ముద్గల్

**ముద్గల్** భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రంలో రాయచూర్ జిల్లాలోని లింగ్సుగూర్ తాలూకాలో ఉన్న ఒక మునిసిపల్ పట్టణం. ముద్గల్ లింగ్సుగూర్ కి నైరుతి దిశలో 10 మైళ్ల దూరంలో ఉంది.

ముద్గల్ దేవగిరి సేవుణ యాదవులకు చెందిన అనేక శాసనాలను కలిగి ఉంది. ఇది చారిత్రక వారసత్వం, మతసామరస్యానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక్కడ ప్రధాన ఆకర్షణలు ముద్గల్ కోట శిథిలాలు, 1557 కు ముందు జెస్యూట్‌లు నిర్మించిన పురాతన రోమన్ కాథలిక్ చర్చి.

ఇక్కడ అశ్వత్థనారాయణ, వెంకటేశ్వర, నరసింహ, దిద్దెరాయ పురాతన దేవాలయాలు ఉన్నాయి.

## చరిత్ర

ముద్గల్ ఉనికి నియోలిథిక్ కాలం నాటిది.
ముద్గల్ ఋషి వినాయకుడి గురువుగా కూడా పిలవబడతాడు. ముద్గల్ చారిత్రక ఆసక్తి ఉన్న అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రదేశాలలో ఒకటి. ముద్గల్ లేదా ముడుగల్ దేవగిరి సేవుణ యాదవుల నాటి చరిత్రను కలిగి ఉంది, పట్టణం, దాని పరిసరాలలో కనుగొనబడిన అనేక శాసనాలు దీనికి నిదర్శనం.
11వ శతాబ్దంలో దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల విద్యార్థులకు ముద్గల్ ఒక విద్యా కేంద్రంగా ఉండేది.
14వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, ఇది కాకతీయ రాజ్యానికి ముఖ్యమైన శిబిరం. అలా-ఉద్-దిన్ బహ్మన్ షా, దేవగిరిని స్వాధీనం చేసుకున్న తర్వాత, రాయచూర్‌తో పాటు ముద్గల్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. బహమనీ సుల్తానేట్ కాలంలో దీనిని "అల్-మదగ్గల్" అని పిలిచేవారని, అరబిక్‌లో దానికి "వ్యవసాయపరంగా సాగు చేయబడిన ప్రదేశం" అని అర్థమని అనేకమంది చరిత్రకారులు పేర్కొనడం ద్వారా ముద్గల్ అసలు పేరు గురించి ఇటీవల కొంత వివాదం తలెత్తింది, ఎందుకంటే బహమనీ టర్క్‌లు ప్రధానంగా టర్కో-అరబ్ వారు. బహమనీ రాజవంశం స్థాపన తర్వాత, బీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీ రాజులు రాయచూర్, ముద్గల్ కోటలతో సహా బహమనీ రాజ్య భూభాగంలోని పశ్చిమ, దక్షిణ భాగాలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు.
16వ శతాబ్దంలో ముద్గల్‌ను విజయనగర సామ్రాజ్యం పాలించింది.
విజయనగర సురత్రాణ, బహమనీ సుల్తానుల మధ్య అనేక యుద్ధాలు జరిగాయి.

## పర్యాటక ప్రదేశాలు

ముద్గల్‌లో అత్యంత ముఖ్యమైన పర్యాటక ప్రదేశం ఇక్కడి కోట. ముద్గల్ వద్ద కోట నిర్మాణంలో, ఒక గుట్ట పైభాగంలో రాజకుటుంబీకుల ఇళ్ళు, బురుజులతో కూడిన గోడను నిర్మించారు. ముద్గల్ బయటి కోట గోడలు అర చదరపు మైలు విస్తీర్ణంలో ఉన్నాయి. బయటి కోటకు వెడల్పాటి కందకం ఉంది, అందులో నీరు నింపబడి ఉంటుంది. కందకం వెడల్పు మారుతూ ఉంటుంది, అనేక ప్రదేశాలలో 50 గజాల వరకు ఉంటుంది. కందకం వెనుక బురుజుల వరుసతో కూడిన ఎత్తైన గోడ ఉంది. ఆ తరువాత, ఇరుకైన కప్పబడిన మార్గం ఉంది, దానిని ఆనుకుని భారీ బురుజులతో కూడిన కౌంటర్ స్కార్ప్ ఉంది. ప్రస్తుతం ఉన్న కోట అమరికను బట్టి చూస్తే తుపాకుల ఆవిష్కరణ తర్వాత కోటను పునర్నిర్మించినట్లు తెలుస్తోంది. అనేక ప్రదేశాలలో రాతి కట్టడాలు హిందూ శైలిలో ఉన్నాయి, కానీ ఆర్చ్ ఆకారంలో ఉన్న పిట్టగోడ ముస్లిం డిజైన్‌లో ఉంది. కందకం, బురుజుల వరుస కలిసి ఆహ్లాదకరమైన దృశ్యాన్ని అందిస్తాయి.

ఉత్తరం వైపు ఉన్న ఫతే దర్వాజా ముందు, ఒక భారీ బురుజు ఉంది, ప్రతి వైపు ఒక తెర ఉంది. తద్వారా కోట రక్షణ కోసం ఒక బార్బికన్ (బయటి రక్షణ కట్టడం) ఏర్పడింది. ఈ బార్బికన్ సమీపంలో ఉత్తరం వైపు మూడు ఆర్చ్ ఓపెనింగ్‌లతో ఒక గార్డుల గది ఉంది. బార్బికన్‌కు పశ్చిమ, ఈశాన్య దిశలలో ప్రవేశ ద్వారాలతో ఒక ఇరుకైన కోర్టు ఉంది. దీని ద్వారాలు పిల్లర్-అండ్-లింటెల్ శైలిలో నిర్మించబడ్డాయి. ఈ గేట్‌వే కప్పబడిన మార్గంలో, రెండు వైపులా గార్డుల గదులు ఉన్నాయి. పైన పేర్కొన్న భారీ బురుజుపై ముచ్చె సమీపంలో కన్నడ శాసనం ఉన్న తుపాకీ ఉంది. తుపాకీ లోపలి భాగంలో పొడవాటి ఇనుప ముక్కలు ఉన్నాయి, ఇవి వెలుపల హోప్స్ (ఇనుప వలయాలు) తో కట్టబడ్డాయి.

పశ్చిమం వైపు మరో ప్రవేశ ద్వారం ఉంది, ఇరుకైన మార్గం వెనుక ఆర్చ్‌తో రెండవ ప్రవేశ ద్వారం ఉంది. ఈ ప్రదేశంలో గోడలు సైక్లోపియన్ నిర్మాణంలో ఉన్నాయి. ఈ ప్రవేశ ద్వారం మార్గానికి ఇరువైపులా గార్డుల గదులు కూడా ఉన్నాయి. రెండవ దానికి ఎడమ వైపున మూడవ ప్రవేశ ద్వారం ఉంది, ఇది కూడా వంపు తిరిగి ఉంది, కానీ మునుపటి దానిలాగా కొన రాతితో నింపబడి ఉంటుంది. ఈ ప్రవేశ ద్వారం ఇతర రెండింటి కంటే భారీ నిర్మాణంలో ఉంది, దీని మార్గానికి అనుసంధానించబడిన గార్డుల గది కూడా మరింత విశాలంగా ఉంది. ఈ గేట్‌వేకి సమీపంలో ఒక మసీదు ఉంది, ఇందులో డబుల్ పిల్లర్ హాల్ ఉంది, స్తంభాలు హిందూ డిజైన్‌లో ఉన్నాయి. రోడ్డుకు ఎదురుగా నౌబత్ ఖానా శిధిలాలు ఉన్నాయి. బాలా హిసార్‌కు వెళ్లే మార్గంలో గన్‌పౌడర్ మ్యాగజైన్ (మందుగుండు సామాగ్రి నిల్వ చేసే ప్రదేశం) ఉంది, ఇక్కడ ఒక చివర గన్‌పౌడర్‌ను నిల్వ చేయడానికి రెండు విభాగాలు నిర్మించబడ్డాయి.

## స్థానిక ఆహారం, వంటకాలు
స్థానిక ప్రజల ఆహారపు అలవాట్లు ఉత్తర కర్ణాటక ప్రాంతాన్ని పోలి ఉంటాయి, అయితే ముద్గల్‌కు సమీపంలో ఉన్న నగరాల వల్ల హైదరాబాద్, మరాఠీ, దక్షిణ కర్ణాటక, కొంకణి వంటకాల ప్రభావాలు ఉన్నాయి. సయ్యద్ తెగల పూర్వీకులు, మిడిల్ ఈస్ట్‌లో స్థిరపడి అరేబియా సంస్కృతిని తిరిగి తీసుకువచ్చిన ప్రవాసుల కారణంగా అరేబియా వంటకాల ప్రభావం ముఖ్యమైనది.

గొర్రెలు, పశువులు, గేదెలను పెంచడం సాధారణం కావడంతో పాలు, పాల ఉత్పత్తులు భారీ పరిమాణంలో ఉత్పత్తి చేయబడతాయి, వినియోగించబడతాయి, రవాణా చేయబడతాయి. అతిథులకు తమ పాల ఉత్పత్తుల తయారీ నైపుణ్యాలను ప్రదర్శించడం ఆతిథ్యమిచ్చే కుటుంబానికి ప్రతిష్టాత్మక చిహ్నంగా ఉండటంతో వృద్ధ ముద్గల్ ప్రజలు ఇంట్లో పాల ఉత్పత్తులను తయారు చేయడంలో గర్వపడతారు. అయితే ముద్గల్ వెలుపల వలసపోతున్న యువ తరంతో ఈ పద్ధతి తగ్గుముఖం పట్టింది.

చికెన్, చేపలు, మటన్, గొడ్డు మాంసం వంటి మాంసం ఉత్పత్తులు కూడా ఇక్కడ ఉత్పత్తి చేయబడతాయి. పశువులకు తాజా మేత అందుబాటులో ఉండటం వల్ల ముద్గల్ మటన్ దాని రుచికరమైన రుచికి ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందింది. అనేక స్థానిక వంటకాలు పాలు లేదా మాంసం ఆధారంగా తయారుచేస్తారు.

జొన్నలు, సజ్జలు, బార్లీ, మొక్కజొన్న ఇక్కడ స్థానికంగా పండించబడతాయి. ఇవి ప్రధాన ఆహారం అయినప్పటికీ ఈ రోజుల్లో పొరుగు ప్రభావాల కారణంగా గోధుమలు, బియ్యం కూడా పండిస్తున్నారు, వినియోగిస్తున్నారు.

వంట నూనె, పచ్చళ్ళు, ఆచార్ల (నిల్వ పచ్చళ్ళు) ఉత్పత్తి కోసం వేరుశెనగ, పొద్దుతిరుగుడు కూడా భారీ పరిమాణంలో సాగు చేస్తారు.

చెరకు, షుగర్ బీట్ సాగు కారణంగా బెల్లం పెద్ద పరిమాణంలో ఉత్పత్తి అవుతుంది, ఎగుమతి చేయబడుతుంది.

కేయెన్, పాప్రికా వంటి స్థానిక రకాలతో మిరప సాగు కూడా భారీ ఎత్తున సాగుతోంది. వీటిని అనేక స్థానిక వంటకాల రుచిని పెంచడానికి ఉపయోగిస్తారు - స్థానికులు ఎక్కువ కారం తినడానికి అలవాటు పడ్డారు. అనేక ఇతర భారతీయ సుగంధ ద్రవ్యాలు కూడా సాగు చేయబడతాయి.

## జనాభా వివరాలు
2001 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ముద్గల్ జనాభా 19,117. జనాభాలో పురుషులు 51%, స్త్రీలు 49% ఉన్నారు. ముద్గల్ సగటు అక్షరాస్యత రేటు 52%, ఇది జాతీయ సగటు 59.5% కంటే తక్కువగా ఉంది: పురుషుల అక్షరాస్యత 62%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 41%.

## రవాణా
ముద్గల్ రోడ్డు మార్గం ద్వారా బెంగుళూరు, హుబ్లీ, హైదరాబాద్, పూణే, పనాజీ, బాగల్‌కోట్, ఇతర ప్రధాన నగరాలకు బాగా అనుసంధానించబడి ఉంది. సమీప ప్రధాన విమానాశ్రయం హైదరాబాద్‌లో ఉంది.

### సుదూర బస్సు మార్గాలు
కర్ణాటక రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (KSRTC) ఇతర నగరాలు, గ్రామాలకు బస్సు సర్వీసును నడుపుతోంది. వివిధ ప్రైవేట్ బస్సు సర్వీసులు కూడా ఉన్నాయి.

### రైల్వేలు
రాయచూర్ ముద్గల్‌కు సమీప రైల్వే స్టేషన్. రాయచూర్‌లో ఒక ప్రధాన రైలు మార్గం ఉంది, బెంగుళూరు, ముంబై, ఢిల్లీ, చెన్నై, హైదరాబాద్, అహ్మదాబాద్, త్రివేండ్రం, కన్యాకుమారి, పూణే, భోపాల్, ఆగ్రా వంటి భారతదేశంలోని అన్ని ప్రధాన ప్రాంతాలకు రైళ్ల ద్వారా బాగా అనుసంధానించబడి ఉంది.

కలబురగి జిల్లాలోని వాడి జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్‌ను గడగ్ జంక్షన్‌తో కలపడానికి ఇటీవల ఒక రైల్వే ప్రాజెక్ట్ ప్రారంభించబడింది; ఫలితంగా ముద్గల్, లింగ్సుగూర్ రైలు ద్వారా అనుసంధానించబడతాయి.

### వాయు మార్గాలు
హైదరాబాద్‌లోని రాజీవ్ గాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం ముద్గల్ నుండి సమీప అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం, గుల్బర్గాలోని గుల్బర్గా విమానాశ్రయం ముద్గల్ నుండి సమీప దేశీయ విమానాశ్రయం.

## ఇవి కూడా చూడండి

* ఉత్తర కర్ణాటకలో పర్యాటకం
* ఉత్తర కర్ణాటక
* కూడలసంగమ
* బాదామి
* పట్టడకల్
* ఐహోళె
* మహాకూట
* కుక్నూర్
* మహాదేవ ఆలయం (ఇటగి)
* గజేంద్రగఢ్
* సూది (గ్రామం)
* రెండవ దేవరాయలు

## బయటి లింకులు

* ముద్గల్ కోట
* ముద్గల్ కోట
* గూగుల్ మ్యాప్స్ లో ముద్గల్ కోట

## మూలాలు