మాల్కం సత్యనాథన్ ఆదిశేషయ్య

**మాల్కం సత్యనాథన్ ఆదిశేషయ్య** (18 ఏప్రిల్ 1910 – 21 నవంబర్ 1994), ఒక భారతీయ అభివృద్ధి ఆర్థికవేత్త మరియు విద్యావేత్త. 1976లో ఆయనకు భారత ప్రభుత్వం దేశంలోని మూడవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన పద్మభూషణ్‌ను ప్రదానం చేసింది. విద్యా రంగం మరియు అక్షరాస్యత పట్ల ఆయన చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా 1998లో యునెస్కో (UNESCO), 'మాల్కం ఆదిశేషయ్య అంతర్జాతీయ అక్షరాస్యత బహుమతి'ని (Malcolm Adiseshiah International Literacy Prize) ఏర్పాటు చేసింది. 1978లో ఆయన భారత పార్లమెంటు ఎగువ సభ అయిన రాజ్యసభకు నామినేట్ అయ్యారు. 
## ప్రారంభ సంవత్సరాలు మరియు విద్య
ఆదిశేషయ్య 18 ఏప్రిల్ 1910న తమిళనాడులోని వేలూరులో జన్మించారు. పాల్ వారణాసి ఆదిశేషయ్య మరియు గ్రేస్ నేసమ్మ ఆదిశేషయ్య దంపతులకు జన్మించిన ఐదుగురు సంతానంలో ఈయన రెండో వారు. ఆయన తండ్రి ఫిలాసఫీ ప్రొఫెసర్ మరియు భారతదేశంలోని తమిళనాడు రాష్ట్రం, వేలూరులోని వూరిస్ కాలేజీకి మొదటి భారతీయ ప్రిన్సిపాల్. ఆయన తల్లి సీనియర్ కేంబ్రిడ్జ్ (హైస్కూల్) వరకు చదువుకున్న సంగీత విద్వాంసురాలు మరియు వేలూరు మున్సిపాలిటీకి మొదటి మహిళా కౌన్సిలర్. ఆమె తన ఐదుగురు పిల్లలకు పదేళ్ల వయస్సు వచ్చే వరకు స్వయంగా పాఠాలు బోధించారు. మాల్కం ఆదిశేషయ్య లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్లో ఎకనామిక్స్‌లో డాక్టరేట్ పొందగా, పెద్దన్న విలియం కేంబ్రిడ్జ్లో ఫిలాసఫీలో, పద్మిని ఎడ్యుకేషన్లో, మరియు నోబుల్ మెడిసిన్లో ఉన్నత విద్యను అభ్యసించారు.

ఆదిశేషయ్య వూరిస్ హైస్కూల్‌లో చదువుకున్నారు, అక్కడ ఆయన రెండుసార్లు డబుల్ ప్రమోషన్లు పొందారు. పదమూడేళ్ల వయసులోనే తన సెకండరీ స్కూల్ విద్యను పూర్తి చేసి, 'ఇంటర్మీడియట్' (ప్రస్తుత +2 కోర్సుతో సమానం) కోసం వూరిస్ కాలేజీలో చేరారు. ఆ తర్వాత ఆయన తన బి.ఏ (ఆనర్స్) కోసం చెన్నైలోని లోయోలా కాలేజీకి మారారు, అక్కడ భారత మాజీ రాష్ట్రపతి రామస్వామి వెంకటరామన్ ఆయనకు సహాధ్యాయి. కలకత్తా (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా) లోని సెయింట్ పాల్స్ కేథడ్రల్ మిషన్ కాలేజీలో ఆరు సంవత్సరాల పాటు ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేసిన తర్వాత, ఆయన ఎం.ఏ (బ్యాంకింగ్) కోసం కేంబ్రిడ్జ్‌లోని కింగ్స్ కాలేజీకి, ఆపై కరెన్సీలో స్పెషలైజేషన్‌తో తన డాక్టరల్ పరిశోధన కోసం లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్ (1937-40)కి వెళ్లారు. ఎఫ్.ఎ.ఓ (FAO)లో పనిచేసి, ఆ తర్వాత చెన్నైలోని సెంటర్ ఫర్ రీసెర్చ్ ఇన్ ఎకనామిక్ అండ్ సోషల్ డెవలప్‌మెంట్ చైర్మన్‌గా పనిచేసిన దివంగత డాక్టర్ ఆర్.ఎన్. పోదువల్, ఎల్.ఎస్.ఈ (LSE)లో ఆయన కంటే రెండు సంవత్సరాలు జూనియర్.

తర్వాతి కాలంలో, యునెస్కో (UNESCO) నుండి పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత, ఆదిశేషయ్య తన శిక్షణ మరియు పరిశోధనల గురించి ఇలా గుర్తు చేసుకున్నారు:

 
## బోధనా వృత్తి
1930లో ఆదిశేషయ్య కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం అనుబంధ సంస్థ అయిన సెయింట్ పాల్స్ కేథడ్రల్ మిషన్ కాలేజీలో లెక్చరర్‌గా చేరి, 1936 వరకు కొనసాగారు. అక్కడ శ్రీనికేతన్ మరియు శాంతినికేతన్ లోని విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం సహచరులతో కలిసి గ్రామీణ సేవా కార్యక్రమాన్ని రూపొందించడంలో ఆయన పనిచేశారు.

1940లో, ముప్పై ఏళ్ల వయసులో డాక్టరేట్ పొందిన తర్వాత, ఆయన చెన్నైలోని మద్రాస్ క్రిస్టియన్ కాలేజీలో మొదటి ప్రొఫెసర్ మరియు ఎకనామిక్స్ విభాగం అధిపతిగా చేరారు. 1940ల నాటి భయంకరమైన బెంగాల్ కరువు సమయంలో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి ఆయన అందించిన మద్దతు మరియు పాత్ర వివాదాస్పదంగా పరిగణించబడుతుంది. ఆయన 1946 వరకు అక్కడే కొనసాగారు. తిరువనంతపురంలోని సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంటల్ స్టడీస్ వ్యవస్థాపకుడు ప్రొఫెసర్ కె.ఎన్. రాజ్ మరియు మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మాజీ ప్రధాన కార్యదర్శి జి. జగత్పతి 1941-44 బ్యాచ్ బి.ఏ ఆనర్స్ కోర్సులో ఆయన విద్యార్థులు. రాజ్ ఆనాటి అనుభవాలను ఇలా గుర్తు చేసుకున్నారు:

1940లలో ఆయన ప్రచురణలలో బ్యాంకింగ్, గ్రామీణ అభివృద్ధి మరియు వ్యవసాయ పరివర్తనపై పుస్తకాలు ఉన్నాయి. మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయంలోని తన తోటి ఆర్థికవేత్తలతో కలిసి భారతదేశం మరియు మద్రాస్ రాష్ట్ర భవిష్యత్తు పారిశ్రామికీకరణ ప్రణాళికా రచనలో ఆయన నిమగ్నమయ్యారు.
## వ్యక్తిగత జీవితం
ఆదిశేషయ్య హెలెన్ పరంజ్యోతిని వివాహం చేసుకున్నారు, వీరికి ఒక కుమారుడు మరియు ఒక కుమార్తె ఉన్నారు. హెలెన్ పరంజ్యోతితో విడిపోయే ప్రక్రియ 1946లో ప్రారంభం కాగా, 1956లో వీరి వివాహం రద్దు చేయబడింది. ఆ తర్వాత ఆదిశేషయ్య, మద్రాస్ ఉమెన్స్ క్రిస్టియన్ కాలేజీలో చరిత్ర ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేస్తున్న ఎలిజబెత్ పోథెన్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు.
## యునెస్కో మరియు ఐక్యరాజ్యసమితి సేవలు
1946 నుండి 1948 వరకు, ఆదిశేషయ్య జెనీవాలోని వరల్డ్ యూనివర్సిటీ సర్వీస్ అసోసియేట్ జనరల్ సెక్రటరీగా పనిచేశారు. ఈ అనుభవం తర్వాతి కాలంలో చెన్నైలో వరల్డ్ యూనివర్సిటీ సర్వీస్ సెంటర్, మరియు ఢిల్లీ, రాజస్థాన్ రాష్ట్రాల్లో మహిళా హాస్టల్ల నిర్మాణానికి తోడ్పడింది. ఆ సమయంలో ఆయన  మరియు స్టూడెంట్ వాలంటీర్ సర్వీస్‌తో కూడా అనుబంధం కలిగి ఉన్నారు.

1945 నవంబర్ 1 నుండి 16 వరకు, ఒక విద్యా మరియు సాంస్కృతిక సంస్థను (ECO/CONF) స్థాపించడానికి లండన్లో ఐక్యరాజ్యసమితి సమావేశం జరిగింది. మానవాళి యొక్క "మేధోపరమైన మరియు నైతిక సంఘీభావాన్ని" స్థాపించడానికి, తద్వారా మరొక ప్రపంచ యుద్ధం రాకుండా నిరోధించడానికి ఒక కొత్త సంస్థ సృష్టించబడింది. ముప్పై ఏడు దేశాలు కలిసి యునెస్కో (UNESCO - United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) ను స్థాపించాయి. విద్య, శాస్త్రం మరియు సంస్కృతి రంగాలలో సభ్య దేశాల మధ్య సహకారాన్ని పెంపొందించే దీని రాజ్యాంగం 1945 నవంబర్ 16న సంతకం చేయబడింది మరియు 1946 నవంబర్ 4 నుండి అమలులోకి వచ్చింది. భారత మాజీ రాష్ట్రపతి సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్, ఆదిశేషయ్య తండ్రి వద్ద విద్యార్థిగా ఉండేవారు. ఆయన అప్పటి యునెస్కో డైరెక్టర్ జనరల్ సర్ జూలియన్ హక్స్లీకి ఆదిశేషయ్యను సిఫార్సు చేయగా, 1948లో ఆయన ఆ సంస్థలో చేరారు. ఆయన వ్యక్తుల మార్పిడి విభాగం (department of exchange of persons) డిప్యూటీ డైరెక్టర్‌గా నియమితులయ్యారు. ఆ హోదాలో ఆదిశేషయ్య 1949లో ప్రముఖ శాస్త్రవేత్త మరియు అడ్మినిస్ట్రేటర్ ఎం. ఎస్. స్వామినాథన్ నెదర్లాండ్స్‌లోని వాగెనింగెన్ అగ్రికల్చరల్ యూనివర్సిటీలో పరిశోధన చేయడానికి యునెస్కో ఫెలోషిప్ లేఖపై సంతకం చేశారు, ఇది స్వామినాథన్ అద్భుతమైన వృత్తి జీవితానికి నాంది పలికింది.

1950 మార్చిలో, ఆదిశేషయ్య టెక్నికల్ అసిస్టెన్స్ విభాగానికి డైరెక్టరుగా పదోన్నతి పొందారు. ఐక్యరాజ్యసమితి ఏర్పాటు చేసిన సాంకేతిక సహాయ బోర్డులో డైరెక్టర్ జనరల్ ప్రతినిధిగా వ్యవహరించే అధికారం ఆయనకు లభించింది.

ఆయన సహోద్యోగి మరియు తర్వాతి కాలంలో యునెస్కో డైరెక్టరైన రెనే ఓక్స్, ఆ కాలం గురించి ఇలా వ్రాశారు:

1955లో ఆయన యునెస్కోలోని ముగ్గురు అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ జనరల్‌లలో ఒకరిగా పదోన్నతి పొంది, అభివృద్ధి బాధ్యతలను చేపట్టారు.

1960ల ప్రారంభంలో అనేక ఆఫ్రికా దేశాలు స్వతంత్రం పొంది యునెస్కోలో చేరినప్పుడు సంస్థ కార్యకలాపాలు మరింత విస్తరించాయి. 1962లో ఆయన యునెస్కో డిప్యూటీ డైరెక్టర్ జనరల్‌గా పదోన్నతి పొందారు. యునెస్కో విద్యా మంత్రులు లేదా సైన్స్ మంత్రుల ప్రాంతీయ సమావేశాలను నిర్వహించడం ప్రారంభించింది. మొదటి ఆసియా విద్యా మంత్రుల సమావేశం 1959లో కరాచీలో, ఆఫ్రికా కోసం మొదటి సమావేశం 1960లో అడిస్ అబాబాలో జరిగాయి.

ఆసియా కోసం కరాచీ ప్రణాళిక (Universal Primary Education), ఆఫ్రికా మరియు లాటిన్ అమెరికా విద్యా అభివృద్ధి కోసం అడిస్ అబాబా మరియు శాంటియాగో ప్రణాళికలను రూపొందించడంలో ఆదిశేషయ్య కీలక పాత్ర పోషించారు. ఆయన ఐబిఆర్‌డి (IBRD - ప్రపంచ బ్యాంకు) దృష్టిని కేవలం భౌతిక మూలధనం నుండి మానవ మూలధనం (Human Capital) వైపు, ముఖ్యంగా విద్య విస్తరణ వైపు మళ్ళించడంలో కృషి చేశారు. ఆదిశేషయ్య సోవియట్ యూనియన్ (USSR) అందించిన సాంకేతిక సహాయ నిధులలో గణనీయమైన భాగాన్ని IIT బాంబే స్థాపన కోసం ఉపయోగించారు. 1950లో ఏడాదికి 3 మిలియన్ డాలర్లతో ప్రారంభమైన సాంకేతిక సహాయ కార్యక్రమం, ఆయన పదవీ విరమణ చేసే సమయానికి 300 మిలియన్ డాలర్లకు పెరిగింది.

ఆదిశేషయ్య ఏటా రెండుసార్లు ప్రపంచ పర్యటనలు చేస్తూ సుమారు ఇరవై ఐదు దేశాలను సందర్శించేవారు. విద్య, సైన్స్ మరియు సంస్కృతి ద్వారా ఆర్థిక మరియు సామాజిక అభివృద్ధి కోసం వివిధ దేశాలలో 120 కంటే ఎక్కువ ప్రాజెక్టులను ఆయన నిర్వహించారు. ఆయన రాసిన 'మిషన్ రిపోర్ట్స్' అభివృద్ధి ఆర్థిక శాస్త్రం (Development Economics) అనే నూతన విభాగంలో మైలురాళ్ళుగా నిలిచాయి.

1970లో ఆయన పదవీ విరమణ చేయాలనుకున్నప్పుడు అప్పటి డైరెక్టర్ జనరల్ రెనే మాహూ ఆయనను వదులుకోవడానికి ఇష్టపడలేదు. ఆదిశేషయ్య స్థానంలో ఇద్దరు డిప్యూటీ డైరెక్టర్ జనరల్‌లను నియమించాల్సి వచ్చింది. యునెస్కో ఆర్కైవ్స్‌లో ఆదిశేషయ్యకు సంబంధించి 48,000 పేజీల సమాచారంతో కూడిన 118 ఫైళ్లు ఉన్నాయి.

యునెస్కో అధికారిగా ఆయన భారతీయ ప్రాజెక్టులకు ఎంతో సహాయం చేశారు. అజంతాపై యునెస్కో ఆర్ట్ ఆల్బమ్ ప్రచురణ ఆయన కృషి వల్లే సాధ్యమైంది. ఎన్‌సిఇఆర్‌టి (NCERT) స్థాపన, భారతదేశంలో మొదటి టీవీ ప్రసారాల ప్రారంభం, ఫిల్మ్స్ డివిజన్ ఆఫ్ ఇండియా పునర్వ్యవస్థీకరణ, ఐఐటి బాంబే మరియు ఖరగ్‌పూర్ సంస్థలకు 12 మిలియన్ డాలర్ల విలువైన పరికరాల సరఫరా, చెన్నైలోని మద్రాస్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీలో ఏరోనాటికల్ ఇంజనీరింగ్ విస్తరణ వంటి వాటిలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు.

1981లో ఆయన యునెస్కో ఇంటర్నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ఎడ్యుకేషనల్ ప్లానింగ్ (IIEP) పాలక మండలి అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు. 1989లో పారిస్‌లో జరిగిన ప్రపంచ అక్షరాస్యత దినోత్సవం కార్యక్రమంలో ఆయన అధ్యక్ష ప్రసంగం చేశారు.
## MIDS (మద్రాస్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ డెవలప్‌మెంట్ స్టడీస్)
1970 సెప్టెంబర్‌లో, ఆదిశేషయ్య మరియు ఆయన భార్య ఎలిజబెత్ మద్రాస్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ డెవలప్‌మెంట్ స్టడీస్ (ఇకపై MIDS) ప్రారంభించడం కోసం పారిస్‌లో ఒక ట్రస్ట్ ఫండ్ నమోదు చేశారు. ముఖ్యంగా తమిళనాడు రాష్ట్రానికి సంబంధించిన ఆర్థిక, రాజకీయ మరియు సామాజిక అభివృద్ధి అంశాలపై అధ్యయనాలు మరియు పరిశోధనలు నిర్వహించడానికి MIDS రూపొందించబడింది. MIDS జనవరి 1971లో చెన్నై శివారు ప్రాంతమైన అడయార్‌లోని గాంధీనగర్‌లో ఉన్న వారి ఆస్తులలో ఒకటిగా పనిచేయడం ప్రారంభించింది. ఆదిశేషయ్య దీనికి మొదటి డైరెక్టర్‌గా వ్యవహరించారు. ఆయన ఫిబ్రవరి 1971లో 'బులెటిన్ – మద్రాస్ డెవలప్‌మెంట్ సెమినార్ సిరీస్' ప్రచురణను ప్రారంభించారు. తన మరణం వరకు ప్రతి నెలా అంతర్జాతీయ, జాతీయ మరియు తమిళనాడు అంశాలను కవర్ చేస్తూ దాని ఎడిటోరియల్స్ (సంపాదకీయాలు) రాశారు. ఆయన మరణానంతరం వెలువడిన బులెటిన్ ప్రత్యేక సంచికలో ప్రొఫెసర్ ఎస్. సుబ్రమణియన్ రాస్తూ, "నిశ్చయంగా ఇది ఆర్కైవ్‌లుగా మార్చదగ్గ గొప్ప సమాచారం" అని పేర్కొన్నారు.

చైర్మన్‌గా, సంస్థ యొక్క అన్ని కార్యకలాపాలపై ఆయన తీవ్ర ఆసక్తిని కనబరిచారు. గవర్నింగ్ కౌన్సిల్ సమావేశాలను ఆయన నిర్వహించిన తీరు, ఎజెండా అంశాలను ఆయన హ్యాండిల్ చేసిన విధానం, ప్రతి చిన్న విషయంపై ఆయన చూపిన శ్రద్ధ, సమావేశం ముగిసిన మూడు రోజుల్లోనే మినిట్స్ (సమావేశ వివరాలు) సభ్యులకు అందుబాటులో ఉండాలనే ఆయన పట్టుదల, మరియు భారతదేశంలోని అన్ని ప్రాంతాల నుండి అత్యంత అర్హత కలిగిన అధ్యాపకులను సంస్థకు ఆకర్షించాలనే ఆయన తపన - ఇవన్నీ ఒక గొప్ప సంస్థా నిర్మాతగా ఆయనకున్న సామర్థ్యానికి ప్రతిబింబాలు. అదే సమయంలో, డైరెక్టర్ పరిధిలో ఉండే సంస్థ యొక్క రోజువారీ కార్యకలాపాలలో ఆయన ఎప్పుడూ జోక్యం చేసుకోలేదు. అధ్యాపకులు మరియు సిబ్బందికి ఆయనను కలిసే అవకాశం ఎప్పుడూ ఉండేది. కానీ వారు తమ పనిని వీలైనంత త్వరగా ముగించాల్సి వచ్చేది, ఎందుకంటే విషయం విన్న వెంటనే లేదా పరిష్కరించబడిన మరుక్షణమే ఆయన తన అసంపూర్తిగా ఉన్న పనికి తిరిగి వెళ్లాలనే సంకేతాన్ని ఇచ్చేవారు!

ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం ఐడిసి (IDC)కి చెందిన డాక్టర్ బార్బరా హారిస్-వైట్ ఇలా రాశారు:

1990ల ప్రారంభంలో, కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు సంస్థకు అవసరమైన ఆర్థిక సహకారాన్ని పూర్తి స్థాయిలో అందించకపోవచ్చని ఆయన ఆందోళన చెందారు. ఇది ఆయనను బాధించింది. తనకున్న విస్తృత సంబంధాలతో, యునెస్కో యొక్క భారీ సాంకేతిక సహాయ కార్యక్రమం కోసం వనరులను కనుగొన్న ఆయన, సంస్థ కోసం అదనపు వనరులను సులభంగా సేకరించగలిగేవారు. కానీ ఆయన ఎవరినీ అడగడానికి ఇష్టపడలేదు. మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం యొక్క అన్ని విభాగాలు బోధన మరియు పరిశోధన రెండింటినీ మిళితం చేయాలని పట్టుబట్టిన ఆయన, తన సంస్థలో బోధనా కార్యక్రమాన్ని (teaching program) ప్రవేశపెట్టలేకపోయారు. అలాగే తన సంస్థలోని డాక్టరల్ పరిశోధకుల కోసం వసతి సౌకర్యాల నిర్మాణంలో కూడా ఆయన విజయం సాధించలేకపోయారు.
## విద్యావేత్తగా
ఆయన ప్రారంభ బోధనా వృత్తి, మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం వైస్ ఛాన్సలర్‌గా ఆయన సేవలు మరియు ఆయన జీవితంలోని వివిధ కార్యకలాపాలన్నింటికీ విద్యయే కేంద్రబిందువు. ఆయన యునెస్కో (UNESCO)లో పనిచేసిన కాలంలో ఎక్కువ భాగం అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రపంచం కోసం విద్యా కార్యక్రమాలను రూపొందించడానికే కేటాయించారు.

అభివృద్ధిలో విద్య, సైన్స్ మరియు సంస్కృతి యొక్క ప్రాథమిక భావనలను స్పష్టం చేసే ఉద్దేశంతో ఒక పుస్తకాన్ని ప్రచురించాలని యునెస్కో జనరల్ కాన్ఫరెన్స్ తన 15వ సమావేశంలో నిర్ణయించింది. ఈ సందర్భంగా, 1961లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని ఆక్స్‌ఫర్డ్, 1962లో కేంబ్రిడ్జ్ మరియు మడగాస్కర్ లోని టాననరివ్, 1963లో మద్రాసు, 1964లో కెనడాలోని టొరంటో, 1968లో అమెరికాలోని వాషింగ్టన్ డి.సి మొదలైన చోట్ల ఆదిశేషయ్య చేసిన అనేక ప్రసంగాలను ప్రస్తావించారు. ఆ ప్రసంగాల్లోని అంశాల ఆధారంగా ఒక పుస్తకాన్ని రాయవలసిందిగా ఆయనను కోరారు. ఆ పుస్తకం గురించి అప్పటి ఐక్యరాజ్యసమితి సెక్రటరీ జనరల్ యు థాంట్ తన 'ముందుమాట'లో ఇలా రాశారు:

ఒక విశిష్ట విద్యావేత్తగా ఐక్యరాజ్యసమితిలో ఆయనకు అటువంటి గౌరవం ఉండేది.

ఆయన 1970ల చివరలో తమిళనాడులో పాఠశాల విద్యపై ఒక సర్వే నిర్వహించి, ప్రభావవంతమైన నివేదికను ప్రచురించారు. విద్య యొక్క వృద్ధి గతిశీలతకు (growth dynamics) ఆయన చేసిన కృషి అనన్యసామాన్యం. వీటిలో ప్రాథమిక మరియు సెకండరీ విద్య కోసం పాఠ్య ప్రణాళికల రూపకల్పన, వృత్తి విద్యా కోర్సులు, బోధనా సామగ్రి తయారీ, తగిన స్థాయిలలో సైన్స్ మరియు టెక్నాలజీని ప్రవేశపెట్టడం, కళాశాల విద్య కోసం సిలబస్ తయారీ, పరీక్షల సంస్కరణలు, సామాజిక శాస్త్ర పరిశోధన యొక్క నాణ్యత, దిశ మరియు పద్ధతులకు కొత్త ఉత్తేజాన్ని ఇవ్వడం వంటివి ఉన్నాయి.

ఆయన న్యూఢిల్లీలో ఏషియన్ సోషల్ సైన్స్ రీసెర్చ్ కౌన్సిల్ ఏర్పాటులో కీలక పాత్ర పోషించారు మరియు దానికి మొదటి అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. ఆయన సెంట్రల్ అడ్వైజరీ బోర్డ్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్, యునెస్కో సహకారం కోసం ఏర్పాటు చేసిన ఇండియన్ నేషనల్ కమిషన్, ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ సోషల్ సైన్స్ రీసెర్చ్ (ICSSR), నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ రీసెర్చ్ అండ్ ట్రైనింగ్ (NCERT), మరియు నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ టీచర్ ఎడ్యుకేషన్లలో సభ్యునిగా ఉన్నారు. ICSSR తన పనితీరును సమీక్షించి, భవిష్యత్తు దిశానిర్దేశం చేయవలసిందిగా ఆయనను కోరింది. ఆయన నిశితంగా రూపొందించిన రెండు సంపుటాల నివేదిక, ఆ కాలంలో భారతదేశంలో సామాజిక శాస్త్ర పరిశోధన అభివృద్ధికి ఒక గొప్ప మార్గదర్శిగా నిలిచింది.

ఆయన టాటా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సోషల్ సైన్సెస్ (TISS) పనితీరును సమీక్షించిన ప్యానెల్‌కు అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం వాల్తేరులోని తన సామాజిక శాస్త్ర విభాగాల పనితీరును సమీక్షించే బాధ్యతను ఆయనకు అప్పగించింది. తమిళనాడులోని కొడైకెనాల్ లో మదర్ థెరిసా మహిళా విశ్వవిద్యాలయం స్థాపన కోసం సిఫార్సు చేయడానికి ఏర్పాటు చేసిన కమిటీకి ఆయన అధ్యక్షత వహించారు.
## అనౌపచారిక విద్య
సాంప్రదాయ విద్యాసంస్థల్లో చేరే అవకాశం లేని లక్షలాది మంది కోసం భారతదేశంలో అనౌపచారిక విద్యను వివిధ రూపాల్లో అమలు చేసే ప్రయత్నం జరిగింది. 1967 నాటి 'రైతుల ఫంక్షనల్ అక్షరాస్యత ప్రాజెక్ట్' (Farmers Functional Literacy Project) భారతదేశంలోని ప్రారంభ ప్రయత్నాలలో ఒకటి. ఆదిశేషయ్య 1976లో తమిళనాడు బోర్డ్ ఆఫ్ కంటిన్యూయింగ్ ఎడ్యుకేషన్‌ను స్థాపించి, దాని కార్యకలాపాలను కొనసాగించడానికి మరియు ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి అన్ని చర్యలు తీసుకున్నారు. ఆయన నాలుగు పర్యాయాలు దానికి అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. 1976లో అనౌపచారిక విద్యా పాఠ్యప్రణాళిక తయారీ కమిటీకి ఆయన అధ్యక్షత వహించారు. 1978 అక్టోబర్ 2న జాతీయ వయోజన విద్యా కార్యక్రమం (NAEP) ప్రారంభమైనప్పుడు, అప్పటి మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం వైస్ ఛాన్సలర్‌గా ఉన్న ఆదిశేషయ్య, ఇండియన్ అడల్ట్ ఎడ్యుకేషన్ అసోసియేషన్ అధ్యక్షుడిగా నియమితులయ్యారు. త్వరలోనే ఆయన రాజ్యసభ సభ్యునిగా ఎన్నికై, ఆ అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకుని వయోజన విద్యా కార్యక్రమాన్ని దేశంలోని అన్ని ప్రాంతాలకు విస్తరించారు.

ఆయన విశ్వయువక్ కేంద్ర అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. యుజిసి (UGC) వయోజన విద్యపై ఏర్పాటు చేసిన స్టాండింగ్ కమిటీలో ఆయన సభ్యునిగా ఉన్నారు. 1988 నవంబర్ 5న దేశం జాతీయ అక్షరాస్యత మిషన్ (National Literacy Mission)ను ప్రారంభించినప్పుడు, దానికి నాయకత్వం వహించడానికి ఆదిశేషయ్య సహజమైన ఎంపికయ్యారు. అక్షరాస్యత కోసం దేశవ్యాప్త ఉద్యమాన్ని సృష్టించేందుకు ఈ మిషన్ ఒక ప్రత్యామ్నాయ సంస్థ మరియు వ్యూహం కోసం వెతికి, 1989 ఆగస్టులో 'భారత్ జ్ఞాన్ విజ్ఞాన్ సమితి' (BGVS)ని ఏర్పాటు చేసింది. ఆదిశేషయ్యను దానికి అధ్యక్షుడిగా ఆహ్వానించింది. BGVS కృషితో వయోజన విద్య అనేది ప్రభుత్వం నియంత్రించే, ప్రభుత్వ ప్రాయోజిత కార్యక్రమం నుండి ఒక ప్రజా ఉద్యమంగా మారింది. 1990 ఫిబ్రవరి 4న కేరళలోని ఎర్నాకుళం జిల్లా సంపూర్ణ అక్షరాస్యత సాధించినట్లు ప్రకటించడాన్ని చూసి ఆదిశేషయ్య ఎంతో సంతృప్తి చెందారు. తమిళనాడు బోర్డ్ ఆఫ్ కంటిన్యూయింగ్ ఎడ్యుకేషన్ యొక్క స్టేట్ రిసోర్స్ సెంటర్ కొత్త భవనానికి ఆయన పేరు పెట్టారు. ఇది ఆయన 83వ పుట్టినరోజు సందర్భంగా 1992 ఏప్రిల్ 18న ప్రారంభించబడింది.
## గవర్నర్ పదవి ప్రతిపాదన
తమిళనాడులోని డిఎమ్‌కె (DMK) మరియు అన్నాడిఎమ్‌కె (AIADMK) మంత్రివర్గాలలో క్యాబినెట్ మంత్రిగా పనిచేసిన దివంగత వి. ఆర్. నెడుంచెజియన్, 1995 డిసెంబర్‌లో మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం సెంటెనరీ హాల్‌లో జరిగిన స్మారక సమావేశంలో ఒక ఆసక్తికరమైన విషయాన్ని గుర్తు చేసుకున్నారు. 1977లో ఒక రాష్ట్రానికి గవర్నర్‌గా వెళ్లాలన్న ప్రతిపాదనను ఆదిశేషయ్య తిరస్కరించారని ఆయన తెలిపారు. అప్పట్లో ఒక కేంద్ర క్యాబినెట్ మంత్రి, గోవా గవర్నర్‌గా నియామకానికి ఆదిశేషయ్య సమ్మతిని కోరారు. అయితే, తనకు అత్యంత ప్రియమైన MIDS (మద్రాస్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ డెవలప్‌మెంట్ స్టడీస్) నుండి తనను దూరం చేసే ఏ బాధ్యతనైనా తాను స్వీకరించడానికి సిద్ధంగా లేనని చెబుతూ ఆదిశేషయ్య వెంటనే ఆ ప్రతిపాదనను తిరస్కరించారు. అప్పటి భారత ప్రధాన మంత్రితో సంప్రదించిన తర్వాత, ఆ కేంద్ర మంత్రి ఆదిశేషయ్యకు తమిళనాడు గవర్నర్ పదవిని ఆఫర్ చేశారు. సాధారణంగా ఏ వ్యక్తి అయినా తాను జన్మించిన రాష్ట్రానికే గవర్నర్‌గా నియమితులు కాకూడదనే సంప్రదాయం ఉన్నప్పటికీ, ఆయన కోసం ఆ నిబంధనను పక్కన పెట్టాలని కేంద్రం భావించింది.

దీంతో ఆదిశేషయ్య ధర్మసంకటంలో పడ్డారు. నిర్ణయం తీసుకోవడానికి ఒక రోజు సమయం కోరారు. మరుసటి రోజు ఉదయం మెరీనా బీచ్‌లో వాకింగ్ చేస్తున్న సమయంలో, తన చిరకాల మిత్రుడు మరియు వాకింగ్ కంపానియన్ అయిన నెడుంచెజియన్‌ను ఈ విషయంపై అభిప్రాయం అడిగారు. దానికి నెడుంచెజియన్ స్పందిస్తూ - ఆదిశేషయ్య ఎప్పుడూ క్రియాశీలకంగా ఉండేవారని, గవర్నర్ పదవి అనేది కేవలం ఒక అలంకారప్రాయమైన పదవి (ceremonial post) అని, అది ఆయన బహుముఖ ప్రజ్ఞాపాటవాలకు సంకెళ్లు వేస్తుందని చెప్పారు. అదే రోజు సాయంత్రం, తాను తమిళనాడు గవర్నర్ పదవిని స్వీకరించడం లేదని ఆదిశేషయ్య కేంద్ర మంత్రికి తెలియజేశారు. తమ రెండు దశాబ్దాల స్నేహంలో ఆదిశేషయ్య ఒక 'రాజకీయ' నిర్ణయం గురించి తనను సంప్రదించిన ఏకైక సందర్భం ఇదేనని నెడుంచెజియన్ గుర్తు చేసుకున్నారు. మరీ ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏమిటంటే, తాను గవర్నర్ పదవిని స్వీకరించాలా వద్దా అనే విషయంలో ఆదిశేషయ్య తన కార్యాలయ సిబ్బందిని, తన కారు డ్రైవర్‌లను కూడా అడిగి వారి అభిప్రాయం తెలుసుకున్నారు
## పార్లమెంటేరియన్ గా
సాహిత్యం, శాస్త్రం, కళలు మరియు సామాజిక సేవలో ప్రత్యేక జ్ఞానం మరియు అనుభవం ఉన్న వ్యక్తుల విభాగంలో, 12 మంది నామినేటెడ్ సభ్యులలో ఒకరిగా ఆదిశేషయ్య ఏప్రిల్ 1978లో ఆరేళ్ల కాలానికి రాజ్యసభకు నామినేట్ అయ్యారు. ఆయన పదవీ కాలంలో కేంద్ర ప్రభుత్వ కూర్పులో వేగవంతమైన మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. ఆయన ఎప్పుడూ పార్టీ రాజకీయాలకు దూరంగా ఉండేవారు. ఆయన పాండిత్యం మరియు అనుభవం అందరి ప్రశంసలు అందుకున్నాయి; ప్రధానంగా ఆర్థిక శాస్త్రం మరియు విద్యపై ఆయన చేసే ప్రసంగాలను అందరూ గౌరవంగా వినేవారు. ఆయన ప్రసంగాలు సామెతలు మరియు ఉల్లేఖనాలతో (Quotations) కూడి ఆసక్తికరంగా ఉండేవి.

ఆయన భూమిని త్వరితగతిన పునఃపంపిణీ చేయాలని పట్టుబట్టారు. ధనిక రైతులపై ఆదాయపు పన్ను విధించాలని సిఫార్సు చేశారు. దేశీయ పెట్టుబడిదారులకు సమాన అవకాశాలు (Level playing field) ఉండాలని కోరుతూ, అనివాస భారతీయులు (NRIs) భారతదేశంలో పెట్టుబడి పెట్టినప్పుడు వారికి ఇచ్చే ప్రత్యేక రాయితీలను ఆయన వ్యతిరేకించారు. కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రణాళికా సంఘాల మధ్య బలమైన సమన్వయం ఉండాలని ఆయన ఆకాంక్షించారు. జాతీయ ఇంధన విధానం (National energy policy) ఉండాలని ఆయన వాదించారు. ప్రైవేట్ రంగంలో నష్టాల్లో ఉన్న మిల్లులను జాతీయం చేయడాన్ని ఆయన వ్యతిరేకించారు. విద్యా రంగంలో, అస్తవ్యస్తమైన విస్తరణను వ్యతిరేకిస్తూ, ఉన్న విద్యా వ్యవస్థను బలోపేతం చేయాలని గట్టిగా నిలబడ్డారు. ఆయన ఉపాధ్యాయుల తరపున బలమైన గళాన్ని వినిపించారు. ఒక మానవతావాదిగా, ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పేదరిక నిర్మూలనపై ఆయనకు అమితమైన శ్రద్ధ ఉండేది. అవసరమైనప్పుడు అసమ్మతిని వ్యక్తం చేసే ధైర్యాన్ని ఆయన ప్రదర్శించారు. రాజ్యసభకు నామినేట్ చేయబడిన సభ్యుడు ఎలా ఉండాలో చూపడానికి ఆయన ఒక అద్భుతమైన ఉదాహరణగా నిలిచారు.
## రచయితగా
ఆదిశేషయ్య గారు స్పష్టమైన, ఖచ్చితమైన మరియు అత్యున్నత ప్రమాణాలతో కూడిన వచనాన్ని రాసేవారు. ఆయన అత్యంత ఫలప్రదమైన రచయిత. ఆయన 24 సంవత్సరాల పాటు 'MIDS బులెటిన్'కు సంపాదకత్వం వహించారు. సహజంగానే ఆయన రచనలలో అధిక భాగం విద్యకు సంబంధించిన వివిధ అంశాలపై—అక్షరాస్యత, పాఠశాల మరియు ఉన్నత విద్య, వయోజన విద్య, మహిళా విద్య, అనౌపచారిక విద్య, నిరంతర విద్య, సాంకేతిక విద్య, సైన్స్ విద్య, విశ్వవిద్యాలయ విద్య, పరిశోధనా పద్ధతులు వంటి వాటిపై సాగాయి. సామాజిక శాస్త్రాలపై ఆయనకు ఎంతో ఆసక్తి ఉండేది. కానీ ఆయన దృక్పథం అంతకంటే విస్తృతమైనది. ఆయన పర్యావరణంపై విస్తృతంగా రాయడమే కాకుండా, ఆ అంశంపై ఒక పుస్తకాన్ని కూడా సంపాదకత్వం వహించి ప్రచురించారు. అణుశక్తి గురించి ఆయన ఎంతో ఆందోళన చెందేవారు. ప్రపంచీకరణ మరియు నూతన అంతర్జాతీయ ఆర్థిక క్రమం ఆయన దృష్టిని ఆకర్షించాయి. గ్రామీణ పేదరికం మరియు అసమానతలు ఆయన ప్రధానంగా చర్చించిన ఇతర అంశాలు. విద్య తర్వాత, ఇవే ఆయన ప్రధాన శ్రద్ధను ఆక్రమించాయి. ధరల విధానం, విదేశీ వాణిజ్యం, ఆర్థిక ప్రణాళిక, గణాంక శాస్త్రం, పంచాయితీ రాజ్, మరియు బంజరు భూముల అభివృద్ధి (wasteland development) వంటి అనేక రంగాలపై ఆయన తన రచనలను సాగించారు. ఆయన రచనలు విశ్లేషణాత్మక లోతుకు పెట్టింది పేరు.

ఆయన తన సందేశాన్ని ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లడానికి పుస్తకాలు, నివేదికలు, జర్నల్స్, మ్యాగజైన్లు మరియు వార్తాపత్రికలు వంటి అన్ని రకాల ముద్రణ మాధ్యమాలను ఉపయోగించారు. MIDS బులెటిన్ యొక్క చివరి సంచిక (వాల్యూమ్ XXV నెం.1, నవంబర్ 1995) ఆయన రాసిన మెటీరియల్ యొక్క అసంపూర్ణ జాబితాను కలిగి ఉంది. అందులో సంపాదకీయాలు, పుస్తకాలు, ఆయన సంపాదకత్వం వహించిన పుస్తకాలు, అధ్యక్ష ప్రసంగాలు, కాన్వకేషన్ ప్రసంగాలు, కీలక ప్రసంగాలు (Keynote), ప్రారంభ ఉపన్యాసాలు, ముగింపు ఉపన్యాసాలు, జర్నల్/మ్యాగజైన్ వ్యాసాలు, వార్తాపత్రిక వ్యాసాలు, జ్ఞాపికలు/స్మారక సంపుటాల కోసం రాసిన పత్రాలు, సర్వేలు మరియు ఇతర ఉపన్యాసాలు ఉన్నాయి. ఇవి మొత్తం 23 పేజీల వరకు వ్యాపించి ఉన్నాయి! ఇందులో యునెస్కో (UNESCO) ఆర్కైవ్స్‌లోని ఆయన అనేక వాల్యూమ్‌లు, ఆయన సభ్యునిగా ఉన్న కమిటీలు మరియు కమిషన్ల నివేదికలు, 1930-48 కాలంలోని ఆయన రచనలు మరియు మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం వైస్ ఛాన్సలర్‌గా ఆయన చేసిన రచనలు చేర్చబడలేదు.
## తమిళ భాష మరియు తమిళనాడు కోసం చేసిన కృషి
ఆదిశేషయ్య గారికి తమిళం అంటే ఎంతో మక్కువ, కానీ ఆయన భాషాభిమాని మాత్రమే, భాషా దురభిమాని (chauvinist) కాదు. తమిళ ప్రాచీన కావ్యాల అనువాద కార్యక్రమాలకు యునెస్కో (UNESCO) సహాయం అందించడంలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు. సి. రాజగోపాలాచారి (రాజాజీ) తమిళం నుండి అనువాదం చేసిన *కంబన్ రామాయణంలోని అయోధ్య కాండం*, యునెస్కో సహకారంతో 1961లో ప్రచురించబడింది. అలాగే ఎ.కె. రామానుజన్ అనువదించిన *ది ఇంటీరియర్ ల్యాండ్‌స్కేప్: లవ్ పోయమ్స్ ఫ్రమ్ ఎ క్లాసికల్ తమిళ ఆంథాలజీ* కూడా 1962లో అదే ప్రోగ్రామ్ కింద ప్రచురితమైంది.

ఆయన తమిళంలో పరిశోధనా వ్యాసాల ప్రచురణను ప్రోత్సహించారు. MIDS సంస్థ తమిళ అనువాదాలను మరియు తమిళ పుస్తకాలను ప్రచురించింది, ఇప్పటికీ ప్రచురిస్తూనే ఉంది.

ఆయన యునెస్కో యొక్క జర్నల్ 'కూరియర్' (Courier) యొక్క హిందీ మరియు తమిళ వెర్షన్లను తీసుకువచ్చారు.

చెన్నైలోని స్పర్ ట్యాంక్ రోడ్‌లో వరల్డ్ యూనివర్సిటీ సెంటర్‌ను ప్రారంభించడంలో ఆయన సహాయం అందించారు.

చారిత్రక వారసత్వ ప్రదేశాలను చక్కగా సంరక్షించాలని ఆయన ఆకాంక్షించేవారు. అందుకే శ్రీరంగం రంగనాథుడు, మదురై మీనాక్షి, తంజావూరు బృహదీశ్వర ఆలయాలతో పాటు మరో ఏడు దేవాలయాల పునరుద్ధరణ కోసం యునెస్కో నిధులు సమకూర్చారు. తమిళనాడులోని శ్రీరంగం ఆలయ చరిత్ర మరియు సంప్రదాయాలపై ఒక ఫ్రెంచ్ పండితుడు చేసిన మార్గదర్శక పరిశోధనకు ఆయన శ్రీకారం చుట్టారు.

1969లో పారిస్‌లో జరిగిన మూడవ ప్రపంచ తమిళ మహాసభల నిర్వహణకు యునెస్కో మరియు ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వం నుండి సహాయం పొందడంలో ఆయన చేయూతనిచ్చారు. యునెస్కో యాక్టింగ్ డైరెక్టర్ జనరల్‌గా ఆయన ఆ సభలను ప్రారంభించి, తమిళం, ఇంగ్లీష్ మరియు ఫ్రెంచ్ మూడు భాషలలో ప్రసంగించారు.

ఆయన పని చేసే వేగం ఎంతటిదంటే - 1968 జనవరిలో మద్రాసులో జరిగిన రెండవ అంతర్జాతీయ తమిళ అధ్యయనాల సదస్సు సిఫార్సును, నవంబర్ 1968లో జరిగిన యునెస్కో జనరల్ కాన్ఫరెన్స్ ఆమోదించింది. మద్రాసులో అంతర్జాతీయ తమిళ అధ్యయన సంస్థ (Tamil Studies) ఏర్పాటుకు సహాయం చేయవలసిందిగా యునెస్కో డైరెక్టర్ జనరల్‌ను ఆదేశించింది. 1970లో, యునెస్కోలో తన చివరి సంవత్సరంలో, మద్రాసులో ఈ సంస్థ ఏర్పాటును చూసి ఆయన ఎంతో సంతృప్తి చెందారు.

ఐరోపాలో సుదీర్ఘ కాలం ఉండటం వల్ల భాషతో సంబంధం తగ్గినప్పటికీ, ఎవరైనా కోరినప్పుడు ఆయన తమిళంలో వ్యాసాలు రాసేవారు. 18 ఏప్రిల్ 1992న ఆయన 83వ పుట్టినరోజు సందర్భంగా, తమిళనాడు బోర్డ్ ఆఫ్ కంటిన్యూయింగ్ ఎడ్యుకేషన్ కొత్త కార్యాలయానికి ఆయన పేరు పెట్టినప్పుడు, ఆయన స్వచ్ఛమైన తమిళంలో ఉత్తేజకరమైన ప్రసంగం చేశారు.

తనకు తమిళంలో వచ్చే అన్ని లేఖలకు తమిళంలోనే సమాధానం ఇవ్వడానికి ఆయన ఎంతో ప్రయత్నించేవారు.
## ఇతర కార్యకలాపాలు
ఆదిశేషయ్య 1973-74లో ఇండియన్ ఎకనామిక్ అసోసియేషన్ అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు మరియు 1974లో వాల్తేరులో జరిగిన దాని వార్షిక సదస్సుకు అధ్యక్షత వహించారు. ఆ తర్వాత, మాజీ అధ్యక్షుని హోదాలో ఆ సంస్థ యొక్క ఆర్థిక స్థితిగతులను చక్కదిద్దడంలో ఆయన ఎంతో ఆసక్తిని కనబరిచారు. సంస్థ యొక్క ప్రచురణా రికార్డును మెరుగుపరచడానికి ఆయన అనేక చర్యలు తీసుకున్నారు.

ఆయన రాయల్ ఎకనామిక్ సొసైటీలో కూడా సభ్యునిగా ఉన్నారు.

1980 నుండి ఆయన సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ స్టడీస్ (CDS) పాలక మండలి సభ్యునిగా ఉన్నారు మరియు 1986-92 మధ్య ఆరు సంవత్సరాల పాటు దానికి చైర్మన్‌గా వ్యవహరించారు. ఆయన అధ్యక్షతన, జనాభా మరియు అభివృద్ధిపై అంతర్జాతీయ శిక్షణ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించడానికి ఈ కేంద్రం యునైటెడ్ నేషన్స్ ఫండ్ ఫర్ పాపులేషన్ యాక్టివిటీస్ (UNFPA) మరియు భారత ప్రభుత్వంతో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.

ప్రొఫెసర్ లక్డవాలా తర్వాత ఆదిశేషయ్య ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సోషల్ సైన్సెస్ (ISS) చైర్మన్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టారు. ఆయన చివరిసారిగా 1994 నవంబర్ 11న జరిగిన పాలక మండలి సమావేశానికి అధ్యక్షత వహించారు. 1985 అక్టోబర్‌లో ISSలో కర్ణాటకలోని పంచాయతీ రాజ్ వ్యవస్థపై జరిగిన సెమినార్ ప్రారంభ ప్రసంగంలో ఆదిశేషయ్య చేసిన ఈ క్రింది వ్యాఖ్యలు తరచుగా ఉటంకించబడతాయి:

 
## మరణం
ఆయన జీవితం త్వరగానే ముగిసింది. కిడ్నీ మరియు గుండె సంబంధిత వ్యాధులతో ఆయన వారం రోజుల కంటే తక్కువ కాలం మాత్రమే ఆసుపత్రిలో ఉన్నారు. చివరి రోజు వరకు ఆయన స్పృహలోనే ఉన్నారు. ఆయన 21 నవంబర్ 1994న తన 84వ ఏట మరణించారు.

ఎలిజబెత్ ఆదిశేషయ్య 1986లో మరణించారు, ఆమె తన ఆస్తి మొత్తాన్ని భర్తకు వదిలి వెళ్లారు. ఆదిశేషయ్య తన వీలునామాలో, తన విలువైన నివాస ఆస్తిని MIDS సంస్థకు రాసి ఇచ్చారు. తన మిగిలిన సంపదను ఆర్థిక శాస్త్ర రంగంలో బోధన మరియు పరిశోధన (ప్రాథమిక మరియు అనువర్తిత - fundamental and applied) కార్యక్రమాలను నిర్వహించడం కోసం 'మాల్కం మరియు ఎలిజబెత్ ఆదిశేషయ్య (M&EA) ట్రస్ట్' ఏర్పాటు చేయడానికి కేటాయించారు.

1993 మరియు 1994లో, యునెస్కో (UNESCO) ప్రచురించే 'PROSPECTS: Quarterly review of comparative education' ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న 100 మంది ప్రసిద్ధ విద్యావేత్తల ప్రొఫైల్‌లను ప్రచురించింది. అరిస్టాటిల్, కన్ఫ్యూషియస్, ఫ్రాయిడ్, గ్రామ్షీ, లాక్, ప్లేటో మరియు రూసో వంటి ప్రపంచ మేధావుల సరసన ఈ జాబితాలో ఏడుగురు భారతీయులు చోటు సంపాదించుకున్నారు. వారు: మాల్కం ఆదిశేషయ్య, శ్రీ అరవిందో, మోహన్ దాస్ కరంచంద్ గాంధీ, జిడ్డు కృష్ణమూర్తి, జె.పి. నాయక్, రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ మరియు వివేకానంద. ఈ వ్యాసాలన్నీ తర్వాతి కాలంలో "Thinkers on Education" అనే పేరుతో మూడు సంపుటాలుగా సేకరించబడి ప్రచురించబడ్డాయి [పారిస్, యునెస్కో; న్యూఢిల్లీ, ఆక్స్‌ఫర్డ్ & IBH పబ్లిషింగ్, 1997]. 
## ఆయన గౌరవార్థం
ఆదిశేషయ్య జ్ఞాపకార్థం అనేక ప్రతిష్టాత్మక అవార్డులు, బహుమతులు, స్కాలర్‌షిప్‌లు మరియు ఎండోడ్ చైర్లు (Endowed chairs) నెలకొల్పబడ్డాయి. 1998లో యునెస్కో (UNESCO) ద్వారా ఏటా అందించే 'మాల్కం ఆదిశేషయ్య అంతర్జాతీయ అక్షరాస్యత బహుమతి' (విలువ 15,000 అమెరికన్ డాలర్లు) ప్రారంభించబడింది. యునెస్కో సభ్య దేశాలలో అక్షరాస్యత కోసం పోరాటంలో విశేష కృషి చేసి, అత్యుత్తమ ఫలితాలను సాధించిన సంస్థలకు లేదా వ్యక్తులకు ఈ బహుమతిని అందజేస్తారు.

న్యూఢిల్లీలోని నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ అప్లైడ్ ఎకనామిక్ రీసెర్చ్ (NCAER), ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ సెంటర్ () భాగస్వామ్యంతో మరియు మాల్కం-ఎలిజబెత్ ఆదిశేషయ్య ట్రస్ట్ మద్దతుతో 2011 నుండి ఏటా 'మాల్కం ఆదిశేషయ్య మిడ్-ఇయర్ రివ్యూ ఆఫ్ ది ఇండియన్ ఎకానమీ'ని నిర్వహిస్తోంది. NCAER ఈ వార్షిక సమీక్షను సిద్ధం చేస్తుంది మరియు ఈ కార్యక్రమ వివరాలను ఉమ్మడిగా ప్రచురిస్తారు.

చెన్నైలోని MIDS సంస్థలో ప్రతి సంవత్సరం ఒక ప్రముఖ సామాజిక శాస్త్రవేత్తతో 'ఫౌండర్స్ డే లెక్చర్' ఏర్పాటు చేయబడుతుంది. ప్రొఫెసర్ ఆదిశేషయ్య యొక్క విశ్వజనీన దృక్పథానికి (cosmopolitanism) గుర్తుగా అక్కడ ఒక 'విజిటింగ్ ప్రొఫెసర్ చైర్'ను ఏర్పాటు చేశారు, దీని ద్వారా ఒక విశిష్ట పండితుడిని ఆ పదవికి ఆహ్వానిస్తారు. తమిళనాడులోని అభివృద్ధి అంశాలపై అత్యున్నత స్థాయి విద్యా పరిశోధనలు చేసే ప్రతిభావంతులైన పరిశోధకులకు శిక్షణ మరియు సౌకర్యాలను కల్పించడానికి 'మాల్కం మరియు ఎలిజబెత్ ఆదిశేషయ్య పి.హెచ్.డి మెరిట్ స్కాలర్‌షిప్' సృష్టించబడింది.

'మాల్కం ఆదిశేషయ్య అవార్డు' కింద 2,00,000 రూపాయల నగదు బహుమతి మరియు ప్రశంసా పత్రం అందజేస్తారు. డెవలప్‌మెంట్ స్టడీస్ (అభివృద్ధి అధ్యయనాలు) రంగంలో విశేష కృషి చేసిన మధ్యస్థ వయస్సు (Mid-career) పండితులకు ప్రతి సంవత్సరం ఈ అవార్డును ఇస్తారు. దీనిని M&EA ట్రస్ట్ ఏర్పాటు చేసింది మరియు చెన్నైలో జరిగే ఒక ప్రత్యేక కార్యక్రమంలో అందజేస్తారు.

న్యూఢిల్లీలోని ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ సోషల్ సైన్సెస్‌లో 'మాల్కం ఎస్. ఆదిశేషయ్య చైర్ ఆఫ్ డెవలప్‌మెంట్ ఎకనామిక్స్ అండ్ డిసెంట్రలైజ్డ్ ప్లానింగ్'ను M&EA ట్రస్ట్ నెలకొల్పింది.

చెన్నైలోని స్టేట్ రిసోర్స్ సెంటర్ ఏటా 'ఎమరాల్డ్ జూబ్లీ మాల్కం ఎస్. ఆదిశేషయ్య అవార్డు'ను అందజేస్తుంది. ఇందులో ఒక బంగారు పతకం, సర్టిఫికేట్ మరియు షీల్డ్ ఉంటాయి. బాలకార్మికుల పునరావాసం మరియు వారి జీవితాలను మెరుగుపరచడానికి వృత్తి విద్యను అందించడంలో విశేష కృషి చేసిన జిల్లా కలెక్టర్‌కు ఈ అవార్డును ఇస్తారు. 1973లో ఈ కేంద్రం (కేంద్ర మానవ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని ఒక స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థ) ప్రారంభమైనప్పుడు ఆదిశేషయ్య దీనికి మొదటి అధ్యక్షుడిగా ఉండి, ఒక దశాబ్దం పాటు ఆ పదవిలో కొనసాగారు. అలాగే, తమిళనాడు బోర్డ్ ఆఫ్ కంటిన్యూయింగ్ ఎడ్యుకేషన్ మరియు స్టేట్ రిసోర్స్ సెంటర్ ఫర్ అనౌపచారిక విద్య ద్వారా 'వరల్డ్ సైన్స్ డే' సందర్భంగా వయోజన విద్యలో కృషి చేసిన వారికి డాక్టర్ మాల్కం ఆదిశేషయ్య అవార్డును అందజేస్తారు. అత్యుత్తమ సమాజ సేవ చేసిన వారికి 'డాక్టర్ మాల్కం ఆదిశేషయ్య అవార్డ్ ఆఫ్ ఆనర్' కూడా ఇస్తారు.

వేలూరులోని వూరిస్ కాలేజీ బి.ఏ (హిస్టరీ) విద్యార్థికి 'డాక్టర్ మాల్కం ఎస్. ఆదిశేషయ్య ప్రైజ్ ఫర్ ప్రొఫిషియెన్సీ ఇన్ హిస్టరీ', బి.ఎస్.సి (కెమిస్ట్రీ) విద్యార్థికి 'డాక్టర్ మాల్కం ఎస్. ఆదిశేషయ్య ప్రైజ్ ఫర్ ప్రొఫిషియెన్సీ ఇన్ కెమిస్ట్రీ' మరియు ఇంగ్లీష్‌లో ప్రతిభ కనబరిచిన విద్యార్థికి 'ఆదిశేషయ్య మెమోరియల్ గోల్డ్ మెడల్' అవార్డులను ఏర్పాటు చేసింది. అయితే, చివరిగా పేర్కొన్న బహుమతి ఆయన గౌరవార్థం ఇచ్చేదా లేక ఆ కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గా పనిచేసిన ఆయన తండ్రి గౌరవార్థం ఇచ్చేదా అనేది స్పష్టంగా లేదు. IIT ఢిల్లీకి చెందిన రీతికా ఖేరా, జెఎన్‌యు (JNU) నుండి అభిజిత్ పాఠక్, పరిశోధక పండితుడు వి. కళ్యాణ్ శంకర్ మరియు కన్నన్ విశ్వనాథ్ వంటి వారు మాల్కం ఆదిశేషయ్య అవార్డును అందుకున్నారు.

## మూలాలు