జెత్వా రాజవంశం

**జెత్వా రాజవంశం** సా.శ. 7వ శతాబ్దం నుండి 20వ శతాబ్దం మధ్యలో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చే వరకు ప్రస్తుత గుజరాత్ ప్రాంతాన్ని పాలించిన రాజవంశం. ఇది రాజపుత్రులలోని జెత్వా వంశం పాలించిన రాజపుత్ర రాజవంశం.

## ఆవిర్భావం
thumb|1829 నాటి టాడ్ 36 రాజ వంశాల జాబితాలో జైత్వా, జెత్వా, చమరి పేర్లు ఉన్నాయి.
**జెత్వా** (లేదా **జెత్వా**, **జాతవ, జైత్వా**, **చమరి**,. జెత్వా వంశీయులు తమను తాము హనుమంతుని కుమారుడైన మకరధ్వజుని సంతతికి చెందినవారిగా చెప్పుకుంటారు. వారి వంశ జానపద కథల ప్రకారం, మకరధ్వజునికి మోద్-ధ్వజుడు అనే కుమారుడు, అతనికి జెథి-ధ్వజుడు అనే కుమారుడు ఉన్నారు. జెత్వాలు జెథి-ధ్వజుని నుండి తమ సంతతిని, పేరును పొందినట్లు పేర్కొంటారు, హనుమంతుని తమ ఇష్టదైవంగా పూజిస్తారు.
[thumb|రాజ్య జెత్వా పాలకులు స్వీకరించిన [పోర్‌బందర్ సంస్థానపు మర్చంట్ నేవీ జెండా చిత్రం, ఇందులో జెత్వాల మూలపురుషుడిగా చెప్పుకునే హనుమంతుని చిత్రం ఉంది.]]

అందువల్ల, పోర్‌బందర్ జెత్వా రాజవంశం 1923లో స్వీకరించిన మర్చంట్ నేవీ జెండాపై హనుమంతుని చిత్రాన్ని ఉంచింది. రాజ చిహ్నం మధ్యలో కూడా హనుమంతుని చిత్రం ఉంది.

అంతేకాకుండా, 7వ శతాబ్దంలో సింధ్ ముస్లిం గవర్నర్లు గుజరాత్ పశ్చిమ, దక్షిణ తీరాన్ని జయించేందుకు పదేపదే నావికా సాయుధ నౌకలను పంపారని, తమను తాము "పశ్చిమ సముద్రానికి యజమానులు" (అపర సముద్రాధిపతి) గా పిలుచుకునే "సైంధవులు" వారిని పదేపదే తిప్పికొట్టారని చెబుతారు. జయద్రథులుగా కూడా పిలువబడే సైంధవ పాలక కుటుంబాన్ని ఇప్పుడు జెత్వా రాజపుత్రులు సూచిస్తున్నారని ప్రతిపాదించారు.

వారి పూర్వీకులు బహుశా ఉత్తరాదికి చెందిన సిథియన్లు అని కెప్టెన్ విల్బర్‌ఫోర్స్ బెల్ అభిప్రాయపడ్డాడు . అయితే, జెత్వాలు బహుశా కన్నౌజ్ ప్రతీహారుల శాఖ అని గౌరీశంకర్ ఓజా అభిప్రాయపడ్డాడు.

అలాగే, జెత్వా రాజపుత్రులకు ప్రాచీన కాలం నుండి మేర్ ప్రజలతో లోతైన అనుబంధం ఉందని, వారు మేర్‌లలో సీనియర్ (జెత్వా), రాజకులం (రాజ వంశం) మాత్రమే అని చాలా మంది చరిత్రకారుల అభిప్రాయం. మేర్ ప్రజలు ఎల్లప్పుడూ విశ్వసనీయంగా ఉండి, యుద్ధం, శాంతి సమయాల్లో జెత్వాలకు మద్దతు ఇచ్చారు. పోర్‌బందర్ రాణా సింహాసనం లేదా గద్దె నెక్కినప్పుడు, మేర్ ప్రజల నాయకుడు తన చిటికెన వేలు కొనను కత్తిరించి, తన రక్తంతో రాణా నుదిటిపై తిలకం దిద్దడం ఆచారంగా ఉండేది.

## చరిత్ర
పూర్వం సైంధవుల రాజధానిగా ఉన్న ఘుమ్లీ, 7వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో (సుమారు 620లో) శిల్ కుమార్ జెత్వా ఈ రాజవంశాన్ని స్థాపించినప్పటి నుండి జెత్వాలకు కంచుకోట, రాజధానిగా ఉంది, ఇతను తరువాత ఢిల్లీ పాలకుడు అనంగపాలుడు ఒక యుద్ధంలో గెలవడానికి సహాయం చేశాడు. ఈ సహాయానికి ప్రతిఫలంగా అనంగపాలుడు తన కుమార్తెను అతనికిచ్చి వివాహం చేశాడు. జెత్వాలు పాలించిన ప్రాంతాన్ని నేడు సాంప్రదాయకంగా బార్డా కొండలు అని పిలుస్తారు, చారిత్రకంగా దీనిని జ్యేష్ఠుకదేశ్ అని పిలిచేవారు, అంటే జెత్వాల భూమి. సా.శ. 900లో మోర్విని కోల్పోయిన తరువాత వారు తమ రాజధానిని తాత్కాలికంగా మార్చుకున్న ఇతర పట్టణాలను వారు స్థాపించారు, కాలక్రమంలో వారు రాజధానిని శ్రీనగర్, ఢాంక్, ఛాయా, ఘుమ్లీ, రాణాపూర్, చివరగా పోర్‌బందర్కు (1685 నుండి 1947 వరకు) మార్చారు. పశ్చిమ గుజరాత్‌లోని సౌరాష్ట్ర ప్రాంతానికి వీరు తొలి పాలకులు.

జెత్వాలు వాయువ్య దిశ నుండి, అంటే సింధ్, కచ్ గుండా సా.శ. 9వ శతాబ్దంలో సౌరాష్ట్రలోకి ప్రవేశించినట్లు కనిపిస్తుంది, వీరు ద్వీపకల్పపు అత్యంత పురాతన పాలక వంశం. సుమారు సా.శ. 900లో జెత్వాలు సౌరాష్ట్రలో తమ పాలనను స్థాపించారని, తమ రాజధానిగా మోర్వి నగరాన్ని స్థాపించారని దాదాపు చరిత్రకారులందరూ అంగీకరిస్తారు. మోర్విని గతంలో మయూర్‌పురి అని పిలిచేవారు, దాని స్థాపకుడు జెత్వా పాలకుడు మయూర్-ధ్వజుని పేరు మీదుగా ఆ పేరు వచ్చింది. వారు పశ్చిమం వైపు మరింత విస్తరించి, చావడాల నుండి ద్వారకను స్వాధీనం చేసుకుని, తీరంలో మియాని, శ్రీనగర్‌లలో కాలనీలతో నాగ్నా, ఘుమ్లీ, భాన్వాడ్, ఛాయా, ఢాంక్, లాధ్వా, రాన్‌పూర్ పట్టణాలను స్థాపించారు. గజనీ మహ్మద్ కాలంలో, జెత్వాలు కతియావార్ పశ్చిమ, ఉత్తర భాగాలన్నింటినీ నియంత్రించారు.

వలసరాజ్యాల ఎథ్నోగ్రాఫర్ జేమ్స్ టాడ్ తన 1832 గ్రంథం 'ది అన్నల్స్ అండ్ ఆంటిక్విటీస్ ఆఫ్ రాజస్థాన్: ఆర్ ది సెంట్రల్ అండ్ వెస్ట్రన్ రాజ్‌పుత్ స్టేట్స్ ఆఫ్ ఇండియా'లో ప్రాచీన భారతదేశపు 36 రాజ వంశాలలో జెత్వాను చేర్చాడు, జెత్వా లేదా జాతవను చమరి అని కూడా పేర్కొన్నాడు. అంతేకాకుండా, జెత్వాలు భారత ద్వీపకల్పపు పాత యుద్ధ జాతుల నుండి వచ్చారని, 8వ శతాబ్దం వరకు వారిని కన్వర్ అని పిలిచేవారని కల్నల్ జేమ్స్ టాడ్ అభిప్రాయపడ్డాడు. కొందరు జెత్వా పాలకులు తమ పేరు వెనుక కన్వర్‌ను చేర్చుకున్నారు, అందుకే వారిని కన్వర్లు లేదా కుమార్‌లు అని కూడా పిలుస్తారు.

సంగాజీ 1120 నుండి 1150 వరకు పాలించిన జెత్వా పాలకుడు, ఇతను 1125లో మోర్వి సమీపంలో విర్ధావల్ వాఘేలా (వాఘేలా రాజవంశం స్థాపకుడు) సైన్యాన్ని ఓడించాడు. ఓడిపోయిన విర్ధావల్, తన కుమార్తెను ఇచ్చి వివాహం చేసి, తన రాణా బిరుదును సంగాజీ జెత్వాకు అప్పగించాడు. అప్పటి నుండి 1979లో చివరి రాణా వారసుడు లేకుండా మరణించే వరకు రాణా బిరుదు జెత్వా పాలకుల వద్దే ఉంది.

1193 సంవత్సరంలో దండెత్తి వచ్చిన కుతుబుద్దీన్ ఐబక్ సైన్యం చేతిలో ఓడిపోవడంతో జెత్వాలు మోర్విని కోల్పోయారు. జెత్వాలు నాగ్నాకు మారారు, తరువాత వారు సాల్ కుమార్ నాయకత్వంలో తమ పాలనను స్థాపించి ఘుమ్లీని నిర్మించారు. ఘుమ్లీ పాలకులను కుమారాంట్స్ అని కూడా పిలిచేవారు.

తరువాతి సంవత్సరాల్లో 1220-1245 సంవత్సరాల వరకు పాలించిన వాజేసింహ్ జెత్వా (వాజోసింహ్), ధైర్యవంతుడైన యోధుడు, అతన్ని సింహ్‌గా పిలిచేవారు, విశాల్‌డియో వాఘేలాపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపాడు.

1220లో రాణా షియాజీ ఘుమ్లీని జెత్వా రాజవంశ రెండవ రాజధానిగా ప్రకటించాడు, అతను ఘుమ్లీ రాణా అనే బిరుదును స్వీకరించి రాజధానిని శ్రీనగర్ నుండి మార్చాడు రాణా భాంజీ జెత్వా ఒక యుద్ధంలో ఓడిపోయిన 1313 వరకు ఘుమ్లీ వారి రాజధానిగా ఉండిపోయింది, అతను ఘుమ్లీ నుండి పారిపోయి రాన్‌పూర్‌కు మారాడు. రాణా భాంజీ జెత్వా ప్రేమించిన సోనే అనే సతీ శాపం కారణంగా ఘుమ్లీ ధ్వంసమైందని చెబుతారు. సింధ్ నుండి వచ్చిన జడేజా వంశానికి చెందిన జడేజా జామ్ ఉనాజీ (జామ్ ఉనాద్) 1309లో ఘుమ్లీపై దాడి చేసి ఓడిపోయాడు, తరువాత 1313లో అతని కుమారుడు జామ్ బర్మానియాజీ జడేజా (జామ్ బామనియోజీ) ఓటమికి ప్రతీకారం తీర్చుకునేందుకు దాడి చేశాడు. అతను రాణా భాంజీ జెత్వాను ఓడించాడు, అతను పారిపోయాడు, ఘుమ్లీ పూర్తిగా ధ్వంసమై శిథిలాలుగా మారింది. అదే రాత్రి అంబాజీ దేవి బామనియోజీ కలలో కనిపించి, ఘుమ్లీని జయించాలన్న అతని తండ్రి కోరికను ("ఆశ") తాను నెరవేర్చినందున, తన పేరు మీద ఒక ఆలయాన్ని నిర్మించాలని చెప్పింది. కాబట్టి బర్మానియాజీ ఘుమ్లీ మధ్యలో ఉన్న కొండపై అంబాజీ ఆలయాన్ని నిర్మించాడు, దానికి ఆశాపురా మాతా ఆలయంగా పేరు పెట్టాడు, ఈ దేవి జడేజాల కులదైవం.

సుమారు 1525-35లో జామ్ రావల్ జెత్వాలు, చావడాలు, దేడాలు (జడేజాల ఉప-శాఖ), వధేల్స్ వంటి ఇతర రాజపుత్ర పాలకుల నుండి హలార్‌లో ఎక్కువ భాగాన్ని జయించాడు. ఇది జెత్వా భూభాగాలను మరింత నాశనం చేయడానికి దారితీసింది, ఇందులో నాగ్నాను కోల్పోయారు, జేమ్స్ దానిని నవానగర్‌గా మార్చారు. అయితే, జామ్ రావల్జీ కుమారుడు తన కుమార్తెను జెత్వా పాలకుడు ఖిమూజీకి ఇచ్చి వివాహం చేశాడు. కానీ తరువాతి సంవత్సరాల్లో, జామ్ రావల్జీ కుమారుడు జామ్ సతాజీ కుట్ర ద్వారా తన స్వంత మేనల్లుడు నాల్గవ జెత్వా రామ్‌దేవ్జీని చంపి, జెత్వాల భూభాగాన్ని బలవంతంగా కలుపుకున్నాడు. ఇది జెత్వాలు, జామ్‌ల మధ్య తీవ్రమైన శత్రుత్వానికి దారితీసింది, ఇది 300 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగింది, వారి మధ్య అపియా (పగ) ఉండేది. జెత్వా రాజవంశ చరిత్రలోని ఈ అల్లకల్లోల సమయాల్లో, మేర్ ప్రజలు మళ్లీ జెత్వాల రక్షణకు వచ్చి, వారు కోల్పోయిన భూభాగాలను తిరిగి పొందడంలో సహాయపడ్డారు. 1525లో జామ్‌ల చేతిలో ఓడిపోయిన తరువాత అధికారంలో ఉన్న జెత్వాలు ఛాయాలో ఆశ్రయం దొరికే వరకు ఇక్కడి నుండి అక్కడికి పరుగెత్తవలసి వచ్చింది. తరువాత, దివంగత రాణా భాంజీ వితంతువు రాణి కలాబాయి అసాధారణమైన ధైర్యం, దూరదృష్టి గల మహిళ, మేర్‌లు, రబారీలతో సైన్యాన్ని సమీకరించి, జామ్‌ల నుండి రాన్‌పూర్ వరకు కోల్పోయిన తన భూభాగాన్ని తిరిగి పొందింది.

తరువాత 1671లో రాణా విక్మత్జీ ఖిమోజీ జెత్వా మొఘలుల నుండి పోర్‌బందర్‌ను స్వాధీనం చేసుకుని అక్కడ ఒక కోటను నిర్మించాడు. అతను మాధవ్‌పూర్ కోటను కూడా తీసుకున్నాడు. అతను పోర్‌బందర్‌లో మరణించినప్పటికీ, రాజధాని ఛాయాగానే ఉండిపోయింది. 1685లో రాజధానిని శాశ్వతంగా పోర్‌బందర్‌కు మార్చింది అతని కుమారుడు రెండవ రాణా సరతన్‌జీ. పోర్‌బందర్‌కు చెందిన జెత్వాలు 1807లో బ్రిటిష్ వారితో పొత్తు పెట్టుకున్నారు, 1809 సంవత్సరంలో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీతో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నారు.

పోర్‌బందర్ సంస్థానం బ్రిటిష్ ఇండియాలోని 13-గన్ సెల్యూట్ రాష్ట్రం. పోర్‌బందర్ మహారాజులైన రాణా భావ్‌సిన్హ్జీ మాధవ్‌సిన్హ్జీ (1900-1908), రాణా నట్వర్‌సిన్హ్జీ (1908-1979) పాలనలు 1811, 1869, 1886 సంవత్సరాలలో రాజ కుటుంబంలోని సింహాసనం కోసం అనేక యుద్ధాల తర్వాత పోర్‌బందర్ రాష్ట్రానికి ప్రథమ శ్రేణి హోదాను ఇచ్చాయి. రాజ్యం చివరి పాలకుడు రాణా నట్వర్‌సిన్హ్జీ 1947 ఆగస్టు 15న విలీన ఒప్పందంపై సంతకం చేసినప్పుడు పోర్‌బందర్ రాష్ట్రం భారత యూనియన్‌లో విలీనమయ్యే వరకు పోర్‌బందర్ జెత్వా రాజవంశ రాజధానిగా మిగిలిపోయింది.
right|thumb|లెఫ్టినెంట్-కల్నల్ మహారాజా రాణా శ్రీ సర్ నట్వర్‌సిన్హ్జీ భావ్‌సిన్హ్జీ సాహిబ్ బహదూర్, కె.సి.ఎస్.ఐ, పోర్‌బందర్ మహారాజా - జెత్వా రాజవంశ చివరి పాలకుడు. 
పోర్‌బందర్ జెత్వా రాజవంశ చివరి రాణా, పాలకుడు శ్రీ నట్వర్‌సిన్హ్జీ 1979లో మరణించాడు. అతని కంటే ముందు 1977లో, అతని సింహాసన వారసుడైన యువరాజు ఉదయభన్‌సిన్హ్జీ నట్వర్‌సిన్హ్జీ జెత్వా మరణించాడు, సింహాసనం ఖాళీగా ఉండిపోయింది.

మోహన్‌దాస్ కరంచంద్ గాంధీ తాత ఉత్తమ్‌చంద్ గాంధీ, ఆ తరువాత అతని తండ్రి కరంచంద్ గాంధీ, మేనమామ తులసీదాస్ గాంధీ పోర్‌బందర్ రాణాకు దివాన్‌గా పనిచేశారు.

## జెత్వా శాసనాలు
### విసావాడ శాసనం
పోర్‌బందర్ సమీపంలోని విసావాడలోని సిద్ధనాథ్ మహాదేవ ఆలయంలో ఒక గూడులో విక్రమ సంవత్సరం 1262 (సా.శ. 1206) నాటి శాసనం కనుగొనబడింది. వైజక అనే నాగర్ బ్రాహ్మణుడు రాయగా, రాతి పనివాడు ఝల్హన చెక్కిన ఈ శాసనం రాణా సింహ పాలనలో విక్రమాదిత్యుని విగ్రహ ప్రతిష్ఠాపన గురించి తెలియజేస్తుంది. బార్డ్‌ల ప్రకారం ఆ కాలంలో ఈ ప్రాంతం జెత్వాల ఆధీనంలో ఉన్నందున ఈ రాణా సింహ బహుశా జెత్వా కుటుంబానికి చెందినవాడు కావచ్చు.

## వాస్తుశిల్ప వారసత్వం
[thumb|right|[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ|భారత పురావస్తు శాఖ (ASI) పునరుద్ధరణ పనులు చేసిన తర్వాత, 12వ శతాబ్దంలో జెత్వా రాజవంశం నిర్మించిన ఘుమ్లీలోని నవ్లాఖా ఆలయ దృశ్యం.]]
*ఘుమ్లీలోని *నవ్లాఖా ఆలయం* 12వ శతాబ్దంలో జెత్వా పాలకులు నిర్మించారు, సూర్య భగవానుడికి అంకితం చేసిన ఈ ఆలయం గుజరాత్‌లోని అత్యంత పురాతన సూర్య దేవాలయం. ఇది గుజరాత్‌లోని దేవాలయాలలో అతిపెద్ద పునాది (జగతి) కలిగి ఉంది, దీని కొలతలు 45.72 x 30.48 మీటర్లు. తూర్పు ముఖంగా ఉన్న ఈ ఆలయానికి అందమైన ప్రవేశ ద్వారం లేదా కీర్తి తోరణం ఉండేది, అది ఇప్పుడు కనుమరుగైంది. గర్భగుడి, పైకప్పుతో ఉన్న ప్రదక్షిణ మార్గం, పెద్ద సమావేశ మందిరం, దాని మూడు శృంగార్ చౌకీలు ఆకట్టుకుంటాయి. చుట్టూ ఉన్న నడిచే మార్గంలో మూడు దిశలలో బాల్కనీలు కనిపిస్తాయి. మండపానికి మద్దతుగా ఎనిమిది వైపుల స్తంభాలు ఉన్నాయి. చిన్న గూళ్ళలో శిల్పాలు కనిపిస్తాయి. ప్రవేశ ద్వారాలు రెండు అంతస్తులలో ఉన్నాయి. ఆలయం వెనుక గోడపై రెండు భారీ ఏనుగులు తమ తొండాలతో పోరాడుతున్నట్లు కనిపిస్తుంది. భద్ర గవాక్షంలో బ్రహ్మ-సావిత్రి చిత్రం ఉంది, పశ్చిమాన శివ-పార్వతి, ఉత్తరాన లక్ష్మీనారాయణ ఉన్నారు. తొమ్మిది లక్షల వ్యయంతో నిర్మించబడినందున దీనికి నవ్లాఖా ఆలయం అనే పేరు వచ్చింది, ఇది దాని నిర్మాణం, ఇంటీరియర్స్‌లో సోమనాథ్ ఆలయంతో పోటీ పడుతుంది. ఈ ఆలయం సోలంకి నిర్మాణ శైలిలో నిర్మించబడింది, ఇది మూడు పెనవేసుకున్న ఏనుగుల దంతాలను తన ట్రేడ్‌మార్క్‌గా కలిగి ఉంది, ఇది సోలంకి నిర్మాణ శైలికి పరాకాష్టగా పరిగణించబడుతుంది.
*ఘుమ్లీ సమీపంలోని బార్డా కొండపై నిర్మించిన *కిలేశ్వర్ మహాదేవ్* ఆలయం.
*వికియా వావ్ అనే మెట్ల బావి గుజరాత్‌లోని పురాతనమైన, అతిపెద్ద మెట్ల బావులలో ఒకటి, జెత్వా పాలకుడు వికియాజీ దీనిని నిర్మించినందున అతని పేరు దీనికి పెట్టారు. శిథిలావస్థలో ఉన్న ఈ మెట్ల బావి రాష్ట్రంలో ఈ రకమైన వాటిలో అతిపెద్దది, దాదాపు 60 బై 40.5 చదరపు మీటర్ల కొలతలు కలిగి ఉంది. బావికి దారితీసే అనేక మెట్ల వరుసలు, దారపు-ఆకారపు చెక్కడాలు ఉన్నాయి. ప్రవేశ మంటపాలు మూడు ప్రదేశాలలో చెక్కుచెదరకుండా నిలబడి ఉండటాన్ని ఇప్పటికీ చూడవచ్చు.
*ఘుమ్లీ సమీపంలో వికియా మెట్ల బావిని పోలిన *జేఠా మెట్ల బావి*.
*ఘుమ్లీ నవ్లాఖా ఆలయం సమీపంలో భాన్ జెత్వా పేరు మీదుగా ఉన్న *భాన్ గేట్*, ఘుమ్లీ వద్ద *రాంపోల్ గేట్*.
*ఘుమ్లీ వద్ద ఉన్న *ఘుమ్లీ గణేశ ఆలయం*
*1600 ప్రాంతంలో నిర్మించబడిన ఛాయా వద్ద జెత్వాల ప్యాలెస్ *దర్బార్‌గఢ్*.
*పోర్‌బందర్ *దర్బార్‌గఢ్‌*ను 17వ శతాబ్దం చివరలో రాణా సార్తన్జీ జెత్వా (1671-1699) నిర్మించాడు. ఈ రాజభవనంలో భారీగా చెక్కబడిన రాతి ప్రవేశ ద్వారం, ఎత్తైన బురుజులు, భారీ చెక్క తలుపులు ఉన్నాయి. గుజరాత్ పట్టణంలో ఉన్న ఇటువంటి రాజ ప్రాంగణాలకు ఇది ఒక విలక్షణమైన ఉదాహరణ. కోటలో అనేక బురుజులు, 3 చిన్న ద్వారాలు (బారీస్), 4 ప్రధాన ద్వారాలు ఉన్నాయి. పశ్చిమాన పోర్‌బందర్ గేటు, తూర్పున కతియావార్ దర్వాజా, ఉత్తరాన హలార్ గేటు, దక్షిణాన జునాగఢ్ గేటు ప్రధాన ద్వారాలు. గోండాల్‌లో ఉన్న నవ్లాఖా ప్యాలెస్ నిర్మాణ శైలిలో, దర్బార్‌గఢ్ ఒక ఆభరణాల పెట్టెను పోలి ఉండేలా రూపొందించబడింది.
* పోర్‌బందర్‌లో *సార్తన్జీ చోరో*: రాణా సార్తన్జీ (1671-1699) మూడు అంతస్తుల వేసవి మంటపమైన సార్తన్జీ చోరోను కూడా నిర్మించాడు. ఉద్యానవనం మధ్యలో విశ్రాంతి కోసం ఈ ప్యాలెస్ రాజపుత్ర శైలిలో నిర్మించబడింది. ఉద్యానవనం ప్రతి వైపు ఒక విభిన్న వాతావరణాన్ని/ఋతువును సూచిస్తుంది. దీనిని *గ్రీష్మభువన్* అని కూడా పిలుస్తారు.

[thumb|20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో జెత్వా రాజవంశ చివరి పాలకుడు మహారాణా నట్వర్‌సిన్హ్జీ నిర్మించిన [పోర్‌బందర్ నగర సముద్ర తీరంలో ఉన్న హుజూర్ ప్యాలెస్.]]

* *డారియా మహల్ ప్యాలెస్* పోర్‌బందర్ నగర సముద్ర తీరంలో మెరైన్ డ్రైవ్ చివర ఒక భారీ ప్రాంగణంలో ఉంది. దీనిని 19వ శతాబ్దం చివరలో రాణా భావ్‌సిన్హ్జీ మాధవ్‌సిన్హ్జీ నిర్మించాడు. అరేబియా సముద్రం అంచున ఉన్న ఈ ప్యాలెస్ అరేబియా సంస్కృతి ప్రభావాలను చూపుతుంది. అయితే, ప్యాలెస్‌లోని కొన్ని భాగాలు రినైసాన్స్, గోతిక్ స్పర్శల ఆసక్తికరమైన కలయికతో ఇటాలియన్ శైలిలో ఉన్నాయి. ప్యాలెస్ ఇంటీరియర్స్ అయిన షాన్డిలియర్స్, పెయింట్ చేసిన కుడ్యచిత్రాలు, యూరోపియన్ ఫర్నిచర్ ఆకట్టుకుంటాయి. ఈ ప్యాలెస్ ఇప్పుడు కళాశాలగా మార్చబడింది.
**హుజూర్ మహల్ ప్యాలెస్‌*ను రాణా నట్వర్‌సిన్హ్జీ పోర్‌బందర్ నగర సముద్ర తీరంలో నిర్మించాడు. విశాలమైన ఈ ప్యాలెస్ వాలుగా ఉన్న పైకప్పులు, అనేక విభాగాలు, పెద్ద కిటికీలతో యూరోపియన్ శైలిలో సముద్రానికి అభిముఖంగా నిర్మించబడింది.
* ఆనకట్టకు అభిముఖంగా ఖంభాలియాలోని *అనుట్ నివాస్*, బార్డా కొండలపై 1927లో పోర్‌బందర్ రాష్ట్ర చివరి పాలకుడు రాణా శ్రీనటవర్‌సిన్హ్జీ నిర్మించిన వేసవి విడిది. ఇంటీరియర్ విలాసవంతంగా ఉంటుంది కానీ ఆడంబరంగా ఉండదు. రాజ్‌పుత్ రూమ్ కతియావాడ్ గతానికి చెందిన మ్యూజియం.
*పోర్‌బందర్‌లోని *లాల్ మహల్* లేదా రెడ్ ప్యాలెస్, గతంలో పోర్‌బందర్ రాష్ట్ర పాలకుల అధికారిక అతిథి గృహం, ఇప్పుడు మూసివేయబడింది.

## జానపద కథలలో
[right|thumb|14వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో [సతీ సహగమనం|సతీ సోన్ జ్ఞాపకార్థం నిర్మించబడిన సోన్ కాసారి ఆలయం భాన్వాడ్ వద్ద శిథిలావస్థలో ఉంది.]]
జెత్వా, ఉజాలిల మధ్య ఉన్న అమర ప్రేమ గురించిన రాజస్థానీ జానపద కథ వంటి జానపద కథలలో జెత్వాల బార్డిక్ కథలు అమరత్వం పొందాయి భాన్ జెత్వా, విజోలు కతీస్‌ను ఓడించారనే వీరోచిత కథలలో కతియావార్ బార్డిక్ జానపద గీతాలలో జెత్వా భూభాగాలైన భాన్వాడ్, లోధ్వా పేర్లు ప్రస్తావించబడ్డాయి. తన కమాండర్ రఖాయత బాబారియాతో ప్రేమలో ఉన్న సోన్ కన్సారితో ప్రేమలో పడిన భాన్ జెత్వా బార్డిక్ పాటలు కూడా ఉన్నాయి. భాన్ తన సేవకుడు కుంభ ద్వారా రఖాయత్‌ను హత్య చేయించాడు. కాలక్రమంలో ఘుమ్లీ ధ్వంసమవుతుందని శపిస్తూ సోన్ సతీ సహగమనం చేసింది. 1313లో జామ్స్ ఘుమ్లీని కూల్చివేయడంతో ఆమె ప్రవచనం నిజమైంది. ఆమెకు ఆశ్రయం ఇచ్చిన బరడియా బ్రాహ్మణులు, వారిలో చాలామంది సోన్‌ను రక్షించే క్రమంలో ప్రాణాలు కూడా అర్పించారు, వారు తరువాత సతీ సోన్ జ్ఞాపకార్థం ఒక ఆలయాన్ని నిర్మించారు, ఇది ఇప్పుడు కొండ శిఖరంపై శిథిలావస్థలో ఉంది.

## మూలాలు

వర్గం:గుజరాత్ చరిత్ర
వర్గం:భారతదేశ రాజవంశాలు
వర్గం:హిందూ రాజవంశాలు
వర్గం:1948 పతనాలు