భారత ఇరాక్ సంబంధాలు

**భారతదేశం** **ఇరాక్‌ల సంబంధాలు** సాంప్రదాయికంగా స్నేహపూర్వకంగాను, సహకారంతోనూ ఉన్నాయి. సింధు లోయ, మెసొపొటేమియాల మధ్య పరస్పర సాంస్కృతిక సంపర్కం, వాణిజ్యాలు సా.పూ. 1800 నాటివి.  1952 నాటి స్నేహ ఒప్పందంతో సమకాలీన భారతదేశం, ఇరాక్ ల సంబంధాలు ఏర్పడి, బలోపేతమయ్యాయి. 1970ల నాటికి ఇరాక్, మధ్యప్రాచ్యంలో భారతదేశానికి అత్యంత సన్నిహిత మిత్రదేశాలలో ఒకటి.

ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధం, 1991 గల్ఫ్ యుద్ధం, 2003 ఇరాక్ యుద్ధం సమయంలో భారతదేశం, ఇరాక్ మధ్య సంబంధాలు దెబ్బతిన్నాయి. అయితే, ఇరాక్‌లో ప్రజాస్వామ్య ప్రభుత్వం స్థాపించబడిన తర్వాత ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు సాధారణ స్థితికి చేరుకున్నాయి.

## చరిత్ర

### మధ్యయుగ కాలం
13వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి, ఢిల్లీ సుల్తానులు అబ్బాసిడ్ ఖలీఫా పట్ల విధేయులుగా ఉన్నారు. ఖలీఫాల పేరును నాణేలపై ముద్రించడం, చాలా మంది ఢిల్లీ సుల్తానులు తమ అధికారిక మతం హనాఫీ అని చేసిన ఉపన్యాసంలో ఖలీఫాల పేరును తీసుకురావడం వంటి సూచనాత్మక చర్యల వలన వారు సైద్ధాంతికంగా ఖలీఫా వ్యవస్థకు విశ్వాసపాత్రులనే వాస్తవాన్ని వెల్లడిస్తాయి. ఈ సుల్తానులలో కొందరు వారి కాలంలోని రాజకీయ పరిస్థితుల ప్రకారం, వారి ప్రత్యర్థులపై రాణించడానికీ, భారత ఉపఖండంలోని ముస్లింల (వారు ఎక్కువగా హనాఫీలు లేదా షఫీలు) మద్దతు పొందడానికీ, ఇరాక్‌లోని అబ్బాసిద్ ఖలీఫాతో, తరువాత కైరోతో సంబంధాలను ఏర్పరచుకుని వారి నుండి పాలనకు అనుమతి పొందారు.

చక్రవర్తి ఔరంగజేబు తరచుగా ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యపు శత్రువులకు మద్దతు ఇచ్చేవాడు; ఒట్టోమన్ నియంత్రణలో ఉన్న బాస్రా ముంతాఫిక్ ఎమిరేట్ లోని ఇద్దరు తిరుగుబాటు గవర్నర్లకు ఆయన హృదయపూర్వకంగా స్వాగతం పలికాడు. వారికీ, వారి కుటుంబాలకూ సామ్రాజ్య సేవలో ఉన్నత హోదా ఇచ్చాడు. ఇరాక్‌లో మామ్లుక్ పాలన కాలంలో బాస్రా ద్వారా ఇరాక్‌తో భారతీయ వాణిజ్యం చాలా లాభదాయకంగా ఉండేది.

### ఇరాక్‌లోని షియాలు, భారతదేశంలోని షియాల మధ్య సంబంధాలు
ఇరాకీ నగరమైన నజాఫ్‌లోని హిందీయా కాలువకు షియా భారతీయులు నిధులు సమకూర్చారు.  ఉత్తర భారతదేశంలోని అవధ్ (ఔధ్) రాజ్యం షియా. ఇది ఇరాకీ షియా పుణ్యక్షేత్ర నగరాలైన కర్బాలా, నజాఫ్‌లకు నిధులు అందించింది. నగరాల్లోని పెర్షియన్ ముజ్తాహిద్‌ల వైపు డబ్బును మళ్లించింది. హిందీయా కాలువ 1803లో పూర్తయింది. 19వ శతాబ్దం చివరి వరకు పశ్చిమ వలసరాజ్యాలు షియా ప్రాంతాలను తాకనందున భారతదేశం, ఇరాన్ నుండి నజాఫ్ వంటి షియా పుణ్యక్షేత్ర నగరాలకు డబ్బును మళ్లించగలిగారు.

మీర్ జాఫర్ నజాఫ్ నుండి వచ్చిన ఇరాకీ షియా అరబ్బు. అతను భారతదేశానికి వచ్చి,బెంగాల్ నవాబు అయ్యాడు. ఇరాకీ షియా రచయిత, కవి ముజఫర్ అల్-నవాబ్ భారత సంతతికి చెందినవాడు.   

1947లో భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం పొందిన వెంటనే, దానితో దౌత్య సంబంధాలను ఏర్పరచుకున్న మధ్యప్రాచ్యంలోని కొన్ని దేశాలలో ఇరాక్ ఒకటి. రెండు దేశాలు 1952లో "శాశ్వత శాంతి, స్నేహ ఒప్పందం"పైన, 1954లో సాంస్కృతిక వ్యవహారాలపైన సహకార ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి. బాత్ పార్టీ నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వాన్ని గుర్తించిన మొదటి దేశాలలో భారతదేశం ఒకటి. 1965 ఇండో-పాకిస్తాన్ యుద్ధంలో ఇరాక్ తటస్థంగా ఉంది. అయితే, 1971లో ఇండో-పాకిస్తాన్ యుద్ధంలో భారతదేశానికి వ్యతిరేకంగా పాకిస్తాన్‌కు మద్దతు ఇవ్వడంలో ఇరాక్, ఇతర గల్ఫ్ దేశాలను అనుసరించింది. ఆ యుద్ధ ఫలితంగా బంగ్లాదేశ్ ఏర్పడింది. అయినప్పటికీ, ఇరాక్, భారతదేశం బలమైన ఆర్థిక, సైనిక సంబంధాలను కొనసాగించాయి. 1980ల ప్రారంభంలో, భారత వైమానిక దళం 120 మందికి పైగా ఇరాకీ మిగ్-21 పైలట్‌లకు శిక్షణ ఇచ్చింది. 1975 లో భారత సైన్యం శిక్షణ బృందాలను పంపినప్పుడు, భారత నావికాదళం బాస్రాలో నావికా అకాడమీని స్థాపించినప్పుడు భద్రతా సంబంధం విస్తరించింది. ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధం సమయంలో భారతదేశం ఇరాక్‌కు గణనీయమైన సైనిక సహాయాన్ని అందించడం కొనసాగించింది. శిక్షణతో పాటు, ఫ్రాన్స్‌తో కూడిన సంక్లిష్టమైన త్రైపాక్షిక ఒప్పందం ద్వారా భారతదేశం ఇరాకీ వైమానిక దళానికి సాంకేతిక సహాయాన్ని అందించింది. 

ఎనిమిది సంవత్సరాల పాటు కొనసాగిన ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధం రెండు దేశాల మధ్య వాణిజ్యం బాగా క్షీణించడానికి కారణమైంది. 1991 పెర్షియన్ గల్ఫ్ యుద్ధం సమయంలో, భారతదేశం ఇరాక్‌పై బలప్రయోగాన్ని వ్యతిరేకించింది. 1991లో రెండవ వారం యుద్ధం తర్వాత భారతదేశం సైనిక విమానాలకు ఇంధనం నింపడాన్ని నిలిపివేసింది. 1991 గల్ఫ్ యుద్ధానికి ముందు ఇరాక్, భారతదేశపు అతిపెద్ద ఎగుమతి మార్కెట్లలో ఒకటి. ఇరాక్‌పై ఐక్యరాజ్యసమితి ఆంక్షలను ఇది వ్యతిరేకించింది. కానీ యుద్ధం, ఇరాక్ ఒంటరిదై పోవడం వలన రెండు దేశాల వాణిజ్య దౌత్య సంబంధాలు మరింత దెబ్బతిన్నాయి. 1998  మే 11, మే 13న ఐదు అణ్వాయుధాలను పరీక్షించిన తర్వాత, అణు పరీక్షలు నిర్వహించే భారత హక్కును ఇరాక్ సమర్థించింది. 2000 లో అప్పటి ఇరాక్ ఉపాధ్యక్షుడు తాహా యాసిన్ రమదాన్ భారతదేశాన్ని సందర్శించాడు. 2002 జూలై 6న అధ్యక్షుడు సద్దాం హుస్సేన్ పాకిస్తాన్‌తో కాశ్మీర్ వివాదంపై భారతదేశానికి ఇరాక్ "అచంచల మద్దతు"ను తెలియజేశాడు.  విస్తృతమైన ద్వైపాక్షిక సహకారాన్ని ప్రోత్సహించడానికి భారతదేశం, ఇరాక్ సంయుక్త మంత్రివర్గ కమిటీలు, వాణిజ్య ప్రతినిధులను ఏర్పాటు చేశాయి.

### ఆర్థిక సంబంధాలు, ఆహార కోసం చమురు కార్యక్రమం
[thumb|173x173px|మాజీ విదేశాంగ మంత్రి [కె. నట్వర్ సింగ్ బహుశా ఆయిల్-ఫర్-ఫుడ్ ప్రోగ్రామ్ విషయంలో ఇరాక్ నుండి అక్రమంగా ముడుపులు అందుకున్నారు.]]
ఇరాక్ పై ఐక్యరాజ్యసమితి ఆంక్షల కారణంగా ఇరాక్ తో భారతదేశ సంబంధాలు దెబ్బతిన్నాయి. కానీ భారతదేశం త్వరలోనే ఆయిల్-ఫర్-ఫుడ్ కార్యక్రమంలో వాణిజ్యాన్ని అభివృద్ధి చేసింది. ఈ కార్యక్రమం కింద ఇరాక్, ముఖ్యమైన వస్తువుల కోసం చమురును ఎగుమతి చేయడానికి అనుమతి లభించింది. అయితే, ఈ కార్యక్రమంపై 2005లో జరిపిన దర్యాప్తులో అప్పటి భారత విదేశాంగ మంత్రి నట్వర్ సింగ్ కూ, కాంగ్రెస్ పార్టీకీ బాతిస్ట్ పాలన నుండి లంచాలు అందాయని తేలింది. దీని ఫలితంగా ప్రధాన మంత్రి మన్మోహన్ సింగ్ అడిగడంతో అతను రాజీనామా చేశాడు.

## 2003 తర్వాత
అమెరికా నేతృత్వంలోని 2003 ఇరాక్ దండయాత్ర సమయంలో జరిగిన సైనిక చర్యకు ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలిలో ఉన్న అసమానత కారణంగా సమర్థన లేదని భారతదేశం విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ అధికారిక పత్రికా ప్రకటనలో పేర్కొంది. సైనిక చర్య నివారించదగినదని చెప్పిన నివేదికలను ఉదహరించింది.   ఇరాక్‌లో సంకీర్ణ ఉనికి, మిషన్‌పై UN భద్రతా మండలిలో ఏకగ్రీవ ఓటు తర్వాత భద్రత, శాంతిని కాపాడుకోవడానికి యుద్ధానంతర ఇరాక్‌కు దళాలను పంపడాన్ని పరిశీలిస్తామని భారతదేశం సూచించింది.  అయితే, USAను వ్యతిరేకిస్తున్న ప్రజా, రాజకీయ పార్టీల నిరసనల తర్వాత ఆ ప్రతిపాదనను తోసిపుచ్చారు. 2005 లో భారతదేశం, ప్రజాస్వామ్యయుతంగా ఎన్నికైన ఇరాక్ ప్రభుత్వంతో తన సంబంధాలను సాధారణీకరించుకుంది. వాణిజ్యం, సహకారాన్ని పునఃప్రారంభించాలని కోరింది. పునర్నిర్మాణ ప్రాజెక్టులపై ఒప్పందాల కోసం భారతీయ వ్యాపార సంస్థలు ఇరాక్ ప్రభుత్వానికి దరఖాస్తు చేసుకున్నాయి. ఇటీవల భారతదేశంలో ఇరాకీ వ్యాపారాల కార్యకలాపాలు వేగంగా పెరుగుతున్నాయి.

భారతదేశానికి ముడి చమురును సరఫరా చేసే ప్రధాన దేశాలలో ఇరాక్ ఒకటి. ఇండియన్ ఆయిల్ కార్పొరేషన్‌కు రోజుకు 2,20,000 బ్యారెళ్ల చమురును ఎగుమతి చేస్తుంది.  2013 జూన్‌లో, భారత విదేశాంగ మంత్రి, సల్మాన్ ఖుర్షీద్ భద్రత, వ్యాపార సమస్యలపై చర్చల కోసం ఇరాక్‌ సందర్శించాడు. 1990 తర్వాత అలాంటి పర్యటన జరగడం ఇదే మొదటిసారి.

### ఇరాకీ కుర్దిస్తాన్
thumb|196x196px|ఇరాకీ కుర్దిస్థాన్‌లోని ఎర్బిల్‌లో గాంధీ విగ్రహం
భారతదేశం, ఇరాకీ కుర్దిస్తాన్‌ల మధ్య దౌత్య సంబంధాలు పరిమితంగానే ఉన్నాయి. భారతదేశం టర్కిష్ కంపెనీల ద్వారా విక్రయించే కుర్దిష్ ముడి చమురును కొనుగోలు చేస్తుంది. అనేక మంది భారతీయ పౌరులు ఇరాకీ కుర్దిస్తాన్‌లో పనిచేస్తున్నారు. చాలా మంది కుర్దులు విద్య లేదా వైద్య ప్రయోజనాల కోసం భారతదేశానికి వెళ్తారు. 2014 జూలైలో, కుర్దిస్తాన్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ అంతర్జాతీయ సంబంధాల విభాగం అధిపతి హెమిన్ హవ్రానీ *[[ది హిందూ|ది హిందూతో]]* మాట్లాడుతూ, భారతదేశంతో లోతైన రాజకీయ, ఆర్థిక సంబంధాలను ఆశిస్తున్నానని, ఆ దేశం తమకు "ఒక ముఖ్యమైన భాగస్వామి" అని అభివర్ణించాడు. భారత ప్రభుత్వం ఎర్బిల్‌లో కాన్సులేట్‌ను ప్రారంభించాలని హవ్రానీ తన కోరికను వ్యక్తం చేశాడు. కుర్దిస్తాన్‌లో పెట్టుబడులు పెట్టాలని భారతీయ కంపెనీలను ఆహ్వానించాడు. 2014 నవంబరులో, భారత ప్రభుత్వం ప్రత్యేక రాయబారి రాయబారి సురేష్ కె. రెడ్డిని కుర్దిస్తాన్‌ను సందర్శించి, కుర్దిస్తాన్ ప్రభుత్వ అధికారులను కలవడానికి పంపింది. భారతదేశం "ఈ క్లిష్ట సమయంలో కుర్దిస్తాన్ ప్రాంతానికి పూర్తిగా మద్దతు ఇస్తుందని" రెడ్డి పేర్కొన్నాడు. ఈ ప్రాంతపు స్థిరత్వాన్ని, భద్రతనూ కాపాడటానికి కుర్దిష్ ప్రభుత్వంపై, పెష్మెర్గా దళాలపై తమ విశ్వాసం వ్యక్తం చేశాడు. ఐసిస్‌తో పోరాడడంలో పెష్మెర్గా దళాల పాత్రను కూడా రాయబారి ప్రశంసించాడు. భారత ప్రభుత్వం కుర్దిస్తాన్‌లో కాన్సులేట్‌ను ప్రారంభిస్తుందని ప్రకటించాడు.

## ఇవి కూడా చూడండి

* సద్దాం బీచ్, భారతదేశంలోని కేరళలోని ఒక గ్రామం, దీనికి ఇరాక్ మాజీ అధ్యక్షుడు సద్దాం హుస్సేన్ పేరు పెట్టారు.
* భారత ఇరాన్ సంబంధాలు
* భారత ఇజ్రాయిల్ సంబంధాలు

## మూలాలు

వర్గం:భారతదేశ విదేశీ సంబంధాలు