open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
తిరుమల నంబి

సుమారు 1000 సంవత్సరాల క్రితం, తిరుమల వెంకటేశ్వర స్వామిని జీవిత పర్యంతం సేవించుకున్న వారిలో, తిరుమల నంబి ఒకరు. వీరికి శ్రీశైల పూర్ణులు అనే మరో నామధేయము ఉంది. విశిష్టాద్వైత ప్రచారకాచార్యులు రామానుజా చార్యులు వీరికి మేనల్లుడు. ఆ కాలంలో కంచి యందు మరొక 'నంబి ' ఉన్నందున తిరుమల యందు ఉన్న వీరిని ' తిరుమలై నంబి ' అని అంటారు. 
thumb|ఆకాశగంగ

## పాపనాశనం కథ
తిరుమల నంబి పాపనాశనం నుంచి రోజూ తెచ్చిన జలముతో శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి వారి అర్చామూర్తికి అభిషేకం నిర్వహించేవారు. వయోవృధ్ధుడైన తిరుమల నంబి చాలా దూరము నుంచి అలా కుండలో పాపనాశనం జలము తెస్తుంటే శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామి కలతచెంది ఒకరోజు ఒక బాలుడు రూపంలో తాతా అని పిలిచి దాహంగా ఉంది కుండలో ఉన్న జలం యివ్వమని కోరుతాడు, తిరుమల నంబి దానిని మూర్తి యొక్క అభిషేకమునకు తెస్తున్నానని ఇవ్వనని అంటాడు. కాని బాలుడు రాయితో కుండకు చిల్లు పెట్టి నీరు త్రాగుతాడు. దానికి నంబి ఎంతపని చేసావు. "స్వామివారి అభిషేకానికి తీసుకొనివెళ్తున్న జలం అంతా త్రాగేసావు" అని బాలునితో అంటాడు. దానికి ఆ బాలుడు "తాతా యిక్కడే గంగ ఉండగా ఎందుకు అంత దూరం వెళతావు అని అప్పటి వరకూ లేని ఆకాశ గంగను చూపిస్తాడు. ఈరోజు నుంచి ఈ  ఆకాశగంగ  జలంతో అభిషేకం చెయ్యి" అని అదృశ్యం అవుతాడు. "ఈ రోజు నేను కడుపు నిండా నీరు త్రాగాను. నా కడుపు చల్లగా ఉంది. ఈ రోజు నాకు అభిషేకం వద్దు" అని శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామి అర్చకులను ఆవహించి చెప్తాడు.

## విశేషాలు
* ఈ కథనం తరువాత నుంచి తిరుమల నంబి " తాతాచార్యుడు"గా కూడా పిలవబడ్డారు. 
* ఒకనాడు ఏదో ఒక కారణంచే స్వామి సేవకు దూరమై బాధపడుచుండగా తిరుమల నంబి యొక్క అధ్యయన స్థలమందే ధివ్యపాద చిహ్నములను దర్శింపజేస్తాడు స్వామి.

## మూలములు
* https://web.archive.org/web/20130130151608/http://tirumaladarshini.blogspot.in/

వర్గం:తిరుమల
వర్గం:తిరుమల తిరుపతి
వర్గం:హిందూమతం
అనావల్

**అనావల్** - ఇది గుజరాతు దేశమున నివసించు బ్రాహ్మణుల తెగలలో నొకదానికి పేరు. వీరికి దేసాయీ లనియు, మస్తాను లనియు మరిరెండు పేర్లు ఉన్నాయి. దక్షిణ గుజరాతు దేశపు టాదిమ నివాసులు వీరు. బరోడా రాజ్యము లోని నవసరీ జిల్లాయందు గల అనావల్ అను గ్రామం పేరును బట్టి వీరి కీపేరు వచ్చింది.

ఈ యనావలులను గూర్చి యొక చిన్నకథ కలదు: రావణవధ యైపోయిన తరువాత శ్రీరాము డయోధ్యకు మరలి వచ్చుచు దారిలో అగస్త్యాశ్రమమునకు బోవలయు నని వింధ్యపర్వత ప్రాంతమున దిగెను. ఆయన అచ్చట రావణవధచే కలిగిన పాపమును బోగొట్టుకొనుటకై ప్రాయశ్చిత్త మొనరించుకొన దలచెను. కాని యచ్చట బ్రాహ్మను లెవ్వరును లేరు. అందరు భిల్లులే. అందుచే హిమాలయ ప్రాంతమున నుండి బ్రాహ్మణులను రప్పించెను. వారు రాము డిచ్చిన దక్షిణ గొనకపోవుటచే వైశ్యధర్మ మనుష్ఠించుచు నుందురుగాక యని వారి నతడు శపించెను. ఆ బ్రాహ్మణుల సంతరివారే యీ యనావలులు.

ఇది మరియొక చిన్నమార్పుతోగూడ ఒక్కొక్కచో వ్యాప్తిలో నున్నది: వింధ్యపర్వత ప్రాంతమున బ్రాహ్మణు లెవ్వరును లేకుంటచే శ్రీరాము డచ్చటి భిల్లులనే విప్రులుగ జేసే ననియు, అయినను వారికి సంపూర్ణమగు బ్రాహ్మణత్వ మబ్బకపోయిన దనియు నీమార్పు.

బరోడాలోని నవసరీ ప్రాంతమున వీరు విశేషముగ గలరు. మొత్తము మీద బరోడాలో వీరి జనసంఖ్య ---- . వీరిలో దేసాయీలు, భధేలులు అను రెండు తెగల వారున్నారు. దేసాయీలు ఉత్తములు. ఈ రెండు తెగలవారికిని చుట్టరికము కలియదు.

వర్గం:ఆంధ్ర విజ్ఞాన సర్వస్వములోని విషయాలు
అభివాదం

[thumb|నెల్లూరు లోని స్వర్ణభారతి ట్రస్టులో ప్రజలకు అభివాదం తెలియజేస్తున్న [ముప్పవరపు వెంకయ్య నాయుడు|వెంకయ్యనాయుడు]]
**అభివాదము** అనగా ఒక వ్యక్తి ఇతరులకు పరిచయం చేసుకొనే విధానం. 
అనేక దేశాలలో వివిధ విధాలుగా అభివాదాలు చేస్తారు. అలాగే వివిధ మతములలో వారి వారి సంప్రదాయాలకు అనుగుణంగా అభివాదాలు చేస్తారు.

## హిందూ సాంప్రదాయంలో అభివాదం

పూర్వం బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య కులాలవారు తమకు తాము అభివాద మంత్రం ద్వారా ఇతరులకు పరిచయం చేసుకొనేవారు. ఈ సంస్కృత మంత్రములో ఋషి ప్రవర, గోత్రం, శాఖ, సూత్రము, వ్యక్తి నామం, కులము వంటివి ఉంటాయి.

*__________ ఇతి ఏకార్షేయ / త్రయార్షేయ / పంచార్షేయ / సప్తార్షేయ ప్రవరాన్విత
_________ సగోత్రః , _____ సూత్రః, _____ శాఖాధ్యాయీ 
_________శర్మన్ అహం భో అభివాదయే !*

ఏ వంశానికైనా ఒక్కరు లేక ముగ్గురు లేక ఐదుగురు లేక ఏడుగురు ఋషులు (గోత్ర పురుషులు) ఉండవచ్చును. 
పైని ప్రవరలో, మన గోత్రము పేరు, గోత్ర ఋషుల పేర్లూ చెపుతాము. ఇంకా ఖాళీలలో, సూత్రః అని ఉన్న చోట తాము అనుసరించే సూత్రము ఏదో చెప్పాలి ( ఆపస్తంబ, బౌధాయన, కాత్యాయన ....ఇలా.. ). శాఖ అన్నచోట, తమ వంశపారంపర్యంగా అనుసరించే, అధ్యయనం చేసే వేదశాఖ పేరు చెప్పాలి ( యజు, రిక్, సామ ... ఇలా ). శర్మన్ లేదా శర్మా అన్న చోట, బ్రాహ్మణులైతే తమపేరు చెప్పి శర్మా అని, క్షత్రియులైతే, వర్మా అని, వైశ్యులైతే గుప్తా అని చెప్పాలి.

ఉదాహరణకు క్షత్రియ కులానికి చెందిన ఒక వ్యక్తి ఇలా చెబుతాడు: అభివాదయే విశ్వామిత్ర, మధుచ్చంద, ధనుంజయ ఇతి త్రయార్షేయ ప్రవరాన్విత ధనుంజయ గోత్రస్య, ఆపస్తంభ సూత్ర, యజు సాఖాద్యాయీ రామకృష్ణ తేజ వర్మా నాం అహంభొ అభివాదయే.

ఐతే అభివాదం తెలియజెప్పడానికి ఏ వ్యక్తికైనా తన గోత్రము, ప్రవర, సూత్రము, వేద శాఖ వగైరా తెలవాలి. శూద్ర కులాలవారికి ఈ విధంగా అభివాదం తెలియజెప్పడానికి మార్గము లేదు.

హిందూ సంప్రదాయం ప్రకారం, బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య కులాల వారు తమ గోత్రములను, ప్రవరలను, శాఖలను కలిపి అభివాదము చేసేవారు. ఉదాహరణకు నేను ఫలాన వ్యక్తిని అని పరిచయం ఛెసుకోవడానికి - విశ్వమిత్ర, మధుచ్చంద, ధనుంజయ త్రియార్షేయ ధనుంజయ గోత్ర, ఆపస్తంభ సూత్ర, యజుర్వెద శాఖయే రామకృష్ణ తేజ వర్మ అహంభో అభివాదయే" అని చెప్పుకొనేవారు. బ్రాహ్మణులైతే తమ పేర్ల చివర శర్మ అని, క్షత్రియులైతే తమ పేర్ల చివర వర్మ అని, వైశ్యులైతెతే తమ పేర్ల చివర గుప్త అని చెప్పుకోనేవారు.

## క్రైస్తవ మత సాంప్రదాయాలలో అభివాదము
వందనాలు లేక ప్రయిజ్ ద లార్డ్ ని క్రైస్తవులు అభివాదం చేస్తారు.

## ఇస్లాం మత సాంప్రదాయంలో అభివాదాము

ముస్లింలు సలాం, ఆదాబ్ లు పలుకుతారు.

వర్గం:హిందూమతం
వర్గం:అభివాదాలు
అన్నంభొట్లవారిపాలెం

**అన్నంభొట్లవారి పాలెం**, బాపట్ల జిల్లా, పర్చూరు మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం.ఈ గ్రామం పర్చూరు మండలం లోని పెద్ద గ్రామాలలో ఒకటి. ఈ గ్రామ జనాభా ఇంచుమించుగా 3000 వరకు ఉంటుంది. ఈ గ్రామం అన్నిరకలుగా బాగా అభివ్రుద్ది చెందినది.

right|thumb|పాఠశాల
## రవాణా సౌకర్యాలు
ఈ గ్రామం చిలకలూరిపేట-చీరాల రోడ్ మార్గములో ఉంది. ప్రతి 15 నిమిషములకు చిలకలూరిపేట, చీరాల, నరసరావుపేట నుంచి ఆ.ప్ర.రా.రో.ర.స బస్ లు ఉన్నాయి. పర్చూరు, చిలకలూరిపేట నుంచి ఆటో సౌకర్యం ఉంది. దగ్గరలో వున్న రైలు స్టేషనులు చీరాల (25 కి.మీ) నరసరావుపేట (25 కి.మీ).

## మౌలిక వసతులు
### రక్షిత మంచినీటి సదుపాయం
స్వర్గీయ నందమూరి రామరావు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న హయాంలో నెదర్లాండు వారి ఆర్థిక సహాయంతో ఈ గ్రామంలో రక్షిత మంచినీటి సదుపాయం ఏర్పాటు చేసారు. దీనివలన చుట్టూపక్కల 20 గ్రామాలవరకు తాగునీటి సదుపాయం ఏర్పడింది.

## త్రాగునీటి వసతి సౌకర్యాలు
#మంచినీటి చెరువు:- గ్రామంలోని ఈ చెరువు నుండి చుట్టుప్రక్కలగల 14 గ్రామాలకు త్రాగునీరు లభిస్తుంది.
#గ్రామ సమీపంలోని పాటికుంట చెరువు.

## గ్రామ విశేషాలు
*ప్రతి సంవత్సరం సంక్రాంతి పండుగనాడు రాష్రస్థాయి బండలాగుడు ఎడ్ల పందెములు జరుపబడును. ఈ పోటీలకు రాష్రం నలుమూలలనుండి వచ్చి రైతులు తమ ఎడ్లయొక్క ప్రథిభ పాటవాలను ప్రదర్సించెదరు. ఈ పోటీలలో మనం స్వచమైన ఒంగోలు జాతి ఎడ్లను చూడవచ్చు.
*ఈ గ్రామానికి చెందిన బి.బ్రహ్మయ్య మరియూ కె.పాపారావు,10వ తరగతి వరకు గ్రామంలోనే చదివినారు. ప్రస్తుతం చిలకలూరిపేటలో ఇంటరు చదువుచున్న వీరిద్దరూ, జాతీయస్థాయి సర్కిల్ కబడ్డీ పోటీలకు ఎంపికైనారు. వీరు 2015, ఫిబ్రవరి-27వ తేదీ నండి మార్-1వ తేదీ వరకు, పంజాబులోని చండీఘర్ లో నిర్వహించు జాతీయ పోటీలలో రాష్ట్ర జట్టు తరపున ఆడనున్నారు.

## సమీప గ్రామాలు
ఇనగల్లు 12 కి.మీ, అడుసుమల్లి 14 కి.మీ, ఎడుబాడు 15 కి.మీ, న్నీరువారిపాలెం 15 కి.మీ, గొల్లపూడి 15 కి.మీ.
## వ్యక్తులు
* టి.రజనీ - ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
బొమ్మరాజుచెరువు

**బొమ్మరాజుచెరువు**, శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా, వింజమూరు మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం.
## గ్రామనామ వివరణ
బొమ్మరాజుచెరువు గ్రామనామం బొమ్మరాజు అనే పూర్వపదం, చెరువు అనే ఉత్తరపదాల కలయికతో ఏర్పడింది. బొమ్మరాజు అన్న పదం పురుషనామ సూచి, చెరువు అన్న పదం జలసూచి.
## మూలాలు
జువ్విగుంటపాలెం (వింజమూరు మండలం)

**జువ్విగుంటపాలెం**, శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా, వింజమూరు మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర  గ్రామం.

## మూలాలు
నరిశెట్టి

**నరిశెట్టి** తెలుగువారిలో కొందరి ఇంటిపేరు.

## కొందరు ప్రముఖులు
* నరిశెట్టి ఇన్నయ్య
* రాజు నరిశెట్టి
* విజయరాజ కుమార్ నరిశెట్టి
పైసా (సినిమా)

**పైసా ** 2014 ఫిబ్రవరి 7న విడుదలైన తెలుగు చిత్రం. కృష్ణ వంశీ దర్శకత్వంలో నాని, కేథరీన్ థెరీసా నటించారు.
## కథ
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఓ మూరుమూల నియోజకవర్గంలో బై ఎలక్షన్స్ వస్తాయి. దానిని ప్రతిష్ఠాత్మకంగా తీసుకున్న అధికార పార్టీ ముఖ్యమంత్రి పదవికోసం వెంపర్లాడుతున్న ఓ మంత్రిని యాభై కోట్లు ఖర్చుపెట్టి అక్కడి అభ్యర్థిని ఎలాగైనా గెలిపించమని ఆదేశిస్తుంది. హవాలా ద్వారా యాభై కోట్ల రూపాయలను ఓ పోలీస్ అధికారి ద్వారా పాతబస్తీ నుండి ఎలక్షన్లు జరిగే నియోజకవర్గానికి సదరు మంత్రిగారు పంపుతారు. ఇదిలా ఉంటే... ఓల్డ్‌ సిటీలో షేర్వాణీ మోడల్‌గా జీవితం సాగిస్తుంటాడు ప్రకాశ్. డబ్బు ఉంటేనే మనిషికి గౌరవం అనేది అతని నమ్మకం. ఎలాగైనా కోటి రూపాయలు సంపాదించాలనుకుంటాడు. అందుకోసం ఏం చేయడానికైనా రెడీ అంటాడు. తనతోపాటే బట్టల దుకాణంలో పనిచేసే నూర్జహాన్ అంటే అతనికి ఇష్టం. కానీ ఆ విషయం ఎప్పుడూ బైట పెట్టడు. మంత్రి కుమార్తె స్వీటీతో ఏర్పడిన పరిచయాన్ని, ప్రణయంగా మార్చి డబ్బులు కొట్టేయొచ్చునని ఓ దశలో ప్రకాశ్ భావిస్తాడు. వీరిద్దరి మధ్య పెరిగిన అనుబంధాన్ని చూసి, నూర్జహాన్ ఓ దుబాయ్ షేక్‌ను పెళ్ళి చేసుకుని, తన కుటుంబాన్ని కష్టాలనుండి బైట పడేయాలని చూస్తుంది. ఆ విషయం తెలుసుకున్న ప్రకాశ్ ఆ పెళ్ళి ఆపి, చిన్నపాటి ఫైట్ చేసి, నూర్జహాన్‌ను తీసుకుని దారిలో ఆగి ఉన్న ఓ ఇన్నోవాలో పారిపోతాడు. ఆ ఇన్నోవాలోనే మంత్రి బై ఎలక్షన్ల కోసం పంపుతున్న యాభై కోట్లు ఉంటాయి. కోటి రూపాయల కోసం ఆశపడిన ప్రకాశ్‌కు ఏకంగా యాభై కోట్లు దొరికినట్టవుతుంది. మరి నూర్జహాన్ మనుషులు ప్రకాశ్‌ను వదిలిపెట్టారా? మంత్రి తన యాభై కోట్లను దక్కించుకోవడం కోసం ఏం చేశాడు? డబ్బులుంటేనే మనిషికి గౌరవం అనుకున్న ప్రకాశ్‌కు దానిని మించినది కూడా ఉందనే విషయం అర్థమైందా? ఇదంతా మిగతా కథ.

## నటులు
*నాని - 
*కేథరీన్ థెరీసా
* సిధికా శర్మ
* భరత్ రెడ్డి
* అంజి వల్గుమాన్

## సాంకేతిక వర్గం
*దర్శకుడు -- కృష్ణ వంశీ
*రచన—పాత్రికేయ, బినోజి, పద్మశ్రీ

## బయటి లంకెలు
*చిత్ర ప్ర్రారంభోత్సవం 
*చిత్ర వివరాలు 

## మూలాలు

వర్గం:2014 తెలుగు సినిమాలు
మాధవనగర్ (వింజమూరు మండలం)

thumb|వింజమూరు మండలంలోని మాధవనగర్ ప్రాంతం
**మాధవనగర్**, శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా, వింజమూరు (శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా) మండలానికి చెందిన గ్రామం.

## విశేషాలు
మాధవనగర్ మొలబంటి కుటుంబాల ప్రజలచే ఏర్పడింది. 20వ శతాబ్దం మధ్యలో, పాత మాధవనగర్ కలరాతో విజృంభించింది. కొంతమంది మాత్రమే తమ ఇళ్లను వదిలి ప్రస్తుత కొత్త ప్రదేశంలో స్థిరపడ్డారు. ఇక్కడ, ఎక్కువ మంది ప్రజలు మాదిగ వర్గంతో షెడ్యూల్డ్ కులానికి చెందినవారు. తరువాత, ఇది షెడ్యూల్డ్ తెగలతో నిండిపోయింది.

## మూలాలు

## మూలాలు
తక్కెళ్ళపాడు (వింజమూరు మండలం)

**తక్కెళ్ళపాడు**, శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా, వింజమూరు (శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా) మండలానికి చెందిన గ్రామం.

:
## గ్రామ చరిత్ర
## గ్రామం పేరు వెనుక చరిత్ర
## గ్రామ భౌగోళికం

### సమీప గ్రామాలు

### సమీప మండలాలు

## గ్రామంలో విద్యా సౌకర్యాలు
## గ్రామానికి రవాణా సౌకర్యాలు
## గ్రామంలో మౌలిక వసతులు
### ఆరోగ్య సంరక్షణ
### మంచినీటి వసతి
### రోడ్దు వసతి
### విద్యుద్దీపాలు
### తపాలా సౌకర్యం
## గ్రామంలో రాజకీయాలు
## గ్రామంలోని దర్శనీయ ప్రదేశములు/ దేవాలయాలు
## గ్రామంలో ప్రధాన పంటలు

## గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు

## గ్రామంలోని ప్రముఖులు (నాడు/నేడు)

;

## మూలాలు


:
రాజ్‍దీప్ సర్దేశాయ్

**రాజ్‍దీప్ సర్దేశాయి** ప్రముఖ టెలివిజన్ ఎడిటర్. 

ప్రముఖ క్రికెట్ క్రీడాకారుడు దిలీప్ సర్దేశాయ్ కుమారుడితడు. తండ్రిలాగా క్రికెటర్ కావాలని కలలు కనేవాడు. రంజీట్రోఫీ లలో ఆడినా, తర్వాత కాలంలో జర్నలిజం వైపు ఆకర్షితుడై అనతికాలంలో భారతదేశంలో ప్రముఖ జర్నలిస్టుగా ఎదిగారు.

మొదట టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా పత్రికలో రిపోర్టర్ గా చేరాడు. ముంబాయి అల్లర్ల సమయంలో వీరు అందించిన వార్తలు అందర్నీ ఆకట్టుకున్నాయి. ఆ తర్వాత 1994లో ఎన్.డి.టి.వి.లో పొలిటికల్ ఎడిటర్ గా చేరాడు. అలా పత్రికా ప్రపంచం నుండి టీవి రంగానికి మారడం ఇతనికి ఒక గొప్ప మలుపు. అక్కడ సుమారు 10 సంవత్సరాలు ప్రముఖ జర్నలిస్టు ప్రణయ్ రాయ్ తో కలిసిపనిచేశారు. ఆ తర్వాత తనకంటూ ఒక కొత్త న్యూస్ ఛానెల్ స్థాపించాలని ఉద్దేశంలో దానిని వీడి 2005లో టీవి 18 గ్రూప్ తో కలిసి గ్లోబల్ బ్రాడ్‍కాస్ట్ నెట్‍వర్క్ ను నెలకొల్పారు. అదే ఏడాది ఈ కంపెనీ సీ.ఎన్.ఎన్.తో జతకట్టి సీ.ఎన్.ఎన్.ఐ.బీ.ఎన్ (ఇండియన్ బ్రాడ్‍కాస్ట్ న్యూస్) ను ప్రారంభించారు.

వర్గం:పాత్రికేయులు
వర్గం:1965 జననాలు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వెంకటరెడ్డిపల్లి (పెనుకొండ)

**వెంకటరెఢ్డి పల్లి**, అనంతపురం జిల్లా, పెనుకొండ మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం.తాడిపత్రి నుండి 5 కి.మీ దూరంలో వెంకటరెడ్డి పల్లిలో జొన్నలు ఎక్కువగా పండిస్తారు.
## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
తిమ్మేపల్లి

**తిమ్మేపల్లి **, అనంతపురం జిల్లా, తాడిపత్రి మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర   గ్రామం.

తాడిపత్రి మండలంలోని తిమ్మేపల్లి గ్రామంలో 150 సంవత్సరాల క్రితం సిద్దవటం భయపరెడ్డి అబ్బ సిద్దవటం మునయ్య, సీతారామ ఆలయాన్ని నిర్మించాడు.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:తాడిపత్రి మండలంలోని రెవిన్యూయేతర గ్రామాలు
మోతే వేదకుమారి

**మోతే వేదకుమారి** (**Mothey Vedakumari**) భారత పార్లమెంటు సభ్యురాలు,  గాయని. 25 సంవత్సరాల 6 నెలల వయసులో 2వ లోక్‌సభకు ఎన్నికై అత్యంత పిన్నవయసులో పార్లమెంటు సభ్యురాలైన మహిళగా పేరుగాంచినది.

## జీవితం, వ్యాసంగం
వేదకుమారి 1931 సెప్టెంబరు 24 తేదీన ఏలూరులో జన్మించింది. ఈమె తండ్రి ఏలూరు జమీందారు మోతే నారాయణరావు, ప్రసిద్ధ కళా పోషకుడు, సాంప్రదాయ నాటకరంగాన్ని ఉద్దరించడానికి ఏలూరులో మోతే నాటక కంపెనీగా ప్రసిద్ధి చెందిన సీతారామాంజనేయ నాటక సమాజాన్ని స్థాపించాడు. వైశ్య వ్యాపారస్తుల కుటుంబంలో జన్మించిన వేదకుమారి ఆరుగురు సంతానంలో ఒకర్తి. ఈమె తండ్రి స్వాతంత్ర్యోద్యమానికి ధనసహాయం చేశాడని ప్రతీతి. 

వేదకుమారి అర్ధశాస్త్రంలో ఎం.ఏ డిగ్రీతో పట్టభద్రురాలైంది. విద్యార్ధి దశలో రాజకీయాల్లో చురుకుగా పాల్గొని, ఏలూరు విద్యార్ధి కాంగ్రేసుకు కార్యదర్శిగా పనిచేసింది. ఈమె అఖిల భారత మహిళా సమాఖ్య పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా శాఖకు కార్యదర్శిగా పనిచేసింది. ఈమె మహిళలకు కుట్టుపని, టైపింగ్లో శిక్షణ కోసం ఒక కేంద్రాన్ని నడిపింది. వేదకుమారి, ఈదర నాగరాజు వద్ద కర్ణాటక సంగీతంలో శిక్షణ పొంది, గాయనిగా ప్రసిద్ధి చెందినది. ఆకాశవాణి మొదటి తరగతి కళాకారిణిగా గుర్తింపబడినది. ఈమె 1957 సంవత్సరంలో ఏలూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి 2వ లోక్‌సభకు భారత జాతీయ కాంగ్రెసు సభ్యురాలిగా పోటీచేసి, వీరమాచనేని విమల దేవిని ఓడించి లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యింది. 1962లో తిరిగి అదే నియోజకవర్గం నుండి లోక్‌సభకు పోటీచేసి, తన ప్రత్యర్ధి వీరమాచనేని విమల దేవి చేతిలో ఓడిపోయింది.

వైశ్య సామాజికవర్గానికి చెందిన వేదకుమారి, బ్రాహ్మణ వర్గానికి చెందిన వ్యక్తిని ప్రేమించి కులాంతర వివాహం చేసుకుంది. సంతానం లేని వేదకుమారి ఇద్దరు అబ్బాయిలను దత్తతకు తీసుకొని పెంచి పెద్దచేసింది.

వేదకుమారి 1977లో కాన్సర్ కారణంగా మరణించింది.

## బయటి లింకులు
*మోతే వేదకుమారి ఆలపించిన "సుక్కెక్కడున్నాదో" గీతం - రచన నండూరి సుబ్బారావు

## మూలాలు

వర్గం:2వ లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:1931 జననాలు
వర్గం:కర్ణాటక సంగీత విద్వాంసులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు
వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా మహిళా గాయకులు
వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా మహిళా రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా మహిళా ఆకాశవాణి కళాకారులు
వర్గం:1977 మరణాలు
తొగట (కులం)

**తొగట** (తొగటవీర క్షత్రియ),ఆంధ్రప్రదేశ్,కర్ణాటక, తెలంగాణ, రాష్ట్రాలలో ఉన్న చేనేత కులం. ఈ కులస్తులు చౌడేశ్వరి వంశానికి చెందినవారు వైష్ణవ సంప్రదాయాన్ని అనుసరిస్తారు.వెనుకబడిన తరగతులకు చెందిన బీసీ-బి విభాగానికి చెందుతారు.

## మూలాలు

వర్గం:కులాలు
చెల్లమెల్ల సుగుణ కుమారి

**డాక్టర్ చెల్లమల్ల సుగుణ కుమారి** (**Dr. Chellamalla Suguna Kumari**) ప్రముఖ పార్లమెంటు సభ్యురాలు.

## జననం, విద్య
ఈమె హైదరాబాద్లో 1955 సంవత్సరం జన్మించింది. ఈమె తండ్రి సి. పోచయ్య. ఈమె ఉస్మానియా వైద్య కళాశాల నుండి M.B., B.S., M.D., D.G.O. and D. Ch. పూర్తిచేసి ఆధునిక వైద్యంలో ప్రజలకు సేవ చేస్తున్నది. ఈమెకు సాంఘిక సేవ మీద మక్కువ ఎక్కువ.

## వ్యక్తిగత జీవితం
ఈమె 1981 సంవత్సరంలో డా. ఎం. రాజేంద్రప్రసాద్ ను వివాహం చేసుకున్నది. వీరికి ఇద్దరుకుమారులు.

## రాజకీయ జీవితం
ఈమె 1998లో పెద్దపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి 12వ లోక్‌సభ తెలుగుదేశం పార్టీ సభ్యురాలిగా పోటీచేసి, గెలిచి భారత పార్లమెంటులో ప్రవేశించింది. ఆ తరువాత 2004 రెండవసారి అదే నియోజకవర్గం నుండి 13వ లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యింది.

పెట్రోలియం, రసాయనాలు, ప్రభుత్వ హామీలు, ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖపై వివిధ పార్లమెంటరీ కమిటీలలో ఆమె సభ్యురాలిగా పనిచేవారు.

## మూలాలు

వర్గం:12వ లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:13వ లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా మహిళా రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:1955 జననాలు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:పెద్దపల్లి జిల్లా (సంయుక్త ఆంధ్రప్రదేశ్) నుండి ఎన్నికైన మహిళా లోక్‌సభ సభ్యులు
వీరమాచనేని విమల దేవి

**డా. వీరమాచనేని [[విమలా దేవి]]** (**Dr. Viramachaneni Vimla Devi**) భారత పార్లమెంటు సభ్యురాలు.

ఈమె 1928 లో కృష్ణా జిల్లాలోని వరాహపట్నంలో జన్మించింది. ఈమె తండ్రి కె. పట్టాభిరామయ్య.

ఈమె ఋషి వాలీ పాఠశాల, ఆంధ్ర క్రిస్టియన్ కళాశాల, స్కాటిష్ చర్చి కళాశాలలలో విద్యాభ్యాసం చేసింది. ఆమె విశాఖపట్నంలోని ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల నుండి వైద్యవిద్యలో పట్టా పొందినది.

ఈమె డా. వి.వి.జి. తిలక్ ను వివాహం చేసుకున్నది. వీరికి ఒక అబ్బాయి, ఒక అమ్మాయి..

ఈమె సాంఘిక సేవలో చురుకుగా పాల్గొని, ఏలూరు మునిసిపాలిటీకి ఉప సభాపతి గాను తర్వాత కౌన్సిలర్ గాను సేవలందించారు.

ఈమె 1962లో ఏలూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి 3వ లోక్‌సభకు భారత కమ్యూనిష్టు పార్టీ సభ్యురాలిగా పోటీచేసి గెలుపొందింది.

ఈమె 1967, మార్చి 2 న ఏలూరులో గుండెపోటుతో మరణించారు.

## మూలాలు

వర్గం:3వ లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:1928 జననాలు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:తెలుగువారిలో వైద్యులు
వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా నుండి ఎన్నికైన మహిళా లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా మహిళా రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా మహిళా కమ్యూనిస్టు నాయకులు
వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా మహిళా వైద్యులు
హెచ్.సి.హెడా

**హరీష్ చంద్ర హెడా**, భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, గాంధేయవాది, హైదరాబాదు రాజ్యంలోని మారాఠీ ప్రాంతానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు, భారత జాతీయ కాంగ్రేసు నాయకుడు, మూడు పర్యాయాలు నిజామాబాదు నియోజకవర్గం నుండి లోక్‍సభకు ఎన్నికై 1952 నుండి 1967 వరకు లోక్‍సభలో నిజామాబాదుకు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు.

హరీష్ చంద్ర 1912, అక్టోబరు 14న అప్పటి హైదరాబాదు రాజ్యంలోని ఉస్మానాబాదు జిల్లాలోని శిరాఢోన్ గ్రామంలో ఒక మార్వాడీ కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఈయన తండ్రి బాల్ ముకుంద్ హెడా. ఈయన విద్యాభ్యాసం ఉస్మానాబాద్, గుల్బర్గా, హైదరాబాదులలో సాగింది. 1936లో స్వాతంత్ర్య సమరయోధురాలు గ్యాన్ కుమారీ హెడాను వివాహమాడాడు. న్యాయవాద పట్టా పొంది 1939 నుండి 1942 వరకు న్యాయవాదిగా ప్రాక్టీసు చేశాడు.

1930లో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి తత్త్వశాస్త్రం, న్యాయశాస్త్రాలలో పట్టభద్రుడైన హెడా 1938లో హైదరాబాదు రాష్ట్ర కాంగ్రేసు, ఆర్య సమాజం ఏర్పాటు చేసిన సత్యాగ్రహంలో పాల్గొన్నాడు. క్విట్ ఇండియా ఉద్యమకాలంలోనూ హైదరాబాదు విమోచనోద్యమంలోనూ పాల్గొని జైలుకెళ్ళాడు. జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ, సర్దార్ వల్లభాయి పటేల్ ల సన్నిహిత సహచరుడైన హెడా, 1949లో ప్రొవిన్షియల్ పార్లమెంటుకు, ఆ తర్వాత భారత రాజ్యాంగాన్ని తయారు చెయ్యడానికి ఏర్పడిన రాజ్యాంగసభకు ఎన్నికయ్యాడు. 1952లో జరిగిన తొలి సార్వత్రిక ఎన్నికలలో నిజామాబాదు లోక్‍సభ నియోజకవర్గం నుండి సోషలిస్టు అభ్యర్థి కాశీనాథరావు ముకాల్పర్ను ఓడించి పార్లమెంటు సభ్యుడయ్యాడు. ఆ తరువాత 1957లోనూ, 1962లోనూ స్థానిక అభ్యుర్ధులైన జి.రాజారాం, ఎం.నారాయణ రెడ్డిలను ఓడించి తిరిగి లోక్‍సభకు ఎన్నికయ్యాడు. అయితే 1967 ఎన్నికలలో ఎం.నారాయణ రెడ్డి చేతిలో ఓడిపోయాడు.

హెడా మార్క్సిజం, గాంధేయ వాదంపై అనేక వ్యాసాలు వ్రాశాడు. గాంధీజీస్ నౌఖాలీ పద్ యాత్ర (1946), ఆన్ ద హైసీస్ (1958), ఎన్నికలు ఇన్ బ్రిటన్ (1960) అనే మూడు పుస్తకాలను ప్రచురించాడు.

ఇతను 2002, ఆగస్టు 28న తొంభై ఏళ్ల వయసులో హైదరాబాదులో అస్వస్థతతో మరణించాడు. ఇతని సతీమణి జ్ఞాన్ కుమారీ హెడా  స్వాతంత్ర్య సమరయోధురాలు, సర్వోదయ ఉద్యమ నాయకురాలు, గాంధీ స్మృతి అధ్యక్షురాలు. వీరికి ఒక కుమారుడు శరద్ హెడా న్యూజెర్సీలో స్థిరపడ్డాడు.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:1912 జననాలు
వర్గం:2002 మరణాలు
వర్గం:తెలుగువారిలో స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
వర్గం:1వ లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:2వ లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:3వ లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:తెలంగాణ స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు
వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా (సంయుక్త ఆంధ్రప్రదేశ్) నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా (హైదరాబాదు రాష్ట్రం) నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు
జి.బి.కె.ఆర్.కాలనీ (వింజమూరు మండలం)

**జి.బి.కె.ఆర్.కాలనీ**, శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా, వింజమూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం. యానాది సంగంగా పిలవబడే ఈ ఊరికి స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు గణపం బాలకృష్ణారెడ్డి పేరు నిర్ణయించడంతో జి.బి.కె.ఆర్.కాలనీగా పిలవబడుతుంది.

## మూలాలు
జ్ఞాన్ కుమారీ హెడా

thumb|జ్ఞాన్ కుమారీ హెడా
**గ్యాన్ కుమారీ హెడా,** హైదరాబాదుకు చెందిన ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధురాలు, సర్వోదయ ఉద్యమ నాయకురాలు, గాంధీ స్మృతి అధ్యక్షురాలు. ఈమె సామాజిక సేవారంగంలో ప్రసిద్ధమైన పాత్ర పోషించింది.

జ్ఞానకుమారి 1918, అక్టోబరు 11న ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని బులంద్‍షహర్ జిల్లాలోని ఖుర్గా గ్రామంలో జన్మించింది. బి.ఏ వరకు చదివింది. చిన్న వయసు నుండే జాతీయోద్యమంలో చురుగ్గా పాల్గొని అనేక పర్యాయాలు జైలుకు కూడా వెళ్ళిన ఈమె 1936లో ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు హరీష్ చంద్ర హెడాను వివాహమాడి హైదరాబాదులో స్థిరపడింది. హైదరాబాదు రాష్ట్రంలో స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో పాల్గొన్న అతికొద్ది మంది మహిళలలో ఈమె ఒకరు. క్విట్ ఇండియా ఉద్యమకాలంలో విమలాబాయి మేల్కోటే, పద్మజానాయుడు, వనమాలి, కమలమ్మ తదితర మహిళలతో పాటు ఈమెను అరెస్టు చేసి, అప్పటికి మహిళా రాజకీయ ఖైదీలను ఉంచడానికి ప్రత్యేక జైళ్లు లేకపోవటంవలన మౌలాలీ సమీపంలోని కృష్ణప్రసాద్ దేవిడీలో నిర్భంధించారు.

స్వతంత్రానంతరం క్రియాశీలక రాజకీయాల నుండి తప్పుకుని సాంఘిక సంస్థల్లో విశేష కృషిచేసింది. హైదరాబాదులో సాంఘిక, రాజకీయ చైతన్యం పెరగడానికి పనిచేసిన తొలితరం మహిళ జ్ఞానకుమారి హెడా. జ్ఞానకుమారి 1945 నుండి 1963 వరకు కస్తూర్బా గాంధీ జాతీయ స్మారక ట్రస్టు హైదరాబాదు రాష్ట్ర ప్రాంతీయ ప్రతినిధిగా పనిచేసి హైదరాబాదులో కస్తూర్బా ట్రస్టును తీర్చి దిద్దింది. 1946 నుండి 1957 వరకు హైదరాబాదు రాష్ట్ర హరిజన సేవక్ సంఘ్ కార్యనిర్వాహక సంఘ సభ్యురాలిగా హరిజన హాస్టలును నిర్వహించింది.

మహాత్మాగాంధీ మరణించిన తర్వాత ఆయన అస్థికలను గ్యాన్ కుమారీ 1948 ఫిబ్రవరి 12న హైదరాబాదులోని లంగర్ హౌజ్ ప్రాంతంలోని మూసీ నది, ఈసీ నది సంగమ ప్రదేశంలో నిమజ్జనం చేసింది. అప్పటి నుండి ఈ ప్రాంతం బాపూఘాట్‍గా పేరు పొందింది. ఈ సందర్భాన్ని పురస్కరించుకొని సర్వోదయ సంస్థ సభ్యులు ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి 12న గాంధీ స్మృతి ప్రార్థనా దినోత్సవంగా జరుపుకుంటారు.

ఈమె 89 ఏళ్ల వయసులో న్యూజెర్సీలోని తన కుమారుని నివాసంలో 2008 జూలై 18న మరణించింది.

## మూలాలు

వర్గం:1918 జననాలు
వర్గం:2008 మరణాలు
వర్గం:స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా వ్యక్తులు
జానంపల్లి కుముదినీ దేవి

**రాణీ కుముదినీ దేవి** (జనవరి 23, 1911 - 2009) గా ప్రసిద్ధి చెందిన జానంపల్లి కుముదినీ దేవి, వనపర్తి సంస్థానపు రాణి, రాజకీయ నాయకురాలు, హైదరాబాదు తొలి మహిళా మేయరు, సంఘసేవిక.

## జననం
వరంగల్లు జిల్లా, వాడపల్లికి (వడ్డెపల్లి)  చెందిన జమీందారీ వంశంలో కుముదినీ దేవి 1911 జనవరి 23న వాడపల్లిలో(వడ్డెపల్లి) జన్మించింది. ఈమె తండ్రి పింగళి వెంకట రామా రెడ్డి హైదరాబాదు రాజ్యానికి ఉపప్రధానిగా పనిచేశాడు. కుముదినీ దేవికి 1928 లో వనపర్తి రాజా రామదేవరావుతో వివాహమైంది.

కుముదినీ దేవి శివానంద స్వామిచే ప్రభావితురాలై హైదరాబాదు కూకట్‍పల్లిలో శివానంద ఆశ్రమం స్థాపించారు. కుష్టు వ్యాధి గలవారి చికిత్స, పునరావాసం వంటి విషయాలలో ఈ సంస్థ నేటికీ ఎంతో కృషి చేస్తోంది. అంతేకాక, 1958 లో కుముదిని వ్యవస్థాపక సభ్యుల్లో ఒకరుగా ఉంటూ నెలకొల్పబడిన **“ సేవాసమాజ బాలికా నిలయం ”** ఇప్పటికీ విజయవంతంగా నడుస్తూ, ఎందరో ఆడపిల్లలకి ఉపాధి, ఆశ్రయం కల్పిస్తోంది.

కుముదినీ దేవి, 1962లో తొలిసారి వనపర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యింది. 1967లో తిరిగి అదే నియోజకవర్గం నుండి ఎన్నికై రెండు పర్యాయాలు శాసనసభా సభ్యురాలిగా సేవలందించింది

## మరణం
ఈమె 2009లో తన 98 వ ఏట మరణించింది.

## మూలాలు

వర్గం:1911 జననాలు
వర్గం:2009 మరణాలు
వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా మహిళా రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:హైదరాబాదు నగర మేయర్లు
కొండపల్లి సీతారామయ్య

**కొండపల్లి సీతారామయ్య** నక్సలైట్, కమ్యూనిస్టు నాయకుడు.

## జననం
కొండపల్లి సీతారామయ్య, కృష్ణాజిల్లా, లింగవరం గ్రామంలో జన్మించాడు. ఆ తర్వాత జొన్నపాడు గ్రామంలో పెరిగాడు. 
## వ్యక్తిగత జీవితం
కొండపల్లి కోటేశ్వరమ్మ ఇతని భార్య. ఇతనికి ఒక కుమారుడు, ఒక కుమార్తె (కరుణ) ఉన్నారు. కుమారుడు పోలీస్ ఎన్ కౌంటరులో మరణించి ఉండవచ్చు. కుమార్తె, అల్లుడు డాక్టర్లు. అల్లుడు అకాల మరణంతో కుమార్తె కూడా కొంత కాలానికి విజయవాడలో డాక్టరుగా పనిచేస్తూ ఆత్మహత్య చేసుకుంది..

## ఆఖరు రోజులు
చివరి రోజుల్లో, సీతారామయ్య పార్నిన్సన్ వ్యాధి బారిన పడ్డారు. రాజకీయాల నుండి దూరంగా ఉన్నారు. ఏప్రియల్ 12, 2002 న 87 సంవత్సరాల వయసులో విజయవాడలోని మనవరాలు ఇంటిలో మరణించాడు. అతనికి అప్పుడు భార్య కోటేశ్వరమ్మ, మనవరాళ్లు వి. అనురాధ, జి. సుధలు ఉన్నారు. తరువాత రోజు అంతిమ యాత్ర జరిగింది. ఆ అంతిమ యాత్రకు కొద్ది మంది మాత్రమే హాజరయ్యారు.

## మూలాలు

వర్గం:నక్సల్బరీ ఉద్యమం
వర్గం:2002 మరణాలు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా నక్సలైట్లు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా ఉద్యమకారులు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా కమ్యూనిస్టు నాయకులు
వేదాంతం కమలాదేవి

right|thumb|వేదాంతం కమలాదేవి
**వేదాంతం కమలాదేవి** (1897 - 1940) ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమర యోధురాలు, ప్రముఖ సంఘసేవకురాలు. ఆమె ఆదర్శ కాంగ్రెసువాదిగా సంఘంలో తమకంటూ ఒక ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించుకొన్న సుప్రసిద్ధ తెలుగు మహిళలలో ఒకరు.

## జీవిత విశేషాలు
ఆమె 1897 మే 5 వ తేదీన కడప జిల్లా రాజంపేట తాలూకా నందలూరు గ్రామంలో భ్రమరాంబ, ప్రతాపగిరి గోపాలకృష్ణయ్య దంపతులకు జన్మించారు. ఈమెకు 12 ఏటనే వేదాంతం కృష్ణయ్యతో వివాహం జరిగింది. వైద్యవిద్య చదువుతున్న భర్తకు తోడుగా కలకత్తాలో ఉంటున్నప్పుడు అక్కడి ప్రముఖ సంఘ సేవికురాలు శ్రీమతి సుప్రభాదేవితో ఏర్పడిన పరిచయసాన్నిహిత్యం వలన విశేషంగా ప్రభావితమైంది. ఈమె సోదరుడు ప్రతాపగిరి రామమూర్తి స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొన్నాడు.

## స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో..
1920 లో కాకినాడలో స్థిరపడిన పిమ్మట జాతీయోద్యమపోరాటంలో పాల్గొనడం ప్రారంభించారు.విదేశీ వస్త్ర బహిష్కరణ, నూలు వడకడం, ఖద్దరు ప్రచారం చేసారు. దేశ బాందవి దువ్వూరి సుబ్బమ్మ గారిని ఆదర్శంగా తీసుకొని 1921 లో సహాయ నిరాకరణోద్యమంలో పాల్గొన్నారు. తిలక్ స్వరాజ్య నిధికి అనేకమంది దాతల నుండి భారీ విరాళాలు స్వీకరించి గాంధీజి ప్రశంసలను పొందారు. 1923 లో కాకినాడలో అఖిల భారత కాంగ్రేస్ సభలు జరిగినప్పుడు మహర్షి బులుసు సాంబమూర్తి ప్రోత్సాహంతో మహిళా కార్యకర్తల దళానికి నాయకురాలిగా విశెషసేవలు అందించారు.

ఒక ప్రక్క స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో పాల్గొంటూనే, మహిళలలో జాగృతికై కృషి చేసారు.స్రీలలో జాతీయభావాలు ప్రేరేపించేవారు.ప్రాథమిక విద్యావ్యాప్తికి తోడ్పడ్డారు. పక్షవాతంతో సరిగా తిరగలేని స్థితిలో కూడా సేవానిరతిని కోల్పోలేదు. అస్వస్థత కారణంగా తన స్వగృహం ఆనంద నిలయాన్నే అనాథ శరణాలయంగా మార్చి సేవాకార్యక్రమాలు నిర్వహించేవారు.

ఉప్పు సత్యాగ్రహం ఉద్యమాన్ని విశాఖపట్నంలో నిర్వహించే బాధ్యతను బులుసు సాంబమూర్తి అప్పచెప్పినపుడు ఆ బాధ్యతను చక్కగా నిర్వహించారు. ఉప్పు సత్యాగ్రహంలో భాగంగా నౌపడ లోని ఉప్పు క్షేత్రాల దగ్గర సత్యాగ్రహం చేసి అక్కడే 1930 మే 20 న అరెస్ట్ అయ్యారు.ఫలితంగా రాయవెల్లూరులో 6 నెలల పాటు జైలుశిక్ష అనుభవించారు. 1931 లో ఇచ్చాపురంలో జరిగిన గంజాం జిల్లా మహిళాసభకు అద్యక్షత వహించారు. 1932 లో ఉప్పు సత్యాగ్రహ ఉద్యమం తీవ్రదశలో ప్రభుత్వం కాంగ్రెసు సమావేశాలకు అడ్డుపడుతున్నప్పుడు ప్రకటించిన చోటులో కాకుండా వేరొక చోటులో కాంగ్రేసు సమావేశాలు జరిగేవి. ఆ పద్ధతిలో వేదాంతం కమలాదేవి గుంటూరులో ఆంధ్ర రాష్ట్ర కాంగ్రెస్ మహా సభను తెల్లవారుజామున ప్రకటించిన ప్రకారమే నిర్విఘ్నంగా జరిపి తన అద్యక్షతన తీర్మానాలు అమోదించారు. మళ్ళీ రెండవసారి రాయవెల్లూరులో 6 నెలలు జైలుశిక్ష అనుభవించారు. జైలు నుండి విడుదలైన తరువాత తన ఆరోగ్యం సహకరించకున్నా రెట్టించిన ఉత్సాహంతో కాంగ్రేసు ప్రచారం చేసారు. 1935 చట్టం ప్రకారం 1937 లో జరిగిన ఎన్నికలలో కాంగ్రేసు అభ్యర్థుల విజయానికి ఎంతో కృషి చేసారు.

ఆమె 1929లో, 1930లో,1934లో అఖిల భారత కాంగేసు స్థాయి సంఘ సభ్యులుగా ఉన్నారు. మూడుసార్లు కాకినాడ మున్సిపల్ కౌన్సిలర్ గా ఉన్నారు. ఢిల్లీలో సరోజినీ నాయుడు పర్యవేక్షణలో జరిగిన జాతీయ మహాసభలో ఉత్తేజపూరితమైన ప్రసంగం చేసినందులకు ఈమెకు 6 నెలలు జైలు శిక్ష విధించారు.

ఈమె 1940, జూలై 14 వ తేదీన తన 43 వ ఏట పక్షవాత కారణంగా మృతిచెందారు.

మహాత్మా గాంధీ పిలుపికి స్పందించిన మహిళగా స్వాతంత్ర్యపోరాటంలో పాల్గొని జైలు శిక్షలనుభవించి, సేవా నిరతితో సంఘ సేవా కార్యకలాపాలతో పాల్గొన్న శ్రీమతి వేదాంతం కమలాదేవి భావితరం మహిళలకు ఆదర్శప్రాయంగా నిలిచారు.

## మూలాలు

## ఇతర లింకులు

వర్గం:ఆదర్శ వనితలు
వర్గం:మహిళా రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
వర్గం:1897 జననాలు
వర్గం:1940 మరణాలు
పెద్దాడ కామేశ్వరమ్మ

right|thumb|200px|పెద్దాడ కామేశ్వరమ్మ
**పెద్దాడ కామేశ్వరమ్మ** భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధురాలు.
## జీవిత విశేషాలు
ఆమె రాజమహేంద్రవరంలో 1907 మే 15న పెద్దాడ వెంకట సుబ్బమ్మ, సుందరశివరావు దంపతులకు జన్మించింది. ఆమె భర్త ప్రొఫెసర్ బి.కుప్పుస్వామి. ఆమె ఉపాధ్యాయినిగా తన ఉద్యోగాన్ని వదలి ఉప్పు సత్యాగ్రహంలో పాల్గొని 1931 మార్చి 31 నుండి ఆరు నెలల పాటు జైలు శిక్ష అనుభవించింది.  పెద్దాపురం తోటలో నాయకుల సమావేశాన్ని రహస్యంగా నిర్వహించింది. పోలీసులు విపరీతంగా లాఠీలతో కొట్టారు. మైసూరు మ్యునిసిపల్ కౌన్సిల్ లో తొలి మహిళా కార్పొరేటరుగా పనిచేస్తూ పాకీ పనివారికి సంఘాన్ని పెట్టింది. తూర్పు గోదావరి జిల్లా కాంగ్రెస్ కు ఎన్నికైన తొలి కాంగ్రెస్ అధ్యక్షులు, తొలి ఎ.ఐ.సి.సి సభ్యురాలు.

భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో తెలుగు వారి సాహసము, త్యాగము, ఆత్మార్పణం ఎంతో పేరు పొందాయి. గాంధీ మహాత్ముడు కూడా తెలుగు వారిని ఈ విషయంలో ఎంతో మెచ్చుకున్నారు. తెలుగు మహిళలు కూడా ఆయన పిలుపును అందుకుని ఎంతో కృషిచేశారు. అటువంటి ధన్యులలో ఒకరు పెద్దాడ కామేశ్వరమ్మ గారు. ఇంగ్లీషు కోర్టులు, విద్యాలయాలు, ఉద్యోగాలు వదిలి స్వతంత్ర పోరాటంలో పాల్గొనండి - అని గాంధీ గారు పిలవగానే ఎంతో మంది రంగములోకి దిగారు. అటువంటి వారిలో కామేశ్వరమ్మ ఒకరు. ఆమె సంఘ సంస్కర్తగా పేరు తెచ్చుకుంది. డిగ్రీ చదివింది. ఉప్పు సత్యాగ్రహంలో పాల్గొనింది. జైలు శిక్షను అనుభవించింది. నాయకులంతా జైళ్ళలో ఉన్నప్పుడు పెద్దాపురంలో వన సంతర్పణం చేసి అక్క డ సత్యాగ్రహ ప్రచారము చేసింది. పోలీసులచేత లాఠీ దెబ్బలు తింది. తర్వాత అఖిల భారత కాంగ్రెస్ కార్యనిర్వాహక సంఘములో చాలా కాలం సభ్యురాలుగా ఉంది. స్వతంత్రము కోసం పోరాడిన మహిళలలో మచ్చు తునకగా చెప్పుకోదగ్గ వ్యక్తి కామేశ్వరమ్మ గారు.
ఆమె 1979 జూలై 29న మరణించింది.
## మూలాలు

వర్గం:ఆదర్శ వనితలు
వర్గం:1907 జననాలు
వర్గం:1979 మరణాలు
వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా మహిళా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా మహిళా రాజకీయ నాయకులు
నాళం సుశీలమ్మ

**నాళం సుశీలమ్మ** మధుర కవి నాళం కృష్ణారావు గారి సతీమణి.  కృష్ణారావు  ఆనాడు పేరొందిన గౌతమీ గ్రంథాలయం స్థాపించాడు. "మానవసేవ" అనే పత్రిక నడిపాడు.  ఆమెకు సాహిత్య పరిచయాన్ని కృష్ణారావు గారే కలిగించాడు. ఆమె బాపూజీ ప్రేరణతో విదేశీ వస్త్ర దహనం చేసింది. రాట్నంతో నూలు వడకటం, ఆ నూలుతో గుడ్డలు నేయటం అలవాటు చేసుకుంది. పూర్తి ఖద్దరే కట్టింది. ఇతరులు చేత కట్టించేది. వీణా వాద్యంలో కూడా ఆమెకు నైపుణ్యం ఉంది. ప్రకృతి వైద్యం తెలిసిన మహిళ. ఆంధ్ర మహిళా గాన సభ అనే సంస్థను స్థాపించింది. దాని అభివృద్ధికి ఎంతో కృషి చేసింది. 

## జీవిత విశేషాలు
ఆమెకు 12వ యేటనే వివాహం అయింది. అప్పటికే ఆమె భర్త నాళం కృష్ణారావుకు బ్రహ్మ సమాజంలోనూ, వీరేశలింగం వితంతు వివాహోద్యమాలాలోనూ సంబంధం ఉండేది. ఆనాటి కాలంలో స్త్రీవిద్య పట్ల వ్యతిరేకత ఉండేది. కానీ ఆ కాలంలో ఆమె ఏలూరులోని నాయుడుగారి వీధిలోని వీధిబడిలో చేరింది. ఆమె పెద్దతండ్రి కుమారులు మోతే సుబ్బయ్య గారికి సంస్కార భావాలు ఉండేవి. అతను తన భార్యతో పాటు, సుశీలమ్మను కూడా ఇంగ్లీషు దొరసానిని ఇంటికి పిలిపించి ఆంగ్లమున్నూ, మగ మాష్టారుచేత రహస్యంగా సంగీతమున్నూ నేర్పించారు. ఆమె ఆ కాలంలో నాలుగొ తరగతి వరకు చదువుకుంది. మొదట్లో ఆమె భర్త సంస్కారోద్యమాల పట్ల సహకరించమని కోరినా ఆమె సహకరించలేదు. ఆమెకు సహజ సనాతన మతాభిమానం, సంస్కారోద్యమం పట్ల వ్యతిరేక భావం అతానికి కోపం తెప్పిచేవి.  తరువాత గాంధీ గారి ఉద్యమ ప్రభావంతో యావాధ్బారతదేశానికి కనువిప్పు కలిగింది. వీరేశలింగం పంతులు గారి నిరంతర ప్రభోదం వల్ల సంఘసేవ పట్ల సుముఖత కనబరచి ఉద్యమాలలో పాల్గొన్నది. తరువత ఆంధ్రా మహిళా గానసభను స్థాపించింది. 

## మూలాలు

వర్గం:ఆదర్శ వనితలు
వర్గం:స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
మానాప్రగడ రామ సుందరమ్మ

**మానాప్రగడ రామసుందరమ్మ** తూర్పు గోదావరి జిల్లాకు చెందిన స్వాతంత్ర్య సమరయోధురాలు.
## జీవిత విశేషాలు
ఆమె సీతానగరం వాస్తవ్యురాలు. ఆమె తండ్రి కనకయ్య, భర్త వెంకట కృష్ణారావు. అతి చిన్న వయస్సులోనే జాతీయ ఉద్యమంలో పాల్గొన్నది. పన్నెండేళ్ళ వయసులోనే సత్యాగ్రహంలో పాల్గొనింది. జాతీయ ఉద్యమ నిర్మాణ కార్యక్రమంలో పాలుపంచుకుంది. 1926లో నిర్మాణ కార్యక్రమాలలో చురుకైన పాత్ర పోషించింది. శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్గొన్నందుకు గాను 1933 జనవరి 16 నుండి ఆరు నెలలు జైలు శిక్ష అనుభవించింది. 
1933 లో గుంటూరులో ఒక స్త్రీల సభ జరిగింది. ఆ సభలో పాల్గొంటే పదిహేను నెలల జైలు శిక్ష, రెండు వేల రూపాయల జరీమానా అన్నా వినకుండా పాల్గొనింది. జైలుకు వెళ్ళింది. జైలులో జబ్బు పడింది. పద్దెనిమిది సంవత్సరాలు కూడా నిండకుండానే స్వర్గస్తురాలైంది. ఆమె జీవితం ఎందరికో ఆదర్శప్రాయం. ఇటువంటి మహిళలను కన్నందుకు తెలుగుదేశం గర్వించాలు భరతమాత పులకించింది.
## మూలాలు

వర్గం:ఆదర్శ వనితలు
వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా మహిళా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
సంగం లక్ష్మీబాయి

**సంగం లక్ష్మీబాయి** (**Sangam Laxmi Bai**) (జూలై 27, 1911 - జూన్ 3, 1979) స్వాతంత్ర్య సమరయోధురాలు, భారత లోక్‌సభ సభ్యురాలు. ఈమె ఆంధ్రప్రదేశ్ నుండి లోక్‌సభ సభ్యురాలైన తొలి మహిళగా చరిత్రకెక్కింది.

ఈమె 1911, జూలై 27 న ఘటకేసర్ సమీపంలోని ఒక కుగ్రామంలో జన్మించింది. ఈమె తండ్రి డి. రామయ్య. చిన్నతనంలోనే వివాహమైన తర్వాత బాల్యంలోనే తల్లిదండ్రులు, భర్త చనిపోవడంతో ఆమె అనాథ అయ్యింది. చాలా చురుకైన అమ్మాయి కావడంతో మద్రాసు ఆంధ్ర మహిళా సభలో చదువుకునే అవకాశం దొరికింది. ఈమె కార్వే విశ్వవిద్యాలయం, ఉన్నవ లక్ష్మీబాయమ్మ ప్రారంభించిన శారదా నికేతన్, మద్రాసు ఆర్ట్స్ కళాశాలలో చదువుకున్నారు. అక్కడ ఉన్నత చదువుల అనంతరం తిరిగి హైదరాబాద్‌కు చేరుకుంది. నారాయణగూడలో ఉన్న రాజాబహదూర్ వెంకట్రామిరెడ్డి ఉమెన్స్ కాలేజ్ హాస్టల్ బాధ్యతలు చూసుకుంటూనే మరోవైపు స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో కీలకపాత్ర పోషించింది. ఎంతోమంది మహిళలను ఉద్యమాల్లో భాగస్వాములను చేసింది.

ఈమె సాంఘిక సేవలోనే పూర్తి సమయం వెచ్చించి ఆ తర్వాత రాజకీయాలలో చేరారు. ఈమె విద్యార్థి రోజులలో సైమన్ కమీషన్ను వ్యతిరేకించింది. ఉప్పు సత్యాగ్రహం (1930-31) లో చురుగ్గా పాల్గొని ఒక సంవత్సరం జైలు శిక్ష అనుభవించింది.

ఈమె 1952 లో నిజామాబాద్‌ జిల్లా బాన్సువాడ నియోజకవర్గం నుంచి హైదరాబాదు రాష్ట్ర శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు. 1954 నుండి 1956 వరకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో విద్యాశాఖ ఉప మంత్రిగా పదవిని నిర్వహించారు. 1957లో మెదక్‌ నియోజక వర్గం నుండి 2వ లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యారు. 1962 లో 3వ లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యారు. మూడవసారి 1967లో 4వ లోక్‌సభకు భారత జాతీయ కాంగ్రెసు సభ్యురాలిగా మెదక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి ఎన్నికయ్యారు.

ఈమె1979లో మరణించేవరకు లక్ష్మీబాయి స్త్రీలు, బాలికల సంక్షేమం కొరకు నిర్విరామంగా కృషిచేసింది. 1952లో తన సహచరులైన కె.వి.రంగారెడ్డి, ఏ.శ్యామలాదేవి; పి.లలితాదేవి, పాశం పాపయ్య, ఎం.భోజ్ రెడ్డిలతో కలిసి మహిళలు, బాలికలకు సహాయం చేసే లక్ష్యంతో ఇందిరా సేవా సదన్ సొసైటీని స్థాపించింది. సంతోష్ నగర్ చౌరస్తాలో ప్రస్తుతం ఐ.ఎస్.సదన్ గా పిలవబడుతున్న ప్రాంతంలో ఈమెకు రెండెకరాల స్థలంలో ఇల్లుండేది. తన సొంత ఇంటిలోనే అనాథశరణాలయాన్ని ప్రారంభించింది.

లక్ష్మీబాయి ఇందిరా సేవాసదన్ అనే అనాథశరణాలయానికి వ్యవస్థాపక సభ్యురాలు, గౌరవ కార్యదర్శి. ఇదే కాకుండా ఈమె రాధికా మెటర్నిటీ హోమ్, వసు శిశువిహార్, మాశెట్టి హనుమంతుగుప్తా బాలికల ఉన్నత పాఠశాలల యొక్క స్థాపనలో ముఖ్యపాత్ర వహించింది. ఈమె వినోభా భావే యొక్క తొలి పాదయాత్రకు తెలంగాణాలో సారథ్యం వహించారు. ఇవే కాక హైదరాబాదు యాదవ మహాజన సమాజం యొక్క అధ్యక్షురాలిగా, అఖిలభారత విద్యార్థిసంఘం ఉపాధ్యక్ష్యురాలిగా, హైదరాబాదు ఫుడ్ కౌన్సిల్, ఆంధ్ర యువతి మండలి అధ్యక్షురాలిగా పనిచేసింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ సామాజిక సంక్షేమ సలహా బోర్డుకు కోశాధికారిగా, హైదరాబాదు ప్రదేశ్ కాంగ్రేస్ యొక్క మహిళా విభాగానికి కన్వీనరుగాను ఉంది. ఈమె పద్దెనిమిదేళ్ల పాటు ఆంధ్ర మహిళా సభ యొక్క సభ్యురాలిగా ఉంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ కమిటీ అధికారిగా కొన్నాళ్లు, అఖిల భారత కాంగ్రెసు కమిటీ అధికారిగా కొన్నాళ్లు పనిచేసింది.

## మూలాలు

వర్గం:2వ లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:3వ లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:4వ లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:1911 జననాలు
వర్గం:1979 మరణాలు
వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు
వర్గం:మెదక్ జిల్లా రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:తెలుగువారిలో స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
వర్గం:మేడ్చల్ జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
వర్గం:మెదక్ జిల్లా (సంయుక్త ఆంధ్రప్రదేశ్) నుండి ఎన్నికైన మహిళా లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:కామారెడ్డి జిల్లా నుండి ఎన్నికైన హైదరాబాదు రాష్ట్ర మహిళా శాసన సభ్యులు
వర్గం:కామారెడ్డి జిల్లాకు చెందిన హైదరాబాదు రాష్ట్ర మహిళా మంత్రులు
కెంపెగౌడ సంగ్రహాలయము

**కెంపెగౌడ మ్యూజియం** భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రంలో బెంగళూరు నగరంలో ఉన్న ప్రభుత్వ మ్యూజియం. ఇది 2011 సంవత్సరంలో స్థాపించబడింది. బెంగళూరు నగర స్థాపకుడైన యలహంక అధిపతి కెంపెగౌడ (1513-1569) కు అంకితం చేయబడింది. ఈ మ్యూజియం మాయో హాల్ మొదటి అంతస్తులో ఉంది. ఈ మ్యూజియం ఎంజీ రోడ్ లోని మెయో హాల్ లోని మొదటి అంతస్తులో ఈ సంగ్రహాలయం ఉంది. కెంపెగౌడ విగ్రహం, చిత్రపటాలు, ఇంకా అతని కాలపు కోటలు, దేవాలయాలు, సరస్సుల చిత్రాలు ఇంకా ఇతర సంగ్రహ వస్తువులు ఉన్నాయి.

## చరిత్ర
కెంపెగౌడ బెంగళూరు నగర స్థాపకుడు. విజయనగర వంశానికి చెందిన విజయనగర చక్రవర్తి శ్రీ కృష్ణదేవరాయులు అతనిని *చిక్కారాయ* బిరుదుతో సత్కరించాడు.  కెంపెగౌడ నాలుగు టవర్లను నిర్మించాడు. ఇవి పూర్వపు బెంగళూరు పట్టణం పరిమితులను సూచిస్తాయి. ఈ నాలుగు టవర్లు నేటి బెంగళూరులోని క్రింది ప్రాంతాలలో ఉన్నాయి: మేఖ్రి సర్కిల్ దగ్గర, లాల్‌బాగ్ పార్క్ లోపల, కెంగంబుధి సరస్సు సమీపంలో, చివరిది ఉల్సూర్ సరస్సు సమీపంలో ఉన్నాయి. నగరం ప్రస్తుత సరస్సులు, మార్కెట్లు, బుల్ ఆలయం కెంపెగౌడ కాలం నాటివి.

నగర స్థాపకుడిని గౌరవించటానికి మ్యూజియం ఏర్పాటు చేసే చర్యను 2000 లో మొదట ప్రతిపాదించారు, అయితే చాలా సంవత్సరాలు పురోగతి లేదు. *కెంపెగౌడ స్మారక వాస్తు సంగ్రహాలయ* (కెంపెగౌడ స్మారక మ్యూజియం), *అధ్యాయ కేంద్ర* (అభ్యాస కేంద్రం) నకు సంబంధించిన కమిటీలు 2005 సంవత్సరంలో ప్రారంభమైనప్పుడే మ్యూజియం ఆలోచన అమలు ప్రారంభమైంది. మ్యూజియం చివరకు 2011 ఏప్రిల్ 7 న ముఖ్యమంత్రి బి.ఎస్ యడ్యూరప్పచే ప్రారంభించబడింది.

## భవనం
కెంపే గౌడ సంగ్రహాలయంలో వారసత్వ భవనం మొదటి అంతస్తు *మాయో హాల్* . ఈ భవనం ఎరుపు, తెలుపు కంటోన్మెంట్ రంగులలో పెయింట్ చేయబడింది. మాయో హాల్ పై అంతస్తు అంతకుముందు బహిరంగ సభలకు ఉచితంగా కేటాయించగా, గ్రౌండ్ ఫ్లోర్ మునిసిపల్ కార్యాలయాలను కలిగి ఉంది. 2010 సంవత్సరం వరకు, బెంగుళూరు మేయర్ సమావేశాలు మొదటి అంతస్తులో జరిగాయి. 1904 లో నిర్మించిన భవనం ప్రక్కనే ఉన్న బ్లాక్‌లు, ఇప్పుడు అనేక రకాల కోర్టులు, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలను గతంలో ‘స్టేషన్ పబ్లిక్ ఆఫీసులు’ అని పిలిచేవారు. ఒక సందర్శకుడు భవనంలోకి ప్రవేశించినప్పుడు, వారు మ్యూజియం మొదటి అంతస్తు గ్యాలరీ నేల ప్రణాళికను చూడవచ్చు. మ్యూజియానికి దారితీసే ఆకట్టుకునే చెక్క మెట్లు బ్రిటిష్ సర్వేయర్లు రూపొందించిన బెంగళూరు, దాని సమీప కోటల పాత చిత్రాలను కలిగి ఉన్నాయి.

## మూలాలు

వర్గం:సంగ్రహాలయాలు
క్యూరీ (అయోమయనివృత్తి)

* ఐరీన్ జూలియట్ క్యూరీ, నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత.
* మేరీ క్యూరీ, నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత.
కె. మురారి

**కె. మురారి** గా ప్రసిద్ధిచెందిన **[[కాట్రగడ్డ]] మురారి** ఒక తెలుగు సినిమా నిర్మాత. సినిమాలపై ఆసక్తితో వైద్య విద్య మధ్యలో ఆపేసి సినీ నిర్మాణ రంగంలోకి ప్రవేశించాడు. జానకి రాముడు, నారి నారి నడుమ మురారి లాంటి పలు విజయవంతమైన సినిమాలు నిర్మించాడు. నవ్విపోదురుగాక పేరిట తన సినీ రంగ అనుభవాలపై మురారి పుస్తకం రచించారు.

## వ్యక్తిగత జీవితం
విజయవాడ, మొగల్రాజపురంలో 1944 వ సంవత్సరంలో జన్మించాడు. తాత, నాయనమ్మలు: కాట్రగడ్డ గంగయ్య, అక్కమ్మలు. వరంగల్లు, ఆ తర్వాత హైదరాబాదులలో యంబీబీయస్ చదువుతూ మధ్యలో ఆపి మద్రాసు చేసి సినిమా రంగంలో ప్రవేశించాడు.

మురారి మొదటగా కొన్ని సినిమాలకు సహాయ దర్శకుడిగా పనిచేసి తర్వాత *యువచిత్ర ఆర్ట్స్* అనే సంస్థను స్థాపించి సినిమాలు నిర్మించాడు. తన సినిమాల్లో సంగీతానికి ప్రాముఖ్యం ఇచ్చేవాడు. ఆయన నిర్మించిన సినిమాల్లో ఎక్కువగా కె. వి. మహదేవన్ స్వరపరిచినవి.

2012 లో ఆయన ఆత్మకథ *నవ్విపోదురు గాక* అనే పుస్తక రూపంలో విడుదల చేశారు. ఈ పుస్తకంలో కొందరు సినీ ప్రముఖులపై విమర్శలు చేశాడు.

సినీ రచయిత పి. సత్యానంద్ మురారితో తన అనుభందం గురించి వ్రాసిన వ్యాఖ్యలు :

"హీరోని తీసేస్తున్నా మన సినిమా లోంచి" నిర్మాత అన్నాడు .అందరికీ షాక్ .

"ఎందుకని ..ఏమయింది "

"కథ లో చిన్న చిన్న మార్పులు కొన్ని చెబుతున్నాడు "

"చిన్నవే కదా పోనీ చేసేద్దాం ...."

"కథ ,పాట, సీన్ ..నాకు  నచ్చాలి ..తర్వాత డైరెక్టర్ కి , రైటర్ కి నచ్చాలి అంతే ...హీరో కి , హీరోయిన్ కి కాదు ..వాళ్ళ చెప్పే మార్పులు -కూర్పులు నేను చెయ్యను .డబ్బు పెట్టేది నేను ..పొతే నష్ట పోయేది నేనే .."

చెప్పాడు నిర్మాత .

"మనకి ఇప్పుడు వేరే హీరో ఎవరూ దొరకరు ..."

"అయితే సినిమా తియ్యను ...హీరో డేట్స్ వున్నాయని, లక్షలు వస్తాయని, వాళ్ళకి నచ్చేటట్టు మార్పులు చేసి మాత్రం సినిమా తియ్యను .."కచ్చితంగా అన్నాడు నిర్మాత మురారి ..

ఆ మొండి తనం తోనే తను అనుకున్నట్టే సినిమాలు తీసాడు .

ఆలా కుదరక పోవటంతో,తను అన్నట్టే మానేసాడు కూడా చాలాకాలం క్రితమే .

ఆ నాటి టాప్ దర్శకులు అందరితోనూ (విశ్వనాధ్,దాసరి, రాఘవేంద్రరావు, జంధ్యాల, కోడి రామకృష్ణ, కోదండరామిరెడ్డి ..) సినిమాలు తీసాడు తనకి 'నచ్చిన 'విధంగానే .

సాహిత్యం,సంగీతం -అంటే ప్రాణంగా ఫీల్ అయ్యే మురారి "మావ -బాలు "ని

మారుద్దాం అంటే అలాఅన్న డైరెక్టర్ ని కూడా మార్చేయటానికి సిద్ధపడేవాడు .

అందుకే తన సినిమాల్లో అన్ని పాటలూ బావుంటాయి

తనకి రెండే సినిమాలు ( త్రిశూలం (సినిమా), జానకిరాముడు) రాసినా మూడుపదుల స్నేహం మాది .

మొండి,కోపిష్టి, తిక్క మనిషి,అని కొందరు అన్నా నాకు మాత్రం చాలా మంచిస్నేహితుడు ...మురారి కాట్రగడ్డ.

"నవ్వి పోదురుగాక ..."నాకేమిటి అని తనకి నచ్చినట్టే జీవిస్తూ,

ఆ టైటిల్ తోనే తన జీవిత అనుభవాలు రాసిన ( ఎక్కువ సేల్స్ అయిన సినిమా మనిషి బయోగ్రఫీ )

మిత్రుడు మురారి ఎప్పటికీ అలాగే,

సాహిత్య ..సంగీతాలతో హాయిగా గడపాలని తన ఈ పుట్టిన రోజు పూట కోరుకుంటూ ...

## సినిమాలు
#సీతామాలక్ష్మి
#గోరింటాకు
#జేగంటలు
#త్రిశూలం
#అభిమన్యుడు
#సీతారామ కల్యాణం
#శ్రీనివాస కళ్యాణం
#జానకిరాముడు
#నారీ నారీ నడుమ మురారి

## పుస్తకాలు
# తెలుగు చలనచిత్ర నిర్మాతల చరిత్ర 1931-2005, తెలుగుసినిమా వజ్రోత్సవాలలో విడుదలయిన పుస్తకానికి సంపాదకుడు. 
#నవ్విపోదురుగాక ఆత్మకథ. (2012లో తొలి ప్రచురణ)

## మరణం
కాట్రగడ్డ మురారి చెన్నైలోని తన స్వగృహం నీలాంగరైలో 2022 అక్టోబరు 15న మరణించాడు.

## మూలాలు

వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు
వర్గం:1944 జననాలు
వర్గం:ఆత్మకథ రాసుకున్న ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా సినిమా నిర్మాతలు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా రచయితలు
వర్గం:2022 మరణాలు
ఐరీన్ జూలియట్ క్యూరీ

**ఐరీన్ జూలియట్ క్యూరీ** (Irène Joliot-Curie) (1897 - 1956) సుప్రసిద్ధ వైజ్ఞానికవేత్త. ఈమె మేరీ క్యూరీ, పియరీ క్యూరీ దంపతుల పుత్రిక. ఐరీన్ కు, ఆమె భర్త ఫ్రెడెరిక్ జూలియట్ తో కలిపి సంయుక్తంగా 1935లో రసాయనిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి లభించింది. ప్రపంచ చరిత్రలో క్యూరీ కుటుంబం నోబెల్ పురస్కారాల కుటుంబంగా పేరుపొందింది.

## తొలి రోజులు
ఐరీన్ క్యూరీ 1897 సెప్టెంబరు 12వ తేదీన పారిస్లో జన్మించింది. వైజ్ఞానిక పరిశోధనల్లో మునిగితేలే తల్లిదండ్రుల మధ్య ఆమె బాల్యం గడిచింది. అందువలన వైజ్ఞానిక ప్రతిభ ఆమెకు ఉగ్గుపాలతో అందాయి. ఎంతగా పరిశోధనలో మునిగినా పిల్లల కోసం కొంత సమయాన్ని కేటాయించేవారు క్యూరీ దంపతులు.

ఐరీన్ ప్రాథమిక విద్య తర్వాత రేడియోగ్రాఫర్ నర్స్ గా తన జీవితాన్ని ప్రారంభించింది. ఈమె 1925లో ఆల్ఫా కిరణాలపై పరిశోధన జరిపి విజ్ఞానశాస్త్రంలో డాక్టరేట్ పట్టాను సంపాదించారు.

## పరిశోధనలు
మేరీ క్యూరీ నడిపే రేడియం ఇన్‍స్టిట్యూట్ లో ఫ్రెడెరిక్ జూలియట్ ఆమె అసిస్టెంటుగా పనిచేసేవారు. అతనితో ఐరీన్ కు బాగా పరిచయమై ఇరువురి అభిరుచులు, పనిచేసే రంగం, చోటు ఒక్కటే కావడం వల్ల ఇద్దరూ వివాహం చేసుకున్నారు. ఇద్దరూ మేరీ పర్యవేక్షనలో పరిశోధన మొదలుపెట్టారు. ఆల్ఫా కిరణాల గురించి కొంత ప్రయోగం జరిపి వుండడం వలన ఐరీన్, రేడియోధార్మికత గురించి అధ్యయనం చేయనారంభించారు. ప్రకృతి సిద్ధమైన కృత్రిమమైన రేడియో ధార్మికతల గురించి, మూలతత్వల మార్పు, న్యూక్లియర్ ఫిజిక్స్ గురించి నిర్ధిష్టంగా ప్రయోగాలు చేశారు. ఫలితంగా రేడియోధార్మికత మూలతత్వాల కృత్రిమ నిర్మాణం గురించి ఆమె కనుక్కొన్నారు. ఈ పరిశోధనకే 1935లో తన భర్త ఫ్రెడరిక్ తో కలిసి నోబెల్ పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు. తన ప్రయోగాలతో ఇతర మూలతత్వాలను ఆధారంగా తీసుకొని కూడా కృత్రిమంగా రేడియోధార్మిక తత్వాలను సృష్టించవచ్చునని కనుగొన్నారు. నోబెల్ బహుమతిని అందుకున్న తరువాత, 1938లో న్యూట్రాన్ యొక్క భారీ తత్వాల ప్రభావంతో యురేనియంని విడగొట్టే దిశగా మహత్తరమైన ప్రయోగాలు చేశారామె.

1932 నుండి పారిస్ ఫాకల్టీ ఆఫ్ సైన్సెస్ లో వ్యాఖ్యాతగా పనిచేసిన ఐరీన్, 1937 నాటికి అక్కడే ప్రొఫెసర్ గా నియమించబడ్డారు. 1946లో ఐరీన్ రేడియం ఇన్‍స్టిట్యూట్ కి డైరెక్టర్ అయ్యారు. దేశంలోని పరమాణు శక్తి కేంద్రం కమీషనర్ గా 6 సంవత్సరాఉ పనిచేశారు. "ఆర్‍సే"లో న్యూక్లియర్ ఫిజిక్స్ కేంద్రాన్ని స్థాపించింది. ఆ కేంద్రంలో ఎక్కువ శక్తి గలిగిన "సిన్‍క్రో సైక్లోట్రాన్"ను రూపొందించింది.

## వ్యక్తిగత జీవితం

ఐరీన్, ఫ్రెడెరిక్ 1926 లో వివాహం తర్వాత వారి ఇంటిపేరును జూలియట్ క్యూరీగా మార్చుకున్నారు. పదకొండు నెలల తర్వాత పుట్టిన హెలెన్ లాంగ్విన్ జూలియట్ కూడా ప్రపంచ ప్రసిద్ధ భౌతిక శాస్త్రవేత్తగా పెరిగింది. 1932లో జన్మించిన వీరి కుమారుడు పియరీ జూలియట్, జీవశాస్త్రవేత్తగా మారాడు.

ఐరీన్ వరల్డ్ పీస్ కౌన్సిల్ (World Peace Council) సభ్యురాలుగా ఉంది. ఈమెకు అనేక విశ్వవిద్యాలయాల నుండి గౌరవ డాక్టరేట్లు లభించాయి.

ఐరీన్ 1956 మార్చి 17 తేదీన పారిస్లో ల్యుకీమియా వ్యాధితో మరణించింది. ఆమె తర్వాత 'ఆర్‍సే' న్యూక్లియర్ ఫిజిక్స్ బాధ్యతను ఆమె భర్త ఫ్రెడెరిక్ జూలియట్ స్వీకరించారు.

## మూలాలు

## ఇంకా చదవండి
*

వర్గం:నోబెల్ బహుమతి పొందిన మహిళలు
వర్గం:1897 జననాలు
వర్గం:1956 మరణాలు
వర్గం:రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు
వర్గం:ఫ్రాన్స్
పద్మశ్రీ వారియర్

**పద్మశ్రీ వారియర్**  సిస్కో సిస్టమ్స్ సంస్థ ఛీఫ్ టెక్నాలజీ, స్ట్రాటెజీ అధికారిణి, మోటారోలాకు కూడా ఛీఫ్ టెక్నాలజీ అధికారిణి.

## తొలినాటి జీవితం
వారియర్ ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో విజయవాడ నగరంలో పుట్టి పెరిగింది. ఈమె ఇక్కడే పిల్లల మోంటెసోరీ పాఠశాల, మేరీ స్టెల్లా కళాశాల లో చదువుకున్నది. ఈమె ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ, ఢిల్లీ  నుండి 1982 లో రసాయన శాస్త్రంలో ఇంజినీరింగ్ పట్టా పుచ్చుకున్నది. ఆ తర్వాత కార్నెల్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి రసాయనశాస్త్రంలో మాస్టర్ పట్టా పొంది ఆ రెండు సంస్థలలో సలహాదారిణిగా పనిచేస్తున్నది.

## వృత్తి జీవితం
వారియర్ 1984 సంవత్సరం మోటారోలా సంస్థలో చేరి,.  అక్కడ సుమారు 23 సంవత్సరాలలో వివిధ రకాల బాధ్యతలను వహించి చివరికి వైస్ ప్రెసిడెంట్ గాను, ఎనర్జీ సిస్టంస్ విభాగానికి జనరల్ మేనేజర్, కార్పొరేట్ వైస్ ప్రెసిడెంట్, ప్రధాన టెక్నాలజీ అధికారిగా ఎదిగారు.. 

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* 
* Profile

వర్గం:శాస్త్రవేత్తలు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాస్త్రవేత్తలు
వర్గం:భారతీయ మహిళా శాస్త్రవేత్తలు
నిత్య మేనన్

**నిత్యా మేనన్‌ ** ఒక భారతీయ సినీ నటి, గాయని. పలు విజయవంతమైన తెలుగు చిత్రాలతో బాటు కన్నడ, తమిళ, మలయాళ భాషలలో సుమారు యాభై చిత్రాలకు పైగా నటించింది. ఈమె మూడు దక్షిణాది ఫిల్మ్ ఫేర్ పురస్కారాలు, రెండు నంది బహుమతులు అందుకుంది.

8 సంవత్సరాల వయసులో ద మంకీ హు న్యూ టూమచ్ (1998) అనే ఆంగ్ల చిత్రంలో బాలనటిగా నటించడం మొదలుపెట్టింది. 17 సంవత్సరాల వయసులో 2006 లో ఒక కన్నడ సినిమాలో సహాయ పాత్ర పోషించింది. తర్వాత ఆకాశ గోపురం అనే మలయాళ చిత్రంతో ప్రధాన పాత్రల్లో నటించే అవకాశాలు వచ్చాయి. తర్వాత తెలుగు, తమిళ, కన్నడ, హిందీ భాషల్లో కూడా నటించింది.

## నేపథ్యం
ఈమె 1988, ఏప్రిల్ 8 న బెంగుళూరులో స్థిరపడిన మలయాళ కుటుంబంలో జన్మించింది. మణిపాల్ విద్యాసంస్థలలో పాత్రికేయ విద్యను అభ్యసించింది. నటిని అవుతానని ఆమె ఎప్పుడూ ఊహించలేదు. మంచి పాత్రికేయురాలు కావాలనుకునేది. తర్వాతి కాలంలో ఆమెకు మళ్ళీ సినీరంగం మీద ఆసక్తి కలిగి పుణెలోని ఫిల్మ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ లో సినిమాటోగ్రఫీ కోర్సులో చేరింది. అక్కడ ఆమెకు బి. వి. నందినీ రెడ్డి పరిచయం అయ్యి, ఆమెను నటనవైపు ప్రోత్సహించింది. తర్వాత ఆమె నందినీ రెడ్డి దర్శకత్వంలో వచ్చిన అలా మొదలైంది సినిమాతో తెలుగులో కథానాయికగా పరిచయం అయింది. ఆమెకు వన్యప్రాణి ఫొటోగ్రఫీ అంటే కూడా ఆసక్తి.

## నట జీవితము
అలా మొదలైంది సినిమా ద్వారా కథానాయికగా తెలుగు తెరకు పరిచయమైంది. అంతకు మునుపే బాలనటిగా ఓ ఇంగ్లిష్ సినిమాలో టబుకు చెల్లిగా నటించింది. మోహన్‌లాల్‌తో కూడా ఒక సినిమాలో నటించింది. మాతృభాష మలయాళం. కానీ, వేరే భాషలు నేర్చుకోవాలన్న ఆసక్తి, ఇష్టం ఈమెకి కాస్త ఎక్కువే. అందుకే తొలిసినిమా అలా మొదలైందిలోనే నటనతో పాటు తన గాత్రాన్ని కూడా వినిపించింది. *ఏదో అనుకుంటే.. ఇంకేదో అయ్యిందే..*, *అబ్బబ్బో.. అబ్బో..* అంటూ పాడిన రెండు పాటలు విజయవంతం అయ్యాయి.

తెలుగు సినిమాలతో పాటు, అటు మలయాళ సినిమాల్లోనూ నటిస్తోంది నిత్య. అక్కడ కూడా పాటలు పాడుతూ ఒక పాటకు నృత్యదర్శకత్వం కూడా చేసింది. అలా మొదలైంది తర్వాత సెగ, 180 వంటి చిత్రాలు చేసినా అవి బాక్సాఫీసు వద్ద వూహించినంతగా ఫలితాన్ని ఇవ్వలేకపోయాయి. కానీ తర్వాత వచ్చిన ఇష్క్ మాత్రం మంచి హిట్‌గా నిలిచింది. మళ్లీ నితిన్‌తో జతకట్టిన గుండెజారి గల్లంతయ్యిందే సినిమాకి కూడా ప్రేక్షకుల నుంచి మంచి స్పందన రావడంతో ఈ జంట విజయవంతమైన హిట్ పెయిర్ గా నిలిచింది. జబర్దస్త్, ఒక్కడినే చిత్రాల్లో నటనకుగాను మంచి మార్కులే సొంతం చేసుకుంది నిత్య. ఏమిటో ఈ మాయ, మాలిని 22 అనే తెలుగు చిత్రాలతో పాటు, రెండు తమిళ సినిమాల్లో కూడా నటించింది. 

## నటించిన చిత్రాలు

### షార్ట్ ఫిల్మ్

### టెలివిజన్

### వెబ్ సిరీస్

### సంగీత వీడియోలు

### వాయిస్ ఆర్టిస్ట్

## పురస్కారాలు
National film award for best actress - Thiruchitrambalam  (  tamil  )  
* నంది ఉత్తమ నటీమణి - అలా మొదలైంది

## బయటి లంకెలు

* 

## మూలాలు


వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు
వర్గం:1988 జననాలు
వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు
వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:భారతీయ మహిళా గాయకులు
వర్గం:మలయాళీ మహిళలు
వర్గం:బెంగళూరు సినిమా నటీమణులు
గోగు శ్యామల

**గోగు శ్యామల** కథా రచయిత, తెలుగు భాషా రచయిత్రి, మహిళా కార్యకర్త. ఈమె ప్రముఖ దళిత రచయిత్రి.   ఈమె రచనలు భూమిక, ప్రస్థానం, మన తెలంగాణ, ప్రతిఘటన, ప్రజా కళామండలి, నిఘా మొదలగు పత్రికలలో ప్రచురితమయ్యాయి. ఈవిడ ప్రస్తుతం **దళిత మహిళల ఆత్మకథలు** అనే ప్రాజెక్టుపై పనిచేస్తోంది. డర్బన్‍లో 2001లో జరిగిన వర్ల్డ్ కాన్ఫరెన్స్ అగైనెస్ట్ రేసిజం అనే సదస్సులో అన్వేషి, దళిత మహిళల ఫోరం తరపున పాల్గొనింది. అన్వేషి సంస్థ కార్యవర్గ సభ్యురాలు. ఈమెకు 2013 సంవత్సరానికి గాను తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారు 'ఉత్తమ రచయిత్రి'విభాగంలో "కీర్తి పురస్కారాన్ని" ప్రకటించారు.

## జీవిత విశేషాలు
ఆమె 1969 లో పెద్దేముల్ గ్రామం, రంగారెడ్డి జిల్లాలో జన్మిచారు. ఆమె తల్లిదండ్రులు వ్యవసాయ కూలీలు. ఈమె స్థానిక భూస్వామ్యుల వద్ద వెట్టి చాకిరి టీంకు నాయకురాలుగా ఉన్నారు.

## వృత్తి
ఈమె ప్రస్తుతము ఇఫ్లూ (ఇంగ్లీష్ అండ్ ఫారిన్ లాంగ్వేజస్ యూనివర్శిటీ) విశ్వవిద్యాలయంలో పి.హెచ్.డి పరిశోధనను కొనసాగిస్తున్నారు. ఈమె అన్వేషి సెంటర్ ఫర్ ఉమెన్ స్టడీస్ లో పరిశోధనవేత్తగా పనిచేసారు. ఆమె భూమిక, ప్రస్థానం, ప్రతిఘటన, మన తెలంగాణ ప్రజా కళా మండలి, 'నిఘా' వంటి పత్రికల్లో కోసం వ్రాస్తున్నారు.

## రచనలు
* ఫాదర్ మే బి ఎన్ ఎలిఫెంట్ అండ్ మదర్ ఆఁన్లీ ఎ స్మాల్ బాస్కెట్ - ఆంగ్లం (Father may be an elephant and mother only a small basket, but....) (అర్ధం - ఎనుగు గంత తండి కన్నా ఏకుల బుట అంత తల్లి నయం ...)
* నేనే బలాన్ని : టీఎన్‍సదాలక్ష్మి బతుకు కథ
* వాడ పిల్లల కథలు
* తాటకి విన్స్ అగైన్ అండ్ బ్రేవ్ హార్ట్ బడెయ్య (ఆంగ్లమ్)
* కీఴల కుట్టికల్ (మలయాళం)
* మెరిట్ ఇంటరప్టెడ్ (ఆంగ్లం) /మేమెట్ల ౘదువాలె (తెలుగు) డాక్యుమెంటరీ సినిమాకి స్క్రిప్టు
* నల్లరేగటి సాళ్లు : మాదిగ, మాదిగ ఉపకులాల ఆడోళ్ల కథలు 
* Furrows in Black Soil: Short Stories of Maadiga and Sub-castes’ Women (అర్ధం - నల్లమట్టిలోని గుంటలు : మాదిగ మరియ ఉపకులాల మహిళల పై చిన్ని కథలు)
*ఎల్లమ్మ : అనేక అస్తిత్వాల ఆడోళ్ళ కథలు
*తాటకి
*బాయితలం
*లసుమవ్వ దుక్కి
* మాదిగ బడెయ్య
*రడం : ఒక అమ్మాయిని వూరి పెద్దలు జోగిని వృత్తిలో చేర్చాలనే నిర్ణయాన్నీ ధిక్కరించెందుకు తండ్రి పడిన ఆరాటం 
*నల్లపొద్దు

## పురస్కారాలు

* ఉత్తమ రచయిత్రి విభాగంలో తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ కీర్తి పురస్కారం (2013)
## ఇవికూడా చూడండి
1.దళిత స్త్రీవాదం

## మూలాలు

## ఇతర లింకులు
* Poking Roots

వర్గం:తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం కీర్తి పురస్కారాల విజేతలు-2013
వర్గం:1969 జననాలు
వర్గం:తెలుగు రచయిత్రులు
వర్గం:దళిత రచయిత్రులు
దూరదర్శన్

*దూరదర్శన్(టీవి ఛానల్) , ప్రముఖ భారతదేశ ప్రసారమాధ్యమం
*టెలివిజన్,  ఎలెక్ట్రానిక్ సాంకేతిక పరికరము
*దూరదర్శిని, దూరపు వస్తువులను (ఉదా:ఆకాశంలోని గ్రహాలు, నక్షత్రాలు) పరిశీలించుటకు వాడే సాంకేతిక పరికరము
*దూరదర్శన్ యాదగిరి  భారతదేశం యొక్క జాతీయ ప్రసార మాధ్యమైన దూరదర్శన్ ద్వారా నిర్వహించబడుతున్న ప్రభుత్వ తెలుగు భాష టెలివిజన్ ఛానల్. 
*దూరదర్శన్ సప్తగిరి   (తెలుగు భాషలో) తొలి టీవి ఛానల్.
కుతుబుద్దీన్ ఐబక్

**కుతుబుద్దీన్ ఐబక్ ** ఢిల్లీ కేంద్రంగా చేసుకుని ఉత్తర భారతదేశాన్ని పరిపాలించిన ఒక రాజు. ఐబక్ అనగా చంద్రునికి ప్రభువు అని అర్థం. ఇతను టర్కీ వంశస్థుడు. ఇతను ఇల్బారీ తెగకు చెందినవాడు.బానిస రాజుల శకానికి నాంది పలికాడు. ఈయన రాజ్య విస్తరణ కోసం ఘోరి మరణాంతరం గజినీ ప్రాంతం స్వతంత్రించి,పాలకుడైన తాజుద్దీన్ ఎల్డజ్ కుమార్తె ను వివాహం చేసుకున్నాడు,మరియు ముల్తాన్ ప్రాంతాన్ని స్వతంత్రించిన నాసిరుద్దీన్ కుబాచా కి తన సోదరిని ఇచ్చి వివాహం జరిపించాడు. ఢిల్లీలోని ప్రపంచ ప్రసిద్ధ కట్టడం కుతుబ్ మినార్ ఇతను నిర్మించినదే. అలాగే ఢిల్లీలో కువ్వత్-అల్-ఇస్లాం మసీదు, అజ్మీర్లో **అధాయ్ దిన్ కా ఝోప్రా ** మసీదులను నిర్మించాడు. తన మరణం వరకూ దాదాపు 4 సంవత్సరాలు ( క్రీస్తు శకం 1206 నుండి 1210 వరకు) అతని పరిపాలన సాగింది.
## మరణం
ఇతను లాహోర్ నగరంలో పోలో ఆటను ఆడుతుండగా గుర్రం పైనుండి పడి మరణించాడు. 

## బిరుదులు
1. లాక్ బక్ష్ (హబిబుల్లా అనే వ్యక్తి ఈ బిరుదు ఇచ్చాడు)

2. సిఫాసలార్

## నిర్మాణాలు
1. కువ్వత్ - ఉల్ - ఇస్లామ్ ( ఈ మసీదు ఢిల్లీలో కలదు)

2. అధైదిన్ ఝోంప్రా.(ఈ మసీదు అజ్మీర్ లో కలదు)

## మూలాలు

## ఆధార గ్రంథాలు
* 

## బయటి లంకెలు
*మొదటి టర్కీ సుల్తానుల కాలంలో భారతదేశం
*బానిస రాజుల శకం ప్రారంభం
*కచ్ఛపఘాత రాజవంశం

వర్గం:ఢిల్లీ సుల్తానులు
వర్గం:బానిస వంశం
వర్గం:ఢిల్లీ
టి. కల్పనాదేవి

**డా. టి. కల్పనాదేవి** 8వ లోక్‌సభ సభ్యురాలు. ఈమె వరంగల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి తెలుగుదేశం పార్టీ తరపున 1984లో 8వ లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యారు. ఈమె చలసాని వీర రాఘవయ్య కుమార్తె. ఈమె కృష్ణా జిల్లాలోని భట్లపెనుమర్రు గ్రామంలో 1941 జూలై 13 తేదీన జన్మించింది. ఈమె వరంగల్లు లోని కాకతీయ వైద్య కళాశాల నుండి వైద్యవిద్యలో పట్టా పొందారు. ఈమె డా. టి. నరసింహ రెడ్డిని 1961 జూలై 10 తేదీన వివాహం చేసుకున్నారు. వీరికి ఇద్దరు కుమారులు.

## మూలాలు
## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:8వ లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా మహిళా రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:1941 జననాలు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:తెలుగుదేశం పార్టీ రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా (సంయుక్త ఆంధ్రప్రదేశ్) నుండి ఎన్నికైన మహిళా లోక్‌సభ సభ్యులు