భాల్‌చంద్ర దత్తాత్రే మోండే

**భాలచంద్ర దత్తాత్రే మోండే** (జననం 15 మార్చి 1944) మధ్య ప్రదేశ్కు చెందిన భారతీయ కళాకారుడు, ఛాయాగ్రాహకుడు, శిల్పి, చిత్రకారుడు. 2016లో ఛాయాగ్రహణ రంగంలో ఆయన జీవితకాల కృషికి గాను భారత రాష్ట్రపతి ఆయనకు ప్రతిష్ఠాత్మక పద్మశ్రీ పురస్కారం ప్రదానం చేశారు. ఆయన *బర్డ్స్ ఆఫ్ సిర్పూర్* తో సహా రెండు పుస్తకాలకు సహ రచయితగా వ్యవహరించారు. మోండే సిర్పూర్ సరస్సును రక్షించేందుకు 'ది నేచర్ వాలంటీర్స్' అనే ఎన్జీఓను స్థాపించారు, ఈ సంస్థ సిర్పూర్ సరస్సును పునరుద్ధరించిన ఘనత సాధించింది.
## తొలినాటి జీవితం, వృత్తి
దత్తాత్రే మోండే తన 17వ ఏట ఛాయాగ్రహణంతో తొలిసారి పరిచయం పెంచుకున్నారు. ఆ తర్వాత తన యవ్వనంలో ఛాయాగ్రహణం పట్ల తీవ్ర మక్కువ పెంచుకున్నారు. 2016లో హిందుస్థాన్ టైమ్స్ ప్రచురించిన ఒక కథనంలో, తన దృష్టిని బంధించేందుకు కెమెరాను ఉపయోగిస్తానని చెబుతూ, "నేను కెమెరా, లెన్స్‌ను మోయాల్సిన భారంగా ఎన్నడూ భావించలేదు, వాటిని నా శరీరంలో ఒక భాగంగానే భావించాను" అని మోంధే పేర్కొన్నారు. మోండే జర్మనీలోని డ్యూసెల్డార్ఫ్ అకాడమీ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ నుండి పట్టభద్రుడయ్యారు.

మోండే శిల్పకళ పట్ల కూడా ఆసక్తిని పెంచుకున్నారు, అక్టోబర్ 1993లో నెహ్రూ సెంటర్‌లో ఆయన ప్రదర్శన జరిగింది. ఇండియా టుడే పత్రిక ఆయన పనిని "సాంప్రదాయేతరం"గా అభివర్ణించింది: "ఇండోర్‌కు చెందిన భాలు మోండే తనకు అందుబాటులో ఉన్న దేనినైనా ఉపయోగిస్తారు - ఏదైనా పదార్థం, ఏదైనా రంగు, కొన్నిసార్లు బ్రష్, మరికొన్నిసార్లు వేళ్లు - దీనిని ఆయన 'పిల్లాడిలా పదార్థాలతో ఆడుకోవడం' అని పిలుస్తారు. దీని ఫలితం వివిధ రకాల పదార్థాల అనియంత్రిత పరస్పర చర్య" అని పేర్కొంది.

## కళాఖండాలు
భోపాల్‌లోని భారత్ భవన్ రంగ్‌దర్శిని గ్యాలరీలో మోండే '50 ఇయర్స్ ఆఫ్ రేర్ ఆర్ట్ జర్నీ' పేరుతో ఒక ప్రదర్శనను కూడా నిర్వహించారు. ఈ ప్రదర్శనలో మోండే 50 ఏళ్ల కళా సృష్టిని ప్రదర్శించే మాంటేజ్ ఉంది, ఇందులో 90 శిల్పాలు, చిత్రాలు, డ్రాయింగ్‌లు, పెయింటింగ్‌లు ఉన్నాయి. మోండే ప్రదర్శన గురించి రాసిన 'ది పయనీర్' పత్రిక, ఆయన పనిని "సృజనాత్మకత ఉన్నత దృష్టి" కలిగినదిగా అభివర్ణించింది, మోండే "ఒక విభిన్నమైన కళాకారుడు. ఆయన చిత్రాలు గీస్తారు, వాస్తవిక ఛాయాచిత్రాలను తీస్తారు, తన ఊహలకు శిల్ప రూపం ఇస్తారు, తన సిద్ధాంతాలను కాగితంపై చిత్రీకరిస్తారు. తన ఊహలను ప్రేక్షకులకు ఆయన వ్యక్తపరిచే విధానం ప్రశంసనీయం" అని పేర్కొంది.

జనవరి 2023లో, మోంధే కళాఖండాలు ప్రదర్శించబడ్డాయి.

## సిర్పూర్ సరస్సు పునరుద్ధరణ
1990ల కాలంలో ఛాయాచిత్రాలు తీయడానికి మోంధే ఉదయం పూట సిర్పూర్ సరస్సును క్రమం తప్పకుండా సందర్శించేవారు. అలాంటి ఒక సందర్భంలో ఒక చెట్టును నరికివేస్తున్న మురికివాడల వాసులతో ఆయనకు పెద్ద వాగ్వాదం జరిగింది. ఆ వెంటనే సరస్సు, పొరుగు ప్రాంతాలను రక్షించే ప్రయత్నంలో మోండే పక్షి శాస్త్రవేత్త కౌస్తుభ్ రిషి, విలేకరి అభిలాష్ ఖండేకర్ కలిసి 'ది నేచర్ వాలంటీర్స్ క్లబ్'ను స్థాపించారు. ఈ ముగ్గురి బృందం క్రమం తప్పకుండా సరస్సు వద్ద పహారా కాస్తూ, సరస్సు గురించి సమాజంలో అవగాహన పెంచుతూ, తమ సొంత డబ్బును గణనీయంగా వెచ్చిస్తూ, బ్యూరోక్రాట్‌లు, రాజకీయ నాయకులతో మాట్లాడుతూ వారిని ఒప్పిస్తూ, బాంబే నేచురల్ హిస్టరీ సొసైటీ లాంటి సంస్థలు, సునీతా నారాయణ్ (సెంటర్ ఫర్ సైన్స్ అండ్ ఎన్విరాన్‌మెంట్) లాంటి ప్రముఖ వ్యక్తులను భాగస్వాములను చేస్తూ సరస్సు పరిస్థితిని పునరుద్ధరించే దిశగా పనిచేశారు. తదనంతరం మోండే, ఆయన సహచరుల కృషి ఫలితంగా మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వం జోక్యం చేసుకుని సరస్సు, చుట్టుపక్కల ప్రాంతానికి కంచె వేయడంతో పాటు సరస్సుకు మద్దతు ఇచ్చే మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరిచింది. వీటన్నింటి ఫలితంగా సిర్పూర్ సరస్సు చివరకు స్థానిక, వలస పక్షులకు సురక్షితంగా ఆతిథ్యం ఇవ్వగల రక్షిత నీటి వనరుగా మారింది.

'బిజినెస్ స్టాండర్డ్' మోండే, ఆయన సహచరుల పర్యావరణ కృషి గురించి రాసిన ఒక కథనంలో, సరస్సును రక్షించడంలో, పునరుద్ధరించడంలో వారి "అత్యంత విజయవంతమైన ప్రయత్నాన్ని" గుర్తించింది, అదనంగా "రెండు దశాబ్దాల కృషితో వారు ఎక్కువ మంది పౌరుల మద్దతుతో పాటు అధికారుల మద్దతును కూడా పొందగలిగారు, ఇది లేకుండా ఇలాంటి యుద్ధంలో గెలవడం సాధ్యం కాదు" అని పేర్కొంది.

మోండే, ఆయన సహచరులు సరస్సును రక్షించడానికి తాము చేసిన కృషిని 'బర్డ్స్ ఆఫ్ సిర్పూర్' అనే పుస్తకంలో భద్రపరచాలని నిర్ణయించుకున్నారు, దీనికి మోండే సహ రచయితగా వ్యవహరించారు. సునీతా నారాయణ్ 2012 అక్టోబరులో ఈ పుస్తకాన్ని ఆవిష్కరించారు. ఈ పుస్తకం సరస్సు చుట్టూ ఉన్న వలస, స్థానిక పక్షుల వివరాలను వివరిస్తుంది, 130 పక్షి జాతులను ఛాయాచిత్రాలతో భద్రపరిచింది. మొత్తం మీద పక్షుల గురించి మోంధే రెండు పుస్తకాలు రాశారు.

ఆగస్టు 2022లో భారతదేశంలోని 54 రామ్సర్ సైట్‌లలో ఒకటిగా సిర్పూర్ సరస్సును అధికారికంగా ప్రకటించారు.

## పద్మశ్రీ
భారతదేశ అత్యున్నత పౌర పురస్కారాలలో ఒకటైన పద్మశ్రీని భాలు మోండే జనవరి 2016లో అందుకున్నారు. ఛాయాగ్రహణ రంగంలో సంవత్సరాలుగా ఆయన చేసిన విశేష కృషికి గాను ఈ పురస్కారం వరించింది. 28 మార్చి 2016న రాష్ట్రపతి భవన్‌లో జరిగిన ఒక కార్యక్రమంలో అప్పటి భారత రాష్ట్రపతి ప్రణబ్ ముఖర్జీ ఆయనకు ఈ పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేశారు.

## మూలాలు

వర్గం:కళారంగంలో పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు