టా కేయో

**తా కియో**  అనేది కంబోడియాలోని అంకోర్ ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక దేవాలయ – పర్వతం (టెంపుల్ మౌంటెన్). ఇది ఖ్మేర్ సామ్రాజ్యం కాలంలో పూర్తిగా ఇసుక రాయితో నిర్మించబడిన తొలి ఆలయాలలో ఒకటిగా భావిస్తున్నారు.

## స్థలం

తా కియో ఆలయం జయవర్మన్ V యొక్క రాజ్య ఆలయంగా ఉండేది. జయవర్మన్ V అనేది రాజేంద్రవర్మన్ కుమారుడు. రాజేంద్రవర్మన్ ప్రే రూప్ ఆలయాన్ని నిర్మించాడు. 

ప్రే రూప్ లాగానే, తా కియో ఆలయంలో కూడా ఐదు ప్రధాన గర్భగుడి గోపురాలు ఒక పంచకోణ అమరికలో ఉన్నాయి. ఇవి ఐదు స్థాయిల పిరమిడ్ ఆకార నిర్మాణం (ఒక మెట్లు పిరమిడ్) పైభాగంలో ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. ఆలయాన్ని చుట్టూ కందకాలు ఉండి, ఇది మేరుపర్వతంకు ప్రతీకాత్మక రూపంగా భావించబడుతుంది.

ఈ ఆలయం ఎంతో విశాలంగా, భారీకాయంగా కనిపించడానికి ప్రధాన కారణం బాహ్య అలంకరణలు లేకపోవడమే. పనులు ఆగిపోయే సమయానికి శిల్ప చెక్కింపులు మొదలైన దశలో మాత్రమే ఉన్నాయి. అయితే దృశ్యకోణ ప్రభావాల వినియోగం మాత్రం ఎంతో విశిష్టంగా ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని ఖ్లియాంగ్ శైలికి చెందిన ఉదాహరణగా పరిగణిస్తారు.

ఈ ఆలయ ప్రధాన అక్షం తూర్పు–పడమర దిశలో ఉంది. తూర్పు ప్రవేశద్వారం నుండి 500 మీటర్ల పొడవైన మార్గం ఆలయాన్ని తూర్పు బరాయ్ వద్ద ఉన్న దిగువ వేదికతో కలుపుతుంది. తా కియో ఆలయానికి తూర్పు బరాయ్‌తో ఎంతో సన్నిహిత సంబంధం ఉన్నట్లు భావిస్తారు. ఇప్పుడైతే కనుమరుగైన చుట్టూ ఉన్న కందకాల బాహ్య సరిహద్దులు సుమారు 255 మీటర్లు × 195 మీటర్ల పరిమాణంలో ఉండేవి.

మొదటి మేడ (టెర్రస్) పరిమాణం 122 మీటర్లు × 106 మీటర్లు. లేటరైట్ పునాదిపై ఇసుకరాయితో నిర్మించిన గోడ ఈ స్థాయిని బాహ్య ప్రాకారంగా ఏర్పరుస్తుంది. తూర్పు వైపున రెండు పొడవైన గ్యాలరీలు ఉన్నాయి. వాటి పైకప్పులు చెక్క, టైల్స్‌తో తయారు చేయబడ్డాయి. వీటిలో బాలస్ట్రేడ్ కిటికీలు ఉండి వెలుతురు ప్రవేశించేది.

రెండవ టెర్రస్ మొదటిదానికంటే సుమారు 5.5 మీటర్లు ఎత్తులో ఉంది. మొదటి రెండు స్థాయిలలో ప్రతి దిశా మూలంలో ఒక గోపురం నిర్మించబడింది. ప్రతి గోపురంలో మూడు ప్రత్యేక మార్గాలు, మధ్యలో క్రమంగా చిన్నబడుతూ పైకి వెళ్లే మేడలతో కూడిన కేంద్ర గోపురం ఉంది.
 
రెండవ టెర్రస్ లోపలి ప్రాకారాన్ని ఒక నిరంతర గ్యాలరీ (సుమారు 1.4 మీటర్ల వెడల్పు) ఏర్పరుస్తుంది. దీనికి కిటికీలు అంతర్గత వైపున మాత్రమే ఉండి, దీని పరిమాణం 80 మీటర్లు × 75 మీటర్లు. దీనికి తలుపులు లేవు, కేవలం అలంకార ప్రయోజనాల కోసమే నిర్మించబడినట్లు తెలుస్తుంది. ఇది ఖ్మేర్ గ్యాలరీ శైలిలో తొలి ఉదాహరణగా భావించబడుతుంది. తా కియోకు ముందు (ఉదాహరణకు ప్రే రూప్‌లో) ప్రాకారాల పొడవును అనుసరించే భవనాలు కొంత విరామాలతో ఉండేవి. అయితే దీనికి రాతివాల్ట్ పైకప్పు లేదు; పైకప్పు చెక్కతో, టైల్స్‌తో నిర్మించబడివుండవచ్చని భావిస్తున్నారు.

రెండవ టెర్రస్ తూర్పు వైపున మూలల్లో రెండు భవనాలు ఉన్నాయి. ఇవి మొదటి టెర్రస్‌లోని పొడవైన గ్యాలరీల చిన్న రూపాలు. కేంద్ర అక్షానికి మరింత సమీపంలో రెండు చిన్న ఇసుకరాయి "గ్రంథాలయాలు" ఉన్నాయి. ఇవి పడమర వైపు తెరుచుకొని ఉంటాయి. పై అంతస్తులపై తప్పుడు కిటికీలు ఉన్నాయి. చివరి పిరమిడ్ రెండవ తెర్రస్‌పై నుండి మూడు సంకుచిత దశలుగా 14 మీటర్ల ఎత్తులో పైకి ఎదుగుతుంది. దీని పునాది 60 మీటర్ల చదరంగా ఉండగా, శిఖరం 47 మీటర్ల చదరంగా ఉంటుంది, భూమి మట్టానికి పైగా 21.5 మీటర్ల ఎత్తులో నిలిచి ఉంటుంది. శిఖరానికి చేరుకునే నాలుగు మెట్ల మార్గాలు నిరంతరంగా ఉండి, చాలా ఎత్తుగా, నిటారుగా ఉంటాయి. తూర్పు వైపున ఉన్న మెట్ల అడుగుభాగంలో మోకాళ్లపై కూర్చున్న నంది విగ్రహం ఉంది. ఇది తా కియో ఒక శైవ ఆలయమని నిర్ధారిస్తుంది. ఎటువంటి అలంకరణలు లేకపోవడం వల్ల ఈ చివరి పిరమిడ్ మరింత బరువుగా, భారీగా కనిపిస్తుంది. అయితే తూర్పు ముఖభాగంలో కొంత దెబ్బతిన్న పుష్పాకార శిల్పాలు కనిపిస్తాయి.

శిఖరంపై ఉన్న నాలుగు మూల గోపురాలు 0.8 మీటర్ల ఎత్తైన పీఠాలపై నిలిచి ఉన్నాయి. ఇవి బయటకు పొడుచుకు వచ్చిన వెస్టిబ్యూల్ లతో నాలుగు దిక్కుల వైపుగా తెరుచుకుంటాయి. ఇతర గోపురాలపై ఆధిపత్యం చూపే మధ్య గోపురంలో, 4 మీటర్ల ఎత్తైన పునాదిపై నిలిచి ఉండటంతో, వెస్టిబ్యూల్లు రెండింతలుగా నిర్మించబడ్డాయి. గర్భగృహ గదుల్లో (సుమారు 4 మీటర్ల వెడల్పు), గోపురాల చుట్టూ లింగాల అవశేషాలు, అనేక విగ్రహ ఖండాలు కనుగొనబడ్డాయి. మధ్య గోపురం 45 మీటర్ల ఎత్తుకు చేరుతుంది.

## చరిత్ర

968లో తన తండ్రి రాజేంద్రవర్మన్ మరణించిన తరువాత జయవర్మన్ V పది సంవత్సరాల వయసులో రాజసింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. అతని పాలన ప్రారంభ సంవత్సరాలు అశాంతిగా సాగాయి, రాజసభాధికారులు రాజకీయం మీద ఆధిపత్యం చెలాయించారు. అతడు 17 ఏళ్ల వయసులో (975లో) తన స్వంత రాజ్య ఆలయ నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించాడు. దీని ఆధునిక పేరు తా కియో. ఇది సుమారు 1000 సంవత్సరానికి అంకితమైంది. సమకాలీన శాసనాల్లో దీనిని *హేమగిరి* లేదా *హేమశృంగగిరి* ("బంగారు శిఖరాలు గల పర్వతం") అని పిలిచేవారు.

ఇది సూర్యవర్మన్ I పాలన వరకు అసంపూర్ణంగానే నిలిచిపోయింది. 

సూర్యవర్మన్ I యొక్క మంత్రి అయిన ప్రధాన పూజారి యోగీశ్వరపండిత అనేక సంవత్సరాల తరువాత ఆలయాన్ని రాజు నుండి "స్వీకరించాను" అని శాసనాలలో పేర్కొన్నాడు. అలాగే ఒక మెరుపు పిడుగు అసంపూర్ణమైన భవనాన్ని తాకిందని, అది అపశకునంగా భావించబడినందున నిర్మాణం ఆగిపోయిందని చెప్పాడు. బహుశా జయవర్మన్ V మరణం తరువాత వారసత్వ పోరాటం రావడంతో కూడా పనులు నిలిచిపోయి ఉండవచ్చు. ఈ ఆలయం 13వ శతాబ్దం వరకు నిరంతరం ఆరాధనా కేంద్రంగా పనిచేసింది. యోగీశ్వరపండిత కూడా ఆలయ మొదటి స్థాయిలలోని దేవాలయాలను పూజించాడు.

హేమశృంగగిరికి బలంగా అనుసంధానమైన పదం *జయేంద్రనగరి*. సంస్కృతంలో దీని అర్థం "విజయవంత రాజుని రాజధాని". ఇది జయవర్మన్ V యొక్క రాజప్రాసాదం లేదా అతని కొత్త రాజధాని నగరమై ఉండవచ్చని భావిస్తారు. 

అయితే ఈ విస్తృత సముదాయం అవశేషాలు చాలా స్వల్పంగా మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. ఈరోజు నైరుతి భాగంలో ఒకే ఒక గోపురం మాత్రమే మిగిలి ఉంది. ఇది తా కియో మూల గోపురాలకు సమానంగా ఉండి, దక్షిణ వైపున ఒక్క ద్వారంతో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది.

## చిత్రమాలిక

## ఇవి కూడా చూడండి
* కంబోడియా నిర్మాణకళ

## గమనికలు

## మూలాలు
* 

* 

* 

* 

## బాహ్య లింకులు

* www.autoriteapsara.org – టా కేయో ఆలయం గురించి
* Cambodiaonline.net – టా కేయో ఆలయం గురించి
* adventurescambodia.com – టా కేయో ఆలయం గురించి

వర్గం:సియెం రీప్ ప్రావిన్స్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు

వర్గం:కంబోడియా