open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
మలిచెర్ల

**మలిచెర్ల**, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, విజయనగరం జిల్లా, విజయనగరం గ్రామీణ మండలం లోని జనగణన పట్టణం.

## గణాంకాలు
మలిచెర్ల పట్టణ పరిధిలో 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మొత్తం 5,229 మంది జనాభా నివసించుచున్నారు.వారిలో 2,596 మంది పురుషులు ఉండగా, 2,633 మంది మహిళలు ఉన్నారు.2011 భారత జనాభాలెక్కలు శాఖ విడుదల చేసిన నివేదిక ప్రకారం.0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 559, ఇది మలిచెర్ల పట్టణ మొత్తం జనాభాలో 10.69%.గా ఉంది. మలిచెర్ల సెన్సస్ టౌన్‌లో, స్త్రీ లింగ నిష్పత్తి 1014 రాష్ట్ర సగటు 993 కి వ్యతిరేకంగా ఉంది. అంతేకాకుండా ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సగటు 993 తో పోలిస్తే మలిచెర్లలో పిల్లల లింగ నిష్పత్తి 1004 గా ఉంది. మలిచెర్ల నగర అక్షరాస్యత రేటు రాష్ట్ర సగటు 67.02% కంటే 68.48% ఎక్కువ.మలిచెర్లలో, పురుషుల అక్షరాస్యత 76.31% కాగా, స్త్రీల అక్షరాస్యత 60.77%.మలిచెర్ల సెన్సస్ టౌన్‌లో మొత్తం 1,288 ఇళ్లకు పైగా పరిపాలనను కలిగి ఉంది, దీనికి నీరు, మురుగునీరు వంటి ప్రాథమిక సదుపాయాలను స్థానిక స్వపరిపాలన సంస్థ అందిస్తుంది.దీనికి సెన్సస్ టౌన్ పరిధిలో రహదారులను నిర్మించడానికి, దాని పరిధిలో ఉన్న ఆస్తులపై పన్ను విధించడానికి కూడా అధికారం ఉంది.
## మూలాలు


## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:జనగణన పట్టణాలు
వర్గం:విజయనగరం జిల్లా
వర్గం:విజయనగరం జిల్లా జనగణన పట్టణాలు
పోతనపల్లి

**పోతనపల్లి** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

* పోతనపల్లి (శృంగవరపుకోట) - విజయనగరం జిల్లాలోని శృంగవరపుకోట మండలానికి చెందిన గ్రామం
* పోతనపల్లి (చత్రాయి) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని చత్రాయి మండలానికి చెందిన గ్రామం
* పోతనపల్లి (చింతూరు) - ఖమ్మం జిల్లా జిల్లాలోని చింతూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం
జిల్లేడువలస

**జిల్లేడువలస** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితాను ఇక్కడ ఇచ్చారు.

* జిల్లేడువలస (సాలూరు) - విజయనగరం జిల్లాలోని సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం
* జిల్లేడువలస (పోలాకి) - శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని పోలాకి మండలానికి చెందిన గ్రామం
వల్లపురం

**వల్లపురం** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

* వల్లపురం (సాలూరు) - విజయనగరం జిల్లాలోని సాలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం
* వల్లపురం (ముదిగొండ) - ఖమ్మం జిల్లా జిల్లాలోని ముదిగొండ మండలానికి చెందిన గ్రామం
* వల్లపురం (వైరా) - ఖమ్మం జిల్లా జిల్లాలోని వైరా మండలానికి చెందిన గ్రామం
లచ్చయ్యపేట

**లచ్చయ్యపేట** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

* లచ్చయ్యపేట (సీతానగరం) - విజయనగరం జిల్లాలోని సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామం
* లచ్చయ్యపేట (పొందూరు) - శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని పొందూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం
చెంగావి

**చెంగావి** ఒక గడ్డి రకము. ఇది పశువులకు పోషక సంవర్ధమైన శ్రేష్ఠమైన పశుగ్రాసముగా భావిస్తారు. దీనినే వివిధ ప్రాంతాలలో చెంగలి, చెంగల, చెంగాలి అని కూడా పిలుస్తారు. మొక్క కొంచెము ఎరుపుగా ఉంటుంది. ఆకుల అంచుల్లో నూగు ఉంటుంది. ఎర్ర చెంగలి, గుడ్డి చెంగలి, దుబ్బ చెంగలి, నీరు చెంగలి ఇందులోని రకాలు. 

### చెంగావి రంగు
thumb|చెంగావి రంగులో గల సఫ్రాన్ పంట
చెంగావి రంగు చీర తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంత భాగమై పోయిందంటే అనేక సినిమా పాటలలో దీని ప్రస్తావన ఉంది. అందులో కొన్ని
*1973 లో విడులైన బంగారు బాబు చిత్రంలో అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, వాణిశ్రీల పై చిత్రీకరించిన *చెంగావి రంగు చీర కట్టుకున్న చిన్నది*. 
*1979 లో విడులైన తూర్పు వెళ్లే రైలు చిత్రంలో ఆరుద్ర రచించిన *చుట్టూ చెంగావి చీర కట్టాలే చిలకమ్మా* అనే పాట
*చిరంజీవి చిత్రం ఘరానా మొగుడులోని *బంగారు కోడి పెట్ట వచ్చెనండి, హె పాపా హె పాపా హె పాప, చెంగావి చీర గుట్టు చూసుకోండి*.
*ఎస్వీ కృష్ణారెడ్డి యొక్క గన్ షాట్ చిత్రంలోని *చెంగావి చీరలు పోయె... *

## మూలాలు


వర్గం:రంగులు
వర్గం:పోయేసి
గన్ షాట్

**గన్‌షాట్** 1996 లో ఎస్. వి. కృష్ణారెడ్డి దర్శకత్వంలో విడుదలైన చిత్రం. ఇందులో ప్రకాష్ రాజ్, ఆలీ, కీర్తి రెడ్డి ముఖ్యపాత్రలు పోషించారు. ఈ సినిమాను కె. అచ్చిరెడ్డి మనీషా ఫిలింస్ పతాకంపై నిర్మించాడు. శరత్ కెమెరామెన్ గా వ్యవహరించగా కె. రాంగోపాల్ రెడ్డి ఎడిటర్ గా వ్యవహరించాడు. ఈ చిత్రానికి కథ, చిత్రానువాదం, సంగీతం కూడా ఎస్. వి. కృష్ణారెడ్డి అందించాడు. విచ్చలవిడిగా హత్యలు చేస్తూ పోలీసులకు దొరక్కుండా తిరిగే ఓ విలక్షణమైన హంతకుడి కథ ఇది. హంతకుడు ప్రకాష్ గా ప్రకాష్ రాజ్ నటించాడు. కీర్తి రెడ్డి ఈ సినిమా ద్వారా వెండితెరకు పరిచయమైంది.

## కథ
రాంబాబు ( ఆలీ) డెలివరీ బాయ్ గా పనిచేస్తూ ఉంటాడు. ధనవంతుల ఇంటి బిడ్డైన హీరోయిన్ (కీర్తి రెడ్డి) ఓ సారి ఇంటి నుంచి పారిపోయి వచ్చి రాంబాబు దగ్గర తల దాచుకుంటుంది. అదే క్రమంలో అతన్ని ప్రేమిస్తుంది. తర్వాత ఆమె తల్లిదండ్రులు ఆమెను తీసుకెళ్ళిపోతారు. రాంబాబు హీరోయిన్ పంపిన డబ్బుతో ఓ కారు కొని ఆమెను కలుసుకుని పెళ్ళాడాలని విశాఖపట్నం బయలుదేరతాడు. మార్గమధ్యంలో అతనికి ప్రకాష్ తారస పడతాడు. ప్రకాష్ రాంబాబును కొడుకుగా దత్తత తీసుకుంటాడు. తరువాత అతను చేసే హత్యలన్నీ కళ్ళారా చూసి అతన్నించి తప్పించుకోవాలని పలుమార్లు ప్రయత్నిస్తాడు. కానీ మళ్ళీ పట్టుబడిపోతాడు. పోలీసుల విచారణలో రాంబాబు నిజంగా ప్రకాష్ కొడుకే అని తెలుస్తుంది. అంతే కాకుండా ప్రకాష్ అలా సైకోగా మారడానికి అతని చిన్నప్పుడు చూసిన హత్యలు కారణమని తేలుస్తారు. చివరికి ప్రకాష్ తన కొడుకు రాంబాబు చేతిలోనే చనిపోవడంతో కథ ముగుస్తుంది.

## తారాగణం
* ప్రకాష్ గా ప్రకాష్ రాజ్
* రాంబాబుగా ఆలీ
* కీర్తి రెడ్డి
* గుండు హనుమంత రావు
* కోట శ్రీనివాస రావు
* గిరిబాబు
* బాబు మోహన్
* బ్రహ్మానందం
* శివాజీ రాజా 
* బండ్ల గణేష్
* ప్రసాద్ బాబు
* సుబ్బరాయ శర్మ
* తనికెళ్ళ భరణి
*  గిరిబాబు
* రాళ్ళపల్లి 
* కిషోర్ రతి
* మధురిమ నార్ల
* జెన్నీ 
* కె. కె. శర్మ 

## సాంకేతిక వర్గం

* దర్శకుడు: ఎస్.వి.కృష్ణారెడ్డి 
* కథ, చిత్రానువాదం: ఎస్.వి.కృష్ణారెడ్డి 
* సంగీతం: ఎస్.వి.కృష్ణారెడ్డి 
* గీత రచయితలు: సిరివెన్నెల (చెంబోలు)సీతారామశాస్త్రి, భువనచంద్ర 
* నేపథ్య గాయకులు: శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం, కె ఎస్ చిత్ర, జయచంద్రన్, స్వర్ణలత, ప్రసన్న కుమార్, సురేష్ పీటర్, ఈశ్వర్, రేణుక, నందమూరి రాజా
* ఛాయ గ్రహణం: శరత్ 
* ఎడిటింగ్: కె.రాంగోపాల్ రెడ్డి 
* నిర్మాత: కె.అచ్చిరెడ్డి 
* నిర్మాణ సంస్థ: మనీషా ఫిలింస్ 
* విడుదల:1996. 

## పాటల జాబితా
1: పిచ్చిగాలి వచ్చిపడ్డది, రచన: సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, గానం.కె.ఎస్.చిత్ర, శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం, జయచంద్రన్ 

2: తార తర తర తార చెంగావి చీరలు పోయి, రచన: భువనచంద్ర, గానం.శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం, కె.ఎస్.చిత్ర, స్వర్ణలత, ప్రసన్న కుమార్  

3: ప్రేమ ప్రేమ భామ భామా, రచన: సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, గానం.శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం, కె.ఎస్.చిత్ర  

4: మార్నింగ్ మార్నింగ్ గుడ్ మార్నింగ్, రచన: సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, గానం.శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం, సురేష్ పీటర్, ఈశ్వర్, రేణుక   

5: భం భం బోలె బోలె బోలె బోలె భం, రచన: సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, గానం.రేణుక, నందమూరి రాజా   

6: ఏదో మమత ఎదలోన తీరే, రచన: సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, గానం.జయచంద్రన్ .  

## మూలాలు

వర్గం:ఎస్.వి. కృష్ణారెడ్డి దర్శకత్వం వహించిన సినిమాలు
వర్గం:కోట శ్రీనివాసరావు నటించిన సినిమాలు
వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు
వర్గం:రాళ్ళపల్లి నటించిన సినిమాలు
కలుపు పాటలు

నాట్లపాటల్లాంటివే కలుపుపాటలు. ఐతే ఇవి పంట పెరుగుతున్న రోజుల్లో పొలాల్లో పెరిగే కలుపు మొక్కల్ని పీకేటప్పుడు శ్రమను మరిచిపోవడానికి పాడుకునే పాటలు. ఒకరు పాడుతుంటే ఇతరులు పలుకుతుంటారు.

**************************************

**బృందగేయం - కలుపు పాట - హాస్యప్రధానం**

తోడిస్వరాలు - దేశాది తాళం

**************************************

ఓరి మగడా! వయ్యారి మగడా

నా ఏలుపడే పాటుసూడు ఓరి మగడా

గొట్లూరు సెరువు కింద ఓరి మగడా

నేను వరిమడి నాటబోతి ఓరి మగడా

వరిమడి నాటబోతి ఓరి మగడా

నేను గెనుం వార మునుం పడితి ఓరి మగడా

గెనుం వార మునుం పడితె ఓరి మగడా

నన్నెండ్రకాయ తేలు గుట్టె ఓరి మగడా ||ఓరి||

ఎండ్రకాయ తేలు గుట్టె ఓరి మగడా 

నాకు ఒళ్ళు సర్తుబోసినాది ఓరి మగడా 

నాకు ఉలవపిండి పట్టెయ్ ర ఓరి మగడా 

నువ్వు రాత్రంత మేలుకోర ఓరి మగడా ||ఓరి||

నాకు వరికూడు వండిపెట్టర ఓరి మగడా 

నువ్వు రాగిసంగటి పాంకోర ఓరి మగడా 

నాకు గోదుం రొట్టెలు కాల్సి పెట్ర ఓరి మగడా 

నువ్వు జొన్నరొట్టెల్ పాంకోర ఓరి మగడా ||ఓరి||

నేను ఉంటానొ పోతానొ ఓరి మగడా 

నన్ను ఉయ్యాలలూపించు ఓరి మగడా
 
నేను సస్చానొ బతుకుతానొ ఓరి మగడా

నాకు సంది బిందె జేయించు ఓరి మగడా ||ఓరి||

నన్నిష్టం జూసే మగనివైతె ఓరి మగడా 

నన్నిసనకర్ర తిసర్రాద ఓరి మగడా 

నువ్వు కోరుకున్న మగనివైతె ఓరి మగడా 

నాకు కోన్నిగోసి పెట్టరాద ఓరి మగడా ||ఓరి||

నువ్వు సేసుకున్న మగనివైతె ఓరి మగడా 

నాకు శాపలొండి పెట్టరాద ఓరి మగడా 

నువ్వు అక్కరగల్ల మగనివైతె ఓరి మగడా 

నన్ను ఆసపట్ల కంపరాద ఓరి మగడా ||ఓరి||

ఈ పాటలోని కొన్ని పదాలకు అర్థాలు-వివరణలు:

ఏలు = వేలు

పాటు = కష్టం

గొట్లూరు = అనంతపురం జిల్లాలోని ఒక గ్రామం

గెనుం/గెనెం/గనిమ = గట్టు; చేలలో వేసే చిన్నకట్ట

మునుం = వరుస; పైరు కోతకు, కలుపుతీతకు ఏర్పరచుకునే వరస

సర్తు = చెమట

పాముకోవడం = (ఆత్రంగా) తినడం

సందిబిందె = ఒక ఆభరణం 

ఆసపట్లకు = ఆసుపత్రికి

'అక్కర' అనే మాటకుండే నానార్థాల్లో "శ్రద్ధ" ఇక్కడ ధ్వనిస్తోంది.

వర్గం:జానపద సాహిత్యం
పెళ్ళి పాటలు

పెళ్ళిలో భాగంగా జరిగే రకరకాల సాంగ్యాలు - నలుగు పెట్టడం, నాగవల్లి, పాన్పు సంబరాలు, పూల చెండ్లాటలు - అన్నీ పెళ్ళిపాటలకు తగిన సందర్భాలే. ఇవేకాక కొత్త కోడలిని ఇంట్లోకి ఆహ్వానించడానికి పాడే తలుపు దగ్గరి పాటలు, మంగళహారతి పాటలు కూడా ఉన్నాయి. అన్ని పాటల్లోనూ ప్రధానాంశం కవ్వింపులూ తుళ్ళింతలు, సరసాలూ సరదాలే. వరసైన వారిమధ్య చోటు చేసుకునే సరసాలు, మోటు హాస్యాలు పెళ్ళిపాటల్లో ప్రధానపాత్ర వహిస్తాయి. జానపద వాఙ్మయంతో పరిచయం లేని వారికి ఈ సరసాలు, హాస్యాలు దురుసుగా, పెడసరంగా ఉన్నట్లనిపించినా జానపదులు దాన్ని విపరీతంగా భావించరు.

పూర్వము ప్రతి వివాహములో ఈ పాటలు వినిపించేవి.ఇరు వైపులా పెద్దలు ఈ పాటలు పాడేవారు. ఇప్పుడు సీడీలు, క్యాసెట్టులు,సెల్ ఫొనుల్లల్ల పెడుతున్నారు. వింజమూరి సీత -అనసూయ, ఎస్పీ బాలసుబ్రహ్మణ్యం, జంధ్యాల అన్నపూర్ణాదేవీ కొన్ని పాటలు పాడారు.

# ఏ దేశం నుంచి వచ్చారండి ఈ దేశానికి
# నలుగు పేట్టరే వదినకు

## ఉదాహరణలు

### వదినెకు ఒగసరి

వదినెకు ఒగసరి - బిందెకు బిగుసరి
బంగారుజడకుచ్చుల మా వదినె
అహ బంగారుజడకుచ్చుల మా వదినె  ||వదినెకు||

గాలికి ఎగిరే దుమ్మును జూసి
బుక్కాము అంటది మా వదినె
నా ముఖానికంటది మా వదినె  ||వదినెకు||

సెరువులొ ఉన్న కప్పలజూసి
బోండాలు అంటది మా వదినె - నేను 
బోంచేత్తానంటది మా వదినె   ||వదినెకు||

తోపులొ ఉండే తాచును జూసి
వొడ్డాణమంటది మా వదినె - నా
నడుముకు పెట్టమంది మా వదినె  ||వదినెకు||

గోడమీద పాకే నల్లులజూసి
బుడ్డొడ్ల బియ్యమనె మా వదినె - నాకు
బువ్వజేసి పెట్టమనె మా వదినె  ||వదినెకు||

బండిని నడిపే గాసగాన్నిజూసి
నా మగడన్నది మా వదినె - అహ
బండిలోకి ఎక్కెను మా వదినె  ||వదినెకు||
#JAANAPADHA#GEETHAM##POEM##

### మంగళహారతి పాట


జయ మంగళం - నిత్య శుభమంగళం
జయాజయమంగళం - రామ శుభమంగళం

ఆ సంకనొకబిడ్డ - ఈ సంకనొకబిడ్డ
కడుపులో ఒకబిడ్ద కదలాడగా 
ఆరు శాట్ల బియమొండి - మూడుశాట్ల పప్పొండి 
సాలకా మా వదినె - సట్లునాకే     ||జయ||

అప్పుకొక పల్లెంబు - పప్పుకొక పల్లెంబు
కూరనారకొక్క గుండుపళ్ళెంబు
అప్పులోడు వచ్చి సెప్పుతో కొడతాంటె
అప్పుడే మా బావ పప్పుకేడ్చెనే     ||జయ||

నూగులు నుసి బట్టె - గానుగలు గసిబట్టె
పెండ్లికొడుకు నెత్తికి పేండ్లుబట్టె
పెండ్లికొడుకు సిన్నాయన పేండ్లుబట్టబోయి
గంజిగుంతలోబడి - గుంజులాడ       ||జయ||

పల్లెపల్లేదిరిగి - పట్నాలన్నీ దిరిగి
ముల్లోకములు దిరిగి - నిన్నుదెస్చే
మూతి మూడొంకర్లు - నడ్డి నాల్గొంకర్లు
ముచ్చటైన పెండ్లికూతుర - నీకారతీ  ||జయ||

ఆ వీధినొక కుక్క - ఈ వీధినొక కుక్క 
నట్టనడి వీధిలో నల్లకుక్క
మూడు కుక్కలు కలిసి ముచ్చటలాడంగ
మూలనున్న పెండ్లికొడుకు మూతినాకే    ||జయ||

మంగళం మంగళం మా బావ నెత్తికీ
సూరులో ఉండేటి సుంచెలుకకీ
మంగళం మంగళం మా వదినె కొప్పుకూ
గుంతలో ఉండేటి గోండ్రుకప్పకూ      ||జయ||



వర్గం:జానపద సాహిత్యం
నాట్ల పాటలు

నాట్ల పాటలు  పొలంలో నాట్లు వేసే సమయంలో తమ శ్రమను మరచిపోవడానికి శ్రామికులు పాడే పాటలు.

వరి, మిరప, వంగ, టొమేటో లాంటి పంటలను ముందుగా బావుల కిందనో, చెరువుల కిందనో, దొరువుల కిందనో కొంత నేలను తడిపి చిక్కగా నారుపోసి పండిస్తారు. ఇవి చిన్నచిన్న కయ్యలు కాబట్టి నీరు పొయ్యడం, సంరక్షించడం సులువైన పని. నారు మొలకలు వచ్చి దాదాపు నెల రోజులు పెరిగిన తర్వాత ఆ నారును పీకి చిన్న చిన్న కట్టలుగా కట్టి తోటల్లోకి తీసుకువచ్చి నాటుతారు. నారును సాధారణంగా స్త్రీలే నాటుతారు. నాట్లు వేసేటప్పుడు వారు తమ శ్రమను మరిచిపోవడానికి పాడుకునే పాటలే **నాట్ల పాటలు**. ఒకరు పాడుతుంటే ఇతరులు పలుకుతుంటారు.

## పాట
రైతులు అనేక వ్యయప్రయాసలకోర్చి భూమిని సాగు చేస్తారు. విత్తులు జల్లి, ఆకును ఉడిచి, కలుపు తీసి, కోతల వరకూ పడే వారు శ్రమను వాళ్లు మరచి పోవడానికి పాట ఊతమైంది.  ఓ ‘నాట్ల’ పాట.

గట్టూ మాకులు గట్టి గడలూ బొందిచ్చి
గట్టు రాయని ఇంట్లో పుట్టే గౌరమ్మ
గట్టూ మాకులు గట్టి గడలూ బొందిచ్చి
గట్టు రాయని ఇంట్లో పుట్టే గౌరమ్మ ।।
పుట్టుటే గౌరమ్మ ఏమేమి  గోరు
కుట్టూ వయ్యారి రవికె, కుంకూమా కాయ
జాల వయ్యారి రవికె, జామాల పేరు
వంకా చక్కటి కుడక వజ్రాల పేరు ।।

శ్రామికులు వరినాట్లు వేస్తున్న భూయజమాని ఇంట్లో పుట్టిన గౌరీ దేవతను వర్ణించిన గీతం ఇది.
## సారంగధరియా
జానపదులు పాడుకునే నాట్ల పాట "సారంగ ధరియా' యూట్యూబ్ సెన్సేషన్ అయింది.
## మూలాలు

## బాహ్య లంకెలు
* https://www.publicvibe.com/redirect.html?postId=1575954133844100311 

వర్గం:జానపద సాహిత్యం
కోతల పాటలు

చేలలో పండించిన పంటను కోతలు కోసేటప్పుడు జానపదులు శ్రమను మరిచిపోవడానికి బృందగేయాలో, లేక జట్లుజట్లుగా విడిపోయి యుగళగీతాలో పాడుకుంటారు. ఈ పాటలు ఎక్కువగా హాస్య, శృంగార రసాలతో; అప్పుడప్పుడూ కరుణరసంతో కూడా ఉంటాయి. ఇన్నిరోజుల శ్రమ ఫలించి పంట చేతికి వస్తోందన్న ఆనందం ఈ పాటలుపాడేవాళ్ళ గొంతుల్లో ధ్వనిస్తూ ఉంటుంది. చేలల్లో మునుము(వరుస)కు ఒకరు లేక ఇద్దరు కలిసి కోతలు కోస్తారు. వారిలో ఒకరు పాటపాడితే మిగతా మునుముల్లోని వారు ఆ పాట అందుకుని ఒక్కొక్క సుడుగు(చరణం)ను పలుకుతారు. యుగళగీతం పాడేటప్పుడు జట్లుజట్లుగా విడిపోయి పాడుతారు. 

రాయలసీమలోని ప్రతిపల్లెలో ప్రతిధ్వనించే పాట కాదరయ్య పాట. హాస్యరసమొలికించే ఈ పాట కోతల సమయంలో పాడుకునేదే.

## కాదరయ్య
పొద్దున్నే లేసినాడు కాదరయ్యా వాడు కాళ్ళూ-మొగం గడిగినాడు కాదరయ్యా

కాళ్ళూ-మొగం గడిగినాడు కాదరయ్యా వాడు సద్ది సంగటి దిన్నాడు కాదరయ్యా

సద్ది సంగటి దిన్నాడు కాదరయ్యా వాడు పంగనామం బెట్టినాడు కాదరయ్యా

పంగనామం బెట్టినాడు కాదరయ్యా వాడు బుట్ట సంకనేసినాడు కాదరయ్యా

బుట్ట సంకనేసినాడు కాదరయ్యా వాడు పల్లె దోవ బట్టినాడు కాదరయ్యా

పల్లే దోవ బట్టినాడు కాదరయ్యా వాణ్ణి పల్లె కుక్క భౌ మనె కాదరయ్యా

పల్లె కుక్క భౌ మనె కాదరయ్యా వాడు అడ్డ దోవ బట్టినాడు కాదరయ్యా

అడ్డ దోవ బట్టినాడు కాదరయ్యా వాడు జొన్నసేలో బణ్ణాడు కాదరయ్యా

జొన్నసేలో బణ్ణాడు కాదరయ్యా వాడు జొన్నకంకులు జూసినాడు కాదరయ్యా

జొన్నకంకులు తుంచినాడు కాదరయ్యా వాడు యిరిసిరిసి బుట్లోబెట్టె కాదరయ్యా

యిరిసిరిసి బుట్లోబెట్టె కాదరయ్యా వాణ్ణి సేన్రెడ్డి కేకలుబెట్టె కాదరయ్యా

సేన్రెడ్డి కేకలుబెట్టె కాదరయ్యా వాడు గువ్వల దోల్తాండనుకొండె కాదరయ్యా

గువ్వల్ గాదు గివ్వల్ గాదు కాదరయ్యా వాణ్ణి జుట్టుబట్టి వొంగదీసె కాదరయ్యా

జుట్టుబట్టి వొంగదీసె కాదరయ్యా వాడు పేండ్లు జూస్తాడనుకొండె కాదరయ్యా

పేండ్లుగాదు గీండ్లుగాదు కాదరయ్యా వాణ్ణి మంచె గుంజకు యాలదీసె కాదరయ్యా

మంచె గుంజకు యాలదీసె కాదరయ్యా వాడు ఉయ్యాలూప్తాడనుకొండె కాదరయ్యా

ఉయ్యాల్గాదు గియ్యాల్గాదు కాదరయ్యా చింతమల్లెలు దెచ్చినాడు కాదరయ్యా

చింతమల్లెలు దెచ్చినాడు కాదరయ్యా వాడు పెండ్లి జేస్తాడనుకొండె కాదరయ్యా

పెండ్లిగాదు గిండ్లిగాదు కాదరయ్యా వాణ్ణి వాతల్ వాతలు పెరికినాడు కాదరయ్యా

వాతల్ వాతలు పెరికినాడు కాదరయ్యా వాడూ దోవల్ దోవలు ఉరికినాడు కాదరయ్యా

దోవల్ దోవలు ఉరికినాడు కాదరయ్యా... దోవల్ దోవలు ఉరికినాడు కాదరయ్యా...

వర్గం:జానపద సాహిత్యం
నాగుల చవితి

దీపావళి అమావాస్య తరువాత వచ్చే కార్తీక శుద్ధ చతుర్థిని **నాగుల చవితి** పండుగ అంటారు. కొందరు శ్రావణ శుద్ధ చతుర్థి నాడు కూడా ఈ పండుగ జరుపుకుంటారు. నాగుల చవితి సందర్భంగా పుట్టకు పూజలు చేస్తారు. ప్రకృతి మానవ మనుగడకు జీవనాధారమైనది కనుక దానిని దైవస్వరూపంగా భావించి పూర్వీకులు చెట్టును, పుట్టను, రాయిని, రప్పను, కొండను, కోనను, నదిని, పర్వతాన్ని - ఇలా సమస్త ప్రాణికోటిని దైవస్వరూపంగా చూసుకొంటూ పూజిస్తూవస్తున్నారు. అందులో భాగంగానే నాగుపాము ను కూడా నాగరాజుగా, నాగదేవతగా పూజిస్తూ వస్తున్నారు. 
thumb|left|నాగుల చవితికి పుట్టకు నూలు చుట్టి పూజ చేయుట. (వెంకట్రామపురము)
ఈ పాములు భూమి అంతర్భాగమందు నివసిస్తూ భూసారాన్ని కాపాడే ప్రాణులుగా సమస్త జీవకోటికి " నీటిని" ప్రసాదించే దేవతలుగా తలచేవారు. ఇవి పంటలను నాశనంచేసే క్రిమికీటకాదులను తింటూ, పరోక్షంగా రైతుకు పంటనష్టం కలగకుండా చేస్తాయి. అలా ప్రకృతి పరంగా అవి మనకు ఎంతో సహాయపడుతూ ఉంటాయి.

హిందూ పురాణాలలో నాగుల చవితి గురించి ఎన్నో గాథలు ఉన్నాయి. దేశమంతట పలు దేవాలయల్లో మెలికలతో ఉన్న నాగేంద్రుని విగ్రహాలు కనిపిస్తూ ఉంటాయి. ఈ నాగుల చవితి నాడు నాగేంద్రుని శివభావముతో అర్పిస్తే సర్వరోగాలు పోయి సౌభాగ్యవంతులవుతారని భారతీయుల నమ్మకం.
thumb|right|నాగ దేవత (వనస్థలిపురం)
ఈ మానవ శరీరమనే పుట్టకు తొమ్మిది రంధ్రాలు ఉంటాయి. వాటినే నవరంధ్రాలు అంటూ ఉంటారు. మానవ శరీరంలో నాడులతో నిండివున్న వెన్నెముకను వెన్నుబాము అని అంటారు. అందు కుండలినీశక్తి మూలాధారచక్రంలో "పాము" ఆకారమువలెనే వుంటుందని "యోగశాస్త్రం" చెబుతోంది. ఇది మానవ శరీరంలో నిదురిస్తున్నట్లు నటిస్తూ కామ, క్రోధ, లోభ, మోహ, మద, మాత్సర్యాలనే విషాల్ని గ్రక్కుతూ, మానవునిలో సత్వగుణ సంపత్తిని హరించి వేస్తూ ఉంటుందని అందుకు నాగుల చవితి రోజున ప్రత్యక్షంగా విషసర్పపుట్టలను ఆరాధించి పుట్టలో పాలు పోస్తే మానవునిలో ఉన్న విషసర్పం కూడా శ్వేతత్వం పొంది, అందరి హృదయాలలో నివసించే శ్రీమహావిష్ణువు నకు తెల్లని ఆదిశేషువుగా మారి శేషపాన్పుగా మారాలని కోరికతో చేసేదే! ఈ నాగుపాము పుట్టలో పాలు పోయుటలోగల అంతర్యమని చెప్తారు.

నాగుల చవితి రోజు ఆవు పాలు పుట్టలో పోసి నాగపూజచేసి చలిమిడి, చిమ్మిలి (నువ్వులతో చేస్తారు) అరటిపళ్ళు, తాటి బుర్రగుంజు , తేగలు మున్నగున్నవి నివేదన చేస్తారు. ఆ సందర్భంగా పుట్టవద్ద దీపావళి నాడు మిగిలిన మతాబులు, కాకరపువ్వొత్తులు, టపాసులు మొదలైనవి చిన్నపిల్లలు ఎంతో సంతోషంగా కూడా కాలుస్తారు.

భారతీయుల చాల ఇళ్ళల్లో ఇలవేల్పు సుబ్రహ్మణేశ్వరుడే ఆరాధ్య దైవంగా పూజిస్తారు కాబట్టి వారి పేరును చాల మంది నాగరాజు, ఫణి, సుబ్రహ్మణ్యం, సుబ్బారావు వగైరా పేర్లు పెట్టుకుంటూ ఉంటారు.

## ఇవి కూడా చూడండి
*నాగులచవితి (సినిమా) నాగుల చవతి సర్పదోషం తోలిగించటం ఎలా ?

## మూలాలు

వర్గం:హిందువుల పండుగలు
తిరుమల శ్రీవారి పాదాలు

thumb|right|శ్రీవారి పాదాలు
శ్రీ వారి పాదాలు తిరుమల కొండలలో ఎత్తైన కొండపైన నెలకొని ఉన్నాయి. కాలి అందెల వరకు  సుగంధభరితమైన  వివిధ రంగుల  పుష్పాలతో  అలంకరించబడి  ఉంటాయి.   

## విశేషాలు
ఈ ప్రదేశానికి వెళ్ళడానికి సింగిల్ రోడ్ కలదు. దీనిని సందర్శించడానికి టాక్సీలో వెళ్లవచ్చు.  దారిలో చక్రతీర్థం, శిలా తోరణం కూడా దర్శించ వచ్చు. శ్రీ వారి పాదాల మండపము నుండి తిరుమల లోయ బహు సుందరంగా కనిపిస్తుంది. ఇక్కడి పైన్ వృక్షాలు అత్యంత మనోహరంగా ఫోటోలు తీసుకోవడానికి బాగుంటాయి.

శ్రీ స్వామివారి బంగారు పాదపద్మాలు ఎల్లవేళలా పుష్పాలతో తులసితో నిండి ఉంటాయి. ఉదయం పూట సుప్రభాత దర్శనంలో మాత్రమే ఎలాంటి పూలూ తులసి లేకుండా శ్రీనివాసుని బంగారు పాదాలను దర్శించవచ్చు. .

## పురాణ కథనం
మహావిష్ణువు వైకుంఠం నుండి వేంకటాద్రికి దిగి వచ్చేప్పుడు మెదటి పాదాన్ని ఇక్కడ పెట్టాడని, రెండవ పాదాన్ని శిలాతోరణం దగ్గర పెట్టాడని, మూడవ పాదాన్ని నేడు ఆనందనిలయంలో స్వామి వున్న ప్రదేశంలో పెట్టాడనీ చెబుతారు.

కోనేటి రాయుడు తిరుమల వెంకన్నను భక్తులే కాదు బ్రహ్మాది దేవతలు కూడా పూజిస్తారని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. వేంకటాచల క్షేత్రానికి బ్రహ్మాది దేవతలు వచ్చినపుడు నేరుగా శ్రీవారి పాదాల వద్దకు చేరుకుని శిరస్సు వంచి పాదపద్మాలకు నమస్కరిస్తారట.

## మూలాలు

## బాహ్య లంకెలు
* 
* 

వర్గం:తిరుమల
గొబ్బిళ్ళ పాటలు

thumb|గొబ్బెమ్మలు|260x260px
గొబ్బి పాటలకు జానపదవాఙ్మయంలో ఒక ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. గోపికలనే వ్యవహారంలో గొబ్బెమ్మలుగా భావిస్తారు. "కొలని దోపరికి గొబ్బిళ్ళో యదుకులసామికి గొబ్బిళ్ళో" అనే అన్నమయ్య పాట అందరికీ తెలిసిందే. సంక్రాంతికి ముందు ఒక నెలరోజులకాలాన్ని ధనుర్మాసం అని పిలుస్తారు. ఈ ధనుర్మాసం రోజుల్లో ఊరూరా ఆడవారు తెల్లవారకముందే లేచి ఇంటిముందు పేడనీళ్ళు చల్లి ముగ్గులు వేసిన తర్వాత పేడతో చేసిన ముద్దలను గొబ్బెమ్మలుగా భావించి ఆ ముగ్గుల మధ్యభాగంలో పెట్టి వాటికి అలంకారంగా పువ్వులు పెడతారు. సాయంత్రమయ్యాక పేడతోగానీ, పసుపుతోగానీ గొబ్బెమ్మలను చేసి ఒక పెద్ద పళ్ళెంలో ఉంచుతారు. కళ్ళస్థానంలో గురివింద గింజలు, ముక్కుస్థానంలో సంపెంగ లాంటి పువ్వును ఉంచడం కద్దు. ఈ గొబ్బెమ్మలకు రకరకాల అలంకారం చేసి ఇంటింటి ముందుకూ తీసుకువెళ్ళి పళ్ళెంతో సహా నేలమీద ఉంచి గొబ్బెమ్మ చుట్టూ తిరుగుతూ చేతులతో చప్పట్లు తడుతూ పాటలు పాడుతారు. అక్కడ పాడే పాటలే గొబ్బిపాటలు.
పాడడం పూర్తయ్యాక మధ్యలో ఉన్న అమ్మాయి గొబ్బెమ్మను పట్టుకోగా మిగిలిన ఆడపిల్లలు అందరూ ఆ అమ్మాయికి ఇరువైపులా చేరి ఒకరి భుజాలమీద ఇంకొకరు చేతులు వేసుకుని గొంతులు కలిపి పాటలు పాడుకుంటూ తిరిగివస్తారు. చివరిరోజైన కనుమ నాడు పాటలు పాడడం పూర్తయ్యాక గొబ్బెమ్మలను నీటిలో నిమజ్జనం చేస్తారు.

గొబ్బెమ్మలకు, తెలంగాణా ప్రాంతంలోని బతుకమ్మలకు పోలికలున్నా, కొన్ని విషయాల్లో స్వల్పభేదాలున్నాయి. బతుకమ్మ పాటలు ఒక నిర్ణీత ప్రదేశంలో పాడితే గొబ్బిపాటలు ఊరంతా తిరుగుతూ ప్రతి ఇంటి ముందూ పాడుతారు. గొబ్బిపాటలు నిటారుగా నిలబడి తిరుగుతూ పాడతారు. బతుకమ్మపాటలు పాడేవాళ్ళు నడుం దగ్గర వంగి తిరుగుతారు. బతుకమ్మపాటలు పాడేవారి కదలికల్లో సొగసు, వయ్యారం ఉంటే గొబ్బిపాటలు పాడేవారిలో హుందాతనం ఉంటుంది. బతుకమ్మపాటలు పాడేవాళ్ళు చప్పట్లు వేగంగా తడితే గొబ్బిపాటలు పాడేవాళ్ళు నిదానంగా తడతారు.
thumb|260x260px|సంక్రాంతి పండుగలో గొబ్బెమ్మల చుట్టూ నృత్యం చేస్తున్న అమ్మాయిలు

## యివి కూడ చూడండి
* సంక్రాంతి
* గొబ్బియళ్ళొ గొబ్బియళ్ళు

వర్గం:జానపద సాహిత్యం
మిన్నసోటా విశ్వవిద్యాలయం

thumb|మిన్నియాపాలిస్లోని మిన్నెసోటా విశ్వవిద్యాలయంలో 717 డెలావేర్ భవనం.
మిన్నసోటా విశ్వవిద్యాలయం, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలోని మిన్నసోటా రాష్ట్రంలో కల ఒక ప్రముఖ ఉన్నత విద్యా సంస్థల వ్యవస్థ. అందులో ప్రధానమైన, అతి పెద్ద క్యాంపస్ జంటనగరాలుగా ప్రసిధ్ది గాంచిన మిన్నియాపొలిస్, సెయింట్ పాల్లో ఉంది.  ట్విన్ సిటీస్ క్యాంపస్ మిన్నెసోటా విశ్వవిద్యాలయ వ్యవస్థలో అత్యంత పురాతనమైనది, అతిపెద్దది. ప్రధాన క్యాంపస్ విద్యార్థుల సంఖ్యలో ఇది అమెరికా లోకెల్లా ఆరవ అతిపెద్దది. 2019-20లో ఇందులో 51,327 మంది విద్యార్థులు ఉన్నారు.  ఇది మిన్నెసోటా విశ్వవిద్యాలయం లోని ప్రధాన సంస్థ. దీన్ని 19 కళాశాలలు, పాఠశాలలు, ఇతర ప్రధాన విద్యా విభాగాలుగా విభజించారు. 

మిన్నెసోటా విశ్వవిద్యాలయం అసోసియేషన్ ఆఫ్ అమెరికన్ యూనివర్సిటీలలో సభ్యురాలు. పరిశోధన కార్యకలాపాల్లో ఇది అమెరికాలో 17 వ స్థానంలో ఉంది, 2018 ఆర్థిక సంవత్సరంలో పరిశోధనపై 954 మిలియన్లు వ్యయం చేసింది.  

మిన్నెసోటా విశ్వవిద్యాలయ లోని అధ్యాపకులు, పూర్వ విద్యార్థులు, పరిశోధకులు మొత్తం 26 నోబెల్ బహుమతులు,  మూడు పులిట్జర్ బహుమతులూ గెలుచుకున్నారు .  మిన్నెసోటా విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థుల్లో ఇద్దరు హుబెర్ట్ హంఫ్రీ, వాల్టర్ మోండేల్ లు అమెరికా ఉపాధ్యక్షులయ్యారు. 2016 లో సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి పొందిన బాబ్ డైలాన్ కూడా ఇక్కడి పూర్వ విద్యార్థే.  

## చరిత్ర
మిన్నెసోటా విశ్వవిద్యాలయాన్ని మిన్నియాపాలిస్‌లో 1851 లో, మిన్నెసోటా రాష్ట్రం ఏర్పడడానికి ఏడు సంవత్సరాల ముందు, కళాశాల సన్నాహక పాఠశాలగా స్థాపించారు.  తొలినాళ్ళలో ఇది పలు కష్టాలు పడింది. దక్షిణ కెరోలినా గవర్నరు విలియం ఐకెన్ జూనియర్ వంటి సహా వివిధ దాతలు ఇచ్చే విరాళాలపై ఆధారపడింది.  1867 లో, విశ్వవిద్యాలయం 1862 నాటి మోరిల్ చట్టం ద్వారా భూమి మంజూరు చేయించుకునే హోదాను పొందింది.  

పిండి మిల్లు సొంతదారు జాన్ ఎస్. పిల్స్‌బరీ, 1876 లో ఇచ్చిన విరాళం, పాఠశాలను కాపాడిన ఘనత పొందింది.  అప్పటి నుండి, పిల్స్‌బరీని ఈ "విశ్వవిద్యాలయ పితామహుడు"గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  అతని గౌరవార్థం పిల్స్‌బరీ హాలుకు ఆ పేరు పెట్టారు.  

## ఇవి కూడా చదవండి

* పబిత్రా సర్కార్

## మూలాలు


## వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు
వర్గం:మిన్నసోటా
కాలనాధభట్ట వీరభద్ర శాస్త్రి

**కాలనాధభట్ట వీరభద్ర శాస్త్రి** తెలుగు రచయిత, భాషా ప్రేమికుడు.

## జీవిత విశేషాలు
ఆయన విజయవాడ నింగినగర్ నివాసి. కాకినాడ పి.ఆర్.కళాశాలలో ఇంటర్ చదివారు. రైల్వేలో సూపరింటెండెంట్గా జూలై 1952 న విధుల్లో చేరి, విధులు నిర్వహించి డిసెంబరు 31 1985 న పదవీవిరమణ చేసారు. ఆయనకు చిన్నప్పటి నుంచి తెలుగు భాష పట్ల మక్కువ ఎక్కువ. 80కి పైబడిన వయస్సులో కూడా ఆయన తన రచనా ప్రస్థానాన్ని కొనసాగిస్తున్నారు. కథలు, నవలలు, వ్యాసాలు, ఆయన జీవితంలో మమేకం అయ్యాయి. చిన్నతనంలో తనకు తెలుగు పాఠం చెప్పిన గురువులను ప్రేరణగా తీసుకొని సాహిత్యంపై దృష్టి సారించారు. ఆలా మొదలైన శాస్త్రి గారి రచనలు అప్పటి నుండి కొనసాగాయి. దాదాపు 30 కి పైగా వ్యాసాలు, అనువాద నవలలు, లెక్కలేనన్ని వచన కవితలు, కవితా సంకలనాలు రచించారు. దాదాపు 50కి పైగా నాటికలకు దర్శకత్వం కూడా వహించారు. ఆంగ్లంలోనూ నైపుణ్యమున్న శాస్త్రి ఆ భాషలో వ్యాసాలు, రూపకాలు కవితలు, హాస్య ప్రహసనాలు రచించారు. సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని అందిపుచ్చుకోవడంలోనూ ఆయన ముందున్నారు. 1989లో అమెరికా వెళ్ళిన ఆయన కంప్యూటరులో తెలుగు భాష వాడకం నేర్చుకున్నారు. ఆయన తమ్ముడు అమెరికాలోని శాన్‌ఫ్రాన్సిస్కోలో ఉండేవారు. అంతర్జాలం ఉపయోగించి తెలుగు రాయడం, రచనలను అందులో ఉంచడంపైన ఆయన పట్టు సాధించారు. దాదాపు 600కు పైగా వెబ్‌సైట్లలో ఆయన కథలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.

వీరభద్రశాస్త్రి తన విజ్ఞానాన్ని పేదలకు పంచాలన్న తలంపుతో సత్యన్నారాయణపురంలోని వైస్‌మన్ క్లబ్ తరపున ఉచిత కంప్యూటర్ శిక్షణనిచ్చేవారు. ఆయన 1300 పైగా మహిళలకు కంఫ్యూటరులో శిక్షణనిచ్చారు. అంతేకాకుండా కుట్టుమిషన్ పైన పట్టు సాధించిన ఆయన ఎంతో మందికి ఉచితంగా శిక్షణనిచ్చారు.

## రచనలు
* నింగి – నేల
* వసంత హేల (గేయం)
* వూహాతీతం (కవిత)
* నాదొక కోరిక (స్కెచ్)
* సూక్తి ముక్తావళి (పద్య కవిత)
* గ్రీష్మ పుష్పవిలాసం
* శ్రీ భద్రాచల సీతారామస్వామి సుప్రభాతం
* ఇంకా చీకట్లో వున్నట్లే!!
* అహం భవాస్మి
* నేను తెలుగు వాడను
* కుసుమాభ్యర్ధన
* పాప!
* ఒక్కసారి బ్రతికించు
* సమాజమా? అదెక్కడవుంది?

## మూలాలు

## ఇతర లింకులు

* యూట్యూబ్ లో ఆయన జీవిత విశేషాలు-Veerabhadra Sastri Kalanadhabhatta: An 86 Year Old Enthusiast Of Telugu Language

వర్గం:కృష్ణా జిల్లా రచయితలు
వర్గం:తెలుగు రచయితలు
వర్గం:విజయవాడ వ్యక్తులు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా అనువాద రచయితలు
వర్గం:తెలుగువారిలో ఇంగ్లీషు రచయితలు
జొయంతో నాథ్ చౌదరి

జనరల్‌ **జొయంతో నాథ్ చౌదరి** భారత దేశ 8వ పదాతి దళ సైన్యాధ్యక్షుడు. పద్మ విభూషణ పురస్కార గ్రహీత, హైదరాబాదు రాష్ట్ర తొలి సైనిక అధ్యక్షుడు. ఈయన భారత జాతీయ కాంగ్రేస్ అధ్యక్షుడు డబ్ల్యూ.సి.బెనర్జీ మనుమడు. ఈయన తండ్రి అమియ నాథ్ చౌధరీ ప్రఖ్యాత బెంగాలీ బారిష్టరు.

చౌదరి ప్రస్తుతము బంగ్లాదేశ్లో ఉన్న పబ్నా జిల్లాలోని హరీపూర్ లో 1908, జూన్ 10న సంపన్న బెంగాళీ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఈయన విద్యాభ్యాసం కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం ఆధ్వర్యంలో నడుస్తున్న సెయింట్ జేవియర్ కళాశాలలో, లండన్లోని హైగేట్ పాఠశాలలో, సాంధర్స్ట్‌లోని రాయల్ మిలటరీ కళాశాలలో కొనసాగింది. సాంధర్స్ట్‌లో ఉన్న కాలంలో ఈయన గుబురు మీసాల వలన "ముచ్చూ" అని ముద్దుపేరు కూడా వచ్చింది.

సాంధర్స్ట్‌లో శిక్షణ పూర్తయిన తర్వాత సైనికాధికారిగా భారతదేశానికి తిరిగివచ్చి మొదటి బటాలియన్ యొక్క నార్త్ స్టాఫర్డ్‌షైర్ దళంలో 1928 మార్చి 19న బాధ్యతలు చేపట్టాడు. 1929 మార్చి 19 న భారత సైన్యంలో స్థానం పొంది ఏడవ లైట్ కావల్రీ దళంలో చేరాడు. 1930 మే 2న లెఫ్టెనెంట్ గా పదవోన్నతి పొందాడు. 1934లో సుగోర్లో అశ్విక శిక్షణ పాఠశాలలో శిక్షణ పొందాడు. 1937 ఫిబ్రవరి 2న కెప్టెన్ అయ్యాడు. 1939 డిసెంబరు నుండి 1940 జూన్ వరకు క్వెట్టా స్టాఫ్ కళాశాలలో శిక్షణ పొందాడు.

జనరల్ చౌదరి నేతృత్వములో 1948 సెప్టెంబరు 12 భారత సైన్యము హైదరాబాదుపై సైనిక చర్య జరిపి నిజాంను గద్దె దించి హైదరాబాదును భారతదేశములో విలీనము చేసుకొన్నది. సెప్టెంబరు 18న ఆపరేషన్ పోలోను విజయవంతమైనదిగా ప్రకటించి మేజర్ జనరల్ చౌదరిని హైదరాబాదు రాష్ట్ర తొలి సైనిక పాలకునిగా నియమించారు.

జనరల్ చౌదరి 1962 నవంబరు 19 నుండి 1966 జూన్ 7 వరకు పదాతి దళ 8వ సర్వసైన్యాధ్యక్షునిగా బాధ్యతలు నిర్వహించాడు. సైన్యంలో 38 సంవత్సరాల విశిష్ట సేవకు గాను జనరల్ చౌదరిని భారత ప్రభుత్వము రెండవ అత్యున్నత పౌరసత్కారమైన పద్మవిభూషణ పురస్కారముతో సత్కరించింది.

భారత సైనికదళము నుండి పదవీ విరమణ చెందిన ఆరు వారాల లోపే ఆయన 1966 జూలై 19న కెనడాలో భారత రాయబారిగా నియమితుడయ్యాడు. ఈయనకు భార్య, ఇద్దరు పిల్లలు ఉన్నారు. సైన్యంలో విశిష్ట సేనానిగానే కాకుండా, జనరల్ చౌదరి రచయితగా, సాహిత్య విమర్శకునిగా కూడా ప్రతిభను కనబరిచారు. ఈయన మిలటరీ నేపథ్యములో రెండు పుస్తకాలు వ్రాయటమే కాకుండా ఒక ప్రముఖ భారతీయ దినపత్రికలో సైనిక వ్యవహారాల ప్రతినిధిగా, సాహితీ విమర్శకునిగా పనిచేశాడు. 1983, జూలై 6న 75 యేళ్ళ వయసులో జనరల్ ఛౌదరి పరమపదించాడు.

## బయటి లింకులు
*భారత్ రక్షక్ లో జనరల్ చౌదరి ఫోటో

వర్గం:పద్మవిభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:1908 జననాలు
వర్గం:1983 మరణాలు
ఠాకూర్ రాంలాల్

**ఠాకూర్ రాంలాల్**, కాంగ్రెసు పార్టీ నేత, హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్ర తొలి ముఖ్యమంత్రి, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ గవర్నరు. ఈ సమయములో, 1984 ఆగస్టు 16 న నాదెండ్ల భాస్కరరావు, అప్పటి గవర్నరు రాంలాల్, ప్రధానమంత్రి ఇందిరా గాంధీల లోపాయికారీ సహకారంతో రామారావును అధికారం నుండి తొలగించి, తాను దొడ్డిదారిన గద్దెనెక్కడం.

రాంలాల్ 1929, జనవరి 15న జుబ్బల్ లోని భర్తాట గ్రామములో జన్మించాడు. ఈయన విద్యాభ్యాసం సిమ్లా, అమృత్‌సర్ లలో జరిగింది. లా డిగ్రీ కలిగిన ఈయన రాజకీయాలలో చేరక మునుపు కొంతకాలము న్యాయవాద వృత్తిలో కొనసాగాడు. 
ప్రజాదరణ కలిగిన నాయుకునిగా, ఠాకూర్ రాంలాల్ 1957లో తొలిసారిగా రాష్ట్ర శాసనసభలో స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా అడుగిడినప్పటి నుండి 1998 ఎన్నికల వరకు పోటీ చేసిన అన్ని శాసనసభా ఎన్నికలలో గెలుపొందిన అరుదైన ఘనత సాధించాడు. ప్రజలతో సన్నిహిత సంబంధాలేర్పరచుకొని జుబ్బల్, కోట్‌ఖాయి నియోజకవర్గాలను తనకు పెట్టనికోటలా మలచుకొన్నాడు. ఇక్కడి నుండే ఈయన 9 పర్యాయాలు ఎన్నికైనాడు. 1990 లో జనతాదళ్ అభ్యర్థిగా పోటీచేస్తూ పదవిలో ఉన్న ముఖ్యమంత్రి వీరభద్ర సింగ్ను కూడా ఎన్నికలలో ఓడించాడు.

రాంలాల్ 2002 జూలై 6న సిమ్లాలో తీవ్రమైన గుండెపోటుతో మరణించాడు.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
*ట్రిబ్యూన్ ఇండియాలో మరణ వార్త

వర్గం:1929 జననాలు
వర్గం:2002 మరణాలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్లు
వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు
కోతి కొమ్మచ్చి

**కోతి కొమ్మచ్చి**, ఆంధ్రదేశములోని గ్రామీణ సాంప్రదాయక ఆట. 
## ఆట విధానం
ఈ ఆటలో ముందుగా ఒకరిని దొంగగా ఎన్నుకుంటారు. మిగతా వారిలో ఎవరో ఒకరు ఒక కర్రను వృత్తాకారంలో గీచిన గీతలోనుండి విసురుతారు. ఇలా వృత్తాకారంలో గీచిన గీతను **గిరి** అని కూడా పిలుస్తారు. అలా విసరిన కర్రను దొంగ తీసుకొచ్చి గిరిలో ఉంచుతాడు. ఆ తర్వాత మిగతా వారిలో ఎవరో ఒకరిని తాకడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. వారు అతనికి దొరకకుండా చెట్లెక్కి దాగి ఉంటారు. దొంగ వారిలో ఎవరో ఒకరిని తాకగల్గితే అలా దొరికిన అతను తర్వాత దొంగ అవుతాడు. ఒక వేళ దొంగ ఒకరిని తాకే ప్రయత్నంలో ఉండగా ఎవరో ఒకరు గిరిలో ఉన్న కర్రను తొక్కినట్లయితే మరలా అతనే దొంగగా ఉంటాడు.

ఆటగాళ్లంతా భద్రంగా చెట్లెక్కేస్తారు - ఇద్దరు తప్ప. జట్టులోని మేటి ఆటగాడొకరు చెట్టు కింది లేక సమీపంలోని ఒక వృత్తం(గిరి అంటారు) మధ్యలో ఎడమకాలిమీద నిలబడి, కుడికాలు మోకాలివరకు పైకెత్తి, ఆ కాలి కిందుగా కుడిచేత్తో ఒక మూరడు పొడుగున్న కర్రని విసరగలిగినంత దూరం విసరగానే,
అతని ఎదురుగా నిలబడిన దొంగగా పిలవబడే ఆటగాడు పరుగునవెళ్లి ఆ కర్రను తెచ్చి గిరిలో పెట్టాలి. ఈ లోగా కర్ర విసిరినవాడూ చెట్టెక్కేస్తాడు. ఇప్పుడు చెట్టుమీదున్న వాళ్లలో ఎవరైనా ఒకరు దొంగకు దొరక్కుండా (అందకుండా) గిరిలోని కర్రను తాకగలిగితే దొంగ మళ్లీ దొంగావతారం ఎత్తాలి. ఎవరూ కర్రను తాకక మునుపే ఎవరైనా దొంగకు దొరికితే (చెట్టు మీదయినా కిందయినా) ఆ ఆటగాడు దొంగవుతాడు. మాజీదొంగ కర్రవిసరాలి. దొంగ కర్రకు కాపలాగా గిరిలోనే వుండిపోకుండా ఎవరినైనా దొరకబుచ్చుకొనే ప్రయత్నంలో వుండాలి.

## శారీరక మానసిక వ్యాయామం
ఈ ఆట ద్వారా శారీరకంగానూ, మానసికంగానూ వ్యాయామం పొందవచ్చు. ఈ ఆటగాళ్ళు శారీరకంగా చాలా చలాకీగా తయారు కాగలరు. పూర్తిగా ఆటలో మునిగి ఆడతారు గావున, మానసికంగానూ బలవంతులయ్యే అవకాశాలు మెండు. ఈ ఆట, ఖర్చులేని ఆట, సామూహికంగా ఆడతారు కాబట్టి, స్నేహవాతారణము అలవడుతుంది.
## ప్రమాదాల సంభావ్యత
చెట్టు మీద నుండి క్రింద పడటం వల్ల ప్రమాదాలు జరగవచ్చు. 

వర్గం:తెలుగుదనం
వర్గం:తెలుగు సాంప్రదాయిక ఆటలు
నవంబర్ 2006

## 2006 నవంబర్ 5, ఆదివారం
*వికీపీడియా గురించి ఈనాడు ఆదివారం పుస్తకంలో వ్యాసం వచ్చింది. ఇది తెవికీ ప్రస్థానంలో ఓ మలుపు. ఈ వ్యాసానికి స్పందనగా ఎన్నడూ లేనంత ఎక్కువ మంది కొత్త సభ్యులు ఈ ఒక్క రోజే చేరారు. 
## 2006 నవంబర్ 1, బుధవారం
*ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రావతరణ దినోత్సవం సందర్భంగా తెరాస ఇచ్చిన నిరసన సమ్మె పాక్షికంగా, ప్రశాంతంగా జరిగింది. ఈనాడు
***తెలంగాణపై ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ**: నల్గొండ జిల్లా మిర్యాలగూడ మండలం ఆలగడప గ్రామంలో ప్రత్యేక తెలంగాణ ఏర్పాటుపై ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిగింది. మొత్తం 1820 మంది ఓటర్లు ఉండగా 1089 మంది ఓటింగ్‌లో పాల్గొన్నారు. 1048 మంది తెలంగాణ రాష్ట్రం కావాలని, 10 మంది వద్దని, 22 మంది ఎటూ చెప్పలేమంటూ ఓటు వేశారు. 9 ఓట్లు చెల్లలేదు. ఈనాడు
*రాష్ట్రంలోని గురుకుల జూనియర్‌ కళాశాలల్లో తెలుగు మాధ్యమాన్ని రద్దు చేసి ఆంగ్ల మాధ్యమాన్ని ప్రవేశపెట్టాలని ప్రభుత్వం తీసుకున్న నిర్ణయంపై ఆంధ్రప్రదేశ్‌ అధికార భాషా సంఘం తీవ్ర ఆగహ్రం వ్యక్తం చేసింది. ఆంగ్ల మాధ్యమం ప్రవేశపెట్టడంలో తప్పు లేదని, తెలుగు మాధ్యమాన్ని తొలగించడం మాత్రం అన్యాయమని ఆవేదన వ్యక్తం చేసింది. ఈనాడు
హిమాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా

**హిమాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి,** భారతదేశం లోని హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి ప్రభుత్వాధినేత. భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం, గవర్నరు ఒక రాష్ట్ర న్యాయాధికారి, కానీ వాస్తవ కార్యనిర్వాహక అధికారం ముఖ్యమంత్రిపై ఉంటుంది. హిమాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభకు ఎన్నికలు జరిగిన తరువాత, రాష్ట్ర గవర్నరు సాధారణంగా అత్యధిక స్థానాలు పొందిన పార్టీని (లేదా సంకీర్ణాన్ని) ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి ఆహ్వానిస్తారు. అసెంబ్లీకి సమష్టిగా బాధ్యత వహించే మంత్రుల మండని ముఖ్యమంత్రిని గవర్నర్ నియమిస్తాడు. ముఖ్యమంత్రిపై శాసనసభ విశ్వాసం ఉన్నందున, ముఖ్యమంత్రి పదవీకాలం ఐదేళ్లు ఉంటుంది, కానీ కాల పరిమితులకు లోబడి ఉండదు.

## పూర్వాపరాలు
1952 నుంచి ఇప్పటి 2022 పదవీకాలం వరకు ప్రారంభ కార్యాలయ అధిపతి యశ్వంత్ సింగ్ పర్మార్‌తో సహా కలిపి ఏడుగురు వ్యక్తులు హిమాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు ఉన్నారు. వీరిలో నలుగురు భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందినవారు. 1956లో అతని మొదటి పదవీకాలం ముగిసిన తర్వాత, హిమాచల్ ప్రదేశ్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా చేయబడింది. దాని ఫలితంగా ముఖ్యమంత్రి కార్యాలయం ఉనికిలో లేదు. 1963లో, పర్మార్ మరోసారి ముఖ్యమంత్రి అయ్యాడు. అతని హయాంలో 1971లో హిమాచల్ పూర్తి రాష్ట్ర హోదాను తిరిగి పొందింది. 2015 మార్చి వరకు, అతను వీరభద్ర సింగ్ చేత అధిగమించబడే వరకు, పర్మార్ రాష్ట్రానికి ఎక్కువ కాలం పనిచేసిన ముఖ్యమంత్రి. 1993, 2017 మధ్య, కాంగ్రెస్‌కు చెందిన వీరభద్ర సింగ్, భారతీయ జనతా పార్టీకి చెందిన ప్రేమ్ కుమార్ ధుమాల్ మధ్య ప్రతి ఐదేళ్లకు ముఖ్యమంత్రి పదవి మారింది. శాంత కుమార్ తప్ప మిగిలిన ముఖ్యమంత్రులందరూ రాజపుత్ర కులానికి చెందినవారే కావటం విశేషం.

## హిమాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు (1952–56), (1963–ప్రస్తుతం)
హిమాచల్ ప్రదేశ్ ప్రావిన్స్ చీఫ్ కమీషనర్ 1948 ఏప్రిల్ 15, పూర్వపు 30 రాచరిక-రాష్ట్రాల ఏకీకరణ ద్వారా ఏర్పడింది. 1951లో, హిమాచల్ ప్రదేశ్ పార్ట్ సి రాష్ట్రంగా, అవతరించింది. 36 మంది సభ్యుల శాసనసభతో లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ కిందకు తీసుకురాబడింది. హిమాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభకు మొదటి ఎన్నికలు 1952లో జరిగాయి. యశ్వంత్ సింగ్ పర్మార్ నేతృత్వంలో ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసేందుకు భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ 24 స్థానాలను గెలుచుకుంది.

1954లో, బిలాస్‌పూర్, మరొక భాగ-సి రాష్ట్రం, హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లో విలీనం చేయబడింది. 1956లో ఇది కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా చేయబడింది. పరిమిత అధికారాలతో టెరిటోరియల్ కౌన్సిల్‌తో లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ కింద ఉంచబడింది.

1963లో హిమాచల్ ప్రదేశ్ కేంద్ర పాలిత ప్రాంతం అయినప్పటికీ శాసనసభను ఏర్పాటు చేసింది. టెరిటోరియల్ కౌన్సిల్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతం శాసనసభగా మార్చబడింది. అసెంబ్లీ మొదటి సమావేశం 1971 అక్టోబరు 1న జరిగింది. 1970 డిసెంబరు 18న, హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్ర చట్టం పార్లమెంటుచే ఆమోదించబడింది. కొత్త రాష్ట్రం 1971 జనవరి 25న ఉనికిలోకి వచ్చింది. ఆ విధంగా హిమాచల్ ప్రదేశ్ భారత యూనియన్‌లో 18వ రాష్ట్రంగా ఆవిర్భవించింది.

## ఇంకా చూడండి
* హిమాచల్ ప్రదేశ్
* ముఖ్యమంత్రి

## మూలాలు


## ఇతర మూలాలు


## వెలుపలి లంకెలు
*అధినేతలు, నాయకులు

ముఖ్యమంత్రులు
వర్గం:భారత రాష్ట్రాల ముఖ్యమంత్రుల జాబితాలు
వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌కు సంబంధించిన జాబితాలు
వర్గం:జాబితాలు
వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు
చంద్రుపట్ల

**చంద్రుపట్ల** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

* చంద్రుపట్ల (విస్సన్నపేట) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని విస్సన్నపేట మండలానికి చెందిన గ్రామం
* చంద్రుపట్ల (కల్లూరు) - ఖమ్మం జిల్లా జిల్లాలోని కల్లూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం
కన్నెగండ్ల

**కన్నెగండ్ల**, పల్నాడు జిల్లా, పెదకూరపాడు మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం.ఈ గ్రామం మండల కేంద్రమైన పెదకూరపాడుకు 6 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.

2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారము ఇక్కడి జనాభా 1012.

## గ్రామ చరిత్ర
ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాజధాని ప్రాంత అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ (సీఆర్‌డీఏ) పరిధిలోకి వస్తున్న మండలాలు, గ్రామాలను ప్రభుత్వం విడిగా గుర్తిస్తూ ఉత్తర్వులు జారీచేసింది. ప్రస్తుతం గుర్తించిన వాటిలోని చాలా గ్రామాలు వీజీటీఎం పరిధిలో ఉన్నాయి. గతంలో వీజీటీఎం పరిధిలో ఉన్న వాటితోపాటుగా ఇప్పుడు మరిన్ని కొన్ని గ్రామాలు చేరాయి. సీఆర్‌డీఏ పరిధిలోకి వచ్చే గుంటూరు, కృష్ణా జిల్లాల్లోని మండలాలు, గ్రామాలను గుర్తిస్తూ పురపాలక శాఖ ముఖ్య కార్యదర్శి ద్వారా ఉత్తర్వులు జారీ అయ్యాయి.

### పెదకూరపాడు మండలం
పెదకూరపాడు మండలంలోని 75 తాళ్ళూరు, కంభంపాడు, కన్నెగండ్ల, కాశిపాడు, గారపాడు, చినమక్కెన, జలాల్‌పురం, పాటిబండ్ల, పెదకూరపాడు, బలుసుపాడు, బుచ్చయ్యపాలెం, ముస్సాపురం, రామాపురం, లగడపాడు, లింగంగుంట్ల, హుసేన్‌నగరం గ్రామాలు అన్నీ ఉన్నాయి.
## గామానికి సాగునీటి సౌకర్యం
గ్రామానికి దగ్గరలోనే నాగార్ఖున సాగరు కుడి కాలువ ప్రవహిస్తున్నది. కనుక నీటి వసతికి ఇబ్బంది లేదు. పంటలు చాలా బాగా పండుతున్నాయి.

## గామంలో ప్రధాన వృత్తులు
ఇక్కడ ప్రజలు వ్యవసాయంపై ఆధారపడి జీవిస్తున్నారు. ఎక్కువ మంది వ్యవసాయ కూలీలే.
## గ్రామంలో ప్రధానమైన పంటలు
మిరప పంట బాగా పండిస్తున్నారు.

## గ్రామ విశేషాలు
#ఈ గ్రామాన్ని, పెదకూరపాడు ఎం.ఎల్.ఎ. కొమ్మాలపాటి శ్రీధర్, ఆదర్శగ్రామం (స్మాట్ విలేజి) గా తీర్చిదిద్దటానికి దత్తత తీసుకున్నారు.
## మూలాలు


వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ సీఆర్‌డీఏ గ్రామాలు
వర్గం:పెదకూరపాడు మండలం లోని రెవిన్యూయేతర గ్రామాలు
పెనుమూడి

**పెనుమూడి** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

* పెనుమూడి (రేపల్లె) - బాపట్ల జిల్లా, రేపల్లె మండలం లోని గ్రామం
* పెనుమూడి (దుగ్గిరాల) - గుంటూరు జిల్లా, దుగ్గిరాల మండలానికి చెందిన గ్రామం
విప్పర్ల

**విప్పర్ల** పేరుతో ఒకటి కంటే ఎక్కువ పేజీలున్నందు వలన ఈ పేజీ అవసరమైంది. ఈ పేరుతో కల పేజీలు:

#విప్పర్ల (క్రోసూరు) - పల్నాడు జిల్లా క్రోసూరు మండలం లోని గ్రామం
#విప్పర్ల (రొంపిచర్ల) - పల్నాడు జిల్లా రొంపిచర్ల మండలం లోని గ్రామం
గౌరీగుడెం

**గౌరీగుడెం**, ఖమ్మం జిల్లా, సత్తుపల్లి మండలానికి చెందిన గ్రామం.. 

ఈ ఊరు సత్తుపల్లి నుండి రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఊరి జనాభా సుమారు 500 వరకు ఉంటుంది .

## గ్రామంలో ప్రధాన పంటలు
వరి, అపరాలు, కాయగూరలు

## గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు
వ్యవసాయం, అపరాలు, కాయగూరలు

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
ఎక్లాస్‌పూర్

**ఎక్లాస్‌పూర్** పేరుతో ఒకటి కన్న ఎక్కువ పేజీలున్నందు వలన ఈ పేజీ అవసరమైంది. ఈ పేరుతో ఉన్న పేజీలు:
#ఎక్లాస్‌పూర్ (కోటగిరి) - నిజామాబాదు జిల్లా కోటగిరి మండలంలోని ఒక గ్రామం
#ఎక్లాస్‌పూర్ (నర్వ) - మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా నర్వ మండలంలోని గ్రామం
#ఎక్లాస్‌పూర్ (నారాయణపేట)- మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా నారాయణపేట మండలంలోని గ్రామం.
మోర్తోట

**మోర్తోట**, బాపట్ల జిల్లా, రేపల్లె మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామం. పిన్ కోడ్: 522 265., ఎస్.టి.డి.కోడ్ = 08648.

## దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు
### శ్రీ గంగా పార్వతీ సమేత ముక్తేశ్వర స్వామి వారి ధేవాలయం
#ఈ ప్రాచీన ధేవాలయానికి చిన్న కాశీ అని ప్రతి నామము ఉంది. ఈ ఆలయంలో మహాశివరాత్రి ఉత్సవాలు కన్నులపండువగా నిర్వహించెదరు. 
#2016, ఆగస్టు-12వ తేదీ నుండి మొదలగు కృష్ణానది పుష్కరాలకు, ఈ ఆలయ అభివృద్ధిపనులకై, ప్రభుత్వం 16 లక్షల రూపాయల నిధులు మంజూరు చేసింది. 
## గ్రామంలో ప్రధాన పంటలు
వరి, అపరాలు, కాయగూరలు

## గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు
వ్యవసాయం, వ్యవసాయాదారిత వృత్తులు

వర్గం:రేపల్లె మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు
చలం (అయోమయ నివృత్తి)

[thumb|[గుడిపాటి వెంకట చలం - తెలుగు రచయిత, స్త్రీ వాద రచయితగా పేరు పొందారు.]]
**చలం** పేరుతో ఉన్న వివిధ వ్యాసాలు

* గుడిపాటి వెంకట చలం - తెలుగు రచయిత, స్త్రీ వాద రచయితగా పేరు పొందారు.
* కె.వి.చలం - ముందు తరానికి చెందిన హాస్య నటుదు
* చలం (నటుడు) - మరొక హాస్య నటుడు. కథా నాయకి శారద భర్త
* గూడూరు వెంకట చలం - వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్త, పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీత
కలతూర్

**కలతూర్**, ఏలూరు జిల్లా, అగిరిపల్లి మండలానికి చెందిన గ్రామం

## గణాంకాలు
## మూలాలు
## బయటి లింకులు

వర్గం:ఆగిరిపల్లి మండలంలోని గ్రామాలు
కొత్త పాలెం

**కొత్త పాలెం**, కృష్ణా జిల్లా, అవనిగడ్డ మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం.

## గ్రామ భౌగోళికం
సముద్రమట్టానికి 6 మీ.ఎత్తు

## సమీప గ్రామాలు
నాగాయలంక, మోదుమూడి, అవనిగడ్డ, మాచవరం, మోపిదేవిలంక

## సమీప  మండలాలు
మోపిదేవి, నాగాయలంక, రేపల్లె, కోడూరు

## గ్రామంలో విద్యా సౌకర్యాలు
మండలం ప్రాథమిక పాఠశాల

## గ్రామానికి రవాణా సౌకర్యాలు
అవనిగడ్డ, నాగాయిలంక నుండి రోడ్దురవాణా సౌకర్యం ఉంది. రైల్వేస్టేషన్: గుంటూరు 67 కి.మీ

## మూలాలు
దములూరు

**దములూరు** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితాను ఇక్కడ ఇచ్చారు.

* దములూరు (ఇబ్రహీంపట్నం) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని ఇబ్రహీంపట్నం మండలానికి చెందిన గ్రామం
* దములూరు (నందిగామ) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని నందిగామ మండలానికి చెందిన గ్రామం
జూపూడి

**జూపూడి** పేరుతో ఒకటి కంటే ఎక్కువ పేజీలున్నందువలన ఈ పేజీ అవసరమైంది. ఈ పేరుతో ఉన్న పేజీలు:
*జూపూడి (ఇబ్రహీంపట్నం మండలం), కృష్ణా జిల్లా, ఇబ్రహీంపట్నం (కృష్ణా జిల్లా మండలం) మండలానికి చెందిన గ్రామం 
*జూపూడి (అమరావతి మండలం), పల్నాడు జిల్లా, అమరావతి మండలానికి చెందిన గ్రామం 
*జూపూడి (పొన్నూరు మండలం), గుంటూరు జిల్లా, పొన్నూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం

## ఇంటి పేరు
**జూపూడి** ఇంటి పేరుతో కొందరు వ్యక్తులు:
*జూపూడి అమ్ములయ్య, రచయిత, కవి, విమర్శకులు.
*జూపూడి యజ్ఞనారాయణ, న్యాయవాది, రాజకీయవాది, ప్రజాస్వామ్యవాది.
మణికొండ జాగీర్

**మణికొండ జాగీర్, ** తెలంగాణ రాష్ట్రం, రంగారెడ్డి జిల్లా, గండిపేట్ మండలానికి చెందిన గ్రామం. తెలంగాణ ప్రభుత్వం చేసిన పురపాలక సవరణ బిల్లులో భాగంగా 2018, ఆగస్టు 2న మణికొండ పురపాలకసంఘంగా ఏర్పడింది.

## జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో
2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత రంగారెడ్డి జిల్లాలోని రాజేంద్రనగర్ మండలంలో ఉండేది. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని కొత్తగా ఏర్పాటుచేసిన గండిపేట్ మండలంలోకి చేర్చారు.

## గ్రామ భౌగోళికం
సముద్రమట్టానికి 556 మీ.ఎత్తు Time zone: IST (UTC+5:30).

## విద్యా సౌకర్యాలు
శ్రీ గౌతం హైస్కూల్, నార్సింగి విజేత హైస్కూల్, రాజేంద్రనగర్

## రవాణా సౌకర్యాలు
సిటీబస్సు సౌకర్యం ఉంది. మేజర్ రైల్వే స్టేషన్ హైదరాబాదు 12 కి.మీ

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
నాగవరప్పాడు

**నాగవరప్పాడు** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితాను ఇక్కడ ఇచ్చారు.

* నాగవరప్పాడు (ఉంగుటూరు) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని ఉంగుటూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం
* నాగవరప్పాడు (మధిర) - ఖమ్మం జిల్లా జిల్లాలోని మధిర మండలానికి చెందిన గ్రామం
రేపూడి

**రేపూడి** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

* రేపూడి (ఏ.కొండూరు) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని ఏ.కొండూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం
* రేపూడి (ఫిరంగిపురం) - గుంటూరు జిల్లాలోని ఫిరంగిపురం మండలానికి చెందిన గ్రామం
గొడవర్రు

**గొడవర్రు** **(గొడవఱ్ఱు)** పేరుతో ఒకటి కంటే ఎక్కువ పేజీలున్నందువలన ఈ పేజీ అవసరమైంది. ఈ పేరుతో ఉన్న పేజీలు:
*గొడవర్రు (చేబ్రోలు మండలం)**, **గుంటూరు జిల్లా, చేబ్రోలు **మండలానికి చెందిన గ్రామం **
*గొడవర్రు (దుగ్గిరాల మండలం)**, **గుంటూరు జిల్లా, దుగ్గిరాల **మండలానికి చెందిన గ్రామం **
*గొడవర్రు (కంకిపాడు మండలం)**,** కృష్ణా జిల్లా, కంకిపాడు **మండలానికి చెందిన గ్రామం **
*గొడవర్రు (కొల్లిపర), గుంటూరుజిల్లా, కొల్లిపర మండాలానికి చెందిన గ్రామం
ఆలపాడు

**ఆలపాడు** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా ఈ క్రింద ఇవ్వబడింది.

* ఆలపాడు (కైకలూరు) - కృష్ణా జిల్లా, కైకలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం 
* ఆలపాడు (చుండూరు) - బాపట్ల జిల్లా, చుండూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం
శ్యామలాంబపురం

**శ్యామలాంబపురం** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

* శ్యామలాంబపురం (కైకలూరు) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని కైకలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం
* శ్యామలాంబపురం (లక్ష్మీనరసుపేట) - శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని లక్ష్మీనరసుపేట మండలానికి చెందిన గ్రామం
కనుమూరు

**కనుమూరు** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితాను ఇక్కడ ఇచ్చారు.

* కనుమూరు (గంపలగూడెం) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని గంపలగూడెం మండలానికి చెందిన గ్రామం
* కనుమూరు (పామర్రు) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని పామర్రు మండలానికి చెందిన గ్రామం
మేదుకూరు

**మేదుకూరు**, ఎన్టీఆర్ జిల్లా, గంపలగూడెం మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం 
## మూలాలు
సగ్గురుఆమని

**సగ్గూరు ఆమని** కృష్ణా జిల్లా, గన్నవరం మండలం లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన గన్నవరం నుండి 16 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన విజయవాడ నుండి 36 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 589233.

## తాగు నీరు
తాగునీటి కోసం చేతిపంపులు, బోరుబావులు, కాలువలు, చెరువులు వంటి సౌకర్యాలేమీ లేవు.

## భూమి వినియోగం
సగ్గూరు ఆమనిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 74 హెక్టార్లు
* సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 8 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 63 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 43 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 74 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 40 హెక్టార్లు

## నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
సగ్గూరు ఆమనిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
* బావులు/బోరు బావులు: 2 హెక్టార్లు
* ఇతర వనరుల ద్వారా: 37 హెక్టార్లు
:
## మూలాలు
మర్లపాలెం

**మర్లపాలెం**, కృష్ణా జిల్లా, గన్నవరం మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం.

## గ్రామంలోని విద్యాసౌకర్యాలు
మండల పరిషత్తు ప్రాథమిక పాఠశాల.
## గ్రామానికి వ్యయసాయం, /సాగునీటి సౌకర్యం
మర్ల చెరువు.

## గ్రామ పంచాయతీ
ఈ గ్రామం గన్నవరం గ్రామానికి ఒక శివారు గ్రామం.

## గ్రామంలోని దర్శనీయ ప్రదేశములు/దేవాలయములు
### శ్రీ కోదండరామాలయం
### శ్రీ గౌరమ్మ అమ్మవారి ఆలయం
మర్లపాలెం గ్రామం నుండి తెంపల్లె వెళ్ళు రహదారిపై ఉన్న ఈ ఆలయంలో అమ్మవారి వార్షిక జాతరను, 2017, మార్చి-13వతేదీ సోమవారంనాడు వైభవంగా నిర్వహించారు. భక్తులు అమ్మవారికి పాలపొంగళ్ళు సమర్పించి మొక్కులు తీర్చుకున్నారు. భక్తులకు మద్యాహ్నం అన్నప్రసాద వితరణ నిర్వహించారు. [1]
### శ్రీ ముత్యాలమ్మ అమ్మవారి ఆలయం

## మూలాలు
మల్లవోలు

**మల్లవోలు** పేరుతో ఒకటి కంటే ఎక్కువ పేజీలున్నందు వలన ఈ పేజీ అవసరమైంది. ఈ పేరుతో ఉన్న పేజీలు:
*మల్లవోలు (గూడూరు మండలం), కృష్ణా జిల్లా, గూడూరు,కృష్ణా మండలానికి చెందిన గ్రామం 
*మల్లవోలు (మాచవరం మండలం), పల్నాడు జిల్లా, మాచవరం మండలం మండలానికి చెందిన గ్రామం
చిలకలపూడి

**చిలకలపూడి** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితాను ఇక్కడ ఇచ్చారు.

* చిలకలపూడి (ఘంటసాల) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని ఘంటసాల మండలానికి చెందిన గ్రామం
* చిలకలపూడి (మచిలీపట్నం) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని మచిలీపట్నం మండలానికి చెందిన గ్రామం
* చిలకలపూడి రైల్వే స్టేషను

**చిలకలపూడి** తెలుగువారిలో కొందరి ఇంటి పేరు.

* చిలకలపూడి సీతారామాంజనేయులు, ప్రముఖ తెలుగు సినిమా నటుడు.
లంకపల్లి

**లంకపల్లి** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

* లంకపల్లి (ఘంటసాల) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని ఘంటసాల మండలానికి చెందిన గ్రామం
* లంకపల్లి (పమిడిముక్కల) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని పమిడిముక్కల మండలానికి చెందిన గ్రామం
* లంకపల్లి (పెనుబల్లి) - ఖమ్మం జిల్లా జిల్లాలోని పెనుబల్లి మండలానికి చెందిన గ్రామం
----
**లంకపల్లి** తెలుగువారిలో కొందరి ఇంటిపేరు.
* లంకపల్లి బుల్లయ్య ప్రముఖ విద్యావేత్త.
తుర్లపాడు

**తుర్లపాడు** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితాను ఇక్కడ ఇచ్చారు.

* తుర్లపాడు (చందర్లపాడు) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని చందర్లపాడు మండలానికి చెందిన గ్రామం
* తుర్లపాడు (యడ్లపాడు) - గుంటూరు జిల్లాలోని యడ్లపాడు మండలానికి చెందిన గ్రామం
పర్వతపురం

**పర్వతపురం** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

* పర్వతపురం (చత్రాయి) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని చత్రాయి మండలానికి చెందిన గ్రామం
* పర్వతపురం (మైలవరం) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని మైలవరం మండలానికి చెందిన గ్రామం
అన్నవరం (చల్లపల్లి)

**అన్నవరం, చల్లపల్లి**, కృష్ణా జిల్లా, చల్లపల్లి మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం.
## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
అయోధ్య (అయోమయ నివృత్తి)

**అయోధ్య** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా ఈ క్రింద ఇవ్వబడింది.

* అయోధ్య (చల్లపల్లి) - కృష్ణా జిల్లా, చల్లపల్లి మండలానికి చెందిన గ్రామం 
* అయోధ్య (మోపిదేవి) - కృష్ణా జిల్లా, మోపిదేవి మండలానికి చెందిన గ్రామం 
----
* అయోధ్య (సినిమా)
కప్తానుపాలెం

**కప్తానుపాలెం** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితాను ఇక్కడ ఇచ్చారు.

* కప్తానుపాలెం (చల్లపల్లి) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని చల్లపల్లి మండలానికి చెందిన గ్రామం
* కప్తానుపాలెం (మోపిదేవి) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని మోపిదేవి మండలానికి చెందిన గ్రామం
గరికపాడు

**గరికపాడు** పేరుతో ఒకటి కంటే ఎక్కువ పేజీలున్నందు వలన ఈ పేజీ అవసరమైంది. ఈ పేరుతో గల పేజీలు:
*గరికపాడు (జగ్గయ్యపేట మండలం), కృష్ణా జిల్లా, జగ్గయ్యపేట మండలానికి చెందిన గ్రామం 
*గరికపాడు (వైరా మండలం), ఖమ్మం జిల్లా, వైరా మండలానికి చెందిన గ్రామం 
*గరికపాడు (కాకుమాను మండలం), గుంటూరు జిల్లా, కాకుమాను మండలానికి చెందిన గ్రామం 
*గరికపాడు (క్రోసూరు మండలం),  పల్నాడు జిల్లా, క్రోసూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం 
*గరికపాడు (బోళ్లపల్లి మండలం), పల్నాడు జిల్లా, బొల్లాపల్లి మండలానికి చెందిన గ్రామం
రామచంద్రునిపేట

**రామచంద్రునిపేట** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

* రామచంద్రునిపేట (జగ్గయ్యపేట) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని జగ్గయ్యపేట మండలానికి చెందిన గ్రామం
* రామచంద్రునిపేట (దుమ్ముగూడెం) - ఖమ్మం జిల్లా జిల్లాలోని దుమ్ముగూడెం మండలానికి చెందిన గ్రామం
తక్కెలపాడు

**తక్కెలపాడు** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితాను ఇక్కడ ఇచ్చారు.

* తక్కెలపాడు (జగ్గయ్యపేట) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని జగ్గయ్యపేట మండలానికి చెందిన గ్రామం
* తక్కెలపాడు (నందిగామ) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని నందిగామ మండలానికి చెందిన గ్రామం
* తక్కెలపాడు (మందవల్లి) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని మందవల్లి మండలానికి చెందిన గ్రామం
గానుగపాడు

**గానుగపాడు** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితాను ఇక్కడ ఇచ్చారు.

* గానుగపాడు (తిరువూరు) - కృష్ణా జిల్లా జిల్లాలోని తిరువూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం
* గానుగపాడు (చంద్రుగొండ) - ఖమ్మం జిల్లా జిల్లాలోని చంద్రుగొండ మండలానికి చెందిన గ్రామం
నడిమి తిరువూరు

**నడిమి తిరువూరు**, ఎన్టీఆర్ జిల్లా, తిరువూరు మండలానికి చెందిన జనగణన పట్టణం.

## గణాంకాలు
నడిమి తిరువూరు, ఆంధ్రప్రదేశ్, ఎన్టీఆర్ జిల్లాలో ఉన్న ఒక జనాభా లెక్కల పట్టణం. 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం నడిం తిరువూరు సెన్సస్ టౌన్ జనాభా 18,567, అందులో 9,240 మంది పురుషులు కాగా 9,327 మంది స్త్రీలు.** **0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 1617, ఇది పట్టణ మొత్తం జనాభాలో 8.71%. స్త్రీ లింగ నిష్పత్తి రాష్ట్ర సగటు 993కి వ్యతిరేకంగా 1009గా ఉంది. అంతేకాకుండా బాలల లింగ నిష్పత్తి 865 ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సగటుతో పోలిస్తే 939. అక్షరాస్యత రేటు రాష్ట్ర సగటు కంటే 82.36% ఎక్కువ. 67.02% పురుషుల అక్షరాస్యత దాదాపు 87.88% కాగా, స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు 76.97%. పట్టణ పరిధిలో మొత్తం 4,983 గృహాలకు పరిపాలనను కలిగి ఉంది,దీనికి నీటి సరఫరా, మురుగునీరు పారుదల వంటి ప్రాథమిక సౌకర్యాలను స్థానిక స్వపరిపాలన సంస్థ అందిస్తుంది. సెన్సస్ టౌన్ పరిమితుల్లో రోడ్లు నిర్మించడానికి, దాని అధికార పరిధిలోకి వచ్చే ఆస్తులపై పన్నులు విధించడానికి స్థానిక స్వపరిపాలన సంస్థకు అధికారం ఉంది.

2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 17492. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 8805, స్త్రీల సంఖ్య 8687, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 4164 ఉన్నాయి.

## సమీప గ్రామాలు
ఈ గ్రామానికి సమీపంలో అక్కపాలెం, కొకిలంపాడు, అంజనేయపురం, రోలుపాడి, వావిలాల గ్రామాలు ఉన్నాయి.

## మూలాలు


## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:జనగణన పట్టణాలు
వర్గం:ఎన్టీఆర్ జిల్లా జనగణన పట్టణాలు
భద్రిరాజు పాలెం

**భద్రిరాజు పాలెం**, కృష్ణా జిల్లా, తోట్లవల్లూరు మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం. సముద్రమట్టానికి 11 మీ.ఎత్తులో ఉంది.ఈ ఊరు కృష్ణానది పక్కన ఉంది.

### సమీప గ్రామాలు
దేవరపల్లి 3 కి.మీ, కనకవల్లి 4 కి.మీ, పెనమకూరు 4 కి.మీ, కుమ్మమూరు, అమీనపురం 6 కి.మీ

## గ్రామానికి రవాణా సౌకర్యాలు
వుయ్యూరు, కంకిపాడు, మానికొండ నుండి రోడ్దురవాణా సౌకర్యం ఉంది. రైల్వేస్టేషన్: విజయవాడ 31 కి.మీ

## గ్రామంలో విద్యా సౌకర్యాలు
జిల్లాపరిషత్ హైస్కూల్, దేవరపల్లి, పెనమకూరు

## గ్రామంలోని మౌలిక వసతులు

### నీటిశుద్ధికేంద్రం
ఈ కేంద్ర నిర్మాణానికి గ్రామ పంచాయతీ 3 సెంట్ల స్థలాన్ని ఏర్పాటుచేసారు. హైదరాబాదుకు చెందిన మెగా ఇంజనీరింగ్ & ఇన్ ఫ్రాస్ట్రక్చర్స లిమిటెడ్ (M.E.I.L) అనే సంస్థ సహకారంతో, గ్రామానికి చెందిన దాత కొమ్మారెడ్డి బసివిరెడ్డి కుమారుడు కొమ్మారెడ్డి బాపిరెడ్డి, విజయభాస్కరమ్మ దంపతుల 15 లక్షల రూపాయల వితరణతో, ఈ కేంద్రాన్ని నిర్మించారు. శంకుస్థాపన చేసిన ఒక నెలరోజుల వ్యవధిలోనే యుద్ధప్రాతిపదికన ఈ నిర్మాణం పూర్తిచేయడం విశేషం. ప్రజల వద్ద ఏ మాత్రం రుసుం వసూలు చేయకుండానే ఈ కేంద్రం నుండి శుద్ధమైన రక్షిత మంచినీటిని సరఫరా చేస్తున్నారు. [3][4][5]

### అంగనవాడీ కేంద్రం
ఈ కేంద్రం స్థానిక ఎస్.సి.వాడలో ఉంది.
## గ్రామ పంచాయతీ
2013, జూలైలో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి నిర్వహించిన ఎన్నికలలో వల్లూరు విమలమ్మ, సర్పంచిగా ఎన్నికైంది. [7]

## దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు
#శ్రీ రాజరాజేశ్వరీ సమేత శ్రీ రాజభద్రేశ్వరస్వామివారి ఆలయం.
#శ్రీ గంగానమ్మతల్లి ఆలయం:- 2014, నవంబరు-30, ఆదివారం నాడు, ఈ గ్రామంలో గంగానమ్మ, పోతురాజుల జాతరను గ్రామస్థులు భక్తిశ్రద్ధలతో, కన్నుల పండువగా జరుపుకున్నారు. వివిధప్రాంతాలలో ఉంటున్న గ్రామస్థులు, జాతరను పురస్కరించుకొనిగ్రామానికి తరలి రావడంతో, గ్రామంలో పండుగ వాతావరణం నెలకొన్నది. పెద్దలు, మహిళలు, పిన్నలు నూతన వస్త్రాలు ధరించి గంగానమ్మ తల్లికి మొక్కుబడులు సమర్పించుకున్నారు. ఈ గ్రామంలో ప్రతి సంవత్సరం, గంగానమ్మకు మొక్కుబడులు సమర్పించుకొని అనంతరం, వరికోతలకు శ్రీకారం చుడతారు. [1]
#శ్రీ అంకమ్మ దేవర ఆలయం:- ఈ గ్రామంలోని ఆళ్ళవారి అంకమ్మ దేవర సంబరాలు, 2015, జూన్-7వ తేదీ ఆదివారం నాడు, వైభవంగా నిర్వహించారు. ఈ క్రమంలో ఆళ్ళ వారి వంశస్థులు ఆలయానికి తరలివచ్చి, అమ్మవారికి పూజలు చేసి మొక్కుబడులు తీర్చుకున్నారు. అనంతరం నిర్వహించిన అన్నదానం కార్యక్రమంలో భక్తులు పాల్గొన్నారు. [2]
#శ్రీ అభయాంజనేయస్వామివారి ఆలయం:- ఈ ఆలయం భద్రిరాజుపాలెం గ్రామంలో కృఇష్ణానది కరకట్టపై ఉంది. 
#శ్రీ షిర్డీ సాయిబాబా ఆలయం:- ఈ ఆలయ వార్షికోత్సవాన్ని, 2016, మే-12వ తేదీ గురువారంనాడు వైభవంగా నిర్వహించారు. భక్తులు పెద్దసంఖ్యలో తరలివచ్చి ఆలయంలో పూజలు నిర్వహించారు. విచ్చేసిన భక్తులకు మద్యాహ్నం అన్నసమారాధన వితరణ నిర్వహించారు. [6]

## గ్రామంలో ప్రధాన పంటలు
చెరకు, పసుపు, అరటి, కంద. ఇవిగాక ప్రస్తుతం ఈ గ్రామ రైతులు ఇప్పుడు బంతిపూల సాగుపై మక్కువ చూపుచున్నారు.

## గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు
వ్యవసాయం, వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు
## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
[1] ఈనాడు కృష్ణా/అవనిగడ్డ; 2014, డిసెంబరు-1; 2వపేజీ.
[2] ఈనాడు అమరావతి; 2015, జూన్-8; 38వపేజీ.
[3] ఈనాడు అమరావతి; 2015, జూన్-18; 43వపేజీ.
[4] ఈనాడు కృష్ణా/అవనిగడ్డ; 2015, జూలై-2; 3వపేజీ.
[5] ఈనాడు అమరావతి; 2016, జనవరి-9; 29వపేజీ. 
[6] ఈనాడు అమరావతి/పామర్రు; 2016, మే-13; 1వపేజీ. 
[7] ఈనాడు అమరావతి/పామర్రు; 2017, మే-27; 2వపేజీ.