దేవనహళ్లి కోట

దేవనహళ్లి కోట బెంగళూరు నగరానికి ఉత్తరాన 35 కిలోమీటర్ల (22 మైళ్ళు) దూరంలో భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని దేవనహళ్లి వద్ద ఉంది. విజయనగర సామ్రాజ్య సామంతురాలైన అవతికి చెందిన అధిపతి మల్ల బైరే గౌడ 1501 లో దేవనదొడ్డి (ఇప్పుడు దేవనహళ్లి అని పిలుస్తారు) వద్ద మట్టి కోటను నిర్మించాడు. 18వ శతాబ్దం చివరలో హైదర్ అలీ ఈ కోటను రాతితో పునర్నిర్మించాడు, ఫలితంగా ప్రస్తుత నిర్మాణం ఏర్పడింది. 

దీనిని మొదట 1501లో మల్లబైరేగౌడ నిర్మించారు, ఇది పద్దెనిమిదవ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు అతని వారసుల చేతిలో ఉండిపోయింది. 1749లో అప్పటి మైసూరు దల్వాయి నంజరాజయ్య కోటపై దాడి చేసి ఆక్రమించారు. తరువాత, ఈ కోట హైదర్ అలీ, తరువాత టిప్పు సుల్తాన్ చేతుల్లోకి వెళ్ళింది. 1791లో లార్డ్ కార్న్‌వాలిస్ ఈ కోటను ముట్టడి ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధ సమయంలో స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.

మైసూర్ టైగర్ అని కూడా పిలువబడే టిప్పు సుల్తాన్ జన్మస్థలం ఈ కోటకు సమీపంలో ఉంది. ఈ కోట బెంగళూరు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయానికి సమీపంలో జాతీయ రహదారి 7 కి ప్రక్కన ఉంది. 

కోట వెలుపల, టిప్పు సుల్తాన్ జన్మస్థలం వద్ద ఉన్న ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ఏఎస్ఐ) బోర్డు వాటిని రక్షిత స్మారక చిహ్నాలుగా ప్రకటించింది.

## చరిత్ర
దేవనహళ్లి చరిత్ర 15వ శతాబ్దం నాటిది, కాంజీవరం (ఆధునిక కాలం కాంచీ) నుండి పారిపోతున్న శరణార్థుల కుటుంబం నంది కొండలకు తూర్పున రామస్వామి బెట్ట పాదాల సమీపంలో శిబిరం ఏర్పాటు చేసింది. ఈ ప్రాంతంలో వారి నాయకుడు రాణా బైరే గౌడ  ఒక స్థావరాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని కలలో నిర్దేశించబడ్డాడు. ఆయన మొరసు వొక్కలు కుటుంబం తరువాత అవతి అని పిలువబడే అహుతి అనే చిన్న గ్రామంలో స్థిరపడ్డారు. ఆయన కుమారుడు మల్ల బైరే గౌడ దేవనహళ్లి, చిక్కబల్లపుర, దొడ్డబల్లపురాలను స్థాపించారు. బెంగళూరు నగర స్థాపకుడు కెంపెగౌడ కూడా మొరసు వొక్కలు కుటుంబానికి చెందినవాడు.

దేవనహళ్లి గంగావాడి భాగంగా ఉండేది, తరువాత రాశత్రకూటులు, నోలంబ, పల్లవులు, చోళులు, హొయసలులు, వివిజయనగరం పాలకుల పాలనలోకి వచ్చింది. విజయనగర పాలన సమయంలో, మల్ల బైరే 1501లో దేవరాయుల సమ్మతితో దేవనదొడ్డి వద్ద తొలి మట్టి కోటను నిర్మించాడు, ఇది దేవనహళ్లి యొక్క మునుపటి పేరు. క్రీ. శ. 1747 లో, ఈ కోట నంజా రాజా ఆధ్వర్యంలో మైసూరు వడయర్లు చేతుల్లోకి వెళ్ళింది. దీనిని మరాఠాలు అనేకసార్లు జయించారు, తరువాత హైదర్ అలీ, టిప్పు సుల్తాన్ ఆధీనంలోకి వచ్చింది.

టిప్పు దీనిని యూసఫాబాద్ (ఉత్తమ వ్యక్తి యూసఫ్ నివాసం) అని పేరు మార్చాడు, ఇది ఎన్నడూ ప్రజాదరణ పొందలేదు. 1791లో మైసూర్ యుద్ధంలో లార్డ్ కార్న్‌వాలిస్ ఆధ్వర్యంలో ఈ కోట చివరకు బ్రిటిష్ వారి ఆధీనంలోకి వచ్చింది.

## నిర్మాణ శైలి
కోట 20 ఎకరాల (8 హెక్టార్లు) విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది. సుమారుగా ఓవల్ తూర్పు ఆధారిత కోట, అలంకరించబడిన రాతితో అలంకరించబడిన ఈ కోటలో క్రమం తప్పకుండా 12 అర్ధ వృత్తాకార బురుజులు ఉన్నాయి. కోట లోపలి వైపు విశాలమైన కోట ఏర్పాటు చేయబడింది. ఈ కోటలో తూర్పు, పడమర భాగాలలో చెక్కిన ప్లాస్టర్‌వర్క్‌తో అలంకరించబడిన ప్రవేశాలు ఉన్నాయి. ప్రవేశాలు చాలా చిన్నవి, పురాతన గుర్రాలకు తగినంత సౌకర్యవంతంగా ఉంటాయి. బురుజులకు సున్నం, ఇటుకలతో నిర్మించిన గన్ పాయింట్లు అందించబడతాయి.

టిప్పు, హైదర్ అలీ నివసించిన ఇల్లు కూడా ఇప్పటికీ ఉంది. హైదర్ అలీ, టిప్పు సుల్తాన్ ఆస్థానంలో ఉన్నత స్థాయి అధికారి అయిన దివాన్ పూర్ణయ్య ఇల్లు కూడా కోట లోపల ఉంది.

## టిప్పు జన్మస్థలం
కోట వెలుపల 150 మీ (160 గజాలు) నైరుతి దిశలో ఒక చిన్న ఫలకంతో ఒక స్మారక చిహ్నం ఉంది, టిప్పు సుల్తాన్ 1751లో ఇక్కడ జన్మించాడని పేర్కొంది. ఇది సుమారు ఆరు అడుగుల (2 మీ) పొడవు, స్తంభాల ఆవరణ చదరపు పైభాగంతో రాతి పలకను కలిగి ఉంటుంది. 

చుట్టుపక్కల ప్రాంతాన్ని *ఖాస్ బాగ్* అని పిలుస్తారు, ఎండిపోయిన రాతి చెరువు, అరటి, చింతపండు & మామిడి తోటలు ఉన్నాయి.

## కోట లోపల ఉన్న దేవాలయాలు

### కోట వేణుగోపాలస్వామి ఆలయం
దేవనహళ్లి కోట బలమైన గోడల లోపల ఉన్న చిన్న పట్టణంలో అనేక దేవాలయాలు ఉన్నాయి. ప్రధాన పట్టణ రహదారికి ఎదురుగా ఉన్న వేణుగోపాలస్వామి ఆలయం వాటిలో పురాతనమైనది. గరుడ స్తంభంతో కూడిన ప్రాంగణం విశాలంగా ఉంది, ఆలయ గోడలు రామాయణం నుండి వివిధ దృశ్యాలను చిన్నతనంలో శ్రీకృష్ణుడి అద్భుతాలను వర్ణిస్తాయి, స్తంభాలపై అందమైన విగ్రహాలు చెక్కబడ్డాయి. ఈ ఆలయంలోని శిల్పాలు బేలూరు, హలేబిడ్ దేవాలయాలతో పోల్చదగినవిగా చెప్పబడుతున్నాయి. ప్రధాన ద్వారం స్తంభాలపై కత్తులు లేని ఇద్దరు గుర్రపు సైనికులు నిలబడి ఉన్నారు. గర్భగృహ విజయనగర శైలి నిలబడి ఉన్న వేణుగోపాల చిత్రం ఉంది. ఈ ఆలయంపై ద్రావిడ శైలి శిఖర ఉంది. నవరంగంలో నాలుగు వైపులా చక్కటి ఉపశమన శిల్పాలతో చెక్కబడిన నాలుగు నల్ల రాతితో కూడిన స్తంభాలు ఉన్నాయి, *హయగ్రీవ,* సహాయక సంగీతకారులతో నృత్యం చేసే మహిళా బొమ్మలు, ఒక శంఖాన్ని ఊదడం, పక్షి రూపంలో తన శరీర దిగువ భాగంతో ఒక కిన్నరా, వేటగాడు తన కాలు నుండి ఒక ముళ్ళను తొలగించడం మొదలైనవి.

### సిద్ధలింగేశ్వర ఆలయం
వేణుగోపాలస్వామి ఆలయానికి కొన్ని గజాల దూరంలో సిద్ధలింగేశ్వర ఆలయం ఉంది. ఈ ఆలయం పక్కన రాఘవేంద్రస్వామి మాత ఉంది. 

### చంద్రమౌళేశ్వర ఆలయం
వీధికి అవతలి వైపున మరొక పురాతన చంద్రమౌళేశ్వర ఆలయం ఉంది. ఇది విశాలమైన లోపలి *ప్రాకార* కలిగి ఉంది, విజయనగరం శైలిలో నిర్మించబడింది. గర్భగృహంలో *[[శివలింగం]]* ఉంది, రెండు వైపులా రెండు గదులు ఉన్నాయి, వరుసగా గణపతి, పార్వతి దేవి విగ్రహాలు ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి.

ప్రధాన రహదారికి ఎడమ వైపున సరోవరాంజనేయ ఆలయం అని పిలువబడే ఆంజనేయ అంకితం చేయబడిన మరొక ఆలయం ఉంది.

### నంజుండేశ్వర ఆలయం
నంజుండేశ్వర ఆలయం ఒక వరుసలో రెండు గదులు, ఒక సాధారణ *నవరంగ* కూడిన చిన్న భవనం. దీనిని గతంలో కాశీ విశ్వేశ్వర్ అని పిలిచేవారు, ఇది పట్టణంలోని పురాతన ఆలయంగా పరిగణించబడుతుంది.


File:Devanahalli fort 01.jpg|దేవనహళ్లి కోట, బెంగళూరు
File:Devanahalli Fort, Bengaluru Rural district in the state of Karnataka 02.jpg|దేవనహళ్లి కోట ప్రవేశ ద్వారం
File:Devanahalli Fort 6828.jpg|కోట గోడలు
File:Devanahalli Fort 6832.jpg
File:Devanahalli Fort 6837.jpg
File:Devanahalli Fort 6839.jpg
File:Devanahalli Fort 6843.jpg
File:Devanahalli Fort 6851.jpg
File:Devanahalli Fort 6852.jpg
File:Devanahalli Fort 6853.jpg
File:Devenhalli Fort 5212.jpg|దేవేన్‌హళ్లి కోట - SE ద్వారా విశాల దృశ్యం
File:PANORAMA Devanhalli fort 20120908 085408.jpg|దేవేన్‌హళ్లి కోట పనోరమా
File:Entrance of Devanhalli fort , Bangalore 02.jpg|దేవనహళ్లి కోట ప్రవేశ ద్వారం, బెంగళూరు, కర్ణాటక
File:Outer wall view of Devanhalli fort , Bangalore 03.jpg|దేవనహళ్లి కోట బయటి గోడ దృశ్యం, బెంగళూరు, కర్ణాటక.
File:Devanahalli fort 02.jpg|దేవనహళ్లి కోట, బెంగళూరు


## ఇవి కూడా చూడండి
* కర్ణాటకలోని కోటల జాబితా
## మూలాలు

వర్గం:కోటలు
వర్గం:కర్ణాటక చరిత్ర
వర్గం:కర్ణాటక కోటలు
వర్గం:కర్ణాటక దర్శనీయస్థలాలు
వర్గం:కర్ణాటక పర్యాటక ప్రదేశాలు