పశ్చిమ పరిధీయ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే

**పశ్చిమ పరిధీయ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే** (వెస్ట్రన్ పెరిఫెరల్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే  -WPE) హర్యానా రాష్ట్రం గుండా వెళ్ళే  పొడవైన 6-వరుసల ఎక్స్‌ప్రెస్ వే  దీన్ని కుండ్లీ-మనేసర్-పల్వాల్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే (KMP ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే) అని కూడా అంటారు. తూర్పు పరిధీయ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే, పశ్చిమ పరిధీయ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే ల ద్వారా ఢిల్లీ నుండి 50,000 కంటే ఎక్కువ భారీ వాహనాలను మళ్లించవచ్చని అంచనా వేసారు. ఇది ఢిల్లీలో గాలి నాణ్యతను మెరుగుపరచడానికి సహాయపడుతుంది. ఈ రెండు ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు కలిసి ఢిల్లీ చుట్టూ అతిపెద్ద రింగ్ రోడ్‌ను ఏర్పరుస్తాయి. ఈ మార్గంలో 10 సుంకంతో కూడిన ప్రవేశాలు, నిష్క్రమణలూ ఉన్నాయి. ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి అవి: కుండ్లీ, ఖర్ఖోడా, బహదూర్‌గఢ్, బద్లీ, ఫర్తుఖ్‌నగర్, పంచగావ్, మనేసర్, తావోరు, సోహ్నా, పల్వల్.  2018 డిసెంబరులో సుంకాలు కార్లకు ఒక కి.మీకు రూ 1.35, తేలికపాటి మోటారు వాహనాలకు ఒక కి.మీకి రూ 2.18, ట్రక్కులు, బస్సులకు రూ 4.98 సుంకం ఉండేది. ఈ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేపై ద్విచక్ర వాహనాలకు అనుమతి లేదు.

ఈ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేకి ఇరువైపులా ఉన్న రెండు కిలోమీటర్ల ప్రాంతాన్ని నియంత్రిత జోన్‌గా ప్రకటించారు. ఈ ప్రదేశంలో ఢిల్లీ-సోనిపట్-రోహ్తక్-గురుగ్రామ్-ఫరీదాబాద్ సమ్మేళనంలో భాగంగా ఒకదాని పక్కన ఒకటి ఉండే ఐదు కొత్త గ్రీన్‌ఫీల్డ్ నగరాలను అభివృద్ధి చేస్తారు. ఢిల్లీ మెట్రో 5 వ దశలో ఈ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే వెంట కొత్త మెట్రో మార్గాన్ని నిర్మిస్తారు.

## చరిత్ర
thumb|కేంద్ర మంత్రి, హర్యానా ముఖ్యమంత్రి నిర్వహించిన ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేపై సమీక్షా సమావేశం
53 కి.మీ.ల పొడవున్న మనేసర్ - పల్వాల్ విభాగాన్ని 2016 ఏప్రిల్‌లో కేంద్ర మంత్రి నితిన్ గడ్కరీ ప్రారంభించాడు. ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలో మిగిలిన 83 కి.మీ. కుండ్లి - మనేసర్ విభాగాన్ని 2018 నవంబరు 19 న ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోడీ ప్రారంభించాడు. 2018 డిసెంబరులో KMP ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేపై సుంకం వసూలు ప్లాజాలను ప్రారంభించారు.

135.6 కి.మీ.ల పశ్చిమ పరిధీయ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేను బిల్డ్ ఆపరేట్ ట్రాన్స్‌ఫర్ (BOT) పద్ధతిలో నిర్మించాలని 2003 లో మొదట ప్రతిపాదించారు. కుండ్లి, సోనిపట్ సమీపంలోని NH-1 నుండి పల్వాల్ సమీపంలోని NH-2 వరకు నాలుగు వరుసల యాక్సెస్-నియంత్రిత రహదారిగా దీన్ని ప్రతిపాదించారు. ఈ రహదారి పైకి వాహనాలను దారి మళ్లించడం వల్ల ఢిల్లీకి ప్రయోజనం ఉంటుంది కాబట్టి, ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే భూసేకరణ ఖర్చులో సగం భరించేందుకు ఢిల్లీ రాష్ట్రం అంగీకరించింది. 2006 లో హర్యానా ప్రభుత్వం పశ్చిమ పరిధీయ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే ప్రాజెక్ట్‌పై పని ప్రారంభించింది. టెండర్‌ను KMP ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేస్ లిమిటెడ్‌కు అప్పగించారు. జూన్ 2009 లో వాణిజ్య కార్యకలాపాలు ప్రారంభం కావాల్సి ఉండగా, దాన్ని 2013 మే కి మార్చారు. 2016 లో పదేపదే ఆలస్యం చేయడం వల్ల హర్యానా ప్రభుత్వం ఒప్పందాన్ని రద్దు చేసి, KMP ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేస్‌కు, రుణదాతలకూ పరిహారంగా రూ 1,300 కోట్లు చెల్లించింది.  2016 జనవరిలో భారత సుప్రీంకోర్టు జోక్యం తర్వాత, ప్రాజెక్టును పునరుద్ధరించి, కొత్త బిడ్‌లను ఆహ్వానించారు. ప్రణాళికను నాలుగు వరుసల నుండి ఆరు వరుసలకు పెంచారు. పూర్తయిన ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేను 2018 నవంబరులో ప్రారంభించారు.

## మార్గం, ఇంటర్‌ఛేంజ్‌లు
ఈ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలో 10 సుంకం వసూలు చేసే ప్రవేశాలు, నిష్క్రమణలూ ఉన్నాయి. కింది వాటితో సహా, 52 అండర్‌పాస్‌లు, 23 ఓవర్‌పాస్‌లు ఉన్నాయి.   : 

* 4 రైల్వే ఓవర్‌బ్రిడ్జిలు
* జాతీయ రహదారులు, రాష్ట్ర రహదారులపై క్రాసింగ్‌ల వద్ద 10 ఓవర్‌పాస్‌లు, అండర్‌పాస్‌లు ,
* ప్రధాన జిల్లా రోడ్లు మరియు గ్రామ రహదారులపై క్రాసింగ్‌ల వద్ద 7 ఓవర్‌పాస్‌లు, 9 అండర్‌పాస్‌లు, 27 అండర్‌పాస్‌లు
* 33 వ్యవసాయ వాహనాల అండర్‌పాస్‌లు, 31 పశువులు దాటే మార్గాలు, 61 పాదచారులు దాటే మార్గాలు.

ఇంటర్‌చేంజ్‌ల జాబితా

## సౌకర్యాలు
ఈ ఎక్స్ప్రెస్వేలో ఇంధనం నింపే స్టేషన్లు, 2 ట్రక్ స్టాప్లు, 4 బస్ స్టాండ్లు, హెలిప్యాడ్తో కూడిన 1 మెడికల్ ట్రామా సెంటర్, ట్రాఫిక్ పోలీస్ స్టేషన్లు, రిఫ్రెష్మెంట్, వినోద సౌకర్యాలతో కూడిన 5 ప్యాసింజర్ మల్టీమోడల్ ట్రాన్సిట్ స్టేషన్లు (ఎంఎంటిఎస్) ఉన్నాయి.

## ఇచి కూడా చూడండి

* యమునా ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే
* ఢిల్లీ మీరట్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే

## మూలాలు


వర్గం:భారతదేశ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు
వర్గం:హర్యానా రహదారులు