వడయార్ రాజవంశం

**వడయార్ రాజవంశం** (), **మైసూర్ వడయార్‌లు** అని కూడా పిలుస్తారు (వోడెయార్/ఒడయార్ అని కూడా రాస్తారు), ఇది ఒక భారతీయ రాజకుటుంబం, ఈ కుటుంబం భారతదేశ మధ్యయుగ చివరి కాలానికి చెందిన మాజీ మైసూరు మహారాజులు. వారు మొదట మైసూరు నగరానికి చెందిన ఉర్స్ వంశానికి చెందినవారు. వారు ‘వడయార్’ అనే బిరుదును ధరించారు, దీనికి కన్నడలో ‘ప్రభువు’ అని అర్థం.
మైసూరు మహారాజులుగా వడయార్‌లు మైసూరు రాజ్యాన్ని 1300ల చివరి నుండి 1950 వరకు పాలించారు. వడయార్ రాజవంశం, ఉర్స్ వంశానికి చెందిన సభ్యులు తమ రాజ్యమేలుతున్న తోబుట్టువులు, దాయాదులు, మేనల్లుళ్లు లేదా దూరపు బంధువులకు సలహాదారులుగా దివాన్లుగా కూడా పనిచేశారు. కొంతమంది సభ్యులు తమ పాలకుడి తరపున దళవాయిలు (కమాండర్-ఇన్-చీఫ్) గా సైనిక విభాగాలకు కూడా కమాండర్‌గా వ్యవహరించారు.

14వ శతాబ్దం చివరలో, ఈ కుటుంబం మొదట తమ భూస్వామ్య ప్రభువులైన విజయనగర సామ్రాజ్యం తరపున మైసూరు పట్టణం, దాని పరిసర ప్రాంతాలను రక్షించే ‘పాళెగాళ్లు’గా ఉండేవారు. 17వ శతాబ్దంలో విజయనగర సామ్రాజ్యం పతనం కావడంతో, 1610లో రెండవ తిమ్మరాజ వడయార్ సమీపంలోని శ్రీరంగపట్న పట్టణాన్ని (విజయనగర ప్రతినిధి అయిన తిరుమల రెండవ శ్రీరంగ స్థావరం) స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడు వడయార్‌లు స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించుకున్నారు. 1766, 1799 మధ్య, హైదరాలీ, టిప్పు సుల్తాన్‌లు రాజ్యాన్ని శాసించినప్పుడు, వడయార్ పాలకులు మహారాజులుగా ఏ విధమైన వాస్తవ అధికారాలు లేకుండా నామమాత్రంగా ఉన్నారు. 1799లో టిప్పు సుల్తాన్ మరణం తర్వాత, అప్పట్లో భారతదేశంలోని పెద్ద భూభాగాలను పాలిస్తున్న ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అనుబంధ కూటమి కింద రాజ్యాన్ని తిరిగి వడయార్‌లకు అప్పగించింది. 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత, పాలిస్తున్న మహారాజు జయచామరాజేంద్ర వడయార్ రాజ్యాన్ని కొత్తగా ఏర్పడిన డొమినియన్ ఆఫ్ ఇండియాలో విలీనం చేశారు.

## పేరు
కన్నడలో, సాధారణ నామవాచకం ఒడెయరు ( ) అనేది 'ఒడెయ' (ಒಡೆಯ) అనే దానికి బహువచనం రూపం, దీని అర్థం 'ప్రభువు' లేదా 'యాజమాన్యం'. మొదటి పాలిగార్, మైసూరు రాజు అయిన యదురాయ దీనిని తన అధికారిక బిరుదు నామవాచకంగా స్వీకరించాడు.

వడయార్ రాజవంశానికి చెందిన సభ్యులు ఉర్స్ వంశానికి చెందినవారు; దత్తత ద్వారా లేదా వంశపారంపర్యంగా, వారు వడయార్ అనే బిరుదును ధరిస్తారు, వారి కుటుంబం కూడా దానిని ఉపయోగిస్తుంది. దీనికి తాజా ఉదాహరణ, 2015లో కుటుంబ ప్రస్తుత అధిపతి యదువీర్ వడయార్ సింహాసనం అధిష్టించినప్పుడు జరిగింది.

## చరిత్ర
వడయార్‌లు హిందూ దేవుడు కృష్ణుని వంశస్థులమని చెప్పుకుంటారు. వారు ద్వారక నుండి వచ్చారని ఒక పురాణం చెబుతోంది. అయితే, పి. వి. నంజరాజ్ ఉర్స్, శ్యామ్ ప్రసాద్, నోబుహిరో ఓటా, డేవిడ్ లీమింగ్, అయా ఇకెగామే వంటి చరిత్రకారులు మాత్రం వడయార్‌లు స్థానిక భూస్వామ్య ప్రభువులని, వారు పౌరాణిక వంశపారంపర్యాన్ని చెప్పుకుంటూ చంద్రవంశీయులమని పేర్కొన్నారని సూచిస్తున్నారు.

### సామంతుల రాజ్యం
1399లో యదురాయ (ఒక పాళెగాడు) ను తన పాలకుడైన విజయనగర సామ్రాజ్యం రెండవ హరిహర రాయలు మైసూరు, దాని పరిసర ప్రాంతాలకు అధిపతిగా చేసినప్పుడు వడయార్ రాజవంశం ప్రారంభమైంది. దీనితో యదురాయ రాజా అనే బిరుదును, వడయార్ అనే గౌరవ ఇంటిపేరును స్వీకరించాడు. అతను, అతని వారసులు 1553 వరకు విజయనగర సామ్రాజ్యం సామంతులుగా మైసూరును పరిపాలించారు.

### స్వతంత్ర రాజ్యం
విజయనగర సామ్రాజ్యం 1565లో విచ్ఛిన్నమైంది. సామ్రాజ్యం పతనంతో, మైసూరు ఒక స్వతంత్ర రాజ్యంగా మారింది, వ్యవస్థాపక పాలకుడు యదురాయ ముని-ముని-ముని-మనవడైన రెండవ తిమ్మరాజ వడయార్ మొదటి స్వతంత్ర రాజుగా అయ్యాడు. తిమ్మరాజ మేనల్లుడు మొదటి రాజ వడయార్ రాజ్యం సరిహద్దులను విస్తరించాడు. 1610లో, అతను రాజధానిని మైసూరు నుండి కావేరీ నదిపై ఉన్న సమీప ద్వీప పట్టణం శ్రీరంగపట్నానికి మార్చాడు, ఇది సైనిక దాడుల నుండి వ్యూహాత్మక రక్షణను అందించింది. రాజా వడయార్ దాయాది, వారసుడైన ఒకటో కంఠీరవ నరసరాజు రాజ్య సరిహద్దులను ప్రస్తుత తమిళనాడులోని తిరుచిరాపల్లి (తిరుచ్చి) వరకు విస్తరించాడు. కంఠీరవ మనవడైన చిక్క దేవరాజ వడయార్ హయాంలో రాజ్యం ఉచ్ఛస్థితికి చేరుకుంది, అతను రాజ్యాన్ని 18 విభాగాలుగా (చావడిలు అని పిలుస్తారు) విభజించడం ద్వారా రాజ్య పరిపాలనను సంస్కరించాడు; అతను ఒక సమగ్ర పన్ను విధానాన్ని కూడా ప్రవేశపెట్టాడు.

File:Rajawodeyar.jpg|మైసూరు దసరాను ప్రారంభించిన మహారాజ రాజా వడయార్
File:Kanthirava.jpg|మహారాజ మొదటి కంఠీరవ నరసరాజును 'రణధీర' (యుద్ధభూమిలో శూరుడు) అని పిలిచేవారు


### హైదరాలీ, టిప్పు సుల్తాన్ కాలంలో
1760 నుండి 1799 వరకు, వడయార్ రాజవంశం పాలన నామమాత్రంగానే ఉండేది, వాస్తవ అధికారం కమాండర్-ఇన్-చీఫ్, ఆ తర్వాత స్వయంగా సుల్తాన్‌గా ప్రకటించుకున్న హైదరాలీ, అతని కుమారుడు, వారసుడు టిప్పు సుల్తాన్ చేతుల్లో ఉండేది. వీరిద్దరూ శ్రీరంగపట్నం నుండి సుల్తానేట్‌ను పాలిస్తూ రాజ్యాన్ని తీవ్రంగా విస్తరించారు.

File:"Hyder Ali," a steel engraving from the 1790's (with modern hand coloring).jpg|అధికారాన్ని చేజిక్కించుకున్న కమాండర్-ఇన్-చీఫ్ హైదరాలీ
File:TipuSultan1790.jpg|మైసూరు సుల్తాన్ టిప్పు సుల్తాన్
File:Indian Mysore Kingdom 1784 map.svg|టిప్పు సుల్తాన్ ఆధ్వర్యంలోని మైసూరు రాజ్యం


### అనుబంధ కూటమిలో స్వతంత్ర రాజ్యం
1799లో జరిగిన నాల్గవ ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధంలో శ్రీరంగపట్నం ముట్టడిలో టిప్పు సుల్తాన్ ఓడిపోయిన తర్వాత, బ్రిటిష్ వారు వార్షిక కప్పం చెల్లించాలనే షరతుతో అనుబంధ కూటమి కింద రాజ్యాన్ని వడయార్‌లకు అప్పగించారు. రాజధానిని తిరిగి మైసూరుకు మార్చారు. పూర్వపు పాలకుడు తొమ్మిదో చామరాజ వడయార్ దత్తపుత్రుడైన నాలుగు సంవత్సరాల చిన్నారి యువరాజు మూడవ కృష్ణరాజ వడయార్ మైసూరు మహారాజుగా పట్టాభిషేకం చేయబడ్డాడు.

1831లో, మూడవ కృష్ణరాజ వడయార్ కప్పం చెల్లించలేదన్న నెపంతో, రాజ్యాన్ని మైసూరు కమిషన్ కింద ఉంచారు, ఇది 1831 నుండి 1881 వరకు కొనసాగింది. ఈ కాలంలోని ప్రసిద్ధ కమిషనర్లలో మార్క్ కబ్బన్, ఎల్. బి. బౌరింగ్ ఉన్నారు.

1868లో, మూడవ కృష్ణరాజ వడయార్ మరణించిన తర్వాత, అతని ఐదేళ్ల మనవడు పదవ చామరాజ వడయార్ సింహాసనానికి వారసుడయ్యాడు. 1881లో అతను మేజర్ అయిన తర్వాత, పార్లమెంట్ చట్టం ద్వారా బ్రిటిష్ వారు మరోసారి అధికారాన్ని వడయార్‌లకు బదిలీ చేశారు. మహారాజు తమ రాజ వంశం పేరు స్పెల్లింగ్‌ను Wodeyar నుండి Wadiyar కి మార్చాడు. అతను మైసూరు ప్రతినిధుల సభను స్థాపించాడు; భారతదేశంలోని సంస్థానాలలో ఇది మొట్టమొదటిది.

పదవ చామరాజ వడయార్ కుమారుడు, వారసుడైన నాల్గవ కృష్ణరాజ వడయార్ ఒక సాధువు లాంటి రాజుగా గొప్ప కీర్తిని పొందాడు, అతని రాజ్యాన్ని మహాత్మా గాంధీ శ్రీరాముడు పాలించిన ఆదర్శ రాజ్యంతో పోలుస్తూ 'రామరాజ్య' అని ప్రశంసించారు.

నాల్గవ కృష్ణరాజ వడయార్ మేనల్లుడు, వారసుడు, వడయార్ రాజవంశం చివరి పాలకుడైన జయచామరాజేంద్ర వడయార్ 1940 నుండి 1950 వరకు పాలించాడు. 1947లో బ్రిటిష్ వారి నుండి భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత, జయచామరాజేంద్ర వడయార్ తన రాజ్యాన్ని కొత్తగా ఏర్పడిన డొమినియన్ ఆఫ్ ఇండియాకు అప్పగించాడు, కానీ 1950లో భారతదేశం రిపబ్లిక్‌గా అవతరించే వరకు మహారాజుగా కొనసాగాడు.

File:Krishnaraja Wadiyar III, Maharaja of Mysore.jpg|మహారాజ మూడవ కృష్ణరాజ వడయార్ తన చివరి రోజుల్లో
File:Gold pagoda of Krishnaraja Wodeyar.jpg|మూడవ కృష్ణరాజ వడయార్ కాలం నాటి బంగారు నాణేలు, ఇందులో శివుడు త్రిశూలం, జింకను పట్టుకుని ఉండగా, ఆయన ఒడిలో పార్వతి కూర్చుని ఉంది. నాణెం ముందు భాగంలో సంస్కృతంలో *శ్రీ కృష్ణరాజ* అని రాసి ఉంది.
File:Chamarajendra Wadiyar X with his children.jpg|మహారాజ పదవ చామరాజ వడయార్ తన పిల్లలతో
File:Maharajah of Mysore and Princes 1887.jpg|యువరాజు నాల్గవ కృష్ణరాజ వడయార్ మరో ఇద్దరు భారతీయ యువరాజులతో
File:Maharani Vani Vilasa with grandson Jayachamarajendra Wadiyar.jpg|రాజమాత కెంపనంజమ్మణ్ణి దేవి తన మనవడు, కాబోయే రాజు జయచామరాజేంద్ర వడయార్‌తో


### రాజ్యం రద్దు
జయచామరాజేంద్ర వడయార్ 1950 నుండి 1956 వరకు పేరు మార్చబడిన మైసూర్ రాష్ట్రానికి రాజప్రముఖ్‌గా పనిచేశాడు. 1956లో భాషా ప్రాతిపదికన భారతీయ రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ తర్వాత, అతను సమైక్య మైసూరు రాష్ట్రానికి (ప్రస్తుత కర్ణాటక రాష్ట్రం) గవర్నర్‌గా నియమితుడయ్యాడు, ఈ పదవిలో అతను 1964 వరకు కొనసాగాడు. ఆ తర్వాత అతను రెండు సంవత్సరాల పాటు మద్రాసు (ఇప్పటి తమిళనాడు) గవర్నర్‌గా నియమితుడయ్యాడు.

1971లో ఇందిరా గాంధీ ఆధ్వర్యంలోని భారత ప్రభుత్వం మహారాజుల బిరుదులు, ప్రైవీ పర్సులను రద్దు చేసే వరకు, భారత రాజ్యాంగం ఆయనను మైసూరు మహారాజుగా గుర్తించింది. మహారాజు 1974లో మరణించాడు.

అతని ఏకైక కుమారుడు శ్రీకంఠదత్త నరసింహరాజ వడయార్ కుటుంబ అధిపతి అయ్యాడు; అతను భారత పార్లమెంటు సభ్యుడు.

2013లో శ్రీకంఠదత్త వడయార్ మరణించిన తర్వాత, ఆయన భార్య ప్రమోదా వడయార్ యదువీర్ వడయార్‌ను దత్తత తీసుకుంది, ఆయన 2015లో మైసూరు మహారాజుగా, కుటుంబ అధిపతిగా పట్టాభిషేకం చేయబడ్డాడు.

దస్త్రం:Jcrw1.jpg|రెండవ ఎలిజబెత్ తో జయచామరాజ వడయార్
దస్త్రం:Srikanta Wadiyar of Mysore.jpg|దసరా పండుగ సందర్భంగా ప్రైవేట్ దర్బార్ నిర్వహిస్తున్న శ్రీకంఠదత్త వడయార్
దస్త్రం:Yaduveer Krishnadatta Chamaraja Wadiyar.JPG|వడయార్ రాజవంశం ప్రస్తుత అధిపతి యదువీర్ వడయార్


## నివాసాలు
తమ కుటుంబ చరిత్రలో ఎక్కువ భాగం వడయార్‌లకు అధికారిక నివాసంగా మైసూరు ప్యాలెస్ ఉండేది. కొద్ది కాలం పాటు శ్రీరంగపట్నం కూడా వడయార్‌ల ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది. 1900ల నాటికి, బెంగుళూరు గణనీయమైన మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిని సాధించింది, అక్కడ ఉన్న బెంగుళూరు ప్యాలెస్ వడయార్‌లకు రెండవ నివాసంగా మారింది.

దస్త్రం:Mysore Palace Morning.jpg|మైసూరు ప్యాలెస్, వడయార్‌ల సాంప్రదాయ నివాసం
దస్త్రం:Bangalore Mysore Maharaja Palace.jpg|బెంగుళూరు ప్యాలెస్, వడయార్‌ల రెండవ నివాసం
దస్త్రం:Jagan mohan palace2.jpg|1900ల ప్రారంభంలో పాత మైసూరు ప్యాలెస్ కాలిపోయినప్పుడు జగన్మోహన్ ప్యాలెస్ తాత్కాలిక నివాసంగా ఉపయోగపడింది


## అలమేలమ్మ శాపం
విజయనగర సామ్రాజ్యం క్షీణిస్తున్న సమయంలో, 1610లో ఒకటో రాజ వడయార్ శ్రీరంగపట్నం కోటను అక్కడి విజయనగర ప్రతినిధి తిరుమల నుండి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. తిరుమల తన ఇద్దరు భార్యలతో సమీపంలోని తలకాడు పట్టణానికి వెళ్ళిపోయినట్లు చెబుతారు. దాదాపు అదే సమయంలో, తిరుమల ఒక ప్రాణాంతక వ్యాధితో బాధపడ్డాడు; అతని ఆరోగ్యం క్షీణించి చివరికి మరణించాడు.

అతని భార్యలలో ఒకరైన అలమేలమ్మ, శ్రీరంగపట్నం ద్వీప కోటలోని ప్రసిద్ధ ఆది-రంగ ఆలయ ప్రధాన దైవం శ్రీరంగనాథుని భార్య అయిన రంగనాయకికి గొప్ప భక్తురాలు. అలమేలమ్మ వద్ద పెద్ద ముత్యం పొదిగిన ఒక అందమైన ముక్కుపుడకతో సహా పెద్ద ఎత్తున ఆభరణాలు ఉండేవి. ఒక వితంతువుగా, ఆభరణాలు ధరించడం ఆచారాలకు విరుద్ధం. ఆమె తరచుగా ఆ ఆభరణాలను రంగనాయకి ఆలయానికి ఇచ్చేది. ప్రతి మంగళవారం, శుక్రవారాల్లో రంగనాయకి విగ్రహాన్ని ఆ ఆభరణాలతో అలంకరించి, మిగిలిన వారమంతా భద్రంగా ఉంచడానికి అలమేలమ్మకు తిరిగి ఇచ్చేవారు.

ఒక సందర్భంలో, ఆనవాయితీగా వస్తున్నట్లుగా అలమేలమ్మ నుండి ఆభరణాలను తీసుకురావాలని ఆలయ అధికారులు రాజు సైనికులను కోరారు. ప్రధాన ఆస్థానోద్యోగి రామనాథ మొలహళ్లి నేతృత్వంలో వచ్చిన రాజు ప్రతినిధులను చూసి ఆమె భయపడి ఉండవచ్చు. రాజు ఆగ్రహానికి గురవుతాననే భయంతో, ఆమె కావేరీ నదిలోని సుడిగుండంలో దూకడానికి కొండ అంచుకు పరుగెత్తింది. దూకే ముందు "తలకాడు ఇసుక తిన్నెలుగా మారాలి, మాలంగి సుడిగుండంగా మారాలి, మైసూరు రాజులకు ఎప్పటికీ పిల్లలు పుట్టకూడదు" (కన్నడ: ತಲಕಾಡು ಮರಳಾಗಲಿ, ಮಾಲಂಗಿ ಮಡುವಾಗಲಿ, ಮೈಸೂರು ದೊರೆಗಳಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದೆ ಹೋಗಲಿ; అనువాదం: తలకాడు మరళాగలి, మాలంగి మడువాగలి, మైసూరు దొరెగళిగె మక్కళిల్లదె హోగలి) అని శపించింది.

### అలమేలమ్మ విగ్రహం
ఈ దుర్ఘటన గురించి తెలుసుకున్న రాజు పశ్చాత్తాపం చెంది, అలమేలమ్మ విగ్రహాన్ని బంగారంతో తయారు చేయించి, దానిని ప్యాలెస్‌లో ప్రతిష్టించి దేవతగా పూజించాడు. నేటికీ, ఆ విగ్రహం మైసూరు ప్యాలెస్‌లో కనిపిస్తుంది. రాజుకి బ్రతికి ఉన్న ఏకైక కుమారుడు నరసరాజ వడయార్ మరణించాడు (దీనిని జానపద కథల్లో శాప ఫలితంగా భావిస్తారు).

ప్యాలెస్ లోపల జరిగే దసరా ఉత్సవాలు నవరాత్రి సాయంత్రం అలమేలమ్మకు అధికారిక పూజతో ముగుస్తాయి. ఈ కథలోని మరో ఆసక్తికరమైన అంశం ఏమిటంటే, అలమేలమ్మ ఆలయం ఆమె చట్టపరమైన వారసుల సంరక్షణలో ఉంది. ఆశ్చర్యకరంగా, ఈ పూజారులు/సంరక్షకులు కూడా అదే శాపానికి గురైనట్లు కనిపిస్తుంది, వడయార్‌లను పీడిస్తున్న అదే సమస్య వారిని కూడా బాధిస్తోంది.

### తలకాడు, మాలంగి

తలకాడు, మాలంగి అనేవి కావేరీ నది వంపు తిరిగే చోట ఉన్న తిరుమకూడలు నరసిపుర సమీపంలోని రెండు చిన్న పట్టణాలు. నేటికీ, తలకాడులోని చాలా భాగాలు ఇసుక కింద ఉన్నాయి, సుడిగుండాల వల్ల మాలంగి గ్రామం నెమ్మదిగా కోతకు గురవుతోంది. తలకాడులోని దేవాలయాలు విశాలమైన ఇసుకలో కూరుకుపోయి ఉన్నాయి, వాటిని ప్రతి 12 సంవత్సరాలకు ఒకసారి తవ్వి బయటకు తీస్తారు. మరోవైపు మాలంగి వద్ద, నది చాలా లోతుగా ఉంటుంది. ఈ దృగ్విషయాలు 1610లో అలమేలమ్మ శాపం తర్వాతే కనిపించాయా అనేది ఒక ఊహ మాత్రమే.

## వడయార్‌ల కుటుంబ వృక్షం

### యదురాయ నుండి ప్రత్యక్ష వంశం
రాజా యదురాయ మైసూరు రాజ్య స్థాపక పాలకుడిగా నమోదయ్యారు. పదహారవ మహారాజు ఒకటో కృష్ణరాజ వడయార్ రాజా యదురాయ ఆఖరి ప్రత్యక్ష పురుష వారసుడు. అయితే, ఒకటో కృష్ణరాజ వడయార్ వారసుడు, అంకనహళ్లి ఉర్స్ శాఖకు చెందిన ఆయన దత్తపుత్రుడు మహారాజ ఏడవ చామరాజ వడయార్. ఆయన తర్వాత, మహారాజ మూడవ చామరాజ వడయార్ రెండవ కుమార్తె రాజకుమారి చిక్కదేవి కుటుంబం బెట్టదకోటే ఉర్స్ శాఖతో కలిసి రాజరికాన్ని చేపడుతుంది.

### బెట్టదకోటే (కొండ కోట) ఉర్స్ శాఖ
బెట్టదకోటే ఉర్స్ మైసూర్ రాజ్యంలోని పెద్ద జాగీర్లలో (భూస్వామ్య ఎస్టేట్‌లలో) ఒకటి. 22వ పాలకుడు ఎనిమిదో చామరాజ వడయార్ మరణం తర్వాత, ఆయన భార్య, మహారాణి లక్ష్మీ అమ్మణ్ణి దేవి బెట్టదకోటే ఉర్స్ శాఖకు చెందిన తొమ్మిదో చామరాజ వడయార్‌ను దత్తత తీసుకుంది. ఈ శాఖ నేటికీ కొనసాగుతోంది.

### కళలే ఉర్స్ శాఖ

### మద్దూరు ఉర్స్ శాఖ

## రచనలు/సేవలు
వడయార్‌లు లలిత కళలకు పోషకులుగా ఉంటూ అనేక మంది ప్రసిద్ధ సంగీతకారులను, రచయితలను, చిత్రకారులను ప్రోత్సహించారు. సంగీతం, సాహిత్యానికి వారు చేసిన సేవలు మైసూరు నగరాన్ని కర్ణాటకకు ఒక సాంస్కృతిక కేంద్రంగా మార్చాయి.

1940లో పారిశ్రామికవేత్త వాల్‌చంద్ హీరాచంద్‌తో కలిసి జయచామరాజ వడయార్ బెంగుళూరులో హిందుస్థాన్ ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్ లిమిటెడ్ (HAL) ని స్థాపించారు, దీని పేరును ఆ తర్వాత హిందుస్థాన్ ఏరోనాటిక్స్ లిమిటెడ్ (HAL) గా మార్చారు.https://hal-india.co.in/Our%20History/M__111

## గమనికలు

## మూలాలు

* 

## బాహ్య లింకులు

* మైసూర్ వడయార్‌లు (క్రీ.శ. 1578 నుండి క్రీ.శ. 1947 వరకు)
* మైసూర్ - కర్ణాటక ఇంపీరియల్ సిటీ
* వడయార్‌లపై శాపం: ఒక పురాణాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడం
* వడయార్‌లపై శాపం: మౌఖిక సంప్రదాయాలు -పురాణం, చరిత్ర
* వడయార్‌ల నాణేలు
* వడయార్ / వడయార్ రాజవంశం (మైసూర్ ప్యాలెస్ అధికారిక వెబ్‌సైట్) 
వర్గం:భారతదేశ రాజవంశాలు
వర్గం:మైసూరు రాజ్యం
వర్గం:మైసూరు