open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
వాషిమ్ జిల్లా

మహారాష్ట్ర లోని జిల్లాలలో **వాశిమ్ జిల్లా** (హిందీ:) ఒకటి. వాశిం పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లావైశాల్యం 5,150 చ.కి.మీ.

## భౌగోళికం
2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 1,020,216. వీరిలో 17.49% నగరాలలో నివసిస్తున్నారు. వాశిమ్ జిల్లా విదర్భ రీజన్ తూర్ప భూభాగంలో ఉంది. 
### సరిహద్దులు

### నదులు
జిల్లాలో ప్రధానంగా పెంగంగా నది ప్రవహిస్తుంది. పెంగంగానది జిల్లాలోని రిసొద్ తాలూకాలో ప్రవహిస్తుంది. ఇది వాశిం, హింగోలి జిల్లాల సరిహద్దులో ప్రవహిస్తుంది. పెంగంగా నదికి కాస్ నది ప్రధాన ఉపనదిగా ఉంది. కాస్ నది షెల్గాగ్ గ్రామానికి 1 కి.మీ దూరంలో పెంగంగా నదిలో సంగమిస్తుంది. అరుణావతి నది దాని ఉపనదులు వాశిం తాలూకాలో జన్మిస్తున్నాయి. తరువాత మంగ్రులి పిర్, మనొరా తాలూకాలలో ప్రవహించి యావత్మల్ జిల్లాలో ప్రవేశిస్తున్నయి. కతేపుర్నా జిల్లాలోని కొండ ప్రాంతాలలో జన్మించి ఉత్తరంగా ప్రవహించి మాలేగావ్ తాలూకాలో ప్రవహించి అకోలా జిల్లాలో ప్రవేశిస్తుంది.

### నైసర్గికం
జిల్లాలో మాలేగావ్, వాషిం, మంగ్రూల్ పీర్, మనోరా తాలూకాలలో కొండ పర్వతాల వరుస ఉంది. పెంగంగా నదీముఖద్వారంలో మైదానాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో ప్రధానంగా వాషిం, రిసొద్, కరంజ, మాలేగావ్, మంగ్రుల్ పీర్, మనోరా, షిర్పుర్ మొదలైన పట్టణాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో ఆసుపత్రులు, స్కూల్స్, కాలేజులు, బ్యాంకులు ఉన్నాయి. జిల్లాలో ప్రముఖ బాలాజీ ఆలయం ఉంది. జిల్లాలో రైల్వే జంక్షన్ ఉంది. జిల్లాలో కొంత భూభాగం అరణ్యాలు వ్యాపించి ఉన్నాయి. జిల్లాలో రెండు అభయారణ్యాలు (కతేపురా వన్యప్రాణి అభయారణ్యం, కరంజ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం) ఉన్నాయి.

## చరిత్ర
అయిన్-ఐ- అక్బరి (1596-97) లలో బేరర్ గురించిన వివరణలు ఉన్నాయి. అకోలా జిల్లాలోని అత్యధికభాగం అక్బర్ సొర్కార్ లేక రెవెన్యూ జిల్లా నర్నాలాలో చేర్చబడ్డాయి. సర్కార్‌లోని కొన్ని పరగణాలు బుల్ఢానా జిల్లాలో చేర్చబడ్డాయి. అక్బర్ రెవెన్యూ జిల్లా బైషిం నుండి మూడు పరగణాలు అంకోలా జిల్లాలో చేర్చబడ్డాయి. ప్రస్తుతం అక్బర్ రెవెన్యూ భూభాగం అంకోలా జిల్లాలో ఉంది. రెవెన్యూ దాదాపు 24 లక్షల రూపాయలు. జిల్లాలోని బలపుర్, షాపూర్, బషిం ప్రాంతాలు ప్రత్యేకత కలిగి ఉన్నాయి.
రాజధాని సుల్తాన్ మురద్ సమీపంలో ఉన్న ప్రాంతం షహ్పూర్‌ పేరుతో నగరంగా మారింది. భాషిం ప్రాంతం స్థానిక ప్రజల నివాసంగా ఉండేది. హత్కారి లేక ధంగర్ లేక రాజపుత్రులు అనబడే ఇక్కడి ప్రజలు గర్వంగా, ఎవరికి లొంగని మొడితనం కలిగి ఉండేవారని వ్రాయబడింది.
### జిల్లా రూపకల్పన
వాశిమ్ జిల్లా 1998 జూలై 1 న రఒందించబడింది. గతంలో వాశిం వత్సగుల్మా అని పిలువబడేది. వత్సగుల్మాకు రాజ్యానికి ఒకతక రాజధానిగా ఉండేది. 1905లో బ్రిటిష్ పాలనలో వాశిమ్ జిల్లా రెండుగా (అకోలా జిల్లా, యావత్మల్ జిల్లా) విభజించబడింది. 1998లో తిరిగి వాశిమ్ జిల్లా రఒందించబడింది.

## విభాగాలు
### విభాగాల వివరణ

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## రితాద్
రితాద్ వాశిమ్ జిల్లాలోని ఒక గ్రామం. తితాద్ వాశిం పట్టణానికి 17 కి.మీ, రిసోద్‌కు 23 కి.మీ దూరంలో ఉంది. రితాద్ జనసంఖ్య 4,000. ఇక్కడ అధికంగా మరాఠీ - కుంబి - దేశ్ముఖ్ ప్రజలు అధికంగా ఉన్నారు. వీరికి అధికంగా బోర్కర్, ఆరు, దేశ్ముఖ్, సర్నైక్ అని ఉపనామాలు ఉంటాయి. వీరిలో అధికంగా ఉపాద్యాయులు, వ్యవసాయదారులు ఉన్నారు. ఈ గ్రామంలో 500 మంది ముస్లిములు ఉన్నారు. గ్రామంలో రెండు మసీదులు, ఒక ముస్లీం శ్మశానం ఉన్నాయి. ఇక్కడ ముస్లిములు తోటల పెంపకం, చిన్న తరహా వ్యాపారం చేస్తుంటారు. ఇక్కడ ముస్లిములు తరతరాలుగా జీవిస్తున్నారు. వీధిలో సయ్యద్, పఠాన్, షైక్, షాహ్ ప్రజలు ఉన్నారు

## వెలుపలి లింకులు
* Washim district official website

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మహారాష్ట్ర జిల్లాలు
వర్గం:1998 స్థాపితాలు

వర్గం:అమరావతి డివిజన్
వర్గం:వెనుకబడిన ప్రాంతాల అభివృద్ధి నిధులు పొందుతున్న జిల్లాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
బిష్ణుపూర్ జిల్లా

**బిష్ణుపూర్ జిల్లా** మణిపూర్ రాష్ట్రం లోని జిల్లా.

## పేరువెనుక చరిత్ర
లామంగ్‌డాంగ్ వద్ద ఉన్న విషాలయం కారణంగా ఈ జిల్లాకీ పేరు వచ్చింది.

## భౌగోళికం
బిష్ణుపూర్ జిల్లాకు బిష్ణుపూర్ పట్టణం కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లాలో మిగిలిన ప్రధానపట్టణాలు నంబోల్, మోయిరంగ్, కుంబి మొదలైనవి.

### 2001 లో గణాంకాలు

### భాషలు
బిష్ణుపూర్ జిల్లాలో మెయిటెయిలన్ భాష వాడుకలో ఉంది. ఇతర భాషలలో మణిపురి, అయిమోల్ (సినో-టిబెటన్) భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి.

## వృక్షజాలం, జంతుజాలం
1977లో బిష్ణుపూర్ జిల్లాలో 40 చ.కి.మీ వైశాల్యంలో " కెయిబుల్ లాంజ్యో నేషనల్ పార్క్ " స్థాపించబడింది.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
* Bishnupur district website

## వెలుపలి లంకెలు
చందేల్ జిల్లా

**చందేల్ జిల్లా**, మణిపూర్ రాష్ట్ర జిల్లా. రాష్ట్ర జిల్లాలలో చందేల్ జిల్లా జనసాంధ్రతలో 2 వ స్థానం కలిగిన జిల్లాగా గురించబడింది. మొదటి స్థానంలో తమెంగ్‌లాంగ్ జిల్లా ఉంది.

## చరిత్ర
చందేల్ జిల్లా 1974 మే 13 నుండి ఉనికిలోకి వచ్చింది. ఇది చందేల్ జిల్లాగా నామాంతరం చెందింది.

## భౌగోళికం
చందేల్ జిల్లాకు చందేల్ పట్టణం కేంద్రంగా ఉంది. మణిపూర్ రాష్ట్రం, మయన్మార్ దేశం మద్య మొరెహ్ పట్టణం వాణిజ్యకేంద్రంగా ఉంది. ఇది మణిపూర్ రాష్ట్రానికి దక్షిణసరిహద్దులో ఉంది.

## ఆర్ధికం
2011 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో చందేల్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మణిపూర్ రాష్ట్రజిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.

## విభాగాలు
చందేల్ జిల్లా చందేల్, తగ్నోపాల్, చక్పికరాంగ్ అనే 3 ఉపవిభాగాలుగా విభజించబడి ఉంది. నిర్వహణా సంస్కరణల తరువాత చందేల్, మోరే, చక్పికాంగ్, మచి అనే 4 భాగాలుగా విభజించబడింది.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

### భాషలు
చందేల్ జిల్లాలో కుకి గిరిజన తెగలు, ఐమోల్ ప్రజలలో అత్యధికంగా తడౌ భాష వాడుకలో ఉంది. అంతేకాల " టినో- టిబెటన్ " భాష లాటిన్ లిపిని ఉపయోగించి 3000 మంది ప్రజలలో వాడుకలో ఉంది. మరొక ఇండో-టిబెటన్ భాష అయిన " అనల్ " భాషను 14,000 మంది భారతీయులలో వాడుకలో ఉంది. మయన్మార్ దేశంలో కూడా అనల్ భాష వాడుకలో ఉంది.

## వృక్షజాలం, జంతుజాలం
1989లో చందేల్ జిల్లాలో 185చ.కి.మీ వైశాల్యంలో " యంగౌపొకి-లోక్చావో " వన్యమృగసంరక్షణాలయం స్థాపించబడింది.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

* Official government website


వర్గం:వెనుకబడిన ప్రాంతాల అభివృద్ధి నిధులు పొందుతున్న జిల్లాలు
వర్గం:1974 స్థాపితాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
తమెంగ్‌లాంగ్ జిల్లా

**తమెంగ్‌లాంగ్ జిల్లా** మణిపూర్ రాష్ట్ర జిల్లా. జిల్లా ప్రధానకార్యాలయాలు తమెంగ్‌లాంగ్ పట్టణం వద్ద ఉన్నాయి. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి మణిపూర్ రాష్ట్ర జిల్లాలలో తమెంగ్‌లాంగ్ అత్యంత అధికమైన జనసాంద్రత కలిగిన జిల్లాగా గురించబడింది.

## భౌగోళికం
తమెంగ్‌లాంగ్ జిల్లా తూర్పు, ఉత్తర సరిహద్దులో సేనాపతి జిల్లా, పడమర సరిహద్దులో వెస్ట్ ఇంఫాల్ జిల్లా, అస్సాం రాష్ట్రం, ఉత్తర సరిహద్దులో నాగాలాండ్ రాష్ట్రం, దక్షిణ సరిహద్దులో చురచంద్‌పూర్ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 439 చ.కి.మి.

## ఆర్ధికం
పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో తమెంగ్‌లాంగ్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మణిపాల్ రాష్ట్రజిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.

## విభాగాలు
తమెంగ్‌లాంగ్ జిల్లా తమెంగ్‌లాంగ్, తమేయీ, టౌసెం, నంబా అనే 4 ఉపవిభాగాలుగా వుభజించబడింది. నంబా ఉపవిభాగం కింద ఖౌపం చాలా జనసాంధ్రత కలిగిన ప్రదేశం. అంతేకాక మణిపూర్ ముఖ్యమంత్రి డాక్టర్ శ్రీ. గైఖంగం గనమేయీ స్వస్థలమిదే.

### [[2001]] లో గణాంకాలు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:వెనుకబడిన ప్రాంతాల అభివృద్ధి నిధులు పొందుతున్న జిల్లాలు
చంఫై జిల్లా

మిజోరాం రాష్ట్రంలోని 8 జిల్లాలలో చంఫై ఒకటి. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో మణిపూర్ రాష్ట్రంలోని చురచంద్‌పూర్ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో ఐజ్‌వాల్ జిల్లా, సెర్ఛిప్ జిల్లాలు, దక్షిణ, తూర్పు సరిహద్దులో మయన్మార్ దేశం ఉన్నాయి. చంపా వైశాల్యం 3185.83 చ.కి.మీ.

## వాతావరణం
చంపాజిల్లాలో మోడరేట్ వాతావరణం నెలకొని ఉంటుంది. శీకాలంలో ఉష్ణోగ్రత 10 డిగ్రీల సెల్షియస్ నుండి 20 డిగ్రీల సెల్షియస్, వేసవి ఉష్ణోగ్రతలు 15 డిగ్రీల సెల్షియస్ నుండి 30 డిగ్రీల సెల్షియస్ ఉంటుంది.

## విభాగాలు
జిల్లాలో 4 మండలాలు (చంఫై, ఖవ్బంగ్, ఖౌజవ్, న్గోపా) ఉన్నాయి. జిల్లాలో 5 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు (చంఫై, ఖవ్హై, ఖవ్బంగ్, ఖౌజవ్, న్గోపా) ఉన్నాయి. 88 మాననివాసిత గ్రామాలు ఉన్నాయి.
## 2001 లో గణాంకాలు

## వృక్షజాలం, జంతుజాలం
1991లో చంఫై జిల్లాలో 200 చ.కి.మీ వైశాల్యంలో " ముర్లెన్ నేషనల్ పార్క్ " స్థాపించబడింది. జిల్లాలో అదనగా " లెంగ్‌తెంగ్ అభయారణ్యం " ఉంది. దీనిని 1999లో స్థాపించారు. వైశాల్యం 120 చ.కి.మీ.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
కొలాసిబ్ జిల్లా

మిజోరాం రాష్ట్రంలోని 8 జిల్లాలలో **కొలాసిబ్** జిల్లా ఒకటి.

## భౌగోళికం
కొలాదిబ్ ఉత్తర, వాయవ్య సతిహద్దులలో అస్సాం రాష్ట్రం లోని హైలకండి జిల్లా, పడమర దిశలో మమిట్ జిల్లా దక్షిణ, తూర్పు దిశలలో ఐజాల్ జిల్లా, ఈశాన్య సరిహద్దులో అస్సాం రాష్ట్రం లోని కచార్ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లావైశాల్యం 1382.51చ.కి.మీ ఉంది. కొలాసిబ్ జిల్లా కేంద్రంగా కొలాసిబ్ పట్టణం ఉంది.

## విద్యుత్తు
కొలాసిబ్ జిల్లాలో పూర్తిగా నిర్మించబజడిన " సెర్లుయి బి డాం " ఆనకట్ట. 2 నిర్మాణంలో ఉన్న ఆనకట్టలు (బైరబ్ ఆనకట్ట),  (తురియల్ ) ఆనకట్ట  ఉన్నాయి.

## విభాగాలు
సెర్చిప్ జిల్లాను 2 రీజనల్ డెవెలెప్మెంటు బ్లాకులుగా (బిల్ఖత్లిర్, తిగ్ధల్) విభజించారు. జిల్లా 3 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలుగా ( తురియల్, కొలాసిబ్, సెర్లుయి) విభజింపబడింది.

## గణాంకాలు

## మూలాలు

*

## వెలుపలి లింకులు

* Kolasib district website
* Kolasib website
లంగ్‌లై జిల్లా

మిజోరాం రాష్ట్రంలోని 8 జిల్లాలలో **లంగ్‌లై** జిల్లా ఒకటి. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి ఈ జిల్లాకు రాష్ట్రంలో అత్యధిక జనసాంధ్రత కలిగిన జిల్లాగా గుర్తిపు వచ్చింది.

## పేరువెనుక చరుత్ర
జిల్లా కేంద్రం అయిన లంగ్‌లెయి కారణంగా ఈ జిల్లాకీ పేరు వచ్చింది. మిజోభాషలో లంగ్‌లే అంటే రాతివంతెన అని అర్ధం. త్లాంగ్ నదికి నాఘైష్ సమీపంలో ఉన్న ఉపనది మీద వంతెన వంటి శిలను చూసి ఈ ప్రాంతానికి ఈ పేరు వచ్చింది. 
## భౌగోళికం
లంగ్‌లై జిల్లాకు ఉత్తర సరిహద్దులో మమిట్ జిల్లా, ఐజాల్ జిల్లా, పడమట సరిహద్దులో బంగ్లాదేశ్ దక్షణ సరిహద్దులో లవంగ్‌త్లై జిల్లా ఆగ్నేయ సరిహద్దులో సైహ జిల్లా తూర్పున మయన్మార్ దేశం, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో సెర్ఛిప్ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 4538 చ.కి.మీ. లంగ్‌లై జిల్లాకు లంగ్‌లై కేంద్రంగా ఉంది.

## విభాగం
లంగ్‌లై జిల్లా 3 ఉపవిభాగాలుగా విభజించబడింది (హ్నాతియల్, లంగ్‌లై, త్లాంగ్). జిల్లాలో 7 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు (సౌత్ తుయిపుయి, లంగ్‌లై నార్త్, లంగ్‌లై, లంగ్‌లై తూర్పు, లంగ్‌లై వెస్ట్, లంగ్‌లై సౌత్ తోరంగ్, వెస్ట్ తుయిపుయి) ఉన్నాయి.

## గణాంకాలు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

* Official site
మమిట్ జిల్లా

మిజోరాం రాష్ట్రం 8 జిల్లాలలో **మమిట్** జిల్లా ఒకటి.

## భౌగోళికం
మమిట్ జిల్లా ఉత్తరసరిహద్దులో అస్సాం రాష్ట్రానికి చెందిన హైల కండి జిల్లా, పడమర సరిహద్దులో ఉత్తర త్రిపుర జిల్లా, బంగ్లాదేశ్, దక్షిణ సరిహద్దులో లంగ్‌లై జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో కొలాసిబ్ జిల్లా, ఐజ్‌వాల్ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 3025.75 చ.కి.మీ. జిల్లా కేంద్రంగా మమిట్ పట్టణం ఉంది.

## విభాగాలు
మమిట్ జిల్లాలో 4 రీజనల్ డెవెలప్మెంట్ బ్లాకులు ఉన్నాయి. జిల్లాలో 3 అసెంబ్లీ స్థానాలు (హాచెక్, దంప, మమిట్) ఉన్నాయి.

## గణాంకాలు

## వృక్షజాలం, జంతుజాలం
1985లో మమిట్ జిల్లాలో 500 చ.కి.మీ వైశాల్యంలో దంపా టైగర్ రిజర్వ్ స్థాపించబడింది.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

* Official site

వర్గం:వెనుకబడిన ప్రాంతాల అభివృద్ధి నిధులు పొందుతున్న జిల్లాలు
సైహ జిల్లా

మిజోరాం రాష్ట్రంలోని **సైహ** 8 జిల్లాలలో సైహ ఒకటి. జిల్లా ఉత్తర, వాయవ్య సరిహద్దులలో లంగ్‌లై జిల్లా, పడమర సరిహద్దులో లవంగ్‌త్లై జిల్లా, దక్షిణ, తూర్పు సరిహద్దులో మయన్మార్ ఉన్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 1399.9 చ.కి.మీ. జిల్లాకేంద్రంగా సైహ పట్టణం ఉంది. 2001-2011 మద్య కాలంలో జిల్లా జనసంఖ్య 60.823 నుండి 56,574 కు క్షీణించింది. మిజోరాం జిల్లాలో సైహ జిల్లా అత్యల్పమైన జనసాంధ్రత కలిగిన జిల్లాగా గుర్తించబడింది.

## చరిత్ర
సైహ జిల్లా ఒకప్పుడు చిన్ంతుయిపుయి జిల్లాలో భాగంగా ఉంటూ వచ్చింది. 1998లో చిన్ంతుయిపుయి జిల్లాను 2 భాగాలుగా విభజించి సైహ జిల్లా రూపొందించబడింది.

## భౌగోళికం
సైహ జిల్లా కేంద్రంగా సైహ పట్టణం ఉంది. మిజోరాం రాష్ట్రంలోని 8 జిల్లాలలో సైహ ఒకటి అంతేకాక వైశాల్యపరంగా సైహ 3వ స్థానంలో ఉంది. మొదటి రెండు స్థానాలలో ఐజ్‌వాల్, లంగ్‌లై. జిల్లాలో తుయిపాంగ్, సంగౌ, ఫురా, బౌల్‌పుయి మొదలన ప్రధాన పట్టణాలుగా ఉన్నాయి.

## ఆర్ధికం
2006లో పంచాయితీరాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతీయ జిల్లాలు (640) లలో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో సైహ ఒకటని గుర్తించింది. "  " బ్యాక్వర్డ్ రీజంస్ గ్రాంట్ ఫండ్ ప్రోగ్రాం " నుండి నిధులు అందుకుంటున్న జిల్లాలలో సైహ ఒకటి.

## విభాగాలు
సైహ జిల్లా 3 రీజనల్ డెవెలెప్మెంటు బ్లాకులుగా (సైహ,సంగౌ, తుయిపాంగ్) విభజించబడింది. అలాగే 3 నియోజకవర్గాలుగా (సైహ,సంగౌ, తుయిపాంగ్) విభజించబడింది.

## గణాంకాలు

జిల్లాలో మరా ప్రజలు అధికంగా నివసిస్తున్నారు. మారా ప్రజలకు " మారా అటానిమస్ జిల్లా కౌంసిల్ " పేరిట అటానిమస్ జిల్లా (సైహ, తుయిపాంగ్ రీజనల్ డెవెలెప్మెంట్ బ్లాకులు) ఉంది. 
తరువాత స్థానంలో ఉన్న లై ప్రజలు " లై అటానిమస్ జిల్లా కౌంసిల్ "లో భాగమైన సంగౌ రీజనల్ డెవెలెప్మెంటు బ్లాకులో ఉన్నారు.

## వృక్షజాలం, జంతుజాలం
1997లో సైహ జిల్లాలో 50చ.కి.మీ వైశాల్యంలో " పాంగ్పుయి నేషనల్ పార్క్ " స్థాపించబడింది.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

* Saiha.nic.in: Saiha district official website
* Maraland.net: The home of Mara people on the internet

వర్గం:1998 స్థాపితాలు
సెర్ఛిప్ జిల్లా

మిజోరాం రాష్ట్రంలోని 8 జిల్లాలలో సెర్చిప్ జిల్లా ఒకటి. జిల్లా వాయవ్య, ఉత్తర సరిహద్దులలో ఐజ్‌వాల్జిల్లా, పడమర, దక్షిణ సరిహద్దులో లంగ్‌లెయి జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో మయన్మార్, తూర్పు సరిహద్దులో చంపై జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 1421.6 చ.కి.మీ ఉంది.1998 సెప్టెంబరు 15 న రూపుదిద్దుకున్న ఈ జిల్లాకు సెర్చిప్ పట్టణం కేంద్రంగా ఉంది. 2011 గణాంకాలు అనుసరించి దేశంలో అత్యధిక అక్షరాస్యత కలిగిన జిల్లాగానూ మిజోరాంలో జనసాంధ్రత అల్పంగా ఉన్న జిల్లాలలో సైహ తరువాతగా రెండవ జిల్లాగానూ గుర్తింపు తెచ్చుకున్నది. .

## భౌగోళికం
వెంటవాంగ్ జలపాతం తెంజ్వాల్‌కు దక్షిణంగా ఉంది.

## విభాగాలు
జిల్లా ఉత్తర సెర్చీప్, వనలైఫై, తెన్‌జావి 3 ఉపవిభాగాలుగా విభజించబడింది. జిల్లాలో 3 అసెంబ్లీ స్థానాలు (తుయికం, హ్రంగ్‌తుర్జో, సెర్చిప్ ) ఉన్నాయి. జిల్లాలో ప్రధాన పట్టాణాలలో సెర్చిప్, తెంజ్వాల్, ఉత్తరవనలైఫై ముఖ్యమైనవి. ఇతర ఉపపట్టణాలలో చింగ్‌చిప్, తూర్పు లంగ్‌దర్ ముఖ్యమైనవి. గుర్తించతగిన గ్రామాలలో ముఖ్యమైనవి హ్రింగ్త్లాంగ్, లంఫో ముఖ్యమైనవి.

## గణాంకాలు

## వృక్షజాలం, జంతుజాలం
1991 సెర్చిప్ జిల్లా సెర్చిప్‌లో ఖాంగ్‌లంగ్ 41 చదరపు కిలోమీటర్ల వైశాల్యంలో వన్యమృగ అభయారణ్యం స్థాపించబడింది. .

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

* Serchhip district website

వర్గం:1998 స్థాపితాలు
తూర్పు గారో హిల్స్ జిల్లా

**తూర్పు గారో హిల్స్ జిల్లా**, మేఘాలయ రాష్ట్ర జిల్లాలలో ఒక జిల్లా ఒకటి. దీని ముఖ్య పట్టణం విలియమ్‌నగర్.

## చరిత్ర
తూర్పు గారో హిల్స్ జిల్లా 1976లో రూపుదిద్దుకుంది. జిల్లాకేంద్రంగా విలియం నగర్ ఉంది. విలియంసన్ ఏ సంగ్మా ఙాపకార్ధం ఈ ఊరికి ఈ పేరు పెట్టబడింది.మేఘాలయ రాష్ట్రానికి విలియంసన్ ఏ సంగ్మా మొదటి ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నాడు. విలియం నగర్ సింసగ్రే వద్ద ఉన్న విశాలమైన సోమేశ్వరి నదీ మైదానాలలో ఉపస్థితమై ఉంది. 1837లో బ్రిటిష్ సైన్యాలను ఎదిరించి గారో ప్రజలు ఆఖరిపోరాటం సాగించిన భూమి ఈ మైదానాలే. 1837 డిసెంబరు 12 న విలియం నగరుకు 12 కి.మీ సమీపంలో ఉన్న స్కిర్‌మిష్‌లో బ్రిటిష్ సైన్యాల దాటికి గారో నాయకుడు పా టోగన్ నెంగ్మింజ సంగ్మ " మరణానికి గురైన చాతిత్రాత్మక సంఘటన జరిగింది.

## భౌగోళికం
జిల్లా ప్రధానకార్యాలయం విలియం నగరులో ఉంది. జిల్లావైశాల్యం 2,603చ.కి.మీ.

## విభాగాలు

### లోక్‌సభ
తూర్పు గారో హిల్స్ జిల్లా పుర్నో అజితక్ సంగ్మతో చేర్చి 1975 నుండి తురా పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గంలో ఉంది. గత యూనియన్ మినిస్టర్ , 11 వ లోకసభలో ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికైన ప్రత్యేకత సాధించుకున్న " పుర్నో అజితక్ సంగ్మ " ఇక్కడి నుండే ఎన్నిక చెయ్యబడ్డాడు.

### నిర్వహణా విభాగాలు
తూర్పు గారో హిల్స్ విభాగం 5 ఉపవిభాగాలుగా విభజించబడింది.

## గణాంకాలు
2011 గణాంకాలను అనుసరించి తూర్పుగారియో జిల్లా జనసంఖ్య 317,618. ఇది దాదాపు బహ్మా దేశ జనసంఖ్యకు సమం.
 భారతీయ జిల్లాలలో ఈ జిల్లా 569వ స్థానంలో ఉంది. జిల్లా జనసాంద్రత చ.కి.మీకి 122. 2001-2011 గణాంకాలను అనుసరించి కుటుంబనియంత్రణ పెరుగుదల శాతం 26.75%. తూర్పు గారీ హిల్స్ జిల్లాలో స్త్రీ:పురుషుల నిష్పత్తి 968:1000. అలాగే అక్షరాస్యత శాతం 75.51%.

### భాషలు
తూర్పు గారో హిల్స్ జిల్లాలో తాంగ్, టిబెటో-బర్మన్ భాషలను భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్ లలో దాదాపు 10,000 ప్రజలు మాట్లాడుతుంటారు.

## వృక్షజాలం , జంతుజాలం
1980 తూర్పు గరో హిల్స్ జిల్లా, దాని సోదరి జిల్లాలైన సౌత్ గరో హిల్స్, వెస్ట్ గారీ హిల్స్ జిల్లాలు " నాక్రెక్ నేషనల్ పార్క్ "కు పుట్టినిల్లు అయింది. ఈ పార్క్ వైశాల్యం 47చ.కి.మీ.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
*East Garo Hills District Administration Official Website


వర్గం:1976 స్థాపితాలు
తూర్పు జైంతియా హిల్స్ జిల్లా

**తూర్పు జైంతియా హిల్స్ జిల్లా** మేఘాలయ రాష్ట్రంలోని ఒక జిల్లా. దీని ముఖ్య పట్టణం ఖ్లెహ్రియత్. 2012 జూలై 31న జెంతీ హిల్స్ జిల్లా నుండి ఈ జిల్లా రూపుదిద్దబడింది. జిల్లాలో ఖ్లెహ్రియత్, సైపంగ్ అనే 2 కమ్యూనిటీ బ్లాకులు ఉన్నాయి.

## భౌగోళిక స్థానము
జిల్లా మొత్తం విస్తీర్ణము 2115 కిలోమీటర్లు. జిల్లాకు ఈక్రింది సరిహద్దులు ఉన్నాయి.

* ఉత్తరము - అస్సాం, పశ్చిమ జెంతీ హిల్స్
* దక్షిణము - బంగ్లాదేశ్, అస్సాం
* తూర్పు - అస్సాం
* పడమర- పశ్చిమ జెంతీ హిల్స్

## విభాగాలు
జిల్లాలో మొత్తం రెండు సామాజిక, గ్రామీణ అభివృద్ధి విభాగాలు ఉన్నాయి. అవి **ఖెలిర్‌హియాత్ సి & ఆర్.డి బ్లాక్**, **సైపుణ్ సి & ఆర్.డి బ్లాక్ **

## జనాభా గణాంకాలు

East Jaintia Hills has a population of 1,22,436 residing in 206 villages.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
*తూర్పు జెంతీ హిల్స్ జిల్లా ఆవిర్భావము
*తూర్పు జెంతీ హిల్స్ జిల్లా అధికారిక వెబ్‌సైట్
*మేఘాలయ ప్రభుత్వ వెబ్సైట్ లో తూర్పు జెంతీ హిల్స్ జిల్లా వివరాలు
*తూర్పు జెంతీ హిల్స్ జిల్లా పటము
*మేఘాలయ ఎన్నికల సంఘంలో తూర్పు జెంతీ హిల్స్ జిల్లా
*తూర్పు జెంతీ హిల్స్ జిల్లా లోని బొగ్గుగనులలో బాలకార్మికులు- యూటూబ్ విడియో

## వెలుపలి లింకులు
రి-భోయ్ జిల్లా

**రి-భోయ్ జిల్లా**, మేఘాలయ రాష్ట్ర జిల్లా. జిల్లావైశాల్యం 2,378 జిల్లా ప్రధానకార్యాలయాలు నోంగ్‌పొ వద్ద ఉన్నాయి. 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 192,795 2011 గణాంకాలను అనుసరించి మేఘాలయ రాష్ట్ర జిల్లాలలో పశ్చిమ గారో హిల్స్ జిల్లా తరువాత అత్యల్ప జనసాంధ్రత కలిగిన జిల్లాగా గురించబడింది.

## చరిత్ర
తూర్పు ఖాసీ హిల్స్ జిల్లా లో ఉపవిభాగంగా ఉన్న రి-భోయి 1992 జూన్ 4 నుండి పూర్తిస్థాయి జిల్లాగా మార్చబడింది.

## భౌగోళికం
రి-భోయి జిల్లా 90°55’15 నుండి 91°16’ అక్షాంశ, రేఖాంశాల మద్య ఉపస్థితమై ఉంది. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో కామరూప్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో జెంతీ హిల్స్ జిల్లా, అస్సాం రాష్ట్రానికి చెందిన కర్బి ఆంగ్లాంగ్ జిల్లా, పడమర సరిహద్దులో పశ్చిమ ఖాసీ హిల్స్ జిల్లా ఉన్నాయి. పథర్‌ఖ్మా వద్ద సి, డీ బ్లాకులు ఒక అడ్మింస్టేట్ యూనిట్ ఉన్నాయి. జిల్లాలోని గ్రామాల సంఖ్య 561. రి-భోయి జిల్లా వైశాల్యం 2,448 చ.కి.మీ. రాష్ట్ర రాజధానికి షిల్లాంగ్కు 53 కి.మీల దూరంలో ఉంది. జిల్లా భౌగోళికంగా కఠిననశిలామయమై క్రమపద్ధతిలో లేని ఎగుడు దిగుడు మైదానాలతో నిండి ఉంటుంది. ఉత్తరదిశగా ఏటవాలుగా సాగుతున్న భూభాగం క్రమంగా బ్రహ్మపుత్ర నదీ లోయలతో కలిసి పోతుంది. జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్న నదులలో ముఖ్యమైనవి ఉంత్రూ, ఉంసియాంగ్, ఉంరన్, ఉమియం ముఖ్యమైనవి. జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం "నోంగ్‌పొ"లో ఉంది.

## ఆర్ధికం
2006లో పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో రి-భోయి జిల్లా ఒకటి అని గుర్తిచింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న 3 మేఘాలయ రాష్ట్రజిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.

## విభాగాలు

### నిర్వహణా విభాగాలు
రి-భోయి జిల్లా 3 బ్లాకులుగా విభజించబడింది.

## ప్రయాణవసతులు
రి-భోయ్ జిల్లా రవాణా, సమాచార వసతులు తక్కువగా ఉన్నాయి. జోరాబాదు నుండి షిల్లాంగ్ వరకు సాగే జాతీయరహదారి 37 ఈ జిల్లాగుండా సాగిపోతూ ఉంది.

## గణాంకాలు

### భాషలు
రి-భోయి జిల్లాలో అత్యధికులకు తెలిసిన భాష భోయీ భాష. జిల్లాలో కర్యూ భాష ప్రధానమైనదిగా భావించబడుతుంది. అంతే కాక జిల్లాలో అమ్రి, టిబెటో-బర్మన్ భాషలను 1,25,000 మంది ప్రజలు మాట్లాడుతున్నారు.

## వృక్షజాలం, జంతుజాలం
1981లో రి-భోయి జిల్లా " నాంగ్‌ఖిల్లెం " వన్యమృగ అభయారణ్యానికి " పుట్టినిల్లైంది. జిల్లా వైశాల్యం 29చ.కి.మీ.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
* Ri Bhoi district website 

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:1992 స్థాపితాలు
దక్షిణ గారో హిల్స్ జిల్లా

**దక్షిణ గారో హిల్స్ జిల్లా**, మేఘాలయ రాష్ట్ర జిల్లా. 1992 లో ఏర్పాటు చేయబడిన ఈ జిల్లా మేఘాలయ రాష్ట్రంలో అతి తక్కువ జనసంఖ్య కలిగిన జిల్లాగా గుర్తింపు పొందింది.

## భగోళికం
దక్షిణ గారో హిల్స్ జిల్లా ప్రధానకార్యాలం బాఘ్మార వద్ద ఉన్నది. జిల్లా వైశాల్యం 1850. ఒకప్పుడు జిల్లాలో 5 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉండేవి. ప్రస్థుతం అవి 3 గా మార్చబడ్డాయి.

## ఆర్ధికరంగం
2006 లో పంచాయితీరాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతీయ 250 వెనుకబడిన జిల్లాలలో దక్షిణ గారో హిల్స్ జిల్లా ఒకటి అని భావిస్తున్నారు. . బ్యావర్డ్ రీజంస్ గ్రాంటు ఫండ్ నుండి నిధులు అందుకుంటున్న 3 మేఘాలయ జిల్లాలలో ఇది ఒకటి.

## విభాగాలు

### నిర్వహణా విభాగాలు
దక్షిణ గారో హిల్స్ జిల్లా 4 బ్లాకులుగా విభజించబడ్జింది.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
* Details on Meghalaya state website

## వెలుపలి లంకెలు
పశ్చిమ గారో హిల్స్ జిల్లా

**పశ్చిమ గారో హిల్స్ జిల్లా**, మేఘాలయ రాష్ట్ర జిల్లా. జిల్లానిర్వహణా కేంద్రంగా తుర ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 3,714 చ.కి.మీ ఉంటుంది. 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జనసంఖ్య 515,813. 2011 గణాంకాలు మేఘాలయ రాష్ట్రంలో ఈ జిల్లా జనసాంధ్రతలో రెండవ స్థానంలో ఉందని తెలుస్తుంది. మొదటి స్థానంలో తూర్పు ఖాసీ హిల్స్ జిల్లా ఉంది. పశ్చిమ గారో హిల్స్ జిల్లా మేఘాలయ రాష్ట్రం పశ్చిమ సరిహద్దులో ఉంది. జిల్లా తూర్పు సరిహద్దులో తూర్పు గారో హిల్స్ జిల్లా, ఆగ్నేయంలో దక్షిణ గారో హిల్స్ జిల్లా, ఉత్తర సరిహద్దులో అస్సాం రాష్ట్రంలోని గోల్‌పారా జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో బంగ్లాదేశ్ ఉంది.

## చరిత్ర
1976, అక్టోబరులో గారో హిల్స్ జిల్లాను తూర్పు గారో హిల్స్ జిల్లా, పశ్చిమ గారో హిల్స్ జిల్లా అనే రెండు జిల్లాలుగా విభజించబడింది. అదనంగా పశ్చిమ గారో హిల్స్ జిల్లా, వెస్ట్ గారో హిల్స్, సౌత్ గారో హిల్స్ అనే మరో రెండు జిల్లాలుగా 1962 జూన్ లో విభజించబడింది.

## ఆర్ధికం
2006లో " పంచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వ శాఖ " భారతదేశంలోని వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో వెస్ట్ గరో హిల్స్ జిల్లా ఒకటి. బ్యాక్వర్డ్ రీజంస్ గ్రాంట్ ఫండ్ ప్రోగ్రాం నుండి నిధులు అందుకుంటున్న 3 మేఘాలయ జిల్లాలలో ఇది ఒకటి.

## విభాగాలు

### నిర్వహణా విభాగాలు
నైరుతీ గరోహిల్స్ జిల్లా రూపుదిద్దుకున్న తరువాత పశ్చిమ గారో జిల్లా 6 బ్లాకులుగా విభజించబడింది.

## గణాంకాలు

గారో లేక అచిక్స్,, బెంగాలీలు, నేపాలీ ప్రజలు, అస్సామీ ప్రజలు, హజాంక్ సంప్రదాయక ప్రజలు, రాభాలు, కోచెస్ ప్రజలు నివసిస్తున్నారు. వీరుకాక బోడోలు, దక్షిణ భారతీయులు అక్కడక్కడా ఉన్నారు. వీరు చర్చిలు, ఉపాధ్యాయ వృత్తి, పారామిలిటరీలో ఉన్నారు.

### భాషలు
పశ్చిమ గారో హిల్స్ జిల్లాలో టాంగ్, టిబెటో- బర్మన్ భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. ఈ భాషను భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్ లలో 10,000 మంది మాట్లాడుతుంటారు. 

## సంస్కృతి

### పర్యాటక ఆకర్షణలు
గారో హిల్స్‌లో సిజు గుహ, నాక్రెక్ పీక్, సిజు బర్డ్ శాంచ్యురీ, లిమిల్సంగ్ డాం జలపాతాలు, సొసిబిబ్రా, రాంగ్‌డాంగ్ ఫాల్స్.
* భైబరి/వడగొక్రే ఎక్స్కేవేషన్ సైట్.
* పెల్గ జలపాతం.
* తురా శీఖరావళి.
* నాక్రెక్ శిఖరం.
* నాక్పాంటే ఇంస్టిట్యూషన్.
* టిపికల్ గారో విలేజ్, ఇతరాలు.

## వృక్షజాలం , జంతుజాలం
1986 పశ్చిమ గారో హిల్స్ జిల్లా, దాని సోదర జిల్లాలైన సౌత్ గారో హిల్స్ జిల్లా, తూర్పు గారో హిల్స్ జిల్లాలలో కలిసి " నాక్రెక్ 
జాతీయ పార్క్ " పుట్టినిల్లైంది. ఈ పార్క్ వైశాల్యం 47 చ.కి.మీ.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* West Garo Hills website

వర్గం:వెనుకబడిన ప్రాంతాల అభివృద్ధి నిధులు పొందుతున్న జిల్లాలు
వర్గం:1976 స్థాపితాలు
దీమాపూర్ జిల్లా

నాగాలాండ్ రాష్ట్రం లోని 11 జీల్లాలలో **దీమాపూర్** జిల్లా (హిందీ; హిందీ: दीमापुर ज़िला " దీమాపూర్ " ) ఒకటి. జిల్లా కేంద్రంగా చుముకెడిమా పట్టణం ఉంది. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి నాగాలాండ్ రాష్ట్రంలో ఇది అత్యంత జనసాంధ్రత కలిగిన జిల్లాగా గుర్తించబడింది.

## గణాంకాలు

## వృక్షజాలం, జంతుజాలం
1986లో దీమాపూర్ జిల్లాలో 4.7 చ.కి.మీ వైశాల్యంలో " రంగపహర్ వన్యమృగ అభయారణ్యం " స్థాపించబడింది.

## విద్య
జిల్లాలో పలు విద్యాసంస్థలు ఉన్నాయి. ఇవి నాణ్యమైన విద్యను అందిస్తున్నాయి. వీటిలో పలు సంస్థలు ఆగ్లమాధ్యమంలో విద్యాబోధన చేస్తున్నాయి. నేషనల్ ఇంస్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (నిట్ నాగాలాండ్) చుముకెడిమాలో స్థాపించబడింది.
కాలేజీలి: పాత్కై క్రిస్టియన్ కాలేజ్ (ఈశాన్య భారతంలో ఏకైక అటానిమస్ కాలేజి), దిమాపూర్ ప్రభుత్వ కాలేజి, పబ్లిక్ కాలేజి ఆఫ్ కామర్స్, ఎస్.డి. జైన్ కాలేజి, ప్రణబానందా వుమంస్ కాలేజి, సాల్ట్ క్రిస్టియన్ కాలేజి మొదలైనవి దీమాపూర్ జిల్లాలో ఉన్న 18 వైవుద్యమున్న కాలేజీలలో ప్రధానమైనవి. కొన్ని కాలేజీలలో హాస్టల్ వసతి కూడా లభిస్తుంది.

## క్రీడలు
దీమాపూర్ జిల్లాలో " నాగాలాండ్ పయనీర్ లీగ్ " కొరకు ఆడే " దీమాపూర్ యునైటెడ్ సాకర్ క్లబ్ " ఉంది.

## సంస్కృతి
జిల్లాలోని డ్యిజెఫె గ్రామంలో డ్యిజెఫె క్రాఫ్ట్ మ్యూజియంలో వుడ్‌ కార్వింగ్, అల్లికల వస్తువులు ప్రదర్శిత, ఔతున్నాయి.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

* Official site 

వర్గం:నాగాలాండ్ జిల్లాలు

వర్గం:1997 స్థాపనలు
కోహిమా జిల్లా

**కోహిమా** జిల్లా,  నాగాలాండ్ రాష్ట్రం లోని  జిల్లా. అంగమి నాగా గిరిజన ప్రజలకు ఇది స్థావరం. జనసాంధ్రతలో ఈ జిల్లా నాగాలాండ్ రాష్ట్రంలో రెండవ స్థానంలో ఉంది. మొదటి స్థానంలో దీమాపూర్ జిల్లా ఉంది.

## విభాగాలు
* క్యూహిమ విలేజ్ లేదా కొహిమా విలేజ్ 
* విశ్వెమ విలేజ్ 
* కిడిమ విలేజ్ 
* ఖుజమ విలేజ్ 
* కెజోమా విలేజ్ 
* కెజో బసా (టౌన్ )
* సఖబా విలేజ్ 
* ఫెస్మా విలేజ్ 
* స్వయంసేవకంగా విలేజ్ 
* ఫుచ్మా విలేజ్ 
* జఖ్మా విలేజ్ 
* కిగ్వెమ విలేజ్ 
* జాత్సొమ విలేజ్ 
* ఖొనొమ విలేజ్ 
* మెరియమ విలేజ్ 
* మెజొమ విలేజ్ 
* గరిఫెమ విలేజ్ 
* త్యుఫెమ విలేజ్ 
* బొత్స విలేజ్ 
* నరెమ విలేజ్ 
* చియోఫొబొజౌ విలేజ్ 
* చియోచెమా విలేజ్ 
* చియోడెమా విలేజ్ 
* తిజమా విలేజ్ 
* త్యూఫే ఫెజౌ విలేజ్ 
* 32 రెంగ్మా నాగ గ్రామాలు

## వాతావరణం

## గణాంకాలు

## వృక్షజాలం, జంతుజాలం
1990లో కొహిమా జిల్లాలో 9.2 చ.కి.మీ వైశాల్యంలో " పులియాబ్ద్జె వన్యమృగ సంరక్షణాలయం " ఉంది. బ్లిత్స్ త్రాగోపన్ లకు ఇది సహజస్థావరం.

## క్రీడలు
కొహిమ జిల్లాలో నాగాలాండ్ ప్రీమియర్ లీగ్ కొరకు ఆడే " కొహిమా కోమెట్స్ " సాకర్ క్లబ్ ఉంది.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
* Official site

వర్గం:నాగాలాండ్ జిల్లాలు

వర్గం:1963 స్థాపితాలు
పశ్చిమ ఖాసీ హిల్స్ జిల్లా

**పశ్చిమ ఖాసీ హిల్స్ జిల్లా**, మేఘాలయ రాష్ట్ర జిల్లా. జిల్లా ముఖ్య పట్టణం నోంగ్‌స్టోయిన్

## చరిత్ర
పశ్చిమ ఖాశీ హిల్స్ జిల్లాను ఖాశీ హిల్స్ జిల్లాలో కొంత భూభాగం వేరుచేసి రూపొందించారు. 1976లో వెస్ట్ కాశీ, ఈస్ట్ ఖాశీ జిల్లాలు స్థాపించబడ్డాయి.

## భౌగోళికం
పశ్చిమ కాశీ హిల్స్ జిల్లాకు నాంగ్స్టోయిన్ కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 5,247 చ.కి.మీ.

## విభాగాలు

### నిర్వహణా విభాగాలు
పశ్చిమ కాశీ హిల్స్ జిల్లా 4 బ్లాకులుగా విభజించబడింది.

## గణాంకాలు

పశ్చిమ కాశీ జిల్లాలో ఖాశీ ప్రజలు అత్యధికంగా ఉన్నారు. అలాగే తరువాత స్థానంలో గారియో ప్రజలు ఉన్నారు.

## సంస్కృతి
ఖాశీ సంస్కృతి సమీపకాలంలో జరిగిన పలు సంఘటనల కారణంగా మాత్పులకు గురైంది. విద్యావంతులు ఆధినిక పోకడలకు ఆకర్షితులౌతున్నప్పటికీ తరతరాకుగా వస్తున్న వివాహపద్ధతులు, ఇతర సాంస్కృతిక ఆచారాలు మాత్రం మాత్పులకు గురి కాలేదు.

## పర్యాటక ఆకర్షణ
* లాంగ్ షియాంగ్ జలపాతం, ఇది భారతదేశంలో 3 వ స్థానంలో ఉంది.
* మాథాడైయిషన్ శిఖరం, మేఘాలయ రాష్ట్రంలో ఇది రెండవ స్థానంలో ఉంది. 
* నాంగ్ఖం నది ద్వీపం, లాంగ్ షియాంగ్ జలపాతం, వెనియా జలపాతం, థంస్ జలపాతం.
* ఉమియాప్ వరి పొలాలు, ఈశాన్యభారతంలో అతి పొడవైన వరి పొలం ఇదే.
* రాణికొర్.
* కిల్లాంగ్ రాక్
* రాంబ్రియల్.
* లంగ్పిహ్, గ్రామానికి సరిహద్దులో ఉన్న కామరూప్ జిల్లాతో సరిహద్దు వివాదాలు కొనసాగుతున్నాయి.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

* West Khasi Hills website
* Khasi Hills Autonomous District Council website
* West Khasi Hills District website 

వర్గం:1976 స్థాపితాలు
తుఏన్‌సాంగ్ జిల్లా

భారతదేశ ఈశాన్య రాష్ట్రమైన నాగాలాండ్ రాష్ట్రానికి తూర్పు సరిహద్దులో ఉన్న జిల్లా **తుఏన్‌సాంగ్ జిల్లా**. జిల్లా కేంద్రంగా తుఏన్‌సాంగ్ పట్టణం ఉంది.

## చరిత్ర
నాగాలాండ్ రాష్ట్రం ఏర్పాటు చేయబడిన సమయంలో ఏర్పాటుచేయబడిన 3 జిల్లాలలో (మిలిన 2 జిల్లాలు మొకొక్‌ఛుంగ్ జిల్లా, కోహిమా జిల్లా) త్యూయంసాంగ్ఒకటి. ఈ జిల్లా భూభాగం నుండి మోన్ జిల్లా, లాంగ్‌లెంగ్ జిల్లా, కిఫిరె జిల్లా జిల్లాలు రూపొందే వరకు ఈ జిల్లా వైశాల్యపరంగా రాష్ట్రంలో దశాబ్ధాలకాలం ప్రత్యేకత సంతరించుకుంది.

## కేంద్రపాలిత ప్రదేశం
భారతదేశంలో అత్యంత వెనుకబడిన జిల్లాలలో ఒకటి అయిన త్యూయంసాంగ్ జిల్లాకు ప్రతేక భుభాగం జిల్లా హోదా ఇవ్వబడింది. నాగాలాండ్ రాష్ట్రంలో మతపరమైన, నాగాసాంఘిక ఆచారాల మీద నిర్భంధాలు ఏమీ విధించబడలేదు. నాగాలాండ్ అసెంబ్లీలో చట్టం అమలు చేసి నాగాల న్యాయవిధానాలు ఎటువంటి మార్పులు లేకుండా కాపాడబడ్డాయి. నాగాలాండ్ భుభాగంలో నాణ్యమైన పాలన కొనసాగించడానికి అవసరమైన ప్ర్త్యేక అధికారలు గవర్నరుకు ఇవ్వబడ్డాయి. రీజనల్ కౌంసిల్ సిఫార్స్, గవర్నర్ అనుమతి లేకుండా నాగాలాండ్ అసెంబ్లీలో ఎటువంటి చట్టం అమలుకు తీసుకురావడానికి వీలుకాదు. త్యూయంసాంగ్ వ్యవహారాలు గమనించడానికి ప్రత్యేక మంత్రిత్వశాఖ ఏర్పాటు చేయబడింది. అసెంబ్లీ నేరుగా ప్రజలచేత ఎన్నుకొనబడదు. గవర్నర్ చేత నియమించబడున రీజనల్ కౌంసిల్ సభ్యులు అసెంబ్లీ సభ్యులను ఎన్నుకుంటారు.నాగాలాండ్ రూపొందించబడిన 10 సంవత్సరాలు తరువాత పాలనావిధానాలు అమలులోకి వచ్చాయి. ప్రత్యేక వధానాలు అమలుచేయబడిన 10 సంవత్సరాల తరువాత (1973లో) ఈ ప్రత్యేక విధానాలు రద్ఫుచేయబడ్డాయి.

## భౌగోళికం
త్యూయంసాంగ్ జిల్లా మయన్మార్ దేశంతో పొడవైన అంతర్జాతీయ సరిహద్దులను కలిగి ఉంది. జిల్లా ఈశాన్య సరిహద్దులలో మోన్ జిల్లా, ఉత్తర సరిహద్దులో లాంగ్‌లెంగ్ జిల్లా, పడమర సరిహద్దులో మొకొక్‌ఛుంగ్ జిల్లా, జునెబోటొ జిల్లా లు, దక్షిణ సరిహద్దులో కిఫిరె జిల్లాలు ఉనాయి. నాగాలాండ్ రాష్ట్రంలో అత్యంత ఎత్తైన శిఖరమైన (3840 మీటర్లు) మౌంట్ సారామతి ఈ జిల్లాలోనే ఉంది. జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్న నదులలో ప్రధానమైనవి దిఖు, తిజు.

## ఆర్ధికం
2001లో ఈ జిల్లాలో " లిఖింరో హైడ్రో ప్రాజెక్ట్ " స్థాపినచబడింది. 2006లో పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో తుఏన్‌సాంగ్ ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న నాగాలాండ్ రాష్ట్రజిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
.

## గణాంకాలు

## వృక్షజాలం, జంతుజాలం
1984లో తుఏన్‌సాంగ్ జిల్లాలో 6.4 చ.కి.మీ వైశాల్యంలో " ఫకిం వన్యమృగ అభయారణ్యం " స్థాపించబడుంది.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
* Official government site

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:నాగాలాండ్ జిల్లాలు
వోఖా జిల్లా

నాగాలాండ్ రాష్ట్రం లోని 11 జిల్లాలలో **వోఖా** జిల్లా ఒకటి.

## భౌగోళికం
వోఖా జిల్లా వైశాల్యం 1,628చ.కి.మీ. జిల్లా కేంద్రంగా వోఖా పట్టణం ఉంది.

## ఆర్ధికం
2006లో పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో వోఖా జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. . బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న నాగాలాండ్ రాష్ట్రజిల్లాలలో (3) ఈ జిల్లా ఒకటి.

## గణాంకాలు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
* Official Government website
* https://web.archive.org/web/20140529123314/http://www.onefivenine.com/india/villag/Wokha List of places in Wokha

వర్గం:నాగాలాండ్ జిల్లాలు
ఫెక్ జిల్లా

**ఫెక్** జిల్లా నాగాలాండ్ రాష్ట్ర జిల్లాలలో ఒకటి.ఇది 1973లో రూపొందించబడింది.

## భౌగోళికం
ఫెక్ జిల్లా కేంద్రంగా ఫెక్ పట్టణం ఉంది.

## గణాంకాలు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
* Official site

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:నాగాలాండ్ జిల్లాలు
వర్గం:1973 స్థాపితాలు
జునెబోటొ జిల్లా

నాగాలాండ్ రాష్ట్రంలోని జిల్లాలలో జునేబోటొ ఒకటి.

## భౌగోళికం
జునెబోటొ జిల్లా తూర్పు సరిహద్దులో మొకొక్‌ఛుంగ్ జిల్లా, పడమర సరిహద్దులో వోఖా జిల్లా, ఉత్తర సరిహద్దులో కోహిమా జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో కోహిమా జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లా కేంద్రంగా జునెబోటొ పట్టణం సతతహరితారణ్యాలు, చిన్న సెలయేళ్ళు, నదులు ఉన్నాయి. జిల్లాలో సటాయి పర్వతశ్రేణులు సతక సబ్‌డివిషన్ లోని 10 గ్రామాలను చుట్టి ఉన్నాయి. బ్లిత్‌ ట్రాగోపాన్, కలిజ్ ఫీసెంట్, పీకాక్ ఫీసెంట్ వంటి అతరించిపోతున్న జంతువులిక్కడ ఉన్నాయి.

## గణాంకాలు

జునెబోటొ జిల్లా సుమీనాగాలకు పుట్టిల్లు. వీరు నాగాలాండ్ గిరిజనజాతులలో భయంకరులుగా భావించబడుతున్నారు. క్రైస్తవ మిషనరీలు ప్రవేశించే వరకు వీరు " హెడ్ హంటింగ్ " (తలను వ్టాడుట) చేస్తూ ఉండేవారు. క్రైస్తవ మిషనరీలు వీరిని క్రిస్టియానిటీకి మార్చారు. ప్రస్తుతం వీరు ప్రశాంత జీవితం సాగిస్తూ ఉన్నారు. వీరు అత్యంత శ్రమకోర్చి జీవించగలిగిన వారు.

## విద్య
జునెబోటొ జిల్లాలోని లుమామి గ్రామంలో నాగాలాండ్ యూనివర్శిటీ ఉంది. నాగాలాండ్ ప్రజలకిది " సాంస్కృతిక కేంద్రంగా ఉంది. నాగాలాండ్ లోని పలుజాతులకు చెందిన ప్రజలందరూ ఇక్కడ విద్యను అభ్యసిస్తున్నారు.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
* Official site

వర్గం:నాగాలాండ్ జిల్లాలు
హమీర్‌పూర్ జిల్లా (హిమాచల్ ప్రదేశ్)

హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని 12 జిల్లాలలో హమీర్‌పూర్ జిల్లా ఒకటి. హమీర్‌పూర్ పట్టణం ఈ జిల్లాకు ప్రధానకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 1,118 చ.కి.మీ. హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఇది అతి చిన్న జిల్లా. దీనిని వీరభూమి (మార్టిర్ లాండ్) అని అంటారు. భారతదేశంలో అధికంగా రహదారి మార్గాలున్న జిల్లాగా, రాష్ట్రంలో అత్యధికంగా అక్షరాస్యత కలిగిన జిల్లాగా దీనికి ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది.

## చరిత్ర
1972లో కాంగ్రా జిల్లా నుండి కొంత భూభాగాన్ని వేరుచేసి ఈ జిల్లాను రూపొందించారు. ఈ ప్రాంతం ఒకప్పుడు కటోచ్ సామ్రాజ్యంలో ఉండేది. అంతేకాక జలంధర్- త్రిగర్త సామ్రాజ్యంలోనూ ఇది భాగంగా ఉండేది. పానిన్ ఈ ప్రదేశాన్ని గొప్ప యుద్ధపఠిమ, వీరభూమిగా వర్ణించాడు. ప్రస్తుతం కూడా సైనికరంగం హమీర్‌పూర్ ప్రజలకు అత్యధికంగా జీవనోపాధి కలిగిస్తుంది. డోగ్రా, గ్రానడియర్స్, జాక్రిఫ్ నుండి పెద్ద మొత్తంలో పారామిలటరీ ఉద్యోగులుగా అస్సాం రైఫిల్స్‌లో పనిచేస్తున్నారు. వృత్తి సైనికులుగా ధైర్యవంతులుగా వీరికి ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది. వీరు శ్రమజీవులు. అలాగే పర్వతప్రాంతాలను చక్కగా అవగాహన చేసుకున్న వారుగా కూడా గుర్తింపు పొందారు. అందుకే ఇది వీరభూమిగా గుర్తింపు పొందింది. మిగిలిన హిమాచల్ ప్రదేశ్ దేవభూమిగా పిలువబడుతుంది. రాజా హమీర్ చంద్ కాలంలో, 1700-1740 మద్య, కటోచ్ సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది. హమీర్‌పూర్ వద్ద హమీర్ చంద్ ఒక కోటను నిర్మించాడు. రాజా హమీర్ పేరు మీదుగానే ఈ ప్రాంతం హమీర్‌పూర్ అయింది.

## భౌగోళికం
హమీర్‌పూర్ జిల్లా 31°25′ఉత్తర, 31°52 ఉత్తర డిగ్రీల అక్షాంశం, 76°18′తూర్పు, 76°44′తూర్పు డిగ్రీల రేఖాంశం వద్ద ఉంది.ఈ జిల్లా సముద్రమట్టానికి 785 మీ ఎత్తున ఉంది. హమీర్‌పూర్ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది.

## వాతావరణం
హమీర్‌పూర్ జిల్లా అచ్చమైన పర్వతప్రాంత వాతావరణం కలిగి ఉంది. ఇది మైదానాలకు సమీపంలో ఉంది. శీతాకాలంలో చలి అధికంగా ఉన్నా భరించగలిగిన విధంగానూ ఆహ్లాదకరంగానూ ఉంటుంది. వేసవి కాలంలో ఉష్ణోగ్రత అధికంగా ఉంటుంది. ఒక్కోసారి ఉష్ణోగ్రత 44 డిగ్రీల సెల్షియస్ ఉంటుంది.

## విభాగాలు
హమీర్‌పూర్ జిల్లాలో హమీర్‌పూర్, బర్సర్, నాదౌన్, భోరంజ్ అనే 4 ఉపవిభాగాలున్నాయి.. హమీర్‌పూర్ ఉపవిభాగంలో హమీర్‌పూర్, సుజంపూర్ అనే 2 తహసీళ్ళున్నాయి. బర్సర్, నాదౌన్, భోరంజ్ ఉపవిభాగాల్లో అవే పేర్లతో ఒక్కొక్క తహసీలుంది. జిల్లాలో భోరంజ్, సుజంపూర్, హమీర్‌పూర్, నాదౌన్, బర్సర్ అనే 5 శాసనసభ నియోజక వర్గాలున్నాయి.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## బయటి లింకులు
* ప్రభుత్వ వెబ్‌సైటు
* హిమాచల్ పర్యాటకం

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ జిల్లాలు
వర్గం:1972 స్థాపితాలు
కుల్లు జిల్లా

హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని 12 జిల్లాలలో **కుల్లు** జిల్లా ఒకటి. జిల్లా దక్షిణ సరిహద్దులో రాంపూర్ (హిమాచల్ ప్రదేశ్), ఉత్తర సరిహద్దులో రోహ్తంగ్ పాస్ ఉన్నాయి.
జిల్లాలోని అతి పెద్ద లోయను కుల్లు లోయ అంటారు. దీనిని " దేవతా లోయ " అని కూడా అంటారు. ఈ లోయ మద్య భాగంలో బియాస్ నదీతీరంలో కుల్లు పట్టణం ఉంది. జిల్లాలోని మరొక లోయ పేరు లగ్ లోయ. ఇక్కడి నుండి ఒప్పందదారులు 150 సంవత్సరాల నుండి నిరంతరంగా కలపను తరలిస్తూనే ఉన్నారు. 

ఉత్తరంగా అదనంగా మణలి (హిమాచల్ ప్రదేశ్) ఉంది. కుల్లు పట్టణానికి 12 కి.మీ దూరంలో పురాతన కుల్లు రాజ సంస్థానానికి చెందిన నగ్గర్ కోట ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో " రాజా సిధ్ సింగ్ " ఈ కోటను నిర్మించి తన నివాసాన్ని కోటకు మార్చుకున్నాడని (1637-72) భావిస్తున్నారు. దీనిని దుల్తాన్‌పూర్ అని పిలిచారు. ఈ కోటలో " రూపి ప్యాలెస్, పలు ఆలయాలు , పొడవైన అంగడి వీధి ఉన్నాయి.బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం 1846లో  కాంగ్రా (హిమాచల్ ప్రదేశ్) , సిక్కుల నుండి కుల్లు స్వాధీనపరచుకున్నారు. ఈ కోటలో ఇప్పటికీ రాజకుటింబీకుల్లు నివసిస్తున్నప్పటికీ పురాతన నగ్గర్ కోటలో చాలాభాగం బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి విక్రయించబడింది. కాశ్మీర్లో ప్రస్తుతం నెలకొన్న అశాంతి కారణంగా భారతదేశంలోని వేసవి తాపం నుండి తప్పించుకోవడానికి పర్యాటకుల్లు ఇప్పుడు మణలి , కుల్లు లోయలను వేసవి విహారానికి ఎంచుకుంటున్నారు.  జిల్లా తూర్పు భూభాగంలో ఉన్న మనికరన్‌లో సిక్కూ , హిందూ ఆలయాలు , ప్రబల ఉష్ణగుండాలు ఉన్నాయి. ప్రముఖ  " హిడింబా దేవి ఆలయం " ఈ జిల్లాలోని మణలి వద్ద ఉంది. 
జిల్లాలో మనికరన్ సమీపంలో పలు సిక్కు గ్రామాలు ఉన్నాయి. కుల్లు లోయ ఈశాన్యంలో ప్రముఖ మలానా లోయ ఉంది.

## 2001 లో గణాంకాలు

## ప్రత్యేక విశేషాలు
***కుల్లు జిల్లాలో ఉప విభాగాలు:**కుల్లు, అన్ని, బంజర్, మనలి.
***కుల్లు జిల్లాలో తెహ్సిల్స్ :** కుల్లు, నిర్మండ్, బంజర్, మనలి, అన్ని.
***కుల్లు జిల్లాలో ఉప- తెహ్సిల్స్ ** సైంజ్.
* అదనపు సమాచారం కొరకు https://web.archive.org/web/20190904142132/http://www.hpkullu.gov.in/ , కుల్లు జిల్లా అధికారిక వెబ్‌సైట్

## చిత్రమాలిక

దస్త్రం:Manikaran.jpg|మణికరణ్, కుల్లు జిల్లా, 2004
దస్త్రం:Shiva shrine.jpg|శివాలయం, కుల్లు, 2004
దస్త్రం:Raja Rupi Kulu Palace.jpg|రాజా రూపి కుల్లు ప్యాలెస్, 2004


## సరిహద్దులు

## మూలాలు


## బయటి లింకులు

* DISTRICT PROFILE

వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ జిల్లాలు
సోలన్ జిల్లా

హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని 12 జిల్లాలలో **సోలన్ జిల్లా** ఒకటి. సోలన్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రగా ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 1,936 చ.కి.మీ.

## చరిత్ర
ప్రస్తుత సోలన్ జిల్లా ప్రాంతంలో ఒకప్పుడు భోపాల్, భగత్, కునిహార్, కుతార్, మంగల్, బేజా, మహ్‌లాగ్,నలగర్, కియోతల్, కోథి, పర్వతమయ ప్రాంతాలు కలిసి పంజాబ్ ప్రోవిన్స్‌లో భాగంగా ఉంటూ వచ్చాయి. తరువాత 1966 నవంబరు 1 న ఇవి హిమాచల్ ప్రదేశ్ లో కలిసాయి. 1972 సెప్టెంబరు 1 న సోలన్ జిల్లా ఏర్పడింది. ఈ జిల్లా మునుపటి మహాసు జిల్లా నుండి సోలన్, అర్కి తహసీళ్ళు, మునుపటి సిమ్లా జిల్లా నుండి కందఘాట్, నలఘర్ తహసీళ్ళనూ కలిపి ఏర్పాటు చేసారు.ఈ జిల్లాలో ఉన్న షూలిని దేవి పేరిట ఈ జిల్లాకు నామకరణం చేసారు. షూలిని మాత సోలన్ ప్రాంతాన్ని వినాశనం నుండి రక్షించిందని ఇక్కడి ప్రజలు విశ్వసిస్తారు.

## విభాగాలు
సోలన్ జిల్లా 4 ఉపవిభాగాలుగా (సోలన్,నలగర్, అర్కి, కందఘాట్) గా విభజించబడి ఉంది. సోలన్ ఉప విభాగంలో సోలన్, కసౌలి తెహసీళ్ళు ఉన్నాయి. నలఘర్ అర్కి అర్కి, కందఘాట్‌లు ప్రత్యేక తెహ్సిల్స్‌గా ఉన్నాయి. జిల్లాలో 5 విధానసభ నియోజకవర్గాలు (అర్కి,సోలన్,డూన్, సోలన్, కసౌలి) ఉన్నాయి. ఇవి అన్నీ సిమ్లా పార్లమెటు నియోజకవర్గంలో భాగంగా ఉన్నాయి. 
## పర్యాటక ఆకర్షణలు
సోలన్ జిల్లాలో అందార్ బజార్ వద్ద మాతా షూలిని దేవి ఆలయం, రాజ్ఘర్ రోడ్డు వద్ద జతోలీ మందిర్, మాల్ రోడ్డు వద్ద చిల్డ్రెన్ పార్క్, శిఖరం మీద జవహర్ పార్క్, భారతదేశంలోనే కాక ప్రపంచంలోనే అత్యంత పురాతనమైన " మోహన్ మీకిన్ బ్రివెరీస్ ఉన్నాయి. కల్క-సిమ్లా మార్గంలో నడుపబడుతున్న టాయ్ ట్రైన్ సోలన్ జిల్లా గుండా ప్రయాణిస్తుంది.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## మూలాలు

 ==భౌగోళిక స్థానం ==

## బయటి లింకులు

* Solan district website

వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ జిల్లాలు
వర్గం:1972 స్థాపితాలు
ప్రొజెక్షను వెల్డింగు

**ప్రొజెక్షను వెల్డింగు** అనునది లోహంలను అతుకు ప్రక్రియ.ఈ విధానం కూడా స్పాట్ వెల్డింగు, బట్ వెల్డింగు, సిమ్‌ వెల్డింగులవలనే ఒక రకమైన రెసిస్టన్సు వెల్డింగు.లోహంల విద్యుత్తు ప్రవాహ నిరోధకత్వలక్షణాన్ని ఆధారం చేసుకొని/ఉపయోగించుకొని లోహంలను అతికే యాంత్రిక విధానం.projection అను ఇంగ్లీసు పదంనకు తెలుగు అర్థం లంబాకృతి, ముందుకు పొడుచుకొనివచ్చు అని.ఇందులో వెల్ల్డింగు అతుకువద్ద ఒకవైపు లోహ పలకను ముందుకు చొచ్చుకువచ్చిన (ఉబికిన) ఆకారంలో వత్తిడిద్వారా నొక్కి అతికెదరు.దీనిని లంబాకృతి లేదా ప్రలంబితం అనికూడా అనవచ్చును.
ఇది స్పాట్ వెల్డింగు వంటిదే.స్పాట్ వెల్డింగులో లోహంలను అతుకు రెండు ఎలక్ట్రోడుల కొనలు శంకువు ఆకారంలో, పైభాగం స్తుపాకారంగా వుండును. ప్రొజెక్షను వెల్డింగులో క్రీంది, స్థిరంగా వుండు ఎలక్ట్రోడు ఉపరితలం సమతలంగా వుండగా, మీద నుండు కదిలే ఎలక్ట్రోడు యొక ఉపరితలం సమతలంగా వుండి, దానిపై ఒకటి లేదా రెండు ముందుకు చొచ్చుకువచ్చిన ప్రలంబితములు (ఉబ్బులు) వుండును.
**ప్రొజెక్షను వెల్డింగు నిర్వచనం**:ప్రొజెక్షను వెల్డింగు అనునది ఒక విద్యుత్తునిరోధకాన్ని ఉపయోగించి లోహంలను అతుకు విధానం, ఈవిధానంలో అతుకు ఒక ఉబ్బు/లంబాకృతిగా ఏర్పడునట్లు యంతంయొక్క ఒక ఎలక్ట్రోడులో ఉపరితలం ముందుకు చొచ్చుక వచ్చివుండును.ఈ వెల్డింగు ఒవర్ లాప్ విధాన లేదా బట్ విధానం కావచ్చును

## వెల్డింగు యంత్రం/ఉపకరణం
ప్రొజెక్షను వెల్డింగు ఉపకరణం నిర్మాణంలో స్పాట్ వెల్డింగు ఉపకరణాన్ని పోలివుండును.కాని దాని కన్న ఎక్కువ బలిష్టంగా దృఢంగా వుండును.ఎందుకనగా స్పాట్ వెల్డింగులో ఒక పర్యాయం ఒక చిన్న అతుకు బిందువు (spot) ఏర్పరచబడుతుంది.ప్రొజెక్షను వెల్డింగులో ఒకేపర్యాయం ఒకటికన్న ఎక్కువ అతుకుబిందువులు/వెల్డింగు జాయింటులు అతికించబడును.అందుచే ఎక్కువ ప్రమాణంలో విద్యుచ్ఛక్తి (అంఫియర్లు), ఎక్కువ బాహ్యా వత్తీడిని అతుకు సమయంలో లోహ పలకలపై కల్గించాలి, అందువలన ప్రొజెక్షను వెల్దింగు యంత్రం బలిష్టంగా వుండును.నిలువుగా పైకి క్రిందకు కదలు పై ఎలక్ట్రోడు దిమ్మ T ఆకారపు స్లాటుల ద్వారా కదలును.పై భాగపు ఎలక్ట్రోడును గట్టిగా వత్తిడి కల్గించి లోహపలకలపై నొక్కుటకై సంకోచింపచేసిన గాలి (compressed air) లేదా స్ప్రింగు లేదా హైడ్రాలిక్ శక్తిని ఉపయోగిస్తారు. అతుకబడు వస్తువుల మందాన్ని బట్టి విద్యుత్తుశక్తి బలాన్ని పెంచుట లేదా తక్కించడం, జరుగుతుంది.అలాగే, విద్యుత్తు చాలన సమయంలో కూడా మార్పులుంటాయి.
## ప్రొజెక్షను వెల్డింగు చేయుటకు అనుకూలమైన లోహంలు
#అతితక్కువ కార్బను (0.20%గరిష్ఠం) కలిగిన ఉక్కు.
#మలాం ఫూసిన ఉక్కు పలకలు, తగరం లేదా సత్తు పలకలు.
#ఓడలు/నౌకలలో ఉపయోగించు ఇత్తళి/ఇత్తడి వస్తువులు, మొనెల్ (monel:నికెల్, కాపర్ మిశ్రమ ధాతువు) మిశ్రమధాతువులోహాలు.
#తుప్పుపట్టని ఉక్కు (stainless steel).
#టిటానియము మిశ్రమధాతువు.
#అల్యూమినియం

*ప్రొజెక్షను వెల్డింగును వాహనాలను నిర్మించు/తయారుచేయు పరిశ్రమలలో, కర్మాగారాలలో ఎక్కువగా వాడెదరు.
*అలాగే స్టడులను, నట్టులను బోల్టులను అతుకుటకు ఉపయోగిస్తారు. 
*స్పాట్ వెల్డింగులో ఒకసారి ఒకచోట మాత్రమే అతుకవచ్చును.ప్రొజెక్షను వెల్డింగులో ఒకే పర్యాయం అనేక చోట్ల అతుకవలసిన లోవాన్ని అతుకవచ్చును.
*ప్రొజెక్షను వెల్డింగులో స్పాట్ వెల్డింగు విధానం కన్న ఎక్కువ మందమున్న లోహాలను అతుక వచ్చును.

## ఇవికూడా చూడండి
#వెల్డింగు
## బాహ్యా లింకులు
#https://www.google.co.in/search?q=projection+welding&espv=210&es_sm=122&tbm=isch&tbo=u&source=univ&sa=X&ei=VQ8TU7mAIcyVrgersoH4Dg&ved=0CEAQsAQ&biw=1366&bih=643 ప్రొజెక్షను వెల్డింగునకుచెందిన బొమ్మలు.
#https://www.efunda.com/processes/metal_processing/welding_proj.cfm ప్రొజెక్షను వెల్దింగు

## సూచికలు


వర్గం:వెల్డింగ్
వర్గం:రెసిస్టన్సు వెల్డింగు
వర్గం:ధాతుశాస్త్రము
భటిండా

పంజాబు రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో బటిండా జిల్లా ఒకటి. జిల్లా వైశాల్యం 3,344 చ.కి.మీ వైశాల్యం ఉంది. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో ఫరీద్‌కోట్ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో ముక్త్‌సర్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో బర్నాలా, మాన్సా జిల్లాలు, దక్షిణ సరిహద్దులో హర్యానా రాష్ట్రం ఉన్నాయి.

## చరిత్ర

1948లో బటిండా జిల్లా రూపొందించబడింది. ఫరీద్‌కోట్ జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉండేది 1952లో జిల్లాకేంద్రం బటిండాకు మార్చబడింది.

## 2001 లో గణాంకాలు

2011లో బంటియా జిల్లా వైశాల్యపరంగా పంజాబు రాష్టంలో 9 వ స్థానంలో ఉంది.11,83,295. భంతిడా స్త్రీ:పురుష నిష్పత్తి 865:1000. జనసాంద్రత 390. అక్షరాస్యత 61.51%

## విభాగాలు
బటిండా జిల్లా 4 ఉపవిభాగాలుగా విభజించబడింది.బటిండా, రాంపూర్‌ఫూల్, మౌర్, తాల్వాండిసాబో. ఈ తాలూకాలు అదనంగా 8 బ్లాకులుగా విభజించబడ్డాయి.బటిండా, సంగత్, నాథనా, రాంపురా, ఫుల్, మౌర్, భగ్త, భైక, తాల్వాండిసాబొ. .

## గ్రామాలు
కింది భటిండా జిల్లా గ్రామాల అసంపూర్ణ జాబితా ఉంది: 
* సందోహ 
* సంగాత్ కలాన్
* బిర్ బెహ్మన్ 
* డ్యులెవల 
* గెహ్రి బుట్టర్ 
* గిల్ పట్టి
* అక్లియా కలాన్
* గుంతి కలాన్ 
* చౌకే 
* మండి కలాన్
* రామాంవాస్ 
* పిథొ 
* బడియాల 
* బాల్హొ 
* రాంపురాలను (ఫుల్)
* ఫుల్ 
* మెహ్రాజ్ 
* భూందర్ 
* గిల్ కలాన్ 
* ధడ్డే 
* కొట్టే 
* జలాల్ (పంజాబు) 
* బల్లుయ్నా 
* సిర్యే వల్ల 
* భగ్త భాయ్ కా
* భాయ్ రూపా

## మూలాలు


## భౌగోళిక స్థితి

## వెలుపలి లింకులు

*
*http://bathinda.nic.in/ 
*Full history from ancient times to current times

వర్గం:1948 స్థాపితాలు
ఫిరోజ్‌పూర్

**ఫిరోజ్‌పూర్, [[పంజాబ్]] రాష్ట్రంలో** సట్లెజ్ నది ఒడ్డున ఉన్న పట్టణం. ఇది ఫిరోజ్పూర్ జిల్లాకు ముఖ్య పట్టణం. దీనిని సుల్తాన్ ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ (1351–88) స్థాపించాడు. అతను 1351 నుండి 1388 వరకు ఢిల్లీని పాలించాడు.

## చరిత్ర
ఫిరోజ్‌పూర్ పట్టణం ఇండో-పాకిస్తాన్ సరిహద్దులో సట్లెజ్ నది ఒడ్డున ఉంది. దీనిని 14 వ శతాబ్దంలో ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ స్థాపించాడు. ఈ పట్టణం దేశంలోని ప్రధాన కంటోన్మెంట్. ఈ పట్టణం 10 గేట్ల మధ్య ఉంది. ఇక్కడి సారాగఢీ స్మారక గురుద్వారాను, 36 వ సిక్కు రెజిమెంట్‌కు చెందిన 21 మంది సిక్కు సైనికుల జ్ఞాపకార్థం నిర్మించారు. 1897 సెప్టెంబరు 12 న వజీరిస్తాన్లోని సారాగఢీ కోటను రక్షించేటప్పుడు ఈ సైనికులు మరణించారు.

1965 లో యుద్ధంలో మరణించిన 7 గురు పదాతిదళ డివిజన్ సైనికుల జ్ఞాపకార్థం 1969 లో బార్కి స్మారకాన్ని నిర్మించారు. వీరి వీరోచిత పోరాటం వలన, లాహోర్‌కు ఆగ్నేయంగా 15 మైళ్ల దూరంలో ఉన్న బార్కి పట్టణం పతనానికి మార్గం సుగమమైంది.

## శీతోష్ణస్థితి
ఫిరోజ్‌పూర్ జిల్లా పాకిస్థాన్ సరిహద్దుకు ఆనుకుని ఉంది. జిల్లా పశ్చిమ సరిహద్దులో పాకిస్థాన్ అంతర్జాతీయ సరిహద్దు, ఉత్తర సరిహద్దులో తరణ్‌తరణ్ సాహెబ్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో మోగ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో ఫరీద్‌కోట్ జిల్లా ఉన్నాయి. నైరుతీ సరిహద్దులో కొత్తగా రూపొందించబడిన ఫాజిల్కా జిల్లా ఉంది. ఉత్తర, ఈశాన్య సరిహద్దులను కపూర్తలా జిల్లా ఉంది. జిల్లా గుండా ప్రవహిస్తున్న సట్లైజ్ నది పాకిస్థాన్ వైపు ప్రవహిస్తూ సరిహద్దులను దాటి పాకిస్థాన్ దేశంలో ప్రవేశిస్తుంది. గంగానది కాలువ జలాలతో ఏర్పడిన హుస్సైనివాలా సరసు ఉంది. సట్లైజ్ ఉత్తర సరిహద్దులో ప్రఖ్యాత " షాహిద్ భగత్ సింగ్ ", రాజ్‌గురు, సహ్‌దేవ్ సమాధులు ఉన్నాయి. ఇంకా స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. ఫిరోజ్‌పూర్‌లో వేసవి కాలం అత్యధిక వేడి, చలికాలం అత్యధిక చలి ఉంటాయి.

## జనాభా వివరాలు
2011 నాటి భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ఫిరోజ్‌పూర్‌లో మొత్తం జనాభా 1,10,313. వీరిలో 58,451 మంది పురుషులు, 51,862 మంది మహిళలు ఉన్నారు. ఆరేళ్ళ లోపు పిల్లలు 11,684. ఫిరోజ్‌పూర్‌లో మొత్తం అక్షరాస్యులు 78,040, జనాభాలో 70.7% మంది పురుష అక్షరాస్యత 73.3%, స్త్రీ అక్షరాస్యత 67.9%. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 27,395. ఫిరోజ్‌పూర్‌లో 2011 లో 22,263 గృహాలు ఉన్నాయి.

## మతం
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఫిరోజ్‌పూర్‌లో హిందూ మతం, సిక్కు మతం ప్రధానమైన మతాలు. మైనారిటీ మతాల్లో క్రైస్తవ మతం, ఇస్లాం, బౌద్ధమతం, జైన మతం ఉన్నాయి. 

## మూలాలు


## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:పంజాబ్ లోని జిల్లాలు
వర్గం:ఫిరోజ్ పూర్ జిల్లా
వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు
పందిరిపల్లెగూడెం

"పందిరిపల్లెగూడెం" కృష్ణా జిల్లా కైకలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం.

* ఈ గ్రామ పరిధిలోని సర్కారు కాలువపై గ్రామస్థులు రు. 50 లక్షలతో నిర్మించుకున్న వంతెనను 2014, ఫిబ్రవరి-27, గురువారం, మహాశివరాత్రినాదు ప్రారంభించారు. పెద్దింట్లమ్మ జాతరకు వెళ్ళే భక్తులందరికీ రాకపోకలకు ఈ వంతెన, మరింత సౌకర్యంగా ఉంటుంది. [1]
## గ్రామ భౌగోళికం

సముద్రమట్టానికి 8 మీ.ఎత్తు

## సమీప గ్రామాలు
ఏలూరు, గుడివాడ, హనుమాన్ జంక్షన్, పెడన

## సమీప  మండలాలు
మండవల్లి, కలిదిండి, ఆకువీడు, ముదినేపల్లి

## గ్రామంలో విద్యా సౌకర్యాలు
వికాస్ టాలెంట్ హైస్కూల్, కైకలూరు

## గ్రామానికి రవాణా సౌకర్యాలు
కైకలూరు, మండవల్లి నుండి రోడ్దురవాణా సౌకర్యం ఉంది. రైల్వేస్టేషన్: విజయవాడ 70 కి.మీ
 
[1] ఈనాడు కృష్ణా; 2014, ఫిబ్రవరి-28; 3వ పేజీ.

## మూలాలు
ఫతేగఢ్ సాహిబ్ జిల్లా

పంజాబు రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో **ఫతేగఢ్ సాహిబ్** జిల్లా ఒకటి. ఫతేగఢ్ సాహిబ్ నగరం జిల్లాకు కేంద్రం. 1992 ఏప్రిల్ 13 నుండి ఈ జిల్లా ఉనికి లోకి వచ్చింది. ప్రస్తుతం ఈ ప్రాంతం " గురుద్వారా ఫతేగఢ్ సాహిబ్"గా గుర్తించబడుతుంది.2011 గణాంకాలను అనుసరించి జనసంఖ్య రీత్యా పంజాబు రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో ఇది రెండవ స్థానంలో ఉంది. మొదటి స్థానంలో బర్నాలా జిల్లా ఉంది..

## ప్రధాన పట్టణాలు
* మండి గోబింద్గఢ్ 
* సిరింద్- ఫతేగఢ్ 
* బస్సి పథానా 
* అమ్లోహ్ 
* ఖమనాన్ 
* లూఢియానా 
* చంఢీగఢ్

## గ్రామాలు
* ఫారర్ 
* గగర్వాల్ 
* నౌలఖ ( పంజాబు) 
* నొగవాన్ 
* మొహమ్మద్‌పూర్ 
* పిండ్-బుచి

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## యూనివర్శిటీ
* శ్రీ గురు గ్రాంథ్ సాహిబ్ వరల్డ్ యూనివర్శిటీ.

### కాలేజీలు
* బాబా బంద సింగ్ బహదూర్ ఇంజనీరింగ్ కాలేజ్
* బాబా బంద సింగ్ బహదూర్ పాలిటెక్నిక్ కాలేజ్ 
* మాతా గుజ్రి కాలేజ్

## ప్రముఖులు
* " గ్యానీ దిత్త్ సింగ్ " పండితుడు, కవి, సంపాదకుడు, ప్రముఖ సింగ్ సభ సంస్కర్త

## మూలాలు


## వెలుపలి లింకులు

* Official website
* District Map of Fatehgarh Sahib district

వర్గం:1992 స్థాపితాలు
వర్గం:పంజాబ్ జిల్లాలు
కపూర్తలా జిల్లా

పంజాబు రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో **కపూర్తలా** జిల్లా (డొయాబీ: ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲਾ) ఒకటి. కపూర్తలా పట్టణం ఈ జిల్లాకు కేంద్రం. వైశాల్యం, జనసంఖ్యల పరంగా కపూర్తలా, రాష్ట్రంలో చిన్న జిల్లాగా గుర్తింపు పొందింది. 2001 గణాంకాలను అనుసరించి కపూర్తలా జనసంఖ్య 7,54,521. ఈ జిల్లా దూరదూరంగా ఉన్న రెండు వేరువేరు ముక్కలుగా ఉంటుంది. ఒకటి కపూర్తలా -సుల్తాన్‌పూర్ లోఢీ కాగా, రెండవది ఫగ్వారా తాలూకా.

## భౌగోళికం
కపూర్తలా- సుల్తాన్‌పూర్ లోఢి భాగం 31° 07', 31° 22' ఉత్తర అక్షాంశం, 75° 36 తూర్పురేఖాంశంలో ఉంది. జిల్లా తూర్పు సరిహద్దులో హోషియార్‌పూర్, గుర్‌దాస్‌పూర్, అమృత్‌సర్, పశ్చిమ సరిహద్దులో బియాస్ నది, దక్షిణ సరిహద్దులో సట్లెజ్ నది, జలంధర్, హోషియార్‌పూర్ జిల్లాలు ఉన్నాయి.

## విభాగాలు
జిల్లా 3 ఉపవిభాగాలుగా విభజించబడింది: కపూర్తలా, ఫగ్వారా, సుల్తాంపూర్ లోఢి. మొత్తం వైశాల్యం 1633 చ.కి.మీ. కపూర్తలా తాలూకా వైశాల్యం 909.09 చ.కి.మీ.పగ్వారా వైశాల్యం 304.05 చ.కి.మీ., సుల్తాన్‌పూర్ లోఢీ వైశాల్యం 451.0 చ.కి.మీ.

## ఆర్ధికం
జిల్లా అధికంగా వ్యవసాయం మీద ఆధారపడి ఉంది. గోధుమ, వడ్లు, చెరుకు, ఉర్లగడ్డలు, మొక్కజిన్నాలు. కపూర్తలా ప్రధాన భూభాగం కలి- బెయిన్ మద్య ఉంది. దీనిని బెట్ ప్రాంతం అంటారు. ఈ ప్రాంతం తరచూ వరదలకు గురౌతూ ఉంటుంది. నీరు నిలవడం భూమిలో క్షారగుణం అధికమవడం వంటి సమస్యలను ఈ ప్రాంతం ఎదుర్కొంటూ ఉంటుంది. వరదల నుండి రక్షణ కొరకు " ధుస్సి బంధ్ " అనే నిర్మాణాన్ని బియాస్ నది ఎడమ తీరంలో నిర్మించబడింది. ఇది ఈ ప్రాంతాన్ని వరద తీవ్రత నుండి రక్షిస్తూ ఉంది. ఈ జిల్లాభూభాగం అంతా సారవంతమైన భూభాగం కలిగి ఉంది. దక్షిణతీరంలో ఉన్న నల్లరేగడి భూమిని " దిన్నా " ( ఇసుక, బంకమట్టి) అంటారు. పంజాబీ మైదాన వాతావరణం జిల్లా అంతటా ఉంటుంది. జిల్లాలో ఉపౌష్ణమండల వర్షపాతం ఉంటుంది. విస్తారంగా పంటలు పండే భూమి కనుక జిల్లాలో అరణ్యాలు, వన్యమృగాలకు అంతగా అవకాశం లేదు.

## 2001 లో గణాంకాలు

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

*Kapurthala District websit

*
వర్గం:పంజాబ్ జిల్లాలు
మోగా జిల్లా

పంజాబు రాష్ట్రం లోని 22 జిల్లాలలో **మోగా జిల్లా** ఒకటి. 1995 నవంబరు 24న ఈ జిల్లా రాష్ట్రంలో 17వ జిల్లాగా అవతరించింది. ఇది ఎన్.ఆర్.ఐ జిల్లాగా కూడా గుర్తింపు పొందింది. పంజాబు రాష్ట్రానికి చెందిన అత్యధికమైన విదేశీ భారతీయులు ఈ జిల్లాలో నివసిస్తున్న కారణంగా ఈ జిల్లాకీ పేరు వచ్చింది. ఈ జిల్లా నుండి అధికంగా ప్రజలు యు.ఎస్.ఎ, యు.కె, కెనడాలకు 30-40 నుండి వలస వెళ్ళారు. జిల్లా నుండి విదేశాలకు వలస పోయిన ప్రజలలో 40-45% ప్రజలు కెనడా, అమెరికా, యు.కె దేశాలకు వలస పోయారు. పంజాబు రాష్ట్రం నుండి విదేశాలకు వలసపోయిన ప్రజలు అధికంగా దోడా, జలంధర్, హోషియార్‌పూర్ జిల్లాలకు చెందిన వారు కాగా మోగా జిల్లా నుండి స్వల్ప సంఖ్యలో మాత్రమే విదేశాలకు పోయారు.

జిల్లాలో గోధుమ, వడ్లు అత్యధికంగా పండించబడుతున్నాయి. రాష్ట్రంలో వడ్లు, గోధుమ అత్యధింకా పండిస్తున్న జిల్లాగా ఈ జిల్లా గుర్తించబడుతుంది. మోగా పట్టణం, మోగా జిల్లాకు లోని ప్రజలు అధికంగా మాల్వా సంప్రదాయానికి చెందినవారు. మోగా జిల్లా రూపొందించడానికి పలు ప్రయత్నాలు జరిగినప్పటికీ అన్ని ప్రయత్నాలు విఫలమై చివరికి ప్రజల వత్తిడికి అంగీకరించి ప్రభుత్వం, 1995 నవంబరు 24న ఈ జిల్లాను ఏర్పాటు చేసింది. మునుపు ఈ జిల్లా ఫరీద్‌కోట్ జిల్లాలో ఉపవిభాగంగా ఉంటూ వచ్చింది. జిల్లాకు మోగా పట్టణం కేంద్రంగా ఉంది. ఈ జిల్లా ఫరీద్‌కోట్, లుధియానా రహదారి మార్గంలో ఉంది.

## పట్టణాలు
మోగా జిల్లాలో బఘా పురాణా, ధర్ంకోట్, నిహాల్ సింగ్ వాలా వంటి పట్టణాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో సమాధ్ భాయి, బుఘిపురా, చుగువన్ వంటిగ్రామాలు ఉన్నాయి. మోగా, ఫరీద్‌కోట్ కూడలిలో బఘద్ పురాణా ఉంది. ఇది రాష్ట్రమంతటి నుండి వచ్చే బస్సులకు ప్రధాన కూడలిగా ఉంది. బఘ పురాణ పోలీస్ స్టేషను న్యాయపరిధి అతిపెద్దదిగా భావించబడుతుంది. బఘ్ పురాణా న్యాయపరిధిలో 65 కంటే అధికంగా గ్రామాలు (పిండ్) ఉన్నాయి. ఈ పట్టణం 3 భాగాలుగా విభజించబడింది: ముగు పట్టి (చాలా పెద్దది), బగ పట్టి పురాణా పట్టి. ఈ పట్టణంలో సంపన్నులు అధికంగా ఉన్నారు. సమీప గ్రామాలు, పట్టణాలతో పోల్చి చూసినట్లైతే బఘ్ పురాణాలో నివసించే సంపన్నుల సంఖ్య అధికం.
* జిల్లాలో మునిసిపల్ కమిషన్ ఉన్న పట్టణం ధరం కోట. దరం కోట్ ప్రస్తుత అకాలి ఎం.ఎల్.ఎ తోటా సింఘ్.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## ప్రముఖులు
* నరేందర్ సింగ్ కపాని, భారతదేశంలో పుట్టిన అమెరికన్ ఫిజీషియన్, ఫైబర్ ఆప్టిక్స్ నిపుణుడు.
* జర్నైల్ సింగ్ బింద్రన్‌వాలే (జన్మస్థానం:రోడ్ గ్రామం) ప్రసిద్ధ తీవ్రవాది 
* లాలా లజపతి రాయ్ (ధుధికె) భారతీయ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు 
* జతేదర్ తోటా సింగ్ మునుపటి పంజాబు విద్యామంత్రి, వ్యవసాయ మంత్రి 
* లక్ష్మణ్ సింగ్ గిల్ పంజాబు ముఖ్యమంత్రి 
* సొనూ సూద్, చలనచిత్ర నటుడు 
* రోషన్ ప్రిన్స్ నటుడు, గాయకుడు

## వెలుపలి లింకులు
*

## మూలాలు


## వెలుపలి లంకెలు

*
వర్గం:1995 స్థాపితాలు
వర్గం:పంజాబ్ జిల్లాలు
ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ జిల్లా

పంజాబు రాష్ట్రంలోని 22 జిల్లాలలో  ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ జిల్లా ఒకటి. ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ పట్టణం, ఈ జిల్లాకు కేంద్రం. ముందు శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ జిల్లాగా ఉండి తరువాత ముక్త్‌సర్ గా నామాంతరం చెందింది. జిల్లాలో మాలౌట్ వంటి ఇతర పట్టణాలు ఉన్నాయి.

## చరిత్ర
10వ సిఖ్ గురువు " గురు గోబింద్ సింగ్ " యుద్ధభూమి నగరంలో ఉంది. 1705లో మొగలులకు సిఖ్ఖులకు మద్యజరిగిన జరిగిన " ముక్త్‌సర్ యుద్ధం" కు  ముక్త్‌సర్ నగరంలోని " గురుద్వారా తిబ్బి సాహిబ్ " వద్ద జరిగింది.
* దర్బార్ సాహిబ్, షాహీది గురుద్వారా, తిబ్బి సాహిబ్ వంటి చారిత్రిక గురుద్వారాలు ఉన్నాయి. 
* శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ నగరంలో ప్రతిసంవత్సరం జనవరి మాసంలో " మేలా మాఘీ " అనే బృహత్తర ఉత్సవం (సంత) జరుగుతుంది. ఇది స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల ఙాపకార్ధం నిర్వహించబడింది.

## 2001 లో గణాంకాలు

సిధు బ్రార్, సంధు, సెకన్, బట్టర్, గిల్, మాన్ ( క్లాన్), భుల్లర్, ఔలఖ్, ధలివ, ధిలాన్‌ జిల్లా ప్రాంతాలలో జాట్ ప్రజలు అధికంగా జీవిస్తున్నారు.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

*Muktsar District Official Web
*Sri Muktsar Sahib Online Official informational Website

వర్గం:పంజాబ్ జిల్లాలు