మీనాక్షి

**మీనాక్షి** (**మినాక్షి** అని కూడా రాస్తారు), ఒక హిందూ దేవత. ఈమెను **అంగయర్‌కణ్ణి**, **తడాదకై** అని కూడా పిలుస్తారు. ఈమెను పార్వతి అవతారంగా, మదురై నగర దేవతగా భావిస్తారు. కామాక్షి, విశాలాక్షిలతో పాటు, ఈమెను ఆది పరాశక్తి మూడు అవతారాలలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు: (ఉత్తరాన విశాలాక్షి). ఈమె శివుని రూపమైన సుందరేశ్వరుని దేవేరి, విష్ణువు రూపమైన అళగర్ సోదరి. 

మీనాక్షి ప్రాచీన పాండ్య రాజ్యానికి చెందిన యోధుల రాణిగా తమిళ సాహిత్యంలో పేర్కొనబడింది. తరువాత దైవంగా మార్చబడింది. ఈమెను ప్రధానంగా దక్షిణ భారతదేశంలో పూజిస్తారు. మదురైలో ఈమెకు అంకితం చేయబడిన ప్రధాన దేవాలయం ఉంది. ఈమె కుడి చేతిలో తామర పువ్వు, దానిపై ఆకుపచ్చని చిలుక ఉన్నట్లు, ఎడమ చేయి పక్కకు వాలి ఉన్నట్లు చిత్రీకరిస్తారు. మీనాక్షి, శివుల వివాహోత్సవమైన మీనాక్షి తిరుకల్యాణం ఒక ప్రధాన పండుగగా జరుపుకుంటారు. ఆది శంకరాచార్యులు ఈమెను శ్రీవిద్యగా కీర్తించారు.

## వ్యూత్పత్తి
 అనేది సంస్కృత పదం, దీని అర్థం 'చేప కళ్ళు కలది'. ఇది 'మీన' (చేప), 'అక్షి' (కన్ను) అనే పదాల నుండి ఉద్భవించింది. ప్రారంభ తమిళ సాహిత్యంలో ఈమెను 'తడాదకై' (చేప కళ్ళు కలది) అని పేర్కొన్నారు. ఈమెకు తమిళంలో 'అంగయర్‌కణ్ణి' లేదా 'అంగయర్‌కణ్ణమ్మై' (అందమైన చేప కళ్ళు గల తల్లి) అని కూడా పేరు ఉంది. మరొక అర్థం ప్రకారం, ఇది తమిళ పదాలు 'మీన్' (చేప), 'ఆచ్చి' (పాలన) నుండి వచ్చింది. అంటే "చేపల పాలన" అని అర్థం. పాండ్యుల జెండాపై చేప గుర్తు ఉండటం దీనికి సంకేతం. 

ఈ పేరుకు వివిధ అర్థాలు సూచించబడ్డాయి. ఆమె మొదట మత్స్యకారుల దేవత అని, ఆమె కళ్ళు చేప కళ్ళ వలె "పెద్దవిగా, ప్రకాశవంతంగా" ఉంటాయని లేదా చేప శరీరం వలె "పొడవుగా, సన్నగా" ఉంటాయని భావిస్తారు. మరొక వివరణ ప్రకారం, చేపలు తమ కళ్లను ఎప్పుడూ మూయవు అనే నమ్మకం ఆధారంగా, దేవత తన భక్తులను ఎప్పుడూ గమనిస్తూనే ఉంటుందని అర్థం. చేపలు తమ పిల్లలను చూడటం ద్వారానే పోషిస్తాయని, అలాగే దేవత తన చూపుతోనే భక్తులను కాపాడుతుందని మరొక వివరణ ఉంది.

## గ్రంథాలు
*మీనాక్షి పంచరత్నం* (మీనాక్షి ఐదు రత్నాలు) అనేది ఆది శంకరాచార్యులు (సా.శ. 8వ శతాబ్దం) రచించిన స్తోత్రం. లలితా సహస్రనామంలో మీనాక్షి పేరు ప్రత్యక్షంగా కనిపించకపోయినప్పటికీ, "వక్త్రలక్ష్మీ పరీవాహ చలన్ మీనాభ లోచనా" (ముఖంలో లక్ష్మీదేవి కళ ఉట్టిపడుతూ, ముఖమనే ప్రవాహంలో కదులుతున్న చేపల వంటి కళ్ళు కలది) అనే పంక్తిలో ఈమె ప్రస్తావన ఉంది. నీలకంఠ దీక్షితులు వంటి అనేక మంది సాధువులు, పండితులు ఈమెపై అనేక స్తోత్రాలు రచించారు. తమిళ సాహిత్యం మీనాక్షిని గృహస్థు, దైవత్వాల కలయికగా వర్ణిస్తుంది.

## ఐతిహ్యం

సా.శ. 16వ శతాబ్దపు తమిళ గ్రంథం *[[తిరువిళైయాడల్ పురాణం]]* ప్రకారం, రాజు మలయధ్వజ పాండ్యుడు, అతని భార్య కాంచనమాల వారసుని కోసం యజ్ఞం చేశారు. అప్పుడు అగ్ని నుండి మూడు సంవత్సరాల వయస్సు, మూడు రొమ్ములు కలిగిన ఒక బాలిక ఉద్భవించింది. తల్లిదండ్రులు శివుని ప్రార్థించగా, ఆ బిడ్డను పెంచమని, ఆమె తన కాబోయే భర్తను కలిసినప్పుడు మూడవ రొమ్ము మాయమవుతుందని ఒక దివ్యవాణి చెప్పింది. ఆమె రాజభవనంలో పెరిగింది, రాజు ఆమెకు తన వారసురాలిగా పట్టాభిషేకం చేశాడు. ఆమె చివరకు సుందరేశ్వరుని రూపంలో ఉన్న శివుని కలిసినప్పుడు, ఆమె తన నిజమైన మీనాక్షి రూపాన్ని (పార్వతి అవతారం) పొందింది. మీనాక్షి, శివుల వివాహం (మీనాక్షి తిరుకల్యాణం) వివిధ హిందూ దేవతలు, ఇతర ఖగోళ, జీవుల సమక్షంలో ఘనంగా జరిగింది.

మత పండితుడు విలియం పి. హర్మాన్ ప్రకారం, ఈ కథ ఆ సమయంలో దక్షిణ భారతదేశంలో ప్రబలంగా ఉన్న మాతృస్వామ్య సంప్రదాయాలను, "[ఆధ్యాత్మిక] శక్తులు స్త్రీల వద్ద ఉంటాయని", దేవతలు తమ జీవిత భాగస్వామి మాట వింటారని, రాజ్యాల విధి స్త్రీలపై ఆధారపడి ఉంటుందని ప్రాంతీయ నమ్మకాలను ప్రతిబింబిస్తుంది. చరిత్రకారురాలు సుసాన్ బేలీ ప్రకారం, మీనాక్షి పట్ల గౌరవం హిందూ దేవతా సంప్రదాయంలో భాగం. ఇది "సామాజిక సంబంధాల వ్యవస్థలో స్త్రీ కీలకమైన వ్యక్తి" అనే హిందూ సమాజంతో కలిసిపోతుంది. మానవ శాస్త్రవేత్త క్రిస్టోఫర్ ఫుల్లర్ ప్రకారం, ఈ వివాహం ఆ కాలంలో మానవ వివాహాలకు ఒక ప్రతీకాత్మక నమూనాను సూచిస్తుంది.

## మీనాక్షి దేవాలయం

మదురైలోని మీనాక్షి దేవాలయం మీనాక్షికి అంకితం చేయబడింది. ఆలయంలో ఆమె ప్రధాన దేవతగా పూజలందుకుంటోంది. దీనిని మీనాక్షి అమ్మన్ లేదా మీనాక్షి-సుందరేశ్వర ఆలయం అని కూడా పిలుస్తారు. మీనాక్షి, ఆమె భర్త సుందరేశ్వరుని ఆలయాలు లోపలి ప్రాకారంలో పక్కపక్కనే ఉన్నాయి.

సా.శ. 6వ శతాబ్దపు గ్రంథాలలో ఈ ఆలయ ప్రస్తావన ఉన్నప్పటికీ, దీనిని 11వ, 12వ శతాబ్దాలలో పాండ్యుల పాలనలో విస్తృతంగా నిర్మించారు. 14వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఢిల్లీ సుల్తానేట్ సైన్యాలచే ఆలయం చాలా వరకు ధ్వంసమైంది. తరువాత 14వ, 15వ శతాబ్దాలలో విజయనగర పాలనలో పునర్నిర్మించారు. ప్రస్తుత కట్టడాలలో ఎక్కువ భాగం సా.శ. 14వ శతాబ్దం తర్వాత పునర్నిర్మించబడ్డాయి. 16వ, 17వ శతాబ్దాలలో మదురై నాయకులు దీనిని మరింత పునరుద్ధరించి, విస్తరించారు.

ప్రధాన ఆలయాలు సముదాయం మధ్యలో ఉన్నాయి. వీటి చుట్టూ కేంద్రీకృత ప్రాకారాల (ప్రహరీల) లోపల వివిధ స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. ప్రాకారాలు ఎత్తైన రాతి గోడలతో పటిష్టం చేయబడ్డాయి. బయటి గోడలకు నాలుగు వైపులా నాలుగు ఎత్తైన గోపురాలు (ద్వారాలు) ఉన్నాయి, ఇవి ప్రజలను నాలుగు దిశల నుండి లోపలికి అనుమతిస్తాయి. సముదాయంలో అయిరక్కల్ మండపం (వెయ్యి స్తంభాల మండపం) వంటి అనేక శిల్పకళా మండపాలు ఉన్నాయి. ఆలయ సముదాయంలో హిందూ దేవతలకు అంకితం చేయబడిన వివిధ ఆలయాలు ఉన్నాయి. మీనాక్షి, సుందరేశ్వరుల గర్భగుడుల పైన ఉన్న విమానాలు బంగారు పూతతో ఉంటాయి.

ఈ ఆలయం శైవ సంప్రదాయంలో మీనాక్షి, శివునికి అంకితం చేయబడిన ఒక ప్రధాన తీర్థయాత్రా కేంద్రం. విష్ణువు మీనాక్షికి సోదరుడిగా పరిగణించబడటం వల్ల, వైష్ణవ గ్రంథాలలో దీనిని "దక్షిణ మధుర" అని పిలుస్తారు. మదురైలో ఈ పెద్ద ఆలయ సముదాయం అత్యంత ప్రముఖమైన మైలురాయి. రోజుకు పది వేల మంది సందర్శకులను ఆకర్షిస్తుంది. తమిళ నెల చిత్తిరైలో జరిగే వార్షిక 10 రోజుల చిత్తిరై ఉత్సవానికి పది లక్షల మందికి పైగా భక్తులు, సందర్శకులు వస్తారు. ఈ ఉత్సవాన్ని ఎంతో ఘనంగా, రథ ఊరేగింపుతో జరుపుకుంటారు.

## మూలాలు

### గ్రంథ పట్టిక

* 
* 
*
*
*
* 
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*
* .

## బయటి లింకులు
* 
వర్గం:దేవాలయాలు