కర్ణాటక ఏకీకరణ

[thumb|ప్రస్తుత కర్ణాటక పటం. 1947 నుండి 1956 వరకు దక్షిణ కర్ణాటక మాత్రమే [మైసూర్ రాష్ట్రం|మైసూర్ రాష్ట్రంగా ఉండేది.]]

**కర్ణాటక ఏకీకరణ** అనగా 1956లో భాషా ప్రాతిపదికన సరిహద్దులను పునర్నిర్మించడం ద్వారా పలు భారతీయ రాష్ట్రాలను ఏర్పాటు చేసినప్పుడు భారతీయ రాష్ట్రమైన కర్ణాటక (అప్పట్లో మైసూర్ రాష్ట్రంగా పిలిచేవారు) ఏర్పాటును సూచిస్తుంది. దశాబ్దాల క్రితం బ్రిటిష్ పాలనలో కన్నడ జనాభా ప్రాతిపదికన ఒక రాష్ట్రం కావాలనే డిమాండ్ వచ్చింది.

## చారిత్రక నేపథ్యం

బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో ప్రస్తుత కర్ణాటక భూభాగాలు సుమారు 20 వివిధ పరిపాలనా విభాగాలలో ఉండేవి. వీటిలో మైసూర్ సంస్థానం, నిజాం హైదరాబాద్, బాంబే ప్రెసిడెన్సీ, మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ, కొడగు భూభాగం అత్యంత ముఖ్యమైనవి. వాస్తవానికి ప్రస్తుత కర్ణాటకలో దాదాపు మూడింట రెండు వంతుల భాగం మైసూర్ వొడయార్ రాజుల పాలన వెలుపల ఉండేది.

దీని అర్థం ఈ ప్రాంతాలలోని కన్నడిగులు పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నప్పటికీ వారికి పరిపాలనాపరమైన ప్రాధాన్యత లభించలేదు. ఉదాహరణకు హుబ్లీ-కర్ణాటక ప్రాంతంలోని కన్నడిగులు బాంబే ప్రెసిడెన్సీ పాలనలో ఉండేవారు, అక్కడ మరాఠీ అధికార భాషగా ఉండేది. హైదరాబాద్-కర్ణాటక ప్రాంతంలోని వారు నిజాం పాలనలో ఉండేవారు, అక్కడ ఉర్దూ ప్రధాన భాషగా ఉండేది. దక్షిణ కన్నడలోని కన్నడిగులు మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ పాలనలో ఉండేవారు, వీరు తమిళంను తమ ప్రధాన భాషగా ఉపయోగించేవారు.

ఈ పరిస్థితులలో మైసూర్ వెలుపల ఉన్న కన్నడిగులలో అసంతృప్తి భావం మొదలైంది. నిజాం పాలనలోని కన్నడిగులు కన్నడ భాషను అణచివేసి ఉర్దూను తమపై బలవంతంగా రుద్దుతున్నారని భావించగా బాంబే ప్రెసిడెన్సీలోని వారు మరాఠీ విషయంలో కూడా అదే విధంగా భావించారు. ఈ ప్రాంతాలు ఆర్థికంగా కూడా అభివృద్ధి చెందలేదు. ఈ పరిస్థితులలోనే భాషా అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా నిరసనగా మొదలైన ఉద్యమం కన్నడ మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నింటినీ ఏకం చేస్తూ ప్రత్యేక రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని డిమాండ్ చేయడం ప్రారంభించింది. దీనినే *ఏకీకరణ* ఉద్యమం అని పిలిచారు.

## ఉత్తర కర్ణాటక పాత్ర
ఆ కాలంలో కర్ణాటక దక్షిణ భాగం దాదాపు పూర్తిగా నల్వాడి కృష్ణరాజ వొడయార్ నేతృత్వంలోని మైసూర్ వొడయార్ల ఆధీనంలో ఉండేది. రాష్ట్ర అధికార భాష కన్నడ, ఆనాటి ప్రగతిశీల రాష్ట్రాలలో ఈ రాష్ట్రం కూడా ఒకటి. ఏకీకరణ ఉద్యమానికి చెందిన ముఖ్య నాయకులు ఆలూరు వెంకట రావు సహా పలువురు ఉత్తర కర్ణాటక ప్రాంతాలకు చెందినవారు. ఉద్యమాన్ని నడిపించడానికి ఎంచుకున్న అత్యంత పురాతన, ముఖ్యమైన సంస్థలలో ఒకటైన *కర్ణాటక విద్యవర్ధక సంఘం* కూడా ధార్వాడ్లో ప్రారంభమైంది.

## విద్యవర్ధక సంఘం, ఇతర సంస్థలు

ధార్వాడ్లోని కర్ణాటక విద్యవర్ధక సంఘం 1890లో స్థాపించబడింది. మరాఠీ అధికార భాషగా ఉన్న బాంబే ప్రెసిడెన్సీ పాలనలో అణచివేయబడిన కన్నడ భాష పునరుజ్జీవనం కోసం కృషి చేసే ఉద్దేశ్యంతో దీనిని ఆర్. హెచ్. దేశ్‌పాండే స్థాపించారు. తమ ఆందోళనను ముందుకు తీసుకెళ్లేందుకు కర్ణాటక నలుమూలల నుండి నాయకులు ఏకమయ్యేందుకు విద్యవర్ధక సంఘం ఒక వేదికగా మారింది. విద్యవర్ధక సంఘం ప్రభావం, విజయం త్వరలోనే కర్ణాటక అంతటా ఇలాంటి మరిన్ని సంస్థల ఏర్పాటుకు దారితీసింది. వీటిలో 1915లో స్థాపించబడిన కన్నడ సాహిత్య పరిషత్ (బెంగళూరు), 1916లో ప్రారంభమైన కర్ణాటక సంఘం (శివమొగ్గ) అత్యంత ముఖ్యమైనవి.

## ఆలూరు వెంకట రావు
నిరసనలు 1856 నాటికే ప్రారంభమైనప్పటికీ 1890లో కర్ణాటక విద్యవర్ధక సంఘం స్థాపించబడినప్పటికీ ఈ రంగంలోకి ఆలూరు వెంకట రావు రాకతో ఉద్యమం ఒక నాటకీయ మలుపు తిరిగింది. 1903లో జరిగిన సంఘం సమావేశంలో ప్రసంగిస్తూ మద్రాస్ ప్రావిన్స్, ఉత్తర కర్ణాటకలోని అన్ని కన్నడ ప్రాంతాలను మైసూర్ రాజ్యంతో అనుసంధానం చేయాలని ఆలూరు వెంకట రావు ప్రతిపాదించారు. బ్రిటిష్ వారు బెంగాల్‌ను విభజించిన తర్వాత జరిగిన నిరసనల ద్వారా ఆలూరు స్వయంగా ప్రేరణ పొందారు.

1907, 1908లలో రావు ధార్వాడ్లో అఖిల-కర్ణాటక రచయితల సదస్సును నిర్వహించారు. విద్యవర్ధక సంఘం, దేశ్‌పాండే కృషితో ప్రేరణ పొందిన ఆలూరు 1915లో బెంగళూరులో కన్నడ సాహిత్య పరిషత్ స్థాపనకు సహాయం చేశారు. ఈ పరిషత్‌కు మైసూర్ పాలకుల మద్దతు లభించింది. రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో పరిషత్ వార్షిక సాహిత్య సమావేశాలను (ఇవి నేటికీ కొనసాగుతున్నాయి) నిర్వహించడం ప్రారంభించింది. కన్నడ మాట్లాడే ప్రాంతాల నలుమూలల నుండి మేధావులు ఈ సమావేశాలకు హాజరయ్యారు. హోమ్ రూల్ ఉద్యమం సమయంలో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌కు చెందిన కర్ణాటక 'ప్రావిన్షియల్' యూనిట్ ఏర్పాటు చేయాలనే ఆలోచనను ఆలూరు ప్రతిపాదించారు. ఇది త్వరలోనే రూపం దాల్చింది, కర్ణాటక ప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ కమిటీ ఏర్పడింది.

### కర్ణాటక గత వైభవ
వీటన్నింటి మధ్య ఆలూరు తన అత్యంత ప్రసిద్ధ రచన అయిన *కర్ణాటక గత వైభవ*ను ప్రారంభంలో 1912లో ప్రచురించారు, తరువాత కొన్ని మూలాలు ఈ పుస్తకం 1917లో ప్రచురించబడిందని పేర్కొన్నాయి. *కర్ణాటక గత వైభవ* అనగా *కర్ణాటకకు ఉన్న వైభవం!*. మరాఠాలు, నిజాం, బ్రిటిష్ వారు ఆక్రమించుకునే వరకు అనగా విజయనగరం పతనం అయ్యే వరకు ఉన్న కర్ణాటక చరిత్రను ఈ పుస్తకం వివరంగా వివరించింది. ఈ పుస్తకం యువకులు, వృద్ధులపై ఒకేలా ప్రభావం చూపింది. ఈ ఉద్యమం త్వరలోనే ప్రజల దృష్టిని ఆకర్షించింది, ప్రజలు *ఏకీకరణ* ఉద్యమానికి మద్దతుగా ర్యాలీ చేయడం ప్రారంభించారు, తద్వారా ఉద్యమం ఊపందుకుంది. ఈ ప్రయత్నాలన్నింటికీ, ఒక పూర్తి ఉద్యమానికి స్ఫూర్తినిచ్చినందుకు ఆలూరును నేడు *కన్నడ కుల పురోహిత* లేదా 'కన్నడ వంశపు ప్రధాన పూజారి' అని స్మరించుకుంటారు.

## ఉద్యమ వృద్ధి
కన్నడ భాషా రాష్ట్రం కోసం ఆలూరు ఇచ్చిన పిలుపుతో ప్రారంభమై ఉద్యమం నెమ్మదిగా ఊపందుకుంది, అనుచరులను పెంచుకుంది. భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం కూడా ఊపందుకుంటున్న సమయం అది. ఉద్యమంలోని సంస్థలు కన్నడ మాట్లాడే ప్రజల కోసం ప్రత్యేక రాష్ట్రాన్ని డిమాండ్ చేస్తూ ర్యాలీలు, చర్చలు, సమావేశాలను నిర్వహించడం ప్రారంభించాయి.

ఆలూరుతో పాటు ఈ సమయానికి గుడ్లెప్ప హల్లికేరి, సిద్దప్ప కంబ్లి, ఆర్ హెచ్ దేశ్‌పాండే, రంగారావు దివాకర్, కౌజల్గి శ్రీనివాసరావు, శ్రీనివాస్ రావు మంగళ్‌వేధే, అందనప్ప దొడ్డమేటి, కెంగల్ హనుమంతయ్య, గోరూర్ రామస్వామి అయ్యంగార్, ఎస్. నిజలింగప్ప, టి మరియప్ప, సుబ్రమణ్య, సావుకార్ చెన్నయ్య, హెచ్ కె వీరంగౌడ, హెచ్ సి దాసప్ప, హెచ్. సిద్దయ్య, కె. ఆర్. కారంత్, బి. ఎస్. కక్కిలయ, బి. వి. కక్కిలయ, అనకృ వంటి మద్దతుదారులు ఉద్యమంలో ప్రముఖులుగా ఎదిగారు. ముఖ్యంగా అనకృ తన రచనలు, ప్రసంగాలతో ఎంతో ప్రభావం చూపారు.

## నాగ్‌పూర్ సదస్సు
ఈ సంస్థలు, నాయకుల కృషి వల్ల ఉద్యమం ఊపందుకోవడమే కాకుండా రాజకీయ ప్రభావాన్ని కూడా సాధించింది. 1920లో ధార్వాడ్‌లో కర్ణాటక రాష్ట్ర రాజకీయ సదస్సు జరిగింది. వి పి మాధవరావు అధ్యక్షతన జరిగిన ఈ సదస్సులో కన్నడ మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నింటినీ ఏకం చేయాలని డిమాండ్ చేస్తూ ఏకగ్రీవ తీర్మానాన్ని ఆమోదించారు. ఆ సంవత్సరం చివర్లో జరిగే నాగ్‌పూర్ కాంగ్రెస్‌కు కన్నడిగులు పెద్ద సంఖ్యలో హాజరుకావాలని ఈ సదస్సు సూచించింది. నాగ్‌పూర్ సదస్సుకు దాదాపు 800 మంది ప్రతినిధులు హాజరయ్యారు, అక్కడ భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ కర్ణాటక ప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ కమిటీని ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించింది. ఇది ఉద్యమానికి సహాయపడింది, కాంగ్రెస్ నాయకులైన ఎస్. నిజలింగప్ప, కెంగల్ హనుమంతయ్య (వీరిద్దరూ తరువాత కర్ణాటక ముఖ్యమంత్రులు అయ్యారు), గుడ్లెప్ప హల్లికేరి కూడా ఉద్యమంలో క్రియాశీలక సభ్యులుగా పనిచేశారు.

## 1924 బెల్గాం సదస్సు
1924లో కొత్తగా ఏర్పడిన ఐఎన్‌సీకి చెందిన కర్ణాటక ప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ కమిటీ విభాగం ఆధ్వర్యంలో బెల్గాం (ప్రస్తుతం బెలగావి) కాంగ్రెస్ జరిగింది. ఈ చారిత్రాత్మక సదస్సుకు మహాత్మా గాంధీ అధ్యక్షత వహించారు. ఈ సదస్సుకు నలుమూలల నుండి కన్నడిగులు పెద్ద సంఖ్యలో హాజరయ్యారు. అదే వేదికపై మొదటి కర్ణాటక ఏకీకరణ సదస్సు కూడా నిర్వహించబడింది. దీనికి సిద్దప్ప కంబ్లి అధ్యక్షత వహించారు.

ఈ రెండు సదస్సులకు కర్ణాటకకు చెందిన నాయకులు, రచయితలు, కవులు, మేధావులు పెద్ద సంఖ్యలో హాజరయ్యారు. ఇక్కడే హుయిలగోళ నారాయణ రావు మొదటిసారిగా *ఉదయవాగలి నమ్మ చెలువ కన్నడ నాడు* అనగా *మన అందమైన కన్నడ నేల ఉదయించుగాక!* అని పాడారు. ఐఎన్‌సీ ఈ ఆశయానికి అధికారిక మద్దతు ఇచ్చింది; ఉద్యమానికి స్పష్టమైన రాజకీయ మద్దతు లభించడం ఇదే తొలిసారి. ఈ సదస్సుల ఫలితంగా కర్ణాటక ఏకీకరణ లక్ష్యంతో కేపీసీసీతో కలిసి పనిచేయడానికి కర్ణాటక ఏకీకరణ సభ ప్రారంభమైంది. కర్ణాటక ఏకీకరణ సభను తరువాత కర్ణాటక ఏకీకరణ సంఘంగా పిలిచారు.

## నెహ్రూ కమిటీ సిఫార్సు
1928లో గుడ్లెప్ప హల్లికేరి కృషి కారణంగా కన్నడ మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నింటినీ కలిపి ఒకే ప్రావిన్స్‌ను ఏర్పాటు చేయాలని నెహ్రూ కమిటీ సిఫార్సు చేసింది. "ఏకీకరణకు బలమైన ప్రాథమిక ఆధారం" ఉందని కమిటీ పేర్కొంది. కర్ణాటక ఆర్థికంగా బలమైన ప్రావిన్స్‌గా కూడా ఉంటుందని తాను విశ్వసిస్తున్నట్లు కూడా పేర్కొంది. ఈ సిఫార్సు ఉద్యమానికి సహాయపడింది. తరువాత కువెంపు, బేంద్రె, గోకాక్, ఎస్ బి జోషి, బెటగేరి కృష్ణ శర్మ, ఎం గోవింద పై, శివరామ కారంత్, కయ్యార కిన్హన్న రాయ్ వంటి సాహిత్య ప్రముఖుల నుండి మద్దతు లభించింది. వార్తాపత్రికలు, మీడియా నుండి కూడా విస్తృత మద్దతు పెరిగింది. ప్రధానంగా బెంగళూరు, శివమొగ్గ, రాయచూర్‌లలో అనేక చిన్న ప్రభుత్వ, కళాశాల సంస్థలు కూడా ప్రారంభమయ్యాయి.

## 1937 ఎన్నికలు
సైమన్ కమిషన్ తరువాత 1937లో ఎన్నికలు జరిగాయి. ప్రత్యేక కర్ణాటక, ఆంధ్ర రాష్ట్రాల ఏర్పాటుకు తాము అనుకూలమని కాంగ్రెస్ పేర్కొంది. దీనికి బ్రిటిష్ వారి నుండి, కొన్ని రాచరిక రాష్ట్రాల నుండి కొంత వ్యతిరేకత ఎదురైంది. రాచరిక రాష్ట్రాలు తమ భూభాగాన్ని కొంత కోల్పోవచ్చని భయపడగా రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణను ఎలా నిర్వహించాలనే దానిపై బ్రిటిష్ వారు అస్పష్టంగా ఉన్నారు.

ఈ అయిష్టతను గమనించిన సిద్దప్ప కంబ్లి తమ సమస్యతో సైమన్ కమిషన్ను ఆశ్రయించాలని నిర్ణయించుకున్నారు. కానీ తాము కమిషన్‌ను బహిష్కరించినందున అలా చేయవద్దని గంగాధరరావు దేశ్‌పాండే, రంగారావు దివాకర్, కౌజల్గి శ్రీనివాసరావు, ఆలూరు వంటి ఇతర ఉద్యమ నాయకులు అతనికి సలహా ఇచ్చారు. బాంబే, హైదరాబాద్‌లోని కన్నడ మాట్లాడే ప్రావిన్సులలో పర్యటించాలని గుడ్లప్ప హల్లికేరి మైసూర్ మహారాజును ఆహ్వానించారు. పర్యటన, అనేక చర్చల తరువాత ఉద్యమానికి ఆయన క్రియాశీలక మద్దతు లభించింది.

## 1946 సదస్సు
ఏకీకరణ ఉద్యమం పదవ సదస్సు 10 జనవరి 1946న ముంబైలో జరిగింది. ఈ సదస్సును సర్దార్ పటేల్ ప్రారంభించారు, బాంబే ప్రెసిడెన్సీ అప్పటి ముఖ్యమంత్రి బి. జి. ఖేర్ వంటి వారు హాజరయ్యారు. సదస్సులో సర్దార్ పటేల్ ప్రసంగిస్తూ స్వతంత్ర భారతదేశ కొత్త ప్రభుత్వానికి అన్ని భాషా సమూహాల ప్రయోజనాలు అత్యంత ప్రాధాన్యతా జాబితాలో ఉంటాయని పేర్కొన్నారు. ఇది ఉద్యమ నాయకులు, సామాన్య ప్రజల భయాలను తగ్గించడానికి దోహదపడింది. అదే సంవత్సరంలో సమావేశమైన రాజ్యాంగ సభపై కూడా ఇది ప్రభావం చూపింది.

అదే సంవత్సరంలో మధ్య కర్ణాటకలోని దావణగెరెలో కన్నడిగుల సమావేశమైన అఖిల-కర్ణాటక సదస్సు జరిగింది. దీనికి ముంబై రెవెన్యూ మంత్రి ఎం పి పాటిల్ అధ్యక్షత వహించారు. ఈ సదస్సు కర్ణాటకకు చెందిన పదివేల మంది కన్నడిగులను ఆకర్షించింది. గుడ్లప్ప హల్లికేరి, కెంగల్ హనుమంతయ్య, టి మరియప్ప, సుబ్రమణ్య, సావుకార్ చెన్నయ్య, హెచ్ కె వీరంగౌడ, హెచ్ సి దాసప్ప, హెచ్. సిద్దయ్య వంటి నాయకులు ఈ సదస్సుకు హాజరై భాషా రాష్ట్రాలను ఏర్పాటు చేయాలని రాజ్యాంగ సభను కోరారు.

## స్వాతంత్ర్యం తరువాత
భారతదేశం 1947లో స్వాతంత్ర్యం పొందింది. కొత్త ప్రభుత్వం వెంటనే *కర్ణాటక ఏకీకరణ* ఉద్యమం పట్ల జాప్యం చేయడం ప్రారంభించింది. కన్నడ మాట్లాడే ప్రాంతాలు ఇప్పుడు బాంబే, మద్రాస్ ప్రావిన్సులు, కొడగు, మైసూర్, హైదరాబాద్ రాచరిక రాష్ట్రాలలోని ఐదు పరిపాలనా విభాగాల క్రింద వర్గీకరించబడ్డాయి. *అఖిల కర్ణాటక ఏకీకరణ పరిషత్* కాసర్‌గోడ్లో సమావేశమై కన్నడిగుల కోసం ప్రత్యేక రాష్ట్రం కావాలనే డిమాండ్‌ను పునరుద్ఘాటించింది.

### మైసూర్ రాష్ట్రం వ్యతిరేకత
విచిత్రంగా మైసూర్ రాష్ట్రం అప్పటి ఉత్తర కర్ణాటక అభివృద్ధి చెందలేదని, అక్కడ ఎక్కువ భాగం మెట్ట భూములు ఉన్నాయని, తమ రాష్ట్రంలో సారవంతమైన భూములు ఉన్నాయనే సాకుతో మైసూర్ రాష్ట్రానికి చెందిన పలువురు నాయకులు కర్ణాటక ఏకీకరణను వ్యతిరేకించారు.

### హైదరాబాద్-కర్ణాటక విముక్తి
15 ఆగస్టు 1947న దేశంలోని మిగతా ప్రాంతాలతో పాటు కర్ణాటక స్వాతంత్ర్యం పొందినప్పటికీ హైదరాబాద్ నిజాం పాలనలో ఉన్న రాష్ట్రంలోని కొన్ని భాగాలలో ఇది జరగలేదు. హైదరాబాద్‌లో ప్రస్తుత కర్ణాటక రాష్ట్ర ఈశాన్య జిల్లాలైన బీదర్, కలబురగి, రాయచూర్లు పెద్ద భాగంలో ఉండేవి. ఈ ప్రాంతాలలోని లింగాయత్ మైనారిటీలు తాము నిర్లక్ష్యం చేయబడ్డామని ఎక్కువగా విశ్వసించారు, నిజాం, రజాకార్ల అణచివేతను వ్యతిరేకించారు. సాయుధ బలగాల ద్వారా తన పాలనను కూలదోసే వరకు నిజాం భారతదేశంలో చేరడానికి నిరాకరించాడు. నిజాంపై జరిగిన 'పోలీస్ యాక్షన్' తరువాత హైదరాబాద్ ప్రావిన్స్, దాని పౌరులు 17 సెప్టెంబర్ 1948న స్వాతంత్ర్యం పొందారు. ఈ రోజును కర్ణాటక ప్రభుత్వం *హైదరాబాద్-కర్ణాటక విముక్తి దినోత్సవం*గా జరుపుకుంటుంది.

### ధార్, జేవీపీ కమిటీ
అదే సంవత్సరంలో *ఏకీకరణ* ఉద్యమం, ఇతర రాష్ట్రాలలోని ఇతర సమాంతర ఉద్యమాల డిమాండ్లను పరిశీలించడానికి ప్రభుత్వం ధార్ కమిషన్‌ను నియమించింది. ధార్ కమిషన్ తన నివేదికలో రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణను వ్యతిరేకించింది. దీనిని జైపూర్ కాంగ్రెస్‌తో సహా అన్ని వర్గాలు విమర్శించాయి.

దీనితో ప్రభుత్వం 'జేవీపీ' (JVP) కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది. ఈ కమిటీలో జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ, వల్లభాయ్ పటేల్, పట్టాభి సీతారామయ్య సభ్యులుగా ఉన్నారు. ఈ కమిటీ డిమాండ్లను మళ్లీ పరిశీలించి ఒక నివేదికను రూపొందించింది. అయితే జేవీపీ నివేదిక ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఏర్పాటుకు మాత్రమే అనుకూలంగా ఉంది, *కర్ణాటక ఏకీకరణ* ఉద్యమం ఉద్దేశపూర్వకంగా విస్మరించబడింది. 1951 మేనిఫెస్టోలో భాషా ప్రావిన్సుల ఏర్పాటును తన లక్ష్యాలలో ఒకటిగా ప్రకటించిన కాంగ్రెస్ చేసిన ద్రోహంగా *ఏకీకరణ* ఉద్యమం దీనిని భావించింది.

ఉద్యమం ఇప్పుడు 1951 ఎన్నికలలో పోటీ చేయడానికి *కర్ణాటక ఏకీకరణ పక్ష*ను ఏర్పాటు చేసింది. దీనికి సాహిత్య ప్రముఖులతో పాటు గుడ్లప్ప హల్లికేరి, కెంగల్ హనుమంతయ్య, ఎస్ నిజలింగప్ప, కొడగు ముఖ్యమంత్రి సి ఎం పూనాచా వంటి రాజకీయ నాయకులు మద్దతు ఇచ్చారు.

### ఫజల్ అలీ కమిటీ

జనవరి 1953లో హైదరాబాద్‌లో జరిగిన కాంగ్రెస్ సమావేశంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పాటుకు అనుకూలంగా తీర్మానం ఆమోదించబడింది కానీ కర్ణాటకకు కాదు. సీనియర్ కాంగ్రెస్ నాయకుడు, బాంబే అసెంబ్లీ సభ్యుడు అయిన అందనప్ప దొడ్డమేటి వెంటనే తన స్థానానికి రాజీనామా చేసి ధార్వాడ్‌లోని జక్కలిలో నిరాహార దీక్ష ప్రారంభించారు. దీనికి విస్తృత మద్దతు లభించింది. తరువాత హుబ్లీలో జరిగిన అల్లర్లలో చాలా మంది గాయపడ్డారు, పలువురు అరెస్టు అయ్యారు.

తరువాత జరిగిన హుబ్లీ-ధార్వాడ్ ఉప ఎన్నికలలో కాంగ్రెస్ ఓడిపోయింది, కర్ణాటక ఏకీకరణ పక్ష అభ్యర్థి భారీ మెజారిటీతో గెలుపొందారు. ఒత్తిడికి తలొగ్గిన ప్రధానమంత్రి నెహ్రూ రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ కమిషన్‌ను (SRC) ఏర్పాటు చేశారు, ఇది జస్టిస్ ఫజల్ అలీ నేతృత్వంలో ఉన్నందున దీనిని ఫజల్ అలీ కమిషన్ అని కూడా పిలుస్తారు. అదే సమయంలో మైసూర్ ప్రభుత్వం ఎం. శేషాద్రి నేతృత్వంలో నిజనిర్ధారణ కమిటీని నియమించింది. ఎస్‌ఆర్‌సీ ఏకీకరణను వ్యతిరేకించింది కానీ విశ్వేశ్వరయ్య వంటి మైసూర్ వాసుల నుండి వచ్చిన అఖండ మద్దతు కారణంగా దాని అంచనాలు విస్మరించబడ్డాయి.

కాంగ్రెస్ నాయకుడు గుడ్లప్ప హల్లికేరి భాషా జనాభా ఆధారంగా రాష్ట్రాల ఏర్పాటును సమర్థించడం ద్వారా తన పార్టీలో ఏకీకరణ ఆశయాన్ని మరింత ముందుకు తీసుకెళ్లారు. అతను ఎస్‌ఆర్‌సీ ముందు కూడా ప్రాతినిధ్యం వహించి ఏకీకరణను కోరారు. ఎస్‌ఆర్‌సీ చివరకు భాషా జనాభా ఆధారంగా రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణను సిఫార్సు చేసింది, ఇది త్వరలోనే పార్లమెంటులో ఆమోదించబడింది.

## పర్యవసానాలు

ఎస్‌ఆర్‌సీ సిఫార్సులను పార్లమెంటు ఆమోదించడం పట్ల కన్నడిగ ప్రజలు సానుకూలంగా స్పందించారు, అయితే మైసూర్ రాష్ట్రంలోని కొన్ని ప్రాంతాలను చేర్చకపోవడం పట్ల నిరాశ కూడా వ్యక్తమైంది. మినహాయించబడిన ప్రాంతాలలో అత్యంత ముఖ్యమైనది కాసర్‌గోడ్, ఇది ఏకీకరణ ఉద్యమం తన ఆందోళనను ప్రారంభించిన కేంద్రాలలో ఒకటి. కర్ణాటక ఏకీకరణ కోసం పోరాడిన వారిని ఈ సమస్య ఇప్పటికీ బాధిస్తూనే ఉంది.

1 నవంబర్ 1973న ముఖ్యమంత్రి దేవరాజ్ అర్స్ నాయకత్వంలో మైసూర్ రాష్ట్రం పేరు *కర్ణాటక*గా మార్చబడింది.

## ఏకీకరణ అవార్డులు
కర్ణాటక ఏకీకరణ 50వ సంవత్సర వేడుకల సందర్భంగా అప్పటి ముఖ్యమంత్రి హెచ్. డి. కుమారస్వామి నేతృత్వంలోని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కర్ణాటక ఏకీకరణ కోసం చేసిన సేవలకు గాను 36 మంది వ్యక్తులు, 4 సంస్థలకు *ఏకీకరణ అవార్డు* ప్రదానం చేసింది.

గ్రహీతలలో ధార్వాడ్‌లోని కర్ణాటక విద్యవర్ధక సంఘం, బెంగళూరులోని కన్నడ సాహిత్య పరిషత్ (ఒకప్పుడు ఆలూరు సహాయం చేసి నాయకత్వం వహించినది), కర్ణాటక సమితి (ఆర్), కాసర్‌గోడ్ ఉన్నాయి

## గమనికలు

## మూలాలు
* 
* 
* ''ది హిందూ''లో విముక్తి దినోత్సవ వేడుకల వివరాలు
* కారణానికి సహకారం – ఏకీకరణ పోరాటాన్ని వివరిస్తూ ''డెక్కన్ హెరాల్డ్''లో ఒక కథనం
* 
* ఫజల్ అలీ నివేదిక ప్రస్తావన – ది హిందూ
* ఏకీకరణ, కాంగ్రెస్ మద్దతు

## బాహ్య లింకులు
* పునర్వ్యవస్థీకరణపై జి బి పంత్ ప్రకటన
* కర్ణాటక స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు
* ఏకీకరణ అవార్డుల జాబితా
* 
వర్గం:కర్ణాటక
వర్గం:కర్ణాటక చరిత్ర