బిళ్ళ సురగం గుహలు

**బిళ్ళ సురగం గుహలు** ఆంధ్రప్రదేశ్ రాయలసీమలోని నంద్యాల జిల్లాలో బేతంచర్ల పట్టణానికి 5 కి.మీ దూరంలోనూ, కొట్టాల ఊరికి 1 కి.మీ దూరంలోనూ ఉన్న గుహల సముదాయం. ఇవి తూర్పు కనుమల్లోని ఎర్రమల ప్రాంతంలో ఉన్నాయి. వీటిని బిళ్ళ స్వర్గం గుహలనీ, బిల్వ స్వర్గం గుహలనీ కూడా వ్యవహరిస్తారు. తెలుగులోని 'బిలం', సంస్కృతంలోని 'సురంగం' పదాల కలయికతో ఈ గుహలకు ఈ పేరు వచ్చింది.

## తవ్వకాలూ, పరిశోధనలూ
19వ శతాబ్దం మధ్యలో వీటిలో పురావస్తు, పేలియాంటాలజీ పరిశోధనలు మొదలయ్యాయి. ఈ పరిశోధనల్లో పాతరాతియుగం నాటి దక్షిణ భారత పరిస్థితులు, అప్పటి మానవ జీవన స్థితిగతుల గురించి ఎన్నో విషయాలు తెలిసాయి. ఈ ప్రాంతంలో ఇటువంటి ఎన్నో సున్నపురాతి గుహలూ, గుహల సముదాయాలూ ఉన్నప్పటికీ, బిళ్ళ సురగంలోనే అత్యధికంగా పరిశోధనలు జరిగాయి. ఇక్కడి మరికొన్ని ముఖ్యమైన గుహలు బెలూం, సన్యాసుల, యాగంటి, యెర్రజరి, ముచ్చట్ల చింతమాను గుహలు.

బిళ్ళ సురగం గుహల్లో రెండు ప్రాథమిక గుహలూ, మరికొన్ని చిన్న గుహలూ కలిసి లోతైన గండి లేక బిలాలుగా ఏర్పడ్డాయి. వీటిని 1844లో న్యూబోల్డ్ అనే ఆంగ్లేయుడు కనుగొన్నా, 1884లో రాబర్ట్ బ్రూస్ ఫూట్ నెతృత్వంలో ఇక్కడ తవ్వకాలు మొదలయ్యాయి. ఈ బృందం ఈ గుహ సముదాయంలోని ఛార్నెల్ హౌస్, పర్గేటరీ, క్యాథడ్రల్ గుహల్లో తవ్వకాలు జరిపింది. తవ్వకాల్లో పాతరాతియుగం నాటి ఎముకలతో చేసిన బాణపు అలుగులూ, ఈటె మొనలూ, చాకులూ, ఉలులూ, పదునైన శూలాలతో పాటు జంతు అవశేషాలు కూడా లభ్యమయ్యాయి. అయితే ఈ ఆధారాల్లో ఎక్కువ శాతం లండన్‌కు తరలించే క్రమంలో కనుమరుగయ్యాయి.

1880ల నాటి రాబర్ట్ బ్రూస్ ఫూట్, అతని కొడుకు హెన్రీ ఫూట్‌ల నేతృత్వంలోని తవ్వకాల్లో 15-16 అడుగుల లోతున ఆదిమ మానవుడి జాడలు స్పష్టంగా కనిపించాయి. ఈ పురావస్తు అవశేషాలను గుర్తించడంలో, భద్రపరచడంలో, పరిశోధించడంలో వారు విఫలమైనప్పటికీ, గుహల్లో లభ్యమైన జంతు అవశేషాలపై కొంతవరకు పరిశోధనలు జరిగాయి. అక్కడ లభించిన కొన్ని అవశేషాలు పెద్ద జంతువులైన జింకలు, దుప్పులు, పులులు, ఖడ్గమృగాలు, పందులు, కుక్కలు, గాడిదలు, ముంగిసలు, ఎలుగుబంట్లకు చెందినవని గుర్తించారు. ముళ్ళపంది, మరికొన్ని ఎలుకజాతి జంతువులు, గబ్బిలాలు, మొసళ్ళు, బల్లులు, పాములు, కప్పలు, రకరకాల పక్షుల అవశేషాలు కూడా వీటిలో ఉన్నాయి. ఈ అవశేషాలను కలకత్తా తరిలించిన తరువాత (ఇప్పటికీ ఇవి కలకత్తాలోనే భద్రపరచి ఉన్నాయి) పురాణ జంతుశాస్త్రజ్ఞుడైన లైడెకర్ వాటిని పరిశీలించి ఇంతకు ముందు తెలియని ఖడ్గమృగ, పంది, ముళ్ళపందుల జాతులనూ, అప్పటికి భారతదేశంలో అంతరించిపోయి ఆఫ్రికాలో మాత్రమే ఉన్న మరికొన్ని జంతువుల అవశేషాలనూ కనుగొన్నాడు.

1880ల తరువాత 1920ల్లో కర్నూలు కలెక్టరైన ఎల్. ఏ. కామియాడి మళ్ళీ బిళ్ళ సురగం గుహల ప్రాముఖ్యతపై ఆసక్తి చూపించాడు. అతని ప్రయత్నాల వల్ల ప్రపంచ పాతరాతియుగ ఆధారాల్లో భారతదేశ స్థానంపై చర్చలు మొదలై, ఆ ఆనవాళ్ళు కనిపించిన ఏకైక భారత ప్రదేశంగా బిళ్ళ సురగం గుహలు ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకున్నాయి. 1950లలో జరిగిన పలు పరిశోలనల్లో ఈ గుహల్లో ఎటువంటి పాతరాతియుగ ఆధారాలూ లభ్యమవ్వలేదు. అయితే, కొత్తరాతియుగం నాటి కుండ ముక్కలు లభ్యమయ్యాయి. 1960లలో జియలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన కె. ఎన్. ప్రసాద్, కె. కె. వర్మలు చేపట్టిన సర్వేలో అక్కడ జంతు అవశేషాలు లభ్యమయ్యాయి. 1970లలో అక్కడ జరిగిన రెండు పెద్ద తవ్వకాల్లో దొరికిన రాతి పనిముట్ల అవశేషాలను పాత, మధ్యరాతి యుగాలకు నడుమ నాటివిగా నిర్ధారించారు. తాజాగా 2003 నుంచి 2008 వరకు జరిపిన తవ్వకాల్లోనూ కొత్తరాతియుగం నాటి ఆనవాళ్ళు లభ్యమయ్యాయి.

## ప్రయాణ, వసతి సౌకర్యాలు
బిళ్ళ సురగం గుహలు బేతంచెర్ల రైల్వే స్టేషనుకు 4.5 కి.మీ దూరంలోనూ, కర్నూలులోని ఉయాలవాడ నరసింహారెడ్డి విమానాశ్రయం నుంచి 40 కి.మీ దూరంలోనూ, నంద్యాల నుంచి దాదాపు 50 కి.మీ దూరంలోనూ ఉన్నాయి. అక్టోబరు నుంచి మార్చి దాకా సందర్శించేందుకు అనువైన వాతావరణం ఉంటుంది. కర్నూలులోనూ, బేతంచెర్లలోనూ వసతి కోసం హోటళ్ళు ఉన్నాయి.

## సమీప పర్యాటక ప్రదేశాలు
బిళ్ళ సురగం గుహలకు సమీపంలో ఉన్న మరికొన్ని పర్యాటక ప్రదేశాలు:

* బెలూం గుహలు
* కొలిమిగుండ్ల లక్ష్మీనరసింహ స్వామి ఆలయం
* ఓర్వకల్లు రాతి ఉద్యానవనం
* గండికోట
* యాగంటి
* మహానంది
* అహోబిలం

## మూలాలు