పుల్లూర్ (సిద్ధిపేట)

**పుల్లూర్,** తెలంగాణ రాష్ట్రం, సిద్ధిపేట జిల్లా, సిద్ధిపేట (గ్రామీణ) మండలంలోని గ్రామం.

ఇది మండల కేంద్రమైన సిద్ధిపేట (గ్రామీణ) నుండి 12 కి. మీ. దూరంలో ఉంది.

## పుల్లూరు గ్రామ నామధేయ చరిత్ర
పుల్లూరు అనే గ్రామ నామానికి చారిత్రక నేపథ్యం ఉంది. పురాతన కాలంలో ఈ ప్రాంతంలో అధికంగా పులులు సంచరించేవట. ఈ కారణంగా ఈ గ్రామాన్ని "పుల్లూరు" అని పిలవడం ప్రారంభమైంది. గ్రామ నామాల వెనుక ఉన్న ఇతిహాసాలు మన సంస్కృతి, భౌగోళిక పరిణామాలను అర్థం చేసుకునేందుకు దోహదపడతాయి.

## జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో
2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత మెదక్ జిల్లాలోని సిద్దిపేట మండలంలో ఉండేది. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని కొత్తగా ఏర్పాటుచేసిన సిద్ధిపేట గ్రామీణ మండలంలోకి  చేర్చారు.

## పుల్లూరు బండ

‘జాతరంటె జాతర పుల్లూరుబండ జాతర
పుల్లూరు బండజాతర, పోదాము పదే జాతర’
ఈ జానపదగీతం పుల్లూరుబండ జాతరను గొప్పగా కీర్తిస్తుంది. పుల్లూరుబండ మీద వెలసిన ‘నరసింహస్వామి’కి ప్రతి సంవత్సరం పుష్యబహుళ అమావాస్య, మాఘశుద్ధ పాడ్యమి, విదియల్లో మూడురోజులు జరిపే ఉత్సవాలే పుల్లూరుబండ జాతర.
సిద్ధిపేట జిల్లాకేంద్రానికి 6కి.మీ.ల దూరంలోనే ఉన్న పుల్లూరు పుల్లూరు పురాచారిత్రక ప్రదేశం. పుల్లూరుబండను ఆనుకునే చరిత్రపూర్వయుగ విశేషాలు, మధ్యయుగాలనాటి గుడులు, గోపురాలు విస్తరించివున్నాయి.

ఇపుడు పుల్లూరు గుట్ట తొవ్వకు కట్టిన కొత్త కమాన్‍ కాదు, గుట్టమీద ఒక నిరాలంకారమైన ద్వారతోరణముంది. తెలంగాణ అంతటా దేవాలయాల ముందర కనిపించే వైవిధ్య భరితమైన, శిల్పసంపన్నమైన ద్వారతోరణాలలో ఈ ద్వారతోరణం నిరాడంబరంగా వున్నది. ఈ తోరణం నుంచి లోపలికి ప్రవేశించగానే ఎదురుగా కనిపించే ధ్వజస్తంభం నిర్మాణశైలినిబట్టి జైనమాన స్తంభం. నరసింహస్వామి గుడిలోపల మంటప స్త్తంభాలన్నీ రాష్ట్రకూటశైలికి చెందినవే. గుడి అర్థమంటప నిర్మాణ పద్ధతిలో నిర్మించింది.
బయట నుంచి దేవాలయాల అధిష్టానంమీద రాష్ట్రకూటశైలి కుడులు (గవాక్షాలు) అగుపిస్తాయి. అంటే ఇక్కడ రాష్ట్రకూటులకాలంలోనే దేవాలయాలు నిర్మించబడ్డాయని,తర్వాతికాలంలో గుడులు పునరుద్ధరించ బడ్డట్లు తెలుస్తున్నది.

### పుల్లూరు గుడులు-గోపురాలు
గుట్టమీద రెండు పురాతన దేవా లయాలున్నాయి. మొదటిది వేంకటేశ్వర ఆలయం. రెండవది ప్రసన్నకేశవ, వైజేశ్వరాలయమనే త్రికూటాలయం. ఆరడుగుల ఎత్తైనా లేని మంటపం, ఉపాలయాలు. వైజేశ్వరుని గుడిలో శివలింగం, వెనక పార్వతీసమేత శంకరుని విగ్రహశిల్పం, పక్కన వినాయకుడున్నారు. వైజేశ్వరుడు చతుర్భుజుడు. నిజహస్తాలలో కుడిచేయి అభయహస్తంగా, ఎడమచేయి పార్వతిని ఆలింగనం చేస్తున్నది. పరహస్తాలలో త్రిశూలం, ఢమరుకాలున్నాయి. సకలాలంకారశోభితుడైన వైజేశ్వరుడు వక్షబంధంతో, జంధ్యంతో కనిపిస్తున్నాడు. సుఖాసనంలో కూర్చున్న శివుని ఎడమ తొడమీద పార్వతి అభయహస్తం, తామరమొగ్గలతో కనిపిస్తున్నది. నందివాహనాన్ని చెక్కివున్న ఈ దేవతాధిష్టానపీఠం చక్కటి శిల్పం.

ఈ త్రికూటాలయంలో వుండాల్సిన ప్రసన్నకేశవుడు విరిగి, శిథిల రూపంలో మరొక ఆలయంలో వున్నాడు. కటికముద్రలో శంఖం, చక్రం ధరించివున్నాడు. నిజహస్తం కుడిచేతిలో ఫలమగుపించడం విశేషం. ఆ తోడుగుడిలో… వేర్వేరు కాలాలకు, వేర్వేరు శైలులకు చెందిన ఇద్దరు ఆదిత్యులున్నారు. ప్రభావళితో కనిపించే సూర్యునికి హార, గ్రైవేయయాలు, జూకాలు, వక్షబంధం, జంధ్యం, కటిమేఖలతో కనిపిస్తు న్నాడు. చాళుక్యశైలి. రెండవ సూర్యుడు కాకతీయశైలిలో చెక్కిన స్థానకమూర్తి. చాళుక్యశైలిలో లలితాసనంలో ఒక గణపతి, రెండే చేతులతో మరొక వినాయకుడు అగుపించాడు. ఆరడుగుల ఎత్తున్న రాతిస్తంభం మీద చెక్కిన రాష్ట్రకూటశైలి 5 పడగల నాగరాజు, షడ్భుజి, రాష్ట్రకూటశైలి మహిషాసురమర్దిని విగ్రహా లున్నాయి. ఒక దేవాలయ విమానం అపూర్వంగా వుంది. చెక్కిన రాతిపలకల అమరిక పైనుండాల్సిన శిఖర శిలలు లేవు. రెండు విమానాలున్నాయి త్రికూటాలయానికి. మరొక ఆలయగోపురం పాతకాలపు పెద్ద ఇటుకలతో నిర్మించబడి వుంది.

ఆలయ ద్వారశాఖలమీద కలశాలున్నాయి. ఒక గుడి ద్వారశాఖమీద స్తంభికలున్నాయి. శైవద్వార పాలకులు న్నారు. రెండు ఆలయాల మధ్యన గుండం (పుష్కరిణి) వుంది. గుడికి తూర్పు, ఉత్తర ద్వారాల ముందు రెండు నందులున్నాయి. ఉత్తర ద్వారం దగ్గర సప్తమాత•కల శిలాఫలకం వుంది. ఉత్తరం వైపున గుడికవతల గుట్ట అంచున అందమైన 9 అడుగుల గరుడ విగ్రహం వుంది. ఆ ప్రాంగణంలోనే నడుంవరకు విరిగిన భైరవుని శిల్పమున్నది.

### గుడిలో కాకతీయ శాసనం

తెలంగాణ శాసనాలలో పులగనూరు-70 కంపణంగా పేర్కొనబడిన పుల్లూరు వైజేశ్వరాలయంలో కాకతీయ శాసనముంది.

అక్కడి ఆలయస్తంభాల్లో ఒకదానిపై శాసనం చెక్కబడివుంది. పరిష్కృతమైన ఈ శాసనం గణపతిదేవచక్రవర్తి కాలం( సంవత్సరం లేదు)నాటిది. ‘భోగం దాని గుడి’గా పిలువబడే ఈగుడిలోని ఇద్దరు దేవరలకు తీర్థం చేయడానికి ఒకరు(?) వ్రిత్తులిచ్చినట్లు తెలుపుతున్న దానశాసన మది.

స్తంభానికి 1,2 వైపుల కాకతీయ వంశం ప్రస్తావన, గణపతిదేవ చక్రవర్తి పేరున్నది…
స్తంభానికి 3డో వైపున
‘మటప్రోల……
గా పద్మ….రాయ
కొడ్కు రామనాధ
ఎత్తించిన దేవ
లు భలు….ర….’ అని వుంది…

గుడి ఆవరణ చుట్టు నిర్మించిన ప్రాకారపు గోడ లోపల, బయటా దీపాలు వెలిగించడానికి దీగూళ్ళున్నాయి. సత్రపు గదులు, ఇతర కట్టడాలు కూలిన ఆనవాళ్ళున్నాయి.

### వైష్ణవుల పరమపద ‘చరమస్థలం'

గుట్టకు ఉత్తరాన దిగుడంచుల్లో చర్మస్థలం అని పిలువబడే వైష్ణవాచార్యుని సమాధి వున్న చిన్న సొరంగం వంటి నిర్మాణం. లోపల దేవుని పాదాలు రెండుచోట్ల, శంఖ, చక్రాలతో కూడిన తిరునామాలున్నాయి. మరొక చర్మస్థలి పూర్తిగా ధ్వంసస్థితిలో వుంది.

### పుల్లూరు గ్రామ శివాలయం

సిద్ధిపేట జిల్లా కేంద్రానికి దగ్గరగా వున్న పుల్లూరు గ్రామంలో తూర్పున పునర్నిర్మించిన శివాలయం వుంది. 2014లోని రూపురేఖలు ఇవి. దేవాలయ స్తంభాలు, స్తంభాల కింది దిమ్మెలు రాష్ట్రకూటుల నాటివి. దేవాలయ ద్వారబంధాలు కాకతీయం. గర్భగుడిలోని ఎత్తైన పానవట్టంమీద కాకతీయశైలి సమలింగం అమరివుంది. నందిమంటపం అప్పటికి పూర్తికాలేదు. గుడిముందర కొత్తనందిని ప్రతిష్టించారు. అక్కడే ఒక వీరగల్లు వుంది.

గర్భాలయ ద్వారం ముందర శంఖలతాతోరణం వుంది. ఇది జైనదేవాలయ లక్షణం. 

గ్రామంలో బాట అవతల పొదల్లో పడివున్న జైనశిల్పం, చామరధారి విగ్రహాలు అక్కడ పూర్వం జైనబసది వుండేదనడానికి ఆనవాళ్ళు. ఒకప్పటి జైన దేవాలయాలు శైవాలయాలుగా పరివర్తన చెందాయనడానికి నిదర్శన గుడి.

### పుల్లూరులో జైనబసది అవశేషాలు

గ్రామంలో రోడ్డు పక్కన పొలంలోని దిబ్బమీద పొదల్లో జైనవిగ్రహాలు రెండున్నాయి. ఒకటి జైన తీర్థంకరులలో ఆదినాథుడైన ఋషభుని శిల్పం. ముఖం శిథిలమైపోయింది. భుజాలమీద గిరజాలజుట్టు కనబడుతున్నది. నడుమువరకు భూమిలోనే మునిగిపోయివుంది.

రెండవది తీర్థంకరులకు పరిచారకుడైన యక్షుని శిల్పం. కుడిచేత చామరం, ఎడమచేత నిమ్మజాతిఫలం ధరించివున్నాడు. ఇది కూడా భూమిలో దిగబడేవున్నది. అక్కడ మరికొన్ని దేవాలయ శిథిలాలు అగుపించాయి. 

ఈ శిల్పాల ఆధారంగా ఇక్కడ ఒక జైనబసది వుండివుంటుంది. నిర్మాణశిథిలాలు మాత్రం మిగిలున్నాయి. అక్కడ లభిస్తున్న కుండపెంకులు, పెద్దగాబుల ముక్కలు అక్కడ పుల్లూరు పాటిగడ్డ వుందని తెలిపే ఆధారాలు.

### పుల్లూరుగుట్టమీద పురాతన శిలారూపాలు

ఇక్కడ ఈ రాతిగుండ్లమీద ప్రాకృతిక సహజమైన లైకిన్స్ అంటే శైవలాలు, శిలీంధ్రాలు వివిధ రంగులలో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంటాయి. వాటిదేం పెద్దచరిత్రకాదు. లైకిన్స్ సర్వసాధారణం. రాతిసిరలు కూడా అంతే. అయితే రాతిసిరలు భూమ్మీద రాళ్ళు ఏర్పడేకాలానికి సంబంధించిన భూపరిణామాల గుర్తులు.

పుల్లూరుగుట్ట గ్రానైట్‍ బండ. ఈ గ్రానైట్‍ రాయి మీద అక్కడక్కడ గాఢమైన రంగు మచ్చలతో కనిపిస్తుంది. దానిని టెక్నికల్‍ గా ఎంఎంఇ(మాఫిక్‍ మైకోగ్రాన్యులారఎంక్లేవ్‍) అంటారు. ధార్వార్ శిలలలో గ్రానైట్‍ లలో ముందే ఎంఎంఇలను కలిగివున్న క్సెనోలిథ్స్ అంటే మాగ్మా వెలువడ్డప్పుడు ఏర్పడే రాళ్ళల్లో విశేష శిలారూపాలు. తనకు హోస్ట్ రాయి కరిగిన స్థితిలో ఉన్నపుడు దానితోపాటు సమానంగా పుట్టుకొచ్చేది ఎంఎంఇ. చల్లబడే గ్రానైట్‍ మాగ్మాలో ఇరుక్కున్న ప్రత్యేక శిలారూపాలివి. ఎంఎంఇ, క్సెనోలిథ్స్ రెండు వేర్వేరు. క్సెనోలిథ్‍ పాక్షికంగా వాతావరణంతో శైథిల్యం చెంది రాతిగుంట ఏర్పడుతుంది. క్సెనోలిథ్‍ నెమ్మదిగా చెదిరిపోతుంది. 

ఒక గుంట, లేదా కుండంలెక్క ఏర్పడుతుంది. వాటిలో వర్షపునీరు నిండిపోతుంది. ఏడాదంతా నీరుంటుంది. అక్కడ దేవాలయాలు నిర్మించినపుడు అది దేవుని గుండమౌతుంది. అటువంటి ఆనవాళ్ళు పుల్లూరు మీద కనిపిస్తున్నాయి.

### పుల్లూరు బండలో మెగాలిథిక్‍ సమాధుల తవ్వకం

2014-15 జూలైలో ప్రస్తుత తెలంగాణ వారసత్వశాఖ పుల్లూరు గ్రామంలో మెగాలిథిక్‍ బరియల్‍ తవ్వకాలను చేపట్టింది.
తెలంగాణా రాష్ట్రంలో మెగాలిథ్స్ ప్రత్యేకమైనవి. తెలంగాణా గ్రామాల్లో మెగాలిథ్‍ మాన్యుమెంట్స్లో వందలాది నిలువురాళ్ళు, బంతిరాళ్ళు, డోల్మన్లు, డోల్మనాయిడ్‍ సిస్టులున్నట్టు నివేదికల వల్ల తెలుస్తున్నది. స్త్రీ, పురుష విగ్రహరూప నిలువురాళ్ళు, శిలువరూప ఏకశిలలు మల్లూరుగుట్ట, గలాభా, కాంచనపల్లివంటి మధ్యగోదావరిలోయలో కన్పిస్తాయి. ప్రత్యేకమైన మెగాలిథిక్‍ సంస్కృతి ఇక్కడి విశేషం. 

తెలంగాణాలో కనిపించే ఈ మెగాలిథిక్‍ మాన్యుమెంట్స్ క్రీ.పూ.2000 సం.ల నుంచి క్రీ.శ. 400 సం.ల మధ్యవి.

భౌగోళికంగా 18010’34’’డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశాలు, 78048’41’’డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశాల మీద సిద్ధిపేట జిల్లా, పుల్లూరు బండలో దాదాపు 50కి పైగా పెదరాతియుగం సమాధులున్నాయి. వాటిలో నిలువురాళ్ళు, కుప్ప సమాధులు(కైరన్లు), డోల్మన్లు రకాలున్నాయి.

పుల్లూరు మెగాసమాధుల సంప్రదాయాలు, సంస్కృతి అర్థం చేసుకోవడానికి తవ్వకాల నిమిత్తం మూడు సమాధులను ఎంపిక చేసింది పురావస్తుశాఖ. పెదరాతియుగం సమాధుల తవ్వకాలపై ప్రత్యేక నివేదికనిచ్చింది వారసత్వశాఖ.

### నిలువురాళ్ళు

వారసత్వశాఖ తవ్వకాలకు ఎంపిక చేసిన మొదటి పెద్ద సమాధికి ఉత్తరాన 5.4మీ.ల ఎత్తైన నిలువురాయి వుంది. దాని మీద పెట్రోగ్లైఫ్స్ వున్నాయి. ఇంకా ఆ ప్రదేశంలో వున్న నిలువురాళ్ళు ఎన్నోవున్నాయి. వాటిలో ఒకదానిని గ్రామస్తులు ‘మైసమ్మ’గా పూజించడం విశేషం. పురామానవ సంస్కృతి అవశేషం కొనసాగింపు.

### పుల్లూరు అమ్మదేవత

పుల్లూరులో వారసత్వశాఖ తవ్వకాలలో ఒక మెగాలిథిక్‍ సమాధి నుంచి బయటకు తీసిన పురావస్తు సముదాయంలో ఒక రాతి కడ్డీ వుంది. అంతా అంగుళంన్నర మందం వున్న చతురస్రాకారపు రాతికడ్డి 11, 12 అంగుళాల ఎత్తుంది. పైభాగంలో కొంచెం భాగం వదిలేసి రాతికడ్డీచుట్టు చెక్కిన గాడి వుంది. తర్వాత 3అంగుళాల కింద పక్కల్లో మరొక ఏటవాలు గాడి చెక్కివుంది. పిదప కింద నుంచి ముందు 1అంగుళం నుంచి వెనక 2అంగుళాల ఎత్తులో రెండుగాడులు వున్నాయి. 

బొమ్మలా కనిపించే ఈ రాతికడ్డీ ముందుభాగంలో కింద కడ్డీ కింద నుంచి పైకి 1 అంగుళం గాడి కనిపిస్తున్నది. ఆ గాడి పైన కొంచెం ఖాళీతో ఆ పైన చిన్న గాడి వుంది.

వీటన్నిటిని క్రమంగా గమనిస్తే ఈ రాతికడ్డీ ఒక స్త్రీ రూపాన్ని చెక్కిన అతిప్రాచీన శిల్పం అనిపించింది. పైన 1 అంగుళం లోపుననే వున్న గాడి తలభాగానికి ప్రాతినిధ్యంగా అనుకుంటే, దాని కింది భాగం నడుం నుంచి శరీర పైభాగం, మధ్యలో చెక్కిన రెండువరుసల గాడుల కింద చుక్కలెక్క పెట్టిన గాడి స్త్రీ జననేంద్రియాన్ని సూచిస్తున్నది. దాని కింద చెక్కిన గాడి శరీర శిల్పంలో కాళ్ళను వేరుచేస్తున్న శిల్పభాగం.

పుల్లూరులో మెగాలిథిక్‍ (పెదరాతియుగం) సమాధులను పురావస్తుశాఖవారు తవ్వినపుడు పెద్ద మెన్హిర్ నిలిపివుంచిన సమాధిలో ఈశాన్యభాగంలో లభించిన అస్థిపంజరం పక్కన ఈ రాతికడ్డీశిల్పం వున్నది. ఆ అస్థిపంజరం అక్కడి ఆవాసంలోని పురామానవుల నాయకుడిదో, పూజారిదో అయివుంటుంది. ప్రముఖులకే మెన్హర్‍ నిలుపడం, పెద్ద రాతిబండ క్యాప్‍ స్టోన్‍(మూతరాయి)గా వేయడం ఆచారమైవుంటుంది.

ఈ రాతికడ్డీ బొమ్మ…ఒక అమ్మదేవతాశిల్పం. హరప్పా నాగరిక ముద్రలు, శిల్పాలలో కూడా టెర్రకోట బొమ్మలే దొరికాయి కాని, రాతిశిల్పాలు తక్కువ. ఈ పుల్లూరు అమ్మదేవత ప్రాచీన దేవత. నగ్నకబంధ వంటిదే.

ఈ పుల్లూరు అమ్మదేవత ప్రత్యేకంగా పరిశోధించాల్సిన పురాయుగ శిల్పం.

### పుల్లూరు భద్రపరచవలసిన చరిత్రపేటిక

పుల్లూరు గుట్ట చుట్టూ, బాటవెంట వందలాది ఆదిమానవుల సమాధులను చూసాం. వీటిలో మెన్హర్లు, గూడుసమాధులు, కుప్పసమాధులు, కైరన్లు, సిస్టులున్నాయి. అక్కడ ఈ సమాధులను ఎక్కడా లేనివిధంగా పేర్లు పెట్టి పిలుచుకుంటున్నారు గ్రామస్తులు. మెన్హర్‍ ను కొచ్చెగుండు అని, డోల్మన్‍లను పాతమైసమ్మ అని పేర్లు పెట్టుకున్నారు. చాలా చోట్ల వ్యవసాయం కోసం తవ్వేయడం వల్ల చాలా సమాధులు లుప్తమై పోతున్నాయి. 

రాతిపనిముట్లు చెల్లాచెదురైపోతున్నాయి. తవ్వేసిన సమాధుల్లోంచి బయటపడిన కుండపెంకుల అంతటా పరుచుకుని వున్నాయి. చరిత్రకారులకు  కొత్తగా ఒక రాతిపలక అంచున రాతలవంటి పెట్రోగ్లైఫ్స్ లభించాయి. వీటిని త్వరగా పరిరక్షించే ప్రయత్నాలు చేయకపోతే గొప్ప చారిత్రకసాక్ష్యాలను కోల్పోతాం.

## గ్రామ జనాభా
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1206 ఇళ్లతో, 4883 జనాభాతో 1976 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2419, ఆడవారి సంఖ్య 2464. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1082 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 32. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 572983.పిన్ కోడ్: 502107.

## విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల సిద్ధిపేటలో ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల హైదరాబాదులోను, పాలీటెక్నిక్‌ సిద్ధిపేటలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల పొన్నల్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం సిద్ధిపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల హైదరాబాదు లోనూ ఉన్నాయి.

## వైద్య సౌకర్యం

### ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
పుల్లూర్లో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఇద్దరు డాక్టర్లు, ఆరుగురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.

సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.

### ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. ఒక మందుల దుకాణం ఉంది.

## తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా నీరు అందుతుంది.

## పారిశుధ్యం
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.

## సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
పుల్లూర్లో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.

జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.

## మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి.

ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

## ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

## విద్యుత్తు
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.

## భూమి వినియోగం
పుల్లూర్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:

* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 125 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 21 హెక్టార్లు
* శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 69 హెక్టార్లు
* తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 52 హెక్టార్లు
* సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 397 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 79 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 1230 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1301 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 405 హెక్టార్లు

## నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
పుల్లూర్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.

* బావులు/బోరు బావులు: 405 హెక్టార్లు

## ఉత్పత్తి
పుల్లూర్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.

### ప్రధాన పంటలు
వరి, మొక్కజొన్న, ప్రత్తి

### పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు
బీడీలు

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు