మొదటి కులోత్తుంగ చోళుడు

**మొదటి కులోత్తుంగ చోళుడు** (సా.శ 1025-1122), అసలు పేరు రాజేంద్ర చాళుక్యుడు. ఈయన తన బంధువు అధిరాజేంద్ర చోళుని తరువాత సా.శ 1070 నుండి 1122 వరకు పాలించిన చోళ చక్రవర్తి. అతను తన తండ్రి రాజరాజ నరేంద్రుని తర్వాత 1061 నుండి 1118 వరకు తూర్పు చాళుక్య చక్రవర్తిగా కూడా పనిచేశాడు. అతను తన తల్లి వైపు నుండి చోళ రాజవంశానికి, తండ్రి వైపు నుండి తూర్పు చాళుక్యులకు బంధువు. అతని తల్లి అమ్మంగైదేవి, చోళ యువరాణి, చక్రవర్తి మొదటి రాజేంద్ర చోళుని కుమార్తె. అతని తండ్రి తూర్పు చాళుక్య రాజవంశానికి చెందిన రాజు రాజరాజ నరేంద్రుడు, ఈయన మొదటి రాజేంద్ర మేనల్లుడు, మొదటి రాజరాజ చోళుని మనవడు. చరిత్రకారుడు శైలేంద్ర నాథ్ సేన్ ప్రకారం, అతని పట్టాభిషేకం ఒక కొత్త శకానికి నాంది పలికింది. అంతర్గత శాంతి, దయతో కూడిన పరిపాలన కాలానికి దారితీసింది. అతని తర్వాత అతని కుమారుడు విక్రమ చోళుడు అధికారంలోకి వచ్చాడు.

మొదటి కులోత్తుంగకు ఉత్తర భారత నగరమైన కనౌజ్‌తో, కంబోడియా, శ్రీవిజయ, ఖ్మెర్, పాగన్ (బర్మా), చైనా వంటి సుదూర దేశాలతో దౌత్య సంబంధాలు ఉన్నాయి. మలయ్ ద్వీపకల్పంలోని శ్రీవిజయ ప్రావిన్స్ కడారంపై (కేదః) చోళుల ఆధిపత్యాన్ని అతను స్థాపించాడు. 1079 నాటి గ్వాంగ్‌జౌలోని టావోయిస్ట్ ఆలయంలోని ఒక శాసనం, చులియెన్ (చోళ) రాజు కులోత్తుంగను శాన్-ఫో-త్సి (శ్రీవిజయ) దేశానికి అత్యున్నత అధిపతిగా ప్రకటించింది. శాసన సంపాదకుడైన టాన్ యోక్ సియోంగ్ ప్రకారం కులోత్తుంగ చోళ, శ్రీవిజయ రాజ్యాలు రెండింటినీ పరిపాలించాడు. 1090 నాటి చిన్న లేడెన్ మంజూరులో, కడారం రాజు (శ్రీవిజయ) కులోత్తుంగ సామంత రాజుగా పేర్కొనబడ్డాడు. తన పూర్వీకుల మాదిరిగానే, కులోత్తుంగ కళలు, సాహిత్యానికి పోషకుడు, ఎక్కువగా ప్రశంసించబడిన తమిళ పద్యం కలింగత్తుపరణి అతని ఆస్థానంలో నివసించిన కవి జయంకొండన్‌చే అతని పాలనలో స్వరపరచబడింది. ఆర్థిక, స్థానిక పరిపాలనలో అతను ఏర్పాటు చేసిన అత్యంత వ్యవస్థీకృత వ్యవస్థను అతని రికార్డులు కూడా ధృవీకరిస్తున్నాయి. కులోత్తుంగ తన పాలనా కాలంలో పన్నుల విధింపుకు ప్రాతిపదికగా ఉన్న భారీ భూమి సర్వేను నిర్వహించాడు.

కులోత్తుంగ మరణించిన వయసు పై భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ 97 సంవత్సరాల వయస్సులో సుమారు 1122 ప్రాంతంలో మరణించాడు. ఇది అతన్ని మధ్య యుగాలలో ఎక్కువ కాలం జీవించిన రాజులలో ఒకరిగా నిలిపింది. అతని తర్వాత అతని కుమారుడు విక్రమ చోళుడు అధికారంలోకి వచ్చాడు. చరిత్రకారుడు నీలకంఠ శాస్త్రి ప్రకారం, కులోత్తుంగ అనవసరమైన యుద్ధాలను నివారించాడు, తన ప్రజల శ్రేయస్సు పట్ల నిజమైన శ్రద్ధ చూపించాడు. అతను సుదీర్ఘమైన, సుసంపన్నమైన పాలనను కలిగి ఉన్నాడు, ఇది అపూర్వమైన విజయంతో వర్గీకరించబడింది, ఇది రాబోయే 150 సంవత్సరాల పాటు సామ్రాజ్యం శ్రేయస్సుకు పునాది వేసింది.

## జననం, ప్రారంభ జీవితం
కులోత్తుంగ 1025 ప్రాంతంలో పుష్య నక్షత్రంలో జన్మించాడు. రాజు కుమారుడు యువరాజు వీర చోళుడు జారీ చేసిన చెల్లూరు (కోనసీమ జిల్లా రాయవరం మండలంలోని ఒక గ్రామం) నుండి లభించినది వంటి అనేక గ్రాంట్లు, పలకల నుండి, ప్రసిద్ధ పద్యం కలింగత్తుపరణి వంటి సాహిత్య రచనల నుండి రాజు కుటుంబం, తల్లిదండ్రుల వివరాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. కులోత్తుంగ చక్రవర్తి మొదటి రాజేంద్ర చోళుని కుమార్తె అమ్మంగదేవి ద్వారా అతని మనవడు. అతని తండ్రి తూర్పు చాళుక్య రాజు రాజరాజ నరేంద్రుడు, ఈయన స్వయంగా మొదటి రాజేంద్ర చోళుని చెల్లెలు, మొదటి రాజరాజ చోళుని కుమార్తె అయిన కుందవై కుమారుడు. రాజరాజ నరేంద్రుడు తన మేనమామ, సూర్య వంశానికి చెందిన మొదటి రాజేంద్ర చోళుని కుమార్తె అమ్మంగదేవిని వివాహం చేసుకున్నాడు. వీర చోళ చెల్లూరు పలకలలో (Chellur plates) మొదటి రాజేంద్ర చోళుడు "సూర్య వంశ ఆభరణం" (ornament of the race of the sun) గా వర్ణించబడ్డాడు. పద్యం కలింగత్తుపరణి "అవతారం" (అవతారం) అనే కాంటోలో కులోత్తుంగ జననం గురించిన వివరాలను ఇస్తుంది, దీనిలో అతని తల్లి సూర్య వంశానికి చెందినదిగా, అతని తండ్రి చంద్ర వంశానికి చెందినవాడిగా వర్ణించబడింది. కాంటోలో కులోత్తుంగ విష్ణుమూర్తి అవతారంగా వర్ణించబడ్డాడు. పద్యం నుండి ఒక సారాంశం ఇలా ఉంది:

చీకటిని పారద్రోలే చంద్ర వంశానికి చెందిన రాణి, సూర్య వంశానికి చెందిన రాజరాజ రాజు దయగల లక్ష్మి (రాణి) రాజ గర్భంలో విష్ణువు మళ్లీ కనిపించాడు.

ఒక చోళ యువరాజుగా అతను 11వ శతాబ్దంలో తన మేనమామ వీరరాజేంద్ర చోళుని తరపున శ్రీ విజయ ప్రావిన్స్ కడారం, చుక్కకోట (చక్రకోట) ప్రావిన్స్‌ను (బస్తర్ జిల్లా-కలహండి జిల్లా-కొరాపుట్ ప్రాంతం) జయించాడు.

## పట్టాభిషేకం
తమిళ పద్యం కలింగత్తుపరణి ప్రకారం, కులోత్తుంగ గంగైకొండచోళపురంలో మొదటి రాజేంద్ర చోళుని ఆస్థానంలో పెరిగాడు. తన యవ్వనంలో, కులోత్తుంగ మొదటి రాజేంద్ర చోళుడు, అతని వారసులైన మొదటి రాజాధిరాజ, రెండవ రాజేంద్ర చోళుడు, వీరరాజేంద్ర చోళులతో కలిసి పనిచేస్తూ అనేక యుద్ధాలలో పాల్గొన్నాడు. ఈ కాలంలో అతను సక్కరకోట్టం, వయిరాగరం పరిసరాల్లో సామ్రాజ్య ఉత్తర పోరాటాలలో పాల్గొన్నాడు, అక్కడ అతను అనేక విజయాలు సాధించాడు, యుద్ధంలో తన సత్తాను నిరూపించుకున్నాడు. సక్కరకోట్టం ప్రాంతం ప్రస్తుత బస్తర్ జిల్లా-కలహండి జిల్లా-కొరాపుట్ ప్రాంతంతో గుర్తించబడింది, ఇవి మధ్య యుగాలలో చక్రకోట ప్రావిన్స్‌గా ఏర్పడ్డాయి. కలింగత్తుపరణి ప్రకారం, ఈ సమయంలోనే మన్నార్-మన్నవన్ అంటే "రాజులకు రాజు" అకస్మాత్తుగా మరణించాడు, అభయ అంటే కులోత్తుంగ తిరిగి వచ్చి శాంతిభద్రతలను పునరుద్ధరించే వరకు సామ్రాజ్యం అరాచక స్థితిలోకి నెట్టబడింది.

రాజు పాలనలో 17, 21, 23 వ సంవత్సరాల నాటి కులోత్తుంగ కుమారులు టేకి, చెల్లూరు, పిఠాపురం గ్రాంట్లు రాజు తండ్రి రాజరాజ నరేంద్రుని లేకపోవడంతో, కులోత్తుంగ మొదట వేంగికి అధిపతిగా పట్టాభిషేకం చేయబడ్డాడు, అక్కడ అతను గొప్ప కీర్తిని పొందాడు అని పేర్కొన్నాయి. పలకల ప్రకారం, రాజు తరువాత చోళ రాజ్యంలో పట్టాభిషేకం చేయబడ్డాడు, దేవేంద్రుడు (ఇంద్రుడు) కంటే తక్కువ ఉన్నతమైనది కాదని చెప్పబడే స్థానం. ఈ సంఘటనలు చెల్లూరు గ్రాంట్‌లో ఫ్లాష్‌బ్యాక్ కథగా వివరించబడ్డాయి, ఇందులో కులోత్తుంగ తన కుమారుడైన యువరాజు వీర చోళకు తాను (కులోత్తుంగ) చోళ రాజ్యాన్ని కోరుకుంటున్నందున తాను వేంగిని తన (కులోత్తుంగ) పినతండ్రి (విజయాదిత్యుడు) కి వదిలివేసినట్లు వివరించాడు.

పశ్చిమ చాళుక్య ఆరవ విక్రమాదిత్యునిపై అతని ఆస్థాన కవి బిల్హణ రాసిన విక్రమాంకదేవచరిత, కవి ఒట్టకూత్తర్ రాసిన కులోత్తుంగ కుమారుడు, వారసుడైన విక్రమ చోళుని గురించిన విక్రమన్ చోళన్ ఉలా వంటి ఇతర వనరులు ఈ సంఘటనలను ఎక్కువ లేదా తక్కువ ధృవీకరిస్తాయి. వీరరాజేంద్ర చోళునికి, కులోత్తుంగానికి మధ్య ఒక రాజు ఉన్నాడని రెండు రచనలు అంగీకరిస్తున్నాయి. ఈ రాజు అధిరాజేంద్ర చోళునితో గుర్తించబడ్డాడు. ఈ చోళ రాజు మరణం తర్వాతే రాజ్యం అరాచక స్థితికి చేరుకుంది. విక్రమాంకదేవచరిత ప్రకారం, వీరరాజేంద్ర చోళుని మరణం తరువాత చోళ రాజ్యంలో కొంత గందరగోళం కారణంగా కులోత్తుంగ వేంగి నుండి తరిమివేయబడ్డాడు. వీరరాజేంద్ర చోళుని కాలంలో కూడా, ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు, తూర్పు గంగ రాజు దేవేంద్రవర్మ రాజరాజ ఇద్దరూ వేంగి రాజ్యంపై అతని దావాలో కులోత్తుంగ పినతండ్రి అయిన విజయాదిత్యుడికి మద్దతు ఇచ్చారు. అప్పుడు కులోత్తుంగ దక్షిణాన చోళ రాజధాని వైపు వెళ్లాడని చెబుతారు. బిల్హణ మాట్లాడుతూ, తన పోషకుడు ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు, అధిరాజేంద్రను (విక్రమాదిత్య బావమరిది) రాజుగా నియమించడం ద్వారా కులోత్తుంగ చోళ సింహాసనాన్ని అధిష్టించకుండా ఆపడానికి ప్రయత్నించాడని పేర్కొన్నాడు. అయితే ఈ ఏర్పాటు స్వల్పకాలం మాత్రమే, కులోత్తుంగ చివరికి సింహాసనాన్ని చేజిక్కించుకోవడంలో విజయం సాధించాడు. కులోత్తుంగ చోళ సామ్రాజ్యంపై శత్రు దండయాత్ర గురించి ఫ్లీట్, ఇతర సారూప్య చరిత్రకారులు ప్రతిపాదించిన సిద్ధాంతాలకు వ్యతిరేకంగా చరిత్రకారుడు నీలకంఠ శాస్త్రి వాదించాడు. శాస్త్రి మాటల్లో చెప్పాలంటే, "విక్రమాంకదేవచరిత అనే గ్రంథం కులోత్తుంగ రహస్య హత్య ద్వారా లేదా బహిరంగ పోరాటం ద్వారా తన ప్రత్యర్థులను దారిలోకి తెచ్చుకున్నాడనే అతి తక్కువ సూచనను కూడా కలిగి ఉండదు".

ఒట్టకూత్తర్ విక్రమ చోళన్ ఉలా కులోత్తుంగ పాలన గురించి ప్రస్తావించాడు:

కులోత్తుంగ సొంత శాసనాలు కూడా ఆరోహణకు ముందు చోళ దేశంలో నాయకత్వ లోపం గురించి మాట్లాడుతున్నాయి, అతని రికార్డులలో రాజు చోళుల అద్భుతమైన కిరీటాన్ని తాను సక్రమంగా వారసత్వంగా పొందానని పేర్కొన్నాడు. రాజు ఎపిగ్రాఫ్‌లు దక్షిణ ప్రాంతానికి చెందిన లక్ష్మీ దేవి ఉమ్మడి ఆస్తిగా మారకుండా నిరోధించడానికి (ప్రత్యర్థి రాజ్యాల రాజులు సింహాసనంపై చట్టవిరుద్ధమైన వాదనలు, వ్యవహారాలలో జోక్యం చేసుకోవడం గురించి సూచన), కావేరి నదితో అలంకరించబడిన చోళ దేశపు దేవత ఒంటరితనాన్ని తొలగించడానికి (సామ్రాజ్యంలో పవర్ వాక్యూమ్ గురించి సూచన) తాను సింహాసనాన్ని అధిష్టించినట్లు కవితాత్మకంగా పేర్కొన్నాయి. ఈ పరిస్థితులలో కులోత్తుంగ 1070 లో చోళ సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. చోళ సామ్రాజ్యానికి ఉన్న బెదిరింపులను త్వరలో అధిగమించడం ద్వారా తనను తాను స్థాపించుకున్నాడు. శాస్త్రి ప్రకారం, కులోత్తుంగ సింహాసనాన్ని అధిష్టించేటప్పటికి యుక్తవయస్సులో లేదా ఇరవైల (twenties) ప్రారంభంలో ఉన్నాడు. సైనిక దండయాత్రలు

### సక్కరకోట్టం
[thumb|[శివుడు, పార్వతీ దేవిల కథను వర్ణించే కుడ్యచిత్రం.]]
కులోత్తుంగ ఇంకా యువరాజుగా ఉన్నప్పుడు, అతని పూర్వీకుడు వీరరాజేంద్ర చోళుని అనేక ఉత్తర దండయాత్రలలో పాల్గొన్నాడు. అతని పాలనలో ఐదవ సంవత్సరంలో వీరరాజేంద్ర చోళుడు తన సైన్యాన్ని కళింగకు, దానికంటే ఆవల ఉన్న సక్కరకోట్టంకు పంపాడు. ఈ దండయాత్రలకు కులోత్తుంగ నాయకత్వం వహించినట్లు కనిపిస్తోంది. అతను తన శాసనాలలో తాను ఇంకా యువరాజుగా (heir-apparent) ఉన్నప్పుడే తన శత్రువుల ద్రోహాన్ని అధిగమించానని, తన భుజబలం, కత్తి బలంతో వయిరాగరంలో ఏనుగుల మందలను బంధించి, సక్కరకోట్టంను జయించి, ధారా రాజు నుండి దయతో కప్పం తీసుకున్నాడని పేర్కొన్నాడు. చందా జిల్లాలోని బస్తర్‌కు కొద్ది మైళ్ల దూరంలో ఉన్న వయిరాగరం వయరాఘర్‌గా గుర్తించబడింది, సక్కరకోట్టం అంటే బస్తర్-కలహండి-కొరాపుట్ ప్రాంతం, దాని పరిసర ప్రాంతాలు, దీనిని మధ్యయుగాలలో చక్రకోట మండలం అని పిలుస్తారు. ధారా అంటే నాగవంశీ రాజు ధారావర్ష, అతను ఈ కాలంలో సక్కరకోట్టం పాలకుడు. కులోత్తుంగ మాట్లాడే "ద్రోహం" అనేది సామ్రాజ్యం అంతర్గత రాజకీయాలను, అతనికి చట్టబద్ధంగా రావలసిన వారసత్వాన్ని నిరాకరించడానికి ప్రయత్నించిన అతని ప్రత్యర్థుల పథకాలను సూచిస్తుంది. శాస్త్రి ప్రకారం, ఈ ఎదురుదెబ్బలు ఉన్నప్పటికీ, కులోత్తుంగ వేంగికి ఉత్తరాన ఒక చిన్న రాజ్యాన్ని ఏర్పాటు చేయడంలో విజయం సాధించాడు. ఎందుకంటే తాను విష్ణువు (వరాహ అవతారంలో భూమిని పైకి లేపినట్లు) వలె "ఉదయించే సూర్యుని భూమి" లో నివసించే భూదేవిని సున్నితంగా పైకి లేపి, తన గొడుగు నీడలో ఉంచానని కులోత్తుంగ పేర్కొన్నాడు.

## దక్షిణ భారతదేశంలో వివాదం

### పశ్చిమ చాళుక్యుల పోరాటాలు
[thumb|210px|వీరరాజేంద్ర చోళుని కాలంలో చోళులు, చాళుక్యుల మధ్య అనేక యుద్ధాలు జరిగిన ప్రాంతం [కూడల సంగమ|left]]
పశ్చిమ చాళుక్య-చోళుల శత్రుత్వం 10వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటిది. పశ్చిమ చాళుక్యులు చోళ చక్రవర్తులతో అనేక యుద్ధాలు చేశారు. ప్రతి సందర్భంలోనూ యుద్ధాలు చోళులు తమ ప్రత్యర్థులైన చాళుక్యులను యుద్ధభూమి నుండి తరిమికొట్టడం, వారి రాజధానిని ఆక్రమించడం, వారి సైనికాధికారులు లేదా సామంతుల మరణంతో పాటు కప్పం విధించడంతో ముగిశాయి. మొదటి రాజరాజ చోళుడు, మొదటి రాజేంద్ర చోళుడి ప్రత్యర్థులైన రెండవ తైలప, అతని కుమారుడు సత్యాశ్రయ వరుసగా అణ్ణిగేరి, కొగాలి వద్ద ఓడిపోయారు. కదంబలిగేలో జయసింహ ఓడిపోయాడు. రాజరాజాధిరాజ చోళుని చేతిలో అహవమల్ల మొదటి సోమేశ్వర అనేకసార్లు పరాజయాలను చవిచూశాడు. రెండవ రాజేంద్ర చోళునితో జరిగిన యుద్ధంలో తన సోదరుడు జయసింగన్‌ను కోల్పోయాడు.

మొదటి రాజాధిరాజ చోళుడు, రెండవ రాజేంద్ర చోళుడు తర్వాత, వారి సోదరుడు వీరరాజేంద్ర చోళుడు ఐదు కంటే ఎక్కువ సందర్భాలలో అహవమల్ల మొదటి సోమేశ్వరుడిని ఓడించాడు. కూడల సంగమ యుద్ధాలలో వీరరాజేంద్ర చోళుడు అతని ఇద్దరు కుమారులు విక్కలన్ (ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు), సింగనన్ (మూడవ జయసింహ) లను అనేకసార్లు పారద్రోలాడు. వీరరాజేంద్ర చోళుడు కంపిలి యుద్ధంలో అహవమల్ల మొదటి సోమేశ్వరుని పెద్ద కుమారుడు, యువరాజు రెండవ సోమేశ్వరుడిని ఓడించాడు, అతని పట్టాభిషేక వేడుకను పాడు చేశాడు. కులోత్తుంగ రికార్డులలో అతని గురించి ఎటువంటి ప్రస్తావన లేనందున అహవమల్ల మొదటి సోమేశ్వర వీరరాజేంద్ర చోళుని పాలనలో మరణించినట్లు కనిపిస్తోంది. వీరరాజేంద్ర చోళుని రికార్డు ద్వారా ఇది స్పష్టంగా తెలుస్తుంది, అతను తన ఐదవ సంవత్సరంలో తన మునుపటి పరాజయాల అవమానాన్ని భరించలేక, అహవమల్ల మొదటి సోమేశ్వర చోళుడికి యుద్ధానికి పిలుపునిస్తూ లేఖ రాశాడు, కానీ చివరికి ఎప్పుడూ రాలేదని దానికి బదులు పారిపోయి సముద్రంలో మునిగిపోయాడని పేర్కొన్నాడు. ఆరవ విక్రమాదిత్యుని జీవితంపై రూపొందించిన బిల్హణ విక్రమాంకదేవచరితంలో ఈ విషయం అంగీకరించబడింది. అహవమల్ల మొదటి సోమేశ్వర తుంగభద్ర నదిలో మునిగిపోయి ఆచారబద్ధమైన ఆత్మహత్యకు పాల్పడటం ద్వారా ఈ సమయంలోనే మరణించాడని ఈ పుస్తకం పేర్కొంది. తండ్రి మరణించిన తరువాత విక్రమాదిత్య ఆరవ వీరరాజేంద్రను సంప్రదించి శాంతి కోరాడు. చోళ యువరాజు రెండవ సోమేశ్వరుడిని ఎదిరించడానికి, శూన్యం చేయడానికి విక్రమాదిత్యలో తనకు మిత్రుడు కనిపించడంతో చోళ రాజు అందుకు అంగీకరించాడు. దానికి అనుగుణంగా, చోళుడు తన కుమార్తెను ఇచ్చి వివాహం చేశాడు, అతనికి రట్టపడి-ఏడున్నర లక్షల దేశాన్ని ప్రదానం చేశాడు, అతన్ని వల్లభ (చాళుక్య రాజు) గా చేశాడు. విక్రమాదిత్య తన అన్నను పడగొట్టడానికి తన స్వంత ప్రణాళికలను కలిగి ఉన్నందున ఈ ఒప్పందాన్ని సులభంగా అంగీకరించాడు, దానిని అతను చివరికి పూర్తి చేసి సింహాసనాన్ని ఆక్రమించాడు. వీరరాజేంద్రుడు తన పాలన ముగిసే సమయానికి వేంగిని ప్రదానం చేసిన విజయాదిత్య అనే మరొక పోటీదారు కూడా ఉన్నాడు. కొందరు చరిత్రకారులు ఈ విజయాదిత్యను తూర్పు చాళుక్య యువరాజు, రాజరాజ నరేంద్రుని సవతి సోదరునిగా గుర్తిస్తారు. వెంకయ్య వంటి ఇతరులు ఈ వ్యక్తి ఆరవ విక్రమాదిత్యునికి మరొక తమ్ముడు అని సూచిస్తున్నారు. ఈ విజయాదిత్య ఆరవ విక్రమాదిత్యుని మిత్రుడని మొదటి రాజాధిరాజ చోళుని శాసనం ద్వారా స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. కాబట్టి వీరరాజేంద్రుని పాలన ముగిసే సమయానికి, కులోత్తుంగ విక్కలన్ (ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు), అతని తమ్ముడు సింగనన్ (జయసింహ), వారి అన్న రెండవ సోమేశ్వరుడు, వారి తమ్ముడు లేదా మిత్రుడు విజయాదిత్యులను ఎదుర్కోవలసి వచ్చింది.

ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు చోళ, వేంగి రాజ్యాలు ఒకే పాలకుని క్రింద ఉండటాన్ని ఎన్నటికీ అంగీకరించడు కాబట్టి, కులోత్తుంగ సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన సమయం నుండి పశ్చిమ చాళుక్యులతో ఘర్షణ తప్పదని స్పష్టమైంది. కులోత్తుంగ పట్టాభిషేకం అంటే అతనికి ఒక శక్తివంతమైన శత్రువు వచ్చినట్టే. కులోత్తుంగానికి ఇది మొదటి నుంచీ తెలుసు, తదనుగుణంగా యుద్ధానికి సన్నాహాలు చేశాడు. 1075-76 లో చోళ భూభాగాల్లోకి చాళుక్య దళాలు చొరబడటంతో యుద్ధం ప్రారంభమైంది. కోలార్ (కర్ణాటక) జిల్లాలో రెండు సైన్యాలు ఎదురుపడ్డాయి. ఆ తర్వాత చోళులు జరిపిన ఎదురుదాడిని నంగిలి ఎపిసోడ్‌గా పిలుస్తారు. ఆ తర్వాత జరిగిన యుద్ధంలో చాళుక్యుల సైన్యం పూర్తిగా చిత్తుగా ఓడిపోయింది. చోళ దళాలు వారిని నంగిలి రాతి రహదారుల నుండి తుంగభద్ర వరకు మనలూరు మీదుగా తరిమికొట్టాయి. విక్రమాదిత్య హడావిడిగా వెనక్కి తగ్గి, దారి పొడవునా తన ఏనుగుల మృతదేహాలను వదిలి పారిపోయాడని చెబుతారు. కులోత్తుంగ నవిలై వద్ద వెయ్యి ఏనుగులను పట్టుకున్నాడు. ఈ యుద్ధం ఫలితంగా గంగమండలం (పశ్చిమ గంగ రాజవంశం ప్రావిన్స్), సింగనం అనే రెండు ప్రావిన్సులను జయించాడు. నవిలై మైసూర్‌ జిల్లాలోని నవలే-నాడుగా, సింగనం ఆరవ విక్రమాదిత్యుని తమ్ముడు జయసింహ ప్రాంతంగా గుర్తించబడ్డాయి. కొన్ని రికార్డులలో సింగనం అనే పదం స్థానంలో కొంకణ దేశం (కొంకణ్ దేశం) అనే పదం వాడబడింది. కులోత్తుంగ, తన రికార్డులలో ఈ యుద్ధం ముగిసే సమయానికి తాను ఆరవ విక్రమాదిత్యుని గర్వాన్ని అణచివేశానని, విక్కలన్ (ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు), సింగనన్ (జయసింహ) పశ్చిమ మహాసముద్రంలో దూకడం తప్ప వెనక్కి తగ్గడానికి ఎక్కడా అవకాశం లేకుండా పోయిందని పేర్కొన్నాడు. కులోత్తుంగకు సంబంధించిన కొన్ని ఇతర రికార్డులలో ఆరవ విక్రమాదిత్యుడి గర్వం అణగిపోయి, అతను తన స్వంత ఆధిపత్య ప్రాంతానికి (తుంగభద్రకు ఉత్తరాన) తిరిగి పారిపోయాడని పేర్కొనబడింది. చాళుక్యులు సుదీర్ఘకాలం పాటు చోళులతో యుద్ధానికి దిగనందున, అతను (ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు) అక్కడ ఉండటానికి సంతోషించాడని ఆ రికార్డులు తెలుపుతున్నాయి. విక్రమాంకదేవచరితలో బిల్హణ దీనిని అంగీకరించాడు. ఈ ప్రారంభ యుద్ధాల తరువాత రెండు రాజ్యాల మధ్య సుదీర్ఘ కాలం (సుమారు అర్ధ శతాబ్దం) శాంతి నెలకొందని అతను పేర్కొన్నాడు. పశ్చిమ చాళుక్యులు చోళ చక్రవర్తులతో యుద్ధానికి అనేక విఫల ప్రయత్నాలు చేశారు. 1118, 1126 మధ్య వేంగి భూభాగాలను కొద్దికాలం ఆక్రమించడం మినహా, ఆరవ విక్రమాదిత్యుడితో పొత్తు పెట్టుకున్నారు. 1126 లో విక్రమాదిత్యుని మరణం తరువాత, చోళులు నెమ్మదిగా వేంగిని ఆక్రమించడం ప్రారంభించారు. 1133 నాటికి విక్రమ చోళుడు, గొంగ II సహాయంతో గోదావరి యుద్ధంలో మూడవ సోమేశ్వరుడిని ఓడించాడు. అప్పుడు విక్రమ చోళుడు వేంగిని స్వాధీనం చేసుకోగలిగాడు. మూడవ సోమేశ్వరుని నుండి కోలార్‌ను, గంగావాడిలోని కొన్ని ఇతర భాగాలను తిరిగి పొందాడు.

### పాండ్యుల ప్రచారం
*కె. ఎ. నీలకంఠ శాస్త్రిపై ఎం. జి. ఎస్. నారాయణన్ చేసిన సవరణలు ఉపయోగించబడ్డాయి.*
ఎడమ|thumb|పొదియిల్ పర్వతాలు (సుమారు సా.శ 1077-81లో కులోత్తుంగ చేత జయించబడ్డాయి)
ఆరవ విక్రమాదిత్యునితో వ్యవహరించడం ముగిసిన తరువాత కులోత్తుంగ దక్షిణ ప్రాంతం వైపు తన దృష్టిని మళ్లించాడు. పాండ్యుల దేశమైన ప్రాచీన పాండిమండలంను తన ఆధీనంలోకి తీసుకురావడానికి మొదట నడుం బిగించాడు. పాండ్య దేశం ఎన్నడూ చోళుల ఆధిపత్యంతో రాజీపడలేదు, దాని పాలకులు చోళ చక్రవర్తులకు నిరంతరం ఇబ్బందులు కలిగించేవారు. కులోత్తుంగ సింహాసనాన్ని అధిష్టించినప్పుడు పాండ్యులు చోళ దేశంలో గందరగోళాన్ని సద్వినియోగం చేసుకొని, తమ స్వాతంత్ర్యాన్ని తిరిగి ప్రకటించుకోవడానికి మరోసారి ప్రయత్నించారు.

మొదటి రాజేంద్ర చోళుని కాలంలో, పాండ్య దేశాన్ని చోళ-పాండ్య వైస్రాయ్‌లు పాలించేవారు. కానీ కులోత్తుంగ కాలానికి, ఈ వ్యవస్థ అంతరించిపోయింది, పాత వంశానికి చెందిన "ఐదుగురు పాండ్య" యువరాజులు రాజుపై తిరుగుబాటు చేశారు. పాండ్య భూభాగాలను కోల్పోవడం చోళ రాజ్య ఉనికికే తీవ్రమైన ముప్పుని సూచిస్తుంది కాబట్టి కులోత్తుంగ ఈ పరిస్థితిని తేలికగా తీసుకోలేకపోయాడు. చాళుక్యుల యుద్ధం ముగిసిన వెంటనే, కులోత్తుంగ తన శక్తి సామర్థ్యాలన్నింటినీ పాండ్య భూభాగంలో తిరుగుబాట్లను అణిచివేయడం (సుమారు సా.శ 1077-1081) పై కేంద్రీకరించాడు. చోళాపురం శాసనం (సా.శ 1100) ప్రకారం చోళులు భారీ సైన్యంతో దక్షిణం వైపు కవాతు చేశారు, పాండ్య దేశాన్ని, ఐదుగురు పాండ్యులు శరణార్థులుగా ప్రవేశించిన అడవులను, ముత్యాల మత్స్యసంపదను, పొదియిల్, సహ్య పర్వతాలను, కన్యాకుమారిని జయించారు. దక్షిణ దేశం (పాండ్య దేశం) సరిహద్దులను కొట్టార్ వద్ద స్థిరపరిచారు. చిదంబరం నుండి వచ్చిన సంస్కృతంలోని అతని మరొక శాసనం (తేదీ లేదు) ఇలాంటి వృత్తాంతాన్ని ఇస్తుంది. రాజు ఒక పెద్ద సైన్యం సహాయంతో ఐదుగురు పాండ్యులను జయించాడని, కొట్టార్ వద్ద ఉన్న కోటను కాల్చివేసి, కన్యా కుమారి వద్ద ఒక విజయ స్తంభాన్ని నిర్మించాడని (అలాగే "తిరుగుబాటు చేసిన సామంతులను విధేయులుగా చేయడం") తెలుపుతుంది.

కులోత్తుంగ కేరళ దండయాత్ర ఇప్పుడు సుమారు సా.శ 1097 నాటిది (ప్రారంభంలో 1077-81 నాటి దండయాత్ర తిరుగుబాటు చేస్తున్న కేరళలను కూడా కవర్ చేసిందని భావించారు). చేర పెరుమాళ్ రాజులు, వారి పొరుగున ఉన్న పాండ్యుల మాదిరిగానే, తమ చోళ అధిపతులపై తిరుగుబాటు చేశారు. పాండ్య-చోళ దళాల కమాండర్ నరలోకవీర కళింగ రాయన్ నేతృత్వంలో చోళ సైన్యం కేరళలోకి ప్రవేశించి క్విలాన్ నౌకాశ్రయాన్ని (కొల్లం) స్వాధీనం చేసుకుంది. ఆ తరువాత వెంటనే చేర పెరుమాళ్ళు క్విలాన్ ఓడరేవును తిరిగి పొందేందుకు ప్రయత్నించినట్లు తెలుస్తోంది. చోళుల ప్రభావం యొక్క అంతిమ దక్షిణ సరిహద్దు కొట్టార్ వద్ద ఉంది.

సుమారు సా.శ 1100 నాటికి కులోత్తుంగ పాండ్య దేశం వరకు తిరుగుబాటు చేస్తున్న దక్షిణ ప్రాంతాలను విజయవంతంగా లొంగదీసుకున్నాడు, ముత్యాల మత్స్యకారుల తీరాన్ని, పురాతన పొదియిల్ పర్వతాలను (ప్రస్తుత తిరునెల్వేలి జిల్లాలో) స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. "తన దక్షిణ సరిహద్దును" కొట్టార్ వద్ద స్థిరపరిచాడు. చోళ-పాండ్య వైస్రాయ్‌లను నియమించే పాత విధానాన్ని రద్దు చేశాడు, దానికి బదులుగా కొట్టార్ వరకు దక్షిణాన అనేక కంటోన్మెంట్‌లను నిర్మించాడు, వ్యూహాత్మకంగా ముఖ్యమైన దక్షిణ ప్రాంతాలలో భారీ సైన్యాన్ని మోహరించాడు. ఈ విభాగాలు అతని ఆసక్తులను కాపాడటానికి, కప్పం వసూలు చేయడానికి బాధ్యత వహించాయి, కానీ జయించిన భూభాగాల అంతర్గత పరిపాలనలో జోక్యం చేసుకోలేదు. ఈ బాధ్యతను అతను స్థానిక నాయకులకు, సామంతులకు వదిలిపెట్టాడు. ఈ కాలానికి చెందిన అతని శాసనాలు చోళాపురం, అగస్తీశ్వరం, సుచీంద్రం, వారియూర్, కన్యాకుమారి, కొట్టార్ లలో కనుగొనబడ్డాయి.

## తూర్పు భారతదేశంలో వివాదం

### వేంగి

మొదటి రాజరాజ చోళుని కాలం నుండి వేంగి రాజ్యం చోళులు, కల్యాణి పశ్చిమ చాళుక్యులు, తూర్పు గంగుల మధ్య వివాదాస్పదంగా ఉంది. వీరరాజేంద్ర చోళుని కాలంలో ఇది ప్రాక్సీ యుద్ధానికి (proxy war) ఒక ప్రదేశంగా మారింది, అతను దానిని పశ్చిమ చాళుక్యుల నుండి లాక్కొని కులోత్తుంగ పినతండ్రి విజయాదిత్యకు ప్రదానం చేశాడు. కులోత్తుంగ సరైన వారసుడు అయినప్పటికీ వేంగి వారసత్వంలో ఎందుకు విస్మరించబడ్డాడన్నది అస్పష్టంగా ఉంది. మరోవైపు, విజయాదిత్య తూర్పు గంగులకు చెందిన రాజరాజ దేవేంద్రవర్మన్ పక్షాన కొద్దికాలం నిలబడ్డాడన్నది గమనించదగ్గ విషయం. కాబట్టి, రెండు వేర్వేరు యుద్ధ రంగాల్లో పోరాడటం నివారించడానికి, అంటే పశ్చిమ చాళుక్యులు, తూర్పు గంగులు ఇద్దరినీ ఏకకాలంలో ఎదుర్కోకుండా ఉండటానికి వీరరాజేంద్ర చోళుడు వేంగి రాజ్యాన్ని కులోత్తుంగ పినతండ్రి విజయాదిత్యకు ప్రదానం చేయడానికి అంగీకరించాడు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, తాను చోళ సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన తరువాత కూడా తన పినతండ్రి, సింహాసనాన్ని ఆక్రమించిన విజయాదిత్యను వేంగిని పాలించడానికి అనుమతించేంత ఉదార స్వభావుడు కులోత్తుంగ. ఈ కాలంలో 1073లో, త్రిపురికి చెందిన కలచురి రాజు యక్షకర్ణుడు వేంగి రాజ్యంపై దాడి చేశాడు. అయితే, ఇది ప్రాదేశిక ప్రయోజనాల కోసం చేసిన దాడి కాకుండా సంపదను వెతుక్కుంటూ చేసిన దాడి మాత్రమే. ఈ చొరబాటుదారులను విజయాదిత్య తిప్పికొట్టాడు.

1077లో విజయాదిత్య మరణం తర్వాత, కులోత్తుంగ వేంగి ప్రావిన్స్‌ను నేరుగా తన నియంత్రణలోకి తెచ్చుకున్నాడు. దానిని పాలించడానికి తన కుమారులను నియమించాడు. కులోత్తుంగ పెద్ద కుమారుడైన రాజరాజ చోడగంగ మొదటిసారిగా వైస్రాయ్‌గా నియమితుడయ్యాడు, కానీ శాసనాల ప్రకారం, యువరాజుకు అక్కడ ఇమడలేకపోయాడు. ఒక సంవత్సరంలోనే దక్షిణాన ఉన్న చోళ ఆధిపత్య ప్రాంతాలకు తిరిగి వచ్చాడు. రాజరాజ చోడగంగ టేకి పలకల ప్రకారం, అతని ఆధ్వర్యంలోని వేంగి ప్రావిన్స్ దక్షిణాన నెల్లూరు జిల్లాలోని మన్నేరు నది నుండి ఉత్తరాన గంజాం జిల్లాలోని మహేంద్రగిరి వరకు విస్తరించి ఉంది. రాజరాజ చోడగంగ తర్వాత అతని సోదరుడు వీర చోళుడు 1084 వరకు ఆరు సంవత్సరాల పాటు పరిపాలించాడు. వీర చోళ చెల్లూరు పలకలు అతను జగన్నాథ నగరంలో (జగన్నాథ-నగరి) పట్టాభిషేకం చేసుకున్నాడని చెబుతున్నాయి. ఈ ఇద్దరు యువరాజులు మరొకసారి వరుసగా ఐదు సంవత్సరాలు, నాలుగు సంవత్సరాల పాటు వేంగి ప్రావిన్స్‌ను పరిపాలించారు. వారి తరువాత వారి సోదరుడు విక్రమ చోళుడు ఈ ప్రాంతాన్ని 1118లో యువరాజు అయ్యే వరకు పరిపాలించాడు. 1202 నాటి మల్లపదేవ పిఠాపురం స్తంభ శాసనం ప్రకారం, కులోత్తుంగ పాలన ముగిసే సమయానికి విక్రమ చోళుడు దక్షిణాన ఉన్న చోళ రాజ్యానికి వెళ్లినప్పుడు వేంగి ప్రావిన్స్ పాలకుడు లేకుండా పోయి అరాచక స్థితిలోకి కూరుకుపోయింది. ఈ కాలంలో ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు ఈ అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకుని వేంగిని ఆక్రమించాడు. అయినప్పటికీ, ఈ దండయాత్ర స్వల్పకాలికమైనది. విక్రమ చోళుడు సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన వెంటనే ప్రావిన్స్‌ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుని చోళ సామ్రాజ్యంలో విలీనం చేశాడు.

### కళింగ యుద్ధాలు

{
    "type": "FeatureCollection",
    "features": [
        {
            "type": "Feature",
            "properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "అమరకంటక" },
            "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [81.753221, 22.682229] }
        },
        {
            "type": "Feature",
            "properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "గోదావరి ముఖద్వారం" },
            "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [82.343778, 16.729472] }
        },
        {
            "type": "Feature",
            "properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "మహానది ముఖద్వారం" },
            "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [86.708896, 20.295211] }
        }
    ]
}

కళింగ రాజ్యం ఏకైక ప్రాంతం కాదు, ఉత్కల లేదా ఓడ్ర (ఒడిశా ఉత్తర, ఈశాన్య భాగాలు), కోసల లేదా దక్షిణ కోసల (నైరుతి ఒడిశా, ఛత్తీస్‌గఢ్), కళింగ (సరైన) అనే మూడు విభిన్న దేశాలు ఇందులో ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతం ప్రస్తుత ఒడిశా మొత్తాన్ని, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఉత్తర భాగాన్ని కవర్ చేసింది. ఈ మూడు ప్రాంతాలను కలిపి *త్రికళింగ* అని పిలిచేవారు. కళింగ రాజ్యం వేంగి ఉత్తర భాగానికి సరిహద్దుగా ఉంది. కాబట్టి కళింగలోని వివిధ పాలకులు తూర్పు చాళుక్య భూభాగంలోకి లేదా కులోత్తుంగ విషయంలో చోళ రాజ్య ఈశాన్య భాగంలోకి విస్తరించడానికి ప్రయత్నించడం సహజం. 11వ శతాబ్దంలో, కళింగ రాజ్యాన్ని తూర్పు గంగ రాజవంశం పాలించింది, వారు ఎల్లప్పుడూ వేంగిలో జోక్యం చేసుకుంటూ పరోక్షంగా చోళ రాజకీయాలలో భాగమయ్యారు.

కులోత్తుంగ రికార్డులలో రెండు కళింగ యుద్ధాల వర్ణనలు ఉన్నాయి. ఈ యుద్ధాలకు ముందు, కులోత్తుంగ దళాలను తూర్పు గంగ రాజవంశానికి చెందిన రాజరాజ దేవుడు నాశనం చేశాడు. దీంతో కులోత్తుంగ తన కుమార్తె (లేదా సోదరిని) రాజరాజ దేవుడికి ఇచ్చి వివాహం చేయవలసి వచ్చింది. కులోత్తుంగ తన కుమారులను కళింగ వైస్రాయ్‌గా నియమించవలసి వచ్చింది. రాజరాజ దేవుడు 1078లో మరణించాడు, కులోత్తుంగ కుమారులు రాజరాజ దేవుడి కుమారుడైన కౌమారదశలో ఉన్న అనంతవర్మ చోడగంగకు ఇన్‌ఛార్జ్‌లుగా ఉన్నారు. 
తన పాలనలో 26వ సంవత్సరంలో కళింగను జయించినట్లు మొదటిసారిగా కులోత్తుంగ పేర్కొన్నందున మొదటి యుద్ధం 1096 కి ముందు జరిగినట్లు కనిపిస్తోంది. వేంగిపై కళింగ దాడి కారణంగా మొదటి కళింగ యుద్ధం సంభవించినట్లు కనిపిస్తోంది. ఈ యుద్ధం ఫలితంగా కళింగ దక్షిణ భాగం చోళ రాజ్యంలో విలీనం చేయబడింది. కులోత్తుంగ కుమారుడు రాజరాజ చోడగంగ టేకి పలకల ద్వారా ఇది స్పష్టమవుతుంది. దీని ఆధిపత్యం ఉత్తరాన గంజాం జిల్లాలోని మహేంద్రగిరి ప్రాంతం వరకు విస్తరించి ఉండేది.

రెండవ దండయాత్ర కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత జరిగింది. బహుశా రాజు పాలనలో 33వ సంవత్సరానికి ముందు. ఇది కళింగట్టుపరణికి సంబంధించిన విషయం. ఈ దండయాత్రకు అతని జనరల్ కరుణాకర తొండైమాన్ నాయకత్వం వహించాడు, తూర్పు గంగ రాజవంశానికి చెందిన కళింగ పాలకుడు అనంతవర్మ చోడగంగను ఓడించాడు. అనంతవర్మ రాజరాజ దేవేంద్రవర్మన్, రాజేంద్ర చోళుని కుమార్తెగా వర్ణించబడిన చోళ యువరాజు రాజసుందరి కుమారుడు. అనంతవర్మ తాత (తల్లి తరపు తాత) ఎవరనేది వివాదాస్పద అంశం. శాస్త్రి వంటి కొంతమంది చరిత్రకారులు ఈ రాజేంద్ర చోళుడిని వీరరాజేంద్ర చోళుడిగా గుర్తిస్తారు, అయితే కీల్‌హార్న్ వంటి ఇతరులు ఈ రాజును కులోత్తుంగగా గుర్తిస్తారు. కళింగట్టుపరణి పద్యం ప్రకారం, ఈ బంధుత్వం కళింగపై దండెత్తి, అనంతవర్మ పారిపోయేలా చేయకుండా కులోత్తుంగను ఆపలేదు. చోళ సైన్యం ఈ దండయాత్ర నుండి అపారమైన సంపదతో తిరిగి వచ్చిందని చెబుతారు. ద్రాక్షారామంలోని భీమేశ్వర ఆలయం నుండి లభించిన రాజు శాసనం ద్వారా కూడా ఈ వాస్తవం రుజువు అవుతుంది. ఇది రాజు పాలనలో 33వ సంవత్సరానికి చెందినది. పల్లవరాజ, వందువరాజ అని వివిధ పేర్లతో పిలువబడే రాజు అధికారి ఒకరు కళింగ మొత్తాన్ని బూడిద చేశాడని, కోసల సైన్యం సహాయంతో గంగ దేవేంద్రవర్మన్‌ను యుద్ధంలో ఓడించి, తన రాజు కులోత్తుంగ చోళుని కీర్తిని చాటిచెప్పడానికి ఓడ్ర సరిహద్దులో విజయ స్తంభాన్ని నాటాడని పేర్కొంది. ఈ నాయకుడు కరుణాకర తొండైమాన్ తప్ప మరొకరు కారు, పద్యంలో చెప్పినట్లుగా అతను తిరునరైయూర్ నాడుకు చెందినవాడని, వందైకి అధిపతి అని చెప్పబడింది. అతని వ్యక్తిగత పేరు తిరువరంగన్ అని ఇవ్వబడింది, అతను తిరునరైయూర్ నాడులోని వందలంజేరికి చెందిన సిరిలంగో కుమారుడు. అతను సద్-వైష్ణవ (మంచి వైష్ణవుడు) గా వర్ణించబడ్డాడు. అలవేలీలో నల్ల రాయితో విష్ణు దేవాలయాన్ని నిర్మించాడని చెబుతారు.

పద్యం ప్రకారం, రెండవ యుద్ధానికి కారణం అనంతవర్మ కులోత్తుంగకు వార్షిక కప్పం చెల్లించకపోవడమే. వెంకయ్య వంటి కొంతమంది చరిత్రకారుల అభిప్రాయం ప్రకారం, ఉత్తర కళింగ తిరుగుబాటుదారులకు వ్యతిరేకంగా తన బంధువైన అనంతవర్మకు సహాయం చేయడానికి కులోత్తుంగ ఈ యాత్ర చేపట్టాడు. దేవేంద్రవర్మ తూర్పు గంగ రాజవంశానికి చెందిన మరొక వంశానికి చెందినవాడని, కులోత్తుంగ బంధువైన అనంతవర్మ సింహాసనాన్ని అధిష్టించడాన్ని అతను వ్యతిరేకించాడని మరొక అభిప్రాయం. అనంతవర్మదేవ కుమారుడు ఇచ్చిన బహుమతిని వివరిస్తూ గోదావరి జిల్లాలోని భీమేశ్వర ఆలయం నుండి కులోత్తుంగ శాసనం ఉంది. కాబట్టి అనంతవర్మ కులోత్తుంగకు సామంతుడు లేదా కనీసం స్నేహపూర్వకంగా ఉన్నాడని తెలుస్తోంది.

## శ్రీలంకలో తిరుగుబాటు
thumb|పోలొన్నరువలో తమిళం, సంస్కృతంలో కులోత్తుంగ రాసిన వేలక్కర శాసనం. రుహున రాజ్యం చోళ పాలన నుండి స్వతంత్రంగా ప్రకటించబడింది.

సుమారు సా.శ 1070|left|366x366px
మహావంశం ప్రకారం, విజయబాహు 15వ సంవత్సరంలో చోళులు లంక నుండి తరిమివేయబడ్డారు, ఇది కులోత్తుంగ సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన తేదీతో సమానంగా ఉంటుంది. అందువల్ల కులోత్తుంగ నాయకత్వంలో ప్రధాన భూభాగంలో అనేక తిరుగుబాట్లు, దాడులతో వ్యవహరిస్తున్న సమయంలోనే సింహళ రాజు ఈ ద్వీప దేశంలో ఉన్న చోళ దళాలపై దాడి చేయడానికి అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకున్నట్లు కనిపిస్తోంది. 1070లో, విజయబాహు రోహణ జిల్లాలోని తన స్థావరం నుండి చోళ దళాలపై దాడి చేసి వారిని ఓడించాడు. అతను రెండు సైన్యాలను పంపాడు, ఒకటి మహానాగాకుల నుండి దక్షిణదేశ మీదుగా, మరొకటి మహావలి-గంగ వెంబడి ప్రసిద్ధ మార్గం మీదుగా. ఈ సైన్యాలు చోళ దళాలను ఓడించి అనురాధపుర, పోలొన్నరువలను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. ఉత్తర సిలోన్‌లోని స్థావరాలను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడానికి, రోహణపై దాడిని కొనసాగించడానికి చోళులు ప్రధాన భూభాగం నుండి ఒక యాత్రను పంపవలసి వచ్చింది. ఒక లాభదాయకమైన దండయాత్ర, ఆక్రమణగా ప్రారంభమైనది ఇప్పుడు ఉత్తరాన స్థావరాన్ని నిలబెట్టుకోవడానికి తీరని ప్రయత్నాలుగా దిగజారింది. ఆ తర్వాత జరిగిన వరుస అసంపూర్తి ఘర్షణల తర్వాత ఆక్రమణ చోళుల ఉపసంహరణతో ముగిసింది. దీని తర్వాత విజయబాహు అనురాధపురలో పట్టాభిషేకం చేసుకున్నాడు. కొన్ని నెలల తర్వాత అతను పోలొన్నరువకు మారాడు, దానిని విజయరాజపురంగా మార్చాడు, దానిని తన రాజధానిగా చేసుకున్నాడు, ఆ ద్వీప దేశానికి తనను తాను రాజుగా ప్రకటించుకున్నాడు.

అతని పూర్వీకులైన మొదటి రాజరాజ చోళుడు, మొదటి రాజేంద్ర చోళుడు, మొదటి రాజాధిరాజ చోళుని ఎపిగ్రాఫ్‌ల మాదిరిగా కాకుండా, ద్వీప దేశానికి వారి దండయాత్రల వివరాలను వివరిస్తుంది. కులోత్తుంగ శాసనాలు సాధారణంగా లంకకు సంబంధించి లేదా సింహళ పాలకులకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన దండయాత్రలు, యుద్ధాలకు సంబంధించి మౌనంగా ఉంటాయి. శాస్త్రి ప్రకారం, కులోత్తుంగ ప్రధాన భూభాగంలో చోళ సామ్రాజ్యం విచ్ఛిన్నం కాకుండా కాపాడుకోవడంలో సంతృప్తి చెందాడు, ఈ ద్వీప దేశం కోల్పోవడం వల్ల పెద్దగా ప్రభావితం కాలేదు.

విజయబాహు చోళుల చెర నుండి తప్పించుకుని ద్వీప రాజ్యానికి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత రోహణ మాజీ పాలకుడు జగతిపాల కుమార్తె లీలావతిని వివాహం చేసుకోవడం గమనించదగ్గ విషయం. జగతిపాల వాస్తవానికి అయోధ్య యువరాజు, అతను లంకకు వలస వచ్చి రోహణ పాలకుడు అయ్యాడు. సింహళ రాజ్యం వేగంగా నాలుగు కిరీటాలను కోల్పోయినప్పుడు కులోత్తుంగ పూర్వీకుడు, మొదటి రాజాధిరాజ చోళుని లంక దండయాత్రల సమయంలో అతను యుద్ధరంగంలో చంపబడ్డాడు. ఆ సమయంలో, ఈ యువరాణితో పాటు ఆమె అత్త లేదా తల్లిని చోళ దళాలు బందీలుగా తీసుకున్నాయి. ఈ సంఘటనలు మహావంశంలో, మొదటి రాజాధిరాజ చోళుని శాసనంలో చాలా వివరంగా వివరించబడ్డాయి.

## విదేశీ వాణిజ్యం

thumb|8వ శతాబ్దం నాటి శ్రీవిజయ సామ్రాజ్యం|left

కులోత్తుంగ శ్రీ విజయ, చైనా, ఖ్మెర్ సామ్రాజ్యాలతో విదేశీ సంబంధాలను కొనసాగించాడు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశాఖపట్నం ప్రసిద్ధ నౌకాశ్రయానికి కులోత్తుంగచోళపట్టణంగా పేరు మార్చడం కూడా బంగాళాఖాతం మీదుగా విదేశాలతో వ్యాపారం పట్ల ఆయనకున్న ఆసక్తిని సూచిస్తుంది. 1077లో చులియెన్ (చోళ) రాజు తి-హువా-కియాలో వాణిజ్యాన్ని ప్రోత్సహించడానికి చైనా ఆస్థానానికి రాయబారిని పంపాడు. శాస్త్రి ఈ చోళ పాలకుడిని కులోత్తుంగతో గుర్తిస్తాడు. ఈ వ్యాపార వెంచర్ చోళులకు లాభదాయకంగా ముగిసినట్లు తెలుస్తోంది. వారు 81,000 కంటే ఎక్కువ రాగి నాణేలు, అనేక ఇతర విలువైన వస్తువులతో తిరిగి వచ్చారు. ప్రసిద్ధ ఆంగ్‌కోర్ వాట్ (కంబోడియాలో ఉంది) నిర్మాత అయిన ఖ్మెర్ రాజు రెండవ సూర్యవర్మన్ చోళ రాజవంశానికి ఒక బృందాన్ని పంపాడు, 1114లో కులోత్తుంగకు ఒక విలువైన రాయిని బహుకరించాడు. బర్మీస్ వృత్తాంతాల ప్రకారం, పాగన్ (బర్మా) పాలకుడు క్యాన్‌జిత్తా, చోళ చక్రవర్తికి రాయబారిని పంపడం ద్వారా చోళ రాజకుటుంబాన్ని కలిశాడు. పాగన్‌లోని ఒక శాసనంలో, అతను బంగారు రేకులపై వ్రాసిన వ్యక్తిగత లేఖ ద్వారా చోళుడిని బౌద్ధమతంలోకి మార్చినట్లు పేర్కొన్నాడు.

కులోత్తుంగ తన యవ్వనంలో (సా.శ 1063) శ్రీ విజయలో ఉన్నాడని, ఆ ప్రాంతంలో శాంతిభద్రతలను పునరుద్ధరించడానికి, చోళుల ప్రభావాన్ని కొనసాగించడానికి కృషి చేశాడని సూచించడానికి ఆధారాలు కూడా ఉన్నాయి. వీరరాజేంద్ర చోళుడు తన పాలనలో 7వ సంవత్సరానికి చెందిన తన శాసనంలో తాను కడారాన్ని జయించానని, వచ్చి తన పాదాలను పూజించిన దాని రాజుకే దానిని తిరిగి ఇచ్చానని పేర్కొన్నాడు. వీరరాజేంద్ర చోళుని సహాయం కోరిన శైలేంద్ర రాజుకు సహాయం చేయడానికి కులోత్తుంగ ఈ దండయాత్రలకు నాయకత్వం వహించాడు. కాంటన్ శాసనంలో తి-హువా-కియాలో శ్రీ విజయ పాలకుడిగా పేర్కొనబడ్డాడు. చరిత్రకారుల ప్రకారం, ఈ పాలకుడు సాంగ్ చరిత్రలలో పేర్కొనబడిన చోళ పాలకుడు తి-హువా-కియాలో (కులోత్తుంగతో గుర్తించబడ్డాడు), చైనాకు రాయబారిని పంపిన అదే వ్యక్తి. కాంటన్ (శ్రీ విజయ శాసనం) సంపాదకుడైన టాన్ యోక్ సాంగ్ ప్రకారం, కులోత్తుంగ 1067 నాటి నౌకా దండయాత్ర తరువాత కడారంలోనే ఉండిపోయాడు, దక్షిణ భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చి సింహాసనాన్ని అధిష్టించడానికి ముందు దాని రాజును తిరిగి నియమించాడు.

మొదటి రాజరాజ చోళుడు, మొదటి రాజేంద్ర చోళుని పాలనా కాలంలో స్థాపించబడిన వాణిజ్య సంబంధాలు, సాంస్కృతిక సంబంధాలు కులోత్తుంగ, అతని వారసులచే చురుకుగా నిర్వహించబడ్డాయి. 1089లో, శ్రీ విజయ పాలకుడు కులోత్తుంగ ఆస్థానానికి ఇద్దరు రాయబారులను పంపాడు, మొదటి రాజరాజ చోళుని కాలంలో నిర్మించిన నాగపట్నంలోని బౌద్ధ ఆశ్రమానికి (చూడామణి విహారం) పాత నిధులను పునరుద్ధరించాలని అభ్యర్థించాడు.

## సామ్రాజ్య విస్తరణ
left|thumb|250x250px|అడవి పందిని వర్ణిస్తున్న కులోత్తుంగ కాంస్య కాసు.
చోళ రాజ్యం కులోత్తుంగ 45వ పాలనా సంవత్సరంలో (సుమారు సా.శ 1115) బలీయంగా ఉండిపోయింది. లంకలో వదులైన పట్టు మినహా, మిగిలిన సామ్రాజ్యం చెక్కుచెదరకుండా ఉంది. చోళులు, పశ్చిమ చాళుక్యుల మధ్య సరిహద్దు తుంగభద్ర నది. వేంగిపై పట్టు గట్టిగానే ఉంది. దక్షిణ కోసల (నైరుతి కళింగ), రాజధాని కళింగనగరం, శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని ఆధునిక ముఖలింగంతో సహా కళింగలోని (సరైన) కొన్ని భాగాలు చోళుల పాలనలో ఉన్నాయి. మలబార్ తీరంలో ఉన్న క్విలాన్ (కొల్లం) ఓడరేవును సుమారు 1102, 1118 మధ్య కాలంలో యువరాజు విక్రమ చోళుడు తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.

కులోత్తుంగ పాలన ముగిసే సమయానికి, వేంగి రాజప్రతినిధి అయిన అతని కుమారుడు విక్రమ చోళుడు, పట్టాభిషేకం కోసం దక్షిణానికి వెళ్ళినప్పుడు, వేంగి రాజ్యం ఉత్తర భాగం అతని చేతుల్లో నుండి జారిపోయి ఆరవ విక్రమాదిత్యుని ఆధ్వర్యంలో పశ్చిమ చాళుక్య సామ్రాజ్యంలోకి వెళ్ళినట్లు తెలుస్తోంది. కొంతమంది చరిత్రకారుల అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ కాలంలో, కులోత్తుంగ పశ్చిమ గంగుల ప్రావిన్స్ అయిన గంగావాడి ప్రావిన్స్‌ను హొయసల విష్ణువర్ధన కి కోల్పోయాడు. అతను కొంగు, కన్నడ దేశాలకు నియంత్రణాధికారి అయిన చోళ రాజప్రతినిధి ఆదిగైమాన్‌పై దాడి చేసి ఓడించినట్లు కనిపిస్తోంది.

## పరిపాలన

thumb|ప్రారంభ మధ్యయుగ నగరం గంగైకొండ చోళపురం శిధిలాలు
thumb|విశాఖపట్నం పేరును "కులోత్తుంగ చోళపట్నం" గా మార్చాలని ప్రతిపాదిస్తూ, సుమారు సా.శ 1083 నాటి ఒక శాసనం.
కులోత్తుంగ రాజధాని గంగైకొండచోళపురం. దీని తర్వాత కాంచీపురం రెండవ స్థానంలో ఉంది. అక్కడ ఒక రాజభవనం, "అభిషేక మండపం" (రాజస్నాన మందిరం) ఉండేవి. ఇక్కడి నుంచే రాజు తన అనేక శాసనాలను జారీ చేసేవాడు. రాజు శాసనాలు అత్యంత వ్యవస్థీకృతమైన ఆర్థిక, స్థానిక పరిపాలన గురించి చెబుతాయి. పన్నుల విధింపుకు ఆధారమైన విస్తృతమైన భూ సర్వేను ఆయన చేపట్టారు. ఆయన టోల్ లేదా రవాణా సుంకాలను రద్దు చేయడం ద్వారా స్వేచ్ఛా వాణిజ్యాన్ని ప్రోత్సహించాడు. "సుంగంతవిర్తోన్", అంటే "టోల్ రద్దు చేసిన వ్యక్తి" అని పేరు పొందాడు. కులోత్తుంగ దక్షిణ భూభాగాలలో చోళ-పాండ్య రాజప్రతినిధులను నియమించే పాత విధానాన్ని రద్దు చేశాడు. దానికి బదులుగా, రాజు సైనిక కంటోన్మెంట్లను నిర్మించాడు, ఇవి తన ఆసక్తులను రక్షించడానికి, కప్పం వసూలు చేయడానికి బాధ్యత వహిస్తాయి, కానీ జయించిన భూభాగాల అంతర్గత పరిపాలనలో జోక్యం చేసుకోలేదు, ఈ బాధ్యతను ఆయన స్థానిక నాయకులు, సామంతులకు వదిలిపెట్టాడు.

కులోత్తుంగకు తన దండయాత్రలలో, అంతర్గత పరిపాలనలో అతని అధికారులు సమర్థవంతంగా సహాయం చేశారు, వారిలో కొందరు: కరుణాకర తొండైమాన్, అభయుని మంత్రిగా, యోధుడిగా వర్ణించబడ్డాడు; కొంగోలు, గంగులు, మరాఠాలకు వ్యతిరేకంగా పశ్చిమ దేశాలలో జరిగిన పోరాటాలలో తనను తాను నిరూపించుకున్న సోలకోన్; గొప్ప కోటకు చెందిన బ్రాహ్మణుడు కణ్ణన్; వాణన్ (బహుశా బాణ వనవరైయన్ కూడా సుత్తమల్లన్ ముడికొండన్ అని పిలుస్తారు) అతను యుద్ధంలో తన అందమైన విల్లును ఉపయోగించడంలో నేర్పరి అని చెబుతారు; పాండ్య, దక్షిణ కేరళ యుద్ధాలలో తనను తాను నిరూపించుకున్న జనరల్ నరలోకవీరన్ అలియాస్ కళింగర్-కోన్; కడవ: వైరవ, చేది (మలయమాన్) దేశ ప్రభువు; సేనాపతి (జనరల్) అనంతపాల; ఇరుక్కువెల్ పాలకుడు, అడవల్లన్ గంగైకొండ చోళన్ అలియాస్ ఇరుంగోలన్; రాజ కార్యదర్శి ("తిరుమందిర-ఓలై"), అరుమొలి-విలుప్పరైయార్; మరియు అకౌంటెంట్, అరుమొలి-పొర్కారి. వేలనాటి చోళ కుటుంబానికి చెందిన మొదటి గొంక, వేంగి ప్రాంతంలో చోళుల ఆధిపత్య రాజకీయ స్థిరత్వానికి విశేషంగా దోహదపడ్డాడు. అతని సేవలను మెచ్చుకుంటూ, చక్రవర్తి కృష్ణా నది దక్షిణ ఒడ్డున ఉన్న 6000 గ్రామాలపై మొదటి గొంక కు ఆధిపత్యాన్ని ప్రదానం చేశాడు.

## కుటుంబం, వ్యక్తిగత జీవితం

### రాజ కుటుంబం

కులోత్తుంగ ప్రధాన రాణి దీనచింతామణి. ఇతరులు ఎలిసైవల్లభి, తియాగవల్లి. రాగి శాసనాల ప్రకారం కులోత్తుంగ సూర్య వంశానికి చెందిన రాజేంద్రదేవ కుమార్తె మదురాంతకిని వివాహం చేసుకున్నాడని, ఆమె ద్వారా ఏడుగురు కుమారులు జన్మించారని తెలుపుతున్నాయి. కొందరు చరిత్రకారుల అభిప్రాయం ప్రకారం, మదురాంతకి, దీనచింతామణి ఇద్దరూ ఒక్కరే. కులోత్తుంగ ముప్పయ్యవ సంవత్సరం కంటే ముందే ఆమె మరణించినట్లు కనిపిస్తోంది. దీనచింతామణి మరణానంతరం ప్రధాన రాణి స్థానాన్ని తియాగవల్లి తీసుకుంది. కలింగత్తుపరణి పద్యం తియాగవల్లిని ఎలిసై వల్లభితో (ఎలులగుడయాల్ అని కూడా పిలుస్తారు) కలిపి ప్రస్తావిస్తుంది. తియాగవల్లి రాజుతో సమానమైన అధికారాన్ని అనుభవించిందని కూడా పేర్కొంది. చోళకులవల్లియార్ అని పిలువబడే మరొక రాణి కూడా శాసనాల్లో పేర్కొనబడింది. నాగపట్నంలోని బౌద్ధ చూడామణి విహారానికి ఆనైమంగళం మంజూరును పునరుద్ధరించడంలో ఆమె కీలక పాత్ర పోషించింది. అతను కడవన్-మహాదేవి అనే పల్లవ యువరాణిని కూడా వివాహం చేసుకున్నట్లు కనిపిస్తోంది. ఎపిగ్రాఫ్‌లు అతని ముగ్గురు కుమారులు రాజరాజ చోడగంగ, వీర చోళ, విక్రమ చోళల గురించి ప్రస్తావిస్తాయి, వారిలో రాజరాజ పెద్దవాడు. చిదంబరంలోని నటరాజ ఆలయంలోని ఒక అతి పాత శాసనం నుండి రాజు చెల్లెలు మనకు తెలుసు. ఈ శాసనం రాజుకు కులోత్తుంగ, జయధర, రాజేంద్ర అనే మూడు పేర్లను ఇస్తుంది. కులోత్తుంగ చెల్లెలు రాజరాజన్-కుందవై-ఆళ్వార్ నటరాజ క్షేత్రానికి బంగారు పూత పూయించిందని, బంగారు పాత్ర, అద్దాన్ని బహుకరించిందని, ఆ దేవుడి అభిషేకానికి ఏర్పాట్లు చేసిందని శాసనం పేర్కొంది. కంబోజా రాజు అద్భుతమైన చోళ రాజు ముందు ఒక రాయిని ప్రదర్శించాడని, రాజు ఆదేశం మేరకు ఆ రాయిని నటరాజ ఆలయ ప్రధాన దేవుని ముందు ఉంచారని ఇది మరింత వివరిస్తుంది. కులోత్తుంగ I కుమార్తె అమ్మంగై-ఆళ్వార్ ను పెరియ నాచియార్ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది మూడవ కులోత్తుంగ చోళుని శాసనం నుండి మనకు తెలుసు (ఈ శాసనంలో అతన్ని వీరరాజేంద్రదేవ అని పేర్కొన్నారు).

## మతపరమైన వైఖరి
[thumb|[చిదంబరంలోని నటరాజ దేవాలయం |left]]కులోత్తుంగ పాలనలోని సామ్రాజ్యం శైవం, వైష్ణవం రెండింటినీ ప్రోత్సహించింది. రాజు, అతని కుటుంబ సభ్యులు చిదంబరంలోని నటరాజ దేవాలయానికి విరాళాలు ఇవ్వడం కొనసాగించారు. బౌద్ధమతం వంటి ఇతర మతాల పట్ల సహనం చూపాడు. నాగపట్నంలోని బౌద్ధ ఆశ్రమం అయిన చూడామణి విహారానికి ఇచ్చిన విరాళాలను పునరుద్ధరించాడు.

వైష్ణవ ఆచార్యుడు రామానుజుడిని హింసించిన క్రిమికంఠ చోళుడిని కులోత్తుంగతో గుర్తించడాన్ని చరిత్రకారులు వివాదం చేస్తారు. ఈ విభేదానికి ఒక కారణం ఏమిటంటే, రామానుజుడు 12 సంవత్సరాల ప్రవాసం తర్వాత (చోళ రాజు మరణించిన తర్వాత) హొయసల విష్ణువర్ధనుని ఆస్థానం నుండి చోళ రాజ్యానికి తిరిగి వచ్చాడని చెబుతారు, అయితే కులోత్తుంగ 52 సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. కొంతమంది పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం, కులోత్తుంగ తన ప్రారంభ, మధ్య సంవత్సరాలలో లౌకికవాదిగా ఉండి, శైవ మతస్తుల ఒత్తిడికి తలొగ్గి తన పాలన ముగిసే సమయానికి వైష్ణవులను హింసించాడు. తరువాతి సంవత్సరాల్లో రాజు వైష్ణవ మతాన్ని ప్రోత్సహించాడని విశ్వసించడానికి కారణం ఉంది, ఎందుకంటే అతని రికార్డులు అతను విష్ణు దేవాలయాలకు బహుమతులు ఇచ్చినట్లు పేర్కొంటున్నాయి. ఉదాహరణకు, అతను తన ఇద్దరు రాణులు త్రిభువనముడైయాల్, సోలకులవల్లితో కలిసి కాంచీపురంలోని ఉలగళందపెరుమాళ్ ఆలయాన్ని సందర్శించి, తన పాలనలో 40వ సంవత్సరంలో విరాళాలు ఇచ్చాడు.

## కళలు, వాస్తుశిల్పం
thumb|right|మేలకడంబూర్-కరక్కోయిల్
thumb|మొదటి కులోత్తుంగ బంగారు ఫనామ్ (నాణెం) పందెంకోడిని వర్ణిస్తుంది.

చోళ కళలలో పందెంకోడి అరుదుగా చిత్రీకరించబడేవి
కులోత్తుంగ కళలు, వాస్తుశిల్పం పోషకుడు. ఆస్థాన కవి జయంకొండార్ అతని ఆస్థానాన్ని అలంకరించాడని చెబుతారు. ప్రసిద్ధ పద్యం కలింగత్తుపరణి కూర్పు అతనికి ఆపాదించబడింది. కొంతమంది పండితులు కవి కంబర్‌ను మొదటి కులోత్తుంగ సమకాలీనుడిగా పరిగణిస్తారు, రామాయణగాథ (రామావతారం) అతని పాలనలో స్వరపరచబడిందని చెబుతారు. ఇతరులు అతన్ని రెండవ లేదా మూడవ కులోత్తుంగ పాలనలో ఉంచుతారు. అదేవిధంగా కులోత్తుంగ చోళన్ ఉలా, విక్రమన్ చోళ ఉలా, రాజరాజ చోళన్ ఉలా అనే మూడు ఉలాల రచయిత ఒట్టకూత్తర్ అతని పాలనలో నివసించాడని కొందరు నమ్ముతారు, మరికొందరు అతని వారసులైన విక్రమ చోళుడు, రెండవ కులోత్తుంగ చోళుడు, రెండవ రాజరాజ కాలంలో అతనిని ఉంచుతారు.
మొదటి కులోత్తుంగ, అతని కుమారుడు చిదంబరం నటరాజ ఆలయం విస్తీర్ణాన్ని ఆరు రెట్లు విస్తరించారు.

మేలకడంబూర్‌లోని అమృతఘటేశ్వర శివాలయం నిర్మాణం కూడా కులోత్తుంగ పాలనకు ఆపాదించబడింది. దీనిని కరక్కోయిల్ అని పిలుస్తారు, చక్రాలతో కూడిన రథం ఆకారంలో నిర్మించబడిన తొలి పుణ్యక్షేత్రం ఇదే కావచ్చు. దీనిని ఉత్సాహవంతమైన గుర్రాలు లాగుతున్నట్లుగా ఉంటుంది. ఈ ఆలయంలో 1113కి అనుగుణంగా ఉన్న అతని పాలనలోని 43వ సంవత్సరం నాటి రాజు శాసనం ఉంది. అతని కాలంలో, కులోత్తుంగ చోళపురం (ఇప్పుడు తుంగాపురం అని పిలుస్తారు) తీవ్రమైన మతపరమైన కార్యకలాపాల ప్రదేశంగా ఉండేది. నగరంలోని వీధులు మధురై (చతురస్రాకారం) వలె వేయబడ్డాయి, అందుకే దీనిని సిరు (చిన్న) మధురై అని పిలుస్తారు. కులోత్తుంగ సిరు మధురైలో రెండు దేవాలయాలను నిర్మించాడు, ఒకటి శివుని కోసం చొక్కనాథర్ ఆలయం, మరొకటి వినవ పెరుమాళ్ టెంపుల్ లేదా వరదరాజ పెరుమాళ్ టెంపుల్ అని పిలువబడే విష్ణు ఆలయం.

కులోత్తుంగ సెంట్రల్ ఇండియాకు చెందిన గహదవాల వంశపు రాజులతో కూడా స్నేహపూర్వక సంబంధాలు కలిగి ఉన్నాడు, వారు సూర్య భగవానుడిని తమ కులదైవంగా పూజించేవారు. తరువాత గహదవాల రాజ్యం సందర్శనల నుండి ప్రేరణ పొందిన కులోత్తుంగ సూర్య భగవానుడికి అంకితం చేయబడిన అనేక దేవాలయాలను, ముఖ్యంగా పుదుక్కోట్టై, నాగపట్నం వద్ద సూర్యనార్ దేవాలయాలను నిర్మించాడు.

## శాసనాలు

కులోత్తుంగ శాసనాలు ఎక్కువగా "పుగల్ మదు విలంగ" లేదా "పుగల్ సుంద పునరి" అనే పరిచయంతో ప్రారంభమవుతాయి. మొదటిది చేరాలు, పాండ్యులు, ఆరవ విక్రమాదిత్యునిపై అతని విజయాల గురించి వివరాలు ఇస్తుంది, అయితే రెండవది మరింత వివరంగా ఉంటుంది. ఇందులో అతని ప్రారంభ జీవిత వివరాలు, అంటే, చక్రకోట, వయిరాగ్రంలో అతని హీరోయిజం, చోళ దేశపు అత్యుత్తమ ఆభరణాల కిరీటాన్ని అతను ఎలా ధరించాడు అనే విషయాలు ఉన్నాయి. "పుగల్ మదు" అనే పరిచయంతో ప్రారంభమయ్యే కంచిలోని ఒక శాసనం అతని జన్మ నక్షత్రాన్ని పుష్యగా పేర్కొంటుంది. చింగిల్‌పుట్ జిల్లాలోని త్రిపురాంతకేశ్వర ఆలయం నుండి లభించిన రాజు మరొక శాసనం, వీరరాజేంద్ర చోళుని రెండవ సంవత్సరంలో కొనుగోలు చేయబడిన కొన్ని భూముల పునఃవిక్రయం గురించి ప్రస్తావించింది.

అతని ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో, రాజు తనను తాను రాజకేశరివర్మన్ అలియాస్ రాజేంద్రచోళదేవ అని పిలుచుకున్నాడు. అతని పాలనలో రెండవ సంవత్సరంలో కోలార్ నుండి రాజు చేసిన శాసనం మనకు ఉంది. అతన్ని రాజకేశరివర్మన్ అలియాస్ రాజేంద్ర చోళ దేవ అని పిలుస్తారు, ఇది సక్కరకోట్టం, వయిరాగరంలో అతని శౌర్యాన్ని సూచిస్తుంది. విజయరాజేంద్ర-మండలంలోని ఒక జిల్లా అయిన కువలాల నాడులోని ఒక ఆలయాన్ని వీరసిఖామణి మువేందవేళార్ అనే రాజు అధికారి పరిశీలించి ఒక కమిటీని నియమించాడని అందులో పేర్కొనబడింది. తిరువొత్తియూర్‌లోని బ్రహ్మపురీశ్వర ఆలయం నుండి అతని పాలనలోని మూడవ సంవత్సరం నాటి మరొక శాసనం ఉంది, దీనిలో అతను రాజకేశరివర్మన్ అలియాస్ *రాజేంద్రచోళదేవ* గా శైలిని కలిగి ఉన్నాడు. ఇది మువేందవేళార్ అనే రాజు అధికారి గురించి తెలుపుతుంది. *కళ్యాణపురంకొండ-సోల-వలనాడు* ఉప-విభాగమైన ముడిచోనాడులోని అరిదయమంగళం స్థానికుడైన అతను, ఒక బ్రాహ్మణుడు, శివయోగికి ఆహారం అందించడం కోసం కొన్ని భూములను కొనుగోలు చేసి విరాళంగా ఇచ్చాడని పేర్కొంది. విజయరాజేంద్ర-మండలం, కళ్యాణపురంగొండ-సోల-వలనాడు అనే పేర్లు ముఖ్యమైనవి, అతని పాలన ముగిసే సమయానికి పశ్చిమ చాళుక్య రాజధాని కళ్యాణపురంపై (బసవకల్యాణ్) దాడి చేసిన కులోత్తుంగ పూర్వీకుడు మొదటి రాజాధిరాజ చోళుని పేరు మీదుగా ఈ పేరు పెట్టబడినట్లు స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. మొదటి రాజాధిరాజ చోళుడు "వీరాభిషేకం" (వీరుల అభిషేకం) చేసిన తరువాత *విజయరాజేంద్ర* అనే బిరుదును ధరించాడు.

## మూలాలు

## గ్రంథ పట్టిక

* 
* 
* 
* 
* 
* 

వర్గం:చోళ రాజులు