వారణాసిలోని హిందూ దేవాలయాల జాబితా

thumb|300x300px|1922లో వారణాసిలోని గంగా నది వెంబడి దేవాలయాలు
కాశీ (వారణాసి) అనేక హిందూ దేవాలయాలకు ప్రసిద్ధి చెందిన భారతదేశంలోని పురాతన నగరం. హిందూ మతంలో కాశీ అత్యంత పవిత్రమైన భౌగోళిక ప్రాంతం. కాశీ విశ్వనాథ దేవాలయం ఇక్కడ ప్రసిద్ధమైన శివాలయం. ఇది పవిత్ర గంగా నదికి పశ్చిమ ఒడ్డున ఉంది. ఇది శివాలయాలలో అత్యంత పవిత్రమైన పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటి. ఇక్కడ కొలువుతీరిన మూర్తిని విశ్వనాథుడని, విశ్వేశ్వరుడని పిలుస్తారు. వారణాసి చరిత్ర అంతటా వివిధ రాజులు, సాధువులు, మఠాలు, సంఘాలు నగరంలోని దేవాలయాలను వివిధ సమయాల్లో నిర్మించాయి. ఈ నగరం చారిత్రక నేపథ్యం నుండి కొత్తగా నిర్మించిన దేవాలయాల సేకరణలలో ఇది ఒకటి. వారణాసి హిందువులకు లోతైన ఆధ్యాత్మిక మూలాలు, ప్రాముఖ్యత కలిగిన పురాతన నగరం. ఇక్కడ నెకొన్న వెయ్యికి పైగా దేవాలయాలలో ఈ వారసత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.

వారణాసి, దీనిని బెనారస్ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది దేవంలోని ఏడు పవిత్ర నగరాలలో ఒకటి. హిందూ మతంలోనే కాక జైనమతం, బౌద్ధమతంలోనూ ఇది ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది. వారణాసి హిందూ దేవత మహాశివుడికి ఇష్టమైన ప్రాంతంగా పరిగణించబడుతుంది.

13వ శతాబ్దం తరువాత వారణాసిలోని అనేక చారిత్రక హిందూ దేవాలయాలు కూల్చివేయబడ్డాయి. వాటి స్థానంలో మసీదులు నిర్మించబడ్డాయి, ముఖ్యంగా 17వ శతాబ్దంలో ఔరంగజేబు పాలనలో. వారణాసిలోని హిందూ దేవాలయాల ధ్వంసం తో పాటు, ఔరంగజేబు నగరం పేరును బెనారస్ నుండి **ముహమ్మదాబాద్** గా మార్చడానికి ప్రయత్నించాడు. ఇక్కడ జ్ఞాన‌వాపి మ‌సీదు వంటివి వివాదాస్పద ప్రదేశాలు
## మహాశివుడు
thumb|కాశీ విశ్వనాథ ఆలయం బంగారు శిఖరం

* కాశీ విశ్వనాథ ఆలయంః ఇది అత్యంత ప్రసిద్ధ హిందూ దేవాలయాలలో ఒకటి, శివుడికి అంకితం చేయబడింది. కాశీ ఖండ (స్కంద పురాణం విభాగం)తో సహా పలు పురాణాలలో ఈ క్షేత్ర మహిమ ప్రస్తావించబడింది. ముహమ్మద్ ఘోరీ కమాండర్ గా కన్నౌజ్ రాజాను ఓడించినప్పుడు క్రీ. శ. 1194 లో కుతుబ్-ఉద్-దిన్ ఐబక్ సైన్యం విశ్వనాథ ఆలయాన్ని నాశనం చేసింది. ఈ ఆలయం గత 800 సంవత్సరాలలో అనేకసార్లు నాశనం చేయబడి పునర్నిర్మించబడింది. ప్రస్తుతం ఉన్న నిర్మాణం 18వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది.
* **కాల్ భైరవ్ మందిర్**, కాలభైరవుడి మందిరం వారణాసిలోని ప్రధాన తపాలా కార్యాలయం, విశేషర్గంజ్ సమీపంలో ఉన్న ఒక పురాతన ఆలయం. కాల భైరవ వారణాసికి సంరక్షక దేవతగా నమ్ముతారు.
* **[[మృత్యుంజయ మహాదేవ ఆలయం (వారణాసి)|మృత్యుంజయ మహాదేవ ఆలయం]]** శివుడికి అంకితం చేయబడిన ఈ మందిరం దారానగర్ నుండి **కాలభైరవ**ఆలయానికి వెళ్లే మార్గంలో ఉంది. ఈ ఆలయం పక్కన చాలా మతపరమైన ప్రాముఖ్యత కలిగిన బావి ఉంది. దీని నీరు అనేక భూగర్భ ప్రవాహాల మిశ్రమం, అనేక వ్యాధులను నయం చేస్తుందని చెబుతారు.
* **[[శ్రీ విశ్వనాథ దేవాలయం (బెనారస్ విశ్వవిద్యాలయం)]]**: బిర్లా మందిర్ గా కూడా పిలువబడే ఈ కొత్త విశ్వనాథ మందిరాన్ని, ప్రధానంగా బిర్లా కుటుంబం నిధులు సమకూర్చి, పాత కాశీ విశ్వనాథ ఆలయానికి ప్రతిరూపంగా నిర్మించారు. మదన్ మోహన్ మాలవ్యా ప్రణాళిక చేసిన ఈ ఆలయం బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయ ప్రాంగణంలో భాగం, ఇది జాతీయ పునరుజ్జీవనానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. ఈ ఆలయం అన్ని కులాలు, మతాల ప్రజలకు తెరిచి ఉంటుంది. శ్రీ విశ్వనాథ ఆలయ ప్రాంగణంలో లింగం. నటరాజు, పార్వతిదేవి, వినాయకుడు, సరస్వతిదేవి, హనుమంతుడు, నందితో సహా తొమ్మిది దేవాలయాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ శివుడు, లక్ష్మీనారాయణ విగ్రహాలు కూడా ఉన్నాయి.

దస్త్రం:Shri_Kashi_Vishwanath_Mandir,_BHU_01.JPG|బెనారస్ విశ్వవిద్యాలయం ప్రాంగణంలోని శ్రీ విశ్వనాథ దేవాలయం
దస్త్రం:Shri_Kashi_Vishwanath_Mandir,_BHU_03.JPG|బెనారస్ విశ్వవిద్యాలయం ప్రాంగణంలోని శ్రీ విశ్వనాథ దేవాలయం


* శ్రీ తిలభాండేశ్వర్ మహాదేవ్ మందిర్, వారణాసిలోని పురాతన దేవాలయాలలో ఒకటి, ఇది బెంగాల్ తోలా ఇంటర్ కాలేజీకి సమీపంలో, మదన్పురా ప్రసిద్ధ చేనేత కాలనీ పక్కన ఉంది. ఇక్కడ, తిలభాండేశ్వర్ శివలింగం ప్రతి సంవత్సరం పొడవు పెరుగుతుందని చెబుతారు. తిలభాండేశ్వర్ మహాదేవ్, విభాండేశ్వర్, పార్వతిదేవి, కాలభైరవ, అయ్యప్ప ఇతర హిందూ దేవతలు ఇక్కడ కనిపిస్తారు. ఈ ఆలయం మలయాళీ, బనారసి సంస్కృతుల కలయికను సూచిస్తుంది. ఇక్కడ మహాశివరాత్రి, మకర సంక్రాంతి, శ్రావణ మాసం, దసరా నవరాత్రులు మొదలైన ప్రసిద్ధ వేడుకలు జరుగుతాయి.
* నేపాలీ మందిర్ క్రీ. శ. 19వ శతాబ్దంలో నేపాల్ రాజు మహారాజాధిరాజ రాణా బహదూర్ షా నిర్మించిన ఈ ఆలయం ఖాట్మండులోని పశుపతినాథ్ ఆలయానికి ప్రతిరూపం. ఈ ఆలయాన్ని కాంత్వాలా మందిర్, **మినీ ఖజురహో** అని కూడా పిలుస్తారు.
* **[[రత్నేశ్వర్ మహాదేవ్ ఆలయం, వారణాసి|రత్నేశ్వర్ మహాదేవ్ ఆలయం]]** మణికర్ణిక ఘాట్ సమీపంలో ఉన్న ఆలయం. ఆలయ దిగువ భాగం కొన్నిసార్లు నదిలో మునిగి ఉండి, ఆరాధన చేయడం కూడా అసాధ్యం అవుతుంది.

## శక్తి దేవాలయాలు

* **[[అన్నపూర్ణ దేవి మందిర్ (వారణాసి)|అన్నపూర్ణ దేవి మందిరం]]**, కాశీ విశ్వనాథ ఆలయానికి సమీపంలో ఉంది. ఆమె పార్వతిదేవి రూపం. ఆమెను కాశీపురాదేశ్వరి అని కూడా పిలుస్తారు.
* విశాలాక్షి ఆలయం, శివుని భార్య అయిన విశాలాక్షి (పార్వతిదేవి)కి అంకితం చేయబడింది.
* లలితా గౌరీ మందిర్, లలితా గౌరీ దేవతకు అంకితం చేయబడిన ఆలయం.
* అమేథి ఆలయం : బాలా త్రిపురసుందరి దేవతకు అంకితం చేయబడిన ఆలయం
* **[[దుర్గా మందిర్ (వారణాసి)|దుర్గా కుండ్ మందిర్]]**, దుర్గా మందిర్ నిర్మాణం ఉత్తర భారతదేశానికి విలక్షణమైన నాగర శైలిలో ఉంటుంది. ఈ ఆలయంలో దుర్గా కుండ్ అని పిలువబడే దీర్ఘచతురస్రాకార నీటి ట్యాంక్ ఉంది. ఈ ఆలయంలో బహుళ అంతస్తుల స్తంభాలు ఉన్నాయి. దుర్గామాత ఎరుపు రంగును సూచించే విధంగా ఎరుపు రంగులో ఉంటుంది. కుండ్ ప్రారంభంలో నదికి నేరుగా అనుసంధానించబడింది, తద్వారా నీరు ఎప్పటికప్పుడు తిరిగి నింపబడుతుంది. అయితే, ఈ కాలువ తరువాత మూసివేయబడింది. అందువల్ల ఇది వర్షం నీటి ద్వారా మాత్రమే భర్తీ చేయబడుతుంది.

దస్త్రం:காசி_விசாலாட்சி_கோயில்.jpg|link=|విశాలాక్షి దేవాలయం
దస్త్రం:Durga_Mandir,_Varanasi,_Uttar_Pradesh,_India_(2007).jpg|దుర్గా ఆలయం


* సంకట దేవి మందిర్, సింథియా ఘాట్ సమీపంలో ఉన్నది. ఆమె నివారణ దేవత. ఈ ప్రాంగణంలో ఒక పెద్ద సింహం విగ్రహం ఉంది. ఈ ఆలయానికి సమీపంలో తొమ్మిది గ్రహాల తొమ్మిది దేవాలయాలు కూడా ఉన్నాయి.  

## మహావిష్ణువు
శివుడు, పలు శక్తి దేవాలయాలతో పాటు, వారణాసిలోని కొన్ని ముఖ్యమైన పురాతన దేవాలయాలు విష్ణువుకు అంకితం చేయబడ్డాయి.

* **ఆది కేశవ ఆలయం,** ఇది కాశీలోని పురాతన దేవాలయాలలో ఒకటి. ఈ ఆలయం స్కంద పురాణం కాశీ ఖండంలో ప్రస్తావించబడింది. ఈ ఆలయం కాశీ విశ్వనాథ ఆలయం కంటే పురాతనమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది.
* మణికర్ణిక ఘాట్ విష్ణు ఆలయం
* బిందు మాధవ్ ఆలయం

## హనుమంతుడు

* **[[సంకట మోచన్ హనుమాన్ దేవాలయం (వారణాసి)|సంకట మోచన్ హనుమాన్ దేవాలయం]]**, హనుమంతుడికి అంకితం చేయబడింది. ఇది స్థానికులలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది. ఇది అనేక వార్షిక మతపరమైన, సాంస్కృతిక ఉత్సవాలకు ప్రదేశం. 2006 మార్చి 7న ఇస్లామిక్ తీవ్రవాదులు జరిపిన మూడు పేలుళ్లలో ఈ ఆలయ ప్రాంతం ఒకటి.
* తులసీ మానస మందిరం వారణాసి పవిత్ర నగరంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ దేవాలయాలలో ఒకటి. ఈ దేవాలయానికి హిందూ మతంలో గొప్ప చారిత్రక, సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత ఉంది, ఎందుకంటే ప్రాచీన హిందూ ఇతిహాసం రామచరితమానస్‌ను 16వ శతాబ్దంలో (సుమారు 1532–1623) హిందూ కవి-సన్యాసి, సంస్కర్త, తత్వవేత్త గోస్వామి తులసీదాస్ ఈ ప్రదేశంలోనే రచించారు.

## సూర్యభగవానుడు
వారణాసి అనేక సూర్యుడు సంబంధిత దేవాలయాలకు నిలయంగా ఉంది. ప్రధానంగా వారణాసిలో సూర్యుడిని పన్నెండు రూపాల్లో పూజిస్తారు. 

# అరుణ్ ఆదిత్య
# ద్రుపద్ ఆదిత్య
# గంగా ఆదిత్య
# కేశవ ఆదిత్య
# కఖోఖ్ ఆదిత్య
# లోలార్క్ ఆదిత్య
# మయుఖ్ ఆదిత్య
# సాంబ ఆదిత్య
# ఉత్తరార్క్ ఆదిత్య
# విమల్ ఆదిత్య
# వృద్ధ ఆదిత్య
# యమ ఆదిత్య

## ఇతర ఆలయాలు

* **[[భారతమాత దేవాలయం|భారత్ మాతా మందిర్]]**, ఇది భారతమాతకు అంకితం చేయబడిన దేవాలయం. ఇది మహాత్మా గాంధీ కాశీ విద్యాపీఠ్ క్యాంపస్‌లో ఉంది. సాంప్రదాయ దేవతల విగ్రహాలకు బదులుగా, ఈ ఆలయంలో పాలరాయితో చెక్కబడిన అవిభక్త భారతదేశం భారీ పటం ఉంది. ప్రపంచంలోనే ఈ దేవాలయం మొదటిది.

దస్త్రం:Bharat_Mata_Temple_map.jpg|భారత మాతా మందిరంలో భారతదేశం రిలీఫ్ మ్యాప్


### భోజ్‌పురి మాయ్ మందిర్
భోజ్‌పురి మాయ్ మందిర్ (భోజ్‌పురి తల్లి ఆలయం) అనేది భోజ్‌పురి భాషకు చెందిన ప్రధాన దేవత అయిన భోజ్‌పురి అమ్మవారితో కూడిన ఆలయం. ఈ ఆలయం బరాలల్పూర్ లోని జీవన్దీప్ పబ్లిక్ స్కూల్ క్యాంపస్ లో ఉంది. ప్రపంచంలో సుమారు 150 మిలియన్ల మంది భోజ్‌పురియాలు ఉన్నారు. వారు భోజ్‌పురి భాషకు వారి తల్లికి సమానమైన హోదాను ఇస్తారు. ఒక భాషను దేవుడిగా, దేవతగా పూజించే ప్రపంచంలోని దేవాలయాలలో ఇది ఒకటి.

### ధన్వంతరి
వారణాసీయ సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయంలో, విశ్వవిద్యాలయ మ్యూజియంలో ధన్వంతరి విగ్రహం ఉంది.

కాశీ మొదటి రాజు ధన్వంతరి మనవడు మహారాజా దివోదాస్ దక్షిణం వైపు నల్ల రాళ్లతో కొట్టబడిన ఒక విగ్రహం వారణాసిలోని చౌక్ ప్రాంతంలో ఒక బ్రాహ్మణ కుటుంబం వ్యక్తిగత ఆస్తిలో ఉంది. విగ్రహం నిర్మించబడుతున్నప్పుడు ఆ ఆస్తి ప్రాంగణం క్రింద విగ్రహం కనుగొనబడిందని, మరుసటి రోజు ఉదయం దానిని గంగానదిలో మళ్లించాలని నిర్ణయించుకున్న వ్యక్తి ఎవరో బ్రహ్మణుడు గుర్తించలేకపోయాడని చెబుతారు, అయితే అదే రాత్రి ప్రభువు తన కలలో వచ్చి తనను కాశీరాజ దివోదాస్ అని పరిచయం చేసుకున్నాడు. అది దొరికిన చోట తన విగ్రహంగా ఉండాలని కోరాడు, అందువల్ల అతను ఈ ఆలయాన్ని తన ఇంట్లో నిర్మించాడు. అతని వారసులు ఇప్పటికీ అక్కడ దేవతకు సేవ చేస్తున్నారు. ఇది స్వయంభూ కావడం చేత ఆధ్యాత్మికమైనది.

### సాధువులు, పండితులు

* **తులసి మానస్ మందిర్**, శ్రీరామునికి అంకితం చేయబడింది. ఇది మధ్యయుగ సాధువు అయిన తులసిదాస్ నివసించి, రామాయణంలోని శ్రీరాముడి జీవితాన్ని వివరించే "శ్రీ రామచరితమానస" అనే ఇతిహాసాన్ని రాసిన ప్రదేశంలో ఉంది. తులసీదాస్ పురాణంలోని శ్లోకాలు గోడలపై చెక్కబడ్డాయి. ఇది దుర్గా ఆలయానికి సమీపంలో ఉంది.
* **వ్యాస మందిరం**, రామనగర్ లో ఉన్న ఈ మందిరం మహాభారతం రచయిత వ్యాసుడికి అంకితం చేయబడింది.

## విధ్వంసం
భారత ఉపఖండంపై ఇస్లామిక్ దండయాత్ర, పాలన సమయంలో వారణాసి, దాని హిందూ దేవాలయాలు దాడులు, విధ్వంసం లక్ష్యంగా ఉండేవి. వివిధ సుల్తానులు, మొఘల్ చక్రవర్తులు 12వ శతాబ్దం చివరలో, ముఖ్యంగా 13వ శతాబ్దం, 18వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో, ప్రధానంగా ఔరంగజేబు పాలనలో, హిందూ దేవాలయాలను కూల్చివేసి, వాటి స్థానంలో మసీదులను నిర్మించారు. ఏకంగా ఔరంగజేబు కాశీ నగరం పేరును ముహమ్మదాబాద్ గా మార్చడానికి కూడా ప్రయత్నించాడు.

## మూలాలు

వర్గం:దేవాలయాలు
వర్గం:వారణాసి జిల్లా
వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్