open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
నాగభైరవ జయప్రకాశ్ నారాయణ్

**నాగభైరవ జయప్రకాశ్ నారాయణ్‌** (Dr. JP Narayan) లోక్‌సత్తా పార్టీ వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు. కృష్ణాజిల్లా గొడవర్రులో పెరిగాడు. ఎమ్‌.బి.బి.ఎస్‌ పట్టా పొందిన పిదప భారత పరిపాలనా సేవలో (I.A.S) చేరాడు.
 
## ప్రస్థానం
thumbnail|హైదరాబాదులోని శంషాబాద్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంలో సతీమణి రాధతో  డా. జయప్రకాష్ నారాయణ్ |333x333px
1980లో ఐఎఎస్‌ అధికారిగా గుంటూరులో అడుగుపెట్టారు. తర్వాత విశాఖలో జాయింట్‌ కలెక్టర్‌గా, 1986లో ప్రకాశం జిల్లాలో, తర్వాత తూర్పుగోదావరి జిల్లాలో కలెక్టర్‌గా చేశారు. తర్వాత యాగ్రో ఇండస్ట్రీస్‌ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్‌ అధినేతగా, గవర్నర్‌ కార్యదర్శిగా, ముఖ్యమంత్రి కార్యదర్శిగా పలు పదవులు నిర్వహించారు.

## సామాజిక జీవితం
లోక్‌సత్తా అనే స్వచ్ఛంద సంస్థను 1996లో ఏర్పాటు చేశారు. ఓటర్ల జాబితాను సవరించే చట్టాన్ని, నేరచరిత్రను తిరగేసి సరైన వారికే అధికారం కట్టబెట్టే చట్టాన్ని, పార్టీనిధులను సమీకరించే చట్టాన్ని, మంత్రి వర్గాల సవరణ చట్టాన్ని, పార్టీ ఫిరాయింపులను నిషేధించే చట్టం, గ్రామీణ న్యాయవాదం, జాతీయ ఆరోగ్య మిషన్‌, సమాచార హక్కు, సహకార సంఘాలకు స్వయంప్రతిపత్తి ఇలా అనేక చట్టాలను లోక్‌సత్తా సేవా సంస్థ ద్వారాప్రజల్లోకి తీసుకురాగలిగారు. 1996లో ఐఎఎస్‌ పదవిని వదలి లోక్‌సత్తాను రాజకీయ పార్టీగా మార్చారు. బుద్ధుడన్నా, బుద్ధుని బోధలన్నా చాలా ప్రియం. 2009లో కూకట్‌పల్లి నియోజకవర్గం నుంచి శాసనసభకు గెలుపొందారు. 2014లో మల్కాజ్‌గిరి నుంచి లోకసభకు పోటిచేసి ఓడిపోయారు.

## వ్యక్తిగత జీవితం
ఒక తెలుగు మాట్లాడే కుటుంబంలో మహారాష్ట్రలోని నాగభిర్‌లో 1956 జనవరి 14న జన్మించారు. మూడవ యేట నుండి 7 సంవత్సరాల వయస్సు వరకు విజయవాడ సమీపం లోని గొడవర్రు అనే గ్రామంలో పెరిగారు. ఇక్కడే తెలుగు మీడియంలో చదువు కొనసాగింది. 7 సంవత్సరాల వయస్సులో తన తల్లిదండ్రులతో కృష్ణా జిల్లా ఇందుపల్లి సమీపంలోని వేమండ గ్రామానికి మారారు. 1969లో ఆంధ్ర లయోలా కళాశాలలో ఇంటర్మీడియట్ కోసం చేరారు. తదనంతరం వైద్యపట్టా పొందారు. భార్య రాధ, అమ్మాయి స్నిగ్ధ, అబ్బాయి సిద్ధార్ధ.

## సామాజిక సంస్కరణలు

* నారాయణ ఫౌండేషన్ ఫర్ డెమోక్రటిక్ రిఫార్మ్స్ (ఎఫ్‌డిఆర్) వ్యవస్థాపక సభ్యులు, ప్రస్తుతం దాని ప్రధాన కార్యదర్శిగా పనిచేస్తున్నారు. రాజకీయ, ఎన్నికల పాలన రంగాలలో రాష్ట్ర విధానం క్లిష్టమైన రంగాలలో ప్రాథమిక సంస్కరణలను రూపొందించడానికి ప్రోత్సహించడానికి భారతదేశంలోని ప్రముఖ థింక్-ట్యాంకులు పరిశోధన-వనరుల కేంద్రాలలో FDR ఒకటి.

* నారాయణ యూత్ పార్లమెంట్ ప్రోగ్రాం (వైపిపి) సలహాదారు, సామాజిక స్పృహ ఉన్న యువతకు వారి అభిప్రాయాలు, ఆలోచనలను వ్యక్తీకరించడానికి జాతీయ భవన ప్రక్రియలో మార్పు ఏజెంట్‌గా పనిచేయడానికి యూత్ పార్లమెంట్ ఒక అనువైన వేదిక.

## ఇవీ చూడండి
* లోక్ సత్తా పార్టీ

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

* https://www.youtube.com/watch?v=bKoo-cIgr7A

వర్గం:ఐ.ఏ.ఎస్.ఆఫీసర్లు
వర్గం:రాజకీయ నాయకులు
అప్రస్తుత ప్రశంసాలంకారం

**అప్రస్తుత ప్రశంసాలంకారం** తెలుగు భాషలో ఒక విధమైన అలంకారము.

## లక్షణం
ప్రస్తుతమును ఆశ్రయించుకొని, అప్రస్తుతమును తలచుకొన్నచో అది అప్రస్తుత ప్రశంసాలంకారం అవుతుంది.

## ఉదాహరణ-1
"వలచిన యువకుని గాలి సోకినంత మాత్రముననే వెన్నలా కరిగిపోయే మనసుతో వశమయే మనుజ అలివేణుల కౌగిటి సుఖము ఎన్ని జన్మలెత్తినా లభింపవు" అని వరూధిని అన్నది. ఇది మనుచరిత్రలోని పెద్దన గారు రాసిన వచనం.

### వివరణ
ఇక్కడ అప్రస్తుతమగు లోకంలోని అలివేణుల వర్ణన చేత ప్రస్తుతం అయిన వరూధిని తానట్టి దానననియు, తనను కౌగిటిలో చేర్చటం అనేది ఎన్నో జన్మలెత్తితే గాని లభింపదనియు, అది నీకు (ప్రవరునికి) లభించిందనీ అర్ధం ఇక్కడ తోచడం వల్ల ఇది అప్రస్తుత ప్రశంస.

## ఉదాహరణ-2
"ఇంద్రుని తప్ప ఇంకొకని యాచింపని చాకక పక్షి ఒక్కటియే పక్షులలో ధన్యము."

ఇందు చాతక పక్షి ధన్యత గురింది వర్ణించబడింది. అది వర్ష జలాల కోసం ఇంద్రుడుని తప్ప మరొకరిని యాచింపదు. ఇది అప్రస్తుతం. కానీ దీనివల్ల  గొప్పరాజైన వానిని తప్ప ఇంకొకడిని యాచింపని యాచకుడు స్ఫురించుచున్నాడు.  యాచక ప్రశంస ప్రస్తుతం. కానీ ఇక్కడ అప్రస్తుతం అయిన చాతక పక్షి ప్రశంసించబడడం వల్ల ఇది అప్రస్తుత ప్రశంసాలంకారం అయినది. 

## మూలాలు

వర్గం:అలంకారములు
అరుంధతీయ

thumb|194x194px|అరుంధతీయ కులం వంశపురుషునిగా భావించే జాంబవంతుడు 

ఆంధ్ర ప్రదేశ్ షెడ్యూల్డు కులాల జాబితా లో 5వ కులం. దళితుల్లో ఉపకులస్తులైన అరుంధతీయులకు 3 శాతం రిజర్వేషన్‌ కల్పిస్తూ తమిళనాడు అసెంబ్లీ బిల్లును అమోదించింది. ఈ బిల్లు ప్రకారం ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు విద్యా సంస్థల్లోనూ, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లోనూ అరంధతీయులకు రిజర్వేషన్‌ వర్తిస్తుంది. మొత్తం దళితులకు 18 శాతం రిజర్వేషన్‌ ఉండగా అందులో అరుంధతీయులకు 3 శాతం వర్తింపచేశారు. జాంబవులు అనేది భారత ప్రభుత్వం ప్రకటించిన షెడ్యూల్డుకులాల జాబితాలో 29 వ కులం గా కనిపిస్తుంది, జాంభవులు, జాంబవాన్, అరుంధతీయ, అరుంధతీయులు అని వివిధ పేర్లతో పిలిచే షెడ్యూల్డు కులాల్లోని ఒక ఉపకులం
ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఈ కులస్థులు కనిపిస్తున్నారు. వీరు షెడ్యూల్డుకులాల జాబితాలో ఉన్నారు. వీరి ప్రధాన వృత్తి వ్యవసాయం. అయితే, మాదిగలకు పూజారులుగా వ్యవహరించేవారు. సాంస్కృతికంగా వీరికి చాలా చరిత్ర ఉంది. రామాయణంలో జాంబవంతుడుని వీరి వంశపురుషుడుగా చెప్పుకుంటారు. జాంబవపురాణం వీరి జీవితవిశేషాల్ని తెలుపుతుంది. 

## మూలాలు

వర్గం:కులాలు
సారాలంకారం

**సారాలంకారం** తెలుగు భాషలో ఒక అలంకారము.

అలంకారాలు రెండు రకాలు.అలంకారాలు అనగా అందమైన ఆభరణ విశేషాలు.కావ్య సరస్వతికి హార,కంకణకటకాదుల వలె సౌందర్యాన్ని కల్గించేవి అలంకారాలు.

**సౌందర్యమలంకార** మని భామహుడు తెలిపారు.మనిషికి రెండు రకాలు అలంకారాలుంటాయి.అవి బహిర్గత(మంచి దుస్తులు,నగలు మెదలైనవి),అంతర్గత అలంకారాలు(నీతి,నిజాయితీ మొదలైనవి).ఈ రెండు అలంకారాలు సంపూర్ణ మానవులుగా పేరుగాంచుతారు.అదే విధంగా భాషకు అందాన్ని చేకూర్చేవి అలంకారాలు.ఇవి చమత్కారంగా ఉండి మనస్సును ఆకర్షించడానికి ఉపయోగపడతాయి.ఆ అలంకారాలు అర్థాలంకారం,శబ్దాలంకారం భేదంతో రెండు రకాలు. ఈ సారాలంకారమనేది అర్థాలంకారములోని భాగము.

;సారాలంకారం లక్షణం: పూర్వపూర్వముల కంటే ఉత్తరోత్తరాలకు ఉత్కర్ష కలిగించడం సారాలంకారం. ముందున్న వాటి కంటే తర్వాత వచ్చేవాటికి గొప్పతనాన్ని కలిగించడం ఉత్తరోత్తర ఉత్కర్ష అంటారు.

;ఉదాహరణ: రాజ్యములో భూమి గొప్పది. భూమిలో కూడా పట్టణం గొప్పది. పట్టణంలోనూ భవనం గొప్పది. భవనంలో శయ్య గొప్పది. శయ్యమీద సర్వాంగ శోభిత అయిన జవరాలు గొప్పది.

;వివరణ: ముందు భూమి గొప్పదని, దానికంటె పట్టణం, పట్టణం కంటే భవనం, భవనం కంటే శయ్య, శయ్య కంటే జవరాలు గొప్పదని - ఇలా ముందున్న వాటి కంటే తరువాతి వాటికి గొప్పతనం చెప్పడం వల్ల ఇది సారాలంకారం.

#### పూర్వులు వాడుకలు

**1.[[జయదేవుడు]]-[[చంద్రాలోకం]]**

తేనె మధురము.దాని కంటే అమృతము మధురము.దాని కంటే కవి వాక్యం మధురము

**వివరణ**

ముందు తేనె గొప్పదని, దానికంటె అమృతం, అమృతం కంటే కవి వాక్యం  - ఇలా ముందున్న వాటి కంటే తరువాతి వాటికి గొప్పతనం తెలుపుతుంది కనుక ఈ వాక్యం సారాలంకారంగా మారింది.

#### మరికొన్ని ఉదాహరణలు

**[[నన్నయ్య|నన్నయ]]-భారతం**

మతజల పూరితంబులగు నూతులు నూఱిటికంటె సూనృత

వ్రతయొకబావిమేలు మఱి బావులు నూఱిటికంటెనొక్క స

త్క్రతువదిమేలు తత్క్రతుశతంబున కంటె సుతుండుమేలు త

త్పుత శతకంబు కంటె నొక సూనృత వాక్యము మేలు సూడఁగన్

**[[వేమన శతకము|వేమన]] శతకం**

పనసతొనలకన్న పంచదారకన్న

జుంటితేనె కన్న జున్నుకన్న

చెఱకుగడలకన్న చెలిమాట తీపిరా

విశ్వదాభిరామ! వినుర వేమ !

###### మూలాలు
1.అలంకారములు - 1 : అలంకారములు : వ్యాకరణము : పోతన తెలుగు భాగవతము

2.మన పద్యం – మన వ్యక్తిత్వం – ఈమాట 

3.వేమన పద్యాలు - వికీసోర్స్

1.మన తెలుగు - సారాలంకారం
వర్గం:అలంకారములు

వర్గం:వ్యాకరణము
సంజ్ఞ

**సంజ్ఞ** లేదా **సైగ** (Gesture) అనేది ఒక విధమైన భాషారహిత భావవ్యక్తీకరణ (Non-verbal communication). ఇవి మన శరీరంలోని ఏ భాగంతోనైనా, కొన్ని సార్లు మాటలతో కలిపి ఉపయోగించే పద్ధతి. వీటితో తన మనసులోని భావాల్ని, ఆలోచనల్ని ఇతరులకు తెలియజేస్తారు. కొన్ని సంజ్ఞలు వివిధ దేశాలలో, సంస్కృతులలో విభిన్నమైన భావాల్ని తెలియజేస్తే, కొన్ని ప్రపంచమంతటా ఒకే అర్ధాన్నిస్తాయి. 

## చేతి సంజ్ఞలు

చేతి సంజ్ఞలు ఒకటి లేదా రెండు చేతులను ఉపయోగించి తెలియజేసే సంజ్ఞలు. చెముడు, మూగ వారు ఇతరులతో చేతి వేళ్ళను ఉపయోగించి మాట్లాడతారు.
### నమస్కారం
నమస్కారం (**Namaste**) లో " నమః " అనగా "మనిషిలో గల ఆత్మ"ను గౌరవించుట. ఈ సంప్రదాయము దక్షిణాసియాలో ఎక్కువగా కానవస్తుంది. ప్రత్యేకంగా హిందూ, జైన, బౌద్ధ మతావలంబీకులలో సాధారణంగా కానవస్తుంది. గురువులు, పెద్దవారు, గౌరవనీయులు ఎదురైతే రెండు చేతులు జోడించి, తలను కొద్దిగా ముందుకు వంచి, తమ భక్తిని ప్రకటించుకొనే ప్రక్రియ.

### వందనం

వందనం లేదా సెల్యూట్ (**salute**) ఇతరుల మీద గౌరవాన్ని తెలియజేసే చేతి సంజ్ఞ. ఇవి పోలీసు లేదా మిలటరీ వ్యక్తులలో ఎక్కువగా కనిపించినా ఇతరులు కూడా సామాన్యంగా ఉపయోగిస్తారు. 
### అక్షరమాల
చేతి వేళ్ళతో ఆంగ్ల అక్షరమాల (**Fingerspelling**) ముఖ్యంగా బధిరుల కోసం వివిధ దేశాలలో అభివృద్ధిచేశారు. వాటిలో అమెరికన్ సంజ్ఞా భాష (Americal Sign Language) బహుళ ప్రచారంలో ఉంది. దీనిని ఉపయోగించేందుకు తర్ఫీదు పొందిన మూగవారు మాట్లాడుకొనే అవకాశం ఉంది.

## తల సంజ్ఞలు
### తల ఊపడం
తల ఊపడం (Nodding) మన సామాన్యంగా ఉపయోగించే సంజ్ఞ. తల అడ్డంగా ఊపితే వద్దు, లేదు, కాదు అని అర్ధం వస్తుంది. తల నిలువుగా ఊపితే అవును, కావాలి అని అర్ధం. కొన్ని రకాల వందనాలలో తలను కొద్దిగా ముందుకు వంచుతారు.

### ముఖ కదలికలు
కళ్ళతో, పెదవులతో, కనుబొమ్మలు, కనురెప్పలు, నుదురు ఇలా ముఖంలోని అన్ని భాగాలతో వివిధ సంజ్ఞలు చేయవచ్చును. కన్నుకొట్టడం ఒక విధమైన సంజ్ఞ.

## శరీరంతో సంజ్ఞలు
శరీరంలోని ఇతర భాగాలైన ఛాతీ, ఉదరం, పిరుదులు మొదలైన భాగాలతో చేసే సంజ్ఞలు.
సాలూరు కోటేశ్వరరావు

**సాలూరి కోటేశ్వరరావు** (**కోటి**గా సుపరిచితం) తెలుగు చలనచిత్ర సంగీత దర్శకుడు. ఇతని తండ్రి సాలూరి రాజేశ్వరరావు కూడా సంగీత దర్శకుడు. కెరీర్ ప్రారంభంలో సంగీత దర్శకుడు చక్రవర్తి వద్ద సహాయకుడిగా పనిచేశాడు. తరువాత ఈయన, మరో సంగీత దర్శకుడు టి.వి. రాజు కొడుకైన రాజ్ జంటగా రాజ్ - కోటి పేరుతో సంగీత దర్శకత్వం వహించారు. కొద్ది కాలానికి ఇద్దరూ విడిపోయినా కోటి ఒక్కడే సంగీతం సమకూర్చి తనదైన శైలిని ఏర్పరుచుకున్నాడు.

హలో బ్రదర్ సినిమాకు గాను 1994 లో నంది ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడి పురస్కారం దక్కింది. ప్రముఖ సంగీత దర్శకులైన మణిశర్మ, ఏ. ఆర్. రెహ్మాన్ కోటి దగ్గర శిష్యరికం చేశారు.
కోటి కొడుకైన రోషన్ సాలూరి కూడా తండ్రి, తాత లాగే సంగీత రంగంలోకి అడుగు పెట్టాడు.
మరో కుమారుడు రాజీవ్ సాలూరి నటుడిగా రంగ ప్రవేశం చేశాడు.

## కెరీర్
కోటి తండ్రి సాలూరి రాజేశ్వరరావు, రాజ్ (సోమరాజు) తండ్రి టి. వి. రాజు ఇద్దరూ సంగీత దర్శకులు కావడంతో రాజ్, కోటి చిన్నప్పటి నుంచి కలిసి పెరిగారు. ఇద్దరూ సంగీత దర్శకుడు కె. చక్రవర్తి దగ్గర గిటారిస్టులుగా మెలకువలు నేర్చుకున్నారు. ముందుగా రాజ్ కు ఒక సినిమా అవకాశం తలుపు తట్టింది. అదే విషయం కోటితో పంచుకోవడంతో ఇద్దరు కలిసి రాజ్-కోటి పేరుతో సంగీతం అందించాలనుకున్నారు. అలా వారిద్దరూ కలిసి మొదటిసారిగా 1983లో వచ్చిన ప్రళయ గర్జన అనే సినిమాకు సంగీతం అందించారు. 1988లో చిరంజీవి కథానాయకుడిగా వచ్చిన యముడికి మొగుడు చిత్రంలో విజయవంతమైన సంగీతం అందించారు. అదే సంవత్సరంలో చిరంజీవి హీరోగా వచ్చిన ఖైదీ నెం. 786 సినిమాలో వీరు స్వరపరిచిన *గువ్వా గోరింకతో* అనే పాట ప్రేక్షకులకు బాగా చేరువైంది. చిరంజీవి డ్యాన్సు మూమెంట్స్ కి తగ్గట్టుగా స్వరపరిచిన ఈ పాట వీరికి బాగా పేరు తెచ్చింది. తర్వాత వీరికి అనేక మంది స్టార్ నటుల సినిమాలకు సంగీతం అందించే అవకాశం వచ్చింది. పలు పురస్కారాలు కూడా అందుకున్నాడు. సంగీత దర్శకుడు ఎ. ఆర్. రెహమాన్ కూడా మొదట్లో వీరి దగ్గర కీబోర్డు ప్లేయరుగా పనిచేశాడు. 1995 లో కొన్ని విభేదాలు వచ్చి రాజ్-కోటి ఇద్దరూ విడిపోయి సంగీతం అందించడం మొదలు పెట్టారు. కోటి తనదైన శైలిలో మరిన్ని చిత్రాలకు సంగీతం అందించినా రాజ్ మాత్రం వెనుకపడిపోయాడు.

## సినిమాలు
* సూపర్ మొగుడు (1995)
* హలో మొగుడు భలే పెళ్ళాం (1996)
* హలో బ్రదర్
* పెళ్ళి చేసుకుందాం (1997)
* పవిత్ర ప్రేమ (1998)
* నువ్వు నాకు నచ్చావ్
* పాపే నా ప్రాణం (2000)
* డార్లింగ్ డార్లింగ్ (2001)
* ప్రేమసందడి (2001)
* నువ్వే కావాలి
* మల్లీశ్వరి
* గౌరి (2004)
* ప్రేమించుకున్నాం పెళ్ళికి రండి (2004)
* పెదరాయుడు
* అరుంధతి (సినిమా)
* హిట్లర్ (సినిమా)
* రిక్షావోడు
* అల్లుడా మజాకా
* మనోరమ (2009)
* ఆలస్యం అమృతం (2010)
* శరభ (2018)
* అంతిమ తీర్పు (2024)

## నటించిన సినిమా
*1997 (2021)
* సెహరి (2022)
*హాఫ్ స్టోరీస్ (2022)
## టెలివిజన్
* స రే గ మా ప - ది నెక్స్ట్ సింగింగ్ యూత్ ఐకాన్ - న్యాయనిర్ణేతగా

## మూలాలు

వర్గం:తెలుగు సినిమా సంగీత దర్శకులు
భ్రాంతి మదలంకారం

**భ్రాంతి మదలంకారం** తెలుగు భాషలో ఒక విధమైన అలంకారం. 

;లక్షణం: ఒక దానిని చూచి మరొకటిగా భ్రమించినచో అది భ్రాంతిమత్ అలంకారం లేదా భ్రాంత్యలంకారం. 

;ఉదాహరణ: ఈ మదించిన తుమ్మెద నీ వదనమును పద్మమని తలంచుచున్నది.

;వివరణ: ముఖాన్ని కమలంగా తుమ్మెద భ్రమించినదని కవి చమత్కారం.

వర్గం:అలంకారములు

ఆనాటి దుమ్ములగొండే అనుభవం జీవితంలో ఘనమైన భ్రాంతిమదలంకారం : చాసో (చాగంటి సోమయాజులు) గారి ఒకానొక కధలో ఈ అలంకార ప్రస్తావన వుంది.
దర్పణం

right|సమతల దర్పణంలో ప్లవర్ వాజ్ యొక్క ప్రతిబింబము|thumb|153x153px

**దర్పణం** లేదా **అద్దం** (ఆంగ్లం Mirror) ఒక ముఖ్యమైన గృహోపకరణము. ఈ అద్దాలకు ఒక వైపు మెరుగుపెట్టబడి కాంతి కిరణాలను పరావర్తనం (Reflection) చెందిస్తుంది. 
సామాన్యంగా ఉపయోగించే దర్పణం బల్లపరుపుగా (Plane mirror) ఉంటుంది.దీనిని సమతల దర్పణం అంటారు. కొన్ని ప్రత్యేకమైన వంపు తిరిగిన దర్పణాలు (Curved mirrors) ప్రతిబింబాన్ని పెద్దవిగా లేదా చిన్నవిగా చేయడానికి దూరంగా లేదా దగ్గరగా తేవడానికి ఉపయోగిస్తారు. వీటిలో కుంభాకార దర్పణాలు (Convex mirrors), పుటాకార దర్పణాలు (Concave mirrors) అని రెండు రకాలు.
thumb|అద్దంలో తన ప్రతిబింబాన్ని  చూస్తున్న కళాకారుడు
దర్పణాలు ప్రతిరోజు మనకు వ్యక్తిగతంగా అలంకరణ, ఇతర ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగంలో ఉన్నాయి. కొన్ని రకాల డెకరేషన్, అందం కోసం కూడా ఉపయోగిస్తున్నారు. శాస్త్ర పరిశోధనలో దర్పణాలు టెలిస్కోపులు, లేజర్ పరికరాలు, కెమెరాలు, పారిశ్రామిక యంత్రాలలో ఉపయోగిస్తారు. ఇవి అన్నీ దృశ్య కాంతిని ఉపయోగించేవి. అయితే కొన్ని దర్పణాలు కంటి కనిపించని ఇతర తరంగదైర్ఘ్యాల కాంతి కిరణాల కోసం ఉపయోగంలో ఉన్నాయి.

## భాషా విశేషాలు
* అద్దము పదానికి వివిధ ప్రయోగాలున్నాయి. అద్దము అనగా [ addamu ] addamu. [Tel.] n. A mirror, a pane of glass. అద్దాలు or కంటి అద్దాలు అనగా spectacles. అద్దాల తలుపు a glass door. అద్దాల రవిక a spangled jacket. అద్దపు దోసిలి the fee for the looking glass, a certain allowance of grain granted to the village barber as remuneration for his services.
* దర్పణము అనగా సంస్కృతంలోA mirror. అద్దము. దర్పణ సేవ the rite of viewing an idol in a mirror and thus adoring it.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* The Mirror: A History by Sabine Melchior-Bonnet at Google Books
* The Narcissus Syndrome Revisited by Yves Doré
* How Mirrors Are Made (video), Glass Association of North America]
*Knol/Google Mirror page
* How Antique Mirrors can be reproduced

వర్గం:గృహోపకరణాలు
హనుమంతరావు

*గుండు హనుమంతరావు, సుప్రసిద్ధ తెలుగు సినిమా హాస్యనటుడు.
*ఘట్టమనేని హనుమంతరావు, తెలుగు సినీ నిర్మాత.
*తంగిరాల హనుమంతరావు
*ధనికొండ హనుమంతరావు, అభిసారిక వ్యవస్థాపకులు. 
*సాలూరు హనుమంతరావు, సుప్రసిద్ధ తెలుగు సినిమా సంగీత దర్శకుడు.
*మాడపాటి హనుమంతరావు, ఆంధ్ర పితామహునిగా పేరుగాంచిన కవి, రచయిత, బహుభాషావేత్త, సాంఘిక సంస్కర్త. 
*మోటూరు హనుమంతరావు, పేరుగాంచిన కమ్యూనిష్టు నాయకుడు. ప్రజాశక్తి వార్తాపత్రిక స్థాపకుడు-సంపాదకుడు. … 
*కోపల్లె హనుమంతరావు, మచిలీపట్నంలో ఆంధ్ర జాతీయ కళాశాల స్థాపించారు
*వి.హనుమంతరావు, వరుసగా మూడు సార్లు రాజ్యసభకు ఎంపికైన సభ్యుడు.
*పరుచూరి హనుమంతరావు
*వెలిదండ్ల హనుమంతరావు

వర్గం:పుంలింగ పేర్లు
గోండి (భాష)

**గోండి భాష** :  మధ్యభరత దేశంలో గోండులు మాట్లాడే  భాష . గోండి భాషను మధ్యప్రదేశ్, ఛత్తీస్గఢ్ మహారాష్ట్ర , ఒడిషా , గుజరాత్ , కర్ణాటక , వంటి అనేక రాష్ట్రాల్లో మరియు  తెలంగాణ లోని ఉమ్మడి  ఆదిలాబాదు జిల్లాల్లో మాట్లాడబడుతుంది. ఈ భాషను సుమారు 30 లక్షల మంది దాక మాట్లాడతారు.  గోండి భాష ద్రవిడ భాషా కుటుంబానికి చెందినది ,  తెలుగు కన్నా కన్నడకు దగ్గరగా ఉంటుంది. గోండి భాష నుండే తెలుగు భాష పుట్టింది అని భాషావేత్తలు నిర్ధారించారు, గోండుల్లో ఇప్పటికీ చాలా మందికి గోండీ తప్ప మరే భాషా రాదు, అర్థం కాదు. గోండులతో సహవాసం చేసే కొలాములు తమ భాష కొలామీయే కాక గోండీ కూడా మాట్లాడగలరు. ప్రధాన్‌ , తోటి, మురియా,ఓజా వంటి ఇతర గిరిజన జాతులకు కూడా ఇదే మాతృభాష. గోండి భాషా కేవలం భారతదేశంలోనే కాకుండా ఆస్ట్రేలియా లో కూడా మాట్లాడబడుతుంది.

thumb|గుంజాల  గోండి లిపి

## కొన్ని పదాలు
# ఎడ్కి - జ్వరము, 
# పిర్ - వాన, 
# మర్మి - పెండ్లి, 
# కేడ పేన్ - అడవి దేవుడు, 
# పాడి - ఇంటి పేరు,
# నాడి - రేపు, 
# నర్ క - రాత్రి, 
# సక్ రే - ప్రొద్దున, 
# ఆటుం - అంగడి, 
# సారి - రొట్టె,
# ఉద - కూర్చో,
# రోన్ - ఇల్లు,
# సమ్దిర్ - అందరు, 
# చొకోట్ - క్షేమం, 
# కాండి - కొడుకు, 
# పేడి - కూతురు,
# కరుమ్ - దగ్గర,
# లంగ్ - దూరం, 
# పోడ్ దరి - సాయంకాలం, 
# జోప్(కూర్క్)- నిద్ర, 
# తరస్ - పాము, 
# పెర్స - పెద్ద, 
# యేర్ - నీరు, 
# గాటో - అన్నం,
# కై కాల్ - కాలు చేతులు,
#  మంత - ఉంది, 
# సిల్లె - లేదు, 
# పొరోల్ - పేరు, 
# బత పొరోల్? - ఏమిపేరు?,
# గాటో తిత్తికీ ?- అన్నం తిన్నవా?
## పుస్తకాలు
thumb|'''గోండు భాషలో  మహాభారత పుస్తకం'''
అదిలాబాద్ జిల్లా మావల మండలం వాఘాపూర్ గ్రామానికి చెందిన తొడసం కైలాష్ ఆను ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల(ఇంద్రవెల్లి మండలం, గౌరా పూర్ గ్రామం)లో పనిచేస్తున్న ఉపాధ్యాయుడు గిరిజనుల అభివృద్ధి కొరకు గోండు భాష లోకి తెలుగు లిపిలో  పుస్తకాలు రాశాడు.
# **పండోక్న  మహా భారత్ కథ**: 18 పర్వాలు, 272 పేజీలు. రామకృష్ణ మఠం వారు 5 సంపుటాలలో వెలువరించిన బాలల మహా భారతాన్ని గోండు భాష లోకి అనువదించారు. మహాభారతాన్ని గిరిజనులకు చేరువ చేయడానికి ఈ ప్రయత్నం చేశారు.
# **సద్ విచార్**: పిల్లలు, యువతలో మంచి ఆలోచనలు కలిగించడానికి రాశారు.
# **వేలిత పాట** : గోండుల సంస్కృతి‌ గురించి మైఖెల్ యొర్క్ రాసిన పుస్తకం

## బయటి లంకెలు
*గోండు భాష పుస్తకాలు

## మూలాలు

వర్గం:భారతీయ భాషలు
వర్గం:గిరిజన భాషలు
జాగర్లమూడివారిపాలెం

**జాగర్లమూడివారిపాలెం** ప్రకాశం జిల్లా, జే.పంగులూరు మండలంలోని రెవెన్యూయేతర గ్రామం

## గ్రామం పేరు వెనుక చరిత్ర
### పేరెలా వచ్చింది
1802 ప్రాంతంలో బల్లికురవ మండలం గుంటుపల్లి గ్రామం నుండి జాగర్లమూడి రామయ్య, వెంకయ్య, సుబ్బన్న సోదరులు ఈ ప్రాంతానికి తరలి వచ్చారు. అప్పటి జమీందారుల ఆసరాతో ఇక్కడ నివాసాలు ఏర్పాటుచేసుకొని వ్యవసాయం చేసేవారు. వీరి తరువాత మరికొన్ని కుటుంబలు ఇక్కడకు తరలి వచ్చినవి. 1840 ప్రాంతంలో రామయ్య చెరువును తవ్వించి భవిష్యత్తులో దాని అభివృద్ధికి కొంత మాన్యం ఏర్పాటు చేశారు. దాంతో ఈ గ్రామాన్ని అప్పట్లో 'జాగర్లమూడి వారి ఊరు" గానూ, చెరువును "జాగర్లమూడి రామన్న కుంట గానూ పిలిచేవారు. కాలక్రమేణా ఈ గ్రామం జాగర్లమూడివారిపాలెంగా నామాంతరం చెందినది. [2]

## రవాణా సౌకర్యాలు:
ఈ గ్రామానికి అన్ని రవాణా మార్గములు బాగానే ఉన్నాయి.

## గ్రామంలో విద్యా సౌకర్యాలు
ఈ వూరిలో 1 నుండి 5 వరకు మాత్రమే స్కూలు ఉంది. తరువాత చదువులకు ప్రక్క ఊరిపై ఆధారపడవలసి ఉంది.
## గ్రామ పంచాయతీ
#1995 లో ముప్పవరం పంచాయతీలో అంతర్భాగంగా ఉన్న ఈ గ్రామం, 1996లో ప్రత్యేక పంచాయతీగా ఏర్పడింది. మొదటి సర్పంచిగా ధూళిపాళ్ళ సీతారాములు విజయం సాధించారు.
#కీ.శే.ధూళిపాళ్ళ వెంకటేశ్వర్లు, మాజీ సర్పంచ్. 
#2013 జూలైలో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో, శ్రీమతి జాగర్లమూడి వెంకయమ్మ, సర్పంచిగా ఎన్నికైనారు. ఉపసర్పంచిగా తెలగతోటి రాధాకృష్ణమూర్తి ఎన్నికైనారు.

## దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు
### శ్రీ మహా గణపతిస్వామివారి ఆలయం
ఈ ఆలయాన్ని 8 లక్షల రూపాయల గ్రామస్తుల విరాళాలతో సుందరంగా నిర్మించారు. 2016, నవంబరు-13వతేదీ ఆదివారం ఉదయం 9-10 గంటల మధ్య వైభవంగా నిర్వహించెదరు. అనంతరం అన్నప్రసాద వితరణ చేసెదరు.

ఈ గ్రామ సమీపములో, దాతల విరాళాలతో, 2015, మార్చి-25వ తేదీ బుధవారం నాడు, శ్రీవారి నామాల ప్రతిష్ఠా కార్యక్రమం వేడుకగా నిర్వహించారు. అనంతరం, విచ్చేసిన భక్తులకు అన్నప్రసాద వితరణ చేసారు. స్థానికులు శ్రీ జాగర్లమూడి మల్లిఖార్జునరావు, సూర్యప్రకాశరావు, తమ తల్లిదండ్రులు శ్రీమతి సుబ్బమ్మ, శ్రీ నారయ్యల ఙాపకార్ధం, ఒకటిన్నర లక్షల రూపాయలతో ఈ నిర్మాణం చేపట్టినారు.

## గ్రామంలో ప్రధానమైన పంటలు
వరి, అపరాలు, కాయగూరలు

## గామంలో ప్రధాన వృత్తులు
వ్యవసాయం, వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు

## గ్రామ ప్రముఖులు
*దూళిపాళ్ళ రమాదేవి గుంటూరు జిల్లా సిపియం మొదటి మహిళా కార్యదర్శి
## మూలాలు


## వెలుపలి లంకెలు
యవలు

**యవలు** ఒక గడ్డి జాతిమొక్క. దీన్ని బార్లీ అనే ఇంగ్లీషు మాటతో ఎక్కువగా పిలుస్తారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా సమశీతోష్ణ వాతావరణంలో పండించే ప్రధాన ధాన్యపు రకం ఇది. మానవుడు సాగు చేసిన మొదటి ధాన్యాలలో ఇదొకటి, ముఖ్యంగా యురేషియాలో 10,000 సంవత్సరాల క్రితమే దీన్ని పండించారు. బార్లీని జంతువులకు మేతగా, బీరు వంటి స్వేదన పానీయాలకు అవసరమైన పులియబెట్టిన పదార్థాల వనరుగాను, వివిధ ఆరోగ్య ఆహారాలలో ఒక భాగంగానూ ఉపయోగిస్తారు. దీన్ని సూప్ లలోను, బార్లీ రొట్టెలోనూ ఉపయోగిస్తారు.

2017 లో 14.9 కోట్ల టన్నుల ఉత్పత్తితో మొక్కజొన్న, బియ్యం, గోధుమల తరువాత బార్లీ ప్రపంచవ్యాప్తంగా నాల్గవ స్థానంలో ఉంది.

బార్లీ ప్రసక్తి ఋగ్వేదంలోను ఇతర గ్రంథాల్లోనూ అనేకసార్లు వస్తుంది. హరప్పా నాగరికతలో 5700–3300 సంవత్సరాల క్రితం బార్లీ సాగు జాడలు కనుగొన్నారు.

బార్లీ గింజలు ఆరోగ్యానికి చాలా మంచిది, రక్తపోటు, కొలెస్ట్రాల్, అధిక బరువుని తగ్గించేస్తుంది.పిల్లలకి బార్లీ నీరు పట్టించడం వల్ల మలబద్ధకం వంటి సమస్యలు ఉండవు.

## మూలాలు


వర్గం:పోయేసి
వర్గం:ధాన్యాలు
చలనం

**చలనం** లేదా **కదలడం** అనగా ఒక జీవులు లేదా వస్తువుల స్థానంలో మార్పుచెందడం అనగా స్థానభ్రంశం.

అతి చిన్న సూక్ష్మజీవుల నుండి ఖగోళంలోని అతి పెద్ద గ్రహాల వరకు అన్నీ నిరంతరం కదులుతూ ఉంటాయి.

## రకాలు
* సరళరేఖా చలనం
* **సరళ హరాత్మక చలనం** : ఒక వస్తువు స్థిర పథంలో ఉంటూ, దాని త్వరణం దాని స్థానబ్రంశానికి అనులోమానుపాతంలోను, విరామ స్థానం వైపుగాను ఉండేటట్లుగా, ముందుకి, వెనుకకి ఉంటే, ఆ వస్తువు "సరళ హరాత్మక చలనం" చేస్తున్నదని అంటాము.
* బ్రౌనియన్ చలనం
* వర్తులాకార చలనం
* ప్రకంపనం
* **స్థానాంతర చలనం**: ఒక వస్తువు నిర్థిష్ట కాలవ్యవథిలో ఒక ప్రదేశం నుండి వేరొక ప్రదేశానికి చలనం చేయటాన్ని స్థానాంతర చలనం అంటారు.
* **డోలాయమాన చలనం**: ఒక వస్తువు ఒక స్థిర బిందువు నుండి ఇరువైపులా డోలనాలు చేసే చలనాన్ని డోలాయమాన చలనం అంటారు. దీనినే కంపన చలనం అని కూడా అంటారు.

## చలనచిత్రాలు

కదిలే చిత్రాలు లేదా చలనచిత్రాలు ఆధునిక కాలంలో సినిమా అంటున్నాము. ప్రాచీన కళల్*వాలు పాఠ్యం*లోని చిత్రపటాలు కదలకుండా స్థిరంగా ఉంటాయి. వానితో పోలిస్తే వీనిలో చలనం ఉంటుంది.

## చలనాంగాలు
చలనానికి ఉపయోగపడే అవయవాలు చలనాంగాలు. 
*మానవులలో, ఇతర జంతువులలో కాళ్ళు చలనాంగాలు.
*అమీబా వంటి కొన్ని ఏకకణ జీవులలో మిధ్యాపాదాలు (Pseudopodia) చలనాంగాలు.
*బాక్టీరియా వంటి సుక్ష్మక్రిములలో కశాభాలు (Flagella) చలనాంగాలు.
*చేపలు మొదలైన జలచరాలలో తోక ముఖ్యమైన చలనాంగం. ఇవి ఈదుకొని ముందుకు కదులుతాయి.
*పక్షులు మొదలైన గాలిలో ఎగిరే జీవులకు రెక్కలు చలనాంగాలు. ఇవి భూమి మీదనుండి గాలిలోకి ఎగరడానికి, ఎగురుతుండగా వాటి దిశను మార్చుకోడానికి దిగడానికి కూడా ఉపయోగపడతాయి.

వర్గం:శరీర ధర్మ శాస్త్రము
వర్గం:చలనం
న్యాయం

* **న్యాయం** న్యాయ శాస్త్రం ప్రకారం తప్పొప్పులలోని నిజాలను నిర్ధారించేది. దీనికి వికృతి నాయము. ఇది ఇక్కడ చర్చనీయాంశం. 

* న్యాయం గురించి వాదించేవారు న్యాయవాదులు. వారి వాదనలను విని న్యాయాన్ని నిర్ధారించేవారు న్యాయమూర్తులు. ఈ ప్రక్రియ జరిగే ప్రదేశాలు న్యాయస్థానాలు.

* అలాగే న్యాయం అనునది నీతి శాస్త్రానికి సంబంధించినది కూడా. నీతి, సత్యం, హేతువులు, చట్టం, ప్రకృతినియమం, సమానత్వం మొదలగు అంశాలపై ఆధారపడిన ఒక నీతి అంగము. 

* సంస్కృతన్యాయముల అనగా సంస్కృత లోకోక్తులు. ఇవి తెలుగు సామెతలు వంటివి. 

## న్యాయస్థానాలు
న్యాయస్థానాలు వివిధ స్థాయిలలో పనిచేస్తాయి.
*ప్రధాన న్యాయస్థానం (హైకోర్టు)
*అత్యున్నత న్యాయస్తానం (సుప్రీం కోర్టు)
*అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం

## గ్రామ న్యాయస్థానాలు
2002లో అత్యున్నత న్యాయస్తానం (సుప్రీం కోర్టు) ఇచ్చిన తీర్పు ప్రకారం దేశంలో 2007 నాటికి ప్రతి 10 లక్షల మందికి 50 మంది జడ్జీలు ఉండాలి.ఈ లెక్కన ఇప్పటి జనాభా ప్రకారం చూస్తే దేశవ్యాప్తంగా 50 వేల జడ్జీలు ఉండాలి. ఇప్పుడున్నది కేవలం 16వేల మంది మాత్రమే.2009లో గ్రామ న్యాయాలయాల బిల్లుకు ఆమోదం లభించింది.దేశవ్యాప్తంగా 6 వేల గ్రామీణ న్యాయాలయాలను ఏర్పాటు చేయాల్సి ఉంది. పేదలకు వారి ఇంటి గడపవద్దే న్యాయం అందించడమే ఈ చట్టం ప్రధాన లక్ష్యం. కొత్త కేసులతోపాటు కింది కోర్టుల నుంచి కూడా కొన్ని కేసులను గ్రామీణ న్యాయాలయాలకు తరలించాలన్న ప్రతిపాదన చట్టంలో ఉంది. వీటి పరిధిలోకి వచ్చే పాత కేసులన్నింటినీ బదిలీ చేస్తే కోర్టులపై భారం తగ్గుతుంది.గ్రామీణ న్యాయాలయాలను కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు రెండూ కలిసి ఏర్పాటు చేయాలి. మొదట మౌలిక సదుపాయాలు, ఏడాదిపాటు నిర్వహణకు కొంత మొత్తాన్ని కేంద్రం భరిస్తుంది. మొదట కాస్త పెద్ద పంచాయతీ, లేదంటే కొన్ని పంచాయతీలను కలిపిగానీ ఒక్కో గ్రామ న్యాయాలయం ఏర్పాటు చేయాలి. అక్కడి పరిస్థితులనుబట్టి అదనంగా మరొకటి ఏర్పాటు చేయాలనుకుంటే ప్రధాన న్యాయస్థానం (హైకోర్టును) సంప్రదించి నోటిఫికేషన్‌ జారీ చేయవచ్చు. ప్రధాన న్యాయస్థానం (హైకోర్టును) సంప్రదించి న్యాయాధికారిని గవర్నరు నియమిస్తారు. మేజిస్ట్రేట్‌ నియామకానికి గల అర్హతలే న్యాయాధికారిగా నియమితులయ్యే వ్యక్తికీ ఉండాలి. కేవలం చట్టాల పరిధిలోనే పనిచేయకుండా సహజ న్యాయసూత్రాలకు అనుగుణంగా పనిచేయాలన్న నిర్ణయం ఈ చట్టంలో కీలకాంశం. ఆస్తి కొనుగోలు, కాలువ నీరు వినియోగంలో వివాదాలు, కనీస వేతనాల చట్టం, వ్యవసాయ భూమి భాగస్వామ్య వివాదాలు తదితరాలు గ్రామ న్యాయాలయాల పరిధిలోకి వస్తాయి. సివిల్‌ కేసులను తొలుత రాజీ మార్గంలో పరిష్కరించేలా ఇవి చొరవ చూపాలి. గ్రామీణ న్యాయాలయాలు ఇచ్చే తీర్పులపై ఒకే అప్పీలు ఉంటుంది. క్రిమినల్‌ కేసులను తీర్పు వెలువడిన 30 రోజుల్లో అసిస్టెంట్‌ సెషన్స్‌ జడ్జి వద్ద అప్పీలు చేసుకోవాలి. వీరు ఇచ్చిన తీర్పులపై తదుపరి అప్పీళ్లు ఉండవు. దీనివల్ల పైకోర్టులపై మళ్లీ ఒత్తిడి పెరిగే అవకాశం ఉండదు.

## గ్రామీణ ప్రాంతాలలో. ఇప్పుడు తాతలు ముత్తాతలు అప్పటి వారి దగ్గర ఆస్తులు

భూమి భూమి ఆస్తులు కొన్నారు ఇప్పటికీ మూడు నాలుగు తరాలు అయినా కొన్న వారి బిడ్డలకు మనుమలకు భూమి పట్టలు కాలేదు. ఇప్పుడు న్యాయవ్యవస్థలో  గ్రామంలో ప్రజలను విచారించి వాళ్ల దగ్గర భూమి కొన్నారా లేదని నిర్ధారణ అయిన తర్వాత ప్రజల పక్షాన న్యాయం జరిపి వాళ్లకు భూమి పట్ట చేయాలి. దీనికి ఒక కాల పరిమితి పెట్టాలి ఐదు సంవత్సరాలు ప్రభుత్వం నడిపిస్తే. రెండున్నర సంవత్సరాలకు ఒకసారి. రెండు నెలల టైం వ్యవధి ఇచ్చి పట్టాలు చేస్తే. భూమి తగాదాలు ఉండవు ఆ వ్యవస్థకు నమస్కరించుచున్నాను జై భీమ్ జై జై భీమ్ 

వర్గం:న్యాయ శాస్త్రము
విస్ఫోటం

[right|thumb|250px|ఒక [:en:airshow|ఏర్ షో లో గేసోలిన్ బాంబులు జారవిడిచి, సృష్టించిన ప్రేలుళ్ళు.]] 
**విస్ఫోటం** లేదా **ప్రేలుడు** (పేలుడు) (Explosion) అంటే కొన్ని పదార్ధాలు ఒక్కసారిగా ఘనపరిమాణము పెరిగి పెద్ద శబ్దంతో అధిక శక్తిని విడుదల చేసే ప్రక్రియ. వివిధ రకాల బాంబులు, కొన్ని రసాయన పదార్ధాలు, వాయువులు ఇలా పేలే లక్షణాన్ని కలిగివుంటాయి. వీటి మూలంగా విడుదలైన శక్తి తరంగాలు, వేడి, వాయువుల ఆధారంగా విపరీతమైన ఆస్తి, ప్రాణ నష్టం జరుగుతుంది.

## పేలుళ్ళలో రకాలు
### ప్రకృతిసిద్ధమైనవి
విస్ఫోటాలు ప్రకృతిలో కూడా జరుగుతాయి. వీనిలో అగ్నిపర్వతాలు అతి ముఖ్యమైనవి. మాగ్మాలో కరిగియున్న వాయువులు దీనికి ప్రాధానమైన కారణము. లావా పైకి వస్తున్నప్పుడు ఈ వాయువులు బయటకు వచ్చి ఒకేసారి శక్తివంతమైన పేలుడు సంభవిస్తుంది.

### రసాయనమైనవి
కృత్రిమంగా జరిగే విస్ఫోటాలలో రసాయనికమైనవి అతి సామాన్యమైనవి. గన్ పౌడర్ అన్నింటి కన్నా ముందుగా ఉపయోగంలోకి వచ్చింది. నైట్రోసెల్యులోజ్ (1865), డైనమైట్ (1866) 19 వ శతాబ్దంలోని ముఖ్యమైన ప్రేలుడు పదార్ధాలు.

### అణుసంబంధమైనవి
అణ్వాయుధాలు ముఖ్యంగా అణువుల యొక్క విచ్ఛిత్తి వలన ఉత్పన్నమైన అపారమైన శక్తిని ఉపయోగిస్తాయి. అణుబాంబులు అత్యంత శక్తివంతమైనవి. ఇవి కొన్ని నగరాల్ని క్షణాల్లో నాశనం చేయగలవు.

### విద్యుచ్ఛక్తి
అధిక వోల్టేజీ విద్యుత్తు వాహకాల మధ్య ఏర్పడిన లోపాల మూలంగా ఏర్పడిన ఆర్క్ ల మూలంగా అధిక శక్తివంతమైన లోహాలు, ఇన్సులేషన్లు మొదలైనవి కరిగిపోతాయి. ట్రాన్స్ ఫార్మ్ లలో జరిగే ప్రేలుడ్లు ఇలాంటివి.

### అంతరిక్షంలో
విశ్వంలో సంభవించిన అతి శక్తివంతమైన విస్ఫోటం సుపర్ నోవా పేలుడు. గ్రహాలన్నీ మహా విస్ఫోటం నుండి జన్మించాయని ఒక ప్రతిపాదన.

సుర్యుని ఉపరితలం మీద, ఇతర నక్షత్రాల మీద జరిగే పేలుళ్ళు ఇలాగే చాలా శక్తివంతమైనవి. ఇవి విపరీతమైన ఉష్ణాన్ని, కాంతిని విడుదల చేస్తాయి.

### యాంత్రికమైనవి
అధిక ఒత్తిడిలో నిలవచేయబడిన వాయువుల సిలెండర్లు పేలడం యాంత్రికమైనవిగా పరిగణిస్తారు. అయితే సిలెండర్ లో ఉన్న వాయువును బట్టి కూడా వీటి ప్రమాదాలు మారతాయి. వంట గ్యాస్ (మీథేన్) సిలెండర్ పేలుడు కొంత వరకు యాంత్రికమైనవి. అయితే అగ్నిప్రమాదంతో కలిసినప్పుడు ఇవి ఇంకా ప్రమాదంగా పరిణమిస్తాయి. ప్రొపేన్ సిలెండర్ పేలినప్పుడు కూడా ఇలాంటి ప్రమాదం జరుగుతుంది.
## బాంబుల్ని నిర్వీర్యం చేసే [[రోబో]] లు
యుద్ధ క్షేత్రాల్లో రహదారుల వెంబడి అమర్చిన బాంబుల్ని, బాంబు నిర్వీర్యక సిబ్బంది చేతి కదలికల్ని రోబోలు అనుకరించి బాంబును నిర్వీర్యం చేస్తాయి. బాంబు నిర్వీర్యక దళం బాంబు అమర్చిన ప్రాంతానికి తగినంత దూరంలో ఉంటారు. దీంతో ప్రమాదం బారిన పడే అవకాశం ఉండదు. 20 సూక్ష్మ మోటార్ల సాయంతో రోబో పనిచేస్తుంది. (ఈనాడు19.10.2009)
మండలి వెంకటకృష్ణారావు

**మండలి వెంకట కృష్ణారావు** (ఆగస్టు 4, 1926 - సెప్టెంబర్ 27, 1997) అవనిగడ్డ శాసనసభ నియోజకవర్గం నుంచి 1972 లో ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికైన శాసన సభ్యుడు, గాంధేయవాది. మాజీ రాష్ట్రమంత్రి మండలి బుద్ధప్రసాద్ ఈయన కుమారుడు. 1938 ఆగస్టు 4 న కైకలూరు మండలం పల్లెవాడలో జన్మించారు. వీరి స్వస్థలం నాగాయలంక మండలంలోని భావదేవరపల్లి గ్రామం.

1926 ఆగస్టు 4న కృష్ణా జిల్లా కైకలూరు తాలూకా, పల్లెవాడ గ్రామంలో మండలి వేంకట కృష్ణారావు ‘దివిసీమ గాంధీ’గా ప్రజల మన్ననలనందుకున్నారు. 1997 సెప్టెంబర్ 27న తుదిశ్వాస విడిచారు. ‘బాధలలో ఉన్న వారిని మనమే ముందు వెల్లి ఓదార్చాలని’ వారు ఆచరించి చెప్పిన మాటలు దివిసీమ ప్రజలకు భగవద్గీతలా వినిపిస్తూనే ఉంటాయి.

మండలి వేంకట కృష్ణారావు కృషి వల్లే దివిసీమలోని నిరుపేదలకు బంజరు భూములను పంచె కార్యక్రమం 1955లో ప్రారంభమైంది. 15 వేల ఎకరాల బంజరు భూములను పేదలకు పంచారు. 1974 లో ఆయన విద్యా – సాంస్కృతిక వ్యవహారాల మంత్రిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. 1975 రాక్షస నామ సంవత్సరం ఉగాదినాడు ప్రథమ ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలను హైదరాబాద్ లో ఘనంగా నిర్వహించారు. కార్యక్రమ నిర్వహణ కమిటీకి మండలి వెంకట కృష్ణారావు కార్యనిర్వాహక అధ్యక్షునిగా వ్యవహరించారు. ‘అంతర్జాతీయ తెలుగు కేంద్రం’ సంస్థను 1975లో నాటి భారత రాష్ట్రపతి ఫక్రుద్దీన్ అలీ అహమ్మద్ ప్రారంభించారు. మండలి వేంకటకృష్ణారావు ఈ సంస్థకు ప్రథమ అధ్యక్షులుగా వ్యవహరించారు.

ప్రథమ ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల కార్యనిర్వాహక అధ్యక్షులుగా, అంతర్జాతీయ తెలుగు కేంద్రం ప్రథమ అధ్యక్షులుగా వ్యవహరించిన మండలి వేంకట కృష్ణారావు కృషిని గుర్తించి దివంగత ముఖ్యమంత్రి వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి అంతర్జాతీయ తెలుగు కేంద్రం పేరును ‘మండలి వెంకట కృష్ణారావు అంతర్జాతీయ తెలుగు కేంద్రం’గా మార్చారు. దివిసీమ లోని పులిగడ్డ – పెనుమూడి వంతెనకు మండలి వేంకట కృష్ణారావు పేరు పెట్టారు.

## శత జయంతి ఉత్సవాలు (1926-2026)
మండలి వెంకటకృష్ణారావు గారి శత జయంతి ఉత్సవాలు ఆగస్టు 4, 1925 న విజయవాడ తుమ్మలపల్లి కళా క్షేత్రంలో ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు గారి సమక్షంలో ఘనంగా ప్రారంభమయ్యాయి. 

## మూలాలు


## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:కృష్ణా జిల్లా రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:1926 జననాలు
వర్గం:1997 మరణాలు
వర్గం:స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
వర్గం:2వ లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:తెలుగు భాషాభిమానులు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా నుండి ఎన్నికైన శాసన సభ్యులు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లాకు చెందిన రాష్ట్ర మంత్రులు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు
స్థానం

**స్థానం** లేదా **స్థలం (ప్రదేశం)** మొదలైనవి ఒక నిర్ధిష్టమైన గుర్తించదగినది. వీని ఆధారంగా చాలా విషయాలు తెలుస్తాయి. స్థానికులు అనగా ఒక ప్రాంతానికి చెందినవారు. ఒక ఊరిలో చాలాకాలంగా నివసించేవారు ఆ ఊరికి స్థానికులుగా భావిస్తారు. వారు నివసించే ప్రాంతానికి చెందిన సంస్థలను స్థానిక సంస్థలుగా పరిగణిస్తారు.

## భాషా విశేషాలు
తెలుగు భాషలో స్థానమునకు వివిధ ప్రయోగాలున్నాయి. స్థానముపని నామవాచకంగా. A place, situation, spot, site, ground, space, a home, abode, position, post, dignity, స్థలము, ప్రదేశము, పదము, ఉనికిపట్టు అని అర్ధాలున్నాయి. త్రిస్థానములు three shrines; these are ద్రాక్షారామము, భీమేశ్వరము, శ్రీశైలము. "ధరణీశ యెల్ల తీర్థంబులు చూచుచు వెలసిన త్రిస్థానములకు నేగి." ఆయన నాకు పితృస్థానమున నున్నాడు he is in the place of my father. ఏకస్థానము the unit's place, any number under ten. దశస్థానము the ten's place. శతస్థానము the hundred's place. స్థానికము adj. Local, belonging to a place. స్థల సంబంధమైన. స్థానికుడు n. A warden, a beadle. గుడిమణియగాడు, గుడిపారు పత్తెకాడు. స్థానికులు the servants in a temple. గుడి పరిజనము. "స్థానిక వ్యూహంబు వెంటరా నవ్వైకుంఠు సేవించి.", "తనదు ప్రాతందలమున్ స్థానికుడొసంగి పనుప." స్థానీయము n. అనగా A city, a town, పట్టణం.

స్థలము, స్థళము లేదా స్థలి n. అనగా A place, spot, locality, region, district, స్థానము, ప్రదేశము, పట్టు. Room, space. ఉదా: పరస్థలము a foreign or strange place. పరస్థలపువాడు a person from another place. స్థల పురాణము n. A legend associated with a particular place, పుణ్యక్షేత్ర మాహాత్మ్యము. స్థల మాహాత్మ్యము n. The influence of a place. క్షేత్రప్రభావము.

## శాస్త్ర విశేషాలు
* స్థానభ్రంశం (Displacement) శుద్ధ గతిక శాస్త్రం ఒక స్పష్టమైన విషయం.
* **ప్రస్థానం** అంటే చలనం, గమనం లేదా ప్రయాణం.
* క్రీడారంగంలో, పోటీ పరీక్షలలో వ్యక్తులు గెలిచిన ఆటలు, పొందిన మార్కులు ఆధారంగా వారి స్థానాన్ని (Position or Rank) నిర్ధారిస్తారు.
* భౌతిక శాస్త్రంలో ఒక ఉష్ణోగ్రత వద్ద పదార్ధాల స్థితిలో మార్పువచ్చిన నిర్ధిష్ట స్థానాన్ని ఆ పదార్థం యొక్క ముఖ్యమైన లక్షణంగా గుర్తిస్తారు. ద్రవ, ఘన పదార్ధాల మాధ్యమాన్ని ద్రవీభవన స్థానం లేదా ఘనీభవన స్థానం సూచిస్తే, ద్రవ, వాయు పదార్ధాల మాధ్యమాన్ని బాష్పీభవన స్థానం తెలియజేస్తుంది.
* జీవ శాస్త్రంలో ఒకే ప్రదేశానికి అతుక్కొని జీవించే జీవులను స్థానబద్ధ జీవులు అంటారు.

## మూలాలు

వర్గం:భౌతిక విషయములు

zh-yue:地方
పెనం

**పెనం** (ఆంగ్లం **frying pan**, **frypan**, or **skillet**) ఒక విధమైన వంటపాత్ర. వీనిలో చపాతీ, రొట్టె, దోసెలు, ఆమ్లెట్లు, అట్లు వేసుకుంటారు. కొన్ని రకాల వేపుడు కూరలు ఇందులో చేస్తారు. ఇది సుమారు 20 నుండి 30 సెం.మీ. వ్యాసం కలిగివుండి లోపలి భాగం చదునుగా ఉంటాయి. వీనికి మూత వుండదు.

సాంప్రదాయకంగా పెద్ద పెనాలు పోత ఇనుము (cast iron) తో తయారుచేస్తారు. అయితే మనం ఇంటిలో ఉపయోగించే పెనాలు అల్యూమినియం, స్టెయిన్ లెస్ స్టీలుతో తయారుచేస్తారు. కొన్నింటికి లోపలి తలంలో టెఫ్లాన్ (Teflon) పూత వేస్తున్నారు. దీని మూలంగా అడుగు అంటుకోకుండా ఉంటుంది. మరికొన్నింటికి అడుగు భాగంలో రాగి పూత వేస్తున్నారు. దీని మూలంగా పాత్ర తొందరగా వేడెక్కుతుంది.

*పెనం మీద నుండి పొయ్యి లోకి - సామెత.సామెతకు వివరణ: పెనం మీద నుండి పొయ్యిలో పడ్డట్టయింది. అనగా ఒకడు పెనంమీద పడ్డానని బాదపడుతుంటే..... అక్కడినుండి పొయ్యిలోకె పడ్డాడట. అనగా ఒక చిన్న కష్టంలో నుండి పెద్ద కష్టంలోకి వెళ్ళడమన్నమాట.

వర్గం:గృహోపకరణాలు
ఠాట్

[thumb|హిందుస్థానీ సంగీతము, [తబలా.]]
**ఠాట్‌** హిందుస్తానీ సంగీతంలో ఒక రకమైన సంగీత కొలమానం. హిందీలో ఠాట్ అని మరాఠీలో థాట్ అనీ అంటారు. ఠాట్ అనేది రాగం కాదు. దీంతో రాగాన్ని సృజిస్తారు. ఒక ఠాట్ నుండి అనేక రాగాలు ఉద్భవించవచ్చు. ఠాట్ లో ఏడు స్వరాలుండాలి. ఈ స్వరాలు వాటి సహజ క్రమంలో ఉండాలి. అంటే స తరువాత రి, తరువాత గ, మ,.. ఇలాగ. 20 వ శతాబ్దంలోని గొప్ప హిందుస్తానీ సంగీతజ్ఞులలో వొకడైన విష్ణు నారాయణ్ భాత్ఖండె (1860 - 1936) ఠాట్‌లను సృజించాడు. 

## పది ఠాట్‌లు
హిందుస్తానీ రాగాలన్నీ పది ఠాట్‌ల పైనే ఆధారపడి ఉంటాయని భాత్ఖండె చెప్పాడు. అవి: 1.మార్వా 2.బిలావల్ 3.కాఫి 4.ఖమాజ్ 5.కల్యాణ్ 6.భైరవి 7.భైరవ్ 8.పూర్వి 9.అసావేరి 10.తోడి. ఉదాహరణకు, *రాగ్ పురియా, ధనశ్రీ, రాగ్ శ్రీ* లు పూర్వి ఠాట్‌కు చెందుతాయి. అలాగే మాల్‌కౌంస్ రాగము భైరవి ఠాట్‌కు, దర్బారి కానడా రాగం అసావేరి ఠాట్‌కు చెందుతాయి. పైన ఉదహరించిన ప్రతి ఠాట్‌ పేరుతో ఒక రాగం కూడా ఉండొచ్చు.

1. **మార్వా రాగం** : ఇది మార్వా ఠాట్ కు చెందిన రాగం. స్వరాలు - స రి గ మ ద ని . ఇందులో తీవ్ర మధ్యమ్ (మ) , కోమల రిషభ్ (రి) లు ఉంటాయి. మిగతా నాలుగు స్వరాలన్నీ శుద్ధ స్వరాలే.

* ఈ రాగ లక్షణాలున్న రాగాలన్నీ మార్వా ఠాట్‌ పరిగణలోకే వస్తాయి.

2.**బిలావల్ రాగం** : ఇది బిలావల్ ఠాట్ కు చెందిన రాగం. ఇది ప్రాత: కాల రాగం. స్వరాలు - స రి గ మ ప ద ని. అన్నీ శుద్ధ స్వరాలే.
* ఈ రాగ లక్షణాలున్న రాగాలన్నీ బిలావల్ ఠాట్‌ పరిగణలోకే వస్తాయి. 

3. **కాఫి రాగం** : ఇది కాఫి ఠాట్ కు చెందిన సాయంకాల రాగం. స్వరాలు - స రి గ మ ప ద ని. గాంధార్ (గ), నిషాద్‌ (ని) లు కోమలములు. మిగతావి శుద్ధ స్వరాలు.
* ఈ రాగ లక్షణాలున్న రాగాలన్నీ కాఫి ఠాట్‌ పరిగణలోకే వస్తాయి.

4. **ఖమాజ్ రాగం** : ఇది ఖమాజ్ ఠాట్ కు చెందిన సాయంకాల రాగం. ఇందులో నిషాదము (ని) కోమల శుద్ధ స్వరాలు.
* ఈ రాగ లక్షణాలున్న రాగాలన్నీ ఖమాజ్ ఠాట్‌ పరిగణలోకే వస్తాయి.

5. **కల్యాణ్ రాగం** : ఇది కల్యాణ్ ఠాట్ కు చెందిన సాయంకాల రాగం. స్వరాలు - స రి గ మ ప ద ని. ఐదు స్వరాలు ఆరోహణ, ఏడు 
స్వరాలు అవరోహణ ; తీవ్ర మధ్యమ్; మిగతావన్నీ శుద్ధ స్వరాలు
* ఈ రాగ లక్షణాలున్న రాగాలన్నీ కల్యాణ్ ఠాట్‌ పరిగణలోకే వస్తాయి.

6. **భైరవి రాగం** : ఇది భైరవి ఠాట్ కు చెందిన ఉదయకాల రాగం. స్వరాలు - స రి గ మ ప ద ని. రిషభము (రి) , గాంధారము (గ) , దైవతము (ద) , నిషాదము (ని) కోమల స్వరాలు; శుద్ధ మధ్యమ్.
* ఈ రాగ లక్షణాలున్న రాగాలన్నీ భైరవి ఠాట్‌ పరిగణలోకే వస్తాయి.

7. **భైరవ్ రాగం** : ఇది భైరవ్ ఠాట్ కు చెందిన రాగం. ఇది ప్రాత: కాల రాగం. స్వరాలు - స రి గ మ ప ద ని. రిషభము (రి) , దైవతము (ద) కోమలములు. మిగతావన్నీ శుద్ధ స్వరాలు.
* ఈ రాగ లక్షణాలున్న రాగాలన్నీ భైరవ్ ఠాట్‌ పరిగణలోకే వస్తాయి. 

8. **పూర్వి రాగం** : ఇది పూర్వి ఠాట్ కు చెందిన రాగం. ఇది సంధిప్రకాశ రాగం. అంటే సంధ్య వేళలో పాడే రాగం. స్వరాలు - స రి గ మ ప 
ద ని. రిషభము (రి), దైవతము (ద) కోమల స్వరాలు. మధ్యమము (మ) తీవ్రము, శుద్ధము. గాంధారము (గ), 
నిషాదము (ని) శుద్ధ స్వరాలు. 
* ఈ రాగ లక్షణాలున్న రాగాలన్నీ పూర్వి ఠాట్‌ పరిగణలోకే వస్తాయి. 

9.** అసావేరి రాగం** : ఇది అసావేరి ఠాట్ కు చెందిన ఉదయకాల రాగం. స్వరాలు - స రి గ మ ప ద ని. ఐదు స్వరాలు ఆరోహణ, ఏడు 
స్వరాలు అవరోహణ. గాంధారము (గ) , దైవతము (ద), నిషాదము (ని) కోమల స్వరాలు. మిగతావి శుద్ధ స్వరాలు.
* ఈ రాగ లక్షణాలున్న రాగాలన్నీ అసావేరి ఠాట్‌ పరిగణలోకే వస్తాయి. 

10. **తోడి రాగం** : ఇది తోడి ఠాట్ కు చెందిన రాగం. ఇది ప్రాత: కాల రాగం. స్వరాలు - స రి గ మ ప ద ని. రిషభము (రి) , గాంధారము (గ), దైవతము (ద) కోమలములు; తీవ్ర మధ్యమ్; శుద్ధ్ నిషాద్.
* ఈ రాగ లక్షణాలున్న రాగాలన్నీ తోడి ఠాట్‌ పరిగణలోకే వస్తాయి. 
 
## నోట్స్


## మూలాలు
*
వర్గం:హిందుస్థానీ సంగీతము
చెముడులంక

**చెముడులంక **, తూర్పు గోదావరి జిల్లా, ఆలమూరు మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం.చెముడు లంక గ్రామ జనాభా సుమారు 2000 వరకు వుంటుంది. 

## విద్యా సౌకర్యాలు
### జిల్లా పరిషత్తు ఉన్నత పాఠశాల
గ్రామములోని ఈ పాఠశాల, చుట్టు పక్కల 5 గ్రామాల ప్రజలకు చక్కని విద్యను అందిస్తుంది.

## దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు
### శ్రీ ధనలక్ష్మీ అమ్మవారి ఆలయం
గ్రామములోని ఈ అలయంలోని అమ్మవారి ప్రథమ వార్షికోత్సవం, 2020,సెప్టెంబరు-30వతేదీ,బుధవారంనాడు ప్రారంభమైనవి. అమ్మవారికి పూజలుచేసి, గరగను గ్రామంలో ఊరేగించినారు.    

## మూలాలు
 
## వెలుపలి లింకులు
వర్గం:ఆలమూరు మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు
గంజి

**గంజి** లేదా **అన్నరసము** (Congee) బియ్యము ఉడకబెట్టి వార్చిన నీరు. ఇది చాలా ఆసియా దేశాలలో బలమైన ఆహార పదార్థము. గంజి అనే పదం ద్రవిడ భాషలలో *కంజి* అనే పదం నుండి ఆవిర్భవించింది. వెబ్ స్టర్ ఆంగ్ల నిఘంటువులో *కంజి* భారతదేశం నుండి పుట్టినదని తెలిపారు.

కొన్ని ప్రాంతాలలో గంజి ప్రాథమికంగా ఉదయాన్నే ఆహారంగా భుజించి పనిపాట్లకు వెళతారు. కొంతమంది దీనిని మధ్యాహ్న భోజనానికి మారుగా తింటారు. గంజిని కుండలో కాని కొన్ని రకాల రైస్ కుక్కర్లలో తయారుచేయవచ్చును. గంజిని వేడిగాను, చల్లారిన తర్వాత కూడ త్రాగుతారు.

రాత్రి వండిన అన్నము, వార్చిన గంజిలోనే వేసి రాత్రంతా ఉంచి మరునాటి ఉదయము పెందలకడనే తినిన చాలా రుచిగా ఉండును. చలువచేసి, పైత్యవికారములు, తాపము, దప్పిక, మూత్రదోషములు, మూలశంకలను హరిస్తాయి. దీనిని 'చలిది అన్నము' అంటారు.

కొంత మంది పలుచని గంజిని తెల్లని నూలు వస్త్రాలు బిరుసుగా తయారుచేయడానికి వాడతారు. ఉతికిన తర్వాత దుస్తుల్ని చివరగా ఒకసారి గంజినీటిలో ముంచి ఎండలో ఎండబెడతారు. ఎండిన తర్వాత ఇస్త్రీ చేసుకొంటే చక్కగా నిలబడతాయి. గంజి పొడి (స్టార్చ్) బజారులో దొరుకుతున్నందు వలన దీని వాడకం తగ్గిపోయింది.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* A short article on the health benefits of congee as well as recipe
* Chinese Porridge article and recipe
* Thai Chicken Congee with Prawns & Coriander

వర్గం:ఆహార పదార్థాలు
హిందుస్తానీ సంగీత గాయకులు - ఘరానాలు

**హిందుస్థానీ సంగీత గాయకులు - ఘరానాలు** : హిందుస్తానీ సంగీతంలో ఘరానాలు ఉంటాయి. ఒక్కొక్క ఘరానా ఒక్కొక్క శాస్త్రీయ గాన శైలి, పోకడలను కలిగి ఉంటుంది.

## గ్వాలియర్ ఘరానా
ఇది అన్నిటిలోకెల్లా పురాతనమైంది.ఇందులోని సుప్రసిద్ధ గాయకులు
thumb|250x250px|విష్ణు దిగంబర్ పలుస్కర్, ఇతను హిందుస్తానీ సంగీత విద్వాంసుడు.రఘుపతి రాఘవ రాజారామ్ భజన అసలు వెర్షన్ పాడారు.అతని పేరు మీద విడుదల చేయబడిన భారత పోష్టల్ స్టాంపు చిత్రం
* విష్ణు దిగంబర్ పలుస్కర్, (1872 - 1931) 
* బాలకృష్ణ బల్ చల్ కరంజీకర్, (1849 - 1927)
* పండిట్ ఓంకార్ నాథ్ ఠాకూర్, (1897 - 1967) 
* వీణా సహస్ర బుద్దే 
* మాలినీ రాజూర్కర్
* ఆర్తి నాయక్
* ఆదిత్య మోదక్

## కిరాణా ఘరానా
కురుక్షేత్ర్ లోని కిరాణా, కరీంఖాన్ స్వస్థలం. ఇందులోని ప్రసిద్ధ గాయకులు: అబ్దుల్ కరీంఖాన్, (1872 - 1937) హీరాబాయి బరోడేకర్, బేగం అఖ్తర్, భీమ్‌సేన్ జోషి, గంగూబాయి హంగల్, ప్రభా ఆత్రే లు.

## అత్రౌలి - జయపూర్ ఘరానా

ఇందులో అల్లాదియా ఖాన్ (1855 - 1943), మల్లికార్జున్ మన్సూర్, కేసర్ బాయి కేర్కర్, కిషోరీ అమోంకర్, శ్రుతి సడోలికర్, పద్మా తల్వార్కర్, మోగుబాయి కుర్దికర్, అశ్విని భిడె దేశ్ పాండేలు ప్రముఖులు.

## ఆగ్రా ఘరానా
కొందరు ఈ ఘరానాకు చెందిన గాయకులు.
* ఉస్తాద్ ఫయాజ్ ఖాన్ (1886 - 1950)
* సి.ఆర్.వ్యాస్ 
* ఎస్.ఎన్.రతన్ జన్‌కర్
* జితేంద్ర అభిషేకి
* ఖాదిం హుస్సేన్ ఖాన్ (1907-1993)
* రవి కిచ్లు (1932-1993)
* దేవకి పండిట్
* మధుబంతి బాగ్చి
* లలిత్ జె. రావు
* సుభ్ర గుహ

## పటియాలా ఘరానా
అలీ బక్ష్ (1850 - 1920), ఫతే అలీ ఖాన్ (1850 - 1909) ఈ ఘరానాకు ఆద్యులు.
ఐతే ప్రజల్లోకి తీసికెళ్ళి, దీనికి బాగా ప్రాచుర్యం కలుగజేసిన వాడు ఉస్తాద్ బడేగులాం అలీఖాన్ (1901 - 1969). చాలా గొప్పగా పాడే పండిట్ అజయ్ చక్రవర్తి, పర్వీన్ సుల్తానాలు ఈ ఘరానాకు చెందిన వారే.

## రాంపూర్ - సహస్వాన్ ఘరానా
దీనిని స్థాపించినవాడు ఉస్తాద్ ఇనాయత్ హుసేన్ ఖాన్ (1849 - 1919). 
* గులాం ముస్తఫా ఖాన్, 
* ఉస్తాద్ నిసార్ హుసేన్ ఖాన్ 
* ఉస్తాద్ రాషిద్ ఖాన్
* షన్నూ ఖురానా

## మేవాతి ఘరానా
దీనికి మూలపురుషుడు ఘగ్గె నాజిర్ ఖాన్.ఇందులో ఎక్కువగా విష్ణుతత్వ భజనలను ఆలపిస్తారు. ఇందులోని సుప్రసిద్ధ గాయకులు పండిట్ జస్రాజ్, అతని శిష్యులు సంజీవ్ అభయంకర్, రత్తన్ శర్మ లు.

## భూండీ బజార్ ఘరానా
ఇందులోని ముఖ్య గాయకులు ఉస్తాద్ అమాన్ అలీ ఖాన్, అంజనీబాయి మాల్పేకర్ లు.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
*కల్చర్ ఇండియా డాట్ నెట్ లో హిందుస్థానీ ఘరానాల గురించి సమాచారం 

వర్గం:హిందుస్థానీ సంగీతము
వర్గం:ఘరానాలు
వర్గం:హిందుస్థానీ సంగీత గాయకులు
ఆంధ్ర జాతీయ కళాశాల, మచిలీపట్నం

right|thumb|250px|ఆంధ్ర జాతీయ కళాశాల

## ఆవిర్భావం
**ఆంధ్ర జాతీయ కళాశాల**ను 1910లో కోపల్లె హనుమంతరావు, ముట్నూరి కృష్ణారావు, పట్టాభి సీతారామయ్య స్థాపించారు. ఈ కళాశాల లో ఇంజనీరింగ్ తో సహా లలిత కళలు (డ్రాయింగ్, పెయింటింగ్, నాట్యం), చరిత్ర, ఫిలాసఫీ, భాష సంబంధిత కోర్సులు బోధించేవారు. ప్రమోద్ కుమార్ చటర్జీ, అడివి బాపిరాజు, కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు, వీరంకి వెంకటశాస్తి మొదలైన వారు ఈ కళాశాలలో అధ్యాపకులుగా పనిచేశారు. 

2009 ఫిబ్రవరిలో 100వ ఏట అడుగు పెడుతోంది. శతవార్షికోత్సవాలు ప్రారంభం కావాలి. దీనిని పాలిస్తున్న ఎండోమెంటు డిపార్టుమెంటు వారు ఈ మహా సభలకు పూనుకోవాలి. ప్రతి నెలా గొప్ప సభలు నిర్వహించాలి వచ్చే సంవత్సరానికి రాష్ట్రపతిని పిలిచి గొప్ప సభ జరపాలి. ప్రస్తుతం ఇందులో కృష్ణా విశ్వవిద్యాలయం ఉంది. అందులో ఆంధ్రజాతీయ విద్యా పరిషత్ విద్యా సంస్థలన్నిటినీ విలీనం చేసుకోవాలి. విశ్వవిద్యాలయం ఈ విద్యాసంస్థలన్నిటినీ మరింత అభివృద్ధి చెయగలుగుతుంది. ఎండోమెంటు వారు అభివృద్ధి చేయలేకపోతున్నారు. ఆంధ్ర జాతీయ కళాశాలకు ఈ ఏడు నూరేళ్ళు నిండిపోతాయో, నూరేళ్ళ పండగ చేసుకుంటుందో త్వరలో తేలిపోతుంది. పూర్వ విద్యార్థులు, ఇతరదేశాల అభిమానులు, బందరు పౌరులు, స్వతంత్ర భావ నిరతులు, విద్యా సంస్థల సిబ్బంది పూనుకోవాలి. కాంగ్రెసు వారు పూర్వం స్థాపించిన సంస్థ ఇది, కాంగ్రెసు వారు ఈ విషయం గమనించి దీని బాగుకు కృషి చేయాలి.శతజయంతి నాటికి శిథిలమై 100 ఏళ్ల సాక్షిగా శాశ్వతంగా మూతపడే ప్రమాదంలో పడ్డ ఈ కళాశాలను ప్రభుత్వం తీసుకొని, కొత్త జవజీవాలను అందించాలనేది అందరి ఆకాంక్ష. కృష్ణా యూనివర్సిటీ, జాతీయ కళాశాలను కలిపి అభివృద్ధి చేసేలా ప్రతిపాదనలను ప్రజాప్రతినిధులు బలంగా ముందుకు తీసుకెళ్లాల్సి ఉంది.ఆంధ్రజాతీయ కళాశాల 100 ఏళ్ల క్రితం ప్రారంభమైనప్పుడు వెలుగు వెలిగింది. ఇప్పుడు ఆ వెలుగు ఆరిపోతోంది. 320 ఎకరాల ఆస్తులున్నా కళాశాలకు ఉపయోగపడటంలేదు.గాంధీ, సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణ వంటివారు వచ్చి ఈ కళాశాల ఎప్పటికీ నిలిచిపోవాలని, ఇది దేశానికి గర్వకారణమని పేర్కొన్నారు. కళాశాలను దేవాదాయ శాఖ పరిధి నుంచి ప్రభుత్వం తీసుకోవాలి.కృష్ణా యూనివర్సిటీ ప్రస్తుతం కళాశాల ప్రాంగణంలోనే నడుస్తోంది. ఆస్తులతోపాటు కళాశాలలను కూడా యూనివర్సిటీకి అప్పగించాలనే ప్రతిపాదన ఉంది.ఇప్పటికే కళాశాల ప్రాంగణంలోనే ఉన్న ఐటీసీను తీసుకోవడానికి యూనివర్సిటీ సిద్ధంగా లేదని సమాచారం.

## స్వర్ణోత్సవం
ఆంధ్ర జాతీయ కళాశాల స్వర్ణోత్సవం 1964 సంవత్సరంలో జరిగింది. ఈ సందర్భంగా ప్రముఖుల వ్యాసాలతో 'స్వర్ణోత్సవం' ప్రత్యేక సంచికను ప్రచురించారు. 

## జాతీయ కళాశాల పూర్వ విద్యార్థులు
అడివి బాపిరాజు, గుర్రం మల్లయ్య, పొట్లురి హనుమంతరావు,
మాధవపెద్ది గోఖలే, తేజోమూర్తుల కేశవరావు, భోగరాజు వెంకట రత్నం, కౌతా శ్రీరామూర్తి, యస్. వి. యస్. రామారావు, కౌతా రామమోహన శాస్త్రి, కౌతా ఆనందమోహనశాస్త్రి, బాలగోపాల భాస్కరరాజు 

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:మచిలీపట్నం
వర్గం:విద్యాలయాలు
ప్రవాళం

**ప్రవాళం** (ఆంగ్లం Coral) ఒక విధమైన సముద్ర జీవులు. ఇవి ఆంథోజోవా (Anthozoa) తరగతికి చెందినవి. ఇవి జీవ సమూహాలుగా జీవిస్తాయి, కాల్షియమ్ కార్బొనేట్ ను విడుదలచేసి మహాసముద్రాలలో ప్రవాళ దీవుల్ని (Coral islands) ఏర్పాటుచేస్తాయి.

## పగడాలు

ఎర్రని ప్రవాళాల నుండి నవరత్నాలలో ఒకటైన పగడాలను తయారుచేస్తారు. In vedic astrology, red coral represents Mars. తెల్లని ప్రవాళాలు ద్వారక నగర ముఖద్వారం వద్ద కనిపిస్తాయి. హిందువులు వీటిని ద్వారవటి శిలగా విష్ణుమూర్తి సంకేతంగా సాలగ్రామంతో సహా పూజిస్తారు.

## ప్రవాళ భిత్తికలు

ప్రవాళ సమూహాలు ప్రవాళ భిత్తికలను (Coral reefs) తయారుచేస్తాయి. ఈ పెద్దవైన కాల్షియమ్ కార్బొనేట్ నిర్మాణాలు లోతు తక్కువ గల సమశీతోష్ణ జలాలలో ఏర్పడతాయి. ఈ భిత్తికలు ప్రవాళాల బాహ్య అస్థిపంజరాలలోని కాల్షియమ్ తో ఏర్పడుతుంది. ఈ భిత్తికలు సముద్ర ఆవరణంలోని వ్యవస్థ సుమారు 4,000 పైగా జాతుల చేపలు, మొలస్కా, క్రస్టేషియా, ఇతర జీవులకు ఆవాసాలు పనిచేస్తాయి.

## మూలాలు

## గ్యాలరీ

Image:Mushroom Coral (Fungia) Top Macro 91.JPG|Mushroom Coral skeleton
Image:Brain_coral.jpg|Brain coral, *Diploria labyrinthiformis*
Image:Eusmilia fastigiata large.jpg|Polyps of *Eusmilia fastigiata*
Image:Staghorn coral closeup.jpg|Staghorn coral, *[[Acropora]]*
Image:Orange cup coral (Balanophyllia elegans) 01.jpg|Orange cup coral, *Balanophyllia elegans*
Image:Brain coral spawning.jpg|Brain coral spawning
Image:Stony coral spawning 3.jpg|Brain coral releasing eggs
Image:EilatFringingReef.jpg|Fringing coral reef off the coast of Eilat, Israel.


వర్గం:నిడేరియా
సాంద్రత

**సాంద్రత** పదార్ధాల భౌతిక లక్షణము. ఈ సాంద్రతను ద్రవ్యరాశి, ఘనపరిమాణం నుండి గణిస్తారు. దీని సంకేతం ρ (గ్రీకు అక్షరం rho).

వివిధ పదార్ధాలు వివిధ సాంద్రతలను కలిగువుంటాయి. సాంద్రత లోహాల స్వచ్ఛత, ఉత్ప్లవనగుణం మొదలైన వానిని నిర్దేశిస్తుంది. 
 
## సూత్రం
సాంద్రతకు సూత్రం:
: \rho = \frac{m}{V}

ఇక్కడ:
:\rho అనగా సాంద్రత,
:m అనగా ద్రవ్యరాశి,
:V అనగా ఘనపరిమాణం.

## ప్రమాణాలు
సాంద్రతకు SI ప్రమాణాలు:
* కిలోగ్రాములు per ఘనపు మీటరు (kg/m³)

మెట్రిక్ ప్రమాణాలు:
* కిలోగ్రాములు per లీటరు (kg/L). At 4&nbsp;°C, water has a density of 1.000&nbsp;kg/L, making this a convenient unit at about the room temperature,
* కిలోగ్రాములు per ఘనపు డెసీమీటరు (kg/dm³),
* గ్రాము per మిల్లీలీటరు (g/mL), 
* గ్రాములు per ఘనపు సెంటీమీటరు (g/cc or g/cm³).
These are all numerically equivalent to kg/L (1&nbsp;kg/L&nbsp;= 1&nbsp;kg/dm³&nbsp;= 1&nbsp;g/cm³&nbsp;= 1&nbsp;g/mL).

ఇతర అమెరికా లేదా ఇంపీరియల్ ప్రమాణాలు:
* ఔన్సులు per ఘనపు అంగుళం (oz/cu&nbsp;in)
* పౌండ్లు per ఘనపు అంగుళం (lb/cu&nbsp;in)
* పౌండ్లు per ఘనపు అడుగు (lb/cu&nbsp;ft)
* పౌండ్లు per ఘనపు గజం (lb/cu&nbsp;yd)
* పౌండ్లు per గాలన్ (for U.S. or imperial gallons) (lb/gal)
* పౌండ్లు per U.S. bushel (lb/bu)
* slugs per ఘనపు అడుగు.

## ఇవి కూడా చూడండి

* జన సాంద్రత

వర్గం:భౌతిక శాస్త్రం
కుబ్జ విష్ణువర్ధనుడు

**కుబ్జ విష్ణువర్ధనుడు** బాదామి చాళుక్యరాజు రెండవ పులకేశి తమ్ముడు. సా.శ. 624 సంవత్సరములో పులకేశి వేంగి, కళింగ రాజ్యములు జయించి తన తమ్ముడైన కుబ్జ విష్ణువర్ధనుని వేంగిలో పట్టాభిషిక్తుని గావించాడు. ముందు తన అన్న పులకేశికి గవర్నరుగా వేంగిని పాలించిన కుబ్జవిష్ణువర్ధనుడు తర్వాత క్రమంలో స్వతంత్రాన్ని ప్రకటించుకొని తూర్పు చాళుక్య వంశానికి పునాది వేశాడు.తూర్పు చాళుక్యులు వేంగి రాజ్యాన్ని దాదాపు అయిదు శతాబ్దాలు పాలించారు. వీరు చోళులతో సన్నిహిత సంబంధాలు నెలకొల్పారు.

## తూర్పు చాళుక్య వంశ మూలం
రెండవ పులకేశి (సా.శ. 608–644) తీరాంధ్ర దేశాన్ని సా.శ. 616 లో విష్ణుకుండిన చివరి పాలకులను ఓడించి ఆక్రమించుకున్నాడు. ఈ ప్రాంతానికి తన తమ్ముడు కుబ్జ విష్ణువర్ధనున్ని తన ప్రతినిధిగా నియమించాడు. రెండవ పులకేశి మరణం తర్వాత వేంగి స్వతంత్ర రాజ్యంగా అవతరించింది.

## పరిపాలన
విష్ణువర్ధనుడు నెల్లూరు నుండి విశాఖపట్నం మధ్య గల ప్రాంతాన్ని పరిపాలించాడు. 18 సంవత్సరాల పాటు అతని పాలన సాగింది. ఇతనికి విషమసిద్ధి (కష్టకాలంలో విజయం సాధించినవాడు) అనే బిరుదు ఉంది. అతను విష్ణుభక్తుడే కాక, కార్తికేయుని కూడా పూజించాడు. కుబ్జ విష్ణువర్ధనుడు పిఠాపురంలో కుంతీమాధవ ఆలయాన్ని నిర్మించాడు. అతని భార్య అయ్యన మహాదేవి, జైనుల కోసం విజయవాడలో నుడుంబి వసతి అనే జైన దేవాలయాన్ని నిర్మించింది.

కుబ్జ విష్ణువర్ధనుడు రెండవ పులకేశికి, పల్లవ రాజు మొదటి నరసింహవర్మకి మధ్య జరిగిన యుద్ధాలలో పాల్గొన్నాడు. ఇతడు బహుశా సా.శ.641 లో జరిగిన యుద్ధంలో మరణించాడు. ఇతని తర్వాత కుమారుడైన మొదటి జయసింహుడు రాజయ్యాడు.

కుబ్జ విష్ణువర్ధనుడి కాలంలో చైనా యాత్రికుడు హ్యూయన్ త్సాంగ్ ఇతని ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.

## మూలాలు

వర్గం:తూర్పు చాళుక్యులు
వర్గం:7 వ శతాబ్దపు భారతీయ రాజులు
వర్గం:భారతీయ రాజులు
లత

**లత** అనగా తెలుగు భాషలో పూల తీగ అని అర్ధం.

లత [ lata ] or లతిక lata. సంస్కృతం n. A creeper, a creeping plant, తీగ. A branch, కొమ్మ. ఖడ్గలత a slender sword. తనూలత her slender form. లతకూన lata-kūna. n. A sprig, (poetical phrase for a girl.) బాలిక, లేత తీగవంటి ఆడుది. లతాంగి lat-āngi. n. A slender woman; one whose form is slender as a sprig. తన్వంగి. లతాంతము lat-āntamu. n. A flower (lit: the extremity of a creeper.) లతాంతాస్త్రుడు one who uses blossoms for weapons, i.e., Manmadha, పుష్పాస్త్రుడు లేదా మన్మధుడు. Kālahas. iv. 31. లతాడోల latā-ḍōla. n. A swing formed of twigs. తీగె ఉయ్యాల. A. v. 66.
----
* లత (నటి), తెలుగు సినిమా నటీమణి.
* లత (రచయిత్రి), తెలుగు రచయిత్రి.
* లతా మంగేష్కర్, సుప్రసిద్ధ భారతీయ గాయనీమణి.
* సుమలత
* పి.హేమలత
* లతా రజనీకాంత్ (జననం లతా రంగాచారి) ఒక భారతీయ చలనచిత్ర నిర్మాత, నేపథ్య గాయని
* లతా సభర్వాల్ ఒక భారతీయ చలనచిత్ర, టెలివిజన్ నటి
మహేంద్ర కపూర్

**మహేంద్ర కపూర్** (ఆంగ్లం :**Mahendra Kapoor**) (జనవరి 9, 1934, అమృత్‌సర్, పంజాబ్ - సెప్టెంబరు 27 2008, ఒక భారతీయ నేపథ్య గాయకుడు.

దాదాపు ఐదు దశాబ్దాలు క్రియాశీలకంగా వుండి, అనేక ప్రాంతీయ భాషలలో కొన్ని వేలకు పైగా పాటలు పాడాడు. ఇతని పాటలలో 'చలో ఎక్ బార్ ఫిర్ సే అజ్‌నబీ బన్ జాయేఁ హమ్ దోనోఁ' (గుమ్రాహ్), 'నీలే గగన్ కే తలే' (హమ్రాజ్) ముఖ్యమైనవి. మనోజ్ కుమార్ కొరకు పాడిన పాట "మెరే దేశ్ కీ ధర్తీ" (ఉప్‌కార్) దేశభక్తి గీతం, ఇటు మనోజ్ కుమార్ కు అటు మహేంద్ర కపూర్ కు మంచి పేరు తెచ్చి పెట్టింది.

ముహమ్మద్ రఫీ, మహేంద్ర కపూర్ గొంతు ఒకేలా అనిపిస్తుంది. కొన్ని పాటలైతే ముహమ్మద్ రఫీ పాడారా లేక మహేంద్ర కపూర్ పాడారా అనే సందిగ్దం కలుగుతోంది.

సెప్టెంబరు 27, 2008 న గుండెపోటుతో మరణించాడు. ఇతనికి, భార్య ముగ్గురు కుమార్తెలు ఒక కుమారుడు ఉన్నాడు.

## ప్రఖ్యాత పాటలు

**నీలే గగన్ కే తలే* - హమ్ రాజ్ (1967) 
**చలో ఎక్ బార్ * - గుమ్రాహ్ (1963) 
**కిసీ పత్థర్ కీ మూరత్ సే* - హమ్ రాజ్ (1967) 
**లాఖోఁ హైఁ యహాఁ దిల్ వాలే* - కిస్మత్ (1968)
**మెరే దేశ్ కి ధర్తీ* - ఉపకార్ (1967)
* *ఇక్ తారా బోలే* - యాద్గార్ (1970)
* ధుని రే దఖవి- జెసల్ టోరల్ (1971)
**ఔర్ నహీఁ బస్ ఔర్ నహీఁ* - రోటీ కపడా ఔర్ మకాన్ (1974) 
**భారత్ కా రెహనే వాలా హూఁ* - పూరాబ్ ఔర్ పశ్చిమ్ (1970)
**బదల్ జాయే అగర్ మాలీ* - బహారే ఫిర్ భి ఆయేంగీ (1966) 
**మెరా ప్యార్ వో హై* - యే రాత్ ఫిర్ న ఆయేగీ (1965) 
**తుమ్ అగర్ సాథ్ దేనే కా వాదా కరో* - హమ్ రాజ్ (1967) 
**అబ్ కే బరస్* - క్రాంతి (1981) 
**తెరే ప్యార్ కా ఆస్రా చాహ్తా హూఁ* - ధూల్ కా ఫూల్ (1959)

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* 
* Pay tribute and know more about Mahendra Kapoor

వర్గం:1934 జననాలు
వర్గం:2008 మరణాలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:బాలీవుడ్
వర్గం:భారతీయ పురుష గాయకులు
వర్గం:హిందీ సినిమా నేపథ్యగాయకులు