రణతంబోర్ కోట

**రణతంబోర్ కోట** భారతదేశంలోని రాజస్థాన్ సవాయి మాధోపూర్ జిల్లా సవాయి మాథోపూర్ నగరానికి సమీపంలో ఉన్న రణథంబోర్ నేషనల్ పార్క్ లోపల ఉంది. ఈ ఉద్యానవనం భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చే వరకు జైపూర్ మహారాజుల పూర్వ వేట మైదానంగా ఉండేది. ఇది రాజస్థాన్ చారిత్రక అభివృద్ధికి కేంద్ర బిందువుగా ఉన్న బలీయమైన కోట. ఈ కోట చుట్టుపక్కల ఉన్న రణతంబోర్ నేషనల్ పార్క్ విస్తృత దృశ్యాన్ని అందిస్తుంది, ఇప్పుడు ఒక ప్రసిద్ధ పర్యాటక ఆకర్షణగా ఉంది.

చౌహాన్ వంశానికి చెందిన రాజపుత్ర రాజు సపల్దక్షుడు 10వ శతాబ్దం మధ్యలో రణతంబోర్ కోటకు పునాది వేశాడు. అతని తర్వాత వచ్చిన రాజులు కోట నిర్మాణానికి దోహదపడ్డారు. ఆ రోజుల్లో, దాని వ్యూహాత్మక స్థానం  నిర్మాణ శైలి కారణంగా రణతంబోర్ కోట అభేద్యమైనదిగా పరిగణించబడింది. అనేక మంది పాలకులు ఈ కోటను స్వాధీనం చేసుకోవాలని కోరుకోవడానికి ఇది అనేక కారణాలలో ఒకటిగా మారింది. తదనంతరం, ఈ కోటను ఢిల్లీ ముస్లిం పాలకులు ఆక్రమించారు, ఆ తర్వాత హడా, మేవార్‌తో సహా అనేక ఇతర రాజవంశాలు దీనిని స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. ఢిల్లీ సుల్తానేట్ దీనిని కొద్ది కాలం పాటు తన ఆధీనంలో ఉంచుకుంది. ఆ తర్వాత, ఇది మార్వార్, మొఘలుల నియంత్రణలోకి వచ్చింది. 

ఈ కోట చుట్టుపక్కల మైదానానికి 700 అడుగుల ఎత్తులో వ్యూహాత్మక ప్రదేశాన్ని నిర్దేశించింది. 2013లో కంబోడియా నమ్ పెన్లో జరిగిన ప్రపంచ వారసత్వ కమిటీ 37వ సమావేశంలో, రణతంబోర్ కోట, రాజస్థాన్‌లోని 5 ఇతర కోటలతో పాటు, రాజస్థాన్ హిల్ ఫోర్ట్ గ్రూప్ కింద యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం ప్రకటించబడింది. 

## చరిత్ర

### పాలకుల కింద
దీనిని క్రీ. శ. ఐదవ శతాబ్దంలో మహారాజా జయంత నిర్మించారు, పన్నెండవ శతాబ్దంలో పృథ్వీరాజ్ చౌహాన్ వారిని బహిష్కరించే వరకు వారు దీనిని పరిపాలించారు.

### చౌహాన్‌ల ఆధ్వర్యంలో
thumb|రణథమోర్ కోట నుండి యుద్ధానికి బయలుదేరుతున్న రాణా హమీర్, కాంగ్రా పాఠశాల జలవర్ణం, టోక్యో నేషనల్ మ్యూజియం
దీని పూర్వపు పేరు రణస్తంభపుర (సంస్కృతంః రాణా-స్థంబ-పుర, "యుద్ధ స్థావరం నగరం"). ఇది 12వ శతాబ్దంలో చహమాన (చౌహాన్ రాజవంశం) మొదటి పృథ్వీరాజు పాలనలో జైనమతం ముడిపడి ఉంది. 12వ శతాబ్దంలో నివసించిన సిద్ధసేనసురి ఈ ప్రదేశాన్ని పవిత్ర జైన తీర్థాల జాబితాలో చేర్చారు. మొఘల్ కాలంలో, కోటలో మల్లినాథ ఆలయం నిర్మించబడింది.

క్రీ. శ. 1192 లో మూడవ పృథ్వీరాజ్ చౌహాన్ ఓటమి తరువాత, ఈ కోట ముస్లిం ఘురిద్ పాలకుడు ఘోర్ ముహమ్మద్ నియంత్రణలోకి వచ్చింది.

ఢిల్లీ సుల్తాన్ ఇల్తుత్మిష్ 1226లో రణథంబోర్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, కానీ 1236లో అతని మరణానంతరం చౌహాన్‌లు దానిని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నారు. భవిష్యత్ సుల్తాన్ బల్బన్ నాయకత్వంలోని సుల్తాన్ నసీరుద్దీన్ మహమూద్ సైన్యాలు 1248, 1253లో కోటను ముట్టడించడంలో విఫలమయ్యాయి, కానీ 1259లో జైత్రసింగ్ చౌహాన్ నుండి దానిని స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. 1283లో జైత్రసింగ్ తరువాత శక్తి దేవ్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించి, రణథంబోర్‌ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుని రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు. సుల్తాన్ జలాల్ ఉద్ దిన్ ఫిరుజ్ ఖల్జీ 1290-91లో కోటను కొద్దికాలం పాటు ముట్టడించినా, దానిని స్వాధీనం చేసుకోవడంలో విఫలమయ్యాడు. 1299లో హమ్మీరదేవ సుల్తాన్ అలా ఉద్ దిన్ ఖల్జీ  తిరుగుబాటు సేనాపతి అయిన ముహమ్మద్ షాకు ఆశ్రయం ఇచ్చి, అతడిని సుల్తాన్‌కు అప్పగించడానికి నిరాకరించాడు. సుల్తాన్ 1301లో కోటను ముట్టడించి, జయించాడు. 

### మేవార్ ఆధ్వర్యంలో
ఈ కోటను మేవార్ లోని వివిధ రాజులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. రణతంబోర్ రాణా హమీర్ సింగ్ (1326-1364), రాణా కుంభ (1433-1468), రాణా సంగ (1508-1528) ల ప్రత్యక్ష పాలనలో ఉండేది.

### హదాస్ ఆధ్వర్యంలో
రాణా ఉదయ్ సింగ్ I (1468–1473) పాలనలో ఈ కోట బూందీకి చెందిన హడా రాజపుత్రుల వశమైంది. గుజరాత్ సుల్తాన్ బహదూర్ షా 1532 నుండి 1535 వరకు ఈ కోటను కొద్దికాలం పాటు తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్, రణతంబోర్ ముట్టడి (1568) లో హడాల నుండి ఈ కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.

### జైపూర్ కింద
ఈ కోట 17వ శతాబ్దంలో జైపూర్ కచ్వాహా మహారాజులకు చేరింది, ఇది భారత స్వాతంత్ర్యం వరకు జైపూర్ రాష్ట్రంలో భాగంగా ఉండిపోయింది. కోట చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతం జైపూర్ మహారాజులకు వేట ప్రదేశంగా మారింది. జైపూర్ రాష్ట్రం 1949లో భారతదేశంతో విలీనం అయి, 1950లో రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో భాగమైంది.

### దేవాలయాలు
[thumb|రణతంబోర్ కోటలో [అక్బర్ ప్రవేశం, 1569, అక్బర్ నామా]]
రణతంబోర్ కోట లోపల 12వ  13వ శతాబ్దాలలో ఎర్ర కరౌళి రాతితో నిర్మించిన గణేశుడు (త్రినేత్ర గణేశుడు), శివుడు & రామ్‌లాలాజీలకు అంకితం చేయబడిన మూడు హిందూ దేవాలయాలు ఉన్నాయి. గణేశ దేవాలయం ప్రత్యేకంగా ప్రసిద్ధి చెందింది, ప్రతి బుధవారం వేలాది మంది సందర్శకులను ఆకర్షిస్తుంది. అక్కడ స్వామి సుమతినాథుడు (5వ జైన తీర్థంకరుడు), స్వామి సంభవనాథుని జైన దేవాలయాలు కూడా ఉన్నాయి.

## సమీపంలోని ఆకర్షణలు
ప్రాజెక్ట్ టైగర్ ప్రొటెక్టెడ్ ఏరియా పరిధిలోకి వస్తుంది కాబట్టి క్రింద జాబితా చేయబడిన చాలా ఆకర్షణలు ప్రజలకు అందుబాటులో లేవు. వన్యప్రాణుల సఫారీల కోసం మాత్రమే బుక్ చేయబడిన,  అధికారం పొందిన వాహనాల నుండి దీనిని చూడవచ్చు. పార్క్ వెలుపల స్థానభ్రంశం చెందిన గ్రామస్తుల వారసులకు కూడా ఇది అందుబాటులో ఉంది.

; నీటి గేట్‌వేలు

# కచిడా లోయ
# సుర్వాల్ సరస్సు
# సిట్లా మాతా

; పిక్నిక్ క్రీడలు

# మాలిక్ తలావ్

; వన్యప్రాణులు

# బకులా
# లకార్దా మరియు అనంతపుర
# రాజ్‌బాగ్ తలావ్
# రణతంబోర్ జాతీయ ఉద్యానవనం

; చారిత్రక ప్రదేశాలు

# జోగి మహల్
# పదం తలావ్
# రాజ్ బాగ్ శిధిలాలు
# రణతంబోర్ కోట
# రణతంబోర్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్
# గణేశ ఆలయం
# జైన దేవాలయం

## గ్యాలరీ

RNP-A.JPG|కోట లోపలికి వెళ్లే మార్గం
RNP-8.JPG|డపై లిఖించబడిన రణతంబోర్ కోట చరిత్ర 
Ranthambore_Fort_Jain_Temple_Entrance.jpg|గోరణతంబోర్ కోటలోని జైన దేవాలయం
Battees Khamba (32 Pillars).jpg|బట్టీస్ ఖంబా
Annapurna Temple.jpg|అన్నపూర్ణ దేవాలయం
Fine rock art at Ranthambhore Fort.jpg|రణతంబోర్ కోటలోని చక్కటి రాతి కళ
Old tomb,ranthambor fort.jpg|పాత సమాధి, రణతంబోర్ కోట
Rani haveli.jpg|రాణి హవేలీ
Ranthambore Fort Jain Temple.jpg|రణతంబోర్ కోట జైన దేవాలయం
RNP-4.JPG|ప్రవేశం
Naulakha gate,ranthambor fort.jpg|నౌలాఖా గేట్, రణతంబోర్ కోట

## మూలాలు

వర్గం:కోటలు
వర్గం:రాజస్థాన్
వర్గం:రాజస్థాన్ చరిత్ర
వర్గం:రాజస్థాన్ పర్యాటక ప్రదేశాలు