తానూర్ రాజ్యం

**తానూర్ రాజ్యం** (దీనిని **వెట్టతునాడు**, **వెట్టం**, **తానూర్ స్వరూపం**, **ప్రకాశభు**, **కాంతి రాజ్యం** అని కూడా పిలుస్తారు) మధ్యయుగాలలో భారత ఉపఖండంలోని మలబార్ తీరంలో ఉన్న ఒక భూస్వామ్య రాజ్యం. ఇది *[[క్షత్రియులు|క్షత్రియ]]* హోదాను చెప్పుకునే హిందూ పాలక కుటుంబమైన తానూర్ రాజవంశం చేత పాలించబడింది. ఈ రాజ్యంలో ప్రస్తుత మలప్పురం జిల్లాలోని తీరప్రాంత తాలూకాలైన తిరురంగడి, తిరూర్, పొన్నాని భాగాలు, తానూర్, తిరూర్ (చారిత్రకంగా త్రిక్కండియూర్ అని పిలుస్తారు), చలియం వంటి ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. ఈ రాజ్యంలో కోజికోడ్ జిల్లా దక్షిణ ప్రాంతంలోని కడలుండి, చలియం తీరప్రాంత గ్రామాలు కూడా ఉన్నాయి.

వెట్టతునాడు పాలకులు కాలికట్ జామోరిన్కు దీర్ఘకాలిక సామంత రాజులుగా ఉన్నారు. పోర్చుగీసు వారు మలబార్ తీరానికి చేరుకోవడంతో, వెట్టతునాడు రాజులు పోర్చుగీసు వారు, జామోరిన్ల మధ్య వ్యూహాత్మకంగా వ్యవహరించడం ప్రారంభించారు. పోర్చుగీసు వారి మద్దతుతో జామోరిన్‌ను ఎదిరించిన కాలికట్ మొదటి సామంతులలో వీరు ఒకరు. 1546లో, ఫ్రాన్సిస్ జేవియర్ తానూర్‌ను, అక్కడ ఉన్న కేరళదేశపురం ఆలయాన్ని సందర్శించాడు. 

1549లో, ఒక వెట్టతునాడు పాలకుడు పోర్చుగీసు వారి ప్రభావంతో క్రైస్తవ మతం స్వీకరించాడు. ఈ మతమార్పిడి రాజ్యం పొత్తులో మార్పును సూచించింది, పోర్చుగీసు వారు చలియం వద్ద కోటను నిర్మించడానికి వీలు కల్పించింది.

17వ శతాబ్దంలో, కొచ్చి రాజ్యం రాణి కొంతమంది వెట్టతునాడు యువరాజులను దత్తత తీసుకుంది. ఈ దత్తతలో చొవ్వరం (సుకపురం) గ్రామ భాగాలు ఉన్నాయి, ఇది నంబూద్రిల 64 చారిత్రక గ్రామాలలో ఒకటి. ఈ దత్తత ప్రాంతీయ శక్తులు, సంస్థానాల మధ్య ఉద్రిక్తతలకు దారితీసింది.

1793 మే 24న చివరి రాజు మరణంతో తానూర్ రాజకుటుంబం అంతరించిపోయింది. ఆ తరువాత, ఈ రాజ్యం ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ నియంత్రణలోకి వచ్చింది. 1842లో, రాజకుటుంబానికి చెందిన ఆలయాన్ని కాలికట్ జామోరిన్‌కు బదిలీ చేశారు, దీనితో రాజ్యం స్వతంత్ర ఉనికి ముగిసింది.

వెట్టతునాడు పాలకులు కళలు, అభ్యాసాలకు ప్రసిద్ధ పోషకులు. ఒక వెట్టతునాడు పాలకుడు *[[కథాకళి]]*లో ఆవిష్కరణలను ప్రవేశపెట్టిన ఘనత పొందాడు, ఇవి *వెట్టతు సంప్రదాయం*గా పిలువబడుతున్నాయి. "ఆధునిక మలయాళ పితామహుడు"గా కీర్తించబడిన ప్రసిద్ధ కవి తుంచత్తు రామానుజన్ ఎళుత్తచ్చన్, కేరళ కళామండలం వ్యవస్థాపకుడు వల్లాతోల్ నారాయణ మీనన్ జన్మస్థలం కూడా ఈ ప్రాంతమే. 

ఖగోళ శాస్త్రం, గణిత శాస్త్రం కేరళ పాఠశాల 14, 16వ శతాబ్దాల మధ్య వృద్ధి చెందింది. ఈ పాఠశాల పండితులు ఖగోళ సమస్యలను పరిష్కరించడంలో గణనీయమైన పురోగతి సాధించారు, త్రికోణమితి విధులకు సిరీస్ విస్తరణతో సహా అనేక ముఖ్యమైన గణిత భావనలను స్వతంత్రంగా అభివృద్ధి చేశారు.

## వ్యుత్పత్తి, ఆధిపత్యాలు

'తానూర్ స్వరూపం' ('తన్ని-ఉర్ స్వరూపం') అనే పేరు మలయాళ భాషలోని మూడు పదాల నుండి ఏర్పడింది: 'తన్ని' అనగా ఒక రకమైన చెట్టు, 'ఉర్' అనగా "గ్రామం", 'స్వరూపం' అనగా "రాజ్యం". సాహిత్య రచనలలో, రాజ్యాన్ని తరచుగా *ప్రకాశ భు* ('కాంతి రాజ్యం') అని, పాలకుడిని *ప్రకాశ భు పాలన్* అని పిలుస్తారు. తానూర్ స్వరూపం రాజును *రాజా,* *తంబురాన్*, లేదా *[[నాడువాళి]]* అని సంబోధించేవారు.

విలియం లోగాన్ నమోదు చేసిన ప్రకారం, బ్రిటిష్ వారి రాక సమయంలో, తానూర్ రాజ్యం ('నాడు') *ఆమ్సోమ్స్* అని పిలువబడే 21 పరిపాలనా విభాగాలుగా విభజించబడింది. ప్రతి ఆమ్సోమ్‌కు ఒక కేంద్ర బజారు ఉండేది. ఆ విభాగాలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:

## రాజకీయ చరిత్ర
### ప్రాచీన చరిత్ర

*[[పెరిప్లస్ ఆఫ్ ది ఎరిత్రియన్ సీ]]*లో ప్రస్తావించబడిన ప్రాచీన ఓడరేవు టైండిస్, ముజిరిస్ ఉత్తర భాగంలో ఉంది, ఇది తానూర్ సమీపంలో ఉండి ఉంటుందని నమ్ముతారు. టైండిస్ కచ్చితమైన స్థానం ఇప్పటికీ వివాదాస్పదంగా ఉంది, సూచించబడిన స్థానాలలో పొన్నాని, తానూర్, బేపూర్-చలియం-కడలుండి-వల్లిక్కున్ను, కొయిలండి ఉన్నాయి. విశేషమేమిటంటే, పొన్నాని తానూర్ రాజ్య దక్షిణ సరిహద్దును సూచిస్తుంది, బేపూర్-చలియం-కడలుండి-వల్లిక్కున్ను ప్రాంతం దాని ఉత్తర కొనలో ఉంది. టైండిస్ ముజిరిస్ తర్వాత రెండవ ప్రధాన వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేది, చేర రాజవంశానికి, రోమన్ సామ్రాజ్యానికి మధ్య వాణిజ్యాన్ని సులభతరం చేసింది.

సా.శ. 1వ శతాబ్దంలో రాసిన ప్లినీ ది ఎల్డర్, టైండిస్ ఓడరేవు కేప్రోబోటోస్ (చేర రాజవంశం) వాయువ్య సరిహద్దులో ఉందని పేర్కొన్నాడు. సంగం కాలంలో, టైండిస్ ఓడరేవుకు ఉత్తరాన ఉన్న ఉత్తర మలబార్ ప్రాంతాన్ని ఏజిమల రాజ్యం పరిపాలించింది. పెరిప్లస్ ఆఫ్ ది ఎరిత్రియన్ సీ ప్రకారం, *లిమిరికే* అని పిలువబడే ప్రాంతం నౌరా, టైండిస్ వద్ద ప్రారంభమైంది. అయితే, టోలెమీ కేవలం టైండిస్‌ను మాత్రమే లిమిరికే ప్రారంభ బిందువుగా గుర్తించాడు. లిమిరికే బహుశా కన్యాకుమారి వరకు విస్తరించి ఉండవచ్చు, ఇది దాదాపుగా ప్రస్తుత మలబార్ తీరానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది. రోమ్, ఈ ప్రాంతం మధ్య వాణిజ్య వార్షిక విలువ సుమారు 50,000,000 సెస్టర్స్‌గా అంచనా వేయబడింది. లిమిరికే సముద్రపు దొంగల దాడులకు గురయ్యే అవకాశం ఉందని కూడా ప్లినీ ది ఎల్డర్ పేర్కొన్నాడు. కాస్మాస్ ఇండికోప్లూస్టెస్ దీనిని మిరియాల ప్రధాన వనరుగా గుర్తించాడు.

### పోర్చుగీసు పూర్వ చరిత్ర
పోర్చుగీసు నౌకాదళాల రాకకు ముందు వెట్టతునాడు తొలి చరిత్ర చాలావరకు అస్పష్టంగా ఉంది. పౌరాణిక సంప్రదాయాల ప్రకారం, రాజవంశం మూలాలు తరచుగా చేర కాలం నాటివిగా చెప్పబడతాయి. 12వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో చేర రాజ్యం విచ్ఛిన్నం కావడం ప్రారంభించింది. ఆ తర్వాతి అస్థిరత కాలంలో, చాలా చేర భూములను కొత్తగా వచ్చిన నంబూద్రిలు, నాయర్ నాయకులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు, వారు చేర పరిపాలన తమిళ గవర్నర్లను, సామంతులను ఓడించారు. ఈ స్థానిక పాలకులలో చాలా మంది స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించుకున్నారు.

వెట్టతునాడు పాలకుడు మలబార్‌లోని తొలి నాయర్ నాయకులలో కాలికట్ జామోరిన్ ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించిన వారిలో ఒకరు. పొరుగు రాజ్యాలైన పరప్పనాడ్, బేపూర్ కూడా జామోరిన్ సామంతులుగా మారాయి. కాలికట్ ఈ ప్రాంతాలను బహుశా క్రీ.శ 1340, 1350 మధ్య విలీనం చేసుకుంది. ఈ విజయాల ప్రాథమిక లక్ష్యం ప్రాదేశిక విస్తరణ కాదు, వ్యూహాత్మక ఓడరేవుల, భరతప్పుళ (నీల) నదీ లోయలోని సారవంతమైన వరి పొలాల నియంత్రణ. సముద్ర వాణిజ్యంలో భౌగోళిక ప్రయోజనం కారణంగా పరప్పనాడ్, వల్లువనాడ్, వెట్టతునాడు వంటి ప్రాంతాలు వర్ధిల్లగా, లోతట్టు ఎరనాడ్ ప్రాంతం అరేబియా సముద్రంకు పరిమిత ప్రాప్యత, వరి సాగుకు తక్కువ సారవంతమైన భూముల కారణంగా నష్టపోయింది. విలీనం తరువాత జామోరిన్ స్వయంగా వెట్టతునాడు రాజు పట్టాభిషేక కార్యక్రమాన్ని సిద్ధం చేసి హాజరయ్యాడు. ఇది అరుదైన సంఘటన, ఎందుకంటే జామోరిన్ ఆధ్వర్యంలోని మరే ఇతర సామంత రాజ్యానికి ఇంతటి గుర్తింపు లభించలేదు. ఇది ప్రాంతాలపై, భరతప్పుళ నదీ వ్యవస్థపై, దాని సారవంతమైన లోయపై తన అధికారాన్ని పదిలం చేసుకునే జామోరిన్ వ్యూహంగా అంచనా వేయబడింది.

కొచ్చిన్-వల్లువనాడ్ కూటమి, కాలికట్ మధ్య జరిగిన తిరునావయ యుద్ధాల సమయంలో, వెట్టతునాడు పాలకులు జామోరిన్‌కు మద్దతు ఇచ్చారు. తిరునావయను స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత, జామోరిన్ తనను తాను రక్షకుడిగా ప్రకటించుకున్నాడు, ప్రసిద్ధ మామంగం పండుగను నిర్వహించే ఏకైక హక్కును పొందాడు. వారి విధేయతలో భాగంగా, వెట్టతునాడు రాజుతో సహా సామంతులందరూ జామోరిన్‌పై గౌరవానికి చిహ్నంగా పండుగ సమయంలో తిరునావయకు జెండాలను పంపాల్సి ఉండేది. మామంగం పండుగ సమయంలో, వెట్టతునాడు రాజుకు కాలికట్ జామోరిన్ కుడి వైపున నిలబడే హక్కు ఉండేది, కాగా కాలికట్‌కు చెందిన షా బందర్ కోయా జామోరిన్ ఎడమ వైపున నిలబడేవాడు.

కొత్త జామోరిన్ పట్టాభిషేక వేడుకలలో (అరి-యిట్టు-వాళచ), పున్నత్తూర్ రాజాతో కలిసి జామోరిన్ పులకులి చెరువులోకి ప్రవేశించే ఆచారం ఉంది. 1793 వరకు, వెట్టతునాడు రాజు కూడా జామోరిన్ కుడి చేతిని పట్టుకుని వేడుకలో పాల్గొనేవాడు, కాగా పున్నత్తూర్ రాజు ఎడమ చేతిని పట్టుకునేవాడు.

### పోర్చుగీసు రాక

తానూర్ పాలకులు 16, 17వ శతాబ్దాలలో పోర్చుగీసు వారితో పొత్తు పెట్టుకున్నారు.

వాస్కో డ గామా నేతృత్వంలోని పోర్చుగీసు నౌకాదళం మొట్టమొదట 1498లో మలబార్‌లో దిగింది. అయితే, కాలికట్ జామోరిన్ వెంటనే పోర్చుగీసు వారిని తన భూభాగాల నుండి పారద్రోలాడు. పోర్చుగీసు వారు కొచ్చిన్, కన్ననూర్, క్విలాన్ వంటి మలబార్ తీరంలోని కొన్ని నగర-రాజ్యాలలో స్థానిక మిత్రులను త్వరగా కనుగొన్నారు. అప్పట్లో పాక్షికంగా జామోరిన్‌కు లోబడి ఉన్న తానూర్ పాలకుడు (వెట్టతురాజా) కూడా విడిపోవడానికి ఈ అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకున్నాడు. కొచ్చిన్ రాజ్యం పట్ల జామోరిన్ విధానాలను అతను రహస్యంగా వ్యతిరేకించాడు. పోర్చుగీసు వారితో ఈ పొత్తులు ఉన్నప్పటికీ, రాజు ఆధ్వర్యంలోని తానూర్ దళాలు 1504లో జరిగిన కొచ్చిన్ యుద్ధంలో జామోరిన్ కోసం పోరాడాయి.

#### తానూర్ ఫిరాయింపు
1504 అక్టోబర్‌లో క్రాంగనూర్‌పై దాడి తరువాత, ఆరవ పోర్చుగీసు నౌకాదళ కమాండర్ లోపో సోరెస్ డి అల్బెర్గేరియాకు తానూర్ పాలకుడి నుండి అత్యవసర విజ్ఞప్తి అందింది. జామోరిన్‌తో ఘర్షణ పడుతున్న వెట్టతురాజా, సైనిక సహాయానికి బదులుగా పోర్చుగీసు ఆధిపత్యానికి లొంగిపోవడానికి ముందుకొచ్చాడు. లోపో సోరెస్ ప్రతిస్పందించి పేరో రాఫెల్‌ను ఒక నౌకతో, తానూర్‌కు సహాయం చేయడానికి గణనీయమైన పోర్చుగీసు సాయుధ దళాన్ని పంపాడు. ఈ సంయుక్త దళాలు జామోరిన్ దళాన్ని ఓడించి చెదరగొట్టాయి.

1505లో, వెట్టం రాజు ఒక చిన్న పోర్చుగీసు దళాన్ని తన రాజ్యానికి ఆహ్వానించాడు. పోర్చుగీసు వారితో పొత్తు పెరుగుతున్నప్పటికీ, రాజు బహిరంగంగా జామోరిన్‌ను ఎదిరించడానికి సంకోచించాడు. బదులుగా, అతను జామోరిన్‌కు వ్యతిరేకంగా రహస్య మద్దతు ఇస్తానని వాగ్దానం చేస్తూ పోర్చుగీసు వారిని వెనక్కి పంపాడు.

బార్బోసా (1516) రాజ్యాన్ని వివరిస్తూ ఇలా అంటాడు:
> ఇంకా ముందుకెళితే... మూర్ల (మాప్పిలాస్) రెండు స్థలాలు ఉన్నాయి. ఒకదానిని పరవనూర్, మరొకదానిని తానోర్ అని పిలుస్తారు, ఈ పట్టణాల లోతట్టులో ఒక పాలకుడు (వెట్టతురాజా) ఉన్నాడు; అతనికి (వెట్టతురాజా) చాలా మంది నాయర్లు ఉన్నారు, అతను కొన్నిసార్లు కాలికట్ రాజుపై (జామోరిన్) తిరుగుబాటు చేస్తాడు. ఈ పట్టణాలలో, ఎక్కువ షిప్పింగ్, వాణిజ్యం ఉన్నాయి, ఈ మూర్లు గొప్ప వ్యాపారులు.

#### చలియం కోట వద్ద యుద్ధాలు
1531లో, మతం మారిన వెట్టం రాజు జామోరిన్, పోర్చుగీసు వైస్రాయ్ నునో డా కున్హా మధ్య శాంతి ఒప్పందంలో భాగంగా చలియం ద్వీపంలో పోర్చుగీసు కోట నిర్మాణానికి అనుమతించాడు. సముద్రంలో పోర్చుగీసు ఆధిపత్యం కారణంగా నిరంతరం కలుగుతున్న నష్టాలతో కలవరపడిన జామోరిన్, పోర్చుగీసు వారితో రాజీకి రావడానికి ప్రయత్నించాడు. నునో డా కున్హా ఆధ్వర్యంలో పోర్చుగీసు వారు కోల్పోయిన ఆధిపత్యాన్ని తిరిగి పొందడం ప్రారంభించారు.

#### జామోరిన్ రెండవ ప్రయత్నం (1571)
1571లో, జామోరిన్‌కు పోర్చుగీసు వారిపై తాజా అవకాశం లభించింది. సమీపంలోని మూర్ల సహాయంతో, అతను చలియం కోటను ముట్టడించడం ప్రారంభించాడు. ముట్టడిలో జామోరిన్ నావికాదళానికి మూర్ల అడ్మిరల్ పట్టు కున్హాలి (కున్హాలి మరక్కార్ III) నాయకత్వం వహించాడు.

రెండు నెలల ముట్టడి తరువాత, 1571 సెప్టెంబర్ 15 అర్ధరాత్రి, అథెడ్ నేతృత్వంలోని పోర్చుగీసు వారు లొంగిపోయారు. కోటను ఖాళీ చేయడానికి వారు అంగీకరించారు. తానూర్ రాజు పోర్చుగీసు వారిని తానూర్‌కు తిరిగి తీసుకువెళ్లడానికి ఎస్కార్ట్ ఇచ్చాడు. తరువాత వారిని కొచ్చిన్‌కు పంపారు. జామోరిన్ కోటను, ప్రార్థనా మందిరాన్ని నాశనం చేశాడు.

### పోర్చుగీసు అనంతర చరిత్ర
17వ శతాబ్దం నాటికి, డచ్ వారి ఆవిర్భావంతో మలబార్ తీరంలో పోర్చుగీసు అధికారం గణనీయంగా తగ్గింది. త్వరలోనే ఈ ప్రాంతంలోని చిన్న రాజ్యాలు రెండు వలస శక్తుల చేతుల్లో కీలుబొమ్మలుగా మారి ఒకరితో ఒకరు పోరాడుకున్నాయి.

మలబార్‌లో పోర్చుగీసు ప్రభావం మసకబారడంతో, తానూర్ రాజ్యం హోదా ఈ ప్రాంతంలోని అనేక చిన్న రాజ్యాలలో ఒకటిగా తగ్గింది. 18వ శతాబ్దంలో, మైసూరు రాజ్యం తన భూభాగాన్ని మలబార్ తీరానికి విస్తరించింది; మైసూరు దండయాత్రలో తానూర్ రాజకుటుంబం తన సభ్యులను కోల్పోయింది. 1793 మే 24న వెట్టం రాజు మరణంతో, తానూర్ రాజవంశం ముగిసింది. సింహాసనానికి వారసుడు లేనందున, బ్రిటిష్ వారు మళ్ళీ పాలనను చేపట్టారు, తానూర్‌ను కొత్తగా ఏర్పడిన మలబార్ జిల్లాలో కలిపారు.

## [[కేరళ గణిత, ఖగోళ శాస్త్ర పాఠశాల|కేరళ ఖగోళ శాస్త్ర, గణిత పాఠశాల]]
ఖగోళ శాస్త్రం, గణిత శాస్త్రం కేరళ పాఠశాల 14, 16వ శతాబ్దాల మధ్య వృద్ధి చెందింది. ఖగోళ సమస్యలను పరిష్కరించే ప్రయత్నంలో, ఈ పాఠశాల త్రికోణమితి విధులకు సిరీస్ విస్తరణతో సహా అనేక ముఖ్యమైన గణిత భావనలను స్వతంత్రంగా సృష్టించింది. వారి కృషి, ఐరోపాలో కాలిక్యులస్ ఆవిష్కరణకు రెండు శతాబ్దాల ముందు పూర్తయింది.

కేరళ పాఠశాల అనంత శ్రేణి, కాలిక్యులస్ రంగాలకు అనేక సహకారాలు అందించింది. వీటిలో కింది అనంత జ్యామితీయ శ్రేణి ఉంది:

వారు ఈ ఫలితం సెమీ-కఠినమైన రుజువును కనుగొనడానికి దీనిని ఉపయోగించారు:

{p+1}}}

తర్వాత వారు పరిమితి (Limit) భావనను ఊహాత్మకంగా ఉపయోగించి ఈ ఫలితాలను లెక్కించారు. కేరళ పాఠశాల గణిత శాస్త్రజ్ఞులు కొన్ని త్రికోణమితి ఫంక్షన్ల భేదానికి సంబంధించిన పద్ధతిని కూడా ఇచ్చారు.

## వెట్టతు సంప్రదాయం (కథాకళి)
కేరళ నృత్య నాటకం కథాకళికి చెందిన "వెట్టతు సంప్రదాయం" ఒక వెట్టతునాడు రాజా (1630-1640)కి ఆపాదించబడింది. కథాకళి ప్రదర్శనలో రాజా అనేక ముఖ్యమైన పరిణామాలను ప్రవేశపెట్టారు:

* ఇద్దరు వృత్తిపరమైన నేపథ్య గాయకుల పరిచయం.
* తాళం వేయడానికి చెంగిల (తాళాలు) పరిచయం.
* కర్రలతో వాయించే శక్తివంతమైన డ్రమ్ అయిన చెండ పరిచయం.
* నాటకంలోని దుష్ట పాత్రలను ప్రేక్షకుల ముందు ప్రవేశపెట్టేందుకు "తిరనుకు" పద్ధతి కోసం ఇద్దరు గాయకులను పరిచయం చేయడం.

## వారసత్వం
* టి.రామన్ నంబీశన్ (1888-1983) తానూర్ పాలకుడి గురించి *కేరళేశ్వరన్* (1926) అనే చారిత్రక నవల రాశారు.
* మురియానట్టు నంబ్యార్ రాసిన *చంద్రికా విధి*లో ప్రకాశ రాజ్యాధినేత వీరరాయ అనే వెట్టతు రాజా ప్రస్తావన ఉంది.

## ఇవి కూడా చూడండి
* వల్లువనాడు
* పొన్నాని
* కాలికట్ జామోరిన్

## మూలాలు

### ఉదహరించిన గ్రంథాలు

* .
* .
* .
* .

## బయటి లింకులు

* About the Codakkal Tile Factory
వర్గం:కేరళ రాజ్యాలు
వర్గం:భారతదేశ పూర్వ రాచరికాలు
వర్గం:భారతీయ చారిత్రక ప్రాంతాలు
వర్గం:భారతదేశ రాజవంశాలు
వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:Pages using gadget WikiMiniAtlas
వర్గం:Articles containing explicitly cited English-language text
వర్గం:Articles containing Sanskrit-language text