చే గువేరా

**ఏర్నెస్టో"చే" గువేరా** (ఆంగ్లం: Che Guevara) (జూన్ 14, 1928 – అక్టోబరు 9, 1967) **చే గువేరా** , **ఎల్ చే** , **చే** అని పిలుస్తారు. ఈయన ఒక అర్జెంటినా మార్క్సిస్ట్ విప్లవకారుడు, వైద్యుడు, రచయిత, మేధావి, గెరిల్లా నాయకుడు, సైనిక సిద్ధాంతకుడు, క్యూబన్ విప్లవములో ప్రముఖవ్యక్తి. ఆయన మరణించిన తరువాత, అతడి విలక్షణ శైలి కలిగిన ముఖాకృతి ప్రపంచవ్యాప్తంగా విప్లవభావాల సంస్కృతికి ప్రపంచ చిహ్నంగా మారింది.

యుక్తవయసులో మెడికల్ విద్యార్థిగా ఉన్న గువేరా లాటిన్ అమెరికా అంతా పర్యటించారు, అక్కడ ఉన్న బీదరికం చూసి పరివర్తన చెందారు. ఈ పర్యటనలలో అతని పరిశీలనలతో దేశంలో దృఢంగా ఉన్న ఆర్థిక తారతమ్యాలు, ఏకస్వామ్య పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ, నూతన వలసవాదం, సామ్రాజ్యవాద ఫలితమేనని తుదినిర్ణయానికి వచ్చారు,

దీనికి ఒకేఒక్క పరిష్కారం ప్రపంచ తిరుగుబాటు అని భావించారు. ఈ నమ్మకం అతనిని అధ్యక్షుడు జకబో అర్బెంజ్ గుజ్మన్ ఆధ్వర్యంలోని గ్వాటిమాల యొక్క సాంఘిక సవరణలలో పాలుపంచుకునేందుకు ప్రేరణనిచ్చింది, అంతిమంగా అధ్యక్షునిపై CIA-ప్రోద్బలంతో జరిగిన పదవీచ్యుతి గువేరా యొక్క తీవ్రవాద భావజాలాన్ని దృఢపరచింది. తర్వాత మెక్సికో నగరంలో నివసిస్తున్నప్పుడు, అతను రౌల్, ఫిడేల్ కాస్ట్రోలను కలిసారు, వారి జూలై 26 ఉద్యమంలో చేరి, U.S.-మద్దతు ఇచ్చిన క్యూబా యొక్క నియంత ఫుల్జెన్సియో బాటిస్టాను పదవీచ్యుతిని చేసేందుకు, గ్రాన్మాను అధిరోహించి క్యూబాను ఆక్రమించారు. గువేరా త్వరలోనే విప్లవకారులలో ప్రముఖుడై, సైన్యంలో రెండవస్థానానికి పదోన్నుతుడై, బాటిస్టా పాలనను తొలగించడానికి చేసిన రెండు సంవత్సరాల గెరిల్లా పోరాటంలో ప్రముఖపాత్ర వహించారు.

క్యూబా తిరుగుబాటు తరువాత, గువేరా నూతన ప్రభుత్వంలో అనేక ప్రధానపాత్రలను పోషించారు. రెవల్యూషనరీ ట్రిబ్యునల్స్ లో యుద్ధ నేరస్థులుగా పరిగణింపబడిన వారియొక్క వినతులు, ఫైరింగ్ దళాలను సమీక్షించడం, పరిశ్రమలశాఖా మంత్రిగా వ్యవసాయ సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టడం, జాతీయ బ్యాంకు అధ్యక్షునిగా, క్యూబా సైనికదళాల బోధనానిర్దేశకునిగా, క్యూబన్ సామ్యవాదం తరపున దౌత్యవేత్తగా ప్రపంచపర్యటనలు చేయడం వంటివి వీటిలో ఉన్నాయి.

ఈ విధమైన హోదాలు అతనిని బే ఆఫ్ పిగ్స్ దాడిని తిప్పికొట్టిన సైన్యానికి శిక్షణనివ్వడంలో, 1962 క్యూబన్ మిస్సైల్ సందిగ్ధతలో పాత్ర పోషించిన సోవియెట్ అణు-ఆయుధ బాల్లిస్టిక్ మిస్సైళ్ళను క్యూబాకు తీసుకురావడంలో కీలకపాత్ర పోషించేటట్లు చేసాయి. అంతేకాక, ఆయన ఒక నైపుణ్యంగల రచయిత, డైరిస్ట్, గెరిల్లా యుద్ధతంత్రంపై ఒక మూలాధార పుస్తకాన్ని రూపొందించారు, దానితో పాటు దక్షిణ అమెరికాలో ఆయన జరిపిన యూత్ మోటర్ సైకిల్ యాత్ర జ్ఞాపకాల ఆధారంగా అధిక ప్రజాదరణ పొందిన గ్రంథాన్నికూడా రచించారు. గువేరా 1965లో క్యూబాను వదలి కాంగో-కిన్షాసా లోను తరువాత బొలీవియాలోను యుద్ధాలను ప్రేరేపించారు, అక్కడ ఆయన CIA-సహకార బొలీవియన్ దళాలతో బంధింపబడి ఉరితీయబడ్డారు.

గువేరా మంచిగా, చెడుగా కీరించబడ్దాడు. అసంఖ్యాకంగా వ్రాయబడిన జీవితచరిత్రలు, జ్ఞాపకాలు, వ్యాసాలు, డాక్యుమెంటరీలు, పాటలు, చిత్రాలలో భిన్న దృష్టికోణాలలో ధ్రువీకరించబడ్డారు. *టైం* మగజైన్ 20వ శతాబ్దపు 100మంది అతిప్రభావవంతమైన వ్యక్తులలో ఒకరిగా ఆయనను పేర్కొంది, అల్బెర్టో కొర్డా తీసిన ఆయన ఛాయాచిత్రం *గ్యుఎర్రిల్లెరో హీరోఇకో* (చూపించబడింది), "ప్రపంచంలో అత్యంత ప్రఖ్యాత ఫొటోగ్రాఫ్"గా ప్రకటించబడింది.

## ప్రారంభ జీవితం

ఏర్నెస్టో గువేరా, సెలియాడిల సేర్న వైల్లోసా, ఏర్నెస్టో గువేరా లించ్ లకు జూన్ 14, 1928 న అర్జెంటీనాలోని రోసారియోలో, ఐదుగురు సంతానంలో పెద్దవాడుగా బాస్క్, ఐరిష్ మూలాలుగల  స్పానిష్ కుటుంబంలో జన్మించారు. అతని తల్లితండ్రుల ఇంటిపేరు వలన, అతని చట్టనామం (ఏర్నెస్టో గువేరా) కొన్నిసార్లు డిల సేర్న, లేదా లించ్ తో పాటుగా వస్తుంది. "విరామం లేని" చే యొక్క స్వభావానికి సూచనగా, ఆయన తండ్రి "గమనించదగ్గ మొదటి విషయం నా కొడుకు యొక్క నరాలలో ప్రవహించే రక్తం  ఐరిష్ తిరుగుబాటు దారులకు చెందినది" అని ప్రకటించారు. చాలా చిన్నవయసులోనే ఏర్నెస్టిటో (అప్పట్లో అలా పిలువబడేవాడు) "పేదలతో సంబంధం" ఏర్పరచుకున్నారు. వామపక్షాల పట్ల మొగ్గిన కుటుంబంలో పెరగడం వలన, గువేరా బాలుడిగా ఉన్నప్పుడే విస్తారమైన రాజకీయ సంఘటనలతో పరిచయం పొందారు. ఆయన తండ్రి, స్పానిష్ పౌర యుద్ధంలో రిపబ్లికన్స్ కు బలమైన మద్దతుదారు, పోరాటంలోని అనేకమంది అనుభవజ్ఞులకు తరచుగా గువేరా గృహంలో ఆతిధ్యం ఇస్తూ ఉండేవారు.

జీవితాంతం తనను బాధపెట్టిన ఆస్తమా వలన వికలత్వంతో బాధపడినప్పటికీ, ఆయన ఒక అథ్లెట్గా రాణించారు, ఈత, సాకర్, గోల్ఫ్, షూటింగ్లతో ఆనందించే వారు; "అలుపులేని" సైక్లిస్ట్ గా కూడా తయారయ్యారు. ఆయన ఆసక్తిగల రగ్బీ యూనియన్ ఆటగాడు, బ్యూనస్ ఎయిర్స్ విశ్వవిద్యాలయ మొదటి XVలో ఫ్లయ్-హాఫ్ వద్ద ఆడేవారు. ఆయన రగ్బీ ఆట ఆయనకు "ఫ్యూసర్" అనే మారుపేరు సంపాదించి పెట్టింది. అతని పాఠశాల సహాధ్యాయులు అతనిని *"చాంచో"* ("పంది") అనే మారుపేరుతో పిలిచేవారు, ఎందుకంటే ఆయన అరుదుగా స్నానం చేసేవాడు. వారం ఒకే చొక్కా ధరించేవారు.

గువేరా తన తండ్రినుండి చెస్ఆటను నేర్చుకొని 12 సంవత్సరాల వయసునుండే స్థానిక పోటీలలో ఆడటం ప్రారంభించారు. యుక్త వయసులోనూ, జీవితాంతం ఆయన కవిత్వం పట్ల భవోద్వేగాలు కలిగి ఉండేవారు,

ఆయనకు వయసువచ్చిన తరువాత, లాటిన్ అమెరికన్ రచయితలు హొరాసియో క్విరోగా, సిరో అలేగ్రియ, జోర్గ్ ఇకాజా, రుబెన్ డారియో, మిగయూల్ అస్తురిఅస్ ల రచనలలో ఆసక్తిని పెంచుకున్నారు. వీరిలో అనేకమంది రచయితల భావనలను ఆయన తన స్వంతదస్తూరి నోటుపుస్తకాలలో భావనలుగా, ప్రభావవంతమైన మేధావుల తత్వవిచారాలుగా జాబితాలు వ్రాసుకున్నారు. వీటిలో బుద్ధ, అరిస్టాటిల్ యొక్క విశ్లేషనాత్మక వర్ణనలతోపాటు, ప్రేమ, దేశభక్తి గురించి బెర్ట్రాండ్ రస్సెల్, సంఘం గురించి జాక్ లండన్, మరణభావన గురించి నీట్జే ఉన్నారు. సిగ్మండ్ ఫ్రాయిడ్ యొక్క భావనలు ఆయనను ఆకర్షించాయి. పాఠశాలలో ఆయన అభిమాన విషయాలుగా తత్వశాస్త్రం, గణితం, ఇంజనీరింగ్, రాజనీతి శాస్త్రం, సమాజ శాస్త్రం, చరిత్ర, పురాతత్వ శాస్త్రం ఉన్నాయి.

### మోటర్ సైకిల్ యాత్ర
1948లో గువేరా వైద్యశాస్త్రాన్ని అభ్యసించడానికి బ్యూనస్ యెయిర్స్ విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రవేశించాడు. 1951లో తన స్నేహితుడు అల్బెర్టో గ్రనాడోతో కలిసి మోటర్ సైకిల్ పై దక్షిణఅమెరికా అంతా సంచరించడానికి చదువు నుండి ఒక సంవత్సరం తప్పుకున్నారు, దీని అంతిమఉద్దేశం పెరులో అమెజాన్ నది ఒడ్డునగల సాన్ పాబ్లో కుష్టువ్యాధి గ్రస్తుల ఆశ్రమంలో కొన్నివారాలు స్వచ్చందంగా సేవచేయడం. అండీస్ లోగల మాచు పిచ్చుకు వెళుతున్నపుడు, దూర గ్రామీణ ప్రాంతాలలో అణగద్రొక్కుతున్న పేదరికాన్నిచూసి ఆయన చలించిపోయారు, ఈప్రాంతంలో రైతుకూలీలు ధనికభూస్వాముల స్వంతమైన చిన్నకమతాలలో పనిచేసేవారు. తరువాత తన ప్రయాణంలో, గువేరా కుష్టు వ్యాధిగ్రస్తుల ఆశ్రమంలోని సహోదరత్వంతో ప్రత్యేకంగా ప్రభావితులయ్యారు. గువేరా ఈయాత్రలో తన అనుభవాలను రచించేందుకు తీసుకువెళ్ళిన నోట్స్ పేరు *ది మోటర్ సైకిల్ డైరీస్* , తరువాత అది *న్యూ యార్క్ టైమ్స్* అధికంగా-అమ్ముడైన పుస్తకాలలో నిలిచింది, అదేపేరుతో 2004లో పురస్కారం-పొందిన చిత్రం తీయబడింది.

ఈయాత్ర ముగిసేనాటికి, ఆయన లాటిన్అమెరికాను భిన్నదేశాల కలయికగా కాక ఖండం-వంటి స్వతంత్రవ్యూహం కల ఒకే ప్రాంతంగా ఉండవలసిఉందని అనుకున్నాడు. అర్జెంటీనా తిరిగివచ్చిన తరువాత, ఆయన తన అధ్యయనాన్ని పూర్తిచేసి 1953 జూన్లో వైద్యపట్టా పొందారు, ఇది ఆయనను అధికారికంగా "Dr. ఏర్నెస్టో గువేరా"గా మార్చింది. గువేరా తన లాటిన్అమెరికా పర్యటనల వలన, తనకు పేదరికం, ఆకలి, వ్యాధులతో" దగ్గరి సంబంధం ఏర్పడిందని తెలిపారు వాటితోపాటు "డబ్బు లేకపోవడం వలన ఒకబిడ్డకు చికిత్స చేయించలేకపోవడం", "నిరంతర ఆకలి, శిక్షల వలన మూర్చపోవడం" వంటి వాటితో "కొడుకును కోల్పోవడం ఒక అప్రధానమైన యాదృచ్చికం"గా తండ్రిభావించడం చూసారు. ఈఅనుభవాలే తనను "ఈ ప్రజలకు సేవ" చేయడానికి ఒప్పించి, వైద్యరంగాన్ని వదలడానికి, సాయుధ రాజకీయ పోరాటరంగాన్ని పరిశీలించడానికి కారణంగా గువేరా చూపారు.

## గ్వాటెమాల, అర్బెంజ్, యునైటెడ్ ఫ్రూట్ కంపెనీ

జూలై 7, 1953న గువేరా తిరిగి బొలివియా, పెరు, ఈక్వెడార్, పనామా, కోస్టారికా, నికారగువా, హోండురాస్, ఎల్ సాల్వడార్లకు బయలుదేరారు. డిసెంబరు 10, 1953న, గ్వాటెమాలాకు బయలుదేరే ముందు, గువేరా తన పినతల్లి బెట్రిజ్ కు సాన్ జోస్, కోస్టారికా నుండి ఒక సందేశం తెచ్చారు. ఈ ఉత్తరంలో గువేరా యునైటెడ్ ఫ్రూట్ కంపెనీ యొక్క పెట్టుబడిధారీ ఆలోచనలు ప్రయత్నాలు ఎంత భయంకరమైనవో తెలియచేసిందని చెప్పారు. ఆ నెలలో గువేరా గ్వాటెమాలా వచ్చారు, అక్కడ అధ్యక్షుడు జకబో అర్బెంజ్ గుజ్మన్ ప్రజాస్వామ్యబద్ధంగా ఎన్నికైన ప్రభుత్వానికి నాయకత్వం వహిస్తూ, భూ సంస్కరణలు, ఇతర యత్నాల ద్వారా, *లాటిఫన్డియ* వ్యవస్థను అంతమొందించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు. దీనిని నెరవేర్చడానికి, అధ్యక్షుడు అర్బెంజ్ ఒక పెద్ద భూసంస్కరణ కార్యక్రమ చట్టం చేసారు, దానివలన సాగుచేయని పెద్ద భూకమతాలు చట్టబద్ధంగా స్వాధీనపరచుకొంటారు, భూమిలేని రైతుకూలీలకు పునఃపంపిణీ చేస్తారు. అతిపెద్ద భూస్వాములు ఈ సంస్కరణల వలన బాగా బాధపడ్డారు. యునైటెడ్ ఫ్రూట్ కంపెనీ, దానినుండి అర్బెంజ్ ప్రభుత్వం అప్పటికే 25,000 ఎకరాల సాగుచేయని భూమిని స్వాధీనం చేసుకుంది. ఆదేశం ముందుకు వెళుతున్న మార్గంతో తృప్తిచెంది గువేరా గ్వాటెమాలాలో స్థిరపడాలని నిశ్చయించారు అందువలన తాను పరిపూర్ణతచెంది నిజమైన ఉద్యమకారుడిగా తయారవడానికి అవసరమైన నైపుణ్యాన్ని పొందవచ్చు అని భావించారు.

గ్వాటెమాలా నగరంలో గువేరా హిల్డా గడియా అకోస్టా, అనే పెరు దేశపు ఆర్థికవేత్తను కలిసారు ఆమె వామపక్షాల వాది. రాజకీయాలతో మంచిసంబంధాలు కలిగి ఉన్నారు. ఆమె గువేరాకు అర్బెంజ్ ప్రభుత్వం లోని అనేకమంది ఉన్నత-స్థాయి అధికారులను పరిచయం చేసారు. గువేరా అప్పుడు శాంటియాగో డి క్యూబాలోని మొన్కాడ బారక్స్ పై జూలై 26, 1953 నాటి దాడి ద్వారా జతకలిసిన క్యూబా దేశ బహిష్క్రుతులతో సంబంధం ఏర్పరచుకున్నారు. సాధారణంగా మాటల నడుమ ఖాళీని పూరించడానికి వాడే "ఏ" లేదా "పాల్"తో వాడే అర్జంటినా చిన్న అక్షరం *చే*ని ఆయ్నతరచుగా ఉపయోగించడం వలన తన మారుపేరు "చే"ని పొందారు.

వైద్యశాలలో జూనియర్ వైద్యుడిగా పనిచేయాలనే గువేరా ప్రయత్నాలు విజయవంతం కాలేదు, ఆయన ఆర్థిక పరిస్థితి తరచూ అనిశ్చితంగా ఉండేది. మే 15, 1954లో స్కోడా అనే నౌక నిండా సైనిక, తేలికపాటి యుద్ధఆయుధాలు కమ్యూనిస్ట్ చేకోస్లోవకియా నుండి ప్యూర్టో బరియోస్ ద్వారా అర్బెంజ్ ప్రభుత్వానికి వచ్చాయి. దీనిఫలితంగా, U.S. CIA సైన్యం దేశాన్ని ముట్టడించి కార్లోస్ కేస్టిల్లో అర్మాస్ యొక్క నియంతృత్వాన్ని ఏర్పరిచింది. గువేరా, అర్బెంజ్ తరఫున పోరాడడానికి ఆసక్తిని చూపారు, ఆకార్యక్రమం కొరకు కమ్యూనిస్ట్ యువత ఏర్పాటుచేసిన మిలీషియాలో చేరారు, కానీ బృందంయొక్క నిశ్చలత్వంతో విసుగుచెంది, వెంటనే ఆయన వైద్యవిధులలో తిరిగిచేరారు. అధికారాన్ని కూలద్రోసినపుడు ఆయన వెంటనే పోరుకు సిద్ధమయ్యారు, కానీ అర్బెంజ్ మెక్సికన్ రాయబారకార్యాలయంలో రక్షణపొంది తన విదేశీమద్దతుదారులను దేశం విడిచివెళ్ళవలసిందిగా చెప్పారు. విద్రోహాన్ని ఎదిరించవలసిందిగా గువేరా అనేకపర్యాయాలు చేసిన విజ్ఞప్తులను విద్రోహ అనుకూలురు గుర్తించారు, ఆయనను చంపాలని గుర్తించారు. హిల్డ గడియ నిర్బంధం తరువాత, గువేరా అర్జెంటీనా రాయబార కార్యాలయంలో రక్షణకోరారు, కొన్ని వారాల తరువాత సురక్షిత-నడవడి పాస్ పొందే వరకూ అక్కడే ఉండి తరువాత మెక్సికోకు ప్రయాణమయ్యారు. ఆయన గడియాను మెక్సికోలో 1955 సెప్టెంబరులో వివాహం చేసుకున్నారు.

## మెక్సికో నగరం, సన్నాహాలు
గువేరా 1954 సెప్టెంబరు ప్రారంభంలో మెక్సికో నగరం చేరారు, జనరల్ హాస్పిటల్లోని అలెర్జీ విభాగంలో పనిచేసారు. దీనితో పాటు నేషనల్ అటానమస్ యూనివర్సిటీ అఫ్ మెక్సికోలో వైద్యంపై ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు, లాటిన న్యూస్ ఏజెన్సీకి వార్తా ఛాయాచిత్రకారుడిగా పనిచేసారు. తన మొదటి భార్య హిల్డా తన జ్ఞాపకాలు *మై లైఫ్ విత్ చే*లో వ్రాస్తూ, కొంత కాలానికి, గువేరా ఆఫ్రికాలో వైద్యుడిగా వెళ్లాలని భావించారు, తన చుట్టూ ఉన్న పేదరికంపట్ల తీవ్రంగా బాధపడుతూ ఉండేవారని పేర్కొన్నారు.

ఈకాలంలో తాను గ్వాటెమాలాలో కలుసుకున్న నికో లోపెజ్, ఇతర క్యూబన్ బహిష్కృతనాయకులతో స్నేహం పునరిద్ధరించుకున్నారు. 1955 జూన్లో లోపెజ్ ఆయనను రౌల్ కాస్ట్రోకు పరిచయం చేసారు. తరువాత ఆయన తన అన్న, ఫైడల్ కాస్ట్రోకు పరిచయం చేసాడు, ఈయన 26 జూలై పోరాటం ప్రారంభించిన విప్లవవీరుడు, ఫుల్గేన్సియో బాటిస్టా యొక్క నియంతృత్వాన్ని ధ్వంసం చేయడానికి పధక రచన చేస్తున్నారు. కాస్ట్రోతో ఆయన దీర్ఘసమావేశం జరిగినరోజు రాత్రి, గువేరా తాను వెదకుతున్నది క్యూబన్ కారణం కొరకేనని చెప్పారు, అదేరోజు 26J ఉద్యమసభ్యునిగా సంతకంచేసారు.

గువేరా వారిదళ పోరాట వైద్యునిగా ఉండాలని అనుకున్నప్పటికీ, ఇతర పోరాట సభ్యులతో కలసి సైనికశిక్షణ కార్యక్రమాలలో పాల్గొన్నారు. గెరిల్లా యుద్ధతంత్రం యొక్క దెబ్బతీసి పారిపోయే వ్యూహరచన శిక్షణయొక్క ముఖ్యభాగంగా అది. గువేరా ఇతరులు కఠినమైన 15 గంటల నడకను పర్వతాలమీద, నదులను దాటి, దట్టమైన అడవులగుండా, అకస్మాత్తుగా దాడిచేసి మరలా త్వరగా తిరిగి వెనుకకు వచ్చే పద్ధతులను నేర్చుకుంటూ, పరిపూర్ణత పొందడానికి వెళ్లారు. శిక్షణ పొందినవారిలో ప్రారంభం నుండి గువేరా అల్బెర్టో భయాస్ కు ఇష్టమైన వాడిగా ఉండేవారు, పెట్టిన అన్నిపరీక్షలలో అత్యధిక నమోదులు సాధించేవారు. శిక్షణ చివరిలో, శిక్షకుడు కల్నల్ బాయో ఆయనను "అందరిలోకి ఉత్తమ గెరిల్లా"గా పేర్కొన్నారు.

## క్యూబన్ విప్లవము

కాస్ట్రో యొక్క విప్లవ ప్రణాళికలో మొదటి అడుగు మెక్సికో నుండి *గ్రాన్మా,* అనే పాత, కారుతున్న చిన్న యుద్ధనౌక ద్వారా క్యూబాపై దాడిచేయడం. వారు నవంబర్ 25, 1956న క్యూబాకు బయలుదేరారు. దిగగానే బాటిస్టా సైన్యంచే ముట్టడించబడి, 82 మందిలో ఎక్కువమంది దాడిలో చంపబడ్డారు లేదా బంధింపబడి తరువాత ఉరితీయబడ్డారు; కేవలం 22 మందిమాత్రమే మిగిలారు. ఈక్రూరమైన ముఖాముఖి సమయంలోనే తాను వైద్యసేవలు పక్కనపెట్టి, పారిపోతున్న ఒక సైనికుడు వదలిపెట్టిన ఆయుధాల పెట్టెను అందుకున్నానని గువేరా వ్రాసారు, వైద్యునినుండి పోరాటకునిగా అంతిమంగా ఆయన మార్పుని ప్రతీకాత్మకంగా సూచిస్తుంది.

యుద్ధం కొనసాగడంతో, గువేరా తిరుగుబాటు సైన్యంలో అంతర్భాగంగా మారారు, "కాస్ట్రోను సామర్ధ్యం, దౌత్యం, శాంతిలతో తృప్తిపరచారు." గువేరా గ్రనేడ్లను తయారుచేయడానికి కార్మాగారాలను స్థాపించారు, బ్రెడ్ తయారు చేసుకొనే ఒవెన్లను తయారుచేసారు, కొత్తగా సైన్యంలో చేర్పించుకున్న వారికి వ్యూహాలు బోధించారు, నిరక్షరాస్యులైన రైతుకూలీలకు చదవడం, వ్రాయడం నేర్పించారు. అంతేకాక, గువేరా ఆరోగ్యశాలలను స్థాపించారు, సైనిక వ్యూహాలు నేర్పడానికి సృజనాత్మక సమావేశాలు ఏర్పాటుచేసారు, సమాచారవ్యాప్తికి వార్తాపత్రికను నడిపారు. మూడు సంవత్సరాల తరువాత *[[టైమ్ మాగజైన్]]* ఈయనకు : "కాస్ట్రో యొక్క మెదడు" అని బిరుదునిచ్చింది, ఫీడెల్ కాస్ట్రో ఈసమయంలో ఆయనను రెండవసైనికదళ *కమండంట్* (కమాండర్)ను చేసారు.

ఫీడెల్ కాస్ట్రో స్థాయికలిగిన ఏకైక కమాన్డంట్ అయిన గువేరా తీవ్రమైన కఠినక్రమశిక్షణ కోరేవారు. అది లోపించినవారిని సంకోచంలేకుండా కాల్చేవారు. అయోగ్యులు మోసగాళ్ళుగా శిక్షించబడేవారు, AWOL కు వెళ్లాలనుకునే వారిని వెదకిపట్టుకోవడానికి కార్యనిర్వాహక బృందాలను పంపుతారని గువేరా గురించి అనుకొనేవారు. ఫలితంగా, గువేరా కర్కశత్వం, నిర్దయతో భయపడేటట్లు తయారయ్యారు. గెరిల్లా ప్రచారంలో, అనేకమందిని సమాచారకులు, (ఉద్యమాన్ని) వదలివేసినవారు లేదా వేగులుగా భావించి తరచూచేసిన శీఘ్ర ఉరితీతలకు గువేరా కూడా బాధ్యుడు.

గువేరా సైనికుల్పై తీవ్రస్వభావాన్ని చూపించినప్పటికీ, తనను తాను సైనికులకు ఒక ఉపాధ్యాయుడిగా కూడా భావించేవారు, . అతని సేనాధికారి ఫిడల్ కాస్ట్రో గువేరాను తెలివితేటలు, ధైర్యంగలవానిగా, "తన జట్టుపై గొప్ప నైతిక అధికారం" గల శ్రేష్టమైన నాయకునిగా వర్ణించారు. గువేరా యొక్క బాల్య స్నేహితుడు, జోఎల్ ఇగ్లేశియాస్, అటువంటి చర్యల గురించి తన డైరీలో, గువేరా పోరాటప్రవర్తన శత్రువులనుండి కూడా మెప్పుపొందిందని పేర్కొన్నారు. ఇగ్లేశియాస్ పోరాటంలో తాను గాయపడ్డ అటువంటి ఒకసందర్భాన్ని గుర్తుచేసుకుంటూ, "చే,నా వద్దకు పరిగెత్తుకు వచ్చాడు, తూటాలను ఎదిరిస్తూ, నన్ను తనభుజంమీద వేసుకున్నాడు, అక్కడ నుండి బయటకు తీసుకువచ్చాడు.  కావలి వాళ్ళు అతనిపై కాల్పులు జరుపలేద. ప్రమాదాన్ని లెక్క చేయకుండా బెల్ట్ లో తుపాకీ దోపుకొని అతను పరుగెత్తడం, వారిపై గొప్పప్రభావం చూపిందని వారు తరువాత నాతో చెప్పారు, వారు చే గొవేరాను కాల్చే ధైర్యం చేయలేకపోయారు."

1958 ఫిబ్రవరిలో రహస్య రేడియో స్టేషను *రేడియో రేబెల్దే* ఏర్పాటుకు గువేరా ముఖ్యకారణం, ఇది క్యూబన్ ప్రజలకు 26జూలై ఉద్యమవార్తలను ప్రసారంచేస్తుంది, ద్వీపంలో పెరుగుతున్న విప్లవదళాల మధ్య సమాచారానికి రేడియో టెలిఫోన్ ఏర్పాటుచేశారు. గ్వాటేమాలలో జకబో అర్బెంజ్ గుజ్మన్ ప్రభుత్వాన్ని పదవినుండి తొలగించడంలో CIA ఇచ్చిన రేడియో సామర్ధ్యాన్ని గమనించిన గువేరా స్టేషను నిర్మాణానికి పూనుకున్నారు.

1958 జూలై చివరిలో లాస్ మెర్సిడెస్ యుద్ధంలో కాస్ట్రో యొక్క సైన్యాన్ని చుట్టుముట్టి అంతమొందించే ప్రణాళికతో బాటిస్టా యొక్క సైనికదళ నాయకుడు కాన్టిల్లో తన 1,500 మంది సైన్యంతో వచ్చినపుడు గువేరా తన సైన్యంతో వారిని నిలువరించడంలో కీలకపాత్ర వహించారు. కొన్నిసంవత్సరాల తరువాత, యునైటెడ్ స్టేట్స్ మరైన్ కార్ప్స్ యొక్క మేజర్ లారీ బాక్మాన్, ఈయుద్ధంలో చే యొక్క వ్యూహాత్మక గుణాన్ని గొప్పగా మెచ్చుకున్నాడు. ఈసమయానికి బాటిస్టా సైన్యంపై దాడిచేసి పారిపోయే వ్యూహాల నాయకత్వంలో గువేరా కూడా "అనుభవంగల" నాయకుడిగా ఎదిగారు, వారిసైన్యం తిరిగి దాడిచేసేలోగా పల్లెప్రాంతాల్లోకి కనుమరుగయ్యేవారు.

యుద్ధం పొడిగించడం వలన, పశ్చిమంలో హవానావైపు పంపే కొత్తసైన్యదళానికి గువేరా నాయకత్వం వహించారు. కాలినడకన ప్రయాణిస్తూ, ఆకస్మికదాడిని తప్పించుకునేందుకు గువేరా 7 వారాల కష్టసాధ్యమైన ప్రయాణాన్ని రాత్రివేళల్లో కొనసాగించారు, తరచూ కొన్నిరోజులపాటు ఆహారం ఉండేదికాదు. 1958 డిసెంబరు అంతిమదినాల్లో, గువేరా యొక్క కార్యక్రమం లాస్ విల్లాస్ ప్రావిన్స్ తో ద్వీపాన్ని సగానికి విభజించడంగా ఉండేది. కొద్దిరోజుల వ్యవధిలోనే ఆయన సాధించిన "ఘనమైన వ్యూహాత్మక విజయాల" పరంపరలో ఆయన ప్రావిన్స్ రాజధాని అయిన సాంటా క్లారా తప్ప మిగిలిన భాగాన్నంతా స్వాధీనంచేసుకున్నారు. గువేరా అప్పుడు తన "ఆత్మాహుతి దళాన్ని" శాంటా క్లారాపై దాడికి నిర్దేశించారు, అది పోరాటం యొక్క అంతిమ నిర్ణయాత్మక విజయమయ్యింది. శాంటా క్లారా యుద్ధం జరగడానికి ఆరువారాల ముందు ఆయన మనుషులు అనేకసార్లు చుట్టుముట్టబడ్డారు, తుపాకులు లాక్కోవడం, పారిపోవడం జరిగింది. బలీయమైన వ్యతిరేకతలు, సంఖ్యా పరంగా తక్కువ 10:1 ఉన్నప్పటికీ చివరకు చే విజయంసాధించడం, పరిశీలకుల దృష్టిలో "ఆధునిక యుద్ధతంత్రం యొక్క అసాధారణమైన బలంలేని సైనికప్రయాణం."

1958 నూతనసంవత్సర సాయంకాలం గువేరా యొక్క సైనికదళం శాంటా క్లారాను లోబరచుకుందని ముందుగా రేడియో రేబెల్దే ప్రసారం చేసింది. ఒక దశలో పోరాటంలో గువేరా యొక్క మరణవార్తను అందించిన భారీ నియంత్రణలో నున్న జాతీయ వార్తామాధ్యమ నివేదికను ఇది ఖండించింది. తెల్లవారుఝాము 3 గంటలకు జనవరి 1, 1959న తన సైనికాధికారులు గువేరాతో ప్రత్యేక శాంతిచర్చలు జరుపుతున్నారని తెలుసుకొని, ఫుల్జెన్సియో బాటిస్టా హవానాలో విమానమెక్కి డొమినికన్ రిపబ్లిక్కు, తాను పోగుచేసిన "లంచాల ద్వారా, చెల్లింపుల ద్వారా $ 300,000,000 పైన ఉన్నఅదృష్టాన్ని" కూడా తనతోపాటు తరలించారు. మరుసటిరోజు జనవరి 2 న, గువేరా అంతిమంగా శాసనసభను లోబరుచుకోవడానికి హవానాలో ప్రవేశించారు. ఫిడల్ కాస్ట్రో రావడానికి మరొక ఆరురోజుల సమయం తీసుకున్నారు, జనవరి8, 1959న హవానాలోనికి విజయవంతంగా ప్రవేశించడానికి ముందు అనేక పెద్ద నగరాలలో మద్దతను కూడదీసుకొనుటకు ఆగారు.

ఫిబ్రవరిలో, విప్లవ ప్రభుత్వం గువేరాను విజయంలో ఆయన పాత్రనుగుర్తిస్తూ "జన్మతః క్యూబా పౌరుడు" అని ప్రకటించింది. జనవరి చివరిలో హిల్డ గడియా క్యూబా వచ్చినపుడు, గువేరా తాను మరొకమహిళతో ఉన్నట్లు ఆమెకు తెలిపారు, వారిద్దరూ విడాకులకు ఒప్పుకున్నారు, అవి మే 22న పూర్తయ్యాయి. జూన్2, 1959న ఆయన అలేడ మార్చిను వివాహంచేసుకున్నారు, క్యూబాలో-జన్మించిన 26 జూలై పోరాటసభ్యురాలైన ఈమెతో ఆయన 1958 చివరినుండి కలిసి జీవిస్తున్నారు.

### లా కాబన, భూ సంస్కరణ, అక్షరాస్యత
బాటిస్టా యొక్క నియంతృత్వానికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన తిరుగుబాటులో, ఫిడల్ కాస్ట్రో నాయకత్వంలోని తిరుగుబాటుదళం స్వతంత్రం సాధించిన భాగాలలో 19 శతాబ్దపు శిక్షాస్మృతిని ప్రవేశపెట్టారు ఇది సాధారణంగా *లీ దే లా సిఎర్ర*గా పిలువబడుతుంది. ఈచట్టంప్రకారం నియంతృత్వం లేదా తిరుగుబాటు ఎవరు జరిపించినా మరణదండన విధించబడుతుంది. 1959లో, విప్లవప్రభుత్వం దీనిని రిపబ్లిక్ మొత్తానికి అన్వయించింది, తాను యుద్ధనేరస్థులుగా పరిగణించినవారిని విప్లవంతరువాత బంధించి ఉరితీసింది. క్యూబన్ న్యాయ మంత్రిత్వశాఖ ప్రకారం, అధికశాతం ప్రజలు ఈతరువాత పొడిగింపుకు మద్దతునిచ్చారు, ఇదేపద్ధతిని రెండవప్రపంచయుద్ధం తరువాత మిత్ర దేశాలు నిర్వహించిన నురేమ్బెర్గ్ ట్రైల్స్ లో కూడా అనుసరించారు.
ఈప్రణాళికలో కొంతభాగాన్ని అమలుపరచడానికి కాస్ట్రో, గువేరా పేరును లా కాబాన కోట జైలుకు ఐదునెలల కాలానికి (జనవరి2 నుండి జూన్ 12, 1959)సైనికాధికారిగా ప్రతిపాదించారు

"విప్లవ న్యాయం", సాధించడంతో పాటు గువేరా యొక్క మరొక ముఖ్య ఆరంభవేదిక వ్యవసాయ భూసంస్కరణ. జనవరి 27, 1959 పోరాటంలో విజయం సాధించిన వెంటనే గువేరా తన అత్యంత ముఖ్యమైన ఉపన్యాసాలలో "తిరుగుబాటు సైన్యం యొక్క సామ్యవాద భావాల" గురించి మాట్లాడారు. ఈ ఉపన్యాసంలో, ఆయన క్యూబన్ నూతన ప్రభుత్వం యొక్క ముఖ్యఆలోచన "భూమి పునఃపంపిణీ ద్వారా సాధించగలిగే సామాజికన్యాయం" అని ప్రకటించారు. కొన్నినెలల తరువాత మే 17 1959న గువేరాచే ఆలోచింపబడి రూపొందింపబడిన వ్యవసాయ సంస్కరణల చట్టం అమలులోకి వచ్చింది, అన్ని వ్యవసాయ భూములకు 1,000 ఎకరాల పరిమితి విధించబడింది. ఈ పరిమితిని దాటిన కమతాలు ప్రభుత్వంచే తీసుకోనబడి పేదరైతులకు 67 ఎకరాల భాగాలుగా పునఃపంపిణీ చేయబడతాయి లేదా ప్రభుత్వంచే కమ్యూన్లుగా నడుపబడతాయి. ఈ చట్టం చెరకు తోటలను విదేశీయులు స్వంతం చేసుకోరాదని నిర్దేశించింది.

1959 సెప్టెంబరులో క్యూబా తిరిగి వచ్చినపుడు కాస్ట్రో ఎక్కువ రాజకీయఅధికారం కలిగిఉన్నాడు. ప్రభుత్వం, భూమి వ్యవసాయసంస్కరణల చట్టం ప్రకారం భూమిని స్వాధీనం చేసుకోవడం మొదలు పెట్టింది, కానీ తక్కువవడ్డీ పత్రాలకు బదులు, భూస్వాములకు పరిహారం చెల్లించడంలో పరిమితులను చూపింది, ఇది U.S.ను జాగరూకతతో ఉండేటట్లుగా చేసింది. ఈసమయంలో బాధితులైన కామాగేకి చెందిన సంపన్నులైన పశుపోషణదారులు భూమి పునఃపంపిణీకి వ్యతిరేకంగా ఉద్యమం చేపట్టారు,

భూ సంస్కరణలతో పాటు, దేశం పురోభివృద్ధికై ప్రాథమిక రంగాలలో ఒకటిగా అక్షరాస్యతపై దృష్టిపెట్టారు. 1959కి ముందు క్యూబాలో అధికారిక అక్షరాస్యత రేటు 60-76 % మధ్య ఉండేది, గ్రామీణప్రాంతాలలో విద్యాసౌకర్యాలు, బోధకులు లేకపోవడం దీనికి ముఖ్య కారణం. దీనిఫలితంగా, గువేరా ఉత్తర్వులతో క్యూబా ప్రభుత్వం 1961ని "విద్యా సంవత్సరం"గా ప్రకటించింది, గ్రామీణ ప్రాంతాలలో బడులను నిర్మించడానికి, కొత్త ఉపాధ్యాయులను తయారు చేయడానికి, ముఖ్యంగా నిరక్షరాస్యులైన *గుజిరోస్* కు (రైతు కూలీలకు) చదవడం, వ్రాయడం నేర్పడానికి "అక్షరాస్యత పటాలాలను" పంపింది. గువేరా యొక్క తరువాత ఆర్థికయత్నాలవలెకాక, ఈ ఉద్యమం "చెప్పుకోదగిన విజయాన్ని" సాధించింది. ఈ ఉద్యమం పూర్తయేనాటికి 707,212 పెద్దలు చదవడం, వ్రాయడం నేర్చుకున్నారు, దీనితో జాతీయ అక్షరాస్యతరేటు 96 % నికి పెరిగింది.

### "నూతన వ్యక్తి", బే ఆఫ్ పిగ్స్ క్షిపణి సంక్షోభం
నేషనల్ బ్యాంకుకు అధ్యక్షునిగా ఉండటం వలన గువేరా పరిశ్రమలశాఖతో పాటుగా ఆర్థికమంత్రిగా కూడా అదనపుహోదా లభించింది, ఇది చేను అతని అధికారంలో అత్యున్నత స్థాయికి తీసుకొని వెళ్లి క్యూబా ఆర్థికవ్యవస్థలో అతనిని "సిసలైన జార్"గా నిలిపింది.

అతని నూతన హోదా ఫలితంగా, క్యూబన్ కరెన్సీపై సాంప్రదాయం ప్రకారం సంతకం చేయవలసి వచ్చింది. అయితే, హుందా అయిన తన పూర్తి పేరును ఉపయోగించకుండా అతను బిల్లుమీద కేవలం "*చే* " అని మాత్రమే సంతకంచేసేవాడు.  ఈప్రతీకాత్మక చర్య ద్వారా, ధనము, అది తెచ్చే అంతరాలకు దూరంగాఉండాలనే గువేరా యొక్క తత్వం   క్యూబా ఆర్థికరంగంలోని చాల మందిని ఆందోళనకు గురిచేసింది. గువేరా దీర్ఘకాలమిత్రుడు రికార్డో రోజో ఈవిధంగా స్పందించారు "బిల్లులపై *చే* అని సంతకం చేసిన రోజునుండి, (అతను) ధనము పవిత్రమైనదనే నమ్మకం యొక్క పునాదులపై దెబ్బతీసాడు."

గువేరా అభిప్రాయంప్రకారం అతను అసహ్యించుకునేపెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థల వ్యక్తుల యొక్క లక్షణమైన అహంకారము, స్వార్ధాలను]క్యూబా యొక్క నూతనవ్యక్తి అధిగమించగలిగేవాడిగా ఉండాలి. "అభివృద్ధి యొక్క ఈ నూతనపద్ధతిని గువేరా ఈవిధంగా వివరించారు:
వ్యక్తికి, సమూహానికి సంతులనం చేయడానికి మరొకప్రయత్నం స్వచ్చందంగా పనిచేయడం, తీవ్రప్రయత్నంగా గువేరా నమ్మారు. దీనికి తానే ఒక ఉదాహరణగానిలిచి అతను తనమంత్రిత్వశాఖలో అవిశ్రాంతంగా పనిచేయడమేగాక నిర్మాణంలోను ఇంకా సెలవురోజులలో చెరకునరకడం ద్వారా ఆచరించి చూపేవారు. ఏకథాటిగా 36 గంటలు పనిచేయడం, అర్ధరాత్రి తరువాత కూడా సమావేశాలను ఏర్పాటుచేయడం, పనిచేస్తూనే భుజించడం జరిగేవి. గువేరా యొక్క ఈ ప్రవర్తన అతను ప్రవచించిన నూతన కార్యక్రమమైన నైతిక ప్రతిఫలాలను అందించడానికి తగినట్లుగా ఉండేది, దీనివలన ప్రతికార్మికుడు తన వాటాకు నిర్దేశించిన విధంగా వస్తువులను ఉత్పత్తిచేయవలసి ఉంటుంది. ఏదేమైనా, గువేరా నిషేధించిన చెల్లింపుల పెరుగుదలకు బదులుగా, వారి వాటాకు మించిన కార్మికులకు కేవలం ప్రశంసాపత్రం అందుకుంటారు, తమ వాటాను పూర్తి చేయని కార్మికుల చెల్లింపులో కోత విధించబడుతుంది. ప్రేరణ, పని గురించి తన వ్యక్తిగత తత్వాన్ని గువేరా నిర్మొహమాటంగా సమర్ధించుకునేవారు, దానిని గురించి:

గువేరా యొక్క ఆర్ధిక సూత్రాలలో లాభాలు లేదా నష్టాలు ఎలా ఉన్నప్పటికీ, ఆయన కార్యక్రమాలు త్వరలోనే అపజయం పాలయ్యాయి. కార్మికులకు "నైతిక ప్రతిఫలాలను" అందించే గువేరా యొక్క కార్యక్రమం వలన ఉత్పత్తి గణనీయంగా పడిపోయింది, పనికి హాజరు కాకపోవడం విపరీతంగా పెరిగింది. గువేరా యొక్క అభిప్రాయాలు అనేకం అపజయం పాలవడం పట్ల, ఆ కాలంలో గువేరాను రెండుసార్లు ముఖాముఖీ ప్రశ్నించిన పాత్రికేయుడు I.F. స్టోన్ ఆయన "గలహాడ్ కాదు రోబ్ స్పిఎర్రే" అని వ్యాఖ్యానించారు, "ఒక భావనలో ఆయన ఎడారిలో శరణు తీసుకునే పూర్వకాలపు ఋషి అని అభిప్రాయపడ్డారు. మానవ స్వభావం జ్ఞానహీనత సంస్కరణ జరిగినపుడు మాత్రమే స్వచ్ఛమైన నమ్మకం కాపాడబడుతుంది."

ఏప్రిల్ 17, 1961లో, బే అఫ్ పిగ్స్ దాడిలో U.S.లో శిక్షణ పొందిన 1400 మంది క్యూబన్ బహిష్కృతులు ద్వీపాన్ని ముట్టడించారు. ఈ దాడికి ఒకరోజు ముందు నౌకాదళ సామాగ్రిని తీసుకువెళుతున్న ఒక యుద్ధనౌక పినార్ డెల్ రియో పశ్చిమతీరంపై ముట్టడి చేస్తుందనే నకిలీవార్తలు రావడంతో గువేరా సైనికులతో ఆప్రాంతానికి తరలివెళ్ళడం వలన ఈపోరులో ప్రముఖపాత్ర వహించలేకపోయారు. ఏమైనప్పటికీ చరిత్రకారులు, ఆ సమయంలో క్యూబా సైనికదళాలకు నిర్దేశకుడుగా పనిచేసిన గువేరాకు ఈవిజయంలో తగినపాత్ర కల్పించారు. టాడ్ స్జుల్క్ అనే రచయిత ఈ విజయంలో గువేరాకు పాక్షిక పాత్రను ఇస్తూ:"విప్లవకారులు గెలవడానికి కారణం రివల్యూషనరీ ఆర్మ్డ్ ఫోర్సెస్ యొక్క నాయకుడిగా, యుద్ధ శిక్షణాకార్యక్రమానికి 200,000 మంది పురుషులు, స్త్రీలను సన్నద్ధం చేయడం." ఈ పన్నాగంలోనే అతని ఒరనుండి ఒక తుపాకీ పడిపోయి ప్రమాదవశాత్తు పేలడంవలన ఒకతూటా బుగ్గను రాసుకుంటూవెళ్లి అతను గాయపడ్డాడు.

1961 ఆగస్టులో ఉరుగ్వేలోని పుంటా డెల్ ఎస్టేలో ఆర్గనైజేషన్ అఫ్ అమెరికన్ స్టేట్స్ యొక్క ఆర్థికసమావేశంలో చే గువేరా U.S. అధ్యక్షుడు జాన్ F. కెన్నెడీకి వైట్ హౌస్ యొక్క ఒక యువకార్యదర్శి అయిన రిచర్డ్ N. గాడ్విన్ద్వారా ఒక "కృతజ్ఞతా"పత్రాన్ని పంపాడు. దీనిలో "థాంక్స్ ఫర్ ప్లయ గిరాన్(బే అఫ్ పిగ్స్) అని ఉంది. ఈముట్టడికి ముందు విప్లవం అస్థిమితంగాఉంది. ఇప్పుడు అది ఎప్పటికంటే బలోపేతమైంది." U.S.ట్రెజరీ సెక్రటరీ డగ్లస్ డిల్లాన్అలయన్స్ ఫర్ ప్రోగ్రెస్ని బలపరచేప్రయత్నంలో జరిగిన సమావేశానికి ప్రతిస్పందనగా, గువేరా యునైటెడ్ స్టేట్స్ ను "ప్రజాస్వామ్య దేశం"గా చెప్పుకోవడాన్ని విరోధభావంతో ప్రతిస్పందిస్తూ అలాంటివ్యవస్థ "ఆర్ధికఅల్పసంఖ్యాకవర్గాల అధికారానికి, నల్లజాతీయుల పట్ల వివక్షతకు, కు క్లుక్స్ క్లాన్" లచే దౌర్జన్యంచేయబడే వ్యవస్థకు పొసగదని జవాబిచ్చారు. దీనికి కొనసాగింపుగా, "పీడనకు" వ్యతిరేకంగా తనఅభిప్రాయాన్ని వ్యక్తంచేస్తూ ఓపెన్హీమర్ వంటి శాస్త్రవేత్తలను వారి పదవులనుండి తొలగించి, పాల్ రోబ్సన్ వంటి అద్భుతవక్తలను సంవత్సరాలపాటు ప్రపంచానికి దూరంచేసి, నిశ్చేష్టమైన ప్రపంచపు అభిప్రాయానికి విరుద్ధంగా రోసేన్బెర్గ్స్ ను చంపించినదని చెప్పాడు." యునైటెడ్ స్టేట్స్ కి నిజమైన సంస్కరణల పట్ల ఆసక్తిలేదని పరోక్షంగా అపహాస్యం చేస్తూ గువేరా "U.S. నిపుణులు వ్యవసాయ సంస్కరణల గురించి ఎప్పుడూ మాట్లాడరు; దానికంటే వారు సురక్షిత విషయమైన నీటిసరఫరా గురించి మాట్లాడతారని వ్యంగంగా అన్నారు. ఇంకాతేలికగా చెప్పాలంటే వారు పాకీదొడ్ల విప్లవానికి సిద్ధపడుతున్నట్లుగా ఉందని అన్నారు."

సోవియట్-క్యూబా సంబంధానికి, వాస్తవరూపకర్త అయిన గువేరా, 1962 అక్టోబరులో క్యూబా క్షిపణి సంక్షోభాన్నితొలగిస్తూ సోవియట్యొక్క అణ్వాయుధ బాలిస్టిక్ క్షిపణులను క్యూబాకు తెప్పించి ప్రపంచాన్ని అణుయుద్ధపు అంచుకి తీసుకువెళ్ళాడు. ఆసంక్షోభం ముగిసిన కొన్నివారాల తరువాత బ్రిటిష్ కమ్మ్యునిస్ట్ పత్రిక అయిన *[[డైలీ వర్కర్]]*కు ఇంటర్వ్యూ ఇస్తూ, సోవియట్ మోసాన్ని గ్రహించిన ఆగ్రహంలో ఉన్నగువేరా, క్షిపణులు గనుక క్యూబా అధీనంలో ఉన్నట్లయితే వాటిని తాము పేల్చేవారమనిచెప్పాడు. ఈసందర్భంలో గువేరాతో మాట్లాడిన బ్రిటిష్ ప్రతినిధి సామ్ రస్సెల్, గువేరాపట్ల తనకుకలిగిన మిశ్రమభావాలను చెపుతూ అతనిని ఒక"ఆవేశపూరిత వ్యక్తి", "నిజమైన గొప్ప మేధావి", కానీ "క్షిపణులను గురించి అతను వెళ్ళిన త్రోవలో టపాసులు పేలినాయి" అని వ్యాఖ్యానించారు. ప్రపంచపు అగ్రరాజ్యాలు (U.S. & U.S.S.R.) క్యూబాను వారి వ్యూహాలలోఒక పావుగా వాడుకున్నట్లు ఈక్షిపణిసంక్షోభం నుండి గువేరా అభిప్రాయపడ్డారు, అప్పటినుంచే అమెరికన్లను విమర్శించినపుడల్లా అంటే తరచుగా రష్యన్లను కూడా విమర్శించేవాడు.

## అంతర్జాతీయ దౌత్యం
1964 డిసెంబరు నాటికి, చే గువేరా ఒక "ప్రపంచస్థాయి విప్లవరాజనీతి వేత్తగా" ఎదిగి క్యూబా బృందానికి నాయకునిగా ఐక్యరాజ్యసమితిలో ప్రసంగించేందుకు న్యూయార్క్ నగరానికి ప్రయాణమయ్యారు. ఉద్వేగభరితమైన అతని ప్రసంగంలో దక్షిణఆఫ్రికాలో జరుగుతున్న "హింసాత్మక వర్ణవివక్ష విధానం" అదుపుచేయలేని ఐక్యరాజ్యసమితి అశక్తతను విమర్శిస్తూ, "దీనిని అదుపు చేయుటకు ఐక్యరాజ్యసమితి ఏమీ చేయలేదా?" అని ప్రశ్నించాడు. తదుపరి తమ నల్లజాతీయుల పట్ల ఐక్యరాజ్యసమితి వైఖరిని ఖండిస్తూ, ఈ విధంగా చెప్పారు:

తీవ్ర కోపంతో గువేరా *సెకండ్ డిక్లేరేషన్ అఫ్ హవానా*ను వినిపిస్తూ, లాటిన్ అమెరికాను "ఒకే ఈతిబాధల్తో ఉన్న 200 మిలియన్ల సోదరుల కుటుంబం"గా నిర్ణయిస్తూ తన ప్రసంగాన్ని ముగించాడు. ఈ"ఇతిహాసం" ఆకలితో అలమటించే భారతీయుల చేత, భూమిలేని నిరుపేదలచేత, దోచుకోబడుతున్న కార్మికులచేత, పురోగామిశక్తుల చేత రచింపబడుతుందని ప్రకటించారు.

ఆతరువాత U.N. సముదాయంలో ఉండగా తనజీవితంపై క్యూబా దేశ బహిష్క్రుతుల చే రెండు విఫలహత్యాయత్నాలు జరిగాయని గువేరాకుతెలిసింది. మొదటిది మోల్లీ గొంజాలేస్ అవరోధాలను ఛేదించుకొని గువేరా ప్రవేశించగానే అతనిపై ఏడు-అంగుళాల వేట కత్తితో దాడి చేయడానికి ప్రయత్నించడం, తరువాత ఐక్యరాజ్య సమితి ప్రధానకార్యాలయంలో గువేరా ప్రసంగిస్తున్నపుడు గుల్లెర్మో నోవో ఈస్ట్ నదిలోని ఒక పడవ పైనుండి టైమర్తో పెల్చివేయకలిగే బజూకాతో దాడిచేయడం. తరువాత గువేరా ఈరెండు సంఘటనలపై స్పందిస్తూ "తుపాకీతో ఉన్న పురుషుని చేతిలోకంటే కత్తితో ఉన్న స్త్రీ చేతిలో చావడం ఉత్తమం," అని వ్యాఖ్యానిస్తూ, తన సిగార్ ను నిదానంగా వదలుతూ ఈప్రేలుడు "మొత్తం సంఘటనకు కొత్త రుచి జోడించింది" అని జతచేశారు.

డిసెంబరు 17న గువేరా పారిస్ కు బయలుదేరారు, పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ అఫ్ చైనా, ది యునైటెడ్ అరబ్ రిపబ్లిక్ (ఈజిప్టు), అల్జీరియా, ఘనా, గినియా, మాలి, దహోమే, కాంగో-బ్రజ్జావిల్లె, టాంజానియాలలో మూడునెలల ప్రయాణానికి ఓడ ఎక్కి మధ్యలో ఐర్లాండ్, ప్రేగ్లలో ఆగారు. ఐర్లాండ్లో ఉన్నపుడు గువేరా లైంరిక్ నగరంలో సెయింట్ పాట్రిక్స్ డే ఉత్సవాలలో తన ఐరిష్ వారసత్వాన్ని స్వయంగా అంగీకరించారు. తనపర్యటన గురించి తండ్రికివ్రాస్తూ, హాస్యంతో "నేను మీపూర్వీకుల ఆకుపచ్చటి ద్వీపంలో ఉన్నాను. నాగురించి కనుగొన్నపుడు, టెలివిజన్[స్టేషను]వారు నావద్దకు వచ్చి లించ్ వారసత్వాన్ని గురించి అడిగారు, కానీ ఒకవేళ వారు గుర్రపుదొంగల వంటి వారైతే, నేను ఎక్కువచెప్పను" అని వ్రాసారు.

తన ప్రయాణంలో ఆయన ఉరుగ్వేలోని ఒక వారపత్రిక సంపాదకుడైన కార్లోస్ క్విజానోకు ఒక ఉత్తరంవ్రాసారు, ఇదే తరువాత *సోషలిజం అండ్ మాన్ ఇన్ క్యూబా*గా పేరు పెట్టబడింది. నూతన చేతనత్వం, పనిహోదా, వ్యక్తియొక్క పాత్రగురించి గువేరా యొక్క అభిప్రాయలు ఈపుస్తకంలో ప్రస్తావించబడ్డాయి. తన పెట్టుబడిదారీ-వ్యతిరేక భావాల వెనుకగల కారణాలనుకూడా వివరిస్తూ:

అల్జీర్స్లో ఫిబ్రవరి 24, 1965 ఆఫ్రో -ఆసియన్  ఐక్యతపై ఒక ఆర్థిక సమావేశంలో చేసిన ప్రసంగం అంతర్జాతీయవేదికపై ఆయన కనబడిన చివరి బహింరంగవేదికగా మారింది. పశ్చిమదేశాల దోపిడీతో మమేకమవడంపై నిందిస్తూ, ఆయన సామ్యవాద దేశాల నైతిక బాధ్యతను వివరించారు. సామ్రాజ్యవాదాన్ని అంతమొందించడానికి కమ్యూనిస్ట్-కూటమి దేశాలు తప్పనిసరిగా చేపట్టవలసిన అనేకచర్యలను ఆయన ప్రస్తావించారు. సోవియట్ యునియన్ (క్యూబా యొక్క ప్రాథమిక ఆర్థిక బలం) ఆవిధంగా బహిరంగంగా విమర్శించిన తరువాత, మార్చి 14న ఆయన క్యూబాకు తిరిగి వచ్చి ఫిడేల్, రౌల్ కాస్ట్రో, ఒస్వల్దో డొర్తికొస్, కార్లోస్ రాఫేల్ రోడ్రిగ్జ్ లచే హవానా విమానాశ్రయంలో యధాపూర్వక స్వాగతం అందుకున్నారు.

రెండువారాల తరువాత, 1965లో ఆయన బహిరంగజీవితం నిండి నిష్క్రమించారు ఆ తరువాత పూర్తిగా కనిపించకుండాపోయారు. కాస్ట్రో తరువాత రెండవ అధికారకేంద్రంగా భావింప బడటంవలన, ఆయన ఉనికి ఒక పెద్ద రహస్యంగా మారింది. ఆయన పారిశ్రామికమంత్రిగా ఉన్నపుడు ప్రవేశపెట్టిన పారిశ్రామీకరణ విధానం అపజయం చెందటం, గువేరా సైనో-సోవియట్ విభేదంలో చైనా-కమ్యూనిస్ట్ అనుకూలవైఖరిని అవలంబించడం వలన సోవియట్ అధికారులు కాస్ట్రోపై ఒత్తిడితేవడం, క్యూబా యొక్క ఆర్థికఅభివృద్ధి, భావధృక్పదం గురించి గువేరా, అతివాద కాస్ట్రోకు మధ్య తీవ్రవిభేదాలు ఆయన అదృశ్యానికి అనేకకారణాలుగా చెప్పబడ్డాయి.

దేశం యొక్క ఆర్థికవ్యవస్థ ఎక్కువగా సోవియట్ యూనియన్ పై ఆధారపడటంవలన, గువేరా యొక్క అభిప్రాయలు చైనా కమ్యూనిస్ట్ నాయకుల అభిప్రాయలు యాదృచ్ఛికంగా కలవడం క్యూబాకు మరింత సమస్యాత్మకంగా మారింది. క్యూబన్ పోరాట తోలిరోజుల నుండి, అనేకమందిచే గువేరా లాటిన్ అమెరికాలో మావోయిస్ట్ సిద్ధాంతవ్యూహకర్తగా, చైనా యొక్క "గ్రేట్ లీప్ ఫార్వర్డ్"తో పోల్చదగిన క్యూబా యొక్క త్వరిత పారిశ్రామికీకరణ ప్రణాళిక ప్రారంభకుడిగా అనేకమందిచే భావించబడతారు. కాస్ట్రో జాతికి సంబంధించి అవసరమని భావించిన సోవియట్ యూనియన్ పరిస్థితులు, సిఫారసులను గువేరా వ్యతిరేకించడం వలన కాస్ట్రో అలసిపోయారు. గువేరా దీనిని "ఏకస్వామ్య-పూర్వ" అవినీతిగా వివరించారు. ఏదేమైనా, గువేరా, కాస్ట్రో ఇద్దరూకూడా ఐక్యవేదిక భావనకు బహిరంగంగా బలపరచబడ్డారు.

క్యూబన్ మిస్సైల్ సంక్షోభం తరువాత నికితా కృశ్చెవ్ క్యూబన్ భూభాగం నుండి మిస్సైళ్ళను ఉపసంహరించుకున్నపుడు గువేరా దానిని సోవియెట్ యునియన్ ద్రోహంగా భావించారు, సోవియట్ యునియన్ పై గువేరా సందేహం మరింతపెరిగింది. తన చివరి అల్జీర్స్ ఉపన్యాసంలో చెప్పినట్లుగా, ఆయన ఉత్తరార్ధగోళ పశ్చిమ భాగంలో U.S.ను, తూర్పుభాగంలో సోవియట్ యూనియన్ను, దక్షిణార్ధగోళ దోపిడీదారుగా భావించారు. ఆయన కమ్యూనిస్ట్ ఉత్తర వియత్నాంను వియత్నాం యుద్ధంలో గట్టిగా సమర్ధించారు, ఇతర అభివృద్ధిచెందుతున్న దేశాలప్రజలను ఆయుధాలు చేపట్టి "అనేక వియత్నాం"లు తయారుచేయవలసిందిగా కోరారు.

గువేరా ఉనికిపై అంతర్జాతీయ ఊహాగానాల వత్తిడులవలన, కాస్ట్రో జూన్16, 1965న ప్రజలకు, తన గురించి తెలపాలని గువేరా భావించినపుడే వారికి ఆయన గురించి తెలుస్తుందని ప్రకటించారు. కానీ, క్యూబా లోపల, బయట కూడా గాలివార్తలు వ్యాపించాయి. అక్టోబరు 3న, కాస్ట్రో కొద్ది నెలలముందు తనను ఉద్దేశించి గువేరావ్రాసిన ఒక తారీకులేని ఉత్తరాన్ని బయటపెట్టారు: దానిలో, గువేరా తాను క్యూబన్ విప్లవంతో కలసిఉన్నట్లుగా తిరిగి ఉద్ఘాటించారు కానీ క్యూబానువదలి విదేశాలలో విప్లవపోరాటం కొరకు వెళ్ళాలనే ఆకాంక్షను ప్రకటించారు. అదనంగా, ప్రభుత్వంలోను, పార్టీలోను అన్ని పదవులకూ రాజీనామా చేసారు, క్యూబా గౌరవ పౌరసత్వాన్ని పరిత్యజించారు. గువేరా యొక్క కదలికలు తరువాత రెండు సంవత్సరాల వరకు నిశితంగా పరిశీలించబడ్డాయి.

## డెమోక్రాటిక్ రిపబ్లిక్ అఫ్ కాంగో

1965లో గువేరా ఆఫ్రికాలో ప్రవేశించి అప్పటికే కొనసాగుతున్న కాంగో యుద్ధానికి తన జ్ఞానాన్ని, గెరిల్లాగా తన అనుభవాన్ని అందించడానికి నిశ్చయించుకున్నారు. అల్జీరియా అధ్యక్షుడు అహ్మద్ బెన్ బెల్లా ప్రకారం, గువేరా ఆఫ్రికాను సామ్రాజ్యవాదం యొక్క బలహీనమైన అతుకుగా భావించారు అందువలన తిరుగుబాటు శక్తి అధికంగా ఉంటుంది. చేతో భ్రాతృసంబంధాలు కలిగిఉన్న ఈజిప్టు అధ్యక్షుడు గమల్ అబ్దేల్ నాసర్, 1959లో తన పర్యటనలో, కాంగోలో పోరాడాలన్న గువేరా ప్రణాలికలను "తెలివితక్కువ"విగా చూసారు, ఆ ప్రణాళికల ఓటమి ఎదుర్కొంటారని హెచ్చరించారు.

మరొక అదనపు అడ్డంకిగా, శ్వేత దక్షిణ ఆఫ్రికా బాడుగ సైనికులు మైక్ హార్ నేతృత్వంలో క్యూబా బహిష్కృతులు, CIAతో కలిసి, గువేరాను ఫిజి గ్రామం వద్ద లేక్ టంగ్యానిక వద్దగల పర్వతాలలో అడ్డగించడానికి కాంగో నేషనల్ ఆర్మీతో కలిసి పనిచేసారు. వారు ఆయన సమాచార ప్రసారాలను గమనించగలిగారు, అందువలన ఆయన దాడులను ముందే-నిష్ఫలం చేసేవారు, ఆయన పంపిణీ దారులను అడ్డగించేవారు. గువేరా కాంగోలో తన ఉనికిని దాచిఉంచాలని కోరుకున్నప్పటికీ, U.S. ప్రభుత్వానికి ఆయన స్థావరం, కార్యక్రమాల గురించి తెలుసు: నేషనల్ సెక్యూరిటీ ఏజెన్సీ], దార్ ఎస్ సలాం ప్రక్కన హిందూ మహా సముద్రంలో ఆపనికోసం నిరంతరం తేలియాడే శ్రవణకేంద్రం USNS Pvt జోస్ F. వాల్డెజ్ (T-AG-169)|USNS *Pvt జోస్ F. వాల్డెజ్* (T-AG-169) ద్వారా ఆయన ప్రసారం చేసే గ్రహిస్తున్న, పంపుతున్న వార్తలను అడ్డగించేది.

స్థానిక మొబుటు సింబ వ్యతిరేకయోధులకు మార్క్సిస్ట్ భావజాలం, గెరిల్లా యుద్ధతంత్ర వ్యూహాలయొక్క ఫోకో సిద్ధాంతంలను బోధించడంద్వారా విప్లవాన్ని వ్యాప్తి చేయడం గువేరా యొక్క లక్ష్యం. తన *కాంగో డైరీ* లో, స్థానిక కాంగోలీయుల అసమర్ధత, మారలేకపోవడం, పోరాడలేకపోవడం పోరాటం యొక్క అపజయానికి ముఖ్యకారణాలుగా పేర్కొన్నారు. అదే సంవత్సరంలో, అతిసారం, తీవ్రమైన అస్త్మాల బారినపడి, ఏడునెలల నిస్పృహతో మనస్తాపం చెంది, తన మిగిలినసైన్యంతో గువేరా కాంగో వదలివెళ్లారు. (ఆయన దళంలో ఆరుగురు మరణించారు). ఒక దశలో గాయపడ్డవారిని క్యూబాకు పంపి ఒక విప్లవవీరునికి ఉదాహరణగా తాను మరణించేవరకు కాంగోలో పోరాటంజరపాలని గువేరా భావించారు; ఏదేమైనా, దళసభ్యుల విన్నపం, కాస్ట్రో పంపిన ఇద్దరుదూతల వత్తిడులకు లోబడి, అయిష్టంగానే వెనుకకు మళ్ళారు. కాంగో గురించి గువేరా, "మానవకారకం ఓడిపోయింది. అక్కడ పోరాటపటిమ లేదు, నాయకులు లంచగొండులు, ఒకమాటలో, అక్కడ చేయడానికి ఏమీలేదు" అని ముగించారు. కొన్నివారాల తరువాత, కాంగో సాహసకాలంలోని తన డైరీకి ముందుమాట వ్రాస్తూ: "ఇది పరాజయం యొక్క చరిత్ర" అనిప్రారంభించారు.

గువేరా అన్ని బంధాలను తెంచుకొని పోరాటానికి అంకితం కావాలని అనుకున్నపుడు-కేవలం తాను మరణించినపుడు మాత్రమే బహిర్గతం చేయాలని కోరిన-వీడ్కోలు లేఖను కాస్ట్రో బహిర్గతం చేసినందువలన గువేరా క్యూబా తిరిగి రావడానికి ఇష్టపడలేదు. ఈ కారణంతో,గువేరా తరువాతి ఆరునెలలు దార్ ఎస్ సలాం, ప్రేగ్ లలో రహస్యంగా గడిపారు. ఈసమయంలో ఆయన కాంగో అనుభవంలో తన జ్ఞాపకాలను సంకలనం చేసారు, మరో రెండు పుస్తకాల చిత్తుప్రతులను వ్రాసారు, వీటిలో ఒకటి తత్వశాస్త్రం కాగా మరొకటి అర్ధశాస్త్రం. క్యూబన్ నిఘా వ్యవస్థ ద్వారా తన దక్షిణ అమెరికా పర్యటన కొరకు సృష్టించబడిన నకిలీ నిర్ధారణపత్రాలను పరీక్షించేందుకు అనేక పశ్చిమ యూరోపియన్ దేశాలు పర్యటించారు. గువేరా బోలీవియాకి సిద్ధంఅవుతూ, తన ఐదుగురి పిల్లలకీ తన మరణం తరువాత చదవవలసిందిగా సూచిస్తూ ఒక ఉత్తరంవ్రాసారు, వారికి ఆయన సూచనలతో అది ముగిసింది: 

## బొలీవియా

గువేరా ఉనికి ఇంకా ప్రజలకు తెలియలేదు. మొజాంబిక్ యొక్క స్వాంతంత్ర్య పోరాట ప్రతినిధులు, దిFRELIMO, తాము 1966 చివరిలో లేదా 1967 ప్రారంభంలో దార్ ఎస్ సలాంలో వారిపోరాటానికి సహాయం అందించవలసిందిగా కలిసామని ప్రకటించారు, ఇది అంతిమంగా తిరస్కరించబడింది. 1967 లో హవానలోని అంతర్జాతీయ శ్రామికుల దినోత్సవ ఊరేగింపు ప్రసంగంలో, సాయుధదళాల మంత్రి, మేజర్ జాన్ అల్మెడా, గువేరా "లాటిన్ అమెరికాలో ఏదో ఒకచోట పోరాటానికి సహాయం చేసారు" అని ప్రకటించారు. బోలివియాలో గెరిల్లా పోరాటానికి ఆయన నాయకత్వం వహిస్తున్నారనే నిరంతర నివేదికలు అంతిమంగా నిజమయ్యాయి.

కాస్ట్రో ఆజ్ఞ మీద,మారుమూల నాన్కాహుజు ప్రాంతంలో పొడి అడవుల పర్వతాలలో ఒక భాగాన్ని నివాసిత బొలీవియన్ కమ్యూనిస్టులు గువేరా కొరకు ఒక శిక్షణ, ఆవాస కేంద్రాన్ని కొనుగోలు చేసారు.

ఈనాన్కాహుఅజు లోయలో శిక్షణ గువేరా, అతని సహచరక్యూబన్లకు పోరాటం కంటే అపాయకరంగా మారింది. గెరిల్లాసైన్యాన్ని తయారుచేసే ప్రయత్నం చాలా కొద్దిగామాత్రమే నేరవేర్చబడింది. ఇంతకుముందు స్టాసి కార్యకర్త హాయ్డీ తమరా బున్కే బీదర్, తన *నామ దే గుర్రే* "తానియా"గా ప్రసిద్ధిచెందారు, ఇంతకుముందు లా పాజ్ లో అతని ముఖ్యఏజెంట్, KGBతో పనిచేస్తున్నట్లు నివేదికఇవ్వబడింది, అనేక పశ్చిమఆధారాల ప్రకారం బొలీవియన్ అధికారులను గువేరా యొక్క విచారణకు నడిపించడం ద్వారా ఆమె సోవియట్ ఆసక్తులకు తెలియకుండానే పనిచేసినట్లు అనుమానింపబడ్డారు.

50 మంది సభ్యులుగల గువేరా గెరిల్లాసైన్యం ELN(*Ejército de Liberación Nacional de Bolivia* అనేపేరుతో పనిచేసేది; "నేషనల్ లిబరేషన్ ఆర్మీ అఫ్ బొలీవియా"), మంచి ఆయుధసంపత్తిని కలిగి ఉండేది, ప్రారంభంలో బొలీవియన్ సైనికులపై దుర్గమమైన కామిరి పర్వతప్రాంతంలో విజయాలను సాధించింది. 1966 వసంతకాలం, వేసవులలో గువేరాదళాలు బొలీవియన్ పటాలాలపై అనేక చిన్నయుద్ధాలు గెలవడంవలన బొలీవియన్ ప్రభుత్వం గెరిల్లాదళం పరిమాణాన్ని అతిగా అంచనావేయడం ప్రారంభించింది. కానీ సెప్టెంబరులో , సైన్యం ఒక హింసాత్మకయుద్ధంలో రెండు గెరిల్లాసమూహాలను నిర్మూలించగలిగింది, నాయకులలో ఒకరు చంపబడ్డట్లు చెప్పబడింది.

బొలీవియాలో విప్లవాన్ని ప్రోత్సాహించాలన్న గువేరా ప్రణాళిక నెరవేరక పోవడానికి ముఖ్య కారణాలు:

* తక్కువ శిక్షణ, ఆయుధాలు కలిగిన బొలీవియన్ సైనికులతో మాత్రమే తాను పోరాడవలసి వస్తుందని గువేరా భావించారు. U.S. ప్రభుత్వం CIA యొక్క స్పెషల్ యాక్టివిటీస్ డివిజన్ సైనికులను, ఇతరకార్యకర్తలను బొలీవియాలో తిరుగుబాటు-వ్యతిరేక సహాయం కొరకు పంపించిన విషయం గువేరాకు తెలియదు. బొలీవియన్ సైన్యం యొక్క శిక్షణ, సలహాలు, సరఫరా U.S. ఆర్మీ స్పెషల్ ఫోర్సెస్ చేయడమేకాక రేంజర్స్ అనే అడవి యుద్ధతంత్ర శిష్టపటాలాన్ని వ్యవస్థీకరించింది అది దాని చిన్న స్థావరాన్ని లా ఎస్పెరంజాలో ఏర్పాటు చేసింది, ఆ స్థావరం గువేరా యొక్క గెరిల్లాలకు చాలా సమీపంలో ఉంది.
* గువేరా స్థానిక ప్రతికూలుర నుండి ఆశించిన సహాయాన్ని, సహకారాన్ని పొందలేకపోయారు, మారియో మొన్జే నాయకత్వంలోని బొలీవియా యొక్క కమ్యునిస్ట్ పార్టీ నుండి కూడా సహాయం అందలేదు, అది హవానాకి కాక మాస్కో వైపు మరలి ఉంది. గువేరా యొక్క మరణానంతరం వశపరచుకున్న ఆయన స్వంత డైరీలో, ఆయన కమ్యునిస్ట్ పార్టీ అఫ్ బొలీవియాపై పెళుసైన ఫిర్యాదులు చేసారు, దాని ప్రవర్తన "అవిశ్వాసం, అపనమ్మకం, బుద్ధిహీనమైనది" అని పేర్కొన్నారు.
* ఆయనకు హవానాతో రేడియో సంబంధాలు ఉండవలసి ఉంది. అయితే, ఆయనకు క్యూబాచే ఏర్పాటు చేయబడిన రెండు షార్ట్ వేవ్ ట్రాన్స్మీటర్లు దోషపూరితంగా ఉన్నాయి; అందువలన గెరిల్లాలు సమాచార ప్రసారం, సరఫరాలు పొందటం చేయలేక పోయారు, ఒంటరిగా వదిలివేయబడ్డారు.

దీనికి తోడు, క్యూబాలో గెరిల్లా యుద్ధతంత్ర ప్రచారంలో ప్రకటితమైన, సంధికికాక పోరాటానికి మొగ్గు చూపే గువేరాయొక్క స్వభావం, ఆయన కాంగోలోవలె ఇక్కడ కూడా స్థానిక నాయకులతో విజయవంతమైన కార్యసంబంధాలు నెలకొల్పుకునేట్లు చేయలేకపోయింది. ఈవిధమైన వైఖరి క్యూబాలో కూడాఉంది, కానీ ఫిడేల్ కాస్ట్రో సమయానుకూల జోక్యం, మార్గదర్శకత్వంవలన అదుపులోఉంచబడింది.

గువేరా తన 11 నెలల భర్తీ కార్యక్రమంలో స్థానిక నివాసితులను తన దళంలో చేరడానికి ఆకర్షించలేకపోవడం దీనికి తుదిఫలితం. ఈప్రయత్నం చివరిలో గువేరా తన డైరీలో "రైతుకూలీలు మాకు సహాయం అందించడంలేదు, వారు వేగులు(ఇన్ఫార్మర్స్)గా మారుతున్నారు" అని ఫిర్యాదుచేసారు.

### పట్టివేత, మరణదండన

క్యూబా బహిష్కృతుడైన ఫెలిక్స్ రోడ్రిగ్జ్, CIA యొక్క స్పెషల్ అక్టివిటీస్ డివిజన్ కార్యార్ధిగా మారి, గువేరాను బొలీవియాలో పట్టుకోవడంలో బొలీవియన్ దళాలకు సలహాఇచ్చారు. అక్టోబరు 7న, ఒక వేగు బొలీవియన్ ప్రత్యేకబలగాలకు గువేరా యొక్క యూరోలోయ గెరిల్లాస్థావరం యొక్క సమాచారాన్ని అందించాడు. వారు ఆప్రాంతాన్ని 1,800 మంది సైనికులతో చుట్టుముట్టారు, గువేరా గాయపడి ఖైదీగా సిమేయన్ క్యూబా సరబియాతో వేరుపడి వెళ్లారు. చే జీవిత చరిత్రకారుడు జోన్ లీ అండర్సన్ బొలీవియన్ సైనికఉద్యోగి బెర్నర్దినో హుంకాను ఉటంకిస్తూ : తన తుపాకీ పనికిరాక, రెండుసార్లు గాయపడిన గువేరా, అరుస్తూ "కాల్చకండి! నేను చే గువేరాని, మీకు చనిపోతేకంటే బ్రతికి ఉంటే ఎక్కువ విలువకలవాడిని" అన్నారు.

గువేరా కట్టివేయబడి అక్టోబరు 7 రాత్రి సమయంలో దగ్గరలోని లా హిగుర గ్రామంలోని శిథిలమైన మట్టి పాఠశాల భవనంలోనికి తరలించబడ్డారు. తరువాత ఒకటిన్నర రోజు గువేరా బొలీవియన్ అధికారులతో ప్రశ్నించబడటానికి నిరాకరించి కేవలం సైనికులతో మాత్రం నిదానంగా మాట్లాడారు. ఆబొలీవియన్ సైనికులలో ఒకరైన, హెలికాప్టర్ చోదకుడు జైమ్ నినో డి గుజ్మన్, చే "భయంకరంగా" కనిపించారని వర్ణించాడు. డి గుజ్మన్ ప్రకారం, గువేరా కుడి పిక్కపై కాల్చబడ్డారు, ఆయన జుట్టు దుమ్ముతో అట్టకట్టుకొని ఉంది, ఆయన బట్టలు పేలికలుగా ఉన్నాయి, ఆయన పాదాలు ముతక జంతుచర్మాలతో కప్పబడి ఉన్నాయి. చేని గుర్తు చేసుకుంటూ, ఆయన, క్రుశించిపోయిన ఆకారంతో ఉన్నప్పటికీ "చే తల పైకి పెట్టుకున్నారు, ప్రతి ఒక్కరికళ్ళలోకి సూటిగా చూస్తూ మాట్లాడారు, పొగత్రాగడానికి మాత్రం ఏదైనా అడిగారు." డి గుజ్మన్ తాను "జాలి పడి" ఆయన పైప్ లోనికి చిన్నసంచి నిండా పొగాకు ఇచ్చానని, గువేరా అప్పుడు నవ్వి కృతజ్ఞత తెలిపారని పేర్కొన్నారు. తరువాత అక్టోబరు 8 రాత్రి గువేరా, తన చేతులు కట్టివేసి ఉన్నప్పటికీ, తన నోటినుండి ఒక జ్ఞాపకంగా పైప్ లాక్కోవడంకోసం ప్రవేశించిన బొలీవియన్అధికారి ఎస్పినోసను గోడ వరకూ తన్నారు. మరొక జగడపు సంఘటనలో, గువేరా తన ఉరితీతకు కొద్ది కాలానికి ముంది బొలీవియన్ రేర్ అడ్మిరల్ ఉగార్తెచే ముఖంపై ఉమ్మివేసారు.

తెల్లవారిన తరువాత అక్టోబరు 9 ఉదయం గువేరా ఆ గ్రామ "మెస్త్ర" (ఉపాధ్యాయురాలు), 22-సంవత్సరాల జూలియా కార్తేజ్ ను చూడాలనికోరారు. కార్తేజ్ గువేరాను "మృదువైన విషాదభరిత చూపులతో ఉన్న అంగీకారమైన వ్యక్తి"గా ఉన్నారని, తమ సంభాషణలో "ఆయన కళ్ళలోకి చూడలేకపోయానని", ఎందుకంటే "రెప్పవేయని ఆయన చూపు భరించలేనిదిగా, గుచ్చుకునేటట్లు, మత్తుతో ఉంది" అని పేర్కొన్నారు. తమ స్వల్పసంభాషణలో గువేరా ఆమెకు, భవనం యొక్క దీనస్థితిపై, అది "బోధనకు - వ్యతిరేకంగా" ఉందని, కామ్పెసినో విద్యార్థులు అక్కడ విద్యాభ్యాసం చేస్తారని ఆశించడానికి లేకుండాఉందని ఆమెకు ఫిర్యాదు చేసారు, "ప్రభుత్వ అధికారులు మెర్సిడెస్ కార్లు నడుపుతున్నారు" ... "మేము దానికి వ్యతిరేకంగానే పోరాడుతున్నాము" అని ప్రకటించారు.

తరువాత అక్టోబరు9 ఉదయం బొలీవియన్ అధ్యక్షుడు రెన్ బర్రిఎంతోస్ గువేరాను చంపవలసిందిగా ఆజ్ఞాపించారు. సగం-త్రాగి ఉన్న స్థితిలో మరణశిక్ష అమలుచేసిన మారియో టెరాన్ అనే బొలీవియన్ సైనికుడు, B కంపెనీకి చెందిన "మారియో"అనే పేరుగల తన ముగ్గురు స్నేహితులూ గువేరా యొక్క గెరిల్లా దళాల చేత ఇంతకుముందు జరిగిన పోరాటంలో చంపబడ్డారని, అందువలన చే ని తాను కాలుస్తానని అభ్యర్దించాడు. ఈ కథకు అతికేటట్లు బుల్లెట్ గాయాలను ప్రభుత్వం ప్రజలకు విడుదల చేయాలని ఆశించింది, ఫెలిక్స్ రోడ్రిగ్జ్, గువేరా బొలీవియన్ సైనిక దళాలతో జరిగిన పోరులో మరణించినట్లు కనిపించే విధంగా జాగ్రత్తగా గురిచూసి కాల్చవలసిందిగా టెరాన్ ను ఆజ్ఞాపించారు.

గువేరాను చంపే కొన్ని క్షణాలముందు ఆయనను తనకు మరణంఉండదని భావిస్తున్నారా అని ప్రశ్నించడం జరిగింది. "లేదు", "నేను పోరాటం యొక్క అమరత్వం గురించి ఆలోచిస్తున్నాను" అని ఆయన బదులిచ్చారు. గువేరా తన మరణశిక్షకుడితో, "నువ్వు నన్ను చంపడానికి వచ్చావని నాకు తెలుసు. కాల్చు, పిరికివాడా, నువ్వు కేవలం ఒక మనిషిని మాత్రమే చంపగలవు" అని చెప్పారు. టెరాన్ తొలుత సందేహించాడు, తరువాత తన సెమిఆటోమాటిక్ తుపాకితో, గువేరాను చేతులు, కాళ్ళపై కాల్చాడు. గువేరా నేలకు ఒరిగిపోయారు, బయటకు అరవకుండా ఉండటానికి తన ముంజేతిని కొరుకుతూ కనిపించారు. టెరాన్ అప్పుడు అనేకసార్లు కాల్చాడు, గుండెలో ప్రాణాంతకంగా కాల్చారు ఇది మధ్యాహ్నం 1:10 కి జరిగిందని రోడ్రిగ్జ్ తెలిపారు. గువేరా మొత్తం తొమ్మిదిసార్లు కాల్చబడ్డారు. దీనిలో కాళ్ళపై ఐదుసార్లు, కుడిభుజం, చేతిపై ఒకసారి, గుండెలో ఒకసారి, అంతిమంగా గొంతులో కాల్చినవి ఉన్నాయి.

### మరణశిక్ష-అనంతరం, పార్ధివ శరీరం, జ్ఞాపకార్ధం

గువేరా యొక్క శరీరం హెలికాప్టర్ క్రిందకు దిగే భాగంలోని కమ్మీలకు త్రాడుతో కట్టబడి సమీపంలోని వల్లేగ్రాండేకు తరలించబడింది, అక్కడ ఆయనను నుఎస్త్ర సేనోర డి మాల్టా యొక్క బట్టలు ఉతికే గదిలోని సిమెంట్ బల్లపై పడుకోబెట్టి ఫోటోలు తీయబడ్డాయి. అనేక వందలమంది స్థానిక ప్రజలు గువేరా శరీరంవద్దకు రాగా, గువేరా శవం "క్రీస్తు-వంటి" ముఖాకృతి కలిగిఉందని వారిలో అనేకులు భావించారు, కొంతమంది మూఢనమ్మకంతో ఆయన జుట్టుపోగులను పవిత్ర అవశేషాలుగా కత్తిరించుకున్నారు. రెండువారాల తరువాత పోస్ట్-మార్టం ఛాయాచిత్రాలను పరిశీలించిన, ఆంగ్ల కళా విమర్శకుడు జాన్ బెర్గెర్ ఇవిరెండు ప్రముఖచిత్రాలు: రేమ్బ్రన్ద్ట్ యొక్క *[[ది అనాటమీ లెసన్ అఫ్ Dr.నికోలస్ టుల్ప్]]*, ఆండ్రియా మంటేగ్న యొక్క *లామెన్టేషన్ ఓవర్ ది డెడ్ క్రైస్ట్* లను పొలిఉన్నాయని గమనించినపుడు ఈవిధమైన పోలికలు మరింతపెరిగాయి.

అక్టోబరు 11, 1967నాటి ఒక అవర్గీకృత జ్ఞాపకార్ధంలో యునైటెడ్ స్టేట్స్ అధ్యక్షుడు లిండన్ B. జాన్సన్ తన జాతీయ భద్రత సలహాదారు, వాల్ట్ విట్మన్ రోస్టోతో, గువేరాను చంపాలనే నిర్ణయం "తెలివితక్కువదని" అన్నారు కానీ "బొలీవియన్ దృష్టికోణంలో అర్ధంచేసుకోతగినది" అని వ్యాఖ్యానించారు. మరణశిక్ష తరువాత గువేరాకు చెందిన అనేక వ్యక్తిగతవస్తువులను రోడ్రిగ్జ్ తీసుకున్నారు, వీటిలో రోలెక్స్ GMT మాస్టర్ చేతిగడియారాన్ని ఆయన తరువాత అనేక సంవత్సరాలపాటు ధరించి విలేఖరులకు చూపుతూఉండేవారు. ప్రస్తుతం, ఆయనకుచెందిన కొన్నివస్తువులు, ఆయన ఫ్లాష్ లైట్ తోపాటు CIA వద్ద ఉన్నాయి. సైనికవైద్యుడు ఆయన చేతులను ఛేదించిన తరువాత, బొలీవియన్ సైనిక అధికారులు గువేరా శరీరాన్ని గుర్తుతెలియని ప్రదేశానికి తరలించారు, ఆయన శరీరాన్ని ఖననంచేసారో లేక దహనంచేసారో తెలపడానికి నిరాకరించారు. చేతులను ఫార్మాల్డిహైడ్లో భద్రపరచి వేలిముద్రల గుర్తింపుకు బ్యూనస్ ఎయిర్స్ తరలించారు. (ఆయన వేలిముద్రలు అర్జంటినా పోలీసు ఫైల్లో ఉన్నాయి.) తరువాత అవి క్యూబా పంపబడ్డాయి.

అక్టోబరు15న ఫిడేల్ కాస్ట్రో గువేరా మరణాన్ని ధ్రువీకరించి ద్వీపంలో మూడురోజులు సంతాపదినాలుగా ప్రకటించారు. అక్టోబరు18న, కాస్ట్రో హవానాలోని ప్లాజా డి లా రివల్యూషన్లో ఒక మిలియన్ మంది సంతాపం ప్రకటిస్తున్న ప్రజలను ఉద్దేశించి ప్రసంగించారు, గువేరా స్వభావం విప్లవాత్మకమైనదిగా పేర్కొన్నారు. ఫిడేల్ కాస్ట్రో తన పరితపింపచేసే శ్లాఘనను ఆవిధంగా ముగించారు:

గువేరాతో బొలీవియాలో ఉన్నపుడు పట్టుబడిన ఫ్రెంచ్ మేధావి రేగిస్ డెబ్రే, జైలునుండి ఇచ్చిన ఒకముఖాముఖిలో గువేరా పట్టుబడిన పరిస్థితులను ఎత్తిచూపారు. గువేరా సైన్యంతో కొద్దికాలం కలసి ఉన్న డెబ్రే వారు తన దృష్టిలో "అడవి బాధితులని" ఆ విధంగా "అడవిచే తినబడ్డారని" అన్నారు. డెబ్రే గువేరా సైనికులు ఎదుర్కొన్న అసహాయస్థితిని వివరిస్తూ వారు పోషకాహారలోపంతో బాధపడ్డారని, నీళ్ళు లేక, బూట్లులేక, 22 మందికి కేవలం ఆరుదుప్పట్లను మాత్రమే కలిగిఉన్నారని చెప్పారు. గువేరా, ఇతరులు "వారి చేతులు, కాళ్ళు "మాంసపు ముద్దలు"గా ఉబ్బే వ్యాధితో బాధపడ్డారని ఆస్తితిలో మనం వారి చేతివేళ్ళను గుర్తించలేమని గుర్తుచేసుకున్నారు. ఈ విధమైన నిష్ఫలపరిస్థితులలో కూడా, గువేరాను "లాటిన్ అమెరికా భవిష్యత్తు గురించి ఆశావాదిగా" డెబ్రే వర్ణించారు, గువేరా "తనమరణం ఒకపునరుజ్జీవనంగా  ఉంటుందని ఆశించి ఆయన మరణానికి లోబడ్డారు" అని పేర్కొన్నారు, గువేరా మరణాన్ని "తిరిగి పుట్టేందుకు ప్రమాణం"గా, "మారే సంస్కారం"గా భావిస్తారని అనారు.

1995 చివరిలో, పదవీవిరమణ చేసిన బొలీవియన్ జనరల్ మారియో వర్గాస్, *చే గువేరా: ఎ రివల్యూషనరీ లైఫ్* రచయిత జోన్ లీ అండర్సన్ కు, గువేరా శరీరం వల్లేగ్రాండే ఎయిర్ స్ట్రిప్ సమీపంలో ఉంచబడిందిఅని బయటపెట్టారు. దీనిఫలితంగా అనేకదేశాలు శరీరభాగాల కోసం సంవత్సరంపైన వెదికాయి. జూలై 1997 లో, క్యూబా భూగర్భ శాస్త్రవేత్తలు, అర్జంటినా న్యాయ మానవశరీరవేత్తల సమూహం రెండు సమాధులలో ఏడుగురి దేహాల భాగాలను కనుగొంది, వారిలో ఒకరి చేతులు చేదించబడి ఉన్నాయి ( గువేరా వలె). కాంగో దండయాత్రకుముందు తయారుచేసిన చే యొక్క దంతాల అచ్చుతో ఈవెలికితీసిన పళ్ళు సరిగా జతకలవడంతో అంతర్గత మంత్రిత్వశాఖతో బొలీవియన్ అధికారులు ఆశరీరం గువేరాదేనని ధ్రువీకరించారు. అర్జంటినా న్యాయ మానవ శరీరవేత్త అలెజాండ్రో ఇంచుర్రేగి చేతులు లేని శవం ప్రక్కన దాచి ఉంచిన నీలంరంగు కోటులో ఒక చిన్నపైప్ పొగాకును పరిశీలించినపుడు "అంతిమ వివాదం" మొదలైంది. బొలీవియన్ హెలికాప్టర్ చోదకుడు, చేకి చిన్నసంచిలో పొగాకును ఇచ్చిన నినో డి గుజ్మన్, మొదట "తనకు తీవ్ర అనుమానలున్నాయని" "క్యూబన్లు కొన్ని పాత ఎముకలను కనుగొని అవి చే వి అంటారని ఆలోచించానని" పేర్కొన్నారు : ఏదేమైనా "ఈ పొగాకుసంచి గురించి విన్న తరువాత, నాకు సందేహాలు లేవు"అని తెలిపారు. అక్టోబర్17, 1997న గువేరా, అతని సహచర పోరాటయోధుల శరీరాలు, సైనిక గౌరవంతో క్యూబన్ విప్లవ సమయంలో గువేరా నిర్ణయాత్మక సైనిక విజయం సాధించిన క్యూబా నగరం శాంటాక్లారాలో ప్రత్యేకంగా నిర్మించబడిన గోరిలో ఉంచబడ్డాయి.

గువేరా బంధింపబడి ఉన్నపుడు 30,000-పదాల, చేతివ్రాత డైరీ, ఆయన వ్యక్తిగత కవిత్వ సంకలనం, ఒక యువ కమ్మ్యూనిస్ట్ గెరిల్లా తన భయాలను అధిగమించడం గురించి ఆయన వ్రాసిన ఒక చిన్నకథ తీసివేయబడ్డాయి. తన డైరీలో ఆయన నన్కాహుజు క్షేత్రంలో నవంబర్ 7, 1966 బొలీవియా  గెరిల్లా పోరాట ప్రచారంలో తాను ప్రవేశించినది మొదలు, తాను పట్టుబడిన తేదీకి ఒకరోజు ముందు, అక్టోబర్ 7, 1967 వరకు జరిగిన సంఘటనలను నమోదుచేసారు. బొలీవియన్ సైన్యంచే కనుగొనబడటంవలన పూర్తిగా సిద్ధంకాకుండానే గెరిల్లాలు కార్యకలాపాలను బలవంతంగా ఎందుకు ప్రారంభించవలసివచ్చిందో, దళాలనురెండుగా విభజించాలనే గువేరా నిర్ణయం, తరువాత వాటి మధ్య సంబంధాలునెలకొల్పుకోలేక చివరికి వారిప్రయత్నం అపజయం పాలవడం గురించి ఈడైరీ తెలుపుతుంది. గువేరకు, బొలీవియా కమ్యూనిస్ట్ పార్టీకి మధ్య విభేదంవలన ముందుగా ఆశించిన దానికంటే గువేరా తక్కువసైనికులను పొందటం గురించి తెలియచేస్తుంది, గెరిల్లా దళం స్థానికుల భాష తుపి-గురని అని తెలియక క్వేచువ నేర్చుకోవడం పాక్షికంగా స్థానిక జనాభాను భర్తీ చేసుకోవడానికి పెద్ద ఇబ్బందిని కలిగించిందని తెలుపుతుంది. ఈపోరాటం ఊహించని విధంగా ముగియడంవలన గువేరా అస్వస్థత పెరిగింది. ఆయన ఆస్త్మా యొక్క అత్యంత తీవ్ర-దాడులకు గురయ్యేవారు, ఔషధాలు సేకరించడానికి ఆయన శక్తులన్నీ సరిపోయేవి.

బొలీవియన్ డైరీ త్వరితంగా, సంస్కరింపబడకుండా *[[రాంప్ఆర్ట్స్]]* పత్రికచే అనువదింపబడి ప్రపంచవ్యాప్తంగా పంపిణీ చేయబడింది. ఇస్రాయెల్ రేయేస్ జాయాస్ (అలియాస్ "బ్రలియో"), హర్రి విల్లెగాస్ తమయో ("పోమ్బో"), ఎలిసియో రేయేస్ రోడ్రిగ్జ్ ("రోలండో"), దారియేల్ అలర్కాన్ రామిరేజ్ ("బెనిగ్నో")—లచే వ్రాయబడిన కనీసం నాలుగు అదనపుడైరీలు ఈ సంఘటనలపై అదనపు సమాచారాన్ని బయటపెడుతున్నాయి. 2008 జూలైలో ఇవో మొరలేస్ యొక్క బొలీవియన్ ప్రభుత్వం ఇంతకుముందు బయటపెట్టని శిథిలమైన రెండునోటుపుస్తకాలలో సంకలనం చేసిన గువేరా యొక్క డైరీలను, దానితోపాటు ఒక కార్యక్రమాల నమోదు పుస్తకం, అనేక బ్లాక్-అండ్-వైట్ ఛాయాచిత్రాలను బహిర్గతంచేసింది. ఈ సందర్భంలో, బొలీవియా సాంస్కృతికశాఖ ఉపమంత్రి, పాబ్లో గ్రౌక్స్, అదే సంవత్సరంలో ప్రతిచేతివ్రాత పేజిని ఫోటోగా ముద్రించాలనే ప్రణాళికను ప్రకటించారు. ఇంతలోనే, 2009 ఆగస్టులో బొలీవియా న్యాయమంత్రిత్వశాఖలో పనిచేసే మానవ శరీర శాస్త్రవేత్తలు గువేరా యొక్క ఐదుగురు సహచర గెరిల్లాల శరీరాలను తియూపొంటే అనే బొలీవియన్ పట్టణానికి సమీపంలో కనుగొని వెలికితీశారు.

## మారియో టెరాన్‌ సలాజర్‌ మృతి
విప్లవ వీరుడు చెగువేరాను కాల్చి చంపిన బొలీవియా మాజీ సైనికుడు 80 ఏండ్ల వయస్సులో మారియో టెరాన్‌ సలాజర్ సియెర్రాలో 2022 మార్చి 10న మృతిచెందాడు. బొలీవియా సైన్యంలో పనిచేసిన టెరాన్‌ 1967, అక్టోబరు 9న చెగువేరాను కాల్చిచంపాడు.

## వారసత్వం

ఆయనకు మరణశిక్ష విధించిన నలభైసంవత్సరాల తరువాత, చే యొక్క జీవితము, వారసత్వం ఇంకా కలహకారకంగానే ఉన్నాయి. జీవితంలోని వివిధ సందర్భాలలో ఆయన సంస్కృతి యొక్క భిన్నాభిప్రాయాలు ద్వంద్వ ప్రవృత్తిగల సంక్లిష్ట వ్యక్తిత్వంగా ఆయనను తయారుచేసాయి.

అమరత్వంగురించి ఆయన భావనలు, వర్గ పోరాటం గురించి ఆయన కవిత్వంలో పిలుపులు, నూతన మానవుడు భౌతిక ప్రతిఫలాల వలనకాక నైతిక ప్రతిఫలాల వలన నడిపింపబడాలనే కోరికల పర్యవసానంగా, గువేరా వామపక్ష-ప్రేరేపిత ఉద్యమాలలో అత్యంతఅవసరమైన విగ్రహంగా రూపొందారు. అనేకరంగాలకు చెందిన ప్రసిద్ధవ్యక్తులు చే గువేరాను నాయకునిగా భావించారు; ఉదాహరణకు, నెల్సన్ మండేలా ఆయనను "స్వేచ్ఛను ప్రేమించే ప్రతిమానవునికీ ప్రోత్సాహం"అని అభివర్ణించారు, జీన్-పాల్ సార్త్రే "మేధావి మాత్రమే కాక మనకాలానికి చెందిన పరిపూర్ణపురుషుడు" అని ఆయనను వర్ణించారు. ఆయనను శ్లాఘించిన ఇతరులలో రచయితలు గ్రాహం గ్రీన్ చేను "శౌర్యం, పరాక్రమం, సాహసభావాల ప్రతీక"గా పేర్కొనారు, సుసాన్ సొంటాగ్ " (చే యొక్క) లక్ష్యం మానవత్వం కంటే తక్కువది మరేదీ కాదు" అని వ్యాఖ్యానించారు." నల్లజాతివారిలో, తత్వవేత్త అయిన ఫ్రాన్త్జ్ ఫనోన్ గువేరాను "ఒక మనిషిలో ఉండగల అన్నిలక్షణాలను ప్రోదిచేసిన ప్రపంచప్రతీక" అని విశ్వసించారు, బ్లాక్ పాన్ధర్ పార్టీ అధ్యక్షుడు స్టోక్లీ కార్మిచెల్ "చే గువేరా మరణించలేదు, అతని ఆలోచనలు మనతోనేఉన్నాయి" అనిశ్లాఘించారు. వివిధ రాజకీయవర్గాలన్నీ అతనిని కొనియాడాయి, అరాచక -పెట్టుబడిదారుడు స్వేచ్ఛా సిద్ధాంతకర్త ముర్రే రోత్బార్డ్ గువేరాను ఒక "నాయకుని రూపం"గా పొగడుతూ, గువేరా చనిపోయిన తరువాత శోకిస్తూ "మన శకము లేదా శతాబ్దం లోనే మరే వ్యక్తికన్నా (చే) విప్లవసిద్ధాంతానికి మూర్తీభవించిన జీవం", అన్నారు పాత్రికేయుడు క్రిస్టఫర్ హిచెన్స్ "[చే యొక్క] మరణం నన్ను, నాలాంటి అనేకులను కలచివేసింది, ఆయన ఒక ఆదర్శవ్యక్తి, అయితే మాలాంటి బూర్జువా కాల్పనికులకు అసాధ్యమైన వాటికి ఆయన వెళ్లి విప్లవకారులు చేయవలసిన వాటిని చేసాడు-తాను నమ్మినవాటికోసం పోరాడాడు, మరణించాడు" అని వ్యాఖ్యానించారు. గువేరాను క్యూబాలో చాలామంది జాతీయ నాయకుడిగా ప్రేమిస్తారు, $3 క్యూబన్ పెసోపై ఆయనచిత్రం అలంకరించబడి ఉంటుంది, ప్రతిఉదయం పాఠశాల విద్యార్థులు "మేము చే లాగ తయారవుతాము", అని ప్రతిజ్ఞచేస్తారు. ఆయన మాతృదేశమైన అర్జంటినాలో, ఉన్నతపాఠశాలలు ఆయన పేరుమీద ఉన్నాయి, అనేక చే సంగ్రహాలయాలు దేశవ్యాప్తంగాఉన్నాయి, ఆయన జన్మించిన రోసారియ నగరంలో 2008లో 12అడుగుల కంచువిగ్రహం ఆవిష్కరించబడింది. అదనంగా, గువేరా కొంతమంది బొలీవియన్ కామ్పెసినోస్చే "సెయింట్ ఏర్నేస్టో"గా పవిత్రీకరించబడ్డారు, వారు ఆయనను సహాయంకొరకు ప్రార్ధిస్తారు.

దీనికి విరుద్ధంగా, ఆయన జీవితచరిత్రకారులలో ఒకరైన మఖోవార్, ఆయనను నాయకునిగా కొలవడాన్ని త్రోసిపుచ్చారు, ఆయనను నిర్దయుడైన అమలు పరచేవానిగా చిత్రీకరించారు. లాటిన్ అమెరికాలో చే రగిల్చిన విపల్వాలలో చాలావరకు క్రూరమైన సైనికవాదం, అనేక సంవత్సరాలపాటు ఎడతెగని వివాదాలను అంతిమఫలితంగా పొందాయని తక్కువచేసేవారంటారు. బ్రిటిష్ చరిత్రకారుడు హాగ్ థోమస్ ఒకమదింపులో చే "ధైర్యం, విశ్వాసం, అంకితభావాలతో పాటు మూర్ఖపుపట్టుదల, సంకుచితమైన, ఆహేతుకత"లు కలవాడిగా పేర్కొన్నారు. థామస్ మాటలలో, జీవితం చివరిరోజులలో "హింస యొక్క పాపాలు వాటికవే వస్తాయని నమ్మారు", అయితే ఫిడేల్ ఆయనఆలోచనలలో చాలావాటిని అమలుపరచినందువలన, మరణించిన తరువాత "మంచికిగానీ లేదా చెడుకుగానీ కాస్ట్రోపై ఆయనప్రభావం" పెరిగింది. థామస్ అంచనాలో "మార్టి, లేదా లారెన్స్ అఫ్ అరేబియా, కేసులోలాగా అపజయం ఈఇతిహాసాన్ని కాంతివిహీనంగా కాక కాంతివంతంగాచేసింది." ది ఇండిపెండెంట్ ఇన్స్టిట్యూట్ కి చెందిన అల్వరో వర్గాస్ లోస గువేరా యొక్క సమకాలీన అనుచరులను "ఒక మిధ్యను పట్టుకొని వ్రేలాడుతూ భ్రమపడుతున్నవారు" అని సిద్ధాంతీకరించారు, గువేరాను "మార్క్సిస్ట్ ప్యూరిటన్"గా వర్ణించి తన ద్రుఢమైన అధికారాన్ని ప్రతికూలతను అణచడానికి ఉపయోగించి, "కోల్డ్-బ్లడెడ్ కిల్లింగ్ మెషిన్"వలె పనిచేశారని పేర్కొన్నారు. లోస గువేరా యొక్క "ఆర్ధికస్వభావం" క్యూబన్ విప్లవం "సోవియటైజేషన్"కు ఇరుసుగా పనిచేసిందని, "అంధ భావవాద సాంప్రదాయాన్ని వాస్తవంపై పూర్తిగా పెత్తనం చేయించగలిగానని ఊహించారు."  క్యూబన్ బహిష్కృత సమాజంలో అనేకమంది గువేరాను అసహ్యించుకుంటారు, వారు ఆయనను "లా కాబాన కసాయివాని"గా భావిస్తారు. బహిష్కృతుడైన గువేరా మనుమడు కనేక్ సంచేజ్ గువేరా కూడా ఇటీవల కాలంలో ప్రస్తుత క్యూబా పరిపాలనగురించి బహిరంగంగా విమర్శించడం మొదలుపెట్టారు.

ఆయనకు ఉన్న ధ్రువస్థాయితోపాటు, ఆయన ముఖంయొక్క ఉన్నత-స్థాయి  మోనోక్రోమ్ చిత్రం ప్రపంచంలో అధిక సార్వత్రికంగా అమ్ముడైన వస్తూకరించిన చిత్రంగామారింది, అనేకరకాల వస్తుశ్రేణులైన t-షర్టులు, టోపీలు, పోస్టర్లు, టాటూలు, బికినీలపై దీనిని చూడవచ్చు, పరిహాసపూర్వకంగా ఇది ఆయన ద్వేషించినవినియోగ సంస్కృతి కి దోహదంచేస్తుంది. గువేరా ప్రత్యేకించి రాజకీయ సందర్భాలకు అతీతమైనవ్యక్తిగా ఇప్పటికీ నిలిచిఉన్నారు యువత తిరుగుబాటుకు ప్రజాదరణ పొందిన విస్తృతచిహ్నం.

## కాలక్రమం

## మాధ్యమ సంగ్రహం
### వీడియో ప్రమాణాలు

* 1964 లో డబ్లిన్,ఐర్లాండ్ పర్యటన సందర్భంగా గువేరా ముఖాముఖి, (2:53), ఆంగ్ల అనువాదం, RTÉ లైబ్రరీస్ అండ్ ఆర్కైవ్స్, **[http://www.rte.ie/laweb/smil/t01/t01g_cguevara_tv.smil వీడియో క్లిప్]** 
* పద్యాన్ని వల్లెవేస్తున్న గువేరా, (1:00), ఇంగ్లీష్ సబ్ టైటిల్స్, ఫ్రమ్ *ఎల్ చే: ఇన్వెస్టిగేటింగ్ ఎ లెజెండ్* - కుల్తుర్ వీడియో 2001, వీడియో క్లిప్ 
* ఫిడేల్ కాస్ట్రోకు మద్దతు సూచిస్తున్న గువేరా, (0:22), ఇంగ్లీష్ సబ్ టైటిల్స్, ఫ్రమ్ *ఎల్ చే: ఇన్వెస్టిగేటింగ్ ఎ లెజెండ్* - కుల్తుర్ వీడియో 2001, **[http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads&amp;d_op=getit&amp;lid=6 వీడియో క్లిప్] ** 
* శ్రమ గురించి ప్రసంగిస్తున్న గువేరా, (0:28), ఇంగ్లీష్ సబ్ టైటిల్స్, ఫ్రమ్ *ఎల్ చే: ఇన్వెస్టిగేటింగ్ ఎ లెజెండ్* - కుల్తుర్ వీడియో 2001, **[http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads&amp;d_op=getit&amp;lid=10 వీడియో క్లిప్] ** 
* బే అఫ్ పిగ్స్ గురించి ప్రసంగిస్తున్న గువేరా, (0:17), ఇంగ్లీష్ సబ్ టైటిల్స్, ఫ్రమ్ *ఎల్ చే:ఇన్వెస్టిగేటింగ్ ఎ లెజెండ్* - కుల్తుర్ వీడియో 2001, **[http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads&amp;d_op=getit&amp;lid=8 వీడియో క్లిప్] ** 
* సామ్రాజ్యవాదంకు వ్యతిరేకంగా ప్రసంగిస్తున్న గువేరా, (1:20), ఇంగ్లీష్ సబ్ టైటిల్స్, ఫ్రమ్ *ఎల్ చే: ఇన్వెస్టిగేటింగ్ ఎ లెజెండ్* - కుల్తుర్ వీడియో 2001, **[http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads&amp;d_op=getit&amp;lid=11 వీడియో క్లిప్] **

### ఆడియో రికార్డింగ్

* గువేరా ఇంటర్వ్యూడ్ ఆన్ ABCs *[[ఇష్యూస్ అండ్ అన్సర్స్]]* , (23:53), ఇంగ్లీష్ ట్రాన్స్లేషన్, నరేటేడ్ బై లిసా హోవార్డ్, మార్చ్ 24 1964, **[https://web.archive.org/web/20110723035733/http://crooksandliars.com/medialoader/7922/000a1/mp3/Che_Guevara_-_1964.mp3 ఆడియో క్లిప్]**

## రచనల జాబితా

**మాతృకలు స్పానిష్ భాషలో ఏర్నేస్టో "చే" గువేరా చే రచింపబడి, తరువాత అంగలంలోకి అనువదించబడ్డాయి **

* *ఎ న్యూ సొసైటీ: రిఫ్లెక్షన్స్ ఫర్ టుడేస్ వరల్డ్* , ఓషన్ ప్రెస్, 1996, ISBN 1-875284-06-0
* *బ్యాక్ ఆన్ ది రోడ్: ఎ  జర్నీ త్రు లాటిన్ అమెరికా* , గ్రోవ్ ప్రెస్, 2002, ISBN 0-8021-3942-6
* *చే గువేరా, క్యూబా, అండ్ ది రోడ్ టు సోషలిజం* , పాత్ఫైండర్ ప్రెస్, 1991, ISBN 0-87348-643-9
* *చే గువేరా ఆన్ గ్లోబల్ జస్టిస్* , ఓషన్ ప్రెస్ (AU), 2002, ISBN 1-876175-45-1
* *చే గువేరా: రాడికల్ రైటింగ్స్ ఆన్ గెరిల్లా వార్ఫేర్, పాలిటిక్స్ అండ్ రివల్యూషన్,* ఫైలిక్వరియన్ పబ్లిషింగ్, 2006, ISBN 1-59986-999-3
* *చే గువేరా రీడర్: రైటింగ్స్ ఆన్ పాలిటిక్స్ & రివల్యూషన్* , ఓషన్ ప్రెస్, 2003, ISBN 1-876175-69-9
* *చే గువేరా స్పీక్స్: సెలెక్టెడ్ స్పీచెస్ అండ్ రైటింగ్స్* , పాత్ఫైండర్ ప్రెస్ (NY), 1980, ISBN 0-87348-602-1
* *చే గువేరా టాక్స్ టు యంగ్ పీపుల్* , పాత్ఫైండర్ 2000,ISBN 0-87348-911-X
* *చే:ది డైరీస్ అఫ్ ఏర్నేస్టో చే గువేరా* , ఓషన్ ప్రెస్ (AU), 2008, ISBN 1-920888-93-4
* *కలోనియలిసం ఈజ్ డూమడ్* , మినిస్ట్రీ అఫ్ ఎక్స్టర్నల్ రిలేషన్స్: రిపబ్లిక్ అఫ్ క్యూబా, 1964, ASIN B0010AAN1K
* *క్రిటికల్ నోట్స్ ఆన్ పొలిటికల్ ఎకానమీ: ఎ రెవల్యూషనరీ హుమనిస్ట్ అప్ప్రోచ్ టు మార్క్సిస్టు ఎకనామిక్స్* ఓషన్ ప్రెస్, 2008, ISBN 1-876175-55-9
* *ఎపిసోడ్స్ అఫ్ ది క్యూబన్ రివల్యూషనరీ వార్, 1956–58* , పాత్ఫైండర్ ప్రెస్ (NY), 1996, ISBN 0-87348-824-5
* *[[గెరిల్లా వార్ఫేర్]]: ఆధరైజ్డ్ ఎడిషన్* ఓషన్ ప్రెస్, 2006, ISBN 1-920888-28-4
* *లాటిన్ అమెరికా: అవేకేనింగ్ అఫ్ ఎ కాంటినెంట్* , ఓషన్ ప్రెస్, 2005, ISBN 1-876175-73-7
* *మార్క్స్ & ఎంగెల్స్: ఏన్ ఇంట్రడక్షన్* , ఓషన్ ప్రెస్, 2007, ISBN 1-920888-92-6
* *అవర్ అమెరికా అండ్ దెయిర్స్: కెన్నెడీ అండ్ ది అలయన్స్ ఫర్ ప్రొగ్రెస్స్* , ఓషన్ ప్రెస్, 2006, ISBN 1-876175-81-8
* *[[రెమినిసెన్సెస్ అఫ్ ది క్యూబన్ రివల్యూషనరీ వార్]]: ఆధరైజ్డ్ ఎడిషన్* ఓషన్ ప్రెస్, 2005, ISBN 1-920888-33-0
* *సెల్ఫ్ పోర్త్రైట్ చే గువేరా* , ఓషన్ ప్రెస్ (AU), 2004, ISBN 1-876175-82-6
* *సోషలిజం అండ్ మాన్ ఇన్ క్యూబా* , పాత్ఫైండర్ ప్రెస్ (NY), 1989, ISBN 0-87348-577-7
* *ది ఆఫ్రికన్ డ్రీమ్: ది డైరీస్ అఫ్ ది రివల్యూషనరీ వార్ ఇన్ ది కాంగో* గ్రోవ్ ప్రెస్, 2001, ISBN 0-8021-3834-9
* *ది అర్జన్టైన్* , ఓషన్ ప్రెస్ (AU), 2008, ISBN 1-920888-93-4
* *ది బొలివియన్ డైరీ అఫ్ ఏర్నేస్టో చే గువేరా* పాత్ఫైండర్ ప్రెస్, 1994, ISBN 0-87348-766-4
* *ది డైరీ అఫ్ చే గువేరా: ది సీక్రెట్ పేపర్స్ అఫ్ ఎ రెవల్యూషనరీ* , అమెరేయోన్ Ltd, ISBN 0-89190-224-4
* *ది గ్రేట్ డిబేట్ ఆన్ పొలిటికల్ ఎకానమీ* , ఓషన్ ప్రెస్, 2006, ISBN 1-876175-54-0
* *[[ది మోటర్ సైకిల్ డైరీస్]]: ఎ జర్నీ అరౌండ్ సౌత్ అమెరికా* లండన్: వేర్సో, 1996, ISBN 1-85702-399-4
* *టు స్పీక్ ది ట్రూత్: వై వాషింగ్టన్స్ "కోల్డ్ వార్" అగైన్స్త్ క్యూబా డస్న్ట్ ఎండ్* , పాత్ ఫైండర్, 1993, ISBN 0-87348-633-1

## గమనికలు

## సూచనలు

*  Alekseev, Aleksandr (October 1984). "Cuba después del triunfo de la revolución" ("విప్లవ విజయానంతరం క్యూబా"). మాస్కో:*అమెరికా లాటిన* .
*  అల్ముదేవర్ , లోల (అక్టోబర్ 9, 2007). "బొలివియా మార్క్స్ కాప్చర్, ఎక్జిక్యూషన్ అఫ్ 'చే 'గువేరా 40 యియర్స్ ఎగో" . సాన్ ఫ్రాన్సిస్కో క్రానికల్
* అండర్సన్, లీ (1997). *చే గువేరా : ఏ రేవోల్యుషనరీ లైఫ్* . న్యూ యార్క్ : గ్రోవ్ ప్రెస్ . ISBN 0-8021-1600-0.
*  బంఫోర్డ్ , జేమ్స్ (2002). *బాడీ అఫ్ సీక్రెట్స్ : ఎనాటమీ అఫ్ ది అల్ట్రా -సీక్రెట్ నేషనల్ సెక్యూరిటీ ఏజెన్సీ * (రీప్రింట్ ఎడిషన్) న్యూ యార్క్ : యాంకర్ బుక్స్. ISBN 0-19-512350-6 ISBN 0-19-512350-6
*  BBC న్యూస్ (జనవరి 17, 2001). "ప్రొఫైల్: లురెంట్ కాబిల". యాక్సేస్స్డ్ ఏప్రిల్ 22 2007
*  BBC న్యూస్ (మే 26, 2001). *[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/1352650.stm చే గువేరా ఫోటోగ్రాఫర్ డైస్]* . అక్సెస్సేడ్ జనవరి 4, 2006.
*  BBC వార్త, అక్టోబర్ 29, 1998. "క్యూబా  పేస్  ట్రిబ్యూట్ టు చే Guvrr". *BBC న్యూస్ , ఇంటర్నేషనల్ వెర్షన్ * .
* 
*  బెన్ బెల్ల , అహ్మద్ (అక్టోబర్ 1997). "చే యాస్ ఐ న్యూ హిమ్". *Le Monde diplomatique* . mondediplo.com. అక్సెస్సేడ్ ఫిబ్రవరి 28, 2008.
*  బోక్మన్, USMC మేజర్ లర్రీ జేమ్స్ (ఏప్రిల్ 1, 1984). *[http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1984/BLJ.htm ది స్పిరిట్ అఫ్ మోన్కాడా: ఫిడేల్ కాస్ట్రోస్ రైస్ టు పవర్ 1953-1959]* . యునైటెడ్ స్టేట్స్ : మరైన్ కార్ప్స్ కమాండ్ అండ్ స్టాఫ్ కాలేజ్.
* 
*  Castañeda, జార్జ్ G (1998). *చే గువేరా : Compañero* . న్యూ యార్క్ : రాండం హౌస్ . ISBN 0-679-75940-9.
*  కాస్ట్రో , ఫిడేల్ (సంపాదకులు బొనచ్య, రోలండో E. నెల్సన్ P. Valdés; 1972). *రేవోల్యుషనరీ స్ట్రగుల్ 1947–1958* . కేంబ్రిడ్జి , మస్సచుసేట్ట్స్, లండన్ : MIT ప్రెస్ . ISBN 0-262-02065-3.
*
*  క్యూబన్ ఇన్ఫర్మేషన్ ఆర్చివ్స్. "La Coubre explodes in Havana 1960". అక్సెస్సేడ్ ఫిబ్రవరి 26, 2006; క్యూబన్ సైట్ fotospl.com .లో చిత్రములు చూడవచ్చు 
*  డేపల్మ , ఆంథోనీ(2006). *ది మాన్ హూ ఇన్వెన్టెడ్ ఫిడేల్ : కాస్ట్రో , క్యూబా,అండ్ హెర్బర్ట్ L.మాథ్యుస్ అఫ్ ది న్యూ యార్క్ టైమ్స్ * . న్యూ యార్క్ : పబ్లిక్ అఫ్ఫైర్స్ . ISBN 1-59376-097-3 ISBN 1-59376-097-3
*  డొర్ఫ్మన్,ఏరియల్ (జూన్ 14,1999). *[http://www.time.com/time/time100/heroes/profile/guevara01.html టైం 100: చే గువేరా] * . టైం ఇంక్ .
*  దొర్స్చనేర్, జాన్ అండ్ రోబెర్ట్తో  ఫబ్రిసియో (1980). *ది విండ్స్ అఫ్ డిసెంబర్:ది క్యూబన్ రివోల్యుషన్ అఫ్ 1958* . న్యూ యార్క్:కవార్డ్,మక్కన్న్&amp; జియోఘేజేన్. ISBN 0-698-10993-7.
*  డి'రివేరా, పక్వితో(మార్చ్ 25, 2005). "ఓపెన్ లెటర్ టు కార్లోస్ సంటన బై పక్విటో D'రివేరా  ". *లాటిన్ బీట్ మాగజైన్* . అక్సేస్స్ద్ June 1, 2007.
*  డుముర్, జీన్ (ఇంటర్వ్యూయర్) (1964). *[http://www.youtube.com/watch?v=y5X0L_SPgoE L'interview de Che Guevara]* (వీడియో క్లిప్; 9:43).
*  గాల్వేజ్, విలియం (1999). *చే ఇన్ ఆఫ్రికా: చే గువేరాస్ కాంగో డైరీ* . మేల్బౌర్న్: ఓషన్ ప్రెస్, 1999. ISBN 1-876175-08-7.
*  గోమేజ్ ట్రెటో, రౌల్ (స్ప్రింగ్ 1991). "థర్టీ యియర్స్ అఫ్ క్యూబన్ రివల్యూషనరీ పీనల్  లా". *లాటిన్ అమెరికన్ పెర్స్పెక్టివ్స్* **18(2)** , క్యూబన్ వ్యూస్ ఆన్ ది రివల్యూషన్. 114-125.
*
*  గోట్, రిచర్డ్ (ఆగష్టు 11, 2005). "బొలీవియా ఆన్ ది డే అఫ్ ది డెత్  అఫ్ చే గువేరా". *Le Monde diplomatique* . అక్సేస్ద్ ఫిబ్రవరి 26, 2006.
*  గ్రాంట్, విల్(అక్టోబర్ 8, 2007). "CIA మాన్ రికౌంట్స్ చే గువేరాస్ డెత్". BBC న్యూస్ యాక్సేస్ద్ ఫిబ్రవరి 29, 2008.
*  గువేరా, ఏర్నెస్టో "చే" (1995). *మోటార్సైకిల్ డైరీస్* . లండన్: వేర్సో బుక్స్.
*  గువేరా, ఏర్నెస్టో "చే" (ఎడిటర్ వాటర్స్, మేరీ ఆలిస్) (1996). *ఎపిసోడ్స్ అఫ్ ది క్యూబన్ రివల్యూషనరీ వార్ 1956–1958* . న్యూయార్క్: పాత్ఫైండర్. ISBN 0-312-25391-5 ISBN 0-312-25391-5
*  గువేరా, ఏర్నెస్టో "చే" (1965). "చే గువేరాస్ ఫేర్వెల్ లెటర్".
*  గువేరా, ఏర్నెస్టో "చే" (1967a). "*మెసేజ్ టు ది ట్రైకాంటినెంటల్* పూర్తి పాఠానికి ఆంగ్లానువాదం"
*  గువేరా, ఏర్నెస్టో "చే" (1967b). *"డైరియో (బొలీవియా)"* . Written 1966–1967. 
*  గువేరా, ఏర్నెస్టో "చే" (ఎడిటర్స్ బొనకియ, రోలండో E. అండ్ నెల్సన్ P. వల్డ్స్; 1969). *చే: సెలెక్టెడ్ వర్క్స్ అఫ్ ఏర్నెస్టో గువేరా* , కేంబ్రిడ్జి, మస్సాచుసెట్స్: MIT ప్రెస్. ISBN 0-306-80768-8 ISBN 0-306-80768-8
*
*  గువేరా, ఏర్నెస్టో "చే" (1972). *Pasajes de la guerra revolucionaria* .
*  గువేరా , ఏర్నేస్టో "చే"(పాట్రిక్ కామిల్లెర్ చే స్పానిష్ నుండి అనువాదము ; 2000). *ది ఆఫ్రికన్ డ్రీం* . న్యూ యార్క్ : గ్రోవ్ పబ్లిషర్స్. ISBN 0-8021-3834-9.
*  గువేరా,ఏర్నేస్టో "చే" (2005). "సోషలిజం అండ్ మాన్ ఇన్ క్యూబా" (ఫ్రమ్ అల్జిఎర్స్ ఫర్ మార్చా గా ,మొదటి ప్రచురణ మార్చ్ 12,1965". ది క్యూబన్ రివోల్యుషన్ టుడే"). *చే గువేరా రీడర్ * . దిన్షా కారోలిన్ (1997). ఓషన్ ప్రెస్ . ఐఎస్ బిఎన్ 9057024071
*  గువేరా లించ్,ఏర్నేస్టో (2000). *Aquí va un soldado de América* . Barcelona: Plaza y Janés Editores, S.A. ISBN 84-01-01327-5.
*  హాల్, కెవిన్ (2004). "ఇన్ బొలీవియా, పుష్ ఫర్ చే టూరిజం ఫాలోస్ లోకల్స్' రెవేరేన్స్". *కామన్ డ్రీమ్స్* . commondreams.org. నవంబరు 12, 2008న తీయబడినది
*  హనీ, రిచ్(2005). *సెలియా సంచేజ్:ది లెజెండ్ అఫ్ క్యూబ్స్ రివల్యూషనరీ హార్ట్* . న్యూ యార్క్: అల్గోర పబ్లిషింగ్. ISBN 0875863957.
*  హారి, జోహాన్న్ (అక్టోబర్ 6, 2007). "జోహాన్న్ హరి: షుడ్ చే బి యాన్ ఐకాన్?  No". ది ఇండిపెండెంట్.
*  హార్ట్, జోసెఫ్ (2004). *చే: ది లైఫ్, డెత్, అండ్ ఆఫ్టర్లైఫ్ అఫ్ ఎ రివల్యూషనరీ* . న్యూ యార్క్: థన్డర్స్ మౌత్ ప్రెస్. ISBN 9057024071 
*  రామోనేజ్, ఇగ్నాసియో (2007). ట్రాన్స్లేటేడ్ బై ఆండ్రూ హార్లీ. *ఫిడేల్ కాస్ట్రో: మై లైఫ్* లండన్: పెంగ్విన్ బుక్స్. ISBN 978-0-1410-2626-8
*  ఐర్లాండ్స్ ఓన్ (ఆగష్టు 12, 2000). *[http://irelandsown.net/Che2.html ఫ్రం క్యూబా టు కాంగో, డ్రీం టు డిసాస్టర్ ఫర్ చే గువేరా]* . అక్సేస్స్ద్ జనవరి 11, 2006.
*
*  C0}కోర్న్బ్లు, పీటర్ (1997). *[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB5/index.html ఎలెక్ట్రానిక్ బ్రీఫింగ్ బుక్ నెం. 5]* . నేషనల్ సెక్యూరిటీ అర్ఖైవ్ అక్సేస్స్ద్ మార్చ్ 25, 2007.
*  లాసీ, మార్క్ (అక్టోబర్ 26, 2007). "లోన్ బిడ్దర్ బయ్స్ స్త్రాన్డ్స్ అఫ్ చేస్ హెయిర్ ఎట్ U.S. ఆక్షన్". న్యూ యార్క్ టైమ్స్
*  లాసీ, మార్క్ (అక్టోబర్ 9, 2007). "ఎ రెవల్యూషనరీ ఐకాన్, అండ్ నౌ, ఎ బికిని". ది న్యూ యార్క్ టైమ్స్
* లాగో, అర్మండో M (సెప్టెంబర్ 2005). APJ **32** (1910)313 *క్యూబా: ది హ్యూమన్ కాస్ట్ అఫ్ సోషల్ రివల్యూషన్* . (మానుస్క్రిప్ట్ పెండింగ్ పబ్లికేషన్.) సమ్మిట్, న్యూ జెర్సీ: ఫ్రీ సొసైటీ ప్రాజెక్ట్. 
* 
*
*  మిట్టల్ మాన్, జేమ్స్ H (1981). *అండర్ డెవలప్మెంట్ అండ్ ది ట్రాన్సిషన్ టు సోషలిజం– మొజాంబిక్ అండ్ టాంజానియా* . న్యూ యార్క్: అకడమిక్ ప్రెస్. ISBN 0-306-80768-8 ISBN 0-306-80768-8
*  మోయ్నిహన్, మిచెల్. "Neutering Sartre at Dagens Nyheter". *స్టాక్ హోమ్ స్పేక్టేటర్* . అక్సేస్స్ద్ ఫిబ్రవరి 26, 2006.
* ముర్రే, ఎడ్మున్డో(నవంబర్-డిసెంబర్ 2005). "[ Guevara, Ernesto Che (1928–1967)". *ఐరిష్ మైగ్రేషన్ స్టడీస్ ఇన్ లాటిన్ అమెరికా* (www.irlandeses.org).
*  చే గువేరా, బై ఫ్రాంక్ నీస్, హుస్ పబ్లిషర్స్ లిమిటెడ్, 2007, ISBN 1-904341-99-3 
* నివాత, మనబు, మైనిచి కరస్పాండెంట్ (అక్టోబర్ 14, 2007). *[https://web.archive.org/web/20090215141505/http://www.hdrjapan.com/japan/japan-news/aide-reveals-che-guevara%27s-secret-trip-to-hiroshima/ ఎయిడ్ రివీల్స్ చే గువేరాస్ సీక్రెట్ ట్రిప్ టు హిరోషిమా]* . HDR జపాన్.
*  ఓ'హగాన్, సీన్ (జూలై 11, 2004). "జస్ట్ ఎ ప్రెట్టి ఫేస్?". *[[ది గార్డియన్]]* . ఆక్సేసేడ్ అక్టోబర్ 25, 2006.
*  Radio Cadena Agramonte, "Ataque al cuartel del Bayamo". Accessed February 25, 2006.
*  
*  Ramonez, Ignacio (2007). Translated by Andrew Hurley. *ఫిడేల్ కాస్ట్రో: మై లైఫ్* లండన్: పెంగ్విన్ బుక్స్. ISBN 978-0-1410-2626-8
*
* రోడ్రిగ్జ్, ఫెలిక్స్ I. అండ్ జాన్ వీస్మన్ (1989). *Shado వారియర్/ది CIA హీరో అఫ్ ఎ  హండ్రెడ్ అన్నోన్ బేటిల్స్* . న్యూ యార్క్: సైమన్ &amp; షుస్టర్ . ISBN 0-7407-5029-1 ISBN 0-7407-5029-1
*  ర్యాన్, హెన్రీ బటర్ఫీల్డ్ (1998). *ది ఫాల్ అఫ్ చే గువేరా: ఎ స్టొరీ అఫ్ సోల్జర్స్, స్పైస్, అండ్ డిప్లమాట్స్* . న్యూయార్క్ : ఆక్స్ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ ISBN 0-19-512350-6 ISBN 0-19-512350-6
* 
*  స్ఖిపని, ఆండ్రెస్ (సెప్టెంబర్ 23, 2007). "ది ఫైనల్ ట్రైయమ్ఫ్ అఫ్ సెయింట్ చే". ది అబ్జర్వర్ (రిపోర్టింగ్ ఫ్రమ్ లా హిగుఎర.)
*  సేల్వాజ్, మేజర్ డోనాల్డ్ R. – USMC (ఏప్రిల్ 1, 1985). *[http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1985/SDR.htm చే గువేరా ఇన్ బొలీవియా]* . Globalsecurity.org. అక్సేస్ద్ జనవరి 5, 2006.
*
*  స్నో, అనిత (అక్టోబర్ 8, 2007). "కాస్ట్రో పేస్  హోమేజ్ టు చే గువేరా". ABC న్యూస్ (ఆస్ట్రేలియా )
* 
*  టైం పత్రిక (అక్టోబర్12,1970). " చే: ఎ మిత్ ఏమ్బామ్ద్ ఇన్ ఎ  మాట్రిక్స్ అఫ్ ఇగ్నోరన్స్".
*  టైం పత్రిక ముఖచిత్ర కథ (ఆగష్టు 8, 1960). " కాస్ట్రోస్ బ్రెయిన్".
*  U.S. ఆర్మీ (ఏప్రిల్ 28, 1967). *[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB5/che14_1.htm బొలీవియన్ సైన్యం-2 వ బెటాలియన్ రూపకల్పన, స్థాపన, శిక్షనల్కు సంబంధించిన మెమొరాండం అఫ్ అండర్ స్టాండింగ్]* . జూన్ 1,2007 న పొందుపరచబడినది.
*  U.S. డిపార్టుమెంటు అఫ్ స్టేట్. *[https://web.archive.org/web/20030526195636/http://www.state.gov/r/pa/ho/frus/ike/guat/20179.htm ఫారిన్ రిలేషన్స్, గ్వాటిమాల, 1952–1954]* . ఆఫీస్ ఆఫ్ ఎలక్ట్రానిక్ ఇన్ఫర్మేషన్, బ్యూరో ఆఫ్ పబ్లిక్ అఫ్ఫైర్స్. ఫిబ్రవరి 29, 2008న పొందుపరచబడినది.
*  వర్గాస్ ల్లోసా, అల్వరో(జూలై 11, 2005). "ది కిల్లింగ్ మెషిన్: చే గువేర, ఫ్రమ్ కమ్యూనిస్ట్ ఫైర్ బ్రాండ్ టు కాపిటలిస్ట్ బ్రాండ్". *ది ఇండేపెందేంట్ ఇన్స్టిట్యూట్* . నవంబరు 10, 2006 న పొందుపరచబడినది 
*  "వరల్డ్ కంబైండ్ సౌర్సెస్" (అక్టోబర్ 2, 2004). "చే గువేరా రిమైన్స్  ఎ హీరో టు క్యూబన్స్". *పీపుల్స్ వీక్లీ వరల్డ్* .
* 

## వెలుపటి వలయము

* BBC: చే గువేరా చిత్రపటములు : &nbsp;Set 1, Set 2, Set 3
* చే గువేరా ఇంటర్నెట్ ఆర్చివ్ : ఉపన్యాసాలు,చిత్ర పటములు
* CNN (వీడియో): "చే గువేరా, సూపర్ స్టార్"
* డెమోక్రసి నౌ: "లైఫ్ &amp; లెగసి ఆఫ్ చే గువేరా "
* డిస్కవరీ ఛానల్: *[http://video.google.com/videoplay?docid=2623926387575468019 ఏర్నేస్తో "చే"గువేరా]* 
* డాక్యుమెంటరీ:*[https://web.archive.org/web/20111115213747/http://video.google.com/videoplay?docid=-3460639443903684555 చే గువేరా, ది బాడీ & ది లెజెండ్]* 
* డాక్యుమెంటరీ:*[http://video.google.com/videoplay?docid=-8008270432750882980 ఎల్ చే ఇన్వెస్ట్ గేటింగ్ ఎ లెజెండ్]* 
* హిస్టరీ ఇంటర్నేషనల్:*[https://web.archive.org/web/20111115231353/http://video.google.com/videoplay?docid=-2146818297408673747 ట్రేసింగ్ చే: ఎ మోటర్ సైకిల్ జర్నీ ]* 
* లైఫ్ మాగజైన్ గేలరీ: చే గువేరా, రివల్యుషనరీ లైఫ్

* MSNBC స్లైడ్ షో: "ఇన్ క్యూబా, చే స్టిల్ సెల్ల్స్ రివల్యుషన్ "
* నేషనల్ సెక్యూరిటీ ఆర్చివ్: ది డెత్ ఆఫ్ చే గువేరా 
* న్యూ యార్క్ పోస్ట్: ఎర్నేస్టో "చే" గువేరా ఫోటో గేలరీ
* NPR ఆడియో రిపోర్ట్: చే గువేరా
* NY టైమ్స్ ఇంటర్ఆక్టివ్ గేలరీ: "ఎ రివల్యుషనరి ఆఫ్టర్ లైఫ్ "
* రాయిటర్స్ స్లైడ్ షో: "ఆనరింగ్ చే "
* స్లేట్ మాగజిన్: పిక్చర్ ఎస్సే ఆఫ్ చే
* ది గార్డియన్: "మేకింగ్ ఆఫ్ ఎ మార్క్సిస్ట్" ~ చేస్ ఎర్లీ జర్నల్స్
* ది హిస్టరీ ఛానల్: *[https://web.archive.org/web/20111115213434/http://video.google.com/videoplay?docid=5762714709014580290 ది ట్రూ స్టొరీ ఆఫ్ చే గువేరా]* 

వర్గం:1928 జననాలు
వర్గం:1967 మరణాలు
వర్గం:విప్లవ సిద్ధాంతకర్తలు
వర్గం:మార్క్సిజం
వర్గం:సామ్యవాదం
వర్గం:సామ్రాజ్య వ్యతిరేక వాదం
వర్గం:నూతన వలసవాదం
వర్గం:జాతీయ స్వేచ్చా ఉద్యమాలు
వర్గం:అర్జంటినా
వర్గం:ఉరిశిక్ష ద్వారా మరణాలు