చంద్రబాబు నాయుడు ముఖ్యమంత్రి పదవీకాలం

**[[నారా చంద్రబాబునాయుడు|ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు]] ముఖ్యమంత్రి పదవీకాలం** 1 సెప్టెంబర్ 1995న ప్రారంభమై 11 అక్టోబర్ 1999న ముగిసింది. దీంతో ఆయన ఆంధ్రప్రదేశ్ 13వ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. అప్పటి గవర్నర్ కృష్ణకాంత్ ఆయన చేత ప్రమాణ స్వీకారం చేయించారు. నాయుడు రెండవ పదవీకాలం 11 అక్టోబర్ 1999న ప్రారంభమై 13 మే 2004న ముగిసింది. అప్పటి గవర్నర్ సి. రంగరాజన్ ఆయన చేత ప్రమాణ స్వీకారం చేయించారు. ఒక దశాబ్దం తర్వాత, నాయుడు మూడవ పదవీకాలం 8 జూన్ 2014న ప్రారంభమై 29 మే 2019న ముగిసింది. ఈ సమయంలో ఆయన విభజించబడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేశారు. అప్పటి గవర్నర్ ఇ. ఎస్. ఎల్. నరసింహన్ ఆయన చేత ప్రమాణ స్వీకారం చేయించారు. ఆయన ప్రస్తుతం ముఖ్యమంత్రిగా సేవలు అందిస్తున్నారు, ప్రస్తుత గవర్నర్ సయ్యద్ అబ్దుల్ నజీర్ ఆయన చేత 12 జూన్ 2024న ప్రమాణ స్వీకారం చేయించారు.

తన మూడు పదవీకాలాల్లో నాయుడు సమాచార సాంకేతికత, ఆవిష్కరణలు, బయో-టెక్నాలజీ రంగాలపై దృష్టి సారించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో సంక్షేమ ఆధారిత పాలన కంటే ఆర్థిక సంస్కరణలు, సరళీకరణలకు ఆయన మార్గం సుగమం చేశారు. వ్యవసాయంలో సాంకేతికతను ఏకీకృతం చేయడంపై నొక్కిచెబుతూనే వ్యవసాయం, నీటిపారుదలపై కూడా దృష్టి సారించారు.

## ప్రభుత్వ ఏర్పాటు
తన మామ ఎన్. టి. రామారావుపై రాజకీయ తిరుగుబాటు తర్వాత, నాయుడు 1 సెప్టెంబర్ 1995న ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు, తెలుగుదేశం పార్టీ అధినేతగా కొనసాగారు. దాదాపు 150 మంది ఎమ్మెల్యేల మద్దతుతో 11 మంది సభ్యుల క్యాబినెట్‌తో ఆయన తన మొదటి ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. తరువాత 1999లో ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభలో 180 స్థానాలతో ఎన్నికల్లో విజయం సాధించడం ద్వారా నాయుడు మళ్లీ ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ప్రారంభంలో 9 మంది సభ్యులతో క్యాబినెట్ ఏర్పాటు చేయబడింది, తరువాత మరో 26 మంది మంత్రులను క్యాబినెట్‌లోకి చేర్చడం ద్వారా దీనిని 35కి విస్తరించారు. తదనంతర 2004, 2009 ఎన్నికలలో నాయుడు నేతృత్వంలోని టీడీపీ నిర్ణయాత్మకంగా ఓడిపోయి వరుసగా 47, 92 స్థానాలకే పరిమితమై ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్షంగా సేవలందించింది.

తరువాత ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ విభజనతో ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాలు ఏర్పడగా, నాయుడు కొత్తగా విభజించబడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసి 10 సంవత్సరాల ప్రతిపక్ష స్థానం తర్వాత తన మూడవ ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ఆయన 19 మంది సభ్యులతో క్యాబినెట్‌ను ఏర్పాటు చేశారు, 2017, 2018లలో రెండుసార్లు మంత్రివర్గాన్ని పునర్వ్యవస్థీకరించారు. 2019 ఎన్నికలలో నాయుడు నేతృత్వంలోని టీడీపీ మరోసారి అధికారాన్ని కోల్పోయి కేవలం 23 స్థానాలు గెలుచుకుని ప్రతిపక్షానికి పరిమితమైంది. 2024 ఎన్నికలలో భారీ విజయం సాధించిన తర్వాత 12 జూన్ 2024న ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసి నాయుడు నాలుగోసారి ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ముఖ్యమంత్రిని మినహాయించి 24 మంది మంత్రులతో కూడిన మంత్రివర్గంతో ప్రభుత్వం ఏర్పాటైంది.

## శాసనాలు
నాయుడు పదవీకాలంలో తీసుకువచ్చిన ముఖ్యమైన చట్టాలు:
* *ఆంధ్రప్రదేశ్ షెడ్యూల్డ్ కులాల (రిజర్వేషన్ల హేతుబద్ధీకరణ) చట్టం, 2000* - రాష్ట్రంలో షెడ్యూల్డ్ కులాల ఉప-వర్గీకరణ కోసం దీనిని తెచ్చారు. ఇది తరువాత భారత సుప్రీంకోర్టు చేత రాజ్యాంగ విరుద్ధమని పరిగణించబడింది.
* *సింగిల్ విండోస్ చట్టం, 2002* - పారిశ్రామిక అనుమతులను ప్రాసెస్ చేయడానికి బలమైన సింగిల్-విండో వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయడానికి.
* *ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని ప్రాంత అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ చట్టం, 2014* - ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని ప్రాంత అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ (APCRDA) స్థాపన కోసం.
* *పబ్లిక్ సర్వీస్ డెలివరీ గ్యారెంటీ చట్టం, 2018* - BRAP 2017 నివేదిక సిఫార్సుల ఆధారంగా, పరిశ్రమల అనుకూలతను పెంచడానికి, సమర్థవంతమైన ప్రజా సేవను నిర్ధారించడానికి.

## ఆర్థిక విధానాలు
### పెట్టుబడుల విధానం
నాయుడు పదవీకాలంలో, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (ఐటీ) రంగంలో $2 బిలియన్ల పెట్టుబడులను ఆకర్షించడం, సుమారు లక్ష ఉద్యోగాలను సృష్టించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఆయన ప్రభుత్వం CII సమ్మిట్, ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ మిషన్‌లో లక్ష్యాలను నిర్వచించింది.

పెట్టుబడులు, ఆకర్షణీయమైన ప్రోత్సాహకాల మార్గంలో నాయుడు ప్రభుత్వం ఉత్తమ పర్యాటక పనితీరు కనబరుస్తున్న రాష్ట్రంగా గౌరవం పొందింది. మొత్తం జాతీయ పర్యాటకుల రాకలో ఇది 24% వాటాను నమోదు చేసింది. అంతర్జాతీయ విమానాల రాకపోకలను రికార్డు స్థాయిలో పెంచింది. అదే సంవత్సరంలో ఆక్యుపెన్సీ 100% పెరిగింది. విదేశీ పర్యాటకులను ఆకర్షించేందుకు పర్యాటక విధానాన్ని కూడా పారిశ్రామిక వెంచర్ల తరహాలో పరిగణించాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. ఇది హోటల్, హాస్పిటాలిటీ పరిశ్రమ, ఆహారం, పానీయాల సేవలు, వినోదం, క్యాబ్‌లు, రవాణా, ట్రావెల్ ట్రేడ్, బుకింగ్ సేవల్లో 12% వృద్ధితో 37.7 లక్షల మందికి ప్రత్యక్షంగా, పరోక్షంగా ఉపాధి కల్పనకు దారితీసింది. జాతీయ స్థాయిలో 14 విభాగాల్లో 6 పర్యాటక అవార్డులను గెలుచుకుంది.

### ఈజ్ ఆఫ్ డూయింగ్ బిజినెస్
పారిశ్రామిక విధాన, ప్రోత్సాహక శాఖ, భారత వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ విడుదల చేసిన సర్వేలో కొత్తగా ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం వరుసగా రెండేళ్లపాటు వ్యాపారం చేయడానికి అత్యంత సులభమైన భారతీయ రాష్ట్రంగా నిలిచింది. వరల్డ్ ఫోరమ్ విడుదల చేసిన గ్లోబల్ కాంపిటీటివ్‌నెస్ ఇండెక్స్‌లో 51వ స్థానం పొందిన ఏకైక రాష్ట్రం ఆంధ్రప్రదేశ్. ఇక్కడ భారతదేశం ర్యాంక్ 56గా ఉంది. ఆసియా కాంపిటీటివ్‌నెస్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ కో-డైరెక్టర్ టాన్ ఖీ గియాప్ నేతృత్వంలోని పరిశోధకుల బృందం ప్రకారం కూడా ఆంధ్రప్రదేశ్ ఈజ్ ఆఫ్ డూయింగ్ బిజినెస్‌లో అగ్రస్థానంలో నిలిచింది. నూతన ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి ఒక విజన్‌ను రూపొందించడంలో ముఖ్యమంత్రి ఎన్ చంద్రబాబు నాయుడు నాయకత్వం, ఆయన చేసిన అలుపెరగని కృషిని టాన్ గుర్తించారు.

250px|thumb|2016లో అరుణ్ జైట్లీ, శక్తికాంత దాస్‌లతో సమావేశమైన నాయుడు

### ఇతరాలు
బీజేపీ నేతృత్వంలోని జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి (ఎన్డీఏ)లో టీడీపీ భాగస్వామిగా ఉన్న సమయంలో డిజిటల్ చెల్లింపులపై ముఖ్యమంత్రుల కమిటీకి నాయుడు నేతృత్వం వహించారు. బ్యాంకులు, ఆర్థిక సంస్థలు అనవసరమైన ఛార్జీలు విధించడం ద్వారా డిజిటల్ లావాదేవీలను ఖరీదైనవిగా మారుస్తున్నాయనే అంశంపై ఆయన తన పదవీకాలంలో భారత ప్రభుత్వానికి మధ్యంతర నివేదికను సమర్పించారు. డిజిటల్ లావాదేవీలకు రాయితీ ఇవ్వడానికి ప్రభుత్వం జోక్యం చేసుకోవాలని, తద్వారా బ్యాంకులు, ఆర్థిక సంస్థలపై భారం పడకుండా, పౌరులకు డిజిటల్ లావాదేవీలు ఆకర్షణీయంగా మారతాయని ఆయన కోరారు.

## ఈ-గవర్నెన్స్
[200px|thumb|2003లో అప్పటి భారత ప్రధాని [అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయితో నాయుడు]]

### ఈ-సేవ
ఈ-గవర్నెన్స్ ప్రయోజనాలను పౌరులకు చేరువ చేసే ప్రయత్నంతో కాగితరహిత, వేగవంతమైన సేవలను అందించడానికి నాయుడు 2001లో *ఈ-సేవ* (Mee Seva) కేంద్రాలను ప్రారంభించారు. యుటిలిటీ బిల్లులు, బ్యాంకింగ్ సేవలు, జనన మరణ ధృవీకరణ పత్రాల జారీ, డ్రైవింగ్ లైసెన్స్ కోసం వ్రాత పరీక్ష, ప్రభుత్వ ఆదేశాలు, ఏపీఎస్ఆర్టీసీ పర్యటనలు, ట్రావెల్ ఆపరేటర్ల బుకింగ్ వంటి అన్ని ప్రభుత్వ సమాచారాన్ని, సేవలను ఆన్‌లైన్‌లో అందించే వన్-స్టాప్ పరిష్కారంగా ఈ ఈ-సేవ కేంద్రాలు పనిచేశాయి. ప్రభుత్వం ఔట్‌సోర్సింగ్ ఉద్యోగ వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టింది, ఇక్కడ ప్రభుత్వ సంబంధిత సేవలు కాంట్రాక్ట్ ఒప్పందం కింద చేయబడతాయి. ఒక నిర్దిష్ట కాల వ్యవధి తర్వాత, ఆ ఉద్యోగులకు శాశ్వత ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల హోదా మంజూరు చేయబడుతుంది.

### రియల్ టైమ్ గవర్నెన్స్ సొసైటీ
*రియల్ టైమ్ గవర్నెన్స్ సొసైటీ (RTGS)* అనేది ముఖ్యమంత్రి నాయుడు ప్రారంభించిన ఒక ఈ-గవర్నెన్స్ కార్యక్రమం. ఇది 6 సెప్టెంబర్ 2017న ఏర్పాటైంది. ఈ విభాగం నేరుగా ముఖ్యమంత్రికి నివేదిస్తుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఈ-గవర్నెన్స్‌ను అమలు చేయడానికి ఎలక్ట్రానిక్ కమ్యూనికేషన్, సాంకేతికతను ఉపయోగించాలనేది దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. నివేదించడానికి దీనికి 13 జిల్లా కేంద్రాలు, 1 రాష్ట్ర కేంద్రం ఉన్నాయి. వాతావరణ అంచనా, ముందస్తు హెచ్చరిక పరిశోధన కేంద్రం (Andhra Pradesh Weather Forecasting and Early Warning Research Center), డ్రోన్లు, మెషిన్ లెర్నింగ్ వ్యవస్థలు, బయోమెట్రిక్ సిస్టమ్స్, ఇతర నిఘా వ్యవస్థల నుండి డేటాను సేకరించి, రియల్ టైమ్‌లో RTGS సిస్టమ్ ద్వారా నివేదించబడుతుంది. అంతర్గత ఫిర్యాదులను పరిష్కరించడానికి ఒక కాల్ సెంటర్ పనిచేస్తుంది.

## కార్యక్రమాలు
### జన్మభూమి
నాయుడు 1996 ఫిబ్రవరిలో *జన్మభూమి* కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు. సమాజ పునర్నిర్మాణం, పునరుజ్జీవనంలో ప్రజలను భాగస్వామ్యం చేయడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం. ఈ కార్యక్రమం క్షేత్రస్థాయిలో పనిచేస్తుంది. ప్రాంతీయ అధికారుల ద్వారా ముఖ్యంగా గ్రామాలలో గ్రామ సభ చర్చల ద్వారా ప్రజలు ప్రాతినిధ్యం వహించే సమస్యలను గుర్తించి, వాటి పరిష్కారం కోసం ప్రభుత్వానికి ప్రాజెక్ట్ ప్రతిపాదనలను పంపడానికి ప్రణాళిక చేస్తుంది. కమ్యూనిటీ వర్క్, ప్రాథమిక పాఠశాల విద్య, తాగునీరు, ఆరోగ్యం, ఆసుపత్రులు, కుటుంబ సంక్షేమం, వాటర్‌షెడ్, ఉమ్మడి అటవీ నిర్వహణ కార్యకలాపాల ద్వారా పర్యావరణ పరిరక్షణ వంటివి ప్రధానంగా దృష్టి సారించిన విభాగాలు. ఈ కార్యక్రమం ఆ తర్వాత ఆయన మూడవ పదవీకాలంలో కూడా కొనసాగింది.

1997 నుండి 'క్లీన్ అండ్ గ్రీన్ క్యాంపెయిన్' ప్రారంభించబడింది, ఇక్కడ పాఠశాల విద్యార్థులు, ఉపాధ్యాయులు ప్రభుత్వ ఉద్యోగులతో కలిసి సంస్థాగత, గృహ వనమహోత్సవంలో (మొక్కలు నాటడం) పాల్గొన్నారు. తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాల్లో మొత్తం 46 మిలియన్ల మొక్కలు నాటారు. పారిశుద్ధ్య పనుల్లో దాదాపు 39,06,835 మంది పాల్గొనగా, చెత్తను తొలగించేందుకు 14,38,850 మంది, ఆరోగ్య అవగాహన ర్యాలీల్లో 4,09,21,447 మంది పాల్గొన్నారు. ప్రతి నివాసాన్ని, మున్సిపల్ వార్డును 'క్లీన్ అండ్ గ్రీన్'గా మార్చాలన్నది నాయుడు ఆలోచన, ఇది ఆయన ప్రభుత్వం నిర్వహించిన అతిపెద్ద, అత్యంత విజయవంతమైన కార్యక్రమాలలో ఒకటి.

### స్వయం సహాయక సంఘాలు
నీటి వినియోగదారుల సంఘాలు, వనసంరక్షణ సమితులు, రైతు మిత్ర సంఘాలు, సీఎంఈవై (CMEY) సంఘాలు వంటి "స్వయం సహాయక సంఘాల"ను (SHG) నాయుడు ప్రభుత్వం ప్రారంభించింది. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో డ్వాక్రా (DWCRA - Development of Women and Children in Rural Areas)ను ప్రోత్సహించింది, ఇక్కడ ప్రతి గ్రూపులో 15-20 మంది మహిళా సభ్యులు ఉండి, గ్రూపు సమావేశాలు నిర్వహించడానికి ఒక నాయకురాలిని ఎన్నుకునేవారు. గ్రామీణ మహిళలు ఆదాయాన్ని సమకూర్చే కార్యకలాపాలను ప్రారంభించడానికి, వారి హక్కుల గురించి తెలుసుకోవడానికి, విద్య ప్రాముఖ్యతను తెలుసుకోవడానికి వీలుగా ప్రభుత్వం, బ్యాంకుల అనుసంధానం ద్వారా మైక్రోఫైనాన్స్ అందించడం దీని ముఖ్య ఉద్దేశ్యం. మహిళా సాధికారత చొరవలో భాగంగా నాయుడు ప్రభుత్వం ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాలల్లో చేరిన బాలికలకు రెండు లక్షల సైకిళ్లను పంపిణీ చేసింది.

### ప్రజలతో ముఖ్యమంత్రి (డయల్ యువర్ సీఎం)
*ప్రజలతో ముఖ్యమంత్రి* అనేది ముఖ్యమంత్రి, ఆంధ్రప్రదేశ్ సాధారణ ప్రజల మధ్య బహిరంగ చర్చను ప్రోత్సహించే ఫోన్-ఇన్ కార్యక్రమం. ప్రతి సోమవారం దూర్దర్శన్, ఆల్ ఇండియా రేడియో (AIR) రెండింటిలోనూ ఇది ప్రత్యక్ష ప్రసారం అయ్యేది, ఇక్కడ నాయుడు ఫోన్ చేసిన వారితో నేరుగా మాట్లాడి వారి సమస్యలను తెలుసుకుని పరిష్కరించేవారు. ఈ లైవ్ షో రెండు సెషన్లలో నిర్వహించబడేది: మొదటి సెషన్‌లో వైస్-ఛాన్సలర్లు, విద్యావేత్తలు, రచయితలతో చర్చ జరిగేది, రెండవ సెషన్‌లో ప్రజలతో పరస్పర చర్య ఉండేది. నాయుడు "ముఖ్యమంత్రిగా తన అధికారిక హోదాను పక్కనపెట్టి ప్రజల్లో మమేకమైన నాయకుడు"గా వర్ణించబడ్డారు. ఈ వినూత్న కార్యక్రమం దేశ సమాచార, ప్రసార వ్యవస్థల్లో ఆమోదం పొందింది.

### రైతు బజార్

పండ్లు, కూరగాయల ఆకాశన్నంటుతున్న ధరలను నియంత్రించే ఉద్దేశ్యంతో 26 జనవరి 1999న నాయుడు *రైతు బజార్*ను ప్రారంభించారు. ఈ కార్యక్రమం కింద, రైతులు తమ ఉత్పత్తులను నేరుగా వినియోగదారులకు విక్రయించడానికి ప్రోత్సహించబడ్డారు, తద్వారా దళారీ వ్యవస్థను తొలగించారు. మొదటి దశలోనే ఈ కార్యక్రమం విజయవంతమై వివిధ పట్టణాలకు చేరుకుంది. ధరలు 70 నుండి 75 శాతం తగ్గాయి, ఇది రైతులు, ప్రత్యక్ష వినియోగదారులు ఇద్దరికీ ప్రయోజనం చేకూర్చింది.

### అన్న క్యాంటీన్
ఆయన హయాంలో ప్రభుత్వం రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో ₹5 కే అల్పాహారం, మధ్యాహ్న భోజనం, రాత్రి భోజనం అందించడానికి *అన్న క్యాంటీన్* కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది. 11 జూలై 2018న విజయవాడలో ఒక క్యాంటీన్‌ను ప్రారంభించడం ద్వారా నాయుడు ఈ కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. మొదటి దశలో రాష్ట్రవ్యాప్తంగా మొత్తం 60 క్యాంటీన్లను తెరిచారు. ఈ క్యాంటీన్లను నడిపేందుకు అక్షయపాత్ర ఫౌండేషన్‌తో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నారు.

## మౌలిక సదుపాయాలు
### హైటెక్ సిటీ
1998 నవంబర్‌లో, అప్పటి భారత ప్రధాని అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి, చంద్రబాబు నాయుడు హైదరాబాద్‌లోని ఒక ల్యాండ్‌మార్క్ భవనం అయిన సైబర్ టవర్స్‌ను ప్రారంభించడం ద్వారా హైటెక్ సిటీని (సైబరాబాద్ అని ముద్దుగా పిలుస్తారు) ప్రారంభించారు. భవిష్యత్తులో సాంకేతిక పరిజ్ఞానం వృద్ధిని దృష్టిలో ఉంచుకుని, ఆయన ప్రభుత్వం రోడ్లు, భద్రత, రవాణా, టెలికమ్యూనికేషన్లు, ఐటీ పార్కులు, ప్రతినిధుల సమావేశాలు, వసతి కోసం ఫైవ్-స్టార్ హోటళ్లు, హైటెక్స్ ఇంటర్నేషనల్ కన్వెన్షన్ అండ్ ఎగ్జిబిషన్ సెంటర్ (HITEX) వంటి మౌలిక సదుపాయాలను కల్పించడంపై కూడా దృష్టి సారించింది.

[alt=సైబర్ టవర్స్ - హైదరాబాద్‌లోని ఒక ల్యాండ్‌మార్క్ భవనం|thumb|1998లో నాయుడు పదవీకాలంలో ప్రారంభించబడిన [హైదరాబాదు|హైదరాబాద్‌లోని ల్యాండ్‌మార్క్ భవనం, హైటెక్ సిటీలో సైబర్ టవర్స్]]

ఈ లక్ష్యాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి నాయుడు ఒకప్పుడు "బై-బై బెంగళూరు, హలో హైదరాబాద్" అనే నినాదాన్ని సృష్టించారు. ఐటీ పరిశ్రమ విజృంభణలో భాగం కావడానికి ఆయన ప్రభుత్వం ఎల్&టి ఇన్ఫోసిటీ అసెండాస్ పార్క్, సైబర్ గేట్‌వే, రహేజా మైండ్‌స్పేస్ మాదాపూర్ ఐటీ పార్క్, సైబర్‌పెర్ల్ ఐటీ పార్క్ వంటి ప్రధాన ఐటీ పార్కులకు భూములు కేటాయించి పునాదులు వేసింది. "సమాచార సాంకేతికత, బయోటెక్నాలజీ, హెల్త్‌కేర్, వివిధ ఔట్‌సోర్సింగ్ సేవలు వంటి కీలక రంగాలలో" విదేశీ పెట్టుబడులకు ప్రధాన నగరాలను ప్రదర్శన కేంద్రాలుగా చేయడం ద్వారా ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాన్ని అభివృద్ధి చేసే తన ప్రణాళికను నాయుడు విలేకరుల సమావేశంలో చర్చించారు. బిల్ గేట్స్‌కు పవర్‌పాయింట్ ప్రజెంటేషన్ ఇచ్చి, అమెరికా వెలుపల కంపెనీ రెండవ అతిపెద్ద పరిశోధన, అభివృద్ధి క్యాంపస్ అయిన మైక్రోసాఫ్ట్ కార్పొరేషన్ రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ (R&D)ని హైదరాబాద్‌లో స్థాపించేలా ఆయనను ఒప్పించారు. ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ హబ్‌గా మారడానికి హైదరాబాద్ చేసిన ప్రయత్నంలో ఇది ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయి.

2001లో, హైదరాబాద్‌లోని ప్రస్తుత హైటెక్ సిటీ ప్రాంతం చుట్టూ ఐటీ సంస్థలు, పరిశోధనా సంస్థలు, అనుబంధ సేవల స్థానం కోసం ప్రత్యేక ఎన్‌క్లేవ్‌గా సైబరాబాద్ డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ (CDA) ఏర్పాటును నాయుడు ప్రభుత్వం ప్రకటించింది. మాదాపూర్, గచ్చిబౌలి, కొండాపూర్, మణికొండ, నానక్రామ్‌గూడ టౌన్‌షిప్‌లను కవర్ చేస్తూ నగరం పశ్చిమ శివార్లలో 52 చ.కి.మీ విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉన్న CDA, గేటెడ్ రెసిడెన్షియల్ హౌసింగ్, ఇంటెలిజెంట్ భవనాలు, షాపింగ్ మాల్స్, రవాణా సౌకర్యాలు వంటి ప్రీమియం మౌలిక సదుపాయాలను అందించే స్వయం సమృద్ధ ఎన్‌క్లేవ్‌గా రూపొందించబడింది.

అనేక జాతీయ, అంతర్జాతీయ సర్వేల ప్రకారం, 2002లో హైదరాబాద్ భారతదేశ ఐటీ హాట్‌స్పాట్‌గా అవతరించింది, వ్యాపారాలను ఆకర్షించడానికి భారతదేశంలోని ప్రధాన నగరాలతో పోలిస్తే నగర పోటీతత్వంలో హైదరాబాద్ నంబర్ వన్ స్థానంలో నిలిచింది. హైటెక్ సిటీని సృష్టించడంలో నాయుడు ప్రభుత్వం తీసుకున్న ఆర్థిక సంస్కరణలు, కొత్త విధాన కార్యక్రమాలు హైదరాబాద్ పట్టణీకరణకు ఉత్తేజాన్ని ఇచ్చాయి. చేతిలో పెద్ద టెక్ పరిశ్రమల ఉద్యోగాలతో వినియోగదారుల కొనుగోలు సామర్థ్యం పెరిగింది, ఇది భారీ రియల్ ఎస్టేట్ పరిణామాలు, గేటెడ్ రెసిడెన్షియల్ అపార్ట్‌మెంట్లు, ఫుడ్, రెస్టారెంట్లు, ఇంటెలిజెంట్ వ్యాపార కార్యాలయాలు, సినిమా, ఈ ప్రాంతంలో షాపింగ్ మాల్స్ ఏర్పాటుకు దారితీసింది. హైటెక్ సిటీని భారతదేశపు మొదటి, అతిపెద్ద సైబర్‌సిటీగా మార్చడానికి నాయుడు చేసిన ప్రయత్నాలు ఫలితాన్నిచ్చాయి, కాగా నేడు సైబరాబాద్ హైదరాబాద్‌లో ఒక పెద్ద సాంకేతిక ప్రాజెక్ట్, ఇది తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముకగా ఉద్భవించింది. thumb|alt=ఇద్దరు యువకుల మాటలు వింటున్న మధ్య వయస్కుడు|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా విద్యార్థులతో చర్చిస్తున్న నాయుడు|right

### జీనోమ్ వ్యాలీ
1999లో, నాయుడు ఫార్మా సిటీని స్థాపించారు, ఇది హైదరాబాద్‌కు ఉత్తరాన దేశంలోని మొట్టమొదటి అత్యాధునిక బయోటెక్నాలజీ పార్క్. ఆయన నోవార్టిస్ ఫార్మా ఇండియా, శాంతా బయోటెక్నిక్స్, భారత్ బయోటెక్, బయోకాన్, బయోలాజికల్ ఇ. లిమిటెడ్, జూపిటర్ బయోసైన్సెస్ వంటి ప్రముఖ బహుళజాతి ఫార్మాస్యూటికల్ కంపెనీలకు జీనోమ్ వ్యాలీని ప్రోత్సహించారు. ఐబీఎం (IBM), డెల్, హెచ్ఎస్బీసీ (HSBC), ఒరాకిల్ కార్పొరేషన్ వంటి ఇతర గ్లోబల్ ఐటీ కంపెనీలను హైదరాబాద్‌కు తరలించవలసిందిగా అభ్యర్థించారు. గ్లోబల్ సీఈవోలకు ప్రజెంటేషన్లు ఇచ్చి హైదరాబాద్‌లో పెట్టుబడులు పెట్టడానికి, కార్యాలయాలను స్థాపించడానికి వారిని ఒప్పించారు.

### రాజీవ్ గాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం
రాజీవ్ గాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం (శంషాబాద్ విమానాశ్రయం) ముఖ్యమంత్రి నాయుడు చొరవతో ప్రారంభమైంది. హైదరాబాద్ ప్రపంచవ్యాప్త పెట్టుబడులను ఆకర్షిస్తున్నప్పుడు, అప్పుడు నడుస్తున్న బేగంపేట విమానాశ్రయం విమాన రద్దీని నిర్వహించలేకపోయింది. అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం చుట్టూ ప్రణాళికాబద్ధమైన అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించడానికి, నాయుడు ప్రభుత్వం ఒక ప్రత్యేక అభివృద్ధి ప్రాంతాన్ని ప్రకటించి, దానిని హైదరాబాద్ ఎయిర్‌పోర్ట్ డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ (HADA) అని పిలిచింది. నాయుడు నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం 2003లో విమానాశ్రయం కోసం 5,495 ఎకరాల భూమిని సేకరించింది. విమానాశ్రయం పబ్లిక్-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్య ప్రాతిపదికన నిర్మించబడింది, ఇక్కడ ప్రభుత్వం భూమిని మాత్రమే అందిస్తుంది. విమానాశ్రయంలో 76% వాటాకు బదులుగా మొత్తం నిర్మాణ వ్యయం, ప్రణాళికను గ్రంధి మల్లికార్జున రావు గ్రూప్ (GMR గ్రూప్), మలేషియా ఎయిర్‌పోర్ట్స్ హోల్డింగ్స్ బెర్హాద్ చూసుకోవలసి ఉంటుంది. ల్యాండ్ లీజు, స్టేట్ షేర్ హోల్డర్ ఒప్పందం 2003లో పూర్తయింది. డిసెంబర్ 2004లో డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్ సెంట్రల్ కన్సెషన్ అగ్రిమెంట్‌పై సంతకం చేశారు. విమానాశ్రయ నిర్మాణం ప్రారంభమై 2005 నుండి 2008 మధ్య GMR చే పూర్తి చేయబడింది.

### ఎంఎంటీఎస్ (MMTS)
2001లో నిర్మాణం ప్రారంభమైన హైదరాబాద్ మల్టీ-మోడల్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ సిస్టమ్ (MMTS) 2003లో నాయుడు ప్రభుత్వంలో ప్రజలకు అందుబాటులోకి వచ్చింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, దక్షిణ మధ్య రైల్వేల జాయింట్ వెంచర్ అయిన ఫేజ్-I సికింద్రాబాద్ రైల్వే స్టేషన్‌లో మొదటి MMTS రైలును ఉప ప్రధాని ఎల్. కె. అద్వానీ జెండా ఊపి ప్రారంభించారు. రెండవ దశను నాయుడు ప్రారంభించారు. 26 స్టేషన్లతో 43 కి.మీ కార్యాచరణ పొడవుతో, ఈ వ్యవస్థ మూడు ప్రధాన మార్గాల్లో పనిచేస్తుంది: ఫలక్‌నుమా-లింగంపల్లి, హైదరాబాద్-ఫలక్‌నుమా, హైదరాబాద్-లింగంపల్లి.

### క్రీడలు
నాయుడు రెండవ పదవీకాలంలో 2002లో, 2003 ఆఫ్రో-ఏషియన్ గేమ్స్‌కు ఆతిథ్యం ఇవ్వడానికి హైదరాబాద్‌లోని గచ్చిబౌలిలో బహుళార్ధసాధక స్టేడియం అయిన జి. ఎం. సి. బాలయోగి అథ్లెటిక్ స్టేడియం నిర్మాణానికి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రణాళిక వేసింది, దీనికి మాజీ లోక్‌సభ స్పీకర్ జి. ఎం. సి. బాలయోగి గౌరవార్థం ఆ పేరు పెట్టారు. 2003లో హైదరాబాద్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ ప్రతిపాదించిన రాజీవ్ గాంధీ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ స్టేడియం నిర్మాణం కూడా ఈ పదవీకాలంలోనే ప్రారంభమైంది, ప్రభుత్వం ఈ ప్రయోజనం కోసం హైదరాబాద్‌లోని ఉప్పల్ కలాన్‌లో భూమిని కేటాయించింది. నిర్మాణానికి ఓపెన్ వేలానికి కాంట్రాక్టు ఇచ్చింది, తరువాత స్టేడియం నిర్మాణం పూర్తయిన తర్వాత కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం దీనిని ప్రారంభించి, మాజీ ప్రధాని రాజీవ్ గాంధీ గౌరవార్థం ఆ పేరు పెట్టింది.

### అమరావతి రాజధాని ప్రాంతం
[thumb|2014లో అమరావతికి శంకుస్థాపన చేసిన ప్రధాని [నరేంద్ర మోదీ]]
ఆంధ్రప్రదేశ్ విభజన తర్వాత, ఆంధ్రప్రదేశ్ కోసం అమరావతిలో కొత్త రాజధాని నగరాన్ని నాయుడు ప్లాన్ చేశారు. భారత ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ శంకుస్థాపన కార్యక్రమానికి హాజరై పూజా కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు.

## సంక్షేమ విధానాలు
thumb|upright|200px|2004లో అప్పటి భారత ఉప ప్రధాని ఎల్. కె. అద్వానీతో నాయుడు సమావేశం
గ్రామీణ మహిళలకు ఎల్పీజీ వంటగ్యాస్ కనెక్షన్లు అందించేందుకు జూలై 1999లో నాయుడు ₹100 కోట్ల బడ్జెట్‌తో *దీపం పథకం* ప్రారంభించారు. ఈ పథకం ద్వారా ఒక మిలియన్ ఎల్పీజీ కనెక్షన్లు అందించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం అంగీకరించింది. ఈ పథకం తరువాత పట్టణ ప్రాంతాలకు కూడా విస్తరించబడింది, కొంతమంది మహిళా లబ్ధిదారులకు అధికారికంగా ఎల్పీజీ సిలిండర్లను విడుదల చేశారు. ఈ పథకం కింద, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఆయిల్ కంపెనీకి కనెక్షన్‌కు రూ. 1,000 చొప్పున సెక్యూరిటీ డిపాజిట్‌ను చెల్లిస్తుంది.

2014 అక్టోబర్ నుండి అమలులోకి వచ్చేలా పెన్షన్ మొత్తాన్ని ₹200 నుండి ₹1000కి పెంచుతూ *సామాజిక భద్రతా పెన్షన్ పథకం*లో ఐదు రెట్ల పెంపు ప్రవేశపెట్టబడింది. తరువాత 2018 సంవత్సరంలో 5 మిలియన్ల వృద్ధులకు ప్రయోజనం చేకూర్చేలా 2019 జనవరి నుండి ప్రయోజన మొత్తాన్ని ₹1000 నుండి ₹2000కి పెంచారు. వృద్ధులు, చేనేత కార్మికులు, వితంతువులు, వికలాంగులు, కల్లుగీత కార్మికులు, ట్రాన్స్‌జెండర్లు, మత్స్యకారులతో పాటు యాంటీరెట్రోవైరల్ థెరపీ అవసరమైన, కారణం తెలియని దీర్ఘకాలిక మూత్రపిండాల వ్యాధితో బాధపడుతున్న సమాజంలోని బలహీన వర్గాలకు ప్రయోజనం చేకూర్చేందుకు ఇదే విధమైన పెన్షన్ పథకం *ఎన్టీఆర్ భరోసా*ను ప్రవేశపెట్టారు.

విదేశాల్లో తమ గ్రాడ్యుయేట్ (ఎంబీబీఎస్ మాత్రమే), పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్, ఎంఎస్ లేదా పీహెచ్‌డీ కోర్సులు చేయాలనుకునే ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని కాపు సామాజిక వర్గానికి చెందిన ఆర్థికంగా వెనుకబడిన కుటుంబాల సభ్యుల కోసం *విదేశీ విద్యా దీవెన పథకం* ప్రవేశపెట్టబడింది. ఎంపికైన దరఖాస్తుదారులకు నిర్ణీత ప్రక్రియ ద్వారా ₹1,000,000 ఆర్థిక సహాయం మంజూరు చేయబడుతుంది. తరువాత బీసీ వర్గాల సంక్షేమం కోసం "ఎన్టీఆర్ విదేశీ విద్యా పథకం" అనే పేరుతో ఇదే విధమైన పథకాన్ని ప్రవేశపెట్టారు.

డ్వాక్రా వంటి మహిళా స్వయం సహాయక సంఘాల రుణాలను మాఫీ చేయడానికి రుణమాఫీ పథకాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. తరువాత స్వయం సహాయక సంఘాలకు ఆర్థిక సహాయం అందించడానికి *పసుపు కుంకుమ* వంటి ఆర్థిక ప్రయోజన పథకం ప్రవేశపెట్టబడింది, ఇక్కడ ప్రతి లబ్ధిదారురాలికి ₹10,000 నగదు, స్మార్ట్‌ఫోన్‌ను అందించారు.

20 నుండి 30 సంవత్సరాల వయస్సు గల నిరుద్యోగ యువతకు ప్రతి నెలా ₹1000 ఆర్థిక సహాయం అందించడానికి *ముఖ్యమంత్రి యువనేస్తం* పథకం ప్రవేశపెట్టబడింది.

నాయుడు మూడవ పదవీకాలంలో, కొత్తగా ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో *ఎన్టీఆర్ వైద్య సేవ*, *చంద్రన్న బీమా*, *చంద్రన్న సంక్రాంతి కానుక*, *చంద్రన్న రంజాన్ తోఫా*, *చంద్రన్న కాపు భవన్*, *చంద్రన్న పెళ్లి కానుక* తదితర 21 సంక్షేమ పథకాలను ప్రవేశపెట్టారు.

## నీటిపారుదల
[200px|thumb|[పోలవరం ప్రాజెక్టు|పోలవరం ప్రాజెక్ట్ వద్ద నితిన్ గడ్కరీ, ఇతర అధికారులతో నాయుడు]]

### పట్టిసీమ

*పట్టిసీమ ఎత్తిపోతల పథకం* అనేది గోదావరి నదిని కృష్ణా నదితో అనుసంధానించే నదుల అనుసంధాన ప్రాజెక్టు. దీనిని మార్చి 2016లో నాయుడు ప్రారంభించారు. ఇది ఒక సంవత్సరం వ్యవధిలో పూర్తయింది, లిమ్కా బుక్ ఆఫ్ రికార్డ్స్‌లో చోటు దక్కించుకుంది.

### ఇతరాలు
11 గ్రామాలలోని 5000 ఎకరాల భూమికి సాగునీరు అందించడానికి గుంటూరు జిల్లాలో 50 కోట్ల రూపాయల వ్యయంతో నిర్మించిన పోతర్లంక ఎత్తిపోతల పథకాన్ని 2018లో నాయుడు ప్రారంభించారు.

## విజన్ 2020
1999లో నాయుడు "ఆంధ్రప్రదేశ్ విజన్ 2020" పేరుతో ఒక దార్శనిక పత్రాన్ని (విజన్ స్టేట్‌మెంట్‌) రూపొందించారు, ఇది 2020 నాటికి సాధించాల్సిన వివిధ లక్ష్యాలను వివరించింది. ఇది అమెరికా కన్సల్టెంట్స్ మెకిన్సే & కంపెనీ సహకారంతో తయారు చేయబడింది. వారు ఈ క్రింది వాటిని ప్రతిపాదించారు:

* పేదరికాన్ని నిర్మూలించాలి. వృద్ధులకు, పిల్లలకు, నిజంగా సహాయం అవసరమైన వారికి అండగా నిలవాలి.
* ప్రజలకు ఆచరణ, ఆదాయంతో పాటు ఆరోగ్యకరమైన జీవితాన్ని గడిపే అవకాశాన్ని కల్పించాలి.
* ఆరోగ్యకరమైన, సంపన్నమైన సమాజం కోసం చిన్న కుటుంబాలను ప్రోత్సహించాలి.
* ఆడపిల్లలకు సంతోషకరమైన జీవితాన్ని అందించాలి. వారు తమ శక్తిని 100 శాతం ఉపయోగించుకునే అవకాశం కల్పించాలి.
* పర్యావరణాన్ని కాపాడాలి, నగరాలు, గ్రామాలను పరిశుభ్రంగా, పచ్చగా, నివసించడానికి సురక్షితంగా చేయాలి.
* చిన్న పారిశ్రామికవేత్తలు, యువ నిపుణులు స్టార్టప్‌లను ఏర్పాటు చేయడానికి, అభివృద్ధి చెందుతున్న పరిశ్రమలు, సేవల వ్యాపారాలను నిర్మించడానికి వీలు కల్పించాలి.
* సమాజంలో, ఆర్థిక వ్యవస్థలో పురుషులతో సమానంగా పోటీ పడేందుకు మహిళలు, బాలికలకు సాధికారత కల్పించి, మద్దతు ఇవ్వాలి.
* ప్రజలకు పెట్టుబడులు, మౌలిక సదుపాయాలు వంటి వనరులను అందించాలి. ఇవి వారి భవిష్యత్తును మార్చగలవు.
* వ్యవసాయంలో కొత్త పద్ధతులు, అప్‌మార్కెట్ సేవలు, నాణ్యమైన ఉత్పత్తుల కోసం ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించాలి.
* ప్రభుత్వం పారదర్శకంగా, జవాబుదారీగా, ప్రతిస్పందించేలా ఉండాలి.
* పాలనలో ప్రజల గొంతు బిగ్గరగా, స్పష్టంగా వినిపించాలి.

2014లో ముఖ్యమంత్రిగా తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, నాయుడు ఈ పత్రాన్ని *సన్‌రైజ్ ఏపీ విజన్ 2029* పేరుతో వెర్షన్ 2.0కి నవీకరించారు.

## ఇతర సంఘటనలు
thumb|alt=నల్లటి జుట్టు ఉన్న వ్యక్తి బూడిద రంగు జుట్టు ఉన్న వ్యక్తికి బహుమతులు ఇవ్వడం|2000లో బిల్ క్లింటన్‌కు స్వాగతం పలుకుతున్న నాయుడు
2000లో, బిల్ క్లింటన్ (అమెరికా అధ్యక్షుడు), టోనీ బ్లెయిర్ (బ్రిటన్ ప్రధాన మంత్రి) ఇద్దరూ హైదరాబాద్‌ను సందర్శించి నాయుడుతో సమావేశమయ్యారు. అమెరికా వార్తా పత్రిక టైమ్ (Time) కు చెందిన బాబీ ఘోష్ వ్యాఖ్యానిస్తూ, "కేవలం ఐదేళ్లలో ఆయన పేదరికంతో ఉన్న ఒక గ్రామీణ వెనుకబడిన ప్రదేశాన్ని భారతదేశపు కొత్త ఇన్ఫర్మేషన్-టెక్నాలజీ హబ్‌గా మార్చారు" అని పేర్కొన్నారు. ఆ పత్రిక నాయుడును 'సౌత్ ఏషియన్ ఆఫ్ ది ఇయర్'గా ప్రకటించింది.

### హుద్‌హుద్ తుఫాను

thumb|2014లో హుద్‌హుద్ తుఫాను సమయంలో విశాఖపట్నం విమానాశ్రయంలో నాయుడు
నాయుడు మూడవ పదవీకాలంలో 2014లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశాఖపట్నం, పొరుగు జిల్లాలైన విజయనగరం, శ్రీకాకుళం హుద్‌హుద్ అనే తుఫాను బారిన పడ్డాయి. తుఫాను సమయంలో విపత్తు నిర్వహణలో ఆయన చేసిన కృషికి ప్రశంసలు అందుకున్నారు. నాలుగు జిల్లాల్లోని 44 మండలాల్లో 2,80,000 మందికి పైగా ప్రజలకు సహాయం అందించడానికి ఆర్మీ, నేవీ, నేషనల్ డిజాస్టర్ రెస్పాన్స్ ఫోర్స్‌ను (NDRF) సమీకరించారు. తుఫాను తీరం దాటిన తర్వాత ఆయన హైదరాబాద్ నుంచి విశాఖపట్నం మకాం మార్చారు. విపత్తు సహాయక చర్యలను పర్యవేక్షించేందుకు ఆయన నగర కలెక్టరేట్ వెలుపల పార్క్ చేసిన బస్సులో బస చేశారు. తుఫాను కారణంగా తీవ్రంగా నష్టపోయిన ఒడిశా సరిహద్దు జిల్లాలైన శ్రీకాకుళం వంటి ప్రాంతాల్లో కూడా పర్యటించారు. విపత్తు తర్వాత, తుఫాను కారణంగా తీవ్రంగా దెబ్బతిన్న వైజాగ్‌ను పునర్నిర్మిస్తానని ఆయన ప్రతిజ్ఞ చేశారు.

### ఆఫ్రో-ఏషియన్ గేమ్స్
నాయుడు పదవీకాలంలో 2003 అక్టోబర్ 23 నుండి 2003 నవంబర్ 1 వరకు జరిగిన ఆఫ్రో-ఏషియన్ గేమ్స్ హైదరాబాద్‌లో జరిగిన అతిపెద్ద క్రీడా కార్యక్రమం, అలాగే భారతదేశంలో జరిగిన అతిపెద్ద క్రీడా కార్యక్రమాలలో ఒకటి.

### ఏపీ అగ్‌టెక్ సమ్మిట్ 2017
thumb|upright=0.7|2017లో విశాఖపట్నంలో బిల్ గేట్స్‌తో నాయుడు
 
2017లో బిల్ గేట్స్ మళ్లీ విశాఖపట్నంలో నాయుడుని కలిశారు. బిల్ అండ్ మెలిండా గేట్స్ ఫౌండేషన్ కో-చైర్‌గా ఉన్న ఆయన మూడు రోజుల ఏపీ అగ్‌టెక్ సమ్మిట్ 2017 ముగింపు సమావేశంలో ప్రసంగిస్తూ, 20 ఏళ్ల క్రితం ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడుని మొదటిసారి కలిసినప్పుడు తాను చాలా ఉత్సాహంగా ఉన్నానని గుర్తుచేసుకున్నారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రితో కలిసి శిఖరాగ్ర సమావేశంలో గేట్స్ ఎగ్జిబిషన్ స్టాల్స్‌ను సందర్శించారు. ఈ శిఖరాగ్ర సదస్సు రాష్ట్రంలో వ్యవసాయ పరివర్తనను ముందుకు తీసుకువెళ్లడానికి వినూత్న ఆలోచనలు, సాంకేతికతలు, ప్రపంచవ్యాప్త ఉత్తమ పద్ధతులపై దృష్టి సారించింది.

## ఇవి కూడా చూడండి
* ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు
* ఎన్.టి.రామారావు ముఖ్యమంత్రి పదవీకాలం
* తెలుగుదేశం పార్టీ

## మూలాలు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్
వర్గం:తెలుగుదేశం పార్టీ
వర్గం:తెలుగుదేశం పార్టీ అధ్యక్షులు
వర్గం:తెలుగుదేశం పార్టీ రాజకీయ నాయకులు