లేట్ వ్యాధి

thumb|467x467px|'''లేట్ న్యూరోపాథోలాజిక్ మార్పులు (LATE-NC).''' కరోనల్ ప్లేన్ (ఎడమవైపు పైభాగం) లో కత్తిరించిన ఒక సాధారణ శతవార్షిక మెదడును, లేట్-NC (కుడి వైపు పైభాగం)  మెదడుతో పోల్చుతారు. రెండు వైపులా ఉన్న హిప్పోకాంపి అట్రోఫిక్ మెదడులో LATE-NC తో కుదించి ఉన్నట్లు బడుతుంది). దిగువ చూపించిన  3 ప్యానెల్లలలో LATE-NC హిప్పోకాంపస్ ఫోటోమైక్రోగ్రాఫ్లలో రంగు ఏర్పడిన భాగం ఫాస్ఫోరైలేటెడ్ TDP-43 ప్రోటీన్ (TDP-43) ను చూపుతున్నాయి. లోపల TDP-43+  న్యూరోనల్ సైటోప్లాస్మిక్ చేరికలను (డెంటేట్ గ్రాన్యుల్ కణాలు  A--TDP-44), ప్రోటీన్ (CA1 లో B--) సెల్యులార్ ప్రక్రియలను చూపుతాయి.
'లేట్' ఒక వృద్ధాప్యంలో జ్ఞాపక శక్తి బలహీనపడడం, ఆలోచనా శక్తి తగ్గడం వంటి వాటికి  సంబంధించిన శరీర అనారోగ్య పరిస్థితిని సూచించే పదం. సాధారణంగా  చిత్తవైకల్యం అనే రుగ్మతతో ముగుస్తుంది. ఇంకో విధంగా  చెప్పాలంటే, 'లేట్'  లక్షణాలు అల్జీమర్స్ వ్యాధి లక్షణాలను సరిపోలి ఉంటాయి.  

'లేట్' అనేది  'లింబిక్ ప్రిడొమినెంట్ ఏజ్ రిలేటెడ్ TDP-43' అనే పదానికి సంక్షిప్త నామం (ఎక్రోనిమ్). ఇది పేరులో ఉన్నట్లే 'లింబిక్' అంటే మెదడు ప్రాంతం, లేట్ అనేది వ్యాధి ఆరంభం వయస్సు 80 సంవత్సరాలు లేదా ఆ పైన సూచిస్తుంది. 'TDP-43' సరిగ్గా ఏర్పడని ప్రోటీన్ ను సూచిస్తుంది. 

## రోగ నిర్ధారణ
ప్రస్తుతం ఈ వ్యాధిని ఖచ్చితంగా శవపరీక్ష చేసిన తర్వాతే నిర్ధారించగలరు. శవపరీక్షలో ఈ వ్యాధి వల్ల మెదడులో కనిపించే మార్పులను లేట్-ఎన్సి అని అంటారు.

శవపరీక్షలో లేట్-ఎన్సి ఉందని చెప్పారంటే, మెదడులో వ్యాధికారక  (పాథాలజిక్) TDP-43 ప్రోటీన్ పేరుకుపోయినట్టు గుర్తించాలి. ఈ వ్యాధి ప్రధానంగా మెదడులోని మధ్య తాత్కాలిక లోబ్ భాగాలను — ముఖ్యంగా అమిగ్డాలా,  హిప్పోకాంపస్ లను ప్రభావితం చేస్తుంది. లేట్-ఎన్సి ఉన్న చాలా మందిలో హిప్పోకాంపస్‌లో క్షీణత (చిన్నదవడం), కణాల నష్టం,  ఆస్ట్రోగ్లియోసిస్ కనిపిస్తాయి. ఇవి శవపరీక్షలో స్పష్టంగా తెలుస్తాయి. జీవించి ఉన్నప్పుడు తీసే MRI పరీక్షలో ఇవి కొంతవరకు మాత్రమే కనిపిస్తాయి, దాన్ని హిప్పోకాంపల్ స్క్లెరోసిస్ అని అంటారు. లేట్-ఎన్సి తో పాటు హిప్పోకాంపల్ స్క్లెరోసిస్ కూడా ఉన్న మెదళ్లు, లేట్-ఎన్సి మాత్రమే ఉన్న వాటితో పోలిస్తే వైద్యపరంగా మరింత తీవ్రమైన ప్రభావాన్ని చూపిస్తాయి.

## ప్రాబల్యం
'లేట్' అనేది చాలా సాధారణ పరిస్థితి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా శవపరీక్ష అధ్యయనాలు 85 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో మూడింట ఒక వంతు మంది మెదడుల్లో లేట్-ఎన్సి మార్పులు ఉన్నట్లు చూపిస్తున్నాయి. లేట్-ఎన్సి వ్యాధి సాధారణంగా 75 ఏళ్లు దాటిన వారిని ఎక్కువగా ప్రభావితం చేస్తుంది,  వయస్సు పెరిగే కొద్దీ, ముఖ్యంగా వృద్ధాప్యంలో, ఇది ప్రతి సంవత్సరం మరింత పెరుగుతూ  కనిపిస్తుంది. ఇది అల్జీమర్స్ వ్యాధి తో పోలిస్తే భిన్నంగా ఉంటుంది. అల్జీమర్స్ వ్యాధి 85 ఏళ్లు దాటిన వారిలో కొంతవరకు తగ్గుముఖం పడుతుంది. లేట్ చాలా సార్లు  ఇతర వ్యాధులతో (కోమోర్బిడ్) కలిసి కనిపిస్తుంది. అదే మెదడులో చిత్తవైకల్యానికి కారణమయ్యే ఇతర మార్పులు కూడా ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, అల్జీమర్స్ వ్యాధి లేదా సెరెబ్రోవాస్కులర్ వ్యాధి (ss) వంటి వంటి రక్తనాళాల సంబంధిత మెదడు వ్యాధులు కూడా దీనితో  కలిసి ఉండవచ్చు.

క్లినికల్-పాథాలజీ పరిశోధనలు లేట్-ఎన్సి ఉన్నప్పుడు జ్ఞాపకశక్తి  ఆలోచనా సామర్థ్యంలో లోపాలు కనిపిస్తాయని నిర్ధారించాయి. మెదడులో అల్జీమర్స్ వ్యాధికి సంబంధించిన అమైలాయిడ్ ప్లాక్‌లు, న్యూరోఫైబ్రిల్లరీ టాంగిల్స్ లేని వృద్ధుల్లో, శవపరీక్షలో లేట్-ఎన్సి ఉన్నట్లు తేలితే, సాధారణంగా జ్ఞాపకశక్తి మెల్లగా తగ్గుదల కనిపిస్తుంది (అల్జీమర్స్ వ్యాధితో పోలిస్తే నెమ్మదిగా). ఇది ముఖ్యంగా జ్ఞాపకశక్తి భాగాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది. అయితే, 85 ఏళ్లు దాటిన వారిలో సుమారు 75% మందికి అల్జీమర్స్ రకం మెదడు మార్పులు కొంతవరకు ఉంటాయి. అల్జీమర్స్ రోగలక్షణాలు ఉన్న వారిలో సుమారు సగం మందికి లేట్-ఎన్సి కూడా ఉంటుంది. ఈ వ్యక్తుల్లో లేట్-ఎన్సి ఉండటం వల్ల వ్యాధి వేగంగా ముందుకు సాగుతుంది. జ్ఞాపకశక్తి, ఆలోచనా లోపాలు, అల్జీమర్స్ వ్యాధి మాత్రమే ఉన్నప్పుడు కంటే ఎక్కువగా  తీవ్రముగా కనిపిస్తాయి. లేట్-ఎన్సి ఉన్నవారిలో, అల్జీమర్స్ వ్యాధి లేదా ఇతర మెదడు మార్పులు ఉన్నా లేకపోయినా, సాధారణంగా 'ఫ్రంటోటెంపోరల్ డిమెన్షియా' (FTD) కు కనిపించే లక్షణాలు ఉండవు.

## సంకేతాలు,  లక్షణాలు

వర్గం:నాడీ సంబంధమైన వ్యాధులు
వర్గం:వృద్ధాప్య సంబంధిత వ్యాధులు