డి. దేవరాజ్ అర్స్

**దేవరాజ్ దేవరాజ్ అర్స్**  ( 1915 ఆగస్టు 20 - 1982 జూన్ 6)  భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు, అతను క దక్షిణ భారతదేశంలోని కర్ణాటక (1972-77, 1978-80) మొదటి ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసాడు. అతను రెండుసార్లు ఈ పదవిలో పనిచేశాడు. పదవీ కాలం పరంగా కర్ణాటకలో అత్యధిక కాలం ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసిన వ్యక్తి కూడా అతనే. 1952లో రాజకీయాల్లోకి వచ్చిన అతను పదేళ్లపాటు శాసనసభ్యునిగా ఉన్నాడు. 1969లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ సంస్థ ( కాంగ్రెస్ (ఓ) ), ఇందిరా కాంగ్రెస్ ( కాంగ్రెస్ (ఆర్) )గా చీలిపోయినప్పుడు అతను ఇందిరాగాంధీతో కలిసి నిలిచాడు. అతను మొదటిసారిగా 1972 మార్చి 20 నుండి 1977 డిసెంబరు 31 వరకు, తరువాత రెండవసారి 1978 మార్చి 17 నుండి 1980 జూన్ 8 వరకు (ఆరవ అసెంబ్లీ) కర్ణాటక ముఖ్యమంత్రి (ఐదవ అసెంబ్లీ) గా ఉన్నాడు.

## జీవితం తొలి దశలో
డి. దేవరాజ్ అర్స్ అప్పటి మైసూర్ రాజ్యమైన మైసూర్ జిల్లా, కల్లహళ్లి హున్సూర్ తాలూకాలో జన్మించాడు. అతని తండ్రి దేవరాజ్ అర్స్ భూస్వామి, అతని తల్లి దేవీరా అమ్మణ్ణి పవిత్రమైన, సాంప్రదాయక మహిళ. అతని తమ్ముడు కెంపరాజ్ అర్స్ ఒక సినిమా నటుడు. ఈ కుటుంబం అరసు వర్గానికి చెందినది, వడయార్ రాజ కుటుంబానికి చాలా దూరపు బంధువులు.

అర్స్‌కు దాదాపు 15 ఏళ్ల వయసులో వారి తల్లిదండ్రులు ఏర్పాటు చేసిన పెళ్ళి సంబంధంలో 11 ఏళ్ల చిక్కమ్మణ్ణి (లేదా చిక్క అమ్మణి) తన సొంత కులానికి చెందిన, తగిన కుటుంబానికి చెందిన అమ్మాయిని వివాహం చేసుకున్నాడు. వివాహం సామరస్యపూర్వకంగా, సాంప్రదాయకంగా జరిగింది. వారికి ముగ్గురు కుమార్తెలు - చంద్రప్రభ, నాగరత్న, భారతి.

అర్స్ తన ప్రాథమిక, ఉన్నత పాఠశాల విద్యను మైసూర్‌లోని అర్స్ బోర్డింగ్ స్కూల్‌లో చదివాడు, దీనిని మైసూర్ మహారాజు స్పష్టంగా అరసు సమాజపు విద్యార్థులకు తగిన విద్యను అందించడానికి, వారి యుక్తవయస్సులో ఉన్నత బాధ్యతలను నిర్వర్తించేందుకు సన్నద్ధం చేయడానికి తగిన ఏర్పాటు చేశాడు. పాఠశాల ఉత్తీర్ణత తర్వాత, అర్స్ బెంగళూరులోని సెంట్రల్ కళాశాలలో చదివి, బి.యస్సీ డిగ్రీ తీసుకున్నారు.

## రాజకీయం
తన విద్యను పూర్తి చేసిన తర్వాత, అర్స్ కల్లహల్లికి తిరిగి వచ్చి తన కుటుంబానికి చెందిన విస్తారమైన భూములను పర్యవేక్షిస్తూ వ్యవసాయంలో నిమగ్నమయ్యాడు. అయితే, అతనిలోని సహజసిద్ధమైన నాయకత్వ గుణం అతన్ని గ్రామంలో ఉండనివ్వక, రాజకీయాల్లోకి తీసుకువచ్చింది.

అర్స్ 1952లో స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత దేశంలో జరిగిన తొలి ఎన్నికల్లో పోటీ చేయడం ద్వారా రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించాడు. ఈ సమయంలో, మహారాజా ఇప్పటికీ మైసూర్‌లో (1956 వరకు) రాష్ట్రాధినేతగా ఉన్నాడు, స్వాతంత్ర్యానికి ముందు రాష్ట్రం అదే సరిహద్దులను నిలుపుకుంది. గ్రామ సంఘాలతో శతాబ్దాల బంధం కారణంగా అరసు సంఘం గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో స్థిరపడింది. అర్స్ సులభంగా రాష్ట్ర శాసనసభకు ఒక స్థానాన్ని గెలుచుకున్నాడు. పదేళ్లు (రెండు వరుస పర్యాయాలు) శాసనసభ సభ్యునిగా పనిచేశాడు. మైసూర్‌కు చెందిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ పార్టీ నాయకుడు, అర్స్ శక్తివంతమైన ప్రాంతీయ నాయకుల అంతర్గత పార్టీ "సిండికేట్"లో సభ్యుడు. అయినప్పటికీ, అతను కె. కామరాజ్ వంటి సిండికేట్‌లోని ఇతర నాయకుల వలె ప్రధాని ఇందిరా గాంధీ పట్ల ఎప్పుడూ వ్యతిరేకత చూపలేదు. ఒత్తిడి వచ్చినప్పుడు, అతను సిండికేట్‌ను విడిచిపెట్టి ఇందిరా గాంధీతో వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.

1969లో మొదటి సారి కాంగ్రెస్ చీలిక జరిగినప్పుడు అర్స్ రాజకీయాల నుండి ఆచరణాత్మకంగా విరమించుకున్నాడు, సిండికేట్ కాంగ్రెస్ (ఓ) ('ఓ' అనగా "ఆర్గనైజేషన్") ను ఏర్పాటు చేయగా, ఇందిరా గాంధీ కాంగ్రెస్ (ఆర్) ను స్థాపించింది. ఎస్. నిజలింగప్ప, వీరేంద్ర పాటిల్, రామకృష్ణ హెగ్డే, దేవెగౌడ నేతృత్వంలోని కాంగ్రెస్ (ఓ) కర్ణాటక ఎన్నికలలో ఆధిపత్యం చెలాయించింది. రాష్ట్ర అసెంబ్లీలో మెజారిటీని కలిగి ఉంది. అయితే అందులో చేరడానికి అర్స్ ఆహ్వానాన్ని తిరస్కరించారు. బదులుగా, అతను రాష్ట్రంలో కాంగ్రెస్ (ఆర్) కి నాయకత్వం వహించడానికి అంగీకరించాడు. 1971 లోక్‌సభ ఎన్నికలలో మొత్తం 27 స్థానాలను, 1972 శాసనసభ ఎన్నికలలో మెజారిటీని సాధించడంలో సహాయం చేశాడు. అతని నాయకత్వంలో కాంగ్రెస్ (ఆర్) 165/216 సీట్లు గెలుచుకుంది, తద్వారా 75% కంటే ఎక్కువ సీట్లు గెలుచుకుంది. కాంగ్రెస్ (ఓ) 24 సీట్లతో రెండో స్థానంలో నిలిచింది. స్వతంత్రులు 20 స్థానాల్లో విజయం సాధించారు. సీపీఐ 3 గెలుచుకోగా, అంతకుముందు బీజేపీ పూర్వ అవతారమైన బీజేఎస్ 16 స్థానాల్లో రెండో స్థానంలో నిలిచింది. అతను 1972 నుండి 1977 డిసెంబరు వరకు కర్ణాటక అసెంబ్లీ పూర్తి కాలానికి ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నాడు. 1978 జనవరిలో, ఇందిరా గాంధీ మళ్లీ పార్టీని చీల్చడంతో ఆయన కాంగ్రెస్ (ఐ) లో చేరాడు. 1978 ఫిబ్రవరిలో జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో కొత్త పార్టీ విజయం సాధించింది. అర్స్ ముఖ్యమంత్రిగా నియమితులయ్యాడు. కానీ 1979లో ఇందిరాగాంధీతో విభేదాల కారణంగా కాంగ్రెస్‌ (ఐ)ని వీడి, ఇతర కాంగ్రెస్‌ వర్గమైన కాంగ్రెస్‌ (ఎస్‌) లో చేరాడు. పలువురు శాసనసభ్యులు అతనితో కలిసి రావడంతో ఆయన ముఖ్యమంత్రిగా కొనసాగాడు. అతను అధ్యక్షుడైనప్పుడు ఇతర కాంగ్రెస్ వర్గాన్ని భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (యు) అని కూడా పిలుస్తారు. కానీ 1980 లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో ఆయన పార్టీ కర్ణాటకలో కేవలం ఒక్క సీటు మాత్రమే గెలుచుకుంది. అతని శిబిరంలోని చాలా మంది శాసనసభ్యులు అతనిని విడిచిపెట్టి తిరిగి కాంగ్రెస్ (ఐ)లో చేరారు. గుండూరావు 1980 జనవరిలో ముఖ్యమంత్రి అయ్యాడు. అర్స్ తన మరణానికి కొన్ని నెలల ముందు 1982లో కర్ణాటక క్రాంతి రంగను స్థాపించాడు.

## కర్ణాటక ముఖ్యమంత్రి

### అధికారంలో ఉన్న తేదీలు
కర్ణాటక రాష్ట్ర ఐదవ అసెంబ్లీ సమయంలో, డి. దేవరాజ్ అర్స్ 20-03-1972 నుండి 31-12-1977 వరకు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నాడు. 1978 ఎన్నికలకు ముందు 31-12-1977 నుండి 28-02-1978 వరకు రాష్ట్రపతి పాలన విధించబడింది. ఆరవ అసెంబ్లీ 1978 మార్చి 17 నుండి 1983 జూన్ 8 వరకు ఐదేళ్ల పదవీకాలం కొనసాగింది. దేవ్‌రాజ్ అర్స్ 28-02-1978 నుండి 07-01-1980 వరకు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నాడు, మొదట కాంగ్రెస్ (ఐ)తో 24-జూన్-1979 వరకు, ఆపై కాంగ్రెస్ (ఎస్) తో విభేదాల కారణంగా కాంగ్రెస్ (ఐ) నుండి బహిష్కరించబడినప్పుడు ఇందిరా గాంధీ. 1980 జనవరిలో శ్రీమతి గాంధీ ఢిల్లీలో అధికారంలోకి వచ్చినప్పుడు, ఆయనకు మద్దతుగా ఉన్న చాలా మంది శాసనసభ్యులు తిరిగి కాంగ్రెస్ (ఐ)లో చేరారు. 1980 జనవరిలో దేవరాజ్ ఉర్స్ పదవీచ్యుతుడయ్యాడు. తరువాత ఆర్. గుండూ రావు ముఖ్యమంత్రిగా ఎన్నికయ్యాడు 

* 20-03-1972 నుండి 31-12-1977 వరకు. కర్ణాటక సీఎం (కాంగ్రెస్)
* 28-02-1978 నుండి 1979 జూలై వరకు. కర్ణాటక ముఖ్యమంత్రి (కాంగ్రెస్ (ఇందిర))
* 1979 జూలై నుండి 07-జనవరి-1980 వరకు. కర్ణాటక ముఖ్యమంత్రి (కాంగ్రెస్ (సోషలిస్ట్))

### పదవీకాలం
దేవరాజ్ అర్స్ పదవీకాలం కర్ణాటకలోని అణగారిన తరగతులు, అంటే షెడ్యూల్డ్ కులాలు, ఇతర వెనుకబడిన కులాలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సంస్కరణలకు ప్రత్యేకంగా గుర్తుంచుకుంటుంది. 

భారత ప్రధానమంత్రి ఇందిరాగాంధీ పేదరికం తన మొదటి ప్రాధాన్యత (" *గరీబీ హటావో* !"), ఆమె ఇరవై-పాయింట్ కార్యక్రమానికి ప్రతిస్పందనగా, అర్స్ సాంకేతిక నిపుణులు, విద్యావేత్తల ఆధిపత్యంతో రాష్ట్ర మంత్రివర్గాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. అతని ప్రాధాన్యత భూ సంస్కరణ, అతని నినాదం "రైతులకు భూమి"; అతని ఆధ్వర్యంలో రాష్ట్రంలోని చాలా ప్రాంతాలలో భూ పంపిణీని సమం చేసేందుకు నిరంతర ప్రయత్నం జరిగింది. కర్నాటకలో, అదే విధంగా కేరళ, పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని కమ్యూనిస్ట్ కంచుకోటలు కాకుండా, దేశంలోనే అత్యంత విజయవంతమైన భూపంపిణీలో ఒకటి. స్థానిక రాజకీయాలపై గతంలో ఆధిపత్యం చెలాయించిన లింగాయత్, వొక్కలిగ కులాల పట్టును బద్దలు కొట్టడం దీని సైడ్ ఎఫెక్ట్. అతని ప్రయత్నాలలో అతని సహచరులు హుచమస్తి గౌడ, బి సుబ్బయ్య శెట్టితో పాటు అతని మంత్రివర్గంలోని ఇతరులు అతనికి సహాయం చేసారు.

ఇతర పథకాలలో వలస కార్మికుల కోసం ఆశ్రయాలను నిర్మించడం; గ్రామీణ రుణమాఫీ; పాపులిస్ట్ మాస్టర్‌స్ట్రోక్‌లో, ప్రతి ఇంట్లో విద్యుత్ బల్బు ఉండేలా ప్రణాళిక ముఖ్యమైనవి. 1970ల ప్రారంభంలో ఎలక్ట్రానిక్స్ సిటీని స్థాపించే ఆర్కే బలిగా ఎలక్ట్రానిక్ సిటీని అభివృద్ధి చేయాలనే భావనను ప్రతిపాదించినప్పుడు అది సందేహాస్పదంగా మారింది. అయితే దేవరాజ్ అర్స్ అతనికి మద్దతునిచ్చి ప్రాజెక్ట్‌ను ఆమోదించాడు. 1976లో కర్ణాటక రాష్ట్ర ప్రభుత్వం చేసిన ఈ ప్రారంభ విత్తన పెట్టుబడి ఎలక్ట్రానిక్స్ సిటీకి పునాది వేసింది.

అయితే 1979లో ఆయన కాంగ్రెస్ (ఐ) నుంచి నిష్క్రమించాడు. అతను ఇందిరా గాంధీతో గొడవ పడ్డాడు. *కర్నాటక వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా  కేసు*లో సుప్రీంకోర్టుకు హాజరయ్యాడు. తద్వారా తన నష్టాలను తగ్గించుకుని కాంగ్రెస్‌ను వీడేందుకు సరైన సమయం వచ్చిందని భావించాడు. ఇది తప్పుడు లెక్క ఎందుకంటే కర్ణాటక, కేరళ, గోవాలలో ఎకె ఆంటోనీ, ప్రియరంజన్ దాస్ మున్షీ, కెపి ఉన్నికృష్ణన్ వంటి అనేక మంది శాసనసభ్యులు అతనితో వెళ్ళినప్పటికీ - శ్రీమతి. గాంధీ జాతీయ స్థాయిలో తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చింది. అభివృద్ధి చెందిన కాంగ్రెస్ (అర్స్) ను ఓడించారు. ఉర్స్ తదనంతరం జనతా పార్టీలో చేరాడు. అతని ఆశ్రితుడైన రామకృష్ణ హెగ్డే 1984లో కర్ణాటకలో కాంగ్రెస్ నుండి అధికారాన్ని తిరిగి పొందాడు. 1983లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (యు) స్వయంగా కాంగ్రెస్ (ఎస్)గా మారింది.

## వారసత్వం
ఉర్స్ పేదరికానికి కారణాలను సమర్థించాడు. కర్ణాటకలో "నిశ్శబ్ద సామాజిక విప్లవం"కి నాంది పలికాడు. పేదల గొంతుకగా, సమాజంలోని అణగారిన వర్గాల కోసం అతను అండగా నిలిచాడు. అర్స్ 1952 నుండి 1980 వరకు 28 సంవత్సరాలు శాసనసభ్యునిగా హున్సూర్ నుండి నిరంతరం ఎన్నికయ్యాడు. కర్ణాటకలో ఎక్కువ కాలం పనిచేసిన ముఖ్యమంత్రులలో ఒకనిగా గుర్తింపు పొందాడు.

దివంగత ముఖ్యమంత్రి చేసిన కృషిలో వెనుకబడిన తరగతులకు చెందిన ప్రజల విద్య, సమాజంలోని ఆ వర్గాలకు చెందిన విద్యార్థుల కోసం వెనుకబడిన, మైనారిటీల హాస్టళ్ల స్థాపనపై ఒత్తిడి ఉంది. 16,000 మంది నిరుద్యోగ గ్రాడ్యుయేట్‌లను స్టైపండరీ పథకంలో చేర్చడం, వారి సేవలను తరువాత ధ్రువీకరించడం, దళితులచే రాత్రి మట్టి మోసుకెళ్లడం, కట్టుదిట్టమైన కార్మికులను రద్దు చేయడం, 1973లో *మైసూరును* *కర్ణాటకగా* పేరు మార్చడం వంటివి ఆయన తీసుకున్న కొన్ని మైలురాయి నిర్ణయాలు.

డి. దేవరాజ్ అర్స్ రాష్ట్రం చూసిన గొప్ప సంఘ సంస్కర్తలలో ఒకడు. అతని సారథ్యంలోని భూసంస్కరణలు, భూమిని సాగుచేసేవాడే యజమానిగా మారడం ఆదర్శనీయం. ఇది ధనిక, పేదల మధ్య అగాధాన్ని తగ్గించి, సామాజిక అసమానతలను దూరం చేసింది.

మైసూర్ జిల్లాలో ఆ సమయంలో భారతదేశంలో అత్యధికంగా బాండెడ్ లేబర్ సంఘటనలు జరిగాయి. దానిని రద్దు చేస్తూ అర్స్ ప్రభుత్వం తీసుకున్న నిర్ణయం విశేషమైనది. ధనిక వడ్డీ వ్యాపారుల బారి నుండి పేద ప్రజలను దూరం చేయడంలో అర్స్ సాధించిన విజయాలను గుర్తుంచుకోవాలి. నీటిపారుదల రంగంలో దివంగత ముఖ్యమంత్రి చేసిన కృషి కూడా రైతు సమాజానికి ఎంతగానో ఉపయోగపడింది. వాటిలో ఒకటైన కాళీ ప్రాజెక్ట్ అనేక వర్గాల వ్యతిరేకత మధ్య అమలు చేయబడింది.  అతని చర్యలు అనేక మార్పులను తీసుకువచ్చాయి, అయితే అతని భూ సంస్కరణలు వారి చిన్న భూమిపై ఆధారపడిన అనేక కుటుంబాలకు పేదరికాన్ని తెచ్చిపెట్టాయి.

## గమనికలు

## ప్రస్తావనలు

## మరింత చదవడానికి

* దేవరాజ్ ఉర్స్ ది *[[ది హిందూ|హిందూలో]]* 'నిశ్శబ్ద సామాజిక విప్లవం'కి నాంది పలికారు
* దేవరాజ్ ఉర్స్ యొక్క సహకారం *[[ది హిందూ|ది హిందూలో]]* జ్ఞాపకం వచ్చింది
* *[[ప్రజావాణి|ప్రజావాణిలో]]* దేవరాజ్ ఉర్స్ ఆదర్శప్రాయమైన మౌనం 

వర్గం:కర్ణాటక ముఖ్యమంత్రులు
వర్గం:1982 మరణాలు
వర్గం:1915 జననాలు