గజేంద్రగఢ్

**గజేంద్రగడ్** (లేదా **గజేంద్రగడ**) అనేది భారతదేశం, కర్ణాటక రాష్ట్రం, గడగ్ జిల్లాలో ఉన్న ఒక టౌన్ మున్సిపల్ కౌన్సిల్ నగరం, 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఇక్కడి జనాభా 32,359. ఇది సగటున 643 మీటర్ల (2109 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది. ఇది జిల్లా ప్రధాన కేంద్రమైన గడగ్ నుండి 55 కిలోమీటర్లు, హుబ్లీ నుండి 110 కిలోమీటర్లు, బెల్గాం నుండి 200 కిలోమీటర్లు, రాష్ట్ర రాజధాని బెంగళూరు నుండి 450 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. గజేంద్రగడ అనే పేరు ఏనుగు, కోట కలయికతో ఏర్పడింది. స్థానికులు దీనిని సాధారణంగా *గడ* అని పిలుస్తారు. గజేంద్రగడ ఇక్కడి *కాలకాలేశ్వర దేవాలయం* కారణంగా ఒక పుణ్యక్షేత్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
thumb|left|200px| గజేంద్రగడ కోట

## చరిత్ర
thumb|right|200px| గజేంద్రగడ కోట
thumb|right|200px| గజేంద్రగడ కోట
గజేంద్రగడ చుట్టూ బాదామి చాళుక్యులు, పశ్చిమ చాళుక్యులతో సంబంధం ఉన్న చారిత్రక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి, ఆ ప్రదేశాలు బాదామి, ఐహోళె, పట్టడకల్, మహాకూట, బనశంకరి, సూడి, ఇటగిలోని మహాదేవ దేవాలయం, కూడలసంగమ. కుకనూరు వద్ద రాష్ట్రకూట కట్టడాలు ఉన్నాయి. గజేంద్రగడ కోట, పట్టణం శివాజీచే నిర్మించబడి, పునరుద్ధరించబడ్డాయి.

### ఘోర్పడే

ఘోర్పడే కుటుంబ స్థాపకుడు వలభసింహ చోళరాజ్ ఘోర్పడే, ఆ తర్వాత బహీర్జిరావు ఘోర్పడే.

కప్సి, గజేంద్రగడ రాజ కుటుంబాలు తమ మూలాలను వల్లభసింహకు ఆపాదిస్తారు, సందూర్ నాయకులు చోళరాజ్ మూడవ కుమారుని వారసులు.

### గజేంద్రగడ ఒప్పందం
రెండవ మైసూరు యుద్ధం తరువాత, టిప్పు సుల్తాన్ (1786–87 కాలంలో) మరాఠాలు, నిజాంతో సాయుధ పోరాటంలో పాల్గొనవలసి వచ్చింది. ఈ యుద్ధం గజేంద్రగడ ఒప్పందంతో ముగిసింది. టిప్పు సుల్తాన్ బాదామిని మరాఠాలకు అప్పగించాడు.

టిప్పు సుల్తాన్ కాలోపంత్‌ను విడుదల చేసి అదోని, కిత్తూరు, నరగుందలను వాటి పూర్వపు పాలకులకు తిరిగి ఇస్తాడు. బాదామి మరాఠాలకు అప్పగించబడుతుంది. టిప్పు సుల్తాన్ మరాఠాలకు సంవత్సరానికి 12 లక్షల వార్షిక కప్పం కూడా చెల్లిస్తాడు. ప్రతిగా, గజేంద్రగడ, ధార్వాడ్ సహా యుద్ధంలో వారు స్వాధీనం చేసుకున్న ప్రదేశాలన్నింటినీ టిప్పు సుల్తాన్ తిరిగి పొందుతాడు. మరాఠాలు టిప్పును గౌరవపూర్వకంగా "నవాబ్ టిప్పు సుల్తాన్ ఫతే అలీ ఖాన్" అని కూడా పిలుస్తారు.

## పర్యాటకం
thumb|right|200px| గజేంద్రగడ కోట

;కాలకాలేశ్వర దేవాలయం:
పుణ్యక్షేత్రమైన కాలకాలేశ్వర దేవాలయం ఒక భారీ పర్వతం, ఇందులో ఆలయం చెక్కబడి ఉంటుంది. ఇది ఒక రోజులో ముగించగల వారాంతపు గమ్యస్థానం. ఆలయం ఉన్న కొండకు ఎదురుగా ఉన్న కొండపై వరుసగా ఉన్న అనేక పవన విద్యుత్ యంత్రాలను (విండ్ మిల్స్) చూడవచ్చు.

;సుడి:
మల్లికార్జున దేవాలయం, జంట గోపురాల దేవాలయం, రాతి ఆశ్రయంలో ఉన్న ఈశ్వర, నాగ కుండం సూడిలోని ప్రధాన ఆకర్షణలు.

;ఇటగి భీమాంబిక:
గజేంద్రగడ నుండి 13 కి.మీ దూరంలో ఉన్న భీమాంబిక దేవాలయం.

;బనశంకరి:
ఇది బనశంకరి ఆలయానికి, వార్షిక రథోత్సవానికి ప్రసిద్ధి చెందింది.

;బాదామి, ఐహోళె, పట్టడకల్, మహాకూట:
* బాదామి
* ఐహోళె
* పట్టడకల్
* మహాకూట

మహాకూట అనేది మహాకూట స్తంభ శాసనం అని పిలువబడే ఒక ముఖ్యమైన బాదామి చాళుక్యుల శాసనానికి మూలం.

;కుకనూర్:
మహామాయ దేవాలయం, కుకనూర్లోని నవలింగ దేవాలయాలు.

;కూడలసంగమ:
కూడలసంగమ వద్ద కృష్ణా, మలప్రభ నదులు కలుస్తాయి (సంగమం). ఈ ప్రదేశానికి 12వ శతాబ్దపు కవి, సంఘ సంస్కర్త బసవన్నతో దగ్గరి సంబంధం ఉంది. ఇక్కడ శివలింగ రూపంలో పూజలందుకునే సంగమేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ ఆలయం చాళుక్య వాస్తుశిల్పం శైలిలో నిర్మించబడిన పురాతన కట్టడం. ఈ ప్రదేశం గొప్ప పర్యాటక ప్రదేశాలలో ఒకటిగా అభివృద్ధి చేయబడింది.

## కాలకాలేశ్వర దేవాలయం
thumb|left|200px| కర్ణాటక, గజేంద్రగడలోని కాలకాలేశ్వర దేవాలయం ముందు ప్రకృతి

ఉత్తర కర్ణాటకకు చెందిన పెద్దగా తెలియని పుణ్యక్షేత్రం. గజేంద్రగడ అనేది కొండల మధ్య ఉన్న ఒక టౌన్ మున్సిపల్ కౌన్సిల్. ఇక్కడ కాలకాలేశ్వర రూపంలో పూజలందుకునే శివుడి దేవాలయం (దీనిని దక్షిణ కాశీ అని కూడా అంటారు) కాలకాలేశ్వర దేవాలయం ఒక కొండలో ఉంటుంది. మిమ్మల్ని ఆలయం పైకి తీసుకెళ్లే కొన్ని పెద్ద మెట్లు ఇక్కడ ఉన్నాయి. ఇది ఉద్భవ లింగంతో కూడిన సాంప్రదాయ దేవాలయం. అదే ప్రాంగణంలో వీరభద్ర స్వామి ఆలయం కూడా చూడవచ్చు. అయితే ఈ గమ్యస్థానం ప్రాముఖ్యతకు మూలమైన కథ వింటే ఎవరైనా కచ్చితంగా ఆశ్చర్యపోతారు. ఆలయ నిష్క్రమణకు కొద్దిగా బయట అంతరగంగ అనే చిన్న చతురస్రాకారపు నీటి జలాశయం ఉంది. ఇది ఏడాది పొడవునా రావి చెట్టు వేర్ల వెంట కొలనులోకి నిరంతరం పడే సతత హరిత నీటి వనరు. ఇది ఎండాకాలం పీక్ సీజన్‌లో కూడా ప్రవహిస్తుందని చెబుతారు, దీని మూలం ఎవరికీ తెలియదు.

### పురాణ కథనం

ఈ గమ్యస్థానానికి సంబంధించిన కథ మరింత ఆశ్చర్యకరమైనది, ఇది కొందరి ప్రాణాలను కూడా బలిగొంది. కన్నడిగుల నూతన సంవత్సరాది ఉగాదికి ముందు రోజు రాత్రి జరిగే అద్భుతం గురించి మరింత తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నించాలనుకున్న సాహసోపేతమైన వ్యక్తులు వారు. ఆలయ పండితుడు/పూజారి సున్నపు ద్రావణాన్ని సిద్ధం చేసి, ఆలయం లోపల ఒక బ్రష్‌తో పాటు రాయడానికి సిద్ధంగా ఉంచుతాడు. మరుసటి రోజు ఉదయం, పనులు పూర్తవుతాయి. అయితే ఆలయానికి దానంతట అదే రంగు వేయబడుతుంది, ఇది ప్రతి సంవత్సరం తప్పకుండా జరుగుతుంది. దానితో పాటు ఉంచిన హుక్కాను మరుసటి రోజు ఉదయం చూసినప్పుడు వాడినట్లుగా అనిపిస్తుంది.

## ఎంఎంటీసీ పవన విద్యుత్ క్షేత్రం
వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని మినరల్స్ అండ్ మెటల్స్ ట్రేడింగ్ కార్పొరేషన్ (ఎంఎంటీసీ) లిమిటెడ్. ఎంఎంటీసీ గజేంద్రగడ ప్లాంట్ 2007లో ప్రారంభమైంది, ఈ ప్లాంట్ హుబ్లీ ఎలక్ట్రిసిటీ సప్లై కంపెనీ (హెస్కామ్) లిమిటెడ్‌కు 102 మిలియన్ యూనిట్లకు పైగా విద్యుత్‌ను సరఫరా చేసింది. 25 పవన విద్యుత్ జనరేటర్లతో ఈ ప్లాంట్ మొత్తం 15 మెగావాట్ల విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది, ఒక్కొక్కటి 600 కేవీ ఉత్పత్తి చేయగలదు.

### పర్యావరణ సమస్యలు

thumb|right|200px| కర్ణాటక, గజేంద్రగడలోని కాలకాలేశ్వర దేవాలయం ముందు పవన విద్యుత్ యంత్రాలు (విండ్ మిల్స్)

పవన విద్యుత్ ఉత్పత్తికి ఏర్పాటు చేసిన పవన విద్యుత్ యంత్రాలు గజేంద్రగడలోని అరుదైన హైనాలు, తోడేళ్ల మనుగడకే ముప్పుగా పరిణమిస్తున్నాయి. గతంలో గజేంద్రగడ తీవ్ర అంతరించిపోతున్న భారతీయ *బూడిద రంగు [[తోడేలు]]*, చారల *[[హైనా]]* వంటి జాతులకు సురక్షితమైన ఆశ్రయంగా గుర్తించబడింది. అయితే పవన వ్యవసాయం, భారీ శబ్దంతో తిరిగే ఫ్యాన్లతో కూడిన పవన విద్యుత్ యంత్రాలు, ఈ యంత్రాలను నిర్వహించడానికి మనుషుల రాకపోకలు ఈ జాతులను వాటి ఆవాసాల నుండి తరిమికొట్టాయి.

## ప్రముఖ వ్యక్తులు
* *రాఘవేంద్ర ఆచార్య* - వేదాంతం, వ్యాకరణం, న్యాయ, మీమాంస, అలంకార శాస్త్రాలలో పండితుడు, గజేంద్రగడలో నివసించారు.
* ప్రహ్లాద్ బాలాచార్య గజేంద్రగడ్కర్ - 1964 నుండి 1966 వరకు భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పనిచేశారు, గజేంద్రగడకు చెందినవారు.

## జనాభా శాస్త్రం
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం గజేంద్రగడ అనేది కర్ణాటకలోని గడగ్ జిల్లాలో ఉన్న ఒక టౌన్ మున్సిపల్ కౌన్సిల్ నగరం. గజేంద్రగడ నగరం 23 వార్డులుగా విభజించబడింది, వీటికి ప్రతి 5 సంవత్సరాలకు ఎన్నికలు జరుగుతాయి. సెన్సస్ ఇండియా 2011 విడుదల చేసిన నివేదిక ప్రకారం గజేంద్రగడ టౌన్ మున్సిపల్ కౌన్సిల్ జనాభా 32,359, ఇందులో 16,198 మంది పురుషులు కాగా, 16,161 మంది మహిళలు.

0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 4418, ఇది గజేంద్రగడ (TMC) మొత్తం జనాభాలో 13.65%. గజేంద్రగడ టౌన్ మున్సిపల్ కౌన్సిల్‌లో, స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి 998గా ఉంది, రాష్ట్ర సగటు 973. అంతేకాకుండా, కర్ణాటక రాష్ట్ర సగటు 948తో పోలిస్తే గజేంద్రగడలో పిల్లల లింగ నిష్పత్తి దాదాపు 921గా ఉంది. గజేంద్రగడ నగరం అక్షరాస్యత రేటు 79.49%, ఇది రాష్ట్ర సగటు 75.36% కంటే ఎక్కువ. గజేంద్రగడలో, పురుషుల అక్షరాస్యత దాదాపు 89.33% కాగా స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు 69.74%.

గజేంద్రగడ టౌన్ మున్సిపల్ కౌన్సిల్ పరిధిలోని మొత్తం 6,235 ఇళ్లపై పరిపాలనా అధికారం ఉంది, వీటికి ఇది నీరు, మురుగునీటి పారుదల వంటి ప్రాథమిక సౌకర్యాలను అందిస్తుంది. టౌన్ మున్సిపల్ కౌన్సిల్ పరిమితుల్లో రోడ్లు నిర్మించడానికి, దాని అధికార పరిధిలోకి వచ్చే ఆస్తులపై పన్నులు విధించడానికి కూడా దీనికి అధికారం ఉంది.

## గజేంద్రగడ 2022 - 2023 జనాభా
2023లో గజేంద్రగడ టౌన్ మున్సిపల్ కౌన్సిల్ ప్రస్తుత అంచనా జనాభా సుమారు 44,000. కోవిడ్ కారణంగా గజేంద్రగడ నగరానికి సంబంధించిన 2021 జనాభా లెక్కల షెడ్యూల్ వాయిదా పడింది. గజేంద్రగడ నగరానికి సంబంధించిన కొత్త జనాభా లెక్కలు 2023లో నిర్వహించబడతాయని భావిస్తున్నాము, అది పూర్తయిన తర్వాత అదే నవీకరించబడుతుంది. గజేంద్రగడ పట్టణానికి సంబంధించిన ప్రస్తుత డేటా అంచనా మాత్రమే కానీ 2011 గణాంకాలన్నీ కచ్చితమైనవి.

## ఇవి కూడా చూడండి

* ఘోర్పడే
* సందూర్ రాష్ట్రం
* ముధోల్ రాష్ట్రం
* గుత్తి
* ఉత్తర కర్ణాటక
* ఉత్తర కర్ణాటక పర్యాటకం
* బాదామి, పట్టడకల్, ఐహోళె, మహాకూట
* కుకనూర్
* మహాదేవ దేవాలయం (ఇటగి)
* సూడి
* గడగ్ జిల్లా
* ముధోల్ హౌండ్

## మూలాలు

వర్గం:కర్ణాటక కోటలు
వర్గం:కర్ణాటకలోని శివాలయాలు