సిక్రి మాత ఆలయం

**సిక్రీ మాత దేవాలయం**  అధికారికంగా **శ్రీ మహామాయా దేవి దేవాలయం**గా పిలువబడే ఒక ప్రముఖ హిందూ దేవాలయం. ఇది భారతదేశంలోని ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం, గాజియాబాద్ జిల్లాలోని సిక్రీ ఖుర్ద్ గ్రామంలో ఉంది. ఈ దేవాలయాన్ని 15వ శతాబ్దంలో జలీం గిరి బాబా, ఆయన కుటుంబ సభ్యులు నిర్మించారు. వారు గ్రామానికి చెందిన గోస్వామి సమాజానికి చెందినవారు. ఈ దేవాలయ పరిపాలనను గిరి బాబా వారసుల నుండి 1977లో గ్రామ పంచాయతీ  స్వాధీనం చేసుకుంది.

ఈ దేవాలయం సిక్రీ దేవికి అంకితమైంది. ఆమెను దుర్గాదేవి యొక్క అవతారంగా నమ్ముతారు. ప్రతి సంవత్సరం రెండుసార్లు నిర్వహించే నవరాత్రి పండుగ సందర్భంగా ఈ దేవాలయానికి పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు వస్తుంటారు. చైత్ర మాసంలో జరిగే నవరాత్రి పండుగ హిందూ క్యాలెండర్ ప్రకారం నూతన సంవత్సర ప్రారంభాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ సమయంలో తొమ్మిది రోజుల పాటు ఒక పెద్ద చారిత్రక జాతర నిర్వహించబడుతుంది.

2020లో కోవిడ్-19 మహమ్మారి కారణంగా ఈ జాతరను 1918 తరువాత తొలిసారి రద్దు చేశారు.

దేవాలయ ప్రాంగణంలో ఒక మర్రి చెట్టు ఉంది. 1857 భారత తిరుగుబాటు సమయంలో 130 మందికి పైగా విప్లవకారులను ఈ చెట్టు నుండి ఉరితీశారని చెప్పబడుతుంది.
## చరిత్ర

శ్రీ మహామాయా దేవి ఆలయం ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని గాజియాబాద్ జిల్లాలోని మోదీనగర్ నగర పరిసర ప్రాంతంలో ఉన్న సిక్రీ ఖుర్ద్ గ్రామంలో స్థితమై ఉంది.

భాట్ రికార్డుల ప్రకారం (భాట్లు రాజస్థాన్‌లోని ఆల్వార్ ప్రాంతానికి చెందినవారు. గోస్వామి సమాజ కుటుంబ వంశావళి, చారిత్రక వివరాలను సంప్రదాయంగా వ్రాసి సంరక్షించే వ్యక్తులు), **ఈ ఆలయం మొదటిగా 1532 సీఈలో, పౌష మాసంలో, శుక్ల పక్ష నవమి శనివారం రోజు, ఉదయం సుమారు 8:00 గంటలకు, బాద్షా హుమాయున్ పరిపాలన కాలంలో నిర్మించబడింది.** భాట్ పత్రాలు ఇంకా చెప్పిన ప్రకారం, ఆలయం నిర్మించిన సమయంలో దీని పొడవు 210 హస్తాలు (హాథ్), వెడల్పు 76 హస్తాలు (హాథ్)గా ఉండేది. ఆలయం నిర్మాణ సమయంలో అక్కడ ఒక ప్రాచీన మర్రిచెట్టు (బర్గద్) కూడా ఉండేది, అది ఇప్పటికీ ఆలయ ప్రాంగణంలో నిలిచి ఉంది. ఆలయ సముదాయంలో రెండు ప్రవేశద్వారాలు ఉండేవి — ఒకటి తూర్పు ముఖంగా, మరొకటి దక్షిణ ముఖంగా. అదేవిధంగా  ఒక బావి (కువా) కూడా ఉండేది. ఆలయం నిర్మించబడడానికి ముందు, గోస్వామి సమాజానికి చెందిన తపస్వి మహంతుడు జలీమ్ గిరి బాబా అక్కడ ఒక చిన్న గుడిసెలో నివసించేవాడు. సంప్రదాయ విశ్వాసం ప్రకారం, ఈ స్థలంలోనే ఆయనకు దేవి దుర్గామాత యొక్క దివ్య దర్శనం కలిగింది. దేవి, ఇక్కడ తన కోసం ఒక ఆలయం నిర్మించమని ఆయనను ఆదేశించింది. ఈ ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని ఆయన తన కుటుంబ సభ్యులు, సమాజంతో పంచుకున్న తర్వాత, ఆలయం స్థాపించబడింది.

### 1857లో విప్లవకారుల ఉరి శిక్ష
1857 భారత తిరుగుబాటు సమయంలో, బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాలనకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన ఉద్యమంలో అనేక మంది విప్లవకారులు ఆలయ భూగర్భ గదిలో ఆశ్రయం పొందారు. ఒక కంపెనీ అధికారి డగ్లస్ ఆలయంలో శోధన జరిపించి, తిరుగుబాటుదారులను భూగర్భగది నుండి బయటకు లాగించాడు. అనంతరం ఆలయ ప్రాంగణంలో ఉన్న ప్రాచీన మర్రిచెట్టుకు ఉరి వేసి వారిని శిక్షించాలని అతను ఆదేశించాడు. 130 మందికి పైగా వ్యక్తులను ఉరి వేసి హతమార్చగా, సుమారు 30 మందిని కాల్చి చంపారు. ఆ చెట్టు ఇప్పటికీ అక్కడే ఉంది, భక్తులు, సందర్శకులు అమరవీరుల స్మరణార్థంగా దానికి నివాళులు అర్పిస్తారు.
## పరిపాలన
ఈ ఆలయాన్ని సిక్రీ గ్రామంలోని గోస్వామి సమాజం నిర్మించింది. మొదట్లో ఆలయ పరిపాలనను జలీమ్ గిరి బాబా వంశస్థులు నిర్వహించేవారు; వారు ఇప్పటికీ గ్రామంలోనే నివసిస్తున్నారు. 1977లో గ్రామ్ పంచాయతీకి చెందిన ప్రధాన్  ప్రత్యేక ఆలయ నిర్వహణ కమిటీని ఏర్పాటు చేశాడు. ఆ ప్రక్రియలో గోస్వామి కుటుంబాన్ని, వారి పరిపాలనను ఆలయం నుండి తొలగించారు. స్వాధీనం చేసుకునే ముందు ఆలయంలో సమర్పించే అన్ని నైవేద్యాలు, కానుకలు గ్రామ్ పంచాయతీ ఖజానాలో జమ చేయబడేవి. ఇందులో సంస్థ నిర్వహించే వార్షిక తొమ్మిది రోజుల జాతరకు సంబంధించిన  ఆదాయాలు, గోస్వామి కుటుంబ ఆదాయానికి విరాళంగా ఇచ్చిన నిధులు కూడా ఉన్నాయి.  

2024లో ఆలయ పరిపాలనను మోదీనగర్ నగర్ నిగమ్ స్వాధీనం చేసుకుంది. ఇకపై గ్రామ్ పంచాయతీకి ఈ ఆలయంపై పరిపాలనా హక్కులు ఉండవు.

## ఆలయ దేవత

ఆలయంలోని *సాంక్టమ్ సాంక్టోరం*, *గర్భగృహం* లో ప్రధాన దేవత అయిన సిక్రీ దేవి యొక్క *[[మూర్తి]]* స్థాపించబడింది. ఆమెను దేవి దుర్గాదేవి అవతారంగా విశ్వసిస్తారు.  

భక్తులు సిక్రీ దేవికి భక్తిపూర్వకంగా చునరీ, కొబ్బరికాయ,, ఏలకుల ప్రసాదంను సమర్పిస్తారు.  

ఇతర హిందూ దేవతల విగ్రహాలు కూడా ఆలయంలో స్థాపించబడ్డాయి. ఇది సాధారణంగా చాలా హిందూ ఆలయాల్లో కనిపించే పద్ధతి.  

ఈ ఆలయంలో జంతుబలి ఒక సాధారణ ఆచారంగా ఉండేది. అయితే 1952లో ఆదిత్య గోస్వామి, పండిట్ హరి దత్ వేద్ వంటి గ్రామ ఉపాధ్యాయులు, వారి సహచరులు ఈ ఆచారానికి వ్యతిరేకంగా నిరసన తెలిపి దీన్ని నిషేధింపజేశారు.  

ప్రతి సంవత్సరం చైత్ర మాసంలో ఆరో, ఏడో, ఎనిమిదో తేదీలలో మూడు రోజులపాటు నిరంతరంగా *అఖండ [[యజ్ఞం]]*  నిర్వహించబడుతుంది. ఇది గతంలో జంతుబలి నిర్వహించిన స్థలంలోనే జరుగుతుంది. సాధారణంగా ఈ బలులు మేకలు, కోళ్లతో సంబంధించినవి.  

అయితే ఇప్పటికీ జీవ మేకలను, మద్యాన్ని దేవికి సమర్పిస్తే ఆమె ప్రసన్నమవుతుందని కొందరు విశ్వసిస్తున్నారు.

## భక్తుల సమూహం
ఈ ఆలయం ఉత్తరప్రదేశ్, ఢిల్లీ, హర్యానా, రాజస్థాన్, ఉత్తరాఖండ్,, పంజాబ్ రాష్ట్రాల నుండి భారీ సంఖ్యలో భక్తులను ఆకర్షిస్తుంది.  

చైత్ర, ఆశ్విన (శారదా) మాసాలలో జరిగే నవరాత్రి ఉత్సవాల సమయంలో వేలాది మంది భక్తులు ఆలయాన్ని సందర్శిస్తారు.  

దేశంలోని ఇతర ఆరాధన స్థలాలలాగే, భారతదేశవ్యాప్తంగా జరిగిన కోవిడ్-19 మహమ్మారి లాక్‌డౌన్ సమయంలో ఈ ఆలయం సందర్శకుల కోసం మూసివేయబడింది, జిల్లా పరిపాలన ఆలయ తలుపులను సీలు వేసింది. 2020 జూన్ 9న ఈ ఆలయ తలుపులు మళ్లీ తెరవబడ్డాయి. ఈ కార్యక్రమంలో తహసీల్దార్ (ఉపవిభాగ మేజిస్ట్రేట్ ప్రతినిధిగా పంపబడిన వ్యక్తి), గ్రామ పంచాయతీ ప్రతినిధులు, గాజియాబాద్ పోలీసు అధికారులు హాజరయ్యారు. ఆలయ మహంత్  సునీల్ కుమార్ తలుపులు తెరిచే కార్యక్రమం ప్రారంభంలో ప్రత్యేక *[[పూజ]]* నిర్వహించారు.
## పరిపాలన
ఈ ఆలయాన్ని సిక్రీ గ్రామంలోని గోస్వామి సమాజం నిర్మించింది. మొదట్లో ఆలయ పరిపాలనను జలీమ్ గిరి బాబా వంశస్థులు నిర్వహించేవారు; వారు ఇప్పటికీ గ్రామంలోనే నివసిస్తున్నారు. 1977లో గ్రామ్ పంచాయతీకి చెందిన ప్రధాన్  ప్రత్యేక ఆలయ నిర్వహణ కమిటీని ఏర్పాటు చేశాడు. ఆ ప్రక్రియలో గోస్వామి కుటుంబాన్ని, వారి పరిపాలనను ఆలయం నుండి తొలగించారు. స్వాధీనం చేసుకునే ముందు ఆలయంలో సమర్పించే అన్ని నైవేద్యాలు, కానుకలు గ్రామ్ పంచాయతీ ఖజానాలో జమ చేయబడేవి. ఇందులో సంస్థ నిర్వహించే వార్షిక తొమ్మిది రోజుల జాతరకు సంబంధించిన  ఆదాయాలు, గోస్వామి కుటుంబ ఆదాయానికి విరాళంగా ఇచ్చిన నిధులు కూడా ఉన్నాయి.  

2024లో ఆలయ పరిపాలనను మోదీనగర్ నగర్ నిగమ్ స్వాధీనం చేసుకుంది. ఇకపై గ్రామ్ పంచాయతీకి ఈ ఆలయంపై పరిపాలనా హక్కులు ఉండవు.
## నవరాత్రి మేళా
చైత్ర మాసంలో జరిగే నవరాత్రి పండుగ తొమ్మిది రోజుల పాటు ఆలయ పరిపాలన ఆధ్వర్యంలో ఒక పెద్ద మేళా అయిన *దేవి మేళా*  నిర్వహించబడుతుంది. చైత్ర మాసం హిందూ నూతన సంవత్సరం ప్రారంభాన్ని సూచిస్తుంది, ఇది గ్రెగోరియన్ క్యాలెండర్ ప్రకారం మార్చి, ఏప్రిల్ నెలలతో సరిపోతుంది. చైత్ర మొదటి రోజున ఈ మేళాను సాధారణంగా ఉపవిభాగ మేజిస్ట్రేట్ కొబ్బరికాయ కొట్టి ప్రారంభిస్తారు. ఇది హిందూమతంలో శుభప్రదమైన కార్యంగా భావిస్తారు. మేళా సమయంలో గ్రామ సరిహద్దులో భక్తుల కోసం జిల్లా పరిపాలన ఒక తాత్కాలిక బస్ స్టాండ్ ఏర్పాటు చేస్తుంది. అక్కడి నుండి సమీప నగరాలు, రాష్ట్రాలకు తరచుగా బస్సు సేవలు నిర్వహించబడుతాయి.

కోవిడ్-19 మహమ్మారి కొనసాగుతున్న కారణంగా, 2020లో ఈ మేళాను అనుమతించడంలో జిల్లా పరిపాలన సంకోచించింది. 21 మార్చి 2020న ఒక ప్రత్యేక సమావేశం జరిగింది. ఈ సమావేశంలో మోదీనగర్ నుండి ఉత్తరప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యురాలు మంజు శివాచ్, తహసీల్దార్ ఉమాకాంత్ తివారీ, గ్రామ పంచాయతీ ప్రతినిధులు పాల్గొన్నారు. ఈ సమావేశంలో 2020 సంవత్సరానికి మేళాను రద్దు చేసి ఆలయ ద్వారాలను ప్రజలకు మూసివేయాలని నిర్ణయించారు; అయితే పూజారులు ఆలయంలోపల రోజువారీ కర్మకాండలు కొనసాగించడానికి అనుమతించబడింది. చివరిసారిగా ఈ మేళా నిర్వహించబడనిది భారతదేశంలో 1918 ఫ్లూ మహమ్మారి సమయంలో, అప్పటి ఆలయ మహంతుడు స్వామి ఆదిత్య గోస్వామి ఆలయ తలుపులు మూసివేసి మేళాను వచ్చే సంవత్సరానికి వాయిదా వేశాడు.

### పండుగ సమయంలో భద్రతా ఏర్పాట్లు
నవరాత్రి పండుగ తొమ్మిది రోజుల పాటు ఆలయానికి ఉత్తరప్రదేశ్ పోలీసు శాఖ భద్రతను అందిస్తుంది. ఈ రోజుల్లో ఆలయానికి పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు రావడంతో పోలీసు శాఖ, జిల్లా పౌర పరిపాలనకు చెందిన ఉన్నతాధికారులు నిరంతరం అక్కడ పర్యవేక్షణ చేస్తుంటారు. ఆలయ ప్రాంగణంలో పదహారు సీసీటీవీ నిఘా కెమెరాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. ద్వారాల వద్ద, చేతితో తీసుకెళ్లగల మెటల్ డిటెక్టర్లను ఉపయోగిస్తారు. ప్రత్యేకంగా నవరాత్రి మేళా సమయంలో గాజియాబాద్ పోలీసుల డాగ్ స్క్వాడ్ ను కూడా మోహరిస్తారు.

## ఇవి కూడా చూడండి

*నందమహర్ ధామ్

## మూలాలు

వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు
వర్గం:దుర్గా దేవాలయాలు

వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు