ఇటలీ రాజ్యం

*'ఇటలీ రాజ్యం* అనేది సార్డినియా రాజ్యం విక్టరు 2వ ఇమ్మాన్యుయేలు ఇటలీ రాజుగా ప్రకటించబడినప్పుడు 1946 జూన్ 10 వరకు ఉనికిలో ఉన్న ఏకీకృత రాజ్యం, పౌర అసంతృప్తి తరువాత సంస్థాగత ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తరువాత 1946 జూన్ 2న రాచరికం రద్దు చేయబడింది. దీని ఫలితంగా ఆధునిక ఇటాలియను రిపబ్లిక్కు ఏర్పడింది. దశాబ్దాలుగా కొనసాగిన ప్రక్రియలో అనేక రాష్ట్రాల ఏకీకరణ ద్వారా రాజ్యం స్థాపించబడింది. దీనిని రిసోర్జిమెంటో అని పిలుస్తారు. ఆ ప్రక్రియను సావోయి నేతృత్వంలోని సార్డినియా రాజ్యం ప్రభావితం చేసింది. ఇది ఇటలీ చట్టబద్ధమైన పూర్వ రాజ్యాలలో ఒకటి. 1882లో ఇది వలస సామ్రాజ్యంగా మారి ఇటాలియన్ సామ్రాజ్యంను స్థాపించింది.
1866లో  ప్రష్యాతో పొత్తుతో ఇటలీ ఆస్ట్రియా మీద యుద్ధం ప్రకటించింది. దాని విజయం తర్వాత వెనెటో ప్రాంతాన్ని పొందింది. ఇటాలియను దళాలు 1870లో రోం‌లోకి ప్రవేశించి వెయ్యి సంవత్సరాలకు పైగా కొనసాగిన పాపల్ తాత్కాలిక అధికారాన్ని ముగించాయి. 19వ శతాబ్దపు చివరి రెండు దశాబ్దాలలో ఇటలీ వలసవాద శక్తిగా అభివృద్ధి చెందింది. 1882లో ఫ్రాన్సుతో వారి సంబంధిత వలస విస్తరణల గురించి బలమైన విభేదాల తర్వాత జర్మనీ సామ్రాజ్యం, ఆస్ట్రో-హంగేరియను సామ్రాజ్యంతో ట్రిపులు అలయన్సు లోకి ప్రవేశించింది. బెర్లిన్తో సంబంధాలు చాలా స్నేహపూర్వకంగా మారినప్పటికీ వియన్నాతో పొత్తు పూర్తిగా లాంఛనప్రాయంగానే ఉంది. దీనికి కారణం ఇటలీ ఆస్ట్రియా-హంగేరీ నుండి ట్రెంటినో, ట్రైస్టేలను స్వాధీనం చేసుకోవాలనే కోరిక. ఫలితంగా మిత్రరాజ్యాలలో చేరమని బ్రిటిష్ ఆహ్వానాన్ని ఇటలీ అంగీకరించింది. ఎందుకంటే మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో పాశ్చాత్య శక్తులు ఇటాలియను తటస్థతకు బదులుగా వియన్నా ఆఫరు కంటే ఉదారంగా పాల్గొనడానికి ప్రాదేశిక పరిహారం (ఆస్ట్రియా-హంగేరీ ఖర్చుతో) ఇస్తానని హామీ ఇచ్చాయి. యుద్ధంలో విజయం ఇటలీకి లీగు ఆఫ్ నేషన్సు కౌన్సిలు‌లో శాశ్వత స్థానాన్ని ఇచ్చింది. కానీ అది వాగ్దానం చేసిన అన్ని భూభాగాలను పొందలేదు.
1922లో బెనిటో ముస్సోలినీ ఇటలీ ప్రధానమంత్రి అయ్యాడు. నేషనలు ఫాసిస్టు పార్టీ ఇటాలియను ప్రభుత్వాన్ని నియంత్రించింది. తద్వారా ఇటలీలో "ఫాసిస్టు ఇటలీ" అని పిలువబడే ఫాసిస్టు కాలం యుగానికి నాంది పలికింది. ఆర్థిక ఆధునీకరణ, సాంప్రదాయ విలువలు ప్రాదేశిక విస్తరణను ప్రోత్సహిస్తూనే అన్ని రాజకీయ వ్యతిరేకతలను అణిచివేస్తూ నిరంకుశ పాలన అమలు చేయబడింది. 1929లో ఇటాలియను ప్రభుత్వం లాటరను ఒప్పందాలు ద్వారా రోమను కాథలిక్కు చర్చితో రాజీ పడి వాటికన్ నగరానికి స్వాతంత్ర్యం ఇచ్చింది. తరువాతి దశాబ్దంలో దూకుడు విదేశాంగ విధానం అమలులోకి వచ్చింది.  1935లో ఇథియోపియా, 1937లో స్పెయిన్లో ఇటాలియను సైనిక జోక్యం 1939లో అల్బేనియా మీద ఇటాలియను దండయాత్రలకు వ్యతిరేకంగా విజయవంతమైన సైనిక కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. దీని ఫలితంగా ఆర్థిక ఆంక్షలు, లీగు ఆఫ్ నేషన్సు నుండి నిష్క్రమణ, ఆర్థిక ఆటోర్కీ పెరుగుదల, జర్మనీ, జపాన్తో సైనిక కూటములు కుదుర్చుకున్నాయి.
1940లో యాక్సిసు పవర్సులో ప్రముఖ సభ్యదేశంగా ఇటలీ రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలోకి ప్రవేశించింది. ప్రారంభ విజయం ఉన్నప్పటికీ ఉత్తర ఆఫ్రికాలో, సోవియట్ యూనియన్లో ఓడిపోయింది. మిత్రదేశాలు సిసిలీలో ల్యాండింగు‌లు ఫాసిస్టు పాలన పతనానికి దారితీసింది. కొత్త ప్రభుత్వం 1943 సెప్టెంబరులో మిత్రరాజ్యాలకు లొంగిపోయింది. జర్మనీ దళాలు ఉత్తర, మధ్య ఇటలీని ఆక్రమించి ఇటాలియను సోషలు రిపబ్లికును స్థాపించాయి. ముస్సోలినీని నియంతగా తిరిగి నియమించాయి. పర్యవసానంగా ఇటలీ అంతర్యుద్ధంలోకి దిగింది. ఇటాలియను సహ-యుద్ధ సైన్యం, ప్రతిఘటన ఉద్యమం, సోషలు రిపబ్లిక్కు దళాలు కలిసి దాని జర్మనీ మిత్రదేశాలతో పోరాడుతున్నాయి. ఇటలీలోని అన్ని యాక్సిసు దళాల లొంగిపోవడం తర్వాత పౌర అసంతృప్తి సంస్థాగత ప్రజాభిప్రాయ సేకరణకు దారితీసింది. ఇది గణతంత్రంను స్థాపించి 1946లో రాచరికాన్ని రద్దు చేసింది.

## అవలోకనం
### భూభాగం

ఇటలీ రాజ్యం ప్రస్తుత ఇటలీ భూభాగాన్ని ఆక్రమించింది. కొన్నిసార్లు అధిగమించింది్్్. ఇటాలియను ఏకీకరణ ద్వారా రాజ్యం క్రమంగా తన ప్రాంతాన్ని 1870 వరకు విస్తరించింది. 1919లో ఇది ట్రైస్టే ట్రెంటినో-ఆల్టో అడిగే- సుడ్టిరోలులను స్వాధీనం చేసుకుంది. ట్రిపులు ఎంటెంటే ఇటలీకి మంజూరు చేస్తామని హామీ ఇచ్చింది -జ్యం రం ప్రపంచ యుద్ధంలో మొదటి మిత్రదేశాలతో ప్రపంచ యుద్ధంలో చేరితే - మాజీ ఆస్ట్రియను లిట్టోరలు, మాజీ డచీ ఆఫ్ కార్నియోలా పశ్చిమ భాగాలు, ఉత్తర డాల్మాటియా, ముఖ్యంగా జారా, షిబెనికు డాల్మేషియను దీవులలో ఎక్కువ భాగం (కెఆర్‌కెబ్ాబ్ మిన ), 1915 రహస్య లుడన్ ఒప్పందం ప్రక ఇటలీకి స్వాధీనం చేయడానికి అంగీకరించబడింది్్్ారం.

అధ్యక్షుడు వుడ్రో విల్సన్ లుడన్ ఒప్పందాన్ని అంగీకరించడానికి నిరాకరించిన తర్ యు 1919లో వెర్సైల్లెసు ఒప్పందం మీద సంతకం చేసిన తర్ త, 1920లో రాపలు ఒప్పందంతో ఉత్తర డాల్మాటియా మీద ఇటాలియను వాదనలు వదలివేయబడ్డాయి. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయలో, 1941లో దాని విభజన తర్ త, రాజ్యం యుగోస్లేవియా నుండి స్లోవేనియా (లుబియానా ప్రావిన్సు), డాల్మాటియా (డాల్మాటియా గవర్నమెంటు)లో అదనపు భూభాగాన్ని పొందింది.

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసే వరకు రాజ్యం దాని సరిహద్దులకు ఆవల కాలనీలు, రక్షిత ప్రాంతాలు, సైనిక ఆక,్మరియు తోలుబొజ్యాలను్రాలను స్థాపించి నిర్వహించింది. వీటిలో ఎరిట్రియా, ఇటాలియను సోమాలిలాండు, లిబియా, ఇథియోపియా (1936 నుండి 1941 వరకు ఇటలీతో విలీనం చేయబడింది), అల్బేనియా (1939 నుండి ఇుాలియన్ రక్షిత ప్రాంతం), బ్రిటిష్ సోమాలిలాండ్, గ్రీసు‌లో కొంత భాగం, కోర్సికా, మొనాకోతో దక్షిణ ఫురాన్స్, ఫ్రెంచి ట్యునీషియా, కొసావో, మాంటెనెగ్రో (రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో ఆక్రమించబడిన అన్ని భూభాగాలు) క్రొయేషియా (రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో ఇటాలియను జర్మనీ క్లయింటు రాష్ట్రం), టియాంజినులో చైనా నుండి 46-హెక్టార్లు రాయితీ ఉన్నాయి (టిుాంజిన్‌లో ఇుాలియన్ రాయితీ). ఈ విదేశీ క,ామరియు భూములు వేర్వేరు సమయాల్లో ఇుాలియన్ నియంత్రణలోకి వ.చమరియు వేర్వేరు కాలాల్లో అలాగే ఉన్నాయి.

### ప్రభుత్వం

ఇటలీ రాజ్యం ఒక రాజ్యాంగ రాచరికం. కార్యనిర్వాహక అధికారం చక్రవర్తికి చెందినది. ఆయన మంత్రుల నియమించడం  ద్వారా పరిపాలించాడు. శాసన శాఖ ద్విసభ ఇటలీ పార్లమెంటు, దీనిలో నియమిత సెనేటు, ఎన్నికైన ఛాంబరు ఆఫ్ డిప్యూటీసు ఉన్నాయి. రాజ్యం దాని రాజ్యాంగంగా స్టాటుటో ఆల్బర్టినో నిర్వహించబడింది. ఇది సార్డినియా రాజ్యం పాలక పత్రం. సిద్ధాంతపరంగా మంత్రులు రాజుకు మాత్రమే బాధ్యత వహించేవారు. అయితే ఈ సమయానికి ఒక రాజు తనకు నచ్చిన ప్రభుత్వాన్ని నియమించలేడు లేదా పార్లమెంటు స్పష్టమైన ఇష్టానికి వ్యతిరేకంగా దానిని పదవిలో ఉంచలేడు.

ఏకసభ్య జిల్లాలలో బహుళత్వ ఓటింగు విధానం ద్వారా డిప్యూటీసు ఛాంబరు సభ్యులు ఎన్నుకోబడ్డారు. మొదటి రౌండు బ్యాలెట్లలో ఎన్నిక కావడానికి ఒక అభ్యర్థికి 50% ఓట్లు, నమోదు చేసుకున్న మొత్తం ఓటర్లలో 25% మద్దతు అవసరం. మొదటి బ్యాలెటు‌లో తీర్పు ఇవ్వబడని సీట్లు, మొదటి బ్యాలెట్ల తర్వాత జరిగిన రన్ఆఫ్ ద్వారా భర్తీ చేయబడ్డాయి. దీనికి అదనంగా కౌన్సిలు ఆఫ్ స్టేటు ఉంది. ఇది సంప్రదింపు అధికారాలను కలిగి ఉంది. పరిపాలనా, అధికారులు, కోర్టుల మధ్య అధికార పరిధి సంఘర్షణలను అలాగే రాజ్యం, దాని రుణదాతల మధ్య వివాదాలను వివాదించి నిర్ణయించింది. ఇందులో ఒక అధ్యక్షుడు, ముగ్గురు విభాగాల అధ్యక్షులు, 24 మంది రాష్ట్ర కౌన్సిలర్లు, సేవా సిబ్బంది ఉన్నారు. మంత్రుల మండలి ప్రతిపాదన మీద రాజు వీరిని నియమించారు.

1882లో బహుళ-సభ్య జిల్లాలతో క్లుప్త ప్రయోగం జరిగింది. ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత పెద్ద, ప్రాంతీయ, బహుళ-సీట్ల ఎన్నికల నియోజకవర్గాలతో మొదటి అనుపాత ప్రాతినిధ్యం ప్రవేశపెట్టబడింది. సోషలిస్టులు ప్రధాన పార్టీగా మారారు. కానీ సోషలిస్టులు, క్రైస్తవ పాపులిస్టులు, క్లాసికలు లిబరల్సు అనే మూడు వర్గాల మధ్య పార్లమెంటు విభజనలో ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయలేకపోయారు. 1919, 1921, 1924లో ఎన్నికలు జరిగాయి: ఈ చివరి సందర్భంలో ముస్సోలినీ అనుపాత ప్రాతినిధ్యాన్ని రద్దు చేసి దానిని అసెర్బో చట్టంతో భర్తీ చేశాడు. దీని ద్వారా అత్యధిక ఓట్లు గెలుచుకున్న పార్టీకి మూడింట రెండు వంతుల సీట్లు వచ్చాయి. ఇది ఫాసిస్టు పార్టీకి ఛాంబరు సీట్లలో పూర్తి మెజారిటీని ఇచ్చింది.

1925 - 1943 మధ్య, ఇటలీ ఒక పాక్షిక-*డి జ్యూర్* ఫాసిస్టు నియంతృత్వం, ఎందుకంటే రాచరికం అధికారికంగా ఫాసిస్టు విధానాలు, సంస్థలను అంగీకరించినప్పటికీ రాజ్యాంగం అధికారికంగా మార్పు లేకుండా అమలులో ఉంది. 1928లో గ్రాండు కౌన్సిలు ఆఫ్ ఫాసిజం ప్రభుత్వ పరిపాలనను నియంత్రించింది. 1939లో ఛాంబరు ఆఫ్ ఫాసెసు అండ్ కార్పొరేషన్సు ఛాంబరు ఆఫ్ డిప్యూటీసు స్థానంలో వచ్చింది.

అత్యున్నత రాజ్య పరిపాలనను ఈ క్రింది మంత్రిత్వ శాఖలుగా విభజించారు. వాటి ప్రధాన కార్యాలయం రోం‌లో ఉంది:
* విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ (దౌత్య వివాదాల మండలితో)
* అంతర్గత మంత్రిత్వ శాఖ (సుప్రీం హెల్తు కౌన్సిలు‌తో)
* దయ, న్యాయం, మతపరమైన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ
* ఆర్థిక ట్రెజరీ మంత్రిత్వ శాఖ
* యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (జనరలు స్టాఫు, లైను ఆర్మ్సు, రాయలు కారాబినియర్సు, ఆర్టిలరీ, ఇంజనీరింగు, మిలిటరీ హెల్తు, సుప్రీం వార్, నావలు ట్రిబ్యునలు కోసం కమిటీలు దీనికి అధీనంలో ఉన్నాయి)
* నావికాదళ మంత్రిత్వ శాఖ (సుప్రీం నేవీ కౌన్సిలు‌తో)
* ప్రజా విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ (ఉన్నత విద్యా మండలితో)
* ప్రజా పనుల మంత్రిత్వ శాఖ (ప్రజా పనుల ఉన్నత మండలి, రైల్వే మండలితో)
* వ్యవసాయ, పరిశ్రమ, వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖ (మైనింగు కౌన్సిలు సెంట్రలు స్టాటిస్టికలు గియుంటాతో)
* కాలనీల మంత్రిత్వ శాఖ (1937 నుండి ఇటాలియను ఆఫ్రికా మంత్రిత్వ శాఖ)
* విముక్తి పొందిన భూభాగాల మంత్రిత్వ శాఖ (మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత ఆక్రమించబడిన, విలీనం చేయబడిన భూభాగాల కోసం)
* రవాణా మంత్రిత్వ శాఖ
* విమానయాన మంత్రిత్వ శాఖ
* విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ
* పోస్టు టెలిగ్రాఫు
* కార్మిక మంత్రిత్వ శాఖ
* వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ

యుద్ధం కారణంగా, మొదటి, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో అనేక ఇతర స్వల్పకాలిక మంత్రిత్వ శాఖలు సృష్టించబడ్డాయి.

కోర్టు ఆఫ్ ఆడిటర్సు ఆఫ్ ది కింగ్‌డం స్వతంత్ర హోదాను కలిగి ఉంది.

### సైనిక నిర్మాణం
* ఇటలీ రాజు – 1861 నుండి 1938 వరకు, 1943 నుండి 1946 వరకు ఇటాలియను రాయలు ఆర్మీ, నేవీ, తరువాత వైమానిక దళం సుప్రీం కమాండరు
* మొదటి మార్షలు ఆఫ్ ది ఎంపైరు – 1938 నుండి 1943 వరకు ఫాసిస్టు యుగంలో ఇటాలియను రాయలు ఆర్మీ, వైమానిక దళం, నేవీ, వాలంటరీ మిలిషియా సుప్రీం కమాండరు, విక్టరు ఇమ్మాన్యుయేలు, బెనిటో ముస్సోలినీ ఇద్దరూ కలిగి ఉన్నారు.
* రెజియో ఎసెర్సిటో (రాయలు ఇటాలియను ఆర్మీ)
* రెజియా మెరీనా (రాయలు ఇటాలియన్ నేవీ)
* రెజియా ఏరోనాటికా (రాయలు ఇటాలియను ఎయిరు ఫోర్సు)
* జాతీయ భద్రత కోసం స్వచ్ఛంద మిలిషియా (జాతీయ భద్రత కోసం స్వచ్ఛంద మిలిషియాను "ఎమ్‌విఎస్‌ఎన్” లేదా "నల్ల చొక్కాలు" అని కూడా పిలుస్తారు) – ఫాసిస్టు యుగంలో ముస్సోలినీకి విధేయులైన మిలీషియా 1943లో రద్దు చేయబడింది.

### చక్రవర్తులు

ఇటలీ రాజు అధికారికంగా రాష్ట్ర అధికారాన్ని కలిగి ఉన్నాడు. కానీ ఆయన జాతీయ పార్లమెంటుతో కలిసి చట్టం హక్కును మాత్రమే ఉపయోగించగలడు. ప్రభుత్వం పార్లమెంటుకు వాస్తవంగా బాధ్యత వహిస్తుంది. సాలికు లా అభిప్రాయం ప్రకారం సింహాసనం రాజ వంశపు సావోయి హౌసు పురుష వంశంలో వారసత్వంగా వచ్చింది. రాజు, ఆయన ఇంటివారు రోమను కాథలిక్కు చర్చికి విధేయత ప్రకటించారు. ఆయన 18 సంవత్సరాల వయస్సులో యుక్తవయస్సుకు వచ్చాడు. అధికారాన్ని స్వీకరించిన తర్వాత రెండు సభల సమక్షంలో రాజ్యాంగం మీద ప్రమాణం చేసాడు. 1861 మార్చి 17 నాటి చట్టం ప్రకారం ఆయన బిరుదు: "రాజుల దైవిక హక్కు దేశం సంకల్పం ద్వారా, ఇటలీ రాజు, అల్బేనియా రాజు (1939 నుండి 1943 వరకు మాత్రమే), ఇథియోపియా చక్రవర్తి (1936 నుండి 1943 వరకు మాత్రమే)". అతను సావోయి ఐదు ఆర్డర్సు ఆఫ్ నైటు‌హుడులను ప్రదానం చేశాడు. రాజ్యాంగ సార్వభౌమ హక్కులను వినియోగించాడు. ఆయన భూమి, సముద్రం, వాయు శక్తిని ఆజ్ఞాపించాడు; ఆయన యుద్ధాలు ప్రకటించాడు. శాంతి, కూటమి, వాణిజ్యం, ఇతర ఒప్పందాలను ముగించాడు వీటిలో ఆర్థిక భారం లేదా భూభాగంలో మార్పుకు కారణమైనవి మాత్రమే ప్రభావవంతంగా ఉండటానికి చాంబర్ల ఆమోదం అవసరం. రాజు అన్ని రాష్ట్ర కార్యాలయాలకు నియమించబడ్డాడు. మంజూరు చేశాడు చట్టాలను ప్రకటించాడు. వీటిని ప్రభుత్వ చర్యలు బాధ్యతాయుతమైన మంత్రులచే ప్రతి సంతకం చేయవలసి ఉంటుంది. చట్టాల అమలుకు అవసరమైన డిక్రీలు నిబంధనలు జారీ చేశాడు. న్యాయం ఆయన పేరు మీద నిర్వహించబడింది. ఆయన మాత్రమే క్షమించి శిక్షను తగ్గించే హక్కును కలిగి ఉన్నాడు.

### రాష్ట్ర చిహ్నాలు
రాజ్యం మొదటి రాష్ట్ర కోటు సార్డినియా-పీడ్‌మాంటు నుండి స్వీకరించబడింది. ఇందులో మధ్యలో సావోయి హౌసు కోటు 1848 నాటి నాలుగు ఇటాలియను జెండాలు ఉన్నాయి.

1870 మే 4న రాజ శాసనం ద్వారా బంగారంలో రెండు సింహాలు ఉన్నాయి. అవి ఇప్పుడు షీల్డు, కిరీటం ధరించిన నైటు హెల్మెటు, ఇది మిలిటరీ ఆర్డరు ఆఫ్ సావోయి, ఆర్డరు ఆఫ్ ది క్రౌన్ ఆఫ్ ఇటలీ, ఆర్డరు ఆఫ్ సెయింట్సు మారిసు అండ్ లాజరసు, దాని కాలరు చుట్టూ ఆర్డరు ఆఫ్ ది అనౌన్సియేషనులను కలిగి ఉన్నాయి. ఎఫ్‌ఇఆర్‌టి అనే నినాదాన్ని తొలగించారు. సింహాలు జాతీయ జెండాను పట్టుకున్న లాన్సెసును కలిగి ఉన్నాయి. శిరస్త్రాణం నుండి ఒక రాజ వస్త్రం పడిపోయింది. అది దేశాన్ని రక్షించాలి. కోట్ ఆఫ్ ఆర్మ్సు మీద ఇటలీ నక్షత్రం (ఇటాలియను స్టెల్లా డి'ఇటాలియా) ఉంది.

1890 జనవరి 1 నాటి కొత్తగా స్వీకరించబడిన జాతీయ కోటులో బొచ్చు కోటు, లాన్సులను తొలగించారు. శిరస్త్రాణం మీద ఉన్న కిరీటం స్థానంలో లోంబార్డ్సు ఇనుప కిరీటం వచ్చింది. మొత్తం సమూహం ఇటాలియను రాజ కిరీటంతో కిరీటం చేయబడిన పందిరి కింద నిలబడ్డారు. దాని మీద ఇటలీ జెండా ఉంది. జెండా స్తంభాన్ని బంగారు కిరీటం ధరించిన డేగ మోసుకెళ్లింది.

1929 ఏప్రిల్‌ 11న ముస్సోలినీ రెండు సావోయి సింహాలను లిక్టరు కట్టలతో భర్తీ చేశాడు. 1944లో ఆయన తొలగింపు తర్వాత 1890 మే నాటి పాత కోటు ఆఫ్ ఆర్మ్సు పునరుద్ధరించబడింది.

## చరిత్ర
### ఏకీకరణ ప్రక్రియ (1848–1870)

ఇటలీ రాజ్యం జననం అనేది ఇటాలియను జాతీయవాదులు. సావోయి హౌసుకు విధేయులైన రాచరికవాదులు మొత్తం ఇటాలియను ద్వీపకల్పాన్ని కలుపుకొని ఐక్య రాజ్యాన్ని స్థాపించడానికి చేసిన ప్రయత్నాల ఫలితంగా ఉంది. 1815లో వియన్నా కాంగ్రెసు తరువాత రాజకీయ, సామాజిక ఇటాలియను ఏకీకరణ ఉద్యమం, లేదా  ఇటలీని ఏకం చేయడానికి ఉద్భవించింది. ద్వీపకల్పంలోని వివిధ రాజ్యాలను ఏకం చేసి విదేశీ నియంత్రణ నుండి విముక్తి చేసింది. ప్రముఖ రాడికలు వ్యక్తి దేశభక్తి జర్నలిస్టు గియుసేపు మజ్జిని. ఆయన కార్బోనారి రహస్య విప్లవాత్మక సమాజంలో సభ్యుడు. 1830ల ప్రారంభంలో ప్రభావవంతమైన రాజకీయ ఉద్యమం యంగు ఇటలీ స్థాపకుడు. మజ్జిని ఏకీకృత గణతంత్రాన్ని సమర్థించాడు. విస్తృత జాతీయవాద ఉద్యమాన్ని సమర్థించాడు. ఆయన విస్తృత ప్రచార ఫలితం ఏకీకరణ ఉద్యమాన్ని వ్యాప్తి చేయడానికి సహాయపడింది.

యంగు ఇటలీలో అత్యంత ప్రసిద్ధ సభ్యుడు విప్లవకారుడు. జనరలు గియుసేపు గారిబాల్డికి అత్యంత విశ్వాసపాత్రులైన అనుచరులు ఉన్నారు. దక్షిణ ఇటలీలో ఏకీకరణ కోసం ఇటాలియను రిపబ్లికను డ్రైవు‌కు నాయకత్వం వహించిన వ్యక్తి. అయితే సార్డినియా రాజ్యంలోని కామిల్లో బెన్సో కౌంటు ఆఫ్ కావోరు నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వానికి ఉత్తర ఇటలీ రాజరికం కూడా ఐక్య ఇటాలియను రాజ్యాన్ని స్థాపించాలనే ఆశయాలను కలిగి ఉంది. ఐరోపా అంతటా వ్యాపించిన 1848 లిబరలు విప్లవాల సందర్భంలో రాజు సార్డినియా చార్లెసు ఆల్బర్టు నేతృత్వంలో విఫలమైన మొదటి ఇటాలియను స్వాతంత్ర్య యుద్ధం ఆస్ట్రియాలో ప్రకటించబడింది. 1855లో సార్డినియా రాజ్యం క్రిమియను యుద్ధంలో బ్రిటను, ఫ్రాన్సు‌లకు మిత్రదేశంగా మారింది. గొప్ప శక్తుల దృష్టిలో కావౌరు దౌత్యానికి చట్టబద్ధతను ఇచ్చింది. సార్డినియా రాజ్యం 1859 రెండవ ఇటాలియను స్వాతంత్ర్య యుద్ధంలో ఫ్రాన్సు సహాయంతో ఆస్ట్రియను సామ్రాజ్యం మీద మళ్ళీ దాడి చేసింది. ఫలితంగా లోంబార్డీ విముక్తి పొందింది. రహస్య ప్లోంబియర్సు ఒప్పందం (1858 జూలై 21) ఆధారంగా సార్డినియా రాజ్యం సావోయి, నైసులను ఫ్రాన్సు‌కు అప్పగించింది. ఈ సంఘటన నికర్డు ఎక్సోడసుకు కారణమైంది. ఇటాలియన్లు నాల్గవ వంతు వలసకు ఇది కారణమయ్యింది.

1860–1861లో గరిబాల్డి నేపుల్సు, సిసిలీలలో ఏకీకరణ కోసం డ్రైవు‌కు నాయకత్వం వహించాడు (వెయ్యి యాత్ర). అయితే హౌసు ఆఫ్ సావోయి దళాలు రోం పాపలు స్టేట్సులో కొంత భాగాన్ని మినహాయించి ఇటాలియను ద్వీపకల్పంలోని మధ్య భూభాగాలను ఆక్రమించాయి. టీయానో అనేది 1860 అక్టోబరు 26న గియుసేపు గారిబాల్డి, సార్డినియా చివరి రాజు విక్టరు ఇమ్మాన్యుయేల మధ్య జరిగిన ప్రసిద్ధ సమావేశం ప్రదేశం. దీనిలో గారిబాల్డి విక్టరు ఇమ్మాన్యుయేలు చేతిని షేక్ చేసి ఆయనను ఇటలీ రాజుగా ప్రశంసించాడు; అందువలన రాచరికం కింద ఇటాలియను ఐక్యత కోసం గారిబాల్డి రిపబ్లికను ఆశలను త్యాగం చేశాడు. 1860లో సార్డినియా రాజ్యంతో యూనియను‌లో చేరడానికి, కావోరు గారిబాల్డి దక్షిణ ఇటలీని చేర్చడానికి అంగీకరించాడు. దీని వలన సార్డినియను ప్రభుత్వం 1861 మార్చి 17న ఐక్య ఇటాలియను రాజ్యాన్ని ప్రకటించడానికి అనుమతించింది. 2వ విక్టరు ఇమ్మాన్యుయేలు 1849 మార్చి నుండి సార్డినియా రాజుగా ఉండి తరువాత ఐక్య ఇటలీకి మొదటి రాజు అయ్యాడు. రాజధాని టురిను నుండి ఫ్లోరెన్సు‌కు తరలించబడింది. 1814 ఏప్రిల్ 6న ఫ్రాన్సు 1వ నెపోలియను సింహాసనాన్ని వదులుకున్నప్పటి నుండి "ఇటలీ రాజు" అనే బిరుదు వాడుకలో లేదు.

ఇటలీలో ఎక్కువ భాగం ఏకీకృతమైన తర్వాత రాచరికవాదులు, రిపబ్లికన్ల మధ్య ఉద్రిక్తతలు చెలరేగాయి. 1861 ఏప్రిల్‌లో గారిబాల్డి ఇటాలియను పార్లమెంటులోకి ప్రవేశించి, కావోరు నాయకత్వాన్ని సవాలు చేశాడు. ఇటలీని విభజించాడని ఆరోపించాడు. ఉత్తరాన రాజ్యానికి, దక్షిణాన అతని దళాలకు మధ్య అంతర్యుద్ధం జరుగుతుందని బెదిరించాడు. 1861 జూన్ 6న రాజ్యం బలవంతుడు కావోరు మరణించాడు. తత్ఫలితంగా ఏర్పడిన రాజకీయ అస్థిరత సమయంలో గరిబాల్డి, రిపబ్లికన్లు విప్లవాత్మక స్వరంతో మరింతగా మారారు. 1862లో గరిబాల్డి అరెస్టు ప్రపంచవ్యాప్తంగా వివాదానికి దారితీసింది.

1866లో ప్రష్యా మంత్రి అధ్యక్షుడు ఒట్టో వాన్ బిస్మార్కు, ఆస్ట్రో-ప్రష్యను యుద్ధంలో ప్రష్యా రాజ్యంతో విక్టరు 2వ ఇమ్మాన్యుయేలు ఒక కూటమిను ప్రతిపాదించాడు. బదులుగా, ప్రష్యా ఇటలీని ఆస్ట్రియా-నియంత్రిత వెనెటోను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది. రాజు ఇమ్మాన్యుయేలు ఈ కూటమికి అంగీకరించాడు. మూడవ ఇటాలియను స్వాతంత్ర్య యుద్ధం ప్రారంభమైంది. ఆస్ట్రియాకు వ్యతిరేకంగా పేలవంగా వ్యవస్థీకృత సైన్యంతో జరిగిన యుద్ధంలో ఇటలీ పేలవంగా రాణించింది. కానీ ప్రష్యా విజయం ఇటలీని వెనెటోను విలీనం చేసుకోవడానికి అనుమతించింది. ఈ సమయంలో ఇటాలియను ఐక్యతకు ఒక ప్రధాన అడ్డంకి మిగిలి ఉంది: 

1870 జూలైలో ప్రష్యా ఫ్రాన్సు‌తో యుద్ధానికి దిగి ఫ్రాంకో-ప్రష్యను యుద్ధాన్ని రగిలించింది. పెద్ద ప్రష్యను సైన్యాన్ని దూరంగా ఉంచడానికి ఫ్రాన్సు రోం‌లో తన స్థానాలను విడిచిపెట్టింది. - ఇది పాపల్ రాజ్యాల అవశేషాలను, 9వ పియసు - ప్రష్యన్లతో పోరాడటానికి. ఫ్రెంచి అధికారం నుండి పాపల్ రాష్ట్రాలను స్వాధీనం చేసుకోవడం ద్వారా ఫ్రాన్సు ‌ మీద ప్రష్యా విజయం నుండి ఇటలీ ప్రయోజనం పొందింది. ఇటాలియను ఆక్రమణదారులకు వ్యతిరేకంగా పాపలు జౌవేసు, హోలీ సీ అధికారిక దళాలు అనేక యుద్ధాలు, గెరిల్లా లాంటి యుద్ధం తర్వాత ఇటలీ రాజ్యం రోం‌ను స్వాధీనం చేసుకుంది. ఇటలీ ఏకీకరణ పూర్తయింది. దాని రాజధాని రోం‌కు తరలించబడింది. విక్టరు ఇమ్మాన్యుయేలు, గారిబాల్డి, కావూరు, మజ్జిని ఇటలీ *నలుగురు పితామహులు*గా జ్ఞాపకం చేసుకున్నారు.

గరిబాల్డి 1871లో తన స్వస్థలమైన నీసు‌లో ఫ్రెంచి జాతీయ అసెంబ్లీకి ఎన్నికయ్యారు. అక్కడ ఆయన ఫ్రాన్సు నుండి కొత్తగా పుట్టిన ఇటాలియను యూనిటరీ రాష్ట్రానికి నగరాన్ని అప్పగించడాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ప్రయత్నించారు. ఆయన మాట్లాడకుండా నిరోధించబడ్డాడు. పదిహేను మంది నైసు తిరుగుబాటుదారులను విచారించి శిక్షించారు.

యునైటెడు ఇటలీలో ఆర్థిక పరిస్థితులు పేలవంగా ఉన్నాయి. దేశంలో రవాణా సౌకర్యాలు లేవు (ఇక్కడ చూడండి), పరిశ్రమలు లేవు. తీవ్ర పేదరికంతో (ముఖ్యంగా మెజ్జోజియోర్నోలో) అధిక నిరక్షరాస్యతతో బాధపడ్డాయి. ఒక చిన్న సంపన్న ఉన్నత వర్గానికి మాత్రమే ఓటు హక్కు ఉంది. ఏకీకరణ ఉద్యమం ఎక్కువగా విదేశీ శక్తుల మద్దతు మీద ఆధారపడింది. తరువాత కూడా అలాగే కొనసాగింది. 1870లో ఫ్రాన్సు 3వ నెపోలియను, పాపల్ దళాలు, జౌవేసు, ఫ్రెంచి దళాల నుండి రోం‌ను స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత ఇటలీ, వాటికన్ మధ్య సంబంధాలు తరువాతి అరవై సంవత్సరాలు చెడిపోయాయి. పోప్లు తమను తాము వాటికను‌లో ఖైదీలు అని ప్రకటించుకున్నారు. ఇటలీలోని కాథలిక్కు చర్చి తరచుగా లౌకిక ఇటాలియను ప్రభుత్వాల మతాధికార వ్యతిరేక చర్యలను నిరసిస్తూ రాజు నుండి రాయబారులను కలవడానికి నిరాకరించింది. ఇటాలియను ఎన్నికలలో ఓటు వేయవద్దని రోమను కాథలిక్కులను కోరింది. లాటరను ఒప్పందాలు మీద సంతకం చేసిన తర్వాత 1929 వరకు ఇటలీ రాజ్యం, వాటికను మధ్య రోమను సమస్య పరిష్కరించబడలేదు. సానుకూల సంబంధాలు పునరుద్ధరించబడలేదు.

ఏకీకరణ లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న కొన్ని రాజ్యాలు (టెర్రె ఇర్రెడెంటే) ట్రెంటినో-ఆల్టో అడిగే, జూలియను 1918 మార్చి వరకు ఇటలీ రాజ్యంలో చేరలేదు. ఇటలీ మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం చివరిలో ఆస్ట్రియా-హంగేరీ యుద్ధంలో ఓడిపోయింది. ఈ కారణంగా చరిత్రకారులు కొన్నిసార్లు ఏకీకరణ కాలాన్ని 1871 తర్వాత కూడా కొనసాగినట్లు వర్ణిస్తారు. ఇందులో 19వ శతాబ్దం చివరిలో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం (1915–1918) కార్యకలాపాలు ఉన్నాయి. 1918 నవంబరు 4న విల్లా గియుస్టి యుద్ధ విరమణతో మాత్రమే ముగింపుకు చేరుకున్నాయి. ఏకీకరణ ఈ మరింత విస్తృత దృశ్యాన్ని సెంట్రలు మ్యూజియం ఆఫ్ ది రిసోర్జిమెంటోలో ప్రదర్శించారు.
#### బహుళ అధికార వ్యవస్థలను ఏకం చేయడం

ఇటలీ కొత్త రాజ్యం ప్రధాన మంత్రులకు ఒక ప్రధాన సవాలు ఏమిటంటే ఏడు వేర్వేరు ప్రధాన భాగాల రాజకీయ, పరిపాలనా వ్యవస్థలను ఏకీకృత విధానాల సమితి కింద ఏకీకృతం చేయడం. వివిధ ప్రాంతాలు వారి సంప్రదాయాల గురించి గర్వంగా ఉన్నాయి. వాటిని సార్డినియను నమూనాలో సులభంగా అమర్చలేకపోయారు. కావోరు ఏకీకరణ కోసం ప్రణాళికలు వేయడం ప్రారంభించాడు. కానీ అది పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందకముందే ( 1861 జూన్ 6న) మరణించాడు - నిజానికి, సవాలు ఆయన ప్రారంభ మరణాన్ని వేగవంతం చేసిందని భావిస్తున్నారు. ప్రాంతీయ పరిపాలనా బ్యూరోక్రసీలు నెపోలియను పూర్వజన్మను అనుసరించాయి. కాబట్టి వాటి సమన్వయం సాపేక్షంగా సూటిగా ఉంది. తదుపరి సవాలు పార్లమెంటరీ శాసన వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేయడం. కావోరు, ద్వీపకల్పంలో పైకి క్రిందికి ఉన్న చాలా మంది ఉదారవాదులు బ్రిటిషు వ్యవస్థను ఎంతో ఆరాధించారు. ఇది ఇటలీకి నమూనాగా మారింది.

నేవీ (రెజియా మెరీనా), రాయలు ఇటాలియను ఆర్మీను సమన్వయం చేయడం చాలా క్లిష్టంగా ఉంది. ప్రధానంగా సైనికులను నియమించడం, అధికారులను ఎంచుకోవడం, ప్రోత్సహించడం వంటి వ్యవస్థలు చాలా భిన్నంగా ఉండటం, సాధారణ వ్యవస్థకు తాతల వంశాల వారసులు దశాబ్దాలుగా కొనసాగారు. 1866 యుద్ధంలో ఇటాలియను నావికాదళం దుర్భరమైన పనితీరును వివరించడానికి ఈ అస్తవ్యస్తత సహాయపడుతుంది.

విభిన్న విద్యా వ్యవస్థలను ఏకీకృతం చేయడం కూడా సంక్లిష్టంగా మారింది. తన మరణానికి కొంతకాలం ముందు, కావోరు నేపుల్సు విశ్వవిద్యాలయం నుండి ప్రముఖ పండితుడు, సమర్థుడు, ఓపికగల నిర్వాహకుడు అని నిరూపించుకున్న ఫ్రాన్సిస్కో డి సాంక్టిసును విద్యా మంత్రిగా నియమించాడు. 1866లో వెనెటో చేరిక 1870లో రోం అధికార సమన్వయ సవాళ్లను మరింత క్లిష్టతరం చేశాయి.

### ఆర్థిక వ్యవస్థ

ఇటలీకి వివిధ రకాల నాణేల తయారీకి సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉంది. ఇటాలియను ఏకీకరణకు ముందు ఇటాలియను ద్రవ్య వ్యవస్థ గందరగోళాన్ని హైలైటు చేసింది. ఇది ఎక్కువగా వెండి మోనోమెటలిజం మీద ఆధారపడి ఉంది. అందువలన సార్డినియా రాజ్యం, ప్రధాన యూరోపియను దేశాలలో అమలులో ఉన్న బంగారు మోనోమెటలిజానికి భిన్నంగా ఉంది. వివిధ ద్రవ్య వ్యవస్థలను పునరుద్దరించటానికి ఫ్రెంచి ఫ్రాంకు మోడల్ నుండి ప్రేరణ పొంది బైమెటలిజాన్ని ఎంచుకోవాలని నిర్ణయించారు. దీని నుండి నాణేల కొలతలు, బంగారం, వెండి మధ్య 1 నుండి 15.50 వరకు మారకపు రేటు తీసుకోబడ్డాయి. అయితే ఇటాలియను ద్రవ్య వ్యవస్థ ఫ్రెంచి ద్రవ్య వ్యవస్థ నుండి రెండు అంశాలలో భిన్నంగా ఉంది: వెండి నాణేలను రాష్ట్రంతో అపరిమిత పరిమాణంలో మార్పిడి చేసుకోవచ్చు. కానీ ప్రైవేటు వ్యక్తుల మధ్య పరిమిత పరిమాణంలో మార్పిడి చేసుకోవచ్చు, నామమాత్రంగా 900‰ చక్కటి వెండిని కలిగి ఉన్న నాణేలను ముద్రించాలని నిర్ణయించారు. కానీ వాస్తవానికి వాటిలో 835‰ ఉన్నాయి. తద్వారా బంగారంమ్ వెండి మధ్య నిజమైన మారకపు రేటును చేరుకోవడానికి ఇది సుమారు 1 నుండి 14.38 వరకు ఉంది. ఇటలీ రాజ్యం ప్రకటన తర్వాత సరిగ్గా నాలుగు నెలల తర్వాత ప్రభుత్వం కొత్త జాతీయ కరెన్సీ, ఇటాలియను లిరాను ప్రవేశపెట్టింది. కొత్త కరెన్సీ చట్టబద్ధమైన టెండరు 1861 జూలై 17 నాటి రాయలు డిక్రీ ద్వారా స్థాపించబడింది. ఇది ఏకీకరణకు ముందు నాణేలను లైర్‌గా మార్చడాన్ని, స్థానిక నాణేలు వాటి సంబంధిత ప్రావిన్సులలో చట్టబద్ధమైన టెండరు‌గా కొనసాగాయనే వాస్తవాన్ని పేర్కొంది.

1861 నుండి 1940 వరకు మొత్తం కాలంలో అనేక ఆర్థిక సంక్షోభాలు మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ఉన్నప్పటికీ ఇటలీ గణనీయమైన ఆర్థిక వృద్ధిని సాధించింది. పెద్ద సంస్థలు పారిశ్రామికీకరణ చేపట్టిన చాలా ఆధునిక దేశాల మాదిరిగా కాకుండా ఇటలీలో పారిశ్రామిక వృద్ధి ఎక్కువగా చిన్న, మధ్య తరహా కుటుంబ వ్యాపారాలు అభివృద్ధి చెందాయి.

వివిధ ప్రాంతాల మధ్య సంస్కృతి, రాజకీయాలు, ఆర్థిక పద్ధతులలో పదునైన వైరుధ్యాల కారణంగా రాజకీయ ఏకీకరణ స్వయంచాలకంగా ఆర్థిక ఏకీకరణను తీసుకురాలేదు. ఇటలీ అనేక దశల్లో పారిశ్రామికీకరణ చేయగలిగింది. అయినప్పటికీ దేశం గొప్ప శక్తులలో అత్యంత వెనుకబడిన ఆర్థిక వ్యవస్థగా మిగిలిపోయింది (రష్యన్ సామ్రాజ్యం తప్ప) విదేశీ వాణిజ్యం మీద ముఖ్యంగా అంతర్జాతీయ మార్కెట్ల ద్వారా అది బొగ్గు దిగుమతి చేసుకుని ధాన్యం ఎగుమతి చేసింది.

ఏకీకరణ తర్వాత ఇటలీ ప్రధానంగా వ్యవసాయ సమాజాన్ని కలిగి ఉంది. 60 శాతం శ్రామిక శక్తి వ్యవసాయంలో పనిచేస్తోంది. 1880లలో సంక్షోభ కాలం తర్వాత సాంకేతిక పరిజ్ఞానంలో పురోగతి ఇటాలియను వ్యవసాయ ఉత్పత్తులకు ఎగుమతి అవకాశాలను పెంచింది. పారిశ్రామికీకరణతో, 19వ శతాబ్దం నుండి 20వ శతాబ్దంలోకి మారే సమయంలో వ్యవసాయంలో పనిచేసే నిష్పత్తి 50% కంటే తక్కువగా పడిపోయింది. అయితే ఈ పరిణామాల నుండి అందరూ ప్రయోజనం పొందలేదు. ఎందుకంటే ముఖ్యంగా దక్షిణ వ్యవసాయం వేడి శుష్క వాతావరణంతో బాధపడుతుండగా, ఉత్తర మలేరియాలో అడ్రియాటికు తీరంలో లోతట్టు ప్రాంతాల సాగుకు ఆటంకం కలిగింది.

రాజ్యం ప్రారంభ సంవత్సరాలలో విదేశీ, సైనిక విధానం మీద ప్రభుత్వం దృష్టి పెట్టడం వ్యవసాయాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయడానికి దారితీసింది. ఇది 1873 తర్వాత తగ్గింది. ఇటాలియను పార్లమెంటు 1877లో దర్యాప్తు ప్రారంభించింది. ఇది ఎనిమిది సంవత్సరాలు కొనసాగింది. యాంత్రీకరణ, ఆధునిక వ్యవసాయ పద్ధతులు లేకపోవడం, భూ యజమానులు తమ భూములను అభివృద్ధి చేయడంలో విఫలమవడాన్ని నిందించింది. అదనంగా చాలా మంది వ్యవసాయ కార్మికులు తాత్కాలిక అనుభవం లేని స్వల్పకాలిక కార్మికులు (బ్రాక్సియంటీ). స్థిరమైన ఆదాయం లేని రైతులు తక్కువ ఆహారంతో జీవించవలసి వచ్చింది. వ్యాధి వేగంగా వ్యాపించింది. ఒక పెద్ద కలరా మహమ్మారి కనీసం 55,000 మందిని బలిగొంది. పెద్ద భూస్వాముల నుండి బలమైన రాజకీయ, ఆర్థిక వ్యతిరేకతతో ప్రభుత్వ చర్య నిరోధించబడింది. 1910లో మరొక విచారణ కమిషను ఇలాంటి సమస్యలను కనుగొంది.

1890 ప్రాంతంలో వ్యవసాయంలో దాదాపు ఏకైక విజయవంతమైన రంగం అయిన ఇటాలియను వైన్ పరిశ్రమలో అధిక ఉత్పత్తి సంక్షోభం కూడా ఏర్పడింది. 1870లు - 1880లలో ఫ్రాన్సు‌లో ద్రాక్షసాగు కీటకాల వల్ల పంట వైఫల్యంతో బాధపడింది, ఇటలీ ఐరోపాలో అతిపెద్ద వైన్ ఎగుమతిదారుగా మారింది. 1888లో ఫ్రాన్సు కోలుకున్న తర్వాత ఇటాలియను వైన్ ఎగుమతులు కుప్పకూలిపోయాయి. దీనివల్ల నిరుద్యోగం, దివాలా తీయడం జరిగింది.

1860ల నుండి ఇటలీ రైల్వేలు అభివృద్ధిలో భారీగా పెట్టుబడులు పెట్టింది. దాని రైలు నెట్వర్కు 1861 - 1872 మధ్య మూడు రెట్లు పెరిగింది. తరువాత 1890 నాటికి మళ్ళీ రెట్టింపు అయింది. పూర్వపు సార్డినియా రాజ్యానికి చెందిన జియో. అన్సాల్డో & సి. ఎఫ్‌ఎస్ క్లాస్ 113, తరువాత ఎఫ్‌ఎస్ క్లాస్ 650తో మొదటి ఇటాలియను నిర్మిత లోకోమోటివు‌లను అందించారు. సిసిలీ ద్వీపంలో మొదటి రైల్వే విభాగం 1863 ఏప్రిల్ 28న పలెర్మో–బాఘేరియా లైను‌తో ప్రారంభించబడింది. 1914 నాటికి ఇటాలియను రైల్వేలో దాదాపు 17,000 కి.మీ. రైల్వేలు ఉన్నాయి.

ఫాసిస్టు నియంతృత్వ కాలంలో, కొత్త సాంకేతిక విజయాల కోసం, ముఖ్యంగా సైనిక సాంకేతికతలో అపారమైన మొత్తాలను పెట్టుబడి పెట్టారు. కానీ 1933లో నాలుగు రోజుల ట్రాన్స్అట్లాంటికు సముద్ర ప్రయాణ రికార్డును నెలకొల్పిన కొత్త ఇటాలియను ఓషను లైనరు ఎస్‌ఎస్-రెక్సు నిర్మాణం, 1933లో ప్రపంచంలోనే అత్యంత వేగవంతమైన సీప్లేన్ అయిన *మచ్చి-కాస్టోల్డి ఎమ్.సి.72* సీప్లేన్ అభివృద్ధి వంటి ప్రతిష్ఠాత్మక ప్రాజెక్టుల మీద కూడా పెద్ద మొత్తంలో డబ్బు ఖర్చు చేయబడింది. 1933లో ఇటలో బాల్బో చికాగోలోని ప్రపంచ ఉత్సవానికి సీప్లేను‌లో అట్లాంటికు మీదుగా ఒక విమాన ప్రయాణాన్ని పూర్తి చేశాడు. ఈ విమానం ఫాసిస్టు నాయకత్వం శక్తిని, ఫాసిస్టుల పాలనలో రాష్ట్రం సాధించిన పారిశ్రామిక, సాంకేతిక పురోగతిని సూచిస్తుంది.

### పారిశ్రామికీకరణ

1860లు - 1870లలో ఇటాలియను చిన్న తరహా తయారీ వెనుకబడినది. అయితే భారీ వ్యవసాయ రంగం జాతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముకగా ఉంది. దేశంలో పెద్ద మొత్తంలో బొగ్గు, ఇనుప నిక్షేపాలు లేవు. 1880లలో తీవ్రమైన వ్యవసాయ సంక్షోభం పో వ్యాలీలో మరింత ఆధునిక వ్యవసాయ పద్ధతులను ప్రవేశపెట్టడానికి దారితీసింది. 1878 నుండి 1887 వరకు  భారీ పరిశ్రమల స్థావరాన్ని స్థాపించే లక్ష్యంతో రక్షణవాది విధానాలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి.

1880లలో పారిశ్రామికీకరణ అధిక గేరు‌లోకి మారి కొనసాగింది 1912/13 జియోలిట్టి కింద గరిష్ఠ స్థాయికి చేరుకుంది. జలవిద్యుత్ శక్తి ప్రాంతాల చుట్టూ పారిశ్రామిక ప్లాంట్లు త్వరలోనే గుంపులుగా ఏర్పడ్డాయి. 1887 - 1911 మధ్య జలవిద్యుత్ అరవైకి పైగా ప్లాంట్లు నిర్మించడంతో ప్రధాన శక్తి వనరుగా మారింది. 1881 నుండి 1887 వరకు ఇటలీ వస్త్ర, యాంత్రిక, ఉక్కు, ఇనుము, రసాయన పరిశ్రమలు ఏటా సగటున 4.6 శాతం వృద్ధి చెందాయి. పారిశ్రామిక విజృంభణకు వెన్నెముక, కార్మిక శక్తి పక్కన, 1863లో ఫ్రాన్సిస్కో బ్రియోస్చి మిలన్లో స్థాపించిన పాలిటెక్నికు, నాలుగు సంవత్సరాల క్రితం టురినులో టెక్నికలు స్కూలు ఫర్ ఇంజనీర్సు వంటి ఉన్నత విద్యా సంస్థలు ఉన్నాయి.

క్రెడిటో మొబిలియేరు నుండి ముఖ్యంగా ఎల్బా నుండి ఇనుప ఖనిజాన్ని ఉపయోగించి స్టీలు వర్క్సు స్థాపించబడ్డాయి: 1884లో టెర్నిలో 1897లో పియోంబినోలో ఎల్బా నుండి ఇనుప ఖనిజాన్ని ఉపయోగించి. దక్షిణాది సాపేక్ష వెనుకబాటుతనం రాష్ట్రానికి కేంద్ర సమస్యగా కొనసాగింది. "దక్షిణ ప్రశ్న" అని పిలవబడే దానికి ఫ్రాన్సిస్కో సవేరియో నిట్టి, గేటానో సాల్వెమిని, సిడ్నీ సోన్నినో వివిధ పరిష్కారాలను ప్రతిపాదించారు. కానీ ప్రభుత్వం నేపుల్సు వంటి ప్రత్యేక సమస్యాత్మక ప్రాంతాలలో మాత్రమే దృష్టి సారించింది. ఇటాలియను రాష్ట్ర రాజకీయ, ఆర్థిక మద్దతుతో జెనోవా ఐఎల్‌విఎ సమూహం, నేపుల్సు అభివృద్ధి కోసం 1904 చట్టంలో భాగంగా బాగ్నోలి ఉక్కు కర్మాగారాన్ని నిర్మించింది. దీనిని ఆర్థికవేత్త, తరువాత ప్రధాన మంత్రి నిట్టి తయారు చేశారు. 1898లో విదేశీ బొగ్గు దిగుమతుల నుండి ఉక్కు-పరిశ్రమను పూర్తిగా స్వతంత్రంగా చేయడానికి నియాపోలిటను ఇంజనీరు ఎర్నెస్టో స్టాస్సానో స్టాస్సానో ఫర్నేసును కనుగొన్నాడు. ఇది మొదటి పరోక్ష-ఆర్కు ఎలక్ట్రికు ఫర్నేసు. 1917 నాటికి ఇటాలియను ఇనుము. ఉక్కు కర్మాగారాలు స్టాస్సానో, బస్సానీసు, ఏంజెలిని తయారు చేసిన 88 పరోక్ష-ఆర్క్ ఫర్నేసులను నిర్వహించాయి.

1899లో జియోవన్నీ ఆగ్నెల్లి సిరానో సోదరులు డిజైన్లు  పేటెంట్లను కొనుగోలు చేసి ఫియటు ఆటోమొబైలు వర్కుసును స్థాపించినప్పుడు ఆటోమొబైలు పరిశ్రమ ప్రారంభమైంది. 1906లో ఫ్రెంచు వ్యవస్థాపకుడు అలెగ్జాండరు డారాకు ఆయన ఇటాలియను శాఖ సొసైటీ అనోనిమా ఇటాలియానా డారాకు ప్రధాన కార్యాలయం కోసం మిలను‌లోని పోర్టెల్లో జిల్లాలో మరొక ఆటోమొబైలు ఫ్యాక్టరీ నిర్మించబడింది. 1910లో కంపెనీ 24 హెచ్‌పి రేడియేటరు గ్రిలు ‌మీద *అల్ఫా* బ్రాండు పేరుతో మొదటి విజయవంతమైన మోడలు‌ను మార్కెటు‌లోకి తీసుకువచ్చింది. ఆటోమొబైల్సు కొద్దిమందికే అందుబాటులో ఉండగా దాని ప్రజాదరణ, ఆకర్షణ వేగంగా పెరిగింది. ప్రపంచంలోని మొట్టమొదటి స్పోర్ట్సు కార్ రేసింగు ఈవెంట్లలో ఒకటి, సిసిలీ పర్వతాలలో ఏటా జరిగే టార్గా ఫ్లోరియో 1906లో స్థాపించబడింది.

ఆర్థిక రంగంలో ప్రధాన మంత్రి గియోలిట్టి ప్రధానంగా పెన్షన్లు పెంచడం, రాష్ట్ర బడ్జెటును పునర్నిర్మించడం మీద శ్రద్ధ వహించారు. అయినప్పటికీ చాలా జాగ్రత్తగా ముందుకు సాగారు. ప్రభుత్వం పెద్ద కంపెనీలు, బ్యాంకుల మద్దతును పొందింది. సంప్రదాయవాదుల నుండి ఈ ప్రాజెక్టు మీద చాలా విమర్శలు వచ్చాయి. మెజారిటీ ప్రజలు ప్రజా ఆర్థిక వ్యవస్థ దృఢత్వానికి మద్దతు ఇచ్చారు. 1900 నుండి దాదాపు 50 మిలియన్ల లైర్ల వార్షిక ఆదాయం కలిగిన రాష్ట్ర బడ్జెటు, రైల్వేల జాతీయీకరణ ద్వారా అదనంగా బలోపేతం కానుంది.

1905 మార్చిలో రైల్వే కార్మికులలో తీవ్రమైన కార్మిక అశాంతి తర్వాత గియోలిట్టి అనారోగ్యం కారణంగా రాజీనామా చేసి తన తోటి పార్టీ సభ్యుడు అలెశాండ్రో ఫోర్టిసును రాజుకు తన వారసుడిగా సూచించాడు. మార్చి 28న విక్టరు 3వ ఇమ్మాన్యుయేలు ఫోర్టిసు‌ను కొత్త ప్రధానమంత్రిగా నియమించారు. దీనితో ఆయన ప్రపంచవ్యాప్తంగా మొదటి యూదు ప్రభుత్వ అధిపతిగా నియమితులయ్యారు. 1905 ఏప్రిల్ 22న చట్టం 137తో కోర్టు ఆఫ్ ఆడిటు నియంత్రణలో  పబ్లికు వర్క్సు, ఫైనాన్సు మంత్రిత్వ శాఖల పర్యవేక్షణలో పబ్లికు రిక్రూటు‌మెంటు ప్రక్రియ ద్వారా రైల్వేల జాతీయీకరణను ఆయన ఆమోదించారు. అదే సమయంలో టెలిఫోను వ్యవస్థను జాతీయం చేశారు. ఫోర్టిసు ప్రభుత్వం 1906 ప్రారంభం వరకు పదవిలో కొనసాగింది. దీనిని అనుసరించి ఫిబ్రవరి 8 నుండి మే 29 వరకు సిడ్నీ సోన్నినో ఆధ్వర్యంలో ఒక సంక్షిప్త ప్రభుత్వం కొనసాగింది. చివరకు గియోలిట్టి తన మూడవ పదవీకాలంలోకి ప్రవేశించాడు. దీనిలో ఆయన ప్రధానంగా దక్షిణ ఇటలీలోని ఆర్థిక పరిస్థితిని, దీర్ఘకాలిక జనాభా, ఆర్థిక కారకాలు, అలాగే 1906లో వెసువియసు విస్ఫోటనం, 1908లో మెస్సినాలో భూకంపం, కాలాబ్రియా, పాల్మి వంటి ప్రకృతి వైపరీత్యాల కారణంగా వ్యవహరించారు. మొత్తం గ్రామాలు జనాభా లేకుండా పోయాయి. శతాబ్దాల నాటి ప్రాంతీయ సంస్కృతులు కనుమరుగయ్యాయి. అయినప్పటికీ దక్షిణాదిలో స్వల్ప ఆర్థిక పెరుగుదల కనిపించింది. కార్మిక కొరత నివారించడానికి వలసలను మొదట్లో నిరుత్సాహపరిచిన ప్రభుత్వం ఇప్పుడు దక్షిణం నుండి లక్షలాది మంది ఇటాలియన్ల వలసలకు ఆమోదం తెలిపింది. పెరుగుతున్న సామాజిక ఉద్రిక్తతలు, ద్రవ్య అస్థిరత భయంతో ఇది ప్రేరేపించబడింది.
1906లో ప్రభుత్వం జాతీయ వడ్డీ పన్ను రేటును 5% నుండి 3.75%కి తగ్గించింది. ఈ చర్య రాష్ట్రానికి అవసరమైన ఆర్థిక భారాన్ని తగ్గించింది. రాష్ట్ర బాండు హోల్డర్ల భయాలను తగ్గించింది. భారీ పరిశ్రమ వృద్ధిని ప్రోత్సహించింది. తరువాతి బడ్జెట్టు మిగులు 1906లో సింప్లాను టన్నెలు పూర్తి చేయడం వంటి నిరుద్యోగాన్ని భారీగా తగ్గించిన ప్రధాన ప్రభుత్వ పని ప్రాజెక్టులకు ఆర్థిక సహాయం చేయడం సాధ్యం చేసింది. రైల్వే స్విట్జర్లాండ్ గుండా తన విజయోత్సవ యాత్రను ప్రారంభించిన కొద్దికాలానికే ప్రతి ప్రాంతం దాని స్వంత ఉత్తర-దక్షిణ కనెక్షను‌ను కోరుకుంది. గోథార్డు 14,998;కిమీ (1872–1880), సింప్లాను 19,803&nbsp;కిమీ (1898–1906), లోట్సు‌బర్గు 14,612;కిమీ (1907–1913) పై రైల్వే సొరంగాల నిర్మాణంతో, స్విట్జర్లాండ్, పొరుగు యూరోపియను దేశాలకు ముఖ్యమైన మూడు ప్రధాన ఆల్పైను క్రాసింగు‌లు గుర్తించబడ్డాయి. ఈ స్మారక ప్రాజెక్టులలో పనిచేసే కార్మికులు ఎక్కువగా ఇటాలియన్లు: గోథార్డు సొరంగంలో 90% మంది మైనర్లు ఉత్తర ఇటలీ నుండి వచ్చారు. అయితే లోట్షు‌బర్గు  సొరంగంలో 97% మంది ఇటాలియన్లు, ప్రధానంగా దక్షిణం నుండి వచ్చారు.
రైల్వేల జాతీయీకరణ పూర్తయిన తర్వాత బీమా ప్రణాళికాబద్ధమైన జాతీయీకరణను పరిష్కరించారు. 1887 నుండి కొనసాగిన ఫ్రాన్సు‌తో వాణిజ్య యుద్ధం ముగిసింది. తద్వారా గియోలిట్టి క్రిస్పి జర్మనీ అనుకూల విదేశాంగ విధానాన్ని అంతరాయం కలిగించాడు. తద్వారా ఫ్రాన్సు‌కు పండ్లు, కూరగాయలు, వైన్ ఎగుమతిని సాధ్యం చేశాడు. ఆయన పో వ్యాలీలో చక్కెర దుంపల సాగు, వాటి ప్రాసెసింగు‌ను కూడా ప్రోత్సహించాడు. దక్షిణాన కూడా భారీ పరిశ్రమ పట్టు సాధించడానికి ప్రోత్సహించాడు. అయితే తరువాతిది అంతగా విజయవంతం కాలేదు. 1908లో సోషలిస్టు ఎంపీల మద్దతుతో మహిళలు, పిల్లల పని గంటలను 12 గంటల వరకు పరిమితం చేస్తూ కొన్ని చట్టాలు ఆమోదించబడ్డాయి. దక్షిణాదిలోని వెనుకబడిన ప్రాంతాల కోసం ప్రత్యేక చట్టాలు అనుసరించాయి. అయితే, పెద్ద భూస్వాముల ప్రతిఘటన కారణంగా వాటి అమలు ఎక్కువగా విఫలమైంది. అయినప్పటికీ చిన్నకారు ఆర్థిక పరిస్థితిలో గణనీయమైన మెరుగుదల ఉంది.
1911లో ఇటాలియను జనాభాలో 55.4% వ్యవసాయంలో, 26.9% పరిశ్రమలో పనిచేశారు.


File:Terni - le Acciaierie 1912.jpg| టెర్ని స్టీలు ప్లాంటు est. 1884 (1912 చిత్రం)
File:Trezzo sull’Adda - Centrale Taccani - panoramio.jpg| 1906లో నిర్మించిన అడ్డా నది మీద జలవిద్యుత్తు ప్లాంటు
File:Poster FIAT by Giovanni Carpanetto.png| 1899లో ఫియటు ద్వారా 4హెచ్‌పి ఆటోమొబైలు కోసం ఒక ప్రకటన
File:Denkmal Iselle.jpg| ఇసెల్లె డి ట్రాస్క్వెరా రైల్వే స్టేషను పక్కన సింప్లాను టన్నెలు తవ్వకంలో మరణించిన కార్మికుల జ్ఞాపకార్థం స్మారక చిహ్నం, తేదీ 1905 మే 29


### సామాజిక మార్పులు - సామూహిక వలసలు

బలమైన సామాజిక ఉద్రిక్తతలు వెలుగులోకి వచ్చాయి. ఇటలీ సామాజిక చట్టం ఐరోపాలో చివరి స్థానంలో నిలిచింది. సోషలిస్టులు సామాజిక విధానాన్ని మాత్రమే కాకుండా వలస విస్తరణను కూడా వ్యతిరేకించారు. ప్రధాన మంత్రి ఫ్రాన్సిస్కో క్రిస్పి పన్ను పెంపుదల, కఠిన చర్యలతో వలస విధానానికి ఆర్థిక సహాయం చేశారు. అంతర్గత రాజకీయ విభేదాలు మిలను‌లో బావా బెకారిసు ఊచకోతలో ముగిశాయి. అక్కడ 1898 మే 7న, పెరుగుతున్న బ్రెడ్ ధరలకు వ్యతిరేకంగా సామూహిక ప్రదర్శనలు జరిగాయి. ముట్టడి స్థితి ప్రకటించిన తర్వాత జనరలు ఫియోరెంజో బావా-బెకారిసు జనం మీద ఫిరంగి రైఫిళ్లను ప్రయోగించారు. సమాచారాన్ని బట్టి 82 నుండి 300 మంది వరకు చంపబడ్డారు. రాజు 1వ ఉంబెర్టో జనరలు‌ను ఒక టెలిగ్రాం‌లో అభినందించి. ఆయనకు పతకాన్ని ప్రదానం చేశాడు. ఇది ఆయనను శత్రువులుగా చేసింది. 1900లో 22 సంవత్సరాలు రాజుగా ఉన్న ఆయనను మోంజాలో అరాచకవాది గేటానో బ్రెస్కి కాల్చి చంపాడు.

ఆయన వారసుడు విక్టరు 3వ ఇమ్మాన్యుయేలు రాజకీయంగా ఆధిపత్యం చెలాయించాడు. అయితే జియోలిట్టి, ఆయన మొదట 1901 నుండి 1903 వరకు అంతర్గత మంత్రిగా, తరువాత 1903 నుండి 1914 వరకు అంతరాయాలతో ప్రధాన మంత్రిగా ఉన్నాడు ( తరచుగా అదే సమయంలో అంతర్గత మంత్రిగా కూడా ఉన్నాడు). ఆయన ఇటాలియను రాజకీయాలను ఎంతగా ఆధిపత్యం చెలాయించాడు లేదా ఆకృతి చేశాడంటే *గియోలిట్టి యుగం* గురించి మాట్లాడుతాడు. ఆయన సంస్కరణవాద, విప్లవాత్మక ఉద్యమాలకు రాయితీలు ఇవ్వడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు. పారిశ్రామికీకరణను ప్రోత్సహించాడు. ప్రైవేటు ఆరోగ్య బీమా కోసం రాష్ట్ర సబ్సిడీలు 1886లో ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. 1898లో మొదటి తప్పనిసరి ప్రమాద బీమా ప్రవేశపెట్టబడింది అనేది నిజం కానీ జర్మనీ నమూనా ఆధారంగా 1912లో రాష్ట్ర సామాజిక బీమాను ప్రవేశపెట్టబడింది . ఆస్తి పరిమితులు లేనందున, అర్హత కలిగిన ఓటర్ల సంఖ్య 8 మిలియన్లకు పెరిగేలా ఆయన ఓటు హక్కును కూడా సంస్కరించారు. జర్మనీకి ఎనిమిది సంవత్సరాల ముందు 1919లోనే నిరుద్యోగ బీమా ఉనికిలోకి వచ్చింది.

1880లలో తీవ్రమైన పారిశ్రామిక వివాదాలు చెలరేగాయి. 1889 ప్రాంతంలో పార్టిటో ఒపెరాయియో (లేబరు పార్టీ) మీద అణచివేత ప్రారంభమైంది. తద్వారా దేశంలోని అన్ని సోషలిస్టు సంస్థలను ఒకే పార్టీగా ఏకం చేయడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. "ఫాసి సిసిలియాని డీ లావోరాటోరి"కి సంక్షిప్తంగా పిలువబడే ఫాసి సిసిలియాని, ఇటాలియను సిసిలియను వర్కర్సు యూనియను "ఇటాలియను సోషలిజం మొదటి చర్య"గా భావించబడింది. 1892 - 1893 మధ్య సంవత్సరాలలో సిసిలీలో ఉద్భవించిన ప్రజాస్వామ్య, సోషలిస్టు ప్రేరణ ఈ ప్రజాదరణ పొందిన ఉద్యమం 1894లో కఠినమైన సైనిక కార్యకలాపాల తర్వాత అణిచివేయబడింది. పారిశ్రామిక కార్మికులు 1892లో పార్టిటో డీ లావోరాటోరి ఇటాలియను (ఇటాలియను వర్కర్సు పార్టీ)లో సంఘటితమయ్యారు. దీనిని 1893లో పార్టిటో సోషలిస్టు ఇటాలియానో (ఇటాలియను సోషలిస్టు పార్టీ)గా మార్చారు. ప్రధాన మంత్రి ఫ్రాన్సిస్కో క్రిస్పి 1894 నుండి సోషలిస్టులకు వ్యతిరేకంగా అసాధారణమైన చట్టాలను ప్రవేశపెట్టారు. కానీ అవి చివరికి విజయవంతం కాలేదు. 1901లో ఆయన వారసుడు జియోవన్నీ జియోలిట్టి ఎన్నికలలో 32 సీట్లు గెలుచుకున్న పార్టీని ప్రభుత్వంలో విలీనం చేయడానికి ప్రయత్నించాడు, కానీ తరువాతి వారు నిరాకరించారు. కానీ 1908 నుండి 1912 వరకు రాడికలు సిండికలిజం ప్రబలంగా ఉండే వరకు బూర్జువా వామపక్షాలతో సహకారం ఉంది. 1912లో పార్టిటో సోషలిస్టు రిఫార్మిస్టా ఇటాలియానో విడిపోయింది. ఇది దేశభక్తి కారణాల వల్ల ఒట్టోమన్ల మీద యుద్ధంకు అంగీకరించింది. 1917లో మెజారిటీ సోషలిస్టు డిప్యూటీలు యుద్ధానికి అనుకూలంగా మారారు, కానీ పార్టీ నాయకత్వం యుద్ధాన్ని వ్యతిరేకిస్తూనే ఉంది.

తీవ్రమైన సామాజిక మార్పులకు ప్రజల ప్రతిస్పందన చాలా ఆలస్యంగా వచ్చింది. ఎందుకంటే సామాజిక ఉన్నత వర్గాలు, దక్షిణాదిలోని భూస్వాములు, ఉత్తరాదిలోని పారిశ్రామికవేత్తలు చాలా కాలం పాటు నిరాకరించారు. తరచుగా చర్చి పని మీద ఆధారపడ్డారు. ఇది మధ్య యుగాల నుండి సామాజిక వ్యవస్థల మీద ఆధిపత్యం చెలాయించింది. అయితే దీనికి ఇక మ్మీద తగినంత మునిసిపలు లేదా గిల్డు వ్యవస్థ మద్దతు ఇవ్వలేదు. ఇటలీ జనాభా 1800లో 18.3 మిలియన్ల నుండి 1850లో 24.7కి, చివరకు 1900లో 33.8కి పెరిగింది. అయినప్పటికీ ఐరోపా జనాభాలో ఇటలీ వాటా తగ్గుతూనే ఉంది. ఒకవైపుఇది దాని అభివృద్ధి లోటు కారణంగా  మరోవైపు 1852 నుండి పెద్ద ఎత్తున సామూహిక వలసలు జరగడం వల్ల జరిగింది. 1985 నాటికి దాదాపు 29 మిలియన్ల మంది ప్రజలు నమోదయ్యారు. 1876 నుండి 1890 వరకు చాలా మంది ఉత్తరం నుండి వచ్చారు. ముఖ్యంగా వెనిటియా (17.9%), ఫ్రియులి-వెనిజియా గియులియా (16.1%), పీడ్‌మాంటు (12.5%) నుండి వచ్చారు. ఆ తరువాత దక్షిణం నుండి ఇటాలియన్లు ఎక్కువగా వలస వచ్చారు. 1876 ​​నుండి 1915 వరకు 14 మిలియన్లకు పైగా ప్రజలు ప్రధానంగా దక్షిణ, ఉత్తర అమెరికాకు వలస వెళ్లారు. వీరిలో 8.3 మిలియన్లు ఉత్తర అర్ధభాగం నుండి వచ్చారు వీరిలో 2.7 మిలియన్లు ఈశాన్య ప్రాంతం నుండి, 5.6 మిలియన్లు దక్షిణ అర్ధభాగం నుండి వలస వెళ్లారు. ప్రధాన గమ్యస్థానాలు యునైటెడు స్టేట్సు ఆఫ్ అమెరికా దీనిలో ఇటాలియన్లు (ఇటాలియను అమెరికన్లు), ఐరిషు తర్వాత ఇటాలియన్లు (ఇటాలియను అమెరికన్లు) వారసులు నేడు మూడవ అతిపెద్ద యూరోపియను వలస సమూహాన్ని సూచిస్తున్నారు. వీరి జనాభా 6% వాటాతో అర్జెంటీనా (ఇటాలియను అర్జెంటీనాలు), బ్రెజిల్ (ఇటాలియను బ్రెజిలియన్లు), ఉరుగ్వే (ఇటాలియను ఉరుగ్వేలు) ఉన్నారు. కెనడా, ఆస్ట్రేలియా, ఇతర లాటిను అమెరికను దేశాలకు కూడా చాలామంది వలస వెళ్లారు.

వలసలకు ప్రధాన కారణం విస్తృతమైన పేదరికం, ముఖ్యంగా గ్రామీణ జనాభాలో జరిగింది. 1950ల వరకు ఇటలీలోని కొన్ని ప్రాంతాలు గ్రామీణ, వ్యవసాయ, ఆధునిక-పూర్వ సమాజంగా ఉన్నాయి. వ్యవసాయ పరిస్థితులు దేశంలో రైతులను ఉంచడానికి అనుకూలంగా లేవు. ముఖ్యంగా ఈశాన్య, దక్షిణ ప్రాంతాలలో. వలసల పరిధిని ఒక వైపు వ్యవసాయం క్షీణించడం, పదునైన సంఘర్షణల ద్వారా వివరించవచ్చు. ఇవి పాత నిర్మాణాల సంరక్షణ, మూలధనం లేకపోవడంతో పాటు పెద్ద భూస్వాములు, సగం కౌలుదారుల ద్వారా తీవ్రతరం అయ్యాయి. అదే సమయంలో వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న నగరాలలో సంకోచించే పారిశ్రామికీకరణ తగినంత ఉద్యోగాలను అందించలేదు. అదనంగా దేశీయ వినియోగం తక్కువగా ఉంది. ముఖ్యంగా మౌలిక సదుపాయాలను విస్తరించడానికి అవసరమని నమ్ముతున్న ఆర్థిక విధానం ఆదాయాల మీద భారం పడుతూనే ఉంది. అన్నింటికంటే విదేశీ కంపెనీలతో పోలిస్తే కంపెనీలు తక్కువ మూలధనంతో మాత్రమే అమర్చబడ్డాయి. అందువల్ల ప్రభుత్వం 1878 నుండి 1887 వరకు అధిక సుంకాల అడ్డంకులను ఏర్పాటు చేసింది. అభివృద్ధి దశలో ఇప్పటికీ బలహీనంగా ఉన్న వస్త్ర, భారీ పరిశ్రమను రక్షించడానికి ఉద్దేశించిన రక్షణాత్మక విధానాన్ని అనుసరించింది. ఫ్రాన్సు ప్రతిగా సంబంధిత ప్రతి-సుంకాలతో రక్షిత సుంకాల విధానానికి ప్రతిస్పందించింది.
ఉత్తరాన పారిశ్రామికీకరణ ప్రోత్సహించబడి మౌలిక సదుపాయాలు విస్తరించబడినప్పటికీ, దక్షిణాన ప్రభుత్వం లాటిఫుండియాకు మద్దతు ఇచ్చింది. దీని ద్వారా రెండు సందర్భాలలోనూ భారీ పరిశ్రమ, వ్యవసాయ నాయకులు ఉత్తర, దక్షిణ ప్రాంతాలలో తమ ప్రభావాన్ని నిరూపించుకోగలిగారు. మధ్య ఇటలీలో రైతులకు భిన్నమైన వ్యవస్థ ఉంది. ఇక్కడ భూమిని లీజుకు తీసుకోవచ్చు, వారు సాపేక్షంగా పెద్ద మొత్తంలో ఉంచుకోవచ్చు. కాబట్టి దేశంలోని ఈ ప్రాంతం నుండి ఇతర ప్రాంతాల కంటే తక్కువ వలసలు ఉన్నాయి. పెద్ద నగరాల నుండి తక్కువ వలసలు ఉన్నాయి. కానీ దీనికి ఒక ప్రధాన మినహాయింపు ఉంది. నేపుల్సు ఆరు వందల సంవత్సరాలు నేపుల్స్ రాజ్యంగా ఉండి తరువాత రెండవ సిసిలీల రాజ్యం రాజధానిగా ఉంది. 1861లో యునైటెడు ఇటలీలో ఒక నగరంగా మారింది. ఫలితంగా అనేక అధికారిక ఉద్యోగాలు పోయాయి. చాలా నిరుద్యోగం ఏర్పడింది. 1880లలో కలరా మహమ్మారి కారణంగా, చాలా మంది ప్రజలు నగరాన్ని విడిచి వెళ్లాలని కూడా నిర్ణయించుకున్నారు. దక్షిణాదిలో ఏకీకరణ మధ్య యుగాల నుండి మనుగడలో ఉన్న భూస్వామ్య వ్యవస్థను రద్దు చేసింది. అయితే రైతులు ఇప్పుడు తమ సొంత భూమిని పొందారని దీని అర్థం కాదు. దానిలో వారు పని చేసుకోవచ్చు. చాలామంది ఆస్తి లేకుండా ఉండిపోయారు. భూములు వారసుల మధ్య విభజించబడిన తర్వాత ప్లాట్లు చిన్నవిగా మారాయి. తద్వారా ఉత్పత్తి తక్కువగా మారింది. మరొక కారణం అధిక జనాభా, ముఖ్యంగా దక్షిణ (మెజ్జోజియోర్నో)లో. ఏకీకరణ తర్వాత దక్షిణ ఇటలీ మొదటిసారిగా ఆసుపత్రులలో కరెంటు వాటరు, వైద్య సంరక్షణను పొందేందుకు వీలు కల్పించింది. ఇది శిశు మరణాలను తగ్గించింది. చాలా కాలంగా ఐరోపాలో అత్యధిక జనన రేటుగా ఉన్న దానితో కలిపి జనాభా పెరుగుదలకు దారితీసింది. దీని ఫలితంగా 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో చాలా మంది యువ దక్షిణ ఇటాలియన్లు వలస వెళ్ళవలసి వచ్చింది.
ఫ్రాంకో-ప్రష్యను యుద్ధం సమయంలో ఇటలీ ఉచిత మార్పిడిని నిలిపివేసినందున కరెన్సీ విధానం పెద్ద సమస్యలను కలిగించింది. ఇప్పుడు బంగారు ప్రమాణం ప్రబలంగా ఉంది. ఇది బంగారు నిల్వలుకి స్థిర నిష్పత్తిలో మాత్రమే నోట్లను జారీ చేయగలదని నిర్ధారిస్తుంది. ఇది బంగారు ఆటోమేటిజం ద్వారా కరెన్సీ సంబంధాలను స్థిరీకరిస్తుందని భావించారు. దీని ద్వారా సంబంధిత కేంద్ర బ్యాంకులు కఠినమైన నియమాలను పాటించాల్సి ఉంటుంది. ఒక కరెన్సీ బలహీనపడితే ఇది బలమైన కరెన్సీ వైపు బంగారం ప్రవాహానికి దారితీసింది. ఫలితంగా తగ్గిన బంగారు నిల్వలకు అనుగుణంగా బ్యాంకు నోట్ల జారీని తగ్గించాల్సి వచ్చింది. ఇది వడ్డీ రేట్లను పెంచింది. ధరలను తగ్గించింది. దీనికి విరుద్ధంగా బంగారం తరలివస్తున్న దేశంలో ఇది చెలామణిలో ఎక్కువ కాగితపు డబ్బును సృష్టించింది. వడ్డీ రేట్లను తగ్గించి ధరలను పెంచింది. ఒక నిర్దిష్ట సమయంలో బంగారం ప్రవాహం తారుమారైంది. చెల్లింపుల బ్యాలెన్సు స్థిరపడింది. కరెన్సీ స్థిరపడింది. కేంద్ర బ్యాంకులు తరచుగా మార్గదర్శకాలను పాటించకపోయినా, డబ్బు, బంగారాన్ని ఎప్పుడైనా మార్పిడి చేసుకోవచ్చని ప్రజలు విశ్వసించినందున వ్యవస్థ విజయవంతమైంది. 1865లో స్థాపించబడిన లాటిను ద్రవ్య యూనియనును, బైమెటలిజం ఆధారంగా, అంటే బంగారం, వెండి నాణేలను, లిరాను బంగారంతో అనుసంధానించడం ద్వారా, ప్రభుత్వం ఇటలీ తర్వాత విదేశీ పెట్టుబడి మూలధనం వచ్చేంత నమ్మకాన్ని సృష్టించగలిగింది. ట్రెజరీ కార్యదర్శి సిడ్నీ సోనినో కూడా వినియోగం మీద ఒత్తిడి తెచ్చిన విధంగానే పెద్ద సంపదల మీద ఒత్తిడి తీసుకురావడానికి ప్రయత్నించారు. కానీ సాంప్రదాయిక వ్యతిరేకత కారణంగా ఆయన విఫలమయ్యారు. 1896 నుండి ఆర్థిక సంక్షోభాన్ని అధిగమించడంతో, సమతుల్య బడ్జెట్టు‌ను సాధించడం సాధ్యమైంది.

File:Italienische Emigration pro Region 1876-1915.svg | 1876 నుండి 1900 వరకు 1901 నుండి 1915 వరకు ఇటాలియను వలసలు
File:Map of the Italian Diaspora in the World.svg | ప్రపంచంలోని ఇటాలియను డయాస్పోరా మ్యాప్

#### దక్షిణ ప్రశ్న - ఇటాలియను డయాస్పోరా

ఇటలీ జనాభా ధనవంతులైన ఉన్నత వర్గాలు, పేద కార్మికులు ముఖ్యంగా దక్షిణాదిలో తీవ్రంగా విభజించబడ్డారు. 1881 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 1 మిలియను కంటే ఎక్కువ మంది దక్షిణ దినసరి కార్మికులు దీర్ఘకాలికంగా తక్కువ ఉపాధి పొందుతున్నారని ఆర్థికంగా తమను తాము నిలబెట్టుకోవడానికి కాలానుగుణ వలసదారులుగా మారే అవకాశం ఉందని తేలింది. దక్షిణాది రైతులు, అలాగే చిన్న భూస్వాములు, అద్దెదారులు 19వ శతాబ్దం చివరిలో తరచుగా సంఘర్షణ  తిరుగుబాటు స్థితిలో ఉన్నారు. నేపుల్సు, పలెర్మో వంటి నగరాలకు సమీపంలో ఉన్న కొన్ని ప్రాంతాలు అలాగే టైర్హేనియను సముద్రం తీరం వెంబడి ఉన్న కొన్ని ప్రాంతాలు దక్షిణాది వ్యవసాయ కార్మికుల సాధారణంగా పేలవమైన ఆర్థిక స్థితికి మినహాయింపులు ఉన్నాయి. 1870ల నుండి మేధావులు, పండితులు, రాజకీయ నాయకులు దక్షిణ ఇటలీ (), ఆర్థిక, సామాజిక పరిస్థితులను పరిశీలించారు. దీనిని  (" మెరిడలిజం ") అని పిలుస్తారు. ఉదాహరణకు *1910 కమిషను ఆఫ్ ఎంక్వైరీ ఇన్ ది సౌత్* ఇటాలియను ప్రభుత్వం ఇప్పటివరకు తీవ్రమైన ఆర్థిక వ్యత్యాసాలను మెరుగుపరచడంలో విఫలమైందని సూచించింది. తగినంత ఆస్తి ఉన్నవారికి మాత్రమే పరిమితమైన ఓటు హక్కులు ఉండటం వలన ధనిక భూస్వాములు పేదలను దోపిడీ చేయడానికి వీలు కలిగింది. దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో పోలిస్తే, ముఖ్యంగా ఉత్తర ప్రాంతాలతో పోలిస్తే దక్షిణ ఇటలీ ప్రాంతాల సామాజిక ఆర్థిక అభివృద్ధిలో నిరంతర వెనుకబాటుతనాన్ని దక్షిణ ప్రశ్న అంటారు.

అనేక రాష్ట్రాలుగా విభజించబడిన ద్వీపకల్పం నుండి ఏకీకృత ఇటలీకి మారడం దక్షిణానికి (మధ్యాహ్నం) సజావుగా జరగలేదు. ఏకీకరణ, ఆధునీకరణకు మార్గం ఉత్తర, దక్షిణ ఇటలీ మధ్య విభజనను సృష్టించింది. దక్షిణాది "వెనుకబడినది", అనాగరికమైనది అని ప్రజలు ఖండించారు. వాస్తవానికి, ఉత్తర ఇటలీతో పోలిస్తే, "వెనుకబాటుతనం ఉన్న చోట వెనుకబాటుతనం ఎప్పుడూ అధికంగా లేదు ఎల్లప్పుడూ ఇతర అంశాల ద్వారా ఎక్కువ లేదా తక్కువ భర్తీ చేయబడింది". నేపుల్సు‌కు దక్షిణంగా ఉన్న మొత్తం ప్రాంతం అనేక లోతైన ఆర్థిక, సామాజిక బాధ్యతలతో బాధపడుతోంది. అయితే దక్షిణాది అనేక రాజకీయ సమస్యలు "నిష్క్రియాత్మక" లేదా సోమరితనం (రాజకీయంగా చెప్పాలంటే) అనే దాని ఖ్యాతి కొత్త ప్రభుత్వం (ఇటలీ అభివృద్ధి కోరిక నుండి పుట్టింది) కారణంగా దక్షిణాదిని దూరం చేసింది. దక్షిణాది ప్రజలను ముఖ్యమైన విషయాలలో ఎటువంటి అభిప్రాయాన్ని ఇవ్వకుండా నిరోధించింది. అయితే, మరోవైపు, రవాణా కష్టంగా ఉంది, విస్తృతమైన కోతతో నేల సారవంతం తక్కువగా ఉంది, అటవీ నిర్మూలన తీవ్రంగా ఉంది. అధిక రక్షణ సుంకాల కారణంగా మాత్రమే అనేక వ్యాపారాలు తెరిచి ఉండగలిగాయి. పెద్ద ఎస్టేటు‌లు తరచుగా పేలవంగా నిర్వహించబడుతున్నాయి. చాలా మంది రైతులు చాలా చిన్న ప్లాటు‌లను మాత్రమే కలిగి ఉన్నారు.  దీర్ఘకాలిక నిరుద్యోగం అధిక నేరాల రేట్లు ఉన్నాయి.

ప్రాథమిక సమస్య పేలవమైన ప్రభుత్వం అని కావోరు నిర్ణయించాడు. పీడ్మోనీసు చట్ట వ్యవస్థను కఠినంగా అమలు చేయడం ద్వారా దీనిని పరిష్కరించవచ్చని నమ్మాడు. ప్రధాన ఫలితం బ్రిగేండేజు పెరుగుదల ఇది దాదాపు పదేళ్లపాటు కొనసాగిన రక్తపాత అంతర్యుద్ధంగా మారింది. ఈ తిరుగుబాటు ప్రధానంగా బాసిలికాటా ఉత్తర అపులియాలో బ్రిగేండ్లు కార్మైను క్రోకో మిచెలు కరుసో నేతృత్వంలోని శిఖరాగ్రానికి చేరుకుంది. దక్షిణ అల్లర్లు ముగియడంతో ఇటాలియను డయాస్పోరా నుండి ముఖ్యంగా యునైటెడు స్టేట్సు, దక్షిణ అమెరికాకు లక్షలాది మంది రైతులు భారీగా వలస వెళ్లారు. మరికొందరు జెనోవా, మిలను, టురిను వంటి ఉత్తర పారిశ్రామిక నగరాలకు మకాం మార్చారు. డబ్బును ఇంటికి పంపారు.
మొదటి ఇటాలియను డయాస్పోరా 1880 ప్రాంతంలో ప్రారంభమైంది. ఇటలీ ఏకీకరణ తర్వాత రెండు దశాబ్దాల తర్వాత 1920ల నుండి 1940ల ప్రారంభంలో ఫాసిస్టు ఇటలీ ఆవిర్భావంతో ముగిసింది. వలసలకు పేదరికం ప్రధాన కారణం ముఖ్యంగా ఇటలీలో ముఖ్యంగా దక్షిణాదిలో  షేరు‌క్రాపింగు వృద్ధి చెందడంతో భూమి లేకపోవడం, ఆస్తి తరతరాలుగా విభజించబడడం సంభవించింది. ముఖ్యంగా దక్షిణ ఇటలీలో పరిస్థితులు కఠినంగా ఉండేవి. 1860ల నుండి 1950ల వరకు ఇటలీలో ఎక్కువ భాగం గ్రామీణ సమాజంగా ఉండేది. దీనిలో అనేక చిన్న పట్టణాలు, నగరాలు దాదాపుగా ఆధునిక పరిశ్రమలు లేవు. దీనిలో భూ నిర్వహణ పద్ధతులు ముఖ్యంగా దక్షిణ, ఈశాన్యంలో రైతులను భూమి మీద ఉండటానికి, మట్టిలో పని చేయడానికి సులభంగా ఒప్పించలేకపోయాయి.

ఏకీకరణ తర్వాత సామాజిక ఆర్థిక పరిస్థితులలో మెరుగుదలల ఫలితంగా దక్షిణ ఇటలీ అధిక జనాభాకు సంబంధించిన మరొక అంశం. అది జనాభా పెరుగుదలకు దారితీసింది. 19వ శతాబ్దం చివరిలో 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కొత్త తరాల ప్రజలు సామూహికంగా వలస వెళ్ళవలసి వచ్చింది. ఎక్కువగా అమెరికా ఖండాలకు. మూలధనం కొత్త వలస ప్రపంచవ్యాప్తంగా మిలియన్ల కొద్దీ నైపుణ్యం లేని ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. "పని, రొట్టె" కోసం వెతుకుతున్న ఇటాలియన్ల ఏకకాల సామూహిక వలసలకు కారణమైంది.

ఇటలీ ఏకీకరణ మధ్య యుగాల నుండి దక్షిణాన మనుగడలో ఉన్న భూస్వామ్య భూ వ్యవస్థను విచ్ఛిన్నం చేసింది. ముఖ్యంగా భూమి ప్రభువులు, మత సంస్థలు లేదా రాజు విడదీయరాని ఆస్తిగా ఉంది. అయితే భూస్వామ్య విధానం విచ్ఛిన్నం, భూమి పునఃపంపిణీ దక్షిణాదిలోని చిన్న రైతులకు వారి స్వంత భూమిని లేదా వారు పనిచేసి లాభం పొందగల భూమిని ఇవ్వడానికి దారితీయలేదు. చాలామంది భూమి లేకుండా ఉండిపోయారు. ప్లాట్లు చిన్నవిగా, తక్కువ ఉత్పాదకత తక్కువగా మారాయి. ఎందుకంటే భూమి వారసుల మధ్య విభజించబడింది.
1860, మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం మధ్య వలస వచ్చిన మొత్తం 16 మిలియన్ల మందిలో 9 మిలియన్ల మంది ఇటాలియన్లు శాశ్వతంగా మిగిలిపోయారు. వారిలో ఎక్కువ మంది ఉత్తర లేదా దక్షిణ అమెరికాకు ప్రయాణిస్తున్నారు. ఈ సంఖ్యలు ఇంకా ఎక్కువగా ఉండవచ్చు; 1876 నుండి 1914 వరకు 14 మిలియన్లు, మరొక అధ్యయనం ప్రకారం. 1876 నుండి 1900 వరకు వార్షిక వలసలు సగటున దాదాపు 2,20,000, 1901 నుండి 1915 వరకు దాదాపు 6,50,000. 1900 కి ముందు ఇటాలియను వలసదారులలో ఎక్కువ మంది ఉత్తర, మధ్య ఇటలీ నుండి వచ్చారు. 1870 - 1914 మధ్య ఇటలీని విడిచిపెట్టిన వలసదారులలో మూడింట రెండొంతుల మంది సాంప్రదాయ నైపుణ్యాలు కలిగిన పురుషులు. 1896 కి ముందు వలస వచ్చిన వారిలో రైతులు సగం మంది ఉన్నారు.
వారి మాతృ దేశంతో వలస వచ్చిన వారి బంధం వారి నిష్క్రమణ తర్వాత కూడా చాలా బలంగా కొనసాగింది. ఇటలీ నుండి వలస వచ్చిన చాలా మంది ప్రజలు ఆల్టారే డెల్లా పాట్రియా (1885–1935) నిర్మాణానికి విరాళాలు ఇచ్చారు. ఇది ఇటలీ రాజు విక్టరు 2వ ఇమ్మాన్యుయేలుకి అంకితం చేయబడిన స్మారక చిహ్నంలో భాగం దాని జ్ఞాపకార్థం. ఇటాలియను తెలియని సైనికుడి సమాధి పక్కన ఉన్న ఆల్టారే డెల్లా పాట్రియా వద్ద నిరంతరం మండుతున్న రెండు బ్రజియరు‌ల మీద ఉన్న ఫలకం శాసనం  ("మాతృభూమికి దూరంగా ఉన్న విదేశాలలో ఉన్న ఇటాలియన్లు") అని రాసి ఉంది. ది అలెగోరికలు నిరంతరం మండే జ్వాలల అర్థం వాటి ప్రతీకవాదంతో ముడిపడి ఉంది. ఇది శతాబ్దాల నాటిది. ఎందుకంటే ఇది క్లాసికలు పురాతన కాలంలో ముఖ్యంగా చనిపోయినవారి ఆరాధనలో మూలాలను కలిగి ఉంది. శాశ్వతంగా మండే అగ్ని, తెలియని సైనికుడి త్యాగం మూల దేశం బంధం ఈ సందర్భంలో ఇటాలియన్లలో, వారి దేశానికి దూరంగా ఉన్నవారిలో కూడా శాశ్వతంగా సజీవంగా ఉందని, ఎప్పటికీ మసకబారదని సూచిస్తుంది.

### విద్య

ఇటలీలో 1859 నుండి రాష్ట్ర పాఠశాల వ్యవస్థ లేదా విద్యా వ్యవస్థ ఉంది. అప్పటి నుండి  (కాసాటి చట్టం) రాబోయే ఇటాలియన్ రాష్ట్రానికి (ఇటాలియను ఏకీకరణ 1861లో జరిగింది) విద్యా బాధ్యతలను తప్పనిసరి చేసింది.
కాసాటి చట్టం ప్రాథమిక విద్యను () తప్పనిసరి చేసింది. అక్షరాస్యతను పెంచే లక్ష్యాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ చట్టం ప్రాథమిక విద్య మీద నియంత్రణను ఒంటరి పట్టణాలకు, మాధ్యమిక విద్య మీద ఇటలీ ప్రావిన్సులకు అప్పగించింది. విశ్వవిద్యాలయాలను రాజ్యం నిర్వహించేది. కాసాటి చట్టం, తప్పనిసరి విద్య ఉన్నప్పటికీ గ్రామీణ ( దక్షిణ) ప్రాంతాలలో పిల్లలను తరచుగా పాఠశాలకు పంపేవారు కాదు (ప్రాథమిక విద్యలో చేరిన పిల్లల రేటు 70 సంవత్సరాల తర్వాత మాత్రమే 90%కి చేరుకుంటుంది), నిరక్షరాస్యత రేటు (ఇది 1861లో దాదాపు 80%) సగానికి తగ్గడానికి 50 సంవత్సరాలకు పైగా పట్టింది.
ఇటాలియను విద్యా వ్యవస్థకు సంబంధించిన తదుపరి ముఖ్యమైన చట్టం . ఈ చట్టం 1923లో జారీ చేయబడింది అంటే బెనిటో ముస్సోలిని, ఆయన నేషనలు ఫాసిస్టు పార్టీ అధికారంలో ఉన్నప్పుడు. వాస్తవానికి జియోవన్నీ జెంటైలు ఫాసిస్టు వ్యవస్థకు తగిన విద్యా వ్యవస్థను సృష్టించే పనిని నియమించారు. తప్పనిసరి విద్యా వయస్సును 14 సంవత్సరాలకు పెంచారు. కొంతవరకు నిచ్చెన వ్యవస్థ మీద ఆధారపడి ఉంది: ప్రాథమిక విద్య మొదటి ఐదు సంవత్సరాల తర్వాత ఒకరు ను ఎంచుకోవచ్చు, ఇది  మరియు ఇతర మాధ్యమిక విద్యకు మరింత ప్రాప్తిని ఇస్తుంది, లేదా   ఉద్యోగ నియామకం (పని శిక్షణ), ఇది శ్రామిక శక్తి దిగువ స్థాయిలలోకి త్వరగా ప్రవేశించడానికి ఉద్దేశించబడింది. ఈ సంస్కరణ 1859లో కాసాటి చట్టం ద్వారా సృష్టించబడిన  పాత్రను మెరుగుపరిచింది ( ఫాసిస్టు యుగంలో మాధ్యమిక విద్య శిఖరంగా, భవిష్యత్తు ఉన్నత తరగతులను ఏర్పరచే లక్ష్యంతో ఉద్దేశించబడింది),  సాంకేతిక, వాణిజ్య మరియు పారిశ్రామిక సంస్థలు, లను సృష్టించింది. అన్యుల ఇటాలియను ఆదర్శవాదం ప్రభావం గొప్పది.  ఆయన కాథలిక్కు మతాన్ని విద్యకు "పునాది, కిరీటం"గా పరిగణించాడు.

### లిబరల్ రాజకీయ యుగం (1870–1914)

ఏకీకరణ తర్వాత ఇటలీ రాజకీయాలు ఉదారవాదాన్ని ఇష్టపడ్డాయి: లిబరలు-కన్జర్వేటివు రైటు (డెస్ట్రా స్టోరికా లేదా హిస్టారికలు రైట్) ప్రాంతీయంగా విచ్ఛిన్నమైంది మరియు లిబరలు-కన్జర్వేటివు ప్రధాన మంత్రి మార్కో మింగెట్టి ప్రతిపక్షాన్ని శాంతింపజేయడానికి విప్లవాత్మక, వామపక్ష విధానాలను (రైల్వేల జాతీయీకరణ వంటివి) అమలు చేయడం ద్వారా మాత్రమే అధికారాన్ని నిలుపుకున్నారు.

#### అగోస్టినో డెప్రెటిస్
1876లో మింగెట్టిని తొలగించి ఆయన స్థానంలో లిబరలు అగోస్టినో డెప్రెటిసు నియమితులయ్యారు. ఆయన సుదీర్ఘ లిబరలు కాలాన్ని ప్రారంభించాడు. లిబరలు కాలం అవినీతి, ప్రభుత్వ అస్థిరత, దక్షిణ ఇటలీలో కొనసాగుతున్న పేదరికం నుండి పరివర్తన తీసుకుని రావడానికి ఇటాలియను ప్రభుత్వం అధికార చర్యలను ఉపయోగించినట్లు గుర్తించబడింది.

డెప్రెటిసు ప్రధానమంత్రిగా తన పదవీకాలాన్ని  ("ట్రాన్స్ఫార్మిజం") అని పిలువబడే ప్రయోగాత్మక రాజకీయ భావనను ప్రారంభించడం ద్వారా ప్రారంభించాడు.  సిద్ధాంతం ఏమిటంటే ఒక మంత్రివర్గం పక్షపాతం లేని దృక్పథం నుండి వివిధ రకాల మితవాదులు, సమర్థులైన రాజకీయ నాయకులను ఎన్నుకోవాలి. ఆచరణలో డెప్రెటిసు అధికారంలో ఉన్నప్పుడు డెప్రెటిసు నుండి అనుకూలమైన రాయితీలు పొందాలనుకుంటే తన అభ్యర్థులకు ఓటు వేయమని జిల్లాల మీద ఒత్తిడి తెచ్చినందున  నిరంకుశంగా, అవినీతిగా ఉండేది. 1876 ఇటాలియను సార్వత్రిక ఎన్నికల ఫలితాల ఫలితంగా కుడి వైపు నుండి నలుగురు ప్రతినిధులు మాత్రమే ఎన్నికయ్యారు. దీనివల్ల ప్రభుత్వం డెప్రెటిసు ఆధిపత్యంలో ఉండేది. దక్షిణ ఇటలీలో డెప్రెటిసు మద్దతును నిలుపుకోవడానికి నిరంకుశ, అవినీతి చర్యలు కీలక మార్గాలని నమ్ముతారు. డెప్రెటిసు బహిరంగ సమావేశాలను నిషేధించడం ఇటలీ అంతటా మారుమూల శిక్షా దీవులలో అంతర్గత బహిష్కరణలో "ప్రమాదకరమైన" వ్యక్తులను ఉంచడం, సైనిక విధానాలను అవలంబించడం వంటి అధికార చర్యలను డెప్రెటిసు అమలు చేశాడు. అప్పుల కోసం అరెస్టును రద్దు చేయడం, ప్రాథమిక విద్యను ఉచితంగా, తప్పనిసరి చేయడం, ప్రాథమిక పాఠశాలలలో తప్పనిసరి మత బోధనను ముగించడం వంటి వివాదాస్పద చట్టాలను డెప్రెటిసు ఆ సమయంలో రూపొందించాడు.

1887లో ఫ్రాన్సిస్కో క్రిస్పి ప్రధానమంత్రి అయ్యాడు. ప్రభుత్వ ప్రయత్నాలను విదేశాంగ విధానం మీద దృష్టి పెట్టడం ప్రారంభించాడు. సైనిక ఖర్చులను పెంచడం విస్తరణవాదాన్ని సమర్థించడం ద్వారా క్రిస్పి ఇటలీని గొప్ప ప్రపంచ శక్తిగా నిర్మించడానికి పనిచేశాడు. జర్మనీ అనుగ్రహాన్ని పొందేందుకు ప్రయత్నించాడు. ఇటలీ 1882లో ట్రిపులు అలయన్సులో చేరింది. ఇందులో జర్మనీ ఆస్ట్రియా-హంగేరీ రెండూ ఉన్నాయి. ఇది 1915 వరకు అధికారికంగా చెక్కుచెదరకుండా ఉంది. ఇటలీ వ్యూహాత్మకంగా అభివృద్ధి చెందడానికి సహాయం చేస్తూ ఆయన ను కొనసాగించాడు. అధికారదాత అయ్యాడు ఒకసారి ప్రతిపక్ష పార్టీలను నిషేధించడానికి మార్షలు లా ఉపయోగించాలని సూచించాడు. నిరంకుశంగా ఉన్నప్పటికీ క్రిస్పి 1888 నాటి ప్రజారోగ్య చట్టం వంటి ఉదారవాద విధానాలను అమలు చేశాడు. ప్రభుత్వం చేసే దుర్వినియోగాలకు వ్యతిరేకంగా పరిష్కారం కోసం ట్రిబ్యునలు‌లను ఏర్పాటు చేశాడు.

#### ఫ్రాన్సిస్కో క్రిస్పి
ఫ్రాన్సిస్కో క్రిస్పి 1887 నుండి 1891 వరకు, మళ్ళీ 1893 నుండి 1896 వరకు మొత్తం ఆరు సంవత్సరాలు ప్రధానమంత్రిగా ఉన్నారు. చరిత్రకారుడు ఆర్. జె. బి. బోస్వర్తు తన విదేశాంగ విధానం గురించి ఇలా అన్నాడు:

క్రిస్పి యునైటెడు కింగ్‌డం‌ను ఎంతో ఆరాధించాడు. కానీ తన దూకుడు విదేశాంగ విధానానికి బ్రిటిషు సహాయం పొందలేకపోయాడు. బదులుగా జర్మనీ. క్రిస్పి సైన్యం  నావికాదళాన్ని కూడా విస్తరించాడు. 1882లో జర్మనీ - ఆస్ట్రియా-హంగేరీ రెండింటినీ కలిగి ఉన్న ట్రిపులు అలయన్సులో చేరడం ద్వారా జర్మనీ అనుగ్రహాన్ని కోరుతూ విస్తరణవాదాన్ని సమర్థించాడు. ఇది 1915 వరకు అధికారికంగా చెక్కుచెదరకుండా ఉంది. ఇటలీ, ఆస్ట్రియా మధ్య శత్రుత్వాన్ని నిరోధించింది. ఇది ఇటలీ పేర్కొన్న సరిహద్దు ప్రాంతాలను నియంత్రించింది.
#### వలసవాదం

19వ శతాబ్దం చివరిలో 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఇటలీ కాలనీలను సంపాదించడంలో గొప్ప శక్తులను అనుకరించింది ముఖ్యంగా 1870లలో జరిగిన ఆఫ్రికాపై నియంత్రణ సాధించడానికి జరిగిన పోరాటంలో. బ్రిటను, ఫ్రాన్సు, జర్మనీలతో పోలిస్తే ఇటలీ సైనిక, ఆర్థిక వనరులలో బలహీనంగా ఉంది. అయినప్పటికీ ప్రజా ప్రతిఘటన కారణంగా ఇది కష్టమని నిరూపించబడింది. ఇటలీ వలసరాజ్యం ప్రారంభించినప్పుడు మిగిలి ఉన్న అధిక సైనిక ఖర్చులు, ప్రభావ రంగాల తక్కువ ఆర్థిక విలువ కారణంగా ఇది లాభదాయకం కాదు. బ్రిటను ఫ్రెంచి ప్రభావాన్ని నిరోధించడానికి ఆసక్తిగా ఉంది. ఎర్ర సముద్రంలో ఇటాలియను శక్తిని పొందడంలో ఇటలీకి సహాయం చేసింది.

ప్రభుత్వం అనేక వలసరాజ్యాల ప్రాజెక్టులను చేపట్టింది. రోమను సామ్రాజ్యాన్ని పునర్నిర్మించాలనుకునే ఇటాలియను జాతీయవాదులు, సామ్రాజ్యవాదుల మద్దతు పొందడానికి ఇవి చేయబడ్డాయి. ఇటలీకి అలెగ్జాండ్రియా, కైరో ట్యూనిసులలో ఇప్పటికే పెద్ద స్థావరాలు ఉన్నాయి. వలసరాజ్యాల రాయితీలు ఇవ్వడానికి ఇటలీ మొదట ఇతర ప్రపంచ శక్తులతో చర్చల ద్వారా కాలనీలను పొందేందుకు ప్రయత్నించింది. కానీ ఈ చర్చలు విఫలమయ్యాయి. ఇటాలియను వలసరాజ్యాల సంభావ్యతను పరిశోధించడానికి ఇటలీ వలసరాజ్యాలు లేని దేశాలకు మిషనరీలను కూడా పంపింది. వీటిలో అత్యంత ఆశాజనకంగా, వాస్తవికంగా ఆఫ్రికాలోని కొన్ని ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. ఇటాలియను మిషనరీలు 1830లలో మస్సావా (ప్రస్తుత ఎరిట్రియాలో) వద్ద ఇప్పటికే స్థావరాన్ని ఏర్పరచుకున్నారు. ఇథియోపియను సామ్రాజ్యంలో లోతుగా ప్రవేశించారు.

వలసవాదం ప్రారంభం 1885లో వచ్చింది. ఇటలీ తూర్పు ఆఫ్రికాలోని మస్సావా వద్ద సైనికులను దింపినప్పుడు ఇటలీ ఖార్టూంలో ఈజిప్టు పాలన పతనం తర్వాత. 1888లో ఇటలీ మస్సావాను బలవంతంగా స్వాధీనం చేసుకుంది. దీనితో ఇటాలియను ఎరిట్రియా కాలనీ ఏర్పడింది. ఎరిట్రియాలోని మస్సావా, అస్సాబు ఓడరేవులు ఇటలీ, ఇథియోపియాతో వాణిజ్యాన్ని నిర్వహించాయి. ఇటాలియను వాణిజ్యం మీద చెల్లించే తక్కువ సుంకాల ద్వారా వాణిజ్యం ప్రోత్సహించబడింది. ఇటలీ తయారు చేసిన ఉత్పత్తులను ఎగుమతి చేసింది. కాఫీ, తేనెటీగ, చర్మాలను దిగుమతి చేసుకుంది. అదే సమయంలో ఇటలీ హార్ను ఆఫ్ ఆఫ్రికా దక్షిణ భాగంలో భూభాగాన్ని ఆక్రమించింది. ఇది ఇటాలియను సోమాలిలాండుగా మారింది.

1889లో సంతకం చేయబడిన వుచాలే ఒప్పందం, ఇథియోపియా ఇటాలియను రక్షిత ప్రాంతంగా అవతరించాలని ఇటాలియను భాషా సంస్కరణలో పేర్కొంది. అయితే ఇథియోపియను అమ్హారికు భాషా వెర్షను ఇథియోపియను చక్రవర్తి 3వ మెనెలికు విదేశీ వ్యవహారాలను నిర్వహించడానికి ఇటలీ గుండా వెళ్లవచ్చని పేర్కొంది. ఇది బహుశా ఒక క్రియ తప్పు అనువాదం కారణంగా జరిగింది. ఇది అమ్హారికు‌లో అనుమతి నిబంధనగా, ఇటాలియను‌లో తప్పనిసరి నిబంధనగా ఏర్పడింది. వెర్షను‌లలో తేడాలు వెలుగులోకి వచ్చినప్పుడు 1895లో 2వ మెనెలికు రద్దు చేశాడు. ఒప్పందాన్ని, ఇటాలియను విదేశాంగ విధానాన్ని అనుసరించడానికి ఒప్పందాన్ని విరమించుకున్నారు. ఇథియోపియా ఒప్పందం ఇటాలియను వెర్షను‌కు కట్టుబడి ఉండటానికి నిరాకరించిన కారణంగా స్వదేశంలో ఆర్థిక వైకల్యాలు ఉన్నప్పటికీ ఇటాలియను ప్రభుత్వం ఇథియోపియాను ఒప్పందం ఇటాలియను వెర్షను‌కు కట్టుబడి ఉండమని బలవంతం చేయడానికి సైనిక పరిష్కారాన్ని నిర్ణయించింది. అలా చేయడం ద్వారా, వారు ఇథియోపియాలోని విభజనలను ఉపయోగించుకోవచ్చని, సంఖ్యలో ఏదైనా తక్కువతనాన్ని భర్తీ చేయడానికి వ్యూహాత్మక, సాంకేతిక ఆధిపత్యం మీద ఆధారపడవచ్చని వారు విశ్వసించారు. ఫలితంగా ఇటలీ, ఇథియోపియా ఘర్షణకు దిగాయి. తరువాత దీనిని మొదటి ఇటాలో-ఇథియోపియను యుద్ధం అని పిలుస్తారు.

యుద్ధభూమిలో ఇటాలియను సైన్యం విఫలమైంది. అడ్వా యుద్ధంలో భారీ ఇథియోపియను సైన్యం చేతిలో మునిగిపోయింది. ఆ సమయంలో ఇటాలియను దండయాత్ర దళం ఎరిట్రియాలోకి వెనక్కి తగ్గవలసి వచ్చింది. 1896లో అడిసు అబాబా ఒప్పందంతో యుద్ధం అధికారికంగా ముగిసింది. ఇది ఇథియోపియాను స్వతంత్ర దేశంగా గుర్తించి వుచాలే ఒప్పందాన్ని రద్దు చేసింది. ఈ సమయంలో సామ్రాజ్యవాద శక్తిపై ఆఫ్రికన్లు సాధించిన కొన్ని సైనిక విజయాలలో విఫలమైన ఇథియోపియను పోరాటం ఒకటి.

1899 నవంబరు 2 నుండి 1901 సెప్టెంబరు 7 వరకు చైనాలో బాక్సరు తిరుగుబాటు సమయంలో ఇటలీ ఎనిమిది దేశాల కూటమి దళాలలో భాగంగా పాల్గొంది. 1901 సెప్టెంబరు 7న టియంట్సినులో ఒక రాయితీని క్వింగు రాజవంశం ఇటలీకి అప్పగించింది. 1902 జూన్ 7న ఈ రాయితీని ఇటాలియను స్వాధీనంలోకి తీసుకున్నారు. ఇటాలియను కాన్సులు నిర్వహించాడు.

1911లో ఇటలీ ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం మీద యుద్ధం ప్రకటించింది. ట్రిపోలిటానియా ఫెజ్జాను సిరెనైకాల మీద దాడి చేసింది. ఈ ప్రావిన్సులు కలిసి ఇటాలియను లిబియాగా పిలువబడ్డాయి. యుద్ధం ఒక సంవత్సరం తర్వాత మాత్రమే ముగిసింది. కానీ ఆక్రమణ ఫలితంగా లిబియన్ల మీద వివక్ష చర్యలు జరిగాయి. 1911 అక్టోబరులో లిబియన్లను ట్రెమిటి దీవులకు బలవంతంగా బహిష్కరించడం వంటివి జరిగాయి. 1912 నాటికి ఈ లిబియను శరణార్థులలో మూడింట ఒక వంతు మంది ఆహారం, ఆశ్రయం లేకపోవడంతో మరణించారు. లిబియాను స్వాధీనం చేసుకోవడం వలన జాతీయవాదులు గ్రీసు, డాల్మాటియా తీరప్రాంతాన్ని అడ్రియాటికు సముద్రం ఆక్రమించడం ద్వారా మధ్యధరా సముద్రం మీద ఇటాలియను ఆధిపత్యాన్ని సమర్థించారు.

#### గియోవన్నీ జియోలిట్టి

1892లో గియోవన్నీ జియోలిట్టి తన మొదటి పదవీకాలం కోసం ఇటలీ ప్రధానమంత్రి అయ్యాడు. ఒక సంవత్సరం తర్వాత ఆయన మొదటి ప్రభుత్వం త్వరగా కూలిపోయినప్పటికీ 1914 వరకు విచ్ఛిన్నమైన కాలంలో ఇటలీ ప్రభుత్వానికి నాయకత్వం వహించడానికి గియోలిట్టి 1903లో తిరిగి వచ్చాడు. గియోలిట్టి తన మునుపటి జీవితాన్ని పౌర సేవకుడిగా గడిపాడు. తరువాత క్రిస్పి మంత్రివర్గాలలో పదవులు చేపట్టాడు. జియోలిట్టి మొదటి దీర్ఘకాలిక ఇటాలియను ప్రధానమంత్రి ఎందుకంటే ఆయన  అనే రాజకీయ భావనలో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. అధికారులను తన వైపుకు తిప్పికోవడం, బలవంతం చేయడం, లంచం ఇవ్వడం, గియోలిట్టి ప్రభుత్వ సమయంలో ఎన్నికలలో ఓటింగు మోసం పదవిని కొనసాగడం సర్వసాధారణం. గియోలిట్టి ధనవంతులు, తనకు మద్దతు ఉన్న ప్రాంతాలలో మాత్రమే ఓటింగు‌ను మెరుగుపరచడంలో సహాయపడ్డాడు. అదే సమయంలో వ్యతిరేకత బలంగా ఉన్న పేద ప్రాంతాలను వేరుచేయడానికి, బెదిరించడానికి ప్రయత్నించాడు. గియోలిట్టి ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న కాలంలో ముందు దక్షిణ ఇటలీ భయంకరమైన స్థితిలో ఉంది: దక్షిణ ఇటాలియన్లలో నాలుగు వంతుల మంది నిరక్షరాస్యులు, అక్కడ భయంకరమైన పరిస్థితి పెద్ద సంఖ్యలో గైర్హాజరు భూస్వాముల సమస్యల నుండి తిరుగుబాటు, ఆకలి లాంటి సమస్యలు ఉన్నాయి. అవినీతి చాలా పెద్ద సమస్య, "చట్టం అస్సలు పనిచేయని" ప్రదేశాలు ఉన్నాయని జియోలిట్టి స్వయంగా అంగీకరించాడు.

1911లో గియోలిట్టి ప్రభుత్వం లిబియాను ఆక్రమించడానికి దళాలను పంపింది. లిబియా యుద్ధం విజయం జాతీయవాదుల స్థితిని మెరుగుపరిచినప్పటికీ అది గియోలిట్టి పరిపాలన మొత్తానికి సహాయం చేయలేదు. ఇటలీ వ్యూహాత్మక విజయాలు, యుద్ధంలో వారి సైన్యం ఆవిష్కరణ గురించి మాట్లాడటం ద్వారా ప్రభుత్వం విమర్శలను నిరుత్సాహపరిచేందుకు ప్రయత్నించింది: ఇటలీ సైనిక ప్రయోజనాల కోసం ఎయిరు‌షిపును ఉపయోగించిన మొదటి దేశం, ఒట్టోమను దళాల మీద వైమానిక బాంబు దాడి చేపట్టింది. యుద్ధం ఇటాలియను సోషలిస్టు పార్టీని సమూలంగా మార్చింది. యుద్ధ వ్యతిరేక విప్లవకారులు ప్రభుత్వాన్ని కూల్చివేసేందుకు హింసకు పిలుపునిచ్చారు. ఎన్నికలు 1913లో జరిగాయి. గియోలిట్టి సంకీర్ణం డిప్యూటీసు ఛాంబరు‌లో పూర్తి మెజారిటీని నిలుపుకుంది. అయితే రాడికలు పార్టీ అతిపెద్ద ప్రతిపక్ష కూటమిగా ఉద్భవించింది. ఇటాలియను సోషలిస్టు పార్టీ ఎనిమిది సీట్లు గెలుచుకుంది. ఎమిలియా-రొమాగ్నాలో అతిపెద్ద పార్టీగా నిలిచింది. ఎన్నికల తర్వాత జియోలిట్టి సంకీర్ణం ఎక్కువ కాలం కొనసాగలేదు. 1914 మార్చిలో ఆయన రాజీనామా చేయవలసి వచ్చింది. తరువాత జియోలిట్టి 1920లో కొద్దికాలం మాత్రమే ప్రధానమంత్రిగా తిరిగి వచ్చారు. కానీ ఇటలీలో ఉదారవాద యుగం ప్రభావవంతంగా ముగిసింది.

1913 - 1919 ఎన్నికలలో సోషలిస్టు, కాథలిక్కు, జాతీయవాద పార్టీలు సాంప్రదాయకంగా ఆధిపత్యం చెలాయించే లిబరల్సు, రాడికల్సు లను పణంగా పెట్టి లాభాలను ఆర్జించాయి. ఫలితంగా వారు మరింతగా చీలిపోయి బలహీనపడ్డారు.

### మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం - ఉదారవాద రాజ్య వైఫల్యం (1915–1922)

జాతీయ ఐక్యతను పూర్తి చేసే లక్ష్యంతో ఇటలీ 1915లో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలోకి ప్రవేశించింది: ఈ కారణంగా మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో ఇటాలియను జోక్యాన్ని నాల్గవ ఇటాలియను స్వాతంత్ర్య యుద్ధంగా కూడా పరిగణిస్తారు. ఇటలీ ఏకీకరణ ముగింపును గుర్తించే ఒక చారిత్రక దృక్కోణంలో.

జర్మనీ, ఆస్ట్రియాతో పొత్తును గౌరవించాలా వద్దా అనే నిర్ణయాన్ని యుద్ధం బలవంతం చేసింది. ట్రిపులు అలయన్సు రక్షణ ప్రయోజనాల కోసం మాత్రమే కాబట్టి ఆరు నెలలు ఇటలీ తటస్థంగా ఉంది. తటస్థతకు అనుకూలంగా బలమైన ప్రజాదరణ, ఉన్నత వర్గాల భావన ఉన్నప్పటికీ 1915 వసంతకాలంలో ఇటలీ యుద్ధంలోకి ప్రవేశించడంలో చొరవ తీసుకుంది. ఇటలీ ఒక పెద్ద పేద దేశం, దాని రాజకీయ వ్యవస్థ అస్తవ్యస్తంగా ఉంది. దాని ఆర్థిక పరిస్థితులు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి. దాని సైన్యం చాలా పేలవంగా సిద్ధంగా ఉంది. ట్రిపులు అలయన్సు ఇటాలియన్లకు లేదా ఆస్ట్రియన్లకు పెద్దగా అర్థం కాలేదు - వియన్నా రోం‌ను సంప్రదించకుండా సెర్బియా మీద యుద్ధం ప్రకటించింది. ప్రధాన మంత్రి ఆంటోనియో సలాండ్రా, విదేశాంగ మంత్రి సిడ్నీ సోన్నినో ఉత్తమ ఒప్పందం కోసం రెండు వైపులా రహస్యంగా చర్చలు జరిపారు. ఎంటెంటె నుండి ఒక ఒప్పందాన్ని పొందారు. ఇది టైరోలు ట్రైస్టేతో సహా ఆస్ట్రో-హంగేరియను సామ్రాజ్యం పెద్ద ముక్కలను వాగ్దానం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉంది. అలాగే అల్బేనియాను రక్షిత ప్రాంతంగా చేసింది. ఇటలీకి డాల్మాటియా ఇవ్వడానికి రష్యా వీటో చేసింది. ఆస్ట్రియా దక్షిణ పార్శ్వాన్ని బెదిరించే 36 మిలియన్ల ఇటాలియన్లను కొత్త మిత్రులుగా పొందడానికి బ్రిటను సబ్సిడీలు, రుణాలు చెల్లించడానికి సిద్ధంగా ఉంది.

లండను ఒప్పందం 1915 మేలో ప్రకటించబడినప్పుడు. యుద్ధ వ్యతిరేక శక్తుల నుండి కోలాహలం చెలరేగింది. ఇటలీ చుట్టుపక్కల నుండి వచ్చిన నివేదికలు ప్రజలు యుద్ధానికి భయపడుతున్నారని, ప్రాదేశిక లాభాల గురించి పెద్దగా పట్టించుకోలేదని చూపించాయి. గ్రామీణ ప్రజలు యుద్ధాన్ని కరువు,  లేదా ప్లేగు వంటి విపత్తుగా చూశారు. ప్రభుత్వ నియంత్రణలు, పన్నులు, విదేశీ మార్కెట్ల నష్టం గురించి భయపడి వ్యాపారులు సాధారణంగా వ్యతిరేకించారు. నిర్ణయాన్ని తిప్పికొట్టడం అసాధ్యం అనిపించింది. ఎందుకంటే ట్రిపులు అలయన్సు ఇటలీ తిరిగి రావాలని కోరుకోలేదు. రాజు సింహాసనం ప్రమాదంలో ఉంది. యుద్ధ అనుకూల మద్దతుదారులు వీధులలో గుమిగూడారు. యుద్ధ ఉత్సాహం ఎప్పటిలాగే రాజకీయాలకు, పాలక వర్గం వైఫల్యాలు నిరాశలు, మూర్ఖత్వాలకు వ్యతిరేకంగా తీవ్ర వ్యతిరేక ప్రతిచర్యను సూచిస్తుంది. బెనిటో ముస్సోలిని  అనే వార్తాపత్రికను సృష్టించారు. ఇది మొదట సోషలిస్టులు, విప్లవకారులను యుద్ధానికి మద్దతు ఇచ్చేలా ఒప్పించడానికి ప్రయత్నించింది. ఇటలీని యుద్ధానికి ఆకర్షించడానికి ఆసక్తిగా ఉన్న మిత్రరాజ్యాల శక్తులు వార్తాపత్రికకు ఆర్థిక సహాయం చేశాయి. తరువాత యుద్ధం తర్వాత ఈ ప్రచురణ ఫాసిస్టు ఉద్యమానికి అధికారిక వార్తాపత్రికగా మారింది.

ఇటలీ 8,75,000 మంది సైనికులతో యుద్ధంలోకి ప్రవేశించింది. కానీ సైన్యం పేలవంగా నడిపించబడింది. భారీ ఫిరంగి, మెషిను గన్‌లు లేవు. వారి యుద్ధ సామాగ్రి టర్కీకి వ్యతిరేకంగా1911–12 యుద్ధంలో ఎక్కువగా క్షీణించింది. ఐసోంజో నది యుద్ధాలు వెంబడి చాలా ఇరుకైన ముందు భాగంలో మూడు సంవత్సరాలు పోరాటం కొనసాగడంతో ఇటలీ యుద్ధాన్ని సమర్థవంతంగా నిర్వహించలేకపోయింది. ఇక్కడ ఆస్ట్రియన్లు ఉన్నత స్థానంలో ఉన్నారు. 1916లో ఇటలీ జర్మనీ మీద యుద్ధం ప్రకటించింది. ఇది ఆస్ట్రియన్లకు గణనీయమైన సహాయాన్ని అందించింది. యుద్ధంలో దాదాపు 6,50,000 మంది ఇటాలియను సైనికులు మరణించారు. 9,50,000 మంది గాయపడ్డారు. అయితే ఆర్థిక వ్యవస్థ మనుగడ సాగించడానికి పెద్ద ఎత్తున మిత్రరాజ్యాల నిధులు అవసరం.

యుద్ధానికి ముందు ప్రభుత్వం కార్మిక సమస్యలను విస్మరించింది. కానీ ఇప్పుడు యుద్ధ ఉత్పత్తిని సమీకరించడానికి జోక్యం చేసుకోవలసి వచ్చింది. ప్రధాన కార్మికవర్గ సోషలిస్టు పార్టీ యుద్ధ ప్రయత్నాలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి ఇష్టపడకపోవడంతో సమ్మెలు తరచుగా జరిగేవి. సహకారం తక్కువగా ఉండేది. ముఖ్యంగా సోషలిస్టు బలమైన ప్రాంతాలైన పీడ్‌మాంటు, లోంబార్డిలలో ప్రభుత్వం అధిక వేతన ప్రమాణాలను, అలాగే సామూహిక బేరసారాలు, భీమా పథకాలను విధించింది. అనేక పెద్ద సంస్థలు నాటకీయంగా విస్తరించాయి. ద్రవ్యోల్బణం జీవన వ్యయాన్ని రెట్టింపు చేసింది. పారిశ్రామిక వేతనాలు వేగంతో కొనసాగాయి. కానీ వ్యవసాయ కార్మికులకు వేతనాలు లభించలేదు. గ్రామీణ ప్రాంతాలలో అసంతృప్తి ఎక్కువగా ఉంది. ఎందుకంటే చాలా మంది సైనికులను సేవ కోసం తీసుకున్నారు, పారిశ్రామిక ఉద్యోగాలు అందుబాటులో లేవు. వేతనాలు నెమ్మదిగా పెరిగాయి. ద్రవ్యోల్బణం కూడా అంతే దారుణంగా ఉంది.

ఇటాలియను విజయం దీనిని ,  ప్రకటించాయి. ఇది ఇటాలియను ఫ్రంటు‌ మీద యుద్ధం ముగింపును సూచిస్తుంది. ఆస్ట్రో-హంగేరియను సామ్రాజ్యం రద్దును నిర్ధారించింది. రెండు వారాల కంటే తక్కువ సమయంలో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో ఇటలీపాత్ర ముగిసింది. అయినప్పటికీ ఇటలీ ప్రధానంగా కీలక పాత్ర పోషించింది. యుద్ధభూమిలో 6,51,000 కంటే ఎక్కువ మంది ఇటాలియను సైనికులు మరణించారు. పోషకాహార లోపం, ఆహార కొరత కారణంగా ఇటాలియను పౌరుల మరణాలు 5,89,000గా అంచనా వేయబడ్డాయి. 1918 నవంబరులో ఆస్ట్రియా-హంగేరీ లొంగిపోయిన తర్వాత ఇటలీ సైనికపరంగా ట్రెంటినో-ఆల్టోను ఆక్రమించింది. ట్రెంటినో ఆల్టో-అడిగే, జూలియను మార్చి, ఇస్ట్రియా, క్వార్నరు గల్ఫు, డాల్మాటియా, అన్నీ ఆస్ట్రో-హంగేరియను భూభాగాలు. డాల్మేషియను తీరంలో ఇటలీ డాల్మాటియా గవర్నరేటును స్థాపించింది. ఇది ఇటలీ రాజ్యంలో పూర్తి ఏకీకరణ వైపు భూభాగాన్ని తీసుకెళ్లడం, మునుపటి స్థానంలో జాతీయ చట్టాన్ని క్రమంగా దిగుమతి చేసుకోవడం అనే తాత్కాలిక లక్ష్యాన్ని కలిగి ఉంది. పరిపాలనా రాజధాని జారా. ఇటాలో-యుగోస్లావు ఒప్పందాల తరువాత డాల్మాటియా గవర్నరేటు ఖాళీ చేయబడింది. దీని ఫలితంగా రాపల్లో ఒప్పందం (1920) ఏర్పడింది.

యుద్ధం ముగిసే సమయానికి ఇటాలియను ప్రధాన మంత్రి విట్టోరియో ఎమాన్యుయేలు ఓర్లాండో యునైటెడు కింగ్‌డం ప్రధాన మంత్రి డేవిడు లాయిడు జార్జి, ఫ్రాన్సు ప్రధాన మంత్రి జార్జెసి క్లెమెన్సీయు, యునైటెడు స్టేట్సు అధ్యక్షుడు వుడ్రో విల్సన్లను వెర్సైల్లెస్ ప్యాలెస్లో యూరోప్ సరిహద్దులను ఎలా పునర్నిర్వచించాలో చర్చించడానికి కలిశారు. ఈ చర్చలు ఇటలీకి స్వల్ప ప్రాదేశిక లాభాన్ని అందించాయి. ఎందుకంటే విల్సను అన్ని యూరోపియను జాతీయులకు వారి జాతీయ-రాజ్యాలను ఏర్పరచుకోవడానికి స్వేచ్ఛను హామీ ఇచ్చాడు. ఫలితంగా ట్రీటీ ఆఫ్ లండనులో వాగ్దానం చేసినట్లుగా వెర్సైల్లెసు ఒప్పందం డాల్మాటియా, అల్బేనియాలను ఇటలీకి కేటాయించలేదు. ఇంకా బ్రిటిషు, ఫ్రెంచి వారు జర్మనీ విదేశీ కాలనీలను తమ ఆదేశానుసారంగా విభజించాలని నిర్ణయించుకున్నారు. ఇటలీకి ఏమీ లభించలేదు. ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం విచ్ఛిన్నం నుండి ఇటలీ కూడా ఎటువంటి భూభాగాన్ని పొందలేదు. అయినప్పటికీ ఆర్లాండో వెర్సైల్లెసు ఒప్పందం మీద సంతకం చేయడానికి అంగీకరించాడు. ఇది ఆయన ప్రభుత్వం మీద గందరగోళానికి దారితీసింది. సెయింటు-జర్మైనీ-ఎన్-లే ఒప్పందం (1919), రాపాల్లో ఒప్పందం (1920) ట్రెంటినో ఆల్టో-అడిగే, జూలియను మార్చి, ఇస్ట్రియా, క్వార్నరు అలాగే డాల్మాటియా నగరం జారాలను విలీనం చేసుకోవడానికి అనుమతించాయి.

శాంతి ఒప్పందం మీద ఆగ్రహించిన ఇటాలియను జాతీయవాద కవి గాబ్రియేలు డి'అనున్జియో అసంతృప్తి చెందిన యుద్ధ అనుభవజ్ఞులు, జాతీయవాదులను 1919 సెప్టెంబరులో ఫ్రీ స్టేటు ఆఫ్ ఫ్యూం ఏర్పాటుకు నడిపించాడు. జాతీయవాదులలో ఆయన ప్రజాదరణ ఆయనను  ("ది లీడర్") అని పిలిచేలా చేసింది. ఆయన ఫ్యూం మీద దాడిలో నల్ల చొక్కాలు ధరించిన పారామిలిటరీని ఉపయోగించాడు.  నాయకత్వ బిరుదు  నల్ల చొక్కా పారామిలిటరీ యూనిఫాం తరువాత బెనిటో ముస్సోలిని ఫాసిస్టు ఉద్యమం ద్వారా స్వీకరించబడింది. ఫ్యూం‌ను ఇటాలియను స్వాధీనం చేసుకోవాలనే డిమాండు ముస్సోలిని ఫాసిస్టులతో సహా రాజకీయ వర్ణపటంలోని అన్ని వైపులా వ్యాపించింది.

తదుపరి రోం ఒప్పందం (1924) ఫియుం నగరాన్ని ఇటలీలో విలీనం చేయడానికి దారితీసింది. ఇటలీకి ప్రాదేశిక లాభం లేకపోవడం వల్ల ఈ ఫలితాన్ని *వికలాంగ విజయం*గా భావించడానికి ఖండించారు. *వికలాంగ విజయం* అనే వాక్చాతుర్యాన్ని ముస్సోలినీ స్వీకరించారు. ఇటాలియను ఫాసిజం పురోగతికి దారితీసింది. ఇది ఫాసిస్టు ఇటలీ పోరాటంలో కీలక అంశంగా మారింది. చరిత్రకారులు *వికృతమైన విజయం* ను "రాజకీయ పురాణం"గా భావిస్తారు. దీనిని ఫాసిస్టులు ఇటాలియను సామ్రాజ్యవాదంకు ఆజ్యం పోసేందుకు మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత ఉదారవాద ఇటలీ విజయాలను అస్పష్టం చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు. ఇటలీ లీగు ఆఫ్ నేషన్సు కార్యనిర్వాహక మండలిలో శాశ్వత స్థానాన్ని కూడా పొందింది.

### ఫాసిస్ట్ పాలన, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం - అంతర్యుద్ధం (1922–1946)
#### ఫాసిజం అధికారంలోకి రావడం

బెనిటో ముస్సోలిని 1919లో ఫాసి డి కాంబాటిమెంటో లేదా కంబాటు లీగును సృష్టించాడు. ఇది మొదట ఇటాలియను సోషలిస్టు పార్టీ శాంతియుత విధానాలను వ్యతిరేకించిన దేశభక్తిగల సోషలిస్టు, సిండికలిస్టు అనుభవజ్ఞులచే ఆధిపత్యం చెలాయించింది. ఈ తొలి ఫాసిస్టు ఉద్యమం ఎడమ వైపు మొగ్గు చూపే వేదికను కలిగి ఉంది. సామాజిక విప్లవం ఎన్నికలలో అనుపాత ప్రాతినిధ్యం, మహిళల ఓటు హక్కు (1925లో పాక్షికంగా సాకారం చేయబడింది)  ఎస్టేటు‌ల ఆధీనంలో ఉన్న గ్రామీణ ప్రైవేటు ఆస్తిని విభజించడం వంటి వాటిని వాగ్దానం చేసింది. వారు సెన్సారు‌షిపు, మిలిటరిజం, నియంతృత్వంను వ్యతిరేకించడం ద్వారా తరువాతి ఫాసిజం నుండి భిన్నంగా ఉన్నారు.

అదే సమయంలో యుద్ధం తర్వాత రెండు సంవత్సరాలలో ఆర్థిక సంక్షోభం, అధిక నిరుద్యోగం, రాజకీయ అస్థిరత నేపథ్యంలో  (ఎరుపు బియెనియం) అని పిలవబడేది జరిగింది. 1919–20 కాలం సామూహిక సమ్మెలు, కార్మికుల వ్యక్తీకరణలు అలాగే భూమి, ఫ్యాక్టరీ ఆక్రమణల ద్వారా స్వీయ-నిర్వహణ ప్రయోగాల ద్వారా వర్గీకరించబడింది. టురిను మిలనులలో, కార్మికుల మండలులు ఏర్పడ్డాయి. అరాచక-సిండికలిస్టుల నాయకత్వంలో అనేక ఫ్యాక్టరీ ఆక్రమణలు జరిగాయి. ఆందోళనలు పడాను మైదానంలోని వ్యవసాయ ప్రాంతాలకు కూడా విస్తరించాయి. రైతు సమ్మెలు, గ్రామీణ అశాంతి, వామపక్ష, కుడి-వింగ్ మిలీషియాల మధ్య గెరిల్లా సంఘర్షణలు కూడా జరిగాయి. అప్పటి నుండి, ఫాసి డి కాంబాటిమెంటో (నేషనలు ఫాసిస్టు పార్టీ పూర్వీకుడు, 1921) ఇటాలియను జాతీయవాదుల వాదనలను మధ్యతరగతి క్రమం, సాధారణీకరణ కోసం అన్వేషణను విజయవంతంగా ఉపయోగించుకుంది. 1922 అక్టోబరు‌లో ఫాసిస్టు పార్టీకి రాజకీయ అధికారం ఇవ్వాలని లేదా తిరుగుబాటును ఎదుర్కోవాలని ఇటాలియను ప్రభుత్వానికి తన డిమాండ్లను ప్రకటించడానికి ముస్సోలినీ సార్వత్రిక సమ్మెను సద్వినియోగం చేసుకున్నాడు. తక్షణ స్పందన లేకపోవడంతో, 30,000 మంది ఫాసిస్టుల బృందం ఇటలీ అంతటా రోం‌కు (రోం ‌మీద మార్చి) సుదీర్ఘ పాదయాత్రను ప్రారంభించింది. ఫాసిస్టులు శాంతిభద్రతలను పునరుద్ధరించాలని భావిస్తున్నారని ఆరోపించారు. ఫాసిస్టులు ప్రధానమంత్రి లుయిగి ఫ్యాక్టా రాజీనామా చేయాలని, ముస్సోలినీని ఆ పదవికి నియమించాలని డిమాండు చేశారు. ఇటాలియను సైన్యం ఫాసిస్టు మిలీషియాల కంటే చాలా మెరుగైన ఆయుధాలను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, ఉదారవాద వ్యవస్థ, రాజు విక్టరు 3వ ఇమ్మాన్యుయేలు. లోతైన రాజకీయ సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటున్నారు. ఇటలీలోని రెండు ప్రత్యర్థి ఉద్యమాలలో ఏది ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయాలో రాజు ఎంచుకోవలసి వచ్చింది: ముస్సోలినీ ఫాసిస్టులు లేదా మార్క్సిస్టు ఇటాలియను సోషలిస్టు పార్టీ. ఆయన ఫాసిస్టులను ఎంచుకున్నాడు.

ముస్సోలినీ జాతీయవాదులు ఉదారవాదులతో సంకీర్ణాన్ని ఏర్పాటు చేసి 1923లో పండని ఎన్నికల చట్టంను ఆమోదించాడు. ఇది కనీసం 25% ఓట్లు సాధించిన పార్టీకి మూడింట రెండు వంతుల సీట్లను కేటాయించింది. ఫాసిస్టు పార్టీ 1924 ఎన్నికలలో ప్రవేశాన్ని సాధించడానికి హింస బెదిరింపులను ఉపయోగించింది. తద్వారా పార్లమెంటు మీద నియంత్రణ సాధించింది. సోషలిస్టు డిప్యూటీ గియాకోమో మాట్టోట్టి ఓటును రద్దు చేయాలని పిలుపునిచ్చిన తర్వాత హత్య చేయబడ్డాడు. అవెంటైను సెసెషనుతో మాటియోట్టి హత్యకు పార్లమెంటు ప్రతిపక్షం ప్రతిస్పందించింది.

తరువాతి నాలుగు సంవత్సరాలలో ముస్సోలినీ తన అధికారం మీద దాదాపు అన్ని తనిఖీలు, బ్యాలెన్సు‌లను తొలగించాడు. 1925 డిసెంబరు 24న ఆయన రాజుకు మాత్రమే బాధ్యత వహిస్తానని ప్రకటించే ఒక చట్టాన్ని ఆమోదించాడు. దీని ద్వారా పార్లమెంటు ఎజెండాను నిర్ణయించగల ఏకైక వ్యక్తిగా ఆయనను మార్చాడు. స్థానిక ప్రభుత్వాలు రద్దు చేయబడ్డాయి. ఎన్నికైన మేయర్లు కౌన్సిలు‌లను భర్తీ చేయడానికి అధికారులను ( అని పిలుస్తారు) నియమించారు. 1928లో అన్ని రాజకీయ పార్టీలు నిషేధించబడ్డాయి. పార్లమెంటరీ ఎన్నికలు ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా భర్తీ చేయబడ్డాయి. దీనిలో గ్రాండు కౌన్సిలు ఆఫ్ ఫాసిజం 400 మంది అభ్యర్థులతో కూడిన ఒకే జాబితాను నామినేటు చేసింది. క్రిస్టోఫరు డగ్గను తన పాలన ముస్సోలినీ ప్రజాదరణను ఉపయోగించుకుందని  1930ల నాటి ఇతర ఫాసిస్టు పాలనల నియంతలు అనుకరించే నమూనాగా పనిచేసిన వ్యక్తిత్వ ఆరాధనను రూపొందించిందని వాదించాడు.

సారాంశంలో, చరిత్రకారుడు స్టాన్లీ జి. పేను ఇటలీలో ఫాసిజం ఇలా అంటున్నాడు:
:ప్రధానంగా రాజకీయ నియంతృత్వం. ఫాసిస్టు పార్టీ దాదాపు పూర్తిగా అధికారీకరణ చేయబడింది. రాజ్యం మీద ఆధిపత్యం చెలాయించడం లేదు. దానికి లోబడి ఉంది. పెద్ద వ్యాపారాలు, పరిశ్రమలు, ఆర్థికం విస్తృతమైన స్వయంప్రతిపత్తిని నిలుపుకున్నాయి. ముఖ్యంగా ప్రారంభ సంవత్సరాలలో సాయుధ దళాలు కూడా గణనీయమైన స్వయంప్రతిపత్తిని అనుభవించాయి. ... ఫాసిస్టు మిలీషియా సైనిక నియంత్రణలో ఉంచబడింది. న్యాయ వ్యవస్థ కూడా చాలావరకు చెక్కుచెదరకుండా, సాపేక్షంగా స్వయంప్రతిపత్తి కలిగి ఉంది. పోలీసులు రాష్ట్ర అధికారులచే నిర్దేశించబడుతూనే ఉన్నారు. పార్టీ నాయకులచే స్వాధీనం చేసుకోబడలేదు. లేదా ఒక ప్రధాన కొత్త పోలీసు ఉన్నతవర్గం కూడా సృష్టించబడలేదు. చర్చిని మొత్తం దాస్యంలోకి తీసుకురావడం అనే ప్రశ్న ఎప్పుడూ లేదు. ఇటాలియను సాంస్కృతిక జీవితంలోని గణనీయమైన రంగాలు విస్తృతమైన స్వయంప్రతిపత్తిని నిలుపుకున్నాయి. ప్రధాన రాష్ట్ర పోరాటం-సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ ఉనికిలో లేదు. ముస్సోలినీ పాలన అంతగా రక్తపాతంతో కూడినది కాదు. అణచివేతతో కూడినది కాదు.

#### రోమన్ ప్రశ్న ముగింపు

19వ శతాబ్దం మధ్యలో ఇటలీ ఏకీకరణ సమయంలో పాపల్ రాజ్యాలు కొత్త దేశంలో విలీనం కావడాన్ని ప్రతిఘటించాయి. ఇటలీ నూతన రాజ్యం 1860లో రోమాగ్నా (పాపల్ రాజ్యాల తూర్పు భాగం) మీద దాడి చేసి ఆక్రమించింది. పోప్ డొమైను‌లలో లాటియం మాత్రమే మిగిలిపోయింది. రోంతో సహా లాటియం ఆక్రమించింది. 1870లో విలీనం చేయబడింది. తరువాతి అరవై సంవత్సరాలుగా పాపసీ, ఇటాలియను ప్రభుత్వం మధ్య సంబంధాలు ప్రతికూలంగా ఉన్నాయి. పోప్ స్థితి "రోమను ప్రశ్న"గా పిలువబడింది.

లాటరను ఒప్పందం 1929 నాటి లాటరను ఒప్పందాలలో ఒక భాగం ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి ఇటలీ రాజు విక్టరు 3వ ఇమ్మాన్యుయేలు ఆధ్వర్యంలోని ఇటలీ రాజ్యం, పోపు 11వ పియసు ఆధ్వర్యంలోని హోలీ సీ మధ్య ఒప్పందాలు జరిగాయి. ఈ ఒప్పందం, సంబంధిత ఒప్పందాలు 1929 ఫిబ్రవరి 11న సంతకం చేయబడ్డాయి. ఈ ఒప్పందం వాటికన్ నగరంని హోలీ సీ సార్వభౌమాధికారం కింద స్వతంత్ర రాజ్యంగా  గుర్తించింది. పాపలు రాష్ట్రాల నష్టానికి రోమను కాథలిక్కు చర్చికు ఆర్థిక పరిహారం ఇవ్వడానికి ఇటాలియను ప్రభుత్వం కూడా అంగీకరించింది. 1948లో లాటరను ఒప్పందం ఇటలీ రాజ్యాంగంలో రాష్ట్రం, కాథలిక్కు చర్చి మధ్య సంబంధాలను నియంత్రిస్తుందని గుర్తించబడింది. ఈ ఒప్పందం 1984లో గణనీయంగా సవరించబడింది. కాథలిక్కు మతం ఏకైక రాజ్య మతంగా ఉండటం ముగిసింది.

#### విదేశీ రాజకీయాలు

ముస్సోలినీ విదేశాంగ విధానంలో లీ మూడు ప్రధాన ఇతివృత్తాలను గుర్తించాడు. మొదటిది మునుపటి లిబరలు పాలన విదేశాంగ విధాన లక్ష్యాల కొనసాగింపు. లిబరలు ఇటలీ జర్మనీ, ఆస్ట్రియాతో పొత్తు పెట్టుకుంది. బాల్కన్లు, ఉత్తర ఆఫ్రికాలో గొప్ప ఆశయాలను కలిగి ఉంది. 1896లో ఇథియోపియాలో ఘోరంగా ఓడిపోయినప్పటి నుండి ఆ దేశాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవాలనే బలమైన డిమాండు ఉంది. రెండవది మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో భారీ నష్టాల తర్వాత తీవ్ర నిరాశ; ఆస్ట్రియా నుండి వచ్చిన చిన్న ప్రాదేశిక లాభాలు భర్తీ చేయడానికి సరిపోలేదు. మూడవది రోమన్ సామ్రాజ్యం గర్వం, వైభవాన్ని పునరుద్ధరించడానికి ముస్సోలినీ చేసిన వాగ్దానం.

ఇటాలియను ఫాసిజం ఇటాలియను జాతీయవాదం మీద ఆధారపడింది. ముఖ్యంగా  (విమోచించబడని ఇటలీ)ని ఇటలీ రాజ్యంలో చేర్చడం ద్వారా  అసంపూర్ణ ప్రాజెక్టు‌గా భావించే దానిని పూర్తి చేయడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఇటలీకి తూర్పున, ఫాసిస్టులు డాల్మాటియా ఇటాలియను సంస్కృతికి చెందిన భూమి అని పేర్కొన్నారు. ఇటలీకి దక్షిణాన, ఫాసిస్టులు యునైటెడు కింగ్‌డమ్‌కు చెందిన మాల్టా, గ్రీసు‌కు చెందిన కోర్ఫు, ఉత్తరాన ఇటాలియను స్విట్జర్లాండు అని వాదించారు. పశ్చిమాన కోర్సికా, నైసు, సావోయి అని వాదించారు. ఇవి ఫ్రాన్సు‌కు చెందినవి.

ముస్సోలినీ ఇటలీని ఐరోపాలో గొప్ప శక్తిగా తిరిగి తీసుకువస్తానని, "కొత్త రోమన్ సామ్రాజ్యాన్ని" నిర్మిస్తానని, మధ్యధరా సముద్రం మీద అధికారాన్ని కలిగి ఉంటానని హామీ ఇచ్చాడు. పోరాటంలో, ఫాసిస్టులు మధ్యధరాను వివరించడానికి పురాతన రోమను నినాదం "" (లాటిన్ "మన సముద్రం")ను ఉపయోగించారు. ఈ కారణంగా ఫాసిస్టు పాలన ఐరోపాలో జోక్యవాద విదేశాంగ విధానంలో నిమగ్నమైంది. 1923లో గ్రీకు భూభాగంలో జనరలు టెల్లిని హత్య తర్వాత, కార్ఫు గ్రీకు ద్వీపాన్ని కొంతకాలం ఇటలీ ఆక్రమించింది. 1925లో టిరానా ఒప్పందాలు ఫలితంగా అల్బేనియా తీవ్ర ఇటాలియను ప్రభావానికి గురైంది. ఇది బాల్కన్లలో ఇటలీకి బలమైన స్థానాన్ని ఇచ్చింది. ఫ్రాన్సు‌తో సంబంధాలు మిశ్రమంగా ఉన్నాయి. ఫాసిస్టు పాలన ఫ్రాన్సు‌లోని ఇటాలియను జనాభా ఉన్న ప్రాంతాలను తిరిగి పొందాలని ప్రణాళిక వేసింది. నాజీయిజం పెరుగుదలతో ఇటలీకి జర్మనీ నుండి వచ్చే ముప్పు గురించి అది మరింత ఆందోళన చెందింది. జర్మనీ విస్తరణవాద ఆందోళనల కారణంగా ఇటలీ 1935 నుండి 1936 వరకు ఉనికిలో ఉన్న ఫ్రాన్సు, యునైటెడు కింగ్‌డమ్‌తో స్ట్రెసా ఫ్రంటులో చేరింది. ఫాసిస్టు పాలన యుగోస్లేవియాతో ప్రతికూల సంబంధాలను కలిగి ఉంది. ఎందుకంటే అది డాల్మాటియాను స్వాధీనం చేసుకోవడం కొనసాగించింది.

ఫ్రాన్సిస్కో ఫ్రాంకో నేతృత్వంలోని సోషలిస్టు రిపబ్లికన్లు, జాతీయవాదులు మధ్య స్పానిషు అంతర్యుద్ధం సమయంలో ఇటలీ జాతీయవాద వర్గానికి సహాయం చేయడానికి ఆయుధాలను, 60,000 కంటే ఎక్కువ మంది సైనికులను పంపింది. ఇది స్పానిషు ఓడరేవులకు ఇటలీ నావికాదళ ప్రాప్యతను సురక్షితం చేసింది. మధ్యధరాలో ఇటాలియను ప్రభావాన్ని పెంచింది. 1930లలో ఇటలీ నావికాదళ పునర్వ్యవస్థీకరణ విధానాన్ని బలంగా అనుసరించింది; 1940 నాటికి  ప్రపంచంలో నాల్గవ అతిపెద్ద నావికాదళం.

ముస్సోలినీ, అడాల్ఫ్ హిట్లర్ మొదటిసారి 1934 జూన్‌లో కలుసుకున్నారు. ముస్సోలినీ నాజీ జర్మనీ ఐరోపాలో ఆధిపత్యం చెలాయించకుండా చూసుకోవడానికి ఆస్ట్రియాను స్వాధీనం చేసుకునే జర్మనీ ప్రణాళికలను వ్యతిరేకించినప్పుడు. బహిరంగ ప్రదర్శనలు, ప్రచారంలో ముస్సోలినీ, హిట్లరు సాన్నిహిత్యాన్ని, ఇటాలియను ఫాసిజం, జర్మనీ జాతీయ సోషలిజం మధ్య సారూప్యతలు నిరంతరం చిత్రీకరించబడ్డాయి. రెండు సిద్ధాంతాలకు గణనీయమైన సారూప్యతలు ఉన్నప్పటికీ రెండు వర్గాలు ఒకదానికొకటి అనుమానంగా ఉన్నాయి. ఇద్దరు నాయకులు ప్రపంచ ప్రభావం కోసం పోటీలో ఉన్నారు.

1935లో ముస్సోలినీ ఇథియోపియా మీద దండెత్తాలని నిర్ణయించుకున్నాడు; 2,313 మంది ఇటాలియన్లు, 2,75,000 మంది ఇథియోపియన్లు మరణించారు. రెండవ ఇటలో-ఇథియోపియను యుద్ధం ఫలితంగా ఇటలీ అంతర్జాతీయంగా ఒంటరి అయింది; ఇటలీ దురాక్రమణకు మద్దతు ఇచ్చిన ఏకైక దేశం నాజీ జర్మనీ. లీగ్ ఆఫ్ నేషన్సు ఖండించిన తర్వాత ఇటలీ 1937 డిసెంబరు 11న లీగు నుండి నిష్క్రమించాలని నిర్ణయించుకుంది. అంతర్జాతీయ రాజకీయాలలో హిట్లరు‌తో చేరడం తప్ప ముస్సోలినీకి పెద్దగా మార్గం లేదు. అందువలన ఆయన అయిష్టంగానే ఆస్ట్రియను స్వాతంత్ర్యానికి మద్దతును వదులుకున్నాడు. హిట్లరు 1938లో ఆస్ట్రియాను స్వాధీనం చేసుకున్న తో ముందుకు సాగాడు. తరువాత ముస్సోలినీ మ్యూనిచు సమావేశంలో సుడెటెను‌ల్యాండు మీద జర్మనీ వాదనలకు మద్దతు ఇచ్చాడు. 1938లో హిట్లరు ప్రభావంతో ముస్సోలినీ ఇటలీలో సెమిటికు వ్యతిరేక జాతి చట్టాల మానిఫెస్టోను స్వీకరించడానికి మద్దతు ఇచ్చాడు. 1939 మార్చిలో జర్మనీ చెకోస్లోవేకియాను స్వాధీనం చేసుకున్న తర్వాత ఇటలీ అల్బేనియా మీద దాడి చేసి దానిని ఇటాలియను రక్షిత ప్రాంతంగా మార్చాడు.

1939లో యుద్ధం సమీపిస్తున్న కొద్దీ ఫాసిస్టు పాలన ఫ్రాన్సు‌కు వ్యతిరేకంగా దూకుడుగా పత్రికా ప్రచారాన్ని ముమ్మరం చేసింది. దాని ఇటాలియను నివాసితులు బాధపడుతున్నారని పేర్కొంది. రెండు పాలనలు ఫ్రాన్సు ‌మీద పరస్పరం వాదనలు కలిగి ఉన్నందున ఇది కూటమికి ముఖ్యమైనది: జర్మనీ జనాభా కలిగిన అల్సాసు-లోరైను మీద జర్మనీ, మిశ్రమ ఇటాలియను ఫ్రెంచి జనాభా కలిగిన నైసు, కోర్సికా మీద ఇటలీ. 1939 మేలో జర్మనీతో అధికారిక కూటమి మీద సంతకం చేయబడింది. దీనిని స్టీలు ఒప్పందం అని పిలుస్తారు. ఇటలీ సమీప భవిష్యత్తులో యుద్ధం చేయలేదనే తన స్వంత ఆందోళనలు ఉన్నప్పటికీ ముస్సోలినీ ఈ ఒప్పందం మీద సంతకం చేయాల్సిన బాధ్యత ఉందని భావించాడు. ఇటాలియన్ల కోసం ఒక సామ్రాజ్యాన్ని నిర్మిస్తానని ఆయన ఇచ్చిన వాగ్దానాల నుండి, హిట్లరు యూరపు‌లో ఆధిపత్య నాయకుడిగా ఎదగకూడదనే ఆయన వ్యక్తిగత కోరిక నుండి ఈ బాధ్యత పెరిగింది. జర్మనీ సోవియటు యూనియను, రాబోయే దండయాత్ర కోసం రెండవ పోలిషు రిపబ్లిక్కును జర్మనీ, సోవియటు జోను‌లుగా విభజించడానికి అంగీకరించిన మోలోటోవు–రిబ్బెంట్రాపు ఒప్పందం ఒప్పందం ద్వారా ముస్సోలినీ తిరస్కరించబడ్డాడు. ఫాసిస్టు ప్రభుత్వం దీనిని యాంటీ-కామింటెర్ను ఒప్పందంకి ద్రోహంగా భావించింది. కానీ అధికారికంగా మౌనంగా ఉండాలని నిర్ణయించుకుంది.

#### రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం - ఫాసిజం పతనం

1939 సెప్టెంబరు 1న జర్మనీ పోలాండు మీద దండయాత్ర ప్రారంభించినప్పుడు ముస్సోలినీ హిట్లరు‌కు మద్దతు ప్రకటించినప్పటికీ యుద్ధం చేయకుండానే ఉండాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. యుద్ధ ప్రణాళికలను రూపొందించడంలో ముస్సోలినీ, ఫాసిస్టు పాలన ఇటలీ ఆఫ్రికా, మధ్యప్రాచ్యంలోని పెద్ద భాగాలను స్వాధీనం చేసుకోవాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకోవాలని నిర్ణయించుకుంది. ఇటలీలో దీర్ఘకాలిక యుద్ధం చేయడానికి చాలా తక్కువ ట్యాంకులు, సాయుధ వాహనాలు, విమానాలు అందుబాటులో ఉన్నాయని ముస్సోలినీని హెచ్చరించిన రాజు, సైనిక కమాండరు పియట్రో బాడోగ్లియో నుండి సంకోచం కొనసాగింది; ఇటలీ యూరోపియను సంఘర్షణలో పాల్గొనడం ఆత్మహత్య లాంటిదని బాడోగ్లియో ముస్సోలినీతో అన్నారు. ముస్సోలినీ, ఫాసిస్టు పాలన జూన్ 1940లో (ఫ్రాన్సు యుద్ధం) ఫ్రాన్సు‌ను జర్మనీ ఆక్రమించే వరకు వేచి ఉండి, పాల్గొనాలని నిర్ణయించుకుంది.

ఇటలీ ఉక్కు ఒప్పందం పట్ల తన బాధ్యతలను నెరవేర్చుకుంటూ 1940 జూన్ 10 న యుద్ధంలోకి ప్రవేశించింది. జూన్ 21న ఫ్రెంచి వారి నుండి సావోయి, నైసు, కోర్సికా, ట్యునీషియా, అల్జీరియా ఆఫ్రికను కాలనీలను త్వరగా స్వాధీనం చేసుకోవాలని ముస్సోలినీ ఆశించాడు. ఇటలీ ఫ్రాన్సు మీద దాడి చేసింది కానీ జూన్ 24న ఫ్రాంకో-ఇటాలియను యుద్ధ విరమణ కారణంగా వారు స్వల్ప లాభాలను మాత్రమే సాధించారు. కానీ జర్మనీ మార్షలు ఫిలిపు పెటైను విచి ఫ్రాన్సును స్థాపించడంతో యుద్ధ విరమణ (జూన్ 22: కాంపిగ్నే వద్ద రెండవ యుద్ధ విరమణ) మీదసంతకం చేసింది. ఇది దక్షిణ ఫ్రాన్సు, కాలనీల మీద నియంత్రణను నిలుపుకుంది. ఈ నిర్ణయం ఫాసిస్టు పాలనకు కోపం తెప్పించింది. 1940 వేసవిలో ముస్సోలినీ తప్పనిసరిగా పాలస్తీనా మీద బాంబు దాడి, బ్రిటిషు సోమాలిలాండు మీద విజయం ఆదేశించాడు. సెప్టెంబరులో ఆయన ఈజిప్టు మీద దండయాత్రకు ఆదేశించాడు; ప్రారంభ విజయం సాధించినప్పటికీ ఇటాలియను దళాలను త్వరలోనే బ్రిటిషు వారి ఆపరేషను కంపాసు ద్వారా వెనక్కి నెట్టారు. జనరలు ఎర్విను రోమెలు ఆఫ్రికా కార్ప్సు పంపడంలో హిట్లరు జోక్యం చేసుకోవలసి వచ్చింది. రోమెలు అధికారికంగా ఇటాలియను ఆదేశం కింద ఉన్నప్పటికీ అదే ఉత్తర ఆఫ్రికా పోరాటంలో ప్రధానమైనది. 

అక్టోబరు 28న ముస్సోలినీ గ్రీసు‌ మీద దాడి ప్రారంభించాడు. అయితే గ్రీకులు ప్రారంభ దాడిని విజయవంతంగా తిప్పికొట్టడంలో మరింత సమర్థవంతమైన ప్రత్యర్థిగా నిరూపించుకోవడమే కాకుండా ఇటాలియన్లను అల్బేనియాకు వెనక్కి నెట్టగలిగారు. బాల్కన్ల ద్వారా గ్రీకుల మీద దాడి చేయడం ద్వారా హిట్లరు ముస్సోలినీకి సహాయం చేశాడు. బాల్కన్ల పోరాట ఫలితంగా యుగోస్లేవియా రద్దు, గ్రీసు ఓటమి పాలైంది. దక్షిణ స్లోవేనియా, డాల్మాటియా, మాంటెనెగ్రోలను పొందింది. క్రొయేషియా, హెలెనికు రాష్ట్రం అనే తోలుబొమ్మ రాష్ట్రాలను స్థాపించింది. 1942 నాటికి దాని ఆర్థిక వ్యవస్థ యుద్ధ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా లేకపోవడంతో అది కుంటుపడింది. ఇటాలియను నగరాలు మిత్రరాజ్యాలచే భారీగా బాంబు దాడికి గురవుతున్నాయి. అలాగే అక్షరాజ్యాలు ముందుకు సాగినప్పటికీ ఉత్తర ఆఫ్రికాలో పోరాటం 1942 చివరిలో విఫలమవడం ప్రారంభమైంది. ఎల్ అలమైనులో నిర్ణయాత్మక ఓటమి తర్వాత పూర్తి పతనం జరిగింది.

1943 నాటికి ఇటలీ ప్రతి రంగంలోనూ ఓడిపోతోంది. సోవియటు యూనియను‌లో పోరాడుతున్న ఇటాలియను దళాలలో సగం తూర్పు ఫ్రంటుదళాలు (రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో) నాశనం చేయబడ్డాయి. ఆఫ్రికను పోరాటం విఫలమైంది. బాల్కన్లు అస్థిరంగానే ఉన్నారు. ఇటాలియన్లు యుద్ధాన్ని ముగించాలని కోరుకున్నారు. 1943 జూలైలో మిత్రదేశాలు సిసిలీ మీద దండెత్తాయి. ఇటలీని యుద్ధం నుండి తరిమికొట్టి యూరపు‌లో పట్టు సాధించే ప్రయత్నంలో జూలై 25న గ్రేటు కౌన్సిలు ఆఫ్ ఫాసిజం ద్వారా ముస్సోలినిని బహిష్కరించారు. జనరలు పియట్రో బాడోగ్లియోను కొత్త ప్రధాన మంత్రిగా నియమించిన రాజు విక్టరు 3వ ఇమ్మాన్యుయేలు ఆదేశం మేరకు అరెస్టు చేశారు. బాడోగ్లియో నేషనలు ఫాసిస్టు పార్టీని నిషేధించడం ద్వారా ఫాసిస్టు పాలన తుది అంశాలను తొలగించాడు. తరువాత సెప్టెంబరు 29న కాసిబైలు యుద్ధ విరమణ, లొంగుబాటు సాధనం మీద సంతకం చేశాడు.

డోనాల్డు డెట్విలరు "ఇటలీ యుద్ధంలోకి ప్రవేశించడం ఆమె సైనిక బలం కేవలం ఖాళీ షెల్ మాత్రమే అని చాలా ముందుగానే చూపించింది. ఫ్రాన్సు, గ్రీసు, యుగోస్లేవియా, ఆఫ్రికను యుద్ధ రంగస్థలాలలో ఇటలీ సైనిక వైఫల్యాలు ఇటలీ కొత్త ప్రతిష్టను బాగా కదిలించాయి" అని పేర్కొన్నాడు. ఇటలీ సైన్యం, దాని ఫాసిస్టు పాలన వారి గుర్తింపుకు కేంద్రంగా ఉన్న ఒక కార్యాచరణ - యుద్ధం -లో ఎందుకు అసాధారణంగా అసమర్థంగా ఉన్నాయో చరిత్రకారులు చాలా కాలంగా చర్చించుకుంటున్నారు. మాక్‌గ్రెగరు నాక్సు ఈ వివరణను "మొదటి, అన్నిటికంటే ముఖ్యంగా ఇటలీ సైనిక సంస్కృతి, సైనిక సంస్థల వైఫల్యం" అని అన్నారు. నార్మను పోల్మారు. థామసు బి. అల్లెను "ఆధునిక సంఘర్షణలో రెజియా ఏరోనాటికా సమర్థవంతంగా పనిచేయడంలో విఫలమైంది" అని వాదించారు. జేమ్సు సాడ్కోవిచు ఇటాలియను వైఫల్యాలకు అత్యంత ధార్మిక వివరణను ఇస్తాడు. నాసిరకం పరికరాలు, అధిక విస్తరణ, ఇంటరు-సర్వీసు పోటీలను నిందిస్తున్న దాని దళాలు "వారి వాటా కంటే ఎక్కువ వికలాంగులను కలిగి ఉన్నాయి."

#### అంతర్యుద్ధం, మిత్రరాజ్యాల పురోగతి - విముక్తి

బహిష్కరించబడిన వెంటనే ముస్సోలినీని ఆపరేషను ఐచే ("ఓక్")లో జర్మనీ కమాండో రక్షించాడు. జర్మన్లు ​​ముస్సోలినీని ఉత్తర ఇటలీకి తీసుకువచ్చారు. అక్కడ ఆయన ఇటాలియను సోషలు రిపబ్లిక్కు (ఆర్‌ఎస్‌ఐ) అనే ఫాసిస్టు తోలుబొమ్మ రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. ఇంతలో మిత్రరాజ్యాలు దక్షిణ ఇటలీలో ముందుకు సాగాయి. సెప్టెంబరు 1943లో నేపుల్సు ఆక్రమించిన జర్మనీ దళాలకు వ్యతిరేకంగా లేచింది. మిత్రరాజ్యాలు కొంతమంది రాచరిక ఇటాలియను దళాలను ఇటాలియను కో-బెలిజరెంటు ఆర్మీగా ఏర్పాటు చేశాయి. ఇతర దళాలు నాజీ జర్మనీతో పాటు నేషనలు రిపబ్లికను ఆర్మీలో పోరాడుతూనే ఉన్నాయి. ఒక పెద్ద ఇటాలియను ప్రతిఘటన ఉద్యమం జర్మనీ, ఫాసిస్టు దళాలకు వ్యతిరేకంగా సుదీర్ఘమైన గెరిల్లా యుద్ధాన్ని ప్రారంభించింది. అయితే ఫాసిస్టు ఆర్‌ఎస్‌ఐ ఆర్మీ, రాయలిస్టు ఇటాలియను కో-బెలిజరెంటు ఆర్మీ మధ్య ఘర్షణలు చాలా అరుదు. తరచుగా ఫాసిస్టుల సహాయంతో జర్మన్లు, ఆర్డిటైను మారణహోమం, శాంట్'అన్నా డి స్టాజ్మా మారణహోమం వంటి ఆక్రమిత మండలాలలో ఇటాలియను పౌరుల మీద అనేక దౌర్జన్యాలు చేశారు. ఇటలీ రాజ్యం 1943 అక్టోబరు 13న నాజీ జర్మనీ మీద యుద్ధం ప్రకటించింది; సిసిలీని రక్షించడంలో విఫలమైన తర్వాత అక్ష రాజ్యాలు, ఇటాలియను సైన్యం మధ్య ఉద్రిక్తతలు పెరుగుతున్నాయి.
1944 జూన్ 4న మిత్రరాజ్యాలు ముందుకు సాగడంతో రోం  మీద జర్మనీ ఆక్రమణ ముగిసింది. ఇటలీలో అక్షం మీద చివరి మిత్రరాజ్యాల విజయం 1945 వసంతకాలంలో జరిగిన దాడి వరకు రాలేదు. మిత్రరాజ్యాల దళాలు గోతికు లైనును ఉల్లంఘించిన తర్వాత మే 2న ఇటలీలో జర్మనీ, ఫాసిస్టు దళాల లొంగిపోవడానికి దారితీసింది. జర్మనీ చివరకు లొంగిపోయి మే 8న ఐరోపాలో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధాన్ని ముగించింది. 1943 సెప్టెంబరు, ఏప్రిలు 1945 మధ్య ఇటలీలో దాదాపు 60,000 మంది మిత్రరాజ్యాలు, 50,000 మంది జర్మనీ సైనికులు మరణించారని అంచనా.

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో ఇటాలియను యుద్ధ నేరాలలో న్యాయవిరుద్ధ హత్యలు, జాతి ప్రక్షాళన ఉన్నాయి. దాదాపు 25,000 మందిని ప్రధానంగా యూదులు, క్రొయేషియన్లు, స్లోవేనియన్లను ఇటాలియను సాంద్రత జాబితా నుండి బహిష్కరించడం ద్వారా. రబ్, గోనార్సు, మోనిగో, రెనిచ్చి డి అంఘియారి ఇతర చోట్ల వంటి ఇటాలియను కాన్సంట్రేషను క్యాంపులు. యుగోస్లావు పార్టిసన్సు యుద్ధ సమయంలో తరువాత స్థానిక జాతి ఇటాలియను జనాభా మీద వారి స్వంత నేరాలకు పాల్పడ్డారు. వాటిలో ఫోయ్బు ఊచకోతలు కూడా ఉన్నాయి. జర్మనీలో కాకుండా ఇటలీ, యుగోస్లేవియాలో కొన్ని యుద్ధ నేరాల మీద విచారణ జరిగింది. 

1945 ఏప్రిల్ 25న నేషనలు లిబరేషను కమిటీ ఫర్ నార్తర్ను ఇటలీ నాజీలు ఇప్పటికీ ఆక్రమించుకున్న అన్ని భూభాగాలలో ఒక సాధారణ తిరుగుబాటును ప్రకటించింది. ఇది వాలంటీరు కార్ప్సు ఆఫ్ ఫ్రీడం‌లో భాగమైన ఉత్తర ఇటలీలో చురుకుగా ఉన్న అన్ని పక్షపాత దళాలకు, మిత్రరాజ్యాల దళాల రాకకు కొన్ని రోజుల ముందు లొంగిపోవడాన్ని విధించడం ద్వారా ఫాసిస్టు, జర్మను దండుల మీద దాడి చేయాలని సూచించింది; అదే సమయంలో ఉత్తర ఇటలీకి చెందిన నేషనలు లిబరేషను కమిటీ వ్యక్తిగతంగా శాసన ఉత్తర్వులను జారీ చేసింది.  "ఇటాలియను ప్రజల పేరిట ఇటాలియను ప్రభుత్వ ప్రతినిధిగా" అధికారాన్ని చేపట్టడం, అన్ని ఫాసిస్టు సోపానక్రమాలకు మరణశిక్ష విధించడం వంటి ఇతర విషయాలను స్థాపించడం, ఈ రోజు ఈ సంఘటనను ఇటలీలో ప్రతి ఏప్రిల్ 25న విముక్తి దినోత్సవం, జాతీయ దినోత్సవం ద్వారా జరుపుకుంటారు. ఇది ఫాసిజం నుండి దేశం విముక్తిని జరుపుకుంటుంది.

ముస్సోలిని 1945 ఏప్రిల్‌ 27న కమ్యూనిస్టు ఇటాలియను పక్షపాతవాదులు ఇటలీ నుండి తప్పించుకోవడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు స్విస్ సరిహద్దు దగ్గర బంధించబడ్డాడు. మరుసటి రోజు ఆయన అధిక రాజద్రోహం కోసం ఉరితీయబడ్డాడు. కొన్ని రోజుల తర్వాత 1945 మే 2న ఇటలీలోని జర్మనీ దళాలు లొంగిపోయాయి. 1944 జూన్ 9న బాడోగ్లియో స్థానంలో ఫాసిస్టు వ్యతిరేక నాయకుడు ఇవానో బోనోమి ప్రధానమంత్రిగా నియమితులయ్యారు. 1945 జూన్‌లో బోనోమి స్థానంలో ఫెర్రుసియో పారి నియమితులయ్యారు. ఆయన 1945 డిసెంబరు 4న ఆల్సైడు డి గ్యాస్పెరికు దారితీశారు. చివరగా డి గ్యాస్పెరి 1946 మే 9న విట్టోరియో 3వ ఇమాన్యుయేలు పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత రిపబ్లిక్కు‌గా మారడాన్ని పర్యవేక్షించారు. ఆయన కుమారుడు 2వ ఉంబెర్టో  ("మే రాజు") ఒక నెల పాటు పాలన సాగింది. రాజ్యాంగ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ రాచరికాన్ని రద్దు చేసింది; డి గ్యాస్పెరి 1946 జూన్‌ 18న తాత్కాలిక దేశాధినేతగా, ప్రధానమంత్రిగా నియమితులయ్యారు. కానీ పది రోజుల తర్వాత తాత్కాలిక అధ్యక్షుడు ఎన్రికో డి నికోలాకు మాజీ పాత్రను అప్పగించారు.

### ముస్సోలినీ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఫాసిజం వ్యతిరేకత

ఇటలీలో ముస్సోలినీ ఫాసిస్టు పాలన దాని ప్రత్యర్థులను వర్ణించడానికి *ఫాసిస్టు వ్యతిరేకత* అనే పదాన్ని ఉపయోగించింది. ముస్సోలినీ రహస్య పోలీసులు అధికారికంగా ఆర్గనైజేషను ఫర్ విజిలెన్సు అండ్ రిప్రెషను ఆఫ్ యాంటీ-ఫాసిజం (ఒవిఆర్‌ఎ) అని పిలువబడింది. 1920లలో ఫాసిస్టు వ్యతిరేకులు వారిలో చాలామంది కార్మిక ఉద్యమం నుండి, హింసాత్మక నల్ల చొక్కాలకు వ్యతిరేకంగా, ఫాసిస్టు నాయకుడు బెనిటో ముస్సోలినీ పెరుగుదలకు వ్యతిరేకంగా పోరాడారు. ఇటాలియను సోషలిస్టు పార్టీ (పిఎస్‌ఐ) ముస్సోలినీ, ఆయన ఫాసెసు ఆఫ్ కాంబాటుతో 1921 ఆగస్టు 3న శాంతి ఒప్పందం మీద సంతకం చేసిన తర్వాత ట్రేడు యూనియన్లు చట్టబద్ధమైన, శాంతియుత వ్యూహాన్ని అవలంబించాయి. ఈ వ్యూహంతో విభేదించిన కార్మికుల ఉద్యమ సభ్యులు ను ఏర్పాటు చేశారు.

ఇటాలియను జనరలు కాన్ఫెడరేషను ఆఫ్ లేబరు (సిజిఎల్), పిఎస్‌ఐ అధికారికంగా ఫాసిస్టు వ్యతిరేక మిలీషియాను గుర్తించడానికి నిరాకరించాయి. అహింసాయుత, చట్టబద్ధమైన వ్యూహాన్ని కొనసాగించాయి. అయితే కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇటలీ (పిసిడీ’ఐ) దాని సభ్యులను సంస్థ నుండి నిష్క్రమించమని ఆదేశించింది. పిసిడీ’ఐ కొన్ని మిలిటెంటు గ్రూపులను నిర్వహించింది. కానీ వారి చర్యలు చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి. 1922 మార్చి ఆన్ రోం తరువాత అర్జెంటీనాకు బహిష్కరించబడిన ఇటాలియను అరాచకవాది సెవెరినో డి గియోవన్నీ, ఇటాలియను ఫాసిస్టు సమాజం మీద అనేక బాంబు దాడులను నిర్వహించాడు. 1925లో ఇటాలియను లిబరలు యాంటీ-ఫాసిస్టు బెనెడెట్టో క్రోసు తన  *ఫాసిస్టు మేధావుల  మానిఫెస్టో*  ప్రచురించింది్. ఆ సమయంలో ఇతర ప్రముఖ ఇటాలియను ఉదారవాద వ్యతిరేక ఫాసిస్టలలో పియరో గోబెసిటిలో, రోసెల్లికూడా  ఉన్నారు.

 (ఇంగ్లీషు:ఇటాలియను యాంటీ-ఫాసిస్టు కాన్సంట్రేషను), అధికారికంగా కాన్సెంట్రేజియోను డి'అజియోను యాంటీ-ఫాసిస్టు (యాంటీ-ఫాసిస్టు యాక్షను కాన్సంట్రేషను) అని పిలుస్తారు. ఇది 1927 నుండి 1934 వరకు ఉనికిలో ఉన్న ఫాసిస్టు వ్యతిరేక సమూహాల ఇటాలియను సంకీర్ణం, ఇటలీలో ఫాసిజాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ప్రవాస చర్యలను ప్రోత్సహించడానికి సమన్వయం చేయడానికి ప్రయత్నించింది; వారు  అనే ప్రచార పత్రాన్ని ప్రచురించారు.  (ఇంగ్లీషు:న్యాయం, స్వేచ్ఛ) ఒక ఇటాలియను ఫాసిస్టు వ్యతిరేక ప్రతిఘటన ఉద్యమం 1929 నుండి 1945 వరకు క్రియాశీలంగా ఉన్నారు. ఇది పాత ఇటాలియను ఫాసిస్టు వ్యతిరేక పార్టీలతో పోలిస్తే ఫాసిజానికి చురుకైన, ప్రభావవంతమైన వ్యతిరేకత మీద నమ్మకాన్ని పంచుకుంది.  గేటానో సాల్వెమిని కృషికి ధన్యవాదాలు. ఇటలీలో ఫాసిజం వాస్తవాల గురించి అంతర్జాతీయ సమాజానికి అవగాహన కల్పించింది.

1920 - 1943 మధ్య మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత ఇటలీలో విలీనం చేయబడిన ప్రాంతాలలోని స్లోవేనియన్లు, క్రొయేషియన్లలో అనేక ఫాసిస్టు వ్యతిరేక ఉద్యమాలు చురుకుగా ఉన్నాయి. దీనిని జూలియను మార్చి అని పిలుస్తారు.  అత్యంత ప్రభావవంతమైనది మిలిటెంటు తిరుగుబాటు సంస్థ టైగరు. ఇది అనేక విధ్వంసాలను, అలాగే ఫాసిస్టు పార్టీ ప్రతినిధుల మీద సైనిక దాడులను నిర్వహించింది. ఈ  సంస్థకు చెందిన భూగర్భ నిర్మాణంలో ఎక్కువ భాగాన్ని 1940 - 1941లో ఓవిఆర్‌ఎ కనుగొని కూల్చివేసింది. 1941 జూన్ తర్వాత దాని మాజీ కార్యకర్తలు చాలా మంది స్లోవేనియను పార్టిసన్సు‌లో చేరారు. ఇటాలియను అంతర్యుద్ధంలో ఇటాలియను ఫాసిస్టులు, జర్మనీ నాజీ సైనికులకు వ్యతిరేకంగా పోరాడుతూ ఇటాలియను ప్రతిఘటనలోని చాలా మంది సభ్యులు తమ ఇళ్లను విడిచిపెట్టి పర్వతాలలో నివసించడానికి వెళ్లారు. టురిను, నేపుల్సు, మిలను సహా ఇటలీలోని అనేక నగరాలు ఫాసిస్టు వ్యతిరేక తిరుగుబాట్ల ద్వారా విముక్తి పొందాయి. .

### ఇటలీ రాజ్యం ముగింపు (1946)
#### 1946 ఇటాలియను సంస్థాగత ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ

జపాన్, జర్మనీ లాగానే, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత ఇటలీ నాశనం చేయబడిన ఆర్థిక వ్యవస్థ, విభజించబడిన సమాజం, గత ఇరవై సంవత్సరాలుగా ఫాసిస్టు పాలనను ఆమోదించినందుకు రాచరికం మీద కోపంతో మిగిలిపోయింది.

ఫాసిస్టుల పెరుగుదలకు ముందే, రాచరికం పేలవంగా పనిచేసింది. సమాజం ధనిక ఉత్తర, పేద దక్షిణ మధ్య చాలా విభజించబడింది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ఫలితంగా ఇటలీ కొన్ని లాభాలను ఆర్జించింది. అది ఫాసిజం పెరుగుదలకు దారితీసినట్లుగా భావించబడింది. ఈ నిరాశలు ఇటాలియను రిపబ్లికను ఉద్యమం పునరుజ్జీవనానికి దోహదపడ్డాయి. 1944 వసంతకాలం నాటికి, విక్టరు ఇమ్మాన్యుయేలు ముస్సోలినీకి గతంలో ఇచ్చిన మద్దతుతో మసకబారిపోయాడని తదుపరి పాత్ర పోషించలేనంతగా కళంకం కలిగి ఉన్నాడని స్పష్టమైంది. ఆయన తన రాజ్యాంగ అధికారాలను క్రౌన్ ప్రిన్సు ఉంబెర్టోకు బదిలీ చేశాడు. ఆయనను ఆయన లెఫ్టినెంటు జనరలు ఆఫ్ ది రియల్ము, డి ఫ్యాక్టో రీజెంటు‌గా నియమించాడు.

రాచరికంగా ఉండాలా లేదా గణతంత్రంగా మారాలా అనే దాని మీద 1946 ఇటాలియను సంస్థాగత ప్రజాభిప్రాయ సేకరణకు కొంతకాలం ముందు వరకు విక్టరు 2వ ఇమ్మాన్యుయేలు నామమాత్రంగా రాజుగా కొనసాగాడు. 1946 మే 9న ఆయన క్రౌన్ ప్రిన్సు‌కు అనుకూలంగా పదవీ విరమణ చేశాడు. ఆ తర్వాత 2వ ఉంబెర్టో  రాజుగా అధిష్టించాడు. అయితే 1946 జూన్‌ 2న రిపబ్లికను పక్షం 54% ఓట్లను గెలుచుకుంది. ఇటలీ అధికారికంగా గణతంత్ర రాజ్యంగా మారింది. అప్పటి నుండి ఈ రోజును  గా జరుపుకుంటారు. ఇటాలియను మహిళలు జాతీయ స్థాయిలో ఓటు వేయడం ఇదే మొదటిసారి. కొన్ని నెలల క్రితం కొన్ని నగరాలలో జరిగిన స్థానిక ఎన్నికలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే ఇది రెండవసారి.

ఫలితాల పట్టిక ఇటలీలోని వివిధ ప్రాంతాలలో కొన్ని సంబంధిత తేడాలను చూపిస్తుంది. రెండు వేర్వేరు సజాతీయ దేశాలు ఉన్నట్లుగా ద్వీపకల్పం రెండుగా విభజించబడినట్లు అనిపించింది: రిపబ్లిక్కు కోసం ఉత్తరం (66.2%తో); రాచరికం కోసం దక్షిణం (63.8%తో). ఉత్తర రిపబ్లికన్లు, సోషలిస్టులు, కమ్యూనిస్టుల తారుమారు జరిగిందని కొన్ని రాచరికవాద సమూహాలు పేర్కొన్నాయి. 1946లో ఇటలీ ఇంకా గందరగోళంగా ఉందని ఖచ్చితమైన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరగలేదని మరికొందరు వాదించారు.

రాచరికులు, రిపబ్లికన్ల మధ్య ఘర్షణలను నివారించడానికి 2వ ఉంబెర్టో  జూన్ 13న ఇటలీని విడిచిపెట్టాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. ఇది ఇప్పటికే వివిధ ఇటాలియను నగరాలలో రక్తపాత సంఘటనలలో ఇది వ్యక్తమైంది. అవి దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించవచ్చనే భయంతో ఆయన పోర్చుగల్లో తనకుతానే బహిష్కరణకు గురయ్యాడు. 1948 జనవరి 1 నుండి ఇటాలియను రిపబ్లిక్కు రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చిన తర్వాత సావోయి 2వ ఉంబెర్టో  పురుష వారసులు ఇటలీలోకి ప్రవేశించకుండా నిషేధించబడ్డారు; ఈ నిబంధన 2002లో రద్దు చేయబడింది.

#### పర్యవసానాలు

ఇటలీ విముక్తి సమయంలో నాజీ ఫాసిస్టు శక్తుల ఓటమికి దోహదపడిన అన్ని ఫాసిస్టు వ్యతిరేక శక్తుల ప్రతినిధులు ఏర్పాటు చేసిన రిపబ్లికను రాజ్యాంగం 1948 జనవరి 1న ఆమోదించబడింది.

ఇటలీతో శాంతి ఒప్పందం 1947 ఇస్ట్రియా, క్వార్నరు అభిప్రాయం ప్రకారం, జూలియను మార్చిలో ఎక్కువ భాగం అలాగే డాల్మాటియాలోని జారా నగరం సోషలిస్టు ఫెడరలు రిపబ్లికు ఆఫ్ యుగోస్లేవియా చే విలీనం చేయబడింది. దీని ఫలితంగా ఇస్ట్రియను-డాల్మేషియను వలసలు జరిగాయి. దీని ఫలితంగా 1943 నుండి 1960 వరకు 2,30,000, 3,50,000 మంది స్థానిక జాతి ఇటాలియన్లు (ఇస్ట్రియను ఇటాలియన్లు, డాల్మేషియను ఇటాలియన్లు) వలసలు జరిగాయి. మిగిలిన వారు జాతి స్లోవేనియన్లు, ఇటాలియను పౌరసత్వాన్ని కొనసాగించడానికి ఎంచుకున్న జాతి క్రొయేషియన్లు, జాతి ఇస్ట్రో-రొమేనియన్లు. తరువాత ట్రీస్టే ఉచిత భూభాగం రెండు రాష్ట్రాల మధ్య విభజించబడింది. ఇటలీ కూడా తన వలసరాజ్యాల ఆస్తులను కోల్పోయింది. అధికారికంగా ఇటాలియను సామ్రాజ్యం ముగిసిపోయింది. 1975లో నేడు వర్తించే ఇటాలియను సరిహద్దు ట్రీస్టే అధికారికంగా ఇటలీలో తిరిగి విలీనం చేయబడినప్పటి నుండి ఉనికిలో ఉంది. 

1948 ఏప్రిల్‌ 18లో లో జరిగిన మొదటి సార్వత్రిక ఓటు హక్కు ఎన్నికల ఫలితానికి కమ్యూనిస్టు అధికారం చేపట్టే అవకాశం ఉందనే భయాలు కీలకంగా మారాయి.  అయినప్పటికీ క్రిస్టియను డెమోక్రాట్లు, ఆల్సైడు డి గ్యాస్పెరి నాయకత్వంలో, అఖండ విజయం సాధించారు. పర్యవసానంగా 1949లో ఇటలీ నాటోలో సభ్యురాలిగా మారింది. మార్షలు ప్లాను ఇటాలియను ఆర్థిక వ్యవస్థను పునరుద్ధరించడానికి సహాయపడింది. దీనిని 1960ల చివరి వరకు "ఆర్థిక అద్భుతం" అని సాధారణంగా పిలువబడే స్థిరమైన ఆర్థిక వృద్ధి కాలం అనుభవించింది. 1950లలో ఇటలీ యూరోపియను కమ్యూనిటీలు ఆరు వ్యవస్థాపక దేశాలలో ఒకటిగా మారింది. 1993లో వీటిలో మునుపటి రెండు యూరోపియను యూనియనులో చేర్చబడ్డాయి. 1952లో యూరోపియను బొగ్గు, ఉక్కు సంఘం స్థాపన, తరువాత 1958లో యూరోపియను ఆర్థిక సంఘం, యూరోపియను అటామికు ఎనర్జీ కమ్యూనిటీ సృష్టించబడింది.

## ఇటలీ రాజ్యం ప్రగతిశీల ప్రాదేశిక నిర్మాణం పటాలు


File:Italia1859.png| రెండవ ఇటాలియన్ స్వాతంత్ర్య యుద్ధం సందర్భంగా 1859లో ఇటాలియన్ రాష్ట్రాలు
File:Italia1860.png| లోంబార్డీ స్వాధీనం తర్వాత, మధ్య ఇటలీ యునైటెడ్ ప్రావిన్స్‌లు స్వాధీనం చేసుకునే ముందు 1860లో సార్డినియా రాజ్యం
File:RegnoItalia1861.png| సాంప్రదాయ యాత్ర తర్వాత 1861లో ఇటలీ రాజ్యం వెయ్యి 
File:RegnoItalia1866.png| మూడవ ఇటాలియన్ స్వాతంత్ర్య యుద్ధం తర్వాత 1866లో ఇటలీ రాజ్యం
File:RegnoItalia1870.png| రోమ్ లాజియోలను జయించిన తర్వాత ఇటలీ రాజ్యం (రోమ్‌ను స్వాధీనం చేసుకోవడం,20 సెప్టెంబరు1870)
File:RegnoItalia1919.png| మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత 1924లో ఇటలీ రాజ్యం, వెనిస్ ట్రైడెంటినా, గియులియా, ఫియుమ్ నగరం, డాల్మాటియా నగరం జారాతో 
File:Regno Italia 1943.svg| రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో 1943లో ఇటలీ రాజ్యం, ఫ్రాన్సు నుండి భూభాగాలను స్వాధీనం చేసుకోవడం, యుగోస్లేవియా. తరువాతి దానిచే విలీనం చేయబడిన భూభాగాలు ల్జుబ్లాజానా ప్రావిన్సును కలిగి ఉన్న ప్రాంతం, ఫ్యూమ్ ప్రావిన్సుతో విలీనమైన ప్రాంతం, డాల్మాటియా గవర్నరేటును ఏర్పరిచే ప్రాంతాలు.
 *దాని గొప్ప పరిధి కోసం చూడండి:* ఇటాలియను సామ్రాజ్యం


;పురాణం

*
*
*
*

*
*
*
*

## మూలాలు

## ఇతర మూలాలు