ఇండోనేషియా దేవాలయం (చండి)

**చండి** అనేది ఇండోనేసియాలో ఉన్న ఒక హిందూ లేదా బౌద్ధ దేవాలయం. ఇవి ప్రధానంగా క్రీస్తుశకం 4వ శతాబ్దం నుంచి 15వ శతాబ్దం మధ్య ఉన్న *హిందూ–బౌద్ధ కాలం*లో (*జమాన్ హిందూ-బౌద్ధ*) నిర్మించబడ్డాయి.

*కమస్ బేసర్ బహాసా ఇండోనేసియా* ప్రకారం, **చండి** అనేది పూజ కోసం లేదా దహనమైన హిందూ లేదా బౌద్ధ రాజులు, పూజారుల భస్మాన్ని నిల్వ చేయడానికి ఉపయోగించిన పురాతన రాతి నిర్మాణం. ఇండోనేసియా పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు చండీలను హిందూ–బౌద్ధ వారసత్వానికి చెందిన పవిత్ర నిర్మాణాలుగా, మతాచారాలు, వేడుకల కోసం ఉపయోగించేవిగా వర్ణిస్తారు. అయితే గేట్లు, పట్టణ అవశేషాలు, నీటి కొలనులు, స్నానాలయాలు వంటి లౌకిక నిర్మాణాలు కూడా తరచుగా **చండి** అని పిలవబడతాయి. ప్రత్యేకంగా సమాధిగా ఉపయోగించే ఆలయాన్ని మాత్రం **[[చుంకుప్]]** అని అంటారు.

హిందూ బాలినీస్ వాస్తుశిల్పంలో, **చండి** అనే పదం ఒకే గర్భగృహం కలిగిన రాయి లేదా ఇటుకల ఆలయ గర్భగృహంను సూచిస్తుంది. దీనికి మండపం, ప్రవేశ ద్వారం, మెట్లు ఉండి, పైభాగంలో పిరమిడ్ ఆకారపు పైకప్పు ఉంటుంది. ఇవి సాధారణంగా పురాలో ఉంటాయి. ఇవి ఎక్కువగా తూర్పు జావా దేవాలయాలను ఆదర్శంగా తీసుకుని నిర్మించబడి, ఒక నిర్దిష్ట దేవతకు అంకితం చేయబడతాయి. బాలినీస్ దృష్టిలో చండీ తప్పనిసరిగా పురాతనమైనదిగా ఉండాల్సిన అవసరం లేదు; నేటికీ కొత్త చండీలు నిర్మించబడుతున్నాయి. ఉదాహరణకు అలాస్ పూర్వోలోని పునర్నిర్మిత ఆలయం.

ఆధునిక ఇండోనేసియా బౌద్ధ సంప్రదాయంలో కూడా **చండి** అనేది ఒక శ్రైన్‌ను సూచిస్తుంది, అది పురాతనమైనదైనా లేదా ఆధునికమైనదైనా కావచ్చు. ఉదాహరణకు, ఇండోనేసియాలోని కొన్ని ఆధునిక విహారాల్లో ప్రసిద్ధ బౌద్ధ ఆలయాల పూర్తి పరిమాణ ప్రతిరూపాలు ఉన్నాయి; ఉదాహరణకు పావోన్, ప్లావోసన్ ఆలయాల అనుబంధ ఆలయాలు. బౌద్ధంలో, చండీ పాత్ర కొన్నిసార్లు స్తూపంతో సమానంగా ఉంటుంది. బోరోబుదూర్, మువారా టాకస్, బటుజయ వంటివి వాస్తవానికి విశాలమైన స్తూపాలే.

ఆధునిక ఇండోనేసియా భాషలో **చండి** అనే పదాన్ని సాధారణంగా "ఆలయం"గా అనువదిస్తారు, ముఖ్యంగా హిందూ, బౌద్ధ మతాలకు సంబంధించిన నిర్మాణాల సందర్భంలో. అందువల్ల కంబోడియా (అంకోర్ వాట్ వంటి), చాంపా (వియత్నాం), థాయిలాండ్, లావోస్, మయన్మార్, భారతదేశంలోని ఆలయాలను కూడా ఇండోనేసియాలో **చండి** అని పిలుస్తారు.

## పదప్రయోగం

**చండి** అనేది భారతీయ శైలిలోని ఒకే గర్భగృహం గల ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది. దీనిపై పిరమిడ్ ఆకారపు గోపురం, ముందు మండపం ఉంటుంది. ఇండోనేసియాలోని అనేక ఆలయ పర్వతాలకు **చండి** అనే పదం ఉపసర్గగా ఉపయోగించబడింది. ఇవి విశ్వానికి ప్రతీక అయిన మెరు పర్వతంను సూచిస్తాయి. అదే సమయంలో ఈ పదం గేట్లు (*గపుర*), నీటి కొలనులు (*పేటిర్తాన్*) వంటి మతేతర నిర్మాణాలకు కూడా వర్తిస్తుంది. మజపాహిత కాలానికి చెందిన బజాంగ్ రాటు, వ్రింగిన్ లావాంగ్ గేట్లు, ట్రోవులాన్లోని **చండి టికస్** స్నానాలయం, రాటు బోకో వంటి పట్టణ అవశేషాలు కూడా చండీలుగానే పరిగణించబడతాయి.

పురాతన జావాలో ఆలయాన్ని మొదటగా *ప్రాసాదం* () అని పిలిచేవారు. ఇది 792 సీఈ నాటి మంజుశ్రీగృహ శాసనం ద్వారా తెలుస్తోంది, ఇందులో సేవు ఆలయాన్ని "ప్రాసాద వజ్రసన మంజుశ్రీగృహ"గా పేర్కొన్నారు.

## వ్యుత్పత్తి

హిందూ దృష్టిలో **చండి** అనే పదం చండీ లేదా దుర్గాదేవి యొక్క ఒక రూపమైన *కాండికా* నుండి వచ్చిందని భావిస్తారు. దీనివల్ల చండీలకు మరణానంతర జీవనంతో సంబంధం ఉందని సూచిస్తుంది.

బౌద్ధ దృష్టిలో మరో సిద్ధాంతం ప్రకారం, **చండి** అనేది పాలీ పదమైన *చెడి* (సంస్కృతం: *చైత్య*) నుండి వచ్చినదై ఉండవచ్చు, లేదా చుండి బోధిసత్వికి సంబంధించిన పదంగా కూడా భావిస్తారు.

పురాతన జావాలోని ఆలయాలు దహనమైన రాజుల భస్మాన్ని నిల్వ చేయడానికి కూడా ఉపయోగించబడ్డాయని చరిత్రకారులు భావిస్తారు. ఆలయ గర్భగృహంలో ఉన్న దేవతా విగ్రహం తరచుగా మరణించిన రాజును విష్ణు లేదా శివుడుగా దైవీకరించి చూపిస్తుంది. ఉదాహరణకు ఎయిర్లంగా రాజు విగ్రహం.

## వాస్తుశిల్పం

చండి వాస్తుశిల్పం వాస్తు శాస్త్రం ఆధారంగా రూపొందించబడింది. ఇది హిందూ విశ్వవిద్య ప్రకారం మెరు పర్వతంను అనుకరిస్తుంది. ఆలయం మొత్తం విశ్వానికి ఒక ప్రతీకగా రూపొందించబడింది.

### నిర్మాణ భాగాలు
చండి నిర్మాణం మూడు భాగాలుగా ఉంటుంది:
* **భూర్లోకం** – మానవ లోకం
* **భువర్లోకం** – ఋషులు, దేవతల లోకం
* **సువర్లోకం** – దేవతల అత్యున్నత లోకం

### శైలి
పురావస్తు శాస్త్రవేత్త సోక్‌మోనో చండీలను రెండు ప్రధాన శైలులుగా వర్గీకరించారు:
* మధ్య జావా శైలి (1000 సీఈకి ముందు)
* తూర్పు జావా శైలి (1000 సీఈ తర్వాత)

ఈ సాధారణ రూపకల్పన లక్షణాలకు పదార్థం, ఆకృతి, స్థానం పరంగా కొన్ని మినహాయింపులు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు పెనటరాన్, జావి, జాగో, కిడాల్, సింఘసారి ఆలయాలు తూర్పు జావా శైలికి చెందినవిగా పరిగణించబడినప్పటికీ, ఇవి మధ్య జావా ఆలయాల్లో వాడినట్లే అండేసైట్ రాయితో నిర్మించబడ్డాయి. ట్రోవులాన్ ప్రాంతంలోని బ్రాహు, జాబుంగ్, పరిణ్ ఆలయాల వంటి ఆలయ అవశేషాలు మాత్రం ఎర్ర ఇటుకలతో నిర్మించబడ్డాయి. అలాగే ప్రంబనాన్ ఆలయం ఆకృతిలో తూర్పు జావా శైలికి అనుగుణంగా పొడవుగా, సన్నగా ఉన్నప్పటికీ, దాని పైకప్పు రూపకల్పన మాత్రం మధ్య జావా శైలికి చెందింది. ఆలయాల స్థానం కూడా ఎల్లప్పుడూ వాటి శైలితో సరిపోలదు; ఉదాహరణకు చండి బడుట్ ఆలయం మలాంగ్, తూర్పు జావాలో ఉన్నప్పటికీ, దాని కాలం, శైలి మాత్రం పాత 8వ శతాబ్దపు మధ్య జావా శైలికి చెందినవి.

మధ్య జావా ప్రాంతంలోని తొలినాటి ఉత్తర సముదాయాలు, ఉదాహరణకు డియాంగ్ ఆలయాలు, పరిమాణంలో చిన్నవిగా ఉండి, కేవలం కొన్ని ఆలయాలనే కలిగి ఉంటాయి, వీటిలో చెక్కుదల సాధారణంగా సరళంగా ఉంటుంది. అయితే తరువాత కాలానికి చెందిన దక్షిణ ప్రాంత సముదాయాలు, ఉదాహరణకు సేవు, ఎంతో విశాలంగా ఉండి, సమృద్ధిగా చెక్కుదలతో పాటు సమాంతర వృత్తాకార (కాంసెంట్రిక్) ఆలయ సముదాయం అమరికను కలిగి ఉంటాయి.

మజపాహిత కాలంలో ఆస్ట్రోనేషియన్ మెగాలిథిక్ రూపకల్పన అంశాల పునరుజ్జీవనం జరిగింది. ముఖ్యంగా మెట్లు కలిగిన పిరమిడ్ ఆకృతులు (*పుండెన్ బెరుండక్*) ఈ కాలంలో ప్రాచుర్యం పొందాయి. ఈ రూపకల్పన లక్షణాలు తూర్పు మధ్య జావాలోని మౌంట్ లావు వద్ద ఉన్న సుకుహ్, చేథో ఆలయాలలో స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. అలాగే మౌంట్ పెనాంగ్గుంగన్ పర్వతపు వాలులపై ఉన్న మెట్లు కలిగిన పుణ్యస్థాన నిర్మాణాలు కూడా మెసో-అమెరికన్ మెట్లు గల పిరమిడ్లకు సారూప్యంగా ఉంటాయి.
## పదార్థాలు

ఇండోనేసియాలో బాగా సంరక్షించబడిన చాలా **చండి** ఆలయాలు అండేసైట్ రాయితో నిర్మించబడ్డాయి. ఇటుకలతో పోలిస్తే, ఉష్ణమండల వాతావరణం, భారీ వర్షాలకు అండేసైట్ రాయి ఎక్కువ మన్నిక కలిగి ఉండటం ఇందుకు ప్రధాన కారణం. అయితే కొన్ని కాలాలలో, ముఖ్యంగా మజపాహిత యుగంలో, ఆలయాలు, ఇతర భవనాల నిర్మాణంలో ఎర్ర ఇటుకను విస్తృతంగా ఉపయోగించారు. ఇండోనేసియాలో ఆలయ నిర్మాణానికి సాధారణంగా ఉపయోగించిన పదార్థాలు ఇవి:

*అండేసైట్ — ఇది ఒక బాహ్య అగ్నిజన్య అగ్నిపర్వత శిల, మధ్యస్థ సంయోగ లక్షణాలతో, సన్నని కణాల నుండి పెద్ద స్ఫటికాల వరకు నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. దీని రంగు లేత బూడిద నుండి ముదురు బూడిద వరకు ఉంటుంది. అండేసైట్ ముఖ్యంగా అగ్నిపర్వత ద్వీపమైన జావాలో విస్తారంగా లభిస్తుంది. ఇది ప్రాచీన మాగ్మా గర్భాల ఒత్తిడి లేదా చల్లబడిన లావా ప్రవాహాల వల్ల ఏర్పడిన నిక్షేపాల నుండి తవ్వబడుతుంది. ప్రతి అండేసైట్ రాయిని పరస్పరం తాళ్లబడే విధానంలో ప్రత్యేకంగా దిమ్మెలుగా తయారు చేసి, ఆలయ గోడలు, నేలలు, నిర్మాణ భాగాల కోసం ఉపయోగించేవారు. ఇనుప చిసెల్లతో ఈ రాయిని సులభంగా చెక్కగలగడం వల్ల, గోడలపై బాస్-రిలీఫ్ శిల్పాలను చెక్కడానికి ఇది అనుకూలంగా ఉండేది. ఈ విధంగా చెక్కబడిన అద్భుతమైన కథన శిల్పాలు అనేక ఆలయాలలో, ముఖ్యంగా బోరోబుదూర్, ప్రంబనాన్‌లలో చూడవచ్చు. దేవతలు, బుద్ధుని విగ్రహాలను చెక్కడానికి కూడా అండేసైట్ రాయినే ఉపయోగించారు.

*ఇటుక — ఆలయాల నిర్మాణానికి ఇటుకలను కూడా ఉపయోగించారు. ఇటుకలతో నిర్మించబడిన అతి పురాతన ఆలయ నిర్మాణం పశ్చిమ జావాలోని కరవాంగ్ ప్రాంతంలో ఉన్న బటుజయ ఆలయ సముదాయం, ఇది క్రీస్తుశకం 2వ నుండి 12వ శతాబ్దాల మధ్య కాలానికి చెందినది. ఇండోనేసియా శాస్త్రీయ కాలంలోనే ఇటుకలు ఉపయోగించబడినప్పటికీ, 14వ, 15వ శతాబ్దాలలోని మజపాహిత శిల్పకారులు ఈ సాంకేతికతలో పూర్తి నైపుణ్యం సాధించారు. వారు లతల రసం, తాటి చక్కెరతో తయారు చేసిన మోర్టార్‌ను ఉపయోగించి, బలమైన జ్యామితీయ నిర్మాణాలను రూపొందించారు. మజపాహిత ఆలయాలకు ఉదాహరణలుగా ట్రోవులాన్లోని బ్రాహు ఆలయం, సిడోఆర్జోలోని పరిణ్ ఆలయం, ప్రొబోలింగ్గోలోని జాబుంగ్ ఆలయాలను పేర్కొనవచ్చు. సుమాత్రాలోని బహల్ ఆలయం, మువారో జాంబి, మువారా టాకస్ ఆలయాలు కూడా ఇటుకలతోనే నిర్మించబడ్డాయి. అయితే లావా అండేసైట్ రాయితో పోలిస్తే, మట్టి ఎర్ర ఇటుకలు తక్కువ మన్నిక కలిగి ఉంటాయి, ముఖ్యంగా వేడి, తేమ గల ఉష్ణమండల వాతావరణం, భారీ మాన్సూన్ వర్షాలకు గురైనప్పుడు. అందువల్ల అనేక ఎర్ర ఇటుకల నిర్మాణాలు శతాబ్దాల కాలంలో కూలిపోతున్నాయి,, పునర్నిర్మాణంలో పాడైన భాగాలను కొత్త ఇటుకలతో మళ్లీ నిర్మించాల్సి వస్తోంది.

*టఫ్ — ఇది జావా ప్రాంతంలోని అగ్నిపర్వతాలు లేదా సున్నపురాయి నిర్మాణాల సమీపంలో విస్తారంగా లభించే అగ్నిజన్య రాయి. ఇండోనేసియా, జావా భాషల్లో టఫ్‌ను *బాటు పుతిహ్* (తెల్ల రాయి) అని పిలుస్తారు, ఇది దాని లేత రంగును సూచిస్తుంది. అయితే ఈ రాయి చాక్‌లాంటి స్వభావం కలిగి ఉండటంతో, భవనాల అలంకార శిల్పాలు లేదా బాస్-రిలీఫ్‌లను చెక్కడానికి ఇది అనుకూలంగా ఉండదు. అండేసైట్‌తో పోలిస్తే, టఫ్‌ను తక్కువ నాణ్యత గల నిర్మాణ పదార్థంగా పరిగణిస్తారు. జావా ఆలయాలలో టఫ్‌ను సాధారణంగా లోపలి నిర్మాణాన్ని రూపొందించే నింపుడు రాయిగా ఉపయోగించేవారు; బయట పొరలో మాత్రం చెక్కడానికి అనువైన అండేసైట్‌ను వాడేవారు. టఫ్ రాయి గనులు రాటు బోకో కొండ సమీపంలోని సేవు సున్నపురాయి ప్రాంతాలలో లభిస్తాయి. ఆలయాల్లో ఉపయోగించిన టఫ్ నింపుడు భాగాలను రాటు బోకో దహన ఆలయంలో పరిశీలించవచ్చు. అలాగే సేవు, సంబిసారి ఆలయాల చుట్టూ పాతిపెట్టబడి ఉన్న ప్రాకార గోడలలో కూడా టఫ్ వాడకం కనిపిస్తుంది.

*స్టుక్కో — ఇది ఆధునిక కాంక్రీట్కు సమానమైన పదార్థం. ఇది ఇసుక, రాయి, నీరు, కొన్నిసార్లు నూరిన శంఖపు పొడి మిశ్రమంతో తయారవుతుంది. ఆలయ నిర్మాణ పదార్థంగా స్టుక్కో వినియోగం పశ్చిమ జావాలోని బటుజయ ఆలయ సముదాయంలో కనిపిస్తుంది.

*ప్లాస్టర్ — *వజ్రలేప* (సంస్కృతం: వజ్ర ప్లాస్టర్) అని పిలువబడే ఈ పదార్థాన్ని ఆలయ గోడలపై పూతగా ఉపయోగించేవారు. ఈ తెల్లటి-పసుపు రంగు ప్లాస్టర్‌ను నూరిన సున్నపురాయి, టఫ్ లేదా తెల్ల మట్టి (కయోలిన్)తో పాటు, మొక్కల నుండి పొందిన గమ్‌లు లేదా రెసిన్‌లను బైండర్‌లుగా కలిపి తయారు చేసేవారు. అండేసైట్ గోడలపై ఈ *వజ్రలేప* పూతను వేసి, తరువాత ప్రకాశవంతమైన రంగులతో రంగులేసేవారు; ఇది బహుశా బౌద్ధ బోధనలకు ఒక దీపస్తంభంలా పనిచేసి ఉండవచ్చు. ఈ విధంగా వాడిన *వజ్రలేప* ప్లాస్టర్ యొక్క క్షీణించిన అవశేషాలను బోరోబుదూర్, సరి, కలాసన్, సేవు ఆలయ గోడలపై ఇప్పటికీ చూడవచ్చు.

*మర్రం — కొన్ని చండీ ఆలయాల నిర్మాణంలో, లేదా కనీసం ఆలయ భాగాల నిర్మాణ పదార్థంగా, మర్రాన్ని ఉపయోగించి ఉండవచ్చని భావిస్తారు. ఉదాహరణకు, సరి, ప్లావోసన్ ఆలయాల్లో రెండో అంతస్తులోని చెక్క కంబాలు, నేలలను మోయడానికి చేసిన రాతి లోపలి గోతులు కనిపిస్తాయి, అలాగే చెక్క మెట్లు ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. రాటు బోకో సముదాయంలో భవనాల పునాదులు, రాతి *ఉంపక్* స్తంభ పునాదులు కనిపిస్తాయి, ఇవి ఒకప్పుడు అక్కడ చెక్క స్తంభాలు ఉండి, అవి సేంద్రీయ పదార్థాలతో చేసిన చెక్క పైకప్పును మోయడానికి ఉపయోగించబడ్డాయని సూచిస్తాయి. అనేక *పెరువారా* (అనుబంధ చిన్న) ఆలయాల్లో చెక్క కిటికీ గడియలు, చెక్క తలుపులను అమర్చడానికి చేసిన రంధ్రాలలు కనిపిస్తాయి. అయితే తేమగల ఉష్ణమండల వాతావరణంలో చెక్క పదార్థాలు సులభంగా కుళ్లిపోతాయి కాబట్టి, శతాబ్దాల తర్వాత వాటి అవశేషాలు మిగలకపోవడం సహజం.
## అలంకరణలు, మోటిఫ్‌లు

### కల–మకర

పురాతన జావా చండి ఆలయాలలో కల–మకర మోటిఫ్‌ను ఆలయ వాస్తుశిల్పంలోని అలంకార, ప్రతీకాత్మక అంశాలుగా విస్తృతంగా ఉపయోగించారు. కల అనేది కాలంను సూచించే మహాకాయ రూపం. ఆలయ ద్వారంపై కల తలను ఉంచడం ద్వారా కాలం అన్నిటినీ గ్రసిస్తుందనే భావనను ప్రతీకాత్మకంగా వ్యక్తపరుస్తారు. కలను ఒక రక్షణాత్మక శక్తిగా కూడా భావిస్తారు; దాని భయంకరమైన ముఖం దుష్ట ఆత్మలను తరిమికొట్టుతుందని నమ్మకం. మకర అనేది ఒక పురాణ సముద్ర రాక్షసం, సముద్ర దేవుడు వరుణుడు యొక్క వాహనం. ఇది సాధారణంగా అర్ధ జంతువు–అర్ధ చేప రూపంలో చిత్రించబడుతుంది. అనేక ఆలయాలలో ఇది అర్ధ చేప లేదా సీల్ శరీరంతో, ఏనుగు తలతో చూపబడుతుంది. అలాగే మొసలి తల, దవడలు, ఏనుగు తొండం, అడవి పంది యొక్క దంతాలు, చెవులు, కోతి యొక్క చురుకైన కళ్ళు, చేప యొక్క పొలుసులు, వంచుకైన శరీరం, అలాగే నెమలి యొక్క వంపైన తోక రెక్కలతో కూడిన రూపంలో కూడా మకరాన్ని చిత్రిస్తారు. కల, మకర రెండూ ఆలయ ప్రవేశ ద్వారానికి రక్షక ప్రతిమలుగా ఉపయోగించబడతాయి.

కల సాధారణంగా ఒక మహాకాయ తల రూపంలో, ద్వారం పైభాగంలో స్థానం పొందుతుంది. కల తల ఇరువైపులా మకరాలు ఉండి, ద్వారాన్ని ఇరువైపులా కాపాడుతున్నట్లుగా కనిపిస్తాయి లేదా పై మూలల్లో అలంకార భాగాలుగా (antefixes) ఉంచబడతాయి. కల–మకర మోటిఫ్ మెట్ల ఇరువైపులా ఉన్న హ్యాండ్రెయిల్స్‌పైనా కనిపిస్తుంది. మెట్ల పైభాగంలో కల తల నోటి నుండి క్రిందకు మకరాలు విస్తరిస్తూ కనిపిస్తాయి. మెట్ల దిగువ భాగంలో ఉన్న జంట మకరాల వంకర శరీరాలు మెట్ల రైలింగ్‌లను రూపొందిస్తాయి. కొన్ని సందర్భాలలో మకరాల స్థానంలో కల తల నుంచే నాలుక మెట్ల రైలింగ్‌గా విస్తరిస్తుంది. ఈ రకమైన మెట్ల అలంకరణలను బోరోబుదూర్, ప్రంబనాన్ ఆలయాలలో చూడవచ్చు. మకరాల తొండాలు తరచుగా బంగారు ఆభరణాలు పట్టుకున్నట్లుగా లేదా రత్నాలు చిమ్ముతున్నట్లుగా చూపబడతాయి. వాటి నోళ్లలో సాధారణంగా గణ బొద్దు దేవతలు లేదా సింహాలు, చిలుకలు వంటి జంతువులు చిత్రించబడతాయి.

### లింగ–యోని

పురాతన జావా చండి ఆలయాలలో లింగ–యోని ప్రతీకాత్మకత కేవలం హిందూ ఆలయాలలోనే, ముఖ్యంగా శైవ సంప్రదాయానికి చెందినవాటిలోనే కనిపిస్తుంది. అందువల్ల బౌద్ధ ఆలయాలలో ఇవి లేవు. లింగం అనేది దేవుడు శివుడు, సృజనాత్మక శక్తిని సూచించే ఒక ఫాలిక్ స్తంభం లేదా సిలిండర్. కొన్ని లింగాలు మూడు భాగాలుగా విభజించబడి ఉంటాయి: చతురస్ర ఆధారం బ్రహ్మను సూచిస్తుంది, అష్టకోణ మధ్య భాగం విష్ణును సూచిస్తుంది, గుండ్రటి శిఖరం శివుడిని సూచిస్తుంది. జావా శాస్త్రీయ కాలానికి చెందిన లింగాలు సాధారణంగా మెరుస్తున్న రాయితో ఈ ఆకృతిలో తయారు చేయబడ్డాయి.

లింగాన్ని ఒక చదునైన చతురస్ర ఆధారంపై స్థాపిస్తారు, దీనిని యోని అని పిలుస్తారు. ఇది గర్భాన్ని సూచించడంతో పాటు శివుని సహధర్మిణి పార్వతిని కూడా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. యోనిలో సాధారణంగా ఒక ప్రవాహ మార్గం (spout) ఉంటుంది, ఇది తరచుగా *[[నాగ]]* శిల్పంతో అలంకరించబడుతుంది. హిందూ ఆచారాలలో లింగ–యోనిపై పోసే ద్రవాలను ఈ మార్గం ద్వారా సేకరించడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది. మతపరమైన ప్రతీకగా లింగం యొక్క ప్రధాన విధానం ఆరాధన, ఆచారాలకు సంబంధించినది. లింగ–యోని యొక్క అత్యంత ప్రాచీన అవశేషాలు సుమారు 7వ శతాబ్దానికి చెందిన డియాంగ్ ఆలయాలులో కనిపిస్తాయి. మొదట ప్రతి ఆలయంలో లింగ–యోని జంట పూర్తిగా ఉండేది; అయితే ఎక్కువ సందర్భాలలో లింగం కనిపించకుండా పోయింది.

జావా రాజ్య సంప్రదాయంలో, కొన్ని లింగాలను రాజు లేదా అతని వంశానికి ప్రతీకగా ప్రతిష్ఠించేవారు. ఇవి రాజ ఆలయాలలో స్థాపించి, రాజు శివుడితో ఏకత్వాన్ని వ్యక్తపరచేవారు. ఉదాహరణకు గునుంగ్ వుకిర్ ఆలయంలోని లింగ–యోనికి, చంగళ్ శాసనం ప్రకారం సంజయుడు రాజుతో సంబంధం ఉంది; ఇది 654 శక (732 సీఈ)కు చెందింది. పూర్తి లింగ–యోని కలిగిన ఇతర ఆలయాలలో సంబిసారి, ఇజో ఆలయాలు ఉన్నాయి. తూర్పు జావా ప్రాంతంలో లింగ–యోని కలిగిన ఆలయాలలో పెనటరాన్, జావి ఆలయం ఉన్నాయి; అయితే అక్కడ లింగం కనిపించదు.

### బాస్–రిలీఫ్‌లు

చండి ఆలయాల గోడలపై సాధారణంగా బాస్–రిలీఫ్ శిల్పాలు ఉంటాయి. ఇవి అలంకార అంశాలుగా ఉండడమే కాకుండా, మతపరమైన ప్రతీకాత్మక అర్థాలను కథన రూపంలో తెలియజేస్తాయి. అత్యంత అద్భుతమైన బాస్–రిలీఫ్ శిల్పాలు బోరోబుదూర్, ప్రంబనాన్ ఆలయాలలో కనిపిస్తాయి. బోరోబుదూర్‌లోని మొదటి నాలుగు టెర్రస్‌ల గోడలు పూర్తిగా బాస్–రిలీఫ్ శిల్పాలతో అలంకరించబడ్డాయి. ఇవి ప్రాచీన బౌద్ధ ప్రపంచంలో అత్యంత సొగసైన, సున్నితమైన శిల్పాలుగా పరిగణించబడతాయి. బోరోబుదూర్ బాస్–రిలీఫ్‌లలో *కర్మవిభంగ* (కర్మ సిద్దాంతం), *[[లలితవిస్తార సూత్రం|లలితవిస్తార]]* (బుద్ధుని జననం), *[[జాతకాలు|జాతక]]*, *అవదాన*, *[[గండవ్యుహ]]* వంటి బౌద్ధ గ్రంథాల కథలు చెక్కబడ్డాయి. కాగా ప్రంబనాన్లోని బాస్–రిలీఫ్ పలకలపై హిందూ గ్రంథాలైన *[[రామాయణం]]*, *[[భాగవత పురాణం]]* (సాధారణంగా *కృష్ణాయణం*గా పిలుస్తారు) కథలు చిత్రించబడ్డాయి.

బోరోబుదూర్ బాస్–రిలీఫ్‌లలో 8వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రాచీన జావా ప్రజల దైనందిన జీవితం అనేక దృశ్యాలలో చూపబడింది. రాజప్రాసాద జీవితం, అరణ్యాలలో నివసించే ఋషులు, గ్రామాలలోని సామాన్య ప్రజల జీవితం, ఆలయాలు, మార్కెట్లు, వివిధ వృక్షజాలం, జంతుజాలం, అలాగే స్థానిక వాస్తుశిల్పం కూడా ఇందులో కనిపిస్తాయి. ఇందులో రాజు, రాణి, యువరాజులు, సామంతులు, సైనికులు, సేవకులు, సామాన్య ప్రజలు, పూజారులు, సన్యాసులు చిత్రించబడ్డారు. అదేవిధంగా బౌద్ధ విశ్వాసాలలోని పురాణాత్మక ఆధ్యాత్మిక జీవులు — అసురులు, దేవతలు, బోధిసత్వులు, కిన్నరులు, గంధర్వులు, అప్సరలు కూడా దర్శనమిస్తారు. ఈ బాస్–రిలీఫ్ చిత్రాలు చరిత్రకారులకు వాస్తుశిల్పం, ఆయుధాలు, ఆర్థిక వ్యవస్థ, వస్త్రధారణ, అలాగే 8వ శతాబ్దపు సముద్ర దక్షిణాసియా రవాణా విధానాలపై అధ్యయనం చేయడానికి ముఖ్య ఆధారాలుగా నిలుస్తాయి. 8వ శతాబ్దానికి చెందిన ద్విచక్ర అవుట్‌రిగ్గర్ నౌక యొక్క ప్రసిద్ధ చిత్రణకు ఉదాహరణగా బోరోబుదూర్ నౌకను పేర్కొనవచ్చు.

మధ్య జావా కాలం (1000 సీఈకి ముందు), తూర్పు జావా కాలం (1000 సీఈ తరువాత) మధ్య బాస్–రిలీఫ్ శైలి, సౌందర్యంలో స్పష్టమైన తేడాలు ఉన్నాయి. బోరోబుదూర్, ప్రంబనాన్‌లలో కనిపించే ప్రారంభ మధ్య జావా శైలి బాస్–రిలీఫ్‌లు అత్యంత సున్నితమైనవి, సహజత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. ఇవి నేపథ్యానికి మించిన ఉబ్బెత్తుగా చెక్కబడి, సరైన శరీర ప్రమాణాలతో సహజ రూపంలో ఉంటాయి. దీనికి భిన్నంగా, తూర్పు జావా శైలిలోని బాస్–రిలీఫ్‌లు నేపథ్యానికి దగ్గరగా, తక్కువ ఉబ్బెత్తుతో, కాస్త కఠినమైన భంగిమలతో, శైలీకృత రూపంలో చెక్కబడ్డాయి. ఈ శైలి నేటి బాలినీస్ వాయాంగ్ చిత్రాలకు సమానంగా ఉంటుంది. తూర్పు జావా శైలి ప్రస్తుతం బాలి కళలో, ఆలయ బాస్–రిలీఫ్‌లలో, వాయాంగ్ నీడ బొమ్మలలో, అలాగే కమసాన్ చిత్రకళలో ఇప్పటికీ కొనసాగుతోంది.
### దేవతలు

#### కల్పతరు, కిన్నరులు

జంటగా ఉన్న *[[కిన్నరుడు]]*, *కిన్నరి* ప్రతిమలు బోరోబుదూర్, మెందుట్, పావోన్, సేవు, సరి, ప్రంబనాన్ ఆలయాలలో కనిపిస్తాయి. సాధారణంగా వీటిని మానవ తలలతో కూడిన పక్షులుగా లేదా పక్షుల కాళ్లు కలిగిన మానవులుగా చిత్రిస్తారు. ఈ *కిన్నరుడు–కిన్నరి* జంటను సాధారణంగా జీవ వృక్షమైన *[[కల్పతరు]]* (*కల్పవృక్ష*)ను కాపాడుతున్నట్లుగా చూపిస్తారు; కొన్నిసార్లు ధనభాండారపు పాత్రను కాపాడుతున్నట్లుగానూ చూపిస్తారు. బోరోబుదూర్‌లో ప్రసిద్ధ కిన్నరి అయిన మనోహర కథను వివరిస్తున్న బాస్–రిలీఫ్ శిల్పాలు ఉన్నాయి.

ప్రంబనాన్ ఆలయాల బయటి దిగువ గోడలను చిన్న గుహల వరుసతో అలంకరించారు. ప్రతి గుహలో ఒక *సింహ* ప్రతిమ ఉండి, దాని ఇరువైపులా సమృద్ధిని సూచించే కల్పతరు (కల్పవృక్ష) వృక్షాలను చూపించే రెండు పలకలు ఉంటాయి. హిందూ–బౌద్ధ విశ్వాసాల ప్రకారం, ఈ కోరికలు నెరవేర్చే పవిత్ర వృక్షాల ఇరువైపులా కిన్నరులు లేదా పక్షులు, జింకలు, గొర్రెలు, కోతులు, గుర్రాలు, ఏనుగులు వంటి జంతువుల జంటలు ఉంటాయి. సింహం గుహలో ఉండి, దాని ఇరువైపులా కల్పతరు వృక్షాలు ఉండే ఈ నమూనా ప్రంబనాన్ ఆలయ సముదాయానికి ప్రత్యేక లక్షణంగా పరిగణించబడుతుంది; అందువల్ల దీనిని “ప్రంబనాన్ ప్యానల్” అని పిలుస్తారు.

#### బోధిసత్వులు, తార

బౌద్ధ ఆలయాలలో, బాస్–రిలీఫ్ పలకలు సాధారణంగా పురుష రూపంలో ఉన్న *[[బోధిసత్వుడు|బోధిసత్వులు]]*, స్త్రీ రూపంలో ఉన్న *[[తార (బౌద్ధం)|తారలు]]* యొక్క అద్భుతమైన చిత్రాలతో అలంకరించబడి ఉంటాయి. వీటితో పాటు స్వర్గీయ సంగీతకారులైన *[[గంధర్వులు]]*, కొన్నిసార్లు *[[గణ]]* బొద్దు దేవతల గుంపులు కూడా కనిపిస్తాయి. ఇవన్నీ బౌద్ధ విశ్వాసాలలోని దేవతలు, దైవిక శక్తులు; ఇవి బౌద్ధ బ్రహ్మాండ సిద్ధాంతంలో తుషిత స్వర్గంలో నివసిస్తాయని నమ్మకం.

బోధిసత్వులను సాధారణంగా శాంతియుతమైన, ప్రశాంతమైన ముఖాభినయంతో ఉన్న అందమైన పురుషులుగా చిత్రిస్తారు; వీరు రాజు లేదా దేవతకు తగిన విలాసవంతమైన ఆభరణాలతో అలంకరించబడి ఉంటారు. తారలు వీరి స్త్రీ ప్రతిరూపాలు, అందమైన ఆకాశకన్యల రూపంలో ఉంటాయి. ఈ రెండు రూపాలూ సౌందర్యంగా, సున్నితంగా చెక్కబడి ఉంటాయి. సాధారణంగా వీరు వివిధ రకాల కమల పుష్పాలను (ఎరుపు *[[పద్మం]]*, నీలం *[[ఉత్పల]]*, లేదా తెల్ల *[[కుముద]]*), సన్యాసి దండం (*[[ఖక్కర]]*) లేదా చామరాన్ని (*[[చామరం]]*) పట్టుకుని, *[[త్రిభంగ]]* భంగిమలో నిలబడి ఉంటారు. బోధిసత్వుల ముఖ్యమైన ప్రతిమలను ప్లావోసన్, సరి, కలాసన్, సేవు, పావోన్, ముఖ్యంగా బోరోబుదూర్ ఆలయాల బయటి గోడలపై చూడవచ్చు.

#### దేవతలు, అప్సరలు

హిందూ ఆలయాలలో, స్వర్గీయ జంటలైన పురుష *[[దేవత]]లు*, స్త్రీ *[[అప్సర]]లు* సాధారణంగా ఆలయ గోడలపై ఉన్న పలకలను అలంకరిస్తాయి. ఇవి బౌద్ధ మతంలోని *బోధిసత్వ–తార* దైవిక జంటలకు హిందూ సమాన ప్రతిరూపాలుగా పరిగణించబడతాయి. ప్రంబనాన్‌లోని కథన పలకల ఎదురు వైపున, ఆలయ గ్యాలరీ వెంట *దేవతలు*, *బ్రాహ్మణ ఋషులు* విగ్రహాలు, శిల్పాలు చెక్కబడ్డాయి. శివ ఆలయంలో దిశల రక్షకులైన *[[లోకపాలులు]]* ప్రతిమలు కనిపిస్తాయి. బ్రహ్మ ఆలయ గోడపై వేదాలను సంపాదించిన బ్రాహ్మణ ఋషుల శిల్పాలు ఉండగా, విష్ణు ఆలయంలో రెండు *అప్సరల* మధ్యలో ఉన్న పురుష దేవతలైన *దేవతలు* చిత్రించబడ్డారు. తక్కువ స్థాయి దేవతలు, దేవతామూర్తులైన *దేవతలు*, *అప్సరలు* యొక్క చిత్రణ, హిందూ విశ్వాసాలలోని పవిత్ర లోకమైన *[[స్వర్గలోకం]]* భావనను వివరిస్తుంది. ఇది హిందూ బ్రహ్మాండ సిద్ధాంతంలో ఆలయాన్ని మెరు పర్వతం యొక్క ప్రతిరూపంగా భావించే సిద్ధాంతానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది.

### రక్షకులు

#### ద్వారపాలకులు

పురాతన జావాలోని చాలా పెద్ద ఆలయ సముదాయాలు, ద్వారాలను కాపాడే జంట ద్వారపాలక విగ్రహాలచే రక్షించబడేవి. ఈ జంట మహాకాయులు సాధారణంగా ఆలయ ప్రవేశ ద్వారానికి ఇరువైపులా లేదా నాలుగు దిక్కులలో ఏర్పాటు చేయబడేవారు. ద్వారపాలకులు రెండు భయంకరమైన మహాకాయులు లేదా రాక్షసుల రూపంలో ఉండి, పవిత్ర ఆలయ ప్రాంగణంలోకి దుష్ట, అపవిత్ర ఆత్మలు ప్రవేశించకుండా అడ్డుకుంటారని నమ్మకం. మధ్య జావా కళలో, ద్వారపాలకులను సాధారణంగా గట్టి శరీరంతో, కొద్దిగా లావుగా, ఉబ్బిన కళ్లతో, బయటకు పొడుచుకొచ్చిన పళ్ళతో, వంకర జుట్టు, మీసాలతో, పొట్టిగా, గుండ్రటి కడుపుతో చూపిస్తారు. ఈ మహాకాయులు సాధారణంగా ఆయుధంగా గదను, కొన్నిసార్లు కత్తులను పట్టుకుని ఉంటారు.

అయితే తూర్పు జావా కళలో, బాలినీస్ శైలిలో, ద్వారపాలకులు సాధారణంగా బలమైన, కండలు తిరిగిన శరీరంతో చూపబడతారు. దీనికి మంచి ఉదాహరణగా కేదిరి సమీపంలోని ఆదన్–ఆదన్ ప్రాంతంలో లభించిన శిల్పాలను పేర్కొనవచ్చు. మినహాయింపుగా, తూర్పు జావాలోని మలాంగ్ సమీపంలోని సింఘసారి వద్ద ఉన్న ఒక విస్తారమైన ద్వారపాలక విగ్రహం  ఎత్తుతో ఉంటుంది. అత్యంత ప్రసిద్ధ ద్వారపాలక విగ్రహాలు సేవు చండి ఆలయానికి చెందినవే. ఈ ఆలయ సముదాయంలోని నాలుగు ప్రధాన దిక్కుల వద్ద ఒక్కో జంటగా మొత్తం ఎనిమిది పెద్ద ద్వారపాలక విగ్రహాలు అద్భుతమైన స్థితిలో ఉన్నాయి. సేవు ఆలయ ద్వారపాలకులు తరువాతి జావా కళలో కనిపించే *[[గుపోలో]]* రక్షక విగ్రహాలకు ఆదర్శంగా నిలిచాయి. యోగ్యకర్త, సురకర్తలోని జావా రాజప్రాసాదాలలో వీటిని రక్షకులుగా అనుకరించారు. మరో మంచి ఉదాహరణగా ప్లావోసన్ జంట ఆలయాలను కాపాడుతున్న రెండు జంటల ద్వారపాలక విగ్రహాలను పేర్కొనవచ్చు.
#### సింహం

ద్వారానికి ఇరువైపులా నిలబడి ఉండే జంట సింహ (సంస్కృతం: *సింహ*, ఇండోనేసియన్, జావనీస్: *సింగా*) విగ్రహాలు సాధారణంగా చండి ఆలయ ప్రవేశ ద్వారానికి రక్షకులుగా ఏర్పాటు చేయబడతాయి. దక్షిణాసియాలో సింహాలు లిఖిత చరిత్ర కాలంలో సహజంగా నివసించలేదు. అందువల్ల పురాతన దక్షిణాసియా కళలో, ముఖ్యంగా ప్రాచీన జావా, కంబోడియా కళలో, సింహాల చిత్రణ గ్రీకు లేదా పర్షియన్ కళలో కనిపించే సహజత్వానికి భిన్నంగా ఉంటుంది; ఎందుకంటే ఈ చిత్రణలు ప్రత్యక్ష దర్శనంపై కాకుండా, ఊహ, భావనల ఆధారంగా రూపొందించబడ్డాయి. దక్షిణాసియాలో సింహాన్ని శక్తివంతమైన, గౌరవనీయమైన జంతువుగా భావించే సంస్కృతి ప్రధానంగా భారతీయ ప్రభావం వల్ల, ముఖ్యంగా బౌద్ధ ప్రతీకాత్మకత ద్వారా ఏర్పడింది.

దక్షిణాసియాలోని ఆలయాలలో ద్వార రక్షకులుగా సింహ విగ్రహాల జంటలు తరచుగా కనిపిస్తాయి. ఇండోనేసియాలోని మధ్య జావా ప్రాంతంలోని బోరోబుదూర్ బౌద్ధ స్మారకంలో, అండేసైట్ రాయితో చేసిన సింహ విగ్రహాలు బోరోబుదూర్ యొక్క నాలుగు ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారాలను కాపాడుతున్నాయి. ప్రాచీన జావాలోని కలాసన్, మెందుట్ బౌద్ధ ఆలయాలలో కనిపించే బుద్ధ, బోధిసత్వుల సింహాసనాలలో ఏనుగులు, సింహాలు, మకరల చిత్రణలు ఉన్నాయి. రెక్కలతో కూడిన సింహ విగ్రహం తూర్పు జావాలోని పెనటరాన్ ఆలయంలో కూడా కనిపిస్తుంది.

### స్తూపం, రత్నం, వజ్ర శిఖరాలు

పురాతన జావాలోని ఆలయాలలో ఆరాధించబడిన మతాన్ని, ముఖ్యంగా పైకప్పుపై ఉన్న శిఖరాలను పరిశీలించడం ద్వారా సులభంగా గుర్తించవచ్చు. గంట ఆకారంలోని స్తూపాలు సాధారణంగా బౌద్ధ ఆలయాల పైకప్పులపై కనిపిస్తాయి; కాగా రత్నాన్ని సూచించే శిఖర అలంకారమైన *రత్నం* ప్రధానంగా హిందూ ఆలయాలలో కనిపిస్తుంది.

జావా శాస్త్రీయ ఆలయ వాస్తుశిల్పంలో సాధారణంగా కనిపించే స్తూపం ఆకృతి బోరోబుదూర్ శైలిగా గుర్తించబడుతుంది; ఇది గంట ఆకారపు స్తూపం. బోరోబుదూర్‌లోని *అరూపధాతు* యొక్క పైభాగంలోని వృత్తాకార టెర్రస్‌లలో ఉన్న స్తూపాలు, గుండ్రటి కమల పీఠం (*[[పద్మాసనం|పద్మాసన]]* లేదా “కమల పీఠం”), మృదువుగా వంపు తీసుకున్న గంట ఆకారపు గుంబజం (*అండ*),, ఆ గుంబజం పైభాగంలో ఉండే చతురస్రం లేదా అష్టకోణ ఆకారపు భాగం (*హర్మిక*)తో కూడి ఉంటాయి. ఈ హర్మికపై షడ్భుజ ఆకారపు దండంలా ఉండే శిఖరం (*యస్తి*) స్థాపించబడుతుంది.

ప్రతి స్తూపంలో అనేక అలంకార రంధ్రాలు ఉంటాయి; ఇవి దీర్ఘచతురస్రం లేదా వజ్రాకారంలో ఉంటాయి. ఈ రంధ్రాల లోపల బుద్ధుని విగ్రహాలు కూర్చుని ఉంటాయి. బోరోబుదూర్ మొదట ఆలయంగా కాకుండా ప్రధానంగా ఒక *స్తూపం*గా ఉపయోగించబడిందని భావించబడింది. *స్తూపం* అనేది బుద్ధునికి అంకితమైన ఒక పవిత్ర మందిరం. కొన్నిసార్లు స్తూపాలు కేవలం బౌద్ధ భక్తికి ప్రతీకలుగా మాత్రమే నిర్మించబడతాయి. అయితే ఆలయం మాత్రం సాధారణంగా పూజా కార్యకలాపాల కోసం ఉపయోగించబడుతుంది.

రత్న శిఖరం సాధారణంగా మందమైన పిరమిడ్ ఆకారంలో లేదా కొన్నిసార్లు సిలిండర్ ఆకారంలో ఉండి, అడుగుభాగంలో అలంకార పట్టీల వంటి పీఠాలను (జావనీస్: *పెలిపిట్*) కలిగి ఉంటుంది. ఈ రూపాన్ని *కేబెన్* శిఖరం ఫల ఆకృతిగా పిలుస్తారు. ఇది హిందూ, బౌద్ధ ఆలయాలలో రెండింటిలోనూ శిఖరంగా కనిపించవచ్చు; అయినప్పటికీ, ఇది ఎక్కువగా హిందూ ఆలయాలలో ప్రాచుర్యం పొందింది. రత్న శిఖరం కలిగిన ఆలయాలకు ఉదాహరణలుగా సంబిసారి, ఇజో ఆలయాలను పేర్కొనవచ్చు.

ప్రంబనాన్ ఆలయాలలో, రత్నం స్థానంలో శైలీకృత వజ్రాన్ని ఆలయ శిఖరాలుగా ఉపయోగించారు. పురాతన జావా ఆలయ వాస్తుశిల్పంలో, వజ్ర శిఖరం బౌద్ధ స్తూప శిఖరానికి హిందూ సమాన రూపంగా పనిచేసి ఉండవచ్చని భావిస్తారు. ఈ సంప్రదాయం తరువాతి కాలంలోని బాలినీస్ హిందూ ఆలయాలలో కూడా కొనసాగింది; అక్కడ బహుస్థరాల మేరు గోపురాలు వజ్ర శిఖరాలతో అలంకరించబడ్డాయి. అయినప్పటికీ, వజ్రం అనేది రెండు ధార్మిక సంప్రదాయాలలోనూ (హిందూ–బౌద్ధ) ఒక సాధారణ ప్రతీక. తూర్పు జావా ఆలయ వాస్తుశిల్పంలోని తరువాతి దశల్లో, హిందూ ఆలయాల పైకప్పులపై నకిలీ లింగ–యోని లేదా ఘనాకార నిర్మాణాలు కనిపిస్తాయి; బౌద్ధ ఆలయాలలో మాత్రం సిలిండర్ ఆకారపు దగోబా శిఖరాలు ఉపయోగించబడ్డాయి.
## స్థానం

చండీల అధిక సాంద్రత ముఖ్యంగా యోగ్యకర్తలోని స్లేమన్ జిల్లాలో, అలాగే మధ్య జావాలోని మాగెలాంగ్, క్లాటెన్ జిల్లాల్లో కనిపిస్తుంది. ఇవి చారిత్రకంగా కేడూ మైదానం (ప్రోగో నది లోయ, టెమాంగ్గుంగ్–మాగెలాంగ్–ముంటిలాన్ ప్రాంతం), కేవు మైదానం (ఓపాక్ నది లోయ, ప్రంబనాన్ పరిసరాలు)లకు సరిపోతాయి; ఇవే జావా నాగరికతకు పుట్టినిల్లు. ఇతర ముఖ్యమైన ఆలయ సముదాయాలు తూర్పు జావాలోని మలాంగ్, బ్లిటార్, ట్రోవులాన్ ప్రాంతాల్లో ఉన్నాయి. పశ్చిమ జావాలో కూడా బటుజయ, చాంకువాంగ్ వంటి కొద్ది ఆలయాలు ఉన్నాయి. జావా వెలుపల, చండి రకమైన ఆలయాలు బాలి, సుమాత్రా, దక్షిణ కలిమంతాన్లో కనిపిస్తాయి, అయితే ఇవి చాలా అరుదు. సుమాత్రాలో, ఆలయ సాంద్రతకు ప్రసిద్ధిగాంచిన రెండు విశేష ప్రాంతాలు ఉన్నాయి; అవి జాంబిలోని మువారో జాంబి ఆలయ సముదాయాలు, ఉత్తర సుమాత్రాలోని పడాంగ్ లావాస్ లేదా బహల్ సముదాయం.

చండీలు సమతల భూమిపై లేదా అసమాన భూభాగంపై నిర్మించబడివుండవచ్చు. ఉదాహరణకు ప్రంబనాన్, సేవు ఆలయాలు సమతలమైన తక్కువ ఎత్తు భూమిపై నిర్మించబడ్డాయి; కాగా గెడోంగ్ సోంగో, ఇజో ఆలయాలు ఎత్తైన ప్రదేశాల్లోని కొండ మెట్లు లేదా పర్వత వాలులపై నిర్మించబడ్డాయి. మరోవైపు బోరోబుదూర్ మాత్రం ఒక శిలా కొండపై నిర్మించబడింది. భూభాగంలో ఆలయాల స్థానం, దిశ, స్థల వ్యవస్థీకరణ, అలాగే వాటి వాస్తు రూపకల్పనలు—వాటిని నిర్మించి పోషించిన ప్రజలు, రాజ్యాలు లేదా నాగరికతల సామాజిక–సాంస్కృతిక, మతపరమైన, ఆర్థిక అంశాల ద్వారా నిర్ణయించబడ్డాయి.

### జావా

#### పశ్చిమ జావా

* బటుజయ — ఎర్ర ఇటుకలు, మోర్టార్‌తో నిర్మించిన బౌద్ధ స్తూపాల సముదాయం. ఇది పశ్చిమ జావాలోని కరవాంగ్ జిల్లాలో ఉన్న బటుజయలో ఉంది. సుమారు క్రీ.శ. 6వ శతాబ్దానికి చెందిన తరుమనగర రాజ్యానికి సంబంధించినదిగా భావించబడుతుంది.
* చిబువాయా — ఎర్ర ఇటుకలు, మోర్టార్‌తో నిర్మించిన విష్ణు భక్తికి చెందిన హిందూ ఆలయ సముదాయం; ఇది కూడా కరవాంగ్, పశ్చిమ జావాలోని బటుజయ ప్రాంతంలో ఉంది. ఇది కూడా సుమారు క్రీ.శ. 6వ శతాబ్దానికి చెందిన తరుమనగర రాజ్యంతో సంబంధం కలిగి ఉండవచ్చని భావిస్తారు.
* బోజోంగ్‌మెంజే — బాండుంగ్ జిల్లాలోని రంచాఏకెక్ ప్రాంతంలో ఉన్న హిందూ ఆలయ అవశేషాలు.
* చండి చాంకువాంగ్ — పశ్చిమ జావాలో మిగిలి ఉన్న కొద్దిమంది హిందూ ఆలయాలలో ఇది ఒకటి; సుమారు 8వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా తేదీ నిర్ధారించబడింది. ఇది గరుట్, పశ్చిమ జావాలోని లెలెస్ వద్ద ఉంది. నీటిమల్లెలతో కప్పబడిన సరస్సు మధ్యలోని ఒక దీవిపై ఇది ఉంది. ఇతర జావా ఆలయాల మాదిరిగా ఘనమైన వాస్తుశిల్పం కాకుండా, చాంకువాంగ్ ఆలయం చాలా సరళంగా ఉండి, ప్రస్తుతం ఒకే ఒక నిర్మాణం మాత్రమే నిలిచి ఉంది. శివ విగ్రహం తూర్పు దిశగా, సూర్యోదయాన్ని ఎదుర్కొని ఉంటుంది. ఖచ్చితమైన తేదీ స్పష్టంగా లేదు.

#### మధ్య జావా

##### డియాంగ్ పీఠభూమి

మధ్య జావాలోని వోనోసోబో సమీపంలో ఉన్న డియాంగ్ పీఠభూమిలో ఉన్న హిందూ ఆలయ సముదాయం. ఇవి 7వ, 8వ శతాబ్దాలకు చెందిన ఎనిమిది చిన్న హిందూ ఆలయాలు; మధ్య జావాలోని అత్యంత ప్రాచీన ఆలయాలు ఇవే. మరిగే మట్టి గుంటలు, రంగు మారే సరస్సులు, గుహలు, గంధక వాయు ఉద్గారాలు, వేడి నీటి ఊటలు, భూగర్భ మార్గాల మధ్య ఈ ఆలయాలు ఉన్నాయి. ఈ ఆలయాలు:
* అర్జున ఆలయం
* సేమర్ ఆలయం
* శ్రీకండి ఆలయం
* పుంతదేవ ఆలయం
* సేమ్బద్ర ఆలయం
* ద్వారావతి ఆలయం
* గటోత్కచ ఆలయం
* బీమ ఆలయం

##### గెడోంగ్ సోంగో, పరిసరాలు

* సెమరాంగ్కు దక్షిణ–పడమర దిశలో, మధ్య జావాలో ఉంది. 8వ, 9వ శతాబ్దాలలో నిర్మించిన ఐదు ఆలయాలు ఉన్నాయి. హిందూమతంలో ఆలయాల స్థానం కూడా నిర్మాణాలంతే ముఖ్యమని ఈ స్థలం స్పష్టంగా చూపిస్తుంది. ఈ ప్రాంతం నుండి మూడు అగ్నిపర్వతాలు, డియాంగ్ పీఠభూమి దృశ్యాలు కనిపిస్తాయి.
* చండి క్లెరో — తెంగరాన్ జిల్లాలో ఉంది.
* చండి న్గెంపోన్ — బెర్గాస్ జిల్లాలో ఉంది.
* చండి దూకుహ్ — బన్యుబిరు జిల్లాలో ఉంది.

##### బోరోబుదూర్, కేడూ మైదానం

కేడూ మైదానం యోగ్యకర్తకు వాయువ్యంగా, గునుంగ్ మేరాపికి పడమరగా, మాగెలాంగ్కు దక్షిణ–పడమరగా, మధ్య జావాలో ఉంది.
* బోరోబుదూర్ — 9వ శతాబ్దానికి చెందిన బౌద్ధ స్మారకం; ప్రపంచంలోనే అతిపెద్దదిగా పేర్కొనబడుతుంది. పైకి వెళ్లే ఏడు టెర్రస్‌లు భౌతిక లోకం నుండి నిర్వాణంకు వెళ్లే దశలను సూచిస్తాయి. బుద్ధుడు జననం, బోధి, మహాపరినిర్వాణాన్ని వివరిస్తున్న శిల్పాలు ఉన్నాయి. ఇది ఒక యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ స్థలం.
* పావోన్ — 8వ శతాబ్దానికి చెందిన బౌద్ధ ఆలయం.
* మెందుట్ — 8వ శతాబ్దానికి చెందిన మహాయాన బౌద్ధ ఆలయం.
* న్గావెన్ — ఒకే వరుసలో ఉన్న ఐదు ఉపాలయాలు; వాటిలో ఒకటి సున్నితంగా చెక్కబడిన సింహ శిల్పాలతో అలంకరించబడి ఉంది. ఇది 8వ శతాబ్దానికి చెందిన బౌద్ధ ఆలయం; మెందుట్ ఆలయానికి తూర్పున ఉంది. ఈ పేరుకు “వేణువన” (వెదురు అడవి ఆలయం)తో సంబంధం ఉంది.
* బనోన్ — 8వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయం; ఇది పావోన్ ఆలయానికి ఉత్తరంగా ఉంది. మిగిలి ఉన్న అవశేషాలు చాలా తక్కువగా ఉండటంతో ఆలయాన్ని పూర్తిగా పునర్నిర్మించడం సాధ్యం కాదు. ఈ ఆలయానికి చెందిన హిందూ దేవత విగ్రహం ప్రస్తుతం జకార్తాలోని నేషనల్ మ్యూజియంలో ఉంది.
* ఉంబుల్ — మాగెలాంగ్‌లోని గ్రాబాగ్ ప్రాంతంలో ఉన్న 9వ శతాబ్దపు స్నాన సముదాయం.
* గునుంగ్ సరి — మూడు ద్వితీయ ఆలయాల అవశేషాలు, ప్రధాన ఆలయపు పునాది మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి.
* గునుంగ్ వుకిర్ — జావాలో లభించిన అత్యంత ప్రాచీన శాసనాలలో ఒకటి (క్రీ.శ. 732) ఇక్కడే లభించింది. ప్రధాన ఆలయం, మూడు ద్వితీయ ఆలయాల పునాదులు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి.
##### మేరాపి పర్వత వాలులు
* సెంగి సముదాయం — మౌంట్ మేరాపి పర్వతం ఒడ్డున ఉన్న మూడు ఆలయాలు: చండి ఆసు, చండి పెండెమ్, చండి లుంబుంగ్, సెంగి. 8వ, 9వ శతాబ్దాలకు చెందినవి. ఆలయపు పునాదిపై ఎక్కే మొక్కల మోటిఫ్ కనిపిస్తుంది.
* గెబాంగ్
* మోరాంగాన్
* పుస్తకసాల
* లావాంగ్

##### యోగ్యకర్త సమీప ప్రాంతం

* చండి సంబిసారి — 10వ శతాబ్దానికి చెందిన భూగర్భ హిందూ ఆలయం. మౌంట్ మేరాపి అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాల వల్ల సుమారు శతాబ్దం పాటు మట్టిలో పూడిపోయి ఉంది. 1966లో ఒక రైతు పొలాన్ని దున్నుతున్నప్పుడు ఇది కనుగొనబడింది.
* చండి కడిసోకా — పూర్తి కాకుండా మిగిలిపోయిన 8వ శతాబ్దపు ఆలయం. మేరాపి విస్ఫోటనాల వల్ల పూడిపోయింది. ఇది హిందూ ఆలయంగా ఉండివుంటుందని భావిస్తారు. 2000లో కనుగొనబడింది.

##### ప్రంబనాన్ మైదానం

* *రోరో జోంగ్‌గ్రాంగ్* — ప్రధాన ప్రంబనాన్ సముదాయం. 9వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయం; దీనిని “సన్నని కన్య” అని కూడా పిలుస్తారు. ప్రధాన ఆలయం శివకు అంకితం చేయబడింది; దాని ఇరువైపులా విష్ణు, బ్రహ్మ ఆలయాలు ఉన్నాయి. బాస్–రిలీఫ్‌లు రామాయణం కథలను చిత్రిస్తాయి.
* సేవు — *రోరో జోంగ్‌గ్రాంగ్* కంటే పాతది అయిన బౌద్ధ ఆలయ సముదాయం. ఒక ప్రధాన గర్భగృహాన్ని చుట్టూ అనేక చిన్న ఆలయాలు ఉన్నాయి. బాగా సంరక్షించబడిన రక్షక విగ్రహాలు ఉన్నాయి; వాటి ప్రతిరూపాలు యోగ్యకర్త క్రాటన్ కేంద్ర ప్రాంగణంలో నిలబడి ఉన్నాయి.
* చండి లుంబుంగ్ — సేవు ఆలయానికి దక్షిణంగా ఉన్న బౌద్ధ ఆలయ అవశేషం; ఒక ప్రధాన ఆలయాన్ని చుట్టూ 16 చిన్న ఆలయాలు ఉన్నాయి.
* బుబ్రహ్ — చండి లుంబుంగ్, చండి సేవు మధ్య ఉన్న బౌద్ధ ఆలయం.
* చండి గణ — విగ్రహాలు, బాస్–రిలీఫ్‌లు, చెక్కిన రాళ్లతో సమృద్ధిగా ఉన్న బౌద్ధ ఆలయ అవశేషం. చేతులు పైకెత్తిన పిల్లలు లేదా బొద్దు రూపాల ప్రతినిధ్యాలు తరచుగా కనిపిస్తాయి. సేవు సముదాయానికి తూర్పున నివాస ప్రాంతం మధ్యలో ఉంది. 1997 నుండి పునరుద్ధరణలో ఉంది.
* ప్లావోసన్ — సేవు ఆలయానికి తూర్పున కొన్ని కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న బౌద్ధ ఆలయ సముదాయం; సుమారు 9వ శతాబ్దానికి చెందినది. ఒక హిందూ రాజు తన బౌద్ధ రాణి కోసం నిర్మించాడని భావిస్తారు. పురుషుడు–స్త్రీ శిల్పాలతో రెండు ప్రధాన ఆలయాలు ఉన్నాయి. సన్నని స్తూపాలు కనిపిస్తాయి.
* ఆర్కా బుగిసాన్ — ఏడు బుద్ధ, బోధిసత్వ విగ్రహాలు; కొన్ని కూలిపోయాయి. వివిధ భంగిమలు, భావప్రకటనలను సూచిస్తాయి.
* సాజీవన్ — విద్యకు సంబంధించిన బాస్–రిలీఫ్‌లతో అలంకరించబడిన బౌద్ధ ఆలయం. పునాది, మెట్లు జంతు కథల శిల్పాలతో అలంకరించబడ్డాయి.
* చండి సరి — ఒకప్పుడు బౌద్ధ పూజారుల నివాసంగా ఉపయోగించిన ఆలయం. 8వ శతాబ్దం. పైభాగంలో తొమ్మిది స్తూపాలు, క్రింద రెండు గదులు ఉన్నాయి; ఇవి ధ్యానం కోసం ఉపయోగించబడినవిగా భావిస్తారు.
* చండి కలాసన్ — 8వ శతాబ్దపు బౌద్ధ ఆలయం; ఒక రాజు, అతని రాజకుమార్తె వివాహ స్మారకంగా నిర్మించబడింది. సున్నితంగా చెక్కిన బాస్–రిలీఫ్‌లతో అలంకరించబడింది.
* చండి కెదులాన్ — 1994లో ఇసుక తవ్వేవారు కనుగొన్నారు; సుమారు 4 మీటర్లు లోతులో ఉంది. ప్రధాన ఆలయపు చతురస్ర పునాది కనిపిస్తుంది. ద్వితీయ ఆలయాలు ఇంకా పూర్తిగా తవ్వబడలేదు.

##### రాటు బోకో, పరిసరాలు

* రాటు బోకో — 8వ, 9వ శతాబ్దాల మధ్య నిర్మించబడింది. బౌద్ధ–హిందూ మిశ్రమ శైలి. కొంతవరకు పునరుద్ధరించబడిన రాజప్రాసాద సభామండపం. స్నానపు కొలను కలిగిన రాజ ఉద్యాన అవశేషాలు ఉన్నాయి.
* ఆర్కా గోపోలో — వృత్తాకారంగా ఏర్పాటు చేసిన ఏడు విగ్రహాల సమూహం; సభలో కూర్చున్నట్లుగా కనిపిస్తాయి. అతిపెద్ద విగ్రహం దుస్తులపై ఉన్న పుష్పాల అలంకరణలు ఇప్పటికీ కనిపిస్తాయి.
* బన్యూనిబో — చిన్న 9వ శతాబ్దపు బౌద్ధ సముదాయం. ఒక ప్రధాన ఆలయాన్ని చుట్టూ ఆరు చిన్న ఆలయాలు ఉండి స్తూప ఆకృతిని ఏర్పరుస్తాయి. 1978లో పునరుద్ధరణ పూర్తయ్యింది.
* బరోంగ్ — మెట్లపై ఉన్న రెండు దాదాపు ఒకేలా ఉన్న ఆలయాలు. 9వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలుగా భావిస్తారు; ఒక పవిత్ర సముదాయానికి శిఖరాలుగా ఉన్నాయని నమ్మకం.
* డావాంగ్‌సారి — ఒకప్పుడు ఉన్న బౌద్ధ స్తూప స్థలం కావచ్చని భావిస్తారు; ప్రస్తుతం అండేసైట్ రాళ్ల గుంపుగా మాత్రమే మిగిలింది.
* చండి ఇజో — మూడు స్థాయిల ఆలయాల సముదాయం; వాటిలో ఒకటి మాత్రమే పునరుద్ధరించబడింది. ఒక ప్రధాన గర్భగృహం, మూడు ద్వితీయ శ్రైన్లు ఉన్నాయి. ఇంకా పునర్నిర్మాణంలో ఉంది.
* వాటుగుడిగ్ — జావా గోంగ్ ఆకారంలో ఉన్న స్తంభాల సమూహం. సుమారు 40 కనుగొనబడ్డాయి; మరికొన్ని ఇంకా పూడిపోయి ఉండవచ్చు. స్థానికులు ఇది రాజు బోకో విశ్రాంతి స్థలమని నమ్ముతారు.
* చండి అబాంగ్ — వాస్తవానికి ఎత్తైన గోడలతో కూడిన పిరమిడ్‌లాంటి బావి. కొన్ని అంశాల్లో బోరోబుదూర్‌ను తలపిస్తుంది. ఇక్కడ ప్రత్యేక వాతావరణం ఉంది.
* చండి గంపింగాన్ — ఆలయం, మెట్ల అవశేషాలు భూగర్భంలో 1. లోతులో ఉన్నాయి. ఆలయ పాదభాగంలో ఉన్న జంతు శిల్పాలు ఒక కథను సూచిస్తాయని నమ్మకం.
* సెంటోనో — అబాంగ్ ఆలయ పాదభాగంలో ఉంది. ఈ ప్రాంతంలోని ఇతర ఆలయాల కంటే తక్కువ వయస్సు కలిగినదిగా భావిస్తారు. రెండు ప్రవేశ ద్వారాలు ఉన్న గుహల సముదాయం; ఎడమ గదిలో విగ్రహం, బాస్–రిలీఫ్ ఉన్నాయి.
* సిటస్ పాయక్ — మధ్య జావాలో అత్యంత బాగా సంరక్షించబడిన స్నాన స్థలం. భూమికి 5 మీటర్లు లోతులో ఉంది. ఇది హిందూ స్థలమై ఉండవచ్చని భావిస్తారు.

##### క్లాటెన్ జిల్లా
యోగ్యకర్తకు తూర్పున, మధ్య జావాలో.
* చండి మేరక్ — గ్రామం మధ్యలో ఉన్న 10వ శతాబ్దానికి చెందిన రెండు హిందూ ఆలయాలు; బాస్–రిలీఫ్‌లు, అలంకరణలతో సమృద్ధిగా ఉన్నాయి.
* చండి కరంగ్‌నోంగ్కో — అవశేషాలు తక్కువగా ఉండటంతో తేదీ నిర్ధారించడం కష్టం.

##### మౌంట్ లావు
సురకర్త సమీపంలో, మధ్య జావా.
* చండి చేథో — మౌంట్ లావు వాలులపై ఉంది. సముద్ర మట్టానికి  ఎత్తులో ఉన్న 15వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయం.
* చండి సుకుహ్ — మౌంట్ లావు వాలులపై ఉన్న 15వ శతాబ్దపు హిందూ సముదాయం; మాయా ఆలయాన్ని తలపిస్తుంది. బాస్–రిలీఫ్‌లు జననంకు ముందు జీవితం, లైంగిక విద్య అంశాలను వివరిస్తాయి.
* చండి వాటు గెనుక్ — సుమారు 8వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా అంచనా; బోయోలాలి జిల్లాలోని మోజోసోంగోలో ఉంది.
* చండి సరి, చండి లావాంగ్ — మౌంట్ మేరాపి–మెర్బాబు ప్రాంతంలోని చెపోగో, బోయోలాలిలో ఉన్నాయి.

#### తూర్పు జావా

##### మలాంగ్ ప్రాంతం

మలాంగ్, తూర్పు జావా.
* చండి బడుట్ (అంటే లిస్వా ఆలయం). 8వ శతాబ్దానికి చెందిన చిన్న శైవ ఆలయం.
* చండి సోంగ్గోరితి — డియాంగ్‌లోని చండి సేమ్బ్రాడాతో చాలా పోలికలున్నాయి; ఇది అర్జున పర్వతం, కవి పర్వతం మధ్య లోయలో ఉన్న హిందూ ఆలయం.
* చండి జాగో — 13వ శతాబ్దాంతం. ప్రత్యేకమైన (జావా నీడ బొమ్మల) శైలిలో చెక్కిన బాస్–రిలీఫ్‌లతో అలంకరించబడిన మెట్లు; మహాభారతం కథలు, పాతాళ రాక్షసుల దృశ్యాలు ఉన్నాయి.
* చండి సింగోసారి — సింగోసారి వంశం (1222–1292 సీఈ) రాజులకు అంకితం చేయబడింది; ఇది మజపాహిత రాజ్యానికి ముందువారసులు. 1304లో నిర్మించబడింది.
* ఆర్కా ద్వారపాల — సింగోసారి వంశ రాజులకు అంకితం చేయబడినవి.
* చండి కిడాల్
* సుంబెరావాన్
* చండి రంబుట్ మోంటే
* చండి సెలకెలిర్

##### బ్లిటార్ ప్రాంతం

* చండి పెనటరాన్ — తూర్పు జావాలోని ఏకైక పెద్ద ఆలయ సముదాయం; అనేక శ్రైన్లు, మండపాల శ్రేణితో కూడి ఉంది. 12వ నుండి 15వ శతాబ్దాల మధ్య నిర్మించబడింది. ఇది మజపాహిత సామ్రాజ్యం యొక్క రాష్ట్ర ఆలయమై ఉండవచ్చని భావిస్తారు.
* చండి బాచెమ్
* చండి బోరో
* చండి కలిసిలిక్
* చండి కోటెస్
* చండి వ్రింగిన్ బ్రంజాంగ్
* చండి సావెంటార్
* చండి సుంబెర్నానస్
* చండి సుంబెర్జాతి లేదా చండి సింపింగ్
* చండి గంబర్ వెతాన్
* చండి ప్లుంబాంగన్
* చండి తేపాస్

##### కేదిరి ప్రాంతం

* చండి అదన్-అదన్ — కెలుద్ అగ్నిపర్వతం ఈశాన్య వాలుపై, కేదిరి పట్టణం సమీపంలో ఉన్న బౌద్ధ ఆలయం; ఖచ్చితంగా కేదిరి జిల్లా, గురాహ్ ఉపజిల్లాలోని అదన్-అదన్ గ్రామంలో ఉంది, తూర్పు జావా. ఈ ఆలయం 2017లో ఇటీవలే కనుగొనబడింది. బోధిసత్వ తల శిల్పం, ద్వారపాలక విగ్రహ భాగాలతో ప్రసిద్ధి చెందింది.
* చండి సురోవోనో — మజపాహిత రాజ్యానికి చెందిన చిన్న ఆలయం; జావాలోని కేదిరి (పారే సమీపం) జిల్లాలోని చాంగ్గు గ్రామంలో ఉంది. ఇది 1390 సీఈలో వెంగ్కెర్ యువరాజు విజయరాజసకు స్మారకంగా నిర్మించబడిందని భావిస్తారు.
* చండి తెగోవాంగి
* ఆర్కా టోటోక్ కెరోట్
* ఆర్కా మ్బాహ్ బుదో
* చండి దోరోక్
* చండి తొండోవోంగ్సో
* గువ సెలోమాంగ్‌లెంగ్
* గువ సెలోబాలే
* కాలన్ అరాంగ్ స్థలం — బాలి ఇండోనేసియాలోని లీక్ నృత్యానికి ప్రేరణనిచ్చిన స్థలం
* బాబదాన్ లేదా సుంబెర్ చాంగ్క్రింగ్ స్థలం
* ప్రసస్తి పోహ్సారాంగ్
* చండి సెటోనో గెడోంగ్ — నేడు అక్కడ ఒక మసీదు ఉంది

##### సిడోఆర్జో, ట్రేటెస్, ప్రొబోలింగ్గో ప్రాంతాలు

* డెర్మో — సిడోఆర్జోలో ఉంది. ఎర్ర ఇటుకలతో నిర్మించిన 13.5 మీటర్ల ఎత్తైన *గపుర*.
* పరి — సిడోఆర్జోలో ఉంది. 1293 శక (1371 సీఈ) నాటిదిగా తేదీచేయబడింది; ఈ మజపాహిత కాలపు ఎర్ర ఇటుక ఆలయానికి చాంపా వాస్తుశిల్పంతో పోలికలున్నాయి.
* చండి సుమూర్ — సిడోఆర్జోలో ఉంది; చండి పరిలో నుండి కేవలం వంద మీటర్ల దూరంలో ఉంది; అదే కాలానికి చెందినదిగా భావిస్తారు.
* గునుంగ్ గాంగ్సిర్ — పసురువాన్ జిల్లాలోని బేజీ గ్రామం, గునుంగ్ గాంగ్సిర్ హ్యాంలెట్‌లో ఉంది; పసురువాన్ నగరానికి సుమారు 18 కిలోమీటర్లు తూర్పున ఉంది.
* చండి జావి, ట్రేటెస్ — 13వ శతాబ్దానికి చెందిన సమాధి ఆలయం. సన్నని శివ–బౌద్ధ శ్రైన్; సుమారు 1300లో పూర్తయ్యింది.
* పెనాంగ్గుంగన్ ప్రాంతాలు — మౌంట్ పెనాంగ్గుంగన్ వద్ద ఉన్నాయి; మెట్లతో కూడిన శ్రైన్లు, ధ్యాన గుహలు, పవిత్ర స్నాన కొలనులు ఉన్నాయి. మొత్తం సుమారు 80 స్థలాలు ఉన్నాయి; వీటిలో చండి బెలహాన్ కూడా ఉంది, ఇది 1049లో మరణించిన రాజు ఎయిర్లంగా సమాధి స్థలమై ఉండవచ్చని భావిస్తారు.
* చండి జాబుంగ్ — ప్రొబోలింగ్గోకు తూర్పున, క్రక్సాన్ సమీపంలో ఉంది. ఆలయ ద్వార శిఖరంపై ఉన్న శాసనం ప్రకారం, జాబుంగ్ 1276 శక (1354 సీఈ) నాటిది.
* చండి కెదాటోన్ ప్రొబోలింగ్గో — ప్రొబోలింగ్గోలోని తిరిస్ ప్రాంతానికి చెందిన అండేసైట్ రాయితో నిర్మించిన హిందూ ఆలయం.
##### ట్రోవులాన్

* చండి టికస్, ట్రోవులాన్ — ట్రోవులాన్ ఒకప్పుడు మజపాహిత రాజ్యానికి రాజధానిగా ఉండేది; ఆ కాలంలో ముఖ్యమైన నౌకాశ్రయాలన్నింటిపై నియంత్రణ కలిగి ఉండేది. అధునాతన సాగునీటి వ్యవస్థ వల్ల ఈ స్థలం నిలిచింది. టికస్ ఆలయం మౌంట్ పెనాంగ్గుంగన్ నుండి వచ్చే ప్రవాహ జలాలను పవిత్రీకరణ కర్మకాండల కోసం నిల్వ చేసేది. ఈ స్థలంలో రాజప్రాసాద ద్వారం, ప్రవేశ మార్గం, నీటి వ్యవస్థకు చెందిన భాగాలు కూడా ఉన్నాయి.
* చండి బ్రాహు, ట్రోవులాన్ — ఈ ఆలయం మజపాహిత రాజప్రాసాద పరిసరాల్లోని బుబాట్ ప్రాంతం ముందు భాగంలో ఉంది (7°32'33.85"S, 112°22'28.01"E). బ్రాహు ఆలయం ఒక బౌద్ధ ఆలయం; ఇది సుమారు క్రీ.శ. 15వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది. 1990లో పునరుద్ధరణ ప్రారంభమై 1995లో పూర్తయ్యింది. ఈ ఆలయపు ఖచ్చితమైన ఉపయోగం గురించి స్పష్టమైన సమాచారం లేదు.
* చండి జెంటోంగ్, ట్రోవులాన్ — ఈ ఆలయం చండి బ్రాహుకి తూర్పున సుమారు 350 మీటర్ల దూరంలో ఉంది (7°32'38.05"S, 112°22'40.65"E). ఈ ఆలయ ప్రాంతంలో మింగ్, యువాన్ రాజవంశాలకు చెందిన అనేక సిరామిక్ వస్తువులు లభించాయి. ఆలయపు ఖచ్చితమైన విధి గురించి స్పష్టమైన సమాచారం లేదు.
* చండి ముటెరాన్, ట్రోవులాన్ — ఈ ఆలయం చండి బ్రాహుకి ఉత్తరంగా ఉంది (7°32'27.72"S, 112°22'29.41"E). ఈ ఆలయపు ఉపయోగం గురించి ఖచ్చితమైన వివరాలు లేవు.
* కోలాం సెగరాన్, ట్రోవులాన్ — సెగరాన్ కొలను మజపాహిత వారసత్వానికి చెందినది (7°33'29.55"S, 112°22'57.54"E). ఈ కొలను 1926లో ఇర్. మాక్లైన్ పాంట్ ద్వారా గుర్తించబడింది. మొదటి పునరుద్ధరణ 1966లో ప్రారంభమై 1984లో పూర్తయ్యింది. ఇది వినోదం కోసం, విదేశీ అతిథులను ఆహ్వానించడానికి ఉపయోగించబడినదిగా భావిస్తారు. ఇది ఇండోనేసియాలో కనుగొనబడిన అతిపెద్ద ప్రాచీన కొలను.
* గపుర బజాంగ్ రాటు, ట్రోవులాన్.
* గెర్బాంగ్ వ్రింగిన్ లావాంగ్, ట్రోవులాన్.

##### మోజోకెర్టో
మోజోకెర్టో జిల్లా, తూర్పు జావా.
* చండి బాంగ్కల్
* చండి జోలోటుండో, దీనిని పెతిర్తాన్ జోలోటుండో అని కూడా పిలుస్తారు.
* చండి జెడోంగ్
* చండి కెదాటోన్ ట్రోవులాన్ — ఎర్ర ఇటుకలతో నిర్మించిన నిర్మాణం; ఇది ఒక చండి ఆలయపు పునాదిగా ఉండివుండవచ్చని భావిస్తారు.
* చండి మినాక్ జింగ్గో

### బాలి

* చండి గునుంగ్ కవి — గియాన్యార్ జిల్లాలోని టంపాక్సిరింగ్ ప్రాంతం, సెబాటు గ్రామంలో ఉంది. ఇది బాలి లోని అత్యంత ప్రాచీన ఆలయాలలో ఒకటి; క్రీ.శ. 989 నాటిదిగా తేదీచేయబడింది. ఐదు ఆలయాలు రాతి వాలుల్లో చెక్కబడి గుహల రూపంలో ఉన్నాయి.
* చండి కలిబుక్బుక్ — బులెలెంగ్ జిల్లాలోని కలిబుక్బుక్ గ్రామంలో ఉంది. హిందూ మతం ఆధిక్యంగా ఉన్న బాలిలో ఉన్న కొద్దిమంది బౌద్ధ ఆలయాలలో ఇది ఒకటి. ఈ ఆలయం సుమారు 8వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా భావిస్తారు.
* చండి మంగెనింగ్ — గియాన్యార్ జిల్లాలోని టంపాక్సిరింగ్ గ్రామం, బంజార్ సరసాడా ప్రాంతంలో ఉంది. ఇది రాజు మరకాట పాలన కాలానికి, సుమారు క్రీ.శ. 1022 నాటిదిగా తేదీచేయబడింది.

### సుమాత్రా

* చండి బియారో బహల్, దక్షిణ టాపనులి, ఉత్తర సుమాత్రా
* చండి భూమియాయు, దక్షిణ సుమాత్రా
* చండి మువారా టాకస్, రియౌ
* చండి మువారో జాంబి, జాంబి

### కలిమంతాన్
* చండి అగుంగ్, ఉత్తర హులు సుంగై, దక్షిణ కలిమంతాన్ — ఒక హిందూ చండి ఆలయం. దక్షిణ కలిమంతాన్ ఒకప్పుడు నెగారా దిపా హిందూ రాజ్యానికి కేంద్రంగా ఉండేది; తరువాత దీనిని నెగారా దహా రాజ్యం వారసత్వంగా స్వీకరించింది.
* చండి లారాస్, టాపిన్, దక్షిణ కలిమంతాన్ — ఒక బౌద్ధ చండి ఆలయం. దక్షిణ కలిమంతాన్‌లోని బౌద్ధ రాజ్యం తంజుంగ్ పూరి రాజ్యంతో ప్రతినిధ్యం వహించబడింది.
## గ్యాలరీ
ఇండోనేసియాకు చెందిన చండీలు (హిందూ–బౌద్ధ ఆలయాలు); వీటి కాలం సుమారు క్రీ.శ. 2వ శతాబ్దం నాటి ప్రాచీన ఆలయాల నుండి, సుమారు 15వ శతాబ్దం వరకు విస్తరించింది.

File:Candi Blandongan.JPG|బ్లాండొంగన్, బటుజయ, 2వ–12వ శతాబ్దాలు, కరవాంగ్, పశ్చిమ జావా
File:Candi Gumpung Muarojambi.jpg|గుంపుంగ్, మువారో జాంబి, 7వ–12వ శతాబ్దాలు, జాంబి
File:Candi Bojong Menje.jpg|బోజోంగ్‌మెంజే, 7వ శతాబ్దం, రంచాఏకెక్, బాండుంగ్, పశ్చిమ జావా
File:Cangkuang 4.jpg|చాంకువాంగ్, 8వ శతాబ్దం, లెలెస్, గరుట్, పశ్చిమ జావా
File:Candi Bima Dieng Plateau.jpg|చండి బీమ, 7వ–8వ శతాబ్దాలు, డియాంగ్ పీఠభూమి
File:Candi Puntadewa front view.jpg|చండి పుంతదేవ, 7వ–8వ శతాబ్దాలు, డియాంగ్ పీఠభూమి
File:Candi Arjuna front view.jpg|చండి అర్జున, 7వ–8వ శతాబ్దాలు, డియాంగ్ పీఠభూమి
File:Candi Srikandi side view.jpg|చండి శ్రీకండి, 7వ–8వ శతాబ్దాలు, డియాంగ్ పీఠభూమి
File:Candi Gatotkaca.jpg|చండి గటోత్కచ, 7వ–8వ శతాబ్దాలు, డియాంగ్ పీఠభూమి
File:Candi Semar.jpg|చండి సెమర్, 7వ–8వ శతాబ్దాలు, డియాంగ్ పీఠభూమి
File:Gedong songo.jpg|చండి గెడోంగ్ సోంగో, 7వ–8వ శతాబ్దాలు, ఉంగారాన్
File:Gunung Wukir Canggal Main Temple.jpg|గునుంగ్ వుకిర్, 8వ శతాబ్దం, ముంటిలాన్
File:039 Stairway to Inner Sanctum, Candi Badut (40417064281).jpg|బడుట్ ఆలయం, 8వ శతాబ్దం, మలాంగ్
File:Kalasan Temple from the north-east, 23 November 2013.jpg|కలాసన్ ఆలయం, 8వ శతాబ్దం, ప్రంబనాన్ సమీపంలో
File:Sari Temple, 2014-04-10, from 52 images.jpg|సరి ఆలయం, 8వ శతాబ్దం
File:Lunbung09 4.jpg|లుంబుంగ్, 8వ శతాబ్దం
File:Candi Sewu main stupa, 23 November 2013.jpg|సేవు, 8వ శతాబ్దం, మధ్య జావా
File:Candi Bubrah 2019 corner crop.jpg|బుబ్రహ్, 8వ శతాబ్దం, సేవు మండల భాగం
File:Ruins of Gana Temple.jpg|గణ ఆలయం, 8వ శతాబ్దం, సేవు మండల భాగం
File:Ngawen temple November 2013.jpg|న్గావెన్ ఆలయం, 8వ శతాబ్దం, ముంటిలాన్, మధ్య జావా
File:Mendut Temple Afternoon.jpg|మెందుట్ ఆలయం, 8వ శతాబ్దం, బోరోబుదూర్ సమీపంలో
File:Gebang Temple, 29 December 2013 02.jpg|చండి గెబాంగ్, 8వ–9వ శతాబ్దాలు, యోగ్యకర్త
File:Asu Temple, Sengi, 2014-06-20 (02).jpg|ఆసు ఆలయం, 8వ–9వ శతాబ్దాలు, సెంగి, మాగెలాంగ్
File:Candi Lumbung (Sengi)0.jpg|లుంబుంగ్ సెంగి ఆలయం, 8వ–9వ శతాబ్దాలు, సెంగి, సవాంగన్, మాగెలాంగ్
File:Pawon.jpg|పావోన్ ఆలయం, 9వ శతాబ్దం, బోరోబుదూర్, మెందుట్ మధ్య
File:Borobudur-Nothwest-view.jpg|బోరోబుదూర్, 9వ శతాబ్దం, మాగెలాంగ్, మధ్య జావా, ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద బౌద్ధ స్మారకం
File:Plaosan lor09 4.jpg|ప్లావోసన్, 9వ శతాబ్దం
File:Plao kidul09 4.jpg|ప్లావోసన్ కిదుల్, 9వ శతాబ్దం
File:Main shrine of Prambanan temples.JPG|ప్రంబనాన్, 9వ శతాబ్దం, ఇండోనేసియాలో అతిపెద్ద హిందూ ఆలయం
File:Sajiwan main.JPG|సోజీవన్, 9వ శతాబ్దం, ప్రంబనాన్ సమీపంలో
File:Banyunibo Temple, 2014-05-31 01.jpg|బన్యూనిబో, 9వ శతాబ్దం
File:Sambisari09 4.jpg|సంబిసారి, 9వ శతాబ్దం
File:Barong Temple (gate and two buildings) 2014-05-31.jpg|బరోంగ్ ఆలయం, 9వ శతాబ్దం
File:Pustakasala 1.jpg|కింపులాన్, 9వ–10వ శతాబ్దాలు, కాలియురాంగ్, యోగ్యకర్త
File:Candi Morangan di Yogyakarta.jpg|మోరాంగాన్ ఆలయం, 9వ–10వ శతాబ్దాలు, న్గెంప్లాక్, స్లేమన్, యోగ్యకర్త
File:Candi Merak.jpg|మేరక్ ఆలయం, 10వ శతాబ్దం, క్లాటెన్, మధ్య జావా
File:Main temple at Candi Ijo, Sleman, Yogyakarta, 2014-05-31.jpg|ఇజో ఆలయం, 10వ–11వ శతాబ్దాలు, యోగ్యకర్త
File:041 Fountain Figures, Candi Belahan (25543837107).jpg|బెలహాన్ ఆలయం, జలపాతం, కొలను, 11వ శతాబ్దం, మౌంట్ పెనాంగ్గుంగన్, జెంపోల్, పసురువాన్, తూర్పు జావా
File:036 View from South, Gunung Gangsir (39519447915).jpg|చండి గునుంగ్ గాంగ్సిర్, 11వ శతాబ్దం, పసురువాన్, తూర్పు జావా
File:Candi Mengening.jpg|చండి మంగెనింగ్, 11వ శతాబ్దం, టంపాక్సిరింగ్, బాలి
File:1 gunung kawi temple.jpg|గునుంగ్ కవి, 11వ శతాబ్దం, టంపాక్ సిరింగ్, బాలి
File:012 Candi Mahligai from North (27349653009).jpg|మువారా టాకస్, 11వ–12వ శతాబ్దాలు, రియౌ
File:Candi Bahal ( Candi Portibi ).jpg|బహల్ ఆలయం, 11వ–13వ శతాబ్దాలు, ఉత్తర సుమాత్రా
File:079 Candra Sengkala from South-West (40387330762).jpg|పెనటరాన్, 12వ–15వ శతాబ్దాలు, బ్లిటార్
File:Candi Kidal A.JPG|కిడాల్, 13వ శతాబ్దం, మలాంగ్
File:Candi Jago C.JPG|జాగో, 13వ శతాబ్దం, మలాంగ్
File:001 View from South, Candi Jawi (38605233250).jpg|జావి, 13వ శతాబ్దం, ప్రిగెన్, పసురువాన్
File:Candi Plumbangan.JPG|చండి ప్లుంబాంగన్, 14వ శతాబ్దం, బ్లిటార్, తూర్పు జావా
File:021 Temple Foundation, Candi Simping (40430431491).jpg|సింపింగ్ ఆలయం, 14వ శతాబ్దం, సుంబెర్జాతి, బ్లిటార్, తూర్పు జావా
File:015 General View, Candi Boyolangu (26559465278).jpg|చండి గాయత్రి, 14వ శతాబ్దం, బోయోలాంగు, తులుంగగుంగ్, తూర్పు జావా
File:002 View from Side, Candi Brahu (39719224244).jpg|బ్రాహు, ట్రోవులాన్, 14వ శతాబ్దం
File:Wringin Lawang, Trowulan.jpg|చండి వ్రింగిన్ లావాంగ్, ట్రోవులాన్, 14వ శతాబ్దం
File:017 From the Side, Candi Bajang Ratu (38618878320).jpg|బజాంగ్ రాటు, ట్రోవులాన్, 14వ శతాబ్దం
File:Candi Tikus.jpg|చండి టికస్, ట్రోవులాన్, 14వ శతాబ్దం
File:Rimbi Temple, Bareng, Jombang, 2017-09-19.jpg|చండి రింబి, జోంబాంగ్, 14వ శతాబ్దం
File:Candi Surowono 1.jpg|సురవానా ఆలయం, కేదిరి, 14వ శతాబ్దం
File:Candi Jabung, Paiton, Probolinggo, East Java, 2017-09-14 01.jpg|జాబుంగ్, పైటోన్, ప్రొబోలింగ్గో, 14వ శతాబ్దం
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM De Candi Bangkal TMnr 10016137.jpg|చండి బాంగ్కల్, మోజోకెర్టో, 14వ శతాబ్దం
File:Candi Pari 1.jpg|చండి పరి, 14వ శతాబ్దం, పోరోంగ్, సిడోఆర్జో
File:Candi Sukuh.jpg|సుకుహ్, 15వ శతాబ్దం, కారంగన్యార్
File:Central building, Cetho Temple, 2016-10-13.jpg|చేథో, 15వ శతాబ్దం, కారంగన్యార్
File:Candi Dermo.jpg|డెర్మో ఆలయం, 14వ శతాబ్దం, సిడోఆర్జో


## ఇవీ చూడండి
* తనాహ్ లోట్
* ఇండోనేసియా వాస్తుశిల్పం
* జావా ప్రాచీన ఆలయాలు
* బాలినీస్ ఆలయం
* ఇండోనేసియాలో బౌద్ధమతం
* బౌద్ధ వాస్తుశిల్పం
* బర్మా పగోడా
* చండి బెంతార్
* చేతియ
* చైత్య
* ఇండోనేసియాలో హిందూమతం
* జావాలో హిందూమతం
* హిందూ ఆలయ వాస్తుశిల్పం
* దక్షిణాసియాపై భారతీయ ప్రభావాల చరిత్ర
* ఇండోనేసియా రహస్య బౌద్ధమతం
* క్యాంగ్, మయన్మార్ ఆలయాలు
* పగోడాలు
* ఇసుక పగోడా
* స్తూపం
* విహారము
* వాట్, కంబోడియా, థాయ్‌లాండ్, లావోస్ ఆలయాలు

## మూలాలు

### గ్రంథసూచి

*
*
*

## మరింత చదవండి
* Dumarcay, J. (1986) *Temples of Java*
* Holt, C. (1967) *Art in Indonesia*
* Patt, J.A. (1979) *The Uses and Symbolism of Water in Ancient Indonesian Temple Architecture*
* Prijotomo, J. (1984) *Ideas and Forms of Javanese Architecture*

## బాహ్య లింకులు
* ఇండోనేసియా జాతీయ గ్రంథాలయం – చండీల జాబితా
* బోరోబుదూర్, చండీలపై సాధారణ సమాచారం

వర్గం:ఇండోనేషియా
వర్గం:ఇండోనేషియా లోని హిందూ దేవాలయాలు