లక్ష్మణ్ పాయ్

**లక్ష్మణ్ పాయ్** (21 జనవరి 1926 – 14 మార్చి 2021) ఒక భారతీయ కళాకారుడు, చిత్రకారుడు. అతను 1977 నుండి 1987 వరకు గోవా కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రిన్సిపాల్‌గా పనిచేశాడు. పాయ్ భారత ప్రభుత్వం ప్రదానం చేసిన భారతదేశ మూడవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం *[[పద్మభూషణ్]]* సహా అనేక అవార్డులను అందుకున్నాడు.

## తొలి జీవితం
పాయ్ 21 జనవరి 1926న పోర్చుగీస్ గోవా, మార్గోవ్లో ఒక గౌడ్ సారస్వత బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు. అతని స్థానిక ఇంటిపేరు పాయ్ ఫోండేకర్, దీనిని సంబారి అని కూడా పిలుస్తారు. అతను దామోదర్ విద్యాలయంలో ప్రాథమిక విద్యను అభ్యసించాడు, న్యూ ఎరా హైస్కూల్‌లో మెట్రిక్యులేషన్ పూర్తి చేయడానికి ముందు మార్గోవ్‌లోని ప్రభుత్వ పాఠశాలలో పోర్చుగీస్‌లో రెండవ గ్రేడ్‌ను కూడా పూర్తి చేశాడు.

12 లేదా 13 సంవత్సరాల వయస్సులో మార్గోవ్లో తన మామ రామ్‌నాథ్ మౌజో నడుపుతున్న మౌజో ఫోటో స్టూడియోలో కళతో అతని పరిచయం ప్రారంభమైంది, అక్కడ అతను నలుపు, తెలుపు ఛాయాచిత్రాలకు రంగులు అద్దేవాడు. 1940లలో, అతను గోవా విముక్తి ఉద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొన్నాడు, అందుకు గాను పోర్చుగీస్ వలసవాదులు అతన్ని మూడుసార్లు అరెస్టు చేశారు. అరెస్టు చేసిన తర్వాత పోర్చుగీస్ పోలీసులు అతన్ని కొట్టారు. మెట్రిక్యులేషన్ తర్వాత, తన మామ, చిత్రకారుడు దీనానాథ్ దలాల్ ప్రోద్బలంతో, అతని తల్లిదండ్రులు అతన్ని బాంబే నగరానికి పంపారు. అక్కడ అతను 1943 నుండి 1947 వరకు ముంబైలోని సర్ జె.జె. స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్లో చదువుకున్నాడు. 1947లో అతనికి మేయో పతకం లభించింది. 1946లో మార్గోవ్ పోలీస్ స్టేషన్ వెలుపల పాయ్ సత్యాగ్రహం చేశాడు.

## వృత్తి
చదువు పూర్తి చేసిన వెంటనే, పాయ్ సర్ జె.జె. స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్లో బోధన ప్రారంభించాడు. అదే సమయంలో, అతను బాంబే ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్ కార్యకలాపాలలో పాల్గొన్నాడు, అయితే అతను దానిలో సభ్యుడు కాలేదు. ఫ్రాన్సిస్ న్యూటన్ సౌజా గీసిన నగ్న చిత్రంపై అప్పటి బాంబే స్టేట్ ముఖ్యమంత్రి, మొరార్జీ దేశాయ్ అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసినట్లు పాయ్ గుర్తుచేసుకున్నాడు. సౌజాతో పాయ్ అనుబంధం కారణంగా, అతను పదవి తగ్గించబడ్డాడు. దీని గురించి పాయ్ సర్ జె.జె. స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్కు లేఖ రాశాడు, కానీ డైరెక్టర్‌పై తన ఆరోపణలను ఉపసంహరించుకోవాలని అతనికి చెప్పబడింది. అతను అలా చేయడానికి నిరాకరించాడు, ఫలితంగా బహిష్కరించబడ్డాడు.

తరువాత, అతను అప్పట్లో పారిస్లో ఉన్న ఎస్. హెచ్. రజాకు లేఖ రాశాడు. పారిస్‌కు పాయ్ రాక కోసం రజా ఏర్పాట్లు చేశాడు. 1951లో పాయ్ పారిస్కు వెళ్లాడు, అక్కడ అతను ఇతర భారతీయ చిత్రకారులను కలిశాడు, ఫ్రెస్కో, ఎచింగ్లను అధ్యయనం చేశాడు. వారి ప్రోత్సాహంతో, అతను 1952లో లండన్‌లోని రూ డి లియోన్, పారిస్‌లో తన చిత్రాల ప్రదర్శనలను నిర్వహించాడు. అతను ప్రతిష్టాత్మకమైన ఎకోల్ డెస్ బ్యూక్స్-ఆర్ట్స్లో చదువుకున్నాడు, పది సంవత్సరాలు పారిస్‌లో ఉన్నాడు. పారిస్‌లో ఉన్న సమయంలో, పాయ్ నగరంలో పది సోలో ప్రదర్శనలు నిర్వహించాడు.

పాయ్ 1953లో భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చి ఢిల్లీలో ఒక ప్రదర్శన నిర్వహించాడు, ఆ తర్వాత 1954లో ముంబైలో ఒక ప్రదర్శన నిర్వహించాడు; అయినప్పటికీ, ఆ సమయంలో భారతదేశంలో అతని పనికి ఆశించిన స్పందన రాలేదు, అతను 1954లో పారిస్‌కు తిరిగి వెళ్లాడు.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా 110 కి పైగా వన్-మ్యాన్ షోలు నిర్వహించిన ఘనత ఆయన సొంతం. 1954, 1985 మధ్య, అతని సోలో ప్రదర్శనలు లండన్, మ్యూనిచ్, హనోవర్, స్టుట్‌గార్ట్, న్యూయార్క్ నగరం, బ్రెమెన్, శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో, బ్యాంకాక్, కౌలాలంపూర్, సింగపూర్, న్యూఢిల్లీ, ముంబై, కలకత్తా, గోవా, సావో పాలోలలో జరిగాయి. పాయ్ జర్మనీలో రోసెంతల్ పింగాణీ కళను నేర్చుకున్నాడు. అతను పారిస్, టోక్యో, సావో పాలోలో అనేక ద్వైవార్షిక (Biennials) ప్రదర్శనలలో కూడా పాల్గొన్నాడు.

భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చిన తరువాత, అతను 1977లో గోవా కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రిన్సిపాల్ పదవిని చేపట్టాడు, 1987 వరకు ఆ సంస్థకు సేవలందించాడు. పనాజీలోని ఆల్టిన్హో ప్రాంతంలో కొత్త కళాశాల క్యాంపస్‌ను రూపొందించడంలో అతను కీలక పాత్ర పోషించాడు.

## కళాఖండాలు
1947 నుండి 1950 వరకు పాయ్ గోవా ఇతివృత్తాలు, భారతీయ సూక్ష్మ చిత్రాల భావనల ద్వారా ఎక్కువగా ప్రేరణ పొందాడు. 'జాంబౌలిమ్ షిగ్మో', ఫెని తయారీ ప్రక్రియను వర్ణించే అతని చిత్రాల ద్వారా అతని ప్రారంభ కళాఖండాలు గోవా జీవనశైలి గురించి తెలియజేస్తాయి. ప్రాచీన ఈజిప్ట్ శిల్పాల నుండి కూడా పాయ్ ప్రేరణ పొందాడు. అతను చిత్రాలు గీసేటప్పుడు సంగీతం వినేవాడు. అతనికి ఇష్టమైన వారిలో కుమార్ గంధర్వ, భీమ్‌సేన్ జోషి, కిషోరి అమోంకర్ ఉన్నారు. భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతంలోని వివిధ రాగాల ఆధారంగా పాయ్ వివిధ చిత్రాలను గీశాడు. తన కళాఖండాలలో, స్వరాల ప్రకంపనల ద్వారా నిర్ణయించబడిన సంగీత మనోభావాలకు అతను దృశ్య వివరణ ఇచ్చాడు. అతని పెయింటింగ్ సిరీస్, 'మ్యూజికల్ మూడ్స్' (1965) భారతీయ శాస్త్రీయ రాగాల ద్వారా ప్రేరణ పొందింది. పాయ్ సితార్, బాన్సురి కూడా వాయించేవాడు. అతని ఇతర ఇతివృత్తాలలో *[[గీత గోవిందం]]*, మహాత్మా గాంధీ జీవితం, *[[రామాయణం]]*, గౌతమ బుద్ధుడు, *ఋతుసంహారం* ఉన్నాయి.

అతని చిత్రాలు బెన్ అండ్ అబ్బీ గ్రే ఫౌండేషన్, న్యూయార్క్ పబ్లిక్ లైబ్రరీ, బెర్లిన్ మ్యూజియం, సెంటర్ నేషనల్ డెస్ ఆర్ట్స్ ప్లాస్టిక్స్, మద్రాస్ మ్యూజియం, నాగ్‌పూర్ మ్యూజియం, నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్, న్యూఢిల్లీ, పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయం మ్యూజియం సేకరణలలో ఉన్నాయి.

## వ్యక్తిగత జీవితం
పాయ్ తన 40వ ఏట అంతకుముందు సిమ్లాలో కలిసిన పూర్ణిమను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ దంపతులకు ఒక కుమారుడు ఉన్నాడు. అతని భార్య అతని కంటే ముందే మరణించింది. 2025 సంవత్సరం కళాకారుడి జన్మశతాబ్దిని సూచిస్తుంది.

## మరణం
పాయ్ 14 మార్చి 2021 న గోవాలోని డోనా పౌలాలో ఉన్న తన ఇంట్లో మరణించాడు. అప్పటికి అతని వయస్సు 95.

## అవార్డులు
* లలిత కళా అకాడమీ అవార్డు, మూడుసార్లు (1961, 1963, 1972)
* పద్మశ్రీ అవార్డులు, భారత ప్రభుత్వం (1985)
* గోవా ప్రభుత్వం రాష్ట్ర అవార్డు
* నెహ్రూ అవార్డు (1995)
* గోమంత్ విభూషణ్ పురస్కారం, గోవా అత్యున్నత పౌర పురస్కారం.
* గోవా, డామన్, డయ్యూ ప్రభుత్వం ద్వారా సత్కారం (1983)
* పద్మభూషణ్

## ఇవి కూడా చూడండి

* సదానంద్ బక్రే
* సయ్యద్ హైదర్ రజా
* ఫ్రాన్సిస్ న్యూటన్ సౌజా
* అక్బర్ పదమ్సీ

## మూలాలు

వర్గం:2021 మరణాలు
వర్గం:1926 జననాలు
వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:కళారంగంలో పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు