ఉత్పలదేవుడు

**ఉత్పలదేవుడు** (సుమారు సా.శ. 900–950) కాశ్మీర్ ప్రాంతానికి చెందిన శైవ తాంత్రిక తత్వవేత్త, దైవశాస్త్రవేత్త, కవి. ఇతను త్రిక శైవ సంప్రదాయానికి చెందినవాడు, ఏకత్వవాద ఆదర్శవాదానికి చెందిన ప్రత్యభిజ్ఞ పాఠశాల తత్వవేత్త. శైవ హిందూ తత్వశాస్త్రంలోని ప్రత్యభిజ్ఞ పాఠశాలకు ఇతను రాసిన *[[ఈశ్వరప్రత్యభిజ్ఞాకారిక]]* (IPK, *భగవంతుని గుర్తింపుపై శ్లోకాలు*) ఒక ప్రధాన గ్రంథం. ఉత్పలదేవుడు తాంత్రిక గురువు, మతపరమైన భక్తి కవి కూడా. ఇతను రాసిన ప్రభావవంతమైన రచన *[[శివస్తోత్రావళి]] (శివునిపై స్తోత్రాల మాల)*, ఇది కాశ్మీరీ శైవులలో ప్రసిద్ధి చెందిన శైవ శ్లోకాల సంకలనం.

ఉత్పలదేవుడు సోమానందుని (సా.శ. 875–925) విద్యార్థి, వ్యాఖ్యాత అభినవగుప్తునిపై ప్రభావం చూపినవాడు. తరువాత అభినవగుప్తుని రచనలు ఉత్పలదేవుని రచనలను మరుగున పడేశాయి. అయినప్పటికీ, ఇండాలజిస్ట్ రాఫెల్ టోరెల్లా ప్రకారం "అభినవగుప్తుని చాలా ఆలోచనలు ఉత్పలదేవుడు అప్పటికే వివరించిన అంశాల అభివృద్ధి రూపమే."

## తత్వశాస్త్రం
టోరెల్లా ఉత్పలదేవుని తత్వశాస్త్రాన్ని "జ్ఞానమీమాంస, అధిభౌతికశాస్త్రం, మతపరమైన అనుభవం, భాషా తత్వశాస్త్రం, సౌందర్య ఊహాగానాల అద్వితీయ కలయిక"గా వర్ణించాడు.

*ఈశ్వరప్రత్యభిజ్ఞా-కారిక*లోని "జ్ఞానాధికార" అధ్యాయంలో, ఒక వ్యక్తికి తెలిసిన విషయంగా ఉండే సామర్థ్యాన్ని నొక్కిచెప్పడం ద్వారా ఆత్మ ఉనికిని స్థాపించాలని ఉత్పలదేవుడు లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. ఉత్పలదేవుడు జ్ఞాపకశక్తిని (స్మృతి) ఎత్తిచూపాడు, ఇది సుదీర్ఘ కాలం పాటు జరిగే ఒక జ్ఞానపరమైన సంఘటన. అసలు జ్ఞానం కలిగిన క్షణంలో ప్రస్తుత స్వీయ-అవగాహన అంశం ఉంటుంది. రెండు పాయింట్ల వద్ద ఉన్న అంశం ఒకే చైతన్యం అభివ్యక్తి, కాబట్టి అవి ఒకే స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఆత్మను తిరస్కరించే బౌద్ధ జ్ఞాపకశక్తి వివరణను ఉత్పలదేవుడు వ్యతిరేకించాడు. గత జ్ఞానాలు తర్వాతి జ్ఞానాలపై గుప్త ముద్రలను (*సంస్కారాలు*) వదిలివేస్తాయని, శాశ్వతమైన తెలిసిన ఆత్మ లేకుండానే బౌద్ధులు జ్ఞాపకశక్తిని వివరిస్తారు. అయితే, అసలు జ్ఞానం దానికి మాత్రమే పరిమితం అని ఉత్పలదేవుడు ఎదురుదాడి చేశాడు.

### దైవశాస్త్రం
ఉత్పలదేవుని ప్రకారం, పరమ సత్యం అయిన శివుడు, "సంపూర్ణ అహం" (నేను), ఆత్మ, ఏకైక కర్త లేదా చైతన్యం. టోరెల్లా పేర్కొన్నట్లుగా, "వాస్తవికత అసంబద్ధతను ఏకం చేసి, జీవం పోసే, ప్రతి పరిమిత విషయానికి, అలాగే రోజువారీ జీవితంలోని ప్రతి రూపానికి, కార్యకలాపానికి ఆధారంగా నిలిచే ఒకే, డైనమిక్ కర్త ఉన్నాడని" బౌద్ధులకు వ్యతిరేకంగా నిరూపించడానికి ఉత్పలదేవుడు నిరంతరం కృషి చేశాడు.

దేవుని గురించి ఉత్పలదేవుని దృక్పథం *ఈశ్వరప్రత్యభిజ్ఞా-కారిక*లో ఇలా పేర్కొనబడింది:ఒకే గొప్ప దైవం ఉంది, అది అన్ని ప్రాణుల అంతరాత్మ. ఇది అన్ని వస్తువులుగా తనను తాను రూపొందించుకుంటుంది, మూడు రకాల అఖండమైన అవగాహనతో నిండి ఉంటుంది: “నేను”, “ఇది”, “నేను ఇది”.టోరెల్లా ప్రకారం, ఉత్పలదేవుని మరొక ముఖ్యమైన, అసలైన సహకారం అతని "ఆభాస" (కాంతి, ప్రకాశం, వ్యక్తీకరణలు) సిద్ధాంతం. ఇది ప్రతిదీ శివుని చైతన్య ప్రకాశవంతమైన వ్యక్తీకరణలుగా చూస్తుంది, ఆ చైతన్యమే వాటికి అవసరమైన పునాది. ప్రతి "వ్యక్తీకరణ" ఒక రకమైన విశ్వవ్యాప్తం, ఇది ఒక నిర్దిష్ట సంస్కృత పదంతో అనుసంధానించబడి ఉంటుంది. అయితే ఆభాస అనే పదం కొత్త పదం కాదని, "వేదాంత, బౌద్ధ పాఠశాలల్లో సాధారణంగా ఉపయోగించబడిందని" టోరెల్లా పేర్కొన్నాడు.

ఉత్పలదేవుని దేవుని దృక్పథాన్ని టోరెల్లా ఈ క్రింది విధంగా వివరించాడు:ఈ నేను లేదా చైతన్యం, మతపరమైన తలంలో, శివుడు. తన అత్యున్నత రూపంలో, పరమ దైవ వ్యక్తిత్వం కేవలం 'నేను' - చైతన్యం, ఆనందంతో కూడి ఉంటుంది - దీనిలో అన్ని సూత్రాలు సంపూర్ణ విలీన స్థితిలో ఉన్నప్పటికీ ఇమిడి ఉంటాయి. ప్రతి వాస్తవికత అంతిమ సారాంశంగా IPK అంతటా అతను ఉన్నాడు, అక్కడక్కడ ప్రత్యక్షంగా ప్రస్తావించబడ్డాడు, అయినప్పటికీ సాధారణంగా అతని తక్కువ తీవ్రమైన రూపం కనిపిస్తుంది, ఇది అతీతత్వం, అంతర్లీనత్వం మధ్య సమతుల్యతను పాటిస్తుంది. వాస్తవానికి, ఇది బోధించడానికి ఒక వస్తువు, ఈ బోధనను స్వీకరించే గ్రహీత అవసరమయ్యే వివరణాత్మక రచన; ఇది వ్యక్తీకరణ ప్రపంచానికి అందుబాటులో ఉండే దేవుని రూపంతో వ్యవహరించక తప్పదు, అదే సమయంలో దాని సార్వభౌమాధికారిగా దృఢంగా ఉంటుంది. అత్యున్నత తలంలో తన పరిపూర్ణతలో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న నేను మాత్రమే ఉంటుంది, తెలియదగిన జాడ ఏదీ ఉండదు... దేవుని ఈ మరింత అందుబాటులో ఉండే రూపం రెండవ స్థాయితో అనుసంధానించబడి ఉంది. దీనిని ప్రధానంగా మహేశ్వరుడు, ఈశ్వరుడు, ఈశుడు, ప్రభువు అని సూచిస్తారు, అయితే అత్యున్నత రూపానికి తరచుగా శివుడు లేదా పరమేశ్వరుడు అనే పేరు ఇస్తారు, కానీ ఖచ్చితంగా ఈ రెండు శ్రేణుల మధ్య మార్పిడి ఉంటుంది - ఇది పరోక్షంగా ఒకే వాస్తవికత అనే విషయాన్ని, ప్రతి స్థాయి, రూపం వ్యత్యాసం పూర్తిగా వివరణాత్మక అవసరాలకు సాధనమని సూచిస్తుంది.ఈ పరమ సత్యం శైవసిద్ధాంత తత్వశాస్త్రం (పాత్రలో పూర్తిగా ఏకత్వవాదంగా ఉంటూనే) మాదిరిగానే తత్వాల (వాస్తవికత) శ్రేణి ద్వారా తనను తాను వ్యక్తపరుస్తుంది.

ఉత్పలదేవుడు దేవుని (ఈశ్వరుని) ఉనికికి ఒక వాదనను కూడా అందించాడు, ఇది కనీసం పాక్షికంగా న్యాయ వనరుల నుండి తీసుకోబడింది. ఇసాబెల్ రాటీ ప్రకారం, ఈ వాదన "విశ్వం అనేది ఒక నిర్దిష్ట అమరికతో కూడిన ప్రభావం, దీనిని తెలివైన ఏజెంట్ తన సమర్థవంతమైన కారణంగా సృష్టించి ఉండాలి" అని పేర్కొంటుంది. ఇంకా, ఉత్పలదేవుని ప్రకారం, విశ్వం సంక్లిష్టత, సామరస్యాన్ని బట్టి, ఈ సృష్టికర్త సర్వజ్ఞుడు, సర్వశక్తిమంతుడు అయి ఉండాలి.

### గుర్తింపు
టోరెల్లా పేర్కొన్నట్లుగా, ఉత్పలదేవుని విముక్తి దైవశాస్త్రంలో కీలక అంశం "గుర్తింపు" (ప్రత్యభిజ్ఞ) ఆలోచన, దానిని ఎలా సాధించాలి అనేది. ఇది తనను తాను పరమ శివునిగా గుర్తించే చర్య తప్ప మరేమీ కాదు. టోరెల్లా వివరించినట్లుగా, గుర్తింపు అంటే:భక్తునిలో గుర్తింపు చర్యను ప్రేరేపించడం మాత్రమే, ఇది కొత్తదాన్ని వెల్లడించదు కానీ నేనును తన నుండి దాచిన ముసుగులను మాత్రమే తొలగిస్తుంది; ఒక జ్ఞానం సృష్టించబడదు కానీ దాని ఉపయోగాన్ని, అది జీవితంలోకి ప్రవేశించడాన్ని నిరోధించిన మసకతనం తక్షణమే తొలగించబడుతుంది. ఇది జరగడానికి గురువు ప్రాంగణాన్ని సృష్టించే మార్గం, దీనికి విరుద్ధంగా, క్రమంగా ఉండవచ్చు: ఉత్పలదేవుడు తన రచనతో చేసేది ఇదే, గుర్తింపు ప్రేరేపించబడే వరకు నేను శక్తులను, ప్రభువు శక్తులను వెలుగులోకి తీసుకురావడానికి వాదనల శ్రేణి ద్వారా లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. అటువంటి సరళ (అవక్ర) మార్గ సాధన శివుని స్వభావంలోకి ప్రవేశించడానికి, జీవితంలో విముక్తి పొందిన స్థితిని సాధించడానికి సరిపోతుంది, ఇది అసాధారణ శక్తులతో కూడా కూడి ఉండవచ్చు... ఇది రోజువారీ వాస్తవికతలోనే అలాగే జరుగుతుంది. విముక్తి కాంతి దాని రంగులను వెలసిపోయేలా చేయదు, వాటిని కప్పివేయదు కానీ వాటిని ప్రకాశవంతం చేస్తుంది, వ్యక్తిగత రుచుల గొప్పతనాన్ని కొనసాగిస్తూనే అన్యత్వాన్ని తొలగించే అద్భుతాన్ని చేస్తుంది.

### బౌద్ధమత ప్రభావం
ఉత్పలదేవుని తత్వశాస్త్రం బౌద్ధ విజ్ఞానవాద ప్రమాణ పాఠశాల రచనలను, ముఖ్యంగా ధర్మకీర్తి రచనలను ఉపయోగిస్తుంది, అదే సమయంలో విమర్శిస్తుంది. "వారి స్థానాలపై విమర్శ ఉత్పలదేవునికి ప్రత్యభిజ్ఞ తత్వశాస్త్రాన్ని నిర్మించడంలో, మెరుగుపరచడంలో గణనీయమైన సహాయం చేసిందని" టోరెల్లా రాశాడు. న్యాయ వర్గాలపై బౌద్ధుల విమర్శతో ఉత్పలదేవుడు ఏకీభవిస్తూ, వారి అనేక తాత్విక సాధనాలను ఉపయోగిస్తున్నప్పటికీ, వారి వ్యవస్థలో పరమ ప్రభువు శివుని గురించిన అవగాహన లోపించిందని అతను భావించాడు. శివుడు "స్వేచ్ఛా, 'వ్యక్తిగత' చైతన్య సర్వవ్యాప్త చైతన్యం."

బౌద్ధమతానికి చెందిన దిజ్ఞాగ-ధర్మకీర్తి పాఠశాలను ఉత్పలదేవుడు పరిశీలించడం, విమర్శించడం "వారి సిద్ధాంతాలు, వారి పరిభాషను ఎక్కువ లేదా తక్కువ చేతనంగా గ్రహించే విచిత్రమైన దృగ్విషయానికి దారితీసింది లేదా కనీసం దానితో పాటు జరిగింది. ఇది ప్రత్యభిజ్ఞ నిర్మాణంలో గణనీయమైన ఆనవాళ్లను వదిలివేసింది" అని టోరెల్లా రాశాడు. గౌరవనీయమైన ప్రత్యర్థి కొన్ని మార్గాలను అనుసరించడం ద్వారా ఉత్పలదేవుడు తన పాఠశాల ప్రతిష్టను పెంచడానికి ఇది ఒక మార్గం కూడా అయి ఉండవచ్చు. ఉత్పలదేవుడు అరువు తెచ్చుకుని అభివృద్ధి చేసిన కొన్ని బౌద్ధ ఆలోచనలు అనుపలబ్ధి, అపోహ సిద్ధాంతాలు.

### వాస్తవికత భాషా స్వభావం
ఉత్పలదేవుడు వ్యాకరణకర్త భర్తృహరి భాషా అధిభౌతికశాస్త్రం నుండి కూడా గ్రహించాడు, ఇది జ్ఞానం, వాస్తవికతను భాషతో నిండినదిగా చూస్తుంది. అందువల్ల, ఉత్పలదేవుని ప్రకారం, అంతిమ వాస్తవికత అనేది స్వభావరీత్యా భాషాత్మకమైన స్వేచ్ఛా చైతన్యం. టోరెల్లా రాసినట్లుగా, ఉత్పలదేవుడు "ప్రతి జ్ఞాన కార్యకలాపాల నడిబొడ్డున భాష అనివార్య ఉనికిని" చూస్తాడు.

*ఈశ్వరప్రత్యభిజ్ఞా-కారిక*లోని కొన్ని అత్యంత ప్రసిద్ధ శ్లోకాలలో ఉత్పలదేవుడు పేర్కొన్నట్లు:
కాంతి (ప్రకాశం) ఆవశ్యక స్వభావం ప్రతిబింబించే అవగాహన (విమర్శ); లేకపోతే కాంతి, వస్తువులచే 'రంగులు వేయబడినప్పటికీ', స్ఫటికం మొదలైనవాటిలాగా జడమైన వాస్తవికతను పోలి ఉంటుంది. - I.V.11
చైతన్యం దాని ఆవశ్యక స్వభావంగా ప్రతిబింబించే అవగాహనను కలిగి ఉంటుంది; ఇది స్వేచ్ఛగా ఉద్భవించే పరమ పదం (వాక్). ఇది సంపూర్ణ కోణంలో స్వేచ్ఛ, పరమాత్మ సార్వభౌమాధికారం. - I.V.13

### ఇతర సేవలు
ఉత్పలదేవుడు పవిత్ర గ్రంథాలు, సాధారణంగా మతం పట్ల సార్వత్రిక దృక్పథాన్ని కలిగి ఉన్నాడు. టోరెల్లా ప్రకారం, ఉత్పలదేవునికి, ఆగమ (పవిత్ర గ్రంథం) అనేది శివుని గొంతుక, "ఇది వైష్ణవ నుండి బౌద్ధ (శైవంతో సహా) వరకు ఉన్న అన్ని ఆగమాలను కలిగి ఉంటుంది."

ఉత్పలదేవుడు సౌందర్యశాస్త్రంపై కూడా రాశాడు. టోరెల్లా ప్రకారం, "తాత్విక-మతపరమైన ఊహాగానాలలోకి సౌందర్యశాస్త్రం ప్రవేశానికి మనం కచ్చితంగా ఉత్పలదేవునికే రుణపడి ఉంటాము. అతని చమత్కార (అద్భుతమైన ఆనందం) భావన అనుభవం ఉన్నత స్థాయిని సూచిస్తుంది. ఇది వ్యక్తమైన ప్రపంచ వాస్తవికతను, అందాన్ని చెక్కుచెదరకుండా ఉంచుతుంది, కానీ అదే సమయంలో పరమ చైతన్యం కేంద్రంగా ఉన్న సంపూర్ణతలో దానిని ప్రొజెక్ట్ చేస్తుంది."

## రచనలు
ఉత్పలదేవుడు వివిధ రచనలు చేశాడు:

* *శివదృష్టివృత్తి,* సోమానందుని *శివదృష్టి*పై వ్యాఖ్యానం
* *[[శివస్తోత్రావళి]] (శివునిపై స్తోత్రాల మాల)*
* *[[ఈశ్వరప్రత్యభిజ్ఞాకారిక]] (భగవంతుని గుర్తింపుపై శ్లోకాలు)*
* *ఈశ్వరప్రత్యభిజ్ఞాకారికవృత్తి*, *[[ఈశ్వరప్రత్యభిజ్ఞాకారిక]]*పై వ్యాఖ్యానం
* *ఈశ్వరప్రత్యభిజ్ఞావివృతి*, *[[ఈశ్వరప్రత్యభిజ్ఞాకారిక]]*పై సుదీర్ఘ వ్యాఖ్యానం, ఇది కేవలం ముక్కల రూపంలోనే మిగిలి ఉంది
* *సిద్ధిత్రయి* (“మూడు రుజువులు”), ఈశ్వరసిద్ధి (“భగవంతుని రుజువు”), అజడప్రమాతృసిద్ధి (“జడత్వం లేని విషయం రుజువు”), సంబంధసిద్ధి (“సంబంధ రుజువు”) అనే మూడు తాత్విక రచనల త్రయం.
## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* ఉత్పలదేవుని రచనల జాబితా, ఐటమ్ 472 , కార్ల్ పోటర్, వాషింగ్టన్ విశ్వవిద్యాలయం
* Shaiva Devotional Songs of Kashmir: A Translation and Study of Utpaladevas Shivastotravali (Suny Series in Human Communication Processes) Constantina R. Bailly
వర్గం:కాశ్మీర్ శైవమతం
వర్గం:కాశ్మీర్ శైవం
వర్గం:కాశ్మీరీ పండితులు