నాగేశ్వరస్వామి దేవాలయం

**నాగేశ్వరస్వామి ఆలయం,** తమిళనాడు తంజావూరు జిల్లాలోని కుంభకోణంలో ఉన్న శివాలయం. 7వ శతాబ్దపు నాయనర్లు రాసిన తమిళ శైవ రచన అయిన *తేవరంలో* ఈ దేవుని ప్రశస్తి ఉంది. దీనిని *[[పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు|పాడల్ పేట్ర క్షేత్రంగా]]* వర్గీకరించారు. ఈ ఆలయం చోళ దేవాలయాలన్నింటిలో అతి ప్రాచీనమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. శివుడు, నాగరాజు రూపంలో ఉంటాడు. 

ఈ ఆలయంతో సంబంధం ఉన్న అనేక శాసనాల్లో, చోళులు, తంజావూరు నాయకులు, తంజావూరు మరాఠా రాజ్యం నుండి ఆలయానికి వచ్చిన తోడ్పాటును తెలియజేస్తాయి. ప్రస్తుత రాతి నిర్మాణపు పురాతన భాగాలు 9వ శతాబ్దంలో చోళుల సమయంలో నిర్మించబడ్డాయి. కాగా, ఇతర విస్తరణలు, ఎత్తైన గోపురాలు తరువాతి కాలాలకు చెందినవి. 16వ శతాబ్దంలో తంజావూరు నాయకుల వరకు ఈ నిర్మాణాలు చేసినవారిలో ఉన్నారు.

ఈ ఆలయ సముదాయం రాష్ట్రంలోనే అతిపెద్ద వాటిలో ఒకటి. దీనికి మూడు ప్రవేశ ద్వార గోపురాలు ఉన్నాయి. ఈ ఆలయంలో అనేక మందిరాలు ఉన్నాయి. వాటిలో నాగేశ్వరుడు, ప్రళయంకథనాథుడు, పెరియనాయగి అత్యంత ప్రముఖమైనవి. ఈ ఆలయ సముదాయంలో అనేక మందిరాలు, మూడు ఆవరణలూ ఉన్నాయి; అత్యంత ముఖ్యమైనది విజయనగర కాలంలో నిర్మించిన రెండవ ఆవరణ. ఇందులో అనేక శిల్పాలున్నాయి. ఈ ఆలయంలో ఉదయం 5:30 నుండి రాత్రి 10 గంటల వరకు వివిధ సమయాల్లో ఆరు రోజువారీ పూజలు, పన్నెండు వార్షిక ఉతసవాలూ జరుగుతాయి. ఈ ఆలయాన్ని తమిళనాడు ప్రభుత్వ హిందూ మత, ధార్మిక దాతృత్వ శాఖ నిర్వహిస్తుంది.

## పురాణ గాథ
ఆదిశేషుడు భూమి బరువుతో బాధపడుతున్న సమయంలో, అతను కువివనంలో తపస్సు చేశాడు. పార్వతి కనిపించి ఈ ప్రదేశంలో అతనికి బలం చేకూరుతుందని అనుగ్రహించింది. ఆలయంలోని పుష్కరిణిని నాగ తీర్థం అంటారు. ఈ ఆలయం నవగ్రహాలలోని తొమ్మిది ఖగోళ వస్తువులలో ఒకటైన రాహువు మందిరానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. పౌరాణిక సర్పాలైన దక్షుడు, కర్కోటకుడు ఇక్కడ శివుడిని పూజించారని ఒక పురాణం చెబుతోంది. తిరునల్లార్‌లో ఉన్నట్లుగానే నల రాజు ఇక్కడ శివుడిని పూజించాడని కూడా పురాణం చెబుతోంది. తిరునల్లర్‌లో కూడా ఒక నాగనాథాలయానికి కూడా ఈ ఆలయంలో ఉన్న లక్షణాలే ఉన్నాయి. ఈ ప్రదేశం 7వ శతాబ్దానికి చెందిన తమిళ కవి తిరుజ్ఞాన సంబంధర్ రాసిన *తేవరంలో* ప్రస్తావించబడింది.

## చరిత్ర
 
ఆదిత్య చోళుడు ఈ ఆలయాన్ని 9వ శతాబ్దంలో నిర్మించాడు. ఇది చోళుల వాస్తుశిల్పం, భవన సాంకేతికత, ఖగోళ శాస్త్రానికి ఒక గొప్ప నిదర్శనం. తమిళ నెల చితిరై (ఏప్రిల్/మే) సమయంలో మాత్రమే గర్భగుడిపై నుండి సూర్యరశ్మి ఆలయంలోకి ప్రసరించే విధంగా దీన్ని నిర్మించారు. దీనికి *సూర్య కొట్టం* లేదా *కీళ కొట్టం* అనే మరో పేరు ఉంది. నాగేశ్వరాలయంలోని గర్భగుడి (*కరువరై*) సారంగపాణి ఆలయాన్ని పోలి ఉంటుంది. ఎందుకంటే ఇది రథం రూపంలో తయారు చేయబడింది. ఈ ఆలయానికి తూర్పు, పశ్చిమ, దక్షిణ దిశలలో మూడు గోపురాలు ఉంటాయి. తమిళ నెల *చితిరై* (ఏప్రిల్ - మే) మొదటి మూడు రోజులలో, సూర్యుని కిరణాలు గర్భగుడిలోని ప్రధాన దేవత పాదాల వద్ద నేరుగా పడే విధంగా ఈ ఆలయాన్ని రూపొందించారు.

ఆలయంలోని శాసనాలను బట్టి, ఈ ఆలయం ఒక విద్యా కేంద్రంగా ఉండేదని తెలుస్తోంది. ఈ శాసనాలు *పూర్వమీమాంశ* వంటి నిర్దిష్ట విషయాలను *ప్రవహకర్మ* శైలిగా సూచిస్తాయి. ఉపాధ్యాయులు, విద్యార్థులకు ఆహారం, నిర్వహణ కోసం కూడా ఏర్పాట్లు చేయబడ్డాయి. ఆధునిక కాలంలో, ఈ ఆలయాన్ని తమిళనాడు ప్రభుత్వ హిందూ మత, స్వచ్ఛంద ఎండోమెంట్స్ విభాగం నిర్వహిస్తుంది.

## ఆర్కిటెక్చర్
 చరిత్రకారుడు హార్లే ప్రకారం, ఈ ఆలయం చోళ సామ్రాజ్యపు నాలుగు ప్రారంభ దేవాలయాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. మిగిలిన మూడు తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని కోరంగనాథ ఆలయం, పుదుకోట్టై జిల్లాలోని మూవర్ కోయిల్, తంజావూరు జిల్లాలోని బ్రహ్మపురీశ్వర ఆలయం . ఈ ఆలయాలు పల్లవ నిర్మాణ శైలిని అనుసరిస్తాయి. ఇవి పరిమాణంలో చిన్నవి. వీటిలో గర్భగుడికి అనుసంధానించబడిన సరసమైన-పరిమాణంలో వాకిలి ఉంటుంది. దీన్ని స్థానికంగా *అర్ధమండప* అని పిలుస్తారు. ఈ రెండూ నేల స్థాయి కంటే కొంచెం దిగువన గుంట లాంటి నిర్మాణంలో ఉంటాయి. నిర్మాణాలు కూడా ప్రధానంగా రాతితో నిర్మించబడ్డాయి.

రాజేంద్ర చోళుడి గంగా దండయాత్ర సమయంలో, విజయవంతమైన చోళ సైన్యం చోళ సామ్రాజ్యానికి యుద్ధ ట్రోఫీగా అందమైన వినాయక విగ్రహాన్ని తీసుకువచ్చింది. ఆ వినాయక విగ్రహాన్ని ఈ ఆలయంలో ఉంచి, దానికి గంగై వినాయగర్ అని పేరు పెట్టారు. ప్రస్తుతం, నాగేశ్వర గర్భగుడి ముందు ఉన్న *అర్ధ మండపంలో* వినాయకుడు ఉన్నాడు. వినాయకుడు పాల శైలిలో ఉన్నట్లు అనిపిస్తుంది.

## పండుగలు, మతపరమైన ప్రాముఖ్యత
కుడి|thumb|267x267px|నాగేశ్వరన్ రథం
ఆలయ పూజారులు పండుగల సమయంలోను, ప్రతిరోజూ *[[పూజ|పూజలు]]* (ఆచారాలు) నిర్వహిస్తారు. తమిళనాడులోని ఇతర శివాలయాల మాదిరిగానే, పూజారులు బ్రాహ్మణ ఉప కులమైన శైవ సమాజానికి చెందినవారు. ఆలయ ఆచారాలు రోజుకు ఐదు సార్లు నిర్వహిస్తారు. అవి; ఉషత్కాలం 6:30 గంటలకు&nbsp;ఉదయం, కలశాంతి 8:00 గంటలకు&nbsp;ఉదయం, ఉచికలం 12:00 గంటలకు&nbsp;ఉదయం, సాయరక్షై 5:00 గంటలకు&nbsp;రాత్రి 8:00 గంటలకు అర్ధ జామం. ప్రతి ఆచారంలోను నాలుగు దశలు ఉంటాయి. అవి: నాగేశ్వరుడు, పెరియనాయగి ఇద్దరికీ *[[అభిషేకం]].* *అలంకారం*, *[[ప్రసాదం|నైవేద్యం]],* *దీపారాధన.* *[[నాదస్వరం|నాగస్వరం]]*, *తవిల్* సంగీతంతో, పూజారుల వేదపఠనం, ధ్వజస్తంభం ముందు భక్తుల సాష్టాంగ నమస్కారాల మధ్య పూజ జరుగుతుంది. సోమవారం శుక్రవారం వంటి వారపు ఆచారాలు, *[[ప్రదోష|ప్రదోషం]]* వంటి పక్షోత్సవాలు, *[[అమావాస్య]],* *కిరుతిగై*, పౌర్ణమి, చ*తుర్థి* వంటి మాసోత్సవాలూ జరుగుతాయి. ఫిబ్రవరి - మార్చి నెలల్లో మహాశివరాత్రి, ఆలయంలో జరుపుకునే ప్రధాన పండుగ. తమిళ మాసం పంగునిలో సూర్యకిరణాలు గర్భగుడిలోని విగ్రహంపై నేరుగా పడతాయి.

## మతపరమైన ప్రాముఖ్యత
7వ శతాబ్దపు తమిళ *శైవ* కవి తిరుజ్ఞాన సంబంధర్, *తేవరంలోని* పది పడిగంలలో నాగేశ్వరర్‌ను పూజించారు. సంబందర్ సమకాలీనుడైన అప్పర్, నాల్గవ, ఐదవ, ఆరవ తిరుమురైలో సంకలనం చేయబడిన 12 పడిగంలలో కూడా నాగేశ్వరర్‌ను పూజించాడు. 8వ శతాబ్దపు నాయన్మార్ సుందరర్ ఏడవ తిరుమురైలో సంకలనం చేయబడిన ఏడు పడిగంలలో నాగేశ్వరుణ్ణి పూజించాడు. ఈ ఆలయం *తేవరంలో* గౌరవించబడినందున, దీనిని శైవ నియమావళిలో ప్రస్తావించబడిన 275 *[[పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు|పాడాల్ పెట్రా క్షేత్రాల్లో]]* ఒకటిగా వర్గీకరించారు. కావేరి ఉత్తర ఒడ్డున ఉన్న దేవాలయాల జాబితాలో ఈ ఆలయం 52 వదిగా పరిగణించబడుతుంది. శివుని ప్రతిమపై పడే సూర్య కిరణాలను సూర్య పూజగా భావిస్తారు.

హిందువుల విశ్వాసం ప్రకారం, సర్పదోషం లేదా రాహు-కేతువుల ప్రభావంతో బాధపడేవారు ఉదయం కుడంథై లేదా కుంభకోణం నాగేశ్వరుణ్ణి, మధ్యాహ్నం తిరునాగేశ్వరం నాగనాథుణ్ణి, సాయంత్రం తిరుపాంబురం పాంబురేశ్వరుణ్ణి, రాత్రి నాగూర్ నాగేశ్వరుణ్ణి ఒకే రోజులో ప్రార్థిస్తే ఉపశమనం కలుగుతుందని భావిస్తారు.

## ప్రత్యేకత
కుంభకోణంలో 12 సంవత్సరాలకు ఒకసారి జరిగే మహామహం పండుగతో ముడిపడి ఉన్న 12 శివాలయాలలో నాగేశ్వరస్వామి ఆలయం ఒకటి. మిగిలిన పదకొండు ఆలయాలు: 

* కాశీ విశనాథర్ ఆలయం ,
* ఆది కుంబేశ్వర ఆలయం ,
* సోమేశ్వర ఆలయం ,
* కాళహస్తీశ్వర ఆలయం ,
* గౌతమేశ్వర ఆలయం ,
* కోడీశ్వరర్ ఆలయం ,
* అమృతకాదేశ్వర ఆలయం ,
* బాణపురీశ్వర ఆలయం ,
* అభిముకేశ్వర ఆలయం ,
* కంబట్ట విశ్వనాథర్ ఆలయం,
* ఏకాంబరేశ్వర ఆలయం .

## గ్యాలరీ

దస్త్రం:Nageswaran8.jpg|alt=Shrine of the goddess| దేవత మందిరం
దస్త్రం:Nageswaran9.jpg|alt=Inner prakara| లోపలి ప్రాకారం
దస్త్రం:Nageswaran10.jpg|alt=Temple tree| ఆలయ వృక్షం
దస్త్రం:Nageswaran6.jpg|alt=Vimana of the presiding deity| ప్రధాన దేవత యొక్క విమానము
దస్త్రం:Nageswaran7.jpg|alt=Vimana of the goddess| దేవత యొక్క విమాన
దస్త్రం:Indien_Tamil_Nadu_Kumbakonam_Nagheshwara_Tempel.jpg|alt=Sculpture at Nagheshwara Temple| నాగేశ్వర ఆలయంలోని శిల్పం


## ఇవి కూడా చూడండి

* భగవత్ వినాయక దేవాలయం, కుంభకోణం

## మూలాలు

వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:తమిళనాడు దేవాలయాలు
వర్గం:పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు
వర్గం:తమిళనాడులోని శివాలయాలు
వర్గం:కుంభకోణంలో హిందూ దేవాలయాలు