open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ఆటో రిక్షా

**ఆటో రిక్షా** భారత దేశంలో ఒక ప్రాచుర్యం పొందిన ప్రజా రవాణా వాహనం. పాకిస్తాన్, నేపాల్, బంగ్లాదేశ్, ఫిలిప్పీన్స్, శ్రీలంక, సూడాన్ దేశాలలో కూడా బహుళ ప్రజాదరణ పొందిన రవాణా మాధ్యమం. సంప్రదాయిక రిక్షా వంటి ఆటోరిక్షాలు మోటారుయంత్రం సహాయంతో నడుస్తాయి. వీటి వలన ఇప్పటీ ప్రయాణం అతి సులభం అంరియు మారుమూలలకు కూడా సులభంగా చేరుకొనుటకు ఎంతో ఉపయుక్తంగా ఉంటున్నాయి.

right|thumb|300px| ఆటో రిక్షా

## ఆటో రిక్షా ప్రారంభ చరిత్ర
ఎయిర్ క్రాఫ్ట్ డిజైనర్ అయిన కర్రడినో డి అస్కానియో (Corradino D'Ascanio) పియొగ్గియో వద్ద పనిచేస్తున్నపుడు 1947 లో వచ్చిన ఆలోచనకు రూపం ఈ మూడు చక్రాల బండి. దీనిని 1957లో ధాయ్‌హత్సు ద్వారా మొదట సౌత్ ఈస్ట్ ఏసియాలో ప్రారంభించారు.

### ప్రముఖ ఆటో రిక్షా కంపెనీలు

## ఆటో రకాలు
ఆటోలలో ముఖ్యంగా రెండూ రకాలు ఉనాయి అవి 
* మూడూ చక్రాల ఆటోలు
* నాలుగు చక్రాల ఆటో

ఇటీవల సహజ వాయువుతో నడిచే ఆటోలు కూడా వచ్చాయి. ఇవి నలుగురు, ఏడు మంది కూర్చోవడానికి అనువైన రకాలు. ప్రయాణీకులు ప్రయాణించిన దూరాన్ని గణన యంత్రము (మీటర్) ద్వారా నిర్థారించి తదనుగుణంగా రుసుము వసూలు చేస్తారు.

## భారతీయ ఆటో రిక్షా
భారతీయ ఆటో రిక్షాలు వివిధ రకాలు, వీటిని మొదటగా వాడినది కలకత్తాలో. చౌకగా రావడం వలన వీటిని కొనుగోలు చేసి రవాణాకు వాడటం భారతదేశంలో ఇప్పుడు బాగా ఎక్కువగా జరుగుతున్నది.

## వాడకం ద్వారా కలుషితం
వాహనాలలో అత్యధిక పొగ కాలుష్యం వచ్చే వాహనాల్లో ఇది ఒకటి. దీని పొగ నుండి సీసం ఉన్న పదార్థాలు గాలిలో కలుస్తుండటం వలన క్యాన్సర్ వచ్చే ప్రమాదం ఉన్నదని శాస్త్రవేత్తలు చ్పుతున్నారు.

## మూలాలు


## బయటి లింకులు
* Autorickshaw Art is a blog that captures the art (pictures) on the backs of rickshaws.
* TucTuc Brighton's autorickshaw service 
* TukTuk-Tour - with a TukTuk travelling overlands from India to Europe
* Tracing Tea - An overland expedition driving autorickshaws from London to Calcutta
* The India 1000 An article in WIRED magazine about the sport of autorickshaw racing
* The Genuine Indian Autorickshaw Challenge  There is also an interesting autorickshaw whacky racing through India
* Mumbai Auto fares (2007) 

వర్గం:మోటారు వాహనాలు
వర్గం:వాహనాలు
కంచర్ల (అయోమయ నివృత్తి)

* కంచర్ల కరీంనగర్ జిల్లాలోని గ్రామం.
* కంచర్ల (ఇంటి పేరు)
* కంచర్ల గోపన్న
ద్వారం (అయోమయ నివృత్తి)

* ద్వారం (ఇంటి పేరు)
* ద్వారం  - ఇంటికి అమర్చే ఒక పరికరం
*ద్వారం భావనారాయణరావు, ప్రసిద్ధ గాయకులు, సంగీత గ్రంథ కర్త.
*ద్వారం వెంకటస్వామి నాయుడు
*ద్వారం సత్యనారాయణ రావు
పుట్టపర్తి (అయోమయ నివృత్తి)

## గ్రామాలు

*పుట్టపర్తి - శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా కేంద్రం.
*పుట్టపర్తి మండలం -  శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా మండలం.

## ఇంటి పేరు
*పుట్టపర్తి కనకమ్మ, సుప్రసిద్ధ విదుషీమణి, సంస్కృతాంధ్ర కవయిత్రి.
*పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు, తెలుగు సాహితీకారులలో అగ్రగణ్యుడు, బహుబాషా కోవిదుడు.
*పుట్టపర్తి శ్రీనివాసాచారి

## ఇతరములు

* పుట్టపర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం
బండారు (అయోమయ నివృత్తి)

* బండారు, ఒక రకమైన పెద్ద వృక్షం.
----
**బండారు** తెలుగు వారిలో కొందరి ఇంటి పేరు.
* బండారు (ఇంటి పేరు), తెలుగువారిలో కొందరి ఇంటి పేరు.
* బండారు దత్తాత్రేయ, జనతా పార్టీ ప్రముఖులు.
* బండారు రామస్వామి, ప్రముఖ నాట్యకళాకారులు.
* బండారు అచ్చమాంబ, తెలుగు కథా రచయిత్రి.
* బండారు తమ్మయ్య, ఆధునిక కవి, రచయిత.
పూసపాటి (అయోమయ నివృత్తి)

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని విజయనగరం సంస్థానం రాజులైన **పూసపాటి** (Poosapati or Pusapati) వంశంలోని రాజుల క్రమం:

*పూసపాటి అమల రాజు (స్థాపకుడు) 
*పూసపాటి రాచి రాజు 
*పూసపాటి తమ్మ భూపాలుడు (1620-1670) 
*పూసపాటి పెద విజయరామ రాజు (1670-1756) 
*పూసపాటి చిన విజయరామ రాజు (1760-1794) 
*పూసపాటి విజయరామ గజపతి రాజు (1826-1879) 
*పూసపాటి ఆనంద గజపతి రాజు (విజయనగరం మహారాజు) (1879-1897) 
*పూసపాటి విజయరామ గజపతి రాజు (1883-1902) 
*పూసపాటి అలక నారాయణ గజపతి రాజు (1902-1937) 
*పూసపాటి విజయరామ గజపతి రాజు (పి.వి.జి.రాజు) (1924-1995)
*పూసపాటి ఆనంద గజపతి రాజు (1950- ) 
*పూసపాటి అశోక గజపతి రాజు (1951- ) 
*పూసపాటి కార్తికేయ విజయవంశీరామ రాజు (1983- ) 
;ఇతర ప్రముఖులు:
*పూసపాటి కుమారస్వామి రాజా, మద్రాసు ముఖ్యమంత్రి, ఒడిషా గవర్నరు.
* పూసపాటి ఏ.సి. రామసామి రాజా - రాంకో గ్రూపు పరిశ్రమల వ్యవస్థాపకుడు.
* పూసపాటి ఆర్. సుబ్రహ్మణ్య రాజా - ఛైర్మన్ - రాంకో గ్రూపు కంపెనీలు.
* పూసపాటి విజయానంద గజపతి రాజు లేదా విజ్జీ - భారతీయ క్రికెట్ కెప్టెన్. 
* పూసపాటి రామచంద్ర రాజు - వర్మా సిస్టమ్స్ సహ వ్యవస్థాపకులు.
* పూసపాటి సూర్యకృష్ణ కుమార్ గణిత పరిశోధకుడు.
* పూసపాటి పరమేశ్వరరాజు - చిత్రకారుడు 
----
**పూసపాటి** పేరుతో కొన్ని గ్రామాలు:
* పూసపాటిపాలెం, విజయనగరం జిల్లా, పూసపాటిరేగ మండలానికి చెందిన గ్రామం.
* పూసపాటిరేగ, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని విజయనగరం జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం.

## ఇంకా చదవండి
*ఆంధ్ర క్షత్రియులు
*వశిష్ట గోత్రం
*క్షత్రియులు

## మూలాలు
బీర్బల్

**రాజా బీర్బల్**, **Raja Birbal** (1528-1586), అక్బర్ ఆస్థానం లోని "నవరత్నాలలో" ఒక రత్నం. అక్బరు రాజదర్బారు, ప్రభుత్వంలో ఒక మహామంత్రి కూడానూ. అక్బర్ ఇతడిని తన అనుంగునిగా, విశ్వాసపాత్రుడిగా పరిగణించి తన సలహాదారునిగా నియమించుకొన్నాడు. బీర్బల్ మహామేధావి, చతురుడు, హాస్యభరితుడు, తన సంబద్ధ చాతుర్యానికి, సున్నిత హాస్యానికి, అతిసున్నిత విమర్శకూ చక్కటి ఉదాహరణ. బీర్బల్ తో సంభాషించి గెలవడాని మహామహులు తంటాలు పడేవారు. అక్బర్ ఆస్థానంలోగల ఇంకో చతురుడు ముల్లా దో పియాజా, ఇతను తొట్రుపాటు గలవాడు. బీర్బల్ తొణికేవాడు గాదు. ఈ స్థిరత్వం ప్రజలకు ఇంకా ముగ్దుణ్ణి చేసేవి. అక్బర్ కాలంలో అక్బర్ తరువాత, అంతటి పేరు ప్రఖ్యాతులు సంపాదించినవాడు బీర్బల్ మాత్రమే నంటే అతిశయోక్తి గాదు. చరిత్రకూడా ఇతడికి సమోన్నత గౌరవమిచ్చి, సరియగు స్థానమిచ్చింది.

## ప్రారంభ సంవత్సరాలు
తన బాల్యంపేరు "మహేశ్ దాస్", మధ్యప్రదేశ్, సిద్ధి జిల్లా, సిహావల్ తహ్సీల్ లోని ఘోఘరా గ్రామంలో జన్మించాడు. ఇతడు కాయస్థ బ్రాహ్మణ ఇంటిలో పెరిగి పెద్దవాడయ్యాడు. ఇతడు కవి, రచయిత. ఇతని హాస్యము, మేధ, అక్బర్ ఆస్థానంలో మంత్రిహోదా పొందేవరకూ తీసుకెళ్ళింది. అక్బర్ ఇతడికి *రాజా* అనే బిరుదిచ్చి గౌరవించాడు.

## మరణం
రాజా బీర్బల్, మలందరీ కనుమలో జరిగిన యుద్ధంలో మరణించాడు. అక్బర్ కు ఇతడి మరణం తీవ్రంగా కలచివేసింది. చాలా కాలంవరకూ, శోకిస్తూనే ఉన్నాడు. అక్బర్, బీర్బల్ ల మధ్య గల బాంధవ్యం అలాంటిది.

## ఇతర పఠనాలు

**బీర్బల్ 50 హాస్యకథలు* (ISBN 81-7806-050-7), రచయిత క్లిఫోర్డ్ సాహ్నీ (ముద్రణ: పుస్తక్ మహల్, ఢిల్లీ)
**మీ సమస్యలు తీర్చుకోండి* రచయిత: *లూయిస్ S. R. వాస్* (ISBN 81-223-0800-7)
Unravelling in the Court of Akbar, the well-known Birbal stories illustrate the minister’s sagacity and problem-solving acumen.
The Ninth Gem of the Mughal Crown By: James Moseley

## ఇవీ చూడండి
* తెనాలి రామకృష్ణ
* నస్రుద్దీన్
* ముల్లా దో పియాజా

## బయటి లింకులు
*Stories of Birbal 
*Akbar and Birbal Digital Flipbook

వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం
వర్గం:1528 జననాలు
వర్గం:1586 మరణాలు
వర్గం:మధ్యప్రదేశ్ ప్రజలు
వర్గం:హాస్య వైతాళికులు
వర్గం:అక్బర్ నవరత్నాలు
వర్గం:అక్బరు
తోటకూర (అయోమయ నివృత్తి)

* తోటకూర ఒక శాఖాహారమయిన ఆకుకూర.
* తోటకూర ఆశాలత, తెలుగు రచయిత.
* తోటకూర వెంకట రాజు లేదా టి.వి.రాజు, తెలుగు సినిమా సంగీత దర్శకుడు.
కొట్టక్కి (అయోమయ నివృత్తి)

* కొట్టక్కి, విజయనగరం జిల్లాలోని గ్రామం.
* కొట్టక్కి (ఇంటి పేరు)
దూరపు కొండలు నునుపు

thumb|దూరంగా కనిపించే కొండలు
మనం ఏదైనా వస్తువును కానీ, ప్రదేశాన్ని కానీ దగ్గరకు వెళ్ళి గమనిస్తేనే నిజానిజాలు బయట పడతాయి. అంతేకానీ దూరం నుంచి చూసి కొండ చాలా నున్నగా ఉంది అనుకుంటే అది పొరపాటు అవుతుంది. కొండ సాధారణంగా రాళ్ళు రప్పలతో, చెట్లతో ఎగుడుదిగుడు గానే ఉంటుంది. కానీ దూరం నుంచి చూస్తే అలాంటివేమీ కనిపించవు. 

నిజజీవితంలో ఎవరైనా దేనిగురించైనా లోతుగా ఆలోచించకుండా కలలు కంటూంటే ఈ సామెతను వాడడం పరిపాటి. బయటికి కనిపించేదంతా నిజం కాదు అనే అర్థంలో ఈ సామెతను వాడుతుంటారు. 
## వాడుకలు
* దూరపు కొండలు నునుపు అన్నట్లు దూరం నుంచి చూసేవాళ్లకి సినిమా తారల జీవితం చాలా విలాసవంతంగా అనిపిస్తుంది. కానీ, అందంగా కనిపించడానికి వాళ్లు పడే పాట్లు  అన్నీ ఇన్నీ కావు.
* ఒక్కో సారి *దూరపు కొండలు నునుపు* అన్నట్టు - పక్కింటి వారు, మనకంటే  చాలా సంతోషం గా వున్నట్టు భ్రమ పడుతుంటాము. వారు ఎప్పుడైనా మన ఇంటికి వచ్చి తమ  గోడు  మనతో చెబితే - ఆహా, మనమే వారికంటే కాస్త నయం అనుకుంటూ వుంటాము.
* అమెరికాను అమరదేశంగా ఊహిస్తూ, ఏదారినైనా సరే వచ్చెయ్యాలని, ఈ అమెరికా (అమర) సుఖాన్ని పొందలేక పోవడం ఒక చేతకాని తనంగా ఊహించుకునే “మన” జనాన్ని చూస్తూంటే, కొంత కాలం తర్వాత అమెరికాని రెండవ స్వర్గంగా గుర్తిస్తామేమో అనిపిస్తోంది. దూరపు కొండలు నునుపు అన్నది ఆర్యోక్తి.
## మూలాలు


వర్గం:సామెతలు
ఉప్పు (అయోమయ నివృత్తి)

* ఉప్పు, మనమందరం సాధారంగా ఆహారంలో ఉపయోగించే లవణము.
* ఉప్పు (ఇంటి పేరు), తెలుగువారిలో కొందరి ఇంటి పేరు.
* బైబిల్ లో ఉప్పు
* కురాను,హదీసుల్లో ఉప్పు
ఉప్పు (ఇంటి పేరు)

**ఉప్పు** తెలుగువారిలో కొందరి ఇంటి పేరు.

## ప్రముఖ వ్యక్తులు
* ప్రముఖ తెలుగు సినిమా నటుడు శోభన్ బాబు, పూర్తి పేరు ఉప్పు శోభనా చలపతిరావు.
* ఉప్పు గోవిందరెడ్ది, ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు.
చిరంజీవి నటించిన సినిమాల జాబితా

thumb|260x260px|చిరంజీవి చిత్రం
చిరంజీవి నటించిన సినిమాల జాబితా
[alt=|thumb|260x260px|గౌ.రాష్ట్రపతి [ద్రౌపది ముర్ము చేతులమీదుగా 2024 ఏప్రిల్ 10న రాష్ట్రపతి భవన్‌లో పద్మవిభూషణ్‌ పురస్కారం అందుకుంటూ]]
## నటుడిగా

### తెలుగు

### ఇతర భాషలు

## ఇతర పాత్రలు

## టెలివిజన్

## మూలాలు

వర్గం:సినిమా జాబితాలు
వర్గం:సినిమా నటుల సినిమా జాబితాలు
ప్రాట్ & విట్నీ

**ప్రాట్ & విట్నీ** (Pratt & Whitney) అమెరికాకు చెందిన విమానాల ఇంజెన్ తయారు చేసే కంపెనీ. ఇది ప్రపంచంలో మూడవ అతి పెద్ద ఇంజెన్ తయారిదారు.

## చరిత్ర
thumb|left|100px|ప్రాట్ & విట్నీ మొదటి లోగో

ప్రాట్ & విట్నీ కంపెనీని 1860లో ఫ్రాంసిస్ ప్రాట్, ఆమోస్ విట్నీ, అమెరికాలోని కనెక్టికట్ రాష్ట్రంలోని హార్ట్ఫర్డ్ నగరంలో స్థాపించారు. మెదట్లో ప్రాట్ & విట్నీ కుట్టు మెషిన్లు, తుపాకులను తయారుచేసే యంత్రాలు తయారుచేసేది.

1925లో ఫ్రెడెరిక్ రెంష్లర్, తాను ఒక విమాన ఇంజెను తయారుచేయటం కొరకు ప్రాట్ & విట్నీ కర్మాగారము బాడిగకు కోరాడు. ఇది ప్రాట్ & విట్నీ ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్ కంపెనీ మొదలు. ప్రాట్ & విట్నీ మొదటి విమాన ఇంజెను 1925 డిసెంబరు 24న పూర్తయ్యింది.

వర్గం:సంస్థలు
ఆమోస్ విట్నీ

**ఆమోస్ విట్నీ** (1832 అక్టోబరు 8 - 1920 ఆగస్టు 5) మెకానికల్ ఇంజనీరు, ఆవిష్కర్త. అతను ప్రాట్ & విట్నీ కంపెనీకి సహ వ్యవస్థాపకుడు. అతను విట్నీ కుటుంబంలో ముఖ్యమైన సభ్యుడు. 1860లో ఫ్రాంసిస్ ప్రాట్‌తో కలిసి ప్రాట్ & విట్నీ కంపేనీ స్థాపించడానికి సహాయపడ్డాడు. అప్పుడు జరుగుతున్న అమెరికా సివిల్ యుద్ధంలో వాడే తుపాకులు తయారు చేసింది ప్రాట్ & విట్నీ.

## జీవిత విశేషాలు
అతను బిడ్ఫోర్డ్, మైనే లో ఆరోన్, రెబెక్కా విట్నీ దంపతులకు జన్మించాడు.  మైనే లోని సక్కరప్పా, న్యూహాంప్ షైర్ లోణి ఎక్సెటెర్ పాఠశాలలో విద్యాభ్యాసం చేసాడు.  అతను తన 14వ యేట తన తల్లిదండ్రులతో పాటు మసాచుసెట్స్‌లోని లారెన్స్‌కు  వెళ్లి  ఎసెక్స్ మెషిన్ కంపెనీ లో అప్రెంటిస్ పొందాడు.

1852 లో అతను అమెరికా లోని హార్ట్‌ఫర్డుకు వెళ్లి కోల్ట్ ఆర్మరీ లో పనిచేశాడు. కోల్ట్ వద్ద ఫీనిక్స్ ఐరన్ వర్క్స్‌లో సూపరింటెండెంట్ ఉద్యోగంలో చేరడానికి వెళ్తున్న ఫ్రాంసిస్ ప్రాట్‌ను కలుసుకున్నాడు. ఫ్రాంసిస్ ప్రాట్‌ విట్నీని తనతో తీసుకువెళ్ళాడు. ఫీనిక్స్ ఐరన్ వర్క్స్‌లో పనిచేస్తున్నప్పుడు విట్నీ లింకన్ మిల్లింగ్ యంత్రం రూపొందించాడు.

1860 లో ఫీనిక్స్ ఐరన్ వర్క్స్ లో పనిచేస్తున్నప్పుడు ప్రాట్, విట్నీలు కలసి ప్రాట్ & విట్నీ సంస్థను స్థాపించారు. వారు విల్లిమాంటిక్ నార కంపెనీకి థ్రెడ్ విండర్ ఉత్పత్తి చేయడం ప్రారంభించారు. ఇది వారి మొదటి ఉత్పత్తి. వారు తుపాకులు, కుట్టు యంత్రాలు, సైకిళ్ళు, టైప్‌రైటర్ల తయారీకి యంత్ర పరికరాలను తయారు చేశారు. అమెరికన్ సివిల్ వార్ సమయంలో తుపాకీ తయారీ యంత్రాల తయారీ వేగంగా పెరిగింది.

విట్నీ 1893 లో ఆ సంస్థ ఉపాధ్యక్షునిగా, 1898 నుండి 1901 వరకు అధ్యక్షుడిగా పనిచేశాడు. ఈ సంస్థను నైల్స్-బెమెంట్-పాండ్ కంపెనీ స్వాధీనం చేసుకుంది. ఆ సంస్థ డైరక్టర్లలో విట్నీ ఒకనిగా కొనసాగాడు. అతను గ్రే టెలిఫోన్ పే స్టేషన్ కంపెనీ అధ్యక్షుడిగా, డైరెక్టర్‌గా, ప్రాట్ & కేడీ కో డైరెక్టర్‌గా, సహకార సేవింగ్స్ బ్యాంక్‌లో డైరెక్టర్‌గా, అతని కుమారుడు క్లారెన్స్ నిర్వహించిన విట్నీ మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ కంపెనీ కోశాధికారిగా కూడా పనిచేశాడు.

అతను 1920 ఆగస్టు 5 న మైనేలోని పోలాండ్ స్ప్రింగ్‌లో మరణించాడు. కనెక్టికట్‌లోని హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోని సెడర్ హిల్ శ్మశానవాటికలో సమాధి చేసారు.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* ఆమోస్ విట్నీ బొమ్మ
* ప్రాట్ & విట్నీ వెబ్‌సైట్

వర్గం:1832 జననాలు
వర్గం:1920 మరణాలు
వర్గం:అమెరికా ఆవిష్కర్తలు
ఖాదరియా

**ఖాదరియా** **Qadiriyyah** (అరబ్బీ : **القادريه**) (ఇంకనూ : *ఖాదిరియా*, *ఖాద్రియా*, *ఖాదిరి*, *ఖాదరి* లేదా *ఖాద్రి*.) సున్నీ ముస్లిం లలో ఒక సూఫీ తరీఖా. దీనికా పేరు అబ్దుల్ ఖాదిర్ జీలాని పేరుమీద ఏర్పడింది. అబ్దుల్ ఖాదిర్ జీలాని (1077-1166), ఇరాన్కు చెందిన గీలాన్ ప్రాంతీయుడు. ఇతను 1134 బాగ్దాదులో సున్నీ ముస్లిం ల హంబలీ పాఠశాలకు చెందిన సూఫీ.

ఇస్లామీయ ప్రపంచంలో సూఫీ తరీఖాలు భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, పాకిస్తాన్, టర్కీ, బాల్కన్ ప్రాంతం, తూర్పు ఆఫ్రికా, పశ్చిమ ఆఫ్రికా, ఐరోపా, అమెరికా లలో వ్యాపించి యున్నవి. ఇందులో 'ఖాదరియా' తరీఖా ముఖ్యమైనది.

## ఆత్మజ్ఞాన గొలుసుక్రమం

ఖాదరియా 'సిల్ సిలా' లోని ఆత్మజ్ఞాన గొలుసుక్రమం :
* ఇస్లామీయ ప్రవక్త మహమ్మదు 
* ఖలీఫా అలీ ఇబ్న్ అబీ తాలిబ్
* ఇమామ్ హుసైన్ ఇబ్న్ అలీ
* ఇమామ్ అలీ జైనుల్ ఆబిదీన్
* ఇమామ్ ముహమ్మద్ బాఖర్
* ఇమామ్ జాఫర్ అస్-సాదిఖ్
* ఇమామ్ మూసా అల్-కాజిమ్
* ఇమామ్ అలీ మూసా రిదా
* మారూఫ్ కార్ఖి
* సారీ సఖాతీ
* జునైద్ అల్-బగ్దాదీ
* షేక్ అబూ బక్ర్ షిబ్లీ
* షేక్ అబ్దుల్ అజీజ్ 
* అబూ అల్ ఫజ్ల్ అబూ అల్-వాహిద్
* అబూ అల్ ఫరాహ్ తర్తూసీ
* అబూ అల్ హసన్ ఫర్షీ
* అబూ సయీద్ అల్ ముబారక్ ముకర్రమీ
* షేక్ అబ్దుల్ ఖాదిర్ జీలానీ

షేక్ అబ్దుల్ ఖాదిర్ జీలాని యొక్క సిల్ సిలా, క్రింది విధంగానూ యున్నది :
* ఇస్లామీయ ప్రవక్త మహమ్మదు ప్రవక్త
* ఖలీఫా అలీ ఇబ్న్ అబీ తాలిబ్
* షేక్ హసన్ బస్రి
* షేక్ హబీబ్ అజమి
* షేక్ దావూద్ తాయీ
* షేక్ మారూఫ్ కర్ఖీ
* షేక్ సరీ సఖాతీ
* షేక్ జునైద్ బగ్దాదీ
* షేక్ అబూ బక్ర్ షిబ్లీ
* షేక్ షేక్ అబ్దుల్ అజీజ్ అల్ తమీమీ
* షేక్ అబూ అల్-ఫజ్ల్ అల్ వాహిద్ 
* షేక్ అబూ అల్-ఫరాహ్ తర్తూసీ
* షేక్ అబూ అల్-హసన్ ఫర్షీ
* షేక్ అబూ సయీద్ అల్ ముబారక్ ముకర్రమీ
* షేక్ అబ్దుల్ ఖాదిర్ జీలాని
* షేక్ ముహమ్మద్ రబ్బీకుద్దీన్

## ఇవీ చూడండి
* అబ్దుల్ ఖాదిర్ జీలాని
* బరేల్వీ
* దేవ్ బందీ
* సూఫీలు
* ఔలియా

## బయటి లింకులు
* Website related to Hadrat Sultan Bahu R.A
* Taswaaf, Sufism according to Shariyat
* Website of Silsalah-e-Qadiriyyah

వర్గం:సూఫీ తత్వము
వర్గం:సూఫీలు
వర్గం:సూఫీ తరీఖాలు
వర్గం:ఖాదరియా
గాలి (అయోమయనివృత్తి)

## ఇతరాలు
* గాలి - పవనం
* గాలి ద్వారా వ్యాపించు వ్యాధులు - అంటువ్యాధులు
* గాలివాన (కథ) - కథ
* గాలిపటం -ఆట

## వ్యక్తులు
* గాలి జనార్ధన్ రెడ్డి - రాజకీయ నాయకుడు
*గాలి ముద్దుకృష్ణమ నాయుడు
* గాలి మాధవీలత

## సినిమాలు
* ''గాలి సంపత్'' (2021 సినిమా)-సినిమా

## గ్రామాలు
* గాలిపల్లి
* గాలిపూర్
* గాలివీడు
*గాలి చెన్నయ్యపాలెం

## యంత్రాలు
* గాలి మర
గ్రంధి

thumb|గ్రంధి
*ఈ వ్యాసం శరీరంలో స్రవించే భాగాలు గురించి. ఇదే విధమైన ఇంటిపేరు కొరకు, [[గ్రంధి (ఇంటి పేరు)]] చూడండి.*

**గ్రంధి** (Gland) అనగా మన శరీరంలో ఒకటి లేదా అధికంగా స్రావాలను ఉత్పత్తి చేసే భాగాలు. కొన్ని సందర్భాలలో ఒకే కణం ఈ పనిని నిర్వర్తించవచ్చును. కొన్ని అవయవాల గోడలలో ఇవి విరివిగా ఉంటాయి. ఇతర సందర్భాలలో ప్రత్యేకమైన అవయవాలు ఈ పనిని నిర్వర్తిస్తాయి. కొన్నింటిలో స్రావితమైన రసం గ్రంధి నుండి బయటకు పోవడానికి నాళాలుంటాయి. నాళాలు లేని సందర్భాలలో స్రావాలు సరాసరి రక్తంలోకి పంపబడతాయి. ఈ విధమైన గ్రంధులను 'వినాళ గ్రంధులు' అంటారు.

## గ్రంధులలో రకాలు
* వినాళ గ్రంధులు (Endocrine glands)
* జఠర గ్రంధులు (Gastric glands)
* లాలాజల గ్రంధులు (Salivary glands)
* పౌరుష గ్రంధులు (Prostatic glands)
* అశ్రు గ్రంధులు (Lachrymal glands)
* స్వేద గ్రంధులు (Sweat glands)
* బాల గ్రంధి (Thymus gland)

## వ్యాధులు
* ఎడినైటిస్ (Adenitis)
* ఎడినోమా (Adenoma)
* ఎడినో కార్సినోమా (Adenocarcinoma)
## ఇవి కూడా చూడండి
* టెరటోమా

## మూలాలు
* జంతుశాస్త్ర నిఘంటువు, తెలుగు అకాడమి, హైదరాబాదు.

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
ముఖ్యమంత్రి (అయోమయ నివృత్తి)

* ముఖ్యమంత్రి, భారతదేశంలో రాష్ట్రాల రాజ్యాధినేత.
* ముఖ్యమంత్రి (సినిమా), 1984లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా.
రేవతి

thumb|alt=|రేవతి ప్రతిరూపచిత్రం
రేవతి మహాభారతంలో కకుడ్మి రాజు కుమార్తె, బలరాముడి భార్య. బలరాముడు కృష్ణుడి అన్నయ్య. రేవతి కథ మహాభారతం, భాగవత పురాణం వంటి అనేక పురాణ గ్రంథాలలో వివరించబడింది.విష్ణు పురాణం రేవతి కథను వివరిస్తుంది.రేవతి కాకుడ్మి ఏకైక కుమార్తె. అతని మనోహరమైన, ప్రతిభావంతురాలైన కుమార్తెను వివాహం చేసుకోవటానికి ఏ మానవుడకు మంచి అర్హతలేదని నిరూపించాలని భావించిన కాకుడ్మి రాజు కుమార్తె రేవతిని తనతో పాటు బ్రహ్మ నివాసమైన బ్రహ్మలోకానికి తీసుకువెళ్ళాడు. వారు వెళ్లిన సమయానికి బ్రహ్మ గంధర్వుల సంగీత ప్రదర్శనను వింటున్నాడు, కాబట్టి వారు ఓపికగా బ్రహ్మ దర్శన సమయం కొరకు వేచిఉంటారు. ప్రదర్శన పూర్తయింది.

అప్పుడు కాకుడ్మి వినయంగా బ్రహ్మకు నమస్కరించి,తను అనుకున్న ప్రకారం అభ్యర్థన చేసి అతని  అభిప్రాయలు బ్రహ్మ ముందు వెళ్లబుచ్చుతాడు. బ్రహ్మ దానికి  బిగ్గరగా నవ్వి, ఉనికి  వివిధ రకాలుగా సమయం భిన్నంగా నడుస్తుందని, అతనిని చూడటానికి వారు బ్రహ్మలోకాలో వేచి ఉన్న కొద్ది సమయంలో, 27 చతురు - యుగాలు భూమిపై గడిచిపోయాయని, ఆ అభ్యర్థులందరూ చాలా కాలం క్రితం మరణించారని చెపుతాడు.  తన స్నేహితులు, మంత్రులు, సేవకులు, భార్యలు, బంధువులు, సైన్యాలు, సంపద ఇప్పుడు భూమిమీద అదృశ్యమైనందున కాకుడ్మి ఇప్పుడు నీవు ఒంటరిగా ఉన్నావని, కలియుగం దగ్గరలో ఉన్నందున త్వరలో తన కుమార్తెను తగిన అతనిని భర్తగా స్వీకరించాలని  చెపుతాడు.

ఈ వార్త విని కాకుడ్మిని ఆశ్చర్యంతో భాధపడుతూ ఏమిచేయాలని  మధనపడుతుంటాడు. ఏదేమైనా బ్రహ్మ అతనిని ఓదార్చి, విష్ణు సంరక్షకుడు ప్రస్తుతం కృష్ణ, బలరాముల రూపంలో భూమిపై ఉన్నారు.రేవతికి తగిన భర్తగా బలరాముడిని సిఫారసు చేస్తాడు.కొద్దిసమయం మాత్రమే మిగిలిందని వారు భావించి,వెంటనే కాకుడ్మి రేవతిని తీసుకుని తిరిగి భూమికి తిరిగి వస్తాడు.ఈ లోపు చోటుచేసుకున్న మార్పులకు వారు దిగ్బ్రాంతి చెందుతారు. ప్రకృతి దృశ్యం, పర్యావరణం మారడమే కాక, మధ్యలో ఉన్న 27 చతురు - యుగాలలో, మానవ ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతిక పరిణామం చక్రాలలో, మానవజాతి వారి స్వంత సమయం కంటే తక్కువ స్థాయి అభివృద్ధిలో ఉంది. భాగవత పురాణం పురుషుల జాతి "పొట్టితనాన్ని తగ్గిస్తుంది, శక్తిని తగ్గిస్తుంది,  తెలివితేటలను పెంచుతుంది" అని వారు కనుగొన్నారు.కాకుడ్మి బలరాముడిని కనుగొని రేవతిని వివాహాం చేసుకోవలసిందిగా  ప్రతిపాదిస్తాడు. ఆమె మునుపటి యుగం నుండి వచ్చినందున, రేవతి తన కంటే చాలా పొడవుగా, పెద్దదిగాఉందని బలరాముడు ఆలోచించి, తన నాగలిని (అతని అయుధం) ఆమె తలపై లేదా భుజంపై నొక్కుతాడు. దాని కారణంగా ఆమె బలరామ వయస్సులో ఉన్న ప్రజల సాధారణ ఎత్తుకు తగ్గిపోయింది. అప్పుడు వారి వివాహం జరుగుతుంది..

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:పురాణ పాత్రలు
వర్గం:పురాణాలు
అక్షౌహిణి

భారతీయ కొలమానంలో **అక్షౌహిణి** ఒక కొలత. సైన్యాన్ని అక్షౌహిణిలో కొలుస్తారు. కంబ రామాయణంలో ఆ లెక్కలు ఇలా ఉన్నాయి. ఆదిపర్వం బట్టి సైన్యగణాంకాలలో పునాది నిష్పత్తి 1 రథము : 1 ఏనుగు : 3 గుర్రాలు : 5 కాలిబంట్లు.

## వివిధ ప్రమాణాలు
; పత్తి :
ఒక రథము, ఒక ఏనుగు, మూడు గుర్రాలు, ఐదు కాలిబంట్లు కలిస్తే ఒక "పత్తి" అంటారు.
::1 రథములు + 1 ఏనుగు + 3 గుర్రాలు + 5 కాలిబంట్లు 
;సేనాముఖము :
మూడు పత్తులు ఒక సేనాముఖము అనగా సేనాముఖము = 3 X పత్తి
::3 రథములు + 3 ఏనుగులు + 9 గుర్రాలు + 15 కాలిబంట్లు 
;గుల్మము :
మూడు సేనాముఖములు ఒక గుల్మము. అనగా గుల్మము = 3 X సేనాముఖము
::9 రథములు + 9 ఏనుగులు + 27 గుర్రాలు + 45 కాలిబంట్లు 
;గణము :
గణము అనగా మూడు గుల్మములు అనగా గణము = 3 X గుల్మము
::27 రథములు + 27 ఏనుగులు + 81 గుర్రాలు + 135 కాలిబంట్లు 
;వాహిని :
వాహిని అనగా మూడు గణములు. అనగా గణము =3 X గణము
::81 రథములు + 81 ఏనుగులు + 243 గుర్రాలు + 405 కాలిబంట్లు 
;పృతన :
పృతన అనగా మూడు వాహినులు అనగా పృతన=3 X వాహినులు
::243 రథములు + 243 ఏనుగులు + 729 గుర్రాలు + 1215 కాలిబంట్లు 
;చమువు :
చమువు అనగా మూడు పృతనల సైన్యము. అనగా 3 Xపృతన
::729 రథములు + 729 ఏనుగులు + 2187 గుర్రాలు + 3645 కాలిబంట్లు 
;అనీకిని :
అనీకిని అనగా మూడు చమువుల సైన్యము. అనగా 3 Xచమువు.
::2187 రథములు + 2187 ఏనుగులు + 6561 గుర్రాలు + 10935 కాలిబంట్లు 
;అక్షౌహిణి :
అక్షౌహిణి అనగా పది అనీకినుల సైన్యము అనగా 10 X అనీకిని
::21870 రథములు + 21870 ఏనుగులు + 65610 గుర్రాలు + 109350 కాలిబంట్లు

ఇటువంటి అక్షౌహిణులు 18 కురుక్షేత్ర యుద్ధములో పాల్గొన్నాయి. అంటే -
3,93,660 రథములు + 3,93,660 ఏనుగులు + 11,80,980 గుర్రాలు + 19,68,300 కాలిబంట్లు

ఒక్కొక్క రథం మీద యుద్ధవీరునితో పాటు సారథి కూడా ఉంటాడు. సారథులను కూడా లెక్కలోనికి తీసుకుంటే, రథబలం 7,87,320 కి చేరుకుంటుంది. అలాగే గజబలంతో యుద్ధవీరునితో పాటు మావటిని లెక్కలోనికి తీసుకుంటే, గజ బలం 7,87,320 కి చేరుకుంటుంది.

## మరిన్ని ప్రమాణాలు

అక్షౌహిణి X '18' = ఏకము

ఏకము X '8' = కోటి (ఈ కోటి మన కోటి కాదు)

కోటి X '8' = శంఖము

శంఖము X '8' = కుముదము

కుముదము X '8' = పద్మము

పద్మము X '8' = నాడి

నాడి X '8' = సముద్రము

సముద్రము X '8' = వెల్లువ

అంటే 36,691,71,39,200 సైన్యాన్ని వెల్లువ అంటారు.

ఇటు వంటివి 70 వెల్లువలు సుగ్రీవుని దగ్గర ఉన్నట్లుగా కంబ రామాయణం చెపుతుంది. అంటే 366917139200 X 70 = 256842399744000 మంది వానర వీరులు సుగ్రీవుని దగ్గర వుండేవారు. వీరికి నీలుడు అధిపతి.

256842399744000 మంది బలవంతులు కలిసి త్రేతాయుగములో (1,700,000 సంవత్సరాల పూర్వం) లంకకు వారధి కట్టారన్నమాట.

## మూలాలు

వర్గం:కొలమానాలు
వర్గం:హిందూమతం
గ్రంధి (ఇంటి పేరు)

*ఇతర వ్యాసాల గురించి [[గ్రంధి]] చూడండి*

**గ్రంధి** తెలుగువారిలో కొందరి ఇంటి పేరు. విజయనగరం జిల్లాలో ఈ ఇంటిపేరు గలవారు ఎక్కువగా వర్తకులుగా ఉన్నారు.

## ప్రముఖ వ్యక్తులు
* గ్రంధి మల్లికార్జున రావు
* గ్రంధి మంగరాజు
* గ్రంధి సుబ్బారావు
ఏనుగు (అయోమయ నివృత్తి)

* ఏనుగు, ఒక జంతువు.
* ఏనుగు (ఇంటి పేరు), తెలుగువారిలో కొందరి ఇంటి పేరు.
తిత్తి

**తిత్తి** (Cyst) అనగా ఒక రకమైన ద్రవ పదార్ధాలతో నిండిన సంచి. ఇవి వివిధ అవయవాలలో తయారుకావచ్చు. కొన్ని పుట్టిన దగ్గరనుండి ఉండవచ్చు. నిజమైన తిత్తుల లోపలివైపు వివిధ రకాల ఉపకళా కణజాలాలతో కప్పబడి ఉంటాయి. కృత్రిమమైన తిత్తుల లోపలివైపు ఏ విధమైన పొర ఉండదు.

సాధారణంగా తిత్తులను శస్త్రచికిత్స ద్వారా తొలగించవలసి వుంటుంది.

## తిత్తులలో రకాలు
* వక్షోజాలలో తిత్తులు సాధారణంగా క్షీరనాళాల నుండి ఏర్పడతాయి.
* ప్రోటోజోవా వంటి క్రిముల మూలంగా కొన్ని తిత్తులు తయారౌతాయి. ఉదా: హైడాటిడ్, సిస్టిసెర్కోసిస్.
* డెర్మాయిడ్ లేదా ఎపిడెర్మాయిడ్ తిత్తులు 
* అండాశయములోని తిత్తులు కొన్ని కాన్సర్ కు సంబంధించినవి కూడా ఉంటాయి. 
* కాలేయము, మూత్రపిండాలు మొదలైన చాలా అవయవాలలో కూడా కొన్ని తిత్తులు ఏర్పడవచ్చును.

## మూలాలు

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
ప్రమాదము

**ప్రమాదము**, **విపత్తు** లేదా **ఆపద** (Accident) ప్రపంచ వ్యాప్తంగా చాలా మంది మరణానికి కారణం.

## వివిధ రకాలు
* అగ్ని ప్రమాదాలు: అగ్ని వలన జరిగే ప్రమాదాలు. 
* రైలు ప్రమాదాలు: రైలు ప్రయాణంలో జరిగే ప్రమాదాలు.
* రహదారి ప్రమాదాలు: రహదారి మీద జరిగే ప్రమాదాలు.
* విమాన ప్రమాదాలు: విమాన ప్రయాణంలో జరిగే ప్రమాదాలు.
* పడవ ప్రమాదాలు: పడవ ప్రయాణంలో నీటిలో జరిగే ప్రమాదాలు.
* నీటిప్రమాదాలు: నీళ్ళలో ప్రమాదవశమున మునిగిపోవుటలు
## Ma basti roads problem gurichi
ప్రమాదానికి కారణమైన వాహనం యజమాని నుంచి మోటారు వాహనాల చట్టం సెక్షన్‌ 146 ప్రకారం పరిహారం పొందవచ్చు. ప్రాణనష్టం, ఆస్తినష్టం జరిగితే 'మోటార్‌ ఏక్సిడెంట్స్‌ క్లైమ్స్‌ ట్రిబ్యునల్‌'కు పరిహారం కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవాలి. మోటార్‌ క్రైం ట్రిబ్యునల్‌ సభ్యుడిగా జిల్లా జడ్జి వ్యవహరిస్తారు. రోడ్డు ప్రమాద కేసులను విచారించే కోర్టు ప్రతి జిల్లా కేంద్రంలో వుంటుంది. రోడ్డు ప్రమాదంలో నష్టపోయిన వ్యక్తి లేదా మరణించిన అతని వారసులు పరిహారం కోసం కింద తెలిపిన పత్రాలను జతచేస్తూ దరఖాస్తు చేసుకోవాల్సి వుంటుంది.ఇందుకు సంబంధించి పోలీసులు కేసు నమోదు చేసిన తర్వాత డాక్టర్‌ సర్టిఫికెట్స్‌, మెడికల్‌ ఖర్చులు తదితర వివరాలను తెలిపే పత్రాలను కోర్టుకు సమర్పించాల్సి వుంటుంది.వాటి ఆధారంగా కోర్టు ప్రమాద తీవ్రతను బట్టి బాధితునికి జరిగిన నష్టాన్ని అంచనా వేసి పరిహారం అందించాలని తీర్పునిస్తుంది. ప్రమాదాల్లో మరణించిన వారి కుటుంబాలకు పరిహారం అందించాలని సూచిస్తుంది. ప్రమాదానికి కారణమైన వాహనానికి ఏ సంస్థలో అయితే బీమా చేసి ఉంటారో ఆ సంస్థ నష్టపరిహారం చెల్లిస్తుంది. అర్జీ స్వయంగా లేదా లాయర్‌ ద్వారా కోర్టుకు అందచేయవచ్చు.నష్టం జరిగినట్లు తెలిపే పోలీసు కేసు ఎఫ్‌ఐఆర్‌ ప్రతి,ప్రమాదానికి కారణమైన వాహనం రిజిస్ట్రేషన్‌ సర్టిఫికెట్‌, ఇన్సూరెన్స్‌ పాలసీ, డ్రైవింగ్‌ లైసెన్స్‌ నకలు,చికిత్స చేసిన వైద్యుని అభిప్రాయాన్ని తెలిపే మెడికల్‌సర్టిఫికెట్‌, వెద్యుడిచ్చే సర్టిఫికెట్‌లో బాధితుడికి శారీరకంగా ఎంత మేర నష్టం వాటిల్లిందనే సమాచారంతో పాటు, వైద్యసేవలకు అయిన ఖర్చుల వివరాలు జతచేయాల్సి వుంటుంది.కోర్టు ఫీజు క్లైమ్‌ మొత్తంలో ఒక్క శాతం చెల్లించాలి. ఆ ఫీజును కూడా చెల్లించే స్థోమతలేని క్లైయిమ్‌దారులకు నష్టపరిహారం మంజూరు అయిన తర్వాత అందులో నుంచి కోర్టు ఫీజును చెల్లించవచ్చు.కేసును త్వరగా పరిష్కరించుకోవాలనుకుంటే న్యాయవాది ద్వారా కేసును లోక్‌అదాలత్‌కు బదిలీ చేయించుకోవచ్చు. క్లైమ్‌దారుడు, బీమా కంపెనీ ఉమ్మడిగా 'లోక్‌అదాలత్‌'లో మెమో దాఖలు చేసి ఇద్దరికీ ఆమోద యోగ్యమైన విధంగా చర్చించుకుని కేసును త్వరితగతిన పరిష్కరించుకోవచ్చు.ప్రమాదంలో నష్టపోయిన బాధితులు ఇతర ప్రాంతాలవారో లేక ఇతర రాష్ట్రాలకు చెందిన వారో అయితే మోటార్‌వాహనాల చట్టం 166(2) ప్రకారం ప్రమాదం జరిగిన ప్రాంతంలో కానీ, తాను నివాసం వుంటున్న ప్రాంతంలో గాని కోర్టులో ఏక్సిడెంట్‌ క్లైమ్‌ దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చు.

## 2021 తుపాన్ విపత్తు
దేశంలో 2021వ సంవత్సరంలో సంభవించిన విపత్తుల్లో 1750 మంది మరణించారని భారత వాతావరణ విభాగం (ఐఎండీ) వెల్లడించింది. ఈ విపత్తుల్లో భారీ వర్షాలు, వరదలు, కొండచరియలు విరిగిపడటం, మెరుపులు, తుపానులు, చలి తరంగ సంఘటనలు మొదలైనవి చోటుచేసుకున్నాయి.
## మూలాలు

## ఇతర లింకులు
వర్గం:ప్రమాదాలు
పెల్లాగ్రా

**పెల్లాగ్రా** (Pellagra) విటమిన్ బి వర్గానికి చెందిన నికోటినిక్ ఆమ్లం లేదా నియాసిన్ లోపం వల్ల సంభవించే వ్యాధి. డెర్మటైటిస్, డయారియా, డిమెంషియా లక్షణాలు మూలంగా ఉండటం వలన 3-డి వ్యాధి అని కూడా అంటారు. ఎర్రబడిన చర్మం, డయేరియా, నోటి పుండ్లు లక్షణాలు. సూర్యరశ్మి లేదా ఘర్షణకు గురయ్యే చర్మం యొక్క ప్రాంతాలు సాధారణంగా మొదట ప్రభావితమవుతాయి. కాలక్రమేణా ప్రభావితమైన చర్మం ముదురుగా మారుతుంది. చర్మం గట్టిగా పై పొరలుగా మారవచ్చు లేదా రక్తస్రావం కావచ్చు.

పెల్లగ్రాలో రెండు ప్రధాన రకాలు ఉన్నాయి, ప్రాథమిక, ద్వితీయ. ప్రాథమిక పెల్లాగ్రా తగినంత నియాసిన్, ట్రిప్టోఫాన్ లేని ఆహారం తీసుకోవడం వల్ల వస్తుంది. సెకండరీ పెల్లాగ్రా ఆహారంలో నియాసిన్ ఉపయోగించగల సామర్థ్యం తక్కువగా ఉండటం వల్ల వస్తుంది. మద్యపానం, దీర్ఘకాలిక విరేచనాలు, కార్సినోయిడ్ సిండ్రోమ్, హార్ట్‌నప్ వ్యాధి, ఐసోనియాజిడ్ వంటి అనేక మందుల ఫలితంగా ఇది సంభవిస్తుంది. రోగ నిర్ధారణ సాధారణంగా లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. మూత్ర పరీక్ష ద్వారా తెలుసుకోవచ్చు.

## మూలాలు

*

వర్గం:వ్యాధులు
రత్ని

**రత్ని** (radius)  లేదా **రేడియల్ ఎముక**  సకశేరుకాల ముంజేయిలో ఉండే రెండు పెద్ద  ఎముకలలో ఒకటి. రెండవది అరత్ని (ulna). ఇది పైభాగంలో భుజాస్థితోను, క్రింది భాగంలొ మణి బంధాస్థులతోను సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. ఇది మోచేయి యొక్క పార్శ్వ వైపు నుండి మణికట్టు యొక్క బొటనవేలు వైపు వరకు విస్తరించి ఉల్నా (అరత్ని) కు సమాంతరంగా  ఉంటుంది.  ఉల్నా (అరత్ని) రత్ని (రేడియస్) కన్నా పొడవుగా ఉంటుంది.  కానీ రత్ని మందంగా ఉంటుంది. రత్ని ఒక పొడవైన ఎముక. ఇది పట్టకం (ఫ్రిజం) ఆకారంలో నిలువుగా ఉండే స్థానానికి కొద్దిగా వంగి ఉంటుంది. 

రత్ని మూడు కీళ్లలో భాగం : మోచేయి,  మణికట్టు , రెండూ సైనోవియల్ కీళ్ళు ;  ఇది సిండెస్మోసిస్ అనబడే  రేడియోఅల్నార్ కీలు. మోచేయి వద్ద, ఇది హ్యూమరస్ యొక్క కాపిట్యూలంతో మరియు ప్రత్యేక ప్రాంతంలో, రేడియల్ నాచ్ వద్ద ఉల్నాతో కలుస్తుంది. మణికట్టు వద్ద, రత్ని ఉల్నా ఎముకతో ఒక కీలును ఏర్పరుస్తుంది. రేడియోల్నార్ కీలు ముంజేయిని సుపీనేషన్ మరియు ప్రొనేషన్ కు  అనుమతిస్తుంది.

**కాలులోని సంబంధిత ఎముక [[:en:Tibia|టిబియా]].**

## నిర్మాణం
రత్ని ఎముక మధ్యలో మెడుల్లరీ కుహరం అని పిలువబడే పొడవైన, ఇరుకైన బోలు స్థలాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఈ కుహరం కాంపాక్ట్ ఎముక యొక్క బలమైన బయటి పొరతో చుట్టుముట్టబడి ఉంటుంది. ఈ పొర ఉల్నా (ఇంటర్సోసియస్ సరిహద్దు) ఎదురుగా ఉన్న వైపున మందంగా ఉంటుంది మరియు ఎముక చివరల దగ్గర సన్నగా ఉంటుంది. రత్ని యొక్క తలపై కప్పు ఆకారపు ఉపరితలం (ఫోవియా) దగ్గర అదే నిర్మాణం కనిపిస్తుంది.

రత్ని చివర్లలో, స్పాంజి ఎముక ఉంటుంది. పై చివరలో, చిన్న అస్థి అధారం (ట్రాబెక్యులే) వంపుతిరిగినవి మరియు షాఫ్ట్ యొక్క కాంపాక్ట్ ఎముక నుండి ఫోవియా వరకు పైకి విస్తరించి ఉంటాయి. కొన్ని ట్రాబెక్యులేలు ఫోవియా యొక్క ఉపరితలానికి సమాంతరంగా నడుస్తాయి. దిగువ చివరలో ఇలాంటి నమూనా ఉంటుంది.

ఈ అంతర్గత నిర్మాణం రేడియల్ అప్లాసియా (రత్ని సరిగ్గా ఏర్పడని పరిస్థితి)లో ఉండదు.

రత్ని ఒక షాఫ్ట్ (శరీరం),  రెండు చివరలను (ఎగువ,  దిగువ) కలిగి ఉంటుంది.

### ఎగువ చివర

* ఇది ఉల్నా, హ్యూమరస్‌తో అనుసంధానించే స్థూపాకార తలని కలిగి ఉంటుంది.
* దాని కింద మెడ ఉంది.
* కండరాల అటాచ్‌మెంట్ కోసం రేడియల్ ట్యూబెరోసిటీ అని పిలువబడే ఒక గడ్డ ఉంటుంది.

### శరీరం (షాఫ్ట్)

* షాఫ్ట్ అనేది రత్ని యొక్క పొడవైన మధ్య భాగం.
* దాని లోపలి వైపున, ఇంటర్‌సోసియస్ పొర ప్రారంభమై వ్యాసార్థాన్ని ఉల్నాకు పూర్తిగా కలుపుతుంది.

### దిగువ చివర
* దిగువ చివర దాదాపు చదరపు ఆకారంలో ఉంటుంది.
* ఇది ఉల్నా, స్కాఫాయిడ్,  లూనేట్ ఎముకలకు కీళ్లను కలిగి ఉంటుంది.
* ఇది రెండు గుర్తించదగిన బిందువులను కూడా ఏర్పరుస్తుంది:
** స్టైలాయిడ్ ప్రక్రియ (బయటి/రేడియల్ వైపు)
** లిస్టర్స్ ట్యూబర్‌కిల్ (లోపలి/ఉల్నార్ వైపు)

## మూలాలు

*

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
అరత్ని

**అరత్ని** (ulna) సకశేరుకాల ముంజేయిలోని రెండు ఎముకలలో ఒకటి. రెండవది రత్ని. దీనికి పైభాగంలో భుజాస్థితోను, దిగువ భాగంలో మణిబంధాస్థులతోను సంబంధం ఉంటుంది.   అరత్ని (ఉల్నా)  అరచేతితో ముందుకు చూస్తే ముంజేయి యొక్క రెండు ఎముకల లోపలి భాగం.  మోచేయి ఉమ్మడిని ఏర్పరుస్తుంది. ఈ గీత యొక్క ఎగువ సరిహద్దును ఏర్పరిచే  దానిని  ఒలేక్రానన్ ప్రాసెస్ అంటారు. ఇది ఒలెక్రానన్ ఫోసాలోని హ్యూమరస్ వెనుక ఉచ్చరిస్తుంది, మోచేయి యొక్క బిందువుగా భావించవచ్చు. ట్రోక్లియర్ గీత యొక్క దిగువ సరిహద్దును ఏర్పరుస్తున్న ప్రొజెక్షన్, కరోనాయిడ్ ప్రక్రియ, మోచేయి వంగినప్పుడు హ్యూమరస్ యొక్క కరోనాయిడ్ ఫోసాలోకి ప్రవేశిస్తుంది. వెలుపలి భాగంలో రేడియల్ గీత ఉంది, ఇది వ్యాసార్థం యొక్క తలతో వ్యక్తీకరిస్తుంది. ఎముక యొక్క తల కండరాల కోసం  ఇక్కడ గట్టిగా  ఉంటుంది. షాఫ్ట్ క్రాస్  వాటిలో  త్రిభుజాకారంగా ఉంటుంది, ఇంటర్‌సోసియస్ రిడ్జ్ దాని పొడవును విస్తరించి  అరత్ని  వ్యాసార్థాన్ని కలిపే ఇంటర్‌సోసియస్ పొర కోసం  కలయికను  అందిస్తుంది. ఎముక యొక్క దిగువ చివర ఒక చిన్న స్థూపాకార తలను ప్రక్కన ఉన్న వ్యాసార్థం, మణికట్టు ఎముకలతో వ్యక్తీకరిస్తుంది. దిగువ చివరలో ఒక స్టైలాయిడ్ ప్రక్రియ, మధ్యస్థంగా, దాని  క్యూనిఫాం (ఓస్ ట్రైక్వెట్రమ్) మణికట్టు ఎముక మధ్య డిస్క్‌తో వ్యక్తీకరిస్తుంది 

## చరిత్ర
ముంజేయికి నిర్మాణాన్ని ఇచ్చే రెండు ఎముకలలో   అరత్ని ( ఉల్నా)  ఒకటి. ఉల్నా బొటనవేలు నుండి ముంజేయికి ఎదురుగా ఉంటుంది. ఇది మోచేయిని ఉమ్మడిగా చేయడానికి దాని పెద్ద చివరన హ్యూమరస్ తో కలుస్తుంది, చివరలో చేతి యొక్క కార్పల్ ఎముకలతో కలుస్తుంది. వ్యాసార్థంతో కలిసి,  అరత్ని  మణికట్టు ఉమ్మడిని తిప్పడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. 4 నుండి 5 నెలల వయస్సులో వ్యాసార్థం కంటే అరత్ని  వ్యాసం 50 శాతం పెద్దది.  పెద్దవాళ్లలో వయసు అయిన తర్వాత  అరత్ని వ్యాసార్థంలో సగం అవుతుంది.  మానవులు , కుక్కలు, పిల్లులు వంటి నాలుగు పాదాల జంతువులలో ఇలాంటి పనితీరును కలిగి ఉంది. అరత్ని  విచ్ఛిన్నమైతే దాని  పగుళ్లు తీవ్రమైన నొప్పిని కలిగిస్తాయి,  ఇవి  కదలికలో ఇబ్బంది పడతాయి , చేయి యొక్క వైకల్యం కూడా  రావచ్చును   

అరత్ని ( ఉల్నా)  రెండు ముంజేయి పొడవైన ఎముకలలో  ఒకటి. ఎముక శరీర నిర్మాణ సంబంధమైన స్థితిలో ఉన్నప్పుడు ముంజేయి యొక్క మధ్య వైపున మోచేయి నుండి మణికట్టు వరకు విస్తరించి ఉంటుంది. వ్యాసార్థంతో పోల్చితే,  ఇది  పెద్దదిగా, పొడవుగా  ఉంటుంది . ఇది డజనుకు పైగా కండరాలకు మూలం  లేదా చొప్పించే ప్రదేశంగా పనిచేస్తుంది, మోచేయి  మణికట్టు కీళ్ల సహాయంతో కదలికలలో పాల్గొంటుంది. అరత్ని లోని స్థానం, అలాగే విరిగిన విభాగాల యొక్క స్థితిని బట్టి అనేక పగుళ్లు పాథోగ్నోమోనిక్ అయినందున సాధారణ పాథాలజీలు కూడా ఎముకతో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి 

## మూలాలు

* జంతుశాస్త్ర నిఘంటువు, తెలుగు అకాడమి, హైదరాబాదు.

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
వర్గం:ఎముకలు
బెరిబెరి

**బెరిబెరి** (Beriberi) విటమిన్ బి1 లేదా థయామిన్ లోపం వల్ల మానవులలో సంభవించే వ్యాధి. ఈ విటమిన్ బియ్యం మీద ఉండే తవుడులో ఉంటుంది.

## వ్యాధి లక్షణాలు
బెరిబెరి ఈ వ్యాధికి రెండు రకాలు ఉన్నాయి: **తడి బెరిబెరి, పొడి బెరిబెరి**. **తడి బెరిబె**రి గుండె ప్రసరణ వ్యవస్థను ప్రభావితం చేస్తుంది. తీవ్రమైన సందర్భాల్లో, తడి బెరిబెరి గుండె ఆగిపోవడానికి కారణమవుతుంది.**పొడి బెరిబెరి** నరాలను దెబ్బతీస్తుంది, కండరాల బలం తగ్గడానికి దారితీస్తుంది, చివరికి కండరాల పక్షవాతం వస్తుంది. సరి అయిన చికిత్స చేయకపోతే బెరిబెరితో ప్రాణములు పోవచ్చును. విటమిన్ -బి 1 (థయామిన్) అధికంగా ఉండే ఆహారాల తీసుకుంటే బెరిబెరి అభివృద్ధి చెందే అవకాశాలు తక్కువ. ప్రస్తుతము బెరిబెరి ఎక్కువగా మద్యపాన తాగే వారిలో ఉన్న వారు తొందరగా వారిలో ప్రభావము చూపవచ్చును. గర్భధారణ సమయములో విపరీతమైన వికారం, వాంతులు (హైపెరెమిసిస్ గ్రావిడారమ్), ఎయిడ్స్ ఉన్నవారిలో బారియాట్రిక్ శస్త్రచికిత్స తర్వాత ఈ వ్యాధి కనిపిస్తుంది.

**తడి బెరిబెరి లక్షణాలు:** పని చేసే సమయంలో శ్వాస ఆడకపోవడం, ఊపిరి పీల్చుకోవడంలో బాధ, కాళ్ళు వాపులు. బి.పి (low blood pressure ) ఇలాంటివి సూచిస్తాయి.

**పొడి బెరిబెరి లక్షణాలు:**కండరాల పనితీరు తగ్గించడం, కాళ్ళలో, పాదాలు, చేతులు తిమ్మిరిగా ఉండి వీటితో పక్షపాతం రావడం, మానసిక గందరగోళం, మాట్లాడటం కష్టం, వాంతులు, కంటి చూపుకు నష్టం ఇలాంటివి సూచించ గలవు.

బెరిబెరి రావడానికి కారణం విటమిన్ బి 1 ( థయామిన్) తక్కువగా ఉన్న ఆహారం తీసుకోవడం. బెరిబేరి నుంచి కాపాడుకోవడానికి అల్పాహారంలో తృణధాన్యాలు, రొట్టెలు వంటివి తీసుకోవడం, దంపుడు బియ్యం ( బ్రౌన్ రైస్) లో థయామిన్ మొత్తంలో పదవ వంతుగా ఉంటుంది

## '''వ్యాధి నిర్ధారక పరీక్షలు'''
బెరిబెరీని నిర్ధారించడానికి వ్యక్తి యొక్క రక్తంలో థయామిన్ స్థాయిలను కొలవడానికి వైద్యులు రక్తం, మూత్ర పరీక్షలపై ఆధారపడతారు. నాడీ సంబంధిత నష్టం, గుండెతో ఉన్న సమస్యల కోసం వారు శారీరక పరీక్షను కూడా చేస్తారు.నరాల నష్టంతో నడవడం లేదా సమతుల్యతతో ఉండటం, సమన్వయం లేకపోవడం, వంటివి పరీక్షలు జరుపుతారు. వ్యక్తి యొక్క గుండె పరీక్షలు ( బి.పి, ఇ.సి.జి, గుండె స్పందన రేటు (pulse) ), శరీరములో వాపులు వంటివి చూస్తాడు, ఇవి అన్ని గుండె సమస్యలను సూచిస్తుంది.

## చికిత్స
**బెరిబెరి చికిత్స లక్ష్యం** శరీరంలో థయామిన్ స్థాయిలను పెంచడం. వ్యక్తి యొక్క మొత్తం ఆరోగ్యాన్ని బట్టి ఈ థయామిన్ పంపిణీ చేయడానికి వైద్యులు నోటి మందులు, ఇంజెక్షన్లను సిఫారసు చేయవచ్చు. వీటికి తోడు ఇతర సప్లిమెంట్లను తీసుకోవాలని చెప్పవచ్చును.చికిత్స సమయంలో, వైద్యులు సాధారణ స్థితికి వచ్చే వరకు వ్యక్తి యొక్క థయామిన్ స్థాయిలను చూడడానికి సాధారణ రక్త పరీక్షలను చెప్పవచ్చును.

## వ్యాధి నివారణ
బెరిబెరీని నివారించడానికి ఆహారంలో తగినంత విటమిన్ బి 1 ( థయామిన్) తీసుకోవాలి. ఒక వ్యక్తి తాను తీసుకొనే ఆహారం పై దృష్టి పెట్టి ఆరోగ్యకరమైన, సమతుల్య ఆహారం తీసుకునే వ్యక్తికి థయామిన్ లోపం గురించి ఆందోళన పడవలసిన అవసరం లేదు. **సహజంగా థయామిన్** కలిగి ఉన్న ఆహారాలు మాంసం, తృణ ధాన్యములు, బీన్స్, చేపలు, పాల ఉత్పత్తులు, రొట్టె, ముఖ్యంగా అల్పాహారంలో తృణధాన్యాలు వస్తువులు వంటి అనేక ఆహారాలు కూడా ఉన్నాయి. ఒక వ్యక్తి తక్కువ మోతాదులో థియామిన్ సప్లిమెంట్లను తీసుకోవడం కొనసాగించాల్సిన అవసరం ఉంది, రాకుండా చూసుకోవటానికి వారి ఆహారంలో మార్పులు చేసుకోవాలి

## మూలాలు

* జంతుశాస్త్ర నిఘంటువు, తెలుగు అకాడమి, హైదరాబాదు.

వర్గం:వ్యాధులు
వర్గం:పోషకాల లోపం వలన వ్యాధులు
భుజాస్థి

**భూజాస్థి** (humerus) పూర్వాంగంలొ భుజం లేదా పైచేయికి సంబంధించిన పొడవైన ఎముక. అన్ని అంగాస్థికలలో మాదిరిగానే దీని మధ్యకాండాం, రెండు వైపులా రెండు కొనలుంటాయి. దీని పైభఅగంలో ఉండే గుండ్రని తల ఉరోమేఖలలోని అంసకుహరంతో బంతిగిన్నె కీలు సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. క్రిందిభాగంలో వెడల్పైన తల, దానికి మధ్య ఒక గిలక మాదిరి ఢమరుకం ఉంటాయి. దీనికి రెండు వైపులా ఉండే సంధితలాలతో రత్ని, అరత్ని కీలు సంబంధం కలిగి ఉంటాయి.

## మూలాలు
* జంతుశాస్త్ర నిఘంటువు, తెలుగు అకాడమి, హైదరాబాదు.

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
గిట్ట

[right|thumbnail|300px|Cloven hooves of roe deer (''[Capreolus capreolus*), with dew claws]]
[[దస్త్రం:Masai Giraffe right-rear foot.jpg|thumb|200px|right|[[జిరాఫీ]] వెనుక కాలి గిట్టలు.]]

[[ఖురిత జంతువు]]లలో వేళ్ళముందు కాని వాటిని కప్పుతూ కాని ఉండే కొమ్ములాంటి రక్షక నిర్మాణాలు - *'గిట్టలు''' (Hoofs). ఇవి గోరుకు సమజాతాలు. గుర్రాలలో మూడవ వేలికి సంబంధించి ఒకే పెద్ద్ గిట్ట ఉంటుంది. కాని పశువులలో చీలిన గిట్టలుంటాయి. రెండు పెద్దవి, రెండు చిన్నవి ఉంటాయి.

## మూలాలు

* జంతుశాస్త్ర నిఘంటువు, తెలుగు అకాడమి, హైదరాబాదు.

వర్గం:జంతు శాస్త్రము
వర్గం:గిట్టల జంతువులు
బహిర్జంఘిక

**బహిర్జంఘిక** (fibula) చరుష్పాద జీవులలో చరమాంగపు ముంగాలులోని రెండు ఎముకలలో ఒకటి. రెండవదయిన అంతర్జంఘిక కన్నా చిన్నది. కప్పలాంటి కొన్ని జంతువులలో అంతర్, బహిర్ జంఘికలు అంతో ఇంతో కలిసి పోతాయి.

## మూలాలు
* జంతుశాస్త్ర నిఘంటువు, తెలుగు అకాడమి, హైదరాబాదు.

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
ఉరోస్థి

thumb|ఉరోస్థి( sternum )  భాగం ఎరుపు రంగులో ఉన్నది.
**ఉరోస్థి** (Sternum) సకశేరుకాలలో ఛాతీ ముందు భాగంలో ఉండే చదునైన ఎముక. ఇది చాలా వరకు పర్శుకలు లేదా పక్కటెముకలకు అధారాన్నిస్తాయి. పైభాగంలో ఉరోమేఖలతో అతికి ఉంటుంది. కప్పలో దీనికి నాలుగు భాగాలుంటాయి. మానవులలో దీనికి మూడు భాగాలుంటాయి.  ఉరోస్థి  ఛాతీ మధ్యలో ఉన్న  చదునైన  ఎముక. ఇది మృదులాస్థి ద్వారా పక్కటెముకలకు అనుసంధానిస్తుంది, పక్కటెముక ముందు భాగంలో ఏర్పడుతుంది, తద్వారా గుండె, ఊపిరితిత్తులు,ప్రధాన రక్తనాళాలను గాయం నుండి రక్షించడానికి సహాయపడుతుంది. మెడలాగా ఆకారంలో ఉన్న ఇది శరీరం యొక్క అతిపెద్ద, పొడవైన చదునైన ఎముకలలో ఒకటి. దాని మూడు ప్రాంతాలు మనుబ్రియం, శరీరం, జిఫాయిడ్ ప్రక్రియ. "స్టెర్నమ్" అనే పదం గ్రీకు పదం  నుండి వచ్చింది .

## చరిత్ర
ఛాతీ మధ్యస్థ ముందు భాగంలో పొడుగుచేసిన చదునైన ( సమమైన )   ఎముక. కలిసి ఉరము, ఎడమ, కుడి జత్రుక , ఎగువ  ప్రక్కటెముక జతల  యొక్క ఆకృతీకరణ తో అతుకుల ద్వారా రెండు వైపులా జత చేయబడతాయి. ఎగువ మూడవ వంతు విస్తృత  చాతి   మూడింట రెండు వంతులు పొడుగుచేసిన  వాటితో , రెండవ పక్కటెముకల ఎత్తులో మృదులాస్థి కీళ్ళతో అనుసంధానించబడి ఉంటాయి, ఈ భాగం కొంతవరకు ముందుకు సాగి ఛాతీ ఎముక మూలను సృష్టిస్తుంది అది బలంగా ఉంటే,  దానిని  Hatsune  అని పిలుస్తారు. దిగువ చివరలో కార్టిలాజినస్ జిఫాయిడ్ ప్రక్రియ ఉంది . ఛాతీ మధ్యలో ఉన్న పొడవైన  ఎముక. ఇది మృదులాస్థి ద్వారా పక్కటెముకలకు అనుసంధానిస్తుంది  పక్కటెముక ముందు భాగంలో ఏర్పడుతుంది, తద్వారా గుండె, ఊపిరితిత్తులు,ప్రధాన రక్తనాళాలను గాయం నుండి రక్షించడానికి సహాయపడుతుంది. మెడలాగా ఆకారంలో ఉన్న ఇది శరీరం యొక్క అతిపెద్ద, పొడవైన చదునైన ఎముకలలో ఒకటి. దాని మూడు ప్రాంతాలు మనుబ్రియం, శరీరం, జిఫాయిడ్ ప్రక్రియ 

ఛాతీకి వాహన ప్రమాదంలో వంటి  తీవ్రమైన మొద్దుబారిన గాయాలతో బయట  పగుళ్లు సంబంధం కలిగి ఉంటాయి. అవి చాలా సాధారణం , ఛాతీ  అనేక ముక్కలుగా విరిగిపోతుంది, ఈ రకమైన పగులు ఒక సాధారణ పగులుగా వర్గీకరించబడుతుంది. పగులు యొక్క అత్యంత సాధారణ ప్రదేశం మనుబ్రియోస్టెర్నల్ ఉమ్మడి, ఇక్కడ మనుబ్రియం  ఛాతీ  యొక్క శరీరాన్ని కలుస్తుంది.  ఛాతీ కి  దెబ్బతిన్న స్థాయి ఉన్నప్పటికీ, పెక్టోరాలిస్ కండరాల  కలయికల  కారణంగా శకలాలు సాధారణంగా స్థానభ్రంశం చెందవు.  లోపలి   పగుళ్లు అధిక మరణాల  ను కలిగి ఉంటాయి (25-45%). ఇది పగులు వల్ల కాదు,   గుండె, ఊపిరితిత్తుల గాయాల ఫలితంగా, ఇది  ఏకకాలంలో సంభవించే అవకాశం ఉంది. ఈ కారణంగా,    ఛాతిలో  పగుళ్లు ఉన్న రోగులను  చూడటం  చాలా ముఖ్యం. ఎక్స్‌రే, సిటి స్కాన్ ,అల్ట్రాసౌండ్  వంటి పరీక్షలు రోగులకు అవసరం   

.

## మూలాలు

* జంతుశాస్త్ర నిఘంటువు, తెలుగు అకాడమి, హైదరాబాదు.

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
వర్గం:ఎముకలు
వడదెబ్బ

thumb|ఒకినావా చురామి అక్వేరియం యొక్క ప్రధాన ద్వారం యొక్క ఎడమ వైపున, "హీట్ స్ట్రోక్ రాకుండా జాగ్రత్త వహించండి అనే బోర్డు
**వడదెబ్బ ** (Heat stroke) లేదా **ఎండదెబ్బ** అంటే పరిసరాల్లో ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వల్ల శరీరంలోని వేడిని నియంత్రించే విధానం (thermoregulation) విఫలమవడం. చాలా వేడియైన వాతావరణంలో, సరియైన మోతాదులో ద్రవపదార్థాలని తీసుకోకుండా తీవ్ర వ్యాయామం లాంటి చురుకైన పనులవలన కలిగే అధిక వేడిని శరీరం తట్టుకోలేనప్పుడు ఇది సంభవిస్తుంది. అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, శరీరం యొక్క ప్రాథమిక అవయవాలు విఫలమయ్యేలా చేస్తాయి. వేడికి సంబంధించిన సమస్యలలో వడదెబ్బ చాలా తీవ్రమైనది.

శరీరంలో వేడిని చల్లబరచడానికి చెమటపట్టే క్రమంలో కొన్నిసార్లు రక్తంలో ద్రవం ఎక్కువగా ఆవిరైపోతుంది. అప్పుడు శరీరంలో ఉష్ణోగ్రతను నియంత్రించే వ్యవస్థ కుప్పకూలి, చెమట పట్టడం కూడా ఆగిపోయి, శరీర ఉష్ణోగ్రత బాగా పెరిగిపోతుంది. కొన్ని సందర్భాల్లో శరీర ఉష్ణోగ్రత 106 డిగ్రీలు కూడా దాటవచ్చు. ఆ సమయంలో శరీరం ముట్టుకుంటే కాలుతూ ఉంటుంది. చర్మం పొడిబారుతుంది. నీరు, రక్తం పరిమాణం తగ్గడం వల్ల రక్తపోటు కూడా పడిపోతుంది.

## లక్షణాలు
వడదెబ్బకు ముందస్తు సూచనలు వేడి నిస్త్రాణ (Heat Exhaustion). అంటే ఎండ వేడిమికి తట్టుకోలేక కొంతమందిలో తీవ్రమైన నీరసం, నిస్సత్తువ, నిస్త్రాణ ఉంటుంది. చుట్టుపక్కన వేడిగాలిని, శరీరం తట్టుకోలేకపోతుందని, చల్లబరుచులేకపోతుందనడానికి ఇది ఒక హెచ్చరిక. విపరీతంగా చెమట పడుతుంది, శ్వాస ఎక్కువగా తీసుకోవలసి వస్తుంది. ఎక్కువ చెమట పట్టడంవల్ల శరీరంలో లవణాలు కూడా బయటకు వెళ్ళిపోతాయి. నాడి వేగం కూడా తగ్గుతుంది. ఇదే పరిస్థితి ఎక్కువసేపు కొనసాగితే వడదెబ్బకు దారితీస్తుంది.

## కారణాలు
జీవక్రియలో భాగంగా ఎక్కువ వేడి ఉత్పన్నం కావడం, పరిసరాల్లో వేడి ఎక్కువగా ఉండటం లాంటి కారణాల వల్ల శరీర ఉష్ణోగ్రతను నియంత్రించే వ్యవస్థ సరిగా పని చేయక శరీర ఉష్ణోగ్రత అమాంతం పెరిగిపోతుంది. శరీరం చల్లబడటాన్ని అడ్డుకునే పదార్థాలైనా ఆల్కహాలు, ఉత్ప్రేరకాలు, కొన్ని రకాల ఔషధాలు మొదలైనవి డీహైడ్రేషన్ ను కలుగ జేస్తాయి. ఇది సాధారణంగా పెద్ద వాళ్ళలోనూ, పెద్దగా గాలి ఆడని ప్రదేశాల్లో నివాసం ఉండేవారిని ఎక్కువగా ప్రభావితం చేస్తుంది.

## నియంత్రణ
వడదెబ్బను నివారించడానికి ద్రవపదార్థాలు ఎక్కువగా తీసుకోవాలి. అధిక వేడి వాతావరణానికి దూరంగా ఉండాలి.

## చికిత్స
వడదెబ్బకు గురైనపుడు శరీరాన్ని వేగంగా చల్లబరిచే ప్రయత్నం చేయాలి. చల్లటి నీళ్ళు చల్లడం, ఫ్యాను గాలి ధారాళంగా తగలనీయాలి. చల్లటి సెలైన్లు నరాల ద్వారా ఎక్కించడం కూడా చేయవచ్చు.

## వడదెబ్బ తగలకుండా తీసుకోవలసిన జాగ్రత్తలు
*ఎండలో ఎక్కువగా తిరగరాదు. అవరసమై వెళ్ళవలిస్తే నెత్తికి గొడుగు లేదా టోపీ రక్షణగా వాడాలి
*తగినన్ని నీళ్ళు తాగాలి.
*వేసవికాలంలో వదులైన నూలు దుస్తులు ధరించాలి.
*కారం, మసాలా పదార్థాలు తినడం తగ్గించాలి
*ధ్యానం లేదా యోగాను ప్రాక్టీస్ చేయండి, తగినంత నిద్ర పొందండి, క్రమం తప్పకుండా వ్యాయామం చేయండి.
*మీరు వేడెక్కినట్లు లేదా తల తిరుగుతున్నట్లు అనిపిస్తే, మీ శరీర ఉష్ణోగ్రతను తగ్గించడంలో సహాయపడటానికి చల్లని స్నానం లేదా స్నానం చేయండి. 
*అధిక శరీర ఉష్ణోగ్రత, తలనొప్పి, వికారం, వాంతులు, గందరగోళం వంటి హీట్ స్ట్రోక్ సంకేతాలు, లక్షణాల గురించి తెలుసుకోండి, మీరు వాటిని అనుభవిస్తే వెంటనే వైద్య సంరక్షణను కోరండి.

## వడదెబ్బ తగిలినపుడు పాటించవలసిన నియమాలు
*రోగిని నీడపట్టున చేర్చాలి. దుస్తులను వదులుగా చేసి తడిగుడ్డతో ఒళ్ళంతా తుడవాలి
*రోగికి తగినంత గాలి ఆడేటట్లు చేయాలి. రోగి చుట్టూ గుమిగూడకూడదు.
*వీలైనంత త్వరగా ఆసుపత్రికి తరలించాలి

## మూలాలు

వర్గం:వ్యాధులు
సజీవ శిలాజాలు

పురాతన కాలాలలో ఉద్భవించిన రూపంలో నేటివరకు శరీర నిర్మాణంలో ఎటువంటి మార్పు చెందకుండా జీవించివున్న జీవులను **సజీవ శిలాజాలు** (Living Fossils) అంటారు.

భూగోళంపై జీవజాతి పరిణామ క్రమంలో చాలా జీవజాతులు పురాతన కాలానికి, ఇప్పటికి ఎంతో మార్పు చెందాయి. కనుక వాటి పురాతన రూపం శిలాజాల వల్ల మాత్రమే తెలుస్తుంది. కాని కొన్ని జీవజాతులు పెద్దగా మార్పులు చెందలేదు. 
These species have all survived major extinction events, and generally retain low taxonomic diversities.అంటే వాటి పురాతన శిలాజాలను బట్టి అవి అప్పుడు ఎలా ఉండేవనిపిస్తుందో ఇప్పుడు బ్రతికి ఉన్న ఆ జాతి జీవులు కూడా ఇంచుమించు అలానే ఉన్నాయన్నమాట. పరిణామ క్రమంలో ఒక జన్యు అవరోధం (genetic bottleneck) ఏర్పడినపుడు కొన్ని జీవజాతులు వివిధ దిశలలో విస్తరిస్తాయి (successfully radiates forming many new species after a possible genetic bottleneck). ఇలాంటివాటిని సజీవ శిలాజాలు అనరాదు.

స్ఫీనోడాన్ మొదట పర్షియన్ యుగంలో ఉద్భవించి, ఇప్పటికీ అదే నిర్మాణంలో ఉంది. ఇది ఒక సజీవ శిలాజం. ఇలాంటి వాటి అధ్యయనంలో ఒక తెలిసిన జీవి యొక్క పురాతన శిలాజం దొరికినపుడు అవి రెండూ ఒకే విధంగఘ ఉన్నట్లు తెలుస్తుంది. కొన్నిమార్లు ముందుగా శిలాజం ద్వారా మాత్రమే శాస్త్రజ్ఞులకు తెలిసిన జీవి ఎక్కడో మారుఊల ప్రాంతంలో జీవశాస్త్రపరిశోధకులకు కనిపించి ఆశ్చర్యం కలుగజేస్తుంది. (as if the fossil had "come to life again"). "Living Fossil" అనే పదాన్ని మొట్టమొదట ఛార్లెస్ డార్విన్ తన ఆరిజిన్ ఆఫ్ స్పిషీస్ (*[[:en:The Origin of Species|The Origin of Species]]*) అనే ప్రఖ్యాత రచనలో *[[:en:Ornithorhynchus|Ornithorhynchus]]* (the platypus), *[[:en:Lepidosiren|Lepidosiren]]* (the South American lungfish) అనే జీవుల గురించి వర్ణించే సందర్భంలో ఉపయోగించాడు.

260px 260px ఎడమ వైపున ఉన్నది 170 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రింది శిలాజం. కుడివైఉన ఉన్నది *[[జింకో]]* ప్రజాతి మొక్క ఆకులు. రెండూ ఒకే రకంగా ఉండడం ఈ చిత్రంలో గమనించవచ్చును.

## ఇవి కూడా చూడండి
* శిలాజాలు

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* Scientists find lamprey a 'living fossil'
* MyTriops introduces Triops as living fossils

వర్గం:జంతు శాస్త్రము
తుంటి ఎముక

thumb|మానవ శరీరంలో తుంటి ఎముకలు (ఎరుపు రంగులో కనిపిస్తున్నవి).
**తుంటి ఎముక** లేదా **తొడ ఎముక** (Femur) చతుష్పాద జీవులలో చరమాంగపు తొడ భాగంలోని బలమైన ఎముక. దీని పైభాగంలోని శిరోభాగం శ్రోణివలయంలోని ఉదూఖలంలోనికి చేరి బంతిగిన్నె కీలు ఏర్పరుస్తుంది. క్రిందిభాగం గిలక మాదిరిగా ఉండి, అంతర్జంఘిక, బహిర్జంఘికలతో సంధానం చెందుతుంది. శిరోభాగం కిందనున్న ట్రొకాంటర్లు కండరాలు అతకడానికి ఉపయోగపడతాయి.

## చరిత్ర
తుంటి ఎముక ( తొడ ఎముక ) శరీరములోని అన్ని ఎముకల కంటె పెద్దది . ఇది 18 అంగుళముల పొడవుతో ఉంటుంది . దీనిలో ఒక కాండము , రేడు కొనాలు ఉంటాయి. పై కొనలో గుండ్రని తల కురచని మెడ , మెడ నుండి 125 కోణములో ఉండి  ఉంటాయి. తల భాగము తుంటి ఎముకలోని గిన్నె వంటి భాగము ( సాకెట్ )  లో ని ఉంటుంది . క్రింది కొన వెడల్పుగా ఉంటుంది, మధ్య ఉబ్బెత్తుగా వున్న రెండు నిర్మాణాలు ఉంటాయి. ఒకటి మీడియల్ , రెండవది లేటరల్ కాండిల్ . ఈ రెండు టిబియాకు , పెణిల్లాకు అతుక్కోని ఉంటాయి .  అంతర్గతంగా,  ఎముక యొక్క  నిర్మాణము  యొక్క అభివృద్ధిని ట్రాబెక్యులే అని చూపిస్తుంది, ఇవి ఒత్తిడిని ప్రసారం చేయడానికి, ఒత్తిడిని నిరోధించడానికి సమర్థవంతంగా అమర్చబడి ఉంటాయి. మానవ తొడలు 800–1,100 కిలోల (1,800–2,500 పౌండ్లు) కుదింపు శక్తులను నిరోధించగల సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయని  చెప్పబడింది    

బోలు ఎముక పగుళ్లు (NOF లు) ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి, మహిళల్లో ఇవి ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి,  వృద్ధులలొ శక్తి సన్నగిల్లడం వలన ఈ పగుళ్లు నిలకడ లో ఉంటాయి, యువకులలో ప్రమాదాల వలన  ఈ  పగుళ్లు  సంభవిస్తాయి.  ఈ పగుళ్లను  రెండు ప్రధాన సమూహాలుగా వర్గీకరించవచ్చు  అవి  ఇంట్రాకాప్సులర్ - హిప్ జాయింట్   లోపల సంభవిస్తుంది. ఇది మధ్యస్థ తొడ సర్క్ఫ్లెక్స్ ధమనిని దెబ్బతీస్తుంది, తొడ  పైన  అవాస్కులర్ నెక్రోసిస్కు కారణమవుతుంది. రెండవది  ఎక్స్‌ట్రాక్యాప్సులర్ - ఎముక యొక్క తలకు రక్తం సరఫరా చెక్కుచెదరకుండా ఉంటుంది, కాబట్టి అవాస్కులర్ నెక్రోసిస్ అరుదైన సమస్య.  తొడ  యొక్క పగుళ్లు సాధారణంగా  ఎక్కువగా  గాయం కావడం , వృద్ధులలో  రావడం జరుగ వచ్చును . ఇది  కాలు పొడవు కోల్పోవడం అస్థి శకలాలు వ్యాప్తి చెందడం, అవి  జతచేసిన కండరాల ద్వారా లాగడం ,గాయం  ఎక్కువగా ఉండటం చేత  మృదు కణజాలాలు కూడా  నష్ట పోవడం జరుగ వచ్చును    

తుంటి ఎముక ( తొడ ఎముక ) చికిత్స :  ఎముక విచ్ఛిన్నం ( ఫ్రాక్చర్ )  అయిన వెంటనే  చికిత్స అవసరం . పగులు తర్వాత ఎముకలు చాలా త్వరగా నయం కావడం ప్రారంభిస్తాయి, ఎముక కణజాలం సమీపంలోని ఎముక శకలాలు కలిసి అల్లిక మృదులాస్థి, చివరికి కొత్త ఎముక కణజాలం ఏర్పడుతుంది. ఎముకకు  సరైన  చికిత్స చేయడం సకాలములో ,  తిరిగి వాటిని పునర్ ఉద్ధరించడం తో  మనిషి లో ఎముకను  కదిలించే కండరాలు, కీళ్ళకు బలము చేకూర్చడం జరుగుతుంది .ఎముక విరిగినప్పుడు,  నిర్ధారించడానికి ఎక్స్-రే తీసుకోవడం,  ఎంత పగులు అయినది తెలుసుకోవడం , ఒకదానికొకటి ఎముక చివరలను అమరికలో ఉంచడం, తద్వారా పగులు నయం అయినప్పుడు, ఎముక దాని మునుపటి ఆకారాన్ని నిలుపుకుంటుంది. స్థానభ్రంశం చెందిన ఎముక చివరలను ఆపరేషన్ ద్వారా  తిరిగి  పగిలిన ( ఫ్రాక్చర్ )ఎముకకు కలపడం వంటివి  చేయవచ్చును    .   

## మూలాలు

* జంతుశాస్త్ర నిఘంటువు, తెలుగు అకాడమి, హైదరాబాదు.

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
త్వచాస్థులు

thumb|త్వచాస్థులు - కణముల క్రియ
ఎముకలలో కొన్ని శరీరంలోని పొరల నుండి తయారౌతాయి. వీటిని **త్వచాస్థులు** లేదా **చర్మీయ అస్థులు** (Membrane or Dermal bones) అంటారు. త్వచాస్థులు  (మెంబ్రేన్) జీవశాస్త్రంలో సజీవ కణం లేదా అంతర్గత కణాల  యొక్క బయటి సరిహద్దును ఏర్పరుస్తున్న సన్నని పొర.  ప్లాస్మా పొర, అంతర్గత పొరలతో కప్పబడిన   అవయవాలు అంటారు. జీవ పొరలకు మూడు ప్రాధమిక విధులు ఉన్నాయి, అవి విషపూరిత పదార్థాలను కణం నుండి దూరంగా ఉంచుతాయి,   అవయవాలలో నిర్వహించిన ముఖ్యమైన, అననుకూల జీవక్రియ ప్రక్రియలను వేరు చేస్తాయి. పొరలు ఎక్కువగా లిపిడ్ బిలేయర్ కలిగి ఉంటాయి, ఇది ఫాస్ఫోలిపిడ్, కొలెస్ట్రాల్  గ్లైకోలిపిడ్ అణువుల యొక్క  పొర, ఇది కొవ్వు ఆమ్లాల గొలుసులను కలిగి ఉంటుంది. లిపిడ్ బిలేయర్‌లో పొందుపరిచిన  ప్రోటీన్లు, వీటిలో చాలా వరకు అయాన్లు యు నీటిలో కరిగే అణువులను పొర అంతటా రవాణా చేస్తాయి. ప్లాస్మా పొరలోని కొన్ని ప్రోటీన్లు  బయట  రంధ్రాలను ఏర్పరుస్తాయి, వీటిని మెమ్బ్రేన్ చానెల్స్ అని పిలుస్తారు, ఇవి కణంలోకి , వెలుపల అయాన్ల యొక్క  వ్యాప్తిని అనుమతిస్తాయి  

## చరిత్ర
మన శరీరంలోని అన్ని కణాల సాధారణ పనితీరుకు కణ త్వచాలు చాలా ముఖ్యమైనవి. కణాలు  కణాంతర  చుట్టూ నిరంతర, అత్యంత ఎంపిక పారగమ్య అవరోధం ఏర్పడుతుంది. పరివేష్టిత రసాయన వాతావరణం యొక్క నియంత్రణను  అనుమతించడం, అయాన్ ప్రవణతలను నిర్వహించడం, ఎక్స్‌ట్రాసెల్యులర్,ఎక్స్‌ట్రా-ఆర్గానెల్లె స్థలంతో గుర్తింపు, సిగ్నలింగ్ అణువుల గుర్తింపు, సంశ్లేషణ ప్రోటీన్లు , ఒక కణంలో, పొర యొక్క వివిధ భాగాలు వేర్వేరు విధులను కలిగి ఉంటాయి  

అనేక జీవక్రియ, జన్యు వ్యాధులు ఎముక పరిమాణం, నాణ్యతను ప్రభావితం చేస్తాయి. మధుమేహము , మూత్రపిండాల వ్యాధి, పారాథైరాయిడ్ గ్రంథులు పారాథైరాయిడ్ హార్మోన్‌ను  ప్రసారం చేయడం, అనోరెక్సియా నెర్వోసా, విటమిన్ డి-ఆధారిత  వంటి జీవక్రియ వ్యాధులు బోలు ఎముకల వ్యాధికి కారణమవుతాయి (ఎముక పరిమాణం తగ్గడం, నిర్మాణ నాణ్యత). అవయవ మార్పిడి రోగులలో ఇమ్యునోసప్రెసివ్ థెరపీ ఎముక ద్రవ్యరాశిని తగ్గిస్తుంది, ఎముక, కణితులు కూడా ఉంటాయి. కణితులు బోలు ఎముకల పునర్వినియోగం యొక్క క్రియాశీలతకు కారణమయ్యే పదార్థాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. జన్యుపరంగా ఆధారిత వ్యాధి ఆస్టియోజెనిసిస్ ఇంపెర్ఫెక్టాలో, టైప్ I కొల్లాజెన్ కోసం జన్యువులోని ఉత్పరివర్తనలు ఫలితంగా బోలు ఎముకల ద్వారా కొల్లాజెన్ లేదా మార్చబడిన కొల్లాజెన్ అణువుల ఉత్పత్తి తగ్గుతుంది. అస్థిపంజరం యొక్క ఇతర సాధారణ వ్యాధులు రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్, ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ వంటి కీళ్ల వ్యాధులు రావడానికి ఆస్కారం ఉన్నది.

## ఉదాహరణలు
* కపాలం
* జత్రుక

## మూలాలు

* జంతుశాస్త్ర నిఘంటువు, తెలుగు అకాడమి, హైదరాబాదు.

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
రంగు

right|375px|thumb| పట్టకం నుండి విశ్లేషించబడిన కాంతి రంగులు

ఒక స్థిరమైన తరంగ దైర్ఘ్యం ఉన్న కాంతిని **రంగు** అంటారు. వేర్వేరు తరంగ దైర్ఘ్యాలున్న కాంతి వేర్వేరు రంగులలో ఉంటుది. **రంగులు** లేదా **వర్ణాలు**  మన కంటికి కనిపించే వస్తువుల ఒకానొక లక్షణము. ప్రకృతిలో సాధారణంగా కనిపించే ఏడు రకాల రంగుల్ని సప్తవర్ణాలు అని పేర్కొంటారు . వివిధ రంగులు కాంతి యొక్క తరంగ దైర్ఘ్యం, పరావర్తనం మొదలైన లక్షణాల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. మన కంటికి కనిపించే రంగులు ఇంచుమించుగా 400&nbsp;nm to 700&nbsp;nm మధ్యలో ఉంటాయి. ఈ కిరణాలను రెటినాలోని కోన్ కణాలు గుర్తించి, మెదడుకు సమాచారం అందిస్తాయి. ప్రతి సంవత్సరం మార్చి 21న అంతర్జాతీయ రంగుల దినోత్సవం నిర్వహించబడుతోంది.

## కాంతి రంగులు
సాధారణంగా తెల్లని కాంతిలో 7 రంగులుంటాయి. తెల్లని కాంతిని పట్టకం గుండా వక్రీభవనం చెంది అందలి అంశ రంగులుగా విడిపోవటాన్ని కాంతి విశ్లేషణ అంటారు. సూర్య కాంతిని పట్టకం గుండా విశ్లేషించినపుడు ఏడు రంగులు గల వర్ణపటం కనిపిస్తుంది. దీనినే వర్ణపటం అంటారు. ఈ ఏడు రంగులు ఇంద్ర ధనుస్సు లోని వర్ణాలను పోలి ఉంటాయి. అవి ఊదా (Violet), ఇండిగో (Indigo), నీలం (Blue), ఆకుపచ్చ (Green), పసుపుపచ్చ (Yellow), నారింజ (Orange), ఎఱుపు (Red). ఈ రంగులను గుర్తు పెట్టుకోవడానికి VIBGYOR ఆనే సంకేత పదమును సూచిస్తారు. ఈ రంగులలో ఎరుపు రంగు ఎక్కువ తరంగ దైర్ఘ్యం కలది. ఊదారందు తక్కువ తరంగ దైర్ఘ్యం గలది. ఎరుపు రంగు ఎక్కువ తరంగ దైర్ఘ్యం ఉండటం వల్ల చాలా దూరం నుండి స్పష్టంగా కనబడుతుంది. అందువల్ల రహదారుల ప్రక్కన సూచించే గుర్తులు గల బోర్డులు ఎరుపు రంగుతో వ్రాస్తారు.

## రంగులు రకాలు
రంగులు రెండు రకాలు అవి 1. ప్రాథమిక రంగులు 2. గౌణ రంగులు. ఎరుపు, ఆకుపచ్చ, నీలం రంగులను ప్రాథమిక రంగులు అంటారు. వీటిని సరియైన నిష్పత్తిలో కలిపినపుడు గౌణ రంగులు యేర్పడుతాయి. ఎరుపు, అకుపచ్చ కలిసినపుడు పసుపు పచ్చ, ఎరుపు, నీలం కలసినపుడు ముదురు ఎరుపు, నీలం, ఆకుపచ్చ కలిసినపుడు ముదురు నీలం అనే గౌన రంగులు యేర్పడుతాయి. ప్రాథమిక రంగులైన ఎరుపు, ఆకుపచ్చ, నీలం రంగులను కలిపినట్లైతే దాదాపుగా తెలుపు రంగు యేర్పడుతుంది. (కాంతి రంగులు మాత్రమే, ఇతర రంగులు కాదు)

దస్త్రం:Colouring pencils.jpg|రంగు రంగుల పెన్సిల్స్


## కొన్ని విశేషాలు
* ఒక రంగుని నిర్దేశించి చెప్పడానికి శాస్త్రవేత్తలు తరంగదైర్ఘ్యం (wavelength) ని వాడినా ఫలానా రంగు తరంగదైర్ఘ్యం ఫలానా అని కచ్చితంగా చెప్పలేము. ఉదాహరణకి "నీలి రంగు ఏది?" అంటే శాస్త్రం 450 నేనోమీటర్ల విద్యుదయస్కాంత తరంగం అని చెబుతుంది కానీ, సగటు వ్యక్తి కంటికి 425 నేనోమీటర్ల నుండి 490 నేనోమీటర్ల వరకు ఉన్న తరంగాలు అన్నీ "నీలం" గానే కనిపిస్తాయి. 
* రంగుకి చూసే కంటికి ఉన్న అవినాభావ సంబంధం లాంటిదే రంగుకి దానిని వర్ణించే మాటకీ కూడా విడదీయరాని సంబంధం ఉంది. ఉదాహరణకి కొన్ని ఆఫ్రికా భాషలలో "నీలం"కీ "ఆకుపచ్చ"కీ వాడే మాటలలో పెద్ద తేడా లేదు; వాటిని ఒకే రంగుకి ఉన్న రెండు వన్నెలు లా భావిస్తారు. రష్యా భాషలో "లేత నీలం", "ముదురు నీలం" వేర్వేరు రంగులు! వాటికి వేర్వేరు మాటలు ఉన్నాయి.
* భాషతో నిమిత్తం లేకుండా, మానవ జాతి కళ్లు మూడు రంగులని మాత్రమే గుర్తిస్తాయి: ఎరుపు, ఆకుపచ్చ; నీలం. మన మెదడు ఈ రంగులని కలిపి కొత్త రంగులని సృష్తిస్తుంది. మనం చూసే దృశ్యంలో ఎక్కువ ఎరుపు, ఆకుపచ్చ ఉండి, తక్కువ నీలం ఉంటే దానిని మన మెదడు "పసుపు పచ్చ" అని చెబుతుంది. (వర్ణాంధత్వం లేని వారి విషయంలో!)
* జన్యు దోషం ఉన్న కొందరి కళ్లు నాలుగు రంగులని గుర్తించకలవట!

## ఇవి కూడా చూడండి
* రంగుల పట్టిక

## మూలాలు

* Silvia Morrow, "Color," Discover Magazine, page74, November 2017.
* V. Vemuri, Science Reporter, A CSIR Publication, Sep. 1995, New Delhi, India.

వర్గం:భౌతిక శాస్త్రం
వర్గం:రంగులు