హరి

**హరి** () అనేది హిందూ సంరక్షక దేవుడైన విష్ణువు ప్రాథమిక నామాలలో ఒకటి. దీనికి '(పాపాలను) తొలగించేవాడు' అని అర్థం. చీకటిని, భ్రమలను తొలగించేవాడు, ఆధ్యాత్మిక పురోగతికి ఉన్న అన్ని ఆటంకాలను తొలగించేవాడు అని ఇది సూచిస్తుంది. 

హరి అనే పేరు మహాభారతంలోని విష్ణు సహస్రనామాల్లో విష్ణువు 650వ నామంగా కూడా కనిపిస్తుంది, వైష్ణవంలో ఇది గొప్ప ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉన్నట్లుగా పరిగణిస్తారు.

## పదవ్యుత్పత్తి
సంస్కృత పదం "हरि" (హరి) ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్ మూలం "*ǵʰel- (మెరుస్తున్న; వృద్ధి చెందుతున్న; ఆకుపచ్చ; పసుపు)" నుండి ఉద్భవించింది. దీని నుండే పర్షియన్ పదాలు 'జర్' (బంగారం), గ్రీకు పదం 'క్లోరోస్' (ఆకుపచ్చ), స్లావిక్ పదాలు 'జెలెన్' (ఆకుపచ్చ), 'జోల్టో' (బంగారం), ఆంగ్ల పదాలు 'యెల్లో' (పసుపు), 'గోల్డ్' (బంగారం) ఉద్భవించాయి.

అదే మూలం పసుపు రంగు కారణంగా పేరు పొందిన 'హరిద్రా' (పసుపు) వంటి ఇతర సంస్కృత పదాలలో కూడా కనిపిస్తుంది.

హిందూ మతంలో విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్రంపై ఆది శంకరాచార్యుల వ్యాఖ్యానంతో మొదలుపెడితే, 'హరి' పదం "పట్టుకోవడం, లాక్కోవడం, దొంగిలించడం" అనే అర్థం వచ్చే 'హృ' (hṛ) అనే క్రియా మూలం నుండి ఉద్భవించిందని వివరించారు. వైష్ణవ కోణంలో దీనిని "చెడు లేదా పాపాన్ని తీసివేయడం లేదా తొలగించడం" అని అన్వయించారు. అలాగే విష్ణువు పేరు "సంసారం (జనన మరణ చక్రంలో చిక్కుకోవడం, దానికి కారణమైన అజ్ఞానం) నాశనం చేసేవాడు" అని వర్ణించబడింది. దీనిని "పట్టుకునేవాడు" లేదా "నాశనం చేసేవాడు" అని అనువదించబడే శివుని పేరు 'హర' తో పోల్చవచ్చు.

## భారతీయ మతాలలో

### హిందూ మతంలో
* హరివంశం ("హరి వంశం") అనేది పురాణ, ఇతిహాస సంప్రదాయాలలోని ఒక గ్రంథం.
* పసుపు-గోధుమ రంగు జంతువుల పేరుగా, 'హరి' అనగా సింహాలు (సింహ రాశి పేరు కూడా), బే గుర్రాలు, కోతులను సూచించవచ్చు. స్త్రీలింగ పదం 'హరీ' అనేది సంస్కృత ఇతిహాసాలలో పౌరాణిక "కోతుల తల్లి" పేరు.
* హరిహరులు అనేది హిందూ మతంలో విష్ణువు (హరి), శివుడు (హర) ఇద్దరి కలయికతో ఏర్పడిన దైవ రూపం పేరు.
* పురాణాలలో నాల్గవ మనువు (మను తామస, "చీకటి మనువు") క్రింద ఉన్న ఒక దేవతల తరగతి పేరు హరి.
* హరిదాస అనేది కర్ణాటక నుండి ఉద్భవించిన హరి-కేంద్రీకృత భక్తి ఉద్యమం.
* గౌడీయ వైష్ణవ సంప్రదాయంలో హరి అనేది కృష్ణుడు, విష్ణువు ఇద్దరి పేరు, దీనిని హరే కృష్ణ మహామంత్రంలో స్మరిస్తారు (హరే అనేది హరి సంబోధనా రూపం కావచ్చు).
* హరి స్తుతి అనేది ఆది శంకరాచార్యులు స్వరపరిచిన విష్ణువును స్తుతించే ఒక శ్లోకం.
* హరి స్తోత్రం అనేది ఒక సంస్కృత శ్లోకం.
* హరి ఓం అనేది ఒక మంత్రం, పలకరింపు పదం.

### సిక్కు మతంలో
"ਹਰਿ" (హరి) అనే పేరు శ్రీ గురు గ్రంథ్ సాహిబ్లో వాహేగురు పేరుగా తరచుగా ఉపయోగించబడుతుంది:హరి హరి హరి హరి నాము హై గురుముఖి పావై కోయి ॥

హరి, హరి, హరి, హరి అనేది (ప్రభువు) నామం; గుర్ముఖ్‌గా దానిని పొందే వారు చాలా అరుదు. (SGGS, అంగ్.1313)సిక్కు వేదాంతశాస్త్రం తొలి వివరణ, వ్యాఖ్యానమైన వారణ్ భాయ్ గురుదాస్ లో, భాయ్ గురుదాస్ ద్వాపర యుగంలోని హరి కృష్ణ రూపంలోని "ਹਰਿ" (హరి) పేరును "ਵਾਹਿਗੁਰੂ" (వాహేగురు) లోని "ਹ" (h) అక్షరంతో కూడా అనుసంధానించారు.

అయితే, శ్రీ గురు గ్రంథ్ సాహిబ్ నేపథ్యంలో, "హరి" అనే పేరు సిక్కు మతంలోని ఒకే ఒక ఏకేశ్వరోపాసన దేవుడిని సూచిస్తుంది, అదేవిధంగా వైష్ణవ మతంలో పరబ్రహ్మం కోసం కూడా "హరి" ఉపయోగించబడుతుంది. అయితే సర్బలోహ్ గ్రంథ్, దసమ్ గ్రంథ్ కృష్ణుడిని పలుమార్లు హరి అని పిలుస్తాయి. కృష్ణుడు తన అవతారంలో రాసలీల సమయంలో అనేక మంది కృష్ణులను సృష్టిస్తాడు, ఆది గ్రంథ్‌లో గురు రామ్‌దాస్ పేర్కొన్నది ఇదే. గోపికల కోసం హరి స్వయంగా అనేక మంది కన్హాలను సృష్టిస్తాడు, ఆయనే స్వయంగా ఆ గోపికలు అవుతాడు.

## ఇవి కూడా చూడండి
* విష్ణువు
* నారాయణుడు
* ఈశ్వరుడు
* పురుషోత్తముడు
* కృష్ణుడు

## మూలాలు

వర్గం:హిందూ ఆచారాలు
వర్గం:హిందూ మతము