open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
రావు బికా

**రావు బికా** (5 ఆగస్టు 1438 - 17 జూన్ 1504) రాజ్‌పుత్‌ల రాథోడ్ వంశానికి చెందిన వారసుడు  భారతదేశంలోని ప్రస్తుత రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో బికానెర్ నగరం & బికనీర్ రాష్ట్ర స్థాపకుడు. ఆయన జోధ్‌పూర్ నగర స్థాపకుడు రావు జోధ ఐదవ కుమారుడు. ఆయన పాలనలో 40,000 చదరపు మైళ్ల విస్తీర్ణాన్ని నియంత్రించాడు, ఇందులో 3,000 గ్రామాలు ఉన్నాయి. థోడ్ రాజవంశంలోని బికా రాథోడ్ వంశానికి పూర్వీకుడు, బికావత్ రాథోడ్ హౌస్, బికానెర్ రాయల్ హౌస్ వ్యవస్థాపకుడు.

## బికనీర్ స్థాపన
క్రీ. శ. 1465లో, రావు బికా ఆలస్యంగా వచ్చి తన మామయ్య రావత్ కంధల్ పక్కన కూర్చున్నాడు, ఆయనతో ఆయన గుసగుసలాడుతూ సంభాషించారు. రావు జోధా సరదాగా మాట్లాడుతూ, వారు కొత్త భూభాగాన్ని జయించే ప్రణాళికను రూపొందిస్తున్నారని, తన పెద్ద కుటుంబాన్ని పోషించాలనే ఆలోచన నిరంతరం ఆయనకు సూచించబడుతోందని వ్యాఖ్యానించారు. రావు బికా, రావత్ కంధల్ ఈ పరిశీలనను ఒక సవాలుగా తీసుకొని కొత్త భూములను గెలుచుకుంటామని ప్రతిజ్ఞ చేశారు. విజయం ద్వారా జయించడానికి రావు జోధా ఆమోదించిన భూమి జంగ్లాదేశ్, ఇది సంఖల రాజపుత్రుడైన నాపో సూచించినట్లుగా యుద్ధం ద్వారా ఎక్కువగా బలహీనపడింది.

1465 సెప్టెంబరు 30న, 27 ఏళ్ల రావు బికా, 100 మంది గుర్రపు సైనికులు 500 మంది పాదచారుల సైనికులతో కలిసి, జంగ్లాదేశ్‌ను జయించడానికి జోధ్‌పూర్ నుండి బయలుదేరాడు. ఆయనతో పాటు ఆయన మామ రావత్ కంధల్ (మార్వార్ రావు జోధా చేసినట్లే తన మేనల్లుడుని స్థాపిస్తానని ప్రమాణం చేసిన ఆయన, ఆయన పినతండ్రులు రూపో, మండన్, మండలో, నాథు, ఆయన సోదరులు బీడా, జోగాయత్, ఆయన దాయ్ సోదరుడు చాహద్ గెహ్లాట్, మండోర్కు చెందిన గోరా భేరవ్ జీ, ఇతరులు ఉన్నారు. అప్పుడు జంగ్లాదేశ్‌లో భట్టీల, జాట్లు, భట్టీలు, జోహియాలు నివసించేవారు. బిక తన వంశానికి చెందిన సుమారు 300 మంది సైనికులతో కూడిన సైన్యాన్ని జంగ్లదేశ్ ప్రాంతాన్ని జయించడానికి నడిపించాడు. బికాకు కర్ణి మాతా, చరణులు, గోదారా జాట్ల మద్దతు కూడా ఉండేది.

రావు బికా బికనీర్ రాజ్యాన్ని స్థాపించి సిర్సా, లాడ్ను, భట్నేర్, భటిండా, సింఘానా, రిని, నోహర్, పుగల్ ప్రాంతాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. తన పాలనలో, ఆయన 40,000 చదరపు మైళ్ల విస్తీర్ణాన్ని నియంత్రించాడు, ఇందులో 3,000 గ్రామాలు ఉన్నాయి. 

రావు బికా మరణం తరువాత, ఆయన పెద్ద కుమారుడు రావు నారా బికనీర్ కొత్త పాలకుడు అయ్యాడు, అయితే ఆయన తన పాలన మొదలైన ఒక సంవత్సరంలోనే మరణించాడు. 1505లో నారా తరువాత తన తమ్ముడు రావు లుంకరన్ అధికారంలోకి వచ్చాడు.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

వర్గం:బికనీర్ జిల్లా
వర్గం:రాజస్థాన్ చరిత్ర
హడోటి

హడోటి భారత దేశంలోని రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో ఆగ్నేయ భాగంలో ఉన్న ఒక చారిత్రక ప్రాంతం. ఇది బుంది, కోట, ఝలావర్, బరన్ జిల్లాలను కలిగి ఉంది. ఈ ప్రాంతం చౌహాన్ వంశానికి చెందిన హడా రాజ్‌పుత్‌ల పేరు మీదుగా పేరు పెట్టబడింది, 13వ శతాబ్దంలో రావు దేవా 1241లో బుండిని జయించినప్పుడు, తరువాత 1264లో కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడు ఈ ప్రాంతం గుర్తింపు రూపుదిద్దుకోవడం ప్రారంభమైంది.

## భౌగోళికం
రాజస్థాన్ ఆగ్నేయ ప్రాంతం, హడోటి అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది తూర్పున మాల్వా పీఠభూమి, పశ్చిమాన ఆరావళి శ్రేణి, నైరుతి దిశలో మార్వార్ పీఠభూమి మధ్య మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి సరిహద్దుగా ఉంది. ఈ ప్రాంతంలోని ప్రధాన నది చంబల్ నది, దాని ఉపనదులైన కాళిసింధ్, పార్వతి, పర్వాన్, చాపి నదులు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతంలో ప్రధానమైన మట్టి రకం ఒండ్రు, ఇది విస్తృతమైన వ్యవసాయానికి మద్దతు ఇస్తుంది.

## హడోటి సంస్థానాలు

* పలైత-హదా చౌహాన్ మహారాజు
* మూండ్లి-హదా మహారాజు
* బాములియా-హాడా మహారాజు
* కచ్నోడా-హాడా
* రాజ్‌గఢ్-హాడా
* ఘాటీ-హాడా
* ఖేర్లీ-తన్వర్
* శ్రీనాల్-తన్వర్
* కోయెలా-హదా చౌహాన్
* డాబ్రి-హాడా
* ఖేర్లి-హదా మహారాజు
* కార్వార్-హాడా
* ఫసద్-హాడా
* పిపాల్డా-హాడా
* అంతర్ద-హాడా
* నిమోలా-హాడా
* సరోలా కలాన్-పండిట్ బ్రాహ్మణులు
* హర్నవాడ-సిరోహియారావు రాజా
* అకావాడ్ ఖుర్ద్-రాథోడ్

## జనాభా
**మతం**

ఈ ప్రాంత జనాభాలో అత్యధికులు హిందువులు. ముస్లింలు అతిపెద్ద మైనారిటీగా ఉన్నారు  వారు ఎక్కువగా పట్టణ ప్రాంతాలలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు.

### భాషలు
ఈ ప్రాంతంలో ప్రధానంగా మాట్లాడే భాష హడౌటి . కోటా వంటి పట్టణ ప్రాంతాల్లో హిందీ ప్రజాదరణ పొందింది . మాల్వి  ప్రత్యేక మాండలికం అయిన మాల్వి, సోంద్వారి, ఝలావర్  దక్షిణ &  పశ్చిమ ప్రాంతాలలో హిందీతో పాటు మాట్లాడతారు.

## ప్రముఖ వ్యక్తులు

* భూపేంద్ర జాదవత్, నటుడు 
* ఓం బిర్లా,  లోక్‌సభ స్పీకర్

## మూలాలు

వర్గం:రాజస్థాన్ పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:రాజస్థాన్
మధురై నాయక్ రాజవంశం

**మదురై నాయకులు** 1529 నుంచి 1736 వరకూ ప్రస్తు తమిళనాడులోని భాగాన్ని మదురై రాజధానిగా చేసుకుని పరిపాలించారు. నాయకరాజుల పాలనాకాలం కళలు, సంస్కృతి, పరిపాలన సంస్కరణలు, ఢిల్లీ సుల్తానులు కొల్లగొట్టిన ఆలయాల పునరుద్ధరణ, విశిష్టమైన శిల్పనిర్మాణ శైలి ఆరంభానికి పేరొందింది

ఈ వంశంలో 13 మంది పాలకులు ఉన్నారు, వీరిలో తొమ్మిది మంది రాజులు, ఇద్దరు రాణులు, మరో ఇద్దరు సంయుక్త పాలకులు. ఈ రాజవంశీకుల్లో తిరుమలై నాయకుడు, రాణి రాణి మంగమ్మాళ్ ప్రముఖ పాలకులు. అప్పటికి ఫ్రెంచి, బ్రిటీష్ వారు ఈ ప్రాంతంలో వ్యాపారం ప్రారంభించకపోవడంతో డచ్, పోర్చుగీస్ వారి ద్వారా విదేశీ వ్యాపారం జరిగింది.

## మూలాలు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర
వర్గం:తెలుగు రాజులు
వర్గం:తెలుగువారిలో సంగీతకారులు
నీరజ్ మాన్

**నీరజ్** (జననం 14 డిసెంబర్ 1999) ఉత్తర ప్రదేశ్ కు చెందిన ఒక భారతీయ రోవర్. చైనా దేశం హాంగ్జౌలో జరిగిన 2022 ఆసియా క్రీడలకు భారత రోయింగ్ జట్టులో ఎంపికై, అక్కడ ఇతడు మెన్స్ ఎయిట్ ఈవెంటులో రజత పతకాన్ని గెలుచుకున్నాడు.

## ప్రారంభ జీవితం
నీరజ్ ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని బాగ్పత్ జిల్లా ఛప్రౌలి బ్లాక్‌లో ఉన్న ఖ్వాజా నంగ్లా అనే చిన్న గ్రామానికి చెందినవాడు.

## క్రీడా జీవితం
డిసెంబర్ 2016లో, కేరళలోని కొల్లంలో జూనియర్ పురుషుల కాక్స్‌లెస్ ఫోర్ బి. ఎస్. సి జట్టులో భాగంగా ఇతడు బంగారు పతకాన్ని గెలుచుకున్నాడు. 

జనవరి 2022లో, పురుషుల ఎనిమిది SER జట్టులో భాగంగా, పూణేలోని ఆర్మీ రోయింగ్ నోడ్లో జరిగిన 39వ సీనియర్ నేషనల్ రోయింగ్ ఛాంపియన్షిప్లో స్వర్ణం గెలుచుకున్నాడు. 

ఫిబ్రవరి 2023లో, ఆర్మీ యొక్క కాక్స్‌లెస్ ఫోర్ జట్టులో భాగంగా, పూణేలోని ఆర్మీ రోయింగ్ నోడ్లో జరిగిన 40వ సీనియర్ నేషనల్ రోయింగ్ ఛాంపియన్షిప్లో రజత పతకాన్ని గెలుచుకున్నాడు. 

సెప్టెంబర్ 2023లో, ఇతడు 2022 ఆసియా క్రీడలలో పురుషుల ఎనిమిది విభాగంలో భారత జట్టులో భాగంగా రజత పతకాన్ని గెలుచుకున్నాడు.

## మూలాలు

## బాహ్య లింకులు

* ట్విట్టర్ ఎస్ఏఐ మీడియా
* [రోయింగ్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా జాబితాలు](https://www.indiarowing.com/admin/statumoredl/202007082159452(Sl%20No%2016.1)%20RFI-ID%20Card-07.07.20-1.pdf)
* 
వర్గం:1999 జననాలు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:ఆసియా క్రీడలలో పతకం సాధించిన క్రీడాకారులు
వర్గం:ఆసియా క్రీడలలో పతకం సాధించిన భారతీయులు
విరాట్‌నగర్

గతంలో **బైరత్** అని పిలువబడే విరాటనగర్ (తూర్పు బైరత్ లేదా బైరత్ (తూర్పు **బైరాట్**) భారతదేశంలోని రాజస్థాన్ లోని కోట్‌పుట్లీ బెహ్రోర్ జిల్లాలో ఉన్న ఒక పట్టణం.

## చరిత్ర

### ప్రాచీన యుగం
చైనా నుండి వచ్చిన సందర్శకుడు హుయెన్ త్సాంగ్ ప్రకారం, టోంక్ *బైరత్* రాష్ట్రం లేదా గతంలో *బైరత్* లేదా *బైరత్* అని పిలిచేవారు.

ప్రస్తుత బైరట్ ప్రదేశం పురాతన నగరమైన విరాటనగరానికి అనుగుణంగా ఉంది, ఇది ఇనుప యుగం మత్స్య రాజ్యానికి రాజధానిగా ఉండేది (క్రీ. పూ. 1400-350), ఇది సోలాసాలో ఒకటి (క్రీ. ము. 6వ బౌద్ధ గ్రంథం అంగుత్తార నికాయ ప్రకారం పదహారు మహాజనపదాలు (గొప్ప రాజ్యాలు). మత్స్య రాజ్యానికి ఉత్తరాన, తూర్పున వరుసగా కురు, సురసేన మహాజనపదాలు ఉండేవి.

### మధ్యయుగ యుగం
బైరత్ మౌర్య సామ్రాజ్యం ఒక భాగం. బైరట్లో ఉన్న బీజక్-కి-పహాడి (బైరత్ ఆలయం)  శిథిలాలు, 3 వ శతాబ్దం నుండి బౌద్ధ చైత్య (చాపెల్), భారతదేశంలో అత్యంత పురాతనమైన స్వేచ్ఛగా నిలబడే బౌద్ధ నిర్మాణాలు. ఈ పట్టణంలో ఒక బౌద్ధ మఠం శిధిలాలు, ఒక కలప మందిరం,  రెండు రాతి-చెక్కిన శాసనాలు (, అశోక చక్రవర్తి నుండి భాబ్రు శాసనం) ఉన్నాయి, ఇవి మౌర్య కాలం నాటివి (సుమారు క్రీ పూ 250). అయితే, జమ్మూ కాశ్మీర్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలోని అఖ్నూర్ పట్టణాన్ని కూడా చాలా మంది పురాతన విరాట్ నగర్‌గా భావిస్తారు.

### ప్రారంభ ఆధునిక యుగం
ఈ పట్టణంలో అనేక మొఘల్ నిర్మాణాలు ఉన్నాయి, వీటిలో రాజస్థాన్‌లో మిగిలి ఉన్న పురాతన కుడ్యచిత్రాలతో కూడిన ఛత్రి (సమాధి), మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్ తన వార్షిక తీర్థయాత్రలో అజ్మీర్ లో వేటాడి రాత్రిపూట బస చేసిన ఒక వసతి గృహం ఉన్నాయి.

## భౌగోళికం
బైరత్  వద్ద ఉంది. దీని సగటు ఎత్తు 430 మీ (1,410 అడుగులు).
## ఇవి కూడా చూడండి
* ధుంధార్

## మూలాలు

వర్గం:రాజస్థాన్
ధుంధార్

*[[జైపూర్ జిల్లా|జైపూర్]] ప్రాంతం* అని కూడా పిలువబడే ధుంధర్, పశ్చిమ భారతదేశంలోని రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో ఒక చారిత్రక ప్రాంతం. ఇందులో ఆరావళి శ్రేణి తూర్పున ఉన్న జైపూర్, జమ్వరంగహద్, అల్వార్, నీమ్ కా థానా, సికార్, జుంజు, షెఖావతి జిల్లా, దౌసా, సవాయి మాధోపూర్, టోంక్, కోట్పుట్లి దక్షిణ భాగం, కరౌలీ జిల్లా  ఉత్తర భాగం ఉన్నాయి. ఇవన్నీ **దుంధర్** ప్రాంతంలో భాగాలు.   

ఈ ప్రాంతం తూర్పు-మధ్య రాజస్థాన్‌లో ఉంది, దీనికి వాయువ్య దిశలో ఆరావళి శ్రేణి, పశ్చిమాన అజ్మీర్, నైరుతి దిశలో మేవార్ ప్రాంతం, దక్షిణాన హడోటి ప్రాంతం, తూర్పున భరత్‌పూర్, కరౌలీ జిల్లాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.

## భౌగోళికం
1900లో జైపూర్ రాజ్యం సమయంలో, ఈ ప్రాంతం మొత్తం వైశాల్యం 15,579 చదరపు మైళ్ళు (40,349 చదరపు కిలోమీటర్లు).

ఈ ప్రాంతంలోని దక్షిణ, మధ్య భాగాలు బనాస్ నది పరీవాహక ప్రాంతంలో, దాని తాత్కాలిక ఉపనదులలో ఉన్నాయి, వీటిలో ధుండ్ నది కూడా ఉంది, ఇది ఈ ప్రాంతానికి దాని పేరును ఇస్తుంది. ఈ ప్రాంతం ఉత్తర భాగంలో తాత్కాలిక బనహంగా నది ప్రవహిస్తుంది, ఇది జైపూర్ జిల్లాలో ఉద్భవించి తూర్పున ప్రవహించి ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని యమునలో కలుస్తుంది.

## చరిత్ర
దుల్హా రాయ్ చందా రాజవంశ పాలకుడు అలాన్ సింగ్ చందాను ఓడించిన తర్వాత ధుంధర్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.

గ్వాలియర్‌లోని కచ్ఛపఘాట రాజవంశం చివరి పాలకుడు దుల్హా రాయ్ దానిని స్వాధీనం చేసుకుని, దౌసాకు వెళ్లి దౌసా తరువాత ఖోహ్‌ను తన రాజధానిగా చేసుకున్నాడు.

రాజా దుల్హేరాయ్ మంచిని ధుంధర్ తో కలపడం ద్వారా రాష్ట్రాన్ని విస్తరించాడు. దుల్హేరాయ్ తరువాత, అతని కుమారుడు కోకిల్ డియో అమెర్ సుసవాట్లను ఓడించి, ఖోహ్ తరువాత అమెర్ను ధుంధర్ రాజధానిగా చేశాడు.

## సంస్కృతి
సాధారణంగా, పాలకుల ఉదారవాద విధానాలు జైనమతం అంబర్, తరువాత జైపూర్‌లో వృద్ధి చెందింది.

ఇది భారతదేశంలో జైనమతం అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రాలలో ఒకటిగా కొనసాగుతోంది. ఇక్కడే 17వ శతాబ్దంలో జైనులలో బిస్పాంతి/దిగంబర్ తెరాపంతి విభాగాలు ఉద్భవించాయి. 17వ శతాబ్దంలో మూల సంఘ సరస్వతి గచ్చ చెందిన భట్టారకుల చిత్తోర్ పీఠం చంపావతి నుండి సంగనేర్‌కు, తరువాత అంబర్‌కు, చివరకు  జైపూర్‌కు మారింది, ఇక్కడ చివరి భట్టార్క 1965 వరకు ఉన్నాడు. 

వంశపారంపర్యం:

* నరేంద్రకీర్తి (సంవత్ 1691, సంగనేర్)
* సురేంద్రకీర్తి (సంవత్ 1722, అంబర్)
* జగత్కీర్తి  
* దేవేంద్రకీర్తి 
* మహేంద్రకీర్తి 
* క్షేమేంద్రకీర్తి (సంవత్ 1815, జైపూర్ )
* సురేంద్రకీర్తి 
* సుఖేంద్రకీర్తి  
* నయనకీర్తి  
* దేవేంద్రకీర్తి  
* మహేంద్రకీర్తి 
* చంద్రకీర్తి 

## మూలాలు

వర్గం:రాజస్థాన్
వర్గం:రాజస్థాన్ చరిత్ర
బ్రెట్ గీవ్స్

**బ్రెట్ గీవ్స్** (జననం 13 జూన్ 1982) ఆస్ట్రేలియన్ రిటైర్డ్ క్రికెటర్, అతను ఆస్ట్రేలియన్ దేశీయ క్రికెట్‌లో టాస్మానియన్ టైగర్స్ తరపున, టాస్మానియన్ క్లబ్ క్రికెట్‌లో గ్లెనోర్చి క్రికెట్ క్లబ్ తరపున ఆడాడు. అతను ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్‌లో ఢిల్లీ డేర్‌డెవిల్స్‌కు కూడా ఎంపికయ్యాడు. ప్రధానంగా కుడిచేతి వాటం ఓపెనింగ్ బౌలర్ అయిన గీవ్స్ షెఫీల్డ్ షీల్డ్‌లో రెండు సందర్భాలలో 99 నాటౌట్ పరుగులు చేశాడు.

2011లో, వెన్నునొప్పి కారణంగా అతను దేశీయ, అంతర్జాతీయ క్రికెట్ నుండి వైదొలగవలసి వచ్చింది. అతను ఇప్పుడు ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలలో పనిచేస్తున్నాడు, స్థానిక మీడియాకు వ్యాఖ్యానం అందిస్తున్నాడు.

## అంతర్జాతీయ కెరీర్
గీవ్స్ ఆగస్టు 30, 2008న బంగ్లాదేశ్‌తో జరిగిన వన్డే ఇంటర్నేషనల్ అరంగేట్రంలో 11 పరుగులకు 2 వికెట్లు తీసుకున్నాడు. మార్చి 2009లో డగ్ బోలింగర్ నెట్స్‌లో శిక్షణ పొందుతున్నప్పుడు ఉదర-కండరాల నొప్పితో బాధపడిన తర్వాత దక్షిణాఫ్రికాలో పర్యటించే ఆస్ట్రేలియన్ జట్టుకు పిలువబడ్డాడు.

## మూలాలు

## బాహ్య లింకులు

* 
* 
* Cricket Australia Profile
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:ఆస్ట్రేలియా టీ20 క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:ఆస్ట్రేలియా వన్డే క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:1982 జననాలు
నరేష్ కల్వానియా

**నరేష్ కల్వానియా** (జననం 15 ఆగస్టు 1999) రాజస్థాన్‌కు చెందిన ఒక భారతీయ రోవర్. చైనా హాంగ్జౌలో జరిగిన 2022 ఆసియా క్రీడలకు భారత రోయింగ్ జట్టులో ఇతడు ఒక సభ్యుడు. ఇతడు  మెన్స్ ఎయిట్  ఈవెంటులో పోటీ చేసి రజత పతకాన్ని సాధించాడు. 

భారత జట్టులో నీరజ్ మాన్, నరేష్ కల్వానియా, నీతిష్ కుమార్, చరణ్‌జీత్ సింగ్, జస్వీందర్ సింగ్, భీమ్ సింగ్, పునిత్ కుమార్, ఆశిష్ గులియన్ ఉన్నారు. ధనంజయ్ పాండే ఈ జట్టుకు కాక్స్‌స్వెయిన్‌గా  వ్యవహరించాడు. భారత జట్టు సభ్యులందరూ భారత సైన్యానికి చెందినవారు. వీరు పూణేలోని ఆర్మీ రోయింగ్ నోడ్ ఫెసిలిటీలో ఒక సంవత్సరానికి పైగా శిక్షణ పొందారు. 
## ప్రారంభ జీవితం
నరేష్ రాజస్థాన్ లోని జైపూర్ జిల్లాలోని అమర్సర్ పట్టణంలోని ఒక రైతు కుటుంబం నుండి వచ్చాడు. కుటుంబాన్ని పోషించడానికి ఇతడు సైన్యంలో చేరాడు. ఇతడు దేశీయ ఈవెంట్లలో మొదటి రెండు సంవత్సరాలలో బాగా ఆడి  ఆసియా జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు.  

## వృత్తి
* 2023: 2022 ఆసియా క్రీడలలో మెన్స్ ఎయిట్  విభాగంలో రజత పతకం. 
* 2023: జాగ్రెబ్‌లో జరిగిన రోయింగ్ ప్రపంచ కప్‌లో పురుషుల జట్టు నాలుగుసార్లు విజయం సాధించింది.

## మూలాలు


## బాహ్య లింకులు
ఆసియా క్రీడలు-నరేష్ కల్వానియా
వర్గం:1999 జననాలు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:ఆసియా క్రీడలలో పతకం సాధించిన క్రీడాకారులు
వర్గం:ఆసియా క్రీడలలో పతకం సాధించిన భారతీయులు
కె. పి. ఉన్నికృష్ణన్

**కె. పి. ఉన్నికృష్ణన్** (20 సెప్టెంబర్ 1936 – 3 మార్చి 2026) భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు మరియు రచయిత. ఆయన కేంద్ర మంత్రిగా పని చేశారు. వడకర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి పార్లమెంట్ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు. 
## ప్రారంభ జీవితం మరియు విద్య
ఉన్నికృష్ణన్ 20 సెప్టెంబర్ 1936న మలబార్ తీర ప్రాంతంకు చెందిన ఒక కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి పేరు ఈ. కుంహికన్నన్ నాయర్. ఆయన చెన్నైలోని మద్రాస్ క్రిస్టియన్ కాలేజ్లో విద్యాభ్యాసం చేశారు. అనంతరం చెన్నైలోనే న్యాయ విద్యను పూర్తిచేశారు.  

1977లో ఆయన అమృత ఉన్నికృష్ణన్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు. ఈ దంపతులకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు.
## రాజకీయ జీవితం
ఉన్నికృష్ణన్ తన యువకాలంలో సోషలిస్ట్ పార్టీ మరియు ప్రజా సోషలిస్ట్ పార్టీలతో అనుబంధం కలిగి ఉన్నారు. 1960లలో ఆయన ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ పార్టీలో చేరి 1962లో ఆల్ ఇండియా కాంగ్రెస్ కమిటీ సభ్యుడయ్యారు. ఆయన మాత్రుభూమి సహా ఇతర పత్రికల కోసం ప్రత్యేక ప్రతినిధిగా వ్యాసాలు రాశారు.

1971లో వడకర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తొలిసారిగా లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యారు. తరువాత జరిగిన ఐదు వరుస లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో (1977, 1980, 1984, 1989, 1991) కూడా ఆయన విజయాన్ని సాధించారు. ఈ కాలంలో 1980లో ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (యు) పార్టీలోకి, అనంతరం 1984లో ఇండియన్ కాంగ్రెస్ (సోషలిస్ట్) పార్టీలోకి మారినా ఆయన విజయ పరంపర కొనసాగింది.

1981 నుండి 1984 వరకు ఆయన పార్లమెంటులో కాంగ్రెస్ (సెక్యులర్) పార్టీ నాయకుడిగా పనిచేశారు. 1980 నుండి 1982 వరకు ఆయన పబ్లిక్ అకౌంట్స్ కమిటీ సభ్యుడిగా కూడా ఉన్నారు. 

1989–1990 మధ్యకాలంలో వి. పి. సింగ్ మంత్రివర్గంలో టెలికమ్యూనికేషన్స్, షిప్పింగ్ మరియు సర్ఫేస్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ శాఖలకు కేంద్ర మంత్రిగా పనిచేశారు. ఆయన మంత్రిగా ఉన్న సమయంలో గల్ఫ్ యుద్ధం సమయంలో 1990లో కువైట్ నుండి భారతీయుల తరలింపు కార్యక్రమాన్ని పర్యవేక్షించారు.

1996లో జరిగిన ఎన్నికల్లో ఆయనకు ఆ నియోజకవర్గంలో తొలి పరాజయం ఎదురైంది. అనంతరం ఆయన క్రియాశీల రాజకీయాలకు విరామం ఇచ్చి న్యూ ఢిల్లీకి మారారు. తరువాత కోజికోడ్ జిల్లాలోని పన్నియంకరలో ఉన్న తన పూర్వీకుల ఇంటికి వెళ్లి అక్కడే స్థిరపడి పుస్తకాలు చదవడం  రచనలు చేయడంలో నిమగ్నమయ్యారు. 
## మరణం
ఉన్నికృష్ణన్ 3 మార్చి 2026న 89 సంవత్సరాల వయసులో మరణించారు. 

## మూలాలు
రాజ్‌పుతానా

**రాజ్‌పుతానా** ( హిందీ: [ɾaːdʒpʊt̪aːnaː] ), అంటే రాజ్‌పుత్‌ల భూమి, భారత ఉపఖండంలో ఒక చారిత్రక ప్రాంతం, ఇందులో ప్రధానంగా ప్రస్తుత భారత రాష్ట్రమైన రాజస్థాన్, పొరుగు రాష్ట్రాలైన మధ్యప్రదేశ్, గుజరాత్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలు, ఆధునిక దక్షిణ పాకిస్తాన్‌లోని సింధ్ పరిసర ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతం దాని విలక్షణమైన సామాజిక రాజకీయ నిర్మాణానికి ప్రసిద్ధి చెందింది, ఇది అనేక రాజ్‌పుత్ రాజ్యాలు, సంస్థానాలు బలమైన యోధుల తత్వాన్ని, గౌరవం, బంధుత్వం & యుద్ధ పాలన లోతుగా పాతుకుపోయిన సంప్రదాయాన్ని కలిగి ఉంది.

ఆరావళి కొండలకు పశ్చిమాన ఉన్న ప్రధాన స్థావరాలు మధ్యయుగ కాలం ప్రారంభంలో రాజ్‌పుతానా అని పిలువబడ్డాయి. ఈ పేరును తరువాత ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ప్రస్తుత భారత రాష్ట్రమైన రాజస్థాన్ ప్రాంతంలో దాని ఆధీనం కోసం రాజ్‌పుతానా ఏజెన్సీగా స్వీకరించింది. రాజ్‌పుతానా ఏజెన్సీలో 26 రాజ్‌పుత్, 2 జాట్ రాచరిక రాష్ట్రాలు, రెండు అధిపతులు ఉన్నాయి. ఈ అధికారిక పదం 1949 రాజ్యాంగంలో "రాజస్థాన్" ద్వారా భర్తీ చేయబడే వరకు కొనసాగింది. 

## పేరు
ఈ ప్రాంతాన్ని 1800లో  రాజ్‌పుతానా ఏజెన్సీ అని పిలిచిన మొదటి వ్యక్తి జార్జ్ థామస్ (మిలిటరీ మెమోరీస్). చరిత్రకారుడు జాన్ కీ తన పుస్తకం, ఇండియా: ఎ హిస్టరీలో రాజ్‌పుతానా పేరును బ్రిటిష్ వారు ఉపయోగించారని, కానీ ఆ పదం పునరాలోచన ప్రామాణికతను సాధించిందని పేర్కొన్నాడు: 1829లో ఫెరిష్తా ప్రారంభ ఇస్లామిక్ ఇండియా చరిత్ర అనువాదంలో, జాన్ బ్రిగ్స్ డౌ మునుపటి వెర్షన్‌లో అనువదించబడిన "ఇండియన్ ప్రిన్సెస్" పదబంధాన్ని విస్మరించి, "రాజ్‌పూత్ ప్రిన్సెస్" పదబంధాన్ని ప్రత్యామ్నాయంగా మార్చాడు.

ఈ ప్రాంతాన్ని గతంలో గుజరాత్ ("గుజరాత్" ప్రారంభ రూపం) అని పిలిచేవారు, మధ్యయుగ కాలంలో దీనిని రాజ్‌పుతానా అని పిలిచేవారు, అయితే "గుజరాత్ర" పేరు గుర్జారా-ప్రతిహారాల నుండి ఉద్భవించింది.

## భౌగోళికం
రాజ్‌పుతానా ప్రాంతం 343,328 చదరపు కిమీ (132,559 చదరపు మైళ్ళు) గా అంచనా వేయబడింది, రెండు భౌగోళిక విభాగాలుగా విభజించబడింది: 

* ఆరవల్లి పర్వత శ్రేణికి వాయువ్యంగా ఉన్న ప్రాంతం, గ్రేట్ ఇండియన్ థార్ ఎడారి భాగంగా ఉంది, ఇసుక & అనుత్పాదక లక్షణాలతో.
* శ్రేణికి ఆగ్నేయంగా ఉన్నతమైన ప్రాంతం, ఇది పోల్చి చూస్తే సారవంతమైనది.

ఈ మొత్తం ప్రాంతం ఉత్తర భారత మైదానాలు, ద్వీపకల్ప భారతదేశంలోని ప్రధాన పీఠభూమి మధ్య కొండ, పీఠభూమి దేశాన్ని ఏర్పరుస్తుంది.

## రాజస్థాన్ కు పరివర్తన
ఈ భూభాగంలో 23 రాష్ట్రాలు ఉన్నాయి, ఒక సర్దారీ, ఒక జాగీర్,  బ్రిటిష్ జిల్లా అజ్మీర్-మేవార్ ఉన్నాయి. పాలక యువరాజులలో ఎక్కువ మంది రాజపుత్రులు. వీరు ఏడవ శతాబ్దంలో ఈ ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించడం ప్రారంభించిన రాజ్పుతానా చారిత్రక ప్రాంతానికి చెందిన రాజపుత్ర క్షత్రియులు. జోధ్‌పూర్, జైసల్మేర్, బికనీర్, జైపూర్, ఉదయపూర్ అతిపెద్ద రాష్ట్రాలు. 1947లో ఈ రాష్ట్రాల ఏకీకరణ వివిధ దశల్లో జరిగింది, దీని ఫలితంగా రాజస్థాన్ రాష్ట్రం ఉనికిలోకి వచ్చింది. ఆగ్నేయ రాజ్పుతానాలోని కొన్ని పాత ప్రాంతాలు ఇప్పుడు మధ్యప్రదేశ్ భాగంగా ఉన్నాయి, నైరుతిలో కొన్ని ప్రాంతాలు ఇప్పుడు గుజరాత్ భాగంగా ఉన్నాయి.

## మూలాలు

వర్గం:గుజరాత్
గైక్వార్స్ బరోడా స్టేట్ రైల్వే

**గైక్వార్ బరోడా స్టేట్ రైల్వే** (జిబిఎస్ఆర్ఆర్ లేదా గైక్వాడ్ బరోడా స్టేట్ రైల్వే), గైక్వార్ రాజవంశం పాలించిన బరోడా రాచరిక రాష్ట్రానికి చెందిన నారో గేజ్ రైల్వే లైన్.

## చరిత్ర
thumb|దభోయినీ మియాగంతో కలిపే 2 అడుగుల 6 అంగుళాల వెడల్పు 3 పౌండ్ల రైలు ఎద్దులు లాగాయి
ఈ రైల్వే ట్రాక్ బ్రిటిష్ ఇండియాలో వేయబడిన మొట్టమొదటి నారో-గేజ్ లైన్, భారతదేశంలోని ఏదైనా రాచరిక రాష్ట్రం యాజమాన్యంలోని మొదటి రైల్వే ప్రత్యేకతను కలిగి ఉంది. 1862లో, బరోడా మహారాజు అయిన మహారాజా ఖండేరావ్ గైక్వాడ్, దభోయ్ నుండి మియాగం వరకు 8 మైళ్ళు (13 ) 2 అడుగుల 6 అంగుళాల (762 మిమీ) రైల్వే మార్గాన్ని ప్రారంభించారు. రైలును లాగడానికి ఎద్దులను ఉపయోగించారు, అయితే 1863లో నీల్సన్ & కో. దభోయ్ నుండి మియాగ్రామ్ వరకు నడిపే మార్గంలో ఒక లోకోమోటివ్‌ను నిర్మించింది, ఎందుకంటే 6,5 కిమీ/మీ పట్టాలు ఇంజిన్ సాధారణ వినియోగానికి సరిపోవు.

తరువాత, మహారాజా సయాజీరావ్ గైక్వాడ్ III పాలనలో రైల్వే నెట్‌వర్క్ మరింత విస్తరించబడింది. 1873లో దభోయి-మియాగం లైన్ (మొదటి 2 అడుగుల 6 అంగుళాల (762 మిమీ) లైన్) ను ఎద్దులకు బదులుగా లోకోమోటివ్‌లను ఉపయోగించడానికి వీలుగా బలమైన పట్టాలతో తిరిగి అమర్చారు. అయితే 1880 వరకు లోకోమోటివ్‌లను ఈ లైన్‌లో క్రమం తప్పకుండా ఉపయోగించలేదు. మహారాజా పాలనలో రైల్వే నెట్‌వర్క్ దభోయ్ కేంద్ర బిందువుగా గోయగేట్, చందోడ్, బోడెలి,  సమలయ జంక్షన్ వరకు విస్తరించింది.

1949లో, జిబిఎస్ఆర్ ను బొంబాయి, బరోడా & సెంట్రల్ ఇండియా రైల్వే విలీనం చేశారు, తరువాత 1951లో ఇతర ప్రక్కనే ఉన్న జోన్లతో విలీనం చేసి పశ్చిమ రైల్వే ఏర్పాటు చేశారు.

నారో-గేజ్ లైన్ ప్రస్తుతం బ్రాడ్ గేజ్‌గా మార్చబడుతోంది.

### మెహసానా రైల్వే
రాజ్‌పుతానా రాష్ట్ర రైల్వే 1881లో ఢిల్లీ-అజ్మీర్ మీటర్-గేజ్ లైన్‌ను అహ్మదాబాద్ వరకు విస్తరించింది. 1880లో బాంబే ప్రభుత్వం దభోయ్ రైల్వే పూర్తయిన తరువాత కడిలో ఫీడర్ లైన్ల నిర్మాణం కోసం బరోడా రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని ఉద్దేశించి ప్రసంగించింది. కడిలో రైల్వే లైన్ నెట్వర్క్ విస్తరించబడింది.

బొంబాయి ప్రభుత్వం, బరోడా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 1891లో మెహ్సానా-విరామ్‌గామ్ మీటర్ గేజ్ లైన్‌ను ప్రారంభించాయి. మెహ్సానా-తరంగా హిల్ మీటర్ గేజ్ లైన్ 1887 నుండి 1909 వరకు ట్రాఫిక్ కోసం ప్రారంభించబడింది.

మెహ్సానా-పటాన్ మీటర్ గేజ్ లైన్ 1891లో ప్రారంభించబడింది మరియు 1915, 1916లో వరుసగా వాగ్రోడ్, కకోషిలకు విస్తరించబడింది. మానుండ్ రోడ్-హరిజ్ బ్రాంచ్ మీటర్ గేజ్ లైన్ అలాగే చనాస్మా-బెచ్రాజీ మీటర్ గేజ్ లైను 1908లో ప్రారంభించబడ్డాయి.

### రోలింగ్ స్టాక్
1936లో, కంపెనీ 66 లోకోమోటివ్లు, 3 రైల్ కార్లు, 483 కోచ్లు, 1674 గూడ్స్ వ్యాగన్లను కలిగి ఉంది.

### వర్గీకరణ
1926 నాటి భారతీయ రైల్వే వర్గీకరణ వ్యవస్థ ప్రకారం దీనిని క్లాస్ II రైల్వేగా గుర్తించబడింది.

## మూలాలు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్
వల్లిపురం

**వల్లిపురం** (తమిళం : வள்ளிபுரம் , ரோமனிஸ்டு:  வள்ளிபுரம் , సింహళ : வள்ளிபுரம் , రోమనిస్డు:  వల్లిపురమ)  శ్రీలంకలోని ఉత్తర ప్రావిన్స్‌లోని పాయింట్ పెడ్రో సమీపంలోని వడమరాచ్చిలోని ఒక గ్రామం. ఈ గ్రామం గొప్ప పురావస్తు అవశేషాలతో కూడిన పురాతన స్థావరం. ఈ గ్రామంలో విష్ణు దేవాలయం వల్లిపురం ఆళ్వార్ కోవిల్ ఉంది.

## చరిత్ర
వల్లిపురంలోని విష్ణు హిందూ దేవాలయం పునాది కింద 2వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రాకృత శాసనం ఉన్న బంగారు పలక కనుగొనబడింది. వాసాభా రాజుగా గుర్తించబడిన వహ రాజు ఆధ్వర్యంలో ఇసిగిరాయ అనే మంత్రి *నాకాడివా* ఒక విహారా స్థాపించడం గురించి ఇది ప్రస్తావించింది. ఈ శాసనం ముఖ్యమైనది, ఎందుకంటే నకదివాతో సహా మొత్తం దేశాన్ని వాసాభా రాజు పరిపాలి ఇది ధృవీకరిస్తుంది (మాలిని డయాస్ ప్రకారం, పాత సింహళ భాషలో నకదివా పాలి నాగదీపానికి సమానం, అయితే 'జి' ని సూచించడానికి 'కె' అనే ధ్వనిని ఉపయోగించడం ద్రావిడ ప్రభావాన్ని వెల్లడిస్తుంది. 

శాసనం భాష, వివరణ వివాదాస్పదంగా ఉన్నాయి. సేనారత్ పరణవిథాన ప్రకారం, ఇది పాత సింహళ భాషలో వ్రాయబడిన శాసనం. ఈ శాసనం ద్రావిడ ప్రభావాలను కలిగి ఉన్న ప్రాకృతంలో ఉందని మరియు నకాడివా అనే పేరు ఆధునిక జాఫ్నా ద్వీపకల్పానికి అనుగుణంగా ఉన్న ఒక సామ్రాజ్యం అని పీటర్ షాల్క్ అభిప్రాయపడ్డారు, ఇది మంత్రి ఇసికిరాయ ('రాయ' అనేది రాజా అనే పదం తమిళ రూపం, 'బడకర' (వడ కరై - తమిళం) ద్రావిడ 'ఉత్తర తీరం' నుండి ఉద్భవించింది) కింద పాలించబడింది.

వల్లిపురం శ్రీలంక ఉత్తర రాజ్యాలకు పురాతన రాజధానిగా ఉండేది. పాయింట్ పెడ్రో సమీప పట్టణం. తూర్పు వడమరచిలోని తున్నలై గ్రామంలో వల్లిపురం ఒక భాగం. భారతదేశంలో ఒకే విధమైన పేర్లతో రెండు ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. ఒకటి నామక్కల్ సమీపంలో, మరొకటి కంచి సమీపంలో ఉంది. అందువల్ల జాఫ్నా, భారతదేశంలోని ప్రజలకు దీర్ఘకాలిక సంబంధం ఉంది. ఈ ప్రదేశం కోయంబత్తూర్ సమీపంలోని నామక్కల్ సమీపంలోని వల్లిపురం పట్టణం నుండి వలస వచ్చిన వారిచే స్థిరపడింది. ప్రొఫెసర్ పీటర్ షాల్క్ (యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ఉప్సాలా) వ్రాస్తూ, "వల్లిపురంలో చాలా గొప్ప పురావస్తు అవశేషాలు ఉన్నాయి, అవి ప్రారంభ స్థావరాన్ని సూచిస్తాయి. ఇది బహుశా క్రీ. శ. మొదటి శతాబ్దాలలో ఒక ఎంపోరియం అయి ఉండవచ్చు. ఇక్కడ లభించిన బుద్ధ విగ్రహాన్ని 1906లో అప్పటి బ్రిటిష్ గవర్నర్ హెన్రీ బ్లేక్ థాయిలాండ్ రాజుకు ఇచ్చాడు.

## గ్యాలరీ

## మూలాలు

వర్గం:శ్రీలంక
జాన్ పార్సన్స్

రెవరెండ్ కానన్ **జాన్ హెన్రీ పార్సన్స్** MC (30 మే 1890 2 ఫిబ్రవరి 1981) వార్విక్‌షైర్ కౌంటీ క్రికెట్ క్లబ్ తరపున ఆడిన ఇంగ్లీష్ ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెటర్. కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్‌మన్ అయిన ఆయన 26 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగిన 355 ఆటల కెరీర్‌లో 35.72 సగటుతో 17969 పరుగులు చేశారు. ఆయన ఇంగ్లాండ్ చర్చిలో మతాధికారి అయ్యాడు.

అతను ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లో జన్మించాడు. కోవెంట్రీకి వెళ్లిన తర్వాత వార్విక్‌షైర్ కౌంటీ క్రికెట్ క్లబ్‌కు నివాస అర్హత సాధించాడు. అతను 1910 నుండి 1914 వరకు కౌంటీ తరపున ప్రొఫెషనల్‌గా ఆడాడు. గ్రేట్ వార్ సమయంలో అతను బ్రిటిష్ సైన్యంలోకి నియమించబడ్డాడు, దీనిలో అతను శౌర్యానికి మిలిటరీ క్రాస్‌ను గెలుచుకున్నాడు. అతను తరువాత సైన్యంలో కొనసాగాడు. 1919, 1923లో కెప్టెన్ JH పార్సన్స్‌గా తన కౌంటీ తరపున అమెచ్యూర్‌గా కనిపించాడు. 1924లో, అతను తన వృత్తిపరమైన వృత్తిని తిరిగి ప్రారంభించాడు. 1929లో, అతను సన్యాసిగా నియమితుడయ్యాడు. అప్పటి నుండి 1934లో ఆట నుండి రిటైర్ అయ్యే వరకు మళ్ళీ అమెచ్యూర్‌గా ఆడాడు. *విస్డెన్‌లో* అతని మరణవార్త ప్రకారం, అతను ఇంగ్లాండ్ తరపున ఆడి ఉండవచ్చు కానీ 1914 - 1923 మధ్య అతని కెరీర్‌లో విరామం కోసం. "తన ఎత్తును పూర్తిగా ఉపయోగించుకున్న పొడవైన వ్యక్తి, అతను ఫాస్ట్ బౌలింగ్ అద్భుతమైన డ్రైవర్, అతని కాలంలో సురక్షితమైన స్లిప్‌లలో ఒకటి."

1934లో స్కార్‌బరోలో యార్క్‌షైర్‌తో జరిగిన వార్విక్‌షైర్ తరపున అతని చివరి ఆటలో, అతని కెప్టెన్సీలో, నాల్గవ ఇన్నింగ్స్‌లో గెలవడానికి 216 పరుగులు అవసరం. పార్సన్స్ రెండు గంటల్లోపు 121 పరుగులకు 94 పరుగులు చేశాడు, వాటిలో మూడు 6లు, పన్నెండు 4లు ఉన్నాయి; వార్విక్‌షైర్ ఒక వికెట్ తేడాతో గెలిచింది.

1950లలో ఆయన కార్న్‌వాల్‌లోని లిస్కేర్డ్‌కు వికార్‌గా ఉన్నారు. ఆయన 90 సంవత్సరాల వయసులో ప్లైమౌత్‌లోని ఒక నర్సింగ్ హోమ్‌లో మరణించారు.

## మూలాలు

## బాహ్య లింకులు

* 
* 
* Jack Parsons at CricketArchive

## మరింత చదవడానికి

* జెరాల్డ్ హోవాట్, *క్రికెటర్ మిలిటెంట్: ది లైఫ్ ఆఫ్ జాక్ పార్సన్స్*, నార్త్ మోర్టన్ ప్రెస్, నార్త్ మోర్టన్, 1980

వర్గం:1981 మరణాలు
వర్గం:ఇంగ్లాండు క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:1890 జననాలు
సక్కర్‌బాగ్ జూలాజికల్ గార్డెన్

**సక్కర్‌బాగ్ జూలాజికల్ గార్డెన్**, దీనిని సక్కర్‌బాగ్ జూ లేదా జునాగఢ్ జూ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది 84 హెక్టార్ల (210 ఎకరాల) జూ , ఇది 1863లో భారతదేశంలోని గుజరాత్‌లోని జునాగఢ్‌లో ప్రారంభించబడింది. ఈ జూ భారతీయులకు స్వచ్ఛమైన ఆసియా సింహాలను,  అంతర్జాతీయ అంతరించిపోతున్న జాతులకు తీవ్రంగా అంతరించిపోతున్న జాతులకు బందీ బ్రీడింగ్ ప్రోగ్రామ్‌ను అందిస్తుంది. అడవి స్వేచ్ఛా శ్రేణి ఆసియా సింహాలు ఆసియాలో చాలా వరకు అంతరించిపోయాయి, నేడు సమీపంలోని గిర్ అడవిలో మాత్రమే కనిపిస్తాయి. 
## చరిత్ర
సక్కర్‌బాగ్ జంతుప్రదర్శనశాలను 1863లో జునాగఢ్ రాష్ట్రానికి చెందిన మొహబత్ ఖాన్జీ బాబీ-II స్థాపించాడు. ఇది భారతదేశంలోని పురాతన జంతుప్రదర్శనశాల, భారతదేశంలో నాల్గవ అతిపెద్ద జూ. 

2003లో జంతుప్రదర్శనశాల పశువైద్య ఆసుపత్రిలోని పెద్ద హాలులో సహజ చరిత్ర సంగ్రహాలయాన్ని ప్రారంభించింది. ఈ మ్యూజియంలో రెండు ఆసియా సింహాల అస్థిపంజరాలు, అలాగే పాంథర్, జింక, అడవి పంది, జింక, బ్లాక్ బక్, బ్లూ బుల్, మచ్చల జింకలు ఉన్నాయి. వివిధ పక్షుల గుడ్లు, ముక్కులు, ఈకలు ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి. నమూనాలు అందుబాటులోకి వచ్చినప్పుడు మ్యూజియం విస్తరించబడుతుంది.

ఈ జంతు ప్రదర్శనశాల 2008లో దాని ఆర్థిక వ్యవహారాలను అభివృద్ధి చేయడానికి , నిర్వహించడానికి సక్కర్‌బాగ్ జూ మేనేజ్మెంట్ అడ్వైజరీ సొసైటీ (ప్రారంభంలో 10 మంది సభ్యులతో) ఏర్పడింది.

సక్కర్‌బాగ్ జూ 2009లో తన మూడు సింహాలను సింగపూర్ జూతో రెండు జతల చిరుతలకు మార్పిడి చేసినప్పుడు ఆఫ్రికన్ చిరుతలను కలిగి ఉన్న భారతదేశంలోని ఏకైక జూగా అవతరించింది. జంతుప్రదర్శనశాలలో చివరి చిరుత 60 సంవత్సరాల క్రితం 1946లో మరణించింది.

ఈ జంతుప్రదర్శనశాలకు 2011లో ఒక జత ఆసియా సింహాలకు బదులుగా మైసూర్ జంతు ప్రదర్శన శాల నుండి భారతీయ గుర్రం, మలబార్ దిగ్గజం ఉడుతలు, మర్మోసెట్లు, ఆకుపచ్చ నెమలిని అందుకుంది. ఈ సమయంలో జంతుప్రదర్శనశాల వారి జన్యు కొలనులో 40 సింహాలు, సింహికలు ఉన్నాయని పేర్కొంది.

జంతు ప్రదర్శనశాల దాని ఆవరణలలో కొన్నింటి పరిమాణం కోసం విమర్శించబడింది, కానీ సెంట్రల్ జూ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (సిజెఎ) ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటిని అప్గ్రేడ్ చేసే పనిలో ఉందని, 2013 నాటికి పూర్తి చేయాలని ఆశిస్తున్నట్లు పేర్కొంది.

## జంతువులు
ఈ జంతుప్రదర్శనశాల 2008లో 525 క్షీరదాలకు నిలయంగా ఉంది (వీటిలో 30 శాతం వన్యప్రాణుల చట్టం 597 ప్రకారం షెడ్యూల్-1 కింద ఉన్నాయి) (వీటిలో 10 శాతం షెడ్యూల్-1 క్రింద ఉన్నాయి), 111 సరీసృపాలు 100 ఆవరణలలో ఉన్నాయి.

1998లో సెంట్రల్ జూ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా ఆసియా సింహాల కోసం క్యాప్టివ్ బ్రీడింగ్ ప్రోగ్రామ్‌ను 10 ఇతర జూలలో చేర్చడానికి విస్తరించింది.. ఈ కార్యక్రమాన్ని సంయుక్తంగా సిజెడ్ఏ, సక్కర్ బాగ్ జూ నిర్వహిస్తున్నాయి, ఇది అతిపెద్ద సంతానోత్పత్తి కేంద్రం, 2008 నాటికి దాదాపు 150 సింహాలను పెంచారు.

ఈ జంతు ప్రదర్శనశాల తెల్లటి-వెనుక రాబందుల సంతానోత్పత్తి కార్యక్రమంలో భాగం. ఈ ప్రయత్నం నుండి మొదటి కోడి ఫిబ్రవరి 2011లో జంతుప్రదర్శనశాల రాబందు పరిరక్షణ, సంతానోత్పత్తి కేంద్రంలో జన్మించింది.

## పరిరక్షణ

## గమనికలు

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* అధికారిక వెబ్‌సైట్: "సెంట్రల్ జూ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా" (సిజెఎ), భారత ప్రభుత్వం

వర్గం:గుజరాత్
హుబర్ట్ డి బర్గ్

**కెప్టెన్ హుబర్ట్ హెన్రీ డి బర్గ్**,  (16 ఫిబ్రవరి 1879 - 6 అక్టోబర్ 1960) ఐరిష్ క్రికెటర్, రాయల్ నేవీలో అధికారి.

## నేపథ్యం
కెప్టెన్ డి బర్గ్ , కౌంటీ కిల్డేర్‌లోని నాస్‌లోని ఓల్డ్‌టౌన్‌కు చెందిన కల్నల్ థామస్ జాన్ డి బర్గ్, DL, JP (1851–1931), బారన్ డి రోబెక్ కుమార్తె ఎమిలీల పెద్ద కుమారుడు. అతను 1914లో యుద్ధంలో మరణించిన 31వ డ్యూక్ ఆఫ్ కన్నాట్స్ ఓన్ లాన్సర్స్‌కు చెందిన జలాంతర్గామి కమాండర్, లెఫ్టినెంట్ టామ్ డి బర్గ్ అయిన కెప్టెన్ చార్లెస్ డి బర్గ్ DSO, RN సోదరుడు.

డబ్లిన్‌లోని ట్రినిటీ కాలేజ్ డబ్లిన్ లైబ్రరీ, ది కస్టమ్ హౌస్, ది రాయల్ బ్యారక్స్, సెయింట్ స్టీవెన్స్ హాస్పిటల్ ఆర్కిటెక్ట్ కల్నల్ థామస్ డి బర్గ్ ఈ ఇంటిని నిర్మించినప్పటి నుండి ఓల్డ్‌టౌన్‌లోని డి బర్గ్‌లు ఓల్డ్‌టౌన్‌లో ఉన్నారు. హుబెర్ట్ డి బర్గ్, అతని వారసులు 1185లో ఐర్లాండ్‌లో మొదట స్థిరపడిన విలియం డి బర్గ్ ప్రత్యక్ష వారసులు. &#x5B; **' &#x5D;</sup>

== కెరీర్ ==
1893లో రాయల్ నేవీలో నియమితుడైన హుబెర్ట్ డి బర్గ్ జనవరి 1903లో HMS  లెఫ్టినెంట్‌గా నియమితుడయ్యాడు. అతను భారతదేశంలో 1911లో [[ఢిల్లీ దర్బారు|ఢిల్లీ దర్బార్‌లో]], సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్‌లో రాజుకు సహాయకుడు డి క్యాంప్ (ADC)గా పనిచేశాడు. గ్రేట్ వార్ సమయంలో అతను డిస్ట్రాయర్‌లను కమాండ్ చేశాడు. 1917లో సముద్రంలో ధైర్యసాహసాలకు కంపానియన్ ఆఫ్ ది డిస్టింగ్విష్డ్ సర్వీస్ ఆర్డర్‌గా నియమించబడ్డాడు. అలాగే డెస్పాచ్‌లలో రెండుసార్లు ప్రస్తావించబడ్డాడు . అడ్మిరల్టీ యాచ్‌కు కమాండ్‌గా, మధ్యధరా సముద్రంలో పనిచేసిన తర్వాత, కెప్టెన్ డి బర్గ్ 1923లో పదవీ విరమణ చేసి 1939లో రాయల్ నేవీలో తిరిగి చేరాడు. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; **' &#x5D;

## క్రికెట్
తన జీవితంలో ప్రారంభంలో, డి బర్గ్ ఫిబ్రవరి 1906లో హిందూ జట్టుతో "యూరోపియన్ల" జట్టు తరపున భారతదేశంలో ఫస్ట్-క్లాస్ మ్యాచ్ ఆడాడు  కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్‌మన్ అయిన అతను ఐర్లాండ్ జాతీయ క్రికెట్ జట్టు తరపున ఒక్కసారి మాత్రమే ఆడాడు, జూన్ 1926లో ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంతో జరిగిన ఫస్ట్-క్లాస్ మ్యాచ్.

## మూలాలు

### ఉదహరణలు

వర్గం:1960 మరణాలు
వర్గం:1879 జననాలు
నాగేంద్ర కుమార్ మోతుకూరి

**నాగేంద్ర కుమార్ మోతుకూరి** భారతీయ ఛాయాగ్రాహకుడు మరియు సినీ దర్శకుడు. ఆయన ప్రధానంగా తెలుగు సినిమాలో పనిచేశారు. ఛాయాగ్రాహకుడిగా ఆయన పనిచేసిన ప్రముఖ చిత్రాలలో *[[ఎదురింటి మొగుడు పక్కింటి పెళ్లాం]]*, *ఇబ్బర నడువే మದ್ದన ఆట*, *రాజా*, *గెలువిన సరదారా*, *బ్రహ్మచారి మొగుడు* ఉన్నాయి. దర్శకుడిగా సుహాసిని నటించిన *ఉల్లమెల్లం తల్లడుతే*, మరియు *నా గర్ల్ ఫ్రెండ్ బాగా రిచ్* చిత్రాలకు ప్రసిద్ధి పొందారు.

ఛాయాగ్రాహకుడిగా ఆయన తెలుగు, హిందీ, బెంగాళీ, కన్నడ, బిహారీ, మరాఠీ, ఉర్దూ, ఒడియా వంటి పలు భారతీయ భాషల్లో 95కు పైగా ఫీచర్ చిత్రాలు, 45 టెలిఫిల్మ్‌లకు పనిచేశారు.

## వృత్తి

### ఛాయాగ్రాహకుడిగా
నాగేంద్ర కుమార్ తన ఛాయాగ్రాహక జీవితాన్ని *శ్రీవారి చిందులు* చిత్రంతో ప్రారంభించారు. తరువాత ఆయన 95కు పైగా చిత్రాలకు ఛాయాగ్రాహకుడిగా పనిచేశారు. వాటిలో *ఎలుక మజాకా* కూడా ఒకటి.
అదనంగా ఆయన 45కు పైగా టెలిఫిల్మ్‌లు మరియు టెలివిజన్ సీరియల్స్‌కు పనిచేశారు. అందులో ఈటీవీ తెలుగులో ప్రసారమైన బొమ్మల ప్రదర్శన కార్యక్రమం *పంచతంత్రం* కూడా ఉంది.

### సినీ దర్శకుడిగా
2006లో నాగేంద్ర కుమార్ *తను* అనే తెలుగు చిత్రంతో దర్శకుడిగా పరిచయమయ్యారు. ఈ చిత్రంలో సుహాసిని, అర్చన  శివాజీ రాజా నటించారు. తరువాత ఆయన శివాజీ మరియు కావేరి ఝా నటించిన *నా గర్ల్ ఫ్రెండ్ బాగా రిచ్* చిత్రాన్ని దర్శకత్వం వహించారు. తన తొలి చిత్రాన్ని తమిళంలో *ఉల్లమెల్లం తల్లడుతే* పేరుతో మళ్లీ తెరకెక్కించారు.

## చిత్రాల జాబితా

### దర్శకుడు
# ఉల్లమెల్లం తల్లడుతే
# నా గర్ల్ ఫ్రెండ్ బాగా రిచ్
# తను

### ఛాయాగ్రాహకుడు
# *[[ఎలుకా మజాకా|ఎలక మజాకా]]*
# ఉల్లమెల్లం తల్లడుతే
# నా గర్ల్ ఫ్రెండ్ బాగా రిచ్
# హాఫ్ ఫ్రై
# ఆదాబ్ హైదరాబాద్
# తను
# బ్యాక్ పాకెట్
# ఆదాబ్ హైదరాబాద్
# లగ్న పత్రిక
# పిచ్చోడి చేతిలో రాయి
# సమక్క సారక్క
# ఉల్టా పల్టా
# చిన్న చిన్న ఆశ
# నాగశక్తి
# హై క్లాస్ అత్త లో క్లాస్ అల్లుళ్లు
# రాజా
# గెలువిన సరదారా
# *ఇబ్బర నడువే ముద్దిన ఆట*
# సుందర వదన సుబ్బలక్ష్మి మొగుడు
# కేటు డుప్లికేటు
# పరుగు పరుగు
# బ్రహ్మచారి మొగుడు
# ఇదండి మావారి వరస
# అక్క పెత్తనం చెల్లెల కాపురం
# మామ కోడలు
# చిల్లర మొగుడు అల్లరి కొడుకు
# పెళ్లాం చాటు మొగుడు
# సంసారాల మెకానిక్
# *[[ఎదురింటి మొగుడు పక్కింటి పెళ్లాం]]*
# శ్రీవారి చిందులు

## మూలాలు

వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు
వర్గం:తెలుగు సినీ ఛాయాగ్రాహకులు
వర్గం:తెలుగు సినీ దర్శకులు
వర్గం:పుట్టిన సంవత్సరం తెలియని జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు
చరణ్‌జిత్ సింగ్

**చరణ్‌జిత్ సింగ్** (1931 ఫిబ్రవరి 3 - 2022 జనవరి 27), ఒక భారతీయ ఫీల్డ్ హాకీ ఆటగాడు, ఆయన టోక్యోలో జరిగిన 1964 వేసవి ఒలింపిక్స్ లో బంగారు పతకాన్ని గెలుచుకున్న జట్టుకు కెప్టెన్ గా ఉన్నాడు. రోమ్ లో జరిగిన 1960 వేసవి ఒలింపిక్స్, జకార్తాలో జరిగిన 1962 ఆసియా క్రీడలలో రజత పతకం సాధించిన జట్టులో కూడా ఆయన సభ్యుడు.

చరణ్‌జిత్ సింగ్ 1963లో భారత ప్రభుత్వం అర్జున అవార్డు, 1964లో భారతదేశపు నాల్గవ అత్యున్నత పౌరపురస్కారం పద్మశ్రీలతో సత్కరించబడ్డాడు.

## ప్రారంభ జీవితం
చరణ్‌జిత్ సింగ్ 1931 ఫిబ్రవరి 3న ప్రస్తుత హిమాచల్ ప్రదేశ్ (అప్పటి పంజాబ్, బ్రిటిష్ రాజ్)లోని ఊనా జిల్లా అంబ్ ఉపవిభాగంలోని మైరి గ్రామంలో జన్మించాడు. ఆయన కల్నల్ బ్రౌన్ కేంబ్రిడ్జ్ స్కూల్, డెహ్రాడూన్ పూర్వ విద్యార్థి. అక్కడ ఉన్న సమయంలో హాకీ పై మక్కువ పెంచుకున్నాడు. ఆయన లాయల్పూర్ (పాకిస్తాన్)లోని ప్రభుత్వ వ్యవసాయ కళాశాల నుండి బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ లో డిగ్రీతో పట్టభద్రుడయ్యాడు. ఆ సమయంలో, ఆయన పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయానికి ప్రాతినిధ్యం వహించాడు.
## కెరీర్
చరణ్‌జిత్ సింగ్ పంజాబ్ పోలీసులకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ తన కెరీర్ ప్రారంభించాడు. 1950ల ప్రారంభంలో భారత జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు, మిడ్ ఫీల్డర్ గా ఆడుతూ లెస్లీ క్లాడియస్, కేశవ్ దత్, జోసెఫ్ యాంటిక్ లతో కూడిన జట్టులో సెంటర్-హాఫ్ గా కూడా పిలువబడ్డాడు.

టోక్యోలో జరిగిన 1964 వేసవి ఒలింపిక్స్ లో బంగారు పతకం సాధించిన భారత హాకీ జట్టుకు ఆయన కెప్టెన్ గా వ్యవహరించాడు. రోమ్ లో జరిగిన 1960 వేసవి ఒలింపిక్స్ లో ఫీల్డ్ హాకీలో రజత పతకం సాధించిన జట్టులో కూడా ఆయన సభ్యుడు. 1962లో జకార్తాలో జరిగిన ఆసియా క్రీడలతో సహా రెండు ఆసియా క్రీడలలో కూడా ఆయన భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. అంతకుముందు 1962 ఆసియా క్రీడలు, 1960 ఒలింపిక్స్ రెండింటిలోనూ, దేశం ఫైనల్స్ లో పాకిస్తాన్ చేతిలో ఓడిపోయినప్పుడు, 1964లో భారత జట్టుకు బంగారు పతకాన్ని తిరిగి ఇచ్చిన ఘనత ఆయనది. గాయం కారణంగా పాకిస్తాన్ తో జరిగిన ఫైనల్ లో ఆడలేకపోయాడు. 1964లో, ఆయన నాయకత్వంలో, భారత జట్టు ఒలింపిక్స్ కు ముందు కొన్ని టోర్నమెంట్లను గెలుచుకుంది, ఒలింపిక్స్ లో అజేయంగా నిలిచింది, ఏడు మ్యాచ్లను గెలిచి రెండు డ్రా గా ముగించింది, సెమీఫైనల్స్ లో ఆస్ట్రేలియాను 3-1తో, ఫైనల్స్ లో పాకిస్తాన్ ను 1-0తో ఓడించింది.

ఆయన 1963లో అర్జున అవార్డు, 1964లో భారతదేశపు నాల్గవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం పద్మశ్రీ గ్రహీత.

క్రీడల నుండి పదవీ విరమణ చేసిన తరువాత, హిమాచల్ ప్రదేశ్ విశ్వవిద్యాలయంలో క్రీడా డైరెక్టర్ అయ్యాడు. దీనికి ముందు, ఆయన పంజాబ్ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం, ఆ తరువాత హిసార్ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయంలో విద్యార్థి సంక్షేమ డీన్ గా పనిచేసాడు.

## వ్యక్తిగత జీవితం
చరణ్‌జిత్ సింగ్ వివాహం చేసుకున్నాడు, ఇద్దరు కుమారులు, ఒక కుమార్తె ఉన్నారు. 

## మరణం
ఆయన తన 91వ పుట్టినరోజుకు ఏడు రోజుల ముందు, 2022 జనవరి 27న హిమాచల్ ప్రదేశ్ లోని ఊనాలో తన ఇంట్లో గుండెపోటుతో మరణించాడు. దీనికి 12 సంవత్సరాల క్రితం అతని భార్య మరణించింది.
## మూలాలు

వర్గం:అర్జున అవార్డు గ్రహీతలు
వర్గం:2022 మరణాలు
వర్గం:1931 జననాలు
2011 శబరిమల తొక్కిసలాట

**2011 శబరిమల తొక్కిసలాట** భారతదేశంలోని కేరళలోని శబరిమల సమీపంలోని ఇడుక్కి జిల్లాలోని పుల్మేడులో వద్ద మకర జ్యోతి రోజున జనవరి 14న జరిగింది. ఈ  తొక్కిసలాటలో 106 మంది యాత్రికులు మరణించారు, సుమారు 100 మంది గాయపడ్డారు. ఈ సంఘటన తరువాత  కేరళ ప్రభుత్వం "జాతీయ విపత్తు"గా ప్రకటించారు. ఈ సంఘటన ఆలయం నుండి ఏడు కిలోమీటర్ల దూరంలో జరిగింది. మకాజ్యోతిని వీక్షించిన అనంతరం భక్తులు తిరిగి ప్రయాణంలో ఉండగా ఓ జీపు అదుపు తప్పి ప్రయాణికులపైకి దూసుకెళ్లడంతో తొక్కిసలాట జరిగింది.మకర జ్యోతి అనేది ప్రతి సంవత్సరం జనవరి 14న మకర సంక్రాంతి రోజున కేరళ శబరిమల ఆలయం భారీ సంఖ్యలో యాత్రికులు పూజించే నక్షత్రం మకర జ్యోతి. తన భక్తులను ఆశీర్వదించడానికి అయ్యప్పన్ తనను తాను మకర జ్యోతిగా ప్రకటించుకుంటున్నట్లు నమ్ముతారు.     

## నేపథ్యం

మకర జ్యోతి అనేది ప్రతి సంవత్సరం జనవరి 14న మకర సంక్రాంతి రోజున కేరళ శబరిమల ఆలయం భారీ సంఖ్యలో యాత్రికులు పూజించే నక్షత్రం మకర జ్యోతి. తన భక్తులను ఆశీర్వదించడానికి అయ్యప్పన్ తనను తాను మకర జ్యోతిగా ప్రకటించుకుంటున్నట్లు నమ్ముతారు.

శబరిమలలో జరిగిన అత్యంత దారుణమైన ప్రమాదం ఈ తొక్కిసలాట.. గతంలో 1952 జనవరి 14న రెండు బాణసంచా షెడ్లు మంటలకు ఆహుతై 66 మంది అయ్యప్ప యాత్రికులు మృతి చెందగా, 1999లో అదే రోజున పంబా వద్ద మకర జ్యోతిని చూసి తిరిగి వచ్చిన 52 మంది యాత్రికులు మృత్యువాత పడ్డారు.

2010 నవంబరులో ప్రారంభమైన రెండు నెలల సుదీర్ఘ తీర్థయాత్ర, ఈ రద్దీకి ముందు చాలావరకు ఎటువంటి సంఘటనలు లేకుండా జరిగింది.

## ఘటన
స్థానిక కాలమానం ప్రకారం రాత్రి 8 గంటల ప్రాంతంలో ఈ ఘటన జరిగింది. మృతుల్లో ఎక్కువ మంది ఆంధ్రప్రదేశ్, కర్ణాటక, తమిళనాడు, కేరళ రాష్ట్రాలకు చెందినవారే ఉన్నారు. వివిధ వార్తాపత్రికలు, టెలివిజన్ నివేదికలలో నివేదించినట్లుగా ఈ ప్రమాదానికి సంబంధించిన వివిధ కథనాలు ఉన్నాయి. హిందువుల దేవుడు అయ్యప్పన్ కొండ మందిరంపై ఒక ఖగోళ దృగ్విషయంగా భావించిన మకర జ్యోతి దర్శనం తర్వాత బాధితులు అడవి గుండా ఇంటికి తిరిగి వెళుతున్నారు. పుల్లుమేడు సమీపంలో, బహుశా విరిగిపోయిన తరువాత, ఒక ఎస్‌యూవి వాహనం మార్గాన్ని అడ్డుకోవడంతో ఈ ఘటనకు కారణమైందని సమాచారం. తరలించినప్పుడు అది బోల్తా పడి, ప్రజలు పొరపాట్లు చేసి, తొక్కిసలాటకు కారణమై ఉండవచ్చు లేదా అప్పటికే వాహనాల ప్యాక్ ఉన్న రహదారి వైపు కొండపైకి చాలా మంది పరుగెత్తడం వల్ల కావచ్చు. ఆటోరిక్షా, జీపు మధ్య జరిగిన ప్రమాదానికి సంబంధించిన ఒక వెర్షన్ ఉంది. తొక్కిసలాట జరిగిన ప్రదేశం బహిరంగ మైదానం అనే వాస్తవాన్ని బట్టి ఈ సంఘటనకు అసలు కారణం మిస్టరీగానే మిగిలిపోయింది.

## సహాయక చర్యలు
కేరళ ముఖ్యమంత్రి వి.ఎస్. అచ్యుతానందన్ తొక్కిసలాట దుర్ఘటనపై అత్యవసర సమావేశం ఏర్పాటు చేసి పరిస్థితిని సమీక్షించి, న్యాయ విచారణను ఆదేశించి, బాధితుల కుటుంబాలకు ఒక్కొక్కరికి ₹ 5,00,000 పరిహారం ప్రకటించాడు. భారత ప్రధానమంత్రి మన్మోహన్ సింగ్ మృతులకు సంతాపం తెలిపి మృతుల కుటుంబానికి ₹ 1,00,000, గాయపడిన వారికి ₹ 50,000 పరిహారం ప్రకటించాడు. నేషనల్ డిజాస్టర్ రెస్పాన్స్ ఫోర్స్ (ఎన్డీఆర్ఎఫ్) బృందాన్ని ఘటనా స్థలానికి పంపారు. తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రి ఎం. కరుణానిధి తమిళనాడు రాష్ట్రానికి చెందిన బాధిత కుటుంబాలకు ₹ 1,00,000 ప్రకటించాడు. 

## మూలాలు

వర్గం:త్రొక్కిసలాట మరణాలు
జతిన్ గోస్వామి

**జతిన్ గోస్వామి** (జననం 1933 ఆగస్టు 2) ఒక భారతీయ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు. ఆయన సత్త్రియ శాస్త్రీయ నృత్య రూపంలోని ప్రముఖ నిపుణులలో ఒకరిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆయన గువహాటిలోని సత్త్రియ అకాడమీ వ్యవస్థాపక డైరెక్టర్, దాని సలహా కమిటీలో సిట్టింగ్ సభ్యుడు, సంగీత నాటక అకాడమీ జనరల్ కౌన్సిల్ మాజీ సభ్యుడు. ఆయన *అలోక్ శిల్పి సంఘ* అనే నృత్య అకాడమీ, *ప్రాగ్జ్యోతి కళా పరిషత్* అనే సాంస్కృతిక సంస్థను కూడా స్థాపించాడు, 2004 సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు గ్రహీత. సత్త్రియ నృత్యానికి ఆయన చేసిన కృషికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఆయనకు 2008లో నాలుగో అత్యున్నత పౌర పురస్కారం పద్మశ్రీ, 2025లో పద్మభూషణ్ ప్రదానం చేసింది.

## జీవితచరిత్ర
జతిన్ గోస్వామి 1933 ఆగస్టు 2న ఈశాన్య భారత రాష్ట్రమైన అస్సాంలోని గోలాఘాట్ జిల్లా డెర్గావ్ సమీపంలోని ఆధర్ సత్ర అనే గ్రామంలో ధరణిధర్ దేవ్ గోస్వామి, చంద్రప్రోవా దేవిల దంపతులకు జన్మించాడు. సత్త్రియ నృత్యంలో ప్రారంభ శిక్షణ అతని తండ్రి ఆధ్వర్యంలో జరిగింది, కానీ తరువాత, ఆయన గోపీరామ్ బయాన్, బాబుల బయాన్, ఇద్దరు ప్రసిద్ధ సత్త్రియ మాస్టర్స్, అలాగే బిష్ణుప్రసాద్ రభా, దత్తా ముక్తియార్, రాసేశ్వర్ సైకియా బార్బయాన్ వద్ద వివిధ సమయాల్లో శిక్షణ పొందాడు. 1953లో, ఆయన తన సొంత నృత్య అకాడమీ అయిన *అలోక్ శిల్పి సంఘ* తన స్వస్థలంలో స్థాపించాడు, కాని తన నృత్య శిక్షణను కొనసాగించాడు, గణేష్ హీరాలాల్ నుండి కథక్, అటోంబా సింగ్ నుండి మణిపురి నృత్యం నేర్చుకున్నాడు.

తన దృష్టిని సత్త్రియ వైపు మళ్ళిస్తూ, 1962లో కలాగురు బిష్ణు ప్రసాద్ రభా, రోక్సేశ్వర్ సైకియా బార్బయాన్ తో కలిసి నృత్యాన్ని ప్రోత్సహించడానికి *ప్రాగ్జ్యోతి కళా పరిషత్* అనే సాంస్కృతిక సంస్థను స్థాపించాడు. దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో వర్క్‌షాప్‌లు. ప్రదర్శనలు నిర్వహించడంలో నిమగ్నమైన ఏకైక సత్త్రియ ప్రదర్శనకారుడిగా గోస్వామి ప్రసిద్ధి చెందాడు. 1994లో, ఆయన సంగీత నాటక అకాడమీ జనరల్ కౌన్సిల్ సభ్యుడిగా నామినేట్ అయ్యాడు, 2000లో అకాడమీ ద్వారా సత్త్రియను శాస్త్రీయ నృత్య రూపం ప్రకటించే ప్రయత్నాలకు ఆయన తోడ్పడ్డాడు. ఆయన భారతదేశం, విదేశాలలో అనేక ప్రదేశాలలో ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు. సత్త్రియపై ఐదు పుస్తకాలను ప్రచురించిన ఘనత ఆయన పొందాడు. అవి *మాటి అఖోరా*, నృత్య పరిబశిక్ సబ్డా, సంగ్యా, *ఝుమురా నాచ్-నాడు భంగీ* నృత్య శిక్షా, *నృత్యార్ ప్రథమిక్ హస్త పరిచయ*. 2000లో సంగీత నాటక అకాడమీ ఆధ్వర్యంలో గువహాటిలో సత్త్రియ అకాడమీ ప్రారంభమైనప్పుడు, ఆయన సంస్థకు మొదటి డైరెక్టర్గా ఎంపికయ్యాడు.

శంకరి సంగీత విద్యాపీఠ్ నృత్యచార్య బిరుదును పొందిన గోస్వామి 2004లో సత్త్రియ నృత్యానికి సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు అందుకున్నాడు. నాలుగు సంవత్సరాల తరువాత, భారత ప్రభుత్వం 2008లో ఆయనకు పద్మశ్రీ పౌర పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసింది. ఆయన పర్యాటక, సాంస్కృతిక శాఖకు చెందిన భారతీయం సమ్మన్, సిల్పి దివస్ అవార్డు (1994), సంగీత జ్యోతి అవార్డు (2004), అస్సాం నాట్య సన్మిలన్ అవార్డు (1997), అస్సాం ప్రభుత్వం ఉత్తమ నృత్య దర్శకుడు అవార్డు, హిరాప్రోవా-చంద్రకాంత అవార్డు (2006), అసోమ్ సత్ర మోహసోభా నృత్య సిరోమోని అవార్డు, లియో-ఎక్స్పో అవార్డు (2010), శంకరాచార్య అవతార్ అవార్డు, ఆనంద్ మోహన్ భగవతి నార్తాన్ అవార్డు (2012-), భాబేంద్ర నాథ్ సైకియా మొబైల్ థియేటర్ అవార్డు (2013), మొఘై ఓజా శ్రీజన్ అవార్డు (2015-3) వంటి పలు పురస్కారాలను కూడా అందుకున్నాడు.

## ఇవి కూడా చూడండి

* సత్త్రియ నృత్యం

## మూలాలు

వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:1933 జననాలు
వర్గం:కళారంగంలో పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వాళప్పల్లి

**వాళప్పల్లి** అనేది మధ్య కేరళలోని కొట్టాయం జిల్లా, చంగనాశ్శేరి మున్సిపాలిటీకి చెందిన ఒక శివారు ప్రాంతం. ప్రసిద్ధ వాళప్పల్లి శివాలయం వాళప్పల్లిలో ఉంది. ఇది కొట్టాయం జిల్లాలోని చంగనాశ్శేరి తాలూకాలో ఒక భాగం. ఇది చంగనాశ్శేరి నగరం, వాళప్పల్లి పంచాయతీలో ఉంది. పురాతన వాళప్పల్లి గ్రామం చంగనాశ్శేరి మున్సిపాలిటీకి మార్చబడింది, కాబట్టి గ్రామంలోని చిన్న భాగాలు చంగనాశ్శేరి మున్సిపల్ టౌన్‌లో తిరిగి కలుపబడ్డాయి, మిగిలినవి వాళప్పల్లి గ్రామ పంచాయతీలో పునర్నిర్మించబడ్డాయి.

## పేరు వెనుక చరిత్ర
వాళప్పల్లి అనేది "వాళ్‌కై పల్లి" () అంటే ఆలయం గెలవనివ్వండి అని అర్థం. 'పల్లి' అనే పదం మూలానికి సంబంధించి వివిధ సిద్ధాంతాలు ఉన్నాయి. పల్లి అనేది పాళీ భాషలోని పదం.

## చరిత్ర
రెండవ చేర వంశంలో ఈ ఆలయం చాలా ప్రాచుర్యం పొందింది. చేర వంశ పతనం తరువాత, ఈ ప్రదేశం అనేకమంది పాలకులు, ముఖ్యంగా తెక్కుంకూర్, ట్రావెన్‌కోర్ రాజుల పాలనలోకి వచ్చింది. అనేక క్రూరమైన యుద్ధాలు, ద్రోహం, హత్య, విధ్వంసాలను చూసింది. అయితే ఈ సందర్భాలన్నింటిలో ఆలయం నాశనం కాకుండా రక్షించబడింది. వాళప్పల్లి మహా శివాలయం పురాతన వాళప్పల్లి గ్రామం నడిబొడ్డున ఉంది. చేర వంశంలో చంగనాశ్శేరి వాళప్పల్లి గ్రామంలో భాగంగా ఉండేది. పాత రహదారి (తిరువనంతపురం - త్రిపుణితుర రోడ్డు) వాళప్పల్లి తూర్పు సరిహద్దు గుండా వెళుతుంది. చేర రాజుల పాలనలో రాష్ట్ర పాలకులు వాళప్పల్లి మహాదేవ ఆలయంలో ఉండేవారు.
జారీ చేయబడిన అనేక ఆజ్ఞలు దీనికి ఉదాహరణలు (ఉదా:- వాళప్పల్లి రాగి శాసనాలు). పురాతన వాళప్పల్లిలో కుల వ్యవస్థ, భూస్వామ్య విధానం, అంటరానితనం బలంగా ఉండేవి.

## వాళప్పల్లి శాసనం

సా.శ. 830 నాటి వాళప్పల్లి రాగి పలక మలయాళ భాషలో లభించిన తొలి శాసనం. ఇది కొడంగల్లూర్ చేర రాజు రామ రాజశేఖర (సా.శ. 9వ శతాబ్దం) సమక్షంలో జరిగిన ఆలయ కమిటీ తీర్మానం.***' రాగి పలక (అసంపూర్ణం) పాత [[మలయాళం]] రూపంలో వట్టెళుత్తు, [[గ్రంథ లిపి]]లలో చెక్కబడి ఉంది.***' రాజశేఖరుడిని పండితులు సాధారణంగా చేరమాన్ పెరుమాళ్ నాయనార్‌గా గుర్తిస్తారు. ఇతను గౌరవనీయమైన శైవ (నాయనార్) కవి-సంగీతకారుడు. కేరళ చరిత్ర రచన సంప్రదాయానికి ఎంతో దోహదపడిన వాళప్పల్లి శాసనం సా.శ. 830 నాటిది. చరిత్రకారుల ప్రకారం రాజా రాజశేఖర దేవ సా.శ. 820 నుండి 844 వరకు పాలించారు.

## మూలాలు

వర్గం:శైవం
వర్గం:కేరళ
వర్గం:కేరళ చరిత్ర
బహమనీ సుల్తానుల జాబితా

బహమనీ సుల్తానేట్ (c. 1347-1527) దక్షిణ భారతదేశం దక్కన్ పీఠభూమి పాలించిన ముస్లిం సామ్రాజ్యం. 

ఈ రాజ్యం 1347లో జాఫర్ ఖాన్ చేత స్థాపించబడినప్పుడు అధికారంలోకి వచ్చింది. బహమనీ సుల్తానేట్ పొరుగు ప్రత్యర్థి విజయనగర సామ్రాజ్యం సరిహద్దును పంచుకుంది. మహమూద్ షా పాలనలో సుల్తానేట్ పతనం ప్రారంభమవుతుంది. 1518లో బహమనీ సుల్తానేట్ దక్కన్ సుల్తానేట్లుగా విడిపోయి, దక్కన్ పై దాని 180 సంవత్సరాల పాలన ముగిసింది. 

## వంశ వృక్షం

## బహమనీ షాల జాబితా

## మూలాలు

వర్గం:ముస్లింలు
వర్గం:ముస్లిం వంశాలు
కెనెల్మ్ లిస్టర్-కే

**సర్ కెనెల్మ్ ఆర్థర్ లిస్టర్-కే, 5వ బారోనెట్** (27 మార్చి 1892 &#x2013; 28 ఫిబ్రవరి 1955) ఇంగ్లీష్ అమెచ్యూర్ ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెటర్. అతను 1912లో ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం తరపున ఎనిమిది ఆటలు, 1920/2, 1922/23లో భారతదేశంలో జరిగిన మ్యాచ్‌లలో యూరోపియన్ల తరపున రెండు ఆటలు, 1928లో యార్క్‌షైర్ కౌంటీ క్రికెట్ క్లబ్ తరపున రెండు ఆటలు ఆడాడు.

ఇంగ్లాండ్‌లోని లండన్‌లోని కెన్సింగ్టన్‌లో, 4వ బారోనెట్ సర్ సెసిల్ ఎడ్మండ్ లిస్టర్-కేయ్ రెండవ కుమారుడిగా జన్మించిన లిస్టర్-కేయ్, ఈటన్ కాలేజీలో చదువుకున్నాడు, అక్కడ అతను 1910లో ఫౌలర్స్ మ్యాచ్‌లో ఆడాడు. ఆ తర్వాత అతను ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లోని ట్రినిటీ కాలేజీకి వెళ్లాడు. అతను చాలా అడవి ఎడమచేతి వాటం స్వింగ్ బౌలర్, 1912లో ఫ్రెష్‌మన్‌గా తన ప్రతిభను తృటిలో కోల్పోయాడు. అతను 1913లో యార్క్‌షైర్ సెకండ్ ఎలెవెన్ తరపున ఆడాడు. 1914లో యార్క్ సిసి తరపున, అతను హల్ సిసిపై 19 పరుగులకు 7 వికెట్లు తీసుకున్నాడు. యార్క్‌షైర్ జెంటిల్‌మెన్ తరపున కొన్ని విజయవంతమైన రోజులను కూడా గడిపాడు.

లిస్టర్-కే తన రెండవ సంవత్సరంలో ఆక్స్‌ఫర్డ్ తరఫున ఆడాడు, కానీ ఒక్క విజయం కూడా సాధించలేదు, యార్క్‌షైర్ తరపున అతని ఆటలు వెస్టిండీస్,  లీసెస్టర్‌షైర్‌లపై జరిగాయి. తన అన్ని ఫస్ట్-క్లాస్ మ్యాచ్‌లలో అతను తన ఎడమ చేతి మీడియం పేస్‌తో 37 వికెట్లు పడగొట్టాడు, బొంబాయిలో ఇండియన్స్‌తో జరిగిన మ్యాచ్‌లో "యూరోపియన్స్" తరపున 117కి 7 వికెట్లు పడగొట్టాడు. కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్‌మన్‌గా, అతను 11.46 సగటుతో 149 పరుగులు చేశాడు, ఆక్స్‌ఫర్డ్ తరపున దక్షిణాఫ్రికాతో జరిగిన మ్యాచ్‌లో 35 పరుగుల బెస్ట్. అతను ఫీల్డ్‌లో ఎనిమిది క్యాచ్‌లు కూడా తీసుకున్నాడు.

లిస్టర్-కే మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో వెస్ట్ యార్క్‌షైర్ రెజిమెంట్‌లో పనిచేశాడు. తరువాత అతను రాయల్ ఎయిర్ ఫోర్స్‌కు బదిలీ అయ్యాడు, అక్కడి నుండి 1924లో పదవీ విరమణ చేశాడు. అతని అన్నయ్య బాల్యంలోనే మరణించాడు, కాబట్టి అతని తండ్రి 1931లో మరణించినప్పుడు అతను బారోనెట్సీని వారసత్వంగా పొందాడు. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో అతను స్క్వాడ్రన్ లీడర్ హోదాతో RAFకి తిరిగి వచ్చాడు.

లిస్టర్-కే ఫిబ్రవరి 1955లో 62 సంవత్సరాల వయసులో దక్షిణాఫ్రికాలోని కేప్ ప్రావిన్స్‌లోని కేప్ టౌన్‌లోని టాంబోర్స్‌క్లూఫ్‌లో మరణించారు.

## మూలాలు

## బాహ్య లింకులు

* ESPNcricinfo ప్రొఫైల్ 
* క్రికెట్ ఆర్కైవ్ గణాంకాలు
వర్గం:ఇంగ్లాండు క్రికెట్ క్రీడాకారులు
వర్గం:1955 మరణాలు
వర్గం:1892 జననాలు
కార్మెల్ కాకోపార్డో

కార్మెల్ కాకోపార్డో (**Carmel Cacopardo)** ఒక మాల్టీస్ వాస్తుశిల్పి, సివిల్ ఇంజనీర్ , రాజకీయ నాయకుడు, అతను ప్రస్తుతం ఏ డి + పి డి  పార్టీ డిప్యూటీ చైర్ పర్సన్ గా పనిచేస్తున్నాడు. కాకోపార్డో గతంలో డెమోక్రటిక్ ఆల్టర్నేటివ్ పార్టీ చైర్ పర్సన్ గా పనిచేశాడు మరియు 2023 వరకు ఏ డి + పి డి చైర్ పర్సన్ గా పనిచేశాడు.

## జీవిత చరిత్ర
కార్మెల్ కాకోపార్డో 1956 మార్చి 5 న జన్మించాడు. ఇతను మిరియంను వివాహం చేసుకున్నాడు , ఈ జంటకు మార్టినా , డారియో అనే ఇద్దరు పిల్లలు ఉన్నారు. ఇతను మాల్టాలోని కల్కారాలో నివసిస్తున్నాడు. కాకోపార్డో 1982 లో మాల్టా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఆర్కిటెక్చర్ అండ్ సివిల్ ఇంజనీరింగ్ లో పట్టభద్రుడయ్యాడు మరియు 2006 లో యునైటెడ్ కింగ్ డమ్ లోని స్టాఫోర్డ్ షైర్ విశ్వవిద్యాలయంలో సస్టైనబిలిటీ అండ్ ఎన్విరాన్మెంటల్ మేనేజ్ మెంట్ లో పట్టభద్రుడయ్యాడు.

2006 లో కాకోపార్డో టైమ్ ఫర్ రాడికల్ ఛేంజ్ అనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించాడు, ఇది మాల్టాలో పర్యావరణ సహకారం పరిచయంపై పరిశోధన ఆధారంగా రూపొందించబడింది. అతను మాల్టా విశ్వవిద్యాలయంలో విద్యార్థి, ఎస్ డి ఎం (మాల్టీస్ డెమొక్రాట్ స్టూడెంట్స్) అధ్యక్షుడు ఇంకా  కె ఎస్ యు  అధ్యక్షుడు (విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థుల మండలి).

అంతర్జాతీయ స్థాయిలో, కాకోపార్డో ఈ డి ఎస్  (యూరోపియన్ డెమోక్రాట్ స్టూడెంట్స్) వైస్ చైర్మన్ గా ఉన్నాడు.

## రాజకీయాలు

కాకోపార్డో నేషనలిస్ట్ పార్టీ సభ్యుడు. ఇతను 1987, 1992, 1996 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో పిఎన్ టికెట్ కింద పోటీ చేశాడు.12 సంవత్సరాలు ఆయన పి ఎన్  కార్యనిర్వాహక కమిటీ సభ్యుడిగా ఉన్నాడు.సమాచార కార్యదర్శి, అసిస్టెంట్ సెక్రటరీ జనరల్, పీఎన్ కౌన్సిల్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రెసిడెంట్ పదవులను కూడా ఆయన నిర్వహించాడు . ఇతను ఎం జెడ్ పి ఎన్ ( MŻPN) (ది యూత్ మూవ్ మెంట్ ఆఫ్ పి ఎన్ ) కార్యదర్శిగా కూడా ఉన్నాడు.కాకోపార్డో జనవరి 2008 లో నేషనలిస్ట్ పార్టీని విడిచిపెట్టాడు. తరువాత అతను డెమోక్రటిక్ ఆల్టర్నేటివ్ లో చేరాడు.సెప్టెంబర్ 2017 లో, కాకోపార్డో డెమోక్రటిక్ ప్రత్యామ్నాయ నాయకుడు అయ్యాడు.

అక్టోబర్ 2020 లో ఆల్టర్నాటివా డెమోక్రాటికా, పార్టిట్ డెమోక్రాటికులను ఏ డి +పి డి  లో విలీనం చేసిన తరువాత, కాకోపార్డో కొత్త పార్టీ చైర్మన్ అయ్యాడు.https://www.maltatoday.com.mt/news/national/105342/adpd_is_new_name_for_merger_between_alternattiva_and_partit_demokratiku#.ZHMuYHas_rA

మే 2023 లో, కాకోపార్డో చైర్ పర్సన్ పదవి నుండి వైదొలిగి, సహ-డిప్యూటీ చైర్ పర్సన్ అయ్యాడు, మినా టోలుతో కలిసి పనిచేశాడు . అతని తరువాత సాండ్రా గౌసి చైర్ పర్సన్ గా బాధ్యతలు చేపట్టాడు.

## పుస్తకాలు
టైమ్ ఫర్ రాడికల్ ఛేంజ్ (Time for Radical Change) ,2006 

## మూలాలు

వర్గం:1956 జననాలు
వర్గం:జీవించి ఉన్న ప్రజలు
వర్గం:20వ శతాబ్దపు మాల్టీస్ రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:మాల్టా విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు
వర్గం:స్టాఫోర్డ్‌షైర్ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు
హొయసల పరిపాలన

హొయసల రాజ్యం ( కన్నಡ : ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ) 10 నుండి 14వ శతాబ్దాల మధ్య ప్రస్తుత కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని ఎక్కువ భాగాన్ని పరిపాలించిన ఒక ప్రముఖ దక్షిణ భారత కన్నడ రాజవంశం. ఈ రాజ్యం రాజధాని మొదట బేలూర్‌లో ఉండేది, తరువాత హళేబీడుకు బదిలీ చేయబడింది .

హొయసల పరిపాలన పశ్చిమ గంగా రాజవంశంచే ప్రభావితమైంది, వీరి స్థానంలో హొయసలులు నేటి దక్షిణ కర్ణాటకలో వారి ప్రారంభ అధిపతులైన పశ్చిమ చాళుక్యులు ఉన్నారు.

## పరిపాలన
హొయసల పరిపాలనా యంత్రాంగానికి పశ్చిమ చాళుక్య, పశ్చిమ గంగా రాజవంశాలతో మంత్రివర్గం, కమాండ్, స్థానిక పాలక సంస్థలు, భూభాగ విభజన విషయాలలో అనేక సారూప్యతలు ఉన్నాయి.

హొయసలల ప్రధాన సామంతులలో చాలామంది రైతు వెలికితీత గావుండాలు. కొంతమంది చరిత్రకారులు అధిక కేంద్రీకృత హొయసల రాజ్యంలో రాజు ఐదుగురు ప్రధాన మంత్రుల (పంచ ప్రధానులు) సలహా కోరారని, మరికొందరు ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నారని పేర్కొన్నారు. 13వ శతాబ్దంలో రాజ్యం అభివృద్ధి చెందుతున్నప్పుడు, మంత్రుల సంఖ్య కూడా పెరిగింది, ప్రతి ఒక్కరికి పరిమిత అధికారం ఉంది. విదేశాంగ వ్యవహారాలు (సంధివిగ్రహి), కోశాధికారి ( మహాభండారి లేదా హిరణ్యభండారి ), వ్యక్తిగత కార్యదర్శి ( పరమవిశ్వసి ) , వస్త్రాల ప్రధాన యజమాని (మహాపసాయిత) , న్యాయం (ధర్మాధికారి), కేంద్ర రిజిస్టర్ ( కడిత ), రాష్ట్ర సచివాలయ అధిపతి ( శ్రీకరణాధికారి ) వంటి రంగాలతో ముడిపడి ఉన్న బాధ్యతలతో అనేక పేర్లు శాసనాలు ప్రస్తావించాయి . కొంతమంది మంత్రులు విభాగాల సమూహాలను (సర్వాధికారి) పర్యవేక్షించాడు. సైన్యాధ్యక్షులను దండనాయక (లేదా సేనాధిపతి ) అని పిలిచేవారు. 

రాజ్యాన్ని రాష్ట్రాలుగా విభజించారు. భూమిని కంపనాలు, దేశాలుగా విభజించారు. సంరక్షక కమాండర్ కింద మంత్రి (మహాప్రధాన), కోశాధికారి (భండారి), గుమస్తా (సేనబోవే)  జూనియర్ అధికారులు (హెగ్గడేలు) ఉన్నారు. అలుపాస్, శాంతారాలు, చెంగల్వాస్, కొంగల్వాస్, సిందాస్ వంటి భూస్వామ్య కుటుంబాలు తమ తమ ప్రాంతాలను పరిపాలించడానికి అనుమతించబడ్డాయి. హొయసలులు కన్నడ, దేవనాగరి ఇతిహాసాలతో బంగారు నాణేలను ముద్రించారు. రాజు విష్ణువర్ధనుడి నాణేలలో "నోలంబవాడి వద్ద విజేత" ( నోలంబవాడిగొండ ), "తలకాడు వద్ద విజేత" ( తలకడుగొండ ), "కొండల విజేత" (మలపరోల్గొండ) ఇతిహాసాలు ఉన్నాయి. వారి బంగారు నాణెం హోను లేదా గద్యాన అని పిలువబడింది, 62  బంగారు ధాన్యాల బరువు ఉంటుంది. పనా లేదా హనా హోనులో 1/10 వంతు. హాగా పనాలో ¼వ వంతు . వీసా హాగాలో ¼వ వంతు. బేలే  కని అనే నాణేలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ పదాలలో కొన్ని ఇప్పటికీ కన్నడ భాషలో ఉపయోగించబడుతున్నాయి, వరుసగా "డబ్బు" & "ఖర్చు" అని అర్ధం.  

గరుడలు రాజులు, రాణుల ఉన్నత అంగరక్షకులు. వారిని లెంకాలు (వీరులు) లేదా జోలవాలిలు (రాజుకు ఆహారం కోసం రుణపడి ఉంటారు), వెలవాలిలు (ఎల్లప్పుడూ రాజుకు అండగా నిలిచేవారు) అని పిలుస్తారు. పౌరాణిక గరుడుడు విష్ణువుకు సేవ చేసి , వారి యజమాని మరణించినప్పుడు ఆత్మహత్య చేసుకున్న విధంగా వారు రాజుకు సేవ చేశారు. అటువంటి వీరుల జ్ఞాపకార్థం నిర్మించిన వీర రాళ్లను (విర్గల్) గరుడ స్తంభాలు అంటారు. హళేబీడులోని హొయసలేశ్వర ఆలయంలోని గరుడ స్తంభం, వీరులు కత్తులు ఊపుతూ, ఇతరులు తమ తలలను తామే నరికివేస్తున్నట్లు చిత్రీకరిస్తుంది. రాజు వీర బల్లాల II మంత్రి, అంగరక్షకుడు కువర లక్ష్మ, తన యజమాని మరణించినప్పుడు తన ప్రాణాలను అతని భార్య, ఇతర అంగరక్షకుల ప్రాణాలను తీసుకున్నాడు. అతని విధేయత  వివరాలు ఈ శాసనంపై చెక్కబడ్డాయి. 
## ఇవి కూడా చూడండి
* హొయసల రాజ్య సమాజం
* హొయసల రాజ్య ఆర్థిక వ్యవస్థ
* కాకుస్థవర్మ

## మూలాలు

వర్గం:కర్ణాటక చరిత్ర
వర్గం:భారతదేశ చరిత్ర
వర్గం:హోయసల రాజ్యం
వర్గం:భారతదేశాన్ని పరిపాలించిన వంశములు