పి.కె. అయ్యంగార్

**పద్మనాభన్ కృష్ణగోపాల అయ్యంగార్** (1931 జూన్ 29 – 2011 డిసెంబరు 21), **పి.కె. అయ్యంగార్** గా సుపరిచితుడైన భారతీయ కేంద్రక భౌతికశాస్త్రవేత్త. భారతదేశం చేపట్టిన అణు కార్యక్రమ అభివృద్ధిలో ఆయన పోషించిన కీలక పాత్రకు గాను విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందారు. అయ్యంగార్ గతంలో బార్క్ డైరెక్టర్‌గా, భారత అణుశక్తి సంఘం చైర్మన్‌గా పనిచేశారు. భారతదేశం, అమెరికాల మధ్య కుదిరిన పౌర అణు ఒప్పందాన్ని ఆయన వ్యతిరేకించారు, ఈ ఒప్పందం అమెరికాకు అనుకూలంగా ఉందని అభిప్రాయపడ్డారు.

తన జీవిత చరమాంకంలో, అయ్యంగార్ శాంతి కార్యకలాపాల్లో పాల్గొన్నారు, భారతదేశం, పాకిస్తాన్ ద్వైపాక్షిక సంబంధాల సాధారణీకరణను ఎంతగానో ప్రోత్సహించారు.

## అణుశక్తి శాఖలో కెరీర్
అయ్యంగార్ 1952లో అణుశక్తి శాఖ పరిధిలోని టాటా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్‌లో జూనియర్ రీసెర్చ్ సైంటిస్ట్‌గా చేరారు, న్యూట్రాన్ స్కాటరింగ్‌లో అనేక రకాల పరిశోధనలు చేపట్టారు. 1954లో అటామిక్ ఎనర్జీ ఎస్టాబ్లిష్‌మెంట్ (తరువాత దీనిని భాభా అణు పరిశోధనా కేంద్రంగా మార్చారు) ఏర్పడినప్పుడు ఆయన అక్కడికి బదిలీ అయ్యారు. 1956లో, కెనడాలో భౌతికశాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత బెర్ట్రామ్ నెవిల్లే బ్రాక్‌హౌస్ వద్ద శిక్షణ పొందారు, జర్మేనియంలో లాటిస్ డైనమిక్స్‌పై సంచలనాత్మక పరిశోధనలకు తోడ్పడ్డారు. డి.ఎ.ఇ (DAE) లో, ఈ రంగంలో వారు చేసిన అసలైన పరిశోధనా రచనలకు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందిన భౌతిక శాస్త్రవేత్తలు, రసాయన శాస్త్రవేత్తల బృందాన్ని ఆయన నిర్మించి నడిపించారు. 1960లలో, ఆయన స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో పూర్ణిమ (PURNIMA) రియాక్టర్‌ను రూపొందించారు, 1972 మే 18న భాభా అణు పరిశోధనా కేంద్రంలో ఈ రియాక్టర్‌ను విజయవంతంగా ప్రారంభించిన బృందానికి నాయకత్వం వహించారు.

### స్మైలింగ్ బుద్ధ
1972లో రామన్న భాభా అణు పరిశోధనా కేంద్రం డైరెక్టర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టినప్పుడు, ఫిజిక్స్ గ్రూప్ (PG) డైరెక్టర్‌షిప్ బాధ్యతలు అయ్యంగార్‌కు అప్పగించారు. భారతదేశపు మొట్టమొదటి అణు పరికరం అభివృద్ధిలో ఆయన కీలక శాస్త్రవేత్తలలో ఒకరు. రాజా రామన్న నేతృత్వంలోని బృందం 1974 మే 18న స్మైలింగ్ బుద్ధ అనే కోడ్ పేరుతో ఈ పరికరాన్ని పరీక్షించింది. పోఖ్రాన్-I వద్ద జరిగిన శాంతియుత అణు విస్ఫోటనంలో అయ్యంగార్ ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు, ఇందుకు గాను 1975లో ఆయనకు పద్మభూషణ్ పురస్కారం లభించింది.

## భాభా అణు పరిశోధనా కేంద్రంతో కెరీర్
అయ్యంగార్ 1984లో భాభా అణు పరిశోధనా కేంద్రం డైరెక్టర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టారు. డైరెక్టర్‌గా ఆయన చేపట్టిన మొదటి పనులలో ఒకటి ధృవ రియాక్టర్ నిర్మాణ బాధ్యతలు స్వీకరించడం, అప్పటికి దాని పూర్తిపై సందేహాలు ఉండేవి, ఆయన తన నాయకత్వంలో దానిని విజయవంతంగా పూర్తి చేశారు. పరిశోధనా సంస్థల నుండి పరిశ్రమలకు కొత్తగా అభివృద్ధి చేసిన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని బదిలీ చేయడం ఎంత ముఖ్యమో గుర్తించి, ఈ ప్రక్రియకు సహాయం చేయడానికి, వేగవంతం చేయడానికి ఆయన బార్క్‌లో టెక్నాలజీ ట్రాన్స్‌ఫర్ సెల్‌ను ప్రవేశపెట్టారు. మాలిక్యులర్ బయాలజీ, కెమిస్ట్రీ, మెటీరియల్ సైన్స్ వంటి రంగాలలో ప్రాథమిక పరిశోధనలను ఆయన ప్రోత్సహించారు. లేజర్లు, యాక్సిలరేటర్ల వంటి కొత్త సాంకేతికతలకు బీజం వేశారు, ఇది ఇండోర్‌లో సెంటర్ ఫర్ అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీ స్థాపనకు దారితీసింది.

## అణుశక్తి సంఘం చైర్మన్
1990లో అయ్యంగార్ భారత అణుశక్తి సంఘం చైర్మన్‌గా, అణుశక్తి శాఖ కార్యదర్శిగా నియమితులయ్యారు. న్యూక్లియర్ పవర్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా చైర్మన్‌గా కూడా ఆయన నియమితులయ్యారు. ఆయన నాయకత్వంలో అణుశక్తి శాఖ నరోరా, కక్రాపర్‌లలో రెండు కొత్త పవర్ రియాక్టర్‌లను ప్రారంభించడంతో అణు విద్యుత్ కార్యక్రమాన్ని తీవ్రంగా కొనసాగించింది, ద్రవ-సోడియం ఆధారిత ఫాస్ట్ రియాక్టర్‌ల వంటి కొత్త రియాక్టర్ వ్యవస్థల అభివృద్ధిని కొనసాగించింది. భారీ జలం, అణు ఇంధనం, ప్రత్యేక అణు పదార్థాల ఉత్పత్తి పెంపుపై సమాన దృష్టి సారించారు. విలువైన విదేశీ మారకద్రవ్యాన్ని ఆర్జించేందుకు భారీ జలం, పరిశోధన రియాక్టర్లు, అణు అనువర్తనాల కోసం హార్డ్‌వేర్ ఎగుమతికి ప్రతిపాదనలను కూడా ఆయన ప్రారంభించారు.

## కోల్డ్ ఫ్యూజన్ పరిశోధన
భారతీయ కోల్డ్ ఫ్యూజన్ పరిశోధనలో అయ్యంగార్ ప్రమేయం గురించి, డైలీ న్యూస్ అండ్ అనాలిసిస్ అనే భారతీయ వార్తాపత్రిక ఇలా రాసింది: "కొన్ని పరిస్థితులలో సాధారణ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద అణు సంలీనం (న్యూక్లియర్ ఫ్యూజన్) జరుగుతుందనే పరికల్పనను నిరూపించడానికి అయ్యంగార్ 1980లలో కోల్డ్ ఫ్యూజన్ ప్రయోగాలకు మార్గదర్శకత్వం వహించారు. అణు సంస్థ నుండి అయ్యంగార్ నిష్క్రమించిన తర్వాత కొందరు సంప్రదాయవాద శాస్త్రవేత్తలు ఈ ప్రయోగాలను నిలిపివేశారు."

## వారసత్వం, కీర్తి
అయ్యంగార్ అనేక అత్యున్నత పౌర పురస్కారాలు, సత్కారాలను అందుకున్నారు. పదవీ విరమణ తరువాత అయ్యంగార్ వివిధ జాతీయ కమిటీలలో సేవలందించడమే కాకుండా, అణుశక్తి సంఘం సభ్యుడిగా, కేరళ ప్రభుత్వ శాస్త్రీయ సలహాదారుగా, గ్లోబల్ టెక్నాలజీ డెవలప్‌మెంట్ సెంటర్ బోర్డులో, ఇండియన్ న్యూక్లియర్ సొసైటీ అధ్యక్షుడిగా, అంతర్-ప్రభుత్వ ఇండో-ఫ్రెంచ్ ఫోరమ్ సభ్యుడిగా వివిధ హోదాల్లో పనిచేశారు. అయ్యంగార్ తరువాతి ఆసక్తులు అణు అనువర్తనాల కోసం అణు సాంకేతిక పరిజ్ఞానంలో పురోగతి, అణు విధానం, జాతీయ భద్రతా సమస్యలు, సైన్స్ విద్య, దేశ నిర్మాణంలో సైన్స్ అనువర్తనంపై కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అణ్వాయుధ వ్యాప్తి నిరోధక సమస్యలపై ఆయన వివిధ అంతర్జాతీయ సమావేశాల్లో పాల్గొన్నారు. ఇటీవల, అగస్త్య ఇంటర్నేషనల్ ఫౌండేషన్ వ్యవస్థాపక ధర్మకర్తగా, ఆయన గ్రామీణ విద్యపై, గ్రామీణ పిల్లలు, ప్రభుత్వ పాఠశాల ఉపాధ్యాయులలో సృజనాత్మకత, శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని పెంపొందించడంపై దృష్టి సారించారు. 2002లో అగస్త్య గ్రామీణ విజ్ఞాన ప్రదర్శనలు, దాని మొదటి సంచార విజ్ఞాన ప్రయోగశాలను ప్రారంభించడంలో సహాయపడటానికి హోమీ భాభా సెంటర్ ఫర్ సైన్స్ ఎడ్యుకేషన్ మద్దతును పొందడంలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు.

## పురస్కారాలు, సత్కారాలు

* పద్మభూషణ్ (1975)
* శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ పురస్కారం (1971)
* ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ ఛాంబర్స్ ఆఫ్ కామర్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ అవార్డ్ ఫర్ ది ఫిజికల్ సైన్సెస్ (1981)
* రామన్ సెంటెనరీ మెడల్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్స్ (1988)
* భాభా మెడల్ ఫర్ ఎక్స్‌పెరిమెంటల్ ఫిజిక్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ (1990)
* ఆర్. డి. బిర్లా అవార్డ్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ ఫిజిక్స్ అసోసియేషన్ (1992)
* జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ బర్త్ సెంటెనరీ అవార్డ్ (1993)
* హోమీ భాభా మెడల్ (2006)

## మూలాలు

## బాహ్య లింకులు
* పి.కె. అయ్యంగార్ వెబ్‌సైట్
* 
* 
* అగస్త్య ఇంటర్నేషనల్ ఫౌండేషన్
వర్గం:2011 మరణాలు
వర్గం:1931 జననాలు
వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు