సోమప్ప దండనాయక

**సోమప్ప దండనాయక,** విజయనగర సామ్రాజ్యానికి చెందిన కుమార కంపన ఆధ్వర్యంలో మంత్రి, మహాప్రధానుడి. పరిపాలనా, దౌత్య నైపుణ్యాలకు ప్రసిద్ధి చెందిన అతను తమిళ ప్రాంతంలోని దేవాలయాల పునరుద్ధరణ, దానాలలో కీలక పాత్ర పోషించాడు. "దన్నయక" అనే బిరుదు ఉన్నప్పటికీ, అతను ప్రధానంగా సైనిక కమాండర్ కాకుండా పౌర అధికారిగా ఉండేవాడు. సోమప్ప భూ మంజూరు, పన్ను మినహాయింపులు, ఆలయ ఆరాధన పునరావాసాలను పర్యవేక్షించాడు.

## జీవితం
సోమప్ప దండనాయక తమిళ దేశంలో విజయనగరం సామ్రాజ్యం దండయాత్రల సమయంలో "మహాప్రాధిని" (ముఖ్యమంత్రి), "దన్నయక" (కుమార కంపన ఆధ్వర్యంలో కమాండరు) గా పనిచేశాడు. ఈ ప్రాంతంలో తన సైనిక, పరిపాలనా ప్రయత్నాల ప్రారంభ దశల నుండి అతను కంపనకు నమ్మకమైన సహచరుడిగా ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. తొండైమండలం, మదురై ప్రాంతాలపై విజయనగర నియంత్రణను స్థాపించడానికి కంపన చేసిన ప్రయత్నాలకు మద్దతు ఇవ్వడంలో సోమప్ప కీలక పాత్ర పోషించాడు. అతను బలమైన నాయకత్వం, పరిపాలనా చతురత అతని కుమారుడు మరయ్య నాయక విశిష్ట సైనికాధికారిగా ఎదగడానికి బాగా పునాది  వేసింది. 

## పౌర పాలన
తమిళ దేశంలో కుమార కంపన ఉనికికి సంబంధించిన మొట్టమొదటి నమోదిత ప్రస్తావన, తిరువణ్ణామలై సమీపంలోని అవూర్‌లో 1352 సెప్టెంబరు 24 నాటి శాసనంలో లభించింది. ఈ శాసనం, దక్షిణ పెన్నార్ నది ఉత్తరపు ఒడ్డున ఉన్న సోమనాథపురం గ్రామాన్ని సోమప్ప ఉదయార్ దానం చేసినట్లుగా అతని ఒక ముఖ్యమైన పోషణ చర్యను శాసనంలో వివరించబడింది.

కుమార కంపన మహాప్రధాని అయిన సోమప్ప దండనాయక, దేవాలయాలకు, మత సంస్థలకు బహుమతులు అందించడంలో కీలక పాత్ర పోషించాడు. తిట్టైక్కుడి నుండి లభించిన ఒక శాసనంలో అతను అత్తియార్ గ్రామాన్ని ఒక దేవాలయానికి చేసిన ముఖ్యమైన ఉదార సహాయాన్ని తెలియ చేస్తుంది.

సా.శ. 1361 నాటి అచిరుప్పాక్కం శాసనం, సోమప్ప దండనాయక, కొప్పనార్‌లు కాంచీపురంలోని ఒక మఠానికి భూమిని దానం చేసినట్లు పేర్కొంటుంది. ఇది మత  సాంస్కృతిక పోషణ పట్ల వారి నిబద్ధతను ప్రదర్శిస్తుంది. 1363లో, కుమార కంపన ఆదేశాల మేరకు సోమప్ప, బ్రహ్మదేశంలోని ఆలయానికి సర్వమాన్య భూమిని మంజూరు చేశాడు, తద్వారా ఆలయ పునరుద్ధరణ, పునరావాసంలో తన పాత్రను మరింత నొక్కి చెప్పారు. మహాప్రధానిగా, సోమప్ప రాజ శాసనాలను పర్యవేక్షించి, అమలు చేయడమే కాకుండా, ఆలయ సేవకులు గౌరవంగా చూడబడేలా, వారికి తగిన గృహవసతి కల్పించబడేలా అన్ని చర్యలు చేపట్టాడు.

1921 నాటి శాసనం నెం. 203, సోమప్ప దండనాయక చొరవతో ఆలయ సేవకులచే మడవిలగంలో ఉచిత వసతి ఏర్పాటు చేసినట్లుగా వివరిస్తుంది. ఈ నివాస ప్రాంతం నుండి వసూలు చేసిన పన్నులను సెర్క్కాడులోని ఆలయ పూజ, నిర్వహణ కోసం కేటాయించారు. సోమప్ప చేసిన ఈ ఉదారమైన చర్య, కంపన పరిపాలన కొనసాగింపును నిర్ధారిస్తూనే, ధార్మిక భక్తిని, ఆలయ నిర్వహణను పెంపొందించే లక్ష్యంతో పనిచేసినట్లుగా తెలుస్తుంది.అతను చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా ఆ నివాసపాంతానికి సోమప్పు ఉదయార్ మడవిలగం అనే పేరు దానికి ఆపాదించబడింది.

మారక్కానంలోని ఒక శాసనం ప్రకారం, ఆలయ మడవిళగంలో నివసించే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు చెల్లించాల్సిన పన్నులను నగదు రూపంలో మాఫీ చేయాలని మహాప్రధాని సోమప్ప దండనాయక ఆదేశాలు జారీ చేసినట్లు నమోదు చేయబడింది. ఈ పన్ను మాఫీ చర్యతో పాటు, ఆలయం సమీపంలో ఒక కొత్త వీధికి పునాది వేయబడింది. ఇది సమాజానికి మద్దతు ఇవ్వడానికి, మతపరమైన మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచడానికి సోమప్ప చేసిన ప్రయత్నాలను తెలియజేస్తుంది. మాఫీ చేయబడిన పన్నులను తిరుప్పినీశ్వరం ఉడయార్ ఆలయంలో మరమ్మతులు, పూజల కోసం ఉపయోగించాలని ప్రత్యేకంగా నిర్దేశించబడింది.

కున్రత్తీరు (చింగల్‌పుట్ జిల్లా)లోని ఒక శాసనం, తిరుమడవిళగంలో నివసించే కైక్కోలార్ల నుండి వసూలు చేసిన పన్నులను ఆలయానికి కేటాయించడంలో సోమప్ప దండనాయక చొరవను తెలియజేస్తుంది. ఈ కేటాయింపు ప్రత్యేకంగా సంవత్సరంలో మొదటి నెల చిత్తిరైలో జరిగే వసంత ఉత్సవానికి నిధులు సమకూర్చడానికి చేయబడింది, ఇది సాంప్రదాయ వేడుకలను పునరుద్ధరించాలనే అతని నిబద్ధతను ప్రతిబింబిస్తుంది. చిత్తూరు జిల్లాలోని ఏడూరు నుండి లభించిన మరో శాసనం ప్రకారం, సోమప్ప విడైయూర్ ఆలయానికి చెందిన పాత దేవదాన భూములను, మరో రెండు గ్రామాలను, ఆలయ ప్రాంగణం నుండి వచ్చే వివిధ పన్నులను గర్వమాన్య దానంగా ఇచ్చినట్లు తెలుస్తోంది. ఆలయంలో 50 సంవత్సరాలకు పైగా ఉత్సవాలు, నైవేద్యాలు నిర్లక్ష్యానికి గురయ్యాయని ఆ శాసనం పేర్కొంటోంది. ఇది మతపరమైన ఆచారాలను, ఆలయ కార్యకలాపాలను పునరుద్ధరించి, నిలబెట్టడానికి సోమప్ప చేసిన ప్రయత్నాలను స్పష్టం చేస్తుంది.

సోమప్ప దండనాయక ఒక విశిష్ట పరిపాలకుడు మాత్రమే కాకుండా, గొప్ప సంస్కృత పండితుడు కూడా. అతను తన భక్తిని, సాంస్కృతిక పోషణను చాటుతూ ముల్బాగల్‌లో సోమనాథ దేవునికి ఒక అద్భుతమైన ఆలయాన్ని నిర్మించాడు.

## వ్యక్తిత్వం
కోలార్ నుండి లభించిన ఒక శాసనం సోమప్ప దండనాయకను అత్యున్నతంగా ప్రశంసిస్తూ, అతన్ని ఉదార ​​స్వభావం గల, సద్గుణవంతుడైన, రాజకీయాలలో నైపుణ్యం ఉన్న, వివిధ శాస్త్రాలలో నిష్ణాతుడైన వ్యక్తిగా వర్ణించింది. సాధారణంగా సైనిక అధికారులను సూచించే "దన్ననాయక" అనే బిరుదును కలిగి ఉన్నప్పటికీ, సోమప్ప సైనిక వ్యవహారాలలో పాలుపంచుకోకుండా, పౌర విధులలో రాణించారు. తమిళ దేశంలోని దేవాలయాల పునరుద్ధరణ, పునరావాసంలో అతను చేసిన కృషి ముఖ్యంగా గణనీయమైంది. రాజ శాసనాలను అమలు చేయడంలో, దేవాలయ వ్యవహారాలను పర్యవేక్షించడంలో, మత సంస్థలు సక్రమంగా పనిచేసేలా చూడటంలో అతని పాత్రను ఈ శాసనాలు ప్రముఖంగా ప్రస్తావిస్తున్నాయి.

## జీవితం.

వర్గం:విజయనగర సైన్యాధిపతులు