open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
మానవ శరీరము

alt=Parts of Human Body|thumb|మానవ శరీరం అవయవాలు
**మానవ శరీరము** బాహ్యంగా కనిపించే నిర్మాణము. మానవుని శరీరములో తల, మెడ, మొండెం, రెండు కాళ్ళు, రెండు చేతులు ఉంటాయి. సరాసరి మానవుని పొడవు 1.6 మీటర్లు (5.6 అడుగులు). ఇది వారివారి జన్యువులమీద ఆధారపడి ఉంటుంది.

మానవ శరీరము వివిధరకాలైన వ్యవస్థలు (systems), అంగాలు (organs), కణజాలాలు (tissues), కణాలు (cells) తో చేయబడివుంది. శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము (anatomy) వీటన్నింటి గురించి తెలియజేస్తుంది. మానవ శరీరము పనిచేసే విధానాల్ని తెలియజేసేది శరీర ధర్మ శాస్త్రము (physiology).

జీవమున్నంత వరకు మానవున్ని 'శరీరము' అని, మరణము తర్వాత 'శవము' అని అంటారు.

## మానవ శరీరములోని వ్యవస్థలు
* జీర్ణ వ్యవస్థ
* మూత్ర వ్యవస్థ
* రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ
* నాడీ వ్యవస్థ
* శ్వాస వ్యవస్థ
* పురుష జననేంద్రియ వ్యవస్థ
* స్త్రీ జననేంద్రియ వ్యవస్థ
* శోషరస వ్యవస్థ
* అస్థిపంజర వ్యవస్థ
* కండరాల వ్యవస్థ 

## మానవ శరీరములోని భాగాలు
### తల, మెడ
* మెదడు
* ముఖం
* చెవులు
* కళ్ళు
* నోరు
* నాలుక
* పళ్ళు
* ముక్కు
* స్వరపేటిక
* గొంతు
* లాలాజల గ్రంధులు
* పియూష గ్రంధి
* అవటు గ్రంధి (థైరాయిడ్)
* పారాథైరాయిడ్ గ్రంధి

### వీపు (వెనుకభాగం)
* వెన్నెముక 
* వెన్నుపూసలు
* వెన్నుపాము

### ఛాతీ
* వక్షోజాలు
* ఊపిరితిత్తులు
* గుండె
* అన్నవాహిక
* ఉదరవితానము (డయాఫ్రం)
* బాలగ్రంధి

### ఉదరము
thumb|225px|కాలేయము, పరిసరములలో ఉన్న జీర్ణవ్యవస్థ పటము
* జీర్ణకోశం
* పేగులు (చిన్న ప్రేగు+పెద్ద ప్రేగు)
* కాలేయం
* ప్లీహము
* క్లోమము
* మూత్రపిండాలు
* అధివృక్క గ్రంధి (అడ్రినల్ గ్రంధి)
* ఉండుకము (అపెండిక్స్)
* నాభి

### కటి
* కటి (పెల్విస్)
* త్రికాస్థి/ త్రికము (శాక్రం)
* గుదాస్థి/ అనుత్రికము (కాకీక్స్)
* అండాశయాలు
* ఫెలోపియన్ నాళాలు
* గర్భాశయం
* యోని
* క్లైటోరిస్
* మూత్రాశయం
* వృషణాలు
* శుక్రకోశం
* శుక్రవాహికలు
* పౌరుష గ్రంథి
* పురీషనాళము
* గుదము
* శిశ్నము

### కాళ్ళు, చేతులు
* కండరాలు
* ఎముకలు
* కీళ్ళు
* రక్తనాళాలు
* నాడులు
* భుజం
* దండచేయి
* మోచేయి
* ముంజేయి
* మణికట్టు
* చేయి
* చేతివేళ్లు
* తొడ
* మోకాలు
* ముంగాలు
* మడమ
* పాదము
* కాలివేళ్లు

## మానవ శరీరములోని కణజాలాలు
### ఉపకళా కణజాలాలు
* సరళ ఉపకళా కణజాలాలు
** సరళ శల్కల ఉపకళా కణజాలాలు
** సరళ ఘనాకార ఉపకళా కణజాలాలు
** సరళ స్తంభాకార ఉపకళా కణజాలాలు
** సరళ స్తంభాకార శైలికా ఉపకళా కణజాలాలు
** మిధ్యాస్త్వరిత ఉపకళా కణజాలాలు
* సంయుక్త ఉపకళా కణజాలాలు
** స్తరిత ఘనాకార ఉపకళా కణజాలాలు
** స్తరిత స్తంభాకార ఉపకళా కణజాలాలు
** స్తరిత కేరాటిన్ సహిత శల్కల ఉపకళా కణజాలాలు
** స్తరిత కెరాటిన రహిగ ఉపకళా కణజాలాలు
** అవస్థాంతర ఉపకళా కణజాలాలు

### సంయోజక లేదా ఆధార కణజాలాలు
* వాస్తవిక సంయోజక కణజాలాలు
** మాత్రిక పలచగా ఉన్న (అసాంద్రీయ) సంయోజక కణజాలాలు
*** అరియోలర్ సంయోజక కణజాలాలు
*** జాలక సంయోజక కణజాలాలు
*** జెల్లివంటి సంయోజక కణజాలాలు
*** అడిపోస్ సంయోజక కణజాలాలు
** తంతువులు చిక్కగా ఉన్న సంయోజక కణజాలాలు
*** తెల్లని తంతు సంయోజక కణజాలాలు
*** పసుపు పచ్చని తంతువులున్న స్థితిస్థాపక కణజాలాలు

### అస్థి లేదా ఆధార కణజాలాలు
* మృదులాస్థి కణజాలాలు
** కచాభ మృదులాస్థి
** స్థితిస్థాపక మృదులాస్థి
** తంతుయుత మృదులాస్థి
* అస్థి కణజాలాలు (ఎముక)
** మృదులాస్థి ఎముకలు
** త్వచాస్థి ఎముకలు
*** స్పంజికల వంటి ఎముకలు
*** చిక్కని ఎముకలు

### ద్రవ కణజాలాలు
* రక్తం
* శోషరసం

### కండర కణజాలాలు
* అస్థి లేదా నియంత్రిత చారల కండరాలు
* అంతరాంగ లేదా అనియంత్రిత నునుపు కండరాలు
* హృదయ లేదా అనియంత్రిత చారల కండరాలు

### నాడీ కణజాలాలు

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
వర్గం:జాబితాలు
మొండెం

మానవ శరీరంలో ఛాతీ, ఉదరములను 'మొండెం' అంటారు. ఇది మెడ నుండి కాళ్ళు, చేతుల మధ్య ఉంటుంది. మన శరీరంలో అతి ముఖ్యమైన భాగాలు ఇక్కడ ఉంచబడ్డాయి. అవి గుండె, ఊపిరితిత్తులు, జీర్ణ వ్యవస్థ, మూత్రవ్యవస్థ మొదలైనవి.

చాలా క్లిష్టమైన అవయవాలు మొండెం లోపల ఉంటాయి. ఎగువ ఛాతీలో  గుండె, ఊపిరితిత్తులు పక్కటెముకల ద్వారా రక్షించబడతాయి.  ఉదరంలో  జీర్ణక్రియకు కారణమయ్యే చాలా అవయవాలను ఉంటాయి: కడుపు, ఇది గ్యాస్ట్రిక్ ఆమ్లం ద్వారా పాక్షికంగా జీర్ణమయ్యే ఆహారాన్ని విచ్ఛిన్నం చేస్తుంది; కాలేయం, ఇది వరుసగా జీర్ణక్రియకు అవసరమైన పిత్తాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది; పెద్ద,  చిన్న ప్రేగులు, ఇవి ఆహారం నుండి పోషకాలను సంగ్రహిస్తాయి; పాయువు, దీని నుండి మల వ్యర్ధాలు బయటపడతాయి; పురీషనాళం, ఇది మలం నిల్వ చేస్తుంది; పిత్తాశయం, ఇది పిత్తాన్ని నిల్వ చేస్తుంది,  కేంద్రీకరిస్తుంది; మూత్రవిసర్జన చేసే మూత్రపిండాలు, యురేటర్లు, నిల్వ కోసం మూత్రాశయానికి పంపుతాయి;  మూత్ర విసర్జన చేసే యురేత్రా,  మగవారిలో వీర్యకణాలు సెమినల్ వెసికిల్స్ గుండా వెళతాయి. చివరగా, కటి ప్రాంతంలో మగ, ఆడ పునరుత్పత్తి అవయవాలు ఉన్నాయి.



## మూలాలు

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
మెడ

thumbnail|మనిషి మెడ
తల నుండి మొండెంను వేరుచేసే భాగాన్ని **మెడ** (Neck) అంటారు. ఇది దవడ ఎముక నుండి ఛాతీ పైభాగం వరకు ఉంటుంది.    

## చరిత్ర
మెడ అనేది తల, శరీరం మధ్య సంక్లిష్టమైన శరీర నిర్మాణ ప్రాంతం. ముందు భాగంలో, దిగువ దవడ ఎముక, యొక్క దిగువ భాగం నుండి ఎగువ ఛాతీ, భుజాల ఎముకలువరకు విస్తరించి ఉంటుంది. మెడ వెనుక భాగంలో ఎక్కువగా కండరాలు, అలాగే వెన్నెముక ఉంటాయి.    మెడ  విధుల్లో ఒకటి తల ,  శరీరములో ఉన్న  మధ్య నరాలు, నాళాలకు మార్గంగా పనిచేయడం.   గాలి, ఆహారం, ద్రవాలు, రక్తం, తల , శరీర భాగాల మధ్య ప్రయాణించడానికి, రక్త నాళాలు, నరాలు, శోషరస కణుపులు, అలాగే స్వరపేటిక, శ్వాసనాళం,  అన్నవాహికల  ప్రాంతం గుండా ప్రయాణించే కరోటిడ్  వెన్నుపూస ధమనులు మెదడు యొక్క అధిక జీవక్రియ అవసరాలను తీర్చడానికి అధిక రక్తాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఈ రక్తం పెద్ద జుగులార్ సిరల ద్వారా  కడుపులోకి  తిరిగి వస్తుంది.  జీర్ణ కోశ   వ్యవస్థ  ముఖ్యమైనది ఎందుకంటే ఇది తల, మెడ సంక్రమణ సంకేతాలను వెల్లడిస్తుంది.మెడలోని అనేక నరాలు గర్భాశయ ప్లెక్సస్ నుండి ఉత్పన్నమవుతాయి. డయాఫ్రాగమ్‌ను కనిపెట్టడంలో దాని పాత్రలో ఫ్రేనిక్ నాడి కీలకం, ప్లెక్సస్ యొక్క ఇతర శాఖలు సంచలనాన్ని అందిస్తాయి, మెడ యొక్క కండరాలను సరఫరా చేస్తాయి. ఈ కండరాలలో కొన్ని తలని ఉంచడంలో పాల్గొంటాయి,  కొన్ని  హైరాయిడ్ ఎముక ద్వారా ఫారింక్స్ను  గా మారతాయి. . హాయిడ్ ఎముకను పక్కన పెడితే, మెడలో అస్థిపంజర మద్దతు గర్భాశయ వెన్నెముక నుండి వస్తుంది. రెండు అత్యున్నత గర్భాశయ వెన్నుపూసలు తలపై  కదలికను అనుమతించడానికి  ప్రత్యేకమైనవి.  దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల మధ్య నిర్మాణాలను నిర్వహించడంతో పాటు, మెడలో అనేక అవయవాలు ఉన్నాయి. వీటిలో శ్వాసకోశ వ్యవస్థ, స్వరపేటిక, జీర్ణశయాంతర వ్యవస్థ నుండి ఎగువ అన్నవాహిక  (ఎండోక్రైన్) వ్యవస్థలో భాగమైన థైరాయిడ్ , పారాథైరాయిడ్ గ్రంథులు ఉన్నాయి. మెడలోని నిర్మాణాల యొక్క విభిన్న కలగలుపు సహజంగా వరుస అంటిపట్టుకొన్న తంతుయుత కణజాలంతో విభజించబడింది. వైద్యపరంగా, ఉపరితల శరీర నిర్మాణ శాస్త్రం మెడను పూర్వ , పృష్ఠ త్రిభుజాలుగా విభజించడానికి ఉపయోగిస్తారు, ఇది నిర్దిష్ట నిర్మాణాల స్థానానికి ఆధారాలు అందిస్తుంది    .  

## వ్యాధులు
మెడ నొప్పి లక్షణములు : కంప్యూటర్‌ తో ఎక్కవగా  పనిచేసేటప్పుడు, తలని ఒకే చోట ఉంచడం ద్వారా తరచుగా నొప్పి రావడం ,కండరాల బిగుతు,  తల నొప్పి,  , మెడ  లో కీళ్ళు  నొప్పులు ,  ఎముకల (వెన్నుపూస) మధ్య (మృదులాస్థి) క్షీణిస్తుంది.  రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్, మెనింజైటిస్ (క్యాన్సర్ ) వంటి కొన్ని వ్యాధులు మెడ నొప్పికి కారణమవుతాయి. సాధారణ దిన చర్యలతో మెడను కాపాడుకొనుటతో మెడను వ్యాధుల బారి  నుంచి రక్షించ వచ్చును.  

స్వరపేటిక, థైరాయిడ్ గ్రంథులు ఇక్కడి ముఖ్య భాగాలు.

మెడ నొప్పి అనేది ఒక సాధారణమైన సమస్య.

## మూలాలు

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
ఛాతీ

**వక్షస్థలం**, **రొమ్ము** లేదా **ఛాతీ** (Chest) మానవుని శరీరంలో మొండెం పైభాగంలో మెడకి క్రిందుగా ఉంటుంది. దీనిలో అతిముఖ్యమైన గుండె, ఊపిరితిత్తులు ఒక ఎముకలగూటిలో భద్రపరచబడ్డాయి. అన్నవాహిక వీటికి వెనుకగా పోతుంది. ఈ ఎముకల గూడు పక్కటెముకలు, వెన్నెముకలు, భుజములతో తయారుచేయబడింది. డయాఫ్రమ్ అను కండరంద్వారా ఇది ఉదరమునుండి వేరుచేయబడింది.

వక్షోజము or వక్షోరుహము vakshō-jamu n. అనగా A woman's breast. స్తనము.

## చరిత్ర
గుండె, అన్నవాహిక, శ్వాసనాళం,ఊపిరితిత్తుల వంటి భాగములతో  శరీరంలోని అనేక వ్యవస్థలకు ఛాతీ  అతి ముఖ్యమైన మూలం అని చెప్పవచ్చును. ప్రసరణ వ్యవస్థ ఛాతీ లోపల చాలా పనిని చేస్తుంది. ఇక్కడ  గుండె నిమిషానికి సగటున 72 సార్లు కొట్టుకుంటుంది, రోజుకు 2,000 గ్యాలన్ల వరకు రక్తాన్ని ప్రసరిస్తుంది. ధమనులు, సిరల  ద్వారా, ప్రసరణ వ్యవస్థ  శరీరమంతా ఆక్సిజనేటెడ్ రక్తం, ముఖ్యమైన పోషకాలను అందిస్తుంది. ఛాతీ లోపల, గుండె శరీరం చుట్టూ నుండి ఊపిరితిత్తులకు రక్తాన్ని  అందిస్తుంది , ఇక్కడ రక్తం కేశనాళికల నుండి ఆక్సిజన్ పొందుతుంది. మనిషి  తీసుకునే  ప్రతి శ్వాస శరీరానికి ఆక్సిజనేటెడ్ రక్తాన్ని సరఫరాచేయ  డానికి,ఊపిరితిత్తులలోకి ఆక్సిజన్  తీసుకుంటుంది .మనిషి  ఊపిరి పీల్చుకునేటప్పుడు, శరీరం యొక్క పనితీరు ద్వారా ఉత్పత్తి అయ్యే వ్యర్థ వాయువు కార్బన్ డయాక్సైడ్ ను  తీసివేయడం ,ఆక్సిజన్ అధికంగా ఉన్న రక్తం ఊపిరితిత్తులను వదిలి తిరిగి గుండెకు వెళుతుంది. అక్కడ నుండి ఆరోహణ, అవరోహణ బృహద్ధమని వంటి ప్రధాన ధమనులకు రవాణా చేయబడుతుంది. బృహద్ధమని త్వరగా రక్తాన్ని ఛాతీకి ,శరీరంలోని ఇతర భాగాలకు అందిస్తుంది.  ఛాతీలో ఒక ముఖ్యమైన అవయవం థైమస్, గుండె,  రొమ్ము ఎముక మధ్య ఉన్న చిన్న సీతాకోకచిలుక ఆకారపు అవయవం తో ఉంటుంది . ఈ అవయవం రోగనిరోధక వ్యవస్థకు చెందినది, దాని పని టి కణాలు, ఒక రకమైన తెల్ల రక్త కణం. వీటిని అధికారికంగా టి లింఫోసైట్లు అంటారు. “టి” అంటే కణాలు ఉద్భవించే థైమస్.   థైమస్ ఒక కణంతో  రక్షణలో ఉంటుంది . శరీరం యొక్క అతిపెద్ద గ్రంధి అవయవం కాలేయం.  దాని విధుల్లో రక్త నిర్విషీకరణ, కొవ్వు విచ్ఛిన్నం, పాత రక్త కణాల నాశనం చేయడం వంటివి  ఉన్నాయి.కాలేయం పిత్తాన్ని కూడా సృష్టిస్తుంది, ఇది ఎంజైములు, ఆమ్లాల కాక్టెయిల్ ద్వారా కడుపు ఆహారాన్ని జీర్ణం చేయడానికి సహాయపడుతుంది.కాలేయం , కడుపు రెండూ థొరాసిక్ డయాఫ్రాగమ్ క్రింద ఉన్న ఛాతీ ప్రాంతంలో ఉన్నాయి, ఇది పక్కటెముక యొక్క దిగువ భాగంలో కండరాల దగ్గర , ఇది ఛాతీ కుహరాన్ని ఉదర కుహరం నుండి వేరు చేస్తుంది 

**ఛాతీ లో మంట :**  ఛాతీలో నొప్పి ఉండటం  అందరికి భయంగా ఉంటుంది.  ఇది  గుండెపోటు ఉందని అనుకోకూడదు దీనికి  అనేక ఇతర కారణాలు ఉండవచ్చు. అవి ఆంజినా వంటి ఇతర గుండె సమస్యలు,భయాందోళనలు,గుండెల్లో మంట లేదా అన్నవాహిక రుగ్మతలు వంటి జీర్ణ సమస్యలు,గొంతు కండరాలు,న్యుమోనియా, ప్లూరిసి లేదా పల్మనరీ ఎంబాలిజం  వంటి ఊపిరితిత్తుల వ్యాధులు,కోస్టోకాన్డ్రిటిస్ -  ఛాతీలో కీళ్ల వాపు, వీటిలో కొన్ని సమస్యలు  ఎక్కువగా  ఉంటాయి.  మనుషులకు **ఛాతిలో నొప్పి ఉంటే ఆందోళన** పడకుండా వైద్యులను సంప్రదించడం వంటివి చేయవలెను   వైద్యులు  అవసరమైన కారణాన్ని నిర్ణయించడం కొన్నిసార్లు చాలా కష్టం, రోగ నిర్ధారణను  చేయడానికి  రక్త పరీక్షలు, ఎక్స్-రే లు , సిటి స్కాన్లు, ఇతర పరీక్షలు అవసరం.  ఛాతీ నొప్పికి చాలా కారణాలు ఉన్నాయి,  తీవ్రమైనవి కానప్పటికీ, గుండెపోటు వంటి ప్రాణాంతకం లేని మరొక రోగ నిర్ధారణ నుండి గుండెపోటు, పల్మనరీ ఎంబోలస్, బృహద్ధమని సంబంధ విభజనను వేరు చేయడం కష్టం. అందువల్ల, చాలా రకాల ఛాతీ నొప్పికి కారణములు చెప్పడం కష్టం.      

## ఛాతీ కండరాలు
* పెక్టొరాలిస్ sex (Pectoralis major)
* పెక్టొరాలిస్ మైనర్ (Pectoralis minor) 

## మూలాలు

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
ఉదరము

[thumb|400px|Picture of [Human body cavities - dorsal body cavity to the left and ventral body cavity to the right.]]
**ఉదరము** లేదా **కడుపు** (Abdomen) మొండెంలోని క్రిందిభాగం. ఇది ఛాతీకి కటిభాగానికి మధ్యలో ఉంటుంది. దీనిని **పొట్ట** అని కూడా అంటారు. పొట్ట అంటే గర్భం అని కూడా ఒక అర్థం ఉంది. ఇంకో అర్థంలో పొట్ట రావడం అంటే ఉదరం ఉబ్బి ఒక అనారోగాన్ని సూచించడానికి కూడా వాడతారు. స్థూల కాయం వలన కొవ్వు చేరి పొట్ట ఉబ్బినట్లు కనిపిస్తుంది. ఉదరంలో జీర్ణవ్యవస్థ, మూత్రవ్యవస్థ, మరికొన్ని ఇతర అవయవాలున్నాయి. కాలేయము ఛాతీ క్రిందగా కుడివైపున ఉంటుంది. ఉదరవితానము (డయాఫ్రమ్) అనే కండరం ఛాతీ నుండి దీన్ని వేరుచేస్తుంది. ఉదర కుహరం (Abdominal cavity) ఉదరంలోని వివిధ అవయావాలను కప్పుతూ సీరస్ పొర ఉంటుంది. దీనిలో కొంత ఉదర ద్రవం (Abdominal fluid) ఉండి పేగులవంటివి రాపిడి లేకుండా వీలు కల్పిస్తాయి.

## సకశేరుకాలు
### ఉదరంలోని అవయవాలు
* **జీర్ణ వ్యవస్థ**: అన్నకోశము, చిన్న పేగు, పెద్ద పేగు, ఉండుకము
* **అనుబంధ అవయవాలు**: కాలేయము, పిత్తాశయము, క్లోమము
* **మూత్ర వ్యవస్థ**: మూత్రపిండాలు, మూత్రనాళాలు 
* **ఇతర భాగాలు**: ప్లీహము

## వ్యాధులు
* కడుపు నొప్పి
* కడుపులో పుండ్లు
* జలోదరం

## మూలాలు

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
ఊపిరితిత్తులు

[thumbnail|కుడి|230px|రొమ్ము కుహరములో ''ఊపిరి తిత్తులు'' [గుండె, ప్రధాన నాళాలు.]]

**ఊపిరితిత్తులు** మానవుల్లోనే కాకుండా ఇతర జంతు జాతుల్లోనూ, కొన్ని చేపల, నత్తల శ్వాసవ్యవస్థలోని ప్రధాన అవయువాలు. ఇవి క్షీరదాల్లో, ఇంకా చాలా సకశేరుకాల్లో వెన్నెముక సమీపంలో గుండెకు ఇరువైపులా అమర్చబడి ఉంటాయి. ప్రక్కటెముకలు వీటిని రక్షిస్తూ ఉంటాయి. బయటి వాతావరణంనుండి ప్రాణవాయువు (oxygen) ను రక్త ప్రవాహంలోనికి పంపించడం, అక్కడి నుంచి బొగ్గుపులుసు వాయువు (carbon dioxide) ను ఊపిరి ద్వారా బయటకు పంపించడం వీటి ముఖ్యమైన పని. శ్వాస తీసుకోవడం వివిధ రకాల జీవుల్లో వేర్వేరు కండర వ్యవస్థల ప్రభావంతో జరుగుతుంది. మానవుల్లో ఈ ప్రక్రియ ఉదర వితానం (diaphragm) ద్వారా ప్రేరేపింపబడుతుంది. మానవులు మాట్లాడటానికి అవసరమైన గాలిని ఉత్పత్తి చేసేవి కూడా ఊపిరితిత్తులే.

మనుషుల్లో రెండు (ఎడమ, కుడి) ఊపిరితిత్తులు ఉంటాయి. ఇవి వక్షస్థల భాగంలో ఉరఃకుహరంలో (thorasic cavity) ఉంటాయి. కుడి ఊపిరితిత్తి ఎడమ దానికన్నా పెద్దదిగా ఉంటుంది. ఉరఃకుహరంలో ఎడమవైపు స్థలాన్ని ఎడమ ఊపిరితిత్తి, గుండె పంచుకుంటాయి. ఊపిరితిత్తులు రెండూ కలిపి సుమారు 1.3 కేజీల బరువు ఉంటాయి. ఎడమదానికన్నా కుడి ఊపిరితిత్తి బరువుగా ఉంటుంది.

ఊపిరితిత్తుల్లోని కణజాలం వివిధ రకాలైన శ్వాసకోశ సంబంధిత వ్యాధుల వలన దెబ్బతినే అవకాశం ఉంది. వీటిలో న్యుమోనియా, ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్ ప్రధానమైనవి.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* Lung Function Fundamentals. http://www.anaesthetist.com/icu/organs/lung/lungfx.htm
* Dr D.R. Johnson: Introductory anatomy, respiratory system 
* Franlink Institute Online: The Respiratory System
* Lungs 'best in late afternoon'
* Chronic Respiratory Disease - leading research and articles on respiratory disease .

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
మెదడు

**మెదడు (Brain),** మానవుని తలభాగంలో కపాలంచే రక్షించబడి ఉంటుంది. జ్ఞానేంద్రియాలన్నింటికి ఇది ముఖ్యమైన కేంద్రం.మెదడుకు తనంతట తానే సొంతంగా మరమ్మతులు చేసుకోగలిగే సామర్థ్యం ఉందని తేలింది. సెరిబ్రల్‌ కార్టెక్స్‌ ప్రాంతంలో నాడీకణాలు గాయాలకు తగినట్లుగా తమ ఆకృతిని సైతం మార్చుకుని పునరుత్తేజం పొందుతున్నట్లు గుర్తించారు. మెదడుకి ఎం చెయ్యాలో ఆలోచించడం, నిర్ణయాలు తీసుకోవడం, గత విషయాలు గుర్తు పెట్టుకోవడం వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి. అయితే పురుషులకు జ్ఞాపక శక్తికంటే తెలివితేటలు ఎక్కువగా ఉంటాయని, స్త్రీలకు తెలివితేటలకంటే జ్ఞాపకశక్తి ఎక్కువగా ఉంటుందని, పురుషులు స్త్రీల కంటే తెలివైనవారని తాజా పరిశోధనల్లో తేలింది. దీనికి కారణం మెదడులో నాడీకణముల నిర్మాణంలో తేడాయే అని తేలింది. 1999 నుండి 2005 వరకూ రిచర్డ్ లిన్ నిర్వహించిన మెటా స్టడీలో సగటు తెలివితేటలు స్త్రీలకంటే పురుషుల్లో 3 - 5 అంశంలు ఎక్కువని తేలింది. 17, 18 సంవత్సరాల వయసు గల బాలురలో తెలివితేటలు 3.63 అంశంలు ఎక్కువ ఉన్నట్లు జాక్సన్, రస్టన్ అను శాస్త్ర వేత్తలు తేల్చారు. 

## భాగాలు

* మస్తిష్కము (Cerebrum)
* అనుమస్తిష్కము (Cerebellum)
* మజ్జాముఖము (medulla)

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* The Whole Brain Atlas
* High-Resolution Cytoarchitectural Primate Brain Atlases
* Brain Facts and Figures
* Interactive Human Brain 3D Tool 

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
నోరు

**నోరు**, **మూతి** లేదా **ముఖద్వారము** (ఆంగ్లం: Mouth) మనిషి ముఖంలో మధ్యక్రిందభాగంలో ఉంటుంది. దీని ముందుభాగంలో రెండు పెదవులు నోరు తెరవడానికి లేదా మూయడానికి అనువుగా ఏర్పాటుచేయబడ్డాయి. వెనుకభాగం గొంతుతో కలుస్తుంది. నోటి లోపక కదులుతూ నాలుక ఉంటుంది. నోటి కుహరపు పైభాగాన్ని అంగిలి (Palate) అంటారు.

జీర్ణప్రక్రియ నోటినుండే మొదలౌతుంది. ఇక్కడే ఆహారం చిన్నచిన్నముక్కలుగా చేయబడి లాలాజలంతో కలుస్తుంది.

ఇదే కాకుండా మాటలాడడానికి, ద్రవపదార్ధాలు త్రాగడానికి, సిగరెట్లు త్రాగడానికి, గాలిపీల్చుకోవడానికి, ముద్దు పెట్టుకోవడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

మనిషి నోటిలో ఇంచుమించుగా 100 మి.లీ. ద్రవం పడుతుంది.

## భాషా విశేషాలు
తెలుగు భాషలో నోరు పదానికి వివిధ ప్రయోగాలున్నాయి. నోరు అనగా The mouth. నక్త్రము, ముఖద్వారము అని అర్ధము. G. నోటి, నోరి, నోట. బహువచనం: నోళ్లు. ఉదా: నోట with the mouth. నోరు ముయ్యి hold your tongue. నోరులేని dumb, unable to talk. నోరు లేనివాడు a simpleton. నోరుకొట్టు to strike on the mouth, i.e., to silence, check, rebuke; to deprive of one's rights or enjoyment, to plunder, spoil. నోరుకాచు to watch one's lips, to keep a secret. నోరుకట్టు to restrain the appetite. నోటిలో ఆడుచున్నది I have it at the tip of my tongue. వాని నోరు మంచిది కాదు he is a foul mouthed fellow. పెద్ద నోరు చేయు to talk loud or abusively. నోరుపడిన speechless. నోటికి వచ్చినట్టు తిట్టెను he gave them all the abuse that he could think of. నా నోట్లో మన్నుకొట్టినాడు he cast earth in my mouth, i.e., he destroyed my hopes or prospects. నోటిపేద foolish, ignorant, senseless. నోటిమాట a mere word of mouth. నోరుమెంగ అనగా A dumb man. మూగవాడు. నోరూరు (నోరు+ఊరు) v. n. To water (as the mouth). To desire, అపేక్షించు. ఉదా: నా నోరూరుచున్నది my mouth waters. వానితో నీవు యేల నోరు చేసుకొంటావు why do you quarrel with him? నోరెత్తు v. n. To raise the voice, cry, speak. To try to speak, మాట్లాడ యత్నించు. నోరాడు (నోరు+ఆడు.) v. n. To utter. వానికి ఎటుల నోరాడెనో I can't think how his mouth could utter such words. "చెయ్యప్పులనుచు నిచ్చినవారు కటువుగా నడుగ నుంకించి నోరాడకరుగ."

## లాలాజల గ్రంథులు
నోటిలో మూడు జతల లాలాజల గ్రంథులున్నాయి. అవి 
# పెరోటిడ్
# అథోజిహ్విక
# అథోజంబిక
వీటిలో పెరోటిడ్ గ్రంథులు చెవి దగ్గరగా ఉంటాయి. అథోజిహ్విక, అథో జంభికా గ్రంథులు నాలుక క్రిందకు తెరుచుకుంటాయి. ఈ గ్రంథుల నుంచి లాలాజలం విడుదలౌతుంది. లాలాజలంలో ఎక్కువగా నీరు, కొద్దిగా లవణాలు, ఎమైలేజ్, టయొలిన్ అనే ఎంజైమ్ లు ఉంటాయి. ఈ ఎంజైమ్ లు ఆహారంలోని పిండిపదార్థాన్ని డెక్స్ట్రిన్, మాల్టోజ్ అనే చక్కెరలుగా మారుస్తుంది. డెక్స్ట్రిన్ కూడా చివరకు మాల్టోజ్ గానే మారుతుంది. ఆహారంలోని పిండి పదార్థం నోట్లోనే పాక్షికంగా జీర్ణమవుతుంది. ఆహారం నోటి నుంచి గ్రసని ద్వారా ఆహార నాళంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. గ్రసనిలో ఉన్న కొండనాలుక ఆహారం వాయునాళం లోకి పోకుండా కాపాడుతుంది. ఆహార వాహికలో స్రవించే శ్లేష్మం వల్ల ఆహారం సులువుగా కదులుతుంది. ఆహార వాహికలోని కండరాలు ఏర్పరిచే అలల వంటి సంకోచ కదలికలను పెరిస్టాటిక్ చలనాలు అంటారు. ఇవి అనియంత్రితమైనవి.

## నోటి వ్యాధులు
# నోటి పుండు: నోటి శ్లేష్మ పొరపై ఏర్పడే పుండు.

## మూలాలు

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
చెవి

thumb|right|250px|మానవుల చెవి అంతర్నిర్మాణం
thumb
**చెవి** లేదా** కర్ణం** (Ear) జంతుజాతులలో శబ్దాల్ని గ్రహించే జ్ఞానేంద్రియం. మనిషికి రెండు చెవులు తలకి ప్రక్కగా ఉంటాయి. చెవులు వినడానికే కాకుండా, శరీరపు సమతాస్థితి ని గ్రహించడానికి తోడ్పడుతాయి.

## భాషా విశేషాలు
తెలుగు భాషలో చెవి పదానికి వివిధ ప్రయోగాలున్నాయి. చెవి నామవాచకంగా An ear. A key అని అర్ధాలున్నాయి. ఉదా: మాట చెవిని పెట్టు to give ear to, to hearken. చెవులు గడియలు పడ్డవి his ears were ringing through faintness. పత్రము యొక్క చెవి the tip or margin of a written bond. పత్రపు చెవి చించు to cancel a bond by tearing the leaf so as to disengage it from the cord on which palm leaf volumes are strung. చెవికొన or చెవికొణక the tip of the ear. చెవిటి (చెవి+అవిటి) adj. విశేషణంగా Deaf. n. A deaf man. బథిరుడు అని అర్ధం. ఉదా: చెవిటి వ్యవహారము an unspeakable or unutterable iniquity, lit. one which makes one story one's ears. చెవిటిమూగ n. A deaf mute. చెవుడును మూగతనమును గలవాడు. చెవినిల్లు గట్టుకొని చెప్పు to reiterate a precept, as though keeping ti always dwelling in the ear. ఉదా: "నిచ్చలు చెవినిలల్లు గట్టుకొని చాటితి నన్నుగణింప వైతి పెన్బలియుని తోడి పోరిది." చెవియాకు లేదా చెవ్వాకు n. An ear ornament ఒక రకమైన చెవికి ధరించే ఆభరణం. చెవికట్టు n. The iron ring on an axle tree. చెవుడు (చెవి + అవుడు) n. Deafness. (The inflected form is చెవిటి.) చెవుడుపడు v. n. To become deaf. చెవుడుపరుచు to deafen. చెవులపిల్లి n. The black-naped Hare, Lepus nigricollis. (F.B.I.) కుందేలు. చెవులపోతు n. A buck hare కుందేలు, శశకము.

## క్షీరదాలలో
సకశేరుకాలలో, ముఖ్యంగా క్షీరదాలలో చెవి నిర్మాణం క్లిష్టంగా ఉంటుంది. చెవిలో బాహ్య చెవి లేదా వెలుపలి చెవి, మధ్య చెవి, లోపలి చెవి అని మూడు భాగాలుంటాయి.

## ఇతర జంతువులలో
కొన్ని చేపలలోను, ఉభయచరాలలోను, చాలా సరీసృపాలలోను వెలుపలి చెవి లోపిస్తుంది. మానవ చెవి గుర్తించలేని కొన్ని శబ్దాలను కొన్ని జంతువులు గుర్తిస్తాయి. ఉదాహరణకు అల్ట్రాసోనిక్ శబ్దాలు. ఒక్కో జంతువుకు ఒక్కోరకం శబ్దాలను గ్రహించగల శక్తి ఉంటుంది. 
## వ్యాధులు
మానవుని చెవి ఒక నిర్ణీత పరిధిలోని శబ్దాలను మాత్రమే వినగలుగుతుంది. అంతకు మించిన పెద్ద పెద్ద శబ్దాలను విన్నపుడు కర్ణభేరి పగిలిపోవచ్చు. నీళ్ళు ఎక్కువగా లోపలికి వెళ్ళడం వల్ల కూడా చెవి లోపలి భాగం దెబ్బతినే అవకాశం ఉంది. చెవి బాగా శుభ్రం చేయకపోవడం వల్ల గులిమి చేరి నొప్పి వేసే అవకాశం ఉంది.

## హెడ్‌ఫోన్స్
హెడ్‌ఫోన్స్ అనేవి చెవులపై ధరించే లేదా ప్రైవేట్‌గా ఆడియోను వినడానికి చెవులలోకి చొప్పించబడే ఆడియో పరికరాలు. ఇవి సాధారణంగా స్మార్ట్‌ఫోన్‌లు, కంప్యూటర్‌లు, టాబ్లెట్‌లు, మ్యూజిక్ ప్లేయర్‌ల వంటి వివిధ ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలతో ఉపయోగించబడతాయి. చుట్టుపక్కల వాతావరణం నుండి ఆడియోను వేరుచేయడం ద్వారా హెడ్‌ఫోన్‌లు మరింత లీనమయ్యే, వ్యక్తిగత శ్రవణ అనుభవాన్ని అందిస్తాయి.

## మూలాలు

* జంతుశాస్త్ర నిఘంటువు, తెలుగు అకాడమి, ఆంధ్ర ప్రదేశ్.

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
భుజము

300px|thumb|Capsule of shoulder-joint (distended). Anterior aspect.
మానవుని శరీరంలోని రెండు **భుజాలు** (Shoulders) చేతుల్ని మొండెంతో కలుపుతాయి. మూడు కీళ్ళు, మూడు ఎముకలు, కండరాలతో ఇది ఒక క్లిష్టమైన భాగం. మన చేతులు అన్ని కోణాలలో తిరగడానికి భుజమే కారణం.

## భాషా విశేషాలు
తెలుగు భాష ప్రకారంగా భుజము [ bhujamu ] bhujamu. [Skt.] n. The shoulder, the arm. భుజంగ భుక్కు bhujanga-bhukku. n. The snake-eater, i.e., a peacock, నెమలి. భుజగము, భుజంగము or భుజంగమము bhujagamu. n. A snake. పాము. భుజంగుడు bhujanguḍu. n. A libertine, a lover. భుజంగ ఏవజానీతె భుజగ చరణం సఖే the feet of a snake and the tricks of a lecher, are known to himself alone. "పగరాజుల భుజంగు బ్రహ్మినాయడు" Pal. 291. Brahmi Náyak who hast dishonoured all his foemen. భుజకీర్తి bhuja-kīrti. n. A certain ornament for the arm. బాహుపురి. భుజాంతరము the breast chest. రొమ్ము. Balaram. v. 71. భుజ శిరస్సు bhujasirassu. n. The shoulder, మూపు.

మూపు [ mūpu ] mūpu. [Tel.] n. The shoulder. భుజము. "కుడి మాపుపై చిన్ని గొడుగు చెన్నొదవ డాపల గమండలుదండములు వెలుంగ." Padma. vii. 176. "నీవలమూపులావు. మునునేలవహించిన నాగకూర్మగోత్రావనిభృద్ది శాకరుల కారయనూరట పట్టుగాదె." M. IV. ii. 191. మూపురము mūpuramu. n. A bull's hump. ఎద్దు యొక్క భుజ శిరము, కుకుదము.

## ఇవి కూడా చూడండి
* త్రిభుజం
* ఘనీభవించిన భుజం

## మూలాలు

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
అన్నవాహిక

**అన్నవాహిక**, **ఆహారవాహిక**, **అన్ననాళం**, **ఆహారనాళం** ఒక కండరాలతో చేయబడిన నాళము. ఇది ఆహారాన్ని గొంతు నుండి జీర్ణకోశానికి చేర్చుతుంది.
ఇది ఇంచుమించు 25 సెం.మీ. పొడవుంటుంది. దీని చివరిభాగం ఉదరంలో ఉంటుంది.

## నిర్మాణము

అన్నవాహికలోని ముఖ్యమైన భాగాలు:
* *[[ఉపకళా కణజాలము]]*
* *[[కండరాలు]]*: 
** *ప్రధమ భాగం*: చారల కండరాలు 
** *మధ్య భాగం* నునుపు కండరాలు, చారల కండరాలు, 
** *మూడవ భాగం*: ప్రధానంగా నునుపు కండరాలు.

## పనులు
### ఆహారాన్ని మ్రింగుట
అన్నవాహిక మానవుని జీర్ణవ్యవస్థలోని మొట్టమొదటి భాగము. మనం భుజించిన ఆహారం నోటిలో నుండి క్రిందికి జారి మ్రింగుట ద్వారా ఫారింక్స్ లోనికి ఆ తర్వాత అన్నవాహికలోనికి ప్రవేశిస్తుంది. అన్నవాహిక ద్వారా కదలిన ఆహారం జీర్ణకోశం చేరుతుంది. మనం ఆహారాన్ని మ్రింగినప్పుడు ఎపిగ్లాటిస్ వెనుకకు గొంతును కప్పివుంచుతుంది. అందువలన ఆహారం శ్వాసమార్గాలలోకి ప్రవేశించకుండా నిరోధించబడుతుంది. అదే సమయంలో అన్నవాహిక ముందుభాగంలోని కండరాలు వ్యాకోచించి, ఆహారం అందులోనికి ప్రవేశించడానికి అవకాశాన్ని కల్పిస్తుంది. అన్నవాహిక కండరాల సంకోచ వ్యాకోచాల మూలంగా ఆహారం క్రమంగా క్రిందికి కదలుతుంది. ఆ సమయంలోనే అన్నవాహిక క్రిందభాగంలోని కండరాలు వ్యాకోచించి ఆహారం అన్నకోశంలోని ప్రవేశించడానికి తోడ్పడుతుంది.

### అన్నకోశపు ఆమ్లాలు వెనుకకు రాకుండా నిరోధించుట
జీర్ణకోశం చాలా గాఢమైన ఆమ్లాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. జీర్ణకోశపు స్రావాలలో హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లంతో పాటు, పొటాషియం క్లోరైడు, సోడియం క్లోరైడు లవణాలు ఆహారం జీర్ణం కావడానికి ఉపకరిస్తాయి. అన్నవాహిక క్రింది భాగంలోని కండరాలు సంకోచించడం వలన ఈ జీర్ణకోశ స్రావాలు వెనుకకు తిరిగి ప్రవేశించకుండా నిరోధించబడతాయి. ఇదే కాకుండా ఆ ప్రాంతంలోని లఘుకోణం, డయాఫ్రం కండరాలు కూడా ఇందులో కొంత పాత్ర పోషిస్తాయి.

## వ్యాధులు
* గ్యాస్ట్రో ఈసోఫేగల్ రిఫ్లెక్స్ వ్యాధి:  జీర్ణకోశం లోని హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం పైకి రావడం మూలంగా అన్నవాహిక వాచి అల్సర్ లు ఏర్పడవచ్చును.
* అన్నవాహిక కండరాలు అధికంగా స్పందించి మనం తినే ఆహారానికి అడ్డం పడే అవకాశం ఉంది.
* శిలీంద్రాల మూలంగా కూడా అన్నవాహిక వాపు ఏర్పడి, రక్తస్రావం కలుగువచ్చును.
* అన్నవాహిక కండరాల నుండి ట్యూమర్లు ఏర్పడవచ్చును. వీటిలో ముఖ్యమైనది లియోమయోమా.
* అన్నవాహిక కాన్సర్ అన్నింటి కన్నా ప్రమాదకరమయినది. ప్రారంభంలో ఆహారం మింగడానికి కష్టం కలిగించి, చివరి దశలో పూర్తిగా ద్రవాలతో సహా వేటినీ తిననీయకుండా చేసి ఉపవాసంతో మనిషిని చంపేస్తుంది.

## మూలాలు

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
పిత్తాశయము

**పిత్తకోశం** లేదా **పిత్తాశయం** (Gall bladder) పైత్యరసాన్ని నిలువచేస్తుంది. బేరిపండు ఆకారములో ఉన్న ఈ అవయవము 50 మి.లీ. వరకు పైత్యరసాన్ని నిలువ ఉంచుకొని జీర్ణక్రియకు అవసరమయినప్పుడు చిన్న ప్రేగులోనికి విడుదలచేస్తుంది.

## స్వరూపం

మానవులలో పిత్తాశయము దాదాపు 10-12 సెంటీమీటర్లు పొడవుగా ముదురు ఆకుపచ్చ రంగులో కనిపిస్తుంది. పిత్తాశయానికి ఈ రంగు కణజాలాల వళ్ళకాక అందులో నిలువవున్న పైత్యరసం వల్ల కలుగుతున్నది. పైత్యరసవాహిక పిత్తాశయాన్ని ఒకవైపు కాలేయముతోనూ మరోపైపు ఆంత్రమూలముతోనూ కలుపుతున్నది.

పిత్తాశయం మూడు భాగాలుగా విభజించబడింది: ఫండస్, బాడీ, అండ్ నెక్. పిత్తాశయం చివర గుండ్రని బాగాన్ని ఫండస్ అంటారు. బాడీ పిత్తాశయం గుంటలో పడి, కాలేయంతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. మెడ భాగం సన్నగా ఉండి సిస్టిక్ వాహిక అనే పిత్త వృక్షం భాగంతో కలిసిపోతుంది. సిస్టిక్ వాహిక హెపాటిక్ వాహికతో కలిసి సాధారణ పిత్త వాహిక మారుతుంది. పిత్తాశయం మెడ, సిస్టిక్ వాహిక కలయిక వద్ద, పిత్తాశయం గోడ శ్లేష్మ మడతని ఏర్పాటు చేస్తుంది దీనిని హార్ట్మన్ సంచి అంటారు, ఇక్కడ గాల్‌స్టోన్స్ ఇరుక్కుపోతాయి. పిత్తాశయంలో రాళ్లు ఏర్పడడం అత్యంత సాధారణ పిత్తాశయ సమస్య. పిత్త రసము కొలెస్ట్రాల్తో నిండిపోతే పిత్తాశయ రాళ్లు ఏర్పడతాయి. చాలా రాళ్లు బిలియరీ సిస్టమ్ తో వెళ్ళిపోతాయి, కొన్ని రాళ్లు మాత్రమే ఇరుక్కుపోయి పొట్ట నొప్పి వంటి లక్షణాలను చూపిస్తాయి. రాళ్లు పిత్తాశయంకి అడ్డుగా ఉంటే కోలేసైస్టిటిస్ అనే మంట వస్తుంది. ఒకవేళ రాళ్లు బిలియరీ సిస్టమ్ లో ఉండిపోతే కామెర్లు వస్తాయి. రాళ్లు క్లోమ వాహికకి అడ్డుగా ఉంటే పాంక్రియాటైటిస్ (క్లోమము గ్రంథీకి వాపు) వస్తుంది. పిత్తాశయంలో రాళ్లు తరచుగా వస్తుంటే శస్త్రచికిత్స చేసి వాటిని తీసివేస్తారు.

* పిత్తాశయము నుండి బయలుదేరే కోశీయ వాహిక కాలేయ వాహికతో కలసి పైత్యరస వాహిక ఏర్పడుతుంది.
* పైత్యరస వాహిక ఆ తరువాత క్లోమరస వాహికతో కలిసి మేజర్ డ్యూయోడినల్ ఆంప్యుల్లా వద్ద హెపాటో-ప్రాంక్రియాటిక ఆంప్యుల్లా లో చేరుతుంది.

*విభాగపు మూలాలు*, 

## వ్యాధులు
* కోలిసిస్టైటిస్ (Cholecystitis) 
* పిత్తాశయపు కాన్సర్ 
* స్ట్రాబెర్రీ పిత్తాశయము 
* పిత్తాశయ రాళ్ళు: పైత్యరసంలో తయారైన గట్టి పదార్ధాలు. 
ఇవి పిత్తాశయం, పైత్యరస నాళాలలో ఎక్కడైనా తయారుకావచ్చును. వీని మూలంగా పైత్యరసం చిన్నప్రేగులోనికి పోవడం పూర్తిగా గాని, పాక్షికంగా గాని ఆగిపోయి పచ్చకామెర్లు వస్తుంది. క్లోమరస వాహికకు అడ్డం పడుట వలన క్లోమము వాచిపోవచ్చును. ఈ రాళ్లు వివిధ రంగులలో, పరిమాణాలలో ఉంటాయి.

## మూలాలు

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
కపాలం

thumb|మనిషి కపాలం (ముందు)
thumb|మనిషి కపాలం (ప్రక్క)
**కపాలం** (లాటిన్: Cranium, స్పానిష్: Cráneo, ఫ్రెంచ్: Crâne, ఆంగ్లం Skull, జర్మన్: Schädel) తలలో ఎముకలతో ఏర్పడిన అవయవం. ఇది జ్ఞానేంద్రియాలను భద్రంగా ఉంచుతుంది. మనిషి ముఖానికి ఒక నిశ్చితమైన ఆకారాన్నిచ్చేది కపాలం. కపాలంలో 26 ఎముకలుంటాయి. అవి ఒకదానితో ఒకటి అతి దగ్గరగా ఏర్పాటుచేయబడ్డాయి. వీటిమధ్య అతి తక్కువ కదలిక మాత్రమే సాధ్యం.

## మానవ పుర్రె

మానవ పుర్రె ఎముకలతో ఏర్పడిన నిర్మాణం, ఇది అస్థిపంజరంలో ఒక భాగం, మానవ తలలో, ఇది ముఖ భాగం నిర్మాణాలకు మద్దతు ఇస్తుంది. మానవులలో, వయోజన పుర్రె సాధారణంగా 22 ఎముకలుతో ఏర్పడింది. దవడ ఎముక తప్ప, పుర్రె ఎముకల అన్ని, కుట్లు కలిసి కలుస్తాయి. ఎముక అస్థీకరణ ద్వారా ఏర్పడే synarthrodial (కదలలేని) కీళ్ళు, Sharpey  ఫైబర్స్ కొన్ని వశ్యత అనుమతించడంతో

### భాగాలు
మెదడును కప్పియున్న కపాల కుహరం (మెదడు కేసు) ఎనిమిది ఎముకలు రూపం, మెదడు, మెదడు మూల పరిసర ఎముక ఒక రక్షణ వాల్ట్. పద్నాలుగు ఎముకలు splanchnocranium రూపం, ఇది ముఖం మద్దతు ఎముకలు కలిగి ఉంది. స్వల్పకాల ఎముకలు లోపల పొదిగిన మధ్య చెవి ఆరు శ్రవణ మధ్య చెవిలో అస్థికలు ఉన్నాయి. స్వర పేటిక మద్దతు కంఠాస్థి ఎముక, సాధారణంగా పుర్రె భాగంగా లేదు. ఇది పుర్రె ఇతర ఎముకలుతో ఉచ్చరించు లేదు.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:ఎముకలు
వర్గం:సంస్కృత పదజాలము
చిన్న ప్రేగు

ప్రేగులలో ఇది జీర్ణకోశం, పెద్ద ప్రేగుల మధ్య ఉంటుంది. జీర్ణక్రియ, శోషణము చాలా వరకు ఇక్కడే జరుగుతుంది. ఇది 4-7 మీటర్లు పొడుగుంటుంది. దీన్ని మూడు భాగాలుగా చేయవచ్చు. 1. ప్రథమాంత్రం (Duodenum), 2. మధ్యాంత్రం (Jejunum), 3. శేషాంత్రం (Ileum). చిన్న ప్రేగు, పెద్ద ప్రేగు కలిసే సంగమమును 'ఇలియో-సీకల్ సంగమము' అంటారు.

## చరిత్ర
చిన్న ప్రేగు యొక్క లోపలి కణజాలం వేళ్ళవంటి మొనలలో ముందుకు చొచ్చుకొన్నట్లు అమర్చబడి ఉంటుంది. ఈ ప్రతి విల్లస్ మైక్రోవిల్లి అని పిలువబడే చిన్న వేలు లాంటి నిర్మాణాలలో కప్పబడి ఉంటుంది. ఈ విల్లి, మైక్రోవిల్లి పోషకాలను  తీసుకోవడానికి  అందుబాటులో ఉన్న ఉపరితల వైశాల్యాన్ని పెంచుతాయి, కడుపు లో ఉన్న. ఈ రసాయనాలలో కొన్ని ల్యూమన్ (పేగు మధ్యలో ఉన్న బోలు ప్రాంతం) లో స్రవిస్తాయి, అయితే మరికొన్ని ప్యాంక్రియాస్, కాలేయం వంటి ఇతర అవయవాల నుండి పేగుకు  చేరవేయ బడతాయి. శోషణ జరిగే చోట పోషకాలు లేదా విటమిన్ గ్రహించే రకాన్ని బట్టి ఉంటుంది.రసాయన స్థాయికి పూర్తిగా తగ్గించిన తర్వాత, గ్రహించబోయే అణువులు పేగు గోడల గుండా రక్తప్రవాహంలోకి వెళతాయి. పెరిస్టాల్సిస్, కండరాల గోడల సంకోచం, చిన్న ప్రేగు ద్వారా పదార్థాన్ని నడిపించే శక్తి. ఇది నెమ్మదిగా జరిగే ప్రక్రియ, ఆహార పదార్థం జీర్ణ రసాలతో కలవడం జరుగుతుంది 

చిన్న ప్రేగు ప్రధాన విధులు. చిన్న ప్రేగు యొక్క ఎపిథీలియల్ కణాలు రసాయనములను  స్రవిస్తాయి, ఇవి చిన్న కణాలలోకి  జీర్ణం చేస్తాయి, ఇవి  జీర్ణమునకు  అందుబాటులో ఉంటాయి. కార్బోహైడ్రేట్లు, కొవ్వులు , ప్రోటీన్ల జీర్ణక్రియను కొనసాగించడానికి డ్యూడెనమ్ పిత్త, ప్యాంక్రియాటిక్  రసాయనములతో  ఆహారాన్ని కలపడం జరుగుతుంది.   కార్బోహైడ్రేట్లు, ప్రోటీన్లు వరుసగా డుయోడెనమ్, జెజునమ్‌లో కలిసిపోతాయి. జెజునమ్ చాలా కొవ్వులను పీల్చుకోవడానికి  పనిచేస్తుంది. ఇలియం ఫంక్షన్ విటమిన్ బి 12, పిత్త లవణాలు, డ్యూడెనమ్, జెజునమ్లలో గ్రహించని అన్ని జీర్ణక్రియ ఉత్పత్తులను గ్రహించడం. మూడు చిన్న ప్రేగు విభాగాలు నీరు, ఎలక్ట్రోలైట్లను గ్రహిస్తాయి   చిన్న ప్రేగు అనేది ఉదర కుహరంలో ఒక గొట్టపు నిర్మాణం, ఇది పెద్ద ప్రేగు పురీషనాళం వరకు , పాయువు ద్వారా శరీరం నుండి బయటికి పెద్దప్రేగు వరకు కడుపుతో నిరంతరాయంగా ఆహారాన్ని తీసుకువెళుతుంది. ఈ అవయవం యొక్క ప్రధాన పని జీర్ణక్రియకు సహాయ పడడం. ఒక వ్యక్తి పెరిగేకొద్దీ చిన్న ప్రేగు  అపుడే పుట్టిన  శిశువులో 200 సెం.మీ నుండి పెద్దవారిలో దాదాపు 6 మీ వరకు 20 రెట్లు పెరుగుతుంది. చిన్న ప్రేగు యొక్క పొడవు శిశువు యొక్క పొడవు లేదా పిల్లల లేదా పెద్దల ఎత్తు కంటే మూడు రెట్లు అంచనా వేయబడుతుంది.డ్యూడెనమ్ పొడవు 25 సెం.మీ (10 అంగుళాలు); జెజునమ్ పొడవు 2.5 మీ (8 అడుగులు, ఇలియం 3.6 మీ (12 అడుగులు) పొడవు ఉంటుంది.  చిన్న ప్రేగు  సరైన విధములో లేకుంటే కడుపుకు సంబంధించిన వ్యాధులు , చిన్న ప్రేగు క్యాన్సర్ , హెర్నియా , పక్షవాతం వంటి వ్యాధులు వచ్చే అవకాశం ఉన్నది    
 

## మూలాలు


వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
నాలుక

**నాలుక** (Tongue) పూర్తిగా కండరాలతో చేయబడిన నోటిలోని భాగం. ఇది ఆహారాన్ని నమలడం, మింగడంలో ఉపకరిస్తుంది. దీనివల్లనే మనకు రుచి తెలుస్తుంది. లాలాజలం దీన్ని ఎప్పుడూ తడిగా ఉంచుతుంది. మనం మాట్లాడడానికి కూడా ఇది సహకరిస్తుంది. ఇది నోటి అడుగుభాగంలో క్రింది పళ్ళ నుండి గొంతు వరకు వ్యాపించింది.
నాలుక గురించిన అధ్యయనాన్ని లారింగాలజీ అంటారు

## నిర్మాణము
thumb|left|జిహ్వా మొగ్గ.
* ఉపకళా కణజాలము: జిహ్వా మొగ్గలు కలిగి ఉండి, రుచిని తెలియజేస్తాయి.
* గ్రంధులు: వీటి స్రావాలు నాలుకను తేమగా ఉంచుతాయి.
* కండరాలు: ముఖ్యంగా చారల కండరాలు. నాలుక చలనంలో తోడ్పడతాయి.
## వైద్యశాస్త్రంలో
* నాలుక క్రింద మాత్రలు ఉంచడం ఒక వైద్యవిధానం. మందు త్వరగా కరిగి గుండెను చేరి అతి త్వరగా పనిచేయడం మొదలుపెడుతుంది. గుండెనొప్పి వచ్చిన వెంటనే మనతో ఉన్న నైట్రోగ్లిజరిన్ మాత్రలు వెంటనే పనిచేసి నొప్పి తొందరగా తగ్గుతుంది.
* నాలుక పూత ఒకరకమైన శిలీంద్ర సంబంధమైన వ్యాధి.
* మనిషి శరీరంలో నీరు ఎక్కువగా తగ్గినప్పుడు నాలుక ఎండిపోయినట్లు పొడిగా కనిపిస్తుంది.
* కొన్ని నరాల వ్యాధులలో నాలుక వంకరపోతుంది. అది తిరిగిన వైపును బట్టి వ్యాధిని గురించి అవగాహన కలుగుతుంది.
* నోటిలోని కాన్సర్ నాలుకకు కూడా రావచ్చును.
*నాలుక ద్వారా చూపు:కంటి చూపు కోల్పోయిన వారు నాలుకతో చూసే విధంగా బ్రెయిన్‌ పోర్ట్‌ అనే పరికరాన్ని శాస్త్రవేత్తలు రూపొందించారు.
## ఇవి కూడా చూడండి
* అంగులి కొండనాలుక

## మూలాలు

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
జీర్ణకోశం

**జీర్ణకోశం** లేదా **జీర్ణాశయం** లేదా **జఠరం** (Stomach) లేదా **కడుపు** లేదా ఉదరములో ఆహారం అన్నవాహిక ద్వారా చేరు మొదటి భాగము. ఇది అన్నవాహిక చిన్న ప్రేగుల మధ్య ఉంటుంది. జీర్ణక్రియలో రెండవభాగం ఇక్కడ జరుగుతుంది. ఇక్కడ జఠర రసము, కొన్ని ఎంజైమ్లు ఆహారంతో కలుస్తాయి. ఖాళీకడుపుతో ఉన్నప్పుడు 50 మి.లీ. సామర్థ్యం ఉన్న జీర్ణకోశం పూర్తి భోజనం తర్వాత నీరుతో కలిసి 3.5 లీటర్లు వరకు సాగుతుంది.

జీర్ణకోశంను నాలుగు భాగములుగా గుర్తిస్తారు. అవి పైకప్పులా ఉండే జఠర మూలము ( Fundus ), కాయము ( Body ), అంతిమకుహరము ( Antrum ), నిర్గమము ( Pylorus). జఠరపు లోపొర - శ్లేష్మపు పొరలో ( Mucosa ) ఉన్న జఠర గ్రంథుల నుంచి శ్లేష్మము( Mucus ), ఉదజ హరికామ్లము ( Hydrochloric acid ), పెప్సినోజెన్, విటమిను బి 12 గ్రహణమునకు ఉపయోగపడే అంతరాంశము ( B12 Intrinsic factor ), గాస్ట్రిన్ ( Gastrin ) అనే వినాళ రసము, హిస్టమిన్ లు( Histamine) ఉత్పత్తి అవుతాయి. ఇందులో శ్లేష్మము జఠరపు లోపొరకు రక్షణ చేకూరుస్తుంది. ఆహార చలనమునకు తోడ్పడుతుంది.

పెప్సినోజెన్ నుంచి విడుదల అయే పెప్సిన్ మాంసకృత్తుల జీర్ణమునకు ఉపయోగపడుతుంది. పెప్సిన్ ఆమ్ల మాధ్యమములో బాగా పనిచేస్తుంది. పి హెచ్ ఎక్కువయిన క్షార ద్రవములలో పనిచేయదు. ఉదజహరికామ్లము సూక్ష్మాంగజీవులను సంహరించుటకు, పెప్సిన్ సలిపే జీర్ణక్రియకు దోహదకారిగాను ఉపయోగపడుతుంది.
    
అంతిమకుహరము ( Antrum ) ఆహారముతో ఉబ్బినపుడు, జఠరములో పి.హెచ్ పెరిగి ఆమ్లము తగ్గినపుడు జి కణములు ( G- cells ) గాస్ట్రిన్ ని ఉత్పాదించి రక్తములోనికి విడుదల చేస్తాయి. గాస్ట్రిన్ ఉదజహరికామ్లము, పెప్సిన్ ల విడుదలకు, జఠర కండరములను ప్రేరేపించి జఠర చలనము పెంచుటకు తోడ్పడుతుంది. జీర్ణాశయములో ఆమ్లము ఎక్కువయి నప్పుడు గాస్ట్రిన్ విడుదల తగ్గిపోతుంది. గాస్ట్రిన్ ఎంటెరోక్రోమఫిన్ ( Enterochromaffin cells ) కణములనుంచి హిస్టమిన్ ని విడుదల చేయిస్తుంది. హిస్టమిన్ జఠర కుడ్య కణములలో ( parietal cells ) ఉండే ప్రోటాను యంత్రముల ( Proton pumps - ఉదజని / పొటాసియం / ఎడినొసైన్ ట్రైఫాస్ఫేటేస్ ఎంజైమ్ వ్యవస్థ ) ద్వారా రక్తము లోనికి బైకార్బొనేట్ ను, జఠర కుహరములోనికి ఉదజనిని ( Hydrogen- ప్రోటాన్లు ) విడుదల చేయిస్తుంది. ఉదజనిని అనుసరించి క్లోరైడు పరమాణువులు కూడా జఠర కుహరములోనికి విడుదల అవుతాయి. మెదడు నుంచి వచ్చే వేగస్ కపాల నాడులు ( Vagal nerves ) కూడా ఆహారపు తలపు, వాసన, రుచులకు స్పందించి జఠరములో ఉదజహరికామ్లము, పెప్సినోజెన్ ల విడుదలను, గాష్ట్రిన్ విడుదలను కలిగిస్తాయి.

## మూలాలు

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
పెద్ద ప్రేగు

పెద్ద ప్రేగు (Large intestine) జీర్ణ వ్యవస్థలో చివరిభాగం. జీర్ణక్రియతర్వాత భాగంనుండి నీరు, విటమిన్లను తిరిగి శరీరంలోనికి పీల్చుకొని మిగిలిన జీర్ణంకాని వ్యర్థపదార్ధాల్ని బయటకు పంపించడం దీని పని. దీనికి 12-25 గంటలు పడుతుంది. పెద్ద ప్రేగు ఇంచుమించు 1.5 మీటర్ల పొడుగుంటుంది.  పెద్ద ప్రేగులో 700 రకాలైన బాక్టీరియాలుంటాయి.  

## చరిత్ర
మన ఆరోగ్యం, నిర్ణయించడంలో పెద్ద ప్రేగుకు కీలక పాత్ర ఉందని ఇటీవలి పరిశోధనలో వెల్లడైంది. దీని పొడవు చిన్న ప్రేగు కన్నా తక్కువ  గా ఉంటుంది . దీని పొడవు 1.5 మీటర్లు . ఇది ఇలీయమ్  నుంచి ఆనస్ వరకు ఉండును .  పెద్ద ప్రేగును నాలుగు భాగములుగా విభజించవచ్చును . అవి సీకమ్  ( అంధ నాళము ) , కోలన్ ( బృహందాంత్రము ) , రెక్టమ్ ( పురీష నాళము ) ,ఎనస్ (పాయువు ) . సీకమ్ పొడవు 6 సెం .మీ ఇది పెద్ద ప్రేగు యొక్క మొదటి భాగము,ఇలీయమ్ నుండి పెద్ద ప్రేగు లోనికి ఆహార పదార్థములను పంపును , కానీ వెనుకకు రానివ్వదు. కోలన్ సీకమ్ తరువాత భాగము , నాళము లాగ ఉండి నాలుగు భాగములుగా విభజించబడినది . ఇది చేయు పని నీరు, లవణములను , విటమిన్లను , వంటి సూక్ష్మ పదార్థములను గ్రహించి , జీర్ణము గాని పదార్థమును  గట్టిపరచును. దీనినే "మలము " అంటారు .పెరిస్టాలిక్ చలనమును కలుగ చేసి మలమును రెక్టము వరకు పంపును . పెరిస్టాలిక్ చలనము ద్వారా ముందుకు సాగునట్లుగా మ్యూకస్ ను తయారు చేయును . రెక్టమ్ ఇది 12 సెం .మీ పొడవు ఉండును, క్రిందికి సాగి పాయువుతో కలియును. ఇది పెల్విస్ భాగములో ఉండును. రెక్టమ్ మలముతో నిండగానే బయటకు పంపును . పాయువు 3 సెం .మీ పొడవు తో పెద్ద ప్రేగు చివర భాగము. మల విసర్జన సమయం లో , దీనిలో ఉన్న స్పిన్క్ట్రర్ మజిల్స్ సహాయము చేయును.  పెద్ద ప్రేగులో అనేక విధులు ఉన్నాయని భావిస్తారు, వీటిలో ఎలక్ట్రోలైట్స్, విటమిన్లు, వ్యర్థ పదార్థాల నుండి నీరు మల ఏర్పడటం, తొలగించడం వంటివి ఉంటాయి.ఆహారం తీసుకున్న తరువాత, చిన్న ప్రేగు మొదట సుమారు 90% తీసుకున్న నీటిని గ్రహిస్తుంది, పెద్ద ప్రేగు మిగిలిన నీటిని పీల్చుకుంటుంది. ఈ ప్రక్రియలో అవశేషాలను మలంగా మార్చడం జరుగుతుంది. మలం లేదా బల్లలు జీర్ణమయ్యే ఆహారం, బ్యాక్టీరియా, అకర్బన లవణాలు, శోషించని పదార్థాలు, ఎపిథీలియల్ కణాలతో కూడి ఉంటాయి, శరీరానికి బయటకు వెళ్ళడానికి తగిన నీటితో పాటు,మల కండరాల సంకోచం శరీరం నుండి మలం తొలగించడానికి సహాయపడుతుంది. ఈ విధానం ఉదర గోడలు, డయాఫ్రాగమ్ యొక్క సంకోచం ద్వారా సహాయపడుతుంది, ఇంట్రా-ఉదర పీడనాన్ని పెంచుతుంది, దీని ఫలితంగా గ్లోటిస్ మూసివేయబడుతుంది.       

పెద్ద , చిన్న ప్రేగుల మధ్య తేడాలు చేస్తే పెద్ద ప్రేగు చిన్న ప్రేగు నుండి భౌతిక రూపంలో అనేక విధాలుగా భిన్నంగా ఉంటుంది. పెద్ద ప్రేగు చాలా విస్తృతమైనది,  కండరాల యొక్క రేఖాంశ పొరలు మూడు, తానియా కోలి అని పిలువబడే పట్టీ లాంటి నిర్మాణాలకు తగ్గించబడతాయి.పెద్ద ప్రేగు ఎపిథీలియంతో కప్పబడి ఉంటుంది. చిన్న ప్రేగు (విల్లి) యొక్క ఆవిర్భావాలను కలిగి ఉండటానికి బదులుగా, పెద్ద పేగులో ఇన్వాజియేషన్స్ (పేగు గ్రంథులు) ఉన్నాయి.చిన్న ప్రేగు  పెద్ద ప్రేగు రెండూ గోబ్లెట్ కణాలను కలిగి ఉండగా, అవి పెద్ద ప్రేగులలో ఎక్కువగా ఉంటాయి.    

## వ్యాధులు
*డైవర్టిక్యులోసిస్, డైవర్టిక్యులైటిస్

## మూలాలు

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
గర్భాశయము

**గర్భాశయం** లేదా **గర్భకోశం** (Uterus) స్త్రీ జననేంద్రియ వ్యవస్థలో అతి ముఖ్యమైన భాగం. ఇది కటి ప్రదేశం మధ్యభాగంలో మూత్రాశయంకు పెద్ద ప్రేగుకు మధ్యలో ఉంటుంది.

## గర్భాశయ ధర్మాలు
స్త్రీ గర్భం దాల్చిన తర్వాత ఫలదీకరణం చెందిన అండం ఇక్కడ పిండంగా మారి తొమ్మిదినెలలో దినదినాభివృద్ధిచెందిన శిశువు చివరికి పురుడు సమయంలో దీని బలమైన కండరాల ద్వారా బయటకు పంపించబడుతుంది.

## గర్భాశయ నిర్మాణం
ఇది కటి ప్రదేశం మధ్యభాగంలో మూత్రాశయం, పురీష నాళం లకు మధ్యలో ఉంటుంది.
ఇది పియర్ ఆకారంలో ఉండే కండరాలతో చేయబడిన అవయవం.

### భాగాలు
గర్భాశయాన్ని మూడు భాగాలుగా పేర్కొంటారు. ఫండస్, బాడీ, సెర్విక్స్.

* గర్భాశయ గ్రీవము (గర్భాశయ గర్భాశయం - "గర్భాశయం మెడ")
**గర్భాశయం బాహ్య కక్ష్య గర్భాశయ కాలువ  గర్భాశయం అంతర్గత కక్ష్య  కార్పస్ ఉటెరి - "గర్భాశయం శరీరం"  గర్భాశయం శరీరం కుహరం  ఫండస్ (గర్భాశయం)

### పొరలు
గర్భాశయంలోని నాలుగు పొరలు లోపలి నుండి బయటకి:
; ఎండోమెట్రియమ్ : గర్భాశయపు లోపలి మ్యూకస్ పొరను ఎండోమెట్రియమ్ (Endometrium) అంటారు. చాలా క్షీరదాలలో ఈ పొర ఒక నిర్ధిష్టమైన కాల వ్యవధిలో విసర్జించబడి, తిరిగి కొత్త పొర ఏర్పడుతుంది. దీనినే ఋతుచక్రం అంటారు. ఇవి స్త్రీలు గర్భవతులయ్యే కాలమంతా ఉండి, చివరికి బహిష్టు లాగిపోతాయి. ఈ చక్రం కొన్ని రోజుల నుండి ఆరు నెలల కాలం వరకు ఉండవచ్చును. 
; మయోమెట్రియమ్ :గర్భాశయం ఇంచుమించు అంతా నునుపు కండరాలుతో మందంగా ఉంటుంది. దీనిని మయోమెట్రియమ్ (Myometrium) అని పిలుస్తారు. ఎడినోమయోసిస్ అనే వ్యాధిలో ఈ భాగం లావెక్కుతుంది. మైయోమెట్రియం (గర్భాశయ కండరాల) మూడు మృదువైన కండరాల పొరల సముదాయాన్ని కలిగి ఉంటుంది, ఇవి సూక్ష్మదర్శిని వేరుచేయడం కష్టం (లోపలి నుండి బయటికి): సబ్వాస్కులర్ పొర చాలా సన్నగా ఉంటుంది ప్రధానంగా గొట్టాల సీలింగ్ stru తు చక్రంలో ఎండోమెట్రియం విభజనలో పాల్గొంటుంది. వాస్కులర్ పొర చాలా బలంగా ఉంది గర్భాశయం చుట్టూ నెట్ లాగా బాగా పెర్ఫ్యూజ్ చేయబడింది. ప్రసవ సమయంలో ఇది ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుంది. సుప్రావాస్కులర్ పొర మళ్ళీ గర్భాశయ గోడను స్థిరీకరించే కండరాల ఫైబర్స్ దాటే సన్నని షీట్.
; పెరిమెట్రియమ్ : మెత్తని ఆధార కణజాలంతో చేసిన బయటి పొరను పెరిమెట్రియమ్ (Perimetrium) అంటారు. గర్భాశయం బయటి వైపు పైభాగంలో పెరిటోనియమ్తో కప్పబడి ఉంటుంది. ఇది ఉదరపు పొరలతో కలిసి వుంటుంది.

### ఆధారాలు
గర్భాశయానికి ప్రధానంగా కటి డయాఫ్రాగమ్ యురోజనిటల్ డయాఫ్రాగమ్ మద్దతు ఇస్తాయి. రెండవది, దీనికి స్నాయువులు పెరిటోనియం (గర్భాశయం విస్తృత స్నాయువు) మద్దతు ఇస్తుంది 

ఇది అనేక పెరిటోనియల్ స్నాయువులచే ఉంచబడుతుంది, వీటిలో కిందివి చాలా ముఖ్యమైనవి (ప్రతి రెండు ఉన్నాయి):

గర్భాశయానికి సమీపంలో ఉన్న ఇతర పేరున్న స్నాయువులు, అనగా విస్తృత స్నాయువు, గుండ్రని స్నాయువు, అండాశయం సస్పెన్సరీ స్నాయువు, ఇన్ఫండిబులోపెల్విక్ స్నాయువు, గర్భాశయానికి మద్దతు ఇవ్వడంలో పాత్ర లేదు. 

### స్థానం
గర్భాశయం సాధారణంగా రెండు ప్రదేశాలలో ముందుకు వంగి ఉంటుంది. దీనిని "anteflexed", "anteverted." అంటారు. గర్భాశయం యోనితో చేయబడిన వంపు మొదటిది, ఫండస్ భాగం బాడీతో చేయబడిన వంపు రెండవది.

## వ్యాధులు
* గర్భాశయం జారడం 
* గర్భాశయ కాన్సర్ – ప్రాణాంతక నియోప్లాజమ్
* ఎక్టోపిక్ గర్భం
* ట్యూమర్లు – లియోమయోమా
* ఎడినోమయోసిస్ – మైయోమెట్రియంలోని ఎండోమెట్రియల్ కణజాలం ఎక్టోపిక్ పెరుగుదల
* పయోమెట్రా – గర్భాశయం సంక్రమణ, సాధారణంగా కుక్కలలో కనిపిస్తుంది
* గర్భాశయపు అంగవైకల్యాలు

## మూలాలు

వర్గం:స్త్రీ జననేంద్రియ వ్యవస్థ
పాలగుమ్మి సాయినాథ్

**పాలగుమ్మి సాయినాథ్** (1957 - ) భారతదేశంలో పేరు గాంచిన జర్నలిస్టు లలో ఒకరు, జర్నలిజం విభాగంలో 2007వ సంవత్సరపు రామన్ మెగసెసె అవార్డు గ్రహీత. జర్నలిస్టు అని పిలిపించుకునే కన్నా, 'పల్లె రిపోర్టరు' లేదా 'రిపోర్టరు' అని పిలువబడటాన్ని ఇష్టపడతారు. పల్లె రైతులు, పేదరికం వంటి విషయాలను వెలుగులోనికి తీసుకురావడానికి ఎంతో కృషి చేసారు, చేస్తున్నారు. గత పధ్నాలుగు సంవత్సరాలుగా ఆయన సంవత్సరానికి 270-300 రోజులు పల్లెల్లో గడుపుతున్నారు. హిందూ పత్రికలో గ్రామీణ వ్యవహారల ఎడిటర్‌గా ఉద్యోగాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. ఈయన చేసిన పనిని మెచ్చి నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత అమర్త్యా సేన్ "ఆకలి, కరువుల వంటి విషయాలపై నేడు ప్రపంచం లోని ఉత్తమ పరిశోధకులలో ఒకరు" అని ప్రశంచించారు.

## పుట్టు పూర్వోత్తరాలు
సాయినాథ్ ఆంధ్రప్రదేశ్లోని పేరొందిన కుటుంబం నుండి వచ్చిన వాడు. మాజీ రాష్ట్రపతి వి.వి. గిరి మనవడు. సాయినాథ్ 1957లో మద్రాసులో జన్మించాడు. మద్రాసులోని లయోలా కాలేజ్లో విద్యాభ్యాసం చేసాడు. సామాజిక రుగ్మతలు, రాజకీయ కోణాలకు సంబంధించిన ఆసక్తి అతనికి కాలేజీ విద్యార్థిగా ఉండగానే మొదలయ్యింది. ఢిల్లీలోని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుతున్నప్పుడు అతను విద్యార్థి రాజకీయాలలో పాల్గొన్నాడు. అక్కడి నుండి చరిత్రలో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తి చేసి 1980లొ యునైటెడ్ న్యూస్ ఆఫ్ ఇండియాలో జర్నలిస్టుగా ఉద్యోగజీవితాన్ని ప్రారంభించి ఆ వార్తాసంస్థ యొక్క అత్యుత్తమ అవార్డును అందుకున్నాడు. ఆ తరువాత రూసీ కరాంజియా యొక్క బ్లిజ్ట్ వారపత్రికలో పనిచేశాడు. ముంబాయి నుండి ప్రచురితమయ్యే ఈ ప్రముఖ భారతీయ టాబ్లాయిడ్ వారపత్రికకు ఆరు లక్షల సర్క్యులేషన్ ఉంది. బ్లిట్జ్లో విదేశీవ్యవహారాల సంపాదకుడిగా చేరిన సాయినాథ్, అదే పత్రికలో పదేళ్ల పాటు ప్రధాన ఉప సంపాదకుడిగా పనిచేశాడు. గత పాతిక సంవత్సరాలుగా ముంబాయిలోని సోఫియా కళాశాలకు చెందిన సోఫియా పాలిటెక్నిక్లో సామాజిక సమాచారప్రసార మాధ్యమాల కోర్సును భోధిస్తూ వచ్చాడు,  చెన్నైలోని ఆసియా జర్నలిజం కళాశాలలో బోధిస్తూ నవతరం పాత్రికేయ విద్యార్థులను ఉత్తేజితుల్ని చేస్తున్నాడు.

## విమర్శలు
సాయినాథ్ గారి ఘాటు జర్నలిజం ఎంతో మంది విమర్శకులను తయారుచేసి ఉండవలసింది, కానీ ఎందుకో అతనిపై విమర్శలు చెప్పుకోదగివంత లేవు. ఎన్ని తప్పులను ఎత్తి చూపినా అతని వృత్తి గౌరవానికి ఎవరూ అడ్డుచెప్పడం చూడలేదు. ఔట్‌లుక్ పత్రికలో సుర్జిత్ ఎస్. భల్లా అనే ఆయన విమర్శ ఒక్కటి కొంత చెప్పుకోవచ్చును.

## గౌరవాలు, పురస్కారాలు
జర్నలిజం, సాహిత్యం, కమ్యూనికేషన్ రంగాలలో నోబెల్ పురస్కారానికి దీటుగా పరిగణించబడే రామన్ మెగసెసె పురస్కారాన్ని 2007లో గెలుచుకున్న ఒకే ఒక్క భారతీయుడు.

## మూలాలు

వర్గం:పాత్రికేయులు
వర్గం:1957 జననాలు
వర్గం:రామన్ మెగసెసే పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
క

**క**  అనేది తెలుగు అక్షరమాలలోని హల్లులలో ప్రథమాక్షరము. హల్లులలో కంఠ్య శ్వాస అల్పప్రాణ (Unaspirated voiceless velar plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [k]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [k].

ఇది  వ్యంజనవర్ణములలోని మొదటి యక్షరము. ఇది "క" వర్గంలో మొదటి అక్షరం.

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు

* స్థానం: మృదు తాలువు (velum)
* కరణం: జిహ్వమూలము (tongue root)
* సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), శ్వాసం (voiceless)
* విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
* నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## ప్రత్యయంగా
"క" ను వివిధ  భాషలలో ప్రత్యయంగా ఉపయోగిస్తారు.  ఉదాహరణకు చదువు'క'రా; ఎత్తు'క'రా, తీసు'క'పో మొదలగు పదాలున్నాయి. ఇవే పదాలు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని కోస్తా ప్రాంతంలో  "కు" ప్రత్యయంగా ఉపయోగిస్తారు. ఉదాహరణకు చదువు'కు'రా; ఎత్తు'కు'రా, తీసు'కు'పో మొదలగునవి.

సుమతీ శతకంలోని పద్యాలలో ఈ ప్రత్యయం కనిపిస్తుంది. ఉదాహరణకు

* "మడి దున్నుక బ్రతు**క**వచ్చు మహిలో సుమతీ." 
* "తప్పించుక తిరుగువాడు ధన్యుడు సుమతీ" 

భాస్కర రామాయణం లోని పద్యాలలో ఈ ప్రత్యయం కనిపిస్తుంది. ఉదాహరణకు

* "ఎత్తుక పోవఁగా నృపతి" [భాస్కర రామాయణం 3-1-30]
* "గరళంబెత్తక గ్రోలఁగా దలచితే." [భాస్కర రామాయణం 3-2-102]

మల్హణ చరిత్ర లో  పద్య పాదమైన "చెలియా పిలుచుకరమ్మా"  లో "క" ప్రత్యయాన్ని ఉపయోగించారు.

అనర్ఘరాఘవం లో  "త్రవ్వుక తినెడు భూదారవరుని" అనే పాదంలో, హంసవింశతి లో "నవమేషముఁ బట్టుకపోవ" పాదంలో, కాళహస్తిమాహాత్మ్యం లోని "నూఱుక త్రావ నీతఁడు కనుంగొనునంతటిలో మనుష్యులన్‌" పాదంలో కూడా "క" ప్రత్యయాన్ని ఉపయోగించడం గమనించవచ్చు.  

## పరుషము
పలుకడానికి కొంత శ్రమ అవుసరమైన అక్షరాలు పరుషములు. వీటికి "శ్వాసములు" అన్న పేరు కూడా ఉంది. "క,చ,ట,త,ప"లు పరుషములు అంటారు.

## క గుణింతం
**క, కా, కి, కీ, కు, కూ, కె, కే, కై, కొ, కో, కౌ, కం, కః**

## వృత్యానుప్రాసలో "క"

* ఒక హల్లు (వర్ణము) మరల మరల వచ్చుటను వృత్యనుప్రాసమందురు. 
* ఉదా: కాకీక కాకికి కాక కేకికా?   కాకి ఈక కాకికి కాక కేకి (నెమలి) కి ఉంటుందా? అని అర్థం.

## మూలాలు
గ

హల్లులలో కంఠ్య నాద అల్పప్రాణ (Unaspirated voiced velar plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [g]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [g].

ఇది హల్లులలో సులభముగా ఉచ్చరించబడే అక్షరాలైన "పరుషములు" (గ, జ, డ, ద, బ.) లలో మొదటి అక్షరం. అక్షరమాలలో హల్లుల లోని  "గ" వర్గములో మొదటి అక్షరం.

కంఠ్యములు  (కంఠము నుండి పుట్టినవి) వర్గంలోని అక్షరాలైన "అ, ఆ, క, ఖ, గ, ఘ, జ్ఞ, హ" లలో ఐదవ అక్షరం. 

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు

* స్థానం: మృదు తాలువు (velum)
* కరణం: జిహ్వమూలము (tongue root)
* సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాద (voiced)
* విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
* నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## చరిత్ర

## గ గుణింతం
**గ, గా, గి, గీ, గు, గూ, గె, గే, గై, గొ, గో, గౌ, గం, గః**

## మూలాలు
ఖ

హల్లులలో కంఠ్య శ్వాస మహాప్రాణ (Aspirated voiceless velar plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [kʰ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [kh]. 

వ్యంజనవర్ణములలోని రెండవ యక్షరము. కవర్గ రెండవ అక్షరము.
## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
* స్థానం: మృదు తాలువు (velum)
* కరణం: జిహ్వమూలము (tongue root)
* సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), శ్వాసం (voiceless)
* విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
* నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
## చరిత్ర
* ఖా అక్షరం తమిళ, తెలుగు, కన్నడ, మలయాళం లిపులలో సంస్కృతం నుండి ఉద్భవించింది.
* బ్రాహ్మీ లిపి నుండి అభివృద్ధి చెందింది.
* కంఠం నుండి పుట్టే అక్షరాలు: అ, ఆ, క, ఖ, గ.
## ఖ గుణింతం
**ఖ, ఖా, ఖి, ఖీ, ఖు, ఖూ,ఖృ,ఖౄ.ఖె, ఖే, ఖై, ఖొ, ఖో, ఖౌ, ఖం, ఖః**

## "ఖ" గుణింతంతో ఏర్పడే కొన్ని పదాలు
* ఖ (హ్రస్వం) - ఖండం (ఒక ప్రదేశం), 
* ఖగోళం (గ్రహాలు, నక్షత్రాల సమూహం)
* ఖచ్చితం (అనవసరమైనది కాదు)
* ఖాళీ (శూన్యమైనది)
* ఖీ (దీర్ఘం) - ఖరీదు (ధర), 
* ఖు (హ్రస్వం) 
* ఖూ (దీర్ఘం)
* ఖృ (ఋ కారము)
* ఖౄ (ౠ కారము)
* ఖె (ఎ కారము)- 
* ఖే (ఏ కారము) - ఖేదం (విచారం)
* ఖై (ఐ కారము) - ఖైదీ (జైలులో ఉన్న వ్యక్తి), ఖైరు (జాగ్రత్త)
* ఖొ (ఒ కారము) - ఖోరు (దొంగతనం)
* ఖో (ఓ కారము)
* ఖౌ (ఔ కారము)
* ఖం (సున్న) - ఖండం (ప్రపంచం), ఖంభం (స్తంభం)
* ఖః (విసర్గ) - ఖః (పనికిరానిది)
## మూలాలు
వెన్నెముక

thumb|150px|వెన్నెముక-ప్రక్కనుండి
thumb|upright=0.8|వెన్నెముకలోని వేర్వేరు భాగాలు
మనుషుల వెన్నెముకలో 33 వెన్నుపూసలు (Vertebrae) శరీరం వెనకభాగంలో మెడనుండి పిరుదుల వరకు ఒకదానిపై ఒకటి అమర్చబడి ఉంటాయి. వెన్నముక సమస్య వల్ల వెన్నునొప్పి వస్తుంది.

* గ్రీవ కశేరుకాలు (Cervical vertebra) - 7
* వక్షీయ కశేరుకాలు (Thoracic vertebra) - 12
* కటి కశేరుకాలు (Lumbar vertebra) - 5
* త్రికము (Sacrum) - 5
* అనుత్రికము (Coccyx) - 3-5 
* వెన్ను పాము వెన్నుపూసల మధ్య నుండి ప్రయాణం చేస్తుంది. 
* వెన్నెముక అనేది చిన్న ఎముకలతో ఏర్పడి ఉంటుంది.

## వెన్నెముకకు సంబంధించిన ఆసనాలు
* చక్రాసనం, ప్రణామాసనం, భుజంగాసనం, శలభాసనం, ధనురాసనం, పాదహస్తాసనం, అర్ధచక్రాసనం మొదలైనవి వెన్నెముక దృఢంగా తయారవడానికి వేసే ఆసనాలు.

వర్గం:ఎముకలు
ఘ

హల్లులలో కంఠ్య నాద మహాప్రాణ (Aspirated voiced velar plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [gʰ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [gh].

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: మృదు తాలువు (velum)

కరణం: జిహ్వమూలము (tongue root)

సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), నాద (voiced)

విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## చరిత్ర

## ఘ గుణింతం
**ఘ, ఘా, ఘి, ఘీ, ఘు, ఘూ, ఘె, ఘే, ఘై, ఘొ, ఘో, ఘౌ, ఘం, ఘః**
ఞ

ఞ అక్షరమాలలోని  "చ"వర్గ పంచమాక్షరము. ఇది అనునాసికాలలో తాలవ్య నాద అల్పప్రాణ (palatal nasal) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ɲ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ñ].

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు

* స్థానం: కఠిన తాలువు (hard palate)
* కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)
* సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాద (voiced)
* విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
* నిర్గమనం: నాసికావివరం (nasal cavity) 
thumb|265x265px|శాస్త్ర పరిజ్ఞానము

## ఞ ఒత్తు పదాలు
ఞ అక్షరంతో పదాలు లేనప్పటికీ  ఞ ఒత్తు కలిగి న పదాలున్నాయి. వాటిలో కొన్ని:

* ఆజ్ఞ
* జ్ఞానము
* అజ్ఞానము
* జిజ్ఞాస
* కృతజ్ఞుడు
* విజ్ఞానము
## ఞ పదాలు

## మూలాలు
వెన్నుపాము

[thumb|200px|right|The Spinal cord nested in the [spine (anatomy)|vertebral column.]]
thumb|200px|right|A closer look at the spinal cord.
thumb|200px|right|Cross-section through cervical spinal cord.
thumb|200px|right|Gray Matter's Rexed Lamina.
thumb|200px|right|Somatosensory Tracts.
thumb|200px|right|Spinal Cord Development of the Alar and Basal Plates
thumb|200px|right|Spinal Cord Tracts

**వెన్నుపాము** (spinal cord) నాడీ వ్యవస్థ (nervous system)లో కేంద్ర నాడీమండలానికి చెందిన భాగం.
ఇది సన్నగా, పొడవుగా, ఒక గొట్టం మాదిరిగా ఉంటుంది. ఇది మెదడు నుండి సందేశాల్ని మన శరీరమంతటికి, బాహ్య శరీరంనుండి మెదడుకీ తీసుకొనిపోతుంది. ఇది వెన్నెముక లతో పూర్తిగా రక్షించబడుతుంది. దీనిని 5 విభాగాలుగా విభజించవచ్చు. దీనినుండి 31 జతల నరాలు వస్తాయి.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* Spinal Cord Histology - A multitude of great Images from the University of Cincinnati
* Spinal Cord Medical Notes  - Online medical notes on the Spinal Cord
* eMedicine: Spinal Cord, Topographical and Functional Anatomy
* WebMD. May 17, 2005. Spina Bifida - Topic Overview Information about Spina Bifida in fetuses and throughout adulthood. WebMD children's health. Retrieved March 19, 2007.
* Potential for spinal injury repair Retrieved Feb 6, 2008.

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
ఙ

thumb|Telugu letter ఙ

అనునాసికాలలో కంఠ్య నాద అల్పప్రాణ (velar nasal) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ŋ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ṅ].

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: మృదు తాలువు (velum)

కరణం: జిహ్వమూలము (tongue root)

సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాద (voiced)

విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)

నిర్గమనం: నాసికావివరం (nasal cavity) 

## చరిత్ర
ఝ

హల్లులలో తాలవ్య నాద మహాప్రాణ (aspirated voiced palatal plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ɟʰ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [jh].

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: కఠిన తాలువు (hard palate)

కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip) 

సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), నాద (voiced)

విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## చరిత్ర

## ఝ గుణింతం
**ఝ, ఝా, ఝి, ఝీ, ఝు, ఝూ, ఝె, ఝే, ఝై, ఝొ, ఝో, ఝౌ, ఝం, ఝః**
జ

హల్లులలో తాలవ్య నాద అల్పప్రాణ (Unaspirated voiced palatal plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ɟ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [j].

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: కఠిన తాలువు (hard palate)

కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip) 

సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), శ్వాసం (voiced)

విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## చరిత్ర
అచ్చ తెలుగు పదాలలో తాలవ్యాచ్చుల ముందు తాలవ్య జ గా కంఠ్యాచ్చుల ముందు దంత్య జ గా పలుకుతాం. రెండు సమీప ధ్వనులు Complementary Distribution లో ఉండే వాటిని సవర్ణాలుగానే (allophones) తప్ప, వేర్వేరు వర్ణాలుగా పరిగణించరు. అయితే, సంస్కృత పదాలను పలికేటప్పుడు మాత్రం కొంతమంది శిష్టులు కంఠ్యాచ్చుల ముందుకూడా వీటిని తాలవ్య జ గా పలకడం వినిపిస్తుంది కాబట్టి దంత్య జ ను ప్రత్యేక వర్ణంగా గుర్తించాలని వాదించవచ్చు.

## జ గుణింతం
**జ, జా, జి, జీ, జు, జూ, జె, జే, జై, జొ, జో, జౌ, జం, జః**