రాయ్‌ఘడ్ కోట

భారతదేశంలోని మహారాష్ట్ర **రాయ్‌ఘడ్** జిల్లాలో కనిపించే రాయ్‌ఘడ్, మహద్ నగరంలో ఉన్న ఒక కొండ కోట. ఇది దక్కన్ పీఠభూమి బలమైన కోటలలో ఒకటి మరియు చారిత్రాత్మకంగా దీనిని రైరీ లేదా రైరీ కోట అని పిలుస్తారు.

మరాఠా పాలకుడు ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్, తన ప్రధాన ఇంజనీర్ హిరోజీ ఇందుల్కర్ కలిసి  రాయగడ్‌తో సహా వివిధ భవనాలు, నిర్మాణాల నిర్మాణం, అభివృద్ధిని చేశారు. 1674లో కొంకణ్ మరాఠా రాజ్యానికి రాజుగా పట్టాభిషేకం చేసిన తరువాత శివాజీ మహారాజ్ తన హిందవి స్వరాజ్ రాజధానిగా రాయగడ్‌ను ఎంచుకున్నారు.

సహ్యాద్రి పర్వత శ్రేణిలో, దాని బేస్ నుండి 820 మీటర్ల (2,700 అడుగులు) ఎత్తులో సముద్ర మట్టానికి 1,356 మీటర్ల (4,449 అడుగులు) ఎత్తులో ఉన్న ఈ కోట, చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల దృశ్యాలను అందిస్తుంది. ఈ కోటలో సగటున 5 మంది సభ్యులున్న కుటుంబాలతో సుమారు 1,550 మంది నివసించేవారు. కోటను చేరుకోవడానికి దాదాపు 1,737 మెట్లు ఎక్కవలసి ఉంటుంది. ప్రత్యామ్నాయంగా, సందర్శకులు రాయగడ్ రోప్‌వేను ఎంచుకోవచ్చు. ఇది 750 మీటర్ల (2,460 అడుగులు) పొడవు  400 మీటర్ల (1,300 అడుగులు) ఎత్తుకు చేరుకునే ఒక ఏరియల్ ట్రామ్‌వే  ఇది వారిని కేవలం నాలుగు నిమిషాల్లోనే భూమి నుండి కోటకు సౌకర్యవంతంగా చేరవేస్తుంది.

## ప్రధాన లక్షణాలు
ప్రధాన రాజభవనాన్ని కలపతో నిర్మించారు, వీటిలో మూల స్తంభాలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. ప్రధాన కోట శిధిలాలలో రాణి నివాసాలు, ఆరు గదులు ఉన్నాయి, ప్రతి గదికి దాని స్వంత విశ్రాంతి గది ఉంటుంది. గదులకు కిటికీలు లేవు. అదనంగా, మూడు వాచ్ టవర్ల శిధిలాలను నేరుగా రాజభవనం మైదానానికి ముందు చూడవచ్చు, వాటిలో మూడవది బాంబు దాడిలో ధ్వంసం కావడంతో రెండు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి . ఈ కోట గంగా సాగర్ సరస్సు అని పిలువబడే ఒక కృత్రిమ సరస్సును కూడా వీక్షిస్తుంది.

కోటకు ఏకైక ప్రధాన మార్గం "మహా దర్వాజా" (గతంలో సూర్యాస్తమయం సమయంలో మూసివేయబడిన గొప్ప ద్వారం) గుండా వెళుతుంది. ఈ మహా దర్వాజా ద్వారానికి ఇరువైపులా సుమారు 20–21 మీటర్ల (65–70 అడుగుల) ఎత్తు గల రెండు భారీ బురుజులు ఉన్నాయి. కోట పైభాగం ఈ ద్వారం కంటే 180 మీటర్ల (600 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది

రాయ్‌ఘడ్ కోట లోపల ఉన్న రాజు ఆస్థానంలో నాగర్‌ఖానా దర్వాజా అని పిలువబడే ప్రధాన ద్వారానికి ఎదురుగా ఉన్న అసలు సింహాసనం ప్రతిరూపం ఉంది. ఇది తూర్పు వైపున ఉంది. ఇక్కడే ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ రాజభిషేకం జరిగింది. సింహాసనం ద్వారం నుండి వినడానికి వీలుగా ఈ ఆవరణ ధ్వనిశాస్త్రపరంగా రూపొందించబడింది. దక్షిణాన మేనా దర్వాజా అని పిలువబడే ద్వితీయ ప్రవేశం, కోటలోని రాజ మహిళలకు రాణి నివాసానికి దారితీసే వ్యక్తిగత ప్రవేశ ద్వారం అని భావిస్తారు. రాజు, రాజు స్వయంగా పాల్కీ దర్వాజాను ఉపయోగించారు. ఉత్తర వైపు. పాల్ఖీ దర్వాజాకు కుడి వైపున మూడు చీకటి, లోతైన గదుల వరుస ఉంది. ఇవి కోటకు ధాన్యపు గడ్డి అని చరిత్రకారులు విశ్వసిస్తున్నారు. 

కోట నుండి, తక్మక్ టోక్ అని పిలువబడే ఉరితీత ప్రదేశాన్ని చూడవచ్చు, ఇది ఒక కొండ అంచు, ఇక్కడ నుండి శిక్ష పడిన ఖైదీలను మరణానికి విసిరేవారు. ఈ ప్రాంతానికి కంచె వేయబడింది.

జగదీశ్వర్ మందిరానికి దారితీసే ప్రధాన మార్కెట్ అవెన్యూ శిధిలాల ముందు శివాజీ విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేశారు, ఇందులో మొదటి దశలో సర్దార్ హిరోజీ ఇందుల్కర్ పేరు, అతని సొంత సమాధి, *వాఘ్యా* అనే కుక్క పేరు చెక్కబడి ఉన్నాయి. శివాజీ తల్లి అయిన రాజమాత జిజాబాయి సమాధిని పచాడ్ అనే దిగువ గ్రామంలో చూడవచ్చు. ఈ కోటలోని అదనపు ఆకర్షణలలో ఖుబ్లాధా బురుజ్, నానె దర్వాజా హట్టి తలావ్ (ఏనుగుల సరస్సు) ఉన్నాయి. హెన్రీ ఆక్సియెండెన్ 1674 మే 13 నుండి జూన్ 13 వరకు కోటలో ఉన్నారు, అతను ఇలా ఉదహరించాడు "మేము సూర్యాస్తమయం సమయంలో ఆ బలమైన పర్వతం పైకి చేరుకున్నాము, అది కళాత్మకత కంటే ప్రకృతిచేతనే ఎక్కువగా పటిష్టం చేయబడింది, ఎందుకంటే అది చేరుకోవడానికి చాలా కష్టమైన ప్రదేశంలో ఉంది, దానికి ఒకే మార్గం ఉంది, దానికి రెండు ఇరుకైన ద్వారాలు కాపలాగా ఉన్నాయి, ఒక బలమైన ఎత్తైన గోడ, దానికి బురుజులతో పటిష్టం చేయబడింది. పర్వతం మిగిలిన భాగమంతా నిటారుగా ఉండే లోయ, కాబట్టి అందులోని కొందరి ద్రోహం దానిని బయటపెడితే తప్ప అది అభేద్యమైనది. పర్వతం మీద రాజా దర్బారు  ఇతర రాష్ట్ర మంత్రుల ఇళ్ళు వంటి అనేక బలమైన భవనాలు ఉన్నాయి, సుమారు 300 వరకు, ఇది సుమారు 21 మైళ్ళ పొడవు ఒక మైలు వెడల్పు ఉంటుంది, కానీ దానిపై ఆహ్లాదకరమైన చెట్లు గానీ లేదా ఏ రకమైన ధాన్యాలు గానీ పెరగవు. మా ఇల్లు రాజా రాజభవనం నుండి సుమారు ఒక మైలు దూరంలో ఉంది, మేము చాలా సంతృప్తితో అందులోకి వెళ్లిపోయాము.

### ''హిరకాని బురుజ్''
కోటలో ఒక పెద్ద నిటారుగా ఉండే కొండ అంచుపై "హిరకాని బురుజ్" (హిరకాని బురుజు) అనే చారిత్రాత్మక బురుజు నిర్మించబడింది. పురాణం ప్రకారం "సమీపంలోని గ్రామానికి చెందిన హిరాకానీ అనే పాల పనిమనిషి కోటలో నివసించే ప్రజలకు పాలు విక్రయించడానికి వచ్చి, సూర్యాస్తమయం సమయంలో గేట్లు మూసివేయబడినప్పుడు ఆమె కోట లోపల ఉంది. రాత్రి పడిన తర్వాత గ్రామంలో ప్రతిధ్వనిస్తున్న తన పసికందు ఏడుపు విన్న ఆ ఆత్రుతగల తల్లి, తెల్లవారుజాము వరకు ఆగలేక, తన చిన్నారిపై ఉన్న ప్రేమ కోసం చిమ్మచీకటిలో ధైర్యంగా ఆ నిటారుగా ఉండే కొండ అంచు నుండి క్రిందికి దిగింది. ఆ తర్వాత ఆమె శివాజీ ముందు ఈ అసాధారణ సాహసాన్ని పునరావృతం చేసింది, ఆమె ధైర్యానికి ప్రతిఫలం పొందింది." ఇది ఒక సంభావ్య లొసుగు అని గమనించిన శివాజీ, ఆ కొండ అంచుపై ఒక బురుజును నిర్మించి, దానికి ఆ పాలమ్మాయి పేరు మీద హిరకాని బురుజు అని పేరు పెట్టారు.

## సంఘటనలు
ఛత్రపతి శివాజీ పెంపుడు కుక్క విగ్రహాన్ని జూలై 2012లో సంభాజీ బ్రిగేడ్ సభ్యులుగా ఆరోపించబడిన వారు నిరసనగా తొలగించారు, కాని శివాజీ రాయ్‌ఘడ్ స్మారక్ సమితి, ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా, శిల్పి రాంభావు పారఖీ, జిల్లా యంత్రాంగం దీనిని తిరిగి స్థాపించారు.

## రోప్‌వే
"రాయ్‌ఘడ్ రోప్‌వే" అనేది కోటకు ప్రయాణీకుల రవాణాను అందించే రోప్‌వే. రోప్‌వేకి ముందు రాయ్‌ఘడ్ కోటను అధిరోహించడానికి ఏకైక మార్గం అక్కడికి ట్రెక్కింగ్ చేయడం, దీనికి ఒక గంట సమయం పట్టింది. ఈ రోప్‌వే, కాలినడకన వెళ్లడానికి శారీరకంగా సిద్ధంగా లేని వారికి ఈ ప్రదేశాన్ని సాపేక్షంగా మరింత సులభంగా చేరుకునేలా చేస్తుంది, రాయగడ్ రోప్‌వే ప్రాజెక్ట్ ఒక లాభాపేక్ష లేని ప్రయత్నం, భారతదేశంలో ఈ రకమైనది ఇదే ఏకైక ప్రాజెక్ట్. ఈ సౌకర్యం 1886లో బాల గంగాధర్ తిలక్ ప్రారంభించిన శ్రీ శివాజీ రాయ్‌ఘడ్ స్మారక్ మండల్, (ఎస్ఎస్ఆర్ఎస్ఎమ్) పూణే సంస్థకు చెందినది. ఈ రోప్‌వే నిర్మాణం 1996లో పూర్తయింది.

1990లో, రోప్‌వే నిర్మించడానికి మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఎస్ఎస్ఆర్ఎస్ఎమ్ కు రోప్‌వే అనుమతి ఇచ్చింది. అలహాబాద్‌లోని నైనికి చెందిన ఒక కేంద్ర ప్రభుత్వ సంస్థ నుండి వచ్చిన ఎనభై మిలియన్ల రూపాయల ప్రతిపాదన ఆచరణ సాధ్యం కాదని భావించారు. తదనంతరం, జోగ్ ఇంజనీరింగ్ లిమిటెడ్ 1994లో 31 మిలియన్ల రూపాయల వ్యయంతో బిల్డ్-ఆపరేట్-ట్రాన్స్‌ఫర్ ప్రాతిపదికన ఈ ప్రాజెక్టును అమలు చేయడానికి ముందుకొచ్చింది, దానిని ఎస్ఎస్ఆర్ఎస్ఎమ్ ఆమోదించింది.

నిర్మాణ పనులు నవంబర్ 1994లో ప్రారంభమై, మార్చి 1996 నాటికి పూర్తయ్యాయి. ఈ ప్రాజెక్టును రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ సర్సంఘచాలక్ ప్రొఫెసర్ రాజేంద్ర సింగ్ ప్రారంభించారు, ఈ ఆరోహణ ఎత్తు 420 మీటర్లు, తాడు పొడవు 760 మీటర్లు. మోటారు సామర్థ్యం 52.22 kW, క్యాబిన్ బరువు ఒక్కొక్కటి 100 కిలోలు.

### రోప్‌వే  మ్యూజియం
రోప్వే ప్రాజెక్టులో బాబాసాహెబ్ పురందరే, నినాద్ బేడేకర్ రూపొందించిన మ్యూజియం ఉంది.

## జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో
'ది సీక్రెట్ ఆఫ్ ది శిలేలార్స్' అనే వెబ్ సిరీస్‌లోని అనేక సన్నివేశాలను రాయగడ్ కోటలో చిత్రీకరించారు. 2025 హిందీ సినిమా ఛావాలోని కొన్ని సన్నివేశాలను రాయగడ్‌లో చిత్రీకరించారు.

## గ్యాలరీ

File:Raigad fort towers.jpg|టవర్స్ అకా మనోర్
File:Raigad 1896.jpg|1896లో రాయగడ్ 
File:Raigad fort walls hidden in the green.JPG|రాయగడ్ కోట రక్షణ
File:RaigadFort1.jpg|రాయగడ్ కోట రాజభవన శిధిలాలు
File:Inscripted name of the architect of Raigad.JPG|ప్రధాన వాస్తుశిల్పి హిరోజీ ఇందుల్కర్ శాసనం
File:Total view of fort.jpg|మనోర్ వీక్షణ
File:Outer view of shiv temple.jpg|జగదీశ్వర ఆలయం
File:Chhatrapati Shivaji Maharaj Samadhi Raigad.jpg|ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ సమాధి (స్మారక చిహ్నం)
File:Shilalekh at Raigadh.jpg|జగదీశ్వర ఆలయంలోని శాసనం
File:Palace at Raigad Fort.jpg|రాయగడ్ కోట రాజసదర్
File:Chatrapati Shivaji Maharaj on his throne.jpg|మరాఠా సామ్రాజ్య సింహాసనం (మేఘదంబ్రి/ సిన్హాసన్)
File:Wagh Darwaza of Raigad fort.jpg|వాఘ్ దర్వాజా
File:Mahadarwaza and fortification of Raigad fort.jpg|మహాదర్వాజా & కోట నిర్మాణం
File:Ropeway trolleys.JPG|రాయగడ్ రోప్‌వే ట్రాలీలు
File:Opes of Raigad Ropeway.JPG |రాయగడ్ రోప్‌వే తాడులు
File:Riagad Ropeway Information.JPG |రాయగడ్ రోప్‌వే సమాచారం ( మరాఠీలో)


## ఇవి కూడా చూడండి
* కర్నాల కోట
* మదన్‌గడ్ కోట
* మహారాష్ట్రలోని కోటల జాబితా
## మూలాలు

వర్గం:మహారాష్ట్ర చరిత్ర
వర్గం:కోటలు