సంతాలి భాష

**సంతాలి** ( ఓల్ చికి : ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ), ని సంతాల్ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది హో **ముండారీకి** సంబంధించిన ఆస్ట్రోఏషియాటిక్ భాషలకు చెందిన ముండా ఉపకుటుంబంలో ఎక్కువగా మాట్లాడే భాష, ఇది ప్రధానంగా భారతదేశంలో అస్సాం, బీహార్, జార్ఖండ్, ఒడిషాజో, జార్ఖండ్, రాష్ట్రాలలో మాట్లాడుతారు. భారత రాజ్యాంగంలోని ఎనిమిదవ షెడ్యూల్ ప్రకారం త్రిపుర, పశ్చిమ బెంగాల్ లో గుర్తింపు పొందిన భారతదేశంలోని ప్రాంతీయ భాష. ఇది భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, భూటాన్, నేపాల్‌లో దాదాపు 7.6 మిలియన్ల మంది ప్రజలచే మాట్లాడబడుతోంది, ఇది వియత్నామీస్, ఖైమర్ తర్వాత అత్యధికంగా మాట్లాడే మూడవ ఆస్ట్రోఏషియాటిక్ భాషగా మారింది .

1925లో పండిట్ రఘునాథ్ ముర్ము ఓల్ చికిని అభివృద్ధి చేసే వరకు సంతాలీ ప్రధానంగా మౌఖిక భాషగా ఉండేది.ఓల్ చికి అనేది ఆల్ఫాబెటిక్, ఇతర ఇండిక్ స్క్రిప్ట్‌లలోని సిలబిక్ లక్షణాలను పంచుకోదు .ఇప్పుడు భారతదేశంలో సంతాలిని వ్రాయడానికి విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తున్నారు.

## చరిత్ర
భాషా శాస్త్రవేత్త పాల్ సిడ్వెల్ ప్రకారం, ముండా భాషలు బహుశా ఇండోచైనా నుండి ఒడిషా తీరానికి దాదాపు 4000-3500 సంవత్సరాల క్రితం వచ్చాయి, ఒడిషాకు ఇండో-ఆర్యన్ వలస తర్వాత వ్యాపించాయి. పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం వరకు, సంతాలికి వ్రాతపూర్వక భాష లేదు, జ్ఞానం అంతా తరం నుండి మరో తరానికి నోటి మాట ద్వారా ప్రసారం చేయబడింది. భారతదేశంలోని భాషల అధ్యయనంపై యూరోపియన్ ఆసక్తి సంతాలీ భాషను డాక్యుమెంట్ చేయడంలో మొదటి ప్రయత్నానికి దారితీసింది. బెంగాలీ, ఒడియా, రోమన్ స్క్రిప్ట్‌లను 1860ల ముందు సంతాలి రాయడానికి యూరోపియన్ మానవ శాస్త్రవేత్తలు, జానపద శాస్త్రవేత్తలు ఏ ఆర్ క్యాంప్‌బెల్, లార్స్ స్క్రెఫ్‌స్రుడ్, పాల్ బోడింగ్‌లతో సహా మిషనరీలు ఉపయోగించారు .వారి ప్రయత్నాల ఫలితంగా సంతాలీ నిఘంటువులు, జానపద కథల సంస్కరణలు భాష పదనిర్మాణం, వాక్యనిర్మాణం, శబ్ద నిర్మాణాన్ని అధ్యయనం చేశారు.

ఓల్ చికి లిపిని మయూర్‌భంజ్ కవి రఘునాథ్ ముర్ము 1925 లో  కోసం రూపొందించారు, 1939లో మొదటిసారిగా ప్రచారం చేశారు.ఓల్ చికి సంతాలీ లిపిగా సంతాల్ కమ్యూనిటీలలో విస్తృతంగా ఆమోదించబడింది. ప్రస్తుతం పశ్చిమ బెంగాల్, ఒడిషా, జార్ఖండ్‌లలో, ఓల్ చికి అనేది సంతాలీ సాహిత్యం & భాషకు అధికారిక లిపి. అయితే, బంగ్లాదేశ్‌కు చెందిన వినియోగదారులు బదులుగా బెంగాలీ లిపిని ఉపయోగిస్తున్నారు.2013 డిసెంబరులో యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియా నేషనల్ ఎలిజిబిలిటీ టెస్ట్‌లో లాంగ్వేజ్‌ని కాలేజీలు, యూనివర్శిటీలలో ఉపయోగించేందుకు లెక్చరర్‌లను అనుమతించాలని నిర్ణయించినప్పుడు సంతాలీకి గౌరవం లభించింది.

## భౌగోళిక పంపిణీ
సంతాలీ భాష మాట్లాడేవారు అత్యధికంగా సంతాల్ పరగణా డివిజన్‌లో, అలాగే జార్ఖండ్‌లోని తూర్పు సింగ్‌భూమ్, సెరైకెలా ఖర్సావాన్ జిల్లాలు, పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని జంగల్‌మహల్స్ ప్రాంతం ( జార్గ్రామ్, బంకురా, పురూలియా జిల్లాలు) ఒడిషాలోని మయూర్‌భంజ్ జిల్లాలో ఉన్నారు.

ఉత్తర చోటా నాగ్‌పూర్ పీఠభూమి ( హజారీబాగ్, గిరిది, రామ్‌ఘర్, బొకారో ధన్‌బాద్ జిల్లాలు), ఒడిషాలోని బాలసోర్, కెందుఝర్ జిల్లాలు, పశ్చిమ, ఉత్తర పశ్చిమ బెంగాల్ ( బీర్‌భూమ్, పశ్చిమ బెంగాల్, పశ్చిమ్ మెదినిపూర్, పశ్చిమ్ మెదినిపూర్ ) సంతాలీ భాష మాట్లాడేవారి చిన్న పాకెట్‌లు కనిపిస్తాయి బర్ధమాన్, పుర్బా బర్ధమాన్, మాల్దా, దక్షిణ్ దినాజ్‌పూర్, ఉత్తర దినాజ్‌పూర్ డార్జిలింగ్ జిల్లాలు), బంకా జిల్లా బీహార్‌లోని పూర్నియా డివిజన్ ( అరారియా, కతిహార్, పూర్నియా కిషన్‌గంజ్ జిల్లాలు), అస్సాంలోని టీ-గార్డెన్ ప్రాంతాలు ( కోక్రాఝర్, సోనిత్‌పూర్, చిరాంగ్ ఉదల్‌గురి జిల్లాలు). భారతదేశం వెలుపల, ఉత్తర బంగ్లాదేశ్‌లోని రంగ్‌పూర్, రాజ్‌షాహి విభాగాలతో పాటు నేపాల్‌లోని టెరాయ్ ప్రావిన్స్ నంబర్ 1 లోని మొరాంగ్ ఝాపా జిల్లాల్లో ఈ భాష మాట్లాడబడుతుంది. 
సంతాలిని భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, భూటాన్, నేపాల్ అంతటా ఏడు మిలియన్ల మంది ప్రజలు మాట్లాడతారు . 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, భారతదేశంలో మొత్తం 7,368,192 మంది సంతాలీ మాట్లాడేవారు ఉన్నారు.  రాష్ట్రాల వారీగా పంపిణీ జార్ఖండ్ (3.27 మిలియన్లు), పశ్చిమ బెంగాల్ (2.43 మిలియన్లు), ఒడిషా (0.86 మిలియన్లు), బీహార్ (0.46 మిలియన్లు), అస్సాం (0.21 మిలియన్లు) ఛత్తీస్‌గఢ్, మిజోరాంలలో కొన్ని వేల మంది., అరుణాచల్ ప్రదేశ్, త్రిపుర.
## అధికారిక స్థితి

 భారతదేశంలోని 22 షెడ్యూల్డ్ భాషలలో సంతాలి ఒకటి.  ఇది జార్ఖండ్, పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రాలలో రెండవ రాష్ట్ర భాషగా కూడా గుర్తించబడింది.

## మాండలికాలు
సంతాలి మాండలికాలలో కమారి-సంతాలి, కర్మాలి (ఖోలే), లోహరి-సంతాలి, మహాలి, మాంఝీ, పహారియా ఉన్నాయి.

## ఫోనాలజీ

### హల్లులు
సంతాలికి 21 హల్లులు ఉన్నాయి, ఇండో-ఆర్యన్ లోన్‌వర్డ్‌లలో ప్రధానంగా సంభవించే 10 ఆస్పిరేటెడ్ స్టాప్‌లను లెక్కించలేదు, దిగువ పట్టికలో కుండలీకరణాల్లో ఇవ్వబడ్డాయి.

: * ɳ అనేది /ɖ/ ముందు /n/ అలోఫోన్‌గా మాత్రమే కనిపిస్తుంది .

స్థానిక పదాలలో, వాయిస్‌లెస్, వాయిస్ స్టాప్‌ల మధ్య వ్యతిరేకత పదం-తుది స్థానంలో తటస్థీకరించబడుతుంది. ఒక విలక్షణమైన ముండా లక్షణం ఏమిటంటే, వర్డ్-ఫైనల్ స్టాప్‌లు "చెక్ చేయబడ్డాయి", అంటే గ్లోటలైజ్ చేయబడినవి విడుదల చేయబడలేదు.

### అచ్చులు
సంతాలికి ఎనిమిది మౌఖిక, ఆరు నాసికా అచ్చులు ఉన్నాయి. /eo/ మినహా, అన్ని మౌఖిక అచ్చులు నాసిలైజ్డ్ ప్రతిరూపాన్ని కలిగి ఉంటాయి.

అనేక డిఫ్థాంగ్‌లు ఉన్నాయి.

## స్వరూపం
సంతాలి, అన్ని ముండా భాషల వలె, ఒక ప్రత్యయం సంకలన భాష

### నామవాచకాలు
సంఖ్య కేసు కోసం నామవాచకాలు విడదీయబడతాయి.

#### సంఖ్య
మూడు సంఖ్యలు ప్రత్యేకంగా ఉంచబడ్డాయి: ఏకవచనం, ద్వంద్వ బహువచనం. 

#### కేసు
కేస్ ప్రత్యయం సంఖ్య ప్రత్యయాన్ని అనుసరిస్తుంది. కింది సందర్భాలు వేరు చేయబడ్డాయి. 

## సింటాక్స్
సంటాలి అనేది ఒక SOV భాష, అయితే టాపిక్‌లను ముందు ఉంచవచ్చు.

## ఇవి కూడా చూడండి

* భారతదేశ భాషలు
* భారతదేశంలో అధికారిక హోదా కలిగిన భాషలు
* మొత్తం మాట్లాడే భారతీయ భాషల జాబితా
* జాతీయ అనువాద మిషన్
* సంతాలి వికీపీడియా
* ఓల్ చికి స్క్రిప్ట్
* సరోజిని హెంబ్రామ్

### ఉదాహరణ రచనలు

* ఘోష్, అరుణ్ (2008). "సంతాలి". ఆండర్సన్‌లో, గ్రెగొరీ DS (ed.).*ముండా భాషలు* . లండన్: రూట్‌లెడ్జ్. పేజీలు 11–98.

## మరింత చదవడానికి

* బ్యోమ్కేస్ చక్రబర్తి (1992).*సంతాలి , బెంగాలీ తులనాత్మక అధ్యయనం* . కలకత్తా: KP బాగ్చి & కో. ISBN 81-7074-128-9
* హన్స్దా, కాళీ చరణ్ (2015). *సంతాల్ భాష ప్రాథమికం* గా. సంబల్పూర్.
* హెంబ్రామ్, PC (2002). *సంతాలి, సహజ భాష* . న్యూఢిల్లీ: యు.హెంబ్రామ్.
* న్యూబెర్రీ, J. (2000). *ఉత్తర ముండా మాండలికాలు: ముండారి, సంతాలి, భూమియా* . విక్టోరియా, BC: J. న్యూబెర్రీ. ISBN 0-921599-68-4
* మిత్ర, PC (1988).*ప్రపంచ భాషలకు మూలాధారమైన సంతాలి* . కలకత్తా: ఫర్మా KLM.
* గోగ్రాఫ్ జి. ఎ. (1960/1990). Языki Южной Азии. M.: నౌకా (1-е изд., 1960).
* లెకోమ్సేవ్, ఎం. K. (1968). నేకోటోరీ హార్క్టెర్న్ చెర్టీ శాంటల్కోగో ప్రెడ్లోజెనియా ఎమ్: నౌకా, 311–321.
* ``:లో బాహ్య లింక్ `|volume=` ( సహాయం )
* మాస్పెరో, హెన్రీ. (1952) *లెస్ లాంగ్స్ దిబ్బ* . మీలెట్ A., కోహెన్ M. (డైర్.), లెస్ లాంగ్స్ డు మోండే, P.: CNRS.
* న్యూకోమ్, లుకాస్. (2001) *సంతాలి* . München: LINCOM యూరోపా.
* పిన్నో, హీన్జ్-జుర్గెన్. (1966) *ముండా భాషలలో క్రియ  తులనాత్మక అధ్యయనం* . జైడ్, నార్మన్ హెచ్. (ed.) తులనాత్మక ఆస్ట్రోయాసియాటిక్ భాషాశాస్త్రంలో అధ్యయనాలు. లండన్-ది హేగ్-పారిస్: మౌటన్, 96–193.
* శకుంతల దే. (2011) *సంతాలి : ఒక భాషా శాస్త్ర అధ్యయనం* . మెమోయిర్ (ఆంత్రోపోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా). కోల్‌కతా: ఆంత్రోపోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా, ప్రభుత్వం భారతదేశం 
* వెర్మీర్, హన్స్ J. (1969). *మధ్య-దక్షిణాసియా భాషల నిర్మాణంపై అధ్యయనాలు (స్ప్రాచ్‌బండ్ ప్రశ్నకు సహకారం)* . హైడెల్బర్గ్: J. గ్రూస్.
* 2006-డి. సంతాలి. EK బ్రౌన్ (ed.) ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ లాంగ్వేజెస్ అండ్ లింగ్విస్టిక్స్‌లో. ఆక్స్‌ఫర్డ్: ఎల్సేవియర్ ప్రెస్.

### సాహిత్యం

* పండిట్ రఘునాథ్ ముర్ము (1925) రోనర్ : మయూర్‌భంజ్, ఒడిషా పబ్లిషర్ ఏ ఎస్ ఈ సి ఏ, మయూర్‌భంజ్
* బోడింగ్, పాల్ ఓ., (ed.) (1923-1929) సంతాలి *ఫోక్ టేల్స్* . ఓస్లో: ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ సమ్మేన్లింగెండెన్ కల్టర్‌ఫోర్స్క్నింగ్, పబ్లికేషన్. వాల్యూమ్. I-III
* ముర్ము, జి., & దాస్, ఏ కె (1998). *గ్రంథ పట్టిక, సంతాలి సాహిత్యం* . కలకత్తా: బిస్వజ్ఞాన్. ISBN 81-7525-080-1
* *ది డిషోమ్ బ్యూరా*, భారతదేశపు మొదటి సంతాలి డైలీ న్యూస్ పేపర్. పబ్లిషర్, మనగోబింద బేష్రా, నేషనల్ కరస్పాండెంట్: మిస్టర్ సోమేనాథ్ పట్నాయక్

## బాహ్య లింకులు

* National Translation Mission's (NTM) Santali Pages
* OLAC resources in and about the Santali language 
* OLAC resources in and about the Mahali language 
* RWAAI Repository and Workspace for Austroasiatic Intangible Heritage
* 
* Santali Song 

## మూలాలు


వర్గం:సంతాలి భాష
వర్గం:ముండా భాషలు
వర్గం:భారతదేశ అధికారిక భాషలు
వర్గం:సంతాల్
వర్గం:19వ శతాబ్దం నుండి ధృవీకరించబడిన భాషలు
వర్గం:అస్సాం భాషలు
వర్గం:అసోం
వర్గం:భారతీయ భాషలు