అరుణాచలేశ్వర ఆలయం

**అరుణాచలేశ్వర ఆలయం** లేదా **అన్నమలైయార్ ఆలయం** భారతదేశంలోని తమిళనాడు రాష్ట్రంలోని తిరువణ్ణామలై నగరంలో, అరుణాచల కొండ పాదభాగంలో ఉన్న హిందూ దేవాలయం. ఈ ఆలయం శివ, పార్వతి దేవికి అంకితం చేయబడింది. ఇది తమిళ శైవ సంప్రదాయంలో అత్యంత ప్రముఖ ఆలయాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది పంచ భూత స్థలాల లో ఒకటి కాగా, ఐదు సహజ మూలకాలలో అగ్ని (అగ్ని) తత్త్వానికి సంబంధించిన స్థలంగా గుర్తించబడింది.

ఈ ఆలయ ప్రధాన దేవత అన్నమలైయార్ (అర్థం: "ఎవరూ చేరలేని పర్వతం")గా ప్రసిద్ధి. అరుణాచల పర్వతాన్నే శివస్వరూపంగా భావించి పూజిస్తారు. ఆయనను అగ్ని తత్త్వానికి ప్రతీకగా ఉన్న *అగ్ని లింగం* రూపంలో ప్రతిష్టించారు. పార్వతి దేవిని ఉన్నములై అమ్మగా ఆరాధిస్తారు. ఆమెను యోని రూపంలో ప్రతిష్టించారు; ఆమె విగ్రహాన్ని *అగ్ని యోని* అని పిలుస్తారు.

ఈ ఆలయం *పాడల్ పెట్ర* స్థలాలలో ఒకటిగా వర్గీకరించబడింది. మధ్యయుగ తమిళ శైవ సాహిత్యంలో మహిమాన్వితమైనదిగా చెప్పబడిన 276 పవిత్ర శైవ ఆలయాలలో ఇది ఒకటి. ఇది 7వ శతాబ్దంలో నాయనార్లు రచించిన *[[తేవారం]]*, 9వ శతాబ్దంలో మాణిక్కవాచకర్ రచించిన *[[తిరువెంబావై]]*, అలాగే 14వ శతాబ్దంలో అరుణగిరినాథర్ రచించిన *[[తిరుప్పుగళ్]]* వంటి తమిళ భక్తి గ్రంథాలలో ప్రాశస్త్యం పొందింది.

ప్రస్తుత ఆలయ నిర్మాణం 9వ శతాబ్దంలో చోళ సామ్రాజ్యం కాలంలో నిర్మించబడింది. తరువాతి విస్తరణలు 13వ నుండి 15వ శతాబ్దాల మధ్య విజయనగర పాలన సమయంలో జరిగాయి. ఆలయ సముదాయం 10 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి, భారతదేశంలో అతిపెద్ద ఆలయ సముదాయాలలో ఒకటిగా గుర్తించబడింది.

ఈ ఆలయానికి నాలుగు భారీ గోపురాలు ఉన్నాయి. అందులో తూర్పు గోపురం అత్యంత ఎత్తైనది; ఇది 11 అంతస్తులతో  ఎత్తు కలిగి ఉంది. ఆలయంలో అనేక ఉప ఆలయాలు ఉన్నాయి, ఇవి వివిధ హిందూ దేవతలకు అంకితం చేయబడ్డాయి. ఇందులో విజయనగర కాలంలో నిర్మించిన ప్రసిద్ధ వెయ్యి స్తంభాల మండపం వంటి అనేక పెద్ద మండపాలు ఉన్నాయి. ఈ ఆలయాన్ని తమిళనాడు రాష్ట్రప్రభుత్వానికి చెందిన హిందూ మత, ధార్మిక శాఖ నిర్వహిస్తుంది.

ఈ ఆలయంలో ప్రతిరోజూ ఆరు పూజా కర్మలు నిర్వహించబడతాయి. ఇవి ఉదయం 5:30 నుండి రాత్రి 10:00 వరకు కొనసాగుతాయి. ఆలయంలో సంవత్సరానికి పన్నెండు ప్రధాన పండుగలు జరుపబడతాయి. కార్తిగై దీపం పండుగ సమయంలో, తమిళ నెల కార్తీకమాసంలో వచ్చే పౌర్ణమి రోజున అరుణాచల కొండ శిఖరంపై ఒక భారీ దీపశిఖ వెలిగించబడుతుంది. ఈ దీపం మైళ్ళ దూరం నుండే కనిపిస్తుంది. ఇది శివుని జ్యోతిర్లింగం స్వరూపాన్ని ప్రతీకగా సూచిస్తుంది, ఆయన అగ్ని స్తంభ రూపంలో విస్తరించినట్లు భావిస్తారు. ఈ సందర్భానికి లక్షలాది భక్తులు చేరుకుంటారు. వారు కొండ చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేసే సంప్రదాయాన్ని గిరివలము అని పిలుస్తారు.
## నామవ్యుత్పత్తి
*అన్నామలై* అనే పదం రెండు తమిళ భాష పదాల కలయిక నుండి ఉద్భవించింది. ఇందులో "అన్న" అంటే "మహత్తరమైనది" లేదా "శక్తివంతమైనది" అని, "మలై" అంటే కొండ అని అర్థం. *అరుణాచల* అనే పదం సంస్కృతంలోని "అరుణ" (సూర్యకిరణాలు), "అచల" (కదలని) అనే పదాల నుండి ఉద్భవించింది. శివుడు అగ్ని స్తంభ రూపంలో కొండ నుండి ప్రకాశించే స్వరూపంగా ప్రతిష్ఠింపబడినందున, ఈ స్థలానికి ఆ పేరు స్థిరపడింది.
## పురాణకథలు
శివ పురాణం ప్రకారం, సృష్టికర్త దేవుడు బ్రహ్మ, పరిరక్షక దేవుడు విష్ణువు తమ తమ పరమాధికారాన్ని గురించి వాదనకు దిగారు. ఈ వివాదానికి పరిష్కారంగా, శివుడు జ్యోతిర్లింగం రూపంలో అనంతమైన అగ్ని లేదా వెలుగుకాంతి స్తంభంగా అవతరించాడు; అది మూడు లోకాలకు అవధులు దాటి వ్యాపించింది. విష్ణువు వరాహ రూపంలో స్తంభం అడుగుభాగాన్ని వెదుకుతూ భూమి లోతుల్లోకి దిగాడు; బ్రహ్మ అయితే హంస రూపాన్ని ధరించి ఆ స్తంభ శిఖరాన్ని కనుగొనడానికి పైకి ఎగిరిపోయాడు.

విష్ణువు తన ప్రయత్నంలో విఫలమై తిరిగి వచ్చి, నిజాయితీగా ఫలితాన్ని తెలిపాడు. బ్రహ్మ మాత్రం పైకి వెళ్ళే క్రమంలో ఒక తాళంపువ్వును (*థలంపు*) చూసాడు. విచారణలో ఆ పువ్వు అనేక సంవత్సరాలుగా ఆ వెలుగుస్తంభం నుండి క్రిందికి పడుతూ వస్తున్నదని తెలుసుకున్నాడు. అప్పుడు బ్రహ్మ ఆ పువ్వును విష్ణువుతో అబద్ధం చెప్పమని ఆదేశించి, తాను స్తంభశిఖరాన్ని చూశానని చెప్పించాలనుకున్నాడు.

బ్రహ్మ చేసిన ఈ అసత్యం శివుడికి ఆగ్రహాన్ని కలిగించింది. ఫలితంగా శివుడు బ్రహ్మను శపిస్తూ, భూమిపై అతనికి పూజలు జరగవని ప్రకటించాడు. అలాగే విష్ణువు నిజాయితీకి ప్రతిఫలంగా, ఆయన శాశ్వతంగా పూజింపబడతాడని తెలిపాడు. శివుడు తిరువణ్ణామలైలోని అరుణాచల కొండపై అగ్ని రూపంగా అవతరించాడు. అనంతరం కొండ అడుగున లింగం రూపంలో స్థిరపడ్డాడని పురాణాలు చెబుతాయి. ఇంకొక హిందూ పురాణకథ ప్రకారం, ఒకసారి పార్వతి శివుని కళ్లను మూసివేయగా, సర్వభూమి చీకటిలో మునిగిపోయింది. శివుడు తన మూడవ కంటిని తెరిచి భూమిపై వెలుగును ప్రసరింపజేశాడు. తన తప్పును గ్రహించిన పార్వతి శివుని క్షమాపణ కోరింది. శివుడు ఆమెను తిరువణ్ణామలైకు వెళ్లి, ఋషి గౌతమ మహర్షి ఆశ్రమంలో తపస్సు చేయమని ఆదేశించాడు. ఆ సమయంలో మహిషాసురుడు ఆమె తపస్సును భంగం చేయగా, పార్వతి దుర్గాదేవి రూపం ధరించి ఆ అసురుణ్ణి సంహరించింది. అనంతరం తమిళ నెల కార్తికైలో వచ్చే పౌర్ణమి రోజున శివుడు ఆమెను మళ్లీ స్వీకరించాడు. శివుడు జ్యోతిర్లింగ రూపంలో అవతరించిన సంఘటనను, అలాగే పార్వతిని మళ్లీ స్వీకరించిన సందర్భాన్ని స్మరించేందుకు కార్తిక దీపం పండుగను ఘనంగా నిర్వహిస్తారు.
## చరిత్ర
[thumb|ముందుభాగంలో దేవాలయం కనిపిస్తూ [అరుణాచల కొండ]]
ఈ దేవతలను క్రీస్తుశకం 7వ శతాబ్దానికి చెందిన శైవ గ్రంథమైన *[[తేవారం]]* లో వర్ణించారు. *[[పెరియ పురాణం]]* రచయిత సెక్కిళార్ ప్రకారం, అప్పర్, సంబందర్ ఈ దేవాలయంలో అన్నమలైయారును పూజించారు. దేవాలయానికి చెందిన ప్రస్తుత రాయి నిర్మాణం క్రీస్తుశకం 9వ శతాబ్దంలో చోళుల పాలన కాలానికి చెందింది. దేవాలయంలో లభించిన శాసనాలు భూమి, ఆవులు వంటి కానుకలను వివిధ చోళ రాజులు దేవాలయానికి ఇచ్చినట్లు నమోదు చేశాయి. మరిన్ని శాసనాల ప్రకారం, 9వ శతాబ్దానికి ముందు ఈ ప్రాంతం పల్లవ రాజుల ఆధీనంలో ఉండేది; వారు కాంచీపురం నుండి పాలన సాగించారు. హోయసళులు క్రీస్తుశకం 1328లో దేవాలయం చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతాన్ని తమ రాజధానిగా చేసుకున్నారు.

ఈ దేవాలయం విజయనగర సామ్రాజ్యం కాలంలో వ్యూహాత్మక స్థానంలో ఉండేది; ముఖ్యమైన తీర్థయాత్రా కేంద్రాలు, సైనిక మార్గాలను కలుపుతూ ఉండేది. శాసనాలు దేవాలయ విస్తరణను, అలాగే అన్నమలైయార్ దేవాలయం చుట్టూ పట్టణ అభివృద్ధిని వివరించాయి. సంగమ వంశానికి (1336–1485) చెందిన 48 శాసనాలు, సాళువ వంశానికి చెందిన రెండు శాసనాలు, అలాగే తులువ వంశానికి (1491–1570) చెందిన 55 శాసనాలు లభించాయి. ఇవి ఆయా పాలకులు దేవాలయానికి ఇచ్చిన వివిధ దానాలను వివరించాయి. కృష్ణదేవరాయలు (1509–1529) కాలానికి చెందిన శాసనాలు దేవాలయానికి ఆయన చేసిన పోషణను సూచిస్తున్నాయి. విజయనగర శాసనాలలో ఎక్కువ భాగం తమిళంలో ఉండగా, కొన్ని కన్నడ, సంస్కృతం లో ఉన్నాయి.

దేవాలయ విస్తరణ, తూర్పు ప్రవేశద్వారంలో ఉన్న భారీ గోపురం నిర్మాణం కృష్ణదేవరాయల పాలనలో ప్రారంభమై, సేవప్ప నాయకుడు (1532–80) కాలంలో పూర్తయింది. ఈ గోపురాన్ని శివనేసా, అతని సోదరుడు లోకనాథ 1572లో నిర్మించారని శాసనాలు సూచిస్తున్నాయి. *టంజావూరి ఆంధ్ర రాజ చరితము* గ్రంథం ప్రకారం, కృష్ణదేవరాయలు ఈ గోపురాన్ని, దేవాలయ బాహ్య ప్రాకారాలను నిర్మించాడు. *[[రఘునాథాభ్యుదయం]]*, *సంగీత సుధా* వంటి తంజావూరు నాయక కాల గ్రంథాలు ఈ గోపురాలను వివరించాయి. కృష్ణదేవరాయల కాలంలో వెయ్యిస్థంభ మండపం, ఒక జలాశయం కూడా దేవాలయ ప్రాంగణంలో నిర్మించబడ్డాయి.

క్రీస్తుశకం 17వ శతాబ్దంలో ఈ దేవాలయం కర్ణాటక సుల్తానేట్ ఆధీనంలోకి వచ్చింది. అనంతరం మురారు రాయ, కృష్ణ రాయ, మృతిస్ అలీ ఖాన్,, బుర్కట్ ఉల్లాఖాన్ వంటి పాలకులు వరుసగా దేవాలయాన్ని ముట్టడించారు. యూరోపియన్ దండయాత్రలు పెరిగినప్పుడు, తిరువణ్ణామలైపై ఫ్రెంచ్, ఇంగ్లిష్ దాడులు జరిగాయి. ఫ్రెంచ్ 1757లో పట్టణాన్ని ఆక్రమించగా, 1760లో దేవాలయం, పట్టణం బ్రిటిష్ నియంత్రణలోకి వచ్చాయి. 1790లో టిప్పు సుల్తాన్ దీనిని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు; ఆయన 1750–1799 మధ్య పాలించాడు. 19వ శతాబ్దం మొదటి భాగంలో పట్టణం, దేవాలయం బ్రిటిష్ పాలనలోకి వచ్చాయి.

భారత స్వాతంత్ర్యం తరువాత, 1951 నుండి ఈ దేవాలయాన్ని తమిళనాడు ప్రభుత్వంలోని హిందూ మత, దానధర్మాల శాఖ నిర్వహిస్తోంది. 2002లో భారత పురావస్తు సర్వే విభాగం దీనిని జాతీయ వారసత్వ స్మారకంగా ప్రకటించి నిర్వహణ చేపట్టింది. అనంతరం భారత సుప్రీం కోర్టులో న్యాయపోరాటం తరువాత దేవాలయ పరిపాలన తిరిగి హిందూ మత, దానధర్మాల బోర్డుకు అప్పగించబడింది. 20వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో రమణ మహర్షి (1879–1950) కృషి వల్ల ఈ దేవాలయం, పట్టణం పాశ్చాత్య ప్రపంచంలో ప్రసిద్ధి చెందాయి. రమణ మహర్షి ధ్యానం చేసిన గుహ అన్నమలై కొండల దిగువ వాలుదారులపై ఉంది; శ్రీ రమణాశ్రమం మరింత దిగువన కొండ అడుగున ఉంది.
## మతపరమైన ప్రాధాన్యత
అరుణాచలేశ్వర ఆలయం పంచభూత స్థలాలులో ఒకటి. ఇవి ఐదు ప్రధాన శివాలయాలు కాగా, ప్రతి ఆలయం ఒకొక్క సహజ మూలకం అవతారాన్ని సూచిస్తుంది. ఆలయ గర్భగృహంలో ఉన్న లింగాన్ని *అగ్ని లింగం* అని పిలుస్తారు. ఇది అగ్ని తత్త్వం (అగ్ని)ను ప్రతీకగా సూచిస్తూ, ధర్మం, తపస్సు (ప్రాయశ్చిత్తం), త్యాగం,, ఆధ్యాత్మిక విముక్తి వంటి భావాలను ప్రతిబింబిస్తుంది. 7వ శతాబ్దానికి చెందిన తమిళ కవి సాంబందర్, *తేవారం*లో పది పద్యాల ద్వారా అన్నమలైయార్, ఉన్నములై అమ్మన్‌లను స్తుతించారు. ఈ రచన తొలి *[[తిరుమురై]]*గా సంకలనం చేయబడింది. సాంబందర్‌కు సమకాలీనుడైన అప్పర్ కూడా *తేవారం*లో పది పద్యాలలో ఈ దేవతను ప్రశంసించారు. ఇది ఐదవ *తిరుమురై*గా సంకలనం చేయబడింది. ఈ ఆలయం *తేవారం*లో ప్రాశస్త్యం పొందినందున, దీనిని *[[పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు|పాడల్ పెట్ర స్థలం]]*గా వర్గీకరిస్తారు. ఇది తమిళ శైవ కెనాన్‌లో పేర్కొన్న 276 ఆలయాలలో ఒకటి. 9వ శతాబ్దానికి చెందిన తమిళ సంతుడు, కవి మాణిక్కవాచకర్, ఈ ఆలయంలోనే *[[తిరువెంబావై]]*ను రచించారు. ఆయన దేవతలను "అన్నమలై", "ఉన్నములై" అని వర్ణించారు. అరుణగిరినాథర్ 15వ శతాబ్దానికి చెందిన తమిళ కవి. ఆయన తిరువన్నామలైలో జన్మించారు. ఆయన ముఖ్యంగా మురుగన్ను మహిమపరచే తమిళ భక్తిగీతాలను రచించారు. వాటిలో అత్యంత ప్రసిద్ధ గ్రంథం *[[తిరుప్పుగళ్]]*. ఆధార తలాలు అనేవి మానవ శరీరంలోని తాంత్రిక చక్రంలతో అనుసంధానించబడిన శివాలయాలు. అరుణాచలేశ్వర ఆలయం *[[మణిపూరక చక్రము|మణిపూరగ]] చక్రం*కు (సౌర నాభి కేంద్రం) అనుగుణంగా ఉంటుంది.

ఈ స్థలాన్ని *ముక్తి తలం* (మోక్ష స్థలం) అని కూడా పిలుస్తారు. రమణ మహర్షి, సేషాద్రి స్వామిగల్, గుగై నమశివాయర్, యోగి రాంసురత్కుమార్ వంటి మహానుభావులు ఈ ఆలయంలో మోక్షాన్ని పొందారని విశ్వాసం ఉంది.
## నిర్మాణశైలి
[alt=అనేక అంతస్థులతో ఉన్న ప్రవేశ గోపురం|thumb|రాజ [గోపురం, ఆలయంలోని అత్యంత ఎత్తైన గోపురం]]
### సముదాయం, గోపురాలు
ఈ ఆలయం అన్నామలై కొండల అడుగుభాగంలో स्थितిచి, సుమారు  విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. ఆలయ ప్రాకార గోడల పొడవులు తూర్పు, పడమర వైపున , దక్షిణ భాగంలో , ఉత్తర భాగంలో  గా ఉన్నాయి. ఆలయానికి నాలుగు వైపులా అలంకారప్రదమైన ప్రవేశ గోపురాలు (గోపురాలు) ఉన్నాయి.

తూర్పు వైపున్న గోపురాన్ని *రాజగోపురం* అని పిలుస్తారు. ఇది అత్యంత ఎత్తైనదిగా, అలాగే అడుగుభాగం  ×  పరిమాణాలతో అతిపెద్దదిగా ఉంది. దక్షిణ గోపురాన్ని *తిరుమాంచన్ గోపురం*గా, పడమర గోపురాన్ని *పే గోపురం*గా, ఉత్తర గోపురాన్ని *అమ్మణి అమ్మన్ గోపురం*గా పేర్కొంటారు.

ఆలయ సముదాయంలో ఐదు ప్రాకారాలు ఉన్నాయి. ప్రతి ప్రాకారంలో ఒక పెద్ద నంది విగ్రహం స్థాపించబడింది. చిన్న గోపురాలలో వల్లాల మహారాజ, కిలి గోపురాలు ముఖ్యమైనవి. నాల్గవ ప్రాకారంలో *బ్రహ్మ నన్నీర్* అనే ఆలయ తటాకం ఉంది.
### దేవాలయ గర్భగృహాలు
ఎడమ|thumb|ఆలయ సముదాయంలోని ఒక చిన్న గర్భాలయం
అన్నామలైయార్ లింగం ప్రతిష్ఠించిన ప్రధాన గర్భగృహం తూర్పు ముఖంగా ఉంటుంది. ఇది ఆలయ సముదాయంలోని అత్యంత పురాతన నిర్మాణాలలో ఒకటిగా భావించబడుతుంది. ఇందులో శివుని వాహనం అయిన నంది, అలాగే సూర్యదేవుని (సూర్యుడు) విగ్రహాలు ఉన్నాయి.

గర్భగృహ గోడల వెనుక భాగంలో వేణుగోపాలస్వామి (అంటే కృష్ణ రూపం, విష్ణువు అవతారం) యొక్క మూర్తి ఉంది. గర్భగృహాన్ని చుట్టుముట్టి సోమకాంతర్, దుర్గ, చండేశ్వరుడు, గజలక్ష్మి, అరుముగస్వామి, దక్షిణామూర్తి, భైరవుడు, నటరాజు, లింగోద్భవ మూర్తి వంటి అనేక దేవతల ప్రతిమలు ఉన్నాయి. దేవతలు విశ్రాంతి తీసుకునే దివ్యకక్ష్య అయిన *పల్లియరై* మొదటి ప్రాకారంలో గర్భగృహానికి సమీపంలో ఉంది. శివుని సహధర్మిణి అయిన ఉన్నమలై అమ్మై గర్భాలయం రెండవ ప్రాకారంలో ఉంది. ఇందులో దేవిని నిలువుగా నిలిచిన భంగిమలో చూపిస్తారు. ధ్వజస్తంభానికి ఉత్తరంగా సంబంత పిళ్ళయ్యార్ ఆలయం ఉంది. నాల్గవ ప్రాకారంలో *యానై తిరై కొండ పిళ్ళయ్యార్* ఆలయం కూడా ఉంది. వెయ్యిస్థంభాల మండపానికి దక్షిణంగా సుబ్రహ్మణ్యునికి చెందిన చిన్న ఆలయం, ఒక పెద్ద తటాకం ఉన్నాయి. శివగంగై తటాకం ఉత్తర తీరం వెంట *శివగంగై పిళ్ళయ్యార్* ఆలయం ఉంది. ఆలయ సముదాయం లోపల ఎత్తైన మండపం కిందభాగంలో ఉన్న *పాతాళ లింగం* (భూగర్భ లింగం) వద్ద రమణ మహర్షి తపస్సు చేసి పరమ జ్ఞానాన్ని పొందాడని విశ్వసించబడుతుంది. ఆలయం వెలుపలి ప్రాకారంలో ఓ రాతి త్రిశూలం బహిరంగంగా నిలిచి ఉంది; దీనికి రక్షణ కోసం ఇనుప కంచెలు ఏర్పాటు చేశారు. ఆలయ వృక్షంగా *మగిళా* చెట్టును పవిత్రమైనదిగా, ఔషధగుణాలు కలిగినదిగా భావిస్తారు. సంతానం లేని దంపతులు భక్తిగా చిన్న ఊయలలను దాని కొమ్మలకు కట్టి ప్రార్థనలు చేస్తారు.

## మండపాలు
thumb|దేవాలయం లోపల ఉన్న వెయ్యిస్థంభ మండపం
దేవాలయ ప్రాంగణంలో అనేక మండపాలు ఉన్నాయి. మూడవ ప్రాకారంలో ఉన్న పదహారు స్తంభాల మండపాన్ని *దీప కாட்சி అరంగం* (ప్రకాశ మండపం) అని పిలుస్తారు. విజయనగర శైలిలో నిర్మించబడిన *తిరుమణ మండపం* (వివాహ మండపం) ఆ ప్రాకారానికి నైరుతి భాగంలో ఉంది. అదే ప్రాకారంలో ఉన్న *ఇలవెనిల్ మండపం* (వసంత మండపం) లో కలహతీశ్వర ఆలయం, దేవాలయ కార్యాలయం ఉన్నాయి. నాలుగవ ప్రాకారంలో వల్లాలుడు స్థాపించిన ఆరు అడుగుల ఎత్తైన నంది విగ్రహంతో కూడిన ఒక మండపం ఉంది.

ఐదవ, బాహ్య ప్రాకారంలో, విజయనగర కాలాంత్యంలో నిర్మితమైన వెయ్యిస్థంభ మండపం ఉంది. ఈ మండపంలోని స్తంభాలపై సింహ శరీరం, ఏనుగు తల కలిగిన పౌరాణిక ప్రాణి *[[యాళి]]* చిత్రాలు చెక్కబడ్డాయి. అరుణగిరినాథర్ మండపం, కల్యాణ లింగ సుందర ఈశ్వర మండపానికి కుడివైపు ఉంది. వల్లాల గోపురానికి వెళ్లే రాయి మెట్ల ఎడమవైపు గోపురతిలయనార్ ఆలయం ఉంది.
## పూజలు, ఉత్సవాలు
[thumb|[కార్తిక దీపం సమయంలో దీపాలతో వెలిగించే దేవాలయం]]
ఈ దేవాలయ పూజారులు ప్రతిరోజు ఆరు సార్లు *పూజలు* (ఆచార కర్మలు) నిర్వహిస్తారు. అవి ఉదయం 5:30కి *కాలైప్పని*, ఉదయం 8:00కి *కాలై వళిపాడు*, ఉదయం 10:00కి *నడుంచామ వళిపాడు*, సాయంత్రం 6:00కి *మాలైప్పని*, రాత్రి 8:00కి *ఇరండామ్ కాలై పణి*,, రాత్రి 10:00కి *ఇరవుప్పని*గా జరుగుతాయి. ప్రతి పూజలో నాలుగు దశలు ఉంటాయి: *తిరుమంజనం* (పవిత్ర స్నానం), *అలంకారం* (అలంకరణ), *నైవేద్యం* (ఆహార సమర్పణ), *దీపారాధన* (దీపాలు ఊపడం). ఈ విధులు అన్నమలైయార్, ఉన్నములై అమ్మన్ ఇద్దరికీ నిర్వహించబడతాయి. పూజలు *[[నాదస్వరం|నాగస్వరం]]* (వాయిద్యం), *[[తవిల్]]* (తాళ వాయిద్యం) సంగీతం మధ్య జరుగుతాయి. పూజారులు వేదాలు చదువుతారు, భక్తులు దేవాలయ ధ్వజస్తంభం ఎదుట సాష్టాంగ నమస్కారం చేస్తారు. సోమవారాలు (సోమవారం), శుక్రవారాలు (శుక్రవారం) ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు. అలాగే ప్రదోషం, అమావాస్య, పౌర్ణమి, చతుర్థి,, కిరుతిగై రోజుల్లో కూడా ప్రత్యేక పూజలు జరుగుతాయి.
[ఎడమ|thumb|[ఆలయ రథం|ఆలయ రథ ఊరేగింపు]]
ఈ ఆలయంలో సంవత్సరమంతా వివిధ హిందూ పండుగలు ఘనంగా జరుపబడుతాయి. ప్రతి సంవత్సరం నాలుగు ప్రధాన పండుగలను *తిరువిళా*గా నిర్వహిస్తారు. వీటిలో అత్యంత ముఖ్యమైన పండుగ పది రోజులపాటు తమిళ నెల *[[కార్తిగై]]* (నవంబర్–డిసెంబర్)లో జరుగుతుంది. ఈ ఉత్సవం చివరగా కార్తిక దీపం వేడుకతో ముగుస్తుంది. దీపం పండుగ సమయంలో, అన్నమలై కొండ శిఖరంపై టన్నుల కొద్దీ నెయ్యితో నింపబడిన భారీ కలశంలో ఒక దీపాన్ని వెలిగిస్తారు. ఈ సందర్భంగా అన్నమలైయార్ విగ్రహాన్ని చెక్క రథంపై కొండ చుట్టూ ఊరేగిస్తారు. శాసనాల ప్రకారం ఈ పండుగ చోళ కాలం (క్రీ.శ. 850 నుంచి 1280 వరకు) నుంచే జరుపబడుతోంది. 20వ శతాబ్దంలో ఈ ఉత్సవాన్ని పది రోజులపాటు నిర్వహించేలా విస్తరించారు. ప్రతి పౌర్ణమి రోజున వేలాదిగా యాత్రికులు అన్నమలై కొండను నంగపాదాలతో ప్రదక్షిణ చేస్తారు. ఈ ప్రదక్షిణ మొత్తం  దూరం ఉంటుంది. దీనిని *గిరివలము* అని పిలుస్తారు. హిందూ పురాణ కథనాల ప్రకారం, ఈ ప్రదక్షిణ చేయడం పాప విమోచనంగా భావించబడుతుంది. ఇది భక్తుల కోరికలను నెరవేర్చడంలో, అలాగే జననం–మరణం చక్రం నుండి విముక్తి పొందడంలో సహాయపడుతుందని విశ్వాసం ఉంది.

కొండ చుట్టూ ఉన్న ఆలయ చెరువులు, ఉపాలయాలు, స్తంభ మండపాలు, జలధారలు, గుహలలో వివిధ నైవేద్యాలు సమర్పించబడతాయి. చిత్ర పౌర్ణమి రోజున, దేవతలను ఊరేగింపుగా తీసుకువెళ్లేందుకు ఐదు చెక్క ఆలయ రథాలు ఉపయోగిస్తారు. *తిరువూడల్* అనే పండుగ ప్రతి సంవత్సరం తై నెల మొదటి వారంలో జరుపబడుతుంది. మాట్టు పొంగల్ ఉదయం నంది విగ్రహాన్ని పండ్లు, కూరగాయలు, తీపి పదార్థాలతో చేసిన మాలలతో అలంకరిస్తారు. సాయంత్రం సమయంలో అన్నమలైయార్, ఉన్నములై అమ్మన్ దేవతలను ఆలయం నుండి బయటకు తీసుకువెళ్లి *తిరువూడల్ వీధి*లో స్థాపిస్తారు. అక్కడ దేవదంపతుల మధ్య జరిగే *ఊడల్* (ప్రేమతో కూడిన చిన్న కలహం)ను నాటకీయంగా ప్రదర్శిస్తారు.
## గిరిప్రదక్షిణం
**గిరి ప్రదక్షణం చేసేటప్పుడు తిస్కోవాల్సిన జాగ్రత్తలు**
* గిరిప్రదక్షణం చెప్పులు లేకుండా చేయాలి.
* గిరి ప్రదక్షిణ లో 8 లింగాలు ఉంటాయి అవి తప్పక దర్శించుకోండి. ( ఇంద్ర లింగం, అగ్ని లింగం, యమ లింగం, నైరుతి లింగం,వరుణ లింగం, వాయు లింగం, కుబేర లింగం, ఈశాన్య లింగం. వీటితో పాటు సూర్య చంద్ర లింగాలు కూడా ఉన్నాయి. ) 
* బరువు ఎక్కువగా ఉన్నవాటిని మీ కూడా తీసుకువెళ్ళకండి (సంచులు అలాంటివి)
* గిరిప్రదక్షణం 14 కి.మీ దూరం ఉంటుంది.
* ఉదయం పూట గిరిప్రదక్షణం చేయడం చాలా కష్టం. 9 లోపు ముగించడం మంచిది .
* గిరి ప్రదక్షణం పౌర్ణమి రోజు ఎక్కువ మంది చేస్తారు.ఖచ్చితంగా పౌర్ణమి రోజు చెయ్యాలి అనే నియమం లేదు. శివుడు భోళా శంకరుడు,నిశ్చల భక్తితో శివుడు మీద మనస్సు పెట్టి చేస్తే పౌర్ణమి రోజు చేసినట్టే. మనం ఎంత భక్తితో చేస్తున్నాం అన్నదే ముఖ్యం.  
* అరుణగిరి ప్రదక్షిణ మొదలు పెట్టాక ఎలాంటి కోరికలు కోర రాదు ప్రదక్షిణ నిష్కామంగా కొనసాగించాలి.
* చిల్లర తిసుకువెళ్ళడం మరిచిపొవద్దు.
* గిరిప్రదక్షణంలో "నేర్ (ఎదురుగా) శివాలయం" అని ఉంది దానికర్ధం శిఖరానికి ఎదురుగా ఉన్న శివాలయం అని.
* నిత్యానంద స్వామి అశ్రమం పక్కనే భక్త కన్నప్ప ఆలయం ఉంటుంది.
* గిరిప్రదక్షణం ప్రతిరోజూ చేస్తారు .
* అరుణగిరి ప్రదక్షిణ చేసేటప్పుడు తల పైన టోపీ లాంటివి ధరించకూడదు.
* అరుణాచల గిరి ప్రదక్షిణలో తప్పనిసరిగా అది అన్నామలై దేవాలయం తప్పక సందర్శించండి.ఆది అన్నామలై దేవాలయం లో శివ లింగం సాక్షాత్తు బ్రహ్మ దేవుడు ప్రతిష్టించింది.  
* గిరి ప్రదక్షిణలో మీకు తోచిన సహాయం చెయ్యండి.
* ఎంత త్వరగా గిరి ప్రదక్షిణ పూర్తి చేసాము అనేది కాకుండా, నిండు గర్భిణి వలే నిదానంగా అరుణాచల నామస్మరణ చేస్తూ వెళ్ళండి.
* గిరి ప్రదక్షిణలో ప్రతి దేవాలయం వద్ద విభూతి ప్రసాదంగా ఇస్తారు అది తప్పక తీసుకోండి.
* అన్ని లింగాలలో కెల్లా నైరుతి లింగం కొంచెం శక్తి వంతమైనది. కావ్య కంట గణపతి మహా ముని అక్కడ నిరంతరం తపో ధ్యానం లో ఉండేవారు. అక్కడ కొద్దిసేపు కూచొని శివ నామస్మరణ చేస్తూ ధ్యానం చేయండి. 
* మీకు కుదిరితే ప్రదక్షిణలో కొద్ది మందికి అయినా అన్న దానం చెయ్యండి లేదా ఏదో ఒక ఆహారం సాదువులకు ఇవ్వండి.విశేష ఫలితం కలుగుతుంది. అక్కడ మనకు తెలియకుండా సిద్ధులు సాదువుల రూపంలో ఉంటారు. అందుకే గిరి ప్రదక్షిణ మహిమాన్వితమైనది. 
* అరుణాచలంలో గిరి ప్రదక్షిణ మొదలుపెట్టడానికి ముందు తప్పనిసరిగా రాజగోపురం ముందు ఒక దీపం పెట్టి మనసులో " స్వామి నాకు ఏది ఇస్తే నేను ఆనందంగా ఉంటానో అదే నాకు ప్రసాధించు " అని కోరుకొని బయలుదేరండి.గిరి ప్రదక్షిణ మొత్తం శివ నామస్మరణ చేస్తూ వెళ్ళండి.
* గిరి ప్రదక్షిణ లో ఎట్టి పరిస్థితులలోను ఇతర విషయాలు మాట్లాడకండి. వీలైతే శివ పాటలు పాడుతూ భజన చేసుకుంటూ వెళ్ళండి. 
* గిరి ప్రదక్షిణ అంటే అదొక రేస్ కాదు నేను ఇన్ని గంటల్లో పూర్తి చేశాను అని చెప్పుకోవడానికి. సాక్షాత్తు పరమ శివుడికి మనం ప్రదక్షిణ చేస్తున్నట్టు, అందుకే భక్తితో ఇతర విషయాలు మాట్లాడకుండా శివుడి మీద మనసు ఉంచి చేయండి. 
* గిరి ప్రదక్షిణలో మీతో పాటు కొంచెం చిల్లర వెంట పెట్టుకొని వెళ్ళండి. సాధువులు ఎంతో మంది ఆ ప్రదక్షిణలో వుంటారు కాబట్టి వారికి తోచిన సహాయం చెయ్యండి.
* గిరి ప్రదక్షిణ మొత్తం తారు రోడ్డు కాబట్టి వీలైతే ఉదయం 10 లోపు పూర్తి చెయ్యండి.సాయంత్రం 4 తరువాత మొదలు పెట్టండి.
* గిరి ప్రదక్షిణలో రమణ మహర్షి ఆశ్రమం తప్పక సందర్శించండి. అక్కడ ఆశ్రమంలో ధ్యాన మందిరంలో ధ్యానం చేస్తే, విశేషమైన మానసిక ఆనందం కలుగుతుంది అని చాలా మంది అనుభవంతో చెప్పారు.
* సంతానం కోసం, వివాహం కానివారు గిరి ప్రదక్షిణలో దుర్వాస మహార్శి దేవాలయం పక్కన ఒక చెట్టుకు తాడు కడతారు ( తాడు అక్కడ అమ్ముతుంటారు).అది చాలా చక్కని ఫలితం ఇస్తుంది.
* గిరి ప్రదక్షిణ చేసేటప్పుడు సాధ్యమైనన్ని సార్లు గిరికి నమస్కరిస్తూ ఓం అరుణాచల శివ అని స్మరణ చేస్తూ వెళ్ళండి.
* గిరి ప్రదక్షిణ కేవలం మనకు ఎడమవైపున మాత్రమే చెయ్యాలి. ఎందుకంటె కుడివైపు దేవతలు, సిద్దులు అదృశ్య రూపంలో గిరికి ప్రదక్షిణ చేస్తుంటారు. కాబట్టి మనం వారికి ఎదురుగా వెళ్ళకూడదు.
* గిరి ప్రదక్షిణ చేసి రూమ్ కు రాగానే వెంటనే కాళ్ళు కడుక్కోవడం చెయ్యవద్దు. కాసేపు అరుణాచల శివ నామస్మరణ చేసి భక్తితో మనస్సులో నామస్మరణ చేసి అప్పుడు విశ్రాంతి తీసుకోండి.
## అరుణాచల శివ నామాలు
అరుణాచల క్షేత్రానికి వెళ్లినప్పుడు గుడిలో ఏ నామాలను స్మరించాలో సాక్షాత్తు ఆ పరమేశ్వరుడే నిర్ణయించారు. ఆ నామాలను గౌతమ మహర్షికి ఉపదేశించారు. అరుణాచల క్షేత్రానికి వెళ్ళినప్పుడు గుడిలో లేదా గిరి ప్రదక్షిణలో ఈ నామాలతో పరమేశ్వరుని ప్రార్థన చేస్తే స్వామి ఎంతో ప్రీతి చెందుతాడు. ఇవి మొత్తం 89 నామాలు.

## రమణాశ్రమం

రమణాశ్రమం అరుణాచలేశ్వరాలాయనికి 2 కి.మీ. దూరంలో ఉంటుంది. అరుణాచలం వెళ్ళిన వాళ్ళు రమణాశ్రమాన్ని సందర్శిస్తూంటారు. అక్కడ స్థానికులకంటే విదేశీయులే ఎక్కువగా కనిపిస్తారు. సాయంత్రం సమయంలో రమణాశ్రమంలో చేసే ప్రార్థన చాల బాగుంటుంది . రమణాశ్రమంలో రమణుల సమాధిని మనం చూడవచ్చు . రమణాశ్రమంలో కోతులు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి . నెమళ్ళు కూడా స్వేచ్ఛగా తిరుగుతుంటాయి. రమణాశ్రమంలో ఇంకా లక్ష్మి (ఆవు) సమాధి, కాకి సమాధి, శునకం సమాధిని కూడా చూడవచ్చు . ఇవన్నీ వరుసగా ఉంటాయి. అక్కడ గ్రంథాలాయంలో రమణుల గురించిన పుస్తకాలు లభిస్తాయి. ఆశ్రమంలో ఉండాలంటే ముందుగానే వసతి కోసం నమోదు చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది.

## శేషాద్రి స్వామి ఆశ్రమం
రమణాశ్రమం కంటే ముందే మనకు శేషాద్రి స్వామి ఆశ్రమం కనిపిస్తుంది. శేషాద్రి స్వామి సమాధి కూడా అక్కడే ఉంది. ఇక్కడా ఉండటానికి వసతి గదులు ఉన్నాయి. వీటిని ముందుగానే నమోదు చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది.

## చెన్నై నుండి దూరం
* చెన్నై నుంచి 185 కి.మి. దూరంలో ఉంది. చెన్నై నుంచి బస్సు, రైలు సౌకర్యం ఉంది. చెన్నై లోని కోయంబేడు (సి.యమ్.బి.టి.) బస్సు నిలయం నుండి అరుణాచలం చేరుటకు 4-5 గంటల సమయం పడుతుంది.

## చిత్రమాలిక

File:Arunachala.JPG|అరుణాచల పర్వతం
File:Seshadri Swamy Ashramam.jpg|శేషాద్రి స్వామి అశ్రమం
File:Sri-Ramana-Sramam.jpg|రమణాశ్రమం
File:Sri-Ramana-Sramam-photo17.jpg|రమణాశ్రమం
File:Arunachalam temple.jpg|దేవాలయ గోపురం


## ఇవికూడా చూడండి
* మాణిక్యవాచకర్
* స్కందాశ్రమం
* విరూపాక్ష గుహ
## మూలాలు

### గ్రంథసూచి

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## బాహ్య లింకులు

* ఆలయ అధికారిక వెబ్‌సైట్
* అరుణాచలేశ్వర ఆలయ వివరాలు

వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:తమిళనాడు దేవాలయాలు
వర్గం:పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు

వర్గం:చోళుల నిర్మాణ శైలి
వర్గం:ద్రావిడ శిల్పకళ
వర్గం:తిరువణ్ణామలై జిల్లాలోని శివాలయాలు

వర్గం:తమిళనాడు పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:తమిళనాడు పుణ్యక్షేత్రాలు