భట్వాడీ యుద్ధం

**భట్వాడీ యుద్ధం** (భటవాడీ లేదా భట్వాడి అని కూడా పిలుస్తారు) 1624లో భారతదేశంలోని మహారాష్ట్రలోని ఆధునిక భతోడి పర్‌గావ్ గ్రామం సమీపంలో జరిగింది. మాలిక్ అంబర్ నేతృత్వంలోని అహ్మద్‌నగర్ సైన్యం, బీజాపూర్ సేనాని ముల్లా ముహమ్మద్ లారీ నేతృత్వంలోని మొఘల్, బీజాపూర్ సంయుక్త దళాన్ని ఓడించింది.
మాలిక్ అంబర్ సైన్యాన్ని మిత్రపక్ష బలగాలు వెంబడిస్తున్నప్పుడు, అతను భట్వాడీ సమీపంలోని ఒక కోట సముదాయంలో ఆశ్రయం పొందాడు. మిత్రపక్ష అశ్వికదళం తన శిబిరాన్ని సమీపించకుండా నిరోధించడానికి అతను ఒక ఆనకట్టను పగలగొట్టి వరదలు సృష్టించాడు. ఈలోగా వివిధ సేనానుల మధ్య విభేదాలు, భారీ వర్షాలు మొఘల్-బీజాపూర్ శిబిరంలో గందరగోళాన్ని పెంచాయి. ఈ పరిస్థితిని ఆసరాగా తీసుకుని మాలిక్ అంబర్ మిత్రపక్షాల శిబిరంపై దాడి చేసి, నిర్ణయాత్మక విజయాన్ని సాధించాడు, పలువురు బీజాపూర్, మొఘల్ సేనానులను బంధించాడు. ముహమ్మద్ లారీ చంపబడ్డాడు, బహుశా ప్రత్యర్థి బీజాపూర్ సేనాని ఇఖ్లాస్ ఖాన్ ఆదేశాల మేరకు ఇది జరిగి ఉండవచ్చు.

అహ్మద్‌నగర్ సైన్యం సేనానులలో షాహాజీ ఉన్నాడు, అతని కుమారుడు శివాజీ ఆ తర్వాత ఒక రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు, అది మరాఠా సామ్రాజ్యంగా పరిణామం చెందింది. మరాఠా రికార్డులు భట్వాడీ యుద్ధాన్ని మరాఠా శక్తి ఎదుగుదలను సూచించే శుభ శకునంగా వర్ణిస్తున్నాయి.

## నేపథ్యం

భారతదేశ దక్కన్ ప్రాంతంలో అహ్మద్‌నగర్ సుల్తానేట్ ఒక ప్రధాన రాజ్యం; అధికారికంగా నిజాం షాహీ రాజవంశం దీనిని పాలించింది, కానీ దాని వాస్తవ పాలకుడు శక్తివంతమైన మంత్రి మాలిక్ అంబర్. అహ్మద్‌నగర్ తన ఉత్తర పొరుగున ఉన్న మొఘల్ సామ్రాజ్యం, దక్షిణ పొరుగున ఆదిల్ షాహీ రాజవంశం పాలిస్తున్న బీజాపూర్ సుల్తానేట్, తూర్పు పొరుగున ఉన్న గోల్కొండ సుల్తానేట్తో ఘర్షణలలో పాల్గొంది. మొఘలులు, బీజాపూర్ మధ్య కుదిరిన శాంతి ఒప్పందం అహ్మద్‌నగర్‌పై వారి కూటమికి దారితీసింది. మాలిక్ అంబర్ బీజాపూర్-మొఘల్ బలగాల సైనిక ఆధిపత్యాన్ని సరితూగలేకపోయాడు, గెరిల్లా వ్యూహాలపై ఆధారపడ్డాడు.

షాహాజీ, ఇతర స్థానిక మరాఠా నాయకులు తరచూ పోరాడుతున్న పక్షాల మధ్య తమ విధేయతను మార్చుకునేవారు. భట్వాడీ యుద్ధానికి కొంతకాలం ముందు, షాహాజీ, మరికొంతమంది మరాఠా నాయకులు మొఘలులతో చేరారు, కానీ యుద్ధానికి ముందు మాలిక్ అంబర్ సేవలోకి తిరిగి వచ్చారు. భట్వాడీలో మాలిక్ అంబర్ పక్షాన పోరాడిన మరాఠా అధికారులలో షాహాజీ, శరఫోజీ, మాలోజీ, పర్సోజీ, మంబాజీ, నాగోజీ, త్రయంబక్ జీ, కాకోజీ, హంభీర్ రావు చవాన్, మాధ్ జీ, నర్ సింగ్ రాజ్, బల్లెల త్రిపుల్, విఠల్ రాజ్ కవాత, దత్తాజీ, నాగనాథ్, నర్ సింగ్ పింగ్లే, సుందర్ జగ్దేవ్ ఉన్నారు.

1624 నాటికి మొఘలులు అహ్మద్‌నగర్ నగరాన్ని ఆక్రమించారు, మాలిక్ అంబర్ నగరానికి తూర్పున ఉన్న గ్రామీణ ప్రాంతాలను నియంత్రించాడు. వరుస ఘర్షణలు, చర్చల తర్వాత, మాలిక్ అంబర్ బీజాపూర్ సుల్తానేట్‌పై దండెత్తి, దాని రాజధాని బీజాపూర్ నగరాన్ని ముట్టడించాడు. బీజాపూర్ రాజు రెండవ ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా తన సేనాని ముల్లా ముహమ్మద్ లారీని బీజాపూర్‌కు రమ్మని కోరాడు, మొఘల్ ప్రతినిధి సర్బులంద్ రాయ్‌కు 200,000 హున్‌లను సమర్పించడం ద్వారా అతని మద్దతును కూడా పొందాడు. ఈలోగా ఒకే రాత్రి మాలిక్ అంబర్ శిబిరంలో అంటువ్యాధి కారణంగా 500 గుర్రాలు మరణించాయి. అతను ఈ ఘర్షణకు దూరంగా ఉండాలని మొఘలులను ఒప్పించడానికి ప్రయత్నించాడు, బీజాపూర్‌తో శాంతి ఒప్పందం కుదుర్చుకోవడానికి ప్రయత్నించాడు, కానీ విఫలమయ్యాడు. బీజాపూర్-మొఘల్ సంయుక్త సైన్యం రాక అతన్ని బీజాపూర్ నుండి వెనక్కి తగ్గేలా చేసింది.

వెనక్కి తగ్గుతున్న మాలిక్ అంబర్ సైన్యాన్ని వెంబడించడానికి ఆదిల్ షా ఇఖ్లాస్ ఖాన్ హబ్షీ నేతృత్వంలో ఒక సైన్యాన్ని పంపాడు, కొద్దికాలానికే ముహమ్మద్ లారీ నేతృత్వంలో మొఘల్, బీజాపూర్ దళాలతో కూడిన ఒక పెద్ద సైన్యాన్ని పంపాడు.

## యుద్ధం ఆలస్యం

మాలిక్ అంబర్ తన సొంత భూభాగానికి వెనక్కి తగ్గి, సమకాలీన గ్రంథమైన ఫుతుహాత్-ఇ-ఆదిల్షాహీ "భటవాడీ కోట"గా వర్ణించిన ప్రదేశంలో విడిది చేశాడు. ఈ ప్రదేశం బహుశా ప్రస్తుత బీడ్ జిల్లాలో, అహ్మద్‌నగర్ నగరానికి ఆగ్నేయంగా ప్రస్తుత అహ్మద్‌నగర్ జిల్లాలోని భట్వాడీ గ్రామం (ఆధునిక భతోడి పర్‌గావ్) సమీపంలో ఉన్న ఒక పెద్ద కోట సముదాయం అయి ఉండవచ్చు. బీజాపూర్-మొఘల్ సైన్యం సమీపంలోనే విడిది చేసింది, కేళీ నది (లేదా కాళీనది) ఈ రెండు శిబిరాలను వేరు చేసింది.

అహ్మద్‌నగర్ మంత్రి సలాబత్ ఖాన్ 1589లో కేళీ నదిపై ఒక ఆనకట్టను నిర్మించాడు. 19వ శతాబ్దం మధ్యలో ఈ ఆనకట్టకు మరమ్మతులు చేసిన వలసవాద బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ రికార్డులు ఇది కనీసం 4.22 మిలియన్ ఘనపు మీటర్ల నీటిని నిల్వ చేయగలదని సూచిస్తున్నాయి. ఈ యుద్ధం 1624 సెప్టెంబరులో రుతుపవనాల కాలంలో జరిగింది, అప్పుడు ఆనకట్టలో నీటి మట్టం చాలా ఎక్కువగా ఉండి ఉంటుంది. (గమనిక: జేధే శకావళి ప్రకారం, ఈ యుద్ధం 1624 అక్టోబరులో జరిగింది. బసతిన్-ఉస్-సలాతిన్ దీనిని హిజ్రీ సంవత్సరాలు 1033, 1034గా పేర్కొంది; హిజ్రీ సంవత్సరం 1033 నుండి 1034కి మార్పు సా.శ. 1624 అక్టోబర్ 6-7న జరిగింది. ఈ మూలాలు యుద్ధం 1624 అక్టోబరులో జరిగిందని సూచిస్తున్నాయి. అయితే, పరిస్థితుల ఆధారాల ఆధారంగా పండితుడు బి. జి. తమాస్కర్ ఈ యుద్ధం 1624 సెప్టెంబరులో జరిగిందని సిద్ధాంతీకరించాడు. కళా, నిర్మాణ చరిత్రకారుడు పుష్కర్ సోహోనీ తమాస్కర్ సిద్ధాంతాన్ని తగినంత నమ్మదగినదిగా భావించాడు.)

మాలిక్ అంబర్ ఆనకట్టను పగలగొట్టాలని ఆదేశించాడు, తదనంతర వరదలు బీజాపూర్-మొఘల్ అశ్వికదళాన్ని తన శిబిరం వైపు ముందుకు సాగకుండా అడ్డుకున్నాయి. భారీ వర్షం, మొఘల్, బీజాపూర్ కమాండర్ల మధ్య గొడవలు మిత్రపక్షాల ప్రయత్నాలకు మరింత ఆటంకం కలిగించాయి. ఆదిల్ షా తన సేనాని ఇఖ్లాస్ ఖాన్, మరికొందరు బీజాపూర్ ప్రముఖులను సత్కరించడానికి ప్రత్యేక దుస్తులు పంపాడు, కానీ ముహమ్మద్ లారీ అభ్యర్థనలు ఉన్నప్పటికీ ఉమ్మడి సైన్యానికి చెందిన మొఘల్ సేనానులను అదే విధంగా గౌరవించడానికి నిరాకరించాడు. ఆదిల్ షా ప్రవర్తన మొఘల్ దళాలను దూరం చేసింది.

దాదాపు రెండు నెలల పాటు ఏ పక్షం కూడా శత్రు శిబిరం వైపు ముందుకు సాగలేదు. మొఘల్ దళాల కమాండర్ సిజాహదార్ ఖాన్, బీజాపూర్-మొఘల్ దళం భట్వాడీని విడిచిపెట్టి మొఘల్ ఆధీనంలోని అహ్మద్‌నగర్ నగరానికి వెనక్కి తగ్గాలని సిఫార్సు చేశాడు. బీజాపూర్ సేనాని ఇఖ్లాస్ ఖాన్ బీజాపూర్ నగరానికి వెనక్కి తగ్గే ముందు మాలిక్ అంబర్‌తో చర్చలకు మొగ్గుచూపాడు. అయితే అతని సహచరుడు ముహమ్మద్ లారీ మాలిక్ అంబర్‌తో యుద్ధం చేయకుండా వెళ్ళడానికి నిరాకరించాడు. ఈ విభేదం ఇద్దరు సేనానుల మధ్య వాగ్వాదానికి దారితీసింది, బీజాపూర్-మొఘల్ దళం దురదృష్టాలకు ముహమ్మద్ లారీ కారణమని ఇఖ్లాస్ ఖాన్ నిందించాడు.

## యుద్ధం

బీజాపూర్-మొఘల్ శిబిరంలో గందరగోళం మధ్య, మాలిక్ అంబర్ దాడి ప్రారంభించి భట్వాడీ వద్ద యుద్ధానికి తెరతీశాడు. బీజాపూర్ సేనాని ముహమ్మద్ లారీకి ఒక బంతి తగిలి అతను గుర్రంపై నుండి కింద పడి మరణించాడు. ఫుతుహాత్-ఇ-ఆదిల్షాహీ ప్రకారం, ఇఖ్లాస్ ఖాన్ ఆదేశం మేరకు బీజాపూర్ సైనికులు అతనిని చంపారు. కానీ చాలా మంది చరిత్రకారులు దీనిని అంగీకరించరు. 'శివభారత్' ప్రకారం ముహమ్మద్ లారీని అహ్మద్‌నగర్ సుల్తానేట్‌లోని ధైర్యశాలి అయిన యోధుడు షాహాజీ భోసలే చంపాడు.

ఈలోగా, మాలిక్ అంబర్ అశ్వికదళం వెనక్కి తగ్గినట్లు నటించి, ఆ తర్వాత మొఘల్ దళాన్ని దాటవేసి బీజాపూర్ దళాలపై ఆకస్మిక దాడి చేసింది. మాలిక్ అంబర్ సైనికులు ఇఖ్లాస్ ఖాన్, మరో 240 మంది బీజాపూర్ కమాండర్లను బంధించారు. వారు ముగ్గురు మొఘల్ సేనానులను కూడా పట్టుకున్నారు; ఇతర మొఘల్ సేనానులు మొఘలుల ఆధీనంలోని భూభాగం వైపు గుర్రాలపై పారిపోయారు. ఈ యుద్ధం అహ్మద్‌నగర్‌కు భారీ విజయాన్ని అందించింది.

## వారసత్వం

1624 అక్టోబర్ 31న గోవాలో దీని గురించి విన్న యూరోపియన్ యాత్రికుడు పియెట్రో డెల్లా వల్లే ఈ యుద్ధాన్ని రికార్డ్ చేసేంత ముఖ్యమైనదిగా భావించాడు. మాలిక్ అంబర్ 1626లో మరణించాడు, ఒక దశాబ్దం తర్వాత 1636లో అహ్మద్‌నగర్ శత్రువుల చేతిలో పడిపోయింది. తర్వాతి దశాబ్దాలలో మాలిక్ అంబర్ సామంతుడైన షాహాజీ కుమారుడు శివాజీ, పూర్వపు అహ్మద్‌నగర్ భూభాగాన్ని చాలావరకు కవర్ చేసే రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు, అది చివరికి మరాఠా సామ్రాజ్యంగా పరిణామం చెందింది. మరాఠా రికార్డులు భట్వాడీ యుద్ధాన్ని ఈ ప్రాంత చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన మలుపుగా, మరాఠాల ఆవిర్భావాన్ని సూచించే శుభ శకునంగా వర్ణిస్తున్నాయి.

సంస్కృత భాషా గ్రంథాలైన రాధా-మాధవ-విలాస-చంపూ (1654లో షాహాజీ ఆదరణలో రచించబడింది), శివ-భారత (1674లో శివాజీ ఆదరణలో రచించబడింది) భట్వాడీ యుద్ధాన్ని వర్ణిస్తాయి. ఫార్సీ భాషా గ్రంథాలైన ఫుతుహాత్-ఇ-ఆదిల్షాహీ (1640–43), ఇక్బాల్నామా-ఇ-జహంగీరీ (17వ శతాబ్దం), బసతిన్-ఉస్-సలాతిన్ (1824) కూడా ఈ యుద్ధం గురించిన సమాచారాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. జేధే శకావళి (17వ శతాబ్దం), బృహదీశ్వర ఆలయ శాసనం (1803)తో సహా మరాఠీ భాషా రికార్డులలో కూడా ఈ సంఘటన ప్రస్తావించబడింది.

## ఇవి కూడా చూడండి

* సాల్సు యుద్ధం (సా.శ. 612), ఆనకట్టను పగలగొట్టడం ద్వారా గెలిచిన మరొక యుద్ధం

## మూలాలు

### గ్రంథ పట్టిక

* 
* 
* 
* 

వర్గం:యుద్ధాలు