రతన్ పరిమూ

**రతన్ పరిమూ** కాశ్మీర్ ప్రాంతానికి చెందిన భారతీయ కళా చరిత్రకారుడు. అతను కళా విద్యావేత్త, ఉపాధ్యాయుడు, కళాకారుడు, అహ్మదాబాద్‌లోని లాల్‌భాయ్ దల్‌పత్‌భాయ్ మ్యూజియం మాజీ డైరెక్టర్. రతన్ పరిమూ బరోడా గ్రూప్ వ్యవస్థాపక సభ్యులలో ఒకరు. జనవరి 2025లో, భారత ప్రభుత్వం అతనికి భారతదేశ నాల్గవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం పద్మశ్రీ ప్రదానం చేసింది.

అతను అజంతా, ఎల్లోరా, జైన, రాజస్థానీ, పహారీ, మొఘల్ చిత్రలేఖనాలు, డ్రాయింగ్‌లపై రచనలు ప్రచురిస్తాడు. అతను 'ఆర్ట్ ఆఫ్ త్రీ ఠాగూర్స్- ఫ్రమ్ రివైవల్ టు మోడర్నిటీ' గ్రంథాన్ని రచించాడు. అతను కళాకారిణి నైనా దలాల్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు.

## గ్రంథాలు

### రచించిన గ్రంథాలు

* *పెయింటింగ్స్ ఆఫ్ ది త్రీ ఠాగూర్స్, అబనీంద్రనాథ్, గగనేంద్రనాథ్, రవీంద్రనాథ్ – క్రోనాలజీ, కంపారిటివ్ స్టడీ* (పీహెచ్‌డీ థీసిస్), ఎం.ఎస్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ బరోడా, వడోదర, 1973.
* *స్టడీస్ ఇన్ మోడరన్ ఇండియన్ ఆర్ట్*, కనక్ పబ్లికేషన్స్-బుక్స్ ఇండియా, న్యూఢిల్లీ, 1975.
* *లైఫ్ ఆఫ్ బుద్ధ ఇన్ ఇండియన్ స్కల్ప్చర్*, కనక్ పబ్లికేషన్స్, న్యూఢిల్లీ, 1982. విస్తరించిన కూర్పు, డికె ప్రింట్‌వరల్డ్, ఢిల్లీ, 2009.  
* *స్కల్ప్చర్స్ ఆఫ్ శేషశాయి విష్ణు*, ఎం.ఎస్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ బరోడా, వడోదర, 1983.
* *ది పిక్టోరియల్ వరల్డ్ ఆఫ్ గగనేంద్రనాథ్ ఠాగూర్*, నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ మోడ్రన్ ఆర్ట్, న్యూఢిల్లీ, 1995.
* *స్టడీస్ ఇన్ ఇండియన్ స్కల్ప్చర్స్, ఎస్సేస్ ఇన్ న్యూ ఆర్ట్ హిస్టరీ*, బుక్స్ & బుక్స్, న్యూఢిల్లీ, 2000.
* *స్టడీస్ ఆన్ ది ఆర్ట్ ఆఫ్ రాజా రవివర్మ*, త్రిసూర్ (కేరళ), 2006.
* *ఎన్.సి మెహతా కలెక్షన్ వాల్యూమ్ I, గుజరాతీ స్కూల్, జైన మాన్యుస్క్రిప్ట్ పెయింటింగ్స్*, అహ్మదాబాద్, 2010.
* *ది ఆర్ట్ ఆఫ్ త్రీ ఠాగూర్స్, ఫ్రమ్ రివైవల్ టు మోడర్నిటీ*, కుమార్ గ్యాలరీ, న్యూఢిల్లీ, 2011.
* *ఎన్.సి మెహతా కలెక్షన్ వాల్యూమ్ II, రాజస్థానీ, సెంట్రల్ ఇండియన్, పహారీ, మొఘల్ పెయింటింగ్స్*, అహ్మదాబాద్, 2013
* *ట్రెజర్స్ ఫ్రమ్ ది లాల్‌భాయ్ దల్‌పత్‌భాయ్ మ్యూజియం*, అహ్మదాబాద్, 2013.
* *గగనేంద్రనాథ్ ఠాగూర్, ఏ రెట్రోస్పెక్టివ్*, ప్రదర్శన కేటలాగ్, రవీంద్ర భారతి సొసైటీ సహకారంతో విక్టోరియా మెమోరియల్ హాల్, కోల్‌కతా, 2014.
* *ఫ్రమ్ ది ఎర్త్లీ వరల్డ్ టు ది రియల్మ్ ఆఫ్ గాడ్స్, కస్తూర్‌భాయ్ లాల్‌భాయ్ కలెక్షన్ ఆఫ్ ఇండియన్ డ్రాయింగ్స్*. అహ్మదాబాద్, 2019.

### సంపాదకత్వం వహించిన గ్రంథాలు

* *ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ వర్క్‌షాప్ ఇన్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఆర్ట్*, 1977, యూనివర్శిటీ గ్రాంట్ కమిషన్, న్యూఢిల్లీ తరపున ఎం.ఎస్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ బరోడా, వడోదర ప్రచురణ, 1979.
* *వైష్ణవిజం ఇన్ ఇండియన్ ఆర్ట్ అండ్ కల్చర్*, బుక్స్ & బుక్స్, న్యూఢిల్లీ, 1987.
* *ఎల్లోరా కేవ్స్ – స్కల్ప్చర్స్ అండ్ ఆర్కిటెక్చర్*, బుక్స్ & బుక్స్, న్యూఢిల్లీ, 1988.
* *ది పెయింటింగ్స్ ఆఫ్ రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్*, లలిత కళా అకాడెమీ, న్యూఢిల్లీ, 1989. సవరించిన కూర్పు, లలిత కళా అకాడెమీ, న్యూఢిల్లీ, 2008.
* *ది ఆర్ట్స్ ఆఫ్ అజంతా – న్యూ పర్‌స్పెక్టివ్స్*, బుక్స్ & బుక్స్, న్యూఢిల్లీ, 1991.
* *క్రియేటివ్ ఆర్ట్స్ ఇన్ మోడరన్ ఇండియా*, బుక్స్ & బుక్స్, న్యూఢిల్లీ, 1995.
* *ది లెగసీ ఆఫ్ రాజా రవివర్మ – ది పెయింటర్*, మహారాజా ఫతేసింగ్ మ్యూజియం ట్రస్ట్, బరోడా, 1998.
* (సందీప్ సర్కార్‌తో) *హిస్టారికల్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ కాంటెంపరరీ ఇండియన్ ఆర్ట్ 1800 – 1947*, లలిత కళా అకాడెమీ, న్యూఢిల్లీ, 2009.
* *ఎల్లోరా కేవ్స్ – స్కల్ప్చర్స్ అండ్ ఆర్కిటెక్చర్*, బుక్స్ & బుక్స్, న్యూఢిల్లీ, 1988. సవరించిన కూర్పు, అపరాంత్ బుక్స్, పూణే, 2018.
* శ్రీధర్ అంధారే, (సంపాదకుడు) రతన్ పరిమూ, *కాలిగ్రఫీ అండ్ ఆర్ట్ ఆఫ్ రైటింగ్ ఇన్ జైన్ మాన్యుస్క్రిప్ట్స్*, అహ్మదాబాద్, 2020.

### గౌరవార్థం ప్రచురించిన సన్మాన గ్రంథాలు

* *టువర్డ్స్ ఏ న్యూ ఆర్ట్ హిస్టరీ: స్టడీస్ ఇన్ ఇండియన్ ఆర్ట్, ఎస్సేస్ ఇన్ ఆనర్ ఆఫ్ ప్రొఫెసర్ రతన్ పరిమూ*, (సంపాదకులు) శివాజీ పనిక్కర్, పరుల్ దవే ముఖర్జీ తదితరులు., డికె ప్రింట్‌వరల్డ్, న్యూఢిల్లీ, 2003.
* *రత్న దీపః, న్యూ డైమెన్షన్స్ ఆఫ్ ఇండియన్ ఆర్ట్ హిస్టరీ & థియరీ, ఎస్సేస్ ఇన్ ఆనర్ ఆఫ్ ప్రొఫెసర్ రతన్ పరిమూ*, (సంపాదకులు) గౌరీ పరిమూ కృష్ణన్, ఆర్.హెచ్ కులకర్ణి, ఆగమ్ కళా ప్రకాశన్, 2021.

## కళా ప్రదర్శనలు

* 1955 నుండి — లలిత కళా అకాడెమీ జాతీయ ప్రదర్శనలు, న్యూఢిల్లీ.
* 1956,57,58,59 — బొంబాయిలో బరోడా గ్రూప్ ఆఫ్ ఆర్టిస్ట్స్ ప్రదర్శనలు.
* 1958 — మొదటి ఏకవ్యక్తి ప్రదర్శన, శ్రీనగర్.
* 1962 — సౌత్ ఏషియన్ ఆర్టిస్ట్స్, డర్హామ్, యు.కె.
* 1964,65,75 — భార్య నైనా దలాల్‌తో జాయింట్ షోలు, బొంబాయి, ఢిల్లీ, ఐ.పి.సి.ఎల్, బరోడా.
* 1972 — రెట్రోస్పెక్టివ్ ఎగ్జిబిషన్, ఢిల్లీ, రవీంద్ర భవన్.
* 1975,1976 — అలుమ్ని ఎగ్జిబిషన్, ఫ్యాకల్టీ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, సిల్వర్ జూబ్లీ, బొంబాయి, బరోడా.
* 1973,75 — బొంబాయిలో ఏకవ్యక్తి ప్రదర్శనలు.
* 1976 — ఢిల్లీలో ఏకవ్యక్తి ప్రదర్శన.
* 1979 — అహ్మదాబాద్‌లో ఏకవ్యక్తి ప్రదర్శన.
* 1990 — ఎనిమిది మంది బరోడా కళాకారులతో నిర్వహణ, ప్రదర్శన, సి.ఎం.సి లిమిటెడ్, న్యూఢిల్లీ.
* 1991-1992 — ఆర్టిస్ట్స్ అగైనెస్ట్ కమ్యూనలిజం, ఢిల్లీ.
* 1992 — బిర్లా అకాడెమీ ఆఫ్ ఆర్ట్, కలకత్తా, సిల్వర్ జూబ్లీ ఎగ్జిబిషన్, వెస్ట్ జోన్.
* 1995 — భారత్ భవన్ బినాలే, భోపాల్.
* 1995 — 80వ పుట్టినరోజు సందర్భంగా హుస్సేన్‌కు నివాళి, అరొధన్ గ్యాలరీ, హయత్ రీజెన్సీ హోటల్, ఢిల్లీ.
* 1996 — కాంటెంపరరీ ఇండియన్ పెయింటింగ్, బాంబే ఆర్ట్ సొసైటీ, బొంబాయి.
* 1997 — మేజర్ ట్రెండ్స్ ఇన్ ఇండియన్ ఆర్ట్, లలిత కళా అకాడెమీ, న్యూఢిల్లీ.
* 1999 — రెట్రోస్పెక్టివ్ ప్రదర్శనలు, జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, సిమ్రోజా ఆర్ట్ గ్యాలరీ, బొంబాయి.
* 2000 — రెట్రోస్పెక్టివ్ ప్రదర్శనలు, నటరాణి థియేటర్, అహ్మదాబాద్, వెల్‌కమ్ హోటల్, బరోడా.
* 2002 — అలహాబాద్ మ్యూజియం, అలహాబాద్. — ఓసియన్స్ ప్రదర్శనలు-వేలాలు, ముంబై, క్యూరేటర్ శ్రీ నెవిల్ తులి
* 2001, ఫిబ్రవరి — ఇండియా: ది ప్యాషనేట్ డిటాచ్మెంట్
* 2002, జూలై — ఇండియా ఇన్ మేకింగ్, 1757–1950
* 2002, నవంబర్ — మాస్టర్ పీసెస్, మ్యూజియం క్వాలిటీ ఇండియన్ మోడరన్, కాంటెంపరరీ పెయింటింగ్స్.
* 2005, ఫిబ్రవరి — మాస్టర్ పీసెస్, మ్యూజియం క్వాలిటీ ఇండియన్ మోడరన్, కాంటెంపరరీ పెయింటింగ్స్.
* 2004 — ఆర్ట్ ఫర్ విజన్ (శంకర నేత్రాలయ కోసం) ఎల్.కె.ఏ, న్యూఢిల్లీ.
* 2006 — పరిమిణి శకల, ఫిఫ్టీ ఇయర్స్ ఆఫ్ రతన్ పరిమూస్ పెయింటింగ్స్ (1956-2006), బరోడా, ఢిల్లీ.
* 2008 — పరిమూస్ చౌరపంచాశిక: ఐకానోగ్రఫీ ఆఫ్ ఎ నాయిక, జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, ముంబై.
* 2009 — పరిమూస్ చౌరపంచాశిక: ఐకానోగ్రఫీ ఆఫ్ ఎ నాయిక, హాబిటాట్ సెంటర్, న్యూఢిల్లీ.
* 2010–11 — రతన్ పరిమూస్ ఎర్లీ ఫేజ్, (1956-1960), మార్వెల్ గ్యాలరీ అహ్మదాబాద్, బరోడా, ముంబై స్పాన్సర్షిప్.
* 2018 — కాంకోర్స్, 9వ వార్షిక కాంటెంపరరీ ఆర్ట్ షో ఎగ్జిబిషన్ ఆఫ్ కాశ్మీరీ ముస్లిం, పండిట్ ఆర్టిస్ట్స్ శ్రీనగర్ (కాశ్మీర్).

## కళాకారుల శిబిరాలు

పాల్గొన్న కళాకారుల శిబిరాలు:
* 1969 — పావగఢ్
* 1976 — శ్రీనగర్, కాశ్మీర్
* 2005 — ప్రాంతీయ కేంద్రం, లలిత కళా అకాడెమీ, లక్నో

## పురస్కారాలు
* 1957 పెయింటింగ్ కోసం సాంస్కృతిక స్కాలర్‌షిప్, భారత ప్రభుత్వం
* 1960-1963 లండన్‌లో చదువుకోవడానికి కామన్వెల్త్ స్కాలర్‌షిప్
* 1966 వార్షిక ప్రదర్శనలో చిత్రలేఖనంలో ప్రథమ బహుమతి, జమ్మూ కాశ్మీర్, కల్చరల్ అకాడెమీ.
* 1974 అమెరికాలో చదువుకోవడానికి, పర్యటించడానికి రాక్‌ఫెల్లర్ IIIవ గ్రాంట్.
* 1991-1993 బౌద్ధ కళలో జాతక కథల పరిశోధనకు జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఫెలోషిప్.
* 2000 గౌరవ్ పురస్కార్, గుజరాత్ రాష్ట్ర లలిత కళా అకాడెమీ.
* 2016 మేఘ్ మండల్ సంస్థాన్ ముంబై ద్వారా రాజా రవివర్మ చిత్రకార్ సన్మాన్ అవార్డు.
* 2019 మానవ సంస్కృతికి చేసిన కృషికి గాను (2018) కోల్‌కతాలోని ఏషియాటిక్ సొసైటీ 235వ వార్షిక సమావేశంలో 'రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ బర్త్ సెంటెనరీ మెడల్'.

## సేకరణలు

* హెర్మిటేజ్, లెనిన్‌గ్రాడ్
* నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ మోడ్రన్ ఆర్ట్, న్యూఢిల్లీ
* పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయం, చండీగఢ్
* ఎయిర్ ఇండియా, బొంబాయి
* శ్యామల్ బిల్డర్స్, బరోడా
* గుజరాత్ రాష్ట్ర లలిత కళా అకాడెమీ, ఢిల్లీ సాహిత్య కళా పరిషత్, మాధవన్ నాయర్ ఫౌండేషన్, కొచ్చిన్, సిమ్రోజా ఆర్ట్ గ్యాలరీ, ముంబై
* వెల్‌కమ్ హోటల్, వడోదర., ప్రైవేట్ సేకరణలు

## ప్రధాన ఉపన్యాస సిరీస్

* **1980** – రాధాకమల్ ముఖర్జీ స్మారక ఉపన్యాసం, యు.పి. రాష్ట్ర లలిత కళా అకాడెమీ, లక్నో.
* **1983** – చండీగఢ్, శాంతినికేతన్, మధురైలో యు.జి.సి జాతీయ ఉపన్యాసాలు.
* **1989** – హిందీ సాహిత్య పరిషత్, అహ్మదాబాద్.
* **1990** – సోమశేఖర్ స్మారక ఉపన్యాసం, పురావస్తు శాఖ, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, హైదరాబాద్.
* **1999** – అబనీంద్రనాథ్ స్మారక ఉపన్యాసం, కలకత్తా.
* **2005** – రాజా రవివర్మ వర్ధంతి శతాబ్ది ఉపన్యాసం, కొచ్చిన్.

## విదేశీ పర్యటనలు
* **1960-61** – లండన్ విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుకోవడానికి కామన్వెల్త్ ఫెలోషిప్.
* **1967** – ఇండో-సోవియట్ సాంస్కృతిక కార్యక్రమం కింద యు.ఎస్.ఎస్.ఆర్ లో ఒక నెల పర్యటన.
* **1974** – జె.డి.ఆర్ రాక్‌ఫెల్లర్ IIIవ ఫండ్, న్యూయార్క్, యు.ఎస్.ఏ.
* **1978** – ఇంటర్నేషనల్ సొసైటీ ఫర్ ఎడ్యుకేషన్ త్రూ ఆర్ట్ ప్రపంచ కాంగ్రెస్‌లో పాల్గొనడానికి ఆహ్వానం, అడిలైడ్, ఆస్ట్రేలియా.
* **1993** – లండన్, పారిస్, బెర్లిన్ పర్యటన.

## సొసైటీల సభ్యత్వాలు/ అసోసియేట్స్
* **1981-1984** – సభ్యుడు, ఎగ్జిక్యూటివ్ బోర్డ్, లలిత కళా అకాడెమీ, ఢిల్లీ.
* **1982** – సభ్యుడు, యు.జి.సి ప్యానెల్ ఆర్ట్ హిస్టరీ / మ్యూజియాలజీ.
* **1982-1988** – ఎగ్జిక్యూటివ్ సెక్రటరీ, ఇండియన్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఆర్ట్ హిస్టోరియన్స్.
* **1985** – సభ్యుడు, యు.జి.సి పే స్కేల్ రివిజన్ కమిటీ.
* **1987** – సభ్యుడు, సెంట్రల్ అడ్వైజరీ బోర్డ్ ఆఫ్ మ్యూజియమ్స్, భారత ప్రభుత్వం.
* **1993-1995** – సభ్యుడు, హిస్టరీ ఆఫ్ సైన్స్ ప్యానెల్, ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడెమీ, న్యూఢిల్లీ.
* **1994-1997** – సభ్యుడు, యు.జి.సి ప్యానెల్ ఫర్ ఆర్ట్ హిస్టరీ / ఫైన్ ఆర్ట్స్.
* **1998-2000** – ఆర్ట్ పర్చేజ్ కమిటీ, ఎన్.జి.ఎం.ఎ, ఢిల్లీ.
* **2003-2005** – ప్రోగ్రామ్ అడ్వైజరీ కమిటీ, ఎన్.జి.ఎం.ఎ, ముంబై.
* **2003- 2005** – బోర్డ్ ఆఫ్ స్టడీస్, జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం, న్యూఢిల్లీ. బోర్డ్ ఆఫ్ స్టడీస్, నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ రీసెర్చ్ అండ్ ట్రైనింగ్, న్యూఢిల్లీ.
* **2011** – కోల్‌కతాలోని కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ క్రాఫ్ట్స్‌లో జరిగిన రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ 20 నకిలీ పెయింటింగ్‌ల ప్రదర్శనను అంచనా వేయడానికి పురావస్తు శాఖ, న్యూఢిల్లీ నియమించిన అథెంటికేషన్ కమిటీ.
* **2012-2014** – సభ్యుడు, బోర్డ్ ఆఫ్ స్టడీస్, స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ ఈస్తటిక్స్, జె.ఎన్.యు.
* **2014-2016** – సభ్యుడు, అక్విజిషన్ కమిటీ, ఎన్.జి.ఎం.ఎ, న్యూఢిల్లీ.
* **2015-2020** – ప్రధాన సలహాదారు, 11వ తరగతి, 12వ తరగతుల లలిత కళల పాఠ్యపుస్తకాలు, నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ రీసెర్చ్ అండ్ ట్రైనింగ్.

## బయటి లింకులు
* https://web.archive.org/web/20070929082616/http://www.ratanparimoo.com/
* https://aaa.org.hk/en/collections/search/archive/ratan-parimoo-archive
* https://independent.academia.edu/RatanParimoo
* https://www.thehindu.com/features/friday-review/art/artist-ratan-parimoo-on-raja-ravi-varmas-contributions/article8589618.ece
* https://www.amazon.in/Books-Ratan-Parimoo/s?rh=n%3A976389031%2Cp_27%3ARatan+Parimoo
* https://www.youtube.com/live/Rig4CaRh5FY?si=421jszWgIUONmwvU
* https://youtube.com/playlist?list=PLwgcMUuFtYD_sh2x5yyegIvtxwrq24jIg&si=l7alVdurBadcZmAi

## మూలాలు

వర్గం:కాశ్మీరీ ప్రజలు
వర్గం:కళారంగంలో పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:కాశ్మీరీ పండితులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు