ఆర్థర్ వెలెస్లీ

ఫీల్డ్ మార్షల్ **ఆర్థర్ వెల్లెస్లీ, 1వ వెల్లింగ్టన్ డ్యూక్** (1 మే 1769 – 14 సెప్టెంబర్ 1852) ఒక బ్రిటిష్ సైనిక అధికారి, రాజనీతిజ్ఞుడు. ఇతను 19వ శతాబ్దపు ఆరంభంలో బ్రిటన్‌లో ప్రముఖ సైనిక, రాజకీయ వ్యక్తులలో ఒకరిగా నిలిచారు. రెండుసార్లు ప్రధాన మంత్రిగా పనిచేశారు. 1799లో టిప్పు సుల్తాన్‌ను ఓడించి ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధాలను ముగించిన బ్రిటిష్ కమాండర్లలో ఇతను ఒకరు. అలాగే 1815లో వాటర్లూ యుద్ధంలో నెపోలియన్‌ను ఓడించి నెపోలియన్ యుద్ధాలకు ముగింపు పలికారు.

వెల్లెస్లీ ఐర్లాండ్ లోని డబ్లిన్‌లో ఒక ప్రొటెస్టెంట్ కుటుంబంలో జన్మించారు. 1787లో బ్రిటిష్ సైన్యంలో చేరారు. ఐర్లాండ్ వైస్రాయ్ వద్ద 'ఎయిడ్-డి-క్యాంప్'గా సేవలు అందించారు. ఐరిష్ పార్లమెంటుకు సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు. 1796 నాటికి కల్నల్ స్థాయికి ఎదిగి, నెదర్లాండ్స్ పోరాటంలో పాల్గొన్నారు. తరువాత భారతదేశానికి వచ్చారు. ఇక్కడ జరిగిన నాలుగవ ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధంలో పోరాడి, 1799లో సెరింగపట్నం విజయం సాధించారు. సెరింగపట్నం, మైసూర్ గవర్నర్‌గా నియమితులయ్యారు. మేజర్ జనరల్ హోదాలో 1803లో అసాయ్ యుద్ధంలో మరాఠా సమాఖ్యపై నిర్ణయాత్మక విజయం సాధించారు.

పెనిన్సులార్ యుద్ధంలో జనరల్ ఆఫీసర్‌గా ఎదిగి, 1813లో విటోరియా యుద్ధంలో ఫ్రెంచ్ సైన్యంపై విజయం సాధించిన తర్వాత ఫీల్డ్ మార్షల్ స్థాయికి పదోన్నతి పొందారు. 1814లో నెపోలియన్ ప్రవాసం తర్వాత, ఫ్రాన్స్‌కు బ్రిటిష్ రాయబారిగా పనిచేశారు. 'డ్యూక్ ఆఫ్ వెల్లింగ్టన్' బిరుదును పొందారు. 1815లో వాటర్లూ వద్ద మిత్రరాజ్యాల సైన్యానికి నాయకత్వం వహించి నెపోలియన్‌ను ఓడించారు.

సైనిక వృత్తి తర్వాత రాజకీయాల్లోకి వచ్చి బ్రిటిష్ టోరీ పార్టీలో కీలక సభ్యుడిగా మారారు. 1828 నుండి 1830 వరకు, అలాగే 1834లో కొంతకాలం పాటు ప్రధాన మంత్రిగా పనిచేశారు. రోమన్ కాథలిక్ రిలీఫ్ చట్టం 1829 ఆమోదాన్ని పర్యవేక్షించారు. 1832 సంస్కరణల చట్టాన్ని వ్యతిరేకించారు. 1846లో పదవీ విరమణ చేసే వరకు హౌస్ ఆఫ్ లార్డ్స్‌లో ప్రముఖ వ్యక్తిగా కొనసాగారు. 1852లో మరణించే వరకు బ్రిటిష్ ఆర్మీ కమాండర్-ఇన్-చీఫ్‌గా ఉన్నారు.

## ప్రారంభ జీవితం

### కుటుంబం
ఆర్థర్ వెల్లెస్లీ ఒక కులీన ఆంగ్లో-ఐరిష్ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఇతను అన్నే (కౌంటెస్ ఆఫ్ మార్నింగ్‌టన్), గారెట్ వెస్లీ (1వ మార్నింగ్‌టన్ ఏర్ల్) దంపతులకు కుమారుడు. ఇతని తండ్రి రాజకీయవేత్త, సంగీతకారుడు. వెల్లెస్లీ తల్లి ఆర్థర్ హిల్-ట్రెవర్ (1వ విస్కౌంట్ డంగన్నన్) కుమార్తె. వెల్లెస్లీ ఎడ్వర్డ్ I వారసుడు.

### పుట్టిన తేదీ, స్థలం
వెల్లెస్లీ కచ్చితమైన పుట్టిన తేదీ, స్థలం తెలియదు. కానీ జీవితచరిత్రకారులు సమకాలీన వార్తాపత్రికల ఆధారంగా మే 1, 1769న జన్మించారని భావిస్తారు. డబ్లిన్‌లోని సెయింట్ పీటర్స్ చర్చిలో బాప్తిస్మం తీసుకున్నారు. డబ్లిన్‌లోని వారి టౌన్‌హౌస్ 'మార్నింగ్‌టన్ హౌస్'లో జన్మించి ఉండవచ్చు.

### బాల్యం
[thumb|left|వెల్లెస్లీ తన బాల్యంలో ఎక్కువ భాగం [ఐర్లాండ్ లోని డంకన్ కోట (Dangan Castle) లో గడిపారు (1842 నాటి చిత్రం).]]

వెల్లెస్లీ తన బాల్యాన్ని డబ్లిన్‌లోని మార్నింగ్‌టన్ హౌస్, కౌంటీ మీత్‌లోని డంకన్ కోటలో గడిపారు. 1781లో తండ్రి మరణించిన తర్వాత అన్న రిచర్డ్ కుటుంబ బాధ్యతలు స్వీకరించారు.

ఇతను ట్రిమ్, డబ్లిన్, లండన్‌లోని పాఠశాలల్లో చదువుకున్నారు. 1781 నుండి 1784 వరకు ఈటన్ కళాశాలలో చదివారు. అక్కడ ఒంటరితనం వల్ల ఆ ప్రదేశాన్ని ద్వేషించేవారు. 1785లో ఆర్థిక ఇబ్బందుల వల్ల తల్లితో కలిసి బ్రస్సెల్స్ వెళ్లారు.

1786లో ఫ్రాన్స్‌లోని ఏంజర్స్ రాయల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఈక్విటేషన్‌లో చేరారు. అక్కడ గుర్రపు స్వారీలో, ఫ్రెంచ్ భాషలో నైపుణ్యం సాధించారు.

## ప్రారంభ సైనిక వృత్తి: 1787–1796
### ఐర్లాండ్: 1787–1793
1787 మార్చి 7న 73వ రెజిమెంట్‌లో ఎన్‌సైన్‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. అక్టోబర్‌లో ఐర్లాండ్ లార్డ్ లెఫ్టినెంట్ బకింగ్‌హామ్‌కు 'ఎయిడ్-డి-క్యాంప్'గా నియమితులయ్యారు. డబ్లిన్ క్యాజిల్‌లో పనిచేస్తూనే ఐరిష్ పార్లమెంటులో సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు. 1793లో కిట్టి పాకెన్‌హామ్‌ను వివాహం చేసుకోవాలని కోరగా, ఆమె సోదరుడు నిరాకరించాడు. దీంతో నిరాశ చెంది, తన వయొలిన్‌లను కాల్చేసి, సైనిక వృత్తిపై పూర్తి దృష్టి పెట్టారు. 1793లో 33వ రెజిమెంట్‌లో మేజర్‌గా పదోన్నతి పొందారు.

### నెదర్లాండ్స్: 1794–1795
1794లో డ్యూక్ ఆఫ్ యార్క్ నాయకత్వంలో ఫ్రాన్స్‌పై దాడి చేయడానికి ఫ్లాండర్స్ వెళ్లిన బ్రిటిష్ దళంలో వెల్లెస్లీ పాల్గొన్నారు. బాక్స్‌టెల్ యుద్ధంలో తొలిసారిగా యుద్ధ అనుభవం పొందారు. ఈ పోరాటం విఫలమైనప్పటికీ, యుద్ధ తంత్రాలు, నాయకత్వ లోపాల గురించి విలువైన పాఠాలు నేర్చుకున్నారు.

### భారతదేశం: 1797–1805
1797 ఫిబ్రవరిలో కలకత్తా చేరుకున్నారు. కొద్దికాలం ఫిలిప్పీన్స్ యాత్రకు వెళ్లారు. నవంబర్‌లో తిరిగి వచ్చినప్పుడు, తన అన్న రిచర్డ్ భారతదేశానికి గవర్నర్ జనరల్‌గా నియమితులయ్యారని తెలిసింది. 1798లో తన ఇంటిపేరును 'వెస్లీ' నుండి 'వెల్లెస్లీ'గా మార్చుకున్నారు.

### నాలుగవ ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధం: 1798–1799
1798లో మైసూర్ పాలకుడు టిప్పు సుల్తాన్‌తో యుద్ధం మొదలైంది. సుల్తాన్‌పేట్ తోపు యుద్ధంలో టిప్పు రాకెట్ దాడుల వల్ల వెల్లెస్లీ ప్రారంభంలో ఇబ్బంది పడ్డారు. కానీ మరుసటి రోజు విజయవంతమైన దాడి చేశారు. సెరింగపట్నం యుద్ధంలో విజయం సాధించిన తర్వాత టిప్పు సుల్తాన్ మరణించారు. వెల్లెస్లీ మైసూర్ గవర్నర్‌గా నియమితులయ్యారు.

### ధోండియా వాఘ్ తిరుగుబాటు: 1800
మైసూర్ పతనం తర్వాత, టిప్పు మాజీ సైనికుడు ధోండియా వాఘ్ తిరుగుబాటు చేశాడు. వెల్లెస్లీ 1800 జూన్-సెప్టెంబర్ మధ్య కాలంలో ధోండియాను వెంబడించి, కోనాఘల్ యుద్ధంలో ఓడించి చంపారు.

### రెండవ ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధం: 1802–1803
1802లో వెల్లెస్లీ మేజర్ జనరల్‌గా పదోన్నతి పొందారు. 1803లో మరాఠా సామ్రాజ్యంతో యుద్ధం ప్రారంభమైంది. సెప్టెంబర్ 23న జరిగిన అసాయ్ యుద్ధంలో (Battle of Assaye) సంఖ్యాపరంగా పెద్దదైన మరాఠా సైన్యాన్ని వెల్లెస్లీ ఓడించారు. ఇది తన గొప్ప విజయమని వెల్లెస్లీ పేర్కొన్నారు. తర్వాత అర్గావ్, గావిల్‌ఘర్ యుద్ధాల్లో కూడా విజయాలు సాధించారు.

### భారతదేశం నుండి నిష్క్రమణ: 1804–1805
1805 మార్చిలో వెల్లెస్లీ సోదరులు ఇద్దరూ ఇంగ్లాండ్‌కు తిరిగి వెళ్లారు. తిరుగు ప్రయాణంలో సెయింట్ హెలీనా దీవిలో ఆగుతూ, నెపోలియన్ తర్వాత నివసించిన భవనంలోనే బస చేశారు.

## పెనిన్సులార్ యుద్ధం: 1808–1814
1808లో ఫ్రాన్స్‌కు వ్యతిరేకంగా ఐబీరియన్ పెనిన్సులాలో జరిగిన యుద్ధంలో వెల్లెస్లీ పాల్గొన్నారు. రోలికా, విమీరో యుద్ధాల్లో ఫ్రెంచ్ వారిని ఓడించారు. 1809లో తలవేరా యుద్ధంలో విజయం సాధించిన తర్వాత 'విస్కౌంట్ వెల్లింగ్టన్' బిరుదు పొందారు.

1812లో సాలమాంకా యుద్ధంలో విజయం సాధించి మాడ్రిడ్‌ను విముక్తం చేశారు. 1813లో విటోరియా యుద్ధంలో జోసెఫ్ బోనపార్ట్‌ను ఓడించారు. ఈ విజయానికి ఫీల్డ్ మార్షల్ పదోన్నతి పొందారు. తర్వాత ఫ్రాన్స్‌లోకి ప్రవేశించి టౌలౌస్ యుద్ధంలో విజయం సాధించారు. 1814లో నెపోలియన్ ఓటమి తర్వాత 'డ్యూక్ ఆఫ్ వెల్లింగ్టన్'గా సత్కరించబడ్డారు.

## వాటర్లూ యుద్ధం: 1815
1815లో నెపోలియన్ ఎల్బా నుండి తప్పించుకుని ఫ్రాన్స్ అధికారాన్ని తిరిగి చేజిక్కించుకున్నారు. జూన్ 18న జరిగిన వాటర్లూ యుద్ధంలో వెల్లింగ్టన్ నేతృత్వంలోని మిత్రరాజ్యాల సైన్యం, ప్రష్యన్ సైన్యం కలిసి నెపోలియన్‌ను అంతిమంగా ఓడించాయి.

## రాజకీయ జీవితం
యుద్ధం తర్వాత వెల్లింగ్టన్ రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించారు. 1828లో ప్రధాన మంత్రి అయ్యారు. కాథలిక్ విముక్తి చట్టాన్ని ఆమోదించారు. ఇది ఐర్లాండ్‌లో కాథలిక్కులకు రాజకీయ హక్కులు కల్పించింది. అయితే పార్లమెంటరీ సంస్కరణలను వ్యతిరేకించడం వల్ల ప్రజాదరణ తగ్గింది. ఈ సమయంలో ఇతనికి "ఐరన్ డ్యూక్" అనే మారుపేరు వచ్చింది. 1830లో ఇతని ప్రభుత్వం పడిపోయింది. 1834లో ఆపద్ధర్మ ప్రధాన మంత్రిగా కొద్దికాలం పనిచేశారు.

## మరణం
వెల్లింగ్టన్ 1852 సెప్టెంబర్ 14న వాల్మర్ కోటలో మరణించారు. ఇతని అంత్యక్రియలు లండన్‌లోని సెయింట్ పాల్స్ కేథడ్రల్‌లో ప్రభుత్వ లాంఛనాలతో జరిగాయి.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* ఆర్థర్ వెల్లెస్లీ, డ్యూక్ ఆఫ్ వెల్లింగ్టన్ జీవితం
* డ్యూక్ ఆఫ్ వెల్లింగ్టన్: సైనికుడి నుండి కీర్తి వరకు - BBC హిస్టరీ

వర్గం:1852 మరణాలు
వర్గం:కేరళ
వర్గం:యుద్ధాలు