సుబోధ్ గుప్తా

**సుబోధ్ గుప్తా** న్యూఢిల్లీ కేంద్రంగా పనిచేస్తున్న భారతీయ సమకాలీన కళాకారుడు. ఆయన శిల్పకళ, ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ, చిత్రకళ, ఫోటోగ్రఫీ, పెర్ఫార్మెన్స్, వీడియో వంటి విభిన్న రూపాలలో కళాసృజన చేయగల నేర్పరి.  

## ప్రారంభ జీవితం- విద్య
గుప్తా బీహార్ రాష్ట్రంలోని చిన్న పట్టణమైన ఖగౌల్‌లో 1964లో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి రైల్వే గార్డు కాగా, గుప్తా 12 సంవత్సరాల వయస్సులో ఉండగా ఆయన తండ్రి నలభై సంవత్సరాల ప్రారంభ దశలోనే మరణించారు. వ్యవసాయ కుటుంబానికి చెందిన ఆయన తల్లి, గుప్తాను కొన్నేళ్లు దూరంలోని ఒక గ్రామంలో ఉన్న ఆయన అన్న దగ్గరకు పంపించారు. ఆ కాలం గురించి గుప్తా ఇలా చెప్పారు:
“ఒక్క స్కూల్ పిల్లవాడైనా చెప్పులు వేసుకునేవాడు కాదు. పాఠశాలకు వెళ్లడానికి సరైన రహదారి కూడా లేదు. కొన్నిసార్లు పొలంలో ఆగి కూర్చొని పచ్చి శనగలు తింటూ తర్వాత స్కూల్‌కి వెళ్లేవాళ్లం.”

పాఠశాల పూర్తయ్యాక గుప్తా ఖగౌల్‌లోని ఒక చిన్న నాటక బృందంలో చేరి నటుడిగా పనిచేశారు. ఆయన నటించిన నాటకాల ప్రచారానికి పోస్టర్లు కూడా రూపొందించారు. అదే సమయంలో కళారంగంలో వృత్తిని కొనసాగించాలనే ఆలోచన ఆయనలో మొదలైంది. 1983 నుండి 1988 వరకు పట్నాలోని కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ క్రాఫ్ట్స్‌లో చదువుకుంటూ ఒక పత్రికలో పార్ట్‌టైమ్ చిత్రకారుడిగా (ఇలస్ట్రేటర్‌గా) పనిచేశారు.

**[[పాట్నా]]లో కళాభ్యాసం చేసిన రోజుల గురించి గుప్తా ఇలా అన్నారు:** “ఒక ఆర్ట్ కాలేజ్ లైబ్రరీ ఎప్పుడూ తాళం వేసి ఉండటం ఊహించగలరా? కాలేజీ నుంచి బయటకు వచ్చినప్పుడు నాకు చాలా అయోమయం అనిపించింది. కాలేజీలో సరైన వసతులు ఉండి ఉంటే నేను ఇంతటి కష్టాన్ని అనుభవించాల్సి వచ్చేదని అనిపించదు.”

పట్టభద్రుడైన తర్వాత గుప్తా ఢిల్లీకి వెళ్లారు. అక్కడ కొన్నేళ్ల పాటు కష్టాలను ఎదుర్కొన్నారు. ఆయన కళా జీవితం మలుపు తిరిగిన ముఖ్య సందర్భాలు 1999లో ఫుకూఓకా ఆర్ట్ మ్యూజియంలో జరిగిన ఫుకూఓకా ఏషియన్ ఆర్ట్ ట్రియెన్నాలే ప్రదర్శనలో పాల్గొనడం మరియు 2000లో జరిగిన గ్వాంగ్జు బియెన్నాలేలో పాల్గొనడం. ఈ కాలంలో యువ కళాకారులను, ప్రయోగాత్మక కళను ప్రోత్సహించే ఢిల్లీలోని ఖోజ్ స్టూడియోస్ సంస్థతో ఆయనకు ఏర్పడిన అనుబంధం కూడా ఆయన కెరీర్‌పై ప్రభావం చూపింది. ఆయన కళను ఫ్రెంచ్ స్యూరియలిస్ట్ కళాకారుడు మార్సెల్ డుచాంప్ సంప్రదాయానికి చెందినదిగా కూడా వివరించారు.

## వృత్తి జీవితం
2002లో గుప్తా ఇంకా అంతగా ప్రసిద్ధి చెందని సమయంలో న్యూయార్క్‌లోని ఆర్మరీ షోలో ప్రదర్శన ఇచ్చారు. ఆ ప్రదర్శన గురించి ఆయన గ్యాలరీ ప్రతినిధి ఇలా అన్నారు:
“ఎవరూ ఆశ్చర్యపోలేదు, ఎవరూ ఆ కళను ప్రత్యేకంగా చూడలేదు.”

తర్వాత ఆయన 2005లో ఫ్రీస్ ఆర్ట్ ఫెయిర్‌లో, 2006లో ఆర్ట్ బాసెల్‌లో కూడా తన కళాకృతులను ప్రదర్శించారు.

2006లో ఫ్రెంచ్ కళాసేకరణకర్త మరియు వ్యాపారవేత్త ఫ్రాన్సువా పినో, గుప్తా రూపొందించిన “వెరీ హంగ్రీ గాడ్” అనే శిల్పాన్ని కొనుగోలు చేశారు. ఇది అల్యూమినియంతో తయారైన వంటగది పాత్రలతో రూపొందించిన భారీ కపాలాకృతి (skull) శిల్పం, దాని బరువు 1000 కిలోగ్రాములకు పైగా ఉంటుంది.

ప్రస్తుతం గుప్తా అత్యంత విలువైన భారతీయ సమకాలీన కళాకారుల్లో ఒకరిగా గుర్తింపు పొందారు. భారతదేశానికి చెందిన అత్యంత ఖరీదైన సమకాలీన కళాకారుల జాబితాల్లో ఆయన తరచుగా కనిపిస్తుంటారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆయన కళకు ఆదరణ పెరుగుతున్నప్పటికీ, కొందరు విమర్శకులు ఆయన కళాకృతులు పునరావృతంగా ఉంటాయని విమర్శించారు.

గుప్తాను ప్రధానంగా రెండు ఆర్ట్ గ్యాలరీలు ప్రతినిధ్యం వహిస్తున్నాయి: నేచర్ మోర్టే, హౌసర్ & విర్త్.

2020 ఫిబ్రవరిలో, కళాకారుడిపై లైంగిక దుర్వ్యవహారం ఆరోపణలు చేసిన ఒక అనామక ఇన్‌స్టాగ్రామ్ ఖాతా యజమాని, తనపై వేసిన అపకీర్తి దావాకు ప్రతిస్పందనగా గుప్తాకు క్షమాపణలు తెలిపారు మరియు సోషల్ మీడియాలో పెట్టిన అపకీర్తికర విషయాలను తొలగించారు.

## కళాసృజన
సుబోధ్ గుప్తా భారతదేశంలో సాధారణంగా కనిపించే నిత్యజీవిత వస్తువులను తన కళలో వినియోగించడం వల్ల ప్రసిద్ధి పొందారు. ఉదాహరణకు లక్షలాది మంది భోజనం తీసుకెళ్లడానికి ఉపయోగించే స్టీల్ టిఫిన్ బాక్సులు, తాళీ ప్లేట్లు, సైకిళ్లు, పాలు తీసుకెళ్లే బిందెలు వంటి వస్తువులు ఆయన కళలో తరచుగా కనిపిస్తాయి. ఈ సాధారణ వస్తువులతో గుప్తా రూపొందించే శిల్పాలు భారతదేశంలో జరిగిన ఆర్థిక మరియు సామాజిక మార్పులను ప్రతిబింబిస్తాయి.

**తన కళా ప్రక్రియ గురించి గుప్తా ఇలా చెప్పారు:** “ఈ వస్తువులన్నీ నేను పెరిగిన జీవన విధానంలో భాగం. నా చిన్ననాటి ఆచారాలు, పూజలు మరియు సంస్కారాల్లో ఇవి ఉపయోగించబడేవి. భారతీయులు వాటిని తమ యవ్వనాన్ని గుర్తుచేసుకునే వస్తువులుగా గుర్తిస్తారు లేదా గుర్తుచేసుకోవాలనుకుంటారు.”

హిందూ జీవన విధానంలోని ఆచారాలకు సంబంధించిన ప్రతీకల గురించి ఆయన ఇలా అన్నారు:
“నేను విగ్రహాలను దొంగిలించే వాడిని. హిందూ జీవితంలోని నాటకీయత నుంచి నేను తీసుకుంటాను. అలాగే వంటగదిలోని పాత్రల నుంచీ — ఇవి దేశం బయటకు అక్రమంగా తీసుకువెళ్లిన దేవతలలా ఉంటాయి. హిందూ వంటగది కూడా ప్రార్థనా గదిలాగే ముఖ్యమైనది.”

ఆయన చేసిన కొన్ని కళాకృతులు ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యతను పొందాయి.

**మై మదర్ అండ్ మీ (My Mother and Me, 1997)**

సుభోద్ గుప్తా తన తరం కళాకారుల నుంచి భిన్నంగా నిలిచిన కారణం భారతీయ సంస్కృతికి అంతర్భాగమైన సహజ పదార్థాలను తన కళలో ఉపయోగించడం. ముఖ్యంగా పశువుల ఎండు పేడ (cow dung) ను వినియోగించడం ప్రత్యేకం.
“మై మదర్ అండ్ మీ” అనే ఈ కృతి సుమారు పది అడుగుల ఎత్తైన సిలిండర్ ఆకార నిర్మాణం, ఇది పశువుల పేడతో తయారు చేయబడింది. నేలపై బూడిద పొరను పరచారు. మొదట ఢిల్లీ సమీపంలోని మోదీనగర్‌లో ఖోజ్ స్టూడియోస్ నిర్వహించిన వర్క్‌షాప్‌లో ఈ కృతి రూపొందించబడింది. తరువాత 2014లో న్యూఢిల్లీ లోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ మోడర్న్ ఆర్ట్ లో నిర్వహించిన ఆయన కెరీర్ రిట్రోస్పెక్టివ్ ప్రదర్శనలో ఇది ప్రదర్శించబడింది.

**బిహారీ (Bihari, 1999)**

ఈ కృతిలో గుప్తా తన వ్యక్తిత్వాన్ని మరియు గ్రామీణ మూలాలను ప్రతిబింబించారు. ఇది ఒక స్వీయ చిత్రణ. ఇందులో ఆయన శరీరం పశువుల పేడలో ముంచబడినట్లు చూపించారు. పక్కనే దేవనాగరి లిపిలో ఎల్.ఈ.డి. లైట్‌తో “బిహారీ” అనే పదం కనిపిస్తుంది. “బిహారీ” అంటే బీహార్ రాష్ట్రానికి చెందిన వ్యక్తి అని అర్థం. అయితే రాష్ట్రంలోని పేదరిక పరిస్థితుల కారణంగా ఈ పదాన్ని కొన్నిసార్లు అవమానకరంగా కూడా ఉపయోగిస్తారు, ముఖ్యంగా ఇతర ప్రాంతాలకు ఉపాధి కోసం వెళ్తున్న బీహార్ ప్రజల విషయంలో.

**[[గాంధీ మూడు కోతులు (సుబోధ్ గుప్తా శిల్పాలు)|గాంధీ మూడు కోతులు]] (Gandhi’s ‘Three Monkeys)**

దోహాలోని కతారా కల్చరల్ విలేజ్ లో ప్రతిష్టించాబడిన ఈ శిల్పాలు "చెడు చూడవద్దు, చెడు వినవద్దు, చెడు మాట్లాడవద్దు" అనే సూత్రాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ మూడు కోతుల తలలు స్టెయిన్ లెస్ స్టీల్ వంట పరికరాలు, ఉపయోగించిన ముంతలు , సంప్రదాయ టిఫిన్ లంచ్ బాక్సులు, గాజు గిన్నెలతో కూడి ఉంటాయి.

## వ్యక్తిగత జీవితం
సుబోధ్ గుప్తా ఢిల్లీకి సమీపంలోని గుర్‌గావ్ లో తన భార్య, తన ఇద్దరు పిల్లలతో కలిసి నివసిస్తూ పనిచేస్తున్నారు. ఆయన భార్య భారతి ఖేర్ కూడా ప్రముఖ భారతీయ సమకాలీన కళాకారిణి.

## సుబోధ్ గుప్తా చిత్రమాలిక

దస్త్రం:Subodh Gupta, My Mother and Me, 1997.jpg|మై మదర్ అండ్ మీ-1997
దస్త్రం:Subodh Gupta - Great Big Bucket.jpg|గ్రేట్ బిగ్ బకెట్
దస్త్రం:Subodh Gupta, Very Hungry God, 2006.jpg|వెరీ హంగ్రీ గాడ్ -2006
దస్త్రం:Subodh Gupta - Line of Control.jpg|లైన్ ఆఫ్ కంట్రోల్


## మూలాలు

వర్గం:హస్తకళలు
వర్గం:భారతీయ హస్తకళలు