శంకర్–జైకిషన్

**శంకర్–జైకిషన్** అనేది **శంకర్ సింగ్ రామ్ సింగ్ రఘువంశి** (15 అక్టోబర్ 1922 – 26 ఏప్రిల్ 1987) మరియు **జైకిషన్ దయాభాయ్ పంచాల్** (4 నవంబర్ 1929 – 12 సెప్టెంబర్ 1971)లతో కూడిన భారతీయ సంగీత దర్శకుల జంట. వీరిని **ఎస్-జే (S-J)** అని కూడా పిలుస్తారు. వీరు హిందీ సినిమా పరిశ్రమలో 1949 నుండి 1971 వరకు కలిసి పనిచేశారు.

వీరిని హిందీ సినిమా పరిశ్రమలో అత్యుత్తమ సంగీత దర్శకులలో ఒకరుగా విస్తృతంగా భావిస్తారు. 1949 నుండి జైకిషన్ మరణం (1971) వరకు వీరు మొత్తం 136 సినిమాలకు సంగీతం అందించారు. సినీ సంగీతంలో ఆర్కెస్ట్రా వినియోగాన్ని విస్తృతంగా పెంచి, కొత్త స్థాయిని తీసుకువచ్చారు.

శంకర్–జైకిషన్ ప్రముఖ గాయకులు అయిన ముకేష్, మొహమ్మద్ రఫీ, మన్నా డే, కిషోర్ కుమార్, తలత్ మహ్మూద్, లతా మంగేష్కర్, ఆశా భోస్లే మరియు శార్దాలతో కలిసి పనిచేశారు. అలాగే గీత రచయితలు శైలేంద్ర మరియు హస్రత్ జైపురిలతో కలిసి అనేక ప్రసిద్ధ గీతాలను సృష్టించారు.

ఇతర కళాకారులతో కలిసి, శంకర్–జైకిషన్ 1950లు, 1960లు మరియు 1970ల ప్రారంభంలో చిరస్థాయిగా నిలిచే మధుర గీతాలను అందించారు. వీరి సంగీతం ప్రధానంగా రాగాధారితంగా ఉండి, మాధుర్యంతో పాటు ఆర్కెస్ట్రా వైభవాన్ని కలిగి ఉండేది.

వీరు ప్రధానంగా హిందీ సినిమా రంగంలో పనిచేసినా, తరువాతి తరాల భారతీయ సంగీత దర్శకులపై గణనీయమైన ప్రభావం చూపించారు. వీరి పాటలు ఇప్పటికీ భారతదేశంలో మరియు విదేశాలలో ప్రసిద్ధిగాంచాయి.

జైకిషన్ 1971లో మరణించిన తరువాత, శంకర్ ఒంటరిగా సంగీత దర్శకుడిగా కొనసాగి 1987లో మరణించే వరకు 43 సినిమాలకు సంగీతం అందించారు. ఈ కాలంలో కూడా "శంకర్–జైకిషన్" పేరునే ఉపయోగించారు. 
## ప్రారంభ జీవితం

### శంకర్

***శంకర్ సింగ్ రామ్ సింగ్ రఘువంశి*** (15 అక్టోబర్ 1922 – 26 ఏప్రిల్ 1987) బ్రిటిష్ ఇండియాలోని హైదరాబాద్ ప్రాంతానికి చెందినవారు.

తన బాల్యంలో శంకర్ తబ్లా వాయించేవారు. ఆయన బాబా నసీర్ ఖాన్ సాహిబ్ వద్ద సంగీతాన్ని పద్ధతిగా అభ్యసించారు. తరువాత ప్రముఖ సంగీత దర్శకుడు ఖ్వాజా ఖుర్షీద్ అన్వర్ వద్ద శిష్యుడిగా విద్యనభ్యసించి, ఆయన ఆర్కెస్ట్రాలో కూడా ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు.

శంకర్ తన కెరీర్‌ను సత్యనారాయణ మరియు హేమావతి నిర్వహించిన నాటక బృందంతో ప్రారంభించారు. తరువాత ఆయన పృథ్వీ థియేటర్లో చేరి తబ్లా వాయిస్తూ, కొన్ని చిన్న పాత్రల్లో నటించారు. అక్కడే సితార్, అకార్డియన్, పియానో వంటి వాయిద్యాలను నేర్చుకున్నారు.

పృథ్వీ థియేటర్‌లో పనిచేస్తూనే, ప్రముఖ సంగీత దర్శకుల జంట హుస్న్‌లాల్ భగత్‌రామ్ వద్ద సహాయకుడిగా పనిచేశారు. ఆ సమయంలో స్వతంత్ర సంగీత దర్శకుడిగా ఎదగాలనే ఆశయాన్ని పెంపొందించుకున్నారు.

### జైకిషన్

***జైకిషన్ దయాభాయ్ పంచాల్*** (4 నవంబర్ 1929 – 12 సెప్టెంబర్ 1971) దహ్యాభాయ్ పంచాల్ దంపతులకు జన్మించారు.

తన బాల్యంలో బాంస్డా (వాన్స్‌డా) అనే పట్టణంలో నివసించారు. జైకిషన్ హార్మోనియం వాయిద్యంలో నైపుణ్యం సంపాదించారు. ఆయన సంగీత విద్యను సంగీతో విశారద్ వాడీలాల్‌జీ వద్ద, తరువాత ప్రేమ్ శంకర్ నాయక్ వద్ద అభ్యసించారు. తరువాత ముంబైకి వెళ్లి వినాయక్ టాంబే వద్ద శిష్యుడిగా కొనసాగారు.

### సంగీత దర్శకుల జంటగా ఏర్పాట్లు
పృథ్వీ థియేటర్‌లో పనిచేస్తున్న సమయంలో, శంకర్ తరచుగా గుజరాతీ దర్శకుడు చంద్రవదన్ భట్ కార్యాలయానికి వెళ్తుండేవారు. ఆ సమయంలో ఆయన జైకిషన్‌ను అక్కడ పలుమార్లు గమనించారు. ఒక రోజు మాట్లాడగా, జైకిషన్ కూడా హార్మోనియం వాయిద్యకారుడిగా అవకాశాల కోసం వెతుకుతున్నాడని తెలిసింది.

తరువాత శంకర్, జైకిషన్‌కు పృథ్వీ థియేటర్‌లో హార్మోనియం వాయిద్యకారుడిగా ఉద్యోగం కల్పించారు (అది పృథ్వీరాజ్ కపూర్ అనుమతి లేకుండా జరిగినా, ఆయన దానిని సంతోషంగా అంగీకరించారు).

త్వరలోనే ఈ ఇద్దరూ మంచి స్నేహితులయ్యారు. ప్రజలు వీరిని ‘రామ్-లక్ష్మణ’ వంటి పేర్లతో పిలవడం ప్రారంభించారు. సంగీతంతో పాటు, వీరు ‘‘పఠాన్’’ వంటి నాటకాలలో కూడా ముఖ్య పాత్రలు పోషించారు.

పృథ్వీ థియేటర్‌లో పనిచేస్తున్న సమయంలో, శంకర్–జైకిషన్ సంగీతాన్ని స్వయంగా స్వరపరచడం ప్రారంభించారు. ఆ సమయంలోనే వారు దర్శకుడు కావాలని ఆశిస్తున్న రాజ్ కపూర్ను కలుసుకున్నారు. రాజ్ కపూర్, దర్శకుడు కిదార్ శర్మ వద్ద సహాయకుడిగా పనిచేస్తూ ఉండేవారు. ఈ ముగ్గురు పృథ్వీ థియేటర్‌లో కలుసుకుని పరిచయం ఏర్పరుచుకున్నారు. 
## సంగీత జీవితం

### ప్రారంభ విజయం మరియు ప్రఖ్యాతి (1949–1959)

శంకర్–జైకిషన్ తమ సంగీత ప్రయాణాన్ని 1949లో రాజ్ కపూర్ యొక్క ప్రేమకథా చిత్రం *బర్సాత్*తో ప్రారంభించారు.

ఈ చిత్రం బాక్సాఫీస్ వద్ద భారీ విజయాన్ని సాధించింది. దీని సంగీతం కూడా గొప్ప విజయాన్ని అందుకుంది. ఈ సినిమాతో శంకర్–జైకిషన్‌కు పేరు వచ్చిందేకాక, లతా మంగేష్కర్ను బాలీవుడ్‌లో అగ్ర గాయని స్థాయికి చేర్చింది. "హవా మే ఉడ్తా జాయే", "జియా బేకరార్ హై", "బర్సాత్ మే హమ్‌సే మిలే" వంటి పాటలు సూపర్ హిట్స్ అయ్యాయి.

తరువాత 1951లో వచ్చిన *[[ఆవారా]]* చిత్రం కూడా భారీ విజయాన్ని సాధించింది. ఇందులోని "ఆవారా హూన్", "ఘర్ ఆయా మేరా పరదేశీ" వంటి పాటలు ప్రజాదరణ పొందాయి. ఈ చిత్రం ద్వారా ముకేష్కు విశేష గుర్తింపు వచ్చింది.

1952 నుండి 1954 వరకు వారు *డాగ్*, *[[పతితా (1953 సినిమా)|పతితా]]*, *ఆహ్*, *బూట్ పాలిష్* వంటి చిత్రాలకు సంగీతం అందించారు. "ఏ మేరే దిల్", "యాద్ కియా దిల్ నే", "రాజా కి ఆయేగీ బారాత్", "నన్హే మున్నే బచ్చే" వంటి పాటలు ప్రజాదరణ పొందాయి.

1955లో *శ్రీ 420* మరియు *సీమ* చిత్రాలతో వీరు మరింత ప్రాచుర్యం పొందారు. "మేరా జూతా హై జపానీ", "ప్యార్ హువా ఇక్ఱార్ హువా", "తూ ప్యార్ కా సాగర్ హై" వంటి పాటలు ప్రజల హృదయాలను గెలుచుకున్నాయి.

1956లో వచ్చిన *బసంత్ బహార్* మరియు *చోరి చోరి* చిత్రాలు విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందాయి. ఈ చిత్రాల సంగీతానికి మంచి ఆదరణ లభించింది. *చోరి చోరి* చిత్రానికి వీరు తమ మొదటి ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు అవార్డును అందుకున్నారు.

1950ల చివరలో *యహూది*, *చోటీ బహెన్*, *అనారి* చిత్రాలతో వరుస విజయాలు సాధించారు. *అనారి* చిత్రం 1959లో అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన చిత్రంగా నిలిచింది. ఈ చిత్రానికి వీరు రెండవ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డు అందుకున్నారు.

### కొనసాగిన విజయాలు (1960–1969)

1960లలో శంకర్–జైకిషన్ *దిల్ అప్నా ఔర్ ప్రీత్ పరాయి*, *జిస్ దేశ్ మే గంగా బహ్తీ హై* వంటి చిత్రాలతో ప్రారంభించారు. ఈ చిత్రాల పాటలు "అజీబ్ దాస్తాన్ హై యే", "ఆ ఆబ్ లౌట్ చలేన్" వంటి పాటలు హిట్ అయ్యాయి.

*దిల్ అప్నా ఔర్ ప్రీత్ పరాయి* చిత్రానికి వీరు మూడవ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డు అందుకున్నారు.

1961–1963 మధ్యకాలంలో "తేరీ ప్యారీ ప్యారీ సూరత్ కో", "చాహే కోయీ ముఝే జంగ్లీ కహే", "ఆవాజ్ దేకే హమేన్" వంటి అనేక హిట్ పాటలు అందించారు.

1960ల మధ్యలో వీరు తమ శిఖర స్థాయిని చేరుకున్నారు. *సంగమ్*, *అర్జూ*, *గుమ్నామ్*, *సూరజ్* వంటి చిత్రాలు పెద్ద విజయాలు సాధించాయి. "దోస్త్ దోస్త్ నా రహా", "గుమ్నామ్ హై కోయీ", "బహారోన్ ఫూల్ బర్సావో" వంటి పాటలు ప్రసిద్ధి చెందాయి. *సూరజ్* చిత్రానికి వీరు ఐదవ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డు అందుకున్నారు.

1967 తరువాత లక్ష్మీకాంత్–ప్యారేలాల్, కళ్యాణ్‌జీ–ఆనంద్‌జీ, ఆర్.డి. బర్మన్ వంటి కొత్త సంగీత దర్శకుల పోటీ ఎదురైంది.

అయినప్పటికీ *[[బ్రహ్మచారి]]*, *[[ప్రిన్స్]]*, *యకీన్* వంటి చిత్రాలతో మంచి విజయాలు సాధించారు. *బ్రహ్మచారి* చిత్రానికి వీరు మరో ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డు పొందారు.

### జైకిషన్ మరణం తర్వాత (1970–1986)

1970లో *[[మేరా నామ్ జోకర్]]*, *పహ్చాన్* వంటి చిత్రాలకు సంగీతం అందించారు. *పహ్చాన్* మరియు *మేరా నామ్ జోకర్* చిత్రాలకు వీరు ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డులు గెలుచుకున్నారు.

1971లో వచ్చిన *[[అందాజ్ (1971 సినిమా)|అందాజ్]]* చిత్రం సూపర్ హిట్ అయ్యింది. ఇందులోని "జిందగీ ఏక్ సఫర్ హై సుహానా" పాట పెద్ద హిట్ అయింది.

అయితే అదే సంవత్సరం జైకిషన్ లివర్ సిరోసిస్ వ్యాధితో మరణించారు. ఈ చిత్రం వీరి చివరి సంయుక్త చిత్రాలలో ఒకటి.

జైకిషన్ మరణం తర్వాత శంకర్ ఒంటరిగా "శంకర్–జైకిషన్" పేరుతోనే కొనసాగారు. *[[బే-ఇమాన్]]* మరియు *[[సన్యాసి]]* వంటి చిత్రాలతో తిరిగి విజయాన్ని అందుకున్నారు. ఈ చిత్రాల పాటలు కూడా ప్రసిద్ధి పొందాయి.

*బే-ఇమాన్* చిత్రానికి వీరు తమ చివరి ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డు అందుకున్నారు.

తరువాతి కాలంలో వచ్చిన *ధూప్ ఛావ్*, *గరం ఖూన్* వంటి చిత్రాలు పెద్దగా విజయం సాధించలేదు. చివరగా శంకర్ పనిచేసిన చిత్రం *కృష్ణ-కృష్ణ* (1986), ఇది కూడా వాణిజ్యపరంగా విజయవంతం కాలేదు.
## శంకర్ మరణం

శంకర్ 26 ఏప్రిల్ 1987న మరణించారు. ఆయన మరణానికి పెద్దగా మీడియా కవరేజ్ లభించలేదు. ఆయన అంత్యక్రియలకు కుటుంబ సభ్యులు మరియు కొంతమంది స్నేహితులు మాత్రమే హాజరయ్యారు. సినీ పరిశ్రమకు చెందిన ప్రముఖులు చాలా తక్కువగా పాల్గొన్నారు. ఇది 1971లో జైకిషన్ మరణ సమయంలో మొత్తం సినీ పరిశ్రమ హాజరైన దృశ్యంతో పోలిస్తే విరుద్ధంగా నిలిచింది.

శంకర్ మరణంతో దాదాపు 40 సంవత్సరాలుగా కొనసాగిన ‘‘శంకర్–జైకిషన్’’ జంట ముగిసింది. బాలీవుడ్ చరిత్రలో అత్యుత్తమ సంగీత దర్శకులుగా భావించబడే ఈ జంట యుగానికి ఇది ముగింపు అయింది.

తరువాత రాజ్ కపూర్ ఒక టెలివిజన్ ఇంటర్వ్యూలో శంకర్‌కు ఘన నివాళులు అర్పించారు. అయితే 1988లో రాజ్ కపూర్ మరణించిన తరువాతే, శంకర్–జైకిషన్ జంటతో ఆయనకు ఉన్న అనుబంధం ప్రాముఖ్యత మరింత స్పష్టమైంది.

చంద్రకాంత్ భోస్లే 1945లో ముంబైలో శంకర్‌ను మొదటిసారి గమనించారు. ఆ సమయంలో శంకర్ గురు కృష్ణంకుట్టి మరియు నర్తకి హేమావతి బృందంతో ముంబైకి వచ్చారు. భోస్లే ఒక తబ్లా వాయిద్యకారుడు కాగా, శంకర్‌తో సన్నిహితంగా మెలిగారు. 1949 నుండి శంకర్ మరణించే వరకు ఆయన ఆర్కెస్ట్రాలో రిథమ్ వాయిద్యకారుడిగా పనిచేశారు.

1987 ఏప్రిల్ 25 రాత్రి, శంకర్ భోస్లేను చార్నీ రోడ్ రైల్వే స్టేషన్ వద్ద దింపి, తన నివాసమైన చర్చ్‌గేట్‌కు వెళ్లారు. ఏప్రిల్ 26న ఉదయం 10 గంటల సమయంలో స్టూడియోకు తీసుకెళ్లడానికి భోస్లే శంకర్ కోసం వేచి ఉన్నారు. కానీ శంకర్ రాకపోవడంతో భోస్లే టాక్సీలో స్టూడియోకు వెళ్లారు.

ఆ రోజు మొత్తం సంగీతకారులు శంకర్ కోసం వేచి ఉన్నప్పటికీ ఆయన రాలేదు. మరుసటి రోజు భోస్లే పత్రికలో శంకర్ మరణ వార్త తెలుసుకున్నారు. దురదృష్టవశాత్తు, శంకర్ నివసిస్తున్న కుటుంబ సభ్యులు భోస్లేకు, రాజ్ కపూర్కు లేదా సినీ రంగంలోని ఇతరులకు ఈ విషయం తెలియజేయలేదు.

శంకర్ ఇంట్లో ఒకప్పుడు వంటవాడిగా పనిచేసిన గోఖలే, తరువాత ముంబైలోని ఠాకుర్ద్వార్ ప్రాంతంలోని గోరా రామ్ మందిరంలో పూజారిగా పనిచేసేవారు. ఆయనే శంకర్ అంత్యక్రియలు ఆయన మరణించిన రోజే త్వరగా నిర్వహించబడినట్టు తరువాత ఇతరులకు తెలియజేశారు. 
## సంగీత శైలి

శంకర్–జైకిషన్ సంగీత కూర్పులు హిందీ సినీ సంగీతంలో కొత్త దారులను తీర్చిదిద్దాయి. వీరు భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతంపై ఆధారపడటమే కాకుండా, పాశ్చాత్య సంగీత బీట్‌లు మరియు ఆర్కెస్ట్రాను విస్తృతంగా ఉపయోగించారు.

సంగీతంలో ఆర్కెస్ట్రా పాత్రను కేవలం ‘ఫిల్లర్’గా కాకుండా, పాట భావాన్ని మరియు అర్థాన్ని వ్యక్తపరిచే ప్రధాన మాధ్యమంగా మార్చిన వారే శంకర్–జైకిషన్. వీరు తమ పాటల్లో అనేక వాయిద్యాలను (కొన్ని సందర్భాల్లో డజన్ల కొద్దీ లేదా వందల కొద్దీ) వినియోగించారు.

వారి పాటల నిర్మాణం సాధారణంగా ఈ విధంగా ఉండేది:
* మొదట ‘ప్రిల్యూడ్’ (పాట ప్రారంభానికి ముందు వాతావరణాన్ని సృష్టించే సంగీతం)
* తరువాత ‘ముఖ్డా’
* ఆపై ‘ఇంటర్ల్యూడ్’ (ఆర్కెస్ట్రా వాయిద్యాలతో కూడిన మధ్య భాగం)
* చివరగా ‘ఎపిలోగ్’ (పాట ముగింపు సంగీతం)

కొన్ని మినహాయింపులు తప్ప (ఉదాహరణకు "యే మేరా దీవానా పన్ హై"), ప్రతి చరణానికి వేర్వేరు ఇంటర్ల్యూడ్‌లను ఉపయోగించడం వీరి ప్రత్యేకత. బహుళ-పరిమాణ సంగీత నిర్మాణం (multi-layered music) మరియు కౌంటర్ మెలోడీలు వీరి పాటల ప్రత్యేక లక్షణాలు.

శంకర్–జైకిషన్ తమ కెరీర్ మొత్తం భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతంను ప్రోత్సహించడంలో ముఖ్య పాత్ర పోషించారు. ప్రతి సినిమాలో కనీసం ఒక సెమీ-క్లాసికల్ శైలిలో పాట ఉండేలా చూసేవారు. అదేవిధంగా పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ సంగీతం ఆధారిత వాల్ట్జ్ రిథమ్‌ను కూడా అనేక పాటల్లో ఉపయోగించారు.

వీరు విషాద గీతాలకు (sad songs) కొత్త శైలిని అందించారు. వేగవంతమైన టెంపోలో కూడా భావోద్వేగాన్ని వ్యక్తపరచగలరని చూపించారు. "జిందగీ మేన్ హర్దమ్ రోతా హీ రహా" (*బర్సాత్*), "తేరా జానా దిల్ కే అర్మానోం" (*అనారి*), "హాయే తూ హీ గయా మొహే భూల్ రే" (*కఠ్‌పుత్లీ*), "ఏ మేరే దిల్ కహీన్ ఔర్ చల్" (*డాగ్*), "అంధే జహాన్ కే అంధే రాతే" (*పతితా*) వంటి పాటలు దీనికి ఉదాహరణలు.

ఇవే కాకుండా, *[[ఆవారా]]* చిత్రంలోని "ఆవారా హూన్" వంటి పాటల్లో హార్మోనియాన్ని ఉపయోగించి పియానో అకార్డియన్ ప్రభావాన్ని సృష్టించారు.

శంకర్–జైకిషన్ భారతదేశంలో జాజ్ సంగీతం అభివృద్ధికి మరియు ఇండో జాజ్ అనే కొత్త సంగీత శైలికి ముఖ్యంగా తోడ్పడ్డారు. 1968లో విడుదలైన వారి *రాగా-జాజ్ స్టైల్* ఆల్బమ్ భారతదేశంలో తొలి ఇండో-జాజ్ రికార్డింగ్‌గా గుర్తింపు పొందింది.

ఈ ఆల్బమ్‌లో భారతీయ రాగాల ఆధారంగా 11 పాటలను రూపొందించారు. ఇందులో సాక్సోఫోన్, ట్రంపెట్, సితార్ (రైస్ ఖాన్ వాయించారు), తబ్లా, డబుల్ బాస్ వంటి వాయిద్యాలను వినియోగించారు. 
## పురస్కారాలు

### ప్రభుత్వ గుర్తింపులు
* 1968 – శంకర్–జైకిషన్‌లకు పద్మశ్రీ పురస్కారం భారత ప్రభుత్వం అందించింది.
* 2013 – వారి గౌరవార్థం ఇండియా పోస్ట్ 3 మే 2013న వారి చిత్రాలతో కూడిన తపాలా స్టాంపును విడుదల చేసింది.

### ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డులు
1954లో ఉత్తమ సంగీత దర్శకునికి ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డులు ప్రారంభమయ్యాయి.

**విజేతలు**

#### నామినేషన్లు

### బెంగాల్ ఫిల్మ్ జర్నలిస్ట్స్ అసోసియేషన్ అవార్డులు
**విజేతలు**
* 1968 – *[[బ్రహ్మచారి]]* చిత్రానికి ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు అవార్డు
* 1971 – *[[అందాజ్ (1971 సినిమా)|అందాజ్]]* చిత్రానికి ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు అవార్డు 
## సాధించిన విజయాలు
* *బర్సాత్* చిత్రం సంగీతం "100 Greatest Bollywood Soundtracks" జాబితాలో Planet Bollywood ద్వారా అత్యుత్తమ సంగీతంగా ఎంపికైంది.

ఇదే జాబితాలో ఉన్న ఇతర చిత్రాల సంగీతాలు:
*[[ఆవారా]]*, *సంగమ్*, *శ్రీ 420*, *జంగ్లీ*, , *[[మేరా నామ్ జోకర్]]*, *సూరజ్*, *జిస్ దేశ్ మే గంగా బహ్తీ హై*, *అనారి*.
## వివాదాలు

### వివాదాస్పద విభేదాలు
ఫిల్మ్‌ఫేర్లో ప్రచురితమైన ఒక వ్యాసంలో, జైకిషన్ ‘‘యే మేరా ప్రేమ్ పత్ర పడ్కర్’’ (*సంగమ్*) పాటను తన స్వంత కూర్పుగా పేర్కొన్నారు. ఇది ఇద్దరి మధ్య విభేదాలకు దారితీసింది, ఎందుకంటే ఇది వారి మధ్య ఉన్న అనౌపచారిక ఒప్పందానికి విరుద్ధమని శంకర్ భావించారు.

ఇదే సమయంలో, శంకర్ గాయని శార్దాకు అవకాశమిస్తూ, ఆమెను కొత్త గాయని‌గా ప్రోత్సహించారు. కానీ జైకిషన్ మాత్రం తన పాటల కోసం లతా మంగేష్కర్ను కొనసాగించారు.

ఈ కాలంలో, శంకర్ మరియు జైకిషన్ వేర్వేరుగా సినిమాలకు ఒప్పందాలు చేసుకోవడం ప్రారంభించినప్పటికీ, ఆ సినిమాలలో ఇద్దరి పేర్లు కలిసినే చూపించేవారు. మొహమ్మద్ రఫీ మధ్యవర్తిత్వం చేసి వారి మధ్య తగాదాలను పరిష్కరించడానికి సహాయపడ్డారు. అయినప్పటికీ, వారి సంబంధం ముందులా లేదని, దీని ప్రభావం వారి సంగీత నాణ్యతపై పడిందని భావించబడింది.

అయితే, జైకిషన్, హస్రత్ మరియు శంకర్ ఈ విషయంపై ఎప్పుడూ విభేదాలు లేవని స్పష్టం చేశారు. హస్రత్ జైపురి ప్రకారం, పని భారం ఎక్కువగా ఉండటంతో పని విభజన చేసుకున్నారని చెప్పారు. శంకర్–శైలేంద్ర ఒక భాగాన్ని చూసుకుంటే, జైకిషన్–హస్రత్ మరో భాగాన్ని చూసుకునేవారు. అయినప్పటికీ, ఈ విభజన కఠినంగా ఉండేది కాదు; పరస్పరం సహకారం కొనసాగింది.

జైకిషన్ మరణానికి ముందు వచ్చిన కొన్ని సినిమాలలో, ఉదాహరణకు *జానే-అంజానే* (1971), *అందాజ్* (1971), *అంఖోన్ అంఖోన్ మేన్* (1972), ఇద్దరూ కలిసి పనిచేశారు. తరువాత ఈ విభేదాలను మీడియా అతిశయోక్తిగా చూపించిందని భావించబడింది.

శంకర్, శార్దాకు మద్దతు ఇవ్వడం కొనసాగించడంతో, లతా మంగేష్కర్ ఆయనపై అసంతృప్తి వ్యక్తం చేసి ఆయన కోసం పాటలు పాడడం తగ్గించిందని అంటారు. అయితే, *సంగమ్* తర్వాత రాజ్ కపూర్ మరియు శంకర్‌పై కోపంతో కూడా ఆమె కొంతకాలం దూరంగా ఉన్నారని చెప్పబడింది. అయినప్పటికీ, ఆమె జైకిషన్ కోసం మాత్రం చివరివరకు పాటలు పాడింది.

### ప్లేజరిజం

శంకర్–జైకిషన్ కొన్ని పాటలు విదేశీ పాటల స్వరాల నుండి ప్రేరణ పొందినట్లు ఆరోపణలు ఉన్నాయి.

ఉదాహరణకు:
* *ఝుక్ గయా ఆస్మాన్* (1968) చిత్రంలోని "కౌన్ హై జో సప్నోం మేన్ ఆయా" పాట, ఎల్విస్ ప్రెస్లీ పాడిన "మార్గరిటా" (*Fun in Acapulco*) పాట ఆధారంగా ఉందని చెబుతారు.

ఇతర ఉదాహరణలు:
* *[[ఆవారా]]* (1951)లోని "ఘర్ ఆయా మేరా పరదేశీ" పాట, ఉమ్ కుల్తూమ్ పాడిన "Ala Baladi El Mahboub" నుండి ప్రేరణ పొందింది
* *దిల్ అప్నా ఔర్ ప్రీత్ పరాయి* (1960)లోని "అజీబ్ దాస్తాన్ హై యే" పాట, జిమ్ రీవ్స్ పాడిన "My Lips Are Sealed" ఆధారంగా ఉంది
* *ఏప్రిల్ ఫూల్* (1964)లోని "ఏప్రిల్ ఫూల్ బనాయా" పాట, Karim Shukry పాడిన "Take Me Back To Cairo" పాటతో పోలికలు కలిగి ఉంది
* *గుమ్నామ్* (1965)లోని "గుమ్నామ్ హై కోయీ" పాట, హెన్రీ మాన్సిని స్వరపరిచిన "Charade" పాటను పోలి ఉంది

## మూలాలు