సాధు సుబ్రమణ్య శాస్త్రి

**సాధు సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి** (జ .1889-12-17 -మ.1981-09-10) పండితులు. తిరుమల తిరుపతి శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి ఆలయానికి మొదటి పేష్కర్. ఈయన తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి ఆలయ చరిత్రను ప్రపంచానికి తెలియజేసారు.  తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం (టీటీడీ)లో చిన్న స్థాయి అధికారిగా ఉంటూ వెయ్యికి పైగా శాసనాలను వెలికితీసి పరిశోధించి పరిష్కరించి పుస్తకాలుగా రచన చేసిన వ్యక్తి. తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం ఈ పుస్తకాలను ప్రముఖంగా 'తిరుపతి శ్రీ వెంకటేశ్వర'అనే ఈ పుస్తకాన్ని ప్రచురించింది. సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి విష్ణు పరివర్తన ఏకాదశి రోజున 10-9-1981న మరణించారు.

## సాధు సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి

సాధు సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి 1889 డిసెంబరు 17న జన్మించారు. May 1919లో తిరుమల-తిరుపతి దేవస్థానం సేవలోకి  శ్రీ మహంత్ ప్రయాగదాసజి ద్వారా నియమితులయ్యారు. అప్పటినుంచి 25 సంవత్సరాలకు పైగా వివిధ పరిపాలనా హోదాలలో ఆలయానికి సేవలందించారు. 1921 నుంచి 1930వరకు  శాసనాల పరిష్కరించడంలో శిక్షణ, కార్య నిర్వహణ  కొనసాగింది. 1931 జనవరిలో గద్వాల్ సంస్థానం రాణి ఆదిలక్ష్మీదేవమ్మ సమర్పించిన బంగారం, ఆభరణాలతో మలయప్పస్వామి కిరీటాన్ని మద్రాసులో తయారుచేస్తున్నప్పుడు, 1931-1932 సంవత్సరాల్లో దాని పర్యవేక్షకుడిగా నియమించబడ్డారు.   

### శాసనాల పరిశోధన
1921వ సంవత్సరంలో, ప్రభుత్వ శాసన పరిశోధకులు హెచ్. కృష్ణశాస్త్రి,  లండన్‌లోని భారత గ్రంథాలయ కార్యాలయం (India Office Library) కు  చెందిన డాక్టర్ ఎఫ్. డబ్ల్యూ. థామస్ తిరుమలకు వచ్చినప్పుడు  మహంత్ ప్రయాగదాసజి, దేవస్థానాల దివాన్ పీష్కర్ అయిన  సి. దొరస్వామియ్యతో  కృష్ణ శాస్త్రిని కలిసి ప్రత్యేక  శాసనాల విభాగపు ఉద్యోగిని నియమించమని కోరమని ఆదేశించారు. తిరుమల తిరుపతి ఆలయాల ప్రాకార గోడలపై చెక్కబడిన శాసనాలను నకలు చేయడానికి ఈ నియామకం అవసరమని, దీనివల్ల వేంకటేశ్వరస్వామి,  గోవిందరాజస్వాముల చరిత్రను తెలుసుకోవచ్చని అన్నారు. చివరకు మహంత్ కు వ్యక్తిగత సహాయకులుగా పనిచేస్తున్న సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రిని ఈ శిక్షణకు  ఎంపిక చేయడం జరిగింది. ఆవిధంగా సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి అప్పటి మద్రాసు ప్రభుత్వ ఆదేశాల మేరకు 1921 ఆగస్టులో మద్రాసు ఎపిగ్రాఫికల్ కార్యాలయంలో ప్రవేశించారు. క్షేత్ర స్థాయి ప్రయోగాలు, పరిశీలన నిమిత్తం తంజావూరు, తిరుచిరాపల్లి, మధుర. దెందులూరు, ఎల్లూరు, విజయవాడ, నెల్లూరు, శ్రీకాళహస్తి తదితర ప్రాంతాలు తిరిగి తరువాత  ఫిబ్రవరి 1922లో తిరుపతి దేవస్థానానికి వచ్చారు.       

### శాసనాల పరిష్కారం
ఈ కార్యక్రమం శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి,  శ్రీ గోవిందరాజస్వామి ఆలయాల గోడల నుండి శాసనాలను కాపీ చేయడం మొదలు అన్నమాచార్య సంకీర్తనల రాగి రేకులకు ప్రతిలేఖనాలు లిఖించేవరకు సాగింది.  తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర ఆలయంలో ఒక గదిలో భద్రపరిచిన తాళ్ళపాక వాగ్గేయకారులైన అన్నమాచార్య కుమారుడు పెద తిరుమలాచార్య, మనుమడు  చిన్న తిరుమలాచార్యల సంకీర్తనల రాగి రేకులను తిరుపతి కార్యాలయానికి తరలించి, వాటిని కాగితంపైకి లిఖించి, ఈ ప్రతిలేఖనాలను మూడు టేకు చెక్క పెట్టెల్లో భద్రపరిచి వాటి నుండి  "చిన్న కృతులను" ఒక సంపుటంగా, కొన్ని "అధ్యాత్మ సంకీర్తనలు", "శృంగార సంకీర్తనలు" రెండు వేర్వేరు సంపుటాలుగా తయారు చేసాడు. వీటికి  తిరుపతి దేవస్థానం ఉన్నత పాఠశాల తెలుగు పండితులు కాలాబరి వెంకటరమణ కవి పాదసూచికలను అందించారు. ఈ పనిలో పండిట్ వి. విజయరాఘవాచార్య, తిరుపతి దేవస్థానం హైస్కూల్ ఉపాధ్యాయులు ఆర్. కృష్ణారావు సహాయం చేశారు. కొంతకాలం తర్వాత, దేవస్థానం ముద్రణాలయం  పాదసూచికలలో ఎక్కువ భాగం తొలగించి ఈ మూడు సంపుటాలను ప్రచురించింది.

1930లో శాసన కార్యాలయం మద్రాసుకు మారినప్పుడు, సంకీర్తనల ప్రతిలేఖనాలు ఉన్న మూడు పెట్టెలను దేవస్థానం ప్రెస్ కార్యాలయంలో భద్రపరచడం జరిగింది.  ఆ తర్వాత  సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రికి  తిరుపతికి బదిలీ అవ్వగా, పండిట్ విజయరాఘవాచార్య ఒక్కరే శాసనాల పనిని కొనసాగించారు. మహంత్ తరువాత వచ్చిన రెండవ కమిషనర్ ఎ.రంగనాథ ముదలియార్ పాలనలో, దేవస్థానం ప్రెస్ కార్యాలయం 'థియోసాఫికల్ సొసైటీ బిల్డింగ్'కు మార్చారు. కొన్ని సంవత్సరాల తర్వాత పండిట్ విజయరాఘవాచార్య చెప్పినదాని ప్రకారం, అవగాహన లేని ప్రెస్ నిర్వాహకులు మూడు పెట్టెల్లోని సంకీర్తనల ప్రతిలేఖనాలను పనికిరానివిగా భావించి, ఆ  మొత్తాన్ని తగులబెట్టి, ఖాళీ పెట్టెలను కొత్త ప్రదేశానికి తీసుకువెళ్ళారు.

## శాసనాల రచనలు
సాధు సుబ్రహ్మణ్యశాస్రి తిరుమల తిరుపతి దేవస్థాన ఆలయాలలోని గోడలపై ఉన్నటువంటి శాసనాలను కోడ్రీకరించి, కాలానుగుణంగా వింగడించి (విభజించి), శాసనాలను ఆయా లిపి, భాషలలో ముద్రించి ఆ శాసనాలకు ఆంగ్లానువాదం చేశారు. మొత్తం శాసనాలను 6 సంపుటాలుగా ప్రచురించారు. ఆ తర్వాత సేకరించిన శాసనాల నేపథ్యంలో వీటిని ఆధారాలతో సమీక్షించాలనే ఉద్దేశంతో “Report on the Inscriptions of Devasthanams collection wirh illustrations"  ఆంగ్రంలో నివేదిక గ్రంథాన్ని 1930 సం॥లో తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం ప్రచురించింది. తర్వాత వచ్చిన తిరుమల ఆలయ చరిత్ర గ్రంథాలకు ఈ గ్రంథమే ఆధారమయింది. తర్వాత ఆయనే శాసన ఆధారాలతో  రచించిన "తిరుపతి శ్రీ వెంకటేశ్వర" అనే ఆంగ్ల గ్రంథాన్ని కూడ 1981వ సంవత్సరంలో తిరుపతి తిరుమల దేవస్థానమే ప్రచురించింది.

### దేవస్థానం శాసనాల నివేదిక (ది దేవస్థానం ఎపిగ్రాఫికల్ రిపోర్ట్)
సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి, పండిట్‌జీలు రెండు ఆలయాల నుంచి ఇంకా ఇతర ప్రదేశాల నుంచి మొత్తం 1150 శాసనాలకు నకలు తయారు చేశారు. ఆ శాసనాల ఆధారంగా, ఇంకా ఇతర వనరుల నుంచి సేకరించిన సమాచారంతో కలిపి, సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి "ది దేవస్థానం ఎపిగ్రాఫికల్ రిపోర్ట్" ను తయారుచేసారు. ఇందులో విజయనగర చక్రవర్తి కృష్ణదేవరాయలు, అతని సైనిక దండయాత్రలు, అతని అధికారులు, అలాగే అన్నమాచార్య నుంచి నాలుగు తరాల దిగువ తాళ్ళపాక సంగీత కవుల గురించిన సమగ్రమైన సమాచారం ఉంది. అంతకుముందు లభించిన శాసనాల్లోని మొదటి రెండు సంపుటాలను  సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి అనువాదం చేశారు. మొదటి సంపుటంలో పల్లవులు, పల్లవ శాసనాలు, చోళ శాసనాలు, పాండ్య శాసనాలు, తెలుగు పల్లవులు, దేవగిరి యాదవుల కంటే భిన్నమైన, పెద్దగా తెలియని శక్తివంతమైన ప్రాదేశిక పాలకులు యాదవరాయల గురించి చిన్న చారిత్రక రేఖాచిత్రాలను ఉన్నాయి.

### తొలి శాసనాలు (ఎర్లీ ఇన్స్క్రిప్షన్స్)
సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి ఈ ప్రతిని అనువదించి, సవరించారు, ఇంకా పరిచయాలు కూడా కూర్చారు.  దీనిని దేవస్థానం వారు 1930లో,  తిరిగి 1998 లో ప్రచురించారు.   

### రిపోర్ట్ ఆన్ ది ఇన్స్క్రిప్షన్స్ అఫ్ ది దేవస్థానం కలెక్షన్ విత్ ఇల్లస్ట్రేషన్స్
రిపోర్ట్ ఆన్ ది ఇన్స్క్రిప్షన్స్ అఫ్ ది దేవస్థానం కలెక్షన్ విత్ ఇల్లస్ట్రేషన్స్  (Report on the inscriptions of the Devasthanam collection with illustrations) నివేదికను దేవస్థానం వారు 1930 లో,  తిరిగి 1998 లో ప్రచురించారు.  

### '''"ఎదిర్" "ఆండు" ('''Edir Andu) '''సిద్ధాంతం'''
సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి "ఎదిర్ ఆండు" అనే  జటిలమైన విషయంపై ఒక సిద్ధాంతం రూపొందించారు. ఇది  వివిధ రాజవంశాలకు చెందిన అనేకమంది దక్షిణాది రాజుల పాలనా సంవత్సరాలకు సంబంధించిన శాసనాలలో కనిపించే ఒక పదం. దీనికి పలువురు పరిశోధకులు విరుద్ధమైన వివరణలు ఇచ్చారు. ప్రభుత్వ శాసన పరిశోధకులు డాక్టర్ హల్ట్జ్చ్ సవరించిన ఎపిగ్రాఫియా ఇండికా  7వ సంపుటం, 3వ రాజరాజ చోళుని తిరువెండిపురం శాసనం చోళ రాజు యుద్ధం గురించి, ఖైదు గురించి వివరిస్తూ, "ఎదిర్-ఆండు" అనే రహస్య పదం అసలైన వివరణను అందిస్తుంది అని పేర్కొంది. 

సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి పదవీ విరమణ తర్వాత, 1949 ఏప్రిల్‌లో దేవస్థానం అధికారులు అన్నమాచార్య ఉత్సవాలను ప్రారంభించిన సందర్భంగా తెలుగులో తాళ్ళపాక కుటుంబ కవుల గురించి సమగ్రమైన కథను రచించారు.

## "తిరుపతి శ్రీ వెంకటేశ్వర" పుస్తకం
దేవాలయాలు శతాబ్దాలుగా అత్యంత ప్రముఖమైన సంస్థలుగా వెలుగొందాయి. అవి మతపరమైన కార్యకలాపాలకు మాత్రమే కాకుండా, ప్రజల విద్యా, సామాజిక, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలకు కూడా కేంద్రాలుగా ఉండేవి. ఆలయ గోడలపై చెక్కబడిన వేలాది శాసనాలు ప్రజల మతపరమైన, సామాజిక జీవితంపై వెలుగునిస్తున్నాయి. భారతదేశంలోని  పుణ్యక్షేత్రాలలో, శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి ఆలయం హిందువుల  ఆధ్యాత్మిక వారసత్వానికి ప్రతీకగా నిలుస్తోంది. ఈ ఆలయ శాసన ఆధారాలు ఆలయ అభివృద్ధి,  పెరుగుదల గురించి ఎంతో సమాచారాన్ని అందిస్తాయి. దేవస్థానం శాసన పరిశోధకులు సాధు సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి 'తిరుపతి శ్రీ వెంకటేశ్వర' అనే ఈ పుస్తకం రచించారు.  మొదటిసారిగా ఈ పుస్తకాన్ని 1981లో టీటీడీ ప్రచురించింది. ఈ 'తిరుపతి శ్రీ వెంకటేశ్వర' పుస్తకాన్ని తిరిగి 1998, 2004, 2014లో పునర్ముద్రించారు. 

ఈ పుస్తకం విఘ్నేశ్వరుడు, సరస్వతి, విష్ణు, లక్ష్మి, పశుపతి, వేంకటేశ్వరుడు, కామాక్షి మొదలగు దేవుళ్ళు, దేవతల ప్రార్ధనతో మొదలవుతుంది. ఈ పుస్తకంలో  ఆలయం చరిత్ర, పూజా విధానాల గురించి వివరించడమే కాకుండా, వరాహ, భవిష్యోత్తర పురాణాల నుండి సేకరించిన భాగాలను కూడా ఉన్నాయి. ఇది ఆలయ నిర్మాణం శైలిలోని విశేషాలు, గొప్ప సామ్రాజ్యాల కాలంలో ఆలయ పరిపాలన, తమ అద్భుతమైన కవితలతో శ్రీనివాస స్వామి వైభవాన్ని అమరం చేసిన సంగీతకారులు, కవులు, రచయితల శాశ్వతమైన కృషి గురించి కూడా విస్తృతంగా వివరిస్తుంది.

* పుస్తకం మొదటి అధ్యాయం ప్రారంబికం (Preamble) తో మొదలవుతుంది .  2 నుండి 5 వరకు శ్వేతవరాహకల్ప కథ , వేంకటాద్రిపై వరాహుని నివాసం,  ఆ కొండ మహత్యం, వేర్వేరు యుగాలలో కృష్ణగిరికి సంబంధించి వేర్వేరు పేర్లు, శ్రీ స్వామి పుష్కరిణి  ఇతర తీర్థాల మహత్యం ఉంటాయి. 
* 6వ అధ్యాయం నుంచి 11 వరకు - వేంకటాద్రిని విష్ణువు ఆశ్రయించడం (భవిష్యోత్తర పురాణం, అధ్యాయం – 2), బ్రహ్మా, దేవతలు, ఋషులు వేంకటాద్రిపై విష్ణువును దర్శించటం, దశరథుని  ప్రయాణం,  శ్రీ వేంకటేశ్వరుని కోసం బ్రహ్మా ఆధ్వర్యంలో బ్రహ్మోత్సవ ప్రారంభం, వేంకటాచలంపై వేంకటేశ్వరునిగా విష్ణువు స్థిర నివాసం,  సందర్భానుసారంగా ఆయన దర్శనం, మిత్రవర్మ కుమారునిగా అకాశరాజు జననం, నైమిశారణ్యానికి చెందిన ఋషుల (మునుల) వేంకటాద్రికి పర్యటన వంటి ఘటనలు ఉంటాయి. 
* వేంకటాచలంపై శ్రీ వేంకటేశ్వరుని ఆలయం, బంగారు విమాన గోపురం క్రింద గర్భగృహంలో వేంకటేశ్వరుడు,  వైష్ణవ ఆళ్వారుల స్తుతి వంటివి 12 వ అధ్యాయం నుంచి వివరించారు. 
* 14 నుంచి రాజుల దానాలు,  ప్రజల సేవా కార్యక్రమాలు, ఆలయ అవసరాలు తీరడం వంటివి రాశారు. 
* 17 వ అధ్యాయం నుంచి వివిధ రాజుల వంశాలు,  పరిపాలన,  వంశపు కాలం, చివరకు విజయనగర సామ్రాజ్య పతనం మొదలగునవి విస్తృత పరిచారు.
* ఇంగ్లాండ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ద్వారా ఆంగ్లేయుల ప్రవేశం శ్రీ వేంకటేశ్వర ఆలయం స్వాధీనం, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం  పరిపాలన మహంతులకు అప్పగించడం, తద్వారా కలిగిన అభివృద్ధి గురించి 24, 25 అధ్యాయాలలో పేర్కొన్నారు. 
* చివరి 26 వ అధ్యాయంలో పెక్కు రచయితలు, కవులు, సంగీతకారుల ఆరాధనలు గురించి వివరించుతూ గీతాలు ప్రత్యేకంగా శ్రీ వేంకటేశ సుప్రభాతం (సంక్షిప్త వివరణ), శ్రీ వేంకటేశ ఆష్టోత్తర శతనామావళి వంటివి విశదంగా పేర్కొన్నారు.

## శాసనాల రచనలు - అనువాదాలు
ఈ శాసనాల నివేదిక ఇంకా తదితర రచనలు చారిత్రక దృష్టిలో తిరుమల ఆలయాన్ని  - సమీప ఆలయాలను చూపిన ఆధారాలు. 20 శతాబ్దం మొదలులో డా. యస్‌. కృష్ణస్వామి అయ్యంగారు "హిస్టరి ఆఫ్‌ తిరుపతి" రెండు భాగాలుగా వ్రాసారు.  అయితే అవి పూర్తిగా శాసనాధారాలు కాదు.  తి.తి.దే. ధర్మకర్తల మండలి సదస్యులుగా ఉన్న టి.కె.టి. వీరరాఘవాచార్యులు తిరుపతి చరిత్రను శాసనాధారాలతో 3 భాగాలుగా వ్రాసారు. వీటిని దివి రంగనాథాచార్యులు సంగ్రహంగా అనువదించి తెలుగులో వ్రాసారు.  నివేదిక, శాసనాలు ప్రకటితమైన 50 సంవత్సరాలకు సాధు సుబ్రహ్మణ్యశాస్రి  వ్రాసిన 'తిరుపతి వేంకటేశ్వర” ఆంగ్ల గ్రంథం సమగ్ర అధ్యయనంతో కూడిన పుస్తకం. దీన్ని  కోరాడ రామకృష్ణ అనువదించారు. 2017లో దేవస్థానం ప్రచురించింది.  శాసనాలు,  నివేదికలను ఆధారంగా చేసుకుని రచించిన రెండు ఆంగ్ల గ్రంథాలు - సీతాపతి  వ్రాసిన  "శ్రీ వేంకటేశ్వర”,   డా. యన్‌. రమేశన్‌  వ్రాసిన "తిరుమల టెంపుల్‌" అనునది . డా॥ ఎన్‌.రమేశన్‌  రచించిన "తిరుమల టెంపుల్‌" గ్రంథాన్ని 1981 సంవత్సరంలో ప్రచురించారు.  ఈ  పుస్తకం తెలుగు అనువాదం సప్తగిరి మాసపత్రికలో ధారావాహికంగా ప్రకటించడం జరిగింది.  అటు తర్వాతి కాలంలో ఐదారు గ్రంథాలు - తిరుపతి క్షేత్రం విశిష్టత, చారిత్రక వివరాలను తెలిపే గ్రంథాలు-ప్రచురితమైనాయి.  తి.తి.దేవస్థానానికి  చెందిన , అన్నమాచార్య ప్రాజెక్టు,  కో- ఆర్టినేటర్‌, డా॥ కోరాడ రామకృష్ణ తి.తి.దేవస్థానాలను  తాళ్లపాక వారి శాసనాలను పరిశీలించిన వ్యక్తి. సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి ఆంగ్లంలో రచించిన "రిపోర్ట్ ఆన్ ది ఇన్స్క్రిప్షన్స్ అఫ్ ది దేవస్థానం కలెక్షన్ విత్ ఇల్లస్ట్రేషన్స్  (Report on the inscriptions of the Devasthanam collection with illustrations)" పుస్తకాన్ని తెలుగులోకి "తిరుమల తిరుపతి దెవస్థాన శాసనాలు: ఒక నివేదిక " గా అనువదించారు .  దీనిని  తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం 2017లో ప్రచురించింది.

## శాసన రచనలు - ప్రశంసలు
thumb|తిరుపతి, స్వేత ప్రాంగంణం లోని సాధు సుబ్రమణ్య శాస్త్రి కాంస్య విగ్రహం
ఈ శాసన రచనలను మహంత్ పండితులు చదివారు, ప్రశంసించారు. మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయంలో ఇండియన్ హిస్టరీ అండ్ ఆర్కియాలజీ ప్రొఫెసర్ డాక్టర్ ఎస్. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ శాసనాల చారిత్రక విలువను గుర్తించి పరిశోధకులకు ఉపయోగపడేలా ప్రాథమిక నివేదిక లేదా అనువాదం లేకుండానే వాటిని వెంటనే ప్రచురించాలని సూచించారు. మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయంలో డాక్టర్ ఎస్. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ వారసులైన ప్రొఫెసర్ కె.ఎ. నీలకంఠ శాస్త్రి గౌరవ పూర్వకముగా రాసిన ప్రతిని శాసన నివేదికకు "పరిచయం"గా చేర్చారు. 

మహంత్ ఈ "దేవస్థానం ఎపిగ్రాఫికల్ రిపోర్ట్" ప్రాముఖ్యత, ఆసక్తి, విలువ, ఉపయోగం గుర్తించి ఒక 1000 కాదు,  2000 ప్రతులు ముద్రించమని ఆదేశించారు.

1973 సెప్టెంబరు 7న  శ్రీ కంచి కామకోటి పీఠానికి చెందిన చంద్రశేఖరేంద్ర సరస్వతి, జయేంద్ర సరస్వతి స్వాములు ఈ రచనలను ఆసక్తిగా, ప్రశంసగా చదివారు.

"దేవస్థానం ఎపిగ్రాఫికల్ రిపోర్ట్" పరిచయంలో పేర్కొన్నట్లు మరింత పరిశోధన చేయాలనే సంకల్పంతో  1969 ప్రారంభం నుంచి సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి "తిరుపతి శ్రీ వెంకటేశ్వర" రచన ప్రారంభించి, చివరికి 1975లో  పూర్తి చేశారు.

## సంస్మరణ
ప్రతి సంవత్సరం సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి జయంతి, వర్ధంతుల సందర్భంలో సభ నిర్వహించి అయన తిరుమల తిరుపతి ఆలయాలకి చేసిన సేవలను స్మరించి నివాళులు అర్పిస్తుంటారు. దేవస్థానం అధికారులు, ఉద్యోగులు, కుటుంబ సభ్యులు ఆ సభలలో పాల్గొంటారు.  

తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం (టీటీడీ) సంచాలకులు ఆకెళ్ల విభీషణ శర్మ నేతృత్వంలో హిందూ ధార్మిక ప్రాజెక్టు, అన్నమాచార్య ప్రాజెక్టు అధికారులు శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం ఎదుట ఏర్పాటు చేసిన శాస్త్రి కాంస్య విగ్రహానికి పూలమాలలు వేసి నివాళులర్పించారు.  

132వ జయంతి సందర్భంగా శ్రీ వెంకటేశ్వర ఉద్యోగుల శిక్షణా సంస్థ, స్వేత (SVETA - Sri Venkateswara Employees Training Academy) ప్రాంగణంలో ఉన్న శాస్త్రి కాంస్య విగ్రహానికి అయన కుమార్తె గిరిజా దేవి, మనుమడు అయిన న్యాయమూర్తి సి.ఎం. మూర్తి పూలమాలలు వేసి నివాళి అర్పించారు.    

తిరుపతి అన్నమాచార్య కళామందిరంలో మంగళవారం సాధు సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి 43వ వర్ధంతి సభ అన్నమాచార్య ప్రాజెక్ట్ సంచాలకులు డాక్టర్ ఆకెళ్ల విభీషణ శర్మ ఆధ్వర్యంలో   నిర్వహించిన సాహితీ సదస్సుకు అధ్యక్షత వహించిన పద్మావతి మహిళా విశ్వవిద్యాలయం ఉపకులపతి ఆచార్య ఉమ, తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి వారికి అమూల్యమైన సేవలందించిన సాధు సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి వంటి మహానుభావుల జీవితాలు, వారు చేసిన కృషి, వారి జీవనం యువతకు ఆదర్శనీయమని పేర్కొన్నారు. “సుబ్రమణ్య శాస్త్రి గారి పరిశోధన“ అనే అంశంపై మాట్లాడుతూ, శ్రీవారి ఆలయ చరిత్ర వెలికి తీసి  సుబ్రమణ్య శాస్త్రి స్వామివారికి అనన్య సేవ చేశారన్నారు. పల్లవుల  రాణి సామవై  శ్రీనివాసమూర్తి విగ్రహాన్ని ఆలయానికి అందించారని  శాస్త్రి వెలికి తీసిన తొలి శాసనమే శ్రీవారి ఆలయ చరిత్ర బయటకు రావడానికి కారణమన్నారు.  

తిరుపతి జాతీయ సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయం ఆచార్యులు “తాళ్లపాక వారి సాంస్కృతిక శాసనాలు” అనే అంశంపై ఉపన్యసిస్తూ, తాళ్లపాక వారి 41 శాసనాలలో దేవాలయాల వ్యవస్థ, దాతలు ఇచ్చిన దానాలు, వాటి వినియోగ పద్ధతి, నాటి పాలన, అర్చకులు, పరిపాలన అధికారులు, సేవకులు తదితర అంశాలు వివరించినట్లు తెలిపారు. తాళ్లపాకవారి సాహిత్యం శాసనాల ద్వారా, రాగి రేకుల ద్వారా మనకు అందుతున్నాయని చెప్పారు. తాళ్లపాక వారి శాసనములపై పరిశోధనలు చేసి పరిష్కరించిన సాధు సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రికి తెలుగు ప్రజలు రుణపడి ఉన్నారని ఆయన అన్నారు.  

133వ జయంతి సందర్భంగా శనివారం స్వేత సమావేశ మందిరంలో జరిగిన జయంతి సందర్భంగా సభకు శాసన సభ్యులు కరుణాకర రెడ్డి ముఖ్య అతిథిగా పాల్గొని తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి ఆలయం చరిత్రను ప్రపంచానికి తెలియజేసిన సాధు సుబ్రమణ్య శాస్తి దేశంలోని వంద కోట్ల హిందువుల ఆస్తి అని పేర్కొన్నారు. సాధు సుబ్రమణ్య శాస్త్రి కూతురు గిరిజ, మనుమడు, కడప అదనపు జిల్లా సెషన్స్ జడ్జి సి ఎస్ మూర్తి మాట్లాడుతూ, భూమన కరుణాకర రెడ్డి టీటీడీ చైర్మన్ గా ఉన్న సమయంలో శ్రీ సాధు సుబ్రమణ్య శాస్త్రి విగ్రహం ప్రతిష్టించడం సంతోషమన్నారు. స్వేత డైరెక్టర్ ప్రశాంతి అధ్యక్షత వహించిన ఈ కార్యక్రమంలో శాసన పరిశోధకులు కృష్ణారెడ్డి, టీటీడీ సిఏవో  శేషశైలేంద్ర, డిఈవో  భాస్కర రెడ్డి, దూరదర్శన్ విశ్రాంత అదనపు డైరెక్టర్ జనరల్ అనంత పద్మనాభరావు, పుదుచ్చేరి యూనివర్సిటీ ప్రొఫెసర్ చంద్ర మౌళి, ఎస్వీ మ్యూజియం ప్రత్యేకాధికారి కృష్ణారెడ్డి, ఎస్వీ ఓరియంటల్ కళాశాల ఆచార్యులు వెంకటేశ్వర్లు పాల్గొన్నారు.

## మూలాలు

వర్గం:ఆధ్యాత్మిక గ్రంథ రచయితలు
వర్గం:శాసనాలు
వర్గం:తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానముల ప్రచురణలు
వర్గం:1889 జననాలు
వర్గం:1981 మరణాలు
వర్గం:భాషా శాస్త్రవేత్తలు