జనపదాలు

భారత ఉపఖండంలోని వేద కాలం నాటి రాజ్యాలు, గణతంత్రాలు (గణపదం), రాజ్యాలు (సామరాజ్యం) జనపదాలుగా పిలువబడ్డాయి. (ఐపిఎ-సా). వేద కాలం కాంస్య యుగం చివరి నుండి ఇనుప యుగం వరకు కొనసాగింది: క్రీ.పూ 1500 నుండి క్రీస్తుపూర్వం 6 వ శతాబ్దం వరకు. పదహారు మహా**జనపదాలు** ("గొప్ప జనపదాలు") పెరగడంతో వాటిని చాలా వరకు బలవంతులైన పొరుగువారు విలీనం చేసుకున్నప్పటికీ వీటిలో కొన్ని స్వతంత్రంగా వ్యవహరించాయి.  
## పేరు వెనుక చరిత్ర
జనపద అనే సంస్కృత పదం తత్పురుష సమ్మేళనం. ఇది జనసు, పాడా అనే రెండు పదాలతో కూడి ఉంది. జన అంటే "ప్రజలు" ("విషయం") (cf. లాటిను కాగ్నేటు జాతి, ఇంగ్లీషు కాగ్నేటు కిను). పాడా అనే పదానికి "పాదం" (cf. లాటిను కాగ్నేటు పెడిసు) అని అర్ధం;; 
దాని ప్రారంభ ధ్రువీకరణ నుండి, ఈ పదానికి "రాజ్యం, భూభాగం", "విషయ జనాభా" (cf. హిట్టిటు పెడాను, "స్థలం"). భాషా శాస్త్రవేత్త జార్జి డంకెలు గ్రీకు ఆండ్రాపోడాను "బానిస"ను పీతో పోల్చారు: పీ "ఫెటర్సు" (అనగా "పాదాలకు జతచేయబడినది"). సంస్కృత పదం, సాధారణంగా "పాదముద్ర, కాలిబాట" అని అర్ధం, పీ పునర్నిర్మాణ యాసలో వేరుగా ఉంటుంది. "ప్రజల భూమి ", " పదస్య జనాలు ", అనే భావన కోసం, విలోమ పదప్రయోగం. "ప్రజల ప్రదేశం" ప్రాథమిక అర్ధం, జనస్య పదం, సమ్మేళనం పురుష లింగంతో ఎందుకు ఉందో వివరించదు. అసలు ద్వాండ్వా "భూమి ప్రజలు" ప్రయోగించబడింది, కాని ద్వంద్వ ప్రయోగం ఉపయోగించబడింది.

## అభివృద్ధి

1500 నుండి క్రీ.పూ 500 మధ్య జనపదాలు వృద్ధి చెందాయని సాహిత్య ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. "జనపద" అనే పదం మొట్టమొదటి ప్రస్తావన ఐతరేయ (8.14.4), శతాపాత (13.4.2.17) బ్రాహ్మణ గ్రంథాలలో కనిపిస్తుంది.

వేద సంహితాలలో జన అనే పదం ఒక తెగను సూచిస్తుంది. దీని సభ్యులు పూర్వీకుల వారసులు అని విశ్వసించారు. ఒక రాజు ప్రజలకు నాయకత్వం వహించాడు. సమితి అనేది జన సభ్యుల ఉమ్మడి సభ రాజును ఎన్నుకునే అధికారం, బహిష్కరించే అధికారం కలిగి ఉంది. సభ రాజుకు సలహా ఇచ్చే తెలివైన పెద్దల చిన్న సమావేశంగా ఉంటుంది.

జనాలు మొదట అర్ధసంచార పశుపోషక సమూహాలు, కానీ క్రమంగా నిర్దిష్ట భూభాగాలతో సంబంధం కలిగివున్నాయి. ఎందుకంటే అవి తరువాత వీరు తక్కువ సంచారజాతులు అయ్యాయి. జానాలో వివిధ కులాసు (వంశాలు) అభివృద్ధి చెందాయి. ఒక్కొక్కటి దాని స్వంత అధ్యక్షుడు. క్రమంగా, రక్షణ, యుద్ధం అవసరాలు జనపాదిన్లు (క్షత్రియ యోధులు) నేతృత్వంలోని సైనిక సమూహాలను ఏర్పాటు చేసేలా జనాలను ప్రేరేపించాయి. ఈ నమూనా చివరికి జనపదాలు అని పిలువబడే రాజకీయ విభాగాల స్థాపనగా పరిణామం చెందింది.

కొన్ని జనాలు తమ సొంత జనపదాలుగా పరిణామం చెందగా మరికొన్ని కలిసి ఒక సాధారణ జనపదంగా ఏర్పడ్డాయి. రాజకీయ శాస్త్రవేత్త సుదామా మిశ్రా ప్రకారం పాంచాల జనపద పేరు ఐదు (పంచ) జనాల కలయిక అని సూచిస్తుంది.  ప్రారంభ గ్రంథాలలో పేర్కొన్న కొన్ని జనాలు (అజా, ముటిబా వంటివి) తరువాతి గ్రంథాలలో ప్రస్తావించబడలేదు. ఈ చిన్న జనాలను జయించి పెద్ద జనాలలోకి చేర్చారని మిశ్రా సిద్ధాంతీకరించారు.

జనపదాలు క్రీస్తుపూర్వం 500 లో క్రమంగా కరిగిపోయాయి. భారతదేశంలో సామ్రాజ్య శక్తులు (మగధ వంటివి) పెరగడం, అలాగే వాయవ్య దక్షిణ ఆసియాలో విదేశీ దండయాత్రలు (పర్షియన్లు, గ్రీకులు వంటివి) వాటికి కారణమని చెప్పవచ్చు.

## ప్రకృతి
ప్రాచీన భారతదేశంలో జనపద అత్యున్నత రాజకీయ విభాగంగా ఉన్నాయి. ఈ రాజకీయాలు సాధారణంగా రాచరికం (కొంతమంది రిపబ్లికనిజాన్ని అనుసరించినప్పటికీ), వారసత్వం వంశపారంపర్యంగా ఉండేవి. ఒక రాజ్యనికి పాలకుడిని రాజన్ (రాజు) అని పిలుస్తారు. రాజుకు సహాయపడే ఒక ప్రాధాన్యుడు పురోహిత (పూజారి), ఒక సేనాని (సైన్యం), సైన్యాధ్యక్షుడు మొదలైవ వారు పాలకుడికి సహాయంగా ఉండేవారు. అదేసమయంలో మరో రెండు రాజకీయ సంస్థలు కూడా ఉన్నాయి: (సభ), పెద్దల మండలిగా భావించబడింది, (సమితి), మొత్తం ప్రజల సాధారణ సభ.

### రాజ్యాల సరిహద్దులు
పాంచాల మధ్య, పశ్చిమ (పాండవ రాజ్యం), తూర్పు (కౌరవ రాజ్యం) కురు సామ్రాజ్యాల మధ్య ఉన్నట్లుగా రెండు పొరుగు రాజ్యాల మద్య తరచుగా నదులు సరిహద్దులను ఏర్పరుస్తాయి. కొన్నిసార్లు రాజ్యాల మద్య రాజ్యాల కంటే పెద్దదిగా ఉన్న పెద్ద అడవులు తమ సరిహద్దులను ఏర్పరుచుకున్నాయి. నైమిషా అటవీ, పాంచల, కోసల రాజ్యాల మధ్య నైమిషారణ్యం సరిహద్దుగా ఉండేది. హిమాలయ, వింధ్యాచల, సహ్యాద్రి వంటి పర్వత శ్రేణులు కూడా తమ సరిహద్దులను ఏర్పరచుకున్నాయి.

### నగరాలు, గ్రామాలు

కొన్ని రాజ్యాలు దాని ప్రధాన రాజధానిగా పనిచేయడానికి ఒక ప్రధాన నగరాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు పాండవ రాజ్యానికి రాజధాని ఇంద్రప్రస్థ, కౌరవ రాజ్యానికి హస్తినాపుర నగరాలు రాజధానులుగా ఉన్నాయి. ఉత్తర పాంచాల రాజధానిగా అహిచత్రా, దక్షిణ పాంచాల రాజధానిగా కాంపిలియ ఉన్నాయి. కోసల రాజ్యం అయోధ్య నగరం రాజధానిగా కలిగి ఉంది. పాలక రాజు భవనం ఉన్న ప్రధాన నగరం (రాజధాని) కాకుండా రాజ్యం అంతటా చిన్న పట్టణాలు, గ్రామాలు విస్తరించి ఉన్నాయి. రాజు నియమించిన అధికారులు వీటి నుండి పన్ను వసూలు చేశారు. ప్రతిఫలంగా రాజు ఇతర రాజులు, దొంగ తెగల దాడి నుండి, విదేశీ సంచార తెగలు దాడి చేయకుండా రక్షణ కలిగిస్తాడు. రాజు తన రాజ్యంలో దోషులను శిక్షించడం ద్వారా శాంతిభద్రతలను అమలు చేశాడు.

## నిర్వహణ
జనపదాలకు క్షత్రి పాలకులు ఉన్నారు. సాహిత్య రచనల ఆధారంగా చరిత్రకారులు జనపదాలు రాజుతో పాటు ఈ క్రింది సమావేశాల ద్వారా నిర్వహించబడుతున్నారని సిద్ధాంతీకరించారు:
: సభ (కౌన్సిల్)
: అర్హతగల సభ్యులు లేదా పెద్దల (ఎక్కువగా పురుషులు) మండలికి సమానమైన అసెంబ్లీ రాజుకు సలహా ఇచ్చి న్యాయ విధులు నిర్వహించింది. రాజులు లేని గణ-రాజ్య అని పిలువబడే గణాలు లేదా రిపబ్లికన్ జనపదాలలో, పెద్దల మండలి కూడా పరిపాలనను నిర్వహించింది.
: పౌరాసభ (పరిపాలనా వ్యవస్థ)
: పౌరా రాజధాని నగరం (పురా) అసెంబ్లీ, మునిసిపలు పరిపాలనను నిర్వహించింది.
: సమితి (సర్వసభ్య సమావేశం)
: ఒక సమితి సాధారణంగా రిపబ్లిక్కు లేదా నగర-రాజ్యాలలోని పెద్దలందరూ ఉందులో పాల్గొంటారు. ప్రాముఖ్యత ఉన్న విషయం మొత్తం నగర-రాజ్యాలకు తెలియజేయవలసి వచ్చినప్పుడు సమితి సమావేశమైంది. పండుగ సమయంలో ప్రణాళిక, ఆదాయాన్ని పెంచడానికి, వేడుకలను నిర్వహించడానికి ఒక సమితి ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది.
: జనపద అసెంబ్లీ మిగిలిన జనపదాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించింది, బహుశా గ్రామాలు, వీటిని గ్రామిని పరిపాలించారు. 

; జనపద
 
కొంతమంది చరిత్రకారులు "పౌర-జనపద" అని పిలువబడే ఒక సాధారణ సభ ఉందని సిద్ధాంతీకరించారు, కాని రాం శరణ్ శర్మ వంటి వారు ఈ సిద్ధాంతంతో విభేదిస్తున్నారు. పౌర, జనపద ఉనికి కూడా వివాదాస్పదమైన విషయం.

కె. పి. జయస్వాలు వంటి భారతీయ జాతీయ చరిత్రకారులు అటువంటి సమావేశాల ఉనికి పురాతన భారతదేశంలో ప్రజాస్వామ్యం ప్రాబల్యానికి నిదర్శనమని వాదించారు. సమకాలీన సమాజాన్ని నాలుగు వర్ణాలుగా విభజించారు (బహిష్కృతులతో పాటు), క్షత్రియ పాలకవర్గానికి అన్ని రాజకీయ హక్కులు ఉన్నాయని వి. బి. మిశ్రా.  జనపదంలోని పౌరులందరికీ రాజకీయ హక్కులు లేవు.గౌతమ ధర్మసూత్రం ఆధారంగా తక్కువ కుల శూద్రులు పౌర అసెంబ్లీలో సభ్యులు కావచ్చని జయస్వాలు సిద్ధాంతీకరించారు. ఎ. ఎస్. పౌరా-జనపద అసెంబ్లీ సభ్యులు రాజుకు సలహాదారులుగా వ్యవహరించారని, అత్యవసర సమయాల్లో పన్నులు విధించడం వంటి ఇతర ముఖ్యమైన నిర్ణయాలు తీసుకున్నారని జయస్వాలు వాదించారు. ఈ సిద్ధాంతం ఎ.ఎస్. అల్టేకరు ధర్మసూత్ర రచనలను పొరపాటుగా అర్ధం కారణంగా ఇవ్వబడిందని పౌర అంటే పురజనుడు అని నగర సభ సభ్యుడు కాదని వాదించాడు. ఈ తీర్మానాలు సాహిత్య ఆధారాల తప్పుడు వ్యాఖ్యానాలపై ఆధారపడి ఉన్నాయని మరోసారి ఆల్టెకరు వాదించారు. ఉదాహరణకు, జయస్వాల్ రామాయణ పద్యంలో "అమంత" అనే పదాన్ని "సలహా ఇవ్వడానికి" అని తప్పుగా అనువదించాడు; వాస్తవానికి సరైన సందర్భంలో "వీడ్కోలు పలకడం" అని అర్ధం.

## రాజ్యాల మధ్య పరస్పర సంబంధాలు

ఒక రాజ్యానికి సరిహద్దు భద్రత లేదు, సరిహద్దు వివాదాలు చాలా అరుదు. ఒక రాజు సైనిక పోరాటాలను నిర్వహించవచ్చు (తరచూ దిగ్విజయ అని అర్ధం అన్ని దిశలపై విజయం అని అర్ధం), మరొక రాజును యుద్ధంలో ఓడించిన తరువాత ఒక రోజు పాటు కొనసాగవచ్చు. 
 ఓడిపోయిన రాజు విజయవంతమైన రాజు ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరిస్తాడు. ఓడిపోయిన రాజు కొన్నిసార్లు విజయవంతమైన రాజుకు కప్పం అర్పించమని కోరవచ్చు. ఇటువంటి కప్పం కాల ప్రాతిపదికన కాకుండా ఒక్కసారి మాత్రమే సేకరించబడుతుంది. ఓడిపోయిన రాజు, చాలా సందర్భాలలో, విజయవంతమైన రాజుతో ఎటువంటి సంబంధాన్ని కొనసాగించకుండా ఓడిపోయిన రాజుకు తన రాజ్యాన్ని పరిపాలించటానికి స్వేచ్ఛ ఇస్తాడు. ఒక రాజ్యాన్ని మరొక రాజ్యం స్వాధీనం చేసుకోలేదు. తరచుగా ఒక సైనికాధికారి తన రాజు తరపున ఈ పోరాటాలను నిర్వహించారు. సైనిక పోరాటం, కప్పం సేకరణ తరచుగా రాజు రాజ్యంలో నిర్వహించిన గొప్ప యాగంతో (రాజసూయ లేదా అశ్వమేధ వంటివి) ముడిపడి ఉన్నాయి. ఓడిపోయిన రాజును స్నేహితునిగా, మిత్రుడిగా ఈ యాగ కార్యక్రమాలకు హాజరు కావాలని ఆహ్వానించారు.
### కొత్త రాజ్యాలు
ఒక తరంలో ఒకటి కంటే ఎక్కువ రాజులు. కురురాజుల వంశం ఉత్తర భారతదేశం అంతటా వారి అనేక రాజ్యాలతో పరిపాలించడంలో చాలా విజయవంతమైయ్యారు. వారిలో తరువాతి తరాలు ఏర్పడ్డాయి. అదేవిధంగా యాదవ రాజుల వంశం మధ్య భారతదేశంలో సంఖ్యాపరంగా అనేక రాజ్యాలు స్థాపించారు.

### సాంస్కృతిక బేధాలు

గిరిజనుల ఆధిపత్యంలోని కొద్దిగా భిన్నమైన సంస్కృతిని కలిగి ఉన్న పశ్చిమ భారతదేశంలోని భూభాగాలు వేదేతర సంస్కృతి కలిగిన ప్రాంతాలుగా ఉండేవి. కురు, పాంచాల రాజ్యాలలో ప్రబలంగా ఉన్న ప్రధాన స్రవంతి వేద సంస్కృతిగా భావించబడుతుంది. అదేవిధంగా భారతదేశంలోని తూర్పు ప్రాంతాలలో ఈ వర్గంలోని కొన్ని గిరిజనజాతులు ఉన్నారు. వేదేతర సంస్కృతి కలిగిన గిరిజనులు - ముఖ్యంగా అనాగరిక స్వభావం గలవారు - వీరిని సమష్టిగా మలేచా అని పిలుస్తారు. హిమాలయాలకు మించి ఉత్తరాన ఉన్న రాజ్యాల గురించి ప్రాచీన భారతీయ సాహిత్యంలో చాలా తక్కువ ప్రస్తావించబడింది. చైనా సినా అని పిలిచే ఒక రాజ్యంగా పేర్కొనబడింది. తరచూ మ్లేచ రాజ్యాలుగా వర్గీకరించబడింది.

## జనపదాల జాబితా

### వేదకాల సాహిత్యం
వేదాలలో ప్రస్తావించబడిన 5 పురాతన భారతీయ భూ ఉప-విభజనలు:

* *ఉదిత్య* (ఉత్తర ప్రాంతం) 
* *ప్రాచ్య* (తూర్పు ప్రాంతం) 
* *దక్షిణ* (దక్షిణ ప్రాంతం) 
* *ప్రతిచ్య* (పశ్చిమ ప్రాంతం)
* *మధ్య-దేశ* (మధ్య ప్రాంతం)

వేద సాహిత్యం పేర్కొన్న " జన " (జనపదాలు)జాబితా :

### పురాణ సాహిత్యం
పురాతన భారతదేశంలోని ఏడు ఉపవిభాగాలను పురాణాలు పేర్కొన్నాయి:
* ఉడిచ్యా (ఉత్తర ప్రాంతం)
* ప్రాచ్య (తూర్పు ప్రాంతం)
* దక్షిణాపథం (దక్షిణ ప్రాంతం)
* అపరాంటా (పశ్చిమ ప్రాంతం)
* మధ్య-దేశ (మధ్య ప్రాంతం)
* పర్వత-ష్రాయిను (హిమాలయ ప్రాంతం)
* వింధ్య-ప్రాష్ట (వింధ్య ప్రాంతం)

రాజకీయ పరిశోధకుడు సుధామ శర్మ అధిప్రాయం ఆధారంగా పురాణ సాహిత్యంలో ప్రస్తావించబడిన జనపదాలు:

### సంస్కృత ఇతిహాసాలు
మహాభారతంలోని భీష్మ పర్వంలో సుమారు 230 జనపదాలు ప్రస్తావించగా, రామాయణం వీటిలో కొన్నింటిని మాత్రమే ప్రస్తావించింది. పురాణాల మాదిరిగా కాకుండా, మహాభారతం ప్రాచీన భారతదేశంలోని భౌగోళిక విభజనలను పేర్కొనలేదు, కానీ కొన్ని జనపదాలను దక్షిణ లేదా ఉత్తరాన వర్గీకరించడానికి మద్దతు ఇస్తుంది.

### బౌద్ధ సాహిత్యం
బౌద్ధ సాహిత్యం అంగుత్తర నికయ, దిఘ నికయ, చుల్ల-నిద్దేశ, వాటిలో భేదాలు ఉన్నప్పటికీ ప్రధానంగా 16 మహాజనపదాల ప్రస్తావన చోటుచేసుకుంది.:

### జైన సాహిత్యం
జైన సాహిత్యం వ్యాఖ్యప్రఙాప్తి (భగవతి సూత్ర) లో కూడా 16 ప్రధాన జనపదాల గురించి ప్రస్తావన ఉన్నప్పటికీ బౌద్ధ సాహిత్యంలో ప్రస్తావించిన జనపదాలకంటే బేధం ఉంది.
.

# అచ్చ
# అంగ
# అవహ
# బజ్జి (వజ్జి లేక వ్రిజ్జి)
# బంగ (వంగ) 
# వారణాశి (కాషి) 
# కొచ్చ 
# కోశల 
# లఢ (లత) 
# మగధ 
# మాళవక 
# మాళవ 
# మల్ల 
# పాధ 
# సబుత్తర 
# వచ్చ (వత్స) 

## ఇవి కూడా చూడండి
*భరత ఖండ
*భరతదేశ చరిత్ర
*మహాజనపదాలు
*భరతదేశ మధ్య రాజ్యాలు
*పురతన భారతీయ సామ్రాజ్యపాలన
*పురాతన ఇండో-ఆర్యన్ ప్రజలు

## మూలాలు

### జీవిత చరిత్రలు

* 


వర్గం:Empires and kingdoms of India
వర్గం:History of India
వర్గం:Social groups of India
వర్గం:13th-century BC establishments in India
వర్గం:6th-century BC disestablishments in India
వర్గం:Lists of ancient Indo-European peoples and tribes