మేఘనాద్ దేశాయ్

**మేఘనాద్ జగదీశ్‌చంద్ర దేశాయ్** (1940 జూలై 10 - 2025 జూలై 29) భారతదేశంలో జన్మించిన బ్రిటిష్ ఆర్థికవేత్త, లేబర్ పార్టీ రాజకీయవేత్త.

2011లో హౌస్ ఆఫ్ లార్డ్స్‌లో లార్డ్ స్పీకర్ పదవి కోసం ప్రయత్నించి దేశాయ్ విఫలమయ్యాడు. 2008లో ఆయనకు భారతదేశపు మూడవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం పద్మ భూషణ్ లభించింది.

## తొలినాళ్ళ జీవితం
దేశాయ్ బ్రిటిష్ భారతదేశంలో, బరోడా సంస్థానం లోని వడోదరలో 1940 జూలై 10 న జన్మించాడు. అతనికి ఇద్దరు సోదరులు, ఒక సోదరి. ఏడేళ్ల వయసులో సెకండరీ స్కూల్‌కు వెళ్లి 14 ఏళ్ల వయసులో మెట్రిక్యులేషన్ పూర్తి చేశారని చెబుతారు. ముంబై విశ్వవిద్యాలయంతో అనుబంధంగా ఉన్న రామ్‌నారాయణ్ రూయా కళాశాల నుండి ఆర్థిక శాస్త్రంలో బ్యాచిలర్ డిగ్రీ పొందాడు. ఆపై ముంబై విశ్వవిద్యాలయంలోని ఆర్థిక శాస్త్ర విభాగం (ఇప్పుడు దీనికి ముంబై స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్ అండ్ పబ్లిక్ పాలసీ అని పేరు) నుండి ఆర్థిక శాస్త్రంలో మాస్టర్స్ డిగ్రీ పొందాడు. ఆ తర్వాత 1960 ఆగస్టులో పెన్సిల్వేనియా విశ్వవిద్యాలయంలో స్కాలర్‌షిప్ పొందాడు. 1963 లో పెన్సిల్వేనియాలో ఆర్థిక శాస్త్రంలో పిహెచ్‌డి చేశాడు.

## రాజకీయ జీవితం
దేశాయ్ బ్రిటిష్ లేబర్ పార్టీలో చురుకుగా పనిచేశాడు. 1986 - 1992 మధ్య లండన్‌లోని ఇస్లింగ్టన్ సౌత్ అండ్ ఫిన్స్‌బరీ నియోజకవర్గ లేబర్ పార్టీకి ఛైర్మన్‌గా, తరువాత దాని గౌరవ జీవితకాల అధ్యక్షుడిగా పనిచేశాడు. 1991 జూన్ 5న *వెస్ట్‌మినిస్టర్ నగరంలోని సెయింట్ క్లెమెంట్ డేన్స్‌కు చెందిన* **బారన్ దేశాయ్‌గా** ఆయనను జీవిత సహచరుడిగా సృష్టించారు. ఆయన లేబర్ ఫ్రెండ్స్ ఆఫ్ ఇజ్రాయెల్ లో సభ్యుడు. మాజీ పార్టీ నాయకుడు జెరెమీ కార్బిన్‌ను తిరిగి పార్టీలోకి తీసుకున్న తర్వాత, 2020 నవంబరులో యూదు వ్యతిరేకత పట్ల ఆందోళన చెంది దేశాయ్, 49 సంవత్సరాల లేబర్ పార్టీ సభ్యత్వాన్ని విడిచిపెట్టాడు.

## విద్యా వృత్తి
తన కెరీర్ ప్రారంభంలో దేశాయ్, కాలిఫోర్నియా, బర్కిలీలోని కాలిఫోర్నియా విశ్వవిద్యాలయంలో వ్యవసాయ ఆర్థిక శాస్త్ర విభాగంలో అసోసియేట్ స్పెషలిస్ట్‌గా పనిచేశాడు. 1965లో లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్‌లో లెక్చరర్‌గా, 1983లో ఆర్థిక శాస్త్ర ప్రొఫెసరుగా పనిచేశాడు. LSE లో ఆయన ఎకనామెట్రిక్స్, స్థూల ఆర్థిక శాస్త్రం, మార్క్సియన్ ఆర్థిక శాస్త్రం, అభివృద్ధి ఆర్థిక శాస్త్రం బోధించాడు. 1970 లలో ఆయన LSEలో ఫ్రెషర్లకు విలక్షణ ఆర్థిక సూత్రాలను బోధించాడు ( పియరో స్రాఫాతో ప్రారంభించారు). 1990 నుండి 1995 వరకు, ఆయన LSE డెవలప్‌మెంట్ స్టడీస్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌కు నాయకత్వం వహించాడు. 1992 నుండి ఆయన పదవీ విరమణ చేసిన 2003 వరకు LSE గ్లోబల్ గవర్నెన్స్‌కు నాయకత్వం వహించాడు.

దేశాయ్ తన మొదటి పుస్తకం *మార్క్సియన్ ఎకనామిక్ థియరీని* 1973లో రాశాడు. ఆ తర్వాత 1976 లో *అప్లైడ్ ఎకనామెట్రిక్స్,* 1979 లో తన 1973 నాటి *మార్క్సియన్ ఎకనామిక్స్* సవరించిన కూర్పును రాసాడు. 1981 లో ద్రవ్యవాదం విమర్శ అయిన *టెస్టింగ్ మోనెటరిజం* రాశాడు.

దేశాయ్ వైజ్ఞానిక పత్రికలలో 200 కి పైగా వ్యాసాలను విస్తృతంగా రాశాడు. 1985-1994 మధ్య బ్రిటిష్ రాడికల్ వారపత్రిక *ట్రిబ్యూన్‌లో*, భారతీయ వ్యాపార దినపత్రిక *బిజినెస్ స్టాండర్డ్* (1995-2001), *ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్,* *ఫైనాన్షియల్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌లలో* క్రమం తప్పకుండా కాలమ్ రాశాడు. 1984 నుండి 1991 వరకు, అతను *జర్నల్ ఆఫ్ అప్లైడ్ ఎకనామెట్రిక్స్‌కు* సహ సంపాదకుడిగా ఉన్నాడు. అతని విద్యా పత్రాలు 1995లో *ది సెలెక్టెడ్ ఎస్సేస్ ఆఫ్ మేఘనాద్ దేశాయ్‌గా* రెండు సంపుటాలుగా వెలువడింది.
[ఎడమ|thumb|2001లో [బిల్ క్లింటన్ తో మేఘనాద్ దేశాయ్]]
2002 లో దేశాయ్ రాసిన పుస్తకం *మార్క్స్ రివెంజ్ : ది రిసర్జెన్స్ ఆఫ్ క్యాపిటలిజం అండ్ ది డెత్ ఆఫ్ స్టాటిస్ట్ సోషలిజం*లో ప్రపంచీకరణ సోషలిజం పునరుజ్జీవనం వైపు మొగ్గు చూపుతుందని రాసాడు. దేశాయ్ మార్క్స్ గురించి అంతగా తెలియని కొన్ని రచనలను విశ్లేషించి, అతని సిద్ధాంతాలు ఆధునిక పెట్టుబడిదారీ విధానంపై, ప్రపంచీకరణపై మన అవగాహనను పెంచుతాయని వాదించాడు. అతని రచనలకు మంచి స్పందన లభించింది, ది గార్డియన్ 'సోషలిస్టులు మార్క్స్‌ను సరిగ్గా అధ్యయనం చేసి ఉంటే, పెట్టుబడిదారీ విధానం విజయం సాధిస్తుందని వారికి తెలిసి ఉండేది. మేఘనాద్ దేశాయ్ మార్క్స్ రివెంజ్‌లోని నినాదాలను పరిశోధించాడు' అని పేర్కొంది.

దేశాయ్ భారత సినీ నటుడు దిలీప్ కుమార్ జీవిత చరిత్రను *నెహ్రూస్ హీరో: దిలీప్ కుమార్ ఇన్ ది లైఫ్ ఆఫ్ ఇండియా* (రోలి, 2004) పేరుతో ప్రచురించాడు. ఆ పుస్తకాన్ని ఆయన తన "అత్యంత గొప్ప విజయం"గా అభివర్ణించాడు. కుమార్ చిత్రాలను పరిశీలించి – వాటిలో కొన్నింటిని దేశాయ్ 15 సార్లకు పైగా చూశాడు – భారతదేశంలోని సామాజిక-రాజకీయ రంగానికి, తెరపై దాని ప్రతిబింబానికీ మధ్య సమాంతరాలను ఆయన కనుగొన్నాడు. సెన్సార్‌షిప్, భారతీయ పురుషాధిక్యత యొక్క ఐకానిక్ విలువలు, సాంస్కృతిక గుర్తింపు, లౌకికవాదం వంటి విభిన్న అంశాలను ఆయన చర్చించాడు. ఆ సమయంలో మారుతున్న భారతదేశాన్ని సినిమాలు ఎలా చిత్రీకరించాయో విశ్లేషించాడు.

అతను (2023) అధికారిక ద్రవ్య, ఆర్థిక సంస్థల ఫోరం (OMFIF) సలహా బోర్డుకు ఛైర్మన్‌గా ఉన్నాడు. ఇది స్వతంత్ర సభ్యత్వ-ఆధారిత పరిశోధన నెట్‌వర్క్. ఇది ప్రపంచ విధానం, పెట్టుబడి ధోరణులపై దృష్టి పెట్టి, రికార్డు కాని ప్రభుత్వ ప్రైవేట్ రంగాల కలయిక, విశ్లేషణ చేస్తుంది. అతను ట్రస్టీస్ బోర్డ్ ఫర్ ట్రైనింగ్ ఫర్ లైఫ్‌కు ఛైర్మన్‌గా, సిటీ రోడ్స్ మేనేజ్‌మెంట్ బోర్డుకు, బోర్డ్ ఆఫ్ *ట్రిబ్యూన్* మ్యాగజైన్‌కు ఛైర్మన్‌గా కూడా పనిచేసాడు.

పదవీ విరమణ తర్వాత అతను *రీథింకింగ్ ఇస్లామిజం: ఐడియాలజీ ఆఫ్ ది న్యూ టెర్రర్* (2006), *ది రూట్ టు ఆల్ ఈవిల్: ది పొలిటికల్ ఎకానమీ ఆఫ్ ఎజ్రా పౌండ్* (2007), *డెడ్ ఆన్ టైమ్* అనే నవల (2009), *ది రీడిస్కవరీ ఆఫ్ ఇండియా* (2009)లను ప్రచురించాడు.

లార్డ్ దేశాయ్ ముంబైలోని మేఘనాద్ దేశాయ్ అకాడమీ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్ (MDAE) వ్యవస్థాపక ఛైర్మన్‌గా పనిచేశాడు. MDAE, ముంబై విశ్వవిద్యాలయంలోని డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్ (అటానమస్)తో కలిసి ఆర్థిక శాస్త్రంలో ఒక సంవత్సరం పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ డిప్లొమాను అందిస్తుంది. MDAE, బట్టీ కొట్టుడు కాకుండా అప్లైడ్ లెర్నింగ్, కేస్ స్టడీస్‌పై దృష్టి పెడుతుంది. విద్యార్థులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న అగ్రశ్రేణి ఆర్థిక, ద్రవ్య నిపుణులతో వర్క్‌షాప్‌లు, సెమినార్లలో పాల్గొంటారు.

## సైఫ్ అల్-గడాఫీ సిద్ధాంతం
2007లో, లండన్ విశ్వవిద్యాలయం దేశాయ్‌ను సౌతాంప్టన్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన టోనీ మెక్‌గ్రూతో కలిసి అప్పటి లిబియా నాయకుడి కుమారుడు సైఫ్ అల్-ఇస్లాం గడాఫీ సమర్పించిన పిహెచ్‌డి థీసిస్‌ను పరీక్షించే ఇద్దరు పరీక్షకులలో ఒకరిగా పనిచేయమని కోరింది. ఆ థీసిస్ బలహీనంగా ఉందని తేలినందున వారు వెంటనే దానిని అంగీకరించలేదు. అభ్యర్థికి రెండున్నర గంటల పాటు మౌఖిక పరీక్ష నిర్వహించి, దానిని సవరించి తిరిగి సమర్పించమని గడాఫీని కోరారు. సవరించిన వెర్షన్ తరువాత ఆమోదించబడింది.

దేశాయ్ ఇప్పటికే LSE నుండి పదవీ విరమణ చేసినందున, సైఫ్ గడాఫీ, తన స్వచ్ఛంద సంస్థ నుండి LSEకి ఇచ్చిన విరాళంతో అతనికి ఎటువంటి సంబంధం లేదు. LSE, లిబియా మధ్య ఉన్న ఈ సంబంధాల గురించి పత్రికల నుండి తెలుసుకున్న దేశాయ్, ఆ డబ్బును లిబియా ప్రజలకు తిరిగి ఇవ్వాలని డిమాండ్ చేశాడు. సైఫ్ గడాఫీ తరువాత లిబియా జాతీయ టెలివిజన్‌లో గడాఫీ కుటుంబం "చివరి బుల్లెట్ వరకు పోరాడటానికి" సుముఖతను ప్రకటిస్తూ చేసిన ప్రసంగం పట్ల దేశాయ్ నిరాశ వ్యక్తం చేశాడు. "అతను LSE లో చదువుకున్నవాడి లాగా ప్రవర్తించడం లేదు" అని వ్యాఖ్యానించాడు.

## వ్యక్తిగత జీవితం, మరణం
[thumb|[ది డూన్ స్కూల్ వ్యవస్థాపక దినోత్సవంలో దేశాయ్ తన భార్య కిశ్వర్ దేశాయ్, అప్పటి ప్రధానోపాధ్యాయుడు కాంతి బాజ్‌పాయ్‌తో .]]
1970లో, దేశాయ్ తన మొదటి భార్య అయిన LSE సహోద్యోగి గెయిల్ విల్సన్‌ను పెళ్ళి చేసుకున్నాడు. ఆమె జార్జ్ ఆంబ్లర్ విల్సన్ CBE కుమార్తె. వారికి ముగ్గురు పిల్లలు ఉన్నారు.

*నెహ్రూస్ హీరో* రాసే సమయంలో, దేశాయ్ తన రెండవ భార్య కిశ్వర్ అహ్లువాలియా ను కలిశాడు, ఆమె ఈ పుస్తకానికి ఎడిటర్‌గా పనిచేసింది. 2004 జూలై 20 న ఈ జంట పెళ్ళి చేసుకున్నారు. దేశాయ్, 47 ఏళ్ల అహ్లువాలియా ఇద్దరూ గతంలో విడాకులు తీసుకున్నవారే. వారు లండన్‌లోని ఒక రిజిస్ట్రార్ కార్యాలయంలో పెళ్ళి చేసుకున్నారు.

దేశాయ్ నాస్తికుడు. నేషనల్ సెక్యులర్ సొసైటీ గౌరవ సహచరుడు, హ్యూమనిస్ట్స్ UK సభ్యుడు. అతను 1928 ఇన్స్టిట్యూట్ లో సభ్యుడు, దానికి సలహాదారుడు.

దేశాయ్ 2025 జూలై 29న 85 సంవత్సరాల వయసులో మరణించాడు.

## రచనలు

* 1975, ది ఫిలిప్స్ కర్వ్: ఎ రివిజనిస్ట్ ఇంటర్‌ప్రెటేషన్. *ఎకనామికా*, వాల్యూమ్. 42, 165, 1-19.
* 1979, *మార్క్సియన్ ఎకనామిక్స్* . రోమన్ & లిటిల్ ఫీల్డ్.
* 1994, ఈక్విలిబ్రియం, ఎక్స్‌పెక్టేషన్స్ అండ్ నాలెడ్జ్, జె. బిర్నర్ & ఆర్. వాన్ జిజ్ప్, *హాయక్, కో-ఆర్డినేషన్ అండ్ ఎవల్యూషన్; హిస్ లెగసీ ఇన్ ఫిలాసఫీ, పాలిటిక్స్, ఎకనామిక్స్, అండ్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ ఐడియాస్* . రౌట్లెడ్జ్.
* 1991, మానవ అభివృద్ధి: భావనలు, కొలత. *యూరోపియన్ ఎకనామిక్ రివ్యూ* 35, 2–3, 350-357.
* 2001, *మెథడాలజీ, మైక్రోఎకనామిక్స్ అండ్ కీన్స్: ఎస్సేస్ ఇన్ హానర్ ఆఫ్ విక్టోరియా చిక్, వాల్యూమ్ 2. సం* . ఫిలిప్ ఆరెస్టిస్, మేఘనాద్ దేశాయ్, షీలా డౌ. రౌట్లెడ్జ్.
* 2002, *మార్క్స్ రివెంజ్: ది రిజర్జెన్స్ ఆఫ్ క్యాపిటలిజం అండ్ ది డెత్ ఆఫ్ స్టాటిస్ట్ సోషలిజం* . వెర్సో బుక్స్.
* 2006, *ది రూట్ ఆఫ్ ఆల్ ఈవిల్: ది పొలిటికల్ ఎకానమీ ఆఫ్ ఎజ్రా పౌండ్* . ఫేబర్ & ఫేబర్.
* 2011, *ది రీడిస్కవరీ ఆఫ్ ఇండియా* . పెంగ్విన్.
* 2014, *టెస్టింగ్ మానిటరిజం* . బ్లూమ్స్‌బరీ అకాడెమిక్.
* 2015, *హబ్రిస్: ఆర్థికవేత్తలు సంక్షోభాన్ని అంచనా వేయడంలో ఎందుకు విఫలమయ్యారు, రాబోయే సంక్షోభాన్ని ఎలా నివారించాలి*. యేల్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్.
* 2017, *పొలిటిక్ షాక్* . రూపా పబ్లికేషన్స్.
* 2018, *ది బాంబే ప్లాన్: బ్లూప్రింట్ ఫర్ ఎకనామిక్ రీసర్జెన్స్* . ఎడ్స్, సంజయ బారు, మేఘనాద్ దేశాయ్. రూపా పబ్లికేషన్స్.
* 2022, *రాజకీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ యొక్క పేదరికం: ఆర్థిక శాస్త్రం పేదలను ఎలా విడిచిపెట్టింది*. హార్పర్‌కాలిన్స్ ఇండియా.

*సాహిత్య విమర్శ నవలలు*

* 2004, (జీవిత చరిత్ర) *నెహ్రూస్ హీరో: దిలీప్ కుమార్ ఇన్ ది లైఫ్ ఆఫ్ ఇండియా* . లోటస్ కలెక్షన్.
* 2009, (నవల) *డెడ్ ఆన్ టైమ్*, హార్పర్‌కాలిన్స్.
* 2013, *పాకీజా: యాన్ ఓడ్ టు ఎ బైగోన్ వరల్డ్* . హార్పర్‌కాలిన్స్ ఇండియా
* 2014, *భగవద్గీతను ఎవరు రాశారు?* *పవిత్ర గ్రంథంపై లౌకిక విచారణ.* మూలక వచనం.
* 2020, (నవల) *అనామిక: యుద్ధ సమయంలో కోరిక కథ* . రూపా పబ్లికేషన్స్.
* 2022, *మాయాభారతం: శ్రీకృష్ణుని మరణం వెనుక ఉన్న అన్‌టోల్డ్ స్టోరీ* . రూప పబ్లికేషన్స్.

*ఆత్మకథ*

* 2020, *మేఘనాద్ దేశాయ్, రెబెల్లియస్ లార్డ్* . వెస్ట్‌ల్యాండ్.

## మూలాలు

వర్గం:ముంబై విశ్వవిద్యాలయం పూర్వవిద్యార్థులు
వర్గం:2025 మరణాలు
వర్గం:1940 జననాలు
వర్గం:భారతీయ మూలాలు గల బ్రిటిషు వ్యక్తులు
వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:ఆర్థిక శాస్త్రవేత్తలు