పుష్పబెన్ మెహతా

**పుష్ప జనార్దన్‌రాయ్ మెహతా**, (1905 మార్చి 21 - 1988 ఏప్రిల్ 2) ప్రధానంగా **పుష్పాబెన్ మెహతా**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈమె గుజరాత్ కు చెందిన భారతీయ సామాజిక కార్యకర్త, రాజకీయ నాయకురాలు. ఆమె అహ్మదాబాద్, సౌరాష్ట్ర ప్రాంతంలో అనేక మహిళా, శిశు సంక్షేమ సంస్థలను స్థాపించి వాటికి నాయకత్వం వహించింది. ఆమె 1952 నుండి 1962 వరకు వరుసగా సౌరాష్ట్ర, బాంబే, గుజరాత్ రాష్ట్రాల శాసనసభ సభ్యురాలిగా పనిచేసింది. ఆమె 1966 నుండి 1972 వరకు రాజ్యసభ సభ్యురాలిగా పనిచేసింది. ఆమెకు 1956లో పద్మభూషణ్ పురస్కారం వరించింది.
## తొలినాటి జీవితం
పుష్పాబెన్ 1905 మార్చి 21న జునాగఢ్ సంస్థానంలో అధికారి అయిన హరప్రసాద్ దేశాయ్, హేతుబా దంపతులకు గుజరాత్‌లోని వేరావల్‌లో (ప్రస్తుతం గిర్ సోమనాథ్ జిల్లాలో ఉంది) జన్మించింది. వేరావల్‌లోని స్థానిక బాలికల పాఠశాలలో చదివిన తర్వాత ఆమె 1915లో అహ్మదాబాద్‌లోని మహాలక్ష్మి మహిళా శిక్షణా కళాశాల ప్రయోగాత్మక పాఠశాలలో చేరింది. అహ్మదాబాద్‌లో ప్లేగు వ్యాధి ప్రబలడంతో ఆమె కుటుంబం వేరావల్‌కు తిరిగి వచ్చింది.
ఆమె భావ్‌నగర్‌కు చెందిన ఉపాధ్యాయుడు జనార్దన్ మెహతాను 1920 జనవరి 25న వేరావల్‌లో వివాహం చేసుకుంది. వివాహానంతరం వారు కరాచీకి మారారు, అక్కడ జనార్దన్ బి.వి.ఎస్. పార్సీ ఉన్నత పాఠశాలలో బోధించాడు. జనార్దన్ మొదటి వివాహం ద్వారా ఆమెకు ఒక పెంపుడు కుమారుడు ఉన్నాడు. వారికి 1922లో ఒకే ఒక్క కుమార్తె ఉష జన్మించింది. ఆమె 1930లో మెట్రిక్యులేషన్ పూర్తి చేసింది. ఆమె భర్త జనార్దన్ 1931 డిసెంబరు 27న జ్వరంతో మరణించాడు. ఆమె అహ్మదాబాద్‌కు వెళ్లి బరోడా నుండి బి.ఎ. పూర్తి చేసింది. ఆమె అహ్మదాబాద్‌లోని మునిసిపల్ బాలికల పాఠశాలలో ఉపాధ్యాయురాలిగా పనిచేసింది.

## సాంఘిక సంక్షేమ వృత్తి
ఆమె పనిని మహాత్మా గాంధీ ఆశీర్వదించాడు, అంతేకాక ఆమె భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో పాల్గొంది. మహిళల, పిల్లల సంక్షేమం కోసం స్థాపించిన సంస్థ 'జ్యోతి సంఘ్‌'లో చేరాలని మృదులా సారాభాయ్ ఆమెను ఆహ్వానించింది. ఆమె 1934 నవంబర్‌లో జ్యోతి సంఘ్‌కు కార్యదర్శి అయింది. జ్యోతి సంఘ్‌లో ఉన్న సంవత్సరాల్లో ఆమె నిరుపేద మహిళలు, పిల్లలకు పునరావాసం కల్పించింది. ఆ మహిళలకు ఆశ్రయం కల్పించి వారిని స్వావలంబనగా మార్చడానికి ఆమె 1937లో అహ్మదాబాద్‌లోని సౌరాష్ట్ర సొసైటీలో 'వికాస్ గృహ్'ను స్థాపించింది. ఈ సంస్థ సంక్షేమ, నివాస, వాణిజ్య సదుపాయాలతో విస్తరించింది. 1954లో వికాస్ గృహ్ కొత్త భవనాన్ని భారత రాష్ట్రపతి రాజేంద్ర ప్రసాద్ ప్రారంభించారు.

ఆమె 1944లో హల్వాద్‌లో రేవశంకర్ పంచోలీ ప్రగతి గృహ్, 1945లో వధ్వాన్‌లో వికాస్ విద్యాలయ, 1945లో రాజ్‌కోట్‌లో కాంత స్త్రీ వికాస్ గృహ్, 1947-48లో జునాగఢ్‌లో శిశు మంగళ్, 1950లో అమ్రేలిలో మహిళా వికాస్ మండల్, 1956లో జామ్‌నగర్‌లో కస్తూర్బా స్త్రీ వికాస్ గృహ్, 1960లో భావ్‌నగర్‌లో తాపీబాయి వికాస్ గృహ్, 1979లో మోర్బిలో కళ్యాణ్ గ్రామ్-వికాస్ విద్యాలయతో సహా సౌరాష్ట్ర ప్రాంతంలో సామాజిక సంస్థలను స్థాపించింది. ఆమె సౌరాష్ట్ర గిరిజన ప్రాంతాల్లో మూడు ఆశ్రమ పాఠశాలలను (రెసిడెన్షియల్ పాఠశాలలు) స్థాపించింది. సౌరాష్ట్రలో కరువు సమయంలో మల్ధారీ ప్రజల సమస్యను పరిష్కరించడానికి ఆమె 1950లో 'మల్ధారీ సంఘ్'ను స్థాపించింది. గుజరాత్‌లోని సుమారు 130 సాంఘిక సంక్షేమ సంస్థల సమాఖ్య అయిన సమస్త గుజరాత్ సామాజిక సంస్థ మధ్యస్థ మండల్ (1945లో స్థాపించబడింది) వ్యవస్థాపకురాలు, అధ్యక్షురాలు కూడా ఆమె.

## రాజకీయ జీవితం
1947లో జునాగఢ్ విలీన సమయంలో కీలక పాత్ర పోషించిన ఆర్జీ హుకుమత్ (తాత్కాలిక ప్రభుత్వం)లో మెహతా క్యాబినెట్ సభ్యురాలు. ఆమె 1952 నుండి 1962 వరకు సౌరాష్ట్ర, బాంబే, గుజరాత్ రాష్ట్రాల శాసనసభ సభ్యురాలిగా పనిచేసింది. ఆమె సౌరాష్ట్ర శాసనసభ మొదటి స్పీకర్. ఆమె 1954 నుండి 1965 వరకు సౌరాష్ట్ర, బాంబే, గుజరాత్ రాష్ట్రాల సాంఘిక సంక్షేమ బోర్డుల ఛైర్మన్‌గా పనిచేసింది. ఆమె 1966 ఏప్రిల్ 3 నుండి 1972 ఏప్రిల్ 2 వరకు కాంగ్రెస్ (ఓ) తరపున రాజ్యసభ సభ్యురాలిగా ప్రాతినిధ్యం వహించింది.

ఆమె 1988 ఏప్రిల్ 2న అహ్మదాబాద్‌లో మరణించింది.

## గుర్తింపు
ఆమె మహిళలు, శిశు సంక్షేమానికి చేసిన కృషికి 1983లో జమ్నాలాల్ బజాజ్ పురస్కారం అందుకుంది. ప్రజా వ్యవహారాలలో ఆమె చేసిన కృషికి 1956లో భారతదేశ మూడవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం పద్మభూషణ్‌తో సత్కరించబడింది.

## మూలాలు

### గ్రంథ పట్టిక

* 
వర్గం:గాంధేయవాదులు
వర్గం:గుజరాత్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యులు
వర్గం:1988 మరణాలు
వర్గం:1905 జననాలు
వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు