పితృభక్త రాజవంశం

**పితృభక్త** (IAST: పితృభక్త) రాజవంశం CE ఐదవ శతాబ్దంలో తూర్పు భారతదేశంలోని కళింగ ప్రాంతంలో పాలించింది. వారి భూభాగంలో ప్రస్తుత ఉత్తర ఆంధ్రప్రదేశ్, దక్షిణ ఒడిశాలోని కొన్ని ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. వారు బహుశా మాఠర రాజవంశాన్ని పడగొట్టి ఉండవచ్చు.

## చరిత్ర
ఆ కుటుంబం అసలు పేరు ఖచ్చితంగా తెలియదు. దాని రాజుల శాసనాలు వారిని పితృభక్తః (తండ్రుల భక్తుడు) అని వర్ణించాయి, దీనిని ఆధునిక పండితులు రాజవంశ నామంగా భావించారు.

### ఉమావర్మన్
ఉమావర్మన్ ఈ రాజవంశంలో తొలి రాజుగా గుర్తింపు పొందాడు. మాతర రాజు అనంతశక్తివర్మను ఆయన పడగొట్టాడని శిలాశాసన ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. సింహపురానికి చెందిన రాజ అధికారి అయిన మాతృవరుడు, మాతర రాజు అనంతశక్తివర్మ కింద దేశాక్షపతలాధికృత పదవిని నిర్వహించాడు. తరువాత, అతను పితృభక్త రాజు ఉమావర్మ కింద అదే పదవిని నిర్వహించాడని ఉమావర్మ రెండు గ్రాంట్లు ధృవీకరించాయి. ఈ రెండు గ్రాంట్లు ఉమావర్మ పాలనా సంవత్సరాల్లో 30, 40లలో సింహపుర నుండి జారీ చేయబడ్డాయి. రెండూ రాజును అతని మునుపటి గ్రాంట్ల మాదిరిగా కాకుండా కళింగాధిపతి ("కళింగ ప్రభువు")గా వర్ణిస్తాయి. రెండూ మాతృవరుడిని ఉమావర్మ దేశాక్షపతలాధికృతుడిగా పేర్కొంటాయి. అందువలన అనంతశక్తివర్మన్ ఉమావర్మకు ప్రత్యర్థిగా ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది.

ఉమావర్మన్ చివరిగా తెలిసిన శాసనం (రాజ్యసమితి 40వ సంవత్సరంలో జారీ చేయబడినది) అతని కుమారుడు వాసుషేణరాజు గురించి ప్రస్తావిస్తుంది. ఈ యువరాజు గురించి మరే ఇతర మూలంలోనూ ప్రస్తావించబడలేదు. కళింగ పేరుతో కొత్త అగ్రహారం సృష్టించబడినట్లు ఈ శాసనం నమోదు చేస్తుంది; అగ్రహారాన్ని వసిష్ఠ గోత్రానికి చెందిన బ్రాహ్మణుడికి ఇచ్చారు.

ఉమావర్మన్ శాసనాలు దొరికిన ప్రదేశాలు, వాటిలో ప్రస్తావించబడిన ప్రాంతాలన్నీ నేటి గంజాం (దక్షిణ భాగం), శ్రీకాకుళం, విశాఖపట్నం జిల్లాల్లో ఉన్నాయి.

### నందప్రభంజనవర్మన్

తదుపరి ప్రసిద్ధ పితృభక్త రాజు నందప్రభంజనవర్మన్. అతను సారపల్లిక, వర్ధమానపుర, సింహపుర నుండి గ్రాంట్లను జారీ చేశాడు. మూడు శాసనాలు అతన్ని *సకల-కళింగాధిపతి* ("కళింగ మొత్తానికి ప్రభువు") గా వర్ణించాయి. ఈ ప్రాంతంలో ఈ బిరుదును ఉపయోగించిన ఏకైక వ్యక్తి మాథర రాజు ప్రభంజనవర్మన్. ఈ కారణంగా, కొంతమంది పండితులు వారిని సమకాలీన పాలకులుగా నమ్ముతారు. అయితే, నందప్రభంజనవర్మన్ తరువాతి పాలకుడు అని చారిత్రక ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి.

సింహపుర నుండి జారీ చేయబడిన నందప్రభంజనవర్మ రాగోలు శాసనం, రాగోలక గ్రామంలో (ఆధునిక రాగోలు) భూమిని మంజూరు చేసినట్లు నమోదు చేస్తుంది. మాతర రాజు శక్తివర్మ శాసనం అదే గ్రామంలో అగ్రహారం ఏర్పాటును నమోదు చేస్తుంది. దీని అర్థం పితృభక్తులు మాథారస్ తరువాత ఈ ప్రాంత పాలకులుగా వచ్చారని సూచిస్తుంది.

### చందవర్మన్
చందవర్మ తరువాత పితృభక్త పాలకుడు. అతను కళింగాధిపతి ("కళింగ ప్రభువు") అనే బిరుదును కలిగి ఉన్నాడు, విష్ణు భక్తుడు. మాత్రువర కుమారుడు రుద్రదత్తుడు అతని దేశాక్షపతలాధికృతుడిగా పనిచేశాడు.

### విశాఖవర్మన్
5వ శతాబ్దం చివరలో, ఒకే ఒక శాసనం ద్వారా తెలిసిన విశాఖవర్మన్ అనే రాజు, పరాలఖేముండి ప్రాంతాన్ని (ప్రస్తుత గజపతి జిల్లాలో ) పరిపాలించాడు. ఆయన కొరోషండ శాసనం పితృభక్త శాసనాలతో దగ్గరి పురాతన శాస్త్ర, పదజాల సారూప్యతలను కలిగి ఉంది. ముఖ్యంగా, ఆ శాసనం అతన్ని తన తండ్రి పాదాల వద్ద భక్తుడిగా వర్ణిస్తుంది. ఇది ఆయన పితృభక్తుల సమకాలీనుడని లేదా సింహపుర నుండి వారు పతనం అయిన వెంటనే పరిపాలించాడని సూచిస్తుంది. ఈ శాసనం శ్రీపుర నుండి జారీ చేయబడింది, దీనిని విశాఖపట్నం జిల్లాలోని సిరిపురం, బాటియా శ్రీపుర గ్రామం అని వివిధ రకాలుగా గుర్తించారు. రెండవ గుర్తింపు మరింత ఆమోదయోగ్యమైనది, ఎందుకంటే బాటియా శ్రీపుర శాసనం కనుగొనబడిన ప్రదేశం కొరోషండ సమీపంలో ఉంది. విశాఖవర్మ "కళింగ ప్రభువు" అనే బిరుదును కలిగి లేడు. బాటియా శ్రీపుర గుర్తింపు అతని పాలన ప్రస్తుత గంజాం జిల్లా దక్షిణ భాగానికి పరిమితం అయిందని సూచిస్తుంది.

కొరోషండ శాసనం కొరసోదక *పాంచాలి* (పరిపాలన విభాగం)లో తంపోయక అనే గ్రామాన్ని మంజూరు చేసినట్లు నమోదు చేసింది. టంపోయకను ప్రస్తుత టంపా గ్రామంగా గుర్తించవచ్చు, అయితే కొరసోడకను కొరోషండ అనే ప్రదేశంగా గుర్తించవచ్చు.

ఒక సిద్ధాంతం ప్రకారం విశాఖపట్నం అనే పేరు ఈ రాజు పేరు మీద వచ్చిందని, బహుశా ఇతనే ఇక్కడ విశాఖస్వామి ఆలయాన్ని నిర్మించి ఉంటాడని తెలుస్తోంది. అయితే, ఈ ఊహను సమర్ధించడానికి ఇది ఖచ్చితమైన ఆధారాలు కావు.

6వ శతాబ్దం నాటికి ఈ ప్రాంతాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్న తూర్పు గంగారాజులు విశాఖవర్మను పడగొట్టి ఉండవచ్చు.

## పాలకుల జాబితా
ఈ క్రింది కుటుంబ సభ్యులు తెలిసినవారు:

* ఉమా-వర్మన్ (ఉమావర్మన్)
** ఉమావర్మన్ కుమారుడు వసుషేణ-రాజా (వసుషేనరాజా).
* నంద-ప్రభంజన-వర్మన్
* చంద-వర్మన్ (చండవర్మన్ లేదా అచండవర్మన్)
* విశాఖ-వర్మన్ (Viśakhāvarman), బహుశా పితృభక్త రాజు

## శాసనాలు
పిత్రభక్త రాజుల ఈ క్రింది రాగి-ప్లేట్ శాసనాలు తెలిసినవి:

అన్ని రికార్డులు సంస్కృత భాషలో ఉన్నాయి, బ్రాహ్మీ లిపి దక్షిణ రకం లో వ్రయాబడ్డాయి.

## మూలాలు

### గ్రంథ పట్టిక
 

## బాహ్య లింకులు

* పిత్రభక్తా శాసనాలు