చంద్రహాస

[thumb|[కాళికాదేవి|కాళికా దేవిని ప్రార్థిస్తున్న చంద్రహాసుడు.]]
**చంద్రహాసుడు** (సంస్కృతం:चन्द्रहास, అర్ధం: చంద్రుని నవ్వు)) హిందూ పురాణాలలో కుంతల రాజ్యానికి రాజు. చంద్రహాసుని కథ మహాభారతం ఇతిహాసంలోని అశ్వమేధిక పర్వంలో వివరించబడింది. యుధిష్ఠిరుని అశ్వమేధ యగాన్ని రక్షిస్తూ కృష్ణుడితో కలిసి ఉన్న అర్జునుడితో చంద్రహాసుడు స్నేహం చేస్తాడు. చంద్రహాసుడు తన కుమారుడు మకరాక్షుడిని రాజుగా పట్టాభిషేకం చేసి, అశ్వమేధానికి సహాయం చేయడానికి అర్జునుని సైన్యంతో వెళ్తాడు.
కవి లక్ష్మీశుడు రాసిన కన్నడ ఇతిహాసం జైమిని భారతంలో కూడా చంద్రహాసుని కథ వర్ణించబడింది. యువరాజు చంద్రహాసుని ప్రసిద్ధ కథ జనాదరణ పొందిన చలనచిత్రాలు, యక్షగానం థియేటర్‌లో కూడా ప్రదర్శించబడింది.

## పురాణ కథ

### బాల్యం
యువరాజు చంద్రహాసుడు ఎడమ కాలికి ఆరు వేళ్లతో ఒక అశుభ సంకేతంతో కేరళ రాజుకు జన్మించాడు. రాజు యుద్ధంలో హతమయ్యాడు, రాణి అతని చితిలో సహగమనం చేసి, వారి కుమారుడిని అనాథగా విడిచిపెట్టింది. బాలుడి దాసి అతనితో కలిసి కుంతల రాజ్యానికి పారిపోయింది, యువరాజు గుర్తింపును వెల్లడించకుండానే మూడేళ్ల తర్వాత మరణించింది. తనను తాను పోషించుకునేలా చంద్రహాసుడు పెరిగాడు, అతనికి రక్షగా ఉపయోగపడే విష్ణువు పవిత్ర శిల సాలిగ్రామం దొరికింది.

ఒకరోజు కుంతల రాజు మంత్రి దుష్టబుద్ధి ప్రజలకు అన్నం పెట్టే కార్యక్రమం *అన్నసంతర్పణ* నిర్వహిస్తున్నాడు. అక్కడ సమావేశమైన పూజారులు చంద్రహాసుని రాజ లక్షణాలను గమనించి, ఆ బాలుడిపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ వహించాలని మంత్రికి చెప్పారు. కానీ దుష్ట ఆలోచనలు ఉన్న దుష్టబుద్ధి సింహాసనాన్ని ఆక్రమించుకోవాలని కోరుకున్నాడు, అందువల్ల బాలుడిని వదిలించుకోవాలని చూశాడు. అతను ఈ ప్రయోజనం కోసం కొంతమంది కిరాయి సైనికులను నియమించుకున్నాడు, వారు బాలుడిని అడవిలో బందీగా తీసుకువెళ్లి చంపడానికి సిద్ధమయ్యారు. ఆ ఘోరకార్యం చేయలేక, వారు అతని ఆరవ కాలి వేలును నరికివేసి చంద్రహాసుని మరణానికి సాక్ష్యంగా దుష్టబుద్ధికి చూపించారు. కుంతల సామంతుడు కుళిందుడు, అడవిలో తిరుగుతూ ఏడుస్తున్న బాలుడిని చూశాడు. అతనికి పిల్లలు లేనందున, ఆ బాలుడిని ఇంటికి తీసుకువచ్చి తన సొంత కొడుకులా పెంచుకున్నాడు, అతను నవ్వినప్పుడల్లా అతని ముఖం చంద్రునిలా ప్రకాశిస్తుండటంతో అతనికి చంద్రహాసుడు అని పేరు పెట్టాడు. చంద్రహాసుడు రాజవిద్యకు సంబంధించిన అన్ని అంశాలను నేర్చుకున్నాడు, తన పెంపుడు తండ్రి వారసుడిగా నియమితుడయ్యాడు. దుష్టబుద్ధి కుళిందుని రాజ్యమైన చందనావతిని సందర్శించాడు, చంద్రహాసుడిని చూసి, తాను మోసపోయానని గ్రహించాడు. అతను చంద్రహాసుడిని తన దూతగా పంపుతూ తన కుమారుడు మదనుడికి ఒక లేఖ రాశాడు.

### పట్టాభిషేకం
చంద్రహాసుడు కుంతల రాజ్యానికి ప్రయాణించి పట్టణ శివార్లలోని తోటలో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నాడు. తన పనికత్తెలతో కలిసి అక్కడికి వచ్చిన దుష్టబుద్ధి కుమార్తె విషయ నిద్రిస్తున్న చంద్రహాసుడిని చూసి, అతని అందానికి ఆకర్షితురాలైంది. ఆమె తన సోదరుడికి రాసిన లేఖను తెరిచి, అది తన తండ్రి రాసిన లేఖగా గుర్తించింది. మదనుడికి రాసిన ఆ లేఖలో దూత హోదాను, యవ్వనాన్ని పట్టించుకోవద్దని, అతనికి *విషం* (విషం) ఇవ్వాలని ఆదేశం ఉంది. ఆ యువకుడికి ముగ్ధురాలైన విషయ, తన తండ్రి తొందరలో *విషయ* అని రాయాలని భావించి ఉంటాడని నిర్ణయించుకుని, తన సౌందర్య సాధనం, ఒక కాడను ఉపయోగించి లేఖకు చివరి అక్షరాలను జోడించింది. 

thumb|లేఖను మారుస్తున్న విషయ, రజ్మ్‌నామా ఫోలియో.

చంద్రహాసుడు దుష్టబుద్ధి కుమారుడైన మదనుడికి ఆ లేఖను అందజేశాడు, అతను ఆ సాయంత్రమే తన తండ్రి ఆదేశాన్ని గౌరవిస్తూ, యువరాజుకు తన అందమైన సోదరితో వివాహం జరిపించాడు.

thumb|విషయ, చంద్రహాసుల వివాహం గురించి మదనుడు దుష్టబుద్ధికి చెప్పడం, ధను చేత చిత్రించబడింది. రజ్మ్‌నామా ఫోలియో.

దుష్టబుద్ధి గొప్ప కోలాహలంతో కుంతలకు తిరిగి వచ్చాడు, ఏమి జరిగిందో వెంటనే గ్రహించి, తాను నిజంగా ఇంత పెద్ద తప్పు చేశానా అని ఆశ్చర్యపోయాడు. అతను మరో హత్య కుట్ర పన్నాడు, ఆ సాయంత్రం తమ కుటుంబ కాళీక దేవాలయాన్ని ఒంటరిగా సందర్శించమని చంద్రహాసుడిని కోరాడు, అది వారి ఆచారం అని అతనికి భరోసా ఇచ్చాడు. ఈలోగా, కుంతల రాజు తన కలల కారణంగా సింహాసనాన్ని విడిచిపెట్టాలని నిర్ణయించుకున్నాడు, చంద్రహాసుని తన వారసుడిగా ప్రకటించి, తన కుమార్తెను ఇచ్చి వివాహం చేయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.

thumb|కన్హర్ చిత్రించిన కుంతల రాజు ముందు మోకరిల్లిన చంద్రహాసుడు. రజ్మ్‌నామా ఫోలియో.

ఈ సందేశాన్ని తెలియజేయాలని మదనుడిని కోరారు. మదనుడు చంద్రహాసుడిని కలిసి, వెంటనే రాజభవనానికి వెళ్లమని కోరాడు, గుడికి వెళ్లడానికి అతని స్థానంలో తాను వెళ్లాడు. అక్కడికి దుష్టబుద్ధి పంపిన హంతకుల చేతిలో అతను వెంటనే హత్య చేయబడ్డాడు. చంద్రహాసుడు రాజభవనానికి వెళ్లాడు, వెంటనే యువరాణి చంపకమాలినితో వివాహం జరిగి, రాజుగా పట్టాభిషేకం చేయబడ్డాడు. తన కుమారుడి విషాద మరణ వార్త దుష్టబుద్ధికి చేరగానే, అతను తీవ్ర మనస్తాపానికి గురై, తన జీవితాన్ని ముగించుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు, కాళీక దేవాలయానికి వెళ్లి తన తల నరుక్కున్నాడు. ఈ జంట విషాదం గురించి చంద్రహాసుడు తెలుసుకున్నప్పుడు, అతను గుడికి వెళ్లి వారిద్దరినీ బతికించమని కాళికా దేవిని ప్రార్థించాడు. ఎలాంటి సమాధానం లేనప్పుడు, అతను దేవికి తనను తాను బలి ఇచ్చుకోవడానికి సిద్ధపడ్డాడు, అప్పుడు కాళికా దేవి అతని ముందు ప్రత్యక్షమై అతని కోరికను మన్నించింది. చంద్రహాసుడు కుంతల, చందనావతి రాజుగా తన ఇద్దరు రాణులతో పరిపాలించాడు. 

thumb|ఖాబిల్ చిత్రించిన చంద్రహాసుని త్యాగం. రజ్మ్‌నామా ఫోలియో

### అశ్వమేధం
చంద్రహాసుడు కుళిందుని కుంతలకు ఆహ్వానించి, తన రాజ్యాన్ని చాలా సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. అతనికి చంపకమాలిని ద్వారా పద్మాక్షుడు, మంత్రి కుమార్తె విషయ ద్వారా మకరాక్షుడు అనే కుమారులు కలిగారు. ఒకరోజు ఈ ఇద్దరు బాలురు పట్టణ శివార్లలో నడుస్తుండగా, వారు యుధిష్ఠిరుని అశ్వమేధ యాగం గుర్రాన్ని చూశారు; భయాందోళనలతో వారు వెనక్కి వచ్చి దాని గురించి తమ తండ్రికి తెలియజేశారు. చంద్రహాసుడు కృష్ణుడు, అర్జునులను కలిసి, యాగం కోసం వారికి అపారమైన సంపదను, సైనికులను అందించి రాజమర్యాదలతో సత్కరించాడు. అతను తన కుమారుడు మకరాక్షుడిని రాజుగా పట్టాభిషేకం చేశాడు, తన రాజ్య సైన్యంతో కలిసి కృష్ణుడు, అర్జునులతో చేరాడు.

## జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో
ఈ కథ యక్షగానంలో కూర్చబడింది, కర్ణాటక రాష్ట్రంలో క్రమం తప్పకుండా ప్రదర్శించబడుతుంది. చంద్రహాసుని కథ అనేక భారతీయ చలనచిత్రాలలో చిత్రీకరించబడింది, వాటిలో: కెంజీభాయ్ రాథోడ్ దర్శకత్వం వహించిన *చంద్రహాస* (1921), *చంద్రహాస* (1928), ధుండిరాజ్ గోవింద్ ఫాల్కే దర్శకత్వం వహించిన *చంద్రహాస* (1929), సర్వోత్తమ్ బాదామి దర్శకత్వం వహించిన *చంద్రహాస* (1933), ప్రఫుల్ల ఘోష్ దర్శకత్వం వహించిన *చంద్రహాసన్* (1936), ఎం.ఎల్. రంగయ్య దర్శకత్వం వహించిన *చంద్రహాస* (1941), గుంజాల్ దర్శకత్వం వహించిన *చంద్రహాస* (1947), శాంతేష్ పటేల్ దర్శకత్వం వహించిన *చంద్రహాస* (1947), బి.ఎస్. రంగా దర్శకత్వం వహించిన తెలుగు (హరనాథ్, కృష్ణ కుమారి, గుమ్మడి ప్రధాన పాత్రల్లో), కన్నడ (రాజ్ కుమార్, లీలావతి ప్రధాన పాత్రల్లో) చిత్రాలు *[[చంద్రహాస (1965 సినిమా)|చంద్రహాస]]* (1965).

## మూలాలు

### గ్రంథ పట్టిక
*జైమిని భారతం, లక్ష్మీశ, షట్పది 50 59, కన్నడ
*హవ్యకర ఇతిహాస, విద్వాన్ మంజప్ప కాలసి, 1993.
*మహాభారతం, అశ్వమేధిక పర్వం, సంస్కృత ఇతిహాసం.
*http://www.uni-mysore.ac.in/assets/.../ENCYCLOPEDIA-OF-INDIAN-MYTHS.pdf
*కుంతల నాణేలు http://www.coinindia.com/galleries-kuntala.html

వర్గం:హిందూ రాజులు
వర్గం:భారతీయ రాజులు
వర్గం:మహాభారతంలోని పాత్రలు