జామా మసీదు, హైదరాబాద్

**జామా మసీదు** భారతదేశంలోని తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని హైదరాబాద్ జిల్లాలో ఉన్న ఒక శుక్రవార మసీదు. ఇది చార్మినార్‌కు ఈశాన్యంగా కొద్ది దూరంలో, ఒక ఇరుకైన సందు ద్వారా చేరుకునే విధంగా ఉంది. ఇది హైదరాబాద్ స్థాపన జరిగిన సమయంలోనే అంటే 1597–98లో నిర్మించబడింది, నగరంలో నిర్మించిన మొదటి మసీదులలో ఇది ఒకటి.

ఈ మసీదు ఒక ప్రాంగణంలో ఉంది, అందులో హమామ్, నీటి తొట్టి కూడా ఉన్నాయి. దీని ముఖభాగం ప్రార్థన మందిరంలోకి వెళ్ళే ఏడు వంపు ప్రవేశాలు ఉన్నాయి, దీనికి ఇరువైపులా రెండు మినార్లు ఉన్నాయి. మసీదు వెలుపల, లోపలి భాగంలో ఉన్న శాసనాలు అధిక కళాత్మక యోగ్యత కలిగినవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి. ఈ మసీదు ఒక ప్రాంగణంలో ఉంది, అందులో హమామ్, నీటి తొట్టి కూడా ఉన్నాయి.
## నేపథ్యం
హైదరాబాద్ నగరాన్ని 16వ శతాబ్దం చివరలో గోల్కొండ సుల్తానేట్ ఐదవ సుల్తాన్ ముహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా స్థాపించారు. జామా మసీదు 1597-98 లో నిర్మించబడింది, చార్మినార్ మొదటి అంతస్తులో ఉన్న మసీదు తరువాత హైదరాబాద్‌లో నిర్మించిన మొదటి మసీదు ఇది.

ఈ మసీదును 200,000 రూపాయల వ్యయంతో నిర్మించారు. ఇది కొత్త నగరానికి సామూహిక మసీదుగా ఉద్దేశించబడింది. నగరం స్థాపించబడిన తరువాత ప్రారంభ కాలంలో, దాని జనాభా తక్కువగా ఉన్నప్పుడు ఇది ఈ ప్రయోజనం కోసం పనిచేసింది. తరువాత, నగరం పెరుగుతున్న జనాభాకు అనుగుణంగా చాలా పెద్ద మక్కా మసీదు నిర్మించారు, అయితే జామా మసీదు ప్రధాన సామూహిక మసీదుగా మిగిలిపోయింది. "చాలా తక్కువ ఆడంబరమైన" జామా మసీదు కాకుండా "భారీ" మక్కా మసీదు, సమ్మేళన మసీదు అని సందర్శకులలో ఒక సాధారణ అపోహ అని వోల్సెలీ హైగ్ పేర్కొన్నాడు. మసీదుకు ఒక పాఠశాల, ఒక మఠం అనుబంధంగా ఉండేవి. 19వ శతాబ్దంలో మూడవ అసఫ్ జా పాలనలో ఈ భవనం భారీ పునరుద్ధరణలకు గురైంది, కొంతమంది పండితులు ఈ కాలంలో ముఖభాగంలో కప్పబడిన వంపులు జోడించబడ్డాయని ఊహించారు.

## ఆర్కిటెక్చర్

ఈ మసీదు ప్రారంభ కుతుబ్ షాహి నిర్మాణానికి ఒక ముఖ్యమైన ఉదాహరణ, మరియు దాని రూపకల్పనలో మొఘల్ ప్రభావాలను ప్రదర్శిస్తుంది. చార్మినార్ ఈశాన్యంలో ఉన్న దీని చుట్టూ మసీదును ఆక్రమించే అస్తవ్యస్తంగా నిర్మించిన దుకాణాలు ఉన్నాయి. ఇది ఒక ప్రవేశ వంపుతో కూడిన స్తంభం, లింటెల్ రూపం ద్వారం ద్వారా చేరుకోవచ్చు, దానిపై ఒక కప్పెడ్ వంపు అమర్చబడి ఉంటుంది. ఈ ద్వారం ఒక ఇరుకైన దారికి దారితీస్తుంది, దాని నుండి ఒకరు పశ్చిమం నుండి మసీదు వైపుకు చేరుకుంటారు, ఇది మసీదు యొక్క అసాధారణ లక్షణం. ఈ మసీదు చదును చేయబడిన దీర్ఘచతురస్రాకార ప్రాంగణానికి పశ్చిమ చివరలో ఉంది, ఇది సుమారు 23 x 21 మీటర్లు (74 x 70 అడుగులు) కొలుస్తుంది. ఈ ప్రాంగణం ఈశాన్య చివరన ఒక నీటి తొట్టి , అలాగే ఒక హమామ్ ఉన్నాయి, ఇవి ఇప్పుడు శిథిలావస్థలో ఉన్నాయి. ప్రాంగణం ఉత్తర వైపున ఒక ఇరుకైన స్తంభాల వరుస ఉంది. ఇది స్తంభం-కప్పు రూపంలో నిర్మించబడింది, తొమ్మిది ద్వారాలను కలిగి ఉంటుంది.

ముఖభాగంలో ఏడు తోరణాలు ఉన్నాయి, ఒక్కొక్కటి రెండు విభాగాలతో కూడి ఉంటాయి. ప్రతి వంపు దిగువ భాగం వంపు ప్రవేశ ద్వారం. ఎగువ భాగం ఈ ప్రవేశ ద్వారం మీద సుమారు 0.91 మీటర్లు (3 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంటుంది మరియు స్తంభాల నుండి ముందుకు సాగే స్ట్రట్స్ మీద ఉంటుంది. మధ్య వంపు ఇతరులకన్నా వెడల్పుగా పొడవుగా ఉంటుంది, ఇది దాదాపు ముఖభాగం పైభాగానికి చేరుకుంటుంది, దాని ఎగువ భాగంలో ఒక కోణ వంపు ఉంటుంది. దీనికి విరుద్ధంగా, మిగిలిన ఆరు వంపుల ఎగువ భాగాలు ప్రవేశ ద్వారం మాదిరిగానే ఉంటాయి. వంపుల పైన బ్రాకెట్లపై కూర్చున్న రాతి చజ్జా నడుస్తుంది. చివరగా, ఒక అలంకార పారాపెట్ ముఖభాగం పైన పెరుగుతుంది.

ప్రతి ముందు మూలలో వృత్తాకారపు ఆధార స్తంభాలు ఉంటాయి, వాటిపై ముందు మినార్లు ఉంచబడ్డాయి. మినార్లు చతురస్రాకారంలో ఉంటాయి, ప్రతి దాని పైన ఒక చిన్న సమాధి లాంటి నిర్మాణం ఉంటుంది. గ్యాలరీలతో కూడిన వృత్తాకారపు పైభాగాలను కలిగి ఉన్న వాటి రూపకల్పన, కుతుబ్ షాహీ మినార్ అభివృద్ధిలో ఒక ముఖ్యమైన దశను సూచిస్తుంది. సమీపంలోని చార్ కమాన్, చార్మినార్ ఔన్నత్యాన్ని నొక్కి చెప్పడానికి, మినార్ల తక్కువ ఎత్తు బహుశా ఉద్దేశపూర్వకంగానే పెట్టబడింది.

లోపలి భాగంలో రెండు గదులున్నాయి, ఇవి 22.10 మీటర్లు (72 అడుగులు 6 అంగుళాలు పొడవు, 9.91 మీటర్లు (32 అడుగులు 6 ఇంచులు వెడల్పు) కొలుస్తాయి. ప్రార్థనా మందిరం చదునైన పైకప్పుకు స్తంభాలపై నిలబడి ఉన్న వంపుల వరుస మద్దతు ఇస్తుంది. ఈ మసీదులో సుమారు 750 మంది భక్తులు కూర్చునేలా ఉంది.

### శాసనాలు
నస్తాలిక్ లిపిలోని పర్షియన్ శాసనం ప్రధాన ద్వారం పైన నల్ల బసాల్ట్ పలకపై మూడు వరుసలలో చెక్కబడింది. ఇందులో అల్లాను స్తుతిస్తూ శ్లోకాలు ఉన్నాయి, మరియు మసీదు *అమీన్-ఉల్-ముల్క్* అనే ప్రభువు పర్యవేక్షణలో నిర్మించబడిందని పేర్కొంది. ఇది మసీదు 1006 AH  (1597/1598 CE) నాటి కాలక్రమాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ శాసనం చాలా ఉన్నత సులేఖన యోగ్యత కలిగినదిగా పరిగణించబడుతుంది, దీనిని హెచ్. కె. షెర్వానీ, గులాం యాజ్దానీ వంటి పండితులు ప్రశంసించారు, వీరిలో రెండోవాడు దీనిని "దక్కనులోని నస్తాలిక్ లిపికి అత్యుత్తమ ఉదాహరణ" అని పిలుస్తాడు, ఇది ఇతర దేశాలలోని ఉత్తమ సులేఖన నమూనాలతో అనుకూలంగా పోల్చవచ్చని పేర్కొన్నాడు.

రెండవ శాసనం ప్రార్థన మందిరం పశ్చిమ గోడలో ఉంది, ఇది *మిహ్రాబ్* వైపులా దాని పైన ఉంది. ఇందులో ఖురాన్ రెండవ అధ్యాయం 137 మరియు 138 శ్లోకాలు ఉన్నాయి, ఇవి తులూత్ లిపి చెక్కబడ్డాయి, కళాకారుడి పేరు శాసన సంవత్సరంతో పాటు.

## మూలాలు

వర్గం:భారతదేశంలో మస్జిద్‌లు
వర్గం:హైదరాబాదు మస్జిద్‌లు
వర్గం:హైదరాబాదు పర్యాటక ప్రదేశాలు