నెక్స్ట్ జనరేషన్ లాంచ్ వెహికిల్

**నెక్స్ట్ జనరేషన్ లాంచ్ వెహికల్** (NGLV) అనేది మూడు దశలతో ఉండే, పాక్షికంగా పునర్వినియోగించదగిన, మీడియం లిఫ్ట్ నుండి సూపర్ హెవీ-లిఫ్ట్ వరకూ ఉండే ప్రయోగ వాహన నౌకల కుటుంబం. ఇస్రో ప్రస్తుతం దీన్ని అభివృద్ధి చేస్తోంది. ప్రస్తుతం పనిచేస్తున్న PSLV, GSLV వంటి వ్యవస్థల స్థానంలో ఈ వాహనాల కుటుంబం వస్తుంది. గతంలో యూనిఫైడ్ లాంచ్ వెహికల్ (ULV) గా పేరుపెట్టిన ఈ ప్రాజెక్టును ఇప్పుడు ప్రాజెక్ట్ సూర్య అని పిలుస్తున్నారు.

మూడు లాంచర్లు గల ఈ కుటుంబంలో గతంలో PSLV, GSLV, LVM3 లలో ఉన్న విభిన్నమైన కోర్ ప్రొపల్షన్ మాడ్యూళ్ళన్నిటి స్థానంలో ఒకే ఒక సెమీ-క్రయోజెనిక్ ఇంజిన్‌ ఉంటుంది. అందుకే దీనికి ULV అని పేరు పెట్టారు. ఈ నౌకల తొలి ప్రతిపాదనల్లో వీటిని ఎక్స్పెండబుల్‌గా రూపొందించారు. కానీ NGLV పేరుతో చేపట్టిన కొత్త ప్రతిపాదనల్లో లాంచర్‌లకు పాక్షిక పునర్వినియోగ సామర్థ్యాన్ని చేకూర్చారు.

ఎస్. శివకుమార్ ఇస్రో యొక్క అంతరిక్ష రవాణా వ్యవస్థకు ప్రోగ్రామ్ డైరెక్టరు. ఆయనే విక్రమ్ సారాభాయ్ అంతరిక్ష కేంద్రం (VSSC) లో NGLVకి ప్రాజెక్టు డైరెక్టర్ కూడా.  NGLV అభివృద్ధి 2024 డిసెంబరు నుండి 8 సంవత్సరాల పాటు ఉంటుందని అంచనా వేసారు.

ఇస్రో మాజీ చైర్మన్ ఎస్. సోమనాథ్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో, NGLV అనుసంధానం తర్వాత, LVM3 మినహా ఇతర ప్రయోగ వాహనాలన్నిటినీ తొలగిస్తామని చెప్పాడు.

యూనిఫైడ్ లాంచ్ వెహికిల్ (ULV), భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధన సంస్థ చేపట్టిన ప్రాజెక్టు. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా ఒక మాడ్యులార్ ఆర్కిటెక్చరును రూపొందించి, తదనుగుణంగా ఒక ఉపగ్రహ వాహక నౌకను తయారు చెయ్యడం. అంతిమంగా ఈ నౌక  పిఎస్‌ఎల్‌వి, జిఎస్‌ఎల్‌వి మార్క్ I/II, ఎల్‌విఎమ్3 ల స్థానాన్ని స్వీకరిస్తుంది. ఈ డిజైనులో ఒక భారీ వాహక నౌక, HLV రూపకల్పన కూడా ఉండే అవకాశం ఉంది.

## చరిత్ర
ఈ ప్రయోగ వ్యవస్థ అభివృద్ధి 2010 ల నుండి జరుగుతూ ఉంది. కాలక్రమంలో ఇది వివిధ డిజైన్ మార్పులకు గురైంది. ఇస్రో ప్రయోగ వాహనాలు పాతబడుతున్నందున, మార్చుకోగలిగిన మాడ్యులర్ భాగాలతో కూడిన కొత్త తరం లాంచర్ల అవసరం ఉందని భావించారు. మొదటి ప్రతిపాదన నుండి అనేక డిజైన్ మార్పులు వచ్చాయి.

### తొలి ప్రతిపాదనలు
1994లో క్రయోజెనిక్ అప్పర్ స్టేజ్ ప్రాజెక్ట్ ప్రారంభించిన దశాబ్దానికి పైగా తర్వాత,  ఇస్రో కొత్త సెమీ-క్రయోజెనిక్ ఇంజిన్‌ను అభివృద్ధి చేయడం ప్రారంభించింది. తన తదుపరి తరం వాహనాలైన యూనిఫైడ్ లాంచ్ వెహికల్ (ఇప్పుడు NGLV), పునర్వినియోగ లాంచ్ వెహికల్ (RLV), భవిష్యత్ అంతర్-గ్రహ కార్యకలాపాల కోసం హెవీ-లిఫ్ట్ లాంచర్‌లలో దీనిని  ఉపయోగించాలనేది అప్పటి ప్రణాళిక. 2008 డిసెంబరు 22 న ప్రభుత్వం, రూ 1798 కోట్ల అంచనా వ్యయంతో సెమీ-క్రయోజెనిక్ ఇంజిన్ టెక్నాలజీని అభివృద్ధి చేయడానికి ఆమోదం తెలిపింది. ఇందులో విదేశీ మారకం భాగం రూ 588 కోట్లు. 2014 నాటికి ప్రాజెక్టు పూర్తి కావాలనే ఉద్దేశంతో, ఈ ఇంజిన్‌కు అప్పుడు SCE-200 (ఇప్పుడు SE-2000 అని పిలుస్తారు) అని పేరు పెట్టారు. 

2013 మేలో లాంచర్ల కాన్ఫిగరేషన్‌లు మొదటిసారిగా వెల్లడయ్యాయి. వాటికి నాలుగు వేర్వేరు బూస్టర్ పరిమాణాలతో కూడిన సామాన్య కోర్ దశ, ఎగువ దశ ఉన్నాయి.  SC160 (ఇస్రో నామకరణం ప్రకారం, 160 టన్నుల ఇంధనం ఉండే సెమీ-క్రయోజెనిక్ దశ) అని పిలువబడే కోర్‌లో 160 టన్నుల కిరోసిన్ / LOX ఇంధనం, ఒక SCE-200 (ఇప్పుడు SE-2000 అని పిలుస్తారు) ఇంజను ఉంటాయి. C30 (30 టన్నుల ఇంధనంతో కూడిన క్రయోజెనిక్ దశ) అని పిలువబడే ఎగువ దశలో  LH2 / LOX ఇంధనం, ఒక CE-20 ఇంజనూ ఉంటాయి. 

నాలుగు బూస్టరు వికల్పాలు:
* 6 × S-13:  ప్రస్తుతం పిఎస్‌ఎల్‌విలో ఉన్న S-12 కంటే కొద్దిగా పెద్దవి. ఇవి వాటి కంటే ఎక్కువ సేపు మండుతాయి;
* 2 × S-60: కొత్త ఘన బూస్టర్ల లాగా కనిపిస్తున్నాయి;
* 2 × S-139: ప్రస్తుత పిఎస్‌ఎల్‌వి, జిఎస్‌ఎల్‌వి Mk I/II ల మొదటి దశ
* 2 × S-200: ఎల్‌విఎమ్3లో వాడుతున్నవి

### హెవీ-లిఫ్ట్ వేరియంట్
సిద్ధాంతపరంగా, ULV లోని హెవీ-లిఫ్ట్ వేరియంట్ (HLV), జియోసింక్రోనస్ ట్రాన్స్‌ఫర్ ఆర్బిట్‌లో 10 టన్నుల అంతరిక్ష నౌకను ఉంచగల సామర్థ్యం ఉంటుంది. ఇందులో కీంది వాటిని చేర్చాలని ప్రణాళిక చేయబడింది: 

* LVM3లో ఉపయోగించిన S-200 బూస్టర్‌ల కంటే పెద్దవైన డ్యూయల్ S-250 సాలిడ్ స్ట్రాప్-ఆన్ బూస్టర్‌లు;
* ఐదు SCE-200 ఇంజిన్ల క్లస్టర్‌ను ఉపయోగించి 400 టన్నుల ప్రొపెల్లెంట్‌తో L-400 సెమీ-క్రయోజెనిక్ కోర్ దశ;
* CE-20 ఇంజిన్‌ను ఉపయోగించి 27 టన్నుల ప్రొపెల్లెంట్‌తో కూడిన L-27 క్రయోజెనిక్ మూడవ దశ;

### సూపర్-హెవీ-లిఫ్ట్ వేరియంట్
ప్రతిపాదనలలో సూపర్-హెవీ-లిఫ్ట్ వేరియంట్ కూడా ఉంది. పలు SCE-200 ఇంజన్లు, సైడ్ బూస్టర్లతో, ఈ వేరియంట్ ఇస్రో ఇప్పటివరకు అభివృద్ధి చేసిన అత్యంత శక్తివంతమైన రాకెట్ అవుతుంది.

### పేరు మార్చడం, మంత్రివర్గ ఆమోదం
2024 జూన్ 29 న NDTV తో మాట్లాడుతూ ఎస్.సోమనాథ్, NGLVని అధికారికంగా "సూర్య"గా పేరు మార్చాలనే ప్రతిపాదనను తెచ్చాడు. 2035 నాటికి భారతీయ అంతరిక్ష్ స్టేషన్ (BAS)ను పూర్తి చేయడానికీ, 2040 నాటికి ఒక భారతీయుడిని చంద్రునిపైకి పంపడానికీ వీటిని ఉపయోగిస్తారు.

2024 సెప్టెంబరు 18 న కేంద్ర మంత్రివర్గం నెక్స్ట్-జనరేషన్ లాంచ్ వెహికల్ అభివృద్ధికి ఆమోదం తెలిపింది. ఈ చర్యతో 2040 నాటికి BASను స్థాపించడం, నడపడం, సిబ్బందితో కూడిన చంద్రునిపై ల్యాండింగ్‌ను సాధించాలనే భారతదేశ ఆశయానికి బలం చేకూరుతుంది.  NGLV కోసం   బడ్జెటు ఆమోదించబడింది. దీన్ని 96 నెలల్లో (8 సంవత్సరాలు) అమలు చెయ్యాలి. ప్రోగ్రామ్ అడ్మినిస్ట్రేషన్, సౌకర్యాల స్థాపన, మూడు అభివృద్ధి విమానాలకూ (D1, D2 & D3) ఈ నిధులు సరిపోతాయి. తయారీ, అభివృద్ధి ప్రక్రియకు ప్రైవేట్ అంతరిక్ష పరిశ్రమ కీలకంగా ఉంటుందని, అభివృద్ధి నుండి కార్యాచరణ స్థితికి బదిలీని సులభతరం చేస్తుందనీ అంచనా వేసారు. NGLV అభివృద్ధికి 2024 డిసెంబరు నుండి 8 సంవత్సరాలు పట్టవచ్చని అంచనా. 

## రూపకల్పన
NGLV లో సరళమైన, దృఢమైన నిర్మాణం ఉంటుంది. దశలు, ఉపవ్యవస్థలు, వ్యవస్థలలో త్వరిత టర్నరౌండ్ సమయాల కోసం ఇందులో భారీ ఉత్పత్తి, మాడ్యులారిటీలు ఉంటాయి. NGLV లో మూడు-దశలు ఉండే అవకాశం ఉంది. ఇది ద్రవ ఆక్సిజన్, కిరోసిన్ లేదా మీథేన్, SCE-200 ఇంజిన్ కోసం ద్రవ ఆక్సిజన్ వంటి గ్రీన్ ఇంధన మిశ్రమాలపై నడుస్తుంది, ఇది ఆక్సిడైజర్-రిచ్ క్లోజ్డ్ దహన ఇంజిన్ సైకిల్‌పై నడుస్తుంది. మొదటి ప్రయోగం 2034–2035 ప్రాంతంలో జరిగే అవకాశం ఉంది.

ఇస్రో చైర్మన్ ఎస్. సోమనాథ్ ప్రకారం, కొత్త రాకెట్‌కు 20 నుండి 1,215 టన్నుల మధ్య పేలోడ్ సామర్థ్యం ఉంటుంది. ప్రారంభం నుండే ఈ రంగం లోని సంస్థలు ఉత్పత్తి, ప్రయోగాలను నిర్వహిస్తారు. ఇస్రో అభివృద్ధి ప్రక్రియలో సహకరిస్తుంది.

NGLV మొదటి దశకూ, బూస్టర్ దశకూ నిలువు టేకాఫ్, నిలువు ల్యాండింగ్ (VTVL) సామర్థ్యాన్ని కల్పించాలని ఇస్రో ప్రయత్నిస్తోంది. విక్రమ్ సారాభాయ్ స్పేస్ సెంటర్ అధునాతన నావిగేషన్ సిస్టమ్‌తో పాటు స్టీరబుల్ గ్రిడ్ ఫిన్స్, డిప్లాయబుల్ ల్యాండింగ్ లెగ్‌లు, అధునాతన ఏవియానిక్స్‌లను అభివృద్ధి చేస్తోంది.[1][2] ఖర్చులను ఆదా చేయడానికి, NGLV కోసం కొత్త టెక్నాలజీల భావన, అభివృద్ధి, పరీక్ష చిన్న-స్థాయి వాహనంపై (బహుశా ADMIRE పరీక్ష వాహనం) జరుగుతుంది. [3] [4] S. సోమనాథ్ ప్రకారం, భూమిపైన, సముద్రంలోనూ NGLV ని తిరిగి పొందడం సాధ్యమవుతుంది. రికవరీ ల్యాండింగ్ పరీక్ష మొదట భూమిపై చేస్తారు. తరువాత, ఇలాంటిదే సముద్ర పరీక్ష నిర్వహిస్తారు.

2013 మే నాటికి వెల్లడైన వివరాల ప్రకారం, డిజైనులో ఒక కామన్ కోర్, కామన్ అప్పర్ దశ ఉండగా, నాలుగు వేర్వేరు బూస్టరు సైజులు ఉన్నాయి. నాలుగు బూస్టరు రకాలూ ఘన ఇంధన మోటార్లను కలిగి ఉంటాయి. ఈ నాలుగింటిలో కనీసం మూడు రకాలు ప్రస్తుతమున్న పిఎస్‌ఎల్‌వి, జిఎస్‌ఎల్‌వి, మార్క్ I/II, ఎల్‌విఎమ్3 లు వాడుతున్న మోటార్లను వాడుతాయి. SC160 (160 టన్నుల ప్రొపెల్లెంట్ గల సెమీ-క్రయోజెనిక్ దశ) అనే కోర్‌ దశలో 160 టన్నుల కిరోసిన్ / LOX ప్రొపెల్లెంట్ ఉంటుంది. ఈ దశను ఒక SCE-200 ఇంజను నడుపుతుంది. C30 (30 టన్నుల ఇంధనం గల క్రయోజెనిక్ దశ) అనే అప్పర్‌ దశలో 30 టన్నుల LH2 / LOX ప్రొపెల్లెంట్ ఉంటుంది. దీన్ని CE-20 ఇంజను నడుపుతుంది.

9 టన్నుల ఉపగ్రహాలను భూ స్థిర బదిలీ కక్ష్యలో ప్రవేశపెట్టగల భారీ వాహక నౌక (HLV) లో కింది అంశా లుండవచ్చు:
* రెండు S-250 ఘన ఇంధన బూస్టర్లు - ప్రస్తుతం ఎల్‌విఎమ్‌3 లో వాడే S-200 కంటే పెద్దవి;
* సెమీ-క్రయోజెనిక్ కోర్ దశ, SCE-200 ఇంజనుతో ఎల్‌విఎమ్‌3లో లాగా;
* సెమీ క్రయోజెనిక్ మూడవ దశ, CE-50 ఇంజనుతో;
* కొత్త నాలుగో దశ, C10 ఇంజనుతో.

## పోల్చదగ్గ రాకెట్లు
* అంగారా
* అట్లాస్ V
* డెల్టా IV
* H3

## తలపెట్టిన తొలి ప్రయోగాలు

## ఇవి కూడా చూడండి
* కక్ష్యా నౌకల కుటుంబాలు
* జిఎస్‌ఎల్‌వి ఎమ్‌కె I/II
* ఎల్‌విఎమ్3
* పిఎస్‌ఎల్‌వి

## మూలాలు వనరులు

## బయటి లింకులు
* ULV వివరం 
* ULV అభివృద్ధి చర్చా వేదిక

వర్గం:ఇస్రో ప్రయోగించిన అంతరిక్ష నౌకలు