బ్రిటిష్ ఇండియాలో పత్రికా స్వేచ్ఛ

కుడి|thumb|1781లో ''హికీస్ బెంగాల్ గెజిట్'', భారతదేశపు మొట్టమొదటి వార్తాపత్రిక
కుడి|thumb|1908లో ''అమృత బజార్ పత్రిక'', భారతదేశంలో మొట్టమొదటి బెంగాలీ భాషా పత్రిక. అత్యంత ప్రాచీన ద్విభాషా వార్తాపత్రిక కూడా. ఇది 1868లో ప్రారంభమైంది.
**బ్రిటిష్ ఇండియాలో పత్రికా స్వేచ్ఛ** అనేది 1858 నుండి 1947 వరకు భారత ఉపఖండంలో బ్రిటిషు ప్రభుత్వం ప్రింట్ మీడియాతో వ్యవహరించిన విధానాన్ని సూచిస్తుంది. వెర్నాక్యులర్ ప్రెస్ యాక్ట్, సెన్సార్‌షిప్ ఆఫ్ ప్రెస్ యాక్ట్, 1799, మెట్‌కాఫ్ యాక్ట్, ఇండియన్ ప్రెస్ యాక్ట్, 1910 వంటి చట్టాలు భారతీయ పత్రికలకు రక్షణగా ఉండగా, లైసెన్సింగ్ నిబంధనలు-1823, లైసెన్సింగ్ యాక్ట్-1857, రిజిస్ట్రేషన్ యాక్ట్-1867 వగైరాల ద్వారా ప్రభుత్వం పత్రికలపై నియంత్రణలు పెట్టింది. భారత ఉపఖండంలో (నేటి రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇండియా, ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్, పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ బంగ్లాదేశ్‌లో) ఖచ్చితత్వం లేని, పక్షపాతంతో కూడుకున్న, తప్పుడు సమాచారం వ్యాప్తి చెందకుండా నిరోధించడానికి బ్రిటిషు ప్రభుత్వ నిర్వాహకులు నియమాలు, నిబంధనలను రూపొందించి, ఉపఖండమంతటా అమలులోకి తెచ్చారు.

స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వం, ప్రభుత్వం అనేక చట్టపరమైన చర్యలను రూపొందించింది, వాటిలో గాగింగ్ చట్టం కూడా ఉంది, ఇందులో వార్తా కథనాలను ప్రచురించడం, పంపిణీ చేయడం, ప్రసారం చేయడం, ఉపఖండంలో స్వతంత్రంగా పనిచేసే లేదా నడుస్తున్న మీడియా సంస్థలను నిర్వహించడం వగైరాల కోసం నియమాలు ఉన్నాయి. ప్రధానంగా ప్రాంతీయ, ఆంగ్ల భాషా వార్తాపత్రికలు తమ ఆందోళనలను నిబంధనల ప్రకారమే వ్యక్తం చేయవలసి వచ్చింది. ఈ కాలంలో, పాత్రికేయుడు లేదా మీడియా కంపెనీ, ఏదైనా కథనాన్ని ప్రచురించాలంటే అనుమతి పొందాల్సి ఉండేది. ఆ కథనాలు ఉపఖండంలో సార్వభౌమత్వాన్ని ప్రభావితం చేయకుండా ఉండాలి. 

## చరిత్ర
ఉపఖండంలో "స్వతంత్ర జర్నలిజం" (ఇంగ్లీష్ ప్రెస్)ను ప్రవేశపెట్టినందుకు బ్రిటిష్ నిర్వాహకులు తరచుగా ఘనత పొందారు. ఈ కాలంలో, నాయకులు, కార్యకర్తలతో పాటు ప్రభుత్వానికి కూడా ప్రెస్ ఒక సాధనంగా మారింది. "భారత పత్రికా పితామహుడు" అని పిలువబడే జేమ్స్ అగస్టస్ హిక్కీ, పాలనలో మొదటి వార్తాపత్రికను ప్రవేశపెట్టినందుకు ప్రసిద్ధి చెందిన బ్రిటిష్ పౌరుడు, అందువల్ల సామ్రాజ్యవాదం స్వీయ సెన్సార్‌షిప్ ఉన్నప్పటికీ భారతదేశ ప్రెస్ ఫౌండేషన్ మొదట బ్రిటిష్ పరిపాలనచే నడిపించబడింది.   హిక్కీ అధికారుల పేరు చెప్పకుండా అవినీతి, ఇతర కుంభకోణాలపై స్వతంత్రంగా వ్యాసాలు రాశాడు. వ్యాజ్యాలను నివారించడానికి, అతను తన వ్యాసాలలో అధికారులను సూచిస్తూ అనేక మారుపేర్లను ఉపయోగించాడు.  1807లో, ప్రభుత్వ వ్యతిరేక కథనాలను ప్రచురించినందుకు *హిక్కీస్ బెంగాల్ గెజిట్‌ను* అధికారులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. 

పూర్వ, ఆధునిక భారతదేశంలో పత్రికా చరిత్రను దేవికా సేథి రాసిన *"వార్ ఓవర్ వర్డ్స్: సెన్సార్‌షిప్ ఇన్ ఇండియా, 1930-1960"* అనే పుస్తకంలో వివరించారు. దీనిని 2019లో కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ ప్రచురించింది. 

## పత్రికలపై సెన్సార్‌షిప్
ప్రభుత్వం ప్రత్యక్ష, స్వీయ-సెన్సార్‌షిప్‌ విధించింది. దీని వలన లైసెన్స్‌లు రద్దు చేయడంతో, కొన్ని వార్తాపత్రికలు ప్రచురించడం ఆపేయవలసి వచ్చింది. 1857 భారత తిరుగుబాటుకు ముందు, పత్రికలు స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో, ప్రదర్శన కవరేజీలలో చురుకుగా పాల్గొన్నాయి, దీని వలన ప్రభుత్వం పత్రికా స్వేచ్ఛపై స్వీయ-సెన్సార్‌షిప్‌లో పాల్గొనేలా చేసింది. తరువాత, లార్డ్ లిట్టన్ ఉపఖండంలోని ప్రచురణలను నియంత్రించడం కోసం, గాగింగ్ చట్టాన్ని రూపొందించాడు. ఇది ప్రతి వార్తాపత్రికను, ముఖ్యంగా ఆంగ్ల భాషా ప్రచురణలను బలవంతం చేసినప్పటికీ, మీడియా సంస్థలు "ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ఏమీ వ్రాయబడలేదని" నిర్ధారించుకున్న తర్వాత లైసెన్స్ కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవలసి వచ్చింది. గాగింగ్ చట్టం మీడియాను ప్రభావితం చేయలేదు. కొత్త చర్యలు తీసుకునే వరకు అది పని చేస్తూనే ఉంది. 1870లలో, *అమృత బజార్ పత్రికతో సహా ప్రాంతీయ వార్తాపత్రికలు,* ప్రజలను పాలనకు వ్యతిరేకంగా ప్రోత్సహించాయి. 1868 నాటి బెంగాలీ వారపత్రిక *అమృత బజార్ పత్రిక* ఇండిగో తిరుగుబాటు గురించి ప్రచురించిన తర్వాత ప్రభుత్వ దృష్టిని ఆకర్షించింది.

1880లలో, ప్రభుత్వం స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో పత్రికల పాత్రను అనుసరించి అనేక కొత్త చట్టాలను రూపొందించింది. అయితే, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ఏర్పడిన తర్వాత, ప్రభుత్వం 1898లో భారత శిక్షాస్మృతిలోని సెక్షన్ 565, 124A, 153A వంటి అనేక విభాగాలను అమలు చేసింది. తరువాత ప్రభుత్వం మీడియా సంస్థల కోసం సమగ్ర నియమాలు ఉన్న నాలుగు కొత్త చట్టాలను రూపొందించింది. వాటిలో వార్తాపత్రికల (నేరాలకు ప్రేరేపించడం) చట్టం 1908, దేశద్రోహ సమావేశాల నిరోధక చట్టం 1911, ఇండియన్ ప్రెస్ చట్టం, 1910, క్రిమినల్ లా సవరణ చట్టం 1908, సీక్రెట్స్ చట్టం 1903 ఉన్నాయి.

1910 ప్రెస్ చట్టం దాదాపు అన్ని వార్తాపత్రికలపై ప్రభావం చూపింది. ఈ చట్టం కింద దాదాపు 1,000 ప్రచురణలపై కేసు నమోదు చేసారు. చట్టం అమలులోకి వచ్చిన మొదటి ఐదు సంవత్సరాల కాలంలో ప్రభుత్వం ఆ పత్రికల నుండి ₹ 5,00,000 సెక్యూరిటీలు, జప్తులను వసూలు చేసింది. *అమృత బజార్ పత్రికతో* సహా అనేక ప్రచురణలపై అనేక మంది జర్నలిస్టులపై ప్రభుత్వ వ్యతిరేక కథనాలను ప్రచురించినందుకు దేశద్రోహ చట్టం కింద అభియోగాలు మోపాఎఉ. తరువాతి కాలంలో, బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా సత్యాగ్రహం, అహింసాయుత ప్రతిఘటనల మధ్య ప్రెస్ ఎమర్జెన్సీ చట్టం 1931 ని చురుకుగా అమలు చేసారు.

ఉప్పు సత్యాగ్రహం తరువాత, బొంబాయి, ఉత్తరప్రదేశ్, బెంగాల్, మద్రాస్, ఢిల్లీ, పంజాబ్‌లలో ఈ చట్టం గణనీయంగా పనిచేసింది. ప్రసంగాలు, ప్రజా కమ్యూనికేషన్ లేదా ఇతర సమాచారంపై బ్రిటిషు పరిపాలన సెన్సార్‌షిప్‌ పెట్టడం అభ్యంతరకరంగా పరిగణించబడింది. అంతర్జాతీయ వార్తలను కూడా వడపోసేవారు. 1939 నవంబరులో దేశవ్యాప్తంగా ఖైదీలు నిర్వహించిన నిరాహార దీక్షల గురించి రాయకుండా అధికారులు వార్తాపత్రికలను నిషేధించారు.

తరువాత సంపాదకులు భావ ప్రకటనా స్వేచ్ఛ, పత్రికా రక్షణ గురించి ఆందోళనలు వ్యక్తం చేశారు. ఈ కాలంలోనే *అఖిల భారత వార్తాపత్రికల సంపాదకుల సంఘం* కూడా ఉద్భవించింది. పత్రికలపై ఉన్న ఆంక్షలను ఎత్తివేయాలని ఇది ప్రభుత్వాన్ని డిమాండ్ చేసింది. 1941లో, మహాత్మా గాంధీ, అధికారులు మీడియాను పరిమితం చేస్తున్నందుకు విమర్శించారు, "యుద్ధ ప్రయత్నం పేరుతో, చివరికి అభిప్రాయ వ్యక్తీకరణలన్నిటినీ అణచివేస్తారు" అని ఆయన చెప్పాడు. అనేక రకాల విమర్శలు ఉన్నప్పటికీ, ప్రభుత్వం పత్రికలను నిషేధించడం కొనసాగించింది. తదనంతరం ప్రభుత్వం *హితవాద* వార్తాపత్రికను దాని రిపోర్టర్ పేరును వెల్లడించమని కోరింది. అధికారులు *[[హిందూస్తాన్ టైమ్స్]]* కార్యాలయంలో కూడా దర్యాప్తు నిర్వహించారు. ఇది డిఫెన్స్ ఆఫ్ ఇండియా చట్టం 1915 కింద పత్రికలు, తిరుగుబాటుదారులు ప్రజలకు ప్రకటనలు చేయకుండా నిరోధించింది. జైలు శిక్షను కూడా ఐదు సంవత్సరాలకు పొడిగించింది. ప్రభుత్వ వ్యతిరేక సంపాదకీయాలలో పాల్గొన్న వారికి మరణశిక్ష విధించడానికి చట్టం చేసింది.

## నిరసనలు

1919లో, ప్రభుత్వ వ్యతిరేక కార్యకలాపాలలో పాల్గొన్న వ్యక్తులను విచారణ లేకుండా నిరవధికంగా నిర్బంధించడానికి ప్రభుత్వం రౌలట్ చట్టాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. శాసనోల్లంఘన విధానాల మధ్య నిర్వహించబడే రచన, ప్రసంగం, ఉద్యమాలను పరిమితం చేయడానికి కూడా ఈ చట్టాన్ని రూపొందించబడింది. రౌలట్ వందలాది హత్యలకు దారితీసింది. 

## ప్రధాన వార్తాపత్రికలు
1780లో, జేమ్స్ అగస్టస్ హికీ కోల్‌కతాలో *హికీస్ బెంగాల్ గెజిట్‌ను* ప్రారంభించాడు, తరువాత 1872లో ప్రభుత్వ వ్యతిరేక సంపాదకీయాల తర్వాత దీనిని నిషేధించారు. తరువాతి కాలంలో, *బెంగాల్ జర్నల్*, *బాంబే హెరాల్డ్*, *ది కలకత్తా క్రానికల్, జనరల్ అడ్వర్టైజర్,* *మద్రాస్ కొరియర్* వంటి మరిన్ని పత్రికలు వచ్చాయి. ఉపఖండం అంతటా, *సమాచార్ సుధా వరాషన్*, *పాయం-ఎ-ఆజాది*, *సుల్తాన్-ఉల్-అఖ్బర్,* *డోర్బీన్* వంటి అనేక ప్రచురణలు వెలుగు చూసాయి. భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో వార్తాపత్రికలు గణనీయమైన పాత్ర పోషించాయి, అయితే *పాయం-ఎ-ఆజాదితో* సహా అనేక ప్రచురణలను "అభ్యంతరకరమైన" సమాచారాన్ని వ్యాప్తి చేసినందుకు ప్రభుత్వం నిషేధించింది లేదా స్వాధీనం చేసుకుంది. 

### జర్నలిస్టుల అరెస్టు
బ్రిటిష్ ఇండియన్ జర్నలిస్టులు సమగ్ర నియమాల కారణంగా క్లిష్ట పరిస్థితులను ఎదుర్కొన్నారు. బాల గంగాధర్ తిలక్, *[[కేసరి (మరాఠీ వార్తాపత్రిక)|కేసరి]],* *మరాఠా* వంటి రెండు వార్తాపత్రికల స్థాపకుడు. పాలనను విమర్శించడానికి ఆయన రెండింటినీ నడిపేవాడు. ప్రభుత్వం శివాజీ VI ను "పిచ్చివాడు" అని ప్రకటించినప్పుడు తిలక్ ఆయనను సమర్థించాడు. దాంతో ప్రభుత్వం తిలక్‌ను అరెస్టు చేసి అతనిపై రాజద్రోహం అభియోగం మోపింది. ప్రభుత్వ దమననీతిని విమర్శిస్తూ 1908 మార్చి 26 న రాసిన సంపాదకీయానికి గాను స్వరాజ్య పత్రిక సంపాదకుడు గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావుకు మూడేళ్ళు, ఉపసంపాదకుడు బోడి నారాయణరావుకు ఆరు నెలలూ జైలు శిక్షలు పడ్డాయి. ఆ పత్రిక మూతబడింది. సామాజిక సంస్కర్త, పాత్రికేయుడు జి. సుబ్రమణ్య అయ్యర్ *[[ది హిందూ]],* *స్వదేశమిత్రన్* వంటి రెండు వార్తాపత్రికలను సృష్టించాడు. ఆయన తన రచనల ద్వారా తమిళులను ప్రతిఘటన ఉద్యమంలో పాల్గొనమని ప్రోత్సహించేవారు. ప్రభుత్వం ఆయనను అరెస్టు చేసి పరువు నష్టం చట్టం కింద అభియోగం మోపింది, దీని వలన ఆయన జైలు శిక్ష అనుభవించాల్సి వచ్చింది.

1910లలో, మలయాళ ప్రచురణకర్త, పాత్రికేయుడు స్వదేశాభిమాని రామకృష్ణ పిళ్ళై, వక్కోం మౌలవి యాజమాన్యంలోని ఒక పత్రికకు రాసేవారు. పిళ్ళై పి. రాజగోపాలాచారికి వ్యతిరేకంగా రచనలలో చురుకుగా పాల్గొన్నాడు, తరువాత ప్రభుత్వం అతన్ని అరెస్టు చేసి బహిష్కరించింది, దీని ఫలితంగా అతను తన చివరి రోజులను తమిళనాడులోని తిరునెల్వేలిలో గడపవలసి వచ్చింది.

## అజ్ఞాతంలో పాత్రికేయం
బ్రిటిషు పాలనలో ప్రతిఘటన ఉద్యమ కాలంలో, స్వాతంత్ర్య కార్యకర్తలు, నాయకులూ రహస్య రేడియో సందేశాలు, సైక్లోస్టైల్డ్ షీట్ల ద్వారా చట్టవిరుద్ధంగా సమాచారాన్ని పంచుకున్నారు. గోడలపై గ్రాఫిటీ వేశారు. ప్రధాన ప్రచురణలపై అధికారులు ఆంక్షలు విధించిన తర్వాత కొన్ని అజ్ఞాత ప్రచురణలు రహస్యంగా పనిచేసాయి. 

## ప్రధాన కవరేజీలు

## పత్రికా రంగంలో పెరుగుదల
18వ శతాబ్దంలో జేమ్స్ అగస్టస్ హికీ మొదటి వార్తాపత్రిక *ది బెంగాల్ గెజిట్‌ను* ప్రారంభించాడు. ఇదే ఆ తరువాత *హికీస్ గెజిట్* అని పిలువబడింది. దీనికి ముందు, ఉపఖండంలోని బ్రిటిష్ నివాసితులు మొదట వారపత్రికలను, తరువాత దినపత్రికలనూ ప్రచురించడం ప్రారంభించారు. 19వ శతాబ్దం మధ్యలో, వార్తాపత్రికలు కొన్ని నగరాల్లో వ్యాపించడం మొదలైంది. తరువాత వారు మద్రాసు, బొంబాయి, ఢిల్లీ వంటి ప్రధాన ప్రావిన్సులలో ప్రచురించడం ప్రారంభించారు. ఇవి తరువాత ప్రచురణ కేంద్రాలుగా మారాయి. ప్రారంభంలో, మీడియా ఇంగ్లీషు భాషలో మాత్రమే వ్రాసేది. క్రమంగా ప్రాంతీయ భాషా సంపాదకీయాలు వచ్చాయి. భారతీయ భాషలో ప్రచురించబడిన మొదటి వార్తాపత్రిక 1818లో ప్రారంభమైన బెంగాలీ భాషా వార్తాపత్రిక *సమాచార్ దర్పణ్*. ఆ తరువాత, ఉపఖండంలో అనేక వార్తాపత్రికలు కనిపించాయి, వాటిలో 1822లో మొదటి గుజరాతీ భాషా వార్తాపత్రిక *బాంబే సమాచార్* కూడా ఉంది. 1854లో మొదటి హిందీ భాషా వార్తాపత్రిక *[[Samachar Sudha Varshan|సమాచార్]]* ఉనికిలోకి వచ్చింది. తరువాత, మలయాళం, మరాఠీ, తమిళం, ఉర్దూ, తెలుగు వంటి వివిధ ప్రాంతీయ భాషలలో మరిన్ని వార్తాపత్రికలు, మ్యాగజైన్‌లూ ప్రచురించబడ్డాయి, వాటితో పాటు ఇతర పత్రికలు కూడా వచ్చాయి. బ్రిటిషు ప్రభుత్వం "స్థానిక భాషలను" ఉదహరిస్తూ ప్రాంతీయ భాషలలో వ్రాసిన అన్ని ప్రచురణలను నిషేధించింది. 1857 నాటి భారత తిరుగుబాటు తరువాత రాజకీయ నాయకులు, సంస్కర్తలు, అజ్ఞాత ప్రతిఘటన సమూహాలు అనేక వార్తాపత్రికలు, మ్యాగజైన్‌లను ప్రచురించాయని భావిస్తారు. వారు కరపత్రాలు, ముద్రిత పుస్తకాలు, జర్నల్స్, వార్తాలేఖల ద్వారా తమ అభిప్రాయాలను వ్యాప్తి చేశారు. ప్రభుత్వం ప్రాంతీయ భాషా సంపాదకీయాల పట్ల "ఆందోళన" చెంది, స్థానిక భాషా సంపాదకీయాలను ఆపడానికి వెర్నాక్యులర్ ప్రెస్ యాక్ట్ 1878ని అమలు చేశారు. దీనికే ఆ తరువాత "గ్యాగింగ్ యాక్ట్" అని పేరు వచ్చింది. 1909 లో ఇండియన్ ప్రెస్ యాక్ట్ 1910 అమలులోకి రాకముందే వార్తాపత్రిక చట్టం ప్రవేశపెట్టబడింది. వెర్నాక్యులర్ ప్రెస్ యాక్ట్ 1878 లోని అన్ని లక్షణాలను చేర్చి దీన్ని రూపొందించారు.

## ఇవి కూడా చూడండి

* తెలుగు పత్రికలు

## మూలాలు

వర్గం:భారతదేశపు చట్టాలు