తెలంగాణ ఉన్నత న్యాయస్థానం

**తెలంగాణ హైకోర్టు,** తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాదులో ఉన్న హైకోర్టు. 1920, ఏప్రిల్ 20న 7వ నిజాం మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ కాలంలో ఏర్పడింది. హైదరాబాద్ రాజ్యం కోసం ఏర్పాటుచేసిన ఈ కోర్టు, 1956లో రాష్ట్ర పునర్య్వస్థీకరణ చట్టం ప్రకారం 1956 నవంబరు 5న ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టుగా మారింది. 2014, జూన్ 2న ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర విభజన తరువాత ఉమ్మడి హైకోర్టుగా ఉండి, 2019 జనవరి 1న పూర్తిస్థాయిలో తెలంగాణ హైకోర్టుగా మారింది.

## చరిత్ర
బ్రిటిషు ప్రభుత్వం రూపొందించిన అనేక నిబంధనలు హైదరాబాద్‌ రాష్ట్రంలోకి ప్రవేశించడంతో, 1893 నాటికి బ్రిటిష్ పాలిత భారతదేశంలో ఉన్న కోర్టుల మాదిరిగానే హైదరాబాద్ హైకోర్టు ప్రస్తావన వచ్చింది. ప్రారంభంలో హైకోర్టు పత్తర్‌గట్టిలో ఏర్పాటుచేసారు. 1908 నాటి హైదరాబాదు వరదలు కారణంగా లాల్‌బాగ్‌లో ఉండే అసమన్‌జా నవాబ్ నివాస గృహాంలోకి హైకోర్టు మారింది. 1912లో హైదరాబాద్‌లో కలరా వ్యాధి రావడంతో పబ్లిక్‌ గార్డెన్స్ హాల్‌కు, నాలుగు నెలల తర్వాత చెత్తబజార్‌లోని సాలార్‌జంగ్ బహద్దూర్ నివాసానికి తరలించారు. అక్కడ స్థలం సరిపోకపోడంతో కొంతకాలం తరువాత సైఫాబాద్లోని సర్తాజ్‌జంగ్ నవాబ్ ఇంటికితరలింపు అయింది.అక్కడ ప్రస్తుత భవనం నిర్మించేంతవరకు కొనసాగింది.

1915, ఏప్రిల్ 15న జైపూర్‌ ప్రాంతానికి చెందిన ఆర్కిటెక్ శంకర్‌లాల్ రూపకల్పనలో, ఇంజినీర్ మెహర్‌ అలీఫజల్ పర్యవేక్షణలో హైకోర్టు భవన నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. శంషాబాద్‌ వద్ద గగన్‌పహడ్ ప్రాంతంలోని కొండలను తొలిచి, ఇండో ఇస్లామిక్ శైలిలో ఎరుపు తెలుపు రంగురాళ్లతో పాతబస్తీలోని మూసినది ఒడ్డున 1919, మార్చి 31 నాటికి భవన నిర్మాణం పూర్తిఅయింది. 18,22,750 రూపాయలతో తొమ్మిది ఎకరాల్లో నిర్మించిన ఈ భవనాన్ని 1920, ఏప్రిల్ 20న మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ ప్రారంభించారు. నిజాం కాలంలో మొదటి ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నవాబ్ ఆలంయార్‌ జంగ్ విధులు నిర్వర్తించాడు.

1956, నవంబరు 5న ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టుగా మార్చబడింది. 1958లో మరికొన్ని భవనాల నిర్మాణాలు జరిగాయి. తొమ్మిదిన్నర ఎకరాల ప్రభుత్వ మెటర్నిటీ దవాఖాన స్థలాన్ని హైకోర్టుకు కేటాయించడంతో, అక్కడ ప్రత్యేక బ్లాకు నిర్మాణం చేపట్టారు.

## తొలి తెలుగు తీర్పు
తెలంగాణ హైకోర్టు రాష్ట్ర చరిత్రలోనే తొలిసారిగా 2023 జూన్ 27న తెలుగులో తీర్పు వెలువరించింది. మచ్చబొల్లారంలోని భూవివాదంపై దాఖలైన అప్పీల్‌ పిటిషన్‌లో సీనియర్‌ న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ పీ నవీన్‌రావు, జస్టిస్‌ నగేశ్‌ భీమపాకతో కూడిన రాజ్యాంగ ధర్మాసనం మాతృభాషలో తీర్పు చెప్పింది. ఇందుకోసం 45 పేజీల తీర్పును తెలుగులో వెలువరించారు.

## ఇతర వివరాలు
# 1936లో జరిగిన సిల్వర్ జూబ్లీ ఉత్సవాల్లో నిజాం మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ కు వెండి హైకోర్టు భవన ప్రతిమ, వెండికీ బహుకరించారు. 300కిలోల బరువుగల మందపాటి షీట్ పై చెక్కబడిన భవన ప్రతిమ ప్రస్తుతం పురానీ హవేలీలోని నిజాం మ్యూజియంలో ఉంది.
# హైదరాబాదు పట్టణ అభివృద్ధి సంస్థ (హుడా)చే వారసత్వ కట్టడంగా గుర్తింపుపొందింది.
# 2009, ఆగస్టు 31న హైకోర్టులో భారీ అగ్ని ప్రమాదం జరగడంతో గ్రంథాలయం లోపలిభాగంలోకి మంటలు వ్యాపించడంతో మద్రాసు హైకోర్టు నుంచి జస్టిస్ కోకా సుబ్బారావు తెప్పించిన విలువైన పుస్తకాలు, జర్నల్స్ కాలిపోయాయి. కొన్ని ఛాంబర్లు, సమావేశ మందిరం కూడా కాలిపోవడంతో అందులోవున్న నిజాం కాలంలోని అపురూపమైన చిత్రాలు కాలిపోయాయి. వాటన్నింటిని బాగుచేసి 2011, అక్టోబరు 13న ప్రారంభించారు.
# తెలంగాణ హైకోర్టు ప్రథమ ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా 2019, జనవరి 1న రాధాకృష్ణన్ ప్రమాణం స్వీకరించగా, ప్రస్తుత తాత్కాలిక న్యాయమూర్తిగా ఆర్‌ఎస్ చౌహాన్ కొనసాగుతున్నారు.
#2021, ఆగస్టు 31న ఎం.ఎస్. రామచందర్ రావు హైకోర్టు తాత్కాలిక ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమితుడయ్యాడు.
#2002, ఫిబ్రవరి 1న రాష్ట్ర హైకోర్టుకు కొత్తగా 12 మంది న్యాయమూర్తులను (జ్యుడీషియరీ నుంచి జీ అనుపమా చక్రవర్తి, ఎం గిరిజా ప్రియదర్శిని, సాంబశివరావునాయుడు, ఏ సంతోష్‌రెడ్డి, డీ నాగార్జున, న్యాయవాదులు, కాసోజు సురేందర్‌, చాడ విజయ్‌భాసర్‌రెడ్డి, సూరేపల్లి నందా, ముమ్మినేని సుధీర్‌ కుమార్‌, జువ్వాడి శ్రీదేవి, మీర్జా సైఫీయుల్లా బేగ్‌, నాచరాజు వెంకట శ్రవణ్‌ కుమార్‌) నియమించాలని సుప్రీంకోర్టు కొలీజియం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి సిఫారసు చేసింది. దీంతో హైకోర్టు న్యాయమూర్తులు సంఖ్య 31కి చేరుతుంది. ఇందులో 10 మంది (మూడో వంతు) మహిళా న్యాయమూర్తులు ఉన్నారు. ఈ స్థాయిలో మహిళలు న్యాయమూర్తులుగా ఉండడం అరుదు.

## ప్రధాన న్యాయమూర్తులు

## న్యాయమూర్తులు

## మాజీ న్యాయమూర్తులు
*బి.శివశంకర్ రావు - (2019 జనవరి 2 - 2019 ఏప్రిల్ 19)
*వి.రామసుబ్రమణియన్‌ - (2016 ఏప్రిల్ 27 - 2019 జూన్ 21)
*పీ.వీ. సంజయ్ కుమార్ - (2008 ఆగస్టు 8 - 2019 అక్టోబరు 13)
*పొట్లపల్లి కేశవరావు - (2017 సెప్టెంబరు 21 - 2021 ఆగస్టు 9)
*టి. అమర్‌నాథ్‌ గౌడ్‌ - (2017 సెప్టెంబరు 19 - 2021 అక్టోబరు 11)
*సి.సుమలత - (2021 అక్టోబరు 13 - 2023 నవంబరు 13) 
*ముమ్మినేని సుధీర్ కుమార్ - (2022 మార్చి 24 - 2023 నవంబరు 13)
*కాసోజు సురేందర్‌ - (2022 మార్చి 24 - 2025 ఏప్రిల్ 21)
*పి.శ్రీసుధ - (2021 అక్టోబరు 13 - 2025 ఏప్రిల్ 21)
*షమీమ్ అక్తర్ - (2017 జనవరి 17 - డిసెంబర్ 2022)
*ఎ.రాజశేఖర్ రెడ్డి - (2014 సెప్టెంబరు 08 - 2022 మే 3)
*ఎం. గిరిజా ప్రియదర్శిని - (2022 మార్చి 24 - 2025 మే 4)
*ఎం.లక్ష్మణ్‌ - (2021 అక్టోబరు 13 -  2023 అక్టోబరు 31)
*జి.అనుపమా చక్రవర్తి - (2022 మార్చి 24 - 2023 అక్టోబరు 31)
*సాంబశివరావు నాయుడు - (2022 మార్చి 24 - 2024 జులై 31)
*ఏనుగు సంతోష్‌ రెడ్డి - (2022 మార్చి 24 - 2023 జూన్ 20)
*దేవరాజు నాగార్జున - (2022 మార్చి 24 -  2023 ఏప్రిల్ 6)
*జీ.శ్రీదేవి - (2019 మే 15 - 2022 అక్టోబర్ 9)
*జి.రాధారాణి - (2021 అక్టోబరు 13 - 2025 జూన్ 26)
*ఎ.వెంకటేశ్వర రెడ్డి - (2021 అక్టోబరు 13 - 2023 ఏప్రిల్ 14) 
*ఉజ్జల్‌ భుయాన్‌  - 2021 అక్టోబరు 5- 2023 జులై 13
*అన్నిరెడ్డి అభిషేక్ రెడ్డి - 2019 (ఆగస్టు 26 - 2023 మే 5)
*పి.నవీన్ రావు - (2014 సెప్టెంబరు 08 - 2023 జులై 14)
*తడకమళ్ల వినోద్ కుమార్  (2019 ఆగష్టు 26 - 2025 జులై 31)

## హైకోర్టు నూతన భవనం
రంగారెడ్డి జిల్లా రాజేంద్రనగర్‌ మండలంలోని బుద్వేల్‌లో వ్యవసాయ, ఉద్యాన వర్సిటీల వద్ద కేటాయించిన 100 ఎకరాల స్థలంలో నిర్మాణ పనులకు సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి (సీజేఐ) డీవై చంద్రచూడ్‌ 2024 మార్చి 27న శంకుస్థాపన చేశాడు.

## ఇవికూడా చూడండి
* ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తుల జాబితా
* భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం
* భారతదేశంలోని ఉన్నత న్యాయస్థానాల జాబితా
* భారతదేశపు చట్టాలు
* భారతీయ శిక్షాస్మృతి
* న్యాయస్థానం
* భారత సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తులు

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:తెలంగాణ
వర్గం:హైదరాబాదు
వర్గం:న్యాయ శాస్త్రము
వర్గం:భారతీయ న్యాయవ్యవస్థ
వర్గం:భారతదేశ ఉన్నత న్యాయస్థానాలు