హుబ్లీ

వర్గం:Coordinates on Wikidata
హుబ్లి (అధికారికంగా హుబ్లి )భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని ఒక నగరం. జంట నగరాలు హుబ్లి-ధార్వాడ్ విస్తీర్ణం మరియు జనాభా పరంగా రాష్ట్రంలో రెండవ అతిపెద్ద నగరంగా మరియు ఉత్తర కర్ణాటకలో అతిపెద్ద నగరంగా ఏర్పడ్డాయి.హుబ్లి కర్ణాటకలోని ధార్వాడ్ జిల్లాలో ఉంది మరియు హుబ్లి నగరం మరియు హుబ్లి గ్రామీణ ప్రాంతాల తాలూకా ప్రధాన కార్యాలయం. ఇది HDMC కార్యాలయాన్ని నిర్వహిస్తున్నప్పటికీ, జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం ధార్వాడ్‌లో ఉంది.

రాష్ట్ర రాజధాని వెలుపల అత్యధిక సంఖ్యలో ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు కూడా ఇక్కడ ఉన్నాయి.2016లో, హుబ్లి-ధార్వాడ్‌ను సౌర నగరం / గ్రీన్ సిటీ మాస్టర్ ప్లాన్‌ల కోసం ఎంపిక చేశారు.[8] 2017లో, భారత ప్రభుత్వం జంట నగరాల్లో మౌలిక సదుపాయాల మొత్తం అభివృద్ధి కోసం ఒక ప్రధాన పథకం అయిన స్మార్ట్ సిటీ ప్రాజెక్ట్ కోసం హుబ్లి-ధార్వాడ్ నగరాన్ని చేర్చింది.

**[[వ్యుత్పత్తి శాస్త్రం]]**

హుబ్బల్లి అనే పేరు కన్నడ హూవిన బల్లి నుండి వచ్చింది, దీని అర్థం కన్నడలో "పుష్పించే లత". హుబ్లీ అనేది హుబ్బల్లి యొక్క ఆంగ్లీకరించిన సంస్కరణ.

**[[చరిత్ర]]**

**[[భవానీ శంకర్ ఆలయం]]**

'ఎలేయ పూర్వద హళ్లి' లేదా 'పుర్బల్లి' అని కూడా పిలువబడే రాయర హుబ్లి పాత హుబ్లి, మరియు నగరంలోని పురాతన ఆలయమైన భవానీ శంకర్ ఆలయంలోని ఒక శాసనం ప్రకారం, 11వ శతాబ్దంలో స్థాపించబడింది.ఉంకల్‌లోని ఆకట్టుకునే చంద్రమౌళేశ్వర ఆలయం చాళుక్యుల కాలం నాటిది మరియు 11వ లేదా 12వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది.

విజయనగర రాయల కాలంలో, రాయర హుబ్లి వాణిజ్య కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది, పత్తి, సాల్ట్‌పెట్రే మరియు ఇనుము వ్యాపారానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆదిల్‌షాహీల పాలనలో, బ్రిటిష్ వారు ఇక్కడ ఒక కర్మాగారాన్ని ప్రారంభించారు. 1673లో శివాజీ ఈ కర్మాగారాన్ని దోచుకున్నాడు. మొఘలులు రాయర హుబ్లిని జయించారు మరియు తరువాత దీనిని సావనూర్ నవాబు పాలనలో ఉంచారు, అతను మజిద్‌పురా అనే కొత్త విస్తరణను నిర్మించాడు. 1727లో, వ్యాపారి బసప్ప శెట్టార్ రాయర హుబ్లిలోని దుర్గాదబైల్ (కోట మైదానం) భాగం చుట్టూ కొత్త హుబ్లి పట్టణం మరియు కోటను నిర్మించాడు.

హుబ్లిలోని ప్రసిద్ధ మూరుసావీర మఠాన్ని బసవేశ్వరుడి కాలం నాటి శరణుడు స్థాపించాడని చెబుతారు. 1755–56లో సావనూర్ నవాబు నుండి మరాఠీయులు హుబ్లిని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. తరువాతి సంవత్సరాల్లో, హైదర్ అలీ హుబ్లిని జయించాడు, కానీ 1790లో మరాఠీయులు దానిని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఈ సమయంలో, పాత పట్టణాన్ని పేష్వాల ఆధ్వర్యంలో ఫడ్కే అనే వ్యక్తి పరిపాలించాడు మరియు కొత్త పట్టణం సాంగ్లి పట్వర్ధన్ పరిపాలనలో ఉంది.1817లో బ్రిటిష్ వారు పాత హుబ్లీని పేష్వాల నుండి స్వాధీనం చేసుకున్నారు. 1820లో 47 ఇతర గ్రామాలతో సహా కొత్త పట్టణాన్ని సాంగ్లీ పట్వర్ధన్ సబ్సిడీకి బదులుగా బ్రిటిష్ వారికి అప్పగించారు. తరువాత 1880లో, బ్రిటిష్ వారు రైల్వే వర్క్‌షాప్‌ను ప్రారంభించారు మరియు దీనితో, హుబ్లీ భారతదేశంలోని ఈ ప్రాంతంలో ఒక పారిశ్రామిక కేంద్రంగా పరిగణించబడింది. 

పాత హుబ్లీలోని ఇండిపంప్ సర్కిల్ సమీపంలో ఉన్న సూఫీ మందిరం, సయ్యద్ ఫతేషా వాలిని టిప్పు సుల్తాన్ సందర్శించారు.

**[[పాలన]]**

**[[HDMC - హుబ్లి ధార్వాడ్ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్]]**

1850 భారత ప్రభుత్వ చట్టం ప్రకారం 1962లో స్థాపించబడిన హుబ్లి-ధార్వాడ్ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ (HDMC), భారతదేశంలోని కర్ణాటకలోని హుబ్లి మరియు ధార్వాడ్ జంట నగరాల పరిపాలన మరియు పౌర మౌలిక సదుపాయాల నిర్వహణకు బాధ్యత వహిస్తుంది. HDMC 20 కిలోమీటర్ల దూరంతో వేరు చేయబడిన హుబ్లి మరియు ధార్వాడ్ అనే రెండు నగరాలను ఏకం చేసింది . కార్పొరేషన్ 213 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణాన్ని నిర్వహిస్తుంది మరియు సర్ సిద్దప్ప కంబాలి రోడ్ లోని దాని ప్రధాన కార్యాలయం నుండి పనిచేస్తుంది.

HDMC 943,857 కంటే ఎక్కువ జనాభాకు సేవలు అందిస్తుంది, హుబ్బళ్లి 410,455 మంది నివాసితులకు . సమర్థవంతమైన పాలన కోసం, కార్పొరేషన్ 12 పరిపాలనా మండలాలుగా విభజించబడింది మరియు 82 వార్డులను కలిగి ఉంది, వీటిలో 56 హుబ్బళ్లి ప్రాంతానికి చెందినవి.రెండు నగరాల నివాసితులకు పారిశుధ్యం, నీటి సరఫరా, వ్యర్థ పదార్థాల నిర్వహణ మరియు పట్టణాభివృద్ధి వంటి ముఖ్యమైన సేవలను అందించే బాధ్యత మునిసిపల్ సంస్థకు ఉంది.ప్రతి వార్డులో, ఒక కార్పొరేటర్ ఎన్నికవుతారు, మరియు మెజారిటీ పార్టీ వివిధ పరిపాలనా విభాగాలను పర్యవేక్షించడానికి ఒక మండలిని ఏర్పాటు చేస్తుంది. కౌన్సిల్ సభ్యులు తమ గ్రూపు నుండి మేయర్‌ను ఎన్నుకుంటారు. కౌన్సిల్‌లో ప్రస్తుతం 67 మంది సభ్యులు ఉన్నారు. మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ యొక్క అత్యున్నత అధికారి కమిషనర్, అతను ప్రజా పనులు, పన్నులు, నీటి సరఫరా, పట్టణ ప్రణాళిక, అగ్నిమాపక సేవలు, ఆరోగ్యం మరియు పారిశుధ్యం మరియు ఆర్థికం వంటి కీలక విభాగాలను పర్యవేక్షిస్తాడు. ఈశ్వర్ ఉల్లగడ్డి (KAS) ప్రస్తుత మున్సిపల్ కమిషనర్. కొత్త సభ్యుల ఎన్నిక వరకు మున్సిపల్ కౌన్సిల్ ప్రస్తుతం సస్పెన్షన్ స్థితిలో ఉంది.

**[[పౌర సౌకర్యాలు]]**
[thumb|260x260px|'''[SSS Hubballi Junction** ]]
[[రోడ్డు రవాణా, రహదారుల మంత్రిత్వ శాఖ|రోడ్డు రవాణా]]

నార్త్ వెస్ట్రన్ కర్ణాటక రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ (NWKRTC), 1 నవంబర్ 1997న, రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ చట్టం 1950 ప్రకారం స్థాపించబడింది, బెలగావి, ధార్వాడ్, ఉత్తర కన్నడ, బాగల్‌కోట్, గడగ్ మరియు హవేరి జిల్లాల్లో సమర్థవంతమైన మరియు ఆర్థిక ప్రజా రవాణాను అందిస్తుంది. హుబ్బల్లిలో ప్రధాన కార్యాలయం, కార్పొరేషన్ బెలగావి, హుబ్బల్లి, ధార్వాడ్, సిర్సి, బాగల్‌కోట్, గడగ్, చిక్కోడి, హావేరి మరియు హుబ్బల్లి-ధార్వాడ్ సిటీ లో ఉన్న తొమ్మిది డివిజనల్ కార్యాలయాల ద్వారా పనిచేస్తుంది.

వాయువ్య కర్ణాటక రోడ్డు రవాణా సంస్థ (NWKRTC) హుబ్బళ్లిలో 10 లేత నీలం రంగు పట్టణ రవాణా బస్సులను ప్రారంభించింది, ప్రభుత్వ 'శక్తి' పథకం కింద మరో 100 బస్సులను జోడించాలని యోచిస్తోంది. ఈ BS-6 టాటా బస్సుల్లో మహిళల భద్రత కోసం CCTV కెమెరాలు, GPS, LED డిస్ప్లే బోర్డులు, వాయిస్ అనౌన్స్‌మెంట్‌లు మరియు పానిక్ బటన్‌లు వంటి ఆధునిక సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. సమర్థవంతమైన పర్యవేక్షణను నిర్ధారించడానికి, అధికారులు మొబైల్ యాప్ ద్వారా వేగం, బ్రేకింగ్, ఇంధన స్థాయిలు మరియు స్కిప్డ్ స్టాప్‌లను ట్రాక్ చేయవచ్చు. NWKRTC మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ ప్రియాంగ M విజయవంతమైన ట్రయల్స్‌ను ధృవీకరించారు మరియు నవంబర్ నాటికి మిగిలిన బస్సుల రాకను అంచనా వేశారు, దీనికి డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ అర్బన్ ల్యాండ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ (DULT) నుండి 50% గ్రాంట్ మద్దతు ఉంది.

**భౌగోళికం**

**వాతావరణం**

హుబ్లి-ధార్వాడ్ ఉష్ణమండల తడి మరియు పొడి వాతావరణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. వేసవికాలం వేడిగా మరియు పొడిగా ఉంటుంది, ఫిబ్రవరి చివరి నుండి జూన్ ప్రారంభం వరకు ఉంటుంది. ఆ తరువాత వర్షాకాలం వస్తుంది, మధ్యస్థ ఉష్ణోగ్రతలు మరియు అధిక మొత్తంలో వర్షపాతం ఉంటుంది. అక్టోబర్ చివరి నుండి ఫిబ్రవరి ప్రారంభం వరకు ఉష్ణోగ్రతలు చాలా మధ్యస్థంగా ఉంటాయి, వాస్తవంగా వర్షపాతం ఉండదు. హుబ్లి సముద్ర మట్టానికి 640 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది. సగటు వార్షిక వర్షపాతం 838 మి.మీ.

**జనాభా లెక్కలు**

2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జంట నగరాల జనాభా 943,857 మరియు పట్టణ జనాభా.[28] 1981 మరియు 1991 మధ్య హుబ్లి-ధార్వాడ్ జనాభా 22.99% పెరిగింది, 527,108 నుండి 648,298కి, మరియు 1991 మరియు 2001 మధ్య 21.2% పెరిగింది. మునిసిపాలిటీ 213 కిమీ2 విస్తరించి ఉంది.

**హుబ్లి-ధార్వాడ్** నగరంలో మతాలు (2011)

**మతం శాతం** **హిందూ మతం** 67.44%**ఇస్లాం** 27.15%**క్రైస్తవ మతం** 2.79%**జైన మతం** 1.61% **లేదా పేర్కొనబడలేదు** 1.01%

1962లో 20 కిలోమీటర్ల దూరంతో వేరు చేయబడిన రెండు నగరాలను కలిపి **హుబ్లి**-**ధార్వాడ్''' మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ (HDMC) ఏర్పడింది. కార్పొరేషన్ పరిధిలోకి వచ్చే ప్రాంతం 45 రెవెన్యూ గ్రామాలలో విస్తరించి ఉంది మరియు కర్ణాటక రాష్ట్రంలో రెండవ అతిపెద్ద నగర కార్పొరేషన్. 1991 జనాభా లెక్కల ప్రకారం నగర జనాభా 700,000. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం హుబ్లి-ధార్వాడ్ జనాభా 943,857. భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1850 ప్రకారం హుబ్లి మునిసిపల్ కౌన్సిల్ స్థాపించబడింది మరియు ధార్వాడ్ మునిసిపల్ కౌన్సిల్ మొదట జనవరి 1, 1856న ఉనికిలోకి వచ్చింది. రెండూ తరువాత విలీనం చేయబడ్డాయి. HDMC ప్రధాన కార్యాలయం హుబ్లిలో ఉంది, హుబ్లి-ధార్వాడ్‌లోని నాలుగు విధానసభ నియోజకవర్గాలను కవర్ చేసే 82 మంది సభ్యులను కలిగి ఉంది. ధార్వాడ్ ప్రజలు ప్రత్యేక పౌర సంస్థను సృష్టించాలని మరియు HDMC ద్వారా తనను తాను వేరు చేసుకోవాలని భారీ డిమాండ్ చేస్తున్నారు. ఎక్కువ నిధులు హుబ్లికే మాత్రమే కేటాయించబడుతున్నాయని వాదనలు ఉన్నాయి.