది. ఇటలీ రాజ్యం 1860లలో దేశాన్ని ఆక్రమించాలనే ఆలోచనను కొంతకాలం కొనసాగించింది. 19వ శతాబ్దం వరకు ట్యునీషియా దౌత్యానికి, ట్యునీషియాలోని అరబికు మాట్లాడని వివిధ ప్రవాస సమాజాలకు ఇటాలియను భాష ప్రధాన భాషగా ఉంది.

ఈ కారణంగా బెనెడెట్టో కైరోలి ప్రభుత్వం మొదటి విదేశాంగ విధాన లక్ష్యం ట్యునీషియా వలసరాజ్యం. దీని కోసం ఫ్రాన్సు ఇటలీ రెండూ ఆకాంక్షించాయి. కైరోలి ఆయనకు ముందు అగోస్టినో డెప్రెటిసు లాగా ఆక్రమణకు వెళ్లాలని ఎప్పుడూ భావించలేదు. సాధారణంగా సైనికవాద విధానం పట్ల శత్రుత్వం కలిగి ఉన్నాడు. అయితే వారు ఉత్తర ఆఫ్రికాలో ఫ్రెంచి ప్రభావ పరిధిని విస్తరించడాన్ని  వ్యతిరేకత కనబరిస్తున్న బ్రిటిషు మీద ఆధారపడ్డారు (ఏదైనా ఉంటే, లండను మొత్తం సిసిలీ జలసంధిను ఒకే దేశం నియంత్రించడం పట్ల శత్రుత్వం కలిగి ఉంది).

1881 ప్రారంభంలో ఫ్రాన్సు ట్యునీషియాలో సైనిక జోక్యం చేసుకోవాలని నిర్ణయించుకుంది. ఈ చర్య ప్రేరణలను జూల్సు ఫెర్రీ అందించారు. ఫ్రాన్సు ఇటలో-ఫ్రెంచి వాణిజ్య ఒప్పందాన్ని పునరుద్ధరించడానికి కొన్ని వారాల ముందు అంగీకరించినందున ఇటాలియన్లు దానిని వ్యతిరేకించరని ఆయన వాదించారు. ఇటలీ ఇప్పటికీ ఫ్రాన్సు‌తో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్న అప్పులను చెల్లిస్తోంది. జర్మనీ సామ్రాజ్యం, ఆస్ట్రియా-హంగేరీ పట్ల దాని తాత్కాలిక వైఖరి ఉన్నప్పటికీ ప్రధానంగా ఇటలీ రాజకీయంగా ఒంటరిగా ఉంది. ట్యునీషియాలో చర్య తీసుకోవడానికి పారిసు‌ను ఆహ్వానించింది ఒట్టో వాన్ బిస్మార్కు అని ఫెర్రీ ధృవీకరించారు. చర్య తీసుకుంటే జర్మనీ అభ్యంతరాలు లేవనెత్తేది కాదని ఖచ్చితంగా చెప్పారు. ఇటలీలో ట్యునీషియాలో ఫ్రెంచి చర్య గురించి వార్తల విశ్వసనీయత గురించి చర్చ జరుగుతుండగా టౌలాను ఆయుధశాలలో ఇరవై వేల మందితో కూడిన యాత్రా దళం సిద్ధమవుతోంది. మే 3న రెండు వేల మందితో కూడిన ఫ్రెంచి బృందం బిజెర్టేలో అడుగుపెట్టింది. మే 11న మిగిలిన దళాలచే అనుసరించింది. ఈ ఎపిసోడు ఇటాలియను రాజకీయ ఒంటరితనానికి ఒక బాహ్య నిర్ధారణను ఇచ్చింది. మూడు సంవత్సరాల క్రితం బెర్లిను కాంగ్రెసు తరువాత వచ్చిన వివాదాలను తిరిగి రేకెత్తించింది. ఈ సంఘటనలు, వాస్తవానికి, కైరోలి డెప్రెటిసు విదేశాంగ విధానం అవాస్తవికతను ఫ్రాన్సు‌తో పొత్తు అసంభవాన్ని, బెర్లిన్, వియన్నాతో సయోధ్య అవసరాన్ని  అయిష్టంగానే ప్రదర్శించాయి.

అయితే గత దశాబ్దపు విదేశాంగ విధానాన్ని ఇంతగా మార్చిన వ్యక్తులే దీనికి నాయకత్వం వహించలేకపోయారు. బెనెట్టో కైరోలి 1881 మే 29న పదవికి రాజీనామా చేశారు. తద్వారా కమేరా తనను బహిరంగంగా అపనమ్మకం చేస్తుందని తప్పించుకున్నారు; అప్పటి నుండి ఆయన *వాస్తవంగా* రాజకీయ రంగం నుండి అదృశ్యమయ్యాడు. ఇటాలియన్లు ఈ సంఘటనలను *షియాఫో డి ట్యూనిసి* (అక్షరాలా *స్లాపు ఆఫ్ ట్యూనిసు*) అని పిలిచారు.

ఫ్రెంచి ప్రొటెక్టరేటు స్థాపించబడిన తర్వాత ట్యునీషియాలోని ఇటాలియను వలసదారులు నిరసన వ్యక్తం చేసి ఫ్రాన్సు‌కు తీవ్రమైన ఇబ్బందులను కలిగించేవారు. అయితే కొద్దిసేపటికే సమస్య పరిష్కరించబడింది. వలసదారులు తరువాత ఫ్రెంచి జాతీయతను ఎంచుకుని ఫ్రెంచి వలసవాదుల మాదిరిగానే ప్రయోజనాలను పొందగలిగారు. ఇటలో-ఫ్రెంచి సంబంధం ప్రమాదకరంగా విచ్ఛిన్నమైంది. ఇటాలియను సైనిక సిబ్బంది అంచనా వేసిన పరికల్పనలలో ఫ్రెంచి దళాలు ఇటాలియను ద్వీపకల్పం మీద దాడి చేసే అవకాశం మినహాయించబడలేదు.

## విజయం
### మొదటి పోరాటం

అల్జీరియను తెగ ఔలేదు నహ్దు 1881 మార్చి 30 - 31 తేదీలలో క్రౌమిర్సు అనే ట్యునీషియా తెగ మీద జూల్సు ఫెర్రీ నేతృత్వంలోని ఫ్రెంచి ప్రభుత్వం ట్యునీషియా, ఫ్రెంచి అల్జీరియా మధ్య సరిహద్దులో జనరలు లియోనార్డు-లియోపోల్డు ఫోర్జెమోలు డి బోస్టు ‌క్వెనార్డి ఆధ్వర్యంలో 24,000 మంది సైనికుల దళాన్ని పంపాలని నిర్ణయించింది.

1881 ఏప్రిల్ 24న ఫ్రెంచి దళాలు క్రౌమిరీం సాకియెటు సిడి యూసఫు కేంద్రమైన ఉత్తరం (తబార్కా) నుండి ట్యునీషియాలోకి ప్రవేశించాయి. తబర్కా ఏప్రిల్ 26న ఆక్రమించబడింది. అలాగే లే కెఫు అదే రోజున. మే 26 వరకు ప్రతిఘటించిన పర్వత తెగలను నిర్మూలించడానికి మూడు సైన్యాలు ఒకటిగా చేరాయి.

ఫ్రెంచి దాడి నుండి లే కెఫ్ పట్టణాన్ని రక్షించడానికి  ట్యునీషియా సైన్యం జడత్వంతో ప్రోత్సహించబడిన జూల్సు ఫెర్రీ, జనరలు జూల్స్ ఐమే బ్రియార్ట్ ఆధ్వర్యంలో 6,000 మంది సైనికుల దళాన్ని 1881 మే 1 నుండి బిజెర్టే వద్ద దిగాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. నగరానికి ఎటువంటి ప్రతిఘటన లేదు. మే 8న సైనిక దళం ట్యూనిసు‌కు వెళ్లింది. మే 12న ఫ్రెంచి సైనికులు బార్డో ప్యాలెసుకి దూరంగా ఉన్న లా మనౌబా వద్ద మకాం వేశారు.

### బార్డో ఒప్పందం

సాయంత్రం 4 గంటలకు రెండు స్క్వాడ్రన్ల హుస్సార్ల రక్షణతో బ్రెయార్టు తన మొత్తం సిబ్బంది. చాలా మంది సీనియరు సైనిక అధికారులతో కలిసి బే ప్యాలెసు ముందు తనను తాను ప్రదర్శించుకున్నాడు. ట్యునీషియా సైనికులు వారిని సత్కరించారు. సాడోకు బే ఫ్రెంచి కాన్సులు థియోడరు రౌస్తాను వారి కోసం వేచి ఉన్న గదిలోకి వారిని పరిచయం చేసారు. తన సోదరుడు తైబ్ బే పదవీచ్యుతుడై భర్తీ చేయబడతారని భయపడి, చక్రవర్తి సాయంత్రం 7:11 గంటలకు ఒప్పందం మీద సంతకం చేశాడు. అయితే ఆయన ఫ్రెంచి దళాలను రాజధానిలోకి ప్రవేశించకుండా నిరోధించగలిగాడు.

ఈ వచనం ద్వారా ఫ్రాన్సు ట్యునీషియా రాజ్యానికి చురుకైన ప్రతినిధిత్వ హక్కును కోల్పోయింది. విదేశీ దేశాలలో ఫ్రాన్సు దౌత్య, కాన్సులరు ఏజెంట్లకు ట్యునీషియా ప్రయోజనాలను, బెయ్లికు జాతీయులను రక్షించే బాధ్యతను అప్పగించింది. బెయి విషయానికొస్తే ఆయన ముందుగా ఫ్రెంచి రాజ్యానికి తెలియజేయకుండా, దాని అనుమతి లేకుండా అంతర్జాతీయ స్వభావం గల ఏ చర్యను ముగించలేడు. ఈ ఒప్పందం ద్వారా రాచరిక పాలన మన్నికను నిర్ధారించడానికి, సార్వభౌమ  దేశాధినేతగా బే హోదాను కాపాడటానికి కూడా ఫ్రాన్సు బాధ్యత వహించింది; *ఫ్రెంచి రిపబ్లికు ప్రభుత్వం ఏదైనా ప్రమాదం నుండి ట్యూనిసు బేకు నిరంతరం మద్దతు ఇవ్వడానికి కట్టుబడి ఉందని* ఆర్టికలు 3 సూచించింది.

మే 26న చివరి కాల్పులు జరిగాయి. అక్కడ 14 మంది ఫ్రెంచి సైనికులు, తెలియని సంఖ్యలో ట్యునీషియన్లు మరణించారు.

### రెండవ పోరాటం

సైనిక దళంలో సగం మంది ఫ్రాన్సు‌కు తిరిగి రావడం దేశాన్ని ఆయుధాలు చేపట్టడానికి ప్రోత్సహించింది. తిరుగుబాటుకు సంకేతం జూన్ 27న స్ఫాక్సు ద్వారా ఇవ్వబడింది. స్థానిక అధికారులు తీవ్ర నిరాశకు గురయ్యారు. యూరోపియన్లు విపత్తులో నగరాన్ని  ఖాళీ చేయవలసి వచ్చింది. నాలుగు గంటల వీధి పోరాటం తర్వాత జూలై 16న నగరాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్న మధ్యధరా స్క్వాడ్రను‌లోని మెరైను‌లు అలాగే జూలై 30న గేబ్సు తిరుగుబాటును అణిచివేశారు.

మొత్తం దేశం స్ఫాక్సియన్ల ఉదాహరణను అనుకరించింది. ఆగస్టులో కైరోవాను తిరుగుబాటుదారులచే ఆక్రమించబడింది.

ఔలేదు అయరు తెగ అధిపతి అలీ బెన్ అమ్మరు నేతృత్వంలోని 5,000 మంది యోధులు కెఫ్ సైనిక శిబిరాన్ని ముట్టడించారు. హమ్మమెటు, సమీపంలో, ఆగస్టు 26 మరియు 30 మధ్య 6,000 మంది తిరుగుబాటుదారులు ఫ్రెంచి సైనిక దళాన్ని వేధించారు. 30 మంది సైనికులను కోల్పోయారు. యూరోపియను పౌరులను విడిచిపెట్టలేదు. సెప్టెంబరు 30న ఔదు జర్గా స్టేషను ‌మీద దాడి జరిగింది. తొమ్మిది మంది ఉద్యోగులను ఊచకోత కోశారు. ఈ ఊచకోత తర్వాత అక్టోబరు 10న ట్యూనిసు‌ను ఆక్రమించారు ఫ్రెంచి దళాలు విదేశీ జనాభాకు భరోసా ఇవ్వడానికి. ఫ్రెంచి అల్జీరియా నుండి  అదనపు బలగాలును పంపారు. అక్టోబరు 26న కైరోవాను‌ను ఫ్రెంచి దళాలు తిరుగుబాటుదారుల నుండి తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. బెన్ అమ్మారు యోధులను అక్టోబరు 22న ఓడించారు; చివరి ప్రతిఘటనదారులు నవంబరు 20న చుట్టుముట్టారు. చివరి పోరాటం 1881 డిసెంబరు చివరిలో ఆగింది.

### ఆక్రమణ

వాయువ్య ట్యునీషియాలో క్రౌమిరు తెగ అప్పుడప్పుడు చుట్టుపక్కల గ్రామీణ ప్రాంతాలలోకి దాడులు ప్రారంభించింది. 1881 వసంతకాలంలో వారు సరిహద్దు దాటి ఫ్రెంచి అల్జీరియాలోకి దాడి చేసి అల్జీరియను ఔలేడు-నెబెడు తెగ మీద దాడి చేశారు. 1881 మార్చి 30న ఫ్రెంచి దళాలు ఆ దుండగులతో ఘర్షణ పడ్డాయి. *డ్రాయిటు డి పోర్సుయిటు* (వెంబడించే హక్కు) అనే సాకును ఉపయోగించి ఫ్రాన్సు ట్యునీషియా మీద దాడి చేయడం ద్వారా ప్రతిస్పందించింది. దాదాపు 36,000 మంది సైన్యాన్ని పంపింది. ట్యూనిసు‌కు వారి పురోగతి వేగంగా జరిగింది. అయితే దక్షిణాదిలో, ఎస్‌ఎఫ్‌ఎఎక్సు వద్ద గిరిజన వ్యతిరేకత డిసెంబరు వరకు కొనసాగింది.

బే త్వరలోనే  ఫ్రెంచి ఆక్రమణ దారులతో ఒప్పందం కుదుర్చుకోవలసి వచ్చింది. వరుస ఒప్పందాలలో మొదటి దాని మీద సంతకం చేసింది. ఈ పత్రాలు బే దేశాధినేతగా కొనసాగాలని కానీ ఫ్రెంచి వారికి రక్షక ప్రాంతం రూపంలో ట్యునీషియా పాలన మీద ప్రభావవంతమైన నియంత్రణ ఇవ్వబడిందని అమోదించబడింది.

ట్యునీషియాలో తన స్వంత గణనీయమైన ప్రయోజనాలతో ఇటలీ నిరసన వ్యక్తం చేసింది. కానీ ఫ్రాన్సు‌తో ఘర్షణకు దిగడానికి ఇష్టపడలేదు. అందువల్ల ట్యునీషియా అధికారికంగా 1881 మే 12న బార్డో ఒప్పందం (సాయిదు‌గా అల్ కస్రు) మీద సంతకం చేసినప్పుడు ఫ్రెంచి రక్షిత ప్రాంతంగా మారింది. తరువాత 1883లో ఆయన తమ్ముడు వారసుడు 'అలీ బే అల్-మార్సా కన్వెన్షను ‌మీద సంతకం చేశాడు.

## ఫ్రెంచి రక్షిత ప్రాంతం (1881–1956)

ఫ్రాన్సు తన మాగ్రెబు డొమైను‌ను అల్జీరియా దాటి అర్ధ శతాబ్దం పాటు విస్తరించలేదు. 1880ల ప్రారంభంలో విస్తరణకు తదుపరి ప్రాంతం ట్యునీషియా. 1,55,000 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంతో, ట్యునీషియా ఒక చిన్న బహుమతిగా ఉంది. కానీ అది వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యతను ఆక్రమించింది. అల్జీరియను సరిహద్దు  సిసిలీ నుండి కేవలం 150 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది; ట్యునీషియా మంచి ఓడరేవు సౌకర్యాలను అందించింది. ముఖ్యంగా బిజెర్టే వద్ద. ఫ్రాన్సు, ఇటలీ, అలాగే బ్రిటను, ట్యునీషియాలో గణనీయమైన ప్రవాస సమాజాలను కలిగి ఉన్నాయి. అవి అక్కడ కాన్సులేటు‌లను నిర్వహించాయి. సంబంధాలు వాణిజ్యపరంగా కూడా ఉన్నాయి; 19వ శతాబ్దం మధ్యలో ఫ్రాన్సు ట్యునీషియాకు పెద్ద రుణాన్ని అందించి వాణిజ్య ప్రయోజనాలను కలిగించింది.

రస్సో-టర్కిషు యుద్ధం (1877–1878) తర్వాత ట్యునీషియా మీద నియంత్రణను స్వాధీనం చేసుకునే అవకాశం వచ్చింది. పారిసు వెంటనే చర్య తీసుకోలేదు; ఫ్రెంచి పార్లమెంటు వలసవాద వ్యతిరేక భావన‌లో ఉంది. ప్రజాదరణ పొందిన అభిప్రాయం ట్యునీషియాను స్వాధీనం చేసుకోవాలని ఆదేశించలేదు. అనేక పరిణామాలు ఫ్రాన్సు‌ను చర్యకు ప్రేరేపించాయి. 1880లో ట్యునీషియాను తీరంతో అనుసంధానించే రైల్వేను బ్రిటిషు యజమానులు   అమ్మకానికి పెట్టారు. ఒక ఇటాలియన్లు ఈ సంస్థ కోసం విజయవంతంగా వేలం వేసారు. దీనితో ఫ్రాన్సు ఇటాలియను జోక్యం గురించి ఆందోళన చెందింది. 1880లో కూడా మరొక సంఘటన, మాజీ ట్యునీషియా ప్రధాన మంత్రి 1,00,000 హెక్టార్ల ఆస్తిని విక్రయించడం గురించి. బే ప్రభుత్వం లేదా ప్రక్కనే ఉన్న భూభాగాల యజమానులు అమ్మకాన్ని ముందస్తుగా నిరోధించడానికి చర్చలలో సంక్లిష్టమైన ఏర్పాట్లు ఉన్నాయి. ఆస్తిని కొనుగోలు చేసిన ఫ్రెంచి కన్సార్టియం ఒప్పందం పూర్తయిందని నమ్మింది. కానీ పొరుగు భూస్వాములకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న బ్రిటిషు పౌరుడు అమ్మకాన్ని ముందస్తుగా రద్దు చేసి భూమిని ఆక్రమించాడు (అయినప్పటికీ దాని కోసం చెల్లించలేదు). దర్యాప్తు కోసం లండను పంపిన న్యాయమూర్తి బ్రిటిషు కొనుగోలుదారుడు బే ప్రభుత్వం, ఇటాలియను వ్యాపారవేత్తల తరపున వ్యవహరిస్తున్నాడని కనుగొన్నాడు; అంతేకాకుండా, బ్రిటను తన దావాను దాఖలు చేయడానికి మోసాన్ని ఉపయోగించాడని ఆయన కనుగొన్నాడు. అమ్మకం రద్దు చేయబడింది. ఫ్రెంచి కొనుగోలుదారులు ఆస్తిని పొందారు. ఫ్రాన్సు చర్య తీసుకోకపోతే ఫ్రెంచి ఆక్రమణకు తమ అనుమతిని పునఃపరిశీలించవచ్చని లండను, బెర్లిన్ సున్నితంగా హెచ్చరించడంతో, ఫ్రెంచి వాదనలను రక్షించడానికి పారిసు చర్య తీసుకుంది.

ఉత్సాహం లేని పార్లమెంటేరియన్లు, బ్యూరోక్రాట్లను ఒప్పించడానికి ఫ్రెంచి దౌత్యవేత్తలు పోటీ పడ్డారు. అదే సమయంలో జోక్యాన్ని వేగవంతం చేయడానికి కొత్త సంఘటన కోసం చూస్తున్నారు. 1881 మార్చిలో ట్యునీషియా ఖ్రౌమిరు తెగలవారు సరిహద్దు దాటి అల్జీరియాలోకి ప్రవేశించడం వల్ల అనేక మంది అల్జీరియన్లు, నలుగురు ఫ్రెంచి వారు మరణించారు. ఇది ఫ్రెంచి వారికి ఒక సాకుగా ఉపయోగపడింది.  ఏప్రిల్ మధ్య నాటికి ఫ్రెంచి దళాలు ట్యునీషియాలో అడుగుపెట్టాయి. 1881 మే 12న బే 3వ ముహమ్మదు అస్-సాదికు ఫ్రాన్సు‌కు ట్యునీషియా మీద రక్షిత ప్రాంతాన్ని మంజూరు చేసే బార్డో ఒప్పందం మీద సంతకం చేయవలసి వచ్చింది. సైనికులు మొత్తం దేశాన్ని ఆక్రమించి ప్రతిఘటనను అణచివేయడానికి మే 1882 వరకు సమయం తీసుకున్నప్పటికీ ట్యునీషియా కొత్తగా ఫ్రెంచి ఆధీనంలోకి వచ్చింది. జర్మనీ, బ్రిటను మౌనంగా ఉన్నాయి; ఇటలీ ఆగ్రహం వ్యక్తం చేసింది. కానీ శక్తిహీనంగా ఉంది. ఫ్రెంచి ప్రజాభిప్రాయం ఎక్కువగా మద్దతు ఇచ్చింది. బార్డో ఒప్పందం ఛాంబరు ఆఫ్ డిప్యూటీసులో సెనేటులో ఏకగ్రీవంగా ఒకే ఒక భిన్నాభిప్రాయ ఓటుతో ఆమోదించబడింది.

రక్షిత ప్రాంతంగా ట్యునీషియా హోదా అల్జీరియా హోదాకు భిన్నంగా ఉంది. బే దేశాధినేతగా పదవిలో కొనసాగారు. ట్యునీషియా నామమాత్రంగా స్వతంత్రంగా పరిగణించబడింది. అయితే ఇతర రాజ్యాలతో ఉన్న ఒప్పందాలు అమలులో ఉన్నాయి. అయితే ఫ్రాన్సు ట్యునీషియా విదేశాంగ వ్యవహారాలు, ఆర్థిక వ్యవహారాలను నియంత్రించింది. దాని భూభాగంలో సైనిక దళాలను ఉంచే హక్కును కొనసాగించింది.

## సంస్థ - పరిపాలన

1883లో బే అలీ ముద్దతు ఇబ్ను అల్-హుస్సేను సంతకం చేసిన లా మార్సా సమావేశాలు ఫ్రెంచి రక్షిత ప్రాంతాన్ని అధికారికంగా స్థాపించింది. ఇది ఫ్రాన్సు నిర్దేశించిన పరిపాలనా, న్యాయ, ఆర్థిక సంస్కరణలను అమలు చేయడానికి ఆయనకు కట్టుబడి ఉండటం ద్వారా ట్యూనిసు బే అంతర్గత విషయాల మీద నియంత్రణను కోల్పోయింది.

*ట్యునీషియా: క్రాసురోడ్లు ఆఫ్ ది ఇస్లామికు అండ్ యూరోపియను వరల్డులో*, కెన్నెతు జె. పెర్కిన్సు ఇలా వ్రాశాడు: "కాంబను ట్యునీషియా సార్వభౌమాధికారం రూపాన్ని జాగ్రత్తగా ఉంచాడు. అదే సమయంలో ఫ్రాన్సు‌కు దేశం మీద పూర్తి నియంత్రణను ఇవ్వడానికి, బెయిలికలు ప్రభుత్వాన్ని అర్ధవంతమైన అధికారాలు లేని బోలు షెలు‌గా మార్చడానికి పరిపాలనా నిర్మాణాన్ని పునర్నిర్మించాడు."
ట్యునీషియా ప్రభుత్వాన్ని నియంత్రించడానికి ఫ్రెంచి అధికారులు అనేక పద్ధతులను ఉపయోగించారు. వలసరాజ్యాలకు ముందు పాలక ఉన్నత వర్గాల సభ్యులను ప్రధానమంత్రి వంటి కీలక పదవులకు నామినేటు చేయాలని వారు బేను కోరారు. ఎందుకంటే ఈ వ్యక్తులు బేకు వ్యక్తిగతంగా విధేయులుగా ఉన్నారు. ఫ్రెంచి వారికి ఎటువంటి ప్రతిఘటనను అందించకుండా ఆయన నాయకత్వాన్ని అనుసరించారు. అదే సమయంలో 1881 తిరుగుబాటుకు మద్దతు ఇచ్చిన లేదా ఫ్రెంచి ప్రభావాన్ని విస్తరించడాన్ని వ్యతిరేకించిన ట్యునీషియన్లను పాలకులు తొలగించారు. ఒక ఫ్రెంచి వ్యక్తి ట్యునీషియా ప్రభుత్వానికి సెక్రటరీ జనరలు పదవిని నిర్వహించారు. ఈ పదవి 1883లో ప్రధానమంత్రికి సలహా ఇవ్వడానికి, బ్యూరోక్రసీ పనిని పర్యవేక్షించడానికి సృష్టించబడింది. సెక్రటరీ జనరలు  రెసిడెంటు-జనరలుకు మాత్రమే జవాబుదారీగా ఉండే ఫ్రెంచి నిపుణులు ఆ ప్రభుత్వ కార్యాలయాలను నిర్వహించి సిబ్బందిని నియమించారు. వీటిని సమిష్టిగా టెక్నికలు సర్వీసెసు అని పిలుస్తారు. ఇవి ఆర్థిక, ప్రజా పనులు, విద్య, వ్యవసాయం కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించాయి. లా మార్సా సమావేశాలులో సూచించబడిన సంస్కరణలను అమలు చేయడంలో ఆయనకు సహాయపడటానికి, రెసిడెంటు-జనరలు కార్యనిర్వాహక ఉత్తర్వులను ప్రకటించే అధికారాన్ని కలిగి ఉన్నాడు. బేను కేవలం ఒక వ్యక్తి కంటే కొంచెం ఎక్కువస్థాయికి తగ్గించాడు.అర్ఫౌయి ఖేమైసు, *1881 à 1956 ట్యూనిసీ ఎన్నికల రాజకీయాలు*  1907లో నియమించబడిన ట్యునీషియా ప్రతినిధులను చేర్చడానికి విస్తరించబడింది. ప్రచురణ   1922 నుండి 1954 వరకు, ట్యునీషియా కన్సల్టేటివు కాన్ఫరెన్సుకు ట్యునీషియా ప్రతినిధులు పరోక్షంగా ఎన్నికయ్యారు.
### స్థానిక ప్రభుత్వం

ఫ్రెంచి అధికారులు స్థానిక ప్రభుత్వ చట్రాన్ని అలాగే ఉంచారు. కానీ దానిని నియంత్రించడానికి యంత్రాంగాలను రూపొందించారు. దాదాపుగా ప్రాంతీయ గవర్నర్లకు అనుగుణంగా ఉండే క్వైదు*‌లు* స్థానిక పరిపాలనలో అత్యంత ముఖ్యమైన వ్యక్తులుగా ఉన్నారు. రక్షిత ప్రాంతం ప్రారంభంలో వారిలో అరవై మంది గిరిజన సభ్యత్వం ద్వారా లేదా భౌగోళిక పరిమితుల ద్వారా విభజించబడిన జిల్లాల్లో క్రమవిధానాన్ని నిర్వహించడం, పన్నులు వసూలు చేసే బాధ్యతను కలిగి ఉన్నారు. కేంద్ర ప్రభుత్వం క్వైదు*‌లను* నియమించింది. సాధారణంగా గౌరవం, అధికారాన్ని నిర్ధారించడానికి తెగ లేదా జిల్లాలోని ప్రధాన కుటుంబం నుండి ఒక వ్యక్తిని ఎంచుకుంటుంది. క్వైదు‌ల క్రింద *చీఖు‌లు*, తెగలు, గ్రామాలు, పట్టణ ప్రాంతాల నాయకులు ఉండేవారు. క్వైదుల సిఫార్సుపైనే కేంద్ర ప్రభుత్వం కూడా ప్రతినిధులను నియమించింది. ఫ్రెంచి దండయాత్ర తరువాత, చాలా మంది క్వైదులు, చెక్‌లు తమ పదవులను నిలుపుకోవడానికి అనుమతించబడ్డారు. అందువలన వారిలో కొద్దిమంది మాత్రమే కొత్త అధికారులను ప్రతిఘటించారు.
రాజధాని వెలుపల జరుగుతున్న పరిణామాలను నిశితంగా పరిశీలించడానికి ట్యునీషియా కొత్త పాలకులు *కాంట్రాలర్సు సివిల్సును* నిర్వహించారు. ఈ ఫ్రెంచి అధికారులు స్థానిక స్థాయిలో, రెసిడెంటు-జనరలు పనిని అనుకరించారు, ఖైదులు, షేకు‌లను నిశితంగా పర్యవేక్షించారు. 1884 తర్వాత దక్షిణాది మినహా దేశవ్యాప్తంగా ఖైదుల పరిపాలనను కాంట్రాలర్సు సివిల్సు నెట్వర్కును  విస్తరించింది. అక్కడ తెగల వారి శత్రు స్వభావం, కేంద్ర ప్రభుత్వం బలహీనమైన పట్టు కారణంగా సైనిక అధికారులు, *సర్వీసు డెస్ రెన్సెను‌మెంట్సు* (ఇంటెలిజెన్సు సర్వీసు)గా ఏర్పడి ఈ విధిని నెరవేర్చారు. సైనికుల ప్రత్యక్ష పాలన వైపు మొగ్గు చూపే ధోరణికి భయపడి, వరుస నివాసితులు-జనరలు - ట్యునీషియన్లు ట్యునీషియాను పరిపాలించడం కొనసాగించారనే అధికారిక ఫ్రెంచి చారిత్రక కథనాలను ఇది తప్పుగా చూపించింది. - సర్వీసు డెస్ రెన్సెను‌మెంట్సు‌ను తమ నియంత్రణలోకి తీసుకురావడానికి పనిచేశారు. చివరికి శతాబ్దం చివరిలో అలా చేశారు.
అప్పులతో నిండిన ట్యునీషియా ఖజానాను తగ్గించడం కాంబోను ప్రధాన ప్రాధాన్యతలలో ఒకటి. 1884లో ఫ్రాన్సు ట్యునీషియా రుణానికి హామీ ఇచ్చింది. ట్యునీషియా ఆర్థికాల మీద అంతర్జాతీయ రుణ కమిషను పట్టును ముగించడానికి మార్గం సుగమం చేసింది. ఫ్రెంచి ఒత్తిడికి ప్రతిస్పందిస్తూ, బే ప్రభుత్వం అప్పుడు పన్నులను తగ్గించింది. ఫ్రెంచి అధికారులు పన్ను అంచనా, వసూలు విధానాలను జాగ్రత్తగా పర్యవేక్షించడం వలన మరింత సమానమైన వ్యవస్థ ఏర్పడుతుందని, ఉత్పత్తి, వాణిజ్యంలో పునరుజ్జీవనాన్ని ప్రేరేపిస్తుందని, రాజ్యానికి ఎక్కువ ఆదాయం వస్తుందని ఆశించారు.

### న్యాయ వ్యవస్థ
1883లో ఫ్రెంచి చట్టం, కోర్టులు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి; ఆ తరువాత, ఫ్రెంచి చట్టం అన్ని ఫ్రెంచి, విదేశీ నివాసితులకు వర్తించబడుతుంది. ఇతర యూరోపియను శక్తులు ట్యునీషియా న్యాయవ్యవస్థ నుండి తమ జాతీయులను రక్షించడానికి వారు నిర్వహించిన కాన్సులరు కోర్టులను వదులుకోవడానికి అంగీకరించాయి. ఫ్రెంచి కోర్టులలో ఒకటి వ్యాజ్యం ట్యునీషియాకు చెందినది, మరొకటి యూరోపియను కేసులను విచారించాయి. ఇస్లామికు చట్టంలో శిక్షణ పొందిన న్యాయమూర్తులు లేదా క్వైదులు సంబంధిత కేసులను విచారించే ముస్లిం మతపరమైన కోర్టులను మార్చడానికి రక్షిత అధికారులు ఎటువంటి ప్రయత్నం చేయలేదు. రాజధానిలో ఫ్రెంచి పర్యవేక్షణలో క్రిమినలు కేసులను నిర్వహించే బెయిలికలు కోర్టు నిర్వహించబడింది. 1896లో ప్రావిన్సులలో ఇలాంటి కోర్టులు స్థాపించబడ్డాయి. అవి ఫ్రెంచి పర్యవేక్షణలో కూడా ఉన్నాయి.

### విద్య

ప్రొటెక్టరేటు విద్యలో కొత్త ఆలోచనలను ప్రవేశపెట్టింది. ఫ్రెంచి ప్రభుత్వ విద్యా డైరెక్టరు ట్యునీషియాలోని అన్ని పాఠశాలలను, మతపరమైన వాటిని కూడా చూసుకున్నారు. పెర్కిన్సు అభిప్రాయం ప్రకారం "ఆధునిక విద్య అరబో-ఇస్లామికు, యూరోపియను సంస్కృతుల మధ్య అంతరాన్ని తగ్గించే మార్గాన్ని అందించడం ద్వారా సామరస్యపూర్వకమైన ఫ్రాంకో-ట్యునీషియా సంబంధాలకు పునాది వేస్తుందని చాలా మంది వలస అధికారులు విశ్వసించారు." మరింత ఆచరణాత్మక దృక్పథంలో యూరోపియను భాషలో ఆధునిక విషయాలను బోధించే పాఠశాలలు పెరుగుతున్న ప్రభుత్వ బ్యూరోక్రసీని నిర్వహించడానికి అవసరమైన నైపుణ్యాలతో ట్యునీషియన్ల కేడరు‌ను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. ప్రొటెక్టరేటు స్థాపించిన వెంటనే డైరెక్టరేటు ఆఫ్ పబ్లికు ఎడ్యుకేషను ఫ్రెంచి, ట్యునీషియా విద్యార్థుల కోసం రెండు ప్రజలను దగ్గరకు తీసుకురావడానికి రూపొందించిన ఏకీకృత పాఠశాల వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసింది. ఈ ఫ్రాంకో-అరబ్ పాఠశాలలలో ఫ్రెంచి బోధనా మాధ్యమం, వారి పాఠ్యాంశాలు మెట్రోపాలిటను ఫ్రాన్సులోని పాఠశాలల మాదిరిగానే ఉండేవి. వాటిలో చదివిన ఫ్రెంచి మాట్లాడే విద్యార్థులు అరబికు‌ను రెండవ భాషగా అభ్యసించారు. నగరాలలోని పాఠశాలలలో జాతి కలయిక చాలా అరుదుగా జరిగింది. దీనిలో వివిధ మతపరమైన వర్గాలు ప్రాథమిక పాఠశాలలను నిర్వహించడం కొనసాగించాయి. ఫ్రాంకో-అరబ్ పాఠశాలలు గ్రామీణ ప్రాంతాలలో కొంతవరకు ఎక్కువ విజయాన్ని సాధించాయి. కానీ ట్యునీషియాలోని అర్హత కలిగిన విద్యార్థులలో ఐదవ వంతు కంటే ఎక్కువ మందిని ఎప్పుడూ చేర్చుకోలేదు. ఆధునిక విద్యా వ్యవస్థ శిఖరాగ్రంలో హేరెడ్డిను పాషా స్థాపించిన సాదికి కళాశాల ఉంది. అధిక పోటీ పరీక్షలు సాదికిలో ప్రవేశాన్ని నియంత్రించాయి. దాని గ్రాడ్యుయేట్లకు దాదాపు ప్రభుత్వ పదవులు లభించాయి.

## రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం

1940 జూన్‌లో జర్మనీ చేతిలో ఫ్రాన్సు ఓటమి పాలైనందుకు చాలా మంది ట్యునీషియన్లు సంతృప్తి చెందారు. కానీ జాతీయవాద పార్టీలు ఫ్రాన్సు పతనం నుండి పెద్దగా ప్రయోజనం పొందలేదు. ఫ్రెంచి రక్షిత ప్రాంతాన్ని అంతం చేయడానికి వారికి నిబద్ధత ఉన్నప్పటికీ ఆచరణాత్మక స్వాతంత్ర్య నాయకుడు హబీబు బోర్గుయిబా ఫ్రెంచి రిపబ్లిక్కు నియంత్రణను ఫాసిస్టు ఇటలీ లేదా నాజీ జర్మనీ నియంత్రణతో మార్పిడి చేసుకోవాలనే కోరికను కలిగి లేడు. ఆ రాజ్య సిద్ధాంతాలను ఆయన అసహ్యించుకున్నాడు. అక్షంతో సహవాసం చేయడం వల్ల స్వల్పకాలిక ప్రయోజనం దీర్ఘకాలిక విషాదం సంభవిస్తుందని ఆయన భయపడ్డాడు. ఫ్రాన్సు, జర్మనీ మధ్య రెండవ యుద్ధ విరమణ తర్వాత మార్షలు ఫిలిపు పెటైను విచీ ప్రభుత్వం ట్యూనిసు‌కు కొత్త రెసిడెంటు-జనరలు అడ్మిరలు జీన్-పియరు ఎస్తేవాగా పంపబడ్డాడు. ఆయనకు ట్యునీషియా రాజకీయ కార్యకలాపాల పునరుద్ధరణకు అనుమతించే ఉద్దేశ్యం లేదు. నియో-డెస్టోరు పార్టీ రాజకీయ బ్యూరోలో కేంద్ర వ్యక్తులు అయిన తైబ్ స్లిం హబీబు థమీరు అరెస్టులు ఈ వైఖరి ఫలితంగానే జరిగాయి. 1942లో బే 7వ ముహమ్మదు అల్-మున్సిఫు ఎక్కువ స్వాతంత్ర్యం వైపు కదిలాడు. కానీ యాక్సిసును బలవంతంగా వెళ్ళగొట్టబడినప్పుడు. ఫ్రీ ఫ్రెంచి ఆయన విచి ప్రభుత్వంతో సహకరిస్తున్నాడని ఆరోపించి ఆయనను పదవీచ్యుతుని చేసింది.

## బేను పదవీచ్యుతి చేయడం
1942 జూన్ 19న 7వ ముహమ్మదు ప్రవేశం ట్యునీషియన్లకు ఆశ్చర్యం కలిగించింది. ఏప్రిల్ 1922లో డెస్టోరును రక్షించమని తన తండ్రిని ఒప్పించినప్పటి నుండి ఆయన చాలా ప్రజాదరణ పొందాడు. ప్రజలకు దగ్గరగా ఉన్నందుకు ఆయన పేరు వచ్చింది. ఆగస్టు 10 నుండి ఆయన తన జాతీయవాద స్నేహితులచే ప్రేరేపించబడిన 16 డిమాండ్లను కలిపి ఒక మెమోరాండంను సమర్పించడం ద్వారా జీన్-పియరు ఎస్తేవాతో వివాదానికి దిగడానికి వెనుకాడలేదు. సెప్టెంబరు 15న విచి ప్రభుత్వం చక్రవర్తికి ప్రతిస్పందనగా ఆమోదయోగ్యం కాని స్థితిని ముగించింది. అక్టోబరు 12న ఫ్రెంచి పరిపాలన డైరెక్టర్లలో ట్యునీషియన్లు లేకపోవడం ఆయన కోపాన్ని రేకెత్తించింది.

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ముగింపు అంటే ట్యునీషియాలో ఫ్రెంచి రక్షిత ప్రాంతం తిరిగి బలపడటం. మొదటి బాధితుడు మోన్సెఫు బే, ఆయన ట్యునీషియా కారణాన్ని ప్రచారం చేయడానికి ఫ్రెంచి బలహీనతను సద్వినియోగం చేసుకున్నాడు. యాక్సిసు శక్తులతో సహకరించినట్లు పెద్దగా అనుమానం లేదు. ఏప్రిల్ 12న జర్మనీ ఇటాలియను జనరల్సు‌కు ఇచ్చిన అలంకరణలకు ఆయనను నిందించవచ్చు. అయితే 1943 మే 13న ఫ్రీ ఫ్రాన్సు జనరలు హెన్రీ గిరాడు ఒక ఉత్తర్వు ద్వారా ఆయన పదవీచ్యుతుడయ్యాడు. ఫ్రాంకో-అల్జీరియను దక్షిణాన ఉన్న లాఘౌటుకు బహిష్కరించబడ్డాడు.

ఆయన స్థానంలో లామిను బే నియమితుడయ్యాడు. ఆయన తన పూర్వీకుడు పదవీ విరమణ చేయవలసి వచ్చిన పరిస్థితులు ఉన్నప్పటికీ సింహాసనాన్ని అంగీకరించాడు. ట్యునీషియా జనాభాలో ఎక్కువ మంది తిరస్కరించినప్పటికీ 1948 సెప్టెంబరు 1న మోన్సెఫు మరణంతో ఆయన తన చట్టబద్ధతను పొందాడు. ఇది *నేషనలిస్టు బే* తిరిగి సింహాసనాన్ని అధిష్టించడాన్ని చూడాలనే ట్యునీషియన్ల ఆశలకు ముగింపు పలికింది.

## స్వాతంత్ర్యం

కాలనీల నిర్మూలన సుదీర్ఘమైన, వివాదాస్పద వ్యవహారంగా నిరూపించబడింది. ట్యునీషియాలో, జాతీయవాదులు పదవీచ్యుతుడైన బేను తిరిగి ఇవ్వాలని సంస్థాగత సంస్కరణను డిమాండు చేశారు. 1945లో రెండు డెస్టోరు పార్టీలు స్వయంప్రతిపత్తి కోసం పిటిషను వేయడానికి ఇతర అసమ్మతి సమూహాలతో చేరాయి. మరుసటి సంవత్సరం, హబీబు బౌర్గుయిబా, నియో-డెస్టోరు పార్టీ స్వాతంత్ర్యం కోసం తమ లక్ష్యాన్ని మార్చుకున్నాయి. అరెస్టుకు భయపడి, బోర్గుయిబా తరువాతి మూడు సంవత్సరాలలో ఎక్కువ కాలం కైరోలో గడిపాడు. అక్కడ 1950లో ఆయన ట్యునీషియా సార్వభౌమత్వాన్ని తిరిగి స్థాపించాలని, జాతీయ అసెంబ్లీని ఎన్నుకోవాలని డిమాండు చేస్తూ ఏడు అంశాల మ్యానిఫెస్టోను విడుదల చేశాడు. భవిష్యత్తులో పేర్కొనబడని సమయంలో మాత్రమే ఇది వస్తుందని హెచ్చరించినప్పటికీ ఒక రాజీపడే ఫ్రెంచి ప్రభుత్వం స్వయంప్రతిపత్తి వాంఛనీయతను అంగీకరించింది; పారిసు రక్షిత ప్రాంతం మీద ఫ్రెంచి, ట్యునీషియా "సహ-సార్వభౌమాధికారాన్ని" ప్రతిపాదించింది. మరుసటి సంవత్సరం సంతకం చేయబడిన ఒక ఒప్పందం, ట్యునీషియా అధికారులకు పెరిగిన అధికారాలను మంజూరు చేసింది. ఇది జాతీయవాదులను, ఆగ్రహించిన స్థిరనివాసులను సంతృప్తి పరచలేకపోయింది. కొత్త ఫ్రెంచి ప్రధానులు కఠినమైన వైఖరిని తీసుకున్నారు. 1951 నుండి 1954 వరకు బోర్గుయిబాను గృహ నిర్బంధంలో ఉంచారు.

1952లో జరిగిన సార్వత్రిక సమ్మె ఫ్రెంచి, ట్యునీషియాల మధ్య హింసాత్మక ఘర్షణకు దారితీసింది. జాతీయవాదుల గెరిల్లా దాడులు కూడా జరిగాయి. ఫ్రెంచి ప్రభుత్వంలో మరో మార్పు 1954లో పియరీ మెండెసు-ఫ్రాన్సును ప్రధానమంత్రిగా నియమించడం. తిరిగి సున్నితమైన విధానాలకు దారితీసింది. అంతర్జాతీయ పరిస్థితులు - మొదటి ఇండోచైనా యుద్ధంలో ఫ్రెంచి ఓటమి, అల్జీరియను యుద్ధం తిరుగుబాటు - ట్యునీషియా ప్రశ్నను త్వరగా, శాంతియుతంగా పరిష్కరించడానికి ఫ్రెంచి ప్రయత్నాలను ప్రేరేపించాయి. ట్యునీషియాలో చేసిన ప్రసంగంలో మెండెసు-ఫ్రాన్సు ట్యునీషియా ప్రభుత్వ స్వయంప్రతిపత్తిని గంభీరంగా ప్రకటించింది. అయినప్పటికీ ఫ్రాన్సు పరిపాలనలోని గణనీయమైన రంగాల మీద నియంత్రణను నిలుపుకుంది. 1955లో బోర్గుయిబా విజయంతో ట్యునీషియాకు తిరిగి వచ్చింది. అదే సమయంలో మొరాకో ఫ్రెంచి రక్షిత ప్రాంతం రద్దు చేయబడింది. ఇది వలసరాజ్యాల నిర్మూలన వేగం పుంజుకోవడంతో ట్యునీషియా స్వాతంత్ర్యానికి మరింత మార్గం సుగమం చేసింది. మరుసటి సంవత్సరం ఫ్రెంచి వారు 1881లో రక్షిత ప్రాంతాన్ని స్థాపించిన బార్డో ఒప్పందం నిబంధనను రద్దు చేసి మార్చి 20న 8వ ముహమ్మదు అల్-అమీను ఆధ్వర్యంలో ట్యునీషియా రాజ్యం స్వాతంత్ర్యాన్ని గుర్తించారు.

## ఇవి కూడా చూడండి
* ట్యునీషియాలోని ఫ్రాన్సు రాయబార కార్యాలయం
* ఫ్రెంచి వలస సామ్రాజ్యం
* ట్యునీషియా చరిత్ర
* ఫ్రెంచి ఆస్తులు, కాలనీల జాబితా
* ట్యునీషియాలోని ఫ్రెంచి నివాసితుల జాబితా
* ట్యునీషియాలోని ఫ్రెంచి నివాసితుల జాబితా
* నేషనలు టొబాకో అండ్ మ్యాచ్సు అథారిటీ (ట్యునీషియా)

## మూలాలు