హర్యానాలో ఎన్నికలు

కుడి|thumb|300x300px| హర్యానా ప్రాంతీయ మ్యాప్.
భారతదేశంలోని రాష్ట్రమైన **[[హర్యానా|హర్యానాలో]]** రాష్ట్ర స్థాయి హర్యానా శాసనసభ, జాతీయ స్థాయి లోక్‌సభ సభ్యులను ఎన్నుకోవడానికి 1967 నుండి ఎన్నికలు నిర్వహించబడుతున్నాయి. 90 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు (17 ఎస్సీలకు రిజర్వ్ చేయబడినవి), 10 లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు (2 ఎస్సీకి రిజర్వ్ చేయబడినవి) ఉన్నాయి.

## చరిత్ర

### హర్యానా ఏర్పడక ముందు
1966లో హర్యానా ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా స్థాపనకు ముందు, పంజాబ్ నుండి హర్యానాను విభజించిన తర్వాత, హర్యానాలో ఎన్నికలు ఏకీకృత పంజాబ్‌లో ఎన్నికలలో భాగంగా ఉన్నాయి. జింద్, కైతాల్, కల్సియా రాచరిక రాష్ట్రాలను కలిగి ఉన్న సిస్-సట్లెజ్ రాష్ట్రాలు, అలాగే హర్యానాలో ఉన్న పాటియాలా, నభా, ప్రిక్నెలీ రాష్ట్రాల భాగాలు PEPSU లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీలో (1948 - 1956 ఉనికిలో ఉన్నాయి) విలీనం చేయబడ్డాయి. 1 1956 నవంబరులో, రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం ప్రకారం PEPSU ఎక్కువగా పంజాబ్ రాష్ట్రంలో విలీనం చేయబడింది.1966 నవంబరు 1న పంజాబ్ నుండి వేరుచేసిన ప్రస్తుత హర్యానా రాష్ట్రంలోని పూర్వపు PEPSU రాష్ట్రంలో కొంత భాగం ఉంది.ఆ భాగాలలో జింద్, నార్నాల్ ఎన్‌క్లేవ్ పరిసర ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. 1967 వరకు హర్యానా ఎన్నికలు పంజాబ్ ఎన్నికలలో భాగంగా ఉండేవి.

## హర్యానా ఏర్పడిన తర్వాత
హర్యానా పూర్వపు తూర్పు పంజాబ్ రాష్ట్రం నుండి 1966 నవంబరు 1న భాషా, సాంస్కృతిక ప్రాతిపదికన విభజించబడింది. హర్యానాలో ఎన్నికలు 1967 నుండి ఎన్నికల సంఘం నిర్వహించతుంది. (1వ (1951), 2వ (1957), 3వ (1962) లోక్‌సభ ఎన్నికలు (సాధారణ ఎన్నికలు అని కూడా పిలుస్తారు) హర్యానా పంజాబ్‌లో భాగంగా ఉన్నప్పుడు జరిగాయి. హర్యానా 10 లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలుగా విభజించబడింది, వాటిలో 2 ఎస్.సి.లకు రిజర్వ్ చేయబడ్డాయి. 2007లో డీలిమిటేషన్ కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియా ద్వారా ఎన్నికల సరిహద్దుల డీలిమిటేషన్ తర్వాత, భివానీ, మహేంద్రగఢ్ నియోజకవర్గాలు రద్దు అయ్యాయి. వాటి స్థానంలో 2 కొత్త పునర్వ్యవస్థీకరించబడిన నియోజకవర్గాలు వచ్చాయి.

## డీలిమిటేషన్
1966లో హర్యానా ఏర్పడిన తర్వాత, లోక్‌సభ కూర్పుకు మార్చబడింది, కొత్తగా ఏర్పడిన హర్యానా రాష్ట్రం నుండి అదనపు సీట్లను పొందేందుకు సీట్లు పెంచబడ్డాయి.హర్యానాలోని లోక్‌సభ , విధానసభ నియోజకవర్గాల ఎన్నికల సరిహద్దుల చివరి డీలిమిటేషన్ 2007-08లో డీలిమిటేషన్ కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియా ద్వారా జరిగింది. 2007-08లో డీలిమిటేషన్ తర్వాత, భివానీ, మహేంద్రగఢ్ నియోజకవర్గాలు కలిపి భివానీ-మహేంద్రగఢ్‌గా నియోజకవర్గంగా ఏర్పడింది. ప్రస్తుతం ఉన్న ఫరీదాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గాన్ని విభజించడం ద్వారా కొత్తగా గుర్గావ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం కోసం ఏర్పడింది.

2007-08 డీలిమిటేషన్ ప్రకారం హర్యానాలో 10 లోక్‌సభ, 90 విధానసభ స్థానాలు ఉన్నాయి, వీటిలో 2 లోక్‌సభ, 17 విధానసభ స్థానాలు షెడ్యూల్డ్ కులాలకు రిజర్వ్ చేయబడ్డాయి. 

## ప్రధాన రాజకీయ పార్టీలు
హర్యానా రాజకీయాలలో, ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్, భారతీయ జనతా పార్టీ, ఇండియన్ నేషనల్ లోక్‌దళ్ , జననాయక్ జనతా పార్టీ మొదలైనవి రాష్ట్రంలోని ప్రధాన రాజకీయ పార్టీలుగా ఉన్నాయి. గతంలో హర్యానా వికాస్ పార్టీ, హర్యానా జనహిత్ కాంగ్రెస్ (బిఎల్), జనతాదళ్, జనతా పార్టీ, విశాల్ హర్యానా పార్టీ, భారతీయ జనసంఘ్ వంటి వివిధ పార్టీలు రాష్ట్రంలో ప్రభావం చూపాయి.

హర్యానాలోని రాజవంశ రాజకీయ వంశాలు తరచూ పార్టీ మారడం, రాజకీయ గుర్రపు వ్యాపారం, అపవిత్ర రాజకీయ పొత్తులు, రాజకీయ అవినీతి, రాజకీయ కుటిలత్వం, బంధుప్రీతి -రాజవంశ పాలనలో అపఖ్యాతి పాలైన ఆయా రామ్ గయా రామ్ టర్న్‌కోట్‌ల అపఖ్యాతి పాలైన స్వార్థ రాజకీయాల కోసం తరచుగా విమర్శించబడుతున్నాయి. ఇది వారి ఓటర్లకు, హర్యానా ప్రజలకు సేవ చేయవలసిన దానికంటే వారి స్వంత వంశానికి ఎక్కువ సేవ చేస్తుంది.

## లోక్‌సభ ఎన్నికలు
; హర్యానా లోక్‌సభ ఎన్నికల జాబితా

## విధానసభ ఎన్నికలు

## ఎలక్టోరల్ డెమోగ్రఫీ

### ఓటర్లు
కుడి|thumb|240x240px| హర్యానాలోని సోనేపట్‌లోని కక్రోయ్ గ్రామంలో ఓటు వేయడానికి క్యూలో నిల్చున్న ఓటర్లు, c. 7 మే 2009.
హర్యానా ఎన్నికల సంఘం ప్రకారం, హర్యానా జనాభా 2001లో 2,1145,000 కాగా, మరియు 2011లో 25,352,000 గా ఉంది. 2019 అక్టోబరులో, హర్యానాలో 1,82,98,714 మంది ఓటర్లు ఉన్నారు, ఇందులో 1,81,91,228 సాధారణ ఓటర్లు, 1,07,486 సర్వీస్ ఓటర్లు (పోస్టల్ ఓటర్లు) ఉన్నారు. వీరు 2019 హర్యానా శాసనసభ ఎన్నికల కోసం 19,425 పోలింగ్ స్టేషన్‌లలో ఓటు వేశారు. సైఫాలజిస్టులు, ఎన్నికల డేటా శాస్త్రవేత్తలు, రాజకీయ విశ్లేషకులు, రాజకీయ అంచనాదారులు, అభిప్రాయ సేకరణలు, మీడియా తరచుగా ఎన్నికల జనాభాను లింగం, వయస్సు వర్గం, కులాలు, ఎన్నికల భౌగోళిక శాస్త్రం, జాతి ఆవరణలు, నిర్దిష్ట పార్టీ లేదా అభ్యర్థి నుండి/అభ్యర్థుల పరంగా ఎలక్టోరల్ డెమోగ్రఫీని విశ్లేషిస్తుంది, చర్చిస్తుంది.

2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, 87.46% హిందువులు, 7.03% ముస్లింలు (ప్రధానంగా మియోస్), 4.91% సిక్కులు ఉన్నారు. మాతృభాష పరంగా, 87.31% హిందీ, 10.57% పంజాబీ, 1.23% ఉర్దూను ఉపయోగిస్తున్నారు. హర్యానాలో 70% గ్రామీణ జనాభా ఉంది, వీరు ప్రధానంగా హిందీ హర్యాన్వి మాండలికం, బాగ్రీ మేవాటి వంటి సంబంధిత మాండలికాలు మాట్లాడతారు.

; విధానసభ ఎన్నికల్లో మహిళా పోటీదారులు

## మూలాలు

### గమనికలు
* 
* 

## బాహ్య లింకులు
* చీఫ్ ఎలక్టోరల్ ఆఫీసర్ - అధికారిక వెబ్‌సైట్, ఓటర్ల జాబితాలను కలిగి ఉంటుంది.
* హర్యానా జియో-ఎత్నిక్ కల్చరల్ ఎలక్టోరల్ రీజియన్స్, టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా రిపోర్ట్.
* వెస్ట్ బెంగాల్ నేషనల్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ జురిడికల్ సైన్సెస్ ప్రచురించిన MR మాధవ మీనన్ పుస్తకం *"క్రిమినల్ జస్టిస్ ఇండియా సిరీస్: హర్యానా"* నుండి హర్యానా పర్యావరణ-సాంస్కృతిక ప్రాంతాలు, పేజీ 6.

వర్గం:హర్యానాలో ఎన్నికలు