ఎల్‌విఎం3 ప్రయోగాల జాబితా

ఈ వ్యాసం LVM3 రాకెట్లను ఉపయోగించి ఇస్రో గతంలో చేసిన, భవిష్యత్తులో చేయాలని తలపెట్టిన ప్రయోగాలన్నిటినీ చూపిస్తుంది. 2025 నవంబరు నాటికి, LVM3 చేసిన మొత్తం 8 ప్రయోగాలూ విజయవంతమయ్యాయి.[thumb|[చంద్రయాన్-3 (2023) ను మోసుకెళ్తున్న SDSC రెండవ లాంచి ప్యాడ్ నుండి ఎల్‌విఎం3 M4 పైకి ఎగుస్తోంది.]]

## ప్రముఖ యాత్రలు

### ఫ్లైట్ X
thumb|330x330px|ఎల్‌విఎం3-X పైకి ఎగుస్తున్న దృశ్యం
ఎల్‌విఎం3 తొలి ప్రయోగం 2014 డిసెంబరు 18 న 04:00 UTCకి సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రంలోని రెండవ లాంచ్ ప్యాడ్ నుండి జరిగింది. ఈ పరీక్షలో ఫంక్షనల్ బూస్టర్‌లను, కోర్ స్టేజ్‌నూ వాడారు. డమ్మీ అప్పర్ స్టేజ్‌లో మాత్రం డమ్మీణి పెట్టారు. అందులో LOX,  LH₂ ట్యాంకులలో LN₂, GN₂ లను నింపారు. ఇందులో క్రూ మాడ్యూల్ అట్మాస్ఫియరిక్ రీ-ఎంట్రీ ఎక్స్‌పెరిమెంట్ (CARE)ను అమర్చారు. దీనిని రీ-ఎంట్రీలో పరీక్షించారు.

ఎగిరిన ఐదు నిమిషాల పైచిలుకు తరువాత,  ఎత్తున రాకెట్, దానిలో ఉన్న CARE ను బయటకు తోసేసింది. ఆ తరువాత CARE, దానిలో ఉన్న రియాక్షన్ కంట్రోల్ వ్యవస్థ నియంత్రణలో క్రిందికి దిగింది. ఈ సమయంలో CARE ఉపరితలంలో అమర్చిన ఉష్ణకవచం దాదాపు  గరిష్ట ఉష్ణోగ్రతకు లోనైంది. ఒకవేళ ఈ ప్రయోగం విఫలమైతే, దానితో పాటు అప్పటివరకూ ఉన్న డేటాను కోల్పోకుండా ఉండేందుకు ఇస్రో, లాంచ్ టెలిమెట్రీని డౌన్‌లింక్ చేసింది. దాదాపు  ఎత్తున ఉన్నపుడు, మాడ్యూల్ అపెక్స్ కవర్‌ను వేరుచేసి, పారాచూట్లను మోహరించారు. CARE అండమాన్ నికోబార్ దీవులకు సమీపంలో బంగాళాఖాతంలో పడిపోయింది. ఆ తరువాత దాన్ని విజయవంతంగా వెలికితీసారు. 

### చంద్రయాన్
రష్యాకు చెందిన రోస్కోస్మోస్ వారి ఫోబోస్-గ్రంట్ మిషన్ విఫలమైన తరువాత, దానికి సంబంధించిన సాంకేతిక అంశాలను సంపూర్ణంగా సమీక్షించాల్సి వచ్చింది. ఒరిజినల్‌గా చంద్రయాన్-2 కోసం వాడదలచిన రష్యన్ ల్యాండర్‌లో ఉపయోగించడానికి కూడా వీటినే ఎంపిక చేశారు. అయితే పై వైఫల్యం వలన రష్యా నుండి రావాల్సిన ల్యాండర్ ఆలస్యం అయింది. చివరికి రోస్కోస్మోస్, 2015 నాటికి దాన్ని ఇవ్వలేమని అశక్తత ప్రకటించింది.  ఇస్రో, ఆ రష్యన్ ఒప్పందాన్నిరద్దు చేసుకుని, కొద్ది మార్పులతో తానే దాన్ని చేపట్టాలని నిర్ణయించుకుంది.

2019 జూలై 22 న, ఎల్‌విఎం3 M1 (GSLV Mk.III M1) రాకెట్ 3850 కిలోల చంద్రయాన్-2 ఆర్బిటర్-ల్యాండర్‌లను తీసుకుని దూసుకెద్ళ్ళింది. 169.7 x 45,475 కి.మీ. ల పార్కింగ్ కక్ష్యలోకి చంద్రయాన్‌ను విజయవంతంగా ప్రవేశపెట్టారు. రెండు అభివృద్ధి దశలోని యాత్రల తర్వాత, ఎల్‌విఎం3 కి ఇది మొదటి ఆపరేషనల్ యాత్ర. భూమి పార్కింగ్ కక్ష్య కోసం మొదట ఊహించిన దానికంటే దాదాపు 6,000 కి.మీ. ఎక్కువ అపోజీ ఉండే కక్ష్యలో ప్రవేశపెట్టింది. దీనితో భూమికి కట్టుబడి ఉండే కక్ష్యను పెంచే విన్యాసాలు ఏడింటిలో ఒకదాని అవసరం లేకుండా పోయింది. రాకెట్ పనితీరులో 15 శాతం పెరుగుదలకు ఇది దోహదపడింది.  2023 జూలై 14 న ఎల్‌విఎం3 M4 రాకెట్ 3900 కిలోల చంద్రయాన్-3 ని 170 x 36,500 కి.మీ.ల పార్కింగ్ కక్ష్యలోకి  విజయవంతంగా ఇంజెక్ట్ చేసింది. 2023 నవంబరు 15 న  ఎల్‌విఎం3 M4 లోని క్రయోజెనిక్ అప్పర్ స్టేజ్ (C25) 9:12 UTC ప్రాంతంలో భూమి వాతావరణంలోకి అనియంత్రితంగా దూసుకువచ్చింది. ఉత్తర పసిఫిక్ మహాసముద్రం మీద ఇది కూలి ఉంటుందని అంచనా వేసారు. చివరి గ్రౌండ్ ట్రాక్ భారతదేశం మీదుగా వెళ్ళలేదు.

### వన్‌వెబ్
కుడి|thumb|331x331px|ఎల్‌విఎం3 M3 OneWeb India-2 మిషన్
వన్‌వెబ్ తమ 1వ తరం ఉపగ్రహాలలో మిగిలిన వాటిని ఫాల్కన్ 9 రాకెట్లపై ప్రయోగించడానికి అమెరికాకు చెందిన స్పేస్‌ఎక్స్‌తో ప్రయోగ ఒప్పందంపై సంతకం చేసినట్లు 2022 మార్చి 21 న ప్రకటించింది. మొదటి ప్రయోగం 2022 వేసవి కంటే ముందే జరగాల్సి ఉంది. 2022 ఏప్రిల్ 20 న వన్‌వెబ్, భారత అంతరిక్ష పరిశోధన సంస్థ యొక్క వాణిజ్య విభాగమైన న్యూస్పేస్ ఇండియా లిమిటెడ్‌తో కూడా ఇలాంటి ఒప్పందాన్ని చేసుకున్నట్లు  ప్రకటించింది. వన్‌వెబ్ ఉపగ్రహాలను ఎల్‌విఎం3 2022 అక్టోబరు 22,  2023 మార్చి 26 న ప్రయోగించి, కక్ష్యలో ప్రతిక్షేపించింది. గతంలో సోయుజ్‌లో ఉపయోగించిన ఉపగ్రహ డిస్పెన్సరులో కొద్దిగా మార్పులు చేసి దీనికి వాడారు.
కుడి|thumb|220x220px|C25 తర్వాత షట్-ఆఫ్ ఫేజ్ ఫ్లైట్ ప్రొఫైల్
మొదటి బ్యాచ్‌లో ప్రయోగించిన 36 OneWeb Gen-1 ఉపగ్రహాలు, మొత్తం 5796 కిలోల బరువున్నాయి. 2022 అక్టోబరు 22న *వన్‌వెబ్ ఇండియా-1 మిషన్* అనే కోడ్‌నేమ్ ఉన్న ఎల్‌విఎం3 M2 రాకెట్ ద్వారా వీటిని ప్రయోగించారు. ఉపగ్రహాలను 601 కి.మీ.ల ఎత్తు, 87.4° వంపు ఉన్న భూ నిమ్న కక్ష్యలోకి ప్రవేశపెట్టారు. ఇదే ఈ రాకెట్ మొదటి వాణిజ్య యాత్ర. భూ నిమ్న కక్ష్య లోకి ఇది తీసుకువెళ్ళిన మొదటి బహుళ-ఉపగ్రహ యాత్ర. దీనితో ఎల్‌విఎం, ప్రపంచ వాణిజ్య ప్రయోగ సేవా మార్కెట్‌లోకి ప్రవేశించింది. ఉపగ్రహాలను కక్ష్య లోకి విడిచే క్రమంలో రాకెట్టు క్రయోజెనిక్ దశ, ప్రత్యేకమైన విన్యాసాలమ్ను ప్రదర్శించింది. 75 నిమిషాల వ్యవధిలో 9 దశలలో అనేక రీ-ఓరియంటేషన్లు, వేగపు పెంపులకూ లోనైంది. 2023 మార్చి 26 న *OneWeb India-2 మిషన్ అనే కోడ్‌నేమ్‌తో,* 36 ఉపగ్రహాల రెండవ బ్యాచ్‌ని ఎల్‌విఎం3 M3లో ప్రయోగించారు. 450 కి.మీ.ల ఎత్తున్న కక్ష్య లోకి వీటిని ప్రతిక్షేపించారు. ఈ ప్రయోగంలోని క్రయోజెనిక్ దశలో, పర్యావరణ అనుకూల తయారీ ప్రక్రియలను, మెరుగైన ఇన్సులేషన్ లక్షణాలను, తేలికైన పదార్థాలనూ వాడారు. 

## గణాంకాలు
ఎల్‌విఎం3 2025 నవంబరు వరకూ, మొత్తం 8 ప్రయోగాలు చేసింది. అన్నీ విజయవంతమయ్యాయి.

; ఎల్‌విఎం3 లాంచ్‌ల దశాబ్ద వారీ సారాంశం
:

## ప్రయోగ చరిత్ర

## భవిష్యత్ లాంచ్‌లు

## మానవ-సహిత స్థాయి మిషన్లు

## ఇవి కూడా చూడండి

* GSLV ప్రయోగాల జాబితా
* PSLV ప్రయోగాల జాబితా
* SSLV లాంచ్‌ల జాబితా

## మూలాలు