సన్నతి

**సన్నతి** అనేది ఉత్తర కర్ణాటకలోని కలబురగి జిల్లా, చిత్తాపూర్ తాలూకాలో భీమా నది ఒడ్డున ఉన్న ఒక చిన్న గ్రామం. ఇది చంద్రలా పరమేశ్వరి దేవాలయం, 1986లో భారత పురావస్తు సర్వేక్షణ చేసిన తవ్వకాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది.

## తవ్వకాలు
[thumb|left|[అశోకుడు|అశోకుడి శాసనాలు]]
1986లో చంద్రలాంబా ఆలయ సముదాయంలోని కాళీమాత గుడి పైకప్పు కూలిపోయినప్పుడు విగ్రహం ధ్వంసమైంది. అయితే నేల, ఆలయ పునాది రాయిపై నాలుగు అశోకుడి శాసనాలు వెలుగుచూశాయి. ఈ శాసనాలు ప్రాకృత భాష, బ్రాహ్మీ లిపిలో వ్రాయబడ్డాయి, వాటిలో ఒకటి కాళీమాత విగ్రహ పీఠానికి పునాదిగా ఉపయోగించబడింది. తరువాత భారత పురావస్తు సర్వేక్షణ, రాష్ట్ర పురావస్తు శాఖ చేసిన తవ్వకాలలో పలకలు, శిల్పాలు, ఇతర టెర్రకోట వస్తువులు లభించాయి. ముఖ్యంగా శిథిలమైన 'మహా స్తూపం' లేదా అథోలోక మహా చైత్యానికి చెందిన అనేక సున్నపురాయి శిల్పాల పలకలు కనుగొనబడ్డాయి. రణమండల్ అనేది 86 హెక్టార్లలో (210 ఎకరాలు) విస్తరించి ఉన్న ఒక కోట ప్రాంతం అని పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు, ఇందులో 2009 నాటికి కేవలం 2 ఎకరాలు మాత్రమే తవ్వబడింది. మట్టి పతకాలు, నలుపు రంగు పాలిష్ చేసిన కుండలు, శాతవాహన, శాతవాహన పూర్వ నాణేలు, రాగి, దంతం, ఇనుముతో చేసిన ఆభరణాలు, రాతి దారులు ఉన్న పట్టణం, ఇళ్ళు, సున్నపురాయి ఫ్లోరింగ్ కనుగొనబడ్డాయి. తవ్వకాల్లో దొరికిన అనేక వస్తువులను తరువాత గుల్బర్గా మ్యూజియానికి తరలించారు.

ఈ ప్రాంత చరిత్ర, బౌద్ధమతంతో దీనికి ఉన్న సంబంధాన్ని తెలుసుకోవడానికి రణమండల్ ప్రాంతంలో తదుపరి అన్వేషణ చేపట్టాలని ప్రభుత్వం భారత పురావస్తు సర్వేక్షణను కోరింది.

లభించిన రాళ్లలో ఒకటి తన సింహాసనంపై కూర్చున్న అశోక చక్రవర్తి (పాలన సా.శ.పూ 274–232) చెక్కడంగా ఉంది, ఇది ఈ రకమైన ఏకైక ఉదాహరణ. చక్రవర్తికి సంబంధించి ప్రస్తుతం ఉనికిలో ఉన్న ఏకైక చిత్రం బహుశా ఇదే.

2010లో ఏఎస్‌ఐ, సన్నతి డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ కలిసి స్తూపాల పునరుద్ధరణ, పునర్నిర్మాణానికి బ్లూప్రింట్ సిద్ధం చేయడానికి మణిపాల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీని నియమించాయి.

[thumb|సా.శ 1-3వ శతాబ్దానికి చెందిన సన్నతి ([కనగనహళ్ళి|కనగనహళ్ళి స్తూపం) వద్ద రాణితో అశోకుడు.]] 
[thumb|రిలీఫ్‌పై [బ్రాహ్మీ లిపిలో చెక్కబడిన *"రాయ అశోకో"* అనే పదాలు అశోక రాజును సూచిస్తున్నాయి.]]

## పౌరాణిక ప్రస్తావనలు
లక్ష్మీదేవి అవతారమైన చంద్రలాంబ పరమేశ్వరి దేవి పాదుకలను తీసుకువచ్చిన ప్రదేశం సన్నతి. స్థానిక రాజు సేతు రాయ చేతిలో బందీ అయిన తన భక్తురాలు, ఒక ఋషి భార్య అయిన చంద్రవదనిని రక్షించడానికి అమ్మవారు హొంగుంటి వద్ద భీమా నది ఒడ్డుకు వచ్చారు. షాబాద్ పట్టణానికి సమీపంలోని హొంగుంటి వద్ద హింగులాంబిక ఆలయం ఉంది. అమ్మవారు తన పాదుకలను పంపగా వాటి నుండి 5 తుమ్మెదలు ఉద్భవించి దుష్ట రాజు సేతు రాయను భీమా నదిలో ముంచి చంపాయి. సన్నతి చంద్రలా పరమేశ్వరి, హొంగుంటి హింగులాంబిక కర్ణాటక, మహారాష్ట్ర, ఏపీ తదితర ప్రాంతాలలోని అనేక బ్రాహ్మణ, హిందూ కుటుంబాల కులదైవం.

మార్కండేయ మహర్షి ధ్యానం చేసి మార్కండేయ ఉపనిషత్తు భాగాలను రచించిన ప్రదేశం కూడా సన్నతి. ఆయన ధ్యానంలో కూర్చున్నాడని భావించే ప్రదేశంలో ఒక చిన్న ఆలయం పునరుద్ధరించబడింది. చంద్రలా పరమేశ్వరి పాదుకల రాక కంటే ముందే మార్కండేయ మహర్షి ఇక్కడ ఉన్నారని చెబుతారు.

## సందర్శక ఆకర్షణలు
చుట్టుపక్కల సందర్శించదగిన ఇతర ప్రదేశాలు: మధ్వాచార్యుల రచనలపై టీకాచార్యులు వివరించిన (ముఖ్య పుస్తకం) యెర్గోల్, శ్రీ జయతీర్థుల (టీకాచార్యులు) మల్ఖేడ్- బృందావనం, హొంగుంటి, కొంచురు హనుమాన్ దేవాలయం, బలవడగి ఎల్లమ్మ (రేణుక) దేవాలయం, హలకట్టి వీరభద్రేశ్వర దేవాలయం, విజ్ఞానేశ్వరుడు యాజ్ఞవల్క్య స్మృతిని సవరించి సంగ్రహించిన మార్టూరు – దీనికి మితాక్షర అని పేరు పెట్టారు, ఇది ఇప్పుడు హిందూ చట్టంగా పిలువబడుతుంది.

## కనగనహళ్ళి
కనగనహళ్ళి సన్నతి నుండి 3 కి.మీ దూరంలో ఉంది, ఇది కూడా భీమా నది ఒడ్డున ఉంది.

ఇది ఒక ముఖ్యమైన బౌద్ధ ప్రదేశం అయినందున, కర్ణాటక ప్రభుత్వం, ఏఎస్‌ఐ దీనిని అంతర్జాతీయ బౌద్ధ కేంద్రంగా అభివృద్ధి చేయాలని యోచిస్తున్నాయి.

పురాతన బౌద్ధ మహాస్తూప ప్రదేశం కనుగొనబడిన ప్రదేశం ఇది.

## చంద్రలా పరమేశ్వరి దేవాలయం
అదనంగా, సన్నతిలో ప్రసిద్ధి చెందిన శ్రీ లక్ష్మీ చంద్రలా పరమేశ్వరి దేవాలయం ఉంది, ఇది చంద్రలా పరమేశ్వరి రూపంలో పూజలందుకునే చంద్రలాంబ పరమేశ్వరిగా లక్ష్మీదేవికి అంకితం చేయబడింది. హిందూ గ్రంథం 'దాశరథీయ తంత్రం'లో పార్వతీ దేవితో జరిగిన సంభాషణలో "ఓ పర్వతరాజ పుత్రీ, కొల్హాపురంలో కొలువైన మహాలక్ష్మిని తెలుసుకోవాలి, శ్రీహరి ప్రియురాలైన ఆ మహాలక్ష్మి సన్నతి క్షేత్ర పీఠంలో కూడా స్థాపించబడింది" అని పేర్కొనబడింది. దీని అర్థం కొల్హాపూర్ మహాలక్ష్మి ఆలయ దేవి సన్నతిలో కూడా నివసిస్తుందని.

## ఇవి కూడా చూడండి
* లక్ష్మీ చంద్రలాంబ పరమేశ్వరి
* కనగనహళ్ళి
* ఉత్తర కర్ణాటక
* ఉత్తర కర్ణాటక పర్యాటకం
* ఉత్తర కర్ణాటకలో బౌద్ధమతం

## మరింత చదవడానికి
* డి.వి. దేవరాజ్, హెచ్.టి. తల్వార్ రాసిన *సన్నతిలో తవ్వకాలపై మధ్యంతర నివేదిక, 1993-95*. పురావస్తు శాఖ, మ్యూజియంల డైరెక్టరేట్, మైసూర్, 1996.

## మూలాలు

## బాహ్య లింకులు
*సన్నతి
వర్గం:బౌద్ధ ఆలయాలు
వర్గం:పురావస్తు పరిశోధనలు