పంచకూట జైన ఆలయం

**పంచకూట బసది** అనేది దక్షిణ భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని మండ్య జిల్లా కంబదహళ్ళి గ్రామంలో ఉన్న ఒక జైన ఆలయ సముదాయం.

పంచకూట బసదిని తరచుగా పశ్చిమ గాంగ రాజవంశం కాలం నాటి ద్రావిడ వాస్తుశిల్పానికి, జైన విశ్వాసాలకు, ప్రతిమాశాస్త్రానికి సంబంధించిన అత్యుత్తమ ఉదాహరణలలో ఒకటిగా వర్ణిస్తారు.

## చరిత్ర
చరిత్రకారుడు కె.ఆర్. శ్రీనివాసన్ ప్రకారం, పశ్చిమ గాంగ రాజవంశం రాజులు నిర్మించిన ఈ ఆలయ సముదాయం సా.శ. 900-1000 కాలానికి చెందినది. అయితే చరిత్రకారుడు ఐ. కె. శర్మ తొలినాటి పల్లవ-పాండ్య, చాళుక్య-పల్లవ ప్రభావాల ఆధారంగా దీనిని 8వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా నిర్ధారించాడు. కంబదహళ్ళి (కన్నడ భాషలో ఈ పేరుకు అక్షరాలా "స్తంభం ఉన్న గ్రామం" అని అర్థం) ప్రసిద్ధ జైన వారసత్వ పట్టణం శ్రావణబెళగొళ నుండి మండ్య-శ్రావణబెళగొళ రహదారిపై 18 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఆలయ సముదాయం ముందు ఉన్న బ్రహ్మదేవ స్తంభం (మానస్తంభం) ఆధారంగా దీనికి ఆ పేరు వచ్చింది. శాసనాల నుండి, హొయసల సామ్రాజ్య కాలంతో సహా తర్వాతి శతాబ్దాలలో ఆలయ సముదాయం పునరుద్ధరించబడిందని తెలుస్తుంది. ఈ స్మారక కట్టడాన్ని భారత పురావస్తు శాఖ "జాతీయ స్మారక కట్టడం"గా సంరక్షిస్తుంది. శ్రీనివాసన్ దీనిని "దక్షిణ భారతదేశ వాస్తుశిల్పంలో ఒక మైలురాయి"గా వర్ణించాడు.

## వాస్తుశిల్పం

ఈ ఆలయాన్ని రెండు దశల్లో నిర్మించారు. మొదటి దశలో, మూడు గర్భగుడులు నిర్మించారు (త్రికూటాచలం, ఒక్కొక్క గర్భగుడికి విమానం ఉంటుంది). మధ్యలో ఉన్న గర్భగుడి ఉత్తరం వైపు ముఖం చేసి ఉంటుంది, ఒక గర్భగుడి పశ్చిమానికి, మరొకటి తూర్పు వైపుకు ఉంటాయి. సెంట్రల్ గర్భగుడికి బ్రహ్మచ్ఛంద గ్రీవ-శిఖర అని పిలువబడే చతురస్రాకార విమానం (శిఖర) ఉంది. పశ్చిమ, తూర్పు ముఖ గర్భగుడులకు వరుసగా రుద్రచ్ఛంద గ్రీవ-శిఖర, విష్ణుచ్ఛంద గ్రీవ-శిఖర అనే విమానాలు ఉన్నాయి. విమానాల రూపకల్పన బిల్డర్ల కళాత్మక అభిరుచిని తెలియజేస్తుంది. ఇవి త్రీ-డైమెన్షనల్‌గా ఉంటాయి, మొదటి అంచె (తల) టవర్ మొత్తం ఎత్తులో మూడింట ఒక వంతు, రెండవ అంచె మొదటి అంచె ఎత్తులో సగం ఉంటుంది. మూడు గర్భగుడులకు ఒక్కొక్క విడివిడి అర్ధమంటపాలు (లేదా సగం హాలు) ఉన్నాయి. ఇవి మహామంటపం లేదా నవరంగ అని పిలువబడే పెద్ద ఉమ్మడి ఓపెన్ హాల్‌లోకి తెరుచుకుంటాయి, దీని పైకప్పు నాలుగు అలంకరించబడిన కేంద్ర స్తంభాలపై ఉంటుంది. గర్భగుడుల ప్రవేశద్వారం (బిల్‌పీఠం) వద్ద "ఎనిమిది దిక్కుల" (అష్టదిక్పాలకులు; అష్ట - "ఎనిమిది", దిక్ - "దిక్కులు", పాలక - "కాపలాదారు") సంరక్షకులు వారి భార్యలు, వాహనాలతో సహా ఉన్నారు.

మొత్తం సముదాయం ఆకట్టుకునే బ్రహ్మదేవ స్తంభం వైపు తిరిగి ఉత్తర ముఖంగా ఉంటుంది. ప్రధాన మధ్య గర్భగుడిలో మొదటి జైన *[[తీర్థంకరులు|తీర్థంకరుడైన]]* ఆదినాథుని విగ్రహం ఉంది. పశ్చిమ (కుడి), తూర్పు (ఎడమ) ముఖ గర్భగుడులలో వరుసగా శాంతినాథుడు, నేమినాథుల తర్వాతి కాలం నాటి తీర్థంకరుల విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ఈ చిత్రాలు బాగా పాలిష్ చేయబడిన స్టీటైట్ పదార్థంతో ఉన్నట్లు కనిపిస్తాయి, బహుశా ఇవి తర్వాతి రోజుల్లో మార్చబడి ఉండవచ్చు. ఈ ప్రదేశంలో పరిశోధనలు జరిపిన రాబర్ట్ జె డెల్ బోంటో ప్రకారం, తరువాతి రోజుల్లో నిర్మించబడిన రెండు గర్భగుడులు ఒక జంట నిర్మాణం, ఇవి పక్కపక్కనే (ఒకదానికొకటి ఎదురుగా) ఉన్నాయి, వీటికి విడివిడిగా ఒక వెస్టిబ్యూల్, మూసివున్న మంటపం ఉన్నాయి. ఇవి ఒక ఉమ్మడి ఓపెన్ స్తంభాల పోర్చ్ (ఓపెన్ మంటపం) లోకి తెరుచుకుంటాయి. కళా విమర్శకుడు ఎం.హెచ్. ధాకీ వాటిని "శాంతినాథ బసది" అని పిలుస్తాడు. పశ్చిమ గాంగ కళలోని "చివరి" దశకు వాటిని మంచి ఉదాహరణగా భావిస్తాడు. పశ్చిమ గాంగ, హొయసల కాలాలకు చెందిన జైన యక్షులు (మగ పరోపకారి ఆత్మలు), యక్షిణుల (వారి స్త్రీ ప్రతిరూపాలు) చక్కటి శిల్పాలు ఈ ఆలయంలో ప్రదర్శించబడ్డాయి.

కళా విమర్శకుడు, చరిత్రకారుడు ఎస్. సెట్టార్ ప్రకారం, సాధారణంగా పురాతన జైన దేవాలయాల ముందు కనిపించే బ్రహ్మదేవ స్తంభాలలో బ్రహ్మ యక్ష లేదా బ్రహ్మ దేవుని శిల్పాలు ఉండవు, బదులుగా అవి మానస్తంభం నుండి ఉద్భవించాయి, సర్వానుభూతి యక్ష చిత్రాలను కలిగి ఉంటాయి. ఈ స్తంభం ఆధారం చతురస్రాకారంలో ఉంటుంది. ఇది పువ్వుల మాల అలంకరణలను ప్రదర్శిస్తుంది, పైభాగంలో తూర్పు ముఖంగా కూర్చున్న రెండు చేతుల సిద్ధాయక చిత్రాన్ని కలిగి ఉంటుంది. శర్మ అభిప్రాయం ప్రకారం, ఆలయం మొత్తం నిర్మాణం అధిక అలంకరణలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వకుండా "నిర్మాణం, విధులలో స్పష్టత"తో ఉంటుంది.

## గ్యాలరీ

Image:Mantapa (hall) in Panchakuta Basadi at Kambadahalli.jpg|*మంటపం*, పంచకూట బసది, కంబదహళ్ళి
File:A typical Dravidian shrine in the Panchakuta Basadi at Kambadahalli.jpg|పంచకూట బసదిలోని ఒక సాధారణ ద్రావిడ శైలి గర్భగుడి, కంబదహళ్ళి
File:Excavated Jaina sculptures in Panchakuta Basadi at Kambadahalli.JPG|పంచకూట బసదిలో త్రవ్వకాలలో లభించిన 9వ-10వ శతాబ్దపు జైన శిల్పాలు, కంబదహళ్ళి
File:Moulding reliefs depicting horse men in the Panchakuta Basadi at Kambadahalli.JPG|గుర్రపు మనుషులను వర్ణించే బేస్-రిలీఫ్ శిల్పాలు, పంచకూట బసది, కంబదహళ్ళి
Image:Ceiling sculpture5 in Panchakuta Basadi at Kambadahalli.jpg|పైకప్పు శిల్పం, పంచకూట బసది 
Ceiling relef in Panchakuta Basadi at Kambadahalli.jpg|పంచకూట బసది పైకప్పుపై తీర్థంకర శిల్పం, కంబదహళ్ళి 
File:Shree Aadinath bhagwaan,Digmbar Jain Atishay kshtra, Kumbadhalli, Hassan.jpg|ఆదినాథ తీర్థంకరుని ప్రతిమతో పంచకూట బసదిలోని గర్భగుడి, కంబదహళ్ళి


## ఇవి కూడా చూడండి
* కర్ణాటకలో జైన మతం
* శ్రావణబెళగొళ

## గమనికలు

## మూలాలు
* 
* 
* 
* 
*

వర్గం:8వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు