మూడవ అనంగభీమ

**మూడవ అనంగభీమ దేవుడు** (; ) 1211 నుండి 1238 వరకు తూర్పు గంగ చక్రవర్తిగా ఉన్నాడు. ఇతను ఉత్తరాన గంగా నది నుండి దక్షిణాన గోదావరి నది వరకు విస్తరించిన విశాలమైన భూభాగాన్ని పాలించాడు. సామ్రాజ్య పశ్చిమ సరిహద్దులలో ఉన్న కలచురీలను ఓడించి వారితో వివాహ సంబంధాలను ఏర్పరుచుకున్నాడు. అతని సోదరుడు లేదా బావమరిది అయిన రెండవ రాజరాజ 1198లో రాజవంశ పాలకుడయ్యాడు. 1211లో మూడవ అనంగభీమ అధికారంలోకి వచ్చినప్పుడు, బెంగాల్‌కు చెందిన ముస్లింలను తన రాజ్యం నుండి తరిమికొట్టాడు. ఇతని కుమారుడు మొదటి నరసింహ దేవుడు 1244లో బెంగాల్‌పై దండెత్తి, రాజధాని నగరం గౌడను ఆక్రమించాడు. ఇతను ఒడియా సమాజ సామాజిక, ఆధ్యాత్మిక నిర్మాణంలో ఒక సంస్కర్త, జగన్నాథ స్వామిని తన సామ్రాజ్యానికి సమున్నత పాలకుడిగా ప్రకటించి, తనను తాను ఆయన క్రింద ఒక సేవకుడిగా (రావుత) ప్రకటించుకున్నాడు. మదాల పంజి గ్రంథాలు ఇతను సర్వస్వాన్ని జగన్నాథ స్వామికి అంకితం చేసినట్లు వివరిస్తాయి. ఇతను శ్రీకూర్మం ఆలయంలోని ప్రసిద్ధ ప్రదక్షిణ మండపాన్ని నిర్మించాడు.

## బిదానాసి కటక్ లేదా కటక్ నగర స్థాపన
మూడవ అనంగభీమ దేవుడు 1211లో ప్రాచీన కళింగ పాలకుడయ్యాడు. ఇతని పట్టాభిషేక సమయంలో, రాజ్యం బెంగాల్ పాలకుడు ఘియాసుద్దీన్ ఇవాజ్ షా ముస్లిం దళాల నుండి పదేపదే దాడులను ఎదుర్కొంది. సోమవంశి పాలకుల కాలం నుండి ఒడిశా భూభాగాన్ని ఆక్రమించుకోవడానికి కలచురి రాజులు పోరాడుతున్నారు, అనంగభీముని రాజ్య పశ్చిమ సరిహద్దును వారు పదేపదే ఉల్లంఘించారు. అనంగభీమ తన కొత్త రాజధాని కోసం మహానది, కాఠజోడి నదుల చీలిక వద్ద వ్యూహాత్మక ప్రదేశాన్ని ఎంచుకుని, తన రాజధానిని బిదానాసి కటక్‌కు మార్చాడు. సా.శ 1230లో తన ప్రధాన కేంద్రాన్ని కొత్త రాజధానికి మార్చాడు. కటక్ అనగా అక్షరాలా కోట. ఈ నగరానికి బిదానాసి కటక్ (కొత్త వారణాసి కోట) అని పేరు పెట్టారు, విష్ణు అనే పేరుగల సమర్థుడైన బ్రాహ్మణ మంత్రి, సైనిక సలహాదారు మార్గదర్శకత్వంలో తన సైనిక దళాన్ని నిర్మించడానికి బారాబతి అనే కొత్త కోట సముదాయం నిర్మించబడింది.

## సైనిక జీవితం, విజయాలు
thumb|నగేన, దెంకనల్ లోని నాగనాథ ఆలయం వద్ద మూడవ అనంగభీమ దేవుని శిల్పం|262x262px
ఈ ప్రాంతంలో సుదీర్ఘకాలం పాటు ఉన్న పరిమిత పాలకుల తరువాత సైనిక లక్ష్యాలను అత్యంత విజయవంతంగా సాధించినవాడు మూడవ అనంగభీమ దేవుడు. కోల్పోయిన భూభాగాలను తిరిగి పొందడంతో పాటు, బెంగాల్ ముస్లిం పాలకుల భారీ ముప్పుల నుండి రాజ్యాన్ని రక్షించుకోవడానికి వారి భూభాగంలోకి ప్రవేశించి, దక్షిణ భారతదేశంలో నేటి తమిళనాడు రాష్ట్రంలో ఉన్న శ్రీరంగం వరకు తన సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు.

### సియోరి నారాయణ వద్ద కలచురీలపై విజయం
thumb|కటక్ లోని బారాబతి కోట శిథిలాలు, దీని నిర్మాణం మూడవ అనంగభీమ దేవుని కాలంలో ప్రారంభమైంది.|alt=
alt=నగేన, దెంకనల్ లోని నాగనాథ ఆలయం వద్ద అనంగభీమ దేవుడు తన కిందివారికి బహుమతులు ఇస్తున్నట్లున్న శిల్పం|thumb|నగేన, దెంకనల్ లోని నాగనాథ ఆలయం వద్ద చిత్రీకరించబడిన అనంగభీమ దేవుడు
గతంలొ ప్రాచీన కళింగ రాజ్య పశ్చిమ ప్రాంతాలను లేదా పూర్తి త్రి కళింగ ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించి సోమవంశీయులను ఓడించి క్రమంగా క్షీణిస్తున్న రత్నపుర కలచురి వంశంతో నిరంతర సంఘర్షణ ప్రారంభంలో మూడవ అనంగభీమ దేవుడు ఉన్నాడు. ఆధునిక బిలాస్‌పూర్ జిల్లాలోని తుమనకు చెందిన దక్షిణ హైహయ రాజులు కూడా కొంతమేరకు గంగ దళాలకు వ్యతిరేకంగా పోరాడారు. మూడవ అనంగభీమ దేవుని పూర్వీకుడు అనంతవర్మ చోడగంగ దేవుడు తన అనేక సైనిక విజయాలు ఉన్నప్పటికీ ఈ కోల్పోయిన భూభాగాలను తిరిగి పొందడంలో విఫలమయ్యాడు. కలచురి రాజు ప్రతాపమల్ల తన కుమారుడు పరమర్ది దేవ్ తో కలిసి గంగ భూభాగ సరిహద్దులపై దండయాత్ర చేసే ప్రయత్నాలను కొనసాగించాడు. అనంగభీమ తన సమర్థుడైన బ్రాహ్మణ కమాండర్ విష్ణు ఆధ్వర్యంలో ఒక పెద్ద దళాన్ని పంపాడు. రెండు దళాలు వింధ్య కొండల సమీపంలో భీమ అనే నది ఒడ్డున అవిభాజ్య సంబల్‌పూర్ జిల్లాలోని సియోరి నారాయణ గ్రామం వద్ద ముఖాముఖి తలపడ్డాయి, గంగుల చేతిలో కలచురీలు మొదటిసారి భారీగా ఓడిపోయారు.

అనంగభీముని ఛతేశ్వర ఆలయ శాసనం ప్రకారం విష్ణు కలచురి రాజును మానసిక సమతుల్యత కోల్పోయేంతగా భయపెట్టాడని పేర్కొంది.

*వింధ్యాద్రేరాధిసీమ-భీమతటినీ-కుంజే....విష్ణు-విష్ణు-.*

*రాసవాసవితి-భయాద్వై-తాండిశః-పశ్యతః....విశ్వం-*

*విష్ణుమయం యథా పరిణతం తుమ్మాన పృథివీపతేః*

దీని అర్థం: *వింధ్య పర్వతాల సమీపంలో భీమా నది ఒడ్డున ఉన్న తుమన రాజును మూడవ అనంగభీమ దేవుని బ్రాహ్మణ మంత్రి, సేనాని అయిన విష్ణు ఎంతగా భయపెట్టాడంటే, ఆ రాజు తన రాజ్యం అంతటా ప్రతిచోటా విష్ణువునే చూశాడు.*

ప్రతాపమల్ల ఖైదీగా పట్టుబడి, సంబల్ పూర్, సోనేపూర్, బోలంగీర్ ప్రాంతాలతో పాటు ఇప్పుడున్న ఛత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రంలోని భాగాలను గంగ రాజ్యానికి అప్పగించవలసి వచ్చింది. తరువాత తన మంత్రి విష్ణు సలహాతో, అనంగభీమ తన కుమార్తె చంద్రికను కలచురి యువరాజు పరమర్ది దేవ్‌కు ఇచ్చి వివాహం చేయడం ద్వారా కలచురీలతో దౌత్య, వివాహ సంబంధాలను ఏర్పరుచుకున్నాడు. కూటమి ఖాయమైన తరువాత, గంగ దళాలు బలం పుంజుకున్నాయి. బెంగాల్ ముస్లిం పాలకుల నుండి పొంచి ఉన్న ముప్పును దీర్ఘకాలికంగా ఎదుర్కొనే ఉద్దేశ్యంతో ఈ దౌత్యపరమైన నిర్ణయం తీసుకోబడింది.

#### గంగ యువరాణి చంద్రిక
మూడవ అనంగభీముని కుమార్తె చంద్రిక సంగీతం, నృత్యాలలో నిష్ణాతురాలు. ఆమె విష్ణు భక్తురాలు, తరువాత తన సోదరుడు మొదటి నరసింహ దేవుడు సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన తరువాత అతని అనుమతితో భువనేశ్వర్‌లో అనంత వాసుదేవ ఆలయం నిర్మించింది. తూర్పు గంగులు, తుమనకు చెందిన కలచురి-హైహయ రాజ్యాల మధ్య వివాహ సంబంధం ద్వారా సైనిక కూటమికి పునాది వేయడానికి ఆమె తండ్రి కోరిక మేరకు ఆమె హైహయ యువరాజు పరమర్ది దేవుడిని వివాహం చేసుకుంది. ఉముర్దన్ వద్ద (మయూర్‌భంజ్ జిల్లాలోని అమర్ద) మొదటి నరసింహ దేవుడు బెంగాల్‌పై చేసిన దండయాత్రలో నమోదైన చివరి యుద్ధంలో ఆమె తన వీర హైహయ భర్తను కోల్పోయింది. తూర్పు భారతదేశంలోని స్వతంత్ర, పాక్షిక స్వతంత్ర హిందూ రాజ్యాల నుండి వచ్చిన ఇతర సైనికులతో కలిసి తూర్పు గంగ దళాలకు పరమర్ది దేవుడు నాయకత్వం వహించి, తన తూర్పు గంగ బావమరిది ఆధ్వర్యంలో బెంగాల్ ముస్లిం పాలకులపై పోరాడాడు.

### దండయాత్ర చేస్తున్న బెంగాల్ ఖిల్జీ మాలిక్‌తో యుద్ధం (సా.శ 1223–1225)
alt=మూడవ అనంగభీమ దేవుని పాలనలో నిర్మించిన ఛతేశ్వర ఆలయం వద్ద ఉన్న సంస్కృత శాసనం|thumb|260x260px|మూడవ అనంగభీమ దేవుని పాలనలో నిర్మించిన ఛతేశ్వర ఆలయం వద్ద ఉన్న సంస్కృత శాసనం
కలచురీలను ఓడించిన తరువాత, అనంగభీమ బెంగాల్‌కు చెందిన ఖిల్జీ మాలిక్ ముస్లిం దళాల దండయాత్ర నుండి పెద్ద ముప్పును ఎదుర్కొన్నాడు. ఇతని ప్రధాన శత్రువు బెంగాల్ పాలకుడు ఘియాసుద్దీన్ ఇవాజ్ షా, ఇతను కుతుబుద్దీన్ ఐబక్ విజయవంతమైన సైనిక జనరల్ అయిన ముహమ్మద్ బిన్ బఖ్తియార్ ఖిల్జీ వారసుడు. ఘియాసుద్దీన్ ఒక శక్తివంతమైన నౌకాదళాన్ని నిర్మించి కామరూప, ఒడిశా వంటి పొరుగు రాజ్యాలను జయించడానికి బయలుదేరాడు. అతను ఉత్తర భూభాగాలపై దండెత్తాడు, కొత్తగా స్థాపించబడిన రాజధానిని స్వాధీనం చేసుకోవడానికి, అతని సైనిక బలాన్ని అస్థిరపరచడానికి, భూములను ఆక్రమించడానికి మహానది గుండా నౌకాదళాలను కూడా పంపాడు. ఈ సంఘటనల పరంపరలో కొత్తగా నిర్మించిన బారాబతి కోట నది నుండి శత్రు దాడులను తిప్పికొట్టడానికి విజయవంతంగా ఉపయోగించబడింది. ఇతని సమర్థుడైన మంత్రి, సైనిక సలహాదారు విష్ణు, ఉత్తర ఒడిశా నుండి భూమిపై దండెత్తిన ముస్లింలను తరిమికొట్టిన దళానికి నాయకత్వం వహించాడు. ఛతేశ్వర ఆలయం (కటక్ జిల్లాలోని సలేపూర్), అనంత వాసుదేవ ఆలయ శాసనాలు బెంగాల్ ముస్లిం దళాలను సమర్థుడైన కమాండర్ విష్ణు ఓడించినట్లు నిర్ధారిస్తున్నాయి, విష్ణు తన విల్లు తీగను చెవుల వరకు లాగి బాణాలు వేసి అనేక మంది శత్రు సైనికులను చంపగలిగాడు.

శాసనాలలో పేర్కొన్నట్లుగా సంఘర్షణ సమయంలో పారిపోతున్న యవనులను వెంబడిస్తూ ఒడియా దళాలు బెంగాల్‌లోకి ప్రవేశించినట్లు గమనించబడింది.

యవనులకు (ముస్లింలకు) వ్యతిరేకంగా జరిగిన యుద్ధంలో విష్ణు పాత్రను సూచించే ఛతేశ్వర ఆలయ శాసన ప్రకటనలు:

*కర్ణోత్తం- సిత-సావకస్య-సుభట-నేకాకిన నిఘ్నతః*
*కింబ్రూన-యవనవనింద్ర-సమరే తత్తాసయ-వరవ్రతం*

అనంతవాసుదేవ ఆలయ శాసన ప్రకటనలు:

యద్వంశే-వైజయంతి-పటమివ-సుభటో-అనంగభీమః ప్రవవః
-ప్రధ్వస్తారతిరాజ వ్రజ -యువతి-యనోద్గీత గంభీరసరః
ఆసీదాసివిసిరే-రాధికతరతరస్త ద్రుగర్వోరుగరోబః-స్వాంతే 
స్వాంతాపసర్పత యవమపి యవనం సంగరే సంజహార.

దీని అర్థం: *చోడగంగ దేవుని వంశంలో వీరుడైన అనంగభీముడు ఒక జెండా లాంటివాడు, అతని అపారమైన బలాన్ని అతని శక్తితో నాశనమైన శత్రు రాజుల యువతులు కీర్తించారు, పాముల శత్రువైన గరుడుడిని మించిన వేగవంతమైన గుర్రాలను కలిగి ఉన్నందుకు అతను గర్వపడ్డాడు. అతను సరిహద్దును దాటి వారి భూభాగంలోకి ప్రవేశించి యవనులను వేగంగా ఓడించడం ద్వారా యుద్ధానికి ముగింపు పలికాడు.*

### దక్షిణ భారతదేశంలో సంఘర్షణలు, కంచి, శ్రీరంగం వరకు విజయాలు (సా.శ 1230)
తన దక్షిణ ప్రత్యర్థి గణపతిదేవునిపై జరిగిన ఈ పోరాటపు మొదటి దశలో, అనంగభీముడు కృష్ణా నది వరకు ముందుకు సాగి అక్కడ విడిది చేశాడు. ఈ భూభాగాలు సా.శ 1230లో ఒడిశాలో చేర్చబడ్డాయి. అయితే, రెండవ దశలో రెండవ నరసింహ అనే కాకతీయ రాజు అతని దళాలను ఓడించాడు, తూర్పు గోదావరి వరకు ఉన్న భూభాగాలు కాకతీయుల వశమయ్యాయి. కాకతీయ రాజు గణపతిదేవుడు చోళుల భూభాగంపై చేసిన దండయాత్రను ఆసరాగా చేసుకుని, అల్లాలనాథ ఆలయ శాసనం ప్రకారం, మూడవ అనంగభీముడు దక్షిణ భారతదేశంలోని కంచీపురం, శ్రీరంగం పట్టణాలను ఆక్రమించాడు. ఇతని రాణి సోమలాదేవి మహాదేవి అల్లాలనాథ ఆలయానికి విలువైన బహుమతి ఇచ్చినట్లు నమోదైంది. సింహాచలం ఆలయంలో తన శాసనాన్ని ఉంచిన మొదటి తూర్పు గంగ పాలకుడు అనంగభీముడు.

చరిత్రకారుడు టి.వి.మహాలింగం మూడవ రాజరాజ పాలనలో చోళ రాజ్యంలోని రాజకీయ పరిస్థితులను ఆసరాగా తీసుకుని మూడవ అనంగభీమ దేవుడు కంచీపురాన్ని ఆక్రమించాడని పేర్కొన్నాడు. దక్షిణ ఆర్కాట్ జిల్లాలోని సండమంగళంలో మూడవ రాజరాజును బంధించిన చోళ పాలకుడు కొప్పెరుంజింగ తిరుగుబాటు సామంతుడిచే అనంగభీమదేవుడు ఆహ్వానించబడి ఉండవచ్చు. మూడవ రాజరాజను తిరిగి సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టిన హొయసల వంశానికి చెందిన రెండవ వీర నరసింహుడు కూడా కంచీపురం నగరం నుండి కళింగ దళాల బృందాన్ని తరిమికొట్టినట్లు శాసనం వ్రాయించాడు. దక్షిణ ప్రాంతాలలో జరిగిన ఈ సంఘటనల ఆధారిత సంఘర్షణలు దక్షిణాన కృష్ణా నది వరకు ఒడిశా దళాలు తమ ఆధిపత్యాన్ని విస్తరించడానికి అవకాశం కల్పించాయి.

## వ్యక్తిత్వం, నిర్మాణాత్మక కార్యకలాపాలు, సాంస్కృతిక సహకారం
alt=మూడవ అనంగభీమ దేవుని కాలంలో భువనేశ్వర్ లో నిర్మించిన మేఘేశ్వర దేవాలయం|thumb|260x260px|మూడవ అనంగభీమ దేవుని కాలంలో భువనేశ్వర్ లో నిర్మించిన మేఘేశ్వర దేవాలయం
alt=మూడవ అనంగభీమ దేవుని కాలంలో నిర్మించిన ఛతేశ్వర దేవాలయం|left|thumb|221x221px|మూడవ అనంగభీమ దేవుని కాలంలో నిర్మించిన ఛతేశ్వర దేవాలయం
అనంగభీముడు భక్తుడైన వైష్ణవుడు, అత్యంత ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తి అని శ్రీకూర్మం, ద్రాక్షారామ శాసనాలు పేర్కొంటున్నాయి. అతని భార్య సోమలాదేవి వేయించిన కంచీపురంలోని అల్లాలనాథ్ పెరుమాళ్ శాసనం, అతను వైష్ణవ మతానికి చెందిన ఏకాదశీవ్రత ఉపవాస ఆచారాన్ని అనుసరించేవాడని, పురుషోత్తముని (విష్ణువు పేరు) కుమారుడని చెబుతోంది. ఇతను అనంగభీమ-రావుత-దేవ (రావుత అంటే ప్రతినిధి) అనే బిరుదును స్వీకరించాడు, తనను తాను పురుషోత్తముడు లేదా జగన్నాథుని ఏకైక ప్రతినిధిగా ప్రకటించుకున్నాడు. ఇతను రాష్ట్రంలో తన ఉన్నత ఆధ్యాత్మిక స్థానాన్ని చట్టబద్ధం చేయడానికి పరమ వైష్ణవ, పరమ మహేశ్వర బిరుదులను కూడా స్వీకరించాడు. ఇతని పాలనలోనే పూరికి చెందిన జగన్నాథుడు అధికారికంగా జాతీయ దేవుడిగా అంగీకరించబడ్డాడు. సా.శ 1238లో ఇతను తన పాలనా సంవత్సరాన్ని లేదా అంకాను పురుషోత్తముని పాలనా సంవత్సరంగా ప్రకటించాడు.

alt=జాజ్‌పూర్ లోని మూడవ అనంగభీమ దేవుని జగన్నాథ ఆలయం, 1568లో బెంగాల్ నవాబ్ సులేమాన్ కర్రానీ దాడి చేసిన తర్వాత 18వ శతాబ్దంలో మరాఠా హిందూ పాలకుడు మొదటి రఘుజీ భోంస్లే చేత పునర్నిర్మించబడింది.|thumb|260x260px|జాజ్‌పూర్ లోని మూడవ అనంగభీమ దేవుని జగన్నాథ ఆలయం, 1568లో బెంగాల్ నవాబ్ సులేమాన్ కర్రానీ దాడి చేసిన తర్వాత 18వ శతాబ్దంలో మరాఠా హిందూ పాలకుడు మొదటి రఘుజీ భోంస్లే చేత పునర్నిర్మించబడింది.

ఇతను తన కొత్త రాజధాని నగరమైన కటక్‌లో కొత్త జగన్నాథ ఆలయంతో పాటు భువనేశ్వర్‌లో మేఘేశ్వర వంటి రెండు శివాలయాలను నిర్మించాడని భావిస్తున్నారు. పదహారవ శతాబ్దంలో దండెత్తిన సులేమాన్ కర్రానీ దళాలచే ధ్వంసం చేయబడి, తరువాత పద్దెనిమిదవ శతాబ్దంలో నాగ్‌పూర్ మరాఠా పాలకుడు మొదటి రఘుజీ భోంస్లే చేత పునర్నిర్మించబడిన జాజ్‌పూర్ పట్టణంలోని జగన్నాథ ఆలయంతో పాటు కటక్ జిల్లాలోని సలేపూర్ సమీపంలో ఉన్న ఛతేశ్వర శివాలయం నిర్మాణం కూడా మూడవ అనంగభీమ దేవుడి ఘనతే. ఇతను కేంద్రాపడలోని తులసీ క్షేత్రంలో అసలు బలదేవజీవ్ ఆలయం నిర్మించాడు, దీనిని తరువాత 1663లో మసీదు నిర్మించడానికి ఖాన్-ఇ-ద్వీనా అనే ఔరంగజేబు మొఘల్ సుబేదార్ కూల్చివేశాడు. అసలు దేవతా విగ్రహాలను పూజారులు అజ్ఞాతంలోకి తీసుకెళ్లారు, తరువాత మరాఠా పాలకుడు జానోజీ అనుమతితో ఒక శతాబ్దం తరువాత స్థానిక జమీందార్లు, పాలకులచే నిర్మించబడిన కొత్త ఆలయంలో కొత్త ప్రదేశంలో పునరుద్ధరించబడ్డాయి. ఆ తరువాతి ఆలయం ఇప్పటికీ ఉనికిలో ఉండగా మసీదు అసలు స్థలంలో ఉంది. ఇతని పాలనలో సంబల్‌పూర్ వద్ద వంగి ఉన్న హుమా ఆలయం కూడా నిర్మించబడింది, ఇది తరువాత పదిహేడవ శతాబ్దంలో చౌహాన్ రాజులచే పునరుద్ధరించబడింది లేదా పునర్నిర్మించబడింది. అనంగభీమ దేవుడు పూరిలోని జగన్నాథ ఆలయ సముదాయంలోని పాత నిర్మాణాల తీవ్రమైన నిర్వహణ కార్యకలాపాలతో పాటు నిర్మాణాలకు నిధులు సమకూర్చి పర్యవేక్షించాడు. ఆలయ సముదాయం లోపల పాతాళేశ్వర ఆలయ ప్రవేశ గోడలలో జగన్నాథునికి రోజువారీ ఆహార నైవేద్యాలు, భూదానాల గురించి వివరాలను నమోదు చేసే కొన్ని నాలుగు శాసనాలు కనుగొనబడ్డాయి.

thumb|మూడవ అనంగభీమ దేవుడు నిర్మించిన నాగనాథ ఆలయం, నగేన, దెంకనల్|260x260px

అనంగభీమ దేవుడు తన ద్రాక్షారామ శాసనంలో తనను తాను పురుషోత్తమపుత్ర, రుద్రపుత్ర, దుర్గపుత్ర అని ప్రకటించుకున్నాడు. అతని పాలనలో సామరస్యపూర్వకమైన ఏకీకృత ఆధ్యాత్మిక నిర్మాణం క్రింద మూడు బ్రాహ్మణ ఆరాధనలు ఒకచోట చేరిన రాష్ట్ర విధానాన్ని ఇది సూచిస్తుంది. అతను తన సామ్రాజ్యంలోని బహుళ శైవ క్షేత్రాలకు విరాళాలు ఇచ్చాడు. అతను పూరి జగన్నాథ ఆలయ నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేశాడు. అతను ఛత్తిశానియోగ లేదా 36 రకాల సేవలను జగన్నాథునికి ప్రవేశపెట్టాడు. పూరి జగన్నాథ ఆలయం లోపల గంగ రాజుకు చెందిన సుమారు నాలుగు శాసనాలు కనుగొనబడ్డాయి, ఇందులో ఆలయానికి, జగన్నాథునికి చేసిన భారీ భూదానాల గురించి ప్రస్తావించబడింది. అతను పూరి క్షేత్రంలో ‘పండా’ లేదా పూజారుల సంరక్షణ వ్యవస్థను కూడా ప్రవేశపెట్టాడు. బ్రాహ్మణులకు అనేక భూదానాలు చేసిన ఘనత ఇతనిదేనని ద్రాక్షారామ నగరి పలక శాసనం పేర్కొంటోంది. అతను ప్రజల కోసం రోడ్లు, చెరువులు, ఇళ్లు, దేవాలయాల నిర్మాణం కోసం అనేక ప్రజా సంక్షేమ ప్రాజెక్టులను చేపట్టాడని అతని ఛతేశ్వర ఆలయ శాసనం పేర్కొంది. పూరి జగన్నాథుని మదాల పంజి ఆలయ రికార్డుల ప్రకారం, రాజు తన ఇద్దరు రెవెన్యూ మంత్రులు దామోదర్ బడపండ, ఈశాన పట్టనాయక్‌ల సహాయంతో భూ కమతాల సర్వేను చేపట్టాడు. ఇతని పాలనలో వసూలు చేసిన మొత్తం ఆదాయం నాలుగు కోట్ల నలభై మూడు లక్షల టంకాలు. ఇతను పాత దేవాలయాలు, చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ఉన్న ప్రదేశాల మరమ్మతులకు కూడా ఆదేశించాడు.

## నిర్మించిన దేవాలయాలు

* ఛతేశ్వర దేవాలయం 
* కేంద్రాపడలోని అసలు బలదేవజీవ్ ఆలయం (1663లో మొఘలులచే కూల్చివేయబడి దాని పునాదిపై మసీదు నిర్మించబడింది)
* జాజ్‌పూర్ పట్టణంలోని అసలు జగన్నాథ ఆలయం (1568-1569లో బెంగాల్ నుండి దండెత్తిన సులేమాన్ కర్రానీ ముస్లిం సైన్యంచే దెబ్బతింది)
* సంబల్‌పూర్‌లోని హుమా వద్ద అసలు శైవ దేవాలయం (సా.శ 1660 నుండి 1690 వరకు పాలించిన చౌహాన్ రాజు బలియార్ సింగ్ చేత ఇది పునర్నిర్మించబడింది)
* మేఘేశ్వర దేవాలయం
* నాగనాథ ఆలయం, నగేన, దెంకనల్
* కటక్ లోని జగన్నాథ ఆలయం (ఇప్పుడు లేదు)
* పూరి జగన్నాథ ఆలయంలో పునరుద్ధరణలు లేదా అదనపు నిర్మాణాల నిర్మాణం. ఈ సమయంలోనే గర్భగుడి నిర్మాణం పూర్తయింది.

## ఇవి కూడా చూడండి
* తూర్పు గంగ వంశం
* మొదటి నరసింహ దేవుడు

## మూలాలు


వర్గం:భారతదేశ రాజవంశాలు
వర్గం:భారతదేశ చరిత్ర