షంసుద్దీన్ ఇలియాస్ షా

**షంసుద్దీన్ ఇలియాస్ షా** (, ) బెంగాల్ సుల్తానేట్‌ను, దాని మొదటి ఇలియాస్ షాహీ రాజవంశాన్ని స్థాపించాడు. ఇలియాస్ షాహీ రాజవంశం రాజా గణేశ వారసుల ద్వారా 21 సంవత్సరాల పాటు (1415–1436) అంతరాయం మినహాయిస్తే, 145 సంవత్సరాల పాటు (1342–1487) బెంగాల్‌ను పాలించింది. బెంగాల్ ప్రావిన్సులను ఒకే రాష్ట్రంగా ఏకం చేయడంలో ఇలియాస్ షా కీలకపాత్ర పోషించాడు. ఇలియాస్ షా కేవలం సామ్రాజ్యాలను జయించిన సుల్తాన్ మాత్రమే కాదని, రాజకీయ ఐక్యతకు రూపశిల్పి అని ఆర్. సి. మజుందార్, జదునాథ్ సర్కార్ ఇతర చరిత్రకారులతో పాటు వాదించారు. అతని నాయకత్వంలో, "బెంగాలీ" అనే పదం భౌగోళిక సరిహద్దులను అధిగమించి రాజకీయ గుర్తింపుగా ఎదగడం ప్రారంభించింది. ఈ కారణంగా అతను తరచుగా ఆధునిక బెంగాలీ సామూహిక గుర్తింపు భావన నిర్మాణంలో పునాది వేసిన వ్యక్తిగా పరిగణించబడ్డాడు.

సిస్తాన్‌లో జన్మించి, సున్నీ ఇస్లాం అనుచరుడైన ఇలియాస్ షా ఢిల్లీ సుల్తానేట్‌లో ఉన్నత స్థాయికి ఎదిగాడు. 14వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, ఢిల్లీ సుల్తానేట్ దక్షిణ బెంగాల్‌లోని సత్‌గావ్, తూర్పు బెంగాల్‌లోని సోనార్‌గావ్, ఉత్తర బెంగాల్‌లోని లఖ్నౌతీ పట్టణాల ఆధారంగా బెంగాల్‌ను మూడు ప్రావిన్సులుగా విభజించింది. బెంగాల్‌పై ఢిల్లీ పట్టు సడలుతున్నందున పరిపాలనను మెరుగుపరచడమే దీని ఉద్దేశ్యం. ఇలియాస్ షా సత్‌గావ్ గవర్నర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 14వ శతాబ్దం మధ్యలో, మూడు నగర-రాష్ట్రాల గవర్నర్లు స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించుకున్నారు. ఆ మూడు నగర-రాష్ట్రాలు ఒకదానితో ఒకటి యుద్ధం చేయడం ప్రారంభించాయి. ఇలియాస్ షా చివరికి లఖ్నౌతీ పాలకుడు అలావుద్దీన్ అలీ షాను, సోనార్‌గావ్ పాలకుడు ఇఖ్తియారుద్దీన్ ఘాజీ షాను ఓడించాడు. అతను బెంగాల్‌ను ఒక స్వతంత్ర సుల్తానేట్‌గా ఏకం చేశాడు, పాండువాలో తన రాజధానిని స్థాపించాడు.

సుల్తాన్‌గా, ఇలియాస్ షా బెంగాల్ స్వాతంత్ర్యానికి గుర్తింపు పొందడానికి ఢిల్లీ సుల్తానేట్‌పై యుద్ధం చేశాడు. అతను ఉపఖండంలోని ఉత్తర, తూర్పు ప్రాంతాలలోని నగరాలపై దాడులు చేశాడు, తద్వారా ఖాట్మండు లోయపై దాడి చేసిన మొదటి ముస్లిం పాలకుడు అయ్యాడు. అయితే, నేపాలీ దళాలు ఏకమై ఎదురుదాడి చేయడానికి ముందే సుల్తానేట్ సైన్యాలు తిరిగి వచ్చేశాయి. ఇలియాస్ షా ఆధ్వర్యంలో, బెంగాల్ సుల్తానేట్ భూభాగం ఉత్తర భారతదేశం, ఈశాన్య భారతదేశంలోని భాగాలకు విస్తరించింది, నేపాల్, ఒరిస్సాలోకి దాడులు నిర్వహించబడ్డాయి.

## వ్యక్తిగత జీవితం, కుటుంబం
ఇలియాస్ సిస్తాన్‌లో జన్మించాడా లేదా అనే దానిపై విరుద్ధమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి, అయితే అతని మూలాలు ఖచ్చితంగా నేటి తూర్పు ఇరాన్, దక్షిణ ఆఫ్ఘనిస్తాన్ అని పిలువబడే సిస్తాన్ ప్రాంతంలో ఉన్నాయని అంగీకరించబడింది. సయ్యద్ ఏ. ఎం. ఆర్. హక్ ప్రకారం, అతని పూర్వీకులు ముస్లిం మిషనరీలుగా మొదటిసారిగా ఉపఖండానికి చేరుకున్నారు. 1227లో ఆ కుటుంబానికి బెంగాల్‌లోని ఢిల్లీ సుల్తానేట్ ద్వారా జాగీర్లు మంజూరు చేయబడ్డాయి. ఇలియాస్ విశ్వాసం ద్వారా సున్నీ ముస్లిం.

దుర్గాచంద్ర సన్యాల్ కథనం ప్రకారం ఇలియాస్ సోనార్‌గావ్ వెళ్తుండగా బిక్రంపూర్ కు చెందిన ఒక బెంగాలీ బ్రాహ్మణ వితంతువును వివాహం చేసుకున్నాడు, ఆమె ఇస్లాం మతాన్ని స్వీకరించి ఫూల్మతి బేగంగా పేరు మార్చుకుంది. ఆ తర్వాత వారికి ఇద్దరు కుమారులు, యువరాజు సికిందర్‌తో సహా పలువురు కుమార్తెలు జన్మించారు. హిందూమతంలో వితంతు పునర్వివాహం ఆమోదయోగ్యం కానందున ఉన్నత-తరగతి బ్రాహ్మణులు మొదట్లో ఈ వివాహాన్ని వ్యతిరేకించారని సన్యాల్ జోడించారు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఆమెను సమాజంలో బహిష్కృతురాలిగా జీవించడానికి లేదా వేశ్యావృత్తిలో పడిపోవడానికి ఇలియాస్ అనుమతించలేకపోయాడు కాబట్టి అతను నికాను కొనసాగించాడు. ఈ కథనానికి దినేష్ చంద్ర సేన్ మద్దతు ఇచ్చారు. నళినీ కాంత భట్టసాలిని ఉదహరిస్తూ, ఇలియాస్ ఒక హిందూ స్త్రీని సాంప్రదాయం ప్రకారం వివాహం చేసుకున్నాడని అబ్దుల్ కరీం పేర్కొన్నాడు, అయితే ఆమె పేరును ఫూల్మతిగా పేర్కొనలేదు.

## బెంగాల్ ఏకీకరణ
thumb|left|పాండువాలోని మునుపటి మసీదు, ఇక్కడే ఇలియాస్ షా బెంగాల్ రాజధానిని స్థాపించాడు
ఇలియాస్ మొదటి నుండి బెంగాల్‌లో ఉన్నాడా లేదా అనేది ధృవీకరించబడనప్పటికీ, అతను ఢిల్లీ సుల్తానేట్ సేవలో పనిచేశాడు. కొందరు ఇలియాస్ వాస్తవానికి ఢిల్లీలో ఉండేవాడని, సమస్యలు తలెత్తిన తర్వాత బెంగాల్‌కు మారాడని పేర్కొన్నారు, అయితే మరికొందరు అతని కుటుంబం చాలా కాలం క్రితమే బెంగాల్‌కు వలస వచ్చిందని పేర్కొన్నారు. బాంగ్లాపీడియా ప్రకారం, ఇలియాస్ మొదట్లో ఢిల్లీలోని జలాలుద్దీన్ ఖల్జీ కింద పనిచేశాడు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఇలియాస్ చివరకు ప్రస్తుత దక్షిణ బెంగాల్‌లోని సత్‌గావ్ ఇంపీరియల్ ప్రావిన్షియల్ గవర్నర్ ఇజ్జుద్దీన్ యాహ్యా కింద పనిచేశాడు.

1338లో యాహ్యా మరణం తరువాత, ఇలియాస్ *షంస్ అద్-దిన్* అనే బిరుదుతో సత్‌గావ్‌కు స్వతంత్ర సుల్తాన్‌గా ప్రకటించుకున్నాడు. ఆ తరువాత అతను లఖ్నౌతీ (ఉత్తర బెంగాల్) సుల్తాన్ అలావుద్దీన్ అలీ షా, సోనార్‌గావ్ (తూర్పు బెంగాల్) సుల్తాన్ ఇఖ్తియారుద్దీన్ ఘాజీ షాలపై 1339 నుండి 1352 వరకు సుదీర్ఘ యుద్ధం చేశాడు. 1342, 1352లలో వరుసగా లఖ్నౌతీ, సోనార్‌గావ్‌లను జయించిన తర్వాత ఇలియాస్ షా విజయం సాధించాడు. అతను 1352లో ఈ ప్రాంతాల ఏకీకరణ ద్వారా బెంగాల్ సుల్తానేట్‌ను స్థాపించినట్లు ప్రకటించాడు, తన రాజధానిని ఉత్తర బెంగాల్‌లోని లఖ్నౌతీకి సమీపంలో ఉన్న పాండువాకు మార్చాడు. ఈ ప్రాంతం గౌర్ రాజులు, పాల చక్రవర్తుల పూర్వ రాజధాని. "వంగ" అని పిలువబడే ఈ భూభాగానికి "*బంగాలా*" లేదా *"ముల్క్-ఇ-బంగాలా"* అని పేరు మార్చబడింది. అతను తన పదవీకాలంలో *షా-ఇ-బంగాలియన్*గా, *షా-ఇ-బంగాలా*గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. తారీఖ్-ఇ-ఫిరోజ్ షాహీ రచయిత షంస్-ఇ సిరాజ్ అఫిఫ్ షంసుద్దీన్ ఇలియాస్ షాను "బెంగాలీల సుల్తాన్", "బెంగాల్ రాజు"గా పేర్కొన్నాడు. 

షంసుద్దీన్ ఇలియాస్ షా, సికిందర్ షాలచే లక్షణాలను కలిగి ఉన్న నాణేలు చెక్కబడ్డాయి: సుల్తాన్, షంస్ అల్-దున్యా వా అల్-దిన్, అబూ ముజఫర్, ఇలియాస్ షా, సుల్తాన్ మాత్రమే. 

రెండవ అలెగ్జాండర్, కాలిఫేట్ కుడి భుజం, విశ్వాసుల కమాండర్ రక్షకుడు (లేదా సహాయకుడు).

## ప్రభుత్వం
ఇలియాస్ షా తన ప్రజల పట్ల సమతావాద వైఖరిని ప్రదర్శించాడు. అతని పరిపాలన సమానత్వం, వివిధ మత, కుల, సామాజిక, జాతి వర్గాల సభ్యుల ఆమోదానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. అతను బెంగాలీ భాషతో సహా ఒకే రాజకీయ-సామాజిక, భాషా వేదిక క్రింద బెంగాల్ ప్రజలను ప్రామాణీకరించాడు. ఈ ప్రాంతం ఉత్తర భారతీయులు, టర్క్‌లు, అబిస్సీనియన్లు, అరబ్బులు, పర్షియన్లతో సహా ముస్లిం ప్రపంచం నలుమూలల నుండి వలసదారులను స్వీకరించింది. 

అతను తన పాలన చివరిలో ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ (1351-1388) తో మంచి సంబంధాలను కొనసాగించాడు. అతను ఢిల్లీ దర్బారుకు ఏనుగులను పంపాడు, బదులుగా టర్కిష్, అరేబియన్ గుర్రాలను పొందాడు.

## సైనిక దండయాత్రలు
ఇలియాస్ షా 90,000 అశ్వికదళాన్ని, అనేక ఏనుగులను నిర్వహించాడు. 1346లో, సత్‌గావ్ పాలకుడిగా, ఇలియాస్ షా మొట్టమొదటి ముస్లిం సైన్యాన్ని నేపాల్‌లోకి నడిపించాడు. అతను మొదట తిర్హట్ ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించాడు, దానిని రెండు భాగాలుగా విభజించాడు. బుధి గండకి నదికి ఉత్తరాన ఉన్న భాగాన్ని ఓనివార్ రాజవంశానికి చెందిన రాజా కామేశ్వర్ ఠాకూర్‌కు పునరుద్ధరించబడింది, కాగా ఇలియాస్ బేగుసరాయ్ జిల్లా నుండి నేపాల్ తెరాయ్ వరకు ఉన్న దక్షిణ భాగాన్ని తన కోసం ఉంచుకున్నాడు. దీని ప్రధాన కార్యాలయం హజీపూర్/ఉక్కాకల (తరువాత అతని గౌరవార్థం హాజీపూర్ అని పిలువబడింది) గ్రామంలో ఉంది, ఇక్కడ ఇలియాస్ ఒక పెద్ద కోటను నిర్మించి ఆ ప్రాంతాన్ని పట్టణీకరించాడు. ఇలియాస్ తన సైన్యంతో తెరాయ్ మైదానాల గుండా చొచ్చుకుపోయి, జయరాజ దేవ పాలిస్తున్న ఖాట్మండు లోయలోకి ప్రవేశించాడు. అతని సైన్యం స్వయంభునాథ్ ఆలయాన్ని ధ్వంసం చేసింది, ఖాట్మండు నగరాన్ని మూడు రోజుల పాటు దోచుకుంది. పుష్కలమైన దోపిడీతో బెంగాల్‌కు తిరిగి వచ్చింది. ఖాట్మండు లోయలో ఉన్న భవనాలలో ఏదీ ఆ దాడికి ముందటిది కాదు.  ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఇస్లామిక్ శక్తులు ఆలయాన్ని ఎప్పటికీ గుర్తించలేకపోయినందున చాంగు నారాయణ్ ఆలయం ఎప్పుడూ దోచుకోబడలేదు.

ఇలియాస్ షా అప్పుడు తూర్పు గంగా రాజవంశానికి చెందిన భానుదేవ II పాలిస్తున్న ఒరిస్సాపై దాడి చేశాడు. అతను జాజ్‌పూర్, కటక్‌లను కొల్లగొట్టి చిల్కా సరస్సు వరకు చేరుకున్నాడు. ఈ దాడిలో జగన్నాథ దేవాలయం కూడా అపవిత్రమైంది. అతను ప్రస్తుత అస్సాంలోని కామరూప రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా కూడా విజయవంతమైన ప్రచారాన్ని నడిపించాడు, గౌహతిని ఆక్రమించిన మొదటి ముస్లిం రాజుగా నిలిచాడు. ఇలియాస్ షా హాజీపూర్ నగరాన్ని కూడా స్థాపించి మొదటిసారిగా 1350 ADలో స్థిరపడ్డాడు.

1353 నవంబర్‌లో, ఢిల్లీ సుల్తాన్ ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ బెంగాల్‌పై దండయాత్ర ప్రారంభించాడు. అతని సైన్యం పాండువాను ఆక్రమించింది. ఇలియాస్ షా, అతని దళాలు ఎక్దాలా కోటకి వెనక్కి తగ్గాయి. ఢిల్లీ సుల్తాన్ రెండు నెలల పాటు కోటను ముట్టడించాడు. ఆ తర్వాత ఢిల్లీ సుల్తానేట్ దళాలు ఉపసంహరించుకోవడం ప్రారంభించాయి. ఇలియాస్ షా ఢిల్లీ సైన్యాన్ని వెంబడించడం ప్రారంభించాడు, వారణాసి వరకు చేరుకున్నాడు. ఢిల్లీ సైన్యం భయంకరంగా పోరాడింది. ఫిరోజ్ షా 1355లో ఢిల్లీకి తిరిగి వచ్చాడు. ఇలియాస్ షా బెంగాల్‌పై తిరిగి నియంత్రణ సాధించాడు, అతని రాజ్యం కోషి నది వరకు విస్తరించింది.

ప్రధాన భారతీయ సాంస్కృతిక కేంద్రాలను అతను జయించడంతో సహా ఇలియాస్ షా దండయాత్రల పరిధి మధ్యయుగ భారతదేశం సందర్భంలో "ప్రపంచ-విజేత"గా పరిగణించబడింది. దీని కారణంగా అతను అలావుద్దీన్ ఖల్జీ వలె "రెండవ అలెగ్జాండర్" అని పిలువబడ్డాడు.

## మరణం
ఇలియాస్ షా 1358 జనవరిలో మరణించాడు, హాజీపూర్‌లో ఖననం చేయబడ్డాడు. ఉక్కకలను బలపరచడం, పట్టణీకరించడంలో అతని ప్రయత్నాలకు గౌరవంగా, ఆ నగరానికి హాజీపూర్ (హాజీల నగరం) అని పేరు మార్చారు. మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్ పాలనలో, బీహార్ గవర్నర్ సైద్ ఖాన్ సోదరుడు మఖ్సుస్ షా 1587లో ఇలియాస్ షా కోటలో ఒక మసీదును నిర్మించాడు. ప్రస్తుతం SDO రోడ్డులో ఉన్న మజార్ (సమాధి) ఈ మాజీ సుల్తాన్‌ది అని చెబుతారు. ఇది హాజీ ఇలియాస్ పార్క్ (అతని పేరు మీద ఉన్న) పక్కన ఉంది. ఈ సమాధిని ముస్లింలు, హిందువులు ఇద్దరూ గౌరవిస్తారు, వారు ప్రతి సంవత్సరం అతని ఉర్స్ సమయంలో మేళా నిర్వహిస్తారు.

## ఇవి కూడా చూడండి
* బెంగాల్ చరిత్ర
* బెంగాల్ పాలకుల జాబితా
* ముబారక్ షాహీ రాజవంశం

## మూలాలు

## గ్రంథ పట్టిక

* 
* 

వర్గం:భారతదేశ ముస్లిం రాజవంశాలు
వర్గం:బెంగాల్ రాజవంశాలు