అమృతేశ్వర దేవాలయం (అమృత్‌పుర)

**అమృతేశ్వర దేవాలయం,** కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని చిక్కమగళూరు జిల్లా చిక్కమగళూరు  పట్టణానికి దగ్గర్లో  ఉన్న అమృత్‌పుర గ్రామంలో ఉంది. హస్సన్ నుంచి 110 కిలోమీటర్లు, శివమొగ్గ నుంచి  35  కిలోమీటర్ల  దూరంలో  206వ జాతీయ  రహదారిలో  ఉంది.  ఈ గ్రామంలో  ఉన్న  అమృతేశ్వరాలయం  చాలా  ప్రసిద్ధి  చెందింది. ఈ దేవాలయాన్ని సా.శ. 1196వ సంవత్సరంలో నిర్మించారు. హొయసల రాజు వీర బళ్ళాల II కాలంలో ఆయన సైన్యాధ్యక్షుడైన అమృతేశ్వర దండనాయకుడు నిర్మించారు.

## అమృతేశ్వర  దేవాలయం
ఈ దేవాలయం విశాలమైన తెరిచిన *మంటపం* (మండపం)తో కూడిన హోయసల వాస్తుశిల్పం ప్రకారం నిర్మించబడింది. దేవాలయానికి అసలైన బాహ్య గోడ ఉంది, దీనిపై సమాన దూరాల్లో ప్రత్యేకమైన వృత్తాకార చెక్కుదలలు కనిపిస్తాయి. ఈ దేవాలయంలో ఒకే ఒక *విమానము* (గర్భగుడి, శిఖరం) మాత్రమే ఉండటంతో ఇది *ఏకకూట* నమూనాకు చెందుతుంది. గర్భగుడిని పెద్ద తెరిచిన *మంటపం*తో కలుపుతూ ఒక మూసివేసిన *మంటపం* ఉంటుంది.

ఇది మధ్యస్థ పరిమాణంలోని హోయసల దేవాలయం. దీని *మంటప* నిర్మాణం, పరిమాణం వీర నారాయణ దేవాలయం, బేలవాడితో సారూప్యత కలిగి ఉంటుంది. తెరిచిన *మంటపం*లో మొత్తం ఇరవై తొమ్మిది విభాగాలు (బేస్) ఉన్నాయి,, మూసివేసిన *మంటపం*లో తొమ్మిది విభాగాలు ఉన్నాయి. దక్షిణ వైపున ఉన్న ఒక ప్రక్కద్వారం ద్వారా వేరొక చిన్న గర్భగుడికి వెళ్లే మార్గం ఉంటుంది.

ఈ గర్భగుడి చదరపు ఆకారంలో ఉండి, అసలైన శిఖరం (*శిఖరం*) ఇప్పటికీ ఉంది. ఆ శిఖరం *కీర్తిముఖ* శిల్పాలు, చిన్న అలంకార గోపురాలతో (*ఏడిక్యూల్*) అలంకరించబడి ఉంటుంది. సాధారణంగా కనిపించే హిందూ దేవతల శిల్పపట్టికలు ఇక్కడ శిఖరం క్రింద కనిపించవు. గోడల అడుగుభాగంలో ఐదు అచ్చులు (మోల్డింగ్స్) ఉంటాయి, ఇవి కళా విమర్శకుడు ఫోకేమా ప్రకారం “పాత హోయసల శైలి”కి చెందినవి.

గర్భగుడిని మూసివేసిన *మంటపం*తో కలిపే మధ్యభాగంపై ఉన్న *సుకనాసి* (శిఖరం ముక్కులా కనిపించే భాగం)పై “సాల” సింహంతో పోరాడుతున్న హోయసల చిహ్నం చెక్కబడి ఉంది.

*మంటపం* పైకప్పును మోయే మెరిసే లేథ్‌తో తిప్పిన స్తంభాలు హోయసల–చాళుక్య శిల్ప అలంకరణ శైలికి చెందినవి. *మంటపం*లో లోతుగా వంకరగా ఉన్న పైకప్పులు పుష్ప అలంకరణలతో అలంకరించబడ్డాయి. తెరిచిన *మంటపం* బాహ్య పరాపెట్ గోడపై మొత్తం 140 శిల్ప పట్టికలు ఉన్నాయి. వీటిలో హిందూ ఇతిహాసాల నుండి తీసుకున్న దృశ్యాలు చెక్కబడ్డాయి.

చాలా హోయసల దేవాలయాలలో చిన్న పరిమాణంలోని సూక్ష్మ శిల్పాలు కనిపిస్తే, ఇక్కడి శిల్ప పట్టికలు తులనాత్మకంగా పెద్దవిగా ఉంటాయి. రామాయణం కథ దక్షిణ గోడపై డెబ్బై పట్టికలలో చెక్కబడి ఉంది,, ఈ కథనం సాధారణానికి విరుద్ధంగా ఎడమవైపు నుంచి (ప్రతిక్రమంగా) సాగుతుంది. ఉత్తర గోడపై ఉన్న శిల్పాలు మాత్రం హోయసల శిల్ప సంప్రదాయం ప్రకారం కుడివైపు నుంచి సాగుతాయి. ఇరవై ఐదు పట్టికలు హిందూ దేవుడు కృష్ణుడు జీవితం నుండి దృశ్యాలను చూపిస్తాయి, మిగిలిన నలభై ఐదు పట్టికలు మహాభారతం ఇతిహాసంలోని సంఘటనలను చూపిస్తాయి.

ప్రఖ్యాత శిల్పి, వాస్తుశిల్పి రువారి మల్లితమ్మ తన వృత్తిజీవితాన్ని ఇక్కడే, ప్రధాన *మంటపం*లోని గోపురాకార పైకప్పులపై పనిచేస్తూ ప్రారంభించినట్లు తెలిసింది. ప్రవేశద్వారం సమీపంలో ఉన్న పెద్ద రాతి శాసనంలో మధ్యయుగ కన్నడ కవి జన్న రచించిన కవితలు ఉన్నాయి. ఆయనకు *కవిచక్రవర్తి* (*అర్థం*, “కవులలో చక్రవర్తి”) అనే బిరుదు ఉండేది..

## గ్యాలరీ

దస్త్రం:Profile_of_shrine_in_Amrutesvara_temple_at_Amruthapura.JPG|అమృతపురలోని అమృతేశ్వర దేవాలయంలోని గర్భగుడి బాహ్య గోడ మరియు *శిఖరం* (గోపురం) రూపరేఖ
దస్త్రం:Mantapa_outer_wall_articulation_in_Amrutesvara_temple_at_Amruthapura.JPG|అమృతపుర అమృతేశ్వర దేవాలయంలోని మంటప గోడపై ఉన్న చిన్న అలంకార గోపురాలు, వంకరలూ మరియు ఉబ్బెత్తు శిల్పాల సమీప దృశ్యం
దస్త్రం:Shrine_wall_relief_at_Amruteshvara_temple_in_Amruthapura,_Chikkamagaluru_district.JPG|అమృతపుర అమృతేశ్వర దేవాలయంలోని మంటప గోడపై ఉన్న చిన్న అలంకార గోపురాలు (*[[ఏడిక్యూల్]]*) ఉబ్బెత్తు శిల్పాలు
దస్త్రం:Outer_wall_relief_at_Amruteshvara_temple_in_Amruthapura,_Chikkamagaluru_district.JPG|అమృతపుర అమృతేశ్వర దేవాలయంలోని బాహ్య గోడపై ఉన్న ఉబ్బెత్తు శిల్పాలు
దస్త్రం:Wall_decoration_in_relief_in_Amrutesvara_temple_at_Amruthapura.JPG|అమృతపుర అమృతేశ్వర దేవాలయంలోని గోడపై ఉన్న ఉబ్బెత్తు శిల్ప అలంకరణ
దస్త్రం:Close_up_of_outer_wall_relief_at_Amruteshvara_temple_in_Amruthapura,_Chikkamagaluru_district.JPG|అమృతపుర అమృతేశ్వర దేవాలయంలోని బాహ్య గోడ ఉబ్బెత్తు శిల్పాల సమీప దృశ్యం
దస్త్రం:Wall_Carving_at_Amrutesvara_Temple_in_Chikkamagaluru_district.jpg|అమృతేశ్వర దేవాలయంలోని గోడపై ఉన్న ఉబ్బెత్తు శిల్పాలు
దస్త్రం:Battle_scene_in_relief_in_Amruthesvara_Temple_at_Amruthapura_in_Chikkamagaluru_district.jpg|అమృతపుర అమృతేశ్వర దేవాలయంలోని యుద్ధ దృశ్యాన్ని చూపించే గోడ శిల్పం
దస్త్రం:Mythological_scene_from_the_Hindu_legend_in_relief_in_the_Amrutesvara_temple_at_Amruthapura.JPG|అమృతపుర అమృతేశ్వర దేవాలయంలోని హిందూ పురాణ కథనానికి చెందిన ఉబ్బెత్తు శిల్పం
దస్త్రం:Scene_from_the_Hindu_legend_in_relief_in_the_Amrutesvara_temple_at_Amruthapura.JPG|అమృతపుర అమృతేశ్వర దేవాలయంలోని హిందూ పురాణ కథన దృశ్యాన్ని చూపించే గోడ శిల్పం
దస్త్రం:Perforated_window_art_at_mantapa_entrance_in_Amrutesvara_temple_at_Amruthapura.JPG|అమృతపుర అమృతేశ్వర దేవాలయంలోని మంటప ప్రవేశద్వారం వద్ద ఉన్న జాలీ కిటికీ శిల్పకళ
దస్త్రం:Hindu_deity_sculpture_in_the_Amrutesvara_temple_at_Amruthapura_1.JPG|అమృతపుర అమృతేశ్వర దేవాలయంలోని హిందూ దేవత శిల్పం
దస్త్రం:Domical_ceiling_art_in_Amrutesvara_temple_at_Amruthapura.JPG|అమృతపుర అమృతేశ్వర దేవాలయంలోని గోపురాకార పైకప్పు శిల్పకళ
దస్త్రం:Domical_ceiling_art_in_Amrutesvara_temple_at_Amruthapura_1.JPG|అమృతపుర అమృతేశ్వర దేవాలయంలోని గోపురాకార పైకప్పు శిల్పకళ
దస్త్రం:Domical_ceiling_art_in_Amrutesvara_temple_at_Amruthapura_6.JPG|అమృతపుర అమృతేశ్వర దేవాలయంలోని గోపురాకార పైకప్పు శిల్పకళ
దస్త్రం:Wall_Sculpture_at_Amrutesvara_Temple_in_Chikkamagaluru_district.jpg|అమృతేశ్వర దేవాలయంలోని గోడపై ఉన్న ఉబ్బెత్తు శిల్పం
దస్త్రం:Decorative_swirls_on_mantapa_wall_at_Amruteshvara_temple_in_Amruthapura,_Chikkamagaluru_district.JPG|అమృతపుర అమృతేశ్వర దేవాలయంలోని మంటప బాహ్య గోడపై ఉన్న అలంకార వంకరల ఉబ్బెత్తు శిల్పాలు
దస్త్రం:Profile_of_Amrutesvara_temple_at_Amruthapura_in_Chikkamagaluru_district.JPG|ఆలయం(1196 CE)
దస్త్రం:Large_open_manapa_with_lathe_turned_pillars_and_nandi_(bull)_facing_the_sanctum_in_the_Amrutesvara_temple_at_Amruthapura.JPG|మెరుస్తున్నట్టుండే అమృతేశ్వర దేవాలయ ముఖ మండపం
దస్త్రం:Kirtimukha_decoration_on_vimana_at_Amruteshvara_temple_in_Amruthapura,_Chikkamagaluru_district.JPG|ఆలయ శిఖరంపై చెక్కబడి ఉన్న కీర్తిముఖాలు
దస్త్రం:Old_Kannada_inscription_(1196_AD)_in_the_Amrutesvara_temple_at_Amruthapura.JPG|అమృతేశ్వరాలయంలో లభించిన ప్రాచీన కన్నడ శిలాశాసనాలు (1196 AD)


## మూలాలు

## ఇవి కూడా చూడండి

* హోయసల వాస్తుశిల్పం
* చిక్కమగళూరు జిల్లా

## ఆధారాలు

* Gerard Foekema, *A Complete Guide to Hoysala Temples*, Abhinav, 1996 
* Suryanath U. Kamath, *A Concise History of Karnataka from Pre-historic Times to the Present*, Jupiter Books, 2001, MCC, బెంగళూరు (2002లో ముద్రణ) , 

## బాహ్య లింకులు

* Architectural marvel

వర్గం:కర్ణాటక దేవాలయాలు
వర్గం:కర్ణాటక పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:శివాలయాలు
వర్గం:చిక్కమగళూరు జిల్లా లోని శివాలయాలు