2008 పశ్చిమ భారతదేశంలో బాంబు దాడులు

2008 సెప్టెంబరు 29న భారతదేశంలోని గుజరాత్, మహారాష్ట్ర రాష్ట్రాల్లో మూడు బాంబులు పేలాయి, ఇందులో 6 మంది మరణించగా, 100 మందికి పైగా గాయపడ్డారు. మహారాష్ట్రలోని మాలేగావ్‌లో రెండు బాంబులు పేలి తొమ్మిది మంది మృతి చెందగా, గుజరాత్‌లోని మోడాసా జరిగిన మరో పేలుడులో ఒకరు మరణించారు.

2025 ఏప్రిల్ 24 నాటికి, ఎన్ఐఏ మాజీ బిజెపి ఎంపి ప్రజ్ఞా సింగ్ ఠాకూర్ సహా 7 మంది దోషులను గుర్తించి, యుఎపిఎ కింద శిక్షించాలని డిమాండ్ చేసింది. అలాంటి వారికి జీవిత ఖైదు, జరిమానా లేదా మరణశిక్ష విధించబడుతుంది.  జూలై 2025లో, ఎన్ఐఏ సాక్ష్యం లేదని పేర్కొంటూ అనుమానితులందరినీ నిర్దోషులుగా ప్రకటించింది, అయితే, నిర్దోషిగా ప్రకటించడాన్ని బాధితులు హైకోర్టులో సవాలు చేశారు.

## నేపథ్యం
మే 2008 నుండి భారతదేశంలో ఉగ్రవాద దాడులు పెరిగాయి, ఆ తర్వాత జైపూర్‌లో వరుస పేలుళ్లలో 63 మంది మరణించారు. అప్పటి నుండి, బెంగళూరు, అహ్మదాబాద్ మరియు ఢిల్లీతో సహా ఇతర ప్రధాన భారతీయ నగరాలను లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు. 2008 సెప్టెంబరు 29న గుజరాత్‌లోని అహ్మదాబాద్‌లో పోలీసులు 17 బాంబులను కనుగొని నిర్వీర్యం చేసి ఉగ్రవాద దాడిని భగ్నం చేశారు. అయితే, రంజాన్ ఉపవాసం విరమించుకున్న ముస్లింలతో నిండిన మార్కెట్‌లో బాంబు పేలడంతో ఒకరు మృతి చెందగా, 15 మంది గాయపడ్డారు.

ఫరీదాబాద్ ఒక ఆలయానికి సమీపంలో ఉంచిన మరో బాంబు కనుగొని నిర్వీర్యం చేశారు. ఇంకా, ఈ బాంబులు ఈ దాడికి రెండు రోజుల ముందు ఢిల్లీలో పేలిన బాంబులను పోలి ఉన్నాయని భావిస్తున్నారు.

భారతదేశం అంతటా జరుపుకునే ప్రధాన హిందూ పండుగ అయిన నవరాత్రి సందర్భంగా మాలేగావ్, మోడాసాలో పేలుళ్లు సంభవించాయి.

## పేలుడు
మహారాష్ట్రలోని భిక్కు చౌక్ వద్ద ఒక హోటల్ సమీపంలో మాలేగావ్ పేలుడు సంభవించింది. బాంబులను హీరో హోండా మోటార్‌సైకిల్‌కు అమర్చారు, పేల్చడానికి రిగ్గింగ్ చేశారు. 

ముస్లింలు అధికంగా ఉండే సుక్కా బజార్‌లోని మసీదు సమీపంలో జరిగిన మోటారుసైకిల్ బాంబు పేలుడు ఫలితంగా 15 ఏళ్ల బాలుడు మరణించడంతో పాటు అనేక మంది గాయపడ్డారు. ఈ సంఘటన మసీదు లోపల ప్రత్యేక రంజాన్ ప్రార్థనలు (తారావిహ్) చేస్తున్నప్పుడు జరిగింది.

## పరిణామం
పేలుడు తరువాత 20,000 మంది ముస్లింల గుంపు పేలుడు జరిగిన ప్రదేశానికి సమీపంలో గుమిగూడిందని ఐబిఎన్ నివేదించింది, ఆ తరువాత మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం ఎటువంటి గుంపు హింసను నివారించడానికి రిజర్వ్ పోలీసు ఫోర్స్‌ను మోహరించింది. గుంపుతో స్వల్ప ఘర్షణ తరువాత పోలీసులు పరిస్థితిని అదుపులోకి తెచ్చారు.  *గర్బా* ఉత్సవాల సందర్భంగా భారీ సంఖ్యలో పోలీసులను మోహరించే ప్రణాళికలను గుజరాత్ ప్రకటించింది.

## పరిశోధన
మాలేగావ్‌లోని స్థానిక దర్యాప్తు అధికారులకు సహాయం చేయడానికి ముంబై పోలీసులు ఉగ్రవాద నిరోధక బృందాన్ని మోహరించారు. 3 రోజుల క్రితం ఢిల్లీలో పేల్చిన బాంబుల మాదిరిగానే అధునాతనమైన, ముడి బాంబులను ఉపయోగించినట్లు పోలీసులు చెబుతున్నారు. ఈ దర్యాప్తుకు 2008 ముంబై దాడుల్లో మరణించిన ముంబై ఉగ్రవాద నిరోధక దళం అధిపతి హేమంత్ కర్కరే నాయకత్వం వహించాడు.

భారతదేశం అంతటా ముఖ్యంగా ఢిల్లీలో పోలీసులకు అనేక నకిలీ కాల్స్, ఎస్ఎంఎస్లు వచ్చాయి, ఇది దర్యాప్తుకు ఆటంకం కలిగించింది. అక్టోబర్ 5న బాంబు పేలుళ్లకు సంబంధించి ఒక వ్యక్తిని అరెస్టు చేసినట్లు పోలీసులు తెలిపారు. మరిన్ని అరెస్టులు జరుగుతాయని తదుపరి దర్యాప్తు కొనసాగుతోందని ప్రెస్ ట్రస్ట్ ఆఫ్ ఇండియా నివేదించింది.

## మాలేగావ్ పేలుళ్లు

### హేమంత్ కర్కరే ఆధ్వర్యంలో తొలి ఎటిఎస్ దర్యాప్తు
అభినవ్ భారత్ అనే హిందుత్వ సంస్థతో సంబంధాలున్నాయని ఆరోపిస్తూ సాధ్వి ప్రజ్ఞా సింగ్ ఠాకూర్, లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ ప్రసాద్ పురోహిత్ సహా పలువురు అనుమానితులను ఎటిఎస్ అరెస్టు చేసింది. హిందూ తీవ్రవాద సమూహాలతో కూడిన ఉగ్రవాద కేసుగా అరుదుగా కనిపించే ఈ దర్యాప్తు వివాదాస్పద "కాషాయ ఉగ్రవాదం" కథనం  భావనను రేకెత్తించింది.

### విధానపరమైన లోపాలు, దుర్వినియోగ ఆరోపణలు
కోర్టు తరువాత అనేక దర్యాప్తు లోపాలను గమనించింది: బైక్ ఛాసిస్/ఇంజిన్ నంబర్లు తారుమారు చేయబడ్డాయి; దానికి ఫోరెన్సిక్ లింకులు అసంపూర్తిగా ఉన్నాయి. మూక హింస కారణంగా నేరస్థలం కలుషితమైంది,సరైన విధానంలో డియెన్ఏ లేదా బాలిస్టిక్ ఆధారాలు సేకరించబడలేదు. పోలీసులు చట్టబద్ధమైన అనుమతి లేకుండా ఫోన్ ట్యాప్‌లు,  వాయిస్ నమూనాలను ఉపయోగించారు; ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలను సరిగ్గా సీల్ చేయలేదు, కస్టోడియల్ నియమాలను ఉల్లంఘించారు.నార్కో-విశ్లేషణ నివేదికలు, నిందితులకు అనుకూలమైన ఇతర శాస్త్రీయ పరీక్షలను ఉద్దేశపూర్వకంగా ఛార్జ్షీట్ నుండి దాచారు—ఇది ఒక పెద్ద విధానపరమైన వైఫల్యంగా తేలింది. 

### బలవంతపు ఒప్పుకోలు, సాక్షుల ఉపసంహరణల ఆధారాలు
మిలింద్ జోషిరావుతో సహా అనేక మంది సాక్షులను యోగి ఆదిత్యనాథ్, ఇతరుల వంటి ఆర్ఎస్ఎస్ వ్యక్తుల పేర్లను పేర్కొనే వరకు హింసించారు, బెదిరించారు లేదా చట్టవిరుద్ధంగా నిర్బంధించారని సాక్ష్యం వెల్లడించింది. ఈ ప్రకటనలు బలవంతంగా నమోదు చేయబడ్డాయని కోర్టు అంగీకరించింది, వేలాది మంది సాక్షుల ప్రకటనలు ప్రతికూలంగా మారాయని, ప్రాసిక్యూషన్ విశ్వసనీయతను దెబ్బతీస్తున్నాయని అంగీకరించింది

### ఎన్ఐఏ దర్యాప్తు
ఈ కేసును ఏప్రిల్ 2011లో జాతీయ దర్యాప్తు సంస్థ తన ఆధీనంలోకి తీసుకుంది, 2016లో అనుబంధ ఛార్జిషీట్‌ను దాఖలు చేసింది, ఇది MCOCA అభియోగాలను తొలగించి ఎటిఎస్ కథనం నుండి గణనీయంగా భిన్నంగా ఉంది. ఎటిఎస్ కింద ఒప్పుకోలు, అనేక ప్రాసిక్యూషన్లు బలవంతపు ప్రకటనల ఆధారంగా జరిగాయని వాటికి ధృవీకరణ లేదని ఎన్ఐఏ హైలైట్ చేసింది.  

### కోర్టు విచారణ, సాక్షి పరీక్ష
2018 నుండి నవంబర్ 2023 వరకు కోర్టు 323 మంది ప్రాసిక్యూషన్ సాక్షులను విచారించింది, వారిలో 37 మందికి పైగా ప్రతికూలంగా మారారు. తుది వాదనలు ఏప్రిల్ 2025లో ముగిశాయి.

### తుది తీర్పు ( 2025 జూలై 31)
సాధ్వి ప్రజ్ఞా ఠాకూర్, లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ పురోహిత్ సహా ఏడుగురు నిందితులను ప్రత్యేక ఎన్ఐఏ కోర్టు నిర్దోషులుగా ప్రకటించింది, ప్రాసిక్యూషన్ కుట్రను సహేతుకమైన సందేహానికి మించి నిరూపించడంలో విఫలమైందని పేర్కొంది. ఎటిఎస్ దుష్ప్రవర్తనపై కోర్టు తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది: అసలు పత్రాలు లేకపోవడం, గొలుసు కస్టడీ ఉల్లంఘనలు, సాక్ష్యాలను నాటడం & విచారణల సమయంలో బలవంతం ఉపయోగించడం. ముఖ్యంగా, నిందితుల నివాసాల వద్ద పేలుడు జాడలు (RDX) అమర్చారనే అనుమానాల కారణంగా ఎటిఎస్ అధికారులను విచారణకు సిఫార్సు చేశారు. న్యాయమూర్తి నొక్కిచెప్పారు: “అనుమానం చట్టపరమైన రుజువును భర్తీ చేయదు”, నేరారోపణలకు సరైన, నమ్మదగిన, ఆమోదయోగ్యమైన ఆధారాలు అవసరమని స్పష్టం చేశారు. 

### తరువాత పరిణామాలు
సమీర్ కులకర్ణి వంటి నిర్దోషిగా తేలిన నిందితులు కాంగ్రెస్ పాలనలో ఎటిఎస్ తారుమారు, రాజకీయ కుట్ర, హిందువులను అన్యాయంగా లక్ష్యంగా చేసుకున్నారని ఆరోపించారు. మాజీ ఎటిఎస్ అధికారి మెహబూబ్ ముజావర్ ఆర్ఎస్ఎస్ చీఫ్ మోహన్ భగవత్ వంటి వ్యక్తులను తప్పుగా ఇరికించాలని తనను ఆదేశించారని పేర్కొన్నారు - సెక్షన్ 313 కింద నమోదు చేయబడినందున , ధృవీకరణ లేకపోవడంతో కోర్టు ఈ వాదనను తోసిపుచ్చింది. ఆయన ప్రకటన చట్టబద్ధంగా ఆమోదయోగ్యం కాదు, అయినప్పటికీ అది ఆ వాదనల సత్యాన్ని నేరుగా అంచనా వేయలేదు.

### మోడాసా పేలుళ్లు
సబర్కాంత చెందిన కాంగ్రెస్ ఎంపీ మధుసూదన్ మిస్త్రీ అనుమానితులపై వేలు చూపినప్పటికీ పేలుడు వెనుక ఉన్న "నిజమైన" నేరస్థులను పట్టుకోవడానికి సిద్ధంగా లేరని కేంద్ర జౌళి శాఖ మంత్రి శంకర్సిన్హ్ వాఘేలా గుజరాత్ ప్రభుత్వంపై తీవ్ర దాడి చేశారు. ముఖ్యమంత్రి కార్యాలయం జారీ చేసిన ఆదేశాల మేరకు మాత్రమే వ్యవహరించడంలో గుజరాత్ పోలీసులు తమను తాము "పనికిరానివి" గా నిరూపించుకున్నారని ఆయన పేర్కొన్నారు. గుజరాత్లోని మోడేసాలో అరెస్టులు లేకపోవడం ఆధారంగా ఆయన దీనిని రూపొందించారు, అయితే మహారాష్ట్ర పోలీసులు ఇప్పటికే మాలేగావ్ కేసులో అరెస్టులు చేశారు. మాలేగావ్‌లో హిందూ అనుమానితులతో సంబంధంతో, ఈ పేలుళ్లలో కూడా ఇదే హస్తం ఉందని తాను అనుమానిస్తున్నానని ఆయన అన్నారు. "ఇది ఉగ్రవాదానికి మతం తెలియదని, ఇప్పటివరకు అనుమానం & ప్రశ్నించడం కోసం ఒక సమాజాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకోవడం ఏకపక్ష ధోరణిగా ఉండటం ఆందోళన కలిగించే విషయం" అని ఆయన ఆరోపించారు.

గుజరాత్‌లో దాడికి సంబంధించిన దర్యాప్తుకు నాయకత్వం వహిస్తున్న డిప్యూటీ సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్, కె. కె. మైసూర్వాలా, ఇలా అన్నారు: "మా దర్యాప్తును ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి వారి వాంగ్మూలాలను నమోదు చేయడానికి మేము కొంతమంది క్రియాశీల ఎబివిపి సభ్యులను పిలిపించాము". అయితే, పిలిపించబడిన వారి పేర్లను అలా చేయడానికి గల కారణాన్ని చెప్పడానికి ఆయన నిరాకరించారు. సబర్కాంత పోలీసులు 28 అక్టోబర్ 2008 వరకు సుమారు 500 మంది వ్యక్తుల వాంగ్మూలాలను నమోదు చేశారు. అక్టోబర్ 31న గుజరాత్ పేలుళ్లలో ప్రమేయం నుండి మాలెగావ్ నిందితులను ఆయన నిర్దోషులుగా ప్రకటించారు. "మాలెగావ్ పేలుడుకు సంబంధించి ప్రస్తుతం ముంబై పోలీసుల కస్టడీలో ఉన్న ఐదుగురినీ మేము విచారించాము. అయితే, వారిలో ఎవరికీ మోడాసా పేలుడులో సంబంధం లేదు" అని ఆయన చెప్పారు.

నవంబర్ 7న, ఆధారాలు వెలువడే అవకాశం ఉందని తెలిసింది. బాంబు టైమర్ సర్క్యూట్లో ఉపయోగించే రెడీమేడ్ ప్రింటెడ్ సర్క్యూట్ బోర్డ్ (పిసిబి) మూలం ఎక్కువ ఆధారాలను ఇచ్చి అరెస్టులకు దారితీయవచ్చు. సమీకరించిన పిసిబిల మాదిరిగా కాకుండా, రెడీమేడ్ పిసిబి తయారీని దాని నిర్దిష్ట తయారీ డిజైన్, సీరియల్ నంబర్ సహాయంతో ట్రాక్ చేయవచ్చు. గుజరాత్ రాజధాని గాంధీనగర్‌లోని డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ ఫోరెన్సిక్ సైన్సెస్ (డిఎఫ్ఎస్) భౌతికశాస్త్ర విభాగం నిపుణులు మాట్లాడుతూ, రెడీమేడ్ పిసిబిలో రెండు ఫిలిప్స్ ఇంటిగ్రేటెడ్ సర్క్యూట్లు (ఐసిఎస్), కొన్ని కెపాసిటర్లు, రెసిస్టర్లు ఒక నిర్దిష్ట క్రమంలో సర్క్యూట్ బోర్డుపై అమర్చబడి ఉంటాయి.

ఈ కేసుతో సంబంధం ఉన్న ఒక నిపుణుడు ఇలా అన్నాడు, "ఈ రకమైన పిసిబిలను తయారు చేసే కొన్ని కంపెనీల పేర్లను మేము షార్ట్ లిస్ట్ చేసాము. ఈ జాబితాను సబర్కాంత పోలీసులకు కూడా అప్పగించారు, వారు పిసిబి తుది గ్రహీతను ట్రాక్ చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు. ఇది కష్టమైన పని అయినప్పటికీ, ఇది అసాధ్యం కాదు".

## ఇవి కూడా చూడండి
* 2006 మాలేగావ్ బాంబు దాడులు
## మూలాలు

వర్గం:భారతదేశంలో ఉగ్రవాద చర్యలు చేసిన సంస్థలు
వర్గం:2008 సంఘటనలు
వర్గం:భారతీయ ఉగ్రవాద సంస్థలు