మయూరనాథస్వామి ఆలయం (మైలాదుత్తురై)

**మయూరనాథస్వామి ఆలయం,** లేదా మయూరనాథర్ ఆలయం, భారతదేశం, తమిళనాడు రాష్ట్రం, మైలాదుత్తురై (గతంలో **మాయవరం** లేదా **మయూరం** అని పిలుస్తారు) పట్టణం లోని ఒక హిందూ దేవాలయం. ఈ ఆలయం శివుని రూపమైన మయూరనాథస్వామికి అంకితం చేయబడింది. ఆపట్టణానికే మొదట మయూరం అనే పేరు పెట్టబడింది. ప్రధానచిహ్నం ఒక *[[శివలింగం|లింగం]].* ప్రధాన దేవతను మయూరనాథర్ అని పిలుస్తారు. హిందూ దేవత పార్వతి ఇక్కడ శివుడిని మయూర రూపంలో *[[నెమలి|పూజించింది]]*.  అందుకే ఇక్కడి ప్రధాన దేవుడిని **మయూరనాథర్** అని పిలుస్తారు. ఈ ఆలయం కావేరీ నది ఒడ్డున నిర్మించిన దేవాలయాలలో ఒకటి. 

ఈ ఆలయం 275 పాడల్ పెత్ర స్థలాలులో ఒకటిగా భావించబడుతుంది.   అంటే ఇది తమిళ శైవ నాయనారులు రచించిన ప్రాచీన మధ్యయుగ *[[తేవారం]]* భక్తిగీతాల్లో కీర్తించబడిన తమిళనాడు శివాలయాల్లో ఒకటి. వీరిలో అప్పర్,  తిరుజ్ఞానసంబందర్ ముఖ్యులు.  ఈ దేవాలయం కావేరి నది దక్షిణ తీరంలో ఉన్న 39వ పవిత్ర స్థలంగా గుర్తించబడింది. 14వ శతాబ్దంలో, తమిళ కవి అరుణగిరినాథర్ ఈ ఆలయంతో సంబంధం కలిగిన మురుగన్ దేవునికి అంకితంగా *[[తిరుప్పుగళ్]]* సంకలనంలో 788వ పాటను రచించారు. ఈ ఆలయ నిర్వహణ తిరువావడుతురై ఆధీనము వారి ఆధ్వర్యంలో జరుగుతోంది.
తమిళ నెల *ఐప్పసి* (నవంబరు లేదా డిసెంబరు)లో అమావాస్య రోజున, హిందువులు ఆలయకోనేరులో ఆచారస్నానం చేస్తారు. దానివలన వారు పాపాలబారి నుండి విముక్తులైతారని నమ్ముతారు. మయూర నాట్యాంజలి పండుగ అని పిలువబడే వార్షిక నృత్య ఉత్సవం ప్రతి సంవత్సరం ఆలయ ఆవరణలో జరిగింది.
## నామవ్యుత్పత్తి
భారతీయ ప్రాచీన సాహిత్యమైన పురాణాలు ప్రకారం, శివుడు భార్య అయిన దేవి పార్వతి ఒక సందర్భంలో ఆయనను అనుకోకుండా అపమానించింది. దానికి ఫలితంగా శివుడు పార్వతిని *మయూరి* (అంటే నెమలి)గా జన్మించవలసిందిగా శపించాడు.  పార్వతి తన తప్పును గుర్తించి పశ్చాత్తాపపడిన తరువాత, శివుడు శాప వ్యవధిని తగ్గించాడు. అనంతరం ఆమె భూమిపై నెమలి రూపంలో సంచరిస్తూ, వివిధ పవిత్ర స్థలాలలో లింగం రూపంలోని శివుణ్ని ఆరాధించిందని విశ్వసించబడుతుంది. ఈ పవిత్ర క్షేత్రాల్లో మైలాపూర్లోని కపాలీశ్వరర్ దేవాలయం, మయూరనాథస్వామి ఆలయం ముఖ్యమైనవిగా చెప్పబడుతాయి.

ఈ ఆలయంలో పార్వతి చివరకు శాపం నుండి విముక్తి పొందిందని, తన అసలు రూపమైన అభయాంబిక (అభయాంబళ్ అని కూడా పిలుస్తారు)గా తిరిగి అవతరించిందని భావిస్తారు. ఆమె తిరిగి శివునితో కలిసిన ఈ సంఘటన కారణంగా, ఇక్కడి ప్రధాన దేవుడు **మయూరనాథర్** అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆలయంలోని ఒక శిల్పంలో శివుడు పార్వతిని ఆలింగనం చేసుకుంటున్న దృశ్యం చెక్కబడి ఉండటం వీరిద్దరి పునర్మిళాపాన్ని సూచిస్తుందని చెబుతారు.

## స్థానం
మయూరనాథస్వామి ఆలయం మైలాడుదురై జిల్లాలోని మైలాడుదురై పట్టణ కేంద్రభాగంలో ఉంది. ఇది కావేరి నదికు సుమారు ఒక కిలోమీటరు దక్షిణంగా ఉంది.  ఈ ఆలయం రాష్ట్ర రాజధాని చెన్నై నుండి సుమారు  దక్షిణతూర్పు దిశలో ఉంది. ఆలయ ప్రాంగణం ప్రధాన రహదారి వ్యవస్థతో అనుసంధానించబడి ఉంది (NH-32, రాష్ట్ర రహదారులు). ఆలయానికి సమీప రైల్వే స్టేషన్ మయిలాడుదురై రైల్వే జంక్షన్ కాగా, ఇది ఆలయం నుండి సుమారు  దూరంలో ఉంది. సమీప విమానాశ్రయం తిరుచిరాపల్లి విమానాశ్రయం, ఇది ఆలయం నుండి సుమారు  దూరంలో ఉంది.
## ప్రాముఖ్యత
మయూరనాథస్వామి ఆలయం, ప్రస్తుత వారణాసిగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రాచీన కాశీ క్షేత్రంలోని ఆలయానికి సమానమైనదిగా భావించబడే ఆరు దేవాలయాల్లో ఒకటి. ఈ ఆరు ఆలయాలను *దక్షిణ కాశీలు*గా కూడా పేర్కొంటారు. మిగిలిన ఐదు క్షేత్రాలు తిరువయ్యారు, తిరువిడైమరుదూరు, తిరువెంకాడు, చాయవనం, శ్రీవంచియం.

కాశీలో నగర కేంద్రంగా కాశీ విశ్వనాథ ఆలయం ఉన్నట్లే, కావేరి నది తీరప్రాంతాల్లో ఉన్న ఈ పట్టణాలు తమ తమ ప్రధాన శివాలయాల చుట్టూ నిర్మితమై ఉన్నాయని విశ్వసిస్తారు. వీటిలో

* తిరువయ్యారులోని అయ్యరప్పర్ ఆలయం,
* తిరువిడైమరుదూరులోని మహాలింగేశ్వరర్ ఆలయం,
* మయిలాడుదురైలోని మయూరనాథస్వామి ఆలయం,
* చాయవనంలోని చాయవనేశ్వరర్ ఆలయం,
* తిరువెంకాడులోని శ్వేతారణ్యేశ్వరర్ ఆలయం,
* శ్రీవంచియంలో శ్రీవంచినాథస్వామి ఆలయం

ఈ పట్టణాల ప్రధాన కేంద్రాలుగా నిలుస్తున్నాయి.

అలాగే, ఈ ఆలయం కావేరి నది తీరంలో నిర్మించబడిన ప్రసిద్ధ శివాలయాల్లో ఒకటిగా కూడా లెక్కించబడుతుంది.
## చరిత్ర
[ఎడమ|thumb|200x200px| నెమలి (మయూరి) రూపంలో ఉన్న దేవి [పార్వతి ఒక *[[శివలింగం]]*ను పూజిస్తున్న దృశ్యం]]హిందూ పురాణ కథనం ప్రకారం, దేవి పార్వతి తండ్రైన దక్షుడు ఒకసారి **దక్ష యజ్ఞం** అనే మహా యజ్ఞంను నిర్వహించాడు. అయితే ఆయన ఉద్దేశపూర్వకంగా శివుడు, ఆయన భార్య పార్వతిని ఆ యజ్ఞానికి ఆహ్వానించలేదు. దక్షుడు నిర్వహించిన ఈ కార్యక్రమానికి వెళ్లవద్దని శివుడు పార్వతికి సూచించాడు. కానీ పార్వతి ఆ మాటను పట్టించుకోకుండా యజ్ఞానికి వెళ్లింది. అక్కడ దక్షుడు ఆమెను తీవ్రంగా అవమానించాడు. ఈ విషయం తెలిసిన శివుడు వీరభద్రుడు రూపంలో ప్రత్యక్షమై యజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేశాడు. యజ్ఞక్రియల్లో ఉపయోగించిన ఒక నెమలి (మయూరి) ప్రాణరక్షణ కోసం పార్వతి పాదాల వద్ద ఆశ్రయం పొందింది. శివుని సూచనను లెక్కచేయకుండా వెళ్లిన కారణంగా, శివుడు పార్వతిని **నెమలిగా జన్మించవలసిందిగా** శపించాడు. అనంతరం పార్వతి నెమలి రూపంలో మైలాపూర్, మయిలాడుదురై ప్రాంతాలకు వచ్చి, తన అసలు రూపాన్ని తిరిగి పొందేందుకు ఘోర తపస్సు చేసింది. పార్వతి తపస్సుకు ప్రసన్నుడైన శివుడు, మయిలాడుదురైలో ఆమె ఎదుట తానే నెమలి రూపంలో ప్రత్యక్షమై నాట్యం చేశాడని విశ్వసిస్తారు. ఈ నృత్యాన్ని **మయూర తాండవం**గా పేర్కొంటారు. దీనిని **[[తాండవం|గౌరి తాండవం]]** అని కూడా అంటారు.

తదనంతరం పార్వతి తన అసలు రూపమైన **అంబికా**గా (అభయాంబళ్ లేదా అభయాంబికగా కూడా ప్రసిద్ధి) తిరిగి అవతరించింది. పార్వతి ఇక్కడ నెమలి (సంస్కృతంలో *మయూరి*) రూపంలో వచ్చినందున, శివుడు **మయూరనాథర్** అనే పేరుతో కీర్తించబడుతున్నాడు.

అలాగే, దక్ష యజ్ఞంలో పాల్గొన్న దేవతలు కూడా శివుని శిక్షకు గురయ్యారని పురాణాలు చెబుతాయి. ఆ దేవతలు తమ పాప విముక్తి కోసం తరువాత మయిలాడుదురైకి వచ్చి మయూరనాథరుని పూజించారని కూడా విశ్వసించబడుతుంది.

### మయిలాడుదురైలో పవిత్ర నదుల శుద్ధి
thumb|అభయాంబళ్ అమ్మవారి సన్నిధి
పురాణ కథనం ప్రకారం, దేవి పార్వతి మయిలాడుదురైలో తపస్సు చేస్తున్న సమయంలో, ఋషి కణ్వర ఋషి కాశీలో (ప్రస్తుత వారణాసి) తపస్సు చేస్తున్నాడు. పవిత్ర నదులైన గంగా, యమునా, సరస్వతి లలో ప్రజలు పాప విముక్తి కోసం స్నానాలు చేయడం వల్ల, ఆ నదులు ప్రజల పాపభారాన్ని మోసి కలుషితమయ్యాయని పురాణాలు చెబుతాయి. కణ్వర ఋషి ఈ మూడు నదులు పాపాల భారంతో మలినంగా మారినట్లు గమనించాడు. అప్పుడు ఆయన వాటికి ఒక ఉపాయం సూచించాడు. మయిలాడుదురైలో పార్వతి తపస్సు చేస్తున్న పవిత్ర స్థలానికి వెళ్లి, ఐప్పసి (తులా) మాసంలో పూజ చేసి తమ పాపాలను తొలగించుకోవాలని సూచించాడు. ఆ మేరకు పవిత్ర నదులైన గంగా, యమునా, సరస్వతి మయిలాడుదురైకి వచ్చి అక్కడ ఉన్న కావేరి నదిలో స్నానాలు చేశాయి. వాటి తపస్సుకు ప్రసన్నుడైన మయూరనాథర్ రూపంలోని శివుడు వాటికి పాప విముక్తిని అనుగ్రహించాడని విశ్వసించబడుతుంది.

### ముదవన్ ముళుక్కు
మయూరనాథర్ (అంటే శివుడు) భక్తులైన నాథ శర్మ, అనవిద్యాంబికై అనే శారీరక వికలాంగ దంపతులు విరుదాచలం ప్రాంతానికి చెందినవారు. వీరు ముందుగా తిరువయ్యారులోని  అయ్యరప్పర్ ఆలయంలో నిర్వహించిన తీర్థవారీ ఉత్సవంలో పాల్గొన్నారు. ఆ తరువాత, మయిలాడుదురైలోని మయూరనాథస్వామి ఆలయంలో జరిగే తీర్థవారీ ఉత్సవానికి హాజరుకావడానికి వచ్చారు. కానీ వారు ఆలయానికి చేరుకునేలోపే *తులా స్నానం* (పవిత్ర స్నానం) కార్యక్రమం ముగిసిపోయింది. దీంతో వారు ఎంతో విచారంతో మయూరనాథరుని ప్రార్థించి, కావేరి నది తీరంలో నిద్రించారు. భక్తిపై ప్రసన్నుడైన మయూరనాథర్ వారి స్వప్నంలో ప్రత్యక్షమై, “కొత్త నెల ఇంకా ప్రారంభం కాలేదు, కాబట్టి రేపు ఉదయం సూర్యోదయానికి ముందే స్నానం చేయండి” అని ఆదేశించినట్లు విశ్వసించబడుతుంది. అందువల్ల ఆ దంపతులు మరుసటి ఉదయం *తులా స్నానం* చేసి దేవుని కృపను పొందారు. ఈ పురాణ ఘట్టం ఆధారంగా, తమిళ నెల కార్తిగై మొదటి రోజును **ముదవన్ ముళుక్కు**గా ఆచరిస్తారు.  ఇక్కడ “ముదవన్” అనే పేరు, వికలాంగ భక్తుని కోసం శివుడు స్నాన సమయాన్ని మార్చినట్లు చెప్పబడే కథతో సంబంధం కలిగి ఉంది. “ముళుక్కు” అనే పదం “పవిత్ర స్నానం” అనే అర్థాన్ని ఇస్తుంది. ఈ ఆలయంలో ఆ దంపతుల ప్రతీకలుగా **నాథ లింగం**, **అనవిద్యాంబికై లింగం** అనే శిలా రూపాలు ఉన్నాయి. అనవిద్యాంబికై దేవిని ఎర్ర చీరతో అలంకరించి గర్భగుడి ఎడమవైపున స్థాపించారు. మయూరనాథర్‌కు చేసే ప్రార్థనలు ఫలించాలంటే ఈ లింగాలను దర్శించి పూజించడం ముఖ్యమని భక్తులు విశ్వసిస్తారు.

### కావేరిని దాటి వెళ్లిన సంబందర్
సంబందర్ (తిరుజ్ఞాన సంపందర్ అని కూడా పిలుస్తారు) మయిలాడుదురై జిల్లాలోని తిరువిళ నగర్ గ్రామంలో, కావేరి నది ఉత్తర తీరంలో ఉన్న తిరువిళనగర్ ఉచ్చిరవనేశ్వరర్ ఆలయంను దర్శించిన తరువాత, మయిలాడుదురైలోని మయూరనాథరుని ఆరాధించేందుకు బయలుదేరాడు. అయితే ఆ సమయంలో కావేరి నదిలో వరదలు రావడంతో, సంపందర్ నదిని దాటలేకపోయాడు. సురక్షితంగా నదిని దాటేందుకు ఆయన శివుని స్తుతిస్తూ భక్తిగీతాలను (పద్యాలను) ఆలపించాడు. హిందూ పురాణాలు ప్రకారం, సంపందర్ భక్తికి ప్రసన్నుడైన శివుడు వరద ప్రవాహాన్ని ఆపి, ఆయన నదిని దాటేందుకు మార్గం కల్పించినట్లు విశ్వసించబడుతుంది.

### ఇతర పురాణ కథలు
ఈ ఆలయంలో శివుడు నటరాజ రూపంలో ప్రత్యేక సన్నిధిలో దర్శనమిస్తాడు. ఆయన ఇక్కడ గౌరి తాండవ భంగిమలో ప్రత్యక్షమవుతాడని విశ్వసించబడుతుంది. పురాణాల ప్రకారం, కంద షష్టి కావసం ఉత్సవ సమయంలో మురుగన్ తన దివ్య ఆయుధమైన వేలును తల్లి అంబిక నుండి పొందుతాడు. అయితే మయూరనాథర్ ఆలయంలో మాత్రం మురుగన్ ఆ ఆయుధాన్ని తన తండ్రి మయూరనాథర్ (అంటే శివుడు) నుండి స్వీకరిస్తాడని ప్రత్యేకంగా చెప్పబడుతుంది. 
thumb|మయూరనాథర్ ఆలయ గోపురం, ఆలయ కోనేరి దృశ్యం
ఈ దేవాలయంలో మొత్తం 16 లింగాలు ఉన్నాయి. పౌర్ణమి రోజులలో ఈ ఆలయాన్ని 16 సార్లు ప్రదక్షిణ చేయడం, తిరువన్నామలైలో జరిగే గిరివలం చేసినంత పుణ్యఫలాన్ని ఇస్తుందని భక్తుల నమ్మకం. మరొక పురాణ కథనం ప్రకారం, తమిళ నెల ఐప్పసి (నవంబరు–డిసెంబరు) అమావాస్య రోజున ఈ ఆలయ పుష్కరిణిలో పవిత్ర స్నానం చేయడం వలన వ్యక్తి పాప విముక్తి పొందుతాడని విశ్వసించబడుతుంది. ఈ ఆలయ కోనేరి నీరు గంగా నదికు సమానమైన పవిత్రత కలిగినదిగా చెబుతారు. ఇంకా బ్రహ్మ, లక్ష్మీ, ఋషి అగస్త్యుడు, మన్మథుడు, పక్షులు, జంతువులు కూడా మయూరనాథరుని పూజించాయని నమ్మకం ఉంది.
## చరిత్ర
ఈ ఆలయం క్రీస్తుశకం 7వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడినదిగా భావించబడుతుంది. ఎందుకంటే అదే శతాబ్దానికి చెందిన తమిళ శైవ కవిసంతులు అప్పర్, సంబందర్ ఈ ఆలయంలోని ప్రధాన దేవునిని స్తుతిస్తూ భక్తిగీతాలను రచించారు.  ఈ గీతాలు తరువాత *[[తేవారం]]*లో చేర్చబడ్డాయి. సంబందర్ (తిరుజ్ఞాన సంపందర్ అని కూడా ప్రసిద్ధుడు) ఆలయ ప్రధాన దేవునిపై భక్తిగీతాలను రచించాడు. ఇవి *[[తిరుమురై]]*లో భాగంగా ఉన్నాయి. సంపందర్ రచనలు మొదటి సంపుటంలోని 38వ పాఠ్యంలో (404 నుండి 414 వరకూ శ్లోకాలు) కనిపిస్తాయి,  అదేవిధంగా మూడవ సంపుటంలోని 748 నుండి 758 వరకు ఉన్న పద్యాలలో కూడా లభ్యమవుతాయి. అప్పర్ (తిరునావుక్కరసర్ అని కూడా పిలుస్తారు) కూడా ఈ ఆలయ దేవునిపై భక్తిగీతాలను రచించాడు. అవి తిరుమురై ఐదవ సంపుటంలోని 387 నుండి 397 వరకూ శ్లోకాల రూపంలో ఉన్నాయి.

### చోళ వంశం

#### ఉత్తమ చోళుడు (సా.శ. 971–975)
thumb|ప్రకారంలోని స్తంభాలు
మధ్యయుగ చోళుల కాలంలో, మొదట ఇటుకలతో నిర్మించిన ఈ ఆలయం 10వ శతాబ్దంలో ఉత్తమ చోళుడు పరిపాలన సమయంలో, సెంబియన్ మహాదేవిచే రాతితో పునర్నిర్మించబడింది.

సెంబియన్ మహాదేవి కాలానికి చెందిన రాతి శిల్పాలు ఇప్పటికీ ఆలయంలో నిలిచి ఉన్నాయి. వీటిలో గణపతి, నటరాజుడు, శివ-ఆలింగనమూర్తి, దక్షిణామూర్తి (దక్షిణ భాగంలో); లింగోద్భవర్ (పడమర భాగంలో); అలాగే బ్రహ్మ, గంగా-విసర్జనమూర్తి, దుర్గ, భిక్షాటనార్ (ఉత్తర భాగంలో) వంటి ప్రతిమలు ఈ కాలానికి చెందినవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

#### కులోత్తుంగ చోళుడు I (సా.శ. 1070–1120)
మయూరనాథర్ ఆలయంలోని ప్రధాన గర్భగుడి ముందు నేలపై కనుగొనబడిన అత్యంత ప్రాచీనమైన, కొంత మేర దెబ్బతిన్న అసంపూర్ణ శాసనాలు కులోత్తుంగ చోళుడు I పాలనలో 14వ సంవత్సరానికి చెందినవిగా గుర్తించబడ్డాయి. ఈ శాసనాలలో ఆలయానికి భూమిదానం చేసిన విషయమూ, పన్నుల మినహాయింపుతో ప్రతి సంవత్సరం 300 కలం వరి ధాన్యాన్ని ఆలయానికి సమర్పించాలన్న దానం గురించి పేర్కొనబడింది.

#### కులోత్తుంగ చోళుడు III (సా.శ. 1178–1218)
కులోత్తుంగ III చోళుడు కాలానికి చెందిన మరిన్ని శాసనాలు ఈ ఆలయంలో లభించాయి. ఇవి పంచనదీశ్వర సన్నిధి ముందు ఉన్న మహామండపం దక్షిణ గోడపై కనుగొనబడ్డాయి. ఆయన పాలనలో 19వ సంవత్సరానికి చెందిన తొలి శాసనంలో, కులోత్తుంగసోలనల్లూరు గ్రామంలో ఆలయానికి పన్ను మినహాయింపుతో భూమిదానం చేసిన విషయం పేర్కొనబడింది. అలాగే మరో తొమ్మిది శాసనాలలో రాజు ఆలయానికి భూమి, ధనం దానంగా ఇచ్చిన వివరాలు నమోదు చేయబడ్డాయి.రాజరాజ చోళుడు III (సా.శ. 1216–1256)

రాజరాజ చోళుడు III పాలనలో 14వ సంవత్సరంలో (సా.శ.  1229) ఆలయ ప్రాంగణంలో అభయాంబళ్ అమ్మవారి కోసం ప్రత్యేక సన్నిధి నిర్మించబడింది. ఇందులో కంచుతో తయారైన విగ్రహాలు స్థాపించబడ్డాయి. ఇదే కాలానికి చెందిన మరొక శాసనంలో, ఆలయంలో ప్రాతఃకాల పూజా సేవల సమయంలో అన్నప్రసాద నైవేద్యాల కోసం 500 *కులి* భూమిని దానంగా ఇచ్చిన విషయం పేర్కొనబడింది. ఈ శాసనం అమ్మవారి సన్నిధి ఉత్తర వైపున లభించింది. ఇంకొక శాసనం రాజరాజ చోళుడు III పాలనలో 31వ సంవత్సరానికి (సా.శ.  1245–46) చెందినది. ఇది మొదటి ప్రకారం దక్షిణ గోడపై లభించింది. ఇందులో తిరువెలుందూర్ నాడులో ఉన్న తిరుమయిలాడుదురై-ఉడైయార్ ఆలయానికి 2000 *కాసు* (ధనం) జమ చేసినట్లు నమోదు ఉంది.

### పాండ్య వంశం

చోళ వంశం పతనానంతరం, పాండ్యుల రెండవ సామ్రాజ్యం ప్రస్తుత తమిళనాడులోని చోళ ప్రాంతంలో అధికారంలోకి వచ్చింది. మరవర్మన్ సుందర పాండ్యుడు I (సా.శ. 1216–1244) చోళుల ఆధీనంలోని కొన్ని ప్రాంతాలను ఆక్రమించి, రాజరాజ చోళుడు III (సా.శ.  1216–1256)ను ఓడించాడు. సా.శ.  1250–1284 మధ్య పాలించిన పాండ్య యోధరాజు సుందర పాండ్యుడు చోళ రాజు రాజేంద్ర చోళుడు III (సా.శ.  1246–1279)ను ఓడించి, మొత్తం చోళ ప్రాంతాన్ని తన అధీనంలోకి తీసుకొచ్చాడు. ఈ విజయానంతరం, తిరుచిరాపల్లి, తంజావూరు, నాగపట్టినం, కడ్డలూరు, కొంగు, అలాగే కేరళలోని కొన్ని భాగాలు ఆయన రాజ్యంలో చేరాయని పేర్కొనబడింది.

#### మరవర్మన్ సుందర పాండ్యుడు I (సా.శ.  1216–1244)
మరవర్మన్ సుందర పాండ్యుడు I (కోనెరిమైకొండన్ అని కూడా ప్రసిద్ధుడు) కాలానికి చెందిన తొలి శాసనం పంచనదీశ్వర సన్నిధి ముందు ఉన్న మహామండపం దక్షిణ గోడపై లభించింది. ఇది ఆయన పాలనలో 30వ, 31వ సంవత్సరాలలో జారీ చేయబడినదిగా గుర్తించబడింది. ఈ శాసనంలో మయిలాడుదురైకి ఉపనగరమైన నల్లట్టుక్కుడి గ్రామంలో ఉన్న పన్ను మినహాయింపు భూములను ఆలయానికి కలిపినట్లు పేర్కొనబడింది. రెండవ శాసనం కూడా అదే ప్రదేశంలో, ఆయన పాలనలో 31వ సంవత్సరానికి చెందినదిగా లభించింది. ఇందులో రాజు ఆలయానికి భూమిదానం చేసిన విషయమూ, అదనంగా 60 కలం వరి ధాన్యాన్ని, అలాగే సంవత్సరానికి 200 కలం వరి ధాన్యాన్ని దానంగా సమర్పించినట్లు నమోదు చేయబడింది.

#### ఇతర పాండ్య శాసనాలు
ఈ ఆలయంలో జటావర్మన్ సుందర పాండ్యుడు (సా.శ.  1277–1294), మరవర్మన్ విక్రమ పాండ్యుడు (సా.శ.  1281–1289), జటావర్మన్ సుందర పాండ్యుడు (సుందర పాండ్యుడు IV, సా.శ.  1304–1319), శ్రీవల్లభదేవుడు (సా.శ.  1308–1344), పెరుమాళ్ కులశేఖరదేవుడు (సా.శ.  1314–1362),, పెరుమాళ్ వీర పాండ్యుడు (సా.శ.  1334–1374) వంటి పాండ్య రాజులకు చెందిన శాసనాలు లభించాయి. ఇవి మయిలాడుదురై ప్రాంతంలోని ఇతర ప్రాంతాలైన మువలూరు, తిరుకోలంబియూర్, తిరుమణంజేరి, కిళైయూరు, వాజువూరు, కోమల్, కడలంగుడి తదితర ప్రదేశాల్లో కూడా కనుగొనబడ్డాయి. చోళుల వలెనే, పాండ్యులు కూడా చోళ ప్రాంతంలోని ఇతర శివ, విష్ణు ఆలయాలతో పాటు ఈ మయూరనాథర్ ఆలయానికి విశాలమైన ఆర్థిక, ధార్మిక సహకారం అందించిన రాజులుగా గుర్తించబడుతున్నారు.

### దండయాత్రలు
భారత ఉపఖండం ఉత్తర భాగం దిల్లీ సుల్తానేట్ ఆధీనంలోకి వచ్చిన తరువాత, సా.శ.  1311లో సుల్తాన్ అలావుద్దీన్ ఖల్జీ తన సేనాధిపతి మాలిక్ కాఫూర్ను దక్షిణ భారతంలోని హిందూ రాజ్యాలపై దండయాత్ర చేయమని ఆదేశించాడు. ఆ ఆదేశాల మేరకు మాలిక్ కాఫూర్ దక్షిణ భారతంలోని అనేక పట్టణాలు, ఆలయాలపై దాడులు చేసి, బంగారం, విలువైన ఆభరణాలను దోచుకుని దిల్లీకి తీసుకెళ్లాడు. తమిళనాడులోని ఆలయాలు, పట్టణాలు 1320లలో మళ్లీ దోపిడీ లక్ష్యంగా మారాయి.

మరొక దండయాత్ర వార్త తమిళ భూభాగాలలో వ్యాపించగానే, ప్రజలు పశ్చిమ ఘాట్ పర్వత ప్రాంతాలకు తరలిపోయారని, లేదా ముస్లిం సేనలు చేరకముందే అనేక శిల్పాలు, నిధులను భూమిలో పాతిపెట్టారని, దేవాలయాల కింద ఉన్న గుప్త గదుల్లో దాచిపెట్టారని చరిత్రలో పేర్కొనబడింది. ఇవాటిలో అనేక వస్తువులు 1979 తరువాత జరిగిన పురావస్తు తవ్వకాలలో మళ్లీ వెలుగులోకి వచ్చాయి. దిల్లీ సుల్తానేట్ ఒక ముస్లిం గవర్నర్‌ను నియమించినప్పటికీ, కొద్ది సంవత్సరాలలోనే అతడు దిల్లీ అధికారాన్ని విస్మరించి మదురై సుల్తానేట్ను స్థాపించాడు. మదురై సుల్తానేట్ స్వల్పకాలమే కొనసాగింది; అలావుద్దీన్ సికందర్‌షా (సా.శ.  1371–1378) కాలంలో విజయనగర సామ్రాజ్యం ఎదుగుదలతో మదురైలో సుల్తానుల పాలన ముగిసింది.

దిల్లీ సుల్తానేట్ దండయాత్రల సమయంలో దెబ్బతిన్న లేదా అపవిత్రమైన అనేక ప్రధాన ఆలయాలలో, మయూరనాథస్వామి ఆలయాన్ని కూడా విజయనగర పాలకులు పునరుద్ధరించినట్లు విశ్వసించబడుతుంది. అయితే ఈ ఆలయంలో తంజావూరు నాయకులు, తంజావూరు మరాఠాలు పాలనకు సంబంధించిన శాసనాలు లేదా సమాచారం లభించలేదని పేర్కొనబడింది.

1907 నుండి 1927 మధ్యకాలంలో దేవకోట్టైకి చెందిన AL. VR. P. వీరప్ప చెట్టియార్, పేతపెరుమాళ్ చెట్టియార్ నేతృత్వంలో ప్రధాన పునర్నిర్మాణ పనులు చేపట్టబడ్డాయి. ఈ సమయంలో పాత నిర్మాణాల కొన్ని భాగాలు, గోడలపై ఉన్న శాసనాలు తొలగించబడినవి లేదా మార్పులు చేయబడినవి. అయినప్పటికీ, సెంబియన్ మహాదేవి కాలానికి చెందిన పాత రాతి శిల్పాలు మాత్రం ఆలయంలోని దేవకోష్టాలులో సంరక్షించబడినట్లు చెప్పబడుతుంది. 1927 మే నెలలో, స్వాభిమాని ఉద్యమం నాయకులు పెద్ద ఎత్తున దళితులు ఆలయ ప్రవేశ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించారు. దీనివల్ల తీవ్ర ఘర్షణ జరిగింది.

## వాస్తుశిల్పం
మయూరనాథస్వామి ఆలయ నిర్మాణ శైలి సంప్రదాయ చోళ, ద్రావిడ శిల్పకళ సూత్రాలకు అనుగుణంగా ఉంది. *[[మయమతం]]* , *[[విశ్వకర్మ శాస్త్రం|విశ్వకర్మీయ]]* వంటి ప్రాచీన శిల్పశాస్త్ర గ్రంథాలలో పేర్కొనబడిన నియమాలను అనుసరించి ఈ ఆలయం నిర్మించబడినట్లు భావిస్తారు. ఈ ఆలయంలోని విమానము  ఆధార భాగం నుండి శిఖర భాగం వరకు ఆరు విభాగాలుగా నిర్మించబడింది. ఇది మానవ శరీర నిర్మాణంతో పోల్చబడుతుంది. ఉదాహరణకు పునాది భాగాన్ని *పాద*  అని, పైశిఖర భాగాన్ని *శిఖర*  అని పేర్కొంటారు.

కేంద్ర విమానం ద్రావిడ శైలిలో ఒకే అంతస్తు (ఏకతల – ekatala) నిర్మాణంగా ఉంది. ఇందులో ముఖ్యంగా ఆరు విభాగాలు ఉంటాయి:

* *త్రియంగ ఉపపీఠ* పునాది – ఉపాన, కాంత, వజన వంటి మోల్డింగులతో,
* *పాదబంధ అధిష్ఠానం* – జగతి, త్రిపట్ట కుముద, పట్టిక, కాంత భాగాలతో,
* *భిత్తి* గోడలు – 18 బ్రహ్మకాంత స్తంభాలతో, దేవకోష్టాలుతో, వీటిలో దక్షిణంలో దక్షిణామూర్తి, పడమరలో లింగోద్భవమూర్తి, ఉత్తరంలో బ్రహ్మ ప్రతిమలు ఉన్నాయి,
* *ప్రస్తార* భాగం – భూతవారి, కపోట, యాళివారి అలంకరణలతో,
* వృత్తాకార *గృవ* భాగం – దిగువ ఉన్న శాలకోష్టాలకు సరిపోలే గృవకోష్టాలతో,
* పైభాగంలో *శిఖరం* – ఐడైకట్టు, పద్మం, కట్టుమలై, కన్నడి సట్టం, మహాపద్మ వంటి అలంకరణలతో, చివరన తామ్రపు స్తూపికతో ముగుస్తుంది.

ఉత్తర భాగంలో వ్యాల ముఖం నుండి *ప్రణాళ* నీటి ప్రవాహ మార్గం వెలువడటం తంజావూరులోని బృహదీశ్వర ఆలయంను పోలి ఉంటుందని చెప్పబడుతుంది. 
thumb|గోపురం సమీప దృశ్యం
ఆలయ సముదాయం పొడవు సుమారు , వెడల్పు సుమారు గా ఉంది. ఆలయ తూర్పు ప్రవేశద్వారంలోని *గోపురం* తొమ్మిది అంతస్తుల ఎత్తు కలిగి ఉంది, దీని ఎత్తు సుమారు . ఇది గ్రానైట్ పునాదితో, పై భాగంలో ఇటుక నిర్మాణంతో, పిలాస్టర్లు, కలశాలుతో అలంకరించబడింది. రాజగోపురం విస్తారమైన ప్రవేశ ద్వారంతో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇందులో వినాయకుడు, కదలికలో ఉన్న శిల్పాలు, మార్కండేయుడు వంటి ప్రతిమలు, ద్వారపాలకులు, శిఖరంపై కలశాలు దర్శనమిస్తాయి.

ఈ ఆలయంలోని మండపాలు గర్భగృహాన్ని అర్ధమండపం, ముఖమండపంతో కలుపుతూ రెండు అంతరాల నిర్మాణంతో ఉన్నాయి. వీటిలో భిక్షాటనుడు, దుర్గ వంటి దేవతల కోసం ఖాళీలు ఉన్నాయి. అర్ధమండపంలోని కార్బెల్లు ఇప్పటికీ సంపూర్ణంగా ఉన్నాయి. మహామండపం చతురస్రాకార సపాటమైన పైకప్పుతో, సుమారు 2.70 మీటర్ల ఎత్తు గల వృత్తాకార, చతురస్ర స్తంభాలపై నిలబడింది. ఇందులో 12వ శతాబ్దపు శాసనాలు, అలాగే పైకప్పుపై పురాణ చిత్రాల భित्तిచిత్రాలు ఉన్నాయి.

నంది మండపాలు రెండవ ప్రకారంలో అక్షాంశంగా ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. ముందు మండపంలో అష్టభుజ స్తంభాలు, వాలిన కార్బెల్లు (12వ శతాబ్దం), గుండ్రని శిఖరం ఉన్నాయి. వెనుక మండపం సపాట పైకప్పుతో, ఆరు చతురస్ర స్తంభాలతో ఉంది. ఆలయ ఉత్తర ప్రవేశద్వార సమీపంలో ఉన్న దుర్గ విగ్రహం ప్రత్యేకంగా శిల్పకళతో చెక్కబడినదిగా, ఇతర ఆలయాల దుర్గ విగ్రహాల కంటే భిన్నంగా ఉందని చెప్పబడుతుంది. ఆలయ గోడలపై దేవునికి బలిగా తన తల నరికేందుకు ప్రయత్నిస్తున్న భక్తుని శిల్పం కూడా ఉంది. ఈ ఆలయ సముదాయ మధ్యభాగంలో విశాలమైన ఆలయ కోనేరి (పుష్కరిణి) ఉంది. తమిళ నెల *[[ఐప్పసి]]* (నవంబరు–డిసెంబరు) అమావాస్య రోజున ఈ ట్యాంకులో స్నానం చేయడానికి అనేక మంది భక్తులు మయిలాడుదురైకి వస్తారు. ఈ రోజున గంగా నది, ఇతర భారతీయ పవిత్ర నదుల జలాలు ఈ ట్యాంకులోని కావేరి నది నీటితో కలుస్తాయని, అందువల్ల ఈ స్నానం పాప విముక్తిని ఇస్తుందని విశ్వసించబడుతుంది.

## ఉత్సవాలు
ఈ ఆలయంలో తూర్పు వైపున *బ్రహ్మ తీర్థం*గా ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక విశాలమైన పవిత్ర పుష్కరిణి ఉంది. దీని మధ్యభాగంలో ఒక మండపం కూడా ఉంది. ఈ ట్యాంకులో చిత్ర పౌర్ణమి, వైకాసి విశాఖం, మార్గజీ తిరువాతిరై వంటి పర్వదినాలలో మయూరనాథర్, అభయాంబికై దేవి సమక్షంలో *తీర్థవారీ* ఉత్సవాలు నిర్వహించబడతాయి. తమిళ నెల వైకాసి (మే–జూన్)లో పది రోజుల పాటు *వసంతోత్సవం* జరుపుతారు. దీనికి అనంతరం ఆలయ వార్షిక తెప్పల ఉత్సవమైన *[[తెప్పోత్సవం]]* నిర్వహించబడుతుంది. తమిళ నెల ఐప్పసి (అక్టోబరు–నవంబరు)లో 30 రోజుల పాటు *తీర్థవారీ* మహోత్సవం జరుగుతుంది. ఈ కాలంలో ప్రతిరోజూ ఊరేగింపులు నిర్వహిస్తారు. మొదటి రోజు (అమావాస్య), ముగింపు రోజున, మయిలాడుదురై ఆలయం, వల్లాలర్ కోయిల్, దక్షిణ, ఉత్తర కాశీ విశ్వనాథర్ ఆలయాల నుండి వచ్చిన *పంచమూర్తులు*, అలాగే అయ్యరప్పర్ దేవునితో కలిసి బ్రహ్మ తీర్థం వద్ద సమాగమిస్తారు. ఈ సందర్భంగా సుమారు ఇరవై ఐదు దేవతామూర్తులు భక్తులకు దర్శనం ఇస్తారని విశ్వసించబడుతుంది.

ఈ ఉత్సవంలో ఒక ప్రత్యేక విశేషం ఏమిటంటే, దేవి అభయాంబికైని నెమలి రూపంలో ఆలయ నాలుగు వీధుల గుండా ఊరేగింపుగా తీసుకెళ్లి కావేరి నది తీరానికి చేర్చుతారు. అక్కడ ఆమె ప్రతీకాత్మకంగా మయూరనాథరునితో ఐక్యం చెందుతుందని భక్తులు నమ్ముతారు. ఐప్పసి నెలలో కావేరి నదిలో చేసే *తులా స్నానం*, అలాగే తరువాత వచ్చే కార్తిగై నెల మొదటి రోజున నిర్వహించే *ముదవన్ ముళుక్కు* ఉత్సవాలు భారతదేశం నలుమూలల నుండి యాత్రికులను ఆకర్షిస్తాయి. ఈ రోజుల్లో నదిలో స్నానం చేయడం పాపశుద్ధిని కలిగిస్తుందని భావిస్తారు. అలాగే ఆలయంలో ప్రతి సంవత్సరం **మయూర నట్యాంజలి** అనే శాస్త్రీయ నృత్యోత్సవం కూడా నిర్వహించబడుతుంది. ఇది నటరాజుడుకు అంకితమైనది.

ఈ వార్షిక ఉత్సవాలతో పాటు ఆలయంలో ప్రతిరోజూ ఆరు కాలాల్లో *సంధి పూజలు* నిర్వహిస్తారు. అవి:

* ఉషక్కాలం
* కాలసంధి
* ఉచ్చిక్కాలం
* సాయరచ్చై
* ఏరండంకాలం
* అర్ధజామం

ఈ విధంగా ఆలయం తన సంప్రదాయ ఆచారాలు, భక్తిప్రాధాన్యతను కొనసాగిస్తోంది.

## మైలాడుదురై ఆలయ సమూహం

### పంచ దక్షిణామూర్తి ఆలయాలు
మయిలాడుదురై పట్టణ పరిసర ప్రాంతంలో ఉన్న ఐదు దక్షిణామూర్తి ఆలయాలను కలిపి **పంచ దక్షిణామూర్తి స్థలం**గా పిలుస్తారు. ఇవన్నీ మయూరనాథస్వామి ఆలయానికి సమీపంలో ఉన్నాయి. ఈ ఐదు ఆలయాలను ఒకే రోజులో, ముఖ్యంగా గురువారం, పౌర్ణమి రోజు లేదా వ్యక్తి జన్మ నక్షత్రం రోజున దర్శించి ప్రార్థనలు చేయడం ద్వారా దైవానుగ్రహం కలుగుతుందని భక్తుల విశ్వాసం.

ఈ ఐదు ఆలయాలు ఇవి:

# **మయూరనాథస్వామి ఆలయం** – మయిలాడుదురై (మధ్య కేంద్రం).
# **మేధా దక్షిణామూర్తి ఆలయం** (వల్లాలర్ కోయిల్) – తిరుఇందాలూరు (ఉత్తరం).
# **వాకీశ్వరర్ ఆలయం** – పెరుంచేరి (దక్షిణం).
# **మార్గసహాయేశ్వరర్ ఆలయం** (వణికాటం వల్లాలర్) – మూవలూరు (పడమర).
# **తురైకొట్టం వల్లాలర్ ఆలయం** (ఉచ్చిరవనేశ్వరర్) – విళానగర్ (తూర్పు).

### సప్త స్థాన ఆలయాలు
మయిలాడుదురై పరిసర ప్రాంతంలో ఉన్న ఏడు ఆలయాల సమూహాన్ని **మయిలాడుదురై సప్త స్థాన ఆలయాలు**గా పిలుస్తారు. ఈ రకమైన సప్త స్థాన ఆలయ సమూహాలు సాధారణంగా కావేరీ డెల్టా ప్రాంతంలో కనిపిస్తాయి.

ఈ ఏడు ఆలయాలలో ప్రతి సంవత్సరం నిర్వహించే ప్రధాన ఉత్సవం **నంది వివాహం**ను స్మరించుకుంటూ జరుపుతారు. శివుని ప్రధాన అనుచరుడైన నంది వివాహోత్సవాన్ని ఆశీర్వదించడానికి శివుడు **ఏడు ఆలయాల** (సప్త స్థానాలు) గుండా యాత్ర చేసినట్లు పురాణ కథనం చెబుతుంది. ఈ ఉత్సవం వివాహంలోని **సప్తపది** (ఏడు అడుగులు) ఆచారాన్ని ప్రతీకాత్మకంగా పునరావృతం చేస్తుందని భావిస్తారు.

ఈ సప్త స్థాన ఆలయాలు ఇవి:

# **మయూరనాథస్వామి ఆలయం** – మయిలాడుదురై.
# **మార్గసహాయేశ్వరర్ ఆలయం**  – మూవలూరు.
# **అయ్యరప్పర్ ఆలయం** – కోరనాడు, మయిలాడుదురై.
# **కాశీ విశ్వనాథర్ ఆలయం** – లగడం, మయిలాడుదురై.
# **పునుగీశ్వరర్ ఆలయం** – కోరనాడు, మయిలాడుదురై.
# **బ్రహ్మపురీశ్వరర్ ఆలయం** – సితార్కాడు, మయిలాడుదురై.
# **అళగియనాథర్ ఆలయం** – శోళంపెట్టై, మయిలాడుదురై.

## చిత్రమాలిక

దస్త్రం:Gopura_of_the_Mayuranathaswamy_Temple.jpg|2024 సంవత్సరంలోని గోపుర దృశ్యం
దస్త్రం:Prakaram_Passage.jpg|ప్రకారం (నడక మార్గం)
దస్త్రం:Mayuram_mayuranathartemple2.jpg|ఆలయ కోనేరి (పుష్కరిణి)
దస్త్రం:Mayuram_mayuranathartemple3.jpg|ప్రవేశద్వారం నుండి దృశ్యం
దస్త్రం:Mayuram_mayuranathartemple4.jpg|అంతర్గోపురం
దస్త్రం:Mayuram_mayuranathartemple5.jpg|అధిమయూరనాథస్వామి విమానం
దస్త్రం:Mayuranathar8.jpg|శ్రీ అభయాంబికై ప్రవేశద్వారం
దస్త్రం:Mayuranathaswami_Temple_gopuram.jpg|1920 సంవత్సరంలోని గోపుర దృశ్యం
దస్త్రం:Mayuranathaswami_temple_tank.jpg|1920 సంవత్సరంలోని ఆలయ కోనేరి
దస్త్రం:Mayuranathar.jpg|నెమలి (మయూరి) రూపంలో పార్వతి శివుని పూజించిన దృశ్యం


## గమనికలు

## మూలాలు

## గ్రంథసూచిక

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## బాహ్య లింకులు

వర్గం:మైలాడుతురై జిల్లాలోని శివ ఆలయాలు
వర్గం:మైలాడుతురై జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు
వర్గం:తమిళనాడులోని శివాలయాలు
వర్గం:పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు