నాసిక్ చరిత్ర

**[[నాసిక్]]** భారతదేశంలోని మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలోని ఉత్తర భాగంలో చారిత్రాత్మకంగా, పౌరాణికంగా, సామాజికంగా,సాంస్కృతికంగా ముఖ్యమైన నగరం. ఇది గోదావరి ఒడ్డున ఉన్న దేవాలయాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది, ఇది చారిత్రాత్మకంగా హిందూ మతంలోని పవిత్ర ప్రదేశాలలో ఒకటిగా ఉంది. ప్రతి పన్నెండు సంవత్సరాలకు ఒకసారి భారీ సింహస్థ కుంభమేళా ఆతిథ్యం ఇచ్చే నాలుగు నగరాల్లో ఇది ఒకటి.

## చారిత్రక దృక్పథం
నాసిక్ను వివిధ యుగాలలో వివిధ పేర్లతో పిలిచేవారు. హిందూ పురాణాల ప్రకారం, దీనిని సత్యయుగంలో "పద్మనాభ", త్రేతాయుగంలో "త్రికాంతక్", ద్వాపర యుగం "జనస్థానా", చివరికి కలియుగం "నవశిఖ్" లేదా "నాసిక్" అని పిలిచేవారు. మొఘల్ కాలంలో దీనిని "గుల్షన్బాద్", గులాబీల నగరం అని పిలిచేవారు. నాసిక్ పౌరాణిక, చారిత్రక, సామాజిక, సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంది. ఈ నగరం గోదావరి నది ఒడ్డున ఉంది, ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న హిందువులకు అత్యంత పవిత్రమైన ప్రదేశాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. హిందూ పురాణాల ప్రకారం, అయోధ్య రాజు అయిన రాముడు తన 14 సంవత్సరాల వనవాసంలో నాసిక్ను తన నివాసంగా చేసుకున్నాడు. అదే ప్రదేశంలో లక్ష్మణ భగవంతుడు, రాముడి కోరికతో, "శూర్పనఖా" ముక్కును కత్తిరించాడు, అందువల్ల ఈ నగరానికి "నాసిక్" అని పేరు పెట్టారు, ఎందుకంటే సంస్కృతంలో నాసిక్ అనే పదానికి "ముక్కు" అని అర్థం.

శాతవాహన సామ్రాజ్యం పతనం తరువాత, అభిరాలు లేదా అహిర్లు ఈశాన్యంలో, మహారాష్ట్ర, కుంతలలో చుటులు పాలించారు. పది అభిర తెగలు 67 సంవత్సరాలు పాలించాయని పురాణాలు పేర్కొన్నాయి. నాసిక్ శాసనం అభిరాజు , శివదట్ల కుమారుడు అయిన రాజు మధురిపుత్ర ఈశ్వరసేన గురించి చెబుతుంది. ఈ రాజవంశం క్రీ. శ. 249-250 లో ఉద్భవించింది, తరువాత కాలంలో కలచూరి లేదా చేది అని పిలువబడే యుగం.

వాల్మీకి, కాళిదాస , భవభూతి వంటి సాంప్రదాయ సంస్కృత కవులు ఇక్కడ గొప్ప నివాళులు అర్పించారు. క్రీస్తుపూర్వం 150లో నాసిక్ దేశంలోనే అతిపెద్ద మార్కెట్ ప్రదేశం. ఈ ప్రావిన్స్ క్రీ.పూ 1487 నుండి మొఘలుల పాలనలోకి వచ్చింది, దాని పేరు గుల్షనాబాద్ గా మార్చబడింది (ఈ పేరుకు అలాంటి ఆధారాలు లేవు). ఇది ఐన్-ఎ-అక్బరిలో నాసిక్ గురించి విస్తృతంగా రాసిన చక్రవర్తి అక్బర్ నివాసం కూడా. మరాఠా చక్రవర్తి శివాజీ పాలనలో దీనిని 'ధైర్యవంతుల భూమి' అని కూడా పిలుస్తారు.

భారతదేశంలోని 4 ప్రదేశాలలో ప్రతి పన్నెండు సంవత్సరాలకు ఒకసారి నాసిక్‌లో కుంభమేళా నిర్వహించడం అత్యంత ముఖ్యమైన చారిత్రక ప్రాముఖ్యత. 

## ప్రాచీన నాసిక్
"నాసిక్" అనే పేరు హిందూ ఇతిహాసం రామాయణం నుండి ఉద్భవించిందని పురాణం పేర్కొంది. రాముడి వనవాస సమయంలో, రాక్షసుడు రావణుడి సోదరి, శూర్పనఖ, రాముని ఆకర్షించడానికి ప్రయత్నించింది. కోపంతో, సూషూర్పనఖా ముక్కును (నాషిక/నాక్) నరికివేయమని రాముడు లక్ష్మణును ఆదేశించాడు. రామాయణ ప్రకారం, పశ్చిమ కనుమలలోని పంచవతి అనే ప్రాంతం నుండి సీతను రావణుడు అపహరించాడు. నేడు ఇది నగర పరిధిలో ఒక ప్రసిద్ధ మతపరమైన గమ్యస్థానంగా ఉంది.

1818లో పేష్వాలు నగరాన్ని నియంత్రించినప్పుడు ఈ నగరానికి ప్రస్తుత పేరు వచ్చింది. అయితే, పేష్వా పాలన ఎక్కువ కాలం కొనసాగలేదు, అదే సంవత్సరంలో బ్రిటిష్ వారు నాసిక్ను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. 1840లో మహారాష్ట్ర మొట్టమొదటి ఆధునిక గ్రంథాలయాలలో ఒకటి (అప్పటి బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ) నాసిక్లో స్థాపించబడింది.

### మౌర్య రాజవంశం
చంద్రపూర్ జిల్లాలోని దేవ్టెక్ వద్ద కనుగొన్న అశోకుడి ధర్మ మహా మాతృ జారీ చేసిన శాసనం ప్రకారం నాసిక్ ప్రాంతం మౌర్య రాజ్యంలో చేర్చబడింది. ఈ శాసనం జంతువులను పట్టుకోవడం  చంపడం గురించి పేర్కొంది. అశోకుడి శిలా-ఆలయాలు కూడా రాష్ట్రిక (రాష్ట్రకూట రాజవంశం-పేటెనికాలు, భోజ-పేటెోనికాలను ప్రస్తావించాయి. అనేకమంది పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం, పేటానికాలు ప్రతిష్ఠాన నివాసులు, రాష్ట్రికులు మహారతిలుగా పాలించారు, భోజులు విదర్భను పాలించారు. ఈ ప్రాంతాన్ని మౌర్య సామ్రాజ్యం సామంతులు (శాతవాహన్ పూర్వీకులు-మౌర్య సామ్రాజ్యం ప్రాంతీయ అధిపతి) పాలించారు.

### శాతవాహన రాజవంశం (క్రీ పూ 207-క్రీ పూ 199)
అశోక రాజు మరణించిన 50 సంవత్సరాల తరువాత, పశ్చిమ మహారాష్ట్రలో శాతవాహనులు ప్రాముఖ్యత పొందారు. దీని స్థాపకుడు సిముకా. సిముకా తన పాలనను ముగించిన వెంటనే, అతని సోదరుడు కృష్ణుడు సింహాసనాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. కృష్ణుడి పాలనలోనే నాసిక్ ప్రాంతం శాతవాహన సామ్రాజ్యంలో చేర్చబడింది. కృష్ణుడు గుహలో ఒక శాసనాన్ని వదిలి, నాసిక్ సమీపంలో బౌద్ధ సన్యాసుల కోసం తవ్వించాడు. రాజవంశం తదుపరి పాలకుడు మొదటి శాతకర్ణి. అతని మరణం తరువాత, అతని భార్య నయనికా/నాగనిక శాతకర్ణి తన కుమారులు, వేదిశ్రీ, శక్తిశ్రీ తరపున సింహాసనాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. నానేఘాట్ శాసనం, భూమి మీద ఒక ప్రత్యేకమైన యోధుడు, దక్షిణపథ (దక్కన్) ప్రభువు అయిన, చాలా ధైర్యవంతుడైన రాజుగా వేదశ్రీని వర్ణిస్తుంది. విదిశ్రీ పాలన జరిగిన చాలా సంవత్సరాల తరువాత, మహారాష్ట్రలోని మాల్వా, నాసిక్, కతియవార్ వంటి శాతవాహన భూభాగాలలో చాలా వరకు శక క్షత్రపాలు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. బహుశా సమకాలీన కుషాణ చక్రవర్తి నియమించిన శక క్షత్రపమైన నహపాన కొంకణ్, పూనా, నాసిక్ మహారాష్ట్రలోని కొన్ని ఇతర జిల్లాలతో పాటు మధ్య భారతదేశంలోని కొంత భాగాన్ని ఉత్తరాన అజ్మీర్ వరకు పరిపాలించాడు.

నహపాన పాండవ్-లేనిని తవ్వించాడు. నాసిక్ సమీపంలోని పాండు-లేనా గుహలలో ఆయన అల్లుడు ఉషావదాత (సంస్కృతం, రిషభదత్త) అనేక శాసనాలు చెక్కబడ్డాయి. ఉషావదాత దినిక కుమారుడు, నహపాన కుమార్తె దక్షమిత్రను వివాహం చేసుకున్నాడు. నాసిక్ గుహలలోని ఈ రికార్డులు, తన మామ తరపున ఉత్తర మహారాష్ట్ర, కొంకణ్ లను పాలించిన ఉషావదాత దాతృత్వాలు, విజయాలను వివరిస్తాయి. ఆయన నాసిక్ సమీపంలోని త్రిరశ్మి కొండలో ఒక గుహను తవ్వించి బౌద్ధ సన్యాసులకు కేటాయించారు. తరువాత గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి శక రాజవంశానికి చెందిన నహపానాను ఓడించి శాతవాహన గౌరవాన్ని తిరిగి పొందాడు. అతను విదర్భలోకి సాహసోపేతమైన దండయాత్ర చేసి బెనకట (లేదా వైనగంగా జిల్లాను) ఆక్రమించాడు. ఆ తరువాత, అతను పశ్చిమ మహారాష్ట్రపై దాడి చేసి నాసిక్ జిల్లాలో ఎక్కడో నహపానాను ఓడించాడు. షాక రాజు శాతవాహన సామంతునిగా అంగీకరించాడు, ఇది నాసిక్ గుహలలో ఒకదానిలో అతని శాసనం ద్వారా చూపబడింది, దీనిలో అతన్ని బెనకటకస్వామి లేదా బెనకట ప్రభువు (వైనగంగా జిల్లా) అని పిలుస్తారు. శాసనం ప్రకారం, రాజు తల్లి గౌతమి బాల్సారి తన కొడుకు గురించి ఈ క్రింది విధంగా వ్రాస్తుందిః వారు క్షత్రపాల అహంకారాన్ని, అహంకారాన్ని అణచివేశారు. వారు శాఖరతు కుటుంబాన్ని [నహపాన క్షత్రపులను] నిర్మూలించిన శకులు [పశ్చిమ క్షత్రపులు], యవనులు [ఇండో-గ్రీకులు]  పహ్లవులు [ఇండో. పార్థియన్లు] ను నాశనం చేశారు, నహపానను ఓడించిన తరువాత, గౌతమీపుత్ర తన వెండి నాణేలను తిరిగి పిలిచి వాటిని తిరిగి నాశనం చేశారు. నాసిక్ జిల్లాలోని జోగల్ తెంభి వద్ద కనుగొన్న నిల్వలో 10,000 కంటే ఎక్కువ వెండి నాణేలు ఉన్నాయి.

గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి తరువాత అత్యంత ముఖ్యమైన వారసుడు యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణి, ఆయన మహారాష్ట్ర మొత్తాన్ని జయించాడు. పెద్ద ప్రాంతంలో కనుగొనబడిన శాసనాలు, నాణేలలో దీనిని చూడవచ్చు. పశ్చిమాన కొంకణ్ నుండి తూర్పున ఆంధ్ర దేశ వరకు విస్తరించి ఉన్న పెద్ద రాజ్యాన్ని ఆయన పరిపాలించాడని అవి చూపిస్తున్నాయి. అతను కోరమండల్ తీరంలోని సముద్ర ప్రాంతంపై తన పాలనను సూచించే ఓడ-రకం సీసం నాణేలను ఇతర రకాలతో పాటు జారీ చేశాడు. యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణి తరువాత యాభై సంవత్సరాలలో శాతవాహనుల పాలన ముగిసింది. 3వ శతాబ్దం మధ్య నాటికి శాతవాహన రాజు డొమ్ వివిధ భాగాలుగా విడిపోయారు, ప్రతి ఒక్కటి శాతవాహన వారసుడని చెప్పుకునే పాలకుడిని కలిగి ఉంది. శాతవాహనులు విద్య, మతానికి ఉదారవాద పోషకులు. కుటుంబంలోని ప్రారంభ రాజులు వైదిక యజ్ఞాలు చేసి బ్రాహ్మణులకు బహుమతులు అందించారు. కృష్ణ, గౌతమీపుత్ర, పులుమావి, యజ్ఞశ్రీ గుహలు తవ్వించి, బౌద్ధ సన్యాసుల నిర్వహణ, దుస్తులు, మందుల కోసం గ్రామాలను విరాళంగా ఇచ్చారు. ఈ కాలంలో నాసిక్ చాలా సంపన్నంగా ఉండేది. ఇది టాగరా, ప్రతిష్ఠాన నుండి బ్రోచ్ వరకు వాణిజ్య మార్గంలో ఉంది, ఒక ముఖ్యమైన వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేది. నాసిక్ పట్టు ఎంత ప్రసిద్ధి చెందిందంటే, చాలా మంది యూరోపియన్ చరిత్రకారులు మార్కో పోలో (1290) బాగ్దాద్ నేసిన పట్టు, బంగారు బ్రొకేడ్ స్టైలో నాసిక్ నుండి వచ్చిందని నమ్ముతారు. ఈ పట్టులను ఐరోపాలో 14వ శతాబ్దంలో నాక్, నాక్ కట్స్, నాచీస్, నాసిజ్, నాసిస్ అని పిలిచేవారు. (ఇది ఏ భాష?)   

### అభిరా రాజవంశం (220–377  కీ.శ)
శాతవాహన సామ్రాజ్యం పతనం తరువాత, అభిర రాజవంశం ప్రాముఖ్యత పొందింది, అభిరాలు ఈశాన్యంలో మహారాష్ట్ర  కుంతలలో చుటులను పరిపాలించారు. పది అభిరాలు 67 సంవత్సరాలు పాలించారని పురాణాలు పేర్కొన్నాయి. నాసిక్ శాసనం రాజా మధురిపుత్ర ఈశ్వరసేన, అభిరుడు, శివదట్ల కుమారుడు శిఖరాలు. ఈ రాజవంశం AD 249-50 లో ఉద్భవించింది, ఇది తరువాతి కాలంలో కలచూరి లేదా చేది అని పిలువబడే యుగం. ఈ సమయంలో కొంతమంది సంస్కృత గిరిజన కవులు నాసిక్ను త్రిష్మిలా పిలిచేవారు. అభిర రాజవంశం స్థాపకుడు శివదత్త కుమారుడు రాజన్ ఈశ్వరసేన, నాసిక్లోని గుహ IXలో ఒక శాసనాన్ని వదిలి వెళ్ళాడు. త్రిరష్మి విహారాలలో నివసించే బౌద్ధ సన్యాసులలో రోగులకు మందులు అందించడానికి నాసిక్లోని కొన్ని సంఘాలలో వందలాది మంది కర్షపనులు పెట్టుబడి పెట్టినట్లు ఇది నమోదు చేస్తుంది. ఈశ్వరసేన క్రీ. శ. 250 లో ప్రారంభమైన ఒక శకాన్ని ప్రారంభించాడు, తరువాత దీనిని కలచూరి-చేది శకం అని పిలిచారు. ఈ శకం పూర్వపు తేదీలు ఉత్తర మహారాష్ట్ర, గుజరాత్, మధ్య భారతదేశం, విదర్భ నుండి వచ్చాయి. ఈ శకం విస్తరణను బట్టి చూస్తే, ఈశ్వరసేన, అతని వారసులు గుజరాత్, కొంకణ్, ఉత్తర మహారాష్ట్రలతో కూడిన పెద్ద భూభాగాన్ని పరిపాలించినట్లు తెలుస్తోంది. ఈశ్వరసేన తరువాత ఆ కుటుంబానికి చెందిన మరో తొమ్మిది మంది రాజులు వచ్చారు. వారు 167 సంవత్సరాలు పాలించారని వారు పేర్కొన్నారు.

### త్రైకూటాకాలు (క్రీ. శ. 490)
త్రైకూటాకులు తమ కుటుంబ పేరును పశ్చిమాన నాసిక్ జిల్లాకు సరిహద్దుగా ఉన్న త్రికూట పర్వతం నుండి తీసుకున్నారు. నాసిక్ జిల్లా, గుజరాత్‌లో లభించిన వారి శాసనాలు, నాణేల నుండి ముగ్గురు త్రైకూటకుల రాజులు, అంటే ఇంద్రదత్త, దహరసేన, వ్యాఘ్రసేన పేర్లు తెలిసినవి. దహసేన అశ్వమేధాన్ని ప్రదర్శించాడు, అందువల్ల స్వతంత్ర రాజు అయ్యాడు. సూరత్ జిల్లాలోని పార్డి వద్ద కనుగొనబడిన రాగి ఫలక గ్రాంట్, అంతర్మండలి విషయంలో కనియాస్-తడకసారిక గ్రామానికి చెందిన దహ్రసేన కాపురాలో నివసించే బ్రాహ్మణుడికి విరాళం ఇచ్చినట్లు నమోదు చేస్తుంది. దహరసేన తరువాత అతని కుమారుడు వ్యాఘ్రసేన వాకాటక రాజు హరిషేణ ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించాల్సి వచ్చింది. అభిరా శకానికి చెందిన 241 (క్రీ. శ. 490) సంవత్సరంలో ఆయన ఇచ్చిన రాగి ఫలకం సూరత్‌లో కనుగొనబడింది, పురోహితా-పాలికా గ్రామం ఇచ్చిన విరాళాన్ని నమోదు చేసింది.

### విష్ణుకుండినులు
క్రీ. శ. 6వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో వాకాటకుల పతనం తరువాత, విదర్భను విష్ణుకుండిన్ రాజు మొదటి మాధవవర్మన్ కొంతకాలం ఆక్రమించాడు. అతను వాకాటక యువరాణిని వివాహం చేసుకున్నాడు, ఆమె బహుశా చివరిగా తెలిసిన వాకాటక చక్రవర్తి హరిషేణ కుమార్తె లేదా ఇతర దగ్గరి బంధువు అయి ఉండవచ్చు. వాకాటకుల పతనం వల్ల వచ్చిన అవకాశాన్ని సద్వినియోగం చేసుకుని తన ఆధిపత్యాన్ని సుదూర ప్రాంతాలకు విస్తరించాడు. ఆయన పదకొండు అశ్వమేధాలతో సహా అనేక వేద యాగాలు చేశారు. ఆయన పశ్చిమ మహారాష్ట్రను కూడా తన పాలనలోకి తీసుకువచ్చాడని సతారా జిల్లాలోని ఖానాపూర్ వద్ద కనుగొన్న ఆయన రాగి ఫలకం మంజూరు ద్వారా తెలుస్తుంది. ఆయన మనవడు రెండవ మాధవవర్మన్ తనను తాను త్రికూట, మలయ ప్రభువుగా అభివర్ణించుకున్నాడు. అందువల్ల ఆయన పశ్చిమ మహారాష్ట్రలో కొంతకాలం పాలించి ఉండవచ్చు.

### కలచురిస్ (క్రీ. శ. 550–573)
అయితే, విష్ణుకుండినులను మహారాష్ట్ర, విదర్భ నుండి కళచూరి రాజు కృష్ణరాజ చేత తొలగించబడ్డారు, ఆయన క్రీ. శ. 550 లో అధికారంలోకి వచ్చాడు. అతను మాజీ ఇండోర్ రాష్ట్రంలోని ఆధునిక మహేశ్వర అయిన మహిష్మతి నుండి పాలించాడు. నాసిక్ జిల్లాలోని బాగ్లాన్ తాలూకాలోని దేవ్లానా గ్రామంలో ఉత్తరాన రాజ్పుతానా నుండి దక్షిణాన మహారాష్ట్ర వరకు విస్తరించి ఉన్న విస్తృత భూభాగంలో ఆయన నాణేలు కనుగొనబడ్డాయి. ఆ నిల్వలో 82 నాణేలు ఉన్నాయి. ఈ నాణేలను కృష్ణరాజరూపకాలు అని పిలిచేవారు, అవి అభిర శకం 461వ సంవత్సరంలో (710-711 CE కు అనుగుణంగా) నాటి అంజనేరి పలకలలో ప్రస్తావించబడ్డాయి. అందువల్ల అవి కృష్ణరాజ కాలం తరువాత కనీసం 150 సంవత్సరాల పాటు చెలామణిలో ఉన్నాయి. కృష్ణరాజ తరువాత ఆయన కుమారుడు శంకరగణ్ అధికారం చేపట్టాడు, ఆయన రాగి ఫలకం, అనుదానం నాసిక్ జిల్లాలోని అభోనా వద్ద కనుగొనబడింది. ఇది అభిరా శకం 347వ సంవత్సరంలో, క్రీ. శ. 597కి అనుగుణంగా ఉంది. ఉత్తరాన మాల్వా నుండి కనీసం దక్షిణాన నాసిక్, ఔరంగాబాద్ జిల్లాల వరకు విస్తరించి ఉన్న విస్తృతమైన రాజ్యాన్ని శంకరగన్ తన తండ్రి మాదిరిగానే పరిపాలించాడని ఈ గ్రాంట్ చూపిస్తుంది. శంకరగణం తరువాత ఆయన కుమారుడు బుద్ధరాజుడు రాజ్యప్రవేశం చేసిన వెంటనే చాళుక్య రాజు మంగలేషాతో అతని రాజ్యం దక్షిణ సరిహద్దులో పోరాటంలో పాల్గొన్నాడు.

### బాదామి చాళుక్యులు (క్రీ. శ. 543–754)
క్రీ. శ. 6వ శతాబ్దం మొదటి అర్ధభాగంలో బాదామి చాళుక్యులు అధికారంలోకి వచ్చారు. ఈ రాజవంశానికి మొదటి స్వతంత్ర పాలకుడైన మొదటి పులకేశి బాదామి రాతి శాసనం క్రీ. శ. 543 నాటిది. ఆయన అశ్వమేధ అనేక ఇతర శ్రౌత యజ్ఞాలను నిర్వహించాడు. ఆయన తరువాత ఆయన కుమారుడు మొదటి కీర్తివర్మన్ దక్షిణ భారతదేశంలో కొన్ని విజయాలు సాధించాడు, ఆయన నలాలకు (బస్తర్ జిల్లా), కొంకణ్ మౌర్యులకు, వనవాసి కదంబులకు (ఉత్తర కెనరా) విధ్వంసం జరిగిన రాత్రిగా వర్ణించబడ్డాడు. కీర్త్తివర్మన్ మరణించినప్పుడు, అతని తమ్ముడు మంగలేషా అతని తరువాత అధికారంలోకి వచ్చాడు. మంగలేషా పాలన విపత్తుతో ముగిసింది, అతను తన మేనల్లుడు రెండవ పులకేశితో జరిగిన అంతర్యుద్ధంలో ప్రాణాలు కోల్పోయాడు. రెండవ పులకేశి తన పాలన ప్రారంభంలో బీజాపూర్ జిల్లాలోని బాదామి రాజధానిగా ఉండేది. చైనా యాత్రికుడు హ్యూయెన్ త్సాంగ్ ఆయనను మహారాష్ట్ర ప్రభువు అని పిలుస్తాడు. ఇది ఆయన మహారాష్ట్రలో ఎక్కడో ఆయనను సందర్శించి ఉండవచ్చని సూచిస్తుంది. చైనా యాత్రికుడు ఇచ్చిన వివరణ నుండి అతని రాజధాని యొక్క అనేక గుర్తింపులను పండితులు ప్రతిపాదించారు, అయితే ఎక్కువగా ఫ్లీట్, బర్గెస్ అభిప్రాయం ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది, వారు దానిని నాసిక్తో గుర్తిస్తారు. షాక సంవత్సరం 552 (క్రీ. శ. 630) నాటి పులకేశి మంజూరు నాసిక్ జిల్లాలోని బాగ్లానా తాలూకాలోని లోహనేర్ వద్ద కనుగొనబడింది. ఇది శక సంవత్సరం 552 (క్రీ. శ. 630) నాటిది లోహనాగర (ఆధునిక లోహనేర్) లో నివసిస్తున్న ఒక బ్రాహ్మణునికి పులకేశి గోవియనక గ్రామాన్ని మంజూరు చేసినట్లు నమోదు చేయబడింది.

సుమారు క్రీ. శ. 642 లో పల్లవ రాజు నరసింహవర్మన్ ద్వారా పులకేశి బాదామి యుద్ధంలో చంపబడ్డాడు, అతను వాతాపిని జయించి వాతాపి-కొండ (వాతాపిని గెలుచుకున్నవాడు) అనే బిరుదును పొందాడు. రెండవ పులకేశి తరువాత అతని కుమారుడు మొదటి విక్రమాదిత్య సుదీర్ఘ పోరాటం తరువాత విజయం సాధించాడు. దక్షిణ గుజరాత్, ఉత్తర కొంకణ్, నాసిక్ జిల్లాలను పరిపాలించడానికి ఆయన తన తమ్ముడు ధారాశ్రయ జయసింహ నియమించాడు. జయసింహా నాసిక్ ఫలకాలు అభిర సంవత్సరం 436 (క్రీ. శ. 685) లో నాటివి  విష్ణు లేదా వసంత విషువత్తు సందర్భంగా ఆయన ధోంఢక గ్రామానికి ఇచ్చిన నిధులను నమోదు చేశారు. నాసిక్ కు పశ్చిమాన 12 మైళ్ళ ఉత్తరాన ఉన్న ధోండాగావ్ తో ధోండాక్ సమానంగా ఉంటుంది. నాసిక్ జిల్లాలోని త్రింబక్ సమీపంలోని అంజనేరి అనే గ్రామంలో ఇటీవల కనుగొన్న రెండు భూ-నిధుల నుండి, క్రీ. శ. 7వ, 8వ శతాబ్దాలలో ఉత్తర కొంకణ్, నాసిక్ జిల్లాలను పాలించిన భూస్వామ్య కుటుంబం గురించి మనకు తెలిసింది. ఈ కుటుంబం సౌర జాతికి చెందిన ప్రసిద్ధ పురాణ రాజు హరిశ్చంద్ర వంశస్థులని పేర్కొంది. మొదటి విక్రమాదిత్య పాలనలో అధికారంలోకి వచ్చిన స్వామిచంద్ర ఈ కుటుంబానికి స్థాపకుడు, క్రీ. శ. 660 లో వర్ధిల్లింది. ఈ కుటుంబంలోని మూడు తరాలు రెండు సెట్ల అంజనేరి ప్లేట్ల నుండి తెలిసినవి-స్వామిచంద్ర, అతని కుమారుడు సింహవర్మన్, తరువాతి కుమారుడు భోగశక్తి అలియాస్ పృథ్వీచంద్ర, ఈ రెండు నిధులను అందించారు. వాటిలో ఒకటి అభిరా శకం 461వ సంవత్సరంలో, 710-711 క్రీ. శ కి అనుగుణంగా ఉంది. ఎనిమిది గ్రామాలను మంజూరు చేయడం, నారాయణ దేవునికి అనుకూలంగా కొన్ని ఆచారాలు, బకాయిలు, పన్నులు ఇవ్వడం గురించి ఇది నమోదు చేస్తుంది, అతనికి భోగశక్తి రాజు పేరు మీద భోగేశ్వర అని పేరు పెట్టారు, అంజనేరి సమీపంలోని ఆధునిక జర్వార్ బుద్రుఖ్ అయిన జయపురలోని ఒక ఆలయంలో స్థాపించబడింది. రెండవ సెట్ అంజనేరి పలకలు, భోగశక్తి సమగిరిపట్టణ వ్యాపారులకు వారి విధ్వంసం తరువాత కొంతకాలం పట్టణం, పొరుగు గ్రామాలను పునరావాసం చేసినప్పుడు కొన్ని హక్కులు, అధికారాలు మినహాయింపులను మంజూరు చేసినట్లు చెబుతుంది. భోగశక్తి వారసుడిని బహుశా రాష్ట్రకూట రాజు దంతిదుర్గ పడగొట్టాడు, ఆయన తన ఎల్లోరా పలకల నుండి, క్రీ. శ. 715 కి కొంతకాలం ముందు నాసిక్ జిల్లాను ఆక్రమించినట్లు తెలుస్తుంది. ప్రారంభ చాళుక్యులలో చివరివాడైన కీర్త్తివర్మన్, క్రీ. శ. 754 కి కొంతకాలం ముందు దంతిదుర్గ చేతిలో ఓడిపోయాడు, అప్పుడు ఆయన తన సమంగడ్ ఫలకాలను విడుదల చేశాడు. కీర్తివర్మన్ మరికొన్ని సంవత్సరాలు పాలించడం కొనసాగించాడు, కానీ దక్కనులో అత్యున్నత స్థానాన్ని కోల్పోయాడు.

### రాష్ట్రకూట రాజవంశం (క్రీ. శ 754–950)
దక్కన్‌లో చాళుక్యుల తరువాత వచ్చిన రాష్ట్రకూటులు మొదట లట్టలురాకు చెందినవారు. వారు అధికారంలోకి వచ్చినప్పుడు బహుశా ఔరంగాబాద్ జిల్లాలో నివసిస్తూ ఉండవచ్చు, అక్కడ వారి మునుపటి రికార్డులు కనుగొనబడ్డాయి. దంతిదుర్గ రాష్ట్రకూట సామ్రాజ్య శక్తికి నిజమైన స్థాపకుడు. దంతిదుర్గ విస్తృతమైన విజయాలు సాధించాడు. దంతిదుర్గ తరువాత అతని మామ మొదటి కృష్ణ విజయం సాధించి తొలి చాళుక్యుల శక్తిని పూర్తిగా నాశనం చేశాడు. మొదటి కృష్ణ గొప్ప విజేత మాత్రమే కాదు, గొప్ప నిర్మాత కూడా. రాష్ట్రకూట కుటుంబం ఉత్తర, దక్షిణ భారతదేశాలపై ధైర్యంగా దాడి చేసి ద్రువ, రెండవ గోవింద వంటి చిరస్మరణీయ విజయాలు సాధించిన అనేక మంది గొప్ప విజేతలను ఉత్పత్తి చేసింది. మహారాష్ట్రలోని విదర్భ, మరాఠ్వాడా డివిజన్లలో మూడవ గోవిందాకు చెందిన అనేక రాగి ఫలకాల మంజూరు కనుగొనబడింది. వాటన్నింటి గురించి వివరణ ఇవ్వడం సాధ్యం కాదు, కానీ నాసిక్ జిల్లాలో కనుగొన్న వాటిని మనం సూచించవచ్చు. నాసిక్ జిల్లాలోని దిండోరి తాలూకాలోని వాని వద్ద ప్లేట్ల సమితి కనుగొనబడింది. ఇది మూడవ గోవింద జారీ చేయబడింది. ఇది శక సంవత్సరం 730 (క్రీ. శ. 808) నాటిది  నాసికదేశంలోని వాటానగర విషయా లోని అంబకగ్రామ్ను వెంగీ నివాసి అయిన బ్రాహ్మణ దామోదరభట్టకు మంజూరు చేసినట్లు నమోదు చేయబడింది, అతను ఆ ప్రదేశంలోని చతుర్వేదుల సమాజానికి చెందినవాడు. మూడవ గోవింద తరువాత అతని కుమారుడు మొదటి అమోఘవర్ష, శాంతియుత స్వభావం గల వ్యక్తి, కానీ అతని పాలన కష్టాలతో నిండి ఉంది. తరువాతి సంవత్సరాల్లో, నాలుగో గోవిందాకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసిన రాష్ట్రకూట సామంతులు, అతనిని పదవీచ్యుతుడిని చేసి, అతని మామ మూడవ బద్దిగ-అమోఘ వర్షను సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టారు. తరువాతి వ్యక్తి నిశ్శబ్ద స్వభావం ఆధ్యాత్మిక స్వభావం కలిగిన వ్యక్తి, అతను రాజ్య పరిపాలనను పూర్తిగా తన ప్రతిష్టాత్మకమైన, సమర్థుడైన కుమారుడు మూడవ కృష్ణుడికి విడిచిపెట్టాడు. తన పూర్వీకుల మాదిరిగానే మూడవ కృష్ణుడు కూడా ఉత్తర భారతదేశంలో దండయాత్రకు నాయకత్వం వహించి కలంజర, చిత్రకూట కోటలను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఆయన క్రీ. శ. 939 లో తన తండ్రి తరువాత అధికారంలోకి వచ్చాడు.

### చాళుక్యులు (క్రీ. శ. 1157)
మూడవ కృష్ణుడి మరణం తరువాత రాష్ట్రకూట శక్తి బలహీనపడింది. ఆరు సంవత్సరాలలో అతని పెద్ద సామ్రాజ్యం కార్డుల ఇల్లు లాగా ముక్కలు ముక్కలుగా కూలిపోయింది. రాష్ట్రకూటుల మహాసమంత అయిన తరువాతి చాళుక్య రాజవంశం స్థాపకుడు రెండవ తైలాప్ అకస్మాత్తుగా ప్రాముఖ్యత పొందాడు. పరమార రాజు వక్పతి ముంజా చాళుక్య రాజ్యంపై దాడి చేయాలని ప్రణాళిక వేశాడు, కాని అతని తెలివైన మంత్రి రుద్రాదిత్య చాళుక్య, పరమార రాజ్యాల మధ్య సరిహద్దు అయిన గోదావరి నదిని దాటవద్దని సలహా ఇచ్చాడు. ముంజా అతని సలహాను వినలేదు, తైలాప చేత ఖైదీగా తీసుకోబడ్డాడు. జైలులో ఉంచిన ఆయన కోసం తైలాపా సోదరి మృణాలావతి వేచి ఉన్నారు. అతను ఆమెతో ప్రేమలో పడ్డాడు తన తప్పించుకునే ప్రణాళికను ఆమెకు మూర్ఖంగా వెల్లడించాడు. ఆమె దానిని తైలాపాకు తెలియజేసింది, అతను అతన్ని ఇంటింటికి యాచించి, ఆపై అతనిని నరికివేసినట్లు చెబుతారు. రెండవ తళిప తరువాత గుర్తించదగిన వారసులలో చాళుక్య-విక్రమ సంవత్ స్థాపకుడు ఆరవ విక్రమాదిత్య అత్యంత ప్రసిద్ధుడు. ఆయన క్రీ. శ. 1075లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. చివరి చాళుక్య రాజు అయిన మూడవ తైలాప్ను క్రీ. శ. 1157లో అతని కమాండర్-ఇన్-చీఫ్ అయిన కలచూరి బిజ్జల పడగొట్టాడు.

### యాదవులు (క్రీ. శ. 1318)
క్రీ. శ. 12వ శతాబ్దపు చివరి త్రైమాసికంలో దేవగిరి యాదవులు ప్రాముఖ్యత పొందారు. వారు గతంలో కల్యాణి చాళుక్యుల సామంతులుగా సెయునాదేశ (ఖండేశ్) ను పరిపాలించారు. సుబహు కుమారుడు ద్రిదప్రహార ఈ కుటుంబ స్థాపకుడు. వ్రతఖండలో పేర్కొన్న విధంగా ఆయన రాజధాని శ్రీనగర్ కాగా, ప్రారంభ శాసనం నుండి ఇది చంద్రాదిత్యపురంగా ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది, ఇది నాసిక్ జిల్లాలోని ఆధునిక చందోర్‌తో గుర్తించబడింది. అతని కుమారుడు, వారసుడు శూనచంద్రుడు, అతని నుండి అతను పాలించిన దేశం శూనదేశంగా పిలువబడింది. ఇది ఆధునిక  ఖండేష్‌కు అనుగుణంగా ఉంటుంది. ఇది నాసిక్ నుండి దేవగిరి వరకు విస్తరించి ఉన్న దేశాన్ని కలిగి ఉంది. సెయునాచంద్ర రాజు సెయున్పూర్/సిండినర్ (సిన్నార్) అనే నగరాన్ని స్థాపించాడు. నాసిక్ సమీపంలోని అంజనేరి వద్ద దొరికిన రాతి శాసనం నుండి, అంజనేరి లో యాదవ కుటుంబం ఒక చిన్న శాఖ ఉందని తెలుస్తోంది.ఈ శాఖకు చెందిన శూనదేవుడు ఒక జైన ఆలయానికి కొంత నిధులు మంజూరు చేశాడు. శ్యూనదేవుడు తనను తాను మహాసమంత అని పిలుచుకుంటాడు, ప్రధాన శాఖపై ఆధారపడి ఉన్నాడు. ఈ కుటుంబం అంజనేరి ప్రధాన నగరంగా ఉన్న ఒక చిన్న జిల్లాను పరిపాలించింది. యాదవ రాజవంశంలో అనేక మంది ప్రముఖ పాలకులు ఉండేవారు. క్రీ. శ. 1294 లో అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ రామచంద్ర రాజ్యంపై దాడి చేసి అకస్మాత్తుగా దేవగిరి ద్వారాల ముందు కనిపించాడు. రామచంద్రకు తెలియదు, ఎక్కువసేపు నిలబడలేకపోయాడు. ముస్లిం విజేతకు అతను భారీ విమోచన క్రయధనం చెల్లించాల్సి వచ్చింది. అయితే, పైన పేర్కొన్న పురుషోత్తంపురి పలకలు ఆ సంవత్సరానికి చెందినవి కాబట్టి కనీసం క్రీ. శ. 1310 వరకు ఆయన పాలన కొనసాగించాడు. ఆయన తరువాత ఆయన కుమారుడు శంకరగణ్ క్రీ. శ. 1311 లో కొంతకాలం పాలించాడు. ఆయన ఢిల్లీకి నిర్దేశించిన కప్పం పంపడం మానేశాడు. ఆ తరువాత అతను మాలిక్ కాఫుర్ చేతిలో ఓడిపోయి చంపబడ్డాడు. కొంతకాలం తర్వాత, రామచంద్ర అల్లుడు హరపాలదేవ తిరుగుబాటును లేవనెత్తి, మహమ్మదీయులను తరిమికొట్టినప్పటికీ, అతని విజయం స్వల్పకాలం మాత్రమే కొనసాగింది. ఈ విధంగా దేవగిరి హిందూ రాజ్యం క్రీ. శ. 1318 లో ముగిసింది. వారి పాలనలో మహాదేవ, రామచంద్రుల మంత్రి హేమాద్రి లేదా హేమడ్పంత్ పేరు మీద హేమడ్పంటి అనే విచిత్రమైన నిర్మాణ శైలి ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది. ఈ శైలిలో నిర్మించిన దేవాలయాలు మహారాష్ట్రలోని అన్ని జిల్లాల్లో కనిపిస్తాయి. యాదవుల యుగంలో మరాఠీ సాహిత్యం కూడా వృద్ధి చెందింది. ఆ యుగంలో మహానుభావ సంస్కృతిని ప్రచారం చేసిన చక్రధరుడు, మరాఠీని తన మత బోధనా మాధ్యమంగా ఉపయోగించాడు. అతని ఉదాహరణను అనుసరించి, అతని అనుచరులు చాలా మంది మరాఠీలో సాహిత్య రచనలు చేశారు.

### మరాఠా కాలం
ఔరంగజేబు మరణం వరకు (అంటే క్రీ. శ. 1707) నాసిక్ ప్రాంతం మొఘలుల నియంత్రణలో ఉండేది.

* క్రీ. శ. 1707 తరువాత, నాసిక్ ప్రాంతం పూర్తిగా మరాఠా రాజ్యంలోకి వచ్చింది.
* అధిపతి నరోశంకర్ రాజే బహదార్ రామేశ్వర ఆలయాన్ని నిర్మించి, అక్కడ నరోశంకర్ గంటను వేలాడదీశారు.
* కపలేశ్వర ఆలయాన్ని 1738లో నిర్మించారు.
* అధిపతి చంద్రచూడ్ 1756లో సుందర నారాయణ ఆలయాన్ని నిర్మించాడు.
* అధిపతి ఆడెకర్ 1790లో కలారం ఆలయాన్ని పునర్నిర్మించారు.
* నిజాం ఉల్ ముల్క్ అసఫ్ జహాన్ 1748లో మరణించాడు.  అతని కుమారుడు నాసిర్ జంగ్ రాజు అయ్యాడు. బాజీరావు మరణం తరువాత, ఆయన పెద్ద కుమారుడు నానాసాహెబ్ కొత్త పేషావా అయ్యాడు. కానీ ఈ కొత్త రాజ్య యుగంలో కూడా నిజాం, మరాఠా సంఘర్షణలు కొనసాగాయి. 1751లో నాసిర్ జంగ్ హత్య చేయబడ్డాడు, నిజాం మూడవ కుమారుడు అధికారాన్ని చేపట్టాడు. అతను ఫ్రెంచ్ ప్రజల సహాయంతో ఔరంగాబాద్ నుండి మరాఠాలపై దాడి చేశాడు. కానీ మరాఠాలు, నిజాం మూడవ కుమారుడు శాంతి చర్చలకు అంగీకరించారు, 1752లో యుద్ధం రద్దు చేయబడింది. ఈ శాంతి చర్చల ప్రకారం గోదావరి, తాపీ నదుల మధ్య ఉన్న ఖండేశ్ ప్రాంతమంతా మరాఠాలు తమ పాలనలోకి తెచ్చుకున్నారు. 1751లో నిజాం మరణం తరువాత మరాఠాలు నగరానికి *నాసిక్* అనే పేరును ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు. నిజాం పాలనలో దీనిని *గుల్షన్బాద్* అని పిలిచేవారు. 1760-61 లో, సలాబత్ జంగ్ ఓటమి తరువాత, నాసిక్ పేషావాలకు ఒక ముఖ్యమైన నగరంగా ఉండేది.
* 1761లో నానాసాహెబ్ మరణం తరువాత మాధవరావు కొత్త పేషావా అయ్యారు.
* 1763-వినాయక్ రావు నాసిక్, జున్నార్, సంగమ్నెర్ నగరాలను విడిచిపెట్టాడు. పేషావులు బాలాజీ సఖారామ్ను బాగల్ ప్రావిన్స్ గవర్నర్గా నియమించారు.
* 1818 వరకు పేషావాలు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. థామస్ హైస్లో, బ్రిటిష్ సైన్యం 1818లో కోపర్గావ్, చంద్వాడ్ ఉత్తర భాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు.
* వారు 1818 మార్చి 7న ఖాండేష్ ప్రాంతం, చంద్వాడ్ కోట నుండి తల్నేర్ను జయించారు. 1818 మార్చి చివరిలో, బ్రిటిష్ సైన్యం హోల్కర్స్తో జరిగిన యుద్ధంలో మొత్తం నాసిక్ ప్రాంతాన్ని స్వాధీనం చేసుకుంది.

### బ్రిటిష్ కాలం
బ్రిటిష్ వారు మరాఠా రాజ్యాన్ని జయించి, నాసిక్ను ఒక ముఖ్యమైన నగరంగా ఒక విభాగంగా ప్రకటించారు. భిల్లా కమ్యూనిటీకి చెందిన ప్రజలు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా నిరసన ప్రారంభించారు. దక్షిణ నాసిక్, ఉత్తర అహ్మదాబాద్ నుండి దాదాపు 7000 మంది నిరసన కవాతులో పాల్గొన్నారు. గిరిజన ప్రజలందరినీ తిరిగి కలిపిన కవాతులో మాగోజీ నాయక్ ప్రధాన నాయకుడు. భిల్లా ప్రజలను ఎదుర్కోవడానికి బ్రిటిష్ సైన్యం లెఫ్టినెంట్లు హెన్రీ టి. థాచర్, ఎల్. టైలర్లను పంపింది. భిల్లాలపై దాడి చేయడానికి ముందు, సంగమ్నేర్, సిన్నార్ ప్రాంత గవర్నర్ మాగోజీ నాయక్ లొంగిపోవాలని కోరాడు, కానీ అతను నిరాకరించాడు. భిల్లా ప్రజల నుండి భోగోజీ నాయక్ మరొక ముఖ్యమైన నాయకుడు. కఠినమైన యుద్ధం తరువాత బ్రిటిష్ సైన్యం నాసిక్ ప్రాంతంపై నియంత్రణను తిరిగి పొందగలిగింది. అప్పుడు 1860 వరకు శాంతి ఉంది.

* 1860-నాసిక్ ప్రత్యేక జిల్లా హోదాను పొందింది.
* 1861-బ్రిటిష్ వారు ఆంగ్లో-స్థానిక పాఠశాలను ప్రారంభించారు
* 1864-నాసిక్ నగరానికి నగర పరిషత్ హోదా లభించింది. నాసిక్ ప్రాంతంలో మొదటి వార్తాపత్రిక ఈ కాలంలో ప్రారంభమైంది, దీనిని నాసిక్ న్యూస్ అని పిలిచేవారు.
* 1877-గోపాల్ హరి దేశ్ముఖ్, న్యాయమూర్తి మహాదేవ్ రానాడే నాసిక్ నగర సామాజిక జీవితంలోకి ప్రవేశించారు.
* 1889-నాసిక్ రోడ్ రైల్వే స్టేషన్కు ప్రధాన రహదారిపై ఉన్న పాత మునిసిపల్ భవనం నుండి నాసిక్ ట్రామ్ ప్రారంభించబడింది. ట్రామ్ దాదాపు 44 సంవత్సరాలు నాసిక్ ప్రజలకు సేవ చేసింది.
* 1899-నాసిక్ లోని భాగూర్ జన్మస్థలం వీర్ వినాయక్ సావర్కర్ రహస్యంగా రాష్ట్ర భక్త సంస్థను ప్రారంభించారు. 'మిత్రమేల' బృందం కూడా నాసిక్కు కీర్తిని ఇచ్చింది.
* వీర్ సావర్కర్ లండన్ సందర్శించి అక్కడే బస చేశారు. ఆయన లండన్ నుండి మిత్రమేల సమూహాన్ని పరిపాలించారు.
* లోకమాన్య తిలక్ 1907 మే 31న నాసిక్‌లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా నిరసన కవాతు నిర్వహించారు.
* హుతాత్మ అనంత్ కన్హేరే మిత్రమేల సమూహంలో & దాని సామాజిక పనిలో పాల్గొన్నారు.
* 1909 డిసెంబర్ 21న నాసిక్ క్రూరమైన కలెక్టర్ మిస్టర్ జాక్సన్ను అనంత్ కన్హేరే కాల్చి చంపాడు.
* జాక్సన్ హత్య కేసులో కృష్ణ గోపాల్ కర్వే, నారాయణ్ జోషి, గణేష్ జోషిని విచారించారు.
* జాక్సన్ హత్యకు పాల్పడినందుకు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం కన్హేరే, కర్వే, దేశ్పాండేలను ఉరితీసింది.
* బ్రిటిష్ సైన్యం వీర్ సావర్కర్ను అరెస్టు చేసి జైలులో ఉంచింది.
* డాక్టర్ బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్ కూడా నాసిక్ అభివృద్ధికి తోడ్పడ్డారు.
* అంబేద్కర్ అంటరాని ప్రజల హక్కుల కోసం పోరాడారు  వారికి హిందూ దేవాలయాలలో ప్రవేశించే హక్కును ఇచ్చారు. దీన్నే *కలారం సత్యాగ్రహం* అంటారు. బ్రిటిష్ ప్రజలు మరాఠా రాజ్యం మొత్తాన్ని జయించి, నాసిక్ను ఒక ముఖ్యమైన నగరంగా డివిజన్గా ప్రకటించారు 

గత మూడు శతాబ్దాలలో నాసిక్ చరిత్రలో జరిగిన కొన్ని ప్రధాన సంఘటనలు:

* 1615: ఈ నగరాన్ని మొఘలులు (నిజాంషా సుల్తాన్ నుండి కౌస్తుబ్ షింపి) స్వాధీనం చేసుకున్నారు, పేరు "గుల్షనాబాద్" గా మార్చబడింది.
* 1634: ప్రేమ్గిరిలో (సంగమ్నెర్ సమీపంలో) ప్రధాన కార్యాలయం కలిగిన తన కొత్త రాష్ట్రం నిజాంషా కోసం షాహాజీ రాజే ఈ నగరాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
* 1636: షాహాజీ రాజే మొగుల్తో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. నాసిక్ మళ్లీ మొఘల్ పాలనలోకి మారింది.
* 1663: నేతాజీ పాల్కర్ పూణే శివాజీ కోసం నాసిక్ నుండి *చౌతై* తిరిగి పొందాడు.
* 1673: జాదవరావు, సిద్ది హలాల్ మొఘల్ ఉద్యోగాన్ని వదిలి త్రయంబక్ కోటపై శివాజీ సైన్యంలో చేరారు, తద్వారా నాసిక్ మరాఠా పాలనలో భాగమైంది.
* 1685: సంభాజీ పాలనలో ఔరంగజేబు నాసిక్ నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
* 1685: సంభాజీ పాలనలో మరాఠా రాజ్యంలో మళ్లీ నగరం
* 1695: సంతాజీ నగరంపై దాడి చేసి, తరువాత తాత్కాలిక మరాఠా పాలనను అనుసరించారు.
* 1719: ఢిల్లీ మొఘలుల నుండి నగరంలోని *చౌతై* సేకరించే హక్కు అధికారికంగా షాహుకు లభించింది.
* 1725: పోరాటాల కోసం గుజరాత్లోని మాల్వాకు వెళ్లే మరాఠాలు ఈ నగరంలో తరచుగా శిబిరాలు ఏర్పాటు చేసేవారు.
* 1734: నగరానికి *నాసిక్* అని పేరు మార్చబడింది.
* 1862: నాసిక్ రోడ్ రైల్వే స్టేషన్ నిర్మించబడింది.
* 1864: నాసిక్ మునిసిపాలిటీ ఏర్పడింది.
* 1869: నాసిక్ జిల్లా ఏర్పడింది.

నాసిక్ భారతదేశ స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో కూడా పాల్గొంది. 1909 డిసెంబర్ 21న 17 ఏళ్ల అనంత్ కన్హేరే, నాసిక్ కలెక్టర్ జాక్సన్‌ను విజయానంద్ థియేటర్ అనే థియేటర్‌లో కాల్చి చంపాడు, అక్కడ అతను *శారద* నాటకం చూడటానికి వెళ్ళాడు. జాక్సన్ అక్కడికక్కడే మృతి చెందాడు. ఈ సంఘటనలో పాల్గొన్న వ్యక్తులు, అనంత్ లక్ష్మణ్ కన్హేరే, కృష్ణాజీ గోపాల్ కర్వే, వినాయక్  రామచంద్ర దేశ్‌పాండేలకు ఉరిశిక్ష విధించబడింది వెంటనే ఉరితీయబడ్డారు.

1930లో డాక్టర్ బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్ నాయకత్వంలో కలారం మందిరం (ఆలయం)లో దళితుల ప్రవేశం కోసం నాసిక్ సత్యాగ్రహం ప్రారంభించబడింది. 1931లో, బాబాసాహెబ్ పాల్గొనబోయే రెండవ రౌండ్ టేబుల్ సమావేశానికి సంబంధించి చంబర్ల వైఖరిని రూపొందించడానికి నాసిక్‌లో బొంబాయి ప్రావిన్స్ చార్మ్‌కార్ పరిషత్ సమావేశం నిర్వహించబడింది. 1932లో, బాబాసాహెబ్ నాసిక్‌లో అంటరానితనాన్ని నిర్మూలించడానికి తన ఆలయ ప్రవేశ ఉద్యమాన్ని నిర్వహించారు.

దీనిని నాసిక్ లేదా నాసిక్ అని ఉచ్ఛరిస్తారా అనే గందరగోళం ఉంది. 1982 కి ముందు ఈ నగర, జిల్లా రెండింటినీ నాసిక్ అనే పేరుతో పిలిచేవారు. 1982 నవంబర్ 7న నాసిక్ నగర జనాభా 12 లక్షల దాటింది, కాబట్టి విలీనం నిబంధనల ప్రకారం, నాసిక్ నగరం ఒక కార్పొరేషన్గా మారింది. అప్పటి నుండి నగరం పేరు నాసిక్ నగరంగా మార్చబడింది.

## ఇవి కూడా చూడండి
* పూణే చరిత్ర
* ముంబై చరిత్ర
* బీడ్ చరిత్ర
* బళ్లారి చరిత్ర

## మూలాలు

వర్గం:మహారాష్ట్ర నగరాలు పట్టణాలు
వర్గం:మహారాష్ట్ర చరిత్ర
వర్గం:మహారాష్ట్ర
వర్గం:నాసిక్ జిల్లా