ఖ్వాజా అబ్దుల్ హమీద్

ఖ్వాజా అబ్దుల్ హమీద్ FCS , FRIC (31 అక్టోబర్ 1898 – 23 జూన్ 1972) భారతీయ పారిశ్రామిక, ఫార్మాస్యూటికల్ రసాయన శాస్త్రవేత్త, ఆయన 1935లో భారతదేశపు పురాతన ఫార్మాస్యూటికల్ కంపెనీ అయిన సిప్లాను స్థాపించాడు.  ఆయన కుమారుడు యూసుఫ్ హమీద్ ఆయన తర్వాత 52 సంవత్సరాల పాటు కంపెనీకి నాయకత్వం వహించాడు.

ఖ్వాజా అబ్దుల్ హమీద్ భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు, మిశ్రమ జాతీయవాదానికి సమర్థకుడు.  
## ప్రారంభ జీవితం
హమీద్ అలీగఢ్‌లో న్యాయవాది ఖ్వాజా అబ్దుల్ అలీ, మసూద్ జహాన్ బేగం దంపతులకు జన్మించాడు. తన తండ్రి ద్వారా, అతను ఇరాన్ సూఫీ సాధువు ఖ్వాజా అహ్రార్ (ఉజ్బెకిస్తాన్) నుండి వచ్చాడు, అతని తల్లి వైపు, అతను ఆఫ్ఘనిస్తాన్ చివరి దుర్రానీ రాజు షా షుజా నుండి వచ్చాడు. ఆయన తండ్రి మామ ప్రముఖ సంస్కర్త సయ్యద్ అహ్మద్ ఖాన్, ఆయన ఖ్వాజా ముహమ్మద్ యూసుఫ్ మనుమడు, అబ్దుల్ మజీద్ ఖ్వాజా మేనల్లుడు కూడా.

## విద్య
ఇటావాలోని ఇస్లామియా ఉన్నత పాఠశాల నుండి మెట్రిక్యులేషన్ పూర్తి చేసిన తరువాత, గణితంలో తనకంటూ ప్రత్యేకతను చాటుకున్న హమీద్ 1917లో ఆగ్రా కళాశాల నుండి సైన్స్‌లో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేశాడు. రసాయన శాస్త్రవేత్త కావాలని నిర్ణయించుకున్న తరువాత, అలహాబాద్ ముయిర్ సెంట్రల్ కాలేజీలో చేరడానికి ముందు మద్రాస్ ట్రేడ్ స్కూల్‌లో తోలు సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని అభ్యసిస్తూ ఒక సంవత్సరం గడిపాడు, అక్కడ నుండి అతను తన బి. ఎస్సి పూర్తి చేశాడు. 1920 లో రసాయన శాస్త్రంలో.  కళాశాలలో ఉన్నప్పుడు, అతను మాస్టర్ డిగ్రీ కోసం చదువుకున్న ప్రముఖ అకర్బన రసాయన శాస్త్రవేత్త అయిన నీల్ రతన్ ధర్కు ఇష్టమైన విద్యార్థి అయ్యాడు.

హమీద్ ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని అలహాబాద్‌లోని అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి పట్టభద్రుడయ్యాడు, జర్మనీ బెర్లిన్‌లోని హంబోల్ట్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎం. ఎ. & పి. హెచ్. డి డిగ్రీలను పొందాడు. 1920ల ప్రారంభంలో మహాత్మా గాంధీ కలిసిన తరువాత, హమీద్ జాకీర్ హుస్సేన్ కలిసి న్యూఢిల్లీలో జామియా మిలియా ఇస్లామియా సహ-స్థాపించాడు.

## కెరీర్
1924లో బ్రిటిష్ పాలనలో హమీద్ను ఇంగ్లాండ్ రసాయన శాస్త్రం చదవడానికి పంపడానికి అతని కుటుంబం డబ్బు సేకరించింది. బదులుగా, అతను ఓడలు మార్చుకుని, అప్పుడు రసాయనాలలో ప్రపంచ అగ్రగామిగా ఉన్న జర్మనీ వెళ్ళాడు. బెర్లిన్ సరస్సులో, అతను లిథువేనియన్ యూదు సామ్యవాదిని కలుసుకున్నాడు, అతన్ని వివాహం చేసుకున్నాడు. జర్మనీలో నాజీలు అధికారంలోకి రాగానే వారు పారిపోయారు.

సిప్లా కెమికల్, ఇండస్ట్రియల్, ఫార్మాస్యూటికల్ లాబొరేటరీస్ 1935లో ప్రారంభ మూలధనంగా రూ. 2 లక్షలతో స్థాపించబడింది. ఈ సంస్థ 1937లో ఉత్పత్తిని ప్రారంభించి భారతదేశంలోని అత్యంత పురాతన ఔషధ సంస్థగా నిలిచింది. ఇంగ్లాండ్ రసాయన శాస్త్రం చదివిన ఆయన పెద్ద కుమారుడు యూసుఫ్ హమీద్ ఇప్పుడు సిప్లా ఛైర్మన్‌గా ఉన్నారు. యూసుఫ్ ఇప్పటికీ కేంబ్రిడ్జ్‌లోని తన కెమిస్ట్రీ నోట్‌బుక్‌లను చూస్తుంటాడు.

నేషనల్ కెమికల్ లాబొరేటరీని ఏర్పాటు చేసి, దానిని వాస్తవంగా మార్చాలనే ఆలోచనతో పాటు, డాక్టర్ ఖ్వాజా హమీద్ ఈ ఆలోచనను ఆవిష్కరించారు, ప్రయోగశాలల సమూహాన్ని నడపడానికి కౌన్సిల్ ఆఫ్ సైంటిఫిక్ అండ్ ఇండస్ట్రియల్ రీసెర్చ్ (సిఎస్ఐఆర్) ను ఒక గొడుగు సంస్థగా స్థాపించారు. సిఎస్ఐఆర్ ప్రారంభమైనప్పటి నుండి చివరి వరకు పాలక మండలిలో సభ్యుడిగా కొనసాగారు 

తన జీవితంలో చివరి నాలుగు దశాబ్దాలలో, సిప్లా సంస్థను స్థాపించడం ద్వారా భారతదేశంలో ఔషధ, రసాయన పరిశ్రమ ప్రమాణాలను అసాధారణమైన ఉన్నత స్థాయికి పెంచడంలో ఆయన ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు.

డాక్టర్ హమీద్ గౌరవ ప్రొఫెసర్, అలీఘర్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయం కార్యనిర్వాహక మండలి సభ్యుడు, బొంబాయి విశ్వవిద్యాలయం సెనేట్ సభ్యుడు, యూకేలోని రాయల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ కెమిస్ట్రీ సభ్యుడు. 1937 నుండి 1962 వరకు బొంబాయి శాసనమండలి సభ్యుడిగా కూడా పనిచేసిన ఆయన బొంబాయి మంత్రివర్గంలో ముస్లిం మంత్రి కావాలనే ప్రతిపాదనను తిరస్కరించారు. హమీద్ బొంబాయి షెరీఫ్ కూడా పనిచేశారు.

డాక్టర్ ఖ్వాజా అబ్దుల్ హమీద్ 1972లో స్వల్ప అనారోగ్యంతో మరణించాడు.

## భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం
ఖ్వాజా అబ్దుల్ హమీద్ తన మామయ్య అబ్దుల్ మజీద్ ఖ్వాజా చేత ప్రభావితమయ్యాడు, అతను "స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో సి. ఆర్. దాస్, ఎం. ఎ. అన్సారీ, మహాత్మా గాంధీ, టి. ఎ. కె. షెర్వానీలకు సన్నిహిత సహచరుడు, భారతదేశంలో బ్రిటిష్ వలస పాలనతో పోరాడినందుకు జైలు శిక్ష అనుభవించాడు".

హమీద్ మహాత్మా గాంధీ భారతీయ జాతీయవాదాన్ని అనుసరించి, అఖిల భారత ముస్లిం లీగ్ (ఏఐఎంఎల్) వాదించిన మత రాజకీయాలను ఖండించారు. ఆయన 1937లో ముహమ్మద్ అలీ జిన్నా నియోజకవర్గంలో ఒక AIML రాజకీయ నాయకుడిపై శాసనమండలి ఎన్నికలలో పోటీ చేశారు, ఆ తర్వాత జిన్నా అతన్ని కించపరుస్తూ, “యువకుడా, నువ్వు ఎన్నికలలో ఎందుకు పోటీ చేస్తున్నావు? బొంబాయిలో నిన్ను ఎవరికీ తెలియదు, నీకు ఎవరు ఓటు వేయబోతున్నారు. నువ్వు పోటీ నుండి వైదొలగడం మంచిది” అని అన్నారు. ఆయన ఇలా అన్నారు: "నేను ఒక భారతీయుడిని జాతీయవాది అనే ప్రశ్నే తలెత్తదని, భారతీయుడు భారతీయుడే  దేశానికి చెందినవాడని చెప్పాను….. ప్రతి భారతీయుడు భారతదేశానికి చెందినవాడు  అందువల్ల, జాతీయవాది"... ఖ్వాజా అబ్దుల్ హమీద్ ముహమ్మద్ అలీ జిన్నా అభిప్రాయాలు "భారతీయ ముస్లింలలో మైనారిటీ అభిప్రాయాన్ని సూచిస్తున్నాయని" భావించారు.

ఖ్వాజా అబ్దుల్ హమీద్ ఒక వ్యక్తి మత విశ్వాసం ఆధారంగా ప్రత్యేక ఓటర్ల ఆలోచనను వ్యతిరేకించారు, అవి విభజన మతతత్వం దుష్ట అభివ్యక్తి అని ప్రకటించారు. అతను భారత విభజన ప్రధాన ప్రత్యర్థి. వాస్తవానికి, భారతదేశ విభజనను బ్రిటిష్ వారు అంగీకరించినప్పుడు, "భారతదేశాన్ని ఐక్యంగా ఉంచడానికి ముస్లిం లీగ్‌కు వ్యతిరేకంగా సాయుధ పోరాటాన్ని" ఆయన సిఫార్సు చేశారు: ఒకవేళ కాంగ్రెస్ తమ ప్రణాళికను సిద్ధం చేసి (వారు ఎన్నడూ అలా చేయలేదు), జిన్నా గారు గానీ, ముస్లిం లీగ్ గానీ దానికి అంగీకరించినా, అంగీకరించకపోయినా, దానిని బ్రిటిష్ క్యాబినెట్‌కు సమర్పించి ఉంటే, ముస్లిం లీగ్ అంగీకరిస్తుందో లేదో చూసే విషయాన్ని మనమే వదిలేసి, ఆ ప్రణాళికను అంగీకరించమని బ్రిటిష్ క్యాబినెట్‌పై మనం ఒత్తిడి చేసి ఉండేవాళ్ళం. ఒకవేళ వారు అంగీకరించకపోతే, అప్పుడు ఉన్న ఏకైక ప్రత్యామ్నాయం అంతర్యుద్ధమే. అటువంటి పరిస్థితికి మనం భయపడకూడదు. ఒక దేశ ప్రజలకు అధికారం అప్పగించినప్పుడు, ఇటువంటి అంతర్యుద్ధం అనివార్యమని చరిత్ర రుజువు చేస్తుంది.సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ జరిగిన సమావేశంలో, ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ లేనప్పుడు భారతదేశ విభజన జరగదని ఖ్వాజా అబ్దుల్ హమీద్ పేర్కొన్నాడు, "పాకిస్తాన్‌కు ఓటు వేసే వారు ఆ దేశానికి వెళ్లాలని ప్రజలకు చెబితే, విభజనకు ఎవరూ ఓటు వేయలేరు" అని అన్నారు.

## మూలాలు