మజల్‌గావ్ డ్యామ్

**[[మజల్‌గావ్]] ఆనకట్ట** అనేది భారతదేశంలోని మహారాష్ట్ర బీడ్ జిల్లా మజల్‌గావ్ సమీపంలో సింధ్ఫానా నది నిర్మించిన ఒక ప్రధాన భూభర్తి ఆనకట్ట. ఇది జైక్వాడి ప్రాజెక్ట్ స్టేజ్ IIలో భాగంగా  నీటిపారుదల, నీటి సరఫరా & విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.ఈ ఆనకట్ట  1987లో పూర్తయి 31 మీటర్ల ఎత్తు, 6.5 కిలోమీటర్ల పొడవు కలిగి ఉంది, ఇది 453.64 మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్ల స్థూల నిల్వ సామర్థ్యంతో ఒక జలాశయాన్ని సృష్టిస్తుంది. 165 కిలోమీటర్ల పొడవైన మజల్‌గావ్ రైట్ బ్యాంక్ కెనాల్ బీడ్, పర్భాని, నాందేడ్ మీదుగా 93,885 హెక్టార్లకు సాగునీరు అందిస్తుంది. అదనంగా, ఆనకట్ట జలవిద్యుత్ ఉత్పత్తికి మద్దతు ఇస్తుంది, ప్రాంతీయ అభివృద్ధికి దోహదపడుతుంది.

## చరిత్ర
మజల్‌గావ్ ఆనకట్ట మజల్‌గావ్ కుడి ఒడ్డున ఉన్న కాలువ జైక్వాడి ప్రాజెక్ట్ (స్టేజ్ II) లో కీలక భాగాలు. గోదావరి ప్రధాన ఉపనది అయిన దక్షిణ గంగా అని కూడా పిలువబడే సింధఫన నదిపై ఈ ఆనకట్ట నిర్మించబడింది. ఈ ప్రాజెక్టును మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం 1976లో 5,433 లక్షల రూపాయల అంచనా వ్యయంతో ఆమోదించింది.

మజల్‌గావ్ ఆనకట్టను మజల్గావు పట్టణానికి 2 కిలోమీటర్ల ఎగువన ఉన్న గేటెడ్ కాంక్రీట్ స్పిల్వేకి ఇరువైపులా మట్టి బెర్మ్లతో రూపొందించారు. ఈ ఆనకట్టలో 750 కిలోవాట్ల సామర్థ్యం కలిగిన మూడు జలవిద్యుత్ జనరేటర్లు ఉంటాయి. బీడ్, పర్భాని, నాందేడ్ జిల్లాల్లోని 93,885 హెక్టార్ల వ్యవసాయ భూమికి సాగునీరు అందించడానికి 165 కిలోమీటర్ల పొడవైన కాలువను నిర్మించారు.

## భూసేకరణ & పునరావాసం
ఆనకట్ట నిర్మాణం 34 గ్రామాలను ప్రభావితం చేసింది, వాటిలో 18 పూర్తిగా మునిగిపోయాయి, 2 పాక్షికంగా మునిగిపోయాయి. అటవీ భూమి ప్రభావితం కాకపోయినప్పటికీ, మొత్తం 7,813 హెక్టార్ల భూమి నీటిలో మునిగిపోయింది. స్థానభ్రంశం చెందిన గ్రామాలకు పునరావాసం కల్పించి, కొత్తగా అభివృద్ధి చేసిన 26 నివాస స్థావరాలుగా పునరావాసం కల్పించారు.

ఆనకట్ట దాని పునాది నుండి 31.19 మీటర్ల (ID2) ఎత్తుగా ఉంది  6,488 మీటర్లు (21,286 అడుగులు) పొడవు విస్తరించి ఉంది. దీని నిర్మాణ పరిమాణం 5.759 మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లు కాగా, రిజర్వాయర్ సృష్టించిన స్థూల నీటి నిల్వ సామర్థ్యం 0.453640 క్యూబిక్ కిలోమీటర్లు (ID2) క్యూబిక్ మైళ్ళు.

## ఉద్దేశం

* నీటిపారుదల
* జలవిద్యుత్
* బీడ్ నగరానికి నీటి సరఫరా
* తాగునీరు, పారిశ్రామిక వినియోగం

## లక్షణాలు

### నది వ్యవస్థ

* **నదులు:** సింధ్‌ఫానా నది, కుండలికా నది, పి. ఆర్. బి. కాలువ ద్వారా నాథ్‌సాగర్ నుండి ప్రవాహాలు వస్తాయి.
* **స్థానం:** మజల్‌గావ్ పట్టణానికి 2 కి. మీ. ఎగువన, మజల్‌గావ్ తాలూకా, బీడ్ జిల్లా.

### జలశాస్త్రం-దిగుబడి & వినియోగం

* **పరీవాహక ప్రాంతం**-3,840 చదరపు కిలోమీటర్లు
* **సగటు వార్షిక దిగుబడి:** 3,888.42 మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లు
* **75% నమ్మదగిన దిగుబడి:** 2,833.83 మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లు
* **స్థూల సగటు వార్షిక వినియోగం**-1,185.75 మిలియన్లు
* **వార్షిక వినియోగ శాతం:** 72.8%

### రిజర్వాయర్ & నిల్వ సామర్థ్యం

* **స్థూల నిల్వ:** 453.64 మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లు
* **చనిపోయిన నిల్వ:** 142.30 మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లు
* **ప్రత్యక్ష నిల్వ:** 311.34 మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లు
* **స్థాయిలు:**
** కనీస డ్రాడౌన్ స్థాయి (MDDL): 426.11 మీ (నీటిపారుదల కోసం), 428.35 మీ (జల నీటి కోసం)
** పూర్తి జలాశయం స్థాయి (FRL): 431.8 మీ
** గరిష్ట నీటి మట్టం (MWL): 434.8 మీ
** టాప్ బండ్ స్థాయి (TBL): 435.6 మీ
** నది మంచం స్థాయి: 405.4 మీ
** క్రెస్ట్ స్థాయి: 423.8 మీ
** కెనాల్ సిల్ స్థాయి: 424.7 మీ

### దుకాణాలు

* **నీటిపారుదల అవుట్‌లెట్:** కుడి వైపున 4950 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది
* **పవర్ అవుట్‌లెట్:** కుడి పార్శ్వంలో 4975.25 m వద్ద ఉంది
* **డిజైన్ డిశ్చార్జ్:**
** నీటిపారుదల: 20 క్యూమెక్స్
** పవర్: 83.8 క్యూమెక్స్

### మజల్‌గావ్ కుడి ఒడ్డున ఉన్న కాలువ (ఐడి1).

* **పూర్తి సరఫరా ఉత్సర్గం:** 83.6 క్యూమెక్స్
* **తల వద్ద ఉత్సర్గం:** 83.8 క్యూమెక్స్
* **పొడవు:** 165 కిమీ
* **రకం**: లైన్డ్ కెనాల్

### కమాండ్ ఏరియా

* **పూర్తి సరఫరా ఉత్సర్గం:** 83.6 క్యూమెక్స్
* **తల వద్ద ఉత్సర్గం:** 83.8 క్యూమెక్స్
* **పొడవు:** 165 కిమీ
* **రకం**: లైన్డ్ కెనాల్

#### '''నీటిపారుదల ప్రాంతంలో పంట నమూనా:'''

* చెరకు:  3%
* ఇతర పుప్పొడి: 1.5%
* బియ్యం: 10%
* పొడవైన పత్తి:  25%
* రెండు కాలపు పంటలు: 3%
* రబీ జొన్నలు: 15%
* గోధుమలు :25%
* వేడి వాతావరణ పంటలు: 3%
* ఖరీఫ్ జొన్న: 12%
* గ్రాము: 5%

#### '''జిల్లాల వారీగా లబ్ధి పొందే ప్రాంతం (ఐ. సి. ఎ.):'''

* బీడ్: 28,300 హెక్టార్లు
* పర్భాని: 58,385 హెక్టార్లు
* నాందేడ్: 7,200 హెక్టార్లు
* **మొత్తం:** 93,885 హెక్టార్లు

### విద్యుత్ ఉత్పత్తి

* **FRL:** 431.80 m
* **మెగావాట్లు:** 434.80 m
* **టిబిఎల్:** 435.60 m
* **వ్యవస్థాపించిన యూనిట్లు:** 3 జలవిద్యుత్ జనరేటర్లు (ఒక్కొక్కటి 750 కిలోవాట్లు, మొత్తం 2.25 మెగావాట్ల సామర్థ్యం)
* **మునిగిపోయే ప్రాంతం**-7,813 హెక్టార్లు
* **ప్రభావిత గ్రామాలుః** 20
* **కానీ అన్ని హైడ్రోఎలెక్ట్రిక్ జనరేటర్లను తొలగించారు**

### కొలతలు

* **ఎత్తు:**
** నది అడుగుభాగం పైన: 31.0 మీ
** ఫౌండేషన్: 35.6 మీ
* **మొత్తం పొడవు**  6,488 మీ
** ఎర్త్ డ్యామ్: 6,143.5 మీ
** రాతి ఆనకట్ట: 344.5 మీ
* **పరిమాణాలు:**
** భూమి పని: 5,600  టన్నులు
** రాతి పని: 116  టన్నులు
** కాంక్రీట్: 43  టన్నులు

### స్పిల్ వే

* **రకం**: గేటెడ్ ఓజీ స్పిల్వే
* **ప్రవాహం డిజైన్ వరద:** 19,718 క్యూమెక్స్
* **ప్రవాహ సామర్థ్యం:** 14,500 క్యూమెక్స్
* **స్పిల్‌వే పొడవు**: 239 మీ
* **గేట్స్:** 16 (ప్రతి 15 మీ × 8 మీ) 

## మూలాలు

వర్గం:1987 స్థాపితాలు
వర్గం:నీటి వనరులు
వర్గం:మహారాష్ట్ర ఆనకట్టలు