పి. బి. శ్రీనివాస్

**పి. బి. శ్రీనివాస్** (సెప్టెంబరు 22, 1930 - ఏప్రిల్ 14, 2013) (పూర్తి పేరు **ప్రతివాది భయంకర శ్రీనివాస్**) చలనచిత్ర నేపథ్యగాయకుడు, స్వరకర్త, హార్మోనియం వాద్యకారుడు, గీత రచయిత, కవి. ఆయన తన మాతృభాష అయిన తెలుగులో కంటే కన్నడ, తమిళ చిత్రాలలో ఎక్కువ పాటలు పాడారు. ఆయన హిందీ, మలయాళం చిత్రాలలో కూడా పాటలు పాడారు. కన్నడ నటదిగ్గజం రాజ్‌కుమార్‌కు శ్రీనివాస్ ఎన్నో గీతాలు ఆలపించారు. శ్రీనివాస్ తెలుగు, కన్నడ, తమిళ, మలయాళం, హిందీ, ఉర్దూ, ఆంగ్ల, సంస్కృత భాషలలో దిట్ట. శ్రీనివాస్ ఎన్నో గజళ్లు వ్రాసారు. శ్రీనివాస్ గళం సువర్ణ గళంగా గుర్తింపు పొందింది. శ్రీనివాస్ మొట్టమొదటిసారిగా *[[జాతక ఫలం]]* (1954) చిత్రంలో పాడారు. ఆయన సుమారు 3000 లకు పైగా పాటలు పాడారు.. ఆయన సంగీతం, చిత్ర పరిశ్రమకు చేసిన కృషికి గాను కన్నడ *రాజ్యోత్సవ అవార్డు*, తమిళం *కలైమామణి పురస్కారం*, ఆంధ్ర శివ ప్రతిష్ఠానం వారి *మాధవపెద్ది సత్యం* అవార్డులను అందుకున్నారు. ఆయన గౌరవార్థం చెన్నైలోని 'శ్రీ కళా సుధా తెలుగు సంఘం' సీనియర్ గాయకులను గౌరవించడానికి **పి.బి. శ్రీనివాస్ మహాపురుష పురస్కారాన్ని** నెలకొల్పింది.

## జీవితం
ఆయన ఆంధ్రపదేశ్ లో తూర్పు గోదావరి జిల్లా లోని కాకినాడ పట్టణమునందు ఫణీంద్ర స్వామి, శేషగిరమ్మ దంపతులకు సెప్టెంబర్ 22, 1930న జన్మించాడు. ఆయన కళాశాల చదివి బి.కాం. డిగ్రీని సంపాదించాడు. ఆయన పూర్వీకులు పసలపూడి గ్రామానికి చెందినవారు. వీరి పూర్వీకులు వాదనలో చాలా ప్రసిద్ధులు కావడంతో 'ప్రతివాది భయంకర' అనేది వీరి ఇంటిపేరుగా మారింది. ఆయన తండ్రి ప్రభుత్వ అధికారి కాగా, తల్లి సంగీత విద్వాంసురాలు. శ్రీనివాస్ ప్రభుత్వ అధికారి కావాలని ఆయన తండ్రి కోరుకోవడంతో ఆయన బీ.కాం పట్టా పొందారు. అనంతరం దక్షిణ భారత హిందీ ప్రచార సభ నుండి 'హిందీ విశారద్' పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులయ్యారు.
ఆయన దేశంలోని ప్రధానమైన భాషలలో ఎన్నో పాటలు పాడినప్పటికీ ఎక్కువ పాటలను కన్నడ భాషలోనే పాడాడు. తెలుగు చిత్రాల్లో ఎన్నో ప్రజాదరణ పొందిన పాటలను తన మధుర గాత్రంతో ఆలపించాడు. *[[శాంతినివాసం]]* (1960) చిత్రంలో మహానటుడు నాగయ్య గారికి "శ్రీ రఘురాం జయ రఘురాం " అనే పాటను పాడటం విశేషం.

తండ్రి సంస్కృత పండితులు కావటం వల్ల సంస్కృతం శ్రీనివాస్‌కి చిన్ననాడే అబ్బింది. ఫణీంద్రస్వామి కంటే తల్లి శేషగిరమ్మ దగ్గర చనువెక్కువ. తండ్రి క్రమశిక్షణకు పెట్టింది పేరు. తల్లి సంస్కృత విదుషీతల్లజ. కిడాంబి వారింటి ఆడపడుచు. ఆమెది కోయిల గొంతు. సంగీతకోవిద. గురువుల నుంచి శ్రీనివాస్ నేర్చుకొన్నదేమన్నా ఉంటే అది తల్లి నుంచే. ఆమే అతనుకు ఆదిగురువు, తుది గురువు.

## సంగీత ప్రస్థానం
ఆయన చిన్నాన్న కిడాంబి కృష్ణస్వామి నాటక కళాకారుడు, గాయకుడు. శ్రీనివాస్ 12 ఏళ్ల వయసులో ఉన్నప్పుడు కృష్ణస్వామి ఒక నాటకంలో పాడే అవకాశం ఇచ్చారు. హార్మోనియం వాద్యకారుడిగా , గాయకుడిగా శిక్షణ పొందిన శ్రీనివాస్, మద్రాసులోని జెమినీ స్టూడియోస్ వెళ్లారు. అక్కడ ప్రముఖ వీణ విద్వాంసుడు ఈమని శంకరశాస్త్రి ఆయనను జెమినీ స్టూడియోస్ యజమాని ఎస్. ఎస్. వాసన్‌కు పరిచయం చేశారు. అక్కడ శ్రీనివాస్ తన అభిమాన గాయకుడు మొహమ్మద్ రఫీ పాడిన సూపర్ హిట్ పాటను పాడి వినిపించారు. నౌషాద్ స్వరపరిచిన *దీదార్* (1951) చిత్రంలోని "హుయే హమ్ జిన్కే లియే బర్బాద్" పాటతో ఆయనకు ప్రొఫెషనల్ ప్లేబ్యాక్ సింగర్‌గా అవకాశం లభించింది. ఆయన పాడిన మొదటి కన్నడ పాట జాతకఫల (1953) చిత్రంలోనిది.

## రచయితగా
పి.బి. శ్రీనివాస్ నేపథ్య గాయకుడిగానే కాకుండా దాదాపు ఎనిమిది భాషల్లో వేలాది పాటలు రాశారు. *నీల్ ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్* చంద్రునిపై మొదటిసారి దిగినప్పుడు, పి.బి. శ్రీనివాస్ ఎస్. జానకితో కలిసి "మ్యాన్ ఆన్ మూన్" అనే ఇంగ్లీష్ గీతాన్ని రికార్డ్ చేసి పంపారు. ఆ రోజుల్లో అది గొప్ప ప్రశంసలు అందుకుంది. ఆయన అమెరికా పర్యటనలో ఉన్నప్పుడు ఈ పాటను విన్న ఒక విశ్వవిద్యాలయ అధినేత ఆయనను డక్టరేట్ పట్టాకు సిఫార్సు చేశారు. అలా పి.బి.ఎస్ అందుకున్న మొదటి గౌరవ డాక్టరేట్ అమెరికా విశ్వవిద్యాలయానిది. ఆయన కన్నడలో అనేక గజల్స్ రాశారు. భాగ్యజ్యోతి చిత్రంలో వాణి జయరామ్‌తో కలిసి పాడిన "దివ్యగగన వనవాసిని" అనే సంస్కృత గీతం ఆయన సొంత రచన. "నవనీత సుమసుధా" అనే రాగాన్ని ఆయన స్వయంగా సృష్టించారు. 'శ్రీనివాస గాయత్రి వ్రతం', 'గాయకుడి గేయాలు', ‘ప్రణవం’ అనే పుస్తకాలను కూడా ప్రచురించారు. ఒక ఇంటర్వ్యూలో ఆయన మాట్లాడుతూ, 'పిబిఎస్' అంటే 'ప్లే బ్యాక్ సింగర్' మాత్రమే కాకుండా 'పెన్స్, బుక్స్ అండ్ సాంగ్స్' (Pens, Books and Songs) అని కూడా అర్థం అని చమత్కరించారు.

## రాజ్‌కుమార్ కంఠస్వరం
కన్నడ అగ్ర నటుడు డా. రాజ్‌కుమార్ కంఠానికి పి.బి. శ్రీనివాస్ గొంతు అద్భుతంగా సరిపోయేది. రాజ్‌కుమార్ స్వయంగా పాడటం ప్రారంభించే వరకు, ఆయన చిత్రాలన్నింటికీ శ్రీనివాస్ ధ్వనిని అందించారు. రాజ్‌కుమార్ ఒకసారి మాట్లాడుతూ "పి.బి. శ్రీనివాస్ గొంతు నాకు ఆత్మ వంటిది" అని పేర్కొన్నారు. రాజ్‌కుమార్ కోసం ఆయన దాదాపు 200 కంటే ఎక్కువ పాటలు పాడారు.

## కళారంగం
thumb|స్టూడియోలో గాయని సంగీతా కట్టితో ధ్వనిముద్రణ చేస్తున్న పి.బి. శ్రీనివాస్‌.
***మాధుర్య సార్వభౌమ డా. పి. బి. శ్రీనివాస్-నాదయోగి సునద్యాన*** (రచన: ఆర్. శ్రీనాథ్) అనే పేరుతో వచ్చిన జీవిత చరిత్రను గాయకులు ఎస్. పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం, వాణి జయరామ్, కేజే ఏసుదాసు 2013 మే 7న బెంగళూరులో విడుదల చేశారు. ఈ పుస్తకానికి కర్ణాటక రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 2013 సంవత్సరానికి "ఉత్తమ చలనచిత్ర సాహిత్యకృతి" అవార్డును అందించింది.

తమిళనాడు ప్రభుత్వం నుంచి ముఖ్యమంత్రి కరుణానిధి గారి నుంచి కలైమామణి పురస్కారాన్ని అందుకొన్నారు. ఇంకా కర్ణాటక ప్రభుత్వ పురస్కారాన్ని, శ్రీ రాఘవేంద్ర మఠం వారి ప్రతిష్ఠాత్మకమైన సంగీత కళానిధి పురస్కారాన్ని అందుకొని ఆస్థాన విద్వాంసులుగా నియమితులయ్యారు. కంచి జగద్గురుపీఠం నుంచి శ్రీ జయేంద్రసరస్వతుల నుంచి సంగీతరత్న, సంగీత నాథమణి బిరుదాలను స్వీకరించారు. ఆరిజోనా విశ్వవిద్యాలయం నుంచి సంగీత సాహిత్యాలకు అందించిన సేవలకు గాను డాక్టరేట్ గౌరవాన్ని కూడా అందుకొన్నారు.

శ్రీనివాస్ 1952లో జెమిని వారి హిందీ చిత్రం "మిస్టర్ సంపత్"తో తన చలనచిత్ర జీవితం ప్రారంభించారు. అందులో ఆయన పాడిన పాట "ఆజి హం భారత్ కీ నారి" ఒక యుగళ గీతం. దీనిని "గీతా దత్త్ "తో కలిసి పాడి ప్రాముఖ్యత పొందారు. 1955 లో మళయాళ చిత్రం "హరిశ్చంద్ర"లో పాడారు. ఆయన మొదటి సోలో సాంగ్ "ప్రేమ పాశం" చిత్రంలో పి.సుశీలతో పాడారు. ఇది ఎంతో విశేషతను సంతరించుకుంది. తర్వాత కన్నడ కంఠీరవ రాజ్ కుమార్కు చాలా కాలంపాటు పాటలు పాడారు. ఇవి విమర్శకులచే, అభిమానులచే, పరిశ్రమలచే కొనియాడబడ్డాయి. తమిళ పరిశ్రమలో జెమిని గణేశన్కు అనేక పాటలు పాడారు. ఆయనపాటలలో పేరొందిన పాట "నిలవే ఎన్నిదం నెరుంగతె". ఆయన ఇతర నటులకు కూడా అనేక సందర్భాలలో పాటలు పాడారు. ముఖ్యంగా కొన్ని పాటలను ఎం.జి.రామచంద్రన్, శివాజీ గణేశన్ లకు పాడారు. 1964 లో మై భీ లడకీ హూ అనే హిందీ చిత్రంలో లతా మంగేష్కర్తో కలిసి పాడిన పాట "చందా సె హోగా వో ప్యారా" ఎంతో విశేషతను పొందింది. ఆయన కంఠం తమిళంలో అనేక మంది నటులకు ఉపయోగపడింది. వారు జెమినీ గణేశన్, ముత్తురామన్, రవిచంద్రన్, జైశంకర్.

"పావా మనిప్పు" అనే చిత్రంలో కన్నదాసన్ వ్రాసిన "కలగాలి ఆవల్ వసంతమ్" అనే పాటను ఎం.ఎస్.విశ్వనాథన్, టి.కె.రామమూర్తి గారి సంగీత సారథ్యంలో పాడారు. అంజలీ పిక్చర్స్ వారి ఆడుతా వీట్టుప్పెన్ అనే చిత్రంలో కొన్ని పాటలు పాడారు. శ్రీనివాస్ గాయనీమణులైన పి.సుశీల, ఎస్.జానకి, పి.భానుమతి, కె.జమునా రాణి, ఎల్.ఆర్.ఈశ్వరి, లతా మంగేష్కర్ ల సరసన పాడారు.

ఆయన ఆధ్యాత్మిక పాటలను కూడా పాడారు. అవి "శారదా భుజంగ స్తోత్రం", "శ్రీ వేంకటేశ్వర సుప్రభాతమ్", "ముకుంద మాల", "శ్రీ మల్లికార్జునస్తోత్రం", పురందరదాసు సంకీర్తనలు.

చెన్నై లోని ఆయన ఉంటున్న వుడ్‌లాండ్స్ డ్రైవ్ ఇన్ రెస్టారెంట్ లో ఏ సమయములో అతనును సందర్శించినా ప్రశాంతంగా కవితలు వ్రాసుకుంటుండేవారు.

## మరణం
పి. బి. శ్రీనివాస్ ఏప్రిల్ 14, 2013లో తన 82వయేట చెన్నై లోని ఆసుపత్రిలో గుండెపోటుతో మరణించారు.

## పురస్కారాలు
* కర్ణాటక రాష్ట్ర రెండో అత్యున్నత పురస్కారం *[[రాజ్యోత్సవ ప్రశస్తి|కన్నడ రాజ్యోత్సవ పురస్కారం]]*.
* తమిళనాడు ప్రభుత్వ *కలైమామణి పురస్కారం*.
* డా. రాజ్‌కుమార్ కుటుంబం నుండి *డా. రాజ్‌కుమార్ సౌహార్ద పురస్కారం.*
* హంపి కన్నడ విశ్వవిద్యాలయం నుండి గౌరవప్రదమైన *నాడోజ పురస్కారం.*
* తమిళనాడు రాష్ట్ర చలనచిత్ర గౌరవ పురస్కారం - కలైవనార్ అవార్డు (2002).

## వివిధ చిత్రాలలో పాడిన పాటలు

## ఇతర లింకులు
*ప్లేబ్యాక్ సింగర్ పి.బి.ఎస్- 	విష్ణుభొట్ల లక్ష్మన్న , ఇతరులు. ఈమాట మే 2013
* ఐ.ఎం.డి.బి. లో పి.బి.శ్రీనివాస్ పేజి
* ఆయనగూర్చి వివిధ ఇంటర్వ్యూలు

## సూచికలు

వర్గం:తెలుగు సినిమా నేపథ్యగాయకులు
వర్గం:గజల్ గాయకులు
వర్గం:1930 జననాలు
వర్గం:2013 మరణాలు
వర్గం:భారతీయ పురుష గాయకులు
వర్గం:తెలుగు కళాకారులు
వర్గం:తెలుగు సినిమా వ్యాసాల విస్తరణ ప్రాజెక్టు
వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా గాయకులు