గణేశ రథం

**గణేశ రథం** భారతదేశంలోని తమిళనాడు చెంగల్పట్టు జిల్లా ఉన్న మహాబలిపురం వద్ద ఉన్న ఆలయం. 1984 నుండి యునెస్కో- నమోదు చేసిన ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశమైన మహాబలిపురం వద్ద పల్లవ కాలం నాటి స్మారక చిహ్నాల సమూహం గులాబీ గ్రానైట్ చెక్కబడిన పది రథాలలో ఇది ఒకటి. మొదటి మహేంద్రవర్మన్ రాజు, అతని కుమారుడు మొదటి నరసింహవర్మన్ పాలనలో ఏడవ శతాబ్దం చివరి నుండి ఏకశిలా భారతీయ రాతి-చెక్కిన నిర్మాణానికి రథం ఒక ఉదాహరణ. ప్రారంభంలో శివలింగం నిర్మించబడింది, లింగం తొలగించబడిన తరువాత ఇప్పుడు దీనిని గణేశ దేవతగా భావిస్తారు.

## భౌగోళికం
ఈ ఆలయం కాంచీపురం జిల్లాలో హిందూ మహాసముద్రం బంగాళాఖాతం కోరమండలం తీరం ఇప్పుడు మహాబలిపురం అని పిలువబడే మామల్లపురంలో ఉంది. యునెస్కో-నమోదు చేసిన ప్రాంతంలో, అనేక ఇతర స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. ఇది వాయవ్య దిశలో ఒక కొండపై, అర్జునుని తపస్సు (లేదా *గంగా సంతతి*) యొక్క రాతి ఉపశమనంతో రాతి వెనుక భాగంలో ఉంది. వరాహ గుహ ఆలయానికి 2 మీటర్లు (6 అంగుళాలు) దూరంలో ఉన్న గణేశ రథం పశ్చిమ ముఖంగా ఉంది.

## చరిత్ర
[thumb|[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ|ఏఎస్ఐ ద్వారా సమాచార బోర్డు|375x375px]]
గణేశ రథం పూర్తిగా పూర్తయిన రాతితో చెక్కబడిన నిర్మాణం, సమీపంలోని రథాలు అసంపూర్ణంగా ఉన్నాయి.  ప్రస్తుత రాతి రథం దానికి ముందు ఉన్న చెక్క వెర్షన్ యొక్క ప్రతిరూపం.  దీని నిర్మాణం 630-668 AD పాలించిన నరసింహవర్మన్ I కి జమ చేయబడింది.  ఈ రథం ఈ ప్రాంతంలోని ఇతర రథాల కంటే ముందే నిర్మించబడిందని ఊహించినప్పటికీ, దానిని ధ్రువీకరించడానికి ఎటువంటి చారిత్రక ఆధారాలు లేవు.

ఈ ఆలయం మొదట శివుడికి అంకితం చేయబడింది, కానీ 1880లలో, జిల్లా కలెక్టర్ నుండి అధికారికంగా అనుమతి కోరిన తర్వాత గ్రామస్థులు శివలింగాన్ని గణేశుడి చిత్రంతో భర్తీ చేశారు, దీనిని యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ రాజు జార్జ్ V కి ఆపాదించి ఉండవచ్చు.  అసలు శివలింగం సమీపంలోని ఒక చెట్టు కింద ప్రతిష్ఠించబడింది.  అనేక ఇతర స్మారక చిహ్నాలతో పాటు, ఈ ఆలయం 1984లో "మహాబలిపురంలోని స్మారక చిహ్నాల సమూహం"గా యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశ గుర్తింపును పొందింది.

## ఆర్కిటెక్చర్

### లేఅవుట్
thumb|కుడస్ (గుర్రపు-షూ ఆకారపు డోర్మర్ కిటికీలు) స్తంభాల పైన మొత్తం పొడవు కోసం కార్నిస్లపై చెక్కబడ్డాయి|300x300px
ఇది  కొలిచే దీర్ఘచతురస్రాకార ప్రణాళికలో నిర్మించబడింది.,,  బయటి ఎత్తులో. లోపలి దీర్ఘచతురస్రాకార గది ,,  ఎత్తులో. ఈ రథం మూడు అంతస్తులుగా ఉండి, దక్షిణ భారత దేవాలయాలలో కనిపించే చిత్రాలు, ఇతర నిర్మాణ లక్షణాలతో నిండి ఉంది. ముఖభాగం *ద్వారపాలకుల* (సంరక్షకులు) శిల్పాలతో చుట్టుముట్టబడిన స్తంభాల వరండా . ఈ స్తంభాలు కూర్చున్న సింహాలపై అమర్చబడి ఉంటాయి, ఇవి పల్లవ నిర్మాణ శైలికి నమూనాగా ఉంటాయి. రెండు పిలాస్టర్లు కూడా ఉన్నాయి, అవి కూడా సింహంపై అమర్చబడి ఉంటాయి, అవి ఒకదానికొకటి ఎదురుగా ఉంటాయి. ఇది ఒక రాతి కోత నిర్మాణం. స్తంభాల పైన ఉన్న కార్నిస్‌లలో దాని మొత్తం పొడవునా *కుడు* (గుర్రపు షూ ఆకారపు డోర్మర్ కిటికీలు) వర్ణనలు ఉన్నాయి, ఈ *కుడుములు* పైకప్పు యొక్క గేబుల్ చివర్లలో కూడా చిత్రీకరించబడ్డాయి. గేబుల్డ్ పైకప్పుల క్రింద, రెండు పొడవాటి చివరల కిటికీలు గుర్రపునాడా ఆకారంలో మూడు తలుపులతో చెక్కబడ్డాయి, మధ్య తలుపులో శివుడితో సమానమైన త్రిశూలం ఉన్న మానవ తల శిల్పం ఉంది. గేబుల్ మరొక చివరలో, ఈ శిల్పం లేదు. పైలాస్టర్ల మధ్య వెనుక గోడలో, చిత్రాలు చెక్కబడలేదు. పై అంతస్తు పైన ఉన్న పైకప్పు పెద్దదిగా, వంపుతిరిగినదిగా, బండి ఆకారంలో ఉంటుంది, మూలల్లో తోరణాలు ఉంటాయి. వాల్టెడ్ పైకప్పు పైభాగంలో తొమ్మిది కుండీ ఆకారపు ఫినియల్స్ వరుస అమర్చబడి ఉంటాయి, వీటిలో ప్రతి ఒక్కటి ఒక కుండ, త్రిశూలాన్ని కలిగి ఉంటుంది.

### ఫీచర్లు
దాని పశ్చిమ పోర్టికోలో సంస్కృత భాషకు చెందిన గ్రంథ, నాగరీ లిపిలో 18 శాసనాలు చెక్కబడి ఉన్నాయి . ఈ శాసనాల్లోని పద్నాలుగు శ్లోకాలలో, పన్నెండవ పద్యం నరసింహవర్మన్ I మనవడు, పరమేశ్వరవర్మన్ I, అత్యంతకమ అనే ఇంటిపేరుతో,  పల్లవ రాజుగా అత్యంతకమ, అత్యంతకమ-పల్లవేశ్వర-గృహం అని పిలువబడేవాడు. ఇతర శ్లోకాలు శివుడిని స్తుతిస్తూ ఉన్నాయి.

## మూలాలు

వర్గం:తమిళనాడు పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:పల్లవ శిల్పకళ
వర్గం:భారతదేశంలో 7వ శతాబ్దపు స్థాపనలు