కెకూ ఎం. గాంధీ

**కెకూ ఎం. గాంధీ** (2 ఫిబ్రవరి 1920 - 10 నవంబర్ 2012) ఒక భారతీయ ఆర్ట్ గ్యాలరిస్ట్, కళాకృతుల సేకర్త, కళాభిమాని. 1940ల నుండి భారతీయ ఆధునిక కళల ప్రోత్సాహంలో ఇతను మార్గదర్శకుడు. ఇతను 1941లో ఫ్రేమ్‌ల తయారీ వ్యాపారమైన కెమౌల్డ్ ఫ్రేమ్స్‌ను స్థాపించాడు. కొద్దికాలానికే తన షోరూమ్ కిటికీలలో కె. హెచ్. ఆరా, ఎస్. హెచ్. రజా, కె. కె. హెబ్బార్, ఎం. ఎఫ్. హుస్సేన్ వంటి యువ ఆధునిక కళాకారుల రచనలను ప్రదర్శించడం ప్రారంభించాడు. ఇది భారతదేశంలో ఆధునిక కళా ఉద్యమం, వలసవాద అనంతర కళల క్రమప్రగతికి దారితీసింది. చివరకు భారతదేశపు మొట్టమొదటి వాణిజ్య ఆర్ట్ గ్యాలరీ అయిన గ్యాలరీ కెమౌల్డ్ 1963లో జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ మొదటి అంతస్తులో ప్రారంభించబడింది.
కళారంగానికి చేసిన సేవలకు గాను భారత ప్రభుత్వం 2008లో ఇతనికి పద్మశ్రీ పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసింది.

## జీవితం, వృత్తి
కైఖుస్రు (కెకూ) మినోచెర్ గంధీ 1920 ఫిబ్రవరి 2న ముంబైలో మినోచెర్ గాంధీ, రోషన్ గాంధీ (పెళ్ళికి ముందు రోషన్ బాట్లీవాలా) దంపతులకు జన్మించాడు. కెకూ ముంబైలోని క్యాథడ్రల్, జాన్ కానన్ స్కూల్‌లో విద్యాభ్యాసం చేశాడు. అక్కడే 17 సంవత్సరాల వయస్సులో మెట్రిక్యులేషన్ పూర్తి చేసి కేంబ్రిడ్జ్‌లోని పెంబ్రోక్ కళాశాలలో స్థానం సంపాదించాడు. కానీ 1939 వేసవిని భారతదేశంలో గడిపిన తరువాత, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభం కావడంతో కెకూ గాంధీ కేంబ్రిడ్జ్‌కు తిరిగి వెళ్ళలేకపోయాడు. 1940లో కెకూ బాంబే ఆర్ట్ సొసైటీకి గౌరవ కార్యదర్శిగా నియమితుడయ్యాడు, ఈ పదవిని నిర్వహించిన మొదటి భారతీయుడు ఇతనే.

1941లో కెకూ, అతని సోదరుడు రుస్సీ గాంధీ చిత్రాలకు ఫ్రేమ్‌లను తయారు చేయడానికి కెమికల్ మౌల్డింగ్ మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ కంపెనీని (తరువాత దీనిని కెమౌల్డ్ అని పిలిచారు) స్థాపించారు. ప్రిన్సెస్ స్ట్రీట్‌లోని ఒక గోదాము నుండి ప్రారంభమైన కెమౌల్డ్ బాంబే షాపులో కెకూ బాంబే ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్ చిత్రాలను ప్రదర్శించాడు, బాంబే ప్రోగ్రెసివ్స్ వారి మొదటి విక్రయాలను ఈ షాపు ద్వారానే చేశారు. గ్యాలరీ/షాప్ మేనేజర్‌లలో రోషన్ కలాపేసి, కవి నిస్సిమ్ ఎజెకిల్ ఉన్నారు.

ప్రతిభావంతులైన యువ కళాకారులను గుర్తించడంలో కెకూకి ఉన్న నేర్పు అనేక ప్రదర్శనలకు దారితీసింది. ఇవి ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్, తయ్యబ్ మెహతా, రామ్ కుమార్, ఎస్.హెచ్. రజా, భూపేన్ ఖాఖర్, నళిని మలాని, అతుల్ దొడియా, అంజు దొడియా, జితీష్ కల్లాట్, రీనా సైనీ కల్లాట్, కె.హెచ్. ఆరా, బాల్ ఛబ్డా, క్రిషన్ ఖన్నా, జహంగీర్ సబావాలా, గైతోండే, కె.కె. హెబ్బార్, వివాన్ సుందరం, జివ్యా సోమ మాషే వంటి కళాకారులకు మంచి గుర్తింపు తెచ్చిపెట్టాయి. 1951లో తన మొదటి హుస్సేన్ ప్రదర్శన విజయవంతమైన వెంటనే, ఆధునిక కళల కోసం తొలిసారిగా బాంబేలో జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీని స్థాపించడానికి పారిశ్రామికవేత్త, సేకర్త కవాస్జీ జహంగీర్, అణు శాస్త్రవేత్త హోమీ భాభా లతో కెకూ గాంధీ సహకరించాడు. కెకూ 1963లో జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ మొదటి అంతస్తులో గ్యాలరీ కెమౌల్డ్‌ను స్థాపించాడు. 2007లో ప్రెస్కాట్ రోడ్‌లోని కొత్త ప్రాంగణానికి మారే వరకు అక్కడే ప్రదర్శనలు నిర్వహించాడు.

1970ల ప్రారంభం నుండి, బాంబేలోని పాత సర్ కవాస్జీ జహంగీర్ పబ్లిక్ హాల్‌ను ప్రస్తుత నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్ (ముంబై)గా అభివృద్ధి చేయడంలో కెకూ గాంధీ కీలక పాత్ర పోషించాడు. వివిధ సమయాల్లో కెకూ లలిత కళా అకాడమీ (నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్), ట్రెన్నాలే ఇండియా 1968 లకు చురుకుగా మద్దతు ఇచ్చాడు.

సామాజిక రంగం పట్ల ఉన్న నిబద్ధతలో భాగంగా, భారత అత్యవసర పరిస్థితి (26 జూన్ 1975 - 21 మార్చి 1977) సమయంలో కెకూ గాంధీ తన ఇంట్లో ఉద్యమకారులకు ఆశ్రయం కల్పించాడు. హిందూ ఛాందసవాదుల బాంబే అల్లర్ల (డిసెంబర్ 1992 - జనవరి 1993) సమయంలో ఇతను మతాంతర ఐక్యత కోసం పనిచేసిన మొహల్లా (పొరుగు) కమిటీలలో చురుకుగా పాల్గొన్నాడు. ఇతనితో కొన్ని సంవత్సరాలు కలిసి పనిచేసిన తరువాత, 1988లో ఇతని కుమార్తె షిరీన్ గాంధీ గ్యాలరీ కెమౌల్డ్ నిర్వహణ బాధ్యతలను స్వీకరించింది. షిరీన్ బిడ్డ అట్యాన్ జంగల్వాలా, సునైనా కేవల్‌రమణి కలిసి 2022లో కెమౌల్డ్ కోలాబ్ (Chemould CoLab) పేరుతో కొత్త కేంద్రాన్ని స్థాపించారు.

కళారంగంలో ఇతను చేసిన కృషికి గాను భారత ప్రభుత్వం 2008లో కెకూ గాంధీకి పద్మశ్రీ పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసింది. ప్యాంక్రియాటిక్ క్యాన్సర్ కారణంగా కొద్దికాలం అనారోగ్యంతో బాధపడిన ఇతను 10 నవంబర్ 2012 న ముంబైలోని బాంద్రా బ్యాండ్‌స్టాండ్‌లో ఉన్న తన స్వగృహంలో మరణించాడు. ఇతనికి నలుగురు సంతానం - రష్నా, ఆదిల్, బెహ్రోజ్, షిరీన్ ఉన్నారు. ఇతని కుమార్తె షిరీన్ గంధీ కెమౌల్డ్ (ప్రస్తుతం కెమౌల్డ్ ప్రెస్కాట్ రోడ్) కు అధిపతిగా కొనసాగుతోంది.

డిసెంబర్ 2013లో కెకూ, ఖోర్షెడ్ గాంధీల వ్యక్తిగత కళాఖండాల సేకరణలోని కొంత భాగాన్ని భారతదేశంలో క్రిస్టీస్ (Christie's) నిర్వహించిన మొదటి వేలంలో విక్రయించారు. ఈ విక్రయంలో గైతోండే, రామ్ కుమార్, రజా, తయ్యబ్ మెహతా, ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్, జామినీ రాయ్, గణేష్ పైన్, పోచ్‌ఖానావాలా గీసిన చిత్రాలు ఉన్నాయి.

సల్మాన్ రష్దీ రాసిన 'ది మూర్స్ లాస్ట్ సై' (1995) నవలలో పార్శీ గ్యాలరీ యజమాని 'కెకూ మోడీ' పాత్ర కెకూ గంధీని పోలి ఉంటుంది.

## మూలాలు

## గ్రంథ పట్టిక
* 

## బయటి లింకులు
* 
వర్గం:కళారంగంలో పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:2012 మరణాలు
వర్గం:1920 జననాలు