open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
మహేంద్రగఢ్ జిల్లా

హర్యానా రాష్ట్రం లోని 22 జిల్లాలలో **మహేంద్రగఢ్ జిల్లా** (హిందీ: महेन्‍द्रगढ जिला) ఒకటి. ఈ జిల్లా వైశాల్యం 1,859 చ.కి.మీ. 2001 గణాంకాల ప్రకారం జిల్లా జనసంఖ్య 8,12,022. జిల్లా కేంద్రంగా నార్నౌల్ పట్టణం ఉంది. జిల్లా పేరు జిల్లా కేంద్రం పేరు వేరువేరుగా ఉండే కొద్ది జిల్లాలలో మహేంద్రగఢ్ ఒకటి. 2001 గణాంకాలను అనుసరించి ఈ జిల్లా జనసంఖ్య పరంగా హర్యానా రాష్ట్ర జిల్లాలలో 3వ స్థానంలో ఉంది. మొదటి 2 స్థానాలలో పంచ్‌కుల, రేవారీ జిల్లాలు ఉన్నాయి.

## పేరు వెనుక చరిత్ర
జిల్లా కేంద్రం మహేంద్రగఢ్ పట్టణం కారణంగా జిల్లకు ఈ పేరువచ్చింది. ముందు ఈ జిల్లాకు కనౌడ్ అనే పేరు ఉండేది. ఆ పేరు రావడానికి ఇక్కడ కనౌడియా బ్రాహ్మణులు అధికంగా నివసించడం ఒక కారణం. ఈ నగరాన్ని బాబర్ సేవకుడు మాలిక్ మహాదుబ్ ఖాన్ స్థాపించాడు. 19వ శతాబ్దంలో ఈ ప్రాంతంలో మరాఠీ మహారాజు తాంతియాతోపే ఒక కోట నిర్మించాడు. 1861లో తన కుమారుడు మహేంద్రసింగ్ గౌరవార్ధం పటియాలా మహారాజా నరేంద్ర సింగ్ ఈ కోటకు మహేంద్రగఢ్ అని నామకరణం చేసాడు. ఫలితంగా పట్టణానికి కూడా మహేంద్రగఢ్ అనే పేరు వచ్చింది. నిజామత్ నిజామౌల్ అనే పేరు మహేంద్రగఢ్ నిజామౌత్ అయింది.

## చరిత్ర
1948లో మహేంద్రగఢ్ జిల్లా మునుపటి రెండు రాజాస్థానాలకు చెందినదిగా ఉండేది. పాటియాలా రాజాస్థానాల నుండి నార్నౌల్, మహేంద్రగఢ్ తాలూకాలు, జింద్ రాజాస్థానం నుండి చర్కిదాద్రి తాలూకాలు, నభా రాజాస్థానం నుండి భవాల్ నిజామత్ ప్రాంతాలను కలిపి ఈ జిల్లా రూపొందించబడింది. 1956 నవంబరు 1 న పెప్సు పంజాబుతో కలుపబడిన తరువాత ఇది పంజాబు రాష్ట్రంలో భాగం అయింది. 1956లో హర్యానా రాష్ట్రం ఏర్పాటు చేయబడిన తరువాత ఇది హర్యానా రాష్ట్రంలో భాగంగా మారింది. 1972లో గుర్‌గావ్ జిల్లాలోని రెవారి భూభాగం ఈ జిల్లాలో కలుపబడింది. 1989లో తాలూకా ప్రత్యేక జిల్లాగా రూపొందించబడింది.

## భౌగోళికం
మహేంద్రగఢ్ 270 47 నుండి 280 26 ఉత్తర అక్షాంశం, తూర్పు 750 56’ నుండి 760 51 రేఖాంశంలో ఉంది. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో భివాని, రెవారి జిల్లాలు, తూర్పు సరిహద్దులో ఆల్వార్ జిల్లా రాజస్థాన్, దక్షిణ సరిహద్దులో జైపూర్ (రాజస్థాన్), శిఖర్ (రాజస్థాన్) జిల్లాలు, ఝుంఝును ( రాజస్థాన్) జిల్లాలు ఉన్నాయి.

## ఆర్ధికం
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో ... జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. . బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న హర్యానా రాష్ట్ర 2 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.

## విభాగాలు
### విభాగాల వివరణ

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## విలేజ్ జాబితా
* శాంతలి 
* బర్ద ఆకాష్ గోయల్
* బస్సా 
* జంజర్జవాస్ 
* సిగ్రా 
* ఝూక్ 
* పయేగ 
* బుదీన్ 
* నాంగల్ సిరోహి
* పథెర 
* కల్వారి 
* కుస్కి 
* జంట్ 
* బర్కొడ 
* చికాకుపరచు బల్లవ 
* నాంగల్ హర్నాథ్ 
* సిహోర్ 
* కొథల్ కలాన్

## వెలుపలి లింకులు
*Mahendragarh district website 

## మూలాలు

వర్గం:భారతదేశంలో 1948 స్థాపనలు

వర్గం:హర్యానా జిల్లాలు
పంచ్‌కులా జిల్లా

**పంచకులా జిల్లా** ( హిందీ : पंचकुला़ जिला ; పంజాబీ : ਪੰਚਕੂਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ) హర్యానా రాష్ట్రం లోని 22 జిల్లాల్లో 17 వది. దీన్ని 1995 ఆగస్టు 15 నాడు స్థాపించారు. జిల్లాలో పంచకులా, కాల్కా అనే రెండు తాలూకాలు ఉన్నాయి. ఇందులో వున్న 264 గ్రామాలలో 12 నిర్జన గ్రామాలు., 10 గ్రామాలు ప్రక్కనున్న పట్టణాలలో కలిసిపోయాయి. బార్వా, కాల్కా, పంచకులా, పింజోరే, రాయ్పూర్ రాణీ పేర్లతో జిల్లాలో ఐదు పట్టణాలు ఉన్నాయి 1991 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జిల్లా మొత్తం జనాభా 3,19.398. అందులో 1,73.557 మంది పురుషులు, 1,45.841 మంది ఆడవారు ఉన్నారు.2011 నాటికి అది హర్యానాలో అతి తక్కువ జనాభా కలిగిన జిల్లా. జిల్లా కేంద్రంగా పంచ్‌కులా పట్టణం ఉంది. పంచ్‌కులా పట్టణం సరిహద్దు లోనే చండీమందిర్ కంటోన్మెంటు ఉంది.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## ఇవి కూడా చూడండి

* భీమా దేవి ఆలయ స్థల సంగ్రహాలయం

## వెలుపలి లింకులు

*Website Panchkula
*Official Web Site of Panchkula district 

## మూలాలు


వర్గం:హర్యానా జిల్లాలు
పానిపట్ జిల్లా

**పానిపట్** జిల్లా ( హిందీ : पानीपत जिला ) హర్యానా రాష్ట్రం లోని 22 జిల్లాలలో ఒకటి. చారిత్రిక పట్టణమైన పానిపట్, ఈ జిల్లాకు ముఖ్యపట్టణం. జిల్లా వైశాల్యం 1,268 చ.కి.మీ.

## చరిత్ర
**పానిపట్ జిల్లా** 1989  నవంబరు 1 న అప్పటి కర్నాల్ జిల్లా నుండి ఏర్పరచారు. 1991 జూలై 24 న మళ్ళీ కర్నాల్ జిల్లాలో విలీనమై, తిరిగి 1992 జనవరి 1 న ప్రత్యేక జిల్లాగా ఏర్పడింది.

## డివిజన్లు
పానిపట్ జిల్లాలో పానిపట్, సమాల్ఖా అనే రెండు సబ్ డివిజన్లు, పానిపట్, సమల్ఖ, మద్లౌద, ఇస్రన అనే నాలుగు తాలూకాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో పానిపట్ రూరల్, పానిపట్ సిటీ, ఇస్రన, సమల్ఖ అనే నాలుగు విధాన సభ నియోజక వర్గాలున్నాయి. ఇవి కర్నాల్ లోక్ సభ నియోజకవర్గంలో భాగం.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

పానిపట్ జిల్లాలో జాట్ ప్రజలు అధికంగా ఉన్నారు. జిల్లాలోని 150 జిల్లాలలో జాట్ ప్రజలు ఉన్నారు. మిగిలిన 100 గ్రామాలలో 
dominated ట్యాయాగి, జాట్, బ్రాహ్మణులు అధికంగా ఉన్నారు.
Rest are of tyagi, jat and Brahmins.

## పరిశ్రమలు
పానిపట్ పట్టణం దాని సంప్రదాయ చేనేత పరిశ్రమకు బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది . పానిపట్ వద్ద మొదటి థర్మల్ పవర్ స్టేషను యూనిట్ నవంబర్ 1979 1 న ప్రారంబించారు. ప్రస్తుతం అది 8 యూనిట్లతో, 1360 మెగావాట్ల సంస్థాపన సామర్థ్యం కలిగి ఉంది. పానిపట్ చేనేత పరిశ్రమలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా అంతటా ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఇది కర్టెన్లు, బెడ్ షీట్లు, దుప్పట్లు, తివాచీలు ప్రసిద్ధి.

## బయటి లింకులు
* Panipat district website 

## మూలాలు

వర్గం:హర్యానా జిల్లాలు
రేవారీ జిల్లా

హర్యానా రాష్ట్రం లోని 22 జిల్లాలలో **రెవారీ** జిల్లా ఒకటి. గుర్‌గావ్ జిల్లా న్ండీ ఈ జిల్లాను ఏరపరచారు. రెవారీ పట్టణం ఈ జిల్లాకు కేంద్రం. జిల్లా వైశాల్యం 1,268 చ.కి.మీ.

## చరిత్ర
మహాభారతం లోని బలరాముడి భార్య రేవతి పేరిట ఆమె తండ్రి ఈ పట్టణాన్ని రేవా వాడీ అనే పేరుతో నిర్మించాడని ఐతిహ్యం. కూతురిని బలరామునికి ఇచ్చి పెళ్ళి చేసేటపుడు ఈ పట్టణాన్ని కట్నంగా చదివించాడు.

### 1962 రెజాంగ్ లా యుద్ధం
1962 భారత చైనా యుద్ధంలో రెజాంగ్ లా వద్ద 13 కుమావో దళం చైనా సైన్యంతో తలపడింది. నవంబరు 18 న రెజాంగ్ లా వద్ద జరిగిన పోరులో భారత దళం లోని 13 మందిలో 114 మంది మరణించారు. వీళ్ళలో దాదాపుగా అందరూ రెవారీకి చెందినవారే. ఈ దళ నాయకుడు సైతాన్ సింగ్‌కు మరణానంతర పరమ వీర చక్ర పతకం లభించింది. వీరి స్మారకార్థం పట్టణంలో ఒక స్మారకాన్ని నిర్మించారు. ఈ దళం 1300 మంది సినికులను చంపిందని ఆ స్మారకంపై రాసారు. ఏటా ఇక్కడ స్మారక ఉత్సవం జరుపుతారు.

## జనాభా వివరాలు
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, రేవారి జిల్లాలో 9,00,332 జనాభా ఉంది, జనాభా పరంగా ఇది భారతదేశ జిల్లాల్లో 466 వ స్థానంలో ఉంది. జనసాంద్రత చదరపు కిలోమీటరుకు 565 మంది. 2001-2011 దశాబ్దంలో జిలా జనాభా వృద్ధి రేటు 17.09%. రేవారిలో ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 898 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. అక్షరాస్యత 80.99%. మగవారిలో అక్షరాస్యత  91.44% కాగా, ఆడవారిలో ఇది 69.57%. జనాభాలో హిందువులు అధికం (98.76%).మిగతావారిలో  ఇస్లాం (0.63%), సిక్కు మతం (0.20%), జైన మతం (0.17%), ఇతర మతాలనూ (0.24%) ఆచరిస్తారు.

## ఆర్థిక వ్యవస్థ
ఢిల్లీకి దగ్గరగా ఉండడం వలన, ఖనిజాల లభ్యత వలనా జిల్లాలో ఆర్థిక వ్యవస్థ పరిశ్రమల దిశగా పురోగమించింది. 1989 లో జిల్లా ఏర్పాటైన తరువాత, రెవారీ జిల్లాలో వ్యవసాయం ఉపాధిగా కలిగిన వారి సంఖ్య 54.7% నుండ్ 2011 నాటికి 33.8% కి పడిపోయింది.ద్వితీయ తృతీయ రంగాల్లో ఉపాధి అవకాశాలు ఎక్కువగా లభించాయి.

జిల్లాలో వ్యవసాయం ప్రధానంగా బోరుబావుల ద్వారా జరుగుతుంది. ఎత్తిపోతలపథకం ద్వారా జవహర్ లాల్ నెహ్రూ కాలువ ద్వారా కూడా సాగునీరు అందిస్తున్నారు.మొత్తం 1,59,400 హెక్టార్ల భూమిలో 1,20,897 హెక్టార్లలో (83.79%) సాగు చేస్తున్నారు.

చారిత్రికంగా రెవారీ, ఇత్తడి సమానుల తయారీకి ప్రసిద్ధి. 1989 లో జిల్లా ఏర్పడిన సమయంలోనే ఆర్థిక సరళీకరణ మొదలవడం ఢిల్లీ నుండి పరిశ్రమలను దూరంగా జాతీయ రాజధాని ప్రాంతం లోకి తరలించడంతో రెవారీలో పారిశ్రమల స్థాపన పెరిగిపోయింది. కేవలం 2 మధ్య తరహా పరిశ్రమలున్న స్థాయి నుండి కొద్ది సంవత్సరాల లోనే 168 పరిశ్రమల స్థాయికి అభువృద్ధి చెందింది. ఇత్తడి సామాను, కాగితం, బీరు, విద్యుత్ కేబుళ్ళు, సింథటిక్ నూలు వగైరాలు ఇక్కడి పరిశ్రమల్లో ప్రధానమైనవి

## వెలుపలి లింకులు

* Official website

## మూలాలు


వర్గం:1992 స్థాపితాలు
వర్గం:హర్యానా జిల్లాలు
ఝజ్జర్ జిల్లా

హర్యానా రాష్ట్రం లోని 22 జిల్లాలలో ఝజ్జర్ జిల్లా ఒకటి. 1997 జూలై 15న రోహ్‌తక్ జిల్లాలోని కొంతభాగాన్ని విడదీసి ఝజ్జర్ జిల్లాను ఏర్పాటు చేసారు. ఝజ్జర్ పట్టణం ఈ జిల్లాకు కేంద్రం. జిల్లాలో బహదూర్గఢ్, బెరి వంటి పట్టణాలు కూడా ఉన్నాయి. బహదూర్‌గఢ్‌‌ను రాతి జాట్‌లు స్థాపించారు. బహదూర్గఢ్ ఒకప్పుడు షరఫాబాద్ అని పిలువబడింది. ఇది ఢిల్లీ నుండి 29కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇది పారిశ్రామిక కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది.

## భౌగోళికం
ఝజ్జర్ జిల్లా 1,890 చ.కి.మీ, 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జంసంఖ్య 7,09,000.జిల్లాలో 2 పారిశ్రామిక ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. వాటిలో 2408 ప్లాట్లు ఉన్నాయి. సెరామిక్స్, గ్లాస్, కెమికల్స్, ఇంజనీరింగ్, ఎలెక్ట్రికల్, ఎలెక్ట్రానిక్స్ పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. వీటిలో 48 బృహత్తర, మద్యతరహా పరిశ్రమలు, 213 చిన్న తరహా పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. పారిశ్రామిక సంస్థల కొరకు పెట్టిన పెట్టుబడి 3,400 మిలియమ్ల. అలాగే ప్రదేశ వైశాల్యం 8,248 చ.కి.మీ. మొత్తం వ్యవసాయభూమి వైశాల్యం 670చ.కి.మీ.
* చాజూ లేక చాజూనగర్ అని పిలువబడిన ప్రాంతం తరువాతి కాలంలో ఝజ్జర్‌గా పిలువబడింది. మరొక కారణం సహజసిద్దమైన ఫౌంటెన్ జార్నగర్ కూడా ఈ పేరు రావడానికి కారణం అయింది.
3 వ కారణం ఈ ప్రాంతంలో ఝజ్జర్ జలాశయం ఉన్న కారణంగా కూడా ఈ పేరు వచ్చింది.

### [[2001]] లో గణాంకాలు

జిల్లాలో అత్యధికంగా జాట్ జాతికి చెందిన ప్రజలు ఉన్నారు. తరువాత గుర్తించతగినంత బ్రాహ్మణులు ఉన్నారు. అహ్రీలు అధికంగా ఒక గ్రామం అంతా ఉంది.2011 గణాంకాలను అనుసరించి ఝజ్జర్ జిల్లా స్త్రీ: పురుష నిష్పత్తి 774:1000 ఉంటుంది. జజ్ఝర్‌లో 2 గ్రామాలలో స్త్రీ:పురుష నిష్పత్తి (378:1000, 444:1000 ) తక్కువగా ఉంటుంది. ఝాజ్జర్ తల్లితండ్రులు చట్టవిరుద్ధంగా రిజిస్టర్డ్ క్లినిక్స్‌లో ఉదయకాలం అల్ట్రాసౌండ్ పరీక్షచేయించి గర్భశిశువు ఆడపిల్ల అయితే అబార్షన్ చేయించుకుంటారు. ఇది తలుసుకోవడానికి వారు ఒక రహస్య సంకేత్ పదాన్ని (లడ్డూ అంటే మగబిడ్డ, జిలేబీ అంటే ఆడపిల్ల) వాడుతుంటారు అని అర్ధం. 
 భారతదేశంలో అత్యల్పంగా స్త్రీలు ఉన్న జిల్లాగా ఝజ్జర్ గుర్తించబడుతుంది.

## విభాగాలు
* ఝజ్జర్ జిల్లా 3 ఉప విభాగాలు విభజించబడింది:- ఝజ్జర్, బహదుర్గా, బెరి.
* ఝజ్జర్ ఉపవిభాగంలో 2 తాలూకాలు ఉన్నాయి: ఝజ్జర్, మాటంహైల్.
* బహదుర్గా ఉపవిభాగంలో ఒకే తాలూకాగా ఉంది: 
* జిల్లాలో 4 అసెంబ్లీ నియోజక వర్గాలు ఉన్నాయి: బగదుర్గా, బాడి, ఝజ్జర్, బెరి. ఇవన్నీ రోతక్ పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గంలో భాగంగా ఉన్నాయి.

## పరిశ్రమలు

### కుటీరపరిశ్రలు
2000 డిసెంబరు 31 నాటికి ఝజ్జర్ జిల్లాలో 1818 కుటీరపరిశ్రలు నమోదై ఉన్నాయి. ఈ పరిశ్రమలకు మొత్తంగా పెట్టుబడి 9550.01 లక్షలు. ఈ పరిశ్రమలు మొత్తంగా 12153 మందికి ఉపాధి కలిగిస్తుంది. ఇవి మొత్తంగా రైలు మార్గంతో అనుసంధానించబడతాయి.

### బృహత్తర, మద్యతరహా పరిశ్రమలు
జిల్లాలో 35 బృహత్తర, మద్యతరహా పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. బెరి గ్రామంలో ఒకప్పుడు బర్గుజార్ వంశీయ రాజపుత్రులు ఉన్నారు. వారు ముస్లిం మతాన్ని స్వీకరించిన తరువాత (బహుశా బ్రిటిష్ కాలంలో) నూనె ఉత్పత్తిని వృత్తిగా స్వీకరించారు. వీరిని బెరీ తెలీ (నూనె)కుటుంబం అంటారు.

## ఇవి కూడా చూడండి

* పూనమ్ ఖత్రి

## మూలాలు

వర్గం:హర్యానా
వర్గం:హర్యానాలోని జిల్లాలు
వర్గం:1997 స్థాపనలు
జింద్ జిల్లా

హర్యానా రాష్ట్రం లోని 22 జిల్లాలలో **జింద్** జిల్లా ఒకటి. జింద్ పట్టణం ఈ జిల్లాకు కేంద్రం. ఇది హిస్సార్ డివిజన్‌లో భాగం. 1986 నుండి ఈ జిల్లా ఏర్పాటైంది. హర్యానా రాష్ట్రానికి కేంద్రస్థానంలో ఉన్న జింద్ జిల్లా, సిక్కు రాజ్యాలలో ఒకటి. జాట్ బెల్టులో ఇది 4 వ జిల్లా. మిగిలిన 3 జిల్లాలు రోహ్‌తక్, హిస్సార్, సోనిపట్.

## పేరువెనుక చరిత్ర
జిల్లా కేంద్రం నుండి జిల్లాకు ఈ పేరు వచ్చింది. జింద్ అనే పేరుకు మూలం జయంతిపురి (విజయాధిదేవత). ఈ నగరం మహాభారత కాలంలో స్థాపించబడిందని భావిస్తున్నారు. కురుక్షేత్ర సంగ్రామానికి ముందు పాండవులు ఇక్కడ ఆలయం నిర్మించి పూజించి విజయం సాధించారనీ, క్రమంగా ఆలయం చుట్టూ నగరం ఏర్పడిందనీ ప్రతీతి. జయంతిపురి కాలక్రమంలో జింద్‌గా నామాంతరం చెందింది.

## చరిత్ర
ఫుల్కియాన్ మిస్ల్ రాజ్య స్థాపకుడు ఫుల్ మనుమడు రాజా గజ్పత్ సింగ్ 1763లో ఆఫ్గన్ గవర్నర్ జైన్ ఖాన్ నుండి ప్రస్తుత జింద్ జిల్లా భూభాగాన్ని ఆక్రమించి స్వతంత్ర సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించి రాజ్యానికి జింద్ నగరాన్ని రాజధానిగా చేసాడు. 1775లో రాజా గజ్పత్ సింగ్ ఇక్కడ ఒక కోటను నిర్మించాడు. ఆ తరువాత రాజ్యానికి సంగ్‌రూర్‌ను రాజధానిగా చేసాడు. తరువాత ఈ ప్రాంతాన్ని 1822 -1834 వరకూ రాజా సంగత్ సింగ్ పాలించాడు. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత జింద్ రాజ్యం భారతదేశంతో కలిసిపోయింది. అలాగే 1948 జూలై 15న ప్రస్తుత జింద్ ప్రాంతం సంగ్‌రూర్ జిల్లాలో భాగం అయింది. 1966 నవంబరు 1 న హర్యానా రాష్ట్రం ఏర్పాటు చేయబడిన సమయంలో సంగ్‌రూరు జిల్లా నుండి జింద్, నర్వానా తాలూకాలను వేరుచేసి 
జింద్ జిల్లాగా రూపొందించబడింది. అంతే కాక 1967లో జింద్ జిల్లా జింద్, సాఫీడన్ తాలూకాలుగా విభజించబడింది.

## విభాగాలు
### విభాగాల వివరణ

* జిల్లాకేంద్రం జింద్ పట్టణంలో అర్జున్ స్టేడియం, మిల్క్ ప్లాంట్, కేటిల్ ఫీడ్ ప్లాంట్, పెద్ద ధాన్యపు సంత ఉంది. 
* జిల్లాలో తాత్కాలికంగా బస చేయడానికి పి.డబల్యూ. డి రెస్ట్ హౌస్, కెనాల్ రెస్ట్ హౌస్, మార్కెట్ కమిటీ రెస్ట్ హౌస్ ఉన్నాయి. 
* నగరంలో పాఠశాలలు, కాలేజీలు, ఆసుపత్రులు, ఇతర సాధారణ వసతులు ఉన్నాయి. 
* రాణితలాబ్, పాండు- పిండారా, రాంరాయ్ అమావాస్య స్నాలకు ప్రసిద్ధి చెందాయి.

### గ్రామాలు
* జింద్ - రోహ్‌తక్ రహదారిలో ఉన్న గతౌలి ఒక ఆదర్శగ్రామంగా ఉంది. ఇక్కడ కౌశిక్, భరద్వాజ్, జాట్, మాలిక్, ధండ, చాహల్మొదలైన ప్రజలు నివసిస్తున్నారు.గ్రామంలో ప్రజలు అత్యధికంగా విద్యాధికులు కనుక వీరు అధికంగా ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో కొనసాగుతున్నారు. అంతే కాక వ్యవసాయం కూడా ముఖ్యవృత్తిగా స్వీకరిస్తూ చక్కగా స్థిరపడి ఉన్నారు. గ్రామంలో అందమైన శివాలయాలు, పాఠశాలలు, సుందర్ బ్రాంచ్ వంటి నదులు ఉన్నాయి.
* బ్రాహ్మణవాస్- జింద్ - రోహ్‌తక్ రహదారిలో ఉన్న బ్రాహ్మణవాస్ గ్రామంలో వాత్స్ మ్రాతాస్ గోత్రస్తులు నివసిస్తున్నారు. పానిపట్ 3 వ యుద్ధం అపజయం తరువాత ఈ గ్రామం స్థాపించబడింది. ప్రస్తుత సర్పంచిగా రాధేశ్యాం పనిచేస్తున్నాడు. గ్రామవాసులకు వ్యవసాయం ప్రధాన వృత్తిగా ఉంది. గ్రామంలో పెద్ద శివాలయం, దేవీ ఆలయం ఉంది. 
* సుందర్పురా-ఈ గ్రామం హిస్సార్- చండీగఢ్ రహదారిలో ఉంది. ఈ గ్రామంలో బెనివాల్స్ అధికంగా ఉన్నారు. గ్రామంలో అందమైన శివాలయం ఉంది.

అంతేకాక పురాతన హవేలీ, పెద్ద జలాశయం, భకరా నది ఉన్నాయి.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

జిల్లాలో ప్రధానంగ హర్యానవి & పంజాబి భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి.

## వెలుపలి లింకులు
*Jind - official website

## మూలాలు


వర్గం:1966 స్థాపితాలు
వర్గం:హర్యానా జిల్లాలు
యమునా నగర్ జిల్లా

హర్యానా రాష్ట్రం లోని 22 జిల్లాలలో **యమునా నగర్** జిల్లా (హిందీ: यमुनानगर जिला) ఒకటి. ఇది 1989 నవంబరు 1 న ఏర్పడింది. ఈ జిల్లా వైశాల్యం 1,756 చ.కి.మీ. యమునా నగర్ పట్టణం ఈ జిల్లాకు కేంద్రం. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో హిమాచల్ ప్రదేశ్, తూర్పు సరిహద్దులో ఉత్తర్ ప్రదేశ్, దక్షిణ సరిహద్దులో కర్నాల్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో కురుక్షేత్ర జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో అంబాలా జిల్లా ఉన్నాయి.

## విభాగాలు
జిల్లాలో 3 తాలూకాలు ఉన్నాయి: జగద్రి, ఛచ్రౌలి, బిలాస్పూర్. జిల్లాను బిలాస్పూర్, సధౌరా, ముస్తాఫాబాద్, రాడౌర్, జగద్రి, చచ్చురౌలి అనే 6 డెవెలెప్మెంటు బ్లాకులుగా విభజించారు.
* జిల్లాలో 4 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి: సధౌరా, జగద్రి, యమునా నగర్. రాడౌర్, విలే సధౌరా, జగద్రి, యమునా నగర్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు అంబాలా పార్లమెంటు నియోజకవర్గంలో భాగంగా ఉంది.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## ప్రధాన నగరాలు , పట్టణాలు
* యమునా నగర్, ఒక మునిసిపల్ కార్పొరేషన్, యమునా నగర్ జిల్లా కేంద్రం.
* జగర్ధి, ఇది యమునా నగర్ పక్కనే ఉంది. ఈ ట్విన్ నగరాలలో జగర్ధి పురాతనమైనది.
* చచ్చురౌలి 
* సధౌరా 
* సప్త బద్రి
* ఆది బద్రి.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
*  Yamuna Nagar district website

## మూలాలు

వర్గం:1989 స్థాపితాలు
వర్గం:హర్యానా జిల్లాలు
గఢ్వా జిల్లా

జార్ఖండ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాల్లో (హిందీ: गढवा जिला) **గర్వా** జిల్లా ఒకటి. జిల్లా కేంద్రంగా గర్వా పట్టణం ఉంది. గర్వా జిల్లా గతంలో పాలమూ జిల్లాలో ఉండేది.

## చారిత్రికము
1991 ఏప్రిల్ 1 న ఈ జిల్లా ఆ నాటి పాలము జిల్లాలో నుండి గర్హ్వ డివిజన్ ను విడదీసి కొత్త జిల్లాగా ఏర్పాటు చేయడమైనది. ప్రస్తుతం ఈ జిల్లా రెడ్ కార్పెట్‌లో భాగం.

## బౌగోళికము
ఈ జిల్లా భౌగోళికముగా 23 - 60 డిగ్రీలు, 24 - 39 డిగ్రీలు ఉత్తరం అక్షాంశం, 83 - 00 తూర్పు రేఖాంశం, సోణే నదికి ఉత్తర భాగాన, జార్ఖండ్ లోని పాలమౌ జిల్లాకు తూర్పు వైపున సుర్గుజా (ఛత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రం ) దక్షిణాన, ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం జిల్లా అయిన సొనెభాద్రకు పడమర వైపున వున్నది

## ఆర్ధికం
2011 గణాంకాల ప్రకారం పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో గర్వా జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న జార్ఖండ్ రాష్ట్ర 21 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి...

## ఉపవిభాగాలు
గర్వా జిల్లా 2 ఉపవిభాగాలుగా విభజించబడింది: గర్వా, నాగర్-ఉంతరి. ఇవి అదనంగా 14 బ్లాకులుగా విభజించబడ్డాయి.
* జిల్లా రూపొందిచిన సమయంలో జిల్లాలో 8 బ్లాకులు మాత్రమే ఉండేవి: భందరియా, భవనాథ్‌పూర్, దురాకి, గర్వా, మఝియోన్, మెరల్, నగర్-ఉంత్రి, రంక.
* తరువాత 6 బ్లాకులు చేర్చబడ్డాయి: చినియా, దండియా, కండి, ఖరౌండి, రాంఖండ, రమున.
* జిల్లాలో 156 గ్రామ పంచాయితీలు, 916 గ్రామాలూ ఉన్నాయి.
* జిల్లాలో 2 పోలీస్ ఉపవిభాగాలు : గర్హ్వ, నగర్-ఉంత్రి, 8 పోలీస్ స్టేషన్లు ఉన్నాయి : భవంథ్పురా, ధుక్రి, గర్హ్వ, మఝియాన్, మెరల్, నగర్-ఉంత్రి, రంకా.
* జిల్లాలో అధికంగా అరణ్యలు, ఒకేఒక పట్టణం ఉన్నాయి: గర్వా (జిల్లాకేంద్రం)
* జిల్లాలో 2 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి.

## పర్యాటకం
గర్హ్వ - రైలు, రోడ్డు మార్గాలతో ఇతర ప్రదేశాలతో కలపబడి యున్నది. ఈ పట్టటణం నుండి ప్రతి రోజు ఇతర జిల్లాలైన జార్ఖండ్, బీహార్, చత్తీస్ ఘర్ కు బస్సులు ప్రయాణిస్తుంటాయి. గర్హ్వ జిల్లాతో మధ్యప్రదేశ్ లోని రీవా జార్ఖండ్ లోని రాంచీ జాతీయ రహదారి సంఖ్య 75 తో కలపబడి యున్నది. ఇందులో 210 కిలో మీటర్లు రాష్ట్ర రహదారి, 55 కిలో మీటర్లు (నె. 55) జాతీయ రహ దారి, 96.95 కిలోమీటర్ల దూర జిల్లా రహదారులున్నాయి. ఇతర రోడ్లు 190 కిలోమీటర్ల వరకు ఉన్నాయి. బీహారుతో పోల్చి చూస్తే జార్ఖండ్ రోడ్డు రవాణా వ్వస్థ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత చాల అభివృద్ధి చెందింది. గర్హ్వ - నగర్ - ఉతారి రహదారి చాల బాగా అభివృద్ధి చెందింది. కాని నగర్ - ఉతారి, భావంత్ పూర్ రోడ్డు అంత బాగా లేదు. ఈ రహదారి గనుల మద్యగా వున్న 8 కిలోమీటర్ల దూరం ప్రయాణించడానికి గంటల సమయం పడుతుంది.

దీనికి సమీప విమానాశ్త్రయం వారణాసి (140 కి.మీ.)గర్హ్వ రైల్వే స్టేషను తూర్పు రైల్వే విభాగంలో ప్రధానమైనది.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
* Official district government website
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Garhwa List of places in Garhwa


వర్గం:1991 స్థాపితాలు
వర్గం:జార్ఖండ్ జిల్లాలు
గొడ్డా జిల్లా

thumb|గొడ్డాలో వరి పొలాలు
జార్ఖండ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాల్లో **గొడ్డా** జిల్లా (హిందీ : गोड्डा जिला) ఒకటి. ఈ జిల్లా రాష్ట్రం ఈశాన్య భూభాగంలో ఉంది. గొడ్డా మునుపటి శాంతల్ పరగణాలు జిల్లాలో భాగంగా ఉండేది. 
జిల్లాకు గొడ్డా పట్టణం కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లావైశాల్యం 2,110 చ.కి.మీ, జనసంఖ్య 861,000. జిల్లాలో రైలు మార్గం లేదు. జిల్లాకు సమీపంలో ఉన్న రైల్వే స్టేషను బరాహత్ . జిల్లాకు వ్యవసాయం ప్రధానమైన ఆర్థిక వనరుగా ఉంది. జిల్లాలో వరి, గోధుమ, మొక్కజొన్న ప్రధాన పంటలుగా ఉన్నాయి.
* గొడ్డా ప్రధానంగా గిరిజన భూమి అయినా ప్రస్తుతం ఇక్కడ గిరిజనేతర ప్రజలు కూడా నివసిస్తున్నారు.

## ఆర్ధికం
లామహల్‌లో ఉన్న రాజ్‌మహల్ బొగ్గుగనులకు గొడ్డా ప్రఖ్యాతి చెందింది. ఇది కొండలకు, చిన్న అరణ్యాలకు పసిద్ధిచెందింది. ఇక్కడ ఉన్న ఇ.సి.ఎల్ బొగ్గు గనులు ఆసియాలోనే పెద్దదని భావిస్తున్నారు. 
### గనులు , పరిశ్రమలు
1980 వరకు గొడ్డా పూర్తిగా అరణ్యాలతో నిండి ఉంది. సైన్సు, టెక్నాలజీకి ఇది దూరంగా ఉంది. అంతేకాక జార్ఖండ్ రాష్ట్రంలో ఈ ప్రాంతం చాలాకాలం అంధకారంలోనే ఉండిపోయింది.
" జియోగ్రాఫికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా " రాజ్‌మహల్ కొండల పాదాల వద్ద విస్తారమైన బొగ్గు నిల్వలు ఉన్నాయని తెలియజేసేదాకా అది వెలుపలి ప్రపంచానికి అపరిచితంగానే ఉంది. తరువాత " సెంట్రల్ ప్లానింగ్ అండ్ డిజైనింగ్ ఇంస్టిట్యూట్ లిమిటెడ్ " సవివరమైన సర్వే చేసింది. " ది రాజ్‌మహల్ ఓపెన్‌కాస్ట్ కోయల్ మైన్ ప్రాజెక్ట్ " 1980లో స్థాపించబడింది. ఇది ఆరంభకాలంలో 
" ఫరక్కా సూపర్ థర్మల్ పవర్ ప్రాజెక్ట్ ఆఫ్ ఎన్.టి.పి.సి "కు బొగ్గు సరఫరా చేసింది. ఆరంభకాల వార్షిక ఉత్పత్తి 5 మిలియన్ టన్నులు. తరువాత ఇది 10.5 మిలియన్ టన్నులకు అభివృద్ధి చేయబడింది. 1989లో " కెనెడియన్ కమర్షియల్ కార్పొరేషన్ " , " కోయిల్ ఇండియా " నడుమ ఒప్పందం కుదిరింది. ఎం.ఇ.టి - కెమికల్స్ కెనడా ఐ.ఎన్.సి " కెనెడియన్ ఎగ్జిక్యూటివ్ బృందం ప్రాజెక్ట్ రూపకల్పన జరుగింది. 1994లో ఈ ప్రాజెక్ట్ పని పూర్తి అయింది. ప్రస్తుతం ఇది " ఈస్టర్న్ కోయిల్ ఫీల్డ్ లిమిటెడ్ " నిర్వహణలో పనిచేస్తుంది. ఇది వార్షికంగా 11.5 టన్నుల బొగ్గును ఉత్పత్తి వేస్తుంది.

2006 గణాంకాల ప్రకారం పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో గొడ్డా జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న జార్ఖండ్ రాష్ట్ర 21 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
### విద్య
జవహర్ నవోదయ విద్యాలయ Lalmatia, DAV పబ్లిక్ స్కూల్ ఊర్జా నగర్, సెయింట్ థామస్ స్కూల్లో Godda, హై స్కూల్ Godda godda జిల్లాలో ప్రసిద్ధ, ఉత్తమ పాఠశాల ఉన్నాయి.

## విభాగాలు
గొడ్డా జిల్లాలో ఒకేఒక ఉపవిభాగం ఉంది: గొడ్డా. ఇది అదనంగా 9 బ్లాకులుగా విభజించబడ్డాయి : బోయరిజోర్, గొడ్డా, మహాగమా, మెహరమ, పథర్గమ, పొరైయహత్, సునదర్పహరి, థాకూర్గంటి, బసంతరి ( సరికొత్తగా ఏర్పాటు చేయబడింది). 
* జిల్లాలో 3 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి: పొరెయహత్, గొడ్డా, మహాగమా. ఇవన్నీ గొడ్డా పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గంలో భాగంగా ఉన్నాయి.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
* Official district government website
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Godda List of places in Godda


వర్గం:జార్ఖండ్ జిల్లాలు
లోహార్‌దాగా జిల్లా

thumb|ఖక్పర్తా ఆలయం

జార్ఖండ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాల్లో లోహార్‌దాగా జిల్లా (హిందీ:लोहरदग्गा जिला) ఒకటి. జిల్లా కేంద్రంగా లోహార్‌దాగా పట్టణం ఉంది. 1983లో రాంచీ జిల్లాలో కొంత భూభాగం వేరుచేసి ఈ జిల్లాను రూపొందించారు. 23°30', 23°40' ఉత్తర అక్షాంశాలు, 84°40', 84°50' తూర్పు రేఖాంశాల మధ్య ఉంది. ఈ జిల్లా వైశాల్యం 1491చ.కి.మీ. 2011 గణాంకాల ప్రకారం ఈ జిల్లా జార్ఖండ్ రాష్ట్రంలో అత్యల్ప జనసంఖ్య కలిగిన జిల్లాగా గుర్తింపు పొందింది.. ఈ జిల్లా 
రెడ్ కార్పెట్లో భాగం.

## ఆర్ధికం
జిల్లాలో ప్రజలు అధికంగా వ్యవసాయం, వన్య ఉతపత్తులు, సమాయానుకూలంగా దేశంలోని ఇతర ప్రదేశాలకు వలస పోవడం మీద ఆధారపడి జీవిస్తుంటారు. 80% ప్రజలు వ్యవసాయం మీద ఆధ్హరపడుతుంటారు. జిల్లాలో వరి ప్రధాన పంటగా ఉంది. చిన్న పాటి వ్యవసాయభూములలో పండిస్తున్న భూమిలో పండించబడుతున్న గోధుమ ఆహారధాన్య కొరతను పూర్తిచేస్తుంది. జిల్లా జెంషెడ్‌పూర్, కొలకత్తా, రూర్కెలా కూరగాయల మార్కెట్‌తో సంబంధం కలిగి ఉంది. జిల్లాలో కోల్డ్ స్టోరేజ్ ఉన్నప్పటీకీ రహదారి పక్కన ఉన్న గిరిజనేతర ప్రజలు తగినన్ని కూరగాయలను పండించడం లేదు. గ్రామస్థులు పెంపుడు మేకల జంతువులను, కోడి వంటి పక్షులను పెంచుతూ ఉంటారు. జిల్లాకేంద్రంలో " డైరీ చిల్లింగ్ ఫాం  " ఉంది. డైరీ పరిశ్రమలో గిరిజనేత్రరులలో కొంతమంది మాత్రమే పనిచేస్తున్నారు.

జిల్లాలో 32-35% భూభాగంలో అరణ్యాలు ఉన్నాయి. కిస్కో, సెంహలో దట్టమైన అరణ్యాలు ఉన్నాయి. జిల్లాప్రజల సరాసరి భూమి 1.65 హెక్టార్లు. సరాసరి వ్యవసాయ భూమి 0.28 హెక్టార్లు. సరాసరి నీటిపారుదల వసతి కలిగిన వ్యవసాయ భూమి 13.4%. (0.8% కాలువలు, 7% బావులు, 2% చెరువులు 3.6% లిఫ్ట్ ఇరిగేషన్, ఇతరాలు)

కొండ ప్రాంతాలు కాక మిగిలిన జిల్లా అంతా రహదార్లతో అనుసంధానించబడి ఉంది. అయినప్పటికీ కొంజి కుగ్రామాలు రోడ్డుమార్గానికి దూరంగా ఉన్నాయి. హజారీబాగ్ జిల్లాలో ఉన్న " పత్రతు థర్మల్ పవర్ స్టేషను" ఈ జిల్లాకంతటికీ విద్యుత్తును అందిస్తుంది. 354 గ్రామాలలో 25 గ్రామాలను గ్రామీణ విద్యుత్ సరఫరా పధకం విద్యుదీకరణ చేసింది. గ్రామీణ ప్రాంతాలకు విద్యుత్ సౌకర్యం కొరతగా ఉంది. గ్రామీణ ప్రజలు బావులు, గొట్టపు బావుల ద్వారా మంచినీటిని పొందుతున్నారు.

2006 గణాంకాల ప్రకారం పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో లోహార్‌దాగా జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న జార్ఖండ్ రాష్ట్ర 21 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.

## విభాగాలు
జిల్లాలో 7 బ్లాకులు ఉన్నాయి: లోహార్‌దాగా, కురు, భందరా, కైరో, కిస్కొ, పెషర్, సెంహ.
* సెంహా బ్లాకులో " జవహర్ నవోదయా విద్యా జోగ్నా " ఉంది. 
* జిల్లాలో 66 గ్రామపంచాయితీలు 353 గ్రామాలు ఉన్నాయి. 
* 1991 గణాంకాల ప్రకారం జిల్లాలో 50,374 కుటుంబాలు ఉన్నాయని. వాటిలో 91% గ్రామాలలో ఉన్నాయని తెలుస్తుంది.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

### భాషలు
ఆస్ట్రియాటిక్ భాషలలో ఒకటైన అసురి భాషను జిల్లాలో 17,000 మంది ప్రజలు మాట్లాడుతున్నారు. 

## విద్య
జిల్లాలో 318 ప్రాథమిక పాఠశాలలు, 68 మాధ్యమిక పాఠశాలలు, 20 హైస్కూల్స్, ఒక కాలేజ్ ఉన్నాయి.
## వైద్యం
జిల్లాలో ఒక జిల్లా హాస్పిటల్, 5 ప్రైమరీ హెల్త్ సబ్ - సెంటర్లు, 10 అడిషనల్ హెల్త్ సెంటర్లు, 73 హెల్త్ సబ్ సెంటర్లు ఉన్నాయి.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
*Travel guide and maps of Lohardaga
*Lohardaga district website
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Lohardaga List of places in Lohardaga


వర్గం:1983 స్థాపితాలు
వర్గం:జార్ఖండ్ జిల్లాలు
పాకూర్ జిల్లా

thumb|పాకూర్ జిల్లాలో ఒక రాతి క్వారీ యూనిట్
జార్ఖండ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాల్లో **పాకూర్** (హిందీ: पाकुड़ जिला) ఒకటి. జిల్లాకు పాకూర్ పట్టణం కేంద్రంగా ఉంది. 2011 గణాంకాల ప్రకారం జిల్లా జనసంఖ్య 899,200, వైశాల్యం 686.21చ.కి.మీ. రాష్ట్రానికి ఈ జిల్లా ఈశాన్య భాగంలో ఉంది. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో షాహిబ్‌గంజ్, దక్షిణ సరిహద్దులో దుమ్కా, పశ్చిమ సరిహద్దులో గొడ్డా, తూర్పు సరిహద్దులో పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రానికి చెందిన ముర్షిదాబాద్ జిల్లాలు ఉన్నాయి.

## ఆర్ధికం
జిల్లాలోని బ్లాక్ స్టోన్ ప్రపంచ ప్రసిద్ధి పొందింది. ఇక్కడి నుండి రోజుకు 500 ట్రక్కుల స్టోన్ చిప్స్ బంగ్లాదేశ్కు పంపబడుతుంది. ఇది హౌరా రైల్వే డివిజన్‌కు దేశం మొత్తానికి స్టోన్ చిప్స్ సరఫరా, పంజాబుకు బొగ్గును సరఫరా చేయడం ద్వారా అత్యధిక ఆదాయాన్ని ఇస్తుంది.

2011 గణాంకాల ప్రకారం పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో పాకూర్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న జార్ఖండ్ రాష్ట్ర 21 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి..

## విభాగాలు
పాకూర్ జిల్లాలో 7 బ్లాకులు ఉన్నాయి: పాకూర్ (రూరల్), పాకూర్ (ఉర్బన్), హరిపూర్, లిట్టిపరా, అమరపరా, పకురియా, మహేష్‌పూర్.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

పాకూర్ జిల్లాలో బెంగాలీ భాష ప్రధాన వాడుక భాషగా ఉంది.

## ఇవికూడా చూడండి
* జార్ఖండ్ జిల్లాలు

## మూలాలు

## మూలాలు
*Official district government website 
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Pakur List of places in Pakur


వర్గం:వెనుకబడిన ప్రాంతాల అభివృద్ధి నిధులు పొందుతున్న జిల్లాలు
వర్గం:జార్ఖండ్ జిల్లాలు
సాహిబ్‌గంజ్ జిల్లా

జార్ఖండ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాల్లో (హిందీ: साहिबगंज जिला) షాహిబ్‌గంజ్ జిల్లా ఒకటి. షాహిబ్‌గంజ్ జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది.
thumb|బర్హైత్ సమీపంలోని రాజమహల్ కొండలు

## చరిత్ర
1983 మే 17న మునుపటి శాంతల్ జిల్లా ఉపవిభాగాలైన రాజ్‌మహల్, పాకూర్‌లను విడదీసి జిల్లా అంతస్తు ఇవ్వబడింది. 1994 జనవరి 28లో పాకూర్ జిల్లా నుండి పాకూర్ ఉపభాగాన్ని తిరిగి వేరుచేసారు. ప్రస్తుత జిల్లా భూభాగం 1592లో రాజామాన్‌ సింగ్ బెంగాల్ సుబాహ్‌లో ఉండేది. రాజామాన్‌ సింగ్ ముగల్ చక్రవర్తి అక్బర్ సామ్రాజ్యంలో సైనికాధికారిగా ఉండేవాడు. 1639లో ఇది బెంగాల్ సుబాహ్ రాజధాని అయింది. తరువాత నియమించబడిన షాహ్ షుజా 1960 వరకూ అలాగే ఉన్నాడు.

## భౌగోళికం
జిల్లా 24°42’, 25°20’ ఉత్తర అక్షాంశాలు, 87°25’ and 87°54’ తూర్పు రేఖాంశాల మధ్య ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 1599 చ.కి.మీ ఉంది. 
* జిల్లా భౌగోళిక ఆధారంగా 2 విభాగాలుగా విభజించబడి ఉంది. 
* మొదటి విభాగం డామిన్-ఇ- కొల్హ్‌లో బొరియో, మండ్రొ, బార్‌హైట్, పథ్నా, తాల్ఝరి బ్లాకులు ఉన్నాయి. ఇందులో ఒకప్పుడు కొండచరియలు 
దట్టమైన అరణ్యాలతో నిండి ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం అరణ్యాలు పలుచబడి ఉన్నాయి.
* రెండవ విభాగంలో షాహిబ్‌గంజ్, రాజ్‌మహల్, ఉద్వా, బర్హవా బ్లాకులు ఉన్నాయి. మైదాన భూభాగంలో ఎగువభూములు, ఎగుడు దిగుడుగా ఉండే కొండ గట్లు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతంలో 
గంగా, గుమని, బంస్లాయి నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి.

## ఆర్ధికం
2011 గణాంకాల ప్రకారం పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో షాహిబ్‌గంజ్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న జార్ఖండ్ రాష్ట్ర 21 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి..

## విభాగాలు
* జిల్లా 2 ఉపవిభాగాలుగా విభజించబడింది : షాహిబ్‌గజ్, రాజ్మహల్. 
* షాహిబ్‌గంజ్ ఉపవిభాగంలో 4 బ్లాకులు ఉన్నాయి: షాహిబ్‌గంజ్, మండ్రొ, బొర్డొ, బర్హైట్. 
* రాజ్‌మహల్ ఉపవిభాగంలో 5 బ్లాకులు ఉన్నాయి : థాల్ఝరి, రాజ్‌మహల్,ఉద్వా, పత్నా, బర్హర్వా. 
* జిల్లాలో 3 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. రాజ్‌మహల్, బొరియో, బార్హైట్. ఇవన్నీ రాజ్‌మహల్ పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గంలో భాగంగా ఉన్నాయి.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

* జిల్లాలో బెంగాలీ ప్రధాన భాషగా ఉంది.

## వృక్షసంపద , జంతుసంపద
జిల్లాలో " ఉద్వా బర్డ్ శాక్చ్యురీ " ఉంది. జార్ఖండ్ రాష్ట్రంలో ఉన్న ఒకేఒక పక్షులశరణాయంగా ఇది గుర్తింపు పొందింది. ప్రాంతీయులు దీనిని " పఠౌడా  సరసు " అంటారు. ఇక్కడికి ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాల నుండి పక్షులు శీతాకాలంలో ఇక్కడికి వలస వస్తుంటాయి. ప్రధానంగా సైబీరియా దేశం నుండి కూడా పక్షులు వస్తుంటాయి.

## ఇవి కూడా చూడండి
* షాహిబ్‌గంజ్

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
* Official district government website 


వర్గం:వెనుకబడిన ప్రాంతాల అభివృద్ధి నిధులు పొందుతున్న జిల్లాలు
వర్గం:1983 స్థాపితాలు
వర్గం:జార్ఖండ్ జిల్లాలు
పాలం జిల్లా (జార్ఖండ్)

జార్ఖండ్ రాష్ట్రం 24 జిల్లాలలో **పాలము** జిల్లా ఒకటి. ఈ జిల్లా 1928లో రఒందించబడింది.
thumb|పాలము ఫోర్ట్

## భౌగోళికం
పాలము జిల్లా 23°50, 24°8 ఉత్తర అక్షాంశాలు, 83°55, 84°30 తూర్పు రేఖాంశాల మధ్య ఉంది. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో రవినది, బీహార్ నది, తూర్పు సరిహద్దులో చత్రా జిల్లా, హజారీబాగ్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో లతెహర్ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో గర్వా జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లా వైశాల్యంజ్ 5043 చ.కి.మీ, జనసంఖ్య 1,533,176 ఉంది. ఉత్తర కోయల్ నదీతీరంలో ఉన్న దల్తాంగంజ్ జిల్లకేంద్రంగా ఉంది.

### జాతీయ సంరక్షణాలయం
* బెట్లా జాతీయ పార్క్.

## ఆర్ధికం
2011 గణాంకాల ప్రకారం పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో పాలము జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. . బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న జార్ఖండ్ రాష్ట్ర 21జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి..

## [[2001]] లో గణాంకాలు

### భాషలు
జిల్లాలో అసురీ (ఆస్ట్రోఆసియాటిక్) దాదాపు 17,000 మంది ప్రజలకు భాషవాడుకలో ఉంది. అధికంగా పాలము జిల్లా దక్షిణ ప్రాంతంలో ఉంది. భోజపురి బీహారి ప్రజలో వాడుకగా ఉంది. ఈ భాషను దేవనాగరి, కైథి లిపిలో వ్రాస్తుంటారు. 

## వృక్షజాలం , జంతుజాలం
1932లో పాలము ఆరణ్యాలలో పులుల గణాంకాలు నిర్వహించారు. పులుల పాదముద్రల ఆధారంగా ఈ సర్వే నిర్వహించబడింది. చివరి సర్వేలో 44 పులులు ఉన్నట్లు తెలిసింది. జిల్లాలో 
చిరుత, చింకారా, కామన్ లంగూర్, ధోలే (అడవి కుక్కలు), ఏనుగులు, గౌర్, హేర్స్, ఇండియన్ పొర్క్యూపైన్, నీల్గాయ్, కోతి, మౌస్ డీర్, పంగొలిన్, పాంథర్, సాంబార్ డీర్, సోల్త్‌బీర్, విల్డ్‌బోర్, తోడేళ్ళు వంటి పలు వన్యమృగాలు ఉన్నాయి. అలాగే పీఫౌల్, రెడ్ జంగిల్‌ఫౌల్, పాట్రిడ్జ్ వంటి పక్షులు కూడా ఉన్నాయి. 
* పర్యాటకులు దట్టమైన సాల వృక్షాలు, వెదురు పొదల మద్య విహరిస్తుంటారు. వనసంరక్షణ శాఖ అద్దెకు కార్లను, డ్రైవర్లను ఏర్పాటు చేస్తారు. పర్యాటకుల రక్షణ దృష్టిలో ఉంచుకుని అక్కడక్కడా వాచ్ టవర్స్ ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. పర్యాటకులు బస చేయడామికి 3 వసతి గృహాలు ఉన్నాయి. అలాగే అవసరమైన వారికి భోజనసదుపాయం చేయబడుతుంది

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
* Official district government website 

వర్గం:జార్ఖండ్ జిల్లాలు

వర్గం:1928 స్థాపితాలు
బుద్గాం జిల్లా

జమ్ము కాశ్మీర్ రాష్ట్రంలోని 20 జిల్లాలలో **బుద్గాంం జిల్లా** ఒకటి. ఇది 1979లో రూపొందించబడింది.

## నిర్వహణ
బుద్గాం జిల్లా 1979 నుండి ఉనికిలో ఉంది. మునుపు ఈ భూభాగం శ్రీనగర్ జిల్లాలో భాగంగా ఉంది. పాతకాలంలోబుద్గాం బారముల్లా జిల్లాలో భాగంగా ఉంది. అదేసమయంలో శ్రీనగర్ అనంతనాగ్ జిల్లాలో భాగంగా ఉంది. అప్పుడు ఇది శ్రీప్రతాప్ తాలూకాగా ఉండేది. చారిత్రక ఆధారాలు బుద్గాం దీసుపరగణాగా ఉండేదని తెలియజేస్తుంది. ప్రఖ్యాత చరిత్రకారుడు ఖ్వాజా అజం దెమారి ఈ ప్రాంతం ఒకప్పుడు దీద్మార్బగ్ అని పిలువవడిందని భావిస్తున్నారు.

## సరిహద్దులు
బుద్గాం జిల్లాకు ఉత్తరాన శ్రీనగర్, దక్షిణాన పుల్వామా,నైరుతిన పూంచ్ జిల్లాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.

## రెవెన్యూ విభాగాలు
బీర్వా, నాగం, బుద్గం, బి.కె పోక్రా, ఖాన్, ఖాగ్, నర్బల్, చదోరా.
## తాలూకాలు
షెరారీ షరీఫ్, బీర్వా, బాద్‌గం, చదూరా, ఖాంసాహిబ్

## జనాభా గణాంకాలు

### 2011 గణాంకాలు
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం బుద్గాం జిల్లా  మొత్తం జనాభా 753,745. బుద్గాం జనాభాలో ముస్లింలు 97.65% ఉన్నారు.

### 2001 లో గణాంకాలు

## విద్య
ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ పాఠశాలలు కలిపి బుద్గం జిల్లాలో 98 పాఠశాలలు ఉన్నాయి. వీటిలో 33 హైస్కూల్సు ఉన్నాయి. బుద్గం జిల్లాలోని పల్లార్ గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ డిగ్రీకాలేజ్ ఉంది.1990 నుండి బుద్గంలో అక్షరాస్యత అభివృద్ధికి పాటుబడిన పాఠశాలలలో ప్రధానమైనది ఆర్.ఎం.పి స్కూల్. ఈ పాఠశాల విద్యార్థులు ఐ.ఎ.ఎస్ ఆఫీసర్లు, డాక్టర్లు, ఇంజనీర్లు, పాత్రికేయులు, లాయర్లు, విజయవంతమైన వ్యాపాలుగా గుర్తింపు పొందారు. ఈ పాఠశాల ప్రస్తుతం నర్సరీ నుండి 12వ తరగతి వరకు విద్యను అందిస్తుంది. ఈ పాఠశాల స్థాపించినప్పటి నుండి 100% ఫలితాలను సాధించడం విశేషం. 1990లో ఈ పాఠశాలను నూర్ ముహమ్మద్ చేత ప్రారంభించబడింది.

## ఆకర్షణలు
* దూద్పాథర్.
* యూస్మార్గ్ 
* టాస్మైదాన్ 
* నీల్నాగ్, ఖాగ్

## ప్రముఖులు
* ఆగా సైద్ యూసఫ్ - అల్ - మూసవి:- జమ్మూ కాశ్మీర్ అంజుమన్ షరీ షియాన్ అధ్యక్షుడు. అతను కాశ్మీర్ హింసాత్మకచర్యలకు ముగింపు కలిగించాడని గుర్తించబడుతున్నాడు.అతను విద్యాభివృద్ధికి, సాంఘిక సంస్కరణలకు, సేవాకార్యక్రమాలకొరకు విశేషకృషి చేసాడు.
* శ్రీ సైద్ సాని మవ్లానా సైద్ అలీ షాహ్ బుఖార:- 1914 నవంబరు 30లో జన్మించాడు.అతనిని శ్రీ సైద్ అని కూడా పిలువబడ్డాడు. 
* మీర్ వైజ్.
* ముస్లే మిలత్ (మత, రాజకీయ నాయకుడు):- అతను ప్రాంత సాంఘిక - ఆర్థిక అభివృద్ధికి కృషిచేసాడు. అంజుమన్ మఝర్ ఉల్ హాక్ స్థాపించాడు. 1957-1977 లో శాసనసభ ఎన్నికలో పాల్గొన్నాడు. ఒకసారి బుద్గం మరొకసారి బీర్వా నియోజకవర్గాంలో పోటీచేసాడు.ఒకసారి నేషనల్ కాంఫరెంస్ తరఫున మరొకసారి జనతాపార్టీ తరఫున పోటీ చేసాడు.

## ఇవి కూడా చూడండి
* దూద్‌పత్రి
## మూలాలు

## బయటి లింకులు

వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు జిల్లాలు

వర్గం:వెనుకబడిన ప్రాంతాల అభివృద్ధి నిధులు పొందుతున్న జిల్లాలు
వర్గం:1979 స్థాపితాలు
కిష్త్‌వార్ జిల్లా

జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రంలోని 20 జిల్లాలలో **కిష్త్వర్** జిల్లా ఒకటి. జమ్మూ, కాశ్మీర్ రాష్ట్రంలోని అత్యల్ప జనసాంధ్రతలో ఇది 3వ స్థానంలో ఉంది. మొదటి 2 స్థానాలలో కార్గిల్, లెహ్ జిల్లాలు ఉన్నాయి.

## పాలనా విభాగాలు
కిష్త్వర్ జిల్లాలో 9 బ్లాకులు ఉన్నాయి ; మారాహ్, వర్వన్, డాచన్, కిష్త్‌వార్, నాగ్సని, డ్రాబ్షాల, ఇండర్వల్, చాట్రో, పద్దర్. ఒక్కో బ్కాలులో పలు పనచాయితీలు ఉన్నాయి.

కిష్త్వర్ సబ్- డిస్ట్రిక్
*కిష్త్‌వార్ తెహ్సిల్
* పడ్డర్ తెహ్సిల్
* మార్వా తెహ్సిల్
* చాట్రో తెహ్సిల్
* మార్వా సబ్ డిస్ట్రిక్
* వార్వన్ తెహ్సిల్
* మార్వబ్ తెహ్సిల్
* డాచన్ తెహ్సిల్
* పద్దర్ సబ్ డిస్ట్రిక్
* జంస్కర్ సరిహద్దులో ఉన్న పద్దర్ తెహ్సిల్ జిల్లాకు చాలా దూరంలో ఉంది. దీని పక్కన " సికిల్ మూన్ పీక్ " ఉంది.

## రాజకీయాలు
కిష్త్వర్ జిల్లాలో 2 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి: ఇందర్వాల్, కిష్త్‌వార్.
మర్వా 12 పంచాయితీలు ఉన్నాయి: నౌపాచి, నౌగం, యుర్దు, పెత్గం, రానీ ఎ, రానీ బి, క్వుదర్నాబి, చంజర్, డెహ్రన, హంజల్, టెల్లర్

### ''2001'' లో గణాంకాలు

### ప్రఖ్యాత వ్యక్తులు
* మొహమ్మద్ రంజాన్
* కవి అంబిర్దిన్
*'కవి అహద్ తక్ 
* తాసీఫ్ అలి మాలిక్ - ఇన్నోవతర్
## జిల్లా సరిహద్దుల

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

* kishtwar.nic.in
* Kishtwar.com 

వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు జిల్లాలు
వర్గం:కిష్త్‌వార్ జిల్లా
కుప్వారా జిల్లా

జమ్మూ కాశ్మీరు రాష్ట్రంలోని 20 జిల్లాలలో **కుప్వారా** ఒకటి. ఈ జిల్లా సముద్రమట్టానికి 5,300 మీ. ఎత్తులో ఉంది. కాశ్మీర్ లోయలో ఉత్తర సరిహద్దులో ఉంది. జిల్లా ఉత్తర సతిహద్దులో అత్యధికభాగం పాకిస్థాన్ పాలనలో ఉన్న కాశ్మీర్ సరిహద్దు, పశ్చిమ సరిహద్దులో బారాముల్లా జిల్లా ఉంది. జిల్లా భూభాంలో చాలా భాగం దట్టమైన అరణ్యాలు ఆక్రమించి ఉన్నాయి. హిమలయాలలో జన్మించిన కిషంగంగా నది జిల్లా తూర్పు, పశ్చిమంగా ప్రవహిస్తుంది. కుప్వారా జిల్లాలో 3 తెహసిల్స్ ఉన్నాయి :అవి హంద్వారా, కర్నాహ్, కుప్వారా.ఈ జిల్లా 11 బ్లాకులుగా విభజించబడింది : సోగం, తంగ్దర్, టీట్వల్, రాంహల్, కుప్వారా, రాజ్వర్, క్రల్పొరా, లంగతె, వావూరా, త్రెహ్గం, కలరూస్. ఒక్కో బ్లాకులో పలు పంచాయితీలు ఉన్నాయి.
## ఆర్ధికం
కుప్వారా జిల్లాలోని ప్రజలలో అత్యధికులు వ్యవసాయం ఉపాధిగా ఎంచుకున్నారు. అలాగే వ్యాపారం అభివృద్ధి దశలో ఉంది.

### 2001 లో గణాంకాలు

కుప్వారా జిల్లాలో అత్యధికంగా కాశ్మీరి ప్రజలు నివసిస్తున్నారు. అజాద్ కాశ్మీర్ సరిహద్దులలో గుజార్ ప్రజలు అధికంగా ఉన్నారు.

## రాజకీయాలు
కుప్వారా జిల్లాలో 5 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి: కర్నాహ్, కుప్వారా, లోలబ్, హంద్వారా, లంగతె.
## సరిహద్దులు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు జిల్లాలు
వర్గం:వెనుకబడిన ప్రాంతాల అభివృద్ధి నిధులు పొందుతున్న జిల్లాలు
వర్గం:కుప్వారా జిల్లా
లేహ్ జిల్లా

లఢక్ ప్రాంతంలోని 2 జిల్లాలలో లేహ్ ఒకటి. రెండవది పశ్చిమ సరిహద్దులో కార్గిల్ జిల్లా ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 45,110 చ.కి.మీ. భారతదేశంలో వైశాల్యపరంగా లేహ్ జిల్లా 2వ స్థానంలో ఉంది. మొదటి స్థానంలో గుజరాత్ రాష్ట్రంలోని కుట్చ్ జిల్లా ఉంది. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో గంచా జిల్లా (గిల్జిత్- బలిస్థాన్), స్వల్పంగా క్సింజియాంగ్ (వయా కరకోరం పాస్, (చైనా), తూర్పు సరిహద్దులో అక్సాయ్ చిన్ , టిబెట్, పశ్చిమ సరిహద్దులో కార్గిల్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో లాహౌల్ స్పితి జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లా కేంద్రంగా లేహ్ పట్టణం ఉంది. కార్గిల్ , లఢక్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ జిల్లాలు ఏర్పాటు చేయబడిన సమయంలో 1979 జూలై 1 వరకు లఢక్ ప్రాంతం మొత్తం లేహ్ ఆధీనంలో ఉంది. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి ఈ జిల్లా జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రంలో ఈ జిల్లా జనసాంధ్రతలో 2వ స్థానంలో ఉంది. లేహ్ నగరం ఈ జిల్లాకు పరిపాలనా కేంద్రంగా ఉంది  

## 2001 లో గణాంకాలు

2001 గణాంకాలను అనుసరించి బౌద్ధులు 77.3%, ముస్లిములు 13.8% , 8.2%.

## పాలనా విభాగాలు
లేహ్ జిల్లాలో 17 బ్లాకులు ఉన్నాయి: నుబ్రా, పనమిక్, ఖల్సిల్ (ఖల్స్తే ), సస్పోల్, లేహ్, చౌచాట్, ఖరు, డర్బక్, న్యోమా, టర్తక్, వన్ల (ఖల్సి), సింగే లాలొక్, చుంతంగ్, హెచ్‌క్యు, రప్షొ, స్క్యుర్బచన్, తిక్సెప్రతి బ్లాకులో కొన్ని పంచాయితీలు ఉంటాయి.

లేహ్ జిల్లా 6 విభాగాలుగా విభజించబడింది:
* నుబ్రా తెహ్సిల్
* ఖల్సి తెహ్సిల్
* లేహ్ తెహ్సిల్
* ఖరు తెహ్సిల్
* డర్‌బక్ తెహ్సిల్
* న్యోమా తెహ్సిల్

### రాజకీయాలు
లేహ్ జిల్లాలో 2 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి: నోబ్రా , లెహ్.

### అటానిమస్ హిల్ కౌన్సిల్
" లేహ్ జిల్లా లడక్ అటానిమస్ హిల్ డెవెలెప్మెంట్ కౌంసిల్,లేహ్ " ఎల్.ఎ.హెచ్.డి.సి. 1995లో స్థాపించబడింది. .
## సరిహద్దులు

## మూలాలు

## వెలుపలి లికులు

*Official Website of Ladakh Autonomous Hill Development Council, Leh 
* Leh district profile
* The Ladakh Region 
* Ladakh Tourism Guide .

వర్గం:వెనుకబడిన ప్రాంతాల అభివృద్ధి నిధులు పొందుతున్న జిల్లాలు
వర్గం:లడఖ్
వర్గం:లడఖ్ జిల్లాలు
వర్గం:లేహ్ జిల్లా
పూంచ్ జిల్లా

జమ్మూ కాశ్మీరు రాష్ట్రంలోని 20 జిల్లాలలో **పూంచ్** జిల్లా లేక పుంచ్ (ఉర్దు -ضلع پونچھ, హింది -पुंछ) ఒకటి. జిల్లా ఉత్తర, పశ్చిమ, దక్షిణ సరిహద్దులో భారత పాకిస్థాన్ సరిహద్దు, పాక్ ఆధీనంనంలో ఉన్న కాశ్మీర్ ఉంది. 1947 -1948 వార్ యుద్ధం ఈ భూభాగాన్ని రెండుగా చేసింది. ఒకటి పాకిస్థాన్ వశమైంది రెండవ భాగం భారత్‌లోని జమ్మూ కాశ్మీరు రాష్ట్రంలో ఉంది.

## పాలనా విభాగాలు
పూంచ్ జిల్లా జిల్లా 4 తెహ్సిల్స్‌గా విభజించబడింది. పూంచ్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. 
* హవేలి తెహ్సిల్
* మండి తెహ్సిల్
* మెంధర్ తెహ్సిల్
* సురన్‌కోటే తెహ్సిల్
ఒక్కో తెహ్సిల్‌కు ఒక్కోక తెహసిల్దార్ ఉంటారు. జిల్లా అదనంగా జిల్లా 6 బ్లాకులుగా విభజించబడింది : పూంచ్, మండి, మెంధర్, బాలాకోట్, సురన్‌కోట్, బఫ్లియాజ్
. ఒక్కొక్క బ్లాకుకు ఒక బ్లాక్ డెవెలెప్మెంట్ ఆఫీసర్ నియమించబడ్డాడు. ఒక్కొక్క బ్లాకులో పలు పంచాయితీలు ఉన్నాయి.

## చరిత్ర

1936లో జామ్మూ రాజు డోగ్రా మహారాజా పాలనలో పూంచ్ జిల్లాలోని దిగువ భూమిలోని భాగ్ ( కాశ్మీర్), రావలకోట్ ప్రాంతాలలో ఉన్న ముస్లిములు అసంతోషానికి గురైయ్యారు. 
భారత్, పాక్ విభజన సమయంలో ముస్లిములు వధించబడడంతో ఈ ప్రాంతంలో జమ్మూకు వ్యతిరేకత తలెత్తింది. ఫలితంగా 1947-48 భారత్ పాక్ యుద్ధంలో ఈ ప్రాంతంలో అధికభాగం పాక్ పాలిత కాశ్మీరులో చేరింది. యుద్ధంలో పూంచ్ నగరం మీద పాకిస్థాన్‌కు చెందిన గిరిజనులు, పాకిస్థాన్ చెందిన సైన్యం దాడిచేసారు. ఒక సంవత్సరం పాకిస్థాన్ వశంలో ఉన్న తరువాత 1948 నవంబరులో పూంచ్ నగరం తిరిగి భారత్ పాలనలో ఉన్న కాశ్మీర్‌లో భాగం అయింది.

## ఆర్ధికం
2011 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో పూంచ్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. . బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న జమ్మూ కాశ్మీరు రాష్ట్రజిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.

## రాజకీయాలు
పూంచ్ జిల్లాలో 3 అసెంబ్లీ స్థానాలు ఉన్నాయి : సురన్‌కోట్, మెంధర్, పూంచ్ హావెలి. హావెలి ప్రస్తుత ఎం.ఎల్.ఎ. ఆఫ్ హవేలి అజిజాజ్ జన్ ఆఫ్ నేషనల్ కాంఫరెంస్, సురంకోట్- మొహద్. అస్లాం ఆఫ్ ఐ.ఎ.సి., మెంధర్- రఫిక్ ఖాన్ ఆఫ్ పి.డి.పి.

## 2001 లో గణాంకాలు

జిల్లాలో నివసిస్తున్న ప్రజలలో గుజ్జర్లు, బేకర్వాల్స్, పహరీలు, పంజాబీలు, కాశ్మీరిలు, రాజపుత్రులు ఉన్నారు. గుజ్జర్లు ఏటావాలు ప్రాంతాలలో నివసిస్తుంటారు. వారికి వ్యవసాయానికి స్వల్పంగా భూమి, కొన్ని పశువులు ఉంటాయి. నోమడీక్ జాతి ప్రజలను బకర్వాలాలు అంటారు. గుజ్జర్లు, బకర్వాలాలు గోజ్రి భాషను మాట్లాడుతుంటారు. మిగిలిన ప్రజలు పహరి, పూంచ్ భాధను మాట్లాడుతుంటారు. పహరీ భాష ప్రజలమద్య అనుబంధం పెంచుతూ ఉంది. పహరీ మాట్లాడే ప్రజలు కులమత భేధం లేకుండా ఒకరితో ఒకరు కలిసి ఉంటారు.

## శాంతి
భారత పాకిస్థాన్ సంబంధాలు మెరుగుపడిన తరువాత వివడిన ప్రజలు ఇప్పుడు ఒకరితో ఒకరు తిరిగి సంబంధాలు ఏర్పరచుకుంటున్నారు. పూచ్-రావలకాట్ బస్ ఏర్పాటు ఈ దశకు మొదటిమెట్టు.

## ప్రయాణసౌకర్యాలు
జిల్లాలో " పూంచ్ ఎయిర్‌పోర్ట్ (చిన్నది) " ఉంది. అదనంగా రైల్వే - పూంచ్ రైల్వే స్టేషను నిర్మాణంలో ఉంది. 
భారత్ పాక్ సరిహద్దులను కలుపుతూ " పూంచ్-రవలకాట్ బసు నడుపబడుతూ ఉంది.

## చిత్రమాలిక

Image:Poonch1.jpg
Image:Poonch2.jpg
Image:Poonch3.jpg
Image:Poonch4.jpg

## సరిహద్దులు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
* Official website of District Poonch - Administered by India.
* The entire list of rulers starting from Raja Moti Singh

వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు జిల్లాలు
వర్గం:వెనుకబడిన ప్రాంతాల అభివృద్ధి నిధులు పొందుతున్న జిల్లాలు
వర్గం:పూంచ్ జిల్లా
పుల్వామా జిల్లా

జమ్మూ కాశ్మీరు రాష్ట్రంలోని 20 జిల్లాలలో **పుల్వామా** ఒకటి.
## చరిత్ర
2019 ఫిబ్రవరి 14న జమ్ముూ శ్రీనగర్ జాతీయ రహదారిలో భారతీయ సైనికులను తీసుకువెళ్తున్న వాహనాల కాన్వాయ్ మీద లేథిపురా (అవంతిపురా సమీపంలో) కారుతో ఆత్మాహుతి బాంబు దాడి జరిగింది. పుల్వామా దాడిగా పిలుస్తున్న ఈ ఉగ్రవాద దాడిలో 40 మంది సెంట్రల్ రిజర్వ్ పోలీస్ ఫోర్స్ (సీఆర్పీఎఫ్) సైనికులు, ఒక ఉగ్రవాది మరణించారు.

## పాలనా విభాగాలు
పుల్వామా జిల్లాలో 4 తెహ్సిల్స్ ఉన్నాయి.
* పాంపోర్ తెహ్సిల్
* పుల్వామా తెహ్సిల్
* ట్రా తెహ్సిల్
* అవంతిపొరా

ఈ జిల్లాలో 5 డెవెలప్మెంట్ బ్లాకులు ఉన్నాయి : ట్రైల్, కెల్లర్, పాంపోర్, పుల్వామా, కకపొరా. ఒక్కొక బ్లాకులో 
పలు గ్రామాలు ఉన్నాయి.

## రాజకీయాలు
పుల్వామా జిల్లాలో 4 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి : ట్రాల్, పాంపోర్, రాజ్పొరా

### 2001 లో గణాంకాలు

## పాఠశాలలు
* లిసియం ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్
* డాల్ఫిన్ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్
* హోలీ మిషన్ సెకండరీ స్కూల్

## జిల్లా సరిహద్దులు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

*Official site
* List of places in Pulwama

వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు జిల్లాలు
వర్గం:పుల్వామా జిల్లా
రాజౌరీ జిల్లా

జమ్మూ కాశ్మీరు రాష్ట్రం లోని 20 జిల్లాలలో **రాజౌరీ** జిల్లా ఒకటి. జిల్లా పశ్చిమ సరిహద్దులో భారత్ పాక్ సరిహద్దు, ఉత్తర సరిహద్దులో పూంచ్ (జమ్మూ కాశ్మీరు) దక్షిణ సరిహద్దులో నౌషెరా, చాంబు ఉన్నాయి. రాజౌరీ జిల్లాలో 6 తెహ్సిల్స్ (బారోలు) ఉన్నాయి: ఈ భూభాగం అత్యంత సారవంతం, పర్వమయం అయింది. ఈ ప్రాంతంలో మొక్కజొన్న, వరి పంటలు ప్రధానపంటలుగా ఉన్నాయి. పిర్‌పింజల్ పర్వతాలలో జన్మించిన తవి నదీ జలాలు ఈ జిల్లా వాసుల నీటి అవసరాలకు ఆధారభూతంగా ఉంది. ఉర్దు, ఆంగ్లం బోధనామాధ్యమాలుగా ఉన్నాయి. గుజ్రి, పహరి, డోగ్రి వంటి భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. బకర్వలా గిరిజనులు, గుజ్జర్ ప్రజలలో గుజ్రి భాష వాడుకలో ఉంది. బక్రీవాలాలు గొర్రెలు, మేకల మందలు, గుర్రాలను మేపడం వృత్తిగా అవలంబించిన వారు అంటేకాక వారికి స్వల్పంగా వ్యవసాయభూమి కూడా ఉంటుంది. పశువుల మందలు మాత్రమే సంపదగా కలిగినవారిని నోమడ్స్ అంటారు. మతపరంగా వేరై ఉన్నప్పటికీ వారంతా ఐకమత్యంగా మెలుగుతుంటారు. 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా ప్రజలలో 60% ముస్లిములు, 37% హిందువులు, 2% సిక్కులు, ఇతరులు ఉన్నారు.

## చరిత్ర
రాజౌరీ పూర్వంలో రాజపుర అని పిలువబడేది. మహాభారత కాలంలో దీనికి ప్రాధాన్యత ఉండేది. ఇదుకు చైనాయాత్రికుడు హూయంత్సాంగ్ వద్ద కొంత ఆధారాలు ఉన్నాయి. రాజౌరీ, పూంచ్, అభిసర కాంభోజరాజ్య ఆధీనంలో ఉంటూ ఉండేది. పురాణ కాలంలో ఈ ప్రాంతం రాజపురం కాంభోజ రాజ్యంలో భాగమై ఉండేది. కామ-రాజపురం - గత్వ-కాంభోజ-నిర్జితస్వ..

## నిర్వహణ
* పుల్వామా జిల్లాలో 7 తెహ్సిల్స్ ఉన్నాయి: రాజౌరీ, డర్హల్, సునర్బని, కోటెరంక, నౌషెరా, తన్నమండి, కలకోట్.
* జిల్లాలో 9 బ్లాకులు ఉన్నాయి: రాజౌరీ, డర్హల్, సునర్బని, డూంగి, నౌషెహ్రా, కలకోట్, మంజకోటె, తన్నమండ్, బుధ. ఒక్కో బ్లాకులో పలు పంచాయితీలు ఉన్నాయి.

## రాజకీయాలు
రాజౌరీ జిల్లాలో 4 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి: నౌషెరా, డర్హల్, రాజౌరీ, కాలకోట్.

### 2001 లో గణాంకాలు

## సరిహద్దులు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు జిల్లాలు
వర్గం:రాజౌరీ జిల్లా
రంబాన్ జిల్లా

జమ్మూ కాశ్మీరు రాష్ట్రం లోని 20 జిల్లాలలో **రంబాన్** జిల్లా (ఉర్దు: ضلع رام بن ) ఒకటి. హిమాలయాలలోని పిర్‌పంజల్ పర్వతశ్రేణిలో ఉంది. దోడా జిల్లాలోని కొంత భూభాగం వేరుచేసి ఈ జిల్లా రూపొందించబడింది. రంబా ప్రాతం వెనుకబడి ఉండడం, సుదూరప్రాంతంలో ఉండడం కారణంగా 2007 నుండి రంబా యూనిట్ స్వతంత్రంగా వ్యవహరించడానికి అనుమతి లభించింది. జిల్లా కేంద్రగా రంబాన్ పట్టణం ఉంది. ఈ పట్టణం జమ్మూ, శ్రీనగర్ మద్య చీనాబ్ నదీతీరంలో ఉంది. ఇది జమ్మూ, శ్రీనగర్కు సుమారు 150 కి.మీ దూరంలో జాతీయరహదారి 44 పక్కన ఉంది.

## పాలనా విభాగాలు
రంబాన్ జిల్లా 2 తెహ్సిల్స్‌గా విభజించబడింది. 
* రంబాన్ తెహ్సిల్
* బనిహల్ తెహ్సిల్

ఒక్కొక్క తెహ్సిల్‌కు ఒక్కొక తెహ్సిల్దార్ ఉంటారు. తెహ్సిల్దార్ తెహ్సిల్‌కు అధికారబాధ్యతలు కలిగి ఉంటాడు. జిల్లా అదనంగా 4 బ్లాకులుగా విభజించబడి ఉంది : రంబాన్, బనిహల్, గూల్, రాంసు. ఒక్కొక్క బ్లాకుకు ఒక్కొక్క బ్లాక్ డెవెలెప్మెంట్ అధికారి ఉంటాడు.2001 గణాంకాలను అనుసరించి ఒక్కొక్క బ్లాకులో పలు పనచాయితీలు ఉంటాయి. జిల్లాలో 116 గ్రామాలు, 127 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో పంచాయతీ హల్కాలు 124 ఉన్నాయి.

## భౌగోళికం
రంబాన్ జిల్లా సముద్రమట్టానికి 1,156 మీ ఎత్తులో ఉంది. జిల్లా దక్షిణ సరిహద్దులో " పత్నిటాప్ " హిల్ స్టేషను ఉంది. పశ్చిమ సరిహద్దులో గూల్, ఉత్తర సరిహద్దులో బనిహాల్ ఉన్నాయి.జిల్లాలోని టెర్రిన్ ప్రాతం కొండలమయంగా ఉంటుంది. జిల్లా సరిహద్దులలో రియాసీ, ఉధంపుర్, అనంతనాగ్, దోడా, కుల్గాం జిల్లాలు ఉన్నాయి.

### వాతావరణం
రంబాన్ జిల్లా వాతావరణం ఎత్తు పల్లాలను అనుసరించి మారుతూ ఉంటాయి. అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత 42 డిగ్రీల ° సెల్షియస్ ఉంటుంది. రంబాన్ వంటి ఎత్తైన ప్రదేశాలలో 
ఉష్ణోగ్రత 0 డిగ్రీ సెల్షియస్‌కు చేరుకుంటుంది. క్లిష్టమైన శితోష్ణస్థితి కారణంగా ఇక్కడి ప్రజలు సంవత్సరంలో 8 మాసాలు మాత్రమే పనిచేస్తుంటారు.

## రాజకీయాలు
రంబాన్ జిల్లాలో 2 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి: బనిహాల్, రంబాన్.

## 2001 లో గణాంకాలు

జిల్లాలో పొగులి, రంబని కలిసిన కాశ్మీరి భాష అత్యధికంగా వాడుకలో ఉంది. సిరాజి కూడా జిల్లాలో అధికంగా వాడుకలో ఉంది. రంబాన్, బటొటే ప్రాంతాలలో డోగ్రీ భాష వాడుకలో 
ఉంది. జిల్లా తూర్పు, దక్షిణ ప్రాంతాలలో హిందువులు అధికంగా ఉన్నారు. ఉత్తర, పశ్చిమ ప్రాంతాలలో ముస్లిములు అధికంగా ఉన్నారు.భౌగోలికంగా కాశ్మీర్ లోయకు సమీపంగా ఉన్న కారణంగా జిల్లా వాయవ్యభాగంలో ఉన్న బనిహాల్, గోల్, కొన్ని ఇతర ప్రాంతాలలో వారిస్వంత యాసలో కాశ్మీరి భాషను మాట్లాడుతున్నారు. రంబాన్ జిల్లా ప్రజలు మతాలను కులాలను మరచి ఒకరికొకరు సహోదరభావంతో మెలగుతుంటారు. జమ్మూ కాశ్మీరు రాష్ట్రంలో అత్యంత శాతియుతమైన జిల్లాగా రంబాన్ జిల్లాకు ప్రత్యేకత ఉంది. 
ఈ జిల్లాలో ఇప్పటి వరకు మతసంఘర్షణ నమోదు కాకపోవడం ఒక ప్రత్యేకత. 

## బృహత్తర ప్రణాళికలు

### పిర్ పింజల్ రైల్వే టన్నెల్
పిర్ పింజల్ రైల్వే టన్నెల్ ప్రణాళిక భారతదేశ పొడవైన రైల్వే టన్నెల్‌గా గుర్తించబడుతుంది. ఇది 11.2 కి.మీ పొడవైనది. ఇది కాశ్మీర్ లోయ లోని బనిహాల్‌ను క్వాజీగుండ్‌తో కలుపుతుంది. ఈ 
టన్నెల్ కాశ్మీర్ రైల్వేలో ఒక భాగం.

### బగ్లిహర్ ఆనకట్ట
చందర్‌కోటే వద్ద జె.కె ఇండస్ట్రీస్ నిర్మించిన హైడ్రాలిక్ ప్రాజెక్ట్ " బగ్లిహర్ ఆనకట్ట " రంబాన్‌కు 8 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఈ ప్రాజెక్ట్ 900 మెగావాట్ల విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తుంది.
## సరిహద్దులు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు జిల్లాలు
వర్గం:రంబాన్ జిల్లా
సంబా జిల్లా

జమ్మూ కాశ్మీరు రాష్ట్రంలోని 20 జిల్లాలలో **సంబా జిల్లా** ఒకటి. ఈ జిల్లా కొత్తగా రూపొందించబడింది. ఈ ప్రాతం ముందు జమ్మూ జిల్లాలో అంతర్భాగంగా ఉండేది. ప్రస్తుతం ఈ జిల్లాలో సంబా, విజయ్పుర్, సర్వాల్ గ్రామం, గహ్వాల్ అతర్భాగంగా ఉన్నాయి. చారిత్రకంగా సంబా 22 పట్టణాలను కలిగిన ప్రాంతం. ఒక్కొక్కటి ఊక్కో ప్రత్యేక కుటుంబానికి చెందింది. సంబాలో అత్యధికులు రాజపుత్రులు. ప్రధానంగా సంబియన్లు. అందువలన సంబా ప్రజలలో అత్యధికులు భారత సైన్యంలో పనిచేస్తున్నారు. వీరు భారతీయ కాల్బలం, భారతీయ వాయుసేన, భారతీయ నౌకాదళం, సరిహద్దు రక్షణ శాఖ, ఐ.టి.బి.పి, సి.ఆర్.పి, ఎఫ్, ఐ, ఆర్. ఎఫ్, ఇతర పలు శాఖలలో పనిచేస్తున్నారు. సంబా బసంతర్ సెలఏరు పక్కన ఉపద్థితమై ఉంది. జమ్ము కాశ్మిర్ జిల్లా నుండి ఈ జిల్లాను పురమండలం వంతెన వేరు చేస్తుంది. జిల్లాలో 6% మాత్రమే ముస్లిములు ఉన్నారు.

## పాలన విభాగాలు
సంబా జిల్లాలో 4 బ్లాకులు ఉన్నాయి : సంబా ( జమ్మూ కాశ్మీరు) విజయ్పూర్, పుర్మండలం, ఘగ్వాల్. 
ఒక్కొక్క బ్లాకులో పలు గ్రామాలు ఉన్నాయి.

## పేరువెనుక చరిత్ర
సంబా అనే పేరు సాంబా అనే పదం వలన వచ్చింది. సాంబుడు భగవంతుడైన శ్రీకృష్ణుడు, జాంబవతి కుమారుడు. సాంబుడు అందగాడు అందరికీ అభిమానపాత్రుడు. సాంబుడు సహించరాని పనులు అనేకం చేసాడు. సాంబుడు చేసిన క్రియల ఫలితంగా యాదవవంశం అంతా నిర్మూలం అయింది. శ్రీకృషుడు పుత్రులను కోరుకుని మునుల సలహా మీద ఏకాంతజీవనం స్వీకరించి శరీరమంతా భస్మధారణ చేసి చెట్లబెరడును వస్త్రాలుగా చేసుకుని సంవత్సరాల తరబడి పరమశివుని కొరకు తపసుచేసి శివుని మెప్పించి శివపార్వతులను ప్రత్యక్షం చేసుకున్నాడు. 
తరువాత శ్రీకృష్ణుడు శివపార్వతులను తనకు శివుని వంటి కుమారుడు కావాలని కోరాడు. శివుడు శ్రీకృష్ణుని కోరికను నెరవేర్చి శ్రీకృష్ణ జంబతులకు పుత్రుని ప్రసాదించాడు. వారా పుత్రునికి సాంబుడు అని నామకరణం చేసారు. శివుని వంటి కుమారుని కోరుకున్నాడు కనుక సాంబుడు శివుడు లయకారకుడు కనుక శివునిలా యదువంశం సమూలంగా నాశనం కావడానికి సాంబుడు కారణం అయ్యాడు. శ్రీకృషుడు జన్మించిన యదువంశాన్ని వేరెవరు వధించలేరు కనుక మానవులకు మరణం తథ్యం కనుక యుగానంతంలో ఇలా సంభవించాలని శ్రీకృష్ణుడు సంకల్పించాడు. లయకారకుడైన శివునివంటి స్వభావంతో జన్మించాడు కనుక యదువంశం యుగాంతంలో లయం కావడానికి సాంబుడు కారణం అయ్యాడు. యాదవులు వారిలో వారు కలహించుకుని ఒకరిని ఒకరు వధించుకుని దాదాపు అందరూ నాశనం అయ్యారు. ఈ సంఘటనలో సాంబుడు నిమిత్తమాత్రుడు మాత్రం అయ్యాడు. దుర్యోదనుని కుమార్తె లక్ష్మణ స్వయంవరం ప్రకటిచిన సమయంలో సాంబుడు ఆమెను వివాహమాడాలని అనుకున్నాడు. కాని ఆమె అందుకు అంగీకరించలేదు. సాంబుడు స్వయంవరానికి వెళ్ళి ఆమెను బలవంతంగా తీసుకువెళ్ళాడు. ఆసమయంలో తనను ఎదిరించిన కురుసైన్యాలను ఓడించినా చివరకు సాంబుడు కౌరవులకు బంధీ అయ్యాడు. ఈ వార్తవిన్న బలరాముడు కృద్ధుడై హస్థిపురానికి వెళ్ళి సాంబుని విడిపినమని అడిగాడు. అందుకు నిరాకరించిన దుర్యోధనుని మీద కోపించిన బలరాముడు హస్థినాపురాన్ని ధ్వంసం చేయడానికి ఆయత్తమై తన నాగలితో హస్థినను ఒకవైపు పైకి లేపాడు. దుర్యోధనుడు కురుపెద్దల హెచ్చరికకు విని యాదవుల బలపరాక్రాలను గ్రహించి బలరాముని క్షమను వేడుకున్నాడు. బలరాముడు శాంతించాడు. దుర్యోధనుడు తరువాత శాంతించి తనకుమార్తె లక్ష్మణను సాంబుడికి ఇచ్చి వివాహం చేసాడు. సాంబుని వివాహవృత్తాతంతం వ్యాసభారతంలో కనిపించదు. అయినా ఇది ప్రచారంలో ఉంది.

## రాజకీయాలు
సంబా జిల్లాలో 2 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. సంబా, విజయ్పుర్.జమ్మూ కాశ్మీరు పార్లమెంటు నియోజకవర్గంలో 2 రెండు అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు అంతర్భాగంగా ఉన్నాయి.

## 2001 లో గణాంకాలు

## సరిహద్దులు

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు జిల్లాలు
వర్గం:సంబా జిల్లా