ఒడిశా పాలకుల జాబితా

ఒడిశా లేదా పూర్వ కళింగ భూమి పురాతన కాలం నుండి దాని సరిహద్దుల పరంగా అనేక మార్పులకు గురైంది. దీనిని వివిధ యుగాలలో ఓద్ర దేశ, కళింగ, హిరాఖండ, మహాకాంతర లేదా ఉత్కల వంటి వివిధ పేర్లతో కూడా పిలిచేవారు. భారతదేశంలోని ఇతర పురాతన రాజ్యాల మాదిరిగా కాకుండా, ఒడిశా చరిత్రలో చాలా వరకు మధ్యయుగ కాలం వరకు విస్తృతమైన యుద్ధ సంస్కృతి  వరుస స్థానిక పాలక రాజవంశాలు తీసుకువచ్చిన శ్రేయస్సు కారణంగా స్థిరమైన మరియు ప్రధాన శక్తిగా ఉండిపోయింది.

1568 సంవత్సరాన్ని ఒడిశా చరిత్రలో ఒక మలుపుగా భావిస్తారు. 1568లో కాలాపహాడ్ ఈ రాష్ట్రంపై దాడి చేసింది. అంతర్గత సంఘర్షణల సహాయంతో, రాష్ట్రం స్థిరమైన పతనానికి దారితీసింది, దాని నుండి అది కోలుకోలేదు.

## ప్రాచీన కాలం

### కళింగ రాజ్యం (c. 1100-261 BCE)
రాజకీయ శాస్త్రవేత్త సుదామా మిశ్రా ప్రకారం, కళింగ జనపద మొదట పూరి, గంజాం జిల్లాల పరిధిలో ఉండేది.

### కళింగ రాజవంశం (క్రీ. పూ. 1100-700)
మహాభారతం  కొన్ని పురాణాల ప్రకారం, యువరాజు 'కళింగ' ఉత్తర సిర్కార్లతో సహా ప్రస్తుత తీరప్రాంత ఒడిశా ప్రాంతంలో కళింగ రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.

మహాభారతంలో కూడా కౌరవ శిబిరంలో చేరిన కళింగ రాజ్యానికి రాజుగా ఒక 'శ్రుతాయుధ' ను పేర్కొన్నాడు. బౌద్ధ గ్రంథంలో, మహాగోవింద సుత్తాంత, కళింగ దాని పాలకుడు 'సత్తభు' ప్రస్తావించబడ్డారు.
thumb|క్రీ పూ 250 లో అశోకుడి పాలనలో మౌర్య సామ్రాజ్యం

#### ప్రసిద్ధ పాలకులు

* కళింగ రాజు (కళింగ రాజ్య స్థాపకుడు)
* రాజు ఓడ్ర, (ఓడ్ర రాజ్యం స్థాపకుడు)
* శ్రుతయుధ
* శ్రుతయుష్
* మణిమత్
* చిత్రాంగద
* సుబాహు
* వీరసేన
* సుదత్తా
* నాలికిరా
* యవనరాజ్
* దంతవఖ్ఖా లేదా దంతవఖ్ రా (క్రీ పూ 9 వ శతాబ్దం)
* అవకిన్నయో కారకండు (క్రీ. పూ. 9 వ శతాబ్దం చివరి నుండి 8 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో)
* వాసుపాలా (క్రీ. పూ. 8వ శతాబ్దం) 

#### కళింగ రాజవంశం (II) (సుమారుగా 700–350 BCE)
ఈ రాజవంశం *చుల్లకలింగ జాతక*, *కళింగబోధి జాతక* ప్రస్తావించబడింది. మొదటి కళింగ రాజవంశం చివరి పాలకుడు దండా రాజ్యం నుండి ఆస్మకా, విదర్భ రాజులతో పాటు దాని భూస్వామ్య రాజ్యాలుగా విడిపోయి, రెండవ కళింగ రాజవంశీయ పాలనను స్థాపించాడని చెబుతారు.

#### తెలిసిన పాలకులు

* దండకి
* మహాకాలింగ
* చుల్లకలింగ
* రెండవ కళింగ (క్రీ. పూ. 7వ-6వ శతాబ్దం) 

#### దాతవంశం ప్రకారం ఇతర లేదా చివరి కళింగ పాలకులు

* బ్రహ్మదత్తుడు (సుమారుగా క్రీ.పూ. 6వ – 5వ శతాబ్దం)
* సత్తాభు
* కాశీరాజ
* సునంద
* గుహశివ

#### కళింగ సూర్యవంశం (c. 350–261 BCE)

; ప్రసిద్ధ పాలకులు

* బ్రహ్మాదిత్య (సుమారుగా క్రీ.పూ. 4వ శతాబ్దం)

అతని కుమారుడు, యువరాజు 'సూరుదసరుణ-అదీత్తియ' (సుదర్శనాదిత్య) బహిష్కరించబడ్డాడు మరియు మాల్దీవుల చరిత్ర ప్రకారం , మొదటి రాజ్యమైన **ధీవ మారి రాజ్యాన్ని** స్థాపించి , అదీట్ట రాజవంశానికి పునాది వేశాడు. 

* *తెలియని పాలకులు*
* మౌర్యులు కళింగను స్వాధీనం చేసుకున్న సమయంలో కళింగ పాలకుడు *ఎవరో తెలియదు* (క్రీ.పూ. 261 వరకు) . 

కళింగ యుద్ధం (261 BCE) తర్వాత , కళింగ రాజ్యం మౌర్య సామ్రాజ్యంలో భాగమైంది , ఆ తర్వాత కళింగ రాజ్యం తరువాత మహామేఘవాహన సామ్రాజ్యం క్రీ.పూ. 230–190 మధ్య కాలంలో పాలించింది . ఇది క్రీ.పూ. 350 వరకు పాలించింది. 

### మగధ సామ్రాజ్యం కింద కళింగ (సుమారుగా 345–225 BCE)
కుడి|thumb|ఉదయగిరి కొండల వద్ద ఖారవేల చక్రవర్తి  హాటిగుంఫా శాసనం.

#### నంద సామ్రాజ్యం కింద (సుమారుగా 345–322 BCE)
కళింగను మహాపద్మ నందుడు క్లుప్తంగా స్వాధీనం చేసుకున్నాడని నమ్ముతారు.

* మహాపద్మ నంద (380–340 BCE)
* పంధుక
* పంఘుపతి
* భూతపాల
* రాష్ట్రపాల
* గోవిషానక
* దశసిద్ధక
* కైవర్త
* మహేంద్ర
* ధన నంద (క్రీ.పూ. 322–321)

చంద్రగుప్త మౌర్యుడు నందులకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసినప్పుడు , కళింగులు మగధ సామ్రాజ్యం నుండి విడిపోయారు .

#### మౌర్య సామ్రాజ్యం కింద (సుమారుగా 261–225 BCE)
క్రీస్తుపూర్వం 261లో అశోకుడు కళింగపై దండెత్తాడు. దశరథుని పాలనలో కళింగ మౌర్య సామ్రాజ్యం నుండి విడిపోయింది.

* అశోకుడు (క్రీ.పూ. 274–232)
* దశరథ మౌర్య (232–224 BCE)

### మహామేఘవాహన సామ్రాజ్యం (c. 225 BCE – 350 సి.ఇ)
మహామేఘ వాహనుడు కళింగన్ చేది లేదా చేటి రాజవంశం స్థాపకుడు.  శోభనరాజ, చంద్రాజ, క్షేమరాజ పేర్లు కూడా సందర్భానుసారంగా కనిపిస్తాయి. కానీ, వారిలో ఖరవేల అత్యంత ప్రసిద్ధుడు. మహామెఘ వాహనాకు, ఖరవేలకు మధ్య ఖచ్చితమైన సంబంధం తెలియదు.

* వాసు
* మహామేఘ వాహన
* శోభనరాజా
* చంద్రజ
* క్షేమరాజ
* వక్రదేవ (లేదా) విర్ధరాజ
* ఖరవేల (c. 193 BCE–155 BCE)
* కుదేపసిరి వక్రదేవుడు ll
* వడుక
* గలావేయ

వాకదేవుడు ఖరవేల వారసుడా లేదా పూర్వగామిడా అనేది తెలియదు. . ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని గుంటుపల్లి, వేల్పూరులలో కనుగొన్న శాసనాలు, నాణేల నుండి, *సద* అనే ప్రత్యయం గల పాలకుల శ్రేణి గురించి మనకు తెలుసు, వారు బహుశా ఖారవేలకు సుదూర వారసులు కావచ్చు.

* మన-సదా
* సిరి-సదా
* మహా-సదా
* శివమక-సదా
* అసకా-సదా

### మురుండా రాజవంశం (150–250 సి.ఇ)

* గానా (c. 2 వ సెన్ CE 
* ధమదమధార (ధర్మతమధారస్య) (క్రీ. శ. 3వ శతాబ్దం) 

### శాతవాహన సామ్రాజ్యం (సుమారు 60–199 సి.ఇ)
గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి తన పాలనలో కళింగపై దాడి చేసినట్లు తెలుస్తుంది. నాసిక్ గుహలలో ఉన్న వసిష్ఠిపుత్ర పులుమావి పాలనలో గౌతమీపుత్ర తల్లి నాసిక్ ప్రశస్తి శాసనం, అతని ఆదేశాలను అన్ని రాజుల వృత్తం పాటించిందని, ఇతర పర్వతాల జాబితాలో మహేంద్ర పర్వతం ప్రభువు అని పిలుస్తుందని పేర్కొంది.

* గౌతమీపుత్ర శ్రీ శాతకర్ణి (c. 60-84 సి.ఇ)
* వసిష్ఠిపుత్ర శ్రీ పులుమావి (c. 84-119 సి.ఇ)
* వసిష్ఠిపుత్ర శ్రీ శాతకర్ణి (c. 119-148 సి.ఇ
* వసిష్ఠిపుత్ర శివశ్రీ పులుమావి (c. 148-156 సి.ఇ
* వసిష్ఠిపుత్ర శ్రీస్కంద శాతకర్ణి (c. 156-170 సి.ఇ
* గౌతమీపుత్ర శ్రీయజ్ఞ శాతకర్ణి (c. 171-199 సి.ఇ) 

## పూర్వ-శాస్త్రీయ కాలం
**వింధ్యతాబి నాగ రాజవంశం (225–360)**

కియోంఝర్‌లోని అసన్పత్ గ్రామంలో 3వ శతాబ్దం నుండి 4వ శతాబ్దం వరకు కనుగొనబడిన ఒక శాసనం ఈ రాజవంశం ఉనికిని వెల్లడించింది.

* మానభంజ (225–261)
* శత్రుభంజ (261–340)
* దిసభంజ (340–360)

### పర్వతాద్వార్క రాజవంశం (360–400)
నలాల కాలంలోనే, ఆధునిక కాలహండి చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతాన్ని వారు పాలించారు. వారి గురించి పెద్దగా తెలియదు.

* శోభనరాజ
* తుష్టికరా

### ''కాళిదాసు రఘువంశం'' పేర్కొన్న రాజులు

* హేమంగడ

### గుప్త సామ్రాజ్యం (335–550)
కుడి|thumb|గుప్త సామ్రాజ్యం క్రీ.శ. 320-600
సముద్రగుప్తుడు తన పాలనలో c.350 కళింగపై దాడి చేశాడు. క్రీ.శ. 571 నాటికి, కళింగలో ఎక్కువ భాగం గుప్త సామ్రాజ్యం నుండి విడిపోయింది.

* సముద్రగుప్తుడు (క్రీ.శ. 335–380)
* రామగుప్త (380)
* చంద్రగుప్త II (క్రీ.శ. 380–415 )
* కుమారగుప్త I (క్రీ.శ. 415–455)
* స్కందగుప్త (క్రీ.శ. 455–467)
* పురుగుప్త (క్రీ.శ. 467–473 )
* కుమారగుప్త II (473–476)
* బుధగుప్త (476–495)
* కుమారగుప్త III (495–500)
* విష్ణుగుప్త (500–520)
* వైన్యగుప్త (520–540)
* భానుగుప్త (క్రీ.శ. 540–550 )

### నల వంశం (400–740)
thumb|నలాలు, కళింగ, వారి ఇతర సమకాలీనులతో కలిసి, క్రీ. శ. 375
4వ శతాబ్దంలో కొంతకాలం ఆధునిక కోరాపుట్, రాయగఢ, మల్కన్గిరి, అవిభక్త బస్తర్ చుట్టూ ఉన్న దక్షిణ ఒడిశా ప్రాంతాన్ని నలాలు పాలించారు.

* వృషధ్వజ (క్రీ.శ. 400–420)
* వరహరాజు (క్రీ.శ. 420–440)
* భవదత్తవర్మన్ లేదా భవదత్తరాజు (క్రీ.శ. 441–446 )
* అర్థపతిరాజ (446–478)
* స్కందవర్మన్ (క్రీ.శ. 480–515)
* స్తంభ (క్రీ.శ. 515–550 )
* శ్రీ-నందనరాజా (క్రీ.శ. 550–585 )
* పృథ్వీరాజు (క్రీ.శ. 585–625 )
* విరూపరాజ (క్రీ.శ. 625–660)
* విలాసతుంగ (క్రీ.శ. 660–700)
* పృథివివ్యాఘ్ర (క్రీ.శ. 700–740)

### రాజర్షితుల్యకుల (క్రీ. శ. 4వ-6వ శతాబ్దం)
4వ శతాబ్దం చివరి భాగంలో, ఈ రాజవంశం దక్షిణ కోసల ప్రాంతంలో స్థాపించబడింది.

* మహారాజా సూర
* మహారాజా మొదటి దయితా (లేదా దయితా వర్మన్)
* మహారాజా మొదటి భీమసేన
* మహారాజా దయితవర్మన్ II
* మహారాజా రెండవ భీమసేన (క్రీ. శ. 501 లేదా 601)

### శరభపురియా రాజవంశం (475–590)
[కుడి|thumb|మొదటి నరసింహదేవ [కోణార్క్|కోనార్క్ ఆలయాన్ని నిర్మించాడు]]
ఈ రాజవంశం గురించి పెద్దగా తెలియదు. వాటి గురించి తెలిసినవన్నీ రాగి పలకలు, నాణేలపై ఉన్న శాసనాల నుండి వచ్చాయి. వారిని అమర్యార్యకుల రాజవంశం అని కూడా పిలుస్తారు లేదా కాకపోవచ్చు. ఈ రాజవంశాన్ని గుప్తుల ఆధ్వర్యంలో భూస్వామ్య అధిపతి అయిన సరాభ అనే వ్యక్తి ప్రారంభించి ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు. వారు ఆధునిక రాయ్పూర్, బిలాస్పూర్, కలహండి ప్రాంతాలను పరిపాలించారు.

* శరభ (శరభ), క్రీ.శ. 475–500  
* నరేంద్ర, సుమారు క్రీ.శ. 500–525
* ప్రసన్న, సుమారు క్రీ.శ. 525–550
* జయరాజు, సుమారు క్రీ.శ. 550–560
* సుదేవరాజు, క్రీ.శ. 560–570
* మనమాత్ర అలియాస్ దుర్గరాజా, క్రీ.శ. 570–580  
* సుదేవరాజు, సుమారు క్రీ.శ. 570–580
* ప్రవరాజ, సుమారు క్రీ.శ. 580–590

## మూలాలు

వర్గం:ఒడిశా
వర్గం:ఒడిశా చరిత్ర