హరిహర (కవి)

**హరిహర** (లేదా హరీశ్వర) 12వ శతాబ్దపు ప్రారంభంలో ఒక ప్రసిద్ధ కన్నడ కవి, రచయిత. ఆధునిక హాసన్ జిల్లా లోని హళేబీడు స్థానికుడైన ఇతను, అకౌంటెంట్ల (*కర్ణికలు*) కుటుంబం నుండి వచ్చాడు ప్రారంభంలో హొయసల రాజు నరసింహ I (పాలన 1152–1173) ఆస్థానంలో అదే హోదాలో పనిచేశాడు. తరువాత, అతను హంపికి వెళ్లి అనేక గొప్ప కావ్యాలను రచించాడు. అతని ముఖ్యమైన రచనలలో, *చంపూ* ఛందస్సులో (గద్య-పద్య మిశ్రమం) రాసిన *గిరిజాకల్యాణ* కన్నడ భాషలో శాశ్వత కావ్యాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.
## ప్రసిద్ధ రచనలు
### ప్రధాన రచన
హరిహర తొలి ఆరాధ్య బ్రాహ్మణ రచయితలలో ఒకరైనప్పటికీ, ప్రసిద్ధ *[[వచన సాహిత్యం|వచన]]* సాహిత్య సంప్రదాయంలో భాగం కాదు. అతను రాజు నరసింహ I ఆదరణలో రాశాడు. పాత జైన *చంపూ* శైలిని ఉపయోగించినప్పటికీ, అతను పది విభాగాలలో శివుడు, అతని భార్య పార్వతి వివాహానికి దారితీసే కథతో తన ప్రధాన రచన *గిరిజాకల్యాణ* ("పర్వత రాజపుత్రిక వివాహం") రాశాడు. కాముడి కోసం రతీదేవి చేసిన విలాపాన్ని, శివుని పట్ల పార్వతికి ఉన్న ప్రగాఢమైన ప్రేమను, భక్తిని వర్ణించడంలో హరిహర తన కథనా సామర్థ్యాన్ని బయటపెట్టాడు.

తన ప్రధాన రచనకు ప్రసిద్ధి చెందినప్పటికీ, అతని కవితా ప్రతిభ అతని లిరికల్, కథనాత్మక *రగళె* పద్యాలలో పూర్తి వ్యక్తీకరణను పొందింది. కన్నడ భాషకు చెందిన ఛందస్సు అయిన *రగళె*ను (ఖాళీ పద్యంలోని ద్విపదలు) ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చింది హరిహరుడే. ఆనాటి ఆచారానికి భిన్నంగా, హరిహర ప్రసిద్ధ వ్యక్తులను కీర్తించకుండా "ఆత్మను కీర్తించడం", "తనలోని చెడును జయించడం" అనే జైన సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించాడు. భూలోక మానవులను కీర్తించడానికి హరిహర ఎంత వ్యతిరేకి అంటే, *హరిశ్చంద్ర కావ్య* (సుమారు 1200) కృతిలో రాజు హరిశ్చంద్రుడి గురించి రాసినందుకు తన శిష్యుడు రాఘవాంకను శారీరకంగా హింసించాడని ఒక పురాణ కథనం ఉంది.

### ఇతర కవితా రచనలు
**శివగణద రగళె**
నంబియానా అనే సన్యాసి పేరు మీద *నంబియానన రగళె* (దీనిని *శివగణద రగళె* లేదా *శరణచరితమానస* - "భక్తుల జీవితాల పవిత్ర సరస్సు", సుమారు 1160) అని పిలువబడే *రగళె* ఛందస్సులో వందకు పైగా పద్యాల సేకరణ ఘనత హరిహరుడికి దక్కుతుంది. తొలి శైవం (శివుని పట్ల భక్తి) లోని 63 మంది సన్యాసులను, తరువాత వచ్చిన సామాజిక సంస్కర్తలైన బసవన్న, అల్లమ ప్రభు, అక్క మహాదేవి, దేవుడు విరూపాక్ష (హిందూ దేవుడు శివుని రూపం) లను కీర్తించే ఈ రచనలో, చాలా కొద్ది మంది కవులు మాత్రమే చేయగలిగే విధంగా హరిహర భావోద్వేగాలను వ్యక్తం చేశాడు. ఈ రచనలో తమిళ ఇతిహాసం *పెరియపురాణం* ప్రస్తావించబడింది.

**బసవరాజదేవర రగళె**
*రగళె* ఛందస్సులో ఉన్న మరొక ముఖ్యమైన రచన (పాక్షికంగా మాత్రమే అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ), *బసవరాజదేవర రగళె*. ఇది శివ భక్తుల పట్ల ప్రధాన పాత్రధారికి ఉన్న కరుణను నొక్కిచెబుతూ బసవన్న జీవితంపై రాయబడింది. ఈ కృతి బసవన్న తొలి జీవిత చరిత్ర, దీనిలోని 25 విభాగాలలో 13 విభాగాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి, రచయిత తన ప్రధాన పాత్రధారికి దాదాపు సమకాలికుడు కావడం, భవిష్యత్ జీవిత చరిత్రకారులకు ఈ కృతి ఒక ఒరవడిని సృష్టించడం వల్ల ఇది ముఖ్యమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. ఆ విధంగా హరిహర కన్నడ భాషలో తొలి కవితా జీవిత చరిత్రకారుడు అయ్యాడు. బసవన్న జీవితంలోని ఆసక్తికరమైన వివరాలను హరిహర వివరించాడు, వాటిలో కొన్ని సాధారణ నమ్మకాలకు విరుద్ధంగా ఉన్నాయి. తన ప్రధాన పాత్రధారితో వ్యక్తిగత పరిచయం ఉన్నట్లు కనిపించని ఈ రచయిత, వాస్తవాలను కొన్ని పౌరాణిక వివరాలతో మిళితం చేశాడు. బ్రాహ్మణ ఉపనయన ఆచారం ("జంధ్యం వేసే వేడుక") గురించి తన తండ్రితో అభిప్రాయభేదాల కారణంగా బసవన్న తన స్వగ్రామాన్ని విడిచిపెట్టాడని ప్రసిద్ధ సిద్ధాంతం చెబుతుండగా, బసవన్న జీవితపు ప్రారంభంలోనే తన తల్లిదండ్రులను కోల్పోయాడని, అతని నానమ్మ అతనిని చూసుకుందని హరిహరుని కథనం చెబుతుంది. తరువాత అతను తన జంధ్యాన్ని విసిరేసి సంగమానికి బయలుదేరాడు, అనగా అప్పటికే అతనికి ఉపనయనం జరిగిందని సూచిస్తుంది. రాజు బిజ్జల II కింద బసవన్న ఉద్యోగం విషయానికి వస్తే, బసవన్న తన మరణించిన మేనమామ (అతని కుమార్తెను బసవన్న వివాహం చేసుకున్నాడు) స్థానంలో రాజు కోశాధికారిగా నియమితుడయ్యాడని ప్రసిద్ధ సిద్ధాంతం చెబుతుండగా, హరిహర ప్రకారం, ప్రస్తుత కోశాధికారి సిద్దందధీశ బసవన్నను రాజుకు పరిచయం చేశాడు, ఆ పదవికి తరువాత బసవన్న వచ్చాడు.

**ముడిగెయ అష్టక**

*ముడిగెయ అష్టక* (1200) అనేది హరిహర రాసిన ముఖ్యమైన *అష్టక* పద్యం (ఎనిమిది పంక్తుల పద్య ఛందస్సు). పురాణాల ప్రకారం, ఒకసారి హరిహర తన దేవుడికి (శివుడికి) ప్రార్థనలో నమస్కరించినప్పుడు, అతని తలపాగాలోని (ఒక *ముడిగె*) "రుద్రాక్ష" పూలు నేలపై పడిపోయాయి. దీనిని చూసి, అక్కడ గుమికూడిన భక్తులు తలపాగా ధరించినందుకు హరిహరుని ఎగతాళి చేశారు. దానికి ప్రతిస్పందనగా, హరిహర తన దేవుని గౌరవార్థం ఆశువుగా *అష్టకాన్ని* రచించాడు, "నేను *ముడిగె*ను నేలపై ఉంచాను, దానిని ఎవరు తీయగలరో చూస్తాను" అనే సవాలుతో కూడిన పదబంధాన్ని చేర్చాడు.

**ఇతర రచనలు**

హరిహర రాసిన ఇతర రచనలలో హంపి విరూపాక్ష దేవుని స్తుతిస్తూ రాసిన *పుష్ప రగళె*, *మారీచానన రగళె*, *పంప శతక* (100 పద్యాల సమూహంతో కూడిన *శతక* ఛందస్సులో రాయబడింది) ఉన్నాయి. అతని కవితా ప్రతిభకు, అతను "ఉత్సాహ భరిత కవి" (*ఉత్సవ కవి*) అనే బిరుదును పొందాడు.

## గమనికలు

## మూలాలు
*
*
*
*
*
*
*
*
*

వర్గం:కన్నడ కవులు