విజయ-భట్టారిక

విజయ-భట్టారిక (పాలన సుమారు క్రీ.శ.  650 - 655) దక్షిణ భారతదేశంలోని దక్కన్ ప్రాంతానికి చెందిన చాళుక్య రాజవంశానికి చెందినవారు. ఆమె నేరూర్, కోచ్రే శాసనాల ద్వారా సుపరిచితులు, ఈ శాసనాలలో ఆమెను వరుసగా విజయ-భట్టారిక అని పేర్కొన్నారు.

దక్కన్, దక్షిణ భారతదేశంలోని శాసనాలు జైన సంస్థల సందర్భంలో విజయభటారికను ప్రస్తావించాయి, ఇది జైన మత సమాజంలో ఆమె చురుకైన భాగస్వామ్యాన్ని సూచిస్తుంది. ఆమె మతపరమైన సంస్థలను పర్యవేక్షించినట్లు, బసదిల నిర్మాణానికి సహకరించినట్లు, దిగంబర జైన సంప్రదాయంలో ఆచార కార్యక్రమాలలో పాల్గొన్నట్లు నమోదు చేయబడింది. అందువల్ల ఆమె పులకేశిన్ II వదినగా నమోదు చేయబడింది, ప్రత్యేకంగా రాజ & రాజవంశ సందర్భాలలో కనిపిస్తుంది.

విజయ-భటారిక చంద్రాదిత్య భార్య, చాళుక్య రాజధాని వాతాపి మీద పల్లవ దండయాత్ర తరువాత సంవత్సరాలలో బలహీనమైన చాళుక్య సింహాసనాన్ని కొంతకాలం పాటు పట్టుకున్నట్లు తెలుస్తోంది. చంద్రాదిత్య మరణం తరువాత, విజయ-భట్టారికల వారి మైనర్ కుమారుడికి రాజప్రతినిధిగా వ్యవహరించినట్లు తెలుస్తోంది. తదనంతరం, సింహాసనం ఆమె బావ మొదటి విక్రమాదిత్య వెళ్ళింది, ఆమె చాళుక్య సైన్యం సర్వోన్నత సైనికాధికారిగా రాజవంశం అధికారాన్ని పునరుద్ధరించిన తరువాత, బహుశా ఆమె పాలనలో వాస్తవ పాలకుడు అయ్యాడు.

ఆలయ, బసది దాన శాసనాలలో భట్టారికా అనే బిరుదును సన్యాసిని అర్థంలో జైన మహిళా మత నాయకులను (ఆర్యికా / భట్టారికా) సూచించడానికి ఉపయోగిస్తున్నట్లు నమోదు చేయబడింది.

## సమాచార వనరులు
విజయ-భట్టారికా ఆమె నేరూర్, కొచ్రే శాసనాల నుండి ప్రసిద్ధి చెందింది, ఇవి ఆమె భూమిని జైన బసదీలు మరియు సన్యాసులకు మంజూరు చేసినట్లు నమోదు చేస్తాయి. నేరూర్ శాసనం ఆమెను "విజయ-భటారికా" అని పిలుస్తుంది, అయితే కోచ్రే శాసనం ఆమెను 'విజయ-మహా-దేవి' అని పిలుస్తుంది.

భట్టారికా అనే బిరుదు ఒక సీనియర్ మహిళా జైన మత నాయకుడిని సూచిస్తుంది (జైనమతం ఆర్యకాస్, రాజ లేదా లౌకిక వాడుకకు భిన్నంగా ఉంటుంది. "పాల్ డుండాస్", "బి. ఎల్. రైస్" & "పిబి దేశాయ్" వంటి పండితులు మధ్యయుగ జైన సమాజాలలో వారు దేవాలయాలను పర్యవేక్షించడం, బోధించడం, మతపరమైన దానాలు చేయడం వంటివి చేసేవారని పేర్కొన్నారు.

## రాజకీయ స్థితి
విజయభట్టారికా భర్త చంద్రాదిత్య శక్తివంతమైన చాళుక్య రాజు రెండవ పులకేశి కుమారులలో ఒకడు, ఆయన సుమారు క్రీ.శ.  655లో చాళుక్య రాజధాని వాతాపి మీద పల్లవ దండయాత్ర సమయంలో ఓడిపోయి బహుశా చంపబడ్డాడు. చాళుక్య శక్తిని చంద్రాదిత్య తమ్ముడు మొదటి విక్రమాదిత్య  లో పునరుద్ధరించాడు,  మధ్యకాలంలో చాళుక్య చరిత్ర అనిశ్చితంగా ఉందిః పులకేశి మరణం తరువాత, అతని కుమారుడు ఆదిత్యవర్మన్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించి ఉండవచ్చు, తరువాత ఆదిత్యవర్మన్ కుమారుడు అభినవాదిత్య, తరువాత చంద్రాదిత్య సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించి ఉండవచ్చు.

చంద్రాదిత్య మరణం తరువాత విజయ-భట్టారికా తన మైనర్ కుమారుడికి రాజప్రతినిధిగా పరిపాలించారనే సిద్ధాంతం ఈ క్రింది వాస్తవాలపై ఆధారపడి ఉంది:

* ఆమె నేరూర్, కోచ్రే శాసనాలు ఆమె భర్తకు సామ్రాజ్య బిరుదులను, ఆమెకు ప్రధాన రాణి బిరుదులను: *మహిషి*, *భట్టారికా* అని ఇస్తాయి.
* ఈ శాసనాలు ఆమె సొంత పాలనా సంవత్సరాలలో నాటివి, ఈ గ్రాంట్లు జారీ చేయబడినప్పుడు చంద్రాదిత్య చనిపోయాడని సూచిస్తుంది.
* శత్రు రాజులను ఓడించడం ద్వారా చాళుక్య శక్తిని పునరుద్ధరించిన వ్యక్తిగా విక్రమాదిత్యుడిని శాసనాలు వర్ణించాయి, అయితే అతనికి ఏ రాజ బిరుదు ఇవ్వలేదు.

చాళుక్య సైన్యం సర్వోన్నత సైనికాధికారిగా రాజవంశం శక్తిని పునరుద్ధరించిన తరువాత విక్రమాదిత్య ప్రాముఖ్యత పొంది, విజయ-భట్టారికా పాలనలో వాస్తవ పాలకుడు అయ్యే అవకాశం ఉంది. అతను తరువాత అధికారికంగా చాళుక్య సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు, బహుశా విజయ-భట్టారికల కుమారుడు, చంద్రాదిత్య మరణించిన తరువాత (సహజంగా లేదా ఇతరత్రా). ఆమె మతపరమైన సంస్థలను పర్యవేక్షించినట్లు, జైన బసదిల నిర్మాణాన్ని పర్యవేక్షించినట్లు, దిగంబర జైన సంప్రదాయంలో ఆచార కార్యక్రమాలలో పాల్గొన్నట్లు కూడా నమోదు చేయబడింది. శాసనంలో ఆమెను ఆరికా అని పిలుస్తారు 

నెరూర్ శాసనం ప్రకారం ఆమె కనీసం 5 సంవత్సరాల పాటు రాజప్రతినిధిగా పరిపాలించిందని తెలుస్తోంది.

## విజయంక & విజాతో గుర్తింపు
9వ-10వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ సంస్కృత కవి, నాటక రచయిత అయిన రాజశేఖర, చారిత్రాత్మక కర్ణాటక ప్రాంతానికి చెందిన (ప్రస్తుత కర్ణాటకలో) విజయంక అనే మహిళా కవి గురించి ప్రస్తావించారు. ఈ ప్రాంతం చాళుక్య రాజ్యంలో ఒక భాగంగా ఉండేది, పేర్లలోని సారూప్యత ఆధారంగా, మైసూరు విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన ఎం. బి. పద్మ వంటి కొంతమంది ఆధునిక పండితులు ఈ కవిని చాళుక్య రాజైన విజయ-భట్టరికగా గుర్తించారు. జల్హణ *సుక్తిముక్తావళి* రాజశేఖరుడికి ఆపాదించబడిన ఒక పద్యం, విజయంకను జ్ఞానం, అభ్యాస దేవత అయిన సరస్వతి పోల్చింది.

ప్రధాన సంస్కృత పద్య సంకలనాలలో ప్రసిద్ధి చెందిన విజ్జ అనే సంస్కృత మహిళా కవయిత్రితో విజయాంకను కొందరు పండితులు గుర్తించారు. ఈ సంకలనాలలోని ఒక పద్యం విజ్జను విద్యాదేవత అయిన సరస్వతితో పోలుస్తుంది, దేవత వలె కాకుండా ఆమె నల్లని ఛాయను కలిగి ఉందని పేర్కొంటుంది.. ఈ పద్యం ప్రసిద్ధ కవి దండిన్ (దక్షిణ భారతదేశానికి చెందినవాడు) ను కూడా ప్రస్తావించింది, అతను సరస్వతిని "తెల్లగా" వర్ణించినందుకు అతన్ని తప్పుగా పేర్కొన్నాడు. చాళుక్యులు పాలించిన దక్షిణ భారతదేశంతో విజ్జా సంబంధాలకు మద్దతు ఇచ్చే సాక్ష్యంగా ఈ పద్యం పరిగణించబడవచ్చు, అయితే ఆమె చాళుక్య రాజైన విజయ-భట్టారికలతో సమానమని ఖచ్చితమైన రుజువు లేదు. వాస్తవానికి, అటువంటి గుర్తింపు కాలక్రమానుసారం అసంభవాలకు దారితీస్తుందిః 8వ శతాబ్దపు కవి దండిన్ గురించి ప్రస్తావించిన కవి 7వ శతాబ్దపు రాజ విజయ-భట్టారికా కాకపోవచ్చు, ఆమె శతాబ్దం చివరి వరకు జీవించి ఉంటే తప్ప, చాలా చిన్న రచయిత రాసిన ఒక పద్యాన్ని గమనించడానికి రూపొందించబడింది. "విజయ" (సాహిత్యపరంగా "విజయం" మరియు "విజయంక" (సాహిత్యంగా "విజయం యొక్క గుర్తును కలిగి ఉంది") అనే పేర్లు విజ్జా (సాహిత్యపరం "జ్ఞానం" లేదా "విజ్ఞాన శాస్త్రం") అనే పేరు నుండి వేరొక అర్ధాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. భట్టారిక అనే బిరుదు జైనమతంలో ఒక ఉన్నత స్థాయి మహిళా జైన మత నాయకురాలిని (ఆర్యికాస్) సూచిస్తుంది. "పాల్ డండాస్", "బి.ఎల్. రైస్" & "పి.బి. దేశాయ్" వంటి పండితులు మధ్యయుగ జైన సమాజాలలో భట్టారికలు ముఖ్యమైన మత అధికారులుగా ఉండేవారని పేర్కొన్నారు.

## ఇవి కూడా చూడండి
* తెన్‌కాశి
* కో కిజన్ అడికల్
* రేవతిద్వీప

## మూలాలు

వర్గం:చాళుక్య సంస్థానం
వర్గం:చాళుక్యులు
వర్గం:భారతదేశాన్ని పరిపాలించిన వంశములు