రోహిల్‌ఖండ్ రాజ్యం

**రోహిల్‌ఖండ్ రాజ్యం** నామమాత్రపు మొఘల్ ఆధిపత్యం క్రింద ఒక చిన్న రాజ్యం, ఇది క్షీణిస్తున్న మొఘల్ సామ్రాజ్యం క్రింద 1721లో ఉద్భవించింది, అవధ్ చేతిలో ఓడిపోయే వరకు 1774 వరకు మనుగడలో ఉంది. బ్రిటిష్ వారు దాని గణనీయంగా తగ్గిన సరిహద్దులను సంస్థానమైన రాంపూర్‌గా మార్చారు. నవాబ్ అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ పద్నాలుగేళ్ల వయసులో వివిధ ఆఫ్ఘన్ నాయకులచే అధిపతిగా ఎన్నుకోబడి, రోహిల్‌ఖండ్కి మొదటి నవాబ్ అయ్యాడు. అతను పతనమవుతున్న మొఘల్ సామ్రాజ్యం నుండి భవిష్యత్ రాజ్యాన్ని ఏర్పరచి, రోహిల్లా రాజవంశాన్ని స్థాపించాడు. 1774లో రాజ్యం అంతమయ్యే వరకు రోహిల్లాల చేతిలోనే కిరీటం కొనసాగింది, ఆ తరువాత అదే రాజవంశం రాంపూర్‌ను పాలించింది.
thumb|1765లో రోహిల్‌ఖండ్ భూభాగం.
రోహిల్‌ఖండ్ సరిహద్దులు చాలా వరకు అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ ద్వారా ఏర్పడ్డాయి, అవధ్ రాష్ట్రం అధికారానికి అడ్డుకట్ట వేయడానికి ఇది ప్రధానంగా ఉనికిలోకి వచ్చింది. ఆ హోదాలో, నవాబ్ అలీ మహమ్మద్‌కు వజీర్ అల్ ముల్క్, కమరుద్దీన్ ఖాన్ మద్దతు లభించింది. అయినప్పటికీ, రాజ్యం తన సరిహద్దులను ఢిల్లీ, ఆగ్రా సరిహద్దుల వరకు విస్తరించడం ద్వారా మరింత ప్రభావవంతంగా మారింది. 1757లో, శక్తివంతమైన మరాఠా సామ్రాజ్యం ఢిల్లీకి సమీపంలో రోహిల్లాలు, ఆఫ్ఘన్‌లను ఓడించింది, నజీబ్ ఖాన్‌ బందీగా పట్టుబడ్డాడు. 1772లో, రోహిల్లాలు భారీ మరాఠా దళం చేతిలో ఓడిపోయారు. వారు ఆ అప్పును తీర్చలేకపోయినప్పుడు, 1773లో అవధ్ నవాబు రోహిల్‌ఖండ్‌పై దండెత్తాడు. రాజ్యంలోని చాలా భాగం మొదటి రోహిల్లా యుద్ధం ముగిసే నాటికి అవధ్‌లో కలుపుకోబడింది. హఫీజ్ రెహ్మత్ ఖాన్ అసమర్థ నిర్వహణతో పాటు రోహిల్లా సమాఖ్య అంతర్గత విభజన కేంద్ర అధికారం బలహీనపడటానికి దారితీసింది.

## స్థాపన
అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ రోహిల్‌ఖండ్ రాజ్యాన్ని స్థాపించిన ఒక సాహసోపేతమైన సైనికుడు. రోహిల్లాలు 17, 18వ శతాబ్దాలలో ఉత్తర భారతదేశానికి వలస వచ్చిన ఆఫ్ఘన్‌లు. అయితే, రోహిల్లా రాజవంశం నవాబ్ అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ వంశానికి చెందినది. అతను బరేచ్ తెగ నాయకుడు సర్దార్ దావూద్ ఖాన్ రోహిల్లా చేత దత్తత తీసుకోబడిన ఎనిమిదేళ్ల వయసున్న జాట్ బాలుడు. దావూద్ ఖాన్ బరేచ్ తెగకు చెందిన షా ఆలం కుమారుడు. కుమావోన్ రాజా చేతిలో అతను హత్య చేయబడిన తర్వాత, అలీ మహమ్మద్ తన పెంపుడు తండ్రి సైన్యానికి 14 ఏళ్ల నాయకుడిగా ఎదిగాడు. రోహిల్‌ఖండ్ స్థాపనలో, రోహిల్లాల సాధారణ చరిత్రలో అతను పోషించిన పాత్ర కారణంగా, అతను పుట్టుకతో ఆఫ్ఘన్ కాకపోయినప్పటికీ రోహిల్లా నాయకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. 19వ శతాబ్దంలో, అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ వారసులు, ప్రత్యేకంగా రాంపూర్ నవాబులు, అతను బర్హా సయ్యద్ అని చెప్పుకోవడం ప్రారంభించారు, సయ్యద్ అనే బిరుదును ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు. అయితే, వారు ఈ వాదనకు మద్దతుగా ఎటువంటి వంశవృక్షాన్ని (pedigree) లేదా చెల్లుబాటు అయ్యే చారిత్రక రుజువును సమర్పించలేకపోయారు. నవాబులు అలీ నుండి పూర్వీకతను స్థాపించడానికి రాంపూర్‌కు చెందిన ఒక ప్రముఖ మత నాయకుడు నజ్ముల్ ఘనీ సేవలను కూడా కోరారు, కానీ ఇది విస్తృతంగా తిరస్కరించబడింది.

## చరిత్ర

ఔరంగజేబు మరణంతో, చక్రవర్తి ముహమ్మద్ షా క్రింద పరిపాలన పతనమవడంతో, ఆ ప్రాంతంలో మొఘల్ అధికారం కుప్పకూలింది, చాలాకాలంగా భారతదేశంలో స్థిరపడిన పఠాన్‌ల వారసులు ఉన్నప్పటికీ రోహిల్లాల వలసలు పెరిగాయి. నాదిర్ షా భారతదేశ దండయాత్ర వల్ల మొఘల్ అధికారం మరింత బలహీనపడింది, దీని వల్ల అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ తన అధికారాన్ని విస్తరించుకున్నాడు. రోహిల్లాలు పాత భారతదేశంలో స్థిరపడిన పఠాన్ కుటుంబాలు, భారతీయ ముస్లిం మత మార్పిడులు, వాయువ్య ప్రాంతం నుండి వచ్చిన కొత్త సాహసికుల మిశ్రమంగా ఎదగడం ప్రారంభించారు. వీరు కొత్తగా కుదుర్చుకున్న వైవాహిక సంబంధాల ఆధారంగా నిజమైన లేదా కల్పిత బంధుత్వాన్ని అభివృద్ధి చేసే ప్రక్రియలో ఉన్నారు.

### అలీ మహమ్మద్ ఖాన్
సామర్థ్యం, ధైర్యం ఉన్న అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ తన గొప్ప కీర్తితో చాలా మంది సాహసికులను ఆకర్షించాడు, కతేహిర్‌లో అత్యంత శక్తివంతమైన వ్యక్తిగా ఎదిగాడు. గతంలో మొఘల్ సామ్రాజ్యాన్ని వాస్తవానికి పాలించిన శక్తివంతమైన భారతీయ ముస్లింలైన బరాహ్ సయ్యద్‌ల తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో సహాయపడటం ద్వారా అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్ గుర్తింపు పొందాడు, వీరు తమ నాయకుడు సైఫుద్దీన్ బర్హా నేతృత్వంలో మొఘల్ గవర్నర్ మర్హమత్ ఖాన్‌ను, అతని అనుచరులందరినీ చంపేశారు. బహుమతిగా అలీ ముహమ్మద్ ఖాన్‌కు 1737లో ముహమ్మద్ షా నవాబ్ బిరుదును ఇచ్చాడు. అతను సమాజంలోని దిగువ వర్గాల వారి అభిమానాన్ని పొందాడు. 1739లో నాదిర్ షా దండయాత్ర నాటికి, అతని దగ్గర ఉద్యోగం పొందిన ఆఫ్ఘన్‌ల భారీ సమూహాన్ని ఆకర్షించడం ద్వారా అతను తన స్థానాన్ని మరింత బలోపేతం చేసుకున్నాడు. తరువాతి ఐదేళ్ల పాటు, అతని అధికారాన్ని ఎవరూ సవాలు చేయలేదు. 

1745లో అలీ మహమ్మద్, అవధ్ సుబేదార్ సఫ్దర్ జంగ్ మధ్య గొడవ తలెత్తింది. అలీ మహమ్మద్ అనుచరులు సఫ్దర్ జంగ్‌కు చెందిన సేవకుల ఆస్తులను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. అప్పటికే అలీ మహమ్మద్ పెరుగుతున్న అధికారాన్ని చూసి అసూయపడుతున్న సఫ్దర్ జంగ్, చక్రవర్తి ముహమ్మద్ షా వద్దకు వెళ్లి, జప్తు చేసిన ఆస్తిని తిరిగి ఇచ్చేయాలని, జప్తుకు బాధ్యులైన రోహిల్లాలను అరెస్టు చేయాలని ఆదేశించాడు. అలీ మహమ్మద్ నిరాకరించిన తర్వాత, సఫ్దర్ జంగ్ చక్రవర్తితో కలిసి స్వయంగా ఒక సామ్రాజ్య దండయాత్రకు నాయకత్వం వహించాడు, అతని అనుచరులు అతన్ని విడిచిపెట్టిన తర్వాత అలీ మహమ్మద్ పట్టుబడి ఢిల్లీకి తీసుకెళ్లబడ్డాడు.

చక్రవర్తి అతనిని గౌరవంగా, మర్యాదగా చూసుకున్నాడు, దీనికి ప్రధాన కారణం ఇప్పటికీ స్వేచ్ఛగా తిరుగుతున్న అతని అనుచరులలో అతనికి ఉన్న ప్రభావమే. అలీ మహమ్మద్‌ను శాంతింపజేయవలసిన అవసరం అతన్ని సర్హింద్ గవర్నర్‌గా (యమునా, సట్లెజ్ మధ్య ప్రాంతం) నియమించడానికి దారితీసింది.

1748లో అహ్మద్ షా అబ్దాలీ దండయాత్ర అలీ మహమ్మద్‌కు తిరిగి కతేహిర్‌కు చేరుకుని తన పాలనను పునఃస్థాపించుకునే అవకాశాన్ని కల్పించింది. అతను తిరిగి వచ్చిన తరువాత, అతని పాత అనుచరులలో చాలా మంది అతనితో మళ్ళీ చేరారు, అతి త్వరలోనే అతను రోహిల్‌ఖండ్‌పై తన నియంత్రణలో వాస్తవంగా స్వతంత్రుడయ్యాడు. విధేయతను నిర్ధారించడానికి, దాదాపు అన్ని అధికార పదవులు ఆఫ్ఘన్‌లకు ఇవ్వబడ్డాయి, నజీబ్-ఉద్-దౌలా వంటి పలువురికి భూములు మంజూరు చేయబడ్డాయి.

### రోహిల్లా కౌన్సిల్
తన మరణశయ్యపై నవాబ్ అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ గతంలో వినయపూర్వకంగా, నిరాడంబరంగా ఉన్న రోహిల్లా హఫీజ్ రెహ్మత్ ఖాన్ను తన కుమారులు యుక్తవయస్సుకు వచ్చే వరకు రోహిల్‌ఖండ్ సంరక్షకుడిగా నియమించాడు. అలీ మహమ్మద్ బంధువు దుండే ఖాన్‌ను కమాండర్-ఇన్-చీఫ్‌గా నియమించారు, నియామత్ ఖాన్, సిలాబత్ ఖాన్‌లకు జనరల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ బాధ్యతలు అప్పగించారు. అలీకి ఇష్టమైన సేవకుడు ఫుట్టే ఖాన్ ఖాన్ఫామన్‌గా, సిర్దార్ ఖాన్ బక్షి లేదా పేమాస్టర్‌గా చేయబడ్డాడు. అలీ మహమ్మద్ పిల్లలకు మెజారిటీ వచ్చే వరకు ట్రస్ట్‌గా పాలించడానికి ఈ పురుషులందరికీ జిల్లాలను మంజూరు చేశారు, కానీ నవాబు మరణం తర్వాత వీరిలో ఎక్కువ మంది ఆ ట్రస్ట్‌లను త్వరగా లాక్కున్నారు.

అలీ మహమ్మద్ రాజధాని బరేలీ జిల్లాలోని అయోల్నా. 1749లో అతని మరణం తర్వాత, రెహ్మత్ ఖాన్ అతని కుమారులు మైనర్‌లుగా ఉన్న కాలంలో వారికి 'హఫీజ్' లేదా ప్రధాన సంరక్షకుడు అయ్యాడు. అలీ మహమ్మద్‌కు ఆరుగురు కుమారులు ఉన్నారు, వారిలో ఫైజుల్లా ఖాన్, అబ్దుల్లా ఖాన్ పెద్ద కుమారులు. తన మరణానికి ముందు, అతను రాజ్యాన్ని వారి మధ్య విభజించడానికి ఏర్పాట్లు చేశాడు. వాగ్దానాన్ని నిలబెట్టుకోవడానికి ఖురాన్ మీద ప్రమాణం చేసి గట్టి హామీ ఇవ్వమని రెహ్మత్ ఖాన్‌ను కోరాడు. అయితే 1754లో, హఫీజ్ రెహ్మత్ ఇకపై ఆ హామీలను గౌరవించకూడదని నిర్ణయించుకుని, రోహిల్‌ఖండ్‌లోని అత్యంత విలువైన భాగాలను తమ సొంతం చేసుకున్నాడు. పెద్ద వాటాను హఫీజ్ రెహ్మత్ తీసుకున్నాడు, అతను వాస్తవంగా పాలకుడయ్యాడు. చిన్న జిల్లాలను అలీ మహమ్మద్ పెద్ద కుమారులు ఫైజుల్లా ఖాన్, అబ్దుల్లా ఖాన్‌లకు, పలువురు ప్రభావవంతమైన నాయకులకు కేటాయించారు. ఇది రోహిల్‌ఖండ్ నవాబు అధిపతిగా, అతని కింద తమ స్వంత రోహిల్లా రాష్ట్రాలకు ఇన్‌ఛార్జ్‌లుగా ఉన్న రోహిల్లా నాయకులు ముఖ్యంగా సైనిక కార్యకలాపాలకు సంబంధించి సమాధానమిచ్చేలా సమాఖ్య లాంటి ప్రభుత్వ నిర్మాణానికి దారితీసింది.

కౌన్సిల్ దాని ప్రయోజనాన్ని కొంత వరకు నెరవేర్చినప్పటికీ, ముఖ్యంగా రోహిల్‌ఖండ్ భద్రతను నిర్ధారించడానికి తరచుగా ఎంతో శ్రమించిన నజీబ్-ఉద్-దౌలా, రాజ కుటుంబానికి విధేయుడిగా ఉన్న ఫుట్టీ ఖాన్ రూపంలో. అంతిమంగా రెహ్మత్ ఖాన్, దుండి ఖాన్‌ల కుతంత్రాలు గెలిచాయి. కొత్త ప్రభుత్వంలో అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ పిల్లలు ఎక్కువగా పక్కన పెట్టబడ్డారు. హఫీజ్ రెహ్మత్ 1774 రోహిల్లా యుద్ధంలో మరణించాడు, ఈ యుద్ధంలో జీవించి ఉన్న పెద్ద కుమారుడైన ఫైజుల్లా ఖాన్ కొత్తగా గుర్తింపు పొందిన నాయకుడయ్యాడు. అతను రాంపూర్‌లో తన పూర్వ భూభాగాన్ని నిలుపుకునేలా ఒక ఒప్పందంపై సంతకం చేశాడు. ఆ విధంగా, రాంపూర్ రోహిల్లా రాష్ట్రం అక్టోబర్ 7, 1774న బ్రిటిష్ కమాండర్ కల్నల్ ఛాంపియన్ సమక్షంలో నవాబ్ ఫైజుల్లా ఖాన్ చేత స్థాపించబడింది, అప్పటి నుండి బ్రిటిష్ రక్షణలో ఒక విధేయమైన రాష్ట్రంగా మిగిలిపోయింది.
 
#### రోహిల్లా రాష్ట్రాలు
కేంద్ర ప్రభుత్వం బలహీనపడటం వల్ల దాదాపు డజను రోహిల్లా రాష్ట్రాలు ఏర్పడ్డాయి. నవాబ్ అలీ మహమ్మద్ ఖాన్ కుమారుల కోసం ఆఫ్ఘన్ చక్రవర్తి, అహ్మద్ షా అబ్దాలీ అభ్యర్థన మేరకు రోహిల్‌ఖండ్ విభజన సమయంలో ఈ రాష్ట్రాలలో నాలుగు ఏర్పడ్డాయి:
#బదౌన్ (నవాబ్ అబ్దుల్లా ఖాన్)
#మొరాదాబాద్ (నవాబ్ సాదుల్లా ఖాన్)
#రాంపూర్ (నవాబ్ ఫైజుల్లా ఖాన్)
#బరేలీ (నవాబ్ ముహమ్మద్ యార్ ఖాన్)

1748 తర్వాత చాలా మంది రోహిల్లా నాయకులు కూడా స్వతంత్రులయ్యారు. ప్రముఖ రోహిల్లా రాజ్యాలలో ఇవి ఉన్నాయి:
#నజీబాబాద్ (నవాబ్ నజీబ్ అద్ దౌలా)
#ఫరూఖాబాద్ (ముహమ్మద్ ఖాన్ బంగాష్)
#పిలిభిత్ (హఫీజ్ రెహ్మత్ ఖాన్)

### మొదటి రోహిల్లా యుద్ధం
రోహిల్లాలు 1772లో రోహిల్‌ఖండ్ నుండి మరాఠా సామ్రాజ్యాన్ని పారద్రోలడానికి అవధ్ నవాబు షుజా-ఉద్-దౌలా సహాయం కోరారు. అయితే, వారు తమ అప్పును తిరిగి చెల్లించలేకపోయారు, 1773లో నవాబ్ వారి దేశాన్ని విలీనం చేసుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. అతను సహాయం కోసం వారన్ హేస్టింగ్స్కు విజ్ఞప్తి చేశాడు, నలభై లక్షల రూపాయల మొత్తానికి బదులుగా సహాయం అందించబడింది. హఫీజ్ రహ్మత్ అలీ ఖాన్ నేతృత్వంలోని రోహిల్లాలు 23 ఏప్రిల్ 1774న జరిగిన మీరాన్‌పూర్ కాత్రా యుద్ధంలో కల్నల్ అలెగ్జాండర్ ఛాంపియన్ చేతిలో ఓడిపోయారు. హఫీజ్ రహ్మత్ ఖాన్ మరణించిన ఈ నిర్ణయాత్మక యుద్ధం కారణంగా రోహిల్లాలు లాల్ డాంగ్ సమీపంలోని పర్వతాలకు పారిపోయారు. రోహిల్‌ఖండ్ అవధ్ చేతిలోకి వెళ్ళింది, దోచుకోబడింది, ఆక్రమించబడింది. మెజారిటీ రోహిల్లాలు విడిచిపెట్టారు. బ్రిటిష్ రక్షణలో ఒక రోహిల్లా రాష్ట్రం రాంపూర్లో స్థాపించబడింది, ఫైజుల్లా ఖాన్ దానికి నవాబ్ అవ్వగలిగాడు. రోహిల్‌ఖండ్ రాజ్యం రద్దు చేయబడింది, ఆ తర్వాత అవధ్ రాష్ట్రంలో భాగమైంది.

## నవాబుల జాబితా

## జనాభా
ఇక్కడ ముస్లిం మతంలోకి మారిన వారు అసాధారణంగా పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నారు, జనాభాలో పావు వంతు వరకు వారుండగా, మెజారిటీ నివాసితులు హిందువులు.

## మూలాలు

వర్గం:భారతదేశ పూర్వ రాచరికాలు
వర్గం:ప్రాచీన భారతదేశం