ఠాకూర్ కేసరి సింగ్ బర్హత్

**ఠాకూర్ కేసరి సింగ్ బర్హత్** (21 నవంబర్ 1872-14 ఆగస్టు 1941) రాజస్థాన్ రాష్ట్రానికి చెందిన భారతీయ విప్లవ నాయకుడు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, విద్యావేత్త. ఆయన మేవార్ (ఉదయపూర్ రాష్ట్రం) మహారాణాకు ప్రధాన సలహాదారుగా పని చేశాడు. ఆయన సౌదా బర్హత్ కుటుంబానికి పితరుడు, అందులో సభ్యులు (ఆయన కుమారుడు కున్వర్ ప్రతాప్ సింగ్ బర్హత్, ఆయన సోదరుడు ఠాకూర్ జోరావర్ సింగ్ బర్హత్ సహా) బ్రిటిష్ వ్యతిరేక కార్యకలాపాలలో పాల్గొన్నారు.

ఆయన తన డింగల్ (పాత పశ్చిమ రజనీ) రచన చేతవానీ రా చుంగత్యతో 1903 ఢిల్లీ దర్బార్ హాజరుకాకుండా మహారాణా ఫతే సింగ్ నిరోధించినందుకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. బర్హత్ రాజస్థాన్ కేంద్రంగా వీర్ భారత్ సభ అనే విప్లవాత్మక సంస్థను స్థాపించాడు, రాజస్థాన్ సేవా సంఘ్, రాజపుతానా-మధ్య భారత్ సభలను సహ-స్థాపించాడు. ఆయన జాతీయవాదం, స్వాతంత్ర్యం గురించి విస్తృతంగా రాశాడు, డింగల్‌లో కవిత్వం రచించాడు.

## జననం, విద్యాభాస్యం
బర్హత్ 1872 నవంబర్ 21న పూర్వపు షాహ్‌పురా రాష్ట్రంలోని ఒక జాగీరులో చరణ్ కులంలో జన్మించాడు. ఆయన తండ్రి ఠాకూర్ కృష్ణ సింగ్ బర్హత్ మేవార్ మహారాణా సలహాదారుగా ఉండేవారు. బర్హత్ తన బాల్యాన్ని షాహ్పురాలో గడిపాడు. ఎనిమిదేళ్ల వయసులో ఉదయపూర్ తన తండ్రితో చేరాడు.

ఆయన డింగల్, సంస్కృతం, బెంగాలీ, మరాఠీ, గుజరాతీ, హిందూ గ్రంథాలు, ఖగోళశాస్త్రం, చరిత్ర, ప్రాచీన భారతీయ తత్వశాస్త్రం, భారతీయ, యూరోపియన్ చరిత్ర పండితుడు. 1889 నాటికి, 18 సంవత్సరాల వయస్సులో, అతను తన విద్యను పూర్తి చేశాడు.

మరుసటి సంవత్సరం కోటా కోట్డి ఎస్టేట్‌కు చెందిన కవిరాజ దేవిదాన్ సోదరి మాణిక్ కన్వర్‌ను బర్హత్ వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆయన కుమారుడు కున్వర్ ప్రతాప్ సింగ్ 1893లో జన్మించారు, ఆయన ఉదయపూర్ కవిరాజ శ్యామల్దాస్ *హవేలీ* నివసించారు.

## కెరీర్
1891లో బర్హత్ తన తండ్రితో కలిసి మహారాణా ఫతే సింగ్ కోసం పనిచేయడం ప్రారంభించాడు. పరిపాలనలో బ్రిటిష్ వారి రాజకీయ జోక్యం కారణంగా, అతను రెండు సంవత్సరాల తరువాత సేవను విడిచిపెట్టాడు.

1900లో ఉదయ్‌పూర్ విడిచిపెట్టిన కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత, కోట పాలకుడు మహారావ్ ఉమ్మేద్ సింగ్ తన ఆస్థానంలో సేవ చేయడానికి బర్హత్‌ను ఆహ్వానించాడు. రెండు సంవత్సరాల తరువాత ఆయన కోట రాష్ట్రానికి ఎథ్నోగ్రఫీ సూపరింటెండెంట్‌గా నియమించబడ్డాడు, ఈ పదవిలో ఆయన 1907 వరకు కొనసాగారు. బరాత్, కోటాలో మహారావ్ భీమ్ సింగ్ పబ్లిక్ లైబ్రరీని స్థాపించాడు, ఇది ప్రస్తుతం నగర మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ నిర్వహిస్తోంది.

1903లో, ఎడ్వర్డ్ VII పట్టాభిషేకం జ్ఞాపకార్థం బ్రిటిష్ వైస్రాయ్ లార్డ్ కర్జన్ ఢిల్లీ దర్బార్ నిర్వహించారు. బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం పట్ల తమ విధేయతను ప్రదర్శించడానికి భారతీయ రాజులందరూ ఈ వేడుకకు హాజరు కావాల్సి ఉండేది. ఢిల్లీ దర్బార్‌కు హాజరుకావద్దని మేవార్ మహారాణా ఫతే సింగ్‌ను కోరుతూ *చేతవాణి రా చుంగత్య* అనే 13 ద్విపదల సేకరణను బర్హత్ రచించాడు. మొఘల్ సామ్రాజ్యం ఎన్నడూ భాగం కాని మహారాణా గొప్ప పూర్వీకుల సంప్రదాయం గురించి, అలాగే భారతీయుల దృష్టిలో మేవార్ సింహాసనానికి ఉన్న ప్రాముఖ్యత, గౌరవం గురించి ఆయన రాశారు. శ్లోకాల ప్రభావంతో, మహారాణా దర్బార్‌కు హాజరుకాకుండానే ఢిల్లీ నుండి తిరిగి వచ్చాడు.

## విప్లవాత్మక కార్యకలాపాలు
1900 & 1914 మధ్య, బర్హత్ భారతదేశంలో బ్రిటిష్ పాలన పట్ల పెరుగుతున్న శత్రు దృక్పథాన్ని పెంచుకున్నాడు. స్థానిక పాలకులు బ్రిటిష్ రాజ్ కు లొంగిపోవడాన్ని గమనించిన ఆయన, రాజ్‌పుతానా సైనికులు, రాజపుత్రులు, చరణులు, ఇతర యుద్ధ సమూహాలను ఆయుధాలు చేపట్టమని ప్రోత్సహించడం ద్వారా, ఈ ప్రాంతం బ్రిటిష్ వారి నుండి విముక్తి పొందగలదని, ఆ విప్లవం తరువాత భారతదేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలకు వ్యాపిస్తుందని విశ్వసించాడు. బర్హత్ జైపూర్కు చెందిన అర్జున్ లాల్ సేథీ,  రావు గోపాల్ సింగ్ ఖార్వాలో సారూప్య స్నేహితులను కనుగొన్నాడు, తరువాత భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో బాల గంగాధర్ తిలక్, రాస్ బిహారీ బోస్, సచింద్ర నాథ్ సన్యాల్ వంటి విప్లవకారులను సంప్రదించాడు. ఆయన విప్లవ పార్టీలో చేరారు.

కవిరాజ శ్యామల్దాస్ ప్రయత్నాలతో 1880లో స్థాపించబడిన వాల్టర్క్రిత్ హితకారిణి సభకు గవర్నర్ జనరల్ కల్నల్ వాల్టర్ చెందిన రాజ్‌పుతానా ఏజెంట్ అధ్యక్షత వహించారు. ఈ ప్రాంతం అంతటా శాఖలతో, వార్షిక సమావేశాలు జరిగాయి, కానీ మరిన్ని అవసరమయ్యాయి. బర్హత్ దాని కేంద్ర సంస్థను మెరుగుపరచడానికి ప్రయత్నించింది. 1905 సమావేశంలో, రాజపుత్ర హితకారిణి సభ రాజపుత్రుల నియంత్రణలో ఉండాలని, బ్రిటిష్ ప్రభావం లేకుండా ఉండాలని ఆయన ప్రతిపాదించారు. సభ కార్యకలాపాలకు విద్యపై దృష్టి సారించి హిందీ ఉపయోగించాలని బర్హత్ పట్టుబట్టారు. 1905 నుండి 1913 వరకు, కుల సంస్కరణ, టీకా వంటి పాత సంప్రదాయాల ముగింపును సమర్ధించడానికి ఆయన రాజ్‌పుతానా, క్షత్రియులు, జాగీర్దార్లలోని అధికారులతో సంభాషించారు. టీకా మూలం, దాని దుష్ప్రభావాలపై బర్హత్ హిందీ మరియు ఆంగ్లంలో వ్యాసాలు రాశారు.

1904 నుండి 1913 వరకు బర్హత్ జాతీయ విద్యను ప్రోత్సహించడానికి ప్రయత్నించాడు. దృష్టిలో, రాజ్‌పుతానా భూస్వామ్య పాలక వర్గం తన పిల్లలను పంపిన అజ్మీర్ మాయో కళాశాల వంటి ఆంగ్ల-మాధ్యమ కళాశాలలు దాని విద్యార్థులలో హీనత్వాన్ని పెంచాయి. బర్హత్ జాతీయవాద విద్యను ప్రోత్సహించాలని కోరుకున్నాడు, దీనిలో విద్యార్థులు తమ దేశ చరిత్ర, సంస్కృతి గురించి తెలుసుకుంటారు. జనవరి 1904లో  అజ్మీర్‌లో క్షత్రియ కళాశాల కోసం చేసిన ప్రతిపాదన ఆమోదించబడింది, అయితే బ్రిటిష్ ప్రతీకారం భయం దాని అమలును నిరోధించింది.

బర్హత్ ఇటలీకి చెందిన గియుసేప్ మాజ్జినీని తన రాజకీయ గురువుగా భావించాడు. హిందుత్వ ఆధిపత్యవాది వినాయక్ దామోదర్ సావర్కర్ లండన్ చదువుతున్నప్పుడు మరాఠీ మజిని జీవిత చరిత్రను వ్రాసి, ఆ పుస్తకాన్ని బ్రిటిష్ వారు నిషేధించినందున రహస్యంగా బాల గంగాధర్ తిలక్ పంపారు. సావర్కర్ రాసిన మజ్జిని జీవిత చరిత్రను బర్హత్ హిందీలోకి అనువదించారు.

1910లో బర్హత్ వీర్ భారత్ సభను స్థాపించారు. 1914లో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభంలో, అతను బనారస్ లోని తిరుగుబాటుదారులకు గుళికలు పంపడం ద్వారా సంస్థానాలలో  బ్రిటిష్ సైన్యంలో సైనికులను సంప్రదించడం ద్వారా సాయుధ విప్లవానికి సిద్ధమయ్యాడు.

బ్రిటిష్ ఇంటెలిజెన్స్ నివేదికలలో, రాజ్‌పుతానాలో విప్లవాన్ని ప్రేరేపించడానికి బర్హత్ ప్రత్యేకించి బాధ్యత వహించినట్లు భావించారు. 1912లో సిఐడి పర్యవేక్షించిన వ్యక్తుల జాబితాలో నేషనల్ ఆర్కైవ్స్ ఆఫ్ ఇండియా జాబితాలో ఆయన అగ్రస్థానంలో నిలిచారు.

నిధులను సేకరించడానికి, బర్హత్ నేతృత్వంలోని విప్లవకారులు జోధ్‌పూర్‌కు చెందిన ఒక సంపన్న, అవినీతిపరుడైన మహంత్ కనుగొన్నారు. బర్హత్ అతన్ని కోటాకు తీసుకురావాలని ఆదేశించాడు (అక్కడ అతను చంపబడ్డాడు), 21 మార్చి 1914 న షాహ్పురాలో రాజద్రోహం, కుట్ర, హత్యకు పాల్పడినందుకు అరెస్టు చేయబడ్డాడు. అతని విచారణ సమయంలో షాహ్పురా రాష్ట్ర పాలకుడు అతని ఆస్తిని జప్తు చేశాడు. బర్హత్‌కు 20 సంవత్సరాల జైలు శిక్ష విధించబడింది,  బీహార్‌లోని హజారీబాగ్ సెంట్రల్ జైలుకు పంపబడింది. అక్కడ అతను ఘనమైన ఆహారం తిననని ప్రతిజ్ఞ చేసి, పాలపై మాత్రమే జీవించాడు.

మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత, సాధారణ క్షమాభిక్షలో చాలా మంది రాజకీయ ఖైదీలు (బర్హత్, అర్జున్ లాల్ సేథి, గోపాల్ సింగ్ ఖర్వాతో సహా) విడుదలయ్యారు. ఏప్రిల్ 1920లో విడుదలైన తరువాత, అతను భారతదేశ బ్రిటిష్ పాలకులను ఖండించడం పునఃప్రారంభించాడు మరియు రాజస్థాన్, భారతదేశంలోని రాచరిక రాష్ట్రాలలో బాధ్యతాయుతమైన ప్రభుత్వాన్ని ప్రతిపాదిస్తూ అబూ గవర్నర్-జనరల్‌కు లేఖ రాశాడు. ఆయన ప్రణాళిక ప్రకారం, రాజస్థాన్ జనరల్ అసెంబ్లీ ద్విసభగా ఉండాలి, ఒక సభ భూస్వాములు చిన్న ప్రభువులకు, మరొకటి రైతులు, వ్యాపారులకు ప్రాతినిధ్యం వహించాలి. బర్హత్ ప్రతిపాదించిన అసెంబ్లీ ప్రభుత్వ దురాశ లేకుండా, సర్వతోముఖాభివృద్ధిని ప్రోత్సహించడానికి ప్రయత్నించాలి. భారతదేశ క్రిమినల్ ఇంటెలిజెన్స్ డైరెక్టర్ అతని గురించి ఇలా అన్నారు, గోపాల్ సింగ్, కేసరి సింగ్ బ్రిటిష్ ఇండియాలోని దేశద్రోహులతో కలిసిపోయి, బ్రిటిష్ ఇండియాను నేరుగా ప్రభావితం చేసే కుట్రలు, కుట్రలను ముందుకు తీసుకువెళుతున్నారు. వివరించడానికి ఠాకూర్ (కేసరి సింగ్) ను పిలిచినప్పుడు, అతను నోటి తర్వాత నోటి వరకు తప్పించుకునే ప్రకటన చేసాడు, అదే సమయంలో తన కుట్రను కొనసాగించాడు, అసాధారణ ఆయుధాగారం, మందుగుండు సామగ్రిని కలిగి ఉన్నాడు.బర్హత్ కుమారుడు కున్వర్ ప్రతాప్ సింగ్ బర్హత్ బాంబులను తయారు చేయడానికి కుట్ర పన్నినందుకు అరెస్టు చేసి 1916లో ఐదేళ్ల జైలు శిక్ష విధించాడు. తన తోటి విప్లవకారులను బహిర్గతం చేయడానికి నిరాకరించినప్పుడు హింసించబడిన తరువాత, అతను 1917 మే 7 న జైలులో మరణించాడు. 1919లో బర్హత్ జైలు నుండి కోటకు తిరిగి వచ్చాడు. తన కొడుకు మరణం గురించి ఎప్పుడు విన్నారని అడిగినప్పుడు, "ఇప్పుడే" అని సమాధానమిచ్చాడు.

1920-21లో సేథ్ జమ్నాలాల్ బజాజ్ ఆహ్వానం మేరకు బర్హత్ వార్ధా వెళ్లారు. ఆయన పేరు మీద ఒక వారపత్రిక (*రాజస్థాన్ కేసరి*) ను విజయ్ సింగ్ పతిక్ సంపాదకీయం చేశారు,  బర్హత్ మహాత్మా గాంధీ సంప్రదింపులు జరిపారు. బర్హత్, అర్జున్ లాల్ సేథి చురుకైన రచయితలుగా ఉండేవారు. ఇది రాజస్థాన్ సేవా సంఘ్, దాని సోదర సంస్థ అయిన రాజపుతానా మధ్య భారత్ సభకు అధికారిక పత్రికగా మారింది.

గాంధీ సూచన మేరకు, బర్హత్ అర్జున్‌లాల్ సేథి, విజయ్ సింగ్ పతిక్‌లతో కలిసి వార్ధాలో రాజస్థాన్ సేవా సంఘ్‌ను స్థాపించాడు. ఒక సంవత్సరం తర్వాత వారు సభను అజ్మీర్‌కు (రాజ్‌పుతానాలోని ఒక బ్రిటిష్ ప్రావిన్స్) తరలించారు, కోటా, జైపూర్ & జోధ్‌పూర్‌లలో శాఖలను కలిగి ఉన్నారు. ఈ సంస్థ లక్ష్యాలు:

# ప్రజా ఫిర్యాదుల పరిష్కారాన్ని పొందడం
# పాలకులు, జాగీర్దార్ల న్యాయమైన వాదనలకు మద్దతు ఇవ్వడం,
# జాగీర్దార్లతో స్నేహపూర్వక సంబంధాలను ఏర్పరచుకోవడం 

1920లలో రాజస్థాన్‌లోని బిజోలియా ఉద్యమానికి మద్దతు ఇచ్చే ప్రముఖ సంస్థ సభ. బూందీ, సిరోహి, ఉదయ్‌పూర్‌లలో పోలీసులు చేసిన వేధింపులు *రాజస్థాన్ కేసరి* నివేదించబడ్డాయి. బర్హత్ తరువాత *నవీన్ రాజస్థాన్*, *తరుణ్ రాజస్థాన్* వారపత్రికలకు కూడా తోడ్పడ్డాడు. 1920లో రాజస్థాన్‌లో రాజకీయ స్వేచ్ఛను ప్రోత్సహించడానికి గోపాల్ సింగ్ ఖార్వా, అర్జున్ లాల్ సేథీలతో కలిసి బర్హత్ రాజ్‌పుతానా మధ్య భారత సభను స్థాపించారు.

## మరణం
బర్హత్ 1941 ఆగస్టు 14న మరణించాడు.

## పనులు
మూలం:

# చేతవానీ రా చుంగటియా (మహారాణా ఫతే సింగ్‌ను ఉద్దేశించి 13 ద్విపదలు)
# కావ్య-కుసుమాంజలి (పన్ ఆధారంగా, లార్డ్ కర్జన్‌కు సమర్పించబడింది)
# అశ్వఘోష రచించిన బుద్ధచరిత హిందీ అనువాదంఅశ్వఘోసా
# గియుసెప్పె మజ్జిని జీవిత చరిత్ర హిందీ అనువాదం
# రూతి రాణి

## వారసత్వం
బర్హత్ మరియు అతని కుటుంబంలోని ఇతర సభ్యులు రాజస్థాన్లోని ఆర్బిఎస్సి బోర్డు మాధ్యమిక పాఠశాల సిలబస్ భాగంగా ఉన్నారు. కేసరి సింగ్ బర్హత్ కాలనీ రాజస్థాన్‌లోని భిల్వారా షాహ్పురా-భిల్వారా రహదారిపై ఉంది.

నవంబర్ 2022లో, రాజస్థాన్ ముఖ్యమంత్రి  అశోక్ గెహ్లాట్ భిల్వారాలోని షాహ్పురా బరాత్ పనోరమా కోసం 4 కోట్ల రూపాయల ప్రతిపాదనను ఆమోదించారు. ఇందులో ప్రధాన పనోరమా భవనం, సరిహద్దు గోడ, మార్గం, ఆడిటోరియం, లైబ్రరీ, ఆడియో-వీడియో వ్యవస్థ, కళాకృతులు, విగ్రహం, శాసనం ఉంటాయి. పనోరమా బర్హత్ పని, జీవితం గురించి సమాచారాన్ని అందిస్తుంది  వారి హక్కుల గురించి సందర్శకులకు తెలియజేస్తుంది.

1974 నుండి, బర్హత్ కుటుంబ జ్ఞాపకార్థం డిసెంబర్ 23న షహీద్ మేళాను జరుపుకుంటున్నారు; 1912లో అదే తేదీన, ఠాకూర్ జోరావర్ సింగ్ బర్హత్ భారతదేశ బ్రిటిష్ వైస్రాయ్‌ని హత్య చేయడానికి ప్రయత్నించారు. షాపురాలో ఒక జాతర జరుగుతుంది,  షహీద్ మేళా షహీద్ త్రిమూర్తి మెమోరియల్ వద్ద జరుగుతుంది. ఈ స్మారక చిహ్నంలో బర్హత్, జోరావర్ సింగ్, కున్వర్ ప్రతాప్ సింగ్ విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ఈ కార్యక్రమాన్ని ఎంపీలు, ఎమ్మెల్యేలు, స్థానిక రాజకీయ నాయకులు నిర్వహిస్తారు. 2019 జనవరిలో ముగ్గురు బర్హత్ కుటుంబ విప్లవకారుల (కేసరి, జోరావర్ & ప్రతాప్) చిత్రపటాలను ఢిల్లీ అసెంబ్లీ గ్యాలరీలో పెట్టారు.

షాహ్పురాలోని బర్హత్ *హవేలీ* రాజస్థాన్ ప్రభుత్వం రక్షిస్తుంది,  2018లో (ప్రతాప్ మరణించిన 100వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా) శ్రీ కేసరి సింగ్ బర్హత్ ప్రభుత్వ మ్యూజియంగా మారింది. కుటుంబం ఆయుధాలను కలిగి ఉన్న ఈ మ్యూజియాన్ని ఓంకార్ సింగ్ లకాహ్వత్, కైలాష్ మేఘ్వాల్ అంకితం చేశారు.

## గ్యాలరీ

File:Trimurti barhath smarak (त्रिमूर्ति बारहठ स्मारक ).jpg|షాహపురా భిల్వారా వద్ద త్రిమూర్తి బర్హత్ స్మారక్

File:Photo of thakur kesari singh barhath in Shahpura barhath museum,bhilwara.jpg|షాపురా మ్యూజియంలో ఠాకూర్ కేసరి సింగ్ బర్హత్ అరుదైన ఫోటో

File:Rare photo of Thakur kesari singh barhath when he was young.jpg|విప్లవకారుడు ఠాకూర్ కేసరి సింగ్ బర్హత్ యువకుడి ఫోటో, బార్హత్ మ్యూజియం షాపురా, భిల్వారా

File:Vintage Rifles used by Thakur kesari singh barhath (charan) at Barhath Memorial Museum.jpg|విప్లవకారులైన బర్హత్ కుటుంబం ఉపయోగించిన తుపాకులు

File:Stone statue of Thakur kesari singh barhath , zorawar singh barhath and kunwar pratap singh barhath.jpg|బరహత్ త్రిమూర్తి షాపురా రాతి విగ్రహం

File:Rare photo of revolutionary ishwar dan ashiya when he was young.jpg|ఈశ్వర్ దాన్ అషియా అరుదైన ఫోటోలు (కేసరి సింగ్ బర్హత్ అల్లుడు)

File:Portrait of Thakur kesari singh barhath sitting in chair.jpg|ఠాకూర్ కేసరి సింగ్ బర్హత్ చిత్రం

File:Photo of kesari singh barhath standing holding a talwar with his youngest son ranjeet singh barhath holding a gun.jpg|కేసరి సింగ్ బర్హత్, అతని చిన్న కుమారుడు రంజీత్ సింగ్ బర్హత్ అరుదైన ఫోటో

File:Great revolutionary Kunwar pratap singh barhath photo.jpg|ప్రతాప్ సింగ్ బర్హత్ చిత్రపటం

File:Rare photos of revolutionary Thakur kesari singh barhath.jpg|కేసరి సింగ్ బర్హత్ అరుదైన ఫోటో

File:Zorawar singh barhath.jpg|జోరావర్ సింగ్ బర్హత్  చిత్రం

File:Revolutionary zorawar singh barhath.jpg|జోరావర్ సింగ్ బర్హత్ పాత ఫోటో

File:Veer mata manik kunwar ( wife of revolutionary kesari singh barhath).jpg|వీర్ మాతా మాణిక్ కన్వర్ అరుదైన ఫోటో (కేసరి సింగ్ బర్హత్ భార్య)

## మూలాలు

వర్గం:1872 జననాలు
వర్గం:1941 మరణాలు
వర్గం:రాజస్థాన్ వ్యక్తులు