ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఉత్తరాంధ్ర, కోస్తాంధ్ర, రాయలసీమ అనే మూడు ప్రాంతాలు, 28 జిల్లాలు ఉన్నాయి. ఉత్తరాంధ్రలో శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, పార్వతీపురం మన్యం, అల్లూరి సీతారామరాజు, విశాఖపట్నం, పోలవరం, అనకాపల్లి జిల్లాలు ఉన్నాయి. కోస్తా ఆంధ్రలో కాకినాడ, కోనసీమ, తూర్పు గోదావరి, పశ్చిమ గోదావరి, ఏలూరు, కృష్ణా, ఎన్టీఆర్, గుంటూరు, పల్నాడు, బాపట్ల, ప్రకాశం, శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లాలు ఉన్నాయి. రాయలసీమలో కర్నూలు, నంద్యాల, అనంతపురం, శ్రీ సత్యసాయి, వైఎస్ఆర్, అన్నమయ్య, తిరుపతి, చిత్తూరు, మార్కాపురం జిల్లాలు ఉన్నాయి.

విశాఖపట్నం జిల్లా విస్తీర్ణంలో అతి చిన్న జిల్లా కాగా, ప్రకాశం జిల్లా పెద్దది. శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా అత్యధికజనాభా కలిగిన జిల్లా అయితే, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా అత్యల్పజనాభా కలిగిన జిల్లాగా గుర్తించబడ్డాయి. ప్రతి జిల్లాను రెండు లేదా అంతకంటే తక్కువ రెవెన్యూ డివిజన్‌లుగా విభజించబడ్డాయి. రెవెన్యూ డివిజన్లును పరిపాలనా ప్రయోజనాల కోసం మండలాలుగా ఉపవిభజన చేయబడ్డాయి.

## చరిత్ర
స్వాతంత్ర్యం వచ్చేనాటికి నేటి ఆంధ్రప్రదేశ్ మద్రాసు రాష్ట్రంలో భాగంగాఉండేది. తెలుగు మాట్లాడే ఆధిపత్య ప్రాంతాలైన కోస్తాాంధ్ర, రాయలసీమ ప్రాంతాలు 1953లో మద్రాసు రాష్ట్రం నుండి విడిపోయి ఆంధ్రరాష్ట్రంగా ఏర్పడింది.

ఆంధ్రరాష్ట్రంలో అనంతపురం, చిత్తూరు, తూర్పుగోదావరి, గుంటూరు, కడప, కృష్ణా, కర్నూలు, నెల్లూరు, శ్రీకాకుళం, విశాఖపట్నం, పశ్చిమగోదావరి అనే 11 జిల్లాలు ఉండేవి.

రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956 ఫలితంగా రాష్ట్ర సరిహద్దులు భాషాపరమైన మార్గాలను అనుసరించి పునర్వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి. 1956 నవంబరు 1న ఆంధ్రరాష్ట్రం, హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని తెలంగాణ ప్రాంతం కలిసి ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా ఏర్పడింది. దీనిని పునరాలోచనలో యునైటెడ్ ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా సూచిస్తారు.

ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రంగా తెలంగాణ ప్రాంతంలోని 10 జిల్లాలతో కలిపి ఆంధ్రరాష్ట్రం లోని 11 జిల్లాల కలిపి మొత్తం 21 జిల్లాలతో ఏర్పడింది. 1959 సంవత్సరంలో, గోదావరి నదికి అవతలి వైపున ఉన్న తూర్పు గోదావరి జిల్లా లోని భద్రాచలం, నూగూరు వెంకటాపురం తాలూకాలు భౌగోళిక సామీప్యత, పరిపాలనా సాధ్యత దృష్ట్యా ఖమ్మం జిల్లాలో విలీనం చేయబడ్డాయి. అదే సంవత్సరం పశ్చిమగోదావరి జిల్లా లోని అశ్వారావుపేట కొంత భాగాన్ని ఖమ్మం జిల్లాకు, కృష్ణా జిల్లాకు చెందిన మునగాల తాలూకాను నల్గొండ జిల్లా లోకి చేర్చారు. 1970లో గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల నుంచి ప్రకాశం జిల్లా, 1979లో విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల నుంచి విజయనగరం జిల్లా ఏర్పడడంతో జిల్లాల సంఖ్య 21 నుండి 23కు పెరిగింది.

2014లో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా విభజించబడిన తర్వాత, ఇప్పుడు ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా పిలవబడే ఆంధ్రప్రాంతం 13 జిల్లాలతో మిగిలిపోయింది. అయితే పోలవరం ప్రాజెక్టులో భాగంగా తెలంగాణలోని ఖమ్మం జిల్లా నుండి (ఒక్క భద్రాచలం పట్టణం తప్ప) 7 గిరిజన ప్రాబల్య మండలాలలోని ముంపు గ్రామాలు  ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో విలీనమయ్యాయి. ఈ మండలాలు తూర్పుగోదావరి, పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలలో చేర్చబడ్డాయి.

### 2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ
2022 జనవరి 26న, ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల ఏర్పాటు చట్టం, 1974, సెక్షన్ 3 (5) ప్రకారం ప్రాథమిక ప్రకటన జారీ చేయడం ద్వారా ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం 13 కొత్త జిల్లాలను పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గ పరిధి ఆధారంగా ప్రతిపాదించింది. దీనికి మినహాయింపు విశాలంగా వున్న అరకు లోకసభ నియోజక వర్గాన్ని రెండు జిల్లాలుగా మార్చటం. ప్రజల అభ్యర్ధనల మేరకు, మిగతా చోట్ల 12 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలను లోక్‌సభనియోజకవర్గం ప్రధానంగా గల జిల్లాలో కాక, ఇతర జిల్లాలలో వుంచారు. ప్రజల నుండి వచ్చిన అభ్యంతరాలు, సూచనలను పరిగణనలోకి తీసుకున్న తరువాత, ప్రభుత్వం 2022 ఏప్రిల్ 3న 13 కొత్త జిల్లాలను ఏర్పాటు చేస్తూ తుది నోటిఫికేషన్‌ను ప్రచురించింది. దాని ప్రకారం ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులోని షెడ్యూల్‌లో పేర్కొన్న విధంగా కొత్తగా ఏర్పడిన జిల్లాలు 2022 ఏప్రిల్ 4 నుండి అమలులోకి వచ్చాయి.వాటితో రాష్ట్రంలోని జిల్లాల సంఖ్య 26కు చేరుకుంది. 

### 2025 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ
2025 జిల్లాల పునర్నినిర్మాణంలో భాగంగా కొత్తగా పోలవరం, మార్కాపురం జిల్లాలు 2025 డిసెంబరు 30న ఉనికిలోకి వచ్చాయి. వీటితో రాష్ట్రంలోని జిల్లాల సంఖ్య 26 నుండి 28కి చేరుకుంది. ప్రాంతాల వారిగా ఉత్తర ఆంధ్రలో ఏడు జిల్లాలు, కోస్తా ఆంధ్రలో పదమూడు జిల్లాలు, రాయలసీమలో ఎనిమిది జిల్లాలు ఉన్నాయి.  2025 డిసెంబరు 31 నాటికి రాష్ట్రంలో మొత్తం 81 రెవెన్యూ డివిజన్‌లు, 688 మండలాలు, 13,324 గ్రామ పంచాయతీలతో పరిపాలనా సంస్థలో భాగంగా ఉన్నాయి.

ఉత్తరఆంధ్ర (ఉత్తర ఆంధ్ర):(7)

* అల్లూరి సీతారామరాజు
* అనకాపల్లి
* పార్వతీపురం మన్యం
* పోలవరం
* శ్రీకాకుళం
* విశాఖపట్నం
* విజయనగరం

కోస్తా ఆంధ్ర (కోస్తా ఆంధ్ర):(13)

* బాపట్ల
* కోనసీమ
* తూర్పు గోదావరి
* ఏలూరు
* గుంటూరు
* కాకినాడ
* కృష్ణా 
* మార్కాపురం
* ఎన్టీఆర్
* పల్నాడు
* ప్రకాశం
* నెల్లూరు
* పశ్చిమ గోదావరి

**రాయలసీమ:**

* అనంతపురం 
* అన్నమయ్య
* చిత్తూరు
* వై.ఎస్.ఆర్.కడప
* కర్నూలు
* నంద్యాల
* శ్రీ సత్యసాయి
* తిరుపతి

### కాలక్రమ స్థితి పటాలు

File:Andhra State (1953 - 1956).png|[(1953–1956)
File:Blank map Andhra Pradesh state and districts (before 2014).png|[[United Andhra Pradesh| (1956–2014)
File:Location_map_India_Andhra_Pradesh_EN_V2.svg|[[Andhra Pradesh| (2014–2022)
File:Andhra Pradesh districts 2022.svg|[[Andhra Pradesh| (2022–2025)
File:Andhra Pradesh districts plain - Telugu.svg|[[Andhra Pradesh|(2025-)
</gallery>




== జిల్లాల గణాంకాలు ==
గమనిక: జిల్లా వివరాలు. మండలాల సంఖ్య వరకు, జిల్లా పటం తాజాపరచబడింది. రెవెన్యూ గ్రామాలు, జనాభా, విస్తీర్ణం, జనసాంద్రత  వివరాలు  తాజాపరచవలసివున్నది

'''గమనిక *:''' నిర్జన గ్రామాలు మినహాయించి జిల్లాలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు  చూపబడినవి




== జిల్లాల విశేషాలు ==
* అతి పెద్ద జిల్లా: [కడప జిల్లా
* అతి చిన్న జిల్లా: విశాఖపట్నం జిల్లా
* అతి తక్కువ మండలాలు గల జిల్లా: విశాఖపట్నం జిల్లా
* అతి ఎక్కువ మండలాలు గల జిల్లాలు: కడప జిల్లా
* 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం అత్యల్ప జనసాంద్రత గల జిల్లా: పోలవరం జిల్లా
* 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం అత్యధిక జనసాంద్రత గల జిల్లా: తిరుపతి జిల్లా
* 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం పూర్తి పట్టణ జిల్లా: విశాఖపట్నం జిల్లా
* 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం పూర్తి గ్రామీణ జిల్లా: అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా

### వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న జిల్లాలు
రాష్ట్రంలో 2022 పునర్య్వస్థీకరణ తరువాత ఈ దిగువ వివరించిన 7 జిల్లాలు వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్నాయి.
* అన్నమయ్య జిల్లా
* అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా
* ఎన్టీఆర్ జిల్లా
* డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా 
* వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా
* శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా
* శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా

## ఆరు జోన్లు
*మల్టీ జోన్ 1 

# శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, పార్వతీపురం, మన్యం, పోలవరం, విశాఖపట్నం, అనకాపల్లి
# పాడేరు, రాజమండ్రి, కాకినాడ, కోనసీమ,
# ఏలూరు, విజయవాడ, బందరు
* మల్టీ జోన్ 2 

# గుంటూరు, నరసరావుపేట, బాపట్ల, ఒంగోలు, మార్కాపురం, నెల్లూరు
# తిరుపతి, చిత్తూరు, మదనపల్లె, కడప
# నంద్యాల, అనంతపురం, పుట్టపర్తి, కర్నూలు

## ఇవి కూడా చూడండి

* ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా
* ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాల జాబితా
* భారతదేశ జిల్లాల జాబితా
* ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు
* ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాల జాబితా
* తెలంగాణ రెవెన్యూ డివిజన్లు జాబితా
* తెలంగాణ మండలాల జాబితా
* తెలంగాణ పురపాలక సంఘాల జాబితా

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పాలనా విభాగాలు
వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల జాబితాలు
వర్గం:జాబితాలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు సంబంధించిన జాబితాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు