బృహత్సంహిత

**బృహత్సంహిత** అనేది 6వ శతాబ్దపు సంస్కృతంలో వరాహమిహిరచే అనేక రకాల మానవడుకి నిత్య జీవనవిధానములో ఆసక్తి ఉన్న విషయాలపై రచించబడిన విజ్ణాన సరస్వము లేదా నిఘంటువు . ఇది ఖగోళ శాస్త్రం, గ్రహ కదలికలు, గ్రహణాలు, వర్షం, మేఘాలు, వాస్తుశిల్పం, పంటల పెరుగుదల, పరిమళం తయారీ, ఆరోహణ, కుటుంబ సంబంధాలు, రత్నాలు, ముత్యాలు, ఆచారాలను వివరిస్తుంది.

## గ్రంథవిషయములు
బృహత్సంహితలో 106 అధ్యాయాలు ఉన్నాయి. ఇది గొప్ప సేకరణకు ప్రసిద్ధి చెందింది.

* 1-26. పీఠిక, వివిధ జ్యోతిష్య విషయాలు, గ్రహాచార, గ్రహభుక్తి, గ్రహాయుధ మొదలైనవి.
* 1- ఉపోద్ఘాతం, 2- జ్యోతిష్యం, 3-ఆదిత్యాచార్, 4-చంద్రాచార్, 5-రాహుచార్, 6-భౌమాచార్, 7-బుధుడు, 8-గురువు, 9-శుక్రాచార్, 10-శనైశ్చార్, 11-కేతువు, 12అగస్త్య 13 -సప్తర్షి, 14-కూర్మవిభాగము, 15-నక్షత్రవ్యూహము, 16-గ్రహభక్తియోగము, 17-గ్రహయుద్, 18-శశిగ్రహసమాగమము, 19-గ్రహవ్రషాఫలము,20-గ్రహశృంగాటక, 21-గర్భలక్షణ,22-గర్భధారణ, 23-ప్రవర్షణ, 24- రోహిణీయొగ, 25-స్వాతియోగం ,26-ఆషాఢయొగము.
* 27-వాతచక్ర,
* 28-సద్యోవర్హణ (వర్షపాత సూచన),
* 29-కుసుమలత (శ్రేయస్సు, ఆరోగ్యం, వర్షం, కరువు మొదలైన వాటి సూచన)
* 30-సంధ్యాలక్షణం (సాయంత్రం కనిపించే వివిధ రంగుల ఆధారంగా సాధ్యమయ్యే సంఘటనల అంచనా)
* 31-దిగ్దాహ
* 32-భూకంపలక్షణ
* 33-ఉల్కాపాతం
* 34-దృక్కోణ లక్షణాలు (సూర్యుడు, చంద్రుని చుట్టూ కొన్నిసార్లు వృత్తాకార కాంతి రేఖ లక్షణాలు)
* 35-ఇంద్రాయుధ లక్షణాలు
* 36-గంధర్వ లక్షణాలు
* 37-ప్రతిసూర్య లక్షణాలు
* 38-రాజస్-లక్షణాలు (ధూళి తుఫాను యొక్క లక్షణాలు)
* 39-వాత్య ( మెరుపు )
* 40-సస్య-జాతకం
* 41-ద్రవ్య నిశ్చయము
* 42-నక్షత్రరాశ్యానుగుణేన ఆర్థిక విస్తరణ
* 43-ఇంద్రధ్వజ
* 44-నీరాజనవిధి
* 45-ఖనిజ లక్షణాలు
* 46-ఉత్పతాధ్యాయ
* 47-మయూరచిత్రక
* 48. పుష్య స్నానం (పుష్య మాసంలో రాజులు చేసే మంగళ స్నానం) 
* 49. పట్టాలు (రాజులు ధరించే కిరీటాలు) 
* 50. ఖడ్గ లక్షణాలు
* 51. అంగరచనాశాస్త్రం (శరీర భాగాల పరీక్ష ద్వారా పొందిన ఫలితం) 
* 52. పిటలక్షణాలు (ముఖాలు సూచించిన భవిష్యత్తు) 
* 53. వాస్తువిద్య
* 54. ఉదకమండల లక్షణాలు
* 55. వృక్షాయుర్వేద
* 56. రాజభవనం యొక్క లక్షణం (దేవాలయాలకు సంబంధించినది) 
* 57. వజ్రాలేపన లక్షణాలు (నిర్మాణమునకు సంబంధించి)
* 58. విగ్రహారాధన (దేవాలయాలలో ఏర్పాటు చేయాల్సిన విగ్రహాలకు సంబంధించినది) 
* 59. అటవీ ప్రవేశం 
* 60. విగ్రహం (విగ్రహం ఏర్పాటు) 
* 61-67 కూర్మము-కుక్కుట-గజ లక్షణములు
* 68-పురుష లక్షణాలు
* 69-పంచ పురుషులు లేదా పంచ మహా పురుషులు
* 70-కన్యలక్షణములు
* 71. వస్త్రలక్షణములు 
* 72-చామర లక్షణాలు  
* 73-ఛత్ర లక్షణాలు 
* 74.సౌభాగ్యకారణములు
* 75. సౌగ్యకరణం (వ్యక్తిత్వ అభివృద్ధి) 
* 76. వీర్యవృద్ధి
* 77. సువాసన వృత్తి
* 78-స్త్రీ-పురుష సంయోగము
* 79. శైయ్యాసన
* 80-83 ముత్యాలు పద్మారకత్వానికి చిహ్నాలు
* 84. దీపలక్షణములు
* 85. దంతాధావన కట్టెపుల్లల లక్షణములు
* 86-96. వివిధ రకాల శకునములు
* 97. జనన సమయవిధులు
* 98-100. తిధి-వార-నక్షత్రములు.
* 101-జన్మ నక్షత్ర జాతకము
* 102-ఖగోళ రాశిచక్ర విభాగాలుః
* 103-వివాహ ముహూర్తములు
* 104-గ్రహగోచరములు
* 105-రూపసత్ర (నక్షత్రపురోషోపాసన) 
* 106. ఉపసంహారం.

*

::

*

*

## బృహత్ సంహితలో గణితం
కాంబినేటరిక్స్‌కు సంబంధించిన ఈ పద్యం బృహత్ సంహితలో అందుబాటులో ఉంది -

ఆధునిక గణిత పరంగా, 16 C 4 = (16 × 15 × 14 × 13) / (1 × 2 × 3 × 4) = 1,820

## బృహత్ సంహిత ప్రకారం, పది గ్రాసముల సూర్యు, చంద్రులు

: *సవ్యాపసవ్యలేహగ్రసననిరోధావ మర్దనారోహాః ।*
: *అఘ్రాతం మధ్యతామస్తమోంత్య ఇతి తే దస గ్రాసా:॥* (బృహత్సంహిత, రాహుచారాధ్యాయః, శ్లోకం 43)

భూమి యొక్క వివిధ ప్రాంతాలలో, చంద్రగ్రహణం సాధారణంగా ఒక రూపంలో, సూర్యగ్రహణం వివిధ రూపాల్లో కనిపిస్తుంది. వాటి విధానములను 10 గ్రాసములుగా వరాహమిహిరుడు వివరించాడు.

* (1) **సవ్యగ్రాస** : గ్రహణ సమయంలో, రాహువు సూర్యుడు లేదా చంద్రుని సవ్య (దక్షిణ భాగం) గుండా వెళితే, ప్రపంచం ఆనందంగా, నిర్భయంగా,నీటితో నిండి ఉంటుంది. ప్రపంచంలో సుఖము, శాంతి ఉంది.

* (2) **అపసవ్య** : రాహువు ఎడమ వైపు గుండా ప్రయాణిస్తే అపసవ్యుడు సేవించబడతాడు, దీని వలన రాజు, దొంగల చేత బాధపడతారు, ప్రజలు నాశనం అవుతారు.

* (3) **లేహ్ గ్రాస** : రాహువు తన నాలుకతో సూర్యుడిని,చంద్రుడిని నొక్కుతున్నట్లు కనిపిస్తే, అప్పుడు లేహ అనే రుచి ఏర్పడుతుంది, దాని కారణంగా భూమి సంతోషంగా ఉంటుంది. 

* (4) **గ్రసన గ్రాస** : సూర్యుడు లేదా చంద్రుని చిత్రం మూడవ, నాల్గవ లేదా సగం రాహువుచే ప్రభావితమైతే గ్రసన అనే సమస్య ఉంది. దానివల్ల ఉబ్బితబ్బిబ్బైన దేశానికి చెందిన రాజు సంపద నాశనమై అక్కడి నివాసులు చాలా నష్టపోతారు.

* (5) **నిరోధ గ్రాస** : రాహువు సూర్యుడు లేదా చంద్రుడిని అన్ని వైపుల నుండి ఆక్రమించి, మధ్యలో గడ్డ రూపంలో కూర్చుంటే, అప్పుడు నిరోధ అనే బాధ ఉంటుంది. ఈ గ్రాసము ప్రపంచంలోని అన్ని జీవులకు ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.

* (6) **అవమర్ధన గ్రాస** : రాహువు సూర్యుడు లేదా చంద్రుని యొక్క మొత్తం భాగాన్ని చాలా కాలం పాటు నిశ్చలంగా ఉంచినట్లయితే, అదిఅవమర్దన గ్రాసము. దీని కారణంగా అధిపతి రాజును, ప్రభువును నాశనం చేస్తాడు.

* (7) **ఆరోహణ గ్రాస** : సూర్యుడు లేదా చంద్రుని గ్రహణం తర్వాత రాహువు మళ్లీ అదే సమయంలో కనిపిస్తే, ఆరోహణం అనే గ్రహణం ఏర్పడుతుంది. ప్రత్యేకించి ఈ అట్టడుగు గణిత శాస్త్రం రుజువు కానందున అటువంటి పరిస్థితి తలెత్తకుండా ఆచార్య గత గ్రంథం ప్రకారమే రాశారు.

* (8) **ఆఘ్రాత గ్రాస** : సూర్యుడు లేదా చంద్రుని గోళం గ్రహణం సమయంలో ఆవిరిని విడుదల చేసే గాలి ద్వారా అద్దంలాగా కనిపిస్తే, ఆఘ్రాత్ అనే వాయువు ఏర్పడుతుంది. దీని వల్ల మంచి వర్షాలు కురుస్తాయి, జంతువుల పెరుగుదల ఉంది.

* (9) **మధ్యతమ గ్రాస** : సూర్యుడు లేదా చంద్రుని యొక్క కేంద్ర భాగం రాహువుచే కప్పబడి ఉంటే, చుట్టూ స్పష్టమైన చిత్రం ఉంటే, అప్పుడు మధ్యతమ అనే దశ ఉంటుంది. దీని కారణంగా కడుపు వ్యాధులు, మధ్య భాగంలో ఉన్న దేశాల విధ్వంసం సంభవిస్తుంది.

* (10) **తమోంత్య గ్రాస** : సూర్యుడు లేదా చంద్రుని వెలుపలి భాగంలో రాహువు ఎక్కువగా, మధ్య భాగంలో తక్కువగా కనిపిస్తే, అప్పుడు తామోంత్య అనే సమస్య ఉంది. దీనివల్ల ధాన్యాలు తగ్గిపోయి జంతువులు దొంగలంటే భయపడతాయి.

## బాహ్య లింకులు

* బృహత్సంహిత (సంస్కృత వికీసోర్స్)
* వరాహమిహిరుడు రచించిన బృహత్సంహిత
* బృహత్సంహిత ఆంగ్ల అనువాదం (భాగం-1)
* వరాహమిహిరుని బృహత్సంహితలో భూగర్భ జల సిరల సిద్ధాంతం
* వరాహమిహిర '''ఉద్కర్గల్''' 2020-10-26    (నీటి అడ్డుపడటం , పార్ట్-1)
* వరాహమిహిర '''ఉద్కర్గల్'''   వద్ద  (పార్ట్-2)
* వరాహమిహిర '''ఉద్కర్గల్''' 2020-10-27    (పార్ట్-3)

వర్గం:నిఘంటువులు