రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్

**రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్** భారతదేశానికి చెందిన ఒక బహుళజాతీయ సంఘటిత సంస్థ. దీని ప్రధాన కార్యాలయం మహారాష్ట్రలోని ముంబైలో ఉంది. ముఖేష్ అంబానీ దీనికి సారథ్యం వహిస్తున్నాడు. రిలయన్స్ కు దేశవ్యాప్తంగా ఎనర్జీ, పెట్రో రసాయనాలు, వస్త్రాలు, సహజ వనరులు, రీటెయిల్, టెలికమ్యూనికేషన్స్ విభాగాల్లో పనిచేసే అనేక సంస్థలు ఉన్నాయి. ఇది భారతదేశంలో అత్యంత లాభదాయకమైన కంపెనీ. మార్కెట్ విలువ ప్రకారం బహిరంగ మార్కెట్లో ట్రేడ్ చేయబడుతున్న అతి పెద్ద సంస్థ. ఇటీవలే భారత ప్రభుత్వ నియంత్రణలో ఉన్న ఇండియన్ ఆయిల్ కార్పొరేషన్ను అధిగమించి అత్యంత ఎక్కువ ఆదాయాన్ని ఆర్జించే సంస్థగా నిలిచింది. 2020 సెప్టెంబరు 10 నాటికి 200 బిలియన్ల డాలర్లు మార్కెట్ విలువ దాటిన మొట్టమొదటి భారతీయ కంపెనీగా అవతరించింది.

2020 నాటికి ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద సంస్థల ఫార్చ్యూను గ్లోబల్ 500 జాబితాలో కంపెనీ 96 వ స్థానంలో ఉంది. ఇది 2016 నాటికి టాప్ 250 గ్లోబన్ ఎనర్జీ కంపెనీలలో 8 వ స్థానంలో ఉంది. రిలయన్స్ భారతదేశపు అతిపెద్ద ఎగుమతిదారుగా కొనసాగుతోంది. భారతదేశం మొత్తం వస్తువుల ఎగుమతుల్లో 8% అంటే 1,47,755 కోట్ల రూపాయల విలువ గలిగినది. 108 దేశాలలో మార్కెట్లలో అందుబాటులో ఉంది. కస్టమ్స్, ఎక్సైజ్ సుంకాల ద్వారా భారతదేశ మొత్తం ఆదాయంలో దాదాపు 5% రిలయన్స్ ద్వారా ప్రత్యక్షంగానో, పరోక్షంగానో వస్తుంది. ఇది భారతదేశంలో ప్రైవేటు రంగంలో అత్యధిక ఆదాయపు పన్ను చెల్లింపుదారు.

## చరిత్ర
ఈ సంస్థను ధీరుభాయ్ అంబానీ 1958 సంవత్సరంలో స్థాపించాడు. ప్రస్తుతం ఆయన కుమారుడు ముఖేష్ అంబానీ ఆధ్వర్యంలో పెట్రోకెమికల్స్, రిఫైనింగ్, ఆయిల్ అండ్ గ్యాస్ ఎక్స్‌ప్లొరేషన్, రిటైల్, టెలీకమ్యూనికేషన్స్, ప్రచార సాధనారంగాలలో (మీడియా) తో  సహా, భారతదేశంలోని అతిపెద్ద సంస్థలలో ఒకటిగా, దాని అనుబంధ సంస్థలైన, రిలయన్స్ రిటైల్, రిలయన్స్ జియో ఇన్ఫోకాం, రిలయన్స్ పెట్రోలియం వంటివి ఉన్నాయి. రిలయంస్ పరిశ్రమ సాంకేతిక, అధునాతనమైన సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో,  టెలికాం, ఇంటర్నెట్ వ్యాపారాల ద్వారా భారతదేశం డిజిటల్ రంగం పురోభివృద్ధిలో ఒకటిగా ఉన్న సంస్థ.

రిలయంస్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్ ముంబైలో ఒక చిన్న వస్త్రాల తయారీ యూనిట్ తో  ప్రారంభమైంది. మొట్టమొదట రిలయన్స్ వస్త్ర పరిశ్రమ మీద దృష్టి పెట్టి, మార్కెట్లో అగ్రగామి సంస్థల్లో ఒకటిగా అయింది. 1970 లలో, కంపెనీ పెట్రోకెమికల్స్, రిఫైనింగ్  పరిశ్రమలలోనికి విస్తరించి 1980 దశకం వచ్చేసరికి ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద పెట్రోకెమికల్ సంస్థల్లో ఒకటిగా మారింది.

1986 లో రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ (ఆర్ఐఎల్) పబ్లిక్ కంపెనీగా మారి మరుసటి సంవత్సరం మూలధనాన్ని సమీకరించడానికి, కార్యకలాపాలను విస్తరించడానికి, తన మొదటి ప్రారంభ పబ్లికు ఆఫరింగు (ఐపిఒ) ను జారీ చేసింది.1990 సంవత్సరాలలో రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ పరిశ్రమ విస్తరణలో భాగంగా, టెలికమ్యూనికేషన్స్, విద్యుత్తు, ఆర్థిక సేవల వంటి రంగాలలో ప్రవేశం చేసింది.

2002 లో ఆర్ఐఎల్ ఇండియను పెట్రోకెమికల్స్ కార్పొరేషను లిమిటెడు (ఐపిసిఎల్) తో విలీనమై కంపెనీ పెట్రోకెమికల్, రిఫైనింగ్ కార్యకలాపాలను మరింత విస్తరించడానికి సహాయపడింది.

2005 లో ఆర్ఐఎల్ రిటైలు రంగంలోకి ప్రవేశించి ముంబైలో తన మొదటి రిటైలు దుకాణం (స్టోరు) ప్రారంభించింది. అప్పటి నుండి, కంపెనీ తన రిటైలు కార్యకలాపాలను కిరాణా దుకాణాలు, హైపరు మార్కెట్లు, ఆన్లైను రిటైలు రంగంలో తన కార్యకలాపాలను కొనసాగిస్తున్నది.

2016 లో కంపెనీ తన టెలికాం సేవ జియోను ప్రారంభించి భారతదేశంలో అతిపెద్ద టెలికాం కంపెనీలలో ఒకటిగా మారింది. పునరుత్పాదక ఇంధనం, డిజిటలు సేవలు, ఆరోగ్య సంరక్షణ రంగాల్లో కూడా  రిలయన్స్ (ఆర్ఐఎల్)  గణనీయమైన పెట్టుబడులు పెట్టింది. ప్రస్తుతం రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్  100 కి పైగా దేశాలలో తన వ్యాపార కార్యకలాపాలను కొనసాగిస్తూ, భారతదేశంలోని అతిపెద్ద కంపెనీలలో ఒకటిగా, దేశంలోని అనేక రంగాలలో అగ్రగామి సంస్థగా గుర్తింపు పొందింది.
### 1958–1985

రిలయన్స్ కమర్షియలు కార్పొరేషను‌ను 1958లో ధీరుభాయ్ అంబానీ ఒక చిన్న వెంచరు సంస్థగా స్థాపించారు. ముఖ్యంగా సుగంధ ద్రవ్యాలు, పాలిస్టరు నూలు వస్తువులను వ్యాపారం చేశారు. 1965లో భాగస్వామ్యం ముగిసింది. ధీరూభాయి సంస్థ పాలిస్టరు వ్యాపారాన్ని కొనసాగించారు. 1966లో రిలయన్స్ టెక్స్‌టైల్స్ ఇండస్ట్రీస్ ప్రైవేటు లిమిటెడు మహారాష్ట్రలో విలీనం చేయబడింది. అదే సంవత్సరంలో గుజరాత్లోని నరోడాలో సింథటికు ఫాబ్రిక్సు మిల్లును స్థాపించింది. 1973 మే 8న ఇది రిలయన్స్ టెక్స్‌టైల్స్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడు‌గా మారింది. 1975లో కంపెనీ తన వ్యాపారాన్ని వస్త్రాల రంగంలోకి విస్తరించింది. తరువాత సంవత్సరాల్లో "విమల్" దాని ప్రధాన బ్రాండ్‌గా మారింది. కంపెనీ 1977లో దాని ప్రారంభ పబ్లికు ఆఫరింగు (ఐపిఒ )ను నిర్వహించింది. ఈ ఇష్యూ ఏడు రెట్లు అధికంగా సబ్‌స్క్రైబు చేయబడింది. 1979లో ఒక వస్త్ర సంస్థ సిధ్పూరు మిల్సు‌ను కంపెనీతో విలీనం చేశారు. 1980లో కంపెనీ తన పాలిస్టరు నూలు వ్యాపారాన్ని రాయ్‌గడు లోని పాతలు‌గంగాలో ఇ.ఐ.డు ఫాంటు డీ నెమౌర్సు & కొ, యుఎస్‌తో ఆర్థిక, సాంకేతిక సహకారంతో విస్తరించింది.

### 1981–2000
1985లో కంపెనీ పేరు *రిలయన్స్ టెక్స్‌టైల్స్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్* నుండి *రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్‌*గా మార్చబడింది 1985 నుండి 1992 వరకు, కంపెనీ పాలిస్టరు నూలు ఉత్పత్తి చేసే దాని స్థాపిత సామర్థ్యాన్ని సంవత్సరానికి 145,000 టన్నులకు పైగా విస్తరించింది.

హజీరా పెట్రోకెమికల్ ప్లాంటు 1991–92లో ప్రారంభించబడింది.

1993లో రిలయన్స్ పెట్రోలియం గ్లోబల్ డిపాజిటరీ ఇష్యూ ద్వారా నిధుల కోసం విదేశీ మూలధన మార్కెట్ల వైపు మొగ్గు చూపింది. 1996లో అంతర్జాతీయ క్రెడిటు రేటింగు ఏజెన్సీల ద్వారా రేటింగు పొందిన భారతదేశంలో మొట్టమొదటి ప్రైవేటు రంగ సంస్థగా ఇది నిలిచింది. S&P రిలయన్స్‌ను "బిబి+, స్థిరమైన దృక్పథం, సావరిను సీలింగు ద్వారా పరిమితం చేయబడింది" అని రేటు చేసింది. మూడీసు "Baa3, పెట్టుబడి గ్రేడ్, సావరిను సీలింగు ద్వారా పరిమితం చేయబడింది" అని రేట్ చేసింది.

1995/96ల కంపెనీ యుఎస్‌ఎ లోని నినెక్సుతో జాయింటు వెంచరు ద్వారా టెలికమ్యూనికేషన్స్ పరిశ్రమ లోకి ప్రవేశించింది. భారతదేశంలో రిలయన్స్ టెలికాం ప్రైవేటు లిమిటెడు‌ను ప్రోత్సహించింది.

1998లో ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల ప్రైవేటీకరణ సమయంలో రిలయన్స్ ఇండియను పెట్రోకెమికల్స్ కార్పొరేషను లిమిటెడును స్వాధీనం చేసుకుంది.

1998/99లో ఆర్‌ఐఎల్   ఆర్ఐఎల్ *రిలయన్స్ గ్యాసు* బ్రాండ్ పేరుతో 15 కిలోల సిలిండర్లలో ప్యాకు చేయబడిన ఎల్పిజిను ప్రవేశపెట్టింది.

1998–2000 సంవత్సరాలలో గుజరాత్లోని ఇంటిగ్రేటెడు పెట్రోకెమికల్ కాంప్లెక్సు, ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద శుద్ధి కర్మాగారం నిర్మాణం జరిగింది.

### 2001 నుండి
2001లో రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడు రిలయన్స్ పెట్రోలియం లిమిటెడు అన్ని ప్రధాన ఆర్థిక పారామితుల పరంగా భారతదేశంలో రెండు అతిపెద్ద కంపెనీలుగా అవతరించాయి. 2001–02లో రిలయన్స్ పెట్రోలియం రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్‌లో విలీనం చేయబడింది.

2002లో రిలయన్స్ దాదాపు మూడు దశాబ్దాలలో భారతదేశంలో అతిపెద్ద గ్యాసు ఆవిష్కరణను (కృష్ణ గోదావరి బేసిను‌లో) ప్రకటించింది. 2002లో ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద గ్యాసు ఆవిష్కరణలలో ఒకటిగా నిలిచింది. సహజ వాయువు స్థలంలో ఉన్న పరిమాణం 7 ట్రిలియను క్యూబికు అడుగుల కంటే ఎక్కువగా ఉంది. ఇది దాదాపు 120 కోట్ల (1.2 బిలియన్లు) బ్యారెళ్ల ముడి చమురుకు సమానం. ఇది ఒక భారతీయ ప్రైవేటు రంగ సంస్థ చేసిన మొట్టమొదటి ఆవిష్కరణ.

2002–03లో భారతదేశంలో రెండవ అతిపెద్ద పెట్రోకెమికల్స్ కంపెనీ అయిన ఇండియను పెట్రోకెమికల్స్ కార్పొరేషను లిమిటెడు (ఐపిసిఎల్)లో ఆర్‌ఐఎల్ మెజారిటీ వాటాను భారత ప్రభుత్వం నుండి కొనుగోలు చేసింది, ఆర్‌ఐఎల్   ఆర్ఐఎల్ ఐపిసిఎల్ వడోదర ప్లాంట్లను స్వాధీనం చేసుకుంది. దానిని వడోదర తయారీ విభాగం (విఎండి )గా పేరు మార్చింది. 2008లో ఐపిసిఎల్ ఆర్ఐఎల్‌తో విలీనం చేయబడినప్పుడు ఐపిసిఎల్ నాగోథానే, దహేజు తయారీ సముదాయాలు ఆర్‌ఐఎల్  కిందకు వచ్చాయి.

2005 - 2006లో కంపెనీ విద్యుత్తు ఉత్పత్తి, పంపిణీ, ఆర్థిక సేవలు, టెలికమ్యూనికేషను సేవలలో తన పెట్టుబడులను నాలుగు వేర్వేరు సంస్థలుగా విభజించడం ద్వారా తన వ్యాపారాన్ని పునర్వ్యవస్థీకరించింది.

2006లో రిలయన్స్ భారతదేశంలోని వ్యవస్థీకృత రిటైలు మార్కెట్టు‌లోకి ప్రవేశించింది 'రిలయన్స్ ఫ్రెషు ‘

బ్రాండ్ పేరుతో దాని రిటైలు స్టోరు ఫార్మాటు‌ను ప్రారంభించింది. 2008 చివరి నాటికి రిలయన్స్ రిటైలు భారతదేశంలోని 57 నగరాల్లో దాదాపు 600 స్టోర్‌లను కలిగి ఉంది.

2009 నవంబరులో రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ దాని వాటాదారులకు 1:1 బోనసు షేర్లను జారీ చేసింది.

2010లో రిలయన్స్ ఇన్ఫోటెలు బ్రాడ్బ్యాండు సర్వీసెసు లిమిటెడు‌ను కొనుగోలు చేయడం ద్వారా బ్రాడ్బ్యాండు సేవల మార్కెట్టు‌లోకి ప్రవేశించింది. ఇది ఏకైక విజయవంతమైన బిడ్డరు. భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన పాన్-ఇండియా నాల్గవ తరం (4జి ) స్పెక్ట్రం వేలం కోసం.
అదే సంవత్సరంలో రిలయన్స్, బిపి చమురు, గ్యాసు వ్యాపారంలో భాగస్వామ్యాన్ని ప్రకటించాయి. భారతదేశంలో రిలయన్స్ నిర్వహిస్తున్న 23 చమురు, గ్యాసు ఉత్పత్తి భాగస్వామ్య ఒప్పందాలలో బిపి 30 శాతం వాటాను తీసుకుంది. వీటిలో కెజి-డి6 బ్లాక్ $7.2 బిలియన్లకు ఉంది. భారతదేశంలో గ్యాసు సోర్సింగు, మార్కెటింగు కోసం రిలయన్స్ బిపితో 50:50 జాయింటు వెంచరు‌ను ఏర్పాటు చేసింది.

2017లో ఆర్‌ఐఎల్  గుజరాత్లోని జామ్‌నగర్లో బ్యూటైలు రబ్బరు ప్లాంటు‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి రష్యను కంపెనీ సిబరుతో జాయింటు వెంచరును ఏర్పాటు చేసింది. ఇది 2018 నాటికి పనిచేయనుంది.

2018లో వాణిజ్య న్యాయస్థానం ఇంగ్లాండు వేల్సు, రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ భారత యూనియను లకు సంబంధించిన ఒక చట్టపరమైన కేసును విచారిస్తూ, రాష్ట్ర సిద్ధాంతం విదేశీ చట్టం మొదటిసారిగా మధ్యవర్తిత్వం ద్వారా సమస్యలను పరిష్కరించేటప్పుడు. అలాగే వాటిని పరిష్కరించేటప్పుడు వర్తిస్తుందని తీర్పు ఇచ్చింది. వ్యాజ్యం.

2019 ఆగస్టులో రిలయన్స్ ఫండును జోడించింది. ప్రధానంగా ఈ- కామర్సు స్థలంలో దాని వినియోగదారు వ్యాపారాలు, మొబైలు ఫోను సేవల కోసం.

2022 డిసెంబరు రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ మార్కెట్ విలువ 17.59 లక్షల కోట్లు (223.78 బిలియన్ల అమెరికా డాలర్లు ఉంది.

జనరేటివు ప్రీ-ట్రైన్డు ట్రాన్సు‌ఫార్మరు (జిపిటి) టెక్నాలజీ రంగంలో, రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడు, ది భారత్‌జిపిటి గ్రూపు 2024 ఫిబ్రవరిలో హనుమాన్సు ఏఐ సిస్టం అయిన లార్జు లాంగ్వేజు మోడలు (ఎల్‌ఎల్‌ఎమ్)ను 2024 మార్చిలో ప్రారంభించనున్నట్లు ప్రకటించాయి. ఈ మోడలు నాలుగు ప్రధాన రంగాలలో 11 స్థానిక భాషలలో పనిచేస్తుంది: ఆరోగ్యం, గవర్నెన్సు, ఆర్థిక సేవలు, విద్య.

2024 ఫిబ్రవరిలో రిలయన్స్, ది వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ వారి స్ట్రీమింగు, టెలివిజను ఆస్తులను విలీనం చేయడానికి ఒక ఒప్పందాన్ని ప్రకటించాయి. ఈ ఒప్పందం 2024 నవంబరులో ముగిసింది. డిస్నీ స్టారు జాయింటు వెంచరు విలువ $8.5 బిలియన్లు.

2024 అక్టోబరులో రిలయన్స్ జాం‌నగరు‌లోని దాని ప్రణాళికాబద్ధమైన డేటా సెంటరు కోసం బ్లాక్వెలు చిప్‌లను ప్రొక్యూరు చేయడానికి ఎన్విడియాతో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.

2025 జూన్ 3 న, రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ యాజమాన్యంలోని జై అమ్మునిషను లిమిటెడు స్వదేశీంగా రూపొందించిన. అభివృద్ధి చేసిన, ఉత్పత్తి చేయబడిన ఫిరంగి గుండ్లను సరఫరా చేయడానికి, విదేశీ ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడానికి భారత సైన్యం ప్రాజెక్టు‌లో భాగమని నివేదించబడింది. నేటికి అధిక పేలుడు, పొగ, ద్వంద్వ-ప్రయోజన మెరుగైన సంప్రదాయ మందుగుండు సామగ్రి (డిపిఐసిఒఎమ్) రౌండు‌లతో సహా నాలుగు మందుగుండు సామగ్రి వేరియంట్లను గత రెండు సంవత్సరాలుగా పరీక్షించారు. తుది అభివృద్ధి-కమ్-యూజర్ ట్రయల్సు 2025 నవంబరులో ప్లాను చేయబడ్డాయి. ఆ తర్వాత మాస్ ఆర్డర్ ఇవ్వవచ్చు. డిఫెన్సు రీసెర్చు అండ్ డెవలప్మెంటు ‌ఆర్గనైజేషను (డిఆర్‌డిఒ) ద్వారా డెవలప్మెంటు కమ్ ప్రొడక్షను పార్టనరు (డిసిపిపి) ప్రోగ్రాం కింద ఈ షెల్సు‌ను రెండు పరిశ్రమ భాగస్వాములు - జై మందుగుండు సామగ్రి, యంత్ర ఇండియా అభివృద్ధి చేశారు.

## షేర్‌హోల్డింగు

ఆర్‌ఐఎల్ షేర్ల సంఖ్య సుమారుగా. 644.51 కోట్లు (6.44 బిలియన్లు). ప్రమోటరు అంబానీ కుటుంబం అనే గ్రూపు మొత్తం షేర్లలో 50.39% కలిగి ఉండగా, మిగిలిన 49.61% షేర్లను ఎఫ్‌ఐఐ, కార్పొరేటు సంస్థలు సహా పబ్లికు షేరు హోల్డర్లు కలిగి ఉన్నారు. లైఫు ఇన్సూరెన్సు కార్పొరేషను ఆఫ్ ఇండియా, ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ, 6.49% వాటాతో కంపెనీలో అతిపెద్ద నాన్-ప్రమోటరు పెట్టుబడిదారు.

2012 జనవరిలో కంపెనీ 1,04,00,400 ఇండియన్ రుపీ (1.95 బిలియన్ల అమెరికా డాలర్లు) కోసం గరిష్ఠంగా 12 కోట్ల (120 మిలియన్లు) షేర్లను కొనుగోలు చేయడానికి బైబ్యాక్ కార్యక్రమాన్ని ప్రకటించింది. 2013 జనవరి చివరి నాటికి, కంపెనీ 33,66 కోట్ల ఇండియన్ రుపీ (574.42 బిలియన్ల అమెరికా డాలర్లు) కోసం 4.62 కోట్ల (46.2 మిలియన్) షేర్లను తిరిగి కొనుగోలు చేసింది.

### లిస్టింగు

కంపెనీ ఈక్విటీ షేర్లు నేషనలు స్టాకు ఎక్స్ఛేంజు ఆఫ్ ఇండియా లిమిటెడు (ఎన్‌ఎస్‌ఇ ), బాంబే స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజి లిమిటెడు‌లో జాబితా చేయబడ్డాయి. కంపెనీ జారీ చేసిన గ్లోబల్ డిపాజిటరీ రసీదులు (జిడిఆర్‌లు) లండను స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజిలో జాబితా చేయబడ్డాయి. ఇది దాదాపు 5.6 కోట్ల (56 మిలియన్లు) జిడిఆర్‌లను జారీ చేసింది. ఇందులో ప్రతి జిడిఆర్ కంపెనీ, రెండు ఈక్విటీ షేర్లకు సమానం. దాని మొత్తం షేర్లలో దాదాపు 3.46% లక్సెంబర్గు స్టాకు ఎక్స్ఛేంజు‌లో జాబితా చేయబడ్డాయి.

దాని రుణ సెక్యూరిటీలు నేషనల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ ఆఫ్ ఇండియా లిమిటెడు (ఎన్‌ఎస్‌ఇ ), హోల్సేలు డెట్ మార్కెట్టు (డబల్యూడిఎం) విభాగంలో జాబితా చేయబడ్డాయి.

ఇది క్రిసిల్ (ఎస్&పి అనుబంధ సంస్థ), ఫిచ్ నుండి ఎఎఎ దేశీయ క్రెడిటు రేటింగు‌లను పొందింది. మూడీసు, ఎస్&పి కంపెనీ అంతర్జాతీయ రుణానికి వరుసగా Baa2 పాజిటివు అవుట్‌లుక్ (స్థానిక కరెన్సీ జారీదారు రేటింగు),బిబిబి+ అవుటు‌లుకు‌గా పెట్టుబడి గ్రేడు రేటింగు‌లను అందించాయి.

2017 డిసెంబరు 28న అనిల్ అంబానీ నేతృత్వంలోని రిలయన్స్ కమ్యూనికేషన్స్ వైర్‌లెసు ఆస్తులను దాదాపు ₹23,000 కోట్లకు కొనుగోలు చేయనున్నట్లు ఆర్‌ఐఎల్ ప్రకటించింది.

## కార్యకలాపాలు
కంపెనీ పెట్రోకెమికల్, శుద్ధి, చమురు, గ్యాసు సంబంధిత కార్యకలాపాలు దాని వ్యాపారంలో ప్రధానమైనవి; కంపెనీ ఇతర విభాగాలలో వస్త్రం, రిటైలు, టెలికమ్యూనికేషన్లు, ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి (సెజు) అభివృద్ధి ఉన్నాయి.

2012 జూలైలో ఆర్‌ఐఎల్ తెలియజేసింది ఎయిర్‌క్రాఫ్టు, ఇంజిను, రాడార్లు, ఏవియానిక్సు, సైనిక, పౌర విమానాల కోసం ఉపకరణాలు, హెలికాప్టరులు, మానవరహిత వైమానిక వాహనాలు ఏరోస్టాటు‌లు వంటి పరికరాలు, భాగాలను డిజైను చేయడం, అభివృద్ధి చేయడం, తయారు చేయడం వంటి కొత్త ఏరోస్పేసు విభాగంలో రాబోయే కొన్ని సంవత్సరాలలో యుఎస్$1 బిలియన్ల అమెరికా డాలర్లు పెట్టుబడి పెట్టబోతున్నట్లు ప్రకటించింది.

2024 జూలైలో వెనిజులా నుండి చమురు దిగుమతిని తిరిగి ప్రారంభించడానికి రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్‌కు యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆమోదం లభించింది.

2024 నాటికి కంపెనీకి 200 కంటే ఎక్కువ అనుబంధ కంపెనీలు, 15 కంటే ఎక్కువ అనుబంధ కంపెనీలు ఉన్నాయి. 2024 ఆర్థిక సంవత్సరంలో కంపెనీ తన అమ్మకాలలో 65% భారతదేశంలో, 35% భారతదేశం వెలుపల ఉత్పత్తి చేసింది.

## అనుబంధ సంస్థలు
### జియో ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు
జియో ప్లాట్ఫారమ్సి లిమిటెడు, ముఖ్యంగా టెక్నాలజీ కంపెనీ, ఆర్ఐఎల్ మెజారిటీ యాజమాన్యంలోని అనుబంధ సంస్థ. 2022 అక్టోబరు నాటికి నిపుణుల దృష్టిలో దీని విలువ 100 బిలియన్ల అమెరికా డాలర్లు బిలియన్ల కంటే ఎక్కువ. ఇది 2019 అక్టోబరులో ప్రకటించిన కార్పొరేటు పునర్నిర్మాణం ఫలితంగా ఏర్పడింది. దీని ఫలితంగా అన్ని డిజిటల్ చొరవలు, టెలికమ్యూనికేషన్ ఆస్తులు ఈ కొత్త అనుబంధ సంస్థ కింద ఉంచబడ్డాయి. ఈ కొత్త అనుబంధ సంస్థ రిలయన్స్ జియో ఇన్ఫోకాం లిమిటెడుతో సహా అన్ని డిజిటలు వ్యాపార ఆస్తులను కలిగి ఉంది. ఇది జియో కనెక్టివిటీ వ్యాపారాన్ని కలిగి ఉంది. - మొబైలు, బ్రాడ్బ్యాండు, ఎంటరు‌ప్రైజు, ఇతర డిజిటలు ఆస్తులను కూడా కలిగి ఉంది (జియో యాప్‌లు, టెక్ బ్యాక్బోను, హాప్టికు, హాత్‌వే, డెన్ నెట్వ‌ర్కులు వంటి ఇతర టెక్ సంస్థలలో పెట్టుబడులు). 2020 ఏప్రిల్ లో ఆర్ఐఎల్ వ్యూహాత్మక పెట్టుబడిని ప్రకటించిందని ఫేస్‌బుక్ జియో ప్లాటుఫాం తీసుకువచ్చింది. ఈ పెట్టుబడి పూర్తిగా డైల్యూటెడు ప్రాతిపదికన 9.99% ఈక్విటీ వాటాగా మారింది. 2020 మేలో ఆర్ఐఎల్ జియో ప్లాట్‌ఫామ్‌లలో దాదాపు 1.15% వాటాను అమెరికను ప్రైవేటు ఈక్విటీ పెట్టుబడిదారుడు సిల్వరు లేక్ పార్టనర్సుకి విక్రయించింది. ఇంటెల్ ₹1,894.50 కోట్లు ($250 మిలియన్లు) పెట్టుబడి పెట్టిన తర్వాత రిలయన్స్ జియో ప్లాట్‌ఫాం‌లలో పెట్టుబడి పెట్టిన 12వ కంపెనీగా అవతరించింది. ఇప్పటివరకు జియో ప్లాట్‌ఫాం‌లలో మొత్తం పెట్టుబడులు ₹117,588.45 కోట్లు. 2020 జూలై 16న Google ఒక జియో ప్లాట్‌ఫాం‌లలో 7.7% వాటా 33,737 కోట్ల ఇండియన్ రుపీ (5.02 బిలియన్ల అమెరికా డాలర్లు) [64]ముఖేష్ అంబానీ తన కుమారుడు ఆకాష్ ముఖేష్ అంబానీని 2022లో జియో చైర్మను‌గా నియమించారు.

### రిలయన్స్ రిటైలు
రిలయన్స్ రిటైలు అనేది రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ రిటైలు వ్యాపార విభాగం. 2013 మార్చిలో దీనికి భారతదేశంలో 1466 స్టోర్లు ఉన్నాయి. ఇది భారతదేశంలో అతిపెద్ద రిటైలరు. రిలయన్స్ ఫ్రెషు, రిలయన్స్ ఫుట్‌ప్రింటు, రిలయన్స్ టైమ్ అవుటు, రిలయన్స్ డిజిటలు, రిలయన్స్ వెల్నెసు, రిలయన్స్ ట్రెండ్సు, రిలయన్స్ ఆటోజోను, రిలయన్స్ సూపరు, రిలయన్స్ మార్టు, రిలయన్స్ ఐస్టోరు, రిలయన్స్ హోమ్ కిచెన్సు, రిలయన్స్ మార్కెట్టు (క్యాషు ఎన్ క్యారీ), రిలయన్స్ జ్యువెలు వంటి అనేక బ్రాండ్లు రిలయన్స్ రిటైలు బ్రాండ్ కిందకు వస్తాయి. 2012–13 ఆర్థిక సంవత్సరానికి దాని వార్షిక ఆదాయం 108 ఇండియను రూపీ (1.4 అమెరికా బిలియన్లు) ఇబిఐటిడిఎ 780 ఇండియను రూపీ (9.8 అమెరికా బిలియన్లు) దీని మార్కెట్టు విలువ $60 బిలియన్లకు పైగా ఉంది. ముకేశు అంబానీ రిలయన్స్ రిటైలు చైర్పర్సను పదవి నుంచి వైదొలిగి తన కుమార్తె ఇషా అంబానీకి ఆ బాధ్యతను అప్పగించారు. పిరమల్. 45వ రిలయన్స్ సందర్భంగా అంబానీ దీనిని ప్రకటించారు. 2022లో జరిగే వార్షిక సర్వసభ్య సమావేశం. నివేదికల ప్రకారం, ఈ చట్టం అంబానీ నాయకత్వ పరివర్తనలో ఒక భాగం.

### రిలయన్స్ ఇండస్ట్రియలు ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చరు
రిలయన్స్ ఇండస్ట్రియలు ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చరు లిమిటెడు (అర్‌ఐఐఎల్) అనేది ఆర్ఐఎల్ అనుబంధ సంస్థ. ఇది 1988 సెప్టెంబరులో చెంబూరు పాతాళగంగ పైపు‌లైన్సు లిమిటెడు‌గా స్థాపించబడింది. పెట్రోలియం ఉత్పత్తులను రవాణా చేయడానికి క్రాస్-కంట్రీ పైప్‌లైన్‌లను నిర్మించడం ప్రధాన లక్ష్యం. ఆ తరువాత కంపెనీ పేరు 1992 సెప్టెంబరులో సిపిపిఎల్ లిమిటెడు‌గా మార్చబడింది. ఆ తర్వాత 1994 మార్చిలో దాని ప్రస్తుత పేరు, రిలయన్స్ ఇండస్ట్రియలు ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చరు లిమిటెడు‌గా మార్చబడింది. అర్‌ఐఐఎల్ ప్రధానంగా పారిశ్రామిక మౌలిక సదుపాయాలను ఏర్పాటు చేయడం, నిర్వహించడంలో నిమగ్నమై ఉంది. ఈ కంపెనీ లీజింగ్ మరియు కంప్యూటర్ సాఫ్ట్‌వేరు డేటా ప్రాసెసింగ్‌కు సంబంధించిన సేవలను అందించడం వంటి సంబంధిత కార్యకలాపాలలో కూడా నిమగ్నమై ఉంది.

### నెట్వర్కు 18 గ్రూపు
2011, 2014 మధ్య రిలయన్స్ నెట్వర్కు18 గ్రూపులో మెజారిటీ వాటాను కొనుగోలు చేసింది. నెట్వర్కు18 ద్వారా, రిలయన్స్ సిఎన్‌ఎన్-న్యూసు18, నెట్వర్కు 18 ఇండియా, వంటి బహుళ వార్తా ఛానెలు‌లను కలిగి ఉంది.

నెట్వర్కు18 ఒక మాస్ మీడియా కంపెనీ. దీనికి టెలివిజను, డిజిటలు ప్లాట్‌ఫారం‌లు, ప్రచురణ, మొబైలు యాప్‌లు, చిత్రాలలో ఆసక్తి ఉంది. ఇది వైకం18, హిస్టరీ టివి18 అనే రెండు జాయింటు వెంచరు‌లను కూడా నిర్వహిస్తోంది. అవి వరుసగా వైకం, ఎ+ఇ నెట్వర్కు. ఇది ఈ టువి నెట్వర్కులో కొంత భాగాన్ని కూడా సొంతం చేసుకుంది. అప్పటి నుండి దాని ఛానెల్‌లను కలర్సు టివి బ్రాండ్ కింద పేరు మార్చింది.

### ఇతర
* రిలయన్స్ గ్లోబల్ కార్పొరేటు సెక్యూరిటీ అనేది 1998 ఆగస్టు 17లో స్థాపించబడిన ఒక ప్రైవేటు భద్రతా సంస్థ. ఇది రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ ఆస్తులకు సంస్థవ్యాప్త భద్రతను అందిస్తుంది. ఇది సైనిక, పారామిలిటరీ దళాల మాజీ సభ్యులు, చట్ట అమలు సంస్థలు, నిఘా సేవలు అలాగే ఇతర పరిశ్రమల నుండి సాంకేతిక నిపుణులతో కూడి ఉంటుంది.
* రిలయన్స్ లైఫ్ సైన్సెసు వైద్య, ప్లాంటు, పారిశ్రామిక బయోటెక్నాలజీ అవకాశాల చుట్టూ పనిచేస్తుంది. ఇది బయో-ఫార్మాస్యూటికల్సు, ఫార్మాస్యూటికల్సు, క్లినికలు రీసెర్చి సర్వీసెసు, పునరుత్పత్తి వైద్యం, మాలిక్యులరు మెడిసిను, నవల చికిత్సా శాస్త్రం, బయోఫ్యూయలులు, ప్లాంటు బయోటెక్నాలజీ, వైద్య వ్యాపార పరిశ్రమలోని పారిశ్రామిక బయోటెక్నాలజీ రంగాలలో రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ ఉత్పత్తుల తయారీ, బ్రాండింగు, మార్కెటింగు‌లో ప్రత్యేకత కలిగి ఉంది.
* బెంగళూరుకు చెందిన ఎడ్‌టెక్ స్టార్టపు అయిన ఎంబైబు 2020 ఫిబ్రవరిలో ఆర్‌ఐఎల్ నుండి ₹89.91 కోట్ల నిధులను సేకరించింది. మూడు సంవత్సరాలలో, రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ స్టార్టపు‌లో దాదాపు $180 మిలియన్లు పెట్టుబడి పెట్టింది. దానిలో భాగంగా ఎంబైబు ప్రస్తుత పెట్టుబడిదారుల నుండి 72.69% వాటాను కొనుగోలు చేయడం జరిగింది. 2019 డిసెంబరు ఎంబైబు, యాజమాన్య పేరుతో (ఇండివిజువలు లెర్నింగు ప్రైవేటు లిమిటెడు), బెంగళూరుకు చెందిన కె12 స్టార్టపు ఫంటూటు (ఇడ్రీమ్సు ఎడుసాఫ్టు)లో ఈక్విటీ షేర్లను తీసుకున్నట్లు ప్రకటించింది. ఈ ఒప్పందం ₹71.64 కోట్ల నగదుకు పరిమితం చేయబడింది. ఇది ఫంటూటు ఈక్విటీ వాటా మూలధనంలో 90.5% కలిగి ఉంది. 2020 ఫిబ్రవరిలో ఇది ప్రత్యర్థి ప్లాట్‌ఫాం ఆన్‌లైన్‌ట్యారీని కొనుగోలు చేసింది.
* రిలయన్స్ లాజిస్టిక్సు అనేది రవాణా, పంపిణీ, గిడ్డంగి, లాజిస్టిక్సు, సరఫరా గొలుసు సంబంధిత ఉత్పత్తులను విక్రయించే సింగిల్-విండో కంపెనీ. రిలయన్స్ లాజిస్టిక్సు అనేది దాని స్వంత ఫ్లీటు మౌలిక సదుపాయాలతో కూడిన ఆస్తి ఆధారిత సంస్థ. ఇది రిలయన్స్ గ్రూపు కంపెనీలకు, బయటి వ్యక్తులకు లాజిస్టిక్సు సేవలను అందిస్తుంది.
* రిలయన్స్ సౌరశక్తి అనుబంధ సంస్థ అయిన రిలయన్స్ సోలారు, ప్రధానంగా మారుమూల, గ్రామీణ ప్రాంతాలకు సౌరశక్తి వ్యవస్థలను ఉత్పత్తి చేయడానికి, రిటైలు చేయడానికి స్థాపించబడింది. ఇది సౌరశక్తి ఆధారిత ఉత్పత్తులను అందిస్తుంది: సౌర లాంతర్లు, గృహ లైటింగు వ్యవస్థలు, వీధి దీపాల వ్యవస్థలు, నీటి శుద్ధీకరణ వ్యవస్థలు, శీతలీకరణ వ్యవస్థలు, సౌర ఎయిర్ కండిషనర్లు. 2022 ఆర్ఐఎల్ ఎజిఎంలో ముఖేష్ అంబానీ తన చిన్న కుమారుడు అనంతు అంబానీ కొత్త ఇంధన వ్యాపారాన్ని చేపడతారని పేర్కొన్నారు.
* భారతదేశంలో సినిమా కంటెంటు‌ను నిర్మించడానికి ఎరోసు ఇంటర్నేషనలుతో జాయింటు వెంచరు అయిన రిలయన్స్ ఎరోసు ప్రొడక్షన్సు ఎల్‌ఎల్‌పి.
* రిలయన్స్ ఇండస్ట్రియలు ఇన్వెస్టు‌మెంట్సు అండ్ హోల్డింగ్సు లిమిటెడు (ఆర్‌ఐఐహెచ్‌ఎల్), ఆర్థిక సేవలను అందించే ఆర్ఐఎల్ పూర్తిగా యాజమాన్యంలోని అనుబంధ సంస్థ. ఈ కంపెనీ బ్యాంకులు కాకుండా ఇతర కంపెనీల సెక్యూరిటీలను కలిగి ఉంది, అలాగే పెట్టుబడి సేవలను కూడా అందిస్తుంది. ఆర్‌ఐఐహెచ్‌ఎల్ 2019 మార్చిలో ₹146 కోట్లకు పైగా రెండు కంపెనీలలో మెజారిటీ వాటాలను కొనుగోలు చేసింది - లాజిస్టిక్స్ సంస్థ గ్రాబ్ ఎ గ్రబ్ సర్వీసెస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ మరియు సాఫ్ట్‌వేర్ కంపెనీ C-స్క్వేర్ ఇన్ఫో సొల్యూషన్స్. కెనడియను ఆస్తి నిర్వహణ సంస్థ బ్రూకు‌ఫీల్డు ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చరు పార్టనర్సు ద్వారా ఆర్‌జియో టవరు ఆస్తులలో 49% ఈక్విటీని ₹25,215 కోట్లకు కొనుగోలు చేయడానికి ఆర్‌ఐఐహెచ్‌ఎల్ టవరు ఇన్వెస్టు‌మెంటు ట్రస్టు (ఇన్విట్‌లు)ను కూడా స్పాన్సరు చేసింది. 2021 ఏప్రిల్ 22న, ఆర్‌ఐఐహెచ్‌ఎల్ స్టోకు పార్కు లిమిటెడు మొత్తం జారీ చేయబడిన వాటా మూలధనాన్ని కొనుగోలు చేసింది. ఇది ఈ క్రింది వాటిని కలిగి ఉన్న కంపెనీ, స్టోకు పోజెసు, బకింగు‌హాంషైరులో £57 మిలియన్లకు క్రీడా, విశ్రాంతి సౌకర్యాలను నిర్వహిస్తున్నారు.
* ఆర్ఐఎల్ పూర్తి యాజమాన్య అనుబంధ సంస్థ అయిన రిలయన్స్ స్ట్రాటజికు బిజినెసు వెంచర్సు లిమిటెడు (ఆర్‌ఎస్‌బివిఎల్), 2019 డిసెంబరులో రోబోటిక్సు, ఏఐ సంస్థ ఆస్టెరియా ఏరోస్పేసు‌లో 51.78% వాటాను ₹23.12 కోట్లకు, నౌఫ్లోట్సు టెక్నాలజీస్‌లో 85% వాటాను ₹141.63 కోట్లకు కొనుగోలు చేసింది. భారతదేశంలోని అతిపెద్ద లగ్జరీ హోటలు గొలుసులలో ఒకటైన ది ఒబెరాయి గ్రూపు ప్రధాన సంస్థ అయిన ఇటిహెచ్ లిమిటెడు‌లో కూడా ఇది 18.83% వాటాను కలిగి ఉంది. 2019 నవంబరులో, ఆర్‌ఎస్‌బివిఎల్ స్కైట్రాను ఇంక్‌లో 12.7%కి వెల్లడించని మొత్తాన్ని పెట్టుబడి పెట్టింది, 2020 ఏప్రిల్ నాటికి దానిని 26.3%కి పెంచింది. 2021 ఫిబ్రవరిలో ఆర్ఐఎల్ $26.76 మిలియన్ల అదనపు పెట్టుబడితో 54.46%తో మెజారిటీ వాటాదారుగా మారింది.
* రిలయన్స్ సిబరు అనేది సింథటికు రబ్బరు తయారీ వ్యాపారంలో రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్, సిల్బరు మధ్య జాయింటు వెంచరు.
* రిలికార్డు అనేది రిలయన్స్ లైఫు సైన్సెసు యాజమాన్యంలోని కార్డు బ్లడ్ బ్యాంకు సేవ. ఇది 2002లో స్థాపించబడింది. దీనిని ఎఎబిబి, భారత ప్రభుత్వం, ఫుడ్ అండ్ డ్రగు అడ్మినిస్ట్రేషను (ఎఫ్‌డిఎ ) ద్వారా లైసెన్సు కూడా పొందింది.
* రిలయన్స్ ఇన్స్టిట్యూటు ఆఫ్ లైఫు సైన్సెసు (ఆర్‌ఐఎల్‌ఎస్), ధీరూభాయి అంబానీ ఫౌండేషను ద్వారా స్థాపించబడింది. ఇది జీవిత శాస్త్రం, సంబంధిత సాంకేతికతల వివిధ రంగాలలో ఉన్నత విద్యను అందించే సంస్థ.
* రిలయన్స్ క్లినికలు రీసెర్చి సర్వీసెసు (ఆర్‌సిఆర్‌ఎస్), ఒక కాంట్రాక్టు రీసెర్చు ఆర్గనైజేషను (సిఆర్‌ఒ), రిలయన్స్ లైఫు సైన్సెసు పూర్తిగా యాజమాన్యంలోని అనుబంధ సంస్థ, క్లినికల్ రీసెర్చ్ సర్వీసెసు పరిశ్రమలో ప్రత్యేకత కలిగి ఉంది. దీని క్లయింట్లు ప్రధానంగా ఫార్మాస్యూటికలు, బయోటెక్నాలజీ, వైద్య పరికరాల కంపెనీలు.
* ఎల్‌వైఎల్, రిలయన్స్ రిటైల నుండి 4జి -ప్రారంభించబడిన VoLTE పరికర బ్రాండ్.
* ఇండియావిను స్పోర్ట్సు ప్రైవేటు లిమిటెడు అనేది 100% అనుబంధ సంస్థ, ఇది *'ముంబై ఇండియన్సు* పురుషుల, మహిళల ప్రొఫెషనలు టి20 ఫ్రాంచైజు క్రికెట్ జట్లను కలిగి ఉంది. ఇవి వరుసగా ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగు, మహిళల ప్రీమియరు లీగు (క్రికెట్)లో ఆడుతున్నాయి. అంతేకాకుండా వారు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న వివిధ లీగు‌లలో MI కేప్ టౌను, MI ఎమిరేట్సు, MI న్యూయార్కు జట్లు ఎస్‌ఎ20, ఇంటర్నేషనలు లీగ్ T20, మేజర్ లీగ్ క్రికెట్టు లీగు‌లలో వరుసగా వివిధ జట్లను కలిగి ఉన్నారు.

### పూర్వ హోల్డింగ్సు
2017 మార్చిలో రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడు ( ఆర్ఐఎల్ ), మారిషస్-ఆధారిత చమురు రిటైలరు గల్ఫు  ఆఫ్రికా పెట్రోలియం కార్పు (జిఎపిసిఒ )లో తన 76% ఈక్విటీ వాటాను ఫ్రెంచి చమురు, గ్యాసు సంస్థ టోటలు ఎస్‌ఇ, అనుబంధ సంస్థ అయిన టోటలు మార్కెటింగు & సర్వీసెసు‌కు విక్రయించే ప్రక్రియను పూర్తి చేసింది.

ఈస్ట్ వెస్టు పైప్‌లైనును బ్రూక్‌ఫీల్డు అసెటు మేనేజ్మెంటు ‌యాజమాన్యంలోని ఇండియా ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చరు ట్రస్టు  కోటికు కొనుగోలు చేసింది.

## విమర్శలు - వివాదాలు
రాజకీయ అవినీతి క్రోనియిజం, మోసం, ఆర్థిక తారుమారు, దాని కస్టమర్లు, భారతీయ పౌరులు, సహజ వనరుల దోపిడీకి సంబంధించిన నివేదికల కోసం కంపెనీ వివాదాన్ని ఎదుర్కొంది. రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ చైర్మను ముఖేష్ అంబానీని ప్లూటోక్రాటుగా అభివర్ణించారు.

### ఒఎన్‌జిసి లిటిగేషను
2014 మేలో  కృష్ణ గోదావరి బేసిను లోని గ్యాసు ఉత్పత్తి చేసే బ్లాకు నుండి 18 బిలియన్ల క్యూబికు మీటర్ల గ్యాసు‌ను  ఆర్ఐఎల్ చోరీ చేసిందని ఆరోపిస్తూ ఒఎన్‌జిసి, ఢిల్లీ హైకోర్టుకు ఫిర్యాదు చేసింది. తదనంతరం, రెండు కంపెనీలు ఏదైనా దొంగతనాన్ని దర్యాప్తు చేయడానికి ఒక స్వతంత్ర నిపుణుల ప్యానెలు‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి అంగీకరించాయి.

### ఆశ్రితవాదం

*సెమినారు* మ్యాగజైన్ (2003) రిలయన్స్ వ్యవస్థాపకుడు ధీరూభాయి అంబానీకి రాజకీయ నాయకులతో ఉన్న సాన్నిహిత్యం, బాంబే డైయింగు నుస్లీ వాడియాతో అతని శత్రుత్వం, కంపెనీ అక్రమ దిగుమతులు. షెల్ కంపెనీల విదేశీ వాటా లావాదేవీల గురించి ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్, అరుణ్ శౌరీ వెల్లడించిన విషయాలు, లార్సెన్ & టూబ్రో ను కొనుగోలు చేయడానికి జరిగిన విఫల ప్రయత్నం గురించి వివరించింది.

1996 నాటికి *ఔట్‌లుకు* మ్యాగజైను నకిలీ, మారిన షేర్లు; ఇన్‌సైడరు ట్రేడింగు; ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని యూనిట్ ట్రస్ట్ ఆఫ్ ఇండియాతో ఉన్న సంబంధానికి సంబంధించిన ఇతర వివాదాలను ప్రస్తావించింది. సెక్యూరిటీస్ స్కామ్ రోజుల నుండి భారత మూలధన మార్కెట్లను అధిగమించలేని అనిశ్చితి కాలంలోకి నెట్టివేసిన రిలయన్స్‌కు సంబంధించిన ఐదు ప్రధాన ఆరోపణలు:

* రిలయన్స్ నకిలీ షేర్లను జారీ చేసింది.
* అక్రమ లాభాలను ఆర్జించడానికి కొనుగోలుదారులు బదిలీ కోసం పంపిన షేర్లను ఇది మార్చింది.
* ఇది షేర్లలో ఇన్‌సైడరు ట్రేడింగు‌లో పాల్గొంది.
* ఇది యుటిఐ చందాదారులకు నష్టం కలిగించేలా భారీ మొత్తంలో డబ్బును సేకరించడానికి యూనిటు ట్రస్టు ఆఫ్ ఇండియాతో సంబంధాన్ని ఏర్పరచుకుంది.
* ఇది ఫ్రంటు కంపెనీల ద్వారా ప్రైవేటు టెలికాం సేవల మార్కెట్టు‌ను ఏకస్వామ్యంగా మార్చడానికి ప్రయత్నించింది.

### 2005 నేర దర్యాప్తు
కేంద్ర దర్యాప్తు సంస్థ (సిబిఐ) ముంబై కోర్టులో రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడు ( ఆర్ఐఎల్), మాజీ సిఎండి సహా నేషనల్ ఇన్సూరెన్స్ కంపెనీ లిమిటెడ్ (ఎన్‌ఐసిఎల్ ) నలుగురు రిటైర్డ్ ఉద్యోగుల మీద నేరపూరిత కుట్ర, ఇతర ఆరోపణలకు సంబంధించి అవినీతి నిరోధక చట్టం నిబంధనల కింద ఛార్జ్ షీట్ దాఖలు చేసింది. 2005 మార్చిలో సివిసి నుండి సూచన మేరకు, సిబిఐ 2011 మార్చి 9న ఛార్జి షీటు దాఖలు చేయడానికి దారితీసిన కుట్ర మీద దర్యాప్తు ప్రారంభించింది. 2005 ఫిర్యాదులో ఎన్‌ఐసిఎల్ ద్వారా ఆర్ఐఎల్‌కి డిఫాల్టు చెల్లింపుల కవరేజ్ కోసం బీమా పాలసీల జారీలో అవకతవకలు జరిగాయని ఆరోపించింది. నిజాయితీ లేని ఉద్దేశంతో నేరపూరిత నేరాలు చేసి, ఎన్‌ఐసిఎల్ కి మొత్తం ₹147.41 కోట్ల తప్పుడు నష్టాన్ని కలిగించారని, ప్రైవేటు టెలికాం ప్రొవైడరు‌కు తప్పుడు లాభం చేకూర్చారని కూడా ఛార్జి షీటు‌లో ప్రస్తావించబడింది.

### ఆర్ఐఎల్ విమానం నేలకూలింది
రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ ( ఆర్ఐఎల్) యాజమాన్యంలోని ఒక వ్యాపార జెట్ విమానాన్ని 2014 మార్చి 22న ఆకస్మిక తనిఖీ సందర్భంగా డైరెక్టరేటు జనరల్ ఆఫ్ సివిలు ఏవియేషను (డిగిసిఎ) విమానంలో గడువు ముగిసిన భద్రతా పరికరాలను తీసుకెళ్లినందుకు నిలిపివేసింది; లైసెన్సు లేకుండా ప్రయాణించినందుకు దాని పైలట్‌ను కూడా సస్పెండు చేశారు.

### కృష్ణ గోదావరి (కెజి ) బేసిను గ్యాసు వివాదం
ఉత్పత్తి భాగస్వామ్య ఒప్పందం (పిఎస్‌ఇ ) ప్రకారం, 2004, 2005లో ఆవిష్కరణల వెలుపల మొత్తం ప్రాంతంలో 25% రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్ ( ఆర్ఐఎల్ ) వదులుకోవాల్సి ఉంది. అయితే మొత్తం బ్లాకు‌ను ఆవిష్కరణ ప్రాంతంగా ప్రకటించారు. ఆర్ఐఎల్ దానిని నిలుపుకోవడానికి అనుమతించారు. 2011లో కంప్ట్రోలరు, ఆడిటరు జనరలు ఆఫ్ ఇండియా (సిఎజి) ఈ నిర్ణయానికి చమురు మంత్రిత్వ శాఖను విమర్శించింది. కాంట్రాక్టులలో పోటీని పరిమితం చేయడం మీద సిఎజి ఆర్ఐఎల్‌ను తప్పుబట్టింది, ఆర్ఐఎల్ ఒకే-బిడ్ ప్రాతిపదికన అకేరు‌కు $1.1 బిలియన్ల కాంట్రాక్టును ఇచ్చిందని పేర్కొంది.
### రిలయన్స్ జియోపై పిటిషన్

భారత ప్రభుత్వం ఆర్‌జిఐఎల్‌కి పాన్-ఇండియా లైసెన్సు మంజూరు చేయడాన్ని సవాలు చేస్తూ ప్రశాంతు భూషణు ద్వారా సెంటరు ఫర్ పబ్లికు ఇంటరెస్టు లిటిగేషను అనే ఎన్‌జిఒ సుప్రీంకోర్టులో ఒక పిఐఎల్ దాఖలు చేసింది. ఆర్‌జిఐఎల్ తన 4జి డేటా సేవతో పాటు వాయిస్ టెలిఫోనీని అందించడానికి అనుమతించబడిందని, కేవలం ఇండియా రూపీ 16,580 మిలియన్లు (US$280 మిలియన్ల) అదనపు రుసుము చెల్లించడం ద్వారా ఇది ఏకపక్షంగా మరియు అసమంజసంగా ఉందని. ఖజానాకు ఇండియా రూపీ 228,420 మిలియన్లు (US$3.8 బిలియన్ల) నష్టానికి దోహదపడిందని పిఐఎల్ ఆరోపించింది.

సిఎజి తన ముసాయిదా నివేదికలో వేలం యంత్రాంగంలో రిగ్గింగు జరిగిందని ఆరోపించింది. దీని ద్వారా తెలియని ఐఎస్‌పి, ఇన్ఫోటెక్ బ్రాడ్‌బ్యాండు సర్వీసెసు ప్రైవేట్ లిమిటెడు, దాని నికర విలువకు 5000 రెట్లు బిడ్డింగు ద్వారా స్పెక్ట్రం‌ను కొనుగోలు చేసింది. ఆ తర్వాత కంపెనీని రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్‌కు విక్రయించారు.
### ఫ్యూచర్ రిటైల్ ఒప్పందం - స్వాధీనం
2022 ఫిబ్రవరిలో భారతదేశంలో తదుపరి అతిపెద్ద రిటైల్ గొలుసు అయిన వందలాది ఫ్యూచరు రిటైలు స్థానాల లీజులను రిలయన్స్ రద్దు చేసి, ఆ ఇటుక, మోర్టారు దుకాణాలను స్వాధీనం చేసుకుంది. ఫ్యూచరు రిటైలు తన ఆస్తులను రిలయన్స్‌కు విక్రయించడానికి ఒక ఒప్పందాన్ని కలిగి ఉంది. కానీ ఆ ఒప్పందాన్ని అమెజాన్ కాం సవాలు చేసింది. ఇది 2019లో రిటైలరు ఆస్తుల బదిలీకి సంబంధించి కొన్ని హక్కులతో పాటు ఫ్యూచరు రిటైలు ఉపవిభాగంలో వాటాను పొందింది. సింగపూరు‌లో 2020 ఆర్బిట్రేషను, కాంపిటీషన్ కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియా చేసిన యాంటీట్రస్టు సమీక్షతో సహా అనేక చట్టపరమైన తగాదాల తర్వాత రిలయన్స్ ఆస్తులు స్వాధీనం చేసుకున్నాయి.

### స్టాకు మానిప్యులేషను - జరిమానా
రిలయన్స్ పెట్రోలియం లిమిటెడ్ (ఆర్‌పిఎల్) షేర్లలో మానిప్యులేషను చేసినందుకు. రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్‌కు 2007లో రూ. 950 కోట్లు (సుమారు 447 కోట్లు ఉపసంహరించుకున్న లాభాలు, 500 కోట్ల వడ్డీ) జరిమానా విధించబడింది. 2006 ఏప్రిల్ లో ఆర్‌పిఎల్ రిలయన్స్ అనుబంధ సంస్థగా ఒక్కో షేరుకు రూ. 60 ధరకు పబ్లికు ఇష్యూ అయింది. దాదాపు రూ. 1000 వద్ద తేలడంతో మార్కెట్టు 30% కుప్పకూలింది. 100 - ఆర్‌పిఎల్ తిరిగి 60కి చేరుకుంది. సెక్యూరిటీసు అండ్ ఎక్స్ఛేంజి బోర్డు ఆఫ్ ఇండియా ఆదేశానికి అనుగుణంగా, ఆర్ఐఎల్ దాని మునుపటి లిస్టెడు యూనిటు ఆర్‌పిఎల్ ట్రేడింగు నుండి అనధికార లాభాలను పొందేందుకు దాని ఏజెంట్ల సహాయంతో ఒక వ్యవస్థీకృత ఆపరేషను‌ను నిర్వహించింది. దీనిని 2009లో మునుపటి దానితో కలిపారు.

### రష్యాతో రిలయన్స్ వ్యాపార సంబంధాలు
2022లో రష్యా ఉక్రెయిన్‌ మీద దాడి తర్వాత అంతర్జాతీయ ఆంక్షలు విధించినప్పటికీ, రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ రష్యాతో వ్యాపార సంబంధాలను కొనసాగించినందుకు విమర్శలను ఎదుర్కొంది. ఈ కంపెనీ రష్యను చమురు దిగ్గజం రోస్నెఫ్టుతో ఇంధన ఒప్పందాలలో నిమగ్నమై ఉంది. రష్యాతో ఆర్థిక సంబంధాలను తగ్గించుకోవడానికి ప్రపంచ ప్రయత్నాలతో దాని సమన్వయం గురించి ఆందోళనలను లేవనెత్తుతోంది. రష్యను మార్కెట్లో ఇప్పటికీ చురుకుగా ఉన్న కంపెనీలను ట్రాకు చేసే ప్లాట్‌ఫాం అయిన లీవ్ రష్యాలో రిలయన్స్ జాబితా చేయబడింది. రష్యను ఇంధన ఎగుమతులును సులభతరం చేయడంలో దాని పాత్ర మీద పరిశీలనను మరింత తీవ్రతరం చేస్తోంది.

## రిలయన్స్ విభజన - కుటుంబ కలహాలు
ఆర్ఐఎల్‌లో అంబానీ కుటుంబం దాదాపు 45% వాటాలను కలిగి ఉంది. దాని ప్రారంభం నుండి కంపెనీని దాని వ్యవస్థాపకుడు, ఛైర్మన్ ధీరూభాయి అంబానీ నిర్వహించారు. 1986లో స్ట్రోక్ వచ్చిన తర్వాత ఆయన కంపెనీ రోజువారీ కార్యకలాపాలను తన కుమారులు ముఖేష్ అంబానీ, అనిల్ అంబానీలకు అప్పగించాడు. 2002లో ధీరూభాయి అంబానీ మరణించిన తర్వాత, కంపెనీ నిర్వహణను సోదరులిద్దరూ చేపట్టారు. 2004 నవంబరులో ముఖేష్ అంబానీ ఒక ఇంటర్వ్యూలో తన సోదరుడు అనిల్‌తో యాజమాన్య సమస్యల మీద విభేదాలు ఉన్నాయని అంగీకరించారు. తేడాలు "ప్రైవేటు డొమైను‌లో ఉన్నాయి" అని కూడా ఆయన అన్నారు. షేరు ధరలు  కొంత తేడాతో ప్రభావితమైంది. 2005లో రిలయన్స్ సామ్రాజ్య నియంత్రణ మీద సోదరుల మధ్య తీవ్ర ప్రజా వివాదం తర్వాత తల్లి కోకిలా బెన్ జోక్యం చేసుకుని ఆర్ఐఎల్ గ్రూపు వ్యాపారాన్ని రెండు భాగాలుగా విభజించే ఒప్పందాన్ని మధ్యవర్తిత్వం చేశారు. 2005 అక్టోబరులో, అధికారికంగా రిలయన్స్ గ్రూపు విభజన జరిగింది. ముఖేష్ అంబానీ రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ ఐపిసిఎల్‌లను పొందారు. చిన్న సోదరుడు అనిలు అంబానీ గ్రూపు టెలికాం, విద్యుత్తు, వినోదం, ఆర్థిక సేవల వ్యాపారాన్ని పొందాడు. అనిల్ ధీరూభాయ్ అంబానీ గ్రూపులో రిలయన్స్ కమ్యూనికేషన్స్, రిలయన్స్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్, రిలయన్స్ క్యాపిటల్, రిలయన్స్ నేచురల్ రిసోర్సెస్, రిలయన్స్ పవర్ ఉన్నాయి.

రిలయన్స్ గ్రూప్ వ్యాపారాన్ని ఇద్దరు సోదరుల మధ్య విభజించడం వలన ఆర్ఐఎల్ నుండి 4 వ్యాపారాలు విడిపోయాయి. ఈ వ్యాపారాలు వెంటనే అనిల్ ధీరూభాయి అంబానీ గ్రూపు‌లో భాగమయ్యాయి. ఆర్ఐఎల్‌లో ఉన్న ప్రస్తుత వాటాదారులు, ప్రమోటరు గ్రూపు, ప్రమోటర్లు కానివారు, విలీనమైన కంపెనీలలో వాటాలను పొందారు. ఈ వ్యాపారాలు వెంటనే అనిల్ ధీరూభాయి అంబానీ గ్రూపు‌లో భాగమయ్యాయి. ఆర్ఐఎల్‌లో ఉన్న ప్రస్తుత వాటాదారులు, ప్రమోటర్ గ్రూపు, ప్రమోటర్లు కానివారు ఇద్దరూ విలీనమైన కంపెనీలలో వాటాలను పొందారు.

## అవార్డులు - గుర్తింపు
* గ్లోబల్ రిఫైనింగ్ అండ్ పెట్రోకెమికల్స్ కాంగ్రెసు 2017లో 2017లో ఇంటర్నేషనలు రిఫైనర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ 
* హెచ్‌ఎఆర్‌టి ఎనర్జీ 27వ ప్రపంచ శుద్ధి & ఇంధన సమావేశంలో 2013లో ఆ సంవత్సరానికి అంతర్జాతీయ శుద్ధికర్త. జాంనగర్ రిఫైనరీకి ఆర్ఐఎల్ ఈ అవార్డును అందుకోవడం ఇది రెండోసారి. మొదటిది 2005 లో వచ్చింది.
* బ్రాండ్ ట్రస్టు రిపోర్టు రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్‌ను 2013లో భారతదేశంలో 7వ అత్యంత విశ్వసనీయ బ్రాండ్‌గా, 2014లో 9వ స్థానంలో ఉంచింది.
* 2012 మార్చిలో అమెరికన్ కెమిస్ట్రీ కౌన్సిల్ ద్వారా కేర్ కంపెనీ ఆర్ఐఎల్ బాధ్యతగల సంస్థగా ధ్రువీకరించింది.
* 2012లో ఐసిఐఎస్ టాప్ 100 కెమికల్స్ కంపెనీల జాబితాలో, అమ్మకాల ఆధారంగా ఆర్ఐఎల్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా 25వ స్థానంలో నిలిచింది.
* కార్పొరేటు స్థిరత్వ రంగంలో తన కృషికి ఆర్ఐఎల్ 2011లో జాతీయ గోల్డెన్ పీకాక్ అవార్డును అందుకుంది.
* 2009లో బోస్టన్ కన్సల్టింగ్ గ్రూపు (బిసిజి ) ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న 25 అగ్రశ్రేణి కంపెనీల జాబితాలో రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్‌ను ప్రపంచంలోనే ఐదవ అతిపెద్ద 'స్థిరమైన విలువ సృష్టికర్త'గా పేర్కొంది. దశాబ్దంలో పెట్టుబడిదారుల రాబడి పరంగా.
* ది ఇండస్ట్రీవీక్ మ్యాగజైన్ ద్వారా 2000 సంవత్సరానికి ప్రపంచంలోని 100 ఉత్తమ నిర్వహణ కంపెనీలలో ఒకటిగా కంపెనీ ఎంపికైంది.
* 1994 నుండి 1997 వరకు కంపెనీ పెట్రోకెమికల్ రంగంలో జాతీయ శక్తి పరిరక్షణ అవార్డును గెలుచుకుంది.

## ఇంకా చూడండి
* భారత కంపెనీల జాబితా
* ధీరూభాయ్ అంబానీ గ్రీన్ ఎనర్జీ గిగా కాంప్లెక్సు
* రిలయన్స్ గ్రూపు
* ధీరూభాయి అంబానీ

## మూలాలు