ఆరెల్ స్టెయిన్

**సర్ మార్క్ ఆరెల్ స్టెయిన్**,  (హంగేరియన్ః  26 నవంబర్ 1862-26 అక్టోబర్ 1943) ఒక హంగేరియన్ సంతతికి చెందిన బ్రిటిష్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్త, ప్రధానంగా మధ్య ఆసియాలో అతని అన్వేషణలు, పురావస్తు ఆవిష్కరణలకు ఆయన సుప్రసిద్ధుడు. ఆయన భారతీయ విశ్వవిద్యాలయాలలో ప్రొఫెసర్‌గా కూడా పనిచేశారు.
స్టెయిన్ ఒక ఎథ్నోగ్రాఫర్, భౌగోళిక శాస్త్రవేత్త, భాషావేత్త, సర్వేయర్ కూడా. దున్‌హువాంగ్ గుహల నుండి ఆయన కొనుగోలు చేసిన పుస్తకాలు, రాతప్రతుల సేకరణ మధ్య ఆసియా చరిత్ర, బౌద్ధమతం కళ, సాహిత్యం అధ్యయనానికి ఎంతో ముఖ్యం. ఆయన తన యాత్రలు, ఆవిష్కరణలపై *ఏన్షియంట్ ఖోటాన్*, *సెరిండియా*, *ఇన్నర్‌మోస్ట్ ఆసియా* వంటి అనేక సంపుటాలను రాశారు. ఇతను *[[రాజతరంగిణి]]* ని సంస్కృతం నుండి ఆంగ్లంలోకి అనువదించారు, అది 1900లో ప్రచురించబడింది. 

## ప్రారంభ జీవితం

స్టెయిన్, ఆస్ట్రియన్ సామ్రాజ్యం, హంగేరి రాజ్యంలోని బుడాపెస్ట్ నగరంలో నివసిస్తున్న యూదు దంపతులైన నాథన్ స్టెయిన్, అన్నా హిర్ష్లెర్‌లకు జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు, సోదరి వారి యూదు విశ్వాసాన్ని నిలుపుకున్నారు కానీ స్టెయిన్, ఆయన సోదరుడు ఎర్నెస్ట్ ఎడ్వర్డ్ లూథరన్లుగా బాప్టిజం పొందారు. ఇంట్లో కుటుంబ సభ్యులు జర్మన్, హంగేరియన్ భాషలు మాట్లాడేవారు, స్టెయిన్ బుడాపెస్ట్‌లోని ఒక మాధ్యమిక పాఠశాల నుండి పట్టభద్రుడై, తదుపరి ఉన్నత విద్యాభ్యాసం కోసం వియన్నా విశ్వవిద్యాలయం, లీప్‌జిగ్ విశ్వవిద్యాలయం, ట్యూబింగెన్ విశ్వవిద్యాలయాలకు వెళ్లారు. ఆయన సంస్కృతం, పర్షియన్ భాషలలో పట్టభద్రుడై 1883లో ట్యూబింగెన్ నుండి పిహెచ్‌డి పట్టా పొందారు.

1884లో, ఓరియంటల్ భాషలు, పురావస్తు శాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఇంగ్లాండ్ వెళ్లారు. 1886లో, స్టెయిన్ ఇండాలజిస్ట్, ఫిలోలాజిస్ట్ అయిన రుడాల్ఫ్ హోర్న్లేని వియన్నాలో జరిగిన ఓరియంటలిస్టుల సమావేశంలో కలిశారు, అప్పుడే బక్ష్షాలీ (పెషావర్)లో కనుగొనబడిన ఒక పురాతన గణిత శాస్త్ర రాతప్రతి గురించి తెలుసుకున్నారు. 1887లో స్టెయిన్ భారతదేశానికి పయనమై, అక్కడ రిజిస్ట్రార్‌గా పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయంలో చేరారు. తరువాత, 1888, 1899 మధ్యకాలంలో, ఆయన లాహోర్ ఓరియంటల్ కాలేజ్ ప్రిన్సిపాల్‌గా పనిచేశారు. ఈ సమయంలో, ఆయన పర్యవేక్షణలో జమ్మూలో రఘునాథ్ ఆలయ సంస్కృత మాన్యుస్క్రిప్ట్ లైబ్రరీ స్థాపించబడింది, ఇది దాదాపు 5000 అరుదైన రాతప్రతులను భద్రపరుస్తోంది.

## యాత్రలు

స్టెయిన్, స్వెన్ హెడిన్ 1898లో రచించిన *త్రూ ఆసియా* పుస్తకంతో తీవ్రంగా ప్రభావితుడయ్యారు. జూన్ 1898లో, మధ్య ఆసియా పురాతన వస్తువులను కనుగొనడానికి, అధ్యయనం చేయడానికి ఆయన హోర్న్లే సహాయం, సహకారం కోరారు. హోర్న్లే అప్పటికే బోవర్ రాతప్రతి, వెబెర్ రాతప్రతులను విశ్లేషించి అవి ప్రాచీన భారతదేశానికి చెందిన అత్యంత పురాతన బిర్చ్ బెరడు, కాగితపు రాతప్రతులుగా గుర్తించినందున ఈ ప్రతిపాదన పట్ల ఎంతో ఉత్సాహం కనబరిచారు. జనవరి 1899లో, స్టెయిన్ తన మొదటి యాత్రకు అధికారిక ఆమోదం, నిధులను అందుకున్నారు. ఆ తర్వాత రష్యన్లు, జర్మన్లు అప్పటికే ఆసక్తి చూపుతున్న చైనీస్ తుర్కెస్తాన్, టిబెట్ ఇతర భాగాలు, మధ్య ఆసియా అదనపు యాత్రలకు స్టెయిన్ ఆమోదం, మద్దతు పొందారు. పంజాబ్ ప్రభుత్వం, బ్రిటిష్ ఇండియా ప్రభుత్వ ఆర్థిక సహకారంతో ఆయన తన ప్రసిద్ధ యాత్రలను చేపట్టారు.

స్టెయిన్ మధ్య ఆసియాకు నాలుగు ప్రధాన యాత్రలు చేశారు—1900–1901, 1906–1908, 1913–1916, 1930 సంవత్సరాలలో. అప్పటికి ప్రపంచానికి దాదాపు కనుమరుగైన ఒక గొప్ప నాగరికత దాచిన నిధులను ఆయన వెలుగులోకి తెచ్చారు. 1900–1901లో ఆయన తన మొదటి ప్రయాణంలో కనుగొన్న ముఖ్యమైన వాటిలో తక్లమకాన్ ఎడారి ఒయాసిస్సు అయిన దందన్ ఆయిలిక్ ఒకటి, అక్కడ ఆయన అనేక అవశేషాలను వెలికితీశారు. 1913–1916లో జరిగిన తన మూడవ యాత్రలో, ఆయన ఖారా-ఖోటో వద్ద త్రవ్వకాలు జరిపారు. ఆ తర్వాత ఆయన పామిర్స్లో అన్వేషించారు, 2వ శతాబ్దపు పాలిమత్ అయిన క్లాడియస్ టోలెమీ తన ప్రసిద్ధ గ్రంథమైన *జియోగ్రఫీ*లో సిల్క్ రోడ్ మధ్య బిందువుగా పేర్కొన్న, ప్రస్తుతం కనుమరుగైన స్టోన్ టవర్ సైట్ కోసం వెతికారు.

బ్రిటిష్ లైబ్రరీలోని చైనీస్, టిబెటన్, తంగుట్ రాతప్రతులు, ప్రాకృత చెక్క పలకలు, ఖోటానీస్, ఉయ్ఘుర్, సొగ్డియన్, తూర్పు టర్కిక్ భాషలలోని పత్రాల సేకరణ ఆయన 1920లు, 1930ల కాలంలో మధ్య ఆసియాలో చేసిన ప్రయాణాల ఫలితమే. మిరాన్, ఇతర ఒయాసిస్ పట్టణాలలో తారిమ్ బేసిన్ గతంలో కోల్పోయిన తోచారియన్ భాషలలోని రాతప్రతులను స్టెయిన్ కనుగొన్నారు, ముఖ్యంగా ఇరాన్, బలూచిస్తాన్ ప్రాంతాలలో అనేక పురావస్తు ప్రదేశాలను నమోదు చేశారు.

స్టెయిన్ ఖోటాన్ను సందర్శించినప్పుడు, ఒక స్థానికుడు టర్కిలో షానామాను చదువుతుండగా చూసి, షానామాలోని కొంత భాగాన్ని పర్షియన్‌లోకి అనువదించగలిగారు.

1901లో, ఇస్లాం అఖున్ చేసిన ఫోర్జరీలను బహిర్గతం చేయడంలో, 1896కు ముందు వాయువ్య చైనాలో కనుగొనబడిన రాతప్రతుల వివరాలు, ప్రామాణికతను నిర్ధారించడంలో స్టెయిన్ కీలక పాత్ర పోషించారు.

1907లో దున్‌హువాంగ్ సమీపంలోని "కేవ్స్ ఆఫ్ ద థౌజండ్ బుద్ధాస్"గా పిలువబడే మోగావో గుహలలో స్టెయిన్ తన గొప్ప ఆవిష్కరణను చేశారు. క్రీ.శ. 868 నాటి ప్రపంచంలోనే అత్యంత పురాతనమైన ముద్రిత వచనమైన *డైమండ్ సూత్ర* ముద్రిత కాపీతో పాటు 40,000 ఇతర స్క్రోల్‌లను (అవన్నీ టావోయిస్ట్ కేర్‌టేకర్‌కు క్రమంగా లంచం ఇచ్చి, అతని నమ్మకాన్ని గెలుచుకుని తీసుకున్నవి) ఆయన అక్కడే కనుగొన్నారు.  ఆయన కృషికి గాను నైట్‌హుడ్ పురస్కారం లభించింది. ఆరెల్ స్టెయిన్ 1907లో దున్‌హువాంగ్ సమీపంలోని ఒక పాడుబడిన వాచ్‌టవర్‌లో "ప్రాచీన లేఖలు" అని పిలువబడే సొగ్డియన్ భాషలో వ్రాసిన 5 లేఖలను కనుగొన్నారు, ఇవి పశ్చిమ జిన్ రాజవంశం చివరి కాలానికి చెందినవి.

1940, 1943 మధ్య కాలంలో, ఋగ్వేదంలో వర్ణించిన సరస్వతీ నది భౌతిక ఆధారాలను కనుగొనడానికి ఘగ్గర్-హక్రా నది వెంబడి ఆరెల్ స్టెయిన్ 2 యాత్రలు చేపట్టారు. ఆయన కృషి భారతీయ పురావస్తు శాస్త్రాన్ని గణనీయంగా ముందుకు తీసుకెళ్లింది. హనుమాన్‌ఘర్ నుండి బహవల్‌పూర్ వరకు సర్వే చేస్తూ, ఆయన దాదాపు 100 పూర్వ చారిత్రక, చారిత్రక ప్రదేశాలను గుర్తించి, కొన్నింటిలో అన్వేషణాత్మక త్రవ్వకాలను నిర్వహించారు. ఈ ప్రదేశాల భౌగోళిక విస్తరణపై ఆయన పరిశీలనలు అమలానంద ఘోష్ (3 మార్చి 1910 - 1981), కాటి దలాల్ వంటి తదుపరి పరిశోధకులకు ఎంతో ఉపయోగపడ్డాయి. విశేషంగా ఆయన ముండా, భద్రకాళి ఆలయం, దేర్వార్ వంటి ప్రదేశాలను నమోదు చేశారు.

ఆయన సేకరించిన కళాఖండాలు బ్రిటిష్ మ్యూజియం, బ్రిటిష్ లైబ్రరీ, శ్రీనగర్ మ్యూజియం, నేషనల్ మ్యూజియం, న్యూఢిల్లీ లలో బద్రపరచబడ్డాయి.

## పురస్కారాలు

స్టెయిన్ తన కెరీర్‌లో అనేక పురస్కారాలను అందుకున్నారు. 1909లో, 'మధ్య ఆసియాలో ఆయన చేసిన విస్తృతమైన అన్వేషణలకు, ముఖ్యంగా ఆయన పురావస్తు కృషికి' గాను రాయల్ జియోగ్రాఫికల్ సొసైటీ ద్వారా ఫౌండర్స్ మెడల్ లభించింది. 1909లో, ఆయన రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ బాంబే నుండి మొదటి కాంప్‌బెల్ మెమోరియల్ గోల్డ్ మెడల్ అందుకున్నారు. ఆయన అనేక ఇతర బంగారు పతకాలను అందుకున్నారు: 1923లో సోసైటీ డి జియోగ్రఫీ గోల్డ్ మెడల్; 1932లో రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ అండ్ ఐర్లాండ్ వారి *గ్రాండే మెడైల్ డి'ఓర్*; 1935లో సొసైటీ ఆఫ్ యాంటిక్వారీస్ ఆఫ్ లండన్ గోల్డ్ మెడల్. 1934లో, ఆయన రాయల్ ఆంత్రోపోలాజికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ అండ్ ఐర్లాండ్ వారి హక్స్‌లీ మెమోరియల్ పతకాన్ని అందుకున్నారు.

నార్త్-వెస్ట్ ఫ్రాంటియర్ ప్రావిన్స్లో ఇన్‌స్పెక్టర్-జనరల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్, ఆర్కియాలజికల్ సర్వేయర్‌గా ఆయన చేసిన సేవలకు గాను 1910 కింగ్స్ బర్త్‌డే ఆనర్స్లో ఆయన కంపానియన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ ఎంపైర్ (CIE)గా నియమితులయ్యారు. రెండేళ్ల తర్వాత, నార్త్-వెస్ట్ ఫ్రాంటియర్ సర్కిల్ ఆర్కియాలజికల్ డిపార్ట్‌మెంట్ సూపరింటెండెంట్‌గా ఆయన చేసిన సేవలకు గాను 1912 బర్త్‌డే ఆనర్స్లో ఆర్డర్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ ఎంపైర్ (KCIE) కు నైట్ కమాండర్గా పదోన్నతి పొందారు.

ఆయనకు 1909లో ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం గౌరవ డాక్టర్ ఆఫ్ లెటర్స్ (DLitt) ప్రదానం చేసింది. 1910లో కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం ఆయనను గౌరవ డాక్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ (DSc)గా సత్కరించింది. 1939లో యూనివర్శిటీ ఆఫ్ సెయింట్ ఆండ్రూస్ ఆయనను గౌరవ డాక్టర్ ఆఫ్ లాస్ (LLD)గా సత్కరించింది.

1919లో, స్టెయిన్ రాయల్ నెదర్లాండ్స్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ సైన్సెస్లో విదేశీ సభ్యుడయ్యారు. 1921లో, ఆయన ఫెలో ఆఫ్ ది బ్రిటిష్ అకాడమీ (FBA)గా ఎన్నికయ్యారు. ఆయన 1930లో అమెరికన్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ సైన్సెస్ ఇంటర్నేషనల్ ఆనరరీ మెంబర్‌గా, 1939లో అమెరికన్ ఫిలాసఫికల్ సొసైటీ ఇంటర్నేషనల్ మెంబర్‌గా ఎన్నికయ్యారు.

1925లో ఆయన ఎక్స్‌ప్లోరర్స్ క్లబ్లో గౌరవ సభ్యుడయ్యారు.

## వ్యక్తిగత జీవితం

స్టెయిన్ జీవితాంతం బ్రహ్మచారి, కానీ ఎల్లప్పుడూ "డాష్" (దాదాపు ఏడు కుక్కలు ఉండేవి) అనే కుక్కతో పాటు ఉండేవారు. ఆయన 1904లో బ్రిటిష్ పౌరుడు అయ్యారు. ఆయన అక్టోబర్ 26, 1943న కాబూల్లో మరణించి, అక్కడి షేర్‌పూర్ కంటోన్మెంట్లో ఖననం చేయబడ్డారు.

## ప్రచురణలు

* 1896. "నోట్స్ ఆన్ ది ఏన్షియంట్ టోపోగ్రఫీ ఆఫ్ ద పీర్ పంజాల్ రూట్." *జర్నల్ ఆఫ్ ది ఏసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ బెంగాల్*, సంపుటి LXIV, పార్ట్ I, నం. 4, 1895. కలకత్తా 1896. 
* 1896. *నోట్స్ ఆన్ ఓ-కొంగ్స్ అకౌంట్ ఆఫ్ కాశ్మీర్.* వియెన్: గెరోల్డ్, 1896. వియన్నాలో ఆంగ్లం, జర్మన్ రెండింటిలోనూ ప్రచురించబడింది.
* 1898. *డీటెయిల్డ్ రిపోర్ట్ ఆన్ యాన్ ఆర్కియాలజికల్ టూర్ విత్ ద బునెర్ ఫీల్డ్ ఫోర్స్*, లాహోర్, పంజాబ్ గవర్నమెంట్ ప్రెస్.
* 1900. *కల్హణుని [[రాజతరంగిణి]] – ఎ క్రానికల్ ఆఫ్ ది కింగ్స్ ఆఫ్ కాశ్మీర్*, 2 సంపుటాలు. లండన్, ఎ. కానిస్టేబుల్ & కో. లిమిటెడ్. పునర్ముద్రణ, ఢిల్లీ, మోతీలాల్ బనార్సీదాస్, 1979.
* 1904 ''సాండ్-బరీడ్ రూయిన్స్ ఆఫ్ ఖోటాన్'', లండన్, హర్స్ట్ అండ్ బ్లాకెట్, లిమిటెడ్.  పునర్ముద్రణ ఏషియన్ ఎడ్యుకేషనల్ సర్వీసెస్, న్యూఢిల్లీ, మద్రాస్, 2000 Sand-Buried Ruins of Khotan: vol.1 
* 1905. *రిపోర్ట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజికల్ సర్వే వర్క్ ఇన్ ద నార్త్-వెస్ట్ ఫ్రాంటియర్ ప్రావిన్స్ అండ్ బలూచిస్తాన్*, పెషావర్, గవర్నమెంట్ ప్రెస్, ఎన్.డబ్ల్యూ. ఫ్రాంటియర్ ప్రావిన్స్.
* 1907. ''ఏన్షియంట్ ఖోటాన్: డీటెయిల్డ్ రిపోర్ట్ ఆఫ్ ఆర్కియాలజికల్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్స్ ఇన్ చైనీస్ తుర్కిస్తాన్'', 2 సంపుటాలు. క్లారెండన్ ప్రెస్. ఆక్స్‌ఫర్డ్.  Ancient Khotan: vol.1  Ancient Khotan: vol.2 
* 1912. ''రూయిన్స్ ఆఫ్ డెసర్ట్ కాథే: పర్సనల్ నెరేటివ్ ఆఫ్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్స్ ఇన్ సెంట్రల్ ఆసియా అండ్ వెస్ట్రన్‌మోస్ట్ చైనా'', 2 సంపుటాలు. లండన్, మాక్‌మిలన్ & కో. పునర్ముద్రణ: ఢిల్లీ. లో ప్రైస్ పబ్లికేషన్స్. 1990. Ruins of Desert Cathay: vol.1  Ruins of Desert Cathay: vol.2 
* 1918. "రూట్స్ ఫ్రమ్ ది పంజాబ్ టు తుర్కిస్తాన్ అండ్ చైనా రికార్డెడ్ బై విలియం ఫించ్ (1611)." *ది జియోగ్రాఫికల్ జర్నల్*, సంపుటి 51, నం. 3 (మార్చి, 1918), పేజీలు. 172–175.
* 1921a. *సెరిండియా: డీటెయిల్డ్ రిపోర్ట్ ఆఫ్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్స్ ఇన్ సెంట్రల్ ఆసియా అండ్ వెస్ట్రన్‌మోస్ట్ చైనా*, 5 సంపుటాలు. లండన్ & ఆక్స్‌ఫర్డ్, క్లారెండన్ ప్రెస్. పునర్ముద్రణ: ఢిల్లీ. మోతీలాల్ బనార్సీదాస్. 1980. Serindia: vol.1  Serindia: vol.2  Serindia: vol.3  Serindia: vol.4  Serindia: vol.5 
* 1921b. *ది థౌజండ్ బుద్ధాస్: ఏన్షియంట్ బుద్ధిస్ట్ పెయింటింగ్స్ ఫ్రమ్ ది కేవ్-టెంపుల్స్ ఆఫ్ తుంగ్-హువాంగ్ ఆన్ ది వెస్ట్రన్ ఫ్రాంటియర్ ఆఫ్ చైనా.* The Thousand Buddhas: vol.1 
* 1921c. "ఎ చైనీస్ ఎక్స్‌పెడిషన్ అక్రాస్ ది పామిర్స్ అండ్ హిందూకుష్, ఎ.డి. 747". *ఇండియన్ యాంటిక్వారీ* 1923.
* 1923 మెమోయిర్ ఆన్ మ్యాప్స్ ఆఫ్ చైనీస్ తుర్కిస్తాన్
* 1923 *[http://dsr.nii.ac.jp/toyobunko/VIII-5-B2-11/V-1/ Memoir on Maps of Chinese Turkistan and Kansu: vol.1] *
* 1925 *ఇన్నర్‌మోస్ట్ ఆసియా: ఇట్స్ జియోగ్రఫీ యాజ్ ఎ ఫ్యాక్టర్ ఇన్ హిస్టరీ*. లండన్: రాయల్ జియోగ్రాఫికల్ సొసైటీ. జియోగ్రాఫికల్ జర్నల్, సంపుటి 65, నం. 5–6 (మే-జూన్ 1925)
* 1927 ''అలెగ్జాండర్స్ క్యాంపెయిన్ ఆన్ ది ఇండియన్ నార్త్-వెస్ట్ ఫ్రాంటియర్'' . ది జియోగ్రాఫిక్ జర్నల్, (నవంబర్/డిసెంబర్ 1927)
* 1928. *ఇన్నర్‌మోస్ట్ ఆసియా: డీటెయిల్డ్ రిపోర్ట్ ఆఫ్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్స్ ఇన్ సెంట్రల్ ఆసియా, కాన్-సు అండ్ ఈస్టర్న్ ఇరాన్*, 5 సంపుటాలు. ఆక్స్‌ఫర్డ్, క్లారెండన్ ప్రెస్. పునర్ముద్రణ: న్యూఢిల్లీ. కాస్మో పబ్లికేషన్స్. 1981. Innermost Asia: vol.1  Innermost Asia: vol.2  Innermost Asia: vol.3  Innermost Asia: vol.4 
* 1929. *ఆన్ అలెగ్జాండర్స్ ట్రాక్ టు ది ఇండస్: పర్సనల్ నెరేటివ్ ఆఫ్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్స్ ఆన్ ది నార్త్-వెస్ట్ ఫ్రాంటియర్ ఆఫ్ ఇండియా*. లండన్, మాక్‌మిలన్ & కో. పునర్ముద్రణ: న్యూయార్క్, బెంజమిన్ బ్లోమ్, 1972.
* 1932 *ఆన్ ఏన్షియంట్ సెంట్రల్ ఆసియన్ ట్రాక్స్: బ్రీఫ్ నెరేటివ్ ఆఫ్ త్రీ ఎక్స్‌పెడిషన్స్ ఇన్ ఇన్నర్‌మోస్ట్ ఆసియా అండ్ నార్త్‌వెస్ట్రన్ చైనా*. జానెట్ మిర్స్కీ పరిచయంతో పునర్ముద్రించబడింది. బుక్ ఫెయిత్ ఇండియా, ఢిల్లీ. 1999.
* 1933 *[http://dsr.nii.ac.jp/toyobunko/VIII-5-B2-19/V-1/ On Ancient Central-Asian Tracks: vol.1] *
* 1937 *[http://dsr.nii.ac.jp/toyobunko/XIII-6-A-4/V-1/ Archaeological Reconnaissances in North-Western India and South-Eastern Īrān: vol.1] *
* 1940 *ఓల్డ్ రూట్స్ ఆఫ్ వెస్ట్రన్ ఇరాన్: నెరేటివ్ ఆఫ్ యాన్ ఆర్కియాలజికల్ జర్నీ క్యారీడ్ అవుట్ అండ్ రికార్డెడ్*, మాక్‌మిలన్ అండ్ కో., లిమిటెడ్. సెయింట్ మార్టిన్స్ స్ట్రీట్, లండన్.
* 1944. "ఆర్కియాలజికల్ నోట్స్ ఫ్రమ్ ది హిందూకుష్ రీజియన్". ''J.R.A.S.'', పేజీలు. 1–24 + ఫోల్డ్-అవుట్.

స్టెయిన్ ప్రచురణల వివరణాత్మక జాబితా *హ్యాండ్‌బుక్ టు ద స్టెయిన్ కలెక్షన్స్ ఇన్ ది యుకె*లో అందుబాటులో ఉంది, పేజీలు. 49–61.

## ఇవి కూడా చూడండి

* సిల్క్ రోడ్

## ఫుట్‌నోట్స్

## మూలాలు, మరింత చదవడానికి

* Baumer, Christoph. 2000. *Southern Silk Road: In the Footsteps of Sir Aurel Stein and Sven Hedin*. White Orchid Books. Bangkok.
* Brysac, Shareen. "Sir Aurel Stein's Fourth 'American' Expedition."  Archeology Archive  Viewed 21 December 2014.
* Deuel, Leo. 1965. *Testaments of Time; the Search for Lost Manuscripts and Records*. Knopf, New York, 1965. paperback reprint: Pelican, Baltimore, 1970.
* Falconer, John et al. 2002. *Catalogue of the Collections of Sir Aurel Stein in the Library of the Hungarian Academy of Sciences*. Budapest, LHAS and British Museum. .
* Falconer, John et al. 2007. "Supplement to the Catalogue of the Collections of Sir Aurel Stein in the Library of the Hungarian Academy of Sciences. Budapest, LHAS. .
* Hansen, Valerie. 2012. *The Silk Road: A New History*, Oxford University Press  .
* Hopkirk, Peter. 1980. *Foreign Devils on the Silk Road*. John Murray (Publishers). Paperback edition, మసాచుసెట్స్ విశ్వవిద్యాలయ ప్రెస్ 1984. .
* Ikle, Frank W. "Sir Aurel Stein. A Victorian Geographer in the Tracks of Alexander", *Isis* 59, no. 2 (1968): 144–55. Accessed March 24, 2021. http://www.jstor.org/stable/228275 .
* Kelecsényi, Ágnes, 2004. "Stein Aurél (1862–1943) És a Magyar Tudomány Kapcsolatok a Magyar Tudományos Akadémiával – Stein-gyűjtemények a Magyar Tudományos Akadémia Könyvtárában" [PhD thesis: Aurel Stein and Hungarian academia]
* 
* 
* Morgan, Joyce; Walters, Conrad, *Journeys on the Silk Road: a desert explorer, Buddha's secret library, and the unearthing of the world's oldest printed book*, Picador Australia, 2011, .
* Pandita, S.N., *Aurel Stein in Kashmir: Sanskrit of Mohand Marg*. Om Publications, 2004. .
* Walker, Annabel. 1999. *Aurel Stein: Pioneer of the Silk Road*. University of Washington Press. .
* Wang, Helen (ed.). 1999. *Handbook to the Stein Collections in the UK*. British Museum Occasional Paper 129. , fully available online .
* Wang, Helen (ed.). 2002. *Sir Aurel Stein in The Times*. London, Saffron Books. .
* Wang, Helen (ed.). 2004. *Sir Aurel Stein. Proceedings of the British Museum Study Day, 2002*. British Museum Occasional Paper 142. .https://www.britishmuseum.org/research/research_publications/online_research_publications/sir_aurel_stein.aspx 
* Wang, Helen (ed.). 2012. *Sir Aurel Stein, Colleagues and Collections*, British Museum Research Publication 184, . (This an online publication only) fully available online 
* Wang, Helen and Perkins, John (eds). 2008. *Handbook to the Collections of Sir Aurel Stein in the UK*. British Museum Research Publication 129 (updated and expanded edition of *Handbook to the Stein Collections in the UK*, 1999). .
* Wang Jiqing, Photographs in the British Library of Documents and Manuscripts from Sir Aurel Stein's Fourth Central Asian Expedition. http://www.bl.uk/eblj/1998articles/pdf/article3.pdf 
* Whitfield, Susan. 2004. *Aurel Stein on the Silk Road*. Serindia Publications. ; also: The British Museum Press, London. .

## బాహ్య లింకులు

* సెంట్రల్ ఆసియన్ యాంటిక్విటీస్  ఎట్ ది నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఇండియా, న్యూఢిల్లీ.
* ఆరెల్ స్టెయిన్ ఇన్ కాశ్మీర్ , కాశ్మీర్ భవన్ సెంటర్, ల్యూటన్, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్.
* ది ఇంటర్నేషనల్ దున్‌హువాంగ్ ప్రాజెక్ట్ దున్‌హువాంగ్ గుహలలో కనుగొనబడిన కళాఖండాలను సంరక్షించడానికి, జాబితా చేయడానికి, డిజిటలైజ్ చేయడానికి, పరిశోధించడానికి ఉద్దేశించిన ప్రాజెక్ట్ వెబ్‌సైట్.
* డిజిటల్ ఆర్కైవ్ ఆఫ్ టోయో బుంకో రేర్ బుక్స్ మార్క్ ఆరెల్ స్టెయిన్ రాసిన పుస్తకాల డిజిటల్ వెర్షన్లు.
* ఎ పేజ్ అబౌట్ మార్క్ ఆరెల్ స్టెయిన్ హంగేరియన్ భాషలో
* ఆరెల్ స్టెయిన్ అండ్ ది కేవ్స్ ఆఫ్ ద థౌజండ్ బుద్ధాస్.  హంగేరియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ లైబ్రరీలో 2007లో ఆయన ఆర్కైవ్ ఫోటోల ప్రదర్శన.
* లైఫ్ ఆఫ్ ఆరెల్ స్టెయిన్. వెబ్ కేటలాగ్ ఇన్ ఫోర్ లాంగ్వేజెస్.  2008లో LHAS ఓరియంటల్ కలెక్షన్‌లో భద్రపరచబడిన ఆయన ఆర్కైవ్ ఫోటోలు, పత్రాల హాంకాంగ్ ప్రదర్శన. వెబ్ పబ్లికేషన్‌పై ప్రాథమిక కథనాలు: 1  అండ్ 2 
* బ్రిటిష్ మ్యూజియం – సర్ ఆరెల్ స్టెయిన్  www.britishmuseum.org వద్ద *సర్ ఆరెల్ స్టెయిన్, ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది బ్రిటిష్ మ్యూజియం స్టడీ డే, 23 మార్చి 2002* (ఆన్‌లైన్ ప్రచురణ)
* ఎక్స్‌పెడిషన్ మ్యాప్
* 
* ది కలెక్షన్స్ ఆఫ్ సర్ ఆరెల్ స్టెయిన్ ఎట్ ది బ్రిటిష్ మ్యూజియం 
* 
* 
* 
* ఆరెల్ స్టెయిన్  *ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఇరానికా*లో

వర్గం:1862 జననాలు
వర్గం:1943 మరణాలు