కెంపనంజమ్మణి దేవి

**కెంపనంజమ్మణి దేవి** (4 జూలై 1866-7 జూలై 1934) మైసూరు మహారాణి, తరువాత రాణి తల్లి, మైసూరు రాజ్యానికి రాజప్రతినిధి. 

ఆమె మహారాజా చామరాజేంద్ర వాడియార్ X భార్య, మహారాజా కృష్ణరాజ వాడియార్ IV తల్లి. ఆమె 1895, 1902 మధ్యకాలంలో, కృష్ణరాజ వాడియార్ IV  అల్పసంఖ్యాక కాలంలో రాణి రాజప్రతినిధిగా ఉన్నారు. ఆమె మైసూరు చరిత్రలో ముఖ్యమైన స్థానాన్ని ఆక్రమించింది. ఆమె పౌరులకు చేసిన కృషి, యువ యువరాజు నాలుగవ యువరాజు కృష్ణరాజ వాడియార్ కు మహారాణి, రాజప్రతినిధి, రాణి తల్లి పాత్రలను ప్రశంసించారు.

## జీవితం
కెంపనంజమ్మన్ని 1866లో మైసూర్ సమీపంలోని కలాలే గ్రామంలో జన్మించింది. ఆమె 1878 మే 26న మహారాజా చామరాజేంద్ర వాడియార్ X వివాహం చేసుకుంది. మైసూరు రాజ కుటుంబంలో ఆచారం వలె వాణి విలాస సన్నిధాన అనే ప్రత్యయాన్ని స్వీకరించింది. 1881లో, మైసూరు విమోచన చట్టం 1881 ఆమోదించబడింది, బ్రిటిష్ ఇండియా నుండి రాజ్య ప్రభుత్వాన్ని సహజ యువరాజుకు తిరిగి పునరుద్ధరించింది, అతనికి ఇప్పుడు 18 సంవత్సరాలు. 1799లో టిప్పు పతనం, 1831లో బ్రిటిష్ ఇండియా కమీషనర్ పాలన నుండి దాదాపు 50 సంవత్సరాల తరువాత ఈ రాజ్యం వాడియార్లకు పునరుద్ధరించబడింది. 1884లో రాజ దంపతులకు నాలుగో కృష్ణరాజ వాడియార్ జన్మించాడు. త్వరితగతిన వారికి కంఠీరవ నరసింహరాజ వాడియార్ అనే మరో కుమారుడు, ముగ్గురు కుమార్తెలు జన్మించారు. మరో ఇద్దరు కుమారులు రాజా వాడియార్, దేవరాజ వాడియార్ వారి బాల్యంలోనే మరణించారు.

### వాణి విలాస్ రీజెన్సీ
మహారాజా చామరాజేంద్ర వాడియార్, 1894లో కలకత్తా పర్యటనలో ఉన్నప్పుడు, డిప్థీరియా బారినపడి, అక్కడ ఆకస్మిక మరణానికి గురయ్యారు, తద్వారా కేవలం 13 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగిన ఆశాజనకమైన పాలనను అకస్మాత్తుగా తగ్గించారు. ఆయన వయసు కేవలం 32 సంవత్సరాలు, అప్పటికే అద్భుతమైన నాయకుడిగా తనదైన ముద్ర వేశారు. నాలుగో యువరాజు కృష్ణరాజేంద్ర వాడియార్ ఇప్పటికీ మైనారిటీలో ఉన్నందున ఆయన మరణం అకస్మాత్తుగా రాజ్యంలో ప్రభుత్వ సంక్షోభాన్ని సృష్టించింది. ఊహించని విషాదం భారతదేశం అంతటా గొప్ప జాతీయ దురదృష్టంగా పరిగణించబడింది మరియు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం సామ్రాజ్య నష్టంగా పేర్కొంది. రాజ కుటుంబం తీవ్ర దుఃఖంలో మునిగిపోయింది మరియు పౌరులు అనాథలుగా భావించారని చెప్పబడింది.

రాజ్యాన్ని పరిపాలించే భారం మహారాణి కెంపనంజమ్మన్నిపై పడింది. ఆమెకు చరిత్ర కొత్త సవాలును విసిరిందిః రాజధాని మైసూర్ నగరాన్ని తీవ్రమైన బుబోనిక్ ప్లేగు తాకింది, జనాభాను సగానికి తగ్గించింది. ఆమె అటువంటి పరిస్థితులలో రాణి-రాజప్రతినిధిగా నామినేట్ చేయబడింది, ఈ పదవిని ఆమె 1895 నుండి 1902 వరకు సుమారు ఎనిమిది కఠినమైన సంవత్సరాలు నిర్వహించింది, గొప్ప నైపుణ్యం, గౌరవం, భక్తి, క్రమశిక్షణ, విశిష్టతతో ప్రజలకు సేవ చేశారు. ఆమె నిలబెట్టిన అద్భుతమైన విధానానికి ఆమె అందరి గౌరవాన్ని సంపాదించింది. 

ఆ సమయంలో సర్ కె. శేషాద్రి అయ్యర్ ఆమెకు సలహా ఇచ్చారు. మైసూరు మాజీ ప్రధాన న్యాయమూర్తి, రీజెన్సీ ప్రైవీ కౌన్సిల్ సీనియర్ సభ్యుడు అయిన సర్ టి. ఆర్. ఎ. తుంబూ చెట్టి కూడా అయ్యర్కు తాత్కాలిక దివాన్గా పనిచేశారు. ఆమెకు ఆమె సోదరుడు సర్ ఎం. కాంతరాజ్ అరస్, తరువాత దివాన్, ఆమె ప్రైవేట్ కార్యదర్శిగా కూడా సహాయం చేశారు. ఆమె మైసూర్ తిరోగమనం నుండి కోలుకోవడానికి సహాయపడింది. వారి సమర్థవంతమైన పరిపాలన ఫలితంగా అన్ని రంగాలలో పురోగతి సాధించి, మొత్తం పౌరులను ఆశీర్వదించారు. కావేరి నది నుండి విద్యుత్ ఉత్పత్తి, ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ ప్రోత్సహించడం, వాణి విలాస్ సాగర ఆనకట్ట నిర్మాణం (మారి-కనవే లోయ జలమార్గం అని కూడా పిలుస్తారు), కొత్త రాజభవన నిర్మాణం, మైసూరులో కొత్త ప్రాంతాల విస్తరణ, పైపుల ద్వారా నీటి సరఫరా (వాణి విలాస్ వాటర్ వర్క్స్), బెంగళూరు విక్టోరియా ఆసుపత్రికి శంకుస్థాపనలు తగిన సాక్ష్యాలు. ఆమె విశిష్ట నాయకత్వానికి గాను బ్రిటిష్ క్రౌన్ ఆమెను సిఐ అలంకరించింది. 

మహారాణి కెంపనంజమన్ని మహిళల విద్యపై గొప్ప నమ్మకం కలిగి ఉన్నారు, ఆమె పోషణలో మహారాణి కళాశాలకు తగిన శ్రద్ధ లభించింది. ఆమె హిందూ మతానికి బలమైన అనుచరుని, కానీ అన్ని విశ్వాసాలను సమానంగా గౌరవించేది.

## పదవీ విరమణ & చివరి రోజులు
ఆమె 1902 ఆగస్టు 8న నాలుగో కృష్ణరాజ వాడియార్ వయస్సు వచ్చినప్పుడు పదవీ విరమణ చేసింది, యువరాజు సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు, ఇది చిరస్మరణీయమైన రాజరికం ముగింపును  మైసూర్ *స్వర్ణ యుగం* మారడానికి నాంది పలికింది, ఈ యుగం రామరాజ్య ద్వారా ప్రసిద్ధి చెందింది. 

ఆమె స్వల్ప అనారోగ్యంతో 1934 జూలై 7 అర్ధరాత్రి బెంగళూరులో మరణించింది.

## వారసత్వం
మైసూరు నగరంలో 'వాణి విలాస': వాటర్ వర్క్స్ (వాణి విలాస సాగర దమ్) ప్రసూతి ఆసుపత్రి, బాలికల ఉన్నత పాఠశాల మరియు కళాశాల, వంతెన, లేడీస్ క్లబ్ మరియు రోడ్ అనే ఉపసర్గతో అనేక భవనాలు ఉన్నాయి, ఇవి నేటికీ ఆమె జ్ఞాపకార్థం ఉన్నాయి.
## మూలాలు

వర్గం:1866 జననాలు
వర్గం:1934 మరణాలు