open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
వంగవీటి రంగా

**వంగవీటి మోహన రంగా** (1947 జూలై 4 - 1988 డిసెంబరు 26) కాంగ్రెస్ నాయకుడు. తూర్పు విజయవాడ మాజీ శాసనసభ సభ్యులు.

## వ్యక్తిగత జీవితం
వంగవీటి మోహనరంగా 1947, జూలై 4 న కృష్ణ జిల్లా, ఉయ్యూరు మండలం లోని కాటూరులో జన్మించాడు. ఇతనికి వంగవీటి కోటేశ్వరరావు, వంగవీటి వెంకట నారాయణరావు, వంగవీటి శోభన చలపతిరావు, వంగవీటి రాధాకృష్ణరావు (sr.) అనే నలుగురు అన్నలు ఉన్నారు. వంగవీటి రంగా అన్న రాధాకృష్ణరావుకు కమ్యూనిస్టు పార్టీ కార్యదర్శి అయిన చలసాని వెంకటరత్నంతో సంబంధాలు ఉండేవి. అప్పట్లో చలసాని అనుచరుడైన దత్తి కనకారావు విజయవాడ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ వ్యాపారం మీద ఆధిపత్యం చలాయించేవాడు. ఈ వ్యాపారం మీద పట్టుకోసం వెంకటరత్నానికి, రాధాకృష్ణ మధ్య కలతలు వచ్చాయి. 1972లో వెంకటరత్నం, అతని అనుచరుడైన కనకారావులు ఇద్దరూ హత్య చేయబడ్డారు. రాధాకృష్ణ అనుచరులే ఈ హత్యకు పాల్పడ్డారని ఆరోపణలు వచ్చాయి. ఈ సంఘటన వల్ల 1974 లో  ప్రత్యర్థులు వంగవీటి రాధాకృష్ణను హత్య చేశారు. రాధాకృష్ణ మరణంతో అతని తమ్ముడు మోహనరంగా విద్యార్థి నాయకులైన దేవినేని చంద్రశేఖర్ (గాంధీ), దేవినేని రాజశేఖర్ (నెహ్రూ) ఆధ్వర్యంలో ఒక స్వతంత్ర ఐక్యవేదికను ఏర్పాటు చేసి దానికి నాయకుడైనాడు.

రాజకీయంగా పలుకుబడి కలిగిన వంగవీటి, దేవినేని కుటుంబాల మధ్య ఆధిపత్య పోరాటం వల్ల ఈ ఐక్యవేదిక విడిపోయింది. 1979 లో దేవినేని చంద్రశేఖర్, 1988లో మరో సోదరుడు దేవినేని మురళి హత్యకు గురయ్యారు.

విజయవాడలోని గిరిపురంలోని పేదల ఇళ్ల పట్టాల కోసం దీక్షలో వున్న వంగవీటి రంగ 1988 డిసెంబరు 26 తెల్లవారు ఝామున ప్రత్యర్థుల చేతిలో హత్య చేయబడ్డాడు. ఆ సమయంలో ఆయనకు కాపలాగా ఉన్న ఇద్దరు అంగరక్షులు ఈ హత్యను అడ్డుకోలేదు. దేవినేని రాజశేఖర్, అతని అనుచరులే హత్య చేశారని ఆరోపణలు వచ్చాయి. అతని హత్యతో కోస్తాలోని చాల జిల్లాల్లో దాడులు, ప్రతి దాడులు మొదలయ్యాయి. ఒక్కసారిగా విజయవాడ రంగా హత్యతో అతలా కుతలం అయిపోయింది. రంగ అనుచరులు కమ్మ సామాజికవర్గానికి చెందిన వారిని, వారి ఆస్తులను నాశనం చేశారు, అనేక పట్టణాల్లో కర్ఫ్యూ విధించారు.

రంగ, చెన్నుపాటి రత్నకుమారిని ప్రేమించి పెళ్ళి చేసుకున్నాడు. ఇతనికి ఇద్దరు సంతానం. రాధాకృష్ణ, ఆషా.

## రాజకీయ జీవితం
తన అన్న రాధాకృష్ణ మరణంతో రంగా 1981 లో రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించి మునిసిపల్ ఎన్నికల్లో పోటీ చేశాడు. కాంగ్రెస్ పార్టీ అతనిమీద పోటీకి నిలబెట్టలేదు. తెలుగుదేశం పార్టీ మాత్రం అతని ప్రత్యర్థి అయిన దేవినేని నెహ్రూని సమర్ధించింది. 1983 నుంచే రెండు పార్టీ కార్యకర్తల మధ్య గొడవలు మొదలయ్యాయి. అప్పట్లో ఎన్. టి. రామారావు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నాడు. 1985 లో రంగా కాంగ్రెస్ పార్టీ తరఫున ఎమ్మెల్యే అయ్యాడు. 1979 లో దేవినేని నెహ్రూ సోదరుడు దేవినేని రాజశేఖర్ (గాంధీ) హత్య కేసులోనే రంగా జైలుశిక్ష అనుభవించి విడదలయ్యాడు. 1988 మార్చి 10న దేవినేని సోదరుల్లో మరొకడైన మురళి హత్యకు గురయ్యాడు. మరలా రంగా అనుచరులే దీనికి కారణమని ఆరోపణలు వచ్చాయి. రంగా పోలీసుల ఆధిపత్యాన్ని నిరసించాడు. 1988 జులై 10 న జరిగిన కాపునాడు సభలో రంగాను తమ నాయకుడిగా ఎన్నుకున్నారు. అప్పటికి రంగా జైల్లోనే ఉన్నాడు. జైలు నుంచి విడుదలైన తర్వాత జనచైతన్య యాత్ర చేసి ఎన్. టి. రామారావు నియంతృత్వ పాలన చేస్తున్నాడని ప్రజలకు చెప్పాడు. అప్పుడే రామారావు వ్యాను మీద రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా యాత్ర చేసి అధికారంలోకి వచ్చాడు.

## ఇతర విశేషాలు
* రంగ భార్య రత్నకుమారి ప్రముఖరాజకీయ నాయకురాలు.
* రంగ జీవిత కథ ఆధారంగా రామ్ గోపాల్ వర్మ దర్శకుడిగా వంగవీటి అనే సినిమా తీశారు.

## మూలాలు


వర్గం:కృష్ణా జిల్లా రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా నుండి ఎన్నికైన శాసన సభ్యులు
వర్గం:హత్య చేయబడ్డ ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు
శ్రావణమాసం (సినిమా)

**శ్రావణ మాసం** 2005 ఫిబ్రవరి 26న విడుదలైన తెలుగు సినిమా. యు.పి. సినిమా లైన్స్ పతాకంపై ఈ సినిమాను పోసాని కృష్ణమురళి స్వీయ దర్శకత్వంలో నిర్మించాడు. ఘట్టమనేని కృష్ణ, హరికృష్ణ, సుమన్ లు ప్రధాన తారాగణంగా నటించగా వందేమాతరం శ్రీనివాస్ సంగీతాన్నందించాడు.

## తారాగణం

* ఘట్టమెనేని కృష్ణ
* హరి కృష్ణ 
* కార్తికేయ 
* కృష్ణ భగవాన్
* కొణిదెల నాగేంద్రబాబు
* సుమన్ 
* కోట శ్రీనివాసరావు
* పోసాని కృష్ణ మురళి
* తనికెళ్ళ భరణి
* ఎ. వి. ఎస్
* చలపతిరావు తమ్మారెడ్డి
* బాబు మోహన్
* బ్రహ్మానందం
* ఆలీ (నటుడు)
* పీలా కాశీ మల్లికార్జునరావు
* ఎం. ఎస్. నారాయణ
* ఎల్. బి. శ్రీరామ్
* వేణుమాధవ్
* సునీల్
* ధర్మవరపు సుబ్రహ్మణ్యం
* కొండవలస లక్ష్మణరావు
* గోకిన రామారావు
* గిరిబాబు
* మాడా వెంకటేశ్వరరావు
* విజయనిర్మల
* భానుప్రియ
* గజాలా
* కల్యాణి 
* తెలంగాణ శకుంతల 
* జయలలిత 
* ఝాన్సీ 
* శివపార్వతి 
* సన 
* హేమ

## పాటల జాబితా

తెలుగు వారి పెండ్లి , రచన: వెనిగళ్ళ రాంబాబు, వి.శ్రీనివాస్ , గానం.ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం,మాళవిక

సైదులా , రచన: రాజకుమార్ , గానం.కౌసల్య

హై హైలెస్సా , రచన:రాజ్ కుమార్ , వి.శ్రీనివాస్ , ఆంగ్రోత్ భీమా , గానం.మాలతి

చినుకు చినుకు, రచన: సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి , కె వి మహదేవన్, గానం.ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం, కౌసల్య

గోల్కొండ కట్టినొడు,రచన: ముని, గానం.ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం, కౌసల్య

చిలక రెక్క, రచన: గణేష్,రాజ్ కుమార్ , గానం.ఉష

నువ్వుఎదురుగా ఉంటే , రచన: చిన్ని చరణ్, గానం.ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం, కౌసల్య.

## సాంకేతిక వర్గం
* నిర్మాత, దర్శకత్వం: పోసాని కృష్ణ మురళి
* స్టూడియో: యు.పి. సినిమా లైన్స్
* స్వరకర్త: వందేమాతరం శ్రీనివాస్

## మూలాలు

## బాహ్య లంకెలు
* 

వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా సినిమాలు
వర్గం:తెలుగు హాస్య సినిమాలు
వర్గం:పోసాని కృష్ణ మురళి సినిమాలు
వర్గం:భానుప్రియ నటించిన సినిమాలు
వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు
వర్గం:ఘట్టమనేని కృష్ణ నటించిన సినిమాలు
వర్గం:కళ్యాణి నటించిన సినిమాలు
సైనోడాన్

**సైనోడాన్** (***Cynodon***; Greek "Dog-tooth") పోయేసి (Poaceae) కుటుంబానికి చెందిన ప్రజాతి. The genus as a whole as well as its species are commonly known as **Bermuda Grass** or **Dog's Tooth Grass**.

## జాతులు
**[[Cynodon aethiopicus]]*
**[[Cynodon barberi]]*
**[[Cynodon dactylon]]* - దూర్వ / గరిక
**[[Cynodon incompletus]]*
**[[Cynodon nlemfuensis]]*
**[[Cynodon parviglumis]]*
**[[Cynodon plectostachyus]]*
**[[Cynodon radiatus]]*
**[[Cynodon transvaalensis]]*

## Cultivation and uses
Some species, most commonly *C. dactylon*, are grown as lawn grasses in warm temperate regions, such as the Sunbelt area of the United States where they are valued for their drought tolerance compared to most other lawn grasses. Propagation is by rhizomes, stolons, or seeds. In some cases it is considered to be a weed; it spreads through lawns and flower beds, where it can be difficult to kill with herbicides without damaging other grasses or plants. It is difficult to pull out because the rhizomes and stolons break readily, and then re-grow.

It is also noted for its common use on the surface of greens on golf courses, as well as football and baseball playing fields.

## బయటి లింకులు

*Genus Cynodon on ITIS Report
*Cynodon on USDA/Natural Resource Conservation Service 
*Lawn Maintenance Calendar (North Carolina)

వర్గం:పోయేసి
అయోధ్య (సినిమా)

**అయోధ్య** 2005 లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా. మారుతీ కంబైన్స్ పతాకంపై దొడ్డా రామగోవిందరెడ్డి నిర్మించిన ఈ సినిమాకు కోడి రామకృష్ణ దర్శకత్వం వహించాడు. వడ్డే నవీన్, రతి, బ్రహ్మానందం ప్రధాన తారాగణంగా రూపొందిన ఈ సినిమాకు వందేమాతరం శ్రీనివాస్ సంగీతాన్నందించాడు.

## తారాగణం
* వడ్డే నవీన్, 
* రతి,
* బ్రహ్మానందం
* ప్రేమ
* సిజ్జు
* ఘట్టమనేని కృష్ణ
* హర్ష (తొలి పరిచయం)
* ధర్మవరపు సుబ్రహ్మణ్యం
* బ్రహ్మానందం
* మండడి కృష్ణారెడ్డి
* ఝాన్సీ
* పావలా శ్యామల
* సుమలత
* జయవాణి
* శాంతి
## సాంకేతికవర్గం

* సమర్పణ: ఎస్.లక్ష్మీ ప్రసన్న కృష్ణారెడ్డి
* నిర్మాణ సంస్థ: మారుతీ కంబైన్స్
* మాటలు: బాచిమంచి రవిసుబ్రహ్మణ్యం
* పాటలు: సుద్దాల అశోక్ తేజ, సి.నారాయణరెడ్డి, సాయిశ్రీ హర్ష, జయసూర్య
* నేపథ్యగానం: ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం, మనో, టిప్పు, కల్పన, మాలతి, ఉష, వాసు
* కళాదర్శకుడు: రామచంద్రసింగ్
* స్టిల్స్: మల్లేష్
* పోరాటాలు: నందు, కజల్ కన్నన్
* కొరియాగ్రఫీ: ప్రదీప్ ఆంథోనీ
* కూర్పు: సి.హెచ్.రమేష్
* ఛాయాగ్రహణం: కె.లక్ష్మణ్
* సంగీతం: వందేమాతరం శ్రీనివాస్
* నిర్మాత: దొడ్డా రామగోవిందరెడ్డి
* కథ, చిత్రానువాదం, దర్శకత్వం: కోడి రామకృష్ణ

## మూలాలు

## బయటి లంకెలు
* 
* 

వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా సినిమాలు
వర్గం:వడ్డే నవీన్ నటించిన సినిమాలు
వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు
వర్గం:ఘట్టమనేని కృష్ణ నటించిన సినిమాలు
వర్గం:ప్రేమ (నటి) నటించిన సినిమాలు
వర్గం:ధర్మవరపు సుబ్రహ్మణ్యం నటించిన సినిమాలు
కీలుగుర్రం (2005 సినిమా)

**కీలుగుర్రం** 2005, ఫిబ్రవరి 4న విడుదలైన తెలుగు చలనచిత్రం. సామచంద్ర క్రియేషన్స్ పతాకంపై సామ మహిపాల్ రెడ్డి, సామ తిరుమల రెడ్డి, సామ మల్లారెడ్డి నిర్మాణ సారథ్యంలో కోడి రామకృష్ణ దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో రోహిత్, తనూరాయ్, బ్రహ్మానందం తదితరులు నటించగా, ఎస్. ఎ. రాజ్‌కుమార్ సంగీతం అందించాడు.

## నటవర్గం

* రోహిత్
* బాలాదిత్య
* నకుల్
* రాజేష్
* తనూరాయ్
* స్వప్న మాధురి
* అపూర్వ
* రవళి
* పృథ్వీరాజ్
* శివాజీరాజా
* షకీలా
* బ్రహ్మానందం
* బాబు మోహన్
* గౌతంరాజు
* అబు సలీం
* ఆనంద్ పుప్పాల
* టి. గిరి
* శంకర్ రావు
* మహిపాల్ రెడ్డి
* సి.హెచ్. శ్రీధర్
* నవీన్
* కనుమూరి
* రామచంద్ర సింగ్
* శ్రీరామమూర్తి
* కల్పన
* సత్యవతి
* లావణ్య
* మాస్టర్ రిషబ్
* మాస్టర్ సందీప్
* బేబి సాయి తనూజ

## పాటలు
ఈ చిత్రానికి ఎస్. ఎ. రాజ్‌కుమార్ సంగీతం అందించగా, సాయిశ్రీ హర్ష పాటలు రాశాడు.

# ఆ కీలు గుర్రంలా ( గానం: రాజేష్ కృష్ణన్, మాలతి)
# ఛల్ ఛల్ గుర్రం (గానం: టిప్పు)
# కిస్ కిస్ కిస్ (గానం: కల్పనా రాఘవేంద్ర)
# కో కో కో కోయిల (గానం: రాజేష్, మాతంగి)
# సరి సరి గమ (గానం: మనో, మాలతి, సుజాత మోహన్)

## మూలాలు

## ఇతర లంకెలు
*

వర్గం:2005 తెలుగు సినిమాలు
వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు
వర్గం:కోడి రామకృష్ణ దర్శకత్వం వహించిన సినిమాలు
వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు
వర్గం:శివాజీ రాజా నటించిన సినిమాలు
వర్గం:బాబు మోహన్ నటించిన సినిమాలు
అయ్యిందా.. లేదా (2005 సినిమా)

**అయ్యిందా.. లేదా?** 2005లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా. రవితేజా క్రియేషన్స్ పతాకంపై కోట్ల రవీంద్రనాథరెడ్ది, కోట్ల గిరిధరరెడ్డిలు నిర్మించిన ఈ సినిమాకు భరత్ దర్శకత్వం వహించాడు. ఆలీ, రక్ష, కోటశ్రీనివాసరావు ప్రధాన తారాగణంగా రూపొందిన ఈ సినిమాకు అశోక్‌ సంగీతాన్నందించాడు.

## తారాగణం

* ఆలీ
* రక్ష
* కోట శ్రీనివాసరావు
* బ్రహ్మానందం
* బాబూ మోహన్
* మల్లికార్జునరావు
* ఉత్తేజ్
* దువ్వాసి మోహన్
* కళ్ళు చిదంబరం
* నర్సింగ్ యాదవ్
* రజిత
* చంద్రిక

## సాంకేతిక వర్గం

* బ్యానర్: రవితేజా క్రియేషన్స్ 
* నిర్మాతలు: కోట్ల రవీంద్రనాథరెడ్ది, కోట్ల గిరిధరరెడ్డి
* దర్శకత్వం:భరత్
* సంగీతం: అశోక్

## పాటలు

* లవ్ అన్నది...
* ఖోలో ఖోలో దర్వాజా..
* సూదంటి చూపుల..
* రగిలిన మనసు....

## మూలాలు

## బాహ్య లంకెలు
* 

వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా సినిమాలు
వర్గం:తెలుగు హాస్య సినిమాలు
వర్గం:ఆలీ నటించిన సినిమాలు
వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు
వర్గం:కోట శ్రీనివాసరావు నటించిన సినిమాలు
జగదల్‌పూర్

**జగదల్‌పుర్** దక్షిణ చతీస్‌గడ్‌లోని ఒక పట్టణం, చారిత్రక బస్తర్ జిల్లా యొక్క కేంద్రం. ఈ పట్టణం బ్రిటిష్ పాలనలోని బస్తర్ సంస్థానం యొక్క రాజధాని.

## పర్యాటన
ఈ పట్టణానికి ఉత్తరాన 30 కిలో మీటర్ల దూరాన చిత్రకూట ‍జలపాతములు ఉన్నాయి. దక్షిణాన 35 కిలో మీటర్ల దూరాన కాంగేర్ లోయ జాతీయ అరణ్యం ఉంది. కాంగేర్ లోయ జాతీయ అరణ్యంలో తీరత్‌గఢ్ జలపాతములు, కుటుంసర్ గుహలు, కైలాస గుహలు ఉన్నాయి.

## రవాణా
జగదల్‌పుర్ నుంచి రాయగడ, విజయనగరంల మీదుగా భుబనేశ్వర్ వెళ్ళే హిరాఖండ్ ఎక్స్‌ప్రెస్, అరకు లోయ మీదుగా వెళ్ళే కిరండూల్-విశాఖపట్నం పాసింజర్ బండ్లు ఉన్నాయి.

## చరిత్ర
బస్తర్ రాజవంశానికి  చాళుక్య &‍‍ కాకతీయ వంశాల మూలాలు ఉన్నాయి. కాకతి ప్రతాప రుద్రుడు ముహమ్మదీయుల చేతిలో ఓడిపోయిన తరువాత అతని సోదరుడు అన్నమదేవుడు ఇంద్రావతి నదీ తీరానికి పారిపోయి అక్కడ గోండ్ రాజ వంశాల ఆశ్రయంతో ఒక చిన్న రాజ్యాన్ని స్థాపించుకున్నాడు. ఆ రాజ్యమే బస్తర్ ప్రాంతం. అతని వంశస్తులే బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం కింద బస్తర్ సంస్థానాధీశులుగా పనిచేశారు. బస్తర్ రాజ వంశస్తులలో ఒకరైన ప్రవీర్ చంద్ర భంజ్ దేవ్ భారత ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా గిరిజనుల పక్షాన పోరాడి పోలీస్ కాల్పుల్లో చనిపోయాడు.

వర్గం:ఛత్తీస్‌గఢ్ నగరాలు పట్టణాలు
కిరండూల్

**కిరండూల్** చత్తీస్‌గఢ్‌లోని దంతెవాడ జిల్లాలోని ఒక పట్టణం. ఈ పట్టణం బైలడీలా పర్వత శ్రేణులలో ఉంది. ఈ పట్టణం యొక్క పూర్వ నామం కిరణ్‌దుర్గ్. కాలక్రమంలో కిరండూల్‌గా మారింది. ఈ ప్రదేశం నాణ్యమైన ముడి ఇనుముకు ప్రసిద్ధి.
## నేపధ్యము
1040 - 1950 మధ్యకాలంలో జపాన్ దేశం నుండి వచ్చిన ఒక బృందం ఇక్కడి ఇనుప ఖనిజం నాణ్యతను పరిశీలించుటకు వచ్చింది. తరువాత భారత జాతీయ ఖణిజాభివృద్ది సంస్థ, జపాన్ దేశ సహకారంతో ఇక్కడ మొదటిసారిగా ఇనుము శుద్ధి పరిశ్రమను ప్రారంభించింది.
## సంస్కృతీ సంప్రదాయాలు
ఇక్కడ ఖనిజ పరిశ్రమ వేళ్ళూనుకోడంతో పలు ఉపాధి అవకాశాలు పెరిగాయి. దీనితో దేశంలో అనేక ప్రాంతాలనుండి ప్రజలు జీవనోపాధి వెతుక్కుటూవచ్చి ఇక్కడ స్థిరపడ్డారు. దీనితో ఇక్కడ మిశ్రమ సంస్కృతి కానవస్తుంది. ప్రజల ప్రధాన భాష హింది. దీనితో బాటు ఆంగ్లము, బెంగాలీ. తెలుగు, తమిళం, ఇతర ప్రధాన భాషలు మాట్లాడేవారిని ఇక్కడ చూడవచ్చు.
ఇక్కడి ప్రజలు రాముడు, సీతను పూజిస్తారు. పట్టణంలో ఒక రామాలయము, కపిలాలయము, తొమ్మిది చర్చిలు, రెండు మసీదులు ఉన్నాయి. వివిధ ప్రాంతాలనుండి వచ్చిన ప్రజలు వారివారి భాషా సమితులను ఏర్పరుచుకున్నాయి. దేవీ నవరాత్రులు ఘనంగా జరుగుతాయి.
## పర్యాటకము
కెకే లైన్ గా పిలవబడే **కొత్తవలస [[కిరండూల్ రైల్వే స్టేషన్|కిరండూల్]] ** రైలు మార్గం పర్యాటక ప్రియులకు స్వర్గదామము. ఈ మార్గంలోనే ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన బొర్రా గుహలు, అరకులోయ ఉన్నాయి. విశాఖపట్నం నుండి కిరండూల్ ప్రయాణం కొండలు, కోనల మధ్య మరపురానివిధంగా సాగుతుంది. పర్యాటకుల తాకిడి కూడా ఎక్కువగా ఉంటుంది.
## బయటి లంకెలు
* దంతెవాడ జిల్లా అధికారిక వెబ్సైటు
* భారత జాతీయ ఖణిజాభివృద్ది సంస్థ అధికారిక వెబ్సైటు
బైలడీలా

బైలడీలా పర్వత శ్రేణి చత్తీస్‌గఢ్‌లో విస్తరించిన ఒక పర్వత శ్రేణి. దక్కను పీఠభూమికి ఈశాన్యంలో తూర్పు కనుమల నుండి 200 కి, మీ. పశ్చిమంగా ఈ పర్వత శ్రేణి మొదలైంది. ఎద్దు మూపురం ఆకారంలో ఉండడం చేత దీనికి ఆ పేరు వచ్చింది. దెంతెవాడ జిల్లా లోని కిరండూల్ పట్టణం ఈ పర్వత శ్రేణి ఉంది.

## భౌగోళికం
బైలడీలా శ్రేణి దక్కను పీఠభూమిలో నైఋతి నుండి ఈశాన్య దిశగా విస్తరించింది. ఇంద్రావతి నదికి దక్షిణాన 70 కి.మి.. పొడవిన ఈ శ్రేణి ఉంది. దెంతెవాడకు 40 కి.మీ. దూరంలో ఈ శ్రేణి ఉంది.. ఈ శ్రేణిలో 1,276 మీ. ఎత్తున్న శిఖరం చత్తీస్‌గఢ్లోకెల్లా ఎత్తైన బిందువు. ఒకప్పుడు ఈ కొండలు దట్టమైన అడవులతో నిండి ఉండేవి. కానీ ఇక్కడ లభించే ఇనుప ఖనిజం కోసం పెద్ద యెత్తున గనులు తవ్వడంతో కొండలపై చాలా చోట్ల గాట్లు పడ్డాయి.

బైలడీలా పర్వత శ్రేణులలో 14 చోట్ల ఇనుప ఖనిజ నిక్షేపాలు ఉన్నాయి. ఈ 14 నిక్షేపాలలో రెండు నిక్షేపాలు కిరండూల్ దగ్గర, ఒక నిక్షేపం బచేలీ దగ్గర ఉన్నాయి. కిరండూల్ ‍ & బచేలీ ఇనుప గనుల నుంచి విశాఖపట్నం ఓడరేవుకి రైలు మార్గం ద్వారా ఇనుప ఖనిజం రవాణా అవుతోంది.

## మూలాలు
మనోరమ (నటి)

**మనోరమ** (ఆంగ్లం: **Manorama**; born Gopishantha తమిళం: கோபிசாந்தா) (మే 26, 1937 - అక్టోబరు 11, 2015) సుప్రసిద్ధ దక్షిణ భారత సినిమా నటీమణి. ఈమె సుమారు 1500 సినిమాలు, 1000 నాటక ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది. ఈమె ఎక్కువగా తమిళ భాషలో ఎక్కువగా నటించింది. ఈమె కొన్ని మలయాళం, తెలుగు, కన్నడ, హిందీ భాషా చిత్రాలలో కూడా నటించింది. ఈమెను అభిమానులు **ఆచి** (**Aachi**) అని ప్రేమగా పిలుస్తారు.

1987లో ప్రపంచంలోనే అత్యధిక సినిమాలలో నటించిన సినీ నటిగా ఈమె గిన్నీస్ బుక్లో స్థానం సంపాదించింది. ఈ రికార్డు 2009 వరకూ ఎవరూ అధిగమించలేదు. మనోరమ ఐదుగురు ముఖ్యమంత్రులతో కలిసి నటించారు. తమిళనాడు సీఎం జయలలిత, మాజీ సీఎంలు అణ్ణా దురై, ఎం.జి.రామచంద్రన్, కరుణానిధితో పాటు నందమూరి తారక రామారావుతో కలిసి నటించారు.

హీరోలైన శివాజీ గణేశన్, రజనీకాంత్‌, కమల్ హాసన్తో కలిసి నటించారు. 1958లో తమిళంలో మాలఇట్టామంగై చిత్రంతో మనోరమ తెరంగ్రేటం చేశారు. ఇక చివరి చిత్రం సింగం-2.

## జననం
మనోరమ 1937, మే 26 న తమిళనాడు లోని మన్నార్‌గుడిలో జన్మించారు. ఈవిడ అసలు పేరు గోపిశాంత.

## అవార్డులు

* 1988 : ఉత్తమ సహాయనటిగా భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారం
* 2002 : పద్మశ్రీ పురస్కారం 
* కళైమామణి పురస్కారం

## నటించిన తెలుగు సినిమాలు
# ఎవరాస్త్రీ? (1966)
# బొమ్మలాట (1970)
# భద్రకాళి (1976)
# శుభోదయం (1980)
# కాళి (1980)
# విచిత్ర సోదరులు (1989) - మునియమ్మ
# మా ఇంటి కృష్ణుడు (1990)
# మైఖేల్ మదన కామరాజు (1991) - గంగాబాయి
# అల్లరి ప్రియుడు (1993)
# కుంతీ పుత్రుడు (1993)
# జంటిల్ మేన్ (1993) - అర్జున్ తల్లి
# బొబ్బిలి రాయుడు (1994)
# యమలవ్ (1995)
# రిక్షావోడు (1995) - బామ్మ
# ప్రేయసి (1996)
# సింహం (1997)
# సాంబయ్య (1999)
# మా ఆయన సుందరయ్య (2001)
# బావ నచ్చాడు (2001) - భానుపతి
# ధీరుడు (2006)
# కృష్ణార్జున (2008)
# అరుంధతి (2009) - చంద్రమ్మ
# యముడు (2010) - మల్లికార్జున తల్లి
# అరుణాచలం

## మరణం
గత కొంత కాలంగా గుండె సంబంధిత వ్యాధితో బాధ పడుతున్న ఆమె చెన్నై లోని ఓ ప్రైవేటు ఆస్పత్రిలో చికిత్స పొందుతూ 2015, అక్టోబర్ 11 న తుదిశ్వాస విడిచారు.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* IMDb bio
* Profile at Nilacharal

వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు
వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన మహిళలు
వర్గం:1937 జననాలు
వర్గం:2015 మరణాలు
వర్గం:భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కార విజేతలు
కాంగేర్ లోయ జాతీయ వనం

**కాంగేర్ లోయ జాతీయ అరణ్యం** చత్తీస్‌గఢ్‌లోని జగదల్‌పుర్ పట్టణానికి దక్షిణాన 35 కిలో మీటర్లు దూరాన ఉన్న జాతీయ అరణ్యం. ఈ అరణ్యం పులులు, చిరుత పులులు, అడవి కోళ్ళు, ఇతర జంతువులు, పక్షులకి ప్రసిద్ధి. తీరత్‌గఢ్ జలపాతాలు, కోతుంసర్ గుహలు, కైలాస గుహలు ఈ అరణ్యంలోనే ఉన్నాయి. 1982 లో ప్రభుత్వం దీన్ని జాతీయ వనంగా గుర్తించింది. చత్తీస్ గఢ్ రాష్ట్ర పక్షి అయిన బస్తరు కొండ మైనాకు ఈ వనం నెలవు.

34 కి.మీ. పొడవైన కాంగేర్ లోయలో ఈ వనాన్ని స్థాపించారు. దీని విస్తీర్ణం సుమారు 200 చ.కి.మీ. ఇది ఎక్కువగా పర్వత ప్రాంతం. ఈ పార్కు గుండా ప్రవహించే కాంగేర్ నది వలన దీనికి ఈ పేరు వచ్చింది. ఈ వనంలో మైదాన ప్రాంతం, పర్వత ప్రాంతం, పీఠభూమి ప్రాంతం, లోయలు, వాగుల వంటి వివిధ భౌగోళిక విశేషాలున్నాయి. అనేక జాతుల వృక్ష జంతు జాలానికి ఈ వనం నెలవు. పార్కులో కొన్ని గిరిజన జాతుల ప్రజలు కూడా అవాసముంటారు.

## జంతుజాలం

ఈ వనంలో పులి, చిరుతపులి, జింక, అడవి పిల్లి, జింక, సాంబార్, నక్క, లంగూర్, ఎలుగుబంటి, ఎగిరే ఉడుత, అడవి పంది, చారల దుమ్ములగొండి, కుందేలు, కొండచిలువ, తాచుపాము, మొసలి వంటి జంతువులున్నాయి. కొండ మైనా, మచ్చల గూడ్లగూబ, అడవి కోడి, చిలుక, నెమలి, మైదాన గద్ద వంటి పక్షులు కూడా ఉన్నాయి. మొత్తం 49 రకాల క్షీరదాలు, 144 రకాల పక్షులూ ఈ వనంలో ఉన్నాయి. 

## మానవ ఆవసాలు
ఈ జాతీయ వనంలో రెండు శ్రేణులున్నాయి - కోతుంసర్, కోలెంగ్. కోతుంసర్ శ్రేణి పార్కు పశ్చిమ భాగంలో ఉంది. ఇక్కడ అనేక మానవ ఆవాసాలున్నాయి. తూర్పున ఉండే కోలెంగ్ శ్రేణిలో గ్రామాలు తక్కువ. మొత్తమ్మీద ఈ వనంలో 48 గ్రామాలున్నాయి. 

## మూలాలు



వర్గం:భారతదేశంలో జాతీయ వనాలు
సంబల్‌పూర్

thumb|సమలేశ్వరీ దేవి అలయం, సంబల్‌పుర్
సంబల్‌పుర్ పట్టణం పశ్చిమ ఒడిషాలో ఉంది. ఈ పట్టణం మహానది తీరాన ఉంది. ఈ పట్టణం ఒరిస్సా రాజధాని భుబనేశ్వర్ నుండి 300 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సంబల్‌పుర్ జంక్షన్ ఒరిస్సా లోని ప్రధాన రైల్వే జంక్షన్లలో ఒకటి..ఈ పట్టణం పూర్వపు పేరు శ్యామలపుర. శ్యామలేశ్వరి ఆలయం పేరున ఆ పేరు వచ్చింది. కాలక్రమేణ శ్యామలపుర పేరు సంబల్‌పుర్‌గా మారింది.

సంబల్‌పుర్ ఒరిస్సా పశ్చిమ ప్రాంతపు పాలనా కేంద్రం. ఇదొక విద్యా కేంద్రం కూడా. అనేక చారిత్రిక భవనాలకు, పార్కులకు ఈ పట్టణం నెలవు. సంబల్‌పుర్ విశ్వవిద్యాలయం, వీర సురేంద్ర సాయి మెడికల్ కాలేజి, వీర సురేంద్ర సాయి ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ, గంగాధర్ మెహెర్ విశ్వవిద్యాలయం, ఇండియన్ ఇంన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజిమెంట్, ఒడిషా స్టేట్ ఓపెన్ యూనివర్సిటీ వంటి విద్యా సంస్థలకు ఇది నెలవు. సంబల్‌పుర్ కు దగ్గర లోనే హీరాకుడ్ ఆనకట్ట ఉంది. మహానదిపై ఉన్న ఈ ఆనకట్ట ప్రపంచం లోనే అత్యంత పొడవైన మట్టి కట్ట.

సంబల్‌పుర్ ఒరిస్సా లోని ప్రధానమైన రైల్వేస్టేషను. ఈస్ట్ కోస్ట్ రైల్వే జోను లోని సంబల్‌పుర్ రైల్వే డివిజనుకు కేంద్రం. జాతీయ రహదారులు -53, 55, రాష్ట్ర రహదారులు -10, 15 ఈ పట్టణం గుండా పోతున్నాయి.

## జనాభా వివరాలు
సంబల్‌పుర్ నగరం సంబల్‌పుర్ మునిసిపల్ కార్పొరేషను పరిధి లోకి వస్తుంది. 2011 జనగణన ప్రకారం  సంబల్‌పుర్ నగర జనాభా 183,383, దాని చుట్టుపట్ల ఉన్న పట్టణ ప్రాంతపు (బుర్లా, హీరాకుడ్ లతో కలిపి) మొత్తం జనాభా 269,575. ఇందులో పురుషులు 138,826 కాగా స్త్రీలు 130,749. సంబల్‌పుర్ అక్షరాస్యత 85.69% పురుషుల్లో ఇది 90.30% కాగా, స్త్రీలలో 80.92% ఉంది.

## మూలాలు


## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:ఒడిశా నగరాలు పట్టణాలు
వర్గం:ఒడిశా జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు
దురంతో ఎక్స్‌ప్రెస్

**దురంతో ఎక్స్‌ప్రెస్** (**Duronto Express**; ; "quick") భారతీయ రైల్వే చే నడుపబడుచున్న దూరం ప్రయాణించే రైళ్లు. వీటి ప్రత్యేకలక్షణం బయలుదేరిన స్టేషను నుండి గమ్యస్థానాల మధ్యలో ఎక్కడా ఆగకపోవడం. వీటి భోగీలు ప్రత్యేకమైన పసుపు-ఆకుపచ్చ చారల్ని కలిగి సులభంగా గుర్తించడానికి వీలుంటాయి. ఈ దురంతో సర్వీసులు ప్రస్తుతం దేశంలోని అన్ని ప్రధాన పట్టణాలను కలుపుతున్నాయి. 

చాలా కాలంగా భారత ప్రభుత్వం అతివేగవంతమైన రైలు సేవలను మన దేశంలో ప్రవేశపెట్టడానికి ప్రయత్నిస్తున్నది. దీనికి నాందిగా 2007 సంవత్సరంలో మంత్రివర్గం ఢిల్లీ, అమృత్ సర్ మధ్య 500 కిలోమీటర్ల ప్రాంతాన్ని పైలట్ ప్రోజెక్ట్ కోసం ఎన్నికచేసింది. దీని అంచనా వ్యయం సుమారు Rs 25,000 కోట్లు. రైలు మంత్రిణి మమతా బెనర్జీ నాన్-స్టాప్ రైలు సర్వీసులను ప్రవేశపెడుతున్నట్లు రైల్వే బడ్జెట్ 2009-10 లో ప్రకటించింది.

## దురంతో ఎక్స్‌ప్రెస్ రైలుబండ్ల జాబితా

దురంతో రైళ్లు ప్రధాన పట్టణాల మధ్య నడుస్తాయి. వీటిని ప్రవేశపెట్టిన రైల్వే బడ్జెట్ 2009-10 (made on 3 July 2009), 12 weekly, bi-weekly and tri-weekly దురంతో రైళ్లను ప్రకటించాయి. ఆ తరువాతి రైల్వే బడ్జెట్ (24 February 2010) లో మరొక పది దొరంతో లను చేర్చారు.

## మూలాలు

వర్గం:తెలంగాణ ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు
వర్గం:భారతీయ రైల్వేలు దురంతో ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్ళు
వర్గం:భారతీయ రైల్వేలు సూపర్‌ఫాస్ట్ ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్ళు
బెనర్జీ (అయోమయ నివృత్తి)

**బెనర్జీ** (Banerjee) బెంగాల్ ప్రాంతానికి చెందిన ఇంటి పేరు.

* మమతా బెనర్జీ - భారతీయ రాజకీయ నాయకురాలు. 
* మీనాక్షీ బెనర్జీ - భారతీయ శాస్త్రజ్ఞరాలు.
* సురేంద్రనాథ్ బెనర్జీ - బ్రిటిష్ పరిపాలనలో తొలినాటి భారత రాజకీయకుడు. 
* సర్వదమన్ బెనర్జీ - తెలుగు వారికి సిరివెన్నెల సినిమాతో పరిచయమైన భారతీయ సినిమా నటుడు. 
* బెనర్జీ - తెలుగు సినిమాలలో సహాయ పాత్రలు, విలన్ పాత్రలలో ప్రాచుర్యం పొందినవాడు.
* డోలా బెనర్జీ - భారతదేశ ఆర్చెరీ క్రీడాకారిణి.
కార్తీక్ (గాయకుడు)

**కార్తీక్** (జననం 1980 నవంబరు 7; చెన్నై, తమిళనాడు) భారతీయ సినిమా నేపథ్యగాయకుడు.

కార్తీక్ గాయకుడిగా తన ప్రస్థానాన్ని బ్యాకింగ్ వోకలిస్ట్ గా మొదలుపెట్టి అతి తక్కువ కాలం లోనే తెలుగు, తమిళ చిత్రసీమలో ప్రముఖ గాయకుడిగా ఎదిగాడు. ఇప్పటికి దాదాపు 1,000 పైగా పాటలను తమిళ్, తెలుగు, మలయాళం, కన్నడ, హిందీ బాషలలో పాడారు. కార్తీక్ చిన్ననాటి నుంచే సంగీతం అంటే మక్కువ పెంచుకున్నాడు. స్కూల్ కి వెళ్ళే రోజుల్లో కర్ణాటక సంగీతం కొంత కాలం నేర్చుకున్నాడు. అతని 4 సంవత్సరాల వయస్సులో మొదలు పెట్టి నేర్చుకుని, కొంత కాలం పాటు ఆపుచేసాడు. మళ్ళి 17 సంవత్సరాలప్పుడు తిరిగి మొదలుపెట్టాడు. కాలేజిలో చదివే రోజుల్లో స్నేహితులతో కలిసి ఒక మ్యూజిక్ గ్రూప్ లా ఏర్పడి అనేకమైన పోటీలలో పాల్గొన్నాడు. ప్రతి సంవత్సరం ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మద్రాస్ లో జరిగే “సారంగ్”లో పాల్గొనే వాడు.

ఏ.ఆర్.రెహమాన్ కి వీరాభిమాని అయిన కార్తీక్, రెహమాన్ ని కలుసుకోవాలని, అతని దర్శకత్వంలో పాడాలని కలలు కన్నాడు. అతని కలలు నిజమయ్యే రోజు రానే వచ్చింది. కార్తీక్ ప్రాణ స్నేహితుడి అన్నయ్య, గాయకుడు శ్రీనివాస్ కలిసాడు. శ్రీనివాస్ ఏ.ఆర్.రెహమాన్ దగ్గర చాలా పాటలు పాడాడు. కార్తీక్ గురించి అతను ఒక సందర్భంలో చెప్పాడు. ఆ తరువాత దాదాపు ఒక సంవత్సరం తరువాత రెహమాన్ నుంచి పిలుపు వచ్చింది. రెహమాన్ ఓకే క్రొత్త గాత్రం కోసం ఎదురు చూస్తున్నపుడు కార్తీక్ లో టాలెంట్ గుర్తించి అతనికి “ ప్రకార్” అనే హిందీ సినిమాలో అవకాశం కల్పించాడు. దాదాపు ఒక సంవత్సరం తరువాత అతనికి సోలోగా పాడే అవకాశం వచ్చింది. “ఓన్ 2 కా 4” సినమాలో ఆలాపనా పాడే అవకాశం వచ్చింది. ఇక ఇక్కడి నుంచి వెనక్కి చూసుకోవలసిన అవసరం లేకుండా పోయింది. అలా చాలా ప్రఖ్యాత సంగీత దర్శకులైన ఏ.ఆర్.రెహమాన్, ఇళయరాజా, విద్యాసాగర్, మణిశర్మ, దేవిశ్రీప్రసాద్, హరిస్ జై రాజ్, మిక్కీ జే మేయర్.. ఇలా చాలా మందితో పనిచేసాడు

## కార్తీక్ పాడిన కొన్ని జనాధరణ పొందిన పాటలు
* నాకొక గర్ల్ ఫ్రెండ్ కావాలి రా ... బాయ్స్
* ఒక మారు కలిసిన బంధం ... గజిని
* అరరే అరరే మనసే జారే ...హ్యాపీ డేస్
* ఓ …మై ఫ్రెండ్… హ్యాపీ డేస్
* నిజంగా నేనేనా… కొత్త బంగారు లోకం
* ఉసురే పోయెను ఉసురే పోయెను…
* ఎదుతట నిలిచింది చూడు
*ఎంతెంత దూరం నువు పోపోమన్న ఎటో వెళ్ళిపోయింది మనసు

కార్తీక్ గాయకుడు గానే కాకుండా సంగీత దర్శకుడిగా కూడా అవకాశం వచ్చింది. మొదట కోకా కోలా ప్రకటనకు చేసే అవకాశం వచ్చింది. అలా చాల ప్రకటనలకు సంగీతాన్ని అందించాడు.
అతను దర్శకత్వం వహించిన మొదటి సినిమా “అరవాన్” తెలుగులో "ఏకవీర".
## వ్యక్తిగత జీవితం
కార్తిక్ తన స్నేహితురాలయిన అంబికను 2006లో వివాహం చేసుకున్నారు. అంబిక నాట్యంళలో ప్రావీణ్యం కలవారు. వీరికి 4 సంవత్సరాల వయసు గల కుమార్తె ఉంది.

### సంగీత దర్శకుడిగా
* ఒక్కడినే (2013)

### తెలుగు పాటలు

## మూలాలు
* http://www.tel-vel.com/celebrity/kaarthik-singer/

## బయటి లింకులు
*Karthik's Official Website 
*

వర్గం:తెలుగు సినిమా నేపథ్యగాయకులు
వర్గం:1980 జననాలు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:భారతీయ పురుష గాయకులు
నాగమల్లి

**నాగమల్లి** పుష్పించే మొక్కలలో ఆస్టరేసి కుటుంబానికి చెందిన పూల మొక్క. దీని శాస్త్రీయ నామం: **Rhinacanthus nasutus**, దీనిని వివిధ భాషలలో snake jasmine, ( • Hindi: कबुतर का फुल kabutar ka phul, पालक जूही, Marathi: गजकर्णी gajkarni • Sanskrit: यूथिकापर्णी yuthikaparni అని పిలుస్తారు. ఇవి చిన్న పొదలుగా భారతదేశమంతా విస్తరించాయి.

## ఉపయోగాలు
దీని భాగాలు తామర వ్యాధికి, పాముకాటుకు వైద్యంలో ఉపయోగపడుతుంది.

## మూలాలు

వర్గం:అకాంథేసి కుటుంబ మొక్కలు
పసుమర్రు

**పసుమర్రు** పేరుతో అనేక గ్రామాలు ఉన్నాయి. క్రింద ఇవ్వబడిన లింకులను అనుసరించండి
*పసుమర్రు (చిలకలూరిపేట మండలం) - పల్నాడు జిల్లా గ్రామం
* పసుమర్రు (పామర్రు మండలం) - కృష్ణా జిల్లా
భుబనేశ్వర్

**భువనేశ్వర్** (Oriya : ଭୁବନେଶ୍ୱର.  ) పట్టణం ఒడిషా రాష్ట్రం యొక్క రాజధాని. ఆ పట్టణంలో లింజరాజ (శివ) ఆలయం ఉంది. భువనేశ్వరుడు అంటే శివుడు. శివుని పేరు మీద ఆ పట్టణానికి భుబనేశ్వర్ అని పేరొచ్చింది.

## రవాణా
పట్టణంలో రెండు రైల్వే స్టేషను‌లు ఉన్నాయి. ఒకటి భుబనేశ్వర్ ప్రధాన రైల్వే స్టేషను, ఇంకొకటి లింగరాజ్ టెంపుల్ రోడ్ స్టేషను. ఎక్స్‌ప్రెస్ బండ్లు ప్రధాన స్టేషను‌లో ఆగుతాయి. లింగరాజ్ టెంపుల్ రోడ్ స్టేషను ఆలయానికి కొన్ని కిలో మీటర్ల దూరంలో ఉంది.

## ప్రముఖులు

* త్రిష్ణ రే: అందాల పోటీ టైటిల్ హోల్డర్.
* దీప్తి రేఖ

## మూలాలు

## చూడదగ్గ ప్రదేశాలు
* అనంత వాసుదేవ ఆలయం
* అఖాడచండీ ఆలయం
* యమేశ్వరాలయం
* చౌసతి యోగిని దేవాలయం
* బ్రహ్మేశ్వర దేవాలయం
* భృంగేశ్వర శివాలయం
* రాజారాణి ఆలయం
* దేవసభ ఆలయం
* శివతీర్థ మఠం
* స్వప్నేశ్వర శివాలయం
* బ్యామొకేశ్వర ఆలయం
* తాళేశ్వర శివాలయం - I
* తాళేశ్వర శివాలయం - II
* మేఘేశ్వర ఆలయం
* పార్వతి ఆలయం
* ఘంటేశ్వర శివాలయం
* సింధురేశ్వర శివాలయం (సుందరేశ్వర శివాలయం)
* కపిలేశ్వర శివాలయం
* ఉత్తరేశ్వర శివాలయం
* చాముండి దేవాలయం, ఒడిశా
* గంగేశ్వర శివాలయం
* పాపనాశిని శివాలయం
* శంకరానంద మఠం
* శుక ఆలయం - 13 వ శతాబ్దికి చెందిన ఆలయం 

## ఇతర లింకులు

వర్గం:భారతదేశం లోని రాజధాని నగరాలు
వర్గం:ఒడిశా నగరాలు పట్టణాలు
శ్రీ వేంకటేశ్వర పంచరత్నమాల

**శ్రీ వేంకటేశ్వర పంచరత్నమాల** వాగ్గేయకారుడు అన్నమాచార్య రచించిన కొన్ని కీర్తనల సముదాయం.

వీటిని సంగీతకళానిధి ఎమ్.ఎస్.సుబ్బలక్ష్మి గానం చేశారు. రాధా విశ్వనాథన్ గాత్ర సహకారాన్ని అందించారు. ఆమెకు కందదేవి అళగిరిస్వామి (వయోలిన్), గురువాయూర్ దొరై (మృదంగం), టి.హెచ్.వినాయకరం (ఘటం) వాద్య సహకారాన్ని అందించారు. దీనిని తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానములు ఆర్థిక సహాయాన్ని అందించగా స రి గా మ (హెచ్.ఎమ్.వి) సంస్థ రికార్డు చేశారు.

## కీర్తనలు
### 1వ భాగం
# శ్రీమన్నారాయణ = భౌళి రాగం
# మనుజుడై పుట్టి = అభోగి రాగం
# భావము లోన = శుద్ధ ధన్యాసి రాగం
# క్షీరాబ్ధి కన్యకకు = కురంజి రాగం
# డోలాయాం = ఖమాస్ రాగం
# చేరి యశోదకు శిశువితడు = మోహన రాగం
# దేవ దేవం భజే = హిందోళ రాగం
# నానాటి బదుకు నాటకము = రేవతి రాగం

### 2వ భాగం
# వందే వాసుదేవం = శ్రీ రాగం
# తాఝ్ సదైయుమ్ - పేయాళ్వార్ పాశురం = సింహేంద్ర మధ్యమం రాగం
# ఎంత మాత్రము = రాగమాలిక
# తొల్లియును = నీలాంబరి రాగం
# భావయామి గోపాలబాలం = యమన్ కళ్యాణి రాగం
# నటనల భ్రమయకు = లలితా రాగం
# ఒకపరికొకపరి = ఖరహరప్రియ రాగం
# కురై ఒన్రుమ్ ఇల్లయ్ - రాజాజీ = రాగమాలిక

### 3వ భాగం
# గణేష పంచరత్నం - శ్రీ ఆదిశంకరాచార్య - రాగమాలిక
# మధురాష్టకం - శ్రీ వల్లభాచార్య - మిశ్ర ఖమాజ్
# దశావతారం - గీత గోవిందం - శ్రీ జయదేవ - రాగమాలిక
# నామ రామాయణం - రాగమాలిక
# హనుమాన్ చాలీసా - గోస్వామి శ్రీ తులసీదాస్

### 4వ భాగం
# శ్రీ వేంకటేశ్వర కరావలంబ స్తోత్రం - జగద్గురు శ్రీ నృసింహ భారతి స్వామిగళ్
# కనకథారా స్తవం - శ్రీ ఆదిశంకర భగవత్పాదులు
# లక్ష్మీ అష్టోత్తరం
# దుర్గా పంచరత్నం - జగద్గురు శ్రీ చంద్రశేఖరేంద్ర సరస్వతి స్వామిగళ్
# గోవిందాష్టకం - శ్రీ ఆదిశంకర భగవత్పాదులు
# శ్రీ రంగనాథ గద్యం - శ్రీ రామానుజాచార్య
# ద్వాదశ స్తోత్రం - శ్రీ మద్వాచార్య
# శిక్షాష్టకం - శ్రీ చైతన్య మహాప్రభు

### 5వ భాగం
# నమో నమో రఘుకుల నాయక = నాట రాగం
# కొలువుడీ భక్తి కొండల కోనేటి = కేదారగౌళ రాగం
# పరమ పురుష నిరుపమాన = షణ్ముఖప్రియ రాగం
# దీనుడనేను దేవుడవు నీవు = సావేరి రాగం
# జో అత్యుతానంద జో జో ముకుందా = కాపీ రాగం
# మరళి మరళి జయమంగళం = రాగమాలిక

వర్గం:కీర్తనలు
దాలియా

**దాలియా** (***Dahlia***) ఒక పుష్పించు మొక్కల ప్రజాతి. ఇవి పొదలుగా దుంపవేళ్లు కలిగిన ఏకవార్షిక మొక్కలు. దీనిలో సుమారు 36 జాతులు ఉన్నాయి. కొన్ని మొక్కలు (*D. imperialis*) 10 మీటర్ల ఎత్తు పెరుగుతాయి. దాలియా హైబ్రిడ్ మొక్కలు అందమైన పుష్పాల కోసం ఉద్యానవనాలు విస్తృతంగా పెంచుతారు. 

దాలియా పేరును 18వ శతాబ్దపు వృక్ష శాస్త్రవేత్త ఏండర్స్ దాల్ (Anders Dahl) జ్ఞాపకార్థం ఉంచారు. 19వ శతాబ్దంలో దీనిని జార్జియా అని పిలిచేవారు.

## మూలాలు

వర్గం:ఆస్టరేసి
వర్గం:పుష్పాలు
బెగోనియేసి

**బెగోనియేసి** (**Begoniaceae**) ఒక పుష్పించు మొక్కల కుటుంబం. దీనిలోని సుమారు 2040 జాతులు ఉష్ణ, సమశీతోష్ణ మండలాలలో విస్తరించాయి. దీనిలో రెండు ప్రజాతులు ఉన్నాయి : *[[బెగోనియా]] (Begonia)*, *[[Hillebrandia]]*. వీటిని ఇండోర్ మొక్కలుగా ప్రసిద్ధిచెందాయి.  ఈ మొక్కలు కొత్త ప్రపంచం (అమెరికాలు) మరియు పాత ప్రపంచం (ఆఫ్రికా–ఆసియా–యూరప్) లోని ఉపఉష్ణ మండలం మరియు ఉష్ణ మండల ప్రాంతాల్లో పెరుగుతాయి.

ఈ కుటుంబంలోని దాదాపు అన్ని జాతులు బెగోనియా (Begonia) అనే ప్రజాతికి చెందుతాయి. ఇక ఈ కుటుంబంలో ఉన్న మరో ప్రజాతి హిల్లెబ్రాండియా (Hillebrandia) మాత్రమే. ఇది హవాయి దీవుల్లో మాత్రమే కనిపిస్తుంది మరియు దీనిలో ఒకే ఒక్క జాతి ఉంది.

సింబగోనియా (Symbegonia) అనే ప్రజాతి 2003 లో బెగోనియా ప్రజాతిలోనే ఒక శాఖగా మార్చబడింది, ఎందుకంటే జన్యు అధ్యయనాలు (molecular phylogeny) అది బెగోనియా నుంచే అభివృద్ధి చెందిందని చూపించాయి.

## లక్షణాలు
Begonia వంశానికి చెందిన మొక్కలు ప్రసిద్ధమైనవి, అందమైనవి మరియు ఇంట్లో పెంచే మొక్కలుగా చాలా ప్రాచుర్యం పొందాయి.

బెగోనియా పుష్పాలు ముఖ్యంగా డబుల్ బెగోనియాకు చెందినవి, గులాబీ పువ్వు వలె ఉండటం మూలంగా వీటిని గులాబీలాంటి గులాబీలు ("Roseform Roses") గా పరిగణిస్తారు.,

## గ్యాలరీ

Begonia flowers in bloom.jpg|*[[బెగోనియా]]* పువ్వులు
File:秋海棠 - 溪頭自然教育園區 Begonia - Xitou Nature Education Area, Taiwan 20220413200914 01.jpg|బెగోనియా ఆకులు విభిన్నమైన ఆకారాలు గలవి.
File:秋海棠 - 溪頭自然教育園區 Begonia - Xitou Nature Education Area, Taiwan 20220413200002 15.jpg|ఈ జాతి మొక్కలలో చాలా వానిపై నూగు కలిగివుంటుంది.
File:秋海棠 - 溪頭自然教育園區 Begonia - Xitou Nature Education Area, Taiwan 20220413202630.jpg|వీని ఆకుల వెనుకభాగం కీలక లక్షణాలు కలవిగా వుంటాయి.
File:秋海棠 Begonia - Botanical Garden of National Museum of Natural Science, Taiwan 20220422160737 04.jpg|వీని ఆకుల వెనుకభాగం కీలక లక్షణాలు కలవిగా వుంటాయి.
Begonia pseudolubbersii.jpg|*[[Begonia pseudolubbersii]]*


## మూలాలు

## బయటి లింకులు
*Phylogenetic position and biogeography of ''Hillebrandia sandwicensis'' (Begoniaceae): a rare Hawaiian relict 
*Phylogenetic Relationships of the Afro-Malagasy Members of the Large Genus ''Begonia'' Inferred from trnL Intron Sequences
*A Phylogeny of ''Begonia'' Using Nuclear Ribosomal Sequence Data and Morphological Characters
*A recircumscription of Begonia based on nuclear ribosomal sequences

వర్గం:బెగోనియేసి
చరణ్‌రాజ్

**చరణ్ రాజ్** (Charan Raj) దక్షిణ భారతీయ సినిమా నటుడు. ఆయన స్వస్థలం కర్ణాటకలోని బెల్గాం. ఆయన ఇంతవరకు తెలుగు, తమిళం, కన్నడ భాషలలో సుమారు 400 సినిమాలలో నటించాడు.

## బాల్యం
ఆయన స్వస్థలం కర్ణాటకలోని బెల్గాం. ఆయన అసలు పేరు బ్రహ్మానంద. స్నేహితులు ముద్దుగా బ్రమ్మూ అని పిలిచేవారు. ఆయన తండ్రి వివిధ ప్రాంతాలనుంచి కలప తీసుకుని వచ్చి వ్యాపారం చేసేవాడు. వారికి ఓ సా మిల్లు కూడా ఉండేది.  ఆయన చదువంతా స్వంత ఊరు బెల్గాంలోనే సాగింది. ఉన్నత పాఠశాల చదువు నుంచే పాఠశాలలో జరిగే సాంస్కృతిక ఉత్సవాలలో పాల్గొనేవాడు. కొన్ని బహుమతులు కూడా గెలుచుకున్నాడు. అందరూ అతన్ని సినిమాలకు సరిపోతావని పొగుడుతున్నా గురురాజ్ భట్ అనే స్నేహితుడు మాత్రం అతన్ని సినిమాలకు పనికిరావని ఎగతాళిగా చేశాడు.  దాంతో అతడితో చాలెంజ్ చేసి నాన్న వ్యాపారం కోసం దాచుకున్న కొంత సొమ్ము తీసుకుని బెంగుళూరుకు వచ్చేశాడు. వాళ్ళ తల్లిదండ్రులకు కూడా అతను సినిమాల్లో చేరడం ఇష్టం లేదు.
## సినిమా రంగం
బెంగుళూరుకు రాగానే పొట్టకూటి కోసం ఓ స్టార్ హోటల్ లో రాత్రిళ్ళు పాటలు పాడేవాడు. పాటలు పాడటం అతనికి చిన్నప్పటి నుంచీ హాబీ. పగలు సినిమా అవకాశాల కోసం ప్రొడక్షన్ ఆఫీసులు, దర్శకనిర్మాతల చుట్టూ తిరిగే వాడు. కొద్ది రోజులకు ఎస్.డి. సిద్ధలింగయ్య అనే దర్శకుడు 
పరాజిత అనే కన్నడ సినిమా ద్వారా కథానాయకుడిగా అవకాశమిచ్చాడు. అప్పట్లో ఆ సినిమా వంద రోజులు ఆడింది. ఆ తరువాత పది సినిమాల్లో కథానాయకుడిగా నటించాడు. తరువతా తెలుగు సినిమా ప్రతిఘటన లో కాళీ అనే విలన్ పాత్ర చేశాడు. అది అతనికి చాలా మంచి పేరు తీసుకుని 
వచ్చింది.
## వ్యక్తిగతం
ఆయన భార్యపేరు కల్పన. వారిది పెద్దలు కుదిర్చిన వివాహం. వారికి ముగ్గురు పిల్లలు. ఇద్దరు అబ్బాయిలు, ఒక అమ్మాయి. ఖాళీ సమయాల్లో టెన్నిస్, గోల్ఫ్ ఆడుతాడు. వంటచేయడం కూడా ఆయన హాబీ. పౌరాణిక పుస్తకాలు ఇష్టంగా చదువుతాడు.  
## నటించిన సినిమాలు
# పరాజిత (కన్నడ)
# ప్రతిఘటన (1986) - కాళీ
# ప్రతిఘాట్ (హిందీ, 1987) - కాళీ ప్రసాద్
# అమెరికా అబ్బాయి (1987)
# అరణ్యకాండ (1987)
# ఆస్తులు అంతస్తులు  (1988)
# దొంగమొగుడు (1987)
# స్వయంకృషి (1987) - గోవింద్
# ఇంద్రుడు చంద్రుడు (1989) - మేయర్ సెక్రటరీ
# పనక్కరన్ (తమిళం, 1990)
# మా ఇంటి మహరాజు(1990)
# కర్తవ్యం (1991) - కాశీపతి
# సూర్య ఐ.పి.ఎస్ (1991)
# ఆశయం (1993)
# గాయం (1993) - దుర్గాప్రసాద్ బ్రదర్
# ఖైదీ అన్నయ్య (1994)
# జెంటిల్ మాన్ (1993) - పోలీస్ ఆఫీసర్
# పోలీస్ బ్రదర్స్ (1994)
# హలో బ్రదర్ (1994)
# వీరా (1995)
# యువరత్న రాణా (1998)
# అనితా ఓ అనితా యదార్థ ప్రేమ కథ - దర్శకుడు
# అడవి చుక్క (2000) - అర్జున్
# అమ్మా నాగమ్మ (2001) - డాక్టర్ అమర్
# అతడు (2005) - పోలీస్ ఆఫీసర్
# నా అల్లుడు (2005)
# అసాధ్యుడు (2006)
# పిచ్చోడి చేతిలో రాయి (2009) - చక్రధరరావు
# అమ్మదొంగా (2008)
#కరెంట్ (2009)
# అడవిచుక్క (2008)
# కుద్రత్ కా కానూన్ (హిందీ, 1987) - ఎమ్.పి. చరణ్ దాస్
# ఏం పిల్లో ఏం పిల్లడో (2010)
# కొమరం పులి (2010)
# అధినాయకుడు (2012)
# రాజా నరసింహా
# నరకాసుర (2023)
#  ఆపరేషన్ రావణ్ (2024)
#  అర్జున్ సన్నాఫ్ వైజయంతి (2025)

## బయటి లింకులు
* ఐ.ఎమ్.డి.బి.లో చరణ్ రాజ్ పేజీ
## మూలాలు

వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు
టి. లలితాదేవి

thumb
**టి. లలితాదేవి** తెలుగు, హిందీ సినిమా నటి. ఈమె అసలు పేరు **టాన్జూరు లలితాదేవి**. భారతీయ సినిమా తొలి టాకీల కాలంలోనే హిందీ సినీరంగంలోకి వెల్లి అక్కడ కథానాయికగా నటించిన తొలి హైదరాబాదు నటి.

తెలుగులో అప్పటికే కెమెరామన్ ఎం.ఎ.రహమాన్ భార్య బళ్ళారి లలిత అనే నటి ఉండేది. కనుక ఈమెను అందరూ "బొంబాయి లలిత"గా వ్యవహరించేవారు. హిందీలో ఆమె **సరితాదేవి** గా ప్రసిద్ధురాలు.

ఈమె దాదాపు 12 హిందీ సినిమాలలో నాయికగా నటించినట్లు 1948లో వచ్చిన చిత్రకళ అనే గ్రంథంలో ప్రస్తావించారు. ఆమె ఎక్కువగా బిమల్ రాయ్ దర్శకత్వం వహించిన సినిమాలలో నటించినట్లు తెలుస్తోంది.

## చిత్రసమాహారం
### తెలుగు సినిమాలు
# జయప్రద (1939)
# చండిక (1940)
# విశ్వమోహిని (1940) - సుశీల
# భీష్మ (1944)
# త్యాగయ్య (1946) - చపల
# లైలా మజ్ఞు (1949)
# ధర్మదేవత (1952) .... బిజిలీ

### హిందీ సినిమాలు
# దో ఘడీకి మౌజ్ (1935) (లలితగా) .... ఆషా
# సమాజ్ కీ భూల్ (1934) (లలితగా) .... లలిత
# సందిగ్ధ (1932)
# రాధారాణి (1930)
# భారత్ రమణి (1930)
# గిరిబాల (1929) (లలితగా)
# ఇందిర (1929)
# రజని (1929)

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* ఐ.ఎమ్.డి.బి.లో లలితాదేవి పేజీ.
* ఐ.ఎమ్.డి.బి.లో సరితాదేవి పేజీ.

వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు
విశ్వనాథ పావని శాస్త్రి

విశ్వనాథ పావని శాస్త్రి తెలుగు రచయిత.

## జీవిత విశేషాలు
విశ్వనాథ పావని శాస్త్రి  కవిసామ్రాట్  విశ్వనాథ సత్యనారాయణ  కుమారుడు. పావని శాస్త్రి తన  తండ్రి అంత కవి,రచయిత కాకపోయినా  స్వంతంగా కొన్ని కథలు వ్రాశాడు. తన తండ్రి వ్రాసిన చెలియలకట్ట అన్న నవలకు రేడియో అనుసరణ వ్రాశారు.

పావని శాస్త్రి తన తండ్రి నవలలు అన్నీ కలిపి ఒక్కటే పెట్టెలో పెట్టి చదువరులకు అందిస్తూ, ఆ పెట్టె మీద "విశ్వనాథ వారి సంపూర్ణ నవలా నిధి" అని పేరు అచ్చు వేయించారు.  ఆ నవలా నిధిలో 57 నవలలు, 54 పుస్తకాలు ఉన్నాయి. 

తన తండ్రి విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారి సాహితీ రచనల కోసం పావనిశాస్త్రి విజయవాడ మారుతీనగర్ లో స్వంతంగా  సాహిత్య గ్రంథాలయాన్ని స్థాపించాడు. అందులో విశ్వనాథ వారి 30 కవితలు, 20 నాటకాలు, 60 నవలలు, 10 సాహితీ విమర్శలు, 200 ఖండకావ్యాలు, 35 లఘు కథలు, 3 నాటికలు, 70 వ్యాసాలు, 50 రేడియో నాటికలు, 10 ఆంగ్ల వ్యాసాలు, 10 సంస్కృత రచనలు, 3 అనువాదాలు, 100 వివిధ పుస్తకాలకు ముందు మాటలు, రేడియో వ్యాఖ్యానాలు ఉన్నాయి. వీటిని ప్రస్తుతం అతని కుమారులు సత్యనారాయణ, శక్తిధర్ శ్రీ పవకి, మనోహర్ శ్రీ ఫణిని లు నిర్వహిస్తున్నారు.

అతను 2006 లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా పెళ్ళాం పిచ్చోడు కు కథను రాసాడు.  

## మూలాలు
పత్తెపురం

**ఫత్తేపురం**, ప్రకాశం జిల్లా, సంతమాగులూరు మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం.
## మౌలిక వసతులు
ఈ గ్రామంలో 40 లక్షల రూపాయల అంచనా వ్యయంతో, ప్రధాన రహదారి నుండి 680 మీటర్ల పొడవుతో, సిమెంటుతో నిర్మించనున్న రహదారికి, 2017, ఆగస్టు-9న శంకుస్థాపన నిర్వహించారు. 
## గ్రామ పంచాయతీ
2013, జులైలో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి నిర్వహించిన ఎన్నికలలో  కొల్లి రత్తాయమ్మ, సర్పంచ్‌గా ఎన్నికైంది.
## దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు
### శ్రీ ప్రసన్నాంజనేయస్వామివారి ఆలయం
ఫత్తేపురం గ్రామంలోని ప్రాచీన ప్రసన్నాంజనేయస్వామివారి ఆలయంలో, శ్రీరామనవమి సందర్భంగా ప్రతి సంవత్సరం, శ్రీ సీతారాముల కళ్యాణం, వైభవంగా నిర్వహించెదరు. కళ్యాణం అనంతరం భక్తులకు అన్నదానం నిర్వహించెదరు.
### శ్రీ లక్ష్మీ తిరుపతమ్మ ఆలయం
ఈ ఆలయంలో, 2015, మార్చి-5వ తేదీ, ఫాల్గుణ పౌర్ణమి, గురువారం రాత్రి, అమ్మవారి తిరునాళ్ళు వైభవంగా నిర్వహించారు. భక్తులు అమ్మవారికి పూజలు చేసి ఉత్సవాలు నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి పరిసర ప్రాంతాలనుండి భక్తులు అధికసంఖ్యలో విచ్చేసారు.
## ప్రధాన వృత్తులు
ఈ గ్రామంలో ఎక్కువ మంది వ్యవసాయము మీద ఆధారపడి జీవిస్తున్నారు. 
## గ్రామ విశేషాలు
మండలంలోనే 100% అక్షరాస్యత ఉన్న గ్రామం ఫత్తేపురం గ్రామంలోని యువకులు, ఉన్నత చదువులు చదువుకుని ఉద్యోగాలు చేయుచున్నవారు, "కాకతీయ యువసేన"గా ఏర్పడి, రు. రెండున్నర లక్షల ఆర్థిక సహాయంతో, గ్రామంలో ఒక నీటిశుద్ధి కేంద్రాన్ని ఏర్పాటుచేసారు. ఈ కేంద్రానికి, 2014, జూన్-29, ఆదివారం నాడు ప్రారంభించారు. ఈ కార్యక్రమంలో గ్రామ పెద్దలు, ప్రజలు పాల్గొని యువకులను అభినందించారు.
## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ బాలల సినిమా

**ఉత్తమ బాలల సినిమా**లకు ప్రతి సంవత్సరం భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు అందిస్తారు. ఇవి పిల్లలకు సంబంధించిన విషయాల గురించి నిర్మించబడిన మంచి సినిమాలు.

ఈ పురస్కారాన్ని పొందిన చిత్రాల జాబితా :

## మూలాలు

వర్గం:భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు
చంద్రకాంత పుష్పం

**చంద్రకాంత పుష్పాలు** (***Mirabilis jalapa***; The **four o'clock flower** or **marvel of Peru**) రుద్రాక్ష మొక్క, గొల్లె మల్లెపువ్వు అని కూడా పిలుస్తారు సాధారణంగా పెరిగే అందమైన పుష్పాల ప్రజాతి. ఇవి చాలా రంగులలో కనిపిస్తాయి. *Mirabilis* అంటే లాటిన్ భాషలో అద్భుతమైన అని అర్ధం. *Jalapa* అనేది మెక్సికో దేశంలో ఒక నగరం. *Mirabilis jalapa* పెరూ దేశపు ఆండీస్ పర్వతాలు నుండి 1540 ప్రాంతంలో ఎగుమతి చేయబడినట్టుగా చెప్పబడింది.

## పుష్పాల రంగులు
ఈ పూవులు ఒకే చెట్టుకు వివిధ రంగుల్లో పూయడం వీటికున్న ప్రత్యేకత. అంతే కాకుండా ఒకే పువ్వు రెండు మూడు రంగులను కూడా కలిగి ఉండవచ్చు. ఈ పూవులు కాలక్రమేణా రంగును మార్చుకోగలవు కూడా, ఉదాహరణకు పసుపు రంగు పూలు చెట్టు పెరిగినకొద్ది గ్గులాబీ రంగులోకి మారుతూ ఉంటాయి.

## ఉపయోగాలు
* చంద్రకాంత పువ్వులను ఆహార రంగుల్లోఉపయోగిస్తారు. ఆకులు కూడా వండవచ్చు, కానీ అత్యవసర ఆహారంగా మాత్రమే తినవచ్చు. 
* ఈ పువ్వుల నుండి కలర్ కేకులు, జెల్లీలకు తినదగిన రంగులను తయారుచేస్తారు 
* మూలికా వైద్యశాస్త్రంలో, మొక్క యొక్క భాగాలను మూత్రవిసర్జన, శుద్ధి,, వల్నరీ (గాయం నయం) ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించవచ్చు. ఇది కామోద్దీపనతో పాటు మూత్రవిసర్జన, శుద్ధి లక్షణాలను కలిగి ఉందని నమ్ముతారు
* ఆకులు వాపును తగ్గించడానికి ఉపయోగిస్తారు. గడ్డలకు చికిత్స చేయడానికి వాటిని (మషాకింగ్, మరుగుతున్న ద్వారా) ఉపయోగిస్తారు. గాయాలకు చికిత్స చేయడానికి ఆకు రసాన్ని ఉపయోగించవచ్చు. వేర్లు విరేచన ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంటాయి.
* పొడి చేసి, కొన్ని రకాల విత్తనాన్ని కాస్మెటిక్ గా, డైగా ఉపయోగిస్తారు. చంద్రకాంత మొక్క విత్తనాలు విషపూరితమైనవిగా పరిగణించబడతాయి. 
* ఈ మొక్కలలో కొన్ని భాగాలు యాంటీ బాక్టీరియల్ గా పనిచేస్తాయి.

## మూలాలు


వర్గం:నిక్టాజినేసి
వర్గం:పుష్పాలు
పరిసరాల పరిశుభ్రత

పరిసరాల పరిశుభ్రత అనగా మన ఇంటి చుట్టుపక్కల శుభ్రంగా ఉంచుకోవడం. 

## అపరిశుభ్రత
అంటువ్యాధుల విజృంభణకు కారణాలు పరిసరాలు పరిశుభ్రంగా లేకపోవడం
* చెత్తను, రకరకాల వ్యర్థపదార్థాలను, సక్రమంగా నిర్మూలించక నిర్లక్ష్యం చేయడం.
* బహిరంగ మలవిసర్జన.
* బహిరంగ మురుగునీటిపారుదల 
* కలుషితమైన నీరు తాగడం.
* దోమల నిర్మూలన చేయకపోవడం

వ్యర్థాల నిర్మూలన పాటించక పోవటం : మన ఇళ్ల నుంచి వచ్చే చెత్తను శాస్త్రీయంగా నిర్మూలించకపోవం వల్ల ఈగలు, దోమలు పుట్టి పెరిగి అంటు వ్యాధులను వ్యాపింపచేస్తున్నాయి. చెత్త నిర్మూలన కార్యక్రమానికి దీర్ఘకాల వ్యూహం ఈనాటి తక్షణ అవసరం ! శుభకార్యాల సందర్భంలో వచ్చే చెత్తను సరైన విధంగా నిర్మూలించాలి.

### నష్టాలు
రెండు, మూడు నెలలుగా విషజ్వరాలు మన సమాజాన్ని పట్టిపీడిస్తున్నాయి. వైద్య, ఆరోగ్య శాఖ డాక్టర్లు ఈ జ్వరాలకు సమర్ధవంతంగా వైద్యం చేస్తున్నారు. అయితే, ఈ జ్వరాలు రాకుండా చేయడంగానీ, చాలా వరకు తగ్గించడం గానీ, సాధ్యం కాదా? దగ్గినప్పుడో, గాలి ద్వారా ఫ్లూ, క్షయ వంటి వ్యాధులు వ్యాపిస్తాయి. మానవ మలమూత్రాల వల్ల, మురుగు వల్ల, రక్షణలేని తాగునీటి వల్ల కలరా, అతిసార, టైఫాయిడ్‌ కామెర్ల వంటి జబ్బులు వ్యాపిస్తాయి.

వెక్టర్‌ బోరన్‌ డిసీజెస్‌ : దోమల వల్ల వ్యాపించే మలేరియా, ఫైలేరియా (బోదకాలు), డెంగ్యూ, చికున్‌ గున్యా, మెదడు వాపు వంటి వ్యాధులు. గాలి ద్వారా వ్యాపించే క్షయ, ఫ్లూ జ్వరాలకు టీకాలు వేయవచ్చు. మిగతా అంటువ్యాధలను నివారించే మార్గాలు చర్చించాలి.

## పరిశుభ్రత

* వ్యర్థాలను సక్రమంగా పారవేద్దాం
* పరిసరాలను శుభ్రంగా ఉంచుకుందాం
* అంటువ్యాధుల్ని తరిమేద్దాం

### పద్దతులు
బహిరంగ మల విసర్జన : ప్రజల ఆరోగ్యానికి అత్యంత ప్రమాదకరమైన ఈ అంశాన్ని తీవ్రంగా పరిగణించకపోతే ఈగలు, పురుగుల ద్వారా విసర్జిత మలం నీటిలోనికి, ఆహారంలోకి చేరి తద్వారా నోటిలోనికి చేరి అంటువ్యాధులు వ్యాపిస్తాయి. దీని వల్ల వచ్చే జబ్బులైన టైఫాయిడ్‌, కలరా, అతిసార, కామెర్లు వంటి వ్యాధుల్ని అరికట్టలేం. దీనికి ఏకైక పరిష్కారం వ్యక్తిగత మరుగుదొడ్ల వాడకం మాత్రమే. కేరళలో 40ఏళ్ల క్రితమే ప్రతి ఇంటికి సెప్టిక్‌ లెట్రిన్‌ అమరింది. అక్కడ బహిరంగ మలవిసర్జన లేదు. వ్యక్తిగత మరుగుదొడ్డి ఉన్న వాళ్లకు కూడా అది లేని వారితో ప్రమాదమే. అందుచేత నూటికి నూరుమంది మరుగుదొడ్లు ఉండాల్సిందే !

బహిరంగ మురుగుపారుదల వ్యవస్థ : పరిసరాల పరిశుభ్రతే మన తొలిప్రాధాన్యం కావాలి. బహిరంగ మురుగుపారుదల స్థానంలో మూసిన పారుదల అత్యవసరంగా ఏర్పడాలి. దీనికి వేలకోట్ల ఖర్చయ్యే మాట నిజమే. కానీ ప్రజల నుండి ఒత్తిడి వస్తే, పాలకులకుచిత్త శుద్ధి ఉంటే, వేలాది కోట్ల స్కామ్‌లను ఆపగలిగితే అసాధ్యం కానే కాదు. ప్రస్తుతం మాత్రం కనీసం మురుగుకాల్వలలో నీరు నిల్వఉండ కుండానైనా జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి. టీ కప్పులు, మంచినీళ్ల గ్లాసులు, విస్తర్లు మొదలైన ప్లాస్టిక్‌ వ్యర్థాలను మురుగు కాల్వలలో వేయకూడదు. ఇంకా దోమల నిర్మూలనకు చేపట్టాల్సిన కార్యక్రమాలు అన్ని ప్రారంభించాలి.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:ఆరోగ్యం
మల్లెమాల (అయోమయ నివృత్తి)

*మల్లెమాల సుందర రామిరెడ్డి
*మల్లెమాల (గ్రామం)
నంది ఉత్తమ నేపథ్య గాయనీమణులు

thumb|పి.సుశీల
thumb|ఎస్.జానకి
thumb|కె.ఎస్.చిత్ర
thumb|ఉపద్రష్ట సునీత
**నంది ఉత్తమ నేపథ్య గాయనీమణి**గా గెలుపొందినవారు :

## మూలాలు

వర్గం:నంది పురస్కారాలు
వర్గం:నంది ఉత్తమ నేపథ్య గాయనీమణులు
క్రోటలేరియా

**క్రోటలేరియా** (***Crotalaria***) పుష్పించే మొక్కలలో ఫాబేసి కుటుంబానికి చెందిన ప్రజాతి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 600 పైగా జాతుల క్రోటలేరియా మొక్కలను ప్రధానంగా ఉష్ణమండలంలో గుర్తించారు. వీటిని సామాన్యంగా గిలిగిచ్చకాయ (rattlepod or *rattlebox*) అంటారు. దీనికి కారణం వీటి కాయలో గింజలు పండినప్పుడు గలగల శబ్దం వస్తుంది. 

## జాతులు
Some 500, including:
* *[[Crotalaria agatiflora]]*
* *[[Crotalaria anagyroides]]*
* *[[Crotalaria avonensis]]*
* *[[Crotalaria burhia]]*
* *[[Crotalaria capensis]]*
* *[[Crotalaria crispata]]*
* *[[Crotalaria cunninghamii]]*
* *[[Crotalaria eremaea]]*
* *[[Crotalaria glauca]]*
* *[[Crotalaria incana]]*
* *[[Crotalaria juncea]]* జనుము 
* Chipilín, *Crotalaria longirostrata*
* *[[Crotalaria ochroleuca]]*
* *[[Crotalaria pallida]]*
* *[[Crotalaria persica]]*
* *[[Crotalaria retusa]]* పొట్టి గిలిగిచ్చ
* Rattlewort, *[[Crotalaria sagittalis]]*
* *[[Crotalaria spectabilis]]*
* *[[Crotalaria urbaniana]]* (extinct)
* *[[Crotalaria vitellina]]*

వర్గం:ఫాబేసి
జాజి

జాజి  (Jasmine grandiflorum:in English)**,** దీనిని స్పానిష్ జాస్మిన్, రాయల్ జాస్మిన్, కాటలోనియన్ జాస్మిన్ అని కూడా పిలుస్తారు. (*chameli:* Hindi) దక్షిణ ఆసియాకు చెందిన ఒక రకమైన జాస్మిన్ జాతి పువ్వులు. వీటి ఆకులు విస్తృతంగా ఆయుర్వేదంలో ఉపయోగిస్తారు.

## చరిత్ర
జాజిపువ్వులను స్త్రీలు ధరించడానికి ఇష్టపడతారు.ఇది మల్లెపువ్వుకు దగ్గరగా ఉంటుంది. జాజిమల్లె ఆకులు నిటారుగా లేదా పడాలా మాదిరిగా ఉండవచ్చు.జాజి మల్లెను వాణిజ్య పరంగా పంట వేస్తారు,  వీటిని కొంతవరకు ఇళ్ల ఆవరణలో , దేవాలయాలలో ఈ పూల చెట్టును చూస్తుంటాము . జాజి మొక్క పెరుగుదల  2 - 3 మీటర్ల పొడవు, అప్పుడప్పుడు 5 మీటర్లు .జాజి మల్లె అన్ని  దేశాలలో పురాతన కాలంనుండి  వ్యక్తిగత అలంకారం కోసం, మతపరమైన వేడుకలలో వాడతారు.   పువ్వులు  పెంపకం , పంపిణీ ఒక పెద్ద పరిశ్రమ. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వెచ్చని సమశీతోష్ణ, ఉపఉష్ణమండల ఉష్ణమండల వాతావరణంలో  ఉష్ణమండల ఆఫ్రికా - సుడాన్, ఎరిట్రియా, ఇథియోపియా, సోమాలియా, ఉగాండా, కెన్యా, రువాండా; అరేబియా  భారత ఉపఖండం , పశ్చిమ చైనా వరకు జాజి పువ్వులను సాగు చేస్తారు.  ఎండిపోయిన మట్టి దాదాపుగా సరిపోతుంది.]. చిత్తడి, నీటితో నిండిన లేదా, రాతితో కూడిన నేలలను  లేకుండా పంట సాగులో చూసుకొనవలెను. మొక్క నాటిన మొదటి 2 సంవత్సరాలు నెమ్మదిగా పెరుగుతుంది,  పువ్వు  పుష్పించేది 6 నెలల వయస్సులోనే మొదలవుతుంది. 3 సంవత్సరాల్లో పుష్పించేది సమృద్ధిగా ఉంటుంది.పరిపక్వ మొక్కలు వెచ్చని ప్రాంతాలలో సంవత్సరానికి 7 - 9 నెలలు, సమశీతోష్ణ ప్రాంతాలలో 4 - 6 నెలలు ,ఉదయాన్నే పువ్వులు తెరుచుకుంటాయి , ఉదయం 10 గంటల తరువాత చమురు శాతం గణనీయంగా తగ్గుతుంది. ఐరోపాలో, పువ్వులు జూలై -  అక్టోబర్‌ల కంటే ఆగస్టు, సెప్టెంబర్‌లలో  ఎక్కువ  మొత్తంలో  నూనెను కలిగి ఉంటాయి. జాజి (జాస్మిన్)  తోటలు సాధారణంగా 10 - 15 సంవత్సరాలు  బాగా నిర్వహించబడితే ఉంటాయి 

### భారతదేశంలో వినియోగం
జాస్మిన్ పువ్వలను భారత దేశములలోని ప్రజలు  పూజలకు  , పెళ్లి లో వాడుతారు . జాస్మిన్  సంపూర్ణ అని పిలువబడే పువ్వుల నుండి తయారు చేయబడిన నూనె  ఎంతో విలువైనది, దీనిని కింగ్ ఆఫ్ ఆయిల్స్ అని పిలుస్తారు. సాధారణం గా సెంటులలో కూడా వినియోగిస్తారు.సుగంధ ద్రవ్యాలు, సౌందర్య సాధనాలలో ఉపయోగంగా  అవసరమవుతుంది. చైనా దేశంలో జాస్మిన్ టీ గా కూడా ప్రజలు తీసుకుంటారు. మరియొక ఆశర్య కరమైన విషయం పాకిస్తాన్  దేశం జాతీయ పువ్వు . పాకిస్థాన్ దేశం లో జాజి పూలను చమేలీ అని అంటారు.  

## మూలాలు

వర్గం:ఓలియేసి
వర్గం:వినాయక చవితి పత్ర పూజ పత్రి
సునీత

**సునీత** అనగా సంస్కృతంలో "మంచి ప్రవర్తన కలది" అని అర్థం.

* ఉపద్రష్ట సునీత
* పరిటాల సునీత
* సునీతా విలియమ్స్
* సునీతా సారథి
ఖాన్ అకాడమీ

**ఖాన్ అకాడమీ** ఒక లాభాపేక్ష లేని విద్యా సంస్థ. దీనిని 2006 లో ఎమ్ఐటి నుండి పట్టాపొందిన సల్మాన్ ఖాన్ అనే దక్షిణాసియా మూలాలు గల అమెరికన్ స్థాపించాడు.  "అత్యున్నత ప్రమాణాలు గల విద్య అందరికీ ఎక్కడైనా "అందించే ఉద్దేశంతో స్థాపించబడిన ఈ సంస్థ, 2,700 పైగా సూక్ష్మ వీడియో ప్రసంగాలు యూ ట్యూబ్ ద్వారా గణితం, చరిత్ర, ఆరోగ్యం & వైద్యం, విత్త శాస్త్రం, భౌతిక శాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, జీవ శాస్త్రం, ఖగోళ శాస్త్రం, ఆర్థిక శాస్త్రము, ఖగోళ శాస్త్రం, కంప్యూటర్ సైన్స్ లాంటి వివిధ విద్యా విషయాలలో అందిస్తుంది.

  

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
*
*
* Browse Khan - Watch a Video/Jump to Playlist drop-down Menu
* Charlie Rose interview, May 4th, 2011
* In the Media: Khan Academy-Related Talks and Interviews
* The 10 Most Innovative Companies in Education (Khan Academy #3)

వర్గం:విద్య
పచ్చ గన్నేరు

**పచ్చ గన్నేరు** (***Thevetia peruviana***) పుష్పించే మొక్కలలో అపోసైనేసి కుటుంబానికి చెందిన ఒక పూల మొక్క. ఇది ఎర్ర గన్నేరు *[[Nerium oleander]]*కు దగ్గర సంబంధం గలది.

## బయటి లింకులు

*USDA Plants - ''Thevetia peruviana'' 
*Inchem.org: Thevetia peruviana
*Kemper Center for Home Gardening.org - ''Thevetia peruviana'' horticultural info and photos

వర్గం:పుష్పాలు
వర్గం:అపోసైనేసి కుటుంబ మొక్కలు
అడవి జామ

**అడవి జామ** (***Calycopteris floribunda***, commonly known as **Ukshi**) ఒక పెద్ద ఎగబ్రాకే మొక్క. ఇది సుమారు 5-10 మీటర్లు ఎత్తులో 5–10 సెం.మీ. వ్యాసం పెరుగుతుంది. ఈ మొక్క ఆకులు వైద్యంలో ఉపయోగపడుతున్నాయి. ఇది పడమటి కనుమలు లో లోతట్టు ఉష్ణమండల సతత హరిత అడవులలో  విస్తృతంగా పెరుగుతున్నది. ఇది అరుదుగా ఆంధ్రా తీర ప్రాంతంలోని తూర్పు కనుమలలో ఉంది. ఇవి కేరళలోని పవిత్ర వనాలలో కూడా కనిపిస్తాయి. హిందీలో దీనిని సాధారణంగా కొక్కరాయ్ గా, తమిళంలో మిన్నారకోటి గా పిలుస్తారు.  ఈ మొక్కను భారతదేశంలోని మధ్య,  దక్షిణ భాగాలలో కూడా పండిస్తారు.

ఇది బూడిదరంగు బెరడు,  ఉపరితలంపై మందపాటి మెత్తని యున్ని కలిగిన కొమ్మలను కలిగి ఉంటుంది. కెరాటినస్ ఆకులు, అండాకార లేదా దీర్ఘ వృత్తాకారంగా  5-12 సెం.మీ. పొడవు ఉంటాయి. కొత్త కొమ్మలు వెంట్రుకల,  తుప్పు రంగులో ఉంటాయి. పువ్వులు దట్టమైన సమూహాలతో ఉంటాయి. పూలకు రేకులు లేకుండా 10 కేసరాలు 2 చక్రాలలో అమర్చబడి ఉంటాయి.

## ఉపయోగాలు
వేసవిలో ప్రవాహాలు ఎండిపోయినప్పుడు క్రమం తప్పకుండా ఈ తీగపై ఆధారపడే అటవీ జీవులు అడవి జామను  ప్రాణ రక్షకుడిగా భావిస్తాయి. తీగలలో నిల్వ ఉన్న  నీటి విభాగాలు, ప్రజలు తమ దాహాన్ని తీర్చడానికి తరచుగా ఉపయోగిస్తారు.

## మూలాలు

## బాహ్య లంకెలు

* Flowers of India - Ukshi

వర్గం:కాంబ్రిటేసి
వర్గం:వృక్ష జాతులు
జనపనార

**జనపనార** (**Jute**) మెత్తని, మెరిసే పొడవైన నార. వీటిని బలమైన దారాలు, తాడుగా అల్లుకోడానికి వీలుంటుంది. ఇవి సన్నని పొడవైన మొక్కల ప్రజాతి కార్కొరస్ (*[[Corchorus]]*) నుండి లభిస్తుంది. దీనిని టీలియేసి (Tiliaceae) లేదా మాల్వేసి (Malvaceae) కుటుంబంలో వర్గీకరించారు. 

## జనపనార లక్షణాలు
జనపనార అతి చౌకగా మొక్కల నుండి లభించే ప్రకృతిసిద్ధమైన నార. ఇది ప్రత్తి తర్వాత స్థానంలో విస్తృతంగా ఉపయోగపడుతున్నది. ఈ నారలో ముఖ్యంగా సెల్యులోజ్ (Cellulose), లిగ్నిన్ (Lignin) లు ఉన్నాయి. దీని పారిశ్రామిక నామం : raw jute. నారపోగులు తెలుపు నుండి లేత గోధుమ రంగులో సుమారు 1–4 మీటర్లు పొడుగు ఉంటాయి.

## సాగుచేయు విధానం
జనపనార రేగడి నేలల్లోను, నీరునిలబడే తడినేలల్లో పెరుగుతుంది. వేడిగా అధిక తేమను కలిగిన వాతావరణం దీనికి సాగుకు అనుకూలమైంది. ఈ రెండూ ఋతుపవనాలు అందించే ఉష్ణమండలంలో కనిపిస్తుంది. దీనికి 20˚C నుండి 27˚C ఉష్ణోగ్రత, 70%–80% గాలిలో తేమ అవసరం. వారానికి 5–8&nbsp;cm వర్షపాతం ముఖ్యంగా నాటడానికి కావాలి.

## చరిత్ర
జనపనార కొన్ని శతాబ్దాలుగా పశ్చిమ బెంగాల్, బంగ్లాదేశ్ లకు చెందిన బెంగాల్ సంస్కృతి లో భాగంగా ప్రముఖ పాత్ర పోషించింది. బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో 19, 20 వ శతాబ్దాలలో ముడి జనపనారను యునైటెడ్ కింగ్ డం కు తరళించేవారు. అక్కడి మిల్లులలో దాన్ని శుభ్రపరచి నారను తయారుచేసేవారు. తర్వాత కాలంలో దీని కోసం యంత్రాలను ఉపయోగించారు. 1901 UK జనాభా లెక్కలలో జనపనార మిల్లులలో పని ఒక గుర్తించబడిన వృత్తి. అయితే 1970 తర్వాత కృత్రిమ నారల ఉత్పత్తి మొదలై వీటి ప్రాముఖ్యత తగ్గిపోయింది.

## జనపనార ఉత్పత్తి

## ఉపయోగాలు
జనపనార చాలా రకాలుగా ఉపయోగపడుతున్నది.
* జనపనారను తాళ్ళు గా అల్లి ఉపయోగిస్తారు.
* దీనిని మందమైన వస్త్రంగా తయారుచేసి దానితో తెరలు, చాపలు, కంబళి, గోనె సంచులు, తివాచీ మొదలైన గృహోపకరణాలు తయారుచేస్తారు.
* నారతో చేసిన సంచుల్ని పోలిథీన్ సంచుల స్థానంలో ఉపయోగిస్తే మంచిది.
* ఆఫ్రికాలోని కొన్ని దేశాలలో జనపనార ఆకులను ఆహారంలో ఆకుకూరగా వాడుతారు. వీటిలో విటమిన్ ఎ, సి, ఐరన్, కాల్షియమ్ లు అధికంగా ఉన్నాయి.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* Jute Genome Project
* Jute handicraft products
* Bangladesh Jute Research Institute
* 
* International Jute Study Group (IJSG) Resources about jute, kenaf and roselle plants. jute.org
* US Jute Bag Advocacy
* Department of Horticulture & Landscape Architecture, Purdue University Some chemistry and medicinal information on tossa jute. purdue.edu
* National Library of Scotland: SCOTTISH SCREEN ARCHIVE (selection of archive films about the jute industry in Dundee)

వర్గం:మాల్వేసి