సెల్యూసిడ్ సామ్రాజ్యం

సెлевసిడ్ సామ్రాజ్యం (  ) అనేది హెలెనిస్టికు కాలంలో పశ్చిమ ఆసియాలో ఉన్న ఒక గ్రీకు రాజ్యం.  దీనిని క్రీ.పూ. 312లో అలెగ్జాండర్ ది గ్రేట్ స్థాపించిన మాసిడోనియన్ సామ్రాజ్యం ట్రిపారాడిససు విభజన తర్వాత మాసిడోనియను సేనాధిపతి 1వ సెల్యూకసు నికేటరు స్థాపించాడు., క్రీ.పూ. 63లో పాంపే ఆధ్వర్యంలో రోమను రిపబ్లికు దానిని స్వాధీనం చేసుకునే వరకు సెల్యూసిడు రాజవంశంచే పాలించబడింది.

క్రీ.పూ. 321లో మెసొపొటేమియా ప్రాంతాలైన బాబిలోనియా, అస్సిరియాలను పొందిన తర్వాత 1వ సెల్యూకసు తన సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించడం ప్రారంభించాడు. ఇందులో ఆధునిక ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, సిరియా, లెబనాన్లను కలిగి ఉన్న సమీప తూర్పు భూభాగాలు ఉన్నాయి. ఇవన్నీ పూర్వపు అకెమెనిడ్ సామ్రాజ్యం పతనం తర్వాత మాసిడోనియన్ల నియంత్రణలో ఉన్నాయి. సెల్యూసిడు సామ్రాజ్యం ఉచ్ఛస్థితిలో ఉన్నప్పుడు అది అనటోలియా, పర్షియా, లెవంతు, మెసొపొటేమియా, ఇప్పుడు ఆధునిక కువైట్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, తుర్కమేనిస్తాన్లోని కొన్ని భాగాలను కలిగి ఉన్న భూభాగం  వరకు విస్తరించి ఉంది.

సెల్యూసిడు సామ్రాజ్యం హెలెనిస్టికు సంస్కృతికి ఒక ప్రధాన కేంద్రంగా ఉండేది. గ్రీకు ఆచారాలు, భాషకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది; అనేక రకాల స్థానిక సంప్రదాయాలను సాధారణంగా సహించారు. అదే సమయంలో పట్టణ గ్రీకు ఉన్నత వర్గం ఆధిపత్య రాజకీయ వర్గంగా ఏర్పడింది. గ్రీసు నుండి నిరంతర వలసల ద్వారా అది మరింత బలపడింది. ఈ సామ్రాజ్యం పశ్చిమ భూభాగాల కోసం ప్రత్యర్థి హెలెనిస్టికు రాజ్యమైన టోలెమికు ఈజిప్టుతో పదేపదే యుద్ధాలు జరిగాయి. తూర్పున, క్రీ.పూ. 305లో మౌర్య సామ్రాజ్య పాలకుడైన చంద్రగుప్తుడితో జరిగిన సంఘర్షణ కారణంగా సింధు నదికి పశ్చిమాన ఉన్న విశాలమైన భూభాగం అప్పగించబడంతో ఒక రాజకీయ కూటమి ఏర్పడింది.

క్రీ.పూ. రెండవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మూడవ ఆంటియోకసు ది గ్రేటు హెల్లెనిస్టికు గ్రీసు‌లోకి సెల్యూసిడు అధికారాన్ని విస్తరించడానికి ప్రయత్నించాడు. కానీ ఆయన ప్రయత్నాలను రోమను రిపబ్లికు, దాని గ్రీకు మిత్రదేశాలు అడ్డుకున్నాయి. దీనికి సెల్యూసిడు‌లు భారీ యుద్ధ నష్టపరిహారం చెల్లించవలసి వచ్చింది. దక్షిణ అనటోలియాలోని టారసు పర్వతాలకు పశ్చిమాన ఉన్న ప్రాదేశిక హక్కులను వదులుకోవలసి వచ్చింది. ఇది వారి సామ్రాజ్యం క్రమమైన పతనానికి నాంది పలికింది. క్రీ.పూ. రెండవ శతాబ్దం మధ్యలో పార్థియాకు చెందిన మొదటి మిథ్రిడేట్సు, అస్సిరియా, పూర్వపు బాబిలోనియాతో సహా సెల్యూసిడు సామ్రాజ్యం మిగిలిన తూర్పు భూభాగాలలో చాలా వరకు జయించాడు. అయితే ఈశాన్యంలో స్వతంత్ర గ్రీకో-బాక్ట్రియను రాజ్యం వర్ధిల్లుతూనే ఉంది. ఆ తర్వాత అంతర్యుద్ధం కారణంగా సెల్యూసిడు రాజులు సిరియాలో ఒక చిన్న రాజ్యానికి పరిమితమయ్యారు, క్రీ.పూ. 83లో అర్మేనియాకు చెందిన టైగ్రేనెసు ది గ్రేటు వారిని జయించే వరకు  క్రీ.పూ. 63లో రోమను జనరలు పాంపే చేతిలో అంతిమంగా పతనం అయ్యే వరకు ఈ పరిస్థితి కొనసాగింది.

## పేరు
గ్రీకు భాషలో ఇలియం నుండి 1వ ఆంటియోకసుని గౌరవిస్తూ జారీ చేయబడిన ఒక విధేయతా శాసనం వంటి సమకాలీన ఆధారాలు సెల్యూసిడు రాజ్యాన్ని సామ్రాజ్యం (, ), రాజ్యం (, ) అని రెండింటిగా నిర్వచించాయి. అదేవిధంగా బాబిలోనియాలో సెల్యూసిడు పాలకులను రాజులుగా వర్ణించారు.

పాలకుల తమను తాము ఏ ప్రత్యేక భూభాగం లేదా ప్రజలకు చెందినవారిగా వర్ణించుకోలేదు. కానీ క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం నుండి ప్రాచీన రచయితలు వారిని సిరియను రాజులు, సిరియా లేదా సిరియన్ల రాజులు, సెల్యూకసు నికేటరు వంశస్థులైన రాజులు, ఆసియా రాజులు, ఇతర పేర్లతో ప్రస్తావించారు.

## చరిత్ర
### అలెగ్జాండరు సామ్రాజ్యం - విభజన
తన చివరి అకెమెనిడు వంశస్థుడైన 3వ డారియసు ఆధ్వర్యంలోని పర్షియన్ సామ్రాజ్యాన్ని వేగంగా జయించిన అలెగ్జాండర్ క్రీ.పూ. 323లో యుక్తవయసులోనే వారసుడు లేకుండానే చిన్న వయసులోనే మరణించాడు. దీంతో పాక్షికంగా హెలెనిస్టికు సంస్కృతి కలిగిన ఒక విస్తారమైన సామ్రాజ్యం మిగిలిపోయింది. ఈ సామ్రాజ్యం ఒక రాజప్రతినిధి అయిన పెర్డిక్కాసు ఆధీనంలోకి వచ్చింది. ఆ విస్తారమైన భూభాగాలు అలెగ్జాండరు సేనాధిపతుల మధ్య విభజించబడ్డాయి. వారు అదే సంవత్సరంలో బాబిలోను విభజనలో క్షత్రపాలురుగా మారారు. 
### సెల్యూకసు ఆవిర్భావం

అలెగ్జాండరు మరణానంతరం ఆయన సేనాపతులు, డయాడోచి అని పిలువబడేవారు. ఆయన సామ్రాజ్యంలోని భాగాల మీద ఆధిపత్యం కోసం పోటీ పడ్డారు. మాజీ సేనాధిపతి, అప్పటి ఈజిప్టు సాత్రపు అయిన 1వ టోలెమీ సోటరు కొత్త వ్యవస్థను సవాలు చేసిన మొదటి వ్యక్తి. ఇది చివరికి పెర్డిక్కాసు పతనానికి దారితీసింది. టోలెమీ తిరుగుబాటు క్రీ.పూ. 320లో ట్రిపరాడిససు విభజనతో సామ్రాజ్యంలో ఒక కొత్త ఉపవిభాగాన్ని సృష్టించింది. "సహచర అశ్వికదళం" (హెటైరోయి) సర్వ సైన్యాధ్యక్షుడిగా, మొదటి లేదా ఆస్థాన చిలియార్కుగా నియమించబడిన 1వ సెల్యూకసు (ఇది క్రీ.పూ. 323 నుండి రీజెంటు, సర్వ సైన్యాధ్యక్షుడు పెర్డిక్కాసు తర్వాత ఆయనను రాజ సైన్యంలో సీనియరు అధికారిగా చేసింది. అయినప్పటికీ ఆయన తరువాత ఆయన హత్యకు సహాయపడ్డాడు) బాబిలోనియాను పొందాడు. ఆ పాయింటు నుండి తన రాజ్యాలను నిర్దాక్షిణ్యంగా విస్తరిస్తూనే ఉన్నాడు. సెల్యూకసు క్రీ.పూ. 312లో బాబిలోనులో తనను తాను స్థాపించుకున్నాడు. ఈ సంవత్సరాన్నే తరువాత సెల్యూసిడు సామ్రాజ్యం స్థాపన తేదీగా ఉపయోగించారు.

### బాబిలోనియను యుద్ధం (క్రీ.పూ. 311–309)
బాబిలోను‌లో సెలూకసు పెరుగుదల ఆసియాలోని 1వ యాంటిగోనసు మోనోఫ్తాల్మసు భూభాగం తూర్పు విస్తీర్ణాన్ని బెదిరించింది. ఆంటిగోనసు ఆయన కుమారుడు 1వ డెమెట్రియసు పోలియోర్సెట్సుతో కలిసి, బాబిలోను‌ను స్వాధీనం చేసుకునేందుకు చేసిన పోరాటాన్ని విజయవంతం చేయలేదు. సెలూకసు విజయం ఆయన, బాబిలోను హక్కు, చట్టబద్ధతను నిర్ధారించింది. ఆయన బాబిలోనియాను మాత్రమే కాకుండా అలెగ్జాండరు సామ్రాజ్యం మొత్తం తూర్పు భాగాన్ని కూడా పరిపాలించాడు. చరిత్రకారుడు అప్పియను వర్ణించాడు:

### సెల్యూసిడు-మౌర్య యుద్ధం (క్రీ.పూ. 305–303)
చంద్రగుప్త మౌర్యుడు (శాండ్రోకొట్టోసు) క్రీ.పూ. 321లో నంద సామ్రాజ్యం, మగధలోని వారి రాజధాని పాటలీపుత్రను జయించిన తర్వాత మౌర్య సామ్రాజ్యంను స్థాపించాడు. ఆ తర్వాత చంద్రగుప్తుడు తన దృష్టిని సింధు నది ప్రాంతం వైపు మళ్లించాడు.  క్రీ.పూ. 317 నాటికి ఆయన అలెగ్జాండరు వదిలివెళ్లిన మిగిలిన గ్రీకు క్షత్రపలను జయించాడు. ఒక ఘర్షణను ఊహించి సెల్యూకసు తన సైన్యాన్ని సమీకరించి సింధు నది వైపు దండయాత్ర చేశాడు. చంద్రగుప్తుడు 6,00,000 మంది సైనికులతో కూడిన నిర్బంధ సైన్యాన్ని, 9,000 యుద్ధ ఏనుగులను కలిగి ఉండేవారని చెప్పబడింది. 

అప్పియను ప్రకారం:

కొంతమంది గ్రీకు ఆధారాలను మౌర్య విజయం అని వ్యాఖ్యానించినప్పటికీ సంఘర్షణకు సంబంధించిన వివరాలు   నిజానికి ఒక పెద్ద యుద్ధం జరిగిందా లేదా అనే విషయం   తెలియదు. జాన్సాని హెచ్చరిస్తూ "వారు చేసిన యుద్ధం లేదా చిన్నపాటి పోరాటం గురించి చాలా తక్కువ వివరాలు ఉన్నాయి. ప్రాచీన రచయితలలో ఎవరూ కూడా సెల్యూకసు లేదా చంద్రగుప్తుడిని ఈ యుద్ధంలో స్పష్టమైన విజేతగా వర్ణించలేదు. ఈ పోరాటం, దాని తర్వాత జరిగిన ఒప్పందం గురించిన ఈ సమాచార లోపం కారణంగా వాటిని పునర్నిర్మించడం అసాధ్యం" అని పేర్కొన్నారు  యుద్ధం తర్వాత ఏర్పడిన స్నేహపూర్వక మౌర్య-సెల్యూసిడు సంబంధాల స్థాయిని బట్టి ఈ శత్రుత్వాలు బహుశా "ఎక్కువ కాలం కొనసాగలేదు. లేదా తీవ్రమైనవి కావు" అని వీట్లీ, హెకెలు సూచిస్తున్నారు. 

చంద్రగుప్తుడు ఒక ఒప్పందం ద్వారా సింధు నదికి పశ్చిమాన ఉన్న భూభాగాలను, హిందూ కుషు పర్వతాలు, ప్రస్తుత ఆఫ్ఘనిస్తాను, పాకిస్తాను‌లోని బలూచిస్తాను ప్రావిన్సు‌లోని సింధు నది సరిహద్దులో ఉన్న తూర్పు భాగాన్ని పొందాడు.  పురావస్తుపరంగా అశోకుని శాసనాల వంటి మౌర్య పాలనకు సంబంధించిన స్పష్టమైన ఆధారాలు దక్షిణ ఆఫ్ఘనిస్తాను‌లోని కాందహారు వరకు లభించాయి.

సాధారణంగా చంద్రగుప్తుడు సెల్యూకసు కుమార్తెను లేదా సెల్యూకసు కూటమిని అధికారికం చేయడానికి బహుమతిగా ఇచ్చిన ఒక మాసిడోనియను యువరాణిని వివాహం చేసుకున్నాడని భావిస్తారు. దానికి ప్రతిగా చంద్రగుప్తుడు 500 యుద్ధ ఏనుగులను పంపాడు.  ఇవి క్రీ.పూ. 301లో జరిగిన ఇప్ససు యుద్ధంలో నిర్ణయాత్మక పాత్ర పోషించిన సైనిక సంపద. ఈ ఒప్పందంతో పాటు సెల్యూకసు చంద్రగుప్తుని వద్దకు మెగస్తనీసు‌ను, ఆ తర్వాత ఆయన కుమారుడు బిందుసారుని వద్దకు డీమాకోసు‌ను పాటలీపుత్రంలోని (ఆధునిక బీహారు రాష్ట్రంలోని పాట్నా) మౌర్య ఆస్థానానికి రాయబారులుగా పంపాడు. మెగస్తనీసు భారతదేశం, చంద్రగుప్తుని పాలన గురించి వివరణాత్మక వర్ణనలు రాశాడు. అవి డయోడోరసు సికులాసు ద్వారా పాక్షికంగా మనకు లభించాయి. తరువాత టోలెమికు ఈజిప్టు పాలకుడు. అశోక చక్రవర్తికి సమకాలికుడైన 2వ టోలెమి ఫిలడెల్ఫసు, డయోనిసియసు అనే రాయబారిని మౌర్య ఆస్థానానికి పంపినట్లు ప్లినీ ది ఎల్డరు కూడా నమోదు చేశాడు 

సెల్యూకసు మరణానికి ముందు అప్పగించబడిన ఇతర భూభాగాలు ఇరానియను పీఠభూమికి ఆగ్నేయంలో ఉన్న గెడ్రోసియా, దీనికి ఉత్తరాన సింధు నది పశ్చిమ ఒడ్డున ఉన్న అరాకోసియా.

### పశ్చిమ దిశగా విస్తరణ

క్రీ.పూ. 301లో ఇప్ససు యుద్ధంలో ఆంటిగోనసు ‌మీద తన లైసిమాకసు నిర్ణయాత్మక విజయం తరువాత సెల్యూకసు తూర్పు అనటోలియా, ఉత్తర సిరియా మీద నియంత్రణ సాధించాడు.

ఈ చివరి ప్రాంతంలో ఆయన తన తండ్రి పేరు మీద ఒరోంటెసు నది మీద ఆంటియోకు వద్ద ఒక కొత్త రాజధానిని స్థాపించాడు. బాబిలోను‌కు ఉత్తరాన టిగ్రిసు నది మీద సెల్యూసియా వద్ద ఒక ప్రత్యామ్నాయ రాజధాని స్థాపించబడింది. క్రీ.పూ. 281లో కొరుపెడియను వద్ద తన పూర్వ మిత్రుడు లైసిమాకసు‌ను ఓడించిన తరువాత సెల్యూకసు సామ్రాజ్యం దాని గరిష్ట విస్తీర్ణానికి చేరుకుంది. ఆ తర్వాత సెల్యూకసు తన నియంత్రణను పశ్చిమ అనటోలియా వరకు విస్తరించాడు. ఆయన ఐరోపాలోని లైసిమాకసు భూభాగాలను – ప్రధానంగా థ్రేసు మాసిడోనియాను కూడా స్వాధీనం చేసుకోవాలని ఆశించాడు. కానీ ఐరోపాలో అడుగుపెట్టిన వెంటనే టోలెమీ సెరౌనసు చేత హత్య చేయబడ్డాడు.

ఆయన కుమారుడు, వారసుడు, 1వ ఆంటియోకసు సోటరు సామ్రాజ్యం ఆసియా భాగాలన్నింటినీ కలిగి ఉన్న ఒక భారీ రాజ్యంతో మిగిలిపోయాడు. కానీ మాసిడోనియాలో 2వ ఆంటిగోనసు గొనాటాసు ఈజిప్టులో 2వ టోలెమీ ఫిలడెల్ఫసు లను ఎదుర్కొన్నందున అలెగ్జాండరు సామ్రాజ్యం ఐరోపా భాగాలను జయించడంలో తన తండ్రి ఆపిన చోటు నుండి కొనసాగించలేకపోయాడు.

### మధ్య ఆసియా భూభాగాల విభజన

1వ ఆంటియోకసు %(పాలన 281–261 BC), ఆయన కుమారుడు వారసుడు 2వ ఆంటియోకసు థియోసు (పాలన 261–246 BC) పశ్చిమాన సవాళ్లను ఎదుర్కొన్నారు. ఇందులో 2వ టోలెమీతో పదేపదే జరిగిన యుద్ధాలు జరిగాయి. ఆసియా మైనరు మీద సెల్టుల దండయాత్ర ఉన్నాయి—ఇవి సామ్రాజ్యం తూర్పు భాగాలను కలిపి ఉంచడం మీద దృష్టిని మళ్లించాయి. 2వ ఆంటియోకసు పాలన చివరిలో. వివిధ ప్రావిన్సులు ఏకకాలంలో తమ స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించుకున్నాయి. ఉదాహరణకు బాక్ట్రియా, సోగ్డియానాలు డియోడోటసు ఆధ్వర్యంలో కప్పడోసియా కప్పడోసియాకు చెందిన 3వ అరియారథెసు ఆధ్వర్యంలో పార్థియా ఆండ్రాగోరసు ఆధ్వర్యంలో. కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత చివరివాడు అర్సాసెసు దండయాత్ర చేసిన పార్ని లచే ఓడించబడి చంపబడ్డాడు—ఆ ప్రాంతం అప్పుడు పార్థియన్ సామ్రాజ్యంకు కేంద్రంగా మారింది.

బాక్ట్రియా భూభాగం సెల్యూసిడు గవర్నరు అయిన డియోడోటసు క్రీ.పూ. 245 ప్రాంతంలో స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించుకుని గ్రీకో-బాక్ట్రియను రాజ్యంను స్థాపించాడు. అయినప్పటికీ కచ్చితమైన తేదీ మీద స్పష్టత లేదు. ఈ రాజ్యం ఒక గొప్ప హెలెనిస్టికు సంస్కృతికి ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీ.పూ. 125 ప్రాంతంలో ఉత్తర సంచార జాతుల దండయాత్రతో ఆక్రమించబడే వరకు బాక్ట్రియా మీద తన ఆధిపత్యాన్ని కొనసాగించింది. గ్రీకో-బాక్ట్రియను రాజులలో ఒకరైన బాక్ట్రియాకు చెందిన 1వ డెమెట్రియసు క్రీ.పూ. 180 ప్రాంతంలో భారతదేశం మీద దండెత్తి ఇండో-గ్రీకు రాజ్యాలును స్థాపించాడు.

ఫ్రాతారకాలు అని పిలువబడే పెర్సిసు పాలకుల కూడా క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దంలో ముఖ్యంగా వహబార్జు కాలం నుండి సెల్యూసిడు‌ల నుండి కొంతవరకు స్వాతంత్ర్యాన్ని స్థాపించుకున్నట్లు తెలుస్తోంది. వారు తరువాత కొత్తగా ఏర్పడిన పార్థియన్ సామ్రాజ్యంకు సామంతులుగా మారడానికి ముందు బహిరంగంగా పెర్సిసు రాజులు అనే బిరుదును స్వీకరించారు.

పార్థియాకు చెందిన సెల్యూసిడు సాత్రపు అయిన ఆండ్రాగోరసు తన బాక్ట్రియా పొరుగువారి నుండి విడిపోవడానికి సమాంతరంగా మొదట స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించుకున్నాడు. అయితే కొద్దికాలానికే 1వ ఆర్సెసు అనే పార్థియను గిరిజన నాయకుడు క్రీ.పూ. 238 ప్రాంతంలో పార్థియను భూభాగం మీద దండెత్తి ఆర్ససిడు రాజవంశంను స్థాపించాడు. దీని నుండే పార్థియన్ సామ్రాజ్యం ఉద్భవించింది.

2వ ఆంటియోకసు కుమారుడు 2వ సెల్యూకసు క్యాలినకసు క్రీ.పూ. 246 ప్రాంతంలో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. 2వ సెల్యూకసు త్వరలోనే ఈజిప్టుకు చెందిన 3వ టోలెమీకి వ్యతిరేకంగా జరిగిన మూడవ సిరియను యుద్ధంలో ఘోరంగా ఓడిపోయాడు. ఆ తర్వాత తన సొంత సోదరుడు ఆంటియోకసు హియరాక్సుతో అంతర్యుద్ధం చేయవలసి వచ్చింది. ఈ గందరగోళాన్ని సద్వినియోగం చేసుకుని, బాక్ట్రియా, పార్థియా సామ్రాజ్యం నుండి విడిపోయాయి. ఆసియా మైనరు‌లో కూడా సెల్యూసిడు రాజవంశం నియంత్రణ కోల్పోతున్నట్లు కనిపించింది: గాల్సు గలాటియాలో తమను తాము పూర్తిగా స్థాపించుకున్నారు. బిథినియా, పొంటసు కప్పడోసియాలో పాక్షిక స్వతంత్ర, పాక్షిక హెలెనికు రాజ్యాలు వెలిశాయి. పశ్చిమాన ఉన్న పెర్గామం నగరం అటాలిడు రాజవంశం కింద తన స్వాతంత్ర్యాన్ని చాటుకుంటోంది. సెల్యూసిడు ఆర్థిక వ్యవస్థ బలహీనత మొదటి సంకేతాలను చూపడం ప్రారంభించింది. ఎందుకంటే గలాటియన్లు స్వాతంత్ర్యం పొందారు. పెర్గామం అనటోలియాలోని తీరప్రాంత నగరాల మీద నియంత్రణ సాధించింది. పర్యవసానంగా, వారు పశ్చిమ దేశాలతో సంబంధాలను పాక్షికంగా నిరోధించగలిగారు.

### పునరుజ్జీవనం (క్రీ.పూ. 223–191)

2వ సెల్యూకసు చిన్న కుమారుడు 3వ ఆంటియోకసు ది గ్రేటు, క్రీ.పూ. 223లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించినప్పుడు ఒక పునరుజ్జీవనం ప్రారంభమైంది. ఈజిప్టుకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన నాల్గవ సిరియను యుద్ధంలో మొదట్లో విఫలమై, రాఫియా యుద్ధంలో (క్రీ.పూ. 217) ఓటమి పాలైనప్పటికీ, ఆంటియోకసు స్వయంగా 1వ సెల్యూకసు తర్వాత సెల్యూసిడు పాలకులలోకెల్లా గొప్పవాడని నిరూపించుకున్నాడు. ఆయన తదుపరి పది సంవత్సరాలు తన సామ్రాజ్యం తూర్పు ప్రాంతాల గుండా తన యాత్ర (అనాబాసిస్) చేస్తూ, పార్థియా, గ్రీకో-బాక్ట్రియా వంటి తిరుగుబాటు చేసిన సామంతులను కనీసం నామమాత్రపు విధేయతకు తీసుకువచ్చాడు. ఆయన మౌంటు లాబసు యుద్ధం, ఏరియసు యుద్ధం వంటి అనేక విజయాలు సాధించాడు. బాక్ట్రియా రాజధానిని ముట్టడించాడు. ఆయన సెల్యూసిడు-మౌర్య యుద్ధం తర్వాత కుదిరిన ఒప్పందం, కూటమికి అనుగుణంగా భారతదేశానికి ఒక యాత్ర చేసి అక్కడ సోఫాగాసేనసు (సుభగసేన) రాజును కలిసి యుద్ధ ఏనుగులను స్వీకరించి, సెల్యూకసు‌ను అనుకరించాడు.

పాలిబియసు 11.34 అసలు అనువాదం (పాలిబియసు తప్ప మరే ఇతర మూలం సోఫాగాసేనసు గురించి ప్రస్తావించలేదు):

ఆయన [ఆంటియోకసు] కాకససు ఇండికసు (పరోపామిససు) (హిందూ కుషు) దాటి భారతదేశంలోకి ప్రవేశించాడు; భారత రాజు సోఫాగాసేనసు‌తో తన స్నేహాన్ని పునరుద్ధరించుకున్నాడు; మరిన్ని ఏనుగులను స్వీకరించాడు. మొత్తం మీద వంద యాభై ఏనుగులు అయ్యే వరకు; మరోసారి తన సైన్యానికి అవసరమైన సామాగ్రిని సమకూర్చుకుని ఆయన స్వయంగా తన సైన్యంతో మళ్ళీ బయలుదేరాడు; ఆ రాజు తనకు అప్పగించడానికి అంగీకరించిన నిధిని స్వదేశానికి తీసుకువెళ్లే బాధ్యతను సిజికసు‌కు చెందిన ఆండ్రోస్థెనెసుకు అప్పగించాడు. అరాకోసియాను దాటి, ఎనిమాంథసు నదిని దాటిన తర్వాత ఆయన డ్రాంగేను మీదుగా కార్మానియాకు చేరుకున్నాడు; అప్పటికి శీతాకాలం కావడంతో, ఆయన తన సైనికులను అక్కడ శీతాకాల విడిదిలో ఉంచాడు.

క్రీ.పూ. 205లో ఆయన పశ్చిమానికి తిరిగి వచ్చినప్పుడు 4వ  టోలెమీ మరణంతో మరో పాశ్చాత్య సైనిక దండయాత్రకు పరిస్థితి ఇప్పుడు అనుకూలంగా ఉందని ఆంటియోకసు కనుగొన్నాడు. ఆ తర్వాత ఆంటియోకసు  మాసిడోనియాకు చెందిన 5వ ఫిలిపుతో కలిసి  ఈజిప్టు వెలుపల ఉన్న టోలెమీల ఆస్తులను పంచుకోవడానికి ఒక ఒప్పందం చేసుకున్నారు. ఐదవ సిరియను యుద్ధంలో సెల్యూసిడు‌లు 5వ టోలెమీని కోయెలే-సిరియా నియంత్రణ నుండి తొలగించారు. పానియం యుద్ధం (క్రీ.పూ. 200) ఈ భూభాగాలను టోలెమీల నుండి సెల్యూసిడు‌లకు నిశ్చయంగా బదిలీ చేసింది. ఆంటియోకసు కనీసం సెల్యూసిడు రాజ్యాన్ని పూర్వ వైభవానికి పునరుద్ధరించినట్లు కనిపించింది.
#### గ్రీసు‌లోకి విస్తరణ - రోం‌తో యుద్ధం

క్రీ.పూ. 197లో తన పూర్వ మిత్రుడు ఫిలిపు రోం చేతిలో ఓడిపోయిన తర్వాత ఆంటియోకసు గ్రీసులోకి విస్తరించడానికి అవకాశం ఉందని గమనించాడు. బహిష్కరించబడిన కార్థేజియను జనరలు హన్నిబలు ప్రోత్సాహంతో, అసంతృప్త ఏటోలియను లీగు‌తో పొత్తు పెట్టుకుని ఆంటియోకసు హెల్లెస్పాంటు మీదుగా దండయాత్ర ప్రారంభించాడు. తన భారీ సైన్యంతో ఆయన సెల్యూసిడు సామ్రాజ్యాన్ని హెల్లెనికు ప్రపంచంలో అగ్రశక్తిగా స్థాపించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. కానీ ఈ ప్రణాళికలు సామ్రాజ్యాన్ని మధ్యధరా సముద్రంలో కొత్తగా ఎదుగుతున్న శక్తి అయిన రోమను రిపబ్లికు‌తో ఘర్షణ మార్గంలోకి నెట్టాయి. థర్మోపైలే (క్రీ.పూ. 191), మాగ్నీషియా (క్రీ.పూ. 190) యుద్ధాలలోఆంటియోకసు దళాలు ఘోర పరాజయాలను చవిచూశాయి. ఆయన శాంతి ఒప్పందం కుదుర్చుకోవలసి వచ్చింది. దీని ఫలితంగా అపామియా ఒప్పందం (క్రీ.పూ. 188) కుదిరింది. దీనిలోని ప్రధాన నిబంధనల ప్రకారం సెల్యూసిడు‌లు భారీ నష్టపరిహారం చెల్లించడానికి, అనటోలియా నుండి వైదొలగడానికి, టారసు పర్వతాలకు పశ్చిమాన సెల్యూసిడు భూభాగాన్ని విస్తరించడానికి మళ్లీ ఎప్పుడూ ప్రయత్నించకూడదని అంగీకరించారు. ఈ యుద్ధంలో రోం మిత్రపక్షాలైన పెర్గామం రాజ్యం, రోడ్సు గణతంత్ర రాజ్యం, అనటోలియాలోని పూర్వ సెల్యూసిడు భూభాగాలను పొందాయి. నష్టపరిహారం చెల్లించడానికి డబ్బు వసూలు చేసే ప్రయత్నంలో తూర్పున మరో యాత్రకు వెళ్ళినప్పుడు ఆంటియోకసు క్రీ.పూ. 187లో మరణించాడు.

### రోమను శక్తి, పార్థియా - జుడియా

ఆయన కుమారుడు వారసుడైన 4వ సెల్యూకసు ఫిలోపేటరు (క్రీ.పూ. 187–175) పాలనలో ఎక్కువ భాగం భారీ నష్టపరిహారం చెల్లించే ప్రయత్నాలలోనే గడిచింది. చివరికి సెల్యూకసు తన మంత్రి హెలియోడోరసు చేత హత్య చేయబడ్డాడు.

సెల్యూకసు తమ్ముడైన 4వ ఆంటియోకసు ఎపిఫేనెసు ఇప్పుడు సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. ఆయన తన పాత శత్రువైన టోలెమికు ఈజిప్టు ‌మీద విజయవంతమైన యుద్ధం ద్వారా సెల్యూసిడు శక్తిని, ప్రతిష్టను పునరుద్ధరించడానికి ప్రయత్నించాడు. ఇది ప్రారంభంలో విజయం సాధించింది. తరువాత సెల్యూసిడు‌లు ఈజిప్టు సైన్యాన్ని ఓడించి అలెగ్జాండ్రియా వరకు తరిమివేశారు. రాజు యుద్ధాన్ని ఎలా ముగించాలో ప్రణాళికలు వేస్తున్నప్పుడు ప్రోకాన్సలు గయసు పోపిలియసు లేనసు నేతృత్వంలోని రోమను కమిషనర్లు సమీపంలో ఉన్నారని సెల్యూసిడు రాజుతో సమావేశం కావాలని కోరుతున్నారని ఆయనకు సమాచారం అందింది. ఆంటియోకసు అంగీకరించాడు. కానీ వారు కలుసుకున్నప్పుడు ఆంటియోకసు స్నేహపూర్వకంగా తన చేతిని చాచగా పోపిలియసు సెనేటు శాసనం వ్రాసి ఉన్న పలకలను ఆయన చేతిలో పెట్టి దానిని చదవమని చెప్పాడు. ఆ శాసనం ప్రకారం ఆయన అలెగ్జాండ్రియా మీద తన దాడిని విరమించుకోవాలని టోలెమీ మీద యుద్ధం చేయడం తక్షణమే ఆపాలని డిమాండు చేసింది. తాను తన స్నేహితులను సంప్రదించి ఏమి చేయాలో ఆలోచిస్తానని రాజు చెప్పగా పోపిలియసు తన చేతిలో ఉన్న కర్రతో రాజు పాదాల చుట్టూ ఇసుకలో ఒక వృత్తం గీసి "ఆ వృత్తం నుండి మీరు బయటకు అడుగు పెట్టకముందే సెనేటు‌కు తెలియజేయడానికి నాకు ఒక సమాధానం ఇవ్వండి" అని అన్నాడు. అటువంటి కఠినమైన ఆజ్ఞకు ఆశ్చర్యపోయి ఆయన కొన్ని క్షణాలు సంకోచించాడు చివరకు "సెనేటు సరైనదని భావించినట్లే నేను చేస్తాను" అని బదులిచ్చాడు. ఆ తర్వాత రోం‌తో సామ్రాజ్యాన్ని మళ్ళీ యుద్ధంలోకి నెట్టడం కంటే వెనక్కి తగ్గడమే మంచిదని ఆయన నిర్ణయించుకున్నాడు.

జోసెఫసు అభిప్రాయం ప్రకారం తన తిరుగు ప్రయాణంలో ఆయన జుడియా మీద దండయాత్ర చేసి జెరూసలేంను బలవంతంగా స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. టోలెమీకి మద్దతు ఇచ్చిన చాలా మందిని చంపి తన సైనికులను వారిని నిర్దాక్షిణ్యంగా దోచుకోవడానికి పంపాడు. ఆయన దేవాలయాన్ని కూడా ధ్వంసం చేసి మూడు సంవత్సరాల ఆరు నెలల పాటు ప్రతిరోజూ అర్పించే ప్రాయశ్చిత్త బలిని నిలిపివేశాడు. 

ఆయన పాలన చివరి భాగంలో ఆయన చేసిన ఉత్తమ ప్రయత్నాలు ఉన్నప్పటికీ సామ్రాజ్యం మరింతగా విచ్ఛిన్నమైంది. ఆర్థికంగా సైనికంగా బలహీనపడి ప్రతిష్టను కోల్పోవడంతో సామ్రాజ్యం తూర్పు ప్రాంతాలలోని తిరుగుబాటుదారులు బలపడ్డారు. వారు సామ్రాజ్యాన్ని మరింతగా బలహీనపరచడం ప్రారంభించారు. అదే సమయంలో పార్థియన్లలో ఏర్పడిన అధికార శూన్యంలోకి ప్రవేశించి పాత పర్షియను భూభాగాలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఆంటియోకసు దూకుడుగా సాగిన హెలెనైజేషను (లేదా యూదు మతాన్ని నిర్మూలించే) కార్యకలాపాలు జుడియాలో పూర్తిస్థాయి సాయుధ తిరుగుబాటుకు దారితీశాయి.—అదే మక్కబీను తిరుగుబాటు. పార్థియన్లు, యూదులు ఇద్దరినీ ఎదుర్కోవడానికి అదే సమయంలో ప్రావిన్సుల మీద నియంత్రణను నిలుపుకోవడానికి చేసిన ప్రయత్నాలు బలహీనపడిన సామ్రాజ్యం శక్తికి మించినవిగా నిరూపించబడ్డాయి. ఆంటియోకసు ఒక సైనిక దండయాత్రను నిర్వహించి అర్మేనియా రాజు 1వ ఆర్టాక్సియాసుని బంధించి అర్మేనియాను తిరిగి ఆక్రమించుకున్నాడు. ఆయన దాడి పెర్సెపోలిసు వరకు సాగింది. కానీ అక్కడి ప్రజలు ఆయనను నగరం నుండి తరిమివేశారు. స్వదేశానికి తిరిగి వస్తుండగా ఆంటియోకసు క్రీ.పూ. 164లో ఇస్ఫాహాను‌లో మరణించాడు.

### పౌర యుద్ధం - మరింత క్షయం

4వ ఆంటియోఖసు ఎపిఫానెసు మరణానంతరం సెల్యూసిడు సామ్రాజ్యం మరింత అస్థిరంగా మారింది. తరచుగా జరిగే అంతర్యుద్ధాల వల్ల కేంద్ర అధికారం అత్యంత బలహీనంగా మారింది. ఎపిఫానెసు యువ కుమారుడు 5వ ఆంటియోఖసు యూపేటరు క్రీ.పూ. 161లో 4వ సెల్యూకసు కుమారుడైన 1వ డెమెట్రియసు సోటరు చేతిలో మొదటగా పదవీచ్యుతుడయ్యాడు. 1వ డెమెట్రియసు ముఖ్యంగా జూడియాలో సెల్యూసిడు అధికారాన్ని పునరుద్ధరించడానికి ప్రయత్నించాడు. కానీ క్రీ.పూ. 150లో అలెగ్జాండరు బాలాసు చేతిలో పదవీచ్యుతుడయ్యాడు—ఆయన (ఈజిప్టు మద్దతుతో) ఎపిఫానెసు కుమారుడినని చెప్పుకున్న ఒక మోసగాడు. అలెగ్జాండరు బాలాసు క్రీ.పూ. 145 వరకు పాలించాడు. ఆ తర్వాత 1వ డెమెట్రియసు కుమారుడైన 2వ డెమెట్రియసు నికేటరు చేతిలో పదవీచ్యుతుడయ్యాడు. అయితే 2వ డెమెట్రియసు మొత్తం రాజ్యాన్ని నియంత్రించడంలో విఫలమయ్యాడు. ఆయన డమాస్కస్ నుండి బాబిలోనియా, తూర్పు సిరియాను పాలిస్తున్నప్పుడు. బాలాసు మద్దతుదారుల అవశేషాలు—మొదట బాలాసు కుమారుడు 4వ ఆంటియోఖసుకి, ఆ తర్వాత అధికారాన్ని చేజిక్కించుకున్న సేనాధిపతి డియోడోటసు ట్రైఫానుకు మద్దతు ఇస్తూ—ఆంటియోకులో నిలదొక్కుకున్నారు.

ఇంతలో సామ్రాజ్యం భూభాగాల క్షయం వేగంగా కొనసాగింది. క్రీ.పూ. 143 నాటికి మక్కబీలు రూపంలో యూదులు తమ స్వాతంత్ర్యాన్ని పూర్తిగా స్థాపించుకున్నారు. పార్థియా విస్తరణ కూడా కొనసాగింది. క్రీ.పూ. 139లో 2వ డెమెట్రియసు పార్థియన్ల చేతిలో యుద్ధంలో ఓడిపోయి బందీగా పట్టుబడ్డాడు. ఈ సమయానికి మొత్తం ఇరాను పీఠభూమి పార్థియన్ల నియంత్రణలోకి వెళ్లిపోయింది. డెమెట్రియసు నికేటరు సోదరుడైన 7వ ఆంటియోకసు సైడెటెసు తన సోదరుడు బందీ అయిన తర్వాత సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. వేగంగా పతనమవుతున్న సామ్రాజ్యాన్ని పునరుద్ధరించే బృహత్తర బాధ్యతను ఆయన ఎదుర్కొన్నాడు. ఆ సామ్రాజ్యం బహుళ రంగాలలో ముప్పులను ఎదుర్కొంటోంది. కష్టపడి సాధించిన కోయెలే-సిరియా మీద నియంత్రణకు యూదు మక్కబీ తిరుగుబాటుదారుల నుండి ముప్పు పొంచి ఉంది. ఒకప్పుడు సామంతులుగా ఉన్న అర్మేనియా, కప్పడోసియా, పోంటసు ‌లోని రాజవంశాలు సిరియా, ఉత్తర మెసొపొటేమియాకు ముప్పు కలిగిస్తున్నాయి; పార్థియాకు చెందిన 1వ మిథ్రిడేట్సు అద్భుతమైన నాయకత్వంలో సంచార పార్థియన్లు ఉన్నత ప్రాంతమైన మీడియాను (ప్రసిద్ధ నిసియను గుర్రాల మందకు నిలయం) ఆక్రమించారు; రోమన్ల జోక్యం ఎల్లప్పుడూ పొంచి ఉన్న ముప్పుగా ఉండేది. సైడెటెసు మక్కబీలను లొంగదీసుకోవడంలో, అనటోలియను రాజవంశీకులను తాత్కాలికంగా లొంగిపోయేలా భయపెట్టడంలో విజయం సాధించాడు; ఆ తర్వాత, 133లో ఆయన పార్థియన్లను తరిమికొట్టడానికి రాజ సైన్యం పూర్తి బలంతో (హాస్మోనియను యువరాజు జాన్ హిర్కానసు ఆధ్వర్యంలోని యూదుల బృందం మద్దతుతో) తూర్పు వైపుకు తిరిగాడు.

సైడెటెసు సైనిక చర్య ప్రారంభంలో అద్భుతమైన విజయాన్ని సాధించింది. మెసొపొటేమియా, బాబిలోనియా, మీడియాను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుంది. క్రీ.పూ. 130/129 శీతాకాలంలో పార్థియను రాజు 2వ ఫ్రాటెసు ఎదురుదాడి చేసినప్పుడు ఆయన సైన్యం మీడియా, పెర్సిసు అంతటా శీతాకాలపు శిబిరాలలో చెల్లాచెదురుగా ఉంది. తన వద్ద ఉన్న సైన్యంతో మాత్రమే పార్థియన్లను అడ్డుకోవడానికి వెళుతున్నప్పుడు, క్రీ.పూ. 129లో ఎక్బటానా యుద్ధంలో ఆయన ఆకస్మిక దాడికి గురై చంపబడ్డాడు. ఆంటియోకసు సైడెటెసు‌ను కొన్నిసార్లు చివరి గొప్ప సెల్యూసిడు రాజుగా పిలుస్తారు.

సైడెటెసు మరణం తరువాత 7వ ఆంటియోకసు తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్న తూర్పు భూభాగాలన్నీ పార్థియన్లచే తిరిగి ఆక్రమించబడ్డాయి. మక్కబీలు మళ్ళీ తిరుగుబాటు చేశారు. అంతర్యుద్ధం త్వరలోనే సామ్రాజ్యాన్ని ముక్కలు చేసింది. అర్మేనియన్లు ఉత్తరం నుండి సిరియాపైకి చొచ్చుకు రావడం ప్రారంభించారు.

### పతనం (క్రీ.పూ. 100–63)

క్రీ.పూ. 100 నాటికి ఒకప్పుడు అజేయంగా ఉన్న సెల్యూసిడు సామ్రాజ్యం ఆంటియోకు, కొన్ని సిరియను నగరాలకు మాత్రమే పరిమితమైంది. వారి అధికారం స్పష్టంగా పతనమవుతున్నప్పటికీ వారి చుట్టూ రాజ్యం క్షీణిస్తున్నప్పటికీ ఉన్నత వర్గాల వారు క్రమం తప్పకుండా రాజులను నిర్ణయించే పాత్ర పోషిస్తూనే ఉన్నారు. అప్పుడప్పుడు టోలెమికు ఈజిప్టు, ఇతర బాహ్య శక్తుల జోక్యం కూడా ఉండేది. సెల్యూసిడు‌లు కేవలం మరే ఇతర దేశం వారిని తమలో కలుపుకోవడానికి ఇష్టపడకపోవడం వల్లనే మనుగడలో ఉన్నారు—ఎందుకంటే వారు తమ ఇతర పొరుగు దేశాల మధ్య ఒక ఉపయోగకరమైన బఫరు‌గా ఉన్నారు. పోంటసు రాజ్యానికి చెందిన 4వ మిథ్రిడేట్సు, రోం‌కు చెందిన సుల్లా మధ్య అనటోలియాలో జరిగిన యుద్ధాలలో సెల్యూసిడు‌లను ఈ రెండు ప్రధాన పోరాట శక్తులు పెద్దగా పట్టించుకోలేదు.

అయితే మిథ్రిడేట్సు ప్రతిభావంతుడైన అల్లుడు, అర్మేనియా రాజు టైగ్రేనెసు ది గ్రేటు, దక్షిణాన నిరంతర అంతర్యుద్ధంలో విస్తరణకు అవకాశం చూశాడు. క్రీ.పూ. 83లో అంతులేని అంతర్యుద్ధాలలో ఒక వర్గం ఆహ్వానం మేరకు ఆయన సిరియా మీద దండెత్తి, త్వరలోనే సిరియా పాలకుడిగా స్థిరపడ్డాడు. తద్వారా సెల్యూసిడు సామ్రాజ్యాన్ని వాస్తవంగా అంతం చేశాడు.

అయితే సెల్యూసిడు పాలన పూర్తిగా ముగియలేదు. క్రీ.పూ. 69లో రోమను జనరలు లుకుల్లసు మిథ్రిడేట్సు, టైగ్రేనెసు ఇద్దరినీ ఓడించిన తర్వాత 13వ ఆంటియోకసు ఆధ్వర్యంలో ఒక నామమాత్రపు సెల్యూసిడు రాజ్యం పునఃస్థాపించబడింది. అయినప్పటికీ అంతర్యుద్ధాలను నివారించలేకపోయారు. ఎందుకంటే మరొక సెల్యూసిడు అయిన 2వ ఫిలిపు ఆంటియోకసు‌తో అధికారం కోసం పోటీపడ్డాడు. పోంటసు‌ను రోమన్లు ​​​​జయించిన తర్వాత సెల్యూసిడ్ల పాలనలో సిరియాలో నిరంతరం నెలకొన్న అస్థిరత పట్ల రోమన్లు ​​​​ఎక్కువగా ఆందోళన చెందారు. క్రీ.పూ. 63లో మిథ్రిడేట్సు‌ను పాంపే ఓడించిన తర్వాత పాంపే కొత్త సామంతుల రాజ్యాలను సృష్టించి ప్రావిన్సులను స్థాపించడం ద్వారా హెలెనిస్టికు తూర్పును పునర్నిర్మించే పనిని చేపట్టాడు. అర్మేనియా, జుడియా వంటి సామంతుల రాజ్యాలను స్థానిక రాజుల క్రింద కొంత స్వయంప్రతిపత్తితో కొనసాగడానికి అనుమతించినప్పటికీ సెల్యూసిడ్లు కొనసాగడానికి చాలా సమస్యాత్మకమైనవారని పాంపే భావించాడు; ఇద్దరు ప్రత్యర్థి సెల్యూసిడు యువరాజులను తొలగించి ఆయన సిరియాను ఒక రోమను ప్రావిన్సు‌గా మార్చాడు.

## సంస్కృతి

సెల్యూసిడ్ల సామ్రాజ్యం ఏజియను సముద్రం నుండి ప్రస్తుత ఆఫ్ఘనిస్తాను, పాకిస్తాను వరకు విస్తరించి ఉంది. అందువలన విభిన్న సంస్కృతులు, జాతి సమూహాలను కలిగి ఉంది. గ్రీకులు, అస్సిరియన్లు, అర్మేనియన్లు, జార్జియన్లు, పర్షియన్లు, మెడెసు, మెసొపొటేమియన్లు, యూదులు, మరెందరో దాని సరిహద్దులలో నివసించారు. సామ్రాజ్యం అపారమైన పరిమాణం సెల్యూసిడు పాలకులకు శాంతిభద్రతలను కాపాడటంలో ఒక క్లిష్టమైన సమతుల్యతను పాటించాల్సిన పరిస్థితిని కల్పించింది. దీని ఫలితంగా స్థానిక సంస్కృతులు తమ ఆచారాలను కొనసాగించుకోవడానికి రాయితీలు ఇవ్వడంతో పాటు, స్థానిక ఉన్నత వర్గాలను సెల్యూసిడు పాలన కింద దృఢంగా నియంత్రించి ఏకీకృతం చేసే ప్రయత్నం జరిగింది.

ప్రభుత్వం గ్రీసు నుండి వలసలను ప్రోత్సహించే వలసవాద కార్యక్రమం ద్వారా సామ్రాజ్యం అంతటా గ్రీకు నగరాలను, స్థావరాలను స్థాపించింది; జాతి గ్రీకు ప్రజలు నివసించే నగర స్థావరాలతో పాటు గ్రామీణ స్థావరాలు కూడా సృష్టించబడ్డాయి. ఈ గ్రీకులకు మంచి భూమి, విశేషాధికారాలు ఇవ్వబడ్డాయి. దానికి బదులుగా వారు రాజ్యానికి సైనిక సేవలో పనిచేయాలని ఆశించబడింది. మొత్తం జనాభాలో చాలా చిన్న మైనారిటీగా ఉన్నప్పటికీ ఈ గ్రీకులు సామ్రాజ్యానికి వెన్నెముకగా ఉన్నారు: వారికి పాలించడానికి విశాలమైన భూభాగాన్ని ఇచ్చిన ఒక ఆశయానికి విధేయులుగా, కట్టుబడి, వారు అధిక సంఖ్యలో సైన్యంలో, ప్రభుత్వంలో పనిచేశారు. టోలెమికు ఈజిప్టుకు భిన్నంగా సెల్యూసిడు సామ్రాజ్యంలో గ్రీకులు గ్రీకేతరులతో మిశ్రమ వివాహాలలో పాల్గొన్నట్లు చాలా అరుదుగా కనిపిస్తుంది; వారు తమ సొంత నగరాలకే పరిమితమయ్యారు.

సామ్రాజ్యంలోని వివిధ గ్రీకేతర ప్రజలు కూడా గ్రీకు ఆలోచన, సంస్కృతి వ్యాప్తి ద్వారా ప్రభావితమయ్యారు. ఈ దృగ్విషయాన్ని హెలెనైజేషను అని పిలుస్తారు. చారిత్రాత్మకంగా ముఖ్యమైన పట్టణాలు, నగరాలైన ఆంటియోకు వంటివి గ్రీకు పేర్లతో సృష్టించబడ్డాయి లేదా పునఃనామకరణం చేయబడ్డాయి. వాణిజ్య ప్రయోజనాల కోసం వందలాది కొత్త నగరాలు స్థాపించబడ్డాయి.  ప్రారంభం నుండే గ్రీకు శైలిలో నిర్మించబడ్డాయి. ప్రభుత్వంతో కలిసి పనిచేయాల్సిన స్థానిక విద్యావంతులైన ఉన్నత వర్గాల వారు గ్రీకు భాషను నేర్చుకున్నారు. గ్రీకులో రాశారు, గ్రీకు తాత్విక ఆలోచనలను గ్రహించారు, గ్రీకు పేర్లను స్వీకరించారు; ఈ పద్ధతులలో కొన్ని నెమ్మదిగా దిగువ తరగతులకు కూడా వ్యాపించాయి. హెలెనికు ఆలోచనలు సమీప ప్రాచ్యం, మధ్యప్రాచ్యం, మధ్య ఆసియా సంస్కృతులలోకి దాదాపు 250 సంవత్సరాల పాటు విస్తరించడం ప్రారంభించాయి.

హెలెనికు, స్థానిక సాంస్కృతిక, మతపరమైన  తాత్విక ఆలోచనలను మిళితం చేయడం – అలెగ్జాండరు స్థాపించిన జాతి ఐక్యత చట్రం – విభిన్న స్థాయిలలో విజయం సాధించింది. దీని ఫలితంగా సామ్రాజ్యంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో ఒకే సమయంలో శాంతి, తిరుగుబాట్లు నెలకొన్నాయి. సాధారణంగా, సెల్యూసిడ్లు మద్దతు పొందడం కోసం స్థానిక మతాలను, ఉదాహరణకు బాబిలోనియను మత సిద్ధాంతాలను చేర్చుకోవడం వంటి వాటి ద్వారా ఎటువంటి ఆటంకం లేకుండా కొనసాగడానికి అనుమతించారు.  సెల్యూసిడు ప్రభుత్వాల పాలనలో యూదు మతం ఏకీకరణకు సంబంధించి ఉద్రిక్తతలు ఉండేవి. మునుపటి ప్రభుత్వాలు యూదుల మత, సాంస్కృతిక ఆచారాలను సాపేక్షంగా సజావుగా ఏకీకృతం చేయగలిగినప్పటికీ 4వ ఆంటియోకసు పాలన గణనీయమైన మార్పులను తీసుకువచ్చింది. 4వ ఆంటియోకసు ప్రధాన యాజక పదవి కోసం వేలం ప్రక్రియను ప్రారంభించాడు—దీని ఫలితంగా అనేక సాంప్రదాయ యూదు ఆచారాలను పాటించే మితవాద హెలెనిస్టు అయిన జాసను‌ను, తీవ్రవాద హెలెనిస్టు అయిన మెనెలసు వేలంలో అధిగమించాడు. జాసను నుండి మెనెలసు‌కు మారడం, మెనెలసు మరింత తీవ్రమైన హెలెనిస్టికు ధోరణుల కారణంగా యూదు ప్రజలను కలవరపరిచింది. పరిస్థితిని మరింత తీవ్రతరం చేస్తూ 4వ ఆంటియోకసు వరుస మతపరమైన హింసలను ప్రారంభించాడు. ఇది జెరూసలేంలో స్థానిక తిరుగుబాటుకు దారితీసింది. 4వ ఆంటియోకసు నగరాన్ని హింసాత్మకంగా తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడం, సాంప్రదాయ యూదు ఆచారాలను నిషేధించడం వల్ల, చివరికి సెల్యూసిడు ప్రభుత్వం జుడియా మీద నియంత్రణను కోల్పోయింది. ఇది స్వతంత్ర హస్మోనియను రాజ్య స్థాపనకు మార్గం సుగమం చేసింది.

పురావస్తు శాస్త్రవేత్త గిడియాను యాష్‌ఫోర్డు, సామ్రాజ్యం పరిపాలనా, సాంస్కృతిక ప్రభావాన్ని గణనీయంగా తక్కువ అంచనా వేశారని వాదించారు. ఆయన సోకాల్డు అమిడా ఆర్కైవు‌ను సెల్యూసిడు ప్రాంతీయ అధికార యంత్రాంగానికి ఆపాదించడం ద్వారా యాష్‌ఫోర్డు తాను "అదృశ్య హెలెనిజం" అని పిలిచే ఒక నమూనాను ముందుకు తెచ్చారు. ఇది సామ్రాజ్యాన్ని గ్రీకో-ఇరానియను సాంస్కృతిక మార్పిడికి ఒక అధునాతన మధ్యవర్తిగా చిత్రీకరించింది. సైటు‌ల కాలనిర్ణయంలో ఆయన చిన్నపాటి మార్పులు, సెల్యూసిడు ఆంటియోకు పునర్నిర్మాణం మీద కొంత విమర్శలు వచ్చినా యాష్‌ఫోర్డు చేసిన పని సెల్యూసిడు పాలన దైనందిన మౌలిక సదుపాయాల మీద ఆసక్తిని పునరుద్ధరించడానికి సహాయపడింది. 

## సైన్యం

ఇతర ప్రధాన హెలెనిస్టికు సైన్యాల మాదిరిగానే సెల్యూసిడు సైన్యం కూడా ప్రధానంగా గ్రీకో-మాసిడోనియను శైలిలో పోరాడింది. దాని ప్రధాన భాగం ఫాలంక్సు. ఫాలంక్సు అనేది చిన్న డాలులు, సరిస్సా అని పిలువబడే పొడవైన ఈటెతో సాయుధులైన సైనికులతో కూడిన ఒక పెద్ద, దట్టమైన సైనిక నిర్మాణం. ఈ పోరాట రూపాన్ని మాసిడోనియాకు చెందిన 3వ ఫిలిపు, ఆయన కుమారుడు అలెగ్జాండరు ది గ్రేటు పాలనలో మాసిడోనియను సైన్యం అభివృద్ధి చేసింది. ఫాలంక్సు‌తో పాటు, సెల్యూసిడు సైన్యాలు తమ గ్రీకు దళాలకు అదనంగా అనేక స్థానిక, కిరాయి సైనికులను ఉపయోగించుకున్నాయి. ఎందుకంటే సెల్యూసిడు పాలకుల మాసిడోనియను మాతృభూమికి దూరం కారణంగా గ్రీకు దళాలు పరిమితంగా ఉండేవి. సెల్యూసిడు సైన్యం పరిమాణం సాధారణంగా 70,000 నుండి 2,00,000 మంది సైనికుల మధ్య ఉండేది. గ్రీసు‌కు ఉన్న దూరం సెల్యూసిడు సైనిక వ్యవస్థ మీద ఒత్తిడిని కలిగించింది. ఎందుకంటే ఇది ప్రధానంగా గ్రీకులను సైన్యంలో కీలక భాగంగా నియమించుకోవడం మీద ఆధారపడి ఉండేది. తమ రాజ్యంలో గ్రీకుల జనాభాను పెంచడానికి, సెల్యూసిడు పాలకులు సైనిక స్థావరాలను ఏర్పాటు చేశారు. ఈ స్థావరాల స్థాపనలో రెండు ప్రధాన కాలాలు ఉన్నాయి. మొదట 1వ సెల్యూకసు నికేటరు 1వ ఆంటియోకసు సోటరు కాలంలో ఆ తర్వాత 4వ ఆంటియోకసు ఎపిఫేనెసు కాలంలో. సైనిక స్థిరనివాసులకు భూమి ఇవ్వబడింది. దాని పరిమాణం 'హోదా, సైనిక విభాగం ప్రకారం మారుతూ ఉండేది'. వారిని 'పట్టణ స్వభావం గల కాలనీలలో స్థిరపరిచారు. ఇవి కొంత కాలానికి పోలిసు హోదాను పొందగలవు'. ఈ స్థిరనివాస సైనికులను కటోయికోయి అని పిలిచేవారు; వారు ఆ భూమిని తమ సొంతంగా చూసుకునేవారు. దానికి ప్రతిఫలంగా పిలుపు వచ్చినప్పుడు సెల్యూసిడు సైన్యంలో సేవలందించేవారు. చాలా స్థావరాలు లిడియా, ఉత్తర సిరియా, ఎగువ యూఫ్రటీసు మీడియా ప్రాంతాలలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. 3వ ఆంటియోకసు యూబోయా క్రీటు  ఎటోలియా నుండి గ్రీకులను తీసుకువచ్చి వారిని అంటియోకులో స్థిరపరిచాడు.

ఈ గ్రీకు స్థిరనివాసులను సెల్యూసిడు ఫాలాంక్సు, అశ్విక దళాలను ఏర్పాటు చేయడానికి ఉపయోగించారు. ఎంపిక చేసిన వారిని రాజ్య రక్షక దళాల రెజిమెంట్లలో చేర్చారు. మిగిలిన సెల్యూసిడు సైన్యంలో స్థానిక, కిరాయి సైనికులు ఉండేవారు. వారు తేలికపాటి సహాయక దళాలుగా సేవలందించేవారు. సెల్యూసిడు‌లు సామ్రాజ్యం తక్కువ జనాభా ఉన్న, మారుమూల ప్రాంతాలైన అరబ్బులు, యూదులు, తూర్పున ఉన్న ఇరానియను ప్రజలు, ఉత్తరాన ఉన్న ఆసియా మైనరు నివాసుల నుండి సైనికులను నియమించుకోవడానికి సంతోషించినప్పటికీ వారు సాధారణంగా స్థానిక సిరియన్లు, స్థానిక మెసొపొటేమియన్లను (బాబిలోను వాసులు) నియమించుకోవడాన్ని నివారించారు. బహుశా దీనికి ప్రధాన కారణం, అంటియోకు, బాబిలోను‌లోని సామ్రాజ్యం వాణిజ్య, ప్రభుత్వ కేంద్రాలలో అత్యధిక సంఖ్యలో ఉన్న ప్రజలకు శిక్షణ ఇచ్చి, ఆయుధాలు అందించి, తిరుగుబాటుకు ఆస్కారం ఇవ్వకూడదనే కోరిక కావచ్చు. ఒక మారుమూల ప్రాంతంలో జరిగే తిరుగుబాటును కేంద్రం దృఢమైన చర్యతో అణచివేయగలిగినప్పటికీ సిరియా-కోలేలో జరిగే తిరుగుబాటు రాజ్యం మనుగడనే దెబ్బతీసేది. 

రోమను-సెలూసిడు యుద్ధం సమయంలో ఆసియా మైనరు‌లో భూభాగాన్ని కోల్పోయిన తరువాత రాజు 4వ ఆంటియోకసు కొత్త వలసలు, స్థావరాలను స్పాన్సరు చేశాడు. వాటిని భర్తీ చేయడానికి 166–165 BCలో డాఫ్నేలో జరిగిన సైనిక కవాతులో కనిపించిన ఫలాంక్సు‌లలో సిబ్బందిగా తగినంత మంది గ్రీకులను నిర్వహించడానికి. 4వ ఆంటియోకసు 15 కొత్త నగరాలను నిర్మించాడు. " డాఫ్నే వద్ద పెరిగిన ఫలాంక్సు‌తో వాటి అనుబంధం విస్మరించలేనింత స్పష్టంగా ఉంది".

## ఆర్థిక వ్యవస్థ
ఒక ఆధిపత్య సామ్రాజ్యంగా, రాజ్యం సంపద సంచయనం చాలా వరకు దాని పెద్ద సైన్యాన్ని నిర్వహించడం చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉండేది.

 ఈ ఉద్దేశ్యం చాలా సరళంగా ఉన్నప్పటికీ సెల్యూసిడు సామ్రాజ్యం స్థానిక దేవాలయాలు, నగరాలు (లేదా పోలియసు) రాజ ఎస్టేట్ల నుండి సంపదను రాబట్టే ఒక అధునాతన రాజకీయ ఆర్థిక వ్యవస్థను కలిగి ఉంది; దీనిలో ఎక్కువ భాగం వారి అకెమెనిడు పూర్వీకుల నుండి వారసత్వంగా సంక్రమించింది. ఇటీవలి చర్చలు సెల్యూసిడ్ల పాలనలో మార్కెటు-ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థ ఉన్నట్లు సూచిస్తున్నాయి. అయితే లభించిన ఆధారాలు సెల్యూసిడు ఆర్థిక వ్యవస్థ మీద మన అవగాహనను హెలెనిస్టికు సమీప ప్రాచ్యానికి పరిమితం చేస్తున్నాయి; అంటే, సిరియా, ఆసియా మైనరు, మెసొపొటేమియాలోని వారి ఆధీనంలో ఉన్న ప్రాంతాలకే పరిమితం. ఉన్నత సాత్రపీల ఆర్థిక వ్యవస్థ గురించి చాలా తక్కువగా తెలుసు.

### ద్రవ్య వినియోగం

సెల్యూసిడ్ల పాలనలో కరెన్సీకి క్రమంగా కేంద్ర స్థానం లభించింది; అయితే వారు కొత్తగా స్వాధీనం చేసుకున్న భూములలో ద్రవ్య వినియోగం అనేది కొత్తేమీ కాదు. వాస్తవానికి కరెన్సీని ప్రవేశపెట్టడం, విస్తృతంగా అమలు చేయడం శతాబ్దాల ముందు 1వ డారియసు పన్ను సంస్కరణల వల్ల జరిగిందని చెప్పవచ్చు; అందువలన సెల్యూసిడ్లు ఈ పద్ధతిలో మార్పు కాకుండా కొనసాగింపునే చూశారు. అంటే పన్నులను వెండి రూపంలో లేదా అవసరమైతే వస్తు రూపంలో చెల్లించడం. ఈ విషయంలో సెల్యూసిడ్లు తమ పెద్ద సైన్యాలకు ప్రత్యేకంగా వెండి రూపంలోనే జీతాలు చెల్లించడం ద్వారా ప్రసిద్ధి చెందారు. అయినప్పటికీ సెల్యూసిడు కాలంలో కరెన్సీకి సంబంధించి రెండు ముఖ్యమైన పరిణామాలు చోటుచేసుకున్నాయి: కొన్ని ప్రాంతాలలో "అటికు ప్రమాణం"ను స్వీకరించడం.  కాంస్య నాణేల ప్రాచుర్యం.

రాజ్యం అంతటా అటికు ప్రమాణాన్ని స్వీకరించడం ఏకరీతిగా జరగలేదు. అలెగ్జాండరు దండయాత్రకు ముందే అటికు ప్రమాణం మధ్యధరా ప్రాంతంలో సాధారణ కరెన్సీగా ఉంది; అంటే, విదేశీ లావాదేవీల కోసం ఇది ఇష్టపడే కరెన్సీగా ఉండేది. ఫలితంగా సెల్యూసిడ్ల పాలనలో ఉన్న తీర ప్రాంతాలైన సిరియా, ఆసియా మైనరు కొత్త ప్రమాణాన్ని త్వరగా స్వీకరించాయి. అయితే మెసొపొటేమియాలో వేల సంవత్సరాల నాటి షెకెలు (8.33 గ్రాముల వెండి బరువు) అటికు ప్రమాణం మీద ఆధిపత్యం చెలాయించింది. చరిత్రకారుడు ఆర్. జె. వాన్ డెరు స్పెకు ప్రకారం ఇది వారి ధరలను నమోదు చేసే ప్రత్యేక పద్ధతి కారణంగా జరిగింది. ఇది ద్రవ్య లావాదేవీల కంటే వస్తు మార్పిడికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చింది. మెసొపొటేమియన్లు ఒక షెకెలు విలువను స్థిరమైన సూచన బిందువుగా ఉపయోగించారు. దాని ఆధారంగా ఒక వస్తువు పరిమాణం ఇవ్వబడింది. ధరలను టన్నుకు వెండి బరువు పరంగా లెక్కించారు. ఉదాహరణకు 60 గ్రాముల వెండి, బార్లీ, క్రీ.పూ. 242 జూన్. ఒక షెకెలు, డిడ్రాక్ము (8.6 గ్రాముల వెండి బరువు) మధ్య ఉన్న స్వల్ప బరువు వ్యత్యాసాన్ని ఈ వస్తు మార్పిడి వ్యవస్థలో వ్యక్తపరచడం సాధ్యం కాలేదు. ఒక గ్రీకు టెట్రాడ్రాక్ము "రోజువారీ వాణిజ్యంలో చాలా ఎక్కువ విలువ కలిగిన నాణెం" అయ్యేది.

ఐదవ శతాబ్దం చివరి, నాల్గవ శతాబ్దానికి చెందిన కాంస్య నాణేలు, హెలెనిస్టికు కాలంలో "చిన్న తరహా మార్పిడులను" సులభతరం చేసే "విశ్వసనీయ" కరెన్సీగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. ఇది ప్రధానంగా ఒక చట్టబద్ధమైన చెలామణి నాణెం. ఇది కేవలం దాని ఉత్పత్తి స్థలాల చుట్టూ మాత్రమే చెలామణి అయ్యేది; అయితే 3వ ఆంటియోకసు పాలనలో ఆంటియోకు‌లోని గొప్ప సెల్యూసిడు టంకశాల (దీనిని నాణేల నిపుణుడు ఆర్థరు హౌటను "సిరియను, కోయెలు-సిరియను ప్రయోగం" అని పిలుస్తారు) "ప్రాంతీయ ప్రయోజనం" కోసం కాంస్య నాణేలను (1.25–1.5 గ్రాముల బరువు) ముద్రించడం ప్రారంభించింది. దీని వెనుక కారణాలు అస్పష్టంగానే ఉన్నాయి. అయితే సెల్యూసిడు సామ్రాజ్యంలో వెండికి తీవ్ర కొరత ఉందని స్పెకు పేర్కొన్నాడు. వాస్తవానికి 1వ ఆంటియోకసు ఒక సాత్రపీ నుండి భారీగా వెండిని ఉపసంహరించుకున్నట్లు బాబిలోనియను ఖగోళ డైరీలు (ఎడి No. – 273 B 'Rev. 33') పేర్కొన్నాయి: "బాబిలోను ఇతర నగరాలలో కొనుగోళ్లు గ్రీకు కాంస్య నాణేలతో జరిగాయి." ఇది అపూర్వమైనది. ఎందుకంటే "అధికారిక పత్రాలలో [కాంస్య నాణేలకు] ఎటువంటి పాత్ర లేదు"; ఇది సెల్యూసిడు‌లకు "కష్టకాలానికి" సంకేతం. అయినప్పటికీ కాంస్య నాణేల తక్కువ విలువ కారణంగా వాటిని వస్తు మార్పిడితో పాటు ఉపయోగించారు; ఇది ఒక ప్రసిద్ధ, విజయవంతమైన వినిమయ మాధ్యమంగా మారింది.

### వ్యవసాయం
చాలా పూర్వ-ఆధునిక ఆర్థిక వ్యవస్థల మాదిరిగానే వ్యవసాయం సెల్యూసిడు ఆర్థిక వ్యవస్థలో సింహభాగంగా ఉండేది. సెల్యూసిడు జనాభాలో 80 నుండి 90% మంది ఏదో ఒక రూపంలో వారి నియో-బాబిలోనియను, అకెమెనిడు పూర్వీకుల నుండి వారసత్వంగా పొందిన వ్యవసాయ వ్యవస్థలలో ఉపాధి పొందారు. వీటిలో దేవాలయాలు, పోలెసిసు, రాజ ఎస్టేట్లు ఉన్నాయి. స్పెకు అభిప్రాయం  ప్రకారం, పోలెసిసు , అనే పదం సెల్యూసిడు ఆధారాలలో నగరాలకు ఎలాంటి ప్రత్యేక హోదాను ఇవ్వలేదని మనం స్పష్టం చేయాలి; అది కేవలం "నగరం" అనే పదానికి పర్యాయపదం మాత్రమే—అది గ్రీకు నగరం అయినా కాకపోయినా. ఏదేమైనా, వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు ప్రాంతాన్ని బట్టి మారుతూ ఉండేవి. కానీ సాధారణంగా గ్రీకు పోలెసిసు నగరాలు "ధాన్యం, ఆలివు‌లు, వాటి నూనె, వైన్... అత్తి పండ్లు, గొర్రెలు, మేకల నుండి వచ్చే జున్ను, మాంసం" ఉత్పత్తి చేసేవి. అయితే దేవాలయ భూముల నుండి మెసొపొటేమియా ఉత్పత్తిలో "బార్లీ, ఖర్జూరాలు, ఆవాలు (లేదా కస్కూటా/డాడరు), క్రెసు (యాలకులు), నువ్వులు, ఉన్ని" ఉండేవి; ఇది సెల్యూసిడు సామ్రాజ్యం ప్రధాన ప్రాంతం కావడంతో అత్యంత ఉత్పాదక ప్రాంతంగా కూడా ఉండేది.
సెల్యూసిడు‌ల పాలనలో మెసొపొటేమియా ధాన్యం ఉత్పత్తి, సరఫరా  డిమాండు అనే మార్కెటు శక్తులకు లోబడి ఉండేదని ఇటీవలి ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. ప్రాచీన ఆర్థిక వ్యవస్థ సాంప్రదాయ "ప్రాచీనవాద" కథనాలు అది "మార్కెటు రహితమైనది" అని వాదిస్తాయి; అయినప్పటికీ బాబిలోనియను ఖగోళ డైరీలు సెల్యూసిడు బాబిలోనియాలో బార్లీ, ఖర్జూరాల ధరలలో అధిక స్థాయి మార్కెటు అనుసంధానాన్ని చూపుతున్నాయి—కొన్ని ఉదాహరణలుగా చెప్పాలంటే. సెల్యూసిడు మెసొపొటేమియాలో టన్నుకు 370 గ్రాముల వెండిని మించిన ధరలు కరువుకు సంకేతంగా పరిగణించబడ్డాయి. అందువలన యుద్ధాలు, భారీ పన్నులు పంట వైఫల్యాల సమయంలో ధరలు విపరీతంగా పెరిగాయి. ఒక తీవ్రమైన ఉదాహరణలో క్రీ.పూ. 124లో మే 5-8 తేదీల మధ్య బాబిలోనియా మీద గిరిజన అరబ్బుల దాడుల కారణంగా బార్లీ ధరలు టన్నుకు 1493 గ్రాముల వెండికి పెరిగాయని స్పెకు నమ్ముతున్నారు. సగటు మెసొపొటేమియా రైతు ఒక దేవాలయంలో వేతనానికి పనిచేస్తే 1 షెకెలు పొందేవాడు; అది "ఒక సహేతుకమైన నెలవారీ వేతనం. దానితో ఒక కోరు ధాన్యం అంటే 180 లీటర్లు కొనవచ్చు." ఇది దయనీయంగా అనిపించినప్పటికీ సెల్యూసిడ్ల పాలనలో మెసొపొటేమియా చాలా వరకు స్థిరంగా ఉందని, ధరలు తక్కువగా ఉన్నాయని మనం గుర్తుంచుకోవాలి. గ్రీకు వలసలను ప్రోత్సహించడం, భూమిని సాగులోకి తీసుకురావడం వల్ల ధాన్యం ఉత్పత్తి సరఫరా పెరిగినప్పటికీ ఇది కృత్రిమంగా ధరలను స్థిరంగా ఉంచిందా లేదా అనే ప్రశ్న అనిశ్చితంగా ఉంది.

సెల్యూసిడ్లు మెసొపొటేమియా జలమార్గాలను చురుకుగా నిర్వహించే సంప్రదాయాన్ని కూడా కొనసాగించారు. రాజ్య ఆదాయానికి అతిపెద్ద వనరుగా ఉన్నందున సెల్యూసిడు రాజులు మెసొపొటేమియాలో నీటిపారుదల, భూమిని సాగులోకి తీసుకురావడం, జనాభాను చురుకుగా నిర్వహించారు. వాస్తవానికి కాలువలు తరచుగా రాజ శాసనాల ద్వారా తవ్వబడ్డాయి. అందుకే "వాటిలో కొన్నింటిని రాజు కాలువ అని పిలిచేవారు." ఉదాహరణకు, పల్లాకోటాసు కాలువ నిర్మాణం యూఫ్రటీసు నది నీటి మట్టాన్ని నియంత్రించగలిగింది. దీనికి అరియను తన అనబాసిసు 7.21.5లో పేర్కొన్నట్లుగా "10,000 మందికి పైగా అస్సిరియన్లతో రెండు నెలలకు పైగా పని" అవసరమైంది.

### రాజ్యం పాత్ర – రాజకీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ

ఒక ఆధిపత్య సామ్రాజ్యంగా రాజ్యం ప్రాథమిక లక్ష్యం మూడు ప్రధాన వనరుల నుండి సంపదను సేకరించడం ద్వారా తన భారీ సైన్యాన్ని పోషించడం: స్వయంప్రతిపత్తి గల నగర రాజ్యాలు, దేవాలయాల నుండి కప్పం, రాజ భూముల మీద ​​దామాషా ప్రకారం భూమి పన్ను. "రాజ భూమి"  నిర్వచనం వివాదాస్పదంగానే ఉంది. పోలిసు‌లు రాజ భూమిలో భాగం కావని అందరూ అంగీకరించినప్పటికీ దేవాలయ భూమి హోదా మీద కొందరిలో అనిశ్చితి ఉంది.   అయినప్పటికీ అవి చెప్పుకోదగ్గ ఆర్థిక శక్తిని కలిగి ఉండి రాజ్యంతో సంబంధం లేకుండా దాదాపు స్వతంత్రంగా పనిచేశాయి. అయినప్పటికీ మునుపటి పాలనలతో పోలిస్తే సెల్యూసిడు పన్నుల వసూలు విధానం మరింత "దూకుడుగా", "దోపిడీ" స్వభావంతో కూడుకున్నదిగా పరిగణించబడుతుంది.
సిద్ధాంతపరంగా సెల్యూసిడు రాజ్యం ఒక నిరంకుశ రాచరికం. అది మన ఆధునిక అర్థంలో ప్రైవేటు ఆస్తిని గుర్తించలేదు. పోలిసు‌లకు లేదా దేవాలయాలకు కేటాయించని ఏ భూమి అయినా ప్రైవేటు ఆస్తిగా పరిగణించబడింది. సార్వభౌముడికి చెందినదిగా పరిగణించబడింది; అందువలన దీనిని రాజ భూమిగా భావించి రాజ్యం ద్వారా ప్రత్యక్ష పన్ను విధించబడింది. ఇక్కడ "అనుపాత భూమి పన్ను" అంటే ఒకరి భూమి విస్తీర్ణం ఆధారంగా విధించే పన్నును స్థానిక గవర్నరు (లేదా సాత్రపు) వసూలు చేసి రాజధానికి పంపేవారు. అయితే ఏ నిర్దిష్ట ప్రాంతం మీద ఎంత పన్ను విధించారనే దానికి ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు.

నగరాలు,  దేవాలయాల మీద భారీగా కప్పం విధించబడింది. కప్పం ఏటా చెల్లించినప్పటికీ యుద్ధ సమయాలలో డిమాండు చేసే మొత్తం గణనీయంగా పెరిగేది. క్రీ.పూ. 149లో జరిగిన అంతర్యుద్ధం సమయంలో 2వ డెమెట్రియసు యూదయ ప్రావిన్సు‌ను 300 టాలెంట్ల వెండి చెల్లించాలని డిమాండు చేశాడు. దీనిని "తీవ్రమైనదిగా" పరిగణించారు. కానీ ఇది కేవలం ఒక ఏకైక సంఘటన కాదు. వాస్తవానికి, క్రీ.పూ. 308/7 నాటి బాబిలోనియను ఖగోళ డైరీలలో "శమషు దేవాలయం (సిప్పారు లేదా లార్సాలో) భూముల నుండి" పంట మీద భారీగా 50% పన్ను విధించినట్లు పేర్కొనబడింది. అయినప్పటికీ వార్షిక కప్పం "చాలా కాలంగా ఆమోదించబడిన, వివాదాస్పదం కాని ఆచారంగా ఉంది". అలాగే రాజ భూమిని దేవాలయాలకు, నగరాలకు క్రమం తప్పకుండా విరాళంగా ఇచ్చేవారు; అయితే దానికి బదులుగా ఆదాయంలో ఎక్కువ వాటాను రాజ్యానికి ఇవ్వాలనే షరతు మీద ఇది జరిగేది.
అయితే దేవాలయాల "దోపిడీ" అనే వివాదాస్పద ఆచారం, మునుపటి కాలానికి భిన్నంగా, సెల్యూసిడ్ల పాలనలో ఒక సాధారణ సంఘటనగా ఉండేది. సెల్యూసిడు రాజులకు మతపరమైన సంపదల పవిత్రత గురించి తెలిసినప్పటికీ, దానిని గౌరవించినప్పటికీ "స్వల్పకాలిక ఆర్థిక పరిమితుల" నేపథ్యంలో ఈ ప్రదేశాలలో వాటి కేంద్రీకరణ "అధిగమించలేని ఆకర్షణగా" నిరూపించబడింది. ఉదాహరణకు 3వ ఆంటియోకసు ఎక్బటానాలోని అనహితు దేవాలయాన్ని దోచుకోవడం ద్వారా 4000 వెండి టాలెంట్లను సేకరించాడు. దీనిని తన గొప్ప తూర్పు దండయాత్రకు నిధులు సమకూర్చడానికి ఉపయోగించాడు. చరిత్రకారుడు మైఖేలు జె. టేలరు అభిప్రాయం ప్రకారం:

నాబు ముందు తలవంచడానికి ఎసాగిలు కోసం ఇటుకలు కాల్చడానికి, జెరూసలేంలో కోషరు నిబంధనలను అమలు చేయడానికి తగినంత జ్ఞానం ఉన్న ఈ చక్రవర్తులు, రాజకీయ ప్రమాదాల గురించి ఏమాత్రం తెలియకుండా ఉంటారని నమ్మడం కష్టం. దేవాలయ సంపదను తొలగించడం. వారు ప్రమాదాల గురించి తెలిసినప్పటికీ, వాటిని లెక్కచేయకుండా ఆ పనికి పూనుకున్నారనేది ఎక్కువ అవకాశం ఉంది. 

క్రీ.పూ. 169లో 3వ ఆంటియోకసు ఈజిప్టులో సాగించిన సైనిక దండయాత్ర సమయంలో జరిగిన ఒక తిరుగుబాటు ఈ "ప్రమాదాలు" కొన్నిసార్లు వికటిస్తాయని నిరూపిస్తుంది. ఈ విధంగా పెరిగిపోతున్న సాహసోపేతమైన జోక్యానికి ప్రధాన కారణం రాజు స్వయంగా ప్రాంతీయ ప్రధాన పూజారులను నియమించడమే. తరచుగా వారు ఆయన ఆస్థానంలోని "అనుయాయులు"గా ఉండేవారు. వారి అధికారాలు పూర్తిగా పరిపాలనాపరమైనవి; ముఖ్యంగా వారు రాజ్యం కోసం పన్నులు వసూలు చేసేవారు. ఆశ్చర్యకరంగా కాదు: "ఒక సెల్యూసిడు అధికారి రాక దేవాలయ సంపదను పూర్తిగా దోచుకోవడానికి దారితీయవచ్చని స్థానిక ఉన్నత వర్గాలు తీవ్రంగా భయపడ్డాయి." 

### విద్యాపరమైన చర్చ
19వ శతాబ్దం చివరి నుండి సెల్యూసిడు ఆర్థిక వ్యవస్థ మీద వ్యాఖ్యానాలు సాంప్రదాయకంగా "ఆధునికవాద", "ప్రాచీనవాద" వర్గాల మధ్య ఉండేవి. ఒకవైపు మైఖేలు రోస్టోవ్ట్జెఫు, ఎడ్వర్డు మేయరు‌లతో ఎక్కువగా ముడిపడి ఉన్న ఆధునికవాద దృక్పథం, హెలెనిస్టికు ఆర్థిక వ్యవస్థలు ధరలను నిర్ణయించే మార్కెట్లతో పాటు, "పూర్తిగా ద్రవ్యీకరించబడిన మార్కెట్లలో" సుదూర ప్రాంతాలకు ఎగుమతి చేయబడిన పెట్టుబడిదారీ సంస్థలతో పనిచేసాయని వాదిస్తుంది. మరోవైపు, ఎం.ఐ. ఫిన్లే, కార్ల్ పోలానీ, కార్లు బ్యూచరు‌లతో ముడిపడి ఉన్న ప్రాచీనవాద దృక్పథం, ప్రాచీన ఆర్థిక వ్యవస్థలను ఒకదానితో ఒకటి తక్కువ లేదా ఎటువంటి పరస్పర సంబంధం లేకుండా "స్వయం సమృద్ధి" స్వభావం కలవిగా వివరిస్తుంది. అయితే ఇటీవలి చర్చలు ఈ నమూనాలు "గ్రీకు-కేంద్రీకృత" మూలాల మీద ఆధారపడి ఉన్నాయని విమర్శించాయి.

అప్పటి నుండి ఇటీవలి చర్చలు ఈ సాంప్రదాయ ద్వంద్వాలను తిరస్కరించాయి. స్పెకు రెగరు అభిప్రాయం ప్రకారం ప్రస్తుత దృక్కోణం ఏమిటంటే సెల్యూసిడు ఆర్థిక వ్యవస్థ, విస్తృతంగా హెలెనిస్టికు ఆర్థిక వ్యవస్థలు—*పాక్షికంగా* మార్కెటు-ఆధారితమైనవి. *పాక్షికంగా* ద్రవ్యీకరించబడినవి. మార్కెటు సరఫరా, డిమాండు శక్తులకు లోబడి ఉన్నప్పటికీ అధిక భాగం ఉత్పత్తులు వాటిని ఉత్పత్తి చేసిన వారే వినియోగించుకున్నారు. అందువలన అవి పరిశీలకుడికి "కనిపించకుండా" ఉన్నాయి.

## సెల్యూసిడ్సు వంశవృక్షం

## ఇవి కూడా చూడండి
* సెల్యూసిడు సైన్యం
* సెల్యూసిడు రాజవంశం
* హెలెనిస్టిక్ కాలం
* గ్రీకో-బాక్ట్రియను రాజ్యం
* హస్మోనియను రాజవంశం
* ఇండో-గ్రీకు రాజ్యం
* పార్థియన్ సామ్రాజ్యం
* సిలిసియను సముద్రపు దొంగలు

## మూలాలు