పాలన్‌పూర్ చరిత్ర

**పాలన్‌పూర్ చరిత్ర** పరమార రాజవంశం పాలించిన చారిత్రక నగరమైన చంద్రావతి దాని సంబంధంతో ప్రారంభమవుతుంది. ఈ పట్టణాన్ని పదమూడవ శతాబ్దంలో చౌహాన్ లు తిరిగి నివసించి పాలించారు. పదిహేడవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, పాలన్‌పూర్ రాష్ట్రాన్ని పష్టున్ లోహానీ (బిహారి-పథన్ తెగ) ఝాలోరి రాజవంశం స్వాధీనం చేసుకుంది, ఇది 1373లో స్థాపించబడింది, జాలోర్ నుండి పాలించబడింది. 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు మరణం తరువాత అస్థిరత కాలంలో ఈ రాజవంశం చారిత్రక ప్రాముఖ్యతలోకి వచ్చింది. తరువాత వెంటనే మరాఠాలు దీనిని ఆక్రమించారు, లోహానీలు బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ఆశ్రయించే ధోరణిని అనుసరించారు, చివరకు 1817లో అన్ని ఇతర పొరుగు రాష్ట్రాలతో పాటు అనుబంధ కూటమి వ్యవస్థలోకి ప్రవేశించి, పాలన్‌పూర్ ఏజెన్సీ పాలించబడే బ్రిటిష్ రక్షిత రాష్ట్రంగా మారింది. 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత, 1949లో పాలన్‌పూర్ రాష్ట్రం రద్దు చేయబడి, బొంబాయి రాష్ట్రం భాగంగా భారతదేశంలో విలీనం చేయబడింది. తదనంతరం, పాలన్‌పూర్ గుజరాత్లోని బనస్కాంత జిల్లా రాజధానిగా మారింది.

## చరిత్ర
### పర్మార్ రాజవంశం

ప్రారంభ కాలంలో పాలన్‌పూర్  ప్రహ్లాదన్ పటాన్ లేదా ప్రహ్లాదనపుర అని పిలిచేవారు. అబుకు చెందిన పరమార ధారవర్ష సోదరుడు ప్రహ్లాదన 1218లో ప్రహ్లాదనపూర్ను స్థాపించి, పల్లవ పార్శ్వనాథుడికి అంకితం చేసిన ప్రహ్లాదన-విహారాన్ని నిర్మించాడని జైన గ్రంథాలు పేర్కొన్నాయి. తరువాత దీనిని పాలన్సి చౌహాన్ తిరిగి స్థాపించారు, ఆయన పేరు నుండి దీనికి ఆధునిక పేరు వచ్చింది. దీనిని పాల్ పర్మార్ స్థాపించారని, ఆయన సోదరుడు జగ్దేవ్ సమీపంలోని జగనా గ్రామాన్ని స్థాపించాడని ఇతరులు చెబుతారు. దేవ్రా చౌహన్లు అబూ, చంద్రావతిలను జయించిన సమయంలో (1303) వ్యర్థమై, అది పలాన్సీచే తిరిగి నివసించి ఉండవచ్చని తెలుస్తోంది. స్థానిక ఇతిహాసాలు ఈ నగరానికి చాలా ఎక్కువ ప్రాచీనతను ఇస్తాయి, ఐదవ శతాబ్దం వరకు దాని ప్రస్తుత పేరుతో దాని పునఃస్థాపనను ఉంచాయి. చౌహన్లు పాలన్‌పూర్ దేశం చుట్టూ, సుమారు పద్నాలుగో శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు, ముస్లింల దక్షిణ దిశగా పురోగతి కారణంగా వారిని తరిమికొట్టడం వరకు తమ ఆధీనంలో ఉంచుకున్నట్లు తెలుస్తోంది. 8వ శతాబ్దంలో నిర్మించిన మిఠి వావ్ అనే మెట్ల బావి, పర్మార్ రాజవంశం కాలంలో మిగిలి ఉన్న ఏకైక వాస్తుశిల్పం.

### ఝాలోరి పాలన
#### ఝాలోరి రాజవంశం
సాంప్రదాయం ప్రకారం పాలన్‌పూర్ రాష్ట్రాన్ని పాలించిన రాజవంశం 1373లో స్థాపించబడింది, దీనిని లోహానీ (బిహారీ, పఠాన్) పష్తూన్ తెగకు చెందిన ఝలోరీ వంశం పాలించింది. అయితే, ఈ కుటుంబం పూర్వ చరిత్ర ప్రకారం, వీరు పన్నెండవ శతాబ్దంలో బీహార్‌లో స్థిరపడి అక్కడ గవర్నర్లుగా పాలించారు . పాలన్‌పూర్ వంశ స్థాపకుడైన సుబా మాలిక్ యూసుఫ్, 1370లో బీహార్ విడిచిపెట్టి మాండోర్‌కు చెందిన విశాల్‌దేవ్ సేవలో చేరాడు. సోంగాడ్ లేదా ఝలోర్ గవర్నర్‌గా నియమితులైన అతను, 1373లో మాండోర్ పాలకుడి మరణం తరువాత ఏర్పడిన గందరగోళంలో ఆ ప్రదేశాన్ని తన నియంత్రణలోకి తీసుకున్నాడు. ఆయన బహుశా విశాల్‌దేవ్ కుమారుడైన వీరమ్‌దేవ్ నుండి గానీ, లేదా విశాల్‌దేవ్ వితంతువు అయిన పోపన్‌బాయి నుండి గానీ ఆ నియంత్రణను తీసుకుని ఉండవచ్చు. ఆయన మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్ పెంపుడు సోదరిని వివాహం చేసుకుని, కట్నంగా పాలన్‌పూర్, చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను కట్నంగా అందుకున్నాడు. 

ఇరవై రెండు సంవత్సరాలు పాలించిన తరువాత, 1395 (హి.శ. 797)లో మరణించిన మాలిక్ యూసుఫ్ తరువాత ఆయన కుమారుడు మాలిక్ హసన్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. ఆయన తన రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు, చక్రవర్తిచే ఝలోర్ పాలకుడిగా గుర్తించబడ్డాడు. తుగ్లక్ రాజవంశం (1325 - 1403) కొనసాగిన కాలంలో, ఝలోరీలు దాదాపు స్వతంత్రంగా ఉన్నప్పటికీ, అన్హిల్‌వాడ్ పటాన్‌లోని గవర్నర్ సుబేదార్ నియంత్రణలో వారి సామంతులుగా ఉన్నారు. తైమూర్ దండయాత్ర (1399) తరువాత, ఢిల్లీ చక్రవర్తులు వారి సుదూర ప్రావిన్సులను నియంత్రించలేకపోయారు, ఝలోరీలు కొంతకాలం స్వతంత్రంగా మారారు. కానీ త్వరలోనే (1412), గుజరాత్ సుల్తానేట్‌కు చెందిన ముజఫర్ I వారి ఆధిపత్యాన్ని స్థాపించాడు, ఝలోరీ వంశం వారి సామంతులుగా మారి, 7000 అశ్విక దళాలతో వారికి సేవ చేసింది.

నలభై ఐదు సంవత్సరాల పాలన తర్వాత మాలిక్ హసన్ 1440 (19వ జిల్కాద్ 843 హి.)లో మరణించాడు, అతనికి మాలిక్ సలార్, మాలిక్ ఉస్మాన్ మరియు హేతమ్ ఖాన్ అనే ముగ్గురు కుమారులు ఉన్నారు. వీరిలో పెద్దవాడైన మాలిక్ సలార్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించి, ఇరవై ఒక్క సంవత్సరాలు పాలించి 1461 (865 హి.)లో మరణించాడు. మాలిక్ సలార్ తరువాత అతని సోదరుడైన మాలిక్ ఉస్మాన్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు, ఇతడిని మాలిక్ జబ్దల్ అని కూడా పిలుస్తారు. ఇతను తన వైభవానికి ప్రసిద్ధి చెందిన నాయకుడు, మహదవియా శాఖలోకి మతం మార్చుకున్నాడు, అప్పటి నుండి ఝలోరీలు ఈ శాఖకు చెందినవారే. ఈ శాఖ స్థాపకుడైన ముహమ్మద్ జౌన్‌పురి ఝలోర్‌లో నాలుగు నెలలు బస చేశాడని, ఆ సందర్భంలోనే మాలిక్ జబ్దల్ మతం మార్చుకున్నాడని చెబుతారు. ఇరవై రెండు సంవత్సరాల పాలన తర్వాత, 1483 (888 హి.)లో మాలిక్ ఉస్మాన్ తరువాత అతని మేనల్లుడు, సలార్ ఖాన్ కుమారుడైన మాలిక్ బుధన్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. కొన్ని ఆధారాల ప్రకారం అతని సోదరుడు హేతమ్ ఖాన్ అతని తర్వాత అధికారంలోకి వచ్చాడని తెలుస్తోంది.

మాలిక్ బుధన్ ఇరవై రెండు సంవత్సరాల ఏడు నెలల పాటు పాలించి, 1505 (హి.శ. 911)లో మరణించగా, అతని కుమారుడైన మాలిక్ ముజాహిద్ ఖాన్ అతని వారసుడయ్యాడు. ఒకసారి, వేటాడుతుండగా మాలిక్ ముజాహిద్ ఖాన్‌ను ఆకస్మికంగా పట్టుకుని సిరోహికి బందీగా తీసుకువెళ్లారు. అక్కడ అతనికి ఎంతో ఆప్యాయంగా ఆతిథ్యం ఇచ్చి, నివసించడానికి ఒక రాజభవనాన్ని, అతను కోరుకున్నంత విలాసాలను కల్పించారు. అతన్ని బంధించినందుకు ప్రతీకారంగా, మాలిక్‌లైన మీనా, ప్యారా, అతని సైన్యానికి నాయకుడైన అతను, సిరోహి జిల్లాలను నాశనం చేశారు. ఒక రాత్రి మాలిక్ ముజాహిద్ బందీగా ఉన్న రాజభవనానికి వెళ్ళగా, ఆయన వేశ్యలతో ఆనందంగా గడుపుతూ కనిపించాడు. ఆయన ఆ వనితను విడిచి వెళ్ళడానికి నిరాకరించడంతో, మాలిక్‌లు నిరాశతో వెనుదిరిగారు. ఆ తర్వాత కొద్దికాలానికే, సిరోహి వారసుడైన కున్వర్ మందన్, రాత్రిపూట అడవిలోని ఒక కొలను వద్ద వేట కోసం ఎదురుచూస్తూ కూర్చున్నప్పుడు, వారు అతన్ని పట్టుకోవడంలో సఫలమయ్యారు. కున్వర్‌ను ముస్లింగా మారుస్తామని ఝలోరీలు బెదిరించడంతో, సిరోహి రావు ఎంతగా భయపడ్డాడంటే, ఆయన మాలిక్ ముజాహిద్‌ను విడుదల చేయడమే కాకుండా, అతనికి వీర్గామ్ జిల్లాను కూడా అప్పగించాడు. ఝలోర్‌లో ఐదు సంవత్సరాలు పాలించిన తరువాత మాలిక్ ముజాహిద్ 1509 (హి.శ. 915)లో మరణించాడు. ముజాహిద్ సిరోహిలో బందీగా ఉన్నప్పుడు, మాలిక్ హేతమ్ ఖాన్ ఝలోర్‌లో పాలించాడు. ముజాహిద్ ఖాన్ మరణం తరువాత, సుల్తాన్ మహమూద్ బేగదా ఝలోర్, సచోర్ పాలనను బాలు ఖాన్ కుమారుడైన షా జీవాకు అప్పగించాడు. 1512 (హి.శ. 918)లో ఆయన మరణించగా, ఆ తరువాత బుధన్ ఖాన్ ఝలోరీ కుమారుడైన మాలిక్ అలీ షేర్ అధికారంలోకి వచ్చాడు. మాలిక్ అలీ షేర్ పాలనలో మాల్వాలోని మాండోవర్‌కు చెందిన రాథోడ్‌లు ఝలోర్‌పై దాడి చేసి, నగరానికి సమీపంగా చొచ్చుకువచ్చారు, కానీ మూడు రోజుల పోరాటం తరువాత చాలా కష్టంతో వారిని వెనక్కి తరిమికొట్టారు.

1525 (హి.శ. 931)లో అలీ షేర్ మరణించగా, అతని తర్వాత అతని కుమారుడు మాలిక్ సికందర్ ఖాన్ అధికారంలోకి వచ్చాడు. ఇతను కూడా తన తండ్రిలాగే హిందూ పొరుగువారి దాడులకు గురయ్యాడు. 1542 (హి.శ. 949)లో, జోధ్‌పూర్ సంస్థానానికి చెందిన రావు మాల్దేవ్ ఝలోర్‌ను ముట్టడించి, స్వాధీనం చేసుకుని, దోచుకున్నాడు. ఆ మరుసటి సంవత్సరం (1543) సచోర్‌ను కూడా దోచుకున్నాడు. 1548 (హి.శ. 955)లో మాలిక్ సికందర్ మరణించగా, ఆయన తర్వాత హేతమ్ ఖాన్ కుమారుడైన మాలిక్ ఘజ్నీ ఖాన్ అధికారంలోకి వచ్చాడు. ఇతను రెండేళ్ల పాలనలో ఝలోరీ కుటుంబం అధికారాన్ని పునరుద్ధరించాడు. అతని తర్వాత గొప్ప ధైర్యసాహసాలు, అపారమైన శారీరక బలం కలిగిన మాలిక్ ఖాన్జీ అధికారంలోకి వచ్చాడు. ఘజ్నీ ఖాన్ మరణించిన ఐదు సంవత్సరాల తర్వాత, 1555 (హి.శ. 962)లో, గుజరాత్ ప్రభువులలో అత్యంత శక్తివంతులలో ఒకడైన, తేర్వాడ, రాధన్‌పూర్‌కు చెందిన ఫతే ఖాన్ బలూచ్ ఝలోర్‌పై దండెత్తాడు. మాలిక్ ఖాన్జీ, ఖురామ్ ఖాన్ ఝలోర్ ముందు బలూచ్ సైన్యంతో యుద్ధం చేశారు. కానీ, దాని రక్షకులు అత్యంత ధైర్యం ప్రదర్శించినప్పటికీ, ఝలోర్ ను స్వాధీనం చేసుకున్నారు, ఖురామ్ ఖాన్ హతమయ్యాడు. పదిహేను సంవత్సరాల పాటు బలూచ్ వారు ఝలోర్ ను తమ ఆధీనంలో ఉంచుకున్నారు. తరువాత, 1570 (977 హి.)లో, మాలిక్ ఖాన్జీ కొంతమంది అనుచరులను సమీకరించి, నగరంపై దాడి చేసి దానిని తిరిగి గెలుచుకున్నాడు.

మాలిక్ ఖాన్జీ 1576 (984 హి.)లో మరణించాడు. అతనికి ఘజ్నీ ఖాన్, ఫిరోజ్ ఖాన్ అనే ఇద్దరు కుమారులు, తారాబాయి అనే కుమార్తె ఉన్నారు. ఆయన తరువాత ఘజ్నీ ఖాన్ అధికారంలోకి వచ్చాడు, ఆయన మీరత్-ఇ-అహ్మదీ ప్రకారం, 7000 అశ్విక దళంతో రాజ్యాన్ని పరిపాలించాడు. గుజరాత్ సుల్తానేట్‌కు చెందిన సుల్తాన్ ముజఫర్ తరపున ఉత్తర గుజరాత్‌ను వశం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించగా, ఆయన అక్బర్ ఆదేశం మేరకు ఖైదు చేయబడ్డాడు, కానీ తరువాత లొంగిపోయి, 1589-90లో ఝలోర్‌లో తిరిగి నియమించబడ్డాడు. ఏడు సంవత్సరాల తరువాత (1597) పాలన్‌పూర్ రికార్డుల ప్రకారం, ఘజ్నీ ఖాన్ ఆఫ్ఘన్ తెగల దండయాత్రను తిప్పికొట్టి, దివాన్ బిరుదును మరియు లాహోర్ ప్రభుత్వాన్ని పొందాడు.

### పాలన్‌పూర్ రాష్ట్రం

ఆయన పాలనలో గజనీ ఖాన్ సోదరుడు, మాలిక్ ఫిరోజ్ ఖాన్, పాలన్‌పూర్, డీసాలను స్వాధీనం చేసుకుని, పాలన్‌పూర్‌లో స్థిరపడ్డాడు. 1614 (1023 హి.)లో మరణించిన గజనీ ఖాన్ తరువాత ఆయన కుమారుడు పహార్ ఖాన్ అధికారంలోకి వచ్చాడు. తల్లిని చంపినందుకు దోషిగా తేలిన పహార్ ఖాన్‌ను, 1616లో చక్రవర్తి ఆజ్ఞల మేరకు ఏనుగుతో తొక్కించి చంపించారు. పహార్ ఖాన్ తరువాత అతని మామ మాలిక్ ఫిరోజ్ ఖాన్, కమల్ ఖాన్ అని కూడా పిలువబడే ఒక ప్రముఖ సైనికుడు అధికారంలోకి వచ్చాడు. ఆయన తన కుమారుడు మాలిక్ ముజాహిద్ ఖాన్, కుటుంబ ఎస్టేట్‌ను బాగా విస్తరించారు, నవాబ్ బిరుదును పొందారని చెబుతారు. ఆయన 1628లో తన రాణి మన్‌బాయి జడేజాకు అంకితం చేస్తూ మానసరోవర్ అనే సరస్సును నిర్మించాడు.

మొఘల్ యువరాజు మురాద్ బక్ష్ పాలనలో, 1654లో ముజాహిద్ ఖాన్ అన్హిల్‌వాడ్ పటాన్‌కు గవర్నర్‌గా ( ఫౌజ్‌దార్ ) నియమితులయ్యాడు. ఇరవై సంవత్సరాల తరువాత (1674), పాలన్‌పూర్ ప్రభుత్వం నుండి తొలగించబడిన ఆయన తండ్రి కమల్ ఖాన్‌ను తిరిగి తన పూర్వ పదవిలో నియమించారు. 1697లో పాలన్‌పూర్, ఝలోర్‌లోని హిందువుల నుండి తలసరి పన్ను వసూలు చేయడానికి ముజాహిద్ ఖాన్‌ను పంపారు. 1699లో ఝలోర్, సచోర్ ప్రభుత్వాన్ని అతని నుండి తీసుకుని జోధ్‌పూర్‌కు చెందిన అజిత్‌సింగ్ రాథోడ్‌కు అప్పగించారు; ఝలోర్‌ను ఎన్నడూ తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోలేదు,  ఆ సమయం నుండి ఆ కుటుంబ ప్రధాన కార్యాలయం పాలన్‌పూర్‌లో ఉంది. రాణుల నివాసమైన రాజగఢిని 1697లో నిర్మించారు. మగ సంతానం లేకుండా మరణించడంతో, ముజాహిద్ తరువాత తన సోదరుడు సలీం ఖాన్, 1700లో అతని కుమారుడు కమల్ ఖాన్ అధికారంలోకి వచ్చారు. కమల్ ఖాన్ సంస్థానం వ్యవహారాలను విజయవంతంగా నిర్వహించాడు, 1708లో ఆయన కుమారుడు ఫిరోజ్ ఖాన్, ఘజ్నీ ఖాన్ అని కూడా పిలువబడేవాడు, ఆయన తరువాత అధికారంలోకి వచ్చాడు.

సుమారు ఎనిమిది సంవత్సరాల తరువాత (1716) జోధ్‌పూర్‌కు చెందిన అజిత్‌సింగ్ రాథోడ్ గుజరాత్ వైస్రాయ్‌గా ఎన్నికయ్యారు. ఆయన ఝలోర్ నుండి అహ్మదాబాద్‌కు వెళుతుండగా, ఫిరోజ్ ఖాన్ ఆయనను కలవడానికి వెళ్ళాడు. సేవ చేస్తానని వాగ్దానం చేసినందుకు ప్రతిఫలంగా, ఆయనకు దంతవాడలోని సిరోహి జిల్లా లభించింది. సుమారు ఇదే సమయంలో (1720) నెలకొన్న అరాచకంలో, ఝలోరీలు స్వాతంత్ర్యం సాధించడంపై దృష్టి సారించారు. ఫిరోజ్ ఖాన్ మరణానంతరం (సుమారు 1722), ఆయన ఇద్దరు కుమారులు కమల్ ఖాన్, కరీందాద్ ఖాన్ నాయకత్వం కోసం పోరాడారు. చివరికి కరీందాద్ ఖాన్ గెలిచి తన సోదరుడిని హతమార్చాడు. గుజరాత్ వైస్రాయ్‌గా ఉన్న సమయంలో, కరీందాద్ ఖాన్ జోధ్‌పూర్ మహారాజైన రాథోడ్ అభయసింగ్‌తో కలిసి సిరోహిపై దండయాత్రలో పాల్గొని, సిరోహి నుండి పాలన్‌పూర్, ధనేరా , మలానా, సుర్‌బక్రి, దబేలా, రోహ్, సరోత్రాలను గెలుచుకున్నాడు. సుమారు 1730లో మరణించిన ఆయన తరువాత అతని కుమారుడు పహార్ ఖాన్ అధికారంలోకి వచ్చాడు, ఆయన సుమారు 1744 వరకు పాలించాడు, ఆ సమయంలో అతనికి మగ సంతానం లేకుండా మరణించాడు.

పహార్ ఖాన్ పాలనలో 1736లో కాంతాజీ కదమ్, మల్హర్ రావు హోల్కర్ ఉత్తర గుజరాత్‌పై ఆకస్మిక దాడి చేసి పాలన్‌పూర్‌ను దోచుకున్నారు. అప్పుడు ఆ అధిపతి £10,000 (రూ. 1,00,000) కప్పం చెల్లించడానికి అంగీకరించాడు. పహార్ ఖాన్ మరణానంతరం, అతని మామ, ఫిరోజ్ ఖాన్ కుమారుడైన బహదూర్ ఖాన్ అధికారాన్ని చేపట్టి 1768 వరకు ఆ పదవిలో కొనసాగాడు. 1753లో పటేల్ విఠల్ సక్‌దేవ్ ఒత్తిడితో బహదూర్ ఖాన్ సంవత్సరానికి £1000 (రూ. 10,000) చెల్లించడానికి అంగీకరించాడు. ఐదు సంవత్సరాల తరువాత (1758), పేష్వా డిప్యూటీ అయిన సదాశివ్ రామచంద్ర , అతనిని £3500 (రూ. 35,000) కప్పం చెల్లించేలా బలవంతం చేశాడు. 1750 (సం. 1806)లో బహదూర్ ఖాన్ పాలన్‌పూర్‌లోని నాగర్‌కోట్ అనే ఇటుక, సున్నపురాయితో ఒక నగర ప్రాకారాన్ని నిర్మించాడు . ఇది 3 మైళ్ల చుట్టుకొలత, 17 నుండి 20 అడుగుల ఎత్తు, 6 అడుగుల వెడల్పుతో, ఏడు బురుజులతో కూడిన ద్వారాలను, మూలల్లో తుపాకులతో కూడిన గుండ్రని గోపురాలను కలిగి ఉండేది. ఈ నగర ప్రాకారం ద్వారాలు ఢిల్లీ దర్వాజా, గతామన్ దర్వాజా, మాలన్ దర్వాజా, మీరా దర్వాజా, వీర్‌బాయి దర్వాజా, సలేంపురా దర్వాజా, సదర్‌పూర్ దర్వాజా లేదా సిమ్లా దర్వాజా. ప్రస్తుతం మీరా దర్వాజా మాత్రమే మిగిలి ఉంది.

అతని తరువాత అతని కుమారుడు సలీం ఖాన్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. బహదూర్ ఖాన్, ధేమాకు చెందిన చౌహాన్ జెట్మల్జీని థరాద్ నుండి తరిమివేసి , రాధన్‌పూర్ సంస్థానానికి చెందిన జవాన్ మర్ద్ ఖాన్ II గా ప్రసిద్ధి చెందిన నవాబ్ కమల్-ఉద్-దిన్ ఖాన్ బాబీ చేతిలో పదవీచ్యుతుడయ్యే వరకు ఈ ప్రాంతాన్ని తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్నాడు . సలీం ఖాన్ 1781లో మరణించే వరకు పాలించాడు. అతని తరువాత అతని కుమారుడు షేర్ ఖాన్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. నాయకత్వం కోసం తన సోదరులు పోటీ పడతారనే భయంతో షేర్ ఖాన్ వారిని చంపేశాడు. షేర్ ఖాన్ 1788 లేదా 1791లో మగ సంతానం లేకుండా మరణించాడు. బహుశా అతని సోదరి అతనికి విషం ఇచ్చి చంపి ఉండవచ్చు. అతని మరణానంతరం, బాబీ కుటుంబంలోకి వివాహం చేసుకున్న అతని సోదరి సోనా బూబూ, తన కుమారుడు ముబారిజ్ ఖాన్‌ను నాయకత్వ పీఠంపై కూర్చోబెట్టింది. ఆమె ప్రవర్తనతో అసంతృప్తి చెందిన ప్రభువులు తిరుగుబాటు చేసి, ముబారిజ్ ఖాన్‌ను పదవీచ్యుతుడిని చేసి, షంషేర్ ఖాన్‌ను సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టారు. ఫిరోజ్ ఖాన్ మనవడైన ఫతే ఖాన్ కుమారుడైన ఫిరోజ్ ఖాన్ ఇప్పుడు తన హక్కును ప్రకటించుకున్నాడు, పాత సామంతులు అతనికి మద్దతుగా నిలవడంతో, 1794లో అతను అధిపత్యాన్ని పొందాడు. 1809లో, ఈ రాజ్యం బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీతో సంబంధంలోకి వచ్చింది , అప్పుడు అధిపతి గైక్వాడ్‌కు సంవత్సరానికి £4375 (బాబాషాయ్ రూ. 50,001) కప్పం చెల్లించడానికి ఒక ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు. కొన్ని సంవత్సరాల పాటు, అధిపతి అధికారం సింధీ జమాదార్ల వర్గం చేతిలో ఉంది, వారు 1812లో, అతను తమ అధికారాన్ని తగ్గించబోతున్నాడనే అనుమానంతో, వేటకు వెళ్లిన ఫిరోజ్ ఖాన్‌ను హత్య చేశారు. వారు అతని ఏకైక కుమారుడైన ఫతే ఖాన్‌కు వారసత్వాన్ని అందించారు, అప్పుడు అతనికి పదమూడేళ్లు. ఫతే ఖాన్, తన తల్లి సలహా మేరకు, ఆ ప్రతిపాదనను తిరస్కరించి, తన తండ్రి హంతకుల నుండి సహాయం  రక్షణ కోసం బ్రిటిష్ వారిని గైక్వాడ్‌లను అభ్యర్థించాడు. దీంతో జమాదార్లు అతన్ని పట్టుకుని ఖైదు చేశారు, అతని మామ అయిన షంషేర్ ఖాన్‌ను, అప్పుడు దీసా, ధనేరా జిల్లాలకు అధిపతిగా ఉన్న అతన్ని, అధిపతిగా నియమించారు.

## బ్రిటిష్ ఇండియా

బరోడా సంస్థాన రెసిడెంట్ అయిన బ్రిటిష్ కెప్టెన్ కార్నాక్, జనరల్ హోమ్స్ నాయకత్వంలోని బ్రిటిష్, గైక్వాడ్ దళాలతో కలిసి పాలన్‌పూర్‌కు బయలుదేరారు. ఫతే ఖాన్, శంషేర్ ఖాన్ ఇద్దరూ ఆ దళానికి లొంగిపోయారు, జమాదార్లు ఆ పట్టణం నుండి పారిపోయారు. 1813 డిసెంబర్ 22న, ఫతే ఖాన్‌కు పాలన్‌పూర్ అధిపత్యం అప్పగించబడింది. సంతానం లేని శంషేర్ ఖాన్ అతన్ని దత్తత తీసుకున్నాడు. ఒకవేళ తనకు కుమారుడు పుడితే అతని కోసం ఒక చిన్న ఏర్పాటు మినహా, డీసా, ధనేరాతో సహా తన ఆస్తులన్నింటికీ అతన్ని వారసుడిగా చేశాడు. శంషేర్ ఖాన్ సంస్థానాన్ని నిర్వహించాలని, తన కుమార్తెను ఫతే ఖాన్‌కు ఇచ్చి వివాహం చేయాలని కూడా ఏర్పాటు చేయబడింది. మామ-అల్లుడి మధ్య నిరంతరంగా కొనసాగిన ఈ కలహాల ఫలితంగా, బ్రిటిష్ వారి మధ్యవర్తిత్వంతో ఇద్దరి మధ్య సంప్రదింపులు జరిగాయి. కానీ తరువాత ఇద్దరూ చర్చలను విడిచిపెట్టినప్పుడు, కల్నల్ ఎల్రింగ్టన్ నేతృత్వంలోని బ్రిటిష్ దళం 1817 అక్టోబర్ 10న పాలన్‌పూర్‌పై దాడి చేసింది. శంషేర్ ఖాన్ పాలన్‌పూర్ దళాలతో కలిసి ఆ దళంపై దాడి చేశాడు,  ఒక చిన్న ఘర్షణ తర్వాత కోట గోడల లోపలికి వెనుదిరిగాడు. ఆ తర్వాత పట్టణంపై దాడి చేసి స్వాధీనం చేసుకున్నారు. షంషేర్ ఖాన్  అతని అనుచరులు ఫతే ఖాన్‌ను తమతో తీసుకుని కొండల్లోకి వెళ్ళిపోయారు. వారిని వెంబడిస్తుండటంతో, షంషేర్ ఖాన్ నిమాజ్ (నీమచ్)లో ఆశ్రయం పొందగా, ఫతే ఖాన్ పాలన్‌పూర్‌కు తిరిగి వచ్చి బ్రిటిష్ ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించాడు . అతను 1817లో అనుబంధ కూటమి వ్యవస్థలోకి ప్రవేశించి బ్రిటిష్ సంరక్షిత ప్రాంతంగా మారాడు. కెప్టెన్ మైల్స్ పాలన్‌పూర్ ఏజెన్సీ కింద బ్రిటిష్ రాజకీయ ఏజెంట్‌గా నియమించబడ్డాడు. 1819లో షంషేర్ ఖాన్ లొంగిపోయాడు. అతనికి మద్దతుగా తొమ్మిది గ్రామాలు ఇవ్వబడ్డాయి. అతను 1834లో మరణించాడు.

1822లో ఫతే ఖాన్ తన భూభాగం గుండా అక్రమంగా నల్లమందు రవాణాను నిషేధించడానికి అంగీకరించాడు. 1848లో గైక్వాడ్ ఏజెంట్ నియామకం రద్దు చేయబడింది, ఆరు సంవత్సరాల తరువాత (1854), ఫతే ఖాన్ మరణించాడు. అతనికి షంషేర్ ఖాన్ కుమార్తె ద్వారా జోరావర్ ఖాన్, అహ్మద్ ఖాన్, మరొక భార్య ద్వారా ఉస్మాన్ ఖాన్, సికందర్ ఖాన్ అనే నలుగురు కుమారులు ఉన్నారు. అతని తరువాత జోరావర్ ఖాన్ అధికారంలోకి వచ్చాడు, ఇతను 1857 భారత తిరుగుబాటులో బ్రిటిష్ వారికి సహాయం చేశాడు. అతను 28 ఆగస్టు 1878న మరణించాడు, అతని కుమారుడు షేర్ ముహమ్మద్ ఖాన్ అతని వారసుడయ్యాడు. 1910లో ఈ బిరుదును నవాబ్ సాహిబ్‌గా ఉన్నతీకరించారు. అతను ఢిల్లీలో జరిగిన కింగ్ జార్జ్ V పట్టాభిషేక కార్యక్రమానికి హాజరయ్యాడు, 1913లో తన పేరు మీద ఒక క్లబ్‌ను నిర్మించాడు. షేర్ ముహమ్మద్ ఖాన్ 1918లో మరణించాడు, అతని తరువాత తలే ముహమ్మద్ ఖాన్ అధికారంలోకి వచ్చాడు. అతను 1918 లో రైల్వే స్టేషన్ సమీపంలో తన తండ్రి శౌర్యాన్ని, పట్టణం తన రాజవంశ చరిత్రను స్మరించుకుంటూ కీర్తి స్తంభం అనే ఒక స్తంభాన్ని నిర్మించాడు. అతను 1922, 1936 మధ్య బలరామ్ ప్యాలెస్ తరువాత జోరావర్ ప్యాలెస్‌ను కూడా నిర్మించాడు. 1939 లో, అతను ఆస్ట్రేలియన్ వ్యాపారవేత్త కుమార్తె అయిన జోన్ ఫాల్కినర్‌తో తన రెండవ వివాహానికి గుర్తుగా , పూర్వం జహనారా బాగ్ అని పిలువబడే శశివన్ అనే తోటను కూడా నిర్మించాడు. అతను 1947 లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చేవరకు పాలించాడు.

## స్వాతంత్ర్యం తర్వాత
1949లో పాలన్‌పూర్ సంస్థానం రద్దు చేయబడి, బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీలో విలీనం చేయబడింది. తదనంతరం ఇది బొంబాయి రాష్ట్రంలోని బనస్కాంత జిల్లాకు రాజధానిగా మారింది. 1960లో బొంబాయి రాష్ట్రాన్ని భాషా ప్రాతిపదికన విభజించినప్పుడు, ఈ జిల్లా గుజరాత్‌లో భాగమైంది. ఆ తర్వాతి సంవత్సరాలలో ఈ పట్టణం పరిమాణంలో  జనాభాలో వేగంగా విస్తరించింది. చిల్లర వస్త్ర వ్యాపారం, వస్త్ర, వజ్రాల పరిశ్రమలలో ప్రవాస భారతీయుల ఉనికి ఈ పట్టణంలోని వాణిజ్య కార్యకలాపాలకు ఊపునిచ్చాయి. 1969లో బనాస్ డైరీ అనే ఒక సహకార పాడి సంస్థ స్థాపించబడింది.

చివరి పాలకుడు, తలే ముహమ్మద్ ఖాన్, 1957లో మరణించారు. వంశానికి నామమాత్రపు అధిపతిగా ఉన్న తలే ముహమ్మద్ ఖాన్ తరువాత 1957లో ఇక్బాల్ ముహమ్మద్ ఖాన్, ఆపై 2010లో ముజఫర్ ముహమ్మద్ ఖాన్ పాలించారు.

## ఇవి కూడా చూడండి
* బికనీర్ చరిత్ర
* రాధన్‌పూర్ చరిత్ర
* కచ్ చరిత్ర

## మూలాలు

వర్గం:రాజస్థాన్ చరిత్ర
వర్గం:రాజస్థాన్