అరవిడు తిమ్మ

అరావిడు కుటుంబంలో ప్రముఖ సభ్యుడైన అరావిడు తిమ్మ, మొదటి అరావిడు రామ రాజా, లక్కంబ కుమారుడు. అతను ఒక సైనిక జనరల్, యూసుఫ్ ఆదిల్ షా దండయాత్రకు వ్యతిరేకంగా విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని సమర్థించాడు. యూసుఫ్ ఆదిల్ షాపై విజయం సాధించిన తరువాత అతను అదోనీ గవర్నర్ కసప్ప ఉదయ్యను బంధించి, వీరనరసింహ రాయ ముందు హాజరుపరిచాడు, ఆయన పరాక్రమానికి తిమ్మాను గండపెండేర పాదంతో సత్కరించాడు. ఆయన సాహిత్యం, మతపరమైన రచనల యొక్క పోషణకు కూడా ప్రసిద్ది చెందాడు. ఆయన పెద్ద కుమారుడు తిరుమల అహోబిలంలో మంటపాలు, చౌల్ట్రీలు, ఆలయ నిర్మాణాలను నిర్మించాడు .

## కుటుంబం
మొదటి అరవింద రామ రాజాకు అతని భార్య లక్కంబ నుండి తిమ్మ అనే కుమారుడు జన్మించాడు. తిమ్మ గోపమా దేవిని వివాహం చేసుకున్నాడు, తిరుమల, విట్ఠల, చిన్న తిమ్మ, పాపా తిమ్మతో సహా పలువురు కుమారులు ఉన్నారు. ఆయనకు తిరుమల దేవి అనే మరో భార్య కూడా ఉంది, ఆమె తన కుమారులు కోనప్ప, శ్రీ రంగరాజలకు జన్మనిచ్చింది.

## సైనిక వృత్తి
వీరనరసింహ రాయలు అంతర్గత కలహాలను ఎదుర్కొంటూ విజయనగరాన్ని ఐదు సంవత్సరాలు పాలించారు. ఆయన సింహాసనారోహణకు శక్తివంతమైన ప్రభువుల నుండి తీవ్ర ప్రతిఘటన ఎదురైంది, ఇది విస్తృతమైన తిరుగుబాట్లకు దారితీసింది. అయినప్పటికీ , ఆయన చాలా తిరుగుబాట్లను విజయవంతంగా అణచివేసి, తన అధికారాన్ని నిలబెట్టుకున్నారు. ఆయన ఓడించిన శత్రువుల పూర్తి జాబితా రికార్డులలో లేనప్పటికీ, శాసనాలు, సమకాలీన తెలుగు సాహిత్యం ఆయన ముఖ్య ప్రత్యర్థులలో కొందరిని ప్రస్తావిస్తున్నాయి.

అడవానీ అధిపతి కచ లేదా కసప్ప ఉదయ్య తుంగభద్ర నదిపై అడవానీ నుండి అనంతపూర్ జిల్లా పెనుగొండ వరకు విస్తరించి ఉన్న విస్తారమైన ప్రాంతాన్ని నియంత్రించాడు. ఒక్క పెద్ద ముప్పు మాత్రమే కాకపోయినప్పటికీ, యూసుఫ్ ఆదిల్ షాతో అతని కూటమి, ఉమ్మత్తూర్ తిరుగుబాటు పాలికార్ల నుండి సాధ్యమైన మద్దతు అతన్ని ప్రమాదకరమైన శత్రువుగా చేసింది. 1490లో తుళువా నరస నాయకపై జరిగిన విశ్వాసఘాతుక దాడి నుండి, యూసుఫ్ ఆదిల్ ఖాన్ కృష్ణ-తుంగభద్ర దోయాబ్పై నియంత్రణను కోరుకున్నాడు. ఆయన ప్రోత్సాహంతో, బహమనీ రాజు రెండవ మహమూద్ షా బహమనీ విజయనగరం వ్యతిరేకంగా మతపరమైన యుద్ధం చేయమని తన ప్రభువులను ఒప్పించాడు.1502లో తులువ నరస నాయక రాజప్రతినిధిత్వపు చివరి సంవత్సరంలో బీదర్ ఒప్పందంగా పిలువబడే మొదటి జిహాద్ జరిగింది. అతి తక్కువ ప్రతిఘటనను ఎదుర్కొని, మహమూద్ షా రాయచూర్, ముద్గల్ వంటి కీలక కోటలతో సహా దోఆబ్‌ను విజయవంతంగా స్వాధీనం చేసుకుని, ఆక్రమిత భూములను యూసుఫ్ ఆదిల్ ఖాన్‌కు అప్పగించాడు.

యూసుఫ్ ఆదిల్ ఖాన్ కృష్ణ-తుంగభద్ర దోవాబ్ ను జయించడం మరింత విస్తరణ కోసం అతని ఆశయాలకు ఆజ్యం పోసింది, ముఖ్యంగా వీరనరసింహ రాయ దురాక్రమణ తరువాత విజయనగరం అంతర్గత కలహాలను ఎదుర్కొంది. ఒక అవకాశాన్ని చూసి, అతను అదోనీ గవర్నర్ కసప్ప ఉదయ్యతో పొత్తు పెట్టుకొని విజయనగర భూభాగంలోకి దండయాత్రకు నాయకత్వం వహించి, కీలకమైన కందనవోలు (కర్నూలు) కోటను ముట్టడించాడు. కందనవోలును స్వాధీనం చేసుకోవడం, అడవాని వద్ద కసప్ప ఉదయయ్యతో కలవడం, ఆపై తుంగభద్ర లోయ గుండా విజయనగరం వైపు ముందుకు సాగడం అతని వ్యూహంలో భాగంగా కనిపించింది. అయితే, వీరనరసింహ రాయ అరావిడు అధిపతి మొదటి అరావిడు రామ రాజా, అతని కుమారుడు తిమ్మను అతన్ని ఎదుర్కోవడానికి పంపడంతో అతని ప్రణాళికలు దెబ్బతిన్నాయి. ఆ యుద్ధంలో వారు యూసుఫ్ ఆదిల్ ఖాన్‌ను ఓడించి, అతన్ని అదోని వైపు హడావిడిగా పలాయనం చేసేలా చేశారు. ఆయన తిరిగి సైన్యాన్ని సమీకరించుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తుండగా, విజయనగర సైన్యాలు అడోని సమీపంలో ఆయన సైన్యాన్ని చెల్లాచెదురు చేసి, తమ భూభాగం నుండి తరిమివేసి అతన్ని మళ్ళీ ఓడించాయి. ఈ విజయాన్ని అవకాశంగా తీసుకుని, అరవీడు రామరాజ I, తిమ్మ దాడిని కొనసాగించి, అడోని కోటను ముట్టడించి, స్వాధీనం చేసుకున్నారు.

యూసుఫ్ ఆదిల్ షా తిమ్మా విజయాలు సాధించిన తరువాత ఆయన అదోనీ కసప్ప ఉదయ్య గవర్నరును బంధించి, విరనారసింహ రాయ ముందు ఖైదీగా తీసుకువచ్చాడు. తిమ్మ విజయం  విధేయతతో సంతోషించిన వీరనరసింహ రాయ, సామ్రాజ్యానికి ఆయన చేసిన సేవకు గుర్తింపుగా శౌర్యానికి, విశిష్టతకు చిహ్నమైన ప్రతిష్టాత్మక గండపెంద్ర చీలికలను ఆయనకు ప్రదానం చేసి సత్కరించారు.

## సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు
భాగవత కథను వివరించే తెలుగు కవితను డోనూరు కోనేరునాథ కవి స్వరపరిచి, తన పోషకుడైన అరవిడు కుటుంబానికి చెందిన చిన్న తిమ్మ రాజాకు అంకితం చేశారు. టిమ్మా కుమారులలో పెద్దవాడు తిరుమల, మతపరమైన, ప్రజా పనులకు తన భక్తి కృషికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆయన మంటపాలు, చౌల్ట్రీలు, ఒక ఉద్యానవనాన్ని నిర్మించాడు, అతను గరుడాద్రి (అహోబిలం) వద్ద నరసింహ స్వామికి వివిధ రకాల పూజలను నిర్వహించేటప్పుడు మంటపాలు, చౌల్ట్రీలు, తోటను నిర్మించాడు. ఆయన అదనంగా,  అహోబిలంలోని భార్గవ నరసింహ ఆలయం వద్ద పెద్ద ట్యాంక్ నిర్మాణాన్ని పర్యవేక్షించాడు.

## ఇవి కూడా చూడండి
* వేదలై యుద్ధం
* పరమకుడి యుద్ధం
* అరవిడు రామ రాజా I
* విజయనగర చక్రవర్తుల జాబితా
* అహ్మద్‌నగర్ ముట్టడి (1558-1559)
* మత్స్య తీరంపై విఠల దండయాత్ర
* విజయ నగర రాజుల కాలంనాటి పన్నులు

## మూలాలు

వర్గం:చరిత్ర
వర్గం:భారతదేశ చరిత్ర
వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్యం
వర్గం:మధ్యయుగ భారతీయ సామ్రాజ్యాలు
వర్గం:భారతదేశాన్ని పరిపాలించిన వంశములు