ఆత్మ (హిందూ మతం)

***ఆత్మ*** (సంస్కృతంః आत्मन्) హిందూ మతంలో ఒక జీవి అసలైన, అత్యంత అంతర్గత  సారాంశం లేదా ఆ జీవికి సంబంధించింది. దీనిని శాశ్వతమైనదిగా, మారనిదిగా భావిస్తారు. ఆత్మ సైద్ధాంతికంగా వ్యక్తిగత స్వయం జీవాత్మకు దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంటుంది, ఇది అనేక శరీరాలు, జీవితకాలాలులో కొనసాగుతుంది, కానీ ఇది స్వయం-భావన లేదా అహంకారం (*[[అహంకారం]]*), మనస్సు భావోద్వేగ అంశం (*చిత్తం*), శారీరక లేదా సహజ అంశాల (*[[ప్రకృతి]]*) నుండి భిన్నంగా ఉంటుంది. ఈ పదాన్ని తరచుగా ఆత్మ అని అనువదిస్తారు, కానీ "స్వయం" లేదా సారాంశం అని అనువదించడం ఉత్తమం. మోక్షం (విముక్తి) పొందడానికి, మానవుడు ఆత్మజ్ఞానాన్ని (*ఆత్మజ్ఞానం లేదా బ్రహ్మజ్ఞానం*) పొందాలి.

భారతీయ తత్వశాస్త్రంలోని ఆరు సనాతన పాఠశాలలు ఈ స్వయం అంటే ఏమిటనే దానిపై విభిన్న అభిప్రాయాలను కలిగి ఉన్నాయి. సాంఖ్య, యోగాలలో, సారాంశాన్ని *[[పురుషుడు]]* అని పిలుస్తారు, అద్వైత వేదాంతంలో, సారాంశం స్వచ్ఛమైన చైతన్యం లేదా సాక్షి-చైతన్యం, ఇది దృగ్విషయాలతో గుర్తింపుకు అతీతమైనది. సాంఖ్య, యోగాలలో అసంఖ్యాక స్వయాలు ఉన్నాయి, అద్వైత వేదాంతంలో ఒకే స్వయం ఉంటుంది. *(జీవాత్మ)ఆత్మ*, పరమాత్మ (*[[పరమాత్మ]]*) లేదా అంతిమ వాస్తవికత (*బ్రహ్మం*) మధ్య సంబంధంపై వేదాంతంలో ప్రముఖ అభిప్రాయాలు ఏమిటంటే, ఆత్మ, బ్రహ్మం ఏకకాలంలో భిన్నమైనవి, అభిన్నమైనవి (భేదాభేద), అభిన్నమైనవి (అద్వైత, 'రెండు కాదు'), ఆధారపడటంతో కూడిన భిన్నమైనవి (ద్వైత, 'ద్వంద్వవాద'), లేదా ఆధారపడటంతో కూడిన అభిన్నమైనవి (విశిష్టాద్వైతం, విశేషమైన అద్వైతం;

హిందూమతంలోని ఆరు సనాతన ధర్మాలలో ప్రతి జీవి (*జీవుడు*)లో *ఆత్మ* ఉందని నమ్ముతాయి, ఇది శరీర-మనస్సు సంక్లిష్టత నుండి భిన్నంగా ఉంటుంది. బౌద్ధమత సిద్ధాంతమైన *అనాత్మ*తో ఇది ప్రధాన వ్యత్యాసం, ఒక జీవి అనుభావిక భాగాలుగా మారని సారాంశం లేదా స్వయం లేదని ఇది పేర్కొంటుంది, ఏది విముక్తి పొందుతుంది అనే దానిపై ఉద్దేశపూర్వకంగా అస్పష్టంగా ఉంటుంది.

## పదం పుట్టుక
*ఆత్మ* (*ఆత్మ*, आत्मा, आत्मन्) అనేది సంస్కృత పదం, ఇది "సారాంశం, శ్వాస, ఆత్మ"ను సూచిస్తుంది. ఇది పునర్నిర్మిత ఊహాత్మక ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్ భాష పదం *etmen "శ్వాస" నుండి ఉద్భవించిందని భావిస్తారు (సంస్కృతం, జర్మనిక్ భాషలలో కనిపించే మూలం; పాత ఇంగ్లీష్ æðm, డచ్ adem, పాత హై జర్మన్ atum "శ్వాస," పాత ఇంగ్లీష్ eþian, డచ్ ademen "శ్వాస పీల్చుకోవడం"లకు కూడా మూలం).

## అర్థం
ఒలివెల్లె *ఆత్మ*కు "ఉపనిషత్తు పదజాలంలో అనేక అర్థాలు, ఉపయోగాలు ఉన్నాయి" అని గమనించారు, వీటిలో "స్వయం," "మానవుని అంతిమ సారాంశం," ఉన్నాయి, దీనిని "సజీవ, శ్వాస తీసుకునే శరీరం"ను సూచించడానికి, "నన్ను నేను" అనే పదానికి సమానమైన పరావర్తన సర్వనామంగా కూడా ఉపయోగిస్తారు.

సమకాలీన హిందూ మతంలో, *ఆత్మ* అంటే వ్యక్తి "నిజమైన స్వయం", "అత్యంత అంతర్గత సారాంశం." భౌతిక వాస్తవికతలో పొందుపరచబడిన నిరంతరం అభివృద్ధి చెందుతున్న మూర్తీభవించిన వ్యక్తిగత జీవి (*జీవుడు*)కి భిన్నంగా, మార్పుల మధ్య కొనసాగే మానవుల సారాంశాన్ని *ఆత్మ* సూచిస్తుంది. మూర్తీభవించిన వ్యక్తిత్వం మారవచ్చు కానీ *ఆత్మ* మారదు. అద్వైత వేదాంతంలో, ఇది పరిశీలించే స్వచ్ఛమైన చైతన్యం లేదా సాక్షి, "స్వచ్ఛమైన, భేదం లేని, స్వయం ప్రకాశించే చైతన్యం," నియో-అద్వైతంలో 'ఉనికి'ని మాటలు, చేతలలో గ్రహించలేము అనే సంభావిత రహిత అంతర్దృష్టి కూడా.

దీనిని తరచుగా "సోల్" అని అనువదించినప్పటికీ, "స్వయం" అని అనువదించడం ఉత్తమం. హిందూయేతర భావనలైన ఆత్మ (సోల్) నుండి ఇది భిన్నంగా ఉంటుంది, ఇందులో చైతన్యంతో పాటు కారణం, పాత్ర, భావన, స్పృహ, జ్ఞాపకశక్తి, అవగాహన, ఆలోచన వంటి జీవి మానసిక సామర్థ్యాలు కూడా ఉంటాయి. హిందూ మతంలో, ఇవన్నీ ఆత్మకు ప్రతిరూపమైన మూర్తీభవించిన వాస్తవికతలో చేర్చబడ్డాయి.

## వేదాలలో ఆత్మ
భారతీయ సాహిత్యంలో *ఆత్మ* పదం తొలి ఉపయోగం ఋగ్వేదం (RV X.97.11)లో కనిపిస్తుంది. యాస్కుడు, పురాతన భారతీయ వ్యాకరణకర్త, ఈ ఋగ్వేద శ్లోకంపై వ్యాఖ్యానిస్తూ, *ఆత్మ* క్రింది అర్థాలను అంగీకరించాడు: వ్యాపించే సూత్రం, ఇతర మూలకాలు ఏకమయ్యే జీవి, అంతిమ జ్ఞాన సూత్రం.

*ఆత్మ* పదం కనిపించే ఋగ్వేదంలోని ఇతర శ్లోకాలలో I.115.1, VII.87.2, VII.101.6, VIII.3.24, IX.2.10, IX.6.8, X.168.4 ఉన్నాయి.

## ఉపనిషత్తులలో ఆత్మ
అన్ని ఉపనిషత్తులులో *ఆత్మ* ఒక కేంద్ర అంశం, "నీ ఆత్మను తెలుసుకో" అనేది వాటి ఇతివృత్త కేంద్రాలలో ఒకటి. ఉపనిషత్తులు *ఆత్మ*ను "విశ్వం అంతిమ సారాంశం", మానవులలోని ప్రాణవాయువు అని పేర్కొంటాయి, ఇది పుట్టనిది, చనిపోనిది అయిన "నాశనం లేని అంతర్గత దైవం".

ఆత్మ, బ్రహ్మం మధ్య సంబంధంపై ఉపనిషత్తులు రెండు విభిన్నమైన, కొంత భిన్నమైన ఇతివృత్తాలను వ్యక్తపరుస్తాయి. బ్రహ్మం (అత్యున్నత వాస్తవికత; సార్వత్రిక సూత్రం; సచ్చిదానందం) *ఆత్మ*తో సమానమని కొందరు బోధిస్తారు, మరికొందరు *ఆత్మ* బ్రహ్మంలో ఒక భాగమని, దానికి సమానం కాదని బోధిస్తారు. ఈ పురాతన చర్చ హిందూ మతంలో వివిధ ద్వంద్వ, అద్వైత సిద్ధాంతాలుగా వికసించింది. బాదరాయణుడు (~100 BCE) రాసిన బ్రహ్మసూత్రాలు కొంత విరుద్ధమైన ఈ సిద్ధాంతాలను సంశ్లేషణ చేసి ఏకీకృతం చేసింది, అజ్ఞాన స్థితిలో ఆత్మ, బ్రహ్మం కొన్ని అంశాలలో భిన్నంగా ఉంటాయని పేర్కొంది, కానీ లోతైన స్థాయిలో, ఆత్మ-సాక్షాత్కార స్థితిలో ఆత్మ, బ్రహ్మం సమానమైనవి, భేదం లేనివి (అద్వైతం). కొల్లెర్ ప్రకారం, ఈ సంశ్లేషణ సాంఖ్య-యోగ పాఠశాలల ద్వంద్వవాద సంప్రదాయాన్ని, న్యాయ-వైశేషిక పాఠశాలల వాస్తవికత-ఆధారిత సంప్రదాయాలను ఎదుర్కొని, హిందూ మతంలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయంగా వేదాంతానికి పునాదిగా మారింది.

ఉపనిషత్తు గ్రంథాల ప్రకారం ఆత్మ మానవ శరీరంలో ఉంటుంది, గోళ్ల చివరల వరకు కూడా విస్తరించి ఉంటుంది (*బృహదారణ్యక ఉపనిషత్తు* 1.4.7). ఆత్మ శరీరం అంతటా వ్యాపించి ఉన్నప్పటికీ, ఉపనిషత్తులు తరచుగా హృదయాన్ని ఆత్మ ప్రత్యేక స్థానంగా నొక్కి చెబుతాయి, భౌతిక అవయవంగా కాకుండా అంతర్గత "గుహ" లేదా గుహగా చెబుతాయి. ఇది హృదయం లోపల లోతుగా ఉన్నట్లు వర్ణించబడింది (*ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తు* III.14.3-4).

## భగవద్గీతలో ఆత్మ కోసం
రెండవ అధ్యాయంలోని భగవద్గీత శ్లోకాలు 10-30లో, కృష్ణుడు అర్జునుడిని *ఆత్మ* నాశనం చేయలేని స్వభావాన్ని అర్థం చేసుకోవాలని కోరుతాడు, అది నివసించే పరిమిత శరీరాన్ని దాటి ఉంటుందని నొక్కి చెబుతాడు. *ఆత్మ* చంపదు, చంపబడదు, అది శాశ్వతమైనది, జననం లేదా మరణంతో ప్రభావితం కాదు. ఆత్మ కొత్త వాటి కోసం పాత శరీరాలను ఎలా వదిలివేస్తుందో వివరించడానికి బట్టలు మార్చుకునే సారూప్యత ఉపయోగించబడుతుంది. వివిధ జీవిత దశలకు గురైనప్పుడు, శరీరాలను మార్చుకున్నప్పుడు కూడా అది ప్రభావితం కాదని వివరించడం ద్వారా కృష్ణుడు ఆత్మ శాశ్వత ఉనికిని నొక్కి చెబుతాడు. ఇది గ్రహించలేనిది, ఊహించలేనిది, మారనిది.

## మూలాలు

వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు