మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు

thumb|శైవ కవిత్రయం ద్వారా పిలువబడే నన్నేచోలుడు,మల్లిఖార్జునుడు, సోమనాధుడు |310x310px
**మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు** వీరశైవ సంప్రదాయానికి చెందిన భారతీయ తత్వవేత్త, ఆంధ్ర ప్రాంతానికి చెందిన తెలుగు కవి. ఇతను వెలనాటి చోడ రాజు రెండవ రాజేంద్ర చోడుని ఆస్థానంలో కవిగా ఉన్నాడు. ఇతను రచించిన శివతత్వసారము తొలి స్వతంత్ర తెలుగు కృతి. తన కాలంలో ఒక విశిష్ట వ్యక్తిగా ఉండి, ఆంధ్ర ప్రాంతమంతటా శైవ మత వ్యాప్తికి విశేష కృషి చేశాడు. తన మేధస్సు, ప్రభావంతో ఆంధ్ర గడ్డపై బౌద్ధ మత అవశేషాలను అంతం చేసిన ఘనత ఇతనికి దక్కుతుంది. తెలుగు భాషలో ఇతనికి ఉన్న ప్రావీణ్యానికి గాను ఇతనిని సాధారణంగా కవిమల్లు (కవులలో మల్లుడు) అని పిలుస్తారు. ఇతను పండితత్రయములో, శివకవిత్రయములో ఒకరు. శివకవిగా, "కవిమల్లు"నిగా ప్రసిద్ధి చెందినారు.

## జననం, తొలి జీవితం
మల్లికార్జునుడు సుమారు సా.శ 1110లో ద్రాక్షారామంలో ఒక శైవ కుటుంబంలో జన్మించాడు. భీమన పండితుడు, గౌరాంబ ఇతని తల్లిదండ్రులు. ఇతని తండ్రి పంచారామ క్షేత్రాలలో ఒకటైన, స్థానికంగా దక్షిణకాశిగా (దక్షిణ భారతంలోని కాశీ) పిలువబడే ద్రాక్షారామంలోని భీమేశ్వర స్వామి దేవాలయంలో అర్చకుడిగా ఉండేవాడు. ఇతని కుటుంబం ఋగ్వేదాన్ని అనుసరించేది, గౌతమ గోత్రానికి చెందినది. కోటిపల్లికి చెందిన ఆరాధ్యదేవుడు ఇతని గురువు, అతని వద్ద నుండే ఇతను శైవం గురించి జ్ఞానాన్ని పొందాడు. కొందరు శైవులు మీన మాసంలో (మార్చి మధ్య నుండి ఏప్రిల్ మధ్య వరకు) శ్రవణా నక్షత్రం రోజున ఇతని జయంతిని జరుపుకుంటారు.

## రచనలు
మల్లికార్జునుడు శివతత్వసారము అనే గ్రంథాన్ని రచించాడు, ఇది తెలుగులో తొలి స్వతంత్ర కృతి. ఇందులో 489 చిన్న పద్యాలు ఉన్నాయి, ఇతను బోధించిన శైవం గురించిన సమాచారం ఇందులో ఉంది. తరువాత ఇతను ఆ గ్రంథాన్ని కన్నడ భాషలోకి అనువదించాడు. ఇది తెలుగు సాహిత్యంలోని తొలి శతకాలలో ఒకటి. ఇతని రచనలు తెలుగు సాహిత్యంలో 'శివ కవి యుగం'లో చేర్చబడ్డాయి, ఇది సుమారుగా సా.శ 1100, 1250 మధ్య కాలానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది. నన్నె చోడుడు, మల్లికార్జునుడు, సోమనాథుల త్రయాన్ని శివకవిత్రయం (శైవ కవుల త్రయం) అని పిలుస్తారు. ఈ త్రయం, పిడుపర్తి కవులు, యథావాక్కుల అన్నమయ్యతో కలిసి ఆంధ్ర ప్రాంతంలో వీర శైవ ఉద్యమానికి మార్గదర్శకత్వం వహించారు. లింగోద్భవ గద్యం, అమరేశ్వర శతకం, గంగా సహస్రమాల, రుద్రమహిమ మల్లికార్జునుడు రచించిన ఇతర గ్రంథాలు.

## శైవ మతానికి సేవ
మల్లికార్జునుడు బసవేశ్వరునిచే ప్రభావితుడయ్యాడు. ఆంధ్ర ప్రాంతంలో బసవేశ్వరుని ప్రశంసించిన మొట్టమొదటి తెలుగు కవి ఇతనే అనిపిస్తుంది. వేద సంప్రదాయాలు, వీరశైవం అంశాలను మిళితం చేసిన 'ఆరాధ్య శాఖ' ఆవిర్భావానికి ఇతను దోహదపడ్డాడు. ఆంధ్ర ప్రాంతంలో మధ్యయుగ కాలంలో పండితారాధ్య శైవ శాఖల స్థాపకులలో మల్లికార్జునుడు, శ్రీపతి పండితుడు, మంచెన పండితుడు (శివలెంక అని కూడా పిలుస్తారు) ప్రముఖులు. వీర శైవ సంప్రదాయంలో ఈ ముగ్గురిని పండితత్రయం (పండితుల త్రయం) అని పిలుస్తారు. ఈ ముగ్గురూ బసవేశ్వరుని శిష్యులు. మల్లికార్జునుని వారసులను ఆరాధ్య శైవులు అని పిలుస్తారు. అయితే, వేదాల ప్రామాణికత, వర్ణ వ్యవస్థ అంశాలపై మల్లికార్జునుడు బసవేశ్వరునితో విభేదించాడు. అయినప్పటికీ, ఉత్తర దేశం నుండి (ఉదాహరణకు ఢిల్లీ సుల్తానేట్) జరిగిన ఇస్లామిక్ దండయాత్రల నేపథ్యంలో కొన్ని శతాబ్దాల తరువాత మల్లికార్జునుని ఆరాధ్య శైవం, బసవేశ్వరుని లింగాయత్ మతం మధ్య స్నేహపూర్వక సంబంధాలు అవసరమయ్యాయి.

## జీవిత చరిత్ర
వీరశైవ కవి పాల్కురికి సోమనాథుడు 'పండితారాధ్యచరిత్రము' రచించాడు, ఇందులో మల్లికార్జునుని జీవిత చరిత్ర ఉంది. ఈ గ్రంథం తెలుగు సాహిత్యంలోని చరిత్రకావ్యము అనే ప్రక్రియకు చెందుతుంది, ఇందులో సాధారణంగా ఒక ప్రముఖ వ్యక్తి పురాణ జీవిత చరిత్రలు ఉంటాయి. ఆంధ్ర పత్రిక వ్యవస్థాపకుడు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు చొరవతో, చరిత్రకారుడు, తెలుగు పండితుడు చిలుకూరి నారాయణరావు కొన్ని పురాతన తాళపత్ర గ్రంథాలను పరిశీలించి సోమనాథుని ఈ గ్రంథాన్ని పరిష్కరించాడు. ఇది తరువాత 1939లో పండితారాధ్యచరిత్ర పేరుతో ప్రచురించబడింది.

## ఇవి కూడా చూడండి
*పాల్కురికి సోమనాథుడు
*బసవేశ్వరుడు
*వీరశైవం

## మూలాలు

వర్గం:12 వ శతాబ్ది తెలుగు కవులు
వర్గం:భక్తి ఉద్యమం
వర్గం:తెలుగు కవులు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ కవులు
వర్గం:శైవం