నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా

**నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా(ఎన్‌ఎస్‌డి)**, భారతదేశంలోని న్యూ ఢిల్లీలో ఉన్న నాటకరంగ శిక్షణా సంస్థ. భారత ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని ఒక స్వయంప్రతిపత్త సంస్థ ఇది. 1959లో కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ ద్వారా స్థాపించబడిన ఈ సంస్థ, 1975లో స్వతంత్ర సంస్థగా మార్చబడింది. 2005లో డీమ్డ్ యూనివర్సిటీ హోదా లభించగా, 2011లో అది రద్దు చేయబడింది. ప్రస్తుతం, నటుడు పరేష్ రావల్ నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామాకు చైర్‌పర్సన్గా బాధ్యతలు నిర్వర్తిస్తున్నాడు. ఇది కేవలం ఒక శిక్షణా సంస్థగానే కాకుండా 1964 నుంచి అనుబంధ విభాగం ద్వారా వివిధ దేశాల్లోనూ, దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లోనూ ఎంపిక చేసిన నాటకాలను కూడా ప్రదర్శిస్తూ వస్తోంది. 1989 నుంచి పాఠశాల స్థాయి నుంచి పిల్లల్లో నాటకరంగం గురించి అవగాహన కల్పించడం కోసం సంస్కార్ రంగ్ టోలీ అనే పేరుతో ఒక కార్యక్రమం నిర్వహిస్తోంది. ఇది 8 నుంచి 16 సంవత్సరాల వయసు కలిగిన పిల్లలకు నటనలో శిక్షణ ఇస్తుంది. ఈ సంస్థ ప్రాంగణంలో కూడా మూడు ప్రదర్శన శాలలు ఉన్నాయి.
తన కార్యకలాపాలను విస్తరించేందుకు గాను ఇది 1994 లో బెంగళూరులో ఒక ప్రాంతీయ కేంద్రాన్ని ప్రారంభించింది. తర్వాత వారణాసి, సిక్కిం, త్రిపుర లో కూడా ఒక ప్రాంతీయ కేంద్రాన్ని ప్రారంభించారు. ఈ సంస్థ తరపున దేశంలో పలు ప్రాంతాల్లో నాటకాలకు సంబంధించిన వర్క్‌షాపులు నిర్వహిస్తూ ఉంటుంది. 1999 నుంచి ప్రతి యేటా ఢిల్లీలో భారత రంగ్ మహోత్సవ్ పేరుతో నాటక వార్షికోత్సవాలను నిర్వహిస్తోంది. ఇది కేవలం నాటక రంగానికి సంబంధించి ఆసియా ఖండంలోనే అతి పెద్ద ఉత్సవంగా పేరు గాంచింది. 2008 లో  ఈ సంస్థకు బీజం పడి 50 సంవత్సరాలు పూర్తయిన సందర్భంగా స్వర్ణోత్సవాలు జరుపుకుంది. ఓం పురి, నసీరుద్దీన్ షా, రోహిణి హట్టంగడి, అనుపమ్ ఖేర్, సీమా బిశ్వాస్, అతుల్ కులకర్ణి లాంటి నటులు ఈ సంస్థ విద్యార్థులు.
thumb|మండి హౌస్‌లోని నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా భవనం 

## చరిత్ర
1954లో జరిగిన సెమినార్‌లో నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామాకు సంబంధించి ప్రస్తావన వచ్చింది. నాటకరంగం కోసం కేంద్ర సంస్థ స్థాపించాలనే ఆలోచన ప్రకారం, జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ అధ్యక్షుడిగా ఉన్నసంగీత నాటక అకాడమీ ఆధ్వర్యంలో 1955లో ముసాయిదా పథకం తయారు చేయబడింది. ఆ తరువాత ఈ సంస్థ కోసం ప్రణాళికలు తయారు చేయబడ్డాయి. ఢిల్లీలోని ఇతర చోట్ల, యునెస్కో సహాయంతో భారతీయ నాట్య సంఘ్ స్వతంత్రంగా 1958 జనవరి 20న *ఆసియన్ థియేటర్ ఇన్‌స్టిట్యూట్*ని స్థాపించింది. 1958 జూలైలో ఆసియన్ థియేటర్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ని భారత ప్రభుత్వ జాతీయ సంగీత, నృత్య, నాటక అకాడమీ అయిన కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ స్వాధీనం చేసుకుంది.

తరువాతి సంవత్సరంలో, ప్రభుత్వం దీనిని కొత్తగా స్థాపించిన పాఠశాలతో విలీనం చేయగా, కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ ఆధ్వర్యంలో 1959 ఏప్రిల్ నెలలో నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా స్థాపించబడింది. తొలినాళ్ళలో ఈ సంస్థ కార్యాలయం నిజాముద్దీన్ వెస్ట్‌లో ఉండేది, దీనిని *నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా అండ్ ఏషియన్ థియేటర్ ఇన్‌స్టిట్యూట్* అని పిలిచేవారు. 1961లో మొదటి బ్యాచ్ ఉత్తీర్ణత సాధించింది. 1962–1977 మధ్యకాలంలో ఇబ్రహీం అల్కాజీ సంస్థ డైరెక్టర్‌గా ఉన్న సమయంలో, పాఠ్యప్రణాళికను సరిదిద్దడమే కాకుండా, నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా మారిన కైలాష్ కాలనీ ఇంటి పెరటిలో థియేటర్ కోసం విద్యార్థులు తవ్వి వేదికలను నిర్మించారు. తరువాత ప్రస్తుతమున్న స్థానానికి మారినప్పుడు, అల్కాజీ నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా కోసం 200 సీట్ల స్టూడియో థియేటర్, ఓపెన్-ఎయిర్ మేఘదూత్ థియేటర్‌తో సహా మర్రిచెట్టు కింద రెండు థియేటర్‌లను కూడా రూపొందించాడు.

1975లో నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా పేరుతో పూర్వ విద్య, సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ, సాంస్కృతిక శాఖ ఆధ్వర్యంలో స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన సంస్థగా మారింది. 1975 మే నెలలో బహవల్‌పూర్ నివాసమైన బహవల్‌పూర్ హౌస్‌లోని ప్రస్తుత ప్రాంగణానికి మార్చబడింది. 1999లో నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా తన మొదటి జాతీయ థియేటర్ ఫెస్టివల్ *భారత్ రంగ్ మహోత్సవ్*ను నిర్వహించింది. ఇది ప్రతి సంవత్సరం జనవరి రెండవ వారంలో నిర్వహించబడుతోంది.

2008లో, సంస్థ తన థియేటర్ ఫెస్టివల్ *భారత్ రంగ్ మహోత్సవ్‌లో* దేశం నలుమూలల నుండి వచ్చిన పూర్వ విద్యార్థులతో కలిసి తన స్వర్ణోత్సవాన్ని జరుపుకుంది. ఆ సందర్భంగా ముంబైలో రతన్ థియామ్‌తో సహా నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా ఆధ్వర్యంలో నాంది, బన్సీ కౌల్ (అరణ్యాధిపతి తాంతియా), నీలం మాన్సింగ్ చౌదరి (ది సూట్), సంజయ్ ఉపాధ్యాయ్ (హర్సింగర్), బహరుల్ ఇస్లాం (ఆకాష్), మోహన్ మహర్షి (డియర్ బాపు), ఎం.కె. రైనా (స్టే ఎట్ ఎవైల్) వంటి గ్రాడ్యుయేట్ల నాటకాలను ప్రదర్శించింది. 2013లో వామన్ కేంద్రే ఎన్.ఎస్.డి.కి డైరెక్టర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. వామన్ కేంద్రే ఎన్.ఎస్.డి. నుండి కేరళ జానపద నాటకరంగంలో పరిశోధనతో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ చేసాడు. మరఠ్వాడాలోని సంచార వంజర గిరిజన సమాజానికి చెందినవాడు, 1970ల చివరలో మహారాష్ట్రలో దళిత నాటక ఉద్యమంలో ప్రముఖ నాయకులలో ఒకడు. 2020 సెప్టెంబరు 10న నాటకరంగ, సినిమా నటుడు పరేష్ రావల్ నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా చైర్మన్‌గా నియమితులయ్యాడు.

### డీమ్డ్ యూనివర్సిటీ హోదా
2005 మార్చి 16న, భారత ప్రభుత్వం నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామాకి డీమ్డ్ యూనివర్సిటీ హోదాను మంజూరు చేసింది. "ఇది థియేటర్ వంటి సృజనాత్మక రంగాలలో అవసరమైన వృత్తిపరమైన శిక్షణ, స్వయంప్రతిపత్తి, ఆవశ్యకతను బలహీనపరుస్తుంది" కాబట్టి డీమ్డ్ యూనివర్సిటీ హోదాను రద్దు చేయాలని 2010లో నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా సొసైటీ కోరగా, 2011 అక్టోబరులో ఆ హోదా రద్దు చేయబడింది.

## వింగ్స్ పెర్ఫార్మింగ్
### రెపర్టరీ కంపెనీ
[కుడి|thumb|250x250px| 2011లో అనుగూంజ్ (ఢిల్లీలోని [గురు గోవింద్ సింగ్ ఇంద్రప్రస్థ విశ్వవిద్యాలయంలో జరిగిన సాంస్కృతిక ఉత్సవం) లో ఎన్.ఎస్.డి. ద్వారా ప్రదర్శించిన నాటకంలోని దృశ్యం]]
భారతదేశంలో నాటకరంగాన్ని ఒక వృత్తిగా ప్రోత్సహించే లక్ష్యంతో నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా ఆధ్వర్యంలో 1964లో రెపర్టరీ కంపెనీ స్థాపించబడింది. మొదటి అధిపతిగా ఓం శివపురి, ఆ తర్వాత మనోహర్ సింగ్, రామ్ గోపాల్ బజాజ్ (యాక్టింగ్ చీఫ్), జెఎన్ కౌశల్ (యాక్టింగ్ చీఫ్), అనురాధ కపూర్ (యాక్టింగ్ చీఫ్), సురేష్ శర్మ, సాగర్ కాంబ్లే, అతుల్ సింఘాయ్ (యానిమేషన్ చీఫ్) బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.

రెపర్టరీ కంపెనీ దాదాపు 70 మంది నాటక రచయితల రచనల ఆధారంగా 120కి పైగా నాటకాలను ప్రదర్శించింది. అనేక దేశాల్లో, దేశంలోని వివిధ నగరాల్లో సుమారు 50 మంది దర్శకులను కలిగి ఉంది. ప్రతి సంవత్సరం 'వార్షిక రిపర్టరీ కంపెనీ సమ్మర్ ఫెస్టివల్' అనే పేరుతో నాటకోత్సవాన్ని నిర్వహిస్తుంది. ఈ నాటకోత్సవంలో కొత్త, పాత నాటకాలను ప్రదర్శిస్తుంది. 2004లో న్యూ ఢిల్లీలో, రిపర్టరీ 40వ వార్షికోత్సవంలో భాగంగా థియేటర్ ఫెస్టివల్‌ నిర్వహించబడింది.

### సంస్కార్ రంగ్ తోలి
ఎన్.ఎస్.డి. 1989లో 'థియేటర్-ఇన్-ఎడ్యుకేషన్ కంపెనీ'ని స్థాపించింది. దీనిని 'సంస్కార్ రంగ్ తోలి' అని పిలుస్తారు. ఇందులో భాగంగా 8 నుండి 16 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలకు శిక్షణ ఇస్తారు. ఈ సంస్థ పాఠశాల విద్యార్థులకు, పెద్దలకు క్రమం తప్పకుండా నాటకాలను ప్రదర్శిస్తుంది. అందేకాకుండా ప్రతిఏటా 'జష్న్-ఎ-బచ్‌పన్', బాల్ సంగమ్‌ పేరుతో నాటకోత్సవాలు నిర్వహిస్తోంది.

## ప్రదర్శన స్థలాలు
ఎన్.ఎస్.డి. క్యాంపస్‌లో మూడు ఆడిటోరియాలు ఉన్నాయి:

* అభిమంచ్ ఆడిటోరియం
* సమ్ముక్ ఆడిటోరియం
* బహుముఖ్ ఆడిటోరియం

ఇవేకాకుండా, స్టూడియో థియేటర్, భారత్ రంగమహోత్సవ్ వంటి ప్రత్యేక సందర్భాలలో ప్రదర్శించేందుకు చిన్న ప్రదర్శన వేదికలు కూడా ఉన్నాయి.

## ప్రాంతీయ కేంద్రాలు
తన కార్యకలాపాలను వికేంద్రీకరించే ప్రయత్నంలో, ఎన్.ఎస్.డి. భారతదేశం అంతటా ప్రాంతీయ శిక్షణా కేంద్రాలను ప్రారంభించింది. వీటిలో మొదటిది 1994లో బెంగళూరులో ప్రారంభించబడింది. వారణాసిలో కొత్త కేంద్రాన్ని ఏర్పాటుచేశారు.
thumb|ఎన్.ఎస్.డి.లో రంగ్ మహోత్సవ్ పండుగ

## భారత్ రంగ్ మహోత్సవ్
నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా ఆధ్వర్యంలో న్యూఢిల్లీలో ప్రతిఏటా నాటకోత్సవం జరుగుతోంది. దానిని భారత్ రంగ్ మహోత్సవ్, లేదా 'నేషనల్ థియేటర్ ఫెస్టివల్' అంటారు. ఇది 1999లో స్థాపించబడింది, ఆసియాలోనే అతిపెద్ద థియేటర్ ఫెస్టివల్‌గా ఈ నాటకోత్సవం గుర్తించబడింది. గిరిజన సంప్రదాయాలను ప్రదర్శించేందుకు ఎన్.ఎస్.డి. ఆధ్వర్యంలో ఆదిరంగ్ మహోత్సవ్ అనే నాటకోత్సవం కూడా నిర్వహించబడుతోంది.
## పూర్వ విద్యార్థులు
ఈ సంస్థలో చదివిన పలువురు విద్యార్థులు చలనచిత్ర రంగంలోనూ, టెలివిజన్ రంగంలోనూ, నాటక రంగంలోను జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు పొందారు.
 
వారిలో కొందరు:

# అతుల్ కులకర్ణి
# అనుపమ్ ఖేర్
# అనూప్ సోనీ
# అన్నూ కపూర్
# ఆశిష్ విద్యార్థి
# అశుతోష్ రాణా
# ఇందిరా తివారి
# ఇర్ఫాన్ ఖాన్
# ఇష్తియాక్ ఖాన్
# ఓం పురి
# ఓం శివపురి
# కుముద్ మిశ్రా
# గోపాల్ దత్
# గోవింద్ నామ్‌దేవ్
# జాకీర్ హుస్సేన్
# తిగ్మాన్షు ధులియా
# దీపా సాహి
# నవనీత్ నిషాన్
# నవాజుద్దీన్ సిద్ధికి
# నసీరుద్దీన్ షా
# నీనా గుప్తా
# పంకజ్ కపూర్
# పంకజ్ త్రిపాఠి
# పీయూష్ మిశ్రా
# మితా వశిష్ఠ్
# రఘుబీర్ యాదవ్
# రత్న పాఠక్ షా
# రాజ్ బబ్బర్
# రాజ్‌పాల్ యాదవ్
# రాజేష్ వివేక్
# రాజేష్ శర్మ
# రోహిణీ హట్టంగడి
# వి.కె. శర్మ
# వినీత్ కుమార్
# విభా చిబ్బర్
# సంజయ్ మిశ్రా
# సతీష్ చంద్ర కౌశిక్ 
# సవితా ప్రభునే
# సాయి పరాంజపే
# సీమా బిస్వాస్
# సుధా శివపురి 
# స్వానంద్ కిర్కిరే
# హిమానీ శివపురి
# హేమా సింగ్

## ఎన్.ఎస్.డి. అధ్యక్షులు

1959లో స్థాపించబడినప్పటి నుండి ఎన్.ఎస్.డి.కి పదకొండు మంది డైరెక్టర్లు పదవి బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు:

## వేధింపుల ఆరోపణ
నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా గెస్ట్ ప్రొఫెసర్ సురేష్ శెట్టి ప్రవేశ వర్క్‌షాప్‌లో తనను అనుచితంగా తాకినట్లు ఒక మహిళా విద్యార్థి 2018 ఆగస్టులో లైంగిక వేధింపుల ఆరోపణలు చేసింది. ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న ప్రొఫెసర్ ఎన్‌ఎస్‌డికి చెందిన రిటైర్డ్ అకడమిక్స్ డీన్.

## మూలాలు

## మరింత చదవడానికి
* *రంగ యాత్ర: నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా ద్వారా నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా రెపర్టరీ కంపెనీకి ఇరవై ఐదు సంవత్సరాలు* . నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా, 1992 ప్రచురించింది.

## బయటి లింకులు
* నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా అధికారిక వెబ్‌సైట్ 
* భారత్ రంగ్ మహోత్సవ్ అధికారిక వెబ్‌సైట్
* నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామాపూర్వ విద్యార్థులు - కార్యకలాపాలు, సంఘాలు

వర్గం:1959 స్థాపితాలు
వర్గం:నాటకరంగం
వర్గం:భారతీయ విశ్వవిద్యాలయాలు