రాజస్థాన్‌లోని జరిగిన యుద్ధాల జాబితా

భారతదేశంలోని ప్రస్తుత రాజస్థాన్ ప్రాంతంలో అనేక ముఖ్యమైన యుద్ధాలు జరిగినట్లు నమోదు చేయబడింది.
## 8-9వ శతాబ్దం

* **భారతదేశంలో ఉమయ్యద్ దండయాత్రలు (క్రీ.శ. 711–740)** -ప్రతిహార రాజు నాగభట్ట I ఆధ్వర్యంలో పాలకుల కూటమి 711 లో అరబ్లను ఓడించింది, మేవార్ రాజ్యం, రాజు బప్పా రావల్ తో పొత్తు పెట్టుకొని, వారిని సింధ్ తిరోగమించమని బలవంతం చేసింది.
* **రాజ్‌పుతానాపై అరబ్ దండయాత్ర (క్రీ.శ.** **800–836)** **-** గుర్జర ప్రతిహార రాజవంశానికి చెందిన రెండవ నాగభట, మేవార్ చెందిన రెండవ రావల్ ఖొమన్ ఆధ్వర్యంలో స్థానిక పాలకుల కూటమి బషర్, సింధ్ గవర్నర్ గోవిందరాజ్ చౌహాన్, కన్నౌజ్, పంజాబ్, గుజరాత్, ఢిల్లీ ఇతర రాజపుత్ర నాయకుల ఆధ్వర్యంలో అరబ్బుల దండయాత్రను విజయవంతంగా తిప్పికొట్టింది.
** **రాజస్థాన్‌పై ఉమయ్యద్ దండయాత్ర** 

గుహిల రాజపుత్రులు చిత్తూరులోని మోరియా (మోరి) రాజపుత్రులకు సామంతులుగా ఉండేవారు. వారు గుహదత్త వంశంలో 9వ పాలకుడైన, బప్పా రావల్ అని ప్రసిద్ధి చెందిన ఖుమ్మన I కాలంలో ప్రాముఖ్యతలోకి వచ్చారు. అతను మోరి చక్రవర్తి మనురాజుకు సామంతుడిగా తన రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు. బహుశా అరబ్బులకు వ్యతిరేకంగా మోరి దళాలకు నాయకత్వం వహించాడు. ఈ దండయాత్రలో, బప్పా రావల్ సంపూర్ణ విజయం సాధించాడు.

## 11వ శతాబ్దం
**[[కఛ్వాహ|కచ్వాహా]] ధుంధర్‌పై దండయాత్ర (1071) ** -కచ్వాహా రాజవంశానికి చెందిన దుల్హా రాయ్ గ్వాలియర్ నుండి సైన్యానికి నాయకత్వం వహించి, బార్గుజర్లు, మీనాలను ఓడించి వారి నుండి ధుండర్ను జయించాడు.

## 12వ శతాబ్దం

* **అజ్మీర్ యుద్ధం (సుమారు క్రీ.శ. 1135-1150)**  -అర్నోరాజా చౌహాన్ నేతృత్వంలోని రాజపుత్ర దళాలు గజనవి రాజు బహ్రామ్ షా ఆధ్వర్యంలో సెల్జుక్ సామ్రాజ్యం దండయాత్ర దళాలను ఓడించాయి.
* **ఖేత్రి యుద్ధం (సుమారు క్రీ.శ. 1150-1164)** -ఘజ్నాకు చెందిన ఖుస్రూ షా నేతృత్వంలోని ఘజన్విడ్ సామ్రాజ్యం  దళాలు విగ్రహరాజ IV ఆధ్వర్యంలో చౌహాన్ రాజవంశం చేతిలో ఓడిపోయాయి. ఈ నిర్ణయాత్మక విజయం ఈ ప్రాంతం విజయవంతమైన రక్షణను మాత్రమే కాకుండా, హన్సి (అసికా) ను చహమానా భూభాగంలోకి విలీనం చేయడానికి కూడా దారితీసింది.
* కసహరదా యుద్ధం (1178) -చాళుక్య రాజవంశానికి చెందిన రెండవ ములరాజా ఘోర్ ముహమ్మద్‌ను ఓడించాడు.
* **బయానా ముట్టడి (1196) ** -ఘోర్‌కు చెందిన ముహమ్మద్ , అప్పుడు జడౌన్ రాజపుత్రుల రాజధాని అయిన బాయానాను ముట్టడించాడు, దీని పాలకుడు కుమారపాల ఓడిపోయాడు,  భూభాగం ఘోర్ మహమ్మద్ ఆధ్వర్యంలో వెళ్ళింది, అతను దానిని తన సీనియర్ బానిస బహావుద్దీన్ తుగ్రిల్ ఆధ్వర్యంలో ఉంచాడు.
* కసహరాడా యుద్ధం (1197) -ఘోర్ ముహమ్మద్ బానిస-కమాండర్ కుతుబ్ అల్-దిన్ ఐబక్, చాళుక్య చాళుక్య రాజు భీమ IIను ఓడించాడు.
* అజ్మీర్ యుద్ధం (1196) -కుతుబుద్దీన్ ఐబక్ రాజస్థాన్ పై దాడి చేసాడు, కాని అతను హిందూ రాజపుత్రులు, మేర్ (సమాజం) వారి కూటమి చేతిలో ఓడిపోయాడు.

## 13వ శతాబ్దం

* జలోర్ ముట్టడి (1211-ఇల్తుత్మిష్ బే జలోర్) క్రీ. శ. 1211 లో  జలోర్‌కు  చెందిన ఉదయసింహ అతనిని తిప్పికొట్టాడు.
* **రణతంబోర్ ముట్టడి (1226) ** -ఇల్తుత్మిష్ క్రీ. శ. 1226 లో రణథంబోర్ కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
* **[[మండోర్|మాండోర్]] ముట్టడి (1227) ** -ఇల్తుత్మిష్ మాండోర్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, కాని వెంటనే క్రీ. శ. 1227లో రాజపుత్రులు దానిని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నారు.
* **రణతంబోర్ ముట్టడి (1236) ** -ఢిల్లీ పాలకుడు రజియా పాలనలో వాగ్భట చౌహాన్ రణథంబోర్ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
* **రణతంబోర్ ముట్టడి (1248) ** -వాగభట చౌహాన్ నసీరుద్దీన్ మహమూద్‌కు వ్యతిరేకంగా కోటను విజయవంతంగా రక్షించుకున్నాడు.
* **రణతంబోర్ ముట్టడి (1253) ** -వాగ్భట చౌహాన్ మమ్లుక్ల నుండి మరొక దండయాత్రను తిప్పికొట్టారు.
* **మేవార్ దండయాత్ర (1253–54) ** -రావల్ తేజసింహుడు బల్బన్‌కు వ్యతిరేకంగా వరుస యుద్ధాలు చేశాడు.
* **మేవార్ దండయాత్ర (1255) ** -ఢిల్లీ సుల్తాన్ కు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసిన కుత్లుగ్ ఖాన్‌కు ఆశ్రయం ఇచ్చిన రావల్ తేజసింహా బల్బన్ నుండి మరొక దండయాత్రను తిప్పికొట్టాడు.
* **రణతంబోర్ ముట్టడి (1259) ** -నసీరుద్దీన్ మహమూద్ జెత్రా సింగ్ చౌహాన్ నుండి రణథంబోర్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
* **రణతంబోర్ ముట్టడి (1283) ** -శక్తి దేవ్ చౌహాన్ మమ్లుక్ల నుండి రణథంబోర్ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
* **రణతంబోర్ యుద్ధం (1290) ** -జలాలుద్దీన్ ఫిరోజ్ ఖిల్జీ తన పెరుగుతున్న శక్తి కారణంగా హమ్మీర్ దేవ్ పై దాడి చేశాడు. జలాలుద్దీన్ దళాలు హమ్మీర్ చేతిలో ఓడిపోయాయి.
* జలోర్ ముట్టడి (1291---- జలోర్ దాడి చేసిన జలాలుద్దీన్ ఫిరోజ్ ఖిల్జీ, అయితే ఆయన క్రీ. శ. 1291లో గుజరాత్  వాఘేలా పాలకుడు సారంగదేవ చేత బలవంతంగా వెనక్కి వెళ్ళవలసి వచ్చింది.
* **[[జైసల్మేర్ రాజ్యం|జైసల్మేర్]] ముట్టడి (1294-1295) ** -అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ జలాలుద్దీన్ ఫిరోజ్ ఖిల్జీ ఆధ్వర్యంలో ఖిల్జీ సైన్యానికి నాయకత్వం వహించి, ఒక సంవత్సరం పాటు కొనసాగిన ముట్టడి తర్వాత జైసల్మేర్‌ను దోచుకున్నారు. ఆ తరువాత కొన్ని సంవత్సరాలు జైసల్మేర్ విడిచిపెట్టబడి, మిగిలి ఉన్న రాజపుత్రులు దానిని తిరిగి ఆక్రమించారు.
* **బనాస్ యుద్ధం (1300) ** -అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ తన తమ్ముడు ఉలుగ్ ఖాన్‌ను రణతంబోర్ దాడి చేయడానికి పంపాడు, కాని అతను 1300 క్రీ. శ.లో హమ్మీరదేవ జనరల్స్ భీమసింహ,  ధర్మసింహ చేతిలో ఓడిపోయాడు.

## 14వ శతాబ్దం

* **రణతంబోర్ ముట్టడి (1301) ** -అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ సైనికాధికారులు ఉలుగ్ ఖాన్, నుస్రత్ ఖాన్లను హమ్మీరాదేవుడు ఓడించాడు, తరువాత అలావుద్దీన్ హమిరా దేవ్ ను ఓడించాడు.
* **[[చిత్తోర్గఢ్ ముట్టడి (1303)|చిత్తోర్ ముట్టడి]] (1303) ** -అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ రావల్ రతన్ సింగ్ ఓడించాడు.
* **జలోర్ ముట్టడి (1305) ** - సివానా కోట సీతాల్దేవ కమాండర్ అలావుద్దీన్ ఖాల్జీ జనరల్స్ నహర్ మాలిక్, కందధార భోజాలను ఓడించి చంపాడు.
* **సివానా యుద్ధం (1305) ** -సివానా కోటకు చెందిన సీతల్దేవ కమాండర్ అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ జనరల్స్ నహర్ మాలిక్, కందధార భోజాలను ఓడించి చంపారు.
* **సివానా ముట్టడి (1308) ** -అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ సైన్యాధిపతి మాలిక్ కమాలుద్దీన్ శీతల్ డియోని ఓడించాడు.
* జలోర్ ముట్టడి (1310-కన్హాద్ దేవ్ అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ జనరల్ షామా ఖాన్‌ను తిప్పికొట్టాడు 
* **జలోర్ యుద్ధం (1310–11) ** -అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ సుదీర్ఘమైన రక్తపాత యుద్ధం తరువాత కన్హద్ దేవ్‌ను ఓడించాడు, ఇది ఒక పిర్రిక్ విజయం.
* **చిత్తోర్ యుద్ధం (1321) ** -రాణా హమ్మీర్ సింగ్ తుగ్లక్ రాజవంశానికి చెందిన మాల్డేవ్ సోంగారాను ఓడించి మేవార్ తిరిగి పొందాడు.
* **సింగోలి యుద్ధం (1336) ** -రాణా హమ్మీర్ సింగ్ ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్‌ను ఓడించి ఖైదు చేసి అజ్మీర్, రణతంబోర్ కోట, నాగౌర్, శివపురిలను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
* **మల్లాని యుద్ధం (1374) ** -ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ సహాయంతో రావల్ మల్లినాథ్ రాథోడ్ త్రిభువన్షిని ఓడించాడు 
* **మల్లాని యుద్ధం (1378) ** -రావల్ మల్లినాథ్ రాథోడ్ మాల్వా నిజ్జముద్దీన్, ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్  పదమూడు డివిజన్ మొహమ్మదాన్ సైన్యాన్ని ఓడించాడు.
* **[[మండోర్|మాండోర్]] యుద్ధం (1394) ** -రావల్ మల్లినాథ్ రాథోడ్ తన మేనల్లుడు రావు చుండా ఆధ్వర్యంలో మాండోర్ స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ఒక దళాన్ని పంపాడు. రావు చుండ ముస్లిం దళాలను ఓడించి మాండోర్ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
* **[[మండోర్|మాండోర్]] యుద్ధం (1396) ** -రావు చుండా రాథోడ్ తుగ్లక్ సైన్యానికి వ్యతిరేకంగా మాండోర్‌ను విజయవంతంగా రక్షించి, వారి నుండి సంభార్, డిడ్వానా, ఖటు, అజ్మీర్‌లను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
* నాగౌర్ యుద్ధం (1399- రావు చుండా రాథోడ్ నాగౌర్‌కు చెందిన జలాల్ ఖాన్ ఖోఖర్‌ను ఓడించి నాగౌర్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు 
* **మల్లాని యుద్ధం (1399) ** -మలాని కు చెందిన కున్వర్ జగ్మల్ సింగ్ మహేచా రావల్ గుజరాత్ సుల్తాన్ మహమూద్ బేగడకు చెందిన హాథీ ఖాన్ జనరల్‌ను ఓడించి ముస్లిం యువరాణి గిండోలీని వివాహం చేసుకున్నాడు.

## 15వ శతాబ్దం

* **బద్నోర్ యుద్ధం (1415)** – రాణా లఖా బద్నోర్ వద్ద ఢిల్లీ సుల్తాన్‌ను ఓడించి, యుద్ధాన్ని బీహార్‌లోని గయాకు తీసుకువెళ్లి, అక్కడ హిందువుల సందర్శన కోసం విధించిన తీర్థయాత్ర పన్ను నుండి మినహాయింపు పొందాడు.
* **మాండోర్ యుద్ధం (1421)** - రావు చుండా ఫిరోజ్‌ఖాన్ నుండి నాగౌర్‌ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
* **సిరోహి యుద్ధం (1434)** – రావు రణ్మల్, రావు సహస్మల్ డియోరాను ఓడించి బసంత్‌గఢ్, భూలా, అబూ ప్రాంతాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
* **మండల్‌గఢ్ ముట్టడి (1435–1436)** – రావు రణ్మల్ రాథోర్, రావు బైరిసాల్ హడా నుండి మండల్‌గఢ్ కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
* **జహజ్‌పూర్ యుద్ధం (1436)** - రాణా కుంభ జహాజ్‌పూర్‌లో బుండీకి చెందిన హదాస్‌ను ఓడించాడు.
* **తూర్పు సిరోహి రాష్ట్రం  విజయం (1437)** - సిరోహి రాష్ట్రానికి వ్యతిరేకంగా రాణా కుంభ కవాతు నిర్వహించబడింది, సిరోహి పాలకుడు సహస్మల్ నుండి అజహరి, పిండ్వారా పరగణాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
* **సారంగ్‌పూర్ యుద్ధం (1437)** – రావు రణమల్ రాథోర్ మద్దతుతో రాణా కుంభ మహమూద్ ఖల్జీని ఓడించి, ఖైదు చేశాడు . ఈ విజయానికి గుర్తుగా, రాణా కుంభ చిత్తూరు కోటలో విజయ స్తంభాన్ని నిర్మించాడు. 
* **అజ్మీర్ సంగ్రహం (1437)** – రాణా కుంభ అజ్మీర్‌ను నాగౌర్ సుల్తాన్ ఫిరోజ్ ఖాన్ నుండి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. 
* **మండల్‌గఢ్, బనాస్ యుద్ధం (1442–1446) –** మాల్వాకు చెందిన మహమూద్ ఖల్జీకి, మేవార్‌కు చెందిన రాణా కుంభకు మధ్య జరిగిన వరుస యుద్ధాలు. ఈ పోరాటాలలో తీవ్రంగా దెబ్బతిన్న సుల్తాన్ మరో పదేళ్లపాటు మేవార్‌పై దాడి చేయలేదు.
* **గగ్రన్ ముట్టడి (1444)** – సుల్తాన్ మహమూద్, పల్హన్ సింగ్ ఖిచికి చెందిన గగ్రన్ కోటను ముట్టడించాడు. రాణా కుంభ తన సేనాపతి దాహిర్ నాయకత్వంలో అదనపు బలగాలను పంపాడు, కానీ దాహిర్ యుద్ధంలో మరణించాడు, కోట నుండి పారిపోతున్నప్పుడు పల్హన్‌ను భిల్లులు చంపారు.
* **మాండోర్ ముట్టడి (1454)** - రాణా కుంభ నుండి రావ్ జోధా రాథోడ్ మాండోర్‌ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. 
* **అబూ యుద్ధం (1455)** – కుతుబుద్దీన్ అబూ ద్వారా మేవార్‌పై దండెత్తడానికి ఇమాదుల్ ముల్క్‌ను పంపాడు, కానీ కొండలపై మోహరించిన మేవారీ సైనికుల చేతిలో ఇమాదుల్ భారీ నష్టాలను చవిచూశాడు, వెంటనే వెనక్కి పిలిపించబడ్డాడు.
* **నాగౌర్ యుద్ధం (1456)** - రాణా కుంభ షమ్స్ ఖాన్ ( నాగౌర్ సుల్తాన్ ),  కుతుబుద్దీన్ (గుజరాత్ సుల్తాన్)సంయుక్త సైన్యాన్ని ఓడించి, నాగౌర్ , కాసిలి, ఖండేలా, శాకంభరిలను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
* **మండల్‌గఢ్ యుద్ధం (1456) – సుల్తాన్ మహమూద్ మండల్‌గఢ్‌పై దాడి చేశాడు, అతను** రాణా కుంభపై పలు దిశల నుండి దాడి చేయడానికి ఏడు సైనిక దళాలను పంపాడు . రాణా కుంభతో జరిగిన యుద్ధంలో తాజ్ ఖాన్, అలీ ఖాన్ ఆధ్వర్యంలోని మాల్వా దళాలు భారీ నష్టాలను చవిచూశాయి, ఆ తర్వాత మహమూద్ మరుసటి ఉదయం వెనుదిరిగాడు.
* **మండల్‌గఢ్ ముట్టడి (1456–57)** – డిసెంబరులో గుజరాత్ సుల్తాన్‌ను ఎదుర్కోవడానికి రాణా కుంభ ఉత్తరానికి వెళ్లవలసి వచ్చింది, సుల్తాన్ మహమూద్ మరోసారి మండల్‌గఢ్‌పై దాడి చేసి ముట్టడి తర్వాత దానిని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఆ తర్వాత ఈ కోటను రాజపుత్రులు తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నారు.
* **కుంభల్‌గఢ్ ముట్టడి (1458–1459)** – సుల్తాన్ మహమూద్ కుంభల్‌గఢ్ కోటను ముట్టడించాడు, కానీ ఆ కోట చాలా బలంగా ఉండటంతో అతను మాండుకు వెనుదిరిగాడు.
* **నాగౌర్ ముట్టడి (1466)** - రావు జోధా నాగౌర్‌కు చెందిన ఫతాన్‌ఖాన్‌ను ఓడించాడు. ఫతాన్‌ఖాన్ బలవంతంగా ఝుంఝునుకు పారిపోయాడు. 
* **మండల్‌గఢ్ యుద్ధం (1467) – సుల్తాన్ మహమూద్ మేవార్‌పై దండెత్తి** రాణా కుంభతో యుద్ధం చేశాడు , కానీ ఓడిపోయి, భారీ నష్టాలను చవిచూసిన తర్వాత వెనుదిరిగాడు.
* **మండల్‌గఢ్ యుద్ధం (1473)** - చిత్తూరుపై దండయాత్ర విఫలమైన తరువాత , మాళ్వా సుల్తాన్ మండల్‌గఢ్‌ను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ముందుకు సాగాడు, కానీ రాణా రైమల్ చేతిలో మళ్ళీ ఓడిపోయాడు. మాళ్వా సుల్తాన్‌ను ఓడించిన తరువాత, రాజపుత్ర సైన్యం వారిని ఖైరాబాద్ వరకు తరిమింది, తరువాత దానిని దోచుకుంది, దీని నుండి రాజపుత్రులు మాళ్వా సుల్తాన్ నుండి భారీ జరిమానాలను వసూలు చేశారు.
* **చప్పర్-ద్రోన్‌పూర్ యుద్ధం (1474)** - రావ్ జోధా జౌన్‌పూర్ సుల్తానాత్‌కు చెందిన బహ్లోల్ ఖాన్ & హుస్యాన్ షాలను ఓడించాడు. 
* **చిత్తోర్‌గఢ్ ముట్టడి (1475) –** ఉదయ్ సింగ్ I మరణం తరువాత, మాండు సుల్తాన్ సూరజ్‌మల్, షహాస్‌మల్‌లకు సహాయం చేశాడు. మేవార్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించడంలో సూరజ్‌మల్ & షహాస్‌మల్‌లకు సహాయం చేయడానికి అతను ఒక పెద్ద సైన్యంతో బయలుదేరి చిత్తూరు సమీపానికి చేరుకున్నాడు . రాణా రైమల్ కోట నుండి బయటకు వచ్చి గియాత్ షాపై దాడి చేశాడు , అతను పూర్తిగా ఓడిపోయి మాండుకు పారిపోయాడు.
* **జంగల్‌దేశ్ విజయం (1485)** - జాట్ స్థావరాల నియంత్రణలో ఉన్న జంగల్‌దేశ్‌పై రావు బికా దండెత్తాడు. బికా 300 మంది రాజపుత్ర యోధులతో కూడిన సైన్యానికి నాయకత్వం వహించి, ఉత్తర రాజస్థాన్‌లోని జాట్ వంశాలన్నింటినీ లొంగదీసుకున్నాడు.
* **సంభార్ యుద్ధం (1486)** - రావు జోధా రాథోర్ అంబర్‌కు చెందిన రాజా చంద్రసేన్ దండయాత్ర సైన్యాన్ని ఓడించాడు
* **శివ్ యుద్ధం (1486)** - రావు జోధా రాథోర్ జైసల్మేర్‌కు చెందిన రావల్ దేవిదాస్‌ను ఓడించి శివ్‌ను తిరిగి ఆక్రమించాడు.
* **బికనీర్ యుద్ధం (1488)** - బహ్లోల్ లోడి హిస్సార్ గవర్నర్ సారంగ్ ఖాన్ నాయకత్వంలో రావు బికాపై దండయాత్రను పంపాడు , కానీ ముస్లిం సైన్యం ఓడిపోయింది, సారంగ్ ఖాన్ చంపబడ్డాడు. 
* **పీపర్ యుద్ధం (1492)** – రావు సతల్ రాథోర్ ఆఫ్ఘన్ జనరల్ అయిన గుధ్లా ఖాన్‌ను ఓడించి, బందీలుగా పట్టుబడిన 140 మంది కన్యలను రక్షించాడు. ఆ యుద్ధంలో తగిలిన గాయాల కారణంగా రావు సతల్ స్వయంగా ఆ రాత్రే మరణించాడు.
* **అజ్మీర్ స్వాధీనం (1495)** – పృథ్వీరాజ్ సిసోడియా తారాగఢ్ కోట వద్ద ఆఫ్ఘన్‌లను ఓడించి, ఆఫ్ఘన్ గవర్నర్ మల్లు ఖాన్‌ను వధించాడు.

## 16వ శతాబ్దం

* **బికనీర్ యుద్ధం (1513)** – నాగౌర్‌కు చెందిన ముహమ్మద్ ఖాన్ బికనీర్‌లోని రాథోర్ రాజ్యంపై దండెత్తాడు, కానీ లుంకారన్ రాథోర్ చేతిలో ఓడిపోయాడు .
* **జైసల్మేర్ యుద్ధం (1513)** - రావల్ జైట్సీ జోగ్‌రాజ్ సింగ్ భాటి 'కుందా' చేతిలో ఓడిపోయాడు.
* **ఖటోలీ యుద్ధం (1518)** - రాణా సంగ ఇబ్రహీం లోధిని ఓడించాడు .
* **ధోల్పూర్ యుద్ధం (1519)** - రాణా సంగ ఇబ్రహీం లోధీని రెండోసారిఓడించాడు
* **గాగ్రాన్ యుద్ధం (1519) – రాణా సంగ** మాల్వాకు చెందిన మహమూద్ ఖల్జీని ఓడించాడు.
* **రాణా సంగ గుజరాత్ విజయం (1520)** - 1520లో రాణా సంగ గుజరాత్‌పై దండెత్తడానికి రాజపుత్ర సైన్యాల కూటమికి నాయకత్వం వహించాడు. అతను రైమల్‌ను ఇదర్ రావుగా తిరిగి నియమించాడు. నిజాంఖాన్ నాయకత్వంలోని గుజరాత్ సుల్తానేట్ దళాలను ఓడించాడు. రాణా సంగ ముజఫర్ II సైన్యాన్ని గుజరాత్‌లోకి లోతుగా తరిమి, అహ్మదాబాద్ వరకు వారిని తరిమాడు. గుజరాత్ సుల్తాన్ మహమ్మదాబాద్‌కు పారిపోవలసి వచ్చింది.
* **మందసౌర్ ముట్టడి (1520)** – సుల్తాన్ ముజఫర్ షా II మాలిక్ అయాజ్ నాయకత్వంలో సైన్యాన్ని పంపాడు కానీ విఫలమై గుజరాత్‌కు వెనుదిరిగాడు.
* **సేవకి యుద్ధం (1529)** - రావు గంగా, రావు జైత్సీ నాగౌర్‌కు చెందిన షేఖా, దౌలత్ ఖాన్‌లను ఓడించారు.
* **హిరాబాది యుద్ధం (1533)** – రావు మాల్దేవ్ నాగౌర్‌కు చెందిన దౌలత్ ఖాన్‌ను ఓడించాడు. దౌలత్ ఖాన్ అజ్మీర్‌కు పారిపోవలసి వచ్చింది.
* **జైసల్మేర్ ముట్టడి (1537)** – రావు మాల్దేవ్ జైసల్మేర్‌ను ముట్టడించాడు. రావల్ లుంకారన్ శాంతి కోసం విజ్ఞప్తి చేశాడు.
* **సమ్మేల్ యుద్ధం (1544)** – రావు జైతా, రావు కుంప నాయకత్వంలోని రావు మాల్డియో దళంపై ఆఫ్ఘన్ల విజయం, మార్వార్ రాజ్యం
* **జోధ్‌పూర్ యుద్ధం (1545)** – రావు మాల్దేవ్ రాథోర్ మార్వార్‌లోని ఆఫ్ఘన్ సైనిక దళాన్ని ఓడించి, తాను కోల్పోయిన భూభాగాలను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.

* **బయానా యుద్ధం (1527) - మొఘల్ అడ్వాన్స్ గార్డ్** రాణా సంగ చేతిలో ఓడిపోయాడు.
* **ఖన్వా యుద్ధం (1527) - మొఘల్ సైన్యం** రాణా సంగాను ఓడించింది
* **బికనీర్ ముట్టడి (1534)** – రావు జైత్సీ రాథోర్ చక్రవర్తి హుమాయున్ సోదరుడైన కామ్రాన్ ఆధ్వర్యంలోని మొఘల్ సైన్యాన్ని ఓడించాడు
* **హర్మాడా యుద్ధం (1557)** – రావు మాల్దేవ్ రాథోర్ ఉదయ్ సింగ్ II ను ఓడించి మెర్టాను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. 
* **అజ్మీర్ యుద్ధం (1559)** – అక్బర్ సేనాపతి ఖాసిం ఖాన్ మాల్దేవ్ రాథోర్ నుండి అజ్మీర్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
* **మెర్టా యుద్ధం (1562)** – అక్బర్, బికనీర్, ఆమేర్ పాలకుల సహాయంతో రావు చంద్ర సేన్ రాథోర్‌ను ఓడించి మెర్టాను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
* **లోహవత్ యుద్ధం (1562)** – రావు చంద్ర సేన్ ఉదయ్ సింగ్‌ను ఓడించాడు .
* **నాడోల్ యుద్ధం (1563)** – రావు చంద్ర సేన్, రామచంద్ర రాథోర్‌ను ఓడించాడు. రామచంద్ర నాగౌర్‌కు పారిపోయాడు .
* **మార్వార్‌పై మొదటి మొఘల్ దండయాత్ర (1562–1583)** – అక్బర్ మార్వార్‌పై దండెత్తి జోధ్‌పూర్‌ను ఆక్రమించాడు . పాలకుడు రావు చంద్ర సేన్ 1581లో తన మరణం వరకు తన పోరాటాన్ని కొనసాగించాడు, ఆ తర్వాత 1583లో మార్వార్ మొఘల్ పాలనకు లొంగిపోయింది.
* **మండల్‌గఢ్ యుద్ధం (1567)** – అక్బర్ ధోల్‌పూర్ మార్గం గుండా శివపుర, కోట కోటలను స్వాధీనం చేసుకుంటూ ముందుకు సాగాడు , చుట్టుపక్కల కోటలను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి అతను ఆసఫ్ ఖాన్ నాయకత్వంలో ఒక మొఘల్ సైన్యాన్ని పంపాడు. మండల్‌గఢ్‌పై మొదట దాడి జరిగింది, కానీ ఆసఫ్ ఖాన్‌ను నమ్మకమైన సేనాపతి, సోలంకి రాజపుత్రుడైన బల్లు సింహ్జీ తిప్పికొట్టాడు . తరువాత ఆసఫ్ ఖాన్, వజీర్ ఖాన్ కోటలోని సోలంకి దళాన్ని ఓడించి మండల్‌గఢ్‌ను జయించారు.
* **చిత్తోర్‌గఢ్ ముట్టడి (1567)** – అక్బర్, రావు జైమల్, పట్టా సిసోడియాలను ఓడించాడు(పోరాటాన్ని కొనసాగించడానికి భూస్వాములు రాణా ఉదయ్ సింగ్ II & మొత్తం రాజకుటుంబాన్ని కోట నుండి బలవంతంగా బయటకు పంపించారు).
* **రణతంబోర్ ముట్టడి (1568) –** అక్బర్ విజయవంతంగా ముట్టడించడంవల్ల రాజపుత్ర నాయకుడు రావు సుర్జన్ హడా రణతంబోర్ కోటను లొంగిపోయాడు.
* **సివానా ముట్టడి (1572) – జనరల్** ఉదయ్ సింగ్ రాథోర్ నాయకత్వంలోని మొఘల్ సైన్యం కళ్యాణ్‌మల్ సింగ్ రాథోర్, కళ్యాణ్‌దాస్ రాథోర్‌లను ఓడించి, రావు చంద్ర సేన్ రాజధానిగా పనిచేసిన శక్తివంతమైన సివానా కోటను 8 నెలల ముట్టడి తర్వాత మొఘలులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు.
* **హల్దీఘాటి యుద్ధం (1576)** – మాన్ సింగ్ I, ప్రతాప్ సింగ్ I మధ్య జరిగిన యుద్ధం .
* **మోహి యుద్ధం (1577)** - చక్రవర్తి సేనాధిపతులు తిరుగుబాటు ప్రాంతాలలో శాంతిభద్రతలను నెలకొల్పుతున్నప్పుడు, రాణా అధికారాన్ని తగ్గించడాన్ని వ్యక్తిగతంగా పర్యవేక్షించడానికి అక్బర్, క్రీ.శ. 1576 అక్టోబర్ 11న అజ్మీర్ నుండి గోగుందకు స్వయంగా బయలుదేరాడు. ఆ తర్వాత చక్రవర్తి ఈశాన్య దిశగా ముందుకు కదిలి, మజాహద్ బేగ్, ఘాజీ ఖాన్ బదఖ్షీ, షరీఫ్ ఖాన్ అట్కా మొదలైన వారిని 3,000 మంది అశ్విక దళాలతో మోహి (నాథ్‌ద్వారా సమీపంలో) వద్ద ఉంచాడు. అతను ఇక్కడ కొంతకాలం ఉన్నాడు. కానీ మాన్ సింగ్, అతని సహచరుల రక్షక సైన్యాలు ఆ పరిసరాల నుండి వైదొలగినప్పుడు, ప్రతాప్ సైనికులు అతనిపై దాడి చేశారు, ఆ తర్వాత జరిగిన ఘర్షణలో మజాహద్ బేగ్ మరణించాడు. 1577 సెప్టెంబరులో మోహిని రాజపుత్రులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు,  చక్రవర్తి కొంతకాలం పాటు ఆ ప్రదేశాన్ని తిరిగి ఆక్రమించడానికి ఎటువంటి ప్రయత్నం చేయలేదు.
* **దేవయిర్ యుద్ధం** (1582) – మహారాణా ప్రభాతప్ **దేవయిర్** మొఘల్ గవర్నర్ సుల్తాన్ ఖాన్‌తో పోరాడి అతన్ని ఓడించాడు, 36 మొఘల్ పోస్టులు రద్దు చేయబడ్డాయి.
* **దత్తాని యుద్ధం (1583)** – సిరోహికి చెందిన రావు సుర్తాన్ డియోరా చౌహాన్ మొఘల్ సైన్యాన్ని ఓడించాడు.
* **కుంభల్‌గఢ్ ముట్టడి (1583)** - మహారాణా ప్రతాప్ మొఘలుల నుండి కుంభల్‌గఢ్ కోటను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
* **ఒంటాలా ముట్టడి (1599)** - రాణా అమర్ సింగ్ మొఘల్ సేనాపతి కాయుమ్ ఖాన్‌ను ఓడించి, చంపి ఒంటాలా కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
* **యువరాజు సలీం మేవార్ పై దండయాత్ర** - యువరాజు సలీం , తరువాత చక్రవర్తి జహంగీర్ గా ప్రసిద్ధి చెందారు, రాజా మాన్ సింగ్ తో కలిసి మేవార్ రాజ్యంపై దండయాత్రకు నాయకత్వం వహించి అమర్ సింగ్ ను విజయవంతంగా ఓడించారు . ఈ ఓటమి తరువాత, అమర్ సింగ్ కొండలలోకి పారిపోయాడు, మేవార్ లోని గణనీయమైన భాగం మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో విలీనం చేయబడింది . ఇందులో మోహి , ఒంటాలా, బగోర్, మండల్ వంటి భూభాగాలు మొఘల్ ఆధిపత్యంలో భాగమయ్యాయి.

## 17వ శతాబ్దం

* దేవైర్ యుద్ధం (1606) -కుంభల్గఢ్ నుండి 40 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న లోయలో పోరాడారు. రాణా అమర్ సింగ్ గెలిచాడు. మొఘల్ యువరాజు ముహమ్మద్ పర్విజ్ తన కమాండర్ అసఫ్ ఖాన్ III తో యుద్ధభూమి నుండి పారిపోయాడు. 
* రణక్పూర్ యుద్ధం (1611-రాణా అమర్ సింగ్ అబ్దుల్లా ఖాన్ ఆధ్వర్యంలో తన మేవార్ దండయాత్రను ముగించిన ముఘల్ దళాలను గెలుచుకున్నాడు.
* **రాథోడ్ తిరుగుబాటు** అని కూడా పిలువబడే **రాజపుత్ర యుద్ధం (1679-1707)** -మహారాజా జస్వంత్ సింగ్ మరణం తరువాత ఔరంగజేబు మార్వార్ తన ప్రత్యక్ష నియంత్రణలోకి తీసుకున్నాడు. దుర్గదాస్ రాథోడ్ నేతృత్వంలోని రాథోడ్ సైన్యం ఆక్రమిత దళాలకు వ్యతిరేకంగా అవిశ్రాంత పోరాటం చేసింది. 1707లో ఔరంగజేబు మరణం తరువాత, దుర్గాదాస్ స్థానిక మొఘల్ దళాన్ని ఓడించి, జోధ్పూర్, వారి కోల్పోయిన భూభాగాలను తిరిగి ఆక్రమించాడు.
* **[[ఉదయ్‌పూర్ (రాజస్థాన్)|ఉదయపూర్]] యుద్ధం (1680)**  -ఔరంగజేబు మేవార్ పై దాడి చేసి ఉదయపూర్ ను దోచుకున్నాడు, పౌరులను రాణా రాజ్ సింగ్ సురక్షితంగా పనర్వాకు తీసుకువెళ్ళాడు, అయితే ఉదయపూర్, చుట్టుపక్కల ఉన్న 63 దేవాలయాలను దోచుకున్నారు, అనేక గ్రామాలను ఔరంగజేబు సైనికాధికారి తాజ్ ఖాన్ తగలబెట్టారు. రాణా ఉపయోగించిన కాలిపోయిన భూ పద్ధతులు, గెరిల్లా యుద్ధాల కారణంగా మొఘల్ సైన్యం చివరికి ఆకలితో అలమటించింది. దండయాత్ర విఫలమైన తరువాత ఔరంగజేబు మేవార్ను తన కుమారుడు అక్బర్ వదిలి అజ్మీర్ వెనుదిరిగాడు. ఆ సమయంలో నరుజీ బర్హత్ అనే చరన్ యోధుడు ఔరంగజేబు సైన్యం నుండి జగ్దీష్ మందిరాన్ని రక్షించడానికి ధైర్యంగా పోరాడాడు. మొఘల్ సైన్యంతో పోరాడుతున్నప్పుడు ఆయన అమరవీరుడు అయ్యాడు 
** **ఆరావళి కొండల యుద్ధం (1680)** – 1680 ద్వితీయార్ధంలో, అనేక నెలల ఎదురుదెబ్బల తరువాత, ఔరంగజేబు సర్వశక్తితో దాడి చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. మొఘల్ సైన్యంలోని ఇటాలియన్ ఫిరంగిదళ అధికారి నికోలావో మనుచీ ఇలా అంటాడు: " *ఈ దండయాత్ర కోసం, ఔరంగజేబు తన రాజ్యం మొత్తాన్ని తాకట్టు పెట్టాడు. " ఔరంగజేబు కుమారులు* అక్బర్ , అజం  ముఅజ్జంల నాయకత్వంలోని మూడు వేర్వేరు సైన్యాలు వివిధ దిశల నుండి ఆరావళి కొండలలోకి చొచ్చుకుపోయాయి . అయితే, కఠినమైన కొండల చుట్టూ ఈడ్చుకెళ్లడం వల్ల వారి ఫిరంగిదళం దాని ప్రభావాన్ని కోల్పోయింది. యువరాజు అక్బర్ ఔరంగజేబుపై తిరుగుబాటు చేశాడు. తరువాత ఔరంగజేబు రాణా రాజ్ సింగ్ డిమాండ్లకు తలొగ్గాడు, మేవార్‌ను వదిలివేశారు.
** **ఖనానా యుద్ధం (1681–1687) – వీర్** దుర్గాదాస్ రాఠోర్ నాయకత్వంలోని రాఠోర్ తిరుగుబాటుదారులు మొఘల్ సైన్యాన్ని ఓడించారు. ఈ యుద్ధం రాఠోర్‌లకు గొప్ప విజయాన్ని అందించింది. కుంపావత్‌లు మొఘలుల నుండి సివానా పట్టణాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఈ యుద్ధంలో మొఘల్ కమాండర్ పుర్దిల్ ఖాన్ మరణించాడు.
** **అజ్మీర్ యుద్ధం (1690)** – దుర్గాదాస్ రాథోర్ సఫీ ఖాన్‌ను ఓడించాడు.

## 18వ శతాబ్దం

* **జోధ్‌పూర్ యుద్ధం (1707)** – 1707లో ఔరంగజేబు మరణం తరువాత జరిగిన అల్లర్లను అవకాశంగా తీసుకుని దుర్గాదాస్ రాథోర్ జోధ్‌పూర్‌ను స్వాధీనం చేసుకుని, చివరికి మార్వార్ నుండి ఆక్రమణలో ఉన్న మొఘల్ సైన్యాన్ని తరిమికొట్టాడు.
* **ఆమెర్ విలీనం (1708)** – బహదూర్ షా I ఒక పెద్ద సైన్యంతో దండెత్తి, యుద్ధం లేకుండా ఆమెర్‌ను విలీనం చేసుకున్నాడు. రాజా సవాయి జై సింగ్ తన సైన్యంతో వెనక్కి తగ్గవలసి వచ్చింది. మొఘల్ చక్రవర్తి ఆమెర్‌కు 'మోమినాబాద్' అని పేరు పెట్టాడు.
* **మెర్తా యుద్ధం (1708)** – బహదూర్ షా I యొక్క సేనాపతి మిహ్రాబ్ ఖాన్ మార్వార్‌కు చెందిన అజిత్ సింగ్‌ను ఓడించాడు . వీర్ దుర్గాదాస్ యొక్క గెరిల్లా వ్యూహాల పట్ల మొఘలులు అప్రమత్తంగా ఉన్నందున, మొఘల్ చక్రవర్తి అజ్మీర్‌లోనే ఉండమని సలహా ఇవ్వబడింది. అయితే, అజిత్ సింగ్ దుర్గాదాస్ రాథోర్ సలహాను ధిక్కరించి, భారీ మొఘల్ సైన్యాన్ని నేరుగా ఎదుర్కొన్నాడు. మొఘలులు ఫిరంగులు, రాకెట్లతో రాథోర్ అశ్విక దళంపై దాడి చేసి, భారీ నష్టాల తర్వాత వారిని వెనక్కి తగ్గేలా చేశారు. జోధ్‌పూర్‌ను మొఘలులు మరోసారి ఆక్రమించారు. మొఘల్ చక్రవర్తి జోధ్‌పూర్‌కు మొహజమాబాద్ అని పేరు పెట్టాడు.
* **రాజ్‌పుత్ తిరుగుబాటు 1708-1710** – ముగ్గురు రాజ్‌పుత్ రాజులు, అంబర్‌కు చెందిన కచ్వాహా, ఉదయ్‌పూర్‌కు చెందిన శిశోదియా, జోధ్‌పూర్‌కు చెందిన రాథోర్ , మొఘలులకు వ్యతిరేకంగా సంయుక్తంగా ప్రతిఘటన చేశారు. రాజ్‌పుత్‌లు మొదట జోధ్‌పూర్, బాయానా కమాండెంట్‌లను తరిమివేసి, దాడి ద్వారా అమెర్‌ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నారు . ఆ తర్వాత వారు "సంభార్ యుద్ధం (1709)"లో సయ్యద్ హుస్సేన్ ఖాన్ బర్హాను చంపారు. అజిత్ సింగ్ కూడా అజ్మీర్‌పై దాడి చేసి, దాని గవర్నర్‌ను కప్పం చెల్లించేలా బలవంతం చేశాడు. రణతంబోర్ గవర్నర్ అయిన సయ్యద్ హిదాయతుల్లాకూడా ఓడిపోవడంతో, మొఘల్ రాజధానికే ప్రమాదం ఏర్పడింది.అప్పుడు దక్కన్‌లో ఉన్న బహదూర్ షా I , రాజ్‌పుత్ రాజులతో (1710) ఒక సంధిని కుదుర్చుకోవలసి వచ్చింది.
* **జోధ్‌పూర్** **& జైపూర్ ముట్టడి (1708)** – జై సింగ్, అజిత్ సింగ్ అంబర్, జోధ్‌పూర్‌పై దాడి చేసి, మొఘల్ సైనిక స్థావరాల నుండి వారి రాజధానులను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నారు.
* **సంభార్ యుద్ధం (1708)** - మేవాత్‌కు చెందిన సయ్యద్ హుస్సేన్ బర్హా సంభార్ సమీపంలో రాథోర్-కచ్వాహా సైన్యం చేతిలో ఓడిపోయాడు. బర్హా తన ఇద్దరు సోదరులతో పాటు కాల్చి చంపబడ్డాడు.
* **జావ్లీ యుద్ధం (1710)** – నార్నౌల్‌కు చెందిన మీర్ ఖాన్ 7000 మంది మొఘల్ సైనికులతో చురమాన్ జాట్ 6000 మంది జాట్‌లతో జావ్లీ వద్ద గజ్ సింగ్ నరుకా చేత సమర్థవంతంగా నిలువరించబడ్డాడు.
* **టోంక్ యుద్ధం (24 మార్చి 1710)** – టోంక్‌కు చెందిన ముహమ్మద్ ఖాన్ రాథోర్-కచ్వాహా సైన్యం చేతిలో ఓడిపోయాడు.
* **కామా యుద్ధం (1708) (4–7 అక్టోబర్ 1708)** – కామా జమీందార్ అయిన అజిత్ సింగ్ రాజావత్ కచ్వాహా, మొఘలులు, జాట్‌ల సంయుక్త సైన్యాలను ఓడించాడు. మొఘల్-జాట్ సైన్యంలో 18,000 మంది సైనికులు ఉండగా, కచ్వాహాల వద్ద 10,000 మంది అశ్విక దళం ఉంది. భీకర పోరాటం తర్వాత మొఘల్ ఫౌజ్‌దార్ రజా బహదూర్ మరణించాడు, గాయపడిన జాట్ నాయకుడు చురామన్ థున్‌కు వెనుదిరగవలసి వచ్చింది.
* **బందనవార యుద్ధం (1711)** - మహారాణా సంగ్రామ్ సింగ్ - II మీర్ బక్షి, జుల్ఫికర్ ఖాన్ ఆధ్వర్యంలో మొఘల్ దళాన్ని ఓడించాడు.
* **జాట్‌లపై జై సింగ్ II దండయాత్ర (1718–1722)** – ఫరూఖ్‌సియార్ జైపూర్ రాజా జై సింగ్‌ను పంపాడు. మొఘల్ చక్రవర్తికి రాజపుత్రులకు వ్యతిరేకంగా అంబర్‌కు చెందిన జై సింగ్ II ను పంపడం తప్ప మరో మార్గం లేదు. బదన్ సింగ్, జై సింగ్‌తో కలిసి 14,000 మంది సైనికులతో ఒక సైన్యాన్ని సిద్ధం చేసి జాట్‌ల బలమైన కోటల వైపు కవాతు చేశాడు. ముఖమ్ సింగ్ రాత్రిపూట జై సింగ్ సైన్యంపై చాలాసార్లు దాడి చేయడంతో ఇరుపక్షాలకు భారీ నష్టాలు వాటిల్లాయి. రాజా జై సింగ్ సైన్యంతో ఉన్న బదన్ సింగ్, సైన్యంలోని బలహీన స్థానాలను గుర్తించి, రెండు బలమైన బయటి కోటలను కూల్చివేయడంలో సహాయపడ్డాడు. సుమారు రెండు నెలల పాటు రక్షణ చర్యలు చేపట్టిన తరువాత, ముఖమ్ జోధ్‌పూర్‌కు పారిపోయి, జై సింగ్‌కు వ్యతిరేకంగా తనకు సహాయం చేసినందుకు జోధ్‌పూర్ మహారాజా అజిత్ సింగ్‌కు మూడు లక్షల రూపాయలు చెల్లించాడు. థూన్‌ను రక్షించడానికి బిజైరాజ్ భండారి నాయకత్వంలో జోధ్‌పూర్ సైన్యాన్ని పంపారు, అయితే జోధ్‌పూర్ సైన్యం జోబ్నేర్‌కు చేరుకునేసరికి చాలా ఆలస్యమైంది, ఎందుకంటే చాలా జాట్ కోటలు పడిపోయాయి, అనేక చిన్న కోటలు కూల్చివేయబడ్డాయి. ముఖమ్‌కు ప్రవాసం వెళ్ళడం తప్ప వేరే మార్గం లేదు, అతన్ని తరిమికొట్టడానికి మొఘల్ సైన్యాన్ని పంపారు, అయితే జోధ్‌పూర్ మహారాజు అతన్ని రక్షించాడు. ఈ విధంగా జై సింగ్, బదన్ సింగ్‌ను భరత్‌పూర్ ఠాకూర్‌గా నియమించాడు.
* **గంగ్వానా యుద్ధం (1741) –** భక్త్ సింగ్ యొక్క 10,000 మంది రాఠోర్ అశ్వికదళం, మొఘలులు , కచ్వాహాలు, ఇతర సైన్యాలతో కూడిన 24,000 మంది సంయుక్త సైన్యంతో పోరాడింది. ఈ యుద్ధంలో భక్త్ సింగ్ ఓడిపోయినప్పటికీ, అతని అశ్వికదళ దాడిలో వేలాది మంది శత్రువులు మరణించారు, గాయపడ్డారు. సర్ జదునాథ్ సర్కార్ ఇలా పేర్కొన్నారు - *"యుద్ధరంగం గొర్రెల మందపై పులుల దాడిలా ఉంది"* . హర్చరణదాస్ ప్రకారం, ఆ యుద్ధభూమిలో 12,000 మందికి పైగా మరణించారు.
* **రాజమహల్ యుద్ధం (1747)** – జైపూర్‌కు చెందిన ఈశ్వరీ సింగ్, మేవార్‌కు చెందిన జగత్ సింగ్ నాయకత్వంలోని సంకీర్ణ సైన్యాన్ని ఓడించాడు.
* **బాగ్రు యుద్ధం (1748)** – మాధో సింగ్ I ఈశ్వరీ సింగ్‌ను ఓడించాడు.
* **రౌనా యుద్ధం (1750)** – మొఘల్ సామ్రాజ్యం మార్వార్‌పై దండెత్తింది , కానీ రామ్ సింగ్, ఈశ్వరీ సింగ్ సైన్యాలు వారిని తిప్పికొట్టాయి.
* **లునియావాస్ యుద్ధం (1750)** – భక్త్ సింగ్ మార్వార్ సింహాసనం కోసం తన మేనల్లుడు రామ్ సింగ్‌ను సవాలు చేశాడు. తన మామను ఓడించడానికి రామ్ సింగ్ సింధ్ నుండి ఆఫ్ఘన్,  బలూచ్ మస్కెటీర్ల పెద్ద సైనిక దళాన్ని నియమించుకున్నాడు, అతను జోధ్‌పూర్‌లో ఒక శక్తివంతమైన సైన్యాన్ని ఏర్పాటు చేసి, ఆక్రమణదారుడిని ఓడించడానికి మార్వార్ యొక్క అనుభవజ్ఞుడైన సేనాపతి షేర్ సింగ్ రాథోర్‌ను నియమించాడు. మొదట రామ్ సింగ్ సేనాపతి షేర్ సింగ్ రాథోర్, భక్త్ సింగ్‌ను 4 మైళ్ళు వెనక్కి నెట్టివేసి, దాదాపుగా అతన్ని వెనక్కి తగ్గేలా చేశాడు, ఈ యుద్ధంలో భక్త్ సింగ్ యొక్క 2000 మంది రాథోర్‌లు, 9 మంది రాథోర్ ప్రభువులతో పాటు మరణించారు, భక్త్ సింగ్ ఈటెలు, బుల్లెట్ గాయాలతో తీవ్రంగా గాయపడ్డాడు, కానీ భక్త్ సింగ్ భీకరమైన ఎదురుదాడి చేశాడు, దీనిలో షేర్ సింగ్, రామ్ సింగ్  చాలా మంది సేనాపతులు మరణించారు, ఇది భక్త్ సింగ్‌కు ఈ యుద్ధంలో ఖరీదైన విజయాన్ని అందించింది.
* **అజ్మీర్ యుద్ధం (1752)** – 1752 మే నెలలో జయప్పాజీ రావు సింధియా, రామ్ సింగ్ I అజ్మీర్‌పై దాడి చేసి , దానిని దోచుకుని, ప్రజలను ఊచకోత కోశారు. ఈ దండయాత్ర గురించి తెలుసుకున్న భక్త్ సింగ్ తన సైన్యంతో కవాతు చేసి అజ్మీర్‌కు 8 మైళ్ల దూరంలో శిబిరం వేశాడు. అతను జూలై వరకు వేచి ఉండి, ఆపై జయప్పపై దాడి చేశాడు. భక్త్ సింగ్ చుట్టుపక్కల మార్గాలను మూసివేసి, ఒక కొండపై తన ఫిరంగులను ఉంచి, మరాఠాలపై బాంబుల వర్షం కురిపించాడు. భారీ ప్రాణనష్టం జరగడంతో, మరాఠాలు రామ్ సింగ్ సైన్యంతో పాటు పారిపోయారు.
* **కుంహేర్ యుద్ధం (1754)** – భరత్‌పూర్ పాలకుడు సూరజ్ మల్ జాట్, మరాఠాలు, మొఘలులు, జైపూర్‌ల సంయుక్త సైన్యాన్ని ఓడించాడు.
* **అల్వార్ కోటను స్వాధీనం చేసుకోవడం (1756)** – జైపూర్‌కు చెందిన మాధో సింగ్, కోట సంరక్షకుడికి 50 వేల రూపాయల లంచం ఇచ్చి, 500 మంది సైనికులను పంపి అల్వార్ కోటను ఆక్రమించాడు. ఈ విషయం విన్న సూరజ్ మల్, రూప్ రామ్ కటారి నాయకత్వంలో 5,000 మంది సైనికులతో కూడిన బలమైన సైన్యాన్ని పంపాడు, కోట ముట్టడి చేపట్టబడింది. కొద్దికాలానికే జవహర్ సింగ్ కూడా అతనితో కలిశాడు. అక్కడ జరిగిన పోరాటంలో, జాట్‌లు సులభంగా విజయం సాధించి, రాజపుత్రుల నుండి కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నారు (సుమారుగా 23 మార్చి 1756). ఈ ఓటమితో జైపూర్ పాలకుడు స్పష్టంగా అవమానానికి గురైనప్పటికీ, జాట్‌లను తరిమికొట్టడంలో తాను శక్తిహీనుడినని భావించి వెనుకాడాడు.
* బర్వారా & టోంక్ కోటల ముట్టడి (1757) - రఘునాథ్ రావు, మల్హర్ రావు హోల్కర్ మాధో సింగ్ I కి వ్యతిరేకంగా బర్వారా, టోంక్ కోటలను ముట్టడించారు . ఇది ప్రతిష్టంభనకు దారితీసింది.
* కాక్కోర్ యుద్ధం (1759) - మల్హర్ రావు హోల్కర్ 4000 మంది సైనికులతో ఉన్న జైపూర్ సైన్యాన్ని చిత్తుగా ఓడించి, వారి 21 మంది సేనాధిపతులను హతమార్చాడు.
* **మంగ్రోల్ యుద్ధం (1761)** – జైపూర్‌కు చెందిన మాధో సింగ్, మల్హర్ రావు హోల్కర్‌తో పోరాడాడు. జైపూర్ సైన్యంలో 10,000 మంది సైనికులు ఉండగా, హోల్కర్ సైన్యంలో ఇండోర్ నుండి 6,000 మంది, కోటా రావు సరఫరా చేసిన 3,000 మంది సైనికులు ఉన్నారు . రెండు రోజుల యుద్ధం తర్వాత జైపూర్ సైన్యం పూర్తిగా నాశనమైంది. అయితే, తిరుగుబాట్లు, అవధ్‌కు చెందిన షుజా-ఉద్-దౌలా దండయాత్ర బెదిరింపుల కారణంగా మల్హర్ రావును బుందేల్‌ఖండ్‌కు తిరిగి పిలిపించడంతో, అతను ధుంధర్‌ను ఎక్కువ కాలం దోచుకోలేకపోయా.
* **రణథంబోర్ ముట్టడి (1765)** – మచేరికి చెందిన ప్రతాప్ సింగ్ సుదీర్ఘ ముట్టడి తర్వాత మరాఠాలను ఓడించాడు.
* **మాండోనా** **& మంధోలి యుద్ధం (1767) – జైపూర్ దళాలు** భరత్‌పూర్ దళాలను ఓడించాయి.
* **కామా యుద్ధం (1768)** – మాధో సింగ్ I 16,000 మంది సైన్యానికి నాయకత్వం వహించి భరత్‌పూర్‌పై దండెత్తి , 1768 ఫిబ్రవరి 29న జాట్ నాయకుడు జవహర్ సింగ్‌ను మళ్ళీ ఓడించాడు.
* **మాండన్ యుద్ధం (1775)** – మిత్రసేన్ అహిర్, పీరో ఖాన్, కాలే ఖాన్‌ల నాయకత్వంలోని మొఘల్ సైన్యాన్ని శేఖావత్‌లు ఓడించారు. ఇరుపక్షాలు భారీ నష్టాలను చవిచూసిన తరువాత, పీరో ఖాన్ మరణించగా, మిత్రసేన్ పారిపోయాడు.
* **అల్వార్ విజయం (1775)** - చాలా కాలంగా జీతాలు బకాయిపడిన జాట్ సైనిక దళానికి లంచం ఇచ్చి ప్రతాప్ సింగ్ నరుకా అల్వార్ కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
* **ఖాతు శ్యామ్‌జీ యుద్ధం (1779)** - దూంగ్రీకి చెందిన చూద్ సింగ్ నథావత్, సేవాకు చెందిన దలేల్ సింగ్ ఖంగారోట్ ముర్తాజా ఖాన్ భడేచ్, నజాఫ్ ఖాన్, అబ్దుల్లా ఖాన్ నేతృత్వంలోని సామ్రాజ్య సైన్యాన్ని ఓడించారు.
* **తుంగ యుద్ధం లేదా లాల్‌సోట్ యుద్ధం (1787) – జైపూర్** **& జోధ్‌పూర్ సంయుక్త దళాలు** మహాద్జీ షిండే నేతృత్వంలోని మరాఠా దళాలను ఓడించాయి.
* **పటాన్ యుద్ధం (1790)** – పటాన్ యుద్ధం 1790 జూన్ 20న గ్వాలియర్‌కు చెందిన సింధియాలకు, జైపూర్‌కు చెందిన కచ్వాహాలకు మధ్య జరిగింది, ఈ యుద్ధంలో మరాఠా దళాలు నిర్ణయాత్మక విజయాన్ని సాధించాయి.
* **మెర్టా యుద్ధం (1790) – డి బోయిన్ నాయకత్వంలోని** మహాదాజీ షిండే మరాఠా సైన్యం విజయ్ సింగ్ సైన్యాన్ని ఓడించింది .
* **ఫతేపూర్ యుద్ధం (1799)** – ఈ యుద్ధం 1799 మార్చిలో జనరల్ జార్జ్ థామస్ మద్దతు ఉన్న గ్వాలియర్ మరాఠా రాజ్యానికి జైపూర్‌కు చెందిన ప్రతాప్ సింగ్ నాయకత్వంలోని జైపూర్ రాజ్యానికి మధ్య జరిగింది , దీని ఫలితంగా జైపూర్ నిర్ణయాత్మక విజయం సాధించింది.

## 19వ శతాబ్దం

* **డీగ్ ముట్టడి (1804) ** -రంజిత్ సింగ్ ఆధ్వర్యంలో జాట్లు, యశ్వంత్రావు హోల్కర్ ఆధ్వర్యంలో మరాఠాలు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ చేతిలో ఓడిపోయారు.
* **భరత్‌పూర్ ముట్టడి (1805) ** -జాట్లు, మరాఠాలు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీని ఓడించారు
* **మెహ్రాన్గఢ్ ముట్టడి (1806) ** -మార్వార్ కు చెందిన మాన్ సింగ్ జైపూర్, మేవార్, బికనీర్ సైన్యాలను ఓడించాడు. అంత సమగ్రంగా జైపూర్‌కు చెందిన జగత్ సింగ్ తన సురక్షితమైన మార్గాన్ని భద్రపరచడానికి రూ. 2,00,000 మొత్తాన్ని చెల్లించాల్సి వచ్చింది. జైపూర్‌పై మాన్ సింగ్ సాధించిన విజయానికి గౌరవసూచకంగా 1808లో కోటలో జై పోల్ లేదా విక్టరీ గేట్ నిర్మించబడింది.
* **భరత్‌పూర్ ముట్టడి (1825–26) ** - ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ భరత్‌పూర్ రాజ్యాన్ని ఓడించింది
* బిథోడా యుద్ధం (8 సెప్టెంబర్ 1857) -జోధ్‌పూర్ చెందిన కుశాల్ సింగ్ చంపావత్, బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా 1857 నాటి భారత తిరుగుబాటులో చేరాడు, దాదాపు 5,000 మంది పాలీ రాజపుత్రులు అతనితో చేరారు. బ్రిటిష్ వారు తఖ్త్ సింగ్ అతనితో వ్యవహరించమని అడిగారు, అయితే రాథోడ్ ప్రభువులలో చాలా మంది విదేశీయుల కోసం తోటి వంశాలతో పోరాడటానికి నిరాకరించారు. ఈ విధంగా జోధ్‌పూర్‌కు చెందిన తఖ్త్ సింగ్ లేవనెత్తిన స్థానిక దళాలను కుశాల్ సింగ్ ఓడించాడు.
* చెలావాస్ యుద్ధం-తనను అవమానించినందుకు కుశాల్ సింగ్ కెప్టెన్ మాసన్ను చంపి, అతని కోట ద్వారం మీద తల వేలాడదీసి, బ్రిగేడియర్ లారెన్స్ ఆధ్వర్యంలో 2,000 మంది సైనికులతో కూడిన బ్రిటిష్ సైన్యాన్ని ఓడించాడు.
* ఔవా ముట్టడి-కల్నల్ హోమ్స్ ఆధ్వర్యంలో 30,000 మంది సైనికుల సైన్యం కుశాల్ సింగ్‌ను ఔవాలోని తన కోటకు తిరోగమించమని బలవంతం చేసింది. హోమ్స్ 6 నెలల ముట్టడి తర్వాత అవా కోటను ముట్టడించి దానిని ఉల్లంఘించాడు. కుశాల్ సింగ్ ఉదయ్‌పూర్‌కు తప్పించుకోగలిగాడు. 1864లో కుశాల్ సింగ్ మరణించే వరకు ఔవాను బ్రిటిష్ వారు స్వాధీనం చేసుకున్నారు.

## మూలాలు

వర్గం:రాజస్థాన్
వర్గం:రాజస్థాన్ చరిత్ర