డాక్టర్ అంబేద్కర్ జాతీయ స్మారక చిహ్నం

**మహాపరినిర్వాన్ భూమి** లేదా మహాపరినిర్వాన్ స్థలం అని కూడా పిలువబడే డాక్టర్ అంబేద్కర్ జాతీయ స్మారక చిహ్నం, భారతదేశ జాతీయ రాజధాని న్యూఢిల్లీలో కుల వ్యతిరేక కార్యకర్త & రాజకీయ నాయకుడు, భారత రాజ్యాంగ నిర్మాత డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కు అంకితం చేయబడిన ఒక స్మారక చిహ్నం. ఈ ప్రదేశం 26 అలీపూర్ రోడ్, ఇప్పుడు కూల్చివేసిన బంగ్లా, ఇక్కడ అంబేద్కర్ 1951 నుండి 1956లో తన మరణం వరకు నివసించారు.

ఈ స్థలాన్ని భారత ప్రభుత్వం 2003లో స్వాధీనం చేసుకుని, ఆ స్థలంలో తాత్కాలిక స్మారక చిహ్నాన్ని నిర్మించింది. అనేక ప్రదర్శనలతో కూడిన మ్యూజియంను కలిగి ఉన్న ప్రస్తుత స్మారక చిహ్నం 2016-2018లో నిర్మించారు.
## చరిత్ర
మొదటి నెహ్రూ మంత్రిత్వ శాఖ న్యాయ మంత్రిగా, అంబేద్కర్ భారత జాతీయ రాజధాని ఢిల్లీలోని అధికారిక నివాసాలలో, మొదట 22 పృథ్వీరాజ్ రోడ్, తరువాత 1 హార్డింగ్ అవెన్యూలో నివసించాడు. సెప్టెంబర్ 1951లో, హిందూ కోడ్ బిల్లుపై ప్రతిష్టంభన తర్వాత ఆయన మంత్రి పదవికి రాజీనామా చేశాడు. తదనంతరం, అతను తన భార్య సవితా అంబేద్కర్ సిరోహి మాజీ పాలకుడి నుండి అద్దెకు తీసుకున్న 26 అలీపూర్ రోడ్ (అలిపోర్ రోడ్ అని కూడా పిలుస్తారు) 10 గదుల బంగ్లాకు మారారు.

అంబేద్కర్ సహాయకుడు నానక్ చంద్ రట్టు ప్రతి సాయంత్రం 26 అలీపూర్ రోడ్‌ను సందర్శించి, 1951-1956 మధ్యకాలంలో ఆయన చేసిన అనేక రచనలను అక్కడ టైప్ చేశాడు. అంబేద్కర్ 1956 డిసెంబర్ 6న బంగ్లాలో మరణించాడు. సవితా అంబేద్కర్ అక్కడే నివసించడం కొనసాగించారు, అంబేద్కర్ పత్రాలు స్టోర్‌రూమ్‌లోనే ఉండిపోయాయి. 1966లో మదన్ లాల్ జైన్ బంగ్లాను కొనుగోలు చేశారు, సవితా అంబేద్కర్‌కు రెండు గదులు ఉంచుకోవడానికి అతను అనుమతించాడు, భవనంలో ఒక భాగాన్ని తన అల్లుడికి ఇచ్చాడు, మరొక భాగాన్ని అదనపు సెషన్స్ జడ్జికి అద్దెకు ఇచ్చాడు.

జైన్ సవితా 1967లో అంబేద్కర్‌ను తొలగించే ప్రక్రియను ప్రారంభించారు, అదనపు అద్దె నియంత్రిక అల్వర్ 17న ఆమెకు తొలగింపు నోటీసును అందించింది. కొన్ని రోజుల తరువాత, సవితా అంబేద్కర్ అల్వార్‌లో ఉన్నప్పుడు, జైన్, తన అల్లుడు ముగ్గురు న్యాయాధికారులు, 20 మంది మజిల్‌మెన్‌తో కలిసి  బంగ్లాలోకి ప్రవేశించారు. వారు సవితా అంబేద్కర్ సేవకుడు మోహన్ సింగ్‌ను ఆమె గదుల తాళాలు అప్పగించమని బలవంతం చేసి, ఆమె గదులలోకి ప్రవేశించి, ఆమె వస్తువులను యార్డులో పడేశారు. వీటిలో ఆ రాత్రి వర్షంలో ధ్వంసమైన బి. ఆర్. అంబేద్కర్ అనేక పత్రాలు ఉన్నాయి. ఆ ప్రాంగణంలో తన మిగిలిన వస్తువులను పొందేందుకు సవితా అంబేద్కర్ తరువాత హోంమంత్రి వై. బి. చవాన్, ఢిల్లీ లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ ఎ. ఎన్. ఝా సహాయం కోరింది.

ఆ తరువాత వెంటనే భవనం కూల్చివేసి, ఆస్తి యాజమాన్యం మారింది. అంబేద్కర్ మనుగడలో ఉన్న పత్రాలు చివరికి మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఆధీనంలోకి వచ్చాయి, తరువాత అవి డాక్టర్ బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్ *రచనలు & ప్రసంగాలు*  (BAWS) సిరీస్‌లో భాగంగా ప్రచురించబడ్డాయి.

ఈ స్థలం కొత్త యజమానులైన జిందాల్ కుటుంబం అసలు భవనాన్ని కూల్చివేసి, అనధికారికంగా "జిందాల్ కోఠి" అని పిలువబడే కొత్త నివాసాన్ని నిర్మించారు.

### స్మారక చిహ్నంగా అభివృద్ధి
1991లో అంబేద్కర్ జన్మ శతాబ్ది సందర్భంగా  అంబేద్కర్ వాదులు స్మారక చిహ్నాన్ని నిర్మించడానికి ఇంటిని స్వాధీనం చేసుకోవాలని ప్రభుత్వాన్ని డిమాండ్ చేశారు. ఒక దశాబ్దం తరువాత 2003లో భారతీయ జనతా పార్టీ (బిజెపి నేతృత్వంలోని ఎన్‌డీఏ ప్రభుత్వం స్మారక చిహ్నాన్ని నిర్మించడానికి ఈ స్థలాన్ని కొనుగోలు చేసింది. ఈ ప్రదేశంలో ప్రధాన మంత్రి అటల్ బిహారీ వాజపేయి "బాబాసాహెబ్ డాక్టర్ అంబేద్కర్ పరిణివన్ స్థల్" కు పునాది వేసి, ఒక స్మారక చిహ్నం,  ఒక మ్యూజియంను నిర్మించాలని యోచించారు. ఆయన ఈ ప్రదేశాన్ని "ప్రేరణ పొందడానికి, సామాజిక అన్యాయాన్ని ఎలా నిర్మూలించాలో నేర్చుకోవడానికి స్వదేశీ, విదేశాల నుండి ప్రజలు వచ్చే తీర్థయాత్ర" గా భావించాడు.

2004లో బీజేపీ ఎన్నికల్లో ఓడిపోయిన తరువాత ప్రాజెక్ట్ నిలిచిపోయింది. ఎన్‌డీఏ ప్రభుత్వం 100 కోట్ల రూపాయల నిధిని ఏర్పాటు చేసింది, దీనిని కొత్త కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని యూపీఏ ప్రభుత్వం ఇతర ప్రాజెక్టుల వైపు మళ్ళించింది. ఈ భవనం ప్రభుత్వం నిర్వహించే డాక్టర్ అంబేద్కర్ ఫౌండేషన్ నిర్వహించే తాత్కాలిక స్మారక చిహ్నంగా మిగిలిపోయింది. 2007లో, అంబేద్కరిస్టులు ఈ స్థలాన్ని మెరుగైన నిర్వహణ కోసం ప్రభుత్వానికి ఒక మెమోరాండం సమర్పించారు, కానీ ఆ స్మారక చిహ్నం నిర్లక్ష్యం చేయబడింది. తదనంతరం, ప్రభుత్వం బంగ్లాను శుభ్రపరిచింది, దాని గ్యాలరీలను శుభ్రపరిచి దాని పచ్చిక బయళ్లను అందంగా తీర్చిదిద్దింది. అయితే, కొత్త స్మారక చిహ్నాన్ని అభివృద్ధి చేసే ప్రాజెక్ట్ నిలిపివేయబడింది. 2011లో, ప్రధానమంత్రి మన్మోహన్ సింగ్ కొత్త స్మారక చిహ్నంపై పని చేయడానికి ఒక ఉన్నత స్థాయి కమిటీని ఆదేశించారు. ఈ కమిటీ 2012లో తన నివేదికను సమర్పించింది, ఈ పనిని 2013లో కేంద్ర ప్రజా పనుల విభాగానికి కేటాయించారు. స్మారక చిహ్నంపై వాస్తవమైన పని ప్రారంభించబడలేదు, కాంగ్రెస్‌తో అంబేద్కర్ వివాదాస్పదమైన చరిత్ర కారణంగా యూపీఏ  ప్రభుత్వం స్మారక చిహ్నాన్ని నిర్లక్ష్యం చేసిందని అంబేద్కర్ వాదులు ఆరోపించారు.

2012లో, ఔట్లుక్ పాత్రికేయుడు నేహా భట్ ఈ భవనాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయబడినదిగా అభివర్ణించారు: దీనికి గమనింపబడని మైదానాలు,దీనికి చక్కని మైదానాలు, ఫ్యాన్లు లేవు, తాగునీరు లేదు. స్మారక చిహ్నాన్ని సందర్శించిన వారు తక్కువ, కాబట్టి చాలా గదులు తాళం వేయబడ్డాయి. భద్రతా కారణాల వల్ల కాపీని లాక్ చేసినందున రాజ్యాంగం పరిమిత ఎడిషన్ కాపీని కలిగి ఉన్న గాజు ప్రదర్శనశాల ఖాళీగా ఉంది. సందర్శకుల పుస్తకంలో మెరుగైన స్మారక చిహ్నాన్ని కోరుతూ అనేక వ్యాఖ్యలు ఉన్నాయి.

The Prime Minister Shri Atal Bihari Vajpayee lighting the traditional lamp to inaugurate the development of work for Dr. Bhimrao Ambedkar National Memorial and Museum at a function organised by Ministry of Social Justice &.jpg |2003లో అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి ఈ ప్రాజెక్టును ప్రారంభించారు

The Prime Minister, Shri Narendra Modi at the foundation stone laying ceremony of the Dr. B.R. Ambedkar National Memorial, in New Delhi (1).jpg |2016లో శంకుస్థాపన చేసిన నరేంద్ర మోడీ

The Prime Minister, Shri Narendra Modi paying floral tributes to Dr. Bhim Rao Ambedkar at 26 Alipur Road, Delhi.jpg |2018లో కొత్త స్మారక చిహ్నాన్ని ప్రారంభిస్తున్న నరేంద్ర మోదీ

2014లో బిజెపి తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత, నరేంద్ర మోడీ నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం ఈ స్థలంలో కొత్త స్మారక చిహ్నాన్ని నిర్మించే ప్రణాళికలను ప్రకటించింది. ఈ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన ఫైళ్లను మూసివేసి, ఫైళ్లను మూసివేసిందని, కొత్త స్మారక చిహ్న నిర్మాణాన్ని చాలా సంవత్సరాలు ఆలస్యం చేసిందని మోడీ ఆరోపించాడు. కొత్త స్మారక నిర్మాణం కోసం జూలై 2015లో ప్రభుత్వం  99.64 కోట్లను మంజూరు చేసింది.

ప్రస్తుత స్మారక నిర్మాణం ప్రారంభానికి ముందు 2015లో స్మారక చిహ్నాన్ని సందర్శించిన పాత్రికేయుడు మయాంక్ ఆస్టెన్ సూఫీ దీనిని "నిర్జనమైనది" గా అభివర్ణించాడు. ఈ స్మారక చిహ్నంలో అంబేద్కర్ పెద్ద విగ్రహంతో కూడిన మ్యూజియం, అంబేద్కర్ జీవిత మైలురాళ్లను వర్ణించే గోడ పలకలు, ఆయన ప్రసంగాల సారాంశాలు & గాజు పెట్టెలో ఉంచిన భారత రాజ్యాంగం కాపీ ఉన్నాయి. ఇందులో ఒక చిన్న లైబ్రరీ కూడా ఉంది, దీనిని ఫౌండేషన్ సంపాదకుడు సుధీర్ హిల్సాయన్ "కేవలం ప్రదర్శన కోసం" అని అభివర్ణించాడు. లైబ్రేరియన్ ఎవరూ లేరు: పుస్తకాలు గాజు అల్మారాల లోపల లాక్ చేయబడ్డాయి, స్మారక సంరక్షకుడి వద్ద కీలు లేవు. లైబ్రరీ ఎయిర్ కండిషన్డ్ కాదు, దానిని కొనుగోలు చేయడానికి డబ్బును సేకరించిన కొద్దిమంది విద్యార్థి సందర్శకులు మాత్రమే ట్యూబ్‌లైట్‌ను ఏర్పాటు చేశారు.

ప్రస్తుత స్మారక చిహ్నానికి 2016 మార్చి 21న మోడీ శంకుస్థాపన చేశాడు. వాజపేయి రూపొందించిన ప్రాజెక్టును 2018లో మోడీ ప్రభుత్వం పూర్తి చేసింది. ఈ స్మారక చిహ్నాన్ని 2018 ఏప్రిల్ 13న అంబేద్కర్ జయంతి సందర్భంగా మోడీ ప్రారంభించాడు. అటువంటి స్మారక చిహ్నాల ద్వారా అంబేద్కర్ను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నట్లు బిజెపి విమర్శకులు ఆరోపించారు.

## ప్రదర్శనలు
స్మారక భవనం భారత రాజ్యాంగాన్ని సూచించే బహిరంగ పుస్తకం ఆకారంలో ఉంది. ఇందులో భారత సామాజిక న్యాయ, సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ నిర్వహించే మ్యూజియం ఉంది.

అంబేద్కర్ బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించినందున, ఈ ప్రదేశంలో అనేక బౌద్ధ అంశాలు ఉన్నాయి, వీటిలో ప్రవేశ ద్వారం వద్ద ఒక కాంస్య అశోక స్తంభం, ఫౌంటైన్లతో చుట్టుముట్టబడిన ఒక బోధి చెట్టు, ధ్వని, కాంతి ప్రదర్శనలో బౌద్ధ మంత్రాలకు తరలించబడుతుంది, రెండు సాంచి-శైలి తోరణాలు (గేట్‌వేలు) ఉన్నాయి. ఈ స్మారక చిహ్నంలో 27 ప్రదర్శనలు ఉన్నాయి, వాటిలో: 

* వడోదర ఉద్యోగం కోల్పోయిన తరువాత అంబేద్కర్ చెట్టు కింద కూర్చున్న జీవిత పరిమాణ ప్రదర్శన
* అంబేద్కర్ అధ్యయనం పునర్నిర్మాణం
* భారత రాజ్యాంగం మొదటి కాపీపై సంతకం చేసిన పలువురు నాయకులు
* రాజ్యాంగ సభ అంబేద్కర్ ప్రసంగాలను వివరించే ఆయన జీవిత పరిమాణ రోబోటిక్ విగ్రహం
* అంబేద్కర్ జీవితంపై ఆమె మరణం ప్రభావాన్ని చూపించే అంబేద్కర్ భార్య రమాబాయి పై ఒక ప్రదర్శన

## మూలాలు

వర్గం:ఢిల్లీ
వర్గం:2016 స్థాపితాలు