సోనామార్గ్ సొరంగం

**Z-మలుపు** **సొరంగం** జమ్మూ కాశ్మీర్‌ లోని గందర్‌బల్ జిల్లాలో గగన్‌గైర్, సోనామార్గ్ ల మధ్య 6.5 కి.మీ పొడవైన 2 వరుసల రహదారి సొరంగం. హిందీలో దీన్ని Z-మోడ్ (Z-మలుపు) సొరంగం అంటారు. సొరంగానికి ముందు అక్కడున్న రోడ్డు ఆకారం ఇంగ్లీషు అక్షరం Z లాగా ఉండేది.  అందుకని ఈ సొరంగానికి ఆ పేరు పెట్టారు. ఆ రహదారిపై హిమపాతాలు వచ్చేవి. సంవత్సరంలో చాలా నెలలపాటు రహదారి మూసుకుపోయేది. దానికి ప్రత్యామ్నాయంగా తలపెట్టిన ఈ Z-మలుపు సొరంగం, పర్యాటక పట్టణమైన సోనామార్గ్‌కు సకల వాతావరణ సౌకర్యం కలుగుతుంది. కొండలలో పైకీ క్రిందికి, వంకర్లు, మలుపులతో ఉండే రహదారిపై ప్రయాణం గంటల పాటు సాగుతుంది. 6.5 కి.మీ. సొరంగం ద్వారా ప్రయాణించడానికి మాత్రం 15 నిమిషాలే పడుతుంది.

ప్రక్కనే ఉన్న జోజీ-లా సొరంగం‌తో పాటు, *[[జాతీయ రహదారి 1|NH1]] శ్రీనగర్-లేహ్ హైవేపై* ఉన్న ఈ భౌగోళిక వ్యూహాత్మకంగా ముఖ్యమైన సొరంగం వలన బాల్తాల్ (అమర్‌నాథ్ గుహ), కార్గిల్, లడఖ్‌లోని ఇతర ప్రదేశాలకు ఏడాది పొడవునా సకల వాతావరణ రవాణా సౌకర్యం కలుగుతుంది, భారత సైనిక రవాణా కూడా మెరుగుపడుతుంది. పర్యాటకం, తద్వారా ఆర్థిక వ్యవస్థ  అభివృద్ధి చెందుతాయి. ఇది జమ్మూ కాశ్మీరు, లడఖ్‌లలో 40 వేల కోట్ల వ్యయంతో నిర్మిస్తున్న 31 రహదారి సొరంగాలలో ఒకటి.

## ప్రయోజనాలు
జమ్మూ కాశ్మీర్‌లోని గందర్‌బల్ జిల్లాలో గగాంగీర్ సమీపంలో ఈ సొరంగాన్ని నిర్మిస్తున్నారు. దీనివలన జోజి-లాకు త్వరితంగా, ఏడాది పొడవునా రవాణా సౌకర్యం కలుగుతుంది. అంచేత దీనికి గొప్ప వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత ఉంది. ఈ సొరంగం నిర్మాణానికి ముందున్న రహదారి హిమపాతాలతో ప్రమాదకరంగా ఉండేది. సంవత్సరంలో చాలా నెలలు మూసివేయవలసి వచ్చేది. లేహ్‌కు పశ్చిమాన 325 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న ఈ Z-మలుపు సొరంగం వలన, శ్రీనగర్, కార్గిల్ ల మధ్య నిరంతరాయ సంబంధాన్ని కలుగుతుంది. Z-మలుపు సొరంగం పూర్తి చేయడం వల్ల శ్రీనగర్, లేహ్ ల మధ్య ప్రయాణ సమయం గణనీయంగా తగ్గుతుంది. ప్రయాణీకులు కార్గిల్‌లో ఒక రాత్రి ఆగాల్సిన అవసరం ఉండదు.

ఈ సొరంగం వలన ఈ ప్రాంతంలో సామాజిక ఆర్థిక అభివృద్ధిని పెరుగుతుంది. సోనామార్గ్‌లో పర్యాటకం పెరుగుతుంది. 

## విశేషాలు

* సొరంగం పొడవు 6.5 కి.మీ. సొరంగం ముఖం, NH 1 ల మధ్య ఉన్న అప్రోచ్ రోడ్ల పొడవు, ఇరువైపులా కలిపి 6.05 కి.మీ.
* సొరంగం వెడల్పు 10 మీటర్లు. 7.5 మీ. వెడల్పున్న సమాంతర ఎస్కేప్ సొరంగం కూడా ఉంటుంది. అత్యవసర సమయంలోను, రైల్వే సొరంగంగానూ దీన్ని  ఉపయోగిస్తారు.
* గంటకు 80 కి.మీ.గరిష్ట వేగంతో గంటకు 1,000 వాహనాలు వెళ్లేలా సొరంగాన్ని రూపొందించారు.
* సొరంగం సముద్రమట్టం నుండి  ఎత్తున ఉంది.
* ప్రాజెక్టు మొత్తం మూలధన వ్యయం 2012 జూలై నాటికి ₹ 27000 కోట్లు. ఇందులో భూమి, పునరావాసం, ఇతర నిర్మాణ పూర్వ కార్యకలాపాల కోసం ₹36.48 కోట్లు ఉన్నాయి.
* సొరంగం వలన ఏడాది పొడవునా ప్రయాణానికి వీలు కలుగుతుంది. 
* సొరంగం పశ్చిమ పోర్టల్ (శ్రీనగర్ వైపు) గగాంగిర్ తర్వాత రెజాన్ గ్రామంలో ఉంది.

thumb|250x250px| వేసవికాలంలో - తూర్పు పోర్టల్

## అభివృద్ధి, నిర్మాణ సంస్థ
ప్రారంభంలో, Z-మలుపు సొరంగం అనేది PPP (DFBOT - డిజైన్, బిల్డ్, ఫైనాన్స్, ఆపరేట్, ట్రాన్స్‌ఫర్ మోడ్) కింద,  ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ లీజింగ్ &amp;amp; ఫైనాన్షియల్ సర్వీసెస్ (IL&FS) యాజమాన్యం లోని శ్రీనగర్-సోనామార్గ్ టన్నెల్‌వే లిమిటెడ్ అనే సంస్థ నిర్మించే 45 కోట్ల డాలర్ల ప్రాజెక్టుగా ఉండేది.

ప్రాజెక్ట్ యజమానిగా నోడల్ ఏజెన్సీగా BRO ఉంటుందని తొలుత భావించారు. అయితే, ఆ తరువాత దాన్ని NHIDCLకి బదిలీ చేసారు.

ITNL (IL&FS గ్రూప్ ఎంటిటీ) ను EPC కాంట్రాక్టర్‌గా నియమించారు. ఇది ప్రాజెక్టు నిర్మాణ కాంట్రాక్టర్‌గా ఆప్కో - టైటాన్ (జాయింట్ వెంచర్)ని నియమించింది. రాయితీదారు (IL&FS గ్రూప్) ఆర్థిక ఒత్తిడి కారణంగా నిర్మాణ కాంట్రాక్టరు 2018 జూలైలో పనిని నిలిపివేసింది.

ప్రాజెక్ట్ అథారిటీ (NHIDCL), శ్రీనగర్ సోనామార్గ్ టన్నెల్‌వే లిమిటెడ్‌తో ఒప్పందం/కాంట్రాక్ట్ రాయితీని రద్దు చేసింది. 2019 జూన్‌లో మిగిలిన పని కోసం మళ్ళీ టెండరు పిలిచింది. ఈ పనికి వ్యయం ₹2,378 కోట్లు (~USD 340 మిలియన్). నియమిత తేదీ నుండి 42 నెలల్లో పని పూర్తి చేయాలి.

2019 ఆగస్టులో అంతర్జాతీయ బిడ్డింగ్ ప్రక్రియలో ఆప్కో ఇన్‌ఫ్రాటెక్ అత్యల్ప బిడ్డర్‌గా నిలిచింది. 2019 డిసెంబరులో ప్రాజెక్ట్ అథారిటీ ప్రాజెక్ట్ కోసం లెటర్ ఆఫ్ అవార్డ్ (LOA)ని జారీ చేసింది.

యాన్యుటీ ఆధారిత రాయితీ (డిజైన్, బిల్డ్, ఫైనాన్స్, ఆపరేట్, ట్రాన్స్‌ఫర్- DBFOT) పద్ధతిలో రూపొందించబడిన ఈ PPP ప్రాజెక్టు నిర్మాణం కోసం ఆప్కో ఇన్‌ఫ్రాటెక్, ఆప్కో శ్రీ అమర్‌నాథ్‌జీ సొరంగంవే ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ASATPL) ని ఏర్పాటు చేసింది.

2019 జనవరిలో, ASATPL, NHIDCL ల మధ్య రాయితీ ఒప్పందం అమలు చేయబడింది. 2020 జూన్ 24 ను కాంట్రాక్ట్ (రాయితీ) ప్రారంభ తేదీగా ప్రకటించారు. 2020 జూలైలో ప్రాజెక్ట్ పూర్తవుతుందని చెప్పారు.

## స్థితి నవీకరణలు

* **2015** **మే:** నిర్మాణ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. APCO ఇన్‌ఫ్రాటెక్ ఈ సొరంగాన్ని నిర్మిస్తుంది. 

* **2018** **జూలై:** 22% పని పూర్తయింది, అయితే బిల్లులు చెల్లించకపోవడం, డెవలపర్ IL&FS గ్రూప్ ఎదుర్కొంటున్న తీవ్రమైన ఆర్థిక పరిమితుల కారణంగా సివిల్ కాంట్రాక్టర్ (Apco- Titan JV) చేసే పని నిలిచిపోయింది.

* **2018 అక్టోబరు:** "ఆర్థిక సంక్షోభం" దృష్ట్యా ప్రభుత్వం IL&FS గ్రూప్ బోర్డును రద్దు చేసింది.

* **2019** **మార్చి:** కాంట్రాక్ట్‌ను ఫోర్‌క్లోజ్ చేయమని IL&FS గ్రూప్ అధికార NHIDCLని అభ్యర్థించింది. NHIDCL అభ్యర్థనను అంగీకరించి, జప్తు ప్రక్రియ ప్రారంభించింది.

* **2019** **జూన్:** కొత్త టెండరు. సవరించిన మొత్తం ప్రాజెక్ట్ వ్యయం (బ్యాలెన్స్ వర్క్ కోసం) ₹2,378 కోట్లు

* **2019 ఆగస్టు:** APCO ఇన్‌ఫ్రాటెక్ ₹2,378 కోట్ల కాంట్రాక్ట్‌ను గెలుచుకుంది. సొరంగం 2023 డిసెంబరు నాటికి పూర్తవుతుంది.

* **2020 జూలై:** కొత్త కాంట్రాక్టర్ APCO ఇన్‌ఫ్రాటెక్ పని పునఃప్రారంభించింది. సొరంగం రెండు చివరలు 2021 జూన్ చివరి నాటికి పూర్తయ్యాయి 

* **2021 సెప్టెంబరు**: నిర్మాణాన్ని పరిశీలించిన తర్వాత, 2021 నవంబరు నాటికి నియంత్రిత ట్రాఫిక్ (సైనిక, అత్యవసర సేవల కోసం) కోసం సొరంగాన్ని పాక్షికంగా తెరుస్తామని కేంద్ర మంత్రి నితిన్ గడ్కరీ ప్రకటించాడు.

* 2023 **ఏప్రిల్ 10**: మంత్రి నితిన్ గడ్కరీ, జమ్మూ కాశ్మీర్ లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్, పార్లమెంటు సభ్యులు సొరంగాన్ని పరిశీలించారు. 2023 చివరి నాటికి సొరంగాన్ని ప్రారంభించాలని యోచిస్తున్నట్లు మంత్రి తెలిపారు.

## ఇవి కూడా చూడండి

* భారత-చైనా సరిహద్దు రోడ్లు
* రోహ్‌తంగ్ పాస్ కింద అటల్ సొరంగం
* NH 44 జమ్మూ-శ్రీనగర్ హైవేపై చెనాని, నస్రి (పట్నిటాప్) ల మధ్య డాక్టర్ శ్యామ ప్రసాద్ ముఖర్జీ సొరంగం
* జోజి-లా సొరంగం

## మూలాలు

వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:రహదారి సొరంగాలు
వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీర్ రహదారులు