హరి మాధవ్ ముఖోపాధ్యాయ

**హరి మాధవ్ ముఖోపాధ్యాయ్** (1941 ఏప్రిల్ 3 – 2025 మార్చి 17) భారతదేశం, పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రం, బాలుర్‌ఘాట్ ప్రాంతానికి చెందిన ప్రముఖ నాటక రంగ నిపుణుడు. ఆయన ఒక నటుడు, నాటక రచయిత, నాటక దర్శకుడు, నిర్వాహకుడు, వృత్తిరీత్యా ఆచార్యుడు. ఆయన బాలుర్‌ఘాట్ కేంద్రంగా పనిచేసే *త్రితిర్థ* అనే నాటక బృందానికి వ్యవస్థాపకుడు.
పశ్చిమ బెంగాల్ నాటక అకాడమీ నుండి ఉత్తమ నటుడు, ఉత్తమ నిర్మాత పురస్కారాలు అందుకోవడంతో పాటు, నాటక దర్శకుడిగా ఆయన చేసిన కృషికి 2007లో ఆయనను సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం వరించింది. 2026లో ఆయనకు మరణానంతరం పద్మశ్రీ పురస్కారం లభించింది.

## తొలినాటి జీవితం, విద్య
హరి మాధవ్ ముఖోపాధ్యాయ్ అప్పటి బ్రిటిష్ ఇండియాలో భాగమైన, ప్రస్తుత పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రం, దక్షిణ దినాజ్‌పూర్ జిల్లాలోని బాలుర్‌ఘాట్‌లో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి నీలకంఠ ముఖోపాధ్యాయ్. చిన్న వయసు నుంచే ఆయనకు నాటకాల పట్ల తీవ్ర ఆకర్షణ ఏర్పడింది. 1956లో ఆయన బాలుర్‌ఘాట్‌లో *తరుణ్ తీర్థ* అనే నాటక బృందాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.

పాఠశాల విద్య పూర్తయిన తర్వాత, కళాశాల విద్య కోసం కోల్‌కతా వెళ్లారు, తన విద్యార్థి దశలో నగరవ్యాప్తంగా జరిగే నాటక ప్రదర్శనలకు ఆయన క్రమం తప్పకుండా హాజరయ్యేవారు. జగ్మోహన్ ముజుందార్, అజితేష్ బందోపాధ్యాయ్ వంటి దర్శకుల వద్ద ఆయన నాటకరంగంలో శిక్షణ పొందారు. హౌరాకు చెందిన 'నట్‌నాట్యం' నాటక బృందంతో ఆయన మూడేళ్ల పాటు అనుబంధం కొనసాగించారు.

ఈ కాలంలో ఆయన కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం నుండి కామర్స్‌లో పోస్ట్‌గ్రాడ్యుయేట్ పట్టా పొందారు. నాటకరంగం పట్ల ఉన్న నిబద్ధత కారణంగా తిరిగి బాలుర్‌ఘాట్ చేరుకున్న ఆయన 1967లో బాలుర్‌ఘాట్ కళాశాలలో ఆచార్యుడిగా చేరారు.

## నాటకరంగ ప్రస్థానం
నాటకాల పట్ల ఉన్న తీవ్రమైన ప్రేమ కారణంగా, ఆయన తన విద్యా వృత్తికి సమాంతరంగా వృత్తిపరమైన, ఔత్సాహిక నాటకరంగాల్లో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. 1969లో ఆయన బాలుర్‌ఘాట్‌లో *త్రితిర్థ* అనే నాటక బృందాన్ని స్థాపించారు. 2008 వరకు ఆయన నిర్మాణ, దర్శకత్వంలో *టిన్ బిగ్యాని*, *జల్*, *గెలీలియో*, *దేబాంగ్షి* వంటి మొత్తం 58 నాటకాలు ప్రదర్శితమయ్యాయి.

పూర్తి అంకితభావం ఉన్న నాటక రంగ నిపుణుడిగా, ఆయన నటుడు, దర్శకుడిగా మాత్రమే కాకుండా కథకుడు, స్వరకర్త, లైటింగ్ డిజైనర్, కాస్ట్యూమ్ డిజైనర్, సెట్ డిజైనర్ వంటి బాధ్యతలను కూడా స్వీకరించారు. బాలుర్‌ఘాట్ "నాటకోద్యమానికి" మార్గదర్శక శక్తిగా ఆయనను పరిగణిస్తారు.

మొత్తం మీద ఆయన లఘు నాటకాలు, ఏకపాత్రాభినయాలు, పూర్తి నిడివి ప్రదర్శనలతో సహా దాదాపు అరవై నాటకాలను రచించారు. నటుడిగా ఆయన చివరి ప్రదర్శన 2017లో రాజ్‌బన్షీ భాషలో వచ్చిన *రక్తకరాబి*. ఆయన దర్శకత్వం వహించిన చివరి నాటకం 2018లో వచ్చిన *బందూక్*. నాటకాలపై ఆయన ఆలోచనలు సజీవంగా ఉన్నప్పటికీ, క్షీణిస్తున్న ఆరోగ్యం మరింత చురుగ్గా పాల్గొనకుండా అడ్డుకుంది. ఆయన తన పదవీ విరమణ సమయాన్ని *త్రితిర్థ* సహోద్యోగులతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగిస్తూ గడిపారు.

### రచించిన నాటకాలు
ఆయన రచించిన నాటకాలలో కొన్ని ఇక్కడ ఉన్నాయి.

### దర్శకత్వం వహించిన, ప్రదర్శించిన నాటకాలు
ఆయన దర్శకత్వం వహించిన, ప్రదర్శించిన నాటకాలలో కొన్ని.

## పురస్కారాలు, సత్కారాలు
* 1977లో బిజోన్ భట్టాచార్య రచించిన *దేబిగిర్జన్* నిర్మాణానికి, దర్శకత్వానికి గాను ఆయన *దిశారి* పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు;
* పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వ సమాచార, సాంస్కృతిక వ్యవహారాల శాఖ ఆయన నాటకం *దేబాంగ్షి*ని ఉత్తమ నిర్మాణంగా సత్కరించింది;
* 2007లో సంగీత నాటక అకాడమీ ద్వారా నాటక దర్శకత్వానికి ఆయన సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం పొందారు;
* 2019లో రాయ్‌గంజ్ విశ్వవిద్యాలయం ఆయనకు గౌరవ డి.లిట్ (D.Litt.) పట్టాను ప్రదానం చేసింది;
* 2026లో ఆయనకు మరణానంతరం పద్మశ్రీ పురస్కారం లభించింది.

## మూలాలు

వర్గం:కళారంగంలో పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు
వర్గం:2025 మరణాలు
వర్గం:1941 జననాలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు