బంకాపుర

**బంకాపుర** భారతదేశం, కర్ణాటక రాష్ట్రం, హావేరి జిల్లాలోని ఒక పంచాయతీ పట్టణం. ఇది శిగ్గావ్ తాలూకాలో ఉంది. పుణె-బెంగళూరు జాతీయ రహదారి NH-4కి కేవలం 2.5 కి.మీ దూరంలో, హావేరి పట్టణానికి 22 కి.మీ దూరంలో ఉంది. బంకాపుర హుబ్లీ-ధార్వాడ్కి సుమారు 45 కి.మీ దూరంలో ఉంది. చారిత్రక ప్రదేశం బంకాపురలో *నాగరేశ్వర దేవాలయం, బంకాపుర కోట, బంకాపుర నెమళ్ల సంరక్షణ కేంద్రం* ప్రసిద్ధి చెందాయి. కనకదాసు జన్మస్థలం బాద బంకాపురకు సమీపంలో ఉంది.

**బంకాపుర** భారతదేశం, కర్ణాటక రాష్ట్రం, హావేరి జిల్లాలోని ఒక పంచాయతీ పట్టణం. ఇది శిగ్గావ్ తాలూకాలో ఉంది. పుణె-బెంగళూరు జాతీయ రహదారి NH-4కి కేవలం 2.5 కి.మీ దూరంలో, హావేరి పట్టణానికి 22 కి.మీ దూరంలో ఉంది. బంకాపుర హుబ్లీ-ధార్వాడ్కి సుమారు 45 కి.మీ దూరంలో ఉంది. చారిత్రక ప్రదేశం బంకాపురలో *నాగరేశ్వర దేవాలయం, బంకాపుర కోట, బంకాపుర నెమళ్ల సంరక్షణ కేంద్రం* ప్రసిద్ధి చెందాయి. కనకదాసు జన్మస్థలం బాద బంకాపురకు సమీపంలో ఉంది.

## చరిత్ర
[thumb|left|[కర్ణాటక, *బంకాపురలోని నాగరేశ్వర దేవాలయంలో* పాత కన్నడ శాసనం (11వ శతాబ్దం చివరి నుండి - 12వ శతాబ్దం ఆరంభం వరకు)]]
*[[చాళుక్యులు]]* ఇక్కడ అనేక దేవాలయాలను నిర్మించారు, అయితే సుమారు 1565లో బీజాపూర్ సుల్తాన్ మొదటి ఆలీ ఆదిల్ షా దాడిలో చాలా దేవాలయాలు ధ్వంసమయ్యాయి. బంకాపురలో ప్రస్తుతం శిథిలావస్థలో ఉన్న కోటలో రంగనాథ నాగరేశ్వర దేవాలయం ఉంది, దీనిలో *బూడిద రంగు రాయితో చెక్కిన 66 స్తంభాలు* ఉన్నాయి. కోటలో ఒక మసీదు కూడా ఉంది. ఈ ప్రదేశం జైనులకు చారిత్రక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంది. జైన మత గ్రంథం ఆదిపురాణం ఇక్కడే రచించారు.
బంకాపుర కోట (సా.శ. 454) *బనవాసి కదంబులు, [[పశ్చిమ గాంగులు|గాంగులు]], [[చోళులు]], [[రాష్ట్రకూటులు]], హొయసలులు, [[చాళుక్యులు]], [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర చక్రవర్తులు]], బీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీలు, హైదర్ అలీ, టిప్పు సుల్తాన్* పాలనలో ఉంది. 
9వ శతాబ్దంలో, బంకాపుర రాష్ట్రకూట చక్రవర్తి మొదటి అమోఘవర్షుడి సామంతుడైన *బంకేయరస* (సా.శ. 898లో) ఆధీనంలో ఉంది.  11వ శతాబ్దంలో కదంబులు బాధ్యతలు స్వీకరించారు, ఆ తర్వాత హొయసల పాలకుడు *విష్ణువర్ధనుడు* పాలించాడు.

; బహమనీల దాడి 
16వ శతాబ్దంలో బహమనీలు బంకాపురపై దాడి చేశారు, బీజాపూర్‌కు చెందిన ముస్తఫా ఖాన్ ఒక సంవత్సరం పాటు జరిగిన భీకర యుద్ధం తర్వాత కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. హైదర్ అలీ, టిప్పు ఆధీనంలోకి రాకముందు సవణూరు నవాబులు, మరాఠాలు కొద్దికాలం పాటు పాలించారు. తర్వాత, బంకాపుర బ్రిటిష్ వారికి అప్పగించారు.

; శాసనాలు

నాగరేశ్వర దేవాలయంలో, ముఖమండపం ప్రవేశద్వారం వద్ద, పాత కన్నడలో స్పష్టంగా రాసిన పెద్ద శాసనాలు ఉన్నాయి.

కన్నడ సాహిత్య గొప్ప కవి రన్న బంకాపురను సందర్శించి తన గురువైన అజితసేనాచార్యను కలిశాడని చరిత్ర ద్వారా తెలుస్తోంది.

## బంకాపుర కోట

బహమనీలు జయించిన శిథిలమైన బంకాపుర కోట లోపల, చాళుక్యులు నిర్మించిన *అరవత్తారు కంబద గుడి*గా పిలువబడే ఒక దేవాలయం ఉంది. బంకాపుర ఒక ముఖ్యమైన చారిత్రక ప్రదేశం, ఇక్కడ వరుస పాలకులు అనేక యుద్ధాలు చేశారు. విధ్వంసం జరిగినప్పటికీ నాగరేశ్వర దేవాలయం అలంకృతంగానే ఉంది.

## నాగరేశ్వర దేవాలయం
thumb|200px|right| బంకాపుర నాగరేశ్వర దేవాలయం ద్వారపు ప్యానెల్స్
thumb|300px|right| బంకాపుర నాగరేశ్వర దేవాలయం
thumb|300px|right| బంకాపుర నాగరేశ్వర దేవాలయం

ఆకట్టుకునే బంకాపుర కోట ప్రాంతంలో ఆకర్షణీయమైన 66 స్తంభాల నాగరేశ్వర దేవాలయం (స్థానికులు దీనిని *అరవత్తు కంబద గుడి* అని పిలుస్తారు - కన్నడలో *60 స్తంభాల గుడి* అని అర్థం) 11వ శతాబ్దంలో చాళుక్య శైలిలో నిర్మించారు (దండయాత్రల నుండి దాచడానికి ఒక పల్లపు ప్రాంతంలో నిర్మించారు). చక్కగా చెక్కిన అనేక స్తంభాలు ఉన్నాయి. కోట ప్రాంతం 139.10 ఎకరాల భూమిని కలిగి ఉంది, ఇందులో 52.10 ఎకరాలు ప్రసిద్ధ *మయూర వనం* (మూడు దశాబ్దాలుగా నెమళ్ల నివాసం) కోసం కేటాయించారు. 16 శాసనాల ప్రకారం, ఈ ప్రదేశ చరిత్రకు సంబంధించిన ఆధారాలు ఉన్నాయి, ఇది శివుడికి అంకితం చేశారు. ఒకప్పుడు ఈ దేవాలయం జైనమతంపై అధ్యయనం, పరిశోధనలకు కేంద్రంగా కూడా ఉంది. *ముస్తఫా ఖాన్* పాలనలో దేవాలయం వెనుక మూలలు, గోడల బయటి ప్యానెల్స్‌పై ఉన్న అనేక శిల్పాలతో సహా పూర్తిగా దెబ్బతిన్నాయి, కానీ స్తంభాలు, కళాత్మక శిల్పాలు, పైకప్పు నమూనాలు చెక్కుచెదరకుండా ఉన్నాయి.

## నెమళ్ల సంరక్షణ కేంద్రం
బంకాపుర భారత ప్రభుత్వం ద్వారా గుర్తించబడిన నెమళ్ల సంరక్షణ కేంద్రం.

## జనాభా వివరాలు
2001 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, బంకాపుర జనాభా 20,264. జనాభాలో పురుషులు 53%, స్త్రీలు 47% ఉన్నారు. బంకాపుర సగటు అక్షరాస్యత రేటు 59%, ఇది జాతీయ సగటు 59.5% కంటే తక్కువ; పురుషులలో 58%, స్త్రీలలో 42% అక్షరాస్యులు ఉన్నారు. జనాభాలో 14% మంది 6 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు.

## బయటి లింకులు

* గూగుల్ మ్యాప్స్‌లో బంకాపుర కోట

## మూలాలు

వర్గం:కర్ణాటక కోటలు