రోమన్ సామ్రాజ్యం

*'రోమన్ సామ్రాజ్యం* అనేది పురాతన రోం  రిపబ్లికను అనంతర కాలం. ఇది యూరప్, ఉత్తర ఆఫ్రికా, సమీప తూర్పు అంతటా నిరంకుశ పాలన, ప్రాదేశిక విస్తరణను వివరిస్తుంది. రోమను రిపబ్లికు సమయంలో రోమన్లు దీనిలో ఎక్కువ భాగాన్ని జయించారు. ఆక్టేవియను  క్రీ.పూ 27 లో ప్రభావవంతమైన ఏకైక పాలనగా భావిస్తున్నారు. పశ్చిమ సామ్రాజ్యం క్రీ.శ 476 లో కూలిపోయింది, కానీ తూర్పు సామ్రాజ్యం 1453లో కాన్స్టాంటినోపులు పతనం వరకు కొనసాగింది.

క్రీ.పూ. 100 నాటికి రోం నగరం ఇటాలియను ద్వీపకల్పం నుండి మధ్యధరా, అంతకు మించి తన పాలనను విస్తరించింది. అయితే అంతర్యుద్ధాలు, రాజకీయ సంఘర్షణల కారణంగా ఇది తీవ్రంగా అస్థిరమైంది. ఇది క్రీ.పూ 31 లో మార్కు ఆంటోనీ, క్లియోపాత్రామీద ఆక్టేవియను విజయం, తరువాత ఈజిప్టులో టోలెమికు రాజ్యం విజయంతో ముగిసింది.క్రీ.పూ 27 లో రోమను సెనేటు ఆక్టేవియను‌కు విస్తృత సైనిక శక్తిని (సామ్రాజ్యం), *అగస్టసు* అనే కొత్త బిరుదును మంజూరు చేసింది. ఇది ఆయన మొదటి రోమను చక్రవర్తిగా అగస్టసు ప్రవేశం రాజ్యాంగ సంస్కరణలును సూచిస్తుంది. విస్తారమైన రోమను భూభాగాలు సెనేటోరియలు ప్రావిన్సులుగా నిర్వహించబడ్డాయి. వీటిని ఏటా లాటరీ ద్వారా నియమించబడే ప్రోకాన్సుల్సు, సామ్రాజ్య ప్రావిన్సులుగా నిర్వహించబడ్డాయి. ఇవి చక్రవర్తికి చెందినవి కానీ లెగేట్సు ద్వారా పాలించబడ్డాయి.

సామ్రాజ్యం మొదటి రెండు శతాబ్దాలు అపూర్వమైన స్థిరత్వం, శ్రేయస్సును పాక్సు రోమానా (రోమను శాంతి) అని పిలిచే కాలాన్ని చూసింది. ట్రాజను (ఎడి పాలన 98-117) కాలంలో రోం దాని అత్యధిక ప్రాదేశిక పరిధిని చేరుకుంది. కానీ కామోడసు (పాలన 180-192) కాలంలో పెరుగుతున్న ఇబ్బందులు, క్షీణత కాలం ప్రారంభమైంది. 3వ శతాబ్దంలో సామ్రాజ్యం 49 సంవత్సరాల సంక్షోభంను ఎదుర్కొంది. ఇది అంతర్యుద్ధం, జబ్బులు, అనాగరిక దండయాత్రలు కారణంగా దాని ఉనికికి ముప్పు కలిగించింది. గల్లికు, పాల్మిరీను సామ్రాజ్యాలు రాజ్యం నుండి విడిపోయాయి. స్వల్పకాలం జీవించిన చక్రవర్తులు సామ్రాజ్యాన్ని నడిపించారు. తరువాత దీనిని ఆరేలియను (పాలన 270-275) కింద తిరిగి ఏకం చేశారు. గ్రీకు తూర్పు, లాటిను పశ్చిమలో రెండు వేర్వేరు సామ్రాజ్య న్యాయస్థానాలను ఏర్పాటు చేసిన డయోక్లెటియను (పాలన 284-305) విజయంతో అంతర్యుద్ధాలు ముగిశాయి. కాన్స్టాంటైను ది గ్రేటు (పాలన 306-337) మొదటి క్రైస్తవ చక్రవర్తి, సామ్రాజ్య స్థానాన్ని 330లో రోం నుండి బైజాంటియంకు తరలించి దానికి కాన్స్టాంటినోపులు అని పేరు మార్చారు. ఇది జర్మనికు ప్రజల పెద్ద దండయాత్రలు అట్టిలా హన్సు చేసిన వలస కాలం పశ్చిమ రోమను సామ్రాజ్యం పతనానికి దారితీసింది. రావెన్న జర్మనికు హెరులియన్లు చేతిలో పతనం  రోములసు అగస్టసు నిక్షేపణ 476లో ఓడోసరు చేత పశ్చిమ సామ్రాజ్యం చివరకు కూలిపోయింది. బైజాంటైను (తూర్పు రోమను) సామ్రాజ్యం కాన్స్టాంటినోపులు‌ను దాని ఏకైక రాజధానిగా చేసుకుని మరో సహస్రాబ్ది కాలం పాటు మనుగడ సాగించింది. 1453లో నగరం పతనం వరకు ఇది కొనసాగింది. 

సామ్రాజ్యం విస్తృతి  ఓర్పు కారణంగా, దాని సంస్థలు, సంస్కృతి శాశ్వత ప్రభావాన్ని మతం, కళ, నిర్మాణం, సాహిత్యం, తత్వశాస్త్రం, చట్టం, ప్రభుత్వ రూపాలు దాని భూభాగాల అభివృద్ధి కలిగి ఉన్నాయి. లాటిన్ రొమనుల భాషలుగా పరిణామం చెందగా మధ్యయుగ గ్రీకు తూర్పు భాషగా మారింది. క్రైస్తవ మతం స్వీకరించడం మధ్యయుగ క్రైస్తవ మతం ఏర్పడటానికి దారితీసింది. ఇటాలియను పునరుజ్జీవనోద్యమం మీద రోమను, పునరుజ్జీవన మీద గ్రీకు కళ తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపాయి. రోమనెస్కు, పునరుజ్జీవనం, నియోక్లాసికలు ఆర్కిటెక్చరులకు రోం నిర్మాణ సంప్రదాయం ఆధారంగా పనిచేసింది. ఇది ఇస్లామికు ఆర్కిటెక్చరును ప్రభావితం చేసింది. మధ్యయుగ ఐరోపాలో క్లాసికలు సైన్సు, టెక్నాలజీ (ఇది ఇస్లామికు సైన్సుకు ఆధారం) పునః ఆవిష్కరణ శాస్త్రీయ పునరుజ్జీవనం, శాస్త్రీయ విప్లవంకు దోహదపడింది. నెపోలియన్ కోడ్ వంటి అనేక ఆధునిక న్యాయ వ్యవస్థలు రోమను చట్టం నుండి వచ్చాయి. రోం రిపబ్లికను సంస్థలు మధ్యయుగ కాలం నాటి ఇటాలియను నగర-రాష్ట్ర గణతంత్రాలు ప్రారంభ యునైటెడ్ స్టేట్స్, ఆధునిక ప్రజాస్వామ్య రిపబ్లిక్లను ప్రభావితం చేశాయి.

## చరిత్ర

### రిపబ్లిక్కు నుండి సామ్రాజ్యానికి పరివర్తన

క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దంలో రోమను రిపబ్లిక్కు స్థాపించబడిన వెంటనే రోం విస్తరించడం ప్రారంభించింది. అయితే క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం వరకు ఇటాలియను ద్వీపకల్పం వెలుపల కాదు.  అందువలన అది ఒక చక్రవర్తి రాకముందే చాలా కాలం నుండి "సామ్రాజ్యం" (గొప్ప శక్తి)గా ఉంది. రిపబ్లిక్కు ఆధునిక అర్థంలో ఒక జాతీయ-రాష్ట్రం కాదు కానీ సెనేటు నుండి వివిధ స్థాయిల స్వాతంత్ర్యంతో స్వయం పాలిత పట్టణాలు, సైనిక కమాండర్లచే నిర్వహించబడే ప్రావిన్సుల నె‌వర్కుతో పాలించబడింది. దీనిని సెనేటు‌తో కలిసి ఏటా ఎన్నికైన మేజిస్ట్రేటు‌లు (రోమను కాన్సులులు) పరిపాలించేవారు. క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దం రాజకీయ, సైనిక తిరుగుబాటు కాలం ఇది చివరికి చక్రవర్తుల పాలనకు దారితీసింది. కాన్సుల్సు సైనిక శక్తి *ఇంపీరియం* అనే రోమను చట్టపరమైన భావనలో ఉంది. దీని అర్థం "ఆదేశం" (సాధారణంగా సైనిక కోణంలో). అప్పుడప్పుడు విజయవంతమైన కాన్సుల్సు లేదా జనరల్సు‌కు *ఇంపీరేటరు* (కమాండరు) అనే గౌరవ బిరుదు ఇవ్వబడింది; "చక్రవర్తి" అనే పదానికి మూలం ఇదే. ఎందుకంటే ఈ బిరుదు ఎల్లప్పుడూ ప్రారంభ చక్రవర్తులకు ఇవ్వబడింది. 

రెండవ శతాబ్దం చివరి నుండి రోం అంతర్గత సంఘర్షణలు, కుట్రలు, అంతర్యుద్ధాలు, సుదీర్ఘ శ్రేణిని ఎదుర్కొంది (రోమను రిపబ్లిక్కు సంక్షోభం చూడండి) అదే సమయంలో ఇటలీ దాటి తన శక్తిని విస్తరించింది. 44 బిసిలో జూలియస్ సీజర్ కొంతకాలం శాశ్వత నియంతగా ఉన్నాడు. తరువాత ఆయన అధికార కేంద్రీకరణను వ్యతిరేకించిన ఒక వర్గంచే హత్య చేయబడ్డాడు. ఈ వర్గం రోం నుండి తరిమివేయబడింది 42 బిసిలో మార్కు ఆంటోనీ, సీజరు దత్తపుత్రుడు ఆక్టేవియను చేత ఫిలిప్పీ యుద్ధంలో ఓడిపోయాడు. ఆంటోనీ, ఆక్టేవియను రోమను ప్రపంచాన్ని వారి మధ్య విభజించారు. కానీ ఇది ఎక్కువ కాలం కొనసాగలేదు. ఆక్టేవియను దళాలు క్రీ.పూ 31 లో ఆక్టియం యుద్ధంలో మార్కు ఆంటోనీ, క్లియోపాత్రా దళాలను ఓడించాయి. క్రీ.పూ 27 లో సెనేటు ఆయనకు *అగస్టసు* ("గౌరవించబడిన") అనే బిరుదును ఇచ్చింది. ఆయనను *ప్రిన్సెప్సు* ("అగ్రగామి")గా ప్రోకాన్సులు ఆర్ *ఇంపీరియం*గా చేసింది. తద్వారా ప్రిన్సిపేటు ప్రారంభమైంది. ఇది రోమను సామ్రాజ్య చరిత్ర మొదటి యుగంగా మారింది. గణతంత్రం పేరులోనే ఉన్నప్పటికీ అగస్టసు‌కు అర్థవంతమైన అధికారం ఉంది. ఆయన 40 సంవత్సరాల పాలనలో ఒక కొత్త రాజ్యాంగ క్రమం ఉద్భవించింది. తద్వారా ఆయన మరణం తరువాత టిబెరియసు ఆయన తర్వాత కొత్త చక్రవర్తిగా నియమితుడయ్యాడు.

### ''పాక్సు రోమానా''

అగస్టసు పాలనతో ప్రారంభమైన 200 సంవత్సరాలు సాంప్రదాయకంగా *పాక్సు రోమానా* ("రోమను శాంతి") గా పరిగణించబడతాయి. సామ్రాజ్యం ఐక్యత రోం ఇంతకు ముందు ఎన్నడూ అనుభవించని సామాజిక స్థిరత్వం, ఆర్థిక శ్రేయస్సు ద్వారా మరింతగా పెరిగింది. ప్రావిన్సులలో తిరుగుబాట్లు చాలా అరుదుగా జరిగాయి. "కనికరం లేకుండా, వేగంగా" అణిచివేయబడ్డాయి. రాజవంశ వారసత్వ సూత్రాలను స్థాపించడంలో అగస్టసు విజయం ఆయన అనేక మంది ప్రతిభావంతులైన సంభావ్య వారసుల కంటే ఎక్కువ కాలం జీవించడం ద్వారా పరిమితం చేయబడింది. జూలియో-క్లాడియను రాజవంశం మరో నలుగురు చక్రవర్తుల వరకు కొనసాగింది—టిబెరియసు, కాలిగులా, క్లాడియసు, నీరో—క్రీ.శ. 69లో కలహాలతో కూడిన నలుగురు చక్రవర్తుల సంవత్సరంకు దారితీసే ముందు దాని నుండి వెస్పాసియను విజేతగా నిలిచాడు. వెస్పాసియను సంక్షిప్త ఫ్లేవియను రాజవంశం స్థాపకుడు అయ్యాడు. తరువాత నెర్వా–ఆంటోనిను రాజవంశం వచ్చింది. ఇది "ఐదు మంచి చక్రవర్తులను ఉత్పత్తి చేసింది": నెర్వా, ట్రాజను, హాడ్రియను, ఆంటోనినసు పియసు, మార్కసు ఆరేలియసు.

"ఐదు మంచి చక్రవర్తులు" అని పిలవబడే వారిలో హాడ్రియను (పాలన 117–138) సామ్రాజ్యం సరిహద్దులను ఏకీకృతం చేయడంలో అంతటా ప్రతిష్టాత్మకమైన నిర్మాణ ప్రాజెక్టులను ప్రారంభించడంలో ప్రత్యేకించి ప్రసిద్ధి చెందాడు. చాలా కాలంగా యూదు జాతీయ మత జీవితానికి కేంద్రంగా ఉన్న యూదయలో ఆయన పాలన ఒక నిర్ణయాత్మక మలుపును సూచిస్తుంది. రోమను పాలనకు యూదుల మునుపటి ప్రతిఘటన తరువాత, హాడ్రియను క్రీ.శ  129/130 లో ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించి, జెరూసలేంను రోమను కాలనీ ఏలియా కాపిటోలినాగా తిరిగి స్థాపించాడు. దానికి ఆయన కుటుంబం (ఏలియస్), కాపిటోలిను ట్రయాడు పేరు పెట్టాడు. పునర్నిర్మాణంలో నాశనం చేయబడిన యూదు నగరాన్ని కార్డిన్లు, డెకుమానీ, ఫోరం‌లు, స్మారక ద్వారాల కొత్త రోమను పట్టణ ప్రణాళికతో కప్పివేసింది. పూర్వ యూదు ఆలయం ఉన్న స్థలంలో జూపిటరుకు ఆలయ నిర్మాణాన్ని కూడా జరిగింది. తరువాతి సంప్రదాయం, పురావస్తు ఆధారాలు కూడా హోలీ సెపల్చరు ఉన్న ప్రదేశానికి సమీపంలో వీనసు ఆలయం ఉందని సూచిస్తున్నాయి.

హాడ్రియను చర్యలు, యూదుల ఆచారాల మీద పరిమితులతో కలిపి బార్ కోఖ్బా తిరుగుబాటు (క్రీశ 132–135 )ను ప్రేరేపించడంలో సహాయపడ్డాయి. తిరుగుబాటును అణిచివేసిన తర్వాత రోమను దళాలు చాలా మంది యూదులను జెరూసలేం నుండి బహిష్కరించాయి. కొన్ని రోజులలో తప్ప వారి ప్రవేశాన్ని నిషేధించాయి. సామ్రాజ్య శక్తి, ఆధిపత్య ప్రకటనగా నగరాన్ని పునర్నిర్మించాయి. చాలా మంది పండితులు హాడ్రియానికు ఏలియాను నిరంతర రక్షణాత్మక సర్క్యూటు కాకుండా స్వేచ్ఛగా నిలబడి ఉన్న గేటు కాంప్లెక్సు‌లతో (నేటి డమాస్కసు గేటు కింద ఉత్తర ద్వారం వంటివి) గోడలు లేనిదిగా భావిస్తారు.

### క్లాసికలు నుండి చివరి పురాతన కాలం వరకు పరివర్తన

సమకాలీన గ్రీకు చరిత్రకారుడు కాసియసు డియో దృష్టిలో 180లో కామోడసు ప్రవేశం "బంగారు రాజ్యం నుండి తుప్పు, ఇనుము రాజ్యానికి" దిగజారడాన్ని సూచిస్తుంది. కొంతమంది చరిత్రకారులు, ముఖ్యంగా ఎడ్వర్డు గిబ్బను, కొమోడసు పాలనను సామ్రాజ్య క్షీణత ప్రారంభంగా తీసుకోవడానికి దారితీసిన వ్యాఖ్య.

212లో కారాకల్లా పాలనలో సామ్రాజ్యంలోని  స్వేచ్ఛా నివాసితులందరికి రోమను పౌరసత్వం మంజూరు చేయబడింది. సెవెరాను రాజవంశం అల్లకల్లోలంగా ఉంది; ఒక చక్రవర్తి పాలన ఆయన హత్య లేదా ఉరిశిక్షతో ముగిసింది. దాని పతనం తరువాత సామ్రాజ్యం మూడవ శతాబ్దపు సంక్షోభం, దండయాత్రలు, అంతర్గత కలహాలు, ఆర్థిక రుగ్మత, ప్లేగు లచే ముంచెత్తబడింది. చారిత్రక యుగాలను నిర్వచించడంలో ఈ సంక్షోభం కొన్నిసార్లు క్లాసికలు నుండి లేటు యాంటిక్విటీకు పరివర్తనను సూచిస్తుంది. ఆరేలియను (R. 270|-275) సామ్రాజ్యాన్ని సైనికపరంగా స్థిరపరిచాడు. డయోక్లెటియను 285లో దానిలో ఎక్కువ భాగాన్ని పునర్వ్యవస్థీకరించి పునరుద్ధరించాడు. డయోక్లెటియను పాలన క్రైస్తవ మతం ముప్పుగా భావించబడింది. "గ్రేటు పెర్సిక్యూషను"కు వ్యతిరేకంగా సామ్రాజ్యం అత్యంత సమిష్టి ప్రయత్నాన్ని తీసుకువచ్చింది.

డయోక్లెటియను సామ్రాజ్యాన్ని నాలుగు ప్రాంతాలుగా విభజించాడు. ప్రతి ఒక్కటి ఒక ప్రత్యేక టెట్రార్కి పాలించింది. రోం‌ను పీడిస్తున్న రుగ్మతను తాను పరిష్కరించానని నమ్మకంగా ఆయన తన సహ-చక్రవర్తితో పాటు సింహాసనాన్ని వదులుకున్నాడు. కానీ టెట్రార్కి త్వరలోనే కూలిపోయాయి. చివరికి కాన్స్టాంటైను ది గ్రేటు ద్వారా క్రమాన్ని పునరుద్ధరించాడు. ఆయన కాన్స్టాంటైను ది గ్రేటు చేత క్రైస్తవ మతాన్ని క్రైస్తవ మతంలోకి మార్చిన మొదటి చక్రవర్తి అయ్యాడు. కాన్స్టాంటినోపులును తూర్పు సామ్రాజ్యం కొత్త రాజధానిగా స్థాపించాడు. కాన్స్టాంటినియను, వాలెంటీనియను రాజవంశాల దశాబ్దాల కాలంలో సామ్రాజ్యం తూర్పు-పడమర అక్షం వెంట విభజించబడింది. కాన్స్టాంటినోపులు రోం‌లలో ద్వంద్వ అధికార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. జూలియను తన సలహాదారుడు మార్డోనియసు ప్రభావంతో క్లాసికలు రోమను, హెలెనిస్టికు మతం పునరుద్ధరించడానికి ప్రయత్నించాడు. క్రైస్తవ చక్రవర్తుల వారసత్వానికి కొంతకాలం మాత్రమే అంతరాయం కలిగించాడు. 2వ థియోడోసియసు, తూర్పు, పశ్చిమ రెండింటినీ పాలించిన చివరి చక్రవర్తి, క్రైస్తవ మతాన్ని రాజ్య మతంగా చేసిన తర్వాత 395లో మరణించాడు.

### పశ్చిమంలో పతనం - తూర్పులో మనుగడ
5వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో పశ్చిమ రోమను సామ్రాజ్యం విచ్ఛిన్నం ప్రారంభమైంది. రోమన్లు ​​ ఆక్రమణదారులందరితో పోరాడారు. ముఖ్యంగా అట్టిలాతో. కానీ సామ్రాజ్యంలోని చాలా మంది జర్మనీ ప్రజలకు రోం పట్ల సందేహాస్పదమైన విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉండటంతో సామ్రాజ్యం తనను తాను విచ్ఛిన్నం చేసుకోవడం ప్రారంభించింది. చాలా కాలక్రమాలు 476లో పశ్చిమ రోమను సామ్రాజ్యం ముగింపును పేర్కొన్నాయి.  జర్మనికు యుద్ధ నాయకుడు ఓడోసరు వ్యతిరేకించిన సమయంలో రోములసు అగస్టలసు పదవీ విరమణ చేయవలసి వచ్చింది.

ఓడోసరు జెనో ఏకైక చక్రవర్తిగా ప్రకటించడం ద్వారా పశ్చిమ సామ్రాజ్యాన్ని ముగించి జెనో నామమాత్రపు అధీన అధికారిగా తనను తాను ఉంచుకున్నాడు. వాస్తవానికి ఇటలీని ఒడోసరు మాత్రమే పాలించాడు. తరువాతి చరిత్రకారులు బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం అని పిలిచే తూర్పు రోమను సామ్రాజ్యం చివరి రోమను చక్రవర్తి 9వ కాన్స్టాంటైను పాలియోలోగోసు పాలన వరకు కొనసాగింది. 1453లో కాన్స్టాంటినోపులు ముట్టడి సమయంలో మెహమ్మదు తన ఒట్టోమను దళాలతో జరిగిన యుద్ధంలో ఆయన మరణించాడు. మునుపటి సామ్రాజ్యంతో సంబంధాన్ని క్లెయిం చేసుకునే ప్రయత్నంలో 2వ మెహమ్మదు *సీజరు* అనే బిరుదును స్వీకరించాడు. తరువాతి చరిత్రకారులు బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం అని పిలిచే తూర్పు రోమను సామ్రాజ్యం చివరి రోమను చక్రవర్తి 11వ కాన్స్టాంటైను పాలియోలోగోసు పాలన వరకు కొనసాగింది. 1453లో కాన్స్టాంటినోపులు ముట్టడి సమయంలో 2వ మెహ్మదు ఆయన ఒట్టోమన్ దళాలతో జరిగిన యుద్ధంలో ఆయన మరణించాడు. పూర్వ సామ్రాజ్యంతో సంబంధాన్ని క్లెయిం చేసుకునే ప్రయత్నంలో 2వ మెహ్మెదు *సీజరు* అనే బిరుదును స్వీకరించాడు. ఆయన వాదనను త్వరలోనే కాన్స్టాంటినోపులు పాట్రియార్కేటు గుర్తించింది. కానీ యూరోపియను చక్రవర్తులు గుర్తించలేదు.

## భూగోళశాస్త్రం - జనాభా శాస్త్రం
రోమను సామ్రాజ్యం చరిత్రలో అతిపెద్ద వాటిలో ఒకటి ఐరోపా, ఉత్తర ఆఫ్రికా, మధ్యప్రాచ్యం అంతటా ఆనుకొని ఉన్న భూభాగాలు. లాటిను పదబంధం *ఇంపీరియం సైను ఫైను* ("అంతులేని సామ్రాజ్యం") కాలం లేదా స్థలం సామ్రాజ్యాన్ని పరిమితం చేయవనే భావజాలాన్ని వ్యక్తపరిచింది. వర్జిలు *అనీడు*లో అపరిమిత సామ్రాజ్యాన్ని బృహస్పతి ద్వారా రోమన్లకు మంజూరు చేయబడిందని చెప్పబడింది. 4వ శతాబ్దంలో సామ్రాజ్యం క్రైస్తవ పాలనలోకి వచ్చినప్పుడు సార్వత్రిక ఆధిపత్యం ఈ వాదన పునరుద్ధరించబడింది. పెద్ద ప్రాంతాలను స్వాధీనం చేసుకోవడంతో పాటు రోమన్లు ​​నేరుగా వారి భౌగోళిక శాస్త్రాన్ని మార్చారు. ఉదాహరణకు మొత్తం అడవులను నరికివేయడం ఒకటి.

రోమను విస్తరణ ఎక్కువగా రిపబ్లికు కింద సాధించబడింది. అయితే 1వ శతాబ్దంలో యూరపు, ఆఫ్రికా, ఆసియాలో రోమను నియంత్రణ బలపడిన సమయంలో ఉత్తర ఐరోపాలోని కొన్ని ప్రాంతాలు జయించబడ్డాయి. అగస్టసు పాలనలో "తెలిసిన ప్రపంచం ప్రపంచ పటం" రోం‌లో మొదటిసారిగా బహిరంగంగా ప్రదర్శించబడింది. ఇది పురాతన కాలం నుండి మనుగడలో ఉన్న అత్యంత సమగ్రమైన రాజకీయ భౌగోళిక శాస్త్రం (స్ట్రాబో *భౌగోళిక శాస్త్రం)* సృష్టితో సమానంగా ఉంది. . అగస్టసు మరణించినప్పుడు ఆయన విజయాల ఖాతా (*రెస్ గెస్టే*) సామ్రాజ్యం భౌగోళిక జాబితాను ప్రముఖంగా ప్రదర్శించింది. ఖచ్చితమైన వ్రాతపూర్వక రికార్డులతో పాటు భౌగోళిక శాస్త్రం రోమను ఇంపీరియలు పరిపాలన కేంద్ర ఆందోళనలు ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి.

సామ్రాజ్యం ట్రాజను (R.98-117) కింద దాని అతిపెద్ద విస్తీర్ణాన్ని (5 మిలియన్ల చ కి.మీ)చేరుకుంది. 2 సాంప్రదాయ జనాభా అంచనా ప్రకారం 55-60 మిలియన్ల  నివాసితులు ఉన్నారు. ప్రపంచంలోని మొత్తం జనాభాలో ఆరవ వంతు- నాల్గవ వంతు మధ్య ఉన్నారు.  దీనిని 19వ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు పశ్చిమంలో అత్యంత జనాభా కలిగిన ఏకీకృత రాజకీయ సంస్థగా చేసింది. ఇటీవలి జనాభా అధ్యయనాలు 70 మిలియన్లు నుండి 100 మిలియన్లు కంటే ఎక్కువ జనాభా శిఖరాన్ని వాదించాయి  సామ్రాజ్యంలోని మూడు అతిపెద్ద నగరాలు - రోం, అలెగ్జాండ్రియా,  ఆంటియోకు- 17వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఇతర యూరోపియను నగరం కంటే దాదాపు రెండింతలు పెద్దవి.

చరిత్రకారుడు క్రిస్టోఫరు కెల్లీ దీనిని వివరించినట్లుగా:

ట్రాజను వారసుడు హాడ్రియను సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించడం కంటే నిర్వహించడం అనే విధానాన్ని అవలంబించాడు. సరిహద్దులు (*ఫైన్స్*) గుర్తించబడ్డాయి. సరిహద్దులు (*పరిమితులు*) గస్తీ తిరిగాయి. అత్యంత భారీగా బలవర్థకమైన సరిహద్దులు అత్యంత అస్థిరంగా ఉన్నాయి. హాడ్రియన్సు వాల్ ఇది రోమను ప్రపంచాన్ని ఎప్పుడూ ఉండే బార్బేరియను ముప్పుగా భావించే దాని నుండి వేరు చేసింది. ఇది ఈ ప్రయత్నం ప్రాథమిక మనుగడలో ఉన్న స్మారక చిహ్నం. తూర్పు ప్రావిన్సులలో గ్రామీణ పరిపాలన తరచుగా భూమిని గుర్తించడానికి, పన్నులను నియంత్రించడానికి రాసిన సరిహద్దు రాళ్ళు మీద ఆధారపడింది.

## భాషలు
లాటిను, గ్రీకు సామ్రాజ్యం ప్రధాన భాషలు ఉన్నాయి. కానీ సామ్రాజ్యంలో ఉద్దేశపూర్వకంగా బహుభాషావాదం ఉంది. ఆండ్రూ వాలెసు-హాడ్రిలు "రోమను ప్రభుత్వం ప్రధాన కోరిక తనను తాను అర్థం చేసుకోవడమే" అని చెప్పారు. సామ్రాజ్యం ప్రారంభంలో గ్రీకు పరిజ్ఞానం విద్యావంతులైన ప్రభువుల వలె జీవనస్థాయి సాధించడానికి ఉపయోగపడింది. లాటిను పరిజ్ఞానం సైనిక, ప్రభుత్వం లేదా చట్టంలో వృత్తి స్వీకరించడానికి ఉపయోగపడుతుంది. ద్విభాషా శాసనాలు రెండు భాషల రోజువారీ అంతర్వ్యాప్తిని సూచిస్తాయి.

లాటిను, గ్రీకుల పరస్పర భాషా,  సాంస్కృతిక ప్రభావం ఒక సంక్లిష్టమైన అంశంగా మారింది. గ్రీకులో చేర్చబడిన లాటిను పదాలు ప్రారంభ సామ్రాజ్య యుగంలో చాలా సాధారణంగా ఉండేవి. ముఖ్యంగా సైనిక, పరిపాలన, వాణిజ్యం, వాణిజ్యం కోసం. గ్రీకు వ్యాకరణం, సాహిత్యం, కవిత్వం మరియు తత్వశాస్త్రం లాటిను భాష, సంస్కృతిని ఆకృతి చేశాయి.

సామ్రాజ్యంలో లాటిను‌కు ఎప్పుడూ చట్టపరమైన అవసరం లేదు. కానీ అది ఒక నిర్దిష్ట హోదాను సూచిస్తుంది. లాటిను ఉన్నత ప్రమాణాలు, *లాటినిటాసు*, లాటిను సాహిత్యం రావడంతో ప్రారంభమైంది. సామ్రాజ్యం సరళమైన భాషా విధానం కారణంగా, లాటిను‌ను బలమైన సాంస్కృతిక ప్రభావానికి వ్యతిరేకంగా రక్షించడానికి గ్రీకు *లాటినిటాసును* ప్రోత్సహించే  సహజ భాషగా పోటీ ఉద్భవించింది. . కాలక్రమేణా లాటిను వాడకం అధికారాన్ని, ఉన్నత సామాజిక తరగతిని ప్రదర్శించడానికి ఉపయోగించబడింది. చాలా మంది చక్రవర్తులు ద్విభాషా నిపుణులు కానీ రాజకీయ కారణాల వల్ల ప్రజా రంగంలో లాటిను‌కు ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. ఇది మొదట ప్యూనికు యుద్ధాల సమయంలో ప్రారంభమైన "నియమం". జస్టినియను వరకు వివిధ చక్రవర్తులు పరిపాలనలోని వివిధ విభాగాలలో లాటిను వాడకాన్ని కోరడానికి ప్రయత్నించారు. కానీ ప్రారంభ సామ్రాజ్యంలో భాషా సామ్రాజ్యవాదం ఉనికిలో ఉందని ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు.

212లో స్వేచ్ఛగా జన్మించిన నివాసితులు అందరూ సార్వత్రికంగా  పొందిన తర్వాత చాలా మంది రోమను పౌరులకు లాటిను పరిజ్ఞానం ఉండేది కాదు. కోయినే గ్రీకు విస్తృతంగా ఉపయోగించడం వల్ల క్రైస్తవ మతం వ్యాప్తి చెందింది. సామ్రాజ్య కాలంలో మధ్యధరా లింగువా ఫ్రాంకాగా దాని పాత్రను ప్రతిబింబిస్తుంది. 3వ శతాబ్దంలో డయోక్లెటియను సంస్కరణల తరువాత పశ్చిమంలో గ్రీకు పరిజ్ఞానం క్షీణించింది. సామ్రాజ్య పతనం తరువాత మాట్లాడే లాటిను తరువాత 7వ శతాబ్దంలో ప్రారంభ  పశ్చిమ భాషలుగా విభజించబడింది.

అక్షరాస్యులలో లాటిను, గ్రీకు ఆధిపత్యం సామ్రాజ్యంలోని ఇతర మాట్లాడే భాషల కొనసాగింపును అస్పష్టం చేస్తుంది. లాటిను దాని మాట్లాడే రూపంలో వల్గరు లాటినుగా సూచించబడుతుంది. క్రమంగా సెల్టికు ఇటాలికు భాషల స్థానంలోకి వచ్చింది. వ్యాఖ్యాతలకు సంబంధించిన సూచనలు స్థానిక భాషల నిరంతర వాడకాన్ని సూచిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా ఈజిప్టులో కాప్టికుతో రైను డానుబే వెంబడి సైనిక అమరికన్ల చట్టాలు, ప్రమాణాల సరైన అవగాహనను నిర్ధారించడంలో రోమను న్యాయవేత్తలు కూడా పునికు, గౌలిషు, అరామికు వంటి స్థానిక భాషల పట్ల శ్రద్ధ చూపుతారు. ఆఫ్రికాలో, లిబికో-బెర్బరు, ప్యూనికు‌లను 2వ శతాబ్దంలోని శాసనాల్లో ఉపయోగించారు. సిరియా, పాల్మిరీను సైనికులు శాసనాల కోసం వారి అరామికు మాండలికంను ఉపయోగించారు. లాటిను సైనిక భాష అనే నియమానికి ఇది మినహాయింపు. గౌలిషు గురించి చివరి సూచన 560 - 575 మధ్య ఉంది. ఆ తర్వాత ఆవిర్భవించిన గల్లో-రొమాన్సు భాషలు గౌలిషు‌గా భావించబడుతుంది.. ప్రోటో-బాస్కు లేదా అక్విటానియను లాటిను అరువు పదాలతో ఆధునిక బాస్కుకు పరిణామం చెందాయి. థ్రేసియను భాష, అనటోలియాలో ఇప్పుడు అంతరించిపోయిన అనేక భాషలు, సామ్రాజ్య-యుగ శాసనాలలో ధృవీకరించబడ్డాయి.

## సమాజం

సామ్రాజ్యం అసాధారణంగా బహుళ సాంస్కృతికమైనది, విభిన్న ప్రజలను కలుపుకుంటూ భాగస్వామ్య గుర్తింపును సృష్టించే "అద్భుతమైన సమన్వయ సామర్థ్యం" కలిగి ఉంది. ఫోరం‌లు, యాంఫిథియేటరు‌లు, రేసు‌ట్రాకు‌లు, స్నానాలు వంటి అందరికీ తెరిచి ఉన్న ప్రజా స్మారక చిహ్నాలు  సామూహిక స్థలాలు - "రోమను‌నెసు" అనే భావాన్ని పెంపొందించడంలో సహాయపడ్డాయి.

రోమను సమాజంలో బహుళ, అతివ్యాప్తి చెందుతున్న సామాజిక సోపానక్రమాలు. అగస్టసు ముందు జరిగిన అంతర్యుద్ధం తిరుగుబాటుకు కారణమైంది. కానీ తక్షణ సంపద పునఃపంపిణీ, సామాజిక శక్తిని ప్రభావితం చేయలేదు. దిగువ తరగతుల దృక్కోణం నుండి, సామాజిక పిరమిడు‌కు ఒక శిఖరం జోడించబడింది. వ్యక్తిగత సంబంధాలు—పోషణ, స్నేహం (*అమిసిటియా*), కుటుంబం, వివాహం—రాజకీయాలను ప్రభావితం చేస్తూనే ఉన్నాయి. అయితే, నీరో కాలం నాటికి, స్వేచ్ఛగా జన్మించిన పౌరుడి కంటే ధనవంతుడైన మాజీ బానిసను లేదా గుర్రపుస్వారీ కంటే ఎక్కువ శక్తిని వినియోగించిన వ్యక్తిని కనుగొనడం అసాధారణం కాదు.

రిపబ్లిక్కు మరింత దృఢమైన సోపానక్రమాల అస్పష్టత సామాజిక చలనశీలత పెరుగుదలకు దారితీసింది. పైకి - క్రిందికి  ఇతర బాగా నమోదు చేయబడిన పురాతన సమాజాలన్నింటికంటే ఎక్కువ స్థాయిలో. మహిళలు, విముక్తి పొందిన పురుషులు, బానిసలు గతంలో వారికి తక్కువ అందుబాటులో ఉన్న మార్గాలలో లాభం పొందడానికి, ప్రభావాన్ని చూపడానికి అవకాశాలను కలిగి ఉన్నారు. సామాజిక జీవితం, ముఖ్యంగా వ్యక్తిగత వనరులు పరిమితంగా ఉన్నవారికి, స్వచ్ఛంద సంఘాలు, కాన్ఫ్రాటర్నిటీలు విస్తరణ ద్వారా మరింత ప్రోత్సహించబడింది. (*కొల్లెజియా*, *సోడలిటేట్సు*): ప్రొఫెషనలు, ట్రేడు గిల్టులు, మాజీ సైనికుల సమూహాలు, మతపరమైన సోడాలిటీలు, మద్యపాన, భోజన క్లబ్బు‌లు, ప్రదర్శన బృందాలు,, ఖనన సంఘాలు.
### చట్టపరమైన స్థితి
న్యాయవేత్త గైయసు ప్రకారం, రోమను "వ్యక్తుల చట్టం"లో ముఖ్యమైన వ్యత్యాసం ఏమిటంటే, మానవులందరూ స్వేచ్ఛగా (*లిబరీ*) లేదా బానిసలుగా (*సర్వీ*) ఉన్నారు. స్వేచ్ఛా వ్యక్తుల చట్టపరమైన స్థితిని వారి పౌరసత్వం ద్వారా మరింత నిర్వచించారు. చాలా మంది పౌరులు పరిమిత హక్కులను (*లాటిను చట్టం*, "లాటిను హక్కు" వంటివి) కలిగి ఉన్నారు. కానీ పౌరులు కానివారు అనుభవించని చట్టపరమైన రక్షణలు, హక్కులకు అర్హులు. పౌరులుగా పరిగణించబడని రోమను ప్రపంచంలో నివసించే రోమన్లు ​​కానివారిని స్వేచ్ఛా ప్రజలు *పెరెగ్రిలుగా పిలువబడ్డారు*. 212లో *కాన్స్టిట్యూటియో ఆంటోనినియానా* సామ్రాజ్యంలోని స్వేచ్ఛగా జన్మించిన నివాసితులందరికీ పౌరసత్వాన్ని విస్తరించింది. ఈ చట్టపరమైన సమానత్వానికి పౌరులు, పౌరులు కాని వారి మధ్య తేడాను గుర్తించే ప్రస్తుత చట్టాల విస్తృతమైన సవరణ అవసరం.

#### రోమను చట్టంలో మహిళలు

స్వేచ్ఛగా జన్మించిన రోమను మహిళలను పౌరులుగా పరిగణించారు కానీ వారికి ఓటు హక్కులేదు. మహిళలు రాజకీయ పదవులు నిర్వహించలేదు, సైన్యంలో సేవ చేయలేదు. *ఎక్స్ డుయోబసు సివిబస్ రోమానిసు నాటోసు* ("ఇద్దరు రోమను పౌరులకు జన్మించిన పిల్లలు") అనే పదబంధం ద్వారా సూచించబడినట్లుగా, తల్లి పౌర హోదా ఆమె పిల్లల పౌర హోదాను నిర్ణయిస్తుంది. ఒక రోమను మహిళ జీవితాంతం తన స్వంత ఇంటి పేరు (*నామవాచకం*)ను ఉంచుకుంది. పిల్లలు కొన్ని మినహాయింపులతో తరచుగా తండ్రి పేరును తీసుకుంటారు. మహిళలు ఆస్తిని కలిగి ఉండవచ్చు. ఒప్పందాలు కుదుర్చుకోవచ్చు. వ్యాపారంలో పాల్గొనవచ్చు. సామ్రాజ్యం అంతటా ఉన్న శాసనాలు మహిళలను ప్రజా పనులకు నిధులు సమకూర్చడంలో దాతలుగా గౌరవిస్తాయి. ఇది వారు గణనీయమైన సంపదను కలిగి ఉండగలరని సూచిస్తుంది.

స్త్రీ తన భర్త అధికారానికి లోబడి ఉండే పురాతన *మానసు* వివాహం సామ్రాజ్య యుగంలో ఎక్కువగా వదిలివేయబడింది. వివాహిత స్త్రీ వివాహంలోకి తీసుకువచ్చిన ఏదైనా ఆస్తి మీద యాజమాన్యాన్ని నిలుపుకుంది. సాంకేతికంగా ఆమె తన భర్త ఇంటికి మారినప్పటికీ ఆమె తన తండ్రి చట్టపరమైన అధికారం కిందనే ఉంది. కానీ ఆమె తండ్రి మరణించినప్పుడు ఆమె చట్టబద్ధంగా విముక్తి పొందింది. ఆధునిక కాలం వరకు అనేక ఇతర సంస్కృతులతో పోలిస్తే రోమను మహిళలు అనుభవించిన స్వాతంత్ర్య స్థాయికి ఈ ఏర్పాటు ఒక అంశం: ఆమె తన తండ్రికి చట్టపరమైన విషయాలలో సమాధానం చెప్పాల్సి వచ్చినప్పటికీ ఆమె దైనందిన జీవితంలో ఆయన ప్రత్యక్ష పరిశీలన నుండి విముక్తి పొందింది. ఆమె భర్తకు ఆమె మీద చట్టపరమైన అధికారం లేదు. ఒక్కసారి మాత్రమే వివాహం చేసుకున్న "ఏక పురుష స్త్రీ" (*యూనివిరా*) కావడం గర్వకారణం ఉండి గౌరవం లభిం ఇనప్పటికీ విడాకులు కు పెద్దగా కళంకం భావించబడ లేదు లేదా వితంతువు లేదా విడాకులు తీసుకున్న తర్వాత త్వరిత పునర్వివాహం చేసుకునే వారు. తండ్రి వీలునామా రాయకుండా మరణిస్తే, అమ్మాయిలకు అబ్బాయిలతో సమాన వారసత్వ హక్కులు ఉంటాయి. ఒక తల్లికి ఆస్తిని కలిగి ఉండటానికి, పారవేసేందుకు ఆమె వీలునామా నిబంధనలను నిర్ణయించడంతో సహా ఆమె యుక్తవయస్సులో తన కుమారుల మీద అపారమైన ప్రభావాన్ని ఇచ్చింది.

సాంప్రదాయ నైతికత, సామాజిక క్రమాన్ని పునరుద్ధరించే అగస్టను కార్యక్రమంలో భాగంగా, నైతిక చట్టం "కుటుంబ విలువలను" ప్రోత్సహించే మార్గంగా ప్రవర్తనను నియంత్రించడానికి ప్రయత్నించింది.వ్యభిచారం నేరంగా పరిగణించబడింది, విస్తృతంగా పురుష పౌరుడు, వివాహిత స్త్రీ మధ్య, లేదా వివాహిత స్త్రీ, ఆమె భర్త కాకుండా మరే ఇతర పురుషుడి మధ్య జరిగే అక్రమ లైంగిక చర్య (*స్టుప్రం*)గా నిర్వచించబడింది. అంటే, ఒక డబులు స్టాండర్డు అమలులో ఉంది: వివాహిత స్త్రీ తన భర్తతో మాత్రమే లైంగిక సంబంధం కలిగి ఉండవచ్చు, కానీ వివాహిత పురుషుడు వేశ్యతో లేదా అణగారిన హోదా కలిగిన వ్యక్తితో లైంగిక సంబంధం కలిగి ఉంటే వ్యభిచారం చేయడు. పిల్లలను కనడాన్ని ప్రోత్సహించారు: ముగ్గురు పిల్లలకు జన్మనిచ్చిన స్త్రీకి సింబాలికు గౌరవాలు, గొప్ప చట్టపరమైన స్వేచ్ఛ (*ముగ్గురు పిల్లల హక్కు*) ఇవ్వబడింది.

#### బానిసలు - చట్టం
అగస్టసు కాలంలో రోమను ఇటలీలో 35% మంది ప్రజలు బానిసలుగా ఉన్నారు. బానిసలు జనాభాలో కనీసం ఐదవ వంతు మంది ఉన్న ఐదు చారిత్రక "బానిస సమాజాలలో" రోం ఒకటిగా నిలిచింది. ఆర్థిక వ్యవస్థలో వారు ప్రధాన పాత్ర పోషించారు. బానిసత్వం అనేది సాంప్రదాయ రోమను సామాజిక నిర్మాణాలకు మద్దతు ఇచ్చే సంక్లిష్టమైన సంస్థ. అలాగే ఆర్థిక వ్యవస్థకు అది మరింతగా దోహదపడింది. పట్టణ ప్రాంతాలలో, బానిసలు ఉపాధ్యాయులు, వైద్యులు, వంటవారు, అకౌంటెంట్లు వంటి నిపుణులు కావచ్చు; ఎక్కువ మంది బానిసలు శిక్షణ పొందిన లేదా నైపుణ్యం లేని శ్రమను అందించారు. వ్యవసాయం, మిల్లింగు, మైనింగు వంటి పరిశ్రమలు బానిసల శ్రమ దోపిడీ మీద ఆధారపడి ఉండేవి. ఇటలీ వెలుపల, బానిసలు సగటున జనాభాలో 10 నుండి 20% వరకు ఉన్నారు. రోమను ఈజిప్టులో తక్కువగా ఉన్నారు. కానీ కొన్ని గ్రీకు ప్రాంతాలలో ఎక్కువగా కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. వ్యవసాయ యోగ్యమైన భూమి, పరిశ్రమల మీద రోమను యాజమాన్యాన్ని విస్తరించడం ప్రావిన్సులలో బానిసత్వం ముందస్తు పద్ధతులను ప్రభావితం చేసింది. 3వ - 4వ శతాబ్దాలలో బానిసత్వం తరచుగా క్షీణిస్తున్నట్లు పరిగణించబడుతున్నప్పటికీ సంక్లిష్టమైన సామ్రాజ్య ఆర్థిక వ్యవస్థ విచ్ఛిన్నంతో 6వ - 7వ శతాబ్దాలలో క్రమంగా ఆగిపోయే వరకు ఇది రోమను సమాజంలో అంతర్భాగంగా ఉంది.

బానిసత్వానికి సంబంధించిన చట్టాలు "చాలా క్లిష్టంగా ఉన్నాయి". బానిసలను ఆస్తిగా పరిగణించేవారు. చట్టపరమైన వ్యక్తిత్వం కలిగి ఉండరు. వారు సాధారణంగా పౌరుల మీద అమలు చేయని శారీరక శిక్షలు, లైంగిక దోపిడీ, హింస, సారాంశ ఉరిశిక్ష వంటి వాటికి గురి కావచ్చు. చట్టం ప్రకారం బానిసను అత్యాచారం చేయకూడదు; అక్విలియను చట్టం కింద ఆస్తి నష్టం కోసం యజమాని బానిస మీద అత్యాచారం చేసిన వ్యక్తి మీద కేసు పెట్టవలసి వచ్చింది. బానిసలకు *కోనూబియం* అని పిలువబడే చట్టబద్ధమైన వివాహ రూపంలో హక్కు లేదు. కానీ వారి సంఘాలు కొన్నిసార్లు గుర్తించబడ్డాయి. సాంకేతికంగా ఒక బానిస ఆస్తిని కలిగి ఉండలేడు. కానీ వ్యాపారం నిర్వహించే బానిసకు యజమాని, బానిస మధ్య నమ్మకం, సహకారం స్థాయిని బట్టి ఆయన ఉపయోగించగల వ్యక్తిగత నిధి (*స్పెక్యులియం*)కి ప్రాప్యత ఇవ్వబడవచ్చు. ఒక గృహంలో లేదా కార్యాలయంలో బానిసల సోపానక్రమం ఉండవచ్చు. ఒక బానిస ఇతరులకు యజమానిగా వ్యవహరిస్తాడు. ప్రతిభావంతులైన బానిసలు తమ స్వేచ్ఛను సమర్థించుకోవడానికి తగినంత పెద్ద *విచిత్రం*ను కూడబెట్టుకోవచ్చు లేదా అందించిన సేవలకు మాన్యుమిషను కావచ్చు. 2 బిసిలో ఒక చట్టం (*లెక్సు ఫుఫియా కానినియా*) యజమాని తన వీలునామాలో విడుదల చేయడానికి అనుమతించబడిన బానిసల సంఖ్యను పరిమితం చేసింది.

రిపబ్లిక్కు సర్వైలు వార్స్ తరువాత, అగస్టసు ఆయన వారసుల ఆధ్వర్యంలోని చట్టం పని సమూహాల పరిమాణాన్ని పరిమితం చేయడం ద్వారా తిరుగుబాటుల ముప్పును నియంత్రించడం, పారిపోయిన బానిసలను వేటాడటం కోసం ఒక డ్రైవింగు ఆందోళనను చేపట్టడం చూపిస్తుంది. కాలక్రమేణా బానిసలు తమ యజమానుల మీద ఫిర్యాదులు దాఖలు చేసే హక్కుతో సహా పెరిగిన చట్టపరమైన రక్షణను పొందారు. పురాతన రోం‌లో వేశ్యలు తరచుగా బానిసలుగా ఉండేవారు కాబట్టి బానిసను వ్యభిచారం కోసం నియమించరాదని నిర్దేశించే నిబంధన అమ్మకపు బిల్లులో ఉండవచ్చు. 1వ శతాబ్దం చివరలో నపుంసకులలో వృద్ధి చెందుతున్న వ్యాపారం "కామం లేదా లాభం కోసం" ఆయన ఇష్టానికి వ్యతిరేకంగా బానిస కులశుద్ధి చేయడానికి ఈ నిషేధ చట్టాన్ని రూపొందించాలని ప్రేరేపించింది.

రోమను బానిసత్వం జాతి ఆధారంగా లేదు. సాధారణంగా ఇటలీలోని బానిసలు స్వదేశీ ఇటాలియన్లు, విదేశీయులలో మైనారిటీ (బానిసలు, విముక్తి పొందినవారు ఇద్దరూ) మొత్తం 5%గా అంచనా వేయబడింది రాజధాని దాని శిఖరాగ్రంలో ఉంది. అక్కడ వారి సంఖ్య ఎక్కువగా ఉంది. విదేశీ బానిసలు స్థానికుల కంటే ఎక్కువ మరణాలు, తక్కువ జనన రేటును కలిగి ఉన్నారు. కొన్నిసార్లు సామూహిక బహిష్కరణకు గురయ్యారు. రోం నగరంలో బానిసల సగటు మరణ వయస్సు పదిహేడున్నర సంవత్సరాలు (పురుషులకు 17.2; మహిళలకు 17.9).

రిపబ్లికను విస్తరణ కాలంలో బానిసత్వం విస్తృతంగా మారినప్పుడు, యుద్ధ ఖైదీలు బానిసలకు ప్రధాన వనరుగా ఉన్నారు. బానిసలలోని జాతుల శ్రేణి కొంతవరకు యుద్ధంలో రోం ఓడించిన సైన్యాలను ప్రతిబింబిస్తుంది. గ్రీసు‌ను జయించడం అనేక మంది నైపుణ్యం కలిగిన, విద్యావంతులైన బానిసలను తీసుకువచ్చింది. బానిసలను మార్కెట్లలో కూడా వర్తకం చేశారు. కొన్నిసార్లు పైరేట్సు విక్రయించారు. శిశువులను వదిలివేయడం, పేదలలో స్వీయ-బానిసత్వం ఇతర వనరులు. *వెర్నే*, దీనికి విరుద్ధంగా ఇల్లు, ఎస్టేటు లేదా పొలం లోపల స్త్రీ బానిసలకు జన్మించిన "స్వదేశీ" బానిసలు. వారికి ప్రత్యేక చట్టపరమైన హోదా లేనప్పటికీ తన *వెర్నే*ను దుర్వినియోగం చేసిన లేదా జాగ్రత్తగా చూసుకోని యజమాని సామాజిక తిరస్కరణను ఎదుర్కొన్నాడు. ఎందుకంటే వారు కుటుంబంలో భాగంగా పరిగణించబడ్డారు. కొన్ని సందర్భాలలో వాస్తవానికి వారు కుటుంబంలోని స్వేచ్ఛా పురుషుల పిల్లలు కావచ్చు.

#### విముక్తి పొందినవారు

విముక్తి పొందిన బానిసలను పౌరులుగా అనుమతించడంలో రోం గ్రీకు నగర-రాష్ట్రాల నుండి భిన్నంగా ఉంది; విముక్తి పొందిన వ్యక్తి భవిష్యత్తు పిల్లలు పూర్తి పౌరసత్వ హక్కులతో స్వేచ్ఛగా జన్మించారు. మతమార్పిడి తర్వాత, రోమను పౌరుడికి చెందిన బానిస చురుకైన రాజకీయ స్వేచ్ఛను (లిబర్టాసు) ఆస్వాదించాడు. అందులో ఓటు హక్కు కూడా ఉంది. ఆయన మాజీ యజమాని ఆయన పోషకుడు అయ్యాడు. (*పాట్రోనస్*): ఇద్దరూ ఒకరికొకరు ఆచార, చట్టపరమైన బాధ్యతలను కొనసాగించారు. ఒక విముక్తి పొందిన వ్యక్తికి ప్రభుత్వ పదవిని లేదా అత్యున్నత రాష్ట్ర అర్చకత్వాన్ని కలిగి ఉండటానికి అర్హత లేదు. కానీ అర్చక పాత్ర పోషించగలడు. ఆయన సెనేటోరియలు కుటుంబానికి చెందిన స్త్రీని వివాహం చేసుకోలేడు, లేదా చట్టబద్ధమైన సెనేటోరియలు హోదాను స్వయంగా పొందలేడు, కానీ ప్రారంభ సామ్రాజ్యంలో, విముక్తి పొందిన వ్యక్తులు ప్రభుత్వ బ్యూరోక్రసీలో కీలక పదవులను కలిగి ఉన్నారు. ఎంతగా అంటే హాడ్రియను చట్టం ద్వారా వారి భాగస్వామ్యాన్ని పరిమితం చేశారు. రాజకీయ ప్రభావం లేదా సంపద ద్వారా విజయవంతమైన విముక్తి పొందిన వ్యక్తుల పెరుగుదల ప్రారంభ సామ్రాజ్య సమాజం లక్షణం. అధిక విజయాలు సాధించిన విముక్తి పొందిన వ్యక్తుల సమూహం శ్రేయస్సు సామ్రాజ్యం అంతటా ఉన్న శాసనాలు ద్వారా ధృవీకరించబడింది.

### జనగణన ర్యాంకు
లాటిను పదం *ఆర్డో* (బహువచనం *ఆర్డినెసు*) వివిధ రకాలుగా, ఖచ్చితంగా ఆంగ్లంలోకి "తరగతి, క్రమం, ర్యాంకు"గా అనువదించబడింది. రోమను జనాభా లెక్కల ఉద్దేశ్యం ఏమిటంటే, ఒక వ్యక్తి ఏ వర్గానికి చెందినవాడో నిర్ణయించడం. రోం‌లోని అత్యధిక *ఆర్డినులలో* ఇద్దరు సెనేటోరియలు, ఈక్వెస్ట్రియను. రోం వెలుపల, నగరాలు లేదా కాలనీలు డెక్యూరియన్సు చేత నడిపించబడ్డాయి. వీటిని *మర్యాదపూర్వకమైన అని కూడా పిలుస్తారు.*

"సెనేటరు" అనేది పురాతన రోం‌లో ఎన్నికైన కార్యాలయం కాదు; ఒక వ్యక్తి కార్యనిర్వాహక న్యాయాధికారిగా ఎన్నికై కనీసం ఒక పర్యాయం పనిచేసిన తర్వాత సెనేటు‌లో ప్రవేశం పొందాడు. ఒక సెనేటరు 1 మిలియను *సెస్టర్సెసు* కనీస ఆస్తి అవసరాన్ని కూడా తీర్చాలి. *ఆర్డో సెనెటోరియసు*కు అర్హత సాధించిన పురుషులందరూ సెనేటు సీటును తీసుకోవడానికి ఎంచుకోలేదు. దీనికి రోం‌లో చట్టపరమైన నివాసం అవసరం. చక్రవర్తులు తరచుగా 600 మంది సభ్యుల సంఘంలో ఖాళీలను నియామకం ద్వారా భర్తీ చేస్తారు. ఒక సెనేటరు కుమారుడు *ఆర్డో సెనెటోరియసు* కు చెందినవాడు. కానీ ఆయన సెనేటు‌లో ప్రవేశానికి తన స్వంత అర్హతల ఆధారంగా అర్హత సాధించాల్సి వచ్చింది. నైతిక ప్రమాణాలను ఉల్లంఘించినందుకు సెనేటరు‌ను తొలగించవచ్చు.

నీరో కాలంలో సెనేటర్లు ఇప్పటికీ ప్రధానంగా ఇటలీ నుండి వచ్చారు. కొంతమంది ఐబీరియను ద్వీపకల్పం, దక్షిణ ఫ్రాన్సు నుండి వచ్చారు; తూర్పున ఉన్న గ్రీకు మాట్లాడే ప్రావిన్సుల నుండి వచ్చిన పురుషులను వెస్పాసియను కింద చేర్చడం ప్రారంభించారు. తూర్పున ఉన్న ప్రావిన్సు, కప్పడోసియా నుండి వచ్చిన మొదటి సెనేటరు మార్కసు ఆరేలియసు కింద చేరాడు. సెవెరాను రాజవంశం (193–235) నాటికి ఇటాలియన్లు సెనేటు‌లో సగం కంటే తక్కువ మంది ఉన్నారు. 3వ శతాబ్దంలో రోం‌లో నివాసం అసాధ్యమైనదిగా మారింది. వారి స్వదేశంలో (*పాట్రియా*) రాజకీయాలలో, మర్యాదలో చురుకుగా ఉన్న సెనేటర్లను శాసనాలు ధృవీకరిస్తున్నాయి.

సెనేటర్లు సాంప్రదాయ పాలక తరగతి, వారు రాజకీయ కెరీరు ట్రాకు అయిన *కర్ససు హానరం* ద్వారా ఎదిగారు. కానీ గుర్రపుస్వారీలు తరచుగా ఎక్కువ సంపద, రాజకీయ శక్తిని కలిగి ఉంటారు. గుర్రపుస్వారీ క్రమంలో సభ్యత్వం ఆస్తి మీద ఆధారపడి ఉండేది; రోం ప్రారంభ రోజుల్లో, *ఈక్వైట్సు* లేదా నైట్సు గుర్రపు యోధులుగా పనిచేయగల సామర్థ్యం ద్వారా వేరు చేయబడ్డారు. కానీ అశ్వికదళ సేవ సామ్రాజ్యంలో ఒక ప్రత్యేక విధి. 4,00,000 సెస్టర్సెసు, మూడు తరాల ఉచిత జననాల జనాభా లెక్కింపు ఒక వ్యక్తిని ఈక్వెస్ట్రియను‌గా అర్హత సాధించింది. క్రీపూ 28 బిసిలో  నాటి జనాభా లెక్కింపులో అర్హత కలిగిన పెద్ద సంఖ్యలో పురుషులు బయటపడ్డారు. క్రీశ 14 లో వెయ్యి మంది ఈక్వెస్ట్రియన్లు కాడిజు పాడువాలలో మాత్రమే నమోదు చేయబడ్డారు. ఈక్వెస్ట్రియన్లు సైనిక కెరీరు ట్రాకు (*మూడు సైన్యాలు
*) ద్వారా ఎదిగి ఇంపీరియలు అడ్మినిస్ట్రేషను‌లో ఉన్నత స్థానంలో ఉన్న ప్రిఫెక్టులు, ప్రొక్యూరేటర్లు అయ్యారు.*

ప్రాచీన సామ్రాజ్యంలో ప్రాంతీయ పురుషులు సెనేటోరియలు, ఈక్వెస్ట్రియను ఆర్డరు‌లకు ఎదగడం సామాజిక చలనశీలతలో ఒక అంశం. రోమను కులీనుల వర్గం పోటీ మీద ఆధారపడింది. తరువాతి యూరోపియను ప్రభువుల వలె కాకుండా రోమను కుటుంబం కేవలం వంశపారంపర్య వారసత్వం లేదా భూముల మీద ​​హక్కు కలిగి ఉండటం ద్వారా తన స్థానాన్ని నిలబెట్టుకోలేకపోయింది. ఉన్నత *ఆర్డినెసులలో* ప్రవేశం ప్రత్యేకత, అధికారాలను తీసుకువచ్చింది. కానీ బాధ్యతలను కూడా తెచ్చిపెట్టింది. పురాతన కాలంలో ఒక నగరం ప్రజా కార్యాలు కార్యక్రమాలు, సేవలకు నిధులు సమకూర్చడానికి దాని ప్రముఖ పౌరుల మీద ఆధారపడింది (*మునేరా*). ఒకరి హోదాను కాపాడుకోవడానికి భారీ వ్యక్తిగత ఖర్చులు అవసరం. నగరాల పనితీరుకు నిర్ణయాలు చాలా ముఖ్యమైనవి. తరువాతి సామ్రాజ్యంలో, పట్టణ మండలిల ర్యాంకులు క్షీణించడంతో, సెనేటు‌కు ఎదిగిన వారు పౌర జీవితాన్ని నిలబెట్టుకునే ప్రయత్నంలో వారి స్వస్థలాలకు తిరిగి రావాలని ప్రోత్సహించారు.

తరువాతి సామ్రాజ్యంలో సెనేటోరియలు లేదా ఈక్వెస్ట్రియను హోదాలో హాజరైన *డిగ్నిటాసు* ("విలువ, గౌరవం") *విర్ ఇల్లస్ట్రీసు* ("విలువ, గౌరవం") వంటి బిరుదులతో మరింత మెరుగుపరచబడింది. మనిషి". కొంతమంది సెనెటర్లు, వారి తక్షణ కుటుంబ సభ్యులను, మహిళలను కూడా సూచించడానికి *క్లారిస్సిమసు* (గ్రీకు *లాంప్రోటాటోస్*) అనే నామవాచకం ఉపయోగించబడింది. గుర్రపు స్వారీ హోదా "గ్రేడు‌లు" విస్తరించాయి.
====అసమాన న్యాయం====

చట్టం ప్రకారం పౌరుల సమానత్వం అనే రిపబ్లికను సూత్రం మసకబారడంతో ఉన్నత వర్గాల ప్రతీకాత్మక, సామాజిక అధికారాలు రోమను సమాజాన్ని అనధికారికంగా గొప్ప గౌరవాలు (*నిజాయితీపరులు*) వినయపూర్వకమైన వ్యక్తులు (*అవమానకారులు*) పొందిన వారుగా విభజించడానికి దారితీశాయి. సాధారణంగా, *నిజాయితీపరులు* అనేవారు ముగ్గురు ఉన్నత "ఆర్డర్లలో" సభ్యులు, కొంతమంది సైనిక అధికారులతో పాటు. 212లో సార్వత్రిక పౌరసత్వం మంజూరు చేయడం వలన ఉన్నత వర్గాలలో ముఖ్యంగా న్యాయ వ్యవస్థలో వారి ఆధిపత్యాన్ని ధ్రువీకరించాలనే పోటీ కోరిక పెరిగింది. శిక్ష విధించడం అనేది ప్రతివాది సాపేక్ష "విలువ" (*గౌరవం*) పరంగా అధ్యక్షుడి తీర్పు మీద ఆధారపడి ఉంటుంది: ఒక *నిజాయితీపరుడు* నేరానికి జరిమానా చెల్లించగలడు దానికి ఒక *అవమానకరమైనవాడు* కొట్టడం పొందవచ్చు.

రిపబ్లికు కింద స్వేచ్ఛా పురుషులకు అరుదుగా విధించే చట్టపరమైన శిక్ష అయిన ఉరిశిక్ష, *నిజాయితీపరులకు* త్వరగా, సాపేక్షంగా నొప్పిలేకుండా ఉండవచ్చు, అయితే *అవమానకరమైనవారు* గతంలో బానిసలకు కేటాయించిన హింసాత్మక మరణాన్ని అనుభవించవచ్చు, ఉదాహరణకు శిలువ వేయడం, మృగాలకు ఖండించడం. ప్రారంభ సామ్రాజ్యంలో, క్రైస్తవ మతంలోకి మారిన వారు *నిజాయితీపరులు*గా తమ స్థానాన్ని కోల్పోవచ్చు, ప్రత్యేకించి వారు మతపరమైన బాధ్యతలను నెరవేర్చడానికి నిరాకరించినట్లయితే, [[బలిదానం]] పరిస్థితులను సృష్టించే శిక్షలకు లోనవుతారు.
==ప్రభుత్వం - సైన్యం==

సామ్రాజ్య రాజ్యం మూడు ప్రధాన అంశాలు కేంద్ర ప్రభుత్వం, సైన్యం, ప్రాంతీయ ప్రభుత్వం. యుద్ధం ద్వారా సైన్యం ఒక భూభాగం మీద నియంత్రణను స్థాపించింది. కానీ ఒక నగరం లేదా ప్రజలను ఒప్పందంలోకి తెచ్చిన తర్వాత లక్ష్యం పోలీసింగు‌గా మారింది: రోమను పౌరులు, వ్యవసాయ క్షేత్రాలు, మతపరమైన ప్రదేశాలను రక్షించడం. రోమన్లకు బలవంతంగా పాలించడానికి తగినంత మానవశక్తి లేదా వనరులు లేవు. స్థానిక ఉన్నత వర్గాలతో సహకారం క్రమాన్ని నిర్వహించడానికి, సమాచారాన్ని సేకరించడానికి, ఆదాయాన్ని సేకరించడానికి సిబ్బంది అవసరం. రోమన్లు ​​తరచుగా అంతర్గత రాజకీయ విభజనలను ఉపయోగించుకునేవారు.

రోం పట్ల విధేయత ప్రదర్శించిన సంఘాలు తమ సొంత చట్టాలను నిలుపుకున్నాయి. స్థానికంగా తమ సొంత పన్నులను వసూలు చేసుకోగలిగాయి. అసాధారణమైన సందర్భాలలో రోమను పన్ను నుండి మినహాయించబడ్డాయి. చట్టపరమైన అధికారాలు, సాపేక్ష స్వాతంత్ర్యం సమ్మతిని ప్రోత్సహించాయి. అందువలన రోమను ప్రభుత్వం పరిమితం కానీ అందుబాటులో ఉన్న వనరులను ఉపయోగించడంలో సమర్థవంతంగా ఉండేది.
===కేంద్ర ప్రభుత్వం===

పురాతన రోం ఇంపీరియలు కల్టు చక్రవర్తులు, వారి కుటుంబ సభ్యులను దైవిక అనుమతి పొందిన అధికారం (*ఆక్టోరిటాసు*)తో గుర్తించింది. అపోథియోసిసు (*ప్రతిష్ఠాపన* అని కూడా పిలుస్తారు) ఆచారం మరణించిన చక్రవర్తి దైవీకరణను సూచిస్తుంది. చక్రవర్తి ఆధిపత్యం అనేక రిపబ్లికను కార్యాలయాల నుండి అధికారాల ఏకీకరణపై ఆధారపడింది. చక్రవర్తి తనను తాను *ప్రధాన పూజారి*గా కేంద్ర మత అధికారిగా చేసుకున్నాడు. యుద్ధం ప్రకటించే, ఒప్పందాలను ఆమోదించే, విదేశీ నాయకులతో చర్చలు జరిపే హక్కును కేంద్రీకరించాడు. ఈ విధులు రాజ్యాలు సమయంలో స్పష్టంగా నిర్వచించబడినప్పటికీ కాలక్రమేణా చక్రవర్తి అధికారాలు తక్కువ రాజ్యాంగబద్ధంగా, మరింత రాచరికంగా మారాయి. అవి ఆధిపత్యం చెలాయించడంతో ముగిశాయి.

విధానం, నిర్ణయం తీసుకోవడంలో చక్రవర్తి అంతిమ అధికారం, కానీ ప్రారంభ ప్రిన్సిపేటు‌లో, ఆయన అందుబాటులో ఉంటాడని అధికారిక వ్యాపారం, పిటిషన్లతో వ్యక్తిగతంగా వ్యవహరించాలని భావించారు. ఆయన చుట్టూ ఒక అధికారస్వామ్యం క్రమంగా ఏర్పడింది. జూలియో-క్లాడియను చక్రవర్తులు సెనేటర్లు ఈక్వెస్ట్రియన్లు మాత్రమే కాకుండా, విశ్వసనీయ బానిసలు స్వేచ్ఛావాదులను కలిగి ఉన్న అనధికారిక సలహాదారుల సంఘం మీద ఆధారపడ్డారు. నీరో తర్వాత తరువాతి వారి ప్రభావాన్ని అనుమానంగా పరిగణించారు. చక్రవర్తి కౌన్సిలు (*కన్సిలియం*) ఎక్కువ పారదర్శకత. ఆంటోనిను రాజవంశం చివరి వరకు విధాన చర్చలలో సెనేటు నాయకత్వం వహించినప్పటికీ ఈక్వెస్ట్రియన్లు *కన్సిలియం*లో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు. చక్రవర్తి కుటుంబ మహిళలు తరచుగా ఆయన నిర్ణయాలలో నేరుగా జోక్యం చేసుకునేవారు.

రోజువారీ రిసెప్షను (*సెల్యుటాషియో*) వద్ద చక్రవర్తిని సంప్రదించే అవకాశం లభిస్తుంది. ఇది ఒక క్లయింటు తన పోషకుడికి ఇచ్చే సాంప్రదాయ నివాళి అభివృద్ధి; రాజభవనంలో నిర్వహించే ప్రజా విందులు; మరియు మతపరమైన వేడుకలు. ఈ అవకాశం లేని సామాన్య ప్రజలు క్రీడలలో ఒక సమూహంగా తమ ఆమోదం లేదా అసంతృప్తిని వ్యక్తం చేయగలిగారు. 4వ శతాబ్దం నాటికి క్రైస్తవ చక్రవర్తులు సాధారణ తీర్పులు జారీ చేసే రిమోటు ఫిగరు‌హెడు‌లుగా మారారు. ఇక మీద వ్యక్తిగత పిటిషను‌లకు ప్రతిస్పందించరు. చక్రవర్తి ఇష్టాన్ని ఉల్లంఘించడానికి సెనేటు హత్య, బహిరంగ తిరుగుబాటుకు తక్కువ చేయగలిగినప్పటికీ అది దాని సంకేత రాజకీయ కేంద్రీకరణను నిలుపుకుంది. సెనేటు చక్రవర్తి పాలనను చట్టబద్ధం చేసింది. చక్రవర్తి సెనేటరు‌లను లెగేటు‌లుగా (*కట్టివేయబడింది *) నియమించాడు: జనరల్సు, దౌత్యవేత్తలు, నిర్వాహకులు.

చక్రవర్తి శక్తి, అధికారం ఆచరణాత్మక మూలం సైన్యం. లెజియనరీల ఇంపీరియలు ట్రెజరీ ద్వారా చెల్లించబడేవి. చక్రవర్తికి వార్షిక విధేయత ప్రమాణం చేసేవారు. చాలా మంది చక్రవర్తులు వారసుడిని ఎన్నుకునేవారు, సాధారణంగా దగ్గరి కుటుంబ సభ్యుడు లేదా దత్తత వారసుడు. రాజకీయ దృశ్యాన్ని స్థిరీకరించడానికి కొత్త చక్రవర్తి తన హోదా, అధికారాన్ని త్వరగా అంగీకరించమని కోరుకోవలసి వచ్చింది. ప్రిటోరియను గార్డు సైన్యాల విధేయత లేకుండా ఏ చక్రవర్తి కూడా మనుగడ సాగించలేడు. వారి విధేయతను కాపాడుకోవడానికి, అనేక మంది చక్రవర్తులు *డోనాటివం*ను చెల్లించారు, ఇది ద్రవ్య బహుమతి. సిద్ధాంతపరంగా సెనేటు కొత్త చక్రవర్తిని ఎన్నుకునే హక్కును కలిగి ఉంది. కానీ సైన్యం లేదా ప్రిటోరియన్ల ప్రశంసలను పరిగణనలోకి తీసుకుంది.

===సైనిక===


ప్యూనికు యుద్ధాల తర్వాత రోమను సైన్యంలో 20 సంవత్సరాల క్రియాశీల విధులకు స్వచ్ఛందంగా పనిచేసిన ప్రొఫెషనలు సైనికులు ఐదు రిజర్వు‌లుగా ఉన్నారు. రిపబ్లికు చివరి కాలంలో ప్రొఫెషనలు మిలిటరీకి పరివర్తన ప్రారంభమైంది. రిపబ్లికనిజం నుండి దూరంగా ఉన్న అనేక లోతైన మార్పులలో ఇది ఒకటి. ఈ కాలంలో కాన్‌స్క్రిప్టు పౌరులు ఒక నిర్దిష్ట ముప్పు నుండి మాతృభూమిని రక్షించారు. రోమన్లు ​​"ఇటలీలో వారు జయించిన సమాజాలను వారి సైన్యం కోసం భారీ మానవశక్తిని ఉత్పత్తి చేసే వ్యవస్థగా నిర్వహించడం" ద్వారా వారి యుద్ధ యంత్రాన్ని విస్తరించారు. సామ్రాజ్యవాద కాలానికి, సైనిక సేవ పూర్తికాల వృత్తిగా ఉండేది. సామ్రాజ్యం అంతటా సైనిక దండుల వ్యాప్తి రోమనైజేషను ప్రక్రియలో ప్రధాన ప్రభావం చూపింది.

ప్రారంభ సామ్రాజ్యం సైన్యం ప్రాథమిక లక్ష్యం పాక్సు రోమానాను సంరక్షించడం. సైన్యంలోని మూడు ప్రధాన విభాగాలు:
* రోం‌లోని దండు, ఇందులో ప్రిటోరియను గార్డు, *కోహోర్టెసు అర్బనే*, *విజిల్సు* ఉన్నాయి. వీరు పోలీసులు, అగ్నిమాపక సిబ్బందిగా పనిచేశారు;
* ప్రాంతీయ సైన్యం, రోమను దళాలు ప్రావిన్సులు అందించే సహాయక దళాలను కలిగి ఉంది (*ఆక్సిలియా*);
* నావికాదళం.

తన సైనిక సంస్కరణల ద్వారా సందేహాస్పద విధేయత కలిగిన యూనిట్లను ఏకీకృతం చేయడం లేదా రద్దు చేయడం వంటి వాటితో సహా అగస్టసు దళాన్ని క్రమబద్ధీకరించాడు. ఒక దళాన్ని పది కోహోర్టు‌లుగా నిర్వహించారు. వీటిలో ప్రతి ఒక్కటి ఆరు [[శతాబ్దాలు|దళాలు]] కలిగి ఉంది. ఒక దళంలో పది స్క్వాడు‌లు (*కాంటుబెర్నియా*) ఉన్నాయి; లాజిస్టిక్సు ద్వారా నిర్ణయించబడిన ఇంపీరియలు దళం కచ్చితమైన పరిమాణం 4,800 నుండి 5,280 వరకు ఉంటుందని అంచనా వేయబడింది. క్రీశ 9 లో ట్యూటోబర్గు అటవీ యుద్ధంలో జర్మనీ తెగలు మూడు సైన్యాలను తుడిచిపెట్టిన తర్వాత సైన్యాల సంఖ్య 25 నుండి దాదాపు 30కి పెరిగింది. 1వ శతాబ్దంలో సైన్యంలో దాదాపు 3,00,000 మంది సైనికులు ఉన్నారు. 2వ శతాబ్దంలో 4,00,000 కంటే తక్కువ మంది సైనికులు ఉన్నారు. ఇది జయించిన భూభాగాల సమష్టి సాయుధ దళాల కంటే "గణనీయంగా చిన్నది". సామ్రాజ్యంలో నివసిస్తున్న వయోజన పురుషులలో 2% కంటే ఎక్కువ మంది ఇంపీరియలు సైన్యంలో పని చేయలేదు. అగస్టసు ప్రిటోరియను గార్డును కూడా సృష్టించాడు: తొమ్మిది కోహోర్టు‌లు ప్రజా శాంతిని కాపాడటానికి ఇటలీలో సైనిక స్థావరంగా ఉండేవి. సైనిక దళాల కంటే మెరుగైన జీతం పొందిన ప్రిటోరియన్లు పదహారు సంవత్సరాలు మాత్రమే సేవలందించారు.

*ఆక్సిలియా* పౌరులు కాని వారి నుండి నియమించబడ్డారు. దాదాపుగా సమష్టి బలం కలిగిన చిన్న యూనిట్లలో నిర్వహించబడిన వారికి సైనిక దళాల కంటే తక్కువ వేతనం చెల్లించబడింది. 25 సంవత్సరాల సేవ తర్వాత రోమను పౌరసత్వంతో బహుమతి ఇవ్వబడింది. వారి కుమారులకు కూడా విస్తరించబడింది. టాసిటసు ప్రకారం సైన్యాధికారులు ఉన్నంత మంది సహాయక దళాలు ఉన్నారు - అందువలన దాదాపు 1,25,000 మంది పురుషులు, అంటే దాదాపు 250 సహాయక రెజిమెంట్లు. తొలి సామ్రాజ్యం రోమను అశ్వికదళం ప్రధానంగా సెల్టికు, హిస్పానికు లేదా జర్మనీ ప్రాంతాల నుండి వచ్చారు. సెల్ట్సు నుండి తీసుకోబడిన శిక్షణ, పరికరాలవంటి అనేక అంశాలు ఉన్నాయి.

రోమను నావికాదళం సైన్యాల సరఫరా, రవాణాలో మాత్రమే కాకుండా రైను, డానుబు నదుల వెంబడి ఉన్న సరిహద్దులను రక్షించడంలో కూడా సహాయపడింది. మరొక విధి సముద్ర వాణిజ్యాన్ని సముద్ర దొంగల నుండి రక్షించడం. ఇది మధ్యధరా సముద్రం, ఉత్తర అట్లాంటికు తీరప్రాంతాలు, [[నల్ల సముద్రం]]లో గస్తీ తిరుగుతుంది. అయినప్పటికీ సైన్యాన్ని అత్యంత సీనియరు, ప్రతిష్ఠాత్మక శాఖగా పరిగణించారు.

===ప్రావిన్షియలు ప్రభుత్వం===

ఒక విలీన భూభాగం మూడు దశల్లో రోమను ప్రావిన్సుగా మారింది: నగరాల రిజిస్టరు తయారు చేయడం, జనాభా గణన తీసుకోవడం, భూమిని సర్వే చేయడం. తదుపరి ప్రభుత్వ రికార్డుల నిర్వహణలో జననాలు, మరణాలు, రియలు ఎస్టేటు లావాదేవీలు, పన్నులు, న్యాయపరమైన చర్యలు ఉన్నాయి. 1వ - 2వ శతాబ్దాలలో, కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇటలీ వెలుపల పరిపాలించడానికి ఏటా 160 మంది అధికారులను పంపింది. ఈ అధికారులలో రోమను గవర్నరులు ఉన్నారు: రోం‌లో ఎన్నికైన న్యాయాధికారులు రోమను ప్రజల తరపున పరిపాలించారు. సెనేటోరియలు ప్రావిన్సులు; లేదా గవర్నర్లు, సాధారణంగా ఈక్వెస్ట్రియను హోదా కలిగినవారు సామ్రాజ్య ప్రావిన్సులలో చక్రవర్తి తరపున వారి *సామ్రాజ్యం*ను నిర్వహించారు. ముఖ్యంగా రోమను ఈజిప్టు. ఒక గవర్నరు తాను పరిపాలించే ప్రజలకు తనను తాను అందుబాటులో ఉంచుకోవాలి. కానీ ఆయన వివిధ విధులను అప్పగించగలడు. అయితే ఆయన సిబ్బంది చాలా తక్కువగా ఉన్నారు: లిక్టరులు, హెరాల్డు‌లు, దూతలు, లేఖకులు, అంగరక్షకులతో సహా ఆయన అధికారిక పరిచారకులు (*అప్పరిటరులు*); లెగేట్సు, పౌర, సైనిక రెండూ సాధారణంగా ఈక్వెస్ట్రియను (అనధికారికంగా ఆయనతో పాటు వచ్చిన స్నేహితులు) హోదా కలిగినవి;

ఇతర అధికారులను ప్రభుత్వ ఆర్థిక పర్యవేక్షణాధికారులుగా నియమించారు. న్యాయం, పరిపాలన నుండి ఆర్థిక బాధ్యతను వేరు చేయడం సామ్రాజ్య యుగం సంస్కరణ, ఇది ప్రాంతీయ గవర్నర్లు, పన్ను రైతులు వ్యక్తిగత లాభం కోసం స్థానిక జనాభాను దోపిడీ చేయడాన్ని నివారించడానికి ఉద్దేశించబడింది. ఈక్వెస్ట్రియను ప్రొక్యూరేటర్లు, వీరి అధికారం మొదట "న్యాయసంబంధం కానిది, రాజ్యాంగ విరుద్ధమైనది". ఆయన రాష్ట్ర యాజమాన్యంలోని ఆస్తి, చక్రవర్తి వ్యక్తిగత ఆస్తి (*రెసు ప్రైవేటు*) రెండింటినీ నిర్వహించాడు. ఎందుకంటే రోమను ప్రభుత్వ అధికారులు చాలా తక్కువ, సహాయం అవసరమైన ప్రావిన్షియలు ఒక చట్టపరమైన వివాదం లేదా క్రిమినలు కేసు ఏదైనా అధికారం కలిగి ఉన్నట్లు భావించే ఏదైనా రోమను‌ను కోరవచ్చు.

హై సామ్రాజ్యంలో ఇటలీ చట్టబద్ధంగా ప్రావిన్సుల నుండి వేరు చేయబడింది. కొన్ని అనుకూల ప్రాంతీయ సమాజాలతో పాటు, ఆస్తి పన్ను, పోలు పన్ను నుండి రోగనిరోధక శక్తిని పొందింది. అయితే, చక్రవర్తి డయోక్లెటియను పాలనలో ఇటలీ ఈ అధికారాలను కోల్పోయింది. ప్రావిన్సులుగా విభజించబడింది.

===చట్టం===

సామ్రాజ్యం అంతటా రోమను పౌరులకు సంబంధించిన కేసుల మీద రోమను కోర్టులు అసలు అధికార పరిధి కలిగి ఉన్నాయి. కానీ ప్రావిన్సులలో రోమను చట్టాన్ని ఏకరీతిలో విధించడానికి చాలా తక్కువ మంది న్యాయ అధికారులు ఉన్నారు. తూర్పు సామ్రాజ్యంలోని చాలా ప్రాంతాలు ఇప్పటికే బాగా స్థిరపడిన చట్ట నియమావళి, న్యాయ విధానాలను కలిగి ఉన్నాయి. సాధారణంగా మోసు రిజ్యన్లు ("ప్రాంతీయ సంప్రదాయం" లేదా "భూమి చట్టం") ను గౌరవించడం, స్థానిక చట్టాలను చట్టపరమైన పూర్వస్థితి, సామాజిక స్థిరత్వానికి మూలంగా పరిగణించడం రోమను విధానం. రోమను స్థానిక చట్టం అనుకూలత అంతర్లీన *అంతర్జాతీయ చట్టం*, "దేశాల చట్టం" లేదా అంతర్జాతీయ చట్టాన్ని ప్రతిబింబిస్తుందని భావించారు. ఇది సాధారణ, ఆచారంగా పరిగణించబడుతుంది. ప్రాంతీయ చట్టం రోమను చట్టం లేదా ఆచారంతో విభేదిస్తే, రోమను న్యాయస్థానాలు అప్పీల్సును విచారించాయి. చక్రవర్తి తుది నిర్ణయం తీసుకునే అధికారాన్ని కలిగి ఉన్నాడు.

పశ్చిమ దేశాలలో చట్టం అత్యంత స్థానికీకరించబడిన లేదా గిరిజన ప్రాతిపదికన నిర్వహించబడింది. ప్రైవేటు ఆస్తి హక్కులు రోమను శకం (ముఖ్యంగా సెల్ట్సులో) కొత్తదనం కావచ్చు . రోమను చట్టం రోమను అనుకూల ఉన్నత వర్గానికి సంపదను సంపాదించడానికి దోహదపడింది. 212లో సామ్రాజ్యంలోని అన్ని స్వేచ్ఛా నివాసితులకు సార్వత్రిక పౌరసత్వాన్ని విస్తరించడానికి, పౌరులు కానివారికి వర్తించే స్థానిక చట్ట నియమావళిని భర్తీ చేస్తూ రోమను చట్టం ఏకరీతి దరఖాస్తు అవసరం. మూడవ శతాబ్దపు సంక్షోభం తర్వాత సామ్రాజ్యాన్ని స్థిరీకరించడానికి డయోక్లెటియను చేసిన ప్రయత్నాలలో నాలుగు సంవత్సరాలలో రెండు ప్రధాన చట్ట సంకలనాలు ఉన్నాయి. *కోడెక్సు గ్రెగోరియనసు* *కోడెక్సు హెర్మోజెనియసు* ఇవి ప్రాంతీయ నిర్వాహకులకు స్థిరమైన చట్టపరమైన ప్రమాణాలను ఏర్పాటు చేయడంలో మార్గనిర్దేశం చేస్తాయి.

పశ్చిమ ఐరోపా అంతటా రోమను చట్టం విస్తృత వ్యాప్తిచెంది పాశ్చాత్య చట్ట సంప్రదాయాన్ని బాగా ప్రభావితం చేసింది. ఇది ఆధునిక చట్టంలో లాటిను చట్టపరమైన పరిభాష నిరంతర ఉపయోగంలో ఉన్నట్లు సూచిస్తుంది.

===పన్ను===

సామ్రాజ్యం కింద పన్ను దాని స్థూల ఉత్పత్తిలో దాదాపు 5% ఉండేది. వ్యక్తులకు సాధారణ పన్ను రేటు 2 నుండి 5% వరకు ఉండేది. ప్రత్యక్ష, పరోక్ష పన్నులు అనే సంక్లిష్ట వ్యవస్థలో పన్ను కోడ్ "అయోమయపరిచేది"గా ఉంది. కొన్ని నగదు రూపంలో, కొన్ని వస్తువు రూపంలో చెల్లించబడ్డాయి. పన్నులు ఒక ప్రావిన్సు‌కు లేదా ఫిషరీసు వంటి ఆస్తుల రకాలకు ప్రత్యేకమైనవి కావచ్చు; అవి తాత్కాలికమైనవి కావచ్చు. సైన్యాన్ని నిర్వహించాల్సిన అవసరం కొరకు పన్ను వసూలు సమర్థించబడింది. సైన్యం మిగులు దోపిడీని స్వాధీనం చేసుకుంటే పన్ను చెల్లింపుదారులు కొన్నిసార్లు వాపసు పొందుతారు. తక్కువ [[డబ్బు]] ఉన్న ప్రాంతాల నుండి ముఖ్యంగా సైనిక శిబిరాలకు ధాన్యం లేదా వస్తువులను సరఫరా చేయగల వారి నుండి ఇన్-కన్స్ట్ పన్నులు అంగీకరించబడ్డాయి.

ప్రత్యక్ష పన్ను ఆదాయానికి ప్రాథమిక మూలం వ్యక్తులు, వారు పోలు పన్ను, వారి భూమి మీద పన్ను చెల్లించారు. దీనిని దాని ఉత్పత్తి లేదా ఉత్పాదక సామర్థ్యం మీద పన్నుగా భావిస్తారు. పన్ను బాధ్యతలు జనాభా లెక్కల ద్వారా నిర్ణయించబడ్డాయి: ప్రతి ఇంటి పెద్ద తన ఇంటి ప్రధాన సంఖ్యను, అలాగే అతని ఆస్తికి అకౌంటింగ్‌ను అందించాడు. పరోక్ష-పన్ను ఆదాయానికి ప్రధాన వనరు *పోర్టోరియా*, కస్టమ్సు, ప్రావిన్సుల మధ్య వాణిజ్యం మీద సుంకాలు. తన పాలన చివరి నాటికి, అగస్టసు బానిసల అమ్మకం మీద 4% పన్నును విధించాడు. దీనిని నీరో కొనుగోలుదారు నుండి డీలర్లకు బదిలీ చేశాడు. వారు వారి ధరలను పెంచడం ద్వారా స్పందించారు. బానిసను అమ్మిన యజమాని విలువలో 5% లెక్కించిన "స్వేచ్ఛా పన్ను" చెల్లించాడు. రోమను పౌరులు ఒక నిర్దిష్ట నికర కంటే ఎక్కువ ఉన్నప్పుడు 5% వారసత్వ పన్ను అంచనా వేయబడింది వారి కుటుంబ సభ్యులు కాని వారికి మిగిలిపోయిన ఆస్తి విలువైనది. ఎస్టేటు పన్ను, వేలం పన్ను నుండి వచ్చే ఆదాయం మాజీ సైనికుల పెన్షను ఫండు (*సైనిక ఖజానా*) కు వెళ్ళింది.

తక్కువ పన్నులు రోమను కులీనుల సంపదను పెంచుకోవడానికి సహాయపడ్డాయి. ఇది కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆదాయాలకు సమానం లేదా మించిపోయింది. ఒక చక్రవర్తి కొన్నిసార్లు "అతి ధనవంతుల" ఆస్తులను జప్తు చేయడం ద్వారా తన ఖజానాను తిరిగి నింపుకున్నాడు. కానీ తరువాతి కాలంలో పన్నులు చెల్లించడానికి సంపన్నుల [[ప్రతిఘటన]] సామ్రాజ్యం పతనానికి దోహదపడే అంశాలలో ఒకటిగా మారింది.
==ఆర్థిక వ్యవస్థ==


సామ్రాజ్యాన్ని ప్రాంతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థల నెట్‌వర్క్‌గా ఉత్తమంగా భావిస్తారు, ఇది ఒక రకమైన "రాజకీయ పెట్టుబడిదారీ విధానం" ఆధారంగా, దీనిలో రాష్ట్రం తన స్వంత ఆదాయాలను నిర్ధారించుకోవడానికి వాణిజ్యాన్ని నియంత్రించింది. ఆధునిక ఆర్థిక వ్యవస్థలతో పోల్చలేకపోయినా, ఆర్థిక వృద్ధి [[పారిశ్రామిక విప్లవం|పారిశ్రామికీకరణ]]కు ముందు చాలా ఇతర సమాజాల కంటే ఎక్కువగా ఉంది. ప్రాదేశిక విజయాలు భూ వినియోగం పెద్ద ఎత్తున పునర్వ్యవస్థీకరణకు అనుమతించాయి, దీని ఫలితంగా వ్యవసాయ మిగులు మరియు ప్రత్యేకత ఏర్పడింది, ముఖ్యంగా ఉత్తరాన ఆఫ్రికా. కొన్ని నగరాలు ప్రత్యేక పరిశ్రమలకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. పట్టణ భవన నిర్మాణం స్థాయి గణనీయమైన నిర్మాణ పరిశ్రమను సూచిస్తుంది. పాపిరి ఆర్థిక హేతువాదం, అంశాలను సూచించే సంక్లిష్టమైన అకౌంటింగు పద్ధతులను సంరక్షిస్తుంది మరియు సామ్రాజ్యం బాగా డబ్బు ఆర్జించబడింది. పురాతన కాలంలో కమ్యూనికేషను, రవాణా సాధనాలు పరిమితంగా ఉన్నప్పటికీ, 1వ మరియు 2వ శతాబ్దాలలో రవాణా బాగా విస్తరించింది. వాణిజ్య మార్గాలు ప్రాంతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థలను అనుసంధానించాయి. సైన్యానికి సరఫరా ఒప్పందాలు ప్రావిన్సు అంతటా, ప్రావిన్షియలు అంతటా బేసు (*కాస్ట్రం*) సమీపంలోని స్థానిక సరఫరాదారుల మీద ఆధారపడింది. సరిహద్దులు.
ఆర్థిక చరిత్రకారులు ప్రిన్సిపేటు సమయంలో స్థూల దేశీయ ఉత్పత్తి వారి గణనలలో మారుతూ ఉంటారు. 14, 100, 150 నమూనా సంవత్సరాలలో, తలసరి జిడిపి అంచనాలు 166 నుండి 380 వరకు ఉంటాయి. *సెస్టెర్టియసు*. [[ఇటలీ]] తలసరి జిడిపి 40 నుండి 66% వరకు సామ్రాజ్యంలోని మిగిలిన ప్రాంతాల కంటే ఎక్కువగా ఉంది. ప్రావిన్సుల నుండి పన్ను బదిలీలు, ఉన్నత వర్గాల ఆదాయం కేంద్రీకృతమై ఉండటం వలన ఇది సాధ్యపడింది.

ఆర్థిక చైతన్యం సామాజిక చలనశీలతకు దారితీసింది. సాంప్రదాయ ఉన్నత వర్గాల సమాజంలో కులీన విలువలు విస్తరించి ఉన్నప్పటికీ, [[#జనగణన ర్యాంక్|ర్యాంక్]] కోసం సంపద అవసరాలు ధనస్వామ్యం వైపు బలమైన ధోరణిని సూచిస్తున్నాయి. గ్రాండు ఎస్టేటు‌లు లేదా టౌన్హౌసు‌లు, విలాసవంతమైన వస్తువులు, [[#కళ్లద్దాలు|ప్రజా వినోదాలు]], అంత్యక్రియల స్మారక చిహ్నాలు, [[ఓటు|మతపరమైన అంకితభావాలు]]లో ఒకరి సంపదను పెట్టుబడి పెట్టడం ద్వారా ప్రతిష్ఠను పొందవచ్చు. గిల్డ్‌లు (*కొల్లెజియా*), కార్పొరేషను‌లు (*కార్పోరా*) వ్యక్తులు నెట్వర్కింగు ‌ ద్వారా విజయం సాధించడానికి మద్దతును అందించాయి. "రోమను సామ్రాజ్యంలోని ... ప్రాంతీయ పట్టణాల దిగువ తరగతులు 19వ శతాబ్దం వరకు పశ్చిమ ఐరోపాలో మళ్లీ సమానం కాని ఉన్నత జీవన ప్రమాణాలను ఆస్వాదించాయనడంలో సందేహం లేదు". ఆదాయ పంపిణీలో అగ్ర 1.5% మందిలోని కుటుంబాలు ఆదాయంలో దాదాపు 20%ని స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. "అధిక శాతం" మొత్తం ఆదాయంలో సగానికి పైగా ఉత్పత్తి చేసింది. కానీ జీవనాధారానికి దగ్గరగా నివసించింది.
===కరెన్సీ - బ్యాంకింగు===



ప్రారంభ సామ్రాజ్యం దాదాపు సార్వత్రిక స్థాయిలో డబ్బు ఆర్జించబడింది. ధర, రుణలను వ్యక్తీకరించడానికి డబ్బును ఒక మార్గంగా ఉపయోగించుకుంది. *సెస్టర్టియసు* (ఇంగ్లీషు "సెస్టర్టెసు", *హెచ్‌ఎస్*గా సూచించబడింది) 4వ శతాబ్దంలో విలువను లెక్కించడానికి ప్రాథమిక యూనిటు, అయితే నాలుగు సెస్టెర్సెసు విలువైన వెండి *డెనారియసు* కూడా సెవెరాను రాజవంశం నుండి ఉపయోగించబడింది. సాధారణంగా పంపిణీ చేయబడిన అతి చిన్న నాణెం కాంస్య *(రోమను నాణెం)*, పదవ వంతు *డెనారియసు*. బులియను ఇంగోటు లను *పెక్యూనియా* ("డబ్బు") గా లెక్కించలేదు. సరిహద్దులలో మాత్రమే ఉపయోగించారు. మొదటి, రెండవ శతాబ్దాలలో రోమన్లు ​​నాణేలను తూకం వేయడానికి బదులుగా వాటిని లెక్కించారు - నాణెం దాని ముఖం మీద విలువైనదని ఇది సూచిస్తుంది. ఫియటు డబ్బు వైపు ఈ ధోరణి తరువాతి సామ్రాజ్యంలో రోమను నాణేల తగ్గింపుకు దారితీసింది.  సామ్రాజ్యం అంతటా డబ్బు ప్రామాణీకరణ వాణిజ్యం, మార్కెట్టు ఏకీకరణను ప్రోత్సహించింది. చెలామణిలో ఉన్న అధిక మొత్తంలో లోహ నాణేలు వర్తకం లేదా పొదుపు కోసం డబ్బు సరఫరాను పెంచాయి.

రోం‌కు [[కేంద్ర బ్యాంకు]] లేదు. బ్యాంకింగు వ్యవస్థ నియంత్రణ తక్కువగా ఉంది. సాంప్రదాయ పురాతన కాలం నాటి బ్యాంకులు సాధారణంగా మొత్తం కస్టమర్ల డిపాజిట్ల కంటే నిల్వలలో తక్కువ ఉంచాయి. ఒక సాధారణ బ్యాంకు చాలా పరిమితమైన మూలధనం కలిగి ఉంది. తరచుగా ఒకే ఒక ప్రిన్సిపాలు‌ను కలిగి ఉంది. సెనెకా రోమను వాణిజ్యంలో పాల్గొన్న ఎవరికైనా క్రెడిటు యాక్సెసు అవసరమని భావిస్తుంది. ఒక ప్రొఫెషనలు డిపాజిటు బ్యాంకరు స్థిర లేదా నిరవధిక కాలానికి డిపాజిట్టు‌లను స్వీకరించి ఉంచాడు. మూడవ పక్షాలకు డబ్బు అప్పుగా ఇచ్చాడు. సెనేటోరియలు ఉన్నత వర్గాలు రుణదాతలు, రుణగ్రహీతలు రెండింటిలోనూ ప్రైవేటు రుణాలలో భారీగా పాల్గొన్నాయి. రుణం తీసుకున్న వ్యక్తి దానిని మరొక పార్టీకి బదిలీ చేయడం ద్వారా, నగదు చేతులు మారకుండా చెల్లింపు సాధనంగా ఉపయోగించవచ్చు. పురాతన రోం‌లో డాక్యుమెంటరీ లావాదేవీలు లేవని కొన్నిసార్లు భావించినప్పటికీ, సామ్రాజ్యం అంతటా బ్యాంకుల వ్యవస్థ నాణేలను భౌతికంగా బదిలీ చేయకుండా పెద్ద మొత్తాలను మార్పిడి చేసుకోవడానికి అనుమతించింది. దీనికి కారణం పెద్ద మొత్తంలో నగదును తరలించే ప్రమాదాలూన్నాయి. ప్రారంభ సామ్రాజ్యంలో 33 ఎడిలో ఒకే ఒక తీవ్రమైన రుణ కొరత సంభవించినట్లు తెలిసింది; సాధారణంగా అందుబాటులో ఉన్న మూలధనం రుణగ్రహీతలకు అవసరమైన మొత్తాన్ని మించిపోయింది. కేంద్ర ప్రభుత్వం స్వయంగా డబ్బు తీసుకోలేదు. ప్రజా రుణం లేకుండా లోటు నగదు నిల్వల నుండి నిధులు సమకూర్చుకోవలసి వచ్చింది.

ఆంటోనిను సెవెరాను రాజవంశాల చక్రవర్తులు సైనిక జీతాలను తీర్చే ఒత్తిడితో కరెన్సీని, ముఖ్యంగా *డెనారియసు*ను తగ్గించారు. కామోడసు కింద ఆకస్మిక ద్రవ్యోల్బణం క్రెడిటు మార్కెట్టు‌ను దెబ్బతీసింది. 200ల మధ్యలో జాతి సరఫరా బాగా తగ్గింది. మూడవ శతాబ్దపు సంక్షోభం సమయంలో పరిస్థితులు—సుదూర వాణిజ్యంలో తగ్గింపులు, మైనింగు కార్యకలాపాలకు అంతరాయం, శత్రువులను ఆక్రమించడం ద్వారా సామ్రాజ్యం వెలుపల బంగారు నాణేల భౌతిక బదిలీ వంటివి—డబ్బు సరఫరా, బ్యాంకింగు రంగాన్ని బాగా తగ్గించాయి. రోమను నాణేలు చాలా కాలంగా ఫియటు డబ్బు లేదా విశ్వవిశ్వాస కరెన్సీ అయినప్పటికీ సాధారణ ఆర్థిక ఆరేలియను పాలనలో ఆందోళనలు తారాస్థాయికి చేరుకున్నాయి. బ్యాంకర్లు నాణేల మీద విశ్వాసం కోల్పోయారు. డయోక్లెటియను బంగారం *సాలిడసు*ను ప్రవేశపెట్టినప్పటికీ, ద్రవ్య సంస్కరణలు ఉన్నప్పటికీ, సామ్రాజ్యం, క్రెడిటు మార్కెట్టు దాని పూర్వపు దృఢత్వాన్ని తిరిగి పొందలేదు.

===మైనింగు - లోహశాస్త్రం===

సామ్రాజ్యం, ప్రధాన మైనింగు ప్రాంతాలు ఐబీరియను ద్వీపకల్పం (వెండి, రాగి, సీసం, ఇనుము, బంగారం); గౌల్ (బంగారం, వెండి, ఇనుము); బ్రిటను (ప్రధానంగా ఇనుము, సీసం, టిన్), డానుబియను ప్రావిన్సులు (బంగారం, ఇనుము); [[మాసిడోనియా]], థ్రేసు (బంగారం, వెండి);, ఆసియా మైనరు (బంగారం, వెండి, ఇనుము, టిన్). అల్యూవియలు నిక్షేపాల తీవ్రమైన పెద్ద-స్థాయి మైనింగు, ఓపెను-కాస్టు మైనింగు, భూగర్భ మైనింగు ద్వారా—అగస్టసు పాలన నుండి 3వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు జరిగింది, ఆ సామ్రాజ్యం అస్థిరత ఉత్పత్తికి అంతరాయం కలిగించింది.

హైడ్రాలికు మైనింగు బేసు, విలువైన లోహాలను ప్రోటో-ఇండస్ట్రియలు స్కేలు‌లో వెలికితీసేందుకు అనుమతించింది. మొత్తం వార్షిక ఇనుము ఉత్పత్తి 82,500;టన్నులుగా అంచనా వేయబడింది. పారిశ్రామిక విప్లవం వరకు రాగి, సీసం ఉత్పత్తి స్థాయిలు సాటిలేనివి. 2వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో గరిష్ఠ స్థాయిలో ఉన్నప్పుడు, రోమను వెండి నిల్వ 10,000 టన్నులుగా అంచనా వేయబడింది. ఇది మధ్యయుగ యూరపు, కాలిఫేటు మిశ్రమ వెండి ద్రవ్యరాశి కంటే ఐదు నుండి పది రెట్లు పెద్దది. రోమను లోహ ఉత్పత్తి స్థాయికి సూచనగా గ్రీన్‌ల్యాండు మంచు పలకలో సీసం కాలుష్యం సామ్రాజ్య యుగంలో చరిత్రపూర్వ స్థాయిల కంటే నాలుగు రెట్లు పెరిగి ఆ తరువాత తగ్గింది.

===రవాణా - కమ్యూనికేషను===

సామ్రాజ్యం మధ్యధరాను పూర్తిగా చుట్టుముట్టింది. దీనిని వారు "మా సముద్రం" (*మారే నోస్ట్రం*) అని పిలిచారు. రోమను సెయిలింగు ఓడలు మధ్యధరా సముద్రంలో, ప్రధాన సముద్రాలలో, నదులు ప్రయాణించాయి. భూమి ద్వారా వస్తువులను తరలించడం చాలా కష్టం కనుక సాధ్యమైన చోట నీటి ద్వారా రవాణాకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది. వాహనాలు, చక్రాలు, ఓడలు నైపుణ్యం కలిగిన చెక్క కార్మికుల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉందని సూచిస్తున్నాయి.

భూ రవాణా "'వియియే*" అని పిలువబడే రోమను రోడ్లు అధునాతన వ్యవస్థను ఉపయోగించుకుంది. ఈ రోడ్లు ప్రధానంగా సైనిక ప్రయోజనాల కోసం నిర్మించబడ్డాయి. కానీ వాణిజ్య ప్రయోజనాలకు కూడా ఉపయోగపడింది. కమ్యూనిటీలు చెల్లించే పన్నులలో ఆగస్టసు స్థాపించిన రాష్ట్ర మెయిలు, రవాణా సేవ అయిన *కర్ససు పబ్లికసు* కోసం సిబ్బంది, జంతువులు లేదా వాహనాల సదుపాయం ఉన్నాయి. రిలే స్టేషన్లు ప్రతి ఏడు నుండి పన్నెండు రోమను మైలుల దూరంలో రోడ్ల వెంట ఉండేవి. గ్రామాలు లేదా ట్రేడింగు పోస్టులుగా పెరిగాయి. *మాన్సియో* (బహువచనం *మాన్సియోన్సు*) అనేది *కర్ససు పబ్లికసు* కోసం ఇంపీరియలు బ్యూరోక్రసీ ద్వారా ఫ్రాంచైజు చేయబడిన ప్రైవేటు‌గా నిర్వహించబడే సర్వీసు స్టేషను. *మాన్షన్సు* మధ్య దూరం ఒక బండి ఒక రోజులో ఎంత దూరం ప్రయాణించగలదో దాని ఆధారంగా నిర్ణయించబడుతుంది. బండ్లను సాధారణంగా మ్యూల్సు లాగుతాయి. ఇవి గంటకు 4 మైళ్ల వేగంతో ప్రయాణిస్తాయి.*

===వాణిజ్యం - వస్తువులు===
రోమను ప్రావిన్సులు తమలో తాము వర్తకం చేసుకున్నాయి. కానీ వాణిజ్యం సరిహద్దుల వెలుపల [[చైనా]], [[గుప్త సామ్రాజ్యం|భారతదేశం]] వంటి ప్రాంతాలకు విస్తరించింది. చైనా వాణిజ్యం ఎక్కువగా సిల్కు రోడ్డు వెంట మధ్యవర్తుల ద్వారా భూమి మీద నిర్వహించబడింది; భారతీయ వాణిజ్యం కూడా ఈజిప్షియను ఓడరేవుల నుండి సముద్రం ద్వారా జరిగింది. ప్రధాన [[వస్తువు]] ధాన్యం. ఆలివు నూనె, ఆహార పదార్థాలు, *గారం* (చేప సాసు), బానిసలు, ఖనిజం, తయారు చేసిన లోహ వస్తువులు, ఫైబర్సు, వస్త్రాలు, కలప, [[కుండలు]], గాజుసామాను, పాలరాయి, పాపిరసు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, *మెటీరియా మెడికా*, దంతాలు, ముత్యాలు, రత్నాలు కూడా వర్తకం చేయబడ్డాయి. చాలా ప్రావిన్సులు వైను ఉత్పత్తి చేయగలిగినప్పటికీ  ప్రాంతీయ రకాలుగా ఉన్నాయి. వైను ఒక కేంద్ర వాణిజ్య వస్తువుగా ఇంది.

===శ్రమ - వృత్తులు===


శాసనాలు రోం‌లో 268 వేర్వేరు వృత్తులను, పోంపీలో 85 వేర్వేరు వృత్తులను నమోదు చేస్తాయి. వృత్తిపరమైన సంఘాలు లేదా ట్రేడు గిల్డు‌లు (*కొల్లేజియా*) విస్తృత శ్రేణి వృత్తులకు ధృవీకరించబడ్డాయి. కొన్ని చాలా ప్రత్యేకమైనవి.

బానిసలు చేసే పని ఐదు సాధారణ వర్గాలలోకి వస్తుంది: గృహ, కనీసం 55 వేర్వేరు గృహ ఉద్యోగాలను నమోదు చేసే శిలాశాసనాలతో; సామ్రాజ్య లేదా ప్రజా సేవ; పట్టణ చేతిపనులు, సేవలు, వ్యవసాయం, మైనింగు.  గనులు లేదా క్వారీలలో పనిచేయడానికి నేరస్థులు అధిక శ్రమను అందించారు. అక్కడ పరిస్థితులు క్రూరంగా ఉండేవి. ఆచరణలో బానిసలు స్వేచ్ఛా మధ్య శ్రమ విభజన తక్కువగా ఉంది.  చాలా మంది కార్మికులు నిరక్షరాస్యులు, ప్రత్యేక నైపుణ్యాలు లేకుండా ఉన్నారు. అత్యధిక సంఖ్యలో సాధారణ కార్మికులు వ్యవసాయంలో పనిచేస్తున్నారు: ఇటాలియను పారిశ్రామిక వ్యవసాయంలో (*లాటిఫుండియా)*, వీరు ఎక్కువగా బానిసలుగా ఉండవచ్చు. కానీ మరెక్కడా బానిస వ్యవసాయం శ్రమ బహుశా అంత ముఖ్యమైనది కాదు.

టెక్సు‌టైలు, దుస్తుల ఉత్పత్తి ఉపాధికి ప్రధాన వనరుగా ఉండేది. వస్త్రాలు, పూర్తయిన దుస్తులు రెండూ వర్తకం చేయబడ్డాయి. ఉత్పత్తులను తరచుగా ప్రజలు లేదా పట్టణాల కోసం పిలుస్తారు, ఫ్యాషను "లేబులు" లాగా. మెరుగైన రెడీ-టు-వేర్‌ను స్థానిక వ్యాపారులు (*నెగోషియేటర్సు* లేదా *మెర్కాటోర్సు*) ఎగుమతి చేశారు. పూర్తయిన దుస్తులను వారి అమ్మకాల ఏజెంట్లు, *వెస్టియారీ* (బట్టల డీలర్లు) ద్వారా రిటైలు చేయవచ్చు లేదా సంచార వ్యాపారులు అమ్మవచ్చు. ఫుల్లర్సు (*ఫుల్లోన్సు*), రంగు కార్మికులు (*కలరాటోర్సు*) వారి స్వంత గిల్డు‌లు. *సెంటోనారీ* అనేవారు వస్త్ర ఉత్పత్తి  పాత దుస్తులను ప్యాచు‌వర్కుగా రీసైక్లింగు చేయడంలో నైపుణ్యం కలిగిన గిల్డు కార్మికులు ఉన్నారు.



==ఆర్కిటెక్చరు - ఇంజనీరింగు==


ప్రధాన వాస్తుశిల్పానికి రోమను సహకారాలు ఆర్చి, వాల్టు, డోం. సిమెంట్లు, కాంక్రీటు తయారు చేసే అధునాతన పద్ధతుల కారణంగా కొన్ని రోమను నిర్మాణాలు నేటికీ నిలిచి ఉన్నాయి. రోమను ఆలయం కొన్ని విలక్షణమైన అంశాలతో ఎట్రుస్కాను గ్రీకు రూపాలను అభివృద్ధి చేశాయి. రోమను రోడ్లు 19వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు అత్యంత అధునాతనంగా నిర్మించబడినవిగా పరిగణించబడతాయి.

రోమను వంతెనలు మొదటి పెద్ద, శాశ్వత వంతెనలలో ఒకటి వీటిని రాతితో (చాలా సందర్భాలలో కాంక్రీటుతో) ప్రాథమిక నిర్మాణంగా నిర్మించారు. అతిపెద్ద రోమను వంతెన ట్రాజను వంతెన దిగువ డానుబే మీద ఉంది. దీనిని డమాస్కసు‌కు చెందిన అపోలోడోరసు నిర్మించాడు. ఇది ఒక సహస్రాబ్దికి పైగా నిర్మించిన అతి పొడవైన వంతెనగా నిలిచింది. రోమన్లు ​​నీటి సేకరణ కోసం అనేక ఆనకట్టలు, జలాశయాలు నిర్మించారు. వాటిలో రెండు సుబియాకో ఆనకట్టలు వంటివి రోం అతిపెద్ద జలశయాలలో ఇవి ఒకటి.

రోమన్లు ​​అనేక అక్విడక్టు‌లను నిర్మించారు. నీటి కమిషనరుగా పనిచేసిన ఫ్రంటినసు రాసిన *డి అక్వాఎడక్టు*, నీటి సరఫరా మీద ఉంచబడిన పరిపాలనా ప్రాముఖ్యతను ప్రతిబింబిస్తుంది. గురుత్వాకర్షణ మాత్రమే ఉపయోగించి రాతి కాలువలు నీటిని ఖచ్చితమైన ప్రవణత వెంట తీసుకువెళ్లాయి. తరువాత దీనిని ట్యాంకులలో సేకరించి, పైపుల ద్వారా పబ్లికు ఫౌంటైన్లు, స్నానపు గదులు, టాయిలెట్లు లేదా పారిశ్రామిక ప్రదేశాలకు సరఫరా చేశారు. రోం‌లోని ప్రధాన జలచరాలు ఆక్వా క్లాడియా, ఆక్వా మార్సియా. కాన్స్టాంటినోపులు‌కు సరఫరా చేయడానికి నిర్మించిన సంక్లిష్ట వ్యవస్థ దాని అత్యంత సుదూర సరఫరాను 120 కి.మీ. దూరం నుండి 336 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ మార్గంలో తీసుకుంది. రోమను జలాశయాలు అద్భుతంగా మెరుగుపరిచేందుకు, ఆధునిక కాలం వరకు చెదరని సాంకేతిక ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా నిర్మించబడ్డాయి. రోమన్లు ​​సామ్రాజ్యం అంతటా వారి విస్తృతమైన మైనింగు కార్యకలాపాలలో జలాశయాలను కూడా ఉపయోగించారు.

ఇన్సులేటెడు గ్లేజింగు (లేదా "డబులు గ్లేజింగు") పబ్లికు బాత్‌ల నిర్మాణంలో ఉపయోగించబడింది. చల్లని వాతావరణంలోని ఎలైటు హౌసింగు‌లు హైపోకాస్టులను కలిగి ఉండవచ్చు. ఇది ఒక రకమైన కేంద్ర తాపన. చాలా కాలం తర్వాత వచ్చిన స్టీం ఇంజిను అన్ని ముఖ్యమైన భాగాలను సమీకరించిన మొదటి సంస్కృతి రోమన్లు: క్రాంకు  కనెక్టింగు రాడు వ్యవస్థ, హీరో, ఎయోలిపిలు (ఆవిరి శక్తిని ఉత్పత్తి చేయడం), సిలిండరు, పిస్టను (లోహ శక్తి పంపులలో), తిరిగి రాని వాల్వు‌లు (నీటి పంపులలో), గేరింగు (నీటి మిల్లులు గడియారాలలో).
==రోజువారీ జీవితం==

===నగరం - దేశం===
నగరం "సరిగ్గా రూపొందించబడి, క్రమబద్ధీకరించబడి, అలంకరించబడి" ఉండటం ద్వారా నాగరికతను పెంపొందించేదిగా చూడబడింది. అగస్టసు రోం‌లో ఒక విస్తారమైన భవన నిర్మాణ కార్యక్రమాన్ని చేపట్టాడు. సామ్రాజ్య భావజాలాన్ని వ్యక్తపరిచే కళల బహిరంగ ప్రదర్శనలకు మద్దతు ఇచ్చాడు. నగరాన్ని పోలీసు, అగ్నిమాపక సేవలతో స్థానిక స్థాయిలో నిర్వహించబడే పొరుగు ప్రాంతాలుగా * (విసి)*గా పునర్వ్యవస్థీకరించాడు. అగస్టను స్మారక నిర్మాణ శైలికి కేంద్ర బిందువు క్యాంపసు మార్టియసు. ఇది నగర కేంద్రం వెలుపల ఉన్న బహిరంగ ప్రదేశం: అగస్టను పీసు బలిపీఠం () అక్కడ ఉంది. అలాగే [[ఈజిప్ట్]] నుండి దిగుమతి చేసుకున్న ఒక ఒబెలిస్కు కూడా ఉంది. ఇది గడియారం పాయింటరు (*గ్నోమను*)ను ఏర్పరుస్తుంది. దాని పబ్లిక్కు గార్డెను‌లతో, క్యాంపసు రోం‌లో సందర్శించడానికి అత్యంత ఆకర్షణీయమైన ప్రదేశాలలో ఒకటి.

నగర ప్రణాళిక, పట్టణ జీవనశైలి ప్రారంభంలో గ్రీకులచే ప్రభావితమైంది.  తూర్పు సామ్రాజ్యంలో ఇప్పటికే బలమైన హెలెనిస్టికు లక్షణాన్ని కలిగి ఉన్న నగరాల అభివృద్ధిని రోమను పాలన రూపొందించింది. [[ఏథెన్స్]], ఆఫ్రోడిసియాసు, ఎఫెససు, గెరాసా వంటి నగరాలు నగర ప్రణాళిక, నిర్మాణాన్ని సామ్రాజ్య ఆదర్శాలకు అనుగుణంగా మార్చాయి. అదే సమయంలో వాటి వ్యక్తిగత గుర్తింపు, ప్రాంతీయ ప్రాధాన్యతను వ్యక్తపరిచాయి. సెల్టికు-మాట్లాడే ప్రజలు నివసించే ప్రాంతాలలో,రోం రాతి దేవాలయాలు, ఫోరం‌లు, స్మారక ఫౌంటెన్లు, యాంఫిథియేటరు‌లతో కూడిన పట్టణ కేంద్రాల అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించింది. తరచుగా *ఒప్పిడ * అని పిలువబడే ముందస్తుగా ఉన్న గోడల స్థావరాల ప్రదేశాలలో లేదా సమీపంలో. రోమను ఆఫ్రికాలో పట్టణీకరణ గ్రీకు, ప్యూనికు తీరప్రాంత నగరాలకు విస్తరించింది.



నగరాల నెటు‌వర్కు ( కొలోనియా, *మునిసిపియా*, *సివిటేట్సు* లేదా గ్రీకు పదాలలో *పోలిసు*) పాక్సు రోమానా సమయంలో ఒక ప్రాథమిక సంశ్లేషణ శక్తి. 1వ - 2వ శతాబ్దాల రోమన్లు ​​"అలవాట్లను పెంపొందించడానికి ప్రోత్సహించబడ్డారు శాంతికాలం". క్లాసిసిస్టు క్లిఫోర్డు ఆండో గుర్తించినట్లుగా:





రోం నగరంలో చాలా మంది ప్రజలు బహుళ అంతస్తుల అపార్టు‌మెంటు భవనాల్లో (*ఇన్సులే*) నివసించేవారు. అవి తరచుగా మురికిగా ఉండే అగ్నిమాపక ఉచ్చులుగా ఉండేవి. స్నానాలు (*థర్మలు స్నానాలు*), నడుస్తున్న నీటితో కూడిన మరుగుదొడ్లు (*టాయిలెట్లు*), మంచినీటిని అందించే బేసిన్లు లేదా విస్తృతమైన ఫౌంటైన్లు (*నింఫియా *), రథ పందేలు, గ్లాడియేటరు పోరాటం వంటి పెద్ద ఎత్తున వినోదాలు వంటి ప్రజా సౌకర్యాలు ప్రధానంగా సామాన్య ప్రజలను లక్ష్యంగా చేసుకున్నాయి.

ప్రజా స్నానాలు పరిశుభ్రమైన, సామాజిక  సాంస్కృతిక విధులను నిర్వర్తించాయి. రోజువారీ సాంఘికీకరణలో స్నానం కేంద్రంగా ఉండేది. రోమను స్నానాలు ప్రత్యేకించబడ్డాయి. మూడు ఉష్ణోగ్రతలలో సామూహిక స్నానాన్ని అందించే గదుల శ్రేణి, వ్యాయామ గది, [[సౌనా]], ఎక్స్‌ఫోలియేషను స్పా, బాలు కోర్టు లేదా అవుట్డోరు స్విమ్మింగు పూల్ వంటి సౌకర్యాలతో ఉండవచ్చు. స్నానపు గదులు హైపోకాస్టు వేడిని కలిగి ఉన్నాయి: అంతస్తులను వేడి-గాలి మార్గాల మీద నిలిపివేశారు. పబ్లికు స్నానాలు పట్టణ సంస్కృతిలో భాగంగా ఉండేవి ప్రావిన్సుల అంతటా రోమను పబ్లికు స్నానాల జాబితా కానీ 4వ శతాబ్దం చివరిలో వ్యక్తిగత టబ్బులు సామూహిక స్నానాల స్థానాన్ని పొందడం ప్రారంభించాయి. క్రైస్తవులు పరిశుభ్రత కోసం మాత్రమే స్నానాలకు వెళ్లాలని సూచించారు.



రోం నుండి వచ్చిన ధనిక కుటుంబాలకు సాధారణంగా రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఇళ్ళు ఉండేవి: ఒక టౌన్హౌసు (*డోమసు*), నగరం వెలుపల కనీసం ఒక విలాసవంతమైన ఇల్లు (*విల్లా*). *డోమసు* అనేది ప్రైవేటు యాజమాన్యంలోని ఒకే కుటుంబ ఇల్లు. దానిని ప్రైవేటు బాత్‌రూం (*బాల్నీయమ్*)తో అమర్చవచ్చు, కానీ అది ప్రజా జీవితం నుండి వెనక్కి తగ్గే ప్రదేశం కాదు. కొన్ని పొరుగు ప్రాంతాలలో ఇటువంటి ఇళ్ళు ఎక్కువగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తున్నప్పటికీ అవి వేరు చేయబడిన ఎన్‌క్లేవు‌లు కావు. *డోమసు* కనిపించేలా అందుబాటులో ఉండేలా ఉద్దేశించబడింది. కర్ణిక ఒక రిసెప్షను హాలు‌గా పనిచేసింది. దీనిలో *పితృ కుటుంబాలు* (ఇంటిపెద్ద) ప్రతి ఉదయం క్లయింటు‌లను కలుసుకున్నారు. ఇది కుటుంబ మతపరమైన ఆచారాల కేంద్రంగా ఉండేది. ఇందులో పుణ్యక్షేత్రం కుటుంబ పూర్వీకుల చిత్రాలు ఉన్నాయి. ఇళ్ళు రద్దీగా ఉండే ప్రజా రహదారుల మీద ఉన్నాయి. నేల-స్థాయి స్థలాలను తరచుగా దుకాణాలుగా అద్దెకు ఇచ్చేవారు (*బార్*). కిచెను గార్డెను‌తో పాటు — విండో బాక్సు‌లు *ఇన్సులే*లో ప్రత్యామ్నాయంగా ఉండవచ్చు—టౌన్హౌసులు సాధారణంగా పెరిస్టైలుతో (తోట) చుట్టబడి ఉంటాయి. .

దీనికి విరుద్ధంగా విల్లా నగరం నుండి తప్పించుకునే మార్గం, సాహిత్యంలో ప్రకృతి, వ్యవసాయం పట్ల ప్రశంసతో మేధ, కళాత్మక ఆసక్తులను (*ఓటియం*) సమతుల్యం చేసే జీవనశైలిని సూచిస్తుంది. ఆదర్శవంతంగా, ఒక విల్లా ఒక దృశ్యం లేదా దృశ్యాన్ని ఆదేశించింది. నిర్మాణ రూపకల్పన ద్వారా జాగ్రత్తగా రూపొందించబడింది.

అగస్టసు పట్టణ పునరుద్ధరణ కార్యక్రమం, పెరుగుదల రోం జనాభా పది లక్షల వరకు ఉండటంతో, గ్రామీణ జీవితం పట్ల వ్యామోహం కూడా ఏర్పడింది. కవిత్వం రైతులు, గొర్రెల కాపరుల జీవితాలను ఆదర్శంగా తీసుకుంది. ఇంటీరియరు డెకరేషను‌లో తరచుగా పెయింటు చేయబడిన తోటలు, ఫౌంటైన్లు, ప్రకృతి దృశ్యాలు, వృక్షసంపద అలంకరణ,, జంతువులు ఉంటాయి. వీటిని జాతుల ద్వారా గుర్తించగలిగేంత ఖచ్చితంగా అన్వయించారు. మరింత ఆచరణాత్మక స్థాయిలో కేంద్ర ప్రభుత్వం [[వ్యవసాయం]]కు మద్దతు ఇవ్వడంలో చురుకైన ఆసక్తిని చూపింది. ఆహారాన్ని ఉత్పత్తి చేయడం భూమి ఉపయోగం ప్రాధాన్యత ఇస్తుంది. పెద్ద పొలాలు (*లాటిఫుండియా *) పట్టణ జీవితాన్ని నిలబెట్టే ఆర్థిక వ్యవస్థను సాధించాయి. పట్టణాలు, వాణిజ్య కేంద్రాలలో స్థానిక మార్కెట్ల అభివృద్ధి నుండి చిన్న రైతులు ప్రయోజనం పొందారు. పంట భ్రమణం, ఎంపిక పెంపకం వంటి వ్యవసాయ పద్ధతులు సామ్రాజ్యం అంతటా వ్యాప్తి చెందాయి. కొత్త పంటలు ఒక ప్రావిన్సు నుండి మరొక ప్రావిన్సు‌కు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి.



రోం నగరానికి సరసమైన ఆహార సరఫరాను నిర్వహించడం రిపబ్లిక్కు చివరిలో ఒక ప్రధాన రాజకీయ సమస్యగా మారింది, రాష్ట్రం దాని కోసం నమోదు చేసుకున్న పౌరులకు ధాన్యం డోలు (క్యూరా అన్నోనే) అందించడం ప్రారంభించినప్పుడు (రోం‌లో దాదాపు 2,00,000–2,00,000 మంది వయోజన పురుషులు). డోలు రాష్ట్రానికి కనీసం 15% ఖర్చు అవుతుంది. కానీ దిగువ తరగతులలో జీవన పరిస్థితులు మెరుగుపడ్డాయి. కార్మికులు తమ సంపాదనలో ఎక్కువ భాగాన్ని ఎస్టేటు‌లలో ఉత్పత్తి చేయబడిన వైను ఆలివు నూనె మీద ఖర్చు చేయడానికి అనుమతించి ధనవంతులకు సబ్సిడీ ఇచ్చారు. ధాన్యపు డోలు కూడా సంకేత విలువను కలిగి ఉంది: ఇది సార్వత్రిక దాతగా చక్రవర్తి స్థానాన్ని, "విజయ ఫలాలలో" పంచుకునే పౌరుల హక్కును ధృవీకరించింది. *అన్నోనా*, ప్రజా సౌకర్యాలు, అద్భుతమైన వినోదాలు దిగువ తరగతి రోమన్ల దుర్భరమైన జీవన పరిస్థితులను తగ్గించి, సామాజిక అశాంతిని అదుపులో ఉంచింది. అయితే, వ్యంగ్య రచయిత జువెనలు "రొట్టె, సర్కసు‌లు" (*పనేం ఎట్ సర్సెన్సెసు*)ను రిపబ్లికను రాజకీయ స్వేచ్ఛను కోల్పోవడాన్ని సూచిస్తుంది:



===ఆరోగ్యం - వ్యాధి===
అంటువ్యాధులు పురాతన ప్రపంచంలో సర్వసాధారణం, సామ్రాజ్యంలో అప్పుడప్పుడు మహమ్మారి లక్షలాది మందిని బలిగొంది. రోమను జనాభా అనారోగ్యంగా ఉంది. దాదాపు 20 శాతం - పురాతన ప్రమాణాల ప్రకారం పెద్ద శాతం - నగరాలలో నివసించారు. రోం  అతిపెద్దది. నగరాలు "జనాభా తగ్గుదల": మరణాల రేటు జనన రేటును మించిపోయింది. జనాభాను నిర్వహించడానికి స్థిరమైన వలసలు అవసరం. సగటు జీవితకాలం ఇరవైల మధ్యలో అంచనా వేయబడింది. బహుశా సగం కంటే ఎక్కువ మంది పిల్లలు యుక్తవయస్సుకు చేరుకునేలోపు మరణించారు. దట్టమైన పట్టణ జనాభా, పేలవమైన పారిశుధ్యం వ్యాధికి దోహదపడ్డాయి. భూమి, సముద్ర సంబంధాలు సామ్రాజ్యం భూభాగాలలో అంటు వ్యాధుల బదిలీని సులభతరం చేసి వేగవంతం చేశాయి. ధనికులు రోగనిరోధక శక్తిని కలిగి లేరు; చక్రవర్తి మార్కసు ఆరేలియసు పద్నాలుగు మంది పిల్లలలో ఇద్దరు మాత్రమే యుక్తవయస్సు చేరుకున్నట్లు తెలిసింది.

ఆరోగ్యానికి మంచి ఆహారం ప్రాముఖ్యతను గాలెను (2వ శతాబ్దం) వంటి వైద్య రచయితలు గుర్తించారు. పోషకాహారం మీద అభిప్రాయాలు హాస్యం సిద్ధాంతం వంటి నమ్మకాల ద్వారా ప్రభావితమయ్యాయి. పోషకాహారం, వ్యాధి భారం, మంచి సూచిక సగటు ఎత్తు: సగటు రోమను పూర్వ-రోమను ఇటాలియను సమాజాలు  మధ్యయుగ ఐరోపా జనాభా కంటే ఎత్తులో తక్కువగా ఉండేవారు.

===ఆహారం - భోజనం===

రోం‌లోని చాలా అపార్టు‌మెంటు‌లలో వంటశాలలు లేవు. అయితే బొగ్గు బ్రేజియరును ప్రాథమిక వంటల కోసం ఉపయోగించవచ్చు. తయారుచేసిన ఆహారాన్ని పబ్బులు, బార్‌లు, ఇన్‌లు, ఫుడ్ స్టాల్సు‌లో విక్రయించేవారు (*టాబెర్నా*, *కౌపోనే*, *పోపినా*, *థర్మోపోలియా*). క్యారీఔటు, రెస్టారెంట్లు దిగువ తరగతుల వారికి ఉద్దేశించబడ్డాయి; ఫైను డైనింగు అనేది చెఫు (*ఆర్కిమాగిరసు*), వంటగది సిబ్బందితో కూడిన సంపన్న ఇళ్లలోని విందు పార్టీలలో మాత్రమే కనిపించింది. లేదా సామాజిక క్లబ్బు‌లు (*కొల్లెజియా*) నిర్వహించే విందులలో.

చాలా మంది రోమన్లు ​​తమ రోజువారీ కేలరీలలో కనీసం 70% తృణధాన్యాలు, చిక్కుళ్ళు రూపంలో వినియోగించేవారు. *పల్సు* (పాటేజు) రోమన్ల ఆహారంగా పరిగణించబడింది. పోలెంటా లేదా రిసోట్టో లాంటి వంటకాలను ఉత్పత్తి చేయడానికి దీనిని విశదీకరించవచ్చు. పట్టణ జనాభా, సైన్యం బ్రెడు‌ను ఇష్టపడేవారు. ఆరేలియను పాలన నాటికి, రాష్ట్రం *అన్నోనా*ను రాష్ట్ర కర్మాగారాల్లో కాల్చిన బ్రెడ్ రోజువారీ రేషను‌గా పంపిణీ చేయడం ప్రారంభించింది. ఆలివు నూనె, వైను, పంది మాంసం డోలు‌కు జోడించింది.

రోమను సాహిత్యం ఉన్నత వర్గాల భోజన అలవాట్ల మీద దృష్టి పెడుతుంది. వీరికి సాయంత్రం భోజనం (*సెనా*) ముఖ్యమైన సామాజిక విధులను కలిగి ఉంది. అతిథులను చక్కగా అలంకరించబడిన భోజనాల గదిలో (*ట్రిక్లినియం*) సోఫాలతో అమర్చారు. రిపబ్లిక్కు చివరి నాటికి స్త్రీలు పురుషులతో పాటు భోజనం చేసేవారు, పడుకునేవారు. వైన్ తాగేవారు. కవి మార్షలు *గస్టాషియో* ("రుచి చూడటం" లేదా "ఆకలి పుట్టించేది") సలాడు‌తో ప్రారంభమయ్యే విందును వివరిస్తాడు. ప్రధాన వంటకం మేకమాంసం, బీన్సు, [[ఆకుకూరలు]], కోడి మాంసం,  హాం, తరువాత పండ్లు, వైను, డెజర్టు. రోమను "ఆహార ప్రియులు" వైల్డు గేం, [[నెమలి]], ఫ్లెమింగో వంటి [[కోడి]], పెద్ద చేపలు (ముల్లెటు ముఖ్యంగా విలువైనవి), షెల్ఫిషు. విలాసవంతమైన పదార్థాలు సామ్రాజ్యం సుదూర ప్రాంతాల నుండి దిగుమతి చేయబడ్డాయి. రోమను వంటకాల పుస్తక-పొడవు సేకరణను అపిసియసుకి ఆపాదించారు. ఇది పురాతన కాలంలో అనేక వ్యక్తులకు పేరు, ఇది "గౌర్మెటు"కి పర్యాయపదంగా మారింది.

శుద్ధి చేసిన వంటకాలను నాగరిక పురోగతికి లేదా క్షీణిస్తున్న క్షీణతకు సంకేతంగా నైతికీకరించవచ్చు. చాలా తరచుగా, రోమను సంస్కృతిలో భూస్వామ్య ప్రాముఖ్యత కారణంగా ఉత్పత్తులు ; తృణధాన్యాలు, చిక్కుళ్ళు, కూరగాయలు, పండ్లు - మాంసం కంటే నాగరిక ఆహారాలుగా పరిగణించబడ్డాయి. బ్రెడ్డు, [[వైన్]], [[నూనె]] మధ్యధరా నూనె రోమను క్రైస్తవ మతం ద్వారా పవిత్రీకరణ చేయబడ్డాయి అయితే జర్మనీ మాంసం వినియోగం [[పాగనిజం]] గుర్తుగా మారింది. కొంతమంది తత్వవేత్తలలు, క్రైస్తవులు శరీరం డిమాండ్లను, ఆహార ఆనందాలను ప్రతిఘటించి [[ఉపవాసం]] స్వీకరించడం ఒక ఆదర్శంగా స్వీకరించారు. పశ్చిమ దేశాలలో పట్టణ జీవితం తగ్గిపోవడం, వాణిజ్య మార్గాలు అంతరాయం ఏర్పడటంతో ఆహారం సాధారణంగా సరళంగా మారింది; చర్చి అధికారికంగా తిండిపోతుతనాన్ని, నిరుత్సాహపరిచింది, వేట, పాస్టోరలిజం సరళమైనవి  ధర్మబద్ధమైనవిగా చూడబడ్డాయి.

===దృక్కోణం===

జువెనలు రోమను ప్రజలు తమ రాజకీయ స్వేచ్ఛను "రొట్టె-సర్కస్" కోసం మార్పిడి చేసుకున్నారని ఫిర్యాదు చేసినప్పుడు.ఆయన రాష్ట్రం అందించిన ధాన్యం డోల్, "సర్కసు" గురించి ప్రస్తావించాడు. వీటిని "సర్కసు" అని పిలిచే వినోద వేదికలో జరిగే కార్యక్రమాలు. రోం‌లో అతిపెద్ద వేదిక సర్కసు మాగ్జిమసు, గుర్రపు పందాలు, రథ పందాలు, ఈక్వెస్ట్రియను ట్రాయి గేం, మృగ వేటలు (*వెనాషియో నెసు*), అథ్లెటికు పోటీలు, గ్లాడియేటరు పోరాటం, చారిత్రక పునఃప్రదర్శనలను ప్రదర్శించారు. తొలి కాలం నుండి, అనేక మతపరమైన పండుగలు ఆటలను (*లుడి*), ప్రధానంగా గుర్రం, రథ పందాలు (*లుడి సర్సెన్సెసు*) కలిగి ఉన్నాయి. వ్యవసాయం, దీక్ష జనన మరణ చక్రంతో సంబంధం ఉన్న జాతులు మతపరమైన ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి.

అగస్టసు పాలనలో సంవత్సరంలో 77 రోజులలో ప్రజా వినోదాలను ప్రదర్శించేవారు; మార్కసు ఆరేలియసు పాలన నాటికి ఇది 135కి విస్తరించింది. సర్కస్ ఆటలకు ముందు విస్తృతమైన కవాతు (*పోంపా సర్కెన్సిసు*) వేదిక వద్ద ముగిసింది. పోటీ కార్యక్రమాలు యాంఫిథియేటరు వంటి చిన్న వేదికలలో కూడా జరిగాయి, ఇది విలక్షణమైన రోమను ప్రదర్శన వేదిక, స్టేడియంగా మారింది. గ్రీకు-శైలి అథ్లెటిక్సు‌లో ఫుట్‌రేసు‌లు, బాక్సింగు, రెజ్లింగు, పాంక్రేటియం ఉన్నాయి. మాక్ సీ బ్యాటిలు (*నౌమాచియా*), "వాటరు బ్యాలెటు" వంటి జల ప్రదర్శనలు ఇంజనీర్డు కొలనులలో ప్రదర్శించబడ్డాయి. రాష్ట్ర-మద్దతు ఉన్న నాటక కార్యక్రమాలు (*లుడి స్కేనిసి*) ఆలయ మెట్ల మీద లేదా గ్రాండు స్టోను థియేటర్లలో లేదా *ఓడియను*.

రోమను ప్రపంచంలో క్రమం తప్పకుండా నిర్మించబడే అతిపెద్ద నిర్మాణం సర్కసు‌లు. [[కొలోస్సియం]] అని పిలువబడే ఫ్లావియను యాంఫిథియేటరు, రోం‌లో రక్త క్రీడలకు సాధారణ వేదికగా మారింది. ఇటలీ వెలుపలి నగరాల్లో నిర్మించిన అనేక రోమను యాంఫిథియేటరు‌లు, సర్కసు‌లు, థియేటరు‌లు నేడు శిథిలాలుగా కనిపిస్తున్నాయి. స్థానిక పాలక వర్గాలు ప్రేక్షక, అరేనా కార్యక్రమాలకు స్పాన్సరు చేయడానికి బాధ్యత వహించారు. ఇవి వారి స్థితిని పెంచి వారి వనరులను హరించాయి. యాంఫిథియేటరు భౌతిక అమరిక రోమను సమాజ క్రమాన్ని సూచిస్తుంది: తన సంపన్న పెట్టెలో చక్రవర్తి; రిజర్వు చేయబడిన అనుకూల సీట్లలో సెనేటర్లు, గుర్రపు స్వారీ చేసేవారు; చర్య నుండి తొలగించబడిన ప్రదేశంలో కూర్చున్న మహిళలు; బానిసలకు చెత్త స్థానాలు ఇవ్వబడ్డాయి. మధ్యలో ఉన్న ప్రతి ఒక్కరూ. జనసమూహం ఫలితాన్ని కోరుకునేది అరుపులు లేదా నినాదాలు చేయడం ద్వారా కావచ్చు, కానీ చక్రవర్తికే తుది నిర్ణయం ఉండేది. వేదికలు త్వరగా సామాజిక, రాజకీయ నిరసనలకు వేదికలుగా మారేవి, చక్రవర్తులు కొన్నిసార్లు జనసమూహ అశాంతిని అణిచివేయడానికి బలగాలను మోహరించాల్సి వచ్చింది, ముఖ్యంగా 532లో నికా అల్లర్లు జరిగినప్పుడు.


రథ జట్లను వారు ధరించే రంగులతో పిలుస్తారు. రెండు ప్రధాన జట్లు ది బ్లూసు గ్రీన్సు. అభిమానుల విశ్వాసం తీవ్రంగా ఉండేది. కొన్నిసార్లు క్రీడా అల్లర్లకు దారితీసింది. రేసింగు ప్రమాదకరమైనది. కానీ రథసారథులు అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన, బాగా శిక్షణ పొందిన అథ్లెట్లలో ఉన్నారు. ఏ జట్టుకు అన్యాయమైన ప్రయోజనం లేదని, ఘర్షణలను తగ్గించడానికి (*నౌఫ్రాజియా*) సర్కసు‌లను రూపొందించారు. అయినప్పటికీ ఇవి తరచుగా, జనసమూహానికి సంతృప్తికరంగా ఉండేవి. చాథోనికు ఆచారాలతో వారి ప్రారంభ అనుబంధం ద్వారా జాతులు మాయా ప్రకాశాన్ని నిలుపుకున్నాయి: సర్కసు చిత్రాలను రక్షణగా లేదా అదృష్టంగా భావించారు.  చేతబడిచేయడానికి కొన్ని ఫలకాలు రేసు‌ట్రాకుల స్థలంలో ఖననం చేయబడినట్లు కనుగొనబడ్డాయి. రథసారథులను తరచుగా మంత్రవిద్య చేసినట్లు అనుమానించేవారు. సామ్రాజ్యవాద స్పాన్సరు‌షిపు కింద బైజాంటైను కాలంలో రథాల పరుగు పందెం కొనసాగింది. కానీ 6వ - 7వ శతాబ్దాలలో నగరాల క్షీణత కారణంగా ప్రదర్శనలు చివరికి పతనానికి దారితీసాయి.

రోమన్లు ​​గ్లాడియేటరు పోటీలు అంత్యక్రియల ఆటలు, త్యాగాలు నుండి ఉద్భవించాయని భావించారు. కొన్ని తొలి గ్లాడియేటరు పోరాట శైలులు "థ్రేసియను" లేదా "గల్లికు" వంటి జాతి హోదాలను కలిగి ఉన్నాయి. దశలవారీ పోరాటాలను మునేరా, "సేవలు, సమర్పణలు, దానధర్మాలు"గా పరిగణించారు. ప్రారంభంలో పండుగ ఆటల (*లుడి*) నుండి భిన్నంగా ఉండేవి. కొలోస్సియం ప్రారంభోత్సవాన్ని గుర్తుచేసేందుకు టైటసు 100 రోజుల అరేనా ఈవెంటు‌లు ప్రదర్శించాడు. ఒకే రోజున 3,000 మంది గ్లాడియేటర్లు పోటీ పడ్డారు. గ్లాడియేటర్ల పట్ల రోమన్ల ఆకర్షణ వారు మొజాయిక్‌లు, గోడ చిత్రాలు, దీపాలు, గ్రాఫిటీలలో ఎంత విస్తృతంగా చిత్రీకరించబడ్డారో సూచిస్తుంది. గ్లాడియేటర్లు శిక్షణ పొందిన పోరాట యోధులు, వారు బానిసలు, దోషులు లేదా స్వేచ్ఛా స్వచ్ఛంద సేవకులు కావచ్చు. ఈ అత్యంత నైపుణ్యం కలిగిన యోధుల మధ్య జరిగే మ్యాచు‌లలో మరణం అవసరమైన లేదా కావాల్సిన ఫలితం కాదు. వారి శిక్షణ ఖరీదైనది, సమయం తీసుకుంటుంది. దీనికి విరుద్ధంగా, *నోక్సీ* అనేవారు తక్కువ లేదా శిక్షణ లేకుండా, తరచుగా నిరాయుధంగా, మనుగడ కోసం ఎటువంటి అంచనా లేకుండా అరీనాకు శిక్ష విధించబడిన దోషులు; శారీరక బాధ అవమానం సముచితమైన ప్రతీకార న్యాయంగా పరిగణించబడ్డాయి. ఈ ఉరిశిక్షలను కొన్నిసార్లు [[పురాణాలు]] పునఃప్రదర్శనలుగా ప్రదర్శించారు లేదా ఆచారబద్ధంగా చేశారు. ప్రత్యేక ప్రభావాలను సృష్టించడానికి యాంఫిథియేటరు‌లు విస్తృతమైన స్టేజు మెషినరీతో అమర్చబడ్డాయి.

"జీవితం, మరణం నాటకం"లో రోమన్లు ​​పొందిన ఆనందాన్ని ఆధునిక పండితులు కనుగొన్నారు అర్థం చేసుకోవడం కష్టం. ప్లినీ ది యంగరు గ్లాడియేటరు కళ్ళజోడు ప్రజలకు మంచిదని హేతుబద్ధం చేశారు. "గౌరవప్రదమైన గాయాలను ఎదుర్కోవడానికి, మరణాన్ని తృణీకరించడానికి, కీర్తి పట్ల ప్రేమను, విజయ కోరికను ప్రదర్శించడం ద్వారా వారిని ప్రేరేపించడానికి". సెనెకా వంటి కొంతమంది రోమన్లు ​​క్రూరమైన కళ్ళజోడులను విమర్శించారు. కానీ ఓడిపోయిన పోరాట యోధుడి ధైర్యం, గౌరవంలో సద్గుణాన్ని కనుగొన్నారు—ఈ వైఖరి క్రైస్తవులు అరేనాలో అమరవీరులతో పూర్తి వ్యక్తీకరణను కనుగొంటుంది. టెర్టులియను అరీనాలో మరణాలను మానవ త్యాగం అలంకరించబడిన రూపంగా భావించాడు. అయితే అమరవీరుల సాహిత్యం కూడా "వివరణాత్మకమైన, నిజంగా విలాసవంతమైన, శారీరక బాధల వర్ణనలను" అందిస్తుంది.  కొన్నిసార్లు కల్పన నుండి వేరు చేయలేని ఒక ప్రసిద్ధ శైలిగా మారింది.

===వినోదం===

*లూడసు*, "ఆట, ఆట, క్రీడ, శిక్షణ" అనే ఏకవచనం "పద నాటకం", "నాటక ప్రదర్శన", "బోర్డు గేం", "ప్రాథమిక పాఠశాల", "గ్లాడియేటరు శిక్షణ పాఠశాల" (*లూడసు మాగ్నసు*లో వలె) వంటి విస్తృత శ్రేణి అర్థాలను కలిగి ఉంది. సామ్రాజ్యంలో పిల్లలు, యువకుల కార్యకలాపాలలో హూప్ రోలింగు, నకిల్బోన్సు (*ఆస్ట్రాగాలి* లేదా "జాక్స్") ఉన్నాయి. అమ్మాయిలు చెక్కతో చేసిన [[బొమ్మ]], [[టెర్రకోట]], ముఖ్యంగా ఎముక - దంతాలు కలిగి ఉండేవారు. బాల్ గేం‌లలో ట్రిగాను, హార్పాస్టం ఉన్నాయి. అన్ని వయసుల ప్రజలు బోర్డు గేంలను ఆడారు, వీటిలో *లాట్రను‌కులి* ("రైడర్సు"), *12వ స్క్రిప్టా* ("పన్నెండు మార్కులు"). అలెయా (పాచికలు) లేదా టబులా (బోర్డు) అని పిలువబడే ఆట బ్యాక్‌గామనును పోలి ఉండవచ్చు. డైసింగు జూదం ఒక రూపంగా ఆమోదించబడలేదు. కానీ సాటర్నాలియా పండుగ సమయంలో ఇది ఒక ప్రసిద్ధ కాలక్షేపంగా ఉంది.

కౌమారదశ తర్వాత పురుషులకు శారీరక శిక్షణ ఎక్కువగా సైనిక స్వభావం కలిగి ఉండేది. క్యాంపసు మార్టియసు మొదట్లో ఒక వ్యాయామ క్షేత్రం, ఇక్కడ యువకులు గుర్రపు స్వారీ మరియు యుద్ధ నైపుణ్యాలను నేర్చుకున్నారు. వేట కూడా సరైన కాలక్షేపంగా పరిగణించబడింది. ప్లుటార్చు ప్రకారం, సాంప్రదాయిక రోమన్లు ​​గ్రీకు-శైలి అథ్లెటిక్సు‌ను తిరస్కరించారు. ఇది దాని స్వంత ప్రయోజనం కోసం చక్కటి శరీరాన్ని ప్రోత్సహించింది. గ్రీకు-శైలి అథ్లెటికు, ఆటలను ప్రోత్సహించడానికి నీరో చేసిన ప్రయత్నాలను ఖండించారు. కొంతమంది మహిళలు జిమ్నాస్టు‌లు నృత్యకారులుగా శిక్షణ పొందారు. అరుదైన కొద్దిమంది మహిళా గ్లాడియేటర్లుగా శిక్షణ పొందారు. "బికిని గర్ల్సు” మొజాయికు యువతులు రిథమికు జిమ్నాస్టిక్సుతో పోల్చదగిన దినచర్యలలో నిమగ్నమై ఉన్నట్లు చూపిస్తుంది. బంతి ఆడటం, ఈత కొట్టడం, నడవడం లేదా బిగ్గరగా చదవడం (శ్వాస వ్యాయామంగా) వంటి కార్యకలాపాల ద్వారా మహిళలు ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకోవడానికి ప్రోత్సహించబడ్డారు.

===దుస్తులు===

రోమన్ల మాదిరిగానే హోదా-స్పృహ కలిగిన సమాజంలో, దుస్తులు, వ్యక్తిగత అలంకరణ ధరించిన వారితో సంభాషించే మర్యాదను సూచించాయి. సరైన దుస్తులు ధరించడం మంచి క్రమంలో ఉన్న సమాజాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. రోమన్లు ​​దైనందిన జీవితంలో ఎలా దుస్తులు ధరించారనే దానికి ప్రత్యక్ష ఆధారాలు చాలా తక్కువ. ఎందుకంటే చిత్రలేఖనంలో ఆ వస్తువును సంకేత విలువ కలిగిన దుస్తులలో చూపించవచ్చు, మనుగడలో ఉన్న వస్త్రాలు చాలా అరుదు.

టోగా అనేది పురుష పౌరుడి విలక్షణమైన జాతీయ దుస్తులు, కానీ అది భారీగా, ఆచరణాత్మకంగా ఉండదు, ప్రధానంగా రాజకీయ లేదా కోర్టు వ్యాపారం, మతపరమైన ఆచారాలను నిర్వహించడానికి ధరిస్తారు. ఇది అర్ధ వృత్తాకార తెల్లని ఉన్నితో చేసిన "విస్తారమైన విస్తీర్ణం" దీనిని సహాయం లేకుండా సరిగ్గా ధరించలేము. కాలక్రమేణా డ్రేపరీ మరింత క్లిష్టంగా నిర్మాణాత్మకంగా మారింది. *టోగా ప్రెటెక్స్టా*, పర్పులు-ఎరుపు గీతతో, అవిధేయతను సూచిస్తుంది. యుక్తవయస్సు రాని పిల్లలు 
రోమను సామ్రాజ్యం, కర్యులే న్యాయాధికారులు, రాష్ట్ర పూజారులు ధరించేవారు. చక్రవర్తి మాత్రమే పూర్తి ఊదా రంగు టోగా (*టోగా పిక్టా*) ధరించగలడు.

సాధారణ దుస్తులు ముదురు లేదా రంగురంగులవి. లింగం లేదా సంపదతో సంబంధం లేకుండా రోమన్లందరి ప్రాథమిక దుస్తులు సాధారణ స్లీవ్డు ట్యూనికు దీని పొడవు ధరించేవారిని బట్టి మారుతుంది. పేద ప్రజలు, శ్రమించే బానిసల ట్యూనికు‌లు సహజమైన, నిస్తేజమైన షేడ్సు‌లో ముతక ఉన్నితో తయారు చేయబడ్డాయి; చక్కటి ట్యూనికు‌లు తేలికపాటి ఉన్ని లేదా నారతో తయారు చేయబడ్డాయి. సెనేటోరియలు లేదా ఈక్వెస్ట్రియను ఆర్డరు‌కు చెందిన వ్యక్తి నిలువుగా అల్లిన రెండు ఊదా రంగు చారలు (*క్లావి*) కలిగిన ట్యూనికు‌ను ధరించాడు: వెడల్పుగా ఉన్న గీత, ధరించేవారి స్థితి అంత ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఇతర దుస్తులను ట్యూనికు మీద పొరలుగా వేయవచ్చు. సాధారణ పురుషుల దుస్తులలో అంగీలు కూడా ఉన్నాయి. కొన్ని ప్రాంతాలలో, బ్రాకే (ప్యాంటు). 2వ శతాబ్దంలో, చక్రవర్తులు, ఉన్నత పురుషులు తరచుగా పాలియం ధరించి చిత్రీకరించబడ్డారు. ఇది మొదట గ్రీకు మాంటిలు; స్త్రీలను కూడా పాలియంలో చిత్రీకరించారు. టెర్టులియను టోగాకు భిన్నంగా క్రైస్తవులకు, విద్యావంతులైన వారికి పాలియం తగిన వస్త్రంగా భావించాడు.

కాలక్రమేణా రోమను దుస్తుల శైలులు మారాయి. డామినేటులో సైనికులు, అధికారులు ఇద్దరూ ధరించే దుస్తులు రేఖాగణిత నమూనాలు, శైలీకృత మొక్కల మూలాంశాలు, మరింత విస్తృతమైన ఉదాహరణలలో, మానవ లేదా జంతువుల బొమ్మలతో బాగా అలంకరించబడ్డాయి. తరువాతి సామ్రాజ్యంలోని సభికులు విస్తృతమైన పట్టు వస్త్రాలను ధరించారు. రోమను సమాజం, సైనికీకరణ, పట్టణ జీవితం క్షీణించడం ఫ్యాషను‌ను ప్రభావితం చేసింది: బ్యూరోక్రాట్లు, సైనికులు భారీ సైనిక-శైలి బెల్టులను ధరించేవారు. టోగాను వదిలివేయడం జరిగింది. సామాజిక ఐక్యతను ప్రతిబింబించే వస్త్రంగా పాలియం ద్వారా భర్తీ చేయబడింది.
==కళలు==
గ్రీకు కళ రోమను కళ మీద తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపింది. [[శిల్పం]], విజయ స్తంభాలు లేదా విజయోత్సవ తోరణాలు వంటి స్మారక చిహ్నాలు, నాణేలు ఉన్న ఐకానోగ్రఫీతో సహా ప్రజా కళ తరచుగా చారిత్రక లేదా సైద్ధాంతిక ప్రాముఖ్యత కోసం విశ్లేషించబడుతుంది. ప్రైవేటు రంగంలో, మతపరమైన అంకితభావాలు, అంత్యక్రియల స్మారక చిహ్నం, గృహ వినియోగం, వాణిజ్యం కోసం కళాత్మక వస్తువులు తయారు చేయబడ్డాయి. ధనవంతులు తమ ఇళ్లలో కళాకృతులు, అలంకార కళల ద్వారా సంస్కృతి పట్ల తమ ప్రశంసలను ప్రకటించుకున్నారు. కళ మీద విలువ ఉంచినప్పటికీ ప్రసిద్ధ కళాకారులు కూడా తక్కువ సామాజిక హోదాను కలిగి ఉన్నారు. కొంతవరకు వారు వారి చేతులతో కళాకృతులు తయారు చేయబడేవి.

===చిత్రీకరణ===

ప్రధానంగా శిల్పకళలో మనుగడలో ఉన్న చిత్రలేఖనం, సామ్రాజ్య కళ అత్యంత విస్తారమైన రూపం. అగస్టను కాలంలోని చిత్రలేఖనాలు క్లాసికలు నిష్పత్తులును ఉపయోగించుకుంటాయి. తరువాత వాస్తవికత, ఆదర్శవాదం మిశ్రమంగా పరిణామం చెందాయి. రిపబ్లికను చిత్రపటాలు వెరిజంగా వర్గీకరించబడ్డాయి. కానీ 2వ శతాబ్దం బిసి నాటికి, గ్రీకు జయించే జనరల్సు కోసం వీరోచిత నగ్నత్వాన్ని స్వీకరించారు. సామ్రాజ్యవాద చిత్రపటాల శిల్పాలు పరిపూర్ణతతో కండలు తిరిగిన యవ్వన నగ్న లేదా అర్ధ-నగ్న శరీరం మీద పరిణతి చెందిన తలను నమూనా చేయవచ్చు. టోగా లేదా సైనిక రెగాలియా ధరించి, శరీరం వ్యక్తిగత లక్షణాలను కాకుండా, హోదా లేదా పాత్రను తెలియజేస్తుంది.

పెయింటింగు‌లోని పోర్ట్రెయిటు ప్రధానంగా ఫాయుం మమ్మీ పోర్ట్రెయిటుల ద్వారా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. ఇవి వాస్తవిక చిత్రలేఖనంతో చనిపోయినవారిని స్మరించుకునే ఈజిప్షియను, రోమను సంప్రదాయాలను రేకెత్తిస్తాయి. పాలరాయి పోర్ట్రెయిటు శిల్పం పెయింటు చేయబడింది. కానీ జాడలు చాలా అరుదుగా మిగిలి ఉన్నాయి.

===శిల్పం - సార్కోఫాగి===


రోమను శిల్పం ఉదాహరణలు సమృద్ధిగా మనుగడలో ఉన్నాయి. అయితే తరచుగా దెబ్బతిన్న లేదా విచ్ఛిన్నమైన స్థితిలో ఉన్నాయి. వీటిలో పాలరాయి, కాంస్య, [[టెర్రకోట]], ప్రజా భవనాలు, స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. యాంఫిథియేటర్లలోని గూళ్లు మొదట విగ్రహాలతో నిండి ఉండేవి, ఫార్మలు గార్డెనుల మాదిరిగానే. దేవాలయాలలో తరచుగా ప్రసిద్ధ శిల్పులు తయారు చేసిన దేవతల కల్టు చిత్రాలు ఉండేవి.

విస్తృతంగా చెక్కబడిన పాలరాయి. సున్నపురాయి సార్కోఫాగి 2వ - 4వ శతాబ్దాల లక్షణం. సార్కోఫాగసు రిలీఫు‌ను "రోమను ఐకానోగ్రఫీ అత్యంత గొప్ప ఏకైక మూలం" అని పిలుస్తారు. పౌరాణిక దృశ్యాలు లేదా యూదు/క్రైస్తవ చిత్రాలు అలాగే మరణించిన వ్యక్తి జీవితాన్ని వర్ణిస్తుంది.

===పెయింటింగు===

ప్రారంభ రోమను పెయింటింగు ఎట్రుస్కాను, [[గ్రీకు]] నమూనాలు, పద్ధతుల నుండి తీసుకోబడింది. రోమను పెయింటింగు‌ల ఉదాహరణలను రాజభవనాలు, సమాధులు, విల్లాలులో చూడవచ్చు. రోమను పెయింటింగు గురించి తెలిసిన వాటిలో ఎక్కువ భాగం ప్రైవేటు ఇళ్ల లోపలి అలంకరణ నుండి వచ్చాయి. ముఖ్యంగా వెసువియసు విస్ఫోటనం ద్వారా సంరక్షించబడినవి. రేఖాగణిత లేదా వృక్షసంపదతో అలంకార సరిహద్దులు, ప్యానెలు‌లతో పాటు, గోడ పెయింటింగు పురాణాలు, థియేటరు, ప్రకృతి దృశ్యాలు, తోటలు, దైనందిన జీవితం, శృంగార కళ నుండి దృశ్యాలను వర్ణిస్తుంది.

===మొజాయికు===

మొజాయికులు రోమను అలంకార కళలలో అత్యంత శాశ్వతమైనవి, అంతస్తులు, ఇతర నిర్మాణ కనిపిస్తాయి. అత్యంత సాధారణమైనది ఓపసు టెస్సెల్లేటెడు మొజాయికు ఇది రాయి, గాజు వంటి పదార్థాల ఏకరీతి ముక్కలు *(టెస్సెరా)* నుండి ఏర్పడుతుంది. *ఓపసు సెక్టైలు* అనేది సంబంధిత సాంకేతికత, దీనిలో ఫ్లాటు రాయి, సాధారణంగా రంగు పాలరాయి, రేఖాగణిత లేదా అలంకారిక నమూనాలు ఏర్పడే ఆకారాలలో కచ్చితంగా కత్తిరించబడుతుంది. ఈ మరింత క్లిష్టమైన సాంకేతికత 4వ శతాబ్దంలో విలాసవంతమైన ఉపరితలాలకు ప్రత్యేకంగా ప్రాచుర్యం పొందింది (ఉదా. బసిలికా ఆఫ్ జూనియసు బాససు).

ఫిగ్యురేటివు మొజాయికు‌లు పెయింటింగు‌తో అనేక ఇతివృత్తాలను పంచుకుంటాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో దాదాపు ఒకేలాంటి కంపోజిషను‌లును ఉపయోగిస్తాయి. రేఖాగణిత నమూనాలు, పౌరాణిక దృశ్యాలు సామ్రాజ్యం అంతటా సంభవిస్తాయి. ఉత్తర ఆఫ్రికాలో, ముఖ్యంగా మొజాయికు‌లకు గొప్ప వనరుగా, ఇంటి యజమానులు తరచుగా వారి ఎస్టేటు‌లలో జీవిత దృశ్యాలను, వేట, వ్యవసాయం, స్థానిక వన్యప్రాణులను ఎంచుకుంటారు. రోమను మొజాయికు‌ల సమృద్ధిగా, ప్రధాన ఉదాహరణలు ప్రస్తుత టర్కీ నుండి కూడా వచ్చాయి (ముఖ్యంగా ఆంటియోకు మొజాయికు‌లు), [[ఇటలీ]], దక్షిణ [[ఫ్రాన్సు]], [[స్పెయిన్]] [[పోర్చుగల్]] కూడా ఈ మొజాయికు కళకు ప్రసిద్ధి చెందింది.

===అలంకరణ కళలు===
విలాసవంతమైన వినియోగదారుల కోసం అలంకార కళలులో చక్కటి కుండలు, వెండి, కాంస్య పాత్రలు, పనిముట్లు, గాజుసామాను ఉన్నాయి. గాజు, లోహపు పని పరిశ్రమల మాదిరిగానే కుండల తయారీ ఆర్థికంగా ముఖ్యమైనది. దిగుమతులు కొత్త ప్రాంతీయ ఉత్పత్తి కేంద్రాలను ప్రేరేపించాయి. సదరను గౌల్ 1వ శతాబ్దపు ఐరోపాలో ఒక ప్రధాన వాణిజ్య వస్తువు అయిన సున్నితమైన ఎర్ర-గ్లాసు కుండల (*టెర్రా సిగిల్లాటా*) ఉత్పత్తిలో ప్రముఖంగా నిలిచింది. గ్లాసు బ్లోయింగును రోమన్లు ​​1వ శతాబ్దం బిసిలో సిరియాలో ఉద్భవించినట్లు భావించారు. 3వ శతాబ్దం నాటికి, [[ఈజిప్ట్]] రైన్‌ల్యాండు చక్కటి గాజుకు ప్రసిద్ధి చెందాయి.

<gallery mode="packed" heights="120">
File:Skyphos Boscoreale Louvre Bj2367.jpg| బోస్కోరెయేలు ట్రెజరు నుండి వెండి కప్పు (క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో)
File:Céramique sigillée Metz 100109 2.jpg| చక్కగా అలంకరించబడిన గాల్లో-రోమను టెర్రా సిగిల్లాటా గిన్నె
File:Boucles d'oreilles 3ème siècle Musée de Laon 030208.jpg| రత్నాలతో బంగారు చెవిపోగులు, 3వ శతాబ్దం
File:Munich Cup Diatretum 22102016 1.jpg| రైన్‌ల్యాండు నుండి గాజు పంజరం కప్పు, 4వ శతాబ్దం
</gallery>

===ప్రదర్శన కళలు===


గ్రీకుల నుండి అరువు తెచ్చుకున్న రోమను సంప్రదాయంలో భావోద్వేగాలను చిత్రీకరించడానికి అతిశయోక్తి ముఖ కవళికలను ఉపయోగించే పూర్తి పురుష బృందాలు సాహిత్య నాటకాన్ని ప్రదర్శించాయి. డ్రాగు (*ట్రావెస్టి*)లో పురుషులు స్త్రీ పాత్రలు పోషించారు. ఉదాహరణకు సెనెకా విషాదాల ద్వారా లాటిను సాహిత్యంలో రోమను సాహిత్య నాటక సంప్రదాయం ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది.

సాహిత్య థియేటరు కంటే ఎక్కువ ప్రజాదరణ పొందినది శైలిని ధిక్కరించే *మిమసు* థియేటరు, దీనిలో ఉచిత ఇంప్రూవైజేషను, రిస్కు లాంగ్వేజు, సెక్స్ సన్నివేశాలు, యాక్షను సీక్వెన్సు‌లు, రాజకీయ వ్యంగ్యంతో కూడిన స్క్రిప్టు చేయబడిన దృశ్యాలు, నృత్యం, గారడీ, విన్యాసాలు, టైట్రోపు వాకింగు, స్ట్రిపు‌టీజు, డ్యాన్సింగు బేరులతో పాటు ఉన్నాయి. సాహిత్య థియేటరు లాగా కాకుండా, *మిమసు* ముసుగులు లేకుండా ఆడబడింది. శైలీకృత వాస్తవికతను ప్రోత్సహించింది. స్త్రీ పాత్రలను స్త్రీలే పోషించారు. *మిమసు* అనేది *పాంటోమిమసు*కి సంబంధించింది. ఇది కథ బ్యాలెటు ప్రారంభ రూపం, ఇందులో మాట్లాడే సంభాషణలు లేవు. కానీ పాడిన లిబ్రెట్టో, తరచుగా పౌరాణికమైనవి, విషాదకరమైనవి లేదా హాస్యభరితమైనవి.



కొన్నిసార్లు విదేశీయం పరిగణించబడుతున్నప్పటికీ, [[సంగీతం]], నృత్యం పురాతన కాలం నుండి రోం‌లో ఉన్నాయి. అంత్యక్రియలలో సంగీతం ఆచారంగా ఉండేది. *టిబియా*, ఒక వుడ్‌విండు వాయిద్యం, త్యాగాలలో వాయించబడేది. *(కార్మెను)* పాట దాదాపు ప్రతి సామాజిక సందర్భంలోనూ అంతర్భాగంగా ఉంది. సంగీతం విశ్వం క్రమాన్ని ప్రతిబింబిస్తుందని భావించారు. వివిధ వుడ్‌విండు‌లు, "ఇత్తడి" వాయిద్యాలు వాయించబడ్డాయి. అలాగే *సితారా* వంటి తీగల వాయిద్యాలు, పెర్కషను కూడా వాయించబడ్డాయి. *కార్ను (కొమ్ము)*, ఒక పొడవైన గొట్టపు లోహ గాలి వాయిద్యం, సైనిక సంకేతాలకు, కవాతులో ఉపయోగించబడింది. ఈ వాయిద్యాలు ప్రావిన్సుల అంతటా వ్యాపించాయి. రోమను కళలో విస్తృతంగా చిత్రీకరించబడ్డాయి. హైడ్రాలికు పైప్ ఆర్గాను *(హైడ్రాలిసు)* "ఒకటి పురాతన కాలం నాటి అత్యంత ముఖ్యమైన సాంకేతిక, సంగీత విజయాలు", యాంఫిథియేటరు‌లో గ్లాడియేటరు ఆటలు, సంఘటనలతో పాటు. కొన్ని నృత్యాలను కొన్నిసార్లు రోమను కానివిగా లేదా పురుషత్వం లేనివిగా చూసినప్పటికీ నృత్యం పురాతన రోం మతపరమైన ఆచారాలలో పొందుపరచబడింది. ఎక్స్టాటికు నృత్యం మిస్టరీ మతాల లక్షణం, ముఖ్యంగా సైబెలే, ఐసిసు ఆరాధనలు. లౌకిక రాజ్యంలో, సిరియా, కాడిజు నుండి నృత్యం చేసే అమ్మాయిలు బాగా ప్రాచుర్యం పొందారు.

గ్లాడియేటరుల మాదిరిగానే వినోదకారులు చట్టబద్ధంగా *ప్రఖ్యాతులు*, సాంకేతికంగా స్వేచ్ఛగా ఉన్నారు కానీ బానిసల కంటే కొంచెం మెరుగ్గా ఉన్నారు. అయితే "నక్షత్రాలు" గణనీయమైన సంపద, ప్రముఖులను ఆస్వాదించగలిగాయి. సామాజికంగా తరచుగా లైంగికంగా ఉన్నత వర్గాలతో కలిసిపోయాయి. ప్రదర్శకులు గిల్డు‌లను ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా ఒకరినొకరు ఆదరించారు. థియేటరు సభ్యుల కోసం అనేక స్మారక చిహ్నాలు మనుగడలో ఉన్నాయి. తరువాతి సామ్రాజ్యంలో తరచుగా థియేటరు, నృత్యాలను క్రిస్టియన్లు విమర్శించేవారు .
==అక్షరాస్యత, పుస్తకాలు - విద్య==

సగటు అక్షరాస్యత రేటు అంచనాలు 5 నుండి 30% కంటే ఎక్కువ. పత్రాలు, శాసనాల మీద రోమన్ల వ్యామోహం వ్రాతపూర్వక పదం మీద ఉంచిన విలువను సూచిస్తుంది. చట్టాలు, శాసనాలు పోస్టు చేయబడ్డాయి.నిరక్షరాస్యులైన రోమను వ్యక్తులు ప్రభుత్వ లేఖకుడిని (*స్క్రిబా*) వారి అధికారిక పత్రాలను చదవడానికి లేదా వ్రాయడానికి కలిగి ఉండవచ్చు. సైన్యం విస్తృతమైన వ్రాతపూర్వక రికార్డులను రూపొందించింది. బాబిలోనియను టాల్ముడు " సముద్రాలు మొత్తం సిరా అయితే,  రెల్లు మొత్తం కలం అయితే,  ఆకాశాలు మొత్తం పార్చు‌మెంటు అయితే,  మానవులందరూ లేఖకులు అయితే కాని వారు రోమను ప్రభుత్వ మొత్తం ఆందోళనల పూర్తి పరిధిని నిర్దేశించలేరు" అని ప్రకటించింది.

సంఖ్యాశాస్త్రం వాణిజ్యానికి అవసరం. బానిసలు గణనీయమైన సంఖ్యలో సంఖ్యాపరంగా, అక్షరాస్యులుగా ఉన్నారు; కొందరు ఉన్నత విద్యావంతులు. గ్రాఫిటీ, అక్షరదోషాలు సంయుక్తవాదం లతో కూడిన తక్కువ-నాణ్యత శాసనాలు ఉన్నత వర్గాల వారు కాని వారిలో సాధారణ అక్షరాస్యతను సూచిస్తున్నాయి.

రోమన్లు ​​విస్తృతమైన ప్రీస్ట్లీ ఆర్కైవు కలిగి ఉన్నారు. సాధారణ ప్రజలు అంకితం చేసిన ఓటర్లు, అలాగే "మాయా మంత్రాలు" (ఉదా. గ్రీకు మాయా పాపిరి) కు సంబంధించి సామ్రాజ్యం అంతటా శాసనాలు కనిపిస్తాయి.

ప్రతి కాపీని లేఖరులు పాపిరసు రోలు (*వాల్యూమెను*) మీద వ్రాయవలసి ఉంటుంది కాబట్టి పుస్తకాలు ఖరీదైనవి. కోడెక్సు—వెనుకకు బంధించబడిన పేజీలు—ఇప్పటికీ 1వ శతాబ్దంలో ఒక కొత్తదనం కానీ 3వ శతాబ్దం చివరి నాటికి *వాల్యూమెను* స్థానంలోకి వచ్చింది. వాణిజ్య పుస్తక ఉత్పత్తిని చివరి రిపబ్లిక్కు, స్థాపించారు. 1వ శతాబ్దం నాటికి రోం పశ్చిమ ప్రావిన్షియలు నగరాల కొన్ని పొరుగు ప్రాంతాలు వాటి పుస్తక దుకాణాలకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఎడిటింగు నాణ్యత విపరీతంగా మారుతూ ఉంది. ప్లాజియరిజం లేదా ఫోర్జరీ సర్వసాధారణం. ఎందుకంటే కాపీరైటు చట్టం లేదు.


సేకరణదారులు వ్యక్తిగత లైబ్రరీలను సేకరించారు. చక్కటి లైబ్రరీ విల్లా జీవనశైలితో అనుబంధించబడిన సాగు విశ్రాంతి (*ఓటియం*)లో భాగం. ముఖ్యమైన సేకరణలు "ఇన్-హౌస్"ని ఆకర్షించవచ్చు. పండితులు , ఒక వ్యక్తి దాత ఒక సమాజానికి లైబ్రరీని దానం చేయవచ్చు (ప్లినీ ది యంగరు కోమంలో చేసినట్లు). ఇంపీరియలు లైబ్రరీలు పరిమిత ప్రాతిపదికన వినియోగదారులకు తెరిచి ఉండేవి సాహిత్య నియమాన్ని సూచిస్తాయి. విధ్వంసకరమని భావించే పుస్తకాలను బహిరంగంగా తగలబెట్టవచ్చు, డొమిషియను రచనలను పునరుత్పత్తి చేసినందుకు దేశద్రోహులుగా పరిగణించబడిన కాపీరైటర్లను శిలువ వేశారు.

సాహిత్య గ్రంథాలను తరచుగా భోజనాల సమయంలో లేదా పఠన సమూహాలతో బిగ్గరగా పంచుకునేవారు. పబ్లికు రీడింగ్సు (*ప్రజా పఠన కేంద్రాలు*) 1వ శతాబ్దం నుండి 3వ శతాబ్దం వరకు విస్తరించింది. దీని వలన వినోదం కోసం "వినియోగదారుల సాహిత్యం" ఏర్పడింది. శృంగార సాహిత్యంతో సహా ఇలస్ట్రేటెడు పుస్తకాలు ప్రజాదరణ పొందాయి. కానీ అవి ఉనికిలో తక్కువగా ప్రాతినిధ్యం వహించబడ్డాయి.

మూడవ శతాబ్దపు సంక్షోభం సమయంలో అక్షరాస్యత క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. జూలియను చక్రవర్తి క్రైస్తవులను శాస్త్రీయ పాఠ్యాంశాలను బోధించకుండా నిషేధించాడు. కానీ చర్చి ఫాదర్సు ఇతర క్రైస్తవులు లాటిను వివరణలో బైబిలు, గ్రీకు సాహిత్యం, తత్వశాస్త్రం, విజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని స్వీకరించారు. పశ్చిమ రోమను సామ్రాజ్యం క్షీణించడంతో, చర్చి సోపానక్రమంలో ఉన్నవారికి కూడా చదవడం చాలా అరుదుగా మారింది. అయినప్పటికీ ఇది బైజాంటైను సామ్రాజ్యంలో కొనసాగింది.
===విద్య===

సాంప్రదాయ రోమను విద్య నైతికమైనది, ఆచరణాత్మకమైనది. కథలు రోమను విలువలను (*మోర్సు మైయోరం*) పెంపొందించడానికి ఉద్దేశించబడ్డాయి. తల్లిదండ్రులు ఆదర్శంగా వ్యవహరించాలని ఆశించారు. పని చేసే తల్లిదండ్రులు తమ నైపుణ్యాలను తమ పిల్లలకు అందించారు. వారు కూడా అప్రెంటిసు‌షిప్పు‌లలో ప్రవేశించవచ్చు. చిన్న పిల్లలకు బోధకుడుగా సాధారణంగా గ్రీకు బానిస లేదా మాజీ బానిస ఉండేవారు. . ఆయన పిల్లలను సురక్షితంగా ఉంచేవాడు. స్వీయ-క్రమశిక్షణ, ప్రజా ప్రవర్తనను నేర్పేవాడు. తరగతికి హాజరయ్యేవాడు ట్యూటరింగు‌లో సహాయం చేసేవాడు.

అధికారిక విద్య దాని కోసం చెల్లించగల కుటుంబాలకు మాత్రమే అందుబాటులో ఉంది; ప్రభుత్వ మద్దతు లేకపోవడం తక్కువ అక్షరాస్యతకు దోహదపడింది. తల్లిదండ్రులు ఉపాధ్యాయుడిని నియమించుకుంటే లేదా కొనుగోలు చేస్తే చదవడం, రాయడం, అంకగణితంలో ప్రాథమిక విద్య ఇంట్లోనే జరగవచ్చు. ఇతర పిల్లలు తల్లిదండ్రులచే చెల్లించబడే స్కూలు మాస్టరు (*లూడిమాజిస్టరు
*) నిర్వహించే "ప్రభుత్వ" పాఠశాలలకు హాజరయ్యేవారు. *వెర్నే* (ఇంటిలో జన్మించిన బానిస పిల్లలు) ఇంట్లో లేదా ప్రభుత్వ పాఠశాల విద్యను పంచుకోవచ్చు. బాలురు, బాలికలు సాధారణంగా 7 నుండి 12 సంవత్సరాల వయస్సు వరకు ప్రాథమిక విద్యను పొందారు. కానీ తరగతులు గ్రేడు లేదా వయస్సు ఆధారంగా వేరు చేయబడలేదు. నియమించబడిన చాలా పాఠశాలలు కార్పోరలు శిక్ష. సామాజికంగా ఆశయం ఉన్నవారికి, గ్రీకుతో పాటు లాటిను భాషలలో విద్య కూడా అవసరం. సామ్రాజ్య కాలంలో పాఠశాలలు సంఖ్య పెరిగాయి, విద్యా అవకాశాలు పెరిగాయి.*

14 సంవత్సరాల వయస్సులో ఉన్నత తరగతి పురుషులు యుక్తవయస్సులోకి ప్రవేశించిన తరువాత కూడా విద్యాభ్యాసం తమ  ఆచారంగా చేసుకున్నారు. సీనియరు కుటుంబ సభ్యుడు లేదా కుటుంబ స్నేహితుడి నుండి మార్గదర్శకత్వం ద్వారా నాయకత్వ పాత్రలను నేర్చుకోవడం ప్రారంభించారు. ఉన్నత విద్యను * గ్రామాటిసి* లేదా *వాక్చాతుర్యంలు* అందించాయి. *గ్రామాటికసు* లేదా "వ్యాకరణం" ప్రధానంగా గ్రీకు, లాటిను సాహిత్యాన్ని బోధించింది. చరిత్ర, భౌగోళిక శాస్త్రం, తత్వశాస్త్రం లేదా గణితాన్ని వివరణలుగా పరిగణించారు. టెక్స్టు. అగస్టసు ఆవిర్భావంతో, వర్జిలు, లివీ వంటి సమకాలీన లాటిను రచయితలు కూడా పాఠ్యాంశాల్లో భాగమయ్యారు. *వాక్చాతుర్యం* అనేది వక్తృత్వం లేదా బహిరంగ ప్రసంగం ఉపాధ్యాయుడు. మాట్లాడే కళ (*మాట్లాడే కళ*) చాలా విలువైనది. “వాగ్ధాటి” ("మాట్లాడే సామర్థ్యం, ​​వాక్చాతుర్యం") నాగరిక సమాజం "జిగురు"గా పరిగణించబడింది. వాక్చాతుర్యం అనేది అంతగా జ్ఞానం లేనిది (దీనికి సాహిత్య నియమావళి ఆదేశం అవసరం అయినప్పటికీ) ఎందుకంటే ఇది సామాజిక శక్తిని కలిగి ఉన్నవారిని వేరు చేసే వ్యక్తీకరణ విధానం. అలంకారిక శిక్షణ పురాతన నమూనా - "నిగ్రహం, ఒత్తిడిలో చల్లదనం, వినయం, మంచి హాస్యం"—18వ శతాబ్దం వరకు పాశ్చాత్య విద్యా సంస్థగా కొనసాగింది.

లాటిను‌లో, *ఇలిటరేటసు* అంటే "చదవలేకపోవడం, వ్రాయలేకపోవడం", "సాంస్కృతిక అవగాహన లేదా అధునాతనత లేకపోవడం" అని అర్థం. ఉన్నత విద్య కెరీరు పురోగతిని ప్రోత్సహించింది. సామ్రాజ్యం అంతటా పట్టణ ప్రముఖులు గ్రీకు విద్యా ఆదర్శాలతో (*పైడియా*) నిండిన సాహిత్య సంస్కృతిని పంచుకున్నారు. హెలెనిస్టికు నగరాలు సాంస్కృతిక విజయాన్ని వ్యక్తీకరించడానికి ఉన్నత విద్యా పాఠశాలలను స్పాన్సరు చేశాయి. యువ రోమను పురుషులు తరచుగా వాక్చాతుర్యం, తత్వశాస్త్రం అధ్యయనం చేయడానికి విదేశాలకు వెళ్లేవారు, ఎక్కువగా ఏథెన్సు‌కు వెళ్లేవారు. తూర్పు దేశాలలో పాఠ్యాంశాల్లో సంగీతం, శారీరక శిక్షణ ఎక్కువగా ఉండేవి. హెలెనిస్టికు నమూనా మీద, వెస్పాసియను రోం‌లో వ్యాకరణం, లాటిను, గ్రీకు వాక్చాతుర్యం, తత్వశాస్త్రం ఉపన్యాసం ఇచ్చారు. సెకండరీ ఉపాధ్యాయులకు పన్నులు,చట్టపరమైన జరిమానాల నుండి ప్రత్యేక మినహాయింపులు ఇచ్చారు. తూర్పు సామ్రాజ్యంలో, బెరిటసు (ప్రస్తుత బీరుట్) లాటిను విద్యను అందించడంలో అసాధారణమైనది. దాని రోమను లా స్కూలుకు ప్రసిద్ధి చెందింది. సెకండు సోఫిస్టికు (క్రీ.శ 1వ–3వ శతాబ్దం) అని పిలువబడే సాంస్కృతిక ఉద్యమం గ్రీకు, రోమను సామాజిక, విద్యా, సౌందర్య విలువల సమీకరణను ప్రోత్సహించింది.

అక్షరాస్యులైన స్త్రీలలో సంస్కారవంతులైన కులీనుల నుండి కాలిగ్రాఫరులు, స్క్రైబులుగా శిక్షణ పొందిన బాలికలు ఉన్నారు. ఆగస్టను ప్రేమ కవిత్వంలో ఆదర్శ మహిళ విద్యావంతురాలుగా కళలలో బాగా ప్రావీణ్యం సంపాదించింది. సెనేటోరియలు, ఈక్వెస్ట్రియను ఆర్డరు‌ల కుమార్తెలకు విద్య ప్రమాణంగా ఉన్నట్లు అనిపిస్తుంది. సామాజికంగా ప్రతిష్టాత్మకమైన కుటుంబానికి చదువుకున్న భార్య ఒక ఆస్తి.

### సాహిత్యం

అగస్టసు ఆధ్వర్యంలోని సాహిత్యం, రిపబ్లికు‌తో పాటు, లాటిను సాహిత్యం "స్వర్ణయుగం"గా పరిగణించబడింది. క్లాసికలు ఆదర్శాలను కలిగి ఉంది. అత్యంత ప్రభావవంతమైన ముగ్గురు క్లాసికలు లాటిను కవులు—వర్జిలు, హోరేసు, ఓవిడు—ఈ కాలానికి చెందినవారు. వర్జిలు *అనీడు* గ్రీసు హోమెరికు ఇతిహాసాలు తరహాలో ఒక జాతీయ ఇతిహాసం. లాటిను పద్యంలో గ్రీకు లిరికు మీటర్లు వాడకాన్ని హోరేసు పరిపూర్ణం చేశాడు. ఓవిడు శృంగార కవిత్వం బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది. కానీ అగస్టను నైతికతకు విరుద్ధంగా ఉండి అది ఆయన బహిష్కరణకు దోహదపడింది. ఓవిడు *మెటామార్ఫోసెసు* గ్రీకు-రోమను పురాణాలను కలిపి అల్లుకుంది; గ్రీకు పురాణాలు ఆయన సంస్కరణలు తరువాతి క్లాసికలు పురాణాలకు ప్రాథమిక మూలంగా మారాయి. ఆయన రచన మధ్యయుగ సాహిత్యం మీద చాలా ప్రభావం చూపింది. ప్రారంభ సూత్రం పెర్సియసు జువెనలు వంటి వ్యంగ్య రచయితలను ఉత్పత్తి చేసింది.

1వ శతాబ్దం మధ్య నుండి 2వ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు సాంప్రదాయకంగా లాటిను సాహిత్యం "వెండి యుగం" అని పిలువబడింది. ముగ్గురు ప్రముఖ రచయితలు—సెనెకా, లుకాను, పెట్రోనియసు—నీరో అసంతృప్తికి గురైన తర్వాత ఆత్మహత్య చేసుకున్నారు. ఎపిగ్రాం మాటిస్టు, సామాజిక పరిశీలకుడు మార్షలు ఇతిహాస కవి స్టేటియసు, "సిల్వే" అనే కవితా సంకలనం పునరుజ్జీవన సాహిత్యాన్ని ప్రభావితం చేసింది, డొమిషియను పాలనలో రాశారు. వెండి యుగానికి చెందిన ఇతర రచయితలలో "నేచురలు హిస్టరీ" అనే ఎన్సైక్లోపీడియా రచయిత ప్లినీ ది ఎల్డరు; ఆయన మేనల్లుడు ప్లినీ ది యంగరు; చరిత్రకారుడు టాసిటసు ఉన్నారు.

అగస్టను యుగం ప్రధాన లాటిను గద్య రచయిత చరిత్రకారుడు లివీ, రోం స్థాపన గురించిన కథనం ఆధునిక యుగ సాహిత్యంలో అత్యంత సుపరిచితమైన వెర్షను అయింది. సూటోనియసు రాసిన *ది ట్వెల్వు సీజర్సు* అనేది సామ్రాజ్య జీవిత చరిత్రకు ప్రాథమిక మూలం. గ్రీకులో రాసిన సామ్రాజ్య చరిత్రకారులలో డయోనిసియసు ఆఫ్ హాలికార్నాససు, జోసెఫసు, కాసియసు డియో ఉన్నారు. సామ్రాజ్యం ఇతర ప్రధాన గ్రీకు రచయితలలో జీవిత చరిత్ర రచయిత ప్లుటార్చు, భౌగోళిక శాస్త్రవేత్త స్ట్రాబో వాక్చాతుర్యం, వ్యంగ్య రచయిత లూసియను ఉన్నారు.

2వ నుండి 4వ శతాబ్దాల వరకు, క్రైస్తవ రచయితలు క్లాసికలు సంప్రదాయంతో చురుకైన సంభాషణలో ఉన్నారు. టెర్టులియను అనేది ప్రత్యేకమైన క్రైస్తవ స్వరం కలిగిన తొలి గద్య రచయితలలో ఒకరు. కాన్స్టాంటైను మతమార్పిడి తర్వాత. లాటిను సాహిత్యంలో క్రైస్తవ దృక్పథం ఆధిపత్యం చెలాయించింది. 4వ శతాబ్దం చివరిలో జెరోం బైబిలు లాటిను అనువాదాన్ని రూపొందించాడు. అది వల్గేటుగా అధికారికమైంది. దాదాపు అదే సమయంలో అగస్టీను *ది సిటీ ఆఫ్ గాడ్ ఎగైనెస్టు ది పాగన్సు* రాశాడు. దీనిని "పాశ్చాత్య సంస్కృతి కళాఖండం"గా భావిస్తారు.

క్లాసికలు లాటిను ఐక్యతకు విరుద్ధంగా చివరి పురాతన కాలం నాటి సాహిత్య సౌందర్యశాస్త్రం టెస్సెల్లేటెడు నాణ్యతను కలిగి ఉంది. క్రైస్తవ ఆధిపత్యానికి ముందు రోం మత సంప్రదాయాల మీద నిరంతర ఆసక్తి 5వ శతాబ్దంలో కనుగొనబడింది. మాక్రోబియసు *సాటర్నాలియా* మార్టియనసు కాపెల్లా *ది మ్యారేజు ఆఫ్ ఫిలోలజీ అండు మెర్క్యురీ*. పురాతన కాలం నాటి లాటిను కవులలో ఆసోనియసు, ప్రుడెంటియసు, క్లాడియను, సిడోనియసు అపోలినారిసు ఉన్నారు.

## మతం

రోమన్లు ​​తమను తాము అత్యంత మతపరమైన వ్యక్తులుగా భావించారు. వారి విజయానికి వారి సామూహిక భక్తి (*పియాటాసు*), దేవతలతో మంచి సంబంధాలు (*పాక్సు డియోరం*) కారణమని పేర్కొన్నారు. తొలి రోం రాజుల నుండి వచ్చినట్లు విశ్వసించబడే పురాతన మతం, రోమను గుర్తింపుకు కేంద్రంగా ఉన్న *మోసు మైయోరం*, "పూర్వీకుల మార్గం" పునాది.

రోమను మతం ఆచరణాత్మకమైనది, ఒప్పందపరమైనది, "మీరు ఇవ్వగలిగేది నేను ఇస్తాను" అనే సూత్రం ఆధారంగా. మతం జ్ఞానం, ప్రార్థన, ఆచారం, త్యాగం సరైన అభ్యాసం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. విశ్వాసం లేదా సిద్ధాంతం మీద కాదు. అయితే లాటిను సాహిత్యం దైవిక స్వభావం మీద నేర్చుకున్న ఊహాగానాలను సంరక్షిస్తుంది. సాధారణ రోమన్లకు, మతం రోజువారీ జీవితంలో ఒక భాగం. ప్రతి ఇంటికి కుటుంబ గృహ దేవతలకు ప్రార్థనలు, లిబేషనులు సమర్పించడానికి ఒక గృహ మందిరం ఉండేది. పొరుగున ఉన్న పుణ్యక్షేత్రాలు, వసంతాలు, తోటలు వంటి పవిత్ర స్థలాలు నగరంలో ఉన్నాయి. రోమను క్యాలెండరు మతపరమైన ఆచారాల చుట్టూ నిర్మించబడింది; 135 రోజులు మతపరమైన పండుగలు ఆటలకు (*ల్యూడి*) కేటాయించబడ్డాయి.

రిపబ్లిక్కు పతనం తర్వాత ప్రభుత్వ మతం కొత్త పాలనకు మద్దతు ఇవ్వడానికి అనుగుణంగా మారింది. అగస్టసు మత పునరుజ్జీవనం, సంస్కరణల విస్తారమైన కార్యక్రమంతో ఏక వ్యక్తి పాలనను సమర్థించాడు. ప్రజా ప్రమాణాలు ఇప్పుడు చక్రవర్తి శ్రేయస్సు లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి. "చక్రవర్తి ఆరాధన" అని పిలవబడేది సాంప్రదాయ పూజలు ప్రతి వ్యక్తి దైవిక సంరక్షకుడు అయిన *జీనియసు* విస్తృత స్థాయిలో విస్తరించింది. మరణం తరువాత సెనేటు ఓటు ద్వారా ఒక చక్రవర్తిని ప్రభుత్వం దైవత్వం (*డివసు*)గా చేయవచ్చు. హెలెనిస్టికు పాలక కల్టు ద్వారా ప్రభావితమైన రోమను సామ్రాజ్య కల్టు, రోం ప్రావిన్సులలో తన ఉనికిని ప్రకటించడానికి, ఉమ్మడి సాంస్కృతిక గుర్తింపును పెంపొందించడానికి ప్రధాన మార్గాలలో ఒకటిగా మారింది. తూర్పు ప్రావిన్సు‌లలోని సాంస్కృతిక పూర్వాపరాలు నేటి సౌదీ అరేబియాలో నజ్రాను వరకు విస్తరించి ఉన్న ఇంపీరియలు కల్టు వేగవంతమైన వ్యాప్తికి దోహదపడింది. ప్రభుత్వ మతాన్ని తిరస్కరించడం రాజద్రోహానికి సమానం అయింది.

రోమన్లు ​​వారు గౌరవించిన అధిక సంఖ్యలో దేవతలుకు ప్రసిద్ధి చెందారు. రోమన్లు ​​తమ భూభాగాలను విస్తరించినప్పుడు. స్థానిక దేవతలు, ఆరాధనలను నిర్మూలించడం కంటే విభిన్న ప్రజలలో స్థిరత్వాన్ని ప్రోత్సహించడం వారి సాధారణ విధానం అని జాన్ టి. కోచు పేర్కొన్నాడు. "ఇంటరు‌ప్రెటేషియో రోమానా" మీద ఎంట్రీ, ఇది రోమను మతంలో స్థానిక వేదాంతశాస్త్రాన్ని రూపొందించే దేవాలయాలను నిర్మించింది. సామ్రాజ్యం అంతటా ఉన్న శాసనాలు స్థానిక దేవుళ్లకు రోమన్లు ​​చేసిన అంకితభావాలతో సహా స్థానిక, రోమను దేవతల ప్రక్క ప్రక్క ఆరాధనను నమోదు చేస్తాయి. సామ్రాజ్యం అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకున్నప్పుడు, అనేక సింక్రెటికు లేదా పునర్నిర్వచించబడిన దేవతలు రూపొందించబడ్డారు. వాటిలో సైబెలే, ఐసిసు, ఎపోనా, మిత్రాసు, సోలు ఇన్విక్టసు వంటి సౌర దేవతల ఆరాధనలు ఉన్నాయి. ఉత్తరాన ఇవి రోమను బ్రిటను వరకు కనుగొనబడ్డాయి. రోమన్లు ​​ఎప్పుడూ ఒకే దేవుడిని  ఆరాధనను మాత్రమే పెంపొందించుకోలేదు కనుక మతపరమైన సహనం ఒక సమస్య కాలేదు.

మిస్టరీ మతాలు, మరణానంతర జీవితంలో దీక్షలకు మోక్షాన్ని అందించేవి, వ్యక్తిగత ఎంపికకు సంబంధించినవి, ఒకరి కుటుంబ ఆచారాలు, ప్రజా మతంతో పాటు ఆచరించబడతాయి. అయితే రహస్యాలలో ప్రత్యేకమైన ప్రమాణాలు, గోప్యత ఉన్నాయి. వీటిని సంప్రదాయవాద రోమన్లు ​​"మాయాజాలం", కుట్ర (*కన్యురేషియో*), విధ్వంసక కార్యకలాపాల లక్షణంగా అనుమానంతో చూశారు. అందువలన మతవాదులను అణచివేయడానికి అప్పుడప్పుడు. కొన్నిసార్లు క్రూరమైన ప్రయత్నాలు జరిగాయి. గౌలు‌లో, డ్రూయిడుల శక్తిని అరికట్టారు. మొదట రోమను పౌరులు ఆ క్రమంలో ఉండటాన్ని నిషేధించడం ద్వారా ఆ మీద డ్రూయిడు‌ను పూర్తిగా నిషేధించడం ద్వారా స్పందించారు. అయితే సెల్టికు సంప్రదాయాలను సామ్రాజ్య వేదాంతశాస్త్రం సందర్భంలో తిరిగి అర్థం చేసుకున్నారు. కొత్త గాల్లో-రోమను మతం కలిసిపోయింది; త్రీ గౌల్సు అభయారణ్యం వద్ద దాని రాజధాని పాశ్చాత్య కల్టు‌కు ఒక ఉదాహరణగా నిలిచింది. ఇది రోమను-ప్రావిన్షియలు గుర్తింపు రూపంగా నిలిచింది. యూదైజం ఏకధర్మ కఠినత్వం రోమను విధానానికి ఇబ్బందులను కలిగించింది. ఇది కొన్నిసార్లు రాజీ పడటానికి, ప్రత్యేక మినహాయింపులను మంజూరు చేయడానికి దారితీసింది. క్రైస్తవ మతం వలె కాకుండా, యూదు మతం *రిలిజియో లిసిటా*, "చట్టబద్ధమైన మతం"గా పరిగణించబడిందని టెర్టులియను గుర్తించాడు. యూదు-రోమను యుద్ధాలు రాజకీయ, మతపరమైన సంఘర్షణల ఫలితంగా వచ్చాయి;క్రీ.శ 70లో జరిగిన జెరూసలేం ముట్టడి, రెండవ ఆలయం కొల్లగొట్టడానికి, యూదు రాజకీయ శక్తి చెదరగొట్టడానికి దారితీసింది (యూదు వలసదారులు చూడండి).

క్రైస్తవ మతం యూదు మత శాఖగా రోమను యూదులో 1వ శతాబ్దంలో ఉద్భవించింది. క్రమంగా జెరూసలేం సామ్రాజ్యం అంతటా, అంతకు మించి వ్యాపించింది. సామ్రాజ్యపరంగా అధికారం పొందిన హింసలు పరిమితంగా అప్పుడప్పుడు జరిగాయి. స్థానిక అధికారుల అధికారం కింద బలిదానాలు చాలా తరచుగా జరిగాయి. టాసిటసు;64లో గ్రేటు ఫైర్ ఆఫ్ రోం తర్వాత. చక్రవర్తి తన నుండి క్రైస్తవుల మీద నిందను మళ్లించడానికి ప్రయత్నించాడని నివేదిస్తున్నాడు. చక్రవర్తి డొమిషియను కింద ఒక పెద్ద హింస జరిగింది 177లో హింస గాల్లో-రోమను మత రాజధాని లుగ్డునం‌లో జరిగింది. బిథినియా గవర్నరు ప్లినీ ది యంగరు. రాసిన ఒక లేఖ క్రైస్తవులను హింసించడం. ఉరితీయడాన్ని వివరిస్తుంది. 246–251 నాటి డెసియను హింస క్రైస్తవ చర్చిని తీవ్రంగా బెదిరించింది. కానీ చివరికి క్రైస్తవ ధిక్కారాన్ని బలపరిచింది. డయోక్లెటియను 303 నుండి 311 వరకు క్రైస్తవుల మీద అత్యంత తీవ్రమైన హింస చేపట్టాడు.

2వ శతాబ్దం నుండి చర్చి ఫాదర్లు సామ్రాజ్యం అంతటా ఆచరించే విభిన్న మతాలను "పాగను"గా ఖండించారు. 4వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో 1వ కాన్స్టాంటైను క్రైస్తవ మతంలోకి మారిన మొదటి చక్రవర్తి అయ్యాడు. ఆయన చర్చికి ఆర్థికంగా మద్దతు ఇచ్చాడు. దానికి అనుకూలంగా చట్టాలను రూపొందించాడు. కానీ కొత్త మతం ఇప్పటికే విజయవంతమైంది. 50,000 కంటే తక్కువ నుండి 150 - 250 మధ్య ఒక మిలియను కంటే ఎక్కువ మంది అనుచరులకు చేరుకుంది. కాన్స్టాంటైను ఆయన వారసులు ఇతర సాంప్రదాయ పద్ధతులను సహిస్తూ ప్రజా త్యాగాన్ని నిషేధించారు. కాన్స్టాంటైను ఎప్పుడూ ప్రక్షాళనలో పాల్గొనలేదు. ఆయన పాలనలో "పాగను అమరవీరులు" లేరు. క్రైస్తవ మతంలోకి మారని వ్యక్తులు కోర్టులో ముఖ్యమైన స్థానాల్లో ఉన్నారు. జూలియను సాంప్రదాయ ప్రజా త్యాగం, హెలెనిస్టికు మతంను పునరుద్ధరించడానికి ప్రయత్నించారు. కానీ ప్రజాదరణ లేకపోవడంతో క్రైస్తవ ప్రతిఘటనను ఎదుర్కొన్నారు.

4వ శతాబ్దపు క్రైస్తవులు కాన్స్టాంటైను మతమార్పిడి క్రైస్తవ మతం అన్యమతాన్ని (స్వర్గంలో), తక్కువచేసి తదుపరి చర్య మీద విజయం సాధించి చూపించిందని నమ్మారు. అంతేకాకుండా అలాంటి వాక్చాతుర్యాన్ని ఉపయోగించడం అవసరం. అందువలన వారి దృష్టి మతవిశ్వాశాల వైపు మళ్లింది . పీటరు బ్రౌను ప్రకారం. "చాలా ప్రాంతాలలో బహుదేవతారాధకులు లైంగిక వేధింపులకు గురి కాలేదు. స్థానిక హింస కొన్ని వికారమైన సంఘటనలు కాకుండా, యూదు సమాజాలు కూడా ఒక శతాబ్దం పాటు స్థిరమైన, విశేషమైన ఉనికిని అనుభవించాయి". పాగాను వ్యతిరేక చట్టాలు ఉన్నాయి కానీ అవి సాధారణంగా అమలు చేయబడలేదు; 6వ శతాబ్దం వరకు, ఏథెన్స్, గాజా, అలెగ్జాండ్రియా ఇతర ప్రాంతాలలో అన్యమత కేంద్రాలు ఉన్నాయి.

ఇటీవలి యూదు స్కాలర్షిపు ప్రకారం క్రైస్తవ చక్రవర్తుల పాలనలో యూదుల సహనం కొనసాగించబడింది. ఇది మతవిశ్వాశాల వరకు విస్తరించలేదు: 1వ థియోడోసియసు బహుళ చట్టాలను రూపొందించారు. క్రైస్తవ మతం ప్రత్యామ్నాయ రూపాలకు వ్యతిరేకంగా వ్యవహరించారు.  పురాతన కాలం చివరిలో మతవిశ్వాసులు ప్రభుత్వం, చర్చి రెండింటి ద్వారా హింసించబడి చంపబడ్డారు. 6వ శతాబ్దం వరకు క్రైస్తవేతరులు హింసించబడలేదు. రోం అసలు మతపరమైన సోపానక్రమం ఆచారాలు క్రైస్తవ రూపాలను ప్రభావితం చేశాయి.  అనేక క్రైస్తవ పూర్వ ఆచారాలు క్రైస్తవ పండుగలు, స్థానిక సంప్రదాయాలలో మనుగడలో ఉన్నాయి.

## లెగసీ

కొన్ని రాజ్యాలు తమను తాము రోమను సామ్రాజ్యం వారసులుగా చెప్పుకున్నాయి. పోపు లియో చార్లెమాగ్నేను రోమను చక్రవర్తిగా పట్టాభిషేకం చేసినప్పుడు 800లో పవిత్ర రోమను సామ్రాజ్యం  స్థాపించబడింది. బైజాంటైను సామ్రాజ్యం ఆర్థడాక్సు క్రిస్టియను సంప్రదాయానికి వారసుడిగా. రష్యను సార్డం, అధికార బదిలీ భావన ప్రకారం, తనను తాను మూడవ రోం (కాన్స్టాంటినోపులు రెండవవాడు) గా పరిగణించుకుంది. చివరి తూర్పు రోమను బిరుదు, ఆండ్రియాసు పాలియోలోగోసు, కాన్స్టాంటినోపులు చక్రవర్తి బిరుదును ఫ్రాన్సు చార్లెసుకి విక్రయించాడు; చార్లెసు మరణం తరువాత, పాలియోలోగోసు ఆ బిరుదును తిరిగి పొందాడు.ఆయన మరణం తరువాత ఫెర్డినాండు ఇసాబెల్లా వారి వారసులకు దానిని ఇచ్చాడు. వారు దానిని ఎప్పుడూ ఉపయోగించలేదు. బైజాంటైను నమూనా మీద తమ రాజ్యాన్ని స్థాపించిన ఒట్టోమన్లు 1453లో కాన్స్టాంటినోపులు‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడు 2వ మెహ్మదు అక్కడ తన రాజధానిని స్థాపించి రోమను సామ్రాజ్య సింహాసనం మీద కూర్చున్నట్లు ప్రకటించుకున్నాడు. ఆయన ఒట్రాంటో దండయాత్ర అనేది ఆయన మరణంతో రద్దు చేయబడిన సామ్రాజ్యాన్ని తిరిగి ఏకం చేసే ఉద్దేశ్యంతో జరిగింది. మధ్యయుగ పశ్చిమంలో "రోమను" అంటే చర్చి, కాథలిక్కు పోపు అని అర్థం. గ్రీకు రూపం రోమైయోయి బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యంలోని గ్రీకు మాట్లాడే క్రైస్తవ జనాభాకు అనుబంధంగా ఉంది. ఇప్పటికీ గ్రీకులు దీనిని ఉపయోగిస్తున్నారు.

1861లో ఇటాలియను ద్వీపకల్పం మీద రోమను సామ్రాజ్యం నియంత్రణ ఇటాలియను జాతీయవాదం, ఇటలీ ఏకీకరణ (*రిసోర్జిమెంటో*)ను ప్రభావితం చేసింది.

యునైటెడు స్టేట్సు‌లో స్థాపకులు క్లాసికలు ట్రెడిషనులో విద్యను అభ్యసించారు., వాషింగ్టను, డి.సి.లోని ల్యాండు‌మార్కు‌ల జాబితా కోసం క్లాసికలు మోడళ్లను ఉపయోగించారు. స్థాపకులు ఏథీనియను ప్రజాస్వామ్యం, రోమను రిపబ్లిక్కు నిజాన్ని మిశ్రమ రాజ్యాంగంకి నమూనాలుగా చూశారు. కానీ చక్రవర్తిని నిరంకుశత్వ వ్యక్తిగా భావించారు.

## మూలాలు

## మూలాలు
* 
* J. A. Crook, *Law and Life of Rome, 90 BC–AD 212*, 1967, ISBN 0-8014-9273-4
* Arther Ferrill, *The Fall of the Roman Empire: The Military Explanation*, Thames and Hudson, 1988, ISBN 0-500-27495-9
* Goldsworthy, Adrian. *The Complete Roman Army*, Thames and Hudson, 2003, ISBN 0-500-05124-0
* Benjamin Isaac, "The Limits of Empire: the Roman Army in the East" Oxford University Press, 1992, ISBN 0-19-814926-3
* Andrew Lintott, *Imperium Romanum: Politics and administration*, 1993, ISBN 0-415-09375-9
* Edward Luttwak, *The Grand Strategy of the Roman Empire*, Johns Hopkins University Press, 1976, 1979, ISBN 0-8018-2158-4




## ఇతర పాఠ్యాలు

* John Bagnell Bury, *A History of the Roman Empire from its Foundation to the death of Marcus Aurelius*, 1913, ISBN 978-1-4367-3416-5
* Duncan B Campbell, *The Rise of Imperial Rome, AD 14-193*, Osprey, 2013, ISBN 978-1-7809-6280-1
* Winston Churchill, *A History of the English-Speaking Peoples*, Cassell, 1998, ISBN 0-304-34912-7
* Edward Gibbon, *The History of the Decline and Fall of the Roman Empire*, 1776–1789
* Adrian Goldsworthy. *In the Name of Rome: The Men Who Won the Roman Empire*, Weidenfield and Nicholson, 2003, ISBN 0-297-84666-3
* Michael Grant, *The History of Rome*, Faber and Faber, 1993, ISBN 0-571-11461-X
* Antonio Santosuosso, *Storming the Heavens: Soldiers, Emperors and Civilians in the Roman Empire*, Westview Press, 2001, ISBN 0-8133-3523-X

## బయటి లింకులు

* BBC, Romans for Children , website on ancient Rome for children at the level of primary school
* Rome Unleashed , interactive educational website on ancient Rome for students
* Interactive map of the Roman Empire at Vici.org
* Historical Atlas showing the expansion of the Roman empire
* Roman-Empire.net, learning resources and reenactments
* The Roman Empire in the First Century from PBS
* The Roman Empire, from the United Nations of Roma Victrix
* The Romans 
* The Historical Theater in the Year 400 AD, in Which Both Romans and Barbarians Resided Side by Side in the Eastern Part of the Roman Empire

వర్గం:ఇటాలియన్ ద్వీపకల్పం లోని పూర్వ దేశాలు

వర్గం:ఇటలీ
వర్గం:ప్రపంచ చరిత్ర