ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ బోర్డు

**ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ బోర్డ్** (**OFB**), **భారతీయ ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీలతో** కూడిన సంస్థ. ఇది భారత ప్రభుత్వ రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (MoD) యొక్క డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ డిఫెన్స్ ప్రొడక్షన్ (DDP) క్రింద ఉంది. ప్రస్తుతం దీన్ని డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ ఆర్డినెన్స్ (కోఆర్డినేషన్ & సర్వీసెస్) అని అంటున్నారు.  

2021లో 41 ఇండియన్ ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీలను 7 రక్షణ రంగ పబ్లిక్ సెక్టార్ అండర్‌టేకింగ్‌లుగా (DPSUలు) మార్చిన ప్రభుత్వం, 2024 లో వాటిని మళ్లీ విలీనం చేస్తోంది. ఎందుకంటే ఒక ఫ్యాక్టరీ ఉత్పత్తి మరొక దాని ఇన్‌పుట్‌గా పనిచేస్తుంది.

OFB ప్రపంచంలోనే 37వ అతిపెద్ద రక్షణ పరికరాల తయారీదారు. ఆసియాలో 2వ అతిపెద్దది. భారతదేశంలో అతిపెద్దది. OFB ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రభుత్వ నిర్వహణలో ఉన్న ఉత్పత్తి సంస్థ. భారతదేశంలో అత్యంత పురాతన సంస్థ. ఇందులో మొత్తం 80,000 మంది ఉద్యోగులున్నారు. దీనిని "ఫోర్త్ ఆర్మ్ ఆఫ్ డిఫెన్స్" అని అంటూంటారు. "ఫోర్స్ బిహైండ్ ది ఆర్మ్డ్ ఫోర్సెస్" ఆఫ్ ఇండియా అని కూడా అంటారు. 2020–21 సంవత్సరంలో దీని మొత్తం అమ్మకాలు రూ 22,389.22 కోట్లు.  

ఇది గాలి, భూమి, సముద్ర వ్యవస్థల రంగాలకు అవసరమైన ఉత్పత్తులను తయారు చేస్తోంది. వాటి పరిశోధన, అభివృద్ధి, ఉత్పత్తి, పరీక్ష, మార్కెటింగ్, లాజిస్టిక్స్‌లో నిమగ్నమై ఉంది. OFB కి నలభై-ఒక్క ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీలు, తొమ్మిది శిక్షణా సంస్థలు, మూడు ప్రాంతీయ మార్కెటింగ్ కేంద్రాలు, నాలుగు ప్రాంతీయ భద్రతా నియంత్రణలు ఉన్నాయి. ఇవి దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించి ఉన్నాయి. ప్రతి సంవత్సరం, భారతదేశంలో మార్చి 18ని ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ దినోత్సవంగా జరుపుకుంటారు. 

## చరిత్ర

### మూలాలు
ఇండియన్ ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీలు ఇండియన్ ఆర్మీ, ఇండియన్ రైల్వేస్ వంటి అన్ని ఇతర సంస్థల కంటే ఒక శతాబ్దం కంటే ముందే ఉన్నాయి. మొదటి భారతీయ ఆయుధ కర్మాగారం 1712లో డచ్ ఓస్టెండ్ కంపెనీ ఇచ్ఛాపూర్‌లో గన్ పౌడర్ ఫ్యాక్టరీని స్థాపించినపుడు దానికి బీజం పడింది. 1787లో, ఇచ్చాపూర్‌లో మరొక గన్‌పౌడర్ కర్మాగారాన్ని స్థాపించారు. ఇది 1791లో ఉత్పత్తిని ప్రారంభించింది. 1904లో నుండి ఆ ప్రదేశాన్ని రైఫిల్ ఫ్యాక్టరీగా ఉపయోగించారు. 1801లో, గన్ క్యారేజ్ ఏజెన్సీ (ప్రస్తుతం గన్ & షెల్ ఫ్యాక్టరీ, కాసిపూర్ అని పిలుస్తారు) కలకత్తాలోని కాసిపూర్‌లో స్థాపించారు. అక్కడ ఉత్పత్తి 1802 మార్చి 18 న ప్రారంభమైంది. భారతదేశంలో ఇప్పటికీ ఉనికిలో ఉన్న పురాతన ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ ఇదే.

### విరాళాలు
ఇండియన్ ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీలు యుద్ధాల ద్వారా భారతదేశానికి మద్దతు ఇవ్వడమే కాకుండా, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అభివృద్ధితో భారతదేశాన్ని నిర్మించడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాయి. భారతదేశంలో మొదటి ఆధునిక ఉక్కు, అల్యూమినియం, రాగి ప్లాంట్లతో ప్రారంభించి పారిశ్రామిక విప్లవానికి నాంది పలికాయి. భారతదేశపు మొట్టమొదటి ఆధునిక ఎలక్ట్రిక్ టెక్స్‌టైల్ మిల్లు, భారతదేశపు మొదటి రసాయన పరిశ్రమలు,  భారతదేశంలోని మొదటి ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలను స్థాపించారు. అది తయారు చేసిన రైఫిల్స్, బుల్లెట్లతో 1857లో భారతదేశపు మొదటి స్వాతంత్ర్య సంగ్రామానికి అదే దారితీసింది. ISRO, DRDO, BDL, BEL, BEML, SAIL మొదలైన పరిశోధన, పారిశ్రామిక సంస్థల స్థాపనలో కీలక పాత్ర పోషించింది.

### కాలక్రమం

* 1712 – ఇచ్ఛాపూర్‌లో డచ్ ఓస్టెండ్ కంపెనీ గన్ పౌడర్ ఫ్యాక్టరీ స్థాపన. 
* 1775 - కోల్‌కతాలోని ఫోర్ట్ విలియమ్‌లో బోర్డ్ ఆఫ్ ఆర్డినెన్స్ స్థాపన.
* 1787 - ఇషాపూర్‌లో గన్ పౌడర్ ఫ్యాక్టరీ స్థాపన.
* 1791 - ఇషాపూర్‌లో గన్ పౌడర్ ఉత్పత్తి ప్రారంభమైంది.
* 1801 – కోల్‌కతాలోని కాసిపోర్‌లో గన్ క్యారేజ్ ఏజెన్సీ స్థాపన.
* 1802 – మార్చి 18న కాసిపోర్‌లో ఉత్పత్తి ప్రారంభమైంది.
* 1935 - భారతదేశంలోని మొత్తం రక్షణ ఉత్పత్తి పరిశ్రమను నిర్వహించడానికి ఇండియన్ ఆర్డినెన్స్ సర్వీస్‌ను ప్రవేశపెట్టారు.
* 1954 - ఇండియన్ ఆర్డినెన్స్ సర్వీస్ (IOS) పేరును ఇండియన్ ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీస్ సర్వీస్ (IOFS)గా మార్చారు.
* 1979 - ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ బోర్డును ఏప్రిల్ 2న స్థాపించారు.

### OFBని ఏడు DPSUలుగా పునర్నిర్మించడం
2021 జూన్ 17 న, రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ OFB లోని ఐదు ఆపరేటింగ్ విభాగాలను, పారాచూట్‌లు ఆప్టో-ఎలక్ట్రానిక్స్‌తో పాటు, పూర్తిగా ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలో ఉన్న ఏడు PSUలుగా విభజించే ప్రణాళికలను ప్రకటించింది. ప్రస్తుతం ఉన్న అన్ని కర్మాగారాలు, ఉద్యోగులు ఈ ఏడు పీఎస్‌యూల్లో భాగమవుతారని పేర్కొన్నారు. 2021 అక్టోబరు 1 నుండి, OFB రద్దై, అన్ని నిర్వహణ, నియంత్రణ, కార్యకలాపాలు కొత్తగా ఏర్పడిన 7 రక్షణ PSUలకు బదిలీ అయ్యాయి. అవి:

* అడ్వాన్స్‌డ్ వెపన్స్ అండ్ ఎక్విప్‌మెంట్ ఇండియా లిమిటెడ్ (AWE)
* ఆర్మర్డ్ వెహికల్స్ నిగమ్ లిమిటెడ్ (AVANI)
* గ్లైడర్స్ ఇండియా లిమిటెడ్ (GIL)
* ఇండియా ఆప్టెల్ లిమిటెడ్ (IOL)
* మ్యూనిషన్స్ ఇండియా లిమిటెడ్ (MIL)
* ట్రూప్ కంఫర్ట్స్ లిమిటెడ్ (TCL)
* యంత్ర ఇండియా లిమిటెడ్ (YIL)

కొత్త కంపెనీలను 2021 అక్టోబరు 15 న ప్రారంభించి, దేశానికి అంకితం చేసారు.

వీటిలో ఒక కర్మాగారం లోని ఉత్పత్తి మరొక దానికి ముడిసరుకుగా పనిచేస్తుంది కాబట్టి 2024 లో ప్రభుత్వం వాటిని మళ్లీ విలీనం చేయాలని యోచిస్తోంది.  

## OFB మౌలిక సదుపాయాలు, నాయకత్వం
thumb| ఎస్ప్లానేడ్, కోల్‌కతాలో OFB కార్యాలయం

### ప్రధాన కార్యాలయం

* ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ బోర్డు, కోల్‌కతా
* ఆర్మర్డ్ వెహికల్స్ ప్రధాన కార్యాలయం, చెన్నై
* ఆర్డినెన్స్ ఎక్విప్‌మెంట్ ఫ్యాక్టరీస్ ప్రధాన కార్యాలయం, కాన్పూర్
* ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ బోర్డు, న్యూఢిల్లీ కార్యాలయం
* ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ సెల్, ముంబై
* ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీస్ రిక్రూట్‌మెంట్ సెంటర్, నాగ్‌పూర్

### అపెక్స్ బోర్డు
అపెక్స్ బోర్డ్‌కు డైరెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీస్ (DGOF) నేతృత్వం వహిస్తారు. వీరు బోర్డు ఛైర్మన్‌గా వ్యవహరిస్తారు (భారత ప్రభుత్వ మాజీ కార్యదర్శి). ఒక్కొక్కరు అదనపు DGOF హోదాను కలిగి ఉన్న తొమ్మిది మంది ఇతర సభ్యులు బోర్డులో ఉంటారు. ఉపయోగించిన ప్రధాన ఉత్పత్తులు/సాంకేతికతలను బట్టి ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీలను ఐదు ఆపరేటింగ్ విభాగాలుగా విభజించబడ్డాయి. ఇవి:

* మందుగుండు సామగ్రి, పేలుడు పదార్థాలు
* ఆయుధాలు, వాహనాలు, పరికరాలు
* పదార్థాలు, భాగాలు
* సాయుధ వాహనాలు
* ఆర్డినెన్స్ ఎక్విప్‌మెంట్ గ్రూప్ ఆఫ్ ఫ్యాక్టరీస్

పైన పేర్కొన్న ప్రతి కర్మాగారానికి భారత ప్రభుత్వ ప్రత్యేక కార్యదర్శి హోదాలో ఉన్న సభ్యుడు/అదనపు DGOF నేతృత్వం వహిస్తారు. మిగిలిన నలుగురు సభ్యులు సిబ్బంది విధులు, ఫైనాన్స్, ప్లానింగ్, మెటీరియల్ మేనేజ్‌మెంట్, సాంకేతిక సేవలకు బాధ్యత వహిస్తారు. వారు కోల్‌కతా నుండి పనిచేస్తారు.

### ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీలు

## ఉత్పత్తులు

### పౌర ఉత్పత్తులు

#### ఆయుధాలు

* IOF .22 రివాల్వర్
* IOF .32 రివాల్వర్ (7.65&nbsp;mm X 23)
* IOF .32 రివాల్వర్ నిర్భీక్
* IOF .32 పిస్టల్ అశాని
* IOF .22 స్పోర్టింగ్ రైఫిల్
* IOF .315 స్పోర్టింగ్ రైఫిల్
* IOF .30-06 స్పోర్టింగ్ రైఫిల్

#### మందుగుండు సామగ్రి

* కార్ట్రిడ్జ్ రిమ్‌ఫైర్ .22" బాల్
* కార్ట్రిడ్జ్ SA .32" రివాల్వర్
* కార్ట్రిడ్జ్ SA .315", .30-06 బాల్
* కార్ట్రిడ్జ్ SA 12 బోర్ 70mm
* కార్ట్రిడ్జ్ SA 12 బోర్ 65&nbsp;mm ప్రత్యేకం

### సైనిక ఉత్పత్తులు
ఈ ఉత్పత్తులు సాయుధ దళాల ఉపయోగం కోసం ప్రత్యేకంగా తయారు చేయబడ్డాయి, పౌరులకు విక్రయించబడవు.
దస్త్రం:Pinaka_MBRL.jpg|alt=Pinaka rockets manufactured by OFAJ and the launcher by VFJ|OFAJ తయారు చేసిన పినాకరాకెట్లు, VFJ తయారు చేసిన లాంచర్
దస్త్రం:IA_Artillery.jpg|alt=Dhanush 155 mm artillery gun in L39, L45 and L52 configurations by GCF| GCF తయారు చేసిన L39, L45, L52 కాన్ఫిగరేషన్‌లలో 155 mm ఆర్టిలరీ గన్
దస్త్రం:OFB-BEML_155_mm_Truck-mounted_Self-Propelled_Gun_System.jpg|alt=VFJ-GCF 8X8 155 mm Truck-mounted Self-Propelled Gun System|VFJ-GCF తయారు చేసిన 8X8 155&nbsp;mm ట్రక్-మౌంటెడ్ సెల్ఫ్-ప్రొపెల్డ్ గన్ సిస్టమ్
దస్త్రం:VFJ-GCF_105_mm_Truck-mounted_Self-Propelled_Gun_System.jpg|alt=VFJ-GCF 105 mm Truck-mounted Self-Propelled Gun System, in 6X6 and 4X4 configurations|VFJ-GCF తయారు చేసిన  105&nbsp;mm ట్రక్-మౌంటెడ్ సెల్ఫ్-ప్రొపెల్డ్ గన్ సిస్టమ్, 6X6, 4X4 కాన్ఫిగరేషన్లలో
దస్త్రం:Fire_power_demo_by_Artillery_of_Indian_Army.jpg|alt=VFJ-GCF Sharang Towed Gun|VFJ-GCF తయారు చేసిన  శరంగ్ టోవ్డ్ గన్
దస్త్రం:BM-30_Smerch_MLRS.jpg|alt=Smerch rockets produced at OFAJ and launcher at VFJ|OFAJ తయారు చేసిన స్మెర్చ్ రాకెట్లు, VFJ వద్ద లాంచర్

File:Vehicle_Factory_Jabalpur_(VFJ)'s_Matang_Truck_for_the_Indian_Army.jpg|alt=Matang was completely developed and manufactured by VFJ.|పూర్తిగా VFJ అభివృద్ధి, తయారు చేసిన మాతంగ్ 
దస్త్రం:VFJ_Flyer_Internally-Transportable_Vehicle_(ITV),_Light_Strike_Vehicle_(LSV).jpg|alt=VFJ Flyer Light Strike Vehicle|VFJ - ఫ్లైయర్ లైట్ స్ట్రైక్ వెహికల్
దస్త్రం:Vehicle_Factory_Jabalpur_(VFJ)'s_Mine_Protected_Vehicle.jpg|alt=4X4 Mine Protected Vehicle, also in 6X6 configuration, with RCWS, recce and recovery variants|4X4 మైన్ ప్రొటెక్టెడ్ వెహికల్, 6X6 కాన్ఫిగరేషన్‌లో, RCWS, recce, రికవరీ వేరియంట్‌లతో
దస్త్రం:Vehicle_Factory_Jabalpur_(VFJ)'s_LPTA_715_Truck_for_the_Indian_Army.jpg|VFJ - LPTA 715
దస్త్రం:Vehicle_Factory_Jabalpur_(VFJ)'s_Bullet_Proof_Vehicle.jpg|alt=VFJ 4X4 Bullet Proof Vehicle|VFJ - 4X4 బుల్లెట్ ప్రూఫ్ వాహనం
దస్త్రం:Vehicle_Factory_Jabalpur_(VFJ)'s_Stallion_Truck_for_the_Indian_Army.jpg|alt=VFJ Stallion Mark I, now being replaced by Stallion Mark IV|VFJ - స్టాలియన్ మార్క్ I, ఇప్పుడు స్టాలియన్ మార్క్ IVతో భర్తీ చేయబడింది

దస్త్రం:Anti-G_Suit_MSF830.jpg|alt=g-suits for Indian Air Force pilots flying the supersonic aircraft|సూపర్‌సోనిక్ ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్‌ను నడిపే ఇండియన్ ఎయిర్ ఫోర్స్ పైలట్‌ల కోసం g-సూట్‌లు
దస్త్రం:Bulletproof_Vest_-_DRDO_-_Pride_of_India_-_Exhibition_-_100th_Indian_Science_Congress_-_Kolkata_2013-01-03_2577.JPG|alt=Bulletproof Vest|తూటా-రక్షక చొక్కా
దస్త్రం:The_Air_Officer_Commanding-In-Chief,_Western_Command,_IAF,_Air_Marshal_NAK_Browne_AVSM_VM_paying_tribute_to_the_war_heroes_by_laying_wreath_at_Siachen_War_Memorial,_during_his_visit_to_Siachen_Base_Camp.jpg|alt=High-altitude, low-temperature, waterproof combat uniforms|అధిక-ఎత్తు, తక్కువ-ఉష్ణోగ్రత, జలనిరోధిత పోరాట యూనిఫాంలు
దస్త్రం:Soldier_CBRN.jpg|alt=Chemical, biological, radiological and nuclear (CBRN) suit|రసాయన, జీవ, రేడియోలాజికల్, న్యూక్లియర్ (CBRN) సూట్

దస్త్రం:Indian_Air_Force_paratroopers_at_Air_Force_Day_Parade_2012.jpg|alt=Parachutes manufactured at OPF Kanpur|OPF కాన్పూర్‌లో తయారు చేయబడిన పారాచూట్‌లు
దస్త్రం:Indian_Navy_rescue_boat_belonging_to_INS_Ranvijay_(D55)_during_Exercise_INDRA_2014.jpg|alt=Inflatable boat Prashant manufactured at OPF Kanpur|గాలితో కూడిన పడవ ప్రశాంత్ OPF కాన్పూర్‌లో తయారు చేయబడింది
దస్త్రం:Indian_Army_CWG.jpg|alt=Hot air balloons manufactured at OEF Hazratpur|OEF హజ్రత్‌పూర్‌లో తయారైన వేడి గాలి బుడగలు

దస్త్రం:Bridge_Layer_Tank_on_Ajeya_manufactured_by_Heavy_Vehicles_Factory_(HVF)_of_Ordnance_Factory_Board.jpg|alt=Bridge Layer Tank manufactured by HVF Chennai|బ్రిడ్జ్ లేయర్ ట్యాంక్ HVF చెన్నైచే తయారు చేయబడింది
దస్త్రం:Indian_Army_T-90.jpg|alt=T-90 Bhishma tank built at HVF Chennai| T-90భీష్మ ట్యాంక్ HVF చెన్నైలో నిర్మించబడింది
దస్త్రం:T-72_FWMP.jpg|alt=Full-width mine plough built by HVF Chennai|చెన్నై నిర్మించిన పూర్తి-వెడల్పు గని నాగలి
దస్త్రం:Arjun_Mk_II_side_(2).JPG|alt=Arjun Mark-II tank| అర్జున్ మార్క్-IIట్యాంక్
దస్త్రం:T-90_engine.jpg|alt=Bhishma's engine at Engine Factory Avadi, Chennai|ఇంజన్ ఫ్యాక్టరీ అవడి, చెన్నైలో భీష్మ ఇంజన్
దస్త్రం:Surface_Mine_Clearing_System_on_Sarath_manufactured_by_Ordnance_Factory_Medak.jpg|alt=Surface Mine Clearing System manufactured by Ordnance Factory Medak|మెదక్‌లోని ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ తయారు చేసిన సర్ఫేస్ మైన్ క్లియరింగ్ సిస్టమ్

దస్త్రం:AKASH_Missiles.jpg|alt=Akash missile's warhead, propellants and its launchers on Ajeya and Sarath|ఆకాష్ క్షిపణి యొక్క వార్హెడ్, ప్రొపెల్లెంట్లు, అజేయ, శరత్‌లపై దాని లాంచర్లు
దస్త్రం:NAMICS_Republic_day_Parade_2024.jpg|alt=Nag missile carrier (Namica) with propellants and explosives for the Nag anti-tank guided missile (ATGM)|నాగ్ ట్యాంక్ గైడెడ్ మిస్సైల్ (ATGM) కోసం ప్రొపెల్లెంట్స్, పేలుడు పదార్థాలతోనాగ్మిస్సైల్ క్యారియర్ (నామికా)
దస్త్రం:Agni-V_during_its_first_test_flight.jpg|alt=Propellants for the Agni missile series| అగ్నిక్షిపణి శ్రేణికి ప్రొపెల్లెంట్లు
దస్త్రం:BrahMos.jpg|alt=Explosive warheads and propellants for the BrahMos cruise missiles| బ్రహ్మోస్క్రూయిజ్ క్షిపణుల కోసం పేలుడు వార్హెడ్‌లు, ప్రొపెల్లెంట్లు
దస్త్రం:Prahaar_Missile.jpg|alt=Propellants and explosives for the Prahaar missile| ప్రహార్క్షిపణికి ప్రొపెల్లెంట్లు, పేలుడు పదార్థాలు

దస్త్రం:GSLV_Mk_III_Lift_Off_1.jpg|alt=Explosives used in stage separation of GSLV are provided by OFB| GSLVదశల విభజనలో ఉపయోగించే పేడు పదార్థాలు OFB ద్వారా అందించబడతాయి
దస్త్రం:Insat-1B.jpg|alt=Special metals and alloys used to build satellites of ISRO are supplied by OFB, along with precision instrumentation and optoelectronics| ఇస్రోయొక్క ఉపగ్రహాలను నిర్మించడానికి ఉపయోగించే ప్రత్యేక లోహాలు, మిశ్రమాలు OFB ద్వారా సరఫరా, దానితో పాటు ఖచ్చితమైన ఇన్‌స్ట్రుమెంటేషన్, ఆప్టోఎలక్ట్రానిక్స్
దస్త్రం:PSLV-C11_SLP.jpg|alt=OFB supplies the propellants and explosives for PSLV to ISRO|OFB PSLV కోసం ప్రొపెల్లెంట్లు, పేలుడు పదార్థాలను ఇస్రోకు సరఫరా చేస్తుంది

దస్త్రం:Mi-35_Hind_Akbar.jpg|alt=IAF Mi-35 Hind Akbar's rockets, bombs and armaments|IAFMi-35హింద్ అక్బర్ రాకెట్లు, బాంబులు, ఆయుధాలు
దస్త్రం:SU-30MKI-g4sp_-_edit_2(clipped).jpg|alt=IAF Su-30MKI's rockets, bombs, missiles, armaments and parachutes|IAFసు-30MKI యొక్క రాకెట్లు, బాంబులు, క్షిపణులు, ఆయుధాలు, పారాచూట్లు
దస్త్రం:Tejas_MK1.jpg|alt=HAL Tejas uses armaments such as OFT's 23 mm GSh-23 Cannon and bombs| OFT తయారు చేసిన 23 mm GSh-23 ఫిరంగి, బాంబులు వంటి ఆయుధాలను HAL తేజస్ ఉపయోగిస్తుంది 
దస్త్రం:HAL_Rudra_at_Aero_India_2013.JPG|alt=IA HAL Rudra's anti-tank, air-to-air and anti-ship missiles, rockets and torpedoes|IAHAL రుద్రయొక్క యాంటీ ట్యాంక్, ఎయిర్-టు-ఎయిర్, యాంటీ-షిప్ క్షిపణులు, రాకెట్లు, టార్పెడోలు

దస్త్రం:INS_Kadmatt_-_AK-630_Side_View.jpg|alt=AK-630 close-in weapon system, the mainstay of most Indian naval ships is built at GSF Kolkata| AK-630క్లోజ్-ఇన్ వెపన్ సిస్టమ్, చాలా భారతీయ నౌకాదళ నౌకలకు ప్రధాన ఆధారం GSF కోల్కతాలో నిర్మించబడింది
దస్త్రం:CRN-91_on_ICGS_Shaunak.jpg|alt=CRN-91 Naval Gun is the main armament of most Indian Coast Guard vessels is built at OFT Trichy and OFMK Hyderabad| CRN-91 నావల్ గన్చాలా భారతీయ కోస్ట్ గార్డ్ నౌకలకు ప్రధాన ఆయుధం OFT ట్రిచీ, OFMK హైదరాబాద్‌లో నిర్మించబడింది.
దస్త్రం:INS_Satpura_-_SRGM_Main_Gun.jpg|alt=76 mm SRGM built by FGK Kanpur is onboard the INS Vikrant and all the new vessels of the Indian Navy, its ammunition is manufactured at OFK Jabalpur|76&nbsp;ఎఫ్‌జికె కాన్పూర్ నిర్మించిన mm SRGM INS విక్రాంత్‌లో ఉంది, భారత నావికాదళానికి చెందిన అన్ని కొత్త నౌకలు, దాని మందుగుండు సామగ్రి OFK జబల్‌పూర్‌లో తయారు చేయబడింది.
దస్త్రం:INS_Chennai_launching_RBU-6000_Anti-Submarine_Rocket_(ASW)_manufactured_by_the_Ordnance_Factory_Board_(OFB).jpg|alt=RBU-6000 anti-submarine rocket launcher and its rockets such as RGB-12 and RGB-60 are built at HAPP Trichy and AFK Pune| RBU-6000యాంటీ సబ్‌మెరైన్ రాకెట్ లాంచర్, RGB-12, RGB-60 వంటి దాని రాకెట్లు HAPP ట్రిచీ, AFK పూణేలో నిర్మించబడ్డాయి.
దస్త్రం:Russian_3.9-inch_guns.JPEG|alt=AK-100 Gun and its ammunition manufactured at GSF Kolkata|[en→te] [en→te]AK-100 గన్[en→te], దాని మందుగుండు సామగ్రి GSF కోల్‌కతాలో తయారు చేయబడింది
దస్త్రం:INS_Chennai_launching_a_Kavach_Rocket_from_the_Kavach_Chaff_Rocket_Launcher_manufactured_by_the_Ordnance_Factory_Board.jpg|alt=Kavach anti-missile naval decoy rockets and its launchers are built AFK Pune and MTPF Mumbai respectively|[en→te] కవాచ్ క్షిపణి వ్యతిరేక నావికాదళ డికాయ్ రాకెట్లు, దాని లాంచర్లు వరుసగా AFK పూణె, MTPF ముంబైని నిర్మించారు


## మూలాలు

వర్గం:భారత రక్షణ వ్యవస్థ
వర్గం:భారతదేశంలో రక్షణ రంగ సంస్థలు