భారతదేశంలో పాకిస్తాన్ ఐఎస్‌ఐ కార్యకలాపాలు

పాకిస్తాన్ నిఘా సంస్థ ఇంటర్-సర్వీసెస్ ఇంటెలిజెన్స్ (ISI) భారతదేశంలో సైనిక నిఘా కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది. దాని జాయింట్ ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (JIB) ఉప విభాగాలలో ఒకటి, భారతదేశంలో వివిధ కార్యకలాపాలను నిర్వహించడానికి ఉద్దేశించారు. కాశ్మీర్‌లో పనిచేస్తున్న పాకిస్తాన్ ఏజెంట్లకు కమ్యూనికేషన్ మద్దతు అందించడంలో జాయింట్ సిగ్నల్ ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (JSIB) విభాగం కూడా పాల్గొంది. జాయింట్ కౌంటర్-ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (JCIB) విభాగంలోని జాయింట్ ఇంటెలిజెన్స్ నార్త్ విభాగం భారతదేశ వ్యవహారాలను చూసుకుంటుంది. 1950 లలో ISI కోవర్ట్ యాక్షన్ డివిజన్ ఈశాన్య భారతదేశంలోని తిరుగుబాటుదారులకు ఆయుధాలను సరఫరా చేసిందని ఆరోపణలు వచ్చాయి.

భారతదేశాన్ని అస్థిరపరిచేందుకు, అంతర్జాతీయ సిక్కు యువజన సమాఖ్య (ISYF) వంటి ఖలిస్తాన్ అనుకూల ఉగ్రవాద గ్రూపులకు మద్దతు ఇచ్చి, దేశంలో వేర్పాటువాదం, తిరుగుబాటులకు ISI ప్రాణం పోస్తోందని భారతదేశం ఆరోపించింది. భారతదేశంలో సిక్కు ఉగ్రవాద కార్యకలాపాలను తిరిగి మొదలుపెట్టడానికి ఐఎస్ఐ తీవ్రంగా ప్రయత్నిస్తోందని భారత ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (ఐబి) నివేదిక సూచించింది. భారత రూపాయి నకిలీ నోట్లను ముద్రించడంలో, సరఫరా చేయడంలో కూడా ISI చురుగ్గా పనిచేస్తోందని ఆరోపణలు ఉన్నాయి.

## చరిత్ర
ఒకప్పటి పాకిస్తాన్ సైనిక నిఘా సంస్థ వైఫల్యం కారణంగా, 1947 ఇండో-పాకిస్తాన్ యుద్ధం తర్వాత ISI ను ఏర్పాటు చేసారు. 1977 జూలైలో జియా-ఉల్-హక్ అధికారాన్ని చేజిక్కించుకున్నప్పుడు, అతను తన K2 (కాశ్మీర్ & ఖలిస్తాన్) వ్యూహంలో భాగంగా, ఆపరేషన్ టుపాక్‌ ప్రారంభించాడు. జమ్మూ కాశ్మీర్‌ను పాకిస్తాన్‌లో భాగం చేసే బాధ్యతనూ, ఉగ్రవాదులను పంజాబ్‌కు పంపే బాధ్యతనూ ISI కి అప్పగించాడు. కాశ్మీరీ ముస్లింలను ఉపయోగించుకుని భారతీయ ముస్లింలను గందరగోళపరచడం, భారతదేశంలో ISI నెట్‌వర్క్‌ను విస్తరించడం, తిరుగుబాటుదారులను, తిరుగుబాటు గ్రూపులను పెంచి పోషించడం, 1993 బాంబే బాంబు దాడుల మాదిరిగానే ఇతర నగరాల్లో కూడా దాడులకు పాల్పడటం, ముస్లిముల ఆధిపత్యమున్న ప్రాంతాలలో తిరుగుబాటు స్థితిని సృష్టించడం ఈ నిఘా సంస్థ లక్ష్యాలు. ISI నేపాల్, బంగ్లాదేశ్‌లలో స్థావరాలను ఏర్పాటు చేసుకుందనీ, వీటిని ఈశాన్య భారతదేశంలో కార్యకలాపాలకు ఉపయోగిస్తున్నారనీ ఆరోపణలు వచ్చాయి.

## జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో కార్యకలాపాలు
జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో తన కార్యకలాపాల నిర్వహణకు గాను ISI, నెలకు 2.4 కోట్ల రూపాయలు ఖర్చు చేస్తుంది. ఇతర ఉగ్రవాద గ్రూపుల కంటే పాకిస్తాన్ అనుకూల గ్రూపులకు అది ఎక్కువగా మద్దతు ఇస్తుంది. కాశ్మీర్‌లో లష్కరే తోయిబా (ఎల్‌ఇటి) తో సహా ఆరు ఉగ్రవాద గ్రూపుల స్థాపనకు ఐఎస్‌ఐ సహాయం చేసింది. అమెరికన్ ఇంటెలిజెన్స్ అధికారుల ప్రకారం, ISI ఇప్పటికీ ఎల్‌ఇటికి రక్షణ, సహాయం అందిస్తోంది. పాకిస్తాన్ సైన్యం, ISI, ఎల్‌ఇటి వాలంటీర్లు రహస్యంగా పాకిస్తాన్ ఆక్రమిత కాశ్మీర్ నుండి జమ్మూ కాశ్మీర్‌లోకి చొచ్చుకుపోతారు. 2010 నాటికి, ఎల్‌ఇటి కార్యకలాపాలపై ఐఎస్‌ఐకి ఏమాత్రపు పట్టు ఉందో తెలియరాలేదు. జనాభాలో గణనీయమైన సంఖ్యలో పంజాబీలున్న జమ్మూ ప్రాంతంలో తన నెట్‌వర్క్‌ను విస్తరించుకోకోవాలని ఐఎస్‌ఐ ఎల్‌ఇటిని ఆదేశించినట్లు కూడా వార్తలు వచ్చాయి.

## ఉగ్రవాద దాడుల్లో పాల్గొనడం

### 1993 ముంబై పేలుళ్లు
1993 ముంబై బాంబు దాడులు అనేవి, ముంబైలో 1993 మార్చి 12 శుక్రవారం నాడు వరుసగా జరిగిన 13 బాంబు పేలుళ్ళు. ఎంతో సమన్వయంతో జరిగిన ఈ దాడులు భారత చరిత్రలో అత్యంత విధ్వంసకరమైన బాంబు పేలుళ్లు. ఒకే రోజు జరిగిన దాడుల్లో 250 మందికి పైగా మరణించగా, 1,200 మందికి పైగా గాయపడ్డారు.

ముంబై కేంద్రంగా పనిచేస్తున్న అంతర్జాతీయ వ్యవస్థీకృత నేరాల సిండికేట్ డి-కంపెనీ  అధినేతయిన దావూద్ ఇబ్రహీం ఈ దాడులను సమన్వయపరచాడు.

ఇబ్రహీం తన అనుచరుడైన టైగర్ మెమన్ ద్వారా ముంబైలో బాంబు పేలుళ్లకు ఆదేశించి సహాయం చేశాడని భావిస్తున్నారు. ఈ బాంబు దాడులకు ప్రవాస భారతీయ స్మగ్లర్లు హాజీ అహ్మద్, హాజీ ఉమర్, తౌఫిక్ జలియావాలాలతో పాటు పాకిస్తాన్ స్మగ్లర్లు అస్లాం భట్టి, దావూద్ జాట్‌లు ఆర్థికంగా సహాయం చేశారని భావిస్తున్నారు. ఈ పేలుళ్లలో ఇంటర్-సర్వీసెస్ ఇంటెలిజెన్స్ (ISI) సంస్థ ప్రమేయం ఉందని కూడా భారత అధికారులు ఆరోపించారు. 1993 ముంబై బాంబు పేలుళ్ల కేసులో 2017 జూన్ 16 న ప్రత్యేక ఉగ్రవాద, విధ్వంసక కార్యకలాపాల కోర్టు, ముస్తఫా దోస్సా, ఫిరోజ్ ఖాన్‌లు కుట్ర నేరానికి పాల్పడినట్లు నిర్ధారించింది. ఈ అభియోగాలకు మరణశిక్ష విధించవచ్చు. కుట్ర, ఉగ్రవాద కార్యకలాపాల ఆరోపణల కింద అబూ సలేంను కూడా దోషిగా నిర్ధారించారు.

### 26/11 దాడులు
2008 ముంబై దాడుల్లో ప్రమేయం ఉన్నట్లు ఆరోపణలు ఎదుర్కొన్న లష్కరే తోయిబా ఉగ్రవాది జబియుద్దీన్ అన్సారీ, దాడుల ప్రణాళికలో ఐఎస్ఐ, పాకిస్తాన్ సైనిక అధికారులూ పాల్గొన్నారని, సమావేశాలకు హాజరయ్యారని చెప్పారు. డేవిడ్ హెడ్లీని విచారించినపుడు భారతదేశం సేకరించిన నిఘా సమాచారాన్ని సంగ్రహంగా తెలిపే నివేదికలో, ముంబైలో నిఘా కార్యకలాపాలకు నిధులు అందించడం ద్వారా దాడులకు ISI మద్దతు ఇచ్చిందని ఆరోపించింది. ఆ నివేదికలో లష్కరే తోయిబా చీఫ్ మిలిటరీ కమాండర్ జాకి-ఉర్-రెహమాన్ లఖ్వీకి ISI తో సన్నిహిత సంబంధాలు ఉన్నాయని హెడ్లీ చెప్పినట్లు ఉంది. "ఎల్‌ఇటి చేసే ప్రతి పెద్ద చర్య కూడా ఐఎస్‌ఐ సన్నిహిత సమన్వయంతోనే జరుగుతుందని" అతను చెప్పాడు.

2012లో పాకిస్తాన్ పౌర భద్రతా సంస్థలు "ముంబై దాడుల కేసులో అనుమానితులు నిషేధిత లష్కరే తోయిబా (LeT) ఉగ్రవాద సంస్థ ఏర్పాటు చేసిన వివిధ కేంద్రాలలో శిక్షణ పొందారు. ఈ కేంద్రాల్లో కరాచీలోని నావిగేషనల్ శిక్షణ కేంద్రం కూడా ఉంది" అని పాకిస్తాన్ కోర్టులకు చెప్పాయి. "దాడుల్లో పాల్గొన్నట్లు ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న అనుమానితులు - కరాచీలోని యూసఫ్ గోత్, మన్సెహ్రాలోని బుట్లే, తట్టాలోని మీర్పూర్ సక్రో - అందరూ ముజఫరాబాద్‌లోని LeT శిక్షణా కేంద్రాలలో శిక్షణ పొందారు" అని కూడా చెప్పాయి.

### ముంబై రైలు పేలుళ్లు
2006 ముంబై రైలు బాంబు దాడులకు ప్రణాళిక వేసినట్లు ఐఎస్ఐపై ఆరోపణలు ఉన్నాయి. ఐఎస్ఐ, ఎల్ఇటి, సిమి లు ఈ దాడులకు ప్రణాళిక వేసినట్లు భారత ప్రభుత్వం తెలిపింది.

## నకిలీ భారత రూపాయి నోట్లు
ISI నకిలీ భారత రూపాయి నోట్లను ముద్రిస్తోంది. వీటిని ముజఫరాబాద్‌లో ముద్రిస్తున్నట్లు భావిస్తున్నారు. 200 జనవరిలో నేపాల్ పోలీసులు ఖాట్మండులోని పాకిస్తాన్ రాయబార కార్యాలయంలో అధికారిగా ఉన్న వసీం సబూర్ ఇంటిపై దాడి చేశారు. ఒక్కొక్కటీ ₹50 విలువ కలిగిన యాభై వేల భారతీయ రూపాయల నోట్లను వారు పట్టుకున్నారు.

## ఇవి కూడా చూడండి

* పాకిస్తాన్‌పై ప్రపంచ వ్యతిరేకత 
* ఇస్లామిక్ జిహాద్
* పాకిస్తాన్ ప్రాయోజిత ఉగ్రవాదం

## మూలాలు