ఆదిత్యవర్మన్ (చాళుక్య రాజవంశం)

**ఆదిత్యవర్మ** (క్రీ.శ. 643–645) దక్షిణ భారతదేశంలోని వాతాపి చాళుక్య రాజవంశానికి రాజు. అతను రెండవ పులకేశి కుమారుడు, పల్లవులు చాళుక్య రాజధాని వాతాపిని ఆక్రమించి స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడు ఓడిపోయి బహుశా చంపబడ్డాడు. పులకేశి మరణం తరువాత రాజవంశం తక్షణ చరిత్ర స్పష్టంగా లేదు, కానీ ఆదిత్యవర్మ, అతని కుమారుడి శాసనాలు ఆదిత్యవర్మ తన తమ్ముడు మొదటి విక్రమాదిత్య పల్లవులను ఓడించి చాళుక్య శక్తిని పునరుద్ధరించడానికి ముందు, బలహీనమైన చాళుక్య రాజ్యాన్ని కొంతకాలం పరిపాలించినట్లు సూచిస్తున్నాయి.

## నేపథ్యం
చాళుక్య చక్రవర్తి రెండవ పులకేశి కుమారులలో ఆదిత్యవర్మన్ ఒకరు. క్రీ. శ. 1లో చాళుక్యుల దక్షిణ పొరుగువారు అయిన పల్లవులు చాళుక్య రాజధాని వాతాపిని ఆక్రమించి స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఈ ఘర్షణలో పులకేశి బహుశా చంపబడి ఉండవచ్చు.

పులకేశి మరో కుమారుడు మొదటి విక్రమాదిత్య క్రీ. శ. 655లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన తరువాతి దశాబ్దంలో చాళుక్య రాజవంశం చరిత్ర స్పష్టంగా లేదు. చాళుక్య సామ్రాజ్యం పులకేశి  వివిధ కుమారుల మధ్య విభజించబడిందా లేదా అతని వారసుడు (పల్లవులు వాతాపిని ఆక్రమించినప్పుడు ఇతర ప్రధాన కార్యాలయాల నుండి పాలించాడా అని ఖచ్చితంగా చెప్పలేము. ఈ అనిశ్చితి ఉన్నప్పటికీ, చాళుక్య రాజుగా ఆదిత్యవర్మన్ ఉనికిని, ఆయన పాలనను అతని కర్నూలులో (కర్నూల్ గ్రాంట్ శాసనం, ఆయన కుమారుడి నెలకుండ గ్రాంట్ శాసనాలు, మూడవ సోమేశ్వర *విక్రమంకభ్యుదయ*,  సర్వజ్నాత్మ సంక్షేపా-షారికా ధృవీకరించారు.

కర్నూలులోని శాసనం పులకేశి కుమారులలో ఆదిత్యవర్మన్ జన్మ క్రమం గురించి ప్రస్తావించలేదు, విక్రమాదిత్య గురించి కూడా ప్రస్తావించలేదు.

బాదామి చాళుక్యుల వంశానికి చెందినవాడని చెప్పుకునే కళ్యాణి చాళుక్యుల క్రీ. శ. 1009 కాంథెరు శాసనం, ఆదిత్యవర్మను నేదమరి కుమారుడు, రెండవ పులకేశి మనవడు అని పేర్కొంది. అయితే, ఈ ఆలస్యమైన వృత్తాంతంలో అనేక దోషాలు ఉన్నాయి, దీనిని నమ్మదగినదిగా పరిగణించలేము.

## పాలన
12వ శతాబ్దపు రాజు మూడవ సోమేశ్వర రాజవంశం వాతాపి చాళుక్యుల సంతతికి చెందినవాడని చెప్పుకున్న *విక్రమంకభ్యుదయ*, ఆదిత్యవర్మన్ తన తండ్రి పులకేశి తరువాత వచ్చాడని పేర్కొన్నాడు.

కర్నూలూ, నేలకుండ శాసనాల ప్రకారం, ఆదిత్యవర్మన్కు *శ్రీ-పృథ్వీ-వల్లభ*, *మహారాజాధిరాజ*, *పరమేశ్వర* (సర్వోన్నత ప్రభువు) అనే బిరుదులు ఉన్నాయి.

కర్నూలులో ఉన్న శాసనం "తన చేతి బలం, పరాక్రమం ద్వారా అధిగమించబడిన భూమి మొత్తం సర్క్యూట్పై అత్యున్నత పాలనను కలిగి ఉన్నాడు" అని చెప్పుకుంటుంది.

కర్నూలులో ఉన్న శాసనం ఆదిత్యవర్మన్ మొదటి పాలనా సంవత్సరానికి చెందినదిః చరిత్రకారుడు డి. పి. దీక్షిత్, పల్లవులు,   ఇతర శత్రువుల నుండి పూర్వ చాళుక్య భూభాగాన్ని తిరిగి పొందడానికి తన సమయాన్ని ఎక్కువగా గడిపినప్పుడు, ఆయన క్రీ. శ. 643-645 కాలంలో పాలించి ఉండవచ్చని భావించారు. మొదటి విక్రమాదిత్యుడు, ఆదిత్యవర్మన్ పులకేశి పూర్వ సామ్రాజ్యంలోని వివిధ ప్రాంతాలను ఏకకాలంలో పరిపాలించారని చరిత్రకారుడు డి. సి. సిర్కార్ సిద్ధాంతీకరించారు.

## విక్రమాదిత్య I గా గుర్తింపు
చరిత్రకారుడు టి. వి. మహాలింగం ఆదిత్యవర్మన్ కేవలం మొదటి విక్రమాదిత్య పూర్వపు పేరు అని సిద్ధాంతీకరించారు.

* ఆదిత్యవర్మన్ కర్నూల శాసనం, విక్రమాదిత్య  గడ్వల్ శాసనం ఇదే విధమైన పదజాలాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.
* ఆదిత్యవర్మన్ కర్నూలులో ఉన్న శాసనం ప్రకారం అతను "తన తల్లి, తండ్రి & తన యోగ్యత కోసం" ఈ గ్రాంట్ ఇచ్చాడు. విక్రమాదిత్యుని కర్నూలులోని శాసనాలలో కూడా ఇటువంటి ప్రకటన కనిపిస్తుంది, కానీ ఇతర చాళుక్య రాజుల శాసనాలలో ఇది అసాధారణం. విక్రమాదిత్య తమ్ముడు జయసింహుడి నవసరి శాసనం కూడా విక్రమాదిత్య "తన తల్లి, తండ్రి పాదాల మీద ధ్యానం చేసాడని" పేర్కొందిః అటువంటి వ్యక్తీకరణ ఇతర చాళుక్య రికార్డులలో కనుగొనబడలేదు.
* చాళుక్య శక్తి పునరుద్ధరణ తరువాత జారీ చేసిన చాళుక్య శాసనాలు విక్రమాదిత్యుడు శత్రువైన రాజులను లొంగదీసుకోవడం ద్వారా *పరమేశ్వర* (సర్వోన్నతుడైన ప్రభువు) అనే బిరుదును పొందాడని పేర్కొన్నాయి. ఆదిత్యవర్మన్ *పరమేశ్వర* అనే బిరుదును కూడా పొందాడు.

చరిత్రకారుడు డి. పి. దీక్షిత్ ఈ క్రింది వాదనల ఆధారంగా ఈ గుర్తింపును వ్యతిరేకించారు:

* తరువాతి రాజుల శాసనాల మధ్య సారూప్యతను మునుపటి రికార్డుల తరహాలో రాష్ట్ర అధికారులు రూపొందించిన వాస్తవం ద్వారా వివరించవచ్చు.
* గ్రాంట్ శాసనాలు రాజు వంశావళిని మాత్రమే అందిస్తాయి, వారసత్వ కాలక్రమం కాదు. ఆదిత్యవర్మన్ రికార్డులు విక్రమాదిత్య గురించి ఎందుకు ప్రస్తావించలేదో ఇది వివరిస్తుంది, దీనికి విరుద్ధంగా.
* కల్యాణి తరువాతి చాళుక్యుల రికార్డులు నమ్మదగనివి అయినప్పటికీ, ఆదిత్యవర్మన్ గురించి ప్రస్తావించాయి. ఆదిత్యవర్మన్ ఒక ప్రత్యేకమైన, సార్వభౌమ రాజు కాకపోయి ఉంటే, తరువాతి చాళుక్యుల కాలం నాటికి అతను మరచిపోయేవాడు.
* ఆదిత్యవర్మన్ కుమారుడు అభినవాదిత్య నెలకుండ శాసనం ఇద్దరూ సార్వభౌమ పాలకులు అని, ఆదిత్యవర్మన్ తరువాత అభినవదీయ పాలకుడని సూచిస్తుంది.

## వారసుడు
ఆదిత్యవర్మన్ కుమారుడు అభినవాదిత్య నెలకుండ శాసనం ఇద్దరికీ *పరమేశ్వర* అనే సామ్రాజ్య బిరుదును ఇస్తుంది, ఇది అభినవాదిత్య తన తండ్రి తరువాత చాళుక్య సార్వభౌముడిగా వచ్చాడని సూచిస్తుంది.

## మూలాలు

వర్గం:చరిత్ర
వర్గం:చాళుక్యులు