కొలిపాక శ్రీనివాస్

**కొలిపాక శ్రీనివాస్** (జననం: 14 డిసెంబర్ 1991) తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన చరిత్ర పరిశోధకుడు మరియు పురావస్తు అంశాలపై ఆసక్తి కలిగిన వ్యక్తి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని చారిత్రక అవశేషాలు, జైన శిల్పాలు మరియు ఇతర పురాతన వస్తువుల గుర్తింపులో ఆయన పాత్ర పలు వార్తా కథనాల్లో ప్రస్తావించబడింది.

## ప్రారంభ జీవితం
శ్రీనివాస్ సిద్దిపేట జిల్లాలోని నంగునూరు గ్రామానికి చెందినవారు. వారిది వ్యవసాయ కుటుంబం, శ్రీనివాస్  రైతుగా పనిచేస్తూ, తెలంగాణ స్టేట్ సదర్న్ పవర్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ కంపెనీ లిమిటెడ్ (TSSPDCL)లో కాంట్రాక్ట్ ఉద్యోగిగా కూడా పనిచేస్తున్నారు. తనకు 5ఏళ్ల వయసు ఉన్నపుడు తన వ్యవసాయ భూమిలో దొరికిన పురాతన అవశేషాలను గమనించడం ద్వారా చరిత్రపై ఆసక్తి పెరిగింది. అనంతరం తెలంగాణలోని అనేక గ్రామాలను సందర్శించి చారిత్రక ఆధారాలను సేకరించడం ప్రారంభించారు.

## పరిశోధనలు మరియు గుర్తింపులు

### జైన వారసత్వం
2025లో బేజగం గ్రామంలో 9వ శతాబ్దానికి చెందిన మహావీరుని రెండు శిల్పాలను గుర్తించారు. అలాగే నంగునూరులో 11వ శతాబ్దానికి చెందిన స్థాపనాచార్య శిల్పాన్ని గుర్తించినట్లు నివేదికలు వెల్లడించాయి. చేర్యాల మండలం ఆకునూరు గ్రామంలోని కోటిలింగాల గడ్డవద్ద  జైన సర్వతోభద్ర శిల్పం, ఇంకా ధూళిమిట్ట మండలంలోని బైరాన్ పల్లి గ్రామంలో జైన చౌముఖి గుర్తించారు.

### ఆకునూరు సోమరాజుల కుంటలో రాష్ట్రకూట కాలపు వీరగల్లు
సిద్దిపేట జిల్లా చేర్యాల మండలం ఆకునూరు గ్రామ శివారులోని సోమరాజుల కుంట ప్రాంతంలో రాష్ట్రకూటుల కాలానికి చెందిన ఒక వీరగల్లు గుర్తించబడింది.

ఈ వీరగల్లును కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం సభ్యుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ గుర్తించారు. చరిత్రకారుల ప్రకారం ఈ శిల్పం 9వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా భావిస్తున్నారు. ఆ కాలంలో ఆకునూరు ప్రాంతం యుద్ధ క్షేత్రంగా ఉండి రాష్ట్రకూటులు మరియు ఇతర రాజ్యాల మధ్య తరచూ యుద్ధాలు జరిగేవి.

యుద్ధంలో వీరమరణం పొందిన యోధుల జ్ఞాపకార్థం ఈ రాతి శిల్పాలను ప్రతిష్టించే ఆనవాయితీ ఉండేది. ఇలాంటి స్మారక శిలలను వీరగల్లులు అని పిలుస్తారు.

ఈ వీరగల్లులో యోధుడు సర్వాభరణాలతో కనిపిస్తాడు. కుడి చేతిలో బాణం, ఎడమ చేతిలో విల్లు, నడుమున పట్టాకత్తి, మూపున వీరశృంఖల వంటి లక్షణాలు చెక్కబడ్డాయి. వీరమరణాన్ని సూచిస్తూ రెండు వైపులా అప్సరాంగణలు వింజామరలు వీస్తున్న దృశ్యం కూడా చెక్కబడింది.

ఇదే ప్రాంతంలో మరొక వీరగల్లు, కాలభైరవ శిల్పం మరియు నాగముచిలింద పోలికలతో కూడిన నాగవిగ్రహం కూడా బయటపడినట్లు చరిత్ర బృందం పేర్కొంది. ఈ శిల్పాలపై మరింత పరిశోధన అవసరమని నిపుణులు అభిప్రాయపడ్డారు.

### జాంగ్రైలో యుద్ధంలో మరణించిన వీరుడి ప్రతిమ (వీరగల్లు)
మెదక్ జిల్లా శంకరంపేట మండలం జాంగ్రై గ్రామంలో యుద్ధంలో ప్రాణాలు కోల్పోయిన ఒక వీరుడి స్మారకంగా చెక్కిన ప్రతిమ (వీరగల్లు) వెలుగులోకి వచ్చింది.

ఈ వీరగల్లును కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం సభ్యుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ గుర్తించారు. గ్రామ ప్రజల ధన, మాన, ప్రాణ రక్షణ కోసం శత్రువులతో పోరాడి వీరమరణం పొందిన యోధుడి జ్ఞాపకార్థం ఈ శిల్పాన్ని ప్రతిష్టించినట్లు భావిస్తున్నారు.

శిల్పంలో వీరుడు తలపై పెద్ద సిగ, తలకట్టు, చెవులకు చక్రాకార కుండలాలు, మెడలో హారం, చేతులకు కంకణాలు ధరించి ఉన్నట్లు కనిపిస్తున్నాడు. కుడిచేతిలో కత్తి, ఎడమ చేతిలో డాలు (కవచం)తో యోధుని రూపం స్పష్టంగా చెక్కబడింది.

వీరుడి ఆహార్యం, ఆయుధాలు మరియు శిల్ప శైలిని ఆధారంగా తీసుకుని ఈ వీరగల్లు కాకతీయ కాలానికి చెందినదిగా భావిస్తున్నట్లు చరిత్రకారుడు శ్రీరామోజు హరగోపాల్ తెలిపారు.

### కామారంలో రాష్ట్రకూట కాలపు పురాతన శిల్పాలు
మెదక్ జిల్లా చిన్నశంకరంపేట మండలం కామారం గ్రామంలోని చెరువు కట్టపై కొన్ని పురాతన శిల్పాలు గుర్తించబడ్డాయి.

ఈ శిల్పాలను కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం సభ్యుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ పరిశీలించారు. ఈ శిల్పాలు రాష్ట్రకూటుల కాలానికి చెందినవిగా, ముఖ్యంగా 8వ మరియు 9వ శతాబ్దాల నాటివిగా భావిస్తున్నారు. 

చాళుక్యుల కాలం నుంచి ఈ ప్రాంతం చారిత్రక ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉన్నట్లు కూడా ఆయన తెలిపారు. చెరువు కట్టకు సమీపంలో మరికొన్ని విగ్రహాలు ఉన్నాయని గుర్తించారు. 

ఈ పురాతన శిల్పాలను సంరక్షించి భవిష్యత్తు తరాలకు అందించాల్సిన అవసరం ఉందని పరిశోధకులు సూచించారు.

### నర్మెట్టలో నవీన శిలాయుగం నాటి 'తల్లి దేవత' మట్టి బొమ్మ
తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని సిద్దిపేట జిల్లా నంగునూరు మండలం నర్మెట్ట గ్రామ సమీపంలోని పాటిగడ్డ ప్రాంతంలో వ్యవసాయ భూమి కింద ఒక చిన్న మట్టి బొమ్మ లభ్యమైంది.

ఈ బొమ్మను రైతులు పొలాన్ని దున్నుతున్న సమయంలో కనుగొన్నారు. కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం (KTCB) పరిశోధకుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ దీనిని మొదట గుర్తించారు.

సుమారు 6 సెం.మీ. ఎత్తు ఉన్న ఈ మట్టి బొమ్మ నవీన శిలాయుగానికి చెందిన ‘తల్లి దేవత’ రూపంగా భావిస్తున్నారు. దీని వయస్సు సుమారు 5,000 నుండి 6,000 సంవత్సరాల మధ్య ఉండవచ్చని నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు. 

ఈ బొమ్మ పాకిస్థాన్‌లోని మెహర్‌గఢ్ ప్రాంతంలో కనుగొనబడిన ‘మదర్ ఆఫ్ పెర్ల్’ టెర్రకోట శిల్పాలతో పోలి ఉందని పరిశోధకులు పేర్కొన్నారు. 

చరిత్రకారుల ప్రకారం, ‘తల్లి దేవత’ శిల్పాలు ప్రాచీన నాగరికతల్లో సంతానోత్పత్తి (fertility)కి ప్రతీకగా భావించబడేవి.

### నేత పనిముట్లు
అకునూరు పాటిగడ్డ ప్రాంతంలో ‘స్పూల్న్’ అనే పురాతన నేత పనిముట్టును  గుర్తించారు.

### శాసనాలు:

సిద్దిపేట జిల్లా, చేర్యాల మండలంలోని నాగపురి గ్రామంలో రాష్ట్రకూట కాలానికి (క్రీ.శ. 8వ–10వ శతాబ్దం) చెందిన శిలాశాసనం కనుగొనబడింది. ఈ శాసనం ఒక నిర్లక్ష్యం పొందిన పాత ఆలయం సమీపంలోని కొద్దిగా ఎత్తైన మోకాలిపైన స్థాపించబడింది. గ్రానైట్ పై సృష్టించబడిన ఈ శాసనం ప్రస్తుతం పెయింట్‌తో కప్పబడి ఉండటం వల్ల దానిలోని లిపులు ఇంకా పూర్తిగా అర్థం కాలేదు. పురావస్తు శాస్త్రవేత్త కొలిపాక శ్రీనివాస్ 2026లో దీన్ని గుర్తించారు. శాసనం రాష్ట్రకూట రాజవంశ కాలపు సామాజిక, పాలనా, సాంస్కృతిక నేపథ్యాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ముఖ్యమైన ఆధారంగా నిలుస్తుంది. నిపుణుల సహకారంతో దీన్ని పరిశీలించడం ద్వారా ప్రాంతీయ చరిత్ర, పాలనా వ్యవస్థ, సాంస్కృతిక చర్చలపై కొత్త వివరాలను వెలికితీసే అవకాశం ఉంది.

మెదక్ జిల్లా చల్మెడ గ్రామంలో 14వ శతాబ్దానికి చెందిన మూడు శాసనాలు గుర్తించారు. ఇందులో మొదటి రెండు తిరుమలయ స్వామి దేవాలయం వద్ద గుర్తించగా, మూడవది మల్లన్న స్వామి దేవాలయం ముందు గుర్తించారు.

సిద్దిపేట జిల్లా చేర్యాల మండలంలోని దొమ్మట గ్రామంలో పోలాల మధ్య 14వ శతాబ్దానికి చెందిన స్థానిక పాలకుడు నాగనాయని గారు వేయించినా శాసనం గుర్తించారు.

### నంగునూరు మండలం దేవుని నర్మెట్టలో 17వ శతాబ్దం నాటి ఇనుము బట్టీ వెలికీత

నంగునూరు మండలం, దేవుని నర్మెట ప్రాంతంలో 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ఇనుము తయారీ బట్టి బయటపడి ఉంది. ఈ బట్టిని కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం పరిశోధకుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ గుర్తించారు. బట్టిని మట్టి గొట్టాలతో కలిపి, ఇటుకలతో నిర్మించినట్లు తెలుస్తోంది. ప్రతి ఇటుక 7–8 అంగుళాల పొడవు, 4 అంగుళాల వెడల్పు, 3 అంగుళాల మంద ఉన్నవి, మట్టి గొట్టాలను అమర్చడానికి ఇటుకల్లో అర్థవృత్తాకారపు గాడులు కూడా రూపొందించబడ్డాయి. ఒక గొట్టంలో ఇరుక్కున్న ఇనుము ప్రవహించడం ద్వారా ఈ నిర్మాణాన్ని గుర్తించగలిగారు. ఈ బట్టి మరియు గొట్టాల నిర్మాణ విధానం ఆధారంగా, చరిత్రకారులు దీన్ని 17వ శతాబ్దపు ఇనుము తయారీ బట్టి అని పేర్కొంటున్నారు. గతంలో నిజామాబాద్ జిల్లా కోన సముద్రంలో కూడా ఇలాంటి కాల్చిన మట్టి గొట్టాలు మరియు ఇనుము చిట్టెలు లభించాయని కొలిపాక శ్రీనివాస్, శ్రీరామోజు హరగోపాల్ తదితరులు తెలిపారు.

### సిద్దిపేట జిల్లా దొమ్మాట వద్ద.. 600 ఏళ్ల నాటి శాసనం

సిద్దిపేట జిల్లా, చేర్యాల్ మండలం, దొమ్మాట గ్రామంలో క్రీ.శ. 14వ శతాబ్దానికి చెందిన శాసనం కనుగొనబడింది. ఈ శాసనం స్థానిక పాలకుడు పైడిమర్రి నాగనాయికి సంబంధించిన స్థలంలో, తరువాత గ్రామంలోని బ్రాహ్మణులకు అగ్రహారంగా బహుమతిగా ఇచ్చినట్లు గుర్తించబడింది. శాసనంలో ప్రత్యేక కాలాన్ని పేర్కొనకపోయినా, ఉపయోగించిన తెలుగు లిపి ఆధారంగా ఇది 14వ శతాబ్దానికి చెందినదని చరిత్రకారులు నిర్ణయించారు. దొమ్మాట గ్రామానికి సుమారు 600 ఏళ్ల చరిత్ర ఉండగా, 20 ఏళ్ల క్రితం స్థానిక వాగు (గురుజకుంట వాగు) ఉప్పొంగి ప్రవహించడంతో గ్రామం ముంపుకు గురైనది, అలా గ్రామం అక్కడి నుండి తరలి వెళ్ళే సమయంలో గ్రామస్తులు వాగుకు రెండు వైపుల ఉన్న వారి వ్యవసాయ భూములకు దగ్గరగా ఇళ్లు నిర్మించుకున్నారు. అలా గ్రామం రెండు భాగాలుగా విడిపోయింది – కుడివైపు కొన్ని ఇళ్లను నిర్మించగా, ఎడమ వైపున మరికొందరు నివాసాలు ఏర్పరిచారు. ఈ రెండు భాగాలు ఇప్పటికీ కొత్త దొమ్మాట మరియు పాత దొమ్మాటగా పిలవబడుతున్నాయి. గ్రామానికి సమీపంలో కృష్ణమ్మ వాగు ఉండడం వల్ల నీటి సరఫరా లభించడం, శాశ్వత మానవ నివాసాన్ని ఆకర్షించిందని చరిత్రకారులు అభిప్రాయపడ్డారు.

### నంగునూరులో గ్రానైట్ రాతిపూస ఆవిష్కరణ

తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని నంగునూరు గ్రామంలో తొలి చారిత్రక యుగానికి చెందిన ఒక గ్రానైట్ రాతిపూస గుర్తించబడింది. ఈ రాతిపూసను కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం పరిశోధక సభ్యుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ గుర్తించారు. సాధారణంగా పురావస్తు ప్రదేశాల్లో టెర్రకొట్ట (మట్టి), ఎముకలు, అగేట్, లాపిస్ లాజులే వంటి రాళ్లతో చేసిన పూసలు లభిస్తాయి. అయితే గ్రానైట్ రాతితో తయారైన పూస తెలంగాణలో ఇదే తొలిసారి గుర్తించబడినదిగా ఆయన పేర్కొన్నారు. 

గతంలో నంగునూరు ప్రాంతంలోని పాటిగడ్డ వద్ద బంకమట్టితో చేసిన ఎద్దు తల, టెర్రకొట్ట పూసలు కూడా లభించాయి. ఈ గ్రానైట్ రాతిపూస తొలి చారిత్రక యుగానికి, అంటే క్రీ.పూ. చివరి దశల నుండి క్రీ.శ. ప్రారంభానికి ముందు కాలానికి చెందినదిగా భావిస్తున్నారు. ఈ విషయాన్ని బృందం కన్వీనర్ రామోజు హరగోపాల్ వెల్లడించారు.

### సిద్దిపేటలో మారకమ్మ విగ్రహం గుర్తింపు

తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని సిద్దిపేట జిల్లాలోని వెల్కటూర్ గ్రామంలో 13వ శతాబ్దానికి చెందిన మారకమ్మ దేవి విగ్రహాన్ని గుర్తించారు. ఈ విగ్రహాన్ని కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం (KTCB) సభ్యుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ గుర్తించినట్లు తెలిపారు. ఈ విగ్రహం సుమారు 800 సంవత్సరాల పూర్వం నాటిదిగా భావిస్తున్నారు.

ఈ విగ్రహపు పీఠంపై మూడు పంక్తుల తెలుగు శాసనం ఉండగా, అందులో గ్రామస్థులు క్రీ.శ. 1225 జూన్ 14న ఈ విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించినట్లు పేర్కొనబడింది. ఈ శాసనం 13వ శతాబ్దపు తెలుగు లిపిలో ఉందని భావిస్తున్నారు. 

ఈ విగ్రహం చాలా సంవత్సరాలుగా భూమిలో పాతిపడి ఉండగా, ఇటీవల గ్రామస్థులు వెలికితీశారు. మొదట దీనిని భూలక్ష్మి విగ్రహంగా భావించినప్పటికీ, పరిశోధకులు దీనిని మారకమ్మ (చాముండి రూపం)గా గుర్తించారు. 

### హనుమకొండలో వీరగాళ్లు
హనుమకొండలోని సిద్ధేశ్వర స్వామి ఆలయంలో ఇద్దరు వీరగాళ్లు (Hero Stones) గుర్తించబడ్డాయి.

ఈ కాకతీయ యుగం నాటి శిల్పాల నుండి ఇది స్పష్టమవుతుంది. ఇద్దరు వీరగాళ్ విగ్రహాలతో పాటు, ఆలయ ప్రాంగణంలో అనేక పురాతన శిల్పాలు ఉన్నాయి. ఆలయంలోని నంది ముందు రెండు వీరగల్ రాళ్లు ఉన్నాయి. ఆ వీరగల్ రాళ్లలో ఒకదానిపై అంబరితో ఉన్న రెండు ఏనుగులు, ఒక మావటిడు, గొడుగుతో ఉన్న ఒక భట్టుడు, మరియు సాయుజ్యం (దైవంతో ఐక్యత) కోసం శివునికి తమను తాము అర్పించుకుంటున్నట్లుగా కత్తులతో మెడలు కోసుకుంటున్న శివ భక్తుల విశిష్టమైన శిల్పాలు ఉన్నాయి. రెండవ శిలపై, శివ సిద్ధ యోధుడు తన కుడి చేత్తో ఏనుగు తొండాన్ని పట్టుకుని, ఎడమ చేతిలోని కత్తితో తన గొంతును తానే కోసుకుంటున్నట్లుగా చిత్రీకరించారు. సిద్ధేశ్వర స్వామి ఆలయ ప్రాంగణంలో ఇలాంటి అరుదైన రాళ్లు ఉన్నాయి అని శ్రీనివాస్ తెలిపారు.

### నాగనూరులో టెర్రకోట ఎద్దు తల కనుగొనడం

సిద్ధిపేట జిల్లాలోని నాగనూరులో ఒక మేగలిథిక్ స్థలం వద్ద టెర్రకోటతో తయారైన ఎద్దు తల మరియు ఒక లాకెట్ (pendant) గుర్తించబడ్డాయి.

ఈ అవశేషాలను శ్రిరామోజు హరగోపాల్ మరియు కొలిపాక శ్రీనివాస్ గుర్తించారు. ఈ ఎద్దు తల మరియు లాకెట్ ప్రీ-శాతవాహన కాలానికి చెందినవిగా భావిస్తున్నారు. హరప్పా తవ్వకాలలో కూడా ఇలాంటి టెర్రకోట ఎద్దులు, బండ్లు మరియు జంతు ఆకృతులు కనుగొనబడినట్లు పరిశోధకులు పేర్కొన్నారు.

తెలంగాణలోని పుల్లూరు బండ, మార్కూక్, నర్మెట్ట మరియు నాగనూరు ప్రాంతాల్లో కనుగొనబడిన మేగలిథిక్ అవశేషాలతో ఈ కనుగొనడం సంబంధం ఉండే అవకాశముందని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. ఈ అవశేషాల వయస్సు సుమారు క్రీస్తు పూర్వం 1000 నుండి క్రీస్తు శకం 200 మధ్యకాలానికి చెందినదిగా అంచనా వేస్తున్నారు.

### సిద్దిపేటలో టెర్రకోట మహిళా యక్షిణి శిల్పం లభ్యం
సిద్దిపేట జిల్లా చేర్యాల మండలం ఆకునూరు గ్రామం సమీపంలోని పాటిగడ్డలో టెర్రకోటతో తయారైన మహిళా యక్షిణి శిల్పం గుర్తించబడింది.

ఈ శిల్పాన్ని కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం సభ్యుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ గుర్తించారు. అదే ప్రాంతంలో జైన మతానికి సంబంధించిన పూసలు, కుండ పెంకులు, ఇనుప వర్ణద్రవ్యం మరియు సర్వతోభద్ర జైన శిల్పం కూడా కనుగొనబడ్డాయి.

ఈ టెర్రకోట యక్షిణి శిల్పం ఇక్ష్వాకు కాలానికి చెందినదిగా భావిస్తున్నారు. శిల్పంలో శిరస్సుపై మకారిక శిరోభూషణం, నుదుటిపై చూడామణి, చెవులకు కుండలాలు వంటి అలంకరణలు కనిపిస్తున్నాయి. ఈ లక్షణాలు నాగార్జునకొండ మరియు కొండాపూర్ ప్రాంతాల్లో కనుగొనబడిన టెర్రకోట శిల్పాలతో పోలి ఉన్నాయని పరిశోధకులు తెలిపారు.

చరిత్రకారుడు మరియు స్థపతి ఇమాని శివనాగిరెడ్డి ఈ శిల్పం ఇక్ష్వాకు కాలానికి చెందినదని ధృవీకరించినట్లు సమాచారం.

## రచనలు
* ***నంగునూరు చరిత్ర***: నంగునూరు గ్రామ చరిత్రపై ఆయన పరిశోధించి రాసిన  ఈ పుస్తకాన్ని హైదరాబాద్ లోని రవీంద్ర భారతిలో జనవరి 10వ తేదీన నిర్వహించిన చరిత్ర పునర్దర్శనం  కార్యక్రమంలో ఆవిష్కరించారు.

## మూలాలు