సాధ్వి రీతంభర

**సాధ్వి రితంభరా** (జననం 31 డిసెంబర్ 1963) ఒక హిందూ కార్యకర్త, పబ్లిక్ స్పీకర్, జాతీయవాద సిద్ధాంతకర్త. ఆమె 1991లో స్థాపించబడిన విశ్వ హిందూ పరిషత్ (విహెచ్‌పి) మహిళా విభాగం దుర్గా వాహిని వ్యవస్థాపక-అధ్యక్షురాలు. ఆమె 1980ల చివరలో *జన్ జాగరణ్ అభియాన్* ద్వారా 1990లలో బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేత వరకు  విహెచ్‌పితో కలిసి జాతీయ ప్రాముఖ్యతను పొందారు. ఆమెపై తదనంతరం లిబర్హాన్ కమిషన్ నివేదికలోతప్పుడు ఆరోపణలు వచ్చాయి, అయితే 2020లో సిబిఐ కోర్టు ఆమెను నిర్దోషిగా ప్రకటించింది.

సాధ్వి రీతంభరకు జనవరి 2025లో భారతదేశపు మూడవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం పద్మభూషణ్ ప్రదానం చేయబడింది.

## ప్రారంభ జీవితం
సాధ్వి రితంభరా పంజాబ్ లూధియానా జిల్లాలోని దోరాహా పట్టణంలో నిషాగా జన్మించింది.

ఆమె పదహారు సంవత్సరాల వయస్సులో *స్వామి పరమానంద్* నుండి తన దీక్ష పొంది, ఆయన శిష్యురాలిగా మారి, హరిద్వార్ లోని ఆయన ఆశ్రమానికి వెళ్లి, ఆ తరువాత భారతదేశం అంతటా ఆయన పర్యటనలలో ప్రధానంగా ఆధ్యాత్మికతలో శిక్షణ పొంది, ఆయనను అనుసరించింది.

ఆమె మార్గదర్శక్ మండలంలో విశ్వ హిందూ పరిషత్ సభ్యురాలిగా ప్రవేశించింది, ఈ సంస్థ ప్రధానంగా శ్రీ రామ్ జన్మభూమి ముక్తి ఆందోళన్ ను నిర్వహించింది, రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ (ఆర్ఎస్ఎస్) కు సంబంధించినది.

రితంభరా విశ్వ హిందూ పరిషత్ (విహెచ్‌పి) లో తన పాత్రల ద్వారా ప్రజా ప్రాముఖ్యతను పొందింది. ఆమె ప్రపంచాన్ని త్యజించి, సన్యాసుల జీవితాన్ని గడిపిన సాధ్వి కావడంతో (ఆమె ప్రధాన స్రవంతి రాజకీయాల్లోకి ఎన్నడూ వెళ్ళలేదు, ఆమె భగవద్గీతను ఎంపిక చేసి చదవడం ద్వారా హిందూ మతం పునర్నిర్మాణానికి వెళ్ళింది.

## ప్రసంగాలు
రితంభరా 1989-1992 సమయంలో జాతీయవాద వ్యతిరేకులకు వ్యతిరేకంగా యుద్ధం చేయమని కోరిన అనేక బహిరంగ ప్రసంగాలను ప్రచారం చేసింది, ఆ తీవ్రమైన పేలుళ్ల క్యాసెట్లను భారతదేశంలోని అనేక దేవాలయాలు, బహిరంగ ప్రదేశాలలో ప్రదర్శించారు. కోపం, గంభీరతతో నిండిన ఈ ప్రసంగాలు లింగ చిత్రణల నుండి ఎక్కువగా అరువు తెచ్చుకున్నాయి-హిందూ దేశాన్ని హిందువులు కానివారిచే అపవిత్రం చేయబడిన స్త్రీ శరీరంగా చిత్రీకరించారు (తద్వారా ఆమె నైతికతను కోల్పోయింది) - ఆమె విభజన సమయంలో హిందూ మహిళల అత్యాచారాలతో సమాంతరాలను ఆకర్షించింది. ఈ ప్రక్రియలో పెద్ద సంఖ్యలో పురుషులను ఆకర్షిస్తూ, వారి భూములను తిరిగి పొందాలని హిందూ పురుషత్వానికి విజ్ఞప్తి చేసింది.

పాలలో నిమ్మకాయతో ముస్లింలను పోల్చడం, వాటిని ఈగలతో పోల్చడం వంటి గణాంకపరంగా హిందువులను మించిపోవడానికి సామూహికంగా సంతానోత్పత్తి చేస్తున్నవి.  హిందూ జాతీయవాదం అనే ఉమ్మడి పతాకం క్రింద వివిధ తరగతులు, కులాలను విలీనం చేసిన చారిత్రక రేఖాచిత్రాలతో, కొంతమంది పండితులు ఈ సముదాయాన్ని అత్యంత విలువైన లక్ష్యంగా గుర్తించారు, దీనిని ఋతంభరా, సహ మహిళలు నెరవేర్చారు.

రితంభరా దేశవ్యాప్తంగా హిందూ అనుకూల భావాలను రెచ్చగొట్టడం వెనుక ఉన్న ఏకైక అత్యంత శక్తివంతమైన స్వరంగా  విస్తృతంగా గుర్తించబడింది, బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేతకు ముందు, విపరీతమైన అభిరుచి, ఆవశ్యకత, ఆకస్మికత, తరచుగా నాటకీయ శారీరక భంగిమలతో పాటు, ఇది ప్రేక్షకులలో సామూహిక అనుభూతిని కలిగించింది. ఉద్యమంలోని ముగ్గురు కీలక మహిళా నాయకులలో ఆమె ఒకరు, మిగిలిన ఇద్దరు ఉమా భారతి, విజయరాజే సింధియా-వారి నాయకత్వం ఉద్యమంలో మహిళల ప్రమేయానికి అది తీసుకున్న రూపానికి ఎక్కువగా బాధ్యత వహించింది.

ఆమె వామపక్ష ప్రచారకులు అజెండాను నిందించారు.

## ఎన్నికల ప్రచారాలు
రితంభరా ప్రసంగంలో నైపుణ్యాలు ఆమెను 1989, 1991 లోక్‌సభ ఎన్నికలలో, అనేక రాష్ట్ర-శాసనసభ ఎన్నికలలో భారతీయ జనతా పార్టీ స్టార్-ప్రచారకురాలిగా మార్చాయి.

## బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేత
1992 డిసెంబరు 6న, విశ్వ హిందూ పరిషత్ కార్యకర్తలు, అనుబంధ సంస్థల పెద్ద సమూహం ఉత్తర ప్రదేశ్ బాబ్రీ మసీదును కూల్చివేసి, భారత ఉపఖండం అంతటా అల్లర్లకు కారణమైంది, ఫలితంగా సుమారు 2,000 మంది మరణించారు.

రితంభర కూల్చివేత సమయంలో అక్కడ ఉన్నారు, మసీదు టెర్రస్ పైన నిలబడి జనాన్ని ఉత్సాహపరిచారు .  కూల్చివేత జరిగిన మూడు రోజుల తరువాత, ఆమెను మతపరమైన ఉద్రిక్తతను ప్రేరేపించినందుకు తప్పుడు కారణాలపై అరెస్టు చేశారు.

## న్యాయపరమైన విచారణలు
బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేతపై దర్యాప్తు చేసిన లిబర్హాన్ కమిషన్ 1992 డిసెంబర్ 6న బాబ్రీ మసీదును కూల్చివేయడంలో తమ పాత్రకు గాను దేశాన్ని "మత కలహాలు అంచుకు" నడిపించినందుకు సాధ్వి రితంభరతో పాటు మరో అరవై ఎనిమిది మంది వ్యక్తిగతంగా దోషిగా నిర్ధారించింది.

2017 మేలో సిబిఐ కోర్టు రితంభరపై క్రిమినల్ అభియోగాలను నమోదు చేసింది.

2020 సెప్టెంబర్ 30న, బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేత కేసు ఆమెతో పాటు మరో 32 మంది నిందితులను సిబిఐ ప్రత్యేక కోర్టు నిర్దోషులుగా ప్రకటించింది.
## తదుపరి కార్యకలాపాలు
ఆమె కూల్చివేత జరిగిన వెంటనే తన ప్రజా పాత్ర నుండి వైదొలిగి, కొన్ని సంవత్సరాల పాటు తక్కువ ప్రొఫైల్ను ఉంచింది.

1993లో ఉత్తరప్రదేశ్ బిజెపి ప్రభుత్వం కనీస రుసుముతో మంజూరు చేసిన భూమిపై బృందావన్, మధుర సమీపంలో ఒక ఆశ్రమాన్ని స్థాపించడానికి సాధ్వి ఋతంభరా ప్రయత్నించింది. అయితే, కల్యాణ్ సింగ్ నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం రద్దు చేయబడటంతో, ఆ భూమిని స్వాధీనం చేసుకోవడానికి తదుపరి ములాయం సింగ్ యాదవ్ నేతృత్వంలోని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఆమెను అనుమతించకపోవడంతో ఈ ప్రతిపాదన విఫలమైంది. 2002లో, ముఖ్యమంత్రి రామ్ ప్రకాష్ గుప్తా నేతృత్వంలోని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఈ ప్రాంతంలో 200 మిలియన్ రూపాయల విలువైన 17 హెక్టార్ల భూమిని ఆమె పరమశక్తిపిత్ ట్రస్ట్కు 99 సంవత్సరాల పాటు ఒక రూపాయి వార్షిక రుసుము చెల్లించి మంజూరు చేసింది. మహిళల్లో భక్తిని పెంపొందించడంతో పాటు, బృందావన్ ఆశ్రమం కరాటే, గుర్రపు స్వారీ, ఎయిర్ గన్స్, పిస్టల్స్ నిర్వహించడంలో కూడా శిక్షణ ఇచ్చింది, మహిళలను వారి సాంప్రదాయ సామాజిక పాత్రల నుండి ఉపశమనం కలిగించడం, వారిని ఆత్మవిశ్వాసం &స్వావలంబన చేయాలనే లక్ష్యంతో. ఆమె ఇండోర్, ఢిల్లీ, హిమాచల్ ప్రదేశ్ అవాంఛిత శిశువులు, మహిళలు, వితంతువుల కోసం ఆశ్రమాలను కూడా నడుపుతోంది.&nbsp;

1995 ఏప్రిల్లో, హిందువులను మతమార్పిడి చేస్తున్నారని ఆరోపించిన క్రైస్తవ మిషనరీలను ఖండిస్తూ ప్రసంగంలో మదర్ థెరిసా "మాంత్రికుడు" అని పేర్కొన్నందుకు మతపరమైన భావాలను ప్రేరేపించినందుకు రతంభరను ఇండోర్ అరెస్టు చేశారు. ఋతంభరా ప్రసంగం అల్లర్లకు దారితీసింది, అనేక కాల్పులకు దారితీసింది, ఇది 169 మందిని అరెస్టు చేయడానికి దారితీసింది. ఆమె 1995 గుజరాత్ ఎన్నికల సమయంలో బిజెపి ప్రచారానికి తిరిగి వచ్చి, కాంగ్రెస్ హిందూ-ఫోబిక్ వైఖరి గురించి ఆరోపించింది (ఇది ప్రజా ఎన్నికల మనోభావాలను సమీకరించడంలో సహాయపడింది, ముఖ్యంగా గుజరాత్లో విహెచ్పి నిషేధించబడినప్పటి నుండి. ఆమెను వెంటనే అరెస్టు చేశారు .

ఆమె 2024 నాటికి అనాథలు, వితంతువులు, వృద్ధుల కోసం ఉత్తర ప్రదేశ్లోని బృందావనంలో "వాత్సల్య గ్రామ్" అనే ఆశ్రమాన్ని నిర్వహించడం కొనసాగించింది. ఆమె 60వ పుట్టినరోజు సందర్భంగా హర్యానా ముఖ్యమంత్రి మనోహర్ లాల్ ఖట్టర్, రామజన్మభూమి ఉద్యమంలో ఆమె పాత్ర ఆధారంగా బృందావనంలో ఒక పుస్తకాన్ని విడుదల చేశారు. ఆమె జనవరి 2024లో తోటి నాయకురాలు ఉమా భారతి కలిసి అయోధ్యలోని రామ మందిరం ప్రతిష్ఠాపన కార్యక్రమానికి ఆహ్వానితులలో ఒకరు.

## మూలాలు