పశ్చిమ గంగ రాజ్య ఆర్థిక వ్యవస్థ

*పశ్చిమ గంగ రాజ్య ఆర్థిక వ్యవస్థ*' (సా.శ 350 – 1000) () ప్రాచీన కర్ణాటకను పాలించిన ఈ ముఖ్యమైన రాజవంశం పాలనలో ఉన్న ఆర్థిక నిర్మాణాన్ని సూచిస్తుంది. తరువాతి శతాబ్దాలలో ఆధునిక ఒడిశాను పాలించిన **తూర్పు గంగుల** నుండి వీరిని వేరు చేయడానికి వీరిని **పశ్చిమ గంగులు** అని పిలుస్తారు. పశ్చిమ గంగులు సార్వభౌమాధికారంతో సుమారు సా.శ 350 నుండి 550 వరకు, ప్రారంభంలో కోలారు నుండి, తరువాత ఆధునిక మైసూరు జిల్లాలోని కావేరీ నదీ తీరంలో ఉన్న తలకాడుకు తమ రాజధానిని మార్చుకుని పాలించారు. తరువాత వారు పెద్ద సామ్రాజ్యాలైన బాదామి చాళుక్యులకు, మాన్యఖేటం రాష్ట్రకూటులకు ముఖ్యమైన సామంతులుగా పాలించారు.

## ఆర్థిక వ్యవస్థ
10వ శతాబ్దం చివరలో దక్కన్‌లో ప్రధాన రాజకీయ మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. తుంగభద్ర నదికి ఉత్తరాన ఎదుగుతున్న పశ్చిమ చాళుక్య సామ్రాజ్యం రాష్ట్రకూటుల స్థానాన్ని ఆక్రమించింది, కావేరీ నదికి దక్షిణాన చోళ వంశం కొత్త శక్తిని పుంజుకుంది. సా.శ 1000 ప్రాంతంలో చోళుల చేతిలో పశ్చిమ గంగుల ఓటమి ఈ ప్రాంతంపై గంగుల ప్రభావానికి ముగింపు పలికింది. ప్రాదేశికంగా చిన్న రాజ్యమే అయినప్పటికీ ఆధునిక దక్షిణ కర్ణాటక ప్రాంత విధానాలకు, సంస్కృతికి, సాహిత్యానికి పశ్చిమ గంగులు చేసిన కృషి ముఖ్యమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. పశ్చిమ గంగ రాజులు అన్ని మతాల పట్ల సహనం ప్రదర్శించారు, కానీ వారు ప్రధానంగా జైనమతానికి ఇచ్చిన ప్రోత్సాహానికి ప్రసిద్ధి చెందారు, ఫలితంగా శ్రావణబెళగొళ, కంబదహళ్ళి వంటి ప్రదేశాలలో అద్భుతమైన కట్టడాలు నిర్మించబడ్డాయి. ఈ రాజవంశపు రాజులు లలిత కళలను ప్రోత్సహించారు, దీనివల్ల కన్నడ, సంస్కృత సాహిత్యం వర్ధిల్లింది. 9వ శతాబ్దపు కన్నడ రచనలు 6వ శతాబ్దానికి చెందిన దుర్వినీత రాజును కన్నడ భాష గద్యంలో ప్రారంభ రచయితగా పేర్కొన్నాయి. మతం నుండి ఏనుగుల నిర్వహణ వరకు వివిధ అంశాలపై అనేక క్లాసిక్స్ వ్రాయబడ్డాయి.

గంగవాడి ప్రాంతం మల్నాడు ప్రాంతం, మైదానాలు (బయలుసీమ), తక్కువ ఎత్తు, కొండలతో కూడిన బఫర్ ప్రాంతమైన సెమీ-మల్నాడును కలిగి ఉంది. మల్నాడులో వరి, తమలపాకులు, యాలకులు, మిరియాలు ప్రధాన పంటలు, తక్కువ ఎత్తులో ఉన్న సెమీ-మల్నాడులో వరి, రాగి, మొక్కజొన్న వంటి చిరుధాన్యాలు, పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజలు ఉత్పత్తి అయ్యేవి, ఇది పశుపోషణకు ఆధారంగా ఉండేది. తూర్పున ఉన్న మైదానాలు కావేరి, తుంగభద్ర, వేదావతి నదులచే పోషించబడే చదునైన భూములు, ఇక్కడ చెరకు, వరి, కొబ్బరి, వక్క ('అడెక తొట్ట'), తమలపాకులు, అరటి, పువ్వుల ('వర వన') తోటలు పండించేవారు. కొత్త సాగునీటి చెరువుల తవ్వకం, ఉన్నవాటికి మరమ్మతులు చేయడం ప్రాముఖ్యతను ఆ కాలపు శాసనాలలో గమనించవచ్చు, వీటిని *అరసరు కట్టిద కెరె* (రాజు కట్టించిన చెరువు) అని పిలుస్తారు. 'గవుండలు' (భూస్వాములు), సామంతులు, అధికారులు, మహాజనులు (బ్రాహ్మణులు), వ్యాపారులు ('శెట్టి'), చేతివృత్తుల వారు కూడా చెరువుల నిర్మాణానికి సహకరించారు. బావులు, సహజ సిద్ధమైన కుంటలు, ఆనకట్టల ('కట్ట') జలగ్రహణ ప్రాంతాలు నీటి ఇతర వనరులుగా ఉండేవి. గతంలో సాగు చేయని భూములకు సాగునీరు అందించడాన్ని ధృవీకరించే శాసనాలు విస్తరిస్తున్న వ్యవసాయ సమాజాన్ని సూచిస్తున్నాయి.

రాజ్యంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ఉన్న నేల రకాలు ప్రస్తావించబడ్డాయి, సింద-8000 భూభాగంలో నల్ల రేగడి నేల ('కరిమణియ'), ఎర్ర నేల ('కెబ్బయ్య మన్ను') గురించిన రికార్డు అత్యంత పురాతనమైనది. సాగు భూమి మూడు రకాలుగా ఉండేది; మాగాణి, మెట్ట భూమి, తక్కువ స్థాయిలో తోటల భూమి, వరి ఈ ప్రాంత ప్రధాన పంట. మాగాణి భూములను 'కళని', 'గల్దె', 'నీర్ మన్ను', 'నీర్ పణ్య' అని పిలిచేవారు, నిల్వ నీరు అవసరమయ్యే వరి భూమిని సూచించడానికి ఇది ప్రత్యేకంగా ఉపయోగించబడింది. 'సెజ్జె' అనే పొడవైన గడ్డి నుండి ఒక రకమైన ధాన్యాన్ని పండించేవారు. సాగునీటి చెరువులను ఆనుకుని ఉన్న భూములను 'మడువినమన్ను' అని పిలిచేవారు, వరికి తగినంత విశాలమైన భూమి లేనప్పుడు కొబ్బరి, వక్క సాగుకు దీన్ని ఉపయోగించేవారు. ఎత్తైన ప్రాంతాల్లో మెట్ల పద్ధతిలో వరి సాగు చేసే భూమిని 'మక్కి' అనేవారు. చిరుధాన్యాలు, గోధుమ ('శ్యామక'), బార్లీ, పప్పుధాన్యాలు కూడా కొద్దిస్థాయిలో పండించేవారు.

గంగవాడి ప్రాంతమంతటా పశుపోషణ ఆర్థిక వ్యవస్థలు విస్తరించాయనే వాస్తవం అనేక శాసనాలలో ఆవుల కాపరుల ప్రస్తావనల ద్వారా తెలుస్తోంది. 'గోసహస్ర' (వెయ్యి ఆవులు), 'గాసర' (ఆవుల యజమాని), 'గోససి' (ఆవులను దానం చేసేవాడు), 'గోయితి' (ఆవుల కాపరి స్త్రీ), 'గోసస' (ఆవులను రక్షించేవాడు) అనే పదాలు దీనిని ధృవీకరిస్తున్నాయి. వెయ్యి ఆవుల దానం ప్రస్తావించబడినప్పటికీ వాస్తవ సంఖ్య తక్కువగా ఉండవచ్చు, ఇది సాగు భూమి వలె ఆవుల యాజమాన్యం కూడా ముఖ్యమైనదని, దీని ఆధారంగా సామాజిక వర్గీకరణ ఉండి ఉండవచ్చని సూచిస్తుంది. గొర్రెల కాపరుల ప్రస్తావనలు అరుదుగా ఉంటాయి కానీ ఒక శాసనం వారిని 'కురింబదెరె' అని, వారు నివసించే కుగ్రామాలను 'కురిపట్టి' అని పిలుస్తుంది. శాసనాలు పశుపోషణ ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రాముఖ్యతను ధృవీకరిస్తూ పశువులపై దాడులు, విధ్వంసక దాడులు, మహిళలపై దాడులు ('పెండిర్-ఉదెయుల్కల్'), 'బేడలు' (వేట తెగలు) మహిళలను అపహరించడం వంటి వాటిని ప్రస్తావించాయి, ఇది ఆనాటి సైనిక వ్యవస్థ ఫలితం. 'గవుండలు' అంటే భూమి, దాని సాగు, పశువులతో దగ్గరి సంబంధం ఉన్న ప్రజలు ఇటువంటి దాడులకు పాల్పడటంలో, వాటిని రక్షించడంలో ముఖ్య పాత్ర పోషించారని ఆధారాలు చూపిస్తున్నాయి.

పన్నుల నుండి మినహాయింపు పొందిన భూములను 'మాన్య' అని పిలిచేవారు, కొన్నిసార్లు ఇవి అనేక గ్రామాలను కలిగి ఉండేవి. స్థానిక నాయకులు తమ పై అధికారుల ప్రస్తావన లేకుండానే వీటిని మంజూరు చేసేవారు, ఇది వికేంద్రీకృత ఆర్థిక వ్యవస్థను సూచిస్తుంది. విధి నిర్వహణలో ప్రాణాలు అర్పించిన వీరులకు తరచుగా ఇచ్చే ఈ భూములను 'బిలవృత్తి' లేదా 'కల్నాడు' అని పిలిచేవారు. 'సర్వ పరిహార' (లేదా 'సర్వ బాధ పరిహార') భూములు అంటే అన్ని లేదా చాలా వరకు పన్నుల నుండి మినహాయింపు పొందినవి. 'తాలవృత్తి' భూదానాలు పన్ను భారం నుండి మినహాయింపు పొందాయి, ఆలయాల ప్రతిష్టాపన సమయంలో వాటి నిర్వహణ కోసం రాజు సమ్మతి లేకుండా ఇవి చేయబడ్డాయి. 'అభ్యంతర సిద్ధి' అనేది స్థానిక నాయకుడి కంటే తక్కువ స్థాయిలో ఉన్న గ్రామ అధికారులకు చెల్లించాల్సిన అంతర్గత ఆదాయం లేదా రాబడి. స్థానిక అధికారుల ద్వారా భూ వివాదాల పరిష్కారం అని కూడా దీని అర్థం కావచ్చు. ఆదాయంపై విధించే కొన్ని రకాల పన్నులలో 'కర' లేదా 'అంతకర' (అంతర్గత పన్నులు), 'ఉత్కోట' రాజుకు చెల్లించాల్సిన కానుకలు, 'హిరణ్య' అనేది నగదు చెల్లింపులు, 'సూలిక' అనేది దిగుమతి చేసుకున్న వస్తువులపై విధించే సుంకాలు, డ్యూటీలు. భూమిని వాస్తవానికి సాగు చేసినా చేయకపోయినా సాగు హక్కు ఉన్నవారి నుండి పన్నులు వసూలు చేయబడ్డాయి.

'సిద్ధాయ' అనేది వ్యవసాయంపై విధించే స్థానిక పన్ను, 'పొట్టొండి' అనేది స్థానిక సామంతుల ద్వారా వ్యాపారంపై విధించే పన్ను. కొన్నిసార్లు, సందర్భాన్ని బట్టి, 'పొట్టొండి' అంటే 1/10 (ఒక భిన్నం), 'అయదలవి' అంటే 1/5, 'ఎలలవి' అంటే 1/7. 'మన్నదరె' అంటే అక్షరాలా భూమి పన్ను, దీనిని గొర్రెల కాపరుల నాయకుడికి చెల్లించాల్సిన గొర్రెల కాపరుల పన్ను ('కురింబదెరె') తో పాటు వసూలు చేసేవారు. కార్పొరేట్ సంస్థలు తమ ప్రాంతం వెలుపల ఉన్న నివాసాల నుండి 'కరుదెరె', 'అడ్డదెరె' పన్నులను వసూలు చేసేవి. భూమి నుండి వచ్చే దిగుబడిలో భాగాన్ని లేదా భూభాగాన్ని సూచించడానికి 'భాగ' అని ఉపయోగించబడింది. భూస్వాములకు చెల్లించాల్సిన 'కిరుదెరె', సైనిక అధికారుల ద్వారా ('సామంత') సేకరించబడే 'సమతదెరె' వంటి చిన్న పన్నుల ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి. స్థానిక అధికారి అనుచరగణం నిర్వహణ కోసం పన్నులతో పాటు, యుద్ధానికి వెళ్లే, తిరిగి వచ్చే సైన్యాలకు భోజనం పెట్టే బాధ్యత గ్రామాలకు ఉండేది. రాజ్యపు తూర్పు ప్రాంతాలలో తరచుగా మంజూరు చేయబడే బంజరు భూమి, అటవీ భూమిలో బ్రహ్మదేయాలు (బ్రాహ్మణులకు దానాలు), వ్యవసాయ దానాలు ఉన్నాయి. 'బిట్టువట్ట' లేదా 'నీరావరి' పన్నులు సాధారణంగా దిగుబడిలో కొంత శాతాన్ని కలిగి ఉంటాయి, వీటిని సాగునీటి చెరువుల నిర్మాణం కోసం వసూలు చేసేవారు.

## గమనికలు

## మూలాలు

 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

వర్గం:పశ్చిమ గంగ వంశం