open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
అంగ లిపి

**అంగ లిపి** అనేది ఒక చారిత్రాత్మకమైన రచన వ్యవస్థ. . ఇది బుద్ధ భగవానుడికి తెలిసిన 64 లిపులలో ఒకటిగా బౌద్ధ గ్రంథమైన లలితవిస్తారం లో పేర్కొనబడింది. అయితే, ఈ లిపికి సంబంధించిన ఆధారాలు తక్కువగా ఉన్నాయి**.**బౌద్ధ గ్రంథం లలితవిస్తార్లో అంగ లిపి ప్రస్తావన ఉంది.

## వ్యుత్పత్తి శాస్త్రం , చరిత్ర
పురాతన సంస్కృత భాషలోని బౌద్ధ పుస్తకం లలితవిస్తారంలో అంగ లిపి ప్రస్తావించబడింది. ఇది బుద్ధుడికి తెలిసిన 64 లిపుల జాబితాలో అంగ లిపిని సాపేక్షంగా ముందుగానే పేర్కొంది. ఆర్థర్ కోక్ బర్నెల్ అభిప్రాయం ప్రకారం, లలితవిస్తారంలో పేర్కొన్న అరవై నాలుగు లిపులలో కొన్ని పౌరాణికమైనవి కాగా, ద్రవిడ్, అంగ , బంగా వంటి కొన్ని లిపులను వాస్తవమైనవిగా భావించాడు. అయినప్పటికీ, అవి క్రీ.శ. 9వ లేదా 10వ శతాబ్దం వరకు విభిన్న వర్ణమాలలుగా కనిపించలేదు ..  (బర్నెల్ ఈ భాగాన్ని ఆలస్య ఇంటర్పోలేషన్ భావించారు.

## లక్షణాలు , పోలిక
అంగ లిపి , బెంగాలీ లిపి కొన్ని ప్రాంతీయ లక్షణాలతో బ్రాహ్మిక్ నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చు. వర్ణమాలలలో స్థానిక లక్షణాల అభివృద్ధి పూర్వ కాలం నుండి కొనసాగుతుందనే నమ్మకానికి ఇది  మద్దతు ఇస్తుంది.

అంగ లిపి భారతీయ వర్ణమాల ,ప్రారంభ అభివృద్ధిని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇది బ్రాహ్మీ లిపి నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చు, ఇది భారతదేశంలో విస్తృతంగా ఉపయోగించబడే పురాతన లిపి. అంగ లిపి ,కొన్ని లక్షణాలు బ్రాహ్మీ లిపిని పోలి ఉంటాయి. అంగ లిపి ఒక చారిత్రాత్మక రచన వ్యవస్థ, ఇది భారతీయ వర్ణమాల ,ప్రారంభ అభివృద్ధిని ప్రతిబింబిస్తుంది. దీని గురించి మరింత సమాచారం అందుబాటులో లేనప్పటికీ, దాని ఉనికి భారతీయ లిపి ,చరిత్రను అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక ముఖ్యమైన సూచన.

## ఇవి కూడా చూడండి

* బ్రాహ్మిక్ లిపి కుటుంబం
* బ్రాహ్మీ లిపి
* బెంగాలీ-అస్సామీ లిపి
* కైతి
* అబుగిడా
* రచనా వ్యవస్థల జాబితా
* మొదటి వ్రాతపూర్వక ఖాతాల ప్రకారం భాషల జాబితా
* అంగికా
* మధ్య ఇండో-ఆర్యన్ భాషలు
* అంగ ప్రాంతం

## సూచనలు
జకార్తా

**జకార్తా** ఇండోనేషియా దేశపు రాజధాని నగరం. ప్రావిన్షియల్ స్థాయిలో ఇది స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన ప్రాంతం కూడా. 1949 వరకు దీనిని *బటేవియా* అని పిలిచేవారు. ఇది ప్రపంచంలో అన్నింటికన్నా ఎక్కువ జనాభా కలిగిన జావా దీవికి వాయవ్య తీరాన ఉంది. ఇండోనేషియాలో ఇది ఆర్థిక, సాంస్కృతిక, రాజకీయ కేంద్రం. ఆగ్నేయాసియాలో పురాతన కాలం నుంచీ మానవ నివాసాలు ఉంటున్న ప్రాంతాల్లో ఇది కూడా ఒకటి. జకార్తా విస్తీర్ణం సుమారు 661 చ.కిమీ అయినప్పటికీ మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం మొత్తాన్ని తీసుకుంటే 7076 చ.కి.మీ ఉంటుంది. 2022 నాటికి ఈ మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతపు జనాభా సుమారు 3.26 కోట్లు. ఇది ఇండోనేషియాలో అత్యంత జనాభా కలిగిన, ప్రపంచంలో రెండవ అత్యంత జనాభా కలిగిన పట్టణ ప్రాంతం. మానవ అభివృద్ధి సూచీ ప్రకారం ఇండోనేషియా ప్రావిన్సులలో ఇది ప్రథమ స్థానంలో ఉంది. జకార్తా వ్యాపార, ఉపాధి అవకాశాలు, ఇంకా దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో పోల్చితే అధిక జీవన ప్రమాణాల కారణంగా, ఇండోనేషియా ద్వీపసమూహం అంతటా వలస వచ్చినవారిని ఆకర్షించి, ఇది అనేక సంస్కృతుల కలయికగా మారింది.

## చరిత్ర
జకార్తాతో సహా పశ్చిమ జావా ద్వీపపు ఉత్తర తీరంలో సా.శ.పూ 400 నుంచి సా.శ 100 వరకు బుని సంస్కృతి పరిఢవిల్లింది. ఆధునిక జకార్తా, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతం ఇండోనేషియాలోని పురాతన హిందూ రాజ్యాలలో ఒకటైన తరుమనగర 4వ శతాబ్దపు సుండానీ రాజ్యంలో భాగంగా ఉంది. టుగు చుట్టూ ఉన్న ఉత్తర జకార్తా ప్రాంతం 5వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఒక జనావాస స్థావరం అయింది. ఉత్తర జకార్తా, *కోజా*లోని *టుగు *గ్రామంలోని *బటుటుంబు* కుగ్రామంలో కనుగొనబడిన తుగు శాసనం (ఇది బహుశా సా.శ. 417లో వ్రాయబడి ఉండవచ్చు) తరుమనగర రాజు పూర్ణవర్మన్ అతని రాజధాని సమీపంలోని చంద్రభాగ నది, గోమతి నది దగ్గర జలశక్తి పథకాన్ని చేపట్టాడని పేర్కొంది. తరుమనగర ప్రాభవం కోల్పోయిన తరువాత, జకార్తా ప్రాంతంతో సహా దాని భూభాగాలు హిందూ రాజ్యమైన సుండాలో భాగమయ్యాయి. 7వ శతాబ్దం నుండి 13వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు, సుండా నౌకాశ్రయం శ్రీవిజయుని సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది. సుమారు 1225 ప్రాంతంలో రాయబడిన చైనీస్ మూలం *చు-ఫాన్-చి*లో జావో రుకువో నివేదించిన ప్రకారం శ్రీవిజయుడు మలయా ద్వీపకల్పమైన సుమత్రా, జావా పశ్చిమ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించేవాడు. సుండా నౌకాశ్రయం ఒక వ్యూహాత్మకమైనదనీ, మంచి అభివృద్ధి సాధించిందనీ, సుండాలోని మిరియాలు అత్యున్నత నాణ్యత కలిగినదనీ ఈ మూలం తెలియజేస్తుంది. ఇక్కడి ప్రజలు వ్యవసాయం చేసేవారు. అక్కడి ఇళ్ళు చెక్కపలకలపైన కట్టుకునేవారు.

## మూలాలు

## ఇతర మూలాలు

వర్గం:ఆసియా రాజధానులు
రాఖీ బిర్లా

**రాఖీ బిర్లా** (జననం: 1987 జూన్ 10) ఒక భారతీయ రాజకీయవేత్త. ఆమె ఢిల్లీ ప్రభుత్వం మహిళా, శిశు, సాంఘిక సంక్షేమ, భాషల క్యాబినెట్ మంత్రి, డిప్యూటీ స్పీకరు హోదాలలో పనిచేశారు.

## ప్రారంభ జీవితం, విద్య
ఆమె ఢిల్లీలో జన్మించింది. ఆమె చదివిన పాఠశాల పరిపాలన యంత్రాంగం, 10వ తరగతి సర్టిఫికెట్‌లో బిధ్లానుకు బదులుగా *బిర్లా* అని తప్పుగా రాసినందున, ఆమె తన ఇంటిపేరును  గా స్వీకరించింది.  నలుగురు కుమార్తెలలో ఆమె చిన్నది. ఆమె న్యూఢిల్లీలోని ఎన్.బి.ఎ. స్కూల్ ఆఫ్ మాస్ కమ్యూనికేషన్ నుండి మాస్ కమ్యూనికేషనులో మాస్టర్స్ డిగ్రీ చేసింది. ఆమె కుటుంబంలో ఆమె ముత్తాత , తరువాత భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం కోసం పోరాటంలో చేరిన తాత నుండి నాలుగు తరాల పాటు సామాజిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాల కారణాలలో పొల్గొన్నారు.

## రాజకీయ జీవితం
జన్ లోక్పాల్ బిల్లు ఉద్యమం సమయంలో ఆమె అరవింద్ కేజ్రీవాల్ కలిశారు. ఆమె తరువాత ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీలో చేరి 2013 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికల్లో మంగోల్ పురి నుండి పోటీ చేసి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ చెందిన  ఎమ్మెల్యే రాజ్ కుమార్ చౌహాన్ను నాలుగుసార్లు ఓడించారు. ఆమె ఢిల్లీ ప్రభుత్వంలో మహిళా,శిశు,సాంఘిక సంక్షేమం, భాషల క్యాబినెట్ మంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు.ఢిల్లీకి అతి పిన్న వయస్కురాలైన క్యాబినెట్ మంత్రిగా పనిచేసారు.(2013 డిసెంబరు 28 నుండి 2014 ఫిబ్రవరి 14 వరకు). 2014 లోక్సభ ఎన్నికల్లో నార్త్ వెస్ట్ ఢిల్లీ నుంచి బీజేపీ అభ్యర్థి ఉదిత్ రాజ్ చేతిలో ఓడిపోయారు. ఆమె 2016 జూన్ 10న ఢిల్లీ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకరుగా ఎన్నికయ్యారు.ఆమె ఢిల్లీ శాసనసభకు అతి పిన్న వయస్కురాలైన డిప్యూటీ స్పీకరుగా గుర్తింపు పొందింది.ఆమె 2025 ఢిల్లీ శాసనసభ బిజెపి అభ్యర్థి కైలాష్ గంగ్వాల్ చేతిలో ఓడిపోయారు.

## పదవులు

* మహిళా, శిశు, సాంఘిక సంక్షేమ, భాషల మంత్రి (2013 డిసెంబరు 28 -2014  ఫిబ్రవరి 14) 
* ఢిల్లీ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకరుగా, 2016 జూన్ 10  నుండి.
* కమిటీ ఆన్ ఉమెన్ అండ్ చైల్డ్ డెవలప్మెంట్, పిటిషన్, క్వశ్చన్, రిఫరెన్స్ చైర్పర్సన్గా పనిచేసారు, 
* ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ మ్లా మంగోల్ పురి, జాతీయ కార్యవర్గ సభ్యురాలుగా పనిచేసారు

## ఎన్నికల పనితీరు
 

## ఇవి కూడా చూడండి
* ఢిల్లీ ప్రభుత్వం

## మూలాలు

వర్గం:1987 జననాలు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:2015 ఢిల్లీ శాసనసభకు ఎన్నికైన మహిళలు
వర్గం:2020 ఢిల్లీ శాసనసభకు ఎన్నికైన మహిళలు
వర్గం:ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:ఢిల్లీ శాసనసభకు ఎన్నికైన మహిళలు
వర్గం:మహిళా శాసన సభ్యులు
వారంగ్ సిటీ

**వారంగ్ సిటీ** (వరంగ్ క్షితి లేదా బరాంగ్ క్షితి అని కూడా వ్రాయబడింది) అనేది తూర్పు భారతదేశంలో మాట్లాడే హో భాష కోసం లాకో బోద్రా కనుగొన్న ఒక రచనా వ్యవస్థ.. దీనిని ప్రాథమిక వయోజన విద్యలోవివిధ ప్రచురణలలో ఉపయోగిస్తారు. ఇది ప్రధానంగా తూర్పున ఉన్న మాట్లాడేవారి సమూహంలో ఆమోదం పొందింది  దానిలో చదువుకున్న వారిలో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. చాలా మంది ఇతర మాట్లాడేవారు జ్ఞానాన్ని మౌఖికంగా ప్రసారం చేయడానికి ఇష్టపడతారు, దేవనాగరి లేదా లాటిన్, కానీ వారంగ్ సిటీ చాలా మంది హో మాట్లాడేవారిలో ప్రతిష్టను కలిగి ఉంది.

## చరిత్ర.
క్రైస్తవ మిషనరీలు రూపొందించిన రచనా విధానాలకు ప్రత్యామ్నాయంగా కమ్యూనిటీ నాయకుడు బోద్రా దీనిని కనుగొన్నారు. 13వ శతాబ్దంలో డియోవాన్ తురి వర్ణమాలలను కనుగొన్నారని, దానిని షమానిస్టిక్ దృష్టిలో తిరిగి కనుగొన్నారని ,బోద్రా ఆధునీకరించారని ఆయన పేర్కొన్నారు.
కుడి|thumb|150x150px|వారంగ్ సిటీ లిపిలో 'ఓంగ్'
వారంగ్ సిటీ భారతదేశంలోని ఇతర రచనా వ్యవస్థలకు చాలా భిన్నంగా ఉంటుంది, ఇది అబుగిడా ,వర్ణమాల లక్షణాలను కలిగి ఉంది. బ్రాహ్మిక్ అబుగిడాలలో వలె, హల్లులకు స్వతస్సిద్ధమైన అచ్చు ఉంటుంది, సాధారణంగా /అ/ లేదా /ఆ/ (లేదా కొన్ని సందర్భాల్లో /ఎ/)గా ఉంటుంది. కానీ పదం చివరలో ఈ స్వతస్సిద్ధ అచ్చును ఉచ్చరించరు. బ్రాహ్మిక్ అబుగిడాల కంటే భిన్నంగా, ఒక వర్ణమాల మాదిరిగా, పూర్తి అచ్చు అక్షరాలు ఎప్పుడూ హల్లు తర్వాత వ్రాయబడతాయి. హల్లులు సాధారణంగా సంయుక్తాక్షరాలుగా ఏర్పడవు  విరామ చిహ్నం (అచ్చును నిలిపివేసే గుర్తు) ఉపయోగించబడదు.

ఇది ఆంగ్ల భాషలో వలె పెద్ద అక్షరాల నియమాలను అనుసరిస్తుంది ,ఆంగ్ల విరామ చిహ్నాలను ఉపయోగిస్తుంది. కొన్ని సంయుక్తాక్షరాలు (లిగేచర్లు) కలిసి కొత్త ధ్వనులను ఏర్పరుస్తాయి ,కొన్ని సందర్భాల్లో హల్లులను స్టాకింగ్ చేస్తూ సంయుక్త హల్లులు కూడా ఉపయోగించబడతాయి. ఇది ఎడమ నుండి కుడికి సమాంతర పంక్తులలో వ్రాయబడుతుంది.

ఈ లిపి ఓంగ్ అక్షరంతో ప్రారంభమవుతుంది, ఇది ఇతర బ్రాహ్మిక్ లిపిలో ఓంకు అనుగుణంగా ఉంటుంది. ఇందులో పెద్ద అక్షరాలు, చిన్న అక్షరాలతో మొత్తం 32 అక్షరాలు ఉన్నాయి.

## సంఖ్యలు
వారంగ్ సిటీ దాని స్వంత సంఖ్యా సమితిని ఉపయోగిస్తుంది. ఆధునిక రచనలో 0-9 అంకెలను ఉపయోగిస్తున్నారు, కానీ పెద్ద సంఖ్యలకు సంకేతాలు వాడుకలో లేవు.

## యూనికోడ్
2014 జూన్ లో వారంగ్ సిటీ యునికోడ్ స్టాండర్డ్ వెర్షన్ 7 విడుదలతో చేర్చబడింది.

వారంగ్ సిటీకి యూనికోడ్ బ్లాక్ U + 118A0-U + 118FF. బూడిదరంగు ప్రాంతాలు కేటాయించని కోడ్ పాయింట్లను సూచిస్తాయిః

## ఇతర మూలాలు


## సూచనలు


## బాహ్య లింకులు

వర్గం:Articles containing Ho-language text
వర్గం:వర్ణమాలలు
భైక్సుకి లిపి

భైక్సుకి (సంస్కృతం: भैक्षुकी, Bhaiksuki: )) అనేది 11వ , 12వ శతాబ్దాలలో భారతదేశంలో అభివృద్ధి చెందిన ఒక బ్రాహ్మీ-ఆధారిత లిపి. దీనిని "బాణం-తలల లిపి" లేదా "పాయింట్-తలల లిపి" అని ఆంగ్లంలో పిలుస్తారు. ఈ లిపి  మరొక పేరు "సింధురా", ఇది టిబెట్‌లో కనీసం మూడు శతాబ్దాలుగా ఉపయోగించబడింది.1] లిపి వాడకాన్ని చూపించే రికార్డులు ప్రధానంగా భారతదేశంలోని ప్రస్తుత బీహార్, పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రాల్లో, బంగ్లాదేశ్ ప్రాంతాలలో కనిపించాయి.  టిబెట్, నేపాల్ , బర్మాలో కూడా రికార్డులు ఉన్నాయి.టిబెట్, నేపాల్ , బర్మా కూడా రికార్డులు ఉన్నాయి.

## ప్రస్తుత లిఖిత ప్రతులు
భైక్సుకి లిపి బ్రాహ్మీ లిపి నుండి ఉద్భవించింది, ఇది పురాతన భారతదేశంలో ఉపయోగించబడే ఒక ముఖ్యమైన లిపి. బ్రాహ్మీ లిపి నుండి అనేక ఇతర భారతీయ లిపులు కూడా అభివృద్ధి చెందాయి.ఈ లిపి బౌద్ధ గ్రంథాలలో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది. యూనికోడ్ ప్రతిపాదన ప్రకారం, "ఈ లిపిలో వ్రాసిన పదకొండు శాసనాలు , నాలుగు లిఖిత ప్రతులు మాత్రమే ఉనికిలో ఉన్నాయి. ఇవి అభిధర్మసాముచ్చాయకరికా, మాణిక్యజటక, చంద్రలంకర, , కనీసం మరో బౌద్ధ ప్రామాణిక గ్రంథం  భైక్సుకి లిఖిత ప్రతులు. అభిధర్మసముచ్చాయకరిక , మాణిక్యజతక  కోడెక్స్లు ఒకప్పుడు టిబెటన్ మఠం గోన్ఖర్లో ఉంచబడ్డాయి , 1948 లో గియుసేప్ తుచ్చి చేత ఇటలీకి తీసుకురాబడ్డాయి. మాణిక్యజాతక  ఖచ్చితమైన ప్రదేశం తెలియదు, , వచనం  ఛాయాచిత్రాలు మాత్రమే అందుబాటులో ఉన్నాయి, అభిధర్మసుముచ్చరిక తుచ్చి  కోడెక్స్ ఎరుపు రంగులో కనుగొనబడింది, , టిబెట్లో చివరిగా 2014 లో ప్రదర్శించబడింది , ఈ డాక్యుమెంటరీ గురించి సమాచారం ఇటీవల రోమ్లోని నేషనల్ ఆర్ట్ మ్యూజియం లో కనుగొనబడింది , ఈ చిత్రం గురించి సమాచారం .

ఈ లిపిలో వ్రాయబడిన ప్రధాన భాష సంస్కృతం. ఇది దేవనాగరి , శారదా లిపులతో బలంగా ముడిపడి ఉంది.భైక్సుకి లిపిలోని అక్షరాలకు ప్రత్యేకమైన ఆకృతులు ఉంటాయి, ముఖ్యంగా వాటి తల భాగాలు బాణం లేదా పాయింట్ లాగా ఉంటాయి. ఈ కారణంగానే దీనిని "బాణం-తలల లిపి" అని పిలుస్తారు.భైక్సుకి లిపి ప్రధానంగా భారతదేశంలోని బీహార్, పశ్చిమ బెంగాల్ , బంగ్లాదేశ్ ప్రాంతాలలో ఉపయోగించబడింది. అంతేకాకుండా, టిబెట్, నేపాల్ , బర్మాలో కూడా ఈ లిపికి సంబంధించిన ఆధారాలు లభించాయి

## యూనికోడ్
బైక్సుకి వర్ణమాల యునికోడ్ ప్రమాణంలో 2016 జూన్ లో వెర్షన్ 9 విడుదలతో చేర్చబడింది.

భైక్సుకి కోసం యూనికోడ్ బ్లాక్ U + 11C00-U + 11 C6F:

## బాహ్య లింకులు
నోటో సాన్స్ భైక్సుకి, భైసుకి లిపికి ఒక అక్షరశైలి.

## సూచనలు
భుజిమోల్ లిపి

**భుజిమోల్ లిపి** (నేపాలీ: भुजिमोल लिपि) నేపాల్ లిపి  పురాతన రూపాలలో ఒకటి. ఇది నేపాల్ వర్ణమాలలో అత్యంత సాధారణ రకాల్లో ఒకటి.

భుజిమోల్ లిపి నేపాల్  సాంస్కృతిక , చారిత్రాత్మక వారసత్వంలో ఒక ముఖ్యమైన భాగం. ఈ లిపి నేపాల్  పాత శాసనాలు , గ్రంథాలలో ఉపయోగించబడింది.

నేపాల్ భాష , సంస్కృతం రాయడానికి భుజిమోల్ లిపిని ఉపయోగించారు.

## వ్యుత్పత్తి శాస్త్రం
center|thumb|200x200px|నేపాల్ లోని ఇతర చారిత్రక లిపులతో పోలిస్తే భుజిమోల్.
భుజిన్మోల్ అనే పదానికి "ఈగ తల" అని అర్థం, నేపాల్ భాషా పదాలైన "భుజిన్" నుండి వచ్చింది, దీని అర్థం "ఇంటి ఈగ", , "మోల్" అంటే "తల". "తల" అనేది ప్రతి అక్షరం పైన ఉంచబడిన క్షితిజ సమాంతర రేఖ, , భుజిమోల్ దాని గుండ్రని ఆకారాన్ని సూచిస్తుంది.   &#x5B;**&#x5D;

## లక్షణాలు

దస్త్రం:Devimahatmya_Sanskrit_MS_Nepal_11c.jpg|భుజిమోల్ లిపి, దేవిమహాత్మ్యానికి చెందిన తాటి ఆకు MS, బీహార్ లేదా నేపాల్, 11వ శతాబ్దం
దస్త్రం:Bhujimol_and_Devanagari.jpg|దేవనాగరి , లాటిన్ అనురూప్యాలతో భుజిమోల్ లిపి అచ్చు అక్షరాల చార్ట్..


## ఇటీవలి ఫలితాలు
2003లో, చాబహిల్ స్థూపం లేదా ధందో చైత్య పునరుద్ధరణ సమయంలో, బ్రాహ్మి , భుజిమోల్ రెండింటిలోనూ శాసనాలు ఉన్న ఒక ఇటుక కనుగొనబడింది: పై ముఖం బ్రాహ్మిలో చా రు వా తి , భుజిమోల్ లిపిలో చా రు వా తి ధండే/హే తు ప్ర భా అని చెక్కబడి ఉంది. పై ముఖం  రెండు చివర్లలో కేంద్ర చక్ర చిహ్నంతో స్వస్తిక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. ఆ ఇటుక 35.5&nbsp;cm x 23&nbsp;cm x 7&nbsp;cm కొలతలు , 8.6&nbsp;kg బరువు ఉంటుంది. ఈ ఇటుక క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దానికి చెందినది కావచ్చు.

గతంలో ఖాట్మండు లోయలో తెలిసిన మొట్టమొదటి శాసనం 6వ శతాబ్దానికి చెందినది , ఇది చంగు నారాయణ్ వద్ద స్థాపించబడింది. అశోక చక్రవర్తి కుమార్తె చారుమతిని సూచించడానికి ఈ శాసనం అనువదించబడింది.

## సూచనలు
భారతి లిపి

thumb|భారతి లిపిలో "వికీపీడియా"
**భారతి** (ISO: భారతిః లిపి) అనేది అనేది భారతీయ భాషలకు ఒక సాధారణ లిపిగా ఉపయోగపడేలా రూపొందించబడిన లిపి. దీనిని ఐఐటి మద్రాసులో వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి నేతృత్వంలోని పరిశోధనా బృందం రూపొందించింది. ఈ లిపి  ముఖ్య ఉద్దేశ్యం ఏమిటంటే, వివిధ భారతీయ భాషలు మాట్లాడే వ్యక్తులు ఒకరితో ఒకరు సులభంగా సంభాషించడానికి , చదవడానికి వీలు కల్పించడం.

భారతి లిపి అనేక ప్రయోజనాలను కలిగి ఉంది. ఇది నేర్చుకోవడానికి సులభం, రాయడానికి వేగంగా ఉంటుంది , వివిధ భారతీయ భాషలకు అనుకూలంగా ఉంటుంది. ఇది ఎడమ నుండి కుడికి అబుగిడా, దీనిలో డయాక్రిటిక్‌లను ప్రాథమిక అక్షరం క్రింద, పైన లేదా కుడి వైపున ఉంచవచ్చు.

ఈ లిపి లాటిన్ లిపి, దేవనాగరి, తమిళ లిపి, తెలుగు లిపి, కన్నడ లిపి, మలయాళం లిపి , బెంగాలీ-అస్సామీ లిపి సహా బహుళ లిపిల నుండి పాత్రలు , భావనలను తీసుకుంటుంది. గుజరాతీ లిపి వలె, ఇది దేవనాగరి , బెంగాలీ-అస్సామీ లిపుల లక్షణం అయిన అక్షరాల పైన నడుస్తున్న క్షితిజ సమాంతర రేఖను కలిగి ఉండదు. 

## అభివృద్ధి
లాటిన్ లిపి అనేక యూరోపియన్ భాషలకు సాధారణ లిపిగా పనిచేస్తుంది, అదే విధంగా ఇండో-ఆర్యన్ , ద్రావిడ భాషా కుటుంబాలతో సహా భారతీయ భాషల సాధారణ లిపి లేదా అనుసంధాన లిపిగా భారతి ప్రతిపాదించబడింది.నిర్మాణాత్మకం కాని గిరిజన భాషలకు వ్రాతపూర్వక మాధ్యమాన్ని అందించే ఉద్దేశ్యంతో కూడా ఇది ఉపయోగపడుతుంది.ఇది వ్రాత వ్యవస్థ లేని మూడవ భాషలకు వ్రాతపూర్వక సాధనాన్ని అందించే ఉద్దేశ్యానికి కూడా ఉపయోగపడుతుంది.వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి ఈ ప్రాజెక్టును ఐఐటి మద్రాసులో ప్రారంభించారు , అతని నేతృత్వంలోని పరిశోధనా బృందం దీనిని అభివృద్ధి చేసింది.
ప్రస్తుతం, భారత్ లిపి 12 ప్రధాన భాషల ఆధారంగా అభివృద్ధి చేయబడుతోంది: సంస్కృతం , హిందీ , మరాఠీ , గుజరాతీ , పంజాబీ , ఒరియా , అస్సామీ , బెంగాలీ , తెలుగు , కన్నడ , తమిళం మరియు మలయాళం .

## ఇన్పుట్ , ఫాంట్లు
భారతి బృందం రూపొందించిన ఫాంట్లను ఉపయోగించి అన్ని ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్లలో భారతి లిపికి మద్దతు ఉంది, అవి నవభారతి , సుందర్ భారతి, ఇవి మద్దతు ఉన్న స్క్రిప్ట్ల అక్షరాలను వాటి భారతి సమానమైన అక్షరాలుగా లిప్యంతరీకరిస్తాయి.

నవ భారతి అనేది దేవనాగరి, తమిళం, తెలుగు , మలయాళ లిపిల లిప్యంతరీకరణకు మద్దతు ఇచ్చే ట్రూటైప్ సాన్స్-సెరిఫ్ ఫాంట్. సుందర్ భారతి అనేది బెంగాలీ-అస్సామీ లిపికి మద్దతు ఇచ్చే ఓపెన్ టైప్ సెరిఫ్ ఫాంట్, అలాగే నవభారతి మద్దతు ఇచ్చే అన్ని లిపిల లిప్యంతరీకరణకు మద్దతు ఇస్తుంది.

మూడు ఆండ్రాయిడ్ యాప్‌లు కూడా అందించబడ్డాయి, ఇవి భారతి ఆధారిత కీబోర్డ్, చేతివ్రాతను ఉపయోగించి ఎంచుకున్న స్క్రిప్ట్‌లలోని వచనాన్ని అవుట్‌పుట్ చేయగలవు , ఇతర స్క్రిప్ట్‌లను భారతిలోకి లిప్యంతరీకరించగలవు..

లిపి కోసం ఒక OCR వ్యవస్థ కూడా అభివృద్ధి చేయబడింది. ఇది ఇంకా యూనికోడ్ జోడించబడలేదు.

## ముద్ర భారతి
సంకేత భాష ఉపయోగించడానికి ముద్ర భారతి అనే భారతి లిపితో పాటు వేలి-స్పెల్లింగ్ వ్యవస్థ ప్రతిపాదించబడింది.

అమెరికన్ సంకేత భాషా సంప్రదాయం వలె కాకుండా, ముద్ర భారతి రెండు చేతులను ఉపయోగిస్తుంది.

ముద్ర భారతి నుండి గుర్తింపు పొందిన తరువాత దేవనాగరి , తమిళ లిపిలోని అక్షరాలను ఇవ్వగల స్వీయ-వ్యవస్థీకృత పటాలు , కన్వల్యూషనల్ న్యూరల్ నెట్వర్క్లను ఉపయోగించి ఒక నమూనా అభివృద్ధి చేయబడింది.

## ఇవి కూడా చూడండి

* బ్రాహ్మీ లిపి

## సూచనలు

## బాహ్య లింకులు



వర్గం:లిపులు
అజయ్ ఘోష్ (సిపిఐ నాయకుడు)

**అజయ్ కుమార్ ఘోష్** (20 ఫిబ్రవరి 1909 &ndash; 13 జనవరి 1962 ) భారతీయ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, భారత కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ప్రముఖ నాయకుడు. ఆయన 1954 నుండి 1962 వరకు భారత కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఉన్నాడు.

## తొలినాళ్ళ జీవితం
ఘోష్ పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలోని బర్ధమాన్ జిల్లాలోని మిహిజామ్ గ్రామంలో జన్మించాడు. అతను తన తండ్రి డాక్టర్ శచీంద్రనాథ్ ఘోష్ తో కలిసి కాన్పూర్ వెళ్ళాడు.

## రాజకీయ జీవితం
1926లో, అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయంలో చేరే ముందు, ఘోష్ భగత్ సింగ్, బటుకేశ్వర్ దత్ లను కలిశాడు. ఆయన హిందూస్తాన్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లికన్ అసోసియేషన్ సభ్యుడు. 1929లో లాహోర్ కుట్ర కేసు విచారణ తర్వాత ఆయన అరెస్టు చేయబడి జైలులో ఉంచబడ్డారు, కానీ ఆధారాలు లేకపోవడంతో విడుదలయ్యాడు. 1931 లో మళ్ళీ అరెస్టు అయ్యాడు, జైలులో శ్రీనివాస్ సర్దేశాయ్ తో పరిచయం ఏర్పడింది. విడుదలైన తర్వాత, ఆయన భారత కమ్యూనిస్ట్ పార్టీలో చేరాడు. 1934లో, ఆయన సిపిఐ కేంద్ర కమిటీకి ఎన్నికయ్యాడు. 1936లో దాని పొలిట్ బ్యూరోకు ఎన్నికయ్యాడు. 1938లో, ఘోష్ పార్టీ మౌత్ పీస్ అయిన *నేషనల్ ఫ్రంట్* సంపాదక మండలి సభ్యుడయ్యాడు. ఆయన 1951 నుండి 1962లో మరణించే వరకు భారత కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఉన్నాడు. 1962లో చైనా-భారత్ యుద్ధం సమయంలో ఆయన భారత కమ్యూనిస్ట్ పార్టీకి నాయకత్వం వహించాడు. భారత కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ (మార్క్సిస్ట్) నుండి భారత కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ విడిపోవడానికి ముందు ఆయన సెంట్రిస్ట్ వర్గంలో ప్రముఖ వ్యక్తి.

## మూలాలు

వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
వర్గం:1962 మరణాలు
వర్గం:1909 జననాలు
అహిలావతి

**అహిలావతి**, ఘటోత్కచుడి భార్య. హిందూ ఇతిహాసం *[[మహాభారతం]]* ప్రాంతీయ సంస్కరణల్లో, **మౌరవి** (**మౌర్వి, మౌర్వి**), **కామ్కాంతిక** అని కూడా పిలువబడుతుంది.

## పురాణాలలో
అహిలావతి లేదా మౌరవి నరకాసురుడు అనే రాక్షసుడి సైన్యాధిపతి ముర కుమార్తె. నరకాసురుడిని ఓడించడానికి కృష్ణుడు తన భార్య సత్యభామతో కలిసి బయలుదేరాడు. ముందుగా మౌరవి సత్యభామతో యుద్ధం చేశాడు. కృష్ణుడు నరకాసురుడిని చంపిన తరువాత, మౌర్వి తండ్రి మురుడిని చంపాడు. మౌరవి తన తండ్రి మరణానికి ప్రతీకారం తీర్చుకోవాలని నిర్ణయించుకుంది. అయితే, కృష్ణుడి దైవత్వాన్ని గ్రహించిన తర్వాత, ఆమె లొంగిపోయింది. కృష్ణుడు ఆమెను ఓదార్చాడు, త్వరలోనే ఆమె పెళ్లి చేసుకుంటానని హామీ ఇచ్చాడు.

## జానపద కథ
అహిలావతి *[[నాగ]] కన్య* (పాము కన్య). ఆమె శివుని పవిత్ర సర్పమైన వాసుకి కుమార్తె. కథ ప్రకారం, శివుడికి పాత పువ్వులు అర్పించినందుకు అహిలావతిని శివుడి భార్య పార్వతి శపించింది.

## మూలాలు

వర్గం:పురాణ పాత్రలు
నితేంద్ర సింగ్ రావత్

**నితేంద్ర సింగ్ రావత్**, భారతీయ మారథాన్ రన్నర్.

## జననం
నితేంద్ర సింగ్ రావత్ 1986, సెప్టెంబరు 29న ఉత్తరాఖండ్ లోని గరూర్ లో జన్మించాడు.

## క్రీడారంగం
అతను రియో డి జనీరోలో జరిగే 2016 వేసవి ఒలింపిక్స్‌లో గోపి టి., ఖేతా రామ్‌లతో కలిసి పురుషుల మారథాన్‌లో భారతదేశం తరపున ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి ఎంపికయ్యాడు.

## మూలాలు

## బాహ్య లింకులు
* World Athletics లో నితేంద్ర సింగ్ రావత్
* Olympedia లో నితేంద్ర సింగ్ రావత్

వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:1986 జననాలు
వర్గం:క్రీడాకారులు
ఔట్‌లుక్ (భారతీయ పత్రిక)

**ఔట్‌లుక్** అనేది భారతదేశంలో ప్రచురితమయ్యే సాధారణ ఆసక్తి గల వారపు ఇంగ్లీష్, హిందీ వార్తా పత్రిక.

## చరిత్ర, ప్రొఫైల్
ఔట్‌లుక్ మొదటిసారి 1995 అక్టోబరులో వినోద్ మెహతా ఎడిటర్ ఇన్ చీఫ్ గా విడుదలైంది. ఇది రాజన్ రహేజా గ్రూప్ యాజమాన్యంలో ఉంది. ప్రచురణకర్త: ఔట్‌లుక్ పబ్లిషింగ్ (ఇండియా) ప్రైవేట్ లిమిటెడ్. ఇది రాజకీయాలు, క్రీడలు, సినిమా, విస్తృత ఆసక్తుల కథల నుండి విషయాలను కలిగి ఉంది. 2018 డిసెంబరు నాటికి, *ఔట్‌లుక్* మ్యాగజైన్ ఫేస్‌బుక్‌లో అనుచరుల సంఖ్య 12 లక్షలకు (1.2 మిలియన్లు) పెరిగింది.

## సిబ్బంది
### మేనేజింగ్ ఎడిటర్లు
ఉజ్వల్ కర్మాకర్

### ఎడిటర్
* వినోద్ మెహతా (1995–2012)
* కృష్ణ ప్రసాద్ (2012–2016)
* రాజేష్ రామచంద్రన్ (2016–2018)
* తరుణ్ తేజ్‌పాల్ (1995 - మార్చి 2000)

### ప్రముఖ సహాయకులు
* అరుంధతి రాయ్

## మూలాలు

## బాహ్య లింకులు
* 

వర్గం:పత్రికలు
వర్గం:1995 స్థాపితాలు
కేసరి (మరాఠీ వార్తాపత్రిక)

thumb|257x257px| వార్తాపత్రిక సంపాదకీయం

**కేసరి** అనేది ఒక మరాఠీ వార్తాపత్రిక. 1881, జనవరి 4న భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ ప్రముఖ నాయకుడు లోకమాన్య బాల గంగాధర్ తిలక్ ఈ పత్రికను స్థాపించాడు. ఈ వార్తాపత్రిక భారత జాతీయ స్వాతంత్ర్య ఉద్యమానికి ప్రతినిధిగా ఉపయోగించబడింది. కేసరి మరాఠా ట్రస్ట్, తిలక్ వారసులు దీనిని ప్రచురిస్తున్నారు.

బాల గంగాధర్ తిలక్ తన రెండు వార్తాపత్రికలు *కేసరిని* మరాఠీలో, *మహరత్తా (కేసరి-మరాఠా ట్రస్ట్ ద్వారా నడపబడుతోంది)* ఆంగ్లంలో కేసరి వాడ, నారాయణ్ పేట, పూణే నుండి నడిపేవారు. ఈ వార్తాపత్రికలను మొదట చిప్లుంకర్, అగార్కర్, తిలక్ సహకారంతో ప్రారంభించారు.

## ప్రారంభ సంవత్సరాలు, సంపాదకులు, రచయితలు
*కేసరి* సంపాదకులలో అగార్కర్ (దాని మొదటి సంపాదకుడు), చిప్లుంకర్, తిలక్ వంటి అనేక మంది స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, సామాజిక కార్యకర్తలు/సంస్కర్తలు ఉన్నారు. 1887లో అగార్కర్ కేసరిని విడిచిపెట్టి తన సొంత వార్తాపత్రిక *సుధారక్* (ది రిఫార్మర్)ను ప్రారంభించాడు, ఆ తర్వాత తిలక్ ఆ పత్రికను స్వయంగా నిర్వహించడం కొనసాగించాడు. తిలక్ సన్నిహితుడైన నరసింహ చింతమన్ కేల్కర్ 1897, 1908లో తిలక్ జైలు పాలైనప్పుడు రెండుసార్లు సంపాదకుడిగా పనిచేశాడు.

## ''1897 కేసరి ప్రాసిక్యూషన్''
1897 *కేసరి* ప్రాసిక్యూషన్ ముగిసిన తర్వాత స్వామి వివేకానంద నుండి తనకు అందిన లేఖ అనేక ఇతర లేఖలతో పాటు నాశనం చేయబడి ఉంటుందని బాల గంగాధర్ తిలక్ పేర్కొన్నాడు

## ప్రస్తుతం
లోకమాన్య బాలగంగాధర్ తిలక్ ముని మనవడు దీపక్ తిలక్ సంపాదకత్వంలో *ది డైలీ కేసరి* అనే ఆన్‌లైన్ మరాఠీ పత్రిక ప్రచురించబడుతూనే ఉంది.

## కేసరి వాడా, తిలక్ మ్యూజియం
ఈ వాడాను మొదట గైక్వాడ్వాడ అని పిలిచేవారు, బరోడా సంస్థానం మహారాజు సాయాజీరావు గైక్వాడ్ III యాజమాన్యంలో ఉండేది. దీనిని 1905 లో మహారాజు తిలక్ కు సరసమైన ధరకు అమ్మేశాడు. తిలక్ వార్తాపత్రికను ప్రచురించిన అసలు *వాడా* (ఆవరణ/భవనం కోసం మరాఠీ ) ఇప్పటికీ *కేసరి* కార్యాలయాలను కలిగి ఉంది. కేసరి కార్యాలయాలతో పాటు, ప్రాంగణంలో తిలక్ మ్యూజియం, కేసరి-మరాఠా లైబ్రరీ ఉన్నాయి. ఇవి తిలక్ జ్ఞాపకాలతో సహా ఆయన వ్రాసే డెస్క్, అనేక అసలు పత్రాలు, 1907 లో స్టట్‌గార్ట్‌లో మేడమ్ కామా ఆవిష్కరించిన మొదటి భారత జాతీయ జెండాను కలిగి ఉన్నాయి. గణపతి పండుగ సమయంలో, వాడాను పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలు సందర్శిస్తారు.

## మూలాలు

వర్గం:పత్రికలు
వర్గం:1881 స్థాపితాలు
నిర్భయ నిధి

[thumb| లక్నోలోని వన్ స్టాప్ సెంటర్ (నిర్భయ నిధులు సమకూర్చింది) 2019 [అంతర్జాతీయ మహిళా దినోత్సవం నాడు అవార్డును గెలుచుకుంది.]]
**నిర్భయ నిధి** అనేది 2012 ఢిల్లీ సామూహిక అత్యాచారం తరువాత, 2013 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో భారత ప్రభుత్వం ప్రకటించిన ₹ 1000 కోట్ల కార్పస్ నిధి. భారతదేశంలో మహిళల గౌరవాన్ని కాపాడటానికి, భద్రతను నిర్ధారించే కార్యక్రమాలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి ఆర్థిక మంత్రి పి. చిదంబరం ఈ నిధిని ప్రకటించాడు. నిర్భయ అనేది 2012 ఢిల్లీ గ్యాంగ్ రేప్ బాధితురాలికి పెట్టబడిన మారుపేరు. మహిళా శిశు అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ, అనేక ఇతర మంత్రిత్వ శాఖలు ఈ నిధిని వర్తింపజేయడాన్ని నిర్ణయించాయి. హింసకు గురైన మహిళలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి **వన్ స్టాప్ సెంటర్లను** ఏర్పాటుచేయడం దీని ఉపయోగాలలో ఒకటి.

## చరిత్ర
2013 బడ్జెట్ ప్రసంగంలో ఆర్థిక మంత్రి నిర్భయ నిధిని ప్రకటించారు, మహిళలు, బాలికల సాధికారత, భద్రత, భద్రత కోసం ప్రభుత్వం రూ. 1000 కోట్లు విరాళంగా ఇచ్చింది. ఈ నిధిని ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖలోని ఆర్థిక వ్యవహారాల విభాగం నిర్వహిస్తుంది.

## నిధుల వినియోగం
మహిళల భద్రత, రక్షణను పెంపొందించడానికి ఈ నిధిని ఉపయోగించడానికి వివిధ మంత్రిత్వ శాఖలు ప్రాజెక్టులను ప్రతిపాదించాయి. ప్రతిపాదనలు సమర్పించిన కొన్ని మంత్రిత్వ శాఖలలో సమాచార సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ, రోడ్డు రవాణా, రహదారుల మంత్రిత్వ శాఖ, రైల్వే మంత్రిత్వ శాఖ, హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ ఉన్నాయి. నిర్భయ నిధి పథకం కింద లక్నో కోసం మొత్తం రూ. 194.44 కోట్ల వ్యయంతో సేఫ్ సిటీ ప్రాజెక్టును హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ ఆమోదించింది.

[ఎడమ|thumb| [రాయ్‌పూర్|రాయ్‌పూర్‌లోని *వన్ స్టాప్ సెంటర్‌కు* 2017 సంవత్సరానికి నారీ శక్తి పురస్కార్ లభించింది.]]
2013 నవంబరులో, పట్టణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ రాష్ట్రాలను నిర్భయ నిధి ద్వారా నిధులు సమకూర్చుకోగల కొత్త ప్రణాళికలను ప్రతిపాదించి అమలు చేయాలని కోరింది. మహిళలకు ప్రజా రవాణా వ్యవస్థను సురక్షితంగా ఉంచడానికి చర్యలు తీసుకోవడంలో విఫలమైతే, జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ నేషనల్ అర్బన్ రెన్యూవల్ మిషన్ కింద కొత్త బస్సుల కోటాలను పొందని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు మంత్రిత్వ శాఖ తెలియజేసింది.

హింసకు గురైన మహిళలు మద్దతు పొందగలిగేలా దేశవ్యాప్తంగా "వన్ స్టెప్ సెంటర్లు" లేదా "సఖి"లను సృష్టించడానికి ఈ నిధిని ఉపయోగించారు. 2013 లో సిఫార్సు చేసిన తర్వాత ప్రతి భారతీయ రాష్ట్రానికి ఒక ప్రతిపాదనతో వన్ స్టాప్ సెంటర్లను ప్రారంభంలో ఏర్పాటుచేశారు. రాయ్‌పూర్‌లోని వన్ స్టాప్ సెంటర్, లక్నోలోని వన్ స్టాప్ సెంటర్ (రెండూ నిర్భయ నిధులతో) వరుసగా 2018, 2019లో అంతర్జాతీయ మహిళా దినోత్సవం సందర్భంగా మహిళా సాధికారతలో వారి కృషికి నారీ శక్తి పురస్కార్ అవార్డులను గెలుచుకున్నాయి.

## విమర్శ
ప్రభుత్వం నిధులను సమర్థవంతంగా ఉపయోగించుకోలేదని, చాలా జాప్యాలు, ప్రాజెక్టుల అమలు సరిపోకపోవడంతో విమర్శలు ఎదుర్కొంది.

'మిషన్ ఫర్ ప్రొటెక్షన్ అండ్ ఎంపవర్‌మెంట్ ఫర్ ఉమెన్' కింద మొదట ప్రారంభించబడిన వన్ స్టాప్ సెంటర్ పథకాన్ని, 'మిషన్ శక్తి' 'సంబల్' అనే కొత్త కార్యక్రమం కింద ఇతర పథకాలతో విలీనం చేశారు. 2021–22లో సంబల్ కోసం కేటాయించిన మొత్తం రూ. 587 కోట్లలో, ఆ నిర్దిష్ట సంవత్సరంలో రూ. 183 కోట్లు లేదా దాదాపు 31% ఉపయోగించబడ్డాయి. ఫలితంగా, తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఈ పథకానికి కేటాయింపు రూ. 562 కోట్లకు తగ్గించబడింది.

## మూలాలు

వర్గం:భారత ప్రభుత్వం
వర్గం:నిధి
ఎస్.పి. సింగ్ పటేల్

**డాక్టర్ శివ్ పాల్ సింగ్ పటేల్** (జననం 1 జనవరి 1956) భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 2024లో జరిగిన లోక్‌సభ ఎన్నికలలో ప్రతాప్‌గఢ్ నియోజకవర్గం నుండి లోక్‌సభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు.  
## జననం, విద్యాభాస్యం
ఎస్.పి. సింగ్ పటేల్ 1956 జనవరి 1న ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రం, హర్దోయ్‌ జిల్లాలోని సదర్‌పూర్‌ గ్రామంలో రామ్ లాల్ సింగ్, కమలా దేవి దంపతులకు జన్మించారు. ఆయన వృక్షశాస్త్రంలో ఎం.ఎస్సీ, పిహెచ్‌డి పూర్తి చేశాడు.  
## రాజకీయ జీవితం
ఎస్.పి. సింగ్ పటేల్ సమాజ్‌వాదీ పార్టీ ద్వారా తన రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రారంభించి పార్టీలో వివిధ హోదాల్లో పని చేసి 2002 మే 5 నుండి 2008 మే 4 వరకు & 2008 మే 5 నుండి 2014 మే 4 వరకు వరుసగా రెండుసార్లు లక్నో పట్టభద్రుల నియోజకవర్గం నుండి శాసనమండలి సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. ఎస్.పి. సింగ్ పటేల్ 2022లో ఝాన్సీ ఉపాధ్యాయ నియోజకవర్గంకు జరిగిన ఎమ్మెల్సీ ఎన్నికలలో సమాజ్‌వాదీ పార్టీ  అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి భారతీయ జనతా పార్టీ అభ్యర్థి బాబు లాల్ తివారీ చేతిలో స్వల్ప తేడాతో ఓడిపోయాడు.  

ఎస్.పి. సింగ్ పటేల్2024లో జరిగిన లోక్‌సభ ఎన్నికలలో ప్రతాప్‌గఢ్ నియోజకవర్గం నుండి  సమాజ్‌వాదీ పార్టీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి భారతీయ జనతా పార్టీ అభ్యర్థి సంగం లాల్ గుప్తాపై 66,206 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి లోక్‌సభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు.
## మూలాలు
 
వర్గం:1956 జననాలు
వర్గం:18వ లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ వ్యక్తులు
కూర్గీ-కాక్స్ వర్ణమాల

thumb|కూర్గీ-కాక్స్ వర్ణమాల
కూర్గి-కాక్స్ వర్ణమాల అనేది భాషా శాస్త్రవేత్త గ్రెగ్ ఎమ్. కాక్స్ అభివృద్ధి చేసిన వర్ణమాల, దీనిని భారతదేశంలోని కొడగు జిల్లా అనేక మంది వ్యక్తులు అంతరించిపోతున్న ద్రావిడ భాష అయిన కొడవ రాయడానికి ఉపయోగిస్తారు, దీనిని కొన్నిసార్లు కూర్గి అని కూడా పిలుస్తారు.

కూర్గి-కాక్స్ వర్ణమాల 36 అక్షరాలను కలిగి ఉంది, వీటిలో 9 అచ్చులు , 27 హల్లులు ఉన్నాయి. ఈ వర్ణమాల కొడవ భాష అన్ని ధ్వనులను ప్రతిబింబించేలా రూపొందించబడింది. ఇది కన్నడ , మలయాళ లిపుల నుండి కొన్ని అక్షరాలను కలిగి ఉంది, అలాగే కొడవ భాషకు ప్రత్యేకమైన కొన్ని కొత్త అక్షరాలను కూడా కలిగి ఉంది. ప్రతి అక్షరం ఒకే ధ్వనిని సూచిస్తుంది , పెద్ద అక్షరాలు లేవు. కంప్యూటర్ ఆధారిత ఫాంట్ సృష్టించబడింది. .

ఈ వర్ణమాలను కొడవ భాషను దాని ప్రత్యేక లిపిలో వ్రాయాలనే కొడవ ప్రజల సమూహం చేసిన అభ్యర్థన మేరకు అభివృద్ధి చేశారు. కొడవ భాషను సాధారణంగా కన్నడ లిపిలో వ్రాస్తారు,ఇది కేరళ సరిహద్దుల వెంబడి మలయాళ లిపిలో కూడా వ్రాయబడుతుంది. ఈ కొత్త లిపి కొడవ భాష మాట్లాడే వారందరికీ ఏకీకృత వ్రాత వ్యవస్థగా ఉద్దేశించబడింది.

స్క్రిప్ట్ను పరిచయం చేయడానికి, ఈ ప్రాంతానికి చెందిన వివిధ సన్నివేశాలతో 10,000 CD బుక్లెట్లు , 25,000 పోస్ట్కార్డులు మార్చి , ఏప్రిల్ 2005లో కూర్గ్ ప్రాంతం అంతటా ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి , పంపిణీ చేయబడ్డాయి. ఒక పదబంధం పుస్తకం , నిఘంటువు సహా అనేక పుస్తకాలు ప్రణాళిక చేయబడుతున్నాయి.

## యూనికోడ్
కూర్గి-కాక్స్ వర్ణమాల 2012లో యూనికోడ్కు ప్రతిపాదించబడింది, 2021 నాటికి దీనిని "స్క్రిప్ట్ ప్రతిపాదన పురోగతిలో ఉంది" అని ట్యాగ్ చేయబడింది.

## సూచనలు

వర్గం:లిపులు
ధివేస్ అకురు

thumb|1700లలో ప్రజలు ఇస్లాం మతంలోకి మారిన తరువాత ఉపయోగించిన మాల్దీవుల లిపి చివరి వెర్షన్.
దివేస్ అకురు, తరువాత ధివేహి అకురు అని పిలువబడింది (మాల్దీవుల అక్షరాలు అని అర్ధం) గతంలో మాల్దీవుల భాష ఉపయోగించే లిపి. ఈ పేరును ప్రత్యామ్నాయంగా ఐఎస్ఓ 15919 రోమనైజేషన్ పథకాన్ని ఉపయోగించి డైవ్స్ అకురు లేదా దివేహి అకురు అని వ్రాయవచ్చు, ఎందుకంటే "డి" అనేది ఆశాజనకంగా ఉండదు.ఈ లిపిని ఒకప్పుడు మాల్దీవులలో ఉపయోగించేవారు, కాని ఇప్పుడు దీనిని ఉపయోగించడం లేదు. దీనికి బదులుగా, ఇప్పుడు లాటిన్ లిపిని ఉపయోగిస్తున్నారు.

## చరిత్ర.
దివేహి అకురు బ్రాహ్మి నుండి అభివృద్ధి చెందింది. ఆరవ-ఎనిమిదవ శతాబ్దాల నాటి దక్షిణ భారతదేశంలోని ఎపిగ్రాఫిక్ రికార్డులతో, బ్రాహ్మి లిపిలోని స్థానిక ఉప రకాల్లో వ్రాయబడిన వాటితో, పురాతనమైన ధృవీకరించబడిన శాసనం స్పష్టమైన పోలికను కలిగి ఉంది. తరువాతి శాసనాల్లోని అక్షరాలు స్పష్టంగా వక్ర రకానికి చెందినవి, శ్రీలంక , దక్షిణ భారతదేశంలో ఉపయోగించిన సింహళ, గ్రంథ , వట్టెలుట్టు వంటి మధ్యయుగ లిపిలను బలంగా గుర్తుకు తెస్తాయి. కన్నడ-తెలుగు లిపిల నుండి కొన్ని అంశాలు కూడా కనిపిస్తాయి. ఈ లిపి రూపం లోమాఫా (12వ , 13వ శతాబ్దాల రాగి పలకలు)లో , బౌద్ధ కాలం (200 BC నుండి 12వ శతాబ్దం AD) నాటి పగడపు రాతి శాసనాలలో ధృవీకరించబడింది, అదే లిపి ఇటీవలి రూపం నుండి దీనిని వేరు చేయడానికి దీనిని బెల్ ఎవెలా అకురు ("ప్రారంభ లిపి" అని అర్థం) అని పిలుస్తారు.. ఇటీవలి రూపం (సుమారు 14వ శతాబ్దం నుండి ప్రారంభమై) మరింత సులేఖనం , అక్షర రూపాలు కొద్దిగా మారాయి. ఇతర బ్రాహ్మి లిపిల మాదిరిగానే, ధీవ్స్ అకురు చివరికి బ్రాహ్మి లిపి నుండి ఉద్భవించింది, అందువలన ఎడమ నుండి కుడికి వ్రాయబడింది.

19వ శతాబ్దం చివరి వరకు థానాతో సహా కొన్ని దక్షిణ పగడపు దిబ్బలలో దివేహి అకురును ఇప్పటికీ ఉపయోగించారు. దక్షిణ అటోల్స్ (ధివేహి అకురు, థానలో) నుండి చివరి అధికారిక పత్రం 1927లో హాజీ ముహమ్మద్ కలేగేఫాచే వ్రాయబడింది.. అప్పటి నుండి దీని ఉపయోగం పండితులకు , అభిరుచి గలవారికి మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది. ఇది ఇప్పటికీ సమాధులు , కొన్ని స్మారక చిహ్నాలపై చూడవచ్చు, వాటిలో మాలెలోని పురాతన శుక్రవారం మసీదు ప్రధాన నిర్మాణానికి మద్దతు ఇచ్చే స్తంభాల రాతి పునాది కూడా ఉంది. తన ఒక పర్యటన సందర్భంగా, బెల్ మాల్దీవులకు దక్షిణంగా ఉన్న అడ్డూ అటోల్‌లో దివేస్ అకురు రాసిన జ్యోతిషశాస్త్ర పుస్తకాన్ని పొందాడు. ఈ పుస్తకం ఇప్పుడు కొలంబోలోని శ్రీలంక జాతీయ ఆర్కైవ్స్‌లో ఉంచబడింది.

ప్రముఖ మాల్దీవుల పండితుడు బోడుఫెన్వాల్హుగే సిడి 1959లో దివేహి అకురు అనే పుస్తకాన్ని రాశారు, దీనిని అప్పటి ప్రధాన మంత్రి ఇబ్రహీం నాసిర్ ప్రోత్సహించారు..

## అక్షరాలు
ఆకూరు నుండి ఉద్భవించిన గ్రంథ అక్షరాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.

కొన్ని హల్లులను ⟨⟩ అనే డయాక్రిటిక్‌తో ముందు చేర్చడం ద్వారా నాసిలైజ్ చేయబడినవిగా గుర్తించవచ్చు.

కొన్ని అక్షరాలకు ఒక మూల ⟨⟩ జోడించడం ద్వారా కొన్ని అదనపు హల్లులను లిప్యంతరీకరించవచ్చు.

### అచ్చులు

## యూనికోడ్
2020 మార్చి లో యూనికోడ్ వెర్షన్ 13 కు Dhives Akuru లిపి జోడించబడింది, 72 అక్షరాలు Dives Akuru బ్లాక్ (U + 11900-U + 1195F) లో ఉన్నాయి.
ముఖేష్ రాజ్‌పుత్

**ముఖేష్ లోధీ రాజ్‌పుత్** (జననం 8 ఆగస్టు 1968) భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన ఫరూఖాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి మూడుసార్లు లోక్‌సభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు.
## వ్యక్తిగత జీవితం
ముఖేష్ రాజ్‌పుత్ 1968 ఆగస్టు 8న ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని ఫరూఖాబాద్ నగరంలో లజ్జారామ్, చందావతి దంపతులకు జన్మించాడు. ఆయన ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని ఫరూఖాబాద్‌లోని కమల్‌గంజ్‌లోని ఆర్‌పి డిగ్రీ కళాశాల నుండి బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ (బి.ఎస్.సి) డిగ్రీని పూర్తి చేశాడు. ముఖేష్ రాజ్‌పుత్ వివాహం సౌభాగ్యవతితో 10 జూన్ 1980న  జరిగింది.

## రాజకీయ జీవితం
ముఖేష్ రాజ్‌పుత్ భారతీయ జనతా పార్టీ ద్వారా తన రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రారంభించి పార్టీలో వివిధ హోదాల్లో పని చేసి 2014లో జరిగిన లోక్‌సభ ఎన్నికలలో ఫరూఖాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి బీజేపీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి ఎస్‌పీ అభ్యర్థి రామేశ్వర్ సింగ్ యాదవ్‌పై 1,50,502 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి లోక్‌సభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. ఆయన 2019లో జరిగిన లోక్‌సభ ఎన్నికలలో బీజేపీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి బీఎస్‌పీ అభ్యర్థి మనోజ్ అగర్వాల్‌పై 2,21,702 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి రెండోసారి లోక్‌సభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. 

ముఖేష్ రాజ్‌పుత్ 2024లో జరిగిన లోక్‌సభ ఎన్నికలలో ఫరూఖాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి బీజేపీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి ఎస్‌పీ అభ్యర్థి నావల్ కిషోర్ శాక్యపై 2,678 ఓట్ల స్వల్ప మెజారిటీతో గెలిచి వరుసగా మూడోసారి లోక్‌సభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు.  
## మూలాలు
 
వర్గం:1956 జననాలు
వర్గం:16వ లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:17వ లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:18వ లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు
వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ వ్యక్తులు
వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు
డోగ్రీ లిపి

thumb|డోగ్రా లిపిలో వర్ణమాల పట్టిక
డోగ్రి లిపి అనేది భారత ఉపఖండం ఉత్తర భాగంలో జమ్మూ కాశ్మీర్ డోగ్రి భాష వ్రాయడానికి ఉపయోగించే చారిత్రాత్మక వ్రాత వ్యవస్థ. ఇది షరదా లిపి నుండి ఉద్భవించింది , దీనిని తక్ఖ్రీ స్క్రిప్ట్ అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ లిపిని 19వ శతాబ్దం వరకు ఉపయోగించారు, ఆ తర్వాత దీని స్థానంలో దేవనాగరి లిపి వచ్చింది.

## చరిత్ర.
డోగ్రా అక్హర్ లిపి పునరుద్ధరణకు జమ్మూ కాశ్మీర్ మహారాజా రణబీర్ సింగ్ ఆదేశం మద్దతు ఇచ్చింది. ఇది పాత డోగ్రా అక్కర్ లిపి  సవరించిన సంస్కరణ, ఇది టాక్రీ లిపి  జమ్మూ రూపాంతరం.ఇది అబుగిడా లిపి, అంటే అక్షరాలు హల్లులు , అచ్చుల కలయికను సూచిస్తాయి.దీనికి 36 అక్షరాలు ఉన్నాయి, వీటిలో 30 హల్లులు , 6 అచ్చులు ఉన్నాయి.అక్షరాలు సాధారణంగా ఎడమ నుండి కుడికి వ్రాయబడతాయి.అక్షరాలు ఒకదానితో మరొకటి అనుసంధానించబడవు.
thumb|డోగ్రా లిపి నమూనా

## పునరుద్ధరణ ప్రయత్నాలు
న్యూ డోగ్రా అక్కర్ లో సైన్ బోర్డులు జమ్మూ తావి రైల్వే స్టేషన్ వద్ద ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. అయితే, ఈ లిపి క్రియాత్మకంగా అంతరించిపోయింది, ఇప్పుడు డోగ్రీ భాషను వ్రాయడానికి దేవనాగరి ఉపయోగించబడుతోంది. డోగ్రా మాట్లాడే చాలా మంది భాషను దాని అసలు లిపిలో చదవడం , వ్రాయడం చేయలేరు.

## యూనికోడ్
డోగ్రా అక్కర్ అనే పేరు జూన్ 2018లో యూనికోడ్ స్టాండర్డ్‌కు యూనికోడ్ బ్లాక్‌గా జోడించబడింది (వెర్షన్ 11.0)..

యూనికోడ్ బ్లాక్‌కు డోగ్రా అని పేరు పెట్టారు, U+11800–U+1184F వద్ద, , 60 అక్షరాలను కలిగి ఉంది:

## సూచనలు

వర్గం:లిపులు
గౌడి లిపి

**గౌడి లిపి** (గౌరీ లిపి), దీనిని ప్రోటో-బెంగాలీ లిపి లేదా ప్రోటో-ఒరియా లిపి అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది బ్రాహ్మిక లిపి కుటుంబంలో ఒక అబుగిడ. దీనిని సాధారణంగా మధ్యయుగ భారతదేశంలో ఉపయోగించారు , తూర్పు భారతదేశంలోని అనేక ప్రధాన లిపులకు మూలంగా ఉంది. ఈ లిపి క్రీ.శ 10వ శతాబ్దం నుండి క్రీ.శ 12వ శతాబ్దం వరకు వాడుకలో ఉండేది. గౌడి లిపి క్రమంగా బెంగాలీ-అస్సామీ (తూర్పు నగరి ఒడియా, , తిర్హుటా లిపి) గా అభివృద్ధి చెందింది.
thumb|గౌడి లిపితో వెండి నాణెం, హరికేల రాజ్యం, సిర్కా 9వ-13వ శతాబ్దం

## పేరుకు  చరిత్ర
గౌడి లిపికి జర్మన్ పండితుడు జార్జ్ బుహ్లెర్ పురాతన బెంగాల్ గౌడా రాజ్యం (గౌడా  గౌర్ రాజ్య) పేరు పెట్టారు. మధ్యయుగ గౌడ (ప్రాంతం) ఇప్పుడు బెంగాల్ (ప్రాంతం) గా పిలువబడుతుంది. ఈ పేరు ఉన్నప్పటికీ, ఈ లిపి అస్సాం, బీహార్, ఒడిశా, జార్ఖండ్, నేపాల్ పొరుగు ప్రాంతాలు , మయన్మార్‌లోని రఖైన్‌లలో కూడా ఉపయోగించబడింది. ఈ లిపిని ప్రోటో-అస్సామీ, ప్రోటో-బెంగాలీ, ప్రోటో-మైథిలి, ప్రోటో-ఒరియా వంటి వివిధ ప్రాంతాలలో వేర్వేరు పేర్లతో పిలుస్తారు. అందుకే సురేష్ చంద్ర భట్టాచార్య ప్రోటో-బామ్, సంక్షిప్తంగా ప్రోటో-బామో వంటి తటస్థ పేర్లను సూచిస్తున్నారు.

## చరిత్ర.
ు 
thumb|దనుజ్ మర్దన వెండి నాణెం, 1417
పురాతన తూర్పు భారతదేశంలో, గౌడి లిపి సిద్ధమ్  ఈశాన్య ఉత్పన్నం వలె కనిపించింది, ఇది గుప్త లిపి నుండి ఉద్భవించింది. పండితుడబుహ్లర్ ప్రకారం, గౌడి (లేదా ప్రోటో-బెంగాలీ) లిపి దాని వక్ర అక్షరాలు , చెవ్రాన్లు లేదా స్తంభాల పైభాగంలో బోలు త్రిభుజాల ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది. 11వ శతాబ్దంలో, ప్రసిద్ధ పర్షియన్ పండితుడు అల్-బిరుని ఈ లిపి గురించి రాశాడు. భారతీయ వర్ణమాలలలో, గౌడి పురాతన దేశంలో (తూర్పు ప్రాంతం ) ఉపయోగించబడిందని ఆయన పేర్కొన్నారు..

ఆధునిక తూర్పు లిపిలు (బెంగాలీ-అస్సామీ, ఒడియా , మైథిలి) 14వ , 15వ శతాబ్దాలలో గౌడీ నుండి స్పష్టంగా వేరు చేయబడ్డాయి. బెంగాల్, అస్సాం , మిథిలలోని లిపులు ఒకదానికొకటి పోలి ఉన్నప్పటికీ, ఒడియా లిపి 13వ-14వ శతాబ్దంలో వక్ర శిఖరాన్ని అభివృద్ధి చేసి మరింత భిన్నంగా మారింది.

## ఇవి కూడా చూడండి

* గౌడ రాజ్యం
* గౌడా (ప్రాంతం) 
* బ్రాహ్మీ లిపి
* బ్రాహ్మిక లిపులు
* సిద్ధం లిపి
* తూర్పు నగరి

## సూచనలు
ఢిల్లీ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా

**ఢిల్లీ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్** ఢిల్లీ శాసనసభ స్పీకర్‌కు లోబడి ఉంటారు. ఆయన\ఆమె ఢిల్లీ శాసనసభకు బాధ్యత వహిస్తారు. ఢిల్లీ శాసనసభ రెండవ అత్యున్నత స్థాయి శాసన అధికారిగా గుర్తింపు ఉంది. ఢిల్లీ శాసనసభ స్పీకర్ మరణం లేదా అనారోగ్యం కారణంగా సెలవు లేదా గైర్హాజరైనప్పుడు అతను శాసనసభ నిర్వాహక అధికారిగా వ్యవహరిస్తాడు. ఢిల్లీ శాసనసభ సిట్టింగ్ సభ్యుల నుండి డిప్యూటీ స్పీకర్ ఎంపికవుతారు. శాసనసభలో ప్రభావవంతమైన అత్యధిక సభ్యులు ఆమోదించిన తీర్మానం ద్వారా డిప్యూటీ స్పీకర్‌ను పదవి నుండి తొలగించవచ్చు. శాసనసభలో ప్రభావవంతమైన అత్యధిక సభ్యులు ఆమోదించిన తీర్మానం ద్వారా డిప్యూటీ స్పీకర్‌ను పదవి నుండి తొలగించవచ్చు.

## డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా

## మూలాలు

వర్గం:ఢిల్లీ
వర్గం:ఢిల్లీ రాజకీయ నాయకులు
గోండి రచన

గోండీ భాషను సాధారణంగా దేవనాగరి లిపిలో లేదా తెలుగు లిపిలో వ్రాస్తారు. అయితే, దీనికి కొన్ని స్థానిక లిపులు కూడా ఉన్నాయి. వీటిలో ముఖ్యమైనవి మున్షి మంగళ్ సింగ్ మసారం లిపి: గోండ్ తెగకు చెందిన మున్షి మంగళ్ సింగ్ మసారం 1918లో బ్రాహ్మీ లిపి ఆధారంగా ఈ లిపిని రూపొందించారు.2006లో, హైదరాబాద్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన పరిశోధకుల బృందం 1750 నాటి గోండీ లిపిని కనుగొన్నారు. గోండి భాష ప్రధానంగా మహారాష్ట్ర, తెలంగాణ , మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రాలలో మాట్లాడబడుతుంది,మూడు ప్రధాన గోండి భాషల మాండలికాలు ఉన్నాయి , వీటిని దాదాపు 2.9 మిలియన్ల మంది మాట్లాడతారు.ఆదిలాబాద్ గోండి, అహేరి గోండి , ఉత్తర గోండి అనే మూడు ప్రధాన మాండలికాలు ఉన్నాయి.

ఈ రెండు లిపులే కాకుండా, గోండీ భాషకు మరికొన్ని స్థానిక లిపులు కూడా ఉన్నాయి. కానీ అవి అంతగా ప్రాచుర్యంలో లేవు.

అయినప్పటికీ, చాలా మంది గోండ్లకు వారి బాగా అభివృద్ధి చెందిన భాష గురించి తెలియదు , ఇప్పుడు ఏ లిపిని ఉపయోగించరు. గుంజల గోండి లిపి ప్రాముఖ్యత పెరిగింది, , దాని వినియోగాన్ని విస్తృతం చేయడానికి ఉత్తర  తెలంగాణా  గ్రామాలలో మంచి మద్దతు గల ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి.

## మున్షి మంగళ్ సింగ్ మసారం స్క్రిప్ట్

1918లో మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని బాలాఘాట్ జిల్లాకు చెందిన మున్షి మంగళ్ సింగ్ మసారమ్ అనే గోండ్ వ్యక్తి, గోండీ భాష కోసం ఒక లిపిని రూపొందించారు. ఈ లిపి బ్రాహ్మీ లిపిని పోలి ఉంటుంది, ఇది భారతదేశంలోని ఇతర లిపులకు మూలంగా పరిగణించబడుతుంది.

అయితే, మున్షి మంగళ్ సింగ్ మసారమ్ లిపిని విస్తృతంగా ఉపయోగించలేకపోయారు. దీనికి ప్రధాన కారణం, ఆయన అనుచరులు , మద్దతుదారులు తక్కువ సంఖ్యలో ఉండటం , ఈ లిపికి సంబంధించిన ప్రచురణలు అందుబాటులో లేకపోవడం.

ప్రస్తుతం గోండీ భాషను రాయడానికి దేవనాగరి లిపిని ఉపయోగిస్తున్నారు. అయితే, మున్షి మంగళ్ సింగ్ మసారమ్ లిపిని గోండీ భాషాభిమానులు , పరిశోధకులు ఇప్పటికీ ఉపయోగిస్తున్నారు.

### యూనికోడ్
జూన్ 2017లో యునికోడ్ ప్రామాణికం 10 విడుదలతో మసారం గోండి లిపి చేర్చబడింది.

మసారం గోండి కోసం యూనికోడ్ బ్లాక్ U + 11D00-U + 11 D5F:

## గుంజల గోండి లిపి

ఈ లిపి కొనసాగుతున్న భాషా, చారిత్రక పరిశోధనలకు సంబంధించిన అంశం. కనుగొన్న వ్రాతప్రతులు 1750 వరకు నాటివి, , 6 వ-7 వ శతాబ్దాల నుండి సమాచారాన్ని చర్చించాయి. ది గోండీ భాష  ప్రాచీనతను , చరిత్రను తెలుసుకోవడానికి ఉపయోగపడుతుంది.ఈ లిపి గోండ్ రాజుల స్వాతంత్ర్య కార్యక్రమాలు , బ్రిటిష్ వారితో జరిగిన సంఘటనల గురించి సమాచారాన్ని అందిస్తుంది. ఇది ఆ కాలంలోని రాజకీయ , సాంస్కృతిక పరిస్థితులను అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడుతుంది. అలాగే, ఈ గోండి లిపిలో వారంలోని రోజుల పేర్లు, నెలలు , గోండ్ పండుగల గురించి సమాచారం ఉంది. ఇది గోండీ భాష  నిర్మాణం , పదజాలం గురించి తెలుసుకోవడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

### యూనికోడ్
గుంజల గోండి లిపిని యునికోడ్ ప్రమాణానికి 2018 జూన్లో వెర్షన్ 11 విడుదలతో చేర్చారు.

గుంజల గోండి కోసం యూనికోడ్ బ్లాక్ U + 11D60-U + 11DAF:

## సూచనలు
పూనమ్ శర్మ

**పూనమ్ శర్మ** ఢిల్లీ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకురాలు. ఆమె ఢిల్లీ శాసనసభకు 2025 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికలలో వజీర్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికైంది. 

## రాజకీయ జీవితం
పూనమ్ శర్మ భారతీయ జనతా పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి పార్టీలో వివిధ హోదాల్లో పని చేసి 2025 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికలలో వజీర్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి బీజేపీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి ఆప్ అభ్యర్థి రాజేష్ గుప్తాపై 11,425 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికైంది. ఆమె 54,721 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, రాజేష్ గుప్తా 43,296 ఓట్లుతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.

## మూలాలు

వర్గం:ఢిల్లీ వ్యక్తులు
వర్గం:ఢిల్లీ రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:2025 ఢిల్లీ శాసనసభ్యులు
వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:2025 ఢిల్లీ శాసనసభకు ఎన్నికైన మహిళలు
వర్గం:ఢిల్లీ శాసనసభకు ఎన్నికైన మహిళలు
వర్గం:మహిళా శాసన సభ్యులు
అజయ్ మహావార్

**అజయ్ మహావార్** ఢిల్లీ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన ఢిల్లీ శాసనసభకు ఘోండా శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి రెండుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.
## రాజకీయ జీవితం
అజయ్ మహావార్ భారతీయ జనతా పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి పార్టీలో వివిధ హోదాల్లో పని చేసి 2020 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికలలో ఘోండా శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి బీజేపీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి ఆప్ అభ్యర్థి శ్రీ దత్ శర్మపై 28,370 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు. ఆయన 2025 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికలలో బీజేపీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి ఆప్ అభ్యర్థి గౌరవ్ శర్మపై 26,058 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి రెండోసారి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు. ఆయన 79987 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, గౌరవ్ శర్మ 53929 ఓట్లుతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.

## మూలాలు

వర్గం:ఢిల్లీ వ్యక్తులు
వర్గం:ఢిల్లీ రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:2020 ఢిల్లీ శాసనసభ్యులు
వర్గం:2025 ఢిల్లీ శాసనసభ్యులు
వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు
శ్రీ దత్ శర్మ

**శ్రీ దత్ శర్మ** (జననం 1960 జులై 1), ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన ఢిల్లీ ఆరవ శాసనసభ సభ్యుడు. ఆయన ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ సభ్యుడు. 2015 నుండి 2020 వరకు ఘోండా శాసనసభ నియోజకవర్గంనకు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. ఆయన ఢిల్లీలోని భజన్‌పురాలో 1992లో పండిట్ యాద్ రామ్ సెకండరీ పబ్లిక్ స్కూల్ ను స్థాపించాడు. 

## ప్రారంభ జీవితం
1960 జూలై 1న ఢిల్లీలో జన్మించిన ఆయన, 17వ శతాబ్దానికి ముందు ఢిల్లీలోని భజన్‌పురాలోని గామ్రి గ్రామంలో నివసించే సామాజిక, ధర్మబద్ధమైన కుటుంబానికి చెందినవాడు.

అతను సిబిఎస్ఇ (రగ్బర్ దయాల్ జన్ కల్యాణ్ స్కూల్ భజన్‌పురా) నుండి ఇంటర్మీడియట్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించాడు.
## రాజకీయ జీవితం
2013 డిసెంబరు 10న ఆయన ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీలో చేరాడు. ఆయన 2015 ఢిల్లీ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో పోటీ చేసి సాహిబ్ సింగ్ చౌహాన్ (బీజేపీ), భీషమ్ శర్మ (కాంగ్రెస్) లను ఓడించాడు.

2020 ఎన్నికలలో ఆయన అజయ్ మహావార్ (బిజెపి) చేతిలో 28370 ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయాడు.

## పదవులు

## ఇవి కూడా చూడండి

* ఢిల్లీ ఆరవ శాసనసభ
* ఢిల్లీ శాసనసభ
* భారత ప్రభుత్వం
* భారత రాజకీయాలు
* ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ

## మూలాలు

వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:1960 జననాలు
గుంజల గోండి లిపి

**గుంజల గోండి లిపి** లేదా గుంజల గోండీ లిపి ఉత్తర తెలంగాణ, తూర్పు మహారాష్ట్ర, ఆగ్నేయ మధ్యప్రదేశ్ ,ఛత్తీస్గఢ్ గోండ్ ప్రజలు మాట్లాడే ద్రావిడ భాష అయిన గోండి భాష వ్రాయడానికి ఉపయోగించే లిపి. హైదరాబాద్ విశ్వవిద్యాలయంలోని పరిశోధకుల బృందం, ప్రొఫెసర్ జయధీర్ తిరుమల రావు నేతృత్వంలో, తెలంగాణలోని ఆదిలాబాద్ జిల్లాలోని గుంజల అనే గోండ్ గ్రామం నుండి ఈ లిపిలో రాసిన సుమారు డజను వ్రాతప్రతులను సేకరించింది. ఈ లిపి ,దాని ప్రాథమిక ఫాంట్ 2014 ప్రారంభంలో ఆవిష్కరించబడ్డాయి.  . స్క్రిప్ట్ ,ప్రాథమిక ఫాంట్ 2014 ప్రారంభంలో ఆవిష్కరించబడ్డాయి. గుంజల గోండి లిపి ఒక ప్రత్యేకమైన లిపి. ఇది ఇతర భారతీయ లిపుల నుండి భిన్నంగా ఉంటుంది.

## వ్రాతప్రతుల చరిత్ర
సెంటర్ ఆఫ్ దళిత అండ్ ఆదివాసీ స్టడీస్ అండ్ ట్రాన్స్‌లేషన్ (సిడిఎఎస్టి)లోని గోండి పండితులు ,పరిశోధకుల జ్ఞానం ఆధారంగా, ఈ లిపి సుమారు 1750 సంవత్సరాల నాటిదని వారు కనుగొన్నారు. వ్రాతప్రతులలో నెలలు ,రోజుల పేర్లు, జాతక పట్టికలు, వ్యాకరణం ,సంఖ్యలు వంటి సమాచారం ఉంది. అదనంగా, "ఋతువులు, చరిత్ర, గోండి నీతి నియమావళి ,సాహిత్యం"పై వ్రాతప్రతులు కనుగొనబడ్డాయి. ఈ చారిత్రక సమాచారంలో కొన్ని ముఖ్యమైన విషయాలు నమోదు చేయబడ్డాయి: మయన్మార్‌లోని పారదన్ సమాజం ,నాగరికతల మధ్య 6వ-7వ శతాబ్దాలలో జరిగిన వాణిజ్య సంబంధాలు,ఇంద్రవెల్లి మండలాల మూలాలు-పద్దెనిమిదవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో రోహిల్లా సమాజ మద్దతుతో బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా చంద్రపూర్ గోండ్ రాజుల తిరుగుబాట్లు, ఇవన్నీ ఇతర సమాచారాలలో ఉన్నాయి.

## పాత్రలు
ఇతర భారతీయ లిపులలో కనిపించే సారూప్య శబ్దాలతో పోలిక ఉన్నప్పటికీ, ఈ లిపి అక్షరాలు వేరుగా ఉంటాయి ,"స్థానిక" క్రమంలో ఉంటాయి. ఎందుకంటే, ఈ లిపి సాంప్రదాయ భారతీయ లిపులలో "కా"తో ప్రారంభమయ్యే బదులు "యా" అక్షరంతో మొదలవుతుంది. ఈ లిపిలో 12 అచ్చులు ,25 హల్లులు ఉన్నాయి.

## ఆవిష్కరణ, విద్య ,వ్యాప్తికి ప్రతిస్పందన
ఈ లిపి   వివిధ ప్రభుత్వ సంస్థలు, జాతీయ స్థాయి సంస్థలు ,ఈ ప్రాంతంలోని స్థానిక సంస్థల నుండి సానుకూల స్పందనను పొందింది.. ఈ వ్రాతప్రతుల ఉనికి 5-9 సంవత్సరాలుగా తెలిసినప్పటికీ, 2013 వరకు దీనికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడలేదు. ప్రొఫెసర్ జయధీర్ తిరుమల రావు గ్రామంలో కేవలం నలుగురు పెద్దలు మాత్రమే ఈ లిపిని చదవగలరని కనుగొన్నారు. ప్రస్తుతం, సుమారు ఎనభై మంది విద్యార్థులు ఈ లిపిని చదవగలుగుతున్నారు, విద్యార్థులు కథలను రచిస్తున్నారు, ,పెద్ద కొట్నాక్ జాంగు ఒక ఆత్మకథను రాస్తున్నారు. గోండ్ జనాభా ఎక్కువగా ఉన్న గ్రామాల్లోని పదిహేను ఇతర ప్రభుత్వ పాఠశాలలకు ఈ లిపిని విస్తరించే ప్రణాళికలు ఉన్నాయి. మొదటి తరగతి విద్యార్థుల కోసం తెలుగు భాషలో ఈ లిపి కోసం ఒక పాఠక పుస్తకం విడుదల చేయబడింది.. స్క్రిప్ట్ను యూనికోడ్ ప్రమాణంలోకి తీసుకురావడానికి ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. 2015లో, బర్కిలీలోని కాలిఫోర్నియా విశ్వవిద్యాలయంలోని భాషాశాస్త్ర విభాగానికి చెందిన అన్షుమన్ పాండే ఒక యూనికోడ్ ప్రతిపాదనను రాశారు. ఈ ప్రతిపాదనను నవంబర్ 2015లో యూనికోడ్ టెక్నికల్ కమిటీ ఆమోదించింది.

## యూనికోడ్
గుంజల గోండి లిపిని యునికోడ్ ప్రమాణానికి 2018 జూన్లో వెర్షన్ 11 విడుదలతో చేర్చారు.

గుంజల గోండి కోసం యూనికోడ్ బ్లాక్ U + 11D60-U + 11DAF ,ఇది 63 అక్షరాలను కలిగి ఉంటుందిః

## ఇవి కూడా చూడండి

* గోండి లిపి
* గోండి భాష
* గోండ్ ప్రజలు
* గోండి సంస్కృతి

## సూచనలు

వర్గం:గోండి
వర్గం:లిపులు
గజేందర్ డ్రాల్

**గజేందర్ సింగ్ దారల్** ఢిల్లీ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన ఢిల్లీ శాసనసభకు 2025 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికలలో ముండ్కా నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.

## రాజకీయ జీవితం
గజేందర్ డ్రాల్ స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి 2022 ఢిల్లీ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ ఎన్నికలలో స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా కార్పొరేటర్‌గా ఎన్నికై ఆ తరువాత భారతీయ జనతా పార్టీలో చేరి బీజేపీలో వివిధ హోదాల్లో పని చేసి 2025 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికలలో ముండ్కా నియోజకవర్గం నుండి బీజేపీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి ఆప్ అభ్యర్థి జస్బీర్ కరాలాపై 10,550 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు. ఆయన 89,839 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, జస్బీర్ కరాలా 79,289 ఓట్లుతో రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.

## మూలాలు

వర్గం:ఢిల్లీ వ్యక్తులు
వర్గం:ఢిల్లీ రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:2025 ఢిల్లీ శాసనసభ్యులు
వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు
ధరంపాల్ లక్రా

**ధరంపాల్ లక్రా** ఢిల్లీ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన ఢిల్లీ శాసనసభకు 2020 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికలలో ముండ్కా నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.
## రాజకీయ జీవితం
ధరంపాల్ లక్రా భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి పార్టీలో వివిధ హోదాల్లో పని చేసి 2017లో ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీలో చేరి 2020 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికలలో ముండ్కా నియోజకవర్గం నుండి ఆప్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి అభ్యర్థి బీజేపీ  ఆజాద్ సింగ్‌పై 19,158 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు. ఆయనకు 2025 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికలలో ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ నుండి టికెట్ దక్కకపోవడంతో కాంగ్రెస్ పార్టీలో చేరి ఐఎన్‌సీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి 10,290 ఓట్లుతో మూడోస్థానంలో నిలిచాడు.
## మూలాలు

వర్గం:ఢిల్లీ వ్యక్తులు
వర్గం:ఢిల్లీ రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:2020 ఢిల్లీ శాసనసభ్యులు
వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు
సుఖ్‌బీర్ సింగ్ దలాల్

**సుఖ్‌బీర్ సింగ్ దలాల్** ఢిల్లీ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన ఢిల్లీ శాసనసభకు 2020 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికలలో ముండ్కా నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.
## రాజకీయ జీవితం
సుఖ్‌బీర్ సింగ్ దలాల్ ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి పార్టీలో వివిధ హోదాల్లో పని చేసి 2015 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికలలో ముండ్కా నియోజకవర్గం నుండి ఆప్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి అభ్యర్థి బీజేపీ  	మాస్టర్ ఆజాద్ సింగ్‌పై 40,826 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు. 

ఆయన 2024 డిసెంబర్ 21న ఢిల్లీ బిజెపి కార్యాలయంలో బిజెపి నగర యూనిట్ అధ్యక్షుడు వీరేంద్ర సచ్‌దేవా, కేంద్ర మంత్రి హర్ష్ మల్హోత్రా, ఆశిష్ సూద్ సమక్షంలో భారతీయ జనతా పార్టీలో చేరాడు.

## మూలాలు

వర్గం:ఢిల్లీ వ్యక్తులు
వర్గం:ఢిల్లీ రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు
ది డెవిల్స్ చైర్

**ది డెవిల్స్ చైర్** 2025లో తెలుగులో విడుదలైన సినిమా. బాబీ ఫిలిమ్స్, ఓం సాయి ఆర్ట్స్, సి ఆర్ ఎస్ క్రియేషన్స్ బ్యాన‌ర్స్‌పై కె కె చైతన్య, వెంకట్ దుగ్గిరెడ్డి, చంద్ర సుబ్బగారి నిర్మించిన ఈ సినిమాకు గంగ సప్తశిఖర దర్శకత్వం వహించాడు. అదిరే అభి, స్వాతి మండలం, ఛత్రపతి శేఖర్ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా ట్రైలర్‌ను ఫిబ్రవరి 19న విడుదల చేసి, సినిమాను ఫిబ్రవరి 21న విడుదల చేశారు.
## కథ
విక్రమ్ (అదిరే అభి) జూదానికి బానిసై తను పనిచేస్తున్న కంపెనీలోని కోటి రూపాయలు కొట్టేసి బెట్టింగ్ ఆడతాడు. ఈజీ మనీకి అలవాటు పడిన విక్రమ్ డబ్బు మొత్తం బెట్టింగ్ లో పోగొట్టుకుని ఉద్యోగం పోగొట్టుకోవడమే కాదు లీగల్ గా కేసులో ఇరుక్కుంటాడు. అతనికి రుధిర (స్వాతి మండలం ) ఎయిర్ హోస్టెస్ ప్రియురాలు వుంటంది. విక్రమ్ కి ఉద్యోగం పోవడంతో తనే ఆర్థికంగా ఆదుకుంటూ అండగా వుంటుంది. రుధిర ఒక యాంటిక్ కుర్చీని ఇష్టపడి కొని తెచ్చుకుని ఇంట్లో పెడుతుంది. ఆ కుర్చీ వల్ల విక్రమ్ కి కావాల్సినప్పుడల్లా డబ్బులు వచ్చి పడుతుంటాయి. ఈ కుర్చీ వల్ల విక్రమ్, రుధిర జీవితాల్లో ఎలాంటి మార్పులు ఎదురుకున్నారు ? ఆ తరువాత ఏమి జరిగింది అనేదే మిగతా సినిమా కథ. 
## నటీనటులు
* అదిరే అభి
* స్వాతి మండలం 
* ఛత్రపతి శేఖర్
* వెంకట్ దుగ్గిరెడ్డి
* చంద్ర సుబ్బగారి
* అద్విత చౌదరి
* మురళి సర్వన్నగారి
* రేష్మ 

## సాంకేతిక వర్గం

* దర్శకత్వం: గంగ సప్త శిఖర 
* రచన: గంగ సప్త శిఖర 
* స్క్రీన్ ప్లే: బాబీ కె ఎస్ ఆర్ 
* పాటలు:ఆదిలక్ష్మి, కె.మెర్సీ మార్గరేట్ 
* నేపథ్య గానం: అభిషేక్, జయంత్, బి 
* సంగీతం: బి.షేక్ 
* ఛాయా గ్రహణం: విజయా నందన్ 
* కూర్పు: హేమంత్ నాగ్ 
* నిర్మాతలు: కె. కె . చైతన్య, వెంకట్ దుగ్గిరెడ్డి, చంద్ర సుబ్బ 
* నిర్మాణ సంస్థ: బాబీ ఫిలింస్, ఓంసాయి ఆర్ట్స్, సి.ఆర్.ఎస్.క్రియేషన్స్.
* విడుదల:21:02:2025.

## పాటలు

## మూలాలు

వర్గం:2025 తెలుగు సినిమాలు
అరోశిఖా డే

**అరోశిఖా డే** ప్రధానంగా హిందీ చిత్రసీమలో పనిచేసే భారతీయ నటి. బ్రిటిష్ పీరియడ్ డ్రామా ది వారియర్ క్వీన్ ఆఫ్ ఝాన్సీ (2019)లో ఝల్కరీ బాయి పాత్రకు ఆమె బాగా ప్రసిద్ది చెందింది.

## ప్రారంభ జీవితం
అరోశిఖా డే అస్సాంలోని తేజ్‌పూర్ లో ఒక బెంగాలీ కుటుంబంలో జన్మించి కర్ణాటకలోని బెంగళూరులో స్థిరపడింది. ఆమె బెంగళూరులోని మౌంట్ కాలేజీలో చదువుకుంది. ఆమె చిన్న వయస్సులోనే కథక్ నేర్చుకుంది. కళాశాలలో ఉన్నప్పుడు, ఆమె నాటకాలలో కూడా పాల్గొన్నది. ఆ తరువాత, ఆమె పూణేలోని ఫిల్మ్ అండ్ టెలివిజన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియాలో చేరింది.

## కెరీర్
పూణేలోని ఫిల్మ్ అండ్ టెలివిజన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియాలో ఉన్న సమయంలో, చంద్రప్రకాశ్ ద్వివేది ఆమెను ఉపనిషత్ గంగా అనే టీవీ ధారావాహికకు ఎంపిక చేసాడు. 25 ఎపిసోడ్ల సిరీస్లో ఆమె విభిన్న పాత్రలను పోషించింది. ఆ తర్వాత, ఆమె నగేష్ కుకునూర్ యే హౌస్లా కోసం ఆడిషన్ చేసింది.

ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందిన డ్రామా *హాత్-ది వీక్లీ బజార్* (2011)లో సీమా కపూర్ దర్శకత్వం వహించిన దివ్య దత్తా, మీనల్ కపూర్ లతో కలిసి కనిపించింది, ఇది భారతదేశంతో పాటు, విదేశాలలో అనేక చలన చిత్రోత్సవాలలో ప్రదర్శించబడింది. ఆమె నటించిన హ్యాండ్ఓవర్ (2011) సినిమా అనేక చలన చిత్రోత్సవాలలో ప్రదర్శించబడింది, కానీ థియేటర్లలో విడుదల కాలేదు. ఈ చిత్రం తొమ్మిదేళ్ల తరువాత ఎమ్ఎక్స్ ప్లేయర్ ఓటీటీలో ప్రసారం చేయబడింది. థియేటర్లలో విడుదలైన ఆమె మొదటి చిత్రం *మ్యోహో* (2012). ఆ తరువాత, ఆమె *చార్లీ కే చక్కర్ మే* (2015), *ఎన్హెచ్-8: రోడ్ టు నిధివన్* (2015) చిత్రాలలో కనిపించింది.

ఆమెకు లభించిన అత్యంత ముఖ్యమైన పాత్ర 2019లో స్వాతి భిసే దర్శకత్వం వహించిన *ది వారియర్ క్వీన్ ఆఫ్ ఝాన్సీ* సినిమాతో వచ్చింది. ఆమె ఝల్కరీ బాయి పాత్రను పోషించగా, టైటిల్ పాత్ర పోషించిన దేవికా భిసే మిశ్రమ సమీక్షలను అందుకుంది. ఈ చిత్రం బ్రిటిష్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్లో ప్రదర్శించబడింది. ఇది వాంకోవర్ ఇంటర్నేషనల్ ఉమెన్ ఇన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివెల్ 2019లో ఇంపాక్ట్ అవార్డును గెలుచుకుంది. ఆమె తన పాత్రను పోషించడానికి కత్తి పోరాటం, విలువిద్య, గుర్రపు స్వారీ మొదలైనవి నేర్చుకుంది.

ఆమె ప్రగ్యా కపూర్ మాలి-ది గార్డనర్ (2022)లో నటించింది, ఇది చికాగో సౌత్ ఏషియన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ 2022లో ప్రదర్శించబడింది. ఆమె లోమాడ్ (2023)లో కనిపించింది, ఇది ప్రపంచంలోని మొట్టమొదటి వన్ షాట్ బ్లాక్ అండ్ వైట్ ఫీచర్ ఫిల్మ్ అని ప్రచారం చేయబడింది, వివిధ చలన చిత్రోత్సవాలలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రశంసలు అందుకుంది. ఆమె తదుపరి గజేంద్ర అహిరే హిందీ, మరాఠీ ద్విభాషా *బీడీ బక్డా* (2023), కాన్స్టాంటిన్ బోజనోవ్ రూపొందించిన ది షేమ్లెస్ (2023) లలో నటించింది.
## ఫిల్మోగ్రఫీ

## మూలాలు

వర్గం:భారతీయ నటీమణులు
వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు