న్యూజీలాండ్

**న్యూజిలాండ్**అనేది నైరుతి పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో ఉన్న ఒక ద్వీప దేశం. దేశంలో రెండు ప్రధాన భూభాగాలు ఉన్నాయి—ఉత్తర ద్వీపం, దక్షిణ ద్వీపం —600 కంటే ఎక్కువ చిన్న దీవులు. విస్తీర్ణం ప్రకారం ఇది, ఆరవ అతిపెద్ద ద్వీప దేశం. ఆస్ట్రేలియాకు తూర్పున టాస్మాను సముద్రం మీదుగా,  న్యూ కాలెడోనియా, ఫిజి, టోంగా దీవులకు దక్షిణంగా ఉంది. దేశం వైవిధ్యమైన స్థలాకృతి, దక్షిణ ఆల్ప్సు (తిరిటిరి ఓ టె మోనా)తో సహా పదునైన పర్వత శిఖరాలు, టెక్టోనికు ఉద్ధరణ, అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలకు చాలా రుణపడి ఉన్నాయి. 
న్యూజిలాండు రాజధాని నగరం, వెల్లింగ్టను, దాని అత్యంత జనాభా కలిగిన నగరం ఆక్లాండ్.

న్యూజిలాండు ద్వీపాలు మానవులు స్థిరపడిన చివరి పెద్ద నివాసయోగ్యమైన భూమి. దాదాపు 1280 - 1350 మధ్య, పాలినేషియన్లు దీవులలో స్థిరపడటం ప్రారంభించారు. తదనంతరం విలక్షణమైన మావోరీ సంస్కృతిను అభివృద్ధి చేశారు. 1642లో డచు అన్వేషకుడు అబెలు టాస్మాను న్యూజిలాండు‌ను చూసి రికార్డు చేసిన మొదటి యూరోపియను అయ్యాడు. 1769లో బ్రిటిషు అన్వేషకుడు కెప్టెన్ జేమ్స్ కుక్ న్యూజిలాండు మీద ‌ అడుగుపెట్టి మ్యాపు చేసిన మొదటి యూరోపియను అయ్యాడు. 1840లో యునైటెడు కింగ్‌డమ్ ప్రతినిధులు, మావోరీ అధిపతులు వైటాంగి ఒప్పందం మీద సంతకం చేశారు. ఇది ఆ సంవత్సరం చివర్లో బ్రిటను సార్వభౌమాధికార ప్రకటనకు 1841లో క్రౌన్ న్యూజిలాండు కాలనీ స్థాపనకు మార్గం సుగమం చేసింది. తదనంతరం వలస ప్రభుత్వం మావోరీ తెగల మధ్య సంఘర్షణలు పెద్ద మొత్తంలో మావోరీ భూమిని పరాయీకరణ, జప్తుకు దారితీశాయి. 1907లో న్యూజిలాండు ఒక డొమినియను‌గా మారింది; ఇది 1947లో పూర్తి చట్టబద్ధమైన స్వాతంత్ర్యాన్ని పొందింది. చక్రవర్తిని దేశాధిపతిగా నిలుపుకుంది. నేడు దాదాపు 5.3 మిలియన్ల న్యూజిలాండు జనాభాలో ఎక్కువ మంది యూరోపియను సంతతికి చెందినవారు; స్వదేశీ మావోరీలు అతిపెద్ద మైనారిటీ, తరువాత ఆసియన్లు, పాసిఫికా ఉన్నారు. దీనిని ప్రతిబింబిస్తూ, న్యూజిలాండు సంస్కృతి ప్రధానంగా మావోరీ ప్రారంభ బ్రిటిషు స్థిరనివాసుల నుండి ఉద్భవించింది. కానీ ఇటీవల పెరిగిన వలస నుండి విస్తరించింది. అధికారిక భాషలు ఇంగ్లీషు, మావోరీ, న్యూజిలాండు సంజ్ఞా భాష, ఇంగ్లీషు స్థానిక మాండలికం ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుంది.

అభివృద్ధి చెందిన దేశం అయిన న్యూజిలాండు కనీస వేతనాన్ని ప్రవేశపెట్టి మహిళలకు ఓటు హక్కును ఇచ్చిన మొదటి దేశం. జీవన నాణ్యత, మానవ హక్కులు అంతర్జాతీయ కొలతలలో ఇది చాలా ఉన్నత స్థానంలో ఉంది. ప్రపంచంలో అత్యల్ప స్థాయిలలో గ్రహించిన అవినీతి ఒకటి. ఇది కనిపించే అసమానత స్థాయిలు నిలుపుకుంది. ఇందులో దాని మావోరీ, యూరోపియను జనాభా మధ్య 
నిర్మాణాత్మక అసమానతలు ఉన్నాయి. 1980లలో న్యూజిలాండు ప్రధాన ఆర్థిక మార్పులకు గురైంది. ఇది దానిని రక్షణవాదం నుండి ఉదారీకరణ స్వేచ్ఛా-వాణిజ్యం ఆర్థిక వ్యవస్థగా మార్చింది. సేవా రంగం దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుంది. తరువాత పారిశ్రామిక రంగం, వ్యవసాయం ఉన్నాయి; అంతర్జాతీయ పర్యాటకం కూడా ఆదాయానికి ముఖ్యమైన వనరు. న్యూజిలాండు, ఆస్ట్రేలియా బలమైన సంబంధాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. శతాబ్దాల బ్రిటిషు వలసరాజ్యాల నుండి ఉద్భవించిన బలమైన ట్రాన్సు-టాస్మాను గుర్తింపును పంచుకుంటున్నట్లు పరిగణించబడుతున్నాయి. ఈ దేశం బహుళ అంతర్జాతీయ సంస్థలు, ఫోరం‌లులో భాగం.

జాతీయంగా శాసన అధికారం ఎన్నికైన యూనికామెరలు పార్లమెంటుకు అప్పగించబడింది. అయితే కార్యనిర్వాహక రాజకీయ అధికారాన్ని ప్రధాన మంత్రి నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం నిర్వహిస్తుంది. ప్రస్తుతం క్రిస్టోఫరు లక్సను. 3వ చార్లెసు దేశ రాజు, న్యూజిలాండు గవర్నరు-జనరలు, సిండి కిరో ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు. స్థానిక ప్రభుత్వం ప్రయోజనాల కోసం న్యూజిలాండు 11 ప్రాంతీయ మండళ్ళు, 67 న్యూజిలాండు ప్రాదేశిక అధికారులుగా నిర్వహించబడింది. న్యూజిలాండు రాజ్యంలో టోకెలావ్ (ఒక స్వతంత్ర భూభాగం); కుక్ దీవులు, నియు (న్యూజిలాండు‌తో స్వేచ్ఛా సంఘంలో స్వయం పాలన రాష్ట్రాలు); రాస్ డిపెండెన్సీ కూడా ఉన్నాయి. ఇది న్యూజిలాండు అంటార్కిటికాలో ప్రాదేశిక వాదన.

## పేరువెనుక చరిత్ర

న్యూజిలాండు‌కు మొదటి యూరోపియను సందర్శకుడు, డచు అన్వేషకుడు అబెలు టాస్మాను, దీవులకు *స్టేటెను ల్యాండు* అని పేరు పెట్టాడు. అవి జాకబు లే మైరు దక్షిణ అమెరికా దక్షిణ చివర నుండి చూసిన స్టేటెను ల్యాండులో భాగమని నమ్మాడు. హెండ్రికు బ్రౌవరు 1643లో దక్షిణ అమెరికా భూమి ఒక చిన్న ద్వీపం అని నిరూపించారు. డచు కార్టోగ్రాఫర్లు తదనంతరం జీలాండు డచు ప్రావిన్సు తర్వాత లాటిను నుండి టాస్మాను ఆవిష్కరణ  పేరు మార్చారు. ఈ పేరు తరువాత ఆంగ్లీకరించబడి *న్యూజిలాండు*గా మార్చబడింది.

దీనిని మావోరీ భాషలో *నూ టిరేనీ* అని వ్రాయబడింది (టె టిరిటీ ఓ వైటాంగిలో *నూ టిరానీ* అని స్పెల్లింగు చేయబడింది). 1834లో మావోరీలో వ్రాసిన "న్యూజిలాండు స్వాతంత్ర్య ప్రకటన " అనే పత్రం ఆంగ్లంలోకి అనువదించబడింది. న్యూజిలాండు స్వాతంత్ర్య ప్రకటనగా మారింది. దీనిని యునైటెడు ట్రైబ్సు ఆఫ్ న్యూజిలాండు అయిన న్యూజిలాండు తెగల సమైక్యరాజ్యసమితి తయారు చేశారు. ఒక కాపీని రాజు 4వ విలియంకి పంపారు. ఆయన ఇప్పటికే యునైటెడు ట్రైబ్సు ఆఫ్ న్యూజిలాండు జెండాను అంగీకరించాడు అని లార్డు గ్లెనెల్గు నుండి ఒక లేఖలో ప్రకటనను గుర్తించాడు.

ఒటీరొయా (మావోరీలో అని ఉచ్ఛరిస్తారు. తరచుగా 'పొడవైన తెల్లటి మేఘం భూమి' అని అనువదించబడుతుంది) అనేది న్యూజిలాండు‌కు ప్రస్తుత మావోరీ పేరు. యూరోపియన్లు రాకముందు మావోరీ మొత్తం దేశానికి ఒక పేరు ఉందో లేదో తెలియదు; నిజానికి ఒటీరొయా కేవలం ఉత్తర ద్వీపంని సూచిస్తారు. మావోరీకి టె ఇకా-అ-మావోయిసు ( మావోయిసు ఫిషు ఐలాండు)అనే రెండు ప్రధాన ద్వీపాలకు అనేక సంప్రదాయ పేర్లు ఉన్నాయి .మౌయీ) ఉత్తర ద్వీపం, టె వైపౌనము) (గ్రీంటోను జలాలు) లేదా ( టొయీ కేన్ సౌతు ఐలాండు కోసం ఒరాకీ). తొలి యూరోపియను మ్యాపు‌లలో ఉత్తర (ఉత్తర ద్వీపం), మధ్య (దక్షిణ ద్వీపం), దక్షిణ (స్టీవర్టు ద్వీపం / రకియురా దీవులను లేబులు చేశారు. 1830లో మ్యాపు తయారీదారులు రెండు అతిపెద్ద దీవులను వేరు చేయడానికి వారి మ్యాపు‌లలో "నార్తు" "సౌతు"లను ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు. 1907 నాటికి ఇది ఆమోదించబడిన ప్రమాణం అయింది. న్యూజిలాండు జియోగ్రాఫికు బోర్డు 2009లో నార్తు ఐలాండు సౌతు ఐలాండు పేర్లు ఎప్పుడూ అధికారికం కాలేదని కనుగొంది. పేర్లు, ప్రత్యామ్నాయ పేర్లు 2013లో అధికారికం చేయబడ్డాయి. ఇది పేర్లను *నార్తు ఐలాండు* లేదా టె ఇకా-—మౌయీ, *సౌతు ఐలాండు* లేదా టె వైపౌనమూరు సెట్ చేసింది. ప్రతి ద్వీపానికి దాని ఇంగ్లీషు లేదా మావోరి పేరును ఉపయోగించవచ్చు లేదా రెండింటినీ ఉపయోగించవచ్చు. కలిపి ఉపయోగించవచ్చు. అదేవిధంగా మొత్తం దేశానికి మావోరీ, ఆంగ్ల పేర్లు కొన్నిసార్లు కలిసి ఉపయోగించబడతాయి (*ఒటీరొయా న్యూ జీలాండు*); అయితే దీనికి అధికారిక గుర్తింపు లేదు.
## చరిత్ర

న్యూజిలాండు‌కు చేరుకున్న మొదటి వ్యక్తులు పాలినేషియన్లు, వారు సముద్రంలో వాకా వరకు ప్రయాణించారు. వీరు దాదాపు క్రీశ 1280 - 1350 మధ్య అనేక తరంగాలలో వచ్చారని నమ్ముతారు. మావోరీ మౌఖిక సంప్రదాయాలు ప్రకారం. ఈ ద్వీపాలను మొదట సెమీ-లెజెండరీ అన్వేషకుడు కుపే ఒక పెద్ద ఆక్టోపసు‌ను వెంబడిస్తున్నప్పుడు కనుగొన్నారు. ఈ సంప్రదాయాలు కుపేను అనుసరించి తూర్పు పాలినేషియాలోని హవాయికీ నుండి దాదాపు 1350లో బయలుదేరిన గొప్ప స్థిరనివాసుల సముదాయం ఉందని పేర్కొన్నాయి. న్యూజిలాండు‌లో స్థిరపడిన ఒక గొప్ప నౌకాదళం ఉనికిని అప్పటి నుండి అనేక దశాబ్దాలుగా జరిగిన ప్రణాళికాబద్ధమైన, ఉద్దేశపూర్వక సంఘటన అనే నమ్మకంతో దీనిని భర్తీ చేశారు. ఈ స్థిరనివాసం కచ్చితమైన తేదీ అస్పష్టంగా ఉంది. ఇటీవలి మూలాలు 14వ శతాబ్దంలో స్థిరనివాసానికి అనుకూలంగా ఉన్నాయి. మావోరీ జనాభాలో మైటోకాన్డ్రియలు డిఎన్‌ఎ వైవిధ్యం న్యూజిలాండు మొదట 1250 - 1300 మధ్య స్థిరపడిందని సూచిస్తున్నప్పటికీ   క్రీశ 1314 లో జరిగిన మౌంటు తారావెరా కహరోవా విస్ఫోటనం కంటే ముందు జరిగిన మానవ అవశేషాలు, కళాఖండాలు లేదా నిర్మాణాలను విశ్వసనీయంగా నిర్ధారించలేము. ఈ దృశ్యం చర్చించబడిన మూడవ వరుస మౌఖిక సాక్ష్యానికి కూడా అనుగుణంగా ఉంది. సాంప్రదాయ వంశావళి వకాపా ఇది వలస వాకా (పడవలు) రాక తేదీగా 1350ని సూచిస్తుంది. దీని నుండి చాలా మంది మావోరీలు తమ సంతతిని గుర్తించారు. కొంతమంది మావోరీలు తరువాత చాథం దీవులకు వలస వచ్చారు. అక్కడ వారు తమ ప్రత్యేకమైన మోరియోరి సంస్కృతిని అభివృద్ధి చేసుకున్నారు; తరువాత 1835లో మావోరీ ఐవి చేసిన దండయాత్ర ఫలితంగా మారణహోమం కారణంగా మోరియోరి అంతరించిపోయింది.

1642లో నాటికి తుమటకోకిరి, డచు అన్వేషకుడు అబెలు టాస్మాను సిబ్బంది మధ్య జరిగిన శత్రు పోరాటంలో టాస్మాను సిబ్బందిలో నలుగురు మరణించారు. కనీసం ఒక మావోరీ క్యానిస్టరు షాటు ద్వారా కొట్టబడ్డారు. 1769 వరకు యూరోపియన్లు న్యూజిలాండు‌ను తిరిగి సందర్శించలేదు. బ్రిటిషు అన్వేషకుడు జేమ్స్ కుక్ దాదాపు మొత్తం తీరప్రాంతాన్ని మ్యాపు చేశాడు. కుక్ తరువాత, న్యూజిలాండు‌ను అనేక యూరోపియను, ఉత్తర అమెరికా తిమింగలం వేట, సీలింగు, వాణిజ్య నౌకలు సందర్శించాయి. వారు కలప, మావోరీ ఆహారం, కళాఖండాలు, నీటి కోసం యూరోపియను ఆహారం, లోహ ఉపకరణాలు, ఆయుధాలు, ఇతర వస్తువులను వర్తకం చేశారు. బంగాళాదుంప, మస్కెటు పరిచయం మావోరీ వ్యవసాయం, యుద్ధాన్ని మార్చివేసింది. బంగాళాదుంపలు నమ్మకమైన ఆహార మిగులును అందించాయి. ఇది దీర్ఘకాలిక, స్థిరమైన సైనిక పోరాటాలకు వీలు కల్పించింది. ఫలితంగా జరిగిన అంతర గిరిజన మస్కెటు యుద్ధాలు 1801 - 1840 జరిగాయి. ఈ యుద్ధాల కారణంగా 30,000–40,000 మంది మావోరీలు చనిపోయారు. 19వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి, క్రైస్తవ మిషనరీలు న్యూజిలాండు‌లో స్థిరపడటం ప్రారంభించారు. చివరికి మావోరీ జనాభాలో ఎక్కువ మంది మతమార్పిడి. 19వ శతాబ్దంలో మావోరీ జనాభా దాని పూర్వ-సంబంధ స్థాయిలో దాదాపు 40%కి తగ్గింది; ప్రవేశపెట్టబడిన వ్యాధులు ప్రధాన కారకం.

బ్రిటిషు ప్రభుత్వం 1832లో జేమ్సు బస్బీని న్యూజిలాండు‌కు బ్రిటిషు నివాసిగా నియమించింది. సిడ్నీలో గవర్నరు బోర్కే ఆయనకు ఇచ్చిన ఆయన విధులు, "మంచి హోదా కలిగిన స్థిరనివాసులను, వ్యాపారులను రక్షించడం", మావోరీ మీద "దౌర్జన్యాలను" నివారించడం, తప్పించుకున్న దోషులను పట్టుకోవడం. 1835లో యునైటెడు ట్రైబ్సు ఆఫ్ న్యూజిలాండు చార్లెసు డి థియరీ రాబోయే ఫ్రెంచి స్థిరనివాసం గురించి ప్రకటించిన తర్వాత స్వాతంత్ర్య ప్రకటనను రాజు యునైటెడు 4వ కింగ్‌డానికి రక్షణ కోరుతూ పంపారు. కొనసాగుతున్న అశాంతి, న్యూజిలాండు కంపెనీ ద్వారా న్యూజిలాండ్‌లో ప్రతిపాదిత పరిష్కారం (ఇది ఇప్పటికే మావోరీ నుండి భూమిని కొనుగోలు చేయడానికి సర్వేయర్ల మొదటి ఓడను పంపింది), స్వాతంత్ర్య ప్రకటన యొక్క సందేహాస్పద చట్టపరమైన స్థితి వలసవాద కార్యాలయం కెప్టెను విలియం హాబ్సనును యునైటెడు కింగ్‌డం కోసం సార్వభౌమత్వాన్ని క్లెయిం చేయడానికి, మావోరీతో ఒక ఒప్పందం మీద చర్చలు జరపడానికి పంపేలా చేసింది. వైటాంగి ఒప్పందం మొదటిసారిగా బే ఆఫ్ ఐలాండ్సులో 1840 ఫిబ్రవరి 6న సంతకం చేయబడింది. న్యూజిలాండు కంపెనీ స్థాపించడానికి చేసిన ప్రయత్నాలకు ప్రతిస్పందనగా వెల్లింగ్టనులో ఒక స్వతంత్ర స్థావరం, మావోరీ సంతకం చేయడానికి ఒప్పందం కాపీలు ఇప్పటికీ దేశవ్యాప్తంగా తిరుగుతున్నప్పటికీ హాబ్సను 1840 మే 21న న్యూజిలాండు అంతటా బ్రిటిషు సార్వభౌమత్వాన్ని ప్రకటించాడు. ఒప్పందం మీద సంతకం చేయడం, సార్వభౌమాధికార ప్రకటనతో, వలసదారుల సంఖ్య, ముఖ్యంగా యునైటెడు కింగ్‌డమ్ నుండి పెరగడం ప్రారంభమైంది.

న్యూజిలాండు న్యూ సౌతు వేల్సు కాలనీ డిపెండెన్సీగా నిర్వహించబడింది. ఇది 1841 మే 3న ప్రత్యేక న్యూజిలాండు కాలనీగా మారే వరకు. 1843లో వలసరాజ్యాల ప్రభుత్వం, మావోరీల మధ్య భూమి, సార్వభౌమాధికారం మీద విభేదాలతో సాయుధ పోరాటం ప్రారంభమైంది. ఈ ఘర్షణలు ప్రధానంగా నార్తు ఐలాండు‌లో, వేలాది మంది సామ్రాజ్య దళాలు, రాయలు నేవీ న్యూజిలాండు‌కు వచ్చాయి. న్యూజిలాండు యుద్ధాలుగా పిలువబడ్డాయి. ఈ సాయుధ పోరాటాల తరువాత స్థిరనివాసుల డిమాండ్లను తీర్చడానికి మావోరీ భూమి పెద్ద ప్రాంతాలను ప్రభుత్వం జప్తు చేసింది.

కాలనీ 1852లో ప్రతినిధి ప్రభుత్వం పొందింది. మొదటి పార్లమెంటు 1854లో సమావేశమైంది. 1856లో కాలనీ సమర్థవంతంగా స్వయం పాలనను పొందింది. అన్ని దేశీయ విషయాల మీద బాధ్యతను పొందింది (స్థానిక విధానం తప్ప ఇది 1860ల మధ్యలో మంజూరు చేయబడింది). సౌతు ఐలాండు ఒక ప్రత్యేక కాలనీగా ఏర్పడుతుందనే ఆందోళనల నేపథ్యంలో ప్రీమియరు ఆల్ఫ్రెడు డొమెటు రాజధానిను ఆక్లాండు నుండి కుక్ స్ట్రెయిటు సమీపంలోని ప్రాంతానికి బదిలీ చేయడానికి ఒక తీర్మానాన్ని ప్రతిపాదించాడు. వెల్లింగ్టను దాని కేంద్ర స్థానానికి ఎంపిక చేయబడింది. పార్లమెంటు అధికారికంగా 1865లో మొదటిసారి అక్కడ సమావేశమైంది.

1886లో న్యూజిలాండు ఆక్లాండు‌కు ఈశాన్యంగా దాదాపు  దూరంలో ఉన్న అగ్నిపర్వత కెర్మాడెకు దీవులను స్వాధీనం చేసుకుంది. 1937 నుండి రౌలు ద్వీపం స్టేషను‌లో దాదాపు ఆరుగురు వ్యక్తులు తప్ప ఈ దీవులు జనావాసాలు లేకుండా ఉన్నాయి. ఈ దీవులు న్యూజిలాండు ఉత్తర సరిహద్దును 29 డిగ్రీల దక్షిణ అక్షాంశంలో ఉంచాయి. 1982 యుఎన్‌సిఎల్‌ఒఎస్ తర్వాత ఈ ద్వీపాలు న్యూజిలాండు ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలానికి గణనీయంగా దోహదపడ్డాయి.

1891లో లిబరలు పార్టీ మొదటి వ్యవస్థీకృత రాజకీయ పార్టీగా అధికారంలోకి వచ్చింది. రిచర్డు సెడాను నేతృత్వంలోని లిబరలు గవర్నమెంటు దాని పదవీకాలంలో ఎక్కువ భాగం అనేక ముఖ్యమైన సామాజిక, ఆర్థిక చర్యలను ఆమోదించింది. 1893లో న్యూజిలాండు ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటిగా మహిళలకు ఓటు హక్కు మంజూరు చేసిన దేశంగా నిలిచింది. 1894లో యజమానులు, సంఘాల మధ్య తప్పనిసరి మధ్యవర్తిత్వాన్ని స్వీకరించడానికి మార్గదర్శకత్వం వహించింది. లిబరల్సు 1894లో కనీస వేతనానికి హామీ ఇచ్చారు. ఇది ప్రపంచంలోనే మొదటిది.

1907లో న్యూజిలాండు పార్లమెంటు అభ్యర్థన మేరకు, రాజు 7వ ఎడ్వర్డు, న్యూజిలాండు‌ను బ్రిటిషు సామ్రాజ్యంలో న్యూజిలాండు డొమినియనుగా ప్రకటించాడు. దాని స్వయం పాలన స్థితిని ప్రతిబింబిస్తుంది. 1947లో న్యూజిలాండు స్టాట్యూటు ఆఫ్ వెస్టు‌మినిస్టరును స్వీకరించింది. బ్రిటిషు పార్లమెంటు తన అనుమతి లేకుండా ఇక మీద దేశం కోసం శాసనం చేయలేదని నిర్ధారిస్తుంది. బ్రిటిషు ప్రభుత్వం అవశేష శాసన అధికారాలను తరువాత రాజ్యాంగ చట్టం 1986 ద్వారా తొలగించారు. బ్రిటిషు కోర్టులకు అప్పీలు చేసుకునే తుది హక్కులు 2003లో రద్దు చేయబడ్డాయి.

20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో న్యూజిలాండు ప్రపంచ వ్యవహారాల్లో పాల్గొంది. మొదటి, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధాలులో పోరాడింది., మహా మాంద్యం ద్వారా బాధపడింది. ఈ మాంద్యం మొదటి కార్మిక ప్రభుత్వం ఎన్నికకు, సమగ్ర సంక్షేమ రాజ్యం, రక్షణవాద ఆర్థిక వ్యవస్థను స్థాపించడానికి దారితీసింది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత న్యూజిలాండు పెరుగుతున్న శ్రేయస్సును చవిచూసింది. మావోరీలు తమ సాంప్రదాయ గ్రామీణ జీవితాన్ని విడిచిపెట్టి పని కోసం నగరాలకు వెళ్లడం ప్రారంభించారు. మావోరీ నిరసన ఉద్యమం అభివృద్ధి చెందింది. ఇది యూరోసెంట్రిజాన్ని విమర్శించింది. మావోరీ సంస్కృతి, వైటాంగి ఒప్పందం ఎక్కువ గుర్తింపు కోసం పనిచేసింది. 1975లో ఒప్పందం ఆరోపించిన ఉల్లంఘనలను పరిశోధించడానికి వైటాంగి ట్రిబ్యునలు ఏర్పాటు చేయబడింది. 1985లో చారిత్రాత్మక ఫిర్యాదులను దర్యాప్తు చేయడానికి ఇది ప్రారంభించబడింది. ప్రభుత్వం అనేక మందితో ఈ ఫిర్యాదుల పరిష్కారాలు గురించి చర్చలు జరిపింది.ఐడబల్యూఐ, అయినప్పటికీ తీరప్రాంతం సముద్రగర్భం మీద మావోరి హక్కులు 2000లలో వివాదాస్పదంగా నిరూపించబడ్డాయి.

## భూగోళశాస్త్రం - పర్యావరణం

న్యూజిలాండు నీటి అర్ధగోళం మధ్యలో ఉంది. ఇందులో రెండు ప్రధాన ద్వీపాలు, 700 కంటే ఎక్కువ చిన్న దీవులు ఉన్నాయి. రెండు ప్రధాన ద్వీపాలు (ఉత్తర ద్వీపం, లేదా టె ఇక-అ - మౌయీ, దక్షిణ ద్వీపం, లేదా టె వైపౌనము) కుక్ జలసంధి ద్వారా వేరు చేయబడ్డాయి. దాని ఇరుకైన పాయింటు వద్ద  వెడల్పు ఉంటుంది. ఉత్తర, దక్షిణ దీవులతో పాటు, ఐదు అతిపెద్ద జనావాస ద్వీపాలు; స్టీవర్టు ద్వీపం (ఫోవాక్సు జలసంధి మీదుగా), చాథం ద్వీపం, గ్రేటు బారియరు ద్వీపం (హౌరాకి గల్ఫులో), డి'ఉర్విల్లే ద్వీపం (మార్లు‌బరో సౌండ్సు‌లో), వైహెకే ద్వీపం (మధ్య ఆక్లాం నుండి సుమారు ).

న్యూజిలాండు పొడవుగా, ఇరుకుగా ఉంటుంది. —దాని ఉత్తర-ఈశాన్య అక్షం వెంట  ఎక్కువ వెడల్పుతో గరిష్ఠంగా —సుమారు  తీరప్రాంతం, మొత్తం  భూభాగ వైశాల్యం. దాని సుదూర ద్వీపాలు, పొడవైన తీరప్రాంతం కారణంగా, దేశంలో విస్తృతమైన సముద్ర వనరులు ఉన్నాయి. దీని ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలం ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద వాటిలో ఒకటి. ఇది దాని భూభాగాని కంటే 15 రెట్లు ఎక్కువ.

దక్షిణ ద్వీపం న్యూజిలాండు‌లోని అతిపెద్ద భూభాగం. ఇది దాని పొడవునా దక్షిణ ఆల్ప్సు ద్వారా విభజించబడింది.  కంటే ఎక్కువ ఎత్తులో 18 శిఖరాలు ఉన్నాయి. వీటిలో ఎత్తైనది ఒరకి/మౌంటు కుక్  వద్ద ఉంది. ఫియోర్డు‌ల్యాండు నిటారుగా ఉన్న పర్వతాలు, ఫియోర్డు‌లు ఈ నైరుతి మూలలో విస్తృతమైన మంచు యుగం హిమానీనదాన్ని నమోదు చేస్తాయి. ది సౌతు ఐలాండు. నార్తు ఐలాండు తక్కువ పర్వతాలతో కూడుకున్నది కానీ అగ్నిపర్వతం ద్వారా అధికంగా గుర్తించబడింది. అత్యంత చురుకైన టౌపొ అగ్నిపర్వత మండలం ఒక పెద్ద అగ్నిపర్వత పీఠభూమిను ఏర్పరచింది. దీనికి ఉత్తర ద్వీపంలోని ఎత్తైన పర్వతం, మౌంటు రువాపెహు విరామ చిహ్నాలు ఉన్నాయి. (). ఈ పీఠభూమి దేశంలోనే అతిపెద్ద సరస్సు లేక్ టౌపోను కూడా ఉంది. ఇది ప్రపంచంలోని అత్యంత చురుకైన ‌వోల్కానోలలో ఒకటైన కాల్డెరా ఉంది. న్యూజిలాండు భూకంపాలు సంభవించే అవకాశం ఉంది.

ఈ దేశం దాని వైవిధ్యమైన స్థలాకృతికి బహుశా తరంగాల పైన దాని ఆవిర్భావానికి కూడా, పసిఫికు, ఇండో-ఆస్ట్రేలియను ప్లేటుల మధ్య విస్తరించి ఉన్న డైనమికు సరిహద్దుకు రుణపడి ఉంది. న్యూజిలాండు జిలాండియాలో భాగం. ఇది సూక్ష్మ ఖండం ఆస్ట్రేలియాలో దాదాపు సగం పరిమాణంలో ఉంది. ఇది గోండ్వానా సూపరు ఖండం నుండి విడిపోయిన తర్వాత క్రమంగా మునిగిపోయింది. సుమారు 25 మిలియను సంవత్సరాల క్రితం, ప్లేటు టెక్టోనికు కదలికలలో మార్పు ఈ ప్రాంతాన్ని వంకరగా నలిగిపోయేలా చేయడం ప్రారంభమైంది. ఆల్పైను ఫాల్టు పక్కన క్రస్టు కుదింపు ద్వారా ఏర్పడిన దక్షిణ ఆల్ఫ్సులో ఇది ఇప్పుడు చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. మిగతా చోట్ల ప్లేటు సరిహద్దులో ఒక ప్లేటు మరొక దాని కింద సబ్డక్షను ఉంటుంది. ఇది దక్షిణాన పుయ్సేగురు ట్రెంచు, నార్తు ఐలాండు తూర్పున హికురంగి ట్రఫు, కెర్మాడెకు, టోంగా ట్రెంచులను ఉత్పత్తి చేస్తుంది ఉత్తరం వైపు మరింత.

న్యూజిలాండు, ఆస్ట్రేలియాతో కలిసి ఆస్ట్రలేషియా అని పిలువబడే విస్తృత ప్రాంతంలో భాగంగా ఉంది. ఇది పాలినీషియా అని పిలువబడే భౌగోళిక, జాతి శాస్త్ర ప్రాంతం నైరుతి చివరను కూడా ఏర్పరుస్తుంది. ఓషియానియా అనేది ఆస్ట్రేలియను ఖండం, న్యూజిలాండు, పసిఫిక్ మహాసముద్రంలోని వివిధ ద్వీప దేశాలను కలిగి ఉన్న విస్తృత ప్రాంతంగా ఉంది. ఇవి ఏడు-ఖండం నమూనాలో చేర్చబడలేదు.
### వాతావరణం

న్యూజిలాండ్ వాతావరణం ప్రధానంగా ఉంటుంది సమశీతోష్ణ సముద్ర సమయం (కోపెను: Cfb), సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రతలు దక్షిణాన  నుండి ఉత్తరాన  వరకు ఉంటాయి. చారిత్రాత్మక గరిష్ఠ, కనిష్ఠ రాంగియోరా, కాంటర్బరీలో , రాన్‌‌ఫర్లీ, ఒటాగోలో  ఉన్నాయి. దక్షిణ ద్వీపంలోని పశ్చిమ తీరంలో చాలా తడి నుండి సెంట్రలు ఒటాగోలోని సెమీ-ఎరిడు, మాకెంజీ బేసినులోని సెమీ-ఎరిడు వరకు ప్రాంతాలలో పరిస్థితులు తీవ్రంగా మారుతూ ఉంటాయి. నార్తు‌ల్యాండులోని లోతట్టు కాంటర్‌బరీ మరియు ఉపఉష్ణమండల. ఏడు అతిపెద్ద నగరాల్లో, క్రైస్టు‌చర్చి అత్యంత పొడిగా ఉంది. సంవత్సరానికి సగటున  వర్షపాతం మాత్రమే పొందుతుంది. వెల్లింగ్టను అత్యంత తేమగా ఉంది. దాదాపు రెండింతలు వర్షపాతం పొందుతుంది. ఆక్లాండు, వెల్లింగ్టను, క్రైస్టు‌చర్చ్‌ఇలు వార్షిక సగటున 2,000 గంటలకు పైగా సూర్యరశ్మిని పొందుతాయి. సౌత్ ఐలాండ్ యొక్క దక్షిణ మరియు నైరుతి భాగాలు చల్లగా మరియు మేఘావృతమైన వాతావరణాన్ని కలిగి ఉంటాయి. దాదాపు 1,400–1,600 గంటలు; దక్షిణ ద్వీపం ఉత్తర, ఈశాన్య భాగాలు దేశంలోనే అత్యంత ఎండలు పడే ప్రాంతాలు, దాదాపు 2,400–2,500 గంటలు వెచ్చగా ఉంటాయి. సాధారణ మంచు కాలం జూన్ ప్రారంభం నుండి అక్టోబరు ప్రారంభం వరకు ఉంటుంది. అయితే ఈ సీజను వెలుపల చల్లని చలి సంభవించవచ్చు. దక్షిణ ద్వీపం యొక్క తూర్పు మరియు దక్షిణ భాగాలు మరియు దేశవ్యాప్తంగా పర్వత ప్రాంతాలలో మంచు కురుస్తుంది.

### జీవవైవిధ్యం

80 మిలియను సంవత్సరాలుగా న్యూజిలాండు భౌగోళిక ఒంటరితనం ద్వీపం బయోజియోగ్రఫీ దేశంలోని జంతువులు, శిలీంధ్రాలు, మొక్కలు జాతుల పరిణామాన్ని ప్రభావితం చేసింది. భౌతిక ఒంటరితనం జీవసంబంధమైన ఒంటరితనానికి కారణమైంది. దీని ఫలితంగా విలక్షణమైన మొక్కలు, జంతువుల ఉదాహరణలు అలాగే విస్తృతమైన జాతుల జనాభాతో డైనమికు పరిణామాత్మక జీవావరణ శాస్త్రం ఏర్పడింది. న్యూజిలాండు వృక్షజాలం, జంతుజాలం ​​మొదట గోండ్వానా నుండి న్యూజిలాండు విచ్ఛిన్నం నుండి ఉద్భవించాయని భావించారు. అయితే ఇటీవలి ఆధారాలు జాతులు చెదరగొట్టడం వల్ల సంభవించాయని సూచిస్తున్నాయి. న్యూజిలాండు‌లోని దాదాపు 82% స్వదేశీ వాస్కులరు ప్లాంటులు ఎండెమికు, ఇవి 65 జనరేషనులో 1,944 జాతులను కవరు చేస్తాయి. లైకెను-ఏర్పడే జాతులతో సహా న్యూజిలాండు నుండి నమోదు చేయబడిన శిలీంధ్రాల సంఖ్య తెలియదు. లేదా స్థానికంగా కనిపించే శిలీంధ్రాల నిష్పత్తి, కానీ ఒక అంచనా ప్రకారం న్యూజిలాండు‌లో దాదాపు 2,300 జాతుల లైకెను-ఏర్పడే శిలీంధ్రాలు ఉన్నాయి, వీటిలో 40% స్థానికమైనవి. రెండు ప్రధాన రకాల అడవులు ఆధిపత్యం చెలాయిస్తాయి. చల్లటి వాతావరణంలో ఉద్భవించే పోడోకార్పులతో కూడిన విశాలమైన ఆకు చెట్ల ద్వారా లేదా దక్షిణ బీచు ద్వారా. మిగిలిన వృక్ష రకాలు గడ్డి భూములను కలిగి ఉంటాయి. వీటిలో ఎక్కువ భాగం టస్సాకు.

మానవులు రాకముందు అంచనా ప్రకారం 80% భూమి అడవులతో కప్పబడి ఉండేది. ఎత్తైన ఆల్పైను, తేమ, సారవంతమైన, అగ్నిపర్వత ప్రాంతాలు మాత్రమే చెట్లు లేకుండా ఉన్నాయి. మానవులు వచ్చిన తర్వాత భారీ అటవీ నిర్మూలన జరిగింది. పాలినేషియను స్థిరనివాసం తర్వాత దాదాపు సగం అటవీ ప్రాంతం అగ్నికి ఆహుతైంది. యూరోపియను స్థిరనివాసం తర్వాత మిగిలిన అడవులలో ఎక్కువ భాగం పడిపోయింది. పశువుల పెంపకం కోసం స్థలం కల్పించడానికి నరికివేయబడడం లేదా తొలగించబడింది. 1997లో అడవులు 23% భూమిని మాత్రమే ఆక్రమించాయి.

అడవులలో పక్షులు ఆధిపత్యం చెలాయించాయి. క్షీరద మాంసాహారులు లేకపోవడం వలన కివి, కాకాపో, వెకా, తకాహే వంటి కొన్ని ఎగరలేనితనం అభివృద్ధి చెందాయి. మానవుల రాక, ఆవాసాలలో సంబంధిత మార్పులు, ఎలుకలు, ఫెర్రెటు‌లు, ఇతర క్షీరదాల పరిచయం హోలోసిను‌లో అంతరించిపోయిన అనేక పక్షి జాతుల న్యూజిలాండు జంతువుల జాబితాకి చేరడానికి దారితీసింది. వీటిలో మోవా, హాస్ట్సు ఈగిలు వంటి పెద్ద పక్షులు ఉన్నాయి.

ఇతర దేశీయ జంతువులను సరీసృపాలు (టువాటారా, స్కింకులు, గెక్కోలు), కప్పలు, రక్షిత అంతరించిపోతున్న జంతువులు వంటివి హామిల్టన్సు ఫ్రాగు, సాలెపురుగులు, కీటకాలు (),, నత్తలు. టువాటారా వంటి కొన్ని చాలా ప్రత్యేకమైనవి ఉన్నాయి. వాటిని జీవన శిలాజాలు అని పిలుస్తారు. మూడు జాతుల గబ్బిలాలు (ఒకటి అంతరించిపోయినప్పటి నుండి) న్యూజిలాండు‌లోని స్థానిక భూమి క్షీరదాలకు ఏకైక సంకేతం. 2006లో ఒక ప్రత్యేకమైన ఎలుక-పరిమాణ భూమి క్షీరదం నుండి కనీసం 16 మిలియన్ల సంవత్సరాల వయస్సు గల ఎముకల ఆవిష్కరణ. అయితే సముద్ర క్షీరదాలు సమృద్ధిగా ఉన్నాయి. ప్రపంచంలోని దాదాపు సగం సెజ్తాసియాలు (తిమింగలాలు, డాల్ఫిన్లు, పోర్పోయిసులు), పెద్ద సంఖ్యలో ఫర్ సీలులు న్యూజిలాండు జలాల్లో నివేదించబడ్డాయి. అనేక సముద్ర పక్షులు న్యూజిలాండు‌లో సంతానోత్పత్తి చేస్తాయి. వాటిలో మూడవ వంతు ఆ దేశానికి ప్రత్యేకమైనవి. న్యూజిలాండు‌లో ఇతర దేశాల కంటే ఎక్కువ పెంగ్విను జాతులు కనిపిస్తాయి. ప్రపంచంలోని 18 పెంగ్విను జాతులలో 13 జాతులతో కూడిన దేశం.

మానవులు వచ్చినప్పటి నుండి దేశంలోని సకశేరుకాల జాతులలో దాదాపు సగం అంతరించిపోయాయి. వాటిలో కనీసం యాభై ఒక్క పక్షులు, మూడు కప్పలు, మూడు బల్లులు, ఒక మంచినీటి చేప, ఒక గబ్బిలం ఉన్నాయి. మరికొన్ని అంతరించిపోతున్నాయి లేదా వాటి పరిధి తీవ్రంగా తగ్గింది. అయితే న్యూజిలాండు పరిరక్షకులు ద్వీప అభయారణ్యాలు, తెగులు నియంత్రణ, వన్యప్రాణుల బదిలీ, పెంపకం, పర్యావరణ ద్వీపాల పునరుద్ధరణ, ఇతర రక్షిత ప్రాంతాలు వంటి బెదిరింపు వన్యప్రాణుల పునరుద్ధరణకు సహాయపడే అనేక పద్ధతులను ప్రారంభించారు.
## ప్రభుత్వం-రాజకీయాలు

న్యూజిలాండు అనేది పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యం కలిగిన రాజ్యాంగ రాచరికం. అయినప్పటికీ దాని రాజ్యాంగం క్రోడీకరించబడలేదు. 3వ చార్లెసు న్యూజిలాండు రాజు అందువలన రాష్ట్రాధినేత. రాజుకు బదులుగా గవర్నరు జనరలు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు. ఆయనను ప్రధానమంత్రి సలహా మీద నియమిస్తారు. గవర్నరు జనరలు కిరీటం ప్రత్యేక అధికారాలను ఉపయోగించుకోవచ్చు. అందులో అన్యాయ కేసులను సమీక్షించడం, మంత్రులు, రాయబారులు, ఇతర కీలక ప్రభుత్వ అధికారుల నియామకాలు,, అరుదైన సందర్భాల్లో, రిజర్వు పవరులు (ఉదా. పార్లమెంటును రద్దు చేసే లేదా బిల్లు రాయలు సమ్మతిని చట్టంగా తిరస్కరించే అధికారం). చక్రవర్తి, గవర్నరు జనరలు అధికారాలు రాజ్యాంగ పరిమితుల ద్వారా పరిమితం చేయబడ్డాయి. వాటిని సాధారణంగా మంత్రుల సలహా లేకుండా ఉపయోగించలేము.

న్యూజిలాండులో పార్లమెంటుకు శాసనాధికారం ఉంది. రాజు, ప్రతినిధుల సభను కలిగి ఉంటుంది. ఇది 1950లో రద్దు చేయబడే వరకు ఎగువ సభ, లెజిస్లేటివు కౌన్సిలు కూడా ఉంటుంది. క్రౌను ఇతర ప్రభుత్వ సంస్థల మీద పార్లమెంటు ఆధిపత్యం ఇంగ్లాండు‌లో స్థాపించబడింది. హక్కుల బిల్లు 1689 న్యూజిలాండు‌లో చట్టంగా ఆమోదించబడింది. ప్రతినిధుల సభ ప్రజాస్వామ్యబద్ధంగా ఎన్నికైంది. మెజారిటీ సీట్లతో పార్టీ లేదా సంకీర్ణం నుండి ప్రభుత్వం ఏర్పడుతుంది. మెజారిటీ ఏర్పడకపోతే విశ్వాసం, సరఫరా ఓట్ల సమయంలో ఇతర పార్టీల మద్దతు హామీ ఇవ్వబడితే మైనారిటీ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేయవచ్చు. గవర్నరు జనరలు ప్రధానమంత్రి సలహా మేరకు మంత్రులను నియమిస్తారు. ఆయన సమావేశం ద్వారా పాలక పార్టీ లేదా సంకీర్ణం పార్లమెంటరీ నాయకుడుగా నిర్ణయించబడతాడు. క్యాబినెటు మంత్రులచే ఏర్పాటు చేయబడి ప్రధానమంత్రి నేతృత్వంలో, ప్రభుత్వంలో అత్యున్నత విధాన రూపకల్పన సంస్థ, ముఖ్యమైన ప్రభుత్వ చర్యలను నిర్ణయించే బాధ్యత ఉంది. క్యాబినెటు సభ్యులు ప్రధాన నిర్ణయాలు సమష్టిగా తీసుకుంటారు. అందువల్ల ఈ నిర్ణయాల పరిణామాలకు సమష్టిగా బాధ్యత ఉంటుంది. 2023 నవంబరు 27 నుండి 42వ, ప్రస్తుత ప్రధాన మంత్రి క్రిస్టోఫరు లక్సను.

పార్లమెంటరీ సార్వత్రిక ఎన్నికలు మునుపటి ఎన్నికల తర్వాత మూడు సంవత్సరాల కంటే ముందే ప్రకటించాలి. 1853, 1993 మధ్య జరిగిన దాదాపు అన్ని సార్వత్రిక ఎన్నికలు ఫస్టు-పాస్ట—ది-పోస్టు వోటింగు వ్యవస్థ. 1996 నుండి మిశ్రమ-సభ్యుల అనుపాత అని పిలువబడే అనుపాత ప్రాతినిధ్యం ఒక రూపం. (ఎంఎంపి) ఉపయోగించబడింది. ఎంఎంపి వ్యవస్థ కింద ప్రతి వ్యక్తికి రెండు ఓట్లు ఉంటాయి; ఒకటి ఓటరు ఎలక్టోరేటులో నిలబడి ఉన్న అభ్యర్థికి, మరొకటి పార్టీకి. 2018 జనాభా లెక్కల డేటా ఆధారంగా 72 నియోజక వర్గాలు ఉన్నాయి. (వీటిలో ఏడు నియోజక వర్గాలు ఉన్నాయి. వీటిలో మావోరీలు మాత్రమే ఐచ్ఛికంగా ఓటు వేయగలరు). వారికి 120 సీట్లలో మిగిలిన 48 సీట్లు కేటాయించబడ్డాయి. తద్వారా పార్లమెంటులో ప్రాతినిధ్యం పార్టీ ఓటును ప్రతిబింబిస్తుంది. ఒక పార్టీ సీటుకు అర్హత పొందే ముందు కనీసం ఒక నియోజక వర్గం లేదా మొత్తం పార్టీ ఓటులో 5% గెలవాలి. 1930ల నుండి జరిగిన ఎన్నికలలో రెండు రాజకీయ పార్టీలు, నేషనలు, లేబరు ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నాయి. ఎంఎంపి ప్రవేశపెట్టినప్పటి నుండి పార్లమెంటులో మరిన్ని పార్టీలు ప్రాతినిధ్యం వహించాయి.

న్యూజిలాండు న్యాయవ్యవస్థ ప్రధాన న్యాయమూర్తి నేతృత్వంలో  సుప్రీంకోర్టు, కోర్టు ఆఫ్ అప్పీలు, హైకోర్టు, సబార్డినేటు కోర్టులు పనిచేస్తుంటాయి. న్యాయమూర్తులు, న్యాయ అధికారులను రాజకీయేతరంగా, కఠినమైన నిబంధనల ప్రకారం న్యాయ స్వాతంత్ర్యాన్ని నిర్వహించడానికి సహాయంగా నియమిస్తారు. ఇది సిద్ధాంతపరంగా న్యాయవ్యవస్థ పార్లమెంటు రూపొందించిన చట్టం ఆధారంగా మాత్రమే చట్టాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది. వారి నిర్ణయాల మీద ఇతర ప్రభావాలు లేకుండా పనిచేస్తుంది.

న్యూజిలాండ్ ప్రపంచంలోనే అత్యంత స్థిరమైన, బాగా పరిపాలించబడే రాష్ట్రాలలో ఒకటిగా గుర్తించబడింది. 2023 నాటికి దేశం దాని ప్రజాస్వామ్య సంస్థల బలం పరంగా రెండవ స్థానంలో ఉంది. ప్రభుత్వ పారదర్శకత, లేకపోవడంలో మూడవది అవినీతి. ఎల్‌జిబిటి హక్కులు దేశంలోని ఓషియానియాలో అత్యంత సహనం కలిగిన దేశాలలో ఒకటిగా కూడా గుర్తించబడ్డాయి. ఇటీవలి సార్వత్రిక ఎన్నికలలో 82% ఓటర్ల ఓటింగు తో, రాజకీయ ప్రక్రియలో పౌర భాగస్వామ్యంలో న్యూజిలాండు ఉన్నత స్థానంలో ఉంది. ఒయిసిడి సగటు 69%తో పోలిస్తే. అయితే స్థానిక కౌన్సిలు ఎన్నికలకు ఇది నిజం కాదు; 2019లో ఇప్పటికే 42% ఓటింగు‌తో పోలిస్తే అర్హత కలిగిన న్యూజిలాండు వాసులలో చారిత్రాత్మకంగా అత్యల్పంగా 36% మంది ఓటు వేశారు. యునైటెడు స్టేట్సు డిపార్ట్మెంటు ఆఫ్ స్టేటు ద్వారా 2017 మానవ హక్కుల నివేదిక ప్రకారం న్యూజిలాండు ప్రభుత్వం సాధారణంగా వ్యక్తుల హక్కులను గౌరవిస్తుంది. కానీ మావోరీ జనాభా సామాజిక స్థితి గురించి ఆందోళనలను వ్యక్తం చేసింది. నిర్మాణాత్మక వివక్ష పరంగా న్యూజిలాండు మానవ హక్కుల కమిషను ఇది నిజమైన, కొనసాగుతున్న సామాజిక ఆర్థిక సమస్య అని బలమైన, స్థిరమైన ఆధారాలు ఉన్నాయని నొక్కి చెప్పింది. న్యూజిలాండు‌లో నిర్మాణాత్మక అసమానతకు ఒక ఉదాహరణను నేర న్యాయ వ్యవస్థలో చూడవచ్చు. న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకారం మావోరీలు అధికంగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు. నేరాలకు పాల్పడిన న్యూజిలాండు వాసులలో 45% మంది, జైలు శిక్ష అనుభవిస్తున్న వారిలో 53% మంది ఉన్నారు. అయితే జనాభాలో 16.5% మాత్రమే ఉన్నారు.
### ప్రాంతాలు - బాహ్య భూభాగాలు

ప్రారంభ యూరోపియను స్థిరనివాసులు న్యూజిలాండు‌ను ప్రావిన్సులుగా విభజించారు. ఇవి కొంతవరకు స్వయంప్రతిపత్తిని కలిగి ఉన్నాయి. ఆర్థిక ఒత్తిళ్లు, రైల్వేలు, విద్య, భూమి అమ్మకాలు, ఇతర విధానాలను ఏకీకృతం చేయాలనే కోరిక కారణంగా ప్రభుత్వం కేంద్రీకృతమైంది. 1876లో ప్రావిన్సులు రద్దు చేయబడ్డాయి. ప్రాంతీయ ప్రభుత్వ సెలవులులో ప్రావిన్సులను  క్రీడా పోటీలను గుర్తుంచుకుంటారు.

1876 నుండి వివిధ కౌన్సిలు‌లు కేంద్ర ప్రభుత్వం నిర్ణయించిన చట్టం ప్రకారం స్థానిక ప్రాంతాలను పరిపాలించాయి. 1989లో ప్రభుత్వం స్థానిక ప్రభుత్వాన్ని ప్రస్తుత రెండు-స్థాయి నిర్మాణంలో ప్రాంతీయ మండళ్ళు, ప్రాదేశిక అధికారులుగా పునర్వ్యవస్థీకరించింది. 249 మునిసిపాలిటీలు 1975లో ఉనికిలో ఉన్నవి 67 ప్రాదేశిక అధికారులు, 11 ప్రాంతీయ కౌన్సిలు‌లుగా ఏకీకృతం చేయబడ్డాయి. ప్రాంతీయ కౌన్సిలు‌ల పాత్ర "వనరుల నిర్వహణ మీద ప్రత్యేక ప్రాధాన్యతతో సహజ వాతావరణాన్ని" నియంత్రించడంలో ఉంటుంది. ప్రాంతీయ అధికారులు మురుగునీరు, నీరు, స్థానిక రోడ్లకు బాధ్యత వహిస్తారు. భవన నిర్మాణ సమ్మతులు, ఇతర స్థానిక విషయాలకు బాధ్యత వహిస్తుంది.  ఐదు ప్రాదేశిక మండలులు ఏకీకృత అధికారులు ప్రాంతీయ మండలులుగా కూడా పనిచేస్తాయి. ప్రాదేశిక అధికారులు 13 నగర మండలులను కలిగి ఉన్నారు. 53 జిల్లా కౌన్సిలు‌లు, చాథం దీవుల కౌన్సిలు. అధికారికంగా చాథం దీవుల మండలి ఏకీకృత అధికారం కానప్పటికీ ఈ ప్రాంతీయ మండలి అనేక విధులను నిర్వహిస్తుంది.

15 కామన్వెల్తు రాజ్యంలలో ఒకటైన న్యూజిలాండు రాజ్యం  అనేది న్యూజిలాండు రాజు లేదా రాణి సార్వభౌమాధికారం కలిగి ఉన్న మొత్తం ప్రాంతం, టోకెలావు, రాస్ డిపెండెన్సీ, కుక్ దీవులు, నియు. కుక్ దీవులు, నియు న్యూజిలాండు‌తో ఫ్రీ అసోసియేషనులో స్వయం పాలన కలిగిన రాష్ట్రాలుగా ఉనాయి. న్యూజిలాండు పార్లమెంటు ఈ దేశాల కోసం చట్టాన్ని ఆమోదించదు. కానీ వారి సమ్మతితో విదేశీ వ్యవహారాలు, రక్షణలో వారి తరపున వ్యవహరించవచ్చు. టోకెలావు స్వయం-పరిపాలన లేని ప్రాంతంగా వర్గీకరించబడింది. కానీ దీనిని ముగ్గురు పెద్దల కౌన్సిలు (ప్రతి టోకెలావు అటోల నుండి ఒకరు) నిర్వహిస్తుంది. రాస్ డిపెండెన్సీ అనేది న్యూజిలాండు ప్రాదేశిక హక్కు కలిగిన అంటార్కిటికా. ఇక్కడ ఇది స్కాటు బేసు పరిశోధన సౌకర్యాన్ని నిర్వహిస్తుంది. న్యూజిలాండు జాతీయత చట్టం రాజ్యంలోని అన్ని భాగాలను సమానంగా పరిగణిస్తుంది. కాబట్టి న్యూజిలాండు, కుక్ దీవులు, నియు, టోకెలావ్ రాస్ డిపెండెన్సీలో జన్మించిన చాలా మంది న్యూజిలాండు పౌరులుగా భావించబడుతున్నారు.
### విదేశీ సంబంధాలు

న్యూజిలాండు కాలనీ కాలంలో బ్రిటను బాహ్య వాణిజ్యం, విదేశీ సంబంధాలకు బాధ్యత వహించింది. 1923 - 1926 ఇంపీరియలు కాన్ఫరెన్సులు న్యూజిలాండు దాని స్వంత రాజకీయ ఒప్పందాల మీద చర్చలు జరపడానికి అనుమతించాలని నిర్ణయించాయి. మొదటి వాణిజ్య ఒప్పందం 1928లో జపాన్‌తో ఆమోదించబడింది. 1939 సెప్టెంబరు 3న న్యూజిలాండు బ్రిటను‌తో పొత్తు పెట్టుకుంది. జర్మనీ మీద యుద్ధం ప్రకటించింది. ప్రధాన మంత్రి మైఖేలు జోసెఫు సావేజు "ఆమె ఎక్కడికి వెళుతుందో, మేము వెళ్తాము; ఆమె ఎక్కడ నిలుస్తుందో, మేము నిలబడతాము" అని ప్రకటించారు.

1951లో యునైటెడు కింగ్‌డం తన యూరోపియను ప్రయోజనాల మీద ఎక్కువగా దృష్టి సారించింది. న్యూజిలాండు చేరినప్పుడు ఆస్ట్రేలియా, ఎఎన్‌జెడ్‌‌యుఎస్ భద్రతా ఒప్పందంలో యునైటెడు స్టేట్సు కూడా ఉంది. న్యూజిలాండు ‌మీద యునైటెడు స్టేట్సు ప్రభావం 
వియత్నాం యుద్ధం మీద నిరసనల తరువాత బలహీనపడింది. *రెయిన్బో వారియరు* మునిగిపోవడం తర్వాత ఫ్రాన్సు‌ను హెచ్చరించడానికి యునైటెడు స్టేట్సు నిరాకరించడం. పర్యావరణ, వ్యవసాయ వాణిజ్య సమస్యల మీద భిన్నాభిప్రాయాలు వెలిబుచ్చింది.న్యూజిలాండు అణు రహిత విధానం. యునైటెడు స్టేట్సు ఎఎన్‌జెడ్‌యుఎస్ బాధ్యతలను నిలిపివేసినప్పటికీ న్యూజిలాండు, ఆస్ట్రేలియా మధ్య ఈ ఒప్పందం అమలులో ఉంది. దీని విదేశాంగ విధానం ఇదే విధమైన చారిత్రక ధోరణిని అనుసరించింది. స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందాలు రెండు దేశాల మధ్య సన్నిహిత రాజకీయ సంబంధాలు నిర్వహించబడుతున్నాయి. ప్రయాణ ఏర్పాట్లు పౌరులు రెండు దేశాలను ఎటువంటి పరిమితులు లేకుండా సందర్శించడానికి, నివసించడానికి, పని చేయడానికి వీలు కల్పిస్తాయి.  సుమారుగా ఆస్ట్రేలియాలో నివసిస్తున్న 6,50,000 మంది న్యూజిలాండు పౌరులు ఉన్నారు. ఇది న్యూజిలాండు జనాభాలో 15%కి సమానం.

న్యూజిలాండుకు పసిఫిక్ ద్వీప దేశాలలో బలమైన ఉనికి ఉంది. సమోవా, ఫిజి, టోంగా చిన్న దేశాలతో బలమైన దౌత్య సంబంధాలున్నాయి. న్యూజిలాండు సహాయంలో ఎక్కువ భాగం ఈ దేశాలకు వెళుతుంది. చాలా మంది పసిఫిక్ ప్రజలు ఉపాధి కోసం న్యూజిలాండు‌కు వలస వెళతారు. 1960ల నుండి దీని పెరుగుదల పాసిఫికా న్యూజిలాండ్సు పాన్-ఎత్నికు గ్రూపు ఏర్పడటానికి దారితీసింది. ఇది దేశంలో నాల్గవ అతిపెద్ద జాతి సమూహం. శాశ్వత వలసలు 1970 ప్రకారం నియంత్రించబడతాయి. సమోవాను కోటా పథకం, 2002 పసిఫిక్ యాక్సెసు వర్గం ఇవి ప్రతి సంవత్సరం వరుసగా 1,100 మంది సమోవాను జాతీయులు, 750 మంది ఇతర పసిఫిక్ ద్వీపవాసులు శాశ్వత న్యూజిలాండు నివాసితులుగా మారడానికి అనుమతిస్తాయి. 2007లో తాత్కాలిక వలసల కోసం సీజనలు వర్కర్సు పథకం ప్రవేశపెట్టబడింది. 2009లో దాదాపు 8,000 మంది పసిఫిక్ ద్వీపవాసులను దీని కింద నియమించారు. న్యూజిలాండు పసిఫిక్ దీవుల ఫోరంలో పాల్గొంటుంది. పసిఫిక్ కమ్యూనిటీ, ఆసియా-పసిఫిక్ ఆర్థిక సహకారం, ఆగ్నేయాసియా దేశాల సంఘం ప్రాంతీయ వేదిక (తూర్పు ఆసియా సమ్మిటుతో సహా). న్యూజిలాండు‌ను ఆసియా-పసిఫిక్ ప్రాంతంలో మధ్యస్థ శక్తిగా అభివర్ణించారు. ఒక అభివృద్ధి చెందుతున్న శక్తి. ఈ దేశం ఐక్యరాజ్యసమితిలో సభ్యదేశంగా ఉంది. కామన్వెల్తు ఆఫ్ నేషన్సు, ఆర్గనైజేషను ఫర్ ఎకనామికు కో-ఆపరేషను అండు డెవలప్మెంటు (ఒఇసిడి), ఐదు శక్తుల రక్షణ ఏర్పాట్లులో పాల్గొంటుంది.

నేడు న్యూజిలాండుకు యునైటెడు స్టేట్సు‌తో ముఖ్యంగా సన్నిహిత సంబంధాలున్నాయి. దాని నాటోయేతర ప్రధాన మిత్రదేశాలలో ఒకటిగా ఉంది. ఆస్ట్రేలియాతో కూడా తరువాతి పౌరుల మధ్య "ట్రాన్సు-టాస్మాను" గుర్తింపు సాధారణంగా ఉంటుంది. న్యూజిలాండు యుకెయుఎస్‌ఎ ఒప్పందం అని పిలువబడే ఫైవు ఐస్ నిఘా భాగస్వామ్య ఒప్పందంలో సభ్యదేశంగా ఉంది. ఈ ఒప్పందంలోని ఐదుగురు సభ్యులు కోర్ ఆంగ్లోస్పియరును రాజీ చేస్తారు: ఆస్ట్రేలియా, కెనడా, న్యూజిలాండ్, యునైటెడు కింగ్‌డం యునైటెడు స్టేట్సు. 2012 నుండి న్యూజిలాండు పార్టనర్షి‌పు ఇంటరాపెరాబిలిటీ ఇనిషియేటివు కింద నాటోతో భాగస్వామ్య ఒప్పందం ఉంది. 2024 గ్లోబలు పీస్ ఇండెక్సు ప్రకారం. న్యూజిలాండు ప్రపంచంలో 4వ అత్యంత శాంతియుత దేశంగా ఉంది.
### సైనిక

న్యూజిలాండు సైనిక సేవలు—న్యూజిలాండు రక్షణ దళం—రాయల్ న్యూజిలాండు నేవీ, న్యూజిలాండు ఆర్మీ, రాయల్ న్యూజిలాండు వైమానిక దళంలను కలిగి ఉంటుంది. న్యూజిలాండు జాతీయ రక్షణ అవసరాలు చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి. ఎందుకంటే ప్రత్యక్ష దాడి అసంభవం. అయితే దాని సైన్యానికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉనికి ఉంది. ఈ దేశం రెండు ప్రపంచ యుద్ధాలలో పోరాడింది. గల్లిపోలి, క్రీటు, ఎల్ అలమైను, కాసినో. గల్లిపోలి పోరాటం న్యూజిలాండు జాతీయ గుర్తింపును పెంపొందించడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించిందని క్లార్కు చెప్పారు , ఆస్ట్రేలియాతో పంచుకునే 
ఎఎన్‌జెడ్‌‌యుఎస్ సంప్రదాయాన్ని బలోపేతం చేసింది.

వియత్నాం, రెండు ప్రపంచ యుద్ధాలతో పాటు. న్యూజిలాండు రెండవ బోయరు యుద్ధంలో పోరాడింది. కొరియను యుద్ధం, మలయను అత్యవసర పరిస్థితి, గల్ఫు యుద్ధం, ఆఫ్ఘనిస్తాను యుద్ధం. సైప్రసు, సోమాలియా, బోస్నియా, హెర్జెగోవినా, సినాయి, అంగోలా, కంబోడియా, ఇరాన్–ఇరాక్ సరిహద్దు, బౌగైను‌విల్లే, తూర్పు తైమూర్, సోలమన్ దీవులు వంటి అనేక ప్రాంతీయ, ప్రపంచ శాంతి పరిరక్షక కార్యకలాపాలకు ఇది తన బలగాలను అందించింది.
## ఆర్థిక వ్యవస్థ

న్యూజిలాండు‌లో అధునాతన మార్కెట్టు ఆర్థిక వ్యవస్థ ఉంది.  మానవ అభివృద్ధి సూచికలో 16వ స్థానంలో ఉంది.,  ఆర్థిక స్వేచ్ఛ సూచికలో నాల్గవది. ఇది 2023 నాటికి యునైటెడు స్టేట్సు డాలర్ల తలసరి స్థూల దేశీయ ఉత్పత్తి (జిడిపి) కలిగిన అధిక-ఆదాయ ఆర్థిక వ్యవస్థగా ఉంది. కరెన్సీ న్యూజిలాండు డాలరు. దీనిని అనధికారికంగా "కివి డాలరు" అని పిలుస్తారు; ఇది కుక్ దీవులు (కుక్ దీవుల డాలరు చూడండి), నియు, టోకెలావ్, పిట్‌కైర్ను దీవులు లలో కూడా చలామణిలో ఉంది.

చారిత్రాత్మకంగా వెలికితీత పరిశ్రమలు న్యూజిలాండు ఆర్థిక వ్యవస్థకు బలంగా దోహదపడ్డాయి. వివిధ సమయాల్లో సీలింగు, తిమింగలం వేట, అవిసె, బంగారం, కౌరీ గం, స్థానిక కలప మీద దృష్టి సారించాయి. 1882లో *డునెడిను*లో రిఫ్రిజిరేటెడు మాంసం మొదటి రవాణా బ్రిటను‌కు మాంసం, పాల ఎగుమతుల స్థాపనకు దారితీసింది. ఈ వాణిజ్యం న్యూజిలాండు‌లో బలమైన ఆర్థిక వృద్ధికి ఆధారాన్ని అందించింది. యునైటెడు కింగ్‌డం యునైటెడు స్టేట్సు నుండి వ్యవసాయ ఉత్పత్తులకు ఉన్న అధిక డిమాండు 1950లు, 1960లలో ఆస్ట్రేలియా, పశ్చిమ ఐరోపా రెండింటి కంటే న్యూజిలాండు వాసులు ఉన్నత జీవన ప్రమాణాలను సాధించడంలో సహాయపడింది. 1973లో యునైటెడు కింగ్‌డం యురేపియను ఎకనామికు కమ్యూనిటీలో చేరినప్పుడు న్యూజిలాండు ఎగుమతి మార్కెట్టు తగ్గింది 1973 చమురు వంటి ఇతర సమ్మేళన కారకాలు, 1979 శక్తి సంక్షోభాలు, తీవ్రమైన ఆర్థిక మాంద్యానికి దారితీశాయి. ఫలితంగా న్యూజిలాండు‌లో జీవన ప్రమాణాలు ఆస్ట్రేలియా, పశ్చిమ ఐరోపా కంటే వెనుకబడిపోయాయి. 1982 నాటికి ప్రపంచ బ్యాంకు సర్వే చేసిన అన్ని అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలోకెల్లా న్యూజిలాండులో అత్యల్ప తలసరి ఆదాయం ఉంది. 1980ల మధ్యలో న్యూజిలాండు సబ్సిడీలను మూడు సంవత్సరాల కాలంలో దశలవారీగా తొలగించడం ద్వారా దాని వ్యవసాయ రంగం మీద నియంత్రణను తొలగించింది. 1984 నుండి వరుస ప్రభుత్వాలు ప్రధాన స్థూల ఆర్థిక పునర్నిర్మాణంలో (ముందుగా రోజర్నోమిక్సు అని, తరువాత రుథనాసియా అని పిలుస్తారు) నిమగ్నమై, న్యూజిలాండు‌ను వేగంగా ఒక దేశం నుండి మరొక దేశంగా మార్చాయి. రక్షణవాది, అధిక నియంత్రిత ఆర్థిక వ్యవస్థకు దారితీసింది. 2015లో న్యూజిలాండు బంగారం ఉత్పత్తి 12 టన్నులు.

నిరుద్యోగం 10% కంటే కొంచెం ఎక్కువగా ఉంది 1991 - 1992, 1987 షేరు మార్కెట్టు క్రాషు తర్వాత కానీ చివరికి 3.7%కి పడిపోయింది. 2007 (ఇరవై ఏడు పోల్చదగిన ఒఇసిడి దేశాల నుండి మూడవ స్థానంలో ఉంది). అయితే 2008 ఆర్థిక సంక్షోభం న్యూజిలాండు‌ మీద ప్రధాన ప్రభావాన్ని చూపింది. వరుసగా ఐదు త్రైమాసికాల పాటు జిడిపి తగ్గిపోయింది. ఇది ముప్పై సంవత్సరాలలో అత్యంత పొడవైన మాంద్యం, 2009 చివరిలో నిరుద్యోగం 7%కి తిరిగి పెరిగింది. ప్రస్తుత పద్ధతిని ఉపయోగించి నమోదైన అత్యల్ప నిరుద్యోగిత రేటు డిసెంబరు‌లో ఉంది. కోవిడ్-19 మహమ్మారి సమయంలో 2021 3.2%కు చేరింది. వివిధ వయసుల వారికి నిరుద్యోగిత రేట్లు ఒకే విధమైన ధోరణులను అనుసరిస్తాయి. కానీ యువతలో స్థిరంగా ఎక్కువగా ఉంటాయి. 2021 సెప్టెంబరు త్రైమాసికంలో సాధారణ నిరుద్యోగ రేటు దాదాపు 3.2% ఉండగా, 15 నుండి 24 సంవత్సరాల వయస్సు గల యువతలో నిరుద్యోగ రేటు 9.2%. 1970ల నుండి న్యూజిలాండు "
మెదడు వలసలు" వరుసను ఎదుర్కొంది అది నేటికీ కొనసాగుతోంది.

న్యూజిలాండు‌లో పేదరికం పెరుగుతూ ఆదాయ అసమానత ద్వారా వర్గీకరించబడింది; న్యూజిలాండు‌లో సంపద అత్యధికంగా కేంద్రీకృతమై ఉంది. జనాభాలో 1% మంది ప్రజలలో దేశంలోని 16% సంపద కేంద్రీకృతమై ఉంది. 5% మంది ధనవంతులలో 38% సంపద కేంద్రీకృతమై ఉంది. 
రాష్ట్ర లబ్ధిదారులు, పెన్షనర్లతో సహా సగం జనాభా $24,000 కంటే తక్కువ పొందుతున్నారు. అంతేకాకుండా న్యూజిలాండు‌లో బాల పేదరికం ప్రభుత్వం ఒక ప్రధాన సామాజిక సమస్యగా గుర్తించింది; దేశంలో 12.0% మంది పిల్లలు తక్కువ ఆదాయ గృహాల్లో నివసిస్తున్నారు. 2022 జూన్ నాటికి వీరికి సగటు సమానమైన గృహ ఆదాయంలో 50% కంటే తక్కువ. జాతిపరంగా-మైనారిటీ కుటుంబాలలో పేదరికం అసమానంగా అధిక ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. 2020 నాటికి మావోరీ పిల్లలలో పావు వంతు (23.3%), పసిఫిక్ ద్వీపవాసుల పిల్లలలో దాదాపు మూడవ వంతు (28.6%) పేదరికంలో నివసిస్తున్నారు.
### వాణిజ్యం
న్యూజిలాండు అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం మీద ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉంది. ముఖ్యంగా వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు. ఎగుమతులు 24% వాటా కలిగి ఉన్నాయి. దాని ఉత్పత్తి, అంతర్జాతీయ వస్తువుల ధరలు, ప్రపంచ ఆర్థిక మందగమనాలకు గురిచేసేలా చేసింది. 2014లో దేశ ఎగుమతుల విలువలో ఆహార ఉత్పత్తులు 55% ఉన్నాయి; కలప రెండవ అతిపెద్ద సంపాదన (7%)ఉంది. న్యూజిలాండు ప్రధాన వాణిజ్య భాగస్వాములలో 2018 నాటికి, చైనా (NZ$27.8b), ఆస్ట్రేలియా ($26.2b), యూరోపియను యూనియను ($22.9b), యునైటెడు స్టేట్సు ($17.6b), జపాన్ ($8.4b). 2008 ఏప్రిల్ 7న న్యూజిలాండు చైనా న్యూజిలాండు-చైనా స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం మీద సంతకం చేశాయి. ఇది చైనా అభివృద్ధి చెందిన దేశంతో సంతకం చేసిన మొదటి ఒప్పందం. 2023 జూలైలో న్యూజిలాండు, యూరోపియను యూనియను ఇయు-–న్యూజిలాండు స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందంలోకి ప్రవేశించాయి. ఇది రెండు ప్రాంతాల మధ్య వర్తకం చేయబడిన అనేక వస్తువుల మీద సుంకాలను తొలగించింది. ఈ స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం ముందుగా ఉన్న స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందంగా విస్తరించింది, మాంసం, పాల ఉత్పత్తుల మీద సుంకాల తగ్గింపు (ప్రభావిత పరిశ్రమల నుండి వచ్చిన అభిప్రాయానికి ప్రతిస్పందనగా) చేయబడింది.

ఆర్థిక వ్యవస్థలో సేవా రంగం అతిపెద్ద రంగంగా ఉంది. తరువాత తయారీ, నిర్మాణం, తరువాత వ్యవసాయం, ముడి పదార్థాల వెలికితీత ఉన్నాయి. పర్యాటకం ఆర్థిక వ్యవస్థలో గణనీయమైన పాత్ర పోషిస్తుంది. ఇది దేశ ఆదయ్నికి $12.9 బిలియన్లు అందించి తోడ్పడుతుంది. (లేదా 5.6%) న్యూజిలాండు మొత్తం జిడిపికి సహకరిస్తుంది. 2016లో మొత్తం శ్రామిక శక్తిలో 7.5%కి ఉపాధి కల్పిస్తూ మద్దతు ఇస్తుంది. 2017లో అంతర్జాతీయ సందర్శకుల రాకపోకలు 2022 వరకు ఏటా 5.4% చొప్పున పెరుగుతాయని అంచనా వేయబడింది.

19వ శతాబ్దం చివరిలో ఉన్ని న్యూజిలాండు ప్రధాన వ్యవసాయ ఎగుమతిగా ఉంది. 1960ల చివరి వరకు కూడా ఇది అన్ని ఎగుమతి ఆదాయంలో మూడింట ఒక వంతు కంటే ఎక్కువ ఉండేది. కానీ అప్పటి నుండి దాని ధర ఇతర వస్తువులతో పోలిస్తే క్రమంగా పడిపోయింది. ఉన్ని చాలా మంది రైతులకు లాభదాయకంగా లేదు. దీనికి విరుద్ధంగా పాడి వ్యవసాయం పెరిగింది. 1990 - 2007 మధ్య పాడి ఆవుల సంఖ్య రెట్టింపు అయింది. ఇది న్యూజిలాండు‌లో అతిపెద్ద ఎగుమతి ఆదాయాన్ని ఆర్జించే దేశంగా అవతరించింది. 2018 జూన్ వరకు సంవత్సరంలో పాల ఉత్పత్తులు మొత్తం ఎగుమతుల్లో 17.7% ($14.1 బిలియన్లు) వాటాను కలిగి ఉన్నాయి. దేశంలోని అతిపెద్ద కంపెనీ ఫాంటెర్రా, అంతర్జాతీయ పాల వాణిజ్యంలో దాదాపు మూడింట ఒక వంతును నియంత్రిస్తుంది. 2017–18లో ఇతర ఎగుమతులు మాంసం (8.8%), కలప, కలప ఉత్పత్తులు (6.2%), పండ్లు (3.6%), యంత్రాలు (2.2%), వైన్ (2.1%). న్యూజిలాండు వైన్ పరిశ్రమ పాడి పరిశ్రమకు సమానమైన ధోరణిని అనుసరించింది. ద్రాక్షతోటల సంఖ్య అదే స్థాయిలో రెట్టింపు అయింది. ఇది 2007లో మొదటిసారిగా ఉన్ని ఎగుమతులను అధిగమించింది.
### మౌలిక సదుపాయాలు
2015లో పునరుత్పాదక శక్తి న్యూజిలాండు స్థూల శక్తి సరఫరాలో 40.1% ఉత్పత్తి చేసింది. దేశం విద్యుత్తు సరఫరాలో ఎక్కువ భాగం జలవిద్యుత్తు శక్తి నుండి ఉత్పత్తి అవుతుంది. వైకాటో, వైకాటో, క్లుతా / మాటా-ఔ నదుల మీద అలాగే మనపౌరి వద్ద ప్రధాన పథకాలు ఉన్నాయి. జియోథర్మలు పవరు కూడా విద్యుత్తు ఉత్పత్తిలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది. నార్తు ఐలాండు‌లోని టౌపో అగ్నిపర్వత మండలం అంతటా అనేక పెద్ద స్టేషన్లు ఉన్నాయి. ఉత్పత్తి, రిటైల్ మార్కెట్టు‌లోని నాలుగు ప్రధాన కంపెనీలు కాంటాక్టు ఎనర్జీ, జెనెసిసు ఎనర్జీ, మెర్క్యురీ ఎనర్జీ, మెరిడియను ఎనర్జీ. ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని ట్రాన్సు‌పవరు ఉత్తర, దక్షిణ దీవులలో హై-వోల్టేజి ట్రాన్స్‌మిషను గ్రిడు‌లను నిర్వహిస్తుంది. అలాగే రెండింటినీ కలిపే ఇంటరు-ఐలాండు హెచ్‌విడిసి లింకును నిర్వహిస్తుంది.

న్యూజిలాండు‌లో నీటి సరఫరా, పారిశుధ్యం ఏర్పాటు సాధారణంగా మంచి నాణ్యతతో ఉంటుంది. ప్రాంతీయ అధికారులు అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన ప్రాంతాలకు నీటి సంగ్రహణ, శుద్ధి, పంపిణీ మౌలిక సదుపాయాలను అందిస్తారు.

న్యూజిలాండు రవాణా నెట్వర్కు‌లో 94,000 కిమీ రోడ్లు ఉన్నాయి. వీటిలో 199 కిమీ మోటారుమార్గం ఉన్నాయి.  రైల్వే లైన్లు. చాలా ప్రధాన నగరాలు, పట్టణాలు బస్సు సేవల ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి. అయితే ప్రైవేటు కారు ప్రధాన రవాణా విధానంగా ఉంది. దేశంలోని రైల్వేలు 1993లో ప్రైవేటీకరించబడ్డాయి. కానీ 2004 - 2008 మధ్య ప్రభుత్వం దశలవారీగా తిరిగి జాతీయం చేసింది. ఆక్లాండు వన్ రైలు ట్రాన్సు‌దేవు వెల్లింగ్టను వరుసగా నిర్వహిస్తున్న ఆక్లాండు, వెల్లింగ్టను‌లలో కమ్యూటరు సేవలను మినహాయించి, ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని సంస్థ కివిరైలు ఇప్పుడు రైల్వేలను నిర్వహిస్తోంది. దేశంలోని అన్ని ప్రాంతాలలో రైల్వేలు నడుస్తాయి. అయితే చాలా లైన్లు ఇప్పుడు ప్రయాణీకుల కంటే సరుకును తీసుకువెళతాయి. రెండు ప్రధాన దీవులలోని రోడ్డు, రైలు నెట్వర్కు‌లు వెల్లింగ్టను పిక్టను మధ్య రోల్-ఆన్/రోల్-ఆఫ్ ఫెర్రీల ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి. వీటిని ఇంటర్‌స్లాండరు (కివిరైలు‌లో భాగం), బ్లూబ్రిడ్జి నిర్వహిస్తున్నాయి. అంతర్జాతీయ సందర్శకులలో ఎక్కువ మంది వాయుమార్గం ద్వారా వస్తారు. న్యూజిలాండులో నాలుగు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయాలు ఉన్నాయి. అవి:ఆక్లాండు, క్రైస్టు‌చర్చి, క్వీన్స్‌టౌను, వెల్లింగ్టను; అయితే ఆక్లాండు, క్రైస్టు‌చర్చి మాత్రమే ఆస్ట్రేలియా లేదా ఫిజీ కాకుండా ఇతర దేశాలకు నాన్-స్టాపు విమానాలను అందిస్తున్నాయి.

న్యూజిలాండు పోస్టు ఆఫీసుకు 1987 వరకు న్యూజిలాండు‌లోని టెలికమ్యూనికేషన్సు మీద గుత్తాధిపత్యం ఉంది. ఆ సమయంలో టెలికాం న్యూజిలాండు మొదట ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని సంస్థగా ఏర్పడింది. తరువాత 1990లో ప్రైవేటీకరించబడింది. కోరసు ఇది 2011లో టెలికాం (ఇప్పుడు స్పార్కు) నుండి విడిపోయింది, ఇప్పటికీ టెలికమ్యూనికేషను మౌలిక సదుపాయాలలో ఎక్కువ భాగం ఉంది. కానీ ఇతర ప్రొవైడర్ల నుండి పోటీ పెరిగింది. అల్ట్రా-ఫాస్టు బ్రాడు‌బ్యాండుగా బ్రాండు చేయబడిన గిగాబిటు-సామర్థ్యం గల ఫైబరు టు ది ప్రాంగణం పెద్ద-స్థాయి విడుదల 2009లో ప్రారంభమైంది. 2022 నాటికి జనాభాలో 87% మందికి అందుబాటులో ఉండాలనే లక్ష్యంతో. 2017 నాటికి ఐక్యరాజ్యసమితి ఇంటర్నేషనలు టెలికమ్యూనికేషను యూనియను సమాచార, కమ్యూనికేషను మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిలో న్యూజిలాండు‌ 13వ స్థానంలో ఉంది.
### సైన్సు అండు టెక్నాలజీ
న్యూజిలాండ్‌లో సైన్స్‌కు తొలి స్వదేశీ సహకారం మావోరీ తోహంగా ద్వారా వ్యవసాయ పద్ధతి, అనారోగ్యం, వ్యాధుల చికిత్సలో మూలికా నివారణల ప్రభావాల గురించి జ్ఞానాన్ని సేకరించడం జరిగింది. 1700లలో కుక్ చేసిన ప్రయాణాలు, 1835లో డార్విను చేసిన ప్రయాణాలు ముఖ్యమైన శాస్త్రీయ వృక్షశాస్త్ర మరియు జంతుశాస్త్ర లక్ష్యాలను కలిగి ఉన్నాయి. 19వ శతాబ్దంలో విశ్వవిద్యాలయాల స్థాపన ప్రముఖ న్యూజిలాండు వాసులు ఎర్నెస్టు రూథరుఫోర్డు అణువును విభజించడానికి, విలియం పికరింగు, రాకెటు సైన్సు కోసం, మారిసు విల్కిన్సు డిఎన్‌ఎని కనుగొనడంలో సహాయపడటానికి శాస్త్రీయ ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించింది. బీట్రైసు టిన్స్లీ గెలాక్సీ నిర్మాణం కోసం, ఆర్కిబాల్డు మెకిండో ప్లాస్టికు సర్జరీ కోసం, అలాను మెక్డియార్మిడు పాలిమర్లను ‌నిర్వహించడం కోసం.

క్రౌను రీసెర్చి ఇన్స్టిట్యూటులు (సిఆర్‌ఐలు) 1992లో ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని పరిశోధనా సంస్థల నుండి ఏర్పడ్డాయి. న్యూజిలాండు ప్రయోజనం కోసం ఆర్థిక, పర్యావరణ, సామాజిక మరియు సాంస్కృతిక వర్ణపటంలో కొత్త సైన్స్, జ్ఞానం, ఉత్పత్తులు మరియు సేవలను పరిశోధించడం మరియు అభివృద్ధి చేయడం వారి పాత్ర. పరిశోధన, అభివృద్ధి (R&D) పై మొత్తం స్థూల వ్యయం 2018లో 1.37%కి పెరిగింది, ఇది 2015లో 1.23%గా ఉంది. GDPలో శాతంగా దాని స్థూల R&D వ్యయంలో న్యూజిలాండ్ OECDలో 21వ స్థానంలో ఉంది. 2024లో గ్లోబలు ఇన్నోవేషను ఇండెక్సులో న్యూజిలాండు 25వ స్థానంలో ఉంది.

న్యూజిలాండు స్పేసు ఏజెన్సీను ప్రభుత్వం 2016 లో అంతరిక్ష విధానం, నియంత్రణ, రంగాల అభివృద్ధి కోసం సృష్టించింది. రాకెటు ల్యాబు దేశంలో మొట్టమొదటి వాణిజ్య రాకెటు లాంచరు.

న్యూజిలాండు‌లోని చాలా ప్రైవేటు, వాణిజ్య పరిశోధన సంస్థలు వ్యవసాయం, మత్స్య రంగాలపై దృష్టి సారించాయి. ఉదాహరణలలో కాథ్రాను ఇన్స్టిట్యూటు, లైవ్‌స్టాకు ఇంప్రూవ్‌మెంటు కార్పొరేషను, ఫోంటెర్రా రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్‌మెంటు సెంటరు, బ్రాగాటో రీసెర్చి ఇన్‌స్టిట్యూటు, కివిఫ్రూట్ బ్రీడింగు సెంటరు, B+LNZ జెనెటిక్సు ఉన్నాయి.
## జనాభా వివరాలు

2023 న్యూజిలాండు జనాభా లెక్కలు 49,93,923 నివాసి జనాభాను లెక్కించింది. ఇది 2018 జనాభా లెక్కలు సంఖ్య కంటే 6.3% ఎక్కువ. ప్రస్తుత నెల ప్రస్తుత సంవత్సరం నాటికి మొత్తం జనాభా అంచనా ప్రకారం 52,31,143కి పెరిగింది. 2020 జూన్‌తో ముగిసిన ఏడు సంవత్సరాలలో న్యూజిలాండు జనాభా సంవత్సరానికి 1.9% చొప్పున పెరిగింది. 2018 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా జనాభా అంచనాల ప్రకారం, 2020 సెప్టెంబరులో గణాంకాలు న్యూజిలాండు 2019 సెప్టెంబరులో జనాభా 5 మిలియన్ల కంటే ఎక్కువగా పెరిగిందని నివేదించింది.

నేడు న్యూజిలాండు జనాభా 2024 నాటికి దేశానికి ఉత్తరాన కేంద్రీకృతమై ఉంది. దాదాపు నార్తు ఐలాండు ప్రాంతాలలో 76.5% ప్రజలు, దక్షిణ ద్వీపంలో 23.5% నివసిస్తున్నారు. 20వ శతాబ్దంలో న్యూజిలాండు జనాభా ఉత్తరానికి తరలిపోయింది. 1921లో దేశం జనాభా మధ్యస్థ కేంద్రం లెవిను పశ్చిమాన మనావటు-వాంగనుయిలోని టాస్మాను సముద్రంలో ఉంది; 2017 నాటికి ఇది ఉత్తరాన వైకాటోలోని కౌహియా సమీపంలోకి మారింది.

న్యూజిలాండు ప్రధానంగా పట్టణ దేశం, 84.7% జనాభా పట్టణ ప్రాంతంలలో నివసిస్తున్నారు. 51.2% జనాభా 1,00,000 కంటే ఎక్కువ జనాభా కలిగిన ఏడు నగరాల్లో నివసిస్తున్నారు. 2018 నాటికి ఆక్లాండ్, 1.4 మిలియన్లకు పైగా నివాసితులతో, ఇప్పటివరకు అతిపెద్ద నగరంగా ఉంది.. న్యూజిలాండు నగరాలు సాధారణంగా అంతర్జాతీయ నివాసయోగ్యత కొలతలలో అధిక ర్యాంకు‌ను కలిగి ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు 2016లో మెర్సరు క్వాలిటీ ఆఫ్ లివింగు సర్వే ద్వారా ఆక్లాండ్ ప్రపంచంలో మూడవ అత్యంత జీవించదగిన నగరంగా వెల్లింగ్టను పన్నెండవ స్థానంలో నిలిచింది.

2018 జనాభా లెక్కల ప్రకారం న్యూజిలాండు జనాభా సగటు వయస్సు 37.4 సంవత్సరాలు. 2017–2019లో ఆయుర్దాయం పురుషులకు 80.0 సంవత్సరాలు, మహిళలకు 83.5 సంవత్సరాలు. న్యూజిలాండు 2020లో మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు 1.6తో ఉప-భర్తీ సంతానోత్పత్తిని అనుభవిస్తుండగా, సంతానోత్పత్తి రేటు ఒఇసిడి సగటు కంటే ఎక్కువగా ఉంది. 2050 నాటికి సగటు వయస్సు 43 సంవత్సరాలకు పెరుగుతుందని, 60 సంవత్సరాలు, అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్న వ్యక్తుల శాతం 18% నుండి 29%కి పెరుగుతుందని అంచనా. 2016లో మరణానికి ప్రధాన కారణం క్యాన్సరు 30.3%, తరువాత ఇస్కీమికు హార్టు డిసీజు (14.9%), సెరెబ్రోవాస్కులరు డిసీజు (7.4%). 2016 నాటికి 
ఆరోగ్య సంరక్షణ (ప్రైవేటు రంగ వ్యయంతో సహా) మొత్తం వ్యయం జిడిపిలో 9.2%.
న్యూజిలాండు‌లోని అతిపెద్ద నగరాలు లేదా పట్టణాలు
గణాంకాలు న్యూజిలాండు 2024 జూన్ అంచనా (ఎస్‌ఎస్‌జిఎ18 సరిహద్దులు)
ర్యాంకు పేరు ప్రాంతం పాపు. ర్యాంకు పేరు ప్రాంతం పాపు.

 
* 1 ఆక్లాండ్ ఆక్లాండ్ 1,530,500
* 2 క్రైస్ట్‌చర్చ్ కాంటర్‌బరీ 400,600
* 3 వెల్లింగ్టన్ వెల్లింగ్టన్ 208,800
* 4 హామిల్టన్ వైకాటో 189,700
* 5 టౌరంగ బే ఆఫ్ ప్లెంటీ 161,300
* 6 లోయర్ హట్ వెల్లింగ్టన్ 112,300
* 7 డునెడిన్ ఒటాగో 103,200
* 8 పామర్‌స్టన్ నార్త్ మనావటు-వాంగనూయి 81,800
* 9 నేపియర్ హాక్స్ బే 66,800
* 10 మందార తీరం ఆక్లాండ్ 66,800
* 11 పోరిరువా వెల్లింగ్టన్ 60,400
* 12 న్యూ ప్లైమౌత్ తారానాకి 60,400
* 13 రోటోరువా బే ఆఫ్ ప్లెంటీ 57,900
* 14 వాంగరే నార్త్‌ల్యాండ్ 56,100
* 15 నెల్సన్ నెల్సన్ 50,800
* 16 హేస్టింగ్స్ హాక్స్ బే 50,200
* 17 ఇన్వర్‌కార్గిల్ సౌత్‌ల్యాండ్ 50,800
* 18 ఎగువ హట్ వెల్లింగ్టన్ 44,500
* 19 వాంగనుయ్ మనావటు-వాంగనూయి 42,600
* 20 గిస్బోర్న్ గిస్బోర్న్ 38,300

### జాతి - వలస

2023 జనాభా లెక్కలులో న్యూజిలాండు నివాసితులలో మొత్తం 67.8% మంది జాతిపరంగా యూరోపియన్లుగా గుర్తించబడ్డారు. 54.1% మంది యూరోపియన్లుగా మాత్రమే గుర్తించారు. 19.6% మావోరీగా, 7.3% మంది మావోరీలుగా మాత్రమే గుర్తించారు. ఇతర ప్రధాన జాతి సమూహాలలో ఆసియను (మొత్తం 17.3%, ఒంటరిగా 15.7%), పసిఫిక్ ప్రజలు (8.9%, ఒంటరిగా 5.5%) ఉన్నాయి. న్యూజిలాండు‌లో పెద్ద బహుళజాతి జనాభా ఉంది. అతిపెద్ద మిశ్రమ సమూహాలలో యూరోపియను, మావోరీ (8.2%), మావోరీ పసిఫిక్ ప్రజలు (0.9%), యూరోపియన, ఆసియను (0.9%). ఇటీవలి దశాబ్దాలలో జనాభా మరింత బహుళ సాంస్కృతికంగా, వైవిధ్యంగా మారింది: 1961లో జనాభా లెక్కల ప్రకారం న్యూజిలాండు జనాభాలో 92% యూరోపియన్లు, 7% మావోరీలు ఉన్నారని, మిగిలిన 1%ని ఆసియా, పసిఫిక్ మైనారిటీలు పంచుకున్నారని నివేదించింది. అయితే న్యూజిలాండు యూరోపియను కాని జనాభా నార్తు ఐలాండు‌లో ముఖ్యంగా ఆక్లాండు ప్రాంతంలో అసమానంగా కేంద్రీకృతమై ఉంది: ఆక్లాండు న్యూజిలాండు జనాభాలో 33% మందికి నిలయంగా ఉండగా దేశంలోని పసిఫిక్ జనాభాలో 62%, దాని ఆసియా జనాభాలో 60% మందికి ఇది నిలయం.

న్యూజిలాండు పౌరుడికి డెమోనిం న్యూజిలాండు వాడు అయితే అనధికారిక "కివి" అనే పదాన్ని సాధారణంగా అంతర్జాతీయంగా ఉపయోగిస్తారు స్థానికులు కూడా. యూరోపియను సంతతికి చెందిన న్యూజిలాండు వాసులు కొందరు ఈ పేరును తిరస్కరించారు. నేడు ఈ పదాన్ని పాలినేషియన్లు కాని న్యూజిలాండు వాసులందరినీ సూచించడానికి ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తున్నారు.

న్యూజిలాండు‌కు చేరుకున్న మొదటి వ్యక్తులు మావోరీలు, తరువాత ప్రారంభ యూరోపియను స్థిరనివాసులు వచ్చారు. వలసరాజ్యాల తరువాత, వలసదారులు ప్రధానంగా బ్రిటను, ఐర్లాండు, ఆస్ట్రేలియా నుండి వచ్చారు ఎందుకంటే వైటు ఆస్ట్రేలియా పాలసీ లాంటి నిర్బంధ విధానాల కారణంగా. గణనీయమైన డచు, డాల్మాటియా జర్మనీ, ఇటాలియను వలసలు, ఆస్ట్రేలియా, ఉత్తర అమెరికా, దక్షిణ అమెరికా దక్షిణాఫ్రికా ద్వారా పరోక్ష యూరోపియను వలసలతో కలిసి. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత నికర వలసలు పెరిగాయి; 1970లు - 1980లలో వలసల మీద విధానాలు సడలించబడ్డాయి. ఆసియా నుండి వలసలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి. 2009–10లో న్యూజిలాండు ఇమ్మిగ్రేషను సర్వీసు వార్షిక లక్ష్యాన్ని 45,000–50,000 శాశ్వత నివాస ఆమోదాలను నిర్ణయించింది—ప్రతి 100 మంది న్యూజిలాండు నివాసితులకు ఒకటి కంటే ఎక్కువ మంది కొత్త వలసదారులు. 2018 జనాభా లెక్కల ప్రకారం లెక్కించబడిన వ్యక్తులలో 27.4% మంది న్యూజిలాండు‌లో జన్మించలేదు. ఇది 2013 జనాభా లెక్కలు. న్యూజిలాండు‌లోని విదేశాలలో జన్మించిన జనాభాలో సగానికి పైగా (52.4%) ఆక్లాండు ప్రాంతంలో నివసిస్తున్నారు. యునైటెడు కింగ్‌డం న్యూజిలాండు వలస జనాభాలో అతిపెద్ద వనరుగా ఉంది. విదేశాలలో జన్మించిన న్యూజిలాండు వాసులలో దాదాపు పావు వంతు మంది అక్కడే జన్మించారు; న్యూజిలాండు‌లో విదేశాల్లో జన్మించిన జనాభాకు ఇతర ప్రధాన వనరులు చైనా, భారతదేశం, ఆస్ట్రేలియా, దక్షిణాఫ్రికా, ఫిజి, సమోవా. 1990ల చివరలో ఫీజు చెల్లించే అంతర్జాతీయ విద్యార్థులు, అంతర్జాతీయ మార్పిడి విద్యార్థుల సంఖ్య గణనీయంగా పెరిగింది. 2002లో 20,000 కంటే ఎక్కువ మంది ప్రభుత్వ తృతీయ సంస్థలలో చదువుతున్నారు.
### భాష

న్యూజిలాండు‌లో ఇంగ్లీషు ప్రధాన భాష, దీనిని జనాభాలో 95.4% మంది మాట్లాడతారు. న్యూజిలాండు ఇంగ్లీషు అనేది విలక్షణమైన యాక్సెంటు, లెక్సికాను కలిగిన భాష వైవిధ్యం. ఇది ఆస్ట్రేలియను ఇంగ్లీషుని పోలి ఉంటుంది. ఉత్తర అర్ధగోళం నుండి చాలా మంది మాట్లాడేవారు యాసలను చెప్పలేకపోతున్నారు. న్యూజిలాండు ఇంగ్లీషు మాండలికం, ఇతర ఇంగ్లీషు మాండలికాల మధ్య అత్యంత ముఖ్యమైన తేడాలు చిన్న ముందు అచ్చులలో మార్పులు: చిన్న-*ఐ* శబ్దం (*కిట్*లో వలె) చ్వా ధ్వని వైపు కేంద్రీకృతమై ఉంది. (*కొమ్మా*, *అబౌట్*లో *అ*); చిన్న-*ఇ* శబ్దం (*డ్రెస్*లో వలె) చిన్న-*ఐ* శబ్దం వైపు కదిలింది; మరియు చిన్న-*a* శబ్దం (*ట్రాప్*లో వలె) చిన్న-ఇ శబ్దానికి మారింది.

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత, మావోరీలు నిరుత్సాహపరచబడ్డారు లేదా మాట్లాడకుండా బలవంతం చేయబడ్డారు పాఠశాలలు, కార్యాలయాల్లో వారి స్వంత భాష (టె టెయొ మావోరీ), అది కొన్ని మారుమూల ప్రాంతాలలో మాత్రమే కమ్యూనిటీ భాషగా ఉనికిలో ఉంది. స్థానిక పాఠశాలల చట్టం 1867 ప్రకారం అన్ని పాఠశాలల్లో ఆంగ్లంలో బోధన అవసరం, పిల్లలు మావోరీ మాట్లాడకుండా నిషేధించే అధికారిక విధానం లేనప్పటికీ వారు అలా చేస్తే చాలా మంది శారీరక వేధింపులకు గురయ్యారు. మావోరీ భాష ఇటీవల పునరుజ్జీవ ప్రక్రియకు గురైంది. 1987లో న్యూజిలాండు అధికారిక భాషలలో ఒకటిగా ప్రకటించబడింది. జనాభాలో 4.0% మంది దీనిని మాట్లాడుతున్నారు.{{refn|2015లో, 55% మావోరీ పెద్దలు (వయస్సు 15 సంవత్సరాలు మరియు అంతకంటే ఎక్కువ)  గురించి నివేదించబడిన జ్ఞానం. ఈ మాట్లాడేవారిలో, 64% మంది మావోరీని ఇంట్లో వాడతారు మరియు 50,000 మంది "చాలా బాగా" లేదా "బాగా" భాష మాట్లాడగలరు.|group=n}}చాలా ప్రదేశాలు వాటి మావోరీ, ఆంగ్ల పేర్లు అధికారికంగా గుర్తించబడ్డాయి.

2018 జనాభా లెక్కల ప్రకారం సమోవాను అత్యంత విస్తృతంగా మాట్లాడే అనధికారిక భాష (2.2%), తరువాత "ఉత్తర చైనీసు" (మాండరిను, 2.0%), హిందీ (1.5%), ఫ్రెంచి (1.2%) ఉన్నాయి. న్యూజిలాండు సంకేత భాష 22,986 మంది (0.5%) అర్థం చేసుకున్నట్లు నివేదించబడింది; ఇది 2006లో న్యూజిలాండు అధికారిక భాషలలో ఒకటిగా మారింది.

### మతం

2023 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జనాభాలో 51.6% మంది తమకు నాస్థికులు అని పేర్కొన్నారు. 2018 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 48.2% నుండి పెరిగింది. క్రైస్తవులు అతిపెద్ద మత సమూహంగా ఉంది. జనాభాలో 32.3% ఉన్నారు. 2018లో 36.5%తో పోలిస్తే.హిందువులు రెండవ అతిపెద్ద మతపరమైన మైనారిటీగా జనాభాలో 2.9% ఉన్నారు. తరువాత ముస్లింలు 1.5% ఉన్నారు. ఆక్లాండు ప్రాంతం గొప్ప మత వైవిధ్యాన్ని ప్రదర్శించింది.
### విద్య
6 నుండి 16 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలకు ప్రాథమిక, మాధ్యమిక విద్య తప్పనిసరి. ఎక్కువ మంది పిల్లలు 5 సంవత్సరాల వయస్సు నుండి హాజరవుతారు. 13 పాఠశాల సంవత్సరాలు ఉన్నాయి. రాష్ట్ర (ప్రభుత్వ) పాఠశాలలు ఒక వ్యక్తి 5వ పుట్టినరోజు నుండి వారి 19వ తేదీ తర్వాత క్యాలెండరు సంవత్సరం చివరి వరకు న్యూజిలాండు పౌరులు, శాశ్వత నివాసితులకు హాజరు ఉచితం. పుట్టినరోజు. న్యూజిలాండు‌లో 99% వయోజన అక్షరాస్యత రేటు ఉంది. 15 నుండి 29 సంవత్సరాల వయస్సు గల జనాభాలో సగానికి పైగా తృతీయ అర్హతను కలిగి ఉన్నారు. ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని తృతీయ సంస్థలు ఐదు రకాలు: విశ్వవిద్యాలయాలు, విద్యా కళాశాలలు, పాలిటెక్నిక్సు, ప్రత్యేక కళాశాలలు, వానంగా, ప్రైవేటు శిక్షణా సంస్థలతో పాటు. 2021లో 25–64 సంవత్సరాల వయస్సు గల జనాభాలో; 13% మందికి అధికారిక అర్హత లేదు. 21% మందికి పాఠశాల అర్హత ఉంది. 28% మందికి తృతీయ సర్టిఫికేటు లేదా డిప్లొమా ఉంది. 35% మందికి బ్యాచిలరు డిగ్రీ లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఉంది. ఒఇసిడి అంతర్జాతీయ విద్యార్థి అంచనా కోసం కార్యక్రమం న్యూజిలాండు‌ను ఒఇసిడిలో గణితంలో 28వ స్థానంలో సైన్సు‌లో 13వ స్థానంలో, చదవడంలో 11వ స్థానంలో నిలిచింది.
## సంస్కృతి

ప్రారంభ మావోరీలు ఉష్ణమండల ఆధారిత తూర్పు పాలినేషియను సంస్కృతిని పెద్ద, విభిన్న వాతావరణంతో ముడిపడి ఉన్న సవాళ్లకు అనుగుణంగా స్వీకరించారు. చివరికి వారి స్వంత విలక్షణమైన సంస్కృతిని అభివృద్ధి చేసుకున్నారు. సామాజిక సంస్థ ఎక్కువగా కుటుంబాలు (*వనౌ*), ఉప తెగలు (*హపు*), తెగలు (*ఇవి*) తో సామూహికంగా ఉండేది. వీరి స్థానం సమాజ ఆమోదానికి లోబడి ఉండేది. బ్రిటిషు, ఐరిషు వలసదారులు తమ సొంత సంస్కృతి అంశాలను న్యూజిలాండు‌కు తీసుకువచ్చారు, మావోరీ సంస్కృతిని కూడా ప్రభావితం చేశారు. ముఖ్యంగా క్రైస్తవ మతం పరిచయంతో. అయినప్పటికీ మావోరీలు ఇప్పటికీ గిరిజన సమూహాల పట్ల వారి విధేయతను వారి గుర్తింపులో కీలకమైన భాగంగా భావిస్తారు. మావోరీ బంధుత్వ పాత్రలు ఇతర పాలినేషియను ప్రజల బంధుత్వం. ఇటీవల అమెరికను, ఆస్ట్రేలియను, ఆసియను, ఇతర యూరోపియను సంస్కృతులు న్యూజిలాండు మీద ప్రభావం చూపాయి. మావోరీయేతర పాలినేషియను సంస్కృతులు కూడా స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద పాలినేషియను పండుగ అయిన పాసిఫికా ఇప్పుడు ఆక్లాండు‌లో వార్షిక కార్యక్రమంగా జరుగుతోంది.

న్యూజిలాండు ప్రారంభంలో ఎక్కువగా గ్రామీణ జీవితం ఉండటం వలన న్యూజిలాండు వాసులు కఠినంగా శ్రమతో కూడిన సమస్య పరిష్కారాలు చేసేవారు అనే ఇమేజి ఏర్పడింది. "పొడవైన పాపీ సిండ్రోం" ద్వారా నమ్రత ఆశించబడింది. అమలు చేయబడింది. ఇక్కడ ఉన్నత విజయాలు సాధించిన వారు కఠినమైన విమర్శలను ఎదుర్కొన్నారు. ఆ సమయంలో న్యూజిలాండు మేధో దేశంగా పిలువబడలేదు. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి చివరి వరకు 1960లలో మావోరీ సంస్కృతిని బ్రిటిషు న్యూజిలాండు‌లలో మావోరీల సమీకరణ ప్రయత్నం ద్వారా అణచివేయబడింది. 1960లలో తృతీయ విద్య మరింత అందుబాటులోకి వచ్చింది. నగరాలు విస్తరించాయి పట్టణ సంస్కృతి ఆధిపత్యం చెలాయించడం ప్రారంభించింది. అయితే గ్రామీణ చిత్రాలు, ఇతివృత్తాలు న్యూజిలాండు కళ, సాహిత్యం, మీడియాలో సాధారణం.

న్యూజిలాండు జాతీయ చిహ్నాలు సహజ, చారిత్రక మావోరీ మూలాలచే ప్రభావితమయ్యాయి. వెండి ఫెర్ను అనేది సైనిక చిహ్నం, క్రీడా జట్టు యూనిఫాం‌ల మీద కనిపించే చిహ్నం. న్యూజిలాండు‌కు ప్రత్యేకమైనవిగా భావించే ప్రసిద్ధ సంస్కృతికి చెందిన కొన్ని అంశాలను "కియాను" అని పిలుస్తారు.

### కళ

మావోరీ సంస్కృతి పునరుజ్జీవనంలో భాగంగా, చెక్కడం, నేయడం సాంప్రదాయ చేతిపనులు ఇప్పుడు విస్తృతంగా ఆచరించబడుతున్నాయి. మావోరీ కళాకారులు సంఖ్య, ప్రభావంలో పెరుగుతున్నారు. చాలా మావోరీ శిల్పాలు మానవ బొమ్మలను కలిగి ఉంటాయి. సాధారణంగా మూడు వేళ్లు, సహజంగా కనిపించే వివరణాత్మక తల లేదా శైలీకృత వెర్షను‌తో ఉంటాయి. సర్పిలాలు, గట్లు, నోచెసు, చేపల పొలుసులతో కూడిన ఉపరితల నమూనాలు చాలా శిల్పాలను అలంకరిస్తాయి. ప్రముఖ మావోరీ వాస్తుశిల్పం చిహ్నాత్మక శిల్పాలు, దృష్టాంతాలతో అలంకరించబడిన చెక్కబడిన సమావేశ గృహాలు (*వారెనుయి*) ఉన్నాయి. ఈ భవనాలు మొదట నిరంతరం పునర్నిర్మించబడటానికి, విభిన్న అభిరుచులకు లేదా అవసరాలకు అనుగుణంగా మారుతూ స్వీకరించడానికి రూపొందించబడ్డాయి.

మావోరీ భవనాలు, పడవలు, సమాధుల తెల్లటి కలపను ఎరుపు (ఎరుపు ఓచరు, షార్కు కొవ్వు మిశ్రమం), నలుపు (మసితో తయారు చేయబడింది) పెయింటు‌తో అలంకరించారు. గుహ గోడల మీద పక్షులు, సరీసృపాలు, ఇతర డిజైన్ల చిత్రాలను చిత్రించారు. గంతో కలిపిన రంగు మసితో కూడిన మావోరి టాటూలు (*మోకో*) ఎముక ఉలితో మాంసంలోకి కత్తిరించబడ్డాయి. యూరోపియను రాక నుండి పెయింటింగు‌లు, ఛాయాచిత్రాలు ప్రకృతి దృశ్యాలచే ఆధిపత్యం చెలాయించబడ్డాయి. వాస్తవానికి కళాకృతులుగా కాకుండా న్యూజిలాండు వాస్తవ చిత్రణలుగా ఉన్నాయి. మావోరీ చిత్రపటాలు కూడా సర్వసాధారణం. ప్రారంభ చిత్రకారులు తరచుగా వారిని నాగరికత ద్వారా కళంకం లేని ఆదర్శ జాతిగా చిత్రీకరిస్తారు. దేశం ఒంటరితనం యూరోపియను కళాత్మక ధోరణుల ప్రభావాన్ని ఆలస్యం చేసింది. స్థానిక కళాకారులు వారి స్వంత విలక్షణమైన 
ప్రాంతీయవాదం శైలిని అభివృద్ధి చేసుకోవడానికి వీలు కల్పించింది. 1960లు, 1970లలో అనేక మంది కళాకారులు సాంప్రదాయ మావోరీ, పాశ్చాత్య పద్ధతులను కలిపి, ప్రత్యేకమైన కళారూపాలను సృష్టించారు. న్యూజిలాండు కళ, చేతిపనులు క్రమంగా అంతర్జాతీయ ప్రేక్షకులను సాధించాయి. 2001లో వెనిసు బియెన్నెలులో, 2004లో న్యూయార్కు‌లో "పారడైజు నౌ" ప్రదర్శించబడుతున్నాయి.

మావోరీ దుస్తులు సన్నని అవిసె నారతో తయారు చేయబడతాయి మరియు నలుపు, ఎరుపు, తెలుపు త్రిభుజాలు, వజ్రాల, ఇతర రేఖాగణిత ఆకృతులతో నమూనా చేయబడతాయి. గ్రీంస్టోను‌ను చెవిపోగులు, నెక్లెసు‌లుగా రూపొందించారు. అత్యంత ప్రసిద్ధ డిజైను హెయి-టికి, తల పక్కకు వంగి అడ్డంగా కాళ్ళు వేసుకుని కూర్చున్న వక్రీకరించబడిన మానవ బొమ్మ. యూరోపియన్లు న్యూజిలాండు‌కు ఇంగ్లీషు ఫ్యాషను మర్యాదలను తీసుకువచ్చారు. 1950ల వరకు చాలా మంది సామాజిక సందర్భాలలో దుస్తులు ధరించారు. అప్పటి నుండి ప్రమాణాలు సడలించాయి. న్యూజిలాండు ఫ్యాషను సాధారణంగా ఆచరణాత్మకమైనదిగా మారింది. . అయితే స్థానిక ఫ్యాషను పరిశ్రమ 2000 నుండి గణనీయంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఎగుమతులను రెట్టింపు చేసింది. కొన్ని లేబుళ్ళను ‌నుండి దాదాపు 50 స్థిరపడిన లేబుళ్ళకు పెరిగింది. కొన్ని లేబుళ్ళు‌ అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందాయి.

### సాహిత్యం
మావోరీలు త్వరగా రచనను ఆలోచనలను పంచుకునే మార్గంగా స్వీకరించారు. వారి మౌఖిక కథలు, కవితలు చాలా వరకు లిఖిత రూపంలోకి మార్చబడ్డాయి. చాలా ప్రారంభ ఆంగ్ల సాహిత్యం బ్రిటను నుండి పొందబడింది. స్థానిక ప్రచురణ సంస్థలు పెరిగిన 1950ల వరకు న్యూజిలాండు సాహిత్యం విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందడం ప్రారంభమైంది. ప్రపంచ ధోరణులు (ఆధునికవాదం), సంఘటనల (మహా మాంద్యం) ద్వారా ఇప్పటికీ ఎక్కువగా ప్రభావితమైనప్పటికీ 1930లలోని రచయితలు న్యూజిలాండు‌లో వారి అనుభవాల మీద దృష్టి సారించి కథలను అభివృద్ధి చేయడం ప్రారంభించారు. ఈ కాలంలో సాహిత్యం జర్నలిస్టికు కార్యకలాపం నుండి మరింత విద్యాపరమైన అన్వేషణకు మారింది. ప్రపంచ యుద్ధాలలో పాల్గొనడం వల్ల కొంతమంది న్యూజిలాండు రచయితలకు న్యూజిలాండు సంస్కృతిపై కొత్త దృక్పథం లభించింది. విశ్వవిద్యాలయాల యుద్ధానంతర విస్తరణతో స్థానిక సాహిత్యం వృద్ధి చెందింది. డునెడిను ఒక యునెస్కొ సాహిత్య నగరంగా గుర్తించబడింది.

### మీడియా - వినోదం

న్యూజిలాండ్ సంగీతం బ్లూసు, జాజ్, కంట్రీ, రాక్ అండు రోలు, హిపు హాపు లచే ప్రభావితమైంది. వీటిలో చాలా శైలులకు ప్రత్యేకమైన న్యూజిలాండు వివరణ ఇవ్వబడింది. మావోరీ పాటలు, కీర్తనల చుట్టూ వైవిధ్యమైన సంగీత సంప్రదాయం అభివృద్ధి చేసుకున్నారు. వీటిలో ఉత్సవ ప్రదర్శనలు, విలాపాలు, ప్రేమ పాటలు ఉన్నాయి. వాయిద్యాలు (టయోంగా ప్యూరో), వేణువులు, పెర్కషను వంటివి ఆధ్యాత్మిక సాధనాలు, వినోదం, సిగ్నలింగు పరికరాలుగా ఉపయోగించడం ప్రారంభించాయి. ప్రారంభ స్థిరనివాసులు బ్రాసు బ్యాండులు, కోరలు సంగీతం ప్రజాదరణ పొందడంతో వారి జాతి సంగీతాన్ని తీసుకువచ్చారు. సంగీతకారులు 1860లలో న్యూజిలాండు‌లో పర్యటించడం ప్రారంభించారు. పైపు బ్యాండులు 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో విస్తృతంగా వ్యాపించాయి. న్యూజిలాండు రికార్డింగు పరిశ్రమ 1940 నుండి అభివృద్ధి చెందడం ప్రారంభించింది. అనేక మంది న్యూజిలాండు సంగీతకారులు బ్రిటను, యునైటెడు స్టేట్సు‌లో విజయం సాధించారు. స్టేట్సు. కొంతమంది కళాకారులు మావోరీ భాషా పాటలను విడుదల చేస్తారు. మావోరీ సంప్రదాయ-ఆధారిత కళ *కపా హకా* (పాట, నృత్యం) తిరిగి పుంజుకుంది. కొత్త జిలాండు మ్యూజికు అవార్డులను ఏటా రికార్డెడు మ్యూజికు ఎంజెడ్ నిర్వహిస్తుంది; ఈ అవార్డులను మొదట 1965లో రెకిటు & కోల్మను లోక్సేను గోల్డెను డిస్కు అవార్డులుగా నిర్వహించారు. రికార్డు చేయబడిన సంగీతం ఎన్‌జెడ్ దేశం అధికారిక వారపు రికార్డును కూడా ప్రచురిస్తుంది. చార్టులు.

పబ్లికు రేడియో 1922లో న్యూజిలాండు‌లో ప్రవేశపెట్టబడింది. ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని టెలివిజను సర్వీసు 1960లో ప్రారంభమైంది. 1980లలో సడలింపు కారణంగా రేడియో, టెలివిజను సంఖ్య అకస్మాత్తుగా పెరిగింది. స్టేషన్లు. న్యూజిలాండు టెలివిజను ప్రధానంగా అమెరికను, బ్రిటిషు ప్రోగ్రామింగు‌లను అనేక ఆస్ట్రేలియను, స్థానిక షోలతో పాటు ప్రసారం చేస్తుంది. 1970లలో న్యూజిలాండు చిత్రాలు సంఖ్య గణనీయంగా పెరిగింది. 1978లో న్యూజిలాండు ఫిల్ము కమిషను స్థానిక చిత్రనిర్మాతలకు సహాయం చేయడం ప్రారంభించింది. అనేక చిత్రాలు ప్రపంచ ప్రేక్షకులను ఆకర్షించాయి. కొన్ని అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందాయి. అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన న్యూజిలాండు చిత్రాలు *హంటు ఫర్ ది వైల్డరు‌పీపులు,* *బాయి*, *ది వరల్డ్సు ఫాస్టెస్టు ఇండియను*, *వేలు రైడరు*, *వన్స్ వర్ వారియర్సు*, *హెవెన్లీ క్రియేచర్సు*, *వాటు వుయు డూ ఇన్ ది షాడోసు*, *ది పియానో*. దేశం వైవిధ్యమైన దృశ్యాలు, కాంపాక్టు పరిమాణం ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహకాలతో పాటు, కొంతమంది నిర్మాతలు న్యూజిలాండు‌లో చాలా పెద్ద బడ్జెటు, ప్రసిద్ధ నిర్మాణాలను చిత్రీకరించమని ప్రోత్సహించారు. వాటిలో * ది లార్డ్ ఆఫ్ ది రింగ్సు*, *ది హాబిటు* చిత్ర త్రయం, *అవతారు*, *ది క్రానికల్సు ఆఫ్ నార్నియా*, *కింగు కాంగు*, *వోల్వరైను*, *ది లాస్టు సమురాయి*, *ది పవరు ఆఫ్ ది డాగ్*, *ఏలియను ఒడంబడిక*, *ములాను*, ఎ మైను‌క్రాఫ్టు మూవీ. న్యూజిలాండు మీడియా పరిశ్రమలో కొన్ని కంపెనీలు ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నాయి. వీటిలో ఎక్కువ భాగం విదేశీ యాజమాన్యంలో ఉన్నాయి. అయితే కొన్ని టెలివిజను, రేడియో స్టేషన్ల యాజమాన్యం ప్రభుత్వం వద్ద ఉంది. 1994 నుండి ఫ్రీడం హౌసు న్యూజిలాండు పత్రికా స్వేచ్ఛను టాపు ఇరవైలో స్థిరంగా ర్యాంకు చేసింది. 19వ స్వేచ్ఛా మీడియా 

### వంటకాలు

జాతీయ వంటకాలను పసిఫిక్ రిమ్గా వర్ణించారు, ఇది ఐరోపా, పాలినేషియా, ఆసియా నుండి స్థిరపడినవారు, వలస వచ్చినవారు ప్రవేశపెట్టిన స్థానిక మావోరీ వంటకాలు, విభిన్న పాక సంప్రదాయాలను కలుపుకుంది. న్యూజిలాండు భూమి, సముద్రం నుండి ఉత్పత్తులను ఇస్తుంది—చాలా పంటలు, పశువులు, మొక్కజొన్న, బంగాళాదుంపలు, పందులు, ప్రారంభ యూరోపియను స్థిరనివాసుల ద్వారా క్రమంగా పరిచయం చేయబడ్డాయి. విలక్షణమైన పదార్థాలు లేదా వంటలలో గొర్రెపిల్ల, సాల్మన్,  (కేరీఫిషు), బ్లఫు ఓస్టెరులు, వైట్‌బైటు,  (అబలోను), మస్సెల్సు, స్కాలోప్సు, ,  (న్యూజిలాండు షెల్ఫిషు రకాలు),  (తీపి బంగాళాదుంప), కివిఫ్రూటు, టమరిల్లో, పావ్లోవా (జాతీయ డెజర్టు‌గా పరిగణించబడుతుంది). హంగీ అనేది పిట్ ఓవెను‌లో పాతిపెట్టిన వేడిచేసిన రాళ్లను ఉపయోగించి ఆహారాన్ని వండడానికి సాంప్రదాయ మావోరీ పద్ధతి; ప్రత్యేక సందర్భాలలో పెద్ద సమూహాలకు ఇప్పటికీ ఉపయోగించబడుతుంది. *టంగిహంగ* వంటివి.

### క్రీడ

న్యూజిలాండు‌లో ఆడే ప్రధాన క్రీడా కోడు‌లలో ఎక్కువ భాగం బ్రిటిషు మూలాలను కలిగి ఉన్నాయి. రగ్బీ యూనియను జాతీయ క్రీడగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది అత్యధిక ప్రేక్షకులను ఆకర్షిస్తుంది. గోల్ఫు, నెట్బా‌లు, టెన్నిసు, క్రికెట్టు అత్యధిక వయోజన భాగస్వామ్య రేట్లను కలిగి ఉండగా నెట్బా‌లు, రగ్బీ యూనియను, ఫుట్బా‌లు (సాకరు) యువతలో ముఖ్యంగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. ర్రపు పందెం అనేది న్యూజిలాండు‌లో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన ప్రేక్షకుల క్రీడలలో ఒకటి 1960లలో "రగ్బీ, రేసింగు, బీరు" ఉపసంస్కృతిలో భాగంగా ఉంది. న్యూజిలాండు కౌమారదశలో దాదాపు 54% మంది తమ పాఠశాల కోసం క్రీడలలో పాల్గొంటారు. 1880ల చివరిలో, 1900ల ప్రారంభంలో జాతీయ గుర్తింపును పెంపొందించడంలో తొలి పాత్ర పోషించాయి. యూరోపియను క్రీడలలో మావోరీ భాగస్వామ్యం ముఖ్యంగా రగ్బీలో స్పష్టంగా కనిపించింది. ఆ దేశ జట్టు అంతర్జాతీయ మ్యాచు‌లకు ముందు సాంప్రదాయ మావోరీ సవాలు అయిన హాకాను ప్రదర్శిస్తుంది. న్యూజిలాండు దాని తీవ్రమైన క్రీడలు, సాహస పర్యాటకం, బలమైన పర్వతారోహణ సంప్రదాయానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది ప్రముఖ న్యూజిలాండు వాసి సర్ ఎడ్మండ్ హిల్లరీ విజయంలో కనిపిస్తుంది. సైక్లింగు, చేపలు పట్టడం, ఈత కొట్టడం, పరుగు, ట్రాంపింగు, కనోయింగు, వేట, స్నోస్పోర్ట్సు, సర్ఫింగు, సెయిలింగు వంటి ఇతర బహిరంగ కార్యకలాపాలు కూడా ప్రసిద్ధి చెందాయి. 1995 నుండి అమెరికాస్ కప్పు రెగట్టాలో న్యూజిలాండు క్రమం తప్పకుండా సెయిలింగు విజయాన్ని సాధించింది. వాకా అమా రేసింగు పాలినేషియను క్రీడ 1980ల నుండి న్యూజిలాండు‌లో ఆసక్తిని తిరిగి పొందింది.

న్యూజిలాండు‌లో రగ్బీ యూనియను, రగ్బీ లీగు, నెట్బా‌లు, క్రికెట్టు, సాఫ్ట్బాలు, సెయిలింగు వంటి పోటీ అంతర్జాతీయ జట్లు ఉన్నాయి. 
1908, 1912లో జరిగిన సమ్మరు ఒలింపిక్సులో ఆస్ట్రేలియాతో ఉమ్మడి జట్టుగా జాయింటు టీంగా న్యూజిలాండు పాల్గొంది. 1920లో మొదటిసారి స్వయంగా పాల్గొంది. ఇటీవలి క్రీడలలో పతకాలు-జనాభా నిష్పత్తిలో దేశం అత్యధిక స్థానంలో ఉంది. ఆల్ బ్లాక్సు, జాతీయ రగ్బీ యూనియను జట్టు, అంతర్జాతీయ రగ్బీ చరిత్రలో అత్యంత విజయవంతమైన జట్టు. వారు రగ్బీ ప్రపంచ కప్పును మూడుసార్లు గెలుచుకున్నారు.

2025లో ఐసిసి పురుషుల టెస్టు జట్టు ర్యాంకింగ్సు‌లో న్యూజిలాండు 5వ స్థానంలో ఉంది 100 రేటింగు.

## ఇవి కూడ చూడండి

* తయాహా
* ఎర్నెస్ట్ ఆండ్రూస్

## మూలాలు

## లింకులు
* న్యూజిలా౦డ్‌ దేశాన్ని చూసి వద్దా౦ {తెలుగు}
* న్యూజిలాండ్ పోర్టల్ (సమగ్ర సమాచారం)
* న్యూజిలాండ్ వికి సందర్శన(వికి ట్రావెల్)
* టి ఏరా,న్యూజిలాండ్ ఎన్సైక్లోపెడియా
* సంస్కృతి వారసత్వం మంత్రిత్వ శాఖ- జెండా జాతీయ గీతం మొదలగు సమగ్ర సమాచారం
* న్యూజిలాండ్ ప్రభుత్వ అధికారిక వెబ్ సైట్
* న్యూజిలాండ్కి సంబంధించి కంగ్రేషనల్ పరిశోధన సేవకి సంబంధించి గుణాత్మక సమాచారం(CRS)
* న్యూజిలాండ్ వాతావరణం
* న్యూజిలాండ్ చరిత్ర వెబ్ సైట్
* లెక్కలు అంకెలలో న్యూజిలాండ్ 2007
* పర్యాటక రంగం,న్యూజీలాండ్

వర్గం:ప్రపంచ దేశాలు
వర్గం:న్యూజీలాండ్
వర్గం:ద్వీప దేశాలు