కల్యాణి కలచురులు

**కల్యాణి కలచురులు**, వీరినే **దక్షిణ కలచురులు** అని కూడా అంటారు. వీరు 10వ-12వ శతాబ్దపు భారతీయ రాజవంశం. వీరు ప్రస్తుత ఉత్తర కర్ణాటక, మహారాష్ట్రలోని కొన్ని ప్రాంతాలను పాలించారు. ఈ రాజవంశం 1156, 1181 మధ్య దక్కన్ ప్రాంతంలో దాని గరిష్ట అధికారానికి చేరుకుంది.

ఈ రాజవంశ పాలకులు తమ మూలాలను ఒక కృష్ణుని ద్వారా గుర్తించారు. ఇతడు ప్రస్తుత మధ్య ప్రదేశ్ లోని కాలింజర్, దహలా (త్రిపురి కలచురులు చూడండి) లను జయించాడని చెబుతారు. రాజవంశ రాజప్రతినిధి అయిన బిజ్జలుడు చాళుక్య రాజు మూడవ తైలపుని నుండి అధికారాన్ని చేజిక్కించుకుని కర్ణాటకపై ఆధిపత్యాన్ని స్థాపించాడని చెబుతారు. బిజ్జలుని తర్వాత అతని కుమారులు సోమేశ్వరుడు, సంగముడు అధికారంలోకి వచ్చారు, కానీ క్రీ.శ. 1181 తర్వాత, చాళుక్యులు క్రమంగా రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందారు. వారి పాలన స్వల్పకాలికమైనది, అల్లకల్లోలంగా ఉన్నప్పటికీ సామాజిక-మతపరమైన కోణం నుండి చాలా ముఖ్యమైనది; 25 సంవత్సరాల కాలవ్యవధిలో ఈ కాలంలో లింగాయత్ లేదా వీరశైవ వర్గం అని పిలువబడే కొత్త వర్గం స్థాపించబడింది.

ఈ సమయంలో వచనాలు అని పిలువబడే ప్రత్యేకమైన, స్వచ్ఛమైన స్థానిక కన్నడ సాహిత్య-కవిత్వం రూపం కూడా పుట్టింది. వచనాలు రాసిన రచయితలను వచనకారులు (కవులు) అని పిలిచేవారు. విరూపాక్ష పండితుని 'చెన్నబసవపురాణం', ధరణి పండితుని 'బిజ్జలరాయచరితె', చంద్రసాగర వర్ణి 'బిజ్జలరాయపురాణం' వంటి అనేక ముఖ్యమైన గ్రంథాలు కూడా వ్రాయబడ్డాయి.

## చరిత్ర

### మూలం

కల్యాణి కలచురులు 12వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కల్యాణి చాళుక్యులను పడగొట్టారు, సాపేక్షంగా స్వల్ప కానీ కల్లోలభరితమైన పాలన సాగించారు. "కలచురి" అనే పేరు బహుళ పూర్వపు రాజవంశాలచే పంచుకోబడింది, వాటిలో రెండు మధ్య భారతదేశంలో పాలించబడ్డాయి. కల్యాణికి చెందిన దక్షిణ కలచురులు ఈ మధ్య భారతీయ రాజవంశాల వారసులని డాక్టర్ పి.బి. దేశాయ్ వంటి కొందరు చరిత్రకారులు విశ్వసిస్తున్నారు. 6వ శతాబ్దంలో, బాదామి చాళుక్యుల పెరుగుదలకు ముందు, మాహిష్మతి కలచురులు గుజరాత్, మాళ్వా, కొంకణ్, మహారాష్ట్రలోని కొన్ని ప్రాంతాలను కవర్ చేసే ఒక విస్తృతమైన సామ్రాజ్యాన్ని చెక్కారు. అయినప్పటికీ, చాళుక్య మంగలేశుని చేతిలో ఘోర పరాజయం తర్వాత, వారు సుదీర్ఘకాలం అజ్ఞాతంలో ఉండిపోయారు. ఆ తర్వాత మధ్య భారతదేశంలో త్రిపురి కలచురులు, వారి శాఖలు అధికారంలోకి వచ్చాయి.

సా.శ 1174 నాటి రికార్డు ప్రకారం కల్యాణి కలచురి రాజవంశం సోమ అనే వ్యక్తిచే స్థాపించబడింది. పరశురాముని కోపం నుండి తనను తాను రక్షించుకోవడానికి ఇతడు గడ్డం, మీసాలు పెంచుకున్నాడు, ఆ తర్వాత ఈ కుటుంబం "కలచురిలు" గా పిలువబడింది. 'కల్లి' అంటే పొడవాటి మీసం, 'చురి' అంటే పదునైన కత్తి. వారు దక్షిణానికి వలస వచ్చి మగళివేడ లేదా మంగళవేధే (మంగళవాడ) ను తమ రాజధానిగా చేసుకున్నారు. వారు కాలాంజర-పురవరాధీశ్వర ("కాలాంజర ప్రభువు") అని తమకు తాము బిరుదులు ఇచ్చుకున్నారు. ఇది వారి మధ్య భారతీయ మూలాన్ని సూచిస్తుంది. వారి చిహ్నం సువర్ణ వృషభ లేదా బంగారు ఎద్దు. వారు కల్యాణి చాళుక్యులకు నిరాడంబరమైన సామంతులుగా ప్రారంభించి ఉండాలి. వారిని కటచురులు (పదునైన కత్తి ఆకారం), హైహయులు (లేదా హెహేయులు) అని కూడా పిలిచేవారు.

విశ్వ సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మ నుండి వారు ఉద్భవించారని రాజవంశం తరువాతి రికార్డులు పేర్కొంటున్నాయి.

### మతం
ప్రొఫెసర్., రామస్వామి అయ్యంగార్ వాదన:

కలభ్రులు తమిళ దేశంపై ఎలా దాడి చేశారో, చోళులను, చేరులను, పాండ్యులను ఓడించి తమ రాజ్యాన్ని ఎలా స్థాపించారో అనేక పల్లవ, పాండ్య రికార్డులు వివరిస్తున్నాయి. ఈ పరాక్రమవంతులైన కలభ్ర రాజులు జైన మతానికి అంకితమైన అనుచరులని ప్రొఫెసర్ రామస్వామి అయ్యంగార్ నొక్కిచెప్పారు. ప్రాథమికంగా, కలచురి రాజులు జైన మతాన్ని అనుసరించేవారు. తమిళ భాషలోని పాండ్యపురాణం, వేలుఇకుండి రాగి ఫలకం ఆధారంగా అతడు దీనిని నిరూపించాడు. కలభ్రులు కలచురి వంశానికి చెందిన ఒక శాఖ అని, తమిళ దేశంలోకి వారు వచ్చిన తర్వాత జైన మతం అభివృద్ధి చెందిందని శ్రీ అయ్యంగార్ భావిస్తున్నారు. కలచురి రాజులు జైన మత మద్దతుదారులుగా పేరుగాంచారు, మధ్యప్రదేశ్ కలచురి రాజులకు రాష్ట్రకూటులతో కుటుంబ సంబంధాలు ఉండేవి. రాష్ట్రకూటులు వాస్తవానికి జైన పాలకులు. కల్యాణి కలచురుల పాలనలో జైన మతం ప్రభావం గమనార్హం. ప్రముఖ రాజు బిజ్జలుడు, అతని రాజకీయ నాయకులు చాలామంది జైన మతాన్ని చురుకుగా పోషించారు. బిజ్జలుడు, అతని మంత్రి రెచమయ్య శ్రావణబెళగొళలో తీర్థంకర శాంతినాథుని విగ్రహాన్ని ప్రతిష్టించారు.

### క్షీణత

బిజ్జలుని హత్య తర్వాత దక్షిణ కలచురి రాజ్యం క్షీణదశకు చేరుకుంది. రాజ్యాన్ని తన నియంత్రణలో ఉంచుకోగలిగిన సోవిదేవుడు మినహా, తరువాత వచ్చిన పాలకులు బలహీనులు, అసమర్థులు. పశ్చిమ చాళుక్యులు కలచురి రాజవంశాన్ని అంతం చేశారు. అనేక కలచురి కుటుంబాలు కర్ణాటకలోని కెనరా జిల్లాలకు వలస వెళ్ళాయి. కలచురులు ఆంధ్ర ఇతిహాసం 'పల్నాటి వీర చరిత్ర' లో ప్రధాన పాత్రలు పోషించారు. వీరు రాజు మలిదేవరాజు కు అత్తమామలు.

## పాలకులు
* ఉచిత
* అసగ
* కన్నం
* కిరియాసాగ
* మొదటి బిజ్జల
* కన్నమ
* జోగమ
* పెర్మాడి
* రెండవ బిజ్జలుడు (1130–1167): 1162లో స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించాడు.
* సోవిదేవుడు (1168–1176)
* మల్లుగి; సోదరుడు సంకమునిచే పడగొట్టబడ్డాడు
* సంకమ (1176–1180)
* ఆహవమల్ల (1180–1183)
* సింఘణ (1183–1184)

## శాసనాలు, నాణేలు

సా.శ 1163 నాటి శాసనం ప్రకారం, కలచురి రాజు బిజ్జలుడు హంపి విరూపాక్ష స్వామి సమక్షంలో మతపరమైన కానుక (మహాదానం) సమర్పించాడు.

దక్షిణ కలచురి రాజులు కన్నడ శాసనాలు ఉన్న నాణేలను ముద్రించారు.

## గమనికలు

## మూలాలు

* Dr. Suryanath U. Kamath (2001). A Concise History of Karnataka from pre-historic times to the present, Jupiter books, MCC, Bangalore (Reprinted 2002)

## బయటి లింకులు

*12th Century Lingayat Religion
* https://www.scribd.com/document/424085518/Bijjala-Kalachuris-History
వర్గం:చాళుక్యులు
వర్గం:చాళుక్య సంస్థానం