బాజీ ప్రభు దేశ్‌పాండే

బాజీ ప్రభు దేశ్‌పాండే ( సుమారు 1615 – 1660) మరాఠా సైన్యంలో ఒక సేనాపతి.  పవన్ ఖింద్ యుద్ధంలో సిద్ధి జౌహర్ బీజాపూర్ దళాల నుండి ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్‌ను రక్షిస్తూ తన ప్రాణాలను త్యాగం చేసినందుకు అతను ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆయన మావల్ ప్రాంతంలో ఒక జమీందారు లేదా వతందార్ కూడా. 

## ప్రారంభ జీవితం
బాజీ ప్రభు 1615 లో చంద్రసేనియ కాయస్థ ప్రభు కుటుంబంలో జన్మించాడు. అంతకుముందు అతను భోర్ సమీపంలోని రోహిడాకు చెందిన కృష్ణాజీ బందల్ ఆధ్వర్యంలో పనిచేశాడు. ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ రోహిడాలో కృష్ణాజీని ఓడించి కోటను స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత, బాజీ ప్రభుతో సహా చాలా మంది కమాండర్లు ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్‌తో చేరారు.

## పవన్ ఖిండ్ యుద్ధం
ప్రతాప్‌గడ్ వద్ద అఫ్జల్ ఖాన్‌ను ఓడించి బీజాపూర్ సైన్యాన్ని చెల్లాచెదురు చేసిన తరువాత, శివాజీ బీజాపూర్ భూభాగంలోకి తన చొచ్చుబాటును కొనసాగించాడు. కొద్ది రోజుల్లోనే మరాఠాలు పన్హాలా కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఇంతలో, నేతాజీ పాల్కర్ నేతృత్వంలోని మరో మరాఠా దళం బీజాపూర్ వైపు ముందుకు సాగింది. బీజాపూర్ దళాలు ఈ దాడిని తిప్పికొట్టాయి, శివాజీ, అతని కమాండర్లు, సైనికులు కొందరు పన్హాలా కోటకు తిరోగమించవలసి వచ్చింది.

బీజాపూర్ సైన్యానికి అబిసీనియన్ సేనాపతి అయిన సిద్ధి జౌహర్ నాయకత్వం వహించాడు. శివాజీ ఉన్న ప్రదేశాన్ని తెలుసుకున్న జౌహర్, పన్హాలాను ముట్టడించాడు. నేతాజీ పాల్కర్ బయటి నుండి ముట్టడిని ఛేదించడానికి పదేపదే ప్రయత్నించినప్పటికీ, అవి విఫలమయ్యాయి.

అప్పుడు ఒక సాహసోపేతమైన ప్రణాళిక అమలులోకి వచ్చింది: శివాజీ, బాజీ ప్రభు దేశ్‌పాండే కొంతమంది ఎంపిక చేసిన సైనికులతో కలిసి రాత్రికి రాత్రే ముట్టడిని ఛేదించుకుని విశాల్‌గడ్‌కు వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాలి. శివాజీ ముట్టడిని ఛేదించాడని బీజాపూర్ సైన్యాలకు తెలిస్తే, వారు తమను వెంబడించకుండా ఉండేందుకు, వారిని మోసగించడానికి, వృత్తిరీత్యా మంగళి అయిన, శారీరకంగా శివాజీని పోలి ఉన్న శివ కాశీద్, రాజు వేషం వేసుకోవడానికి స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చి, పట్టుబడటానికి ఒప్పుకున్నాడు.

రాత్రి సమయంలో శివాజీ ముట్టడిని అధిగమించారు. బీజాపూర్ సైన్యం వారిని వెంబడించింది. ప్రణాళిక ప్రకారం, శివ కాశిద్ తనను తాను బంధించుకోవడానికి అనుమతించి, బీజాపూర్ శిబిరానికి తిరిగి తీసుకువెళ్ళాడు, ఈ మాయాజాలం కనుగొనబడిన తర్వాత తనను చంపేస్తారని ఊహించి. ఇది పారిపోతున్న మరాఠా దళానికి కొంత ఊపిరి పీల్చుకునే అవకాశాన్ని ఇచ్చింది.

బీజాపూర్ సైన్యం తమ పొరపాటును గ్రహించిన వెంటనే, సిద్ధి జౌహర్ అల్లుడైన సిద్ధి మసూద్ నాయకత్వంలో మళ్ళీ తరుములాట మొదలైంది. ఘోడఖిండ్ కనుమ సమీపంలో మరాఠాలు తుది నిర్ణయం తీసుకున్నారు. శివాజీ, మరాఠా దళంలో సగం మంది విశాల్‌గఢ్ వైపుగా ముందుకు సాగగా, బాజీ ప్రభు, అతని సోదరుడు ఫులాజీ, కొన్ని వందల మంది ఉన్న మిగిలిన బందల్ సేన ఈ కనుమను అడ్డుకొని, వెంటాడుతున్న బీజాపూర్ సైనికులతో 18 గంటలకు పైగా పోరాడారు.

యుద్ధం అంతటా, బాజీ ప్రభు తీవ్రంగా గాయపడినప్పటికీ పోరాడుతూనే ఉన్నాడు, ఫిరంగుల మోతతో శివాజీ విశాల్‌గఢ్‌కు క్షేమంగా ప్రయాణిస్తున్నాడని సంకేతం అందే వరకు తన సైనికులను పోరాడేలా ప్రేరేపించాడు.

బాజీ ప్రభు, అతని దళాల త్యాగానికి గౌరవసూచకంగా ఘోడ్ ఖిండ్ కనుమకు శివాజీ *పవన్ ఖిండ్* (పవిత్ర కనుమ) అని పేరు పెట్టారు.

## వారసులు
బాజీ ప్రభు దేశ్‌పాండే మహారాష్ట్రలోని భోర్‌లో జన్మించాడు. 

పర్హార్ బుద్రుక్ మాజీ సర్పంచ్, 10వ తరం వారసుడైన విష్ణు నారాయణ్ దేశ్‌పాండే ఒక స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. ఆయన భార్య లతికా దేశ్‌పాండే, రచయిత రామ్ గణేష్ గడ్కరీకి బంధువు. ఈ కుటుంబానికి రంగో బాపుజీ గుప్తే కుటుంబంతో సంబంధం ఉంది. విష్ణు నారాయణ్ దేశ్‌పాండేకు నలుగురు కుమారులు, నలుగురు కుమార్తెలు ఉన్నారు. ఆయన కుమారుడు దిలీప్ దేశ్‌పాండే డ్యామ్ నిర్మాణం వల్ల నిరాశ్రయులైన ప్రజలకు సహాయం చేశారు, వ్యవసాయం వారి కుటుంబ వృత్తి. ఈ కుటుంబం సాంఘిక సేవ చేస్తుంది,  బాజీ ప్రభు వారసత్వం గురించి వారికి తెలుసు.

బాజీ ప్రభు దేశ్‌పాండే వారసులలో ఒకరైన రామచంద్ర కాశీనాథ్ దేశ్‌పాండే, బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా పోరాడిన ఒక భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, విద్యావేత్త  ధూలే, జల్గావ్‌లలో పనిచేసిన ఒక సామాజిక కార్యకర్త. బ్రిటిష్ పాలనలో క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం పాల్గొన్న ఆయన కొల్హాపూర్ సెంట్రల్ జైలులో 19 నెలలు ఖైదు చేయబడ్డారు. స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తరువాత అప్పటి ప్రధాని ఇందిరా గాంధీ ఆయనను అభినందించారు. ఆయన చేసిన సామాజిక సేవలకు గాను, 1989లో మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఆయనకు 'స్పెషల్ ఎగ్జిక్యూటివ్ మేజిస్ట్రేట్' అనే బిరుదును ఇచ్చింది.

## జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో

* 1909లో, శ్రీ అరబిందో పన్హాలా కోట జరిగిన యుద్ధంలో తన వీరోచిత త్యాగాన్ని వివరిస్తూ *బాజీ ప్రభౌ* అనే ఆంగ్ల పద్యాన్ని రచించారు.
* బాజీ ప్రభు దేశ్‌పాండే, బాజీ ప్రభు గురించి ఒక భారతీయ నిశ్శబ్ద సినిమా, దీనిని 1929లో బాబురావ్ పెయింటర్ నిర్మించారు. మరో నిశ్శబ్ద సినిమా, వీర్ బాజీ, అదే సంవత్సరంలో విడుదలైంది, దీనిని ఓంకార్ ఫిల్మ్స్ నిర్మించింది.
* భారత స్వాతంత్ర్య కార్యకర్త, రాజకీయ నాయకుడు వినాయక్ దామోదర్ సావర్కర్ బాజీ ప్రభు గురించి ఒక యక్షగానం రాశారు, కానీ దానిని వలసవాద బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం నిషేధించింది. ఈ నిషేధం 1946 మే 24న ఎత్తివేయబడింది.
* 2000లలో స్టార్ ప్రవహ్ అనే టీవీ సీరియల్‌లో రాజా శివఛత్రపతి బాజీ ప్రభు పాత్రను పోషించారు.
* స్టార్ ప్రవాహ్లో ప్రసారమైన 2021 సిరీస్ *జై భవానీ జై శివాజీ* అజింక్య డియో బాజీ ప్రభు పాత్రను పోషించారు.
* దిగ్‌పాల్ లంజేకర్ దర్శకత్వం వహించిన, బాజీ ప్రభు దేశ్‌పాండేగా అజయ్ పుర్కర్ నటించిన మరాఠీ భాషా సినిమా *పవనఖిండ్* 18 ఫిబ్రవరి 2022న విడుదలైంది.
* అభిజిత్ దేశ్‌పాండే దర్శకత్వంలో *హర్ హర్ మహాదేవ్* సినిమా, బాజీ ప్రభు దేశ్‌పాండేలో శరద్ కేల్కర్ నటించిన, జీ స్టూడియోస్ నిర్మించిన ఈ సినిమా 25 అక్టోబర్ 2022న 5 భాషలలో (హిందీ, తమిళం, తెలుగు, కన్నడ, మరాఠీతో పాటు) విడుదలైంది.

## మూలాలు

వర్గం:మరాఠా సామ్రాజ్యం
వర్గం:1615 జననాలు