ఖ్వాజా అహ్మద్ అబ్బాస్

**ఖ్వాజా అహ్మద్ అబ్బాస్** (1914 జూన్ 7 – 1987 జూన్ 1) భారతీయ చలనచిత్ర దర్శకుడు, స్క్రీన్ రైటర్, నవలా రచయిత. ఈయన ఉర్దూ, హిందీ, ఆంగ్ల భాషలలో జర్నలిస్ట్‌గా పనిచేశారు.

ఈయన భారతదేశంలో నాలుగు జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు గెలుచుకున్నారు. అంతర్జాతీయంగా, ఈయన చిత్రాలు కాన్ ఫిలిం ఫెస్టివల్ లో 'పామ్ డి ఓర్' (గోల్డెన్ పామ్ గ్రాండ్ ప్రైజ్), కార్లోవీ వారీ అంతర్జాతీయ చలనచిత్ర ఉత్సవంలో 'క్రిస్టల్ గ్లోబ్' పురస్కారాలను అందుకున్నాయి. దర్శకుడిగా, స్క్రీన్ రైటర్‌గా ఈయన భారతీయ సమాంతర సినిమా లేదా నవ-వాస్తవిక సినిమా మార్గదర్శకులలో ఒకరిగా పరిగణించబడతారు.

దర్శకుడిగా ఈయన హిందుస్తానీ చిత్రాలను రూపొందించారు. 1943 బెంగాల్ కరువు నేపథ్యంలో తీసిన *ధర్తీ కే లాల్* (1946) భారతీయ సినిమా తొలి సామాజిక-వాస్తవిక చిత్రాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. ఇది సోవియట్ యూనియన్‌లో భారతీయ చిత్రాలకు విదేశీ మార్కెట్‌ను తెరిచింది. ఈయన దర్శకత్వం వహించిన *షెహర్ ఔర్ సప్నా* (1963) ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిలింగా జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాన్ని గెలుచుకోగా, *సాత్ హిందుస్తానీ* (1969), *దో బూంద్ పానీ* (1972) జాతీయ సమగ్రతపై ఉత్తమ చిత్రాలుగా జాతీయ పురస్కారాలను అందుకున్నాయి.

స్క్రీన్ రైటర్‌గా ఈయన *నీచా నగర్* (1946), *జాగతే రహో* (1956), రాజ్ కపూర్ చిత్రాలైన *ఆవారా* (1951), *శ్రీ 420* (1955), *మేరా నామ్ జోకర్* (1970), *బాబీ* (1973), *హెన్నా* (1991) వంటి చిత్రాలకు పనిచేశారు. ఈయన రాసిన 'లాస్ట్ పేజ్' (Last Page) కాలమ్ భారతీయ జర్నలిజం చరిత్రలో అత్యంత సుదీర్ఘ కాలం పాటు కొనసాగిన కాలమ్‌లలో ఒకటి. 1969లో భారత ప్రభుత్వం ఈయనను పద్మశ్రీతో గౌరవించింది.

మొత్తంగా ఈయన 74 పుస్తకాలు, 90 కథలు, 3000 జర్నలిస్టిక్ కథనాలు, 40 చిత్రాలను రచించారు.

## జీవిత చరిత్ర
### కుటుంబ నేపథ్యం
అబ్బాస్ పానిపట్‌లోని అన్సారీ కుటుంబానికి చెందినవారు. ఈయన వంశవృక్షం ఇస్లామిక్ ప్రవక్త ముహమ్మద్ సన్నిహిత అనుచరుడైన అబూ అయ్యూబ్ అల్-అన్సారీ వరకు వెళుతుంది. ఈయన ముత్తాత అల్తాఫ్ హుస్సేన్ హాలీ ప్రముఖ ఉర్దూ కవి. ఈయన తండ్రి గులాం-ఉస్-సిబైన్ అలీఘర్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయం తొలి గ్రాడ్యుయేట్లలో ఒకరు. అబ్బాస్ తల్లి మస్రూరా ఖాతూన్ పానిపట్‌లో బాలికల కోసం మొదటి పాఠశాలను స్థాపించిన ఖ్వాజా సజ్జాద్ హుస్సేన్ కుమార్తె.

### విద్య
అబ్బాస్ ఉమ్మడి పంజాబ్‌లోని పానిపట్‌లో జన్మించారు. ఈయన తన ముత్తాత హాలీ స్థాపించిన హాలీ ముస్లిం హైస్కూల్‌లో చదివారు. పదిహేనేళ్ల వయసులో మెట్రిక్యులేషన్ పూర్తి చేశారు. 1933లో ఆంగ్ల సాహిత్యంలో బి.ఏ. పట్టా, 1935లో అలీఘర్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్.ఎల్.బి. పట్టా పొందారు.

## వృత్తి జీవితం
### జర్నలిజం
విశ్వవిద్యాలయం నుండి బయటకు వచ్చిన తర్వాత, అబ్బాస్ న్యూఢిల్లీకి చెందిన 'నేషనల్ కాల్' పత్రికలో జర్నలిస్ట్‌గా తన వృత్తిని ప్రారంభించారు. 1935లో 'ది బాంబే క్రానికల్'లో చేరి రాజకీయ విలేకరిగా, సినిమా విమర్శకుడిగా పనిచేశారు. 1935 నుండి 1987 వరకు నిరంతరాయంగా 'లాస్ట్ పేజ్' కాలమ్ రాశారు. ఈ క్రమంలో ఈయన రష్యా ప్రధాని కృశ్చెవ్, అమెరికా అధ్యక్షుడు రూజ్‌వెల్ట్, చార్లీ చాప్లిన్, మావో జెడాంగ్ వంటి ప్రముఖులను ఇంటర్వ్యూ చేశారు.

### సినిమా
ఈయన చేతన్ ఆనంద్ తీసిన 'నీచా నగర్', వి. శాంతారాం తీసిన 'డాక్టర్ కోట్నీస్ కీ అమర్ కహానీ' వంటి చిత్రాలకు స్క్రిప్ట్‌లు రాశారు. 1945లో 'ధర్తీ కే లాల్' చిత్రంతో దర్శకుడిగా మారారు. 1951లో 'నయా సంసార్' అనే సొంత నిర్మాణ సంస్థను స్థాపించి సామాజిక స్పృహ గల చిత్రాలను నిర్మించారు. అమితాబ్ బచ్చన్ తొలి చిత్రం 'సాత్ హిందుస్తానీ'కి ఈయనే దర్శకుడు. రాజ్ కపూర్ చిత్రాల విజయాలలో ఈయన రచనలు కీలక పాత్ర పోషించాయి.
### సాహిత్యం
అబ్బాస్ ఆంగ్లం, హిందీ, ఉర్దూ భాషలలో 74 పుస్తకాలు రాశారు. ఈయనను ఉర్దూ కథా సాహిత్యంలో ఒక గొప్ప వెలుగుగా పరిగణిస్తారు. ఈయన రాసిన కాల్పనిక రచనలలో 'ఇంక్విలాబ్' అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది. ఇది భారతీయ సాహిత్యంలో ఈయనకు విశేష గుర్తింపు తెచ్చింది. ఈయన అనేక రచనలు రష్యన్, జర్మన్, ఇటాలియన్, ఫ్రెంచ్, అరబిక్ వంటి విదేశీ భాషలతో పాటు పలు భారతీయ భాషల్లోకి అనువదించబడ్డాయి.

ఈయన ఆత్మకథ 'ఐ యామ్ నాట్ యాన్ ఐలాండ్: యాన్ ఎక్స్‌పెరిమెంట్ ఇన్ ఆటోబయోగ్రఫీ' 1977లో ప్రచురితమై, తిరిగి 2010లో విడుదలైంది.

### సెన్సార్‌షిప్ కేసు
1968లో అబ్బాస్ 'చార్ షెహర్ ఏక్ కహానీ' అనే డాక్యుమెంటరీ చిత్రాన్ని నిర్మించారు. ఈ చిత్రం కలకత్తా, బొంబాయి, మద్రాస్, ఢిల్లీ నగరాల్లోని ధనికుల విలాసవంతమైన జీవితాలకు, పేదల దారిద్య్రానికి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని చూపింది. ఈ చిత్రానికి 'U' సర్టిఫికేట్ పొందడానికి ఈయన సెంట్రల్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఫిలిం సర్టిఫికేషన్‌ను ఆశ్రయించారు. అయితే బోర్డు ప్రాంతీయ కార్యాలయం దీనిని కేవలం పెద్దలకు మాత్రమే ('A' సర్టిఫికేట్) పరిమితం చేసింది. దీనిపై ఈయన సుప్రీంకోర్టులో రిట్ పిటిషన్ దాఖలు చేశారు. చిత్రాలపై ముందస్తు సెన్సార్‌షిప్ రాజ్యాంగబద్ధతను ఈయన సవాలు చేశారు. సుప్రీంకోర్టు చిత్రాల ముందస్తు సెన్సార్‌షిప్ రాజ్యాంగబద్ధతను సమర్థించింది.

## పురస్కారాలు - గౌరవాలు
### చలనచిత్రాలు
* 1942: BFJA అవార్డులు: ఉత్తమ స్క్రీన్ ప్లే: 'నయా సంసార్' (1941)
* 1946: 'నీచా నగర్' చిత్రానికి స్క్రీన్ ప్లే రాశారు, ఇది కాన్ ఫిలిం ఫెస్టివల్‌లో 'పామ్ డి ఓర్' గెలుచుకున్న ఏకైక భారతీయ చిత్రం.
* 1956: 'జాగతే రహో' చిత్రానికి స్క్రీన్ ప్లే అందించారు, ఇది 1957లో కార్లోవీ వారీ ఇంటర్నేషనల్ ఫిలిం ఫెస్టివల్‌లో క్రిస్టల్ గ్లోబ్ గ్రాండ్ ప్రిక్స్‌ను గెలుచుకుంది.
* 1964: ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిలిం: 'షెహర్ ఔర్ సప్నా'
* 1970: జాతీయ సమగ్రతపై ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిలింకు నర్గీస్ దత్ అవార్డు: 'సాత్ హిందుస్తానీ'
* 1972: జాతీయ సమగ్రతపై ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిలింకు నర్గీస్ దత్ అవార్డు: 'దో బూంద్ పానీ'

### సాహిత్యం
1969లో హర్యానా రాష్ట్ర గౌరవం, 1983లో ఉర్దూ వచన సాహిత్యానికి చేసిన కృషికి గాలిబ్ అవార్డు లభించాయి. 1984లో సోవియట్ యూనియన్ నుండి వోరోస్కీ సాహిత్య అవార్డును అందుకున్నారు.

## ఫిల్మోగ్రఫీ

* 'నయా సంసార్' (1941) – స్క్రీన్ ప్లే, కథ
* 'ధర్తీ కే లాల్' (1946) – స్క్రీన్ రైటర్, దర్శకుడు, నిర్మాత
* 'నీచా నగర్' (1946) – స్క్రీన్ రైటర్
* 'ఆవారా' (1951) – స్క్రీన్ రైటర్, సంభాషణలు
* 'మున్నా' (1954) – స్క్రీన్ రైటర్, దర్శకుడు, నిర్మాత
* 'శ్రీ 420' (1955) – స్క్రీన్ రైటర్, సంభాషణలు, కథ
* 'సాత్ హిందుస్తానీ' (1969) – దర్శకుడు, నిర్మాత
* 'మేరా నామ్ జోకర్' (1970) – స్క్రీన్ రైటర్, కథ
* 'బాబీ' (1973) – స్క్రీన్ రైటర్, కథ
* 'హెన్నా' (1991) – కథ

## పుస్తకాలు
ఈయన ఆంగ్లం, ఉర్దూ, హిందీ భాషలలో 74 పుస్తకాలు రాశారు. వాటిలో కొన్ని:
* 'అవుట్‌సైడ్ ఇండియా: ది అడ్వెంచర్స్ ఆఫ్ ఎ రోవింగ్ రిపోర్టర్' (1939)
* 'టుమారో ఈజ్ అవర్స్' (1943)
* 'బ్లడ్ అండ్ స్టోన్స్ అండ్ అదర్ స్టోరీస్' (1947)
* 'ఇంక్విలాబ్' (1958)
* 'ఇందిరా గాంధీ: రిటర్న్ ఆఫ్ ద రెడ్ రోజ్' (1966)
* 'బాంబై మై బాంబై' (1987)

## మూలాలు

వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:కళారంగంలో పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:హిందీ సినిమా దర్శకులు
వర్గం:1987 మరణాలు
వర్గం:1914 జననాలు