రామ్ రాజా ఆలయం

**రామ్ రాజా ఆలయం** అనేది భారతదేశంలోని మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం, ఒర్చాలో ఉన్న ఒక ప్రముఖ హిందూ ఆలయం. ఈ ఆలయంలో రాజా రాముడు సీత (ఎడమ వైపున), సోదరుడు లక్ష్మణుడు (కుడి వైపున), మహారాజు సుగ్రీవుడు, నృసింహ భగవాన్ (కుడి వైపున)తో కలిసి దర్శనమిస్తాడు. కుడివైపు ఉన్న *దర్బార్*లో దుర్గ అమ్మవారు కూడా ఉన్నారు. హనుమంతుడు, జాంబవాన్ సీతాదేవి కింద భాగంలో ప్రార్థిస్తున్న రూపంలో ఉంటారు. ఈ ఆలయ ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, శ్రీరాముడు తన కుడిచేతిలో ఖడ్గం, మరొక చేతిలో కవచం పట్టుకొని దర్శనమిస్తాడు. శ్రీరాముడు పద్మాసన భంగిమలో కూర్చుని, ఎడమ కాలు కుడి తొడపై ముడుచుకుని ఉంటుంది.

ఈ ఆలయాన్ని రోజూ సందర్శించే భక్తుల సంఖ్య సుమారు 1500 నుండి 3000 వరకు ఉంటుంది. ముఖ్యమైన హిందూ పండుగలైన మకర సంక్రాంతి, వసంత పంచమి, శివరాత్రి, రామ నవమి, కార్తిక పౌర్ణమి, వివాహ పంచమి సమయంలో ఒర్చాకు వేలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు. ఇది ఒక పవిత్ర హిందూ యాత్రాకేంద్రంగా, పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులను నిరంతరం ఆకర్షిస్తుంది. దీనిని సాధారణంగా **ఒర్చా ఆలయం** అని కూడా పిలుస్తారు. ప్రతి సంవత్సరం దేశీయ పర్యాటకుల సంఖ్య సుమారు 6,50,000 కాగా, విదేశీ పర్యాటకులు సుమారు 25,000 వరకు వస్తారని అంచనా. భారతదేశంలో శ్రీరాముని రాజుగా, అదీ ఒక రాజప్రాసాదంలో పూజించే ఏకైక ఆలయం ఇదేనని చెబుతారు. ఇక్కడ ప్రతిరోజూ దేవునికి గౌరవ వందనం నిర్వహించబడుతుంది. ఆలయంలో పోలీస్ సిబ్బందిని రక్షకులుగా నియమించారు.

దేవునికి సమర్పించే భోజనం, ఇతర సౌకర్యాలు అన్నీ రాజసభ విందు మాదిరిగా ఉంటాయి. ప్రతిరోజూ శ్రీరామునికి ఆయుధ నమస్కారం కూడా అందజేస్తారు. 

## చరిత్ర
స్థానిక ప్రజల కథనం ప్రకారం రామ్ రాజా ఆలయ స్థాపనకు సంబంధించిన పురాణ గాథ ఇలా ఉంది: ఒర్చా రాజు మధుకర్ షా జూ దేవ్ (1554–1592) బాంబే బిహారి (కృష్ణుడు)కు భక్తుడు. ఆయన భార్య గణేశ్ కున్వరి (కమలా దేవి అని కూడా పిలుస్తారు) మాత్రం శ్రీరామునికి అంకితమైన భక్తురాలు. ఒక రోజు రాజు, రాణి కృష్ణుడి ఆలయానికి వెళ్లగా, ఆలయం అప్పటికే మూసివేయబడింది. రాణి తిరిగి వెళ్లాలని చెప్పినా, రాజు అక్కడే ఉండాలని కోరుకున్నాడు. వారు బయట భక్తులతో కలిసి కృష్ణుని స్తుతిస్తూ పాడుతూ నృత్యం చేయడం ప్రారంభించారు. 

అప్పుడు కృష్ణుడు, రాధ దేవి ప్రత్యక్షమై వారితో కలిసి నృత్యం చేశారని, ఆ సమయంలో ఆకాశం నుంచి బంగారు పుష్పాలు కురిశాయని విశ్వాసం. ఆ తరువాత రాజు రాణిని బ్రజ్-మథురకు రావాలని కోరగా, రాణి మాత్రం అయోధ్య వెళ్లాలని కోరింది. రాజు కోపగించి, బాలరూప రాముని పూజ మానుకొని తనతో బ్రజ్‌కు రావాలని ఆదేశించాడు. కానీ రాణి అంగీకరించలేదు. అప్పుడు రాజు ఇలా అన్నాడని కథనం:

"నీవు రాముని పూజిస్తూనే ఉండు, కానీ రాముడు ఎప్పటికీ మన ముందుకు రాడు. కృష్ణుడు మాత్రం రాధతో కలిసి మనతో నాట్యం చేశాడు. నీవు అయోధ్యకు వెళ్లాలనుకుంటే వెళ్ళు, కానీ బాలరాముని రూపాన్ని తీసుకువచ్చినప్పుడే నీ భక్తిని నేను అంగీకరిస్తాను."

దీంతో రాణి అయోధ్యకు వెళ్లి బాలరాముని తీసుకువస్తానని, లేకపోతే సరయూ నదిలో మునిగి ప్రాణత్యాగం చేస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేసింది. ఆమె ఒర్చా నుండి కాలినడకన అయోధ్య ప్రయాణం ప్రారంభించింది. ఆమె వెళ్ళేముందు రాజుకు చెప్పకుండా, రాముని తీసుకువచ్చిన తరువాత ఆలయాన్ని నిర్మించేందుకు సేవకులకు ఒక దేవాలయం (చతుర్భుజ ఆలయం) నిర్మాణం మొదలుపెట్టాలని ఆదేశించినట్లు చెబుతారు. 

అయోధ్యకు చేరుకున్న తరువాత, రాణి సరయు నది సమీపంలోని లక్ష్మణ కిల్లా దగ్గర శ్రీరాముని ప్రార్థించడం ప్రారంభించింది. ఆమె మొదట కేవలం పండ్లు మాత్రమే తిన్నది. తరువాత పండ్లను కూడా వదిలేసి ఆకులు మాత్రమే తిన్నది. చివరకు అన్ని ఆహారాన్ని పూర్తిగా త్యజించింది. రాణి సుమారు నెలరోజుల పాటు ఉపవాసంతో ప్రార్థనలు చేసినప్పటికీ శ్రీరాముడు దర్శనం ఇవ్వలేదు. చివరకు నిరాశతో అర్ధరాత్రి ఆమె నదిలోకి దూకింది. అదే సమయంలో ఒక అద్భుతం జరిగింది. శ్రీరాముడు బాలరూపంలో రాణి ఒడిలో ప్రత్యక్షమయ్యాడు. శ్రీరాముడు రాణితో, ఆమె భక్తికి సంతోషించానని, వరం కోరుకోవచ్చని చెప్పాడు. అప్పుడు రాణి బాలరూపంలోనే ఓర్చాకు రావాలని కోరింది. రాముడు అంగీకరించాడు, కానీ మూడు షరతులు విధించాడు:

"నేను కేవలం పుఖ నక్షత్రం సమయంలో మాత్రమే ప్రయాణిస్తాను. పూఖ్ నక్షత్రం ముగిసిన వెంటనే ఆగిపోతాను, మళ్లీ అది ప్రారంభమైనప్పుడు మాత్రమే సాగుతాను. ఈ విధంగా నేను అయోధ్య నుంచి ఓర్చా వరకు ఋషుల సమూహంతో కలిసి నడిచివస్తాను. రెండవది, ఓర్చాకు చేరుకున్న తరువాత నేను ఓర్చా రాజుగా ఉంటాను; నీ భర్తగా కాదు. మూడవది, బాలరూపంలో నేను నీ ఒడిలో ప్రయాణిస్తాను కాబట్టి, నన్ను తొలిసారి నీవు కూర్చోబెట్టే ప్రదేశమే నా శాశ్వత నివాసం అవుతుంది. అది 'రామ్‌రాజా' అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందుతుంది."

రాణి ఈ షరతులన్నింటినీ అంగీకరించి, బాలరాముని ఒడిలో పెట్టుకుని ఓర్చా ప్రయాణం ప్రారంభించింది. ఆమె పూఖ్ నక్షత్రం సమయంలో మాత్రమే ప్రయాణించినందున, అయోధ్య నుంచి ఓర్చాకు నడిచిరావడానికి 8 నెలలు 27 రోజులు పట్టిందని (1574–1575 మధ్య) చెబుతారు.

ఇదిలా ఉండగా, రాజు మధుకర్ షా ఒక కలలో భగవాన్ బాంకే బిహారీ తనను గద్దించినట్లు చూశాడు. శ్రీరాముని, తన మధ్య తేడా చేస్తూ వ్యవహరించడాన్ని ఆయన తప్పుబట్టాడు. రాముడు, తాను ఒకటేనని, భేదం లేదని గుర్తు చేశాడు. రాజు మేల్కొన్న తరువాత చాలా పశ్చాత్తాపపడ్డాడు. రాణి అయోధ్య నుండి తిరిగి వస్తున్న విషయం తెలిసిన వెంటనే, రాజు గుర్రాలు, ఏనుగులు, సేవకులు, భోజనం మొదలైన వాటితో ఆమెను స్వాగతించడానికి వెళ్లాడు, క్షమాపణ కోరాడు. కానీ రాణి రాజు క్షమాపణను స్వీకరించలేదు. రాజు ఇచ్చే సౌకర్యాలను కూడా తిరస్కరించింది. ఎందుకంటే ఇప్పుడు తనకు కావలసిన ప్రతిదీ ఉన్నదని — బాలరూపంలో శ్రీరాముడు తన వద్దనే ఉన్నాడని ఆమె చెప్పింది. ఓర్చాకు తిరిగి వచ్చిన తరువాత, రాణి బాలరామునితో తన మహల్లోకి వెళ్లి ఆ రాత్రి అక్కడే ఉండిపోయింది. మరుసటి రోజు బాలరాముని చతుర్భుజ ఆలయంకు తీసుకెళ్లాలని ఆమె భావించింది. కానీ శ్రీరాముడు విధించిన షరతుల ప్రకారం, తొలిసారి కూర్చోబెట్టిన ప్రదేశమే ఆయన శాశ్వత నివాసమయ్యేది. అందువల్ల బాలరాముడు మహల్లోనే విగ్రహ రూపంలో స్థిరమయ్యాడు. అందుకే నేటికీ రామ్‌రాజా ఆలయం రాణి మహల్ (రాణివాస్)లోనే ఉంది. పక్కనే ఉన్న చతుర్భుజ ఆలయంలో కాదు. మొదట శ్రీరాముడు నిల్చున్న భంగిమలో ఉండేవాడని చెబుతారు. రాణి రోజూ 3–4 గంటలు నిలబడి సేవ చేయడంతో అలసిపోతుండేది. అప్పుడు శ్రీరాముడు కూర్చుని సేవ చేయమని కోరగా, ఆయన నిలుచున్నప్పుడు తాను ఎలా కూర్చుంటానని రాణి సమాధానమిచ్చింది. ఈ మాట విని రాముడు తానే కూర్చుని ఆసీనుడయ్యాడని (భక్తమాల – నాభాదాస్ మహారాజ్ మూలం) చెబుతారు. రాణి ఇచ్చిన మాట ప్రకారం, శ్రీరాముడు ఓర్చా రాజుగా (రాజా) ఉన్నందున ఈ ఆలయానికి **రామ్ రాజా ఆలయం** అనే పేరు వచ్చింది.
## శ్రీరాముని ఎడమ పాద బొటనవేలి దర్శనం

శ్రీరాముడు పద్మాసనంలో (కమలాసనం) కూర్చుని ఉన్నట్లు దర్శనమిస్తాడు. అయితే సాధారణ పద్మాసనంలా రెండు కాళ్లు మడిచినట్లుగా కాకుండా, ఎడమ కాలు మాత్రమే కుడి తొడపై ఉంచబడుతుంది. ప్రతిరోజూ పూజ అనంతరం శ్రీరాముని ఎడమ పాద బొటనవేలిపై చందనంతో *తిలకం* పెట్టబడుతుంది. రాజా రామ దర్బార్ దర్శన సమయంలో భక్తులు శ్రీరాముని ఎడమ పాద బొటనవేలిని దర్శిస్తే వారి కోరిక నెరవేరుతుందని నమ్మకం. శ్రీరాముని విగ్రహంలోని ఎడమ పాద బొటనవేలిని చూడడం సులభం కాదు. ఎడమ కాలు మడిచి ఉండటంతో కిందకు చూడకుండా, శ్రీరాముని కుడి చేతి సమీపంలో చూడాలని సూచిస్తారు. అవసరమైతే ఆలయ పూజారి కూడా బొటనవేలు గుర్తించడంలో సహాయపడతారు.  

## దర్శనం,  ఆలయ దినచర్య

ఆలయ దినచర్య, సమయాలు హిందూ పంచాంగ మాసాల ప్రకారం ఈ విధంగా ఉన్నాయి:

### దర్శన సమయాలు
* **ఉదయం** – ఆరతి నుండి రాజభోగ ఆరతి ముగిసిన తరువాత 5 నిమిషాలు లేదా చివరి భక్తుడు దర్శనం పూర్తిచేసేవరకు  
* **సాయంత్రం** – శ్యామ్ ఆరతి నుండి బియారీ ఆరతి ముగిసిన తరువాత 5 నిమిషాలు  

గమనిక: ఒక ఆరతి సుమారు 20 నిమిషాల పాటు కొనసాగుతుంది.

### ప్రత్యేక గమనిక
% ఫాల్గుణ మాసం – హోలీ పండుగకు సుమారు 15 రోజుల ముందు ప్రారంభమవుతుంది  

^ కార్తీక మాసం – దీపావళికి సుమారు 15 రోజుల ముందు ప్రారంభమవుతుంది  

## భక్తుల కోసం భోగ్, ఇతర ఏర్పాట్లు

ఆలయంలో భక్తుల కోసం క్రింది ఏర్పాట్లు ఉన్నాయి:

## ఆలయంలోని ముఖ్య పండుగలు
# రామ నవమి: ఈ పండుగను హిందూ పంచాంగంలోని చైత్ర మాసం శుక్లపక్ష నవమి రోజున జరుపుకుంటారు. ఈ సమయంలో శ్రీరాముని విగ్రహాన్ని గర్భగృహం నుండి మండపంలోని సింహాసనానికి తీసుకువస్తారు. రామనవమి శ్రీరాముని జన్మదినం కావడంతో జన్మోత్సవ దర్శనం ప్రత్యేకంగా నిర్వహించబడుతుంది. దేశం నలుమూలల నుండి భక్తులు ఈ వేడుకను వీక్షించేందుకు వస్తారు.
# గంగా దశహరా
# రథయాత్ర
# శ్రావణ తీజ్
# రహస్య పూర్ణిమ
# వివాహ పంచమి
# గణేశ్ కున్వరీ జయంతి
# హోలికా ఉత్సవం
# శ్రీరాముని వివాహోత్సవం

## మూలాలు

వర్గం:మధ్యప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు

వర్గం:రామాలయాలు
వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు