open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
దేవినేని నెహ్రూ

**దేవినేని నెహ్రూ** ఆంధ్రప్రదేశ్కు చెందిన రాజకీయ నాయకుడు, మాజీ రాష్ట్ర మంత్రి. విజయవాడలో కీలక నేతగా ఈయనకు పేరుంది. కంకిపాడు నియోజక వర్గం నుంచి నాలుగు సార్లు, పెనమలూరు నియోజక వర్గం నుంచి ఒకసారి మొత్తం ఐదు సార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు. విద్యార్థి నాయకుడిగా తన రాజకీయ ప్రస్థానం ప్రారంభించి తరువాత తెలుగు దేశం పార్టీలో చేరాడు. తరువాత కొద్ది రోజులు కాంగ్రెస్లో ఉండి మళ్ళీ తెలుగు దేశంలో చేరాడు.

## వ్యక్తిగత జీవితం
ఆయన అసలు పేరు దేవినేని రాజశేఖర్. ఆయన 1954 జూన్ 22 న విజయవాడ సమీపంలోని కంకిపాడు మండలం, నెప్పల్లిలో దేవినేని రామకృష్ణ వరప్రసాద్, రాధాకృష్ణమ్మ దంపతులకు రెండో సంతానంగా జన్మించాడు. ఆయన అన్న గాంధీ (రాజశేఖర్), తమ్ముళ్ళు మురళీ, బాజీప్రసాద్. బి. ఎ. వరకు చదివాడు. తరువాత కొన్నాళ్ళు వ్యవసాయం చేశాడు. తర్వాత ఆయనకు లక్ష్మితో వివాహం జరిగింది. ఈ దంపతులకు ఒక అబ్బాయి (అవినాష్), అమ్మాయి ఉన్నారు.

ఆయన కుటుంబం రాజకీయ నేపథ్యం ఉన్న కుటుంబమే. ఆయన తండ్రి సూర్యనారాయణ నెప్పల్లి సర్పంచిగా పనిచేశాడు.

## రాజకీయ ప్రస్థానం
నెహ్రూ విద్యార్థి దశ నుంచే రాజకీయాల్లో చురుగ్గా పాల్గొనేవాడు. చదువుకుంటున్నప్పుడే వంగవీటి రాధా సహాయంతో *యునైటెడ్ ఇండిపెండెన్స్* అనే సంస్థను స్థాపించాడు. 1979 వరకు ఈ సంస్థలో ఇద్దరూ కలిసి పనిచేశారు. తర్వాత వారిద్దరికీ విబేధాలు రావడంతో నెహ్రూ *యునైటెడ్ స్టూడెంట్స్ ఆర్గనైజేషన్* అనే పేరుతో మరో సంస్థను ప్రారంభించాడు. దాంతో ఈ రెండు సంస్థల మధ్య ఆధిపత్య పోరు మొదలైంది. ఈ పోరాటంలో నెహ్రూ 1979లో తన అన్న గాంధీని కోల్పోయాడు. 
1982 లో తెలుగుదేశం పార్టీ ఆవిర్భావం నుంచి తన రాజకీయ జీవితం ప్రారంభించిన నెహ్రూ మొదటగా ఎన్. టి. ఆర్ మంత్రివర్గంలో సాంకేతిక విద్యాశాఖా మంత్రిగా పనిచేశాడు. తెలుగుదేశం విడిపోయినప్పుడు ఎన్. టి. ఆర్ వర్గానికి అండగా నిలబడ్డాడు. తర్వాత కాంగ్రెస్ పార్టీలో చేరాడు. 2004 లో కాంగ్రెస్ తరపున ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు. 2009, 2014 శాసనసభ ఎన్నికల్లో పరాజయం పొందాడు. మళ్ళీ తెలుగు దేశం పార్టీకి దగ్గరయ్యాడు.

## మరణం
కిడ్నీ వ్యాధితో బాధ పడుతూ 2017, ఏప్రిల్ 17 సోమవారం ఉదయం 5 గంటలకు హైదరాబాదు, బంజారాహిల్స్ రోడ్డు నంబరు1 లోని కేర్ ఆసుపత్రిలో  మరణించాడు.

## మూలాలు

వర్గం:2017 మరణాలు
వర్గం:పార్టీలు ఫిరాయించిన రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:1954 జననాలు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా నుండి ఎన్నికైన శాసన సభ్యులు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లాకు చెందిన రాష్ట్ర మంత్రులు
చల్లపల్లి స్వరూపరాణి

**చల్లపల్లి స్వరూపరాణి** తొలి దళిత స్త్రీవాద రచయిత్రిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. 
## వివరాలు
ఈమె 1970, మే 25న గుంటూరు జిల్లా, ప్యాపర్రు గ్రామంలో మంత్రయ్య, మరియమ్మ దంపతులకు జన్మించింది. ఈమె కథలు, కవితలు వ్రాసింది. ఈమె వ్రాసిన కొన్ని రచనలు ఇంగ్లీషు, హిందీ  భాషలలోకి తర్జుమా అయ్యాయి. ఈమె 1992లో నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం నుండి ప్రాచీన భారత చరిత్ర & పురావస్తు శాస్త్రంలో ఎం.ఎ. పట్టా పొందింది. 1996లో హైదరాబాదు కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయం నుండి చరిత్రలో ఎం.ఫిల్, 2007లో పి.హెచ్‌డి పట్టాలను పొందింది. ఈమె 1999 నుండి పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో చరిత్ర విభాగంలో అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్‌గా చేరి 9 సంవత్సరాలు పనిచేసింది. పిమ్మట 2008లో నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయంలోని మహాయాన బౌద్ధ అధ్యయనాల కేంద్రంలో అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్‌గా సేవలను అందించింది. 2011లో ప్రొఫెసర్‌గా పదోన్నతిని పొందింది. ఈమె 81కి పైగా వివిధ సెమినార్లలో, వర్కుషాపుల్లో పాల్గొని పత్రసమర్పణ గావించింది. వివిధ పత్రికలలో బుద్ధిజం గురించి, జాషువా సాహిత్యం గురించి, దళిత రచయిత్రుల గురించి, గిరిజన సంస్కృతి గురించి ఇంకా వివిధ విషయాలపై 56కు పైగా వ్యాసాలను రచించింది. ఇంకా ఈమె "చారిత్రక పరిశోధన" అనే అర్ధవార్షిక పత్రికకు, "బహుజన కెరటాలు" అనే మాసపత్రికకు సంపాదకురాలిగా ఉన్నది. "మన చరిత్ర - సంస్కృతి" మాసపత్రికకు, "Samanthara Voice" పత్రికకు సంపాదక వర్గ సభ్యురాలిగా వ్యవహరిస్తున్నది. ఈమె పలు సామాజిక, విద్యాసంబంధ సంస్థలలో సభ్యురాలిగా క్రియాశీలకంగా ఉంది.  
## రచనలు
# అస్తిత్వ గానం 
# మంకెనపువ్వు
# Caste, Religion and State in Medieval South India
# Facets of Gender Discrimination and Violence
# Tribe- Peasant- Elite Dynamics in Medieval Andhra
## పురస్కారాలు
* సుశీలా నారాయణరెడ్డి ట్రస్ట్ నుండి కవితా సంపుటి ప్రచురణకు ఆర్థిక సహాయం
* 2002లో పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం నుండి నాళం కృష్ణారావు ధర్మనిధి పురస్కారం
* 2006లో విమలా శాంతి సాహితీ పురస్కారం.
* 2007లో మంకెనపువ్వు కవితా సంపుటికి పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారిచే ఉత్తమ గ్రంథంగా సాహిత్య పురస్కారం.
* 2009-2010 సంవత్సరానికి గాను లాడ్లి మీడియా అవార్డు
* 2014లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వంచే మహాకవి గుర్రం జాషువా సాహిత్య పురస్కారం.
* 2015లో జానపద కళాపీఠం, అద్దంకి వారిచే గుర్రం జాషువా పురస్కారం.
* 2015లో యునైటెడ్ ఫోరం ఫర్ ఎస్.సి, ఎస్.టి ఎంప్లాయీస్, వరంగల్లు వారిచే గుర్రం జాషువా పురస్కార్
* 2016లో దళిత్ ఓపెన్ యూనివర్సిటీ, ఫిరంగిపురం వారిచే డా.అంబేద్కర్ జాతీయ అవార్డ్.
## ఇవికూడా చూడండి
1.దళిత స్త్రీవాదం

## మూలాలు

వర్గం:1970 జననాలు
వర్గం:దళిత కవులు
వర్గం:దళిత రచయిత్రులు
వర్గం:స్త్రీవాద రచయితలు
వర్గం:గుంటూరు జిల్లా రచయిత్రులు
వర్గం:తెలుగు రచయితలు
వర్గం:తెలుగు కవయిత్రులు
వర్గం:గుంటూరు జిల్లా కవులు
వర్గం:గుంటూరు జిల్లా కవయిత్రులు
వర్గం:ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు
సల్లా పాయల్ కొట్గరీకర్

**పాయల్ కొట్గరీకర్** తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన ప్రముఖ సంగీత కళాకారిణి. ఈవిడ 2017 లో తెలంగాణ ప్రభుత్వం నుండి తెలంగాణ రాష్ట్ర విశిష్ట మహిళా పురస్కారం అందుకుంది.

## జననం
పాయల్ తెలంగాణ రాష్ట్రం లోని నిజామాబాద్ జిల్లా, డిచ్‌పల్లి మండలం బర్దీపూర్ గ్రామంలో జన్మించింది.

## కళారంగంలో
నిజామాబాద్ కు చెందిన పాయల్ తబలా వాయిద్యకారిణి. నిజామాబాద్ నగరంలోని సంగీత నృత్య కళాశాలలో డిప్లొమా పూర్తి చేసింది. పాయల్ గురువు పేరు కృష్ణ  20 ఏళ్లుగా ఈ వాయిద్యంలో రాణిస్తున్న పాయల్ జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు తెచ్చుకుంది. ప్రముఖ తబలా వాయిద్యకారుడు ఉస్తాద్ జాకీర్ హుస్సేన్ చేత కూడా ప్రశంసలు అందుకుంది. బెంగళూరు లో హార్ట్ ఆఫ్ లివింగ్‌ లో గురువు రవిశంకర్‌జీ నిర్వహించిన సంగీత కచేరిలో తబాలా వాయించి అందరి మన్ననలు పొందింది. రాజకీయరంగంలో దూసుకుపోతున్న పాయల్, బర్దీపూర్ ఎంపీటీసీగా గెలుపొందింది.

## బహుమతులు - పురస్కారాలు
* తెలంగాణ రాష్ట్ర విశిష్ట మహిళా పురస్కారం - హైదరాబాద్, తెలంగాణ ప్రభుత్వం, మార్చి 8, 2017
* 2005లో జాతీయ స్థాయి అవార్డు, 2004, 2007లో రాష్టస్ధాయి అవార్డులు అందుకుంది.

## మూలాలు

వర్గం:విశిష్ట మహిళా పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా మహిళా సంగీత విద్వాంసులు
జాజుల గౌరి

thumb|తెలంగాణ రాష్ట్ర అవతరణ ఉత్సవాలలో భాగంగా 2015, జూన్ 7న హైదరాబాదులోని రవీంద్రభారతిలో 400 మంది కవులచే తెలంగాణ ప్రభుత్వ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ నిర్వహించిన కవి సమ్మేళనంలో మామిడి హరికృష్ణ నుండి సత్కారం అందుకుంటున్న జాజుల గౌరి
**జాజుల గౌరి** పేరుపొందిన దళితవాద రచయిత్రి. ఈమె అసలు పేరు మునింగం సుశీల. ఈమె హైదరాబాదు లోతుకుంటలో 1969 మార్చి 2న మల్లయ్య, లక్ష్మి దంపతులకు జన్మించింది. ఈమె 8వ తరగతి చదివే సమయంలో మునింగం నాగరాజుతో వివాహం జరగడంతో చదువు ఆగిపోయింది. తరువాత ఈమె డా.బి.ఆర్.అంబేద్కర్ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం నుండి బి.ఎ. డిగ్రీ సంపాదించింది. పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో జర్నలిజం చదివింది. ఈమె బాల్యం నుండే పాటలు వినడంలోను కవిత్వం వ్రాయడంలోను ఆసక్తి చూపింది. ఈమె మొదటి కవిత 1980లో కర్షకులు పేరుతో తన తల్లిదండ్రులను ఉద్దేశించి వ్రాసింది. అది మొదలుకొని ఈమె బాల కార్మికుల గురించి, పేదరికం గురించి సుమారు 300 కవితలు వ్రాసింది. ఆ కవితలు ప్రచురించడానికి పత్రికలు తిరస్కరించడంతో ఆమె దళిత దృక్కోణంలో కవిత్వం వ్రాయడం ప్రారంభించింది. ఈమె కవిత్వం ఆంధ్ర రాష్ట్రంలో దళితోద్యమం బలపడటానికి దోహదపడింది. ఈమె తెలంగాణ ప్రాంతం నుండి తొలి తరం దళిత రచయిత్రిగా వాసికెక్కింది. 

జాజుల గౌరి జీవితం, సాహిత్యం వేరుకాదు. తాను గడిచివచ్చిన జీవితాన్ని సాహిత్యంలో చిత్రిస్తున్నది. తెలుగుసాహిత్యంలో మాదిగ దండోరా ఉద్యమ నేపథ్యంలో తనను తాను తెలుసుకుంటూ  తమ జీవితాలు కూడా సాహిత్య యోగ్యమే అనే ఆత్మవిశ్వాసంతో ముందుకు సాగుతున్న రచయిత్రి ఈమె. ఈమె ప్రజాస్వామ్య రచయిత్రుల వేదిక అధ్యక్షురాలిగా పనిచేస్తున్నది. దళిత బహుజన సామాజిక ఉద్యమాలలో ముఖ్యంగా స్త్రీ సమస్యలపై పోరాడే ఉద్యమాలలో ఈమె చురుకుగా పాల్గొంటున్నది. 

## జీవిత సంగ్రహం
జాజుల గౌరి సికింద్రబాద్ లోని బొల్లారం దవఖానాలో జన్మిచినది, అమ్మ జాజుల లక్ష్మమ్మ. 1930 ప్రాంతంలో రంగారెడ్డి జిల్లాలోని కీసర నుంచి వచ్చి అల్వాల్ లోని వ్యవసాయ భూముల్లో మాదిగతనం చేస్తూ స్థిరపడ్డారు. ఆ తర్వాత ఎనిమిది ఎకరాల బీడు భూమిని లోతు కుంటలో సాగు చేస్తూ అక్కడే స్థిరపడ్డారు.

## రచనలు
thumb|తెలంగాణ ప్రభుత్వ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ సంచాలకుడు డా. మామిడి హరికృష్ణ చేత సత్కారం అందుకుంటున్న జాజుల గౌరి
* మన్నుబువ్వ (కథల సంపుటి)
* వొయినం (నవల)

## పురస్కారాలు
thumb|2017 ఉగాది కవి సమ్మేళనంలో కవిత్వ పఠనం చేస్తున్న జాజుల గౌరి
జాజుల గౌరి కథా రచయిత్రిగా అనేక పురస్కారాలు, ప్రశంసలు అందుకున్నది. కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ బెంగళూరు, గుడివాడ, హైదరాబాదు తదితర ప్రాంతాలలో నిర్వహించిన సాహిత్య సభలలో రచయిత్రిగా ఆహ్వానించబడింది.

ఈమె అందుకున్న పురస్కారాలు కొన్ని:
* మన్నుబువ్వ కథల సంపుటికి విశాల సాహితి పురస్కారం.
* సుశీలా నారాయణరెడ్డి ట్రస్ట్ నుండి ఆర్థిక సహాయం.
* మన్నుబువ్వ పుస్తకానికి చాసో పురస్కారం.
* అధికార భాషాసంఘం అవార్డ్
*తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం సాహితీ పురస్కారం 2013, 13 జూలై 2016 (వొయినం పుస్తకానికి)
* యద్దనపూడి సులోచనారాణి మాతృమూర్తి పురస్కారం.
* రంగవల్లి మెమోరియల్ ట్రస్ట్ పురస్కారం.
* దళిత సాహిత్య అకాడమీ న్యూఢిల్లీ వారి వీరాంగన సావిత్రీబాయి ఫూలే పురస్కారం.

## మూలాలు

వర్గం:కలం పేరుతో ప్రసిద్ధులైన తెలంగాణ వ్యక్తులు
వర్గం:దళిత రచయిత్రులు
వర్గం:దళిత ఉద్యమకారులు
వర్గం:తెలుగు కథా రచయితలు
వర్గం:తెలంగాణ రచయితలు
వర్గం:1969 జననాలు
వర్గం:స్త్రీవాద రచయితలు
వర్గం:తెలుగు నవలా రచయితలు
వర్గం:తెలుగు రచయిత్రులు
తుల ఉమ

**తుల ఉమ,** తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజకీయ నాయకురాలు. తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి తరపున కరీంనగర్ జిల్లా కత్లాపూర్ మండల జెడ్.పి.టీ.సి.గా విజయం సాధించింది. 2014, జూలై 5న కరీంనగర్ జిల్లా తొలి మహిళా జడ్పీ చైర్ పర్సన్ గా ఎన్నికయింది.

## జననం
ఉమ 1970, డిసెంబరు 25న తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని కరీంనగర్ జిల్లా, మేడిపల్లి మండలం మోత్కురావు పేటలో గొర్రెల కాపరి కుటుంబంలో జన్మించింది.

## జీవిత విశేషాలు
చిన్ననాటి నుండి పెత్తందారి వ్యవస్థను ప్రశ్నిస్తూ సామాన్యుల పక్షాన పోరాటాలు చేసిన ఉమ, నక్సలిజం వైపు ఆకర్షితురాలైంది. 1984 నుండి 1994 వరకు పదేళ్ల పాటు అజ్ఞాతంలో గడిపి, నక్సల్స్ ఉద్యమం పీపుల్స్ వార్, జనశక్తిగా విడిపోయిన సందర్భంలో జనశక్తి వైపు తన పయనం సాగించింది. 1991 -94 మధ్య జిల్లా కమిటి సభ్యురాలిగా పనిచేసింది. అజ్ఞాతంలో ఉన్న సమయంలోనే సిరిసిల్ల డివిజన్‌లో కీలక పాత్ర పోషించింది. అదేసమయంలో ఉద్యమ నాయకుడు తుల రాజేందర్‌తో ఆమెకు వివాహం జరిగింది.

అనారోగ్య రాజేందర్‌, ఉమలు 1994లో లొంగిపోయి జనంలో కలిసారు. అటుతరువాత ఉమ ప్రైవేట్‌గా బిఎ డిగ్రీని పూర్తి చేసింది. బీడీ కార్మికుల పక్షాన పోరాటం చేసింది.

## రాజకీయ ప్రస్థానం
1994లో సిపిఐ (ఎంఎల్) పార్టీ తరపున జగిత్యాల శాసనసభ నియోజకవర్గం ఎమ్మెల్యేగా పోటీచేసి ఓడిపోయింది. 2001లో ఆవిర్భవించిన తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీలో చేరి, ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమంలో కీలక పాత్రను పోషించింది. మొదట్లో టిఆర్ఎస్ పార్టీ మహిళా విభాగానికి ఉపాధ్యక్షురాలిగా పనిచేసిన ఉమ, 2010 లో పార్టీ మహిళా విభాగ రాష్ట్ర అధ్యక్షురాలిగా నియమించబడింది. తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి తరపున కరీంనగర్ జిల్లా కత్లాపూర్ మండల జెడ్.పి.టీ.సి.గా విజయం సాధించి... 2014, జూలై 5న కరీంనగర్ జిల్లా తొలి మహిళా జడ్పీ చైర్ పర్సన్ గా ఎన్నికయింది. తుల ఉమా 2021 జూన్ 4న టీఆర్‌ఎస్‌ పార్టీ సభ్యత్వానికి రాజీనామా చేసి ఢిల్లీలోని బీజేపీ జాతీయ కార్యాలయంలో కేంద్రమంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్, బీజేపీ రాష్ట్ర వ్యవహారాల ఇంఛార్జీ తరుణ్ చుగ్ సమక్షంలో భారతీయ జనతా పార్టీలో చేరింది.

తుల ఉమ 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో వేములవాడ అసెంబ్లీ టికెట్‌ ఇచ్చి చివరి నిమిషంలో వెనక్కి తీసుకోవడంపై ఆమె మనస్థాపం చెంది భారతీయ జనతాపార్టీకి  రాజీనామా చేసి, నవంబర్ 13న మంత్రి కేటీఆర్ సమక్షంలో బీఆర్ఎస్ పార్టీలో చేరింది.

## మూలాలు

వర్గం:1970 జననాలు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:జగిత్యాల జిల్లా మహిళా రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:జగిత్యాల జిల్లా మహిళా నక్సలైట్లు
వర్గం:కరీంనగర్ జిల్లా పరిషత్ చైర్మన్‌లు
మురుగశంకరి లియో

**మురుగశంకరి లియో, ** ప్రముఖ భరతనాట్య కళాకారిణి, నాటక కళాకారిణి, పరిశోధక విద్యార్థి. ఆమె భరతనాట్య గురువు కూడా. భారతదేశంలోనూ, ఇతర దేశాల్లోనూ ఆమె ఎన్నో భరతనాట్య ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది. మురుగశంకరి చెన్నైలో కలై కూడం పేర భరతనాట్య పాఠశాల నడుపుతోంది. ఆమె కర్ణాటక సంగీతం, నట్టువంగం కూడా నేర్చుకుంది.

పాట పాడుతూ, నట్టువంగం చేస్తూ, నృత్యం నేర్పించే అతి తక్కువ నాట్య గురువుల్లో మురుగుశంకరి ఒకరు. మధురైలోని మీనాక్షీ ఆశ్రంలో శివానంద సంప్రదాయానికి చెందిన యోగా నేర్పిస్తుంటుంది ఆమె. ఆమె నాట్యాన్ని ఎందరో భరతనాట్య ప్రముఖులు, పత్రికలు ప్రసంసించాయి.

## తొలినాళ్ళ జీవితం
మురుగశంకరిది తండ్రి లియో ప్రభు ప్రముఖ రంగస్థల నటుడు, టీవీ పర్సనాలిటీ, తమిళ సినిమాల్లో నిన్నటి తరం నటుడు కూడా. రెండుం రెండుం అంజు, నాన్ మహాన్ అల్లా, అన్నే అన్నే వంటి సినిమాల్లో నటించాడు ప్రభు. ప్రభుకు కలైమామణి పురస్కారం కూడా లభించింది.

చెన్నైలోని ఆదర్ష్ విద్యాలయ మెట్రిక్యులేషన్ హైయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్ లో ప్రాథమిక విద్యనభ్యసించింది మురుగశంకరి. శ్రీ వెంకటేశ్వర ఇంజినీరింగ్ కళాశాలలో కెమికల్ ఇంజినీరింగ్ చదువుకుంది ఆమె.

## నాట్య కెరీర్
thumb|బెంగుళూరులోని ఒక నృత్య ప్రదర్శనలో నాట్యం చేస్తున్న మురుగశంకరి
ఆమె 5వ ఏట నాట్య గురువు కె.జె.సరస వద్ద నృత్యం నేర్చుకోవడం ప్రారంభించింది మురుగశంకరి. ఘంటశాల పార్వతి రవి నేతృత్వంలో అరంగేట్రం చేసింది ఆమె. కెమికల్ ఇంజినీరింగ్ లో డిగ్రీ చేసిన ఆమె, భరతనాట్యంలో భరతిదశన్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి మాస్టర్స్ డిగ్రీ పూర్తి చేసింది. ప్రస్తుతం ఆమె భరతనాట్యంలో పరిశోధన చేస్తోంద్.

### ప్రముఖ ప్రదర్శనలు
మలేషియా, సింగపూర్, శ్రీలంక వంటి దేశాల్లో ప్రతిష్ఠాత్మకమైన సభల్లో ఆమె నృత్య ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.
[ఎడమ|thumb| [మధురై మీనాక్షీ దేవి ఆలయంలో నవరాత్రి ఉత్సవాల్లో నాట్య ప్రదర్శన ఇస్తున్న మురుగశంకరి.]]
* చిదంబరం నాట్యాంజలి
* తమిళనాడు పర్యాటక శాఖ ఆధ్వర్యంలో మామళ్ళపురం నృత్య ఉత్సవాలు
* దర్పణ, డబ్ల్యూ.జెడ్.సి.సి ఆధ్వర్యంలో అహ్మదాబాద్లో నటరాణి ఉత్సవాలు. 
* కలకత్తాలో ఉదయ శంకర్ ఉత్సవాలు.
* తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం నిర్వహించే నాథనీరాజనంలో మూడుసార్లు ప్రదర్శన.
* మలేషియా, పెనాంగ్, షా అలం, కపార్ లలో చారిటీ ప్రదర్శనలు.

### అవార్డులు
[thumb|[హైదరాబాద్ లోని ఒక ప్రదర్శనలో మురుగశంకరి.]]
* విపంచి ట్రస్ట్, నాట్యకళ విపంచి అనే అవార్డు ప్రదానం చేసింది. ఈ పురస్కారాన్ని ఆమె మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ చేతి నుండి అందుకొంది.
* కటక్లోని ఉత్కళ యువ సంస్కృతిక్ సంగ్, నృత్య శిరోమణి పురస్కారం ఇచ్చి గౌరవించింది.
* విశాఖపట్టణంలో నటరాజ సంగీత, నృత్య అకాడమీ, ప్రపంచ నృత్య దినోత్సవ పురస్కారంతో సత్కరించింది.
* ఆమెను ఒడిశా పర్యాటక శాఖ 2012లో పరిచయ్ జాతీయ ఎక్సెలన్సీ పురస్కారం ఇచ్చి గౌరవించింది.
* మలేషియాలో నాట్య తిలకం బిరుదుతో గౌరవం జరిగింది.
* 2012లో చెన్నైలో సలంగై ఓలీ ట్రస్టు నర్తన శిరోమణి బిరుదుతో ఆమెను సత్కరించింది.
* 2012లో పార్ధసారథి స్వామి సభలో ఉత్తమ ప్రదర్శకురాలిగా నిలిచింది మురుగశంకరి.
* భారతీయ లలిత కళల సొసైటీ నిర్వహించిన దక్షిణ జోన్ సంగీత, నృత్య కాన్ఫరెన్స్ లో ఉత్తమ నాట్య కళాకారిణిగా ఎంపికైంది ఆమె.

## మూలాలు


వర్గం:1983 జననాలు
వర్గం:భరతనాట్య కళాకారులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వేదుల శకుంతల

**వేదుల శకుంతల** ప్రముఖ రచయిత్రి. ఈమె తూర్పుగోదావరి జిల్లా, ద్రాక్షారామంలో జన్మించింది. కానీ చిన్నప్పటి నుండి తెలంగాణలో పెరిగింది. ఈమె విద్యాభ్యాసం ఖమ్మం, వరంగల్లులలో కొనసాగింది. ఈమెకు సంగీతం, చిత్రలేఖనాలలో ప్రవేశం ఉంది. సఖ్యసాహితి అనే సాహిత్య సంస్థకు ప్రధానకార్యదర్శిగా పనిచేసింది. ఈమె కథలపై కేంద్రవిశ్వవిద్యాలయంలో ఎం.ఫిల్. స్థాయి పరిశోధనలు జరిగాయి.

## రచనలు
ఈమె రచనలు గీతాంజలి, వనిత, కృష్ణా పత్రిక, ఆంధ్రభూమి, ఆంధ్రపత్రిక, తెలుగు జ్యోతి, నవ్య, విపుల, ఆంధ్రప్రభ, పుస్తకప్రపంచం, ఆంధ్రజ్యోతి, యువ, పత్రిక, పుస్తకం, ఇండియా టుడే, ప్రజాతంత్ర, చిత్ర, విజయ, వసుధ, పల్లకి, అనామిక, విశ్వరచన మొదలైన పత్రికలలో ప్రచురింపబడ్డాయి. ఈమె 100కు పైగా కథలు, 20 నవలలు, 10 నాటికలు, 700కు పైగా వ్యాసాలు రచించింది. ఈమె కథలు కొన్ని మనీలా రేడియో స్టేషన్ నుండి ప్రసారమయ్యాయి. ఈమె నవలలు కొన్ని కన్నడ భాషలోనికి అనువాదమయ్యాయి.

ఈమె ప్రకటించిన పుస్తకాలు:
# పసిడి సంకెళ్లు (కథా సంపుటి)
# మనసెప్పుడూ గుప్పెడే (కథా సంపుటి)
# ప్రేమభిక్ష (నవల)
# ఆర్తి (నవల)
# తెరచాపలు (నవల)
# తూర్పురేఖలు (నవల)
# కృష్ణాతరంగిణి (వ్యాస సంపుటం)
# స్పందన (వ్యాస సంపుటి)
# శాంతి నిలయం (నవల)
# గ్లామర్ లెస్ గర్ల్ (నవల)
# ఆఫ్టరాల్ ఆడది (నవల)
# దీప్తి (నవల)
# శారదరాత్రులు (నవల)
# పునాదిరాళ్లు  (నవల)
# వెలుగు వాకిలి (నవల)
# అరుంధతి (నవల)
# లయ తప్పిన విన్యాసం (నవల)
# రేపటి పుడమి (నవల)

## పురస్కారాలు
* సాహిత్య అకాడమీ ద్వారా ఉత్తమరచయిత్రిగా వాసిరెడ్డి రంగనాయకమ్మ అవార్డు.
* మనసెప్పుడూ గుప్పెడే కథా సంపుటానికి మాటూరి వెంకటసుబ్బారావు అవార్డు.
* దుమారం కథకు వంశీ బర్కిలీ అవార్డు.
* మంచు కురిసిన వేళ మమత నవ్వింది కథకు నవ్యసాహితి అవార్డు.

## మూలాలు

వర్గం:1939 జననాలు
వర్గం:తెలుగు రచయిత్రులు
వర్గం:తెలుగు కథా రచయితలు
వర్గం:తెలుగు నవలా రచయితలు
వర్గం:వాసిరెడ్డి రంగనాయకమ్మ స్మారక పురస్కార గ్రహీతలు
లక్ష్మీ గోపాలస్వామి

**లక్ష్మీ గోపాలస్వామి,** దక్షిణ భారత సినీ నటి, భరతనాట్య కళాకారిణి. ఆమె మలయాళం, కన్నడ సినిమా, తమిళ సినిమాల్లోనటించింది. కొన్ని టీవీ ధారావాహికల్లో కూడా లక్ష్మీ నటించింది. కన్నడ సినిమా విద్యలో ఆమె నటనకు కర్ణాటక రాష్ట్ర సినీ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది. మలయాళంలో ఆమె మొట్టమొదటిసారి అరయన్నంగలుడే వీడు అనే సినిమాలో నటించింది. ఈ సినిమాలో మమ్ముట్టితో కలసి  నటించిన ఆమె నటనకు కేరళ రాష్ట్ర ఉత్తమ సహాయ నటి పురస్కారం వచ్చింది. ఏషియానెట్ చానల్ లో వచ్చే వడాఫోన్ తకధిమి అనే నృత్య ప్రధాన షోలో ఆమె న్యాయనిర్ణేతగా కూడా వ్యవహరించింది.

## తొలినాళ్ళ జీవితం
బెంగళూరులోని కన్నడ కుటుంబంలో జన్మించింది లక్ష్మీ. ఆమె తల్లిదండ్రులు ఎం.కె.గోపాలస్వామి, డాక్టర్ ఉమా గోపాలస్వామి. ఆమెకు ఒక తమ్ముడు అర్జున్. ఆమె తల్లి ఉమ సంగీత కళాకారిణి. ఆమె ప్రోత్సాహంతోనే లక్ష్మి భరతనాట్యం నేర్చుకొంది. 

## నటన కెరీర్
2007లో ఆమె రెండో సారి కేరళ రాష్ట్ర అవార్డు గెలుచుకుంది. తనియే సినిమాలోని నటనకు రెండో ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది. ఈ సినిమాకు అట్లాస్ సినీ విమర్శకుల ఉత్తమ నటి పురస్కారం కూడా లభించింది లక్మీ నటనకు.

## మూలాలు

వర్గం:భరతనాట్య కళాకారులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
గొంగిడి సునీత

**గొంగిడి సునీత,** తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజకీయ నాయకురాలు. ప్రస్తుతం భారత్ రాష్ట్ర సమితి తరపున ఆలేరు శాసనసభ నియోజకవర్గం ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహించి ప్రభుత్వ విప్‌‌గా పని చేసింది.

## జననం - విద్యాభ్యాసం
సునీత 1969, ఆగస్టు 16న నరసింహయ్య - సరళ దంపతులకు తెలంగాణ రాష్ట్రం, యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా, ఆలేరులో జన్మించింది. ఆమె వరంగల్‌లో పాలిటెక్నిక్‌ పూర్తి చేసింది.

## వివాహం
సునీత 1990 మే 25న గొంగిడి మహేందర్ రెడ్డిని వివాహం చేసుకుంది. వీరికి ఇద్దరు అమ్మాయిలు (అంజలి, హర్షిత).

## రాజకీయ ప్రస్థానం
2001, జూన్ 4 న రాజకీయాలలోకి ప్రవేశించి, యాదగిరిగుట్ట ఎం.పి.టి.సి.గా ఎన్నికైంది. అటుతర్వాత యాదగిరిగుట్ట ఎం.పి.పి.గా పనిచేసింది. 2006 నుండి 2011 వరకు వంగపల్లికి సర్పంచ్ గా పనిచేసింది. 2014లో తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీ తరపున ఆలేరు శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి పోటీచేసి, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ పార్టీ అభ్యర్థైన బూడిద భిక్షమయ్య గౌడ్ పై 34వేల ఓట్ల మెజారిటీతో విజయం సాధించింది. 2018లో అదే నియోజకవర్గం నుండి పోటీచేసి బూడిద భిక్షమయ్య గౌడ్ పై 33086 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలుపొందింది.

## నిర్వహించిన పదవులు
# 2001: యాదగిరిగుట్ట ఎం.పి.టి.సి.
# 2001: ఎం.పి.పి.
# 2002: తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి మహిళా కార్యదర్శి
# 2004: రాష్ట్ర కార్యదర్శి
# 2006 - 2011: వంగపల్లికి సర్పంచ్
# 2009 - 2014: పొలిట్ బ్యూరో సభ్యురాలు
# 2014: ఆలేరు ఎమ్మెల్యే
#13.12.2014 - 06.09.2018: ప్రభుత్వ విప్ (తెలంగాణ శాసనసభ)
# 2018: ఆలేరు ఎమ్మెల్యే
#07.09.2019 - 2024: ప్రభుత్వ విప్ (తెలంగాణ శాసనసభ)

## ఇతర వివరాలు
ఆస్ట్రేలియా, మలేషియా, సింగపూర్, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్, యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆఫ్ అమెరికా మొదలైన దేశాలను సందర్శించింది.

## మూలాలు

వర్గం:1969 జననాలు
వర్గం:తెలంగాణ రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:మహిళా రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా వ్యక్తులు
వర్గం:తెలంగాణ శాసన సభ్యులు (2014)
వర్గం:తెలంగాణ శాసన సభ్యులు (2018)
ప్రేరణ దేశ్ పాండే

**ప్రేరణ దేశ్ పాండే,** ప్రముఖ భారతీయ కథక్ నృత్య కళాకారిణి.

ఆమె తన 7వ ఏటనే షరదినీ గోలే వద్ద కథక్ నేర్చుకోవడం మొదలుపెట్టింది. 15వ ఏట అరంగేట్రం చేసింది ప్రేరణ. ఆ తరువాత ఆమె రోహిణి భాటే వద్ద లక్నో, జైపూర్ ఘరనా సంప్రదాయంలో కథక్ లో 22 ఏళ్ళ పాటు శిక్షణ పొందింది. ఆమె కథక్ లో మంచి ప్రావిణ్యం పొందింది.

పూణె విశ్వవిద్యాలయంలోని లలిత కళా కేంద్రంలో చదువుకొంది ప్రేరణ. గణితంలో డిగ్రీ చదువుకొన్న ఆమె, కథక్ లో మాస్టర్స్ డిగ్రీ పూర్తి చేసింది. మాస్టర్స్ లో విశ్వవిద్యాలయం ప్రధమురాలిగా నిలిచింది ఆమె.

## మూలాలు

వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
రోహిణి భాటే

**రోహిణి భాటే** (నవంబరు 14, 1924 – అక్టోబరు 10, 2008) భారతదేశ ప్రముఖ కథక్ నృత్య కళాకారిణి, గురువు, రచయిత్రి, నృత్య విమర్శకురాలు, పరిశోధకురాలు. ఆమె కెరీర్ లో ఎన్నో పురస్కారాలు, గౌరవాలు పొందింది రోహిణి. సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం, కాళిదాస సమ్మాన్ వంటి అరుదైన గౌరవాలు అందుకొంది ఆమె.

జైపూర్, లక్నో ఘరాణా పద్ధతిలో కథక్ నేర్చుకొంది రోహిణి. నృత్య రీతుల్లో విభిన్న రీతిని అవలంభించిన ఆమె, అభినయ ప్రదర్శనలో విన్నూత్న విధానాలు తయారు చేసింది రోహిణి.హిందుస్థానీ సంగీతంలో ఆమెకు ప్రవేశం ఉండటంతో, ఆమె సృష్టించే నృత్య రీతులకు స్వయంగా సంగీతం సమకూర్చుకొనేది. నృత్య విమర్శకుడు సునీల్ కొఠారీ ప్రకారం, ఆమె నృత్య దర్శకత్వం వహించిన శకుంతల నృత్య రూపకం చెప్పుకోదగ్గది. ఆమె నృత్య దర్శకత్వం వహించిన కాళిదాస విరచిత ఋతుసంహర, ఋగ్వేదంలోని ఉస్బ సూక్తాలకు ఎన్నో ప్రశంసలు లభించాయి.
## మూలాలు
సాలభంజిక

**సాలభంజిక** అంటే స్త్రీత్వపు లక్షణాలను విశేషంగా ప్రదర్శిస్తూ చెట్టు పక్కనే కొమ్మను పట్టుకుని నిలుచుని ఉండే శిల్పం.  ఈ సంస్కృత పదానికి అర్థం సాలవృక్షపు కొమ్మను పట్టుకుని ఉన్న స్త్రీ అని అర్థం. దీనినే మదనిక, శిలాబాలిక అని కూడా వ్యవహరిస్తుంటారు.
## కళా సాంప్రదాయం
సాలభంజిక అనేది భారతీయ శిల్పకళ అయిన నృత్యం, తనను తాను అలంకరించుకోవడం, సంగీత వాయిద్యం వంటి వివిధ భంగిమలలో శైలీకృత చెట్టు కింద ఒక యువతిని సూచించే అందమైన రాతి శిల్పం యొక్క  ప్రామాణిక అలంకారం. సాలభంజిక  స్త్రీ లక్షణాలైన  రొమ్ములు, తుంటి వంటివి తరచుగా అతిశయోక్తిగా ఉంటాయి. తరచుగా ఈ శిల్పకళా బొమ్మలు సంక్లిష్టమైన వెంట్రుకలను, ఆభరణాలను సమృద్ధిగా ప్రదర్శిస్తాయి. సాలభంజిక భావన పురాతన ప్రతీకాత్మకత నుండి పవిత్ర కన్యను సాళ లేదా అశోక వృక్షంతో  కలిపే సంప్రదాయంను దోహడ అంటారు. దీనిని ఒక యువతితో స్పర్శ ద్వారా మొక్కల ఫలదీకరణం అని కూడా అంటారు. కాలక్రమేణా ప్రతీకాత్మకత మారిపోయింది. సాలభంజిక అలంకార శిల్పాలుగా ఉపయోగించబడే బొమ్మలుగా మారింది.  సాధారణంగా ఆరాధకులు ప్రదక్షిణలు చేసే ప్రదేశంలో, అనేక హిందూ దేవాలయాల గర్భగృహానికి సమీపంలో ఉంటాయి. ఒక కోణంలో ఉంచిన, సాలభంజిక బొమ్మలను ఆలయ నిర్మాణంలో బ్రాకెట్ బొమ్మలుగా ఉపయోగించారు. పురాతన, ఆధునిక భారతీయ సాహిత్యంలో సాలభంజికలను తరచుగా ప్రస్తావించారు.
## స్థానాలు
12 వ శతాబ్దపు దక్షిణ మధ్య కర్ణాటకలోని బేలూర్, హొలెబీడు, సోమనాథపురలోని హొయసల దేవాలయాలలో కొన్ని ప్రసిద్ధ సాలభంజిక శిల్పాలు ఉన్నాయి. 1 వ శతాబ్దం నుండి 12 వ శతాబ్దం వరకు నిర్మించిన ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశమైన భోపాల్ సమీపంలో ఉన్న సాంచి స్థూపానికి   తూర్పు ముఖద్వారం లో ఉన్న సాలభంజిక ఉత్తమ శిల్పం.

కొన్ని ప్రారంభ ఉదాహరణలలో ఒకటి క్రీ.పూ 2 లేదా 1 వ శతాబ్దం నాటి షుంగ రాజవంశంలో నిర్మించిన సాలభంజికలు. ఇవి కుమ్రార్ తవ్వకం తరువాత, పురాతన నగరమైన పాటలీపుత్ర అవశేషాలలో లభించిన  దురాఖి దేవి ఆలయంలో కనుగొనబడ్డాయి. కర్ణాటక  ఉత్తర చివరలో ఉన్న గుల్బర్గా-బీదర్ రాష్ట్ర రహదారిపై హోమ్నాబాద్ తాలూకాలోని జలసంగ్విలోని ఒక చాళుక్య కాలం నాటి ఆలయం సాలభంజికలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ కళాత్మక నిబంధనల ప్రకారం మదనిక శిల్పాలు  సమ్మోహన త్రిభంగ భంగిమలైన "చంద్రుని రొమ్ములు, హంస-నడుము, ఏనుగు కటిస్థానం" తో కూడి ఉంటాయి. ఈ పాత స్త్రీ శిల్పాలు తరువాత హొయసల బ్రాకెట్-బొమ్మలకు ప్రేరణగా నిలిచాయి.

## సంబంధిత ప్రతిమా వర్ణన
సాల్ చెట్టు (షోరియా రొబస్టా), తరచుగా భారతీయ ఉపఖండంలోని ప్రాచీన సాహిత్యంలో అశోక చెట్టు (సరకా ఇండికా) గా భ్రమపడతారు. 

లుంబినీ వనంలో  ఒక అశోక చెట్టు కింద గౌతమ బుద్ధునికి జన్మనిచ్చినప్పుడు, దాని శాఖను పట్టుకున్న భంగిమలో ఉన్న సాక్య వంశపు రాణి స్థానం,  సాలభంజిక యొక్క  స్థానానికి సంబంధించినది.

కొంతమంది రచయితలు సాలభంజికను  చెట్టు అడుగున ఉన్న యువతిగా,  సంతానోత్పత్తికి సంబంధించిన పురాతన చెట్టు దేవత అని అభిప్రాయపడ్డారు.

## గ్యాలరీ

దస్త్రం:Belur 3a.jpg|*Salabhanjika*, Hoysala era sculpture, 12th century AD, at Belur, Karnataka, India
దస్త్రం:Belur Temple Apsara with Mirror.JPG|*Shalabanjika* (or *Madanika*) with Mirror at Chennakeshava temple, Belur
దస్త్రం:Shilabalika 2.JPG|*Salabhanjika*, Hoysala era sculpture, Belur, Karnataka, India
దస్త్రం:Shilabalika 4.jpg|*Salabhanjika*, Hoysala era sculpture, Belur, Karnataka, India
దస్త్రం:Shilabalika 5.JPG|*Salabhanjika*, Hoysala era sculpture, Belur, Karnataka, India
దస్త్రం:Shilabalika 6.JPG|*Salabhanjika*, Hoysala era sculpture, Belur, Karnataka, India


## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:భారతీయ శిల్పకళ
మద్దూరి బలదుర్గా శ్యామల

**మద్దూరి బలదుర్గా శ్యామల** తొలి గజల్ కవయిత్రి.

## జననం
శ్యామల 1966, ఆగస్టు 10న ఎం.ఎస్.ఎన్. మూర్తి, లక్ష్మీసీతమ్మ దంపతులకు గుంటూరు జిల్లా, వెల్లటూరు గ్రామంలో జన్మించింది.

## విద్యాభ్యాసం - ఉద్యోగం
జిల్లెళ్ళమూడి ప్రాచ్య కళాశాల విద్యాభ్యాసం చేసింది. అభిజ్ఞాన శాకుంతలం ఆంధ్రీకరణ అనుశీలకు డాక్టరేట్ పొందింది. బాపట్ల సాంఘిక సంక్షేమ గురుకుల కళాశాలలో అధ్యాపకులుగా పనిచేస్తుంది.

## రచనాప్రస్థానం
# కోయిలమ్మ పదాలు, సుహృల్లేఖ, షిర్డి గజల్స్, ఆలాపన (గజల్స్ సంకలనాలు)
# నా గుండే గుమ్మానికి పచ్చనాకునై, సజీవ క్షణాల కోసం వంటి (వచన కవితా సంకలనాలు)

## పురస్కారాలు
# ఉత్తమ ఉపాధ్యాయుని సత్కారం (సాంఘిక సంక్షేమ శాఖ గురుకుల శాఖ)
# కవి బ్రహ్మ తిక్కనామాత్య పురస్కారం
# కలహంస గజల్ పురస్కారం
# ఎక్స్ లెన్సీ అవార్డు (హైదరాబాద్ కళావేదిక)
# మహిళా రత్న పురస్కారం (వివేకానంద సామాజిక సేవా సంస్థ)
# హెల్త్ ఇంటర్నేషనల్ అండ్ గ్లోబల్ పీస్ ఫౌండేషన్ పురస్కారం

## మూలాలు

వర్గం:గజల్ కవులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:గుంటూరు జిల్లా కవులు
వర్గం:1966 జననాలు
వర్గం:గుంటూరు జిల్లా కవయిత్రులు
మందరపు హైమవతి

**మందరపు హైమవతి**  స్త్రీవాద రచయిత్రి .

## విశేషాలు
ఈమె విజయవాడలో 1956, ఫిబ్రవరి 18న జన్మించింది. ఈమె తండ్రి మందరపు కాసులు, తల్లి దుర్గాంబ. సాహితీ ప్రియుడైన తండ్రి తనతోపాటు చేయిపుచ్చుకుని సాహితీ సభలకు తీసుకువెళ్ళడం వల్ల ఈమెకు సాహిత్యం పట్ల ఆసక్తి కలిగింది. గుణదల లోని బిషప్‌ హజ్జరయ్య పాఠశాలలో చదివేటప్పుడు తెలుగు మాస్టారు దేవరకొండ చిన్నికృష్ణశర్మ చెప్పిన పాఠాలు ఈమెకు తెలుగుభాష మీద ఆసక్తిని పెంచాయి. ఆయన తాను రాసిన పద్యాలు విని, పద్యాల పట్ల మక్కువ ఏర్పడి పద్యాలు వ్రాయడం మొదలు పెట్టింది. వరంగల్లు లోని ఓరియంటల్‌ కాలేజిలో చేరేవరకూ పద్యాలే వ్రాసింది. ఆ తర్వాత ఎక్కువగా ఆధునిక కవిత్వం, వచన కవిత్వం చదివింది. శ్రీశ్రీ రాసిన మహాప్రస్థానం, తిలక్ రాసిన అమృతం కురిసిన రాత్రి మొదలైనవి చదివింది. ఆ రచనల ప్రభావంతో వచన కవిత్వం వ్రాయడం ఆరంభించింది. ఈమె తను వ్రాసే కవిత్వాన్ని స్త్రీ వాద కవిత్వం అని అనుకోలేదు కానీ విమర్శకులు ఈమెకు స్త్రీవాద కవయిత్రిగా గుర్తింపునిచ్చారు. ఈమె తెలుగు భాషలో భాషాప్రవీణ ఉత్తీర్ణురాలయ్యింది. తెలుగు పండితురాలిగా ఉద్యోగం చేసింది.

ఈమె వ్రాసిన "నిరుపహతి స్థలం", "నిషిద్ధాక్షరి", "సర్పపరిష్వంగం", "సంతకాలు చేద్దాం రండి", "వాయిదా", "సిలబస్‌ మార్చలేమా" మొదలైన కవితలు ఈమెకు బాగా పేరును తెచ్చిపెట్టాయి. ఈమె అనేక పైగా కవితలను వ్రాసింది. వాటిలో 43 కవితలతో నిషిద్ధాక్షరి కవితా సంపుటిని ప్రకటించింది. ఈ కవితా సంపుటి అనేక బహుమానాలను, పురస్కారాలను తెచ్చిపెట్టింది. ఈ పుస్తకానికి ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్ అవార్డు, ఉమ్మడిశెట్టి సాహితీ అవార్డు, సినారె పురస్కారం, శ్రీశ్రీ కవితా పురస్కారం లభించాయి. ఈమె కవితలు హిందీ, కన్నడ, ఆంగ్ల, తమిళ, మలయాళ భాషలలోకి తర్జుమా అయ్యాయి. ఈమె పలు జాతీయ కవి సమ్మేళనాలలో పాల్గొని తన కవితలను వినిపించింది.

## రచనలు
* సూర్యుడు తప్పిపోయాడు (కవిత్వం) - 
* నిషిద్ధాక్షరి(కవిత్వం) - 2004
* వానచినుకులు (వ్యాసాలు) - 2011
* నీలిగోరింట (కవిత్వం) - 2018
* రాతిచెయ్యి (దీర్ఘ కవిత) - 2020

## అవార్డులు
* కృష్ణశాస్త్రి అవార్డు, 1985
* ఉమ్మడిశెట్టి సాహితీ అవార్డు, 2005
* సి. నారాయణ రెడ్డి అవార్డు, 2006
* ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్ అవార్డు, 2008
* శ్రీ శ్రీ పురస్కారం, కడప, 2011
* ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ఉగాది పురస్కారం, 2018
* నాగ భైరవ అవార్డు, 2020
* సహృదయ సాహితీ అవార్డ్, 2020
* పివి సాహిత్య పీఠం, 2020
* రొట్టమాకురేవు కవితా పురస్కారం, 2021
* రావి రంగారావు జనరంజక పురస్కారం, 2021
* పొట్టి శ్రీరాములు యూనివర్సిటీ ఉత్తమ గ్రంథ రచన అవార్డ్, 2023
* అమృతలత అవార్డు - 2023
* ఇంద్రగంటి శ్రీకాంతశర్మ సాహితీ పురస్కారం - 2023

## రచనల నుండి ఉదాహరణ
ఈమె కవిత్వం నుండి మచ్చుకు ఒక కవిత:

అనాసక్త సాయంత్రం
ఏ అందమైన మేఘాల లిపి లేని
అనుత్సాహకరమైన
ఒకలాంటి బూడిద రంగు
ఆకాశ నేపధ్యంలో
దిగులు చీకటి ముసిరినట్లు
గుబులు గుబులుగా మనసు
పూర్తిగా సాయం సమయం కాకుండానే
కొడిగట్టిన దీపంలా
ఎఱ్ఱమందారంలా
అతి సాధుస్వభావిలా
అతి చల్లని సూరీడు
@ @ @
నాలుగు వైపులూ మూసుకుపోయిన
నల్లరంగు విషాదపు తెరల గుడారంలో
బిక్కుబిక్కుమంటూ
ఒక్కదానే్న వున్న భావన
ఎన్నో పనుల ఒత్తిడివున్నా
ఏ పనీ చేయబుద్ధి పుట్టని
అనాసక్త సాయంత్రం
కిటికీలు తలుపులు బిగించి
బద్ధకపు దుప్పటి కప్పుకొని
వెచ్చని కలలు కంటూ
పడుకొంటే ఎంత బాగుండు
ఈ చలి సంజలో...


## మూలాలు

వర్గం:1956 జననాలు
వర్గం:తెలుగు కవయిత్రులు
వర్గం:స్త్రీవాద రచయితలు
వర్గం:విజయవాడ వ్యక్తులు
అప్పయ్య

**అప్పయ్య** (ఆంగ్లం: Appayya or Appaiah) తెలుగువారిలో కొందరి పేరు.

# అప్పయ్య దీక్షితులు, ఒక శివాగమ పండితుడు, వేదవేదాంత భాష్యకర్త మఱియు అద్వైతానుయాయి.
----
# అప్పయ్యపాలెం
# అప్పయ్యరాజుపేట
సోనాల్ మాన్ సింగ్

alt=Sonal Mansingh performing in New Delhi.|thumb|ఢిల్లీలోని ఓ ప్రదర్శనలో సోనాల్ మాన్ సింగ్
**సోనాల్ మాన్ సింగ్** (జననం 1944 ఏప్రిల్ 30) ప్రముఖ భారతీయ నృత్య కళాకారిణి, గురువు. భరతనాట్యం, ఒడిస్సీ నాట్యాల్లో ఆమె ప్రావీణ్యం పొందినా, అన్ని రకాల భారతీయ సంప్రదాయ నృత్య రీతుల్లో ప్రవేశం ఉంది ఆమెకు.

## తొలినాళ్ళ జీవితం, నేపధ్యం
ముంబైలో జన్మించిన సోనాల్, అరవింద్, పూర్ణిమ పక్వసాలకు రెండో సంతానంగా పుట్టింది. ఆమె తల్లి పూర్ణిమ గుజరాత్లో సామాజిక కార్యకర్త, 2004లో పద్మవిభూషణ్ అవార్డు గ్రహీత. ఆమె తాత మంగళ్ దాస్ పక్వసా స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. అంతేకాక స్వతంత్ర భారతదేశంలోనే మొదటి అయిదుగురు గవర్నర్లలో ఒకరు.

ఆమె నాలుగవ ఏటనే నాగపూర్లో తన అక్కతో కలసి మణిపురి నేర్చుకోవడం మొదలుపెట్టింది. ఆ తరువాత ఏడవ ఏట నుంచీ ముంబైలోని కుమార్ జయకర్ తో సహా వేర్వేరు గురువుల వద్ద పండనల్లూర్ రీతిలో భరతనాట్యం నేర్చుకొంది సోనాల్.

భారతీయ విద్యా భవన్ లో సంస్కృతంలో ప్రవీణ్, కోవిద డిగ్రీలు సంపాదించుకుంది సోనాల్. ముంబాయిలోని ఎల్ఫిన్ స్టోన్ కళాశాలలో జర్మన్ సాహిత్యంలో బి.ఎ డిగ్రీ పూర్తి చేసింది ఆమె.

## ఇది కూడా చూడు

* స్వాతి భిసే

## మూలాలు


వర్గం:1944 జననాలు
వర్గం:భారతీయ నాట్య కళాకారులు
వర్గం:భరతనాట్య కళాకారులు
వర్గం:ఒడిస్సీ నాట్యకళాకారులు
వర్గం:మహారాష్ట్ర వ్యక్తులు
తుర్లపాటి రాజేశ్వరి

**తుర్లపాటి రాజేశ్వరి** ప్రవాసాంధ్ర రచయిత్రి. ఈమె ఒరిస్సా రాష్ట్రంలోని బరంపురంలో ఉంటూ తెలుగు సాహిత్యంపై విశేష కృషి చేస్తున్నది. 

తుర్లపాటి రాజేశ్వరికి 2025 సంవత్సరానికిగాను కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అనువాద పురస్కారం లభించింది. ఒడియా రచయిత, జ్ఞానపీఠ పురస్కార గ్రహీత గోపీనాథ్‌ మహంతి రచించిన ‘దాడీ బుధా’ నవలను ‘ఈతచెట్టు దేవుడు’ పేరిట తెలుగులోకి అనువదించినందుకుగాను ఆమెను ఈ పురస్కారం అందుకోనుంది. 

## రచనలు
# తెలుగు ధనం (వ్యాససంపుటి)
# వ్యాసవారధి (వ్యాససంపుటి)
# ఉల్లంఘన (అనువాదం)
# గాయాల చెట్టు
# సీతా ఓ సీతా
# మనసైనచెలి
# అభినవాంధ్ర సభ -1933 (సాహితీ రూపకం)
# ఒరిస్సాలో తెలుగువారు
# స్వాతంత్ర్యానంతర తెలుగు నవల

## పురస్కారాలు
* పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం కీర్తి పురస్కారం (2006)
* పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం సాహితీ పురస్కారం (2009)
* ఊటుకూరి లక్ష్మీకాంతమ్మ కళాపీఠం అవార్డు 
* గుత్తికొండ సుబ్బారావు సాహితీ సేవా పురస్కారం - కృష్ణా జిల్లా రచయితల సంఘం వారిచే
* 28వ ఆచార్య గంగప్ప సాహితీ పురస్కారం-2024 

## మూలాలు

వర్గం:తెలుగు రచయిత్రులు
వర్గం:ప్రవాసాంధ్రులు
వర్గం:అనువాద రచయితలు
బాల పాపాంబ

**బాల పాపాంబ** తెలుగులో తొలి యక్షగాన కవయిత్రి. 

## తొలి జీవితం
బాల పాపాంబ 16వ శతాబ్ధపు ఉత్తరార్థంలో జీవించివుండవచ్చని చరిత్రకారుల అంచనా. ఈవిడ తల్లిదండ్రులు కామాక్షమ్మ, వీర వసంతరాయలు.

## రచనలు
అక్కమహాదేవి అనే యక్షగానాన్ని రచించింది. చరిత్ర పాపాంబ సుమారు 215 గద్య పద్యాలతో యక్షగానం రచించింది. కానీ, ఇది ముద్రించపడలేదు. దీని ప్రతి తిరుపతి లోని శ్రీ వెంకటేశ్వర పాచ్య లిఖిత పుస్తక భాండాగారంలో ఉంది. (డి.నెం. 1834, 1835).

## ఇతర వివరాలు
బాల పాపాంబకి యోగశాస్త్రంలో కూడా ప్రావిణ్యం ఉంది. ఈవిడ రాసిన యక్షగానాల్లో జంపె, అట, త్రిపుల, రచ్చరేకులు, ఏకతాళి మొదలైన తాళ ప్రధానమైన దరువులు, ద్విపదలు, వచనములు, కందం వంటి పద్యాలు, అర్థ చంద్రికలు, జోలలు, శోభనాలు, మంగళహారతులు ఉన్నాయి.

## మూలాలు

వర్గం:తెలుగు కవయిత్రులు
వర్గం:తెలుగు రచయిత్రులు
అరుషి నిషాంక్

**అరుషి నిషాంక్** (జననం 1986 సెప్టెంబరు 17) భారతీయ కథక్ నృత్య కళాకారిణి, కొరియోగ్రాఫర్, పారిశ్రామికవేత్త, కవయిత్రి. ఆమె బిర్జు మహరాజ్, డాక్టర్ పూర్ణిమా పాండేల శిష్యురాలు. ఆమె భారతీయ కౌన్సిల్ లో సాంస్కృతిక సంబంధాల శాఖలో కథక్ కళాకారిణి. ఆమె ప్రసార భారతిలో భాగమైన దూరదర్శన్‌ లో కూడా నాట్య ప్రదర్శనలు ఇస్తుంది.

## జీవిత విశేషాలు
ఉత్తరాఖండ్లోని కొట్ద్వార్ లో జన్మించింది అరుషి. రాజస్థాన్లోని బనస్థలి విద్యాపీఠ్ లో రాజకీయ శాస్త్రం, తత్త్వ శాస్త్రాల్లో డిగ్రీ పూర్తి చేసింది.

గంగా దేవత భూమికి వస్తున్న కథ "గంగా అవతారణ్",  సుఫియానా క్లాసికల్ కథక్ డాన్స్ "సజ్దా" వంటి కంపోజిషన్లను ఆమె స్వరపరిచింది. ఆమె 2017 లో ప్రైడ్ ఆఫ్ ఉత్తరాఖండ్ పురస్కారాన్ని,  2018 లో ఉత్తరాఖండ్ గౌరవ్ సమ్మన్ పురస్కారాన్ని అందుకుంది. ఆమె తన తండ్రి రమేష్ పోఖ్రియాల్ రాసిన నవల ఆధారంగా "మేజర్ నిరాలా" అనే ప్రాంతీయ చిత్రాన్ని నిర్మించింది. ఆమెకు పర్యావరణ, సామాజిక సమస్యలపై ఆసక్తి ఉంది. 
 
## వ్యక్తిగత జీవితం
ఆమె 2019 లో భారత కేబినెట్ కేంద్ర మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిగా నియమితులైన రమేష్ పోఖ్రియాల్, కుసుం కాంతా పోఖ్రియాల్ దంపతుల పెద్ద కుమార్తె. ఆమె తండ్రి గతంలో ఉత్తరాఖండ్ ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేశాడు. ఆమె 2015 జనవరి 24 న అభినవ్ పంత్ ను వివాహం చేసుకుంది.

## మూలాలు

వర్గం:1986 జననాలు
వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ మహిళా నాట్య కళాకారులు
వర్గం:మహిళా కథక్ కళాకారులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:భారతీయ నాట్య కళాకారులు
వర్గం:ఘరానాలు
పోతుకుంట

పోతుకుంట, అనంతపురం జిల్లా, ధర్మవరం మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం.

## గణాంకాలు
పోతుకుంట మెుత్తం ఓటర్లు: 2228., స్త్రీల ఓటర్లు: 1132 మంది  పురుషుల ఓటర్లు: 1096 మంది

## మూలాలు
పోతుకుంట గ్రామపంచాయితి  3 భాగాలు గా ఉంటుంది.

* బిసి. కాలని: (వాల్మీకి నగర్) గా పిలుస్తారు. ఈ కాలని ఇందిరమ్మ ప్రభుత్వంలో స్థలాలు ఇవ్వగా నందమూరి తారక రామారావు, తెలుగు దేశం పార్టీ ప్రభుత్వంలో ఇండ్లు నిర్మించడం జరిగింది. ఇక్కడ బోయలు (వాల్మీకులు ) ఎక్కవగా నివసిస్తుంటారు. ఇక్కడ రెండు దేవాలయాలు ఉన్నాయి. శ్రీ రామాలయం, శివాలయం.ఈ ఆలయాలలో నిత్యంపూజలు జరుగుతుంటాయి.

* పోతుకుంట:  ఇది పాతవూరు.ఇక్కడ అన్ని కులాలవారు ఉంటారు. ఎక్కువగా కురవలు ఉంటారు.ప్రభుత్వ పాఠశాల 7 వతరగతి వరకూ ఉంది.4 దేవాలయాలు ఉన్నాయి. శ్రీ ఆంజనేయస్వామి గుడి, శ్రీ నరసింహస్వామి గుడి, సీతారాముల గుడి,శివాలయం.

* పోతుకుంట న్యూకాలని:ఈ కాలని కుణుతూరు, పోతుకుంట ప్రధాన గ్రామం మద్యలో ఉంటుంది. కాలని లో ప్రతి ఇంటి ముందర చెట్లు పెంచుకొన్నారు.ఈ కాలని ప్రజలు వ్యవసాయం పనులు చేనేత పనుల మీద జీవనం సాగిస్తూ ఉంటారు.పోతుకుంట  గ్రామపంచాయితిలో  కొత్తగా ఏర్పడిన కాలని  "న్యూకాలని " (ఇందిరమ్మకాలని) అని  అంటారు.ఈ కాలని 2007  సంవత్సరంలో అప్పటి  కాంగ్రేస్ వైయస్ రాజశేకర్ రెడ్డి  ప్రభుత్వం పేదలకు 364 ప్లాట్లు ఒకొక్కరికి 2 సెంట్ల స్థలం  ఇచ్చి హౌసిగ్  తరపన కొంత డబ్బు ఇచ్చి  కాలనీ లో  ఇండ్లు నిర్మించడం జరిగింది.ఈ కాలనీ లో జనాభా సుమారుగా 700 మంది వరకూ ఉంటారు.ఓటర్లు 500 మంది ఉంటారు. న్యూకాలని లో  200 ఇండ్లు  నివాసం ఉంటున్నారు.ఈ కాలనీలో కరెంట్ సౌకర్యం ఉంది. అదేవిదంగా నీటి సౌకర్యం కోసం 2 బోర్లు ఉన్నాయి. ఆ నీటిని నీటి ట్యాంకుల ద్వారా ప్రజల పట్టుకోవడం జరుగుతుంది. కాలనిలో  తాగునీటి అవసరాల కోసం శ్రీ భగవాన్ సత్యసాయిబాబా నీటిని 3 సిస్టంల (ట్యాంక్) ద్వార నీటిని అందిస్తున్నారు.2014 లో అందమైన శ్రీ కోదండ సీతారామస్వామి గుడిని నిర్మించడం జరిగింది.శ్రీరామ నవమి రోజు ఊరేగింపు జరుగుతుంది.అదేవిదంగా 2013 ముస్లిం సోదరులు ఒక మసీదు నిర్మించు కోన్నారు

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
పులగుర్త లక్ష్మీనరసమాంబ

**పులగుర్త లక్ష్మీనరసమాంబ** ప్రముఖ తెలుగు కవయిత్రి. స్త్రీ విద్య పట్ల అభిమానం ప్రదర్శిస్తూ గ్రంథ రచన సాగిస్తూ, సావిత్రి పత్రికలో స్త్రీల రచనల్ని ప్రోత్సహిస్తుండేవారు. ఆనె కాల్పనిక రచనలు చేసే మహిళలలో ప్రథములు.

## జీవిత వివరాలు
ఈవిడ తండ్రి చింతలపూడి నీలాచలం, భర్త పులుగుర్త వెంకటరత్నం, మేనమామ ప్రముఖ పండితుడు [[నడకుదుటి వీరరాజు]], గురువు కాశీభట్ట బ్రహ్మయ్యశాస్త్రి.

## సాహిత్యరంగం
15 సంవత్సరాల వయస్సులోనే మహిళా కళా బోధిని అనే గ్రంథం రచించింది. కాకినాడ లో విద్యార్థినీ సమాజాన్ని స్థాపించింది. ఈవిడ రాసిన వ్యాసాలు సావిత్రి, హిందూ సుందరి, జనని మొదలైన పత్రికలలో ప్రచురించబడేవి.

లక్ష్మీనరసమాంబ ప్రారంభించిన సావిత్రి పత్రిక తొలి సంచిక (1904 జనవరి) హైదరాబాద్ స్టేట్ ఆర్కైవ్ లో  ఉంది. సతీ ధర్మాలు, నీతి కథావల్లరి లాంటి నీతి బోధకమైన రచనలు... ధైర్యస్థైర్యాలు, సావిత్రి, లోక బాంధవి లాంటి నాటికలు సావిత్రి పత్రికలో వచ్చాయి.
## సావిత్రి పత్రిక
1910లో ఆమె *సావిత్రి* అనే పత్రికను నిర్వహించారు. ఇది కాకినాడ నుండి ప్రచురితమయ్యేది. లక్ష్మీ నరసమాంబ మంచి వక్త. హిందీ, బెంగాలీ భాషలలో గొప్ప పాండిత్యమున్నదామెకు. స్త్రీలకు విద్య అవసరమని వాదిస్తూ, తన పత్రిక ద్వారా ప్రచారం చేసేది. కందుకూరి సంఘ సంస్కరణోద్యమం పట్ల ఈమెకు వ్యతిరేక భావాలుండేవి. ఈ అంశమై సావిత్రిలో చర్చోపచర్చలు జరుగుతుండేవి. పత్రికను ప్రోత్సహించమని ఈమె చేసిన విజ్ఞప్తిని గమనిస్తే ఆనాటికీ, ఈనాటికీ స్త్రీల పత్రికల ఆర్థిక స్థితిలో ఏమి మార్పులేదని అర్థమవుతుంది.
### రచనలు
# లోకబాంధవి (గద్య గ్రంథం): 1904
# వజ్రపేటిక (కథ) : 1904 
# కామ మంజరి (గద్య గ్రంథం)
# యోగేశ్వరి (పద్య కావ్యం) (ఆంధ్ర ప్రచారణి గ్రంథమాల ద్వారా 1927లో ప్రచురించబడినది)
# అన్నపూర్ణ (పద్య కావ్యం)
# వామన పురాణం (పద్య కావ్యం)
# మహిళా కళా బోధిని (పద్య కావ్యం)
# స్త్రీ నీతి గీతమాల (పద్య కావ్యం)
# సతీధర్మములు (పద్య కావ్యం)
# అమాల్య (పద్య కావ్యం)
# మంగళహారాలు

## మూలాలు

వర్గం:తెలుగు కవయిత్రులు
మగువ మాంచాల

**మగువ మాంచాల** బ్రహ్మనాయుడు కొడుకైన బాలచంద్రుడు యొక్క భార్య.

## జననం - వివాహం
గండు కన్నమ, రేఖాంబ లకు మాంచాల జన్మించింది. ఆరేళ్ళ వయసులోనే ఏడేళ్ళ వయసున్న బాలచంద్రుడితో వివాహం జరిగింది.

## ఇతర వివరాలు
బాలచంద్రుడికి సబ్బాయి అనే వేశ్యతో సంబంధం ఉండేది. ఆ విషయం తెలిసినా కూడా మాంచాల భర్త అనురాగంకోసం ఎదురుచూస్తుండేది. పల్నాటి యుద్ధం (నాగమ్మ నాయకత్వంలో నలగామరాజు సైన్యనాకి, బ్రహ్మానాయుని ఆధ్వర్యంలో మలిదేవరాజు సైన్యానికి కార్యంపూడి వద్ద జరిగిన యుద్ధం) కు బయలుదేరుతున్న తన భర్తను ఆపడానికి ప్రయత్నించింది. చివరకు ఒప్పుకొని, యుద్ధానికి పంపించింది. ఆ యుద్ధంలో బాలచంద్రుడు మరణించాడు. భర్త మరణవార్త విన్న మాంచాల తాను వీరపత్నినయ్యానని సంతోషించింది.

## ఇవికూడా చూడండి

* నాయకురాలు నాగమ్మ (పల్నాటి వీరవనిత)
* బ్రహ్మనాయుడు
* బాలచంద్రుడు (పలనాటి)

## మూలాలు

వర్గం:పల్నాటి వీర చరిత్ర లోని వ్యక్తులు
వి.అనామిక

**వి.అనామిక** ప్రముఖ భారతీయ సమకాలీన కళాకారిణి. తమిళనాడులోని చెన్నైలో జన్మించిన ఆమె, ప్రముఖ ఆర్టిస్టు శ్రీ ఎస్.ధనపాల్ శిష్యురాలు అనామిక. చెన్నైలోని ప్రభుత్వ లలిత కళల కళాశాల నుండి 1999లో పెయింటింగ్, ప్రింట్ మేకింగ్ లో మాస్టర్ డిగ్రీ పూర్తి చేసింది ఆమె. తన సాంకేతిక నైపుణ్యాలు పెంచుకోవడం కోసం 2005లో చెన్నై ప్రభుత్వ మ్యూజియంలోని వస్తువుల సంరక్షణ చేసే కోర్సు చేసింది ఆమె. 2006లో ఆమె స్కాట్లాండ్లో ఈడెన్ బర్గ్ ప్రింట్ మేకర్స్ స్టూడియోలో జపనీస్ ఉడ్ బ్లాక్ పెయింటింగ్ నేర్చుకునేందుకు ఆర్టిస్ట్ స్కాలర్ గా వెళ్ళింది అనామిక.
## మూలాలు


వర్గం:1975 జననాలు
వర్గం:తమిళనాడు మహిళా చిత్రకారులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
పాలూరివారిపల్లి

**పాలూరివాస్రిపల్లి** ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని మార్కాపురం జిల్లాలోని కనిగిరి మండలంకు చెందిన ఒక రెవెన్యూయేతర గ్రామం. ఇది తల్లూరు పంచాయతీ పరిధిలోకి వస్తుంది.
## భౌగోళిక స్థితి
పాలూరివాస్రిపల్లి జిల్లా కేంద్రం అయిన ఒంగోలుకు సుమారు 55 కిలోమీటర్ల పడమర దిశలో ఉంది. మండల కేంద్రం కనిగిరికు 14 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాద్కు సుమారు 296 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.
## పరిపాలనా వివరాలు
* పంచాయతీ: తల్లూరు
* మండలం: కనిగిరి మండలం
* జిల్లా: మార్కాపురం జిల్లా
* రాష్ట్రం: ఆంధ్ర ప్రదేశ్
* పిన్ కోడ్: 523111
* తపాలా కార్యాలయం: పా పాడు
## జనాభా
పాలూరివాస్రిపల్లిలో మొత్తం జనాభా 2,462.  
* పురుషులు: 1,254  
* మహిళలు: 1,208  
* ఇళ్ల సంఖ్య: 568  
* మొత్తం విస్తీర్ణం: 1,086 హెక్టార్లు  
స్థానిక భాష: తెలుగు
## సమీప మండలాలు
* ఉత్తరం: మర్రిపూడి మండలం
* పడమర: కనిగిరి మండలం
* తూర్పు: పొన్నలూరు మండలం, కొండపి మండలం
## సమీప పట్టణాలు
* కందుకూరు
* ఒంగోలు
* మార్కాపురం
* కావలి
## రవాణా సౌకర్యాలు
### రహదారి మార్గం
కందుకూరు ఈ గ్రామానికి సమీప పట్టణం. కందుకూరు నుండి పాలూరివాస్రిపల్లికి రహదారి సౌకర్యం ఉంది.
### రైలుమార్గం
పాలూరివాస్రిపల్లి సమీపంలో 10 కిలోమీటర్ల పరిధిలో రైల్వే స్టేషన్ లేదు.
### బస్సు సౌకర్యం
కనిగిరి, కామేపల్లి, మొగల్లూరు APSRTC బస్ స్టేషన్లు సమీపంలో ఉన్నాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (APSRTC) ప్రధాన పట్టణాల నుండి బస్సు సౌకర్యాన్ని అందిస్తుంది.
## విద్యాసంస్థలు
### కళాశాలలు
* శ్రీ సాయి జూనియర్ కాలేజీ, కనిగిరి  
* ఎం.ఎన్.ఎం జూనియర్ కాలేజీ, కనిగిరి  
* ప్రభుత్వ జూనియర్ కాలేజీ, కనిగిరి  
* ఆల్ఫా జూనియర్ కాలేజీ, కనిగిరి  
* ఎం.ఎస్.ఆర్ జూనియర్ కాలేజీ ఫర్ గర్ల్స్, కనిగిరి  
### పాఠశాలలు
* జెడ్పిహెచ్‌ఎస్, తల్లూరు  
## సాగునీటి సౌకర్యం
ఈ గ్రామవాసులు, 2016 ఏప్రిల్, మే నెలలలో, ఈ గ్రామంలోని మొత్తం 160 గృహాలలోనూ ఇంకుడు గుంతలు ఏర్పాటుచేసుకుని వేసవిలో నీటి ఎద్దడిని తట్టుకుని, పలువురు గ్రామస్థులకు ఆదర్శంగా నిలిచారు. 
## గ్రామ పంచాయతీ
పాలూరివారిపల్లి, తాళ్లూరు (కనిగిరి) గ్రామ పంచాయతీ పరిధిలోని ఒక శివారు గ్రామం.
## మూలాలు

వర్గం:కనిగిరి మండలంలోని గ్రామాలు
మాసెచూసెట్స్

**మాసెచూసెట్స్**, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలోని 50 రాష్ట్రాలలో ఒకటి. ఇది ఈశాన్య అమెరికాలోని న్యూ ఇంగ్లాండు ప్రాంతంలోగల రాష్ట్రాలలో అతి పెద్ద రాష్ట్రం. ఈ రాష్ట్రానికి తూర్పున అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం, ఉత్తరాన న్యూ హాంప్షైర్, వెర్మాంట్ రాష్ట్రాలు, పశ్చిమాన న్యూ యార్క్ రాష్ట్రం, దక్షిణాన రోడ్ ఐలాండ్, కనెటికెట్ రాష్ట్రాలు ఉన్నాయి. మాసెచూసెట్స్ రాష్ట్ర రాజధాని, అత్యధిక జనాభా కలిగిన నగరం బోస్టన్. బోస్టన్, దగ్గరి కొన్ని నగరాలను కలిపి గ్రేటర్ బోస్టన్ గా పిలుస్తారు. మాసెచూసెట్స్ రాష్ట్రం లోని 80% మంది ఈ గ్రేటర్ బోస్టన్ లో నివసిస్తున్నారు. అమెరికా జాతీయ చరిత్ర, స్వాతంత్ర్య పోరాటాలలో మాసెచూసెట్స్ రాష్ట్రానికి ఒక విశిష్ట స్థానం ఉంది.

మొట్టమొదటగా న్యూ ఇంగ్లండ్కి మేఫ్లవర్ నౌకలో వచ్చిన ఐరోపా వలసవాసులు మాసెచూసెట్స్ లోని ప్లిమత్ నగరంలో వారి నివాస స్థానాన్ని ఏర్పరచుకున్నారు. సా.శ. 1692 
అమెరికాలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన సేలం మంత్రగత్తె విచారణలు ఈ రాష్ట్రంలోనే జరిగాయి. ఈ విచారణల్లో మంత్రగత్తెలుగా అనుమానించబడిన మహిళలను సజీవ దహనం చేసేవారు. 19వ శతాబ్ది చివరిలో బేస్ బాల్, బాస్కెట్ బాల్ వంటి క్రీడల్ని మాసెచూసెట్స్ లో కనిపెట్టడం జరిగింది. ప్రపంచం లోనే ప్రసిద్ధి గాంచిన హార్వర్డ్, మాసెచూసెట్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ అఫ్ టెక్నాలజీ విశ్వవిద్యాలయాలు ఈ రాష్ట్రంలో ఉన్నాయి. అమెరికాలోని అత్యంత పలుకుబడి కలిగిన రాజకీయ వంశాలైన ఆడమ్స్, కెన్నడీ వంశాల పునాదులు మాసెచూసెట్స్ లోనే మొదలయ్యాయి. 2004 లో స్వలింగ వివాహాలకు న్యాయస్థాన మద్దతునిచ్చిన మొట్టమొదటి అమెరికా రాష్ట్రం మాసెచూసెట్స్.

## దేవాలయాలు

* శ్రీ లక్ష్మీ దేవాలయం, యాష్లాండ్, మసాచుసెట్స్

## మూలాలు

వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలోని నగరాలు
వర్గం:మాసెచూసెట్స్
ఆండాళ్ వెంకటసుబ్బారావు

**ఆండాళమ్మ**, **లేడీ ఆండాళ్**గా ప్రజలచే పిలువబడే **ఆండాళ్ వెంకటసుబ్బారావు** ఒక ప్రముఖ సంఘ సేవకురాలు, విద్యావేత్త.
## విశేషాలు
ఈమె 1894లో మద్రాసు పట్టణంలో ఒక సంపన్న కుటుంబంలో జన్మించింది. ఈమె విద్యాభ్యాసం మద్రాసులోని సెయింట్ థామస్ కాన్వెంటులోను, హోలీ ఏంజెల్స్ ఆంగ్లో ఇండియన్ హైయ్యర్ సెకండరీ స్కూలులోను, ప్రెసిడెన్సీ గర్స్ హైస్కూలులోను గడచింది. ఈ చదువు ఆమెకు సామాజిక స్పృహను కలిగించింది. బీదలకు, నిస్సహాయులకు, దురదృష్టవంతులకు ఏదో ఒకటి చేయాలనే తపనను కలిగించింది. ఈమె చిన్నవయసులోనే భర్తను కోల్పోయి వితంతువుగా మారింది. ఆ కాలంలో బాలవితంతువులు ఎదుర్కొనే సాధకబాధకాలను స్వయంగా అనుభవించింది. మద్రాసు హైకోర్టు జడ్జి ముత్తా వెంకట సుబ్బారావు పరిచయం ఆమె జీవితాన్ని ఒక గొప్ప మలుపు తిప్పింది. అతడు ఈమెను 1922లో ఆదర్శ వివాహం చేసుకున్నాడు. సమాజంలోని రుగ్మతలను తొలగించడానికి ఈమె తనకు సరియైన జోడీగా ఆయన నిర్ణయించుకున్నాడు. ఈ దంపతులిద్దరూ కలిసి వందలాది అభాగ్యుల జీవితాలలో వెలుగును నింపినారు.

## సంఘసేవ
thumb|right|250px|ఆండాళ్, ముత్తా దంపతులు
1928లో ఈ దంపతులు దిక్కులేని పిల్లలు, స్త్రీలకు, సమాజం నుండి వెలివేయబడిన వారికి ఆశ్రయమిచ్చి చదువు చెప్పించడం కోసం తమ స్వంత ధనం 10,000 రూపాయలు వెచ్చించి "మద్రాస్ సేవా సదన్" అనే పేరుతో ఒక సంస్థను స్థాపించారు. ఆరంభంలో ఈ సంస్థలో 8 మంది అనాథలను చేర్చుకుని వారికి తిండి, దుస్తులు ఇచ్చి వారికి శిక్షణ యిచ్చి వారు సమాజంలో నిలదొక్కుకునేలా చేశారు. 8 మందితో ప్రారంభమైన మద్రాసు సేవా సదన్‌లోని సభ్యుల సంఖ్య 30 యేళ్లలో 3000కు పెరిగింది. ఈమె ఈ సంస్థలోని పిల్లల పట్ల పత్యేక శ్రద్ధ కనబరచేది. వారికి స్వయంగా భోజనం తినిపించేది. సాయంకాలాలు తన కారులో బీచికి వ్యాహ్యాళికి తీసుకు వెళ్లేది. ఆ పిల్లలకు యుక్త వయసు వచ్చేవరకు పెళ్ళి జరగకుండా జాగ్రత్త వహించి, మంచి వారికి ఇచ్చి పెళ్ళిళ్లు చేసేది. వారికి నగలు, దుస్తులు స్వయంగా తన డబ్బుతో కొనిపెట్టేది. ఈ సంస్థలో జాతి, కుల, మత భేదం లేకుండా అన్ని వర్గాల వారికీ చోటు కల్పించింది. ఈ సంస్థకు అనుబంధంగా లేడీ ఆండాళ్ వెంకట సుబ్బారావు హయ్యర్ సెకండరీ స్కూలును, సర్ ముత్తా వెంకట సుబ్బారావు సంగీత సభను ప్రారంభించింది. 1960లో తన భర్త మరణం ఈమెను విపరీతంగా కృంగదీసింది. అయినా ఆమె ధైర్యంగా ఆయన లేని లోటును కనిపించనీయకుండా చిరునవ్వుతో సేవా సదన్ కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది.

## పురస్కారాలు
ఈమె సమాజానికి చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా ఈమెకు కింగ్ జార్జ్ మెడల్, కైసర్ - ఇ - హింద్ వంటి పలు పురస్కారాలు వరించాయి. 1957లో భారత ప్రభుత్వం పద్మ భూషణ్ పురస్కారంతో గౌరవించింది.

## మరణం
ఈమె 1969లో తన 75వ యేట మరణించింది.
## మూలాలు

వర్గం:1894 జననాలు
వర్గం:సంఘ సేవకులు
వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:1969 మరణాలు
వర్గం:ఆదర్శ వనితలు
వర్గం:మద్రాసు మహిళా సామాజిక కార్యకర్తలు
వర్గం:కైసర్-ఇ-హింద్ పతక గ్రహీతలు
సార్వత్రిక సమన్వయ సమయం

thumb| right| 250px| ప్రస్తుత వాడుకలో వున్న సమయ ప్రాంతాల ప్రపంచ పటం

**సార్వత్రిక సమన్వయ సమయం,** (ఆంగ్లం: *Coordinated Universal Time* , ఫ్రెంచ్: *Temps universel coordonné*) లేదా UTC లేదా సా.స.స ప్రపంచమంతా అంగీకరించబడిన విశ్వకాల ప్రామాణికం. యూటీసీ ఒక కాల ప్రామాణికేమే కానీ ఒక సమయ ప్రాంతం కాదు. ఈ సమయం ఖచ్చితత్వం 0o రేఖాంశం వద్ద సౌరమాన సమయానికి 1 సెకండ్ లోపే ఉంటుంది.  ఒకప్పుడు ప్రాచుర్యంలో వున్న **గ్రెనిచ్ మీన్ టైం (GMT)** ప్రామాణికకు ఇది చాలా దగ్గరగా ఉంటుంది. ప్రపంచంలో వున్న సమయ ప్రాంతాలు ఈ యూటీసీ ఆధారంగా తమ తమ సమయాల్ని గుర్తిస్తారు. ఉదాహరణకి భారత కాలమానాన్ని UTC + 5:30 గా రాయవచ్చు. అనగా భారతదేశం సార్వత్రిక సమన్వయ కాలానికంటే 5 గంటల 30 నిమిషాలు ముందు ఉంటుందని అర్థం. 
## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:కాలం
రాబర్ట్ టేలర్

**రాబర్ట్ విలియం టేలర్** (1932 ఫిబ్రవరి 10, - 2017 ఏప్రియల్ 13), **బాబ్ టేలర్** గా సుపరిచితుడు. అతను అమెరికాకు చెందిన ఇంటర్నెట్ మార్గదర్శకుడు. అతను వ్యక్తిగత కంప్యూటర్, ఇతర కంప్యూటర్ సంబంధిత సాంకేతిక పరిజ్ఞానాలకు ప్రధాన కృషి చేసిన జట్లకు నాయకత్వం వహించాడు. అతను 1965 నుండి 1969 వరకు ARPA ఇన్ఫర్మేషన్ ప్రాసెసింగ్ టెక్నిక్స్ కార్యాలయానికి డైరెక్టర్‌గానూ, 1970 నుండి 1983 వరకు జిరాక్స్ పార్క్ యొక్క కంప్యూటర్ సైన్స్ లాబొరేటరీ వ్యవస్థాపకునిగా పనిచేసాడు.తరువాత మేనేజర్‌గానూ, 1996 వరకు డిజిటల్ ఎక్విప్మెంట్ కార్పొరేషన్ సిస్టమ్స్ రీసెర్చ్ సెంటర్ వ్యవస్థాపకునిగానూ, మేనేజర్‌గానూ పనిచేసాడు.. 

ప్రత్యేకంగా, టేలర్‌కు కంప్యూటర్ సైన్స్‌లో విద్యా శిక్షణ లేదా పరిశోధన అనుభవం లేదు; సెవెరో ఆర్న్‌స్టెయిన్ టేలర్‌ను "వేళ్లు లేని కచేరీ పియానిస్ట్"తో పోల్చాడు. "టేలర్ దూరం లో ఒక మందమైన శ్రావ్యత గల సంగీతాన్ని  వినగలడు, కాని అతను దానిని స్వయంగా ప్రదర్శన చేయలేడు. శబ్దాన్ని అంచనా వేయడానికి స్కేల్ పైకి లేదా క్రిందికి ఎలా కదలాలో  అతనికి తెలుసు, నోట్ తప్పు అయినప్పుడు అతను గుర్తించగలడు, కాని సంగీతం కోసం అతనికి మరొకరి అవసరం ఉంది." అని చరిత్రకారుడు లెస్లీ బెర్లిన్ తన అభిప్రాయాన్ని పునరుద్ఘాటించాడు:  

అతని అవార్డులలో నేషనల్ మెడల్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ అండ్ ఇన్నోవేషన్, డ్రేపర్ ప్రైజ్ కూడా ఉన్నాయి .  అతను "ఇంటర్నెట్ ఒక టెక్నాలజీ గురించి కాదు. సమాచార ప్రసార వ్యవస్థ. భౌగోళికంతో సంబంధం లేకుండా తమ ఆసక్తులు, ఆలోచనలు, అవసరాలను పంచుకున్న వ్యక్తులను ఇంటర్నెట్ కలుపుతుంది. "  అని తెలిపాడు.
## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:సృజనాత్మక పనులు
వర్గం:శాస్త్రవేత్తలు
రావు కమలకుమారి

**రావు కమలకుమారి** (ఏప్రిల్ 21, 1944 - ఏప్రిల్ 7, 2018) హరికథ కళాకారిణి, రంగస్థల, సినీనటులైన రావు గోపాలరావు సతీమణి. ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, కర్నాటక, ఒడిశా, పశ్చిమ బెంగాల్, మధ్యప్రదేశ్ మొదలైన రాష్ట్రాలలో 5వేలకుపైగా హరికథలు చెప్పింది.

## జననం
కమలకుమారి 1944, ఏప్రిల్ 21న మండా సూర్యనారాయణ, రాజరాజేశ్వరి దంపతులకు విజయనగరం లో జన్మించింది. సూర్యనారయణ స్వగ్రామం శ్రీకాకుళం జిల్లా భాగ్ రథీ పురం. కమలకుమారి తాత కలవరాయుని లక్ష్మీనారాయణ శాస్త్రీ విజయనగర సంస్థాన విద్వాంసులు.

## కళారంగం
కమలకుమారి తండ్రి సూర్యనారాయణ శాస్త్రి విజయనగరం సంగీత కళాశాలలో కర్నాటక సంగీతంలోనూ, పూనాలోని హిందూస్థానీ సంగీతంలోనూ డిప్లొమాలు పొందిన విద్వాంసులు.
వీణ, గాత్రం, భరతనాట్యం, హరికథా కళలను అభ్యసించిన కమలకుమారి ఎనమిదేళ్ళ వయసులో తండ్రి హరికథ మధ్యలో భరతనాట్యం చేసేది.

స్వరజతి, వర్ణం, తిల్లాన, స్వరం, శబ్ధం, సాహిత్యం అభ్యసించింది. తన పాటలు తానే పాడుకుంటూ జానపద నృత్యాలు చేసేది. తిరుపతి, శ్రీశైలం, భద్రాచలం, అన్నవరం, యాదగిరిగుట్ట మొదలైన పుణ్యక్షేత్రాల్లో హరికథా గానం చేసింది.

## వివాహం - పిల్లలు
వీరిది ప్రేమ వివాహం. ప్రముఖ రంగస్థల, సినీనటులైన రావు గోపాలరావు తో 1966, జనవరి 16న కమలకుమారి వివాహం జరిగింది. పురాణ కథలను, పౌరాణిక కళలలను ద్వేషించే రావు గోపాలరావు... కాకినాడ లో కమలకుమారి హరికథకు వచ్చి అల్లరిచేయాలనుకున్నారు. ఆరు గంటలపాటు హరికథ విని, ముగ్ధలై కమలకుమారితో ప్రేమలో పడ్డారు. వీరికి ఇద్దరు కుమారులు, ఒక కుమార్తె. పెద్ద కుమారుడు రావు రమేష్ సినీనటుడు. రెండో కుమారుడు క్రాంతికుమార్ అమెరికాలో ఇంజనీర్, కుమార్తె సీతాదేవి.

## బిరుదులు
# సకల కళా విశారద - ప్రవాసాంధ్ర కళాసమితి, టాటా నగరం, మద్రాస్
# నాట్యకుమారి, హరికథా శిరోమణి, కోకిల వాణి - కాకినాడ
# మధుర గాన సుహాసిని - కలకత్తా
# సకల జన రంజన హరికథా కళా ప్రపూర్ణ - ఖరగ్‌పూర్
# అభినవ సరస్వతి - బెంగళూరు
# శారదావతరిణి - విజయనగరం
# ఆదర్శ హరి కథా సుధామతి - గుంటూరు

## మరణం
2018, ఏప్రిల్ 7న హైదరాబాద్ కొండాపూర్ లోని తన నివాసంలో మరణించారు.

## మూలాలు

## ఇతర లింకులు
* ఆయన రియల్ లైఫ్ లో గొప్ప హీరో!
వర్గం:కూచిపూడి నృత్య కళాకారులు
వర్గం:1944 జననాలు
వర్గం:2018 మరణాలు
వర్గం:విజయనగరం జిల్లా మహిళా హరికథా కళాకారులు
వర్గం:విజయనగరం జిల్లా మహిళా నాట్య కళాకారులు
నన్నారి షర్బత్

**నన్నారి షర్బత్ ** ఒక శీతల పానీయము. ఇది రాయలసీమలో ఎక్కువగా లబిస్తుంది.
## తయారీ
ఈ షర్బత్ తయారీకి ముడి పదార్థం సుగంధి పాల చెట్టు వేరు నుండి లభిస్తుంది. రాయలసీమలో ఎక్కువగా లభించే వనమూలికలలో వట్టివేరు ఒకటి. రాయలసీమలో ఎక్కువగా పెరిగే వనమూలికల చెట్లలో సుగంధిపాల చెట్టు ఒకటి. ఈ సుగంధి పాల చెట్టు వేర్లు ఒక తీగలాగా చెట్టు మొదట్లో పెరిగి భూమిలోకి వెళతాయి. ఈ వేర్లు ఆరోగ్యానికి చాలా మంచివని ఆయుర్వేదం చెప్తోంది. శరీర ఉష్ణోగ్రతను తగ్గించేందుకు పండ్లు, చెట్టు వేర్లు కూడా ఉపయోగపడతాయి. అలా ఉపయోగపడే వేర్లున్న చెట్టు సుగంధపాల. కడప జిల్లాలోని బద్వేలు, రాజంపేట, సిద్ధవటం మొదలైన ప్రాంతాలలో ఈ సుగంధపాల చెట్లు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. 

#ఈ సుగంధిపాల చెట్లు వేర్లని కత్తిరించేసి, ఎండలోపెట్టి, నీళ్ళలో మరిగించి పంచదారకలిపి ఒక చిక్కని ద్రవాన్ని తయారు చేస్తారు. ఇలా చేసిన సిరప్ ని *నన్నారి*  అంటారు. 
#ఒక గ్లాసులో కొద్దిగా నన్నారిని పోసి, అందులో ఒక నిమ్మకాయను పిండి, చల్లటి సోడాను కొట్టి గ్లాసులో పోసి ఇస్తారు. దీనినే నన్నారి షర్బత్ అంటారు.

## లాభాలు
#రాయలసీమ జిల్లాల్లో వేసవికాలం వేడికి,చల్లటి నన్నారి షర్బత్‌ మంచి ఔషధం లా పనిచేస్తుంది. 
ఒకప్పుడు కడపజిల్లాలో మాత్రమే దొరికే ఈ నన్నారి ద్రవము ఇప్పుడు మిగిలిన జిల్లాలకి విస్తరించింది.అన్నిచోట్లా దొరుకుతోంది ఈ నన్నారి షర్బత్.కానీ రాయలసీమలో దొరికే నన్నారి షర్బత్ రుచిముందు ఇవి అంతపేరు తెచ్చుకోలేదు.షర్బత్ అంటే నన్నారి షర్బత్ అదీ రాయలసీమ మాత్రమే అనేంత పేరు తెచ్చుకున్న ఈ నన్నారి షర్బత్ ని ఒకసారి తాగితే వదిలిపెట్టరు

## మూలాలు

## బయటి లంకెలు
*[[యూటూబ్] లో నన్నారి షర్బత్ తయారీ విధానము]
*నన్నారి షర్బత్ తయారుచేస్తున్న ఒక దుకాణాదారుడు
*నన్నారి షర్బత్ తయారీ - తమిళనాడులో
*ఇంట్లోనే నన్నారీ షర్బత్ ద్రవాన్ని ఎలా తయారు చేసుకోవాలి? తమిళములో చెబుతున్న తయారీదారుడు
వర్గం:శీతల పానీయాలు
వర్గం:రాయలసీమ వంటకాలు
వర్గం:పానీయాలు