మహాకూట దేవాలయాల సమూహం

**మహాకూట దేవాలయాల సమూహం** భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రం, బాగల్‌కోట్ జిల్లాలోని మహాకూట అనే గ్రామంలో ఉంది. ఇది హిందువులకు ఒక ముఖ్యమైన పుణ్యక్షేత్రం, ఒక ప్రసిద్ధ శైవ మఠానికి నిలయం. ఈ దేవాలయాలు క్రీ.శ. 6వ లేదా 7వ శతాబ్దానికి చెందినవిగా భావిస్తున్నారు. బాదామి చాళుక్య రాజవంశానికి చెందిన తొలినాటి రాజులచే నిర్మించబడ్డాయి. ఈ దేవాలయాల కాల నిర్ణయం, సమీపంలోని ఐహోళేలోని దేవాలయాల నిర్మాణ శైలిని పోలి ఉండటంపై ఆధారపడి ఉంది. అలాగే ఈ సముదాయంలోని రెండు ముఖ్యమైన శాసనాలలో ఉన్న సమాచారం కూడా దీనికి ఆధారం: ఒకటి క్రీ.శ. 595–602 మధ్య కాలానికి చెందిన మహాకూట స్తంభ శాసనం (సంస్కృత భాషలో, కన్నడ లిపిలో వ్రాయబడింది);  రెండవది రాజు విజయాదిత్యుని ఉపపత్ని అయిన వినపోతికి చెందిన శాసనం, ఇది క్రీ.శ. 696–733 మధ్య కాలానికి చెందినది.  కన్నడ భాష, లిపిలో వ్రాయబడింది.

## ప్రాథమిక ప్రణాళిక
7వ శతాబ్దపు కర్ణాటక శిల్పులు దక్షిణ భారత ద్రవిడ శైలి దేవాలయాలను ఉత్తర భారత నాగరా శైలి దేవాలయాలకు ఆనుకొని నిర్మించడం ద్వారా తమ వాస్తుశిల్పంలో ఒక ప్రత్యేకమైన సమ్మేళనాన్ని సాధించారు. అంతేకాకుండా, వారి ద్రవిడ, నాగరా శైలులు స్థానిక, దేశీయ రూపాలుగా ఉండేవి. దక్షిణాన ఆధునిక తమిళనాడులో, ఉత్తరాన మధ్య భారతదేశంలో ("మధ్యదేశం") ప్రబలంగా ఉన్న వాస్తుశిల్ప శైలులతో సంబంధం లేనివి.  వారు ఒక శైలి యొక్క ప్రాథమిక ప్రణాళికను మరొక శైలి యొక్క లక్షణాలతో కలపడం ద్వారా దీనిని సాధించారు. ఇక్కడి ద్రవిడ శైలి దేవాలయాలలో గర్భగుడిపై బహుళ అంతస్తుల గోపురం ఉంటుంది, దానిపై గోపురం వంటి నిర్మాణం ఉంటుంది. నాగరా శైలి దేవాలయాలు చతురస్రాకార ప్రణాళిక కలిగిన గర్భగుడిపై వంపు తిరిగిన గోపురాన్ని ఉపయోగిస్తాయి, దానిపై పలకల రాతితో చేసిన శిఖరం ఉంటుంది.  రెండు ప్రాథమిక వాస్తుశిల్ప శైలుల యొక్క లక్షణాలను కలపడం ద్వారా సాధించిన ఈ సంకర శైలి అభివృద్ధి, కర్ణాటక ప్రాంతం యొక్క ఒక ప్రత్యేకతగా పరిగణించబడుతుంది. వేసర వాస్తుశిల్ప శైలి యొక్క ప్రారంభాన్ని నిర్వచిస్తుంది. 

దేవాలయ సముదాయం లోపల ఒక సహజమైన పర్వత సెలయేరు ప్రవహిస్తూ, విష్ణు పుష్కరిణి ("విష్ణువు యొక్క పద్మ కొలను") అనే పెద్ద కోనేరులోకి, పాపవినాశ తీర్థం ("స్నానపు కోనేరు") అనే స్నానపు కొలనులోకి స్వచ్ఛమైన నీటిని అందిస్తుంది. ఈ సముదాయంలోని అనేక ఆలయాలలో, ద్రావిడ శైలిలో నిర్మించిన మహాకూటేశ్వర ఆలయం, మల్లికార్జున ఆలయం అతి పెద్దవి. విష్ణు పుష్కరిణి కోనేరు మధ్యలో ఒక చిన్న మందిరం ఉంది. అందులో పంచముఖ లింగం ("ఐదు ముఖాల లింగం") అని పిలువబడే శివలింగం ఉంది, దీనికి ప్రతి దిక్కుకు ఒక ముఖం, పైన ఒకటి ఉంటుంది.

## శాసనాలు
మహాకూట సముదాయం చరిత్రకారులకు రెండు ముఖ్యమైన 7వ శతాబ్దపు శాసనాలను అందించింది. సా.శ. 595–602 మధ్య కాలానికి చెందినదిగా భావించబడుతున్న మహాకూట స్తంభ శాసనం,  పులకేశిన్ I (మంగళేశ రాజు తండ్రి) భార్య అయిన దుర్లభదేవి చేసిన ఒక దానాన్ని నమోదు చేస్తుంది. ఆ రాణి మహాకూటేశ్వర నాథుడికి పటదకల్, ఐహోలేతో సహా పది గ్రామాలను దానంగా ఇచ్చి, అంతకు ముందు చేసిన దానాన్ని మరింతగా విస్తరించింది. అదనంగా, ఈ శాసనం చాళుక్య వంశం, వారి సైనిక దండయాత్రలు, వారి విజయాలు, తొలి స్మారక కట్టడాల గురించి ముఖ్యమైన సమాచారాన్ని అందిస్తుంది.ఈ స్తంభాన్ని ధర్మ-జయస్తంభం ("ధర్మ విజయ స్తంభం") అని పిలుస్తారు. ఇది బీజాపూర్ పురావస్తు సంగ్రహాలయంలో ప్రదర్శనలో ఉంది.  మరొక శాసనం, విజయదిత్య రాజు ఉపపత్ని అయిన వినపోటికి చెందినదిగా భావించబడుతోంది, ఇది మహాకూటేశ్వర ఆలయ ముఖమండపంలో చెక్కబడి ఉంది. ఇది మహాకూటేశ్వర దేవుడికి ఒక భూభాగంతో పాటు కెంపులు, వెండి గొడుగును దానంగా ఇచ్చినట్లు వివరిస్తుంది.

## చిత్రమాలిక

దస్త్రం:Mahakuta_group_of_temples2_at_Mahakuta.jpg|మహాకూటలో నాగరా శైలి శిఖరం ఉన్న విష్ణు దేవాలయం (ఎడమవైపు), కదంబ శైలి శిఖరం ఉన్న ఒక పుణ్యక్షేత్రం (కుడివైపు).
దస్త్రం:Mahakuta_group_of_temples_at_Mahakuta.jpg|ద్రావిడ శైలిలో ఉన్న మహాకూటేశ్వర ఆలయం (తెల్లగా రంగు వేయబడింది) (వెనుక భాగం), నాగరా శైలిలో ఉన్న సంగమేశ్వర ఆలయం (ముందు భాగం)
దస్త్రం:Mahakuta_group_of_temples3_at_Mahakuta.jpg|మహాకూట వద్ద నగారా నిర్మాణంతో కూడిన సంగమేశ్వర ఆలయం
దస్త్రం:7th_century_Kannada_inscription_at_Mahakutesvara_temple_in_Mahakuta.jpg|బాదామి చాళుక్య రాజు విజయాదిత్యుని ఉపపత్ని అయిన వినపోతికి చెందిన 7వ శతాబ్దపు కన్నడ శాసనం.
దస్త్రం:Wall_relief_sculpture_at_the_Mahakuta_group_of_temples_at_Mahakuta.jpg|మహాకూట దేవాలయాల వద్ద అర్ధనారీశ్వర (హిందూ దేవుడు శివుని రూపం) శిల్పం
దస్త్రం:Mahakuta_3.jpg|మహాకూట ఆలయ చెరువు


## ఇవి కూడా చూడండి

* ఐహోళే
* బాదామి గుహ దేవాలయాలు
* బాదామి చాళుక్య వాస్తుశిల్పం
* చోళచగుడ్డ్లోని బనశంకరి అమ్మ ఆలయం
* పట్టదకల్లు

## గమనికలు

## బాహ్య లింకులు

* గూగుల్ మ్యాప్స్లో మహాకూట
* మహాకూటలో 6వ శతాబ్దాన్ని తిరిగి చూడండి

## మూలాలు

* 
* 
* 
* *[[Karnataka State Gazetteer|కర్ణాటక స్టేట్ గెజిటీర్]]* 1983.
వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:కర్ణాటక పర్యాటక ప్రదేశాలు