బొలీవియా-భారత్ సంబంధాలు

alt=|thumb|దక్షిణ అమెరికాలో బొలీవియా చిత్రం
**బొలీవియా–భారత్ సంబంధాలు*** అనేవి బహుజాతీయ బొలీవియా దేశం , భారత గణతంత్ర దేశం  మధ్య కొనసాగుతున్న దౌత్య, ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు. ఈ రెండు దేశాలు ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ, ఐక్యరాజ్యసమితి సభ్యదేశాలు.

## చరిత్ర

పెరూ దేశంలోని లిమాలో ఉన్న భారత రాయబార కార్యాలయం 1981 ఏప్రిల్ నుంచి బొలీవియాకు కూడా సమాంతరంగా , దౌత్య  పరమయిన సేవలు అందిస్తోంది.  భారత్,  లా పాజ్, శాన్తా  క్రూస్ నగరాలలో గౌరవ కాన్సుల్ జనరల్‌లను కొనసాగిస్తోంది. అయితే శాన్తా క్రూస్ కార్యాలయం ప్రస్తుతం పని చేయడం లేదు.  బొలీవియా 2012లో న్యూఢిల్లీలో తన రాయబార కార్యాలయాన్ని ప్రారంభించింది. 2012 నవంబర్ 8న జార్జ్ కార్డెనాస్ రోబ్లెస్ భారత్‌లో బొలీవియా తొలి రాయబారిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు.

భారత్–బొలీవియా తొలి విదేశాంగ కార్యాలయ సంప్రదింపులు 2014 నవంబర్ 20న లా పాజ్‌లో జరిగాయి. ఆ తర్వాత రెండు దేశాల మధ్య పలుమార్లు మంత్రిస్థాయి పర్యటనలు జరిగాయి.

భారత రాష్ట్రపతి రామ్ నాథ్ కోవింద్ 2019 మార్చి 28 నుంచి 30 వరకు బొలీవియాను సందర్శించారు. ఇది బొలీవియాకు వచ్చిన తొలి భారత రాష్ట్రపతి పర్యటనగా చరిత్రలో నిలిచింది.2015–16లో బొలీవియా–భారత్ ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం మొత్తం 314.684 మిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లుగా నమోదైంది. అదే సంవత్సరంలో భారత్ బొలీవియాకు 74.432 మిలియన్ డాలర్ల విలువైన వస్తువులు ఎగుమతి చేసింది. బొలీవియా నుంచి భారత్‌కు 240.252 మిలియన్ డాలర్ల విలువైన దిగుమతులు జరిగాయి. భారత్ నుంచి బొలీవియాకు ఎగుమతి అయ్యే ప్రధాన వస్తువులు ఆటోమొబైల్స్, ఇనుము, ఉక్కు, ఔషధాలు, యంత్రాలు, రబ్బరు, ప్లాస్టిక్ ఉత్పత్తులు, నూలు, వస్త్రాలు. బొలీవియా నుంచి భారత్ దిగుమతి చేసుకునే ప్రధాన వస్తువులు బంగారం, లెదర్, జంతు ఆహారం.

రెండు దేశాలు ద్వైపాక్షిక పెట్టుబడి ప్రోత్సాహక, రక్షణ ఒప్పందంపై చర్చలు జరుపుతున్నాయి.

2007లో జిందాల్ స్టీల్ అండ్ పవర్ లిమిటెడ్ సంస్థకు 'ఎల్ ముటున్ ' ఇనుము ధాతు గని అభివృద్ధి ఒప్పందం లభించింది. ఈ ప్రాజెక్టులో 2.3 బిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడి పెట్టనున్నట్లు సంస్థ ప్రకటించింది. ఇది బొలీవియా చరిత్రలో అతిపెద్ద విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడిగా నిలిచింది. అయితే  బొలీవియా ఒప్పంద నిబంధనలు పాటించలేదని ఆరోపిస్తూ 2012 జూలైలో ఆ ప్రాజెక్టును జిందాల్ సంస్థ నిలిపివేసింది.  2014 ఆగస్టులో అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మండలి జిందాల్‌కు అనుకూలంగా తీర్పు ఇచ్చింది.బొలీవియా ప్రభుత్వ గనుల సంస్థ,  ఎంప్రెసా సిడెరుర్జికా డెల్ ముటున్,  జిందాల్‌కు 22.5 మిలియన్ డాలర్లు పరిహారం చెల్లించాలని ఆదేశించింది.

భారత పురుగుమందుల సంస్థ యుపిఎల్ బొలీవియాలోని సాంటా క్రూస్‌లో కార్యాలయాన్ని నిర్వహిస్తోంది. టాటా మోటార్స్ సంస్థ బొలీవియాలో అధీకృత డీలర్ ద్వారా తన వాహనాలను విక్రయిస్తోంది.

## రక్షణ వ్యవహారాలు
2009 మేలో బొలీవియా వైమానిక దళానికి ఏడు హెచ్‌ఏఎల్ ధ్రువ్ హెలికాప్టర్లు కొనుగోలు చేయడానికి రుణసహాయం ఇవ్వాలన్న అభ్యర్థనను భారత విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ తిరస్కరించింది. 2016 మార్చిలో బొలీవియా రక్షణ మంత్రి రేమీ ఫెర్రెయిరా, **కోఫెడెనా** జనరల్ మేనేజర్ కల్నల్ ఫెలిపే ఎడువార్డో వాస్క్వెజ్ మోయా గోవాలోమార్చి 2016' లో జరిగిన 'డిఫెన్సు ఎక్ష్ప్వ్ లో   పాల్గొన్నారు.

## సాంస్కృతిక సంబంధాలు
1997లో బొలీవియా, భారత్ సాంస్కృతిక సహకార ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగాయి .

బొలీవియాలో బాలీవుడ్ సినిమాలు, సంగీతం, నృత్యాలు విస్తృతంగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. లా పాజ్, కోచబాంబా, పోటోసీ, ఓరురో నగరాలలో బాలీవుడ్ నృత్య అకాడమీలు, భారత నృత్య బృందాలు ఉన్నాయి.

హోటల్ బుకింగ్ వెబ్‌సైట్,  హోటల్స్.కామ్ నివేదిక ప్రకారం, 2016 తొలి ఆరు నెలల్లో బొలీవియా పర్యాటకులు భారత్‌లో అత్యధికంగా ఖర్చు చేశారు. సగటున ఒక్కొక్కరు ₹12,128 ఖర్చు చేశారు. ఇది 2015 తొలి ఆరు నెలల ఖర్చుతో పోలిస్తే 28 శాతం అధికం.

## విదేశీ సహాయం
టివానా లో ఉన్న  పురావస్తు సముదాయంలో,  సౌర దీపాల ఏర్పాటు కోసం భారత్ ఆర్థిక సహాయం అందించింది. 2007లో బొలీవియాలో జరిగిన భూమి కుంగడం వలన జరిగిన ప్రమాదం తరువాత 200,000 డాలర్ల విలువైన ఔషధాలను భారత్ విరాళంగా ఇచ్చింది. 2008లో **లా నినా** కారణంగా వచ్చిన వరదల సమయంలో 100,000 డాలర్ల నగదు సహాయం అందించింది. 2011లో ఉత్తర, మధ్య ప్రాంతాల్లో వరదల నివారణకు 200,000 డాలర్ల నగదు ఇచ్చింది.

2016 సెప్టెంబరులో బొలీవియాలో సాంకేతిక శ్రేష్టత కేంద్ర  ఏర్పాటు కోసం భారత్ 3.3 మిలియన్ డాలర్లను విరాళంగా ఇచ్చింది. ఈ ఒప్పందంపై సంతకాలు చేసిన కార్యక్రమంలో బొలీవియా అధ్యక్షుడు ఎవో మోరాలెస్ **కోచబాంబా** నగరంలో తొలి ఔషధ కర్మాగారం నిర్మాణానికి భారత్ సహాయం కోరనున్నట్లు ప్రకటించారు.

బొలీవియా పౌరులు భారత సాంకేతిక, ఆర్థిక సహకార కార్యక్రమం కింద స్కాలర్‌షిప్‌లకు అర్హులు. భారత సాంస్కృతిక సంబంధాల మండలి ద్వారా కూడా విద్యావకాశాలు లభిస్తున్నాయి.

2019 మార్చిలో భారత్, బొలీవియా దేశాల మధ్య ఎనిమిది అవగాహన ఒప్పందాలు కుదిరాయి. ఇవి సంస్కృతి, గనులు, దౌత్యవేత్తల వీసా మినహాయింపు, దౌత్య విషయ మేధావుల  మార్పిడి, అంతరిక్షం, సంప్రదాయ వైద్యం, ఐటీ శ్రేష్టత  కేంద్రం స్థాపన, బయో–ఓషియానిక్ , రైల్వే ప్రాజెక్టుల రంగాలలో ఉన్నాయి. 

## బొలీవియాలో భారతీయులు
2016 డిసెంబర్ నాటికి బొలీవియాలో సుమారు 100 మంది భారతీయులు నివసిస్తున్నారు. వీరిలో ఎక్కువ మంది రిటైల్, రవాణా, వ్యవసాయం, మత సంబంధిత కార్యకలాపాలలో పాల్గొంటున్నారు.

2019 మార్చిలో బొలీవియా అధ్యక్షుడు ఎవో మోరాలెస్ ఆయ్మా భారత రాష్ట్రపతి రామ్ నాథ్ కోవింద్‌కు దేశ అత్యున్నత గౌరవమైన “**కాండోర్ డి లాస్ ఆండెస్ – గ్రాండ్ కాలర్”** పురస్కారం అందించారు.

2019 మార్చిలో సాంటా క్రూస్ నగరంలోని గాబ్రియెల్ రెనే మొరెనో విశ్వవిద్యాలయంలో మహాత్మా గాంధీ హాల్‌కు సంబంధించిన శిలాఫలకాన్ని భారత రాష్ట్రపతి రామ్ నాథ్ కోవింద్ ప్రారంభించారు.
## ఇవి కూడా చూడండి
* బెహరైన - భారత్ సంబంధాలు
* భారత బంగ్లాదేశ్ సంబంధాలు
* ఫిన్లాండ్-భారత్ సంబంధాలు

## బాహ్య లింకులు
భారత్ బొలీవియా  సంబంధాలు 

భారత్ దౌత్య కార్యాలయం, ల పేజ్   

## మూలాలు

వర్గం:భారతదేశ విదేశీ సంబంధాలు