పాలడుగు (వైరా)

**పాలడుగు**,తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లా, వైరా మండలానికి చెందిన గ్రామం. 

ఇది మండల కేంద్రమైన వైరా నుండి 14 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన ఖమ్మం నుండి 38 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.2016 లో చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం  పాత ఖమ్మం జిల్లా లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.  2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 559 ఇళ్లతో, 1998 జనాభాతో 389 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1015, ఆడవారి సంఖ్య 983. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 664 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 7. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 579824.పిన్ కోడ్: 507165.

## విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి వైరాలో ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల వైరాలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల కొణిజెర్లలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ ఖమ్మంలో ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వైరాలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు ఖమ్మంలోనూ ఉన్నాయి.

## వైద్య సౌకర్యం

### ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
పాలడుగులో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.

### ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు.

## తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.

## పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.

## సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి  గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.

## మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.

## ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. ఆశా కార్యకర్త గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

## విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 14 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.

## భూమి వినియోగం
పాలడుగులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 45 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 50 హెక్టార్లు

* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 18 హెక్టార్లు

* నికరంగా విత్తిన భూమి: 276 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 73 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 203 హెక్టార్లు

## నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
పాలడుగులో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
* కాలువలు: 170 హెక్టార్లు
* బావులు/బోరు బావులు: 14 హెక్టార్లు

* ఇతర వనరుల ద్వారా: 19 హెక్టార్లు

## ఉత్పత్తి
పాలడుగులో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.

### ప్రధాన పంటలు
ప్రత్తి,మొక్కజొన్న, మిరప,వరి, అపరాలు, కాయగూరలు

## విశేషాలు
ఈ గ్రామంలో పులిగుట్ట అనే దేవాలయం ఉంది. ఈ గ్రామం వైరా నుండి మధిర వెళ్ళే దారిలో వస్తుంది. ఈ దేవాలయాన్ని మిట్టపల్లి వారు ఏర్పాటు చేశారు.పాలడుగు (వైరా) విశేషాలు ప్రధానంగా ఖమ్మం జిల్లా వైరా మండలంలోని ఒక గ్రామం చుట్టూ తిరుగుతాయి, ఇది ప్రకృతి సౌందర్యానికి, వ్యవసాయానికి, రాజకీయ కార్యకలాపాలకు కేంద్రంగా ఉంది; ఇటీవల వరదలు, కారు ప్రమాదాలు వంటి వార్తలు వచ్చినా, ఇది వైరాకు దగ్గరలో ఉన్నందున, అభివృద్ధి, నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు, స్థానిక రాజకీయాల గురించి వార్తలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. 
ప్రధాన విశేషాలు:
ప్రాంతం మరియు వాతావరణం: వైరాకు సమీపంలో ఉండటం వల్ల, పాలడుగు కూడా వైరా మండలంలో భాగం; ఇక్కడ కురిసిన భారీ వర్షాల వల్ల వైరా ముంపునకు గురైనట్లు వార్తలు వచ్చాయి, ఇది పాలడుగు ప్రాంతంలో కూడా ప్రభావాన్ని సూచిస్తుంది.
నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు: ఖమ్మం జిల్లాలో నాగార్జున సాగర్ ఆయకట్టుకు గోదావరి జలాలు తరలించే ప్రాజెక్టుల గురించి మంత్రి తుమ్మల నాగేశ్వరరావు ప్రకటనలు చేశారు, ఇది పాలడుగు వంటి వైరా పరిసర ప్రాంతాల వ్యవసాయానికి ఎంతో కీలకం.
రాజకీయాలు: స్థానిక ఎన్నికల సమయంలో బీఆర్‌ఎస్‌ నాయకులు, ప్రజలు పూజలు నిర్వహించడం, రాజకీయ నాయకులు వివిధ కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనడం వంటివి ఇక్కడ జరుగుతుంటాయి, పాలడుగు గ్రామ కార్యదర్శి వంటివారు కూడా రాజకీయ కార్యక్రమాల్లో పాల్గొంటారు.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు