కంచుయుగం

మానవుడు కంచును వాడిన చారిత్రిక కాలాన్ని **కంచుయుగం** అంటారు. కొన్ని ప్రాంతాల లోని ఆదిమ కాలపు రాతలను, పట్టణ నాగరికతల తొలినాళ్ళను కూడా కంచుయుగం గానే భావిస్తారు. పురాతన సమాజాలను వర్గీకరించడానికి, అధ్యయనం చేయడానికీ క్రిస్టియన్ జుర్గెన్సెన్ థామ్సన్ ప్రతిపాదించిన రాతి-కంచు-ఇనుప అనే మూడు యుగాల వర్గీకరణలో రెండవది కంచుయుగం.

రాగిని కరిగించి, దానికి తగరం, ఆర్సెనిక్ లేదా ఇతర లోహాలను కలిపి కంచును తయారు చేయడం గాని. ఇతర ప్రాంతాలలో తయారైన ఉత్పత్తిని కొనుగోలు చేయడం గానీ చేసిన కాలాన్ని కంచుయుగంగా భావిస్తారు. ఆ కాలం నాటి ఇతర లోహాల కంటే కంచు దృఢమైనది, మన్నికైనదీ. దీంతో ఆనాటి నాగరికతలు సాంకేతికంగా పైచేయి పొందగలిగాయి.

భూమిలో ఇనుము సమృద్ధిగా లభిస్తున్నప్పటికీ దాని అధిక ద్రవీభవన స్థానం -  1,538 ° సెం (2,800 ° ఫా) -  కారణంగా క్రీ.పూ రెండవ సహస్రాబ్ది చివరి వరకు ఇనుము వాడకం జరగలేదు. తగరం ద్రవీభవన స్థానం బాగా తక్కువ - 231.9 (సెం (449.4 ° ఫా). రాగి కూడా ఇనుము కంటే బాగా తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్దనే కరుగుతుంది - 1,085 ° సెం (1,985 ° ఫా). క్రీ.పూ 6000 నాటి కొత్త రాతియుగపు బట్టీల ఉష్ణోగ్రత సామర్థ్యం 900 ° సెం (1,650 ° ఫా) కంటే ఎక్కువగానే ఉండేది. రాగి, తగరాలను కరిగించడానికి ఈ బట్టీల సామర్థ్యం సరిపోయేది. రాగి-తగరపు ఖనిజాల లభ్యత తక్కువగా ఉండేది. క్రీ.పూ. మూడవ సహస్రాబ్దిలో కంచు వ్యాపారం ప్రారంభమయ్యే వరకు పశ్చిమ ఆసియాలో తగరపు కంచు లేకపోవడం దీన్ని బలపరుస్తోంది.  ప్రపంచవ్యాప్తంగా కొత్త రాతి యుగం తరువాత కంచుయుగం వచ్చింది. ఈ రెండింటి సంధి కాలంలో రాగియుగం వచ్చింది. ఇనుప యుగం సాధారణంగా కంచుయుగాన్ని అనుసరించినప్పటికీ, కొన్ని ప్రాంతాలలో (ఉప-సహారన్ ఆఫ్రికా వంటి చోట్ల) ఇనుప యుగం క్రీ.పూ 2500 లోనే ప్రారంభమైంది.

కంచుయుగ నాగరికతల్లో రాయడం మొదలవడం విభిన్న కాలాల్లో జరిగింది. పురావస్తు ఆధారాల ప్రకారం, మెసొపొటేమియా (క్యూనిఫాం స్క్రిప్టు), ఈజిప్టు (హైరోగ్లిఫ్సు) నాగరికతలు మొట్టమొదటి రాత వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేశాయి.

## చరిత్ర
స్థూలంగా కంచును విస్తారంగా ఉపయోగించిన కాలాన్ని కంచుయుగంగా గుర్తించారు. అయితే, కంచు సాంకేతికత పరిచయము, అభివృద్ధీ విశ్వవ్యాప్తంగా ఒకే సమయంలో జరగలేదు. తగరపు కంచు తయారీకి ఒక విశిష్ట ఉత్పత్తి పద్ధతులు అవసరం. ముందుగా తగరాన్ని తవ్వాలి (ముఖ్యంగా కాసిటరైటు అనే ధాతువు రూపంలో). దానిని విడిగా కరిగించి శుద్ధి చెయ్యాలి. తరువాత రాగిని కరిగించి దానికి తగరాన్ని కలిపి కంచును తయారు చేయాలి. కంచుయుగం లోహాలను విస్తారంగా ఉపయోగించిన, లోహాలతో వాణిజ్యం చేసిన కాలం. మొట్టమొదటి తగర-కంచు మిశ్రమం ప్లోస్నిక్ (సెర్బియా) లోని విన్స్కా నాగరికతలో క్రీ.పూ. 5 వ సహస్రాబ్ది మధ్యలో జరిగిందని, ఈ నాగరికత కంచుయుగంలో భాగంగా పరిగణించనప్పటికీ, 2013 నాటి నివేదిక సూచిస్తోంది. దీని కాలనిర్ణయం వివాదాస్పదమైంది.

### సమీప ప్రాచ్య ప్రాంతం
పశ్చిమ ఆసియా, సమీప ప్రాచ్య ప్రాంతం కంచుయుగంలోకి ప్రవేశించిన మొదటి ప్రాంతం. క్రీ.పూ. 4 వ సహస్రాబ్ది మధ్యలో సుమేరులో మెసొపొటేమియను నాగరికత అభివృద్ధి చెందడంతో ఇది మొదలైంది. సమీప ప్రాచ్యంలోని ప్రాచీన నాగరికతల ప్రజలు (దీన్ని "నాగరికత పురిటిగడ్డ"లలో ఒకటిగా భావిస్తారు) ఏడాది పొడుగూతా వ్యవసాయం చేసారు, వ్రాతవిధాన వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేశారు, కుమ్మరి చక్రాన్ని కనుగొన్నారు. కేంద్రీకృత ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసారు, వ్రాతపూర్వక చట్టాన్ని నిర్మించారు. నగర రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు ఏర్పాటు చేసారు, ఆధునిక నిర్మాణాలను ప్రారంభించారు. సామాజిక వర్గీకరణ, ఆర్థిక - పౌర పరిపాలన, బానిసత్వాలను సృష్టించారు.  వ్యవస్థీకృత యుద్ధం, వైద్యం, మతాలను ఆచరించారు. ఈ ప్రాంతంలోని సమాజాలే ఖగోళ శాస్త్రం, గణితం, జ్యోతిషశాస్త్రాలకు పునాదులు వేశాయి.

:*కింద ఇచ్చినవి ఉరామరిక తేదీలు*

ImageSize = width:800 height:115
PlotArea = width:720 height:90 left:65 bottom:20
AlignBars = justify

Colors =
    id:period value:rgb(1,0.7,0.5) #
    id:age value:rgb(0.95,0.85,0.5) #
    id:era value:rgb(1,0.85,0.5) #

Period     = from:-3500 till:-1000
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:500 start:-3000
ScaleMinor = unit:year increment:100 start:-3500
PlotData   =
  align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:15 shift:(0,-5)

  bar:&nbsp; color:period
  from: -3300 till: -1200 text:Classic Bronze Age
  bar:NEast color:era
  from: -3300 till: -1200 shift:(0,5) text:Ancient Near East
  from: -3300 till: -2100 text:Early Bronze Age
  from: -2100 till: -1550 text:Intermediate Bronze Age
  from: -1550 till: -1200 text:Late Bronze Age
  bar:Mesop. color:age
  from: -2900 till: -2350 text:Sumerian city-states
  from: -2350 till: -2193 text:Akkadia
  from: -2119 till: -2000 text:Ur
  from: -2050 till: -1700 shift:(0,5) text:Assyria
  from: -1900 till: -1800 text:Babylonia
  from: -1600 till: -1200 text:Kassites
  bar:Egyptian color:era
  from: -3200 till: -1070 shift:(0,5) text:Ancient Egypt
  from: -3200 till: -3000 text:Protodynastic
  from: -3000 till: -2700 text:Archaic
  from: -2700 till: -2180 text:Old Kingdom
  from: -2050 till: -1700 text:Middle Kingdom
  from: -1550 till: -1070 text:New Kingdom


The Ancient Near East Bronze Age can be divided as following:


ImageSize = width:400 height:665
PlotArea = width:300 height:640 left:80 bottom:20
AlignBars = justify
Colors =
    id:time value:rgb(0.7,0.7,1) #
    id:period value:rgb(1,0.7,0.5) #
    id:age value:rgb(0.95,0.85,0.5) #
    id:era value:rgb(1,0.85,0.5) #
    id:eon value:rgb(1,0.85,0.7) #
    id:filler value:gray(0.8) # background bar
    id:black value:black
Period     = from:1200 till:3300
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:1200
ScaleMinor = unit:year increment:50 start:1200
PlotData   =
  align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:20 shift:(25,-5)
  bar:Phase color:era
  from: 3300 till: 3000 text:EBA I
  from: 3000 till: 2700 text:EBA II
  from: 2700 till: 2200 text:EBA III
  from: 2200 till: 2100 text:EBA IV
  from: 2100 till: 2000 text:MBA I
  from: 2000 till: 1750 text:MBA II A
  from: 1750 till: 1650 text:MBA II B
  from: 1650 till: 1550 text:MBA II C
  from: 1550 till: 1400 text:LBA I
  from: 1400 till: 1300 text:LBA II A
  from: 1300 till: 1200 text:LBA II B
  bar:Period color:age
  from: 3300 till: 2100 text:Early Bronze Age (EBA)
  from: 2100 till: 1550 text:Middle Bronze Age (MBA)
  from: 2100 till: 1550 shift:(25,-20) text:(Intermediate Bronze Age)
  from: 1550 till: 1200 text:Late Bronze Age (LBA)
  bar:Age color:period
  from: 3300 till: 1200 shift:(-25,0) text:Bronze Age


#### అనటోలియా
క్రీ.పూ. 18 వ శతాబ్దంలో ఉత్తర అనటోలియాలోని హట్టుసాలో హిట్టైటు సామ్రాజ్యం స్థాపించబడింది. క్రీ.పూ. 14 వ శతాబ్దంలో హిట్టైటు రాజ్యం ఉచ్ఛ స్థాయిలో ఉంది. మధ్య అనటోలియా, నైరుతి సిరియా, ఉగారిటు, ఎగువ మెసొపొటేమియాలు ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. క్రీ.పూ 1180 తరువాత సముద్రమార్గంలో ప్రజల ఆకస్మిక రాకకు, లెవాంటులో సంభవించిన సాధారణ గందరగోళాలకూ సంబంధం ఉందని భావించారు. తరువాత ఈ రాజ్యం అనేక స్వతంత్ర "నియో-హిట్టైటు" నగర-రాజ్యాలుగా విచ్ఛిన్నమైంది. వీటిలో కొన్ని క్రీ.పూ. 8 వ శతాబ్దం వరకు మనుగడ సాగించాయి.  

క్రీ.పూ. రెండవ సహస్రాబ్ది ద్వితీయార్ధంలో పశ్చిమ అనటోలియాలోని అర్జావా రాజ్యం, దక్షిణ అనటోలియా వెంట టర్కీ సరస్సుల ప్రాంతం నుండి ఏజియను తీరం వరకు విస్తరించింది. అర్జావా, న్యూ హిట్టైటు రాజ్యాలకు పశ్చిమాన - కొన్నిసార్లు ప్రత్యర్థిగాను, కొన్నిసార్లు సామంతరాజ్యంగానూ ఉండేది.

క్రీ.పూ 1400 లో పశ్చిమ అనటోలియాలోని రాజ్యాల సమాఖ్య " అసువా లీగు"ను మొదటి తుధాలియా నేతృత్వం లోని హిట్టీయుల చేతిలో ఓడిపోయింది. సాధారణంగా అర్జావాను, దానికి ఉత్తరాన ఉన్న అసువాతో అనుసంధించి చూస్తారు. బహుశా అది సరిహద్దు దేశంగా ఉండి ఉండేది. లేదా అసువా లీగుకే ఇది మరొక పేరు అయి ఉండవచ్చు (కనీసం కొన్ని కాలాల్లో).

#### ఈజిప్టు
##### తొలి కంచుయుగ రాజవంశాలు

ఈజిప్టులో కంచుయుగం ఆదిమ రాజవంశాల కాలంలో (సి. క్రీ.పూ. 3150) ప్రారంభమవుతుంది. ప్రాచీన ఈజిప్టు కంచుయుగం (ఈజిప్టు ప్రారంభ రాజవంశం కాలం అని కూడా పిలువబడింది). c. క్రీ.పూ 3100 లో దిగువ, ఎగువ ఈజిప్టుల ఏకీకరణ జరిగిన వెనువెంటనే మొదలైంది. మొదటి, రెండవ రాజవంశాలను సమైఖ్యపరచడానికి ఈ నిర్ణయం తీసుకొనబడింది. ఇది ఈజిప్టు ప్రోటోడైనస్టికు కాలం  (క్రీ.పూ 2686) వరకు లేదా పాత రాజ్యం వరకు కొసాగింది. ఈజిప్టు సమైఖ్యం అయిన తరువాత మొదటి రాజవంశం రాజధాని అబిడోసు నుండి మెంఫిసుకు మార్చబడింది. సమైఖ్య ఈజిప్టును కింగు-గాడు పాలించాడు. అబిడోసు దక్షిణప్రాంతంలో ప్రధాన పవిత్ర భూమిగా మిగిలిపోయింది. ప్రారంభ రాజవంశకాలంలో పురాతన ఈజిప్టు నాగరికత అంశాలైన కళ, వాస్తుశిల్పం, మతం రూపుదిద్దుకున్నాయి. ప్రారంభ కంచుయుగంలో మెంఫిసు ఆ సమయంలో అతిపెద్ద నగరంగా ఉంది.ఈజిప్టు నాగరికత శిఖరాగ్రస్థాయి కొనసాగింది. ఈ నాగరికత క్రీ.పూ. 3 వ సహస్రాబ్దిలో మొట్టమొదటి 3 రాజ్యాల కాలంలో (దిగువ నైలు లోయ, మిడిలు కింగ్డం, న్యూ కింగ్డం)ఉనికిలో ఉన్నట్లు గుర్తించబడింది.

ఈజిప్టు మొదటి ఇంటర్మీడియటు కాలం,  పురాతన ఈజిప్టు చరిత్రలో "చీకటి కాలం" గా వర్ణించబడింది. ఇది పాత రాజ్యం ముగిసిన 100 సంవత్సరాల తరువాత క్రీ.పూ 2181 నుండి 2055 వరకు విస్తరించింది. ఈ కాలంలో ముఖ్యంగా ప్రారంభ కాలానికి చెందిన స్మారక ఆధారాలు తక్కువగా ఉన్నాయి. మొదటి ఇంటర్మీడియటు కాంలంలో ఈజిప్టు పాలన సుమారు రెండు పోటీ శక్తి స్థావరాల మధ్య విభజించబడింది: దిగువ ఈజిప్టులోని హెరాక్లోపోలిసు, ఎగువ ఈజిప్టులోని తీబ్సు. ఈ రెండు రాజ్యాలు చివరికి వివాదంలోకి వస్తాయి. ఉత్తరప్రాంతాన్ని తీబను రాజులు జయించారు. ఫలితంగా 11 వ రాజవంశం రెండవ భాగంలో ఈజిప్టు ఒకే పాలకుడి ఆధ్వర్యంలో తిరిగి పాలించబడింది.

##### మద్యకాల కంచుయుగ రాజవంశాలు
ఈజిప్టు మధ్య సామ్రాజ్యం క్రీ.పూ 2055 - 1650 వరకు కొనసాగింది. ఈ కాలంలో ఈజిప్టు ప్రజాదరణ పొందిన మతంలో ఒసిరిసు అంత్యక్రియల ఆచారం ఆధిపత్యం చెలాయించింది. ఈ కాలం రెండు దశలను కలిగి ఉంది: 11 వ రాజవంశం తేబ్సు రాజధానిగా చేసుకుని పాలించింది. 12 వ  13 వ రాజవంశాలు ఎల్-లిష్టు మీద కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. ఏకీకృత రాజ్యం గతంలో 11 - 12 వ రాజవంశాలన కొనసాగింది. కాని చరిత్రకారులు ఇప్పుడు కనీసం 13 వ రాజవంశం మధ్య రాజ్యానికి చెందినదిగా భావిస్తారు.

రెండవ మద్యకాల కంచుయుగం కాలంలో మధ్య సామ్రాజ్యం ముగింపు, క్రొత్త రాజ్యం ప్రారంభం మధ్య ప్రాచీన ఈజిప్టు రెండవ సారి గందరగోళానికి గురైంది. ఇది 15 - 16 వ రాజవంశాల ఆధ్వర్యంలో ఉన్న హైక్సోసుకు బాగా ప్రసిద్ది చెందింది. ఈజిప్టులో మొట్టమొదటగా 11 వ రాజవంశంలో హైక్సోసు  కనిపించారు. 13 వ రాజవంశంలో వీరు అధికారంలోకి రావడం ప్రారంభించి అవారిసు నియంత్రణలో రెండవ ఇంటర్మీడియటు కాలం నుండి వెలుగులోకి వచ్చారు. 15 వ రాజవంశం నాటికి వారు దిగువ ఈజిప్టును పరిపాలించారు. వీరు 17 వ రాజవంశం చివరిలో బహిష్కరించబడ్డారు.

## మూలాలు