గోండా జిల్లా

thumb|గోండా జిల్లా జైలులో రాజేంద్రనాథ్ లాహిరి విగ్రహం
ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **గోండా** జిల్లా ఒకటి. గోండా పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. గోండా జిల్లా దేవీపటన్ డివిజన్‌లో భాగంగా ఉంది.జిల్లా వైశాల్యం 3404 చ.కి.మీ.  

## సరిహద్దులు

## చరిత్ర

ప్రస్తుత గోండా జిల్లా ప్రాంతం పురాతన కోసలరాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది. రాముని తరువాత సూర్యవంశానికి చెందిన కోసలరాజ్యం గంగానది ప్రాతిపదికగా విభజించబడుంది. గంగానదికి ఉత్తరతీరాన ఉన్న రాజ్యాన్ని లవుడు శరవస్తిని రాజధానిగా చేసుకుని పాలించాడు. బౌద్ధులకాలంలో శరవస్తి సమృద్ధిగా ఉండేది. మహాపరినిర్వాణ సమయంలో బుద్ధుడు శరవస్తి నగరానికి 21 మార్లు విజయం చేసాడు. సమీపకాలంలో సాగించిన పరిశోధనలో శరవస్తి నగరంలో చాలా ప్రాంతాలలో ఆరంభకాల బుద్ధిజం సంబంధిత ఆధారాలు లభించాయి.
### మధ్యయుగం
మధ్యయుగంలో ముస్లిములు మొదటి సారిగ ఈ ప్రాంతం మీద దండయాత్ర చేసారు.11 వ శతాబ్దంలో ముస్లిములు సయ్యద్ సలార్ మసూద్ నాయకత్వంలో ముందుగా ఘాఘ్రా నదికి ఉత్తర భూభాగం మీద దండయాత్ర చేసారు. గోండా సమీపప్రాంతంలో ఉన్న రాజులంతా ఏకమై సయ్యద్ దండయాత్రను ఎదుర్కొన్నారు. 13వ శతాబ్ధపు చివరి భాగంలో గోండాభూభాగం ముస్లిం పాలకుల చేత బహ్‌రైచ్ రాజ్యంలో విలీనం చెయ్యబడింది. తరువాత గోండా స్వతంత్రంగా పాలించబడలేదు. తరువాత తుగ్లక్ ప్రవేశించే వరకు గోండా ప్రాంతం గురించిన సమాచారం లభించలేదు.

### షరాఖి వంశం
1394లో జిల్లా ప్రాంతం షరాక్వి సామ్రాజ్యంలో (ఖ్వాజ మాలిక్ సర్వార్) భాగం అయింది. 1394లో జౌన్‌పూర్ రాజధానిగా చేసుకుని ఖ్వాజ మాలిక్ సర్వార్ షరాక్వి సామ్రాజ్యం స్థాపించాడు. 
అక్బర్ కాలం వరకు ఆరంభకాల గోండా ప్రాంత చరిత్ర ప్రాతీయ రాజవంశాలతో ముడిపడి ఉంది. ఆరంభకాలం చాలావతకు ఈ ప్రాంతాన్ని స్థానికులైన డొంబాలు, తరు గిరిజనులు, భార్, పాసి మొదలైన వారు పాలించారు. అక్బర్ కాలంలో (1556-1605) ముహల్ సామ్రాజ్యంలో భాగంగా జిల్లా రూపొందింది.

### ఈస్ట్ ఇండియా కంపనీ
1856లో ఈస్ట్ ఇండియా కంపనీ గోండా ప్రాంతాన్ని అవధ్ భూభాగంనికి విలీనం చేసింది. గోండా- బహ్‌రైచ్ కమీషనర్‌షిప్ ఆధ్వర్యంలో గోండా జిల్లా రూపొందించబడింది. అయినప్పటికీ సరిహద్దుల విషయంలో గోండా రాజా వివాదం తీసుకువచ్చి గోండా కోటను వదిలి జిల్లా అధికారిని కలిసి సమాలోచనలు సాగించాడు. మహాత్మాగాంధీ నాయకత్వంలో సాగించిన సహాయనిరాకరణోధ్యమంలో ఈ జిల్లాకు చెందిన ప్రజలు ఉత్సాహంగా పాల్గొన్నాడు. 1929 అక్టోబరు 9న మహాత్మా గాంధీ జవహర్లాల్ నెహ్రూతో గోండాను సందర్శించాడు.

### స్వతంత్ర సమరం
గోండా స్వాతంత్ర్య సమరంలో కీలకపాత్ర వహించింది. జిల్లాలోని అనేక మంది ప్రజలు స్వాతంత్ర్య సమరంలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. మాహారాజా దేవి బక్షా సింగ్ (నేపాల్‌కు పారిపోయాడు) స్వాతంత్ర్య సమరంలో పాల్గొన్న యోధులలో ఒకరు. చంద్రశేఖర్ ఆజాద్ ఈ జిల్లాలో కొంతకాలం ఆశ్రయం పొందాడు. రాజేద్ర లాహ్రి ఖైదుచేయబడి గోండా జైలులో ఉరితీయబడ్డాడు. భారతదేశ 5వ అధ్యక్షుడు " ఫక్రుద్దీన్ అలి అహమ్మద్ " గోండా జిల్లాలోని గవర్నమెంటు హై స్కూలులో విద్యాభ్యాసం చేసాడు.

### వార్తలలో
గోండా జిల్లాలోని మాధోపూర్ ప్రాంతంలో 13 మంది ప్రజలను డెవ్యూటీ సూపరింటెడెంటుతో సహా ఎంకౌటర్‌లో చంపినందుకు 3 పోలీసులకు కాపిటల్ పనిష్మెంటు విధించిన తరుణంలో వార్తలలో కేంద్రంగా మారింది.

## భౌగోళికం
జిల్లా 26° 47' నుండి 27° 20' ఉత్తర అక్షాంశం, 81° 30' నుండి 82° 46' రేఖంశంలో ఉంది.సరయూ, ఘాఘ్రా నది జిల్లా గుండా ప్రవహిస్తున్నాయి. ఈ నదులు తీసుకువస్తున్న 
సారవంతమైన మట్టి జిల్లాను తారై భూభాగంలో ఫలవంతమైన భూమిగా మారుస్తూ ఉంది. 
### జలవిద్యుత్తు
గోండా భూభాగాన్ని అభివృద్ధి చేయడంలో నదులు ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్న నదులలో ప్రధానమైనది ఘాఘ్రా. జిల్లాలో ఘాఘ్రానది సరయు, కౌరియాలా, చౌక్యా, ఇతర ఉపనదుల జలాలతో ప్రవహిస్తుంది. ఘాఘ్రా నది జిల్లా పశ్చిమ సరిహద్దులో ప్రవహించి దక్షిణ సరిహద్దులో ప్రవహిస్తూ ఉంది. విశాలమైన ప్రదేశంలో ప్రవహిస్తూ ఘాఘ్రా నది ప్రవాహమార్గాన్ని ప్రతి సంవత్సరం కొంత మార్చుకుంటూ ఉంటుంది. నదీతీరంలోని భూమి వర్షాలకు కోతకు గురౌతూ ఉంటుంది. అందువలన జిల్లా వైశాల్యం అప్పుడప్పుడూ మారుతూ ఉంటుంది. జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్న ప్రధాన నదులలో బహ్‌రైచ్ జిల్లాలో జన్మించిన సరయు నది ఒకటి. సరయూ నది గోండా జిల్లాలో ఘాఘ్రానదిలో సంగమిస్తూ ఉంది. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో 
కువనో నది మరొక చిన్న సెలయేరుతో కలిసి ప్రవహిస్తుంది. సెయేర్లకంటే పెద్దవిగా ఉన్న మంవార్, చండై, తెర్హి నదులు కూడా జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్నాయి.
జిల్లాలో బంకి, కొడార్, అరంగ, పార్వతి, పత్రి మొదలైన సరోవరాలు ఉన్నాయి.
### వాతావరణ
* సగటు వేసవి ఉష్ణోగ్రత దాదాపు 34 ; సి °. అనే వేడి గాలి లో 'మేలో, జూన్ మొదట్లో' దెబ్బలు.
* వర్షాకాలంలో వర్షాలు సెప్టెంబరు వరకు జరుగుతాయి.
* కనీస శీతాకాలంలో ఉష్ణోగ్రత -0,2 ఉంది; ° సి
* జిల్లాలో సగటు వర్షపాతం 1152మి.మీ ఉంది.

## ఆర్థిక వ్యవస్థ

### వ్యవసాయం

జిల్లా మొత్తం ఉత్పత్తి 
* ఆహార ధాన్యం 1145 థౌజండ్ ఎమ్.టి.
* చమురు సీడ్ 16 వేల ఎమ్.టి.
* షుగర్ కేన్ 1254 థౌజండ్ M.T
* బంగాళాదుంప 112 థౌజండ్ M.T
* జిల్లాలో ప్రధానంగా గోధుమ, వరి, ఇతర రకాల పప్పులు.
* జిల్లాలో కృషి విఙానకేంద్రం ఉంది. ఈ వ్యవసాయ పరిశోధనా కేంద్రం గోపాల్‌గ్రాం - దుర్గోన్వా రహదారిలో ఉంది.

## విభాగాలు
జిల్లాలో 4 తాలూకాలు (గోండా, కొలోనెగంజ్, తరబ్‌గంజ్, మంకాపూర్) ఉన్నాయి.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

### అభివృద్ధి గణాంకాలు

### భాషలు
జిల్లాలో హిందీ వ్యవహారిక భాషలలో ఒకటైన అవధి భాష వాడుకలో ఉంది. అవధి భాషను అవధి భూభాగంలో 3.8 కోట్ల మంది ప్రజలలో వాడుకలో ఉంది. 
 అలాగే హిందీ భాష కూడా అధికంగా వాడుకలో ఉంది.

## సంస్కృతి

### పర్యాటకం
జిల్లాలో పలు మతప్రధాన ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. జిల్లా కేంద్రం అత్యంత మతప్రాముఖ్యత కలిగిన అయోధ్య. అయోధ్య శ్రీరాముని జన్మస్థలం.
### ప్రముఖులు
* గోండా తులసీదాస్ జన్మస్థలం. " తులసీదాస్ రామచంద్రమానస్ " 
* గోండా జిల్లా చపైయా తాలూకాలోని ఘనశ్యాం పాండే గ్రామంలో స్వామినారాయణ్ సంప్రదాయ స్థాపకుడు స్వామినారాయణ్ జన్మించాడు. గోండా జిల్లాలోని అక్షరధాం స్వామినారాయణ్ జన్మించిన ప్రదేశమని విశ్వసిస్తున్నారు.
* రాజా దేవి బక్ష్ సింగ్

## వృక్షజాలం , జంతుజాలం
గోండా జిల్లాలో రెండు ప్రధాన ప్రాంతాలు ఉన్నాయి:
* కువానో అరణ్యంలో సాగన్, హల్దు, షొరియా, షిషా, తిబు, మధుకా, బాస్, వేప, జామ, మాయో మొదలైన వైవిధ్యమైన వృక్షాలు ఉన్నాయి. 
* మంకాపూర్ అరణ్యం తిబు, సఖు, సాల వృక్షాలు ఉన్నాయి.

## విద్య
ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో గోండా జిల్లా విద్యాపరంగా, సాంఘికంగా వెనుకబడిన జిల్లాగా వర్గీకరించబడింది. భారతప్రభుత్వం జిల్లాకు ప్రత్యేక ప్రణాళిక నుండి జిల్లా అభివృద్ధికి నిధులు మంజూరు చేస్తుంది. గోండాజిల్లా మానవభివృద్ధి ఇండేక్స్ చాలా దిగువన ఉంది. 

### డిగ్రీ కళాశాలలు
గోండా అన్ని కళాశాలలు ఫైజాబాద్ యూనివర్సిటీకి అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి.
* * 'మీనా షా డిగ్రీ కాలేజ్' * - గోండా నగరానికి మొదటి రెగ్యులర్ వృత్తి డిగ్రీ కాలేజ్.
* బాబా చెయిన్ సింగ్ శిక్షా సంస్థాన్ మధ్యప్రదేశ్ నగర్ INTIYATHOK గోండా
* బాబా Gayadeen వైద్య బాబు రామ్ మహావిద్యాలయ 
* Baikunth నాథ్ మహావిద్యాలయ 
* భాగీరథి సింగ్ మెమోరియల్ మహావిద్యాలయ, Sahibapur, గోండా 
* చంద్ర శేఖర్ Shyamraji మహావిద్యాలయ 
* దశరథ్ సింగ్ మెమోరియల్ మహావిద్యాలయ 
* డాక్టర్ Bheem రావు అంబేద్కర్ మహావిద్యాలయ 
* Hakikullah చౌదరి మహావిద్యాలయ 
* జగదంబ శరణ్ సింగ్ ఎడ్యుకేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ 
* KaMta ప్రసాద్ మథుర ప్రసాద్ జనతా మహావిద్యాలయ 
* కిసాన్ డిగ్రీ కళాశాల 
* L.B.S. మహావిద్యాలయ  (గోండా పట్టణం లో)
* లఖన్ లాల్ శరణ్ సింగ్ మహావిద్యాలయ 
* మా గాయత్రీ రామ్ సుఖ్ పాండే మహావిద్యాలయ 
* మహాకవి తులసీదాస్ మహావిద్యాలయ 
* నందిని నగర్ మహావిద్యాలయ  Nawabgang
* నందిని నగర్ Vidhi మహావిద్యాలయ  Nawabgang
* పండిట్. డీన్ దయాళ్ ఉపాధ్యాయ గ్రామోదాయ్ మహావిద్యాలయ 
* పండిట్. జగ నారాయణ్ శుక్లా గ్రామోదాయ్ మహావిద్యాలయ 
* పండిట్. రామ్ దత్ శుక్లా మహావిద్యాలయ 
* Raghoram దివాకర్ దత్ Gyanoday మహావిద్యాలయ 
* రాజా రఘురాజ్ సింగ్ మహావిద్యాలయ  Mankapur
* రామ్ నాథ్ మెమోరియల్ మహావిద్యాలయ 
* రవీంద్ర సింగ్ మెమోరియల్ మహావిద్యాలయ 
* సరస్వతి దేవి నారీ Gyansthali మహావిద్యాలయ  (గోండా పట్టణం లో)
* సర్దార్ Mohar సింగ్ మెమోరియల్ మహిళా మహావిద్యాలయ  Mankapur
* సరయు డిగ్రీ కళాశాల  tehshil Colonelganj గోండా జిల్లాలో నెలకొని.
* Smt. J. దేవి మహిళా మహావిద్యాలయ 
* శ్రీ Raghukul మహిళా విద్యాపీఠం  (గోండా పట్టణం లో)
* సుభాష్ చంద్ర బోస్ మెమోరియల్ మహావిద్యాలయ 
* గురు వశిష్ట మహావిద్యాలయ, Mankapur

## ఇన్స్టిట్యూట్స్
* బాగోలేదు కెరీర్ అకాడమీ, కంప్యూటర్ ఇన్స్టిట్యూట్ (ECA), మాలవ్య నగర్
* మీనా షా ఇన్స్టిట్యూట్ (MSITM)Techhnology & మేనేజ్మెంట్ 
* టెక్నాలజీ కమలేష్ కంప్యూటర్ ఇన్స్టిట్యూట్ (KCIT) ట్రైనింగ్ ఇన్స్టిట్యూట్
* Icit ఇన్స్టిట్యూట్
* కంప్యూటర్ & నెట్వర్కింగ్ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని (ICNT) ఇన్స్టిట్యూట్ MANKAPUR
* ICS ఇన్స్టిట్యూట్ (కంప్యూటర్, ఇంగ్లీష్ శిక్షణ)
* ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ గోల్డెన్ ఇన్స్టిట్యూట్ (GIIT) కంప్యూటర్ ట్రైనింగ్
* ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ Partibha ఇన్స్టిట్యూట్ (PIIT) Itiyathok
* నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ Dubaha బజార్ కంప్యూటర్ అండ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ 
* మానస్ ఇన్స్టిట్యూట్ (MIIT)ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ 
* ఇన్ఫోటెక్ కంప్యూటర్ సెంటర్, నియర్ Mankapur బస్ స్టాండ్, గోండా
* Ganna కిసాన్ సంస్థాన్ Rajjanpur గోండా

## ఆరోగ్యసంరక్షణ
గోండా జిల్లాలో 15 అల్లోపతి వైద్యశాలలు, 27 ఆయుర్వేదిక్ వైద్యశాలలు, 11 హోమియోపతి వైద్యశాలలు, 2 యునాని వైద్యశాలలు, 66 ప్రభుత్వ ప్రైమరీ ఆరోగ్యకేంద్రాలు ఉన్నాయి.
గోండా దేశంలో వెనుకబడిన జిల్లాలలో ఒకటి. భ్రూణహత్యా జిల్లాల (100) లో గోండా ఒకటి.

## బయటి లింకులు
* 
* Alternative Web Site Of the Gonda District
* Gonda District  at *[[The Imperial Gazetteer of India]]*, 1908, v. 12, p.&nbsp;311-319.

## మూలాలు

వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:అవధ్
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు