కన్నడలో మైసూరు సాహిత్యం

కన్నడ భాష మైసూర్ సాహిత్యం అనేది దక్షిణ భారతదేశం చారిత్రక మైసూర్ రాజ్యం కన్నడ భాషలో కూర్చబడిన కన్నడ లిపి వ్రాయబడిన సాహిత్యం. క్రీ. శ. 1600 నుండి 1947లో ఆధునిక భారతదేశం స్థాపించబడే వరకు ఉనికిలో ఉన్న మైసూరు రాజ్యం నుండి ఈ రచనలు వచ్చాయి. మతపరమైన ఇతివృత్తాలపై వ్రాయబడిన ఈ సాహిత్యంలోని అనేక రచనలు సాహిత్యానికి రూపం ఇచ్చి, ఆధునిక యుగం రాక వరకు దానిని ప్రోత్సహించిన రెండు విశ్వాసాల అంగీకారంగా వీరశైవ లేదా వైష్ణవ అని పేరు పెట్టబడ్డాయి. జైనమతం ప్రజాదరణ క్రమంగా క్షీణించినప్పటికీ, విశ్వాసానికి అంకితమైన రచయితలు కొన్ని యోగ్యమైన రచనలను రూపొందించారు. విస్తృత శ్రేణి విషయాలతో కూడిన లౌకిక ఇతివృత్తాలపై కూడా రచనలు చేయబడ్డాయి. 1763లో మైసూరులో విలీనం చేయబడిన పొరుగు రాజ్యమైన కేళాడి నాయకుల ఆస్థానంలో కన్నడ సాహిత్యం కొద్దికాలం పాటు వర్ధిల్లింది.

పునరుద్ధరణ & నూతన ఆవిష్కరణల యుగంలో, కొంతమంది మైసూరు ఆస్థాన కవులు 13వ శతాబ్దానికి ముందు కన్నడలో ప్రబలంగా ఉన్న శాస్త్రీయ చంపు (గద్య-పద్య రూపంలో రచన) అనే రచనా రూపాన్ని తిరిగి తీసుకువచ్చారు, సమకాలీన చరిత్రపై రచనలను ప్రారంభించారు. గ్రామీణ ప్రేక్షకుల కోసం ఉద్దేశించిన నాటకీయ సాహిత్యం స్థానిక రూపం అయిన యక్షగానం, 16వ శతాబ్దంలో తీరప్రాంత మల్నాడ్ (హిల్నాడ్) ప్రాంతాలలో ఏకీకృతం చేయబడి, ఆ తరువాత ప్రజాదరణ పొంది, మైసూరు & యలందూరు వ్యాపించింది. 15వ, 16వ శతాబ్దాలలో ప్రాచుర్యం పొందిన హరిదాసుల సాహిత్యం 18వ, 19వ శతాబ్దాలలో పునరుద్ధరించబడింది కన్నడ మాట్లాడే ప్రాంతాలలో భక్తిని బలంగా ప్రభావితం చేసింది. *[[వచన సాహిత్యం|వచన]]* కవితా సంప్రదాయాన్ని కొంతమంది కవులు తిరిగి ప్రజాదరణ పొందగా, ఇతరులు 12వ శతాబ్దపు వీరశైవ సిద్ధాంతం ఆధారంగా సంకలనాలు, సిద్ధాంతాలను రాశారు. 19వ శతాబ్దంలో సామాజిక పరిణామాలు ఆంగ్ల సాహిత్యం శాస్త్రీయ సంస్కృత సాహిత్యం ప్రభావాన్ని తెచ్చాయి, ఫలితంగా ఆధునిక గద్య, గద్య కథనం,  నాటక సాహిత్యం పుట్టింది.

మైసూరు రాజ దర్బారులోని సాహిత్యవేత్తలలో, తరచుగా చాలా విస్తృతంగా రచనలు చేసిన ఆస్థాన కవులు మాత్రమే కాకుండా, కొన్ని సందర్భాలలో స్వయంగా పాలకులే కూడా ఉండేవారు. విజయనగర సామ్రాజ్యం అనంతర కాలంలో, రాజసభకు అనుబంధం లేని, కవులు రాసిన కొత్త రకమైన గీత కవిత్వం ప్రజాదరణ పొందుతోంది. త్రిపది (3-పంక్తుల పద్యం), షట్పది (6-పంక్తుల పద్యం), సప్తపది (7-పంక్తుల పద్యం) ఛందస్సులు, గద్యం (వచనం) వంటి దేశీయ సంస్కృత ఛందస్సులతో సహా విస్తృత శ్రేణిలో ప్రాచుర్యం పొందాయి.

## 16వ శతాబ్దానికి ముందు సాహిత్యం

16వ శతాబ్దం మధ్య నాటికి, కన్నడ సాహిత్యం మూడు ముఖ్యమైన సామాజిక-మతపరమైన పరిణామాలచే ప్రభావితమైందిః జైన మతం (9వ-12వ శతాబ్దాలు) వీరశైవ మతం (12వ శతాబ్దం నుండి శివుడికి భక్తి), వైష్ణవ మతం (15వ శతాబ్దం).&#x2D;&#x20;&#xC05;&#xC28;&#xC3F;&#x2E;, లౌకిక విషయాలపై రచనలు ఈ కాలంలో ప్రజాదరణ పొందాయి.

జైన రచనలు శాస్త్రీయ చంపు ఛందస్సులో వ్రాయబడ్డాయి, తీర్థంకరులు (సాధువులు), రాకుమారులు జైనమతంతో సంబంధం ఉన్న ప్రముఖుల జీవితాలపై కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. శివుడి పట్ల భక్తిని ప్రచారం చేసే&#x2D;&#x20;&#xC05;&#xC28;&#xC3F;&#x2E; (లిట్. "ఉచ్చారణ" లేదా "చెప్పడం" అని పిలువబడే పిథీ పద్యాలతో కూడిన ప్రారంభ వీరశైవ సాహిత్యం ఎక్కువగా గద్య-కవితలుగా  కొంత వరకు త్రిపది ఛందస్సులో వ్రాయబడింది. 13వ శతాబ్దం నుండి, వీరశైవ రచయితలు 12వ శతాబ్దపు సాధువులను తమ రచనలలో కథానాయకులుగా చేశారు, రాగలే (ఖాళీ పద్యంలో గేయ రచనలు), షట్పది వంటి దేశీయ ఛందస్సులను స్థాపించారు.

15వ, 16వ శతాబ్దం ప్రారంభ విజయనగర సామ్రాజ్యం వైష్ణవ రచయితలలో రాజ పోషణలో రాసిన బ్రాహ్మణ వ్యాఖ్యాతలు  మధురమైన పాటల రూపంలో సాధారణ కన్నడను ఉపయోగించి మధ్వాచార్య తత్వాన్ని వ్యాప్తి చేసిన యాత్రిక హరిదాసులు, సాధువు-కవులు ఉన్నారు. హరిదాస కవులు కీర్తన (లయ & రాగం ఆధారంగా కూర్చినవి), సుళాది (లయ ఆధారిత,  ఉగాభోగ (రాగం ఆధారిత) వంటి ప్రక్రియలను ఉపయోగించారు. మొత్తంగా, కన్నడ రచనలు మార్గ (లాంఛనప్రాయ) నుండి దేశీ (స్థానిక భాష)గా మారి , సామాన్యులకు మరింత అందుబాటులోకి వచ్చాయి.

## 16వ శతాబ్దం నుండి జరిగిన పరిణామాలు

### రాజసభ & మఠ సాహిత్యం
విజయనగర సామ్రాజ్యం పతనం తరువాత , కన్నడ సాహిత్య కేంద్రాలు మైసూరు, కేళడి వద్ద కొత్తగా ఏర్పడుతున్న స్వతంత్ర రాజ్యాల ఆస్థానాలకు మారాయి. కేళడి రాజ్యం ఆధునిక శివమొగ్గ జిల్లాలోని కేళడి సమీపంలోని ఇక్కేరిలో కేంద్రీకృతమై ఉండేది. వారి అధికార పరిధిలో ఆధునిక కర్ణాటక తీరప్రాంతాలు, కొండలు కొన్ని అంతర్గత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. కేళడి ఆస్థానంలోని రచయితలు వీరశైవ సిద్ధాంతంపై ముఖ్యమైన రచనలు చేశారు. కేలాడి భూభాగాలు చిన్న నాయకుల (పలేగర్స్) భూభాగాలు చివరికి 1763 నాటికి మైసూర్ రాజ్యంలో విలీనం చేయబడ్డాయి. మైసూరు రాజసభ ప్రత్యేకమైన అంశం అనేక మంది బహుభాషా రచయితల ఉనికి, వారిలో కొందరు వీరశైవులు. వారు తరచుగా కన్నడతో పాటు తెలుగు, సంస్కృత భాషలలో ప్రావీణ్యం కలిగి ఉండేవారు. మైసూర్, తుమ్కూర్, చిత్రదుర్గ, బెంగళూరు సహా వివిధ ప్రాంతాలలో పుట్టుకొచ్చిన వీరశైవ మఠాలు కన్నడ మాట్లాడే సరిహద్దుల దాటి తమ ప్రభావాన్ని విస్తరించడానికి ప్రయత్నించాయి. మైసూరు ఆస్థానం ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, అక్కడ అనేక బహుభాషా రచయితలు ఉండేవారు, వారిలో కొందరు వీరశైవులు. వారు తరచుగా కన్నడతో పాటు తెలుగు, సంస్కృతంలో కూడా నిష్ణాతులుగా ఉండేవారు. మైసూరు, తుమకూరు, చిత్రదుర్గ, బెంగళూరుతో సహా వివిధ ప్రాంతాలలో వెలసిన వీరశైవ మఠాలు కన్నడ మాట్లాడే సరిహద్దులకు ఆవల తమ ప్రభావాన్ని వ్యాప్తి చేయడానికి ప్రయత్నించాయి. వైష్ణవ రచనలలో పెరుగుదల ఫలితంగా పురాణాల, మహాభారతం, భాగవతం, రామాయణం మూడు వెర్షన్ల కంటే తక్కువ కాదు. 17వ శతాబ్దానికి ముందు, రాజ వంశావళి, విజయాల గురించి సమాచారం ఎక్కువగా వ్రాతపూర్వక శాసనాలలో నమోదు చేయబడింది. 17వ శతాబ్దం నుండి, మైసూరు సామంత రాజ్యం స్వతంత్ర రాజ్యంగా ఏకీకృతం కావడంతో, చారిత్రక, జీవిత చరిత్ర రచనలు ప్రాచుర్యం పొందాయి. 17వ, 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఆస్థాన కవులు, ముఖ్యంగా రెండవ తిరుమలార్య, చిక్కుపాద్యాయలు ఇటువంటి అనేక రచనలను రాశారు. ఈ రచనలలో కొన్ని తరువాత ఆధునిక చరిత్రకారులకు విలువైన పరిశోధన మూల సామగ్రిగా ఉపయోగపడ్డాయి.

### జానపద & బోధనాత్మక సాహిత్యం

యక్షగానం (లిట్. "దేవతల పాటలు") అనేది దక్షిణ భారతదేశం మిశ్రమ జానపద-నృత్య-నాటకం లేదా జానపద నాటకం, ఇది సాహిత్యం, సంగీతం, నృత్యం, చిత్రలేఖనాలను మిళితం చేస్తుంది. ఈ కళ ప్రసిద్ధ రూపాలు దక్షిణ కన్నడ, ఉడిపి జిల్లా, ఉత్తర కన్నడ కొంతవరకు ఆధునిక కర్ణాటకలోని షిమోగా జిల్లా నుండి వచ్చాయి. యక్షగానం అని సమిష్టిగా పిలువబడే వివిధ రకాల నృత్య-నాటకాలు ఉన్నాయి. *యక్షగాన తెంకుతిట్టు* (లిట్. "దక్షిణ శైలి యక్షగానం") ప్రధానంగా మంగళూరు ప్రాంతంలో ప్రాచుర్యం పొందింది యక్షగాన బడగటిట్టు బయలాట (లిట్ "ఉత్తర శైలి యక్షగాన బయట ప్రదర్శించబడింది") ఉడిపి చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలలో ప్రాచుర్యం పొందాయి. యక్షగానం క్రింద సమూహం చేయబడిన ఇతర కళారూపాలు *[[నాగ]]*, నాగ దేవతను శాంతింపచేయడానికి ఉద్దేశించిన నృత్యం వివిధ రకాల *భూతా* నృత్యాలు. "యక్షగాన తెంకుతిట్టు" కేరళ శాస్త్రీయ కథకళి పోలి ఉంటుంది.

ఆధునిక, రచయిత శివరామ కారంత్ ప్రకారం, ఉత్తర శైలి   యక్షగానం ఉద్భవించిన ప్రదేశం ఉడిపి, ఇక్కేరి మధ్య ప్రాంతం కావచ్చు. అయితే, *గాంధారగ్రామ* అని పిలువబడే నృత్య-నాటకం ప్రారంభ రూపాలు క్రీపూ 600-200 నాటి *నారద సిస్కా* రచనలో ప్రస్తావించబడ్డాయి అని ఆయన పేర్కొన్నారు. ఈ ప్రాచీన రూపం "ఏకలగాన" గా అభివృద్ధి చెందింది, ఈ పదం 12వ శతాబ్దపు కన్నడ రచనలలో కనిపించే *మల్లినాథపురాణం* (క్రీ. శ. 1105, నాగచంద్ర, చంద్రప్రభా పురాణం (క్రీ పండితుడు ఎమ్. ఎమ్. భట్ ప్రకారం, కవితాన, *[[కవిరాజమార్గం|కవిరాజమార్గ]]* (క్రీ. శ. 850) లో పేర్కొన్న పాడటానికి అనువైన స్థానిక కూర్పు కన్నడ యక్షగానాల మొట్టమొదటి పూర్వగామిగా పరిగణించబడుతుంది. సుమారు 1565 నాటి బళ్లారి శిలాశాసనం తాళ-మద్దళే కళాకారుల బృందానికి ఇచ్చిన నిధులను వివరిస్తుంది. యక్షగాన నాటకాలను కలిగి ఉన్న మొట్టమొదటి వ్రాతప్రతి దక్షిణ కనారాలోని బ్రహ్మవర విష్ణువు రచించిన *విరాట పర్వ* (క్రీ. శ. 1565), కందుకూరు రుద్రకవి రచించిన *సుగ్రీవ విజయ* (16వ శతాబ్దం మధ్యకాలం). యక్షగాన నాటకాల మొట్టమొదటి ప్రచురణ, *సభపర్వ*, సి. 1621 నాటిది. 

కర్ణాటకలోని వైష్ణవ సాధువుల *భక్తి* సాహిత్యమైన హరిదాస *సాహిత్యం* 15వ, 16వ శతాబ్దాలలో వ్యాసతీర్థ, పురందర దాస (కర్ణాటక సంగీత పితామహుడు) కనక దాస వంటి సాధువు-కవుల మార్గదర్శకత్వంలో అభివృద్ధి చెందింది. విద్వాంసులు ఎం. వి. కామత్, వి. బి. ఖేర్ ప్రకారం, ఈ కాలాన్ని దాని "శాస్త్రీయ కాలం" అని పిలవవచ్చు. ఈ సాహిత్యం 18వ, 19వ శతాబ్దాలలో పునరుద్ధరించబడింది. సంగీత శాస్త్రవేత్త సెలీనా టైలెమాన్ ప్రకారం, ఆధునిక తమిళనాడు 6వ శతాబ్దపు అల్వార్లతో ప్రారంభమై ఉత్తర దిశగా వ్యాపించిన వైష్ణవ *భక్తి* ఉద్యమం, కర్ణాటకలోని హరిదాసుల ఆగమనంతో దక్షిణ భారత భక్తి మీద గరిష్ట ప్రభావాన్ని చూపింది. ఉత్తర, తూర్పు భారతదేశంలోని భక్తి పాటలతో కొన్ని నిర్మాణాత్మక సారూప్యతలను కలిగి ఉన్న హరిదాస కవిత్వం లిఖిత పాఠ్య రూపంలో భద్రపరచబడింది, అయితే అవి ప్రదర్శించబడే సంగీత రచనలు మౌఖికంగా ప్రసారం చేయబడ్డాయి. ఈ పాటలు ఆధునిక యుగంలో కూడా మాధవ మత క్రమం సభ్యులలో ప్రాచుర్యం పొందాయి. "ఉపదేశ కాలానికి" చెందిన సాధువు-కవులలో విజయ దాస, గోపాల దాస, జగన్నాథ దాస అత్యంత ప్రముఖులు. పండితుడు ముతాలిక్ హరిదాస భక్తి పాటలను ఈ క్రింది వర్గాలుగా వర్గీకరించాడు: "జీవితచరిత్ర, సామాజిక-మత, నైతిక  ఆచారబద్ధమైన, ఉపదేశాత్మక & తాత్విక, ధ్యానాత్మక,&#x2D;&#x20;&#xC05;&#xC28;&#xC3F;&#x2E;  ప్రశంసాత్మక & ఇతర". హిందూ ఆధ్యాత్మికత, భక్తి సాహిత్యానికి వారి సహకారం ఆధునిక తమిళనాడుకు చెందిన అల్వార్స్  నయన్మార్స్, మహారాష్ట్ర & గుజరాత్ భక్తి సాధువు-కవుల రచనలను పోలి ఉంటుంది. పండితుడు హెచ్. ఎస్. శివ ప్రకాష్ ప్రకారం, ఈ కేడర్‌కు చెందిన సుమారు 300 మంది సాధు కవులు 18వ-19వ శతాబ్దంలో కన్నడ సాహిత్యాన్ని సుసంపన్నం చేశారు.

మూడు శతాబ్దాలకు పైగా విరామం తర్వాత, వచన పద్య రచన పునరుద్ధరించబడింది. తొంటాడ సిద్ధలింగయతి (1540), స్వతంత్ర సిద్ధలింగేశ్వర (1565), గణలింగిదేవ (1560), షణ్ముఖ స్వామి (1700), కడసిద్ధేశ్వర (1725), కడకోలు మడివల్లప్ప (1780) వంటి కొంతమంది కవులు తమ ముఖ్యమైన రచనలతో ఈ సంప్రదాయాన్ని తిరిగి ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకురావడానికి ప్రయత్నించినప్పటికీ, వారికి 12వ శతాబ్దపు సంఘ సంస్కర్తల పాండిత్యం కొరవడింది. తరువాతి కాలపు *వచన* అత్యంత ముఖ్యమైన వారు (సాహిత్యం. "*వచన* కవులు") నిస్సందేహంగా సర్వజ్ఞ, శిశునాల షెరీఫ్ (18వ శతాబ్దం చివరలో). 16వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి 17వ శతాబ్దం చివరి వరకు సర్వజ్ఞుడు జీవించినట్లు తెలుస్తుంది. వవచన కావ్య సంప్రదాయం తాత్కాలికంగా నిలిచిపోయినప్పటికీ, 12వ శతాబ్దపు వీరశైవ సాధువులను కథానాయకులుగా చిత్రిస్తూ, పూర్వపు వచన సంప్రదాయం ఆధారంగా సంకలనాలు, వ్యాఖ్యానాల సృష్టి సుమారు క్రీ.శ. 1400 నుండి ప్రాచుర్యం పొందింది. 16వ శతాబ్దపు ప్రసిద్ధ సంకలనకర్తలలో చన్నవీరాచార్యుడు (16వ శతాబ్దం), సింగలద సిద్ధభాసవుడు (సుమారు క్రీ.శ. 1600) ఉన్నారు, వీరు వచనాలను పూర్తిగా తాత్విక అధిభౌతిక సందర్భంలో వ్యాఖ్యానించారు. కేళది ఆస్థానంలో, వీరశైవధర్మ శిరోమణి ("వీరశైవుల నైతిక వ్యవస్థ  శిరోరత్నం"), వీరశైవానంద చంద్రికే ("వీరశైవులను ఆనందపరిచే వెన్నెల") వంటి సిద్ధాంతంపై ముఖ్యమైన రచనలు చేయబడ్డాయి. ఆధ్యాత్మిక *కైవల్య* సాహిత్యం కొత్త శైలి, వీరశైవ, అద్వైత తత్వశాస్త్రం సంశ్లేషణ, 16వ శతాబ్దం నుండి ఏకీకృతం చేయబడింది. అత్యంత ప్రసిద్ధ రచనలు నిజగుణ శివయోగి (క్రీ. శ. 1500) కి ఆపాదించబడినప్పటికీ, మహాలింగరంగ (*శత్పది* మీటర్లో *అనుభవామృత*, క్రీ. శ 1675), చిదానందవధూతా (*జ్ఞాన సింధు*) వంటి తరువాతి కాలపు రచయితలు కూడా గుర్తించదగినవారు.

### ఆధునిక సాహిత్యం
న్నడ భాషలో ఆధునిక భావప్రకటన ఆవిర్భావం 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో గుర్తించబడింది, తరువాతి దశాబ్దాలలో స్థానిక సంప్రదాయాలపై ఆంగ్ల సాహిత్యం ప్రభావం చూపింది. ఆధునిక సాహిత్యం తొలి ఉదాహరణలు గద్య రూపంలో, సంస్కృత క్లాసిక్‌ల నుండి ప్రేరణ పొంది లేదా వాటి అనువాదాలుగా, మూడవ కృష్ణరాజ వొడయార్ రాజు ఆస్థానంలో వచ్చాయి. రాజు స్వయంగా నిష్ణాతుడైన కన్నడ రచయిత, సౌగంధిక పరిణయ అనే గద్య శృంగార గాథ ఆయనకు ఆపాదించబడింది. రాజు ఆదరణలో కెంపు నారాయణ ముద్రమంజుష ("ది సీల్ క్యాస్కెట్", 1823) అనే చారిత్రక నవలను, విశాఖ దత్త రచించిన సంస్కృత మూల గ్రంథం ముద్రారాక్షసకు ఒక వినూత్న అనువాదాన్ని రాశారు. ఈ రచన ఆధునిక కన్నడ గద్యంలో మార్గదర్శకంగా పరిగణించబడుతుంది.

ఆంగ్ల భాషా విద్య, మిషనరీల పాత్ర, 1820లో వారు కన్నడలోకి బైబిల్ అనువదించడం, ప్రింటింగ్ ప్రెస్ రాక, వార్తాపత్రికలు, పత్రికల ప్రచురణ, తొలి కన్నడ-ఆంగ్ల, ఆంగ్ల-కన్నడ నిఘంటువులు కన్నడ గద్యాన్ని ఆధునీకరించడానికి సహాయపడ్డాయి. *యాత్రికన సంచార* ( *ది పిలిగ్రిమ్స్ ప్రోగ్రెస్* , 1847) వంటి క్రైస్తవ క్లాసిక్‌ల అనువాదాల ద్వారా గద్య కథనం అభివృద్ధి చెందింది. నాటకీయ సాహిత్యం సంస్కృత, ఆంగ్ల క్లాసిక్ల అనువాదాల నుండి ప్రేరణ పొందింది (1869 లో *[[శకుంతల|శకుంతలా]]* *మాక్‌బెత్*, *కింగ్ లియర్*  రోమియో అండ్ జూలియట్). సంస్కరణవాద దృక్పథంతో కూడిన ఈ ఆధునిక నవల 1892లో పుట్టింది. ఈ మైలురాయిని అనుసరించి ఇలాంటి ఇతివృత్తాలతో కూడిన తొలి సామాజిక నాటకాలు వచ్చాయి, ఈ ధోరణి ఇప్పటికే మరాఠీ, బెంగాలీ భాషల ఆధునిక సాహిత్యంలో మూలాలను ఏర్పరచింది. ముద్దన్న (లేదా నందలికే లక్ష్మీనారాయణ) ఒక విశిష్టమైన రచయితగా నిలుస్తాడు, అతని భాష పాత-కన్నడ అయినప్పటికీ అతని భావాలు ఆధునికమైనవి. అతని రెండు ముఖ్యమైన రచనలు అద్భుత రామాయణం (1895), రామశ్వమేధం (1898). గద్య సాహిత్య అభివృద్ధికి తరువాతి రచన చారిత్రాత్మకంగా ముఖ్యమైనది – ప్రాచీన ఇతిహాసాన్ని ఆధునిక దృక్కోణం నుండి నిర్వహించారు. కథకుడు రచయిత, శ్రోత అతని భార్య. ముద్దన్న "పద్యం వాద్యం, గద్యం హృదయం " ( అక్షరాలా "కవిత్వం హత్యకు అర్హమైనది, గద్యం హృదయాన్ని చేరుకుంటుంది") అనే ప్రకటన 19వ శతాబ్దం చివరిలో కన్నడ సాహిత్యంలోని ధోరణులను సంగ్రహిస్తుంది.

## 17వ శతాబ్దపు రచనలు

### విజయనగరం నుండి పరివర్తన
విజయనగర సామ్రాజ్యం క్షీణిస్తున్న తరుణంలో, శ్రీరంగపట్నంలోని విజయనగర గవర్నర్‌ను తొలగించి, మొదటి వడయార్ (r. 1578-1617) మైసూరులో రాజకీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన మొదటి పాలకుడు అయ్యాడు. అయినప్పటికీ, ఈ కొత్తగా ఏర్పడిన రాజ్యం ఇంకా క్షీణిస్తున్న సామ్రాజ్యానికి నామమాత్రంగా విధేయత చూపుతూనే ఉంది. ప్రాంతీయ రాజకీయ వ్యవస్థను, సంస్కృతిని ప్రభావితం చేసే స్వతంత్ర రాజ్యానికి పునాది ఈ కాలంలో వేయబడింది. తరువాతి దశాబ్దాలలో, మైసూరు రాజసభ విజయనగర సాహిత్య వారసత్వానికి వారసుడిగా మారింది, స్థానిక భా&#x2D;&#x20;&#xC05;&#xC28;&#xC3F;&#x2E; కన్నడలోనే కాకుండా, కొంతవరకు తెలుగు, సంస్కృత భాషలలో కూడా పాఠ్య ఉత్పత్తికి కేంద్రంగా మారింది. మైసూరు దర్బారు నుండి లభించిన తొలి కన్నడ భాషా రచనలు రాజా వొడయార్ I ఆస్థాన కవి అయిన తిరుమాలర్య I (లేదా తిరుమల అయ్యంగార్) రచించినవి. అతను కర్ణ వృత్తాంత కథ (సుమారు 1600) ను సంగత్య ఛందస్సులో రచించాడు, ఇది వాద్య సహకారంతో అందించబడిన ఒక రచన. మొదటి రాజా వడయార్ మనవడు, ఆరవ చామరాజా (పాలన 1617–1637) లలిత కళలకు వారి వ్యక్తిగత సహకారానికి ప్రసిద్ధి చెందిన మైసూర్ రాజులలో మొట్టమొదటివాడు. వాల్మీకి సంప్రదాయంలో సంస్కృత రామాయణం అనువాదమైన చామరాజోక్తి విలాసాన్ని రాజు రచించాడు. 

మొదటి కంథిరవ నరసరాజ వొడయార్ (పాలన 1637–1659) పాలనలో రాజ్యం సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్యం పొందింది. విజయనగర సామ్రాజ్యం జారీ చేసిన నాణేలను పోలిన ' ఫణం' అనే బంగారు నాణేలను జారీ చేయడమే దీనికి నిదర్శనం. ఈ సంఘటన తరువాత, ఆధునిక దక్షిణ కర్ణాటకలో రాజకీయ విస్తరణ కాలం, దండెత్తి వచ్చిన మొఘల్ సేనాపతి రణదుల్లా ఖాన్‌పై విజయవంతమైన సైనిక పోరాటం జరిగాయి. రాజసభలో అత్యంత ప్రసిద్ధ కవి అయిన గోవింద వైద్య కంఠీరవ నరసరాజ విజయ (1648) ను సంగీత ఛందస్సులో రాశారు. 26 అధ్యాయాలలో వ్రాయబడిన ఈ ప్రశంసలో, వైద్యుడు తన పోషక రాజును "నరసింహ దేవుడు" (హిందూ దేవుడు విష్ణువు అవతారం) తో పోల్చాడు. ఈ రచన రాజ్యం, దాని సామాజిక సంఘటనలు, పట్టణ జీవితం, రాజుగారి ఆస్థానం, ఆస్థాన సంగీతకారులు స్వరపరిచిన సంగీత రకాలు వాటిని ప్రదర్శించడానికి వారు ఉపయోగించిన వాయిద్యాల గురించి కూడా ఉపయోగకరమైన వివరాలను అందిస్తుంది. ఈ సమయంలో, దక్షిణ కన్నడలోని హడువల్లికి చెందిన జైన రచయిత భట్టకలంక దేవ అసాధారణ ప్రతిభ కలిగిన వ్యాకరణవేత్తగా రాణించారు. పాత-కన్నడ వ్యాకరణంపై సమగ్రంగా రాసిన ముగ్గురు ప్రముఖులలో ఆయన చివరివారు ( నాగవర్మ II & కేశిరాజ మిగిలిన ఇద్దరు). ఆయన సంస్కృత వ్యాకరణంలో కూడా నిపుణుడు. ఆయన రచించిన, ప్రస్తుతం లభ్యమవుతున్న కన్నడ వ్యాకరణం, ' కర్ణాటక శబ్దానుశాసనం' , వృత్తి (పదకోశం), వ్యాఖ్యానంతో కూడిన 592 సంస్కృత సూత్రాలను (సంక్షిప్తత కోసం వ్రాసిన సాహిత్య రూపం) కలిగి ఉంది. ఇది నాలుగు పద్యాలలో (అధ్యాయాలు) వ్రాయబడింది, సమకాలీన & పూర్వ రచయితలకు ఉపయోగకరమైన సూచనలను చేస్తుంది. అతని రచన పూర్వపు సంస్కృత వ్యాకరణవేత్తలైన పాణిని, పూజ్యపాద, ఇతరుల మాదిరిగానే రూపొందించబడ్డాయి, ఇది ఒక సమగ్ర రచనగా పరిగణించబడుతుంది. కన్నడ భాష ప్రాముఖ్యత దాని గొప్ప సాహిత్య, కవితా చరిత్రపై రచయిత నొక్కిచెప్పడం స్పష్టంగా ఉంది. కన్నడ భాష పట్ల సమకాలీన సంస్కృత పండితులు చూపిన వైఖరికి ఇది ఖండించటానికి ఉద్దేశించబడింది. 

*శాస్త్రీయ (సంస్కృతీకరించబడిన) చంపు* ఛందస్సును పునరుద్ధరించడానికి ప్రయత్నించిన షడక్షరదేవ, vసంప్రదాయానికి చెందినవాడు. విశ్వాసం రీత్యా వీరశైవుడు, యలందూరు మఠానికి అధిపతి అయిన అతను, మైసూరు ఆస్థానం పోషణలో ఉండేవాడు. సంస్కృతం, కన్నడ భాషలలో ద్విభాషా రచయిత అయిన అతని రచనలు శివునిపై అతని విశ్వాసాన్ని ప్రచారం చేస్తాయి. అతను కన్నడలో మూడు ప్రసిద్ధ రచనలు చేశాడు: *రాకశేఖర విలాస* (1655) తన ప్రారంభ రోజుల్లో రాసిన అతని ప్రసిద్ధ కవితా రచన, ప్రేమను ప్రధాన ఇతివృత్తంగా కలిగి ఉంది, లక్ష్మీసా జైమిని భారత (17వ శతాబ్దం) లోని కవితలకు ప్రత్యర్థిగా ఉంది. ఇది సత్యేంద్ర చోళుని ప్రసిద్ధ తమిళ భక్తి కథ నుండి తీసుకోబడింది, విజయనగర కన్నడ రచయిత గుబ్బి మల్లనార్య పూర్వ రచన అయిన భావచింతరత్న (సుమారు 1513) ఆధారంగా రూపొందించబడిందని అంటారు. ఒక ముఖ్యమైన శోకగీతంలో, కవి తన స్వంత అసమానమైన శైలిలో తల్లి విలాపాన్ని వివరించాడు. యువరాజు రాజశేఖర గుర్రం కాళ్ల కింద తొక్కడం ద్వారా తన కొడుకు మరణ వార్త విన్న తల్లి సంఘటన స్థలానికి పరుగెత్తి, తన కొడుకు మృతదేహాన్ని తన ఒడిలో పట్టుకుని సంతాపం వ్యక్తం చేస్తుంది. *వృషభేన్ద్ర విజయ* (1671) నలభై రెండు శ్లోకాలు, 4,000 చరణాలలో వ్రాయబడిన ఒక పురాణ నిష్పత్తిలో రాసిన పద్యం, 12వ శతాబ్దపు సంస్కర్త బసవన్న వృత్తాంతం. శివుడు, పాండవ యువరాజు అర్జునుడి మధ్య జరిగిన యుద్ధానికి సంబంధించిన ఒక ప్రసిద్ధ కథను వివరించే ఐదు శ్లోకాలలో సబరసాంకర విలాస అనే పద్యం ఉంది. అర్జునుడి పట్ల భక్తిని పరీక్షించడానికి, శివుడు వేటగాడుగా మారువేషంలో అర్జునుడితో భీకర యుద్ధం చేస్తాడు. చివరికి, అర్జునుడి భక్తితో ఆకట్టుకొని, శివుడు అతనికి పశుపతిశాస్త్ర అనే ఆయుధాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. 

*శాస్త్రీయ (సంస్కృతీకరించబడిన) చంపు* ఛందస్సును పునరుద్ధరించడానికి ప్రయత్నించిన షడక్షరదేవ, vసంప్రదాయానికి చెందినవాడు. విశ్వాసం రీత్యా వీరశైవుడు, యలందూరు మఠానికి అధిపతి అయిన అతను, మైసూరు ఆస్థానం పోషణలో ఉండేవాడు. సంస్కృతం, కన్నడ భాషలలో ద్విభాషా రచయిత అయిన అతని రచనలు శివునిపై అతని విశ్వాసాన్ని ప్రచారం చేస్తాయి. అతను కన్నడలో మూడు ప్రసిద్ధ రచనలు చేశాడు: *రాకశేఖర విలాస* (1655) తన ప్రారంభ రోజుల్లో రాసిన అతని ప్రసిద్ధ కవితా రచన, ప్రేమను ప్రధాన ఇతివృత్తంగా కలిగి ఉంది, లక్ష్మీసా జైమిని భారత (17వ శతాబ్దం) లోని కవితలకు ప్రత్యర్థిగా ఉంది. ఇది సత్యేంద్ర చోళుని ప్రసిద్ధ తమిళ భక్తి కథ నుండి తీసుకోబడింది, విజయనగర కన్నడ రచయిత గుబ్బి మల్లనార్య పూర్వ రచన అయిన భావచింతరత్న (సుమారు 1513) ఆధారంగా రూపొందించబడిందని అంటారు. ఒక ముఖ్యమైన శోకగీతంలో, కవి తన స్వంత అసమానమైన శైలిలో తల్లి విలాపాన్ని వివరించాడు. యువరాజు రాజశేఖర గుర్రం కాళ్ల కింద తొక్కడం ద్వారా తన కొడుకు మరణ వార్త విన్న తల్లి సంఘటన స్థలానికి పరుగెత్తి, తన కొడుకు మృతదేహాన్ని తన ఒడిలో పట్టుకుని సంతాపం వ్యక్తం చేస్తుంది. *వృషభేన్ద్ర విజయ* (1671) నలభై రెండు శ్లోకాలు, 4,000 చరణాలలో వ్రాయబడిన ఒక పురాణ నిష్పత్తిలో రాసిన పద్యం, 12వ శతాబ్దపు సంస్కర్త బసవన్న వృత్తాంతం. శివుడు, పాండవ యువరాజు అర్జునుడి మధ్య జరిగిన యుద్ధానికి సంబంధించిన ఒక ప్రసిద్ధ కథను వివరించే ఐదు శ్లోకాలలో సబరసాంకర విలాస అనే పద్యం ఉంది. అర్జునుడి పట్ల భక్తిని పరీక్షించడానికి, శివుడు వేటగాడుగా మారువేషంలో అర్జునుడితో భీకర యుద్ధం చేస్తాడు. చివరికి, అర్జునుడి భక్తితో ఆకట్టుకొని, శివుడు అతనికి పశుపతిశాస్త్ర అనే ఆయుధాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. 

కంఠీరవ నరసరాజు I (పాలనా. 1637–1659) ఆస్థానంలో ఉన్న ఇతర ప్రముఖ కన్నడ రచయితలు శాంతవీర దేశిక ( *సాంగత్య మీటర్‌లో శివగంగ చరిత్ర* , 1650), భాస్కర ( బెహరగణిత , గణితంపై, 17వ శతాబ్దపు ఆరంభం), కంఠరి నంజకవి , అతని చత్రవరసరాజు. 17వ శతాబ్దం), తిమ్మరస ( మార్కండేయ రామాయణం , ఇతిహాసమైన మహాభారతం, పాలనా. 1650లోని అటవీ విభాగంలో ఒక ఘట్టాన్ని ఏర్పరుచుకున్న రాముడు కథ. చామయ్య, ఒక ఆస్థాన కవి, అతని పోషకుడైన రాజు దొడ్డ దేవరాజ వడయార్ (పాలనా. 1659–1673) గురించి *దేవరాజేంద్ర సంగత్యలో (17వ శతాబ్దం చివరిలో) ఒక వృత్తాంతం రాశాడు  చన్నార్య అదే రాజు మెట్రిక్ చరిత్రను దేవరాజ విజయ* (17వ శతాబ్దం చివరి) లో రాశాడు. తిరుమలభట్ట, కేలాడి పాలకుడు హిరియ వెంకటప్ప నాయక (పాలనా. 1586-1629) ఆస్థాన కవి శివగీత పద్యాన్ని రచించాడు.

### స్వర్ణయుగం
చిక్క దేవరాజ వొడయార్ రాజు (క్రీ.శ. 1673–1704) పాలన మైసూరు రాజ్యపు తొలి చరిత్రలో ఒక ఉన్నత ఘట్టం. సమర్థుడైన యోధుడిగా, అప్పుడప్పుడు మరాఠాలను సైతం ఓడించిన ఘనత పొందిన ఈ రాజు, గోల్కొండ నిజాంపై పైచేయి సాధించి, 1682 నాటికి కేళది ప్రాంతాలను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు. సమర్థుడైన పరిపాలకుడైన ఈ రాజు, శ్రీవైష్ణవ మతం వైపు మొగ్గు చూపాడు. అతని పాలనలో ఎందరో గొప్ప రచయితలు వెలుగులోకి వచ్చారు, వారిలో రాజు కూడా ఒకడు – అతను కన్నడలో నిష్ణాతుడైన పండితుడు, సంగీత స్వరకర్త. సంగీతంపై ప్రసిద్ధ గ్రంథం *గీతా గోపాల*, ఒపేరా శైలిలో *సప్తపదీ* ఛందస్సులో వ్రాయబడింది, దీనికి ఆయనకు ఘనత ఉంది. జయదేవ గీత గోవింద (క్రీ. శ. 1200) నుండి ప్రేరణ పొందినప్పటికీ, దీనికి దాని స్వంత వాస్తవికత ఉంది. కృష్ణుడు అతని భార్య రాధ బదులుగా కృష్ణుడు, అతని గోపికలు నాటకంలో ప్రధాన పాత్రధారులు కావడం ఈ రచనకు భిన్నమైనది. ఈ రచనలో పద్నాలుగు విభాగాలు ఉన్నాయి, ప్రతి విభాగంలో ఏడు పాటలు ఉంటాయి. ఇది సంగీత, సాహిత్య విద్యార్థులకు ఒక గొప్ప సంపదగా పరిగణించబడుతుంది. రాజు  ఇతర రచనలలో భాగవతం, మహాభారత ఇతిహాసం తరువాతి అధ్యాయాలపై వ్యాఖ్యానాలు, మేల్కోటలోని చెలువ నారాయణస్వామి స్తుతిస్తూ ముప్పై పద్యాలలో వ్రాసిన భక్తి కవితల సంకలనం ( చిక్కదేవరాయ బినప్ప , "రాజు విన్నపం") ఉన్నాయి.

శ్రీరంగపట్న వాసి తిరుమాలర్య I వంశస్థుడైన తిరుమాలర్య II, మైసూరు ఆస్థానంలో గొప్ప గౌరవాన్ని పొందాడు. చిక్క దేవరాజ రాజుకు చిన్ననాటి స్నేహితుడైన అతను, ఆయనకు మంత్రిగా పనిచేశాడు. రెండవ తిరుమలార్య ఐదు ముఖ్యమైన రచనలను రచించాడుః *చిక్క దేవరాజ సప్తపదీ* (సప్తపదీ మీటర్, 1698) -పోషక రాజును "భూమిపై దేవుడు" స్థాయికి కీర్తించే యాభై రెండు పాటలతో కూడిన ఏడు విభాగాలలో ప్రదర్శించబడిన ఒక ముఖ్యమైన సంగీత గ్రంథం- *అప్రతిమవీర చారిటే* (పీర్లెస్ హీరో చరిత్ర) -రాజు  అలంకారిక ప్రశంసలు, కవిత్వాలపై ఒక గ్రంథం-*చిక్కదేవరాజ విజయ*, రాజు విజయాలు, అతని జీవితం  పూర్వీకుల గురించి, ఆరు అధ్యాయాలతో కూడిన చంపు మీటర్లో *చిక్కదేవరాయ యాసో-భూషణ*, గద్య భాగం *చిక్కదేవరాజ వంశావళి*, కన్నడ భాషలో అందుబాటులో ఉన్న సమకాలీన చారిత్రక కథలలో ఒకటి రాజు పూర్వీకులను వివరిస్తుంది . అదనంగా, రెండవ తిరుమలచార్య డెబ్బై పాటలను స్వరపరిచారు, వీటిలో ఎక్కువ భాగం కన్నడలో కొన్ని తెలుగు భాషలో ఉన్నాయి.

మైసూరు జిల్లాలోని తేరకనంబి పట్టణానికి చెందిన మంత్రి చిక్కుపాధ్యాయ (లేదా లక్ష్మీపతి), ఒక ఉత్సాహభరితమైన శ్రీవైష్ణవుడు తన కాలంలోని అత్యంత ఫలవంతమైన కన్నడ రచయితలలో ఒకరు. ఆయన పేరు మీద ముప్పైకి పైగా రచనలు ఉన్నాయి, వాటిలో చాలా వరకు సంగత్య, చంపు ఛందస్సులలో, గద్య (వచనం)లో ఉన్నాయి.  ఆయన బాగా ప్రసిద్ధి చెందిన రచనలు: విష్ణుపురాణం (వచన, చంపు రూపాలు, 1691); దివ్య సూరి చరిత్ర , పన్నెండు మంది ఆళ్వార్ సాధువుల చరిత్ర ; అర్థ పంచకం ("ఐదు సత్యాలు"), సాధువు పిళ్ళై లోకాచార్యునిపై; సాధువు నమ్మాళ్వార్ తిరువాయిమోళేపై వ్యాఖ్యానం ; కమలాచల మహాత్య (1680); హస్తిగిరి మహాత్య (1679); రుక్మాంగద చరిత్ర (1681); సాత్వికబ్రహ్మ-విద్య-విలాస , విశిష్టాద్వైత తత్వశాస్త్రంపై చికిత్స: యదుగిరి మహాత్మ్యం , సన్యాసి కాదంబి శ్రీరంగాచార్య స్తోత్రం; యాదవగిరి మహాత్మ్యం , సన్యాసి కాదంబి లక్ష్మణాచార్యుల స్తుతి; అతని పోషకుడైన చిక్క దేవరాజు (కలం పేరు "చిక్కదేవరాజు")ని స్తుతిస్తూ శృంగరాడ హడుగలు అనే డెబ్బై పాటల సంకలనం.

అద్భుతమైన కథకుడు, నాటక రచయిత విశ్వాసం ద్వారా వైష్ణవ అయిన లక్ష్మీసా, అత్యంత ప్రసిద్ధ కావ్య రచయితలలో ఒకరు. కన్నడ పండితుడు హెచ్. ఎస్. శివ ప్రకాష్ అభిప్రాయం ప్రకారం ఆయన 16వ శతాబ్దం మధ్యలో జీవించారు, అయితే ఆర్. నరసింహచార్య చరిత్రకారుడు నీలకంఠ శాస్త్రి 17వ శతాబ్దం చివరలో, బహుశా చిక్క దేవరాజ రాజు పాలనలో చురుకుగా ఉన్నారని పేర్కొన్నారు. *శత్పది* మీటర్లో వ్రాయబడిన ఆయన జైమిని భారత్, హిందూ ఇతిహాసం మహాభారతం కవి కన్నడ అనువాదం, మధ్యయుగపు చివరి కాలంలోని అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన కావ్యాలలో ఒకటి. కథల సంకలనమైన ఈ ఇతిహాస కావ్యంలో ప్రసిద్ధమైన సీతా పరిత్యాగం ("సీతా తిరస్కరణ") కథ ఉంది. రచయిత ఒక మతపరమైన కథను చాలా మానవతావాద కథగా మార్చడంలో విజయం సాధించి, దానిని ఆధునిక కాలంలో కూడా ప్రజాదరణ పొందేలా చేశాడు. భాషను నేర్పుగా ఉపయోగించినందుకు, ఆ కవి ఉపమలోల ( అక్షరాలా "ఉపమానాలు, రూపకాలలో ఆనందించేవాడు") అనే గౌరవ బిరుదును సంపాదించాడు.

తిరుమలార్య II సోదరుడైన సింగరాయ, కన్నడలో లభ్యమైన తొలి శాస్త్రీయ నాటకమైన మిత్రవింద గోవింద (1680)ను రచించారు. ఇది కనౌజ్ రాజు హర్ష రచించిన సంస్కృత నాటకం రత్నావళి ("ముత్యాల హారం") నుండి ప్రేరణ పొందింది. ప్రముఖ మహిళా కవయిత్రులలో , శ్రీరంగమ్మ (1685) పద్మిని కళ్యాణ ("పద్మిని వివాహం")ను రచించారు, యలందూరుకు చెందిన వొక్కలిగ అయిన సంచి హొన్నమ్మ, విశ్వాసపాత్రమైన భార్య విధులను వివరిస్తూ హడిబదేయ ధర్మాన్ని రచించారు. ఆమెకు అనేక ప్రశంసలు తెచ్చిపెట్టిన ఈ రచన, తొమ్మిది విభాగాలుగా, 479 శ్లోకాలతో, సంగత్య ఛందస్సులో వ్రాయబడింది. తమలపాకుల సంచి మోసే పనిమనిషిగా, రాణి దేవజమ్మనికి దాసిగా పనిచేస్తున్నప్పటికీ, ఆమె ఆస్థాన కవి అయిన అలసింగరాయను తన గురువుగా చెప్పుకుంది. ఆమె రచనలు సమాజంలో మహిళల పోరాటాలను వివరిస్తాయి కుటుంబ జీవితంలో వారి రోజువారీ పాత్రలను నెరవేర్చాల్సిన అవసరాన్ని నొక్కి చెబుతాయి.

రాజు చిక్కా దేవరాజు ఆధ్వర్యంలోని ఇతర రచయితలు: చిదానంద, ఒక జైన కవి *తత్వాద కీర్తనలు* (1675), *నీతి నృమయ,*  *మునివంశాభ్యుదయ* అనే తాత్విక కూర్పులను *సాంగత్య* మీటర్‌లో రాశారు ; వైకుంట దాసు (1680), బేలూరుకు చెందిన వ్యక్తి విష్ణువుపై *కీర్తనలు (కలం పేరు "వైకుంట"),* తిమ్మకవి (*సాంగత్య* మీటర్‌లో *హరి విలాసము*, *యాదవగిరి మహాత్మ్యం* , 1677); మల్లికార్జున ( *శ్రీరంగ మహాత్మ్యం* , 1678), మల్లరస (*దశావతార చరితే* ) *కపటమాత* వంటి పాటలను రచించాడు.

17వ శతాబ్దానికి చెందిన కొంతమంది బ్రాహ్మణ రచయితలు రామచంద్ర (*ఆశ్రయశాస్త్రం* ), తిరుమలవైద్య ( *ఉత్తర రామాయణం*, 1650), పంధర్పూర్ కు చెందిన నాగరసా (*భగవద్గీత* తిమ్మరస (జ్యామితిపై క్షేత్రగణితం), పెనుకొండ చెందిన హరిదాసుడు (కృష్ణలీలభ్యుదయ) అయిన వెంకటయ్య,  జైనులలో, పద్మనా పండిత (హయసర సముచ్ఛయ), చంద్రశేఖర (*రామచంద్ర చరిత్ర*, హిందూ దేవుడు రాముడి కథ) గుర్తించదగినవి. వీరశైవ రచయితలలో, హరిస్వరుడు (*ప్రభుదేవా పురాణం*), సిద్ధనంజెస (*రాఘవంక చరిత్ర*, *గురురాజ చరిత్ర*), ప్రసభూషణ (లేదా పెమ్మిసెట్టి), *గురుభక్తందర చరిత్ర*), మమ్మడి తమ్మ (*శంకర సంహిత*), పర్వతేశ్వర (*చతుయాచార్య పురాణం*), సేజేయ సిద్ధలింగరాయ (మలయరాజ చరిత) బాగా ప్రసిద్ధి చెందారు.

### సర్వజ్ఞ యుగం

తొలిరోజుల గురించి స్పష్టత లేని, ఒక సన్యాసి, వీరశైవ కవి, నీతిబోధకుడు, సంచారి అయిన సర్వజ్ఞుడు ( అక్షరాలా "అన్నీ తెలిసినవాడు"), కన్నడ సాహిత్యంపైనా కన్నడ మాట్లాడే ప్రజలపైనా తన చెరగని ముద్ర వేశాడు. అతను ధార్వాడ్ జిల్లాలోని అబ్బలూరు లేదా మడగమసూరుకు చెందినవాడని చెబుతారు. సాహిత్య ఆధారాల ప్రకారం పండితులు అతని కాలాన్ని 16వ, 18వ శతాబ్దాల మధ్యగా విభజిస్తారు. సాహిత్య అకాడమీకి చెందిన ప్రభు ప్రసాద్ అతను 16వ శతాబ్దానికి చెందినవాడని భావిస్తుండగా, కన్నడ పండితులు ఆర్. నరసింహాచార్య, హెచ్.ఎస్. శివ ప్రకాష్ అతను 17వ శతాబ్దంలో జీవించాడని పేర్కొన్నారు. వచన కావ్య సంప్రదాయానికి పునరుజ్జీవం పోసిన ఘనత సర్వజ్ఞుడికే దక్కుతుంది. అతని 2,000కు పైగా ఉన్న చమత్కారమైన, నీతిబోధక పద్యాలు సరళమైన త్రిపది ఛందస్సును ఉపయోగించి వ్రాయబడ్డాయి. అతని కవితల శ్రేణి ("పుట్టుక జ్ఞాపకాలు")లోని మొదటి పద్నాలుగు కవితలలోని కొన్ని ఆధారాలు అతని పుట్టుక, తల్లిదండ్రులు, చిన్న వయస్సులోనే ఇంటిని విడిచి వెళ్ళడానికి గల కారణాల గురించి సూచనను ఇస్తాయి. 14వ కవిత తర్వాత అతని కవితలు అతని ఆధ్యాత్మిక అన్వేషణపై దృష్టి పెడతాయి.

లాంఛనప్రాయమైన విద్యను అభ్యసించినట్లు తెలియని సర్వజ్ఞుడు, ప్రజలు ప్రదేశాల స్వభావం గురించి ఆశువుగా కవితలు రాస్తూ, ప్రపంచం నుండి జ్ఞానాన్ని పొందాడు. పండితుడు నాయకర్ ప్రకారం, సర్వజ్ఞుడు "సత్యాన్ని మాత్రమే గానం చేయడానికి" జన్మించాడు. అతని కవితలు కులం, మతం నుండి ఆర్థిక శాస్త్రం పరిపాలన వరకు, కళలు & చేతిపనుల నుండి కుటుంబ జీవితం, ఆరోగ్యం వరకు విస్తృత శ్రేణి విషయాలను కవర్ చేస్తాయి. జీవితంలోని విస్తృత వర్గాల ప్రజలపై వ్యాఖ్యానించబడింది: "పూజారులు, జ్యోతిష్కులు, మాంత్రికులు, పన్ను వసూలుదారులు, అకౌంటెంట్లు వంటి వృత్తి నిపుణులు; కమ్మరి, వడ్రంగి, దర్జీ, కుమ్మరి వంటి కళాకారులు; నూనె వ్యాపారులు, వడ్డీ వ్యాపారులు, జాలర్లు,  రైతులు వంటి వ్యాపారవేత్తలు", వీరందరూ కవి వివేకవంతమైన దృష్టిని ఆకర్షించారు. సర్వజ్ఞుడు తన ప్రశంసలను కేవలం రైతులు, నేత కార్మికులు, నిజమైన ఆధ్యాత్మిక అన్వేషకులు, పతివ్రత గృహిణులకే కేటాయించాడు. హావేరి జిల్లాలోని హిరేకెరూర్ పట్టణంలో ఉన్న ఒక సమాధి అతని అంతిమ విశ్రాంతి స్థలం అని చెబుతారు. ఆయన కవితలన్నీ ఆయన "సర్వజ్ఞ" అనే పేరుతో ముగుస్తాయి, ఇవి కన్నడలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన రచనలలో కొన్ని. కన్నడ భాషకు సర్వజ్ఞ అంటే సంస్కృత భాషకు భర్తరి అంటే, తెలుగు వేమన అంటే, తమిళ భాష తిరువళ్ళువర్ అంటే.అతనికి రాజరిక పోషణ లేదు, కీర్తి లేదా డబ్బు కోసం కూడా అతను రాయలేదు. ఈ కవితల వంటి వాటితో ప్రజలకు నైతికత గురించి బోధించడమే అతని ముఖ్య ఉద్దేశ్యం:చేతిలో భిక్షాపాత్రతో,

సంచరించడానికి ఒక విశాలమైన ప్రదేశం,

నన్ను కాపాడటానికి గొప్ప దేవుడైన శివుడు.

ఓ సర్వజ్ఞా, నేను భయపడటానికి కారణమేమిటి?- సర్వజ్ఞ, శివ ప్రకాష్ (1997), పేజీలు 191–192నాలుక నెట్టుకొస్తున్నప్పటికీ, చుట్టూ

పళ్ళ ద్వారా; మంచి కూడా అలాగే ఉండాలి

దుర్మార్గుల మధ్య జీవించు, సర్వజ్ఞా.- సర్వజ్ఞ, ప్రసాద్ (1987), పి. 3

## 18వ శతాబ్దపు రచనలు

### '''యక్షగాన విస్తరణ'''

18వ శతాబ్దం మొదటి అర్ధభాగంలో మైసూరు స్వాతంత్ర్యం సున్నితంగా సమతుల్యతను కలిగి ఉంది, అధికారంలో ఉన్న రాజులు ఉత్తర భారతదేశం పెద్ద శక్తి అయిన మొఘలులతో నామమాత్రపు లొంగుబాటు లేదా వ్యూహాత్మక కూటమిని అంగీకరించి, మరాఠాలను (దక్కన్ పీఠభూమి చెందిన బాజీ రావు) దూరంగా ఉంచారు. 1830ల నుండి, రాజులు కూడా శక్తివంతమైన *దలవోయ్* (లేదా దల్వాయ్, ప్రధాన మంత్రి నంజరాజా (లేదా నంజరాజయ్య), నంజనగూడ్ ప్రభావవంతమైన కలాలే సోదరులు *సర్వధికారి* (ముఖ్యమంత్రి దేవరాజ (లేదా దేవరాజయ్య) ల ఆధిపత్యంలోకి వచ్చారు. ఈ కాలంలో, రాజు రెండవ నరసారాజ వడయార్, నంజరాజ, రాణి చెలువాంబేలతో సహా రాజ కుటుంబానికి చెందిన కొంతమంది సభ్యులు సాహిత్య రచనలు చేశారు.

యక్షగానం, హిందూ ఇతిహాసాలైన రామాయణం, మహాభారతం, భాగవతం నుండి ఇతివృత్తాలను తీసుకున్న ఒక గ్రామీణ నాటక రూపం, కన్నడ మాట్లాడే ప్రాంతంలో 400 సంవత్సరాలకు పైగా సుస్థిరమైన చరిత్రను కలిగి ఉంది. దాని ప్రాథమిక రూపంలో, నాటక పత్రంలో భాగవతుడు (సంగీతకారుడు) పాడే ప్రసంగం (పద్య గీతాలు) ఉంటాయి, వీటికి ఆశువుగా చెప్పిన మాటలు (సంభాషణలు) జోడించబడతాయి. హాస్యగారులు (విదూషకులు) చమత్కారమైన వ్యాఖ్యలను మధ్యలో కలుపుతారు. సంగీత వాయిద్యాలలో మద్దలే, చెండే (ఒక రకమైన డ్రమ్ములు),   శృతి (హార్మోనియం లాంటి వాయిద్యం) ఉంటాయి. రంగస్థలం (ప్రదర్శన స్థలం) ఒక ఆలయ ఆవరణ, పోషకుడి ఇంటి సమీపంలోని బహిరంగ ప్రదేశం లేదా వరి పొలంలోని ఒక ఖాళీ ప్రదేశం కావచ్చు. కందుకూరు రుద్రకవి రచించిన సుగ్రీవ విజయ (16వ శతాబ్దం మధ్యకాలం) యక్షగాన నాటకానికి సంబంధించిన తొలితరం లభ్యమైన తాళపత్రాలలో ఒకటి. ఇది హిందూ ఇతిహాసం రామాయణంలో, తన రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందడానికి తన శక్తివంతమైన సోదరుడు వాలిని పడగొట్టిన వానర మానవరూప రాజు సుగ్రీవుడి కథపై ఆధారపడి ఉంది. ఎం.ఎం. భట్, శివరామ కారంత్, ఆర్.ఆర్. దివాకర్ వంటి పండితులు యక్షగాన కళ మూలం  పూర్వగాముల గురించి వివిధ సిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించినప్పటికీ, *<nowiki/>'ది సదరన్ స్కూల్ ఇన్ తెలుగు లిటరేచర్*' (1960) సంపాదకుడైన ఎన్. వెంకట రావు, *సంగీతం* , *నాటకం*, *నాట్యం వంటివి* కలిగిన తొలితరం లభ్యమైన యక్షగాన నాటకాలను రచించిన ఘనతను మైసూరు బహుభాషా రాజు నరసరాజ II (పాలన 1704–1714)కు ఆపాదిస్తారు. రాజు కన్నడ, సంస్కృతం, తెలుగు, తమిళం, ప్రాకృత భాషలలో నిష్ణాతుడు. వివిధ భాషలలో, కానీ కన్నడ లిపిలో వ్రాయబడిన అతని పద్నాలుగు యక్షగాన రచనలు చెన్నైలోని ప్రభుత్వ తాళపత్ర గ్రంథాలయంలో కనుగొనబడ్డాయి. 19వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి, మైసూరు సమీపంలోని యలందూరులో యక్షగానం ప్రాచుర్యం పొందింది, అక్కడ నాటక బృందాలు చురుకుగా ఉండేవి.

### హరిదాస సాహిత్యం పునరుద్ధరణ
*హరి* సాహిత్యం మధ్వాచార్యుల ద్వైత తత్వాన్ని ప్రచారం చేస్తుంది. వారి రచనలు సాధారణంగా సంగీతం  సాహిత్యం అభివృద్ధికి కూడా అపారమైన విలువను కలిగి ఉన్నాయి. వారి నమ్మకాలకు హరి (విష్ణువు  ఒక రూపం) కేంద్రంగా ఉన్నప్పటికీ, వారి రచనలు ఇతర వైష్ణవ దేవతల పట్ల కూడా&#x2D;&#x20;&#xC05;&#xC28;&#xC3F;&#x2E; చూపుతాయి. ఉపనిషత్తులు (గ్రంథాలు  వేదాలు) లో ప్రతిష్టాత్మకమైన విలువలను సాధారణ కన్నడలో సామాన్యులకు అందించడం ద్వారా, ఈ ప్రయాణించే హరి*దాస* "దేవుని మంత్రులుగా" విలువైన రచనలు చేశారు. వివిజయనగరం శకం గడిచేకొద్దీ, ఇద్దరు దాసులు (600 రచనలు రాసిన భక్తి కవులు, మహాపతి దాస (1611-1681), &#x2D;&#x20;&#xC05;&#xC28;&#xC3F;&#x2E; కుమారుడు కృష్ణ దాసుల ప్రయత్నాలు ఉన్నప్పటికీ, హరిదాస సాహిత్య సృష్టి సుమారు ఒక శతాబ్దం పాటు మందగించింది. అయితే 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో రాయచూర్ జిల్లా సీకలపరావికి చెందిన విజయ దాస (1687-1755) సమర్థ మార్గదర్శకత్వంలో ఈ సంప్రదాయం పునరుద్ధరించబడింది. మంత్రాలయం పట్టణంలో (మధ్వాచార్యుల క్రమం) సాధువు రాఘవేంద్ర స్వామి మఠం స్థాపన ద్వారా విజయ దాస ప్రేరణ పొందాడు. మొత్తం 25,000 అని చెప్పబడే&#x2D;&#x20;&#xC05;&#xC28;&#xC3F;&#x2E; గీతాల రచనలు పురందర దాస సంప్రదాయంలో (కంకిత "విజయ విట్టల") అనే కలం పేరుతో వ్రాయబడ్డాయి. ఆయన శిష్యులలో చాలా మంది ప్రసిద్ధి చెందిన గోపాల దాస "గోపాల విట్టల" (1721-1769) అనే కలం పేరుతో వ్రాసాడు. తరువాత, గోపాల దాసుడు మరొక ప్రసిద్ధ సాధువు-కవి జగన్నాథ దాసాను హరిదాసుల మడతలోకి తీసుకెళ్లడానికి ప్రేరేపించాడు.

జగన్నాథ దాసుడు 18వ శతాబ్దపు హరిదాసులలో అత్యంత ప్రముఖుడిగా పరిగణించబడ్డాడు. అనేక భక్తి పాటలతో పాటు, రెండు ముఖ్యమైన రచనలకు&#x2D;&#x20;&#xC05;&#xC28;&#xC3F;&#x2E; ఘనత పొందారు. *హరికథామ్రితసార* మధ్వాచార్యుల తత్వశాస్త్రం గురించి వివరిస్తుంది. కవితా స్పర్శతో *శత్పది* ఛందస్సులో వ్రాయబడిన ఈ గ్రంథంలో 988 చరణాల 32 అధ్యాయాలు ఉన్నాయి. త్రిపది ఛందస్సులో రాసిన 1,200 పిథీ  సామెతల కవితలను కలిగి ఉన్న *తత్వ సువాలి*, అతని వితంతువు కుమార్తెకు ఓదార్పునిచ్చినట్లు తెలుస్తుంది. మహిళలలో, వారి వినయపూర్వకమైన విద్య  నేపథ్యం ఉన్నప్పటికీ, హెలవనకట్టె గిరియమ్మ (18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో "హెలవనకట్టే రంగ" అనే ఉపనామం,  *త్రిపాద* భీమవ (ఉపనామం "భీమేశ కృష్ణ", 1890) గుర్తించదగినవి. గిరియమ్మ నలభైకి పైగా పాటలు, ఐదు కథన కవితలు రచించారు, వీటిలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైన భక్తి రచన చంద్రహాసన కథ. కరువు గురించి ప్రార్థన కవితలో, గిరియమ్మ ఇలా వ్రాసిందిః 

### ఇతర రచనలు
మొదటి కృష్ణరాజ వడయార్ (r. 1714-1732) రాణి చెలువాంబే ఒక నిష్ణా&#x2D;&#x20;&#xC05;&#xC28;&#xC3F;&#x2E; రచయిత. ఆమె ప్రముఖ రచనలలో *సంగత్య* ఛందస్సులో వ్రాయబడిన *వారణంది కళ్యాణం* ఉన్నాయి. ఈ కథ బాద్షా (ఢిల్లీ చక్రవర్తి) కుమార్తె వారణంది, మెల్కోట్ దేవుడు చెలువరాయ స్వామి వివాహాన్ని వివరిస్తుంది. రచనలో, రచయిత హిందూ దేవుడు కృష్ణుడి భార్&#x2D;&#x20;&#xC05;&#xC28;&#xC3F;&#x2E; సత్యభామ పునర్జన్మగా వారణాండిని ఊహించారు. ఆమె ఇతర రచనలలో *వెంకటచల మహాత్మ్యం*-వృషభా కొండపై నివసించే హిందూ దేవుడు వెంకటేశ్వర భక్తితో *చౌపాడి* (4-లైన్ పద్యం మీటర్) లో వ్రాయబడిన ఒక లోరీ పాట, తిరుపతి చెందిన హిందూ దేవుడు వేంకటేశ్వర భార్య అలమేలు మంగమ్మపై కేంద్రీకృతమైన పాటలు  దేవుడు చెలువనారాయణను స్తుతిస్తూ పాటలు ఉన్నాయి. కవి, రాజకుటుంబ సభ్యుడు అయిన శల్యాద కృష్ణరాజ కన్నడ, తెలుగు, సంస్కృత భాషలలో ప్రావీణ్యం కలిగిన రచయిత. కన్నడ సాహిత్యానికి ఆయన చేసిన రచనలలో భక్తి పాటలు, *వచన* కవితలు, సంగీత ఛందస్సులో రచనలు (నిజ దీపికా రత్న గద్య (*అనుభవ రసాయన*)  *కీర్తనే* రచనలు (భక్తి మార్గ సరోవర, జ్ఞాన సరోవర, శల్యాడ అరసినవర తికీనా కీర్తన) ఉన్నాయి.

రాజు రెండవ కృష్ణరాజ వడయార్ (r. 1734-1766) ఆస్థానంలో శైవ రచయితలలో నంజరాజు అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందారు. తన సాహిత్&#x2D;&#x20;&#xC05;&#xC28;&#xC3F;&#x2E; కారణంగా, అతను గౌరవప్రదమైన "నూతన భోజరాజ" ను సంపాదించాడు, ఇది మధ్యయుగ రాజు భోజ పోల్చబడింది. నంజనగూడ్ సమీపంలోని కలాలే పట్టణానికి చెందిన నంజరాజా, యోధులు, రాజనీతిజ్ఞులు, పండితుల ప్రభావవంతమైన కుటుంబం నుండి వచ్చారు. అతను రాజకీయంగా చురుకుగా ఉండేవాడు  రెండవ కృష్ణరాజాకు సమాంతరంగా ఆస్థానాన్ని కలిగి ఉన్న ఒక అధికార కేంద్రాన్ని సృష్టించినట్లు తెలుస్తుంది. ఆయన అనేక భాషలలో ప్రావీణ్యం కలిగి ఉన్నారు  కన్నడ, సంస్కృతం  తెలుగు భాషలలో ఇరవైకి పైగా రచనలు చేశారు. ఆయన కన్నడ రచనలలో, కుక్కుడ్గిరి మహాత్మ్య,  శివుడి 63 పురాతన భక్తుల జీవితానికి సంబంధించిన అరావత్తు మువర త్రివధి అనే సంగీత కూర్పు బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

ఇతర ప్రసిద్ధ శైవ రచయితలు చెన్నయ్య,&#x2D;&#x20;&#xC05;&#xC28;&#xC3F;&#x2E; సంగీత ఛందస్సులో రాశారు (పద్మిని పరిణయ, 1720) నూరొండ, ఆయన తన పోషకుడు రెండవ కృష్ణరాజను *సౌందర్య కావ్య* (క్రీ. శ. 1740), శంకర కవి (*చోరబసవ చరిత్ర*, 18వ శతాబ్దం) ప్రశంసించారు. లింగన్న కవి కేలడి రాజవంశం కాలక్రమం  చరిత్రను వివరిస్తూ 1763-1804 కాలంలో కెలదినిరిపవిజయమ్ అనే చంపు చారిత్రక రచనను రచించాడు. ఈ రచన సావనూర్ నవాబులు, మరాఠాలు, మొఘలులతో సహా సమకాలీన రాజ్యాలు, రాష్ట్రాల గురించి కూడా ఉపయోగకరమైన సమాచారాన్ని అందిస్తుంది. ఆ కాలంలోని ప్రముఖ జైన రచయితలు పయన్న (*అహింసాచరిత్రే* పద్మరాజ) (పుజ్యపద చరిత్రే, 1792) పద్మనాభ (*రామచంద్ర చరిత్రే* సురాల (*పద్మావతి చరిత్రే*)  జయేంద్ర (కర్ణాటక కువాలయానంద). తమను తాము గుర్తించిన వైష్ణవ రచయితలు లక్ష్మకవి (1728లో *భరత*)  రుక్మంగద చరిత వెంకటేశ (హలేస్య మహాత్మ్య, చంపు మీటర్ కొనాయ్య (కృష్ణార్జున సంగర) తిమ్మమత్య (*రామభ్యుదయ కథకుసుమంజరి*, అనెకల్ రామాయణ తిమ్మర్య ఒక సంస్కరణ (*ఆనంద రామాయణం*, 1708 బాలవైద్య చెలువ (*లీలావతి*),  రత్నశాస్త్ర అని పిలువబడే విలువైన రాళ్ల ఎన్సైక్లోపీడియా  పుట్టయ్య (మైసూర్ అరసుగల పూర్వభ్యుదయ, సి. 1713, మైసూర్ రాజ్య చరిత్ర  కథనం).

## 19వ శతాబ్దపు రచనలు

### గద్య & నాటక యుగం
నాలుగో ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధంలో (1799) టిప్పు సుల్తాన్ మరణం తరువాత బ్రిటిష్ వారు రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. అయితే వారు బ్రిటిష్ రాజ్ ఆధిపత్యంలో చిన్న సంస్థానమైన మైసూర్ లోని వడయార్ లను పునరుద్ధరించారు. 1831లో బ్రిటిష్ వారు రాజ్య పరిపాలనపై ప్రత్యక్ష నియంత్రణను తీసుకున్నారు, ఆ తరువాత మహారాజా మూడవ కృష్ణరాజ వడయార్ లలిత కళలను అభివృద్ధి చేయడానికి తన సమయాన్ని వెచ్చించి, గౌరవప్రదమైన "అభినవ భోజ" (సాహిత్యం "ఆధునిక భోజ") ను సంపాదించారు. మూడవ కృష్ణరాజ (1799-1868) ను "కర్ణాటకలో పునరుజ్జీవనానికి మార్నింగ్ స్టార్" అని పిలుస్తారు. లలిత కళలకు పోషకుడిగా,&#x2D;&#x20;&#xC05;&#xC28;&#xC3F;&#x2E; ఒక నిష్ణాత రచయిత, సంగీతకారుడు, సంగీత శాస్త్రవేత్త  స్వరకర్త. ఆయన పండితులకు ఉదారంగా విరాళాలు ఇచ్చారు, స్వయంగా గొప్ప రచయిత. ఆయనకు ఆపాదించబడిన నలభైకి పైగా రచనలలో, రెండు వెర్షన్లలో (ఒక సంగీత కూర్పు  ఒక నాటకం) *సౌగంధిక పరిణయ* అనే గద్య శృంగారం బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ రచనలో, రత్నపురి రాజు సుగంధ రాజు కుమారుడు సుచరితగా జన్మించిన దేవేంద్ర (హిందూ దేవుడు ఇంద్రుడు) ను శపించిన దుర్వాసా మహర్షి కథను రచయిత ఊహాత్మకంగా వివరించాడు. దేవేంద్ర భార్య శచీదేవి సౌగాంధికగా జన్మించి సుచరితను వివాహం చేసుకుంటుంది. తన దేవతకు అనేక భక్తి పాటలను రచించడంతో పాటు, హిందూ దేవత చాముండేశ్వరి ("చాముండి" అనే పేరు గలది) మూడు ముఖ్యమైన గ్రంథాలను రచించిందిః *[[Sritattvanidhi|శ్రీ తత్వనిధి]]*  *స్వర చూడామణి* (సంస్కృత భాష  కన్నడ లిపిలో సంగీతంపై,  *సారా సంగ్రహా భారత్* (కన్నడ భాషలో తాళం వ్యవహరించే నృత్యం  సంగీతంపై).

హెగ్గడదేవనకోటకు చెందిన, మహారాజా మూడవ కృష్ణరా&#x2D;&#x20;&#xC05;&#xC28;&#xC3F;&#x2E; అయిన *అలియా* లింగరాజ అరస్, భక్తి పాటలు, సంగీత రచనలు, కావ్య (ముప్పై యక్షగాన నాటకాలకు పైగా శాస్త్రీయ కవితలు), ఇతర నాటకాలు వంటి వివిధ శైలులలో యాభైకి పైగా రచనలతో గొప్ప రచయిత. రచయిత "లింగరాజ"  "లింగాన్రిప" తో సహా పలు కలం పేర్లను ఉపయోగించారు. లలిత కళలకు ఆయన చేసిన కృషికి గాను, ఆయన *అభయ కవిత విశారద* (సాహిత్యం. "రెండు భాషలలో కవిత్వంలో ప్రావీణ్యం"-కన్నడ  సంస్కృతం) అనే బిరుదును సంపాదించారు. ఆయన ప్రసిద్ధ కన్నడ రచనలలో *ప్రభావతి పరిణయ* అనే పద్యం  శాస్త్రీయ ఇతిహాసం గిరిజ కళ్యాణ (యక్షగాన శైలిలో  *సంగత్య* మీటర్లో పర్వత దేవత వివాహం)  రెండు సంస్కరణలు ఉన్నాయి. ఈ రచనలో హిమవంత కుమార్తె గిరిజా, ఆమె యవ్వన రోజులు  ఆమె విజయవంతమైన తపస్సు గురించి వివరించబడింది, దీని ఫలితంగా ఆమె హిందూ దేవుడు శివునితో వివాహం చేసుకుంది. ఆస్థాన కవి అయిన యాదవ, *దండక వృత్తం* *కళావతి పరిణయ* (1815)  *వచన కదంబరి* అనే రెండు గద్య రచనలను రచించాడు, ఇది కవి బాణ రాసిన శాస్త్రీయ సంస్కృత మూల గద్య అనువాదం.

కంకగిరికి చెందిన జైన కవి దేవచంద్ర మూడవ కృష్ణరాజ ఆస్థానంలో ఉండి మూడు ప్రముఖ రచనలను రచించాడుః *[[Pujyapada|పూజ్యపాద]] చారిటే*, జైన సాధువు పూజ్యపాద జీవితంపై కవిత, *రామకథావతారం*, హిందూ ఇతిహాసం రామాయణం కవి జైన వెర్షన్, చంపు మీటర్  రాజవలికథే (1838) మైసూర్ రాజ కుటుంబం, కొంతమంది పూర్వ కవులు  మతపరమైన ప్రాముఖ్యత గల కథల జీవిత చరిత్ర. మరో జైన రచయిత, *కదంబపురాణం*  ఇతర రచనల రచయిత చంద్రసాగరవర్ణి. కేవలం ఆస్థాన పరిచారకుడు అయిన నంజనగూడకు చెందిన దేవలపురద నంజుండ, కన్నడ, సంస్కృత భాషలలో తన పాండిత్యానికి ఆస్థాన కవి స్థాయికి ఎదిగాడు.&#x2D;&#x20;&#xC05;&#xC28;&#xC3F;&#x2E; రాసిన అనేక *రాజవల్లి*, సంగీత ఛందస్సులో సౌగాంధిక పరిణయం, *సముద్ర మఠనా కాథే* (యక్షగాన నాటకం శ్రీ కృష్ణ సర్వభౌమర చరిత్రే), *చౌపాడి* ఛందస్సులో కృష్ణేంద్ర గీతే ప్రసిద్ధి చెందాయి. అతను గౌరవప్రదమైన అభయ భాషా కవి (రెండు భాషల కవి) ను సంపాదించాడు. ఆధునిక కన్నడ గద్యం 1823లో ముద్ర మంజుష (సీల్ కాస్కెట్) తో ప్రారంభమైంది. ఇది మూడవ మహారాజా కృష్ణరాజ ఆస్థాన కవి అయిన కెంపు నారాయణ రచించిన, విశాఖదత్త రచించిన సంస్కృత మూల *ముద్ర రాక్షస* సంగ్రహించబడిన ఒక నాటకం వివరణ.

### బాహ్య ప్రభావాలు
కన్నడలో తమ సువార్తను వ్యాప్తి చేయాలనే ఆత్రుతతో క్రైస్తవ మతప్రచారకులు కన్నడ భాషను స్వీకరించారు. ముద్రణాలయం స్థాపన, ఆంగ్ల భాషా విద్య కన్నడ గద్యంపై సానుకూల ప్రభావం చూపాయి. పత్రికలు  వార్తాపత్రికలు మొదటిసారిగా ప్రచురించబడ్డాయి. మొదటి కన్నడ భాషా పుస్తకం 1817లో, మొదటి బైబిల్ 1820లో ముద్రించబడింది. క్రైస్తవ మతాన్ని వ్యాప్తి చేయడంలో మిషనరీలు చేస్తున్న ప్రయత్నాలకు సహాయపడటానికి ఉద్దేశించిన వ్యాకరణ పుస్తకాలు, నిఘంటువులు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. రెవరెండ్ డబ్ల్యూ. రీవ్ 1824లో మొట్టమొదటి ఆంగ్ల-కన్నడ నిఘంటువును సంకలనం చేశారు, తరువాత 1832లో కన్నడ-ఆంగ్ల నిఘంటువుని సంకలనం చేశారు. రెవరెండ్ విలియం కారీ 1817లో తొలి కన్నడ వ్యాకరణాన్ని ప్రచురించారు. కన్నడ భాషపై ఆంగ్ల సాహిత్యం, కవిత్వం ప్రభావం మిషనరీలు రచించిన అనేక ప్రార్థన పాటల నుండి స్పష్టంగా కనిపించింది. బ్రిటిష్ అధికారులు లూయిస్ రైస్  జాన్ ఫెయిత్ఫుల్ ఫ్లీట్ అనేక కన్నడ శాసనాలను అర్థం చేసుకున్నారు. రైస్ అనేక పురాతన క్లాసిక్లను  కన్నడ సాహిత్యం సంక్షిప్త చరిత్రను ప్రచురించగా, ఫ్లీట్ సాంగోలి రాయన డాంగే (సంగోలి రాయ తిరుగుబాటు) వంటి జానపద గాథలను ప్రచురించింది. మొదటి కన్నడ వార్తాపత్రిక మంగళూర సమాచార 1843లో మంగళూరులో ప్రచురించబడింది. కొన్ని సంవత్సరాలలో, 1840 లో మైసూర్ ప్యాలెస్తో సహా అనేక ప్రదేశాలలో ప్రింటింగ్ ప్రెస్లు ప్రారంభమయ్యాయి.

ఆంగ్లం, సంస్కృతం, ఆధునిక మరాఠీ  ఆధునిక బెంగాలీ భాషలలోని రచనల నుండి ప్రేరణ పొందిన గద్య కథనాలు  నాటకీయ సాహిత్యం  తరం పెరుగుదల తరువాతి దశాబ్దాలలో అసలు రచనలలో ముగిసింది. గద్య రంగంలో *యాత్రిక సంచర* (ది పిల్గ్రిమ్స్ ప్రోగ్రెస్ బై బన్యన్, 1847)  *[[Robinson Crusoe|రాబిన్సన్ క్రూసో]]* (1857) వంటి ఆంగ్ల క్లాసిక్ల అనువాదం ఈ ధోరణిని నెలకొల్పింది. స్థానిక భాషల నుండి అనువాదాలు కూడా ప్రాచుర్యం పొందాయి, వీటిలో మరాఠీ క్లాసిక్ *యమునా ప్రయతన* (1869)  బెంగాలీ రచన *దుర్గేశానందిని* (1885) ఉన్నాయి. నాటక శైలిలో, సంస్కృత, ఆంగ్ల నాటకాల అనువాదాల నుండి ప్రేరణ వచ్చింది. *శకుంతలా*  *రాఘవేంద్రరావు నాటక* (చురామూరి సెహగిరిరావు రచించిన *[[Othello|ఒథెల్లో]]* (1869), శ్రీకంఠేశ గౌడ రచించిన ప్రమీళార్జున్య  కె. వాసుదేవచార్ రచించిన వసంతమణి స్వప్నచమత్కర నాటక (మిడ్సమ్మర్ నైట్స్ డ్రీమ్ *[[మక్‌బెత్|మక్బెత్]]*), ఎం. ఎస్. పుట్టన్న రచించిన *[[King Lear|కింగ్ లియర్]]*, *రామవర్మ-లీలావతి* (*[[రోమియో అండ్ జూలియట్ (నాటకం)|రోమియో  జూలియట్]]*) సి. ఆనందరావు రచించిన నాటకాలు మార్గం సుగమం చేశాయి.

మైసూరుకు చెందిన బసవప్ప శాస్త్రి (1882), మహారాజా మూడవ కృష్ణరాజ  మహారాజా చామరాజా వడయార్ IX ఆస్థాన కవి, నాటకానికి ఆయన చేసిన కృషికి గౌరవప్రదమైన కన్నడ నాటక పితామహం (సాహిత్యం. కన్నడ రంగస్థలం పితామహుడు) ను పొందారు. ఆంగ్ల, సంస్కృతం నుండి సంకలనాలు, అనువాదాలు, అనుసరణలు, నేర్చుకున్న సంచికలు, నాటకంలో సంగీత *రత్నావాలి* విజయవంతమైన ఏకీకరణ వంటి నాటకీయ సాహిత్యానికి ఆయన చేసిన కృషి బాగా ఆమోదించబడింది. ఆయన ఆంగ్లం నుండి కన్నడకు చేసిన అనువాదాలలో *శూరసేన చారిటే* (ఒథెల్లో) ఉన్నాయి. ఆయన సంస్కృతం నుండి కన్నడ అనువాదాలలో కాళిదాస, *అభిజ్ఞాన శకుంతలా*, విక్రమోర్వశీయ, *మాళవికాగ్నిమిత్ర*, ఉత్తర రామ చరిత, *చందా కౌశికా నాటక*, *మాలతి మాధవ*  రత్నావలి ఉన్నాయి. చామరాజా IX ఆస్థానంలోని ఇతర ప్రసిద్ధ కన్నడ రచయితలు ఎస్. జి. నరసింహచార్య, ధోండో నరసింహ ములబగ్లు, శాంతా కవి  బి. వెంటకాచార్య.

కన్నడ భాషలో మొట్టమొదటి ఆధునిక నవలలు లక్ష్మణ్ గడగ్కర్ రచించిన *సూర్యకాంత* (1892)  గుల్వాడి వెంకట రావు రచించిన ఇంద్రబాయి (1899). తరువాతి రచన సంస్కరణవాదమైనది  అవినీతిని ఖండించింది  వితంతువుల పునర్వివాహాలను ప్రోత్సహించింది. సూరి వెంకట్రమణ శాస్త్రి ఆధునిక సామాజిక నాటకం ఇగ్గప్ప హెగ్గడేయ వివాహ ప్రహసనం (1887)  ధారేశ్వర్ *కన్యా విక్రయా* (1887) ఇదే విధమైన సంస్కరణవాద దృక్పథాన్ని కలిగి ఉండగా, శాంతా కవి వత్సలహరణ (1885) పౌరాణిక  జానపద ఇతివృత్తాలపై ఆధారపడింది.

## 20వ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు జరిగిన పరిణామాలు
1881లో బ్రిటిష్ వారు వడయార్ కుటుంబానికి పరిపాలనా అధికారాలను తిరిగి అప్పగించారు. 1947 వరకు, రాజ్యం భారత యూనియన్లో చేరినప్పుడు, ప్రస్తుత మహారాజుకు మైసూర్ పరిపాలనా అధిపతి అయిన దివాన్ (ప్రధాన మంత్రి) సహాయం చేశారు. ఇవి సానుకూల సామాజిక  ఆర్థిక మార్పు, స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం  ఆధునిక జాతీయవాదం సమయాలు, ఇవన్నీ సాహిత్యాన్ని ప్రభావితం చేశాయి.

కన్నడ సాహిత్యం ఆంగ్ల సాహిత్యం బలమైన ప్రభావంతో, సాహిత్య కవితలు, నాటకాలు, నవలలు  చిన్న కథలు వంటి కళా ప్రక్రియలలో నవోదయా ("కొత్త ప్రారంభం") శైలిని వికసించింది. బి. ఎమ్. శ్రీకాంతయ్య రచించిన *ఆంగ్ల గీతాలు* (1921) ఆధునిక సాహిత్య కవిత్వ శైలిలో మార్గాన్ని విచ్ఛిన్నం చేసింది. ఆధునిక చారిత్రక నాటకం  హాస్య రంగంలో తొలి దిగ్గజాలు టి. పి. కైలాసం  ఎ. ఎన్. స్వామి వెంకటాద్రి అయ్యర్ ("సంస" అని కూడా పిలుస్తారు). ఆధునిక విద్యా వ్యవస్థ ప్రయోజనాన్ని ప్రశ్నించిన *టోలు గట్టి* (1918), "ది హాలో అండ్ ది సాలిడ్",  తాళి కట్టోక్ కూలిన్ (మంగళసూత్రం కట్టినందుకు వేతనాలు) లో వరకట్న వ్యవస్థను ప్రశ్నించే నాటకాలను నిర్మించడం ద్వారా సామాజిక పరిణామాలను విమర్శించే ప్రయత్నం కైలాసం చేశారు. సంస ఆదర్శ రాజు, నరసరాజ వడయార్, విగద విక్రమార్య (ది వికెడ్ విక్రమార్య, 1925) నాటకంలో కథానాయకుడు.

చారిత్రక నవలల ప్రక్రియలో, అనువాదాలు స్వంత రచనల రూపంలో జరిగిన తొలి అభివృద్ధి, కన్నడిగుల జాతీయవాద భావాలను తిరిగి రగిలించడానికి ప్రయత్నించింది . వెంకటాచార్ (ఆనందమాత), గలగనాథ్ అటువంటి నవలలు రాసిన వారిలో మొదటివారు. గలగనాథ్ మాధవ కరుణ విలాస (1923) విజయనగర సామ్రాజ్య స్థాపనను వర్ణించగా, అతని కన్నడిగర కర్మకథ ("కన్నడిగుల విధి గాథ") సామ్రాజ్య పతనాన్ని వివరించింది. 1917లో, ఆలూర్ వెంకటరావు ప్రసిద్ధ ' కర్ణాటక ఘట వైభవ'ను రచించారు . ఇది ఫ్లీట్, రైస్, భండార్కర్, రాబర్ట్ సెవెల్ వంటి వారి పూర్వ రచనల సారాంశం. కన్నడిగులు తమ ఘనమైన గతాన్ని, వారి ప్రాచీన సంప్రదాయాలను  సంస్కృతిని, వారి గొప్ప పాలకులను, సాధువులను, కవులను గుర్తుంచుకోవాలని ఈ గ్రంథం విజ్ఞప్తి చేస్తుంది. ఇతర ప్రసిద్ధ రచనలలో వొడయార్ రాజవంశం  పెరుగుదలను వివరించే కేరూర్ వాసుదేవాచార్ యదు మహారాజ, వాసుదేవయ్య  ఆర్య కీర్తి (1896) ఉన్నాయి. గుల్వాడి వెంకట రావు (1899) తో ప్రారంభమైన నవలల సంప్రదాయం 1915లో ఎం.ఎస్. పుట్టన్న, మడిదున్నో మహారాయ ("అయ్యా, మీరు ఏది విత్తుతారో, అదే కోస్తారు") తో పరిపక్వతకు చేరుకుంది. ఇది సరళమైన వచనంలో వ్రాయబడిన ఒక చారిత్రక నవల, దీని ఇతివృత్తం మహారాజా కృష్ణరాజ III కాలంలో సాగుతుంది. మొట్టమొదటి ఆధునిక జీవిత చరిత్ర అయిన కుణిగళ్ రామశాస్త్రీయ చరిత్రే ("కుణిగళ్ రామశాస్త్రి కథ") ను వ్రాసిన ఘనత కూడా పుట్టన్నకే దక్కుతుంది. కథా ప్రక్రియ తొలిదశను పంజే మంగేష్ రావు , ఎం.ఎన్. కామత్,  కెరూర్ వాసుదేవాచార్ లతో ప్రారంభించినప్పటికీ, మాస్తి వెంకటేష్ అయ్యంగార్ తన 'కేలవు సన్నె కతెగలు ' ("కొన్ని చిన్న కథలు", 1920), 'సన్న కతెగలు ' ("చిన్న కథలు", 1924) లతో అందరి దృష్టిని ఆకర్షించి, ఇతరులు అనుసరించడానికి ఒక ఒరవడిని సృష్టించారు.

ఈ తొలి మార్గదర్శకుల కృషి, రాబోయే దశాబ్దాలలో స్వర్ణయుగానికి నాంది పలికింది. ఆ తర్వాత ఎందరో ప్రముఖ కవులు, రచయితలు వచ్చారు: డి.ఆర్. బెంద్రే ( గారి , "ది వింగ్", 1932), గోవింద పై ( గిలివిందు , "ప్యారెట్స్", 1930), బహుశా ఆంగ్ల రొమాంటిక్ కవుల రచనలను దేశీయ సంప్రదాయాలతో మేళవించి రాసిన గేయ కవులలో అత్యంత ప్రశంసలు పొందినవారు; కె. శివరామ్ కారంత్ , ప్రముఖ నవలా రచయిత, 'చోమన దుడి' ("చోమాస్ టాయిల్", 1933) రచయిత ; కువెంపు , కన్నడ కవులలో అగ్రగామి కవులలో ఒకరు , తన కళాఖండమైన ఇతిహాసం, బృహత్ రచన ' శ్రీ రామాయణ దర్శనం' (1949)లో ఛందస్సు లేని పద్యాన్ని ఉపయోగించడంలో తన ప్రతిభను కనబరిచారు ; వి.కె. గోకాక్ , నాటకం, విమర్శ, పాటలు, ఇతిహాసం ( 'భరత సింధు రష్మి' , 1940) రచయిత ; దాదాపు అన్ని ప్రక్రియలలోనూ రచనలు చేసినట్లుగా చెప్పబడే తత్వవేత్త-రచయిత డి.వి. గుండప్ప అత్యంత ముఖ్యమైన రచన మంకుతిమ్మన కగ్గ ("మందబుద్ధి తిమ్మ వాగుడు", 1943), ఇది మధ్యయుగపు చివరి కవి సర్వజ్ఞుని జ్ఞాన పద్యాలతో దగ్గరగా పోల్చదగినది.

## ఇవి కూడా చూడండి
* మైసూర్ రాజ్యానికి చెందిన సంగీతకారులు
* మైసూరు రాజ్యపు మూలం

## మూలాలు

వర్గం:సాహిత్యం
వర్గం:సాహిత్యం జాబితాలు
వర్గం:మైసూరు రాజ్యం