మారయ్య నాయక

సోమప్ప దండనాయక కుమారుడు **మారయ్య నాయక** విజయనగర సామ్రాజ్యం ప్రముఖ సైన్యాధిపతి, మధ్యయుగ హిందూ కాలం చివరిలో దక్షిణ భారతదేశం తొండైమండలం ప్రాంతంలో కుమార కంపన పోరాటంలో కీలక పాత్ర పోషించాడు. అతని శౌర్యం,  వ్యూహాత్మక తేజస్సు అతనికి అనేక బిరుదులను సంపాదించింది, వీటిలో సంబరాయల బలీయమైన కోటలను నాశనం చేసినందుకు అరియ, అరనలిట్ట, పోరాటానికి అతను చేసిన గణనీయమైన కృషికి మువరాయకందన్ ఉన్నాయి. మారయ్య నాయక కీలక కోటలను స్వాధీనం చేసుకోవడమే కాకుండా, సంబువరాయ పాలకుడిని ఖైదీగా కూడా చేశాడు. ఇది మొదటి బుక్క రాయ, కుమార కంపన ఇద్దరినీ ఎంతో సంతోషపరిచింది.

## మూలం
విజయనగర సామ్రాజ్య దక్షిణ దండయాత్రలలో కుమార కంపన నాయకత్వంలో తొండైమండలం, మదురైలను జయించడంలో మారయ్య నాయక ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు. అతను కుమార కంపనకు చెందిన ప్రముఖ వ్యక్తి, మంత్రి సోమప్ప దండనాయక పెద్ద కుమారుడు. ఇతనికి ధరణి అప్పర్ అనే తమ్ముడు ఉన్నాడు, ఇతని గురించి ఒక శాసనంలో క్లుప్తంగా ప్రస్తావించబడింది.

## సైనిక వృత్తి

### తొండైమండలంలో ప్రచారం

#### రాజగాంభిరన్మలై ముట్టడి
కంచి యుద్ధంలో **కుమార కంపన** చేతిలో ఓడిపోయిన **సంబువరాయ** పాలకుడు, యుద్ధభూమి నుండి పారిపోయి తన ప్రధాన స్థావరమైన, అభేద్యమైన **పడవీడు** కోటలో ఆశ్రయం పొందాడు. ఈ సంఘర్షణను పూర్తిగా అంతం చేయాలని నిశ్చయించుకున్న కుమార కంపన, తన సైన్యాన్ని తిరిగి సమీకరించడానికి, తుది దాడి ప్రణాళికను సిద్ధం చేయడానికి కొంతకాలం కంచిలోనే బస చేశాడు. విజయనగర సైన్యం పడవీడు కోటను రక్షిస్తున్న కొండ కోట **రాజగంభీరన్‌మలై**పై దండయాత్రను ప్రారంభించాడు. విజయనగర దళాలు కోట గోడలను విజయవంతంగా అధిరోహించి, సంబువరాయ దళాలను అణచివేశాయి. సంబువరాయ సైనికులు విజయనగర సైన్యం చేతిలో చిక్కుకుని పూర్తిగా పరాజయం పాలయ్యారు. కుమార కంపన ప్రధాన సైన్యాధికారులలో ఒకరైన **మారయ్య నాయకుడు**, ఈ పోరాటంలో 'అరియ అరన్' (శత్రువులకు సింహం వంటివాడు) అని పిలువబడే బలీయమైన శత్రువులను నిర్మూలించినట్లు చారిత్రక శాసనాలు పేర్కొంటున్నాయి. గంగాదేవి రాసిన **"మధురా విజయం"** కావ్యం ప్రకారం, కుమార కంపన, సంబువరాయ పాలకుడి మధ్య అత్యంత నాటకీయంగా ద్వంద్వ యుద్ధం జరిగింది. ఈ భీకర పోరాటంలో సంబువరాయ రాజు మరణించడంతో యుద్ధం ముగిసింది. ఈ నిర్ణయాత్మక విజయం సంబువరాయ రాజ్య పూర్తి లొంగుబాటుకు, తొండైమండలం ప్రాంతంలో విజయనగర సామ్రాజ్య ఆధిపత్యానికి దారితీసింది.

దండయాత్ర సమయంలో అతను సాంబువరాయ రాజవంశానికి చెందిన అనేక బలీయమైన కోటలను నాశనం చేశాడు. ఈ బలమైన కోటలు ఉల్లంఘించడంలో అతను చేసిన ప్రయత్నాలు అతనుకు 'అరియా అరనాలిత్త' అనే ప్రతిష్టాత్మక బిరుదును సంపాదించాయి, అంటే 'బలమైన కోటలను నాశనం చేసేవాడు' అని అర్థం.

## బహుమతులు
తొండైమండలం విజయం సమయంలో మరయ్య నాయక అసాధారణమైన సైనిక విజయాలు అతనికి మొదటి బుక్క రాయ, కుమార కంపన నుండి గొప్ప గుర్తింపు, గౌరవాన్ని తెచ్చిపెట్టాయి. అతను సంబువరాయ రాజవంశానికి చెందిన అనేక అభేద్యమైన కోటలను విజయవంతంగా స్వాధీనం చేసుకోవడం, చివరికి సంబువరయ పాలకుడిని స్వాధీనం చేసుకోవడం అతనికి అపారమైన ప్రశంసలను సంపాదించింది. గర్వంతో మునిగిపోయిన అతని తండ్రి సోమప్ప దండనాయక తన కొడుకు వీరోచితమైన పరాక్రమాలను జరుపుకున్నాడు. కుమార కంపన మరయ్య నాయకునికి 'మూవరాయకందన్' అనే బిరుదును ప్రదానం చేశారు. అదనంగా, అతనికి అన్నమంగళప్పరు గ్రామం ఉచిత బహుమతిగా లభించింది.

## సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు
సంబువరాయపై అతను సాధించిన అద్భుతమైన విజయం, వారి కోటలను విజయవంతంగా జయించినందుకు గౌరవసూచకంగా, మరయ్య నాయక అన్న మంగళప్పర్రు గ్రామంలో ఒక ముఖ్యమైన స్మారక చర్యను చేపట్టాడు. సా. శ. 1363లో, సాంబువరాయ ఓటమి తరువాత, అతను కులందైయందర్ ఆలయంలోని రెండవ ప్రాకార (ప్రాకార ప్రాంగణం) లో ఒక గోపురం నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించాడు.

మారయ్య నాయకుడు ఒక ధార్మిక దాతగా కూడా వారసత్వాన్ని మిగిల్చాడు. 1928 నాటి శాసనం నం. 236 తన తండ్రి సోమప్ప గౌరవార్థం సోమప్ప దండనాయక చతుర్వేదిమంగళం గ్రామాన్ని స్థాపించాడని నమోదైంది. ప్రస్తుతం తిండివనం తాలూకాలో సత్తంపడి అని పిలువబడే ఈ గ్రామం గర్వమాన్య (ప్రతిష్టాత్మక) గ్రామంగా రూపాంతరం చెందింది. దీనిని నలభై రెండు వాటాలుగా విభజించారు. అందులో రెండు వాటాలను ఆలయానికి కేటాయించారు. మిగిలిన నలభై వాటాలను బ్రాహ్మణులకు దాన పంపిణీ చేశారు. అదనంగా, తిరుక్కోయిలూర్ నుండి వచ్చిన ఒక రికార్డులో మారయ్య నాయక స్థానిక శివాలయానికి ఇచ్చిన అనేక బహుమతులు, దానాలకు గుర్తింపుగా ఆలయ ధర్మకర్తలు విరాళంగా ఇచ్చిన కొబ్బరి తోట గురించి ప్రస్తావించబడింది.

## మూలాలు

వర్గం:భారతీయ యోధులు
వర్గం:భారత సైనిక బలగాలు
వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్యం
వర్గం:విజయనగర సైన్యాధిపతులు