మొదటి కీర్తివర్మన్

**మొదటి కీర్తివర్మన్** (కీర్తివర్మన్; సా.శ 567-592) భారతదేశంలోని వాతాపి (ప్రస్తుత బాదామి) చాళుక్య రాజవంశం పాలకుడు. ప్రస్తుత కర్ణాటక, గోవా, మహారాష్ట్ర, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రాంతాలను ఆయన పరిపాలించాడు.
కీర్తివర్మన్ చాళుక్య రాజవంశం మొదటి సార్వభౌమ పాలకుడైన మొదటి పులకేశి కుమారుడు. ఆయన నలులు, కొంకణ మౌర్యులు, కదంబులు, అలుపాలు, తలకాడు గంగాలను ఓడించి చాళుక్య రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు.

## పేర్లు, బిరుదులు
శాసనాలు ఆయనను కీర్తి-రాజా అని పేర్కొంటాయి. గోదాచి శాసనం ఆయన కట్టి-అరసా అని పిలుస్తుంది. ఇది బహుశా ఆయన కన్నడ పేరు అయిఉండవచ్చు.

మహారాజా అనే పాలన బిరుదుతో రాజవంశం శాసనాలు, ఆయనకు చాళుక్య కుటుంబ సారాంశాలు శ్రీ-పృథ్వీ-వల్లభ, వల్లభ, సత్యాశ్రయ అని పేర్కొంటున్నాయి. ఆయన సోదరుడు మంగలేశ మహాకూట స్తంభ శాసనం ఆయనను పౌరాణికరాజు పురూరవుడిగా పోలుస్తూ ఆయనను పురూ-రణ-పారాక్రామా ("యుద్ధంలో పురు వంటి వీరుడా") అని పేర్కొన్నది.

## ఆరంభకాల జీవితం
మొదటి కీర్తివర్మన్ చాళుక్య రాజవంశం మొదటి సార్వభౌమ పాలకుడు మొదటి పులకేశి కుమారుడు. పులకేశి పాలనలో చివరిసారిగా ఉన్న అమ్మినభావి శాసనం సా.శ 566-567 (శక సంవత్సరం 488) నాటిది. కీర్తివర్మను 12 వ సంవత్సరంలో జారీ చేయబడిన సా.శ 578 బాదామి శాసనం, సా.శ 31, 578 (శక సంవత్సరం 500 కార్తీక పౌర్ణమి) నాటిది. అందువలన కీర్తివర్మన్ సా.శ 566-567 లో సింహాసనాన్ని అధిరోహించి ఉండాలి.

## సైనిక విజయాలు
సా.శ 578 బాదామి శాసనం కీర్తివర్మను పాలనలో జారీ చేయబడిన గోడాచి శాసనం ఆయన పాలన రాజకీయ సంఘటనల గురించి ఎటువంటి సమాచారం ఇవ్వలేదు. పులకేశి ఐహోలు శాసనం నలాలు, మౌర్య, కదంబులు కీర్తివర్మను "డూం నైటు" అని పేర్కొంది. కీర్తివర్మను సోదరుడు, వారసుడు మంగలేశ మహాకుట స్తంభం శాసనం ఆయనకు అనేక ఇతర రాజ్యాల పాలకుల మీద విజయాలు దక్కాయి. కాని ఇది స్పష్టమైన అతిశయోక్తి.

### కదంబాలు
ఐహోలు శాసనం కాకుండా అనేక ఇతర చాళుక్య నమోదిత ఆధారాలు పలు విజయాలను కీర్తివర్మనుకు ఆపాదించాయి. దీని రాజధాని వైజయంతి (ఆధునిక బనవాసి) వద్ద ఉంది. దీని వివిధ శాఖలు ప్రక్కనే ఉన్న ప్రాంతాలను పాలించాయి. కీర్తివర్మన్ చేత స్వాధీనం చేసుకున్న రాజులలో వైజయంతి పాలకుడు ఒకడు అని మహాకుట స్తంభ శాసనం పేర్కొంది. వాతాపి చాళుక్యుల నుండి వచ్చినట్లు పేర్కొన్న తరువాత కల్యాణి చాళుక్యుల శాసనాలు కీర్తివర్మనును "కదంబల మూలాలతో కత్తిరించే గొడ్డలి" అని కవితాత్మకంగా వర్ణించాయి (కదంబ ఒక చెట్టు పేరు).

కీర్తివర్మను తండ్రి మొదటి పులకేశి కదంబలకు వ్యతిరేకంగా కొన్ని సైనిక విజయాలు సాధించినట్లు తెలుస్తోంది. కీర్తివర్మన్ వారికి వ్యతిరేకంగా మరింత దూకుడు విధానాన్ని అవలంబించాడు. వారి రాజధానిని చాళుక్య రాజ్యంతో అనుసంధానించాడు. చాళుక్య శాసనాలు సమకాలీన కదంబ రాజు గురించి ప్రస్తావించలేదు. కాని ఆయన చాలావరకు రెండవ కృష్ణవర్మన్ కుమారుడు అజవర్మను అయి ఉండవచ్చు అని భావిస్తున్నారు.

విజయ (rc 650-655) పాలన సమయంలో, తరువాత జారీ చేయబడిన చాళుక్య శాసనాలు, కీర్తివర్మను బనవాసి, ఇతర మండలాల (ప్రావిన్సుల) పాలకులను ఓడించి "స్వచ్ఛమైన కీర్తిని" పొందాడని పేర్కొంది. ఇది ఆయన బనవాసి కదంబులను, ఇతర కదంబ శాఖల పాలకులు ఓడించాడని సూచిస్తుంది. ఐదొలు శాసనం ఆయన కదంబల సమాఖ్యను విచ్ఛిన్నం చేసాడని పేర్కొంది: ఈ సమాఖ్యలో గంగా, సెంద్రకులు కూడా ఉండవచ్చు. వీరు కీర్తివర్మను విజయం తరువాత చాళుక్య సామంతులుగా పాలించటానికి అనుమతించబడ్డారు.

### నలాలు
6 వ శతాబ్దంలో ప్రస్తుత ఛత్తీసుగఢు ఐహోలు శాసనం కాకుండా కీర్తివర్మను నలాల మీద సాధించిన విజయం కూడా తరువాత చాళుక్య నమోదిత ఆధారాలలో ప్రస్తావించబడింది. ఈ సమయాలలో ఆయన నలాల నివాసాలను (నిలయ) నాశనం చేసినట్లు పేర్కొంది.

కీర్తివర్మను మనవడు మొదటి విక్రమాదిత్య ఆయన వారసుల కాలంలో చాళుక్య సామ్రాజ్యానికి నలవాడి అనే విశాయ (ప్రావిన్సు) ఉంది. దీని పేరు దాని పూర్వపు పాలకులైన నలాల నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చు.

### కొంకణ మౌర్యులు
కొంకణ మౌర్యులు వారి రాజధాని పూరి నుండి కొంకణ (ఆధునిక కొంకణ) నేటి మహారాష్ట్ర తీర ప్రాంతాన్ని, పరిపాలించింది, దీనిని సాధారణంగా ఎలిఫెంటా ద్వీపంలోని ఘరపురిగా గుర్తిస్తారు. మౌర్యులను ఓడించిన తరువాత కీర్తివర్మను మాజీ మౌర్య భూభాగానికి కొత్త ప్రతినిధిని నియమించినట్లు తెలుస్తుంది.

ఒక సిద్ధాంతం ఆధారంగా రాజప్రతినిధి సత్యాశ్రాయ ధ్రువ-రాజా ఇంద్ర-వర్మను, ఈయన కీర్తివర్మను మాతృ బంధువు లేదా ఆయన కుటుంబ సభ్యుడిగా విభిన్నంగా గుర్తించబడ్డాడు. కీర్తివర్మను వారసుడు మంగలేషా పాలనలోని నెరూరు శాసనం ఈ రాజప్రతినిధి కొంకణ విశాయ (ప్రావిన్సు) లోని కుండివతక గ్రామాన్ని విరాళంగా ఇచ్చినట్లు నమోదు చేసింది. మరొక సిద్ధాంతం నేరురు శాసనం ఆధారంగా కీర్తివర్మను నియమించిన రాజప్రతినిధి స్వామిరాజా (ఒక చాళుక్య అధిపతి) మంగలేష చేతిలో ఓడిపోయి చంపబడ్డాడు..

### అలుపాలు
మహాకుట స్తంభం శాసనం ఆధారంగా కీర్తివర్మను అలుపాల (అలుకాల లేదా అలూవాల అని కూడా పిలుస్తారు) ను లొంగదీసుకున్నాడు. తరువాత ఆయన చాళుక్య పాలెగాడు అయ్యాడు. అలుపా శాసనాల గుర్తులు ఆయన దక్షిణ కన్నడ ప్రాంతాన్ని పాలించాయని సూచిస్తున్నాయి.

### గంగాలు
మహాకుట స్తంభం శాసనం కూడా అలూపాలను ఇష్టపడే గంగాల మీద కీర్తివర్మను సాధించిన విజయాన్ని ప్రస్తావించింది. వారు చాళుక్య పాలెగాళ్ళు వలె కొనసాగారు. ఈ గంగాలు చాలావరకు తలకాడు గంగాలు వీరు అంతకుముందు కదంబ పాలెగాళ్ళుగా పనిచేశారు. కదంబలకు వ్యతిరేకంగా చేసిన పోరాటంలో కీర్తివర్మను వారిని ఓడించి ఉండవచ్చు. వారు ఆయన అధికారాన్ని అంగీకరించడానికి అంగీకరించిన తరువాత వారిని తిరిగి నియమించారు. కీర్తివర్మను గంగా ప్రత్యర్థిగా చాలావరకు దుర్వినిత మాత్రమే ఉన్నాడు.

### ఇతర విజయాలు
కీర్తివర్మను వంగ, అంగ, కళింగ, వటురా (గుర్తు తెలియని), మగధ, మద్రాకా, కేరళ (పశ్చిమ తమిళనాడు చెరాలు, మధ్య కేరళ
), గంగా, ముషకా (ఉత్తర కేరళ ), పాండ్య, ద్రమిల (బహుశా పల్లవ), చోలియా, అలుకా, వైజయంతి. ఇది స్పష్టమైన కవితా అతిశయోక్తి. ఈ వాదనలు కీర్తివర్మన్ సొంత కుమారుడు రెండవ పులకేషిను శాసనాలలో కూడా కనిపించవు. ఈ భూభాగాలు చాలావరకు చాళుక్య సామ్రాజ్యం శిఖరాగ్ర స్థాయిలో కూడా దాని ఆధీనంలో లేవు.

## రాజ్యోత్సవాలు
మొదటి కీర్తివర్మను రాజ్యం వాతాపిని రాజధానిగా చేసుకున్న రాజ్యాన్ని పాలించి దానిని గణనీయంగా విస్తరించింది. దాని శిఖరాగ్రస్థాయిలో రాజ్యం ఉత్తరాన ప్రస్తుత మహారాష్ట్రలోని కొంకణ తీరం నుండి దక్షిణాన కర్ణాటకలోని షిమోగా జిల్లా వరకు విస్తరించింది; పశ్చిమాన అరేబియా సముద్రం నుండి తూర్పున కర్నూలు, గుంటూరు జిల్లాల (ఆంధ్రప్రదేశు) వరకు విస్తరించింది.

## రాజ్యపాలన
గోదాచి శాసనం కీర్తివర్మను "తన ప్రజలకు న్యాయం అందించడంలో ఆనందం కలిగించిన వ్యక్తి" అని వర్ణించింది.

ఆయన మంత్రి వ్యాఘ్రాస్వామిను ఒక మేధావిగా రాజ్యసర్వస్య, ధురంధర కార్యాలయాలను నిర్వహించాడు.

సత్యాశ్రయ చిప్లును శాసనం మొదటి కీర్తివర్మనుడి వాతాపి నగరానికి "మొదటి స్థాపనదారు"గా అభివర్ణించింది. అయినప్పటికీ ఇతర చాళుక్య శాసనాలు ఆయన తండ్రి మొదటి పులకేశి రాజవంశం వాతాపిని రాజధానిగా చేసి, అక్కడ ఒక కోటను నిర్మించాడని పేర్కొన్నాయి. వాతాపి కోట నిర్మాణం పులకేశి పాలనలో ప్రారంభించబడిందని, కీర్తివర్మను పాలనలో పూర్తయిందని ఊహించడం ద్వారా ఈ వ్యత్యాసాన్ని వివరించవచ్చు.

## మతం
అగ్నిష్ఠోమ, బహుసువర్ణ కర్మ యాగాలు చేశారు. గోదాచి శాసనం ఆయనకు అన్ని శాస్త్రాలు, స్మృతుల గురించి బాగా తెలుసు అని పేర్కొన్నది.
 తన సోదరుడు మంగలేష మహాకుట స్తంభం శాసనం మంగలేష అని పేర్కొంది.

## వ్యక్తిగత జీవితం
రెండవ పులకేశి చిప్లును శాసనం ద్వారా ధ్రువీకరించబడిన రాజు శ్రీ-వల్లభ సేననాడ. సెంద్రాకులు పూర్వ కదంబ సామంతుడు కీర్తంవర్మను కదంబ రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత చాళుక్యులకు తమ విధేయతను బదిలీ చేశారు.

ఆయనకు కనీసం ముగ్గురు కుమారులు ఉన్నారు: రెండవ పులకేశి, విష్ణు-వర్ధన, బుద్ధ-వరాస. నిర్పను మంజూరు శాసనం ధరాశ్రయ జయసింహను కీర్తివర్మను కుమారుడిగా పేర్కొంది. కానీ జె. ఎఫ్. ఫ్లీటు ఈ శాసనం నకిలీదని అభిప్రాయం వెలిబుచ్చారు.

## వారసత్వం
కీర్తివర్మను తరువాత ఆయన సోదరుడు మంగలేషా, కీర్తివర్మను కుమారుడు రెండవ పులకేశి తరువాత పాలనకు వచ్చారు. కళ్యాణి చాళుక్యుల శాసనాలు కీర్తివర్మను మరణించిన సమయంలో రెండవ పులకేశి బాలుడు అయినందున మంగలేషా సింహాసనాన్ని స్వీకరించాడని, తరువాత పెద్దవాడయ్యాక రాజ్యాన్ని రెండవ పులకేశికి తిరిగి ఇచ్చాడని సూచిస్తుంది. అయినప్పటికీ రెండవ పులకేశి ఐహోలు ప్రశస్తి శాసనం సింహాసనం మీద విభేదాలు ఉన్నాయని సూచిస్తున్నాయి. దీని ఫలితంగా మంగలేష హత్య జరిగింది.

కుటుంబం తరువాతి నమోదిత ఆధారాలు మంగలేషను ఎక్కువగా విస్మరిస్తాయి. మంగలేష పాలనలోని శాసనాలు క్యాలెండరు యుగం నాటివి కావు. జె.ఎఫ్. ఫ్లీటు సా.శ. 597-598 ను మంగలేషా పాలన ఆరంభంగా భావించారు. కాని ఇది దీనిని కచ్చితంగా చెప్పలేము. అందువలన కీర్తివర్మను పాలన నిడివి అందుబాటులో ఉన్న సాక్ష్యాల ఆధారంగా కచ్చితంగా నిర్ణయించబడదు. ఆయన కామను ఎరా 591-592 వరకు పరిపాలించినట్లు తెలుస్తోంది.

## శిలాశాసనాలు
కీర్తివర్మను పాలన నుండి ఈ క్రింది శాసనాలు కనుగొనబడ్డాయి:

* కామను ఎరా 578 బాదామి శాసనం
* రాజు తమ్ముడు మంగలిశ్వర (మంగళేశ) చేత విష్ణు ఆలయం నిర్మించినట్లు నమోదు చేసింది.
* గోడాచి రాగి పలక శాసనం
* రాజు 12 వ పాలన సంవత్సరంలో జారీ చేయబడింది
* రాజ్య-సర్వసా, ధురంధర బిరుదులను కలిగి ఉన్న మంత్రి వ్యాగ్రాస్వామిను అభ్యర్థన మేరకు ఒక బ్రాహ్మణుడికి ఒక క్షేత్రాన్ని బహుమతిగా ఇచ్చినట్లు నమోదు చేసింది.

కొంతమంది పండితులు ఆదూరు శాసనాన్ని అతని పాలనలో స్థాపించబడింది పేర్కొన్నారు. కాని ఆ శాసనం కీర్తివర్మను పాలనలో జారీ చేయబడింది.

## మూలాలు

### గ్రంధసూచిక

* 
* 
* 
* 
* 

వర్గం:Early Chalukyas
వర్గం:6th-century Indian monarchs