హుస్సేన్‌సాగర్ లేక్, క్యాచ్‌మెంట్ ఏరియా ఇంప్రూవ్‌మెంట్ ప్రాజెక్ట్

thumb|300x300px|2008లో హుస్సేన్‌సాగర్ సరస్సు (ట్యాంక్ బండ్)
**హుస్సేన్‌సాగర్ లేక్, క్యాచ్‌మెంట్ ఏరియా ఇంప్రూవ్‌మెంట్ ప్రాజెక్ట్** అనేది హైదరాబాదులోని హుస్సేన్‌సాగర్ లేక్ నాణ్యతను మెరుగుపరచడానికి హైదరాబాదు మహానగర అభివృద్ధి సంస్థ నేతృత్వంలోని ప్రాజెక్ట్.

## నేపథ్యం
తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాదు నడిబొడ్డున ఉన్న హుస్సేన్‌సాగర్ సరస్సును 1562లో గోల్కొండ కుతుబ్ షాహి రాజవంశం పాలనలో నిర్మించారు. ఇది మూసీ నదికి అనుబంధంగా నిర్మించిన జలాశయం. ఈ సరస్సు జలాలను 1884 నుండి 1930 వరకు నీటిపారుదల, తాగునీటి అవసరాల కోసం ఉపయోగించారు. ఈ సరస్సు మొత్తం పరీవాహక ప్రాంతం 240  కిలోమీటర్లు. నాలుగు ప్రధాన కాలువల ద్వారా-పికెట్ నల్లా, కూకట్‌పల్లి నల్లా, బంజార నల్లా, బాల్కపూర్ నల్లా పరీవాహక ప్రాంతాల నుండి నీరు సరస్సుకు చేరుతుంది.

1930 నుండి, ఈ సరస్సు క్రమంగా ఫీడర్ నాలాల ద్వారా మురుగునీరు, పారిశ్రామిక వ్యర్థాలు కలవడం ప్రారంభమయింది. పికెట్ *నల్లా* ఈశాన్యం వైపు నుండి ఏడాది పొడవునా మురుగునీటిని సరస్సులోకి చేరుతుంది. అదేవిధంగా బంజారా *నల్లా* వాయువ్య వైపు నుండి, బాల్కపూర్ *నల్లా* పశ్చిమ వైపు నుండి, కూకట్‌పల్లి నల్లా ఉత్తర వైపు నుండి మురుగునీరు ట్యాంక్ బండ్ లోకి చేరుతుంది. దీంతో పాటు పారిశ్రామిక వ్యర్ధాలు కూడా చేరుతాయి.

అంతేకాకుండా, గణేష్ చతుర్థి, దసరా పండుగల సమయంలో విగ్రహ నిమజ్జనాలు జరుగుతాయి. అదేవిధంగా, ప్రతి సంవత్సరం మొహర్రం సమయంలో, రంగురంగుల తాజియాను ప్రాంతీయ ఇస్లామిక్ సమాజం పెద్ద సంఖ్యలో ఈ సరస్సులో నిమజ్జనం చేస్తుంది. దీంతో కాలుష్య స్థాయి రోజురోజుకూ గణనీయంగా పెరుగుతూ వచ్చింది.
## ప్రాజెక్టు ప్రారంభోత్సవం
సరస్సులోని కాలుష్యాన్ని నిర్మూలించడానికి, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం మురుగునీరు, పారిశ్రామిక వ్యర్థాలను శుద్ధి కర్మాగారాల్లోకి మళ్లించడానికి చర్యలు తీసుకుంది. నీటి నాణ్యతను మెరుగుపరచడానికి శుద్ధి చేసిన నీటిని సరస్సులోకి విడుదల చేస్తారు. ఈ కార్యక్రమాలకు మరింత సహాయం చేయడానికి, ప్రభుత్వం 2006 మార్చిలో ₹ 3.7 బిలియన్ల ప్రాజెక్టును ప్రారంభించింది. ఇందులో జపాన్ బ్యాంక్ ఫర్ ఇంటర్నేషనల్ కోఆపరేషన్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి 3,1 బిలియన్ల అధికారిక అభివృద్ధి సహాయ రుణంగా అందించింది. మిగిలిన నిధులను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సమకూర్చింది.

ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యాలుః 

# పాయింట్, నాన్-పాయింట్ వనరుల నుండి సరస్సులోకి ప్రవేశించే కాలుష్య కారకాలను నిరోధించడం ద్వారా సరస్సు నాణ్యతను మెరుగుపరచడం.
# మురుగు నీటి ప్రవాహాలను అడ్డుకోవడం, మళ్లించడం. సరస్సులోకి కలుషితమైన నీరు చేరకుండా తనిఖీ చేయడానికి పరీవాహక ప్రాంతంలో నాలాలను మెరుగుపరచడం.
# సుసంపన్నమైన జీవవైవిధ్యం కోసం మొత్తం సరస్సు పర్యావరణాన్ని, దాని పరిసరాలను మెరుగుపరచడం.
# పర్యావరణ పర్యాటకం సామర్థ్యాన్ని, పరీవాహక ప్రాంతంలోని ప్రజల ఆర్థిక స్థితిని మెరుగుపరచడం.
# పరీవాహక ప్రాంతంలో, సరస్సు పరిసరాల్లో నివసించే ప్రజల పారిశుద్ధ్య పరిస్థితులను మెరుగుపరచడం.

## అమలు - ఫలితాలు
ఈ ప్రాజెక్ట్ 2008 మార్చిలో దశలవారీగా అమలు చేయడం ప్రారంభించింది, ఇది 2012 డిసెంబరులో ముగియాల్సి ఉండగా, ప్రాజెక్ట్ గడువును 2013 మార్చి వరకుకు పొడగించారు.

ఈ ప్రాజెక్టులో భాగంగా, నీటిలో ఆక్సిజన్ కంటెంట్ ను మెరుగుపరచడానికి, 2011 సెప్టెంబరులో సరస్సులో ఏడు ఫౌంటైన్లను ఏర్పాటు చేశారు. ఈ ఫౌంటైన్లు సుమారు 50 అడుగుల ఎత్తుకు నీటిని పంపే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఒక్కొక్కటి సుమారు 10 మిలియన్ల రూపాయల వ్యయం తో అమర్చారు. ఇవి ప్రాథమిక ప్రయోజనాన్ని అందించడంతో పాటు, సరస్సు రూపానికి ఆహ్లాదం కూడా జోడించాయి. అదనంగా, పికెట్ *నల్లా* పరిసరాలలో రోజుకు 30 మిలియన్ లీటర్ల మురుగునీటి శుద్ధి కర్మాగారం నిర్మించాలని ప్రణాళిక చేయబడింది. హుస్సేన్‌సాగర్ వద్ద ఉన్న 20 ఎమ్ఎల్డి శుద్ధి కర్మాగారాన్ని అధిక సామర్థ్యానికి చేర్చడం, సరస్సు చుట్టూ మురుగునీటి కాలువల నిర్మాణం, ఒక చిన్న శుద్ధి కర్మాగారం నిర్మాణం ఈ ప్రాజెక్టు అమలులో భాగంగా జరిగాయి. ఒక పర్యావరణ ఉద్యానవనం కూడా ప్రతిపాదించబడింది, కానీ చట్టపరమైన వివాదం కారణంగా అది నిలిచిపోయింది. దీనితో పాటు, సమీపంలోని సంజీవయ్య పార్కులో తీరప్రాంత మెరుగుదల పనులు కూడా చేపట్టబడ్డాయి. ఈ ప్రాజెక్ట్ కోసం అవక్షేపణను పూడ్చివేయడం, పారవేయడం కూడా ప్రణాళిక చేయబడింది. పికెట్ *నల్లా*, బాల్కపూర్ *నల్లా*, బంజారా *నల్లా* నుండి పూడిక తీయడం చేసారు. దీనిని తరలించడం రాష్ట్ర కాలుష్య నియంత్రణ సంస్థతో కలిసి ప్రణాళిక చేసారు.

జూలై 2012 నాటికి, ఈ ప్రాజెక్ట్ లక్ష్యాలను సాధించడానికి అంచనా వేసిన ప్రాజెక్ట్ వ్యయంలో 42.11% ఖర్చు చేయబడింది. ఈ వ్యయం ప్రాజెక్టు లక్ష్యాలలో 60% సాధించడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది.

## మూలాలు
వర్గం:హైదరాబాదు