హిందూస్తాన్ పెట్రోలియం కార్పొరేషన్

**హిందుస్తాన్ పెట్రోలియం కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్** (హెచ్‌పిసిఎల్ ) అనేది పెట్రోలియం, సహజ వాయువు పరిశ్రమలలో ఒక భారతీయ ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ. దీని ప్రధాన కార్యాలయం ముంబైలో ఉంది. ఇది ఆయిల్ అండ్ నాచురల్ గ్యాస్ కార్పొరేషన్ (ఒఎన్‌జిసి ) అనుబంధ సంస్థ. ఇది భారత ప్రభుత్వం యాజమాన్యంలో, పెట్రోలియం, సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ నిర్వహణలో ఉంది.

2018 నుండి ఆయిల్ అండ్ నేచురల్ గ్యాసు కార్పొరేషను ఈ సంస్థలో ఎక్కువ వాటాను కలిగి ఉంది. ఇది 367వ స్థానంలో ఉంది 2016 నాటికి ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద కార్పొరేషన్ల *ఫార్చ్యూను గ్లోబలు 500* జాబితాలో. 2019 అక్టోబరు 24న, ఇది మహారత్న (పిఎస్‌యు) లో ఒక ప్రభుత్వ రంగ సంస్థగా మారింది.

## చరిత్ర

హెచ్‌పిసిఎల్ 1952 జూలై 5న స్టాండర్డ్ వాక్యూమ్ రిఫైనింగు కంపెనీ ఆఫ్ ఇండియా లిమిటెడు‌గా విలీనం చేయబడింది. 1974లో ఎస్సో (భారతదేశంలో అండర్‌టేకింగు‌ల సముపార్జన) చట్టం 1974 ద్వారా మునుపటి ఎస్సో స్టాండర్డు, లూబ్ ఇండియా లిమిటెడు‌లను స్వాధీనం చేసుకుని విలీనం చేసిన తర్వాత దాని పేరును మార్చుకుంది. 1976లో కాల్టెక్సు ఆయిలు రిఫైనింగు (ఇండియా) లిమిటెడు (సిఒఆర్‌ఐఎల్) ను భారత ప్రభుత్వం స్వాధీనం చేసుకుంది. 1978లో సిఒఆర్‌ఐఎల్ -హెచ్‌పిసిఎల్ అమాల్గమేషన్ ఆర్డర్ 1978 ద్వారా హెచ్‌పిసిఎల్‌లో విలీనం చేయబడింది. 1979లో కొసంగాసు కంపెనీ అక్విజిషను చట్టం 1979 ద్వారా కోసాను గ్యాసు కంపెనీని హెపిసిఎల్‌లో విలీనం చేశారు.

2003లో సెంటర్ ఫర్ పబ్లిక్ ఇంటరెస్ట్ లిటిగేషను (సిపిఐఎల్) దాఖలు చేసిన పిటిషను‌ను అనుసరించి, భారత సుప్రీంకోర్టు పార్లమెంటు ఆమోదం లేకుండా హిందుస్తాన్ పెట్రోలియం, భారత్ పెట్రోలియంలను ప్రైవేటీకరించకుండా కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని నిరోధించింది. సిపిఐఎల్ తరపున న్యాయవాదిగా, రాజిందరు సచారు, ప్రశాంత్ భూషణ్ మాట్లాడుతూ కంపెనీలలో పెట్టుబడులను ఉపసంహరించుకోవడానికి ఏకైక మార్గం 1970లలో వాటిని జాతీయం చేసిన చట్టాలను రద్దు చేయడం లేదా సవరించడం అని అన్నారు. ఫలితంగా ఏదైనా ప్రైవేటీకరణను ముందుకు తీసుకెళ్లాలంటే ప్రభుత్వానికి ఉభయ సభలలో మెజారిటీ అవసరం.

2017 జూలై 19న భారత ప్రభుత్వం చమురు, సహజ వాయువు కార్పొరేషను (ఒఎన్‌జిసి ) ద్వారా హెపిసిఎల్ కొనుగోలును ప్రకటించింది.
2017 నవంబరు 1 న కేంద్ర మంత్రివర్గం హెపిసిఎల్‌లో ఒఎంజిసికి 51.11% వాటాను కొనుగోలు చేయడానికి ఆమోదం తెలిపింది. 2018 జనవరి 30న ఒఎంజిసి 51.11% వాటాను కొనుగోలు చేసింది. తద్వారా మెజారిటీ యాజమాన్యాన్ని పొందింది.

## కార్యకలాపాలు

హెపిసిఎల్ భారతదేశంలోని రెండు ప్రధాన శుద్ధి కర్మాగారాలను పూర్తిగా కలిగి ఉంది: సంవత్సరానికి 9.5 మిలియన్ల టన్ల సామర్థ్యంతో ముంబై (పశ్చిమ తీరం) లో ఒకటి. సంవత్సరానికి 13.7 మిలియన్ల టన్నుల సామర్థ్యంతో విశాఖపట్నం (తూర్పు తీరం) లో ఒకటిగా ఉంది.

అదనంగా మంగళూరులో సంవత్సరానికి 9 మిలియన్ల టన్నుల కంటే ఎక్కువ సామర్థ్యంతో శుద్ధి కర్మాగారాన్ని నడుపుతున్న మంగళూరు రిఫైనరీ అండ్ పెట్రోకెమికల్స్ లిమిటెడ్లో హెపిసిఎల్, 16.95% ఈక్విటీ వాటాను కలిగి ఉంది. హెచ్‌ఎంఇఎల్, హెపిసిఎల్, మిట్టల్ ఎనర్జీ ఇన్వెస్టు‌మెంట్స్ ప్రైవేటు లిమిటెడు మధ్య జాయింటు వెంచరు. లిమిటెడు, పంజాబు లోని భటిండాలో సంవత్సరానికి 11.3 మిలియన్ల టన్నుల శుద్ధి కర్మాగారాన్ని నిర్వహిస్తోంది. హెపిసిఎల్ బార్మరు సమీపంలో శుద్ధి కర్మాగారం నిర్మించడానికి రాజస్థాన్ ప్రభుత్వంతో ఒక అవగాహన ఒప్పందం మీద సంతకం చేసింది; ఇది హెపిసిఎల్ రాజస్థాను రిఫైనరీ లిమిటెడు (హెచ్‌ఆర్‌ఆర్‌ఎల్ అని ప్రసిద్ధి చెందింది) అనే జాయింటు వెంచరు కంపెనీ కింద నిర్వహించబడుతుంది.

హెపిసిఎల్ అతిపెద్ద రిఫైనరీని కూడా కలిగి ఉంది. భారతదేశంలోని లూబ్రికెంటు శుద్ధి కర్మాగారం, 335,000 మెట్రికు టన్నుల సామర్థ్యంతో, లూబ్ బేస్ నూనెలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఈ శుద్ధి కర్మాగారం భారతదేశం యొక్క మొత్తం లూబ్ బేస్ నూనె ఉత్పత్తిలో 40% కంటే ఎక్కువ వాటా కలిగి ఉంది. హెపిసిఎల్ 300 కంటే ఎక్కువ గ్రేడ్‌ల లూబ్‌లు, స్పెషాలిటీలు మరియు గ్రీజులు ఉత్పత్తి చేస్తుంది.

హెపిసిఎల్ మార్కెటింగు నెట్వర్కు ప్రధాన నగరాల్లో 19 జోనల్ కార్యాలయాలు, 145 ప్రాంతీయ కార్యాలయాలను కలిగి ఉంది టెర్మినల్సు, ఏవియేషను సర్వీసు సౌకర్యాలు, లిక్విఫైడు పెట్రోలియం గ్యాసు బాట్లింగు ప్లాంట్లు, డిస్ట్రిబ్యూటర్లు, లూబ్ ఫిల్లింగు ప్లాంటు, డిస్ట్రిబ్యూటర్లు, ఇన్‌ల్యాండు రిలే డిపోలు, రిటైలు అవుట్లెట్లు (పెట్రోలు పంపులు) వంటి సరఫరా, పంపిణీ మౌలిక సదుపాయాల ద్వారా సులభతరం చేయబడింది.

హెపిసిఎల్ దాని ప్రధాన వ్యాపారానికి మద్దతు ఇవ్వడానికి ఇన్ఫర్మేషను టెక్నాలజీ మౌలిక సదుపాయాలను కలిగి ఉంది. డేటా సెంటర్ హైదరాబాద్లోని హైటెక్ సిటీలో ఉంది.

### సౌకర్యాలు

హెచ్‌పిసిఎల్ భారతదేశంలో శుద్ధి కర్మాగారాలను నిర్వహిస్తోంది, వీటిలో ఇవి ఉన్నాయి:
* ముంబై రిఫైనరీ: 9.8 మిలియన్ల, మెట్రికు, టన్నుల సామర్థ్యం (ఇంధనం, లూబ్‌లు)
* విశాఖపట్నం రిఫైనరీ: 8.3 మిలియన్ల మెట్రికు టన్నుల సామర్థ్యం (ఇంధనం)
* మంగళూరు రిఫైనరీ: 9.69 మిలియన్ల మెట్రిక్ టన్నుల సామర్థ్యం ( హెపిసిఎల్, 16.65% వాటాను కలిగి ఉంది) 
* గురు గోవింద్ సింగ్ రిఫైనరీ (భటిండా) : 9 మిలియన్ల మెట్రిక్ టన్ను సామర్థ్యం ( హెపిసిఎల్, మిట్టలు ఎనర్జీ ఒక్కొక్కటి 49% వాటాను కలిగి ఉన్నాయి) 
* బార్మరు రిఫైనరీ: 9 మిలియన్ల మెట్రిక్ టన్ను సామర్థ్యం కోసం ప్రణాళిక చేయబడింది ( హెపిసిఎల్, 74% కలిగి ఉంది, రాజస్థాను ప్రభుత్వం 24% వాటాను కలిగి ఉంది) 
అదనంగా హెపిసిఎల్ ఇతర తయారీ సౌకర్యాలను నిర్వహిస్తుంది. వీటిలో ఇవి ఉన్నాయి:

## ఉత్పత్తులు

హెపిసిఎల్ అనేక రకాల పెట్రోలియం ఇంధనాలు, ప్రత్యేకతలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది:
* పెట్రోలు (చమురు పరిశ్రమలో "మోటారు స్పిరిటు" అని పిలుస్తారు) – హెపిసిఎల్ భారతదేశం అంతటా దాని రిటైలు పంపులలో దాని పెట్రోలు‌ను మార్కెట్టు చేస్తుంది. దీని ప్రధాన వినియోగదారులు వ్యక్తిగత వాహన యజమానులు.
* డీజిలు (చమురు పరిశ్రమలో "హై-స్పీడ్ డీజిలు" అని పిలుస్తారు) – హెపిసిఎల్ దాని డీజిలు‌ను దాని రిటైలు పంపులు, టెర్మినల్సు, డిపోలలో మార్కెట్టు చేస్తుంది. దీని వినియోగదారులలో వ్యక్తిగత వాహన యజమానులు, రవాణా సంస్థలు, పరిశ్రమలు ఉన్నాయి.
* లూబ్రికెంట్లు – లూబ్రికెంట్లు, అనుబంధ ఉత్పత్తులలో హెపిసిఎల్ మార్కెట్టు లీడరు. ఈ రంగంలో ఇది మార్కెట్టు వాటాలో 30% కంటే ఎక్కువ ఆధీనంలో ఉంది. హెచ్‌పి లూబ్‌ల ప్రసిద్ధ బ్రాండు‌లు లాల్ ఘోడా, హెచ్‌పి మిల్సీ,  థాండా రాజా, కూలు‌గార్డు, రేసరు4.
* లిక్విఫైడు పెట్రోలియం గ్యాసు – హెపిసిఎల్ ద్రవీకృత పెట్రోలియం గ్యాసు బ్రాండు దేశీయ, పారిశ్రామిక అవసరాల కోసం భారతదేశం అంతటా ప్రసిద్ధి చెందింది.
* ఏవియేషను ఇంధనం – భారతదేశంలోని అన్ని ప్రధాన విమానాశ్రయాలలో ప్రధాన విమాన సేవా సౌకర్యాలతో, హెపిసిఎల్ ఈ రంగంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది, ప్రధాన విమానయాన సంస్థలకు టర్బైను ఇంధనాన్ని సరఫరా చేస్తుంది. ఇది యుఎస్‌కు కూడా ఇంధనాన్ని సరఫరా చేస్తుంది.
* ఎమల్షన్లు – హెపిసిఎల్ స్పిరిటు నూనెను తయారు చేస్తుంది.
హెపిసిఎల్ తమ ఉత్పత్తులను కొనుగోలు చేసే వినియోగదారులకు హెచ్‌పి డ్రైవు ట్రాక్ ప్లసు కార్డులను కూడా అందిస్తుంది. ప్రభుత్వ క్యాష్‌బ్యాక్ ఆఫరు‌ల ప్రకారం క్యాష్‌బ్యాక్‌ను అందిస్తుంది.

* సిల్వాస్సా లూబ్: గ్రీజు, ప్రత్యేకతల కోసం ఆటోమేటెడు ఇన్‌స్టాలేషను, ప్లాంటు
* లూబ్ & గ్రీజు తయారీ సౌకర్యం (మజగావు, ముంబై)
* ఎల్‌పిజి నిల్వ గుహ: వైజాగ్‌లో ఎల్‌పిజి నిల్వ సౌకర్యం—ఎస్‌ఎఎల్‌పిజి
* పైప్‌లైను‌లు: ఎమ్‌పిఎస్‌పిఎల్, ఎండిపిఎల్, వివిఎస్‌పిఎల్, ఎంహెచ్‌ఎంఎస్‌పిఎల్, ఆర్‌కెపిఎల్, ఎఎస్‌పిఎల్, ఆర్‌బిపిఎల్
* అనేక టెర్మినల్సు, డిపోలు.
* అనేక ద్రవీకృత పెట్రోలియం గ్యాసు బాటిలింగు ప్లాంట్లు
* హెపిసిఎల్ గ్రీన్ ఆర్&డి సెంటరు (బెంగళూరు)

## అంతర్జాతీయ ర్యాంకింగ్సు
* హెపిసిఎల్ ఒక *ఫార్చ్యూను* గ్లోబల్ 500 కంపెనీ 2013లో 259వ స్థానంలో నిలిచింది. 2016లో హెపిసిఎల్ 367వ స్థానంలో నిలిచింది.
* హెపిసిఎల్ 2013 సంవత్సరానికి *ఫోర్బ్స్* గ్లోబల్ 2000 జాబితాలో 1217వ స్థానంలో నిలిచింది.
* బ్రాండు ఫైనాన్సు, *[[ది ఎకనామిక్ టైమ్స్]]* 2010లో నిర్వహించిన వార్షిక సర్వే ప్రకారం భారతదేశంలో హెపిసిఎల్ 10వ అత్యంత విలువైన బ్రాండు.

## ప్రధానంగా కొనసాగుతున్న ప్రాజెక్టులు
* ఉరాన్–చకన్–శిక్రాపూరు ఎల్‌పిజి పైప్‌లైను (యుసిఎస్‌పిఎల్)
* విజయవాడ–ధర్మపురి పైప్‌లైన్ (విడిపిఎల్)
* పాలన్‌పూర్ వడోదర పైప్‌లైన్ (పివిపిఎల్)
* విశాఖపట్నం శుద్ధి కర్మాగారం ఆధునీకరణ ప్రాజెక్టు
* బార్మరు శుద్ధి కర్మాగారం రాజస్థాను
* ముంబై శుద్ధి కర్మాగారం విస్తరణ ప్రాజెక్టు

## అనుబంధ సంస్థలు
*హిందూస్తాను పెట్రోలియం గ్యాసు*
హెపిసిఎల్ సముద్ర తీర, సముద్ర తీర ప్రాజెక్టులలో హైడ్రోకార్బన్ నిక్షేపాల అంచనా, అభివృద్ధి మీద దృష్టి సారించింది. నిర్వహణ ప్రాజెక్టులలో ఒఎన్‌జిసితో సేవా ఒప్పందం కింద కాంబే బేసిను (గాంధీనగరు సమీపంలో) (గుజరాతు‌లోని కాంబే బేసిను‌లోని హిరాపూరు మార్జినలు చమురు క్షేత్రాలు ఎమ్/ఎస్ హైడ్రోకార్బను డెవలప్మెంటు కంపెనీ (పి) లిమిటెడు‌తో సంగను‌పూరు ఫీల్డు (మెహ్సానా) కోసం ఎన్‌ఇఎల్‌పికి ముందు ఉత్పత్తి భాగస్వామ్య ఒప్పందం ఉన్నాయి.
* హెపిసిఎల్ బయోఫ్యూయల్సు లిమిటెడు
* క్రెడా - హెపిసిఎల్ బయోఫ్యూయల్సు లిమిటెడు
* హెపిసిఎల్ రాజస్థాను రిఫైనరీ లిమిటెడు (హెచ్‌ఆర్‌ఆర్‌ఎల్)
* హెచ్‌పి గ్యాస్ (దేశీయ, పారిశ్రామిక సహజ వాయువు) 

## మూలాలు

వర్గం:పెట్రోలియం ఉత్పత్తులు
వర్గం:హిందూస్తాన్ పెట్రోలియం