కైటభేశ్వర ఆలయం, కుబటూర్

**కైటభేశ్వర** ఆలయం (దీనిని కోటిశ్వర అని కూడా పిలుస్తున్నారు) కుబాతుర్ పట్టణంలో ఉంది (కుబత్తూర్ లేదా కుప్పత్తూర్ అని కూడా అంటారు). భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని షిమోగా జిల్లా అనావత్తి సమీపంలో పురాతన శాసనాలలో కుంతలనగర లేదా కోటిపురా అని పిలుస్తారు. క్రీ. శ. 1100 లో హొయసల రాజు వినయాదిత్య పాలనలో ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించారు. ఈ సమయంలో హొయసల పాలక కుటుంబం ఆరవ విక్రమాదిత్య రాజు పాలించిన సామ్రాజ్య పశ్చిమ చాళుక్య సామ్రాజ్యం శక్తివంతమైన భూస్వామ్యంగా ఉండేది. ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం, ఈ ఆలయం నిర్మాణ సంతకం ప్రధానంగా "చాళుక్యన్". కళా చరిత్రకారుడు ఆడమ్ హార్డీ ఆలయ నిర్మాణంలో పాల్గొన్న శైలిని "తరువాతి చాళుక్య, ప్రధాన స్రవంతి కాని, వర్ణపటానికి చాలా చివర" గా వర్గీకరించారు. ఉపయోగించిన నిర్మాణ సామగ్రి సబ్బు రాయి ఈ ఆలయాన్ని భారత పురావస్తు సర్వే జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నంగా రక్షించింది. 

## ఆలయ ప్రణాళిక
ఈ ఆలయంలో ఒకే చదరపు ఆకారపు మందిరం (తూర్పు-పడమర దిశతో *[[గర్భగుడి|గర్భగృహ]]*) ఉంది, ఇది గర్భగుడిని (సెల్లా లేదా విమాన) ప్రధాన పెద్ద బహిరంగ మందిరంతో (ముఖమంటప) అనుసంధానించే ఒక మండపం. ఇది అస్థిరమైన చదరంపై ఉంది. ఐదు వైపుల నుండి ప్రవేశించవచ్చు రెండు పార్శ్వాలు ఉత్తరం, దక్షిణం & తూర్పులో ఒక్కొక్కటి. మందిరం, మండపం గోడలు ఐదు అచ్చులతో కూడిన ఒక పునాది (ఆదిష్ఠాన) పై నిలబడి ఉన్నాయి. గర్భగుడి మీద ఉన్న ఉపరితల నిర్మాణం నాలుగు అంచెల (చాటుస్తల అర్పితా) తో ఉంటుంది. ఇది "శిరస్త్రాణం" (*అమలకా*) లాగా కనిపించే పెద్ద గోపురం పైకప్పుతో కప్పబడి ఉంటుంది, దీని ఆకారం మందిరం ఆకారాన్ని అనుసరిస్తుంది (ఈ సందర్భంలో చదరపు). "శిరస్త్రాణం" ఆలయంలో అతిపెద్ద శిల్పం, ఇది అందంగా చెక్కబడి, బాగా అలంకరించబడింది. గోపురం పైన రాతి నిర్మాణం వంటి అందమైన నీటి కుండ ఉంది (ఇది గోపురం పరాకాష్టను ఏర్పరుస్తుంది. అసలు శిఖరం పోయిన దేవాలయాల విషయంలో, సాధారణంగా లోహ నిర్మాణాన్ని ప్రత్యామ్నాయంగా ఉపయోగిస్తారు. వెస్టిబ్యూల్ (*సుకనాసి* లేదా "ముక్కు") పై ఉన్న గోపురం వాస్తవానికి ప్రధాన గోపురం పొడుచుకు, తూర్పు వైపు ఉంటుంది. తెరచిన మంటపం పెద్దది, దాని పైకప్పుకు భారీ లేత్-మారిన వృత్తాకార స్తంభాలు మద్దతు ఇస్తాయి. హాల్ పైకప్పు కేంద్ర ప్యానెల్లో సహాయక పనులు ముఖ్యంగా గుర్తించదగినవి మరియు ఆలయం యొక్క మొత్తం సంరక్షణ మంచిది.

## శిల్పాలు, అలంకరణలు

శిల్పకళా మూలాంశాలు, చిత్రలేఖనాలు, అలంకార ఉచ్చారణ, ఉపరితల ఆకారం (*శిఖరం*), ఈ ఆలయంలోని స్తంభాల రూపకల్పన ఇతర పశ్చిమ చాళుక్య దేవాలయాలలో సాధారణంగా కనిపిస్తాయి. మందిరం వెస్టిబ్యూల్ బయటి గోడలపై రెండు రకాలైన పూర్తి-పొడవు పిలాస్టర్లు ఉన్నాయి, ఇవి భారీగా ఉన్నప్పటికీ అస్పష్టమైన ఈవ్స్ వరకు చేరుకుంటాయి, సగం-పొడవు పైలస్టర్లు సూక్ష్మ అలంకార టవర్లకు మద్దతు ఇస్తాయి (వివిధ రకాలైన లాటినా, *భూమి* వంటివి). మహిషమర్దినీ (హిందూ దేవత దుర్గ ఒక రూపం), భైరవ (శివుడు, గణేశుడి ఒక రూపం,) శిల్పాలను ప్రధాన గోపురంపై చూడవచ్చు. బహిరంగ మందిరం (*ముఖమండపం*) బయటి గోడ అడుగుభాగంలో అలంకారమైన మూలాంశాలు ఉన్నాయి, పిలాస్టర్‌లు v ముఖంతో (కీర్తిముఖ స్క్రోల్స్) సూక్ష్మ అలంకార పిరమిడ్ ఆకారపు టర్రెట్లతో కప్పబడి ఉన్నాయి. హాలులోని కూర్చునే ప్రాంతం (*యక్షగానం*) పూల అలంకరణలతో అలంకరించబడుతుంది. మండపం  స్తంభాలు విలక్షణంగా వృత్తాకారంగా, మెరుగుపరచబడి, లేత్-మారినవి, ఆ స్తంభాలు ఒక వేదికపై అమర్చబడి ఉంటాయి (*జగతి*), ఇవి కొయ్యలు ఎత్తులో తక్కువగా ఉంటాయి. పైకప్పులు అలంకరించబడి ఉంటాయి, ఈవ్స్ మీద విలక్షణమైన హొయసల శైలి పారాపెట్ ఉగ్ర నరసింహ, వరాహ (పంది, విష్ణు గరుడ (డేగ), కేశవ (కృష్ణుడి రూపం) శిల్ప ప్రాతినిధ్యాలు ఉన్నాయి. గర్భగుడి మరియు గర్భగుడి ప్రవేశద్వారం వద్ద ఉన్న డోర్జాంబ్ సాధారణంగా అలంకరించబడి, హొయసల పాత్రను కలిగి ఉంటుంది, లింటెల్ "గజలక్ష్మి" (ఇరువైపులా ఏనుగులతో హిందూ దేవత లక్ష్మి) శిల్పం ప్రదర్శించబడుతుంది.
## చిత్రాలు

File:Profile of mantapa (hall) and shrine Kaitabhesvara temple at Kubatur.JPG|కుబటూరులోని కైటభేశ్వర ఆలయంలో మంటపం (హాలు), మందిరం బయటి గోడ అలంకరణ  ప్రొఫైల్
File:Vesara style tower over shrine in Kaitabhesvara temple at Kubatur.JPG|కుబటూర్‌లోని కైటభేశ్వర ఆలయంలో పూజా మందిరంపై వేసారా శైలిలో గోపురం
File:Ornate bay ceiling in Kaitabhesvara temple at Kubatur.jpg|కుబటూర్‌లోని కైటభేశ్వర ఆలయంలో అలంకరించబడిన బే సీలింగ్
File:Open mantapa (hall) in Kaitabhesvara temple at Kubatur.JPG|కుబటూర్‌లోని కైటభేశ్వర ఆలయంలో మూడు వైపులా ప్రవేశ ద్వారంతో పెద్ద బహిరంగ మహామంటపం (ప్రధాన మందిరం)
File:A virgal (herostone) in Kaitabhesvara temple at Kubatur.JPG|కుబటూర్‌లోని కైటభేశ్వర ఆలయంలో ఒక కన్య (హీరో స్టోన్).
File:A small shrine inside the open mantapa in Kaitabhesvara temple at Kubatur.JPG|కుబటూరులోని కైటభేశ్వర ఆలయ హాలులో ఒక చిన్న మందిరం.
File:Domical bay ceiling in Kaitabhesvara temple at Kubatur.JPG|కుబటూర్‌లోని కైటభేశ్వర ఆలయంలో అలంకరించబడిన డొమికల్ బే సీలింగ్


## ఇవి కూడా చూడండి
* అనేకధంగావదేశ్వర ఆలయం
* కైలాసనాథర్ దేవాలయం, కాంచీపురం
* కల్లేశ్వర ఆలయం, అంబాలి
* కల్లేశ్వర దేవాలయం, హైర్ హడగలి
* కళ్యాణసుందరేశర్ దేవాలయం, నల్లూరు
* కంపహేశ్వరర్ ఆలయం, తిరుబువనం
* కాకన్‌మఠ్
* శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం, హోసూరు
* కలరివతుక్కల్ ఆలయం
* పిండార దేవాలయాల సమూహం

## మూలాలు

వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:శివాలయాలు
వర్గం:కర్ణాటక దేవాలయాలు
వర్గం:కర్ణాటక పర్యాటక ప్రదేశాలు