కల్లేశ్వర దేవాలయం, హైర్ హడగలి

**కల్లేశ్వర ఆలయం** (కల్లేశ్వర లేదా కల్లేశ్వర అని కూడా పిలుస్తారు) భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని విజయనగర జిల్లా (అప్పటి బళ్లారి జిల్లా) హూవినా హడగలిటుక్ లోని హైర్ హడగలి పట్టణంలో ఉంది.

## కాలేశ్వర ఆలయం
ఈ ఆలయాన్ని పశ్చిమ చాళుక్య సామ్రాజ్య రాజు మొదటి సోమేశ్వర (ఆయనకు గౌరవప్రదమైన *త్రిలోక్య మల్లదేవ* లేదా "మూడు ప్రపంచాలకు ప్రభువు") కు ప్రధాన మంత్రి (లేదా *మహామాత్య*) డెమరాస నిర్మించారు, ఆయన 1042-1068 CE నుండి పాలించారు. కళా చరిత్రకారుడు ఆడమ్ హార్డీ ఈ ఆలయాన్ని **కట్టేశ్వర** అని పేర్కొంటూ, దీనిని "ప్రధాన స్రవంతికి దగ్గరగా" ఉన్న పాశ్చాత్య చాళుక్య వాస్తుశిల్పంగా వర్గీకరించారు (దీనిని లేటర్ లేదా కళ్యాణి చాళుక్య అని కూడా పిలుస్తారు), ఈ మందిరంపై ఉన్న గోపురం తరువాత రోజు పునర్నిర్మాణం చేయబడింది. అసలు నిర్మాణానికి ఉపయోగించే ప్రాథమిక పదార్థం సబ్బు రాయి.

కళా చరిత్రకారుడు అజయ్ సిన్హా ప్రకారం, ఆలయంలోని పాత కన్నడ శాసనం (క్రీ. శ. 1057) దీనిని **భీమేశ్వర-దేమేశ్వర** అని పిలుస్తుంది. ఈ శాసనం చాళుక్య రాజవంశం వంశావళి గురించి సమాచారాన్ని అందిస్తుంది, ఆరవ విక్రమాదిత్యను *కుమార* (యువరాజు) గా సూచిస్తుంది. ఆరవ విక్రమాదిత్య పాలనలోని మరో పాత కన్నడ శాసనం (క్రీ. శ. 1108) డెమరాసా ఆదేశాల మేరకు ఉదయాదిత్య ఆలయ ప్రతిష్ఠ గురించి మరిన్ని వివరాలను అందిస్తుంది. మూడవ కవితా కన్నడ శాసనం (సి. 1212) హొయసల రాజు రెండవ వీర బల్లాల పాలనకు చెందినది. ఈ ఆలయాన్ని భారత పురావస్తు సర్వే జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నంగా రక్షించింది.

## ఆలయ ప్రణాళిక

ఈ ఆలయంలో రెండు పుణ్యక్షేత్రాలు (ద్వికూట) ఉన్నాయి. అయితే ఒక్కొక్క పుణ్యక్షేత్రానికి ఒక ఉపరితల నిర్మాణం లేదా *శిఖరం* ఉంది. ప్రతి ఒక్కటి గర్భగుడి (*[[గర్భగుడి|గర్భగృహ]]*), ఒక సాధారణ నాలుగు స్తంభాల మూసివేసిన హాల్ (*నవరంగ* లేదా *సభామంటప*, లిట్ అంటే "సమావేశ మందిరం") అనుసంధానించే ఒక వెస్టిబుల్ (అంతరాల) ఉన్నాయి. అసలు ప్రణాళికలో, ఒక పెద్ద "ప్రధాన మందిరం" (ముఖమంతప) ఉనికిలో ఉంది, ఇది మూసివేసిన మందిరాన్ని ఆలయం వెలుపలికి కలుపుతూ, దక్షిణ దిశలో ఉంటుంది. ప్రధాన ఆలయ సముదాయం వెలుపల, నంది శిల్పం (ఎద్దు, శివుడి సహచరుడు) కలిగి ఉన్న ఒక బహిరంగ మందిరం (నందిమంతప అని పిలుస్తారు) ఒక మందిరంగా మార్చబడింది.

ప్రధాన మందిరం బయటి గోడల అలంకరణ, దాని మూసిన హాలు చాళుక్య కళకు ఉదాహరణగా ఉన్నాయి. ఇంద్రుడు, శివుడు, అతని భార్య పార్వతి, లక్ష్మి ఇతరులను వర్ణించే హిందూ దేవతలను ఉపశమనం కలిగించే స్తంభాలను ఉంచడానికి గూళ్ళతో కూడిన అంచనాలు, అంతరాలను సృష్టించి నైపుణ్యంగా ఉపయోగించారు. మండపం ద్వారం ద్వారపాలుల (తలుపు కాపలాదారులు-ప్రేమ దేవత రతి, ప్రేమ దేవత మన్మథ) కళాత్మక చెక్కడాలు ఉన్నాయి. తలుపు లింటెల్ (లలిత) లో గజలక్ష్మి (లక్ష్మి ఇరువైపులా ఏనుగులతో చుట్టబడి ఉంది) చిత్రం ఉంది. తలుపు మీద ఉన్న గుహలలో హిందూ దేవతలైన బ్రహ్మ, కేశవ (విష్ణు, శివుల రూపం) చక్కటి చిత్రాలు ఉన్నాయి. సిన్హా ప్రకారం, ఇక్కడ కనిపించే శిల్పకళ ఉచ్ఛ్రాయం వాస్తవానికి చాళుక్య వాస్తుశిల్పంపై దక్షిణ కర్ణాటక హొయసల ప్రభావం.
## గ్యాలరీ

File:Open mantapa (hall) in Kalleshvara temple at Hire Hadagali.JPG|హిరే హడగలిలోని కల్లేశ్వర ఆలయంలో ఒక మందిరానికి ఎదురుగా ఉన్న నవరంగ (మూసి ఉన్న మంట
File:Shrine and tower (vimana) of Kalleshvara temple at Hire Hadagali.JPG|హిరే హడగలి వద్ద కల్లేశ్వర ఆలయంలో వేసర గోపురం
File:Profile of shrine and porch in Kalleshvara temple at Hire Hadagali.JPG|హైర్ హడగలిలోని కల్లేశ్వర ఆలయంలో అలంకార అర్ధ స్తంభంతో కూడిన మందిరం, వాకిలి ప్రొఫైల్.
File:Shrine wall relief in Kalleshvara temple at Hire Hadagali.JPG|హిరే హడగలిలోని కల్లేశ్వర ఆలయంలోని పుణ్యక్షేత్ర గోడ ఉబ్బెత్తు శిల్పాలు
File:Ganesh sculpture in Kalleshvara temple at Hire Hadagali.JPG|హిరే హడగలిలోని కల్లేశ్వర ఆలయంలో హిందూ దేవత గణేశుడి శిల్పం.
File:Old Kannada inscription (c.1108) in Kalleshvara temple at Hire Hadagali.jpg|1108 AD నాటి పాత కన్నడ శాసనం విక్రమాదిత్య VI పాలన నాటిది, ఆలయ నిర్మాణం గురించి వివరాలను అందిస్తుంది.
File:Old Kannada inscription (1212 AD) in Kalleshvara temple at Hire Hadagali.jpg|కల్లేశ్వర ఆలయంలో హోయసల రాజు వీర బల్లాల II యొక్క పాత కన్నడ శాసనం (క్రీ.శ. 1212)

File:Nandimantapa (bull's hall) in Kalleshvara temple at Hire Hadagali.JPG|హిరే హడగలి వద్ద కల్లేశ్వర ఆలయంలో నందిమంటప (నంది అనే ఎద్దు కోసం హాలు)

## ఇవి కూడా చూడండి
* అనేకధంగావదేశ్వర ఆలయం
* కైలాసనాథర్ దేవాలయం, కాంచీపురం
* కల్లేశ్వర ఆలయం, అంబాలి
* కళ్యాణసుందరేశర్ దేవాలయం, నల్లూరు
* కంపహేశ్వరర్ ఆలయం, తిరుబువనం
* కైలాసనాథర్ ఆలయం, తింగళూరు
* కనకాచలపతి దేవాలయం, కనకగిరి
* కాష్టమండప్
* కర్ణాటకలోని విజయనగర కాలం నాటి దేవాలయాల జాబితా

## మూలాలు

వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:శివాలయాలు
వర్గం:కర్ణాటక దేవాలయాలు
వర్గం:కర్ణాటక పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:కర్ణాటక దర్శనీయస్థలాలు