open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ప్రపంచ చేతుల పరిశుభ్రత దినోత్సవం

**ప్రపంచ చేతుల పరిశుభ్రత దినోత్సవం** ప్రతి సంవత్సరం అక్టోబరు 15న నిర్వహించబడుతుంది. సంపూర్ణ ఆరోగ్యంగా ఉండడంకోసం ప్రతిరోజూ చేతులను శుభ్రంగా కడుక్కోవాలన్న విషయం గురించి ప్రజల్లో అవగాహన కలిగించడంకోసం ఈ దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంటున్నారు.

## చరిత్ర
అతిసార, శ్వాస కోస వంటి వ్యాధులతో ప్రతి సంవత్సరం ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేకమంది పిల్లలు చనిపోతున్నారు. చేతులు పరిశుభ్రంగా ఉంచుకోకపోవడమే దీనికి కారణమని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ తెలిపింది. ఈ నేపథ్యంలో 2008లో ఐక్యరాజ్య సమితి అక్టోబరు 15న ప్రపంచ చేతుల పరిశుభ్రత దినోత్సవంగా ప్రకటించింది.

## లక్ష్యాలు
# తల్లిదండ్రులు చిన్నారులకు తప్పకుండా చేతులు శుభ్రంగా కడుక్కోవడం అలవాటు చేయించడం
# చేతి శుభ్రతపై అవగాహన కల్పించి అంటురోగాలను అరికట్టడం, శుభ్రమైన చేతులే వ్యాధులను నివారించగలవని చెప్పడం

## కార్యక్రమాలు
# ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో సర్వశిక్ష అభియాన్ ద్వారా చేతులు - పరిశుభ్రత కార్యక్రమం అమలు
# ప్రపంచ చేతుల పరిశుభ్రత దినోత్సవం సందర్భంగా 2015లో మధ్యప్రదేశ్‌ గిన్నిస్‌ రికార్డులను నమోదు చేసింది.  అక్టోబర్‌ 15న రాష్ట్రంలోనే 51 జిల్లాల నుంచి 12,76,425 మంది చిన్నారులు చేతులు కడిగే కార్యక్రమంలో పాల్గొని గిన్నిస్‌ రికార్డు సాధించారు.

## మూలాలు

## ఇతర లంకెలు

*Global Handwashing Partnership
*Official site for Global Handwashing Day

వర్గం:అంతర్జాతీయ దినములు
మిడిల్ బటన్ ఐలాండ్ జాతీయ ఉద్యానవనం

**మిడిల్ బటన్ ఐలాండ్ జాతీయ ఉద్యానవనం** కేంద్రపాలిత ప్రాంతం అయినటువంటి అండమాన్ నికోబార్లో ఉంది.

## చరిత్ర
ఈ ఉద్యానవనం 1979 లో జాతీయ ఉద్యానవనంగా ప్రకటించారు. ఇది 64 చదరపు కిలోమీటర్ల వైశాల్యంలో విస్తరించి ఉంది. ఇది పోర్ట్ బ్లెయిర్ నగరానికి ఈశాన్యంగా 200 కిమీ. దూరంలో ఉంది.

## వృక్ష, జంతు సంపద
ఈ ఉద్యానవనంలో తేమతో కూడిన ఆకురాల్చే అడవితో నిండి ఉంది. దీని చుట్టూ ఇసుక బీచ్‌లు, స్పష్టమైన నీటితో నిస్సార సముద్రాలు ఉంటాయి.  ఇందులో రట్టన్ పామ్ కలామస్ పలస్ట్రిస్, క్లైంబింగ్ వెదురు డైనోక్లోవా అండమానికా, పారిషియా ఇన్సిగ్నిస్, కలోఫిలమ్ సౌలాత్రి, ఆర్టోకార్పస్, కానరియం, డిప్టెరోకార్పస్ గ్రాండిఫ్లోరస్, డిప్టెరోకార్పస్ పైలోసస్, ఎండోస్పెర్సోలాస్ సప్లాస్ బక్కౌరియా సపిడా, కార్యోటా మిటిస్, డైనోక్లోవా పలస్ట్రిస్ వంటి అనేక రకాల జాతులకు చెందిన మొక్కలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ మచ్చల జింకలు, నీటి బల్లులు, మానిటర్ బల్లులు ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యానవనంలో కనిపించే సముద్ర జంతుజాలంలో దుగోంగ్స్, డాల్ఫిన్లు, సముద్ర తాబేళ్లు, నీలితిమింగాలలు ఉన్నాయి.

## మరిన్ని విశేషాలు
ఈ ఉద్యానవన ప్రాంతంలో సగటు ఉష్ణోగ్రత సుమారు 20, 30 ° C మధ్య ఉంటుంది. ఈ ఉద్యనవనాన్నికి జూన్, అక్టోబర్ నెలల మధ్య నైరుతి రుతుపవనాల కాలంలో ఎక్కువ వర్షపాతం నమోదు అవుతుంది. ఈ ప్రాంతానికి చాలా మంది సందర్శకులు డిసెంబర్, ఏప్రిల్ మధ్య వస్తారు. పోర్ట్ బ్లెయిర్ నుంచి పడవ ద్వారా ఈ ఉద్యానవనాన్నికి చేరుకోవచ్చు.

## మూలాలు

వర్గం:భారతదేశ ఉద్యానవనాలు
వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు
వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు
సప్తగిరి ఎల్.ఎల్.బి

**సప్తగిరి ఎల్.ఎల్.బి** చరణ్ లక్కాకుల దర్శకత్వంలో 2017 లో విడుదలైన తెలుగు చలనచిత్రం. హిందీ చిత్రం *[[ జాలీ ఎల్‌ఎల్‌బి|జాలీ ఎల్‌ఎల్‌బికి]]* ఇది పునర్నిర్మాణం. ఒక సాధారణ న్యాయవాది (సప్తగిరి ), ఒక ఉన్నత న్యాయవాది (సాయి కుమార్) ను హిట్ అండ్ రన్ కోర్టు కేసులో సవాలు చెయ్యడం ఈ చిత్ర కథ.

## నటీనటులు
* సప్తగిరి
* కాశీష్ వోహ్రా
* సాయి కుమార్
* శివప్రసాద్
* కోట శ్రీనివాసరావు
* రాజా కృష్ణమూర్తి
* ఝాన్సీ
* జయప్రకాష్ రెడ్డి
* షకలక శంకర్
* గొల్లపూడి
* ఎల్బీ శ్రీరామ్
* డాక్టర్ రవికిరణ్
* పరుచూరి వెంకటేశ్వరరావు

## పాటలు

## మూలాలు

వర్గం:2017 తెలుగు సినిమాలు
ఫంగ్పుయి జాతీయ ఉద్యానవనం

**ఫంగ్పుయి జాతీయ ఉద్యానవనం** మిజోరాం రాష్ట్రంలోని ఐజ్వాల్ అనే నగరంలో ఉంది.

## చరిత్ర
మిజోరాంలోని భారతదేశంలోని రెండు జాతీయ 
ఈ ఉద్యానవనం 1992 లో స్థాపించబడింది. ఇది 50 చదరపు కిలోమీటర్ల వైశాల్యంలో విస్తరించి ఉంది.

## భౌగోళిక
ఈ ఉద్యానవనం మిజోరంలో ఉన్న రెండు ఉద్యనవనాల్లో ఒకటి. రెండవది ముర్లేన్ జాతీయ ఉద్యానవనం. ఈ ఉద్యానవనాన్నికి మిజోరంలో ఎత్తైన శిఖరం ఫాంగ్పుయ్ పర్వతం పేరు మీదుగా పెట్టారు. దీనిని మిజోరాం యొక్క బ్లూ మౌంటైన్ అని పిలుస్తారు..

## జంతు, వృక్ష సంపద
ఈ ఉద్యానవనంలో అరుదైన బ్లైత్ యొక్క ట్రాగోపాన్, ఫాల్కన్, సన్‌బర్డ్స్, మిజోరామ్ రాష్ట్ర పక్షి అయిన మిస్ట్రెస్ హ్యూమ్ నెమలి, పర్వత మేక, స్లో లోరిస్ వంటి అరుదైన జంతువులతో సహా అనేక రకాల పక్షులకు సంరక్షిస్తుంది. ఇందులో 2000 సంవత్సరంలో పర్వత వెదురు పార్ట్రిడ్జ్, ఓరియంటల్ పైడ్ హార్న్బిల్, పర్పుల్ కోకోవా, స్ట్రిప్డ్ లాఫింగ్ థ్రష్, గ్రే సిబియా, బ్లాక్ ఈగిల్, పెద్ద-బిల్ కాకి వంటి అరుదైన పక్షి జాతులు నమోదు చేయబడ్డాయి. ఈ ఉద్యానవనంలో పులి, చిరుత, చిరుతపులి పిల్లి, సెరో, గోరల్, ఆసియాటిక్ బ్లాక్ బేర్, స్టంప్-టెయిల్డ్ మకాక్, క్యాప్డ్ లంగూర్ వంటి అనేక జాతులకు చెందిన జంతువులకు ఆవాసం కల్పిస్తుంది.  మేఘావృత చిరుతపులి (నియోఫెలిస్ నెబులోసా) మొదటిసారిగా 1997 లో గుర్తించబడి, డాక్యుమెంట్ చేయబడింది.

## మూలాలు

వర్గం:భారతదేశ ఉద్యానవనాలు
రాజు గారి గది 3

**రాజు గారి గది 3** 2019, అక్టోబరు 18న భయానకమైన తెలుగు హాస్య చలనచిత్రం. ఓక్ ఎంటర్టైన్మెంట్స్ పతాకంపై ఓంకార్ దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో అశ్విన్ బాబు, అవికా గోర్ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించగా, షాబీర్ సంగీతం అందించారు. 2015లో వచ్చిన రాజు గారి గది,2017లో వచ్చిన రాజు గారి గది 2 సినిమాల తరువాత సీక్వెల్ గా రాజు గారి గది 3 సినిమా వచ్చింది. ఇది తమిళ చిత్రం *ధిల్లుకు దుడ్డు 2* కు రిమేక్. 

## కథ
మాయ (అవికా గోర్) హైదరాబాదులోని ఒక ఆసుపత్రిలో డాక్టరుగా పనిచేస్తుంటుంది. మాయ మీద కోరికతో ఎవరు ఆమె దగ్గరికి వెళ్లినా వాళ్లు సమస్యల్లో పడుతుంటారు. మాయ కోసం ఆశపడి దయ్యంతో ఇబ్బందులు ఎదుర్కున్న డాక్టరు శశి (బ్రహ్మాజీ), తమ కాలనీలోనే ఉన్న అశ్విన్ (అశ్విన్ బాబు)ను మాయ వెంటపడేలా చేసి అతణ్ని ఇబ్బందుల్లో పడవేస్తాడు. మాయ పట్ల ఆకర్షితుడైన అశ్విన్ ఆమెకు ఐ లవ్యూ చెప్పడంతో దయ్యం అతన్ని ఇబ్బంది పెడుతుంది. దీనికంతటికీ కారణం మాయ తండ్రి అయిన క్షుద్ర మాంత్రికుడనుకుని అతడి కోసం కేరళకు వెళ్తాడు అశ్విన్. అక్కడ అతడికి ఎలాంటి అనుభవాలు ఎదురయ్యాయి.. ఇంతకీ మాయకు దయ్యానికి సంబంధమేంటి.. ఈ దయ్యం బాధ వదిలించుకుని మాయను అశ్విన్ పెళ్లాడాడా లేదా అన్నది తెరమీదే చూడాలి.

## నటవర్గం
* అశ్విన్ బాబు
* అవికా గోర్
* ఆలీ
* ఊర్వశి
* ధన్‌రాజ్
* బ్రహ్మాజీ
* ప్రభాస్ శ్రీను
* హరితేజ
* అజయ్ ఘోష్
* గెటప్ శ్రీను
* స్నేహ గుప్త (నా గదిలోకి రా పాట) 
* రాధిక ఎస్ మహదేవ్ (నా గదిలోకి రా)

## సాంకేతికవర్గం
* కథ, స్క్రీన్ ప్లే, దర్శకత్వం: ఓంకార్
* నిర్మాత: కళ్యాణ్ చక్రవర్తి
* మాటలు: సాయిమాధవ్‌ బుర్రా
* సంగీతం: షాబీర్
* ఛాయాగ్రహణం: ఛోటా కె. నాయుడు
* కూర్పు: మార్తాండ్ కె. వెంకటేష్
* నిర్మాణ సంస్థ: ఓక్ ఎంటర్టైన్మెంట్స్

## పాటలు

షాబీర్ సంగీతం అందించాడు. 

## విడుదల - స్పందన
ఈ చిత్రం 2019, అక్టోబరు 18న ప్రపంచంవ్యాప్తంగా విడుదల అయింది. దయ్యంతో ఉన్న సన్నివేశాల్లో నేపథ్య సంగీతం బలంగా నిలిచి, ప్రేక్షకుల్లో భయం కలిగించింది. సినిమాటోగ్రఫీ, ఆర్ట్ వర్క్ సినిమాకు తగినట్లుగా ఉన్నాయి.

# హాస్యప్రధాన చిత్రం (టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా, రేటింగ్ - 2/5)
# హాస్యం, జోకులు ఇష్టపడేవారికి ఈ చిత్రం నచ్చుతుంది. (గ్రేట్ ఆంధ్ర, రేటింగ్ - 2/5)
# కథనం అంత పటిష్టంగా లేదు, హాస్యం పడలేదు (ఇండియాగ్లిట్జ్, రేటింగ్ - 2.75/5)

## పురస్కారాలు

### సైమా అవార్డులు
2019 సైమా అవార్డులు

# ఉత్తమ హాస్యనటుడు (అజయ్ ఘోష్)

## మూలాలు

## ఇతర లంకెలు

వర్గం:2019 తెలుగు సినిమాలు
మునిపల్లె శేషాద్రి సుబ్రహ్మణ్య కవి

**మునిపల్లె శేషాద్రి సుబ్రహ్మణ్య కవి** తెలుగు కవి, సంగీత విద్వాంసుడు, వ్యాకరణ ప్రవీడుడు. అతను వ్యాసప్రోక్తమైన సంస్కృత భాష లోని అధ్యాత్మ రామాయణము ను తెలుగులోకి అనువదించాడు. అతనితో పాటు ఇంకా పలువురు కవులు కూడా దీనిని తెలుగులోకి అనువదించారు. కాని ఈకవి తప్ప ఇతరులెవ్వరూ కీర్తనల రూపంలో అనువదించలేదు. సుబ్రహ్మణ్య కవి విరచిత ఈ ఆధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తనలు ఈ అనువాదాలన్నింటొలో మకుటాయమానమై బహుళ ప్రజాదరణ పొందినది.

### జీవిత విశేషాలు
అతను గుంటూరు జిల్లా, పొన్నూరు కు 4 మైళ్ళ దూరంలో ఈ మునిపల్లె గ్రామంలో  బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు. కానీ శ్రీకాళహస్తి లో తన పాండిత్య ప్రదర్శన వలన  అచ్చట సంస్థానధీశుని మెప్పించి వారివద్ద గురుస్థానాన్ని పొందగలిగాడు.

## రచనలు
సుబ్రహ్మణ్య కవి ఆధ్యాత్మిక రామాయణమును కీర్తనల రూపంలో రచించాడు. నేడు ఎక్కువగా ప్రచారంలేని రాగాలు అయిన ఘంటా, రేగుప్తి, హిందూ ఘంటా, మంగళకౌశిక, మారువ, గుమ్మకాంభోజి రాగాలను ఈ కవి తన గ్రంధంలోవాడాడు. వీటికితోడు అన్నమాచార్యులు వాడిన కర్ణాటక సారంగ, గౌరీ లాంటి రాగాలు కూడా ఉన్నాయి. ఈకాలంలో సంగీత విద్వాంసులకు అనుభవంలోకి రాని ద్విజావంతి లలిత పంచమి అను అపురూప రాగాలను కూడా వాడాడు. ఈ రాగాలన్నీ అన్నమాచార్యుల కీర్తనలతో పాటు ప్రాచీన యక్షగానాలలో ఎక్కువగా వాడుకలో ఉండేవి. ఈ కవి సంగీత విద్వాంసుడే కాక, వ్యాకరణ ప్రవీణుడు కూడా అగుటచేత తన కాలంలో వాడుకలో ఉన్న సంగీత వ్యాకరణ ప్రయోగాలతో రచన కొనసాగించాడు. ఇందులో 104 కీర్తనలు 58 వివిధ రాగాలలో రచించబడ్డాయి. ఈ కీర్తనలు 1920 లో కర్రా అచ్చయ్య అండ్ సన్స్, రాజమండ్రి వారు శ్రీ అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తనలు గా ప్రకటించారు.

## మునిపల్లె గ్రామ చరిత్ర
ప్రాచీన కాలంలో ఇంటిపేర్లు గ్రామాలపేర్లు గా గాని లేక గ్రామాలపేర్లు ఇంటిపేర్లుగా గాని వ్యవహిరించబడేవి.చరిత్ర పరిశోధకులు పురాణకాలంలోనూ, శాతవాహన రాజ్య పాలనకు పూర్వకాలంలోనూ, దండకారణ్యము దక్షిణ ప్రాంతమంతా వ్యాపించి ఉండేదని నిర్ణయించారు. నేటి ప్రకాశం, గుంటూరు, కృష్ణా జిల్లాలు మూడున్నూ కలసి ఒకే జిల్లా కృష్ణా జిల్లాగా బ్రిటీషు పాలన దినములలో కూడా వ్యవహరించబడేది. పౌరాణిక కాలంలో ఈ కృష్ణా జిల్లా అరణ్యప్రాంతమగుటయే కాక కృష్ణా నదీ, కృష్ణా-సాగర ప్రాంతము అగుటచే పలువురు ఋషులకు ఆశ్రయమిచ్చింది. హంస దీవిలో పరమహంసలు వెలుగొందగా, నేటి రేపల్లి లోని మొరతోట ఆనాడు మునులతోటగా ప్రశిద్ధి గాంచింది. శ్రీకాకుళంలో అత్రి, చ్యపలూరులో చ్యపనుడు, అవనిగడ్డలో వశిష్టుడు, పెదముత్తేవిలో వ్యాసుడు, విజయవాడలో విజయుడు తమతమ ఆశ్రమాలను నిర్మించుకొని ఈసీమను దివిసీమగా పేరొందించారు. అందులోని భాగమే నేటి దివితాలూకా. సుబ్రహ్మణ్యకవి జన్మించిన మునిపల్లె ఈ ప్రాంతానికి చెందినదే. ఇచ్చట ఈ మునుల కోవకు చెందిన ప్రముఖ ముని ఇక్కడ నివసించినందున మునిపల్లె అని ఈ గ్రామమునకు పేరు వచ్చినది. 

## మూలాలు

*1977 భారతి మాస పత్రిక. వ్యాసము:ఆధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తనల కర్త సుబ్రహ్మణ్యకవి జీవిత విశేషాలు. వ్యాసకర్త: శ్రీ ముక్తేవి శ్రీరంగాచార్యులు.

వర్గం:గుంటూరు జిల్లా కవులు
హోమో సేపియన్స్

**హోమో సేపియన్స్** మానవ జాతి పేరు. ప్రాచీన కాలం నుండి ఇప్పటి వరకూ విలసిల్లిన మానవ జాతుల్లో జీవించి ఉన్న జాతి హోమో సేపియన్స్ ఒక్కటే. లాటినులో ఈ పేరుకు "వివేకవంతుడు" అని అర్ధం. లాటినులో దీనిని 1758 లో కార్ల్ లిన్నేయస్ (స్వయంగా తానే ఈ జాతికి లెక్టోటైప్) పరిచయం చేశాడు.

అంతరించిపోయిన హోమో జాతికి చెందిన జాతులలో హోమో ఎరెక్టస్ ఒకటి. ఈ జాతి సుమారు 1.9 నుండి 0.4 మిలియన్ల సంవత్సరాల క్రితం ఉనికిలో ఉండేది. దీనితో పాటు అనేక ఇతర జాతులు (కొందరు వాటిని హోమో సేపియన్స్ లేదా హోమో ఎరెక్టస్ లకు ఉపజాతులుగా భావిస్తారు) కూడా వివిధ కాలాల్లో ఉనికిలో ఉండి, ఆ తరువాత అంతరించిపోయాయి. మానవ జాతి పూర్వీకులైన హోమో ఎరెక్టస్ (లేదా హోమో యాంటెసెస్సర్ వంటి మధ్యంతర జాతులు) నుండి సుమారు 5,00,000 సంవత్సరాల క్రితం హోమో సేపియన్స్ వేరుపడినట్లు అంచనా వేసారు. హోమో సేపియన్ల తొట్ట తొలి శిలాజం ఆఫ్రికాలో లభించిన 3,00,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటిది. సుమారు 1,00,000 - 30,000 సంవత్సరాల క్రితాల మధ్య ఆఫ్రికా, యురేషియా రెండింటిలోనూ ఈ జాతుల మధ్య సంకరం జరిగిందని తెలిసింది (ఇటీవలి అవుట్-ఆఫ్-ఆఫ్రికా విస్తరణ తరువాత).

సమకాలీన మానవులలో కనిపించే లక్షణాలకు అనుగుణంగా శరీర నిర్మాణ శాస్త్రాన్ని కలిగి ఉన్న హోమో సేపియన్లను, అంతరించిపోయిన పురాతన మానవుల నుండి వేరుగా చూపేందుకు శరీర నిర్మాణపరంగా ఆధునిక మానవులు  (ఎ.హెచ్.ఎం) అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు. శరీర నిర్మాణపరంగా ఆధునిక, ప్రాచీన మానవులు సహజీవనం చేసిన సమయాలు, ప్రాంతాలకు ఇది ఉపయోగపడుతుంది. ఉదాహరణకు, పాతరాతియుగం నాటి ఐరోపా.

## పేరు వెనుక చరిత్ర
హోమో సేపియన్స్ అనే ద్విపద పేరును లిన్నేయస్ 1758 లో ఉపయోగించాడు. లాటిన్ నామవాచకం హోమే (జెనిటివు హోమినిసు) అంటే "మానవుడు", సేపియన్స్ అంటే "వివేకం, తెలివైన, తెలివైన" అని అర్ధం.

ఈ జాతి మొదట 300,000 నుండి 200,000 సంవత్సరాల క్రితం హోమో జాతికి చెందిన ఒక పూర్వీకుడి నుండి ఉద్భవించిందని భావించారు. 
"శరీర నిర్మాణపరంగా ఆధునిక" పదనిర్మాణ వర్గీకరణతో ఒక సమస్య ఏమిటంటే ఇది విస్తారమైన జనాభాను కలిగి ఉండదు. ఈ కారణంగా హోమో సేపియన్ల వంశ-ఆధారిత (క్లాడిస్టికు) నిర్వచనం సూచించబడింది. దీనిలో హోమో సేపియన్ల నిర్వచనం ప్రకారం నియాండర్తలు వంశం నుండి విడిపోయిన తరువాత ఆధునిక మానవ వంశాన్ని సూచిస్తుంది. ఇటువంటి క్లాడిస్టికు నిర్వచనం హోమో సేపియన్ల వయస్సును 500,000 సంవత్సరాలకు విస్తరిస్తుంది.

విస్తృతమైన మానవ జనాభా చారిత్రాత్మకంగా ఉపజాతులుగా విభజించబడింది.కాని 1980 ల నుండి ప్రస్తుతం ఉన్న అన్ని సమూహాలు ఒకే జాతి హోమో సేపియన్ల లోకి ఉపసంహరించబడ్డాయి.ఇవి ఉపజాతులుగా విభజించడాన్ని పూర్తిగా నివారించాయి.

కొన్ని మూలాలు నియాండర్తల్సు (హోమో నియాండర్తలెన్సిస్‌) ను ఒక ఉపజాతిగా చూపించాయి (హోమో సేపియన్స్ నియాండర్తలెన్సిస్‌). అదేవిధంగా హోమో రోడెసియెన్సిసు జాతుల కనుగొనబడిన నమూనాలను కొందరు ఉపజాతులు (హోమో సేపియన్స్ రోడెసియెన్సిసు) గా వర్గీకరించారు. అయినప్పటికీ ఈ చివరి రెండింటిని హోమో జాతికి చెందిన ప్రత్యేక జాతులుగా కాకుండా హెచ్ సేపియన్ల లోపల ఉపజాతులుగా పరిగణించడం సర్వసాధారణం.

హోమో సేపియన్స్ అనే ఉపజాతుల పేరు కొన్నిసార్లు "ఆధునిక మానవులు" లేదా "శరీర నిర్మాణపరంగా ఆధునిక మానవులు"కు బదులుగా అనధికారికంగా ఉపయోగించబడుతుంది. దీనికి అధికారిక అంగీకారం లేదు.

2000 ల ప్రారంభంలో హోమో లను ఉపయోగించడం సర్వసాధారణమైంది. సమకాలీన మానవులందరి పూర్వీకుల జనాభా కోసం సేపియన్స్, ఇది మరింత నిర్బంధ అర్థంలో ద్విపద హోమో సేపియన్లకు సమానం (హోమో నియాండర్తాలెన్సిస్‌ను ప్రత్యేక జాతిగా పరిగణించి) 

## నోట్స్

## మూలాలు


వర్గం:మానవ పరిణామం
వర్గం:మానవ పూర్వీకులు
వర్గం:ఐ.యు.సి.ఎన్. కనీస ఆందోళనకర ఎర్ర జాతులు జాబితా
మనిషి మోసే ట్యాంకు విధ్వంసక క్షిపణి

మనిషి మోసే ట్యాంకు విధ్వంసక క్షిపణి  **మ్యాన్ పోర్టబుల్ యాంటీ-ట్యాంక్ గైడెడ్ క్షిపణి (ఎమ్‌పిఎటిజిఎమ్)**, ఇది భారతీయ మూడవ తరం ఫైర్-అండ్- **ఫర్గెట్** ట్యాంకు విధ్వంసక గైడెడ్ క్షిపణి. దీన్ని భారత రక్షణ పరిశోధన అభివృద్ధి సంస్థ అభివృద్ధి చేస్తోంది.    ఈ క్షిపణికి మాతృక నాగ్ క్షిపణి. 

## రూపకల్పన
**ఎమ్‌పిఎటిజిఎమ్** తక్కువ బరువుతో, ఫైర్-అండ్-ఫర్గెట్ ట్యాంకు విధ్వంసక క్షిపణి.  దీనికి హై-ఎక్స్ప్లోజివ్ యాంటీ ట్యాంక్ (HEAT) వార్‌హెడ్‌ను అమర్చారు.  ఈ క్షిపణి పొడవు 1,300 మి.మీ., వ్యాసం 120 మి.మీ.  బరువు 14.5 kg. దాని కమాండ్ లాంచ్ యూనిట్ (CLU) బరువు 14.25 కిలోలు.  దీని పరిధి సుమారు 2.5 కి.మీ..  **ఎమ్‌పిఎటిజిఎమ్** లో ఇంటెగ్రేటెడ్ ఏవియానిక్స్‌తో కూడుకున్న అధునాతన ఇమేజింగ్ ఇన్‌ఫ్రారెడ్ రాడార్ (IIR) సీకర్‌ ఉంది.  ఈ క్షిపణికి పైనుండి దాడి చేసే (టాప్ ఎటాక్) సామర్ధ్యం ఉంది.  

ఇది FGM-148 జావెలిన్,  వంటి వ్యవస్థలతో పోటీగా నిలుస్తుంది. స్పైక్ (ATGM) కంటే సాంకేతికంగా మెరుగైనదిగా భావిస్తున్నారు.  

## అభివృద్ధి
DRDO 2005 లో నాగ్ క్షిపణి యొక్క మ్యాన్-పోర్టబుల్ రకంపై పని ప్రారంభించింది.  **ఎమ్‌పిఎటిజిఎమ్** అభివృద్ధి కోసం సాంకేతిక పరిజ్ఞానం కొనాల్సిన అవసరం లేదని నిర్ణయించిన తరువాత భారత్, 2017 డిసెంబర్ 20 న, DRDO ఇజ్రాయిల్‌కు చెందిన స్పైక్ (ATGM) ను కొనుగోలు ఒప్పందాన్ని రద్దు చేసుకుంది.  అయితే, 2018 జనవరిలో ఇజ్రాయిల్ ప్రధాన మంత్రి భారతదేశంలో పర్యటించిన సందర్భంగా ఈ ఒప్పందాన్ని పునరుద్ధరించింది. 2021 నాటికి **ఎమ్‌పిఎటిజిఎమ్** ని అందిస్తామని DRDO వాగ్దానం చేయడంతో 2019 జూన్‌లో భారత్ ఒప్పందాన్ని మళ్లీ రద్దు చేసుకుంది.  అయితే, ఈ క్షిపణి మోహరింపుకు సిద్ధమయ్యే లోపు అవసరాల కోసం భారత సైన్యం పరిమిత సంఖ్యలో స్పైక్ (ATGM) ను కొనుగోలు చేసింది.  

### ఉత్పత్తి సౌకర్యాలు
**ఎమ్‌పిఎటిజిఎమ్** ను భారత్ డైనమిక్స్ లిమిటెడ్ తెలంగాణలోని భానూరులో ఉన్న కర్మాగారంలో తయారు చేస్తుంది. ఈ కర్మాగారాన్ని 2018 సెప్టెంబరు 29 న ప్రారంభించారు.   

## పరీక్షలు
thumb| '''ఎమ్‌పిఎటిజిఎమ్''' ను 2018 సెప్టెంబరు 16 న పరీక్షించారు.
2018 సెప్టెంబరు 15 న, DRDO **ఎమ్‌పిఎటిజిఎమ్** యొక్క మొదటి పరీక్షను విజయవంతంగా నిర్వహించింది. ఆ తరువాత 2018 సెప్టెంబరు 16 న మరోసారి విజయవంతంగా పరీక్షించింది.   

2019 మార్చి 13 న రాజస్థాన్ ఎడారిలో **ఎమ్‌పిఎటిజిఎమ్** ను విజయవంతంగా పరీక్షించింది. మరుసటి రోజునే మరో విజయవంతమైన పరీక్ష జరిపింది.   

2019 సెప్టెంబరు 11 న మళ్లీ ఈ క్షిపణిని పరీక్షించారు. పరీక్షలో మనిషి మోసుకెళ్ళగల త్రిపాద లాంచరును ఉపయోగించారు. ఈ పరీక్షలో క్షిపణి తన లక్ష్యమైన డమ్మీ ట్యాంకును పైనుంచి దాడి పద్ధతిలో ఛేదించింది.  

## ఇవి కూడా చూడండి

* నాగ్ (క్షిపణి) 

## మూలాలు

వర్గం:భారతీయ క్షిపణులు
పునర్జన్మ (నాటకం)

**పునర్జన్మ** బెల్లంకొండ రామదాసు రాసిన సాంఘీక నాటకం. శిథిలమవుతున్న పాతకు, మొలకలెత్తుతున్న కొత్తకు మధ్య జరుగుతున్న సంఘర్షణ నేపథ్యంలో ఈ నాటకం రాయబడింది.

## కథానేపథ్యం
అందరిచేత మోసగించబడి పతితగా మారిన ఒక యువతి తన జీవితాన్ని మార్చుకోవాలి అనుకుంటుంది. అ క్రమంలో ఆ యువతికి ఎదురయ్యే సమస్యలు, సమాజం నుండి ఎదుర్కొన్న ఇబ్బందులు ఈ నాటకంలో చూపించబడ్డాయి.

## పాత్రలు
* మూర్తి (డాక్టర్)
* జనార్థనరావు (తండ్రి)
* కుమార్
* రంగారావు (క్లబ్ సెక్రటరీ)
* నాగయ్య (కంపౌండర్)
* నరసయ్య (నౌకరు)
* శ్యామల (డాక్టరు భార్య)
* చిన్న (డాక్టరు చెల్లి)

## ఇతర వివరాలు
# 1955లో ఆంధ్ర నాటక కళా పరిషత్తు వారి నాటక పోటీల్లో ఉదయిని సంస్థ విజయవాడ ఈ నాటకాన్ని ప్రదర్శించగా ఉత్తమ ప్రదర్శన, ఉత్తమ రచన బహుమతులు వచ్చాయి.
# ఈ నాటకాన్ని ఎంఎస్ మూర్తి, కేవీఎస్ శర్మ, వెంపటి రాధాకృష్ణ, నండూరి సుబ్బారావు, నిర్మలమ్మ తదితరులు ప్రదర్శించారు.

## మూలాలు

## ఇతర లంకెలు
* ఆర్కైవ్ లో పునర్జన్మ నాటక ప్రతి

వర్గం:తెలుగు నాటకాలు
వర్గం:పుస్తకాలు
బెల్లంకొండ శ్రీనివాస్

**బెల్లంకొండ శ్రీనివాస్** తెలుగు సినిమా నటుడు. ఆయన 2014లో అల్లుడు శీను చిత్రం ద్వారా సినీరంగానికి పరిచయమయ్యాడు.

## సినీ ప్రస్థానం
2014లో వి.వి.వినాయక్ దర్శకత్వం వహించిన అల్లుడు శీను చిత్రంతో సినిమారంగంలోకి వచ్చాడు.

## నటించిన సినిమా వివరాలు

## మూలాలు

## ఇతర లంకెలు
* 
* 

వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు
వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు
వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు
గల్ఫ్ మన్నార్ మెరైన్ జాతీయ ఉద్యానవనం

**గల్ఫ్ మన్నార్ మెరైన్ జాతీయ ఉద్యానవనం** తమిళనాడు రాష్ట్రంలో రామానంతపురం జిల్లాలోని రామేశ్వరం అనే నగరానికి చేరువలో ఉంది.

## చరిత్ర
ఈ ఉద్యానవనం 1986లో స్థాపించబడింది  ఇది 560 చదరపు కిలోమీటర్ల వైశాల్యంలో విస్తరించి ఉంది.

## వృక్ష సంపద
ఈ ఉద్యానవనంలో సమీప తీర వాతావరణం యొక్క అడవులు ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యానవనంలో పగడపు దిబ్బలు, సీవీడ్ కమ్యూనిటీలు, సముద్రపు గడ్డి, ఉప్పు చిత్తడి నేలలు, మడ అడవులు వంటి సముద్ర భాగంలో మొలిచే మొక్కలు ఇక్కడ పెరుగుతాయి. ఈ ఉద్యానవనంలో మడ అడవులు ఎక్కువగా పెరుగుతాయి. ఇందులో రైజోఫోరా, అవిసెన్నియా, బ్రుగైరా, సెరియోప్స్, లుమ్నిట్జెరా జాతులను చెందిన మొక్కలు పెరుగుతాయి. పెమ్ఫిస్ అసిడ్యులా (పుష్పించే హెర్బ్ యొక్క లైత్రేసి కుటుంబం) మాత్రమే స్థానిక మొక్కల జాతి. 12 రకాల సముద్రపు గడ్డి, 147 జాతుల సముద్రపు పాచి నమోదు చేయబడ్డాయి. ఈ వృక్షసంపద బలహీనమైన సముద్ర క్షీరదం, దుగాంగ్, అంతరించిపోతున్న ఆకుపచ్చ తాబేళ్లు, హాని కలిగించే ఆలివ్ రిడ్లీ తాబేళ్లకు ఆహారం ఈ ఉద్యవనంలో ఉంటాయి.

## మరిన్ని విశేషాలు
ఈ ఉద్యానవనం తమిళనాడు తూర్పు తీరం నుండి 1 నుండి 10 కిలోమీటర్ల దూరంలో తూత్తుకుడి (టుటికోరిన్), ధనుష్కోడి మధ్య 160 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఇది గల్ఫ్ ఆఫ్ మన్నార్ బయోస్పియర్ రిజర్వ్ యొక్క ప్రధాన ప్రాంతం, ఉద్యానవనం చుట్టూ 10 కిలోమీటర్ల బఫర్ జోన్ ఉంది.

## మూలాలు

వర్గం:భారతదేశ ఉద్యానవనాలు
వర్గం:తమిళనాడు పర్యాటక ప్రదేశాలు
జే.ఎస్.డబ్ల్యూ స్టీల్

**జే.ఎస్.డబ్ల్యూ స్టీల్** (BSE:  500228, NSE: JSWSTEEL) ముంబై కేంద్రంగా పనిచేస్తున్న, భారతీయ ఉక్కు తయారీ సంస్థ.  ఇస్పాత్ ఉక్కు కర్మాగారం విలీనంతో, జే.ఎస్.డబ్ల్యూ స్టీల్ భారతదేశపు రెండవ అతిపెద్ద ప్రైవేటు ఉక్కు ఉత్పత్తిదారుగా ఆవిర్భవించింది. ప్రస్తుతం సంస్థ కర్మాగరాలు ఉమ్మడి ఉత్పత్తి సామర్థ్యం 18 మి.టన్నులు (ఏడాదికి) 
ఉక్కు, సిమెంటు, విద్యుత్, నిర్మాణాలు, క్రీడారంగాలలో పెట్టుబడులున్న **జే.ఎస్.డబ్ల్యూ గ్రూప్** లో **జే.ఎస్.డబ్ల్యూ స్టీల్** ఒక భాగం. 

1982 లో జిందాల్ సంస్థ మంబై దగ్గరలోని వసింద్ వద్ద, మొదట్టి ఉక్కు కర్మాగారాన్ని స్థాపించిన కొద్దికాలానికి తారాపూర్ వద్ద చిన్న ఉక్కు మిల్లును నిర్వహింస్తున్న పిరామల్ స్టీల్ లి. ను చేజిక్కించుకుని, జిందాల్ ఇనుము & ఉక్కు సంస్థగా అవతరించింది(JISCO). 1994 సంవత్సరంలో, కర్నాటక-ఆంధ్ర ప్రదేశ్ సరిహద్దులలోని తోరణగల్లు, (బళ్ళారి జిల్లా) వద్ద జిందాల్ విజయనగర్ ఉక్కు లి. (JVSL). బళ్లారి-హోస్పేట ప్రాంతం., ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లోని కొద్ది భాగంలోని విశాలమైన ముడి ఇనుము నేలల్లో, 3700 ఎకరాలలో ఈ కర్మాగారం ఏర్పాటు చేయబడింది. బెంగుళూరు క్ 340 కి.మీ దూరంలో ఉన్న కర్మాగారానికి గోవా, చెన్నై, కృష్ణపట్నం, మంగుళూరు ల నుండి రైలు సౌకర్యం ఉంది. 2005 సం.లో, JISCO, JVSL విలీనం ద్వారా జే.ఎస్.డబ్ల్యూ స్టీల్ ఏర్పడింది.

ఉత్తమమైన ఆటోగ్రేడ్ ఉక్కు ఉత్పత్తికోసం జపాన్ కు చెందిన JFE  ఉక్కు సంస్థతో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నది. చిలీ, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు, మొజాంబిక్ లలోని ఇనుము గనులు కొన్నిటిని సంస్థ చేజిక్కించుకున్నది. 

## కర్మాగారాలు

### విజయనగర్ కర్మాగారం (తోరణగల్లు)

జే.ఎస్.డబ్ల్యూ విజయనగర్ ఉక్కు కర్మాగారం 12 మి.టన్నుల (ఏడాదికి) ఉత్త్పత్తి సామర్థ్యంతో భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద సమీకృత ఉక్కు కర్మాగారము. భారతదేశంలో కోరెక్స్ పరిజ్ణానాన్ని వాడుతున్న మొట్టమొదటి కర్మాగారము. 

ఇతర ముఖ్యమైన విషయాలు:
* భారతదేశంలో హరిత ఉక్కుని మొట్టమొదటిసారిగా ఉత్పత్తి చేసి, ప్రపంచపు కోరెక్స్ ప్రదర్శనశాల గా పేరొందింది. 
* కొద్దికాలంపాటు, భారతదేశపు అతిపెద్ద బ్లాస్ట్ ఫర్నేస్ ని కలిగి ఉంది, అత్యంత విశాలమైన హాట్ స్ట్రిప్ మిల్లుని కలిగి ఉంది.
* సగటున ఏడాదికి 800 టన్నుల పైగా(ప్రతీ కార్మికునికి), భారతదేశపు అత్యుత్తమ ఉత్పాదకత ను కలిగి ఉంది. 
* 95 % పైగా పారిశ్రామిక జలన్ని పునర్వినియోగిస్తూ, "సున్నా వ్యర్థాల విడుదల" గుర్తింపు కలిగి ఉంది. 

### ఇతర కర్మాగారాలు
* డోల్వి కర్మాగారం
* సేలం కర్మాగారం 
* తారాపూర్ కర్మాగారం
* వసింద్ కర్మాగారం
* కల్మేశ్వర్ కర్మాగారం

## మూలాలు
పైనుంచి దాడి

కవచ రక్షణ కలిగిన సాయుధ వాహనాలపై, పైనుంచి దాడి చేసే విధంగా రూపొందించిన ఆయుధాలను పైనుంచి దాడి చేసే ఆయుధాలని అంటారు. సాయుధ వాహనాలకు పైభాగాన రక్షణ కవచం బాగా పలుచగా ఉంటుంది. పైనుంచి దాడి చేసే ఆయుధం ఈ ఉపరితలానికి లంబంగా చొచ్చుకుపోతుంది. ఈ బాంబులను క్షిపణి, మోర్టారు, ఆర్టిలరీ షెల్, ATGM వంటి వాటి ద్వారా ప్రయోగించవచ్చు.  

పైనుంచి దాడి భావన చాలా కొత్తది. 1988 లో స్వీడన్ తయారు చేసిన  బోఫోర్స్ RBS 56 BILL తో పైనుంచి దాడి చేసే ట్యాంకు విధ్వంసక క్షిపణుల వాడకం మొదలైంది. 

## పైనుంచి దాడి చేసే ఆయుధ వ్యవస్థలు

* AGM-114 హెల్ఫైర్ (యుఎస్) 
* మోకోపా (దక్షిణాఫ్రికా) 
* BGM-71F / TOW-2B (US) 
* BLU-108 (US) 
* CBU-97 (US) 
* PARS 3 LR (జర్మనీ) 
* FGM-148 జావెలిన్ (యుఎస్) 
* KSTAM (దక్షిణ కొరియా) 
* M93 హార్నెట్ గని (యుఎస్) 
* MBT చట్టం (స్వీడన్) 
* నాగ్ (ఇండియా) 
* MPATGM (ఇండియా) 
* SADARM (US) 
* స్పైక్ (ఇజ్రాయెల్) 
* OMTAS (టర్కీ) 
* గ్రిఫిన్ ఎల్‌జిబి (ఇజ్రాయెల్) 
* SMArt 155 (జర్మనీ) 
* HJ-12 (చైనా) 
* టైప్ 01 LMAT (జపాన్) 
* RBS 56 బిల్ (స్వీడన్) 
* RBS 56B బిల్ 2 (స్వీడన్) 
* స్ట్రిక్స్ మోర్టార్ రౌండ్ (స్వీడన్) 
* XM395 ప్రెసిషన్ గైడెడ్ మోర్టార్ మునిషన్ (యుఎస్) 
* క్రాస్నోపోల్ (ఆయుధ వ్యవస్థ) (రష్యన్ ఫెడరేషన్) 
* కిటోలోవ్ -2 ఎమ్ (రష్యన్ ఫెడరేషన్) 
* KM-8 గ్రాన్ (రష్యన్ ఫెడరేషన్) 
* ప్రోస్పినా (ఇండియా) 
* రేబోల్ట్ (దక్షిణ కొరియా) 

## మూలాలు

వర్గం:రక్షణ వ్యవస్థ
నూజివీడు కోట

thumb|250x250px|నూజివీడు కోట ప్రవేశ మార్గం
**నూజివీడు కోట,** ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని కృష్ణా జిల్లా నూజివీడు మండలం, నూజివీడులో ఉంది.ఇది విజయవాడకు 50 కి.మీ. దూరంలో ఏలూరుకు 35 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.ఈ కోటను మేకా కుటుంబానికి చెందిన జమీందార్లు నిర్మించారని తెలుస్తుంది.18వ శతాబ్థంలో బ్రిటీసు పాలకులను ఎదురొడ్డిన నరసింహ నారయ్యప్పారావు నూజివీడును రాజధానిగా చేసుకొని, ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించినట్లుగా తెలుస్తుంది. నూజివీడును పరిపాలించిన మేకా వంశస్థులలో ఇతను 13 వ తరానికి చెందినవాడు. ఇతనిని నారయ్య అప్పారావు అనికూడా అంటారని తెలుస్తుంది.

## కోట నిర్మాణం చేసిన స్థలం వెనుక చరిత్ర
thumb|444x444px|మేకా వంశీయులకు చెందిన  వేంకట రంగయ్య అప్పారావు.
ఈ కోట స్థలం స్థాపన వెనుక రెండు వృత్తాంతాలు ఉన్నట్లుగా తెలుస్తుంది. ఒక వృత్తాంతం ప్రకారం, కోటకు చెందిన ఒక అధిపతి తన కుక్కలతో వేట కోసం ఒక గ్రామానికి వచ్చాడు. అతను వేటలో ఉన్నప్పుడు, తన కుక్కలను చిన్న జంతు జాతికి చెందిన కుందేళ్ళు వెంబడించడం అతనిని ఆశ్చర్యానికి గురిచేసింది! నిశితంగా కుందేళ్ళ ధైర్యానికి కారణం గురించి అతను ఆలోచించి ఒక నిర్ణయానికి వచ్చి దానికి కారణం ఈ మట్టిలోని శక్తిని గ్రహించి, తన కోటను అక్కడ నిర్మించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.ఈ కథను వర్ణిస్తూ కోటలో "కుక్కలగేటు" అనే పేరుతో నిర్మించబడింది.

ఇంకొక వృత్తాంతం ప్రకారం, ఒక శుభదినాన అతను వేట విహారయాత్రకు బయలుదేరి వెళుతూ నువ్వులు నూనె విత్తనాల క్షేత్రానికి వచ్చాడు. అక్కడ ఒక మేక తనపై చేసిన తోడేలు దాడులకు వ్యతిరేకంగా చాలా కోపంగా పోరాడి తనను తాను రక్షించుకుంటోంది.ఆ సంఘటన రాజా మంచి శకునంగా భావించి, బలహీనమైన ఒక జంతువు మరొక శక్తివంతమైన జంతువుతో విజయవంతంగా ప్రతిఘటించిందని గమనించి,ఈ వాతావరణం, ఆ ప్రాంతం నేలలోని మట్టిలో ఏదో శక్తివంతమైన కారణాల ఉన్నవని భావించి అక్కడికక్కడే అతను తన కోటను నిర్మించాడు.ఆ ప్రదేశానికి  (నువ్వుల నూనె సీడ్ ప్లాంట్ ప్రదేశం) నూజ్విల్వీడ్ పేరును పెట్టినట్లుగా తెలుస్తుంది.

## మూలాలు

## ఇవి కూడా చూడండి

* నూజివీడు సంస్థానం
* నూజివీడు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:కోటలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ కోటలు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా కోటలు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా
చేసిన పాపం (నాటకం)

**చేసిన పాపం** కొప్పరపు సుబ్బారావు రచించిన వచన నాటిక. చేసిన పాపం చెబితే పోతుందన్న సందేశంతో ఈ నాటకం రాయబడింది.

## కథానేపథ్యం
అహంకార మదోన్మితుడైన రాజకుమారునికి కనువిప్పు కలిగించిన బౌద్ధబిక్షువుని ఇతివృత్తం నేపథ్యంలో ఈ నాటకం ఉంటుంది.

## పాత్రలు
# బౌద్ధ బిక్షువు
# దేశ దిమ్మరి
# రాజకుమారుడు (నలందా పాలకుడు)
# మాయ (పూజారిణి)

## ఇతర వివరాలు
# 1947లో విజయవాడలో జరిగిన ఆంధ్ర నాటక కళా పరిషత్తు సాంఘీక నాటిక పోటీల్లో ఆంధ్ర ప్రజానాట్యమండలి (కృష్ణలంక) తరపున ఎన్టీఆర్, జగ్గయ్య, కేవీఎస్ శర్మ, పసల సూర్యచంద్రరావు, అట్లూరి పుండరీకాక్షయ్యలు కలిసి ఈ నాటికను ప్రదర్శించగా ఉత్తమ ప్రదర్శన, ఉత్తమ నటుడు (ఎన్టీయార్) విభాగంతో బహుమతులు వచ్చాయి. ఈ పోటీలకు అతిథిగా విచ్చేసిన సినీ దర్శకుడు బి.ఎ.సుబ్బారావు ఎన్టీయార్ నటన చూసి సినిమాలో అవకాశం ఇచ్చాడు.

## మూలాలు

## ఇతర లంకెలు
* ఆర్కైవ్ లో చేసిన పాపం నాటక ప్రతి

వర్గం:తెలుగు నాటకాలు
వర్గం:పుస్తకాలు
దిండోరి ప్లాంట్ శిలాజాల జాతీయ ఉద్యానవనం

**దిండోరి ప్లాంట్ శిలాజాల జాతీయ ఉద్యానవనం** మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని లోని దిందోరి జిల్లాలో ఉంది.

## చరిత్ర
ఈ ఉద్యానవనం 1960 లో స్థాపించబడింది. ఇది 274,100 చదరపు మీటర్ల వైశాల్యంలో విస్తరించి ఉంది. ఇందులో శిలాజ రూపంలో ఉండే మొక్కలు ఉన్నాయి. ఇవి 40 మిలియన్ నుండి 150 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం దిండోరి జిల్లాలోని ఏడు గ్రామాలలో (ఘుగువా, ఉమారియా, డియోరఖుర్డ్, బార్బాస్‌పూర్, చంటి-హిల్స్, చార్గావ్, డియోరి కోహాని) వంటి ప్రాంతాల్లో విస్తరించి ఉన్నాయి.  ఇలాంటి శిలాజాల మొక్కలు జిల్లాలోని మరో మూడు గ్రామాలలో కూడా కనిపిస్తాయి. కాని అవి ఈ ఉద్యానవనం పరిధిలో ఉండవు.
## మరిన్ని విశేషాలు
ఈ ఉద్యానవనంలోని శిలాజ మొక్కలపై లక్నోలోని బిర్బల్ సాహ్ని ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ పాలియోబోటనీ అధ్యయనం చేశారు. ఈ ఉద్యానవనంలో ఘుగువా, ఉమారియాలో చెట్ల పెట్రిఫైడ్ ట్రంక్లను జిమ్నోస్పెర్మ్స్, యాంజియోస్పెర్మ్స్- మోనోకోటిలెడన్స్ లాంటి శిలాజ మొక్కలను కనుగొన్నారు . ఇందులో ఉండే శిలాజాలు జురాసిక్ చల్ లేదా క్రెటేషియస్ యుగం నాటి నుంచి ఉన్నాయయని కొంత ప్రశ్న ఉంది.
## మూలాలు

వర్గం:భారతదేశ ఉద్యానవనాలు
జల్సారాయుడు (1984 సినిమా)

***జల్సారాయుడు*** (1984) విడుదలైన ద్విభాషా చిత్రం. ఈ చిత్ర తమిళ పేరు "తూంగతే తంబి తూంగతే". ఎ.వి.ఎం. ప్రొడక్షన్స్ బ్యానర్ పై ఎం.శరవణన్, ఎం. బాలసుబ్రమణియన్ లు నిర్మించిన ఈ చిత్రానికి ఎస్.పి.ముత్తురామన్ దర్శకత్వం వహించాడు. కమల్ హాసన్, రాధ, సులక్షణ ప్రధాన తారాగణం నటించిన ఈ చిత్రానికి ఇళయరాజా సంగీతాన్నందించింది.

## నటవర్గం
* కమల్ హాసన్
* రాధ
* సులక్షణ
* జమున 
* కె.ఎ. తంగవేలు
* వ్. కె. రామస్వామి
* విను చక్రవర్తి 
* గౌండమణి
* జనకరాజ్
* సెంతమరై
* పాసి సత్య
* బిందు ఘోష
* దిలీపు
* కుయిలి
* మాస్టర్ హాజా షరీఫ్
* గుండు కళ్యాణ
* కుల్లామణి 
* టైపిస్ట్ గోపు

## సాంకేతిక వర్గం

* దర్శకత్వం: ఎస్.పి.ముత్తురామన్
* స్టూడియో: ఎ.వి.ఎం. ప్రొడక్షన్స్
* నిర్మాత: ఎం. శరవణన్, ఎం. బాలసుబ్రమణియన్; 
* స్వరకర్త: ఇళయరాజా
* విడుదల తేదీ: 1984 ఫిబ్రవరి 2
* అసోసియేట్ నిర్మాత: M.S. గుహన్

## పాటల జాబితా
1: అరే రామా నీ నాటకాలు , రచన: రాజశ్రీ, గానం.ఎస్ పి.శైలజ

2: ఓ నాన్నా మేలుకో , రచన: రాజశ్రీ, గానం.ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం

3: చూపే ఘటాన్నది , రచన: రాజశ్రీ, గానం.ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం, ఎస్ జానకి

4: తెలిసింది నీ చల్లనైన , రచన: రాజశ్రీ, గానం. ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం

5: నేలకు నింగి వస్తె , రచన: రాజశ్రీ, గానం.ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం కోరస్

6: పడకు పడకు మిడిసి పడకు , రచన: రాజశ్రీ, గానం.ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం, ఎస్ జానకి.

## మూలాలు
3 కొల్లూరి భాస్కరరావు, ఘంటసాల గళా మృతం నుండి పాటలు.

## బయటి లంకెలు
* 
* 

వర్గం:1984 తెలుగు సినిమాలు
వర్గం:కమల్ హాసన్ నటించిన సినిమాలు
వర్గం:ఇళయరాజా సంగీతం అందించిన సినిమాలు
వర్గం:విను చక్రవర్తి నటించిన సినిమాలు
గాలిమేడలు (నాటకం)

**గాలిమేడలు** 1949, డిసెంబరులో అనిసెట్టి సుబ్బారావు రాసిన సాంఘీక నాటకం. మానవునిలో అంతర్లీనంగా దాగివున్న పాశవిక ప్రవృత్తి వల్ల ఎలాంటి ప్రమాదాలు జరుగుతాయో చూపించిన ఈ నాటకం, 1950 ఆగస్టులో ఆంధ్ర ఆర్ట్సు థియేటరు అధ్వర్యంతో తొలిసారిగా ప్రదర్శించబడింది.

## కథానేపథ్యం
సమాజంలో డబ్బుకు ఎంతటి విలువ ఉందో, డబ్బున్నవారికి సమాజంలో ఎలాంటి గౌరవ మర్యాదలు లభిస్తాయో ఈ నాటకంలో చూపించబడింది. కలల్లో తేలియాడే మధ్యతరగతి వారి మనస్తత్వాన్ని, మందహాసాన్ని ఈ నాటకం వ్యంగ్యంగా చిత్రించింది. మోసం, ద్రోహం, స్వార్ధబుద్ధితో ఉంటూ... డబ్బుకే ప్రాధాన్యత ఇస్తున్న నేటి సాంఘిక వ్యవస్థ మారాలని ఈ నాటకం ద్వారా సందేశం ఇవ్వబడింది.

మధ్యతరగతి మనిషి జీవితంలో నిత్యం ఎదురయ్యే సమస్యలను అధిగమించేందుకు దారిలేక అవకాశం దొరికినప్పుడల్లా స్వప్నంలో తన సమస్యలను మర్చిపోయి ఆనందకర జీవితాన్ని అనుభవించినట్టు చూపించబడింది.

## పాత్రలు
# మాణిక్యాలరావు
# అన్నపూర్ణ
# కృష్ణ
# కాబూలీవాలా
# నారాయణరావు
# ఆంజనేయులు
# సీతారామయ్య
# హోటల్ యజమాని
# పోలీస్ ఆఫీసర్
# నరసయ్య
# వెంకట్రావు
# వెయిటర్

## ఇతర వివరాలు
# సిగ్మండ్ ఫ్రాయిడ్ మనో విశ్లేషణ సిద్ధాంతం ఆధారంగా ఈ నాటకం రాయబడింది.
# బెర్టోల్ట్ బ్రెహ్ట్ ప్రతిపాదించిన ఎలియనేషన్ సిద్ధాంతం అనే ప్రయోగాన్ని ఆధునిక నాటకరంగంలో తొలిసారిగా ఈ నాటకంతోనే ప్రారంభమయింది. ప్రదర్శన సమయంలో ప్రేక్షకుల నుండి పాత్రలు రంగస్థలంపైకి ప్రవేశిస్తాయి.
# విజయవాడలోని ఆంధ్ర ఆర్ట్స్‌ అకాడమీ నాటక సంస్థ ఆధ్వర్యంలో సినీనటులు నాగభూషణం, మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి, కర్నాటి లక్ష్మీనరసయ్య, కారెపు అప్పలస్వామి వంటి వారు ఈ నాటకాన్ని రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ప్రదర్శించారు.

## మూలాలు

## ఇతర లంకెలు
* ఆర్కైవ్ లో ''గాలిమేడలు'' నాటక ప్రతి

వర్గం:తెలుగు నాటకాలు
వర్గం:పుస్తకాలు
కలేసర్ జాతీయ ఉద్యానవనం

**కలేసర్ జాతీయ ఉద్యానవనం** హర్యానా రాష్ట్రంలోని యముననగర్ జిల్లాలో ఉంది.

## చరిత్ర
ఈ ఉద్యానవనం మొదట డిసెంబరు 13, 1996లో 53.45 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో వన్యప్రాణుల సంరక్షణ కేంద్రంగా ఉండేది. ఈ ఉద్యానవనం డిసెంబరు 8, 2003లో జాతీయ ఉద్యానవనంగా ప్రకటించారు. ఇది 53 చదరపు కిలోమీటర్ల వైశాల్యంలో విస్తరించి ఉంది.

## వృక్ష సంపద
ఈ ఉద్యానవనంలో 53% దట్టమైన అడవి, 38% ఓపెన్ ఫారెస్ట్, 9% స్క్రబ్ ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యానవనంలో ఆకు సాల్ చెట్లతో పాటు, సెముల్, అమల్టాస్, బహేరా, ఖైర్, షిషామ్, సెయింట్, జింగాన్, చల్ లాంటి మొక్కలు కనిపిస్తాయి. హర్యానాలో పెరిగే సహజమైన సాల్ ట్రీ మొక్కలు ఇందులో పెరుగుతాయి. 
thumb|220x220px|భారతీయ చిరుతపులి కాలేసర్‌లో కనిపించింది
thumb|220x220px|ఆసియాటిక్ ఏనుగు కాలేసర్‌లో కనిపిస్తుంది

## మరిన్ని విశేషాలు
ఈ ఉద్యానవనంలో ఉన్న కలేసర్ మహాదేవ్ ఆలయానికి మీదుగా ఈ ఉద్యనవనానికి కలేసర్ జాతీయ ఉద్యానవనంగా నామకరణం చేశారు. 2015 లో ఈ ఉద్యానవనంలో అంతరించిపోతున్న పాంథర్లు ఉన్నాయి. కానీ 1989 జీవవైవిధ్య నివేదిక ప్రకారం ఇందులో 19 పాంథర్లను గుర్తించారు.

## మూలాలు

వర్గం:భారతదేశ ఉద్యానవనాలు
కొమురం సూరు

**కుంరం సూరు** (మార్చి 25, 1918 - ఆగస్టు 10, 1997) గిరిజన ఉద్యమ నాయకుడు. నిజాం పాలకులకు వ్యతిరేకంగా ఆదివాసీ గిరిజన ఉద్యమాన్ని నడిపిన కొమురం భీమ్ ప్రధాన అనుచరుడిగా గెరిల్లా సైన్యం ఏర్పాటులో  ప్రధానపాత్ర పోషించాడు.

## జననం
సూరు 1918, మార్చి 25న సూరుది కొలం తెగకు చెందిన చిన్నూ, మారుబాయి దంపతులకు తెలంగాణ రాష్ట్రం,  కొమరంభీం జిల్లా, కెరమెరి మండలం, జోడేఘాట్ గ్రామంలో జన్మించాడు. సూరు తల్లిదండ్రులు 18 ఎకరాల భూమిలో వ్యవసాయం చేసేవారు.

19వ ఏట ఆత్రం మారుబాయిని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమెకు పిల్లలు పుట్టకపోవడంతో ఆత్రం భీంబాయిని చేసుకున్నాడు.

## ఉద్యమ జీవితం
ఆసిఫాబాద్ జిల్లాలోని గిరిజన తెగలపై వ్యాపారులు, పట్వారులు, గ్రామాధికారులు అనేక దౌర్జన్యాలు, దోపిడిలు, భూ ఆక్రమణాలు చేసేవారు. సాగుచేసుకున్న భూమిని అటవీ అధికారులు పంటలతో సహా ఆక్రమించుకొని  గూడేంలను తగులబెట్టేవారు. చిన్ననాటినుండి ఇలాంటి సంఘటనలను చూస్తున్న సూరు, వాటికి ఎదురుతిరగాలి అనుకున్నాడు.

1938-40ల మధ్యకాలంలో నిజాం పాలనకు వ్యతిరేకంగా జోడేఘాట్‌ లో సాయుధ పోరాటం జరిగింది. గిరిజన పోరాట యోధుడు కొమురం భీమ్ అనుచరుడిగా, పోరాట వ్యూహకర్తగా ఉన్న సూరు ఆదివాసీ యువ సైనికులకు వెదురుతో ధనుస్సులు, బాణాలు తయారుచేయడం, ఉచ్చులు బిగించడం వంటి నేర్పించాడు. నిజాం రాజుకు తన డిమాండ్లను తెలుపడంకోసం భీమ్ తో కలిసి, కాలినడకన హైదరాబాదుకు వెళ్ళాడు. 1940, అక్టోబరులో జోడేఘాట్‌ గుట్టల్లో వీరి సైన్యంపై నిజాం సైనికులు దాడిచేయగా భీమ్ మరణించాడు, సూరు కుడిచేయి, కుడి కాలుకు, నడుముకు తూటాలు తగిలాయి. కొన్నాళ్ళపాటు అజ్ఞాత జీవితం గడపి, ఆతర్వాత సముతుల గుండం, యాపలతాటి, శేకన్‌ గొంది మొదలైన గ్రామాలలో తలదాచుకున్నాడు. సూరుతోపాటు వెడ్మ రాము కూడా పోరాటంలో పాల్గొన్నాడు.

## కుంరం సూరు వర్థంతి
కొలాము తెగ సంప్రదాయం ప్రకారం దసరా పండగను పురస్కరించుకుని కొలాములు తమ పూర్వీకులను స్మరిస్తూ జెండా ఆవిష్కరణాలు,వర్థంతులు జరుపుతుంటారు.

● సూరు 1997, ఆగస్టు 10న శేకన్ గొంది గ్రామంలో మరణించాడు. మరణించిన తేదినాడు ఎలాంటి కార్యక్రమాలు జరుపుకోరు.
దసర పండుగ సందర్భంగా సూరు జెండా ఆవిష్కరణాలు,వర్థంతులు కొలామ్ ప్రజలు వివిధ గ్రామాల్లో, మండల, జిల్లా కేంద్రాలలో జరుపుతుంటారు.

## ఇతర వివరాలు
# కొమురం భీమ్ నాయకత్వంలో 1940లో జరిగిన గెరిల్లా పోరాటం గురించి బాహ్య ప్రపంచానికి తెలియజేశాడు.
# సూరు చెప్పిన రూపు రేఖల ఆధారంగానే ప్రస్తుతమున్న కొమురం భీమ్ ఛాయాచిత్రం రూపొందించబడింది.
# 1975లో సమగ్ర గిరిజన అభివృద్ధి సంస్థ (ఐటీడీఏ) ఏర్పడిన కొమురం భీమ్ వర్థంతి సభను ప్రభుత్వం తరుపున నిర్వహించే విధంగా కృషిచేశాడు.
# 1980లో కొలాం గ్రామంలో ప్రభుత్వ ఆశ్రమ పాఠశాల, కొలాం ఆశ్రమ పాఠశాల ఏర్పాటుకు కృషిచేశాడు.
# 1986లో ఐటీడీఏలో కొలాం అభివృద్ధి అధికారిగా నియమించబడ్డాడు.
# సూరు చేసిన సేవను గుర్తించిన ప్రభుత్వం *కొలాం క్రాంతివీర్‌* బిరుదునిచ్చి సత్కరించింది.
# గిరిజన ఐక్య వేదిక కొలాం వీర రత్న పురస్కారాని ప్రదానం చేసింది.
# కుంరం సూరు జీవిత చరిత్ర పుస్తకాన్ని ఆత్రం భీంరావు సహకారంతో ఆత్రం మోతీరామ్ రాశారు.

## మరణం
సూరు 1997, ఆగస్టు 10న శోకన్‌గొంది, గ్రామంలో మరణించాడు. ప్రతి సంవత్సరం గోండు, కొలాం, తోటి , గిరిజన తెగలవారు సూరు సమాధి వద్ద నివాళులు అర్పిస్తారు.

## ఇవికూడా చూడండి
* కొమురం భీమ్
* వెడ్మ రాము

## మూలాలు

వర్గం:1918 జననాలు
వర్గం:1997 మరణాలు
వర్గం:ఆదిలాబాదు జిల్లా ఉద్యమకారులు
వర్గం:ఆదివాసీ హక్కుల కోసం నిజాం ప్రభుత్వంతో పోరాడిన వ్యక్తులు
కియోలాడియో జాతీయ ఉద్యానవనం

**కియోలాడియో జాతీయ ఉద్యానవనం** రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని భరోజు ప్రాంతంలో ఉంది.

## చరిత్ర
ఈ ఉద్యానవనం 1982 మార్చి 10 న జాతీయ ఉద్యానవనంగా స్థాపించబడింది. గతంలో 1850 ల నుండి భరత్పూర్ మహారాజా యొక్క ప్రైవేట్ డక్ షూటింగ్ సంరక్షణ కేంద్రంగా ఉండేది. ఈ ప్రాంతాన్ని 1976 మార్చి 13 న పక్షుల అభయారణ్యం, అక్టోబరులో వెట్ ల్యాండ్ కన్వెన్షన్ క్రింద రామ్సర్ సైట్ గా ప్రకటించారు.

## మరిన్ని విశేషాలు
ఈ ఉద్యానవనం ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తించబడింది. ఈ ఉద్యానవనం భరత్‌పూర్‌కు ఆగ్నేయంగా 2 కిలోమీటర్లు, ఆగ్రాకు పశ్చిమాన 55 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇది సుమారు 29 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది. ఈ ఉద్యానవనంలో ఉన్న మూడింట ఒక వంతు చిత్తడి నేలలు, వివిధ రకాలైన మైక్రోహబిటాట్‌( సూక్ష్మ ఆవాసాలు)లు చెట్లు, పుట్టలు, డైక్‌లు, ఎత్తైన ప్రదేశాలలో గడ్డి భూములు ఉన్నాయి, వీటిలో చెల్లాచెదురుగా ఉన్న చెట్లు, పొదలు వివిధ సాంద్రతలో ఉన్నాయి. ఇందులో వృక్షజాలం 379 జాతుల పుష్పించే మొక్కలు, వీటిలో 96 చిత్తడి నేలలున్నాయి. వెట్ ల్యాండ్ ఇండో-గాంగెటిక్ గ్రేట్ ప్లెయిన్స్ లో ఒక భాగం. అరుదైన వృక్షసంపద కలిగిన ప్రాంతంలో, దట్టమైన వృక్షసంపద, చెట్లను కలిగి ఉన్న ఏకైక ప్రదేశం ఈ పార్క్. ప్రధాన వృక్షసంపద రకాలు పొడి గడ్డి భూములతో కలిసిన ఉష్ణమండల పొడి ఆకురాల్చే అడవులు. అడవి క్షీణించిన చోట, ఈ ప్రాంతం యొక్క ఎక్కువ భాగం పొదలు, మధ్య తరహా చెట్లతో కప్పబడి ఉంటుంది. ఇది నివాస నీటి పక్షులకు అనువైన ప్రదేశం.

## మూలాలు

వర్గం:భారతదేశ ఉద్యానవనాలు
వర్గం:రాజస్థాన్ పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు
పాటియాలా పెగ్

thumb|పాటియాలా పెగ్  రమ్ము
**పాటియాలా పెగ్** అనేది విస్కీ పెగ్గులో ఒక రకం కొలత. చూపుడు వేలిని, చిటికెనవేలినీ సమాతంరంగా పెట్టినపుడు వాటి మధ్య ఎడం ఉంటుందో గ్లాసులో విస్కీ లోతు అంత ఉండేలా విస్కీ పోస్తే దాన్ని పాటియాలా పెగ్గు అంటారు. పాటియాలా నగరం పేరు మీదుగా దీనికి ఈ పేరు వచ్చింది. కొన్ని సార్లు చైనీస్ పెగ్గుకు, దీనికీ మధ్య తికమక పడటం జరుగుతూంటుంది. చైనీసు పెగ్గులో ముందు నీరు పోసి, ఆపై విస్కీ పోస్తారు. రెండు పొరలూ విడివిడిగా కనబడుతూంటాయి.  పాటియాలా పెగ్గు కొలత సాధారణంగా 120 మి.లీ. ఉంటుంది.     

ఈ కొలతకు ఆ పేరు ఎలా వచ్చిందో చెప్పే సిద్ధాంతాలు చాలానే ఉన్నాయి. ఇవన్నీ కూడా 1900 నుండి 1938 వరకూ పాటియాలా సంస్థానాన్ని పాలించిన మహారాజా సర్ భూపీందర్ సింగ్ చుట్టూనే తిరుగుతాయి. కేవలం తొమ్మిదేళ్ల వయసులో పాలనకు వచ్చిన మహారాజాది మార్మిక వ్యక్తిత్వం. అతడు గొప్ప యోధుడు, చక్కటి అభిరుచులు గల వ్యక్తి. అతని ప్రాసాదంలో 365 మంది మహిళలు (రాణులు, ఉంపుడుగత్తెలు) ఉండేవారని ప్రతీతి. అతని వద్ద 10 కి పైబడి రోల్స్ రాయిస్ కార్లు ఉండేవి. ప్రఖ్యాతి గాంచిన *పాటియాలా నెక్లెస్* కూడా ఉండేది. దీనిలో 2930 వజ్రాలు పొదిగి ఉండేవి. వీటిలో ప్రపంచంలోనే ఏడవ అతిపెద్ద వజ్రం కూడా ఉంది. స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ పాటియాలా స్థాపకుడతడు. చాలా ఆడంబరమైన జీవితాన్ని గడిపాడు. 

మహారాజాకు సిక్కు యోధులతో కూడిన పోలో జట్టు ఉండేది. ' టెంట్ పెగ్గింగ్ ' (ఆటగాళ్ళు గుర్రంపై స్వారీ చేస్తూ వారి చేతుల్లోని బల్లెంతో చిన్న చిన్న వస్తువులను సేకరించవలసి ఉంటుంది). పోటీ కోసం వైస్రాయ్స్ ప్రైడ్ అనే ఐరిష్ జట్టును అతను ఆహ్వానించాడు. ఐరిష్ జట్టు వచ్చింది. వాళ్ళంతా తమ సిక్కు ప్రత్యర్థుల లాగానే దృఢంగా ఉన్నారు. వాళ్ళు భారీగా తాగేవారు. ఈ ఆట ఎక్కడ జరిగినా, అంతకుముందు రాత్రి పార్టీ ఉండేది. రత్రి పూట పూటుగా తాగడానికీ, మరుసటి రోజు ధాటిగా ఆడటానికీ ఐరిష్ ఆటగాళ్ళు ప్రసిద్ది. మామూలుగానే, పోటీ నాటి ముందు రాత్రి, పాటియాలాలో పార్టీ జరిగింది. రెండు జట్లకు భారీ మొత్తంలో విస్కీని అందించారు. రెండు జట్ల సభ్యులూ వారి సామర్థ్యం మేరకు తాగారు. మరుసటి రోజు ఐరిష్ ఆటగాళ్ళపై ముందురాత్రి తాగిన విస్కీ గట్టి ప్రభావం చూపించడంతో వారు సరిగ్గా ఆడలేకపోయారు. ఓడిపోయారు. ఆ రోజు నుండి పాటియాలా జట్టు, తమ మద్యపాన సామర్థ్యానికీ, పాటియాలా పెగ్గు దాని బలమైన ప్రభావానికీ ప్రసిద్ది చెందాయి. సాధారణంగా పాటియాలా పెగ్గు దాని పరిమాణాన్ని, దాని బలమైన ప్రభావాన్నీ సూచిస్తుంది. 

## మూలాలు

వర్గం:కొలత ప్రమాణాలు
పెగ్గు

thumb|పాటియాలా పెగ్  రమ్ము
**పెగ్గు** అనేది సాధారణంగా భారత ఉపఖండంలో మద్యాన్ని కొలిచేందుకు వాడే కొలత. 30 మిల్లీలీటర్లకు సమానమైన పరిమాణాన్ని పెగ్గు అంటారు. పెగ్గు అనే కాకుండా "పెద్ద పెగ్గు", "చిన్న పెగ్గు" అనే కొలతలను కూడా వాడుతారు. పెద్దపెగ్గు 60 మి.లీ. కు సమానం కాగా, చిన్నపెగ్గు 30 మి.లీ. కు సమానం. కేవలం పెగ్గు అంటే చిన్నపెగ్గు అనే అర్థం. బ్రిటిషు కాలంలో ఇది ఒక ఇంపీరియల్ ఔన్సుకు (28.4 మి.లీ.) సమానం. తరువాత ఇది 30 మి.లీ. గా ప్రమాణమై పోయింది. 120 మి.లీ. పరిమాణంలో ఉండే పెగ్గును పాటియాలా పెగ్గు అంటారు.   

మరింత జనాంతికంగా చెప్పాలంటే, పెగ్గు అంటే ఒక్క గుక్కలో మింగివేయగల మద్యం పరిమాణం. 

భారతదేశంలో పెగ్గు అని పిలిచే ఈ కొలతను వివిధ దేశాల్లో వివిధ పేర్లతో పిలుస్తారు. చాలా దేశాల్లో దీన్ని షాట్ అని అంటారు. ఆస్ట్రేలియాలో చిన్నపెగ్గును నిప్ అని పిలుస్తారు.   

## ఇవి కూడా చూడండి

* పాటియాలా పెగ్

## మూలాలు

వర్గం:కొలత ప్రమాణాలు
వెడ్మ రాము

**వెడ్మ రాము** (జూలై, 1914 ౼ అక్టోబరు 26, 1987) గిరిజన ఉద్యమ నాయకుడు. నిజాం పాలకులకు వ్యతిరేకంగా ఆదివాసీ గిరిజన ఉద్యమాన్ని నడిపిన కొమురం భీమ్ ప్రధాన అనుచరుడు.

## జననం
వెడ్మ రాము 1914, జూలై నెల గోండు జాతికి ఆశ్రిత కులమైన బిరుదు గోండు (తోటి) కులానికి చెందిన వెడ్మ మెంగు, జంగూ భాయి దంపతులకు ప్రథమ సంతానంగా జన్మించాడు. ఈయన జన్మస్థానం ఆదిలాబాద్ జిల్లా లోని లక్షెట్టిపేట దగ్గరి కాశీపేట మండలంలో ఉన్న మల్కపల్లి గ్రామం. 16వ ఏట ఆత్రం ముత్తుబాయిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు,.

## ఉద్యమ జీవితం
జోడేఘాట్ భూ పోరాటంలో నిజాం పాలకులపై కొమురం భీమ్ తో కలిసి ఉద్యమాన్ని నడిపిన రాము, తన ఆటాపాటలతో చుట్టుప్రక్కల ఉన్న పన్నెండు గ్రామాలలోని గిరిజనులను చైతన్యవంతం చేశాడు. వెడ్మ రాముతోపాటు కొమురం సూరు కూడా పోరాటంలో పాల్గొన్నాడు.

## ఇతర వివరాలు
# గిన్నెధరి రాయ్‌సెంటర్‌లో గోండు పెద్దల సమక్షంలో కుమ్రం భీము చరిత్రను, గోండుల రాచరిక చరిత్రను, సాంస్కృతిక-మత విశ్వాసాల విశిష్టతలను తెలియజేశాడు.

## మరణం
వెడ్మ రాము 1987, అక్టోబరు 26న మరణించాడు. ప్రతి సంవత్సరం రాము జయంతి రోజున ఏదుల్‌పాడ్ లో వర్ధంతి నిర్వహించబడుతుంది.

## ఇవికూడా చూడండి
* కొమురం భీమ్
* కొమురం సూరు

## మూలాలు

వర్గం:ఆదిలాబాదు జిల్లా ఉద్యమకారులు
వర్గం:ఆదివాసీ హక్కుల కోసం నిజాం ప్రభుత్వంతో పోరాడిన వ్యక్తులు
వర్గం:1914 జననాలు
వర్గం:1987 మరణాలు
రాజ్‌బరి జాతీయ ఉద్యానవనం

**రాజ్‌బరి జాతీయ ఉద్యానవనం** త్రిపుర రాష్ట్రంలోని త్రిపుర నగరంలో ఉంది. 

## చరిత్ర
ఈ ఉద్యానవనం కృష్ణ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యనికి చెందిన ఒక జాతీయ ఉద్యానవనం. ఇది సుమారు 31.63 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది.

## వృక్ష, జంతు సంపద
ఈ ఉద్యానవనంలో అనేక మూలికలు, పొదలు, చెట్ల జాతులకు చెందిన వివిధ రకాల మొక్కలు ఉన్నాయి. ఇందులో 230 చెట్లు, 110 పొదలు, 150 అధిరోహకులు, 400 మూలికలు ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యానవనంలో నాలుగు రకాల అడవులను చూడవచ్చు, అవి  ఉష్ణమండల సెమీ-ఎవర్గ్రీన్ ఫారెస్ట్, తూర్పు హిమాలయ దిగువ భాబర్ సాల్, తేమ మిశ్రమ ఆకురాల్చే అటవీ, సవన్నా అడవులలు. ఇందులో వెదురు పుష్కలంగా లభిస్తుంది. ఈ ఉద్యానవనంలో పూల వైవిధ్యాన్ని కలిగి ఉంది ఇందులో తులసి, రుద్రాక్ష, కల్మెగ్, మరెన్నో ఔషధ మొక్కలు ఉన్నాయి. ఇందులో బైసన్, గిబ్బన్లు, లాంగర్లు, అడవి పందులు, అడవి పిల్లులు, చిరుతపులులు,  ఫెసెంట్-టెయిల్డ్ జకానా, వైట్-బ్రెస్ట్ కింగ్ ఫిషర్, ఇండియన్ బ్లాక్ డ్రోంగో, టైలర్బర్డ్, జంగిల్ మైనా, హార్న్బిల్ వంటి అనేక రకాల జాతులకు చెందిన జంతువులు ఉన్నాయి.

## మూలాలు
ప్రపంచ అభివృద్ధి సమాచార దినోత్సవం

**ప్రపంచ అభివృద్ధి సమాచార దినోత్సవం (ఆంగ్లం: World Development Information Day)** ప్రతి సంవత్సరం అక్టోబరు 24న నిర్వహించబడుతుంది. అభివృద్ధికి సంబంధించిన సలహాలు, సూచనల విషయంలో ప్రపంచదేశాలు ఒకరికొకరు తోడ్పాటును అందించుకోవాలన్న ఉద్దేశ్యంతో ఈ దినోత్సవం జరుపబడుతుంది.

## చరిత్ర
1972, అక్టోబరు 24న ఐక్యరాజ్యసమితి దినోత్సవం సందర్భంగా జరిగిన ఐక్యరాజ్యసమితి సర్వసభ్య సమావేశంలో ప్రపంచ అభివృద్ధి సమాచార దినోత్సవాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించడం జరిగింది. 1970లో ప్రపంచ దేశాల అభివృద్ధి కోసం అంతర్జాతీయ అభివృద్ధి వ్యూహాన్ని స్వీకరించిన తేదీకి గుర్తుగా ఈ రోజు గుర్తించబడింది.

1972, మే 17న ఐక్యరాజ్య సమితి వాణిజ్య, అభివృద్ధి సమావేశం సమాచార వ్యాప్తికి, వాణిజ్య, అభివృద్ధి సమస్యలకు సంబంధించి ప్రజల అభిప్రాయాలను సమీకరించటానికి వివిధ కార్యక్రమాలను ప్రతిపాదించింది. ఈ తీర్మానాన్ని 3038 (XXVII) గా పిలుస్తారు, దీనిని ఐక్యరాజ్య సమితి జనరల్ అసెంబ్లీ 1972, డిసెంబరు 19న ఆమోదించింది. అభివృద్ధి సమాచారాన్ని పంచుకోవడానికి ప్రపంచ అభివృద్ధి సమాచార దినోత్సవాన్ని ప్రవేశపెట్టాలని ఈ తీర్మానం పిలుపునిచ్చింది. ప్రపంచ అభివృద్ధి సమాచార దినోత్సవం మొట్టమొదటసారిగా 1973, అక్టోబరు 24న జరుపబడింది.

## లక్ష్యం
ప్రతి సంవత్సరం అభివృద్ధి సమస్యలపై ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రజాభిప్రాయాన్ని తెలుసుకోవడం, వాటి పరిష్కరానికి అంతర్జాతీయ సంస్థలు సహకారాన్ని అందించడం

## కార్యక్రమాలు
# వివిధ రంగాలలో అభివృద్ధి సాధించేందుకు కావలసిన అవకాశాలు, నైపుణ్యాల గురించి అవగాహన కార్యక్రమాలు, శిక్షణ శిబిరాలు ఏర్పాటుచేయడం

## మూలాలు

## ఇతర లంకెలు
* Sangonet.org
* Un.org

వర్గం:అంతర్జాతీయ దినములు
పెర్టుస్సిస్ టీకా

thumb|పెర్టుస్సిస్ టీకా

పెర్టుస్సిస్ వ్యాక్సిన్ అనేది ఒక టీకా, ఇది కోరింత దగ్గు నుండి కాపాడుతుంది. ప్రధానంగా దీనిలో రెండు రకాలు ఉన్నాయి: హోల్-సెల్ టీకాలు, ఎసెల్యులర్ టీకాలు. హోల్-సెల్ టీకా 78% ప్రభావవంతంగా ఉంటుంది, అయితే ఎసిల్లార్ టీకా 71–85% వరకు ప్రభావవంతంగా ఉంటుంది. టీకాల ప్రభావం సంవత్సరానికి 2 నుండి 10% వరకు తగ్గుతుంది, ఎసిల్లార్ వ్యాక్సిన్లతో మరింత వేగంగా తగ్గినట్లు కనిపిస్తుంది. గర్భధారణ సమయంలో టీకా వేయడం వల్ల శిశువును కాపాడవచ్చు. 2002 లో ఈ టీకా ఐదు లక్షలకు పైగా ప్రాణాలను కాపాడినట్లు అంచనా వేయబడింది.

ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ, సెంటర్ ఫర్ డిసీజ్ కంట్రోల్ అండ్ ప్రివెన్షన్ కోరింత దగ్గు కోసం పిల్లలందరూ టీకాలు వేయించుకోవాలని, దీనిని సాధారణ టీకాలలో చేర్చాలని సిఫార్సు చేస్తున్నాయి. వీరిలో హెచ్‌ఐవి/ఎయిడ్స్ గలవారు ఉన్నారు. ఆరు వారాల వయస్సులో ప్రారంభమయ్యే మూడు మోతాదులను సాధారణంగా చిన్న పిల్లలకు సిఫార్సు చేసారు. పెద్దపిల్లలకు, పెద్దలకు అదనపు మోతాదును ఇవ్వవచ్చు. ఈ టీకా ఇతర టీకాలతో కలిపి మాత్రమే లభిస్తుంది.

తక్కువ దుష్ప్రభావాల కారణంగా అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో ఎసెల్యులార్ టీకాలు ఎక్కువగా ఉపయోగించబడతాయి. హోల్ సెల్ టీకాలు ఇచ్చిన 10 నుండి 50% మందిలో ఇంజక్షన్ చేసిన ప్రాంతం వద్ద ఎర్రబడుతుంది, జ్వరం వస్తుంది. ఒక శాతం కన్నా తక్కువ వారిలో ఫెబ్‌రైల్ మూర్ఛలు, ఎక్కువ సేపు ఏడవటం సంభవిస్తాయి. ఎసెల్యులార్ వ్యాక్సిన్లతో తక్కువ సమయం చేతికి తీవ్రంగా లేని వాపు రావచ్చు. రెండు రకాల టీకాలతో దుష్ప్రభావాలు, కానీ ముఖ్యంగా హోల్-సెల్ టీకా విషయంలో, వయస్సు ఎంత తక్కువ ఉంటే దుష్ప్రబావాలు అంత తక్కువగా ఉంటాయి. హోల్ సెల్ టీకాలు ఆరు సంవత్సరాల వయస్సు తరువాత వాడకూడదు. తీవ్రమైన దీర్ఘకాలిక నరాల సమస్యలు ఏ రకమైన టీకాతోను సంబంధాన్ని కలిగి ఉండవు.

పెర్టుస్సిస్  టీకా 1926 లో అభివృద్ధి చేయబడింది. ఇది ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ యొక్క అత్యవసరమైన మందుల జాబితాలో ఉంది, ఇది ప్రాథమిక ఆరోగ్య వ్యవస్థలో అవసరమైన చాలా అతి ముఖ్యమైన మందు. ధనుర్వాతం, డిఫ్తీరియా, పోలియో, హిబ్ వ్యాక్సిన్‌లను కలిగి ఉన్న ఒక వెర్షన్ 2014 నాటికి ఒక మోతాదుకు 15.41 అమెరికా డాలర్ల ఖర్చు అయింది.

## మూలాలు

వర్గం:టీకాలు
దుద్వా జాతీయ ఉద్యానవనం

**దుద్వా జాతీయ ఉద్యానవనం** ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని లక్మి పూర్ ఖేర్ అనే ప్రాంతంలో ఉంది.

## చరిత్ర
ఈ ఉద్యానవనం 490.3 చదరపు కిలోమీటర్ల వైశాల్యంలో విస్తరించి ఉంది. ఈ ఉద్యానవనం 1879లో దుధ్వా పులుల రిజర్వ్ గా ఏర్పరిచారు. ఆ తరువాత 1958లో ఈ ప్రాంతంలో ఉన్న చిత్తడి జింకల కోసం వన్యప్రాణుల సంరక్షణ కేంద్రంగా చేశారు.ఇలా 1977లో ఈ ప్రాంతాన్ని జాతీయ ఉద్యానవనంగా గుర్తించబడింది. ఈ ఉద్యానవనాన్ని 1987లో పులుల సంరక్షణ కేంద్రంగా ప్రకటించారు, ‘ప్రాజెక్ట్ టైగర్’ పరిధిలోకి తీసుకువచ్చారు.

## మరిన్ని విశేషాలు
ఈ ఉద్యానవనం యొక్క ప్రాంతం ఎగువ గంగా మైదానం పరిధిలో ఉంటుంది. ఇందులో ముఖ్యంగా సాల్ అడవులు ఎల్లప్పుడూ దట్టంగా ఉంటాయి, ఉత్తర ఉష్ణమండల అర్ధ-సతత హరిత అడవి, ఉత్తర భారత తేమతో కూడిన ఆకురాల్చే అడవి, ఉష్ణమండల కాలానుగుణ చిత్తడి అటవీ, ఉత్తర ఉష్ణమండల పొడి ఆకురాల్చే అడవిగా వర్గీకరించవచ్చు. ఇందులో ఉన్న వృక్షజాలంలో సాల్, అస్నా, షిషామ్, జామున్, గులార్, సెహోర్, బహేరా వంటి జాతుల వృక్షాలు ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యానవనంలో 19% పచ్చిక భూములు ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యానవనంలో నదులు, సరస్సులు, చిత్తడి నేలలు ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యానవనం భారతదేశంలోని ఉన్న అత్యుత్తమ అడవులలో ఒకటి, ఇందులో ఉన్న కొన్ని చెట్లు 150 సంవత్సరాలకు పైగా, 70 అడుగుల (21 మీ) ఎత్తులో ఉంటాయి.
## మూలాలు

వర్గం:భారతదేశ ఉద్యానవనాలు
వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు
హెపటైటిస్ ఎ టీకా

thumb|Vírus of Hepatite A

**హెపటైటిస్ ఎ** **వ్యాక్సిన్**,అనేది ఒక టీకా, ఇది హెపటైటిస్ ఎ నుండి కాపాడుతుంది. ఇది దాదాపు 95% కేసులలో ప్రభావవంతంగా ఉంది, దీని ప్రభావం కనీసం పదిహేను సంవత్సరాల వరకు ఉంటుంది,  వ్యక్తి మొత్తం జీవిత కాలమంతా ఉండే అవకాశముంది. టీకా ఇచ్చినట్లయితే, ఒక సంవత్సరం వయస్సు దాటిన తరువాత మొదలుపెట్టి రెండు మోతాదులు వేయాలని సిఫార్సు చేయబడింది. ఇది కండరానికి ఇంజక్షన్ ద్వారా ఇవ్వబడుతుంది.

సాధారణంగా వ్యాధులు ఓ మాదిరిగా ఉన్న ప్రాంతాలలో సార్వత్రిక  టీకాలు వేయాలని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (డబ్ల్యూహెచ్‌ఓ) సిఫారసు చేస్తుంది. వ్యాధి చాలా సాధారణంగా ఉన్న ప్రాంతాలలో అందరికీ విస్తృతంగా టీకాలు వేయటాన్ని సిఫారసు చేయటంలేదు ఎందుకంటే  చిన్నపిల్లలుగా ఉన్నప్పుడు  సాధారణంగా ఇన్ఫెక్షన్ ద్వారా రోగనిరోధక శక్తిని పెంచుకుంటారు. సెంటర్ ఫర్ డిసీజ్ కంట్రోల్ అండ్ ప్రివెన్షన్ (సిడిసి) అధిక ప్రమాదం ఉన్న పెద్దలకు, పిల్లలందరికీ టీకాలు వేయాలని సిఫారసు చేస్తుంది.

తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలు చాలా అరుదు. 15% మంది పిల్లలలో, సగం మంది పెద్దలలో వారికి ఇంజక్షన్ చేసిన ప్రదేశంలో నొప్పి కలుగుతుంది. చాలా హెపటైటిస్ ఎ టీకాలలో క్రియారహితం చేసిన వైరస్ ఉంటుంది, కొన్నింటిలో బలహీనమైన వైరస్ ఉంటుంది. గర్భవతులకు లేదా రోగనిరోధక శక్తి తక్కువగా ఉన్నవారికి బలహీనమైన వైరస్ గల టీకా వేయటాన్ని  సిఫారసు చేయలేదు. కొన్ని సూత్రీకరణలు హెపటైటిస్ ఎ ను, హెపటైటిస్ బితో లేదా టైఫాయిడ్ టీకాతో కలుపుతాయి. 

మొదటి హెపటైటిస్ ఎ టీకా, ఐరోపాలో 1991 లో, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో 1995 లో ఆమోదించబడింది. ఇది ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ యొక్క అత్యవసరమైన మందుల జాబితాలో ఉంది*,* ఇది ప్రాథమిక ఆరోగ్య వ్యవస్థలో అవసరమైన చాలా అతి ముఖ్యమైన మందు. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో దీని ధర 50 నుండి 100 డాలర్ల మధ్య ఉంది.

## మూలాలు
వర్గం:టీకాలు


## వెలుపలి లింకులు
హెపటైటిస్ ఎ

thumb|హెపటైటిస్ ఎ వలన వచ్చే పచ్చకామెర్ల వ్యాధి
**హెపటైటిస్ ఎ** **(**గతంలో సంక్రమిత హెపటైటిస్ అని పిలిచేవారు**)** అనేది హెపటైటిస్ ఎ వైరస్ (HAV) వలన కలిగే కాలేయం యొక్క తీవ్రమైన సంక్రమిత వ్యాధి**.** చాలా కేసులలో ముఖ్యంగా యువతలో తక్కువ లక్షణాలు ఉంటాయి లేదా లక్షణాలు ఉండవు**.** ఇన్ఫెక్షన్, లక్షణాలు పెరిగే వారిలో వాటి మధ్య సమయం రెండు నుండి ఆరు వారాల మధ్య ఉంటుంది**.** లక్షణాలు ఉన్నప్పుడు అవి సాధారణంగా ఎనిమిది వారాలు ఉంటాయి, వీటిలో ఇవి ఉండవచ్చు**:** వికారం**,** వాంతులు**,** నీళ్ళ విరేచనాలు**,** పసుపురంగులో చర్మం**,** జ్వరం, కడుపు నొప్పి**.** మొదటిగా ఇన్ఫెక్షన్ సోకిన తరువాత ఆరు నెలలలో సుమారు 10–15% మందిలో లక్షణాలు పునరావృతమవుతారు**.** పెద్దవారిలో ఇది మరింత సర్వసాధారణంగా ఉండటంతో దీనితోపాటు తీవ్రమైన కాలేయ వైఫల్యం చాలా అరుదుగా సంభవించవచ్చు**.**

ఇది సాధారణంగా ఇన్ఫెక్షన్ సోకిన మలంతో కూడిన కలుషితమైన ఆహారం తినటం లేదా తాగడం ద్వారా వ్యాపిస్తుంది**.** **వేరేవాటితో పోల్చిచూస్తే** తగినంతగా ఉడికించని నత్తలు ఒక ** **సాధారణమైన వనరుగా కూడా ఉంది**.** వ్యాధి సోకిన వ్యక్తితో సన్నిహిత సంబంధాలు పెట్టుకోవటం ద్వారా కూడా ఇది వ్యాప్తి చెందుతుంది**.** పిల్లలకు వ్యాధి సోకినప్పుడు, వారిలో తరచుగా లక్షణాలు కనిపించకపోయినా**,** వారు వ్యాధిని ఇతరులకు వ్యాపింప చేయగలరు**.** ఒక ఇన్ఫెక్షన్ సోకిన తరువాత ఆ వ్యక్తి జీవితాంతం దీనికి రోగనిరోధక శక్తిని కలిగి ఉంటారు. రోగ నిర్ధారణకు రక్తాన్ని పరీక్షించటం అవసరం**,** ఎందుకంటే దీని లక్షణాలు అనేక ఇతర వ్యాధుల మాదిరిగానే ఉంటాయి**.** ఇది మనకి తెలిసిన ఐదు హెపటైటిస్ వైరస్‌లలో అంటే ఎ**,** బి**,** సి**,** డి, ఇ లలో ఒకటి**.** 

హెపటైటిస్ ఎ టీకా వ్యాధిని నివారించుటలో ప్రభావవంతంగా ఉంది**.** కొన్ని దేశాలు మామూలుగా పిల్లలకు, గతంలో టీకాలు వేయించుకోని అధిక ప్రమాదం గల వ్యక్తులకు దీన్ని సిఫార్సు చేస్తున్నాయి**.** ఇది జీవిత కాలంలో ప్రభావవంతంగా ఉండటం కనిపిస్తుంది**.** ఇతర నివారణ చర్యలలో చేతులు కడుక్కోవడం, ఆహారాన్ని సరిగా వండటం వంటివి ఉన్నాయి**.** దీనికి ప్రత్యేకమైన చికిత్స ఏమీ లేదు**,** వికారం లేదా అతి విరేచనాలకు అవసరమైన ప్రాతిపదికన విశ్రాంతి, మందులు సిఫార్సు చేయబడతాయి**.** సాధారణంగా ఇన్ఫెక్షన్లు పూర్తిగా సమసిపోతాయి, పాక్షికమైన కాలేయ వ్యాధికి దారితీయకుండానే తగ్గిపోతాయి. తీవ్రమైన కాలేయ వైఫల్యానికి చికిత్స అంటే ఒకవేళ దాన్ని చేయాలంటే**,** అది కాలేయ మార్పిడిగా ఉంది**.**  

ప్రపంచవ్యాప్తంగా మొత్తం మీద కొన్ని కోట్ల ఇన్ఫెక్షన్లతో పాటు ప్రతి సంవత్సరం **15** లక్షల రోగ లక్షణ సంబంధిత కేసులు సంభవిస్తాయి**.** సరైన పారిశుధ్యం, తగినంత సురక్షితమైన నీరు లేని ప్రపంచంలోని ప్రాంతాలలో ఇది మరింత సర్వసాధారణం**.** అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో **90%** మంది పిల్లలు **10** సంవత్సరాల వయస్సులో ఇన్ఫెక్షన్‌కు గురవుతున్నారు కాబట్టి యుక్తవయస్సులో రోగనిరోధక శక్తిని పొందుతున్నారు**.** పిల్లల చిన్నతనంలో వ్యాధికి గురికాని, వారికి విస్తృతంగా టీకాలు వేయని మధ్యస్తంగా అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో సంక్రమణ విజృంభణ తరచుగా సంభవిస్తుంది**,** 2010 లో**,** తీవ్రమైన హెపటైటిస్ ఎ ఫలితంగా 102,000 మంది మరణించారు**.**  వైరల్ హెపటైటిస్**‌** పట్ల అవగాహన కలిగించడానికి ప్రతి సంవత్సరం జూలై **28**న ప్రపంచ హెపటైటిస్ దినోత్సవం జరుగుతుంది.
## మూలాలు
మెదడు వాపు

**మెదడు వాపు (మెనింజైటిస్)** అనేది మెదడు, వెన్నుపూసను కప్పి ఉంచే రక్షిత పొరల యొక్క తీవ్రమైన వాపు, దీనిని సమిష్టిగా మెనింజెస్ అని పిలుస్తారు. జ్వరం, తలనొప్పి, మెడ బిగుసుకుపోవటం అనేవి దీని యొక్క సర్వసాధారణ లక్షణాలు. ఇతర లక్షణాలలో గందరగోళం లేదా స్మారక స్థితిలో మార్పు, వాంతులు, కాంతిని లేదా పెద్ద శబ్దాలను భరించలేకపోవడం అనేవి ఉంటాయి. చిన్నపిల్లలలో తరచుగా చిరాకు, నిద్రమత్తు లేదా ఆహారంపై తక్కువ ఆసక్తి చూపటం వంటి నిర్ధిష్టత లేని లక్షణాలు మాత్రమే కనబడతాయి.దద్దుర్లు ఉంటే, అది మెదడు వాపుకు ప్రత్యేక కారణంగా సూచించబడవచ్చు; ఉదాహరణకు, మెనింగోకాకల్ బ్యాక్టీరియా వల్ల వచ్చే మెదడు వాపు, దద్దుర్లుతో కూడిన లక్షణాన్ని కలిగియుండవచ్చు.

వైరసులు, బ్యాక్టీరియా లేదా ఇతర సూక్ష్మజీవులతో ఇన్ఫెక్షన్ వల్ల వాపు సంభవించవచ్చు, సాధారణంగా కొన్ని రకాల మందుల ద్వారా తక్కువసార్లు ఈ ఇన్ఫెక్షన్ సంభవించవచ్చు. మెదడు, వెన్నుపూసకు సమీపంలో వాపు ఉన్న కారణంగా మెదడు వాపు వ్యాధి ప్రాణాంతకమవుతుంది; అందువల్ల, ఈ పరిస్థితి అత్యవసర వైద్య పరిస్థితిగా వర్గీకరించబడింది. కటి పంక్చర్ మెదడువాపును నిర్ధారిస్తుంది లేదా మినహాయిస్తుంది. మెదడు, వెన్నుపామును ఆవరించియుండే ద్రవం  (సిఎస్ఎఫ్) యొక్క నమూనాను సేకరించడానికి వెన్నెముక మార్గంలోకి ఒక సూది చొప్పించబడుతుంది. సిఎస్ఎఫ్‌ను వైద్య ప్రయోగశాలలో పరీక్షిస్తారు.

మెనింజోకాకల్, గవదబిళ్ళలు, న్యుమోకాకల్, హిబ్ వ్యాక్సిన్లతో వ్యాధి నిరోధక శక్తిని కలిగించుట ద్వారా కొన్ని రకాల మెదడు వాపులు  నివారించబడతాయి. కొన్ని రకాల మెదడు వాపులకు గణనీయంగా గురయ్యే వారికి యాంటీబయాటిక్స్ ఇవ్వడం కూడా ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. తీవ్రమైన మెదడువాపు ఇచ్చే మొదటి చికిత్సలో తక్షణం యాంటీబయాటిక్స్ ఇవ్వటం, కొన్నిసార్లు యాంటీవైరల్ మందులు ఇవ్వడం జరుగుతుంది. అతి ఎక్కువ వాపు ద్వారా వచ్చే సమస్యలను నివారించడానికి కూడా కార్టికోస్టెరాయిడ్స్‌ను ఉపయోగించవచ్చు. మెదడువాపుకు ప్రత్యేకించి వెంటనే చికిత్స చేయకపోతే అది చెవిటితనం, మూర్ఛ, హైడ్రోసెఫాలస్  (మెదడులో ద్రవం పేరుకుపోవటం) లేదా మానసిక ప్రక్రియలలో లోపాల వంటి తీవ్రమైన దీర్ఘకాలిక పరిణామాలకు దారితీస్తుంది. 

2013 లో మెనింజైటిస్ సుమారు 16 మిలియన్ల మందిలో సంభవించింది.  దీని ఫలితంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా 1990 లో 464,000 మరణాలు సంభవించగా, ఈ సంవత్సరం అది తగ్గి 303,000 మరణాలు సంభవించాయి. తగిన చికిత్సతో బాక్టీరియల్ మెనింజైటిస్‌లో మరణించే ప్రమాదం 15% కన్నా తక్కువగా ఉంది. మెనింజైటిస్ బెల్ట్ అని పిలువబడే ఉప-సహారా ఆఫ్రికాలో ప్రతి సంవత్సరం డిసెంబర్, జూన్ మధ్య బ్యాక్టీరియా మెదడు వాపు విజృంభణ జరుగుతుంది. ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో కూడా కొంత విజృంభణ సంభవించవచ్చు. మెనింజైటిస్ అనే పదం గ్రీకు నుండి "మెమ్బ్రేన్", మెడికల్ ప్రత్యయం -ఇటిస్, "ఇన్ఫ్లమేషన్" నుండి వచ్చింది.

## మూలాలు


## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:వ్యాధులు