ముఖ్యనాథస్వామి గుడి

ముఖ్యనాథస్వామి దేవాలయం తెలంగాణా రాష్ట్రంలోని, హన్మకొండ జిల్లా, ధర్మసాగర్ మండలం, '''ముప్పారం''' గ్రామంలోని అత్యంత పురాతనమైన కాకతీయుల కాలం నాటి దేవాలయం. చుట్టూ అద్భుతమైన ప్రకృతి, అందమైన చెరువుతో మరో రామప్ప అనేట్లు సందర్శకులకు కనువిందు చేస్తుంది.

## గుడి నిర్మాణ చరిత్ర

3T (Town,Tank,Temple) ప్రకారం అత్యంత అద్భుతమైన ప్రదేశంగా, విలసిల్లె సుందరమైన గ్రామము ముప్పారం. ఇక్కడ క్రీ.శ. 11వ శతాబ్దంలో అంటే దాదాపు 800 సంవత్సరాల క్రితం నిర్మితమైన అతి పురాతనమైన ఆలయం ఇది. 
**[[కాకతీయులు]]** పూర్తి వాస్తుతో ఎన్నో నిష్ఠ, నియమములతో ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించారు. 
కాకతీయ గణపతి దేవుని కాలంలో ఈ దేవాలయాన్ని నిర్మించినట్టు బయ్యన్నబోడు(గుట్ట) పై గల శాసనం ఆధారంగా తెలిసింది. దీన్ని **మల్లిరెడ్డి** అనే భక్తుడు, అతని తండ్రి **పెమ్టా బొల్లిరెడ్డి**మరియు **కామసాని** సహకారంతో నిర్మించాడు.

## నిర్మాణ శైలి
గుడి త్రికుటా ఆలయం. అనగా ఆలయంలో మూడు గర్భగృహాలు ఒకే మండపంలో కలుస్తాయి. మధ్య గర్భగృహంలో అందమైన **రామేశ్వరదేవర లింగం** ప్రతిష్ఠించబడి ఉంది. తూర్పు గర్భగృహంలో సుమారు **ఆరు అడుగుల ఎత్తైన విష్ణువు విగ్రహం** ఉంది, ఇది ముత్తారం త్రికూటాలయంలోని విగ్రహానికి సమానంగా ఉంటుంది. ఉత్తర గర్భగృహంలో అరుదైన **బ్రహ్మ విగ్రహం** ఉంది. ఆయన తన వాహనమైన **హంసపై** కూర్చుని ఉండి, పక్కన **సరస్వతి దేవి** ఉన్నారు. కొంతమంది దీనిని **విశ్వకర్మగా** పేర్కొనగా, శిల్పం లక్షణాల ప్రకారం ఇది **బ్రహ్మ దేవుడు** అనే నిర్ధారణకు వస్తుంది.  
ఆలయ లోపల ఉన్న **ఉపాలయాలు** మరియు గర్భగృహాల మధ్య గోడల వెంట ఉన్న **రాతి స్తంభాలు** కాకతీయుల శిల్పనైపుణ్యానికి సాక్ష్యంగా నిలుస్తున్నాయి.
గుడి ప్రాంగణంలో నంది విగ్రహాలు, కాలభైరవ విగ్రహం, భటుల విగ్రహాలు ఉన్నాయి.
    

## ప్రస్తుత స్థితి
శతబ్దాల తరబడి నిర్లక్ష్యానికి గురైన ఈ ఆలయాన్ని ముప్పారం గ్రామస్థులు ఐక్యంగా పునరుద్ధరించే ప్రయత్నాలు 2021లో ప్రారంభించారు. ఆలయ పునర్నిర్మాణ వ్యవస్థాపక చైర్మన్ శివసాని ప్రవీణ్ రవీంద్ర ఓ ట్రస్ట్ ఏర్పాటు చేసి గ్రామస్తుల సహకారంతో ఆలయ అభివృద్ధికి కృషి చేశారు.
వారి కృషి ఫలించడం ప్రారంభమైంది — ఇప్పుడు ఈ ఆలయాన్ని చాలా మంది భక్తులు దర్శించడానికి వస్తున్నారు.  
పునరుద్ధరణలో భాగంగా **కొత్త విగ్రహాలు** ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి, ఆలయ ప్రాంగణంలోని **ఉపాలయాలు** మరియు **రాతి స్తంభాలు** శుభ్రపరచబడి పునరుద్ధరించబడ్డాయి.  
   
గుడికి సమీపంలో చెరువు మత్తడి కింద గణపతి విగ్రహం ప్రజలకు లభించగా, ప్రజలందరూ కలిసి గుడిలో చేర్చి, సంతోషం గా, వారికి తోచినట్టు భక్తీ శ్రద్ధలతో పూజలు చేసుకుంటున్నారు. ముఖ ద్వారం ముందు 66 అడుగుల ఎత్తుగల కాషాయ జెండా పర్యాటకులను కనువిందు చేస్తుంది.గ్రామస్థుల సమిష్టి కృషి వల్ల ఆలయం తన పూర్వ వైభవాన్ని తిరిగి పొందుతూ మళ్లీ ఆధ్యాత్మిక కేంద్రంగా మారుతోంది.

## ఛాయాచిత్రాలు
thumb|275x275px|'''ముఖ్యనాథస్వామి దేవాలయం'''
thumb|230x230px|తూర్పు భాగం
* 
* 
* 
* 
* 

## సూచనలు
1. *A Catalogue of Inscriptions Copied up to 1964*, పుట 111.  
2. *Inscriptions of Warangal District* (Reprint 2016), పుటలు 218–219.  
3. *Corpus of Inscriptions in the Telangana Districts of H.E.H. the Nizam’s Dominions, Part II* (2017), పుటలు 56–57, 187.  
4. Archaeological Survey of India, *Annual Report on Indian Epigraphy 1958–59*, పుట 41.  
5. *తెలంగాణ శాసనాలు సంపుటం – 1*, లక్ష్మణ రాయ పరిశోధక మండలి, సంపాదకుడు హాన్. సర్ వేశా రమేశం పంతులు, నం. 23, పుట 63.

## ఇవి కూడా చూడండి
* ముత్తారం త్రికూటాలయం  
* కాకతీయ శిల్పకళ  
* గణపతిదేవ మహారాజు

వర్గం:కాకతీయ శిల్పకళ
వర్గం:తెలంగాణ ఆలయాలు
వర్గం:శివాలయాలు
వర్గం:విష్ణు ఆలయాలు
వర్గం:బ్రహ్మ ఆలయాలు
వర్గం:భారతదేశపు పురావస్తు క్షేత్రాలు
వర్గం:గ్రామస్థుల పునరుద్ధరణ కృషి

## మూలాలు