హ్యాంగోవర్

**హ్యాంగోవర్** లేదా **హేంగోవర్** లేదా **హెంగ్‌అవర్** లేదా **హెఙ్‌అవర్**  అంటే మద్యం సేవించిన కొంత సమయం తరువాత వచ్చే ఇబ్బందికర శారీరక, మానసిక లక్షణాలు. దీనికే ఆంగ్లంలో వాడే ఇంకో పదము వెయ్సెల్జ్య(). హ్యాంగోవర్ లక్షణాలు కొన్ని గంటల నుండి ఒక రోజు దాకా కూడా ఉండవచ్చు. వీటిలో ముఖ్యమైనవి తలనొప్పీ, మగతా, ఏకాగ్రత తగ్గడం, నోరు పొడిబారడం, కళ్ళు తిరగడం, అలసటా, జీర్ణకోశ ఇబ్బందులూ (ఉదా: వాంతులూ, విరేచనాలు), ఆకలి లేకపోవటం, మానసిక నిస్పృహా, చెమటలు పట్టడం, వికారం, ఆందోళనా, కంగారూ.

హ్యాంగోవర్ కారణాలేమిటనేది ఇంకా పూర్తిగా తెలియలేదు. కానీ రక్తంలో  ఎసిటాల్డిహైడ్ () పేరుకోవడం, రోగనిరోధక వ్యవస్థ  పనితీరూ, గ్లూకోజ్ () జీవక్రియల్లో మార్పులూ, నిర్జలీకరణా, మెటబాలిక్ అసిడోసిస్ (, అర్థం: అస్తవ్యస్తమైన జీవక్రియల వలన వచ్చు ఆమ్లరక్తత), ప్రోస్టాగ్లాండిన్ () సంశ్లేషణ అస్తవ్యస్తమవడం, గుండెపై అదనపు భారం పడడం, రక్తనాళాల వ్యాకోచం, నిద్రలేమీ, పోషకాహార లోపం వంటి అనేక అంశాలు దీనికి తోడ్పడుతుండవచ్చు. మద్యపానీయాలలో ఉండే సంకలితాలూ లేదా ఉప ఉత్పత్తులైన కన్జినర్లు () వంటి పదార్థాలు కూడా హ్యాంగోవర్ రావడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాయి. మద్యం మత్తు దిగిపోవడం మొదలయ్యాక దీని లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. ఇలా ఎక్కువగా రాత్రి బాగా తాగితే తర్వాతి ఉదయం జరుగుతుంది. 

దీన్ని తగ్గించడానికీ, నివారించడానికీ చాలా చిట్కాలు సూచించబడ్డాయి కానీ, ఏవీ కూడా పనిచేస్తాయని చెప్పడానికి బలమైన ఆధారాలు లేవు.  హ్యాంగోవర్‌ రాకూడదంటే తాగకపోవడం లేదా మితంగా తాగడమే సరైన దారులు.శారీరక సమస్యలే కాక పనికి గైర్హాజరు అవడం, పనిలో నాణ్యత లోపించడం, పేలవమైన ఉత్పాదకతా, చదువుల్లో వెనుకబడడం దీని వలన కలిగే ఇతర నష్టాలు. జాగ్రత్తగా చేయవలసిన రోజువారీ పనులు (ఉదా: బండి నడపడం, యంత్రాలను వాడడం) కూడా హ్యాంగోవర్‌లో ఉన్నప్పుడు సరిగ్గా చెయ్యలేరు.

## లక్షణాలు

ఈ సమస్య యొక్క ముఖ్య లక్షణాలు తందర (నిద్రమబ్బు), తలనొప్పీ, ఏకాగ్రత కుదరకపోవడం, నోరు ఎండిపోవడం, తల తిరుగుడూ, ఉదరకోశ ఇబ్బందులూ, నీరసం, చెమటలూ, వికారం, కంగారూ, ఆందోళనా, తెలియని వ్యాకులతా. వీటిలో ఎక్కువగా కనిపించే లక్షణాలు తందరా, ఏకాగ్రతా లోపం. ఇవి కొన్ని గంటల నుండి ఒక రోజు పైనే ఉండవచ్చు. నిద్రలేమీ, ఉదరకోశ సమస్యలు వంటి కొన్ని లక్షణాలు మద్యం మత్తు వల్ల కానీ, విత్‌డ్రావల్ () వల్ల కానీ వస్తుండవచ్చు. రక్తంలో మద్యము స్థాయులు పడడం మొదలైనప్పుడు వచ్చే ఈ లక్షణాలు, ఒంట్లోని మద్యమంతా పూర్తిగా బయటకు పోయేపాటికి (మూత్రవిసర్జన ద్వారా) తారాస్థాయికి చేరుకుంటాయి.

## కారణాలు

ఈ సమస్య వెనకున్న ప్రక్రియలేంటన్నది ఇంకా పూర్తిగా తెలియరాలేదు. ప్రస్తుతం ఈ సమస్య వెనకుండే అవకాశమున్నట్లుగా కనిపిస్తున్న కొన్ని పెథఫిజియొలజికల్ మార్పులు (, అర్థం: రోగధర్మ శాస్త్రం) పెరిగిన ఎసిటల్డిహైడ్ స్థాయులూ, సైటొకైన్ పాథ్వేలో () మార్పులూ, గ్లూకోజు అందుబాటు తగ్గడం. వీటితో పాటు నిర్జలీకరణా, మెటబలిక్ ఎసిడొసిస్, ప్రోస్టాగ్లాండిన్ సంశ్లేషణ అస్తవ్యస్తమవడం, గుండెపై అదనపు భారం పడడం, రక్తనాళాల వ్యాకోచం, నిద్రలేమీ, పోషకాహార లోపం సమస్యను తీవ్రతరం చేస్తాయి. మద్యం తయారీలో ఉప ఉత్పత్తులైన కన్జీనర్స్ కూడా ఈ సమస్య కలగజేయడంలో ముఖ్య పాత్ర పోషిస్తుండవచ్చు. ఉదాహరణకు కన్జీనర్‌లలో ఒకటైన మిథనొల్ () అపచయ క్రియలో భాగంగా శరీరానికి విషతుల్యమైన ఫొర్మల్డిహైడ్ (), ఫొర్మిక్ ఆమ్లాలుగా () మారుతుంది.

### పెథొఫిజియొలజి

మద్యపానం తరువాత పానీయంలోని ఎథనొల్ () రక్తంలో చేరాక, మొదట ఎల్కహొల్ డీహైడ్రొజనెయ్స్ () ఎంౙైము సమక్షంలో ఎసిటల్డిహైడ్‌గా మారి, ఆ తరువాత ఆమ్లజనీకరించబడి అసీటిక్ ఎసిడ్‌గా () మారుతుంది. ఈ క్రమంలో రెడొక్స్ () చర్యలో భాగంగా "నికటినమైడ్ ఎడినీన్ డైన్యూక్లియటైడ్" () మిశ్రణము దానీ క్షయీకరణ రూపమైన ""గా మారుతుంది. ఇలా  సమతుల్యత దెబ్బతినడంతో సాధారణ శరీర ప్రక్రియలన్నీ అస్తవ్యస్తమవుతాయి. వీటిలో కొన్ని ట్రైగ్లిజరైడ్ (, కొవ్వులలో ఒక రకం) స్థాయులు పెరగడం, అమైనో ఆమ్లాల అపచయం, క్రెబ్స్ సైకౢ (, గ్లూకోజు అపచయ క్రియలో జరిగే ఒక ప్రక్రియ) ఆగిపోవడం, లెక్టిక్ ఎసిడొసిస్ (, రక్తంలో లెక్టిక్ ఆమ్లం స్థాయులు పెరగడం వలన వచ్చే ఆమ్ల రక్తత), కీటో ఎసిడొసిస్ (, రక్తంలో కీటోను బొడీల స్థాయులు పెరగడం వల్ల వచ్చే ఆమ్లరక్తత), హైపర్ యురిసీమ్యా (, రక్తంలో యురిక్ ఎసిడ్ స్థాయులు పెరగడం), కోర్టిసల్ (), ఎన్డ్రజన్‌ల ()జీవక్రియా, ఫైబ్రొజెనసిస్ () పెరగటాలు. గ్లూకోజు, ఇన్సులిన్‌ల () జీవక్రియలు కూడా ప్రభావితమవుతాయి. ఐతే ఈ మధ్యన జరిగిన శాస్త్రీయ అధ్యయనాల్లో హ్యాంగోవర్ తీవ్రతకూ, రక్తం, మూత్ర నమూనాల్లోని వివిధ హోర్మోన్‌లూ (), విద్యుద్విశ్లేష్య పదార్థాలూ, ఫ్రీ ఫెటీ ఆమ్లాలూ, ట్రైగ్లిజరైడ్‌లూ, లెక్టెయ్ట్, కీటోన్ బొడీలూ, కొర్టిసల్, గ్లూకోజుల స్థాయులకూ మధ్య ఎలాంటి చెప్పుకోదగ్గ సంబంధమున్నట్లు తెలియరాలేదు.

మద్యం  ఎంౙైము ఉత్పత్తిని ప్రేరేపిస్తుంది. ఈ ఎంౙైము ఎథొనల్‌ను హానికరమైన రసాయనాలుగా మారుస్తుంది. ముఖ్యంగా బిన్జ్ డ్రింకింగ్‌లో (, అర్థం: ఒక్కపెట్టున ఎక్కువ మోతాదులో మద్యం తాగేయడం) ఈ ఎంౙైము ప్రభావం ఎక్కువయ్యి ఒక్సిడెయ్టివ్ స్ట్రెస్ (, అర్థం: ఆక్సిడెన్టులు కలుగజేసే ఒత్తిడి) అనే ప్రమాదకర పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. ఇది కణాలకు ప్రాణాంతకం.

### ఎసిటల్డిహైడ్

ఎథొనల్‌ అపచయక్రియలో వచ్చే మొదటి పదార్థమైన ఎసిటల్డిహైడ్, ఎథొనల్‌తో పోల్చితే 10–30 రెట్లు ఎక్కువ విషపూరితమైనది. మద్యం తాగిన తరువాత చాలా గంటల పాటు దీని స్థాయులు ఉచ్చస్థితిలో ఉండగలవు. ఆపైన, కొన్ని రకాల జన్యునిర్మాణాలు శరీరం పైన ఎసిటల్డిహైడ్ దుష్ప్రభావాన్ని మరింత పెంచుతాయి. ఉదాహరణకు కొందరిలో ఎల్కహొల్ డీహైడ్రొజనెయ్స్ జన్యువులో ఉన్న ఉత్పరివర్తన వలన ఎథొనొల్ రెట్టించిన వేగంతో ఎసిటల్డిహైడ్‌గా మారుతుంది. ఇది ఎక్కువగా తూర్పు ఆసియా వారిలో జరుగుతుంటుంది. దీనితో పాటు తూర్పు ఆసియా వాసుల్లో దాదాపు సగం మందిలో ఎసిటల్డిహైడ్ అసీటిక్ ఎసిడ్‌గా మారే ప్రక్రియ, ఇతర జాతుల్లో కంటే మందకోడిగా సాగుతుంది. దీని వలన ఒకే మోతాదులో మద్యం తాగినా, వీరిలో మిగతా వారితో పోల్చితే ఎసిటల్డిహైడ్ ఎక్కువగా, త్వరగా పేరుకుంటుంది. పర్యవసనంగా వీరు "ఎల్కహొల్ ఫ్లష్ రియెక్షన్" (, అర్థం: మద్యపానముకు ప్రతిచర్యగా కందిపోవడం) అనే ప్రక్రియకు గురవుతారు. ఈ విధమైన జన్యునిర్మాణం కలవారిలో హ్యాంగోవర్‌లు ఇతరులతో పోల్చితే త్వరగా, మరింత తీవ్రంగా రావడంతో పాటు ఈ ఎల్కహొల్ ఫ్లష్ రియెక్షన్ అనేది బాధితుడికి చాలా ఇబ్బందికరంగా అనిపిస్తుంది కనుక, వీరు తాగుబోతులయ్యే అవకాశం తక్కువ‌.

ఆపైన ఎసిటల్డిహైడ్ "గ్లూటథైయొన్ పరొక్సిడెయ్స్" () అనే ఎన్టి-ఒక్సిడన్ట్ ఎంౙైముపై () ప్రభావం చూపించడం ద్వారా ఒక్సిడెయ్టివ్ స్ట్రెస్‌ను కలగజేస్తుంది. ఇక అపచయ క్రియ రెండో దశలో పుట్టుకొచ్చే అసీటిక్ ఆమ్లంతో (ఎసిటెయ్ట్ () అయనం) కూడా సమస్యలు ఉన్నాయి. ఒక పరిశోధనలో ఎలుకల్లోకి సొడ్యం ఎసిటెయ్ట్ () ఎక్కించినప్పుడు, వాటిలో నొసిసెప్టివ్ బిహెయ్వ్యర్ (, అర్థం: నొప్పిని సూచించే ప్రవర్తన)—తలనొప్పి వలన— వ్యక్తమవడం జరిగింది. ఇది పరిశోధనలో కనిపించడమే కాకుండా దీనికొక శాస్త్రీయ వివరణ కూడా ఉంది. రక్తంలో ఎసిటెయ్ట్ స్థాయులు ఎక్కువైనప్పుడు, మెదడులో అడెనసీన్ () అనే పదార్థం పేరుకుంటుంది. అడెనసీన్‌ ప్రభావాన్ని నిర్వీర్యం చేసే కఫీన్ ( ఇచ్చినప్పుడు, ఎలుకల్లో తలనొప్పి రాలేదు.

### కన్జీనర్స్

మద్యంలో మత్తుకు కావలసిన ఎథొనల్, దాన్ని తాగగలగడానికి కావలసిన నీళ్ళే కాక, చాలా పానీయాలలో కన్జీనర్లు అనే అదనపు పదార్థాలు ఉంటాయి. ఇవి పానీయపు రుచిని పెంచడానికి కలపబడినవి కావచ్చు, లేదా మద్యం తయారీలోనో (పులియబెట్టు క్రమంలో), వైన్‌ను ఐతే మత్తును పెంచేందుకు గానూ భద్రపరిచే క్రమంలోనో తయారైన ఉప ఉత్పత్తులు కావచ్చు. వట్టి ఎథొనలే హ్యాంగోవర్‌ను కలిగించగలదు కానీ, ఈ కన్జీనర్లు దాని తీవ్రతను పెంచుతాయి. కన్జీనర్లలో ముఖ్యమైనవి ఐన ఎయ్మీన్‌లూ (), ఎమైడులూ (), ఎసిటోనులూ (), ఎసిటల్డిహైడులూ, పొలిఫీనలులూ (), మెథనొల్ (), హిస్టమీనులూ (), ఫ్యూజల్ ఒయిల్ (), ఎస్టర్లూ (), ఫర్‌ఫ్యురలులూ (), టెనినులలో (), కొన్ని మినహాయింపులున్ననూ, చాలా వరకు విషపూరితమైనవే. ఐతే ఎలుకల్లో చేసిన ఒక పరిశోధనలో ఫ్యూజల్ ఒయిల్ హ్యాంగోవర్ లక్షణాలను తగ్గిస్తున్నట్లుండగా, విస్కీలో ఉండే బ్యూటనొల్ (), ఇంకా కొన్ని పదార్థాలు పొట్ట గోడలను మద్యం ప్రభావం నుండి కాపాడుతుండవచ్చు అని తెలిసింది. ఇక వివిధ పానీయాలలో కన్జీనర్ల మోతాదులు వేర్వేరుగా ఉంటాయి. మామూలుగా ముదురు రంగు పానీయాలలో కన్జీనర్ల శాతం ఎక్కువుండగా, తేట పానీయాలలో తక్కువ ఉంటుంది. ఉదాహరణకు తేట పానీయమైన వొడ్కలో () దాదాపుగా ఏ కన్జీనరూ లేకపోగా, ముదురు రంగు బోర్బను విస్కీలో (), వొడ్క కంటే 37 రెట్లు ఎక్కువ కన్జీనర్లు ఉంటాయి.

మద్యపానీయం రకానికీ, హ్యాంగోవర్ తీవ్రతకూ మధ్యనున్న సంబంధంపై చాలా అధ్యయనాలు జరిగాయి. కన్జీనర్ల మోతాదు ఎక్కువగానున్న ముదురు రంగు పానీయాలు తీవ్రమైన హ్యాంగోవర్లను కలిగిస్తాయని నాలుగు అధ్యయనాల్లో తేలింది. ఒక అధ్యయనములో ఐతే హ్యాంగోవర్ల తీవ్రతే కాక, అవి వచ్చే అవకాశం కూడా పెరుగుతున్నట్లు కనిపించింది. 2006లో చేసిన ఒక అధ్యయనంలో 14 గ్లాసుల బీరుకు () హ్యాంగోవర్ రాగా, వైను () వంటి ఇతరాలతో 7–8 గ్లాసులకే వచ్చినట్లు తెలిసింది. ఇక్కడ గ్లాసు అంటే డచ్ పబ్‌లలో కలిపే గ్లాసుడు మద్యంగా తీసుకున్నారు. ఈ పబ్‌లలో పానీయం ఏదైనా ఒక గ్లాసుడులో మద్యం శాతం ఒకే మోతాదులో ఉండేలా కలుపుతారు. వివిధ పానీయాలు హ్యాంగోవర్ కలిగించగలిగే సామర్థ్యాన్ని ఒక అధ్యయనం ఇలా గుర్తించింది (తక్కువ నుండి ఎక్కువకు): బట్టీపట్టిన ఎథొనల్, పళ్ళరసం కలిపిన మద్యం, బీరు, వొడ్క, జిన్ (), వైట్ వైన్, విస్కీ, రమ్ (), రెడ్ వైన్, బ్రాందీ ().

హ్యాంగోవర్ కారకాలైన కన్జీనర్లలో ముఖ్యమైనది మిథనొల్. మద్యం తయారీలో భాగంగా పులియబెట్టేటప్పుడు ఇది కొద్ది మొత్తాల్లో సహజంగా తయారవుతుంది. స్వేదనక్రియలో లోపాల వలన కొన్నిసార్లు ఇది ఎక్కువగా సాంద్రీకరించుకుపోవచ్చు. మిథనొల్ అపచయ క్రియ వలన శరీరంలో ఫొర్మల్డిహైడ్, ఫొర్మిక్ ఎసిడ్‌ అనే రెండు చాలా విషపూరితమైన పదార్థాలు తయారవుతాయి. ఇవి హ్యాంగోవర్ తీవ్రతను ప్రభావితం చేస్తుండవచ్చు. ఎథొనల్ శరీరంలో ఉన్నప్పుడు, మిథనొల్ అపచయము మందగిస్తుంది. హ్యాంగోవర్‌లో ఉండగా మరికాస్త మద్యం తాగితే ఉపశమనం కలుగుతుందనే నమ్మకానికి ఇదే వివరణ అయ్యుండొచ్చు. కనుక మద్యం తాగుతున్నప్పుడు మిథనొల్ అపచయం దాదాపుగా ఆగిపోయి, మిథనొల్ రక్తంలో పేరుకుపోతుంది. మళ్ళీ ఎథొనల్ విసర్జన పూర్తయ్యాకే, మిథనొల్ అపచయము మొదలవుతుంది. పరిశోధనల్లో హ్యాంగోవర్ లక్షణాలకూ, రక్తంలో మిథనొల్ స్థాయులకూ మధ్య సంబంధం కనిపించడం వెనుక వివరణ ఇదే అయ్యుండవచ్చు‌.

### వైటమిన్లూ, విద్యుద్విశ్లేష్య పదార్థాల లోపం

ఎల్కహొల్ అపచయ క్రియలో భాగంగా శరీరంలోని వైటమిన్లూ (), విద్యుద్విశ్లేష్య పదార్థాలూ వాడబడతాయి. అలాగే ఎల్కహొల్ మూత్రకారకం కనుక, మూత్రంలో విద్యుద్విశ్లేష్య పదార్థాల విసర్జన పెంచుతుంది. రాత్రి తాగిన తరువాత శరీరంలో బి, సి వైటమిన్లూ, పటెష్యం (), మెగ్నీష్యం (), జింకు () మినరల్‌ల లోపాలు హ్యంగోవర్ లక్షణాలకు ఒక కారణం అయ్యి ఉండవచ్చు.

### నిర్జలీకరణ

ఎథొనల్ మూత్రకారకం కనుక, శరీరాన్ని నిర్జలీకరిస్తుంది. దీని వలన దాహం, నోరెండిపోవడం, తల తిరుగుడూ, విద్యుద్విశ్లేష్య పదార్థాల సమతుల్యత దెబ్బతినడంం వంటి పర్యవసనాలు ఎదురవుతాయి. పరిశోధనల ప్రకారం హ్యాంగోవర్ లక్షణాలను కలగజేయడంలో విద్యుద్విశ్లేష్య పదార్థాల స్థాయుల్లో మార్పుల పాత్ర చాలా తక్కువనీ, ఆ కొన్ని లక్షణాలు కూడా నిర్జలీకరణ వలన వచ్చేవేననీ తెలుస్తోంది. మంచినీళ్ళు ఎక్కువగా తాగితే (మద్యపానం తరువాత) ఈ పర్యవసనాలు రాకుండా ఆపవచ్చు కానీ, పునర్జలీకరణ వలన ఇతర హ్యాంగోవర్ లక్షణాలపై చెప్పుకోదగ్గ ప్రభావం ఉండదు.

### రక్తంలో చక్కెర స్థాయుల తగ్గుదల

హ్యాంగోవర్‌లో ఉన్నప్పుడీ రక్తంలో చక్కెర స్థాయులు మామూలు మోతాదుల కంటే తక్కువ (

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

* ఆంగ్ల విక్షనరీలో 
* ఆంగ్ల విక్షనరీలో 
* Hangovers Factsheet NIAAA, March 2019, retrieved 17 May 2019.
* "Alcohol Hangover: Mechanisms and Mediators"  [PDF] by Robert Swift, M.D., Ph.D. and Dena Davidson, Ph.D., NIAAA *Alcohol Health and Research World*, 14 January 2002, retrieved 22 November 2004.
* "The party's over: Advice on treating hangovers"  by Dr. Thomas Stuttaford, *[[The Times]]*, 13 December 2004 retrieved 24 August 2005. A colorful article on hangovers, their cause and treatment along with reference to famous Soho residents, such as Jeffrey Bernard, Dylan Thomas, and Francis Bacon.

వర్గం:మద్యపానంతో ఆరోగ్య సమస్యలు