ఝాలావాడ్ రాజ్యం

**ఝాలావాడ్ రాజ్యం** అనేది గుజరాత్లోని కతియావార్ ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక రాజ్యం. పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలో 13-తుపాకుల వందనం (15-తుపాకుల వ్యక్తిగత వందనం) కలిగిన సంస్థానంగా మారిన తర్వాత ఈ రాజ్యం **ధృంగాధ్ర రాష్ట్రంగా** పిలువబడింది. ధృంగాధ్ర పట్టణం దీని రాజధానిగా వ్యవహరించింది. దీనిని **హల్వాద్-ధృంగాధ్ర రాష్ట్రం** అని కూడా పిలుస్తారు. ఒకప్పుడు హల్వాద్ ఈ రాష్ట్రానికి రాజధానిగా ఉండేది. దీనిని రాజ్‌పుత్లకు చెందిన ఝాలా వంశం పాలించింది.

## చరిత్ర
### ప్రారంభ చరిత్ర
ఈ రాష్ట్రం 1090లో రాజ్‌పుత్ పాలకుడు హర్పాల్‌దేవ్ ద్వారా **ఝాలావాడ్/జలావాడ్**గా స్థాపించబడింది. అతని తర్వాత అతని కుమారుడు సోధోజీ అధికారంలోకి వచ్చాడు, ఇతడిని జయసింహ సిద్ధరాజు 'మహామండలేశ్వర'గా (గొప్ప ప్రొవిన్షియల్ గవర్నర్) నియమించాడు. సోధోజీ తర్వాత అతని కుమారుడు దుర్జన్‌సాల్జీ అధికారంలోకి వచ్చాడు. ఇతడిని అజయ్‌పాల్ సోలంకి *గృహాధ్యక్షుడిగా* (రాణి నాయకి దేవి, పసి వయసులో ఉన్న ఇద్దరు కుమారులు రెండవ మూలరాజు, భీమల రక్షకుడు), *రణ్-సు-రన్*గా (ప్రభువుల అధిపతి), చాళుక్య వంశ *మహామండలేశ్వర*గా నియమించాడు. యువకుడైన మూలరాజు తరపున అతను కసహ్రదా యుద్ధంలో పోరాడి, మహమ్మద్ ఘోరీ నేతృత్వంలోని ఘురిద్‌లను ఓడించాడు.

సంతాల్‌దేవ్ 1304లో తన పేరు మీదుగా శాంతల్‌పూర్ అనే కొత్త రాజధానిని కనుగొన్నాడు.

మొదటి రణ్‌మల్‌సిన్హ్‌జీ 1392-1408 సమయంలో రాజీనామా చేశాడు, అతనిని బార్మర్‌కు చెందిన రాథోడ్‌లు కోట్రా కోటలో బంధించారు, 1394లో తనతో పాటు ఒక పెద్ద సైన్యాన్ని తీసుకువచ్చిన అతని కుమారుడు శతృశాల్ దేవ్ అతనిని విడిపించాడు. ఆ తర్వాత అతను పెద్ద సంఖ్యలో గాడిదలతో మొత్తం కోట్రాను దున్నించాడు, కోట్రా బార్మర్‌ను తగులబెట్టాడు. మొదటి రణ్‌మల్ సిన్హ్ తర్వాత 1408లో అతని కుమారుడు శతృశాల్‌దేవ్ (సతర్‌సాల్జీ, సుల్తాన్‌జీ అని కూడా పిలుస్తారు) అధికారంలోకి వచ్చాడు. శతృశాల్‌దేవ్ తన రాజధానిని మండల్కు మార్చాడు. మిరాత్-ఇ-సికంద్రీ, తబాకత్-ఇ-అక్బరీలో పేర్కొన్నట్లుగా, గుజరాత్ సుల్తాన్ మొదటి అహ్మద్ షాపై అతను 3 సార్లు తిరుగుబాటు చేశాడు.

### ''కువా-నో-కేర్''
1486లో, రాణా వాఘోజీ తిరుగుబాటు చేసినందున ఖలీల్ ఖాన్ అతనిపై దండెత్తాడు. ధృంగాధ్రకు ఉత్తరాన 6 కి.మీ దూరంలో ఉన్న సయీద్‌పూర్ సమీపంలో వారి మధ్య యుద్ధం జరిగింది, అక్కడ ఝాలాలు నిర్ణయాత్మక విజయాన్ని సాధించారు, ఖలీల్ ఖాన్ బంధించబడి, తరువాత విడుదల చేయబడ్డాడు. మహముద్ బేగడ ఆ తర్వాత ఝాలాల రాజధాని అయిన కువా (ఇప్పుడు కంకవతి) వైపు బయలుదేరాడు. రాణా వాఘోజీ తన కోటలో సామంతులను సమావేశపరిచి యుద్ధానికి సన్నద్ధమయ్యాడు. యుద్ధ సమయంలో రాణా వాఘోజీ జెండా పడిపోవడంతో అతని రాణులు అతను చనిపోయాడని అపార్థం చేసుకున్నారు. దాంతో వాఘోజీకి చెందిన 8 మంది రాణులు మరో 750 మంది మహిళలతో కలిసి బావిలో దూకి జల జౌహర్ (ఆత్మాహుతి) చేశారు.

తన భార్యలందరూ జౌహర్ చేశారని తెలుసుకున్న రాణా వాఘోజీ, దుఃఖంతో తన సైనికులతో కలిసి యుద్ధభూమిలో ప్రాణత్యాగం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. రాణా వాఘోజీ మరణానంతరం, మహముద్ బేగడ కువా కోటను ధ్వంసం చేశాడు. ఆ రోజును *కువా-నో-కేర్* (కువా విపత్తు) అని పిలుస్తారు.

### హల్వాద్ స్థాపన
వాఘోజీ మరణానంతరం, అతని కుమారుడు రైధర్జీ 1488లో ఝాలావాడ్ కొత్త రాజధానిగా హల్వాద్ను స్థాపించాడు. రైధర్జీ 1499లో మరణించాడు. అతని తర్వాత అతని కుమారుడు అజాజ్జీ (లేదా అజయ్ సింగ్) అధికారంలోకి వచ్చాడు, కానీ ములి ఠాకూర్ సహాయంతో అతని సవతి సోదరుడు రానోజీ (రాణిగ్‌దేవ్) ద్రోహం చేసి అతనిని పదవీచ్యుతుడిని చేశాడు. అజాజ్జీ చౌహాన్ భార్యకు పుట్టిన రాణా రైమల్ కుమార్తెను వివాహం చేసుకున్నందున, తన సోదరి రతన్ కున్వర్‌ను రాణా రైమల్కు ఇచ్చి వివాహం చేసినందున, తన సోదరుడు సజోజీతో కలిసి మేవార్లో ఆశ్రయం పొందాడు. అజాజ్జీకి *రాజ్ రాణా* బిరుదు, అజ్మీర్, బారి సాద్రి జాగీరులు ఇవ్వబడ్డాయి. అతను బాబర్పై జరిగిన ఖన్వా యుద్ధభూమిలో పోరాడుతూ మరణించాడు.

1523లో, దసాదకు చెందిన మాలిక్ షాజీవ్ చేతిలో రానోజీ చంపబడ్డాడు. మాలిక్ షాజీవ్ తండ్రి మాలిక్ బఖన్‌ను అంతకు ముందు రానోజీ చంపాడు. రానోజీ తర్వాత అతని కుమారుడు మొదటి మాన్సిన్హ్జీ (మొదటి మాన్ సింగ్ అని కూడా పిలుస్తారు) అధికారంలోకి వచ్చాడు. తన తండ్రి మరణానికి ప్రతీకారంగా, మొదటి మాన్సిన్హ్జీ మాలిక్ బఖన్ కుమారుడైన మాలిక్ షాజీవ్‌ను చంపి దసాదను ఆక్రమించాడు.

### మొదటి రాయ్ సింగ్
మొదటి మాన్‌సిన్హ్జీ తర్వాత అతని కుమారుడు మొదటి రాయ్ సింగ్ (రాయ అని కూడా పిలుస్తారు) 1564లో అధికారంలోకి వచ్చాడు. గుజరాత్ సుల్తాన్ అహ్మదాబాద్లోని చరణ్‌లను జైలులో పెట్టి వారిపై 1 లక్ష రూపాయల పన్ను విధించినప్పుడు, ఆపై అహిర్లపై కూడా 1 లక్ష రూపాయల పన్ను విధించి, వారు చెల్లించకపోతే ఇస్లాం మతంలోకి మారుస్తానని బెదిరించినప్పుడు, మహాత్మా ఇసర్దాస్ వారి బెయిల్ గురించి హామీ ఇచ్చి, రాయ్ సింగ్ సహాయాన్ని రెండుసార్లు కోరాడు. రాయ్ సింగ్ రెండుసార్లూ వారి తరఫున పన్ను చెల్లించి చరణ్‌లను, అహిర్లను రక్షించాడు.

రాయ్ సింగ్ తన మేనమామ అయిన ధ్రోల్ పాలకుడు రావ్ జసోల్ హెచ్చరికను పట్టించుకోకుండా ధ్రోల్లో నగరాలు మోగించాడు. జసోల్ ఇష్టం లేకపోయినా రాయ్ సింగ్‌తో యుద్ధం చేయవలసి వచ్చింది. రాయ్ సింగ్ జసోల్ జడేజాను ఓడించి చంపాడు. జసోల్ మరణానికి ప్రతీకారంగా, రావ్ ఖేంగార్ సోదరుడు సాహిబ్జీ, కచ్ సైన్యంతో కలిసి రాయ్ సింగ్‌పై మావ్లియా యుద్ధం చేశాడు. ఈ యుద్ధంలో సాహిబ్జీ చంపబడ్డాడు, రాయ్ సింగ్ తీవ్రంగా గాయపడ్డాడు. మహాత్మా ఇసర్దాస్ ఈ సంఘటన ఆధారంగా *హలా-ఝలా రా కుండలియా* రచించాడు.

హింగ్లాజ్ నుండి తిరిగి వస్తున్న సాధువుల బృందం ద్వారా రాయ్ సింగ్ తరువాత ఢిల్లీకి తీసుకెళ్లబడ్డాడు. అతను ఢిల్లీలో రెండేళ్లు ఉండి చివరకు ఫతేపూర్ సిక్రీలో జరిగిన ఇంపీరియల్ దర్బార్‌కు హాజరవుతున్నప్పుడు ఖాన్-ఇ-ఖానన్ సహాయం కోరాడు. దర్బార్ సమయంలో, అక్బర్ చక్రవర్తి ఆస్థానంలో ప్రముఖ మల్లయోధుడైన హేబత్ ఖాన్ 'ఎక్కోమత్', రాయ్ సింగ్ సాధువులా దుస్తులు ధరించాడని ఎగతాళి చేసి అతనిని నెట్టాడు. దానికి ప్రతిగా, రాయ్ సింగ్ హేబత్ ఖాన్‌ను బలంగా కొట్టడంతో అతను అక్కడికక్కడే మరణించాడు. రాయ్ సింగ్ దెబ్బ తీవ్రత ఎంతంటే అది రాజభవనం గోడలోని ఒక రాయిని స్థానభ్రంశం చేసింది.

1742లో, రాణా రెండవ రాయ్ సింగ్ కొత్త రాజధాని ధృంగాధ్రను కనుగొని ఒక కోటను నిర్మించాడు. ఈ రాష్ట్రం ఇప్పటికీ కొన్నిసార్లు హల్వాద్(-ధృంగాధ్ర)గా పిలువబడుతుంది.

### వలసవాద యుగం
1886లో, ధృంగాధ్ర శాశ్వత 11-తుపాకుల వందనం పొందింది, రెండవ రణమల్సిన్హ్‌జీకి హిజ్ హైనెస్ (మహారాజా వారు) బిరుదు లభించింది. 1887లో రెండవ మాన్సిన్హ్‌జీకి వ్యక్తిగతంగా 15-తుపాకుల వందనం ఇవ్వబడింది, 1890లో దత్తత కోసం *సనద్* అందుకున్నాడు. ఈ రాష్ట్రం 3,023 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో 1892లో 100,000 జనాభాను కలిగి ఉంది.
బ్రిటిష్ రాజ్ కాలంలో, వలసవాద తూర్పు కతియావార్ ఏజెన్సీ (Eastern Kathiawar Agency) ధృంగాధ్ర బాధ్యతను నిర్వర్తించింది. రాష్ట్రానికి వంశపారంపర్యంగా 13-తుపాకుల వందనం లభించింది, అలాగే 1918లో దాని పాలకులకు వంశపారంపర్యంగా మహారాజు బిరుదు లభించింది. 

ములి రాష్ట్రం, లఖ్తార్ రాష్ట్రం, చుడా రాష్ట్రం, సైలా తాలూకా వంటి సంస్థానాలు అలాగే ముంజ్‌పూర్, కేశారియా, రాంపర్దా తాలూకాలు 1943 అనుసంధాన పథకం కింద ధృంగాధ్ర రాష్ట్రంలో కలపబడ్డాయి. ఈ రాష్ట్రం 1943లో 4800 చ.కి.మీ విస్తీర్ణం, 170,563 జనాభాను కలిగి ఉంది. 15 ఫిబ్రవరి 1948న స్వాతంత్ర్యం పొందిన భారతదేశ పశ్చిమ రాష్ట్రమైన సౌరాష్ట్ర (ఇప్పుడు గుజరాత్లో ఉంది) లో విలీనం కావడం ద్వారా అది కనుమరుగయ్యే నాటికి రాజభరణం 380,000 రూపాయలుగా నిర్ణయించబడింది.

## పాలకుల జాబితా

## సైనిక దళాలు

రాష్ట్ర సైన్యం గురించి ప్రస్తావించిన తొలి ఆధారం అబుల్ ఫజల్ ద్వారా వచ్చింది. అందులో 2,200 గ్రామాలు, 10,000 అశ్విక దళం, అంతే సంఖ్యలో పదాతిదళం ఉన్నాయని పేర్కొంది.
### ధృంగాధ్ర రాష్ట్ర దళాలు

1948 వరకు రాష్ట్రానికి తన స్వంత ఫిరంగి దళం, హిజ్ హైనెస్ మహారాణా సొంత అశ్విక దళం (lancers), ధృంగాధ్ర మఖ్వాన్ పదాతిదళం, రాష్ట్ర అశ్వికదళం, పోలీసులు ఉన్నారు. రాష్ట్రానికి ధృంగాధ్ర బాడీగార్డ్స్ అనే అదనపు విభాగం కూడా ఉండేది, ఇది తరువాత ఝాలాధిప్ బాడీగార్డ్స్‌గా మార్చబడింది

హిజ్ హైనెస్ మహారాణా సొంత అశ్విక దళం, ధృంగాధ్ర మఖ్వాన్ పదాతిదళం, రాష్ట్ర ఫిరంగి దళం సంవత్సరానికి 60,000-70,000 రూపాయల వ్యయంతో నిర్వహించబడ్డాయి.
రాష్ట్ర పోలీసులలో 1911లో 783 మంది ఉండగా, 1921లో ఝాలాధిప్ బాడీగార్డ్స్‌లో 48 మంది, మఖ్వాన్ పదాతిదళంలో 489 మంది ఉన్నారు.
## సంస్కృతి
### కోట్ ఆఫ్ ఆర్మ్స్, చిహ్నం
 
File:Jhala coat of arms.png|ధృంగాధ్ర మహారాణా రాజ్ యొక్క కోట్ ఆఫ్ ఆర్మ్స్
File:Dhrangadhra.jpg|ధృంగాధ్ర మహారాణా రాజ్ యొక్క కోట్ ఆఫ్ ఆర్మ్స్
File:Dhrangadhra-Emblem-of-Raj-of-Dhrangadhra.png|ధృంగాధ్ర రాష్ట్ర చిహ్నం 
File:Dhrangadhra-Raj-Emblem-2.jpg|ధృంగాధ్ర రాష్ట్ర చిహ్నం
కోట్ ఆఫ్ ఆర్మ్స్‌పై నినాదం: *"అనాథ వజ్ర పంజరో మమ బాహు"* (నా చేయి నిస్సహాయులకు వజ్రకవచం)

### జెండాలు

File:Flag of Dhrangadhra 1911-1946.jpg|ధృంగాధ్ర జెండా: **సుమారు 1911-1946**

మహారాణా రాజ్ సాహిబ్ రాష్ట్ర జెండా, ప్రామాణిక పతాకం 1911లో కచ్చితంగా ఉనికిలో ఉంది, దీని స్థానంలో 1944, 1946 మధ్య కొత్త జెండాలను తీసుకువచ్చారు. నిష్పత్తిలో సుమారు 1/2 ఉండి, తోక వలె రెండుగా చీలిన ఆకారం (swallow-tailed) లో ఉంటుంది. మధ్యలో ఉన్న బొమ్మ రాతి పందిరిని (గాంఖ్) సూచిస్తుంది, ఇది ఝాలా రాజ్‌పుత్‌ల కులదేవి అయిన శ్రీ శక్తి దేవి సాంప్రదాయ చిహ్నం. ఇది తదుపరి జెండాలు, పతాకాలపై స్వీకరించబడింది, రాజుల కోట్ ఆఫ్ ఆర్మ్స్‌పై ఎల్లప్పుడూ ఉండేది.
File:Drapeau Dhrangadhra.png|ధృంగాధ్ర జెండా: **1946-1948**
అక్టోబర్ 5, 1946న స్వీకరించబడిన జాతీయ, రాష్ట్ర జెండా రాష్ట్రంతో పాటు 1948లో రద్దు చేయబడింది. నిష్పత్తి 3:5. మధ్యలో అమ్మవారు శక్తి దేవికి గుర్తుగా *గాంఖ్* ఉండటంతో ఈ జెండాను *శక్తి ధ్వజ్* అని పిలుస్తారు. రెండు గులాబీ రంగు చారలు అమ్మవారు రాష్ట్రాన్ని నిర్మించిన (మధ్యలో ఉన్న నీలిరంగు చార) రాత్రికి ముందూ వెనుకా ఉన్న సూర్యాస్తమయం, సూర్యోదయాన్ని సూచిస్తాయి. గ్రామాల ద్వారాలపై ఉంచే అలంకరణలను (తోరణాలు) గుర్తుచేసే ఆకారంలో ఉన్న పసుపు రంగు చారలోని 18 అలలు సంస్థానంలోని అసలైన 1,800 గ్రామాలను సూచిస్తాయి.
### బ్యానర్లు
File:Royal standard dhrangadhra.jpg|మహారాణా రాజ్ సాహిబ్ రాయల్ స్టాండర్డ్ బ్యానర్
File:Dhrangadhra maharaja flag.jpg|మహారాణా రాజ్ సాహిబ్ వ్యక్తిగత బ్యానర్
రాష్ట్ర జెండాతో సమకాలీనమైన రెండు ప్రామాణిక రాజ పతాకాలు ప్రసిద్ధి చెందాయి, అవి కూడా లేత గులాబీ రంగులో ఉండి మూడు పసుపు రంగు *గాంఖ్‌ల*ను కలిగి ఉన్నాయి. వ్యత్యాసం *గాంఖ్‌ల* లోపలి రంగులో ఉంది: రాయల్ స్టాండర్డ్ కోసం నీలం, మహారాణా రాజ్ సాహిబ్ వ్యక్తిగత పతాకం కోసం ఆకుపచ్చ రంగులో ఉంది.
### స్టాంపులు

File:Dhrangadhra state stamp.jpg|హిజ్ హైనెస్ మహారాణా రాజ్ సాహిబ్ అజిత్‌సిన్హ్‌జీ ఉన్న ధృంగాధ్ర రాష్ట్ర స్టాంప్
File:Dhrangadhra state stamp 2.jpg|హిజ్ హైనెస్ మహారాణా రాజ్ సాహిబ్ ఘనశ్యామ్ సిన్హ్‌జీ ఉన్న ధృంగాధ్ర రాష్ట్ర స్టాంప్

హిజ్ హైనెస్ మహారాణా రాజ్ సాహిబ్‌లు: అజిత్ సిన్హ్‌జీ, ఘనశ్యామ్ సిన్హ్‌జీ ఉన్న స్టాంపులు

### నైట్‌హుడ్ ఆర్డర్‌లు
ధృంగాధ్ర రాజకుటుంబం ఆరు గ్రేడులలో ఆర్డర్ ఆఫ్ ఝాలావాడ్ అని పిలువబడే ఒక వంశపారంపర్య నైట్‌హుడ్ ఆర్డర్ను ప్రదానం చేసింది.

## ఇవి కూడా చూడండి
* ఝలావర్ రాష్ట్రం

## మూలాలు

వర్గం:భారతదేశ పూర్వ రాచరికాలు
వర్గం:గుజరాత్ చరిత్ర