సూరత్ చరిత్ర

మధ్యయుగ కాలం చివరిలో సూరత్ నగరం స్థాపించబడింది, క్రమంగా మొఘల్ సామ్రాజ్యం ఒక ముఖ్యమైన నౌకాశ్రయంగా మారింది, అయితే మొట్టమొదటి మానవ ఉనికి క్రీపూ 300 నాటిది కావచ్చు. మరాఠా పాలకులు సూరత్ యుద్ధం మొఘలులను ఓడించి, ఆ తరువాత నగరాన్ని దోచుకున్నారు. తరువాత, డచ్ వారు ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించారు, ఈ నగరం డచ్ సూరత్ అని పిలువబడింది .

## మధ్యయుగ చరిత్ర

12వ, 15వ శతాబ్దాలలో సూరత్‌ను ముస్లింలు దోచుకున్నారు. 1512లో, మళ్ళీ 1530లో పోర్చుగీస్ సూరత్‌ను ధ్వంసం చేసింది. 1514లో పోర్చుగీస్ యాత్రికుడు డువార్టే బార్బోసా సూరత్‌ను ఒక ముఖ్యమైన ఓడరేవుగా అభివర్ణించాడు, మలబార్ నుండి అనేక నౌకలు తరచుగా ఇక్కడకు వచ్చేవి.

### గుజరాత్ సుల్తానేట్
భారతదేశానికి వచ్చిన అనేక మంది ప్రారంభ యూరోపియన్ ప్రయాణికులు మాలిక్ గోపి అనే ప్రభావవంతమైన బ్రాహ్మణుడి గురించి ప్రస్తావించాడు, ఆయన ఈ ప్రాంతంలో స్థిరపడి నగరాన్ని స్థాపించాడు. గోపి గుజరాత్ సుల్తానేట్ క్రింద గవర్నర్‌గా ఉండే అవకాశం ఉంది. ముఖ్యంగా, 1516లో నీటి నిల్వ కోసం గోపీగోపి తలావ్ అని పిలువబడే కృత్రిమ సరస్సు నిర్మాణాన్ని గోపీ పర్యవేక్షించారు. ఆయన అభివృద్ధి చేసిన ప్రాంతాన్ని అతని గౌరవార్థం గోపిపుర అని పిలిచారు. ఆయన కృషికి, గోపికి గుజరాత్ సుల్తాన్ ముజఫర్ షా II మాలిక్ అనే బిరుదును ఇచ్చాడు. గోపి అభివృద్ధి చేసిన పట్టణం చాలా కాలం పాటు పేరులేనిది, జ్యోతిష్కులను సంప్రదించిన తరువాత దానికి "సూరజ్" లేదా "సూర్యపూర్" అని పేరు పెట్టాలని ప్రతిపాదించాడు. 1520 నాటికి, నగరం పేరు సూరత్ రాజుగా మారింది, పేరు యొక్క హిందూ వంపును ఇష్టపడలేదు, దానిని "సూరత్" గా మార్చారు, (ఖురాన్ అధ్యాయాల శీర్షికల కోసం అరబిక్ పదాలను సూచిస్తుంది). పోర్చుగీస్ సాహిత్యంలో గోపీని "సూరత్, భరూచ్ ప్రభువు" అని కూడా పేర్కొన్నాడు.

### మొఘల్ సామ్రాజ్యం
1573లో సూరత్ను మొఘలులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఇది మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో అత్యంత సంపన్నమైన నౌకాశ్రయం, దీనిని హజ్ తీర్థయాత్రకు ప్రయాణానికి ఉపయోగించేవారు. ఒక సంపన్న నగరంగా ఉన్నప్పటికీ, సూరత్ మట్టి, వెదురు నివాసాలు,  వంకర వీధులతో ఒక విలక్షణమైన "మురికి" వ్యాపారుల పట్టణంగా కనిపించింది, అయితే నది ఒడ్డున స్థానిక వ్యాపారి యువరాజులకు చెందిన కొన్ని భవనాలు, గిడ్డంగులు,  టర్కిష్, అర్మేనియన్, ఇంగ్లీష్, ఫ్రెంచ్, డచ్ వ్యాపారుల సంస్థలు ఉన్నాయి. మతపరమైన జైనులు నడిపే ఆవులు, గుర్రాలు, ఈగలు,  కీటకాల కోసం ఆసుపత్రులు కూడా ఉన్నాయి, ఇవి ప్రయాణికులను అయోమయానికి గురిచేశాయి. కొన్ని వీధులు ఇరుకైనవి అయితే మరికొన్ని తగినంత వెడల్పుతో ఉన్నాయి. సాయంత్రం, ముఖ్యంగా బజార్ (మార్కెట్ స్థలం) సమీపంలో, వీధులు ప్రజలు, వ్యాపారులతో (మర్రి వ్యాపారులతో సహా) తమ వస్తువులను అమ్ముకునే వారితో రద్దీగా మారాయి. మొఘల్ కాలంలో సూరత్ జనాభా ఎక్కువగా ఉండేది, కానీ పెద్ద అస్థిర జనాభా కూడా ఉండేది: వర్షాకాలంలో, ఓడలు ఓడరేవుల నుండి ప్రమాదం లేకుండా వచ్చి వెళ్ళగలిగినప్పుడు, నగర జనాభా పెరుగుతుంది. 1612లో ఇంగ్లాండ్ తన మొదటి భారతీయ వాణిజ్య కర్మాగారాన్ని సూరత్‌లో స్థాపించింది.

### ఔరంగజేబు చక్రవర్తి పాలన

ఈ నగరాన్ని మరాఠా రాజు శివాజీ రెండుసార్లు స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, మొదటి తొలగింపు 1664లో జరిగింది. 

మొదట జనవరి 1664లో, తరువాత అక్టోబరు 1670లో మరాఠాలు సూరత్‌ను రెండుసార్లు, దోచుకున్నారు.

ఔరంగజేబు చక్రవర్తి పాలనలో రుస్తం మానెక్ ఒక ప్రముఖ పార్సీ నాయకుడిగా ఎదిగాడు, ఆయన సూరత్‌లోని పోర్చుగీస్ ఎస్టాడో & ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ రెండింటికీ ఏజెంట్‌గా పని చేశాడు.

1690-1703 నుండి యూరోపియన్ సముద్రపు దొంగలు సూరత్, ఎర్ర సముద్రం & పర్షియన్ గల్ఫ్ మధ్య వాణిజ్య/తీర్థయాత్ర మార్గాల్లో చురుకుగా ఉన్నారు. ఈ సముద్రపు దొంగలపై నగరంలో ప్రజల కోపం (హెన్రీ ఎవ్రీ రాసిన గ్రాండ్ మొఘల్ ఫ్లీట్ లేదా విలియం కిడ్ రాసిన క్వెడాగ్ మర్చంట్‌ను స్వాధీనం చేసుకోవడంపై) యూరోపియన్ వ్యాపారులతో చెడు సంబంధాలకు దారితీసింది, వారు తమ దేశస్థుల చర్యలకు కారణమయ్యారు. ఔరంగజేబ్ నేతృత్వంలోని మొఘల్ సామ్రాజ్యం శక్తివంతమైన నావికాదళం లేకపోవడంతో, యూరోపియన్ వ్యాపారులను జైలులో పెట్టడం, సాయుధ ఎస్కార్ట్‌ల వ్యవస్థ, వ్రాతపూర్వక ప్రతిజ్ఞలు & పరిహార హామీల ద్వారా యూరోపియన్ కంపెనీలకు సముద్రపు దొంగలను ఎదుర్కోవాల్సిన బాధ్యతను అప్పగించింది, ఇవన్నీ విఫలమయ్యాయి. ఈ తరువాత హిందూ మహాసముద్రంలో దొంగతనం క్షీణించింది.

1698లో, న్యూ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీని ఒక ఆంగ్ల రాజ శాసనపత్రం స్థాపించింది, 1700 ప్రారంభంలో నికోలస్ వైట్ దాని కాన్సుల్గా సూరత్ చేరుకున్నారు.

1700 చివరలో సర్ విలియం నోరిస్, 1వ బారోనెట్ ఇంగ్లాండ్‌కు చెందిన విలియం III, న్యూ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి రాజ రాయబారిగా సూరత్‌కు వచ్చాడు. ఆయన రుస్తం మానెక్‌తో కలిసి దక్కన్‌లోని ఔరంగజేబు సామ్రాజ్య శిబిరానికి వెళ్లాడు, అక్కడ సూరత్‌లో న్యూ కంపెనీ కర్మాగారాలను స్థాపించడానికి, ఇతర అధికారాలను ఇచ్చే ఇంపీరియల్ ఫర్మాన్‌లను కోరాడు. ప్రతిగా ఔరంగజేబు హిందూ మహాసముద్రంలో యూరోపియన్ సముద్రపు దొంగల వల్ల కలిగే నష్టాలకు న్యూ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ బాధ్యత వహించాలని కోరుకున్నాడు (ఓల్డ్ ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ, డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ, లూయిస్ XIV  & ఫ్రెంచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ఇప్పటికే అంగీకరించిన నిబంధనలు).. ఓల్డ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ న్యూ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ మిషన్ పట్ల వ్యతిరేకత, ఔరంగజేబు నిబంధనలను తిరస్కరించడం, నోరిస్ వ్యక్తిగత అహం & దౌత్య వ్యూహం లేకపోవడం వల్ల నోరిస్ మిషన్ చివరికి పూర్తిగా విఫలమైంది. చివరికి మొఘల్ కోర్టు ఈ మిషన్‌కు రాజకీయ ప్రాముఖ్యత లేదని భావించింది, పర్షియన్ చారిత్రక రచనలలో దాని ప్రస్తావనను విస్మరించింది.

వేట్ స్వయంగా కుట్రదారుడు, ఓల్డ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సముద్రపు దొంగలతో పొత్తు పెట్టుకుందని సూరత్ గవర్నర్‌కు నిరంతరం ఫిర్యాదు చేశాడు, ఇది ఆ సమయంలో సూరత్‌లో ఉన్న బొంబాయి గవర్నర్ జనరల్ జాన్ గాయర్ సహా ఓల్డ్ కంపెనీ కారకాలను పదేపదే ఖైదు చేయడానికి దారితీసింది. వెయిట్ కుట్రలు చివరికి అతను సూరత్ ఫ్యాక్టరీలో జైలు శిక్ష అనుభవిస్తూ గేయర్‌తో కలిసి బొంబాయి గవర్నర్ పదవిని చేపట్టడానికి అనుమతించాయి; అయితే, వెయిట్ వ్యక్తిత్వం అతన్ని బొంబాయిలోని ఆంగ్లేయులు, రుస్తం మానెక్‌తో అప్రసిద్ధుడిని చేసింది. వెయిట్‌ను అతని కౌన్సిల్ తొలగించింది, 1708లో రెండు ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీల మధ్య తీవ్రమైన పోటీ ముగిసింది, అవి ఒక యునైటెడ్ కంపెనీలో విలీనం చేయబడ్డాయి.

### తరువాత మొఘల్-మరాఠా కాలం
1725 నాటికి సూరత్ జిల్లాలో ఎక్కువ భాగాన్ని మరాఠాలు పాలించారు, గుజరాత్ మొఘల్ గవర్నర్లు (అహ్మదాబాద్లో ఉన్నవారు) నర్మదా నది దక్షిణాన అధికారాన్ని కొనసాగించలేకపోయారు. సూరత్ నగరంలోని మొఘల్ గవర్నర్లు ఢిల్లీ సామ్రాజ్య సభ నుండి తక్కువ సహాయంతో తప్పనిసరిగా స్వతంత్ర పాలకులు అయ్యారు. 1732లో బోహ్రా వ్యాపారి ముహమ్మద్ అలీ, బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ మద్దతుతో సూరత్ గవర్నర్ సోహ్రబ్ ఖాన్ను తేగ్ బేగ్ ఖాన్కు అనుకూలంగా తొలగించారు. తేగ్ బేగ్ ఖాన్ 15 సంవత్సరాల పాలనలో, నగరంలోని ఆంగ్ల కర్మాగారం ఒక రాజకీయ సంస్థగా అధికారంలోకి వచ్చింది. 1746లో ఆయన మరణించిన తరువాత నగరం ఒక దశాబ్దం పాటు పౌర అశాంతికి గురైంది, ఎందుకంటే అధికారం తాత్కాలికంగా మొఘల్ నౌకాదళానికి చెందిన అడ్మిరల్ సిది మసూద్ కు వెళ్ళింది. 1759లో బొంబాయి నుండి ఆంగ్లేయులు సిది మసూద్ నుండి సూరత్ కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. తరువాతి నలభై సంవత్సరాలు, సూరత్ కోటకు ఆంగ్లేయులు సైనిక కమాండర్లుగా, నౌకాదళానికి అడ్మిరల్స్గా ఉన్నారు, నామమాత్రంగా స్వతంత్ర మొఘల్ నవాబు నగర పరిపాలన, ఆచారాలకు బాధ్యత వహించాడు. ఈ సమయానికి నగరం వెలుపల ఉన్న సూరత్ జిల్లాను పూర్తిగా మరాఠాలు పాలించారు. బొంబాయి ఓడరేవు నగరంగా ఉద్భవించడంతో 18వ శతాబ్దపు చివరి ఇరవై సంవత్సరాలుగా వాణిజ్యం క్షీణించింది. 1800లో, బొంబాయి ఆంగ్ల ప్రభుత్వం నవాబుల నుండి పరిపాలనా అధికారాలను తొలగించి, వారికి పింఛను అందించింది.

## వలసరాజ్యాల కాలం
మహాత్మా గాంధీ క్విట్ ఇండియా ఉద్యమ సమయంలో సూరత్ జిల్లా మట్వాడ్, కరాడి, మచ్చడ్, కొత్మడిలకు చెందిన 3,000 మంది కోలి రైతులు 1942 ఆగస్టు 21న మట్వాడ్ వద్ద బ్రిటిష్ సైనికులతో *లాఠీలు*, ధరియాలతో పోరాడారు. ఈ ఘర్షణలో ఒక పోలీసు సహా నలుగురు మరణించారు. నాలుగు పోలీసు తుపాకులు, రెండు బయోనెట్లను కూడా కోలిలు లాక్కున్నారు. కొల్లిలు జలల్‌పూర్ రైల్వే స్టేషన్ కూడా ధ్వంసం చేసి, పట్టాలను తొలగించి, తపాలా కార్యాలయాన్ని తగలబెట్టారు. దీని తరువాత, పొరుగున ఉన్న బోర్సాద్, ఆనంద్, తస్రా తాలూకా పరిస్థితి ఎంత తీవ్రంగా మారిందంటే, బ్రిటిష్ దళాలు 1942 ఆగస్టు 22, 24 మధ్య గ్రామాల గుండా కవాతు చేశాయి.

వలసరాజ్యాల కాలంలో, సూరత్ బంగారం, వస్త్రాలను ఎగుమతి చేసే భారతదేశ ఎంపోరియం అయింది. దీని ప్రధాన పరిశ్రమలు నౌకానిర్మాణం, వస్త్ర తయారీ. తాప్తి నది తీరం, అథ్వాలిన్స్ నుండి డుమాస్ వరకు, ప్రత్యేకంగా నౌకానిర్మాణదారుల కోసం ఉద్దేశించబడింది, వీరు సాధారణంగా రస్సిస్గా ఉండేవారు. బొంబాయి (ప్రస్తుత ముంబై) అభివృద్ధి చెందే వరకు ఈ నగరం సుసంపన్నంగా కొనసాగింది. ఆ తరువాత సూరత్ నౌకానిర్మాణ పరిశ్రమ క్షీణించింది, 18వ శతాబ్దం అంతటా సూరత్ కూడా క్రమంగా క్షీణించింది. 1790, 1791 మధ్య, ఒక అంటువ్యాధి సూరత్లో 100,000 మంది గుజరాతీలను చంపింది. బ్రిటిష్,  డచ్ ఇద్దరూ నగరంపై నియంత్రణను ప్రకటించుకున్నారు, కానీ 1800లో బ్రిటిష్ వారు సూరత్ను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఈ కాలంలో ఆండ్రూస్ లైబ్రరీ నిర్మించబడింది.  

1837లో జరిగిన గొప్ప అగ్నిప్రమాదంలో 500 మందికి పైగా మరణించారు, 9737 ఇళ్ళు ధ్వంసమయ్యాయి. ఇది నగర చరిత్రలో అత్యంత వినాశకరమైన అగ్నిప్రమాదం.

19వ శతాబ్దం మధ్య నాటికి, సూరత్ దాదాపు 80,000 మంది నివాసితులతో స్తబ్దుగా ఉన్న నగరంగా మారింది. భారతదేశ రైల్వేలు ప్రారంభమైనప్పుడు, నగరం మళ్లీ సంపన్నంగా మారింది. సూరత్ నుండి పట్టు, పత్తి, బ్రొకేడ్లు, బంగారం & వెండి వస్తువులు ప్రసిద్ధి చెందాయి, పురాతన కళ సూక్ష్మ మస్లిన్ తయారీ పునరుద్ధరించబడింది.

## స్వాతంత్ర్యం తర్వాత
1947లో భారత స్వాతంత్ర్యం తరువాత ఎన్ఐటి సూరత్,  వీర్ నర్మద్ దక్షిణ గుజరాత్ విశ్వవిద్యాలయం సహా అనేక విద్యా సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి.
## ఇవి కూడా చూడండి
* కొడగు చరిత్ర
* కర్ణాటక చరిత్ర
* మంగళూరు చరిత్ర
* మంగళూరు మెయిల్
* మధ్యయుగ కర్ణాటక రాజకీయ చరిత్ర
* మైసూర్, కూర్గ్ రాజకీయ చరిత్ర (1800–1947)

## మూలాలు

వర్గం:గుజరాత్