భారత సామాజిక న్యాయ, సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ

సామాజిక న్యాయ & సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ భారత ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖ. షెడ్యూల్డ్ కులాలు (SC), ఇతర వెనుకబడిన తరగతులు (OBC), LGBT ప్రజలు, వికలాంగులు, వృద్ధులు & మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగ బాధితులతో సహా సమాజంలోని వెనుకబడిన, అట్టడుగు వర్గాలకు సంక్షేమం, సామాజిక న్యాయం, సాధికారత కోసం ఇది బాధ్యత వహిస్తుంది. వివక్ష వ్యతిరేక విధానాలను మెరుగ్గా అమలు చేయడానికి ఈ అట్టడుగు వర్గాలకు సంబంధించి చట్టాల అమలులో కూడా ఇది సహాయపడుతుంది.

సామాజిక న్యాయ, సాధికారత మంత్రి మండలి సభ్యునిగా క్యాబినెట్ హోదాను కలిగి ఉంటారు, ప్రస్తుత మంత్రి వీరేంద్ర కుమార్ ఖతిక్, వీరికి ఇద్దరు రాష్ట్ర మంత్రులు రామ్‌దాస్ అథవాలే, బీ.ఎల్‌. వర్మ సహాయం చేస్తున్నారు.

## చరిత్ర
1985-1986లో పూర్వ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ మహిళా శిశు అభివృద్ధి శాఖ, సంక్షేమ శాఖగా విభజించబడింది. అదే సమయంలో, షెడ్యూల్డ్ కులాల అభివృద్ధి, గిరిజనాభివృద్ధి, మైనారిటీలు వెనుకబడిన తరగతుల సంక్షేమ శాఖలు, న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖలోని వక్ఫ్ శాఖలు కొత్త సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖను ఏర్పాటు చేయడానికి ఆ మంత్రిత్వ శాఖ నుండి వేరు చేయబడ్డాయి.

సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ 1998 మేలో సామాజిక న్యాయ, సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖగా పేరు మార్చబడింది. 1999 అక్టోబరులో, గిరిజన వ్యవహారాల శాఖను కొత్తగా స్వతంత్రంగా ఏర్పాటు చేసేందుకు గిరిజనాభివృద్ధి శాఖను వేరు చేశారు. మొదటి మన్మోహన్ సింగ్ మంత్రిత్వ శాఖ ఏర్పడిన తర్వాత 2004 మేలో మహిళా శిశు అభివృద్ధి శాఖను వేరుచేసి మహిళా శిశు అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖగా పిలవబడే ఒక స్వతంత్ర మంత్రిత్వ శాఖను ఏర్పాటు చేశారు. 2006 జనవరిలో మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖలు మైనారిటీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖను ఏర్పాటు చేయడానికి వక్ఫ్‌ను వేరు చేశారు. బాబు జగ్జీవన్ రామ్ సిద్ధాంతాలు తత్వాలను ప్రచారం చేయడానికి మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా 'బాబు జగ్జీవన్ రామ్ నేషనల్ ఫౌండేషన్' ఏర్పాటు చేయబడింది.

2012లో, కేంద్ర సామాజిక న్యాయం సాధికారత మంత్రి దృష్టి లోపం ఉన్న కళాశాల విద్యార్థుల కోసం ఆన్‌లైన్ లైబ్రరీ అయిన ఓబ్లిండియాను ప్రారంభించారు. ప్రారంభ సమయంలో, లైబ్రరీలో 10 భాషల్లో 12,000 పుస్తకాలు ఉన్నాయి.

## సంస్థ
మంత్రిత్వ శాఖలో ఐదు బ్యూరోలు ఉన్నాయి, ఒక్కొక్కటి జాయింట్ సెక్రటరీ నేతృత్వంలో: షెడ్యూల్డ్ కులాల అభివృద్ధి బ్యూరో; వెనుకబడిన తరగతుల బ్యూరో కోఆర్డినేషన్, మీడియా, అడ్మినిస్ట్రేషన్; వైకల్యం బ్యూరో; సోషల్ డిఫెన్స్ (SD) బ్యూరో; ప్రాజెక్ట్, పరిశోధన, మూల్యాంకనం మానిటరింగ్ బ్యూరో.

* **చట్టబద్ధమైన సంస్థలు**
** వికలాంగుల ప్రధాన కమిషనర్ కార్యాలయం, న్యూఢిల్లీ
** ఆటిజం, సెరిబ్రల్ పాల్సీ, మెంటల్ రిటార్డేషన్ బహుళ వైకల్యాలు ఉన్న వ్యక్తుల సంక్షేమం కోసం నేషనల్ ట్రస్ట్
** రిహాబిలిటేషన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా (RCI)
* **జాతీయ సంస్థలు**
** అలీ యావర్ జంగ్ నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ది హియరింగ్ హ్యాండిక్యాప్డ్, ముంబై (AYJNIHH)
** దీనదయాళ్ ఉపాధ్యాయ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ది ఫిజికల్లీ హ్యాండిక్యాప్డ్, న్యూఢిల్లీ (గతంలో ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ది ఫిజికల్లీ హ్యాండిక్యాప్డ్ (IPH) )
** నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ లోకోమోటర్ డిజేబిలిటీస్, కోల్‌కతా
** నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెంటల్లీ హ్యాండిక్యాప్డ్, సికింద్రాబాద్ (NIMH)
** నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ విజువల్లీ హ్యాండిక్యాప్డ్ (NIVH), డెహ్రాడూన్
** నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ రిహాబిలిటేషన్ ట్రైనింగ్ అండ్ రీసెర్చ్, కటక్ ( నిర్తర్ )
** నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ఎంపవర్‌మెంట్ ఆఫ్ పర్సన్స్ విత్ మల్టిపుల్ డిజెబిలిటీస్ (NIEPMD), చెన్నై
** భారతీయ సంకేత భాష పరిశోధన & శిక్షణ కేంద్రం (ISLRTC)
** నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సోషల్ డిఫెన్స్ (NISD)
* **ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు**
** జాతీయ వెనుకబడిన తరగతుల ఆర్థిక & అభివృద్ధి సంస్థ (NBCFDC)
** నేషనల్ హ్యాండిక్యాప్డ్ ఫైనాన్స్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్ (NHFDC)
** డినోటిఫైడ్, సంచార & సెమీ సంచార కమ్యూనిటీల కోసం అభివృద్ధి సంక్షేమ బోర్డు (DWBDNC)

** ఆర్టిఫిషియల్ లింబ్స్ మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (ALIMCO), కాన్పూర్

***వైకల్యాలున్న వ్యక్తుల కోసం మిశ్రమ ప్రాంతీయ కేంద్రాలు (CRCలు) **

***పబ్లిక్ ప్రైవేట్ పార్టనర్‌షిప్ **ఇండియన్ స్పైనల్ ఇంజ్యూరీ సెంటర్**

## శాసనం

* తల్లిదండ్రులు సీనియర్ సిటిజన్ల నిర్వహణ & సంక్షేమ చట్టం, 2007

## క్యాబినెట్ మంత్రులు

* **గమనిక:** MoS, I/C – రాష్ట్ర మంత్రి (స్వతంత్ర బాధ్యత)

## సహాయ మంత్రులు

## మూలాలు

వర్గం:భారత ప్రభుత్వం
వర్గం:భారత ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖలు