ఈశాన్య భారత రాష్ట్రాల సరిహద్దు వివాదాలు

thumb| సరిహద్దులు అధికారికం కాదు
**ఈశాన్య భారతదేశంలోని సరిహద్దు వివాదాలలో** ప్రధానంగా అస్సాం - మిజోరాం, అస్సాం- అరుణాచల్ ప్రదేశ్, అస్సాం- నాగాలాండ్, అస్సాం- మేఘాలయల మధ్య అంతర్- రాష్ట్ర వివాదాలు ఉన్నాయి.   ఆయా రాష్ట్ర పోలీసు బలగాల మధ్య ఘర్షణలతో సహా వివాదాలు, ప్రాణ నష్టానికి, జీవనోపాధి, ఆస్తి నష్టాలకూ దారితీశాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో సరిహద్దు వివాదాలు పెద్ద జాతీయ (వేర్పాటువాద), ఉప-ప్రాంతీయ, జాతి వైరుధ్యాలకు, నేరపూరిత సంస్థలకూ ఆజ్యం పోసాయి. భారతదేశంలోని మొత్తం జిల్లాల్లో, భూ వివాదాల వల్ల ప్రభావితమైన 322 జిల్లాల్లో ఈశాన్య భారత జిల్లాల్లోని ఈ అంతర్గత భూ వివాదాలు భాగం.

## అస్సాం-మిజోరం
బ్రిటిషు వారికి లుషై హిల్స్ (మిజో) తెగలకూ మధ్య జరిగిన ఘర్షణల కారణంగా సరిహద్దు అవసరమని ఇరువైపులా భావించారు. 1871 లో కాచర్ (అస్సాం) డిప్యూటీ కమిషనర్ జాన్ వేర్ ఎడ్గార్ లుషాయ్ (మిజో) నేత సుక్‌పుయిలాలాతో సరిహద్దు ఒప్పందంపై సంతకం చేశాడు. ఆ తరువాత 46 స్తంభాలతో సరిహద్దును గుర్తించారు. అస్సాం, లుషాయ్ హిల్స్ (ఇప్పుడు మిజోరం) మధ్య రాజకీయ సరిహద్దుల అమలుకు సంబంధించి కుదిరిన మొదటి అవగాహనల్లో ఇది ఒకటి. 1926 లో షిల్లాంగ్ (అప్పటి అస్సాం) నుండి తిరిగి వస్తున్న ఐదుగురు వ్యక్తులను అప్పటి లుషాయ్ హిల్స్ సూపరింటెండెంట్ NE ప్యారీ అరెస్టు చేశాడు.  1933 లో, ఒక నోటిఫికేషన్ ద్వారా అప్పటి అస్సాంకు, లుషాయ్ హిల్స్ జిల్లాకూ (మిజోరం) మధ్య *అంతర్గత రేఖ* లేదా *సరిహద్దు రేఖను* నిర్వచించారు.స్వతంత్ర భారతదేశంలో, ఈశాన్య ప్రాంతాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1971 ద్వారా అస్సాం, మిజోరంల మధ్య సరిహద్దును నిర్వచించారు. 1933 నాటి నోటిఫికేషన్ ఆధారంగా దీన్ని రూపొందించారు. అయితే, ఆధునిక సందర్భంలో 1933 నోటిఫికేషన్ వినియోగం వివాదాస్పదమైంది. 1972లో మిజోరం అస్సాం నుండి కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా విభజించబడింది. మిజోరాం శాంతి ఒప్పందాన్ని అనుసరించి 1987లో అది రాష్ట్రంగా మారింది. ప్రారంభంలో మిజోరాం అస్సాంతో సరిహద్దును అంగీకరించింది. కానీ సరిహద్దు అతిక్రమణల తరువాత, మిజోరాం సరిహద్దును వివాదం చేయడం ప్రారంభించింది.

1980 ల నుండి వివాదాలు జరిగాయి. చిన్న భవనాలకు నిప్పు పెట్టారు, ఆర్థిక దిగ్బంధనలకు ప్రయత్నించారు. 2021 లో మిజోరం పోలీసుల కాల్పుల ఘటనలో 6 గురు అస్సాం పోలీసు సిబ్బంది మరణించారు. 80 మంది వ్యక్తులు గాయపడటానికి దారితీసిన ఈ వివాదం తీవ్ర స్థాయికి చేరడానికి బాధ్యులుగా ఇరుపక్షాలు ఒకరినొకరు నిందించుకున్నాయి. కేంద్ర ప్రభుత్వం ముందుకొచ్చి, ఇరు రాష్ట్రాల పోలీసు బలగాల మధ్య ఏర్పడిన ఉద్రిక్తతను తగ్గించి, పరిష్కారానికి ప్రయత్నించింది. 

## అస్సాం-నాగాలాండ్
అస్సాం-మిజోరం విషయంలో మాదిరిగానే, అస్సాం-నాగాలాండ్ వివాదానికి దశాబ్దాల నాటి చరిత్ర ఉంది. ఇది 1963లో నాగాలాండ్‌ను ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పాటు చేయడంతో మరింత దిగజారింది. 1968 జూన్‌లో ప్రభుత్వ దళాలకు, తీవ్రవాదులకూ మధ్య జరిగిన ఘర్షణలో కనీసం 150 మంది మరణించారు. సరిహద్దు సమస్యను పరిశీలించాలనే నిర్దుష్ట ఆదేశంతో కళ్యాణ్ సుందరంను 1971 ఆగష్టు 7 న నియమించారు. ఇది నాలుగు మధ్యంతర ఒప్పందాలకు దారితీసింది, అయితే దీర్ఘకాలంలో ఇవి వివాదంపై పెద్దగా ప్రభావం చూపలేదు. ఆ తరువాత జరిగిన సంఘర్షణలో కొన్ని ప్రధాన సంఘటనలు ఉన్నాయి- 1979 లో రెంగ్మా, కర్బీ తెగల మధ్య జరిగిన ఘర్షణల్లో 54 మంది మరణించారు, 23,500 మందిని సహాయక శిబిరాలకు బలవంతంగా తరలించారు. 1985లో మెరపానీ సంఘటనలో 28 మంది పోలీసు సిబ్బందితో సహా 41 మంది మరణించారు, 2014లో 17 మంది మరణించారు, 10,000 మందిని సహాయక శిబిరాలకు బలవంతంగా తరలించారు. 

నాగాలాండ్ తమవని వాదించిన అస్సాంలోని గోలాఘాట్ జిల్లా, జోర్హాట్ జిల్లా, సిబ్‌సాగర్ జిల్లాల్లోని **వివాదాస్పద ప్రాంత బెల్ట్** (DAB) భాగాలు కొన్ని ఉన్నాయి. 1972లో సంతకం చేసిన 4 మధ్యంతర-ఒప్పందాలు "గెలెకి, అభోయ్‌పూర్, తిరు హిల్స్, డెసోయ్ వ్యాలీ, దోయాంగ్ " రక్షిత అడవులలో రోడ్ల నిర్మాణం వంటి కార్యకలాపాలకు అడ్డుకట్ట వేసాయి. మధ్యంతర ఒప్పందాలు అనుకున్నదానికంటే ఎక్కువ కాలం కొనసాగాయి.
[center|thumb|400x400px| "ఈ దయనీయమైన పరిస్థితి నాలుగు మధ్యంతర ఒప్పందాల ద్వారా ముగిసింది. వాటిలో రెండు ప్రధాన కార్యదర్శులు 31-3-1972 (వద్ద) షిల్లాంగ్‌లో సంతకం చేశారు […] ఈ నాలుగు ఒప్పందాల్లో అస్సాం, నాగాలాండ్‌ల మధ్య తౌకోక్ నది నుండి డోయాంగ్ నది వరకు ఉన్న సరిహద్దు అంశం ఉంది.." - '''శాస్త్రి నివేదిక, 1985''' .  (లేత నీలం/సియాన్ రంగులో ఉన్న ప్రాంతం). ఎరుపు రేఖ గౌహతి-దిబ్రూగఢ్ రైలు మార్గాన్ని సూచిస్తుంది. నాలుగు జిల్లాల్లో NSCN(IM) దావా.](https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Assam-Nagaland%2C_area_covered_in_four_interim_agreements_1972.png)

దస్త్రం:Ahom-kingdom-c1826p.png|1826
దస్త్రం:Assam_1951.svg|1951
దస్త్రం:Assam_1970.svg|1970
దస్త్రం:SevenSisterStates.png|alt=Today|ఈరోజు


### వివాదాస్పద ప్రాంతం బెల్ట్
వివాదాస్పద ప్రాంతం బెల్ట్ (డిస్ప్యూటెడ్ ఏరియా బెల్ట్ - DAB) అధికారికంగా అటవీ భూమితో (ఫారెస్ట్ రిజర్వ్‌లు లేదా రిజర్వ్‌డ్ ఫారెస్ట్‌లు), బ్రిటిషు కాలపు ఇన్నర్ లైన్‌తో అనుసంధానించబడి ఉంది. "అధికార నాగా ప్రాంతాల నుండి దాడులు, ఆక్రమణల నుండి మైదానాలలో నాగరిక రాజ్యాన్ని రక్షించడానికి ఏర్పాటు చేయబడింది".  1911లో నియమించబడిన డోయాంగ్ RF ఇప్పుడు అడవిగా లేనప్పటికీ, దాని అధికారిక హోదా మాత్రం అలాగే ఉంది. ఒకప్పుటి DAB, అధికారిక రక్షిత అటవీ ప్రాంతం నుండి ఇపుడు వ్యవసాయ జోన్‌గా మారిపోయింది. కాగితంపై మాత్రం అవశేషాలు అలాగే ఉన్నాయి. ఈ ఆక్రమణలు అస్సాం, నాగాలాండ్‌లలోని ప్రభుత్వాలతో పాటు, వేర్పాటువాద NSCN యొక్క వివిధ వర్గాలు, అధికారిక యథాతథ స్థితి అమలులో ఉన్నప్పటికీ, భూభాగంపై దావా వేయడానికి సహాయపడింది. యథాతథ స్థితి అమలులో ఉండడంతో, "క్రమబద్ధీకరణ" జరగలేదు. పట్టా హక్కులు లేదా భూమి హక్కులు లేనప్పటికీ, ఆక్రమణలు మాత్రం జరిగిపోయాయి. ఒకప్పుడు ఈ ఆక్రమణలకు గురైన భూములు అంచుల్లో ఉండేవి, ఇప్పుడు సరిహద్దు వివాదానికి కేంద్రబిందువులయ్యాయి.

అస్సాం, నాగాలాండ్‌లు రెండూ తమ దావాలను మరింత బలపరచడానికి DABలో అనధికారిక పద్ధతులకు పాల్పడ్డాయి. 1960 లలో ఆక్రమణలకు మద్దతు ఇవ్వడంతో, DAB ప్రాంతాలలో జనాభా పెరుగుదలకు దారితీసింది. ఫలితంగా పాఠశాలలను నిర్మించాల్సిన అవసరం ఏర్పడింది. 1971 నుండి ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ పాఠశాలలు రెండూ స్థాపించబడ్డాయి. నియులాండ్, కోహోబోటు వంటి అతివ్యాప్తి చెందుతున్న పాలక ప్రాంతాలు ఏర్పాటయ్యాయి. 1979లో CRPFని "తటస్థ" దళంగా DABలో మోహరించారు. 1985 మేరపానీ సంఘటన తర్వాత DABని CRPF అధీనంలో ఉంచారు. DABలో రాష్ట్ర రవాణా బస్సు సర్వీసులు నడుస్తున్నాయి. "తిరుగుబాటు పన్ను" అనేది DABలో ఉన్నమాట వాస్తవం.

## అస్సాం-మేఘాలయ
అస్సాం మేఘాలయ వివాదం 1969 అస్సాం పునర్వ్యవస్థీకరణ (మేఘాలయ) చట్టానికి సంబంధించిన భిన్నాభిప్రాయాల వల్ల మరింత తీవ్రమైంది.

## వివాదాల నిర్వహణ, పరిష్కారం

### శాంతి ఒప్పందాలు, స్వయంప్రతిపత్త మండలి, రాష్ట్రాలు
thumb|420x420px| ఈశాన్య భారతదేశంలో స్వయంప్రతిపత్తి మండలి
ఈశాన్య ప్రాంతంలో అంతర్గత సరిహద్దుల పరిస్థితిని నేరుగా ప్రభావితం చేసే పెద్ద సంఘర్షణలను పరిష్కరించడానికి, భారత ప్రభుత్వం 1949, 2005 మధ్య 13 పైచిలుకు శాంతి ఒప్పందాలపై సంతకం చేసింది. స్వయంప్రతిపత్త మండళ్ళ ఏర్పాటు, రాష్ట్రాల ఏర్పాటు ఈ ప్రక్రియలో భాగం. అయితే, 1986 లో అరుణాచల్ ప్రదేశ్, మిజోరాం ఏర్పడిన తర్వాత, స్వయంప్రతిపత్తమైన పరిపాలనా విభాగాలను తప్ప కొత్త రాష్ట్రాలను సృష్టించలేదు.

### సరిహద్దు రేఖల గుర్తింపు
సరిహద్దులను గుర్తించే పనికి నార్త్-ఈస్టర్న్ స్పేస్ అప్లికేషన్స్ సెంటర్ (ఈశాన్య మండలి, అంతరిక్ష విభాగాలు సంయుక్తంగా ఏర్పాటు చేసినది) సహాయం చేస్తుంది. తద్వారా మ్యాపింగ్ ప్రక్రియలో అంతరిక్ష సాంకేతికత, ఉపగ్రహ చిత్రాలను ఏకీకృతం చేస్తుంది.

### అత్యున్నత న్యాయస్థానం
1989 లో అరుణాచల్ ప్రదేశ్, నాగాలాండ్‌లతో సరిహద్దు వివాదాలకు సంబంధించి అస్సాం భారత సుప్రీంకోర్టులో ఒక కేసు దాఖలు చేసింది.

### కమీషన్లు, మధ్యవర్తులు
**అస్సాం-నాగాలాండ్**

* సుందరం కమిషన్ (1971) 
*  (1985) 
* వరియావా/తరుణ్ ఛటర్జీ కమిషన్ (2006)  
* మధ్యవర్తులు శ్రీరామ్ పంచూ, నిరంజన్ భట్ (2010) 

### సరిహద్దు శాంతి సమన్వయ కమిటీ
అస్సాం, నాగాలాండ్ మధ్య సరిహద్దు భూములపై స్థానికంగా భూ వివాదాలు తలెత్తినప్పుడు బోర్డర్ పీస్ కోఆర్డినేషన్ కమిటీ చర్చలు ఏర్పాటు చేస్తుంది. యాజమాన్యం రాష్ట్రాలది కానందున, అనధికారిక ప్రత్యక్ష చర్చలు సాధారణంగా CRPF శిబిరంలో జరుగుతాయి.

## రాష్ట్రాలు, సరిహద్దుల పరిణామం

వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశ చరిత్ర