అజ్మీర్-మేర్వారా

**అజ్మీర్-మేర్వారా** (అజ్మీర్ ప్రావిన్స్ అని కూడా పిలుస్తారు, అజ్మీర్, మెర్వారా, కెక్రిజ్,  అజ్మీర్ ప్రాంతం బ్రిటిష్ బ్రిటిష్ ఇండియా ఒక పూర్వపు ప్రావిన్స్. ఈ భూభాగాన్ని దౌలత్ రావు సింధియా 1818 జూన్ 25న ఒక ఒప్పందం ద్వారా బ్రిటిష్ వారికి అప్పగించారు. ఇది 1861 వరకు బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ కింద ఉంది, ఆ తర్వాత ఇది వాయువ్య ప్రావిన్సులలో భాగమైంది. చివరికి 1871 ఏప్రిల్ 1న ఇది అజ్మీర్-మేర్వారా-కేక్రిగా ప్రత్యేక ప్రావిన్స్‌గా మారింది. బ్రిటిష్ వారు భారతదేశం విడిచిపెట్టినప్పుడు ఇది 1947 ఆగస్టు 15న స్వతంత్ర భారతదేశంలో భాగమైంది. 

ఈ  ప్రావిన్స్ అజ్మీర్ & మేర్వారా జిల్లాలను కలిగి ఉంది, ఇవి బ్రిటిష్ ఇండియా నుండి భౌతికంగా వేరు చేయబడ్డాయి, ఇవి రాజ్‌పుతానా అనేక సంస్థానాల మధ్య ఒక ఎన్క్లేవ్‌ను ఏర్పరుస్తాయి. బ్రిటిష్ ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించిన స్థానిక ప్రభువులచే పాలించబడిన ఈ రాష్ట్రాల మాదిరిగా కాకుండా, అజ్మీర్-మెర్వారాను నేరుగా బ్రిటిష్ వారు పరిపాలించారు. 

1842లో, ఈ రెండు జిల్లాలు ఒకే కమిషనర్ క్రింద ఉండేవి, తరువాత అవి 1856లో వేరు చేసి , ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పరిపాలించబడ్డాయి. చివరగా, 1858 తరువాత రాజ్‌పుతానా ఏజెన్సీ భారత గవర్నర్ జనరల్ ఏజెంట్‌కు అధీనంలో ఉండే చీఫ్ కమిషనర్ ద్వారా నిర్వహించబడింది. 

## విస్తీర్ణం & భౌగోళికం
ఈ ప్రావిన్స్ వైశాల్యం 2,710 చదరపు మైళ్ళు (7,000 కిమీ). అజ్మీర్ పట్టణం మధ్యలో ఉన్న ఈ పీఠభూమిని ఉత్తర భారతదేశ మైదానాలలో ఎత్తైన ప్రదేశంగా పరిగణించవచ్చు ; దాని చుట్టూ ఉన్న కొండల వృత్తం నుండి, దేశం ప్రతి వైపు వాలుగా ఉంటుంది - తూర్పు, దక్షిణ, పశ్చిమాన నదీ లోయల వైపు  ఉత్తరాన థార్ ఎడారి ప్రాంతం వైపు. ఆరావళి శ్రేణి జిల్లా ప్రత్యేక లక్షణం. ఆరావళి శ్రేణి ఈ జిల్లా ప్రత్యేక లక్షణం. అజ్మీర్  నసీరాబాద్ మధ్య ప్రవహించే కొండల శ్రేణి భారత ఖండం  పరీవాహక ప్రాంతాన్ని సూచిస్తుంది. ఆగ్నేయ వాలులపై పడే వర్షం చంబల్ లోకి ప్రవహిస్తుంది, తద్వారా బంగాళాఖాతం ప్రవహిస్తుంది-ఇది వాయువ్య వైపున లూని నది ప్రవహిస్తుంది, ఇది రాన్ ఆఫ్ కచ్‌లోకి విడుదలవుతుంది.

ఈ ప్రావిన్స్ శుష్క ప్రాంతం అని పిలవబడే సరిహద్దులో ఉంది-ఇది ఈశాన్య, నైరుతి రుతుపవనాల మధ్య వివాదాస్పద భూమి,  రెండింటి ప్రభావానికి మించినది. నైరుతి రుతుపవనాలు బొంబాయి నుండి నర్మదా లోయ వరకు వ్యాపించి, నీముచ్ వద్ద పీఠభూమిని దాటి మాల్వా, ఝాలావర్, కోట, చంబల్ నది ప్రవాహంలో ఉన్న దేశాలకు విస్తారమైన సరఫరాలను అందిస్తాయి.

కతియవార్, కచ్ లను తాకిన మేఘాలు ఆ దేశాలలోని కొండల ద్వారా వాటి తేమను చాలా వరకు కోల్పోతాయి (ఇప్పుడు ఈ ప్రాంతంలో ఎక్కువ భాగం స్వతంత్ర భారతదేశంలోని గుజరాత్ రాష్ట్రంలో ఉంది మరియు మిగిలిన భాగం మౌంట్ అబూ, ఆరావళి శ్రేణి ఎత్తైన వాలులపై జమ చేయబడింది, కొండలు తక్కువగా ఉన్న మెర్వారాకు చాలా తక్కువ, ఇంకా అజ్మీర్కు తక్కువ. రుతుపవనాలు గణనీయంగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే మెర్వారాకు దాని నుండి సమృద్ధిగా సరఫరా లభిస్తుంది. ఈశాన్య రుతుపవనాలు బంగాళాఖాతం నుండి గంగా లోయను తుడిచివేసి, రాజస్థాన్ ఉత్తర భాగానికి నీరు పోస్తాయి,  కానీ అజ్మీర్ రేఖాంశం కంటే పశ్చిమాన చాలా తక్కువగా చొచ్చుకుపోతాయి. జిల్లాలోని వర్షపాతం ఈ రెండు రుతుపవనాల యొక్క మారుతున్న బలంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అజ్మీర్-మేర్వారా వ్యవసాయదారుడు వరుసగా రెండు మంచి పంటలపై ఎప్పుడూ ఆధారపడలేడు.

**బ్రిటిష్ పాలన**

అజ్మీర్ ప్రాంతం భాగంగా, భవిష్యత్ ప్రావిన్స్ భూభాగాన్ని 1818 జూన్ 25 నాటి ఒప్పందంలో భాగంగా గ్వాలియర్ రాష్ట్రానికి చెందిన దౌలత్ రావు సింథియా బ్రిటిష్ వారికి అప్పగించారు. అప్పుడు 1823 మేలో ఉదయపూర్ రాష్ట్రం మెర్వారా (మేవార్) భాగాన్ని బ్రిటన్‌కు అప్పగించింది. ఆ తరువాత అజ్మీర్-మెర్వారాను నేరుగా బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పరిపాలించింది. 1857 భారత తిరుగుబాటు తరువాత, 1858లో కంపెనీ అధికారాలు బ్రిటిష్ క్రౌన్ & భారత గవర్నర్ జనరల్‌కు బదిలీ చేయబడ్డాయి. అజ్మీర్-మేర్వారాపై అతని పరిపాలన రాజ్‌పుతానా ఏజెన్సీకి బ్రిటిష్ ఏజెంట్‌కు అధీనంలో ఉన్న ఒక చీఫ్ కమిషనర్ ద్వారా నియంత్రించబడింది.

#### అజ్మీర్ సూపరింటెండెంట్లు

* 9 జూలై 1818-17 జూలై 1818 నిక్సన్
* 18 జూలై 1818-15 డిసెంబర్ 1824 ఫ్రాన్సిస్ బాయిల్ షానన్ వైల్డర్ (1785-1849) 
* 16 డిసెంబరు 1824-21 ఏప్రిల్ 1825 రిచర్డ్ మూర్ (1వ సారి) 
* 22 ఏప్రిల్ 1825-23 అక్టోబర్ 1827 హెన్రీ మిడిల్టన్
* 24 అక్టోబర్ 1827-28 నవంబర్ 1831 రిచర్డ్ కావెండిష్
* 29 నవంబర్ 1831-1 జూలై 1832 రిచర్డ్ మూర్ (2 వ సారి) 
* 2 జూలై 1832-16 ఏప్రిల్ 1834 అలెగ్జాండర్ స్పీర్స్
* 17 ఏప్రిల్ 1834-30 జూన్ 1836 జార్జ్ ఫ్రెడెరిక్ ఎడ్మన్స్టోన్ (1813-1864) 
* 1 జూలై 1836-25 జూలై 1837 చార్లెస్ ఇ. ట్రెవెలియన్ (1807-1886) 
* 26 జూలై 1837-ఫిబ్రవరి 1842 J. D. మక్నాఘ్టెన్

#### మెర్వారా సూపరింటెండెంట్లు (ఫిబ్రవరి 1842 నుండి, అజ్మీర్-మెర్వారా)

* 1823-1836 హెన్రీ హాల్ (1789-1875) 
* 1836-1857 చార్లెస్ జార్జ్ డిక్సన్ (మరణం 1857) 

#### రాజ్‌పుతానా ఏజెన్సీకి గవర్నర్ జనరల్ ఏజెంట్లు

* 1832-29 నవంబర్ 1833 అబ్రహం లాకెట్ (1781-1834) 
* 29 నవంబర్ 1833-జూన్ 1834 అలెగ్జాండర్ స్పీర్స్
* జూన్ 1834-ఫిబ్రవరి 1,1839 నథానియల్ అల్వెస్
* 1 ఫిబ్రవరి 1839-1839 జాన్ లుడ్లో (నటన (1788-1880) 
* ఏప్రిల్ 1839-డిసెంబరు 1847 జేమ్స్ సదర్లాండ్ (మరణం 1848) 
* జనవరి 1844-అక్టోబరు 1846 చార్లెస్ థొరెస్బీ (1862లో మరణించారు) (సదర్లాండ్ కోసం నటించారు) 
* డిసెంబరు 1847-జనవరి 1853 జాన్ లో (1788-1880) 
* 25 జూన్ 1848-19 నవంబర్ 1848 షవర్స్ (లోవా కోసం నటించింది) 
* 8 సెప్టెంబరు 1851-1 డిసెంబరు 1851 D. A. మాల్కం (లోవ్ల కోసం నటించడం) 
* 1852-1853 జార్జ్ సెయింట్ పాట్రిక్ లారెన్స్ (1804-1884) (1 వ సారి) 
* 5 మార్చి 1853-ఫిబ్రవరి 1857 హెన్రీ మోంట్గోమేరీ లారెన్స్ (1806-1857) 
* 15 మార్చి 1857-ఏప్రిల్ 1864 జార్జ్ సెయింట్ పాట్రిక్ లారెన్స్ (s. a.) (2 వ సారి) 
* 10 ఏప్రిల్ 1859-24 నవంబర్ 1860 విలియం ఫ్రెడెరిక్ ఈడెన్ (1814-1867) (లారెన్స్ కోసం నటించడం) 
* ఏప్రిల్ 1864-1867 విలియం ఫ్రెడెరిక్ ఈడెన్ 
* 1867-1870 రిచర్డ్ హార్ట్ కీటింగ్ (1825-1904) 
* 15 జూన్ 1870-1 ఏప్రిల్ 1871 జాన్ చీప్ బ్రూక్ (1818-1899) (కీటింగ్ కోసం నటించడం) 

#### ప్రధాన కమిషనర్లు

* 1 ఏప్రిల్ 1871 - 21 జూన్ 1873 రిచర్డ్ హార్టే కీటింగ్ (స)
* 1 ఏప్రిల్ 1871 - 21 జూన్ 1873 జాన్ చీప్ బ్రూక్ (సా) (కీటింగ్ కోసం నటన)
* 21 జూన్ 1873 – 6 ఏప్రిల్ 1874 సర్ లూయిస్ పెల్లీ (మొదటిసారి) (1825–1892) (6 ఫిబ్రవరి 1874 వరకు పనిచేశారు)
* 6 ఏప్రిల్ 1874 – 6 జూలై 1874 విలియం హెచ్. బెయ్నాన్ (నటన) ( సుమారు  1826  – 1903)
* 6 జూలై 1874 – 12 నవంబర్ 1874 సర్ లూయిస్ పెల్లీ (2వ సారి) (సా)
* 12 నవంబర్ 1874 – 18 ఆగస్టు 1876 ఆల్ఫ్రెడ్ కామిన్స్ లియాల్ (నటన) (1835–1911)
* 18 ఆగస్టు 1876 – 5 మార్చి 1877 చార్లెస్ కెన్నెత్ మెకెంజీ వాల్టర్ (1833–1892) (మొదటిసారి) (నటన)
* 5 మార్చి 1877 – 12 డిసెంబర్ 1878 సర్ లూయిస్ పెల్లీ (3వ సారి) (sa)
* 12 డిసెంబర్ 1878 – 27 మార్చి 1887 ఎడ్వర్డ్ రిడ్లీ కోల్బోర్న్ బ్రాడ్‌ఫోర్డ్ (1836–1911) (మొదటిసారి)
* 17 మార్చి 1881 – 28 నవంబర్ 1882 చార్లెస్ కెన్నెత్ మెకెంజీ వాల్టర్ (SA) (రెండవసారి) (నటన)
* 28 నవంబర్ 1882 – 27 మార్చి 1887 ఎడ్వర్డ్ రిడ్లీ కోల్బోర్న్ బ్రాడ్‌ఫోర్డ్ (SA) (రెండవసారి)
* 27 మార్చి 1887 – 20 మార్చి 1890 చార్లెస్ కెన్నెత్ మెకెంజీ వాల్టర్ (1833–1892) (3వ సారి) (నటన 1 ఏప్రిల్ 1887 వరకు)
* 20 మార్చి 1890 – 27 ఆగస్టు 1891 జార్జ్ హెర్బర్ట్ ట్రెవర్ (మొదటిసారి) (1840–1927)
* 27 ఆగస్టు 1891 – 2 డిసెంబర్ 1891 PW పౌలెట్ (నటన)
* 2 డిసెంబర్ 1891 – 22 నవంబర్ 1893 జార్జ్ హెర్బర్ట్ ట్రెవర్ (రెండవ సారి) (sa)
* 22 నవంబర్ 1893 – 11 జనవరి 1894 విలియం ఫ్రాన్సిస్ ప్రైడాక్స్ (నటన) (1840–1914)
* 11 జనవరి 1895 – 20 మార్చి 1895 జార్జ్ హెర్బర్ట్ ట్రెవర్ (3వ సారి) (sa)
* 20 మార్చి 1895 – 10 మార్చి 1898 రాబర్ట్ జోసెఫ్ క్రోస్ట్‌వైట్ (1841–1917)
* 10 మార్చి 1898 – 1 మే 1900 ఆర్థర్ హెన్రీ టెంపుల్ మార్టిన్‌డేల్ (1854–1942) (మొదటిసారి)
* 1 మే 1900 – 1 ఏప్రిల్ 1901 విలియం హట్ కర్జన్ విల్లీ (నటన)(1848–1909)
* 1 ఏప్రిల్ 1901 – 3 ఫిబ్రవరి 1902 AP థోర్న్టన్ (నటన)
* 3 ఫిబ్రవరి 1902 – 1 ఏప్రిల్ 1905 ఆర్థర్ హెన్రీ టెంపుల్ మార్టిన్డేల్ (SA) (రెండవసారి)
* 1 ఏప్రిల్ 1905 – 4 జనవరి 1918 ఎలియట్ గ్రాహం కోల్విన్ (1861–1940)
* 4 జనవరి 1918 – 22 డిసెంబర్ 1919 జాన్ మన్నర్స్ స్మిత్ (1864–1920)
* 22 డిసెంబర్ 1919 – 7 ఆగస్టు 1925 రాబర్ట్ ఎర్స్కిన్ హాలండ్ (1873–1965)
* 7 ఆగస్టు 1925 – 18 మార్చి 1927 స్టీవర్ట్ బ్లేక్లీ ఆగ్న్యూ ప్యాటర్సన్ (1872–1942)
* 18 మార్చి 1927 – 14 అక్టోబర్ 1932 లియోనార్డ్ విలియం రేనాల్డ్స్ (1874–1946)
* 14 అక్టోబర్ 1932 – 28 అక్టోబర్ 1937 జార్జ్ డ్రమ్మండ్ ఓగిల్వీ (1882–1966)
* 28 అక్టోబర్ 1937 – 1 డిసెంబర్ 1944 ఆర్థర్ కన్నింగ్‌హామ్ లోథియన్ (1887–1962)
* మే 1939 – అక్టోబర్ 1939 కాన్రాడ్ కార్ఫీల్డ్ (1893–1980) (లోథియన్ తరపున నటించారు)
* 1 డిసెంబర్ 1944 – 15 ఆగస్టు 1947 హీరానంద్ రూపచంద్ శివదాసాని (1904–1949)

### స్వాతంత్ర్యం తర్వాత
1947లో విభజన, స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తేదీ నుండి 1950 వరకు, అజ్మీర్-మెర్వారా కొత్త డొమినియన్ ఆఫ్ ఇండియా ఒక ప్రావిన్స్గా ఉండిపోయింది. 1950లో ఇది అజ్మీర్ రాష్ట్రం మారింది, ఇది 1956 నవంబర్ 1న రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో విలీనం చేయబడింది.

రాజస్థాన్ భూ సంస్కరణలు, జాగీర్ల పునఃప్రారంభం చట్టం, 1952 రాజస్థాన్‌లోని భూ సంస్కరణల చట్టపరమైన చరిత్రలో ఒక మైలురాయి, దీని తరువాత రాజస్థాన్ కౌలు చట్టం, 1955 రాజస్థాన్ మొత్తానికి వర్తించింది. ఈ చట్టం ప్రధాన ప్రభావం ప్రస్తుత అద్దెదారులకు ఉపశమనం కలిగించింది, తదనుగుణంగా అద్దెదారులకు లభించే హక్కులను అందించింది.

## మూలాలు