కేళది నాయకులు

**కేళది నాయకులు** () (1499–1763), వీరిని **బిదనూర్ నాయకులు** (), **ఇక్కేరి నాయకులు** () అని కూడా పిలుస్తారు. వీరు భారతదేశంలోని ప్రస్తుత కర్ణాటక రాష్ట్రం శివమొగ్గ జిల్లా కేళది కేంద్రంగా పాలించిన భారతీయ రాజవంశం. వీరు మధ్యయుగాల తర్వాతి కర్ణాటకలో ముఖ్యమైన పాలక రాజవంశం. ప్రారంభంలో వీరు ప్రసిద్ధ విజయనగర సామ్రాజ్యానికి సామంతులుగా పాలించారు. 1565లో సామ్రాజ్యం పతనమైన తర్వాత, వీరు స్వాతంత్ర్యం పొంది ప్రస్తుత కర్ణాటకలోని పశ్చిమ కనుమల మల్నాడు ప్రాంతంలో ముఖ్యమైన భాగాలను, కర్ణాటక తీర ప్రాంతాలు, తుంగభద్ర నది వెంబడి ఉన్న కేంద్ర మైదాన ప్రాంతాలను పాలించారు. క్రీ.శ. 1763లో హైదర్ అలీ చేతిలో ఓడిపోయిన తర్వాత, వీరు మైసూరు రాజ్యంలో కలిసిపోయారు. విజయనగర సామ్రాజ్యం పతనం తర్వాత సాధారణంగా దక్షిణ భారతదేశంలో నెలకొన్న గందరగోళం, విచ్ఛిన్నం సమయంలో కర్ణాటక చరిత్రలో వీరు ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు. కేళది పాలకులు ఒక్కలిగ, బనజిగ కులాలకు చెందినవారు, విశ్వాసాల పరంగా వీరు వీరశైవులు. క్రీ.శ. 1600, క్రీ.శ. 1834 మధ్య కొడుగును పాలించిన హలేరి రాజ్యం కేళది కుటుంబానికి చెందిన ఒక సభ్యునిచే స్థాపించబడింది.

## నాయక వంశం
**చౌడప్ప నాయక**, అసలు పేరు చౌడ గౌడ (1499–1530). ఇతడు కేళది సమీపంలోని పల్లిబైలు అనే గ్రామానికి చెందినవాడు. ఇతడు వ్యవసాయం చేసే బసవప్ప, బసవమాంబ దంపతుల కుమారుడు. శివమొగ్గ పరిసర ప్రాంతాన్ని పాలించిన తొలి నాయకుడు ఇతడే. తన స్వంత సామర్థ్యం, బుద్ధికుశలత ద్వారా ఎదిగాడు, విజయనగర సామ్రాజ్యానికి సామంతుడిగా ఉన్నాడు.

**సదాశివ నాయక** (1530–1566) విజయనగర సామ్రాజ్యంలో ఒక ముఖ్యమైన నాయకుడు. కల్యాణి యుద్ధంలో ఇతని వీరత్వానికి గాను చక్రవర్తి అళియ రామరాయల నుండి 'కోటెకోలాహల' బిరుదు పొందాడు. కర్ణాటక తీరప్రాంత ప్రావిన్సులు ఇతని ప్రత్యక్ష పాలనలోకి వచ్చాయి. ఇతడు రాజధానిని కేళదికి 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఇక్కేరి కి మార్చాడు.

**దొడ్డ సంకన్న నాయక** (1566–1570), బీజాపూర్ సుల్తానేట్ తో జరిగిన ఘర్షణకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. శివతత్వ రత్నాకరం ప్రకారం, ఇతడు బీజాపూర్ సేనాపతి రణదుల్లా ఖాన్‌ను ఓడించాడు. మతపరమైన సన్యాసి (జంగమ) జీవితాన్ని గడపడానికి ఇతడు సింహాసనాన్ని వదులుకోవాలని నిర్ణయించుకోవడంతో ఇతని పాలన అకస్మాత్తుగా ముగిసింది. భారతదేశం అంతటా ఉన్న పుణ్యక్షేత్రాలకు తీర్థయాత్రకు వెళ్ళాడు.

**చిక్క సంకన్న నాయక** (పాలన 1570–1580), **రామరాజ నాయక** (పాలన 1570–1582)
చారిత్రక శాసనాలు, విద్వాంసుల ఏకాభిప్రాయం ప్రకారం సోదరులు చిక్క సంకన్న, రామరాజ మొదట సహపాలకులుగా పాలించారు. పెనుకొండ వద్ద క్షీణిస్తున్న అరవీటి వంశం అధికారం, చొరబడుతున్న బీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీల నుండి మల్నాడు, తీర ప్రాంతాలను రక్షించడానికి వారు రాజ్యాన్ని విస్తరించారు.

చిక్క సంకన్న విజయనగర విధేయుడైన విఠల రాయ దళాలను ఓడించడంలో ప్రసిద్ధి చెందాడు, రామరాజ ఉత్తర సరిహద్దులను భద్రపరచడంపై దృష్టి సారించాడు, సిర్సి, బనవాసి కోటలను పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్న ఆదిల్ షాహీ సేనాపతులు చేసిన అనేక దాడులను విజయవంతంగా తిప్పికొట్టాడు. వీరి సంయుక్త పరిపాలన ఉత్తర కన్నడ జిల్లాలో రాజ్యం సరిహద్దులను సుస్థిరం చేసింది, కేళదిని కెనరా తీరంలో ప్రధాన శక్తిగా మార్చింది.

**హిరియ వెంకటప్ప నాయక** (1582–1629) ను చరిత్రకారులు ఈ రాజవంశపు గొప్ప పాలకుడిగా పరిగణిస్తారు, హిరియ వెంకటప్ప నాయక 1582లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. ఇతడు విజయనగర ఆధిపత్యపు అవశేషాలను క్రమపద్ధతిలో విచ్ఛిన్నం చేశాడు, 1613 నాటికి పెనుకొండ పాలకులకు కప్పం చెల్లించడానికి నిరాకరించాడు, పూర్తి స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించుకున్నాడు.

ఇతని పాలనలో ముఖ్యమైన సైనిక, దౌత్య విజయాలు ఉన్నాయి:
* పోర్చుగీసు వారి ఓటమి: ఇతడు 1618, 1619లలో పోర్చుగీసు వారిని ఓడించాడు, మిరియాలు, బియ్యం కోసం తన స్వంత నిబంధనల మీద వాణిజ్య ఒప్పందాలు చేసుకునేలా వారిని బలవంతం చేశాడు.
* విస్తరణ: ఇతడు రాజ్యాన్ని మొత్తం తీర ప్రాంతం, తూర్పు పశ్చిమ కనుమలలోని పెద్ద భాగాలను కలుపుకునేలా విస్తరించాడు, హానగల్ వద్ద ఆదిల్ షాహీలను ప్రసిద్ధంగా ఓడించాడు.
* మత బహువచనం: భక్తుడైన వీరశైవుడు (లింగాయత్) అయినప్పటికీ, ఇతడు వైష్ణవులు, జైనులు, ముస్లింలకు భూదానాలు, రక్షణ కల్పించాడు, శృంగేరి శారదా పీఠాన్ని ప్రసిద్ధంగా పోషించాడు.
* యూరోపియన్ నివేదికలు: 1623లో రాజధాని ఇక్కేరిని సందర్శించిన ఇటాలియన్ యాత్రికుడు పీట్రో డెల్లా వల్లే ఇతనిని క్రమశిక్షణ గల సైనికుడు, అత్యంత సమర్థుడైన పరిపాలకుడిగా వర్ణించాడు.

**వీరభద్ర నాయక** (1629–1645) ఇక్కేరి సింహాసనం కోసం మల్నాడుకు చెందిన ప్రత్యర్థి జైన నాయకుల నుండి పోటీ, బీజాపూర్ సుల్తానేట్ సైన్యాల దండయాత్రతో సహా మొదటి నుండి అనేక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొన్నాడు. ఇతని కాలంలో ఇక్కేరిని బీజాపూర్ సైన్యం దోచుకుంది.

**[[శివప్ప నాయక]]** (1645–1660) విస్తృతంగా కేళది పాలకులలో అత్యంత సమర్థుడైన, గొప్ప పాలకుడిగా పరిగణించబడతాడు. ఇతడు వీరభద్ర నాయకుని పినతండ్రి. శివప్ప తన మేనల్లుడిని పదవీచ్యుతుడిని చేసి కేళది సింహాసనాన్ని దక్కించుకున్నాడు. ఇతడు సమర్థుడైన పరిపాలకుడు మాత్రమే కాదు, సాహిత్యం, లలిత కళలను కూడా పోషించాడు. బీజాపూర్ సుల్తానులు, మైసూరు రాజులు, పోర్చుగీసు వారు, పశ్చిమ కనుమలకు తూర్పున ఉన్న పొరుగు ప్రాంతాలలోని ఇతర నాయకులకు వ్యతిరేకంగా ఇతడు చేసిన విజయవంతమైన దండయాత్రలు, ప్రస్తుత కర్ణాటకలోని పెద్ద ప్రాంతాలను కవర్ చేస్తూ రాజ్యాన్ని అత్యధికంగా విస్తరించడానికి సహాయపడ్డాయి. ఇతడు వ్యవసాయానికి ప్రాముఖ్యతనిచ్చాడు, పన్నులు, ఆదాయాల వసూలు కోసం కొత్త పథకాలను అభివృద్ధి చేశాడు, ఇది తరువాత బ్రిటిష్ అధికారుల నుండి ఇతనికి చాలా ప్రశంసలు తెచ్చిపెట్టింది. ఇతని విగ్రహం, ఇతని కాలపు అనేక కళాఖండాలతో ఇతడు నిర్మించిన ప్యాలెస్ ప్రస్తుత తరం ప్రజల నుండి కూడా ఇతడు సంపాదించిన గౌరవానికి జ్ఞాపకాలుగా ఉన్నాయి. తీరప్రాంతంలోని అన్ని పోర్చుగీస్ కోటలను స్వాధీనం చేసుకోవడం ద్వారా ఇతడు కెనరా ప్రాంతంలో పోర్చుగీస్ రాజకీయ అధికారాన్ని నాశనం చేశాడు.

**చిక్క వెంకటప్ప నాయక** (1660–1662), శివప్ప నాయకుని తర్వాత కొద్దికాలం పాటు పాలించాడు.

**భద్రప్ప నాయక** (1662–1664), చిక్క వెంకటప్ప నాయకుని తర్వాత పాలించాడు. ఇతని పాలనలో ఒక్కలిగుల పాలన ముగిసి, బనజిగుల పాలన వచ్చింది.

**మొదటి సోమశేఖర నాయక** (1664–1672) ఒకప్పుడు మంచి పరిపాలకుడిగా ఉన్న రాజు, కళావతి అనే నృత్యకారిణితో పరిచయం ఏర్పడిన తర్వాత పరిపాలనపై ఆసక్తి చూపలేదు. కళావతి బంధువైన భరమే మవుత రాజుకు స్లో పాయిజన్ ఇవ్వడంతో ఇతడు మరణించాడు.

**[[కేళది చెన్నమ్మ|రాణి చెన్నమ్మ]]** (1672–1697) ఈమె సమర్థురాలైన పాలకురాలు, సింహాసనం కోసం పోటీపడే ప్రత్యర్థులందరినీ ఓడించడానికి మరాఠా శివాజీ, తరువాత అతని కుమారుడు శంభాజీతో పొత్తు పెట్టుకుందని కొందరు విద్వాంసులు పేర్కొన్నారు. మొఘల్ సైన్యం నుండి తప్పించుకుని వచ్చిన ఛత్రపతి రాజారాంకు ఈమె ఆశ్రయం కల్పించింది. కేళది చెన్నమ్మను స్థానిక ప్రజలు ఆమె వీరత్వ కథల ద్వారా బాగా గుర్తుంచుకుంటారు.

**బసవప్ప నాయక** (1697–1714) ఇతడు ధైర్యవంతుడైన పాలకుడు. రాణి చెన్నమ్మ, ఆమె బంధువు బేదనూరు మార్కప్ప శెట్టి ద్వారా ఇతనిని దత్తత తీసుకుంది. ఇతడు బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి, చరిత్ర, భూగోళశాస్త్రం, సైన్స్, కళలు, పాలన వంటి అనేక విషయాలను కవర్ చేసే సంస్కృత విజ్ఞాన సర్వస్వం 'శివతత్వ రత్నాకరం' రచయిత.

**రెండవ సోమశేఖర నాయక** (1714–1739) ఇతని పాలనలో చిత్రదుర్గ నాయకులు, మరాఠాలతో నిరంతర ఘర్షణలు జరిగాయి. ఈ బాహ్య ఒత్తిళ్లు ఉన్నప్పటికీ, ఇతడు మల్నాడు, కెనరా ప్రాంతాలలో కేళది భూభాగాల సమగ్రతను కొనసాగించాడు. మతపరమైన సంస్థల పట్ల ఇతని పోషణకు, తన పూర్వీకులు స్థాపించిన పరిపాలనా సంప్రదాయాలను కొనసాగించినందుకు ఇతడు ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఇతని పాలనలో, రాజధాని బిదనూర్ దక్షిణ భారతదేశంలో వ్యాపార, సాంస్కృతిక కేంద్రంగా ఉంది.

**కిరియ బసవప్ప నాయక** (1739–1754) ఇతని పాలనా కాలం, మైసూరు రాజ్యం పెరుగుతున్న శక్తి, కర్ణాటక ప్రాంతంలో మరాఠాల పెరుగుతున్న జోక్యంతో ఏకకాలంలో జరిగింది. ఇతడు బిదనూర్ కోటలను పటిష్టం చేయడం, యూరోపియన్ శక్తులతో వ్యూహాత్మక మిరియాల వ్యాపారాన్ని నిర్వహించడంపై దృష్టి సారించాడు. అయితే, కేళది న్యాయస్థానంలోని అంతర్గత ముఠాతత్వము ఇతని పాలన ద్వితీయార్ధంలో రాష్ట్ర కేంద్ర అధికారాన్ని బలహీనపరచడం ప్రారంభించింది.

**చెన్న బసప్ప నాయక** (1754–1757) కిరియ బసవప్ప నాయకుని దత్తపుత్రుడు. ఇతని స్వల్ప పాలనలో తన దత్తత తల్లి వీరమ్మజీ ప్రాబల్యం ఎక్కువగా ఉండేది. ఈ కాలం తీవ్రమైన రాజకీయ అస్థిరత, న్యాయస్థాన కుట్రలతో గుర్తించబడింది. చెన్న బసప్ప పాలన, తదుపరి వీరమ్మజీ పాలన తర్వాత 1763లో కేళది రాజ్యాన్ని ఆక్రమించిన మైసూరుకు చెందిన హైదర్ అలీ దండయాత్రకు ఇతని పరిపాలన బలహీనత చివరకు మార్గం సుగమం చేసింది.

**రాణి వీరమ్మజీ** (1757–1763) హైదర్ అలీ చేతిలో ఓడిపోయింది, అతడు కేళది రాజ్యాన్ని మైసూరు రాజ్యంలో విలీనం చేశాడు. రాణిని హైదర్ అలీ బంధించి, తన కుమారుడితో పాటు మధుగిరి కోటలో బంధించాడు. అయితే 1767లో మధుగిరి యుద్ధంలో పీష్వా మొదటి మాధవరావు హైదర్ అలీని ఓడించినప్పుడు వారు రక్షించబడ్డారు. తరువాత, వారిని రక్షణ కోసం మరాఠా సామ్రాజ్య రాజధాని పూణేకు పంపారు. ఈ వంశానికి చెందిన ప్రస్తుత వారసులు బెంగుళూరులో నివసిస్తున్నారు, వారి పేర్లు చైత్ర అరసర్, వసంత్ కుమార్ అరసర్.

## క్షీణత, ముగింపు
రెండు వందల సంవత్సరాలకు పైగా ఈ రాజ్యం ప్రస్తుత కర్ణాటకలోని తీర, మల్నాడు ప్రాంతాలను నియంత్రించింది. ఆంగ్లేయులు, పోర్చుగీసు వారు, డచ్ వారితో గొప్ప వ్యాపార సంప్రదాయాన్ని పెంపొందించింది. అయినప్పటికీ, గొప్ప హిందూ సామ్రాజ్యమైన విజయనగర సామ్రాజ్యం పతనం వల్ల ఏర్పడిన నిరాశ కాలంలో, స్థానిక నాయకులు, మైసూరు రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా నిరంతర యుద్ధాలు - ప్రచారాలు, మరాఠాల వేధింపులు చివరకు ఖజానాను ఖాళీ చేశాయి, రాజ్య పతనానికి దారితీశాయి.

## సాహిత్యం

### కన్నడ
* లింగన్న రాసిన *కేళదినృపవిజయం*
* తిరుమలభట్ట రాసిన *శివగీత*

### సంస్కృతం
* బసవప్ప రాజు రాసిన *శివతత్వరత్నాకరం*
* భట్టోజీ దీక్షిత రాసిన *తత్వ కౌస్తుభ*
* మనప్రియ రాసిన *అశ్వపండిత*.

## వాస్తుశిల్పం

కేళది నాయకులు కదంబ, హొయసల, విజయనగర, ద్రావిడ వాస్తుశిల్ప శైలుల కలయికను ఉపయోగించి ఇక్కేరి, కేళదిలలో కొన్ని చక్కటి దేవాలయాలను నిర్మించారు. వాటి నిర్మాణం కోసం గ్రానైట్ వాడకం చూస్తే వారు విజయనగర వాస్తుశిల్ప నమూనాను అనుసరించారని తెలుస్తుంది. ఇక్కేరిలోని అఘోరేశ్వరాలయం, కేళదిలోని రామేశ్వరాలయం నాయకుల కళకు ఉత్తమ ఉదాహరణలు. హిప్పోగ్రిఫ్స్‌తో ఉన్న విజయనగర-శైలి స్తంభాలు సాధారణం; 'యాళి' స్తంభాలు అని పిలువబడేవి (హంపిలో చూసినట్లుగా గుర్రాలు, సింహాల వర్ణన) ఇక్కడ కనిపిస్తాయి. ఇవి సింహాలతో ఉన్న స్తంభాలు, వీటి ముందు పాదాలు పైకి ఎత్తి ఉంటాయి లేదా కూర్చున్న స్థితిలో ఉంటాయి. ఒక పౌరాణిక గుర్రం లాంటి జంతువు ముందు కాళ్ళను పైకి ఎత్తి, దాని వెనుక కాళ్ళపై సమతుల్యం చేస్తూ, దాని వీపుపై ఆయుధాలు ధరించిన స్వారీతో ఉన్న స్తంభాలు ఇక్కేరిలో చూడదగినవి. కర్ణాటకకు చెందిన పౌరాణిక రెండు తలల పక్షి అయిన గండభేరుండం వర్ణించే పైకప్పు శిల్పం కేళదిలో కనిపిస్తుంది. అలాగే, రామేశ్వరాలయంలో, ఒక స్తంభం శిల్పం కేళది చెన్నమ్మతో మరాఠా రాజారాంను చూపుతుంది (మొఘలుల నుండి పారిపోతున్నప్పుడు రాజారాంను రాణి రక్షించిందని చరిత్ర చెబుతోంది).

## మత సహనం
కేళది నాయకులు వీరశైవులు, మతాన్ని పోషించారు, అనేక మఠాలను నిర్మించారు, మల్నాడు, తీరప్రాంత కర్ణాటకకు వీరశైవాన్ని వ్యాప్తి చేయడానికి కారణమయ్యారు. దక్షిణ కన్నడ జిల్లాలోనే అరవై నాలుగు మఠాలు ఉండేవి. అయినప్పటికీ, వారు ఇతర మతాల పట్ల, ఇతర హిందూ వర్గాల పట్ల సహనంతో ఉండేవారు.
బీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీ రాజ్య ప్రధాన ఖాజీ మనవడైన ఖాజీ మహమూద్‌ను కేళది నాయకులు భత్కల్‌లో స్థిరపడటానికి ఆహ్వానించారు. టెంగినగుండి గ్రామం ఆదాయం ఖాజీ మహమూద్‌కు ఇవ్వబడింది. భత్కల్ ఖాజీ కుటుంబాన్ని టెంగినగుండిలో భూములు ఉన్న కారణంగా టెముండే ఫ్యామిలీ అని పిలుస్తారు. అనేకమంది నవాయత్ ముస్లింలు పరిపాలనా పదవులలో నియమించబడ్డారు. ఈ నవాయత్ ప్రభువుల కుటుంబాలు ఇప్పటికీ ఇక్కేరిని తమ ఇంటిపేరుగా ఉపయోగిస్తున్నాయి, ప్రధానంగా భత్కల్ పరిసర ప్రాంతాలలో స్థిరపడ్డాయి. భత్కల్ జామియా మసీదు గోపురంపై ఉన్న బంగారు కలశం, 'చిన్నడ పల్లి' అంటే 'బంగారు మసీదు' అని ప్రసిద్ధి చెందింది, ఇది కేళది పాలకుల బహుమతి అని నమ్ముతారు.

## గ్యాలరీ

File:Yali pillars in mantapa of Rameshwara temple at Keladi.jpg|రామేశ్వరాలయంలోని గ్రానైట్ 'యాళి' స్తంభాలు, కేళది, శివమొగ్గ జిల్లా
File:Yali pillars1 in Aghoreshwara Temple in Ikkeri.jpg|అఘోరేశ్వరాలయంలోని గ్రానైట్ 'యాళి' స్తంభాలు, ఇక్కేరి, శివమొగ్గ జిల్లా
File:Decorative pillar sculpture in Rameshwara Temple in Keladi.jpg|రామేశ్వరాలయంలోని గోడపై శిల్పకళ, కేళది, శివమొగ్గ జిల్లా
Relief of Parrot feeding nestling in Rameshwara Temple at Keladi.jpg|పిల్లలకు ఆహారం తినిపిస్తున్న చిలుక శిల్పం, రామేశ్వరాలయం, కేళది, శివమొగ్గ జిల్లా
File:ಸರ್ಪಬಂಧ.JPG|'సర్పబంధ', పాముల గొలుసు శిల్పం
File:Ikkeri 02.JPG|నంది మంటపం

File:Nandi (bull) in an mantapa with elegant entrance in the Aghoreshwara temple at Ikkeri.jpg|అఘోరేశ్వరాలయంలోని నంది మంటపం లోపల ఉన్న ఏకశిలా నంది విగ్రహం
File:View of Nandi from inside the mantapa of Aghoreshwara temple at Ikkeri.jpg|గర్భగుడికి ఆనుకుని ఉన్న మంటపం నుండి నంది మంటపం దృశ్యం
File:Ikkeri 04.JPG|నంది మంటపం మరొక దృశ్యం



File:Ikkeri 03.JPG|అఘోరేశ్వరాలయం
File:Ikkeri 01.JPG|అఘోరేశ్వరాలయం
File:Close up of elephant baluster and outer wall relief in the Aghoreshwara temple at Ikkeri.jpg|అఘోరేశ్వరాలయంలోని ఏనుగు శిల్పం, గోడ శిల్పకళ పక్క దృశ్యం
File:Wall relief and perforated window detail in the Aghoreshwara temple at Ikkeri.jpg|అఘోరేశ్వరాలయంలోని గోడ శిల్పకళ, కిటికీ వివరాలు పక్క దృశ్యం
File:Granite_pillars_in_hall_(mantapa)_of_Aghoreshwara_Temple_in_Ikkeri.jpg|అఘోరేశ్వరాలయంలోని 'రంగమంటపం'
File:Nandi mantapa at Ikkeri Temple.JPG|ఇక్కేరి ఆలయంలోని నంది మంటపం





File:ಬಿದನೂರು೩.JPG|హోసనగర్ లోని బిదనూర్ కోట
File:ಬಿದನೂರು೪.JPG|హోసనగర్ లోని బిదనూర్ కోట శిథిలాలు
File:Aerial view of Kavale Durga Fort, Thirthahalli, Shimoga.jpg|తీర్థహళ్లిలోని కవలేదుర్గ కోట.
File:Curve shape fort wall.jpg|శివప్ప నాయక నిర్మించిన బసవరాజ్ దుర్గ కోట వక్రంగా ఉన్న గోడ.


## ఇవి కూడా చూడండి
* కర్ణాటక చరిత్ర
* సదాశివ నాయక

## మూలాలు

## ఆధారాలు

* K.R. Venkataraman. The throne of transcendental wisdom: Śrī Śamkarācārya's Śāradā Pìtha in Śringeri, Page 58.
* Dr. Suryanath U. Kamath, A Concise history of Karnataka from pre-historic times to the present, Jupiter books, 2001, MCC, Bangalore (Reprinted 2002)

వర్గం:హిందూ రాజవంశాలు
వర్గం:విజయనగర సైన్యాధిపతులు