ధెంకనల్ రాష్ట్రం

thumb|దెంకనల్ ప్యాలెస్ దృశ్యం
**దెంకనల్ రాష్ట్రం** బ్రిటిష్ రాజ్ కాలంలో భారతదేశంలోని రాచరిక రాష్ట్రాలలో ఒకటి. ఈ పూర్వ రాష్ట్ర ప్రాంతాన్ని ఇప్పుడు ఒడిశాలోని దెంకనల్ జిల్లాగా సూచిస్తారు, దీనికి దెంకనల్ పట్టణం జిల్లా కేంద్రంగా ఉంది. దెంకనల్ రాష్ట్రాన్ని 1530 నుండి 1948 వరకు, అంటే ఆశ్చర్యకరంగా 418 సంవత్సరాల పాటు పలువురు పాలకులు పాలించారు. దెంకనల్ రాష్ట్రం దెంకనల్, అంగుల్ ప్రధాన భాగాలతో పాటు కియోంజర్, దక్షిణ ప్రాంతాలలోని కొన్ని భాగాలను కలిగి ఉంది.

## చరిత్ర
### దెంకనల్ జిల్లా స్థాపన
సా.శ 1530లో, శబర పాలనలో దెంకనల్ ఒక స్థానిక గిరిజన రాజ్యంగా ఉన్నట్లు నివేదించబడింది. గజపతి మహారాజు ప్రతాపరుద్ర దేవుని సేనాని, మంత్రి అయిన హరిసింగ్ విద్యాధర దీనిని విశాల సామ్రాజ్యం నీడలోకి తీసుకురావడానికి ఒక పోరాటాన్ని ప్రారంభించాడు. హరిసింగ్ భోయ్ వంశానికి చెందినవాడు, ఇతని సోదరుడు గోవింద విద్యాధరుడు తరువాత ప్రతాపరుద్ర దేవుని వారసులను పదవీచ్యుతులను చేసి ఒడిశా గజపతి పాలకుడు అయ్యాడు. పూరికి ఉత్తరాన 150 కి.మీ దూరంలో ఉన్న దెంకనల్‌ను, గజపతి సైన్యం, అప్పటి స్థానిక పాలకుడి మధ్య జరిగిన యుద్ధంలో పదాతిదళం, అశ్వికదళాలను ఉపయోగించి విద్యాధర జయించాడు. అప్పుడు విద్యాధరను గజపతి మహారాజు దెంకనల్ రాజుగా నియమించాడు, దానికి వారసత్వ పాలకుడు అయ్యాడు. ఈ విజయం సుదూర ప్రాంతాన్ని గజపతి రాజ్య నియంత్రణలోకి తీసుకువచ్చింది, తదుపరి దాడుల నుండి దీనిని బలోపేతం చేసింది. ఇది దెంకనల్ వద్ద భోయ్ రాజవంశ శాఖకు పునాది వేసింది.

18వ శతాబ్దంలో, త్రిలోచన దేవుని కాలంలో ఈ రాజ్యం మరాఠా దళాల దాడిని ఎదుర్కొంది. 1781 నాటి మరాఠా-దెంకనల్ యుద్ధ సంఘటనలు బ్రజనాథ్ బడజేన రచించిన *సమర తరంగ* అనే కవిత్వంలో కూడా నమోదు చేయబడ్డాయి. రాజా భగీరథి ప్రతాప్ చాలా ప్రసిద్ధ, సమర్థవంతమైన పాలకుడు, ఇతను మహీంద్ర బహదూర్ అనే వంశపారంపర్య బిరుదుతో సత్కరించబడ్డాడు.

### 20వ శతాబ్దం
రాజా శ్రీ సూర ప్రతాప్ సింగ్ దేవ్ మహీంద్ర బహదూర్ పెద్ద కుమారుడైన యువరాజు శంకర్ ప్రతాప్ 1926లో రాజయ్యాడు. అప్పుడు అతను యువకుడు, ఇంకా చదువుకుంటున్నాడు. తరువాత, అతను బార్ ఎట్ లా చదవడానికి ఇంగ్లాండ్ వెళ్ళాడు. దెంకనల్ తిరిగి వచ్చిన తరువాత, అతను పరిపాలనపై దృష్టి పెట్టాడు.

రాజా శ్రీ శంకర్ ప్రతాప్ సింగ్ దేవ్ మహీంద్ర బహదూర్ ఇంగ్లాండ్‌లో ఉన్నప్పుడు, అతని తమ్ముడు పట్టాయత్ నృసింహ ప్రతాప్ సింగ్ దేవ్ దెంకనల్‌ను పాలిస్తున్నాడు. అతను బలవంతపు కార్మికులతో జతన్ నగర్‌లో 100 గదుల ప్యాలెస్‌ను నిర్మించాడు. కార్మికులను దారుణంగా హింసించారు. రాజు అకౌంటెంట్ కూడా సామాన్యుల నుండి డబ్బు వసూలు చేశాడు. ఈ సంఘటనలన్నింటి తర్వాత రాజా శ్రీ శంకర్ ప్రతాప్ విదేశాల నుండి తిరిగి వచ్చి తన తమ్ముడి నుండి పరిపాలనను చేపట్టిన తర్వాత మెరుగైన పరిస్థితులను ప్రజలు ఆశించారు.

### తిరుగుబాటు
దెంకనల్ బేబర్తా జగన్నాథ్ పట్నాయక్, దివాన్ దామోదర్ పట్నాయక్‌ల మనవడైన హర్మోహన్ పట్నాయక్ ఈ తిరుగుబాటును ప్రధానంగా నిర్వహించి సమీకరించాడు. హర్మోహన్ పట్నాయక్ దెంకనల్ ప్రజా మండలాన్ని ఏర్పాటు చేసి దానికి అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. ఇది బ్రిటిష్ ఇండియాలోని మొదటి ప్రజా మండలం, ఆ తర్వాత అప్పటి రాజులు, మహారాజుల పద్ధతులను ప్రతిఘటించడానికి ప్రజా సంఘాలుగా భారతదేశంలోని అన్ని రాచరిక రాష్ట్రాలలో ప్రజా మండలాలు వెలిశాయి.

తిరుగుబాటును అణిచివేసేందుకు రాజా సాహెబ్ ఇండియన్ ఇంపీరియల్ పోలీసులను మోహరించాడు. బాజీ రౌత్ అనే యువకుడు తన పడవను ఉపయోగించి పోలీసు అధికారులను దాటించడానికి నిరాకరించాడు. అప్పుడు పోలీసులు కాల్పులు జరిపి బాజీ రౌత్, మరో ఐదుగురు గ్రామస్తులను చంపారు. ఈ సంఘటన చుట్టుపక్కల గ్రామస్తులను ఆగ్రహానికి గురిచేసింది, తిరుగుబాటు దెంకనల్ రాష్ట్రమంతటా వ్యాపించింది.

ప్రజా మండల ఉద్యమం సామూహిక సమావేశాలను సమీకరించింది, హక్కుల పత్రాన్ని రూపొందించింది. పోరాట సంవత్సరాల్లో, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ కూడా దెంకనల్ ఉద్యమంతో సంబంధం ఏర్పరుచుకుంది. అరెస్టులు, జైలు శిక్షలు సర్వసాధారణంగా మారాయి. రాజా సాహెబ్ దళాలు హర్మోహన్ పట్నాయక్‌ను బంధించినప్పుడల్లా, ప్రజలు పెద్ద సంఖ్యలో ప్యాలెస్‌ను చుట్టుముట్టేవారు. రాజా సాహెబ్ భయపడి హర్మోహన్ పట్నాయక్‌ను బేషరతుగా విడుదల చేశాడు.

### భారత స్వాతంత్ర్యం
1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం రావడం అశాంతికి ముగింపు పలికింది. రాజా శ్రీ శంకర్ ప్రతాప్ సింగ్ దేవ్ మహీంద్ర బహదూర్ హర్మోహన్ పట్నాయక్‌ను సలహాదారుగా అంగీకరించాడు. ఆ తరువాత, రాచరిక రాష్ట్రాలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు, రాజులు, మహారాజులు పదవీచ్యుతులయ్యారు. రాజా శ్రీ శంకర్ ప్రతాప్ కొత్తగా ఏర్పడిన ఒడిశా శాసనసభ సభ్యునిగా ఎన్నికయ్యాడు. రాణీ శ్రీమతి రత్న ప్రభా దేవి రెండు పర్యాయాలు ఎమ్మెల్యేగా ఉన్నారు. రాజా శ్రీ శంకర్ ప్రతాప్ కుమారుడు, బ్రిగేడియర్ కామాఖ్య ప్రసాద్ సింగ్ డియో, భారత పార్లమెంటు సభ్యుడయ్యాడు, భారత ప్రభుత్వ మంత్రివర్గంలో మంత్రి అయ్యాడు. అతను ఒరిస్సా ప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ కమిటీ అధ్యక్షుడిగా ఉన్నాడు.

## పాలకులు
భోయ్ వంశ విభాగానికి చెందిన దెంకనల్ రాచరిక రాష్ట్ర పాలకుల జాబితా:

* హరిసింగ్ విద్యాధర (1530–1594)
* లోకనాథ్ రే సింగ్ భ్రమరబర్ (1594–1615)
* బలభద్ర రే సింగ్ (1615–1641)
* నీలకంఠ రే సింగ్ (1641–1682)
* నృసింగ్ భ్రమరబర్ (1682–1708)
* కుంజ బిహారీ భ్రమరబర్ (1708–1728)
* బ్రజ బిహారీ భ్రమరబర్ (1728–1741)
* దామోదర్ భ్రమరబర్ (1741–1743)
* త్రిలోచన దేవ్ మహీంద్ర బహదూర్ (1743–1785)
* దయానిధి మహీంద్ర బహదూర్ (1785–1796)
* రామచంద్ర మహీంద్ర బహదూర్ (1796–1807)
* కృష్ణ చంద్ర మహీంద్ర బహదూర్ (1807–1822)
* శ్యామ్ చంద్ర మహీంద్ర బహదూర్ (1822–1830)
* భగీరథ మహీంద్ర బహదూర్ (1830–1873)
* పీతాంబర్ దేవ్ (1873–1877)
* దీనబంధు మహీంద్ర బహదూర్ (1877–1885)
* సూర్య ప్రతాప్ మహీంద్ర బహదూర్ (29 ఆగస్టు 1885 – 16 అక్టోబర్ 1918)
* శంకర్ ప్రతాప్ సింగ్ దేవ్ మహేంద్ర (16 అక్టోబర్ 1918 – 1 జనవరి 1948)

### నామమాత్ర పాలకులు
* శంకర్ ప్రతాప్ సింగ్ దేవ్ మహేంద్ర (1 జనవరి 1948 – 3 ఆగస్టు 1965)
* కామాఖ్య ప్రసాద్ సింగ్ డియో మహీంద్ర బహదూర్ (జననం 3 ఆగస్టు 1965)

## ఇవి కూడా చూడండి
* తూర్పు రాష్ట్రాల ఏజెన్సీ
* ఈస్టర్న్ స్టేట్స్ యూనియన్
* భారతదేశ రాజకీయ ఏకీకరణ

## మూలాలు

## బాహ్య లింకులు
* 
* Indian Princely State Dhenkanal Fiscal Court fee and Revenue Stamps

వర్గం:ఒడిశా
వర్గం:ఒడిశా చరిత్ర