ఆళ్లగడ్డ

**ఆళ్లగడ్డ**, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని నంద్యాల జిల్లా, ఆళ్లగడ్డ మండలం లోని పట్టణం, ఇది ఆళ్లగడ్డ మండలానికి కేంద్రం.ఇది జిల్లా కేంద్రమైన నంద్యాలకు ఉత్తరంగా 43 కి. మీ. దూరంలో ఉంది.

ఆళ్లగడ్డ మండలం మరియు రెవెన్యూ డివిజన్ కు ప్రధాన కార్యాలయం. దీని విస్తీర్ణం 62.30 కి.మీ. [1]

ఈ పట్టణం కర్నూలు నుండి 118 కి.మీ. మరియు జాతీయ రహదారి 40 పై నంద్యాల నుండి 42 కి.మీ. మరియు అహోబిలం నుండి 30 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఈ పట్టణం కర్నూలు మరియు కడప జిల్లాల సరిహద్దులో ఉంది.

ఆళ్లగడ్డ రాతి శిల్పాలకు, అహోబిలం ఆలయానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆళ్లగడ్డ సమీపంలో ఉన్న అహోబిలం, విష్ణువు యొక్క సింహ తల అవతారమైన నరసింహ స్వామి భక్తులకు ఒక ముఖ్యమైన తీర్థయాత్ర. ఇది నరసింహ స్వామి యొక్క తొమ్మిది స్వయంభు దేవాలయాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది, ప్రతి ఒక్కటి దేవత యొక్క విభిన్న రూపం మరియు కోణాన్ని సూచిస్తుంది.

## చరిత్ర
ఆళ్ళగడ్డ గ్రామానికి మొదట వాడుకలో వున్న పేరు "ఆవులగడ్డ". ఆళ్ళగడ్డ గ్రామం కళలకు,ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందిన శిల్పాచార్యులకు పెట్టింది పేరు. ఆళ్ళగడ్డ గ్రామంలో విశ్వబ్రాహ్మణ కులానికి చెందిన పారంపర్య శిల్పాచార్యులు దురుగడ్డ వంశీకులు శిల్పకళలో రాష్ట్రవ్యాప్తంగా పేరుపొందారు. వీరి వంశంలోని దురుగడ్డ బాలవీరాచారి (1926–1986) మహాశిల్పి బిరుదాంకితులు దురుగడ్డ బాలవీరాచారిని 1975 లో జరిగిన ప్రపంచ మొట్ట మొదటి తెలుగు మహాసభల్లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం  సత్కరించింది. అలాగే దురుగడ్డ రామాచారి (1935–2008) తెలుగు యూనివర్సిటీలో శిల్ప విభాగంలో ప్రొఫెసర్‌గా విధులు నిర్వహించాడు.

## గణాంకాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 7256 ఇళ్లతో, 29789 జనాభాతో 1026 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 14830, ఆడవారి సంఖ్య 14959. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 4739 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 827. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 594542.పిన్ కోడ్: 518543.

## పరిపాలన
ఆళ్లగడ్డ పురపాలకసంఘం పట్టణ పరిపాలన నిర్వహిస్తుంది.

## విద్యా సౌకర్యాలు
గ్రామంలో ఆరుప్రైవేటు బాలబడులు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు 21, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు 14, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు 9, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు ఏడు, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలలు 9, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాలలు ఏడు ఉన్నాయి. 
4 ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు, 3 ప్రైవేటు జూనియర్ కళాశాలలు ఒక ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఒక ప్రైవేటు ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాలఉంది. సమీప ఇంజనీరింగ్ కళాశాల కె. కందుకూరులో ఉంది. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్, సమీప అనియత విద్యా కేంద్రం నంద్యాల లోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల కర్నూలు లోనూ ఉన్నాయి.

## వైద్య సౌకర్యం
ఆళ్ళగడ్డలోని కరణమయ్య వీధిలో ఏర్పాటుచేసిన, తొలి పట్టణ ఆరోగ్యకేంద్రాన్ని,శాసనసభ్యులు గంగుల బ్రిజేంద్రరెడ్డి 2020,అక్టోబరు 3న ప్రారంభించాడు. ఈ కేంద్రంలో ఒక వైద్యుడు,ఆరోగ్య సిబ్బంది తమ సేవలు అందించెదరు.

## రవాణా సౌకర్యాలు
సమీప రైల్వే స్టేషన్ 42 కిలోమీటర్లు దూరంలో  ఉన్న నంద్యాల.

## భూమి వినియోగం
thumb|ఆళ్ళగడ్డ గ్రామంలోని పొలాలు
2011 జనగణన ప్రకారం, భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 216 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 42 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 65 హెక్టార్లు
* సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 11 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 5 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 687 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 635 హెక్టార్లు

* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 68 హెక్టార్లు

* కాలువలు: 2 హెక్టార్లు
* బావులు/బోరు బావులు: 66 హెక్టార్లు

## ఉత్పత్తి
వరి, కందులు, ప్రత్తి,

## పరిశ్రమలు
ప్రాచీన కాలం నుండి శిల్పకళకు ప్రసిద్ధి.

## దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు

*శ్రీ కాళికాంబ దేవాలయం, విశ్వరూప పారిశ్రామిక నగర్: ఇది పురాతనమైనది. ఆళ్లగడ్డ ప్రాంతం ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందిన విశ్వబ్రాహ్మణ రాతి శిల్పాచార్యులకు,దారు శిల్పాచార్యులకు  కులదైవం.
*గాయత్రీ మాత దేవాలయం, గాయత్రీనగర్: ఇది  RTC బస్టాండు నకు అతి సమీపంలో వుంది.
*శ్రీ వీరబ్రహ్మేంద్రస్వామి ఆలయం

## ప్రధాన పంటలు
వరి, అపరాలు, కాయగూరలు

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:నంద్యాల జిల్లా పట్టణాలు