కనగనహళ్లి

**కనగనహళ్ళి**, సన్నతికి సుమారు 3 కి.మీ దూరంలో ఉన్న ఒక ముఖ్యమైన బౌద్ధ ప్రదేశం, ఇక్కడ ఒక పురాతన మహాస్తూపం నిర్మించబడింది. ఇది భారతదేశం, కర్ణాటకలోని కలబురగి జిల్లా, చిత్తాపూర్ తాలూకాలో భీమా నది ఎడమ ఒడ్డున ఉంది. నల్వార్ దీనికి సమీప రైల్వే స్టేషన్, ఇది సన్నతి నుండి సుమారు 19 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఈ బౌద్ధ క్షేత్రం సన్నతిలోని చంద్రలా పరమేశ్వరి ఆలయం నుండి 2.5 కి.మీ దూరంలో ఉంది.
## చరిత్ర

కనగనహళ్ళిలోని తవ్వకాల అవశేషాలు సా.శ.పూ 1వ శతాబ్దం నుండి సా.శ 3వ శతాబ్దం మధ్య కాలానికి చెందినవిగా భావిస్తున్నారు.

సుమారు సా.శ.పూ 1వ శతాబ్దంలో కనగనహళ్ళిలోని స్తూపాన్ని 'హమ చైత్య' అని పిలువబడే శాసనాల ప్రకారం నిర్మించారు, సా.శ 3, 4వ శతాబ్దాలలో మహాయాన బౌద్ధమత విభాగం దీనిని పోషించింది. శాతవాహన కాలంలో, అమరావతి కళా పాఠశాల కనగనహళ్ళి ప్రాంతపు శిల్పకళ, నిర్మాణ రూపాలపై లోతైన ముద్ర వేసింది. ఇది నిజంగా గొప్ప కళాత్మక వికాస కాలం, ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోని స్తూప నిర్మాణ చరిత్రలో "సరిపోల్చలేని" ఆకట్టుకునే రూపాన్ని 'మహా చైత్యానికి' అందించింది.

'మేధి' (వృత్తాకార టెర్రస్) పై చెక్కబడిన పలకలు, రెండు డైమెన్షన్ల శిల్పాలు, ప్రత్యేకమైన జంతు మూలాంశాలు స్థానిక స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఇవి ప్రారంభ అమరావతి శిల్పకళకు, తరువాతి మరింత విస్తృతంగా చెక్కబడిన నాగార్జునకొండ పలకలకు మధ్య పరివర్తన దశను ప్రదర్శిస్తాయి.

కనగనహళ్ళి కళాత్మకత అమరావతి కళతో పోలిస్తే ఆకర్షణీయమైన వ్యత్యాసాలను వెల్లడిస్తుంది. కనగనహళ్ళి వద్ద మనం 'జ్యామితీయ నమూనాలు, పూల మూలాంశాలు, దుస్తులు, అలంకారాన్ని' ప్రతిబింబించే చెక్కడాలు చూడవచ్చు, పెద్ద శిల్ప ఫలకాలలో స్టాక్ చేయబడిన కంపోజిషన్ లోతు ఫ్లాట్ భ్రమను సృష్టిస్తుంది.

1994-1998 తవ్వకాలలో కనుగొనబడిన శాసనం ద్వారా కనగనహళ్ళి వద్ద మౌర్య చక్రవర్తి అశోకుడి చిత్రం చిత్రీకరించబడిందని తెలిసింది (కింద చూడండి). శాతవాహన రాజులు సిముక, వాశిష్ఠీపుత్ర పులోమావి చిత్రాలు కూడా ఇక్కడ ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాయి.

కనగనహళ్ళి వద్ద, స్తూపం 'అండ' లేదా గోపురం భాగం పాక్షికంగా కనిపిస్తుంది, అయినప్పటికీ చాలా నిర్మాణ భాగాలు, శిల్ప ఫలకాలు వాటి అసలు స్థానంలో లేవు.

## ఏఎస్‌ఐ తవ్వకాల సైట్
[thumb|[సన్నతి (కనగనహళ్ళి స్తూపం) వద్ద రాణితో అశోకుడు, సా.శ 1-3వ శతాబ్దం.]] 
[thumb|రిలీఫ్‌పై [బ్రాహ్మీ లిపిలో చెక్కబడిన *"రాయ అశోకో"* (𑀭𑀸𑀬 𑀅𑀲𑁄𑀓𑁄) అనే పదాలు అశోక రాజును సూచిస్తున్నాయి.]]
కనగనహళ్ళి అనేది భారత పురావస్తు సర్వేక్షణ ద్వారా నిర్వహించబడుతున్న తవ్వకాల సైట్.

### 1994 నుండి 1998 వరకు తవ్వకాలు

* ఈ కనగనహళ్ళి తవ్వకాల సమయంలో, ఒక భారీ స్తూపపు అవశేషాలు, అనేక ఇటుక చైత్య-గృహ నిర్మాణాలు, ఇతర స్మారక స్తూపాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి.
* చెక్కబడిన పొర పలకలు, రెయిలింగ్‌లు, స్తంభాలు, మూలధనాలు, రాతి 'పాదాలు' (బుద్ధుని పాదముద్రలు), బుద్ధుని నాలుగు విగ్రహాలు, చెక్కబడిన యక్షులతో (ప్రకృతి రక్షక ఆత్మలు) సహా స్తూపం నిర్మాణ శకలాలు కనుగొనబడ్డాయి.
* చెక్కబడిన పలకలు బుద్ధునికి సంబంధించిన వివిధ జాతక కథలను, అనేక మంది శాతవాహన రాజుల చిత్రాలను వర్ణిస్తాయి.

### శాసనాలు

ఒక పొడవైన శాసనంతో పాటు, సా.శ.పూ 1వ శతాబ్దం నుండి సా.శ 1వ శతాబ్దం ("సాధారణ శకం") మధ్య కాలానికి చెందిన 145 చిన్న శాసనాలు కనుగొనబడ్డాయి. "రాయ అశోకో" అని పేర్కొన్న శాసనం ద్వారా గుర్తించబడిన మౌర్య చక్రవర్తి అశోకుడి రిలీఫ్-పోర్ట్రెయిట్ అత్యంత ముఖ్యమైన ఆవిష్కరణలలో ఒకటి. బ్రాహ్మీ లిపిలో వ్రాయబడిన "రాయ అశోకో" అనగా "అశోక రాజు."

### 2000 నుండి 2002 వరకు తవ్వకాలు

* తవ్వకాలలో, సుగమం చేయబడిన, ఆశ్రయం కల్పించబడిన మార్గాల ద్వారా అనుసంధానించబడిన అనేక ఇటుక నిర్మాణాల ఖాళీ, శిథిలమైన అవశేషాలు కనుగొనబడ్డాయి. ప్రధాన స్తూపానికి వాయువ్యంగా ఉండవచ్చని భావిస్తున్న మఠ సముదాయంలోని ఒక భాగం ఇందులో ఉంది.
* శాతకర్ణి, పులోమావి, యజ్ఞశ్రీ వంటి శాతవాహన రాజుల పేర్లతో ఉన్న సీసం నాణేలు కనుగొనబడ్డాయి.


File:Kanaganahalli relief.jpg|కనగనహళ్ళి బుద్ధుని ఖాళీ సింహాసనం అనికానిక్ రిలీఫ్
File:Kanaganahalli dharmachakra relief.jpg|కనగనహళ్ళి ధర్మచక్ర రిలీఫ్
File:Kanaganahalli inscribed panel portraying Asoka (perspective).jpg|అశోకుడిని వర్ణించే కనగనహళ్ళి చెక్కిన ప్యానెల్


సంరక్షణ పనులు 2022లో తిరిగి ప్రారంభమయ్యాయి.

### శాతవాహన శాసనాలు
అత్యంత పురాతనమైన శాతవాహన శాసనం కనగనహళ్ళి స్తూపం ఎగువ డ్రమ్ ('మేధి') కు చెందిన ఒక స్లాబ్‌పై కనుగొనబడింది, ఇది వాశిష్ఠీపుత్ర శ్రీ సిముఖ శాతవాహనుని పాలనా "సంవత్సరం 16"ని సూచిస్తుంది, ఇది సుమారు సా.శ.పూ 110 నాటిదిగా భావిస్తున్నారు.

కనగనహళ్ళిలోని మరొక రాతి పలకపై, రాజు బహుశా నాగరాజుతో కలిసి ఉన్నట్లు చూపించబడింది, ఆ శాసనం ఇలా ఉంది:

## అంతర్జాతీయ బౌద్ధ కేంద్రం

కర్ణాటక ప్రభుత్వం, ఏఎస్‌ఐ కలిసి కనగనహళ్ళి, సన్నతిని ఒక **అంతర్జాతీయ బౌద్ధ కేంద్రంగా** అభివృద్ధి చేయాలని యోచిస్తున్నాయి.

సీనియర్ ఐఏఎస్ అధికారి ఎస్.ఎం. జామదార్ దీనికి ప్రత్యేక అధికారిగా నియమించబడ్డారు.

## ఇవి కూడా చూడండి
* సన్నతి
* కనకగిరి
* మౌర్య సామ్రాజ్యం

## బాహ్య లింకులు
* Rediscovering Ashoka, Vithal C Nadkarni, The Times of India, 22 March 2012
* Kanaganahalli - the Buddhist site
* Kanaganahalli Sannati conservation
* Relics of an emperor, LAKSHMI SHARATH, The Hindu, 26 October 2012
* Buddha circuit in Gulbarga 
* Photographic documentation of the Kanaganahalli Stupa site - over 1,000 photos by C. Luczanits.

## గమనికలు

వర్గం:బౌద్ధ ఆలయాలు
వర్గం:బౌద్ధ మతము
వర్గం:కర్ణాటక చరిత్ర
వర్గం:కర్ణాటక చారిత్రిక ప్రదేశాలు