open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
బేతంచర్ల

**బేతంచెర్ల**, ఆంధ్రప్రదేశ్, నంద్యాల జిల్లా బేతంచర్ల మండలం లోని జనగణన పట్టణం. అదే పేరుగల మండలానికి ఇది కేంద్రం.

బేతంచర్ల గా పిలవబడుతున్న ఈ గ్రామానికి అతి ప్రాచీన పేరు *బేతాళపురం* ఈ ప్రాంతంలో కొన్ని శతాబ్దాల పూర్వం ఒక పెద్ద చెరువు ఉండేది.కారణం ఇది రాతి ప్రాంతం ఇక్కడ నీరు నిలువ ఉండేది కాదు అది ఆరవ శతాబ్దం.ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలిస్తున్న చాళుక్యులు ఇక్కడ ఒక పెద్ద చెరువును త్రవ్వించడం జరిగింది. ఇక్కడ ప్రజలు దాహం తీర్చడానికి, పాడిపంటలు పండించడానికి, అశ్వములకు నీటిని అందించడానికి, తద్వారా ఈ ప్రాంతాన్ని *బేతం చెరువు*గా పిలిచేవారు. కొంతకాలానికి ఇక్కడ నీటి ప్రాంతం కాలగర్భంలో కలిసిపోయింది. తరువాత కాలక్రమంలో బేతంచర్ల గా రూపాంతరం జరిగింది. ఈ బేతంచర్ల ప్రాంతం చుట్టూ వందల శతాబ్దాల కలిగిన దేవాలయాలు కట్టడాలు ఉన్నాయి. బేతంచెర్ల ఊరి పేరు చెబితే అందరికీ గుర్తు వచ్చేది ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి గాంచిన చలువ రాతి(Lime Stone).ఒకప్పుడు ఈ ప్రాంతం నుంచి ప్రపంచ నలుమూలల బండలు వెళ్ళేవి.

## భౌగోళికం
జిల్లా కేంద్రమైన నంద్యాల కు పశ్చిమంగా  47 కి.మీ దూరంలో వుంది.ఈ ప్రాంతం రాష్ట్ర రాజదానైన అమరావతికి 373 కి.మీ దూరంలో వుంది.హైదరాబద్ కు 273 కి.మీ దూరంలో వుంది. ఈ ప్రాంతం తిరుపతి కు 312 కి.మీ దూరంలో వుంది.

## జనగణన గణాంకాలు
2011 జనగణన ప్రకారం పట్టణ జనాభా 38,994.

## పరిపాలన
బేతంచర్ల నగరపంచాయతీ పట్టణ పరిపాలన నిర్వహిస్తుంది.*ఈ పట్టణం శ్రీ బుగ్గన రాజేంధ్రనాథ్ రెడ్డి గారిచె అబివృధ్ధి చెందినది.*

## త్రాగునీటి సౌకర్యాలు
ఈ పట్టణoలో త్రాగునీటి ఎద్దడి నివారించుటకై, డి.ఎం.ఎఫ్., పంచాయతీ పథకం క్రింద,15 లక్షల రూపాయల వ్యయంతో, ఐదు చోట్ల నిర్మించిన త్రాగునీటి మినీ ట్యాంకులను, 2020,అక్టోబరు-12న ప్రారంభించినారు.

## దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు

*  శ్రీ మద్దిలేటి లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం, రంగాపురం: శివుడు వర్ణించిన విధంగా ఎర్రమల కొండలలో నెలకొని భక్తులను విశేషంగా ఆకర్షించుచున్నది. మద్ది అనే భక్తుడికీ, మహాసాధ్వి చిన్నమ్మకూ స్వామి మోక్షం ప్రసాదించిన పవిత్ర స్థలంగా పేరెన్నిక గన్నది.
* పుట్ట పెద్దమ్మ ఆలయం: బేతంచర్ల పట్టణ శివారులోని బనగానిపల్లె రహదారి సమీపంలో వెలసిన ఈ ప్రార్ధనా స్థలం

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:నంద్యాల జిల్లా పట్టణాలు
శిరివెళ్ళ మండలం

**శిరివెళ్ళ మండలం**, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని నంద్యాల జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం.

## మండల కేంద్రం
ఈ మండల కేంద్రం  శిరివెళ్ళ గ్రామం. ఇది  సమీప పట్టణమైన నంద్యాల నుండి 24 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 4146 ఇళ్లతో, 18478 జనాభాతో 4674 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 9468, ఆడవారి సంఖ్య 9010. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1395 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 48. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 594334.

## మండల గణాంకాలు
2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం జనాభా మొత్తం 58,014, అందులో పురుషులు 29,395, స్త్రీలు 28,619
అక్షరాస్యత మొత్తం 54.06% - పురుషులు అక్షరాస్యత 67.05% - స్త్రీలు అక్షరాస్యత	40.42%.
## మండలం లోని గ్రామాలు
### రెవెన్యూ గ్రామాలు
#బోయలకుంట్ల
#చెన్నూరు
#గంగవరం
#గోవిందపల్లె
#గుంపరమనదిన్నె
#జీనెపల్లె
#కామినేనిపల్లె
#కోటపాడు
#మహాదేవపురం
#శిరివెళ్ళ
#వనికెందిన్నె
#యెర్రగుంట్ల

### రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు
*వీరారెడ్డి పల్లి
## మూలాలు
కర్నూలు మండలం

**కర్నూలు మండలం**, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని అదే పేరుగల కర్నూలు జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం. జిల్లాలో ఉన్న 26 మండలాల్లో ఇది ఒకటి. దీని ప్రధాన కార్యాలయం కర్నూలు పట్టణంలో ఉంది. ఈ మండలం కృష్ణా నది ఒడ్డున ఉంది. అలాగే, సి.బెళగల్, గూడూర్, కల్లూర్, ఒర్వకల్, మిడుతూరు, నందికోట్కూర్ మండలాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ఇక్కడ 4,06,797 మంది నివసిస్తున్నారు.

## కర్నూలు నగరం ప్రత్యేకత
తొలి ఆంధ్రరాష్ట్రానికి జిల్లా లోని కర్నూలు ముఖ్యపట్టణం. 1953 అక్టోబరు 1 నుండి 1956 అక్టోబరు 31 వరకు కర్నూలు ఆంధ్రరాష్ట్ర రాజధానిగా కొనసాగింది. రాయలసీమకు కర్నూలు ముఖద్వారం అంటారు. ఉమ్మడి జిల్లాలో పర్యాటక ఆకర్షణలు చాలావరకు నంద్యాల జిల్లాలో భాగమైనవి. కర్నూలు రాష్ట్రానికి చెందిన 2వ పెద్ద నగరం. అలాగే, రాష్ట్రంలో అత్యధిక జనాభా గల నగరాలలో కర్నూలు 5వ స్థానంలో ఉంది.

## మండలం లోని పట్టణాలు

* కర్నూలు (నగరపాలక సంస్థ)
* మామిడాలపాడు (జనగణ పట్టణం)

## మండలం లోని గ్రామాలు

### రెవెన్యూ గ్రామాలు
#బసవాపురం
#దేవమడ
#దిగువపాడు
#ఈ.తాండ్రపాడు
#ఎదురూరు
#గార్గేయపురం
#గొందిపర్ల
#మునగలపాడు
#నూతనపల్లె
#పంచలింగాల
#పూడూరు
#ఆర్.కొంతలపాడు
#రేమట
#రుద్రవరం
#సుంకేశుల
#ఉల్చాల
#నిడుజూరు
#జీ.సింగవరం

## పర్యాటక ఆకర్షణలు
thumb|220x220px|కర్నూలులోని చారిత్రక కొండారెడ్డి బురుజు
thumb|నవాబ్ అబ్దుల్ వహాబ్ ఖాన్ సమాధి ''గోల్ గుమ్మజ్''.|220x220px
కర్నూలు మండల కేంద్రంలోని పలు ఆలయాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు:

* కొండారెడ్డి బురుజు 
* జగన్నాథ గుట్ట ఆలయం
* అయ్యప్ప స్వామి ఆలయం
* రేవనూరు హుస్సేన్ స్వామి దర్గ

### రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు

* తొలిశాపురం
* దిన్నెదేవరపాడు
* బీ.తాండ్రపాడు
* పసుపుల

## ఇవి కూడా చూడండి
* ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాలు

## మూలాలు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో రద్దు చేసిన మండలాలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చారిత్రక మండలాలు
వర్గం:2022 పునర్వ్యస్థీకరణలో రద్దుచేసిన ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాలు
మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ ఖేల్‌రత్న పురస్కారం

** ధ్యాన్ చంద్ ఖేల్ రత్న పురస్కారం,** భారత దేశంలో అత్యున్నత క్రీడా పురస్కారం. భారత మాజీ ప్రధాని కీ.శే. రాజీవ్ గాంధీ జ్ఞాపకార్థం 1991-92 లో ఈ పురస్కారం ప్రారంభింపబడింది. ఒక ప్రశంసాపత్రం, ఒక పతకం, నగదు ఈ పురస్కారం లోని భాగాలు.

ఒలింపిక్స్, ఆసియాడ్, కామన్‌వెల్త్ క్రీడల్లో గాని, బిలియర్డ్స్, స్నూకర్, క్రికెట్, చదరంగం వంటి క్రీడల్లో గానీ అత్యుత్తమ ప్రదర్శన కనబరిచిన క్రీడాకారునికి లేక జట్టుకు ఈ పురస్కారం ఇస్తారు. సాధారణంగా, పురస్కారం ప్రకటించేందుకు ఒక సంవత్సరం ఏప్రిల్ 1 నుండి మరుసటి సంవత్సరం మార్చి 31 వరకు కనబరచిన ప్రదర్శనలను లెక్కిస్తారు. క్రీడలు, యువజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ ఈ పురస్కార విజేతను నిర్ణయించేందుకు క్రీడలతో సంబంధమున్న వారితో కూడిన ఒక బృందాన్ని నియమిస్తుంది. ఏదైనా సంవత్సరం ప్రదర్శనలు ఆశించిన విధంగా లేవని ఎంపిక బృందం భావిస్తే ఆ ఏటికి పురస్కార ప్రధానం జరగదు.

ఖేల్ రత్న పురస్కారం 1991 నుండి 2021 వరకు మాజీ ప్రధానమంత్రి రాజీవ్ గాంధీ పేరిట *రాజీవ్ గాంధీ చంద్ ఖేల్‌రత్న పురస్కారం* అని ఉండేది. 2021 ఆగస్టు 6 న దీని పేరును ప్రముఖ హాకీ క్రీడాకారుడైన ధ్యాన్ చంద్ పేరిట *మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ ఖేల్‌రత్న పురస్కారం* అని మార్చారు.

ఇప్పటివరకు ఈ పురస్కారం వేరు వేరు విభాగాలకు చెందిన ఇద్దరేసి క్రీడాకారులకు సంయుక్తంగా రెండు సార్లు ప్రధానం చేయగా, 1993-94 లో మాత్రం ఎవ్వరికీ ఇవ్వలేదు. ఇప్పటి వరకు ఒక్క మారు మాత్రమే క్రీడా జట్టుకు పురస్కారం లభించింది. ఈ పురస్కారంలో నగదు బహుమతి 1991-92 లో లక్ష రూపాయిలు, 2000-01 లో మూడు లక్షల రూపాయిలు, 2004-05 నాటికి అయిదు లక్షల రూపాయిలు ఉంది.

అర్జున పురస్కారానికీ, ఈ పురస్కారానికి మధ్య ఉన్న ముఖ్య వ్యత్యాసం ఏమనగా - అర్జున పురస్కారాన్ని ప్రతి క్రీడలోని ఉత్తమ క్రీడాకారునికి ఇస్తారు. కానీ ఈ పురస్కారం మాత్రం క్రీడాకారులందరిలో అత్యుత్తమ ప్రదర్శన కనబరిచిన వారికి మాత్రమే ఇస్తారు. ఖేల్ రత్న అను హిందీ పదానికి క్రీడారత్నమని అర్థం.

## పురస్కార విజేతలు

## మూలాలు

## ఇతర లింకులు

వర్గం:భారతీయ క్రీడా పురస్కారాలు
వర్గం:రాజీవ్ గాంధీ ఖేల్‌రత్న గ్రహీతలు
ముక్తాపురం (కొమరోలు)

**ముక్తాపురం**, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం,  మార్కాపురం జిల్లా, కొమరోలు మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం. 

ఇది ఆంధ్రా ప్రాంతానికి చెందినది. ఇది జిల్లా హెడ్ క్వార్టర్స్ ఒంగోలు నుండి పశ్చిమాన 133 కిమీ దూరంలో ఉంది. తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాద్ నుండి 278 కి.మీ లో ఉంది. 

ముక్తాపురం పిన్ కోడ్ 523369 మరియు పోస్టల్ ప్రధాన కార్యాలయం రాజుపాలెం (ప్రకాశం).

ముక్తాపురం చుట్టూ పశ్చిమాన గిద్దలూరు మండలం, ఉత్తరాన రాచర్ల మండలం, దక్షిణాన కలసపాడు మండలం, ఉత్తరాన బేస్తవారిపేట మండలం ఉన్నాయి.

మార్కాపూర్, నంద్యాల, చాపిరేవుల, ప్రొద్దుటూరు ముక్తాపురం సమీపంలోని నగరాలు.

ఈ ప్రదేశం మార్కాపురం జిల్లా మరియు కడప జిల్లా సరిహద్దులో ఉంది. కడప జిల్లా కలసపాడు ఈ ప్రాంతానికి దక్షిణంగా ఉంది.

## గ్రామ పంచాయతీ
*ఈ పంచాయతీ లోని గ్రామంలు:- వెన్నంపల్లి, బసువపల్లి
*2013 జులైలో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో శ్రీమతి బి. రాధ, సర్పంచిగా, ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికైనారు. 

## దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు
శ్రీ కోదండరామస్వామివారి ఆలయం:- ఈ ఆలయంలో స్వామివారి వార్షిక వేడుకలు, 2015,మార్చి-28వ తేదీనాడు నివహించేదరు. ఉదయం ఆరు గంటలకు గణపతి పూజ, అభిషేకం, శాంతిహోమం నిర్వహించెదరు.
## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
మర్రిపాడు మండలం

**మర్రిపాడు మండలం**, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోనిశ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం.

## మండల జనాభా
2001 భారతజనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిలోని మొత్తం జనాభా 	39,129 - అందులో పురుషులు 	19,638 - స్త్రీలు 	19,491. అక్షరాస్యత శాతం మొత్తం 	55.93% - పురుషులు అక్షరాస్యత శాతం 	69.97% - స్త్రీలు అక్షరాస్యత శాతం 	41.83%

## మండలం లోని గ్రామాలు

### రెవెన్యూ గ్రామాలు

# అల్లంపాడు
# భీమవరం
# బ్రాహ్మణపల్లె
# బుదవాడ 
# చాబోలు
# చిలకపాడు
# చినమాచనూరు
# చుంచులూరు
# ధర్మారావు చెరువుపల్లె
# ఇర్లపాడు
# కదిరినేనిపల్లె
# కంపసముద్రం
# నాగరాజపాడు
# నాగినేనిగుంట
# నందవరం
# నెర్ధనంపాడు
# పడమటినాయుడుపల్లె
# పల్లవోలు
# పెగళ్లపాడు
# పొంగూరు
# సింగనపల్లె

### రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు
* కృష్ణాపురం
* శెట్టిసముద్రం
* మర్రిపాడు

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
సైదాపురం (సైదాపురం)

**సైదాపురం**, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోనిశ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లాకు చెందిన సైదాపురం మండల కేంద్రం.ఇది రెవెన్యూయేతర గ్రామం.ఇది గ్రామ పంచాయితీ.
## ఉనికి
సైదాపురం 14.16670 ఉత్తర రేఖాంశం, 79.73330 తూర్పు అక్షాంశం వద్ద ఉంది..

## ప్రత్యేకతలు
* సైదాపురం మండల కేంద్రం. ఈ మండలంలో 80 కి పైగా గ్రామాలు గలవి.
* సైదాపురంలో ఉన్నత విద్యకు జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, సి.ఎ.ఎం.ఉన్నత పాఠశాల ఉంది.
* ఉన్నత విద్య అభ్యసించుటకు ఇండర్మీడియట్ కాలేజ్, బి.యి.డి కాలేజ్ ఉన్నాయి.
* ఈ ప్రాంతం మైకా గనులకు భారతదేశంలో ప్రసిద్ధి చెందింది.
* ఈ ప్రాంతమునకు దగ్గరగా ఉన్న పట్టణాలు గూడూరు, పొదలకూరు, రాపూరు, వెంకటగిరి.
* ఇది వెంకటగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం పరిధిలోనిది.
* ఈ గ్రామంలో జనాభా సుమారు పది వేలకు పైగా ఉంటుంది. అందులో చాలా మంది ప్రజల ప్రధాన వృత్తి వ్యవసాయం .
* సైదాపురం దగ్గరలో కైవల్యా నది ప్రవహిస్తున్నది.
* సిద్ధార్థ మందిరం సైదాపురానికి 2 కి.మీ దూరంలో గలదు. ప్రతి సంవత్సరం నవంబరు నెలలో ఇక్కడ ఉత్సవాలు జరుగుతాయి.
* ఇక్కడ అంజాద్, అఫ్సర్, చిన్నతనంలో చదువుకున్నారు. ఇక్కడి నుంచి నెల్లూరు 50 కీ.మీ, పొదలకూరు 25 కీ.మీ,రాపురు 22 కీ.మీ, గూడూరు 13 కీ.మీ. సైదాపురం దగ్గర కైవల్య నది వున్నది, ఇక్కడ వర్షం బాగా కురిసినప్పుడు వరద ప్రవహం వల్ల ఇతర ఉళ్ళకు ప్రయనించటం కష్టం.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:రెవెన్యూ గ్రామాలు కాని మండల కేంద్రాలు
గూడూరు (నెల్లూరు జిల్లా)

**గూడూరు**, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా లోని పట్టణం. ఇది గూడూరు మండలానికి కేంద్రం. 2022 ఏప్రిల్‌లో కొత్త జిల్లాలను ఏర్పాటు చేసినపుడు ఈ మండలాన్ని, ఈ పట్టణాన్నీ శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా లోకి మార్చారు. మళ్ళీ 2025 డిసెంబరు 31 న చేసిన మార్పుల్లో వీటిని  తిరిగి నెల్లూరు జిల్లా లోకి మార్చారు. గూడూరు నిమ్మకాయల వ్యాపారానికి ప్రముఖ కేంద్రం.

## చరిత్ర
ఈ పట్టణం చోళరాజుల కాలం నుండే ఉన్నట్లు తెలుస్తుంది. ఈ పట్టణంలోని అళగనాథ స్వామి వారి దేవాలయం చోళుల కాలంలో నిర్మింపబడినట్లు చెప్తారు. తదుపరి కాలంలో ఈ ఆలయం చుట్టుప్రక్కల ఊరు అభివృద్ధి చెందినదట. శాతవాహనులు, పల్లవులు, తెలుగు చోళులు, కాకతీయులు, విజయనగర రాజులు, గోల్కొండ నవాబులు, వెంకటగిరి సంస్థానాధీశుల ఏలుబడిలో ఈ ప్రాంతం ఉండేది.

## జనగణన వివరాలు
2011 జనగణన ప్రకారం గూడూరు పట్టణ జనాభా 	74,037.

## పరిపాలన
గూడూరు పురపాలక సంఘం పట్టణ పరిపాలన నిర్వహిస్తుంది.

## రవాణా సౌకర్యాలు
### రహదారి మార్గం
ఈ పట్టణం చెన్నై - కోల్ కతా జాతీయ రహదారి (NH-16) మీద చెన్నై - నెల్లూరు నగరాల మధ్య ఉంది. 

### రైలు మార్గం
thumb|220px|right|గూడూరు రైలు నిలయం ప్రవేశద్వారం
గూడూరు జంక్షన్ చెన్నై - విజయవాడ, తిరుపతి-విజయవాడ రైలు మార్గములో ప్రధాన కూడలి. ఈ స్టేషను నుండే చెన్నై, తిరుపతి లకు రైలు మార్గాలు వేరుపడతాయి.
## విద్యా సౌకర్యాలు
పట్టణంలో రెండు ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు ఉన్నాయి.
* నారాయణ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల,
* ఆదిశంకర ఇంజనీరింగ్ కళాశాల.

## వైద్య సౌకర్యాలు
గూడూరు ప్రాంతీయ పశువైద్యశాల.

## పరిశ్రమలు
### నిమ్మకాయలు
నిమ్మకాయలు ఇక్కడ ప్రధానమైన ఉత్పత్తి. గూడూరు చుట్టుప్రక్కల నిమ్మకాయల పంట విస్తారంగా సాగులో ఉంది. ఇక్కడి నుండి నిమ్మకాయలు రాష్ట్రంలోని పలు ప్రాంతాలకు ఎగుమతి చేయబడతాయి.

### అభ్రకం (మైకా)
కొంతకాలం కింద వరకూ ఇక్కడి మైకా గనులు కూడా వ్యాపారంలో ప్రముఖ పాత్ర వహించాయి. భారతదేశంలోనే రెండవ అతిపెద్ద మైకా గనులు గూడూరు పరిసర ప్రాంతాలలో ఉన్నాయి. ఇక్కడి మైకా గనులు 1,000 చ.అ. విస్తీర్ణంలో ఉన్నాయి. ఇక్కడ ముస్కోవైట్, క్వార్ట్జ్, ఫెల్డ్ స్పార్, వెర్మిక్యులైట్ రకముల మైకా లభిస్తుంది.

### రొయ్యల సాగు
గూడూరు పరిసర ప్రాంతాలలో రొయ్యల సాగు ఒక ప్రధాన ఆదాయ వనరు. ఇక్కడి రొయ్యలు వివిధ దేశాలకు ఎగుమతి చేయబడతాయి.

## దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు
*శ్రీ తాళ్ళమ్మ తల్లి ఆలయం (గూడూరు పురదేవత) 
*శ్రీ అలఘనాధ స్వామి దేవాలయం.
## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:తిరుపతి జిల్లా
వర్గం:తిరుపతి జిల్లా లోని పట్టణాలు
వెంకటాచలం మండలం

**వెంకటాచలం మండలం**, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం.
## మండలం లోని గ్రామాలు

### రెవెన్యూ గ్రామాలు
#పలిచెర్లపాడు
#కురిచెర్లపాడు
#కసుమూరు
#కనుపూరు బిట్-II @ చౌటపాలెం
#కనుపూరు బిట్ - I
#కందలపాడు
#కుంకుమపూడి
#కాకుటూరు
#కంతేపల్లె
#నాగులవరం
#అనికేపల్లె
#సర్వేపల్లె బిట్-I @ టీ.కే.పాడు
#సర్వేపల్లె బిట్ - II
#ఇదిమేపల్లె
#ఈదగాలి
#పూడిపర్తి
#సర్వేపల్లె-III @ ఇసకపాలెం
#సర్వేపల్లె-IV @ ఎన్.జీ.పాలెం
#పుంజులూరుపాడు
#ఈపూరు బిట్ - II (జీ.వీ.ఆర్ పాలెం)

### రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు
*గొలగలమూడి
*రామాపురం
*తిక్కవరపాడు 
*తిరుమలమ్మ పాలెం
*ఆట్రంవారికండ్రిగ 
*చవటపాళెం

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
ఎర్రకోటపై ఉగ్రవాదుల దాడి - 2000

thumb|400px|right|ఎర్రకోట, ఢిల్లీ2000 డిసెంబర్ 22 రాత్రి ఢిల్లీ లోని **[[ఎర్రకోట]]**పై లష్కరే తోయిబా తీవ్రవాదులు దాడి చేసారు. ఆరుగురు తీవ్రవాదులు పాల్గొని విచక్షణారహితంగా జరిపిన కాల్పుల్లో ఇద్దరు సైనికులు, ఒక సాధారణ పౌరుడు మరణించారు. 

ముస్లిముల పవిత్ర మాసమైన రంజాన్ నెలలో భారత ప్రభుత్వం కాశ్మీరులో ఏకపక్ష కాల్పుల విరమణను ప్రకటించింది. కాశ్మీరులో శాంతి స్థాపన దిశలో ఇదో ముందడుగు. అయితే తీవ్రవాదులకు ఇది నచ్చలేదు. శాంతి స్థాపనా చర్యలను వ్యతిరేకిస్తామని, తమ దాడులని తీవ్రతరం చేస్తామని లష్కరేతోయిబా బహిరంగంగా ప్రకటించింది. 

దాడి అనంతరం తీవ్రవాదులందరూ తప్పించుకున్నారు. సంఘటనా స్థలాన్ని గాలించిన పోలీసులకు దొరికిన ఓ కాగితం ముక్కపై ఉన్న ఓ మొబైల్ నంబరు ఆధారంగా కూపీ లాగగా, అది అష్ఫాక్ అహ్మద్దని తేలింది. డిసెంబర్ 25 రాత్రి ఢిల్లీ పోలీసులు గాజీపూర్ లోని ఒక ఇంటిపై దాడిచేసి అష్ఫాక్‌ను, అతని భార్య రహ్మానా రెహ్మానా యూసఫ్ ఫరూఖీని అరెస్టు చేసారు. అష్ఫాక్ అలియాస్ ఆరిఫ్ పాకిస్థాన్ దేశీయుడు. భారతదేశంలో ఉగ్రవాద కార్యకలాపాలకు డబ్బు సాయం చేస్తున్న అంతర్జాతీయ హవాలా వ్యాపార ముఠాలో సభ్యుడు. 2000 జనవరిలో భారత్‌లోకి అడుగుపెట్టాడు. అరెస్టు చేసిన సమయంలో పోలీసులు స్వాధీనం చేసుకున్న పత్రాలు, టెలిఫోన్ నంబర్ల కాగితాలు, పాస్‌ పుస్తకాలు, ఏటీఎం కార్డులు, అతడు పాక్, సౌదీ అరేబియాలలో డబ్బును సేకరించేవాడని బయట పెట్టాయి. 

విచారణలో అష్ఫాక్ ఈ దాడికి సూత్రధారుడని తేలింది. ఇతర తీవ్రవాదులు అబూ షమల్, అబూ సాద్ అలియాస్ అజ్జిద్, అబూ సఖర్, బిలాల్, హైదర్‌లని కూడా తేలింది. అబూ షమల్ అదేరాత్రి జరిగిన పోలీసు కాల్పుల్లో మరణించాడు. అబు సాద్, బిలాల్, హైదర్‌లు ఆ తరువాత వివిధ ఎన్‌కౌంటర్లలో మరణించారు. 

## కోర్టు తీర్పు
ఈ కేసులో 2005 అక్టోబర్ 31 న ఢిల్లీ అదనపు సెషన్స్ కోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది. లష్కరే తోయిబా ఉగ్రవాది మొహమ్మద్ ఆరిఫ్ అలియాస్ అష్ఫాక్‌కు మరణశిక్ష పడింది. అష్ఫాక్‌తో కలిసి ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా కుట్రపన్నిన నజీర్ అహ్మద్ ఖ్వాసిద్, ఆయన తనయుడు ఫరూక్ అహ్మద్ ఖ్వాసిద్‌లకు జీవిత ఖైదు విధించారు. ప్రధాన నిందితుడికి ఆశ్రయమిచ్చినందుకు ఆయన భార్య రెహ్మానా యూసఫ్ ఫరూఖీకి ఏడేళ్ళ జైలు శిక్ష వేశారు. సహ నిందితులుగా పేర్కొన్న బగర్ మొహసిన్ భగ్వాలా, సదాఖత్ అలీ, మత్లూబ్ అలమ్‌లకు ఐదేళ్ళ ఖైదు విధించారు. ఈ ఎనిమిది మందీ నేరానికి పాల్పడ్డారని అక్టోబరు 24నే ప్రత్యేక కోర్టు జడ్జి నిర్ధారించారు. అష్ఫాక్‌కు ఆశ్రయమిచ్చినందుకు భగ్వాలా, అలీ; నేరపూరిత కుట్రకు, మోసానికి, ఫోర్జరీకి పాల్పడినందుకు మత్లూబ్ అలమ్ శిక్షకు గురయ్యారు. అష్ఫాక్, నజీర్, ఫరూక్‌లకు తలా లక్ష రూపాయలు, మిగిలిన నిందితులకు తలా 20,000 రూపాయల చొప్పున జరిమానా కూడా విధించింది. 

## ఇవి కూడా చూడండి
భారత్‌లో ఉగ్రవాద ఘటనల జాబితా 

## బయటి లింకులు
* Rediff coverage

వర్గం:భారతదేశంలో ఉగ్రవాదుల దాడులు
వర్గం:భారత పాకిస్తాన్ సంబంధాలు
కోట

right|200px|thumb|భారతదేశంలోని రాజస్థాన్ లోని కుంభల్ ఘడ్ కోట ఆసియాలో పొడవైన కోటలలో ఒకటి. ఈ కోటను 15 వ శతాబ్దంలో రానా కుంభ నిర్మించాడు.350 కి పైగా హిందూ జైన దేవాలయాలు కోటలో ఉన్నాయి.

**కోట** అనగా రాజులుండే పెద్ద కట్టడం. రాజులు తమ రాజ్యవ్యవస్థ, పాలనా యంత్రాంగం, పరివారజనులు, ఇతర రాజుల నుండి రక్షణ, దిగిమతుల నిల్వ మొదలగు వాటి నిర్వహణ కొరకు కోటలను నిర్మించేవారు.రాజ్య వ్యవస్థ అధికంగా విలసిల్లింది. భారతదేశంనందే కనుక ప్రపంచంలో ప్రసిద్ధమైన కోటలు అనేకం భారతదేశంనందే ఉన్నాయి.

## కోటల నిర్మాణం
పూర్వకాలం అంత భారీ నిర్మాణాలు ఎలా నిర్మించారు? అనేది కోటల నిర్మాణాల వెనుక గల పెద్ద ప్రశ్న. యంత్రపరికరాలు, ఇనుం, సిమెంటు లాంటివి లేని ఆ కాలంలో ఇప్పటికీ చెక్కు చెదరని బలమైన, భారీ కోటల నిర్మాణం చేసిన అప్పటి మేదావుల తెలివితేటలను అంచనావేయచ్చు. చరిత్రల కథల ఆధారంగా కోటల నిర్మాణాన్ని గురించి కొంత తెలుసుకొనవచ్చు. మానవశక్తినే ప్రధాన వనరుగా వినియోగించి కొండలను పిండిచేసి, రాళ్ళను తరలించేవారు. ఏనుగుల సహకారం ప్రతి కోట నిర్మాణం వెనుక ఉంటుంది. పెద్ద బండలను ఏతాం ద్వారా నీళ్ళు తోడే పద్ధతిన పైకి చేర్చడం చేసేవారు.కోట శంకుస్థాపన / పునాది వేసెప్పుడు ఒక సాధువు వచ్చి పునాదిలో తాబేలు వస్థుంది. అది వచ్చేవరకు తవ్వమని చెప్పారు, సుమారు 90 అడుగులు తవ్వాక తాబేలు దొరికింది. ఆ తరువాత కొట పనులు ప్రారంభించారు. ( పెద్దలు చెప్పే మాట)

## చారిత్రిక ప్రాధాన్యత
దేశసంరక్షణకు, శత్రువులను ప్రతిఘటించి యుద్ధం చేయడానికి కోటలను నిర్మించుకున్నా, ఇప్పటి స్థితిగతుల్లో కోటల ప్రయోజనం నశించింది. 20వ శతాబ్ది క్రితం నాటి చరిత్రను అవగాహన చేసుకునేందకు కోటలు చాలా ఉపకరిస్తాయి. అయితే కోటలను సంరక్షించేందుకు పురావస్తు శాఖ చట్టాల ప్రకారం ప్రయత్నాలు చేయకముందు బ్రిటీష్ కాలంలో చాలా ప్రాసాదాలు, కోటలు రూపుమాసిపోయాయి. మదురై తిరుమలనాయకుని నగరు, తంజావూరులో నాయకరాజుల ప్రాసాదాలు, పెనుగొండలోని కృష్ణదేవరాయల గగన్ మహల్, చెన్నై ఆర్కాటునవాబు కలశమహల్ వంటివి బ్రిటీష్ పరిపాలన కాలంలో దెబ్బతినిపోయాయి. దీనివల్ల విజయనగర రాయలు, దక్షిణాంధ్ర నాయకులు, ఆర్కాటు నవాబులు వారి ప్రత్యేక మందిరాల్లో వ్యవహరించే తీరు, వారు అనుభవించే విలాసాలు, రాజకీయాంతర్గత వ్యవహారాలలో మాట్లాడేందుకు మాట్లాడేందుకు ఏర్పడిన మందిరాల గురించి తెలియకుండా పోతుంది. 

## ప్రసిద్ధ కోటలు

### ఆంధ్రప్రదేశ్ కోటలు
* నరసరావుపేట కోట
* విజయనగరం కోట
* కొండారెడ్డి బురుజు (కర్నూలు)
* బొబ్బిలి కోట
* చంద్రగిరి కోట
*గుత్తి కోట
* చల్లపల్లి కోట

### తెలంగాణ కోటలు
*గోల్కొండ కోట
*ఓరుగల్లు కోట
*గండికోట
*భువనగిరి కోట
*ఖమ్మం కోట

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:కట్టడాలు
వర్గం:రాజ్య వ్యవస్థ
నెల్లూరు మండలం

**నెల్లూరు మండలం** , ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా చెందిన ఒక మండలం.  ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2022 లో భాగంగా శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా పరిధిని సవరించుటలో భాగంగా, లోగా ఉన్న నెల్లూరు మండల స్థానంలో నెల్లూరు గ్రామీణ మండలం , నెల్లూరు పట్టణ మండలం , అనే రెండు కొత్త మండలాలు ఏర్పడ్డాయి. 

## మండలం లోని పట్టణాలు
* నెల్లూరు
* బుజ బుజ నెల్లూరు (జనగణన పట్టణం)

## గణాంకాలు
2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 5,58,548 - పురుషులు 2,84,154 - స్త్రీలు 2,74,394

## మండలం లోని గ్రామాలు

# అక్కచెరువుపాడు
# అల్లీపురం
# ఆమంచెర్ల
# అంబాపురం
# చింతరెడ్డిపాలెం
# దేవరపాలెం
# దొంతలి
# గొల్ల కందుకూరు
# గుడిపల్లిపాడు
# గుండ్లపాలెం
# కాకుపల్లె-I
# కాకుపల్లె-II
# కందమూరు
# కనుపర్తిపాడు
# మన్నవరప్పాడు
# మట్టెంపాడు
# మొగల్లపాలెం
# ములుముడి
# ఒగురుపాడు
# పెద్ద చెరుకూరు
# పెనుబర్తి
# పొట్టేపాలెం
# సజ్జాపురం
# దక్షిణ మోపూరు
# ఉప్పుటూరు
# వెల్లంటి

### రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు
# నారాయణరెడ్డిపేట
# కల్లూరుపల్లె
# విసవావిలేటిపాడు
# పడారుపల్లి

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకులు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో రద్దు చేసిన మండలాలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చారిత్రక మండలాలు
వర్గం:2022 పునర్వ్యస్థీకరణలో రద్దుచేసిన ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాలు
నాయుడుపేట

**నాయుడుపేట**, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని తిరుపతి జిల్లా పట్టణం, అదేపేరుగల మండలానికి కేంద్రం.

## భౌగోళికం
ఇది నెల్లూరు నగరమునకు సుమారు 57 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. చెన్నై నుండి 108 కిలోమీటర్లు, తిరుపతి నుండి 61 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. నాయుడుపేట పట్టణం తిరుపతి జిల్లాలో ముఖ్యమైన కూడలి.ఈ పట్టణం గుండా చెన్నై,తిరుపతి,నెల్లూరు వంటి నగరములకు రోజూ అధిక సంఖ్యలో ప్రయాణీకులు వెల్తుంటారు.

## నదులు
ఈ ఊరు స్వర్ణముఖినది ఒడ్డున ఉంది. ఈ నది శ్రీకాళహస్తి మీదుగా నాయుడుపేట చేరి అటుపైన వాకాడు మీదుగా బంగాళాఖాతములో కలుస్తుంది.

## జనగణన వివరాలు
ఈ పట్టణ జనాభా సుమారు 50 వేలు.

## పరిపాలన
నాయుడుపేట పురపాలక సంఘం పట్టణ పరిపాలన నిర్వహిస్తుంది.

## రవాణా సౌకర్యాలు
చెన్నై-కోల్ కతా జాతీయ రహదారి (NH-16) మీద చెన్నై-నెల్లూరు ల మధ్య ఉంది. చెన్నై-విజయవాడ రైలు మార్గములో ఈ పట్టణం ఉంది.

## విద్యా సౌకర్యాలు
* "ఎ.ఎల్.సి.ఎమ్" ఉన్నత పాఠశాల ఆంధ్రకేసరి టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు ఈ పాఠశాలలో కొంతకాలం విద్యాభ్యాసం చేశాడు.

## వ్యవసాయం
ఈ మండలంలో ప్రధాన వాణిజ్య పంట చెరకు. దీనితోపాటుగా వరిని కుడా సాగు చేస్తారు.

## పరిశ్రమలు
*బీడీ ఫ్యాక్టరీ, ఈ బీడీ ఫ్యాక్టరి వలన సుమారు 20000 మందికి పైగా ఉపాది పొందుతున్నారు.
*చక్కెర కర్మాగారము: ఈ చక్కెర కర్మాగారము నుండి ఇతర దేశాలకు చక్కెర ఎగుమతి అవుతుంది.
* బి.జె.టెక్సెటైల్స్ ఫ్యాక్టరి: నాయుడుపేటకు సుమారు 7కి.మి దూరంలో ఉంది.

## దర్శనీయ ప్రదేశాలు
* హజరత్ షా వలి దర్గా: ఈ దర్గాకి ప్రతి సంవత్సరం చాలా వైభవంగా గంథమహొత్సవం (ఉర్సు) జరుగుతుంది. 
*కరిమాణిక్యస్వామి ఆలయం, తుమ్మూరు (గ్రామీణ)
* స్వర్ణముఖి నది ఒడ్డున పరమశివుని ఆలయం ఉంది.
* పోలేరమ్మ ఆలయం: నాయుడుపేట గ్రామ దేవత పోలేరమ్మ. ఊరిలో పోలేరమ్మ జాతర ఘనంగా చేస్తారు. ఇంకా ఇక్కడ అంకమ్మ గుడి, మూకాంబిక గుడి, మహాలక్ష్మి గుడి, పెద్దపాలెమ్మ గుడి, కావమ్మ గుడి ఉన్నాయి.

## వ్యక్తులు

* ఒంగోలు మునిసుబ్రహ్యణ్యం

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
దొరవారిసత్రం

**దొరవారిసత్రం**, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, తిరుపతి జిల్లా, దొరవారిత్రం మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామం.ఇది మండల కేంద్రం.
## పేరు వెనుక చరిత్ర
### గ్రామ నామ వివరణ
దొరవారిసత్రం గ్రామనామం దొరవారి అనే పూర్వపదం, సత్రం అనే ఉత్తరపదాల కలయికలో ఏర్పడింది. దొరవారి అనేది కుటుంబనామసూచిగానూ, సత్రము అనేది జనపదసూచిగానూ గ్రామనామ పరిశోధకులు గుర్తించారు. సత్రము అన్న పదానికి విశ్రాంతి గృహం, అన్నప్రదాన గృహమన్న అర్థాలు వస్తున్నాయి.

## మూలాలు
దిన్నెదేవరపాడు

**దిన్నెదేవరపాడు**, కర్నూలు జిల్లా, కర్నూలు గ్రామీణ మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం. ప్రఖ్యాత నేత్రవైద్య నిపుణుడు పెరుగు శివారెడ్డి స్వగ్రామం. ఇ ఊర్లో కంటి ఆసుపత్రి ఉంది.

## ప్రముఖులు
*పెరుగు శివారెడ్డి
## మూలాలు

వర్గం:కర్నూలు జిల్లా రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు
సిద్దాపురం

**సిద్దాపురం** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

* సిద్దాపురం (నిడమర్రు) - పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని నిడమర్రు మండలానికి చెందిన గ్రామం
* సిద్దాపురం (ఆకివీడు) - పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని ఆకివీడు మండలానికి చెందిన గ్రామం
* సిద్దాపురం (ఆత్మకూరు) - కర్నూలు జిల్లాలోని ఆత్మకూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం
* సిద్దాపురం (హాలహర్వి) - కర్నూలు జిల్లాలోని హాలహర్వి మండలానికి చెందిన గ్రామం
జగన్నాధపురం

**జగన్నాధపురం** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

## ఆంధ్రప్రదేశ్
* జగన్నాధపురం (పెదవేగి) - పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని పెదవేగి మండలానికి చెందిన గ్రామం
* జగన్నాధపురం (పోడూరు) - పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని పోడూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం
* జగన్నాధపురం (గణపవరం) - పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని గణపవరం మండలానికి చెందిన గ్రామం
* జగన్నాధపురం (గోపాలపురం) - పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని గోపాలపురం మండలానికి చెందిన గ్రామం
* జగన్నాధపురం (జీలుగుమిల్లి) - పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని జీలుగుమిల్లి మండలానికి చెందిన గ్రామం
* జగన్నాధపురం (తాడేపల్లిగూడెం) - పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని తాడేపల్లిగూడెం మండలానికి చెందిన గ్రామం
* జగన్నాధపురం (అనకాపల్లి) - విశాఖపట్నం జిల్లాలోని అనకాపల్లి మండలానికి చెందిన గ్రామం
* జగన్నాధపురం (గరివిడి) - విజయనగరం జిల్లాలోని గరివిడి మండలానికి చెందిన గ్రామం
* జగన్నాధపురం (సీతానగరం) - విజయనగరం జిల్లాలోని సీతానగరం మండలానికి చెందిన గ్రామం
* జగన్నాధపురం (గంగువారిసిగడాం) - శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని గంగువారిసిగడాం మండలానికి చెందిన గ్రామం
* జగన్నాధపురం (పలాస) - శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని పలాస మండలానికి చెందిన గ్రామం
* జగన్నాధపురం (బూర్జ) - శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని బూర్జ మండలానికి చెందిన గ్రామం
* జగన్నాధపురం (హీరమండలం) - శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని హీరమండలం మండలానికి చెందిన గ్రామం
* జగన్నాధపురం (లక్ష్మీనరసుపేట) - శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని లక్ష్మీనరసుపేట మండలానికి చెందిన గ్రామం
* జగన్నాధపురం (మెళియాపుట్టి) - శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని మెళియాపుట్టి మండలానికి చెందిన గ్రామం
* జగన్నాధపురం (ఆనందపురం) - విశాఖపట్నం జిల్లా ఆనందపురం మండలానికి చెందిన గ్రామం.

## తెలంగాణ

* జగన్నాధపురం (సత్తుపల్లి) - ఖమ్మం జిల్లా జిల్లాలోని సత్తుపల్లి మండలానికి చెందిన గ్రామం
కేశవరం

**కేశవరం** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితాను ఇక్కడ ఇచ్చారు.

* కేశవరం (గణపవరం) - పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని గణపవరం మండలానికి చెందిన గ్రామం
* కేశవరం (రాజవొమ్మంగి) - తూర్పు గోదావరి జిల్లాలోని రాజవొమ్మంగి మండలానికి చెందిన గ్రామం
* కేశవరం (కోట) - నెల్లూరు జిల్లాలోని కోట మండలానికి చెందిన గ్రామం
* కేశవరం (జలదంకి) - నెల్లూరు జిల్లాలోని జలదంకి మండలానికి చెందిన గ్రామం
* కేశవరం (షాబాద్‌) - రంగారెడ్డి జిల్లాలోని షాబాద్‌ మండలానికి చెందిన గ్రామం
* కేశవరం (చేవెళ్ల) - రంగారెడ్డి జిల్లాలోని చేవెళ్ల మండలానికి చెందిన గ్రామం
చిలుకూరు

**చిలుకూరు** పేరుతో ఒకటి కంటే ఎక్కువ వ్యాసాలున్నందువలన ఈ పేజీ అవసరమైంది. ఈ పేరుతో ఉన్న పేజీలు:

*చిలుకూరు (ఇబ్రహీంపట్నం) -  ఎన్టీఆర్ జిల్లా, ఇబ్రహీంపట్నం మండలం లోని గ్రామం
*చిలుకూరు (సూర్యాపేట జిల్లా) - సూర్యాపేట జిల్లాకు చెందిన మండలం, గ్రామం,
* చిలుకూరు (ఉండి) - పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, ఉండి మండలానికి చెందిన గ్రామం.
* చిల్కూరు లేదా చిలుకూరు (మొయినాబాద్)- రంగారెడ్డి జిల్లా, మొయినాబాద్‌ మండలానికి చెందిన గ్రామం. (ఈ గ్రామంలో ప్రసిద్ధి చెందిన చిలుకూరు బాలాజీ దేవాలయం ఉంది)
రేలంగి

**రేలంగి** పేరుతో ఒకటి కంటే ఎక్కువ పేజీలున్నందు వలన ఈ పేజీ అవసరమైంది. ఈ పేరుతో ఉన్న పేజీలు:

## గ్రామాలు
# రేలంగి (ఇరగవరం మండలం), పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, ఇరగవరం మండలానికి చెందిన గ్రామం 
# రేలంగి (చింతపల్లి మండలం), విశాఖపట్నం జిల్లా, చింతపల్లి (విశాఖపట్నం) మండలానికి చెందిన గ్రామం 

## ఇంటిపేరు గల వ్యక్తులు
# రేలంగి వెంకట్రామయ్య, తెలుగు సినిమా హాస్య నటుడు.
# రేలంగి నరసింహారావు,  తెలుగు సినిమా దర్శకుడు.
ముక్కామల

**ముక్కామల** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

* ముక్కామల కృష్ణమూర్తి - తెలుగు సినిమా నటుడు
* ముక్కామల నాగభూషణం : పండితుడు, రాజకీయవేత్త. శాస్త్రీయ దృష్టితో సాహిత్య పరిశీలన చేయగల దిట్ట. 'రామాయణం', ‘మహాభారతం' ఈ రెండు కావ్యాలను పరిశీలించి, కొన్ని అంశాలను విజ్ఞుల ముందుంచాడు. 

**ముక్కామల** పేరుతో ఉన్న గ్రామాలు:
* ముక్కామల (అనుముల) - నల్గొండ జిల్లా అనుముల మండలం లోని గ్రామం
* ముక్కామల (పెరవలి) - పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని పెరవలి మండలానికి చెందిన గ్రామం
* ముక్కామల (అంబాజీపేట) - తూర్పు గోదావరి జిల్లాలోని అంబాజీపేట మండలానికి చెందిన గ్రామం
అన్నవరం (అయోమయ నివృత్తి)

**అన్నవరం** పేరు ఈ క్రింది వాటిని సూచిస్తుంది:

## సినిమాలు
* అన్నవరం (సినిమా), పవన్ కళ్యాణ్ కథానాయకుడిగా 2006లో విడుదలైన ఒక సినిమా.

## గ్రామాలు
### తూర్పు గోదావరి జిల్లా
* అన్నవరం, శంఖవరం మండలం. శ్రీ సత్యనారాయణ స్వామి ఆలయం ఉన్న ఒక ప్రఖ్యాత పుణ్యక్షేత్రం.
* ఎస్. అన్నవరం (గ్రామీణ), తుని మండలం
* జే. అన్నవరం, ఏలేశ్వరం మండలం

### పశ్చిమగోదావరి జిల్లా
* అన్నవరం (భీమవరం)

### కృష్ణా జిల్లా
* అన్నవరం (జగ్గయపేట)
* అన్నవరం (చల్లపల్లి)
* అన్నవరం (నూజివీడు)
* అన్నవరం (మోపిదేవి)
* వైరిధారి అన్నవరం, వీరులపాడు మండలం

### విశాఖపట్నం జిల్లా
* అన్నవరం (కొయ్యూరు)
* అన్నవరం (కోట ఉరట్ల)
* అన్నవరం (గూడెం కొత్తవీధి)
* అన్నవరం (చింతపల్లి)
* అన్నవరం (చోడవరం)
* అన్నవరం (భీమునిపట్నం)

### గుంటూరు జిల్లా
* టి.అన్నవరం, నూజెండ్ల మండలం
* అన్నవరం (పె.నం.), పెదనందిపాడు మండలం
* అన్నవరం (రొంపి), రొంపిచెర్ల మండలం
* అన్నవరం (కొల్లిపర)

### ప్రకాశం జిల్లా
* అన్నవరం (దర్శి)
* అన్నవరం (పొదిలి)

### విజయనగరం జిల్లా
* అన్నవరం (బాడంగి)

### ఖమ్మం జిల్లా
* అన్నవరం (వరరామచంద్రపురం)

### నెల్లూరు జిల్లా
* అన్నవరం (జలదంకి)

### కర్నూలు జిల్లా
* అన్నవరం (ఔకు)

### శ్రీకాకుళం జిల్లా
* అన్నవరం (పాలకొండ)

### వైఎస్ఆర్ జిల్లా
* అన్నవరం (చాపాడు)

__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
ప్రత్తిపాడు

**ప్రత్తిపాడు** పేరుతో ఈ క్రింది ఊళ్ళున్నాయి.

## మండలాలు
# ప్రత్తిపాడు మండలం (తూ.గో. జిల్లా)
# ప్రత్తిపాడు (గుంటూరు జిల్లా)
#

## గ్రామాలు
# ప్రత్తిపాడు (పెంటపాడు మండలం), పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా
#ప్రత్తిపాడు (మండవల్లి) కృష్ణా జిల్లా, మండవల్లి మండలం లోని గ్రామం
#ప్రత్తిపాడు (తూ.గో జిల్లా)
#
కొయ్యలగూడెం

**కొయ్యలగూడెం**, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, కొయ్యలగూడెం మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం. ఇది కొయ్యలగూడెం మండలానికి కేంద్రం.

## ప్రముఖులు

* **వడ్డూరి అచ్యుతరామ కవి** - ఇతను 1916 అక్టోబర్ 16 వ సంవత్సరం పశ్చిమగోదావరి జిల్లా కొయ్యలగూడెంలో జన్మించారు.[''ఆధారం చూపాలి''] వారి తండ్రి వడ్డూరి సోమరాజు కరిణీకం, వ్యవసాయం చేస్తూ కవిత్వం కూడా వ్రాసేవారు తీరిక సమయాలలో పురాణ ప్రవచనాలు చెప్పేవారు.
* అతను రచించిన భక్తవత్సల శతకం పద్యాలను కుమారుడు అచ్యుత రామారావు ఫెయిర్ చేసేవారు అలా తరచూ పద్యాలను వ్రాయడం వలన చిన్నతనంలోనే అతనుకు కూడా పద్యాలు వ్రాయాలని కోరిక కలిగి వినాయకుని పై తోలి పద్యం వ్రాసి అతని నాన్నకు చూపితే వారు చూసి మెచ్చుకుని బాగుందని అని చెప్పాడు.
* ఆ తరువాత అతని నాన్న భక్తవత్సలం శ్రీ దేవిభాగవతం, రామాయణం, భాగవతం చదివితే పద్యాలు ఇంకా బాగా వ్రాయగలవు అని దీవించారు. తొలిసారిగా శ్రీగణేశ్ పురాణం వ్రాశారు.ఈ గ్రామంలో జన్మించాడు. 
* తరువాత కొంతకాలానికి స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం లో భాగంగా ఉప్పు సత్యాగ్రహం సమయంలో గాంధిజీ పిలుపు మేరకు అతను కాకినాడలో సత్యాగ్రహంలో పాల్గొని బ్రిటీష్ వారిని ఎదిరించి తంజావూరు జైలులో శిక్ష అనుభవించారు. 

:
## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:రెవెన్యూ గ్రామాలు కాని మండల కేంద్రాలు
వర్గం:కొయ్యలగూడెం మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు
జంగారెడ్డిగూడెం

**జంగారెడ్డిగూడెం**, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోనిఏలూరు జిల్లా, జంగారెడ్డిగూడెం మండలానికి చెందిన పట్టణం, మండలం కేంద్రం.

## భౌగోళిక స్వరూపం
జంగారెడ్డిగూడెం. అక్షాంశరేఖాంశాల మధ్య సముద్రమట్టానికి 74 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది. జిల్లా కేంద్రమైన ఏలూరుకు ఈశాన్యంగా సుమారు 55 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.

## జనగణన గణాంకాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 12934 ఇళ్లతో, 48994 జనాభాతో 2443 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 23997, ఆడవారి సంఖ్య 24997.

2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం మండల పరిధిలో 9064 కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి.మండల పరిధిలో మొత్తం జనాభా 39021, అందులో పురుషుల సంఖ్య: 19604, స్త్రీల సంఖ్య: 19417.

## పరిపాలన
జంగారెడ్డిగూడెం పురపాలక సంఘం పట్టణ పరిపాలన నిర్వహిస్తుంది.

## రవాణా సదుపాయాలు
జాతీయ రహదారి 516D (ఆంగ్లవికీవ్యాసం) పై ఈ పట్టణం ఉంది. ఇక్కడ రాష్ట్ర రోడ్డురవాణా సంస్థ బస్ డిపొ ఉంది. సమీప రైల్వే స్టేషన్ ఏలూరులో ఉంది.

## విద్యా సౌకర్యాలు
ఒక ప్రైవేటు ఇంజనీరింగ్ కళాశాల ఉంది. గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు మేనేజిమెంటు కళాశాల ఉంది. ఒక ప్రభుత్వ పాలీటెక్నిక్ ఉంది. ఒక ప్రైవేటు వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల ఉంది. ఒక ప్రభుత్వ అనియత విద్యా కేంద్రం ఉంది. సమీప వైద్య కళాశాల,సమీప దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల ఏలూరులో ఉన్నాయి.

## పర్యాటక ఆకర్షణలు

*ఊరి మధ్యలో 1000 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఒక పెద్ద చెరువు, **గంగానమ్మ గుడి**
*గోకుల తిరుమల పారిజాతగిరి వేంకటేశ్వర దేవాలయం), తిరుమల వలె ఇక్కడ కూడా ఏడు కొండలు ఉన్నాయని ఇక్కడి ప్రజల నమ్మకం.
*సమీపాన కల గురవాయి గూడెంలో కల మద్ది ఆంజనేయస్వామి క్షేత్రం రాష్రంలో ప్రసిద్ధి చెందింది.
*ఐదు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఎర్ర కాలువ జలాశయం

## భూమి వినియోగం
జంగారెడ్డిగూడెంలో 2011 జనగణన ప్రకారం భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 1337 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 154 హెక్టార్లు
* సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 11 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 58 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 881 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 258 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 692 హెక్టార్లు
** బావులు/బోరు బావులు: 499 హెక్టార్లు
** చెరువులు: 193 హెక్టార్లు

## ఉత్పత్తి
వరి, మొక్కజొన్న, పొగాకు,palm oil, Coco

## చిత్రమాలిక

File:Jangareddigudem Temples (3).jpg|thumb|శివాలయం, జంగారెడ్డిగూడెం.
File:Jangareddigudem Temples (1).jpg|thumb|వీరబ్రహ్మేంద్రస్వామి దేవాలయం, జంగారెడ్డిగూడెం


## ఇవీ చూడండి
* జంగారెడ్డిగూడెం మండలం
* గోకుల తిరుమల పారిజాతగిరి ఆలయం

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:ఏలూరు జిల్లా పట్టణాలు
చింతలపూడి (ఏలూరు జిల్లా)

**చింతలపూడి**, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోనిఏలూరు జిల్లా, చింతలపూడి మండలానికి చెందిన పట్టణం,మండల కేంద్రం. మెట్ట ప్రాంతంగా పేర్గాంచిన చింతలపూడి పామాయిల్, మామిడి, అరటి పంటలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. చింతలపూడి నగరపంచాయతీ దీని పరిపాలన నిర్వహిస్తుంది.

## భౌగోళికం

ఇది జిల్లా కేంద్రమైన ఏలూరు నుండి ఉత్తర దిశలో 48 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. 
## జనాభా గణాంకాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 6811 ఇళ్లతో, 25952 జనాభాతో 3927 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 12438, ఆడవారి సంఖ్య 13514.

2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 22532. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 11216. మహిళల సంఖ్య 11316, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 5211 ఉన్నాయి.

## పరిపాలన
చింతలపూడి నగరపంచాయితీ పట్టణ పరిపాలన నిర్వహిస్తుంది.

## రవాణా సౌకర్యాలు
ఏలూరు - మేడిసెట్టివారిపాలెం రహదారిపై చింతలపూడి ఉంది.

## విద్యా సౌకర్యాలు
ఒక ప్రభుత్వ వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, ఒక ప్రైవేటు వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ అనియత విద్యా కేంద్రం ఉంది.సమీప ఇంజనీరింగ్ కళాశాల వేగవరంలో ఉంది. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ ఏలూరులో ఉన్నాయి.సమీప దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల ఏలూరులో ఉంది.

## భూమి వినియోగం
2011 జనగణన ప్రకారం భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:

* అడవి: 513 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 449 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 304 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 36 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 2622 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1020 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 1602 హెక్టార్లు
* బావులు/బోరు బావులు: 1001 హెక్టార్లు
* చెరువులు: 575 హెక్టార్లు
* ఇతర వనరుల ద్వారా: 26 హెక్టార్లు

## ఖనిజ నిక్షేపాలు
చింతలపూడి మండలంలో బొగ్గు నిక్షేపాలు అపారంగా ఉన్నాయని జియాలజికల్ సర్వే అఫ్ ఇండియా తెలిపింది. అందువల్ల భవిష్యత్తులో ప్రభుత్వం వారు ఆ మండలంలో ఉన్న వ్యవసాయ భూములను స్వాధీనం చేసుకొనే అవకాశమున్నది 

## ఇవీ చూడండి
* చింతలపూడి మండలం (ఏలూరు జిల్లా)

## మూలాలు


## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:ఏలూరు జిల్లా పట్టణాలు
కొల్లేరు సరస్సు

right|thumb|250px|కొల్లేరు సరస్సు
right|thumb|250px|కొల్లేరు పెద్దింట్లమ్మవారి ఉత్సవం కొల్లేరు.
right|thumb|250px|కొల్లేరులో పడవప్రయాం.

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, ఏలూరు జిల్లాలలోలో ఉన్న సహజ సిద్ధమైన మంచి నీటి సరస్సు - **కొల్లేరు**. లక్షకుపైగా ఎకరాల్లో వ్యాపించి ఉన్న ఈ సరస్సు, ప్రకృతి అందాలకు, అరుదైన వలస పక్షులకు ఆలవాలం. సరస్సు మధ్యలో ఎన్నో లంకలున్నాయి. ఎన్నో రకాల చేపలకు కొల్లేరు నిలయం. ఇక్కడకు వలస వచ్చే పక్షులలో ముఖ్యమైనవి - పరజ, పురాజము, నులుగు పిట్ట. సైబీరియా నుండి సైతం ఇక్కడకు పక్షులు వలసవస్తూ ఉంటాయి. గోదావరి, కృష్ణా నదుల డెల్టా ప్రాంతంలో సహజసిద్ధమైన లోతట్టు ప్రాంతంలో ఈ సరస్సు ఏర్పడింది. ఈ సరస్సుకు బుడమేరు, తమ్మిలేరు, రామిలేరు, గుండేరు నుండే కాక డెల్టా ప్రాంతం నుండి వచ్చే అనేక కాలువలు నీటిని చేరుస్తున్నాయి. కోల్లేరు నుండి నీరు ఉప్పుటేరు అనే 62 కిలోమీటర్ల పొడవున్న ఒకే ఒక వాగు ద్వారా బయటికి వెలుతుంది. సరస్సుకు ఆగ్నేయాన ఉన్న ఈ వాగు ద్వారా నీరు బంగాళాఖాతం చేరుతుంది. **కొల్లేటి సరస్సు** 250 నుండి 340 చదరపు కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించి ఉంది. సరాసరి లోతు 0.5 నుండి 2 మీటర్ల దాకా ఉంది. ఇక్కడ కొల్లేరు పక్షుల సంరక్షణ కేంద్రం ఉంది.

## చరిత్ర

రామాయణం అరణ్యకాండలో వర్ణింపబడిన పెద్ద సరస్సు కొల్లేరే నని ఆంధ్ర దేశపు చరిత్ర అధ్యయనం చేసినవారిలో ఆద్యుడయిన చిలుకూరి వీరభద్రరావు భావించాడు. ఈ విషయమై "ఆంధ్రుల చరిత్రము - ప్రథమ భాగము"లో ఇలా వ్రాశాడు - 

:ఈ దండకారణ్య మధ్యమున యోజనాయుతమైన (100 చతురపు మైళ్ళ వైశాల్యము గల) మహా సరస్సొకటి గలదనియు, అది జల విహంగములతో నత్యంత రమణీయమై యొప్పుచున్నదనియు .... ఆప్రదేశమంత నిర్జంతుకముగా నున్నదనియు నగస్త్యుడు శ్రీరామ చంద్రునితో జెప్పినట్లు రామాయణమున చెప్పబడినది.... ఈ సరస్సెక్కడనున్నదని విచారింపగా నయ్యది యాంధ్ర దేశములోనిదిగా జూపట్టుచున్నది. ఏమన గొప్పదై దండకారణ్య మధ్యగతమై కొంగలకాకరమై యుండు తియ్యని కొలను మన యాంధ్ర దేశముననే గాని మఱియెచ్చటను గానరాదు.

: మఱియు దండియను మహాకవి తన దశకుమార చరిత్రములో నీ యాంధ్రదేశము నభివర్ణించుచు నిందొక మహా సరస్సు గలదనియు నది సారస నిలయమనియు నది యాంధ్రనగరికి ననతి దూరముగా నున్నదనియు బేర్కొని యుండుటచేత నట్లభివర్ణింపబడిన కొలను కొల్లేరు గాక మఱియొక్కటి కానేరదు. (ఆంధ్ర నగరి యనగా వేంగి కావచ్చునని చిలుకూరి వీరభద్రరావు అభిప్రాయం). "కొల్లేటికొంగ" యను లోకోక్తియె కొల్లేరు కొంగలకు ప్రసిద్ధమను విషయమును వేనోళ్ళ జాటుచున్నది. దక్షిణ హిందూస్థానమున నెన్నందగిన పెద్ద తియ్య నీటికొలను "కొల్లేరు" మాత్రమేయై దండి చెప్పినట్లుగా జలరాశి.

## రవాణా సౌకర్యాలు
సమీపాన కల ఆకివీడు నుండి లాంచీ ల ద్వారా, లేదా ఆలపాడు నుండి చిన్న రవాణా సాధనాలతో సింగిల్ లైన్ బ్రిడ్జి మీదుగా, ఏలూరు నుండి కైకలూరు మీదుగా బస్సు ద్వారా ఇక్కడికి చేరవచ్చు.

## పెద్దింట్లమ్మ దేవాలయము
కొల్లేరు సరస్సు నడిబొడ్డున ఉన్న కొల్లేటికోట ప్రాంతమున ఉన్న ప్రసిద్ధ ఆలయం పెద్దింట్లమ్మ వారి ఆలయము ఉంది. శతాబ్ధాల చరిత్ర కలగిన ఈ అమ్మవారి ఆలయంలో తొమ్మిది అడుగులపైబడి, విశాల నేత్రాలతో పద్మాసన భంగిమతో అత్యద్భుతంగా దర్శనమిచ్చే అమ్మవారిని దర్శించేందుకు ఇతర రాష్ట్రాలైన ఒడిషా, అస్సాం, తమిళనాడు ల నుండి సైతం భక్తులు వస్తుంటారు. ఏటా పాల్గుణ శుద్ధ పాడ్యమి నుండి పౌర్ణమి వరకూ జరిగే ఉత్సవాలలో పాల్గుణ శుద్ధ ద్వాదశి రోజున పెద్దింట్లమ్మ సమేత జలదుర్గకు కొల్లేటి కోట సమీపాన కల గోకర్ణేశ్వరస్వామి వారికి కళ్యాణము జరిపిస్తారు.

## మూలాలు, వనరులు

వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:సరస్సులు
వర్గం:జల వనరులు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ సరస్సులు
వర్గం:మంచినీటి సరస్సులు
వర్గం:ఏలూరు జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు
అచ్చంపేట (పల్నాడు జిల్లా)

**అచ్చంపేట**, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని పల్నాడు జిల్లా, అచ్చంపేట మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం.

## గ్రామ భౌగోళికం
ఈ మండలం కృష్ణా నది ఒడ్డున ఉంది. పడమట విస్త్రుతమైన కొండలు, అడవులతో అందంగా ఉంటుంది.

### బ్యాంకులు
స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా, ఎస్.ఆర్.ఎస్.ఎం.కాంప్లెక్స్, అమరావతి రోడ్, అచ్చంపేట.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ సీఆర్‌డీఏ గ్రామాలు
వర్గం:రెవెన్యూ గ్రామాలు కాని మండల కేంద్రాలు
కోస్తా

**కోస్తా** లేదా **తీరాంధ్ర** ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని తీరప్రాంతం. **కోస్తా** అన్న తెలుగు మాట, కోస్ట్‌ అన్న ఇంగ్లీషు మాట కూడా 'కోస్తా' అన్న పోర్చుగీసు భాష నుండి పుట్టిందని ఒక అనుమానం ఉంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని రెండు (కోస్తాంధ్ర, రాయలసీమ) ప్రధాన విభాగాలలో కోస్తా ఒకటి. 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం రావడానికి ముందు బ్రిటిష్ ఇండియాలోని మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో ఉండేది. 1953లో ఆంధ్రరాష్ట్రం ఏర్పడే వరకూ ఉమ్మడి మద్రాసు రాష్ట్రంలో ఇది అంతర్భాగంగా ఉండేది.

సాధారణంగా కోస్తా జిల్లాల్లో ఉత్తరాంధ్ర జిల్లాలు కూడా అంతర్భాగమే. ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2022 వలన కొత్తగా ఏర్పడిన కొన్ని జిల్లాలకు తీర ప్రాంతం హద్దుగాలేదు కాని, ఉమ్మడి జిల్లాలో భాగం కావున వాటిని కోస్తా జిల్లాలుగా పరిగణించటం కొనసాగుతుంది.

* అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా
* ఎన్టీఆర్ జిల్లా
* ఏలూరు జిల్లా
* కాకినాడ జిల్లా
* కృష్ణా జిల్లా
* గుంటూరు జిల్లా
* తూర్పు గోదావరి జిల్లా
* పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా
* ప్రకాశం జిల్లా
* మార్కాపురం జిల్లా
* బాపట్ల జిల్లా
* డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా
* శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా

బ్రిటీషు ప్రభుత్వం పాలన కింద ఉన్న జిల్లాలు కూడా కావున, ఉత్తారాంధ్ర జిల్లాలలతో పాటు, వీటికి సర్కారు జిల్లాలు అనే పదప్రయోగం వాడుకలోవుండేది. ఈ తొమ్మిది ఉమ్మడి జిల్లాలూ 972 కి.మీ. నిడివిగల బంగాళాఖాత తీరాన్ని ఆనుకొని ఉన్నాయి. అందుకే ఈ ప్రాంతాన్ని కోస్తా ప్రాంతం అంటారు. భారతదేశంలో గుజరాత్‌ తరువాత రెండవ పెద్ద తీర రేఖ ఉన్న రాష్ట్రం ఇది. గోదావరి, కృష్ణా, పెన్నానదుల సాగరసంగమ స్థానాల్లో ఉన్న ఈ ప్రాంతం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం అంతటిలోను మిక్కిలి సారవంతమైంది. వరి, చెరకు, కూర గాయలకు ప్రసిద్ధి గాంచింది. కోస్తా, రాయలసీమ ప్రజలు 1972లో జై ఆంధ్ర పేరుతో ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్రం కోసం పోరాడారు.

## ఇంకా చూడండి
*రాయలసీమ
*ఉత్తరాంధ్ర
*ఆంధ్రప్రదేశ్
*తెలంగాణ

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికాంశాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రాంతాలు
వర్గం:కోస్తా
ముప్పాళ్ల (అయోమయనివృత్తి)

**ముప్పాళ్ల** పేరుతో ఒకటి కంటే ఎక్కువ పేజీలున్నందువలన ఈ పేజీ అవసరమైంది. ఈ పేరుతో ఉన్న పేజీలు:

## వ్యక్తులు

* ముప్పాళ్ల రంగనాయకమ్మ - రచయిత్రి 
* ముప్పాళ్ల నాగేశ్వరరావు - ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి చెందిన ఒక రోదసీ శాస్త్రవేత్త. 

## ఆంధ్రపదేశ్
# ముప్పాళ్ళ (పల్నాడు జిల్లా), ముప్పాళ్ల మండల కేంద్రం
# ముప్పాళ్ళ మండలం -  పల్నాడు జిల్లాకు చెందిన మండలం
# ముప్పాళ్ళ (ఈపూరు మండలం) -  పల్నాడు జిల్లా, ఈపూరు మండలం లోని ఒక గ్రామం
# ముప్పాళ్ల (పొన్నలూరు) - ప్రకాశం జిల్లా పొన్నలూరు మండల గ్రామం
# ముప్పాళ్ళ - కృష్ణా జిల్లా, చందర్లపాడు మండల గ్రామం
నెల్లుట్ల వేణుగోపాల్

thumb|నెల్లుట్ల వేణుగోపాల్
**నెల్లుట్ల వేణుగోపాల్**, తెలుగు మాస పత్రిక *వీక్షణం* సంపాదకుడు, రచయిత.  

## పరిచయం
1961 లో వరంగల్ జిల్లా లోని రాఙార౦ అనే గ్రామంలో జన్మించారు.

## విరసం

## జైలు జీవితము

## రచనలు

### పుస్తకాలు
*సమాచార సామ్రాజ్యవాదం - 1992 
*కల్లోల కాలంలో మేధావులు - 1999 
*ఆమ్మకానికి ఆంధ్రప్రదేశ్ - 1999 
*కథా సందర్భం - 2000 
*కడలి తరగ - 2001 
*పావురం - 2002
*ప్రజల మనిషి (abridgement)- 2003 
*తెలంగాణ నుంచి తెలంగాణ దాక - 2004 
*విచ్ఛిన్నమౌతున్న వ్యక్తిత్వం, పోస్ట్ మాడర్నిజమ్ - 2005 
*వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామి సార్థక జీవనం (సంగిశెట్టి శ్రీనివాస్ తో కలిసి) - 2006 
*నవలాసమయం - 2006 
*రాబందు నీడ - 2007 
*కళ్ళముందరి చరిత్ర - 2008 
*పరిచయాలు - 2009 
*తెలంగాణ - సమైక్యాంధ్ర: భ్రమలు, అబద్ధాలు, వాస్తవాలు - 2009 
*శ్రీశ్రీ అన్వేషణ - 2010 
*లేచినిలిచిన తెలంగాణ - 2010 
*ప్రతి అక్షరం ప్రజాద్రోహం - శ్రీకృష్ణ కమిటీ నివేదిక - 2011 
*రాబందు వాలిన నేల - 2011 
*గురజాడ అప్పారావు దేశభక్తి - ఒక శతాబ్ది కిందటి ముందుచూపు - 2012 
*Understanding Maoists - Notes of A Participant Observer from Andhra Pradesh - 2013 
*ఊరిదారి - గ్రామ అధ్యయన పరిచయం - 2013 
*విద్వేషమే ధ్యేయంగా విశాలాంధ మహా రభస - 2013 
*కవిత్వంతో ములాఖాత్ - 2016 
* 
### అనువాదాలు
*మార్క్సిజం, లెనినిజం - మన సూక్ష్మదర్షిని దూరదర్షిని - 1981 
*అసంఘఠిత పోరాటాలు - 1983 
*అప్రకటిత అంతర్యుద్ధం - 1983 
*మా కథ - 1983, 2003 
*ఉదయ గీతిక - 1985, 2003 
*రైలు బండి -1989 
*విచ్ఛిన్నమౌతున్న వ్యక్తిత్వం - 1991 
*అనామకుడు -1993 
*చీకటి పాట - 1995 (సి.వనజతో పాటు) 
*పెద్ద మనుషులు - 1996 
*మూడో మార్గం - 2000

## బయటి లింకులు
*30 మే, 2005 నాడు ప్రముఖ పాత్రికేయుడు వేణు గోపాల్ అరెస్ట్ ను ఖండిస్తూ హోంపేజ్ 

వర్గం:విప్లవ రచయితలు
వర్గం:తెలుగు రచయితలు
వర్గం:సంపాదకులు
వర్గం:జనగామ జిల్లా పాత్రికేయులు
వర్గం:జనగామ జిల్లా రచయితలు
దాశరథి

**దాశరథి** లేదా **దాశరథి** పేర్లకు సంబంధించిన వ్యాసాలు.

## పురాణాలలో
* **[[శ్రీరాముడు]]** - దశావతారములలో ఒకటి. విష్ణువు దశరథ మహారాజు కుమారునిగా అవతరించాడు. అందువల్ల రామునికి దాశరథి అని మరోపేరు.
***[[దాశరథీ శతకము]]** - శ్రీరాముని గురించి రామదాసు రచించింది.

## తెలుగు కవులు
* **[[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]]** - ఈయన **దాశరథి**లేదా **దాశరథి**గా తెలుగు సాహితీలోకంలో ప్రసిద్ధుడు. వరంగల్ జిల్లా గూడూరులో 1925లో జన్మించాడు. 1987లో మరణించాడు. మహాంధ్రోదయం, తిమిరంతో సమరం వంటి ప్రసిద్ధ రచనలు చేశాడు. నిజాం పాలనకు వ్యతిరేకంగా పోరాడాడు.
* **[[దాశరథి రంగాచార్య]]** - ఖమ్మం జిల్లా గార్లలో జన్మించాడు. వేద సాహిత్యం గురించి పరిశోధన చేశాడు. పెక్కు రచనలు చేశాడు. ఈయన రచనలలో కొన్ని చిల్లర దేవుళ్ళు, అంతర్ముఖం, సీతా చరితం,  అమృతంగమయ
కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు

**కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు**ను కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ తాను గుర్తించిన భాషల్లో ఉత్తమ సాహిత్యసృజన సాగిస్తున్న సాహిత్యవేత్తలకు అందజేస్తోంది. భారతీయ సాహిత్య పురస్కారాల్లో అత్యున్నతమైనదిగా ఈ పురస్కారాన్ని భావిస్తున్నారు.2022 సంవత్సరానికి త్రిపురాంతక నరేంద్ర రచన అయిన మనోధర్మ పరాగంకి వచ్చింది

## చరిత్ర
కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ భారతీయ సాహిత్యాన్ని అభివృద్ధి చేయడం లక్ష్యంగా కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారాన్ని 1954లో స్థాపించింది. రాజ్యాంగం గుర్తించిన భాషలతో పాటు తాను పరిగణనలోకి తీసుకున్న మరికొన్ని భాషలు కలిపి మొత్తం 22 భాషల సాహిత్యవేత్తలకు ఏటా ఈ పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేస్తున్నారు. తొలి పురస్కారాన్ని 1955 ప్రదానం చేశారు. జ్ఞాపికతో పాటుగా అందజేసే నగదు బహుమతిని ప్రారంభించినప్పుడు రూ.5వేలుగా ఉండగా క్రమంగా ఆ మొత్తాన్ని పెంచారు. 1983లో రూ.10వేలు, 2001లో రూ.40వేలు, 2003లో రూ.50వేలుగా బహుమతి మొత్తాన్ని పెంచారు. 2009 నుంచి పురస్కార గ్రహీతలకు రూ.లక్ష చొప్పున బహుమతిని అందజేస్తున్నారు.

### పురస్కారం
# కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డులు - 2015

## సాహిత్య అకాడమీ ఇతర పురస్కారాలు
కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ సంస్థ కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారంతో పాటుగా కొన్ని ఇతర పురస్కారాలను కూడా ఏర్పాటుచేశారు. ఇతర పురస్కారాల నుంచి వేరుగా గుర్తించేందుకు కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారాన్ని ప్రధాన పురస్కారంగా వ్యవహరిస్తుంటారు. సాహిత్యాన్ని అభివృద్ధి చేసేందుకు అకాడమీ ప్రకటించే ఇతర పురస్కారాలు:
* భాషా సమ్మాన్ పురస్కారం : సాహిత్య అకాడమీ సంస్థ గుర్తించిన ఇతర భాషలలో సాహిత్యసృజన, సేవ చేసిన వారికి ప్రకటిస్తారు.
* సాహిత్య అకాడమీ అనువాద బహుమతి : సాహిత్య అకాడమీ గుర్తించిన భాషల్లో అనువాద రచనలు చేసిన వారికి ప్రకటిస్తారు.
* సాహిత్య అకాడమీ బాల సాహిత్య పురస్కారం : సాహిత్య అకాడమీ గుర్తించిన భాషల్లోని ఉత్తమ బాలసాహిత్యానికి/బాలసాహిత్యానికి సేవ చేసిన వారికి ప్రకటిస్తారు.
* సాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కారం : సాహిత్య అకాడమీ గుర్తించిన భాషల్లో ఉత్తమ సాహిత్య సృష్టి చేసిన 35 సంవత్సరాలలోపు సాహిత్యవేత్తలకు ప్రకటిస్తారు.

## పురస్కారాల ప్రాతిపదిక
### నిబంధనలు
# ఈ అవార్డు కొరకు పుస్తకం అది వ్రాయబడిన భాషలో విశేషమైనదిగా గుర్తింపబడాలి. ఈ పుస్తకం క్రొత్తగా సృష్టింపబడినది గానీ లేదా విశేషమైన కృషితోగాని వ్రాయబడినదై ఉండాలి. కానీ అనువాదం.

## భాషలు

* అస్సామీ
* బెంగాలీ
* డోంగ్రీ
* ఇంగ్లీషు
* గుజరాతీ
* హిందీ
* కన్నడ
* కాశ్మీరి
* కొంకణి
* మైథిలి
* మలయాళం
* మణిపురి
* మరాఠీ
* నేపాలీ
* ఒరియా
* పంజాబీ
* రాజస్థానీ
* సంస్కృతం
* సింధీ
* తమిళం
* తెలుగు
* ఉర్దూ

## తెలుగు భాషకు చెందిన పురస్కార గ్రహీతలు

1958, 1959, 1966, 1967, 1968, 1976, 1980 సంవత్సరాలలో పురస్కారం ఎవరికీ ఇవ్వలేదు.

## సాహిత్య అకాడమీ పురస్కార గ్రహీతలు
*చంద్రకాంత్ శేథ్ (1986)
*నీలకంఠ దాస్
*సీ.ఎస్. లక్షీ (2021)
*మీనాక్షి ముఖర్జీ (2003)
*యశోధర మిశ్రా (2020)
*పారమిత శతపథి (2016)
*నారాయణ పురుషోత్తమ మల్లయ్య (కొంకణి)

## ఇవి కూడా చూడండి
* సాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కారం
* సాహిత్య అకాడమీ బాల సాహిత్య పురస్కారం
* సాహిత్య అకాడమీ అనువాద బహుమతి

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు అధికారిక వెబ్‌సైటు

వర్గం:భారతీయ సాహిత్య పురస్కారాలు
వర్గం:1954 స్థాపితాలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ అకాడమీలు
చెరుకుపల్లి మండలం (బాపట్ల జిల్లా)

**చెరుకుపల్లి మండలం,** ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, బాపట్ల జిల్లాకు చెందిన మండలం.ఈ మండలం బాపట్ల జిల్లా ఏర్పడకముందు గుంటూరు జిల్లాలో భాగంగా ఉండేది. చెరుకుపల్లి మండల ప్రధాన కేంద్రం చెరుకుపల్లి గ్రామం.  ఈ గ్రామం ఆరుంబాక గ్రామానికి శివారు గ్రామం. ఈ మండలంలో 10 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.

## మండల గణాకాలు
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం చెరుకుపల్లి మండల మొత్తం జనాభా 60,385. వీరిలో 29,852 మంది పురుషులు కాగా, 30,533 మంది స్త్రీలు. చెరుకుపల్లి  మండల పరిధిలో మొత్తం 17,586 కుటుంబాలు నివాసం ఉన్నాయి. చెరుకుపల్లి మండల సగటు లింగ నిష్పత్తి 1,023.

మండల పరిధిలో 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 5371, ఇది మొత్తం జనాభాలో 9%. 0-6 సంవత్సరాల మధ్య వయస్సు గల మగ పిల్లలు 2748, ఆడ పిల్లలు 2623 ఉన్నారు. బాలల లింగ నిష్పత్తి 955, ఇది చెరుకుపల్లె H/O అరుంబాక మండల సగటు లింగ నిష్పత్తి (1,023) కంటే తక్కువగా ఉంది. మండల మొత్తం అక్షరాస్యత రేటు 66.88%. పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 66.44%, స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు 55.55%.
## మండలం లోని గ్రామాలు
### రెవెన్యూ గ్రామాలు
# ఆరేపల్లి
#ఆరుంబాక
# బలుసులపాలెం
# గూడవల్లి
# కనగాల
# కావూరు
# నడింపల్లి
# పొన్నపల్లి
# రాజవోలు
# రాంభొట్లవారిపాలెం

### రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు
* చెరుకుపల్లి
* ఆళ్ళవారిపాలెం
* అనగానివారిపాలెం
* ఉప్పాలవారిపాలెం
*ఊచావారిపాలెం
* గుళ్ళపల్లి
* గంజరబోయినవారిపాలెం
* అక్కల వెంకటాద్రి రెడ్డి పాలెం
* మెట్టగౌడపాలెం 
* తుమ్మలపాలెం
* తూర్పుపాలెం
* యేమినేనివారిపాలెం
* కామినేనివారిపాలెం
* పగడంవారిపాలెం
* పిట్టుపాలెం
* పిట్టుకోటిరెడ్డిపాలెం
* పిట్టుసీతారామిరెడ్డిపాలెం 
* పూషడపువారిపాలెం 
* పొదిలవారిపాలెం
* కుంచలవారిపాలెం
* వాకావారిపాలెం
* ప్రసాదంవారిపాలెం

## ఇతర వివరాలు
* లోక్‌సభ నియోజకవర్గం: బాపట్ల
* శాసనసభ నియోజకవర్గం: రేపల్లె
* రెవెన్యూ డివిజను: తెనాలి

## ప్రముఖ  సమీప ప్రదేశాలు:
* **[[వినయాశ్రమము|వినయాశ్రమం]]**: ఇది చెరుకుపల్లికి 4 కి.మీ.ల దూరంలో కావూరు గ్రామంలో ఉంది. స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వం నెలకొల్పబడిన ఈ ఆశ్రమాన్ని గాంధీజీ సందర్శించాడు. అహింసా సిద్ధాంతం, ఇతర గాంధీ ప్రబోధాలను వ్యాపింపజేయడానికి స్థాపించబడిన ఈ ఆశ్రమ ప్రాంగణంలో ప్రస్తుతం ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వ బాలికల గురుకుల పాఠశాల, కర్షక పరిషత్, ఆయుర్వేద వైద్యాలయం పనిచేస్తున్నాయి.
* దగ్గరలోని సముద్రతీరం: నిజాంపట్నం

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
* పార్లమెంటులో ఈ ప్రాంతం
* వినయాశ్రమం గురించి
స్వామి దయానంద సరస్వతి

thumb|right|స్వామి దయానంద సరస్వతి

**స్వామి దయానంద సరస్వతి** (1824 ఫిబ్రవరి 12- 1883 అక్టోబరు 30) ఆర్యసమాజ్ స్థాపకుడు, అజ్ఞానాంధకారం, దారిద్య్రం, అన్యాయాన్ని ఎదురించి పోరాడిన ముని. హిందు ధర్మ సంస్థాపనకు నడుం బిగించిన ఋషి. 1857 ప్రథమ స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో కీలక పాత్ర పోషించి, ఎందరో స్వాతంత్ర్య సమర యోధులకు ప్రేరణ అయిన పండితుడు.

## జీవిత చరిత్ర
thumb
మూల శంకర్ 1824 ఫిబ్రవరి 12లో గుజరాత్ లోని ఠంకార అనే గ్రామంలో ఒక వర్తక కుటుంబంలో జన్మించాడు. అతని తండ్రి ఒక మహా శివ భక్తుడు, పద్నాలుగేళ్ల ప్రాయంలో ఒక శివరాత్రి నాడు శివలింగంపై విసర్జిస్తున్న మూషికాలను చూసి, ధర్మం పేరిట జరిగే మోసాలు మూఢనమ్మకాలు గ్రహించి 1846లో భగవంతుడిని వెతకడానికి ఇల్లు వదిలి వెళ్లాడు. ఈ ప్రయాణంలో ఎందరో యోగులు, మునుల సాంగత్యంలో గడిపి దయానంద అన్న నామం పొందాడు. భగవంతుని తపనలో భ్రమిస్తూ మథుర లోని స్వామి విరజానంద సరస్వతి కడకు చేరుకున్నాడు. అక్కడే వేదోపనిషత్తులను ఔపోసనం పట్టి గురువు ఆజ్ఞ మేరకు దేశమంతట ప్రబోధించడానికి బయలుదేరాడు.

ప్రయాణ మార్గంలో దేశ స్థితిగతులు, దీనమైన, శోచనీయమైన హిందు సమాజంపై అవగాహన చేసుకున్నాడు. భారతావని ఆంగ్లేయుల పాలనలో ఉంది. ఒకప్పుడు విశ్వమానవ సామ్రాజ్యానికి, ధర్మ సంస్కృతులకు కేంద్రమైన దేశం ఇప్పుడు, అపారమైన దరిద్రంలో స్వయం వినాశనానికి పరుగులెడుతుండడం చూసి శోకించాడు. హిందు సమాజం ఎటువైపు నుండి చూసినా కుల, మత వర్గ విభేదాలతో ముక్కలు అవుతోంది. అంధ విశ్వాసం, అంటరానితనం, సతి, బాల్యవివాహాలు ధర్మం పేరుతో జరుగుతున్న అవాంఛనీయమైన ఆచారాలు చూసి, చలించి పోయి వాటిని ఛేదించడానికి **పాఖండ ఖండిని** అన్న పతాకాన్ని ఆవిష్కరించాడు.

భారతదేశాన్ని, హిందు సమాజాన్ని జాగృత పరచాలని సంకల్పించి ఎన్నో పురోగామి సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో భాగంగా సతి, బాల్య వివాహాలు, అంటరానితనం, వరకట్న దురాచారాన్ని బహిష్కరించాడు. స్త్రీ విద్య పరిచయం చేసాడు. బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యవాదం పోవాలని నమ్మి (స్వరాజ్) స్వయం పరిపాలన అని మొదటి సారి గొంతెత్తినాడు. దయానందుడు వ్రాసిన **సత్యార్థ ప్రకాశ్** లో భారతదేశం నుండి సమస్త భారతీయుల మనసులలోని మూఢ నమ్మకాలు, అంధవిశ్వాసాల నిర్మూలన గూర్చి వ్యాఖ్యానించాడు. స్త్రీలకు సైనిక శిక్షణ ఇవ్వడం అనే ప్రతిపాదనను ప్రధమంగా తీర్మానించినది స్వామి దయానందనే. సత్యార్ధ ప్రకాశ్ ద్వారా వేదాల విశ్లేషణ, మూఢ నమ్మకాలను ప్రక్షాళన చేయుట వంటి వాటిని ప్రచురిస్తూ ప్రజల మన్నలను పొందాడు. ధార్మిక జీవనం కొనసాగిస్తూ వేద సారాంశాల గురించి ఉపన్యాసాలిస్తూ జీవనం కొనసాగించాడు.

## ఆర్య సమాజ స్థాపన
ధర్మ సంస్థాపనకు శాశ్వత సంస్థగా, దేశ సంఘసంస్కరణకు పునాదిగా, 1875 10 ఏప్రిల్ న ముంబాయి నగరంలో మొదటి ఆర్యసమాజం స్థాపించాడు. హిందూధర్మాన్ని పునరుద్ధరిద్దాం (*హిందూధర్మం ప్రత్యాగఛ్చత*) అన్న పిలుపుకు నాంది పలికాడు. ఈ క్రమంలో దయానంద సరస్వతి పెక్కుమందికి కంట్లో నలుసు అయ్యాడు. పూర్వం ఏడు సార్లు విషప్రయోగాలు జరిగిననూ బస్తి, న్యోళి అనే యోగ ప్రక్రియ ద్వారా ప్రేగులను ప్రక్షాళనం చేసుకుని వాటిని విఫలం చేసినను, చివరిసారిగా 1883 అక్టోబరు 30, దీపావళి రోజు సాయంత్రం జరిగిన విష ప్రయోగంతో క్షీణిస్తూ ఓంకారనాదంతో సమాధి అవస్థలో మోక్షాన్ని పొందాడు. అతను తన వాదనలను, ఉద్యమాన్ని సమర్థిస్తూ అథర్వణ, యజుర్వేదం వంటివి భాష్యం చేసిన వేదభాష్యకారుడు.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* దయానంద సరస్వతి చరిత్ర, చిత్ర రూపకం
* ఆర్యసమాజ్, జాం నగర్
* దయానంద సరస్వతి రచించిన అథర్వణ, యజుర్వేద భాష్యానికి తెలుగు సేత

వర్గం:1824 జననాలు
వర్గం:1883 మరణాలు
వర్గం:హిందూ తాత్వికులు
వర్గం:భారతీయ తత్వవేత్తలు
వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు