కూచ్ బెహార్ రాష్ట్రం

**కోచ్ బీహార్** అని కూడా పిలువబడే **కూచ్ బెహార్**, బ్రిటిష్ రాజ్ సమయంలో భారతదేశంలో ఒక రాచరిక రాష్ట్రం. ఈ రాష్ట్రాన్ని బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ  ఈస్టర్న్ స్టేట్స్ ఏజెన్సీ భాగమైన బెంగాల్ స్టేట్స్ ఏజెన్సీ కింద ఉంచారు. ఇది హిమాలయ రాజ్యమైన భూటాన్ దక్షిణాన, ప్రస్తుత పశ్చిమ బెంగాల్ ఉంది.

1586లో నారా నారాయణ్ మరణం తరువాత కోచ్ రాజవంశం క్రింద కామతా రాజ్యం విడిపోయినప్పుడు కూచ్ బెహార్ రాష్ట్రం ఏర్పడింది. తూర్పు భాగం, కోచ్ హాజో, త్వరలో అహోం చేత విలీనం చేయబడింది. పశ్చిమ భాగం, కోచ్ బీహార్, మొఘల్ సామ్రాజ్యం నుండి ప్రత్యక్ష సవాలుకు గురైన ఒక ప్రత్యేక విభాగాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. మొఘల్ ముప్పును అధిగమించిన తరువాత, విస్తరణవాద భూటాన్ రాజ్యం రూపంలో కొత్త శత్రువు ఉద్భవించింది. భూటానీలు  టిబెటన్లతో వరుస యుద్ధాల తరువాత, ఉత్తర ముప్పు వెనక్కి నెట్టబడింది, కానీ రాజసభలో భూటానీ రాజప్రతినిధిని నియమించే ముందు కాదు. కోచ్ బీహార్ కోర్టు బ్రిటిష్ జోక్యాన్ని ఆహ్వానించాలని నిర్ణయించింది. ఇది సైనిక సహాయం రూపంలో వచ్చింది-కోచ్ బీహార్ దళాలతో కలిసి పనిచేయడం-ఉత్తర సవాలును శాశ్వతంగా ముగించింది. అయితే బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ కోచ్ బీహార్ స్వాతంత్ర్యం ఒప్పందాల ద్వారా పరిమితం చేయబడిన హామీలు కోరింది. చివరికి భారతదేశంలో బ్రిటిష్ వలస పాలన ముగిసినప్పుడు, కోచ్ బీహార్ రాష్ట్రం వెంటనే 1949లో భారతదేశంతో విలీనం అయ్యి పశ్చిమ బెంగాల్ భాగమైంది. కూచ్ బెహార్ జిల్లా ఈ పూర్వపు రాజ్యం పేరు పెట్టారు.

## చరిత్ర

### ప్రారంభ చరిత్ర: మొఘల్ సంఘర్షణలు (1587-1680)
అక్బర్ ఆధ్వర్యంలో మొఘలులు తమ సామ్రాజ్యాన్ని దూకుడుగా విస్తరిస్తున్న సమయంలో కామతా రాజ్యం విడిపోయింది. ఈ రాష్ట్రం త్వరలోనే మొఘల్ సామ్రాజ్యంపై ఆధారపడింది, నెమ్మదిగా భూభాగాన్ని కోల్పోయింది. 1609లో, కుచ్ బీహార్ మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో సామంత రాజ్యంగా మారింది.

నారా నారాయణ్ కుమారుడు లక్ష్మీ నారాయణ్ మాజీ కామతా రాజ్యంలోని కోచ్ బీహార్ భాగానికి మొదటి పాలకుడు. ఆయన అసమర్థ పాలకుడు. మొఘల్ కమాండర్ అలీ కులీ ఖాన్ చేతిలో చాలా భూభాగాన్ని కోల్పోయిన తరువాత, అతను మొఘల్ సార్వభౌమత్వాన్ని, తన పొరుగువారి నుండి రక్షించడంలో సహాయాన్ని అంగీకరించాడు. తదుపరి మొఘల్ చక్రవర్తి జహంగీర్ మళ్లీ బీహార్పై దాడి చేసి త్రిపుర సహా భూభాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. లక్ష్మీ నారాయణ్ ఢిల్లీ వెళ్లి తన చాలా తక్కువ స్థితికి హామీలు పొందాడు. తిరిగి వచ్చిన తరువాత, అతను అథరోకోత గ్రామంలో తన రాజధానిని స్థాపించాడు. లక్ష్మీ నారాయణ్ పండితులు  కళలకు పోషకుడు. ఆయన జల్పేష్ శివాలయాన్ని పాక్షికంగా పునరుద్ధరించారు, కానీ తన జీవితకాలంలో ఆలయ నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేయలేదు. ప్రసిద్ధ బోధకుడు మాధవదేవ ప్రభావంతో ఆయన ఏకాసరణ ధర్మాన్ని రాష్ట్ర మతంగా మార్చాడు.  

లక్ష్మీ నారాయణ్ కుమారుడు, వారసుడు బీర్ నారాయణ్ భూటాన్ రాజుపై పన్నులు విధించే అధికారాన్ని వినియోగించుకోవడంలో విఫలమైన ఆనందాన్ని ప్రేమించే పాలకుడు. తన శాంతియుత పాలనలో, అతను కులీనుల కోసం పాఠశాలలను స్పాన్సర్ చేశాడు  మేధావులకు మద్దతు ఇచ్చాడు. అతని వారసుడు ప్రాణ్ నారాయణ్ 1657 వరకు శాంతియుతంగా పాలించాడు, అప్పుడు ఔరంగజేబు  అతని సోదరుల మధ్య మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో వారసత్వం కోసం పోరాటం ప్రారంభమైంది. ప్రాణ్ నారాయణ్ బెంగాల్పై దాడి చేశారు. అయితే, ఈ సమయానికి ఔరంగజేబు తన శక్తిని బలోపేతం చేసుకుని బీహార్, అస్సాంలపై దాడి చేయడానికి తన సైన్యాన్ని పంపాడు. ప్రాణ్ నారాయణ్ పర్వతాలకు తిరిగి వెళ్లి మూడు సంవత్సరాల పాటు గెరిల్లా యుద్ధం చేసాడు, చివరకు 1664లో మొఘల్ నవాబ్ షాయిస్తా ఖాన్ ఒప్పందం కుదుర్చుకోవలసి వచ్చింది. ఆయన పాలనలో, బెహార్ రాజ్యం దక్షిణాన తాజాత్ బహర్బంద్ పరగణ, తూర్పున గోలపారా జిల్లాలోని ఖుతఘాట్ సమీపంలో బసక్పూర్  పశ్చిమాన మోరంగ్ లోని భట్గావ్ వరకు విస్తరించింది. ఆ విధంగా కోచ్ బీహార్ తన సార్వభౌమత్వాన్ని కొంతవరకు కొనసాగించింది. 

మదన్ నారాయణ్ లేదా మోద్ నారాయణ్ తన సోదరులతో కొంతకాలం పోరాడిన తరువాత ప్రాణ్ నారాయణ్ తరువాత అధికారంలోకి వచ్చారు. కొంతకాలం పాటు, సింహాసనం వెనుక ఉన్న శక్తి మహి నారాయణ్, అతను తన తండ్రికి నజీర్ (సమ్మనర్) గా ఉన్నాడు. తీవ్రమైన పోరాటం తరువాత మదన్ నారాయణ్ నియంత్రణ సాధించి, మహి నారాయణ్ భూటాన్కు పారిపోయాడు. మదన్ నారాయణ్ తన భూముల సర్వే, భూస్వాముల రిజిస్టర్ను ప్రారంభించారు. ఆయన జల్పేష్ శివాలయ నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేసి, ఆలయ నిర్వహణకు భూములను సమకూర్చారు.

### భూటాన్, టిబెట్‌తో సంఘర్షణ (1680-1772)
భూటాన్  పెరుగుతున్న శక్తి బెహార్లో గందరగోళాన్ని  మొఘలుల క్షీణిస్తున్న అధికారాన్ని వారి ప్రభావాన్ని  నియంత్రణను విస్తరించే అవకాశంగా చూసింది. వారు కోచ్ బీహార్ సింహాసనం కోసం పోటీదారులకు మద్దతు ఇచ్చారు, తరువాత పూర్తిగా విలీనం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. 17వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి భూటాన్ రాజ్యం గోహైన్ కమల్ అలీ రహదారి వరకు సారవంతమైన మైదానాలను నియంత్రించడానికి వచ్చింది. కోచ్ హాజో  కోచ్ బెహార్  డుయార్ లను పరిపాలించడానికి భూటాన్కు చెందిన డ్రక్ దేశీ టోంగ్సో పెన్లోప్‌ను నియమించారు, తరువాత 1865లో డువార్ యుద్ధాల వరకు కోచ్ రాజవంశం పాలనలో ఉన్నారు, బ్రిటిష్ ఇండియా సించులా ఒప్పందం ప్రకారం డుయార్స్ నుండి భూటాన్ ప్రభావాన్ని తొలగించింది  తూర్పు డుయార్, కామరూప్ డుయార్  దరాంగ్ డుయార్ ల క్రింద ఉన్న ప్రాంతాలను 1949లో గోల్పారా జిల్లా, కామరూప్ జిల్లా, అస్సాంలోని దరాంగ్ జిల్లా  పశ్చిమ డుయార్ లు భారత యూనియన్ లోని పశ్చిమ బెంగాల్ లోని జల్పాయిగురి జిల్లా విలీనం చేశారు.

మదన్ నారాయణ్ మరణించిన వెంటనే, నజీర్ మహి నారాయణ్ కుమారులు భూటాన్ సైన్యం సహాయంతో బెహార్ పై దాడి చేశారు. జల్పాయిగురి ప్రాంతంలో ఉన్న రాజ కుటుంబానికి చెందిన దూరపు బంధువులు బైకుంతపూర్కు చెందిన రైకత్లు దళాలను పంపించి భూటియా సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టడానికి బలవంతం చేశారు. మదన్ నారాయణ్ సోదరుడు బసుదేవ్ నారాయణ్ కు రాయ్కట్లు మహారాజుగా పట్టాభిషేకం చేసి, తమ ఇంటికి తిరిగి రాకముందు శాంతిని నెలకొల్పడానికి సహాయపడ్డారు. రెండు సంవత్సరాల తరువాత, యజ్ఞ నారాయణ్  జగత్ నారాయణ్ (నజీర్ మహి కుమారుడు) భూటాన్ దళాలతో మళ్లీ బెహార్ పై దాడి చేసి, రాజభవనాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని, బసుదేవ్ నారాయణ్తో సహా రాజ కుటుంబాన్ని ఊచకోత కోశారు. రాయ్కట్స్ యోగ్యదేవ్, భుజ్దేవ్ మళ్లీ జోక్యం చేసుకుని, మానసాయి నది ఒడ్డున జరిగిన యుద్ధంలో యజ్ఞ నారాయణును ఓడించారు. అప్పుడు ప్రాణ్ నారాయణ్ ఐదేళ్ల మనవడు మహేంద్ర నారాయణ్ (1682-1693) ను తదుపరి మహారాజుగా రాయ్కట్లు పట్టాభిషేకం చేశారు.

మహేంద్ర నారాయణ్ మైనారిటీ పాలనలో రాష్ట్రం అస్థిరంగా ఉండేది. తేపా, మంథన కాకినా, కర్జిర్హత్ వంటి ప్రదేశాల ప్రభువులు మొఘల్ పాలకులకు నేరుగా నివాళి అర్పించే బదులు వారి భూభాగాలకు జమీందార్లు (భూస్వాములు) గా బిహారీ పాలనను తిరస్కరించారు. వారు గోరాఘాట్  ఢాకా చెందిన మొఘల్ ఫౌజ్దార్ ఇబ్రహీం ఖాన్ అధికారాన్ని అంగీకరించి, అతనికి పన్నులు చెల్లించారు. బైకుంతపూర్, పంగర్ రాజులు కూడా ఈ అధికారాలకు విధేయతను బదిలీ చేశారు. మొఘలులు బెహార్ పై దాడి చేయడానికి ఈ సమయాన్ని ఎంచుకున్నారు. వేరే మార్గం లేకుండా, మహేంద్ర యజ్ఞ నారాయణ్తో ఒప్పందం చేసుకుని, అతన్ని నజీర్గా నియమించాడు. భూటానీల సహాయంతో యజ్ఞ నారాయణ్ పట్గ్రామ్ వద్ద మొఘలులతో పోరాడాడు, కానీ ఓడిపోయాడు. మొఘలులు 1711లో బోడా, పట్గ్రామ్, తూర్పు పరగణాలను స్వాధీనం చేసుకుని, మరోసారి ఉత్తర బెంగాల్పై పూర్తి నియంత్రణను పొందారు.

మహేంద్ర నారాయణ్ 16 సంవత్సరాల వయసులో మరణించాడు. ప్రధాన రాజవంశం అంతరించిపోవడంతో, నజీర్ మహి నారాయణ్ మనవడు రూప్ నారాయణ్ తదుపరి మహారాజా అయ్యాడు. రూప్ నారాయణ్ బలమైన  ప్రజాదరణ పొందిన పాలకుడు, కానీ రంగ్పూర్ మొఘల్ ఫౌజ్దార్ పై దాడి చేయడం పొరపాటు. ఓడిపోయి, అతను కర్జిహత్, కాకినా  ఫతేపూర్ చాక్లాలను కోల్పోయాడు, బోడా, పట్గ్రామ్  తూర్పు చాక్లాలను మాత్రమే నిలుపుకున్నాడు. ఆ తరువాత వెంటనే, అతను ఈ భూభాగాలను కూడా కోల్పోయాడు,  తన నజీర్ పేరిట ముగ్గురు చక్లాలను మొఘలులకు లీజుకు ఇచ్చాడు. అతను తన రాజధానిని అథరోకోథా నుండి తోర్సా నది తూర్పు ఒడ్డున ఉన్న గురియాహటి అనే కొత్త ప్రదేశానికి మార్చాడు, అక్కడ అతను శ్రీ మదన్ మోహన్ ఠాకూర్ ఆలయాన్ని నిర్మించాడు.

తరువాతి పాలకుడైన ఉపేంద్ర నారాయణ్ (1714–1763)కు సొంత కుమారుడు లేడు. అతను దివాన్ సత్య నారాయణ్ కుమారుడైన దీనా నారాయణ్‌ను దత్తత తీసుకుని, అతనికి గణనీయమైన అధికారాలు ఇచ్చాడు, కానీ సింహాసన వారసత్వాన్ని అధికారికంగా మంజూరు చేయలేదు. దీనా నారాయణ్ రంగపూర్‌లో మొఘల్ ఫౌజ్‌దార్ మహమ్మద్ అలీ ఖాన్‌ను కలుసుకుని, సింహాసనాన్ని పొందడంలో మహమ్మద్ అలీ ఖాన్ మద్దతుకు ప్రతిఫలంగా మొఘల్ ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించాడు. మహమ్మద్ అలీ ఖాన్ దండెత్తాడు, కానీ బీహార్,  భూటాన్‌ల సంయుక్త సైన్యం చేత వెనక్కి తరిమివేయబడి, రంగపూర్‌కు పారిపోవలసి వచ్చింది.

జీవితపు చివరి భాగంలో, ఉపేంద్ర నారాయణ్ రెండవ రాణి దేబేంద్ర నారాయణ్ (1763-1765) అనే మగ బిడ్డకు జన్మనిచ్చింది, అతను నాలుగు సంవత్సరాల వయస్సులో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. ఆయన స్వల్పకాలం పాలన అస్తవ్యస్తంగా ఉండేది. భూటియాలు  బీహార్‌కు ఉత్తరాన మరింత భూమిని స్వాధీనం చేసుకున్నారు, బీహార్ రాజధానిలో వారి రాయబారి రాష్ట్రానికి వాస్తవ పాలకుడు అయ్యాడు. యువ మహారాజు ఆరేళ్ల వయసులో రాజభవనంలోని ఒక స్థలంలో హత్య చేయబడ్డాడు.

1765 ఆగస్టు 12న బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ బెంగాల్ నియంత్రణను చేపట్టింది. బీహార్ మహారాజు ఇప్పుడు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి బెంగాల్‌లోని బోడా, పట్గ్రామ్, పంగా, ఇతర చక్లాలకు గతంలో మొఘల్ పరిపాలనకు చెల్లించిన అద్దెను చెల్లించాల్సి వచ్చింది.

దేబేంద్ర నారాయణ్ హత్య తరువాత, భూటాన్ రాజు దేబ్రాజ్, హత్య కుట్రకు నాయకుడు అయిన రాజ్గురు రామానంద గోస్వామిని అరెస్టు చేయడానికి దళాలను పంపాడు. బెహార్ రాజసభ, దేబేంద్ర నారాయణ్ బంధువు అయిన ధీరేంద్ర నారాయణ్ (1765-1770) కు మహారాజుగా పట్టాభిషేకం చేయడానికి అంగీకరించింది. అయితే, అతను భూటాన్ యొక్క తోలుబొమ్మః భూటాన్ రాయబారి పెన్సత్మా సమర్థవంతమైన పాలకుడు. జల్పేశ్వర్, మండాస్, జలాష్, లక్ష్మీపూర్, సంతారాబరి, మరాఘాట్, భోల్కాతో సహా బెహార్ భూభాగాలపై భూటాన్ ప్రత్యక్ష నియంత్రణను స్వాధీనం చేసుకుంది. ఈ సమయంలో పెద్ద ఎత్తున కరువు ఏర్పడింది. న్యాయస్థానం కుట్రలు, కుట్రలుగా క్షీణించింది. చివరికి, భూటాన్ కు చెందిన దేబ్రాజ్, ధైర్జేంద్ర నారాయణును అరెస్టు చేసి భూటాన్ రాజధాని పునాఖ్కు తీసుకెళ్లి, అతని స్థానంలో రాజేంద్ర నారాయణ్కు నామమాత్రపు పాలకుడిగా పట్టాభిషేకం చేశాడు. కొద్దికాలం "పాలన" తరువాత, రాజేంద్ర నారాయణ్ 1772లో జ్వరంతో మరణించాడు.

మహారాజా రాజేంద్ర నారాయణ్ వారసుడిని వదిలిపెట్టలేదు. భూటియాలు ప్రత్యక్ష నియంత్రణను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించారు, రాజ రాజప్రతినిధులను స్వాధీనం చేసుకున్నారు, కానీ కోర్టు తిరుగుబాటు చేసి ధరేంద్ర నారాయణ్ను సింహాసనం అధిష్టించింది. కోచ్ యుద్ధ నాయకులు మరోసారి తమ బ్యానర్లు వేసి, కోచ్ బెహార్ ఉత్తర ప్రాంతాల నుండి భూటానీస్-టిబెటన్-ఖంబా దళాలను వెంబడించారు. పెన్సత్మా-భూటాన్ రీజెంట్-తిరిగి భూటాన్కు పారిపోయాడు, అతని రాజు బెహార్పై దాడి చేయడానికి దళాలను పంపాడు. కొంత పోరాటం తరువాత, భూటానీలు నియంత్రణను తిరిగి పొంది, కొత్త తోలుబొమ్మ పాలకుడిని స్థాపించారు, ఆ పిల్లవాడిని వారు భూటాన్లోని చెకఖాతాలో స్థాపించారు. ఆయన అకాల మరణం తరువాత, భూటియాలు చివరకు ప్రత్యక్ష నియంత్రణకు ప్రయత్నించారు, వ్యూహాత్మక స్థానాల్లో కోటలను రక్షణగా ఉంచారు. అయితే విస్తృతమైన ఉత్తర బెంగాల్ ప్రాంతంలోని చాలా ప్రాంతాలు ఉత్తర నియంత్రణను తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాయి. ఉదాహరణకు, ఒక ముఖ్యమైన యుద్ధ నాయకుడు-రహీమ్గంజ్ పరగణాకు చెందిన రూపన్ సింగ్-ఉత్తర బెంగాల్లో భూటాన్ ఉనికి చట్టవిరుద్ధమని పేర్కొంటూ, తమ దళాలను ఉపసంహరించుకోవాలని భూటాన్ కోర్టుకు ఆదేశాలు జారీ చేశారు.

### బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ నియంత్రణను పొందింది
మహారాజా ధరేంద్ర నారాయణ్ పెద్ద మొత్తంలో చెల్లింపుకు బదులుగా తన రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందడంలో సహాయం కోసం బెంగాల్ పాలకులైన బ్రిటిష్ వారికి విజ్ఞప్తి చేశారు. అయితే, గవర్నర్ జనరల్ వారెన్ హేస్టింగ్స్ ఈ నిబంధనలను తిరస్కరించి, మహారాజా రక్షణకు బదులుగా కంపెనీకి వార్షిక కప్పం చెల్లించే ఒప్పందంపై పట్టుబట్టారుః ఫలితంగా బ్రిటిష్ వారి ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించే ఒప్పందం. బ్రిటిష్ వారు అప్పుడు కాళికటా (కాళికాతా/కోల్కతా) నుండి మిస్టర్ పాలింగ్ నేతృత్వంలోని రెజిమెంట్ను పంపారు, వారు రంగ్పూర్ గుండా మొఘల్హాట్ వైపు కవాతు చేశారు, వారి మార్గంలో అన్ని యుద్దవీరులు, ఉత్తర బెంగాల్ అధిపతుల నుండి బెహార్ దళాలు చేరాయి. భూటాన్ దళాలతో వరుస పదునైన ఎన్కౌంటర్ల తరువాత, బ్రిటిష్-కోచ్ సంకీర్ణ దళం రాజధానిని స్వాధీనం చేసుకుని (1772) దక్షిణ భూటాన్ వైపు ముందుకు సాగింది. 

ఈ క్లిష్టమైన కొండ దేశంలోకి మరింత ముందుకు వెళ్లడానికి ఇష్టపడని బ్రిటిష్ వారు, బీహార్ రాజ బంధీలను లొంగదీసుకోవడానికి బదులుగా భూటాన్‌తో ఒక శాంతి ఒప్పందాన్ని (25 ఏప్రిల్ 1774) కు చర్చలు జరిపారు, భూటాన్ 1730 కి ముందు ఉన్న సరిహద్దులకు తిరిగి రావడానికి అంగీకరించింది,  ఐదు గుర్రాలకు ప్రతీకాత్మక నివాళి అర్పించింది. బ్రిటిష్ వారు బీహార్‌లో ఒక చిన్న సైనిక దళాన్ని వదిలి, ప్రధాన సైన్యాన్ని రంగపూర్‌కు ఉపసంహరించుకున్నారు. తాను ఒక యజమానిని మరొకరికి మార్చుకున్నానని, తన పూర్వీకుల భూమి స్వాతంత్ర్యాన్ని శాశ్వతంగా కోల్పోయాడని ధెయర్జేంద్ర నారాయణ్ గ్రహించినప్పుడు, అతను 1775లో తన మరణం వరకు పాలించిన ధరేంద్ర నారాయణ్కు అనుకూలంగా పదవీ విరమణ చేశాడు, అప్పుడు ధెయర్జంద్ర నారాయణ్ సింహాసనాన్ని తిరిగి అధిష్టించాడు.

అప్పటి నుండి, 1947లో భారత రాష్ట్రానికి నియంత్రణ బదిలీ అయ్యే వరకు, కోచ్ బెహార్ మొత్తం బ్రిటిష్ ఆధిపత్యానికి లోబడి ఒక రాచరిక రాజ్యంగా ఉండేది.

బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ కింద తదుపరి రాచరిక పాలకులు హరేంద్ర నారాయణ్ (1783–1839), ఆ తర్వాత శివేంద్ర నారాయణ్ (1839–1847, ఆ తర్వాత నరేంద్ర నారాయణ్ (1847–1863).

### పాలకులు
కూచ్ బెహార్ రాష్ట్ర పాలకులు 1884 నుండి 'మహారాజా' అనే బిరుదును కలిగి ఉన్నారు. వారికి బ్రిటిష్ అధికారులు 13 తుపాకుల వందనం ఇచ్చే హక్కు ఉండేది. చివరి పాలకుడు 1950 జనవరి 1న భారత యూనియన్లో చేరడానికి సంతకం చేశాడు.

#### రాజులు

* 1533-1587 నారా నారాయణ్
* 1587-1621 లక్ష్మీ నారాయణ్
* 1621-1626 బీర్ నారాయణ్
* 1626-1665 ప్రాణ్ నారాయణ్
* 1665-1680 మ్యాడ్ నారాయణ్
* 1680-1682 బసుదేవ్ నారాయణ్
* 1682-1693 మహేంద్ర నారాయణ్
* 1693-1714/1715 రూప్ నారాయణ్
* 1714/1715-1763 ఉపేంద్ర నారాయణ
* 1763-12 ఆగస్టు 1765 దేబేంద్ర నారాయణ (1759-1765)
* 1763-12 ఆగస్టు 1765.... - ఆగ్రహం
* 1765-1770-ధీరేంద్ర నారాయణ్ (మొదటి సారి) (మరణం 1783)
* 1770-1772 రాజేంద్ర నారాయణ్ (మరణం 1772)
* 1770-1772 పెన్సత్మా-భూటానీస్ రీజెంట్
* 1772 ధరేంద్ర నారాయణ్ (మొదటి సారి) (మరణం 1775)
* 1772-1774 బిజేంద్ర నారాయణ్ (మరణం 1774)
* 1774-1775 ధరేంద్ర నారాయణ్ (రెండవ సారి)
* 1775-1783-ధీరేంద్ర నారాయణ్ (రెండవ సారి)
* 1783-29 మే 1839 హరేంద్ర నారాయణ్ (1780-1839)
* 1783 – 1801     .... - రాజప్రతినిధులు
* 1836-1839 బజేంద్ర నారాయణ్-రెజెంట్ (మొదటి సారి) (1857లో మరణించారు)
* 29 మే 1839-23 ఆగస్టు 1847 శివేంద్ర నారాయణ్ (1796-1847)
* thumb|నరేంద్ర నారాయణ్  1 మొహుర్ (1847-1863)23 ఆగస్టు 1847-6 ఆగస్టు 1863 నరేంద్ర నారాయణ్ (1841-1863) (1862 నుండి వ్యక్తిగత శైలి మహారాజా)
* 30 మార్చి 1847-1857 బజేంద్ర నారాయణ్-రీజెంట్ (రెండవ సారి)
* 1857-1860 రాజప్రతినిధులు-మహారాణి కామేశ్వరి (1889) -మహారాణి వృందేశ్వరి (1860)
** - మహారాణి కామేశ్వరి (మరణం 1889)
** - మహారాణి వృందేశ్వరి
* 6 ఆగస్టు 1863-16 అక్టోబర్ 1884 నృపేంద్ర నారాయణ్ (వ్యక్తిగత శైలి మహారాజా 25 ఫిబ్రవరి 1880 నుండి)
* 6 ఆగస్టు 1863-8 నవంబర్ 1883 రీజెంట్స్-మహారాణి కామేశ్వరి (ఫ) -మహారాణి వృందేశ్వరి (ఫ-) -మహారాణీ నిస్తారినీ డియో (ఫ)
** - మహారాణి కామేశ్వరి
** - మహారాణి వృందేశ్వరి
** - మహారాణి నిస్తారినీ దేవ్ (f)
* 1911-1913-రాజ్ రాజేంద్ర నారాయణ్
* 1913-1922-జితేంద్ర నారాయణ్
* 1922-1949-జగద్దీపేంద్ర నారాయణ్ (జననం-15 డిసెంబర్ 1915-మరణం-11 ఏప్రిల్ 1970)
* 1922-1938 రీజెంట్-మహారాణి ఇందిరా దేవి (F)
** - మహారాణి ఇందిరా దేవి

### మహారాజులు

### తరువాత రాజులు, ప్రముఖులు
భారత తిరుగుబాటు తరువాత, బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ రద్దు చేయబడింది, దాని స్థానంలో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం నుండి ప్రత్యక్ష పాలన వచ్చింది: బ్రిటిష్ రాజ్. కూచ్ బెహార్ సంస్థానము చాలా చిన్నది అయినప్పటికీ, బ్రిటిష్ రాజ్ కేంద్రంగా ఉన్న కలకత్తా సాపేక్షంగా సులభమైన దూరంలో ఉన్న అతి కొద్ది రాష్ట్రాలలో ఇది ఒకటి కాబట్టి ఇది కొంత ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంది. ఈ సామీప్యత కారణంగా, రాజ కుటుంబం పాశ్చాత్యీకరణను స్వీకరించింది, దీని ఫలితంగా ఈ కుటుంబం బ్రిటిష్ అధికారిక వర్గాలతో పాటు లండన్ సమాజంలో ఆధిపత్యాన్ని ఆస్వాదించింది. వలసరాజ్య ప్రభుత్వం దీనికి 13 తుపాకుల సెల్యూట్లను మంజూరు చేసి, సెల్యూట్ స్టేట్స్లో చేర్చింది.20వ శతాబ్దంలో కుటుంబం 

### 20వ శతాబ్దంలో కుటుంబం

#### 20వ శతాబ్దంలో మొదటి తరం
కల్నల్ మహారాజా సర్ నృపేంద్ర నారాయణ్ (పాలన 1863–1911) 1862 అక్టోబర్ 4న జన్మించారు. ఆయన 1911 సెప్టెంబర్ 18న మరణించారు. ఆయన ప్రైవేట్‌గా తరువాత ఇంగ్లాండ్‌లో విద్యనభ్యసించారు. ఆయన 1881 వరకు కలకత్తాలోని ప్రెసిడెన్సీ కళాశాలలో న్యాయశాస్త్రం అభ్యసించారు. ఆయన 1878లో మహారాణి సునీతీ దేవి సేన్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు. ఆమె 1864లో జన్మించారు, మహర్షి కేశుబ్ చంద్ర సేన్ కుమార్తె . క్వీన్ విక్టోరియా జూబ్లీ వేడుకల సందర్భంగా ఆయనకు ఇంపీరియల్ ఆర్డర్ ఆఫ్ క్రౌన్ బిరుదును ప్రదానం చేశారు. ఆయన 1911లో మరణించారు. వారికి నలుగురు కుమారులు, ముగ్గురు కుమార్తెలు ఉన్నారు.

మహారాణి సునీతి దేవి ప్రసిద్ధ బెంగాలీ సంస్కర్త కేశుబ్ చంద్ర సేన్ కు జన్మించారు. ఆమె తన మరణం వరకు బ్రహ్మ సమాజంలో దృఢమైన సభ్యురాలిగా ఉన్నారు. ఆమెకు 7 ఫిబ్రవరి 1878న కూచ్ బెహార్‌లో బ్రహ్మ సంప్రదాయాల ప్రకారం హిందూ పూజారుల సమక్షంలో మహారాజా నృపేంద్ర నారాయణ్‌తో వివాహం జరిగింది. ఆమె మార్క్విస్ ఆఫ్ డఫరిన్‌కు కూడా స్నేహితురాలు,  కలకత్తా సామాజిక వర్గాలలో ఒక ప్రముఖ వ్యక్తి. ఆమె అనేక కల్పనా రచనలు, ఒక ఆత్మకథను కూడా రచించారు. ఆమె కల్పనా రచనలలో ఒకటి భక్తిగల భారతీయ మహిళల గురించిన కథల శ్రేణిని కలిగి ఉంది. ఈ పుస్తకాన్ని ఆమె తన స్నేహితురాలు క్వీన్ అలెగ్జాండ్రాకు అంకితం చేశారు. ఆమె నవంబర్ 1932లో రాంచీలోని బెంగాల్ నాగ్‌పూర్ రైల్వే హోటల్‌లో మరణించారు.

#### 20వ శతాబ్దంలో రెండవ తరం

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు