అరుణాచల్ సరిహద్దు రహదారి

**అరుణాచల్ సరిహద్దు రహదారి**(**అరుణాచల్ ఫ్రాంటియర్ హైవే**  - **AFH**)  అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని భారత-చైనా LAC - మెక్‌మాన్ లైన్ సరిహద్దు వెంబడి 2-లేన్ చదును చేయబడిన-భుజం నిర్మాణంలో ఉన్న జాతీయ రహదారి. దీన్ని జాతీయ రహదారి -913 గా అధికారికంగా ప్రకటించారు. దీన్ని బొమ్‌డిలా-విజయనగర్ హైవే (BVH) అని కూడా అంటారు.

ఈ రహదారి రాష్ట్రానికి వాయవ్యంలో ఉన్న బోమ్‌డిలా ఎయిర్‌స్ట్రిప్ ALG & HQ ను ఆగ్నేయం లోని విజయనగర్ ఎయిర్‌స్ట్రిప్ ALG &amp;amp; హెచ్‌క్యూతో కలుపుతుంది. మార్గంలో నఫ్రా హెచ్‌క్యూ- సార్లి హెచ్‌క్యూ, హురి హెలిప్యాడ్ ALG & హెచ్‌క్యూ, నాచో హెచ్‌క్యూ, మెచుకా ఎయిర్‌స్ట్రిప్ ALG &amp;amp; హెచ్‌క్యూ, మోనిగాంగ్ హెచ్‌క్యూ, జిడో (ట్యూటింగ్ ఎయిర్‌స్ట్రిప్ ALG &amp;amp; హెచ్‌క్యూ), హున్లీ హెచ్‌క్యూ, హయులియాంగ్ ఎయిర్‌స్ట్రిప్ ALG హెచ్‌క్యూ, చెన్‌క్వెంటీ - హవాయి హెచ్‌క్యూ, మియావో హెచ్‌క్యూ ( మియావో-ఖర్సాంగ్ శాఖామార్గంతో సహా) లను కూడా కలుపుతుంది. 800 కి.మీ. గ్రీన్‌ఫీల్డ్ విభాగం, కొత్త సొరంగాలు & వంతెనల నెట్‌వర్కు కూడా ఇందులో భాగం.

1,748 కి.మీ.ల పొడవైన ఈ రహదారి నిర్మాణానికి రూ 27 వేల కోట్లు (6 అదనపు ఇంటర్-కారిడార్‌లను కూడా కలుపుకుని మొత్తం ఖర్చు రూ 40 వేల కోట్లు )  ఖర్చవుతుంది. కొన్ని ప్రదేశాలలో, ఈ రహదారి LAC నుండి 20 కి.మీ.సమీపంలో వెళ్తుంది. కేంద్ర రోడ్డు రవాణా, రహదారుల మంత్రిత్వ శాఖ దీన్ని 9 ప్యాకేజీలలో నిర్మిస్తోంది. అన్ని ప్యాకేజీలు 2024-25 (2025 మార్చి) చివరి నాటికి ఆమోదించబడతాయి. 2027 మార్చి 31 నాటికి 2 సంవత్సరాలలో నిర్మాణం పూర్తవుతుంది. మొత్తం మార్గంలో, 800 కి.మీ గ్రీన్ ఫీల్డ్ కాగా, మిగిలిన మార్గాన్ని ఉన్నతీకరించి, సొరంగాలు నిర్మిస్తారు. చైనా సరిహద్దు వెంబడి ఉత్తర, తూర్పు అరుణాచల్‌లోని ఈ రహదారి, ట్రాన్స్-అరుణాచల్ హైవే (అరుణాచల్ మధ్యలో), అరుణాచల్ తూర్పు-పశ్చిమ కారిడార్ (దక్షిణ అరుణాచల్‌లో అస్సాం సరిహద్దులో పర్వత ప్రాంతాలలో) ప్రధాన రహదారులుగా విస్తరించి ఉంటుంది. లుక్ ఈస్ట్ కనెక్టివిటీ విధానంలో ఇది ఒక భాగం.

## చరిత్ర
2016 లో కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ, రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ, అరుణాచల్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలు అంగీకరించిన అమరిక ప్రకారం డిటైల్డ్ ప్రాజెక్ట్ రిపోర్టులను (DPR) సిద్ధం చేయాలని *సరిహద్దు మౌలిక సదుపాయాలపై సాధికార కమిటీ* MoRTH ని కోరింది. 2018 లో హోం మంత్రిత్వ శాఖ మరింత అనుసంధాన సౌకర్యం ఉండేలా అమరికను మెరుగుపరిచింది. MORTH ఈ రహదారిని 3,600 కి.మీ.ల అంతర్జాతీయ సరిహద్దుకు దగ్గరగా ఉన్న 29 కారిడార్‌లలో ఒకటిగా గుర్తించింది. ప్రతిపాదిత మార్గంలో "పెద్దగా ఆవాసాలు" లేనప్పటికీ, "చిన్న రహదారులు" మాత్రమే ఉన్నప్పటికీ, జాతీయ రహదారుల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులో భాగంగా (తరువాత ఇది భారతమాల ప్రాజెక్టులో భాగమైంది) చేపడుతుంది.

## ప్రయోజనాలు
భారత ప్రభుత్వం, మీడియాలోని వివిధ వర్గాలు ఈ రహదారిని నిర్మించడానికి క్రింది కారణాలను పేర్కొన్నాయి:

* ఈ రహదారి ఉపాధిని సృష్టిస్తుంది. చేరుకోవడానికి కష్టతరమైన ప్రాంతాల్లో పర్యాటకాన్ని పెంచుతుంది.

* భారత భూభాగంలోకి చైనా చొరబాట్లను ఈ రహదారి నిలువరిస్తుంది. చైనా తన వైపున విస్తృతమైన రహదారులు, రైల్వేల నెట్‌వర్క్‌ను నిర్మించింది. దానితో పోలిస్తే భారతదేశం వైపున ఉన్న ప్రాంతం అంతగా అందుబాటులో లేనందున భారతదేశానికి భద్రతా ప్రమాదం ఉంది.

## నిర్మాణం
దీన్ని క్రింది తొమ్మిది ప్యాకేజీలుగా నిర్మిస్తారు. అన్ని అనుమతులు, భూసేకరణ క్రమంగా 2025 మార్చి నాటికి పూర్తవుతాయి. నిర్మాణం పూర్తిగా ప్రభుత్వ నిధులతో "ఇంజనీరింగ్ సేకరణ, నిర్మాణం" (EPC) పద్ధతిలో 2027 మార్చి నాటికి పూర్తవుతుంది.

* **ప్యాకేజీ-1 నఫ్రా–లాడా, 141 కి.మీ.** (నఫ్రా–డిబ్రిక్–సచుంగ్–లాడా):  పూర్తి బడ్జెట్ 2023 లో ఆమోదించారు.

* **ప్యాకేజీ-2 లాడా-సర్లి, 200 కి.మీ** :  106 కి.మీ బడ్జెట్ ₹ 2,249 కోట్లకు 2024 ఫిబ్రవరిలో ఆమోదించారు 

* **ప్యాకేజీ-3 సర్లి-తాలి, 201 కి.మీ** (సర్లి-హురి–పార్సీ పార్లో–తాలి): 
** *సార్లి-హురి* : 35 కి.మీ కోసం ₹626.92 కోట్ల బడ్జెట్ 2024 ఫిబ్రవరిలో ఆమోదించారు 

* **ప్యాకేజీ-4 తాలి–మెచుకా, 225 కి.మీ.** (తాలి–తాలిహా–సియుమ్–మెచుకా): 

* **ప్యాకేజీ-5 మెచుకా–బైల్, 183 కి.మీ.** (మెచుకా–టాటో–మోనిగాంగ్–టాటో–బైల్): 

* **ప్యాకేజీ-6 బైల్-హున్లీ, 230 కి.మీ** (బైల్–మిగ్గింగ్–ట్యూటింగ్–సింగ–అనెల్యే–హున్లీ): 

* **ప్యాకేజీ-7 హున్లీ-హయులియాంగ్, 186 కి.మీ** : 

* **ప్యాకేజీ-8: హయులియాంగ్–మియావో, 285 కి.మీ.** (హయులియాంగ్–చాంగ్వింటి–హవాయి–మియావో): 

* **ప్యాకేజీ-9 మియావో–విజయనగర్, 157 కి.మీ.** (మియావో–గాంధీగ్రామం–విజయనగర్): 
** *ఖర్సాంగ్-గాంధీగ్రామ్* : 61.5 కి.మీ.కు రూ. 1,015 కోట్ల బడ్జెట్ ఫిబ్రవరి 2024లో ఆమోదించారు.  

## మార్గం అమరిక
ఈ రహదారి తవాంగ్ జిల్లాలోని మాగో - థింగ్బు వద్ద ఉద్భవించి, మెక్ మహోన్ రేఖ వెంబడి అరుణాచల్ ప్రదేశ్ లోని క్రింది సరిహద్దు ప్రాంతాల గుండా వెళుతుంది: పశ్చిమ కమెంగ్ జిల్లా ; తూర్పు కమెంగ్ జిల్లా ; ఎగువ సుబన్‌సిరి జిల్లా ; పశ్చిమ సియాంగ్ జిల్లాలో మెచుకా ; ఎగువ సియాంగ్ జిల్లాలో ట్యూటింగ్ ; దిబాంగ్ వ్యాలీ జిల్లా ; దిగువ దిబాంగ్ వ్యాలీ జిల్లాలో దేశాలి ; అంజావ్ జిల్లాలోని చగ్లగం, కిబితు, డాంగ్, హవాయి; చాంగ్లాంగ్ జిల్లాలో అరుణాచల్ ప్రదేశ్, అస్సాం, నాగాలాండ్, మయన్మార్‌ల కూడలి అయిన విజయనగర్ వద్ద ముగుస్తుంది.  

పశ్చిమం నుండి తూర్పు దిశగా జిల్లా వారీగా అమరిక:  

* పశ్చిమ కమెంగ్ జిల్లా (రాజధాని బొమ్డిలా )
** బొమ్‌డిలా - విమానయాన మంత్రిత్వ శాఖ బొమ్‌డిలాకు ఈశాన్య దిశలో దిరాంగ్‌లో విమానాశ్రయాన్ని ప్లాన్ చేస్తోంది
** థెంబాంగ్ హెచ్‌క్యూ, బోమ్‌డిలాకు ఉత్తరాన
** నఫ్రా హెలిపోర్ట్ ALG & హెచ్‌క్యూ, థెంబాంగ్ & బోమ్‌డిలాకు తూర్పున.
** డిషింగ్, నఫ్రా సర్కిల్‌లో నఫ్రాకు ఉత్తరాన
** వోతుంగ్, నాఫ్రా సర్కిల్‌లో డిషింగ్‌కు ఈశాన్యంగా.

* తూర్పు కమెంగ్ జిల్లా (రాజధాని సెప్పా )
** వోతుంగ్ & నఫ్రాకు ఈశాన్యంగా లాడా సర్కిల్‌లో నిస్సాంగ్‌జాంగ్ .
** లాడా హెలిపోర్ట్ ALG & HQ, జిల్లా HQ సెప్పాకు ఉత్తరాన
** బమెంగ్ హెలిపోర్ట్ ALG & HQ, లాడాకు ఆగ్నేయంగా.
** సావా హెలిపోర్ట్ ALG & HQ, బమెంగ్‌కు ఈశాన్యాన
** చాయాంగ్తాజో హెలిపోర్ట్ ALG & HQ, సావాకు ఈశాన్యాన.

* కురుంగ్ కుమే జిల్లా (రాజధాని కొలోరియాంగ్ )
** కొలోరియాంగ్ హెలిపోర్ట్ ALG & డిస్ట్రిక్ట్ హెచ్‌క్యూ, ఛాయాంగ్‌టాజోకి ఈశాన్యం.
** సార్లి హెలిపోర్ట్ ALG & HQ, కొలోరియాంగ్‌కు వాయువ్యంగా.
** హురి-డామిన్ సర్కిల్‌లోని హురీ హెలిపోర్ట్ ALG, సర్లికి ఈశాన్యం.
** హురీకి తూర్పున హురి-డామిన్ సర్కిల్‌లోని డామిన్ హెలిపోర్ట్ ALG.

* ఎగువ సుబంసిరి జిల్లా (రాజధాని డపోరిజో విమానాశ్రయం ALG)
** నాచో హెలిపోర్ట్ ALG & HQ, హురి & డామిన్‌కు ఈశాన్య.

* పశ్చిమ సియాంగ్ జిల్లా (రాజధాని అలో విమానాశ్రయం ALG)
** మోనిగాంగ్ హెలిపోర్ట్ ALG & HQ, నాచోకు తూర్పున.
** మెచుకా ఎయిర్‌స్ట్రిప్ ALG & HQ, మణిగాంగ్‌కు ఉత్తరాన.

* ఎగువ సియాంగ్ జిల్లా (రాజధాని యింగ్‌కియాంగ్ )
** జిడో (ట్యూటింగ్ ఎయిర్‌స్ట్రిప్ ALG) & హెచ్‌క్యూ, మెచుకాకు తూర్పున.
** సింగ, ట్యూటింగ్‌కు ఆగ్నేయం.

* దిబాంగ్ వ్యాలీ జిల్లా (రాజధాని అనిని నిర్మాణంలో ఉన్న విమానాశ్రయం ALG)
** చెప్పే, అనెలిహ్ సర్కిల్‌లో, సింగాకు ఆగ్నేయంగా ఉంది.
** అనెలిహ్ హెచ్‌క్యూ, సింగాకు ఆగ్నేయంగా.

* దిగువ దిబాంగ్ వ్యాలీ జిల్లా (రాజధాని రోయింగ్ విమానాశ్రయం ALG)
** హున్లీ హెలిపోర్ట్ ALG & HQ, అనెలిహ్‌కు ఆగ్నేయంగా.
** దేశాలి హెచ్‌క్యూ, హున్లీకి తూర్పు.

* అంజావ్ జిల్లా (రాజధాని హవాయి )
** హయులియాంగ్ విమానాశ్రయం ALG & HQ.
** మంచాల్ హెలిపోర్ట్ ALG & HQ.
** హవాయి హెలిపోర్ట్ ALG & HQ.

* చాంగ్లాంగ్ జిల్లా (రాజధాని చాంగ్లాంగ్ )
** మియావో ప్రధాన కార్యాలయం
*** ఖర్సాంగ్ హెచ్‌క్యూ, మియావో-ఖర్సాంగ్ స్పర్.
** చెన్క్వెన్టీ
** విజయనగర్ ఎయిర్‌స్ట్రిప్ ALG, మియావో-విజయనగర్ మార్గం.

## శాఖా మార్గాలు
తవాంగ్ నుండి భూటాన్‌లోని యోంగ్‌ఫుల్లా విమానాశ్రయం వరకు 100 కి.మీ పొడవైన పశ్చిమ శాఖను కూడా ప్రతిపాదించారు. ఈ విమానాశ్రయాన్ని భారతదేశం ఉన్నతీకరిస్తుంది. భారత సైన్యం, భూటాన్ సైన్యం సంయుక్తంగా ఉపయోగించుకుంటాయి. 

## ఆరు ఇంటర్ కారిడార్ హైవేలు
అరుణాచల్ ప్రదేశ్ అంతటా మూడు క్షితిజ సమాంతర జాతీయ రహదారులైన ఫ్రాంటియర్ హైవే, ట్రాన్స్-అరుణాచల్ హైవే, ఈస్ట్-వెస్ట్ ఇండస్ట్రియల్ కారిడార్ హైవేల మధ్య అనుసంధాన లేమిని తొలగించడానికి, మొత్తం 2178 కి.మీ పొడవు గల ఆరు నిలువు, వికర్ణ జాతీయ రహదారుల కారిడార్‌లను నిర్మిస్తారు. దీనివలన భారత-చైనా LACలో భౌగోళిక వ్యూహాత్మకంగా ముఖ్యమైన ప్రాంతాలకు వేగంగా చేరుకునే సౌకర్యం కలుగుతుంది.

పశ్చిమం నుండి తూర్పు వరకు ఈ ఆరు రహదారుల జాబితా.

* తేలమర - తవాంగ్ - నెలియా హైవే: 402 కి.మీ. 

* ఇటాఖోలా - పక్కే-కేసాంగ్ - సెప్పా - పార్సీ పార్లో హైవే: 391 కి.మీ. 

* గోగాముఖ్ - తాలిహా - టాటో హైవే: 285 కి.మీ. 

* అకాజన్ - జార్జింగ్ - పాంగో హైవే: 398 కి.మీ. 

* పాసిఘాట్ - బిషింగ్ హైవే: 298 కి.మీ. 

* కనుబరి - లాంగ్డింగ్ హైవే: 404 కి.మీ. 

## ఇతర విస్తృత కనెక్టివిటీ
ఈ రహదారి, భూటాన్, అస్సాం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌ల ట్రై-జంక్షన్ అయిన భైరబ్‌కుండ నుండి తూర్పు సియాంగ్ జిల్లాలోని రుక్సిన్ వరకు అరుణాచల్ ప్రదేశ్ పర్వత ప్రాంతాలలో ప్రతిపాదిత తూర్పు-పశ్చిమ పారిశ్రామిక కారిడార్ హైవేతో కలుస్తుంది.  ఇది ట్రాన్స్-అరుణాచల్ హైవేని కూడా కలుపుతుంది.

ఈ రహదారి బంగ్లాదేశ్-చైనా-ఇండియా-మయన్మార్ ఫోరమ్ ఫర్ రీజినల్ కోఆపరేషన్ (BCIM ఫోరమ్) ప్రతిపాదించిన BCIM ఎకనామిక్ కారిడార్ గుండా వెళుతుంది. ఇది పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలోని కలకత్తా నుండి చైనాలోని యునాన్ ప్రావిన్స్‌లోని కున్మింగ్‌కు వెళ్తుంది. అలాగే ఈ రహదారి అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గుండా మాత్రమే కాక, మణిపూర్, అస్సాం రాష్ట్రాల గుండా కూడా వెళుతుంది. 

ఇది దిబాంగ్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం గుండా వెళ్తుంది. దీనివలన పర్యావరణ సమస్యలు ఎదురు కావచ్చు.

## పర్యాటకం

* **అరుణాచల్‌లోని రహదారుల వెంట స్వదేశ్ దర్శన్ టూరిస్ట్ సర్క్యూట్‌లు:** 2015లో స్వదేశ్ దర్శన్ పథకం కింద, అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ఈ క్రింది రెండు టూరిస్ట్ సర్క్యూట్‌లను అభివృద్ధి చేయడానికి ప్రభుత్వం ఆమోదించింది: 

** ₹49.77 కోట్ల వ్యయంతో అరుణాచల్ ఫ్రాంటియర్ హైవే వెంబడి **"భాలుక్‌పాంగ్-బోమ్‌డిలా-తవాంగ్ టూరిస్ట్ సర్క్యూట్"** : *"వసతి, ఫలహారశాల, దారి పక్కన ఉన్న సౌకర్యాలు, చివరి మైలు కనెక్టివిటీ, మార్గాలు, టాయిలెట్ వంటి సౌకర్యాలు సోరాంగ్ మొనాస్టరీ, లంపో, జెమ్‌టిత్‌లో నిర్మించారు. బుమ్లా పాస్, గ్రిట్సాంగ్, TSO సరస్సు, PTSO లేక్, థింగ్బు, గ్రెంఖా హాట్ స్ప్రింగ్, లుమ్లా, సెలా లేక్."* జంగ్‌లో బహుళార్ధసాధక మందిరాన్ని నిర్మించారు.

** ₹97.14 కోట్ల వ్యయంతో ట్రాన్స్-అరుణాచల్ హైవే వెంబడి **"నఫ్రా-సెప్పా-పప్పు-పక్కే లోయలు-సంగ్డుపోటా-న్యూ సగలీ-జిరో-యోమ్చా టూరిస్ట్ సర్క్యూట్"**: *"హెలిప్యాడ్, దారి పక్కన సౌకర్యాలు, ట్రెక్కింగ్ ట్రైల్స్, రాఫ్టింగ్ సెంటర్ లాగ్ హట్స్, క్రాఫ్ట్ బజార్, ఎకో పార్క్, టూరిస్ట్ ఫెసిలిటేషన్ సెంటర్లు, పార్కింగ్, మల్టీపర్పస్ హాల్, ఫెస్టివల్ గ్రౌండ్ మొదలైనవి."* నిర్మించారు. 

## పురోగతి

* **2014 అక్టోబరు** : అరుణాచల్ ప్రభుత్వం, BRO, MinDef, మోర్త్, డోనర్, NSAల సమన్వయంతో ఈ ప్రాజెక్టును, అలాగే ప్రతిపాదిత తూర్పు-పశ్చిమ పారిశ్రామిక కారిడార్ హైవేని వేగవంతం చేయాలని ప్రభుత్వం ప్రయత్నించిందని కేంద్ర హోం వ్యవహారాల సహాయ మంత్రి కిరెణ్ రిజిజు తెలిపాడు.

* **2016 డిసెంబరు** : రూట్ సర్వే చేపట్టి, డిపిఆర్‌ను సిద్ధం చేయమని ప్రభుత్వం మోఆర్‌టిహెచ్‌ని కోరింది.  

* **2022 నవంబరు-డిసెంబరు** : ఇప్పటికే 192 కి.మీ.ల దారి నిర్మాణం మొదలైంది. మొత్తం మార్గాన్ని జాతీయ రహదారి -913గా ప్రకటించారు. అన్ని అనుమతులు భూసేకరణ 2025 మార్చి నాటికి పూర్తవుతాయని, 2027 మార్చి నాటికి నిర్మాణం పూర్తవుతుందని MoRTH ప్రకటించింది.

* **2024 ఫిబ్రవరి** : ఇప్పటి వరకు డిపిఆర్ పూర్తయిన తర్వాత మొత్తం 1,748 కి.మీలో దాదాపు 500 కి.మీల బడ్జెట్ ఆమోదించారు. 

## ఇవి కూడా చూడండి

; అరుణాచల్ ప్రదేశ్ కనెక్టివిటీ ప్రాజెక్టులు

* భలుక్‌పాంగ్-తవాంగ్ రైల్వే, నిర్మాణంలో ఉంది
* అరుణాచల్ ఈస్ట్-వెస్ట్ కారిడార్, దిగువ ఎగువ అరుణాచల్ ప్రదేశ్ పాదాల మీదుగా
* ట్రాన్స్-అరుణాచల్ హైవే, కార్యాచరణ హైవే నుండి నిష్క్రమిస్తుంది
* భారతదేశం-చైనా సరిహద్దు రోడ్లు

; ఈశాన్య కనెక్టివిటీ ప్రాజెక్టులు

* ఉత్తర-దక్షిణ, తూర్పు-పశ్చిమ కారిడార్
* ఇండియా-మయన్మార్-థాయ్‌లాండ్ ఫ్రెండ్‌షిప్ హైవే
* ఆసియా రహదారి నెట్‌వర్కు

; జాతీయ రహదారులు

* భారతదేశంలోని జాతీయ రహదారుల జాబితా
* జాతీయ రహదారుల అభివృద్ధి ప్రాజెక్ట్
* భారతదేశంలో ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు
* స్వర్ణ చతుర్భుజి (GQ)

## మూలాలు

వర్గం:అరుణాచల్ ప్రదేశ్ రహదారులు