అంజలి ముద్ర

thumb|upright|అత్యంత సాధారణ అంజలి ముద్ర భంగిమలో చేతులు ఉన్న విగ్రహం.
thumb|upright|అంజలి ముద్ర వేస్తున్న బోధిసత్వ మహాస్థామప్రాప్త జపనీస్ విగ్రహం.

***అంజలి ముద్ర*** (సంస్కృతం: अञ्जलि मुद्रा) అనేది ఒక చేతి సంజ్ఞ, ప్రధానంగా భారతీయ మతాలు, కళలతో ముడిపడి ఉంది, ఇది ఆసియా అంతటా కనిపిస్తుంది. ఇది భరతనాట్యం లాంటి భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యం, యోగ సాధనలో భాగం, ఇది నమస్తే శుభాకాంక్షలలో ఒక భాగం. ప్రదర్శన కళలలో, అంజలి ముద్ర అనేది ప్రేక్షకులకు అశాబ్దిక, దృశ్యమాన సంభాషణ. ఇది భారతీయ శాస్త్రీయ కళల 24 సంయుక్త ముద్రలలో ఒకటి. బ్రహ్మాంజలి లాంటి అనేక అంజలి ముద్రలు ఉన్నాయి.

ఈ సంజ్ఞ అనేక యోగా ఆసనాలలో చేర్చబడింది. ఆధునిక యోగా భంగిమ అయిన **ప్రణామాసనం**లో అంజలి ముద్రలో చేతులతో నిటారుగా నిలబడతారు.

ఒక సంజ్ఞగా, ఇది భారతదేశం, ఆసియా ఇతర ప్రాంతాలలో గౌరవానికి చిహ్నంగా లేదా నిశ్శబ్ద వందనంగా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతుంది. తూర్పు ఆసియా బౌద్ధులు, చైనీస్ మతస్థులు, షింటోయిస్టులు, ఇలాంటి ఆసియా సంప్రదాయాలను పాటించేవారిలో కూడా దీనిని ఉపయోగిస్తారు. అనేక భారతీయ మతాలు, ఇతర తూర్పు మతాలలో ఈ సంజ్ఞ ప్రార్థనలో భాగంగా లేదా ఆరాధన కోసం ఉపయోగించబడుతుంది. 
శిల్పకళలో, అంజలి ముద్ర అనేది ప్రవేశ ద్వారాల వద్ద, శైవమతంలోని లింగోద్భవమూర్తి లాంటి చారిత్రక దేవాలయాల చెక్కడాలలో సాధారణం. ఇది నమస్తే నుండి భిన్నంగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే ఇది అశాబ్దిక సంజ్ఞ, అయితే నమస్తే అనేది ఏ సంజ్ఞతో లేదా లేకుండా కూడా చెప్పవచ్చు. భౌమిక్, గోవిల్ ప్రకారం, అంజలి ముద్ర, నమస్కార ముద్ర చాలా పోలి ఉంటాయి కానీ సూక్ష్మ వ్యత్యాసాలను కలిగి ఉంటాయి. అంజలి ముద్రలో బొటనవేళ్ల వెనుక భాగం ఛాతీకి ఎదురుగా ఉండి ఇతర వేళ్లకు లంబంగా ఉంటాయి, అయితే నమస్కార ముద్రలోని బొటనవేళ్లు ఇతర వేళ్లతో సమలేఖనం చేయబడతాయి.

## పుట్టుక

*అంజలి* (అంజలి) అనేది ఒక సంస్కృత పదం, ఇది చేతులను మడవడం ద్వారా అరచేతుల మధ్య ఏర్పడే కుహరాన్ని సూచిస్తుంది, తద్వారా పువ్వులు లేదా నీటిని పట్టుకుని సమర్పించడానికి లేదా దానం చేయడానికి లేదా ఏదైనా స్వీకరించడానికి సూచిస్తుంది. చేతులను ఒకదానికొకటి నొక్కి ఉంచి పైకెత్తినప్పుడు, అది "గౌరవం", "భక్తి", "ఆశీర్వాదం", "వందనం" లేదా "ప్రార్థన"ను సూచిస్తుంది. ఇది "గౌరవించడం లేదా జరుపుకోవడం" అనే అర్థం వచ్చే అంజ్ నుండి ఉద్భవించింది. అంజలి అనగా "దైవిక అర్పణ", "గౌరవ సంజ్ఞ" అని అర్థం.

*[[ముద్ర]]* అనగా "ముద్ర" లేదా "సంజ్ఞ" అని అర్థం. అందువలన ఈ పదబంధానికి అర్థం "నమస్కార ముద్ర".

అంజలి ముద్ర *[[నాట్య శాస్త్రం|నాట్య శాస్త్రం]]* (సా.పూ. 200 - సా.శ. 200) 9.127-128 శ్లోకాలలో లాంటి ప్రాచీన భారతీయ గ్రంథాలలో, *దేవతా మూర్తి ప్రకరణ* 5.67 శ్లోకంలో లాంటి 6వ శతాబ్దం నాటి ఆలయ వాస్తుశిల్ప గ్రంథాలలో, *చిత్రసూత్రాలు* అనే చిత్రలేఖనంలో వర్ణించబడింది. శాస్త్రీయ భారతీయ నృత్య గ్రంథమైన *నాట్య శాస్త్రం*, రెండు చేతులను భక్తితో మడిచి ఉంచే భంగిమగా దీనిని వివరిస్తుంది, దీనిని దేవత ముందు ప్రార్థించడానికి, ఎవరినైనా గౌరవంగా స్వీకరించడానికి, స్నేహితులను పలకరించడానికి ఉపయోగిస్తారు. *నాట్య శాస్త్రం* ఇంకా ఇలా చెబుతోంది, దేవాలయం లోపల ప్రార్థనల కోసం, అంజలి ముద్రను ఒకరి తల దగ్గర లేదా పైన ఉంచాలి, పూజ్యులైన వారిని కలిసినప్పుడు దానిని ఒకరి ముఖం లేదా గడ్డం ముందు ఉంచాలి, స్నేహితుల కోసం ఒకరి ఛాతీ దగ్గర ఉంచాలి.

ఈ సంజ్ఞను హృదయాంజలి ముద్ర "హృదయ ముద్రకు గౌరవం" (హృద్ అనగా "హృదయం"), ఆత్మాంజలి ముద్ర "ఆత్మ ముద్రకు గౌరవం" (ఆత్మ అనగా "ఆత్మ") అని కూడా పిలుస్తారు.

## వివరణ

thumb |left |ఒక సాధువు తన కిరీట చక్రం వద్ద అంజలి ముద్ర వేస్తున్నాడు, అదే భంగిమలో ఉన్న శిల్పకళా మూర్తి ముందు

అరచేతులను ఒకదానికొకటి నొక్కడం ద్వారా అంజలి ముద్ర చేస్తారు. వేళ్లు కలిసి పైకి చూపిస్తూ ఉంటాయి. చేతులను ఒకదానికొకటి గట్టిగా, సమానంగా నొక్కి ఉంచుతారు. అంజలి ముద్ర అత్యంత సాధారణ రూపంలో, చేతులను హృదయ చక్రం (అనాహత) వద్ద ఉంచి బొటనవేళ్లు ఉరము మీద తేలికగా ఆనుకుని ఉంటాయి. ఈ సంజ్ఞను ఆజ్ఞా లేదా కనుబొమ్మల చక్రం వద్ద కూడా చేయవచ్చు, బొటనవేలు చిట్కాలు "మూడవ కన్ను"కు వ్యతిరేకంగా లేదా సహస్రార లేదా కిరీట చక్రం (తల పైన) వద్ద ఉంటాయి. కొన్ని యోగా భంగిమలలో, చేతులు శరీరానికి ఒక వైపున లేదా వీపు వెనుక అంజలి ముద్ర స్థానంలో ఉంచబడతాయి. దీనితో పాటు సాధారణంగా తలను కొద్దిగా వంచడం జరుగుతుంది.

## ప్రతీకాత్మక అర్థం

[thumb|upright=0.6|నమస్తే చేస్తున్న [ఐశ్వర్య రాయ్]]

అంజలి ముద్రకు సంస్కృత వందనమైన *[[నమస్తే|నమస్తే]]* కి ఒకే అర్థం ఉంది, *నమస్తే* లేదా *ప్రణామం* అని చెబుతూ లేదా పదాన్ని ఉచ్ఛరించే బదులు అంజలి ముద్ర వేయవచ్చు. ఈ సంజ్ఞ శుభాకాంక్షలు, వీడ్కోలు రెండింటికీ ఉపయోగించబడుతుంది, అయితే సాధారణ "హలో" లేదా "గుడ్‌బై" కంటే లోతైన ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంటుంది. అరచేతులను ఒకదానితో ఒకటి కలపడం వలన మెదడు కుడి, ఎడమ అర్ధగోళాల మధ్య సంబంధం ఏర్పడుతుందని, ఇది ఏకీకరణను సూచిస్తుందని చెబుతారు. ఈ కలయిక ప్రతిదానిలో దైవంతో అభ్యాసకుని అనుసంధానానికి ప్రతీక. *నమస్తే* అనే పదాన్ని కొన్నిసార్లు "నాలోని దైవత్వం నుండి, నీలోని దైవత్వానికి నమస్కరిస్తున్నాను" అని అనువదిస్తారు.

శ్రీలంకలో సింహళీయుల స్వాగత సంజ్ఞలో కొద్దిగా తల వంచి ఉరము మీద రెండు చేతులను ఉంచి "ఆయుబోవన్" (మీరు దీర్ఘకాలం జీవించుగాక) అనే పదాలు ఉంటాయి.

## శారీరక ప్రయోజనాలు

అనేక ప్రయోజనాలను సాధించే లక్ష్యంతో శారీరక యోగా అభ్యాసంలో భాగంగా అంజలి ముద్రను నిర్వహిస్తారు. ఇది ఒక "సెంటరింగ్ పోజ్", అభ్యాసకుల అభిప్రాయం ప్రకారం, ఇది మానసిక ఒత్తిడి, ఆందోళనను తగ్గించడంలో సహాయపడుతుంది, అందువలన అభ్యాసకుడు ఏకాగ్రతను సాధించడంలో, ధ్యాన స్థితిలోకి రావడంలో సహాయపడటానికి ఇది ఉపయోగించబడుతుంది. ఈ భంగిమ చేతులు, మణికట్టు, వేళ్లు, బాహువులలో వశ్యతను ప్రోత్సహించడానికి సహాయపడుతుంది.

## ఆసనాలలో ఉపయోగం

అంజలి ముద్రను కూర్చున్న లేదా నిలబడిన భంగిమలో చేయవచ్చు, అయితే ఈ సంజ్ఞ వ్యాయామంగా యోగా సాధనలో భాగంగా కింది ఆసనాలలో చేర్చబడింది:

* ఆంజనేయాసనం - చేతులు పైకి ఎత్తి
* హనుమానాసనం (కోతి భంగిమ)
* మలాసనం (మాల భంగిమ)
* మత్స్యాసనం (చేప భంగిమ) - ఒక అధునాతన రూపాంతరం
* ప్రసారిత పాదోత్తానాసనం (కాళ్లు విశాలంగా చాచి ముందుకు వంగడం) - వీపు వెనుక చేతులతో ఒక అధునాతన రూపాంతరం
* రాజకపోతాసనం (పావురం భంగిమ/రాజ పావురం భంగిమ) - పావురం భంగిమలో అంజలి ముద్ర
* తాడాసనం/సమస్థితి (పర్వత భంగిమ) - సూర్య నమస్కార క్రమాలలో ఉపయోగించే భంగిమలో ఒక రూపాంతరం
* ఊర్ధ్వ హస్తాసనం (పైకి నమస్కరించడం/విస్తరించిన పర్వత భంగిమ) - చేతులు పైకి ఎత్తి
* వీరభద్రాసనం I (యోధుడు I) - చేతులు పైకి ఎత్తి
* వృక్షాసనం (చెట్టు భంగిమ)

## మూలాలు

వర్గం:ముద్రలు
వర్గం:యోగా
వర్గం:ధ్యానం