గులాం ముస్తఫా ఖాన్

**ఉస్తాద్ గులాం ముస్తఫా ఖాన్** (మార్చి 3,1931-జనవరి 17,2021) రాంపూర్-సహస్వాన్ ఘరానా కు చెందిన హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీతకారుడు.

ఇతడు 1991లో పద్మశ్రీ, 2006లో పద్మభూషణ్, 2018లో పద్మవిభూషణ్ అవార్డులను అందుకున్నాడు. 2003లో ఇతనికి సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు లభించింది, ఇది కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ ద్వారా కళాకారులకు  అత్యున్నత జాతీయస్థాయి గుర్తింపు.

## ప్రారంభ జీవితం
ఉస్తాద్ గులాం ముస్తఫా ఖాన్ ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని బదాయూన్ జన్మించారు. ఇతని తల్లి  ఉస్తాద్ ఇనాయత్ హుస్సేన్ ఖాన్ కుమార్తె.  సంగీతం ఇతని కుటుంబానికి వారసత్వంగా సంక్రమించింది. ఇనాయత్ హుస్సేన్ ఖాన్ రాజు వాజిద్ అలీ షా పాలనలో ఆస్థాన సంగీతకారుడు. ఇతడు గ్వాలియర్ ఘరానా ప్రముఖ కళాకారుడు హద్దూ ఖాన్  అల్లుడు కూడా. ఉస్తాద్ గులాం ముస్తఫా ఖాన్ తల్లిదండ్రులు ఇద్దరూ ఇతడిని  గాయకుడిగా తీర్చిదిద్దాలని కోరుకున్నందున, సంగీతంలో ఇతని శిక్షణ చాలా చిన్న వయస్సులోనే ప్రారంభమైంది. తన తండ్రి తరువాత, ఇతడు బరోడా రాజ *దర్బార్* ఆస్థాన సంగీతకారుడు అయిన ఉస్తాద్ ఫిదా హుస్సేన్ ఖాన్, తరువాత ఉస్తాద్ నిస్సార్ హుస్సేన్ ఖాన్‌ల నుండి శిక్షణ పొందాడు. రాంపూర్, గ్వాలియర్, సహస్వాన్ ఘరానాల సాంప్రదాయ శైలులు ఇతడి ప్రదర్శనలో భాగంగా ఉండేవి. ఆ సమయంలో, ప్రతి నగరంలో విక్టోరియా గార్డెన్ ఉండేది.  జన్మాష్టమి రోజున, సంగీతంపై అభిరుచి ఉన్నవారి మొదటి బహిరంగ ప్రదర్శనను అక్కడ తొలిసారిగా ప్రదర్శించడం ఆచారం. బదౌన్  (ఉస్తాద్ గులాం ముస్తఫా జన్మస్థలం) మునిసిపాలిటీ ఛైర్మన్ అలీ మక్సూద్  ఇతడిని 8 సంవత్సరాల వయస్సులో జన్మాష్టమి రోజున ప్రదర్శన ఇవ్వమని కోరాడు.

## వృత్తి
ఉస్తాద్ గులాం ముస్తఫాకు 1991లో పద్మశ్రీ, 2003లో సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు, 2006లో పద్మభూషణ్, 2018లో పద్మవిభూషణ్ అవార్డులు లభించాయి. రాంపూర్ సహస్వాన్ ఘరానా,  హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీతం యొక్క సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని కొనసాగించాలనుకున్నందున ఉస్తాద్ సినిమాల్లో పాడటానికి సందేహించినప్పటికీ, ఇతడు చాలా పరిమిత చలనచిత్ర పాటలు పాడాడు. ఇతడు  పాడిన మొదటి చిత్రం మరాఠీలో 'చాంద్ ప్రెతీచ్చ'. 1957 నుండి ఇతడు మరాఠీ, గుజరాతీ సినిమాలకు  పాటలు పాడటం ప్రారంభించాడు.  మృణాల్ సేన్ సినిమా 'భువన్ షోమ్' తో ప్రారంభించి, అదే సంగీత దర్శకుడు విజయ్ రాఘవరావు ఆధ్వర్యంలో 'బద్నామ్ బస్తీ' కోసం 'సజానా కహే నహీ ఆయే...' అనే పాట పాడాడు. జైపూర్లో చిత్రీకరించిన జర్మన్ డాక్యుమెంటరీ "రెయిన్ మేకర్" లో బైజు బావ్రా పాత్రను పోషించడంతో పాటు అదే చిత్రంలో నేపథ్య గాయకుడిగా కూడా పనిచేశాడు. ఫిల్మ్స్ డివిజన్ నిర్మించిన 70 కి పైగా డాక్యుమెంటరీ చిత్రాలకు  గాత్రదానం చేశారు, వాటిలో చాలా వరకు అంతర్జాతీయ, జాతీయ అవార్డులను అందుకున్నాయి. ఇతడు భారతదేశం అంతటా,  ప్రపంచవ్యాప్తంగా కూడా ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు. 50వ దశకం చివరి నుండి ఇతడు  లతా మంగేష్కర్, ఆశా భోంస్లే, మన్నా డే, కమల్ బారోట్, వహీదా రెహ్మాన్, రాను ముఖర్జీ, అమిత్ కుమార్, లక్ష్మీ నయంపల్లి, గీతా దత్, ఎ. ఆర్. రెహమాన్, హరిహరన్, షాన్, సోను నిగమ్, సాగరికా, అలీషా చినోయ్, శిల్ప రావు,  కల్పనా పటోవరీ లకు గురువుగా ఉన్నాడు. ఇతని తమ్ముడు అఫ్తాబ్ అహ్మద్ ఖాన్ కూడా ఇతని శిష్యుడు. ఇతని నలుగురు కుమారులు గులాం ముర్తుజా, గులాం ఖాదిర్, రబ్బానీ ముస్తఫా ఖాన్, గులాం హసన్ ఖాన్లకు కూడా సంగీత శిక్షణ ఇచ్చాడు. ఇతని మనవళ్ళు ఫైజ్, అమీర్, జైన్ కూడా ఇతని నుండి వారి తాలిం (విద్య) పొందారు. కోక్ స్టూడియోలో స్వరకర్త ఎ. ఆర్. రెహమాన్ తన 82 ఏళ్ల గురువుతో వేదికను పంచుకున్నారు, ఇందులో ఇతని నలుగురు కుమారులు, 12 ఏళ్ల మనవడు ఫైజ్ కూడా ఉన్నారు. గులాం ముస్తఫా ఖాన్ యొక్క 3వ తరం ప్రదర్శనలో భాగంగా ఐదుగురు గాయకులు, రెహమాన్ రెండు పాటలకు సహకరించారు.

## వ్యక్తిగత జీవితం
ఉస్తాద్ గులాం ముస్తఫా ఖాన్ పద్మభూషణ్ మొదటి గ్రహీత ఉస్తాద్ ముస్తాక్ హుస్సేన్ ఖాన్ మనుమరాలు అమీనా బేగంను వివాహం చేసుకున్నాడు. వారికి నలుగురు కుమార్తెలు, నలుగురు కుమారులు ఉన్నారు, వారు ముర్తుజా ముస్తఫా, ఖాదిర్ ముస్తఫా, రబ్బానీ ముస్తఫా, హసన్ ముస్తఫా.

## మరణం
ఉస్తాద్  2021 జనవరి 17న ముంబై తన నివాసంలో 89 సంవత్సరాల వయసులో మరణించాడు.

## అవార్డులు
thumb|రాష్ట్రపతి డాక్టర్ ఎ. పి. జె. అబ్దుల్ కలాం 20 మార్చి 2006న న్యూఢిల్లీలో శాస్త్రీయ గాత్ర సంగీతంలో ప్రముఖ విద్వాంసుడు ఉస్తాద్ గులాం ముస్తఫా ఖాన్కు పద్మభూషణ్ అవార్డు-2006ను ప్రదానం చేశారు.
thumb|రాష్ట్రపతి శ్రీ రామ్ నాథ్ కోవింద్ 2018 మార్చి 20న న్యూఢిల్లీలోని రాష్ట్రపతి భవన్లో జరిగిన పౌర అలంకరణ కార్యక్రమంలో ఉస్తాద్ గులాం ముస్తఫా ఖాన్కు పద్మ విభూషణ్ అవార్డును ప్రదానం చేశారు.

### జాతీయ పురస్కారాలు
* పద్మశ్రీ (1991) 
* సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు (2003) 
* పద్మభూషణ్ (2006) 
* పద్మ విభూషణ్ (2018) 

### ఇతర అవార్డులు
* 'నేషనల్  తాన్‌సేన్ సమ్మన్'  (2008)
* పండిట్ దీనానాథ్ మంగేష్కర్ అవార్డు. (2011)  
* ఉత్తమ్ వాగ్గేయకార్ జియాలాల్ వసంత్ అవార్డు (2014) 
* యశ్ భారతి అవార్డు (2016)
* ఉస్తాద్ హఫీజ్ అలీ ఖాన్ అవార్డు (2003)
* ఉస్తాద్ చంద్ ఖాన్ అవార్డు
* పండిట్ బసవరాజ్ రాజ్గురు నేషనల్ మెమోరియల్ ట్రస్ట్ అవార్డు (2016) 
* 1986లో భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీత రంగంలో అత్యుత్తమ కృషికి  మేరీల్యాండ్ గౌరవ పౌరసత్వం  
* బాల్టిమోర్ సిటీ గౌరవ పౌరసత్వం
* మహారాష్ట్ర సంస్కృత పురస్కార్
* ఠాగూర్ రత్న అవార్డు

## డిస్కోగ్రఫీ
### ఫిల్మోగ్రఫీ (నేపథ్యగానం)
భారతీయ చలనచిత్ర పరిశ్రమలో గులాం ముస్తఫా ఖాన్ పాడిన పాటల జాబితా

### ఫిల్మోగ్రఫీ (సంగీత దర్శకత్వం)
భారతీయ చలనచిత్ర పరిశ్రమలో సంగీత దర్శకుడిగా గులాం ముస్తఫా ఖాన్ పనిచేసిన సినిమాల జాబితా.

## మూలాలు

వర్గం:కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:2021 మరణాలు
వర్గం:1931 జననాలు
వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు