ఫాతిమా అల్-ఫిహ్రియా

**ఫాతిమా బింత్ ముహమ్మద్ అల్-ఫిహ్రియా అల్-ఖురాషియా** మొరాకోలోని ఫెజ్ లో క్రీ.శ 857-859లో అల్-ఖరావియిన్ మసీదును స్థాపించిన ఘనత ఒక అరబ్ మహిళకు దక్కింది. ఆమెను *ఉమ్ అల్-బనీన్* ("పిల్లల తల్లి") అని కూడా పిలుస్తారు. అల్-ఫిహ్రియా క్రీ.శ 880 లో మరణించారు. అల్-ఖరావియిన్ మసీదు తరువాత ఒక బోధనా సంస్థగా అభివృద్ధి చెందింది, ఇది 1963 లో ఆధునిక అల్-ఖరావియిన్ విశ్వవిద్యాలయంగా మారింది. మసీదు స్థాపకుడిగా ఇబ్న్ అబీ జర్ (మ. 1310, 1320 మధ్య) *ది గార్డెన్ ఆఫ్ పేజెస్ (రౌద్ అల్-ఖిర్తాస్)* లో  ఆమె కథను చెప్పారు. ఆమె మరణించిన అనేక శతాబ్దాల తరువాత ఆమె మొదటిసారి ప్రస్తావించబడినప్పటి నుండి, ఆమె కథను ధృవీకరించడం కష్టం, కొంతమంది ఆధునిక చరిత్రకారులు ఆమె ఉనికిని అనుమానిస్తున్నారు.

## జీవితచరిత్ర
14 వ శతాబ్దపు చరిత్రకారుడు ఇబ్న్ అబీ-జర్ నమోదు చేసినవి మినహా ఫాతిమా వ్యక్తిగత జీవితం గురించి పెద్దగా తెలియదు, ఇది ఆమె గురించి సాంప్రదాయిక కథనానికి ఆధారం.

## అల్-ఖరావియిన్ స్థాపన
ఫాతిమా  857 లేదా 859 లో ఫెజ్ లోని అల్-ఖరావియిన్ మసీదు స్థాపకురాలిగా చెప్పబడింది ఈ మసీదు  ఫెజ్ లోని అతి ముఖ్యమైన సామూహిక మసీదుగా, ఇస్లామిక్ ఉత్తర ఆఫ్రికాలో ప్రముఖ మేధో కేంద్రాలలో ఒకటిగా మారింది. కొంతమంది పండితులు, యునెస్కో ఇది ప్రపంచంలో నిరంతరంగా ఉన్న పురాతన విశ్వవిద్యాలయంగా పేర్కొన్నారు.

ఇబ్న్ అబీ జర్ నివేదించిన కథనం ప్రకారం, ఫాతిమా స్వయంగా వాణిజ్యంలో పాల్గొనలేదు, తన తండ్రి నుండి వారసత్వంగా వచ్చిన సంపదను ఒక పుణ్యకార్యానికి అంకితం చేయాలనుకుంది. అందువలన ఆమె ఫెజ్ మధ్యలో అధిక ఖర్చుతో ఒక ఆస్తిని కొనుగోలు చేసింది, అక్కడ ఆమె ఇస్లామిక్ క్యాలెండర్ (క్రీ.శ 859) లోని 245 వ సంవత్సరంలో రంజాన్ మొదటి రోజున మసీదుకు పునాది వేసింది. మసీదు నిర్మాణానికి అవసరమైన సామాగ్రిని నిర్మాణ సమయంలో అక్కడే తవ్వి, ఆ ప్రదేశంలో నేరుగా తవ్విన బావి నుండి నీటిని తీసుకున్నారని, తద్వారా ప్రాజెక్టుకు ఉపయోగించిన వనరుల చట్టబద్ధమైన మూలాలపై ఎటువంటి సందేహం లేదని చెబుతారు. ఫాతిమా ప్రాజెక్టు పూర్తయ్యే వరకు ఉపవాసం ఉంది, ఆ తరువాత ఆమె లోపలికి వెళ్లి దేవుడిని ప్రార్థించింది, అతని ఆశీర్వాదాలకు కృతజ్ఞతలు తెలిపింది.

అదే సంప్రదాయం ప్రకారం, ఫాతిమా సోదరి మరియం కూడా అదే సమయంలో (859-60) నది వెంబడి జిల్లాలో ఇదే విధమైన మసీదును స్థాపించారు, స్థానిక అండలూసియన్ కుటుంబాల సహాయంతో, ఇది అల్-అండలూసియాయిన్ మసీదు (అండలూసియన్ల మసీదు) గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

## చారిత్రాత్మకత
ఈ కథ చారిత్రాత్మకతను కొందరు ఆధునిక చరిత్రకారులు ప్రశ్నించారు, వారు ఫెస్ రెండు అత్యంత ప్రసిద్ధ మసీదులను స్థాపించిన ఇద్దరు సోదరీమణుల సౌష్టవం చాలా సౌకర్యవంతంగా, ఇతిహాసం నుండి ఉద్భవించిందని భావిస్తున్నారు. ఇబ్న్ అబీ జర్ కూడా సమకాలీన చరిత్రకారులచే సాపేక్షంగా నమ్మదగిన మూలంగా నిర్ణయించబడ్డాడు. చరిత్రకారుడు రోజర్ లె టోర్నేయో ఫాతిమా ఖరావియిన్ మసీదును, ఆమె సోదరి మరియం అండలూసియిన్ మసీదును నిర్మించిన సాంప్రదాయిక కథనంలోని సత్యాన్ని అనుమానించారు. ఇద్దరు సోదరీమణులు, ఇద్దరు మసీదుల పరిపూర్ణ సారూప్యత నిజం కావడానికి చాలా మంచిదని, బహుశా ఒక పవిత్రమైన పురాణం అని అతను పేర్కొన్నారు. జోనాథన్ బ్లూమ్ కూడా సమాంతరవాదాల వైరుధ్యాన్ని పేర్కొన్నారు. మసీదు స్థాపన సాంప్రదాయ కథ విద్యా చరిత్ర కంటే పురాణానికి చెందినదని అతను పేర్కొన్నారు, ఈ రోజు మసీదులోని ఏ భాగం కూడా పదవ శతాబ్దం కంటే పురాతనమైనది కాదని ఎత్తి చూపారు.

సాంప్రదాయ కథకు అతిపెద్ద సవాళ్లలో ఒకటి 20 వ శతాబ్దంలో మసీదు పునరుద్ధరణ సమయంలో తిరిగి కనుగొనబడిన పునాది శాసనం, ఇది గతంలో శతాబ్దాలుగా ప్లాస్టర్ పొరల కింద దాచబడింది.  9 వ శతాబ్దపు ట్యునీషియాలో పునాది శాసనాలను పోలిన కుఫిక్ లిపిలో వ్రాయబడిన ఈ శాసనం, మసీదు అసలు మిహ్రాబ్ *సంభావ్య ప్రదేశానికి పైన ఉన్న గోడపై*  (భవనం తరువాతి విస్తరణలకు ముందు) కనుగొనబడింది. గాస్టన్ డెవెర్దున్ చేత రికార్డ్ చేయబడిన, అర్థం చేసుకున్న ఈ శాసనం ధు అల్-ఖాదా 263 లో ధు అల్-ఖాదా (క్రీ.శ 263 జూలై-ఆగస్టు  ) లో దావూద్ ఇబ్న్ ఇద్రిస్ (క్రీ.శ 263 జూలై-ఆగస్టు) "ఈ మసీదు" (అరబిక్:  "ఈ మసీదు" పునాదిని ప్రకటిస్తుంది. ఈ శాసనం మరొక గుర్తుతెలియని మసీదు నుండి వచ్చి ఉండవచ్చని, తరువాతి కాలంలో (బహుశా 15 వ లేదా 16 వ శతాబ్దం) ఫెస్లో ఇద్రిసిడ్ల ఆరాధన పునరుద్ధరించబడినప్పుడు ఇక్కడకు తరలించబడి ఉండవచ్చని, ఇటువంటి అవశేషాలు ఈ విధంగా తిరిగి ఉపయోగించడానికి తగినంత మతపరమైన ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంటాయని డెవెర్డున్ సూచించారు. ఏదేమైనా, పండితుడు చాఫిక్ బెంజెక్రూన్ వాదించారు, ఈ శాసనం ఖరావియిన్ మసీదు అసలు పునాది శాసనం అని, ఇది నగరంలో అల్మోహాద్ల రాకకు ముందు 12 వ శతాబ్దంలో కప్పబడి ఉండవచ్చని వాదించారు. ఈ సాక్ష్యం ఆధారంగా, ఇబ్న్ అబీ జర్ కథనం గురించి అనేక సందేహాల ఆధారంగా, అతను ఫాతిమా అల్-ఫిహ్రియా చారిత్రాత్మక వ్యక్తి కాకుండా పురాణ వ్యక్తి అని వాదించారు.

విస్తృతంగా ప్రచారంలో ఉన్న కథనం ప్రకారం, అల్-ఖరావియిన్తో సంబంధం ఉన్న పాఠశాల చివరికి ప్రస్తుత అల్-ఖరావియిన్ విశ్వవిద్యాలయానికి కేంద్ర బిందువుగా మారింది. మసీదు పక్కనే ఫాతిమా అల్-ఫిహ్రీ ఈ విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించారనే వాదన వాస్తవికత కంటే పురాణంతో కప్పబడి ఉంది. ఫాతిమా కథతో ముడిపడి ఉన్న విశ్వవిద్యాలయ గ్రంథాలయం 2016 లో పునరుద్ధరించబడింది, తిరిగి తెరవబడింది, ది గార్డియన్, స్మిత్సోనియన్, టెడ్, క్వార్ట్జ్ వంటి ప్రభావవంతమైన వనరుల నుండి దృష్టిని ఆకర్షించింది, ఇది లైబ్రరీ ప్రపంచంలోనే అత్యంత పురాతనమైన నిరంతరం పనిచేసే లైబ్రరీ అని, దీనిని ఫాతిమా స్వయంగా స్థాపించారని పేర్కొన్నారు. ప్రారంభ ఇస్లామిక్ సమాజాల చరిత్రకారుడు ఇయాన్ డి మోరిస్ ప్రకారం, ఫాతిమా గ్రంథాలయాన్ని స్థాపించారనే వాదనలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి అనుభవపూర్వక ఆధారాలు లేవు. చారిత్రక ఆధారాలు లేకపోవడం, థింక్-ట్యాంకులు, ఎన్జిఓలు, సామాజిక శాస్త్రవేత్తలు, పాత్రికేయులు, బ్లాగర్లతో సహా వ్యాఖ్యాతలు చరిత్రకారులతో సంప్రదింపులు జరపకపోవడం వల్ల ఫాతిమా కథ అనేక "మూలరహిత, నిరాధారమైన" పునరావృతాలు సంభవించాయి. ఇస్లామిక్ చరిత్రలో స్త్రీలు, శాస్త్రాల గురించి వర్తమాన చర్చలకు ఈ కథ ఉపయోగపడుతుంది కాబట్టి, ఆధునిక రచయితలు పునరావృతం చేసిన ఊహాగానాలు "చారిత్రక వ్యక్తి గురించి కంటే రాజకీయ చిహ్నంగా ఫాతిమా ప్రస్తుత విలువ గురించి ఎక్కువ చెబుతాయి" అని మోరిస్ తేల్చారు.

## మూలాలు

వర్గం:అరబ్ ప్రజలు