సమ్మ రాజవంశం

**సమ్మ రాజవంశం** అనేది సింధ్ కేంద్రంగా పాలించిన మధ్యయుగ రాజ్యమైన **సింధ్ సుల్తానేట్**ను పాలించిన సింధీ ముస్లిం రాజవంశం. దీనిని 1351లో ఉనార్ బిన్ బాబినాహ్ స్థాపించాడు, అతను చివరి సూమ్రా అమీర్ సర్దార్ హమీర్‌ను ఓడించి ఢిల్లీ సుల్తానేట్ నుండి స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించాడు. సమ్మలు "సుల్తాన్"కు సమానమైన *జమ్* బిరుదును స్వీకరించారు, వీరు జంషీద్ వంశస్థులమని చెప్పుకున్నారు. సుల్తానేట్ రాజధాని సమనగర్ నగరంలో (ఆధునిక తట్టా) ఉండేది. సమ్మల స్థానంలో 16వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో అర్ఘున్ రాజవంశం వచ్చింది.

సమ్మ రాజవంశం తట్టాలో రాయల్టీలు, స్మశానవాటికతో సహా నిర్మాణాలతో సింధ్‌లో తన ముద్రను విడిచిపెట్టింది.
## మూలాలు
సమ్మలు, సూమ్రోలు ఇద్దరూ ఇస్లాంలోకి మారినప్పుడు రాజ్‌పుత్ తెగలకు చెందినవారని సారా అన్సారీ పేర్కొంది. వారి నాయకులు ఉచ్, ముల్తాన్లలో స్థావరం ఉన్న సుహ్రవర్దీ సూఫీ సాధువుల అనుచరులు. సింధ్‌లోని సూమ్రా, సమ్మ అనే రెండు జమీందార్ల సమూహాలను ఫిరిష్టా ప్రస్తావించాడు.

సమ్మ రాజవంశం ప్రారంభ సంవత్సరాల గురించిన సమాచారం చాలా తక్కువగా ఉంది. ముస్లింలు మొదటిసారి సింధ్‌కు వచ్చినప్పుడు సమ్మ వంటి తెగలను జాట్లలో ఉపవిభాగంగా లేదా జాట్లతో సమానంగా పరిగణించారు, రాజవంశ స్థాపకుడైన జమ్ తమాచీ ఉనార్ నాయకత్వంలో సమ్మలు 1333లో తిరుగుబాటులో ఉన్నట్లు ఇబన్ బటూటా ద్వారా తెలుస్తోంది. సమ్మలు 1335 తర్వాత వెంటనే సూమ్రాలను కూలదోశారు, చివరి సూమ్రా పాలకుడు ఢిల్లీ సుల్తాన్ అయిన ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ రక్షణలో గుజరాత్ గవర్నర్ వద్ద ఆశ్రయం పొందాడు. ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ 1351లో సింధ్‌పై దండయాత్ర చేశాడు, బహుశా సూమ్రాలను తిరిగి అధికారంలోకి తీసుకురావాలనే ప్రయత్నంలో సోంధా వద్ద మరణించాడు. దీనితో సమ్మలు స్వతంత్రులయ్యారు. తర్వాతి సుల్తాన్ ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ 1365, 1367లో సింధ్‌పై దాడి చేశాడు, విజయవంతం కాలేదు, కానీ ఢిల్లీ నుండి అదనపు బలగాలతో అతను తరువాత బాంభినియో లొంగుబాటును పొందాడు. సమ్మ రాజవంశం సూమ్రా రాజవంశాన్ని అధిగమించి 1365-1521 కాలంలో సింధ్‌ను పాలించింది. ఆ సమయంలో సింధీ స్వర్ణకార్ కమ్యూనిటీ కచ్ నుండి సింధ్‌లోని తమ స్వస్థలాలకు తిరిగి వచ్చింది, కొందరు సింధ్‌లోని దాదు సమీపంలో సింధు నది ఒడ్డున ఖాళీ భూమిలో స్థిరపడ్డారు. 1500 సంవత్సరం చివరి నాటికి దాదాపు మొత్తం సింధీ స్వర్ణకార్ కమ్యూనిటీ సింధ్‌కు తిరిగి వచ్చింది. ఈ కాలం సింధ్‌లో సూఫీ ఆలోచన, బోధనల ప్రారంభాన్ని సూచిస్తుంది.

కొంతకాలం సమ్మలు మళ్లీ ఢిల్లీకి లోబడి ఉన్నారు. ఆ తరువాత ఢిల్లీ సుల్తానేట్ పతనమవడంతో వారు పూర్తిగా స్వతంత్రులయ్యారు. సమ్మ పాలనలోని చాలా కాలంలో సింధ్ రాజకీయంగా, ఆర్థికంగా గుజరాత్ సుల్తానేట్తో ముడిపడి ఉండేది, అప్పుడప్పుడు ఘర్షణల కాలాలు ఉండేవి. సమ్మ రాజవంశం ముద్రించిన నాణేలు "సుల్తాన్", "షా", "జమ్" బిరుదులను చూపుతాయి, పశ్చిమ గుజరాత్‌లోని జడేజా పాలకులు కూడా సమ్మ తెగలో భాగమే, సింధ్ మొదటి సమ్మ సుల్తాన్ అయిన జమ్ ఉనార్ నుండి నేరుగా వచ్చారు. సంధాయ్ ముస్లింలు సింధ్‌లోని సమ్మ తెగకు చెందినవారు. గుజరాత్‌లోని చూడాసమ రాజ్‌పుత్‌లు కూడా సమ్మ తెగలో భాగమే, వీరు ఇప్పటికీ హిందువులుగా ఉన్నారు, గుజరాత్‌లోని జునాగఢ్ జిల్లా, భాల్ ప్రాంతంలో విస్తరించి ఉన్నారు.

## చరిత్ర
సమ్మ రాజవంశం "రాజు" లేదా "సుల్తాన్"కు సమానమైన "జమ్" బిరుదును తీసుకుంది, ఎందుకంటే వారు జంషీద్ వంశస్థులమని చెప్పుకున్నారు. సమ్మ రాజవంశంపై సమాచార ప్రధాన వనరులు నిజాముద్దీన్, అబుల్-ఫజల్, ఫిరిష్టా, మీర్ మసూమ్, అన్నీ వివరాలు లేనివి, విరుద్ధమైన సమాచారంతో ఉన్నాయి. కాలానుక్రమం ఆమోదయోగ్యమైన పునర్నిర్మాణం M. H. సయ్యద్ రచించిన *హిస్టరీ ఆఫ్ ఢిల్లీ సుల్తానేట్*లో ఇవ్వబడింది.

### జమ్ ఉనార్

ఉత్తర ఆఫ్రికాకు చెందిన ప్రసిద్ధ యాత్రికుడు ఇబన్ బటూటా ప్రస్తావించిన సమ్మ రాజవంశ స్థాపకుడు జమ్ ఉనార్ (ఇబన్ బటూటా 1333లో సింధ్‌ను సందర్శించాడు, ఢిల్లీ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా సమ్మల తిరుగుబాటును చూశాడు). సూమ్రా, ఢిల్లీ సుల్తానేట్ మధ్య దెబ్బతిన్న సంబంధాలను అవకాశంగా తీసుకుని సమ్మ నాయకుడు జమ్ ఉనార్ చివరి సూమ్రా పాలకుడైన డోడో కుమారుడిని ఓడించి సమ్మ పాలనను స్థాపించాడు.

### జమ్ సలాహుద్దీన్

జమ్ సలాహుద్దీన్ బిన్ జమ్ తమాచీ తన తండ్రి జమ్ తమాచీ వారసుడు. అతను దేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో తిరుగుబాట్లను అణచివేశాడు, ఆ దిశలలో దళాలను పంపి నాయకులను శిక్షించాడు. ఈ క్రమశిక్షణ లేని ముఠాలలో కొన్ని కచ్‌కు పారిపోయాయి, అక్కడికి జమ్ సలాహుద్దీన్ వారిని వెంబడించాడు, జరిగిన ప్రతి పోరాటంలో వారిని ఓడించి చివరకు లోబరుచుకున్నాడు. అతను 11 సంవత్సరాలు పాలించిన తర్వాత మరణించాడు.

### జమ్ అలీ షేర్
జమ్ అలీ షేర్ బిన్ జమ్ తమాచీ దేశాన్ని చాలా వివేకంతో పాలించాడు. మునుపటి జమ్ నాశనానికి కారణమైన తమాచీ ఇతర కుమారులు సికందర్, కరణ్, సికందర్ కుమారుడు ఫతే ఖాన్ ఇప్పుడు జమ్ అలీ షేర్‌కు వ్యతిరేకంగా కుట్ర చేస్తున్నారు. అతను ఎప్పటిలాగే వెన్నెలను ఆస్వాదిస్తూ బయట ఉన్నప్పుడు దాడి చేయడానికి వారు అవకాశం కోసం ఎదురుచూస్తున్నారు. చంద్ర మాసంలోని 13వ రోజున ఒక శుక్రవారం రాత్రి వారు తమ వెంట కొంతమంది హంతకులను తీసుకువెళ్లారు, నది ప్రశాంత ఉపరితలంపై వెన్నెలను ఆస్వాదించడానికి పడవలో బయటికి వచ్చి ఇంటికి తిరిగి వస్తున్న జమ్ అలీ షేర్‌పై కత్తులతో దాడి చేశారు. వారు అతనిని చంపి నగరానికి పరుగెత్తారు, అక్కడ ప్రజలు ఖాళీ సింహాసనంపై వారిలో ఒకరైన కరణ్‌ను ఉంచక తప్పలేదు. జమ్ అలీ షేర్ పాలన ఏడేళ్లపాటు కొనసాగింది.

### జమ్ ఫతే ఖాన్ బిన్ జమ్ సికందర్

జమ్ కరణ్ తర్వాత అతని మేనల్లుడు జమ్ ఫతే ఖాన్ బిన్ సికందర్ అధికారంలోకి వచ్చాడు. అతను కొంతకాలం ప్రశాంతంగా పాలించాడు, సాధారణంగా ప్రజలకు సంతృప్తిని ఇచ్చాడు.

ఈ సమయంలో అమీర్ తైమూర్ మనవళ్లలో ఒకడైన మీర్జా పీర్ ముహమ్మద్ ముల్తాన్‌కు వచ్చి ఆ పట్టణాన్ని, ఉచ్‌ను జయించాడు. అతను అక్కడ ఎక్కువ కాలం బస చేయడంతో అతని వద్ద ఉన్న గుర్రాలలో ఎక్కువ భాగం వ్యాధితో చనిపోయాయి, అతని గుర్రపు సైనికులు కాలిబంటులుగా తిరగవలసి వచ్చింది. అమీర్ తైమూర్ ఈ విషయం తెలుసుకున్నప్పుడు తన విజయాలను విస్తరించుకోవడానికి తన స్వంత లాయం నుండి 30,000 గుర్రాలను తన మనవడికి పంపాడు. పీర్ ముహమ్మద్ ఈ విధంగా సన్నద్ధుడై తనకు హాని చేస్తామని బెదిరించిన జమీందార్లపై దాడి చేసి వారి గృహ సంపదను ధ్వంసం చేశాడు. ఆ తరువాత అతను వచ్చి తనకు నమస్కరించమని ఆ ప్రదేశ ముఖ్యులను పిలవడానికి బఖర్‌కు ఒక దూతను పంపాడు. కానీ ఈ మనుషులు అతని ప్రతీకారానికి భయపడి ఆ ప్రదేశాన్ని విడిచిపెట్టి జైసల్మేర్‌కు వెళ్లారు. ఆ ప్రదేశ పవిత్ర సయ్యద్‌లలో ఒకరైన సయ్యద్ అబుల్గైస్ అనే ఒకే ఒక్క వ్యక్తి మీర్జాను సందర్శించడానికి వెళ్ళాడు. అతను ప్రవక్త అయిన తన ముత్తాత పేరు మీద తన పట్టణ ప్రజల కోసం మధ్యవర్తిత్వం వహించాడు, మీర్జా అతని మధ్యవర్తిత్వాన్ని అంగీకరించాడు.

మీర్జా పీర్ ముహమ్మద్ త్వరలోనే ఢిల్లీకి వెళ్లి ఆ ప్రదేశాన్ని ఆక్రమించి రాజుగా పట్టాభిషేకం చేసుకున్నాడు. ముల్తాన్ లంగాహ్‌ల చేతుల్లో ఉండిపోయింది, సింధ్ మునుపటిలాగా సమ్మ పాలకుల చేతుల్లో ఉంది.

### జమ్ తుగ్లక్

జమ్ తుగ్లక్ వేట పట్ల మక్కువ చూపేవాడు, సెహ్వాన్, బఖర్ రాష్ట్ర వ్యవహారాలను నిర్వహించడానికి తన సోదరులను వదిలిపెట్టాడు. అతని పాలనలో కొందరు బలూచ్‌లు బఖర్ శివార్లలో తిరుగుబాటు జెండా ఎగురవేశారు, కానీ జమ్ తుగ్లక్ ఆ దిశగా కవాతు చేసి వారి నాయకులను శిక్షించాడు, భవిష్యత్తులో అలాంటి తిరుగుబాటు జరగకుండా నిరోధించడానికి ప్రతి పరగణాలో ఒక స్థావరాన్ని నియమించాడు. అతను 28 సంవత్సరాలు పాలించిన తర్వాత మరణించాడు.

### జమ్ సికందర్ II
జమ్ సికందర్ బిన్ జమ్ ఫతే తన తండ్రి తర్వాత సింహాసనాన్ని అధిష్టించేటప్పటికి మైనర్. సెహ్వాన్, బఖర్ గవర్నర్లు తమ పగ్గాలను వదిలించుకుని దాడి చేయడానికి సన్నాహాలు చేశారు. జమ్ సికందర్ తట్టా నుండి బఖర్‌కు వెళ్లవలసి వచ్చింది. అతను నాసర్‌పూర్ వరకు వచ్చినప్పుడు గత జమ్ పాలనలో ధైర్యసాహసాలకు ప్రసిద్ధి చెందిన ముబారక్ అనే వ్యక్తి జమ్ ముబారక్ పేరుతో తనను తాను రాజుగా ప్రకటించుకున్నాడు. కానీ ప్రజలు అతనితో పొత్తు పెట్టుకోనందున అతను 3 రోజులలోపు తరిమివేయబడ్డాడు, జమ్ సికందర్‌కు సమాచారం పంపబడింది, అతను తన ప్రత్యర్థులతో శాంతి ఒప్పందం కుదుర్చుకుని తట్టాకు చేరుకున్నాడు. ఒకటిన్నర సంవత్సరం తర్వాత అతను మరణించాడు.

### జమ్ నిజాముద్దీన్ I
జమ్ సలాహుద్దీన్ మరణం తర్వాత రాష్ట్ర ప్రముఖులు అతని కుమారుడు జమ్ నిజాముద్దీన్ I బిన్ జమ్ సలాహుద్దీన్‌ను సింహాసనంపై ఉంచారు. జమ్ నిజాముద్దీన్ కొన్ని నెలలు మాత్రమే పాలించాడు. మంత్రుల సలహాతో బందిఖానాలో ఉంచబడిన తన దాయాదులు సికందర్, కరణ్, బహావుద్దీన్, ఆమర్‌లను విడుదల చేయడం అతని మొదటి దయగల చర్య. అతను వారిలో ప్రతి ఒక్కరినీ వివిధ ప్రదేశాలలో పరిపాలనా విధులను నిర్వర్తించడానికి అధికారిగా నియమించాడు, అతను స్వయంగా రాజధానిలో ఉండి వారు, దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలలోని ఇతర అధికారులు చేసిన పనిని పర్యవేక్షించాడు.

అయితే ఆ తర్వాత కొద్ది కాలానికే అతని దాయాదులు తమలో తాము కుట్ర చేసుకుని అర్ధరాత్రి రాజధానికి వచ్చి అతనిని పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించారు. కానీ జమ్ సలాహుద్దీన్ సకాలంలో వారి ఉద్దేశ్యాన్ని గ్రహించి, అర్ధరాత్రి కొద్దిమంది మనుషులతో ఆ ప్రదేశాన్ని విడిచిపెట్టి గుజరాత్‌కు పారిపోయాడు. ఉదయాన్నే అతని కోసం మనుషులను పంపారు, కానీ అతని గురించి ఎటువంటి సమాచారం రాకముందే ప్రజలు అజ్ఞాతంలో ఉన్న జమ్ తమాచీ కుమారుడు అలీ షేర్‌ను పిలిపించి సింహాసనంపై ఉంచారు. ఇంతలో జమ్ నిజాముద్దీన్ కూడా తన పలాయనంలో మరణించాడు, అతని దాయాదులు కూడా ప్రతి విషయంలో నిరాశ చెంది తిరుగుబోతు జీవితాలను గడిపారు.

### జమ్ సంజర్

రైనా మరణంపై సంజర్ (రాధన్) సదర్ అల్-దిన్ సింధ్ జమ్ అయ్యాడు. అతను చాలా అందమైన వ్యక్తి అని చెబుతారు, ఆ కారణంగా అతనిని ఎప్పుడూ పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలు అనుసరించేవారు, వారు అతని సహవాసంలో ఉండటానికి ఆనందించేవారు. అతను సింహాసనానికి రాకముందే ఒక భక్తుడైన ఫకీర్ అతనిని చాలా ఇష్టపడేవాడని; ఒకరోజు సంజర్ తాను తట్టా రాజు కావాలని చాలా బలమైన కోరికను కలిగి ఉన్నానని ఫకీర్‌కు తెలియజేసినట్లు; ఫకీర్ అతనికి ఆశీర్వాదాలు ఇచ్చాడని, అతను 8 సంవత్సరాల పాటు ఆ ప్రదేశానికి రాజు అవుతాడని చెప్పాడని నమ్ముతారు.

జమ్ సంజర్ దేశాన్ని చాలా తెలివిగా పాలించాడు. దీనికి ముందు ఏ పాలకుడి పాలనలోనూ సింధ్ ప్రజలు అటువంటి మనశ్శాంతిని పొందలేదు. పండితులు, భక్తుల సహవాసాన్ని అతను బాగా ఇష్టపడేవాడు. ప్రతి శుక్రవారం అతను దానాలు పంచేవాడు, అర్హులైన వారికి కాలానుగుణ భత్యాలను నిర్ణయించాడు. అతను బాధ్యతాయుతమైన అధికారుల వేతనాన్ని పెంచాడు. బఖర్ కాజీగా మునుపటి పాలకులచే నియమించబడిన కాజీ మారూఫ్, వాదుల నుండి, ప్రతివాదుల నుండి లంచాలు తీసుకునేవాడు. ఈ వాస్తవం జమ్ సంజర్ దృష్టికి వచ్చినప్పుడు, అతను కాజీని పిలిపించి దాని గురించి అడిగాడు. కాజీ మొత్తం విషయాన్ని అంగీకరించాడు. "అవును", "నేను వాదుల నుండి, ప్రతివాదుల నుండి ఏదో ఒకటి అడుగుతాను, సాక్షుల నుండి కూడా ఏదైనా పొందాలని నేను ఆరాటపడుతున్నాను, కానీ కేసు ముగియకముందే వారు వెళ్లిపోతారు, దానిలో నేను నిరాశ చెందుతాను" అని అతను చెప్పాడు. దీనికి జమ్ సంజర్ నవ్వకుండా ఉండలేకపోయాడు. కాజీ కొనసాగించాడు: "నేను రోజంతా కోర్టులో పని చేస్తాను, నాకు చాలా తక్కువ వేతనం లభించడం వల్ల నా భార్య, పిల్లలు ఇంట్లో ఆకలితో చనిపోతారు". జమ్ సంజర్ అతని వేతనాన్ని పెంచాడు, ప్రాముఖ్యత కలిగిన ప్రతి ప్రభుత్వ పోస్టు వేతనం పెంపునకు సాధారణ ఆదేశాలు జారీ చేశాడు.

### జమ్ నిజాముద్దీన్ II

జమ్ నిజాముద్దీన్ II (866–914 AH, 1461–1508 AD) సమ్మ లేదా జమోట్ రాజవంశంలో అత్యంత ప్రసిద్ధ సుల్తాన్, ఇది 1351–1551 CE వరకు సింధ్, పంజాబ్, బలూచిస్తాన్లోని భాగాలను పాలించింది. అతను జమ్ నిండో అనే ముద్దుపేరుతో పిలువబడేవాడు. అతని రాజధాని ఆధునిక పాకిస్తాన్‌లోని తట్టాలో ఉండేది. సమ్మ సుల్తానేట్ జమ్ నిజాముద్దీన్ II పాలనలో దాని అధికార శిఖరాగ్రానికి చేరుకుంది, అతను ఇప్పటికీ హీరోగా గుర్తుండిపోతాడు, అతని పాలనను స్వర్ణయుగంగా పిలుస్తారు.

సింహాసనాన్ని అధిరోహించిన కొద్దిసేపటికే అతను భారీ బలగంతో భక్కర్కు వెళ్ళాడు, అక్కడ అతను ఒక సంవత్సరం గడిపాడు, ఆ సమయంలో అతను ఆ ప్రాంతంలోని ప్రజలను వేధించిన దోపిడీదారులను, దొంగలను అంతం చేశాడు. ఆ తరువాత నలభై ఎనిమిది సంవత్సరాల పాటు అతను తట్టాలో సంపూర్ణ అధికారంతో పరిపాలించాడు.

జమ్ నిండో పాలన చివరి భాగంలో 1490 CE తరువాత షా బేగ్ అర్ఘున్ ఆధ్వర్యంలోని మొఘల్ సైన్యం కాందహార్ నుండి వచ్చి చుండూహా, సిదీజుహ్, ఆక్రి, ఓహందుకా, సిబి సిందీచా, కోట్ మాచియాన్ గ్రామాలను ఆక్రమించి దాడి చేసింది. జమ్ నిండో తన వజీర్ దర్యా ఖాన్ ఆధ్వర్యంలో భారీ సైన్యాన్ని పంపాడు, సిబి సమీపంలోని డూరుహ్-ఐ-కురీబ్ లేదా జూలోవ్ గీర్ లేదా హలూఖర్ అని పిలువబడే గ్రామం వద్దకు చేరుకున్న ఈ సైన్యం ఒక యుద్ధంలో మొఘలులను ఓడించింది. షా బేగ్ అర్ఘున్ సోదరుడు అబూ ముహమ్మద్ మీర్జా యుద్ధంలో చంపబడ్డాడు, మొఘలులు కాందహార్‌కు పారిపోయారు, జమ్ నిజాముద్దీన్ పాలనలో వారు తిరిగి రాలేదు.

జమ్ నిజాముద్దీన్ మరణం తరువాత దాయాదులైన జమ్ ఫెరోజ్, జమ్ సలాహుద్దీన్ మధ్య వారసత్వ యుద్ధం జరిగింది.

### జమ్ ఫెరోజ్
జమ్ ఫెరోజ్ బిన్ జమ్ నిజామ్ సింధ్ సమ్మ రాజవంశానికి చివరి పాలకుడు. జమ్ ఫెరోజ్ తన తండ్రి జమ్ నిజాముద్దీన్ తర్వాత చిన్న వయస్సులోనే సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. జమ్ ఫెరోజ్ ఒక యువకుడు, మొదటి నుండి రాష్ట్ర వ్యవహారాల నిర్వహణ అతని సంరక్షకుడి చేతుల్లో ఉన్నందున అతను తన సమయాన్ని తన అంతఃపురంలో గడిపాడు, అరుదుగా బయటకు వెళ్లేవాడు. కానీ అతను తన మంత్రులకు భయపడేవాడు.

ముందుజాగ్రత్త చర్యగా అతను తన సేవలో కీబక్ అర్ఘున్, మొఘల్ తెగలకు చెందిన పెద్ద సంఖ్యలో పురుషులను చేర్చుకున్నాడు, వారు అతని పాలనలో షాబేగ్ అర్ఘున్‌ను విడిచిపెట్టి తట్టాకు వచ్చారు. జమ్ ఫెరోజ్ వారు నివసించడానికి మొఘల్-వారా అనే పట్టణ ప్రాంతాన్ని ఇచ్చాడు. దర్యా ఖాన్‌ను అరికట్టడానికి నిర్భయమైన వ్యక్తుల సేవలను పొందడంలో తన విధానానికి అతను రహస్యంగా తనను తాను ప్రశంసించుకున్నాడు, కానీ ఈ వ్యక్తులు తనపైకి ఎలాంటి విధ్వంసాన్ని తీసుకురాబోతున్నారో అతను ఒక్క క్షణం కూడా ఊహించలేదు. ఎందుకంటే, 926 AH (1519 AD)లో ఫతేపూర్ యుద్ధంలో సింధ్‌ను ఆక్రమించి జయించటానికి షాబేగ్ అర్ఘున్ ప్రేరేపించబడ్డాడు, దీని ఫలితంగా సమ్మ పాలకుల స్థానంలో అర్ఘున్ రాజవంశం అధికారంలోకి వచ్చింది.

## వారసత్వం

ఒక ముఖ్యమైన వాణిజ్య, సాంస్కృతిక కేంద్రంగా తట్టా పెరుగుదల జమ్ నిండా ఆదరణ, విధానాలకు నేరుగా సంబంధం కలిగి ఉంది. 1514 CEలో వాణిజ్య కేంద్రమైన హోర్ముజ్ను పోర్చుగీసు వారు నియంత్రణలోకి తీసుకున్న సమయంలో, సింధ్ నుండి వాణిజ్యం వారి కస్టమ్స్ ఆదాయంలో దాదాపు 10% ఉండేది, వారు తట్టాను ప్రపంచంలోని అత్యంత ధనిక నగరాలలో ఒకటిగా అభివర్ణించారు. తట్టా శ్రేయస్సు పాక్షికంగా దాని స్వంత అధిక-నాణ్యత గల పత్తి, పట్టు వస్త్ర పరిశ్రమపై ఆధారపడి ఉంటుంది, పాక్షికంగా పంజాబ్, ఉత్తర భారతదేశం లోపలి భూభాగాల నుండి వస్తువుల ఎగుమతిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అయితే మొఘలులు అధికారంలోకి వచ్చినప్పుడు వాణిజ్యం క్షీణించింది. తరువాత ప్రధాన సింధు కాలువలో పూడిక పేరుకుపోవడం వల్ల తట్టా ఇకపై ఓడరేవుగా పనిచేయలేదు.

సమ్మ నాగరికత ఇండో-ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్ప శైలి పరిణామానికి గణనీయంగా దోహదపడింది. తట్టా స్మశానవాటికకు ప్రసిద్ధి చెందింది, ఇది మక్లీ కొండపై 10 చదరపు కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించి ఉంది. జమ్ నిండా పాలనలో ఇది పవిత్ర స్వభావాన్ని సంతరించుకుంది. ఇక్కడ ఖననం చేయబడిన సాధువులను స్మరించుకోవడానికి ప్రతి సంవత్సరం వేలాది మంది ఈ ప్రదేశానికి తీర్థయాత్ర చేస్తారు. వాణిజ్యం, మతం, విద్యా సంబంధిత కార్యకలాపాలకు తట్టా అభివృద్ధి చెందుతున్న కేంద్రంగా ఉన్న సుదీర్ఘ కాలానికి సమాధులు సాక్ష్యంగా నిలుస్తున్నాయి.
## పాలకుల జాబితా

## మూలాలు

## ఆధారాలు
**ఈ వ్యాసం మీర్జా కలిచ్‌బేగ్ ఫ్రెదున్‌బేగ్ రచించిన *ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ సింద్* రచన నుండి వచనాన్ని పొందుపరిచింది, ఇది ఇప్పుడు పబ్లిక్ డొమైన్‌లో ఉన్న ప్రచురణ.*
*ఇస్లామిక్ కల్చర్ - పేజీ 429, ఇస్లామిక్ కల్చర్ బోర్డ్ ద్వారా
*ది హిస్టరీ అండ్ కల్చర్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ పీపుల్ - పేజీ 224, భారతీయ విద్యా భవన్, భారతీయ ఇతిహాస సమితి ద్వారా
*సెర్చ్‌లైట్స్ ఆన్ బలోచెస్ అండ్ బలూచిస్తాన్, మీర్ ఖుదా బక్ష్ మర్రి ద్వారా
*ది ఢిల్లీ సుల్తానేట్, కనైయాలాల్ మాణెక్లాల్ మున్షీ, రమేష్ చంద్ర మజుందార్, అశోక్ కుమార్ మజుందార్, ఏ. డి. పుసల్కర్ ద్వారా
*బాబర్, రాధే శ్యామ్ ద్వారా
*ఇండో-అరబ్ రిలేషన్స్: ఆన్ ఇంగ్లీష్ రెండరింగ్ ఆఫ్ అరబ్ ఓ హింద్ కే తల్లుగట్, సయ్యద్ సులైమాన్ నద్వీ, ఎం. సలాహుద్దీన్ ద్వారా
*ముస్లిం కింగ్‌షిప్ ఇన్ ఇండియా, నాగేంద్ర కుమార్ సింగ్ ద్వారా
*ది ఇండస్ డెల్టా కంట్రీ: ఎ మెమోయిర్, చీఫ్లీ ఆన్ ఇట్స్ ఏన్షియంట్ జియోగ్రఫీ అండ్ హిస్టరీ, మాల్కం రాబర్ట్ హైగ్ ద్వారా
*ది సమ్మ కింగ్‌డమ్ ఆఫ్ సింధ్: హిస్టారికల్ స్టడీస్, గులాము ముహమ్మదు లాఖో, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ సింధ్ ద్వారా. ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సింధాలజీ

## బాహ్య లింకులు
*

వర్గం:భారతదేశ రాజవంశాలు
వర్గం:భారతదేశ ముస్లిం రాజవంశాలు