శిశూత్పాదకాలు

thumb|వివిపారస్ లిజర్డ్ లాసెర్టా వివిపార
**శిశూత్పాదకాలు** (ఆంగ్లం Viviparous animals) తల్లి గర్భంలోనే బాగా అభివృద్ధి చెంది తల్లి నుంచి పోషక పదార్ధాలు జరాయువు లేదా తదితర నిర్మాణాల ద్వారా సేకరించుకొని, శిశువులుగా జన్మించే జీవులు. ఈ లక్షణం యూథీరియా జీవులలో ఉంటుంది. కాని ఇతర సముదాయ జీవులలో అరుదుగా ఈ లక్షణం కనబడుతుంది. ఉదాహరణ: సొర చేప, వైపర్ పాము.
[thumb|ఒక [Aphid|ఆఫిడ్ జీవజనన (viviparous) ద్వారా ప్రసవిస్తున్న దృశ్యం, ఇది కీటకాల్లో అరుదైన ప్రజనన విధానం]]
జంతువులలో, **జీవజననం** (Viviparity) అనేది భ్రూణం తల్లి శరీరంలోనే అభివృద్ధి చెందే ప్రక్రియ. ఈ సమయంలో తల్లి రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ భ్రూణం అభివృద్ధికి అవసరమైన జీవక్రియ అవసరాలను సమకూరుస్తుంది. తద్వారా తల్లి పూర్తిగా లేదా భాగంగా అభివృద్ధి చెందిన శిశువుకు జన్మనిస్తుంది, ఇది కనీసం జీవక్రియపరంగా స్వతంత్రంగా ఉంటుంది. ఇది అండజననం (oviparity) కు విరుద్ధం, అందులో భ్రూణాలు తల్లి శరీరం బయట గుడ్లలో స్వతంత్రంగా అభివృద్ధి చెందుతాయి, పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందిన తర్వాత హ్యాచ్‌లింగ్ లుగా బయటకు వస్తాయి; అలాగే అండజీవజననం (ovoviviparity) తో కూడా భిన్నం. ఇందులో భ్రూణాలు గుడ్లలోనే అభివృద్ధి చెందుతాయి కానీ ఆ గుడ్లు తల్లి శరీరంలోనే ఉంటాయి; చివరకు అవి తల్లి నుండి బయటకు వచ్చినప్పుడు శిశువులుగా కనిపిస్తాయి, ఇది జీవజననానికి సమానంగా ఉంటుంది.

## వ్యుత్పత్తి
"వివిపారిటీ" (viviparity) అనే పదం, దాని విశేషణం రూపమైన "వివిపరస్" (viviparous) రెండూ లాటిన్ భాషలోని  (అర్థం "జీవించి ఉన్నది"),  (అర్థం "పుట్టించడం") అనే పదాల నుండి ఉద్భవించాయి.

## పునరుత్పత్తి విధానం
[thumb|హీమోట్రోఫిక్ జీవజననం: ఒక సస్తన జంతువు భ్రూణం (మధ్యలో) తన [నాభి తాడు ద్వారా ప్లాసెంటా (పై భాగం) కు అనుసంధానమై ఉంటుంది, ఇది ఆహారాన్ని అందిస్తుంది]]
జంతువులలో ప్రజనన విధానాలు ఐదు రకాలుగా వేరు చేయబడ్డాయి, ఇవి జైగోట్, తల్లిదండ్రుల మధ్య సంబంధాల ఆధారంగా వర్గీకరించబడతాయి. ఈ ఐదు విధానాలలో జీవజననం కాని రెండు విధానాలు ఉన్నాయి: ఓవ్యులిపారిటీ (ovuliparity), ఇందులో బాహ్య సంతానం (external fertilisation) జరుగుతుంది,, అండజననం (oviparity), ఇందులో అంతర్గత సంతానం (internal fertilisation) జరుగుతుంది.

తరువాతి విధానంలో, ఆడ జంతువు పెద్ద యోక్ కలిగిన గుడ్ల రూపంలో జైగోట్‌ను ఉంచుతుంది; ఇది అన్ని పక్షుల్లో, ఎక్కువ శాతం సర్పాల్లో, కొన్ని చేపల్లో కనిపిస్తుంది.

ఈ విధానాలు జీవజననం (viviparity) నుండి భిన్నంగా ఉంటాయి, ఎందుకంటే జీవజననం అనేది జీవ శిశువుకు జన్మనివ్వడం ద్వారా ముగిసే అన్ని విధానాలను కలిగి ఉంటుంది:

* **హిస్టోట్రోఫిక్ జీవజననం (Histotrophic viviparity)**: జైగోట్లు ఆడ జంతువు యొక్క ఓవిడక్ట్‌లలో అభివృద్ధి చెందుతాయి, కానీ అవి తమ పోషకాలను ఓఫాజీ (oophagy) లేదా అడెల్ఫోఫాజీ (adelphophagy) ద్వారా పొందుతాయి (కొన్ని షార్క్‌లలో లేదా నల్ల సాలమాండర్ సలమండ్ర ఆట్రా లో గుడ్లను లేదా సహోదర భ్రూణాలను తినే గర్భాశయ అంతర్గత మాంసాహారం).
* **హీమోట్రోఫిక్ జీవజననం (Hemotrophic viviparity)**: పోషకాలు ఆడ జంతువు ద్వారా, సాధారణంగా ఏదో ఒక విధమైన ప్లాసెంటా ద్వారా అందించబడతాయి. కప్ప గాస్ట్రోథికా ఒవిఫెరా లో భ్రూణాలు ప్రత్యేకమైన గిల్లులు ద్వారా తల్లి నుండి ఆహారం పొందుతాయి. స్కింక్  *Pseudemoia entrecasteauxii*, ఎక్కువ శాతం సస్తన జంతువులు హీమోట్రోఫిక్ జీవజననాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి.
* **[[Placenta|ప్లాసెంటల్ జీవజననం (Placental viviparity)]]** జీవజననంలోని అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన రూపంగా భావించబడుతుంది. ప్లాసెంటల్ సస్తన జంతువులు, ఇందులో మనుషులు కూడా ఉన్నారు, దీనికి ప్రసిద్ధ ఉదాహరణ. అయితే, కొన్ని ఇతర జంతువులలో కూడా ఈ సూత్రం లేదా దానికి సమానమైన విధానాలు కనిపిస్తాయి. ఇతర ఉదాహరణలు కొన్ని వృశ్చికాలు, కాక్రోచ్లు, కొన్ని షార్క్, పాము జాతులు,, కొన్ని వెల్వెట్ వోర్మ్ జాతులు.
* **[[Ovoviviparity|అండజీవజననం (Ovoviviparity)]]** జీవజననానికి తక్కువ అభివృద్ధి చెందిన రూపం, ఇది ఎక్కువగా వైపర్ పాముల్లో, ఎక్కువగా జీవజనన చేపలలో (Poeciliidae) కనిపిస్తుంది. అయితే, ఈ పదానికి సరైన, స్థిరమైన నిర్వచనం లేదు, ఇది పాతబడినదిగా (obsolete) భావించబడవచ్చు. ఈ పదాన్ని తిరిగి నిర్వచించి, సాధారణంగా "అండ నిల్వ" (oviparous egg retention) లేదా "దీర్ఘకాల అండ నిల్వ" (prolonged egg retention) అని పిలుస్తారు.

జీవజనన జాతులలో కనీసం కొంతమేరకు తల్లి నుండి భ్రూణానికి పోషకాల రవాణా సాధారణంగా కనిపిస్తుంది. అయితే Theriaలో కనిపించేలా పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందిన ప్లాసెంటా కలిగిన జాతులు, కొన్ని స్కింక్‌లు, కొన్ని చేపలు, అన్ని అవసరమైన పోషకాలను పిల్లలకు అందించడానికి, జీవక్రియ వ్యర్థాలను తొలగించడానికి పూర్తిగా ప్లాసెంటాపైనే ఆధారపడగలవు, ఇది గర్భధారణ ప్రారంభ దశలలోనే ఏర్పడుతుంది. ఈ జాతులలో తల్లి, భ్రూణ కణజాలాల మధ్య ప్రత్యక్ష, సన్నిహిత సంబంధం ఉంటుంది, అయితే నియంత్రణలేని మార్పిడి, రోగకారకాలు (pathogens) ప్రసరణను నియంత్రించడానికి లేదా నివారించడానికి ప్లాసెంటల్ అవరోధం కూడా ఉంటుంది.

పెద్ద జాతి *[[Trachylepis]]* లోని కనీసం ఒక స్కింక్ జాతిలో, జననం ముందు భ్రూణాలకు అందించే పోషకాలలో దాదాపు అన్నీ ప్లాసెంటా రవాణా ద్వారా లభిస్తాయి. గర్భాశయంలో గుడ్లు చాలా చిన్నవిగా, సుమారు 1&nbsp;మి.మీ. వ్యాసంతో ఉంటాయి, చాలా తక్కువ యోక్, చాలా పలుచని గుడ్డు పొరలతో ఉంటాయి. గుడ్డు పొర అవశేష (vestigial), తాత్కాలికం; అది క్షీణించడం వల్ల గర్భాశయ స్రావాల నుండి పోషకాలు శోషించబడతాయి. ఆ తర్వాత భ్రూణం దూసుకుపోయే కొరియానిక్ కణజాలాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది, ఇవి గర్భాశయ పొర కణాల మధ్య పెరుగుతూ తల్లి రక్తనాళాల నుండి పోషకాలను గ్రహించగలుగుతాయి. ఇది గర్భాశయ పొరలోకి ప్రవేశించినప్పుడు, భ్రూణ కణజాలం వేగంగా పెరిగి గర్భాశయ ఉపకళ కింద కణజాల పొరలను ఏర్పరుస్తుంది. చివరకు అవి ఆ ఉపకళను తొలగించి దాని స్థానంలోకి వచ్చి తల్లి కేశనాళికలతో ప్రత్యక్ష సంబంధాన్ని ఏర్పరుస్తాయి. అనేక అంశాలలో, ఈ పరిణామం సిద్ధాంత జంతుశాస్త్రంలో చాలా ముఖ్యమైనది. Blackburn & Flemming (2011) ప్రకారం, ఈ ఎండోథీలియోకోరియల్ ప్లాసెంటా తెలిసిన ఏ జీవజనన సరీసృప ప్లాసెంటాతోనూ మౌలికంగా భిన్నంగా ఉంటుంది.

లింగాన్ని నిర్ణయించే విధానాలు, ఒక జాతి జీవ శిశువులను జన్మనిస్తుందా లేదా గుడ్లు పెట్టుతుందా అనే విషయానికి మధ్య ఎటువంటి సంబంధం లేదు. ఉష్ణోగ్రత ఆధారిత లింగ నిర్ధారణ జల వాతావరణంలో పనిచేయదు, కాబట్టి ఇది భూభాగ జీవజనన సరీసృపాల్లో మాత్రమే కనిపిస్తుంది. అందువల్ల, సముద్ర జీవజనన జాతులు, ఇందులో సముద్ర పాములు, ఇప్పుడు తెలిసినట్లుగా క్రెటేసియస్ కాలానికి చెందిన మోసాసార్‌లు, ఇక్తియోసార్‌లు,, ప్లీసియోసార్‌లు ఉన్నాయి, పక్షులు, సస్తన జంతువుల మాదిరిగా జన్యు ఆధారిత లింగ నిర్ధారణ (sex chromosomes) ను ఉపయోగిస్తాయి. జన్యు ఆధారిత లింగ నిర్ధారణ చాలా సరీసృపాలలో కూడా కనిపిస్తుంది, ఇందులో అనేక జీవజనన జాతులు (ఉదాహరణకు *Pseudemoia entrecasteauxii*) ఉన్నాయి. అయితే ఉష్ణోగ్రత ఆధారిత లింగ నిర్ధారణ కొన్ని జీవజనన జాతుల్లో కూడా కనిపిస్తుంది, ఉదాహరణకు పర్వత జల స్కింక్ (*[[Eulamprus tympanum]]*).

## మూలాలు

వర్గం:జంతు శాస్త్రము