సబల్‌గఢ్ కోట

**సబల్‌గఢ్ కోట** () భారతదేశం, మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం సబల్‌గఢ్ సమీపంలో ఉన్న 16-17వ శతాబ్దాల నాటి గిరిదుర్గం. ఈ కోట సబల్‌గఢ్ ఈశాన్య భాగంలో ఒక పెద్ద రాతిపై ఉంది. ఈ పట్టణాన్ని **తరాడ** గోత్రానికి చెందిన గుర్జర్ రాజైన ***రాజా సబలా సింగ్*** స్థాపించాడు, అతను ఈ కోట నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించాడు కానీ దీనిని కరోలి సంస్థానానికి చెందిన *గోపాలా సింగ్* పూర్తి చేశాడు. ప్రస్తుతం, ఈ కోట శిథిలావస్థలో ఉంది, దెయ్యాల కథలకు అపఖ్యాతి పాలైంది. ఈ కోటలో ఒక రక్షణ నిర్మాణం, ఒక ప్రధాన రాజభవనం, అనేక ఇతర భవనాలు ఉన్నాయి. ఈ కోట చరిత్రలో బైన్స్లా, జాదౌన్, మరాఠా వంశాలకు చెందిన వివిధ పాలకుల ఆధీనంలో ఉంది.

## పదవ్యుత్పత్తి
*సబల్‌గఢ్* అంటే బలమైన కోట ఉన్న ప్రదేశం. "సబల్" అంటే బలమైన, "గఢ్" అంటే కోట.

## చరిత్ర
 
రాజస్థాన్‌లోని చిన్న సంస్థానం, ఇప్పుడు తహసీల్ అయిన, ఒక కోట, పెద్ద చెరువు ఉన్న కరోలి పక్కన చంబల్ నది సమీపంలో నివసిస్తున్న **తరాడ** గోత్రానికి చెందిన గుర్జర్ పాలకుడు **మహారాజా సబలా సింగ్** ఈ కోట, పట్టణానికి పునాది వేశాడు. 

ఆగస్టు 1795లో, లఖ్వా దాదా ఆధ్వర్యంలో మరాఠా దళాలు సబల్‌గఢ్‌పై దాడి చేశాయి. తీవ్ర పోరాటం తరువాత, వారు బలమైన సబల్‌గఢ్ కోటను లొంగదీసుకున్నారు, వారు బిజైపూర్‌పై దాడి చేశారు, అది కూడా ఆక్రమించబడి అంబాజీ ఇంగ్లే ఆధీనంలో ఉంచబడింది. 1806లో, దౌలత్ రావ్ సింధియా అంబాజీని జైలులో పెట్టి అతని నుండి సబల్‌గఢ్‌ను డిమాండ్ చేశాడు కానీ అతను నిరాకరించాడు, అయితే తరువాత అతను ఆ భూభాగంలోని కొన్ని ప్రదేశాలను కరోలి రాజుకు అప్పగించాడు. ఆ విధంగా సబల్‌గఢ్ రాజు ఆధీనంలోకి వచ్చింది. కానీ ఈ ప్రదేశాలను సింధియా దళాలు మళ్లీ వెనక్కి తీసుకుని అతని రాజ్యాలలో కలుపుకున్నాయి. గతంలో చెప్పినట్లుగా, 1805లో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి వ్యతిరేకంగా కూటమి కోసం దౌలత్ రావ్ సింధియా, జస్వంత్ రావ్ హోల్కర్ కలిసింది సబల్‌గఢ్‌లోనే. మధ్యయుగ స్మారక కట్టడాలలో సబల్‌గఢ్ కోట గమనార్హమైనది. ఇక్కడ నిర్మించిన ఒక 'బండ్' (ఆనకట్ట) ఉంది.
16వ శతాబ్దంలో సికందర్ లోడి సబల్‌గఢ్‌ను ఆధీనంలోకి తీసుకోవడానికి ఒక సైన్యాన్ని పంపాడు.

అక్బర్ నామా ప్రకారం అసిర్‌గఢ్ దండయాత్ర సమయంలో అక్బర్ సబల్‌గఢ్‌ను కూడా గెలుచుకున్నాడు. ఉత్తర భారతదేశం గుండా తమ దండయాత్రలో మరాఠాలు కోటను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుని కరోలి రాజుకు తిరిగి ఇచ్చారు.

1795లో, ఈ కోటను ఖండే రావ్ ఆక్రమించాడు, అతను కోట లోపల ఒక ఇంటిని నిర్మించాడు. లార్డ్ వెల్లెస్లీ దౌలత్ రావ్ సింధియా (1764-1837) కూడా తన పాలనలో ఈ కోటలో నివసించాడు. ఈ కోటను 1804లో బ్రిటిష్ వారు ఆక్రమించారు. కోట చుట్టుపక్కల ప్రాంతం 1809లో సింధియా రాజ్యంలో చేర్చబడింది.

## నిర్మాణం

సబల్‌గఢ్ కోట రాజస్థానీ శైలిలో నిర్మించబడింది. దీనికి మూడు ప్రధాన ద్వారాలు ఉన్నాయి, కోట లోపల జగన్నాథ ఆలయం వంటి అనేక దేవాలయాలు ఉన్నాయి. కోటలోని ఇతర చారిత్రక భవనాలలో నావల్ సింగ్ హవేలీ, రాయల్ కోర్ట్ (కచేరీ) ఉన్నాయి. పద్దెనిమిదవ శతాబ్దపు కోట ప్రణాళికకు ఈ సముదాయం ఒక చక్కటి ఉదాహరణ. దీనికి ఉత్తర, పశ్చిమ వైపులా బయటి కోట గోడ ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి వెంబడి ఉత్తరం వైపు 1,800 మీటర్ల పొడవైన నిరంతర కోట గోడను చూడవచ్చు, అయితే తూర్పు వైపున కోట గోడల కొన్ని చిన్న భాగాలు కనిపిస్తాయి. తూర్పు, పశ్చిమ వైపులా దట్టమైన అడవి సహజ రక్షణగా ఉంది. దక్షిణ వైపున ఒక కందకం అవశేషాలు కూడా ఉన్నాయి. ఉత్తరాన ఉన్న చంబల్ నది, పశ్చిమాన కొండ దిగువన ఉన్న వాగు కోట ప్రదేశాన్ని మరింత అనుకూలంగా మార్చాయి.

లోపలి కోట గోడ 12 బురుజులతో బలోపేతం చేయబడింది, ఐదు ద్వారాలను కలిగి ఉంది. ఉత్తరాన ఉన్న ద్వారం కోటలోకి ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారం లాగా కనిపిస్తుంది, వెలుపలి, లోపలి నివాస ప్రాంతాల మధ్య అనుసంధానంగా పనిచేస్తుంది.

లోపలి కోటలో రాజభవనాలు, సేనాధిపతులు, ఉన్నత వర్గాల నివాసాలు (నావల్ సింగ్ హవేలీ), అశ్వశాలలు, కచేరీ (కోర్టు), దేవాలయాల వంటి ఇతర అనుబంధ భవనాలు ఉన్నాయి, అయితే మిగిలిన నివాస ప్రాంతం రెండు కోట గోడల మధ్య ఉంది. నివాస ప్రాంతంలో నీటి కోసం అనేక బావులు ఉన్నాయి, ఇవి లోపలి, వెలుపలి కోటలలో ఉన్నాయి.

## మూలాలు

వర్గం:మధ్యప్రదేశ్‌లోని కోటలు