మేడపి

**మేడపి** మార్కాపురం జిల్లా, త్రిపురాంతకం మండలం లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన త్రిపురాంతకం నుండి 8 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన మార్కాపురం నుండి 50 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1627 ఇళ్లతో, 6589 జనాభాతో 3074 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 3347, ఆడవారి సంఖ్య 3242. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1525 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 428. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 590571..
## విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు 8, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల త్రిపురాంతకంలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మార్కాపురంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల గుంటూరులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు మార్కాపురంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం మార్కాపురంలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల ఒంగోలు లోనూ ఉన్నాయి.

## వైద్య సౌకర్యం
### ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
మేడపిలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.

## తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.

## పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉన్నది .సేకరించిన చెత్తను ఘన వ్యర్ధాల నిర్వహణ కేంద్రం దగ్గర ప్రోసెసింగ్ చేస్తారు

## సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
మేడపిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.

గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.

## మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.

## ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.

## విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 16 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.

## భూమి వినియోగం
మేడపిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:

* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 196 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 505 హెక్టార్లు
* శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 78 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 154 హెక్టార్లు
* సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 97 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 33 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 2006 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 197 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 1941 హెక్టార్లు
## నీటిపారుదల సౌకర్యాలు

మేడపిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.

* కాలువలు: 1825 హెక్టార్లు
* బావులు/బోరు బావులు: 17 హెక్టార్లు
* చెరువులు: 98 హెక్టార్లు

## ఉత్పత్తి
మేడపిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
### ప్రధాన పంటలు
వరి, మినుము, మొక్కజొన్న

## గణాంకాలు
2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 6,135. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 3,223, స్త్రీల సంఖ్య 2,912, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 1,287. గ్రామ విస్తీర్ణం 3,074 హెక్టారులు.
## సమీప గ్రామాలు
అన్నసముద్రం 3. కి.మీ, గణపవరం 3. కి.మీ, రామసముద్రం 3. కి.మీ, త్రిపురాంతకం 4.5 కి.మీ.
## మూలాలు
మేడపి

             మేడ అంటే మిద్దె, సౌదము అను అర్ధములున్నప్పటికీ, నేలలో  పెరిగే వేరుశనగ కాయల గుత్తి ని కూడా మేడ అంటారని మాండలిక వృత్తి పదకోశం తెలుపు తున్నది. మేడిచెట్లు ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల ఈ ఊరికి మేడపి అనే పేరు వచ్చిందని మరొక వాదన. మేడపి, కొండపి లాంటి గ్రామనామాలు అరుదైనవి. 

                        మేడపి పూర్వము వినుకొండ తాలూకాలో ఉన్నదని తెలియుచున్నది. ప్రస్తుతము మార్కాపురం జిల్లా త్రిపురాంతకం మండలంలో ఉన్నది. త్రిపురాంతకం నుండి అయిదు కిలోమీటర్ల దూరంలో కర్నూలు, గుంటూరు రహదారిపై కలదు. 

         మేడపి గ్రామానికి  హద్దులు    తూర్పున 

అన్న సముద్రం అగ్రహారం, దక్షిణం కంకణాలపల్లి, పడమర గణపవరం, ఉత్తరం ఇసుక త్రిపురవరం గ్రామాలున్నాయి.  

హైహవవంశం

      హైహవ వంశంలో మాచర్ల రాజవంశం లో మేడాంబిక అను రాణి ఉన్నది. ఈ వంశానికి ఈమె మూలము. ఈమె కొడుకు బేతరాజు, ఇతను 1100 సంవత్సరము నుండి 1118 సంవత్సరము వరకు పాలించినట్లు తెలియుచున్నది. ఈ  బేతరాజు కు ఇద్దరు భార్యలు, ఆయిదుగురు కొడుకులు. 

వీరిలో అనుగురాజు (1118-1147) అనువారు రాజుగా పాలించాడు. అనుగురాజు కు ముగ్గురు భార్యలు. పెద్ద భార్య మైలమదేవి కుమారుడు నలగామరాజు (1158-1181)కు, రెండవ భార్య వీరవిద్యలదేవి కుమారుడు మలి దేవుని (1170-1181) కి, రాజ్య పంపిణీ విషయంలో చెలరేగిన వివాదాల వల్ల జరిగిన పోరునే పల్నాటి యుద్దం అంటారు. ఈ పల్నాటి యుద్ద సమయంలో  మేడపి ప్రముఖ పాత్ర పోషించింది. 

పల్నాటి వీర చరిత్ర - మేడపి పాత్ర 

“గణుతింప తత్కధా క్రమమెట్టిదనిన

అరయ మేడపి లోని అలరాజు చావు

వీర విక్రమతచే వీరసాహసత

పరగిన నాయకుల్ పటుపరాక్రములు 

వీరనాయకులెల్ల వినివెరగంది 

భావించి తలపోసి బాలమల్దేవు 

బిరుదు రాజును తెచ్చి పృధ్వి వెలయగ

నయమైన యట్టి లగ్నంబు నందతని

పట్టంబు గట్టిరి పరగ మేడపి ని”  (ప. వీ. చ) 

                    ……….శ్రీనాధుడు

       అంటూ పల్నాటి వీర చరిత్ర ను కవిసార్వభౌముడు శ్రీనాథుడు మేడపి తోనే మొదలు పెట్టాడు. మేడపి ప్రస్తావన లేని పల్నాటి వీర చరిత్ర లేదు. పల్నాటిని హైహవ వంశమ పాలించింది. హైహవ వంశంలో బేతరాజు ప్రసిద్దుడు, ఇతనిని కామరాజు అంటారు. ఇతను గురజాల రాజధానిగా చేసుకుని సాదారణ సంవత్సరం 1100 నుండి 1118 వ సంవత్సరం వరకు పాలించాడు. ఇతని తల్లి పేరు మేడాంబిక. ఈ మేడాంబిక పేరున మేడపి అను గ్రామం ఏర్పడిన దని కొందరి అభిప్రాయము. మేడాంబిక జననానికి ముందే మేడపి ఉన్నదని, మేడపి గ్రామ దేవత మేడాంబయని, హైహవ వంశంలోని ఈమెకు మేడాంబపేరు పెట్టారని కొందరి వాదన. 

       బేతరాజు పల్నాటిని పాలించిన కాలములోనే మిగిలిన ప్రాంతాల్ని కళ్యాణి చాళుక్యుల ఆధీనంలో ఉన్నాయి. ఆ సమయంలో ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు, త్రిభువనమల్లదేవుడు పాలిస్తున్నాడు. ఈయన వేయించిన శాసనం గురించి తదుపరి భాగంలో తెలుసుకుందాం. 

         బేతరాజు కు ఇరువురు భార్యలున్ననూ మొదటి భార్య దారమ యొక్క ప్రధమపుత్రుడైన 

‘అనుగురాజు’ రాజ్యపాలన చేశాడు. ఈయనకు ముగ్గురు భార్యలు, ఎనిమిది మంది కుమారులు. 

అనుగురాజు వద్ద దొడ్డనాయుడు మంత్రిగా ఉన్నాడు. మంత్రి దొడ్డనాయుడు భార్య శీలమ్మ, వీరి కుమారుడు బ్రహ్మనాయుడు. అనుగురాజు సైన్యాధిపతియైన వీరతెప్పలినాయుడు మరణించడంతో  దొడ్డనాయుని కుమారుడైన బ్రహ్మనాయుని సైన్యాధిపతిగా నియమించారు. 

        అనుగురాజు, మరణానంతరం, మొదటిభార్య మైలమదేవి కుమారుడైన నలగామ రాజును రాజుగా, బ్రహ్మనాయుడు మంత్రిగా ఎన్నకోబడ్డారు. 

      అనుగురాజు రాజుగా ఉన్నపుడు, ఓసారి వేటకు వెళ్లి తిరిగి వచ్చినపుడు గామాలపాడు వాస్తవ్యురాలు, ఆర్వెల్లి వారి కోడలైన నాగమ్మ యొక్క ఆతిథ్యము స్వీకరించాడు. ఆతిధ్య ముతో తృప్తి చెందిన అనుగురాజు ఏదైనా కోరిక కోరుకో మనగా, ఏడు ఘడియలు మంత్రిగా తమరి రాచరికం లో చేయాలని కోరుకున్నది నాగమ్మ. అంత అనుగురాజు ఆమె కోరికను నెరవేర్చ దలచి ఓ పత్రం వ్రాసి ఇచ్చాడు. కొద్దికాలానికే అనుగురాజు మరణించాడు. 

     నలగామ రాజు రాజైన కొంతకాలానికి నాగమ్మ అనుగురాజు రాజు వ్రాసియిచ్చిన పత్రం చూపి తనను మంత్రిగా చేయమని కోరింది.  ఏడు ఘడియలు మంత్రిగా చేరి, బ్రహ్మనాయునిపై పగను పెంచి, మంత్రిగా స్థిరత్వాన్ని పెంపొందించుకున్నది. 

        నలగాముని సవతి సోదరుడైన మలి దేవుని పై విద్వేషాన్ని పెంచి, అతనిని బంధించి చెరసాల పాలు చేయించింది. బ్రహ్మనాయుడు ఆమె దుశ్చర్యలకు నిరసించి , ఎదురు తిరిగాడు. మలి దేవుని చెరసాల నుంచి విడిపించాడు, నాగమ్మ కుటిల బుద్ది ని దుయ్యబట్టాడు. రాజ్యాన్ని భాగాలు చేయించాడు. నాగమ్మ బ్రహ్మనాయునిపై పగ పెంచుకున్నది. గురజాలకోట, తురంగ బలగాలు నలగాముని కి చెందాయి. మాచర్ల పాలి ఊర్లు, అరవై అయిదుగురు మన్యంవీరులు మలి దేవుని భాగాలుగా రాగా, మలిదేవుడు మాచర్ల రాజధానిగా పాలన చేయుచున్నాడు. మాచర్ల యందు అంగరంగ వైభవంగా రాజ్యమేలుచున్న మలి దేవుని, బ్రహ్మనాయుని చూసి ఓర్వలేని నాగమ్మ, బ్రహ్మనాయునికి ఇష్టమైన కోడి పందేలను ప్రోత్సాహించింది. రాజ్యాలు పణంగా పెట్టి కోడిపందెములనాడారు. చిట్టిమల్లు అనే కోడితో బ్రహ్మనాయుడు, నల్లమల్లు అనే కోడితో నాగమ్మ బరిలోకి దిగగా, మాయ పందెంతో చిట్టిమల్లుని చంపించి, బ్రహ్మనాయుని రాజ్యం చేజిక్కించుకున్నది. 

       రాజ్యం ఓడిన బ్రహ్మనాయుడు, మలిదేవరాజులు పదునాలుగు సంవత్సరాల రాజ్య బహిష్కరణ పొంది, మాచర్లను వీడి మండాది చేరాడు. మరలా నాగమ్మ, బ్రహ్మనాయుని ఆవులపై దాడి చేయించింది. 

“మేడపిచెన్నుని మేలైన సేవ”

         మండాది పోటు తర్వాత బ్రహ్మనాయుడు మేడపి చేరారు. చిన్నపల్లెగా ఉన్న మేడపి ని పట్టణంగా మార్చుకున్నారు. మేడపి కోట నిర్మించారు. దాదాపు అక్కడే ఏడు సంవత్సరాలు న్నారు. మేడపి నందు చెన్నకేశవాలయం నిర్మించాడు. 

రాయబారం 

      వనవాసానంతరం తిరిగి తమ రాజ్యం ఇమ్మని మలిదేవరాజు అల్లుడైన అల రాజును రాయబారిగా గురజాలకు పంపాడు బ్రహ్మనాయుడు. నాగమ్మ విషప్రయోగం జరిపించి అలురాజును చంపించింది. అలురాజు శవాన్ని కన్నమదాసు గురజాల నుండి మేడపి తీసుకొని వచ్చాడు. 

    అనుకున్న ప్రకారం తమరాజ్యం తమకు ఇవ్వక, ఇంటి అల్లుడైన అనుగు రాజును చూపించడంతో కోపోద్రిక్తుడైన బ్రహ్మనాయుడు కారంపూడి యుద్దానికి బయల్దేరాడు. మేడపి రాజ్యానికి మలిదేవరాజకుమారుడైన బిరుదు రాజును రాజుగాను, బ్రహ్మనాయుని కుమారుడైన బాల చంద్రుని మంత్రిగా నియమించాడు. 

"అటమీద భూమీశు దధికోత్సవముల 

ఘనకార్యమాపూడి కదనరంగంబు

చేరబోవుటకునై  చింతించియపుడు 

ప్రజలతో 'మేడపి' పదిలంబుసేసి   

సరసి మేడపి జనుల్ సంతసంబొప్ప". (ప. వీ. చ) 

        మేడపి నుండి బ్రహ్మ నాయుడు యుద్దానికి గురజాల చేరుకున్న సమయాన, బ్రహ్మనాయుని కుమారుడైన బాలచంద్రుడు బొంగరాల ఆట ఆడుటకు సంకల్పించాడు. తల్లి ఐతాంబ ను అనుమతి కోరాడు. అప్పుడు ఐతాంబ మేడపి బొంగరాలాటకు అనుకూలం కాదని తెలుపుతున్న సందర్భంగా మేడపి వర్ణన. 

మేడపి వర్ణన

'మేడపి' లోపల మేలైన యట్టి

రచ్చకొట్టంబుల రాచవీధులును

విపణి మార్గంబుల విబుధ గేహముల 

బొంగరాలాడగ పొసగదుసుమ్మి

కరుణతోనాబుద్ది గైకొని మీరు 

'మేడపి' లోనుండి మేలుగా వెడలి   (ప.వీ.చ) 

అంటుంది. 

               మేడపిలో రాచవీధులున్నాయని, రాజభవనాలున్నాయని, వైశ్య వీధులున్నాయని, రకరకాల ఇల్లు ఉన్నవని  బొంగరాలాట కుదరదని, తెలియజేసి నది. దీనినిబట్టి మేడపి ఆకాలంలో మేడలు, మిద్దెలమీద, రాచవీధులు, వైశ్యవీధులతో కలకలలాడేదని తెలియుచున్నది. 

నాగమ్మ మాటలు

యుద్దానికి బ్రహ్మనాయుడు తన బలంతో కారంపూడి చేరినపుడప, యుద్దానికి సిద్ధమవుతున్న నలగామునితో నాగమ్మ 

"నీవురాబనిలేదు నృపకుల శ్రేష్ఠ

నన్ను బలమున నంపు నాయని గెలిచి

మన్నీల వీరుల మగటిమి దూల్చి 

మేధినీ భర్తను 'మేడపి' పురికి"    (ప.వీ.చ) 

               ఓ రాజా యుద్ద రంగానికి నన్ను పంపు చాలు ఆ మలి దేవుని, బ్రహ్మనాయుని ఓడించి మేడపి తిరిగి పంపుతా అంటుంది నాగమ్మ. 

“మేలైనవీథుల మేడపికేగి”     

మదముపట్టిన గిత్త మాడ్కి మేడపి ని  

అంతట మేడపి నైనవార్తలును 

దెలపుదుజనులకు దెల్లముగాగ ( ప. వీ. చ) 

ఇంకా  పల్నాటి వీర చరిత్ర నందు అనేక మార్లు మేడపి ప్రస్తావన కలదు. 

యుద్దంలో గెలిచిన బ్రహ్మనాయుడు  రాజ్యాన్ని తిరిగి మలి దేవుని కి అప్పగించి తపస్సు చేసుకొనుటకు అడవులకేగాడు.