open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
సీమ్‍ వెల్డింగు

**సీమ్ వెల్డింగు** (seam welding) అను ప్రక్రియ లేదా విధానం లోహంలను అతుకు పద్ధతి.స్పాట్ వెల్డింగు, బట్ వెల్డింగువలనే ఇదికూడా లోహంల విద్యుత్తు వాహక నిరోధక గుణాన్ని ఉపయోగించి, అతుకవలసిన లోహం అంచు లేదా చివరను అతుకు వెల్డింగు పద్ధతి.
అయితే స్పాట్ వెల్డింగు పద్ధతిలో అతుకవలసిన లోహ పలకలను ఒకదానిమీద ఒకటి వుంచి, ఒక ప్రత్యేకమైన చిన్నప్రదేశంలో విద్యుత్తును ప్రవహింపచేసి, లోహంయొక్క వాహకనిరోధకత కారణంగా అంచుల వద్ద ఏర్పడిన వేడిని ఉపయోగించి చిన్నచుక్కవలె ఒక నిర్ధిష్ట ప్రాంతంలో అతకడం జరుగుతుంది.ఇందులో విద్యుత్తును ప్రవహింపచేయు ఎలక్ట్రోడులు టంగ్‌స్టన్ నిర్మితమై, ఎలక్ట్రోడుల అంచులు సూచిగా, శంకువు ఆకారంలో వుండి చిన్నస్తుపాకార దిమ్మల వలెవుండును.దిగువ ఎలక్ట్రోడు స్థిరంగావుండగా పై ఎలక్ట్రోడుకదిలే అమరికకలిగివుండి, ఒకలివరు సహాయంన అతుకులోహ పలకలపై బలంగా నొక్కి, విద్యుత్తును ప్రవహింపచేసి అతికించడం జరుగుతుంది.వెల్డింగు రెండు లోహపలకల లోపలి భాగాన ఒకచిన్న చుక్క (spot) వలె ఏర్పడును.బట్ వెల్డింగు పద్ధతిలో ప్రత్యేకంగా వెల్డింగు ఎలక్ట్రోడులు వుండవు.అతుకబడు లోహాలే ఎలక్ట్రోడులుగా పనిచేయును.
## సీమ్‌ వెల్డింగు నిర్వచనం
సీమ్ వెల్డింగు పద్ధతిలో ఎలక్ట్రోడులు చిన్నవృత్తాకార చక్రంవలెవుండును.ఇందులో క్రింద చక్రం ఒక స్థిరమైన యంత్రభాగానికి అమర్చబడి వుండగా, పై ఎలక్ట్రోడు చక్రం పైకి, క్రిందకు ఒక లివరు సహాయంన జరుపు అమరిక కలిగి వుండును.ఈ విధానంలో కూడా అతుకవలసిన లోహ పలకలు ఒకదానిమీద ఒకటి వుంచినను, అతుకు మాత్రం చిన్న చిక్కవలె కాకుండా పలకపొడవున ఏర్పడును. ఈ విధానంలో ఎలక్ట్రోదులకు ఇరువైపుల సన్నని గొట్టలుండి, అతుకు ప్రక్రియ ముగిసిన వెంటనే, గొట్టాలద్వారా నీటిని చిమ్మి, వెల్డింగు అయ్యిన భాగాన్ని చల్లార్చెదరు .ఈ విధానంలో ఎలక్ట్రోడులకు పంపిణీ చెయ్యు విద్యుత్తు వెల్డింగు జరుగునప్పుడు నిరంతరం (continuous) గా కాకుండా చిన్న విరామంతో (intermittent) అనగా ఆపి, ఆపి ప్రవహింపచేయుదురు.విద్యుత్తు విరామ సమయం తక్కువగా వుంచి అతికినచో దానిని కుట్టు (stitch) అతుకు అనియు,  విద్యుత్తు ప్రవాహంలో ఎక్కువ విరామం ఇచ్చి వెల్డింగు చేసిన ఆ అతుకును రోల్ స్పాట్ వెల్డింగు అనియు అంటారు.

## సీమ్ వెల్డింగు యంత్రం/పరికరం
సీమ్‌ వెల్డింగు చెయ్యు యంత్రపరికరం స్పాట్ వెల్డింగు చెయ్యు వెల్డింగు యంత్రం వంటిదే.సీమ్‌ వెల్డింగు యంత్రంలో అతుకు ఎలక్ట్రోడులు తిరిగే డిస్కు (disc) అకారంలో వుండగా, స్పాట్ వెల్డింగు పరికరంలో క్రింది భాగం శంకువు లా వున్న స్తూపాకారం.సీమ్‌ వెల్డింగు పరికరానికి సాధారణంగా ఏకదశ/ సింగిల్ ఫేజ్ (single phase) కలిగినఎ.సి./A.C/వికల్ప విద్యుత్తును ఉపయోగిస్తారు.కొన్ని పర్యాయాలు మూడు దశల విద్యుత్తును వాడెదరు.తక్కువ వోల్టేజి (voltage) ఎక్కువ కరెంటు/ఆంఫియర్లు వున్న విద్యుత్తును వెల్డింగు చేయుటకు ఉపయోగిస్తారు.సీమ్‌ వెల్డింగు యంత్రాలలో కూడా రకరకాలైన ఉత్పత్తులున్నాయి.వ్యక్తి పర్యవేక్షణలో పనిచేయు వెల్డింగు యంత్రాలు.మానవ పర్యవేక్షణ అవసరం లేని స్వయం చలిత యంత్రాలు (automatic, కంప్యూటరు విజ్ఞానం వినియోగించుకొనే (PLC) యంత్రాలు ఉపయోగంలో ఉన్నాయి.

## ఇవికూడా చూడండి
#వెల్డింగు
## బయటి లింకులు
#https://www.google.co.in/search?q=seam+welding&espv=210&es_sm=122&tbm=isch&tbo=u&source=univ&sa=X&ei=2lQSU_7PE4aNrQeU5YGICg&ved=0CEQQsAQ&biw=1366&bih=643 సీమ్‌ వెల్డింగు చిత్రాలు
#http://primetals.com/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=34 సీమ్‌ వెల్డింగ్

## సూచికలు


వర్గం:వెల్డింగ్
వర్గం:రెసిస్టన్సు వెల్డింగు
వర్గం:ధాతుశాస్త్రము
బర్వానీ జిల్లా

thumb|బర్వానీలో కొండలపై సూర్యాస్తమయం
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో బర్వానీ జిల్లా (హిందీ:बड़वानी जिला) ఒకటి. బరేలి పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది.జిల్లా వైశాల్యం 3,665 చ.కి.మీ. 2001 గణాంకాల ప్రకారం జిల్లా జనసంఖ్య 10,81,039. 
## సరిహద్దులు
బరేలి జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో నర్మదానది ప్రవహిస్తుంది. దక్షిణ సరిహద్దులో సప్తపురా పర్వతశ్రేణి ఉంది. 
జిల్లా దక్షిణ సరిహద్దులో మాహారాష్ట్ర రాష్ట్రం, పశ్చిమ సరిహద్దులో గుజరాత్ రాష్ట్రం, ఉత్తర సరిహద్దులో ధార్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో ఖర్‌గోన్ జిల్లా ఉన్నాయి.

## చరిత్ర
1948 సమైక్య భారతంలో బర్వానీ రాజాస్థానం విలీనం తరువాత ఈ ప్రాంతం సరికొత్తగా రూపొందించబడిన మధ్యభారత్ రాష్ట్రంలోని ఖర్‌గోన్ (పశ్చిమ నిమర్) జిల్లాలో భాగం అయింది. 
1998 మే మాసంలో ఖర్‌గోన్ జిల్లాలో కొంత భూభాగం వేరు చేసి ఈ జిల్లా రూపొందించబడింది.

## ఆర్ధికం
2006 గణాంకాల ప్రకారం పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో బర్వానీ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.

## విభాగాలు
* జిల్లాలో 2 ఉపవిభాగాలు ఉన్నాయి : బర్వని, సెంధ్వ
* జిల్లాలో 8 తాలూకాలు ఉన్నాయి : తాలూకాల్లో, బర్వని, సెంధ్వ, పన్సెమల్, నివలి, థికరి, పతి, అంజద్, రాజ్పూర్
* జిల్లాలో 7 మండలాలు ఉన్నాయి : బర్వని, పతి, సెంధవ, పన్సెమల్, నివలి, థికరి, రాజ్పూర్.
* జిల్లాలో 4 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి : పన్సెమల్ ( పన్సెమల్, నివాలి), బర్వానీ (బర్వాని, పతి) సెంధ్వ,, రాజ్పూర్ (రాజ్పూర్ + అంజద్ + థికరి).
* ఖర్గొనే పార్లమెంటు నియోజకవర్గం :-బర్వని, సెంధవ, పన్సెమల్, రాజ్పూర్
* జిల్లాలో 2 పురపాలితాలు ఉన్నాయి :- బర్వాని, సెంధ్వా.
జిల్లాలో 417 గ్రామ మపచాయితీలు, 646 గ్రామాలు, 576 రెవెన్యూలు, 70 ఆటవీ ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. 560 జనావాస గ్రామాలు, 16 నిర్జన గ్రామాలు ఉన్నాయి. 
## ఆర్ధికం
సెంధ్వా కాటన్ జిన్నింగ్ పరిశ్రమలకు కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లాలో అదనంగా ఉన్న పత్తి పరిశ్రమలు వేలాది ప్రజలకు ఉపాధి కల్పిస్తుంది. ఈ ప్రాంతంలో సంజయ్ కాటన్ ఫైబర్ అతిపెద్ద కాటన్ ఫ్యాక్టరీగా గుర్తినబడుతుంది.

## ఆలయాలు
* అంజాద్ :- వీరేశ్వర్ మహాదేవ్, గాయత్రి ఆలయం, మాతా నగరి మాత ఆలయం నగరంలో ప్రముఖ ఆలయాలుగా గుర్తినచబడుతున్నాయి.
* బవంగజ :- ఇది ఒక ప్రముఖ జైన ఆలయంగా గుర్తినబడుతుంది. బర్వానీ పట్టణానికి ఇది 6 కి.మీ దూరంలో ఉంది. 
* ప్రపంచంలో అతిపెద్ద జైన శిల్పంగా గుర్తించబడుతున్న జైన తీర్ధంకర " అజిత్జీ " శిల్పం. 
* జిల్లాలో 15వ శతాబ్ధానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు ఉన్నాయి. కుంభకర్ణుడు, ఇంద్రజిత్తు ఇక్కడ నిర్యాణం చెందారని విశ్వసిస్తున్నారు.
* సప్తపురా పర్వతావళిలో పురాతన భవర్ గర్ పురాతన కోట ఉంది. 
* సెంధ్వాకు దక్షిణంగా 20కి.మీ దూరంలో సెంధ్వా సమీపంలో ఉన్న బీజసన్ ఆలయంలో బీజశని (దుర్గా) ప్రధాన దైవంగా ఉంది.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## భాషలు
జిల్లాలోని ప్రజలలో అనేక భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. బరేలి పాల్యా, భిల్లు భాష 10,000 మంది ప్రజలలో వాడికలో ఉంది. ; బరేలీ ప్యూరీ భాషకు 1,75,000 మంది వాడకందార్లు ఉన్నారు. దీనిని దేవనాగరి లిపిలో వ్రాస్తుంటారు., బరేలి రాథ్వి భాష 64,000 మంది ప్రజలలో వాడుకలో ఉంది.
 భిలాలి భాష 1 150 000 మంది ప్రజలలో వాడుకలో ఉంది.

## వెలుపలి లింకులు

*Barwani district official website

## మూలాలు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:1998 స్థాపితాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
ఛతర్‌పూర్ జిల్లా

thumb|ఖజురహో వద్ద ఆలయం
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో ఛాత్తర్‌పూర్ జిల్లా (హిందీ:छतरपुर जिला) ఒకటి. ఛాత్తర్‌పూర్ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది.

## భౌగోళికం
ఛతర్‌పూర్ జిల్లా 24.06° & 25.20° ఉత్తర అక్ష్క్షాంశం 78.59° & 80.26° తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. 
## సరిహద్దులు
ఛతర్‌పూర్ జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం, తూర్పు సరిహద్దులో పన్నా జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో దమోహ్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో సాగర్ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో తికమార్గ్ జిల్లా ఉన్నాయి. ఛతర్‌పూర్ జిల్లా సాగర్ డివిజన్‌లో భాగం.

## చరిత్ర
భరత స్వాతంత్ర్యం ముందు ప్రస్తుత ఛతర్‌పూర్ జిల్లా ప్రాంతం బిజవార్, ఛాత్తర్‌పూర్, గౌరిహర్, అలిపురా, లుగాసి రాజాస్థానాలు ఉండేవి.వీటితో చర్కారి, పన్నా, అజైగర్
లలో అధిక భాగం ఉండేది. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత రాజాస్థానాలు భారత ప్రభుత్వంలో విలీనం అయిన తరువాత ఈ ప్రాంతం విద్యప్రదేశ్‌లో చేర్చబడింది. 1956 నవంబరు 1 న విద్యప్రదేశ్ మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో విలీనం చేయబడింది. ఛతర్‌పూర్ సమీపంలో ఉన్న నౌగావ్ మధ్యప్రదేశ్ రాజధాని చేయబడింది. 6 మాసాల తరువాత భోపాల్ మధ్యప్రదేశ్ రాజధాని అయింది.

## ఆర్ధికం
2006 గణాంకాల ప్రకారం పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో ఛత్తర్‌పూర్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి..

## [[2001]] లో గణాంకాలు

2011 గణాంకాల ప్రకారం జనసంఖ్య 1,474,633. 1991 గణాంకాల ప్రకారం జనసంఖ్య 1,158,853. 2011-1991 మధ్య జనసంఖ్య అభివృద్ధి 27%.

## భాషలు
బుండెలి (దేవనాగరి : बुन्देली or बुंदेली; Urdu: زبان بندیلی), పశ్చిమ హిందీ భాష. దీనిని హిందీ భాషతో చేర్చి ప్రజలలో వాడుకలో ఉంది. జిల్లాలోని ప్రజలలో అనేక భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. 72.91% హిందీ భాషను పోలి ఉన్న బఘేలి భాష ప్రజలలో అధికంగా వాడుకలో ఉంది. (జర్మన్ భాషతో పోలిస్తే జర్మన్ భాష 60% ఆంగ్లభాషను పోలి ఉంటుంది ) ఈ భాష 7 800 000 మంది భగేల్‌ఖండ్ ప్రజలకు వాడుక భాషగా ఉంది అలాగే ద్రావిడ భాషలలో ఒకటైన భగియా భాష 2,00,000 మంది భగియా, షెడ్యూల్డ్ ప్రజలలో వాడుకగా ఉంది. దీనిని వ్రాయడానికి దేవనగరి లిపిని వాడుతున్నారు

## పర్యాటక ఆకర్షణలు
జిల్లాలో ఖజూరహో శిల్పాలు ఉన్నాయి. చండేలా వంశరాజపుత్రులు ఈ ప్రముఖ ఆలయ నిర్మాణం చేసారని భావిస్తున్నారు. జఠాశంకర్, భీంకుండ్,,పన్నా నేషనల్ పార్క్, బాంబర్ బైని ఆలయం, లవ్‌కుష్‌నగర్, అర్జున్‌ కుండ్, నాగావ్‌ (నౌగొంగ్).

## జిల్లా నుండి ప్రముఖమైన వ్యక్తులు
* ఖాజీ అబ్దుల్ మన్నన్ హష్మీ
* సమీర్ ఖాన
* ఆనంద్ విజయ్ శర్మ జీ (చుమున్ శర్మ
* రఘ్వెందర్ సింగ్, సోనూ బిజవర్ మూట
* శ్రీ సత్యవ్రత్ చతుర్వేది
* అస్గరి బాయి - ధ్రుపద్ గాయకుడు, గ్రహీత పద్మ శ్రీ
* బాబు గులబ్రై - హిందీ రచయిత
* వీరేంద్ర కుమార్
* జితేంద్రసింగ్ బుందెల
* పవన్ రాజపుత్ర యు.ఆర్.ఎఫ్ తన్న్య్ రాజా
* డాక్టర్ ఎల్ ఎల్ కొరి (ప్రిన్సిపాల్ మహారాజా కాలేజ్)

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు
వర్గం:Bundelkhand

వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
దేవాస్ జిల్లా

మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **దేవాస్** జిల్లా (హిందీ:देवास ज़िला) ఒకటి. దేవాస్ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది.2001లో జిల్లా వైశాల్యం 1,306,617 చ.కి.మీ. జిల్లా వైశాల్యం 1991 నుండి భూభాగం 26% అధికరించబడింది.
thumb|కవాడియా హిల్స్ వద్ద ఇంటర్‌లాక్ చేయబడిన బసాల్ట్
### భౌగోళికం
దేవాస్ జిల్లా దేవాస్ రాజాస్థానంలో భాగంగా ఉంటూ వచ్చింది. జిల్లా విద్యపర్వతాలో భాగం. జిల్లా ఉత్తర భూభాగంలో మాల్వా పీఠభూమి ఉంది. దక్షుణ భూభాగంలో నర్మదా నదీ లోయ ఉంది. మాల్వా పీఠభూమిలో సోయాబీన్ అధికంగా పండించబడుతుంది. జిల్లాలో అదనంగా గోధుమ, సొర్ఘం, బియ్యం, పత్తి అధికంగా పండించబడుతుంది. జిల్లా ఉత్తర సతిహద్దులో సీహోర్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో హర్దా జిల్లా, ఖాండ్వా జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో ఖర్‌గోన్ జిల్లా, ఇండోర్ జిల్లా, ఉత్తర సరిహద్దులో ఉజ్జయిని జిల్లా ఉన్నాయి. దేవాస్ జిల్లా ఉజ్జయిని డివిజన్‌లో భాగం. పురాణ కాలపు విక్రమాదుత్యుని కాలంలో ఉన్న దేవ్సాల్ రేవత్ రాజపుత్రుల పూర్వీకులు ఈ ప్రాంతానికి చెందిన వారని భావిస్తున్నారు.

### విభాగాలు
దేవాస్ జిల్లాలో 6 తాలూకాలు ఉన్నాయి : సొంకాత్చ్ దేవాస్, కన్నోద్, టాంక్-ఖుర్ద్, ఖతెంగావ్. దేవాస్ తాలూకా జిల్లా కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లాలోని తాలూకాలను అన్నింటినీ అక్కని రహదారి మార్గాలు అనుసంధానిస్తూ ఉన్నాయి. ఇది బాంబే - ఆగ్రా రహదారి మార్గంలో ఉంది. జిల్లా బ్రాగ్ గేజి రైలు మార్గంతో కూడా చక్కగా అనుసంధినించబడుతూ ఉంది.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

### భాషలు
జిల్లాలో హిందీ, మాల్వి, బంగ్లా, ఆంగ్లం బరెలి, భిల్ (దేవనాగరి లిపిని వాడుతుంటారు) భాషలను దాదాపు 64,000 మంది ప్రజలు మాట్లాడుతుంటారు. 
.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకుకు

*Dewas District web site
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Dewas List of places in Dewas
*Dewas City Map http://www.modiforpm.org

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
ధార్ జిల్లా

thumb|మాండు వద్ద జహాజ్ మహల్
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **ధార్** జిల్లా (హిందీ:धार जिला) ఒకటి.చారిత్రాత్మక ధార్ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది.జిల్లావైశాల్యం 8,153 చ.కి.మీ. జిల్లా ఇండోర్ డివిజన్‌లో ఉంది. 
2001 గణాంకాల ప్రకారం జిల్లా జనసంఖ్య 1,740,577. 
## సరిహద్దులు
జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో రత్లాం జిల్లా, ఈశాన్య సరిహద్దులో ఉజ్జయిని జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో ఇండోర్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో ఖర్‌గోన్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో బర్వానీ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో ఝాబౌ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లాలోని పితంపూర్ బృహాతర పారిశ్రామిక కేంద్రంగా ఉంది.

## భౌగోళికం
 విద్యపర్వతావళి జిల్లాలో తూర్పు నుండి పడమరకు ప్రవహిస్తుంది. జిల్లాలోని ఉత్తర భూభాగంలో మాల్వా పీఠభూమి ఉంది. జిల్లా వాయవ్య భూభాగంలో మహీనది దాని ఉపనదుల వాటర్ షెడ్లు ఉన్నాయి, వాయవ్య భుభాగంలో చంబల్ నది వాటర్ షెడ్ ఉంది. చంబల్ నది యమునా నది ద్వారా గంగానదిలో సంగమిస్తుంది. జిల్లా దక్షిణ భూభాగంలో విధ్యపర్వతశ్రేణి అంచున నర్మదానది వాటర్ షెడ్ ఉంది. ఇది జిల్లాకు దక్షిణ సరిహద్దులో ఉంది.

## విభాగాలు
* జిల్లాలో 5 ఉపవిభాగాలు ఉన్నాయ్: ధార్, సర్దర్పుర్, బద్నవర్, మనవర్, కుక్షి. 
* జిల్లాలో 7 తాలూకాలు ఉన్నాయి:- ధార్, బద్నవర్, ధరంపురి, శర్దర్పుర్, మనవర్, ఖుక్షి, ఘంధ్వని:
* జిల్లాలో 7 అసెంబ్లీ నియోజక వర్గాలు ఉన్నాయి :- గంధ్వని, కుక్షి, మనవర్, ధరంపురి ధార్, బద్నవర్.
* జిల్లాలోని 7 తాలూకాలు ధార్ పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గంలో భాగంగా ఉన్నాయి.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## మూలాలు
*Dhar district web site
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Dhar List of places in Dhar

## వెలుపలి లింకులు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
ఈశ్వరమ్మ

**ఈశ్వరమ్మ** తెలుగు వారిలో కొందరి పేరు.

* పోతులూరి ఈశ్వరమ్మ
* కందిమల్లయపల్లె ఈశ్వరమ్మ
* ఈశ్వరమ్మ, సత్యసాయి బాబా వారి తల్లి పేరు.
పన్నా జిల్లా

thumb|పన్నా నేషనల్ పార్క్‌లోని కెన్ నది
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో పన్నజిల్లా ఒకటి. **పన్నా** పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది.

## చరిత్ర
దేశానికి స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత 1950లో పన్నా జిల్లా రూపొందించబడింది. బ్రిటిష్ ఇండియా లోని రాజాస్థానాలైన పన్నా, జాసో, అజ్‌ఘర్ రాజాస్థానంలో అధికభాగం, పాల్డియో రాజాస్థానంలో కొంత భాగం కలిపి ఈ జిల్లా రూపొందించబడింది. పన్నా జిల్లా సరికొత్త భారతీయ రాష్ట్రం అయిన విద్యప్రదేశ్‌లో భాగంగా ఉండేది. వింధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో భాగం అయిన తరువాత ఇది 1956 నవంబరు 1 నుండి మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో భాగం అయింది.

## భౌగోళికం
పన్నా జిల్లా 23° 45' నుండి 25° 10' డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం, 79° 45' నుండి 80° 40' డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 7,135 చ.కి.మీ. జిల్లా గుండా కెన్ నది ప్రవహిస్తుంది. జిల్లాలో పాండవ జలపాతాలు, గథ జలపాతాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో ఉన్న " పన్నా నేషనల్ పార్క్ " పర్యాటక ఆకర్షణగా ఉంది. .

## ఆర్ధికం
జిల్లాలో ఉన్న వజ్రాల గనులు జిల్లాకు ప్రత్యేక గుర్తింపును తీసుకువస్తున్నాయి. వజ్రాల గనులు పన్నా నగరానికి 80 కి.మీ దూరంలో ఉన్నాయి.
 పురాతన కాలంలో గనులు అధికంగా సుకారియూ గ్రామంలో ఉండేవి. ప్రస్తుత కాలంలో గనులు మఝగావ్ మాత్రమే ఆసియా ఉనికిలో ఉన్న ఏకైక వజ్రాలగనిగా గుర్తించబడుతుంది. 

2006 గణాంకాల ప్రకారం పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో పన్నా జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.

## విభాగాలు

### గ్రామపంచాయితీలు
జిల్లాలోని కమ్యూనిటీ డేవెలెప్మెంటు బ్లాకులు.
, గ్రామ పంచాయితీ అంటారు. తాలూకాలు  లేక తెహ్సిల్స్ 
. పన్నా జిల్లాలో 5 ఉపవిభాగాలు ఉన్నాయి.

* అజైగర్
* అమ్ంగంజ్ 
* గునౌర్ (లేదా గునౌర్, లేదా గునౌర్ పంచాయతీ, ఆవాసాలు పేరు లేక గునార్ గ్రామం )
* పన్నా (భారతదేశం) 
* పావై 
* షహ్నగర్

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## భాషలు
పన్నా జిల్లాలో హిందీ భాషతో పాటు లెక్సికల్ భాషను పోలిన బుండెలి భాష 72.91% ప్రజలలో వాడుకలో ఉంది. దీనిని బగేల్‌ఖండ్ ప్రాంతంలో దాదాపు 78,00,000 మంది మాట్లాడుతున్నారు. ద్రవిడ భాషలలో ఒకటైన భరియా భాషను జిల్లాలో 20,000'మంది భరియా ప్రజలలో వాడుకలో ఉంది. భరియా ప్రజలు ద్రావిడ భాషా లిపిని వాడుకుంటారు. వీరు షెడ్యూల్డ్ తెగలకు చెందిన వారు. .

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
దిండోరీ జిల్లా

thumb|దిండోరిలో నర్మద
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **దిండోరీ** జిల్లా ఒకటి.దిండోరీ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా జబల్‌పూర్ డివిజన్‌లో భాగం. జిల్లావైశాల్యం 6,128 చ.కి.మీ. ఇది మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర తూర్పు భూభాగంలో చత్తీస్‌ఘడ్ సరిహద్దులో ఉంది. 
## సరిహద్దులు
జిల్లా తూర్పు సరిహద్దులో మండ్లా జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో ఉమరియా జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో చత్తీస్‌ఘడ్ రాష్ట్రానికి చెందిన బిలాస్‌పూర్ జిల్లా ఉన్నాయి.

## విభాగాలు
జిల్లాలో 7 తాలూకాలు ఉన్నాయి :-దిందోరి, షాపురా, మెహంద్వని, అమర్పుర్, బజగ్, కరంజియ, సమ్నపుర్.

## ప్రజలు
జిల్లాలో నివసిస్తున్న షెడ్యూల్డ్ తెగలకు చెందిన బైగా ప్రజలు 64% ఉన్నారు. వీరిని ఈ ప్రానానికి చెందిన స్థానికులుగా భావిస్తున్నారు.

## ఆర్ధికం
2006 గణాంకాల ప్రకారం పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో దిండోరీ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. . బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.

జిల్లాలో వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమలు అధికంగా ఉన్నాయి. జిల్లాలో గోధుమ, వరి, మొక్కజొన్న, కొడొ - కుత్కి, రాంతిల్, ఆవాలు, మసూర్, మాతర్, పప్పుధాన్యాలు, అల్సి, సోయాబీన్ ప్రధానంగా పండించబడుతున్నాయి..

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## ఖనిజ వనరులు
* * బాక్సైట్ * *: ఈ ఖనిజ కుకురి  దాదర్ (బాల్కో) లో అందుబాటులో ఉంది.
* * బొగ్గు * *: ఈ ఖనిజ దుల్లాపూర్ (షాపురా) లో అందుబాటులో ఉంది.
* * 'ఒక్రాస్' *: ఈ ఖనిజ అమ్నిపిపరియ, లొడాఝిర్మల్, అమ్నిపిపరియా ఆర్.వై.టి అందుబాటులో ఉంది.
* * వైట్ యాష్ * *: ఈ ఖనిజ ముద్కి మాల్  లో అందుబాటులో ఉంది.
* * హై ఐరన్ లాటరైట్ * *: ఈ ఖనిజ పదరియా మల్, పదరియ, కలామల్, నయాగయోన్ మాల్ లో అందుబాటులో ఉంది.
* * 'సున్నపురాయి ' *: ఈ ఖనిజ బాసి కియరి, కంహరి అందుబాటులో ఉంది.
* * * 'కాటరైట్ ': ఇది ఖనిజ నివాస్ మాల్ లో అందుబాటులో ఉంది.

## భాషలు
దిండోరీ జిల్లాలో పలు భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. చత్తీస్‌గరి, 72.91% హిందీ భాషను పోలి ఉన్న బఘేలి భాష ప్రజలలో అధికంగా వాడుకలో ఉంది. (జర్మన్ భాషతో పోలిస్తే జర్మన్ భాష 60% ఆంగ్లభాషను పోలి ఉంటుంది )  ఈ భాష 7 800 000 మంది భగేల్‌ఖండ్ ప్రజలకు వాడుక భాషగా ఉంది

## వృక్షశిలాజాలు
దినోదరి జిల్లా " ది ఘుఘుయా ఫాసిల్ నేషనల్ పార్క్ మధ్య ప్రదేశ్ "లో అపురూపమైన వృక్షసంబంధిత అమూల్యమైన శిలాజ సంపద ఉంది. ఈ శిలాజాలు 31 గెనరాకు చెందిన 18 వృక్షకుంటుమాలకు చెందినవని భావిస్తున్నారు . ఈ వృక్షాలు ఈ ప్రాంతంలో జీవ ఆవిర్భావం గురించిన పలు రహస్యాలను వెలువరుస్తున్నాయి. ఈ శిలాజాలు 66 మిలియన్ సంవత్సరాల పూర్వపువని భావిస్తున్నారు. చక్కగా సరంక్షించబడుతున్న ఈ శిలాజాలలో వృక్షాలు, క్లైంబర్స్, పండ్లు, విత్తనాలు కనుగొనబడ్డాయి. వీటిలో పలు ఏకదళబీజ వృక్షాలు ఉన్నాయి. 
66 మిలియన్ సంవత్సరాల పూర్వం నాటివని భావిస్తున్న శిలాజాలు " ఘుఘుయా ఫాసిల్ పార్క్‌లో చక్కగా సంరక్షించబడుతున్నాయి.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
*Dindori District
*https://web.archive.org/web/20150318131750/http://www.onefivenine.com/india/villag/Dindori List of places in Dindori

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
దమోహ్ జిల్లా

మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో దామోహ్ జిల్లా (హిందీ:दमोह ज़िला) ఒకటి.దామోహ్ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది. సాగర్ డివిజన్‌లో భాగం.
thumb|కుందల్పూర్ వద్ద జైన దేవాలయాలు
## చరిత్ర
జిల్లాలో చరిత్రప్రాధాన్యత కలిగిన పలు ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. దామోహ్ పట్టణానికి 21కి.మీ దూరంలో గౌరయా నదీ తీరంలో ఉన్న నొహటా పట్టణం చండేలా రాజపుత్రులకు రాజధానిగా ఉండేది..
### చారిత్రాత్మక ప్రాంతాలు
దామోహ్ పట్టణానికి 6కి.మీ దూరంలో రాజ్నగర్ గ్రామాన్ని ముగలులు స్థాపించారు. చారిత్రాత్మక ప్రాధాన్యత కలిగిన మరొక ప్రాంతం సింఘోర్గర్ కోట. దీనిని రాజ వైన్ బాసన్ స్థాపించాడు. గోండి ప్రజల రాజులు ఈ కోటలో దీర్ఘకాలం నివసించారు. గోండ్ రాజా దలపత్ షా, రాణి దుర్గావతి ఈ కోటలో 15వ శతాబ్దం చివరి వరకు నివసించారు. దలపత్ సింగ్ మరణించిన తరువాత అక్బర్ చక్రవర్తి సేనాధిపతితో రాణి దుర్గావతి సిగ్రాంపూర్ వద్ద యుద్ధం చేసింది.

## భౌగోళికం
నర్సింగ్‌గర్ పట్టణం సొనార్ నదీతీరంలో ఉంది. ఇక్కడ షాహ్ తైయాబ్ నిర్మించిన పురాతన కోట ఉంది. నర్సింగ్‌గర్ పట్టణం సమీపంలో ఆదిత్యా బిర్లాగ్రూప్ స్థాపించిన సిమెంటు ఫాక్టరీ ఉంది. 
## ఆలయాలు
కుండల్పూర్‌లో పలు ప్రముఖమైన జైన ఆలయాలు ఉన్నాయి. కండలూర్ దామోహ్ పట్టణానికి 58 కి.మీ దూరంలో ఉంది. కండలూర్‌లో 58 జైన ఆలయాలు ఉన్నాయి..

## పర్యాటక ఆకర్షణలు
* బందక్‌పూర్ వద్ద ఉన్న జగేశ్వర్‌నాథ్ ఆలయం ప్రముఖ హిందూయాత్రా స్థలంగా ఉంది. 
* దామోహ్‌లో లోడీ రాజపుత్రులు (ఠాకూర్), రాయ్ ఆధిక్యత కలిగి ఉన్నారు.
* దామోహ్‌లో అందమైన ఘంటాగర్ (గడియారపు ఇల్లు) సర్క్యూట్ హౌస్, జబల్‌పూర్ వద్ద మహారాణా ప్రతాప్ శిల్పం, కీర్తి స్తంభ్, గజాననన్ పహాడి, నౌగజ పహాడీ, తహ్సిల్ మైదానం సమీపంలో ఉన్న రాణి దమయంతి బాయి కోట, నెహ్రుపార్క్, చాలా అందమైన జఠాశంకర్ ఆలయం ఉన్నాయి.
* కుండల్పూర్ (సంస్కృతం: कुण्‍डलपुर) దేశంలో ప్రముఖ జైన యాత్రాప్రదేశాలలో ఇది ఒకటిగా భావించబడుతుంది. కండలూర్ దామోహ్ నగరానికి 35 కి.మీ దూరంలో మధ్యప్రదేశ్ కేంద్రస్థానంలో ఉంది. 
* " తరుణ్ సాగర్ జీ మహరాజ్ " జన్మ స్థానం దామోహ్ జిల్లాలోని గుహంచి గ్రామం.

## ఆర్ధికం
2006 గణాంకాల ప్రకారం పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో దామోహ్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. . బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## మూలాలు

http://damoh.nic.in/

## బయటి లింకులు

*Damoh District On Bundelkhanddarshan.com
* Damoh website
* Damoh District website
* Maps of India -Damoh

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
గునా జిల్లా

thumb|లక్ష్మణ్ టేక్రి
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **గున** జిల్లా (హిందీ:गुना जिला) ఒకటి. గునా పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లావైశాల్యం 6485 చ.కి.మీ 2011 గణాంకాల ప్రకారం జిల్లా జనసంఖ్య 12,40,938. 
## సరిహద్దులు
జిల్లా ఈశాన్య సరిహద్దులో శివ్‌పురి జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో అశోక్‌నగర్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో విదిశ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో రాజ్‌గఢ్ జిల్లా, వాయవ్య సరిహద్దులో రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని బరన్ జిల్లా, ఝలావర్ జిల్లా ఉన్నాయి.

## భౌగోళికం
జిల్లాలో తూర్పు సరిహద్దులో సింధ్ నది ప్రవహిస్తుంది. ఇది అశోక్‌నగర్, గునా జిల్లాల మధ్య సరిహద్దుగా ఉంది. జిల్లా దక్షిణ ప్రాంతం నుండి వాయవ్య దిశలో పర్బతి నది ప్రవహిస్తుంది. 
పర్బతినది గిన, బరన్ జిల్లాల మధ్య సరిహద్దు ఏర్పరుస్తుంది. ఇది మధ్యప్రదేశ్ నుండి రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో ప్రవేశిస్తుంది.
2003 ఆగస్టు 15 న జిల్లా రెండుగా విభజించిన సమయంలో జిల్లా తూర్పు భూభాగాన్న అశోక్‌నగర్ జిల్లా రూపొందించబడింది.

## విభాగాలు
* గునా జిల్లాలో 4 ఉపవిభాగాలు ఉన్నాయి :- గున, రాఘోగర్, అరాన్, చంచోడ. 
* జిల్లాలో 5 తాలూకాలు ఉన్నాయి :- గున, రాఘోగర్, అరాన్, కుంభ్రాజ్, చంచోడ.
* జిల్లాలో 4 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి :- 
* వీటిలో 2 గునా పార్లమెంటు నియోజకవర్గంలో భాగంగా ఉన్నాయి.
* మరొకటి చచౌడా పార్లమెంటు నియోజకవర్గంలో భాగం.
* మరొకటి రాఘోగర్ పార్లమెంటు నియోజకవర్గంలో భాగం

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## ఇవికూడా చూడండి
* :en:Bajrangarh Fort : బజ్రాజ్గర్ కోర్ట్, గుణ జిల్లాలో ఉన్న 16-17 వ శతాబ్ధానికి చెందిన కోట.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
*Guna District website
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Guna List of places in Guna

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
హర్దా జిల్లా

మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **హర్దా జిల్లా** ఒకటి.
హర్దా పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది. 1998లో హర్దా జిల్లా రూపొందించబడింది. జిల్లా భోపాల్ డివిజన్‌లో ఉంది.
thumb|మక్రై చుట్టూ కొండలు
### సరిహద్దులు
జిల్లావైశాల్యం 2644 చ.కి.మీ. 2001 గణాంకాల ప్రకారం జనసాంధ్రత 474,174 చ.కి.మీ. 1991 నుండి జనసంఖ్య అభివృద్ధి 25%. హర్దా జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో సెహోర్ జిల్లా, ఈశాన్య సరిహద్దులో హోషంగాబాద్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో బేతుల్ జిల్లా, దక్షిణ, పశ్చిమ సరిహద్దులో ఖాండ్వా జిల్లా, వాయవ్య సరిహద్దులో దేవాస్ జిల్లా ఉన్నాయి. 1998లో హోషంగాబాద్ నుండి కొంతభూభాగం వేరుచేసి హర్దా జిల్లా రూపొందించబడింది.
## భౌగోళికం
హర్దా జిల్లా నర్మదానదీలోయలో ఉంది. నర్మదానది జిల్లాకు ఉత్తర సరిహద్దులో ఉంది. జిల్లా దక్షిణంగా సప్తపురా పర్వతశ్రేణి వైపుగా ఎగువకు పోతుంది. స్త్రీశిశు హత్య ఆధారంగా నిర్మించిన మాతృభూమి చలనచిత్రం హర్దా జిల్లాలో చిత్రీకరించబడింది.

### స్వతంత్రోద్యమం
మధ్యభారతానికి చెందిన యువ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు గురు రాధా కిషన్ జిల్లాలోని బిద్ గ్రామంలో 1925లో జన్మించాడు. గురు రాధా కిషన్ బ్రిటిష్ పోలీస్ అధికారులను బహిరంగంగా ఎదిరించాడు. గురు రాధా కిషన్ భారతీయులను దూషిస్తున్న అధికారిని అనేకమంది ప్రజలముందు చెంపదెబ్బ కొట్టాడు. ఈ సంఘటన ఇండోర్లో నిర్వహించిన భారతీయ స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ ఊరేగింపులో జరిగింది. ఈయన ప్రజల అభిమానాన్ని చూదగొన్న స్వతంత్ర సమరయోధుడు.ఆయన విశ్వసనీయత లోకవిదితం. ఆయన పేదలు, సమాజంలో అణగదొక్కబడిన ప్రజల అభివృద్ధి కొరకు వీరోచితంగా పోరాటం సాగించాడు.

### మొహమ్మద్ సైయుఫ్ కురేష్
మధ్యప్రదేశ్ గవర్నర్ మొహమ్మద్ సైయిఫ్ కురేష్ ఒక సమావేశంలో గురూజి నిస్వార్ధమైన సామాజిల సేవలను కొనియాడాడు. గురూజి స్వాత్రసమరయోధుల భత్యం, సన్మాన నిధి వంటి ప్రభుత్వం అందించిన ఆర్థిక సహాయాన్ని కూడా నిరాకరించాడు. ఆయనకు ఎటువంటి ఆదాయవనరులు లేనప్పటికీ ప్రభుత్వ గుర్తింపును, సహకారాన్ని నిరాకరించి తన ప్రత్యేకత చాటుకున్నాడు. స్వతంత్ర భారతంలో ఉన్నతాధికార పదవులను అలకరించిన స్వాతంత్ర్య సమరపోరాట వీరులలో గురూజి తనకంటూ ఒక ప్రత్యేకతను నిలుపుకున్నాడు. హర్దా జిల్లాలోని మరొక స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు వినాయకరావు సహస్రబుదేకు గురూజీతో సత్సంబంధాలు ఉన్నాయి.

### సురేష్ మహేష్ దత్ మిశ్రా
గాంధేయవాది స్వతంత్ర సమరయోధుడు మహేష్ దత్ మిశ్రా, హిందూ మహాసభ అధ్యక్షుడు నారాయణరావు రఘునానధరావు కెక్రె, గత మంత్రి, ఆర్.ఎస్.ఎస్ ప్రవారక్ మధుకర్ హర్నె, 
ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్ క్లీన్ స్లేట్ ఇంటర్నెట్ డిజైన్ ప్రోగ్రాం, కంసల్టింగ్ ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ ఇ.ఇ స్టాంఫోర్డ్ యూనివర్శిటీ గురుదత్తా కూడా హర్దా జిల్లాకు చెందిన వారే.

### రామేష్వర్ అగ్నిభోజ్
గత పర్లమెంటు సభ్యుడు స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు జిల్లా నుండి మొదటిసారిగా మంత్రిపదవిని వహించిన రామేశ్వర్ అగ్నిభోజ్ జిల్లాలోని దళిత కుటుంబానికి చెందిన వాడు. ఆయన జిల్లాలోని 
మసంగావ్‌లో జన్మించి దళితుల అభివృద్ధి కొరకు పాటుపడ్డాడు.
* కమల్ పటేల్ గత ఎం.పి ప్రస్తుత ఎం.ఎల్.ఎ.
* 2011లో మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో అత్యంత అల్ప జనసంఖ్య కలిగిన జిల్లాగా హర్దా జిల్లా గుర్తించబడింది.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## See also
* Sirali

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Harda list of places in Harda

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:1998 స్థాపితాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
హోషంగాబాద్ జిల్లా

మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో హోషింగాబాద్ జిల్లా ఒకటి. హోషింగాబాద్ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది.
thumb|పచ్మర్హి సమీపంలోని సాత్పురా పర్వత శ్రేణి దృశ్యం
## భౌగోళికం
జిల్లావైశాల్యం 5408.23 చ.కి.మీ. జిల్లా నర్మదా నదీలోయలో ఉంది. జిల్లా హోషంగాబాద్ డివిజన్‌లో ఉంది.సప్తపురా పర్వతశ్రేణి నుండి నర్మదానదికి ఉపనది అయిన తవనది ప్రవహిస్తుంది.
జిల్లా దక్షిణ దిశలోజన్మించిన తవనది ఉత్తరంగా ప్రవహించి బంద్రాభన్ గ్రామం వద్ద నర్మదానదిలో సంగమిస్తుంది. జిల్లా దక్షిణ భూభాగంలో తవా రిజ్స్ర్వాయర్ ఉంది.

## సరిహద్దులు
హోషంగాబాద్ జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో రాయ్‌సేన్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో నర్సింగ్‌పూర్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో ఛింద్వారా జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో బేతుల జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో హర్దా జిల్లా, నైరుతీ సరిహద్దులో సీహోర్ జిల్లా. 1998 హోషంగాబాద్ పశ్చిమ భుభాగాన్ని వేరు చేసి హర్దా జీల్లాను రూపొందించారు.

## పర్యాటక ఆకర్షణలు
* హోషంగాబాద్ జిల్లాలో పంచమర్షి హిల్స్టేషన్ ఉంది. జిల్లా దక్షిణ భూభాగంలో సాత్పురా పర్వతశ్రేణి ఉంది. బ్రిటిష్ రాజ్ సెంట్రల్ ప్రోవింస్, బేరర్ భూభాగాలకు పంచమర్హి వేసవి విడిదిగా ఉండేది.
* 461.37 చ.కి.మీ విస్తీర్ణంలో ఛింద్వారా, మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని బేతుల్ జిల్లా వరకు విస్తరించి ఉన్న పంచమర్హి జిల్లా పంచమర్హి పర్యావరణ అభయారణ్యంలో అధిక భాగం ఆక్రమించి ఉంది.
* జిల్లాలోని పంచమర్హి వద్ద ఉన్న రాజత్ ప్రపత్ వద్ద బీఫాల్, డచ్ ఫాల్ దుప్గర్ (సప్తపురాపర్వతశ్రేణి లోని ఎత్తైన శిఖరం) ఉన్నాయి. ఇక్కడ పలు హోటళ్ళు, రిసార్టులు ఉన్నాయి. 

## చరిత్ర
హోషంగాబాద్ జిల్లా నెర్బుద్దా డివిజన్‌లో భాగం. 1947లో స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత సెంట్రల్ ప్రోవింస్, బేరర్ ప్రాంతాన్ని మధ్యభారత రాష్ట్రంగా చేసినప్పుడు ఈ భూభాగం అందులో భాగం. 1956లో మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం రూపొందించినప్పుడు ఈ జిల్లా మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో భాగంగా మారింది

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## భాషలు
జిల్లాలో భుంజియా భాష జిల్లాలో దాదాపు 7,000 మంది ఆదివాసి ప్రజలలో వాడుకలో ఉంది. .

## విద్య
11 కళాశాలల నుండి, ఏడు పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ కళాశాలలు ఉన్నాయి. సైన్స్ / ఆర్ట్స్ / కామర్స్ లో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సులను క్రింది కళాశాలలు వద్ద అందుబాటులో ఉన్నాయి:

* జర్నలిజం అండ్ కమ్యూనికేషన్ మఖన్లాల్ చతుర్వేది నేషనల్ యూనివర్సిటీ
* నర్మదా మహా విద్యాలయ, హొషంగబద్
* హోంసైన్స్ కాలేజ్, హొషంగబద్
* మహాత్మా మహాత్మా గాంధీ స్మిరితి మహా విద్యాలయ, ఇటార్సి
* కుసుమ్ మహావిద్యాలయ, సెఒనిమల్వ
* షస్కియ కన్యా మహావిద్యాలయ, పిపరియ
* షస్కియ శ్నత్కొత్తర్ మహావిద్యాలయ, పిపరియ
* స్వామి దయానంద్ ఆదర్శ్ మహావిద్యాలయ, సియోనీ మాల్వా
* జిల్లా మొత్తం అక్షరాస్యత: 54,11%
* జిల్లా పురుష అక్షరాస్యత: 67,19%
* జిల్లా మహిళా అక్షరాస్యత: 39,29%

## ములాలు


## వెలుపలి లింకులు
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Hoshangabad list of places in Hoshangabad

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
సివ్‌నీ జిల్లా

thumb|పెంచ్ టైగర్ రిజర్వ్ దృశ్యం
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **సివ్‌నీ** జిల్లా (హిందీ:) ఒకటి. సివ్‌నీ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది.

## భౌగోళికం
సివ్‌నీ జిల్లా సాత్పురా మైదానంలో భాగం. మైదానంలో వైంగంగా ఉంది. ఇది అధికంగా అరణ్యాలతో కప్పబడి ఉంది.ఈ జిల్లా సారవంతమైన లోయలకు, ప్రకృతి సౌందర్యానికి నిలయమై ఉంది. ఉత్తర, పశ్చిమ భాగంలో లక్ష్నడన్, సివ్‌నీ జిల్లాలు ఉన్నాయి. 
తూర్పు భూభాగంలో వైంగంగా ముఖద్వారం ఉంది. అలాగే జిల్లా ఆగ్నేయ భూభాగంలో ఇరుకైన రాళ్ళతో నిండిన డొంగర్‌తల్ లోయ ఉంది. సముద్రమట్టానికి లక్ష్నడన్, సెనోయి మైదానాలు 1800 - 2000 అడుగుల ఎత్తులో ఉన్నాయి. ఇది సారవంతమైన అరణ్య రహితమైన అనుకూల వాతావరణం కలిగిన భూమి. భౌగీళికంగా ఉత్తర సెయోనీ భూభాగంలో కొండలు, దక్షిణ సెయోనీ భూభాగంలో క్రిస్టలైజ్డ్ రాళ్ళు ఉంటాయి. మైదానం మూడింట రెండు వంతులు నల్లరేగడి మట్టితో నిండి ఉంటుంది. దక్షిణ భూభాగంలో గ్నెయిసెస్ క్లిఫ్ట్, ఇతర మైన శిలలు ఉంటాయి. ఇక్కడి మట్టి సిలిసెయెస్, పెద్ద ఎత్తున బంకమట్టి ఉంటుంది. జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్న ప్రధాన నది వైనగంగా.
సాగర్, థెలి, బింజ, థంవర్ వంటి ఇతర నెర్బుద్ద నది ఉపనదులు, జలప్రవాహాలు ఉన్నాయి. వార్షిక వర్షపాతం 53 అంగుళాలు. ప్రధాన పంటలు గోధుమలు, సజ్జలు, వడ్లు, పప్పుధాన్యాలు, నూనె గింజలు, పత్తి. జిల్లా వైశాల్యం 8,758.2.

## చరిత్ర
1956 నవంబరు 1 న సివ్‌నీ జిల్లా రఒందించబడింది. ఈ ప్రాంతంలో నివసిస్తున్న సెరోనా ప్రజల పేరు జిల్లాపేరుగా నిర్ణయించబడింది.

## ఆర్ధికం
2006 గణాంకాల ప్రకారం పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో ... జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న సివ్‌నీ రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## 2011 గణాంకాలు

### ప్రజలు
జిల్లాలో షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలకు చెందిన ప్రజలు 36% ఉన్నారు. సివ్‌నీ జిల్లాలో గోండు ప్రజలు అధికంగా ఉన్నారు.
. జిల్లాలో బర్గి ప్రజలు కూడా అధికంగా ఉన్నారు.
గోండులు జిల్లాలో 250 జిల్లాలలో ఉన్నారు.

## సంస్కృతి
రుడ్‌యార్డ్ కిప్లింగ్  " ది జంగిల్ బుక్ " పుస్తకం సెనోయు జిల్లా నేపథ్యంలో వ్రాయబడింది.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

*http://www.onefivenine.com/india/villag/Seoni list of places in Seoni

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
షియోపూర్ జిల్లా

thumb|కునో నేషనల్ పార్క్‌లోని నది
మధ్య ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని జిల్లాలలో **షియోపూర్** జిల్లా ఒకటి. జిల్లా రాష్ట్ర ఉత్తర భూభాగంలో చంబల్ డివిజన్‌లో ఉంది. షియోపూర్ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 6606 చ.కి.మీ. జిల్లాలో బిజయ్పూర్, కరహల్, బరోడా వంటి ప్రధాన నగరాలు ఉన్నాయి. 2001 గణాంకాల ప్రకారం జిల్లా జనసంఖ్య 559,495. 2011 గణాంకాల ప్రకారం జిల్లా జనసంఖ్య 6,87,952. జనసంఖ్యా పరంగా షియోపూర్ జిల్లా రాష్ట్రంలో 3వ స్థానంలో ఉంది. మొదటి 2 స్థానాలలో హర్దా, ఉమరియా జిల్లాలు ఉన్నాయి. మధ్య ప్రదేశ్‌లోని 21 గిరిజన జిల్లాలలో ఇది ఒకటి.

## చరిత్ర
1998లో మొరేనా జిల్లాలోని కొంత భూభాగం వేరు చేసి షియోపూర్ జిల్లా రూపొందించబడింది.

## ఆర్ధికం
2006 గణాంకాల ప్రకారం పంచాయతీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో షియోపూర్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది.. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మధ్య ప్రదేశ్ రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.

## విభాగాలు
* జిల్లా 3 ఉపవిభాగాలు ఉన్నాయి: షియోపూర్, బిజయ్‌పూర్, కరహల్.
* షియోపూర్ఉ ఉపవిభాగం:- షియోపూర్, బరోడా
* బిజయ్‌పూర్ ఉపవిభాగం: బిజయ్‌పూర్, విరాపూర్
* కరహల్ ఉపవిభాగం: కరహల్
* నగర పాలితాలు: షియోపూర్, బరోడా 
* నగరపంచాయితీ: బిజయ్‌పూర్
* జిల్లాలో 2 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి:- షియోపూర్, బిజయ్‌పూర్
* పార్లమెంటు నియోజకవర్గం: మొరేనా 
## [[2001]] లో గణాంకాలు

## ఇవి కూడా చూడండి
* Kuno Wildlife Sanctuary
* Morena (Lok Sabha constituency)

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
*Sheopur District website

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:1998 స్థాపితాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
ఝాబువా జిల్లా

మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో ఝాభౌ జిల్లా (హిందీ:झाबुआ जिला) ఒకటి. ఝాభౌ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది.
thumb|ఝబువా జిల్లాలోని రైతు
## భౌగోళికం
ఝాబౌ జిల్లా మధ్యప్రదేశ్ పశ్చిమ భాగంలో ఉంది. జిల్లా సరిహద్దులో పంచమల్ జిల్లా, గుజరాత్ రాష్ట్రంలోని వదోదరా జిల్లా, రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని బన్‌స్వారా జిల్లా,, అలిరాపూర్ జిల్లా, ధార్ జిల్లా, రత్లాం జిల్లాలు ఉన్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 3,782 చ.కి.మీ.జిల్లా భూభాగం ఎత్తుపల్లలుగా ఉంటుంది. వార్షిక వర్షపాతం 800 మి.మీ. జిల్లా 5 తాలూకాలు, 6 డెవెలెప్మెంటు బ్లాకులుగా (మండలాలు) విభజించబడి ఉంది.
## చరిత్ర
ఝాబౌ జిల్లా 2008 మేలో 2 జిల్లాలుగా (ఝాభౌ, అలీరాజ్‌పూర్) విభజించబడింది. 
* అలీరజ్పుర్ 6 బ్లాక్స్ ఉన్నాయి :- జొబత్, ఉదైగర్హ్, భబ్ర, సొందవ, కత్థివద కొత్త జిల్లా, అలిరజ్పుర్.
* జబువా జిల్లాలో 7 బ్లాకులు ఉన్నాయి :- హబూ, మెఘ్నగర్, రనపుర్, రామ, తంద్ల, పెత్లవద్.

## ఆర్ధికం
ఝాబౌ జిల్లా అత్యధిక కరువు బాధిత ప్రాంతంగా గుర్తుంచబడింది. ఝాబౌ జిల్లాలో నిస్సారమైన భూములు అధికంగా ఉన్నాయి. జిల్లాలోని స్త్రీలు చక్కని వెదురు వస్తువులు, బొమ్మలు, పూసల మాలలు, ఇతర వస్తువులు వంటి సంప్రదాయ వస్తులు తయారు చేస్తారు. అలాగే ఇతర గృహాలంకరణ వస్తువులను కూడా తయారు చేస్తుంటారు. పురుషులు టీర్ కంథి, ధనుర్భాణాలు వారి చిహ్నంగా ధరిస్తుంటారు. అది వారి శూరత్వం - స్వీయరక్షణకు గుర్తుగా ఉంటుంది.

2006 గణాంకాల ప్రకారం పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో ఝాబౌ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. . బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

* 2001 గణాంకాల ప్రకారం (అలీరాజ్‌పూర్ విడిదీయబడిన తరువాత) మొత్తం జనసంఖ్యలో 91% గ్రామీణ ప్రజలున్నారు. వీరిలో 85.60% గిరిజనప్రజలు ఉండగా 3 % ప్రజలు షెడ్యూల్డ్ తెగలకు చెందిన ప్రజలు ఉన్నారు. అలీరాజ్‌పూర్ విడిదీయబడక ముందు జిల్లాలో స్త్రీ: ప్రుషుల నిష్పత్తి 990:1000. జనసాంధ్రత చ.కి.మీకి 206.
### [[2001]] గణాంకాలు
.
### ప్రజలు
ఝాబౌ జిల్లాలో ఆదివాసి ప్రజలు అధికంగా ఉన్నారు. అందువలన జిల్లాలో నిరక్షరాశ్యత, పేదరికం అధికంగా ఉన్నాయి. జిల్లాలో 50% కంటే అధికంగా దారిద్ర్యరేఖకు దిగువన ఉన్నారు. 
జిల్లాలో భిల్లు, భిలియా ప్రజలు అధికంగా జిల్లా లోతట్టు ప్రాంతంలో నివసిస్తున్నారు.

### భాషలు
జిల్లాలో భిల్లు భాషలలో ఒకటైన బరేలి రాథ్వి భాష 64,000 మంది ప్రజలలో వాడుకలో ఉంది. ఈ భాషను వ్రాయడానికి దేవనాగరి లిపిని ఉపయోగిస్తుంటారు. 
 అలాగే భిల్లై భాష 11,50,000 మంది ప్రజలలో వాడుకలో ఉంది.

## అక్షరాశ్యత
జిల్లాలో అక్షరాస్యత 36.9%. మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో అక్షరాస్యతాపరంగా ఝాబౌ జిల్లా అత్యంత తక్కువగా ఉంది..

## సంస్కృతి
జిల్లా కేంద్రం ఝాబౌ నుండి 8 కి.మీ దూరంలో ఉన్న దియోఝిరి గ్రామంలో పురాతన ఆలయం, ఝిరి (నిరంతర ప్రవాహం ఉన్న సెలయేరు) ఉన్నాయి. సెలయేటి జలాలతో ఒక కుండం ఏర్పడింది. వైశాఖపూర్ణిమ నాడు ఈ ఆలయంలో ఉత్సవం నిర్వహిస్తారు. గ్రిగేరియన్ కేలండర్ అనుసరించి ఈ ఉత్సవం ఏప్రిల్ మాసంలో నిర్వహించబడుతుంది. జిల్లాలోని ఖతివద పెద్ద సైజు మామిడి కాయల ఉత్పత్తికి ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంది.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

*https://web.archive.org/web/20150318141737/http://www.onefivenine.com/india/villag/Jhabua List of places in Jhabua

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
కట్నీ జిల్లా

thumb|విజయరాఘవ కోట
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **కట్నీ** జిల్లా (హిందీ:कटनी जिला) ఒకటి. కట్నీ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లావైశాల్యం 4949.59 చ.కి.మీ. జిల్లా జబల్‌పూర్ డివిజన్‌లోఉంది.

## ఆర్ధికం
2006 గణాంకాల ప్రకారం పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో కట్నీ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 24 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
*Katni District
*https://web.archive.org/web/20150318114330/http://www.onefivenine.com/india/villag/Katni list of places in Katni

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
మండ్లా జిల్లా

మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **మండ్ల** జిల్లా (హిందీ:) ఒకటి. మండ్ల పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లావైశాల్యం 8771 చ.కి.మీ.2001 గణాంకాల ప్రకారం జిల్లా జనసంఖ్య 779,414. 
జిల్లాలో 4 తాలూకాలు, 1214 గ్రామాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలోని అధికభాగం నర్మదానది ముఖద్వారంలో ఉంది. జిల్లా మహాకోసల భూభాగంలో ఉంది.
thumb|కన్హా నేషనల్ పార్క్
## ఆర్ధికం
2006 గణాంకాల ప్రకారం పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో మండ్ల జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. . బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## భాషలు
జిల్లాలో ఆస్ట్రోయాసిసియాటిక్ భాష అయిన అగారియా, గోండి భాషలు 72,000 మంది ప్రజలలో వాడుకగా ఉన్నాయి. హిందీ భాషతో పోలికలున్న 
బఘెలీ భాషను కూడా జిల్లాలో వాడుకలో ఉంది. అలాగే బగేల్‌ఖండి భాష 78,00,000 మంది ప్రజలకు వాడుక భాషగా ఉంది.
 ద్రావిడ భాష అయిన బరియా భాష 2,00,000 మండి బరియా ప్రజలలో వాడుకలో ఉంది. గిరిజన తెగలకు చెందిన బడియా ప్రజలు ఈ భాషను దేవనాగరి లిపిలో వ్రాస్తుంటారు.

## పర్యావరణం
జిల్లాలో అత్యధికంగా అరణ్యప్రాంతం ఉంది. జిల్లాలో కంహా నేషనల్ పార్క్, ప్రాజెక్ట్ టైగర్ అభయారణ్యం ఉంది. భారతదేశంలో అత్యధిక సంఖ్యలో పులులు ఉన్న నేషనల్ పార్కుగా దీనికి గుర్తింపు ఉంది. గుడ్ ఇఫ్రాస్టక్చర్, నిర్వహణకు ఈ పార్క్ పలు జాతీయ అవార్డులను అందుకుంది. ప్రస్తుతం పులుల అభయారణ్యం కంహా, సప్తపురా అరణ్య ప్రాంతం ఒకప్పుడు ఏనుగులు, సింహాల రాజ్యంగా ఉండేది.

మండ్ల అరణ్యాలలో ఔషధ మొక్కలు కూడా అధికంగా ఉన్నాయి. ఘుఘ్రి బ్లాకులో ఉన్న ఆయుర్వేద వైద్యులు, గ్రామవాసులు అటవీప్రాంతంలోని ఔషధాలను వాడుతుంటారు.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

*Mandla District web site

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
మంద్‌సౌర్ జిల్లా

మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **మంద్‌సౌర్** జిల్లా (హిందీ:) ఒకటి. మంద్‌సౌర్ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది.
thumb|గాంధీ సాగర్ ఆనకట్ట
## పేరువెనుక చరిత్ర
జిల్లాకేంద్రం అయిన మంద్‌సౌర్ పేరు జిల్లాకు నిర్ణయించబడింది. ఈ పేరుకు మూలం మార్సౌర్. మార్, సౌర్ (దాసౌర్) అనే రెండు గ్రామాల పేర్లివి. ఈ 2 పట్టణాలు నగరంగా కలిసిపోయాయి.
ఈ నగరాన్ని పూర్వం దాష్‌పూర్ అనేవారు.

## భౌగోళికం
జిల్లా వైశాల్యం 9,791 చ.కి.మీ. జిల్లా మాల్వా డివిజన్లో భాగం.జిలా తూర్పు సరిహద్దులో రాజస్థాన్ రాష్ట్రం, ఉత్తర సరిహద్దులో నీముచ్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో రత్లాం జిల్లా, 
జిల్లా 230 45' 50", 250 2' 55", డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం 740 42' 30", 750 50' 20" తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర మధ్యతరహా జిల్లా అయిన మద్సౌర్ జిల్లా 
ఉత్తర దక్షిణాలుగా 142 కి.మీ పొడవు, తూర్పు పడమరలుగా 124 కి.మీ వెడల్పు ఉంది. 
## వాతావరణం

### వర్షపాతం

### ఉష్ణోగ్రత

## ఆర్ధికం
ప్రపంచంలో అత్యధిక మొత్తంలో ఓపియం ఉత్పత్తి చేస్తున్న జిల్లాలలో ఇది ఒకటిగా గుర్తింపు కలిగి ఉంది. జిల్లాలో బలపాల పరిశ్రమ కూడా ప్రధానంగా ఉంది. జిల్లాలో కొన్ని ప్రాంతాలలో పవనవిద్యుత్తు కూడా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది.

## విభాగాలు
* జిల్లా 4 ఉపవిభాగాలుగా విబజించబడింది :- మాంద్సౌర్, మళర్గహ్, సితామావు, గరొథ్
* జిల్లాలో 8 తాలూకాలు ఉన్నాయి :- మాంద్సౌర్, మళర్గహ్, గరొథ్, షంగర్హ్, దలౌద, భంపుర, సువస్ర, సితామావు
* జిల్లా పునర్విభజన తరువాత జిల్లాలో 6 తాలూకాలు ఉన్నాయి : మాంద్సౌర్, మళర్గహ్, సితామావు, సువస్, గరొథ్, బాణ్‌పురా, దలౌడా.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## సంస్కృతి
మంద్‌సౌర్ జిల్లా గొప్ప ఆర్కిటెక్చరల్, చారిత్రక వారసత్వం కలిగి ఉంది. జిల్లాలో షివ్నా తీరంలో పశుపతినాథ ఆలయం ఉంది. ఇలాంటి శివలింగం నేపాల్ దేశంలో మాత్రమే ఉంది.
## భాషలు
జిల్లాలో రాజస్థానీ, హిందీ మిశ్రితమైన మాల్వి భాష వాడుకలో ఉంది.

### ప్రముఖులు
* మను భండారి (1931) రచయిత. భంపురాలో జన్మించాడు.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
*Mandsaur District web site
*https://web.archive.org/web/20150318141523/http://www.onefivenine.com/india/villag/Mandsaur List of places in Mandsaur

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
సీహోర్ జిల్లా

మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో సెహోర్ జిల్లా (హిందీ:) ఒకటి. సెహోర్ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా భోపాల్ డివిజన్‌లో భాగంగా ఉండేది.
thumb|సల్కాన్‌పూర్ కొండ నుండి దృశ్యం
## [[2001]] లో గణాంకాలు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
*Sehore District web site

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
నీమచ్ జిల్లా

thumb|సుఖనాడ్ డ్యామ్ సమీపంలో భూభాగం
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **నీముచ్** జిల్లా (హిందీ:नीमच जिला) ఒకటి. నీముచ్ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది. నీముచ్ జిల్లా ఉజ్జయిని డివిజన్‌లో ఉంది. 
2001 గణాంకాల ప్రకారం జిల్లా జనసంఖ్య 700,000. 
## సరిహద్దులు
నీముచ్ జిల్లా పశ్చిమ, ఉత్తర సరిహద్దులో రాజస్థాన్ జిల్లా, తూర్పు, దక్షిణ సరిహద్దులో మంద్‌సౌర్ జిల్లా ఉన్నాయి.

## చరిత్ర
నీముచ్ జిల్లా 1998 జూన్ 30 న రూపొందించబడింది. మునుపటి మంద్‌సౌర్ జిల్లాలోని మానసా, జవద్ తాలూకాలను వేరుచేసి ఈ జిల్లా రూపొందించబడింది. జిల్లాకేంద్రం నీముచ్ పట్టణం బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో సైనిక కేంద్రంగా ఉండేది. ఇక్కడ " నార్త్ ఇండియా మౌంటెడ్ ఆర్టిల్లరీ , కెవల్రీ హెడ్‌క్వార్టర్ ఉండేది. తరువాత 1939 లో ఇది సెంట్రల్ రిజర్వ్ పోలీస్ ప్రధానకేంద్రంగా మార్చబడింది.

## ఆర్ధికం
ప్రంచంచంలో అత్యధికంగా ఓపియం ఉత్పత్తి చేస్తున్న ప్రాంతంగా నీముచ్ జిల్లాకు ప్రత్యేకత ఉంది. ఖండియా మహరాజ్ ప్రాంతంగా ఘతికి ప్రత్యేకత ఉంది.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## నీమచ్ తాలూకా గ్రామాలు
అద్మల్య,
అఘొరియ,
అఖెపుర్,
అక్లి,
అక్య,
అమవలిజగిర్,
అమవలిమహల్,
అంబ,
అంలిఖెద,
అర్న్యబొరన,
అర్న్యచందెల్,
అర్న్యచుదవత్,
అర్న్యకుమర్,
అర్న్యమంగిర్,
అస్పుర,
బదొలి,
బమన్ భర్ది,
బమన్య,
బమొర,
బమొరి,
బన్స్ఖెద,
బన్స్ఖెది,
బర్ఖెద హదా
బర్ఖెద శొంధియ,
బర్ఖెదగుజర్,
బరుఖెద,
బెలరి,
భదక్సనవ్ద,
భద్భదియ,
భద్వ ణిమచ్ | భద్వ,
భగ్వంపుర,
భన్వ్రస,
భత్ఖెద,
భిమఖెది,
భింపుర,
భొల్యవస్,
భొపత్పుర,
బిసల్వస్బమన్య,
బిసల్వస్కలన్,
బిసల్వస్ఖుర్ద్,
బిసల్వస్సొంగిర,
బొర్దియకలన్,
బొర్దియఖుర్ద్,
బొర్ఖెదికలన్,
బొర్ఖెదిఖుర్ద్,
బొర్ఖెదిపంది,
చదొలి,
చైంపుర,
చల్దు,
చంపి,
చంగెర,
చౌథ్ఖెద,
చీతా ఖేడా,
చెంపుర,
చచ్హ్ఖెది,
చ్హయన్,
దలవద,
దల్పత్పుర,
దన్సియ,
దరు,
దసని,
డాబా,
ధమనియ,
ధమనియజగిర్,
ధనెరియకలన్,
ధనెరియఖుర్ద్,
ధొల్పుర,
దిపుఖెది,
దౌఅద్,
దుదర్సి,
దులఖెద,
దుంగలవద,
ఘసుంది,
ఘసుందిజగిర్,
గిర్దొద,
గొపల్పుర,
గుద్ల,
గులబ్ఖెది,
గ్వల్దెవియ,
గ్వల్తలబ్,
హమెరియ,
హన్మంతియపవర్,
హన్మంత్యరఒజి,
హన్మంత్యవ్యస్,
హర్నవద,
హర్వర్,
హింగొరియ,
జగొలి,
జైసింగ్పుర,
జమునియకలన్,
జమునియఖుర్ద్,
జవస,
జావీ,
జెత్పుర,
ఝల్రి,
ఝంఝర్వద,
జిరన్ (ణ్ఫ్),
కచొలి,
కలికొథది,
కల్యఖెది,
కనఖెద,
కనవతి,
కంపుర,
కరదియమహరజ,
కస్బి,
కెలుఖెద,
కెంపురియ,
కేరీ,
ఖదవద,
ఖత్యఖెది,
ఖేడా,
ఖెదదరు,
ఖెర్మల్య,
ఖెతఖెద డొరియ,
ఖెతఖెదచరన్,
కిషంపుర,
కొథది ఈస్త్మురర్,
కొథదిమగర,
కుంచ్దొద్,
లఖ్మి,
లంచ్హ్,
లసుదిహద,
లసుదితన్వర్,
లెవద,
లోల్పుర,
మహుదియ,
మలియ,
మల్ఖెద,
మంగ్రొల్,
మంపుర,
మత్యఖెది,
మెల్కి,
మెల్కిమెవద్,
ముంద్ల,
నర్సింఘ్పుర,
నయంఖెది,
నీమచ్ (ఎం)
నెవద్,
నిల్కంథ్పుర,
నిపనియ,
నిపనియ అబద్,
పల్సొద,
పరసలి,
పవదకలన్,
పవదఖుర్ద్,
పవతి,
పీరన,
పీఠం,
ఫొఫలియ,
పిపల్యబగ్,
పిపల్యచరన్,
పిపల్యగుజర్,
పిపల్యహద,
పిపల్యజగిర్,
పిపల్యమిర్చ,
పిపల్యనథవత్,
ఫిపల్యవ్యస్,
పిప్లొన్,
రబదియ,
రైసింఘ్పుర,
రజ్పురియ,
రంపురియ,
రంపుర,
రతదియ,
రవత్ఖెద,
రయంఖెద,
రెవలిదెవలి,
సగ్రన,
సక్రని,
సక్రనిజగిర్,
సమర్కుంద్,
సంగరియఖెది,
సర్వనియబొర్,
సవల్పుర,
సావన్,
సెదరియ,
సెమలి ఛంద్రవత్,
సెమలిమెవద్,
సెమర్ద,
సిర్ఖెద,
సొకది,
సొనియన,
సుర్జన,
తల్ఖెద,
థదొలి,
థికరియ,
తినక్యఖెది,
ఉగ్రన్,
ఉమహెద,
విషన్య

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
*Neemuch District web site
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Neemuch List of places in Neemuch

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
నర్సింగ్‌పూర్ జిల్లా

మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 51జిల్లాలలో **నర్సింగ్‌పూర్** జిల్లా ఒకటి. నర్సింగ్‌పూర్ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది.
thumb|దమ్రు ఘాటి
## భౌగోళికం
జిల్లా వైశాల్యం 5,125.55 చ.కి.మీ. జిల్లా జబల్‌పూర్ డివిజన్లో భాగం. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో దిమోహ్, సాగర్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో జబల్‌పూర్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో సెరోని జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో చింధ్వారా జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో హోషంగాబాద్ జిల్లా, వాయవ్య సరిహద్దులో రాయ్‌సేన్ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లాకేంద్రంగా నర్సింగ్‌పూర్ పట్టణం ఉంది. జిల్లా నర్మదానదీ ముఖద్వారం వద్ద ఉపస్థితమై ఉంది. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో విద్యపర్వత శ్రేణి ఉంది. సాత్పురా పర్వతావళి జిల్లా దక్షిణ సరిహద్దుగా ఉంది. జిల్లా 20-0-55, 23- -0- 15 ఉత్తర అక్షాంశం, 78-0-38, 79-0-38 తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. జిల్లా సముద్రమట్టానికి 359.8 మీటర్ల ఎత్తున ఉంది. .

## చరిత్ర
19వ శతాబ్దం ఆరంభంలో నర్సింగ్‌పూర్ జిల్లా నాగపూర్కు చెందిన మరాఠీ బోంస్లే ఆధీనంలో ఉంది. ఇది గడారియా ఖేడాగా గుర్తించబడింది. 
## పేరువెనుక చరిత్ర
ఈ ప్రాంతాన్ని ఒక జాట్ నాయకుడు ఆక్రమించుకుని ఇక్కడ ఒక నర్సింహాలయం నిర్మించాడు. తరువాత ఈ ప్రాంతం మధ్య భూభాగాలలో ఒకటైన నర్సింగ్‌పూర్‌గా పిలువబడింది.
## బ్రిటిష్ పాలన
1818లో ఈ ప్రాంతం బ్రిటిష్ ఆధీనంలోకి వచ్చింది. బ్రిటిష్ కాలంలో ఇది ఇది నెర్బుడా డివిజన్‌లో భాగంగా ఉండేది. 1947లో దేశానికి స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత ఇది మధ్యభారతంలో ఒక జిల్లాగా తరువత మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఒక జిల్లాగా మారింది.

## ప్రముఖులు
* ఓషో (రజనీష్)
* మహర్షి మహేష్
* అసుతోష్ (రాణా)

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## ఎడ్యుకేషన్
* ప్రభుత్వ మల్టీపర్పస్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్
* ప్రభుత్వ పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ కాలేజ్
* ప్రభుత్వ స్కూల్ యొక్క ఎక్సెలెంస్

## ప్రయాణ సౌకర్యాలు
* ముంబై - కొలకత్తా రైలు మార్గం జిల్లాలో తూర్పు పడమరలుగా పయనిస్తుంది. 
* రైలు స్టేషను సమీపంలో బస్ స్టాండ్ ఉంది. ఇది ఎప్పుడూ చాలా రద్దీగా ఉంటుంది. ముందు ఇది నగరానికి కేంద్రంగా ఉండేది. 
* జాతీయరహదారి -26 జిల్లా మధ్యగా పయనిస్తుంది.
.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Narsinghpur List of places in Narsinghpur

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
విదిశ జిల్లా

మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **విదిశా** జిల్లా (హిందీ:) ఒకటి. విదిశా పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది.
thumb|ఉదయగిరి గుహ, విదిష
## సరిహద్దులు
విదిశా జిల్లా ఈశాన్య సరిహద్దులో అశోక్‌నగర్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో సాగర్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో రాయ్‌సేన్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో భోపాల్ జిల్లా, ఈశాన్య సరిహద్దులో గునా జిల్లా ఉన్నాయి.

## భౌగోళికం
విదిశా జిల్లా విద్యాచల పీఠభూమిలో ప్రధాన వింధ్యపర్వత శ్రేణిలో ఉంది. జిల్లాలో వింధ్ యపీఠభూమి ఉత్తర దక్షిణాలుగా విస్తరించి ఉంది. ఈ పర్వత శ్రేణి నుండి పలు నదులు జన్మించి ప్రవహిస్తున్నాయి. వీటిలో బెత్వా, బినా, సింధ్ నదులు ప్రధానమైనవి. వింధ్యపర్వత శ్రేణిలో జన్మించిన నదులు మాల్వా పీఠభూమి వైపు ప్రవహిస్తున్నాయి. 
.
జిల్లా 23 - 0 నుండి 20’, 24 - 0 నుండి 22' ఉత్తర అక్షాంశం, 77 - 0 నుండి 16’, 78 - 0 నుండి 18’ డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 7,371 చ.కి.మీ
జిల్లాలో చారిత్రక నగరమైన బెస్నగర్, సాంచి బౌద్ధ స్తూపం ఉన్నాయి.

## చరిత్ర
1904లో ఏర్పాటు చేసిన భిలాస జిల్లాలో గ్వాలియర్ రాజాస్థానంలోని విదిశ తాలూకాగా, బసోడా తాలూకా ఉండేవి. 1947లో భారతదేశానికి స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత మునుపటి గ్వాలియర్ రాజాస్థానం 1948లో రూపొందించబడిన మధ్యభారతం రాష్ట్రంలో భాగంగా మారింది. 1949లో భిలాస జిల్లాతో చిన్న కురువై రాజాస్థానం చేర్చబడింది. 1956లో 
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం రూపొందించిన తరువాత విదిశ జిల్లా ప్రస్తుత రూపానికి చేరుకుంది. భోపాల్ రాజాస్థానం (1949-56), సిరొన్ తాలూకా, రాజస్థాన్ రాజాస్థానంలో కొంత భాగం పురాతన తోంక్ రాజాస్థానంలోని కొంత భాగం చేర్చి మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం రూపొందించబడింది. సిరోని తాలూకా, భోపాల్ రాజాస్థానంలోని పిక్లోన్ పరగణాలు విదిశ జిల్లాకు కలుపబడ్డాయి.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:1904 స్థాపితాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
రత్లాం జిల్లా

thumb|రత్లాం కోట

మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **రత్లాం** జిల్లా (హిందీ:) ఒకటి. రత్లాం పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది.

## భౌగోళికం
రత్లాం జిల్లా వైశాల్యం 4,861. ఉత్తర సరిహద్దులో మంద్‌సౌర్ జిల్లా, వాయవ్య సరిహద్దులో రాజస్థాన్ రాష్ట్రానికి చెందిన ఝలావర్ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో ఉజ్జయిని జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో ధార్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో ఝాబౌ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో రాజస్థాన్ రాష్ట్రనికి చెందిన చత్తౌర్‌గర్ జిల్లా ఉన్నాయి.

## విభాగాలు
2001 గణాంకాల ప్రకారం జిల్లాలో 5 తాలూకాలు, 9 పట్టణాలు, 1063 గ్రామాలు ఉన్నాయి. జిల్లా ఉజ్జయిని డివిజన్‌లో ఉంది..

## చరిత్ర
1947లో దేశానికి స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత రాయ్‌సేన్ జిల్లా రూపొందించబడింది. రత్లాం రాజాస్థానం, జయోరారాజాస్థానం, సైలనా రాజాస్థానం, పిప్లోడా రాజాస్థానం, దేవాస్ జూనియర్, దేవాస్ సీనియర్, గ్వాలియర్ రాజాస్థానం అలాగే పంథ్ - పిప్లోడా ప్రొవిస్‌లో కొంత భూభాగాలను కలిపి మధ్యభారతం రాష్ట్రం రూపొందించబడింది. 1956లో మధ్యభారతం మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో విలీనం చేయబడింది.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## మూలాలు

### వెలుపలి లింకులు

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
రాయ్‌సేన్ జిల్లా

thumb|సాంచి గొప్ప స్థూపం
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో రాయ్‌సెన్ జిల్లా ఒకటి. **రాయ్‌సేన్** పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా భోపాల్ డివిజన్‌లో ఉంది.

## పేరువెనుక చరిత్ర
రాయ్‌సెన్ జిల్లాలో ఉన్న బ్రహ్మాండమైన కోట పేరును కోటకు నిర్ణయించారు. ఈ కోటను శాండ్ హిల్ మీద నిర్మించబడింది. పర్వతపాదాల వద్ద పట్టణం నిర్మించబడింది. కోట పేరు పూర్వం రాజవసిని, రాజశయన్ అని ఉండేదని అదే పేరు కాలక్రమంగా రాయ్‌సేన్ అయిందని భావిస్తున్నారు.

## భౌగోళికం
జిల్లా 22 47' నుండి 23 33' డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం, 7721' నుండి 78 49' డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. జిల్లా పశ్చిమ సరిహద్దులో సీహోర్ జిల్లా, ఉత్తర సరిహద్దులో సాగర్ జిల్లా, ఈశాన్య, తూర్పు సరిహద్దులో నర్సింగ్‌పూర్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో హోషంగాబాద్ జిల్లా, సరిహద్దులో సీహోర్ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 8,395 చ.కి.మీ.

## విభాగాలు
జిల్లాలో 8 తాలూకాలు ఉన్నాయి : రాయ్సేన్, గొహర్గంజ్,బేగంగంజ్, గైరాత్‌గంజ్, సిల్వాని,బరేలి, ఉదైపురా, బడీ.

## చరిత్ర
1950 మే 5 న రాయ్‌సేన్ జిల్లా రూపొందించబడింది. . రాయ్‌సేన్ జిల్లా గతంలో భోపాల్ రాస్థానంలో భాగంగా ఉండేది.

జిల్లాలో యునెస్కో చేత ప్రపంచ వారసత్వ సంపదగా ప్రకటించబడిన " సాంచి బౌద్ధ స్థూపం " ఉంది. జిల్లాలో మరొక యునెస్కో చేత ప్రపంచ వారసత్వ సంపదగా ప్రకటించబడిన" భీంబెత్క రాక్ షెల్టర్ " కూడా ఉంది.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## పర్యాటకం
* రాయ్‌సేన్ జిల్లాలో పలు పర్యాటక ఆకర్షణలు ఉన్నాయి. 
* సాంచి :- ప్రపంచ వారసత్వసంపదగా ప్రకటించబడింది.
* భోజ్పూర్ :- భోజ్పూర్ ఆలయంలో దేశంలో బృహత్తరమైన శివలింగం ఉంది. ఈ లింగం ఎత్తు 5.5 మీటర్ల ఎత్తు, 2.3 మీటర్ల వ్యాసం కలిగి ఉంది. ఈ లింగం ఏకశిలలో చెక్కబడింది.

## ప్రయాణ సౌకర్యాలు
రాయ్‌సేన్ పట్టణం భోపాల్ నగరానికి 45 కి.మీ దూరంలో ఉంది. జిల్లా చక్కగా జాతీయరహదారి -86 కు అనుసంధానితమై ఉంది. జాతీయరహదారి -12 కూడా జిల్లా గుండా పయనిస్తుంది.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:1950 స్థాపితాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
అలీరాజ్‌పూర్ జిల్లా

thumb|అలిరాజ్‌పూర్‌లో సాంప్రదాయ భిల్ జాతర
మధ్య ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **అలీరాజ్‌పూర్** జిల్లా (హిందీ:अलीराजपुर जिला) ఒకటి. 2008 మే 17న ఝాబువా జిల్లా నుండి కొంత భూభాగం (అలీరాజ్‌పూర్, జోబాట్, భబ్రా) వేరుచేసి ఈ జిల్లా రూపొందించారు. అలీరాజ్‌పూర్ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది. 2011 గంణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనాభా 728,677. వైశాల్యం 2,165 చ.కి.మీ. 76.5% ప్రజలు దారిద్ర్య రేఖకు దిగువన ఉన్న ఈ జిల్లా, భారతదేశంలో కెల్లా అత్యంత పేద జిల్లా. 

## పేరు వెనుక చరిత్ర
జిల్లా కేంద్రం అలీరాజ్‌పూర్ కారణంగా జిల్లాకు ఈ పేరు వచ్చింది. ఈ భూభాగం మునుపటి అలీరాజ్‌పూర్ రాజాస్థానంగా ఉండేది. అలీరాజ్‌పూర్ రాజాస్థానానికి ముందు అలి రాజధానిగా ఉండేది. ఆనంద్ దేవ్ 1437లో స్థాపించిన అలీరాజ్‌పూర్ రాజాస్థానానికి అలి పట్టణంలో కోట నిర్మించబడింది. తరువాత రాజాస్థానానికి రాజధాని రాజ్‌పూర్‌కు మార్చబడింది. రెండు రాజధానుల పేరు అలి రాజ్పూర్ పేర్లను సమైక్యంగా జిల్లాకు నామకరణం చేయబడింది.

## చరిత్ర
1947లో భారతదేశ స్వాతంత్ర్యానికి ముందు అలిరాజ్‌పూర్ భోపవర్ అజెంసీలో భాగంగా ఉండేది. భోపవర్ ఏజెంసీ " సెంట్రల్ ఇండియా అజెంసీ"లో భాగంగా ఉండేది. భోపవర్ ఏజెంసీని 1437లో స్థాపించబడింది. స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత ఇది సమైక్య భారత దేశంలో విలీనం చేయబడింది. 1948లో ఈ భూభాగం మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో భాగంగా మారింది.

## విభాగాలు
* జిల్లా 3 తాలూకాలు ఉన్నాయి : అలీరాజ్‌పూర్, జొబాట్ , భబ్రా.
* జిల్లాలో 2 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి :- అలీరాజ్‌పూర్ , జోబాట్.
. 
* జిల్లాలోని 2 తాలూకాలు రత్లాం పార్లమెంటు నియోజకవర్గంలో భాగంగా ఉన్నాయి.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## మూలాలు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు

వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు