మదరసా

[thumb|300px|[సమర్ ఖంద్ లోని 1912 నాటి ఉలుఘ్ బేగ్ మదరసా.]]
**మదరసా** (అరబ్బీ : مدرسة, *) [[అరబ్బీ]] మూలం, అర్థం 'పాఠశాల' లేదా 'స్కూల్', సెక్యులర్ లేదా ధార్మిక పరమైన. దీనికి అనేక విధాలుగా పలుకుతారు ; మద్రసా, మద్రసాహ్, మదరసాహ్, మెద్రసా, మద్రస్సా, మద్రజా, మదారసా మొదలగు లాగున.
**మదరసా ఇస్లామియా* అనగా 'ఇస్లామీయ పాఠశాల'. 
**మదరసా దీనియా* అనగా 'ధార్మిక పాఠశాల'. 
**మదరసా ఖాసా* అనగా 'ప్రైవేటు పాఠశాల'.

== మూలార్థం ==
[[ఫైలు:Madrasah pupils in Mauritania.jpg|thumb|300px|[[మారిటానియా]] లోని ఒక మదరసాలో, చెక్క పలకలపై, ఖురాన్ భాగాలను చదువుకుంటున్నారు.]]

మదరసా అనే పదానికి మూలం 'మూడు హల్లుల' శబ్దం د-ر-س (*'ద-ర-స*'), అనగా 'అభ్యసనం' లేదా 'బోధన', 'మదరసా' అనగా 'అభ్యసన జరిగే చోటు' లేదా 'బోధన జరిగే చోటు'. సాధారణంగా ఈ అర్థాన్ని ఇచ్చేది "పాఠశాల". అరబ్బీ భాషా ప్రభావం గల భాషలు [[పర్షియన్]], [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]], [[హిందీ]], [[టర్కిష్]], [[కుర్దిష్]], [[ఇండోనేషియన్]], [[మలయ్]], [[బోస్నియన్]] భాషలలో కూడా 'మదరసా' పదం సాధారణం. అరబ్బీ పదజాలము : మదరసా (పాఠశాల), ముదర్రిస్ లేదా ముఅల్లిమ్ (ఉపాధ్యాయుడు), జామియా (విశ్వవిద్యాలయం), తాలిబ్-ఎ-ఇల్మ్ (విద్యార్థి/విద్యార్థిని) వగైరాలు.
మదరసాలలో కోర్సులు : 1. హాఫిజ్ (ఖురాన్ ను కంఠస్తం చేయువాడు), 2. ఆలిమ్ (పండితుడు), 3. ముఫ్తీ (ఇస్లామీయ న్యాయ ధార్మిక శాస్త్రాలు అధ్యయనం చేసిన వాడు).

== చరిత్ర ==
[[ఇస్లాం]] ప్రారంభ దశలో మదరసాలు స్థాపించబడలేదు. విద్యావిషయాలు, ధార్మిక విషయాలు, [[మస్జిద్]] (మశీదు) లోనే నడుపబడేవి. రాను రాను, ధార్మిక విషయాలను బోధించేందుకు మజ్లిస్ లు స్థాపించబడినవి.
[[859]] లో, [[జామియా అల్ కరవియ్యిన్]], [[మొరాకో]] (మరాకష్) లోని [[ఫెజ్ (నగరం)|ఫెజ్]] స్థాపింపబడింది. [[ఇస్లామీయ ప్రపంచం]]లో ఇది ప్రథమ మదరసా. దీనిని 'ఫాతిమా అల్ ఫిహ్రి' స్థాపించారు. ఈమె, ప్రఖ్యాత వర్తకుడు ముహమ్మద్ అల్ ఫిహ్రి కుమార్తె.

[[అబ్బాసీయులు|అబ్బాసీయ]] కాలంలో, [[సెల్జుక్]] వజీరు (మంత్రి) యైన [[నిజామ్ అల్-ముల్క్]], [[మదరసా నిజామియ్య (అబ్బాసీయ)|మదరసా నిజామియ్య]]ను స్థాపించాడు. ఈ మదరసా విధానాన్ని నిజామియ అనే పేరు సార్థకమైంది. 11వ శతాబ్దంలో ఇలాంటి మదరసాలు అనేక [[అబ్బాసీయ నగరాలు]]లో స్థాపింపబడ్డాయి.

=== విశ్వవిద్యాలయాలు, కాలేజీలు ===
ప్రథమ విశ్వవిద్యాలయం లో, అనగా ఉన్నత చదువులకు గాను విద్యాకేంద్రాలుగా [[ఉన్నత విద్య]], [[పరిశోధన]], [[అకాడమిక్ డిగ్రీ]], [[బ్యాచిలర్ డిగ్రీ]], [[మాస్టర్ డిగ్రీ]], [[డాక్టరేట్ పట్టా]] మున్నగు విషయాలు గలిగిన విద్యాకేంద్రాలను *జామియా* అని సంబోధిస్తూ 9వ శతాబ్దంలో స్థాపించబడినవి. [[మొరాకో]] లోని [[ఫెజ్]] నగరంలో గల [[జామియా అల్ కరౌయిన్]] [[గిన్నీస్ బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్స్]] ద్వారా అతిప్రాచీన విశ్వవిద్యాలయంగా గుర్తింపబడింది. దీనిని 859 లో ఫాతిమా అల్-ఫిహ్రి స్థాపించారు. [[జామియా అల్ అజహర్|అల్ అజహర్ యూనివర్శిటీ]], [[ఈజిప్టు]] లోని [[కైరో]] నగరంలో 975 లో స్థాపించారు. దీనిలో [[అరబ్బీ భాష]]లో విద్యనందింపబడేది, ఇందులో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సులు యుండేవి, వీటిని [[ఇజాజాహ్]] (*ijazah*) అనేవారు., ప్రతి విషయానికి వ్యక్తిగత అధ్యాపక బృందం ఉండేది. ధార్మిక విషయాలకు, [[షరియా]], [[ఫిఖహ్]], [[అరబ్బీ వ్యాకరణం]], [[ఇస్లామీయ ఖగోళశాస్త్రము]], [[ఇస్లామీయ తత్వ శాస్త్రము]], [[ఇస్లామీయ తత్వంలో తర్కము]] మున్నగు విషయాలు యుండేవి. ఐరోపాలో మొదటి మదరసా [[స్పెయిన్]], [[ఎమిరేట్ ఆఫ్ సిసిలీ]] మున్నగు ప్రదేశాలలో స్థాపింపబడినవి.

==== న్యాయ పాఠశాలలు ====


మదరసాలు, ప్రాథమికంగా న్యాయ [[పాఠశాల]]లు, ఈ మదరసాలలో [[షరియా]], [[ఫిఖహ్]]లు నేర్పబడేవి.

==== వైద్య పాఠశాలలు ====

సాధారణంగా అన్ని మదరసాలు ఇస్లామీయ న్యాయ పాఠశాలలు, కొన్ని విశ్వవిద్యాలయాలు (జామియాలు), కొన్ని మదరసాలు [[వైద్య పాఠశాల]]లుగానూ వర్థిల్లాయి. వీటిలో [[ఇస్లామీయ వైద్య విధానం]] నేర్పబడేది. ఉదాహరణకు 15వ శతాబ్దంలో [[డెమాస్కస్]] ([[అరబ్బీ భాష|అరబ్బీ]] పేరు 'దమిష్క్') లో 155 పాఠశాలలలో ఇలాంటి వైద్య పాఠశాలలు మూడు ఉన్నాయి.

=== ధనసహాయాలు ===


ఈ మదరసాలకు ధనసహాయాలు, [[వక్ఫ్]] సంస్థలనుండి లభించేవి, ఇవి చారిటబుల్ ట్రస్ట్ ల మాదిరిగా వుండేవి. సయ్యద్ ఫరీద్ అట్లస్ వ్రాస్తాడు.

=== భారతదేశంలో మదరసాలు ===

[[ఫైలు:Madrasah1.jpg|thumb|right|250px| [[శ్రీరంగపట్టణం]] జామియా మస్జిద్ లోని మదరసాలో చదువుతున్న బాలలు. 18వ శతాబ్దంనాటి ఈ మస్జిద్ లో [[టిప్పు సుల్తాన్]] నమాజు ఆచరించేవాడు.]]
భారతదేశంలో దాదాపు 30,000 మదరసాలున్నాయి. మెజారిటీ మదరసాలు [[హనఫీ]] పాఠశాలకు చెందినవి. భారత్ లో ప్రధానంగా రెండు మదరసా కేంద్రాలు ప్రఖ్యాతమైనవి అవి ;

* [[దారుల్ ఉలూమ్ దేవ్ బంద్]], ఈ మదరసా 'అహ్లుస్-సున్నహ్ వల్-జమాహ్' (దేవ్ బందీ) తో ప్రసిద్ధి. ఈ మదరసా ప్రపంచంలోనే ప్రసిద్ధి గాంచింది. [[జమాఅత్ ఎ ఉలమాయె హింద్]]కు కేంద్రం. వీరు దేశ ముస్లిం రాజకీయాలపై ప్రభావం చూపగల సత్తా ఉన్నవారు.
* [[దారుల్ ఉలూమ్ మన్‌జర్ ఎ ఇస్లాం]], ఈ మదరసా 'అహ్లె సున్నత్ వల్-జమాత్' (బరేల్వీ) తో ప్రసిద్ధి. ఈ మదరసా కూడా ప్రపంచంలో ప్రసిద్ధి గాంచింది. దీనిని స్థాపించిన వారు ఆలా హజ్రత్ [[అహ్మద్ రజా ఖాన్]].



== ఇవీ చూడండి ==
* [[ప్రపంచ ప్రసిద్ధ మదరసాల జాబితా]]
* [[భారతదేశంలో ప్రసిద్ధ మదరసాల జాబితా]]
* [[ఆంధ్రప్రదేశ్ లో ప్రసిద్ధ మదరసాల జాబితా]]
* [[దారుల్ ఉలూమ్]] - ఇంకోరకం ఇస్లామీయ పాఠశాల
* [[మక్తబ్]] - ఇస్లామీయ ప్రాథమిక పాఠశాల
* [[దర్సె నిజామియ]] - సాధారణ మదరసా కరికులమ్
* [[ఫిఖహ్]] - మదరసా పాఠ్యాంశములో ప్రధానమైనది.
* [[షరియా]] - మదరసా పాఠ్యాంశములో ప్రధానమైనది.
* [[ఇస్లామీయ నిర్మాణశైలి]]
* [[ఆలిమ్]] - [[ఇస్లామీయ పండితుడు]] మదరసాలో పట్టా పొందినవాడు

== మూలాలు ==
*http://www.suryaa.com/showNews.asp?category=1&subCategory=13&ContentId=4403


== బయటి లింకులు ==
* [http://www.juancole.com/2007/01/rightwing-smearers-of-obama-dont-know.html Meaning of the word madrassah]
* [http://engagemn.com/2008/04/16/my-time-in-a-madrassamy-time-in-a-madrassa/ My time in a madrassa]
* [https://web.archive.org/web/20050214194645/http://www.uvm.edu/~envprog/madrassah.html Madrassahs in Pakistan] (A project of the United States Institute of Peace)
* A traditional Afghan madrassa: [http://www.faizani.com Islam Way Online - Your Religion and Spirituality Portal]
* About Islamic Religious Schools: [https://web.archive.org/web/20141221022126/http://www.madrasas.info/ Madrasas.info]
* A discussion on the Mamluk-era madrasa of Khawand Baraka, from [http://www.oldroads.org/Room%20of%20One%27s%20Own/emw_culture/islamicarchitecture.htm The Women Writers Archive]
* Alexander Evans, [https://web.archive.org/web/20090105140231/http://www.foreignaffairs.org/20060101facomment85102/alexander-evans/understanding-madrasahs.html Understanding Madrasahs], Foreign Affairs, Jan/Feb 2006.
*[http://msnbc.msn.com/id/3540600/ Holy War 101]  (Newsweek)
* Tariq Rahman, *Denizens of Alien Worlds'' (Karachi: Oxford University Press, 2004. Reprinted 2006), Chapter on 'Madrassas'.
*Islamic Seminaries (Madrassas) in Pakistan, Wikipedia entry,
* Lessons from God The Common Language Project
* "Madaris in Perspective", Waleed Ziad, The News, Pakistan
* "Revisiting the Madrasa Question " - A talk given by Dr. Nomanul Haq (University of Pennsylvania) at LUMS, Bilal Tanweer, The News, Pakistan

వర్గం:మదరసా
వర్గం:ఇస్లామీయ విద్య
వర్గం:ఇస్లామీయ న్యాయ పాఠశాలలు