బెల్గాం కోట

**బెల్గాం కోట** భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రం, బెల్గాం జిల్లా, బెల్గాం నగరంలో ఉంది. రట్ట రాజవంశానికి మిత్రుడైన జయరాయ (బిచి రాజా అని కూడా పిలుస్తారు) దీనిని 1204వ సంవత్సరంలో నిర్మించడం ప్రారంభించాడు. ఈ ప్రాంతంలోని రాజవంశ పాలకుల ఆధ్వర్యంలో శతాబ్దాలుగా ఇది అనేక పునరుద్ధరణలకు గురైంది.

ప్రాకారాలు, పెద్ద కందకంతో నిర్మించబడిన ఈ కోటలో, ఆదిల్ షాహీ వంశానికి చెందిన చారిత్రక, మతపరమైన స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి.

ఈ ప్రాంతం బ్రిటిష్ రాజ్ ద్వారా స్థిరీకరించబడే వరకు, ఈ కోట స్థానిక పాలకుల ఆధీనంలో ఉండి, యుద్ధాలలో చాలాసార్లు స్వాధీనం చేసుకోబడింది. భారతదేశ స్వాతంత్ర్య పోరాట సమయంలో మహాత్మా గాంధీని బ్రిటిష్ వారు ఈ కోటలో ఖైదు చేయడం వల్ల ఇది ఆధునిక చరిత్రలో ముఖ్యమైనది.
## భౌగోళికం
ఈ కోట బెలగావి పట్టణ ఆవరణలో సహ్యాద్రి పర్వత శ్రేణి (పశ్చిమ కనుమలు) దిగువ భాగంలో ఉంది (దీనిని బెల్గాం లేదా 'వేణుగ్రామ' అని కూడా పిలుస్తారు, అంటే వెదురు గ్రామం అని అర్ధం, అరేబియా సముద్రం నుండి 100 కిలోమీటర్ల (62 మైళ్ళు) దూరంలో, సుమారు 762 మీటర్ల (2,500 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది. మార్కండేయ నది సమీపంలో ప్రవహిస్తుంది. 

కోట ముందు కిల్లా సరస్సు అని పిలువబడే ఒక సరస్సు ఉంది.

## చరిత్ర
ఈ కోట చరిత్ర రాష్ట్రకూట రాజవంశం (సౌందత్తి పూర్వపు అధిపతులు, తరువాత తమ రాజధానిని బెల్గాం వివిజయనగరం పాలకులు, బీజాపూర్ సుల్తానులు లేదా బహమనీలు, మరాఠాలు (శివాజీ మహారాజ్) చివరకు ఆ క్రమంలో బ్రిటిష్ వారికి మార్చారు. రాట్టాలకు ముందు, గోవా చెందిన శాతవాహనులు, చాళుక్యులు, కదంబులు ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించారు.

1204లో బిచిరాజ అనే రట్టా అధికారి నిర్మించినప్పటి నుండి బెల్గాం కోట రట్టా రాజవంశానికి చెందినది.కోట చుట్టూ ఉన్న బెల్గాం నగరం 1210 - 1250 మధ్య ఆ రాజవంశానికి రాజధానిగా పనిచేసింది. దేవగిరి యాదవ రాజవంశం రాట్టాలను ఓడించి, వారు కొంతకాలం కోటను నియంత్రించారు. 14వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, ఢిల్లీకి చెందిన ఖిల్జీలు ఈ ప్రాంతంలోని స్వదేశీ శక్తులు-యాదవ, హొహొయ్సాలాలు-ఆచరణీయమైన పరిపాలనను అందించకుండానే ఆక్రమించి నాశనం చేయడంలో విజయం సాధించారు. ఈ లోపాన్ని విజయనగర సామ్రాజ్యం సరిచేసింది, ఇది 1336 నాటికి ఈ ప్రాంతానికి స్థిరపడిన శక్తిగా మారింది.

1474లో అప్పుడు బీదర్ నుండి పాలించిన బహమనీ సుల్తానేట్, మహమూద్ గవాన్ నాయకత్వంలో బెల్గాం కోటను స్వాధీనం చేసుకుంది. 1518లో బహమనీ సుల్తానేట్ ఐదు చిన్న రాష్ట్రాలుగా విడిపోయింది, బెల్గాం బీజాపూర్ ఆదిల్షాహి సుల్తానేట్‌లో భాగమైంది. ఆదిల్షాహి రాజవంశానికి చెందిన ఇస్మాయిల్ ఆదిల్ షా, అసద్ ఖాన్ లారి (లార్ ప్రాంతానికి చెందిన పర్షియన్) సహాయంతో కోటను బలోపేతం చేశాడు, ప్రస్తుతం ఉన్న నిర్మాణాలలో ఎక్కువ భాగం 1519 నాటివి.

బెల్గాంలో, ఆదిల్‌షాల పాలన ఇస్మాయిల్ ఆదిల్ షా కాలంలో ప్రారంభమైంది. కోట కోసం జరిగిన యుద్ధంలో ఇస్మాయిల్‌కు సహాయం చేసిన అసద్ ఖాన్ లారీ, 1511లో బెల్గాంను తన జాగీరుగా స్వీకరించాడు (1519లో బెల్గాం కోటలోని మసీదు సఫాను అసద్ ఖాన్ పూర్తి చేశాడు).

1686లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు బీజాపూర్ సుల్తానేట్ ఓడించి, బెల్గాం తన నియంత్రణలోకి వచ్చింది. 1707లో ఔరంగజేబు మరణం తరువాత మొఘల్ సామ్రాజ్యం నియంత్రణ క్షీణించినందున ఇది స్వల్పకాలిక నియంత్రణగా ఉండింది. ఈ మారిన పరిస్థితితో, మరాఠా సమాఖ్యను పేష్వాలు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. 1776లో, మైసూరు చెందిన హైదర్ అలీ ఈ ప్రాంతాన్ని గెలుచుకున్నాడు, కానీ స్వల్ప కాలం మాత్రమే. బ్రిటిష్ సహాయంతో పేష్వాలు హైదర్ అలీని ఓడించి బెల్గాంపై నియంత్రణను తిరిగి పొందారు. సంవత్సరాలుగా మారిన పరిస్థితులతో, అదే బ్రిటిష్ వారు పేష్వాల నియంత్రణలో ఉన్న బెల్గాం కోటపై దాడి చేశారు. వారు 1818 మార్చి 21 నుండి ఏప్రిల్ 12 వరకు కోటను ముట్టడించి, దానిని తమ నియంత్రణలోకి తీసుకుని పేష్వాలను పదవీచ్యుతులను చేశారు. కిత్తూరు దేశాయ్ అయిన శివలింగ రాజు, కోటపై జరిగిన ఈ దాడిలో బ్రిటిష్ వారికి సహాయం చేశారు. బహుమతిగా, బ్రిటిష్ వారు దేశాయ్‌కి బెల్గాం పట్టణ, కోటను పరిపాలించేందుకు అనుమతించారు.

ఈ కోట ప్రస్తుతం భారత సైన్యం ప్రాంతీయ ప్రధాన కార్యాలయంగా ఉపయోగించబడుతోంది.

## కోట నిర్మాణం
బెల్గాం కోట కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని పురాతన కోటలలో ఒకటి. దండయాత్ర చేసే సైన్యాల దాడులను తిప్పికొట్టడానికి దీనికి రక్షణ గోడలు ఉండేవి. దీనిని మొదట 1204లో బిచిరాజ (రట్ట రాజవంశం) నిర్మించారు.

ఎగుడుదిగుడుగా ఉన్న మైదానంలో నిర్మించబడిన ఈ కోట అండాకారంలో ఉంటుంది దీని చుట్టూ మెత్తని ఎర్రరాతితో తవ్విన లోతైన, వెడల్పాటి కందకం ఉంది. బయటి వైపు విశాలమైన ప్రాంగణం ఉంది, దీనిలోని బురుజులు కందకం అడుగుభాగం నుండి సుమారు 32 అడుగుల (9.8 మీ) ఎత్తుకు పెరుగుతాయి. సమతలంగా ఉన్న ఈ కోట లోపలి కొలతలు 1,000 గజాల (910 మీ) పొడవు, 800 గజాల (730 మీ) వెడల్పు కలిగి ఉన్నాయి.

ఒక పెద్ద ద్వారం ఇరువైపులా ఉన్న రెండు భారీ బురుజులు, వాస్తవానికి ఒక వంతెన ద్వారా ప్రవేశ ద్వారంగా ఉండి, ఆ తర్వాత మూసివేయబడ్డాయి. ప్రస్తుతం వాడుకలో ఉన్న ద్వారం (ఒక బ్రాహ్మణుడు దీనిని రూపొందించాడని చెబుతారు) భారతీయ వాస్తుశిల్పానికి ఒక చక్కటి నమూనాగా పరిగణించబడుతుంది. దీనికి ఒక కాపలా గది, 'ఒకప్పుడు లాకెట్లతో అలంకరించబడిన వంపు తిరిగిన పైకప్పు' ఉన్నాయి. ద్వారం వెలుపలి భాగం జంతువులు,  పక్షుల పెద్ద ఆకృతులతో అలంకరించబడింది. ఈ ముఖద్వారం రక్షణ కోసం రూపొందించిన ఇనుప భారీ తలుపులతో కప్పబడి ఉంది. ద్వారం తోరణం పైభాగంలో పర్షియన్ భాషలో ఉన్న ఒక శాసనం, దీని నిర్మాణాన్ని జాకుబ్ అలీ ఖాన్‌కు ఆపాదిస్తుంది. ఆ శాసనం ఇలా ఉంది:

"హృదయానికి ఆనందం కలిగించే జాకుబ్ అలీ ఖాన్, ఎవరి దయతో ప్రపంచం సంపన్నంగా ఉంది, కోట గోడను దాని బేస్ నుండి సికార్డిస్ అవరోధం వలె బలంగా నిర్మించాడు."

1631లో కోట ప్రధాన ద్వారం నిర్మించబడింది.

ఒక వంపు మార్గంతో కూడిన పశ్చిమ ద్వారం ఉంది, దీనికి రెండు పాత ఫిరంగుల గుండా విస్తరించి ఉన్న గొలుసు మాత్రమే రక్షణగా ఉంటుంది. ఇది కందకం మీదుగా ఒక వాలు రహదారి గుండా వెళ్ళే మార్గాన్ని అందిస్తుంది.

ఈ కోట హిందూ, జైన, ముస్లిం నిర్మాణ ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంది, దాని పరిధిలో దేవాలయాలు మరియు మసీదులు ఉన్నాయి, ఇది సాంస్కృతిక సమన్వయాన్ని సూచిస్తుంది. మసీదులలో కనిపించే నిర్మాణ శైలులు ఇండో-సారాసెనిక్, దక్కన్ రకానికి చెందినవి. ఈ కోటను రాళ్ళు, బురదతో నిర్మించారు. కోట చుట్టూ ఒక విశాలమైన కందకం ఉంది.

## దేవాలయాలు

### జైన దేవాలయాలు

కోట లోపల ఉన్న రెండు జైన దేవాలయాలలో, నల్ల రాతిలో నెమినాథ విగ్రహం (సమీపంలోని అడవిలో కనుగొనబడిన) రాతి చెక్కిన పీఠంపై దేవతగా ఉన్న 'కమల్ బసది' బసది మరింత ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది 1204 లో నిర్మించబడింది. 'చిక్కీ బసది' అని పిలువబడే మరొక ఆలయం శిథిలావస్థలో ఉంది (చిత్రం చూడండి). ఈ రెండు దేవాలయాలు చాళుక్య నిర్మాణ శైలిలో కోట లోపల నిర్మించబడ్డాయి.

కమల్ బసదిలోని ముఖమంటపం (ముఖ ప్రధాన మండపం) చాలా ఆకట్టుకుంటుంది, దీని పైకప్పు నుండి చక్కగా చెక్కబడిన తామర పువ్వు శిల్పం ముందుకు పొడుచుకువచ్చి ఉంటుంది. అత్యంత సుందరమైన పెద్ద గోపురంతో కూడిన బాలస్ట్రేడ్‌తో పాక్షికంగా చుట్టుముట్టబడిన మెట్ల ద్వారా దీనిలోకి ప్రవేశించవచ్చు. పుటాకార ఆకారంలో రూపొందించబడిన తామర పువ్వులు, 1-అడుగు (30 సెం.మీ.) దూరంలో, తగ్గుతున్న పొరలలో ఏకకేంద్రక వలయాలలో అమర్చబడి, మధ్యలో తామర పువ్వును చిత్రిస్తూ పైకప్పును అలంకరిస్తాయి. తామర లాకెట్టు పెద్ద పిరమిడ్ పైకప్పుతో కప్పబడి ఉంటుంది.

తామర లాకెట్టుతో పైకప్పుకు మద్దతు ఇచ్చే స్తంభాలు పునాదులపై స్థాపించబడ్డాయి. అయస్కాంత లక్షణాలు ఉన్నాయని చెప్పబడే నల్ల బసాల్ట్ రాళ్లతో చేసిన కొన్ని స్తంభాలు బాగా పాలిష్ చేయబడి ఉన్నాయి. ఆలయ గోపురం 72 రేకుల కమలాన్ని (తామర పువ్వును) చిత్రిస్తుంది కాబట్టి దీనికి కమల బసది అని పేరు వచ్చింది. ఇది ప్రస్తుతం గత 24 తీర్థంకరుల చిత్రాలను ప్రదర్శిస్తుంది, కానీ వర్తమాన, భవిష్యత్ తీర్థంకరులను కూడా చిత్రీకరించగలదు. ఈ స్తంభాలు అలంకరణలతో చక్కగా చెక్కబడి, శుభ్రంగా పాలిష్ చేయబడి ఉన్నాయి.

ఆలయంలో కనిపించే ఇతర విగ్రహాలు కయోత్సర్గ భంగిమలో భగవాన్ సుమతినాథ్, ఏడు పూతల పాము నీడలో ఉన్న భగవాన్ పార్శ్వనాథ్ (పద్మాసన భంగిమలో నాగరాజు భగవాన్ ఆదినాథ్ మరియు నవగ్రహం. పురావస్తు శాఖ 1996లో ఈ ఆలయాన్ని పునరుద్ధరించింది.

ఇప్పుడు శిథిలావస్థలో ఉన్న రెండవ జైన దేవాలయం చిక్కీ బసది ఒకప్పుడు "జైన వాస్తుశిల్పంలో విశేషమైన భాగం" గా పరిగణించబడింది. ఇది నృత్యం చేసే బొమ్మలు, సంగీతకారులు,  కత్తిరించిన పువ్వుల వరుసలు ప్రదర్శించబడే ముందు భాగాన్ని కలిగి ఉంది.

### హిందూ దేవాలయాలు
కోట ప్రవేశద్వారం వద్ద రెండు హిందూ దేవాలయాలు ఉన్నాయి: ఒకటి గణేశుడికి , మరొకటి దుర్గాదేవికి అంకితం చేయబడింది . దుర్గా దేవాలయం బహుభుజ దేవత దుర్గాదేవికి అంకితం చేయబడింది, ఆమెను కోటలు యుద్ధ దేవతగా పరిగణిస్తారు. ఇది కోటలోని ఒక మూలలో ఉంది. దేవాలయం బయటి ముఖభాగం పౌరాణిక పాత్రల చిత్రాలను ప్రదర్శిస్తుంది.

### మసీదులు

ఈ కోటలో సఫా మసీదు, జామియా మసీదు అనే రెండు మసీదులు లేదా మసీదులు ఉన్నాయి. బెల్గాంలోని ముస్లిం జనాభా ఎక్కువగా సందర్శించేది ఈ పూర్వపు మసీదు. సఫా మసీదును 1519లో అసద్ ఖాన్ లారీ (పర్షియన్ శాసనం ద్వారా ధృవీకరించబడింది) పూర్తి చేశారు. మసీదు స్తంభాలలో నాగరి, పర్షియన్ శైలుల కలయికలో సున్నితమైన శాసనాలు ఉన్నాయి. రెండు స్తంభాలు హిందూ దేవాలయాలకు చెందినవని, నాగరి లిపిలో కన్నడ శాసనాలు ఉన్నాయని చెబుతారు. 1199 నాటి ఒక స్తంభం రట్టా రాజు నాలుగవ కార్తవీరులది, 1261 నాటి మరొక స్తంభం సెవునా (యాదవా కృష్ణ) కు చెందినది. జామియా మసీదు, 1585-86 నాటిది, షేర్ ఖాన్ చే నిర్మించబడింది.

## చేరుకోవడం
ఈ కోట బెల్గాం నగరం (ఇది కర్ణాటక వాయువ్య భాగాలలో ఉంది) ఆవరణలో ఉంది, మహారాష్ట్ర & గోవా అనే రెండు రాష్ట్రాల సరిహద్దులో ఉంది. ఇది దేశంలోని అన్ని ప్రాంతాలకు రోడ్డు, రైలు,  విమాన సేవల ద్వారా బాగా అనుసంధానించబడి ఉంది.

బెల్గాం జాతీయ రహదారి 4 ద్వారా రహదారి ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది (మహారాష్ట్ర కలుపుతూ (ప్రస్తుతం బంగారు చతుర్భుజ భాగంగా ఉంది) కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్,  తమిళనాడు, NH 4A (కర్ణాటక & గోవా కలుపుతూ).  బెంగళూరుకు ((బెంగళూరు-పూణే హైవేపై) రోడ్డు దూరం 502 కిలోమీటర్లు (312 మైళ్ళు) ; హైదరాబాద్‌కు 515 కి.మీ (320 మైళ్ళు), ముంబైకి 500 కి.మీ (310 మైళ్ళు). ఇది బెంగళూరు, ముంబైల మధ్యలో ఉంది.  

మహారాష్ట్ర, గోవా సరిహద్దు రాష్ట్రాలలోని సమీప నగరాలకు దూరాలు: హుబ్బళి - 94 కి.మీ (58 మైళ్ళు), ధార్వాడ్ - 70 కి.మీ (43 మైళ్ళు), మంగళూరు - 438 కి.మీ (272 మైళ్ళు), గోవా - 125 కి.మీ (78 మైళ్ళు), కొల్హాపూర్ - 103 కి.మీ (64 మైళ్ళు), పూణే - 336 కి.మీ (209 మైళ్ళు). ఇది బస్ స్టేషన్‌కు దగ్గరగా ఉంది.

నగరానికి సేవలు అందిస్తున్న విమానాశ్రయం సంబ్రాలోని బెల్గాం విమానాశ్రయం , ఇది ఉత్తర కర్ణాటకలోని పురాతన విమానాశ్రయం . ఇది నగరం నుండి 10 కి.మీ (6.2 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది.

బెల్గాం బెంగళూరు, ముంబై (మిరాజ్, గోవా ద్వారా) వంటి ప్రధాన గమ్యస్థానాలకు రైలు ద్వారా బాగా అనుసంధానించబడి ఉంది.

## ఇవి కూడా చూడండి
* కర్ణాటకలోని కోటల జాబితా
## మూలాలు

వర్గం:కోటలు
వర్గం:కర్ణాటక చరిత్ర
వర్గం:కర్ణాటక కోటలు
వర్గం:కర్ణాటక దర్శనీయస్థలాలు
వర్గం:కర్ణాటక పర్యాటక ప్రదేశాలు