బంగ్లాదేశ్‌లో హిందూమతం

2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, బంగ్లాదేశ్‌లో, హిందూమతం రెండవ అతిపెద్ద మతం. సుమారు 1.273 కోట్ల మంది ప్రజలు హిందువులమని ఆ జనగణనలో చెప్పారు. మొత్తం 14.97 కోట్ల జనాభాలో ఇది 8.5%. జనాభా పరంగా, భారతదేశం, నేపాల్ ల తరువాత బంగ్లాదేశ్ లోనే ప్రపంచంలో అతిపెద్ద హిందూ జనాభా ఉంది.

బంగ్లాదేశీ హిందూమతం భారత సరిహద్దు రాష్ట్రమైన పశ్చిమ బెంగాల్తో పోలి ఉంటాయి. దేశ విభజన ముందు వరకూ బంగ్లాదేశ్, పశ్చిమ బెంగాల్ కలిసే ఉండేవి.  విస్తారమైన బంగ్లాదేశ్‌లోని హిందువుల్లో మెజారిటీ బెంగాలీ హిందువులే. 

దుర్గ లేదా కాళికను విస్తృతంగా పూజిస్తారు. సాధారణంగా బంగ్లాదేశ్‌లోని ఉన్నత కులాలలో శివుని ఎక్కువగా అరాధిస్తారు. విష్ణువును మాత్రం (సాధారణంగా అతని *[[అవతారం|అవతారాలు]]* లేదా అవతారమైన రాముడు లేదా కృష్ణుడి రూపంలో ) కులాతీతంగా అందరూ ఆరాధిస్తారు. బెంగాల్‌లో విష్ణు ఆరాధన, ప్రేమ, భక్తి సంప్రదాయంలో స్త్రీ పురుషుల కలయికను వ్యక్తపరుస్తుంది. హిందూ విశ్వాసం లోని ఈ రూపం, ఇస్లాం లోని సూఫీ సంప్రదాయం బెంగాల్‌లో ఒకదానినొకటి ప్రభావితం చేసుకుని వ్యవహరించాయి. బ్రాహ్మణులు లేదా ఉలేమాల మూస పద్ధతులు కాకుండా మత పెద్దలు-శిష్యుల వ్యక్తిగత సంబంధాన్ని నొక్కి చెప్పే ప్రసిద్ధ ఆధ్యాత్మిక ఉద్యమాలే ఈ రెండు. బెంగాలీ ఇస్లామిక్ సంప్రదాయం లాగానే, విష్ణు ఆరాధన తరచుగా చిన్నచిన్న భక్తి సమూహాల్లో (*సమాజ్*) జరుగుతుంది. ఇద్దరూ దైవంతో కమ్యూనికేట్ చేయడానికి ప్రేమ భాషను ఉపయోగిస్తారు. రెండు సంప్రదాయాలలోనూ, బెంగాలీ భాష లోని గొప్ప సౌందర్యం భావోద్వేగ ప్రభావం కలిగిన ఆధ్యాత్మిక సాహిత్యమే మౌలిక వాహనం. [13]

బంగ్లాదేశ్ హిందూమతంలో తీర్థ స్నానాలు, మొక్కులు, పవిత్ర నదులు, పర్వతాలు, పుణ్యక్షేత్రాలకు చేసే తీర్థయాత్రలూ సాధారణంగా ఆచరించే పద్ధతులు. ఒక సాధారణ హిందువు ముస్లిం *పీర్ల* పుణ్యక్షేత్రాల వద్ద కూడా పూజలు చేస్తాడు, ఆ స్థలం ఏ మతానికి చెందినదనే దానితో సంబంధం లేకుండా. హిందువులు చాలా మంది పవిత్ర పురుషులు, సన్యాసులను గౌరవిస్తారు. గొప్ప పవిత్ర వ్యక్తి దర్శన మాత్రం చేత ఆధ్యాత్మిక ప్రయోజనం పొందుతామని కొందరు నమ్ముతారు. సెప్టెంబరు-అక్టోబరులో జరిగే దుర్గా పూజ బంగ్లాదేశ్ హిందువుల అతి ముఖ్యమైన పండుగ. ఇది బంగ్లాదేశ్ అంతటా విస్తృతంగా జరుపుకుంటారు. పండుగను పురస్కరించుకుని వివిధ నగరాలు, పట్టణాలు, గ్రామాలలో వేల సంఖ్యలో మండపాలు ఏర్పాటు చేస్తారు. కాళీ పూజ, జన్మాష్టమి, హోలీ, సరస్వతి పూజ, శివరాత్రి, రథయాత్ర, శతాబ్దాల నాటి ధామరాయ్ రథయాత్ర అత్యంత ప్రసిద్ధమైన ఇతర పండుగలు.

గొడ్డు మాంసం తినడానికి వ్యతిరేకంగా దాదాపు విశ్వవ్యాప్తంగా ఆచరించిన నియమాలలో *[[అహింస|అహింసా]]* సూత్రం వ్యక్తమౌతుంది. బంగ్లాదేశ్ హిందువులందరూ శాకాహారులేమీ కాదు, కానీ అన్ని రకాల మాంసాహారానికి దూరంగా ఉండటం "ఉన్నత" ధర్మంగా పరిగణిస్తారు. బంగ్లాదేశ్ బ్రాహ్మణులు దక్షిణాసియాలోని ఇతర ప్రాంతాల వారి మాదిరిగా కాకుండా, చేపలు, చికెన్ తింటారు.   ఇది భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రాన్ని పోలి ఉంటుంది, ఇక్కడ హిందువులు చేపలు, గుడ్లు, చికెన్, మటన్ కూడా తింటారు. బంగ్లాదేశ్‌లో బెంగాలీయేతర హిందువులు కూడా ఉన్నారు. బంగ్లాదేశ్‌లోని హజోంగ్, రాజ్‌బాంగ్షి ప్రజలు, త్రిపురిలలో ఎక్కువ మంది హిందువులు.

## జనాభా వివరాలు

కుడి|thumb| ఢాకా విశ్వవిద్యాలయంలో సరస్వతి విగ్రహం,
2001 బంగ్లాదేశ్ జనాభా లెక్కల ప్రకారం, బంగ్లాదేశ్‌లో దాదాపు 1.182 కోట్ల మంది హిందువులు ఉన్నారు మొత్తం జనాభా 12.315 కోట్లలో ఇది 9.6%. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, దాదాపు 1.273 కోట్ల మంది ప్రజలు హిందువులు. మొత్తం 14.977 కోట్ల జనాభాలో ఇది 8.54% . బంగ్లాదేశ్‌లోని స్థానిక దినపత్రిక ప్రచురించిన నివేదిక ప్రకారం, 2001 - 2011 మధ్య కాలంలో దేశంలో హిందువుల జనాభా దాదాపు పది లక్షలు తగ్గింది. ఈ తగ్గింపు ప్రధానంగా తొమ్మిది జిల్లాల్లో జరిగింది. యునైటెడ్ స్టేట్స్ కమిషన్ ఆన్ ఇంటర్నేషనల్ రిలిజియస్ ఫ్రీడమ్ తాజా 2016 గణాంకాల ప్రకారం బంగ్లాదేశ్ జనాభాలో హిందువులు కేవలం 7% మాత్రమే ఉన్నారు. 2000 ల చివరలో బంగ్లాదేశ్‌లోని హిందువులు గోపాల్‌గంజ్, దినాజ్‌పూర్, సిల్హెట్, సునమ్‌గంజ్, మైమెన్‌సింగ్, ఖుల్నా, జెస్సోర్, చిట్టగాంగ్, చిట్టగాంగ్ కొండ ప్రాంతాలలో పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్న ప్రాంతాలలో దాదాపు సమానంగా విస్తరించి ఉన్నారు. రాజధాని నగరం ఢాకాలో, ముస్లింల తర్వాత హిందువులు రెండవ అతిపెద్ద మత సమాజం. హిందువులు అత్యధిక సంఖ్యలో పాత నగరం లోని శంఖరి బజార్ చుట్టుపక్కల ఉంటారు.

2013లో, అమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్ 1990లలో బంగ్లాదేశ్‌లో మరింత స్పష్టమైన ఇస్లామిస్ట్ రాజకీయ నిర్మాణాల పెరుగుదల ఫలితంగా చాలా మంది హిందువులు బెదిరింపులకు, దాడికి గురయ్యారు. చాలా గణనీయమైన సంఖ్యలో దేశం విడిచి భారతదేశం వెళ్తున్నారని నివేదించింది.

1901లో, ఇప్పుడు బంగ్లాదేశ్ అనేది బ్రిటిషు భారతదేశంలో భాగంగా, బెంగాల్‌గా ఉండేది. అపుడు జనాభాలో హిందువులు 33% ఉండేవారు. కానీ 1931లో, అంటే బెంగాల్ విభజనకు ముందు, బ్రిటిష్ పాలనలో ఉండగానే హిందువుల శాతం 29.4%కి తగ్గింది. 1941లో హిందువులు జనాభా దాదాపు 28% మంది ఉన్నారు. ఇది భారతదేశ విభజన తర్వాత 1951లో 22.05%కి తగ్గింది, 1947లో భారతదేశ విభజన తర్వాత ధనిక, అగ్రవర్ణ హిందువులు భారతదేశానికి వలస వచ్చారు. *తూర్పు బెంగాల్ ఎవాక్యూ చట్టం* ద్వారా వలస వచ్చిన సంపన్న హిందువులు తమ భూమిని, ఆస్తులనూ కోల్పోయారు. వెనుకబడిన పేద, మధ్యతరగతి హిందువులు కొత్త చట్టాల వల్ల వివక్షకు గురి అయ్యారు. 1965 భారతదేశం-పాకిస్తాన్ యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పుడు, *డిఫెన్స్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్ ఆర్డినెన్స్,* తరువాత *ఎనిమీ (కస్టడీ, రిజిస్ట్రేషన్) ఆర్డర్ II* ద్వారా హిందువులను "శత్రువు"ల లాగా ముద్ర వేసారు. వారి ఆస్తులను ప్రభుత్వం స్వాధీనం చేసుకుంది. అప్పటి నుంచి దాదాపు సగానికి పడిపోయింది. 1974 బంగ్లాదేశ్ జనాభా లెక్కల ప్రకారం హిందువుల జనాభా 13.5%కి పడిపోయింది. స్వాతంత్ర్యం తరువాత కూడా, హిందువులకు "భారతీయ తొత్తుల"నీ, నమ్మదగని పౌరులనీ ముద్ర వేసారు. 1947లో విభజన జరిగిన వెంటనే తూర్పు పాకిస్తాన్ ఉనికిలోకి వచ్చినపుడు పట్టణ హిందూ జనాభాలో గణనీయమైన మధ్యతరగతి ప్రజలు ఇప్పుడు బంగ్లాదేశ్‌గా ఉన్న ప్రాంతాన్ని విడిచి భారతదేశానికి వలస వెళ్ళింది. వీరిలో చాలా మంది తూర్పు బెంగాలీ శరణార్థులు తమ వలసల తర్వాత భారతీయ సమాజంలో చురుకైన పాత్ర పోషించారు. 1971లో, పాకిస్తాన్ నుండి బంగ్లాదేశ్‌ను విముక్తి చేసిన యుద్ధం సమయంలో, ఇదే విధమైన దృశ్యం జరిగింది.

1971 నుండి, హిందువుల శాతం తగ్గుతూనే ఉంది, 2011 నాటికి జనాభాలో 8.96% మంది ఉన్నారు. జనాభాలో వాటాలో ఈ పతనానికి బాహ్య వలసలే కారణమని చెప్పారు. హిందువుల సంతానోత్పత్తి రేటు ముస్లింల కంటే స్థిరంగా తక్కువగా ఉంది (2014 నాటికి హిందువుల్లో 2.1, ముస్లిముల్లో 2.3).
thumb|ఒక్కో ఉపజిల్లాలో హిందువుల శాతం

### పరిపాలనా విభాగాల వారీగా హిందూ జనాభా

ఇప్పుడు బంగ్లాదేశ్‌లో ఉన్న హిందూ జనాభా మొత్తం జనాభాలో 1940లో 28% నుండి 2011 నాటికి 8.5%కి తగ్గింది. బంగ్లాదేశ్ ఆవిర్భావం తర్వాత, హిందూ సమాజం జనాభా శాతం క్షీణించడం కొనసాగింది-1974లో 13.5% నుండి 2011లో 8.5%కి  2016 అధికారిక లెక్కల ప్రకారం, హిందువుల జనాభా 7%కి తగ్గిపోయిందని అంచనా.

## అంచనాలు

### భవిష్యత్ జనాభా
ప్యూ పరిశోధనా కేంద్రం ప్రకారం, బంగ్లాదేశ్‌లో 2050 నాటికి 1.447 కోట్ల హిందువులు ఉంటారు. దేశ జనాభాలో ఇది 7.3%గా ఉంటుంది. 2050 నాటికి బంగ్లాదేశ్ జనాభా కనీసం 23-25 కోట్లు ఉంటుందని మరొక సిద్ధాంతం సూచిస్తుంది, అందులో దాదాపు 85.1-92.5 లక్షల మంది హిందువులు ఉంటారు. అంటే శతాబ్ది రెండవ సగం మొదట్లో కేవలం 3.7% మాత్రమే హిందువులు ఉంటారు. సగటున, ఏటా 2,30,612 మంది హిందువులు బంగ్లాదేశ్‌ను విడిచిపెట్టి భారతదేశానికి శాశ్వతంగా వస్తున్నారు. కాబట్టి ఈ వలసలు ఇలాగే కొనసాగితే 2011-2051 మధ్య 92,24,480 మంది హిందువులు దేశం విడిచి వెళ్లిపోతారని అంచనా.

### "మాయమైన" జనాభా
1947 దేశ విభజన తరువాత ప్రజలు భారతదేశం లోని పశ్చిమ బెంగాల్‌లోకి వలస వెళ్లడంతో తూర్పు బెంగాల్ జనాభాలోని మత నిష్పత్తి గణనీయంగా మారింది. ఇదే తరువాత బంగ్లాదేశ్‌గా మారింది. 1950 లు, 1960 లలో ఇక్కడ హింస కూడా పెరిగింది. ఇది పెద్ద సంఖ్యలో అగ్రవర్ణ బెంగాలీ హిందువులు పశ్చిమ బెంగాల్, అస్సాం, త్రిపురలకు వలస వెళ్ళారు. అధికారిక భారత ప్రభుత్వ రికార్డుల ప్రకారం 41.2 లక్షల (హిందూ) శరణార్థులు 1947 - 1958 మధ్య తూర్పు బెంగాల్ నుండి వలస వెళ్ళారు.

1947 నుండి 2001 వరకు 55 సంవత్సరాల కాలంలో జనాభా అధ్యయనాలను, ఇతర పద్ధతులనూ ఉపయోగించి, స్టేట్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ న్యూయార్క్‌కు చెందిన ప్రొఫెసర్ సచి దస్తిదార్, ఈ రోజు బంగ్లాదేశ్ లో ఉండాల్సిన 4.9 కోట్లకు పైగా హిందువులు "*లేర*"ని లెక్కించాడు. 1947 లో విభజన తరువాత జరిగిన సంఘటనలు జరక్కపోతే ప్రస్తుత బాంగ్లాదేశ్ హిందూ జనాభా సుమారు 6.273 కోట్లు, అంటే 31.4% ఉండేదని అతను తన నివేదికలో చెప్పాడు.

### జనాభా వివాదాలు
బంగ్లాదేశ్ ప్రభుత్వ అధికార యంత్రాంగం నిర్వహించిన 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం బంగ్లాదేశ్‌లో నివసిస్తున్న హిందువుల అధికారిక సంఖ్య దాదాపు 1.273 కోట్లు లేదా 8.5%. అయితే, కొన్ని సమయాల్లో వివిధ నాయకులు అలాగే బంగ్లాదేశ్ బ్యూరో ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ వేర్వేరు అంచనాలను అందించారు.

## హిందూ దేవాలయాలు

దస్త్రం:Shiva Temple, Puthia, Rajshahi NK (2).jpg|శివాలయం, పుతియా, రాజ్‌షాహి.
దస్త్రం:Dhakeshwari Temple (24310945635).jpg|ఢాకేశ్వరి ఆలయం, ఢాకా బంగ్లాదేశ్‌లోని అతిపెద్ద హిందూ దేవాలయం.
దస్త్రం:Kan-terra-cota-25.jpg|దినాజ్‌పూర్‌లోని కాంతంజీ ఆలయం
దస్త్రం:Gobinda Temple, Puthia, Rajshahi (1).JPG|గోబింద దేవాలయం, పుతియా, రాజ్‌షాహి, బంగ్లాదేశ్
దస్త్రం:Kal Bhairab in Brahmanbaria, Bangladesh-5.jpg|బ్రాహ్మణబారియా వద్ద కాల్ భైరబ్ ఆలయం
దస్త్రం:Roth Procession.jpg|రథ యాత్ర ఊరేగింపు.
దస్త్రం:Durgapuja Dhaka JBI.jpg|ఢాకాలో దుర్గా పూజ
దస్త్రం:Kantaji Temple 1870's.jpg|కాంతాజీ ఆలయం
హిందూ దేవాలయాలు, పుణ్యక్షేత్రాలు దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించి ఉన్నాయి. కాంతాజీ ఆలయం 18వ శతాబ్దపు ఆలయాలకు ఒక సొగసైన ఉదాహరణ. ఢాకాలో ఉన్న ఢాకేశ్వరి ఆలయం, ప్రాముఖ్యత పరంగా అత్యంత ముఖ్యమైన ఆలయం. ఈ ఆలయంలో హిందూ సంస్థలు దుర్గాపూజ, కృష్ణ జన్మాష్టమిని చాలా ప్రముఖంగా ఏర్పాటు చేస్తారు. ఢాకాలోని ఇతర ప్రధాన ఆలయాలు రామకృష్ణ మిషన్, జాయ్ కాళి ఆలయం, లక్ష్మీ నారాయణ మందిరం, స్వామి బాగ్ ఆలయం, సిద్ధేశ్వరి కాళీమందిర్.

19వ శతాబ్దపు ప్రారంభంలో నిర్మించిన, బ్రాహ్మణబారియాలోని కాల్ భైరబ్ ఆలయంలో దేశంలోనే అతిపెద్ద శివుని విగ్రహం ఉంది. బంగ్లాదేశ్‌లోని ఇతర ప్రముఖ హిందూ దేవాలయాలు, ఆశ్రమాల్లో చంద్రనాథ్ ఆలయం, ఆదినాథ్ ఆలయం, సుగంధ, జెషోరేశ్వరి కాళీ ఆలయం,బోరో కాళీ బరి దేవాలయం, పంచ రత్న గోవింద ఆలయం, భబానీపూర్ శక్తిపీఠ్ , చత్తేశ్వరి ఆలయం, ధామ్రాయ్ జగన్నాథ రథ్, పుతియా ఆలయం కాంప్లెక్స్, కంతాజేవ్ ఆలయం, కొమిల్లా జగన్నాథ ఆలయం. శ్రీ శైల్, బిశ్వనాథ్ ఆలయం, బోరో కాళీ బారి ఆలయం, ముక్తగచా శివాలయం, శ్యాంసుందర్ ఆలయం, చంద్రబాతి ఆలయం, లాల్మాయి చండీ ఆలయం, **[[గోపీనాథ ఆలయం, పాబ్నా|జోర్-బంగ్లా ఆలయం]]**, సోనారంగ్ జంట దేవాలయాలు, జగన్నాథ ఆలయం, పాబ్నా, రాజు కాంగ్సా నారాయణ్ ఆలయం, బరోడి లోకేనాథ్ ఆశ్రమం, శ్రీ సత్యనారాయణ్ ఆశ్రమం మందిర్, శ్రీ అంగన్, వాహెద్‌పూర్ గిరిధామ్, చిట్టగాంగ్‌లోని రామకృష్ణ సేవాశ్రమం, రామ్ ఠాకూర్ ఆశ్రమం, రామ్‌గోంజ్‌లోని మా పింగళ ఆలయం, లక్ష్మీపూర్ మొదలైనవి ఉన్నాయి.

స్థిరాస్తి చట్టం కారణంగా అనేక హిందూ దేవాలయాలు నష్టపోయాయి. ఈ చట్టం ద్వారా భూమి, చరాస్తులు వివిధ ప్రభుత్వాల తరపున వ్యవహరించిన్న ఏజెంట్ల కబ్జాకు గురయ్యాయి. మత కలహాలు (ఇటీవల 1990, 1992, 2001లో) సంభవించినప్పుడు హిందూ దేవాలయాలు అధిక-ప్రమాదకర ప్రాంతాలుగా ఉండేవి. సున్నితమైన ప్రదేశాలను రక్షించడానికి సైన్యాన్ని పిలవడం తరచుగా అవసరమౌతూ ఉంటుంది.

## హిందూ వివాహ చట్టం
thumb|ఒక సాధారణ బంగ్లాదేశ్ హిందూ వివాహం .
హిందూ కుటుంబ చట్టం బంగ్లాదేశ్‌లోని హిందువుల వ్యక్తిగత జీవితాన్ని నియంత్రిస్తుంది. బంగ్లాదేశ్‌లో హిందూ పురుషుడు ఎంత మందిని పెళ్ళి చేసుకోవచ్చు అనే పరిమితి లేదు కాబట్టి బంగ్లాదేశ్‌లో హిందూ పురుషునికి బహుభార్యాత్వం చట్టబద్ధం.

"బంగ్లాదేశ్ హిందూ (సివిల్) చట్టం ప్రకారం, పురుషులకు బహుళ సంఖ్యలో భార్యలు ఉండవచ్చు. కానీ అధికారికంగా విడాకులు తీసుకునే అవకాశం లేదు" అని నివేదిక పేర్కొంది.

హిందూ పౌర చట్టాల ప్రకారం మహిళలు వారసత్వంగా ఆస్తి పొందడం నిషేధించబడింది అని ఆ నివేదిక పేర్కొంది.

బంగ్లాదేశ్‌లోని రీసెర్చ్ ఇనిషియేటివ్స్, MJF సంయుక్తంగా నిర్వహించిన ఒక సర్వేలో 26.7 శాతం మంది హిందూ పురుషులు, 29.2 శాతం హిందూ మహిళలూ విడాకులు తీసుకోవాలనుకుంటున్నారని, అయితే ప్రస్తుత చట్టాల కారణంగా అలా చేయడం లేదనీ తేలింది.

## సామాజిక సమస్యలు
బంగ్లాదేశ్‌లో ముస్లిం సమాజం ఎదుర్కొనే అనేక సమస్యలను హిందూ సమాజమూ ఎదుర్కొంటోంది. వీటిలో స్త్రీల హక్కులు, వరకట్నం, పేదరికం, నిరుద్యోగం తదితరాలు ఉన్నాయి. హిందూ సంస్కృతి, దేవాలయాల నిర్వహణ వంటివి హిందూ సమాజానికి సంబంధించిన ప్రత్యేక సమస్యలు. హిందువులను రాజకీయంగా, సామాజికంగా వేరుచేయడానికి చిన్నపాటి ఇస్లామిస్టుల వర్గాలు నిరంతరం ప్రయత్నిస్తూంటాయి. బంగ్లాదేశ్‌లోని హిందువులు అన్ని ప్రాంతాలలో (నారాయణగంజ్ మినహా) చెల్లాచెదురుగా ఉన్నందున, వారు రాజకీయంగా ఏకం కాలేరు.అయితే, వివిధ ఎన్నికలలో హిందువులు స్వేచ్ఛా ఓటర్లుగా మారారు. హిందువులు సాధారణంగా బంగ్లాదేశ్ అవామీ లీగ్, కమ్యూనిస్ట్ పార్టీలకు పెద్ద ఎత్తున ఓటు వేస్తారు. ఎందుకంటే, దేశంలో లౌకికవాదానికి నామమాత్రపు నిబద్ధతైనా కలిగిన పార్టీలు ఇవి మాత్రమే; ప్రత్యామ్నాయాలు బంగ్లాదేశ్ నేషనలిస్ట్ పార్టీ, జాతీయ పార్టీ వంటి ఇస్లామిస్ట్ అనుకూల సెంట్రిస్ట్ పార్టీలు (ఈ రెంటికీ బంగ్లాదేశ్ జాతీయవాద సంస్కరణలో ముస్లిం పార్టీలనే గుర్తింపు ఉంది) లేదా పూర్తిగా ఇస్లామిస్ట్ జమాత్-ఇ-ఇస్లామీ బంగ్లాదేశ్ (పాకిస్తాన్ ఆధారిత జమాత్-ఇ-ఇస్లామీకి శాఖ) ఇస్లామిక్ చట్టాన్ని స్థాపించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. దీని ప్రకారం ముస్లిమేతరులుగా హిందువులకు ప్రత్యేక నిబంధనలు ఉంటాయి. అయితే, హిందువులు సాధారణంగా, ఉదారవాద ముస్లింలతో సత్సంబంధాలను కొనసాగిస్తారు. దుర్గా పూజ ఈద్ అల్-ఫితర్ వంటి పండుగలలో ఇరువర్గాల వారూ పాల్గొంటారు.

### బంగ్లాదేశ్ లిబరేషన్ వార్ అట్రాసిటీస్ (1971)
బంగ్లాదేశ్ విముక్తి యుద్ధం 20వ శతాబ్దంలో జరిగిన అతిపెద్ద మారణహోమానికి దారితీసింది. మరణించిన వారి సంఖ్య 2,00,000–30,00,000 కాగా, తూర్పు పాకిస్తాన్‌లోని బెంగాలీ జనాభాపై పాకిస్తాన్ సైన్యం చేసిన దాడిలో హిందువులు దామాషాను మించి బలయ్యారని సహేతుకంగా కచ్చితంగా చెప్పవచ్చు. విమోచన యుద్ధ సమయంలో పాకిస్తానీ సైన్యం చాలా మంది బెంగాలీ హిందువులను హతమార్చింది. బెంగాలీ హిందువుల యాజమాన్యంలోని చాలా వ్యాపారాలను శాశ్వతంగా నాశనం చేసారు. ఢాకాలోని చారిత్రిక రామనా కాళి దేవాలయం, ధామ్రాయ్‌లోని శతాబ్దాల నాటి రథాన్ని పాకిస్తానీ సైన్యం కూల్చివేసి దగ్ధం చేసింది. 

### స్వాతంత్ర్యం తర్వాత ప్రారంభ కాలం (1972–75)
కొత్తగా స్వాతంత్ర్యం పొందిన దేశం యొక్క మొదటి రాజ్యాంగంలో, మతపరమైన గుర్తింపుతో సంబంధం లేకుండా, లౌకికవాదాన్నీ పౌరులందరికీ సమానత్వాన్నీ పొందుపరచారు.  విముక్తి పొందిన బంగ్లాదేశ్‌కు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, షేక్ ముజిబుర్ రెహమాన్ దేశాన్ని ఉద్దేశించి చేసిన మొదటి ప్రసంగంలో, బంగ్లాదేశ్ విముక్తి యుద్ధంలో హిందూ జనాభా యొక్క అసమాన బాధలను ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. 1972 ఫిబ్రవరిలో భారతదేశంలోని కోల్‌కతా పర్యటనలో, ముజీబ్ ఇప్పటికీ అనేక లక్షల మంది బంగ్లాదేశ్ హిందువులకు ఆతిథ్యం ఇస్తున్న శరణార్థి శిబిరాలను సందర్శించి, వారిని బంగ్లాదేశ్‌కు తిరిగి రావాలని, దేశాన్ని పునర్నిర్మించడానికి సహాయం చేయాలనీ విజ్ఞప్తి చేశాడు.

షేక్ ముజిబుర్ రెహమాన్ ప్రభుత్వం లౌకికవాదాన్ని, ముస్లిమేతర మత సమూహాల హక్కులను పునఃస్థాపనకు నిబద్ధతతో ఉన్నప్పటికీ, బంగ్లాదేశ్‌లోని హిందువుల పరిస్థితులకు సంబంధించి అతని పాలనలోని రెండు ముఖ్యమైన అంశాలు వివాదాస్పదంగా ఉన్నాయి. మొదటిది ఢాకాలో చారిత్రికంగా అత్యంత ముఖ్యమైన ఆలయమైన రామనా కాళీ మందిర్ ప్రాంగణాన్ని ఆస్తిని కలిగి ఉన్న మతపరమైన సంస్థకు తిరిగి ఇవ్వడానికి అతను నిరాకరించడం. శతాబ్దాల నాటి ఈ హిందూ దేవాలయాన్ని బంగ్లాదేశ్ విముక్తి యుద్ధంలో పాకిస్తాన్ సైన్యం కూల్చివేసింది. దాదాపు వంద మంది భక్తులు హతులయ్యారు. శత్రు ఆస్తి చట్టంలోని నిబంధనల ప్రకారం, వారసత్వ హక్కులను క్లెయిమ్ చేయడానికి జీవించి ఉన్న సభ్యులు లేనందున ఆస్తి యాజమాన్యాన్ని స్థాపించలేమని ప్రభుత్వం నిర్ధారించింది. భూమిని ఢాకా క్లబ్‌కు అప్పగించారు.

రెండవది, ముజీబ్ పాలనలో శత్రు ఆస్తి చట్టంలోని నిబంధనల ప్రకారం హిందువుల యాజమాన్యంలోని ఆస్తిని ప్రభుత్వం జప్తు చేయడం ప్రబలంగా ఉండేది. ఢాకా విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన అబుల్ బర్కత్ నిర్వహించిన పరిశోధన ప్రకారం, బంగ్లాదేశ్ స్వాతంత్ర్యం పొందాక 35 సంవత్సరాలలో షేక్ ముజీబ్‌కు చెందిన అవామీ లీగ్ పార్టీ హిందువుల ఆస్తులను బదిలీ చేయించుకున్న అతిపెద్ద లబ్ధిదారుగా ఉంది. పాకిస్తాన్ సైన్యం చేసిన మారణహోమంలో బంగ్లాదేశ్ హిందువులు అనుభవించిన ప్రత్యేక హింస, గందరగోళం, స్థానభ్రంశం దీనికి బాగా దోహదం చేసాయి. ''టైమ్'' మ్యాగజైన్, *న్యూయార్క్ టైమ్స్* వంటి అంతర్జాతీయ ప్రచురణలు, డిక్లాసిఫైడ్ హమూదుర్ రెహమాన్ కమిషన్ నివేదిక ఈ విషయాలను వివరంగా చెప్పాయి. ప్రత్యేకించి లౌకికవాదానికి, మత సామరస్యానికి ప్రభుత్వం బహిరంగంగా ప్రకటించిన అనుకూల వైఖరి నేపథ్యంలో ఇది బంగ్లాదేశ్ హిందువులలో చాలా వేదన కలిగించింది.

### రెహ్మాన్, హుస్సేన్ ల పాలనల (1975–1990)
అధ్యక్షుడు జియావుర్ రెహమాన్ రాజ్యాంగం చెప్పిన లౌకికవాద నిబంధనను విడిచిపెట్టాడు. జాతీయ జీవితంలోని అన్ని రంగాలలో (అధికారిక ముద్రలు, రాజ్యాంగ ప్రవేశిక వంటివి) ఇస్లామిక్ ప్రతీకవాదాన్ని ప్రవేశపెట్టడం ప్రారంభించాడు. జియా బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థను తిరిగి తీసుకువచ్చాడు. తద్వారా జమాత్-ఇ-ఇస్లామీ బంగ్లాదేశ్ వంటి సంస్థలను తిరిగి సమూహపరచడానికి, ఎన్నికల్లో పోటీ చేయడానికీ అనుమతి లభించింది.

1988లో అధ్యక్షుడు హుస్సేన్ మొహమ్మద్ ఎర్షాద్ ఇస్లాంను బంగ్లాదేశ్ జాతీయ మతంగా ప్రకటించాడు. ఈ చర్యను విద్యార్థులు, వామపక్ష రాజకీయ పార్టీలు, మైనారిటీ సమూహాలు నిరసించినప్పటికీ, ఈ రోజు వరకు BNP లేదా అవామీ లీగ్ పార్టీలకు చెందిన పాలనలు ఈ మార్పును సవాలు చేయలేదు. అది అమలు లోనే ఉంది.

1990లో, బాబ్రీ మసీదు సంఘటన తర్వాత జరిగిన హిందూ వ్యతిరేక అల్లర్లు బంగ్లాదేశ్ స్వాతంత్ర్యం తర్వాత జరిగిన అతిపెద్ద మతపరమైన కల్లోలాలు. ఈ కల్లోలాల్లో ఎర్షాద్ ప్రభుత్వం నిర్లక్ష్యంగా (కొన్ని మానవ హక్కుల విశ్లేషణలైతే, వాళ్ళు ఈ గొడవల్లో చురుకుగా పాల్గొన్నారని ఆరోపించాయి) నిందలు వచ్చాయి. తన పాలనపై వేగంగా పెరుగుతున్న వ్యతిరేకతనుండి దృష్గ్టి మళ్ళించేందుకు అతడు దీనికి పాల్పడ్డాడు. 1971 తర్వాత మొదటిసారిగా ఢాకేశ్వరి దేవాలయంతో సహా అనేక హిందూ దేవాలయాలు, హిందువుల పరిసరాలు, దుకాణాలు దాడికి గురయ్యాయి, దెబ్బతిన్నాయి. ఈ దారుణాలను చాలా మంది బంగ్లాదేశీయులు పాశ్చాత్య దృష్టికి తీసుకువచ్చారు. అందులో తస్లీమా నస్రిన్ ఒకరు. ఆమె పుస్తకం లజ్జా ఆంగ్లంలోకి అనువదించబడింది. 

### తిరిగి ప్రజాస్వామ్యానికి (1991–2008)
2001 అక్టోబరు ఎన్నికలలో బంగ్లాదేశ్ నేషనలిస్ట్ పార్టీ, దాని ఇస్లామిక్ ఫండమెంటలిస్ట్ మిత్రపక్షాలు అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే, ప్రతిపక్ష అవామీ లీగ్‌కు మద్దతుగా నిలబడినందుకు ప్రతీకారంగా పాలక సంకీర్ణానికి చెందిన కార్యకర్తలు హిందువులపై పెద్ద ఎత్తున దాడి చేశారు. వందలాది మందిని చంపేసారు. అనేకమంది అత్యాచారానికి గురయ్యారు. వేలాది మంది భారతదేశానికి పారిపోయారు. భారతదేశంలో బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేతకు వ్యతిరేకంగానే ఈ సంఘటనలు జరిగాయని భావించారు.

తీవ్రవాద భావాలను ఆకర్షించడానికి మతపరమైన భావాలను రెచ్చగొట్టడానికీ ప్రముఖ రాజకీయ నాయకులు తరచుగా "హిందూ ద్వేషాన్ని" ఆశ్రయిస్తారు. గత ప్రధానమంత్రి ఖలీదా జియా, 1996 లో ప్రతిపక్ష నాయకురాలిగా ఉండగా, మసీదుల నుండి, అజాన్ స్థానంలో హిందూ స్త్రీలు పలికే ఉలుద్వాణి వినిపించే ప్రమాదం పొంచి ఉందని రెచ్చగొట్టే వ్యాఖ్యలు చేసింది. (1996 నవంబరు 18 నాటి ఏజెన్సీ-ఫ్రాన్స్ ప్రెస్ రిపోర్టు, "మత భావాలను దెబ్బతీసినట్లు ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న బంగ్లాదేశ్ ప్రతిపక్ష నాయకురాలు").

2001 ఎన్నికల్లో ఇస్లామిక్ అనుకూల మితవాద బంగ్లాదేశ్ నేషనలిస్ట్ పార్టీ (BNP) నేతృత్వంలోని రెండు ఇస్లామిస్ట్ పార్టీలతో సహా ( జమాత్-ఇ-ఇస్లామీ బంగ్లాదేశ్, ఇస్లామీ ఐక్య జోటే ) మితవాద కూటమి అధికారంలోకి వచ్చినప్పుడు, చాలా మంది మైనారిటీ హిందువులు, ఉదారవాద సెక్యులరిస్టు ముస్లింలపై పాలక వర్గం ఒకటి దాడి చేసింది. వేలాది మంది బంగ్లాదేశ్ హిందువులు, తమపై కొత్త ప్రభుత్వ సానుభూతిపరులు చేసిన హింస నుండి తప్పించుకోవడానికి భారతదేశానికి పారిపోయారు. ఈ కాలంలో హిందువులపై జరిగిన అకృత్యాలను నమోదు చేయడంలో చాలా మంది బంగ్లాదేశ్ ముస్లింలు చురుకైన పాత్ర పోషించారు.

ఎన్నికల తర్వాత ముస్లిమేతర మైనారిటీలపై జరిగిన ఆరోపణలను డాక్యుమెంట్ చేయడానికి మీడియా చేసిన ప్రయత్నాలను కొత్త ప్రభుత్వం అడ్డుకుంది. హింసాత్మక బెదిరింపులు, ఇతర బెదిరింపుల ద్వారా ప్రభుత్వానికి నేరుగా నియంత్రణ లేని వార్తాపత్రికలపైన, ఇతర మీడియాపైనా తీవ్రమైన ఒత్తిడి తెచ్చారు. అత్యంత ప్రముఖంగా, ముస్లిం పాత్రికేయుడు, మానవ హక్కుల కార్యకర్త అయిన షహరియార్ కబీర్ బంగ్లాదేశ్ నుండి వచ్చిన హిందూ శరణార్థులను ఇంటర్వ్యూ చేసి, భారతదేశం నుండి తిరిగి రాగానే దేశద్రోహం ఆరోపణలపై అతన్ని అరెస్టు చేసారు; ఇది బంగ్లాదేశ్ హైకోర్టు ద్వారానే జరిగింది. తరువాత అతను విడుదలయ్యాడు.

BNP, జాతీయ పార్టీ వంటి ఛాందసవాదులు, మితవాద పార్టీలు హిందువులను భారతదేశ సానుభూతిపరులుగా చిత్రీకరిస్తాయి. వాళ్ళు ఆర్థిక వనరులను భారతదేశానికి బదిలీ చేస్తున్నారని చెబుతూ, బంగ్లాదేశ్ హిందువులు రాజ్యానికి అవిధేయులనే విస్తృతమైన అవగాహనకు ఆజ్యం పోస్తూంటారు. అలాగే, హిందువులు అవామీ లీగ్‌కు మద్దతు ఇస్తున్నారని మితవాద పార్టీలు పేర్కొంటాయి. ప్రార్థనా స్థలాలపై, భక్తులపై విస్తృతంగా దాడులు జరగడంతో హిందువులు స్వేచ్ఛగా ఆరాధించడం కోసం అధికారులు భద్రతను పెంచవలసి వచ్చిందని అంతర్జాతీయ మీడియాలో విస్తృతంగా వచ్చింది.

ఇస్లామిక్ ఛాందసవాదులు బంగ్లాదేశ్‌లో బాంబు పేలుళ్ళు జరిపాక, దుర్గాపూజ, రథయాత్ర వివిధ మైనారిటీ వేడుకల సమయంలో భద్రతను పటిష్ఠం చేయడానికి ప్రభుత్వం చర్యలు చేపట్టింది.

2006 అక్టోబరులో, యునైటెడ్ స్టేట్స్ కమిషన్ ఆన్ ఇంటర్నేషనల్ రిలిజియస్ ఫ్రీడమ్ 'బంగ్లాదేశ్ పై పాలసీ ఫోకస్' అనే శీర్షికతో ఒక నివేదికను ప్రచురించింది. దేశంలో జరిగిన గత ఎన్నికల నుండి, 'బంగ్లాదేశ్ మతపరమైన తీవ్రవాదులు చేసే హింస పెరుగుతోంది. దేశంలోని మతపరమైన మైనారిటీలు వ్యక్తం చేస్తున్న ఆందోళనలు తీవ్రతర మయ్యాయి' అని ఆ నివేదికలో చెప్పింది. మతపరమైన, రాజకీయ లేదా నేరపూరిత కారకాలు లేదా కొన్ని కలయికల వల్ల ప్రేరేపించబడిన హింస తీవ్రవాదం పెరుగుతున్న కాలంలో హిందువులకు హాని పొంచి ఉందని నివేదిక పేర్కొంది. భారతదేశం పట్ల విధేయత ఉందనే ఆరోపణలు, ఇస్లామిక్ ఫండమెంటలిస్టులు సహించని మత విశ్వాసాల కారణంగా బంగ్లాదేశ్‌లో హిందువులకు అనేక ప్రతికూలతలు ఉన్నాయని నివేదిక పేర్కొంది. హిందువులపై హింస "వారి ఆస్తులను స్వాధీనం చేసుకునేందుకు, పారిపోయేలా ప్రోత్సహించడానికి" జరిగింది. గతంలో హిందూ అమెరికన్ ఫౌండేషన్ చేసిన నివేదికలు ఈ పక్షపాతరహిత నివేదిక ద్వారా ధ్రువీకరించబడ్డాయి.

బంగ్లాదేశ్, మైనారిటీ హిందువులపై హింసకు పాల్పడిందని 2006 నవంబరు 2న, USCIRF విమర్శించింది. 2007 జనవరిలో బంగ్లాదేశ్ తదుపరి జాతీయ ఎన్నికలకు ముందు మతపరమైన స్వేచ్ఛ, మైనారిటీ హక్కుల పరిరక్షణను నిర్ధారించడానికి ఢాకాను బుష్ ప్రభుత్వం కోరింది 

### షేక్ హసీనా కాలం (2008–ప్రస్తుతం)
2013లో, ఇంటర్నేషనల్ క్రైమ్స్ ట్రిబ్యునల్ 1971 బంగ్లాదేశ్ దురాగతాల సమయంలో హిందువులపై యుద్ధ నేరాలకు పాల్పడినందుకు పలువురు జమాత్ సభ్యులపై అభియోగాలు మోపింది. ప్రతీకారంగా, బంగ్లాదేశ్ జమాత్-ఇ-ఇస్లామీ హిందూ మైనారిటీలపై హింసను ప్రేరేపించింది.

BJHM ( బంగ్లాదేశ్ జాతీయ హిందూ మహాజోతే ) తన నివేదికలో 2017లో కనీసం 107 మంది హిందూ సమాజంలో మరణించారని, 31 మంది గల్లంతయ్యారని, 782 మంది హిందువులు బలవంతంగా దేశం విడిచి వెళ్లవలసి వచ్చిందని లేదా పారిపొమ్మని వారిని బెదిరించారనీ పేర్కొంది. 23 మందిని బలవంతంగా ఇతర మతాలలోకి మార్చారు. కనీసం 25 మంది హిందూ స్త్రీలు, పిల్లలపై అత్యాచారం చేశారు, సంవత్సరంలో 235 దేవాలయాలు, విగ్రహాలను ధ్వంసం చేసాయి. 2017 లో హిందూ సమాజంపై జరిగిన దురాగతాల మొత్తం సంఖ్య 6474.

2019 బంగ్లాదేశ్ ఎన్నికల సమయంలో ఒక్క ఠాకూర్‌గావ్‌లోనే హిందూ కుటుంబాలకు చెందిన ఎనిమిది ఇళ్లు అగ్నికి ఆహుతయ్యాయి. 2019 ఏప్రిల్‌లో, బ్రాహ్మణ్‌బారియాలోని కాజీపరాలో కొత్తగా నిర్మించిన ఆలయంలో లక్ష్మి, సరస్వతి విగ్రహాలను గుర్తు తెలియని దుండగులు ధ్వంసం చేశారు. అదే నెలలో, మదారిపూర్ సదర్ ఉపజిల్లాలోని రెండు దేవాలయాలలో నిర్మాణంలో ఉన్న అనేక హిందూ దేవతల విగ్రహాలను దుండగులు అపవిత్రం చేశారు.

2021లో, బంగ్లాదేశ్‌లో నరేంద్ర మోడీ పర్యటనపై హెఫాజాత్-ఎ-ఇస్లాం, తదితర రాడికల్ గ్రూపులు మోడీ వ్యతిరేక నిరసనలలో దాడి చేసిన తరువాత అనేక దేవాలయాలు, ఇళ్ళు కూలగొట్టారు. ధ్వంసం చేసారు. అదేవిధంగా, 2020లో హిందువులపై దాడులు జరిగాయి, శామ్యూల్ పాటీ హత్య తర్వాత వారిలో కొందరు ఫ్రాన్స్‌కు మద్దతు పలికారు. అదే సంవత్సరం అక్టోబరులో బంగ్లాదేశ్‌లో బెంగాలీ హిందువులపై తీవ్రమైన మత హింస జరిగింది. దుర్గాపూజ ఫలకాల వద్ద ఖురాన్‌ను అపవిత్రం చేశారనే పుకార్లు వ్యాపించాయి, దీనిలో 120 కంటే ఎక్కువ హిందూ దేవాలయాలు ధ్వంసం చేయబడ్డాయి. దాదాపు 7 గురు హిందువులను చంపేసారు. *దీనిని ది న్యూయార్క్ టైమ్స్* "అనేక సంవత్సరాలలో జరిగిన అత్యంత ఘోరమైన మత హింస"గా అభివర్ణించింది.

## రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం
1974లో బంగ్లాదేశ్‌లో హిందువుల జనాభా 13.5% నుండి క్షీణించిన తర్వాత కూడా, స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత, జనాభా లెక్కల ప్రకారం 2001లో హిందువులు జనాభాలో దాదాపు 9.2% ఉన్నారు. అయితే, 2001 ఎన్నికల తర్వాత 300 మంది సభ్యుల పార్లమెంటులో హిందువులు కేవలం నలుగురు మాత్రమే ఉన్నారు; 2004లో ఉప ఎన్నికల విజయం తర్వాత ఇది ఐదుకు పెరిగింది. ముఖ్యంగా, ప్రధానమంత్రి నేరుగా నామినేట్ చేసే మహిళల 50 సీట్లలో ఒక్కటి కూడా హిందువులకు కేటాయించలేదు. రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం ఏమాత్రం సంతృప్తికరంగా లేదు. పాకిస్తాన్ పాలనలో ఉన్నప్పుడు ఉన్న మతపరమైన ఎన్నికల వ్యవస్థను తిరిగి నెలకొల్పాలని అనేక హిందూ న్యాయవాద సమూహాలు డిమాండ్ చేశాయి. తద్వారా పార్లమెంటులో మరింత న్యాయమైన, దామాషా ప్రాతినిధ్యం లభిస్తుంది. వారు దానికి చెప్పే కారణం 1946 నుండి హిందువులపై హింస కొనసాగుతూనే ఉంది 

మొత్తం శాతం పరంగా హిందువుల జనాభా క్షీణిస్తున్నప్పటికీ, కొన్ని ప్రాంతాలలో వారి భౌగోళిక కేంద్రీకరణ కారణంగా వారు ఇప్పటికీ గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపుతున్నారు. కనీసం రెండు పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గాలలో (ఖుల్నా-1, గోపాల్‌గంజ్-3) హిందువులకు మెజారిటీ ఉంది. కనీసం మరో ముప్పై నియోజకవర్గాల్లో 25% కంటే ఎక్కువ మంది ఉన్నారు. ఈ కారణంగా, వారు తరచుగా పార్లమెంటరీ ఎన్నికలలో నిర్ణయాత్మక అంశంగా ఉంటారు. ఇక్కడ విజయాల మార్జిన్లు చాలా తక్కువగా ఉంటాయి. ఈ కారణంగా చాలా మంది హిందువులను ఎన్నికలలో ఓటు వేయనీకుండా అడ్డుకుంటారని తరచూ ఆరోపిస్తూంటారు. ఓటర్లను భయపెట్టడం ద్వారా లేదా ఓటరు జాబితా సవరణలలో మినహాయించడం ద్వారా ఇలాంటి పనులు చేస్తూంటారు.
## కొందరు ప్రముఖ హిందువులు
* మధుసూదన్ డే, మేధావి, సామాజిక కార్యకర్త, వ్యాపారవేత్త. బాంగ్లాదేశ్ విమోచనోద్యమంలో హత్య గావించబడ్డాడు.
* అశుతోష్ భరద్వాజ్, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, బంగ్లాదేశ్ కమ్యూనిస్టు విప్లవకారుడు
* బిపుల్ భట్టాచార్య, బంగ్లాదేశ్ విముక్తి యుద్ధ సమయంలో స్వాతంత్య్ర సమరయోధుడు.
* గాన్ చక్రవర్తి, బంగ్లాదేశ్ కమ్యూనిస్ట్ విప్లవకారుడు, రచయిత
* సుఖేందు దస్తిదార్, విప్లవకారుడు, బంగ్లాదేశ్ కమ్యూనిస్టు నాయకుడు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, చిట్టగాంగ్ ఆయుధాగార దాడి సమయంలో సూర్యసేన్ సహచరులలో ఒకడు.
* జితేన్ ఘోష్, విప్లవకారుడు, కమ్యూనిస్టు నాయకుడు, రచయిత, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు
* గోపాల కృష్ణ మహారత్న, రాజకీయ నాయకుడు, సర్బాదాలియా సంగ్రామ్ పరిషత్ వ్యవస్థాపక సభ్యులలో ఒకరు, సామాజిక కార్యకర్త
* అనిల్ చంద్ర ముఖోపాధ్యాయ, బంగ్లాదేశ్ కమ్యూనిస్ట్ విప్లవకారుడు, రచయిత
* రాణా దాస్గుప్తా, సీనియర్ అడ్వకేట్, బంగ్లాదేశ్ హిందూ బౌద్ధ క్రైస్తవ ఐక్యత మండలి ప్రధాన కార్యదర్శి
* బిపుల్ భట్టాచార్య, నిర్మాత, స్వరకర్త, సంగీత దర్శకుడు మరియు జానపద సంగీత కళాకారుడు
* హైమంతి రక్షిత్ దాస్, నేపథ్య గాయని
* అపు బిశ్వాస్, సమకాలీన నటి
* సుమిత్ సేన్గుప్తా, నటుడు
* సంచితా దత్తా, నటి, మోడల్, న్యాయవాది
* అపర్ణ ఘోష్, సమకాలీన నటి
* పూజ చెర్రీ రాయ్, నటి
* షబ్నమ్ (ఝర్నా బసక్) నటి
* బారెన్ చక్రవర్తి, వైద్యుడు, రచయిత, ప్రొఫెసర్
* సువగోటో చౌదరి, వైద్యుడు, రచయిత, ప్రొఫెసర్
* బిజన్ కుమార్ షిల్, సూక్ష్మజీవశాస్త్రవేత్త, పండితుడు, ఉపాధ్యాయుడు
* దిశా బిశ్వాస్, క్రికెట్ క్రీడాకారిణి
* లిటన్ దాస్, క్రికెట్ క్రీడాకారుడు

## మూలాలు

వర్గం:దేశాల వారీగా హిందూమతం
వర్గం:బంగ్లాదేశ్