కాలికో

[thumb|[షాపింగ్ సంచి నుండి తీసుకున్న కాలికో వస్త్రపు నమూనా, పక్కన సెంటీమీటర్ కొలమానం]]
**కాలికో** (**Calico**) (బ్రిటిష్ వాడుకలో 1505 నుండి) అనేది బ్లీచింగ్ చేయని, తరచుగా పూర్తిగా శుద్ధి చేయని పత్తితో చేసిన బరువైన సాదా నేత వస్త్రం. ఇందులో వేరు చేయని పత్తి గింజల పొట్టు (ఊక) భాగాలు కూడా ఉండవచ్చు. ఈ వస్త్రం మస్లిన్ కంటే ముతకగా, కాన్వాస్ లేదా డెనిమ్ కంటే మృదువుగా, తక్కువ మందంతో ఉంటుంది. ఇది అసంపూర్తిగా, అద్దకం లేకుండా ఉండటం వల్ల చాలా చౌకగా లభిస్తుంది.

ఈ వస్త్రం మొదట నైరుతి భారతదేశంలోని కాలికట్ నగరం నుండి వచ్చింది. దీనిని చాలియన్‌లు అని పిలువబడే సంప్రదాయ నేతకారులు తయారు చేసేవారు. ముడి వస్త్రాన్ని ప్రకాశవంతమైన రంగులలో అద్దకం వేసి, ముద్రించేవారు. తరువాత కాలికో ప్రింట్లు ఐరోపాలో ప్రాచుర్యం పొందాయి.

## చరిత్ర
### మూలాలు
కాలికో 11వ శతాబ్దంలో భారతదేశం (ప్రస్తుత కేరళ) లోని కాలికట్ (దీని నుండే ఆ పేరు వచ్చింది) లో ఆవిర్భవించింది. అక్కడ ఈ వస్త్రాన్ని "చాలియన్" అని పిలిచేవారు. 12వ శతాబ్దంలో జైన పండితుడు, రచయిత హేమచంద్రుడు తామర పువ్వు డిజైన్‌తో కూడిన కాలికో వస్త్ర ముద్రణల గురించి వివరించినప్పుడు భారతీయ సాహిత్యంలో దీని ప్రస్తావన వచ్చింది. నిలువు పోగు, అడ్డ పోగు రెండింటికీ సూరత్ నుండి వచ్చిన గుజరాతీ పత్తిని ఉపయోగించి కాలికోను నేసేవారు. 15వ శతాబ్దం నాటికి గుజరాత్ నుండి వచ్చిన కాలికో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం కింద ఉన్న ఈజిప్ట్ రాజధాని కైరోలో కనిపించింది. 17వ శతాబ్దం నుండి ఐరోపాతో వాణిజ్యం మొదలైంది.

### బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంలో పత్తి రాజకీయాలు
18వ శతాబ్దంలో ఇంగ్లాండ్ ఉన్ని, వర్స్టెడ్ వస్త్రాలకు ప్రసిద్ధి. నార్విచ్ వంటి తూర్పు, దక్షిణ పట్టణాల్లో కేంద్రీకృతమైన ఆ పరిశ్రమ తమ ఉత్పత్తిని కాపాడుకోవడానికి ప్రయత్నించింది. అప్పట్లో పత్తి శుద్ధి చాలా తక్కువగా ఉండేది: 1701లో కేవలం  ముడి పత్తి మాత్రమే ఇంగ్లాండ్‌కు దిగుమతి అయింది. ఉన్ని పరిశ్రమ రక్షణ కోసం తెచ్చిన వాణిజ్య చట్టాల వల్ల 1730 నాటికి ఇది కి పడిపోయింది. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ద్వారా భారతదేశం నుండి దిగుమతి అవుతున్న చౌకైన కాలికో ప్రింట్లు బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. భారతదేశం, చైనా లేదా పర్షియా నుండి రంగు వేసిన లేదా ముద్రించిన కాలికోల దిగుమతిని నివారించడానికి 1700లో మొదటి కాలికో చట్టాలు ఆమోదించారు. దీనివల్ల డిమాండ్ దిగుమతి చేసుకున్న గ్రే క్లాత్ (అద్దకం లేదా ముద్రణ లేని కాలికో) వైపు మళ్లింది. వీటిని దక్షిణ ఇంగ్లాండ్‌లో ప్రసిద్ధ నమూనాలతో ముద్రించేవారు. అలాగే లాంక్షైర్ వ్యాపారవేత్తలు నార (linen) నిలువు పోగు, పత్తి అడ్డ పోగుతో ఫస్టియన్ అని పిలిచే గ్రే క్లాత్‌ను ఉత్పత్తి చేసి, ఫినిషింగ్ కోసం లండన్‌కు పంపేవారు. ముడి పత్తి దిగుమతులు మళ్లీ పుంజుకున్నాయి. 1720 నాటికి అవి దాదాపు 1701 స్థాయికి చేరాయి. ఈ దిగుమతులు తమ కార్మికుల ఉపాధిని దెబ్బతీస్తున్నాయని కోవెంట్రీ ఉన్ని తయారీదారులు ఆరోపించారు. ముద్రించిన లేదా రంగు వేసిన కాలికో మస్లిన్‌లు ధరించిన వారికి జరిమానాలు విధించేలా 1720లో చట్టం ఆమోదించారు. అయితే మెడకు కట్టుకునే వస్త్రాలు, ఫస్టియన్‌లకు మినహాయింపు ఇచ్చారు. లాంక్షైర్ తయారీదారులు ఈ మినహాయింపును ఉపయోగించుకున్నారు; మాంచెస్టర్ చట్టం 1736 ద్వారా రంగుల పత్తి అడ్డ పోగు, నార నిలువు పోగు వాడకాన్ని ప్రత్యేకంగా అనుమతించారు.

1764లో  ముడి పత్తి దిగుమతి అయింది.

ఉత్తర అమెరికాలో బోస్టన్ టీ పార్టీ సమయంలో సన్స్ ఆఫ్ లిబర్టీ సభ్యులు కాలికో దుస్తులు ధరించి ఇండియన్ల వేషంలో నిరసన తెలిపారు. పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో హడ్సన్ వ్యాలీలో జరిగిన భూ గుత్తాధిపత్య వ్యతిరేక ఉద్యమకారులు (యాంటీ-రెంట్ వార్) ఈ వేషధారణను ఉపయోగించారు. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వాణిజ్య గుత్తాధిపత్యంతో భూ గుత్తాధిపత్యాన్ని ముడిపెట్టడానికి వారు ఇలా చేశారు.

### కాలికో ముద్రణ
[thumb|left|వాల్టర్ క్రమ్ & కంపెనీ వారి ఆరు రంగుల యంత్రంతో ముద్రించిన కాలికో నమూనా, [ఫ్రెడరిక్ క్రేస్ కాల్పెర్ట్ రాసిన *Dyeing and Calico Printing* (1878) నుండి]]

తొలినాటి భారతీయ చింట్జ్ (పెద్ద పూల డిజైన్‌తో కూడిన మెరిసే కాలికో) ప్రధానంగా పెయింటింగ్ పద్ధతులను ఉపయోగించి ఉత్పత్తి చేసేవారు. తరువాత చెక్క దిమ్మెల (blocks) ద్వారా రంగులను అద్దేవారు. బ్రిటన్‌లోని వస్త్ర తయారీదారులు చెక్క దిమ్మెల ముద్రణ పద్ధతిని ఉపయోగించి కాలికోను ముద్రించేవారు. గ్లాస్గోలోని మేరీహిల్ బర్గ్ హాల్స్ కోసం స్టీఫెన్ ఆడమ్ రూపొందించిన అద్దాల కిటికీలలో కాలికో ప్రింటర్లు పని చేస్తున్నట్లు చిత్రీకరించారు. గందరగోళంగా, ఈ విధంగా ముద్రించిన నార, పట్టు వస్త్రాలను *లినన్ కాలికోలు*, *సిల్క్ కాలికోలు* అని పిలిచేవారు. తొలి ఐరోపా కాలికోలు (1680) చౌకైన సాదా నేత తెల్లటి పత్తి వస్త్రం లేదా క్రీమ్ రంగు, బ్లీచింగ్ చేయని పత్తి వస్త్రం. దీనిపై ఒకే అలిజారిన్ రంగును, రెండు రకాల అద్దకపు ద్రావణాలతో (mordants) కలిపి ఎరుపు, నలుపు డిజైన్‌ను ముద్రించేవారు. రెండు సెట్ల దిమ్మెలు, అదనపు నీలం రంగును ఉపయోగించి బహుళ వర్ణ ముద్రణలు చేసేవారు. ముదురు రంగు నేపథ్యాలను (backgrounds) భారతీయులు ఇష్టపడగా, ఐరోపా మార్కెట్ క్రీమ్ బేస్‌పై డిజైన్‌ను ఇష్టపడేది. శతాబ్దం గడుస్తున్న కొద్దీ ఐరోపా ప్రాధాన్యత పెద్ద చింట్జ్ డిజైన్ల నుండి చిన్న, దగ్గరి డిజైన్ల వైపు మళ్లింది.

1783లో థామస్ బెల్ రాగి రోలర్లను ఉపయోగించే ముద్రణ సాంకేతికతకు పేటెంట్ పొందాడు. 1785లో లివ్‌సే, హార్గ్రీవ్స్ అండ్ కంపెనీ ఈ సాంకేతికతను ఉపయోగించే మొదటి యంత్రాన్ని లాంక్షైర్‌లోని వాల్టన్-లె-డేల్‌లో అందుబాటులోకి తెచ్చింది. లాంక్షైర్‌లో ముద్రించిన వస్త్రాల ఉత్పత్తి పరిమాణం 1750లో 50,000 ముక్కలు (ఒక్కొక్కటి ) ఉండగా, 1850 నాటికి అది 20,000,000 ముక్కలకు చేరింది. చెక్కిన రోలర్లను ఉపయోగించి కాలికో ముద్రించే వాణిజ్య పద్ధతిని 1821లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని డెర్బీషైర్‌లోని న్యూ మిల్స్‌లో కనుగొన్నారు. పాట్స్, ఆలివర్, పాట్స్ కంపెనీకి చెందిన జాన్ పాట్స్ సిరాను బదిలీ చేయడానికి రాగిపై చెక్కిన మాస్టర్ రోలర్లను ఉపయోగించాడు. 1888 తర్వాత తక్కువ సంఖ్యలో చేసే ప్రత్యేక పనులకు మాత్రమే బ్లాక్ ప్రింటింగ్‌ను ఉపయోగించారు. 1880 తర్వాత అదనపు సామర్థ్యం (overcapacity) కారణంగా ముద్రణ లాభాలు పడిపోయాయి. దీంతో సంస్థలు కలిసిపోయి వ్యాపార సమూహాలుగా ఏర్పడటం ప్రారంభించాయి. మొదట 1897లో మూడు స్కాటిష్ సంస్థలు కలిసి యునైటెడ్ టర్కీ రెడ్ కో లిమిటెడ్‌ను ఏర్పాటు చేశాయి. రెండవది 1899లో ఏర్పడిన అతిపెద్ద కాలికో ప్రింటర్స్ అసోసియేషన్. ఇందులో 46 ముద్రణ సంస్థలు, 13 మంది వ్యాపారులు కలిసి బ్రిటిష్ ముద్రణ సామర్థ్యంలో 85% వాటాను కలిగి ఉన్నారు. ఇందులో కొంత సామర్థ్యాన్ని తగ్గించారు. 1901 నాటికి కాలికో ముద్రణ వాణిజ్యంలో 48% వాటాను కలిగి ఉంది. 1916లో వారు, ఇతర ప్రింటర్లు కలిసి ఒక వాణిజ్య సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ఇది పరిశ్రమలోని ప్రతి విభాగానికి కనీస ధరలను నిర్ణయించింది.

1954లో ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్య కమిషన్, ఈ ఏర్పాటును సవాలు చేసే వరకు ఈ వాణిజ్య సంఘం కొనసాగింది. ఈ మధ్య కాలంలో చాలా వాణిజ్యం విదేశాలకు తరలిపోయింది.

## పరిభాష
thumb|కాలికో ముద్రణ (1835)

ముద్రించిన కాలికో 1780లలో లాంక్షైర్ నుండి యునైటెడ్ స్టేట్స్కు దిగుమతి అయింది. ఇది భాషాపరమైన విభజనకు దారితీసింది: ఐరోపాలో 'కాలికో' అనే పదాన్ని  కోసం ఉపయోగిస్తే, అమెరికాలో  కోసం ఉపయోగించేవారు. ఈ రంగురంగుల, చిన్న డిజైన్ల వస్త్రాల వల్ల పిల్లి చర్మపు రంగును వివరించడానికి 'కాలికో' పదాన్ని వాడటం మొదలైంది:

బ్రిటన్, ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్‌లలో:
* కాలికో – తెలుపు, క్రీమ్ లేదా బ్లీచింగ్ చేయని పత్తితో సమానమైన అడ్డ, నిలువు పోగులతో చేసిన సరళమైన, చౌకైన సాదా నేత వస్త్రం.
* కాలికో సంచి - బ్యాంకులు, ఇతర ఆర్థిక సంస్థలు ఉపయోగించే కాలికోతో చేసిన సంచి
* మస్లిన్ – చాలా నాణ్యమైన, తేలికపాటి సాదా నేత పత్తి వస్త్రం
* మస్లిన్ గాజ్ – అమెరికా: మస్లిన్ – తెలుపు, క్రీమ్ లేదా బ్లీచింగ్ చేయని పత్తితో సమానమైన అడ్డ, నిలువు పోగులతో చేసిన సరళమైన, చౌకైన సాదా నేత వస్త్రం లేదా చాలా నాణ్యమైన, తేలికపాటి సాదా నేత పత్తి వస్త్రం
* గాజ్ – చాలా మృదువైన, చక్కటి పత్తి వస్త్రం, ఇది చాలా ఖాళీగా ఉండే సాదా నేతతో ఉంటుంది
* చీజ్‌క్లాత్ – అమెరికా: గాజ్ – ఏదైనా చాలా తేలికపాటి వస్త్రం, సాధారణంగా సాదా నేతతో ఉంటుంది
* టోట్ బ్యాగ్ - కొన్నిసార్లు కాలికోతో తయారు చేస్తారు

అమెరికాలో:
* కాలికో – చిన్న, వస్త్రమంతా విస్తరించిన పూల డిజైన్ కలిగిన పత్తి వస్త్రం
* మస్లిన్ – బ్రిటన్: మస్లిన్ గాజ్ – తెలుపు, క్రీమ్ లేదా బ్లీచింగ్ చేయని పత్తితో సమానమైన అడ్డ, నిలువు పోగులతో చేసిన సరళమైన, చౌకైన సాదా నేత వస్త్రం లేదా చాలా నాణ్యమైన, తేలికపాటి సాదా నేత పత్తి వస్త్రం
* మస్లిన్ గాజ్ – మస్లిన్ రకాల్లో అత్యంత తేలికైన, ఎక్కువ ఖాళీలు ఉండే నేత
* గాజ్ – బ్రిటన్: చీజ్‌క్లాత్ – ఏదైనా చాలా తేలికపాటి వస్త్రం, సాధారణంగా సాదా నేతతో ఉంటుంది
* చీజ్‌క్లాత్ – చాలా మృదువైన, చక్కటి పత్తి వస్త్రం, ఇది చాలా ఖాళీగా ఉండే సాదా నేతతో ఉంటుంది

## మూలాలు


## బయటి లింకులు

*
* Charles O'Neill (1869) ''A dictionary of dyeing and calico printing''  – digital facsimile from the Linda Hall Library
* William Crookes (1874) ''A practical handbook of dyeing and calico-printing'' . Illustrated with period fabric swatches. – digital facsimile from the Linda Hall Library
* Baba Gee Calico Printing ''A calico Printing store'' . where design fabric with calico technique.
* Deazley, R. (2008) 'Commentary on the Calico Printers' Act 1787', in Primary Sources on Copyright (1450–1900), eds L. Bently & M. Kretschmer,Copyright History 1787 Calico Printers' Act 
వర్గం:కేరళ