2026 ఇరాన్ యుద్ధం

2026 ఫిబ్రవరి 28న ఇజ్రాయెల్, అమెరికా సంయుక్తంగా ఇరాన్ అంతటా బహుళ సైనిక స్థావరాలు, నగరాలపై ఆకస్మిక వైమానిక దాడులను ప్రారంభించాయి, ఇందులో ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ అలీ ఖమేనీ తో పాటు అనేక మంది ఇతర ఇరాన్ అధికారులను హత్య చేశారు. ఇజ్రాయెల్, అమెరికా స్థావరాలు, ప్రాంతంలోని అమెరికా మిత్ర దేశాలపై ఇరాన్ క్షిపణి, డ్రోన్ దాడులతో ప్రతిస్పందించింది.2023లో మధ్యప్రాచ్య సంక్షోభం ప్రారంభమైన తర్వాత, ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్ 2024లో క్షిపణి దాడుల ను చేసుకున్నాయి. ఇజ్రాయెల్, అమెరికా కలిసి 2025 జూన్‌లో ఇరాన్ అణు కేంద్రాలపై పన్నెండు రోజుల యుద్ధంలో వైమానిక దాడులు ప్రారంభించాయి. 2026 జనవరిలో, ఇస్లామిక్ విప్లవం తర్వాత జరిగిన అతిపెద్ద నిరసనలలో ఇరాన్ భద్రతా దళాలు వేలాది మంది నిరసనకారులను చంపాయి. ఇరాన్ ప్రభుత్వాన్ని మార్చాలనే ఉద్దేశంతో, ఈ హత్యలకు ప్రతిస్పందనగా అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఇరాన్ ప్రభుత్వంపై సైనిక చర్య తీసుకుంటానని బెదిరించాడు. ఫిబ్రవరిలో ఇరాన్, అమెరికా పరోక్ష అణు చర్చలు జరిపాయి, ఈ చర్చలలో గణనీయమైన పురోగతి కనిపించిందని మధ్యవర్తి పేర్కొన్నాడు. ఇంతలో, 2003లో అమెరికా నేతృత్వంలో జరిగిన ఇరాక్ దండయాత్ర తర్వాత, మధ్యప్రాచ్యంలో అమెరికా తన అతిపెద్ద సైనిక మోహరింపు ను చేపట్టింది.

అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ సంయుక్త దాడిలో ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ అలీ ఖమేనీ హత్య చేయబడ్డాడు. అతని కార్యాలయ సముదాయం ధ్వంసం చేయబడింది. ఇతర ఇరాన్ అధికారులు కూడా చంపబడ్డారు. దీనికి ప్రతిస్పందనగా, ఇరాన్ వందలాది డ్రోన్లు, బాలిస్టిక్ క్షిపణుల ను ఇజ్రాయెల్ పై, అలాగే బహ్రెయిన్, జోర్డాన్, కువైట్, ఖతార్, సౌదీ అరేబియా, టర్కీ, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ లోని అమెరికా సైనిక స్థావరాలపైకి ప్రయోగించింది. ఇరాన్‌లో పౌర మరణాలు సంభవించాయి, అలాగే పాఠశాలలు, ఆసుపత్రులు, సాంస్కృతిక వారసత్వ ప్రదేశాలకు నష్టం వాటిల్లింది. అజర్‌బైజాన్, కుర్దిస్తాన్, ఒమన్ లోని పౌర స్థావరాలపై ఇరాన్ దాడులు చేసింది. సైప్రస్ లోని బ్రిటన్ అక్రోటిరి సైనిక స్థావరంపై డ్రోన్‌ దాడి జరిగింది. హిజ్బుల్లా, ఇజ్రాయెల్ మధ్య జరుగుతున్న వివాదం 2024 నుండి లెబనాన్‌లోని హిజ్బుల్లాపై ఇజ్రాయెల్ దాడులకే పరిమితమైంది. అయితే, హిజ్బుల్లా ఇజ్రాయెల్ స్థావరాలపై క్షిపణి, డ్రోన్ దాడులను పునఃప్రారంభించడంతో ఇది 2026 లెబనాన్ యుద్ధం గా తీవ్రరూపం దాల్చింది. దీనికి ప్రతిస్పందనగా, ఇజ్రాయెల్ లెబనాన్‌లో తన వైమానిక దాడులను విస్తృతం చేసింది, హిజ్బుల్లా స్థావరాలపై బాంబు దాడులను మళ్లీ మొదలుపెట్టింది.

అమెరికా తన ఆపరేషన్ లక్ష్యాన్ని స్పష్టం చేయలేదు. ట్రంప్, ఇతర అమెరికా అధికారులు దాడికి సంబంధించి పలు కారణాలను పేర్కొన్నారు. వాటిలో ఇరాన్ నుండి రాబోయే ముప్పును నివారించడం, ఇజ్రాయెల్ ఇరాన్‌పై దాడి చేసిన తర్వాత ఇరాన్ అమెరికా ఆస్తులపై దాడి చేయకుండా నిరోధించడం, ఇరాన్ క్షిపణి, సైనిక సామర్థ్యాలను నాశనం చేయడం, ఇరాన్ అణ్వాయుధాలను ఎప్పటికీ కలిగి ఉండకుండా నిరోధించడం, దాని సహజ వనరులను భద్రపరచడం, ఇరాన్ ప్రతిపక్షాలను అధికారంలోకి తీసుకురావడం ద్వారా ప్రభుత్వాన్ని మార్చడం వంటివి ఉన్నాయి. ఇరాన్, అలాగే పెంటగాన్ అధికారులు ఇరాన్ దాడికి సిద్ధమవుతోందన్న వాదనలను తిరస్కరించారు. ఇంటర్నేషనల్ అటామిక్ ఎనర్జీ ఏజెన్సీ (IAEA), ఇరాన్ అణు కార్యక్రమం పూర్తిగా శాంతియుతమైనదని నిర్ధారించడానికి అవసరమైన ప్రాప్యత తమకు లేదని పేర్కొంది. అయితే దాడుల సమయంలో అణ్వాయుధాల కార్యక్రమం ఉందని చెప్పడానికి ఎటువంటి ఆధారాలు లేవని తెలిపింది. ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రధాన కార్యదర్శి ఆంటోనియో గుటెర్రెస్, ఇతర దేశాలు అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ దాడులను ఖండించాయి. గల్ఫ్ దేశాలపై ఇరాన్ ప్రతీకార దాడులను ఖండిస్తూ ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి తరువాత తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. చట్టపరమైన నిపుణులతో సహా విమర్శకులు, ప్రాథమిక దాడులను అంతర్జాతీయ చట్టం ప్రకారం ఇరాన్ సార్వభౌమాధికార ఉల్లంఘనగా అభివర్ణించారు.

ఈ వివాదం చమురు, గ్యాస్ ధరలలో ఆకస్మిక పెరుగుదలకు, విమానయానం, పర్యాటకం లో విస్తృత అంతరాయాలకు, ఆర్థిక మార్కెట్లలో పెరిగిన అస్థిరతకు దారితీసింది. ఇరాన్ హార్ముజ్ జలసంధిని బలవంతంగా మూసివేసింది. శక్తి కేంద్రాలపై దాడి చేసింది, దీనివల్ల ప్రపంచ చమురు, గ్యాస్ రవాణాకు అంతరాయం ఏర్పడింది.

## నేపథ్యం
### అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలతో ఇరాన్ సంబంధాలు
1953లో అమెరికా, యుకె మద్దతుతో జరిగిన తిరుగుబాటు, ఇరాన్ ప్రధానమంత్రి మహ్మద్ మొస్సాదేగ్ ను పదవి నుండి తొలగించింది. అతను ఇరాన్ చమురు పరిశ్రమను జాతీయం చేయడమే దీనికి కారణం. ఇది షా మహ్మద్ రెజా పహ్లావీ పాలనను బలోపేతం చేసింది. పాశ్చాత్య ప్రయోజనాలకు షా విధేయత చూపడం, అతని సంస్కరణవాద నిరంకుశ పాలనపై ఉన్న ఆగ్రహం 1979 విప్లవానికి దారితీసింది, అందులో అతను పదవీచ్యుతుడయ్యాడు. ఆ తర్వాత ఇరాన్ ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ గా మారింది, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌లతో దౌత్య సంబంధాలను తెంచుకుంది. అమెరికన్ రాయబార కార్యాలయ సిబ్బందిని ఒక సంవత్సరం పాటు బందీలుగా ఉంచింది.

1980లలో జరిగిన ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధం లో, అమెరికా ఇరాక్‌కు ఆర్థిక, నిఘా, పరోక్ష సైనిక మద్దతును అందించింది. ఈ కాలంలో, ఇరాన్ ఆ ప్రాంతంలో ప్రాక్సీ వివాదాల్లో పాల్గొనడం ప్రారంభించింది, లెబనాన్‌లో ఇజ్రాయెల్‌కు వ్యతిరేకంగా హిజ్బుల్లా కు మద్దతు ఇచ్చింది. 2000లలో, ఇరాక్ లో అమెరికాతో పోరాడుతున్న మిలీషియాలకు ఇరాన్ మద్దతు ఇవ్వడం ప్రారంభించింది. ఈ ప్రాక్సీలు ప్రధానంగా మధ్యప్రాచ్యంలో అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ ప్రభావాన్ని ఎదుర్కోవడానికి కట్టుబడి ఉన్న "యాక్సిస్ ఆఫ్ రెసిస్టెన్స్" లో భాగమయ్యాయి. ట్రంప్ తన మొదటి పదవీకాలంలో క్వడ్స్ ఫోర్స్ కమాండర్ ఖాసీం సులేమానీ హత్య కు ఆదేశించినప్పుడు జనవరి 2020లో అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య వివాదం ప్రత్యక్షంగా మారింది.

ఇజ్రాయెల్‌పై అక్టోబర్ 7 దాడులు, 2023లో గాజా యుద్ధం ప్రారంభమైన తర్వాత ఇరాన్, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ మధ్య ఉద్రిక్తతలు మరింత పెరిగాయి. ఈ సమయంలో ఇజ్రాయెల్ మధ్యప్రాచ్యంలోని గాజాలోని హమాస్, హిజ్బుల్లా వంటి ఇరాన్ మద్దతు ఉన్న మిలీషియాలను బలహీనపరిచింది. 2024 ఏప్రిల్ 1న, డమాస్కస్‌లోని ఇరాన్ రాయబార కార్యాలయంపై ఇజ్రాయెల్ వైమానిక దాడులు చేసింది. దీనికి ప్రతిస్పందనగా, ఇరాన్ ఏప్రిల్ 2024లో ఆపరేషన్ ట్రూ ప్రామిస్ తో ఇజ్రాయెల్‌పై దాడులు చేసింది. ఇరాన్ అధ్యక్షుడు మసౌద్ పెజెష్కియాన్ ప్రారంభోత్సవ కార్యక్రమానికి హాజరైన ఇస్మాయిల్ హనియే హత్య కారణంగా, అక్టోబర్ 2024లో ఇరాన్ ఇజ్రాయెల్‌పై రెండవ ఆపరేషన్ ట్రూ ప్రామిస్ తో దాడులు చేసింది.

రాబోయే నెలల్లో ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్ పరస్పర వాక్వాదాలలో మునిగిపోయాయి, చివరకు ఇజ్రాయెల్ జూన్ 2025లో ఇరాన్‌పై 12 రోజుల యుద్ధాన్ని ప్రారంభించింది, ఇందులో ఇరాన్ అణు కేంద్రాలను నాశనం చేసే లక్ష్యంతో అమెరికా వైమానిక దాడి కూడా ఉంది.

### ఇరాన్ అణు కార్యక్రమం వివాదం
ఇరాన్ అణు కార్యక్రమం (AMAD ప్రాజెక్ట్) 2003లో అప్పటి ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ అలీ ఖమేనీచే నిలిపివేయబడింది, అతను అణ్వాయుధాలకు వ్యతిరేకంగా ఒక ఫత్వాను జారీ చేశాడు. 2006 నుండి ఇరాన్ అణు కార్యక్రమంపై ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి (UNSC) వ్యక్తం చేసిన ఆందోళనలు 2015లో జాయింట్ కాంప్రహెన్సివ్ ప్లాన్ ఆఫ్ యాక్షన్ (JCPOA) రూపకల్పనతో పరిష్కరించబడ్డాయి. UNSC 2006లో తన మొదటి తీర్మానంలో ప్రత్యేకంగా యురేనియం సుసంపన్నం చేయడం, పునఃశుద్ధి చేయడాన్ని సమస్యగా ఎత్తిచూపింది. అదే సంవత్సరంలో రెండవ తీర్మానంలో భారీ నీటిని (heavy water) వాడటాన్ని లేదా వాడటానికి ప్రయత్నించడాన్ని సమస్యగా పేర్కొంది. JCPOA ఈ సమస్యల పరిష్కారానికి మార్గం సుగమం చేసింది.  ఇరాన్ అణ్వాయుధాలను కోరుకోవడం లేదని, పౌర ఉపయోగం కోసం అణు శక్తిని ఉత్పత్తి చేయడానికే తమ సుసంపన్నత ప్రయత్నాలని పేర్కొంది. ఇరాన్ అణుబాంబును నిర్మిస్తోందనడానికి ఎలాంటి ఆధారాలు లేవని ఇంటర్నేషనల్ అటామిక్ ఎనర్జీ ఏజెన్సీ (IAEA) డైరెక్టర్ జనరల్ తెలిపారు. అయితే ఇరాన్ "అణు హెడ్జింగ్" (అవసరమైతే త్వరగా అణ్వాయుధాలను అభివృద్ధి చేయగల సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉండటం) వ్యూహాన్ని అనుసరిస్తోందని కొందరు యుకె, అమెరికా విశ్లేషకులు నిర్ధారించారు.

2018లో JCPOA నుండి అమెరికా ఉపసంహరించుకోవడం, ఇరాన్‌పై ఆంక్షల పునరుద్ధరణకు దారితీసింది. అమెరికా, దాని మిత్రదేశాలకు, ఇరాన్‌కు మధ్య సంబంధాలలో దౌత్యానికి బదులుగా బలాన్ని ఉపయోగించే ధోరణి పెరిగింది. ట్రంప్ మొదటి పరిపాలనా కాలంలో ఇరాన్‌పై గరిష్ట ఒత్తిడి వ్యూహాన్ని అవలంబించాడు. బైడెన్ ప్రభుత్వం ఇరాన్‌పై ఆర్థిక ఆంక్షలను సడలించకపోగా, మరిన్ని ఆంక్షలను అమలు చేసింది. ట్రంప్ రెండవసారి అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ ఒత్తిడి వ్యూహాన్ని మళ్లీ అమలు చేశాడు. డిసెంబర్ 2025లో ఇరాన్ కరెన్సీ పతనం కావడం ఈ వ్యూహానికి ఒక ప్రధాన విజయంగా అమెరికా ట్రెజరీ సెక్రటరీ స్కాట్ బెస్సెంట్ అభివర్ణించాడు.

2025లో డిఫెన్స్ ఇంటెలిజెన్స్ ఏజెన్సీ (DIA), అమెరికాకు చేరుకోగల క్షిపణుల ఆయుధాగారాన్ని ఉత్పత్తి చేయగల సాంకేతిక నైపుణ్యాన్ని ఇరాన్ పొందడానికి ఒక దశాబ్దం పడుతుందని నిర్ధారించింది. జూన్ 2025లో ఇరాన్ అణు కేంద్రాలపై అమెరికా దాడుల కారణంగా ఇరాన్ అణు కార్యక్రమం రెండేళ్లు వెనక్కి వెళ్లిందని రక్షణ శాఖ అంచనా వేసింది. జనవరి 2026లో, అమెరికా, యూరోపియన్ అధికారులు వాషింగ్టన్ ఇరాన్‌కు మూడు ప్రధాన డిమాండ్లను సమర్పించిందని, వాటిలో ఒకటి యురేనియం సుసంపన్నతను శాశ్వతంగా నిలిపివేయడం అని చెప్పారు.

2026 ఫిబ్రవరి చివరలో జరిగిన స్టేట్ ఆఫ్ ది యూనియన్ ప్రసంగంలో, ఇరాన్ తన అణు కార్యక్రమాన్ని పునఃప్రారంభించిందని, అమెరికాను తాకగల క్షిపణులను అభివృద్ధి చేస్తోందని అధ్యక్షుడు ట్రంప్ పేర్కొన్నాడు. కొన్ని రోజుల తరువాత, మునుపటి యుద్ధంలో దెబ్బతినని ఒక భూగర్భ కేంద్రంలో ఇరాన్ అత్యంత సుసంపన్నమైన యురేనియంను దాచిపెట్టిందని IAEA కనుగొంది. ఇరాన్ ఒక వ్యవస్థీకృత అణ్వాయుధ కార్యక్రమాన్ని కలిగి ఉందనడానికి ఎటువంటి ఆధారాలు లేవని IAEA పేర్కొంది. అయితే, తమకు పూర్తి ప్రాప్యత నిరాకరించబడినందున, ఇరాన్ విస్తృత అణు కార్యక్రమం "కేవలం శాంతియుతమైనదా" అని కచ్చితంగా చెప్పలేమని కూడా తెలిపింది.

## పూర్వ పరిణామాలు
### ఇరాన్‌లో ప్రభుత్వ వ్యతిరేక నిరసనలు, ప్రాథమిక అమెరికా మోహరింపులు

డిసెంబర్ 2025 చివరి నుండి, ఇరాన్‌లో భారీ ఎత్తున ప్రభుత్వ వ్యతిరేక నిరసనలు చెలరేగాయి. ఇవి ఆర్థిక సంక్షోభంపై అసంతృప్తితో ప్రారంభమై, ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ప్రభుత్వాన్ని కూలదోయాలనే స్పష్టమైన పిలుపులుగా మారాయి. ఈ నిరసనలు 1979 విప్లవం తరువాత అతిపెద్దవిగా మారాయి. ఇరాన్ ప్రభుత్వం నిరసనకారులను ఊచకోత కోయడం ద్వారా ప్రతిస్పందించింది, అత్యంత ఘోరమైన సంఘటనలు 2026 జనవరి 8, 10 తేదీలలో జరిగాయి. అమెరికాకు చెందిన హ్యూమన్ రైట్స్ యాక్టివిస్ట్స్ న్యూస్ ఏజెన్సీ మృతుల సంఖ్యను 7,000గా అంచనా వేసింది, ఇరాన్ ప్రభుత్వం 3,117 అని పేర్కొంది, అయితే వివిధ ప్రభుత్వేతర అనుబంధ ఇరాన్ ఆరోగ్య అధికారులు 32,000 మరణాలను నివేదించారు.

జనవరి 2, 2026న శాంతియుత నిరసనకారులను చంపాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించుకుంటే, ఇరాన్‌లో సైనిక జోక్యానికి సిద్ధంగా ఉన్నామని ట్రంప్ హెచ్చరించాడు. జనవరి 13న, ఇరాన్ ప్రభుత్వ వ్యతిరేక నిరసనకారులకు మద్దతును వ్యక్తం చేశాడు, వారికి సహాయం అందుతుందని వాగ్దానం చేశాడు. ఆ తర్వాత, జనవరి 23న, విమాన వాహక నౌక యు.ఎస్.ఎస్. అబ్రహం లింకన్‌తో సహా పలు గైడెడ్-క్షిపణి డిస్ట్రాయర్‌లను కలిగి ఉన్న అమెరికా "ఆర్మాడా" (నౌకాదళం) మధ్యప్రాచ్యానికి వెళుతోందని ట్రంప్ ప్రకటించాడు. ఫిబ్రవరి 13న, ఇరాన్‌పై ఒత్తిడిని పెంచే ప్రయత్నంలో రెండవ విమాన వాహక నౌక యు.ఎస్.ఎస్. గెరాల్డ్ ఆర్. ఫోర్డ్, దాని సహాయక యుద్ధనౌకలను మధ్యప్రాచ్యానికి పంపాలని ట్రంప్ ఆదేశించాడు.

### 2026 అణు చర్చలు

2026 ఫిబ్రవరి 6న, ఇరాన్, అమెరికా ఒమన్ రాజధాని మస్కట్‌లో పరోక్ష అణు చర్చలు జరిపాయి. పురోగతి రాజధానుల్లోని సంప్రదింపులపై ఆధారపడి ఉంటుందని ఇరాన్ నొక్కి చెప్పింది. జెనీవాలో రెండవ రౌండ్ అణు చర్చలు జరగాల్సి ఉంది. ఫిబ్రవరి 15 నుండి 20 మధ్య, ఇరాన్ తన చమురు ఎగుమతులను సాధారణ రేటు కంటే మూడు రెట్లు పెంచింది, దాని చమురు నిల్వను తగ్గించింది.

దాడులు ప్రారంభం కావడానికి ముందు, 2026 ఫిబ్రవరి 27న ఒమన్ విదేశాంగ మంత్రి బద్ర్ అల్-బుసైది మాట్లాడుతూ, ఒక ప్రధాన పురోగతి సాధించబడిందని, సుసంపన్నం చేసిన యురేనియంను నిల్వ చేయకూడదని, అంతర్జాతీయ అణు ఇంధన సంస్థ (IAEA) ద్వారా పూర్తి ధృవీకరణకు ఇరాన్ అంగీకరించిందని చెప్పారు. అదనంగా, ఇరాన్ ప్రస్తుతం సుసంపన్నం చేసిన యురేనియంను "సాధ్యమైనంత తక్కువ స్థాయికి" తగ్గించడానికి అంగీకరించిందని ఆయన తెలిపారు. శాంతి చాలా దగ్గర్లో ఉందని అల్-బుసైది అన్నారు. మార్చి 2న చర్చలు తిరిగి ప్రారంభమవుతాయని భావించారు. అయితే, అమెరికా మిడిల్ ఈస్ట్ రాయబారి స్టీవ్ విట్కోఫ్ మాట్లాడుతూ, ఇరాన్ ఇటీవలి అణు చర్చలను యురేనియం సుసంపన్నం చేయాలనే దాని "విడదీయరాని హక్కు" ను నొక్కి చెప్పడం ద్వారా ప్రారంభించిందని, జీరో ఎన్రిచ్‌మెంట్ కోసం అమెరికా ప్రతిపాదనను తిరస్కరించిందని, దాని వద్ద ఉన్న 460 కిలోగ్రాముల 60% సుసంపన్నం చేసిన యురేనియంతో 11 అణు బాంబులను తయారు చేయగలదని గొప్పగా చెప్పుకుందని అన్నారు. అంతేకాకుండా, ఇరాన్ అణు కార్యక్రమం కేవలం శాంతియుత ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించబడుతుందనే నమ్మకం తమకు లేదని IAEA పేర్కొంది.

### అమెరికా సైనిక మోహరింపులు

ఫిబ్రవరి 14న, అమెరికా బహిరంగంగా తన దాడి ప్రచారాన్ని సిద్ధం చేయడం ప్రారంభించింది. ఫిబ్రవరి 19 నాటికి, ఈ మోహరింపులు 2003 ఇరాక్ దండయాత్ర తర్వాత మధ్యప్రాచ్యంలో జరిగిన అతిపెద్ద మోహరింపులుగా వర్ణించబడ్డాయి. ఫిబ్రవరి 23న ఇజ్రాయెల్ ప్రధాని బెంజమిన్ నెతన్యాహు ట్రంప్‌కు ఫోన్ చేసి, ఖమేనీ తన ఉన్నత సలహాదారులతో జరపబోయే సమావేశం, దాని స్థానం గురించి సమాచారం అందించాడు. ఫిబ్రవరి 24న జరిగిన స్టేట్ ఆఫ్ ది యూనియన్ ప్రసంగంలో, అమెరికా, యూరప్, విదేశాల్లోని అమెరికా స్థావరాలకు ముప్పు కలిగించే అణ్వాయుధాలు, అధునాతన క్షిపణి సామర్థ్యాలను నిర్మించే ప్రయత్నాలను ఇరాన్ పునరుద్ధరించిందని ట్రంప్ ఆరోపించాడు. అవసరమైతే చర్య తీసుకోవడానికి అమెరికా సిద్ధంగా ఉందని హెచ్చరించాడు. అయితే, దీర్ఘ శ్రేణి ఇరాన్ బాలిస్టిక్ క్షిపణుల ముప్పు గురించి ఆరోపణలు నిరాధారమైనవని అమెరికా నిఘా నివేదికలు సూచించాయి, ఇరాన్ ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను కొనసాగించాలని నిర్ణయించుకున్నా, అటువంటి సామర్థ్యాలను సాధించడానికి 2035 వరకు సమయం పడుతుందని తెలిపాయి.

2026 ఫిబ్రవరి 25న ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రి అబ్బాస్ అరాగ్చి జెనీవాలో పునఃప్రారంభం కానున్న చర్చలకు ముందు సైనిక సంఘర్షణను నివారించడానికి అమెరికాతో "చారిత్రాత్మక" ఒప్పందం "చేరువలో" ఉందని పేర్కొన్నాడు. మరింత తీవ్రతరం కాకుండా ఉండాలంటే దౌత్యానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని అరాగ్చి నొక్కి చెప్పాడు. అధిక ఉద్రిక్తతలు, ఈ ప్రాంతంలో భారీ అమెరికా సైనిక నిర్మాణం ఉన్నప్పటికీ, శాంతియుత అణు సాంకేతికతకు ఇరాన్ హక్కును సమర్థిస్తూ, అణ్వాయుధాల అభివృద్ధికి వ్యతిరేకంగా ఇరాన్ స్పష్టమైన వైఖరిని కలిగి ఉందని అరాగ్చి సోషల్ మీడియాలో పునరుద్ఘాటించాడు.

*ద వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్* ప్రకారం, ఇరాన్‌పై దాడి కోసం అమెరికా సెనేటర్ లిండ్సే గ్రాహం ట్రంప్‌కు అత్యంత బలమైన వాదనను వినిపించాడు. *ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్* ప్రకారం, సౌదీ అరేబియా యువరాజు మహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్ ట్రంప్‌తో పలుమార్లు ఫోన్‌లో మాట్లాడి ఇరాన్‌పై దాడి చేయాలని కోరాడు, సౌదీ అరేబియా, ఇజ్రాయెల్ ప్రభుత్వాలు ఇరాన్‌పై దాడి చేయమని పదేపదే లాబీయింగ్ చేసిన తరువాత ట్రంప్ ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నాడు.

దాడికి కొద్ది రోజుల ముందు *ది గార్డియన్* జెనీవాలో జరిగే సమావేశం ఫలితాన్ని బట్టి నిర్ణయం ఉంటుందని నివేదించింది. ఇందులో అమెరికా తరపున స్టీవ్ విట్కోఫ్, జారెడ్ కుష్నర్ నాయకత్వం వహిస్తారు.

దాడి జరిగిన రోజు ఉదయం, ఖమేనీతో సహా ఇరాన్ అగ్రశ్రేణి సైనిక, నిఘా నాయకులు సమావేశాల కోసం జాతీయ భద్రతా మండలి కార్యాలయాలలో సమావేశమయ్యారు. అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ సైనిక నిఘా అధికారులు ఈ నాయకులు సమావేశమయ్యే మూడు ప్రదేశాలను గుర్తించారు, వాటిపై ఒకేసారి దాడులు చేయవచ్చని భావించారు. ఖమేనీ, అతని అధికారులు పగటిపూట బహిరంగంగా ఉన్నారు. వారి కచ్చితమైన స్థానం అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ నాయకత్వానికి ఎలా తెలిసిందనేది అస్పష్టంగా ఉంది.

దాడికి కొన్ని రోజుల ముందు, ముందుగా ఇజ్రాయెల్ ఇరాన్‌పై దాడి చేయడం మంచిదని ట్రంప్ సీనియర్ సలహాదారులు అభిప్రాయపడ్డారు. దీనివల్ల, ఇరాన్ ప్రతిదాడులకు దిగిన తర్వాత యుద్ధంలోకి ప్రవేశించడానికి అమెరికాకు బలమైన సాకు దొరుకుతుందని వారు భావించారు. ఇజ్రాయెల్ ఇరాన్ నాయకత్వంపై దాడి చేయాలనుకున్నందునే అమెరికా ముందుగా దాడి చేసిందని అమెరికా విదేశాంగ మంత్రి మార్కో రూబియో ఆ తర్వాత వెల్లడించాడు. ఎందుకంటే, ఇజ్రాయెల్ ముందుగా దాడి చేసి ఉంటే ఆ ప్రాంతంలోని అమెరికా దళాలకు ప్రమాదం ఉండేదని వివరించాడు. ఈ వివాదంలో ఇజ్రాయెల్ అడుగుజాడల్లో అమెరికా నడిచి ఉండవచ్చని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. అయితే, ట్రంప్ ఈ అభిప్రాయంతో విభేదించాడు.

## శత్రుత్వాలు
### మొదటి వారం (ఫిబ్రవరి 28 - మార్చి 6)

ఫిబ్రవరి 27న మధ్యాహ్నం 3:38 గంటలకు (EST) డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఎయిర్ ఫోర్స్ వన్ విమానంలో టెక్సాస్ లోని కార్పస్ క్రీస్టీకి ప్రయాణిస్తూ ఆపరేషన్ ఎపిక్ ఫ్యూరీని ప్రారంభించాలని ఆదేశించాడు. మరుసటి రోజు ఉదయం 9:45 గంటల (IRST) ప్రాంతంలో అమెరికా క్షిపణులు, డ్రోన్లు, ఇజ్రాయెల్ యుద్ధ విమానాలు ఇరాన్‌పై దాడులు చేయడం ప్రారంభించాయి.

ఈ దాడి రంజాన్ పవిత్ర మాసం ప్రారంభంలో జరిగింది, ముస్లింలు ఈ సమయంలో సూర్యోదయం నుండి సూర్యాస్తమయం వరకు ఉపవాసం పాటిస్తారు.

ఈ ఆపరేషన్‌కు ఇజ్రాయెల్ 'ఆపరేషన్ రోరింగ్ లయన్' అని నామకరణం చేసింది.  ఇజ్రాయెల్ ఎయిర్ ఫోర్స్ (IAF) తమ చరిత్రలో అతిపెద్ద యుద్ధ విన్యాసంలో సుమారు 200 యుద్ధ విమానాలను ఉపయోగించి, పశ్చిమ, మధ్య ఇరాన్‌లలోని 500 సైనిక లక్ష్యాలపై దాడులు చేసినట్లు తెలిపింది, వీటిలో వాయు రక్షణ వ్యవస్థలు, క్షిపణి లాంచర్లు కూడా ఉన్నాయి. ఇరాన్ నౌకాదళ నౌకలను కూడా లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు. ఇజ్రాయెల్ తరువాత తెలిపిన ప్రకారం, తమ ప్రాథమిక దాడులలో 24 గంటల్లో 1,200 కంటే ఎక్కువ బాంబులను ప్రయోగించారు. అమెరికాకు చెందిన డజన్ల కొద్దీ విమానాలు మధ్యప్రాచ్యంలో ఉన్న స్థావరాల నుండి, అలాగే ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ విమాన వాహక నౌకల నుండి దాడులు నిర్వహించినట్లు ఒక అమెరికా అధికారి తెలిపారు.

ఇరాన్ ఇంటర్నేషనల్, ఇరానియన్ స్టూడెంట్స్ న్యూస్ ఏజెన్సీ (ISNA) నివేదికల ఆధారంగా, పలు సైనిక స్థావరాలపై దాడులు జరగడంతో ఇస్లామిక్ రివల్యూషనరీ గార్డ్ కార్ప్స్ (IRGC)కి చెందిన వేలాది మంది సిబ్బంది, అందులో పలువురు ఉన్నత అధికారులు కూడా చంపబడ్డారు లేదా గాయపడ్డారని తెలిపింది. పలు దాడులు టెహ్రాన్‌లోని పాశ్చర్ స్ట్రీట్ జిల్లాలో జరిగాయి, ఇది అలీ ఖమేనీ నివాసం, అధ్యక్ష భవనం, జాతీయ భద్రతా మండలి కార్యాలయాలు ఉన్న ప్రాంతం. రేవు పట్టణం బుషెర్‌పై కూడా దాడులు జరిగాయని నివేదించబడింది, అయితే అక్కడి అణు రియాక్టర్‌కు ఏదైనా నష్టం జరిగిందా అన్నది స్పష్టంగా లేదు. మార్చి 2న, యు.ఎన్. అణు వాచ్‌డాగ్ అధిపతి రాఫెల్ గ్రోస్సి మాట్లాడుతూ, అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ దాడులలో అణు కేంద్రాలపై దాడులు జరిగినట్లు సూచించే ఆధారాలు ఏవీ లేవని చెప్పారు.

దాడులతో పాటు ఇరాన్ మౌలిక సదుపాయాలు, మీడియా, ఫోన్ యాప్‌ల (బాడేసబా క్యాలెండర్ ప్రార్థన యాప్‌తో సహా) పై సైబర్ దాడులు కూడా జరిగాయి, వీటిలో తమ ప్రభుత్వంపై తిరుగుబాటు చేయాలని ఇరానియన్లకు పిలుపునిచ్చిన సందేశాలు ఉన్నాయి. ఈ సైబర్ దాడుల కారణంగా ఇరాన్‌లో దాదాపుగా ఇంటర్నెట్ సేవలు నిలిచిపోయాయి, ఇవి 60 గంటలకు పైగా కొనసాగాయి. కనెక్టివిటీ సాధారణ స్థాయిలలో 1–4%కి పడిపోయింది, దీనివల్ల ప్రభుత్వ కమ్యూనికేషన్లు, ప్రభుత్వ మీడియా, ప్రజా సేవలకు అంతరాయం ఏర్పడింది.

ఇజ్రాయెల్ సైనిక అధికారుల ప్రకారం, తమ దాడులకు ముందు నెలల తరబడి ప్రణాళికలు రచించారు, ఇది తమ లక్ష్యాలను ఖచ్చితంగా గుర్తించడానికి, "వ్యూహాత్మక ఆశ్చర్యానికి గురిచేయడానికి", అమెరికా మద్దతు పొందడానికి సహాయపడిందని చెప్పారు. ఇజ్రాయెల్ గతంలో ఇరాన్‌పై చేసిన దాడులు ఎక్కువగా రాత్రిపూట జరిగేవి, కానీ ఈసారి ఉదయం దాడులు చేయడం వల్ల ఆశ్చర్యపరిచే వ్యూహానికి మరింత బలం చేకూరింది. దాడులు ప్రారంభమైన తర్వాత, ఇరాన్ నుండి ప్రతీకార దాడులను ఆశించిన ఇజ్రాయెల్ అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటించింది, తమ పౌరులను సురక్షిత ప్రాంతాలలో ఉండాలని హెచ్చరించింది. ఇజ్రాయెల్ ఇప్పటికే విధుల్లో ఉన్న 50,000 మంది రిజర్విస్టులకు అదనంగా మరో 20,000 మందిని పిలిపించింది. ఇజ్రాయెల్ ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ తన ఆసుపత్రి కార్యకలాపాలను భూగర్భంలోకి మార్చింది. ఇరాన్ ఇంటర్నేషనల్ నివేదిక ప్రకారం, ఇజ్రాయెల్ సైనిక పరిశ్రమలు, మౌలిక సదుపాయాలకు సమీపంలో నివసిస్తున్న ఇరాన్ పౌరులను వెంటనే ఖాళీ చేసి సురక్షిత ప్రాంతాలకు వెళ్లాలని ఇజ్రాయెల్ హెచ్చరించింది.

ఫిబ్రవరి 28న వేకువజామున 2:30 గంటలకు (EST), డొనాల్డ్ ట్రంప్ "ట్రూత్ సోషల్" లో ఎనిమిది నిమిషాల వీడియో ప్రకటనను విడుదల చేశాడు. అందులో ఇరాన్‌పై అమెరికా దాడుల ఉద్దేశ్యం ఆ దేశంలో పరిపాలన మార్చడమే అని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఇరాన్ "ప్రమాదకర కార్యకలాపాలు" అమెరికాకు, దాని మిత్రదేశాలకు ముప్పుగా పరిణమించాయని ట్రంప్ అన్నాడు. అతను ఇరాన్ బందీ సంక్షోభం, హమాస్, హిజ్బుల్లా వంటి ప్రాక్సీలకు ఇరాన్ మద్దతు, అలాగే నిరసనకారులపై ఇరాన్ సాగించిన హత్యలను ఉదహరించాడు. ట్రంప్, బెంజమిన్ నెతన్యాహు ఇద్దరూ ఇరాన్ వద్ద అణ్వాయుధాలు ఉండే అవకాశమున్న ముప్పు గురించి హెచ్చరించారు. అలాగే తమ ప్రభుత్వాన్ని కూలదోయాలని ఇరాన్ ప్రజలకు పిలుపునిచ్చారు. ఇజ్రాయెల్ రక్షణ మంత్రి ఇజ్రాయెల్ కాట్జ్ ఈ దాడులను "ముందస్తు దాడి" అని అభివర్ణించారని, ఇజ్రాయెల్ రాజ్యానికి ఉన్న ముప్పును తొలగించడానికి ఈ దాడులు ఉద్దేశించబడ్డాయని *ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇజ్రాయెల్* నివేదించింది. ఇరాన్ అమెరికాపై దాడి చేయడానికి ప్రణాళిక వేసిందనే ఆరోపణలను ఇరాన్ తీవ్రంగా ఖండించింది, అమెరికా సాయుధ దళాల దూకుడు వైఖరిని సాక్ష్యంగా చూపించింది.

కొద్ది గంటల వ్యవధిలో ఇరాన్ దళాలు ప్రతిస్పందిస్తూ, 'ఆపరేషన్ ట్రూ ప్రామిస్ IV' పేరుతో క్షిపణులను ప్రయోగించాయి. పన్నెండు రోజుల యుద్ధంతో పోలిస్తే ఈ తక్షణ ప్రతిస్పందన ఇరాన్ కమాండ్ నిర్మాణంలో మార్పును సూచిస్తుందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.

ఇరాన్ టెల్ అవీవ్, హైఫాలలో ఇజ్రాయెల్ లక్ష్యాలపై దాడులు జరిపింది. అలాగే పర్షియన్ గల్ఫ్ ప్రాంతంలోని అనేక దేశాలపై కూడా దాడులు జరిపింది. గల్ఫ్ దేశాలలో దాడులు జరిగినట్లు నివేదించబడింది. ప్రధాన లక్ష్యాలలో బహ్రెయిన్ రాజధాని మనామా, కువైట్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ రాజధాని అబుదాబి, సౌదీ అరేబియాలోని రియాద్, ఈస్టర్న్ ప్రావిన్స్ ఉన్నాయి. ఇరాక్‌లోని కుర్దిస్తాన్ ప్రాంతంలో ఉన్న ఎర్బిల్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం, ఎర్బిల్‌లోని అమెరికా కాన్సులేట్ జనరల్ కూడా దాడులకు గురయ్యాయి. ఖతార్‌లోని అల్ ఉదీద్ ఎయిర్ బేస్, కువైట్‌లోని అలీ అల్ సలేం ఎయిర్ బేస్, యూఏఈలోని అల్ దఫ్రా ఎయిర్ బేస్, బహ్రెయిన్‌లోని అమెరికా నేవీ ఫిఫ్త్ ఫ్లీట్ ప్రధాన కార్యాలయం తదితర అమెరికా స్థావరాలపై దాడులు చేసినట్లు ఇరాన్ నివేదించింది. ఈ దాడులలో షాహెద్ డ్రోన్లను ఉపయోగించినట్లు స్థానిక వర్గాలు తెలిపాయి. ఇవి ఇరాన్, దాని ప్రాక్సీలు (హమాస్, హిజ్బుల్లాతో సహా) ఎక్కువగా ఉపయోగించే ఆయుధాలలో ఒకటి.

రాయిటర్స్‌లోని ఒక విశ్లేషణ ప్రకారం, గల్ఫ్ దేశాలపై క్షిపణులను ప్రయోగించడం ద్వారా ఇరాన్ తమకు ముప్పు కలిగిస్తుందని గల్ఫ్ దేశాలు గ్రహించేలా చేసింది. దీనివల్ల ఆ దేశాలు అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ దాడులకు మద్దతు ఇచ్చే అవకాశం ఉంది. మాజీ సీఐఏ డైరెక్టర్ డేవిడ్ పెట్రేయస్ కూడా ఇదే అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశారు. ఇతర గల్ఫ్ దేశాలను లక్ష్యంగా చేసుకోవడం బహుశా ఇరాన్ చేసిన వ్యూహాత్మక తప్పు అని, ఇది మరిన్ని దేశాలను యుద్ధంలోకి లాగవచ్చని ఆయన అన్నారు. పొరుగు దేశాలపై దాడులకు అధ్యక్షుడు పెజెష్కియాన్ క్షమాపణలు చెప్పినప్పటికీ, దాడులను ఆపమని సాయుధ దళాలను ఆదేశించినప్పటికీ, రివల్యూషనరీ గార్డ్స్ దాడులను కొనసాగించారు. ఇది ఇరాన్ ప్రభుత్వంలోని నాయకత్వ చీలికను బట్టబయలు చేసింది.

ఇరాన్ అగ్రశ్రేణి భద్రతా అధికారి అలీ లారిజాని మార్చి 1న మధ్యంతర నాయకత్వ మండలిని ప్రకటించాడు. అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌లు ఇరాన్‌ను ముక్కలు చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాయని ఆరోపించాడు. వేర్పాటువాద గ్రూపులు చర్యలకు దిగితే తీవ్ర పరిణామాలు ఎదుర్కోవలసి వస్తుందని హెచ్చరించాడు. ఇరాన్‌లో "పెద్ద సంఖ్యలో నాయకత్వం" చంపబడిందని ట్రంప్ ఎన్బీసి న్యూస్‌కు తెలిపాడు. ఇజ్రాయెల్ ఇరాన్ లక్ష్యాలపై కొత్త దాడులను ప్రారంభించింది.

ఇజ్రాయెల్, యూఏఈ, ఖతార్, కువైట్, బహ్రెయిన్, జోర్డాన్, సౌదీ అరేబియాలపై ఇరాన్ క్షిపణులు, డ్రోన్‌లను ప్రయోగించింది. సైప్రస్‌పై దాడులు జరిగినట్లు యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ మొదట నివేదించింది, కానీ తరువాత అది జరగలేదని ధృవీకరించింది.  ఒమన్ తీరంలో పలావ్ జెండా ఉన్న 'స్కైలైట్', మార్షల్ ఐలాండ్స్ జెండా ఉన్న 'MKD VYOM' అనే రెండు చమురు ట్యాంకర్లు లక్ష్యంగా చేసుకోబడ్డాయి. హార్ముజ్ జలసంధి ద్వారా నౌకల రవాణా నిలిచిపోయింది, అనేక చమురు ట్యాంకర్లతో సహా 150 సరుకు రవాణా నౌకలు నిలిచిపోయాయి.

తదుపరి ఇరాన్ దాడులను నివారించడానికి, E3 (యుకె, ఫ్రాన్స్, జర్మనీ) దేశాలు డ్రోన్లు, బాలిస్టిక్ క్షిపణులకు వ్యతిరేకంగా అవసరమైతే "అనుపాత సైనిక రక్షణ చర్యలకు" మద్దతు ఇవ్వాలని నిర్ణయించాయి, ఇది ప్రత్యక్ష ప్రమేయం సంభావ్యతను సూచిస్తుంది. బ్రిటీష్ ప్రధానమంత్రి కైర్ స్టార్మర్ ఇరాన్‌పై "రక్షణాత్మక" దాడుల కోసం అమెరికా బ్రిటీష్ స్థావరాలను ఉపయోగించవచ్చని చెప్పారు. ఇరాన్ డ్రోన్ దాడులను విఫలం చేయడానికి ఉక్రేనియన్, ఇతర నిపుణులు గల్ఫ్ ప్రయత్నాలకు సహాయం చేస్తారని వెల్లడించారు. అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ దాడుల కోసం సౌదీ గగనతలం మూసివేయబడినందున, ఇరాన్ తదుపరి చొరబాట్లపై సైనిక బలగాలను ఉపయోగించాలనే ఉద్దేశాన్ని అమెరికా మద్దతుతో ప్రిన్స్ సల్మాన్ ప్రతిజ్ఞ చేసినట్లు సిఎన్ఎన్ (CNN) నివేదించింది. ఇరాన్ దాడులను అతను "పిరికి చర్యలు" గా అభివర్ణించాడు. తదుపరి చర్చలకు ఇరాన్ ప్రతిపాదనను అమెరికా అంగీకరించిందని మార్చి 1న ట్రంప్ ప్రకటించాడు. 'డైలీ మెయిల్' కు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో ట్రంప్ ఈ ఆపరేషన్ నాలుగు వారాల కాలవ్యవధిలో పూర్తి చేయాల్సి ఉందని తెలిపాడు. అయితే, అలీ లారిజాని ఆ తర్వాత చర్చలను తోసిపుచ్చాడు.

మార్చి 2న, కువైట్‌లోని అమెరికా రాయబార కార్యాలయం దాడికి గురైంది. ఆ తర్వాత నిరవధికంగా మూసివేయబడింది; ఎటువంటి ప్రాణనష్టం జరగలేదని నివేదించబడింది. అమెరికా జెండా గల ట్యాంకర్ 'స్టెనా ఇంపెరేటివ్', హోండురాస్ జెండా గల ట్యాంకర్ 'అతే నోవా' కూడా దాడికి గురయ్యాయి. IRGC కమాండర్ సలహాదారుగా ఉన్న సీనియర్ IRGC అధికారి ఒకరు మాట్లాడుతూ, హార్ముజ్ జలసంధి గుండా వచ్చే ఏ ఓడకైనా నిప్పుపెడతానని, ఆ ప్రాంతం నుండి ఏ చమురు బయటకు వెళ్లదని ఆయన అన్నారు.

ఖతార్ రెండు ఇరాన్ సుఖోయ్ Su-24 బాంబర్ విమానాలను కూల్చివేసింది, ఈ వివాదంలో ఇరాన్ విమానాన్ని కూల్చివేసిన మొదటి దేశంగా నిలిచింది. రాస్ లాఫన్ ఇండస్ట్రియల్ సిటీ, మెసైద్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియాలపై రెండు ఇరాన్ డ్రోన్లు దాడి చేసినట్లు ఖతార్ రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకటించింది. మార్చి 6న బ్లూమ్‌బెర్గ్, టోక్యోలోని ఎనర్జీ ఎకనామిక్స్ అండ్ సొసైటీ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ చేసిన ఉపగ్రహ చిత్ర విశ్లేషణ ప్రకారం, ఖతార్‌లోని ప్రధాన గ్యాస్ సదుపాయం అయిన రాస్ లాఫన్, "అపూర్వమైన షట్‌డౌన్" కి ముందు పాడైపోయినట్లు కనిపించలేదని, దీనివల్ల ఇంధన ధరలు పెరిగాయని నివేదించబడింది.

అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ నతంజ్ అణు కేంద్రంపై దాడి చేశాయి. అలాగే ఖతం-అల్-అన్బియా, గాంధీ ఆసుపత్రులపైనా దాడులు జరిగాయి. కువైట్ ఎయిర్ ఫోర్స్ కి చెందిన F/A-18 పైలట్ పొరపాటున మూడు అమెరికా F-15 ఫైటర్‌లను కాల్చివేశాడు. సౌదీ యాజమాన్యంలోని అల్ అరేబియా నివేదిక ప్రకారం, సాయంత్రం వేళ ఇజ్రాయెల్ ప్రత్యేక దళాలు, మొస్సాద్ కార్యకర్తలు ఇరాన్ లోపల ఒక గ్రౌండ్ ఆపరేషన్‌ను నిర్వహించారు; అయితే దీనికి సంబంధించి ఎలాంటి అదనపు సమాచారం నివేదించబడలేదు. మార్చి 3 నాటికి ఇజ్రాయెల్ అధికారులు ఈ నివేదికపై ఎటువంటి స్పందన ఇవ్వలేదు. అలాగే ఏ స్వతంత్ర వార్తా సంస్థ కూడా ఈ ఆరోపణలను ధృవీకరించలేదు.

ఇజ్రాయెల్, హిజ్బుల్లా పరస్పరం దాడులు చేసుకున్నాయి. ఖమేనీ హత్యకు ప్రతీకారంగా హిజ్బుల్లా ఇజ్రాయెల్‌పై రాకెట్లు, క్షిపణులను ప్రయోగించడం ప్రారంభించింది. ఒక సంవత్సరం పాటు ఇజ్రాయెల్ దాడుల తర్వాత ఇది "రక్షణాత్మక చర్య" అని హిజ్బుల్లా పేర్కొంది. ఇది తమను రక్షించుకోవడానికి చేసిన దాడి అని చెప్పింది. అంతేకాకుండా, ఇజ్రాయెల్ దురాక్రమణను ఆపడానికి, ఆక్రమిత లెబనాన్ భూభాగాల నుండి వెళ్లిపోవడానికి పోరాటాన్ని పునఃప్రారంభించినట్లు పేర్కొంది. ఈ చర్యకు ప్రస్తుత యుద్ధంతో సంబంధం లేదని నొక్కి చెప్పింది.> ఈ దాడుల తరువాత లెబనాన్ హిజ్బుల్లా సైనిక కార్యకలాపాలను నిషేధించింది. ఇజ్రాయెల్ రక్షణ దళం (IDF) ప్రతినిధి ఈ దాడిని "హిజ్బుల్లా ఇజ్రాయెల్ పై చేసిన అధికారిక యుద్ధ ప్రకటన"గా పరిగణించాలని అత్యవసర ప్రకటన చేశారు, ముప్పును "తొలగిస్తామని" ప్రతిజ్ఞ చేశారు. ఇజ్రాయెల్ దక్షిణ లెబనాన్‌పై దాడులు చేసింది. బీరుట్, బెకా లోయలపై కూడా దాడులు జరిగాయి. ఈ దాడులలో హిజ్బుల్లా ఇంటెలిజెన్స్ హెడ్‌క్వార్టర్స్ హెడ్ హుస్సేన్ మక్లెద్‌ను చంపినట్లు ఐడిఎఫ్ పేర్కొంది. లెబనాన్‌లోని పాలస్తీనియన్ ఇస్లామిక్ జిహాద్ సాయుధ విభాగం, అల్-ఖుద్స్ బ్రిగేడ్స్ అధిపతి అధమ్ అద్నాన్ అల్-ఒత్మాన్‌ను లెబనాన్‌లో ఐడిఎఫ్ చంపేసింది.

సైప్రస్ లోని అక్రోటిరిలో ఉన్న రాయల్ ఎయిర్ ఫోర్స్ స్టేషన్ స్థానిక కాలమానం ప్రకారం అర్ధరాత్రి సమయంలో డ్రోన్ దాడికి గురైంది, దీని వల్ల స్వల్ప నష్టం జరిగింది. సైప్రస్‌పై మరో దాడి జరిగిన తర్వాత, గ్రీస్ స్పందిస్తూ సైప్రస్‌ను ఇరాన్ భవిష్యత్తు దాడుల నుంచి రక్షించడానికి యుద్ధ నౌకలను, F-16 యుద్ధ విమానాలను పంపుతామని ప్రకటించింది. ఆ రోజు సాయంత్రం IRGC జనరల్ సర్దార్ జబ్బారీ మాట్లాడుతూ, సైప్రస్ ద్వీపంలో అమెరికా ఉనికి ఉందని, ఇరాన్ "అమెరికన్లు వదిలి వెళ్లవలసి వచ్చేంత తీవ్రతతో" ద్వీపంపై దాడి చేయాలని యోచిస్తోందని వ్యాఖ్యానించాడు. ఇరాన్ అనుకూల ఉగ్రవాద గ్రూపు, ఇరాకీ గార్డియన్స్ ఆఫ్ బ్లడ్ బ్రిగేడ్స్ బాగ్దాద్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం సమీపంలోని అమెరికా విక్టరీ బేస్‌పై, ఎర్బిల్‌లో జరిగిన దాడులకు బాధ్యత వహించాయి. ఇరాక్‌లోని ఇస్లామిక్ రెసిస్టెన్స్ గ్రూప్ ఎర్బిల్‌లోని అమెరికా ఆస్తులపై 23 కి పైగా డ్రోన్ దాడులకు బాధ్యత వహించింది.

మార్చి 3న, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ దాడులు జాతీయ భద్రతా మండలి (SNSC) ప్రధాన కార్యాలయాన్ని ధ్వంసం చేశాయి. టెహ్రాన్‌లోని ఎక్స్‌పీడియెన్సీ డిసర్న్‌మెంట్ కౌన్సిల్ భవనం, ఇజ్రాయెల్ అధికారులు తెలిపిన ప్రకారం 'మిన్ జదాయి' అనే భూగర్భ అణు ఆయుధాల కేంద్రం కూడా ధ్వంసమయ్యాయి. ఈ దాడులు బుషెర్ అణువిద్యుత్ కేంద్రానికి సుమారు 12 కిలోమీటర్ల దూరంలో జరిగాయి, దీంతో రష్యా ఏజెన్సీ రోసాటోమ్ ఇరాన్ అధికారులతో కమ్యూనికేషన్ కోల్పోవడం వల్ల కొత్త యూనిట్ల నిర్మాణాన్ని నిలిపివేసింది, అనవసరమైన సిబ్బందిని ఖాళీ చేయించింది.

అమెరికా దళాలు ప్రధానంగా గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్‌లో ఇరాన్ నౌకాదళ సామర్థ్యాలను తీవ్రంగా దెబ్బతీశాయని అమెరికా అధికారులు తెలిపారు, అక్కడ అనేక ఇరానియన్ యుద్ధనౌకలు నాశనం చేయబడ్డాయని, కీలక స్థావరాలు ధ్వంసమయ్యాయని నివేదించారు. వైమానిక దాడి శిధిలాలు యునెస్కో వరల్డ్ హెరిటేజ్ సైట్ అయిన గోలెస్తాన్ ప్యాలెస్‌ను దెబ్బతీశాయి. యునెస్కో ఆస్తిని దెబ్బతీయడం అంతర్జాతీయ చట్టాలకు విరుద్ధమని యునెస్కో ఒక ప్రకటన విడుదల చేసింది.

మార్చి 3న లెబనాన్‌పై భూతల దండయాత్రకు ఇజ్రాయెల్ కాట్జ్ అనుమతి ఇచ్చాడు. ఆ తరువాత ఇజ్రాయెల్ బలగాలు (91వ డివిజన్) దక్షిణ లెబనాన్‌లోకి భూతల చొరబాటు చేశాయి. ఉత్తర ఇజ్రాయెల్ ప్రజలకు హిజ్బుల్లా నుండి రక్షణ కల్పించడానికి "భద్రతా పొర"ను ఏర్పాటు చేయడం దీని లక్ష్యం. ఇజ్రాయెల్-లెబనాన్ సరిహద్దులోని హిజ్బుల్లా మౌలిక సదుపాయాలను నాశనం చేయాలని వారు భావించారు. ఈ ముందస్తు దాడులు కఫార్కెలా, కౌజా వరకు చేరుకున్నాయని లెబనీస్ ప్రభుత్వం నివేదించింది. దీంతో 2024 ఇజ్రాయెల్-లెబనాన్ కాల్పుల విరమణ ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘిస్తూ ఇజ్రాయెల్ కార్యకలాపాలు పెరుగుతుండటంతో, కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన సరిహద్దు పోస్టుల నుండి లెబనీస్ సైన్యం దళాలను మోహరించింది. ఖుద్స్ దళం లెబనాన్ శాఖ కమాండర్ దావూద్ అలిజాదేను టెహ్రాన్‌లో చంపినట్లు ఇజ్రాయెల్ నివేదించింది.

ఇరాన్ దోహా విమానాశ్రయంపై దాడి చేయడానికి ప్రయత్నించిన తర్వాత, ఖతార్ ఇరాన్‌పై దాడి చేసిందని, రెండు ఇరాన్ Su-24 బాంబర్‌లను ఖతార్ కూల్చివేసిందని పాశ్చాత్య దౌత్యవేత్తలు, ఇతర వర్గాలు ది జెరూసలేం పోస్ట్‌కు తెలిపాయి. ఖతార్ దాడుల గురించి ఛానల్ 12 కూడా నివేదించింది. ఖతార్ ఇరాన్‌పై దాడిలో చేరిందనే ఆరోపణలను ఖతార్ విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రతినిధి మజేద్ అల్-అన్సారీ తీవ్రంగా ఖండించారు.

అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ దాడులు కొనసాగితే మధ్యప్రాచ్యంలోని అన్ని ఆర్థిక కేంద్రాలను తాకుతామని ఒక IRGC జనరల్ హెచ్చరించాడు. ఏవైనా రక్షణ కోసం ఐరోపా దేశాలు సైన్యాన్ని పంపితే అది యుద్ధ చర్యగా పరిగణించబడుతుందని అబ్బాస్ అరాగ్చి అన్నాడు.

మార్చి 4న అమెరికా విదేశాంగ మంత్రి మార్కో రూబియో ఇరాన్‌పై అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ దాడుల తీవ్రత పెరుగుతుందని ప్రకటించాడు. ఇజ్రాయెల్ దాడులు బసిజ్ ప్రధాన కార్యాలయాన్ని తాకాయి. మోజ్తబా ఖమేనీ వైమానిక దాడి నుండి బయటపడ్డాడు. ఖతార్ భూభాగంలో IRGC సెల్‌గా పనిచేస్తున్న పది మంది వ్యక్తులను ఖతార్ అరెస్టు చేసింది. సైనిక మౌలిక సదుపాయాలపై డేటాను సేకరిస్తున్నారని, వారిలో కొందరు డ్రోన్‌లను ఉపయోగించడానికి శిక్షణ పొందారని తెలిపింది. టెహ్రాన్‌పై రష్యాలో తయారైన ఇరానియన్ యాక్-130 ఫైటర్ జెట్‌ను F-35I "అదిర్" కూల్చివేసిందని IDF ప్రకటించింది.గాలికి-గాలి పోరాటంలో మానవ ఫైటర్ జెట్‌ను ఎఫ్-35 కూల్చివేయడం ఇదే మొదటిసారి, అలాగే 1985 తర్వాత ఇజ్రాయెల్ ఎయిర్ ఫోర్స్ విమానాన్ని కూల్చివేయడం ఇదే మొదటిసారి.

ఇరాన్ అల్ ఉదీద్ ఎయిర్ బేస్, అరాంకోకు చెందిన రాస్ తనురా చమురు శుద్ధి కేంద్రంపై దాడులు చేసింది. ఇరాన్ దాడులను దృష్టిలో ఉంచుకుని సైప్రస్‌లోని అనవసర కార్మికులను ఖాళీ చేయాలని అమెరికా ఆదేశించింది. అలాగే దేశానికి ప్రయాణ హెచ్చరికను జారీ చేసింది.

హిజ్బుల్లా దక్షిణ లెబనాన్‌లో ట్యాంక్ వ్యతిరేక దాడులను ప్రారంభించింది.

ఇరాన్ భూభాగం నుండి ప్రయోగించబడిన బాలిస్టిక్ క్షిపణి టర్కీ గగనతలంలోకి ప్రవేశించగా నాటో సమగ్ర వాయు రక్షణ వ్యవస్థలు దానిని అడ్డుకున్నాయి. ఇది ప్రాంతీయ వివాదంలో గణనీయమైన పెరుగుదలను సూచిస్తుంది. క్షిపణి హతయ్ ప్రావిన్స్‌లోని డార్టియోల్‌లో దిగడంతో టర్కీ తన ఆత్మరక్షణ హక్కును నొక్కి చెప్పింది. టర్కీని రక్షించడానికి కూటమి కట్టుబడి ఉందని నాటో సెక్రటరీ జనరల్ మార్క్ రుట్టే పేర్కొన్నారు. దౌత్యపరమైన ప్రతిస్పందనలో, ఇరాన్ టర్కీని ఉద్దేశపూర్వకంగా లక్ష్యంగా చేసుకోలేదని అధికారికంగా ఖండించింది, "సాంకేతిక లోపం" వల్లే అలా జరిగిందని ఆపాదించింది. ఈ ఖండనలు ఉన్నప్పటికీ, తదుపరి వైమానిక ముప్పులను ఎదుర్కొనేందుకు, నాటో ఆర్టికల్ 4 అమలు చేసే అవకాశం గురించి టర్కీ విదేశాంగ మంత్రి హకన్ ఫిదాన్, మిత్రదేశాల నాయకత్వంతో అత్యవసర చర్చలు జరిపారు. ఇది కూటమి ఉమ్మడి రక్షణ విధానాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ఉద్దేశించబడింది.

భారతదేశంలోని విశాఖపట్నంలో జరిగిన ఇంటర్నేషనల్ ఫ్లీట్ రివ్యూ 2026, బహుపాక్షిక ఎక్సర్‌సైజ్ మిలన్ (మల్టీలేటరల్ ఎక్సర్‌సైజ్ మిలన్) లో పాల్గొని ఇరాన్‌కు తిరిగి వస్తున్న ఇరాన్ నౌకాదళ ఫ్రిగేట్ IRIS దేనా, శ్రీలంకలోని గాలేకు దక్షిణంగా 40 నాటికల్ మైళ్ల (nmi) దూరంలో అమెరికా నేవీ జలాంతర్గామి U.S.S షార్లెట్ దాడిలో మునిగిపోయింది. ఆ ఎక్సర్‌సైజ్‌లో పాల్గొనే నౌకలు ఎలాంటి మందుగుండు సామాగ్రిని తీసుకెళ్లరాదని నియమం ఉంది. అమెరికా కూడా తన సముద్ర గస్తీ విమానాన్ని ఆ ఎక్సర్‌సైజ్‌కు పంపినందున, 'దేనా' నౌక రక్షణ లేనిదని అమెరికాకు తెలిసివుంటుంది. ఫాక్‌లాండ్స్ యుద్ధంలో బ్రిటిష్ వారు జనరల్ బెల్గ్రానోను ముంచివేసిన తర్వాత క్రియాశీల యుద్ధంలో జలాంతర్గామి ముంచిన మొదటి ఓడ ఇది. అలాగే, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత అమెరికా జలాంతర్గామి ముంచిన మొదటి నౌక కూడా ఇదే. ఆ నౌక వేకువజామున ప్రమాద సంకేతాన్ని పంపగా, శ్రీలంక నౌకాదళం, శ్రీలంక వైమానిక దళం తక్షణమే గాలింపు, సహాయక చర్యలను చేపట్టాయి. శ్రీలంక నౌకాదళం 32 మందిని రక్షించి, వారిని గాలే నేషనల్ ఆసుపత్రికి తరలించింది. అక్కడ వారు అలసట, పేలుడు సంబంధిత గాయాలకు వైద్య చికిత్స పొందారు. అలాగే 87 మృతదేహాలను కూడా స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఇరాన్ సైన్యం ప్రకారం, ఈ దాడిలో 104 మంది ఇరానియన్లు మరణించగా, 32 మంది గాయపడ్డారు. 'దేనా' పై దాడి జరిగిన తర్వాత, 183 మంది నావికులతో కూడిన ల్యాండింగ్ షిప్ IRIS లవన్ (IRIS Lavan) మార్చి 4 సాయంత్రం భారతదేశంలోని కొచ్చిలో ఆశ్రయం పొందిందని కూడా నివేదించబడింది.

జమా ఇస్లామియా (JI) అని పిలువబడే లెబనాన్ ఇస్లామిక్ గ్రూప్, తమ ప్రధాన కార్యాలయాన్ని IDF నాశనం చేసిందని తెలిపింది. దీనిని అల్-ఐన్ (Al-Ain) న్యూస్ ధృవీకరించింది.

అజర్‌బైజాన్ ప్రభుత్వం మార్చి 5న ఇరాన్ నుండి వచ్చిన రెండు డ్రోన్లు అజర్‌బైజాన్‌లోని నఖ్చివాన్ ఎక్స్‌క్లేవ్‌పై దాడి చేశాయని, ఒక విమానాశ్రయం దెబ్బతిన్నదని, ఇద్దరు పౌరులు గాయపడ్డారని తెలిపింది. అజర్‌బైజాన్ ఇరాన్ నుండి తమ దౌత్యవేత్తలను ఉపసంహరించుకుంది, అలాగే సైనికపరంగా ప్రతిస్పందిస్తామని హామీ ఇచ్చింది. ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రి అబ్బాస్ అరాగ్చి ఇది ఇజ్రాయెల్ ఫాల్స్ ఫ్లాగ్ దాడిగా (ఇతరులు చేసినట్లుగా తప్పుగా చూపించే దాడి) సూచించాడు, ఇస్లామిక్ రివల్యూషనరీ గార్డ్ కార్ప్స్ (IRGC) అనుబంధ టెలిగ్రామ్ (Telegram) ఛానెల్ నఖ్చివాన్‌లో జరిగిన దాడికి బాధ్యత వహించినట్లు అజర్ న్యూస్ నివేదించింది. యుకె రక్షణ మంత్రి జాన్ హీలీ పర్యటనలో సైప్రస్‌లోని యుకె సైనిక స్థావరాలలో రెండుసార్లు అలారాలు మోగాయి, స్థానిక జనాభాలో విస్తృత భయాందోళనలు రేకెత్తించాయి. అయితే రెండు సందర్భాల్లోనూ క్షిపణులు సైప్రస్ వైపు వెళ్లలేదని స్థావరాలు ధృవీకరించాయి. ఇరాన్ డ్రోన్‌ల నుండి జోర్డాన్ గగనతలాన్ని రక్షించడానికి సైప్రస్‌లోని యుకె స్థావరాలు ఉపయోగించబడతాయని కైర్ స్టార్మర్ ధృవీకరించాడు, సైప్రస్‌ను రక్షించడానికి యుద్ధనౌకలను పంపుతామని ఇటలీ, నెదర్లాండ్స్, స్పెయిన్ ధృవీకరించాయి. ఐర్లాండ్ సైప్రస్‌ను రక్షించడానికి సిద్ధంగా ఉంటుందని, అభ్యర్థిస్తే ఐరోపా రక్షణ కూటమిలో చేరుతామని పేర్కొంది. లెబనాన్‌లోని బెద్దావిలో హమాస్ అధికారి వాస్సిమ్ అత్తల్లా అల్-అలీని ఐడీఎఫ్ (IDF) హతమార్చింది.

యుద్ధం ఎంతకాలం కొనసాగుతుందనే దానికి "సమయ పరిమితులు లేవు" అని మార్చి 6న ట్రంప్ చెప్పాడు, హెగ్‌సెత్ ఈ యుద్ధం "ఇప్పుడే ప్రారంభమైంది" అని పేర్కొన్నాడు. దక్షిణ లెబనాన్‌లో UNIFIL (United Nations Interim Force in Lebanon)లో చేరిన ముగ్గురు ఘనా శాంతి పరిరక్షకులు క్షిపణి దాడిలో గాయపడ్డారు. ఈ దాడిలో ఒక ఫ్రెంచ్ సైనికుడు మరణించాడని మార్చి 13న ఫ్రెంచ్ అధ్యక్షుడు ఇమ్మాన్యుయేల్ మాక్రాన్ ప్రకటించాడు. ఇరాన్ ట్యాంకర్ ఐరిస్ బుషెర్ (IRIS Bushehr)ను శ్రీలంక నౌకాదళం నిర్బంధించింది, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత తటస్థ దేశంలో యుద్ధనౌకను నిర్బంధించడం ఇదే మొదటిసారి.

అజర్‌బైజాన్‌లో, ఇరాన్‌తో సంబంధం ఉన్న ఉగ్రవాద కుట్రను స్థానిక చట్ట అమలు సంస్థలు అడ్డుకున్నాయి. వీరు బాకు-టిబిలిసి-సెహాన్ చమురు పైప్‌లైన్‌ను, ఇజ్రాయెల్ రాయబార కార్యాలయాన్ని, బాకులోని ప్రార్థనా మందిరాలను ధ్వంసం చేయడానికి కుట్ర పన్నారని ఆరోపించబడింది. అదే రోజు విచారణ ప్రారంభమైంది, నిందితులు ఇస్లామిక్ స్టేట్‌కు చెందిన "విలయతి-ఖొరాసన్", IRGC సెల్‌లో భాగమని గుర్తించబడింది.

### రెండవ వారం (మార్చి 7 - 13)

మార్చి 7న, అమెరికా మూడవ విమాన వాహక నౌక యు.ఎస్.ఎస్ జార్జ్ హెచ్. డబ్ల్యూ. బుష్ ను మధ్యప్రాచ్యానికి పంపింది. ఆ ప్రాంతంలో బ్రిటిష్ ప్రయోజనాలను రక్షించడానికి బ్రిటన్ విమాన వాహక నౌక, HMS ప్రిన్స్ ఆఫ్ వేల్స్, అధునాతన సంసిద్ధతలో ఉంచబడింది.

మార్చి 7 నుండి, పొరుగు దేశాల నుండి దాడి జరిగితే తప్ప, ఇరాన్ వారిపై దాడులను ఆపివేస్తుందని పెజెష్కియాన్ విలేకరులకు చెప్పాడు. అయినప్పటికీ, దుబాయ్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం తరువాత ఇరాన్ డ్రోన్ల దాడికి గురైంది. వారం రోజుల పాటు జరిగిన శత్రుత్వాల తర్వాత, ఇరాన్ వద్ద సుమారు ఒక వెయ్యి బాలిస్టిక్ క్షిపణులు మాత్రమే మిగిలి ఉండవచ్చని NDTV నివేదించింది.

మార్చి 8న, ఖమేనీ రెండవ కుమారుడు మోజ్తబా ఖమేనీ ఇరాన్ కొత్త సుప్రీం లీడర్‌గా నియమించబడ్డాడు.

మార్చి 8న, అమెరికా సెంట్రల్ కమాండ్ X (ట్విట్టర్)లో పర్షియన్, అరబిక్ భాషలలో ఒక సందేశాన్ని పోస్ట్ చేసింది, ఇది ఇరాన్ పౌరులను ఇళ్ళలోనే ఉండాలని తీవ్రంగా కోరుతూ "జనాభా ఎక్కువగా ఉన్న పౌర ప్రాంతాలను ఉపయోగించి వన్-వే అటాక్ డ్రోన్లు, బాలిస్టిక్ క్షిపణులను ప్రయోగించడం ద్వారా ఇరాన్ పాలకులు అమాయకుల జీవితాలను ఉద్దేశపూర్వకంగా ప్రమాదంలో పడేస్తున్నారు" అని ఆరోపించింది.

ఇజ్రాయెల్ వైమానిక దాడులు ఇరాన్ చమురు నిల్వ కేంద్రాలను తాకాయి, దీని వల్ల నలుగురు మరణించారు. టెహ్రాన్ సమీపంలోని ఇంధన డిపోలపై దాడుల కారణంగా సమీప వీధుల వెంబడి "అగ్ని నది" పారింది. నగరం దట్టమైన నల్లటి పొగ మేఘాలతో కప్పబడింది, దీనివల్ల పరిసర ప్రాంతంలో విషపూరితమైన నల్ల ఆమ్ల వర్షం (acid rain) పడింది. నివాసితులు ఇళ్లలోనే ఉండాలని, బయట ఉన్నప్పుడు మాస్క్‌లు ధరించాలని, ఆహారం, ఇంధనాన్ని ఆదా చేయాలని ఇరాన్ అధికారులు సూచించారు.

తమ అధికారులిద్దరూ విధులు నిర్వర్తిస్తుండగా మరణించారని కువైట్ నివేదించింది. అల్-ఖార్జ్‌లోని ఒక ప్రాంగణంపై జరిగిన దాడిలో ఇద్దరు వ్యక్తులు మరణించారని, 12 మంది గాయపడ్డారని సౌదీ పౌర రక్షణ సంస్థ తెలిపింది. అమెరికా సెంట్రల్ కమాండ్ ఇరాన్ దాడి వల్ల ఏడవ అమెరికా సైనికుడు మరణించాడని ప్రకటించింది.

యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ఇరాక్ వైపు వెళుతున్న ఇరాన్ డ్రోన్‌ను తమ దళాలు అడ్డుకున్నాయని ధృవీకరించింది. అదనంగా, భవిష్యత్తులో వచ్చే వైమానిక ముప్పులను గుర్తించడంలో సహాయపడటానికి ఆ ప్రాంతానికి ఒక మెర్లిన్ హెలికాప్టర్‌ను పంపాలని మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకటించింది.

ఇరానియన్ రెడ్ క్రెసెంట్ సొసైటీ ప్రకారం, యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పటి నుండి మొత్తం 65 పాఠశాలలు, 32 వైద్య సదుపాయాలు (ఆసుపత్రులు, ఫార్మసీలు వంటివి) లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు, 10,000 కంటే ఎక్కువ పౌర స్థావరాలు దెబ్బతిన్నాయి. మార్చి 9న, నాటో టర్కీ గగనతలం మీదుగా రెండవ బాలిస్టిక్ క్షిపణిని అడ్డుకున్నట్లు ధృవీకరించింది, అది గాజియాంటెప్ ప్రాంతంలో దిగింది. ఇంతలో, టర్కీ ఆరు F-16లు, ఎయిర్ డిఫెన్స్ సిస్టమ్‌లను నార్తర్న్ సైప్రస్‌లో భద్రతను నిర్ధారించడానికి మోహరించింది.

రష్యా అధ్యక్షుడు వ్లాదిమిర్ పుతిన్‌తో మాట్లాడిన తర్వాత డొనాల్డ్ ట్రంప్ "యుద్ధం చాలా వరకు పూర్తయింది" అని పేర్కొన్నాడు. అలాగే "మేము ఇప్పటికే అనేక విధాలుగా యుద్ధాన్ని గెలిచాము" అని కూడా అన్నాడు. ఆ రోజు తరువాత జరిగిన విలేకరుల సమావేశంలో ట్రంప్ తన కొన్ని వ్యాఖ్యలను వెనక్కి తీసుకున్నాడు, రక్షణ కార్యదర్శి పీట్ హెగ్‌సెత్‌కు మద్దతు ఇస్తూ యుద్ధం "కొత్త దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రారంభం" మాత్రమే అని, అది "త్వరలో" ముగుస్తుందని చెప్పాడు. అయితే, మంగళవారం నాడు ఇరాన్‌పై అమెరికా దాడులు "అత్యంత తీవ్రంగా" ఉంటాయని ట్రంప్ చెప్పాడు.

హిజ్బుల్లా నిరాయుధీకరణకు సిరియా అధ్యక్షుడు అహ్మద్ అల్-షారా మద్దతు ఇచ్చిన తరువాత, ఈ గ్రూప్ సిరియాలోని ఇంఖిల్‌ను లక్ష్యంగా చేసుకుంది.

దాదాపు డజను రాక్‌వెల్ B1-B బాంబర్‌లు ఐరోపాలోని స్థావరాలకు చేరుకున్నాయి. ఐదు బాంబర్‌లు యుకె లోని ఫెయిర్‌ఫోర్డ్ రాయల్ ఎయిర్ ఫోర్స్ బేస్‌లో దిగి మూడు బోయింగ్ బి-52 స్ట్రాటోఫోర్ట్రెస్‌ (B-52 Stratofortress) బాంబర్‌లతో కలిశాయి. మిగిలిన మూడు జర్మనీలోని రామ్‌స్టెయిన్ ఎయిర్ బేస్‌కు మళ్లించబడ్డాయి.

అమెరికా విదేశాంగ శాఖ (సౌదీ అరేబియా మద్దతుతో) "యాక్సిస్ ఆఫ్ రెసిస్టెన్స్" తో ఉన్న సంబంధం కారణంగా సుడాన్‌లోని ముస్లిం బ్రదర్‌హుడ్ శాఖ (సుడానీస్ ఇస్లామిస్ట్ సంస్థ) ను ఉగ్రవాద సంస్థగా ప్రకటించింది. సుడాన్‌లో ఇరాన్ జోక్యం సమయంలో అల్-బరా' ఇబ్న్ మాలిక్ బెటాలియన్‌తో ఏర్పడిన పరిచయాల కారణంగా, వారి మిలీషియా సభ్యులు IRGCతో పాటు పోరాడారు.

మార్చి 10న, సీనియర్ IRGC కమాండర్ ఒకరు ఇరాన్ కేవలం 1,000 కిలోలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పేలోడ్‌లతో (పేలుడు పదార్థాలు) క్షిపణులను మాత్రమే ప్రయోగిస్తోందని చెప్పారు. AFP (Agence France-Presse) నివేదిక ప్రకారం, యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పటి నుండి ఇరాన్ దాడులు "అత్యంత తీవ్రంగా, భారీగా" జరిగాయని తెలిపింది. ఇది వాయు రక్షణ వ్యవస్థలను అధిగమించే ప్రయత్నాల నుండి ఎక్కువ నష్టం కలిగించే దాడుల వైపు వ్యూహాత్మక మార్పును సూచిస్తుంది.

హిజ్బుల్లా నిరాయుధీకరణకు సిరియా అధ్యక్షుని మద్దతు, లెబనీస్ సరిహద్దులో సిరియన్ సైన్యం బలగాలను సమీకరించడంతో, లెబనాన్ నుండి వచ్చిన షెల్‌లు సిరియా సాయుధ దళాలు ఉన్న డమాస్కస్‌కు 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న సెర్ఘాయా పట్టణంలో పడ్డాయి. ఈ దాడులను సిరియన్ ఆర్మీ ఆపరేషన్స్ అథారిటీ ధృవీకరించింది. ఆ రోజు సాయంత్రం, ఇజ్రాయెల్ బీరుట్ దక్షిణ శివార్లకు అత్యవసర తరలింపు నోటీసు జారీ చేసింది.

అమెరికా అడ్మిరల్ బ్రాడ్ కూపర్ నివేదిక ప్రకారం, యుద్ధం మొదటి రోజు నుండి ఇరాన్ బాలిస్టిక్ క్షిపణి ప్రయోగాల రేటు 90% పడిపోయింది. అలాగే వారి డ్రోన్ ప్రయోగాల రేటు 83% తగ్గింది. డిఫెన్స్ అనలిస్ట్ ఏజే జాఫ్ (AJ Jaff) ప్రకారం, క్షిపణి ప్రయోగాల రేటు 92% (480 నుండి 40కి), డ్రోన్ ప్రయోగాల రేటు 92% (720 నుండి 60కి) తగ్గింది.

మూడవ శతాబ్దపు సస్సానియన్ (Sassanian) కోట అయిన ఫలక్-ఒల్-అఫ్లక్ ఇజ్రాయెలీ-అమెరికా దాడుల వల్ల దెబ్బతింది.

మార్చి 11న, పదకొండు B-1, మూడు B-52 అమెరికా బాంబర్‌లు యుకె లోని ఆర్‌ఏఎఫ్ ఫెయిర్‌ఫోర్డ్‌లో మోహరించబడ్డాయి. అక్కడ దూర-దృష్టి గల ఫోటోగ్రఫీ ద్వారా బాంబర్‌లలో బాంబులు లోడ్ చేస్తున్నట్లు కనిపించింది. ఇది "ఇరాన్‌లో దాడులు జరిగిన అత్యంత తీవ్రమైన రోజు" అని అమెరికా యుద్ధ కార్యదర్శి పీట్ హెగ్‌సెత్ చేసిన ప్రకటనను అనుసరించి జరిగింది, అయితే ఈ మిషన్ లక్ష్యాలు ఇంకా తెలియరాలేదు.

టెహ్రాన్‌లోని బ్యాంక్ సెపా బ్రాంచ్‌పై దాడి జరిగింది. భవిష్యత్తులో ఈ ప్రాంతంలోని అమెరికా లేదా ఇజ్రాయెల్ బ్యాంకులను లక్ష్యంగా చేసుకుని ప్రతీకారం తీర్చుకుంటామని IRGC హెచ్చరించింది.

ఇరాన్ సైబర్ దాడితో అమెరికాకు చెందిన వైద్య సరఫరా సంస్థను దెబ్బతీసినట్లు తెలుస్తోంది.

యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పటి నుండి, 1,100 మందికి పైగా పిల్లలు గాయపడ్డారు లేదా మరణించారని (ఇరాన్‌లో 200, లెబనాన్‌లో 91, ఇజ్రాయెల్‌లో 4, కువైట్‌లో 1 మరణించినట్లు నివేదించబడింది), వందల వేల మంది నిర్వాసితులయ్యారని, లక్షలాది మంది పాఠశాలలకు వెళ్లలేకపోతున్నారని మార్చి 12న UNICEF నివేదించింది. హింస పెరిగే కొద్దీ ఈ సంఖ్యలు మరింత పెరిగే అవకాశం ఉందని కూడా ఇది పేర్కొంది.

టెహ్రాన్‌పై జరిగిన వైమానిక దాడిలో ఇరాన్ ఇంటెలిజెన్స్ డిప్యూటీ మంత్రి అక్బర్ గఫారి మరణించాడు.

ఇరాన్ దాడిలో ఇరాక్ తీరంలో రెండు చమురు ట్యాంకర్లకు మంటలు అంటుకున్నాయి. ఒక వ్యక్తి మరణించాడు, దీని వల్ల ఇరాక్ అన్ని చమురు టెర్మినల్ కార్యకలాపాలను తాత్కాలికంగా నిలిపివేసింది.

రష్క్ ప్యాలెస్ అని కూడా పిలువబడే చారిత్రాత్మక సఫావిద్-యుగం భవనం, రష్క్-ఎ జెనాన్, నేరుగా అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ దాడుల ద్వారా ధ్వంసమైంది. ఇస్ఫహాన్ ప్రావిన్స్ కల్చరల్ హెరిటేజ్ డిప్యూటీ డైరెక్టర్ రుహొల్లా సయ్యద్ అల్-అస్గారీ ప్రకారం దెబ్బతిన్న ఇతర భవనాలలో చేహెల్ సోటున్ పెవిలియన్, రాకిబ్ ఖానే మాన్షన్, తైమూరి హాల్, అష్రఫ్ హాల్, అలీ ఖపు ప్యాలెస్ కిటికీలు ఉన్నాయి. ప్రభావితమైన భవనాలు, స్మారక కట్టడాలు చాలా వరకు బ్లూ షీల్డ్ ఇంటర్నేషనల్ ద్వారా చట్టబద్ధంగా రక్షించబడ్డాయి, అటువంటి స్థావరాలను దెబ్బతీయడం యుద్ధ నేరమని అది పేర్కొంది.

ఇరాకీ కుర్దిస్తాన్‌లోని మాలా ఖరా స్థావరంపై జరిగిన డ్రోన్ దాడిలో ఆరుగురు ఫ్రెంచ్ సైనికులు గాయపడ్డారు. దాడిలో ఒక ఫ్రెంచ్ సైనికుడు మరణించినట్లు ఫ్రెంచ్ అధ్యక్షుడు ఇమ్మాన్యుయేల్ మాక్రాన్ మార్చి 13న ప్రకటించాడు.

ఇరాక్‌లో, రెండు అమెరికా ఎయిర్ ఫోర్స్ బోయింగ్ KC-135 ట్యాంకర్లు గాలిలో ఢీకొన్న సంఘటనలో చిక్కుకున్నాయి. వాటిలో ఒకటి ఇరాక్‌లో కూలిపోయింది, కనీసం నలుగురు మరణించినట్లు ప్రాథమికంగా నివేదించబడింది, మరొకటి దెబ్బతింది, కానీ ఇజ్రాయెల్‌లో సురక్షితంగా దిగింది. యుద్ధ సమయంలో కోల్పోయిన నాల్గవ అమెరికా విమానం ఇది. ఆ తర్వాత, ఆరుగురు సిబ్బంది మరణించారని యు.ఎస్. సెంట్రల్ కమాండ్ (CENTCOM) ధృవీకరించింది. ఇంధనం నింపే మిషన్‌లో ఉన్నప్పుడు విమానాలు ఇరాక్‌లో కూలిపోయాయని అంగీకరించారు. ఈ సంఘటనలో శత్రు లేదా స్నేహపూర్వక కాల్పులు కారణం కాదని అధికారులు తెలిపారు.

మార్చి 13న, యుద్ధం ఆర్థిక పరిణామాలను ఎదుర్కోవడంలో సహాయపడటానికి, రష్యన్ చమురు విక్రయంపై ఆంక్షలను అమెరికా తాత్కాలికంగా ఎత్తివేసింది. అయితే, చమురు ధరలపై దీని ప్రభావం తక్కువగానే ఉంది.

ఇజ్రాయెల్, అమెరికా స్థావరాలకు వ్యతిరేకంగా IRGC నేవీ, ఇరాన్ ఆర్మీ, హిజ్బుల్లా సంయుక్త దాడులను ఇరాన్ ప్రకటించింది. క్షిపణి దాడిలో గాయాలపాలైన 58 మంది ఆసుపత్రిలో చేరారని ఇజ్రాయెల్ నివేదించింది. ఇరాన్ మరోసారి గల్ఫ్ దేశాలను క్షిపణులు, డ్రోన్లతో లక్ష్యంగా చేసుకోవడంతో, చమురు ధరలు పెరిగాయి. బహ్రెయిన్ ఇంధన ట్యాంకులపై దాడులు జరిగినట్లు నివేదించింది. కువైట్‌లో ఒక "శత్రు డ్రోన్" నివాస భవనాన్ని తాకడంతో ఇద్దరు వ్యక్తులు గాయపడ్డారు. రక్షణ పరికరాలు, దేశ ప్రధాన అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంపై దాడులు జరిగాయని, ఆరు విద్యుత్ లైన్లు నిలిచిపోయాయని కువైట్ అధికారులు తెలిపారు. డౌన్‌టౌన్ దుబాయ్‌లో పేలుళ్లు వినిపించాయని AFP నివేదించింది. అదే సమయంలో, UAEలోని జెబెల్ అలీకి ఉత్తరాన 35 నాటికల్ మైళ్ల (65 కిలోమీటర్లు) దూరంలో ఒక కంటైనర్ షిప్‌పై దాడి జరిగినట్లు బ్రిటిష్ మారిటైమ్ ట్రేడ్ ఆపరేషన్స్ ఏజెన్సీ తెలిపింది. అల్ జజీరా అరబిక్ ప్రకారం, జోర్డాన్ అంతటా ప్రతి నగరంలో సైరన్‌లు మోగాయి.

ఈ యుద్ధంలో మూడవసారి, బాలిస్టిక్ క్షిపణులు టర్కీ గగనతలంలోకి ప్రవేశించి అడ్డుకోబడ్డాయి, అదానా నగర పరిసరాల్లో పేలుళ్లు వినిపించాయి, ఇంజర్లిక్ ఎయిర్ బేస్ నుండి సైరన్‌లు మోగాయి.

### మూడవ వారం (మార్చి 14 - ప్రస్తుతం)
thumb|2015లో ఖార్గ్ ద్వీపం
ఖార్గ్ ఐలాండ్‌పై అమెరికా భారీ బాంబు దాడికి పాల్పడింది, ఇది ఇరాన్ చమురు ఎగుమతులలో 90 శాతం నిర్వహించే కీలకమైన చమురు ఎగుమతి కేంద్రం. ట్రంప్ ప్రకారం, "మంచి మర్యాదల కారణంగా" చమురు మౌలిక సదుపాయాలను లక్ష్యంగా చేసుకోకుండా 90కి పైగా సైనిక స్థావరాలను లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు. యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పటి నుండి చమురు ధరలు 40శాతానికి పైగా పెరిగాయి. సెంట్రల్ కమాండ్ ప్రకారం, ద్వీపంలోని చమురు మౌలిక సదుపాయాలను లక్ష్యంగా చేసుకోకుండా సుమారు 90సైనిక స్థావరాలను లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు. మార్చి 14న, బాగ్దాద్‌లో జరిగిన వైమానిక దాడిలో తమ భద్రతా కమాండర్ అబు అలీ అల్-అస్కారీ మరణించినట్లు కతైబ్ హిజ్బుల్లా బృందం తెలిపింది.

బాగ్దాద్‌లోని గ్రీన్ జోన్‌లో ఉన్న రాయల్ తులిప్ అల్ రషీద్ హోటల్ మొదటి రెండు అంతస్తులను యూరోపియన్ యూనియన్, సౌదీ అరేబియా ప్రతినిధి బృందానికి ఆతిథ్యం ఇస్తున్న సమయంలో డ్రోన్ ఢీకొట్టింది. ఈ దాడికి ఎవరూ బాధ్యత వహించలేదు; అయితే, 48గంటల ముందు బాగ్దాద్‌లోని అమెరికా రాయబార కార్యాలయంపై జరిగిన దాడికి సమీపంలో ఉండటం వల్ల, ఇది ఇరాన్ దాడి అయి ఉండవచ్చని అనుమానాలు వ్యక్తమయ్యాయి.

మార్చి 16న, హోర్ముజ్ జలసంధిని తిరిగి తెరవడానికి సైనిక మద్దతు అందించాలని ట్రంప్ చేసిన పిలుపును ఐరోపాలోని అమెరికా-మిత్రపక్ష నాటో దేశాలు తిరస్కరించాయి. నాటో మిత్రదేశాల నిర్ణయాన్ని "చాలా మూర్ఖపు పొరపాటు"గా పేర్కొంటూ ట్రంప్ వారిని మందలించారు. మార్చి 17న, ట్రూత్ సోషల్‌లో నాటో సహాయాన్ని నిరాకరిస్తున్నట్లు ఒక ప్రకటన చేశారు. ఊహించని విధంగా, యుద్ధ సమయంలో ఇరాన్‌పై అమెరికా నేతృత్వంలోని దాడుల్లో చేరడానికి నిరాకరించిన ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంతంలోని అమెరికా మిత్రదేశాలైన జపాన్, దక్షిణ కొరియా, ఆస్ట్రేలియాలను కూడా ట్రంప్ విమర్శించారు. అదే ప్రకటనలో, యుద్ధానికి సంబంధించి అమెరికాకు "ఎవరి సహాయం అవసరం లేదు" అని ట్రంప్ ప్రకటించారు.

మార్చి 17 తెల్లవారుజామున, అలీ లారీజానీ, బసిజ్ చీఫ్ గులాంరెజా సోలేమానీ సహా పలువురు ఇరాన్ సీనియర్ అధికారులు ఇజ్రాయెల్ వైమానిక దాడుల్లో లక్ష్యంగా చేసుకుని హతమయ్యారు. వారిద్దరి మరణాన్ని తరువాత ఇరాన్ ప్రభుత్వ మీడియా ధృవీకరించింది. దీనికి ప్రతీకారంగా, ఇరాన్ ప్రయోగించిన క్షిపణి దాడిలో రమత్ గాన్‌లో ఇద్దరు ఇజ్రాయెల్ పౌరులు మరణించారు. అదే రోజు, ఇజ్రాయెల్ దక్షిణ లెబనాన్‌పై భూతల దండయాత్ర ప్రారంభించింది.

మార్చి 18న, తీవ్ర ఉద్రిక్తతకు దారితీసిన ఘటనలో, అమెరికా సమన్వయంతో పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోని సౌత్ పార్స్ సహజ వాయువు క్షేత్రం, ఇరాన్‌లోని పొరుగు రిఫైనరీలపై ఇజ్రాయెల్ దాడి చేసింది. ప్రతీకారంగా, ఖతార్‌లోని ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఎల్‌ఎన్‌జి (LNG) ఉత్పత్తి కేంద్రంపై ఇరాన్ దాడి చేసింది. సౌత్ పార్స్ దాడి గురించి తనకు తెలియదని ట్రంప్ పేర్కొన్నారు, ఇరాన్ చమురు మౌలిక సదుపాయాలపై ఇజ్రాయెల్ దాడులు ఇక ఉండవని హామీ ఇచ్చారు, ఖతార్ ఇంధన మౌలిక సదుపాయాలపై దాడులు కొనసాగించవద్దని ఇరాన్‌ను హెచ్చరించారు.

అదే రోజు, రాత్రి జరిగిన వైమానిక దాడిలో ఇరాన్ ఇంటెలిజెన్స్ మంత్రి ఇస్మాయిల్ ఖతీబ్‌ను చంపినట్లు ఇజ్రాయెల్ తెలిపింది. అదే రోజు ఖతీబ్ హత్యను పెజెష్కియన్ ధృవీకరించారు. బీట్ అవాలోని బ్యూటీ సెలూన్‌పై ఒక మిసైల్ పడటంతో, నలుగురు మహిళలు మరణించారు, ఆరుగురు గాయపడ్డారు, ఇది బహుశా క్లస్టర్ ఆయుధాలు అయి ఉండొచ్చని ఇజ్రాయెల్ అధికారులు తెలుపగా, ఇది ఇజ్రాయెల్ ప్రయోగించిన ఇంటర్‌సెప్టర్ పొరపాటున పడిందని పాలస్తీనా అధికారులు తెలిపారు. ఇంతలో, కిర్యత్ ష్మోనా, అష్కెలోన్‌లపై హిజ్బుల్లా దాడి చేసింది.

మార్చి 19న, ఇరాన్ బలగాలు దాడి చేశాయనే అనుమానంతో యు.ఎస్. లాక్హీడ్ మార్టిన్ ఎఫ్-35 (F-35) అత్యవసరంగా ల్యాండ్ అయింది. సౌత్ పార్స్ గ్యాస్ స్థావరాలపై ఇజ్రాయెల్ దాడులకు ప్రతీకారంగా ఈ ప్రాంతంలో జరిగిన విస్తృత ఇరాన్ క్షిపణి దాడిలో హైఫాలోని బజన్ గ్రూప్ రిఫైనరీ దెబ్బతింది. "మీరు గాలి నుండి విప్లవం సృష్టించలేరు", "భూమిపై కూడా ఒక భాగం ఉండాలి - నేను అన్ని ఎంపికలను మీతో పంచుకోను" అని నెతన్యాహు నొక్కి చెప్పారు.

మార్చి 20న, సౌదీ అరేబియా ఉత్తర ప్రాంతమైన అల్ జోఫ్‌పై ఒక క్షిపణిని అడ్డగించింది.

## దాడులు, ప్రాణనష్టం
యుద్ధం ప్రారంభం నుండి మార్చి 4 వరకు ఇరాన్ ప్రయోగించిన బాలిస్టిక్ క్షిపణుల రేటు క్షీణించింది. విశ్లేషకులు ఇరాన్ క్షిపణి, లాంచర్ నిల్వల క్షీణతను, అలాగే సుదీర్ఘ యుద్ధం కోసం రేషన్ వ్యూహాన్ని వివరణాత్మక కారణాలుగా సూచిస్తున్నారు. 2026 మార్చి 5న, ఫిబ్రవరి 28 నుండి ఇరాన్ 500 కంటే ఎక్కువ బాలిస్టిక్, నావల్ క్షిపణులను, దాదాపు 2,000 డ్రోన్లను ప్రయోగించిందని ఒక సైనిక వర్గం ఫార్స్ (Fars) న్యూస్ ఏజెన్సీకి తెలిపింది. నివేదిక ప్రకారం, ప్రయోగించిన వాటిలో దాదాపు 40 శాతం ఇజ్రాయెల్ వైపు, దాదాపు 60 శాతం ఆ ప్రాంతంలోని అమెరికా లక్ష్యాల వైపు ప్రయోగించబడ్డాయి.

### ఇరాన్
#### అలీ ఖమేనీ హత్య

2026 ఫిబ్రవరి 28న, ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ అలీ ఖమేనీ హత్య చేయబడ్డాడు. మార్చి 1 ఉదయాన్నే, ఖమేనీ మరణించినట్లు ఇరాన్ ప్రభుత్వ మీడియా ప్రకటించింది. IRGC నియంత్రణలో ఉన్న ఫార్స్ న్యూస్ ఏజెన్సీ (Fars News Agency), ఈ దాడులలో ఖమేనీ కుమార్తె, అల్లుడు, మనుమడు, కోడలు జహ్రా హద్దాద్-అదేల్ (మోజ్తబా ఖమేనీ భార్య, గాయపడి బతికి బయటపడ్డాడు) కూడా మరణించినట్లు ప్రకటించింది. రాష్ట్రం 40 రోజుల సంతాప దినాలను ప్రకటించింది. IRGC నుండి ఒక కరడుగట్టిన నాయకుడు ఖమేనీ స్థానంలో వస్తాడని సీఐఏ (CIA) అంచనాలు సూచించాయి.

#### సైన్యం, అధికారులు

ఇజ్రాయెల్ వైమానిక దాడులలో ఇరాన్ రక్షణ మంత్రి అజీజ్ నసిర్జాదే, ఐఆర్జీసీ కమాండర్ మొహమ్మద్ పాక్పూర్ మరణించారు. డిఫెన్స్ కౌన్సిల్ సెక్రటరీ అలీ షమ్ఖానీ, నలుగురు టాప్ ఇంటెలిజెన్స్ మినిస్ట్రీ అధికారులు కూడా చంపబడ్డారని ఇరాన్ ఇంటర్నేషనల్ నివేదించింది. షమ్ఖానీ, నసిర్జాదే, పాక్పూర్‌లతో సహా ఏడుగురు ఇరాన్ భద్రతా నాయకుల మరణాలను ఐడిఎఫ్ (IDF) తరువాత ధృవీకరించింది.

దాడులలో మరణించినట్లు ధృవీకరించబడిన ఇతర సీనియర్ అధికారులలో ఇరాన్ ఎమర్జెన్సీ కమాండ్ ఇంటెలిజెన్స్ హెడ్ సలాహ్ అసది, ఖమేనీ మిలిటరీ ఆఫీస్ హెడ్ మహ్మద్ షిరాజీ, డిఫెన్సివ్ ఇన్నోవేషన్ అండ్ రీసెర్చ్ ఆర్గనైజేషన్ (SPND) అధిపతి హోస్సేన్ జబల్ అమెలియన్, మాజీ SPND అధిపతి రెజా మొజఫారి నియా ఉన్నారు. మార్చి 1న, చీఫ్ ఆఫ్ స్టాఫ్ అబ్దుల్ రహీమ్ మౌసవి, మాజీ అధ్యక్షుడు మహమూద్ అహ్మదీనెజాద్ కూడా దాడుల వల్ల మరణించినట్లు ఇరాన్ ప్రభుత్వ మీడియా ధృవీకరించింది. అయితే, అహ్మదీనెజాద్ ప్రాణాలతో ఉన్నాడని, లేదా అతని మరణానికి సంబంధించిన నివేదికలు ధృవీకరించబడలేదని తరువాత వార్తలు వచ్చాయి.

శనివారం సాయంత్రం ఒక ఇంటెలిజెన్స్ సోర్స్, మిలిటరీ సోర్స్ సిబిఎస్ (CBS) న్యూస్‌కి ఇచ్చిన సమాచారం ప్రకారం, దాడుల్లో 40 మంది ఇరాన్ అధికారులు మరణించారు. అయితే ఈ అధికారులు ఒకే ప్రదేశంలో ఉన్నారా లేదా బహుళ ప్రదేశాలలో ఉన్నారా అనేది స్పష్టంగా తెలియరాలేదు. సైన్యం పాత సాధారణ సూచనల ప్రకారం పనిచేస్తోందని, అనేక యూనిట్లపై నియంత్రణ కోల్పోయిందని ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ పేర్కొంది. మార్చి 13న ఇజ్రాయెల్ మిలిటరీ అంచనాల ప్రకారం, 3,000-4,000 మంది ఇరాన్ సైనికులు, కమాండర్లు మరణించారని తెలిసింది. హేంగవ్ ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ హ్యూమన్ రైట్స్ (Hengaw Organization for Human Rights) అంచనా ప్రకారం, దాడులలో మరణించిన ఇరాన్ సైనిక దళాల సభ్యుల సంఖ్య మార్చి 14 నాటికి 4,400+ కి చేరుకుందని, మార్చి 2న 1,300+, మార్చి 4న 2,100+, మార్చి 10న 3,900+ మంది మరణించినట్లు తెలిపింది.

#### పౌరులు
ఇరాన్ తెలిపిన వివరాల ప్రకారం, ఫిబ్రవరి 28న మినాబ్‌లోని షజారే తయ్యెబే బాలికల ప్రాథమిక పాఠశాలపై అమెరికా దాడులు జరిగాయి. ఈ పాఠశాల ఒకప్పుడు సయ్యద్ అల్-షుహాదా మిలిటరీ కాంప్లెక్స్‌లో భాగంగా ఉండేది, దానికి చాలా దగ్గరగా (వివిధ మూలాల ప్రకారం, బేస్ నుండి 600 మీటర్లు లేదా 100 గజాల లోపు లేదా పక్కనే) ఉంది. 

## మూలాలు