open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
పురస్కారాలు

## అంతర్జాతీయస్థాయి పురస్కారాలు
thumb|మిన్నెసోటాలోని రోచెస్టర్‌లోని మాయో క్లినిక్‌లోని పరిశోధకులకు 1950 లో ఫిజియాలజీ లేదా మెడిసిన్‌లో నోబెల్ బహుమతి పతకాలలో ఒకటి (ముందు వైపు)
* నోబెల్ పురస్కారం: వివ్విధ శాస్త్ర, సాహిత్య, సామాజిక రంగాల్లో విశిష్ట సేవ చేసిన ప్రముఖులకు ఏటా ఇచ్చే పురస్కారం
* బుకర్ బహుమతి: ప్రతి సంవత్సరం సాహిత్యంలో ఉత్తమ నవలకు ఇచ్చే పురస్కారం.
* ఆస్కార్ పురస్కారం: చలచిత్ర రంగంలో అత్యుత్తమ ప్రతిభ కనబర్చిన దర్శకులకు, నటీనటులకు, రచయితలకు, ఇతర సాంకేతిక నిపుణులకు ఇచ్చే పురస్కారం

## జాతీయస్థాయి పురస్కారాలు
* భారతరత్న: ప్రసిద్ధి చెందిన వ్యక్తులకు ఇచ్చే పురస్కారం
* పద్మ పురస్కారం: పద్మవిభూషణ, పద్మభూషణ, పద్మశ్రీ పురస్కారాలు.
* దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు: సినిమా రంగ ముఖ్యులకు ఇచ్చే పురస్కారం
* జ్ఞానపీఠ అవార్డు: భారతీయ సాహితీకారులకు ఇచ్చే పురస్కారం
* కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు: వివిధ భారతీయ భాషల్లో వచ్చే అత్యుత్తమ పుస్తకాలకు ఇచ్చే ఏటా పురస్కారం
* భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు:
* జాతీయ సాహస పురస్కారాలు - అసమాన ధైర్యసాహసాలను ప్రదర్శించిన బాలబాలికలకు భారత ప్రభుత్వం ప్రదానం చేసే అవార్డుల సముదాయం
* అశోక చక్ర పురస్కారం

## ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పురస్కారాలు
* నంది పురస్కారాలు: తెలుగు సినిమాలకు ఏటా ఇచ్చే పురస్కారాలు
* రఘుపతి వెంకయ్య పురస్కారం: జీవిత కాలంలో అత్యుత్తమ కృషి చేసిన తెలుగు సినిమా కళాకారులకు ఇచ్చే పురస్కారం
* రాజాలక్ష్మీ ఫౌండేషన్ పురస్కారం: తెలుగు ప్రముఖులకు ఇచ్చే పురస్కారాలు
* కళాప్రపూర్ణ: కళాకారులకు ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ఇచ్చే గౌరవ డాక్టరేట్.

## తెలంగాణ ప్రభుత్వ పురస్కారాలు

* తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆవిర్భావ పురస్కారాలు: ప్రతి సంవత్సరం తెలంగాణ ఆవిర్భావ దినోత్సవం (జూన్ 2) సందర్భంగా తెలంగాణ రాష్ట్రంలో మండల స్థాయినుంచి రాష్ట్రస్థాయి వరకు వివిధ రంగాల్లో కృషి చేసిన వారికి అందించే పురస్కాం.
* దాశరథి సాహితీ పురస్కారం: ప్రతి సంవత్సరం దాశరథి కృష్ణమాచార్య జయంతి (జూలై 22)  సందర్భంగా తెలంగాణ రాష్ట్రంలో సాహిత్యరంగంలో కృషిచేసినవారికి అందజేసే పురస్కారం.
* కాళోజీ సాహిత్య పురస్కారం: ప్రతి సంవత్సరం కాళోజీ నారాయణరావు జయంతి (సెప్టెంబరు 9) సందర్బంగా తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్వహించే తెలంగాణ భాషా దినోత్సవం వేడుకలలో భాగంగా భాషా, సాహిత్యరంగంలో విశేష కృషి చేసిన వారికి అందజేసే పురస్కారం.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:పురస్కారాలు
చేతి పనులు

చేతివృత్తులు , కులవృత్తులు మన సమాజంలో అనాదిగా ఉన్నాయి. ఆయా వృత్తుల పేర్లతోనే కులాలు ఏర్పడ్డాయి. అయితే ఈనాడు కులవృత్తులు కుప్పకూలుతున్నాయి. ఈ వృత్తుల్నే నమ్ముకున్న వారి జీవితాలు తెల్లారిపోతున్నాయి. ఆధునిక పనిముట్లు ఉన్న ఉపాధిని దెబ్బతీస్తున్నాయి. చేతిలో చేవఉన్నా పనిలేక బలహీనవర్గాలు నలిగిపోతున్నాయి. ఆధునిక పరిస్థితులకు తగ్గట్లుగా చేతివృత్తుల్ని తీర్చిదిద్ది ఉపాధి కల్పించాలి. 11 బీసీ కులాలకు సమాఖ్యలు ఏర్పాటుచేసింది ప్రభుత్వం.

## చాకిరేవు
thumb|313x313px|దోభీ ఘాట్ లో బట్టలు శుబ్రం చేయుచున్న చిత్రం
రజక వృత్తి , చాకలిపని: డ్రై క్లీనింగ్ కేంద్రాలు, ఆధునిక వాషింగ్ యంత్రాలు చాకలివాళ్ళకు ఉపాధి అందనియ్యలేదు. డ్రై క్లీనింగ్ కేంద్రాలు పెడదామంటే పెట్టుబడిపెట్టే స్తోమతలేని బడుగు బతుకులు వీరివి. 1982లో రజక సహకార సంఘాల సమాఖ్యఏర్పడింది. రజక సహకార సంఘాల సమాఖ్య ద్వారా ఏటా రూ.50 లక్షలు దోభీ ఘాట్ల నిర్మాణానికి రుణాలు అందిస్తున్నారు. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా సమాఖ్య పరిధిలో మూడున్నర వేలకు పైగా రజక సహకార సంఘాలున్నాయి. 
## సెలూన్
నాయి బ్రాహ్మణ వృత్తి, మంగలిపని, క్షౌరం చేయటం.1989లో నాయి బ్రాహ్మణ సహకార సంఘాల సమాఖ్య ఏర్పాటయింది రాష్ట్ర నాయిబ్రాహ్మణ సహకార సంఘాల సమాఖ్యలో 2 వేల నాయిబ్రాహ్మణ సంఘాలున్నాయి. ఒక్కో సభ్యుడికి రూ. 10 వేల ఋణం ఇస్తారు. కార్పొరేట్ కంపెనీలు కూడా ఈ రంగంలోకొస్తున్న నేపథ్యంలో ఆధునిక సెలూన్లు పెట్టుకోవడానికి రుణాలివ్వాలని ఆ వర్గాలు కోరుతున్నాయి.
## వడ్డెర
వడ్డెర సహకార సంఘాల సమాఖ్య లో రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 2016 సంఘాలున్నాయి. సంఘంలో ఒక్కో సభ్యునికి రూ.10వేలు రుణం వస్తోంది. వీటితో పలుగు, పార కొని, మట్టిపని, రాళ్లపని, కంకర తదితర పనులు చేసే వడ్డెర్లకు జేసీబీ, క్రషర్ల రూపంలో ఉపాధి గండిపడుతోంది. ఒక్కో యంత్రానికి రూ.3 లక్షలకు పైగా అవసరం. సంఘాలకు సంయుక్తంగా ఆధునిక యంత్రాలు అందించాలని వడ్డెర్లు కోరుతున్నారు.
## బొమ్మల తయారీ
కలంకారీ , కొండపల్లి బొమ్మలు , నక్కపల్లి లక్క బొమ్మలు తయారీలో అన్ని కులాలవాళ్ళూ ఉన్నారు.
## చేతివృత్తుల సహకార సంఘాల సమాఖ్యలు
#1982 రజక సహకార సంఘాల సమాఖ్య--బీసీ సంక్షేమశాఖ
#1989 నాయిబ్రాహ్మణ సహకార సంఘాల సమాఖ్య --బీసీ సంక్షేమశాఖ
#2009విశ్వబ్రాహ్మణ సహకార సంఘాల సమాఖ్య--పరిశ్రమలశాఖ
#శాలివాహన సహకార సంఘాల సమాఖ్య--పరిశ్రమలశాఖ
#మేదరి సహకార సంఘాల సమాఖ్య--పరిశ్రమలశాఖ
#దర్జీ సహకార సంఘాల సమాఖ్య--పరిశ్రమలశాఖ
#దూదేకుల సహకార సంఘాల సమాఖ్య--మైనారిటీ సంక్షేమశాఖ
#పూసల /కృష్ణబలిజ సహకార సంఘాల సమాఖ్య--బీసీ సంక్షేమశాఖ
#ఉప్పర  (సగర) సహకార సంఘాల సమాఖ్య--బీసీ సంక్షేమశాఖ
#బోయ /వాల్మీకి సహకార సంఘాల సమాఖ్య--బీసీ సంక్షేమశాఖ
#భట్రాజు ల సహకార సంఘాల సమాఖ్య--బీసీ సంక్షేమశాఖ
సమాఖ్యలకు కార్యాలయాలు, సిబ్బంది , బడ్జెట్‌ కేటాయింపులు జరగాలి.
ఒక్కో సమాఖ్యకు రూ.కోటి చొప్పున కేటాయిస్తామని ముఖ్యమంత్రి వైఎస్ గత ఏడాది అసెంబ్లీలో ప్రకటించారు. చేతి, వృత్తిదారులను ఆదుకునే పేరుతో 2005-06లో 'రాజీవ్ అభ్యుదయ యోజన'ను ప్రవేశపెట్టింది. పథకం కింద కులవృత్తులు చేసుకునే వారికి ఆధునిక పనిముట్లు, ఆర్థిక సహాయం అందజేస్తారు. ఒక్కో యూనిట్ కింద రూ.3 వేలకు మించి మంజూరుచేయడం లేదు.

## మూలాలు
*https://web.archive.org/web/20090822204052/http://www.eenadu.net/archives/archive-9-8-2009/panelhtml.asp?qrystr=htm%2Fpanel12.htm
వర్గం:వృత్తులు
జాతీయములు

"జాతీయములు " లేదా **[[జాతీయాలు]] ** ఒక జాతి ప్రజల సంభాషణలో స్థిరపడిపోయిన కొన్ని నానుడులు. ఇవి అనగానే అర్ధమైపోయే మాటలు. మనిషి జీవితంలో కంటికి కనిపించేది, అనుభవంలోకి వచ్చేది, అనుభూతిని కలిగించేది ఇలా ప్రతి దాని నుంచి జాతీయాలు పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి. వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రి, నేదునూరి గంగాధరం, బూదరాజు రాధాకృష్ణ వంటి సంకలనకర్తలు అనేక జాతీయాలను అర్ధ వివరణలతో సేకరించి ప్రచురించారు.

ఆంగ్ల భాషలో "జాతీయము " అన్న పదానికి **idiom** అనే పదాన్ని వాడుతారు. జాతీయం అనేది జాతి వాడుకలో రూపు దిద్దుకొన్న భాషా విశేషం. ఒక జాతీయంలో ఉన్న పదాల అర్ధాన్ని ఉన్నదున్నట్లు పరిశీలిస్తే వచ్చే అర్థం వేరు, ఆ పదాల పొందికతోనే వచ్చే జాతీయానికి ఉండే అర్థం వేరు. ఉదాహరణకు "చేతికి ఎముక లేదు" అన్న జాతీయంలో ఉన్న పదాలకు విఘంటుపరంగా ఉండే అర్థం "ఎముక లేని చేయి. అనగా కేవలం కండరాలు మాత్రమే ఉండాలి" కాని ఈ జాతీయానికి అర్థం "ధారాళంగా దానమిచ్చే మనిషి" అని.

జాన్ సయీద్ అనే భాషావేత్తఉన్నత జీవ్ఇతనికి మూలబీజాలు బాల్యం లోనే నాటాలి చెప్పిన అర్థం - idiom as words collocated together happen to become fossilized, becoming fixed over time. అనగా తరతరాల వాడుక వలన భాషలో కొన్ని పదాల వాడుక శిలావశేషంగా ఘనీభవించింది. కనుక భాషతో పరిచయం ఉన్నవారికే ఆ భాషలో ఉన్న జాతీయం అర్ధమవుతుంది. "నీళ్ళోసుకోవడం", "అరికాలి మంట నెత్తికెక్కడం", "డైలాగు పేలడం", "తు చ తప్పకుండా" - ఇవన్నీ జాతీయాలుగా చెప్పవచ్చును. జాతీయాలు సంస్కృతికి అద్దం పట్టే భాషా రూపాలు అనవచ్చును.

## పుట్టుక
thumb|ప్రేమ గుడ్డిది
సామాన్యంగా జాతీయాలను పని గట్టుకొని ఎవరు పుట్టించరు. అలా పుట్టించినా అవి కలకాలం ప్రజల నోళ్ళలో వుండవు. జాతీయములు ఒక భాషలో సహజంగా పుట్టి ప్రజల నోళ్ళలో నానుతుంటాయి. తరతరాలుగా అలా వాడుకలో వుంటూనే వుంటాయి.

## సామెతలతో పోలిక
కొన్ని జాతీయాలను సామెతగాను, సామెతలను జాతీయాగాను పొరబడు సందర్భాలున్నాయి. నిజానికి ఈ రెండు వేరు వేరు. సామెతలోని అర్థం సంపూర్ణము. ఉదాహరణ: సామెత. *గుడ్డొచ్చి పిల్లను వెక్కిరించిందట.*/ *కాకిపిల్ల కాకికి ముద్దు.* /* తిన్నింటి వాసాలు లెక్కపెట్టడము.* ఇలా... ఇందులో అర్థ సంపూర్ణము. దాన్ని అన్వయించడములో కొంత తేడా కనబడుతుంది. జాతీయములో అర్థం అసంపూర్ణం. సగం వాఖ్యమే వుంటుంది. జాతీయము: ఉదాహరణ:..*కడతేర్చాడు */ కడుపు మంట. */ *కన్నాకు.*/ *అగ్గినిప్పు.*/ *పంటపండింది.* పంటికిందరాయి.*/*పక్కలోబల్లెం* ఇలా వుంటాయి. పైగా వాటి నిజార్థాలు వేరుగా వుంటాయి. మరొక అర్థంలో వాటిని వాడతారు. ఉదాహరణకు.... పంట పండింది. అనగా అతని వరిపంట పండిందని అర్థం కాదు. అతనొక గొప్ప విజయము సాదించాడని అర్థము. *పప్పులో కాలేశాడు.* అనగా పప్పులో నిజంగా కాలేశాడని కాదు గదా. అనగా పొరబడ్డాడు అని అర్థము. ఇంతటి గూడార్థమున్నా జాతీయాలు సామాన్య మానవులు.... చదువులేని వారికి సైతం అర్థం అయి వారే ఎక్కువగా వాడు తుంటారు.  అందుచేత జాతీయాలు ఆ భాషకు ఆభరణాలు అని చెప్పవచ్చు. 

(అకారాది క్రమంలో వివిధ జాతీయాలు ఇవ్వబడ్డాయి. ప్రక్కనున్న లింకుల ద్వారా ఆయా వ్యాసాలకు వెళ్ళవచ్చును)
=జాబితా =

## ఇవి కూడా చూడండి
* సామెతలు

## పుస్తకాలు
* "*
2004

గ్రెగేరియను క్యాలాండరు లేదా గ్రెగేరియను కాలనిర్ణయ పట్టిక (లేదా గ్రెగేరియను పంచాంగము)లో **2004**అనునది గురువారంతో మొదలవు లీపు సంవత్సరం. 

## సంఘటనలు
* మే 14: ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా వై.యస్.రాజశేఖరరెడ్డి అధికారంలోకి వచ్చాడు.
* మే 22: భారతప్రధానమంత్రిగా మన్మోహన్ సింగ్ పదవిని చేపట్టినాడు.
* జూన్ 4: భారత లోక్‌సభ స్పీకర్‌గా సోమనాధ్ చటర్జీ పదవిని స్వీకరించాడు.
* ఆగష్టు 13: 28వ వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడలు ఎథెన్స్ లో ప్రారంభమయ్యాయి.

## జననాలు

## మరణాలు

* జనవరి 12: రామకృష్ణ హెగ్డే, కర్ణాటక మాజీ ముఖ్యమంత్రి (జ.1926).
* ఫిబ్రవరి 26: బి.నాగిరెడ్డి, తెలుగు సినీనిర్మాత, దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు గ్రహీత (జ.1912).
* ఫిబ్రవరి 26: శంకర్‌రావు చవాన్, మహారాష్ట్ర మాజీ ముఖ్యమంత్రి (జ.1920)..
* మార్చి 5: కొంగర జగ్గయ్య, తెలుగు సినిమా నటుడు, రచయిత, పాత్రికేయుడు, మాజీ పార్లమెంటు సభ్యుడు. (జ.1928)
* ఏప్రిల్ 17: సౌందర్య, సినీనటి. (జ.1972)
* ఏప్రిల్ 27: జె.వి. సోమయాజులు, రంగస్థల, సినిమా, బుల్లితెర నటుడు. ( జ.1928)
* జూన్ 3: గరిమెళ్ళ రామమూర్తి, నటులు, నాటకసంస్థ నిర్వాహకులు. (జ.1936)
* జూలై 23: మెహమూద్, భారతీయ నటుడు, దర్శకుడు, నిర్మాత, హిందీ సినిమా హాస్య నటుడు. (జ.1932)
* జూలై 31: అల్లు రామలింగయ్య, హాస్యనటుడు. (జ.1922)
* ఆగష్టు 8: పసుమర్తి కృష్ణమూర్తి, చలనచిత్ర నృత్యదర్శకుడు. (జ.1925)
* ఆగష్టు 15: అమర్‌సిన్హ్ చౌదరి, గుజరాత్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి (జ.1941).
* ఆగష్టు 16: జిక్కి, తమిళ, కన్నడ, మలయాళ, సింహళ, హిందీ భాషలలో సినీ గాయకురాలు. (జ.1937)
* సెప్టెంబర్ 7: కృష్ణాజిరావు సింధే, తెలుగు టాకీ చిత్రమైన భక్తప్రహ్లాద లో ప్రహ్లాదునిగా నటించిన బాలనటుడు. సురభి నాటక సమాజంలో రంగస్థల నటుడు. (జ.1923)
* సెప్టెంబర్ 22: బొడ్డు గోపాలం, తెలుగు సినిమా సంగీత దర్శకులు. (జ.1927)
* సెప్టెంబర్ 23: రాజా రామన్న, భారత శాస్త్రవేత్త . (జ.1929)
* సెప్టెంబర్ 24: రాజారామన్న, భారత అణు శాస్త్రవేత్త. (జ.1929)
* సెప్టెంబరు 28: ముల్క్ రాజ్ ఆనంద్, భారతీయ ఆంగ్ల రచయిత (జ.1905)
* అక్టోబరు 14: దత్తోపంత్ ఠెన్గడీ, హిందూత్వవాది, భారతీయ కార్మిక సంఘ నాయకుడు, భారతీయ మజ్దూర్ సంఘ్ వ్యవస్థాపకుడు. (జ.1920)
* అక్టోబరు 31: కొమ్మూరి వేణుగోపాలరావు, తెలుగు రచయిత. (జ.1935)
* డిసెంబరు 8: చిత్తజల్లు శ్రీనివాసరావు, తెలుగు సినిమా దర్శకుడు, నటుడు. (జ.1924)
* డిసెంబరు 11: ఎం.ఎస్. సుబ్బలక్ష్మి, భారతదేశ గాయని. (జ.1916)
* డిసెంబర్ 23: పి.వి.నరసింహారావు, పూర్వ భారత ప్రధానమంత్రి. (జ.1921)
* డిసెంబర్ 31: గెరాల్డ్ డిబ్రూ, ఆర్థికవేత్త, నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత (జ.1921).
* : ఆవుల జయప్రదాదేవి, మహిళా ప్రగతికి విశేషంగా కృషిచేసిన వ్యక్తి. (జ.1920)

## పురస్కారాలు
* దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు : అదూర్ గోపాలకృష్ణన్.
* జ్ఞానపీఠ పురస్కారం : రెహమాన్ రాహి‌

*
కుతుబ్ షాహీ వంశం

**కుతుబ్ షాహీ వంశం** (ఈ వంశస్థులను **కుతుబ్ షాహీలు** అంటారు) దక్షిణ భారతదేశం లోని గోల్కొండ రాజ్యం పాలించిన పాలక వంశం. ఈ వంశస్థులు తుర్కమేనిస్తాన్-ఆర్మేనియా ప్రాంతంలోని తుర్కమేన్ తెగకు చెందిన షియా ముస్లింలు.

## స్థాపన

కుతుబ్ షాహీ వంశ స్థాపకుడు **[[సుల్తాన్ కులీ కుత్బుల్ ముల్క్]], ** 16వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కొందరు బంధువులు, స్నేహితులతో కలసి ఢిల్లీకి వలస వచ్చాడు. తరువాత దక్షిణాన దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి బహుమనీ సుల్తాన్ మహమ్మద్ షా కొలువులో పనిచేసాడు. అతడు గోల్కొండను జయించి హైదరాబాద్ రాజ్యానికి అధిపతి అయ్యెను. 1518లో బహుమనీ సామ్రాజ్యం పతనమై ఐదు దక్కన్ సల్తనత్ ఆవిర్భవించుచున్న సమయములో బహుమనీ సుల్తానుల నుండి స్వతంత్రం ప్రకటించుకొని, "కుతుబ్ షా" అనే పట్టం స్వీకరించి గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ వంశం స్థాపించాడు.

## పరిపాలన

ఈ వంశము తెలుగు వారిని పరిపాలించిన తొలి ముస్లిం వంశం. ఈ వంశం 1687లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు సైన్యాలు దక్కన్ని జయించేవరకు, 175 సంవత్సరాలు గోల్కొండను పరిపాలించింది. ఆ తరువాత 1948లో హైదరాబాదు రాజ్యం, న్యూఢిల్లీ సైనిక జోక్యం (పోలీసు చర్య) తో భారతదేశంలో విలీనము అయ్యేవరకు ముస్లింల పరిపాలనలోనే ఉంది.

కుతుబ్ షాహీ పాలకులు గొప్ప కళా, శాస్త్ర పోషకులు. వీరు పర్షియన్ సంస్కృతిని పోషించడమే కాకుండా, ప్రాంతీయ దక్కన్ సంస్కృతికి చిహ్నమైన తెలుగు భాష, కొత్తగా అభివృద్ధి చెందిన ఉర్దూ (దక్కనీ) ను కూడా పోషించారు. తెలుగు ప్రాంతమైన తెలంగాణ గోల్కొండ రాజ్యములో ఒక ప్రముఖ భాగమైనందున, వాళ్ల మాతృ భాష కాకపోయినా, గోల్కొండ పాలకులు తెలుగు భాష అభ్యసించారు. గోల్కొండ, ఆ తరువాత హైదరాబాదు రాజ్యానికి రాజధానులుగా ఉండేవి, ఉభయ నగరాలును కుతుబ్ షాహీ సుల్తానులే అభివృద్ధి చేశారు.

## వంశ క్రమం

ఈ వంశానికి చెందిన ఎనిమిది రాజులు క్రమంగా:

# సుల్తాన్ కులీ కుత్బుల్ ముల్క్ (1518 -1543)
# జంషీద్ కులీ కుతుబ్ షా (1543-1550)
# సుభాన్ కులీ కుతుబ్ షా (1550)
# ఇబ్రహీం కులీ కుతుబ్ షా (1550-1580)
# మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా (1580-1612)
# సుల్తాన్ మహమ్మద్ కుతుబ్ షా (1612-1626)
# అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా (1626-1672)
# అబుల్ హసన్ కుతుబ్ షా (1672-1687) 
1.సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్ షా: ఇతని కాలం లో ఇతనికి సమకాలికులు 1. శ్రీకృష్ణ దేవరాయలు 2. బాబర్, హుమాయూన్

ఇతని రాజ్య విస్తరణకు కారకులయిన సేనాధిపతులు 1. హైధర్ ఉల్ముల్క్ 2. మురారీరావ్. మురారి రావ్ అహోభిలమ్ దేవాలయం పై దండెత్తాడు

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* కుతుబ్ షాహీల పరిపాలనలో తెలుగు సాహిత్యము , సంస్కృతి

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర
వర్గం:భారతదేశాన్ని పరిపాలించిన వంశములు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఇస్లాం
వర్గం:తెలంగాణ చరిత్ర
నిజాం

thumb|207.991x207.991px|1909 లో హైదరాబాద్ రాష్ట్రము.
హైదరాబాదు రాజ్యం పాలకుల పట్టం **నిజాం ఉల్ ముల్క్** లేదా నిజాం. నిజాముని ఇప్పటికీ *ఆలా హజ్రత్* అని, *నిజాం సర్కార్* అని సంబోధిస్తారు. వీరి వంశం వారు 1724 నుండి 1948 వరకు హైదరాబాదును పరిపాలించారు. నిజాంలు హైదరాబాద్ రాష్ట్రానికి 18 వ నుండి 20 వ శతాబ్దపు పాలకులు. హైదరాబాద్ నిజాం (నిసామ్ ఉల్-ముల్క్, అసఫ్ జా అని కూడా పిలుస్తారు. హైదరాబాద్ రాష్ట్ర చక్రవర్తి (2019 నాటికి తెలంగాణ రాష్ట్రం, కర్ణాటకలోని హైదరాబాద్-కర్ణాటక ప్రాంతం, మహారాష్ట్రలోని మరాఠ్వాడా ప్రాంతం మధ్య విభజించబడింది).

1713 నుండి 1721 వరకు మొఘల్ సామ్రాజ్యం క్రింద దక్కన్ వైస్రాయ్‌గా పనిచేసిన మీర్ కమర్-ఉద్-దిన్ సిద్దికి (అసఫ్ జా I) చేత అసఫ్ జాహి రాజవంశం స్థాపించబడింది. 1707 లో ఔరంగజేబ్ చక్రవర్తి మరణించిన తరువాత అతను ఈ ప్రాంతాన్ని అడపాదడపా పరిపాలించాడు. 1724 మొఘల్ నియంత్రణ బలహీనపడింది, అసఫ్ జా మొఘల్ సామ్రాజ్యం నుండి వాస్తవంగా స్వతంత్రుడయ్యాడు.

## హైదరాబాద్ రాష్ట్రానికి
హైదరాబాద్ రాజ్యం సొంత సైన్యం, వైమానిక సంస్థ, టెలికమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థ, రైల్వే నెట్‌వర్క్, పోస్టల్ సిస్టమ్, కరెన్సీ, రేడియో ప్రసార సేవలు ఉన్నాయి.

## మౌలిక సదుపాయాలు
నిజాంలు హైదరాబాద్‌కు సొంత రైల్వే నెట్‌వర్క్‌ను కూడా ఇచ్చారు - "నిజాం గ్యారంటీడ్ రాష్ట్ర రైల్వే" ఇది తరువాతి సంవత్సరాల్లో వివిధ పరిశ్రమలను స్థాపించడంలో సహాయపడింది.

## మహాభారతం సంకలనం కోసం విరాళం
1932 లో, పూణేలో ఉన్న భండార్కర్ ఓరియంటల్ రీసెర్చ్ ఇన్స్టిట్యూట్లో మహాభారతం ప్రచురణకు డబ్బు అవసరం ఉంది.

7 వ నిజాం - (మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్) 11 సంవత్సరాల కాలానికి సంవత్సరానికి 1000 రూ ఇచ్చారు.

## నిజాం నవాబులు
* మీర్ ఖ్అమర్-ఉద్-దిం ఖాన్ - నిజాం-ఉల్-ముల్క్, అసఫ్ జహ I (1724-1748)
* నాసిర్ జంగ్ మీర్ అహ్మద్ (1748-1750)
* మొహియుద్దీన్ ముజఫ్ఫర్ జంగ్ హిదాయత్ (1750-1751)
* ఆసిఫ్ ఉద్దౌలా మీర్ అలీ సలాబత్ జంగ్ (1751-1762)
* నిజాం అలీ ఖాన్ అసఫ్ ఝా II (1762-1802)
* మీర్ అక్బర్ అలీ ఖాన్ అసఫ్ ఝా III (1802-1829)
* నాసిర్ ఉద్దౌలా ఫర్ఖుందా అలీ అసఫ్ ఝా IV (1829-1857)
* అఫ్జల్ ఉద్దౌలా మీర్ టెహ్నియత్ అలీ ఖాన్ అసఫ్ ఝా V (1857-1869)
* ఫతే జంగ్ మహబూబ్ అలీ ఖాన్ అసఫ్ ఝా VI (1869-1911)
* ఫతే జంగ్ నవాబ్ మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ అసఫ్ ఝా VII (1911-1949)

## చిత్రమాలిక

దస్త్రం:Asaf Jah I, Nizam of Hyderabad.jpg|అసఫ్ జహ - 1, మొదటి నిజాం నవాబు
దస్త్రం:Mir Nizam Ali Khan.jpg|నిజాం_అలీ_ఖాన్_అసఫ్_ఝా_II
దస్త్రం:Sikandar Jah.jpg|నిజాం సికిందర్ ఝా
దస్త్రం:Nasir ud-Daula.jpg|నాసిర్ ఉద్ దౌలా, 4వ నిజాం
దస్త్రం:Afzal ud-Daula.jpg|అఫ్జల్-ఉద్-దౌలా, 5వ నిజాం
దస్త్రం:Asaf Jah VI.jpg|అసఫ్ జహ - 6
దస్త్రం:Usman Ali Khan.jpg|మీర్ ఒస్మాన్ ఆలీఖాన్, ఆకరి నిజాం నవాబు. 


## ఇవికూడా చూడండి
* నిజాం పాలనలో పరిశ్రమలు
* కళ్యాణ కర్ణాటక
* నిజాం పాలనలో భూమి పన్ను విధానాలు
* ఆలూరు వెంకటరావు

## మూలాలు

వర్గం:నిజాం వంశపాలకులు
వర్గం:హైదరాబాద్ రాష్ట్రం
కాకర్ల

**కాకర్ల** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా ఈ క్రింద ఇవ్వబడింది.

* కాకర్ల (అర్ధవీడు) - ప్రకాశం జిల్లాలోని అర్ధవీడు మండలానికి చెందిన గ్రామం
* కాకర్ల (జూలూరుపాడు) - ఖమ్మం జిల్లాలోని జూలూరుపాడు మండలానికి చెందిన గ్రామం
* కాకర్ల (తిరువూరు) - కృష్ణా జిల్లా తిరువూరు మండలంలోని గ్రామం.
----
**కాకర్ల** (Kakarla) తెలుగు వారిలో కొందరి ఇంటి పేరు.
* కాకర్ల (ఇంటి పేరు)
** కాకర్ల సుబ్బారావు
** కాకర్ల సజయ
అర్ధవీడు

**అర్ధవీడు** మార్కాపురం జిల్లా, అర్ధవీడు మండలం లోని గ్రామం.ఇది మండల కేంద్రం

## భౌగోళికం
ఇది సమీప పట్టణమైన మార్కాపురం నుండి 56 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1568 ఇళ్లతో, 6572 జనాభాతో 2360 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 6602, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 1390 ఉన్నాయి.

## సమీప గ్రామాలు
దొనకొండ 4 కి.మీ, యాచవరం 9 కి.మీ, గన్నేపల్లి 10 కి.మీ, పెద్దకందుకూరు 12 కి.మీ, మగుటూరు 14 కి.మీ.

## గ్రామ పంచాయతీ
2013 జూలైలో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో, గుల్లా పుల్లారెడ్డి, సర్పంచిగా ఎన్నికైనారు.
## దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు
600 సంవత్సరాలనాటి శ్రీ కోదండరామస్వామివారి ఆలయంతో పాటు పలు ఆలయాలున్నాయి.

## విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు 8, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు మూడు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. 2 ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ అనియత విద్యా కేంద్రం ఉంది. సమీప ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కంభంలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మార్కాపురంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నంద్యాలలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు కందులాపురంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల కందులాపురంలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల ఒంగోలు లోనూ ఉన్నాయి.

## వైద్య సౌకర్యం
ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, పలు ప్రైవేటు వైద్య కేంద్రాలున్నాయి.
## తాగు నీరు
చెన్నారాయుడు చెరువు 334 సర్వే నంబరులో, 104 ఎకరాల 38 సెంట్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది. గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు కూడా సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. 
## సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. 
## మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. 
## వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ఆటల మైదానం, గ్రంథాలయం ఉన్నాయి. 
## భూమి వినియోగం
అర్ధవీడులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 463 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 23 హెక్టార్లు
* శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 15 హెక్టార్లు
* తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 49 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 64 హెక్టార్లు
* సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 416 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 541 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 783 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1266 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 476 హెక్టార్లు

## నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
అర్ధవీడులో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
* బావులు/బోరు బావులు: 476 హెక్టార్లు

## ఉత్పత్తి
### ప్రధాన పంటలు
ప్రత్తి, ఆముదం, వరి, అపరాలు, కాయగూరలు
## మూలాలు


## వెలుపలి లంకెలు
సారస్వత నికేతనం

thumb|సారస్వత నికేతనం, వేటపాలెం కరపత్రం తొలిపేజీ
**సారస్వత నికేతనం** బాపట్ల జిల్లా వేటపాలెం లోని పురాతన తెలుగు గ్రంథాలయం.  ఈ గ్రంథాలయము  1918 అక్టోబరు 15 నాడు ఊటుకూరి వెంకట శ్రేష్టి స్థాపించాడు. అడుసుమిల్లి శ్రీనివాసరావు పంతులు గ్రంథాలయ అభివృద్ధికి కృషి చేశాడు. స్వాతంత్ర్యము రాక ముందు స్థాపించబడిన ఈ గ్రంథాలయము మొదటి నుండి ప్రైవేటు కుటుంబము నిర్వహించే గ్రంథాలయముగానే ఉంది. 
## చరిత్ర
1918 అక్టోబరు 15 నాడు ఊటుకూరి వెంకట శ్రేష్టి స్థాపించిన ఈ గ్రంథాలయమునకు గాంధేయుడు గోరంట్ల వెంకన్న  మొదటి దశలో భూరి విరాళము ఇచ్చాడు.   దీని కొత్త భవనానికి 1929 లో మహాత్మా గాంధీ శంకుస్థాపన చేశాడు. 1935 లో బాబూ రాజేంద్ర ప్రసాద్ దీన్ని సందర్శించాడు. దీని భవనాలను సేఠ్ జమ్నాలాల్ బజాజ్, టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు ప్రారంభించారు.  ఈ గ్రంథాలయములో పాత పుస్తకాలు, వార్తా పత్రికలు, మేగజిన్లు, పత్రికల విస్తారమైన సేకరణ ఉంది. కొన్ని వార్తాపత్రికలు 1909 వ సంవత్సరమునుండి ఉన్నాయి. 70,000కు పైగా సేకరణలు ఉన్న ఈ గ్రంథాలయములో చాలా మటుకు సేకరణలు అరుదైనవి. దేశము నలుమూలల నుండి, అమెరికా, జపాన్, ఆస్ట్రేలియా మొదలైన విదేశాలనుండి పలువురు పరిశోధకులు తమ పరిశోధనా ప్రాజెక్టుల కొరకు ఇక్కడ బసచేసి గ్రంథాలయ వనరులను ఉపయోగించుకొన్నారు.

### గ్రంథాలయం అభివృద్ధిలో కొన్ని ముఖ్య ఘట్టాలు
* 1918 అక్టోబరు 15 నాడు ఊ.వెం. శ్రేష్ఠి F.A.R.U., హిందూ యువజన సంఘం గ్రంథాలయాన్ని స్థాపించాడు
* 1924 ఒక పెంకుటిల్లును స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఈ గ్రంథాలయాన్ని తరువాత 'సారస్వత నికేతనం' అని నామకరణం చేశారు. ఈ భవనాన్ని జమ్నాలాల్ బజాజ్  చే ప్రారంభించబడింది.
* 1927 లో ఈ గ్రంథాలయం, 1927 సొసైటీ చట్టం క్రింద రిజిస్టరు కాబడింది.
* 1929 క్రొత్త భవంతికి శంకుస్థాపన,  మహాత్మా గాంధీ, చేసాడు. తరువాత ఈ భవంతిని ప్రకాశం పంతులు ప్రారంభించాడు.
* 1930 ఈ గ్రంథాలయం, జిల్లా కేంద్ర గ్రంథాలయంగా గుర్తింపు పొందినది.
* 1935 బాబూ రాజేంద్ర ప్రసాద్, గ్రంథాలయ ప్రాంగణంలో ధ్వజస్తంభాన్ని శంకుస్థాపన చేశాడు. ఇదో జ్ఞానమందిరంగా అభివర్ణింపబడింది. 
* 1936 గాంధీగారు రెండో సారి విచ్చేశాడు.
* 1942 గుంటూరు జిల్లా గ్రంథాలయాల సభ జరిగింది.
* 1943 అంతర్జాతీయ సహకార ఉద్యమం.
* 1949 6వ దక్షిణ భారత యువత విద్యా సదస్సు జరిగింది.
* 1950 జర్నలిజం కొరకు తరగతులు, వావిలాల గోపాలకృష్ణ ప్రధానాచార్యులుగా వ్యవహరించి, జరిపించారు.
* 1985 RRLF, కలకత్తా వారిచే ఇవ్వబడిన మ్యాచింగ్-గ్రాంటు సహాయంతో, క్రొత్త వింగ్ ను ఏర్పాటు గావించారు.
* 2018 వందేళ్ల పండుగ సందర్భంగా  గ్రంథాలయ భవనం చిత్రంలో పోస్టల్‌ కవర్‌ విడుదల.
## భౌగోళికము
చీరాల నుండి  8 కి.మీ దూరంలో వేటపాలెంలో వున్నది. (OSM పటం చూడండి)

## అపురూపమైన పుస్తకాలు
సారస్వత నికేతనంలో ఎన్నో అపురూపమైన, అత్యంత అరుదైన పుస్తకాలు  ఉండటం వలన తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో, చరిత్రరచనకు ఉపయోగం. తెలుగులో తొలి యాత్రాచరిత్రగా పేరొందిన ఏనుగుల వీరాస్వామయ్య కాశీయాత్రచరిత్ర గ్రంథాన్ని 1940 ప్రాంతాల్లో మూడవసంకలనం కూర్పుచేసి పునర్ముద్రించేందుకు ప్రముఖ చరిత్ర పరిశోధకుడు, పుస్తకప్రియుడు దిగవల్లి వేంకటశివరావు ప్రయత్నించగా వేటపాలెం గ్రంథాలయంలోనే మంచి ప్రతి దొరికి పునర్ముద్రణ సాధ్యమైంది.

## చిత్రమాలిక

File:Stupa_in_front_of_Vetapalem_Library_Building_01.jpg|1935లో  కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు రాజేంద్రప్రసాద్ సందర్శన సందర్భంగా ప్రతిష్టించిన స్తూపం
File:Old News Papers in Vetapalem Library.jpg| పాత పత్రికల అలమర
File:Nanna-talapatra.jpg|thumb|right|తాళపత్ర గ్రంథం

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* "తెలుపు" వెబ్‌సైటులో సారస్వత నికేతనం గురించి

వర్గం:గ్రంథాలయాలు
వర్గం:1918 స్థాపితాలు
మధిర

**మధిర**, తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లా, మధిర మండలానికి చెందిన గ్రామం. . 2016 లో చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం  పాత ఖమ్మం జిల్లా లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది. 

## ప్రముఖులు
*మధిర సుబ్బన్న దీక్షితులు - ఇతను కాశీ మజిలీ కథలును సృజించారు.
*దాశరథి కృష్ణమాచార్యులు - తెలంగాణకు చెందిన కవి, రచయిత.

* మిరియాల నారాయణ గుప్తా - స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు.

## శాసనసభ నియోజకవర్గం

## ఇతర విశేషాలు
మధిరలో మొత్తం నాలుగు సినిమా హాల్లు ఉన్నాయి. శాంతి, వాసవి, కళామందిర్‌, శ్రీ లక్ష్మీశ్రీనివాస. కళామందిర్‌ కొన్ని నెలల క్రితం మూసివేశారు. మధిరలోని వాసవి క్లబ్బు సమాజ సేవా రంగంలో ముఖ్య పాత్ర వహిస్తుంది. మధిర అభివృద్ధి చెందుతున్న పట్టణం. ఆర్యవైశ్య కళ్యాణ మండపం ఉంది. ప్రస్తుతానికి వాసవి సినిమా హాలు కూడా మూసివేశారు. దీని ప్రదేశంలో రంగాస్ మాల్ రిలయన్స్ స్మార్ట్ బజార్ ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది.

## మూలాలు


## బయటి లింకులు

వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా రైల్వేస్టేషన్లు
పెన్నా నది

**పెన్నానది** లేదా పెన్నార్ అనేది దక్షిణ భారతదేశపు ఒక నది. **పెన్నా నది **(ఉత్తర పినాకిని**) **కర్ణాటక రాష్ట్రంలో కోలారు సమీపానగల నందిదుర్గ కొండలలోని చెన్నకేశవ కొండల్లో పుట్టి నంది పర్వత శ్రేణుల గుండా 40 కి.మీ. ప్రవహించి  శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో ఆంధ్రప్రదేశ్లో ప్రవేశిస్తుంది. అక్కడి నుంచి 597 కి.మీ. అనంతపురం జిల్లా, వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా, శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లాలలో ప్రవహించి నెల్లూరుకు ఈశాన్యంగా 20 కి.మీ. దూరంలో ఊటుకూరు దగ్గర బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది.

## పెన్నా ప్రవాహం, ఉపనదులు
పెన్నా నదికి గల ముఖ్యమైన ఉపనదులు: కుముదావతి, జయమంగళ, చిత్రావతి, కుందేరు, పాపఘ్ని, సగిలేరు, చెయ్యేరు, బొగ్గేరు, బిరపేరు. పెన్నా నది పరీవాహక ప్రాంతం 55,213 చ.కి.మీ. వ్యాపించి ఉంది. ఇది భారత దేశపు మొత్తం విస్తీర్ణంలో 1.7%. ఇది ఆంధ్ర ప్రదేశ్ (48,276 చ.కి.మీ.), కర్ణాటక (6,937 చ.కి.మీ.) రాష్ట్రాలలో విస్తరించి ఉంది.

పెన్నానది పాలకొండల వద్ద ప్రవాహం సన్నగా ఉంటుంది. తదుపరి కుందేరు, చెయ్యేరు వంటి చిన్న ప్రవాహాల ద్వారా తిరిగి జమ్మలమడుగు వద్ద నుండి పెద్ద నదిగా మారుతున్నది. అక్కడి నుంచి ఈ నది కడప జిల్లాలో పోట్లదుర్తి, హనుమనగుత్తి, కోగటం, పుష్పగిరి, చెన్నూరు, లింగంపల్లె, జ్యోతి క్షేత్రం, సిద్ధవటం గ్రామాలను ఆనుకుని ప్రవహించి సోమశిల రిజర్వాయర్ ను చేరుతుంది. పుష్పగిరి సమీపంలో పాపఘ్ని, కుముద్వతి, వల్కల, మాండవి నదులు పెన్నలో కలుస్తాయి. అందుకే పుష్పగిరి క్షేత్రాన్ని **పంచనదీక్షేత్ర**మంటారు.

## పెన్నా నది పరివాహక రాజ్యాలు, కోటలు
గండికోట: ఇది ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని కడప జిల్లా జమ్మలమడుగు తాలూకాలో పెన్నా నది ఒడ్డున గల ఒక దుర్గం. ఎర్రమల పర్వత శ్రేణికి, పర్వత పాదంలో ప్రవహించే పెన్నా నది వల్ల ఏర్పడిన గండి మూలంగా ఈ కోటకు గండికోట అనే పేరు వచ్చింది. ఈ ఇరుకు లోయల్లో నది వెడల్పు 300 అడుగులకు మించదు. 300 అడుగుల దిగువన పడమటి, ఉత్తర దిశలలో ప్రవహించే పెన్నా నది, కోట లోపలి వారికి బలమైన, సహజసిద్ధమైన రక్షణ కవచములాంటిది.

సిద్ధవటం కోట: దక్షిణం వైపు పెన్నా నది, మిగిలిన మూడు వైపుల లోతైన అగడ్తలతో శతృవులు ప్రవేశించేందుకు వీలు కాని రీతిలో ఈ కోట నిర్మించబడింది. మట్లి అనంతరాజు సిద్ధవటం మట్టికోటను శతృదుర్భేద్యమైన రాతికోటగా నిర్మించాడు. మట్లి రాజుల పతనం తర్వాత ఔరంగజేబు సేనాని మీర్ జుమ్లా సిద్ధవటాన్ని ఆక్రమించి పాలించాడు. ఆ తర్వాత ఆర్కాటు నవాబులు సిద్ధవటాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. కడపను పాలిస్తున్న అబ్దుల్ నబీఖాన్ 1714లో సిద్ధవటాన్ని తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకొన్నాడు. అప్పట్నుంచి కడప నవాబులు సిద్ధవటం కోట నుంచే పాలించేవారు. పెన్నా నదికి వరదలు వచ్చినప్పుడల్లా సిద్ధవటానికి బయటి ప్రపంచంతో సంబంధాలు తెగిపోతూ ఉండడంతో పాలనాకేంద్రాన్ని కడపకు మార్చారు. ప్రస్తుతం కడప నగరానికి, పెన్నేటికి మధ్య దూరం దాదాపు 5 కిలోమీటర్లు.

## సంగం బ్యారేజీకి గౌతమ్ రెడ్డి పేరు ప్రతిపాదన
శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లాలో పెన్నా నదిపై నిర్మాణంలో ఉన్న సంగం బ్యారేజీకి మేకపాటి గౌతమ్ రెడ్డి పేరు పెడతామని ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ వేదికగా 2022లో అప్పటి సీఎం వైఎస్ జగన్ మోహన్ రెడ్డి ప్రకటించాడు.

## పెన్నా నది మీద ప్రాజెక్టు

thumb|300x300px|పెన్నా నది ఉపగ్రహ చిత్రం|alt=

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

*పెన్నానది పరీవాహక ప్రాంత పటము

వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా నదులు
వర్గం:అనంతపురం జిల్లా నదులు
వర్గం:వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా నదులు
వర్గం:శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా నదులు
వర్గం:పెన్నా నది
వెంకటగిరి

**వెంకటగిరి**, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, తిరుపతి జిల్లాలోని ఒక చారిత్రక పట్టణం, అదే పేరు గల మండల కేంద్రం.
## పేరు వ్యుత్పత్తి

వెంకటగిరి అనే గ్రామనామం వెంకట అనే పూర్వపదం, గిరి అనే ఉత్తరపదాల కలయికతో ఏర్పడింది. గిరి అనే పదం పర్వతసూచి, దీనికి కొండ అనే అర్థం వస్తోంది. వెంకట అనేది దైవ సూచి, శ్రీనివాసుని మరో పేరు వెంకట.

## చరిత్ర

మద్రాసు రాష్ట్రములో భాగమైన వెంకటగిరి సంస్థానమును వెలుగోటి వంశమునకు చెందిన వెలుగోటి రాయుడప్ప నాయని 1600లో స్థాపించెను.
కుటుంబ రికార్డుల ప్రకారం, చెవిరెడ్డి అనే జమీందారు, తన పొలం దున్నుతుండగా 9 లక్షల ఖజానా దొరికింది. ఈ ధనంతో, వరంగల్ రాజు యొద్దకు మార్గము సుగమమం చేసుకుని అతన్ని ప్రసన్నం చేసుకొని వెంకటగిరి కోట అధికారాన్ని పొందగలిగాడు. ఇతని వారసులు వెంకటగిరి జమీందారులుగా వెలుగొందుతూ వచ్చారు. 1802 లో లార్డ్ క్లైవు కాలంలో **సనద్** ను పొందారు. తమ వంశం జమీందార్లు "రాజా" అనే బిరుదును వాడుతూ వచ్చారు.

వెంకటగిరి జమీందారుల పూర్వీకుడైన యాచమనాయుడు 1614లో రెండవ తిరుమల దేవరాయల తర్వాతి విజయనగర సామ్రాజ్య వారసత్వంపై జరిగిన పోరాటంలో తిరుమల దేవరాయలు వారసునిగా నిర్ణయించిన శ్రీరంగరాయలకు అనుకూలంగా పోరాడారు. వారసత్వపు తగాదాల్లో జగ్గరాయుడు అనే రాచబంధువు శ్రీరంగరాయల కుటుంబాన్ని అంతా చంపేసినా, రంగరాయల కుమారుడు కుమారుడైన రామదేవరాయలను సింహాసనంపై నిలిపారు.

## భౌగోళికం
ఈ పట్టణం అక్షాంశ రేఖాంశాలు . 
## జనగణన వివరాలు
జనాభా లెక్కల ప్రకారం 2001 నాటికి 48,341 మంది వున్నట్లు సమాచారం. వెంకటగిరి ఆక్ష్యరాస్యత 67%. ఇది దేశ అక్షరాస్యత కంటే 8% ఎక్కువ. 

## రవాణా సౌకర్యాలు
* వెంకటగిరిలో రెండు బస్టాండ్లు ఉన్నాయి. ఇక్కడి నుంచి తిరుపతి, నెల్లూరు, చెన్నై, బెంగుళూరు, హైదరాబాదుకు బస్సులు ఉన్నాయి. చుట్టుపక్కల చిన్న ఊర్లకు పల్లెలకు బస్సులు మాత్రమే కాక ఆటోలు, వ్యానులు ఉన్నాయి.
* ఇక్కడ రైల్వేస్టేషను గూడూరు - శ్రీకాళహస్తి మార్గం మధ్యలో వుంది. దగ్గర లోని పెద్ద జంక్షన్ గూడూరు, రేణిగుంట.
* అతి దగ్గరలోని  విమానాశ్రయం తిరుపతి విమానాశ్రయం
## ఉత్పత్తులు
వెంకటగిరి పట్టణం పట్టుచీరలకు ప్రసిద్ధి.

## దర్శనీయ ప్రదేశములు

### శ్రీ పోలేరమ్మ తల్లి ఆలయం
 ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని,తిరుపతి జిల్లాలో వెంకటగిరిలో ప్రతి సంవత్సరం భాద్రపదమాసన వినాయక చవితి తర్వాత వచ్చే మూడో బుధవారం నాడు గ్రామస్తులు ఉత్సవాన్ని నిర్వహిస్తారు. పోలేరమ్మ అమ్మవారి జాతర వైభవంగా జరుగుతోంది
ఈ జాతరను చూడడానికి చుటుపక్కల ప్రాంతాల నుండి చాలా మంది వస్తారు. ఈ జాతరను ఏపీ గవ్నమెంట్ రాష్ట్ర పండుగగా ప్రకటించింది. వెంకటగిరి లో యం.టి.ర్ కాలనీ 6 వ వార్డు లో రామ్ సాయి అనే వ్యక్తి ఉన్నాడు.
6 వ వార్డు టాంక్ ఇక్కడ ప్రత్యేకమైనది.

## వ్యక్తులు

* శ్రీధర లక్ష్మీనరసింహం
* సర్వజ్ఞ కుమార యాచమనాయుడు

## ఇవీ చూడండి
* వెంకటగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం

## మూలాలు

వర్గం:తిరుపతి జిల్లా పట్టణాలు
మంజీరా నది

మంజీరా (; ), గోదావరి యొక్క ఉపనది. మహారాష్ట్రలో దీనిని మాంజ్రా లేదా మాంజరా అని కూడా వ్యవహరిస్తారు. ఇది మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, తెలంగాణ రాష్ట్రాల గుండా ప్రవహిస్తుంది. మహారాష్ట్రలోని బీఢ్ జిల్లా, పటోడా తాలూకాలోని బాలాఘాట్ పర్వతశ్రేణి యొక్క ఉత్తరపు అంచుల్లో 823 మీటర్ల ఎత్తున పుట్టి, గోదావరి నదిలో కలుస్తుంది. ఈ నది యొక్క పరీవాహక ప్రాంతం 30,844 చ.కి.మీ.లు

మంజీరా నది సాధారణంగా తూర్పు, ఆగ్నేయంగా మహారాష్ట్రలోని ఉస్మానాబాద్, కర్ణాటకలోని బీదర్, తెలంగాణలోని మెదక్ జిల్లాల గుండా 512 కిలోమీటర్లు ప్రవహించి, సంగారెడ్డి వద్ద దిశను మార్చి ఉత్తరంగా ప్రవహిస్తుంది. ఆ దిశగా మరో 75 కిలోమీటర్లు ప్రవహించి నిజామాబాదు జిల్లాలో ప్రవహిస్తుంది. 102 కిలోమీటర్ల దిగువ నుండి ఇది మహారాష్ట్ర, తెలంగాణ రాష్ట్రాల సరిహద్దుగా ఉంది. ఈ నది యొక్క జన్మస్థానం నుండి గోదావరిలో కలిసే దాకా మొత్తం 724 కిలోమీటర్లు ప్రవహిస్తుంది. 823 మీటర్ల ఎత్తు నుండి 323 మీటర్లకు దిగుతుంది. మంజీరా నది యొక్క ప్రధాన ఉపనదులు, తిర్నా నది. ఘర్నీ, దేవన్ నది, తవర్జా, కారంజ నది, హలయి, లెండీ, మనర్ నది. ఉపనదులతో సహా మంజీరా నది యొక్క మొత్తం పరీవాహక ప్రాంతం 30,844 చ.కి.మీ.లు. పరీవాహక ప్రాంతంలో సాలీనా 635 మి.మీ.ల వర్షపాతం కురుస్తుంది. పరీవాహక ప్రాంతం మహారాష్ట్రలో 15,667 చ.కి.మీ.లు కర్ణాటకలో 4,406 చ.కి.మీ.లు, తెలంగాణలో 10,772 చ.కి.మీ.లు విస్తరించి ఉంది.

ఈ నది మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక రాష్ట్రాలలో ప్రవహించి, నైరుతి దిక్కునుండి నిజామాబాదు జిల్లాలో ప్రవేశించి, రెంజల్‌ మండలములోని కందకుర్తి గ్రామం వద్ద గోదావరిలో కలుస్తుంది. మంజీరానది పై, ఇదివరకటి బాన్స్‌వాడ బ్లాక్‌ లోని అచ్చంపేట గ్రామం వద్ద నిజాంసాగర్ ప్రాజెక్టు నిర్మాణము జరిగింది. ఈ ప్రాజెక్టులో భాగముగా 35 M.V.A.ల స్థాపక సామర్ధ్యము కలిగిన జలవిద్యుత్‌ కేంద్రము కూడా ఉంది.

## నదిపై ప్రాజెక్టులు
మంజీరా నది యొక్క నీటిని వినియోగించుకోవటానికి మొట్టమొదట నిర్మించిన ప్రాజెక్టు మెదక్ జిల్లాలోని ఘన్‌పూర్ ఆనకట్ట. ఈ ఆనకట్ట ద్వారా నీటిని మళ్ళించి మెదక్ జిల్లాలోని ఐదు వేల ఎకరాలకు నీరు అందించారు. ఈ ప్రాజెక్టులో భాగంగా కుడి కాలువ (మహబూబ్ నహర్)ను కూడా నిర్మించారు. 1904లో నిర్మించబడిన ఈ ప్రాజెక్టు నిర్మాణానికి 18 లక్షల రూపాయలు ఖర్చయ్యింది. ఆ తరువాత ఈ ప్రాజెక్టు మరింతగా సద్వినియోగ పరచుకొనేందుకు నవాబ్ అలీ నవాజ్ జంగ్ బహాదుర్ ఎడమ కాలువ (ఫతే నహర్)ను నిర్మించాడు. ఘన్‌పూర్ ఆనకట్ట యొక్క ప్రస్తుత ఆయకట్టు 30 వేల ఎకరాలు.మరియు ఈ నదిపై సింగూరు వద్ద బాగారెడ్డి ప్రాజెక్టు నిర్మించడం జరిగింది.ఇది మంజీర నదిపై అతిపెద్ద మొదటి ప్రాజెక్టు సికింద్రాబాద్ జంట నగరాలకు త్రాగునీరు మరియు మెదక్ జిల్లాలో సాగునీరు విద్యుత్ కేంద్రం ఈ ప్రాజెక్టు ప్రధాన ఉద్దేశం

సంగారెడ్డి జిల్లా కలుబుగూర్ వద్ద వద్ద మంజీర డ్యాం దీనిపై నిర్మించడం జరిగింది.నిజామాబాద్ మెదక్ జిల్లా సరిహద్దు ప్రాంతంలో నిజాంసాగర్ నిర్మించడం జరిగింది ఇది మంజీర నదిపై రెండవ అతిపెద్ద ప్రాజెక్టు

## మూలాలు

వర్గం:తెలంగాణ నదులు
వర్గం:గోదావరి నది ఉపనదులు
ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా

ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నరు భారతదేశంలోని ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి అధిపతి. భారతదేశం లోని గవర్నర్‌లకు కేంద్ర స్థాయిలో భారత రాష్ట్రపతికి ఉన్న అధికారాలు, విధులు రాష్ట్ర స్థాయిలో ఉంటాయి. వారు ఐదు సంవత్సరాల పాటు భారత రాష్ట్రపతిచే నియమించబడిన రాష్ట్రంలో ఉనికిలో ఉంటారు. వారు పరిపాలించడానికి నియమించబడిన రాష్ట్రానికి స్థానికంగా ఉండరు. రాష్ట్రపతి అభ్యర్థులను మూల్యాంకనం చేసే అంశాలు రాజ్యాంగంలో పేర్కొనబడలేదు. గవర్నర్ నామమాత్రపు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు, అయితే నిజమైన అధికారం రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి వారి మంత్రి మండలి వద్ద ఉంటుంది. ఇది 1953 నుండి ఇప్పటి వరకు అధికారంలో ఉన్న ఆంధ్ర రాష్ట్రం, ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌తో సహా ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్‌ల జాబితా. విజయవాడలో ఉన్న రాజ్ భవన్ గవర్నర్ అధికారిక నివాసం. ఇ.ఎస్.ఎల్.నరసింహన్ అత్యధిక కాలం ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్‌గా పనిచేశారు.2023 ఫిబ్రవరి 24 నుండి ప్రస్తుత గవర్నరుగా ఎస్. అబ్దుల్ నజీర్ అధికారంలో ఉన్నారు.

## అధికారాలు, విధులు

గవర్నరు అనేక రకాల అధికారాలను కలిగి ఉంటారు:
* పరిపాలన, నియామకాలు, తొలగింపులకు సంబంధించిన కార్యనిర్వాహక అధికారాలు,
* రాష్ట్ర శాసనసభకు సంబంధించిన శాసన అధికారాలు, అంటే శాసనసభ, లేదా శాసన మండలి రూపొందించిన చట్టాన్ని ఆమోదించటం,
* విచక్షణాధికారం ప్రకారం గవర్నరు నిర్వహించాల్సిన విచక్షణాధికారాలు.
వివిధ రాజ్యాంగ అధికారాలను అనుభవించడమే కాకుండా, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర విశ్వవిద్యాలయాలకు ఎక్స్-అఫీషియో ఛాన్సలరుగా వ్యవహరిస్తారు.

## ఆంధ్ర రాష్ట్రం

### ఆంధ్రరాష్ట్ర గవర్నర్ల జాబితా 19531956
ఆంధ్రరాష్ట్ర గవర్నరు, ఆంధ్రరాష్ట్రం, కోస్తా ఆంధ్ర, రాయలసీమ ప్రాంతాలను కలిగి ఉన్నారు. ఈ రాష్ట్రం 1953లో మద్రాసు రాష్ట్రం నుండి విభజనచెందింది..

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర పోర్టల్ నుండి డేటా.

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి గవర్నర్లు 1956 నుండి పనిచేసిన గవర్నర్లు జాబితా.

## ఆంధ్రప్రదేశ్
1956 నవంబరు 1న, హైదరాబాద్ రాష్ట్రం ఉనికిలో లేదు; దాని గుల్బర్గా, ఔరంగాబాద్ డివిజన్లు వరుసగా మైసూర్ రాష్ట్రం, బొంబాయి రాష్ట్రంలో విలీనం చేయబడ్డాయి. దాని మిగిలిన తెలుగు - మాట్లాడే భాగం, ఆంధ్ర రాష్ట్రంతో విలీనం చేయబడింది. యునైటెడ్ ఆంధ్రప్రదేశ్ కొత్త రాష్ట్రంగా ఏర్పడింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2014 ద్వారా 2014 జూన్ 2న రాష్ట్రం ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాలుగా విభజించబడింది.

ఇప్పటివరకు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర, నవ్యాంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర గవర్నర్లుగా 2023 ఫిబ్రవరి 12 వరకు 24 మంది గవర్నర్లుగా పనిచేసారు. 
}'''
| కర్ణాటక
| సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి
| ద్రౌపది ముర్ము
|}

## ఇవి కూడా చూడండి
* ఆంధ్రప్రదేశ్
* ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు జాబితా

## మూలాలు




## బయటి లింకులు
* Official Website of the Governor of Andhra Pradesh
* List on Andhra Pradesh State Government's Web Site

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు సంబంధించిన జాబితాలు
వర్గం:భారతీయ రాష్ట్రాల గవర్నర్ల జాబితాలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్లు
వర్గం:భారతదేశ రాజకీయ కార్యాలయ అధిపతుల జాబితాలు
వర్గం:జాబితాలు
త్రిపుర

**త్రిపుర** () ఈశాన్య భారతదేశం లోని రాష్ట్రం. రాష్ట్ర రాజధాని అగర్తాల, ఇక్కడ మాట్లాడే ప్రధాన భాషలు బెంగాళీ, కోక్‌బరోక్. త్రిపుర రాష్ట్ర శాసనసభకు 60 శాసనసభ నియోకవర్గాలు ఉన్నాయి

## చరిత్ర
త్రిపుర స్వాతంత్ర్యానికి మునుపు ఒక రాజ్యంగా ఉండేది. 1949 లో భారతదేశంలో విలీనమయ్యేవరకు గిరిజన రాజులు మాణిక్య అనే పట్టణంతో త్రిపురను శతాబ్దాలుగా పరిపాలించారు. వీరి రాజ్యం రాజధాని దక్షిణ త్రిపురలో గోమతీ నది తీరాన రంగమతిగా పేరుపొందిన ఉదయపూర్ లో ఉంది. రాజధానిని తొలుత పాత అగర్తాలకు ఆ తర్వాత 19వ శతాబ్దంలో ప్రస్తుత అగర్తాలాకు తరలించబడింది. రాచరిక పరిపాలనకు వ్యతిరేకంగా గణముక్తి పరిషద్ ఉద్యమం ప్రారంభమైంది. ఈ ఉద్యమ విజయానికి ఫలితంగా త్రిపుర భారతదేశంలో విలీనమైంది. దేశ విభజన తీవ్ర ప్రభావం చూపిన ప్రాంతాలలో త్రిపుర కూడా ఒకటి. రాష్ట్రంలో ఇప్పుడు బెంగాళీలు (ఇందులో చాలామంది 1971లో బంగ్లాదేశ్ యేర్పడిన తర్వాత పారిపోయి ఇక్కడ ఆశ్రయం పొందిన వారే) స్థానిక గిరిజనులు పక్కపక్కనే సహజీవనం సాగిస్తున్నారు.1970 దశాబ్దం చివరి నుండి త్రిపురలో సాయుధ ఘర్షణ కొనసాగుతుంది.

## రాజకీయాలు
త్రిపుర రాష్ట్రాన్ని ప్రస్తుతం విప్లవ్ కుమార్ ముఖ్యమంత్రిగా భా.జ.పా పరిపాలిస్తుంది. 1977 వరకు రాష్ట్రాన్ని కాంగ్రేసు పార్టీ పరిపాలించింది. 1978 నుండి 1988 వరకు వామపక్ష కూటమి పరిపాలించి, తిరిగి 1993లో అధికారములోకి వచ్చింది. 1988 నుండి 1993 వరకు భారత జాతీయ కాంగ్రేసు, త్రిపుర ఉపజాతి యుబ సమితి  సంకీర్ణ ప్రభుత్వం పాలించింది.2018లో జరిగిన ఎన్నికలలో అప్పటి వరకు ఉన్న వామపక్ష కోటను బద్దలుకొట్టి భాజపా అధికారంలోకి వచ్చింది.

## ఇవి కూడా చూడండి

* 2019 లో కుదిరిన త్రిపుర శాంతి ఒప్పందం
* 2021 త్రిపుర అల్లర్లు

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* త్రిపుర రాష్ట్ర ప్రభుత అధికారిక వెబ్‌సైటు
* త్రిపుర ఇంఫో.కాం

వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాలు
త్రిపుర
వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశం
ఒడియా భాష

thumb|ఒడియా వర్ణమాల ఉచ్చారణ.|250x250px
**ఒరియా** (**ଓଡ଼ିଆ** **), భారతదేశానికి చెందిన ఒడిషా రాష్ట్రంలో ప్రధానంగా మట్లాడే భారతీయ భాష. ఒరియా భారతదేశ అధికార భాషలలో ఒకటి. దీన్ని సాధారణంగా ఒడియా అని అంటారు. ఒరియా ఇండో-ఆర్యన్ భాషా కుటుంబానికి చెందిన భాష. ఇది 1500 సంవత్సరాలకు పూర్వం తూర్పు భారతదేశంలో మట్లాడుతున్న మాగధి లేదా పాళీ అనే ప్రాకృత భాష నుండి నేరుగా ఉద్భవించిందని భావిస్తారు. ఒరియాకు ఆధునిక భాషలైన బెంగాళీ, అహోమియా (అస్సామీ) తో చాలా దగ్గరి పోలికలు ఉన్నాయి. ఒరియా భాషాపై పర్షియన్, అరబిక్ భాషల ప్రభావం చాలా స్వల్పం.
thumb|ఒడియా లిపిలో "ఒడియా" అనే మాట|250x250px
ఒరియాకు 13వ శతాబ్దం నుండి ఘనమైన సాహితీ వారసత్వం ఉంది. 14వ శతాబ్దంలో నివసించిన సరళ దాస్, ఓరియా వ్యాసునిగా పేరుపొందాడు.15వ, 16వ శతాబ్దాలలో, జయదేవుని కృతులు, చైతన్య కృతులు ప్రాభవంలోకి వచ్చాయి. ఆ కాలంలో ప్రసిద్ధి చెందిన కవులలో ఉపేంద్ర భంజ ఒకడు. ఆధునిక యుగంలో ఒరియాలో విశిష్ట రచనలు చేసిన వారిలో ఫకీర్ మోహన్ సేనాపతి, మనోజ్ దాస్, కిషోర్ చరణ్ దాస్, కాలిందీ చరణ్ పాణిగ్రాహి, గోపీనాథ్ మొహంతి ముఖ్యులు.

ఒరియా సాంప్రదాయకంగా బౌద్ధ, జైన మతాలచే ప్రభావితమైంది. ఒరియాను ఒరియా లిపిలో రాస్తారు. తెలుగు భాష లాగే ఒడియా భాషలో అనేక మాండలికాలు ఉన్నాయి. దక్షిణ ఒడిషాలో మాట్లాడే ఒడియా భాషలో తెలుగు ప్రభావం ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. ఒడియా మాండలికాలలో రెల్లి భాష ఒకటి. ఈ మాండలికాన్ని రెల్లి జాతీయులు మాత్రమే మాట్లాడుతారు. వీరు ఒడిషా నుంచి వలస వచ్చి కోస్తా ఆంధ్రలోని అనేక జిల్లాలలో స్థిరపడిన వారు.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* ఒడియా.ఆర్గ్, ఒరియా వార్తలు
* ‌రోమన్ లిపి నుండి ఒరియా యూనికోడ్ ట్రాన్స్‌లిటరేటర్

వర్గం:ఇండో-ఆర్యన్ భాషలు
వర్గం:భారతీయ భాషలు
నేపాలీ భాష

thumb|దేవనాగరి లిపిలో "నేపాలీ" అనే మాట
thumb|నేపాలీ స్పీకర్, మయన్మార్‌లో రికార్డ్ చేయబడింది.
**నేపాలీ** (****) ఇండో-ఆర్యన్ భాషా కుటుంబానికి చెందిన భాష. నేపాలీ భాషను నేపాల్, ఇండియా, భూటాన్, కొంత భాగము బర్మా దేశాలలో మట్లాడతారు. ఇది నేపాల్, భారత దేశాలలో అధికార భాష. నేపాల్లో దాదాపు సగ భాగము ప్రజలు నేపాలీని మాతృభాషగా మాట్లాడతారు. ఇంకా చాలా మంది నేపాలీలు ద్వితీయ భాషగా మట్లాడతారు.

నేపాలీ తమ భాషను *ఖస్కూరా* అని పిలుచుకుంటారు. ఇదేకాక అనేక పేర్లతో చలామణి అవుతుంది. ఆంగ్లములో సాధారణంగా నేపాల్ కు చెందిన భాష కాబట్టి నేపాలీ లేదా నేపాలీస్ అని అంటారు. ఖస్కూరాను గోర్ఖాలీ లేదా గుర్ఖాలీ (గూర్ఖాల భాష), పర్బతీయ (పర్వత ప్రాంతాల భాష) అని కూడా అంటారు.

హిమాలయ పర్వత సానువులలో తూర్పు నేపాల్ నుండి భారత రాష్ట్రాలైన ఉత్తరాంచల్, హిమాచల్ ప్రదేశ్ వరకు మాట్లాడే పహారీ భాషలలో నేపాలీ అన్నిటికంటే ప్రాచ్యమైనది. నేపాలీ అనేక టిబెటో-బర్మన్ భాషలకు, ప్రత్యేకముగా నేవారీ భాషకు సన్నిహితముగా అభివృద్ధి చెందినది. అందువలన నేపాలీపై టిబెటో-బర్మన్ ప్రభావాలు కనిపిస్తాయి. 
 
నేపాలీ భాషా హిందీకి చాల దగ్గరి బంధువు. అయితే నేపాలీ హిందీ కంటే కొంచెము సాంప్రదాయబద్ధమైంది. పర్షియన్, ఆంగ్ల పదాలు అరువుతెచ్చుకోకుండా సంస్కృతము నుండి అభివృద్ధి చెందిన పదాలు ఎక్కువగా ఉపయోగించబడినవి. ప్రస్తుతం నేపాలీ, దేవనాగరి లిపిలో రాయబడుతున్నది. నేపాల్లోనే అభివృద్ధి చెందిన భుజిమోల్ అనే పాతలిపి కూడా ఉంది.

19వ శతాబ్దము రెండవ అర్ధభాగములో నేపాలీ కొంత సాహిత్యము సంతరించుకొన్నది. అందులో చెప్పుకోదగినవి 1833లో సుందరానంద బారా రచించిన *ఆధ్యాత్మ రామాయణ*, ఒక అజ్ఞాత జానపదా కథల సంపుటి అయిన *బీర్‌సిక్కా*, భానుభక్త రచించిన *రామాయణ*. ఇవే కాక అనేక సంస్కృత గ్రంథాలు, ఒక బైబిల్ సంపుటి నేపాలీలోకి అనువదించబడినవి.

కొన్ని నేపాలీ వాక్యాల ఉదాహరణలు:

* నమస్తే. नमस्ते - నమస్కారము
* మేరో నాం అలోక్ హొ.मेरो नाम आलोक हो -- నా పేరు అలోక్.
* ఖానా ఖానే థావూ కహా ఛా? खाना खाने ठाउँ कहाँ छ? -- (ఇక్కడ) తిండి తినే ప్రదేశము ఎక్కడ ఉంది?
* కాట్మండూ జానే బాటో ధేరై లామో ఛా. काठमाडौँ जाने बाटो धेरै लामो छ -- కాట్మండూ వెళ్లే దారి చాలా దూరము
* నేపాల్మా బనేకొ नेपालमा बनेको -- నేపాల్లో తయారయ్యింది.
* మా నేపాలీ హూ म नेपाली हूँ—నేను నేపాల్ వాన్ని
* పుగ్యో पुग्यो — వచ్చేసినది/ఇక చాలు

వర్గం:ఇండో-ఆర్యన్ భాషలు
వర్గం:భారతీయ భాషలు
వర్గం:భూటాన్ భాషలు
వర్గం:నేపాల్ భాషలు
హిందీ

**హిందీ భాష** (దేవనాగరి: हिन्दी) ఉత్తర, మధ్య భారతదేశములో మాట్లాడే ఒక భాష. అనేక మంది హిందీయేతర భారతీయులు కూడా భ్రమ పడుతున్నట్లుగా హిందీ భారతదేశ జాతీయ భాష (దేశ భాష) కానే కాదు. దేశ భాష అనే హోదాను రాజ్యాంగం ఏ భాషకూ ఇవ్వలేదు. ఎందుకంటే ఈ దేశం వివిధ సంస్కృతులు, భాషలు కలిగిన అనేక రాజ్యాల కలయిక. ఇండో-ఆర్యన్ ఉప కుటుంబానికి చెందిన ఇండో-యూరోపియన్ భాష. మధ్యయుగమునకు చెందిన ప్రాకృత మధ్య యుగపు ఇండో-ఆర్యన్ భాషల నుండి, పరోక్షంగా సంస్కృతము నుండి ఉద్బవించింది. హిందీ సాంకేతిక, పుస్తక యొగ్యమైన పదజాలమంతా చాలా మటుకు సంస్కృతము నుండి పొందింది. ఉత్త్రర భారతదేశములో ముస్లిం ప్రభావము వలన పర్షియన్, అరబిక్, టర్కిష్ పదాలు హిందీలో చేరి ఉర్దూ భాష పుట్టింది. ప్రామాణిక ("శుద్ధ") హిందీ ప్రసంగాలలో, రేడియో, టి.వి. వార్తలలో వాడబడుతుంది. రోజువారీ భాష మటుకు చాలా రకాలుగా ఉండే హిందుస్తానీ భాష రకము. బాలీవుడ్ సినిమాలలో ఈ విషయము కనిపెట్టవచ్చును.

భాషా శాస్త్రజ్ఞులు హిందీ, ఉర్దూ లను, ఒకటే భాష కానీ హిందీను దేవనాగరి లిపిలోను, ఉర్దూను పర్షియన్ లిపిలోను వ్రాయడము మాత్రమే తేడా అని భావిస్తారు. భారత విభజనకు ముందు హిందీ, ఉర్దూలను ఒకటే భాషగా భావించేవారు కాబట్టి ఈ తేడా చాలా మటుకు రాజకీయము అని కూడా చెప్పవచ్చు.

కేంద్ర ప్రభుత్వ రెండు అధికార భాషల్లో హిందీ ఒకటి. కేంద్ర ప్రభుత్వంలో ఆంగ్లాన్ని కూడా తొలగించి హిందీని మాత్రమే దేశమంతటా ఉపయోగించేలా చేయాలని తొలుత రాజ్యాంగంలోనే రాసినా, ఇందుకు హిందీయేతర భారతీయులు ఒప్పుకోకపోతుండటంతో ఆ లక్ష్యం ఇప్పటికైతే నేరవేరలేదు. అయితే అఖిల భారత స్థాయిలో ఎంపికలు జరిగే కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో హిందీ వాళ్ళకు ఉద్యోగం రావడానికి అవకాశాలు ఎక్కువ ఉన్నాయనీ, దీనికి కారణం అనేక రకాల పరీక్షలను కేవలం ఇంగ్లీషు, హిందీల్లో మాత్రమే పెడుతుండటమేననే ఆరోపణ ఎప్పటినుంచో ఉంది. కొన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వ సంస్థలు దేశవ్యాప్తంగా ఉన్నవైనప్పటికీ వాటిలో ఉద్యోగాలకైతే ఆంగ్లంతోపాటు హిందీ కూడా రావడం తప్పనిసరి చేశారు. దీంతో అలాంటి సంస్థల్లోనైతే అత్యధిక శాతం ఉద్యోగాలు కేవలం హిందీ వాళ్ళకే దక్కుతున్నాయని హిందీయేతర భారతీయులు ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తుంటారు. ఈ పద్ధతి మారాలని సామాజిక మాధ్యమాల్లో యువత పోస్టులు పెట్టడం ఈమధ్య సాధారణమైపోతోంది.

## హిందీ సాహిత్యం
హిందీ సాహిత్య చరిత్రలో సా.శ. 1318 నుండి 1643 వరకు భక్తి యుగంగా ఆచార్య రామచంద్ర శుక్లా భావించారు. వీరిలో రామ భక్తులు కొందరు కాగా మరికొందరు కృష్ణ భక్తులు.
;రామభక్తులు:
* తులసీదాసు నొ మమెస్ ఉఎ పెదొ చొన్ ఎస్త ఎస్చ్రితుర మనీచ
* అగ్రదాసు
* నాబాధాసు
* సేనాపతి
* కేశవదాసు
;కృష్ణభక్తులు:
* సూరదాసు
## తెలుగు భాషలో ఉన్న హిందీ పదములు
* నాజూకు - హి.నాజూక్ (సన్నగా, వయ్యారంగా)
* బే, భయ్యా, భాయ్, భాయి, భే - హి.బే, భయ్యా, భాయ్, భాయి, భే (అన్న, అన్నయ్య, తమ్ముడు) 

## ఇవీ చూడండి
*ఆంధ్ర ప్రదేశ్ హిందీ అకాడమీ
*హిందీ వికీపీడియా

వర్గం:హిందీ భాష
వర్గం:ఇండో-ఆర్యన్ భాషలు
వర్గం:భారతీయ భాషలు
బంగ్లా భాష

**[[బంగ్లా]]** లేదా **బెంగాలీ** భారత ఉపఖండములోని తూర్పు భాగమునకు చెందిన ఒక ఇండో-ఆర్యన్ భాష. బంగ్లా మాగధీ పాకృతం, పాలీ, సంస్కృతముల నుండి ఉద్భవించింది. ఈ భాషకు తనదైన సంస్కృతి, స్థాయి ఉన్నాయి.

బెంగాలీని స్థానికంగా దక్షిణ ఆసియాలోని తూర్పు ప్రాంతమైన బెంగాల్లో మాట్లాడుతారు (ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్, భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రం. 23 కోట్లమంది మాట్లాడే బెంగాలీ, ప్రపంచములో విస్తృతముగా మాట్లాడే భాషలలో ఒకటి. (ప్రపంచ భాషలలో 5వ లేదా 6వ స్థానములో ఉన్నది). 
బంగ్లాదేశ్లో బంగ్లా ప్రాథమిక భాష, భారతదేశములో అత్యంత విస్తృతముగా మాట్లాడే భాషలలో ఒకటి.. అస్సామీతో పాటు బెంగాలీ, ఇండో-ఇరానియన్ భాషలలో భౌగోళికముగా అత్యంత తూర్పునకు వ్యాపించి ఉన్న భాష.
thumb|1400 సంవత్సరంలో వెండి నాణేలపై ముద్రించిన బెంగాలీ భాష

## మూలాలు
ఆంధ్రప్రదేశ్ దర్శనీయ స్థలాలు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో చాలా దర్శనీయ స్థలాలు ఉన్నాయి. వీటిని కింది విధాలుగా వర్గీకరించవచ్చు.

పుణ్యక్షేత్రాలు, చారిత్రక స్థలాలు, రమణీయ ప్రకృతి గల స్థలాలు, సంగ్రహశాలలు, జంతుప్రదర్శనశాలలు, నదీలోయ ప్రాజెక్టులు
## పుణ్య క్షేత్రాలు

*తిరుమల తిరుపతి 
*అంతర్వేది - శ్రీ లక్ష్మీనరసింహ స్వామి మందిరం
*ద్రాక్షారామం 
*అహోబిళం -కర్నూలు జిల్లా
* మహానంది - కర్నూలు జిల్లా
*అన్నవరం 
*కాణిపాకం - చిత్తూరు జిల్లా
*దేవుని కడప - కడప జిల్లా
*తాళ్ళపాక - కడప జిల్లా
*బ్రహ్మంగారిమఠం - కడప జిల్లా
*పుష్పగిరి - కడప జిల్లా
*శ్రీ కాళహస్తి - చిత్తూరు జిల్లా
* శ్రీశైలం - కర్నూలు జిల్లా
*సింహాచలం 
*కనకదుర్గ దేవాలయం - (విజయవాడ)
*వేదాద్రి నరసింహ క్షేత్రం
*పిఠాపురం 
*మంగళగిరి 
*మోపిదేవి 
*అరసవిల్లి
*శ్రీముఖ లింగం
*ర్యాలి - ఆత్రేయపురం
*ద్వారకా తిరుమల
*మద్ది ఆంజనేయ స్వామి గుడి - జంగారెడ్డిగూడెం
*కోటప్ప కొండ
*మంత్రాలయం - కర్నూలు జిల్లా
*పావులూరు
*రాయదుర్గం
*చెన్నకేశవస్వామి ఆలయం (మాచర్ల)
*ఆంజనేయ స్వామి ఆలయం (పొన్నూరు), (గుంటూరు జిల్లా)
*ఆంజనేయ స్వామి ఆలయం (సింగరకొండ), (ప్రకాశం జిల్లా)
*శ్రీ తిరుపతమ్మ అమ్మవారి దేవస్థానం (పెనుగంచిప్రోలు)
*శ్రీ తల్పగిరి రంగనాథస్వామి దేవస్థానం (నెల్లూరు)
* కామాక్షమ్మ గుడి, జొన్నవాడ (నెల్లూరు జిల్లా)
*శ్రీ నరసింహ స్వామి గుడి, నరసింహ కొండ (నెల్లూరు జిల్లా)
*శ్రీ నరసింహ స్వామి గుడి, పెంచలకోన (నెల్లూరు జిల్లా
*చెన్నకేశవ స్వామి గుడి, మార్కాపురం (ప్రకాశం జిల్లా)
*శ్రీ నరసింహ స్వామి గుడి (కదిరి)
* శ్రీ వెంకయ్యస్వామి ఆశ్రమం (గొలగమూడి), (నెల్లూరు జిల్లా)
* క్షీరారామం (పాలకొల్లు) - ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో పంచారామాలుగా ప్రసిద్ధి చెందిన 5 పుణ్యక్షేత్రాలలో పాలకొల్లు ఒకటి.
* కన్యకా పరమేశ్వరీ దేవి ఆలయం - పెనుగొండ, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా
*భీమారామం (గునుపూడి) - భీమవరం, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా
*కుమరాభీమారామం - సామర్లకోట, తూర్పు గోదావరి జిల్లా
*అంతర్వేది - (తూర్పు గోదావరి జిల్లా)
*కోటిపల్లి - (తూర్పు గోదావరి జిల్లా)
*వాసుదేవ పెరుమాళ్ దేవాలయం -మందస
*శ్రీ కూర్మాం- శ్రీకాకుళం జిల్లా

## చారిత్రక స్థలాలు
*అమరావతి 
*కొలనుపాక 
*ద్వారకాతిరుమల
*నాగార్జునసాగర్ 
*పాకాల
*సత్ర సాల
*చంద్రగిరి కోట - తిరుపతి దగ్గర
*రాయభూపాలపట్నం - తూర్పుగోదావరి జిల్లా
*ఆత్మకూరు - నెల్లూరు జిల్లా
*లక్ష్మినరసింహస్వామి ఆలయం, పామూరు (ప్రకాశం జిల్లా)
*కోదండ రామాలయం - ఒంటిమిట్ట
*కొండవీడు కోట
## రమణీయ ప్రకృతి గల స్థలాలు
*విశాఖపట్నం 
*అరకులోయ
* బెలుం గుహలు - కర్నూలు జిల్లా
*బొర్రాగుహలు 
*అంతర్వేది - సాగర సంగమం, గోదావరి బీచ్
*తలుపులమ్మ లోవ 
*మదనపల్లి 
*పాపికొండలు 
*మారేడుమిల్లి
*శిలాతోరణం తిరుమల తిరుపతి
*తలకోన - చిత్తూరు జిల్లా
*హొప్ ఐలాండ్ (కాకినాడ)
*ఉండవల్లి గుహలు

## వస్తు ప్రదర్శన శాల
*నాగార్జునసాగర్
*విజయవాడ
*అమరావతి - గుంటూరు జిల్లా

## మృగ సంరక్షణ ప్రాంతాలు
*విశాఖపట్నం 
* శ్రీశైలం - కర్నూలు జిల్లా
*నాగార్జునసాగర్ 
*కొల్లేరు సరస్సు
*పులికాట్ సరస్సు

## నదీలోయ ప్రాజెక్టులు
* శ్రీశైలం - కర్నూలు జిల్లా
*నాగార్జునసాగర్ 
*విజయవాడ

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
*ఆంధ్ర ప్రదేశ్ పర్యాటక సంస్థ

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు
హిమాచల్ ప్రదేశ్

**హిమాచల్ ప్రదేశ్** (हिमाचल प्रदेश) వాయవ్య భారతదేశం లోని ఒక రాష్ట్రం. రాష్ట్రానికి తూర్పున టిబెట్ (చైనా), ఉత్తరాన, వాయవ్యాన జమ్మూ కాశ్మీరు, నైఋతిన పంజాబ్, దక్షిణాన హర్యానా, ఉత్తర్ ప్రదేశ్, ఆగ్నేయాన ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. హిమాచల్ ప్రదేశ్ విస్తీర్ణం 55,658 చ.కి.మీలు (21,490 చ.కి.మైళ్లు), 1991 జనాభా ప్రకారం రాష్ట్రం జనాభా 5,111,079. 1948లో 30 పర్వత రాజ్యాలను కలిపి ఒక పాలనా విభాగంగా హిమాచల్ ప్రదేశ్ ఏర్పడింది. 1971, జనవరి 25న భారతదేశ 18వ రాష్ట్రంగా అవతరించింది. రాష్ట్ర రాజధాని సిమ్లా. ధర్మశాల, కాంగ్రా, మండి, కుల్లు, చంబా, డల్‌హౌసీ, మనాలీ ఇతర ముఖ్య పట్టణాలు. రాష్ట్రంలో చాలా ప్రాంతం పర్వతమయం. ఉత్తరాన హిమాలయాలు, దక్షిణాన శివాలిక్ పర్వతశ్రేణులు ఉన్నాయి. శివాలిక్ శ్రేణి ఘగ్గర్-హక్రా నది జన్మస్థలం. రాష్ట్రంలోని ప్రధాన నదులు సట్లెజ్ (భాక్రానంగల్ డ్యాం ప్రాజెక్టు ఈ నది మీదే ఉంది), బియాస్ నది. సట్లెజ్ నది మీద కంద్రౌర్, బిలాస్‌పూర్ వద్ద నున్న బ్రిడ్జి ఆసియాలో కెళ్లా ఎత్తైన వంతెనలలో ఒకటి.

## రాష్ట్రం లోని జిల్లాలు
* కాంగ్రా
* హమీర్‌పూర్
* మండి
* బిలాస్‌పూర్
* ఊనా
* చంబా
* లాహౌల్ స్పితి
* సిర్మార్
* కిన్నర్
* కుల్లు
* సోలన్ 
* సిమ్లా

## సంస్కృతి
కాంగ్రి, పహారీ, పంజాబీ, హిందీ, మండియాలీ ఈ రాష్ట్రంలో ప్రధానంగా మట్లాడే భాషలు. హిందూ, బౌద్ధ, సిక్కు రాష్ట్రంలోని ప్రధాన మతాలు. రాష్ట్రంలోని పశ్చిమ భాగంలోని ధర్మశాల, దలైలామా, అనేక టిబెట్ శరణార్ధులకు ఆవాసం.

## రాజకీయాలు
2003 రాష్ట్ర శాసనసభలో భారత జాతీయ కాంగ్రెసు అధికారంలోకి వచ్చింది. భారతీయ జనతా పార్టీ ప్రధాన ప్రతిపక్షం.

## రవాణా, సమాచార ప్రసరణ
రోడ్లు ప్రధాన రవాణా మార్గాలు. రోడ్లు కురుచగా మెలికలు తిర్గుతూ తరచూ ఊచకోతలు, భూమి జారడాల మధ్య ఉండటం వలన ప్రయాణం చాలా మెల్లగా సాగుతుంది. ఋతుపవనాల కాలంలో పరిస్థితి మరింత భయానకంగా ఉంటుంది. ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలో నడుస్తున్న హిమాచల్ రోడ్డు ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పోరేషన్ రాష్ట్రమంతటా బస్సులు నడుపుతుంది. దాదాపు అన్ని ప్రాంతాలకు టెలిఫోన్, మొబైల్ ఫోన్ సౌకర్యాలు ఉన్నాయి.
## పర్యాటక ప్రాంతాలు
* ఖజ్జియార్

## ఇవి కూడా చూడండి
* హిమాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు
*బాబా కాన్సీరామ్ - ఇతను భారతీయ కవి, భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ కార్యకర్త.
*బి. రాచయ్య
*చౌక్ పూరణ (జానపద కళ)

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

*వర్మ, వి. 1996. *గద్దీస్ ఆఫ్ ధౌళాధర్: ఏ ట్రాన్స్ హ్యూమన్ ట్రైబ్ ఆఫ్ ద హిమాలయాస్'. ఇండస్ పబ్లిషింగ్ కం., న్యూఢిల్లీ.*
* హందా, ఓ. సీ. 1987. *బుద్ధిష్ట్ మొనాస్టరీస్ ఇన్ హిమాచల్ ప్రదేశ్'. ఇండస్ పబ్లిషింగ్ కం., న్యూఢిల్లీ. ISBN 81-85182-03-5.*
* హిమాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వ అధికారిక వెబ్‌సైటు
* హిమాచల్ ప్రదేశ్ గురించిన వెబ్‌సైటు
* హిమాచల్ ప్రదేశ్ - కళలు, సంస్కృతి పోర్టల్
* హిమాచల్ ప్రదేశ్ గైడు 
* హిమాచల్ ప్రదేశ్ గురించి వార్తలు
* ధర్మశాల.నెట్ - ధర్మశాల గురించిన సమాచారం

వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాలు
వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్
నాగాలాండ్

**నాగాలాండ్**, ఈశాన్య భారత దేశములోని ఒక రాష్ట్రము. రాష్ట్రానికి అస్సాం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, మణిపూర్ రాష్ట్రాలు, మయన్మార్ దేశము సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. రాష్ట్ర రాజధాని కోహిమా. నాగాలాండ్ 7 జిల్లాలుగా విభజించబడింది. జనాభాలో దాదాపు 84 శాతము ప్రజలు 16 నాగా తెగలకు చెందినవారే. నాగాలు ఇండో-మంగోలాయిడ్ జాతికి చెందిన వారు. ఇతర అల్పకసంఖ్యాక తెగలలో చిన్ ప్రజలు 40,000 దాకా ఉన్నారు. వీరితోపాటూ 220,000 అస్సామీలు, 14,000 బెంగాళీ ముస్లింలు ఉన్నారు. జనాభాలో 85% పైగా క్రైస్తవ మతస్థులు ముఖ్యముగా బాప్టిస్టులు. హిందూ ఆధిక్య భారతదేశములో నాగాలాండ్ ఈ క్రైస్తవ వారసత్వాన్ని పక్కనున్న మిజోరాం, మేఘాలయ రాష్ట్రాలతో పంచుకొంటున్నది.

## ఇటీవలి చరిత్ర
కేంద్ర ప్రభుత్వానికి, నాగా పీపుల్స్ కన్వెన్షనుకు మధ్య జరిగిన చర్చల ఫలితంగా ఈ రెండు పక్షాల మధ్య 16 అంశాల ఒప్పందం కుదిరింది. దాని మేరకు 1963 డిసెంబరు 1 న నాగాలాండ్ రాష్ట్రం  ఏర్పాటైంది. 1956 నుండి భారత దేశములో అంతర్భాగముగా, దీనికి మునుపు స్వంతంత్ర భుభాగముగా దీని స్థాయి వివాదాస్పదమైనది. కొన్ని వర్గాలు దీన్ని ఆసరాగ తీసుకొని స్వతంత్ర ప్రతిపత్తికై ఆందోళన చేస్తున్నారు.

2004, అక్టోబర్ 2న జరిగిన దాడులలో, అస్సాం, నాగాలాండ్ రాష్ట్రాలలో జరిగిన రెండు బాంబు ప్రేళుల్లలో 57 మంది ప్రజలు మరణించగా, 100 మందికి పైగా గాయపడ్డారు. అధికారులు రెండు వేర్పాటువాద తిరుగుబాటుదారు గ్రూపులు యునైటెడ్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్ ఆఫ్ అసోం, నేషనల్ డెమొక్రాటిక్ ఫ్రంట్ ఆఫ్ బోడోలాండ్ ఈ చర్యలకు బాధ్యులని భావిస్తున్నారు.

## ప్రజలు
* జానాభా: 15.5 లక్షలు (2000)
** జాతి వర్గాలు: 
*** నాగా (16 తెగలు) : 83.6%
*** అస్సామీలు: 11.5%
*** చిన్: 2.5%
*** బెంగాళీ: 0.8%
*** ఇతరులు: 1.6%
** మతము:
*** క్రైస్తవులు: 87.5% (60%+ బాప్టిస్టులు)
*** హిందూ: 10.1%
*** ముస్లింలు: 1.7%
* రాజధాని: కోహిమా (జనాభా. 63,000) 

## చిత్రమాలిక

దస్త్రం:Way o Kohima,Nagaland India.jpg|ఇది నాగాలాండ్‌లోని కోహిమా పట్టణానికి ప్రవేశ ద్వారం
దస్త్రం:Kapamodzu.jpg|నాగాలాండ్‌లోని ఫేక్ జిల్లాలోని కపామోడ్జులోని చిన్న లోయ
దస్త్రం:Hornbill Festival.jpg|హార్న్‌బిల్ ఫెస్టివల్ గ్రౌండ్‌లో నాగ తెగ వారి సంప్రదాయ నృత్యం
దస్త్రం:The Prime Minister, Shri Narendra Modi at the Hornbill Festival, at Kohima, in Nagaland on December 01, 2014. The Chief Minister of Nagaland, Shri T.R. Zeliang is also seen.jpg|నాగాలాండ్‌లో నాగా ప్రజలతో ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ, డిసెంబర్ 2014
దస్త్రం:Forest around Pangti Village and Doyang Dam region Nagaland JEG4768.JPG|పంగ్టి గ్రామం, డోయాంగ్ డ్యామ్ ప్రాంతం
దస్త్రం:Great hornbill , Buceros bicornis.jpg|గ్రేట్ హార్న్‌బిల్, బుసెరోస్ బైకార్నిస్


## మూలాలు

## ఇవి కూడా చూడండి

* నాగాలాండ్ జిల్లాల జాబితా

* నాగాలాండ్ ముఖ్యమంత్రులు
* రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956
* 2015 లో కుదిరిన నాగా శాంతి ఒప్పందం

## బయటి లింకులు
* నాగాలాండ్ ప్రభుత్వ అధికారిక వెబ్‌సైటు

వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాలు
నాగాలాండ్
వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశం