open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
చంఫై

**చంఫై**, మిజోరాం రాష్ట్రంలోని చంఫై జిల్లా ముఖ్య పట్టణం, ప్రధాన కార్యాలయం. ఇండో- మయన్మార్ సరిహద్దులో ఉన్న ఈ పట్టణం భారత-మయన్మార్లకు ఇది ప్రధాన వ్యాపార కేంద్రంగా ఉంది. చంఫై పట్టణం 3,185.83 చ.కి.మీ. (1,230 చ.మై.) విస్తీర్ణంలో ఉంది. ఇక్కడ సగటు వార్షిక వర్షపాతం 1,814 మి.మీ. (71.4 అం.)గా ఉంది.

## చరిత్ర
1871–72 నాటి బ్రిటిష్ యాత్రకు ప్రాతినిధ్యం వహించిన మిజో చీఫ్ వాన్హుయిలియానా కుమారుడు లాల్బురా సైలోకు ఈ ఛంపై పట్టణం ప్రధాన కార్యాలయంగా ఉండేది. బ్రిటిష్ కాలంలో ఇక్కడ కోటను నిర్మించారు. చంఫై లోయ ఒకప్పుడు సరస్సులతో నిండివుండేది. 1872 లుషాయ్ యాత్రలోని మైదానపు నేల ఇప్పటికీ సాగు చేయబడలేదు. బ్రిటిష్ వలస అధికారులు తమ సైనికులకు, కార్మికులకు బియ్యం సరఫరా చేయమని ప్రోత్సహించడంతో 1898వ సంవత్సరంలో చంఫైలో సాగునీటి ద్వారా వరిసాగు ప్రారంభమైంది. 1922 నాటికి, చంఫై పట్టణంలో కేవలం ఒక దుకాణం మాత్రమే ఉండేది. 1966, మార్చి 1న ఎంఎన్ఎఫ్ ఏకపక్ష మిజో స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించింది, చంఫై వద్ద అస్సాం రైఫిల్స్ పోస్టుపై దాడి చేసింది.

## ఆర్థిక వ్యవస్థ
చంఫై పట్టణంలో వ్యవసాయం, సరిహద్దు వ్యాపారం ప్రధాన ఆదాయంగా ఉంది. జొఖవ్‌తార్‌లోని ట్రేడింగ్ పోస్ట్ ద్వారా మయన్మార్ నుండి దిగుమతి చేసుకున్న బట్టలు, వెండి సామాగ్రి, ఎలక్ట్రానిక్స్ మొదలైన వస్తువులతో ఈ పట్టణం, మిజోరాం రాష్ట్రంలోనే ప్రధాన వాణిజ్య కేంద్రంగా గుర్తింపు పొందింది. ఇక్కడ వరి, ద్రాక్ష ప్రధాన వ్యవసాయ ఉత్పత్తులుగా ఉన్నాయి. 113 కిలోమీటర్ల పొడవు, 48 కిలోమీటర్ల వెడల్పు ఉన్న ఫ్లాట్‌ల్యాండ్‌లో వరిపంట సాగు చేస్తారు. ఇక్కడ ప్రతి ఏటా 19,200 క్వింటాళ్ల వరిని పండిస్తారు. 2011లో 10,000 క్వింటాళ్ల ద్రాక్షను సాగు చేశారు.

## వాతావరణం
ఇక్కడ మిత వాతావరణం ఉంటుంది. శీతాకాలంలో ఉష్ణోగ్రత 10-20°C మధ్య, వేసవికాలంలో 15-30°C మధ్య ఉంటుంది.

## విద్య
ఈ పట్టణంలో ఉన్నత విద్య కోసం చంఫై కళాశాల మాత్రమే ఏర్పాటు చేయబడింది. అయితే, ఇక్కడ అనేక ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు పాఠశాలలు ఉన్నాయి.

## మీడియా
ఛాంపై పట్టణంలోని ప్రధాన మీడియా సంస్థలు: 

* లెన్రల్
* పసల్త
* రిహ్లిపుయి
* సిసిఎన్ (డిజిటల్ టీవీ ఆపరేటర్)
* ఎల్‌సిఎన్ (డిజిటల్ టీవీ ఆపరేటర్)

## రవాణా
ఇక్కడ పవన్ హన్స్ (హెలికాప్టర్ సర్వీస్ సంస్థ) ఆధ్వర్యంలో హెలికాప్టర్ సేవలు ప్రారంభించబడ్డాయి. ఇది ఐజ్‌వాల్ నగరాన్ని చాంపై పట్టణంలో కలుపుతుంది. ఛాంపై, ఐజ్‌వాల్ మధ్య 194 కి.మీ.ల దూరం ఉంది. వీటి మధ్య బస్సు, మాక్సి క్యాబ్ లతో రవాణా సౌకర్యం ఉంది.

## మూలాలు

## ఇతర లంకెలు
* చంఫై పట్టణంలోని మొదటి అధికారిక జిల్లా స్థలం
* చంఫై బ్లాగ్
* ఛాంపై డైలీ న్యూస్ 

వర్గం:మిజోరం నగరాలు పట్టణాలు
సివ్‌నీ

**సివ్‌నీ**  మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం, సివ్‌నీ జిల్లా లోని పట్టణం. గిరిజనులు మెజారిటీగా ఉన్న ఈ జిల్లా 1956 లో ఏర్పడింది. ఈ ప్రాంతం వాస్తవంగా వర్షారణ్యం కానప్పటికీ, రడ్‌యార్డ్ కిప్లింగ్ సివ్‌నీ పరిసరాల్లోని అడవులనే *తన [[ది జంగిల్ బుక్]],* *ది సెకండ్ జంగిల్ బుక్* (1894–1895) లోని మోగ్లీ కథలకు నేపథ్యంగా వాడుకున్నాడు. సివ్‌నీ, గోదావరి నదికి ఉపనది అయిన వైన్‌గంగ పుట్టిన ప్రదేశం. రహదారి, ప్రధాన ప్రక్కనే ఉన్న నగరాలు నాగ్‌పూర్, జబల్‌పూర్ ద్వారా సివ్‌నీ చేరుకోవచ్చు. జాతీయ రహదారి 44 ఉత్తర-దక్షిణ కారిడార్ సివ్‌నీ గుండా పోతుంది. సమీప విమానాశ్రయం 130 కి.మీ. దూరంలో నాగ్‌పూర్‌లో ఉంది.&nbsp;చార్టర్ విమానాలు / హెలికాప్టర్లు దిగడం కోసం సమీపంలోని సుఖ్తారా గ్రామం వద్ద ఒక చిన్న విమానాశ్రయం (ఎయిర్-స్ట్రిప్) అందుబాటులో ఉంది.

సివ్‌నీ  వద్ద   సముద్ర మట్టం నుండి 611&nbsp;మీటర్ల ఎత్తున ఉంది.

## జనాభా వివరాలు
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, సివ్‌నీ జనాభా 1,02,343. జనాభాలో పురుషులు 50.45%, మహిళలు 49.55%. సివ్‌నీ సగటు అక్షరాస్యత 90.46%, పురుషుల అక్షరాస్యత 94.71%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 86.03%. 

### పెంచ్ టైగర్ రిజర్వ్
వైన్‌గంగా నది ముండారా గ్రామం వద్ద ఉద్భవిస్తుంది. ఇక్కడికి 10 కి.మీ. దూరంలో పేంచ్ టైగర్ రిజర్వ్ ఉంది.&nbsp;పేంచ్ నది మీదుగా దీనికి ఈ పేరు వచ్చింది, ఇది పార్క్ ద్వారా ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి ప్రవహిస్తుంది. ఈ నది ఎగువ ప్రాంతంలో మధ్యప్రదేశ్‌లోని సివ్‌నీ, చింద్వారా జిల్లాల సరిహద్దు గాను, దిగువ ప్రాంతంలో మధ్య ప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర రాష్ట్రాలకు సరిహద్దుగానూ ఉంది. 1992 లో ఈ ప్రాంతాన్ని భారతదేశపు 19 వ పులి సంరక్షణవనంగా ప్రకటించారు. పేంచ్ టైగర్ రిజర్వు మొత్తం వైశాల్యం 757.85&nbsp;కిమీ 2

## మూలాలు

వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ నగరాలు పట్టణాలు
ముత్యాల గర్భం

ముత్యాల గర్భమనేది ఒక అసాధారణమైన గర్భం. సాధారణంగా ఆరోగ్యమైన పిండం ఏర్పడడానికి ఒక శుక్రకణం మరియూ ఒక అండంతో సంయోగం చెందుతుంది. అలా తండ్రి నుంచి ఒక జత, తల్లి నుంచి మరో జత క్రోమోజోములు బిడ్డకు సంక్రమిస్తాయి. క్రోమోజోములు లేని ఒక ఖాళీ అండంతో , ఆరోగ్యవంతమైన ఒక శుక్రకణం సంయోగం చెంది , తన క్రోమోజోముల్ని రెట్టింపు చేసుకుంటుంది. లేదా ఒక ఖాళీ అండంతో రెండు శుక్రకణాలు కలవడం వల్ల యేర్పడిన పిండంలో కేవలం మగ క్రోమోజోములు మాత్రమే వుంటాయి. అండం తాలూకు క్రోమోజోములుండవు. దీన్ని సంపూర్ణమైన ముత్యాల గర్భం  అంటారు. 
ముత్యాల గర్భం ఆరోగ్యంగా ఉండే బిడ్డ లా ఎదగలేదు. ముత్యాల వంటి బుడగల ఆకారంలో ఎదుగుతుంది.

## మూలాలు
క్రిస్టియానో రోనాల్డో

thumb|క్రిస్టియానో రొనాల్డో (2018)
**క్రిస్టియానో రొనాల్డో డాస్ శాంటాస్ అవీరో**  (జననం: 5 ఫిబ్రవరి 1985) పోర్చుగల్ దేశానికి చెందిన ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు. అతను పోర్చుగల్ జాతీయ జట్టుకు 2003 నుండి కెప్టెన్‌. రొనాల్డో మాంచెస్టర్ యునైటెడ్కి ఫార్వార్డ్‌  స్థానంలో ఆడుతాడు. ఇతనిని ప్రపంచంలోని అత్యుత్తమ గొప్ప ఫుట్‌బాల్ ఆటగాళ్ళలో ఒకడిగా పరిగణిస్తారు. రొనాల్డో ఐదు *బ్యాలన్ డి ఓర్* అవార్డులు ఇంకా నాలుగు *యూరోపియన్ గోల్డెన్ షూస్‌*ను గెలుచుకున్నాడు. ఈ రెండూ రికార్డులు సాధించిన ఏకైక ఐరోపా ఆటగాడు ఇతను. అతను తన కెరీర్‌లో 30 ప్రధాన ట్రోఫీలను గెలుచుకున్నాడు. వాటిలో ఏడు లీగ్ టైటిల్స్. ఐదు UEFA ఛాంపియన్స్ లీగ్స్, ఒక UEFA యూరోపియన్ ఛాంపియన్‌షిప్, ఒక UEFA నేషన్స్ లీగ్ టైటిల్స్ ఉన్నాయి. రొనాల్డోకు UEFA ఛాంపియన్స్ లీగ్ చరిత్రలో అత్యధిక గోల్స్ (134), అత్యధిక అసిస్ట్ (41) రికార్డులు కలిగి ఉన్నాడు.  క్లబ్, దేశం కోసం 750 కి పైగా సీనియర్ కెరీర్ గోల్స్ చేశాడు. అతను 100 అంతర్జాతీయ గోల్స్ ఘనత సాధించిన రెండవ ఆటగాడు, ఐరోపా దేశాలలో మొదటివాడు.

## మూలాలు


వర్గం:ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారులు
వర్గం:1985 జననాలు
హన్నాథియల్

**హన్నాథియల్**, మిజోరాం రాష్ట్రంలోని హన్నాథియల్ జిల్లా ముఖ్య పట్టణం. హన్నాథియల్ అనేది మిజో పదం. ఇక్కడ ఫ్రీనియం కాపిటటం పుష్కలంగా పెరుగుతుంది. ఇది 2019, జూన్ 3న జిల్లా ముఖ్యపట్టణంగా మార్చబడింది.

## జనాభా
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, హన్నాథియల్ పట్టణంలో 7,187 జనాభా ఉంది. ఇందులో 3,573 మంది పురుషులు, 3,614 మంది మహిళలు ఉన్నారు. పట్టణ సగటు అక్షరాస్యత 97.24% కాగా, రాష్ట్ర సగటు 91.33% కంటే ఎక్కువగా ఉంది. ఇందులో పురుష అక్షరాస్యత 97.94% కాగా, స్త్రీల అక్షరాస్యత 96.55% గా ఉంది. మొత్తం జనాభాలో 13.18% మంది 6 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు ఉన్నారు.

## రవాణా
ఇక్కడ పవన్ హన్స్ (హెలికాప్టర్ సర్వీస్ సంస్థ) ఆధ్వర్యంలో హెలికాప్టర్ సేవలు ప్రారంభించబడ్డాయి. 54వ జాతీయ రహదారి ద్వారా హన్నాథియల్ పట్టణం, ఐజ్‌వాల్ నగరంతో కలుపబడుతోంది. హన్నాథియల్, ఐజ్‌వాల్ మధ్య 172 కి.మీ.ల దూరం ఉంది. వీటి మధ్య బస్సు, మాక్సి క్యాబ్ లతో రవాణా సౌకర్యం ఉంది.

## విద్య
ఈ పట్టణంలో మిజోరాం విశ్వవిద్యాలయం పరిధిలోని ఒకేఒక హన్నాతియల్ కళాశాల ఉంది. ఇక్కడ ఒక ప్రభుత్వ ఉన్నత మాధ్యమిక పాఠశాల, రెండు ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాలలు, మూడు మాధ్యమిక పాఠశాలలు, ఏడు ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు, ఏడు ప్రైవేట్ పాఠశాలలు ఉన్నాయి.

## సమీప ప్రాంతాలు
* పెనియల్ వెంగ్
* మోడల్ వెంగ్ (ఐతుర్ వెంగ్)
* చన్మారి వెంగ్ (చాంగ్టుయ్ వెంగ్)
* లంగ్లెంగ్ వెంగ్
* వెంగ్లై (టార్ఫో వెంగ్)
* బజార్ వెంగ్
* కనన్ వెంగ్
* ఎలక్ట్రిక్ వెంగ్

## మీడియా
హన్నాథియల్ పట్టణంలో హుయిహ్చుక్, రల్లాంగ్ వీక్లీ, హన్నాథియల్ టుడే, హన్నాథియల్ టైమ్స్, కలాథియా అనే ప్రధాన వార్తాపత్రికలు ఉన్నాయి. ఎల్‌డి కేబుల్ నెట్‌వర్క్, విఎల్ విజన్ అనే రెండు కేబుల్ టెలివిజన్ నెట్‌వర్క్‌లు ఉన్నాయి.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:మిజోరం నగరాలు పట్టణాలు
ధార్

**ధార్** మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం, మాళ్వా ప్రాంతానికి చెందిన ధార్ జిల్లా లోని పట్టణం. ఈ జిల్లాకు ముఖ్యపట్టణం కూడా. స్వాతంత్ర్యం పొందటానికి ముందు ఇది ధార్ సంస్థానానికి రాజధానిగా ఉండేది.

## భౌగోళికం
ధార్ పట్టణం  మోవోకు పశ్చిమాన 34 కి.మీ. దూరంలో, సముద్ర మట్టం నుండి 559 మీటర్ల ఎత్తున ఉంది.ఇది బంజరు కొండలతో, సరస్సులు చెట్ల మధ్య సుందరంగా ఉంటుంది. పట్టణంలో పాత ప్రాకారాలతో పాటు అనేక ఆసక్తికరమైన భవనాలు ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్ని సాంస్కృతిక, చారిత్రిక, జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగినవి. 

### ధార్ సంస్థానం
1818 లో జరిగిన మూడవ ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధం తరువాత ధార్, బ్రిటిష్ పాలనలోకి వచ్చింది. సెంట్రల్ ఇండియా ఏజెన్సీకి చెందిన భోపవార్ ఏజెన్సీలో భాగంగా ధార్ సంస్థానం బ్రిటిష్ ఇండియా ఏలుబడిలో ఉండేది. 4,600 చ.కి.మీ. విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఈ రాజ్యంలో అనేక రాజపుత్ర, భిల్లు పాలకులు ఉన్నారు.1857 నాటి తిరుగుబాటులో ఈ సంస్థానాన్ని బ్రిటిషు వారు జప్తు చేశారు. కాని 1860 లో రాజా ఆనంద్ రావు III పవార్‌కు (అప్పట్లో మైనరు)  బైరుసియా జిల్లా మినహా మిగతా భాగాన్ని అప్పగించారు. బైరుసియా జిల్లాను భోపాల్ బేగంకు మంజూరు చేసారు. 1877 లో మహారాజా కెసిఎస్ఐ అనే వ్యక్తిగత బిరుదును పొందిన ఆనంద్ రావు 1898 లో మరణించాడు; అతని తరువాత ఉడాజీ రావు II పవార్ అధికారానికి వచ్చాడు. 

## జనాభా
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ధార్ జనాభా 93,917. వీరిలో 48,413 మంది పురుషులు, 45,504 మంది మహిళలు ఉన్నారు. ఆరేళ్ళ లోపు పిల్లలు 11,947 మంది. అక్షరాస్యుల సంఖ్య 68,928, ఇది జనాభాలో 73.4%, పురుషుల అక్షరాస్యత 78.1% స్త్రీల అక్షరాస్యత 68.4%. ధార్ లో ఏడేళ్ళ పైబడిన వారిలో అక్షరాస్యత 84.1%, ఇందులో పురుషుల అక్షరాస్యత 89.9%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 78.0%. షెడ్యూల్డ్ కులాలు జనాభా 7,549, షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 16,636. 2011 నాటికి పట్టణంలో 18531 గృహాలున్నాయి. 

2001 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం,  ధార్ జనాభా 75,472. జనాభాలో పురుషులు 52%, స్త్రీలు 48% ఉన్నారు. ధార్ అక్షరాస్యత 70%, జాతీయ సగటు 59.5% కంటే ఎక్కువ: పురుషుల అక్షరాస్యత 76%, స్త్రీ అక్షరాస్యత 63%. ధార్ జనాభాలో 14% మంది 6 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు.

### మతం

## మూలాలు

వర్గం:Coordinates on Wikidata
హన్నాథియల్ జిల్లా

**హన్నాథియల్ జిల్లా**, మిజోరాం రాష్ట్రంలోని పదకొండు జిల్లాల్లో ఒకటి. 2008, సెప్టెంబరు 12న మొదటిసారిగా హన్నాథియల్ జిల్లాను ప్రకటించారు. 12 సంవత్సరాల తరువాత 2019, జూన్ 3న డిప్యూటీ కమిషనర్ కార్యాలయాన్ని ఏర్పాటుచేయడంతో జిల్లాగా ఏర్పడింది. దీని ముఖ్య పట్టణం హన్నాథియల్.

## చరిత్ర
1998 నుండి 2018 వరకు రెండు దశాబ్దాలుగా హన్నాథియల్ జిల్లా ఏర్పాటుకు జిల్లా ఏర్పాటు పోరాట కమిటీ పోరాటం చేసింది. హన్నాథియల్ పట్టణం నుండి ఐజ్‌వాల్ నగరం వరకు ర్యాలీలు, దీక్షలు, ఊరేగింపులు, బంద్ లు,  బహిరంగ సమావేశాలు,  మెమోరాండాలు, తీర్మానాలు ముఖ్యమంత్రికి సమర్పించారు. అంతేకాకుండా 54వ జాతీయ రహదారి దిగ్బంధనం,  పత్రికా సమావేశాలు, మిజోరాం ముఖ్యమంత్రితో చర్చలు జరిపారు.

2019, జూన్ 3న హన్నాథియల్ జిల్లా డిప్యూటీ కమిషనర్ కార్యాలయాన్ని ఏర్పాటుచేయాలని మిజోరాం ప్రభుత్వం నోటిఫికేషన్ ఇచ్చింది. 2019, అక్టోబరు 18న జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయంలోని హెచ్‌బిఎస్‌సి గ్రౌండ్ వద్ద ఒక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించింది.

## టోపోనిమి
జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం హన్నాథియల్ పేరును జిల్లాకు పెట్టారు.

## విభాగాలు
ఈ జిల్లాలో దక్షిణ తుయిపుయి, ఉత్తర లుంగ్లీ, తూర్పు లుంగ్లీ అనే మూడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. ఈ జిల్లాలో ఉన్న 27 పట్టణాలు, గ్రామాలలో 5,846 కుటుంబాలు ఉన్నాయి. 28,468 మంది జనాభా ఉన్నారు. ఇందులో 14,208 మంది పురుషులు, 14,260 మంది స్త్ర్రీలు ఉన్నారు. జిల్లా రాజధానిలో 1,548 కుటుంబాలు ఉండగా 7,187 జనాభా ఉన్నారు.

## పట్టణాలు, గ్రామాలు
హన్నాథియల్ జిల్లాలోని ప్రధాన పట్టణాలు, గ్రామాలు:

# రావుపుయ్
# పాంగ్జాల్
# థిల్ట్‌లాంగ్
# దక్షిణ చాంగ్టుయ్
# టార్ఫో
# ఖవ్రి
# ఐతుర్
# చెర్లున్
# పాత న్గార్చిప్
# కొత్త న్గార్చిప్
# థింగ్సాయ్
# బువల్పుయి హెచ్
# దక్షిణ లంగ్లెంగ్
# డెన్లుంగ్ (ఉప గ్రామం)
# లైట్ (మౌదర్ ఉప గ్రామంతో)
# రోట్లాంగ్ ఈస్ట్
# తుయిపు 'డి'
# డార్జో
# ముల్లియన్‌పుయి
# లంగ్‌పుట్‌లాంగ్
# దక్షిణ వాన్లైఫాయి
# హన్నాథియల్
# చిప్పిర్
# బువల్పుయి వి
# లుంగ్మావి
# ఫైలేంగ్ సౌత్

## రవాణా
ఇక్కడ పవన్ హన్స్ (హెలికాప్టర్ సర్వీస్ సంస్థ) ఆధ్వర్యంలో హెలికాప్టర్ సేవలు ప్రారంభించబడ్డాయి. 54వ జాతీయ రహదారి ద్వారా హన్నాథియల్ పట్టణం, ఐజ్‌వాల్ నగరంతో కలుపబడుతోంది. హన్నాథియల్, ఐజ్‌వాల్ మధ్య 172 కి.మీ.ల దూరం ఉంది. వీటి మధ్య బస్సు, మాక్సి క్యాబ్ లతో రవాణా సౌకర్యం ఉంది.

## భౌగోళికం
ఈ జిల్లాకు ఉత్తరం వైపు సెర్ఛిప్ జిల్లా, దక్షిణం వైపు లవంగ్‌త్లై జిల్లా, ఆగ్నేయం వైపు సైహ జిల్లా, తూర్పు వైపు మయన్మార్ రాష్ట్రం ఉంది. హన్నాథియల్ పట్టణం జిల్లా పరిపాలనా ప్రధాన కార్యాలయంగా ఏర్పాటు చేయబడింది.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:మిజోరం జిల్లాలు
ఛతర్‌పూర్

**ఛతర్‌పూర్** మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం ఛతర్‌పూర్ జిల్లాలోని పట్టణం. ఇది ఛతర్‌పూర్ జిల్లా ముఖ్యపట్టణం. పట్టణ పరిపాలన పురపాలకసంఘం నిర్వహిస్తుంది.

## చరిత్ర
ఛతర్‌పూర్ 1785 లో ప్రశాంత్ బరోలా నాయకుడు చత్రసాల్ పేరు మీదుగా స్థాపించారు. ఛత్రసాల్ బుందేల్ఖండ్ స్వాతంత్ర్యాన్ని సముపార్జించినవాడు. ఈ పట్టణంలో అతడి సమాధి ఉంది. 1785 వరకు ఈ రాజ్యాన్ని అతని వారసులు పాలించారు. ఆ సమయంలో రాజపుత్ర పొన్వర్ వంశీకులు ఛతర్‌పూర్‌ను తమ ఆధీనంలోకి తీసుకున్నారు. 1806 లో బ్రిటిష్ రాజ్, ఈ రాజ్యాన్ని కున్వర్ సోనే సింగ్ పొన్వర్  కు ఇచ్చింది. రాజ్యసంక్రమణ సిద్ధాంతం ప్రకారం, ప్రత్యక్ష వారసులు లేని కారణంగా 1854 లో ఛతర్‌పూర్, బ్రిటిషు వారి హస్తగతం కావలసి ఉండగా వారు దాన్ని జగత్ రాజ్‌కు ప్రదానం చేశారు. పొన్వర్ రాజులు 2,900 చ.కి.మీ. ఈ సంస్థానాన్ని పరిపాలించారు. 1901 లో ఈ సంస్థాన జనాభా 1,56,139. ఇది మధ్య భారతదేశంలోని బుందేల్‌ఖండ్ ఏజెన్సీలో భాగం.

1901 లో ఛతర్‌పూర్ పట్టణ జనాభా 10,029. ఒక ఉన్నత పాఠశాల ఉంది.   ఈ రాజ్యంలో బ్రిటిషు వారి కంటోన్మెంటు నౌగాంగ్ కూడా ఉంది .

### రాజులు

* 1785-1816 కున్వర్ సోన్ షా (మ .1816)
* 1816–1854 పార్తాబ్ సింగ్ (మ. 1854)
* 1854–1867 జఘత్ సింగ్ (జ .1846 - డి. 1867)
* 1867–1895 విశ్వనాథ్ సింగ్ (జ .1866 - మ .1932)

### మహారాజులు

* (1649 మే 4 - 1731 డిసెంబరు 20) మహారాజా ఛత్రసాల్
* 1895-1932 విశ్వనాథ్ సింగ్ (జ .1866 - మ .1932)
* 1932-1947 భవానీ సింగ్ (జ .1921 - డి. 2006) 

## భౌగోళికం
ఛతర్‌పూర్  వద్ద   సముద్ర మట్టం నుండి 305&nbsp;మీటర్ల ఎత్తున ఉంది. ఇది మధ్యప్రదేశ్ ఈశాన్య సరిహద్దులో ఉంది. ఇది ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని ఝాన్సీ నుండి 133 కి.మీ.&nbsp;మధ్యప్రదేశ్‌లోని గ్వాలియర్ నుండి 233 కి.మీ. దూరంలో ఉంది

## వాతావరణం
చతర్‌పూర్‌లో వేడి వేసవి, కొంత చల్లటి రుతుపవనాలు, చల్లని శీతాకాలాలతో తేమతో కూడిన ఉపఉష్ణమండల వాతావరణం ( కొప్పెన్ క్లైమేట్ వర్గీకరణ *Cwa* ) ఉంది. వర్షాకాలంలో జూన్ నుండి సెప్టెంబరు వరకు భారీ వర్షాలు కురుస్తాయి.

## జనాభా వివరాలు
2011 జనగణ ప్రకారం, ఛతర్‌పూర్ జనాభా 1,47 669. జనాభాలో పురుషులు 53%, మహిళలు 47%. ఛతర్‌పూర్ సగటు అక్షరాస్యత 69%, ఇది జాతీయ సగటు 59.5% కంటే ఎక్కువ; పురుషుల అక్షరాస్యత 75%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 62%. జనాభాలో 15% మంది 6 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు.

## రవాణా
ఛతర్‌పూర్‌కు రోడ్డు, రైల్వే సౌకర్యాలున్నాయి. ఛతర్‌పూర్ స్టేషన్ 2017 లో ప్రారంభమైంది. ఛతర్‌పూర్‌లో మహారాజా ఛత్రసాల్ స్టేషన్ ఛతర్‌పూర్ అనే రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. ఇక్కడి నుండి ఝాన్సీ, భోపాల్, ఇండోర్, ఉజ్జయినిలకు నేరుగా రైళ్లు ఉన్నాయి. సమీప రైల్వే స్టేషన్లు ఖజురాహో (45 కి.మీ.), లలిత్‌పూర్ జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్ (135&nbsp;కి.మీ.) హర్పాల్పూర్ (55&nbsp;కి.మీ.) ఝాన్సీ (125&nbsp;కి.మీ.), మౌరానిపూర్ (65&nbsp;కి.మీ.), సత్నా (140&nbsp;కి.మీ.). సమీప విమానాశ్రయం ఖాజురాహో సివిల్ ఏరోడ్రోమ్, 45&nbsp;కి.మీ దూరంలో ఉంది 

## మూలాలు

వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ నగరాలు పట్టణాలు
దతియా

**దతియా** జిల్లా, మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం, దతియా జిల్లా లోని పట్టణం, ఈ జిల్లాకు ముఖ్యపట్టణం. ఈ పురాతన పట్టణాన్ని దంతవక్త్రుడు పాలించినట్లుగా మహాభారతంలో ఉంది. ఈ పట్టణం గ్వాలియర్ నుండి 69 కి.మీ, న్యూ ఢిల్లీ నుండి దక్షిణంగా 325 కి.మీ., భోపాల్‌కు ఉత్తరాన 320 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఝాన్సీ నుండి 34 కి.మీ.&nbsp;ఓర్చా నుండి 52 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప విమానాశ్రయం గ్వాలియర్ వద్ద ఉంది. ఇది పూర్వం బ్రిటిష్ రాజ్‌లో సంస్థానం. దతియా గ్వాలియర్ సమీపంలో, ఉత్తర ప్రదేశ్ సరిహద్దులో ఉంది.

పాత పట్టణం చుట్టూ రాతి గోడ, అందమైన రాజభవనాలు, తోటలు ఉన్నాయి. 17 వ శతాబ్దపు వీర్ సింగ్ దేవ్ ప్రాసాదం, ఉత్తర భారతదేశంలోని హిందూ నిర్మాణ శైలికి ఒక ముఖ్యమైన ఉదాహరణ. ఈ పట్టణం ధాన్యాలు, పత్తి ఉత్పత్తులకు వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉంది. చేనేత ఒక ముఖ్యమైన పరిశ్రమ. దతియాలో అనేక ముఖ్యమైన మైలురాళ్ళు ఉన్నాయి. 1614 లో రాజా వీర్ సింగ్ దేవ్ నిర్మించిన ఏడు అంతస్తుల భవనం ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ పట్టణం అభివృద్ధి చెందుతున్న హిందూ తీర్థయాత్రా స్థలం . పీతాంబర దేవి సిద్ధపీఠం, బగళాముఖి దేవి ఆలయం, గోపేశ్వర్ ఆలయంతో సహా అనేక ఆలయాలు ఉన్నాయి. దతియా ప్రవేశద్వారం వద్ద ఉన్న పీతాంబర పీఠం ప్రసిద్ధి చెందిన శక్తిపీఠం. ఈ తీర్థయాత్రా స్థలం సుమారు దతియా బస్ స్టేషన్ నుండి 1 కి.మీ.,&nbsp;ఢిల్లీ-చెన్నై ప్రధాన మార్గంలో ఉన్న దతియా రైల్వే స్టేషన్ నుండి 3 కి.మీ దూరంలో ఉంది. 

## భౌగోళికం
దతియా  వద్ద  సముద్ర మట్టం నుండి 302&nbsp;మీటర్ల ఎత్తున ఉంది. 

## జనాభా వివరాలు
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం,  దతియా జనాభా 1,00,466. జనాభాలో పురుషులు 53%, స్త్రీలు 47% ఉన్నారు. దతియా సగటు అక్షరాస్యత 68%. ఇది జాతీయ సగటు 59.5% కంటే ఎక్కువ: పురుషుల అక్షరాస్యత 75%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 60%. దతియా జనాభాలో 15% మంది ఆరు సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు.

## మూలాలు

వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ నగరాలు పట్టణాలు
ఖాజాల్ జిల్లా

**ఖాజాల్ జిల్లా**, మిజోరాం రాష్ట్రంలోని పదకొండు జిల్లాల్లో ఒక జిల్లా. 2019, జూన్ 3న ఈ ఖాజాల్ జిల్లా ఏర్పాటు చేయబడింది.

## టోపోనిమి
జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం ఖాజాల్ పేరును జిల్లాకు పెట్టారు.

## విభాగాలు
ఈ జిల్లాలో ఉత్తర చంఫై, హ్రాంగ్టూర్జో, లెంగ్టెంగ్, తుయిచాంగ్ అనే 4 శాసనసభ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. ఈ జిల్లాలో 28 పట్టణాలు, గ్రామాలు ఉన్నాయి. ఖాజాల్ పట్టణంలో సుమారు 3వేల కుటుంబాలు ఉన్నాయి, సుమారు 14,000 మంది నివసిస్తున్నారు. ఖాజాల్ జిల్లాలో సుమారు 7,372 కుటుంబాలు ఉన్నాయి, ఇందులో 36,381 మంది నివసిస్తున్నారు.

## పట్టణాలు, గ్రామాలు
ఖాజాల్ జిల్లాలోని ప్రధాన పట్టణాలు, గ్రామాలు:

* ఐడుజాల్
* బాణం
* చల్రాంగ్
* చాంగ్ట్లై
* చావర్తుయ్
* డెమ్డమ్
* దిల్కాన్
* దుల్టే
* హ్మున్‌చెంగ్
* కవ్ల్కుల్హ్
* కెల్కాంగ్
* ఖావ్‌పుతాన్
* ఖుయిలుయి
* ఖులేన్
* లుంగ్టాన్
* మెల్బుక్-ఖానువామ్
* మెల్హ్నిహ్ (చల్రాంగ్)
* మువల్కావి
* మువల్జెన్
* నీహ్డాన్
* కొత్త చల్రాంగ్
* న్గైజాల్
* పామ్‌చుంగ్
* ఫన్‌చాంగ్‌జాల్
* పుయిలో
* రబుంగ్
* త్లాంగ్మావి
* తువల్పుయి
* ట్యుల్టే
* తుయిపుయి
* వాంగ్ట్లాంగ్
* వంకల్
* జాపుయి
* జోఖవ్తర్

## వాతావరణం
ఖాజాల్ జిల్లాలో మితమైన వాతావరణం ఉంటుంది. శీతాకాలంలో 0-20 డిగ్రీల ఉష్ణోగ్రత, వేసవికాంలో 15-30 డిగ్రీల ఉష్ణోగ్రత ఉంటుంది.

## రవాణా
ఖాజాల్ పట్టణం, ఐజాల్ నగరాల మధ్య 152 కి.మీ.ల దూరం ఉంది. ఖాజాల్ నుండి బస్సు, సుమో, హెలికాప్టర్ వంటి రవాణా సౌకర్యాలు ఉన్నాయి.

## భౌగోళికం
ఈ జిల్లాకు ఉత్తరం వైపు సెర్ఛిప్ జిల్లా, దక్షిణం వైపు లవంగ్‌త్లై జిల్లా, ఆగ్నేయం వైపు సైహ జిల్లా, తూర్పు వైపు మయన్మార్ రాష్ట్రం ఉన్నాయి. ఖాజాల్ పట్టణం, జిల్లా పరిపాలనా ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:మిజోరం జిల్లాలు
ఖాజాల్

**ఖాజాల్**, మిజోరాం రాష్ట్రంలోని ఖాజాల్ జిల్లా ముఖ్య పట్టణం. మిజోరాంలో అత్యధిక జనాభా కలిగిన పట్టణాల్లో ఇది ఒకటి.

## జనాభా
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ఈ పట్టణంలో 11,022 మంది జనాభా ఉన్నారు. ఇందులో 5,616 మంది పురుషులు, 5,406 మంది మహిళలు ఉన్నారు. మొత్తం జనాభాలో 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు ఉన్నవారు 1,746 (15.84%) మంది ఉన్నారు. ఖాజాల్ పట్టణ అక్షరాస్యత రేటు 96.64% కాగా, రాష్ట్ర సగటు 91.33% ఎక్కువగా ఉంది. ఇందులో పురుషుల అక్షరాస్యత 97.39% కాగా, స్త్రీల అక్షరాస్యత 95.86% గా ఉంది.

ఖాజాల్ నగరాన్ని 5 వార్డులుగా విభజించారు. ఇక్కడ 5 సంవత్సరాలకు ఒకసారి ఎన్నికలు జరుగుతాయి. ఖాజాల్ పట్టణంలో మొత్తం 2,306 ఇళ్ళు ఉన్నాయి. పట్టణ అభివృద్ధి కమిటీ పట్టణంలో త్రాగునీరు, మురుగునీటి వంటి ప్రాథమిక సౌకర్యాలను అందిస్తోంది. పట్టణ పరిమితుల్లో రహదారులను నిర్మించడానికి, దాని పరిధిలోకి వచ్చే ఆస్తులపై పన్ను విధించడానికి కూడా కమిటీకి అధికారం ఉంది.

## పరిపాలన
ఖాజాల్ పట్టణంలో జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది. ఇక్కడ అనేక ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు ఉన్నాయి. దీని పరిపాలనలో లుంగ్వర్, డార్న్‌గావ్న్, అరోవెంగ్, జైంగెన్, జుచిప్, దింతర్, కాన్‌జార్, వెంగ్తార్, ఎలక్ట్రిక్ వెంగ్, హెర్మాన్ వెంగ్ 10 గ్రామ పంచాయతీలు (విలేజ్ కౌన్సిల్స్) ఉన్నాయి.

## చదువు
ఇక్కడ ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు పాఠశాలలు ఉన్నాయి. ఉన్నత విద్యకోసం ఖాజాల్ కళాశాల ఏర్పాటు చేశారు. 

## రవాణా
ఖాజాల్ పట్టణం, ఐజాల్ నగరాల మధ్య 152 కి.మీ.ల దూరం ఉంది. ఖాజాల్ నుండి బస్సు, సుమో, హెలికాప్టర్ వంటి రవాణా సౌకర్యాలు ఉన్నాయి.

## మతాలు
ఖాజాల్‌లో క్రైస్తవ మతం ఎక్కువగా (98%) ఉంది. ఇక్కడ 11 చర్చిలు ఉన్నాయి.

## మీడియా
ఖాజాల్‌ పట్టణంలో ఖాజాల్ టైమ్స్, సి-అర్ అనేవి ప్రధాన వార్తాపత్రికలు.

ఖాజాల్‌లో రెండు ప్రధాన కేబుల్ నెట్‌వర్క్ ఉన్నాయి:
# విఎల్ఎస్ దృష్టి
# ఎల్ఆర్ విజన్

## పరిసరాలు

* లుంగ్వర్ వెంగ్
* ఐఆర్ కాంప్లెక్స్
* డియక్కాన్
* డార్ంగాన్ వెంగ్
* హెలిపట్ వెంగ్
* అరో వెంగ్
* జైంగెన్ వెంగ్
* కోల్లెజ్ వెంగ్
* జుచిప్ వెంగ్
* ఖాల్ దింతార్
* కౌన్జార్ వెంగ్
* చింగావెంగ్
* వెంగ్తర్
* వెంగ్నుయం
* ఎలక్ట్రిక్ వెంగ్
* హెర్మాన్ వెంగ్
* చుమ్లియమ్కాన్

## జిల్లాగా ఏర్పడటం (2019)
2019, జూన్ 3న హన్నాథియల్, సైతువాల్, ఖాజాల్ జిల్లాల డిప్యూటీ కమిషనర్ల కార్యాలయాలను ఏర్పాటు చేయాలని మిజోరాం ప్రభుత్వం నోటిఫికేషన్ ద్వారా ఆదేశించింది. ఆ తరువాత మూడు జిల్లాల్లో పరిపాలన ప్రారంభమయింది. ఖాజాల్ మొదట్లో చంఫై జిల్లాలో భాగంగా ఉండేది, ఇప్పుడు స్వతంత్ర జిల్లాగా ఏర్పడింది.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:మిజోరం నగరాలు పట్టణాలు
కొలాసిబ్

**కొలాసిబ్**, మిజోరాం రాష్ట్రంలోని కొలాసిబ్ జిల్లా జిల్లా ముఖ్య పట్టణం.

## జనాభా
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, కొలాసిబ్ జిల్లాలో 83,955 జనాభా ఉంది. జనాభాలో పురుషులు 51.12% కాగా, మహిళలు 48.88% గా ఉంది. కొలాసిబ్ సగటు అక్షరాస్యత 93.50% కాగా, జాతీయ సగటు 74.04% కంటే ఎక్కువగా ఉంది. ఇందులో పురుషుల అక్షరాస్యత 94.57% కాగా, స్త్రీల అక్షరాస్యత 92.38% గా ఉంది. దశాబ్దంలో కొలాసిబ్ జిల్లా జనాభా వృద్ధిరేటు 27.28%గా ఉంది. 

## ఆర్థిక వ్యవస్థ
కొలాసిబ్ పట్టణంలో వ్యవసాయం ప్రధాన వృత్తి కాగా ఇక్కడ ఎక్కువగా బీటిల్ గింజలు, నూనె గింజలు, వరి, గోధుమలు పండిస్తారు. ఇవన్నీ మిజోరాం లోని ఇతర జిల్లాలకు కూడా ఎగుమతి చేయబడతాయి.

## రవాణా
ఇక్కడ పవన్ హన్స్ (హెలికాప్టర్ సర్వీస్ సంస్థ) ఆధ్వర్యంలో హెలికాప్టర్ సేవలు ప్రారంభించబడ్డాయి. 54వ జాతీయ రహదారి ద్వారా ఈ పట్టణం, ఐజాల్ నగరంతో కలుపబడుతోంది. కొబాసిల్, ఐజాల్ మధ్య 83 కి.మీ.ల దూరం ఉంది. ఇక్కడినుండి బస్సు, మాక్సి క్యాబ్ లతో రవాణా సౌకర్యం ఉంది.

## మీడియా
కొలాసిబ్‌ పట్టణంలోని ప్రధాన వార్తాపత్రికలు:

* దుహ్లై డైలీ
* రామ్నుయం
* కోలాసిబ్ టైమ్స్
* కోలాసిబ్ టుడే
* టర్నిపుయి
* చువాహ్లాంగ్ డైలీ
* వైరెంగ్టే ఆవ్
* కోలాసిబ్ ఆవ్
* జింగ్టియన్ డైలీ
* రెంఖావ్‌పుయి
* జోరం కనన్

కొలాసిబ్‌ పట్టణంలోని ప్రధాన టెలివిజన్ కేబుల్ నెట్‌వర్క్:
* కోలాసిబ్ కేబుల్ నెట్‌వర్క్ (కెసిఎన్)
* సి.జాఖుమా కేబుల్ నెట్‌వర్క్ (సిజెడ్ఎస్)

## మూలాలు

## ఇతర లంకెలు
* కొలాసిబ్ అధికారిక వెబ్‌సైట్ 

వర్గం:మిజోరం నగరాలు పట్టణాలు
లవంగ్‌త్లై

**లవంగ్‌త్లై**, మిజోరాం రాష్ట్రంలోని లవంగ్‌త్లై జిల్లా ముఖ్య పట్టణం.

## చరిత్ర
1880లో హైహ్ముంగా హ్లాన్చెయు అనే వ్యక్తి ఈ లవంగ్‌త్లై గ్రామాన్ని స్థాపించాడు. లవంగ్ అంటే *పడవ* అని, త్లై అంటే *స్వాధీనం* అని అర్థం

## జనాభా
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ఈ పట్టణంలో 20,830 జనాభా ఉంది. ఇందులో పురుషులు 10,659 మంది, స్త్రీలు 10,171 మంది ఉన్నారు. మొత్తం జనాభాలో 3,122 (14.99%) మంది 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గలవారు ఉన్నారు. పట్టణ అక్షరాస్యత రేటు 95.66% కాగా, ఇది  రాష్ట్ర సగటు 91.33% కంటే ఎక్కువగా ఉంది. ఇందులో పురుషుల అక్షరాస్యత 96.97% కాగా, మహిళా అక్షరాస్యత రేటు 94.28%గా ఉంది.

## రవాణా
ఇక్కడ పవన్ హన్స్ (హెలికాప్టర్ సర్వీస్ సంస్థ) ఆధ్వర్యంలో హెలికాప్టర్ సేవలు ప్రారంభించబడ్డాయి. 54వ జాతీయ రహదారి ద్వారా లవంగ్‌త్లై పట్టణం, ఐజాల్ నగరంతో కలుపబడుతోంది. లవంగ్‌త్లై, ఐజాల్ మధ్య 296 కి.మీ.ల దూరం ఉంది. వీటి మధ్య బస్సు, జీపులతో రవాణా సౌకర్యం ఉంది. ఈ పట్టణం వరకు రైల్వేను విస్తరించాలని మిజోరాం రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రతిపాదించింది.

## చదువు
ఈ పట్టణంలో మిజోరం విశ్వవిద్యాలయ పరిధిలోని లవంగ్‌త్లై కళాశాల, అనేక ప్రభుత్వ ప్రైవేట్ పాఠశాలలు ఉన్నాయి.

## మీడియా
లవంగ్‌త్లై పట్టణంలోని ప్రధాన వార్తాపత్రికలు:

* చావ్ఖ్లీ టైమ్స్
* లై ఆవ్
* లై రామ్
* ది లాంగ్ట్లై పోస్ట్
* ఫాంగ్‌పుయి ఎక్స్‌ప్రెస్
* రామ్ ఇంజి

## మూలాలు

## ఇతర లంకెలు
* లవంగ్‌త్లై జిల్లా వెబ్‌సైట్
* మరలాండ్ వెబ్‌సైట్

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:మిజోరం నగరాలు పట్టణాలు
తిరుపత్తూరు జిల్లా

**తిరుపత్తూరు జిల్లా (లేదా తిరుపాతూర్ జిల్లా) ([[ఆంగ్లం]]:Tirupattur District)** భారతదేశం తమిళనాడు రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో ఇది ఒకటి. వెల్లూర్ జిల్లా నుండి వేరుచేయబడి కొత్త జిల్లాగా ఏర్పాటు చేశారు  రాణిపేట జిల్లాతో కలిసి 2019 ఆగస్టు 15 న తమిళనాడు ప్రభుత్వం దీనిని ప్రకటించింది. తిరుపత్తూరు పట్టణం జిల్లా ప్రధాన కేంద్రంగా పనిచేస్తుంది.

## భౌగోళికం
జిల్లాకు ఈశాన్యంలో వెల్లూరు జిల్లా, నైరుతి దిశలో కృష్ణగిరి జిల్లా, ఆగ్నేయంలో తిరువణ్ణామలై జిల్లా, వాయవ్య సరిహద్దులో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని చిత్తూరు జిల్లా ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి 48 ఈ జిల్లా గుండా వెళుతుంది.

## విభాగాలు
వెల్లూరు జిల్లాలోని మూడు నైరుతి తాలూకాలు: తిరుపత్తూరు, వాణియంబాడి, అంబూర్‌లను విభజించడం ద్వారా తిరుపత్తూరు జిల్లా సృష్టించబడింది. జిల్లాలో ఇప్పుడు నాట్రంపల్లితో కలిపి మొత్తం నాలుగు తాలూకాలు ఉన్నాయి.

## రాజకీయం
ఈ జిల్లాలో తిరుప్పత్తూరు - వెల్లూర్ అనే శాసనసభ నియోజకవర్గం అభ్యర్థిగా 2016 నుండి తమిళనాడు శాసనసభలో డిఎంకె పార్టీకి చెందిన నల్లతంబి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాడు అతను 2021లో తిరిగి ఎన్నికయ్యాడు.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:తమిళనాడు జిల్లాలు
లంగ్‌లై

లంగ్‌లై, మిజోరాం రాష్ట్రంలోని లంగ్‌లై జిల్లా ముఖ్య పట్టణం. లంగ్‌లై అంటే 'రాక్ వంతెన' అని అర్థం. ఇది రాష్ట్ర రాజధాని ఐజాల్ తరువాత అతిపెద్ద పట్టణం. ఇది, ఐజాల్ పట్టణానికి దక్షిణాన 165 కి.మీ. (102 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది.

## చరిత్ర
1888 నుండి 10 సంవత్సరాలపాటు లంగ్‌లై పట్టణం దక్షిణ లుషాయ్ కొండ జిల్లాల రాజధానిగా ఉంది. మిజోరాంలో రెండవ అతిపెద్ద పట్టణం ఇది. ఇది బంగ్లాదేశ్ లోని చిట్టగాంగ్ నగరానికి ఈ పట్టణం నుండి ప్రవేశం ఉంది. ఈ పట్టణం వాణిజ్య, విద్యాకేంద్రంగా నిలిచింది. 1912 నుండి 1922 వరకు ఇక్కడ కేవలం 2 షాపులు మాత్రమే ఉండేవి. 1922లో 4 షాపులు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. 1950లలో లంగ్‌లై పట్టణానికి మొట్టమొదటి రహదారి వేశారు.

## భౌగోళికం
లంగ్‌లై పట్టణం  అక్షాంశరేఖాంశాల మధ్య ఉంది.  ఇది సముద్రమట్టానికి 1,222 మీటర్లు (4,009 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది.

## జనాభా
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, లంగ్‌లై పట్టణంలో 57,011 జనాభా ఉంది. ఈ జనాభాలో పురుషులు 52% మంది, స్త్రీలు 48% మంది ఉన్నారు. లంగ్‌లై సగటు అక్షరాస్యత రేటు 84% కాగా, జాతీయ సగటు 59.5% కంటే ఎక్కువగా ఉంది. ఇందులో పురుషుల అక్షరాస్యత 84% కాగా, స్త్రీల అక్షరాస్యత 83% గా ఉంది. మొత్తం జనాభాలో 14% మంది 6 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు ఉన్నారు.

## పరిపాలన
ఈ జిల్లాలో దక్షిణ తుయిపుయి, ఉత్తర లంగ్‌లై, తూర్పు లంగ్‌లై, పశ్చిమ లంగ్‌లై, దక్షిణ లంగ్‌లై, తోరాంగ్, పశ్చిమ తుయిపుయి అనే 7 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. లంగ్‌లై పట్టణం, జిల్లా పరిపాలనా ప్రధాన కేంద్రంగా ఏర్పాటు చేయబడింది.

*

## మీడియా

### వార్తాపత్రికలు

* హమ్నాదమ్నా
* జోచియార్
* లుంగ్లీ టైమ్స్
* డైఫిమ్
* రాల్వెంగ్టు
* వుల్మావి
* లుంగ్లీ ట్రిబ్యూన్
* మాకెడోనియా (ఆదివారం)
* డైలీ పోస్ట్
* జున్జామ్

లంగ్‌లై 35 కిలోమీటర్ల దూరంలో తలాబుంగ్ అనే పట్టణం ఉంది. ఇక్కడున్న కర్నాఫులి నది 90 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న చిట్టగాంగ్‌కు కలుపుతుంది. 1940వ దశకంలో లంగ్‌లై నుండి షిల్లాంగ్ లేదా కోల్‌కతాకు చిట్టగాంగ్ రహదారి ఏర్పడింది.

### కేబుల్ నెట్‌వర్క్‌లు
* ఎల్.డి.ఎఫ్. కేబుల్ నెట్‌వర్క్
* జెబి కేబుల్ నెట్‌వర్క్

## రవాణా
లంగ్‌లై పట్టణం నుండి ఐజాల్ నగరానికి పవన్ హన్స్ (హెలికాప్టర్ సర్వీస్ సంస్థ) ఆధ్వర్యంలో హెలికాప్టర్ సేవలు ప్రారంభించబడ్డాయి. లంగ్‌లై, ఐజ్‌వాల్ మధ్య 200 కి.మీ.ల (120 మైళ్ళ) దూరం ఉంది. వీటి మధ్య బస్సు, జీపులతో రవాణా సౌకర్యం ఉంది. లంగ్‌లై నుండి 25 కి.మీ. (16 మైళ్ళ) దూరంలో ఉన్న ఖాజాల్ పట్టణంలో ఒక చిన్న విమానాశ్రయాన్ని నిర్మించే ప్రణాళికలు కూడా ఉన్నాయి.

## పరిసరాలు

* ఏఓసి
* బజార్ వెంగ్
* చన్మారి-1
* చన్మారి-2
* చన్మారి-3
* కళాశాల వెంగ్
* ఎలక్ట్రిక్ వెంగ్
* వ్యవసాయ వెంగ్
* ఫాల్కన్
* హౌరాంగ్
* హ్రాంగ్‌చల్‌కాన్
* కికాన్
* లుయాంగ్మువల్
* లంగ్లాన్
* లంగ్పుయిజాల్
* కరుగు
* పుక్పుయి
* రహసీవెంగ్
* రామ్‌తార్ వెంగ్
* రామ్‌జోట్‌లాంగ్
* సేలం వెంగ్
* సజైకాన్
* సెర్కాన్
* సేథ్లున్
* తెరియాట్
* వాన్హ్నే
* వెంగ్లున్
* వెంగ్లై
* జోబాక్ నార్త్
* జోబాక్ సౌత్
* జోహ్నుయ్
* జోట్లాంగ్

ఈ పట్టణం విస్తీర్ణంలో 9.97% అటవీ భూమి ఉంది. ఇక్కడి ప్రజలు ఎక్కువగా వ్యవసాయం మీద ఆధారపడతారు. కాఫీ, రబ్బరు వాణిజ్య పంటలు కూడా ఉన్నాయి. ఇక్కడి వ్యవసాయ ఆర్థిక వ్యవస్థలో వరి పంట ప్రధాన పాత్ర వహిస్తోంది. చేనేత, ఫర్నిచర్, వ్యవసాయ పరికరాలు, వస్త్రాలు, వెదురు, చెరకు వంటి కుటీర పరిశ్రమలు ఉన్నాయి.

## మూలాలు

## ఇతర లంకెలు
* లంగ్‌లై స్థానిక వార్తలు
* సిన్లుంగ్ న్యూస్

వర్గం:మిజోరం నగరాలు పట్టణాలు
సైహ

**సైహ** మిజోరాం రాష్ట్రంలోని సైహ జిల్లా ముఖ్య పట్టణం. ఇది రాష్ట్రంలోని దక్షిణ మధ్య భాగంలో ఉంది. ఈ పట్టణం మరా ప్రజలకు వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉంది.

## పద వివరణ
'సియా' అంటే *ఏనుగు* అని, 'హ' అంటే *ఏనుగు దంతం* అని అర్థం. ఇక్కడ పెద్ద మొత్తంలో ఏనుగు దంతాలు దొరుకుతాయి. స్థానిక ప్రజలు ఈ పట్టణానికి 'సియాహా' అని పేరు పెట్టినప్పటికీ, మిజా ప్రజలు దీనిని 'సైహ' అని పిలుస్తారు.

## భౌగోళికం
సైహ పట్టణం  అక్షాంశరేఖాంశాల మధ్య ఉంది. ఇది సముద్రమట్టానికి 729 మీటర్లు (2,391 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది.

## జనాభా
2001 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, సైహ పట్టణంలో 19,731 జనాభా ఉంది. ఈ జనాభాలో 52% మంది పురుషులు, 48% మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. పట్టణ సగటు అక్షరాస్యత రేటు 79% కాగా, జాతీయ సగటు 59.5% కంటే ఎక్కువగా ఉంది. ఇందులో పురుషుల అక్షరాస్యత 80% కాగా, స్త్రీల అక్షరాస్యత 77% గా ఉంది. పట్టణ జనాభాలో 16% మంది 6 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు ఉన్నారు. ఇది వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న పట్టణం. 2001లో 19,731 మంది జనాభా ఉండగా, 2008లో 29,275 జనాభా ఉన్నారు.

## రవాణా
ఈ పట్టణంలో పవన్ హన్స్ (హెలికాప్టర్ సర్వీస్ సంస్థ) ఆధ్వర్యంలో హెలికాప్టర్ సేవలు ప్రారంభించబడ్డాయి. 54వ జాతీయ రహదారి ద్వారా సైహ పట్టణం, ఐజాల్ నగరంతో కలుపబడుతోంది. సైహ, ఐజాల్ మధ్య 378 కి.మీ.ల దూరం ఉంది. వీటి మధ్య బస్సు, జీపులతో రవాణా సౌకర్యం ఉంది.

## మీడియా
సైహ పట్టణంలోని ప్రధాన వార్తాపత్రికలు:

* బన్నెల్
* చిమ్ ఆవ్
* కావ్ల్ ఇంగ్
* మారలాండ్
* మూన్లైట్
* మారా త్లాలా
* సైహ పోస్ట్
* సైఖవ్‌పుయి
* సైహ టైమ్స్
* అవ్సిచారు
* దేవా మారా డైలీ

## మూలాలు

## ఇతర లంకెలు
* సైహ జిల్లా వెబ్‌సైట్  
* మరాలాండ్
* మరా ప్రజల ఆన్‌లైన్ సైట్
* సైహ ఆన్‌లైన్.కామ్: సైహ ఆన్‌లైన్ వెబ్‌సైట్ 

వర్గం:మిజోరం నగరాలు పట్టణాలు
మోకా శ్రీవిష్ణుప్రసాదరావు

మోకా శ్రీవిష్ణు ప్రసాదరావు ఆంధ్రప్రదేశ్ మాజీ శాసనసభ్యుడు, చెన్నారెడ్డి కెబినెట్ లో  మార్కెటింగ్ గిడ్డంగులు శాఖ మంత్రి. అతను కోనసీమ దళితుల నాయకుడు.  

## జీవిత విశేషాలు
మోకా శ్రీవిష్ణుప్రసాదరావు 1930 అక్టోబ‌రు 28 తూర్పుగోదావరి జిల్లా కాట్రేనికోన.లో జ‌న్మించాడు. అతను  అంబేద్క‌ర్ స‌భ‌ల్లో పాల్గొన్నాడు. అతను కాట్రేనికోన గ్రామ పంచాయతీ సర్పంచ్ గా 18 ఏళ్ళు పనిచేశాడు. 1972 సంవత్సరంలో అల్లవరం, 1978లో ముమ్మిడివరం ఎమ్మెల్యే అయ్యాడు.  ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో  చెన్నారెడ్డి కెబినెట్ లో  మార్కెటింగ్ గిడ్డంగులు శాఖ మంత్రిగా పని చేసాడు. 

అతను ఇంటి వద్దనే నిరాడంబర జీవితం గడిపి 2020 డిసెంబరు 27న  అనారోగ్యంతో మృతి చెందాడు. మంత్రిగా పని చేసినా సొంత  స్కూటర్ పైనే తిరిగేవాడు. బడుగు, బలహీన వర్గాలకు అధిక సంఖ్యలో ఇండ్ల స్థలములు, పట్టాలు ఇప్పించాడు. ముమ్మిడివరంలో గవర్నమెంట్ ఆసుపత్రి, కోర్టు రావటానికి ,మురముళ్ల రాఘవేంద్ర వారధి నిర్మాణం జరగటానికి క్రుషి చేసాడు. దామోదరం సంజీవయ్య అమలాపురం వచ్చినపుడు కాట్రేనికోన సర్పంచ్ గా ఉన్న విష్ణు ప్రసాద్ రావు కోనసీమ లో దళితులు ఎదుర్కొంటున్న సమస్యల్ని ఆయనకు వివరించాడు. అతనికి  నలుగురు కుమారులు, ముగ్గురు కుమార్తెలు.

## మూలాలు

వర్గం:1930 జననాలు
వర్గం:2020 మరణాలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (1972)
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (1978)
వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా రాజకీయ నాయకులు
తెన్‌కాశి

**తెన్‌కాశి**  లేదా **తెన్కాసి,** తమిళనాడు రాష్ట్రం, తెన్‌కాశి జిల్లా లోని పట్టణం. ఇది తెన్‌కాశి జిల్లాకు ప్రధాన కేంద్రం, ముఖ్య పట్టణం. దక్షిణ తమిళనాడులోని అత్యంత ముఖ్యమైన ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతిక ప్రదేశాలలో ఒకటిగా పేరుపొందింది. తెన్కాశిలో శివుని అవతారమైన నటరాజ ఐదు ప్రదేశాలలో ఒకటైన కుట్రలీశ్వరార్ ఆలయం (చిత్ర సభ) ఉంది. తమిళ కవి తిరికూడ రాసప్ప కవిరాయర్ తన పద్యంలో ఈ ఆలయాన్ని "కుట్రల కురవంజి" అని వర్ణించారు, అంటే 'కుట్రలం అందం'. నగరంలో ప్రసిద్ధ తెన్‌కాశి విశ్వనాథర్ ఆలయం, శంకరన్‌కోయిల్ ఆలయం, ఇలంగి కుమారర్ ఆలయాలు ఉన్నాయి. 

## వ్యుత్పత్తి శాస్త్రం
దక్షిణ భారత భాషలలో తెన్కాసి అంటే దక్షిణ కాశీ (అప్పుడు+కాశీ). పేరుకు తగ్గట్టుగానే, తెన్‌కాశి దక్షిణ భారతదేశంలో ఉంది. తేన్‌కాశీ విశ్వనాథర్ ఆలయానికి నిలయం.

## జనాభా గణాంకాలు
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, తెన్కాసి జనాభా 70,545, ప్రతి 1,000 మంది పురుషులకు 1,020 ఆడవారి లింగ నిష్పత్తి, జాతీయ సగటు 929 కంటే ఎక్కువ. మొత్తం జనాభాలో 7,413 మంది ఆరేళ్ల లోపువారు ఉన్నారు. ఇందులో 3,774 మంది పురుషులు, 3,639 మంది మహిళలు ఉన్నారు. వెనకబడిన కులాలు జనాభా 14.16% మంది ఉండగా, వెనకబడిన తెగలు జనాభా  0.47% మంది ఉన్నారు. పట్టణం సగటు అక్షరాస్యత 78.49%, దీనిని జాతీయ సగటు 72.99%తో పోలిస్తే తక్కువగా ఉంది.. పట్టణంలో మొత్తం 17,887 గృహాలు ఉన్నాయి. మొత్తం 27,885 మంది కార్మికులు, 279 మంది సాగుదారులు, 2,006 మంది ప్రధాన వ్యవసాయ కార్మికులు, గృహనిర్మాణ పరిశ్రమలలో 3,332 మంది, 19,903 మంది ఇతర కార్మికులు, 2,365 మంది ఉపాంత కార్మికులు, 28 మంది ఉపాంత సాగుదారులు, 90 మంది ఉప వ్యవసాయ కార్మికులు, గృహ పరిశ్రమలలో 494 మంది ఉపాంత కార్మికులు 1,753 మంది ఇతర ఉపాంత కార్మికులు ఉన్నారు. 

2011 మత జనాభా లెక్కల ప్రకారం తెన్కాసిలో 64% హిందువులు, 34.18% ముస్లింలు, 2.7% క్రైస్తవులు ఉన్నారు.

## చరిత్ర
తెన్కాసిలోని కాశీ విశ్వనాథర్ ఆలయాన్ని సా.శ. 1467 లో పరాకిరామ పాండియన్ నిర్మించారు, తెన్కాసి పాండ్య రాజవంశం చివరి రాజధాని.  ఐకానిక్ ఆలయం సీవాలాపేరి చెరువు ఒడ్డున ఉంది .

## ఆకర్షణలు

* కోర్టల్లం జలపాతాలు
* కాశివిశ్వనాథర్ ఆలయం
* తిరుకుత్రాలనాథర్ ఆలయం
* కుత్తలం ప్యాలెస్
* సుందరపాండ్యపురం గ్రామం
* శివసైలనాథర్ ఆలయం
* కదననాతి ఆనకట్ట

## రాజకీయాలు
తెన్కాసి అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం తెన్కాసి లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలో భాగం . ఈ సీటు వెనకబడిన కులాలకు కేటాయించబడింది.

## రైలు సౌకర్యం
తెన్కాసి నగరంలో రెండు రైల్వే స్టేషన్లు ఉన్నాయి, తెన్కాసి జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్ కిజాపులియూర్ రైల్వే స్టేషన్.  పాటు కోయంబత్తూరు నాగర్‌కోయిల్, తేన్కాసి జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్ మూడో రైల్వే ఎంట్రీ పాయింట్ కేరళ నుండి తమిళనాడు . చారిత్రాత్మక సుందరమైన కొల్లం-సెంగోట్టై మార్గం ద్వారా ఇది సులభతరం చేయబడింది. తెన్కాసి జంక్షన్‌లో తిరునెల్వేలి మదురై వైపు రెండు రైల్వే లైన్లు ఉన్నాయి.

## విమానాశ్రయం
సమీప విమానాశ్రయాలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి: -

* తూత్తుకుడి విమానాశ్రయం (92 కి.మీ.)
* త్రివేండ్రం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం (125 కి.మీ.)
* మదురై అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం (157 కి.మీ.)

## భౌగోళికం
తెన్కాసి అక్షాంశ రేఖాంశాల  వద్ద ఉంది. ఇది సగటు ఎత్తు 143 మీటర్లు. ఈ పట్టణం పశ్చిమ కనుమల చుట్టూ మూడు వైపులా ఉంది తిరునెల్వేలి నుండి కొల్లం వరకు మదురై నుండి కొల్లం రహదారులు ఉన్నాయి. చిత్తారు నది నగరం గుండా ప్రవహిస్తుంది.
## ఇవి కూడా చూడండి
* ఉతుమలై

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:తమిళనాడు
వర్గం:భారతీయ నగరాలు పట్టణాలు
సైతువాల్ జిల్లా

**సైతువాల్ జిల్లా**, మిజోరాం రాష్ట్రంలోని పదకొండు జిల్లాల్లో ఒక జిల్లా. 2019, జూన్ 3 నుండి ఈ జిల్లా కార్యకలాపాలు ప్రారంభమయ్యాయి.

## చరిత్ర
1974 నుండి సైతువాల్ జిల్లా ఏర్పాటు డిమాండ్ ప్రారంభమయింది. 1993లో సిటిజెన్ కమిటీ స్థాపించబడింది. అనేక ఇతర కమిటీలు, సంఘాలు అన్ని కలిసి సైతువాల్ జిల్లా ఏర్పాటు డిమాండ్ కమిటీగా ఏర్పడ్డాయి. ఆ కమిటీ అధ్వర్యంలో నిరసనలు, బంద్‌లు, ర్యాలీలు, సమావేశాలు మొదలైనవి జరిగాయి. చివరికి, 2008, సెప్టెంబరు 12న సైతువాల్ జిల్లా ఏర్పాటయింది. దీని ముఖ్య పట్టణం సైతువాల్.

## టోపోనిమి
జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం సైతువాల్ పేరును జిల్లాకు పెట్టారు.

## రవాణా
సైతువాల్ నుండి రాష్ట్ర రాజధాని ఐజాల్ మధ్య దూరం 77 కి.మీ. ఉంటుంది. ఇక్కడినుండి బస్సులు, మాక్సికాబ్స్ లతో రవాణా సౌకర్యం ఉంది.

## విభాగాలు
ఈ జిల్లాలో చల్ఫిల్, షావి, లెంగ్టెంగ్ అనే మూడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో 37 పట్టణాలు, గ్రామాలు ఉన్నాయి. 10,219 కుటుంబాలలో 50,575 మంది నివసిస్తున్నారు. ఇందులో 25,607 మంది పురుషులు, 24,968 మంది మహిళలు ఉన్నారు. జిల్లా రాజధానిలో 2,457 కుటుంబాలు ఉండగా, అక్కడ 11,619 జనాభా నివసిస్తున్నారు.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:మిజోరం జిల్లాలు
నివారి జిల్లా

**నివారి జిల్లా** మధ్య ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాల్లో ఒకటి.

ఈ జిల్లా 2018 అక్టోబరు 1 న ఏర్పడింది. ఇది గతంలో టికమ్‌గఢ్ జిల్లాలో భాగంగా ఉండేది.   నివారి మధ్య ప్రదేశ్ ‌లోని అతిచిన్న జిల్లా.

నివారి జిల్లాలో పృథ్వీపూర్, నివారి, ఓర్చా అనే 3 తహసీళ్ళున్నాయి.

## మూలాలు

వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ జిల్లాలు
భిండ్

**భిండ్** మధ్యప్రదేశ్ లోని పట్టణం. ఇది భిండ్ జిల్లాకు ముఖ్యపట్టణం. 

## జనాభా వివరాలు
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, భిండ్ జనాభా 1,97,585. వీరిలో 1,05,352 మంది పురుషులు, 92,233 మంది మహిళలు ఉన్నారు. ఆరేళ్ళ లోపు పిల్లల సంఖ్య 25,358. భిండ్‌లో అక్షరాస్యుల సంఖ్య 1,42,923, ఇది జనాభాలో 72.3%, పురుషుల అక్షరాస్యత 77.9%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 65.9%. ఏడేళ్ళ పైబడిన వారిలో అక్షరాస్యత 83.0%, ఇందులో పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 89.6%, స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు 75.4%. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 39,267, షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా  1,832. 2011 లో భిండ్‌కు 33592 గృహాలు ఉన్నాయి. 

2001 నాటి భారత జనగణన ప్రకారం, భిండ్ జనాభా 1,53,768.

## మూలాలు

వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ నగరాలు పట్టణాలు
కంఝావాలా

కంఝవాలా, భారతదేశ కేంద్రపాలిత ప్రాంతమైన ఢిల్లీ రాష్ట్రం, నార్త్ వెస్ట్ ఢిల్లీ జిల్లాలోని పట్టణం.ఇది జిల్లా ముఖ్య పట్టణం, ఒక ఉపవిభాగం.

## జనాభా గణాంకాలు
2011 భారత జనాభా లెక్కలు ఆధారంగా కంఝవాలా పట్టణం పరిధిలో మొత్తం 10,331 మంది జనాభా ఉన్నారు. వారిలో 5,529 మంది పురుషులు ఉండగా, 4,802 మంది మహిళలు ఉన్నారు.

0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 1,344 మంది ఉన్నారు.ఇది కంజవాలా పట్టణ మొత్తం జనాభాలో 13.01%గా ఉంది.కంజవాలా జనగణన పట్టణంలో, స్త్రీ లింగ నిష్పత్తి, రాష్ట్ర సగటు 868 కు వ్యతిరేకంగా, 869 గా ఉంది. కంజావాలాలో బాల లింగ నిష్పత్తి 826గా ఉంది.ఇది ఢిల్లీ రాష్ట్ర సగటు 871 తో పోలిస్తే తక్కువుగా ఉంది. కంజవాలా నగర అక్షరాస్యత 83%గా ఉంది.ఇది రాష్ట్ర సగటు 86.21% కన్నా తక్కువ. కంజావాలాలో పురుషుల అక్షరాస్యత 90.07ఉండగా, స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు 75%గా ఉంది.

## ప్రాంతాలు, కార్యాలయాలు
అన్ని మతాలకు, కులాలకు చెందిన ప్రజలు పట్టణంలో నివసిస్తున్నారు.ఈ పట్టణం భవనా, ముండ్కా, రాణి ఖేరా, బహదూర్గర్ అనే నాలుగు పారిశ్రామిక ప్రాంతాలు ఈపట్టణం పరిధిలో ఉన్నాయి. కంజవాలా పట్టణ పరిధిలో స్వంత పారిశ్రామిక ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉంది. భారతదేశంలోని ప్రతి ప్రాంతం నుండి ప్రజలు కంజవాలా గ్రామంలో, దాని పరిసర ప్రాంతంలో నివసిస్తున్నారు. జిల్లా కమిషనర్ (డిసి), సబ్ డివిజనల్ మేజిస్ట్రేట్ కార్యాలయం, వాయవ్య ఢిల్లీకి చెందిన రెవెన్యూ కోర్టు, ఇంకా కొన్ని ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు ప్రధాన రహదారి ఎండిఆర్ - 8 లోని కంజవాలాలో ఉన్నాయి.

## భౌగోళికం
మహాభారత కాలంనాటి ఖండవ్ ప్రస్థ్ వాన్, కంజవాల పట్టణం నుండి ఒక కి.మీ దూరంలోని&nbsp;లాడ్పూర్ గ్రామ ప్రాంతంలో ఉంది. దీనిని ప్రస్తుతం దాదా పోభారా అని పిలుస్తారు.

## మూలాలు


## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:వాయవ్య ఢిల్లీ జిల్లా
సైతువాల్

**సైతువాల్**, మిజోరాం రాష్ట్రంలోని సైతువాల్ జిల్లా ముఖ్య పట్టణం.

## చరిత్ర
సైతువాల్ పట్టణాన్ని గతంలో సైహ్మార్ ఖాన్ అని పిలిచేవారు. 1912లో డోరవ్టా సైలో ఇక్కడ క్రైస్తవ స్థావరాన్ని ఏర్పాటు చేయాలనుకున్నాడు. మొదట్లో 16 కుటుంబాలు చేరగా, 1916లో ఎక్కువ మంది ప్రజలు ఇక్కడికి వచ్చారు. జనాభా పెరగడంతో పాఠశాలలు, ఇతర సౌకర్యాలు ఏర్పాటుచేయబడ్డాయి. గ్రామాన్ని ఎవరు స్థాపించారు అనే దానిపై అనేక అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. కొంతమంది వాదన ప్రకారం, 1914లో సుమారు 12 కుటుంబాలు ఇక్కడ స్థిరపడ్డాయి. 1915లో డోరవ్టా సైలోఈ గ్రామానికి చీఫ్ అయ్యాడు. 2015లో ఈ పట్టణ శతాబ్ది ఉత్సవాలు జరిగాయి.

## జనాభా
2001 భారత జనాభా లెక్కల, ప్రకారం సైతువాల్ పట్టణంలో 10,243 జనాభా ఉంది. ఈ జనాభాలో 50% మంది పురుషులు, 50% మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. పట్టణ సగటు అక్షరాస్యత రేటు 83% కాగా, ఇది జాతీయ సగటు 59.5% కంటే ఎక్కువగా ఉంది. ఇందులో పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 84% కాగా, స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు 82% గా ఉంది. సైతువాల్ పట్టణ జనాభాలో 14% మంది 6 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు ఉన్నారు.

## రవాణా
సైతువాల్ పట్టణానికి, ఐజాల్ నగరానికి మధ్య 77 కి.మీ.ల దూరం ఉంది. వీటి మధ్య బస్సు, మాక్సిక్యాబ్ లతో రవాణా సౌకర్యం ఉంది.

## పర్యాటకం

### తామ్ దిల్
ఐజాల్ నుండి 110 కి.మీ.ల దూరంలో, సైతువాల్ పట్టణానికి 6 కి.మీ.ల దూరంలోని కొండలలో *తామ్ దిల్ సరస్సు (జలాశయం)* ఉంది.
thumb|center|200x200px| తామ్ దిల్ సరస్సు

## విద్య
ఇక్కడ మిజోరాం విశ్వవిద్యాలయం పరిధిలోని సైతువాల్ కళాశాల, అనేక ప్రభుత్వ ప్రైవేట్ పాఠశాలలు ఉన్నాయి.
thumb|center|200x200px| సైతువాల్ కళాశాల

## మీడియా
సైతువాల్ పట్టణంలో *సైతువాల్ పోస్ట్* అనే ప్రధాన వార్తాపత్రిక ఉంది.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:మిజోరం నగరాలు పట్టణాలు
సెర్ఛిప్

**సెర్ఛిప్**, మిజోరాం రాష్ట్రంలోని సెర్ఛిప్ జిల్లా ముఖ్య పట్టణం, ప్రధాన కార్యాలయం. మిజోరాం మధ్యభాగంలో ఉన్న ఈ పట్టణం రాష్ట్ర రాజధాని ఐజాల్ నగరానికి 112 కి.మీ.ల దూరంలో ఉంది. దేశం మొత్తంమీద ఈ జిల్లాలో అత్యధిక అక్షరాస్యత ఉంది. సెర్ఛిప్ గ్రామంలోని మొదటి కొండపైన కనిపించే సిట్రస్ చెట్ల నుండి సెర్ఛిప్ అనే పేరు వచ్చింది.

## భౌగోళికం
సెర్ఛిప్ పట్టణం  అక్షాంశరేఖాంశాల మధ్య ఉంది. ఇది సముద్రమట్టానికి 888 మీటర్లు (2,913 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది. మాట్ నది, టుయికుమ్ నదుల మధ్య ఉన్న సెర్ఛిప్ పట్టణానికి టుయికుమ్ నది నుండి త్రాగునీరు, మాట్ నది నుండి సాగునీరు అందుతోంది. పట్టణ వార్షిక ఉష్ణోగ్రతలు 34-10 డిగ్రీల వరకు ఉంటుంది

## జనాభా
2011 భాతర జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ఈ పట్టణంలో 64,875 మంది జనాభా ఉన్నారు. ఇందులో 32,824 మంది పురుషులు, 32,051 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. 2001నాటి జనాభాతో పోలిస్తే జనాభా పెరుగుదలలో 20.45 శాతం మార్పు ఉంది.

## ఆర్థిక వ్యవస్థ
ఈ పట్టణంలో వ్యవసాయం ప్రధాన వృత్తిగా ఉంది. ఈ పట్టణానికి సమీపంలో మాట్ నది లోయ ఉన్నందువల్ల క్యాబేజీ, ఆవపిండిలకు పంటలకు పేరొందింది.
thumb|center|జాల్పుయ్

## రవాణా
ఇక్కడ పవన్ హన్స్ (హెలికాప్టర్ సర్వీస్ సంస్థ) ఆధ్వర్యంలో హెలికాప్టర్ సేవలు ప్రారంభించబడ్డాయి. ఈ పట్టణం 54వ జాతీయ రహదారి ద్వారా సిల్చార్ కు, 40వ జాతీయ రహదారి ద్వారా అగర్తలాకు, 150వ జాతీయ రహదారి ద్వారా ఇంఫాల్కు కలుపబడుతోంది. ఇక్కడ బస్సు, టాక్సీ, ఆటోరిక్షాలతో రవాణా సౌకర్యం ఉంది.

## ప్రజారోగ్యం
ఇక్కడ మలేరియా, కాన్సర్ వంటి ప్రజారోగ్య సమస్యలు ఉన్నాయి. అంగన్వాడి కేంద్రాల నుండి శిశువులు, పిల్లలకు ప్రాథమిక ఆరోగ్య, పోషక పదార్ధాలను అందిస్తున్నారు.

## పారాగ్లైడింగ్
ఇది ఇక్కడి ప్రజలకు కొత్త ఆట. 2020లో ఫెడరేషన్ ఏరోనాటిక్ ఇంటర్నేషనల్ ఆధ్వర్యంలో సెర్ఛిప్‌ పట్టణంలో ఇంటర్నేషనల్ పారాగ్లైడింగ్ ఛాంపియన్‌షిప్ జరిగింది.

## మూలాలు

## ఇతర లంకెలు
* సెర్ఛిప్ ఇన్ఫర్మేషన్ వెబ్‌సైట్ 
* ప్రభుత్వం సెర్ఛిప్ కళాశాల
* తాజా సెర్ఛిప్ వార్తలు 
* జోత్లిఫిమ్ డైలీ వార్తాపత్రిక సెర్షిప్ 

వర్గం:మిజోరం నగరాలు పట్టణాలు
మమిట్

**మమిట్**,  మిజోరాం రాష్ట్రంలోని మమిట్ జిల్లా ముఖ్య పట్టణం, జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం. గ్రామాల పునర్వ్యవస్థీకరణ ద్వారా మమిట్ పట్టణం ఏర్పడింది.

## భౌగోళికం
మమిట్ పట్టణం  అక్షాంశరేఖాంశాల మధ్య ఉంది. సముద్రమట్టానికి 718 మీటర్లు (2,355 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది.

## జనాభా
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, మమిట్ పట్టణంలో 7,884 మంది జనాభా ఉన్నారు. ఇందులో 4,074 మంది పురుషులు, 3,810 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. మమిట్ సగటు అక్షరాస్యత 95.40% కాగా, జాతీయ సగటు 74.04% కంటే ఎక్కువగా ఉంది. ఇందులో పురుషుల అక్షరాస్యత 95.86% కాగా, స్త్రీల అక్షరాస్యత 94.92%గా ఉంది. ఈ పట్టణ జనాభాలో 15% మంది 6 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు ఉన్నారు.

## విద్య
ఇక్కడ మిజోరాం విశ్వవిద్యాలయం పరిధిలోని మమిట్ కళాశాల, అనేక ప్రభుత్వ ప్రైవేట్ పాఠశాలలు ఉన్నాయి.

## రవాణా
మమిట్ పట్టణానికి, ఐజాల్ నగరానికి మధ్య 89 కి.మీ.ల దూరం ఉంది. వీటి మధ్య బస్సు, మాక్సిక్యాబ్ లతో రవాణా సౌకర్యం ఉంది.

## మీడియా
మమిట్ పట్టణంలో *మమిట్ టైమ్స్* అనే ప్రధాన వార్తాపత్రిక ఉంది.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:మిజోరం నగరాలు పట్టణాలు
గెంద ఫూల్

గెంద ఫూల్ అనేది, 2020 లో విడుదలై యూట్యూబ్ లో అత్యధిక భారతీయ ప్రేక్షకులు వీక్షించిన భారతదేశ పాప్ గీతం. 2020 డిసెంబరు చివరి నాటికి ఈ గీత వీడియోని దాదాపు 60 కోట్ల మంది ప్రేక్షకులు ప్రపంచ వ్యాప్తంగా వీక్షించారు

## చరిత్ర
thumb|గెంద ఫూల్ పాటను  రాసి, స్వరపరిచిన బాద్షా చిత్రం
ఈ పాటను బాద్షా రాసి, స్వరపరిచారు, అయితే మొదటి సారిగా ఈ పాట మూలమైన బెంగాలీ పాట సాహిత్యాన్ని రతన్ కహార్ రాసి తనే స్వయంగా పాడటం జరిగింది. ఈ పాటకు మరిన్ని రాప్ హంగులు అద్ది దీనిని బాద్షా పాడాడు. ఈ పాట హిందూ పండుగ దుర్గా పూజ నేపథ్యంలో చిత్రీకరించబడింది.  సోషల్ మీడియాలో ఈ పాటను బాద్షా సన్నిహితుడు కరణ్ జోహార్ తన చేతుల మీదుగా విడుదల చేశాడు.

## పాట చిత్రీకరణ
ఈ పాట చిత్రీకరణలో గాయకుడు బాద్షా, శ్రీలంక నటి జాక్వెలిన్ ఫెర్నాండేజ్ నటించారు.  దీనికి స్నేహ శెట్టి కోహ్లి దర్శకత్వం వహించారు.  ముంబైలోని ఎస్సెల్ స్టుడియోలో ఈ పాట చిత్రీకరణ జరిగింది. ఈ పాటను చిత్రించడానికి మొత్తం రెండు రోజుల సమయం పట్టింది. 2020 మార్చి 26న ఈ పాట యూట్యూబ్ లో విడుదలైనది.

## మూలాలు

## బయటి లంకెలు

* 
* Genda Phool  on Hungama Digital Media Entertainment

వర్గం:బెంగాలీ సాహిత్యం
జానీ ములాగ్

జానీ ములాగ్ ( 13 ఆగష్టు 1841 – 14 ఆగష్టు 1891) ఒక ఆస్ట్రేలియా దేశపు క్రికెట్ క్రీడాకారుడు. 2020 డిసెంబరు నుండి ఇతడి పేరు మీద ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ సంఘం క్రికెట్ లో ప్రతిభ చూపిన క్రీడా కారులకి ఏటా ఒక పతకంతో సత్కరించుటకు నిర్ణయించడం జరిగింది ప్రత్యేకంగా ప్రతి ఏటా బాక్సింగ్ డే టెస్టు లో మ్యాన్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్ పురస్కార గ్రహీత కు ఈ పతకాన్ని అందించాలని క్రికెట్ ఆస్ట్రేలియా నిర్ణయించింది.   2020 లో మొదటి పురస్కారం మనదేశానికి చెందిన క్రికెటర్ అజింక్య రహానె అందుకున్నాడు.

## నేపధ్యము
1868 కాలంలో ఆసీస్‌కు ములాగ్‌ కెప్టెన్‌గా చేశాడు. అదే సమయంలో ఆసీస్‌ జట్టు ఇతని కెప్టెన్సీలోనే తొలి విదేశీ పర్యటనకు వెళ్లింది. ములాగ్‌ సారథ్యంలో బ్రిటన్‌లో ఆనాటి ఆసీస్‌ పర్యటించింది. ఆ సుదీర్ఘ పర్యటనలో ములాగ్‌ 47 మ్యాచ్‌లు ఆడి 1,698 పరుగులు చేశాడు. ఇక 831 ఓవర్లు బౌలింగ్‌ వేసి 245 వికెట్లు సాధించాడు. ఇక్కడ అతని సగటు 10.00 గా నమోదైంది. ఇక తన క్రీడా జీవితంలో వికెట్‌ కీపర్‌ పాత్రను కూడా ములాగ్‌ పోషించాడు. నాలుగు స్టంపింగ్స్‌ ములాగ్‌ ఖాతాలో ఉన్నాయి.

## మూలాలు

## బయటి లంకెలు

* 
* Harrow, Wimmera Tourist information

వర్గం:ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ కెప్టెన్లు
వర్గం:ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ క్రీడాకారులు
ఉనకోటి జిల్లా

**ఉనకోటి జిల్లా**, త్రిపుర రాష్ట్ర జిల్లా. 2012, జనవరి 21న త్రిపురలో కొత్తగా ఏర్పాటుచేసిన నాలుగు కొత్త జిల్లాల్లో ఇది ఒకటి.  ఈ జిల్లా ముఖ్య పట్టణం కైలాషహర్. అంతకుముందు ఇది ఉత్తర త్రిపుర జిల్లాలో భాగంగా ఉండేది.

## పద వివరణ
ఉనకోటి కొండ మీదుగా ఈ జిల్లాకు ఉనకోటి అనే పేరు వచ్చింది. ఉనకోటి అంటే బెంగాలీలో ఒక కోటి తక్కువ అని అర్థం. ఇది పురాతన శైవ ప్రార్థనా స్థలం.

## భౌగోళికం
ఉనకోటి జిల్లాకు ఈశాన్యం వైపు ధర్మనగర్ ఉపవిభాగం, తూర్పు వైపు పానిసాగర్ ఉపవిభాగం, ఆగ్నేయం వైపు ఉత్తర త్రిపుర జిల్లా లోని కాంచనపూర్ ఉపవిభాగం ఉన్నాయి. దక్షిణం వైపు కమల్పూర్ ఉపవిభాగం, దలై జిల్లా లాంగ్తారి లోయ ఉపవిభాగం ఉన్నాయి. దీనికి ఉత్తర వైపు భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్ మధ్య అంతర్జాతీయ సరిహద్దు ఉంది.

## విభాగాలు
ఈ జిల్లా కైలాషహర్, కుమార్‌ఘాట్ అనే రెండు ఉప విభాగాలు (డివిజన్లు)గా విభజించబడింది. ఈ జిల్లాను కుమార్‌ఘాట్, పెచార్తల్, చండీపూర్, గౌనగర్ అనే నాలుగు బ్లాక్‌లుగా విభజించి అభివృద్ధి కార్యకలాపాల కొనసాగిస్తున్నారు.

## రవాణా
### రోడ్డుమార్గం
అస్సాం రాష్ట్రంలోని కరీంగంజ్ నుండి త్రిపుర రాష్ట్రంలోని సబ్రూమ్ వరకు ఉన్న 8వ జాతీయ రహదారి ఈ జిల్లా మీదుగా వెళుతుంది.

### రైలుమార్గం
ఈశాన్య సరిహద్దు రైల్వేకు చెందిన లమ్డింగ్-సబ్రూమ్ రైలు మార్గం ఉనకోటి జిల్లా గుండా వెళుతోంది. జిల్లాలోని ప్రధాన స్టేషను కుమార్‌ఘాట్ రైల్వే స్టేషను నుండి త్రిపుర రాజధాని అగర్తలా, అస్సాం, ధర్మనగర్, ఉదయ్‌పూర్, బెలోనియా వంటి ఇతర ప్రధాన నగరాలకు రైల్వే సౌకర్యం ఉంది.

## మూలాలు

## ఇతర లంకెలు
* అధికారిక వెబ్‌సైట్

వర్గం:త్రిపుర జిల్లాలు
అంబస్స

**అంబస్స**, త్రిపుర రాష్ట్రంలోని దలై జిల్లా ముఖ్య పట్టణం, జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం.

## జనాభా
2001 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, అంబస్స పట్టణంలో 6,052 మంది జనాభా ఉన్నారు. ఈ జనాభాలో 54% మంది పురుషులు, 46% మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. పట్టణ సగటు అక్షరాస్యత రేటు 70% కాగా, ఇది జాతీయ సగటు 59.5% కంటే ఎక్కువగా ఉంది. ఈ అక్షరాస్యతలో 60% మంది పురుషులు, 40% స్త్రీలు ఉన్నారు. ఈ మొత్తం జనాభాలో 13% మంది 6 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు ఉన్నారు.

2011 ప్రకారం 16,285 జనాభా ఉండగా అందులో 8,523 మంది పురుషులు, 7,762 మంది మహిళలు ఉన్నారు. ఇందులో 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 1,867 (11.46%) మంది ఉన్నారు. అక్షరాస్యత రేటు 95.86% కాగా, రాష్ట్ర సగటు 87.22% కంటే ఎక్కువగా ఉంది. ఇందులో పురుషుల అక్షరాస్యత 97.42% కాగా, మహిళా అక్షరాస్యత రేటు 94.12% గా ఉంది.

## పరిపాలన
ఈ పట్టణాన్ని 9 వార్డులుగా విభజించారు. ఇక్కడ మొత్తం 4,062 ఇళ్లకు పైగా ఉన్నాయి. పట్టణ అభివృద్ధి సంస్థ త్రాగునీరు, మురుగునీటి వంటి ప్రాథమిక సౌకర్యాలను సరఫరా చేస్తోంది. రహదారులను నిర్మించడానికి, దాని పరిధిలోకి వచ్చే ఆస్తులపై పన్ను విధించడానికి కూడా పట్టణ అభివృద్ధి సంస్థకు అధికారం ఉంది.

## గ్రామాలు
అంబస్స పట్టణ పరిధిలో 35 గ్రామాలు ఉన్నాయి.

# ఆలిరైపారా
# బాగ్మారా
# బలరాం
# బలూచర
# బటాబరి
# చక్మపర
# దంగమపర
# గంగానగర్
# గంగప్రసాద్పారా
# గురుధన్‌పారా
# హరిమంగల్పారా
# జగన్నాథ్పూర్
# కమలాచర
# కాంచనపూర్
# కర్మపార
# కర్ణమణిపర
# కథల్‌బరి
# ఖాముపారా
# ఖోవైపారా
# కులై
# కులైఆర్.ఎఫ్.
# కులైఆర్.ఎఫ్.
# లాల్‌చారా
# లాల్చారి
# పస్చిమ్నలిచర
# పూర్బానలిచర
# పుస్టరైపారా
# రాధరాంబరి
# రాయ్పాసా
# సర్దింఖపారా
# సత్భాయపర
# సిద్ధపారా
# సికారిబారి
# టెటయ్య
# ఉలేమ్‌చారా

## రవాణా
అంబస్స పట్టణానికి, రాష్ట్ర రాజధాని అగర్తలాకు 82 కి.మీ.ల దూరం ఉంది. ఈ పట్టణం నుండి ఇతర ప్రాంతాలకు రోడ్డుమార్గం ఉంది. బస్సులు, ప్రైవేటు వాహనాలు నడుపబడుతున్నాయి.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:త్రిపుర నగరాలు, పట్టణాలు
వర్గం:దలై జిల్లా
నంద్ నగ్రి

**నంద్ నగ్రి, ఢిల్లీలోని** ఈశాన్య ఢిల్లీ జిల్లా, షహదారా జిల్లాల రెండింటికి పరిపాలనా ప్రధాన కార్యాలయ కేంద్ర స్థానం.ఇది భోపురా సరిహద్దుకు సమీపంలో ఉంది.ఇక్కడ అనేక పార్కులు, ప్రభుత్వ పాఠశాలలు ఉన్నాయి.ఇది తూర్పు ఢిల్లీ నగరపాలక సంస్థ పరిధిలో ఉన్న ప్రాంతం.

## చరిత్ర
ఈ కాలనీకి 1977 ఆ ప్రాంతంలో వేరే పేరు ఉంది.ఆ సమయంలో  దిల్షాద్ గార్డెన్లో కొంత భాగం, నంద్ నగరి, సుందర్ నగరి ఒకటే. కాని కొన్ని కారణాల వల్ల అవి మూడు భాగాలగా జంతా ఫ్లాట్, సుందర్ నగరి, నంద్ నగరీలుగా విభజించారు.  ముస్లిం జనాభా ప్రజలు ఎక్కువుగా నివసిస్తున్నారు. సుందర్ నగరి, జంత ఫ్లాట్ లోని ఉన్నత సమాజ ప్రజలు  హిందూ జనాభా ఎక్కువ మంది నంద్ నగరిలో నివసిస్తున్నారు.

## జనాభా
గరిష్ట జనాభా హిందూవులు ఎక్కువుగానూ, కొంతమంది ముస్లింలు, ఇతర మతస్థులు నివస్తున్నారు.

## పట్టణంలో వైద్యశాలలు
పట్టణం పరిధిలో ప్రభుత్వ అల్లోపతిక్ డిస్పెన్సరీలు రెండు, ప్రభుత్వ ఆయుస్ డిస్పెన్సరీ ఒకటి,ఇఎస్ఐ డిస్పెన్సరీలు 4 ఉన్నాయి.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:ఈశాన్య ఢిల్లీ జిల్లా
వర్గం:షహదారా జిల్లా
ఉదయ్‌పూర్ (త్రిపుర)

**ఉదయ్‌పూర్ (రంగమతి)**, త్రిపుర రాష్ట్రంలోని గోమతి జిల్లా ముఖ్య నగరం, ప్రధాన కార్యాలయం. త్రిపుర రాజధాని అగర్తలా నుండి 51 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ఈ నగరం త్రిపురలో మూడవ అతిపెద్ద నగరం. ఈ నగరం మహారాజుల పాలనలో రాష్ట్ర మాజీ రాజధానిగా ఉండేది. ఈ నగరంలో త్రిపుర సుందరి ఆలయం ప్రాముఖ్యత కలిగిన దేవాలయం.

## భౌగోళికం
ఉదయ్‌పూర్ నగరం  అక్షాంశరేఖాంశాల మధ్య ఉంది. సముద్రమట్టానికి 22 మీటర్లు (72 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది. ఈ నగరం మధ్యనుండి గోమతి నది వెళుతుంది. ఈ నది వ్యవసాయ భూములకు నీటిపారుదల కొరకు ఉపయోగపడుతోంది.

## జనాభా
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ఉదయ్‌పూర్ నగరంలో 37,781 జనాభా ఉంది. ఈ జనాభాలో 52% మంది పురుషులు, 48% మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. ఉదయ్‌పూర్ సగటు అక్షరాస్యత 94.84% కాగా, జాతీయ సగటు 72.9% కన్నా ఎక్కువగా ఉంది. ఇందులో పురుషుల అక్షరాస్యత 96.50% కాగా, స్త్రీల అక్షరాస్యత 93.15% గా ఉంది. ఉదయ్‌పూర్‌ జనాభాలో 9% మంది 6 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు ఉన్నారు. ఈ జనాభాలో 82% మంది హిందువులు, 17% మంది ముస్లింలు, 1% కంటే తక్కువమంది జైనులు, క్రైస్తవులు ఉన్నారు.

## పర్యాటక ప్రాంతాలు
ఈ నగరాన్ని త్రిపుర పర్యాటక రాజధాని అంటారు. ఇక్కడ అనేక దేవాలయాలు ఉన్నాయి. వీటిలో అత్యంత పేరొందింది త్రిపుర సుందరి ఆలయం. ఇది 51 శక్తి పీఠాలలో ఒకటి. 1501లో మహారాజా ధన్య మాణిక్య డెబ్బర్మ ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించాడు. ఆలయం పక్కన కళ్యాణ్ సాగర్ అనే ఒక పెద్ద సరస్సు ఉంది.

భువనేశ్వరి ఆలయం, గుణబతి ఆలయం, జగన్నాథ్ ఆలయం, మహాదేవ్ ఆలయం మొదలైనవి ఇతర దేవాలయాలు. ఇక్కడ జగన్నాథ్ డిఘి, మహాదేవ్ డిఘి, అమర్ సాగర్, ధనిసాగర్, కళ్యాణ్ సాగర్ వంటి అనేక అందమైన సరస్సులు ఉండడంవల్ల ఈ నగరాన్ని "సరస్సుల నగరం (లేక్ సిటీ)" అని కూడా పిలుస్తారు.

కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం తరువాత "నజ్రుల్ గ్రంధగర్" అనే జాతీయ గ్రంథాలయం కూడా ఇక్కడ ఉంది. టెపానియా ఎకో పార్క్, పురాన్ రాజ్‌బరి మొదలైనవి ఉదయ్‌పూర్ లోని ఇతర పర్యాటక ప్రాంతాలు.

## దేవాలయాలు

* త్రిపుర సుందరి ఆలయం
* జగన్నాథ్-బారి ఆలయం
* మహాదేవ్-బారి ఆలయం
* హరి మందిర్
* సత్సంఘ బీహార్
* లోక్‌నాథ్ ఆలయం
* రామకృష్ణ ఆశ్రమం
* బసంతి మందిర్
* రామ్‌తకూర్ ఆశ్రమం
* భువనేశ్వరి ఆలయం
* దుర్గా మందిర్

## రవాణా
మాతాబరి సమీపంలో ఉదయ్‌పూర్ రైల్వే స్టేషను ఉంది. ఈ స్టేషను ఈశాన్య సరిహద్దు రైల్వే ఆధ్వర్యంలోని లమ్డింగ్ రైల్వే డివిజన్ పరిధిలోని లమ్డింగ్-సబ్రూమ్ విభాగంలో ఉంది. వాస్తుశిల్పంతో దేశంలోని అత్యంత అందమైన రైల్వే స్టేషను ఇది. 

సబ్రూమ్ వరకు ఉన్న 8వ జాతీయ రహదారి ఈ నగరం మీదుగా వెళుతుంది. రాజర్‌బాగ్ మోటర్ స్టాండ్ నుండి రాజధాని అగర్తలా, రాష్ట్రాల ఇతర నగరాలకు రోడ్డుమార్గం ఉంది. ఈ నగరం పక్కనఉన్న గోమతి నది లోతును పెంచి, జలమార్గం ఇతర ప్రాంతాలకు రవాణా సౌకర్యం ఏర్పాటు చేయడంకోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రణాళికలు వేస్తోంది.

## చిత్రమాలిక

దస్త్రం:Cituudaipur (35).JPG|ఉదయ్‌పూర్ బస్ స్టాండ్
దస్త్రం:Tripura Sundari Temple, Udaipur.jpg|త్రిపుర సుందరి ఆలయం


## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:త్రిపుర నగరాలు, పట్టణాలు