నల రాజవంశం

**నలులు** క్రీ.శ. 6వ శతాబ్దంలో ప్రస్తుత ఛత్తీస్‌గఢ్, ఒడిశాలోని కొన్ని ప్రాంతాలను పాలించిన ఒక భారతీయ రాజవంశం. వీరి ప్రధాన భూభాగంలో బస్తర్, కోరాపుట్ జిల్లాల పరిసర ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. వీరి రాజధాని బహుశా పుష్కరి (ఐఎఎస్‌టి: Puṣkarī), ఇది బస్తర్ జిల్లాలోని ప్రస్తుత గర్ధనోరాతో గుర్తించబడింది. ఒకానొక సమయంలో, వీరు విదర్భ ప్రాంతంలోని వాకాటక రాజధాని నందివర్ధన్‌ను జయించినట్లు కనిపిస్తోంది, కానీ వాకాటకులు, చాళుక్యుల చేతిలో పరాజయాలు చవిచూశారు. వీరి ఉత్తర పొరుగువారైన శరభపురియులు కూడా వీరి పతనంలో పాత్ర పోషించినట్లు కనిపిస్తుంది. వీరి స్థానాన్ని బహుశా పాండువంశీ రాజవంశం ఆక్రమించింది, అయినప్పటికీ ఈ రాజవంశానికి చెందిన ఒక శాఖ 7వ లేదా 8వ శతాబ్దం వరకు చిన్న భూభాగాన్ని పాలించినట్లు తెలుస్తోంది.

## చరిత్ర
ముగ్గురు రాజుల శాసనాలు వారిని నల వంశ సభ్యులుగా పేర్కొన్నాయి: అర్థపతి, భవదత్త, స్కందవర్మ. కొన్ని బంగారు నాణేలు మరో ముగ్గురు నల పాలకుల ఉనికిని సూచిస్తున్నాయి - వరాహరాజు, నందనరాజు, స్తంభ. ఈ నాణేలు వారి రాజవంశం పేరును పేర్కొనకపోయినా, అవి నల రాజుల రాజవంశ చిహ్నమైన ఎద్దు, నెలవంకను కలిగి ఉండి, తెలిసిన నల నాణేల బరువునే కలిగి ఉన్నాయి. అలాగే, నాణేలన్నింటిపై జారీ చేసినవారి పేరు 6వ శతాబ్దానికి చెందిన "బాక్స్-హెడెడ్" లిపిలో రాయబడి ఉంది, ఇవన్నీ పూర్వపు నల భూభాగంలో కనుగొనబడ్డాయి. అర్థపతి, భవదత్త నాణేలతో పాటు వరాహరాజు నాణేలు కనుగొనబడ్డాయి. వరాహరాజు, నందనరాజు, స్తంభ కూడా నల రాజులేనని ఈ ఆధారాలన్నీ సూచిస్తున్నాయి.

### వరాహరాజు

పాలియోగ్రాఫిక్ ఆధారాల ప్రకారం వరాహరాజు ఈ రాజులలో అత్యంత ప్రాచీనుడు అని తెలుస్తోంది, అయితే అతను ఈ రాజవంశ స్థాపకుడా అనేది కచ్చితంగా తెలియదు. అతను బంగారు నాణేలను జారీ చేయడం అతను సార్వభౌమ హోదాను అనుభవించాడని సూచిస్తుంది.

### అర్థపతి

ఒక రాగి ఫలక శాసనం, నాణేల ద్వారా అర్థపతి గురించి తెలుస్తుంది. అతనికి సంబంధించి తెలిసిన ఏకైక శాసనం పుష్కరి నుండి జారీ చేయబడింది, ఇది నల రాజుల రాజధాని కావచ్చు. రాజు మహేశ్వరుడు (శివుడు), మహాసేనుడు (సుబ్రహ్మణ్యస్వామి) భక్తుడని శాసనం సూచిస్తోంది. అతను నల వంశానికి చెందినవాడని శాసనం పేర్కొంది. ఒక సిద్ధాంతం ప్రకారం, ఇది నిషధ రాజ్యానికి చెందిన పౌరాణిక రాజు నలుడికి సంబంధించిన సూచన. అయితే, ఈ వివరణకు కచ్చితమైన ఆధారాలు లేవు.

### భవదత్త


{
    "type": "FeatureCollection",
    "features": [
        {
            "type": "Feature",
            "properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "కేసరబెరా" },
            "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [82.0924577, 19.7422532] }
        },
        {
            "type": "Feature",
            "properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "పోడగడ" },
            "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [82.8617067, 18.8598573] }
        },
        {
            "type": "Feature",
            "properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "రాజిమ్", "description": "రాజీవలోచన ఆలయం" },
            "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [81.8773657, 20.9641301] }
        },
        {
            "type": "Feature",
            "properties": { "marker-symbol": "monument", "title": "రిధాపూర్", "description": "రిత్‌పూర్ లేదా రిథాపూర్" },
            "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [77.8048999, 21.2396775] }
        },
        {
            "type": "Feature",
            "properties": { "marker-symbol": "star", "marker-color": "000080", "title": "గర్ధనోరా (పుష్కరి)" },
            "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [81.5541579, 20.0750049] }
        }
    ]
}

ఈ రాజవంశానికి చెందిన తదుపరి రాజు భవదత్త, ఇతని రాగి ఫలక శాసనం మహారాష్ట్రలోని అమరావతి జిల్లా రిత్‌పూర్ (లేదా రిథాపూర్, రిధాపూర్) వద్ద దొరికింది. ఈ శాసనాన్ని బొప్పదేవ అనే వ్యక్తి చెక్కాడు. ఇది రాజు పేరును "భవత్తవర్మ" అని పేర్కొంది, ఇది బహుశా "భవదత్తవర్మ" అనే సంస్కృత పేరుకు ప్రాకృత రూపం లేదా పొరపాటు కావచ్చు. ఇది అర్థపతిని రాజు ఆర్యకగా పేర్కొంది, దీనిని "తండ్రి", "తాత" అని వివిధ రకాలుగా అన్వయించారు; మరొక వివరణ ప్రకారం ఆర్యక అనేది భవదత్తుని బిరుదు. శాసనం జారీ చేసిన ప్రదేశం పేరు నందివర్ధన్ అని పేర్కొంది, రాజు, రాణి యాత్రికులుగా ప్రయాగలో బస చేసినట్లు తెలుపుతుంది. అర్థపతి శాసనం వలె, ఇది మహేశ్వరుడు, మహాసేనుడు, నల వంశాన్ని ప్రస్తావిస్తుంది.

భవదత్త శాసనం దొరికిన ప్రదేశం అతను నల భూభాగాన్ని ప్రస్తుత విదర్భ ప్రాంతానికి విస్తరించాడని సూచిస్తుంది, బహుశా వాకాటకుల (వీరి రాజధాని నందివర్ధన్ వద్ద ఉండేది) వ్యయంతో కావచ్చు.

తన చివరి సంవత్సరాల్లో, భవదత్త వాకాటకులు, చాళుక్యులకు వ్యతిరేకంగా పరాజయాలు చవిచూసినట్లు కనిపిస్తుంది. భవదత్త వారసుడు స్కందవర్మ శాసనం భవదత్త పుష్కరి నియంత్రణను కోల్పోయాడని, బహుశా వాకాటకులు, చాళుక్యుల చేతిలో అని సూచిస్తుంది. వాకాటక రాజు రెండవ పృథ్విసేన నలులను ఓడించడం ద్వారా తన వంశ కీర్తిని పునరుద్ధరించాడని చెబుతారు. ఒక ఐహోల్ శాసనం చాళుక్య రాజు మొదటి కీర్తివర్మ నలులను నాశనం చేశాడని కీర్తించింది.

### స్కందవర్మ

ఈ రాజవంశానికి చెందిన చివరి రాజు స్కందవర్మ, ఇతని పోడగడ శాసనం ఇతన్ని భవదత్తవర్మ కుమారుడిగా పేర్కొంది. స్కందవర్మ నల వంశం కోల్పోయిన కీర్తిని తిరిగి పొందాడని, నిర్జనమైన పుష్కరి నగరాన్ని తిరిగి జనాభాతో నింపాడని శాసనం పేర్కొంది. రాజు ఒక విష్ణు ఆలయాన్ని నిర్మించినట్లు కూడా ఇది నమోదు చేసింది.

రాజర్షితుల్యకుల రాజు రెండవ భీమసేనుడు స్కందవర్మకు శత్రువని వి. వి. మిరాశీ గుర్తించాడు. స్కందవర్మ బహుశా సా.శ. 500 ప్రాంతంలో భీమసేనుని భూభాగాన్ని ఆక్రమించాడు.

## సంభావ్య వారసులు

స్కందవర్మ తక్షణ వారసుల గురించి ఏమీ తెలియదు. కానీ నలుల స్థానాన్ని బహుశా పాండువంశీ రాజవంశం ఆక్రమించి ఉండవచ్చు. నలుల క్షీణతకు శరభపురియ రాజవంశం కూడా కారణమై ఉండవచ్చు. శరభపురియుల నాణేలు నలుల నాణేలను పోలి ఉంటాయి, ఈ రెండు రాజవంశాలు సమకాలికులని ఇది సూచిస్తుంది. శరభపురియులు నలులకు ఉత్తర పొరుగువారని శాసన, నాణేల ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి.

పౌరాణిక నలుని నుండి ఉద్భవించిందని చెప్పుకునే ఒక రాజవంశం కొంతకాలం తర్వాత ప్రస్తుత ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని ఒక చిన్న ప్రాంతాన్ని పాలించినట్లు తెలుస్తోంది. ఈ రాజవంశానికి చెందిన తేదీ లేని రాజిమ్ శాసనాన్ని సా.శ. 7వ లేదా 8వ శతాబ్దానికి కేటాయించవచ్చు. ఈ రాజవంశం బహుశా బస్తర్‌కు చెందిన నలుల శాఖ అయి ఉండవచ్చు. దీనిలో తెలిసిన సభ్యులు పృథ్వీరాజు, విరూపరాజు, విలాసతుంగ.

## రాజధాని

ఈ రాజవంశ రాజధాని బహుశా పుష్కరి అయి ఉంటుంది, ఇది అర్థపతి శాసనంలో జారీ చేసిన ప్రదేశంగా పేర్కొనబడింది. అంతకుముందు, పుష్కరి ప్రస్తుత కోరాపుట్ జిల్లాలోని పోడగడ అని నమ్మేవారు, ఇక్కడ స్కందవర్మ శాసనం కనుగొనబడింది. తరువాతి పరిశోధనలు బస్తర్ జిల్లాలోని గర్ధనోరాను పుష్కరిగా గుర్తించడానికి దారితీశాయి. మధ్యప్రదేశ్ ఆర్కియాలజీ, మ్యూజియమ్స్ డైరెక్టరేట్ చేపట్టిన తవ్వకాల ఫలితంగా గర్ధనోరాలో అనేక శిథిలమైన దేవాలయాలు, శిల్పాలు కనుగొనబడ్డాయి.

## మతం

నల రాజుల పాలనలో బ్రాహ్మణ వ్యవస్థ వర్ధిల్లింది, వీరు శైవ మతం, వైష్ణవ మతం, శాక్తేయాలను ఆదరించారు.

## శాసనాలు

కింది నల రాజుల శాసనాలు కనుగొనబడ్డాయి:

## పాలకుల జాబితా
కింది రాజవంశ పాలకులు వారి నాణేలు, శాసనాల ద్వారా తెలిశారు:

* వరాహ-రాజు (నాణేలు)
* అర్థపతి-భట్టారక (నాణేలు, శాసనాలు)
* భవదత్త-వర్మ (నాణేలు, శాసనాలు)
* స్కంద-వర్మ (శాసనాలు)

మరో ఇద్దరు పాలకులు నాణేల ద్వారా తెలిశారు, అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం ఆధారంగా వారిని కాలానుక్రమంలో ఉంచలేము.

* స్తంభ
* నందన-రాజు

## వారసులు
నల రాజవంశ వారసులు తరువాత సా.శ. 9-10వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో ఆధునిక గంజాం జిల్లా ప్రాంతంలో ఖిడిసింగి మండలాన్ని స్థాపించారు, వీరు చివరికి సోరోడ రాజవంశానికి పూర్వీకులు అయ్యారు. ఖిడిసింగి ఎస్టేట్ మరింతగా బడగడ, ధరాకోట్, సోరోడ, షేరగడలతో కూడిన 4 వేర్వేరు జమీందారీలుగా విడిపోయింది.

## మూలాలు

### బిబ్లియోగ్రఫీ

* 
* 
* 
* 

## బాహ్య లింకులు
* నల శాసనాలు

వర్గం:ఛత్తీస్‌గఢ్ చరిత్ర
వర్గం:మహారాష్ట్ర చరిత్ర