వీరనారాయణ ఆలయం, బలవాడి

**వీర నారాయణ ఆలయం** లేదా **బెలవాడి వీరనారాయణ ఆలయం** అనేది సుమారు 1200 CEలో పూర్తైన, సంక్లిష్టమైన హోయసళ శిల్పకళను కలిగిన మూడు గర్భగృహాలున్న హిందూ ఆలయం. హళేబీడు సమీపంలో ఉన్న ఈ ఆలయం, కర్ణాటకలోని చిక్కమగళూరు జిల్లాలోని చిన్న గ్రామమైన బెలవాడిలో ఉన్న, బాగా సంరక్షించబడిన పెద్ద హోయసళ స్మారక చిహ్నాలలో ఒకటిగా నిలుస్తుంది.

ఈ ఆలయంలో మూడు వేర్వేరు చదరపు ఆకారంలోని గర్భగృహాలు ఉన్నాయి. ఇవన్నీ 103 అడుగుల పొడవైన అసాధారణంగా విశాలమైన చదరపు ఆకారంలోని *రంగమండపం* ద్వారా అనుసంధానించబడ్డాయి. ప్రధాన ఆలయం తూర్పు దిశగా ముఖం చేసి, వీరనారాయణ (విష్ణు)కు అంకితమైంది. ఉత్తర దిశగా ముఖం చేసిన ఆలయం గోపాలునికి అంకితమై ఉండగా, దక్షిణ దిశలో ఉన్న ఆలయం యోగ-నరసింహునికి అంకితమైంది. ఈ ఆలయం 14వ శతాబ్దంలో నష్టం చెందిన తర్వాత కూడా, మరింత ధ్వంసం కాకుండా కాపాడేందుకు కొన్ని నిర్మాణాలు చేర్చబడ్డాయి. ఈ నక్షత్రాకార ఆలయానికి ముఖ్య లక్షణాలు అంటే, ఆభరణాల్లాంటి సూక్ష్మ అలంకరణలతో కూడిన వేసర శిఖరాలు (*శిఖరం*) కావడం. ఆలయం లోపల మెరిసేలా మెత్తగా పాలిష్ చేసిన అనేక స్తంభాలు ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్ని ఆభరణాలు ధరించినట్లుగా బంధాలుతో అలంకరించబడ్డాయి. పైకప్పులు కూడా ప్రత్యేకమైనవే; అవి కృష్ణుడుకు సంబంధించిన హిందూ పురాణ కథలను చిత్రించే శిల్ప ఫలకాలతో అలంకరించబడ్డాయి.

వీరనారాయణ ఆలయం భారతదేశానికి చెందిన జాతీయంగా సంరక్షిత స్మారక చిహ్నంగా గుర్తించబడింది. దీనిని భారత పురావస్తు శాఖ (ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా) బెంగళూరు వృత్తం నిర్వహిస్తోంది.

## ప్రదేశం, కాలం
బెలవాడి గ్రామం హళేబీడుకు ఉత్తరంగా 11 కిలోమీటర్లు (7 మైళ్ళు)  దూరంలో, హసన్ నగరానికి ఉత్తరంగా సుమారు 40 కిలో మీటర్లు  దూరంలో, అలాగే చిక్కమగళూరు పట్టణానికి ఆగ్నేయంగా సుమారు 29 కిలో మీటర్లు  దూరంలో, చిక్కమగళూరు–జావగల్ రహదారిపై ఉంది. ఈ గ్రామం జాతీయ రహదారి నెట్‌వర్క్‌కు NH 73 ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది. స్థానిక కథనాల ప్రకారం, ఈ గ్రామానికి మహాభారతం కాలానికి చెందిన చరిత్ర ఉంది. అప్పట్లో దీనిని *ఏకచక్రనగర్* అని పిలిచేవారు. ఈ ప్రాంతంలోనే పాండవ రాజకుమారుడు భీముడు రాక్షసుడు బకాసురుడును సంహరించి, గ్రామ ప్రజలను రక్షించాడని కథనాలు చెబుతాయి.

వీరనారాయణ ఆలయంలోని గర్భగృహాలు అనేక సంవత్సరాల పాటు వివిధ దశల్లో నిర్మించబడి విస్తరించబడ్డాయని భావిస్తున్నారు. దీనికి కారణాలు అంటే, కొంచెం తరువాత నిర్మించబడిన భాగాల ఎత్తు తక్కువగా ఉండటం, మండపాలు కలిసే విధానం, అలాగే చేర్చిన భాగాల విభాగ సమతలం స్పష్టంగా కనిపించటం. అతి పురాతన భాగం వీరనారాయణునికి అంకితమైన గర్భగృహమే కాగా, ఇది సుమారు 1200 CE నాటికి పూర్తై ఉండవచ్చు. అనంతరం, భారీ రంగమండపంతో పాటు గోపాల, యోగ-నరసింహ గర్భగృహాలు చేర్చబడ్డాయి. ఇవన్నీ సుమారు 1206 CE నాటికి లేదా కొద్ది సంవత్సరాల తరువాత పూర్తయ్యాయని అంచనా.
## శిల్పకళ
ఈ అలంకారభరితమైన *త్రికూట* (మూడు గర్భగృహాలు గల) ఆలయం 1200 CEలో హోయసళ సామ్రాజ్యంకు చెందిన రాజు వీర బల్లాల II చే నిర్మించబడింది. ఈ ఆలయం నిర్మాణానికి ఉపయోగించిన పదార్థం సోప్‌ స్టోన్. మూడు గర్భగృహాలకూ పూర్తిస్థాయి శిఖర నిర్మాణం (గర్భగృహంపై ఉన్న గోపురం) ఉంది, ఇది హోయసళ రాజులు నిర్మించిన అతిపెద్ద ఆలయాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. బేలూరు, హళేబీడు ప్రాంతాలలోని ప్రసిద్ధ ఆలయాలు తమ సూక్ష్మ శిల్పాలకు ప్రసిద్ధి చెందినవైనా, ఈ ఆలయం ప్రధానంగా తన శిల్పకళా నిర్మాణానికి ప్రసిద్ధి చెందింది.

ఈ ఆలయ నిర్మాణ ప్రణాళిక విశిష్టమైనది. రెండు గర్భగృహాలు పరస్పరం ఎదురెదురుగా ఉండి, వాటి మధ్య విశాలమైన, విస్తృతమైన ఓపెన్ *మండపం* (హాలు) ఉంటుంది. ఈ మండపంలో మొత్తం ముప్పై ఏడు విభాగాలు (బేలు) ఉన్నాయి. ఆలయ సముదాయంలో రెండు మూసివేసిన *మండపాలు* ఉన్నాయి. వాటిలో ఒకదానిలో పదమూడు విభాగాలు ఉండగా, మరొకదానిలో తొమ్మిది విభాగాలు ఉన్నాయి. వీటి చివర భాగంలో ఒక కేంద్ర గర్భగృహం ఉంది. ఈ మూడవ గర్భగృహం పురాతన నిర్మాణంగా భావించబడుతుంది, హోయసళ ఆలయానికి చెందిన అన్ని ప్రాథమిక శిల్పకళా అంశాలను కలిగి ఉంటుంది. ఈ పురాతన గర్భగృహం లోపలి గోడలు సాధారణంగా ఉన్నప్పటికీ, దాని పైకప్పు మాత్రం బాగా అలంకరించబడి ఉంటుంది. మొత్తం ఆలయ సముదాయంలో యాభై తొమ్మిది విభాగాలు (బేలు) ఉన్నాయి (అందువల్ల అనేక స్తంభాలు ఉన్నాయి). వీటిలో ఎక్కువగా లాత్‌పై తిప్పిన గంట ఆకారపు స్తంభాలు ఉన్నాయి, కాగా, కొన్ని స్తంభాలపై అలంకార శిల్పాలు ఉన్నాయి. ఫోకేమా ప్రకారం, ఆలయ బాహ్య గోడలు "పాత శైలి"లో నిర్మించబడ్డాయి. శిఖరం గర్భగృహ గోడను కలిసే చోట ఒకే ఒక కప్పు అంచు (ఈవ్స్) ఆలయం చుట్టూ కొనసాగుతుంది. దీని కింద స్తంభాలపై చిన్న అలంకార గోపురాలు (ఏడిక్యూల్) ఉంటాయి. దీనిక్రింద రెండవ కప్పు అంచు ఉంటుంది. దాని కింద హిందూ దేవతలు, వారి పరివారాన్ని చూపించే శిల్ప పట్టిక (ఫ్రీస్) ఉంటుంది. దాని కింద గోడ ఆధార భాగాన్ని ఏర్పరచే ఐదు అలంకార మోల్డింగ్లు ఉంటాయి.

రెండు కొత్త గర్భగృహాలు భిన్నమైన నిర్మాణ ప్రణాళికలను కలిగి ఉన్నాయి. రెండింటిలోనూ చదరపు గర్భగృహం ఉన్నప్పటికీ, ఒకటి పూర్తిగా చదరపు ఆకారంలో ఉండగా మరొకటి నక్షత్రాకారంలో (స్టెల్లేట్) ఉంటుంది. గర్భగృహ శిఖరంపై సంప్రదాయ హిందూ *[[కలశం]]* (నీటి కుండ ఆకారంలోని అలంకార నిర్మాణం) ఉంటుంది. దాని కింద మూడు అంతస్తులుగా అలంకరించిన చిన్న చిన్న పైకప్పులు ఉంటాయి. మూడు గర్భగృహాల శిఖరాలన్నీ *సుకనాసి* అనే తక్కువ ఎత్తు బయటకు పొడుచుకొచ్చే గోపురంతో అనుసంధానించబడి ఉంటాయి (మండపం, గర్భగృహాన్ని కలిపే వెస్టిబ్యూల్పై ఉండే గోపురం, ప్రధాన శిఖరానికి "ముక్కు"గా పిలవబడుతుంది). *సుకనాసి*పై రెండు అంతస్తులుగా అలంకరించిన చిన్న పైకప్పులు ఉంటాయి. ఇతర అన్ని అంశాలలో ఈ రెండు గర్భగృహాలు ఒకే విధంగా ఉంటాయి. మూడు గర్భగృహాల శిఖరాలపై శిల్ప అలంకరణలు ఉన్నాయి, గోడలపై ఉన్న శిల్పాలు బలమైన ఆకృతితో ఉండి దూరం నుంచే స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. అయితే, ఇతర హోయసళ ఆలయాలతో పోలిస్తే దగ్గరగా చూసినప్పుడు అవి అంత పదునుగా లేదా ఆకట్టుకునేలా ఉండవు. సూక్ష్మ ముగింపుతో రూపొందించిన ముఖ్య శిల్పాలలో కాలియ అనే సర్పం తలపై నాట్యం చేస్తున్న కృష్ణుడు, గరుడుడు (గద్ద) శిల్పాలు ముఖ్యమైనవి.

ఇది ఒక వైష్ణవ ఆలయం. మూడు గర్భగృహాలలోనూ హిందూ దేవుడు విష్ణువు యొక్క విభిన్న రూపాలు (అవతారాలు) ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి. కేంద్ర గర్భగృహంలో (పురాతన గర్భగృహం) నాలుగు భుజాలతో ఉన్న  ఎత్తైన నారాయణ విగ్రహం ఉంది. ఇది హోయసళ కళలో అత్యుత్తమ ఉదాహరణలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ విగ్రహం సమృద్ధిగా అలంకరించబడి, *పద్మాసనం* (కమలాసనం)పై నిలబడి ఉంటుంది. దక్షిణ గర్భగృహంలో  ఎత్తైన వేణుగోపాలుడు (వేణువు వాయించే కృష్ణుడు) విగ్రహం గరుడ పీఠంతో సహా ఉంది. ఉత్తర గర్భగృహంలో  ఎత్తైన *యోగనరసింహ* విగ్రహం యోగ భంగిమలో కూర్చుని ఉంటుంది. *కీర్తిముఖం* వంటి అలంకార శిల్పాలు (గార్గాయిల్లు) గర్భగృహ శిఖరాలను (*[[విమానము]]*) మరింత శోభాయమానంగా చేస్తాయి.

## చిత్రమాలిక

దస్త్రం:Veeranarayana temple in belavadi Karnataka state India.jpg|ప్రవేశ ద్వారం నుండి ఆలయ దృశ్యం
దస్త్రం:Lathe turned pillars in outer mantapa of Veeranarayana temple at Belavadi.JPG|బెలవాడిలోని వీర నారాయణ ఆలయంలో బాహ్య మండపం
దస్త్రం:Open Hall (Inner mantapa) at Veeranarayana Temple in Belavadi.jpg|వీర నారాయణ ఆలయంలోని అంతర్గత *మండపం*
దస్త్రం:Parapet wall relief at Veeranarayana Temple.jpg|వీర నారాయణ ఆలయంలో పరాపెట్ గోడపై ఉన్న శిల్పాలు
దస్త్రం:Right profile of rear shrine in the Veeranarayana temple at Belavadi.JPG|వీర నారాయణ ఆలయంలో వెనుక గర్భగృహం కుడి వైపు దృశ్యం
దస్త్రం:Left profile of rear shrine in the Veeranarayana temple at Belavadi.JPG|వీర నారాయణ ఆలయంలో వెనుక గర్భగృహం ఎడమ వైపు దృశ్యం
దస్త్రం:Profile of the outer mantapa and a shrine in Veeranarayana temple at Belavadi.JPG|బాహ్య మండపం, గర్భగృహం యొక్క ప్రొఫైల్ దృశ్యం
దస్త్రం:Lintel decoration at entrance into inner closed mantapa in Veeranarayana temple at Belavadi.JPG|అంతర్గత మూసివేసిన మండప ప్రవేశ ద్వారంపై లింటెల్ అలంకరణ
దస్త్రం:Domical bay ceiling art in outer mantapa of Veeranarayana temple at Belavadi 1.JPG|బాహ్య మండపంలో గుమ్మడి ఆకారపు పైకప్పు శిల్పకళ
దస్త్రం:Sri Veeranarayana Temple - Belavadi South Western Side View 01.jpg|బెలవాడి వీర నారాయణ ఆలయ దక్షిణ–పడమర వైపు దృశ్యం


## గమనికలు

## సూచనలు
* Gerard Foekema, *A Complete Guide to Hoysala Temples*, Abhinav, 1996 
* డా. సూర్యనాథ్ యు. కామత్, *A Concise history of Karnataka from pre-historic times to the present*, Jupiter Books, 2001, బెంగళూరు (2002 పునర్ముద్రణ)
* 
* 

## బాహ్య లింకులు

* చిక్కమగళూరు మునిసిపల్ కౌన్సిల్

వర్గం:విష్ణు దేవాలయాలు
వర్గం:కర్ణాటక దేవాలయాలు
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:శ్రీకృష్ణుని దేవాలయాలు
వర్గం:కర్ణాటక పుణ్యక్షేత్రాలు