దమయంతి

**దమయంతి** (సంస్కృతం: दमयन्ती) ప్రాచీన భారతీయ సాహిత్యంలో ఒక నాయిక, ప్రధానంగా ఇది ఇతిహాసం *[[మహాభారతం]]* (c. 400 BCE – 400 CE) లోని *[[వన పర్వము|అరణ్య పర్వం]]* (మూడవ పుస్తకం) లో పొందుపరచబడిన *[[నల|నలోపాఖ్యానం]]* లో ఆమె పోషించిన పాత్రకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె అందం, తెలివితేటలు, అచంచలమైన ప్రేమ, తన భర్త, నిషధ రాజ్యం రాజు నలుడు పట్ల ఆమెకున్న స్థిరమైన భక్తికి ప్రసిద్ధి చెందింది.

దమయంతి ప్రాచీన విదర్భ రాజ్యం యువరాణి, భీమ రాజు కుమార్తె. ఒక దైవిక హంస ద్వారా నలుడి సుగుణాల గురించి విన్న తర్వాత ఆమె అతనితో ప్రేమలో పడుతుంది. ఆమె ఒక స్వయంవరం లో అతనిని ఎంచుకుంటుంది, నలుడి వేషంలో వచ్చిన దేవతలను కూడా తిరస్కరిస్తుంది. దుష్ట దేవత కలి ప్రభావంతో నలుడు పాచికల ఆటలో తన రాజ్యాన్ని కోల్పోయి అజ్ఞాతవాసంలోకి నెట్టబడటంతో వారి ఆనందం స్వల్పకాలికంగా మారుతుంది. నిరాశ, అవమానంతో అతను అడవిలో దమయంతిని విడిచిపెడతాడు. నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె గొప్ప కష్టాలను భరించి చివరికి తన తండ్రి ఆస్థానానికి చేరుకుంటుంది. నలుడిని కనుగొనాలని నిశ్చయించుకుని, రెండవ స్వయంవరం నిర్వహించడం ద్వారా అతనిని బయటకు రప్పించే ప్రణాళికను రూపొందిస్తుంది. ఆ ప్రణాళిక సఫలమై, వారు ఆనందంగా తిరిగి కలుసుకుంటారు. అప్పుడు నలుడు తన రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందుతాడు, ఆ ఇద్దరూ నిషధ రాజ్యానికి నిజమైన రాజు, రాణిగా పునరుద్ధరించబడతారు.

దమయంతి కథను వివిధ భారతీయ భాషలలోని అనేక మంది రచయితలు వివిధ హిందూ గ్రంథాలలో మార్పులు చేశారు. నలుడితో పాటు ఆమె, శ్రీహర్షుడు రాసిన 12వ శతాబ్దపు సంస్కృత ఇతిహాసం *నైషధ చరితం* లో ప్రధాన పాత్ర. ఈ రచన సంస్కృత సాహిత్య నియమాలలో ఐదు *మహాకావ్యాల*లో ఒకటి.

## పురాణం
### జననం, ప్రారంభ జీవితం

విదర్భ రాజు భీముడు చాలా కాలం పాటు సంతానం లేకుండా ఉంటాడు. ఒక రోజు, దముడు అనే సన్యాసి అతని ప్యాలెస్‌కు చేరుకుని అతనిని, అతని రాణిని ఆశీర్వదిస్తాడు, ఫలితంగా దమయంతి అనే కుమార్తె, దముడు, దంతుడు, దమనుడు అనే ముగ్గురు కుమారులు జన్మిస్తారు. దమయంతి అసాధారణమైన అందం, సుగుణాలకు ప్రసిద్ధి చెంది, అనేక మంది వరుల అభిమానాన్ని ఆకర్షిస్తుంది. వారిలో నిషధ దేశానికి చెందిన గొప్ప, నిష్ణాతుడైన రాజు నలుడు ఉన్నాడు, అతను కూడా తన అందం, సుగుణాలకు సమానంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఒకరి లక్షణాల గురించి మరొకరు విన్న దమయంతి, నలుడు పరస్పరం ప్రేమలో పడతారు. 

ఒక రోజు నలుడు పంపిన బంగారు రంగు హంసల గుంపు దమయంతి ప్యాలెస్ తోటలకు చేరుకుంటుంది. దమయంతి, ఆమె పరిచారికలు నీటి దగ్గర ఆడుకుంటుండగా, వారు ఈ అసాధారణ పక్షులను గమనిస్తారు. ఆసక్తితో ఆమె వాటిని అనుసరిస్తుంది, హంసలు పారిపోవు. బదులుగా, హంసలలో ఒకటి ఆమెతో మాట్లాడుతుంది, నలుడి సుగుణాలు, ప్రదర్శన, లక్షణాలను వివరిస్తుంది. అతను బలం, గొప్పతనం, ధర్మంలో సాటిలేనివాడని, తగిన భర్త అవుతాడని అది ఆమెకు చెబుతుంది. దమయంతి ఈ వర్ణనలను ఆకర్షితురాలై శ్రద్ధగా వింటుంది, నలుడి పట్ల తీవ్రమైన కోరికను పెంచుకుంటుంది. ఈ సందేశాన్ని అందించిన తర్వాత, హంస నిషధ రాజ్యానికి తిరిగి వచ్చి నలుడిని కలుస్తుంది. అది దమయంతితో జరిగిన సమావేశాన్ని వివరిస్తుంది, ఆమె అందం, తెలివితేటలు, దయ గురించి చెబుతుంది. ఇప్పటికే ఆమె గురించి విన్న నలుడు ఇప్పుడు ఆమె పట్ల మరింత ఆకర్షితుడయ్యాడు. ఆ విధంగా వ్యక్తిగతంగా కలుసుకోకముందే వారిద్దరూ ప్రేమలో పడ్డారు. దమయంతి నిరాశతో కూడిన ప్రవర్తన, వ్యామోహం ఆమె సహచరులను కలవరపెడుతుంది, వారు ఆమె తండ్రికి సమాచారం ఇస్తారు.

### వివాహం

తగిన సమయంలో భీమ రాజు దమయంతికి స్వయంవరం ఏర్పాటు చేస్తాడు, అక్కడ ఆమె సమావేశమైన రాజులు, యువరాజుల నుండి తన భర్తను ఎంచుకుంటుంది. వేడుకకు హాజరు కావడానికి నలుడు విదర్భకు బయలుదేరుతాడు. ఇంతలో నారదుడి ద్వారా దమయంతి అందం గురించి విన్న దేవతలు ఇంద్రుడు, అగ్ని, వరుణుడు, యముడు కూడా ఆమెను వివాహం చేసుకోవాలని నిర్ణయించుకుంటారు. స్వయంవరానికి వెళ్లే దారిలో దేవతలు నలుడిని కలుస్తారు. దమయంతి అప్పటికే అతనితో ప్రేమలో ఉందని తెలుసుకుని, వారు అతనికి ఒక సందేశాన్ని అందించమని కోరుతారు, బదులుగా తమలో ఒకరిని ఎంచుకోమని ఆమెను ప్రోత్సహిస్తారు. దేవతలు నలుడికి తాత్కాలిక అదృశ్యతను ప్రసాదిస్తారు, ఇది అతను దమయంతి గదులలోకి ఎవరికీ తెలియకుండా ప్రవేశించడానికి అనుమతిస్తుంది. అతను వారి సందేశాన్ని అందజేస్తాడు, కానీ దమయంతి నలుడిని వివాహం చేసుకోవాలనే తన నిర్ణయానికి కట్టుబడి ఉంటుంది. స్వయంవరంలో, నలుగురు దేవతలు నలుడి రూపాన్ని ధరిస్తారు, దీని వలన నిజమైన నలుడిని గుర్తించడం దమయంతికి అసాధ్యం అవుతుంది. ఆమె దైవిక మార్గదర్శకత్వం కోసం ప్రార్థిస్తుంది, ప్రతిస్పందనగా దేవతలు తమ నిజమైన రూపాలను బహిర్గతం చేస్తారు, ఇది ఆమె నలుడిని గుర్తించి, ఎంచుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది. ఆమె అతనికి పూలమాల వేసి, తన ఎంపికను ధృవీకరిస్తుంది. వివాహ కానుకగా, దేవతలు బలిదాన అధికారాలు, అగ్ని నిరోధక శక్తి, దైవిక రుచి, నీటి ఉనికి, పూలమాలతో సహా అనేక వరాలను ప్రసాదిస్తారు. నల దమయంతులకు వివాహమై సంతోషంగా జీవించారు. ఆ దంపతులకు కవల పిల్లలు జన్మించారు.

### అజ్ఞాతవాసం

*[[గంధర్వ|గంధర్వుడు]]* కలి స్వయంవరం గురించి విన్నప్పుడు, దమయంతి దేవతలకు బదులుగా మానవుడిని ఎంచుకున్నందుకు ఆగ్రహం చెందుతాడు. పాచికలను తారుమారు చేసే ద్వాపరునితో కలిసి అతను నలుడిని నాశనం చేయాలనే ఉద్దేశ్యంతో నిషధ రాజ్యానికి ప్రయాణిస్తాడు. కలి ప్రభావంతో నలుడు జూదం పట్ల వ్యామోహం పెంచుకుని, తన తమ్ముడు పుష్కరుడిని పాచికల ఆటకు సవాలు చేస్తాడు, ఆ ఆట చాలా నెలల పాటు కొనసాగుతుంది. తన సాధారణ విజ్ఞతను కోల్పోయి నలుడు పదేపదే ఓడిపోతాడు. దమయంతి, పౌరుల విజ్ఞప్తులను విస్మరించి, అతను తన రాజ్యం, సంపద, ఆస్తులను కోల్పోయే వరకు ఆడుతూనే ఉంటాడు. ప్రమాదాన్ని గ్రహించిన దమయంతి, సారథి వార్ష్ణేయుడి సంరక్షణలో తమ కవలలైన ఇంద్రసేనుడు, ఇంద్రసేనలను విదర్భలోని తన తండ్రి ప్యాలెస్‌కు పంపుతుంది. ఏమీ మిగలని నలుడు నిషధ నుండి బహిష్కరించబడతాడు, దమయంతి అతనిని అనుసరించి అజ్ఞాతవాసంలోకి వెళ్ళడానికి ఎంచుకుంటుంది, ఇద్దరూ ఒక్కో వస్త్రాన్ని మాత్రమే ధరిస్తారు.

వారు అలసట, ఆకలితో బాధపడుతున్నప్పటికీ, దమయంతి తన భర్త పక్కన నుండి వెళ్ళడానికి నిరాకరిస్తుంది, తన తండ్రి రాజ్యానికి వెళ్దామని సూచిస్తుంది. అయితే, నలుడు ఆ ఆలోచనను తిరస్కరిస్తాడు, వారి ప్రస్తుత పరిస్థితుల వల్ల అది అసాధ్యమని నమ్ముతాడు. చివరికి దంపతులు ఒక బహిరంగ బస గృహానికి చేరుకుంటారు. అప్పటికే కలి ప్రభావంలో ఉన్న నలుడు, తనతో ఉండటం కంటే దమయంతి ఒంటరిగా ఉంటేనే సురక్షితంగా, సంతోషంగా ఉంటుందని భావించి నిద్రిస్తున్న భార్యను వదిలిపెడతాడు. ఆ రాత్రి అతను చాలాసార్లు తిరిగి వచ్చినప్పటికీ, కలి ప్రభావం ప్రబలంగా ఉండి, చివరికి అతను వెళ్లిపోతాడు. దమయంతి మేల్కొన్నప్పుడు, అతని చర్యలను విలపిస్తూ, అతనిని కఠినాత్ముడిగా పిలుస్తూ, ఆమె లేకుండా అతను ఎలా బతుకుతాడో అని ఆశ్చర్యపోతుంది. తన భర్త దురదృష్టానికి కారణమైన వ్యక్తిని ఆమె శపిస్తూ, అతనికి హాని జరగాలని కోరుకుంటుంది. ఆమె లక్ష్యం లేకుండా తిరుగుతుండగా, ఒక పెద్ద పాము ఆమెను పట్టుకుని మింగడం ప్రారంభిస్తుంది. ఆమె సహాయం కోసం బిగ్గరగా అరుస్తుంది, ఒక వేటగాడు వచ్చి, పామును కోసి ఆమెను రక్షిస్తాడు. అయితే, దమయంతిని చూసిన వేటగాడు కోరికతో ఉప్పొంగి ఆమెను బలవంతం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. కోపంతో ఆమె అతన్ని శపిస్తుంది, దీనివల్ల అతను అక్కడికక్కడే చనిపోతాడు. దమయంతి వెర్రి దుఃఖం వివరంగా వర్ణించబడింది; ఆమె అడవిలో తిరుగుతూ జంతువులు, పర్వతం, చెట్లతో మాట్లాడుతుంది. మూడు రోజుల తర్వాత, ఆమెకు ఒక ఆశ్రమం దొరుకుతుంది, అక్కడ రుషులు ఆమె నలుడితో తిరిగి కలుస్తుందని జోస్యం చెప్పి అదృశ్యమవుతారు.

### చేదిలో, విదర్భకు తిరిగి రాక

అడవిలో తిరుగుతుండగా, దమయంతి ఒక నది దగ్గర ఒక పెద్ద బిడారును చూస్తుంది. చిందరవందరగా, గాయపడి, సగం దుస్తులు ధరించి ఉన్న ఆమెను చూసి ప్రయాణికులు భయం, అనుమానం, జాలి కలగలిసిన భావాలతో స్పందిస్తారు. ఆమె దేవత లేదా అడవి ఆత్మ అని కొందరు నమ్ముతారు, కానీ దమయంతి తాను నలుడి భార్యనైన నశ్వరమైన యువరాణిగా తన గుర్తింపును వెల్లడిస్తుంది, ఆమె అతని కోసం తీవ్రంగా వెతుకుతోంది. ఆమె చేది రాజ్యం వైపు వెళ్తున్న బిడారులో చేరుతుంది. ఒక రాత్రి బిడారు అడవిలో విశ్రాంతి తీసుకుంటుండగా, ఒక ఏనుగుల గుంపు దానిని తొక్కేస్తుంది. గందరగోళంలో చాలా మంది మరణిస్తారు, కానీ దమయంతి ప్రాణాలతో బయటపడుతుంది, దురదృష్టానికి ఆమెపై నింద పడుతుంది. ఆమె దుఃఖంతో తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించి చివరికి చేది నగరానికి చేరుకుంటుంది. 

దమయంతి వీధుల్లో తిరుగుతూ వీక్షకుల దృష్టిని ఆకర్షిస్తుంది. ఆమెను పిచ్చిదిగా భావించి, వీధి పిల్లలు ఆమెను వెంబడించడం, ఎగతాళి చేయడం ప్రారంభిస్తారు. ప్యాలెస్ నుండి దీనిని గమనించిన రాజమాత, బాధలో ఉన్న ఆ మహిళ పట్ల సానుభూతి చెంది, దమయంతిని లోపలికి తీసుకురావడానికి తన పనిమనిషిని పంపుతుంది. ప్రశ్నించినప్పుడు, దమయంతి తన కష్టాలను వివరిస్తుంది కానీ తన నిజమైన గుర్తింపును వెల్లడించదు. రాజమాత ఆమెకు ఆశ్రయం కల్పించి, తన కుమార్తె సునందకు పరిచారికగా నియమిస్తుంది. అయితే, దమయంతి కఠినమైన షరతులు విధిస్తుంది-ఆమె ఎంగిలి తినడానికి నిరాకరిస్తుంది, ఇతరుల పాదాలు కడగదు, సంబంధం లేని పురుషులతో మాట్లాడదు, ఆమె పట్ల అనుచితంగా ప్రవర్తించే వారెవరికైనా శిక్ష విధించాలని డిమాండ్ చేస్తుంది. రాజమాత అంగీకరిస్తుంది, దమయంతి ప్యాలెస్‌లో తన జీవితాన్ని ప్రారంభిస్తుంది.

విదర్భలో, రాజు భీముడు తన కుమార్తె గతి గురించి తెలియక దమయంతి, నలుడు ఇద్దరి కోసం వెతకడం కొనసాగిస్తాడు. ఏదైనా సమాచారం అందించిన వారికి ఉదారమైన బహుమతులు ఇస్తానని వాగ్దానం చేసి అతను వివిధ రాజ్యాలలోకి బ్రాహ్మణులు పంపుతాడు. వీరిలో సుదేవుడు అనే బ్రాహ్మణుడు చేదికి చేరుకుని, దమయంతి చిందరవందరగా ఉన్నప్పటికీ వెంటనే ఆమెను గుర్తిస్తాడు. అతను ఆమెను ఏకాంతంగా సంప్రదించినప్పుడు ఆమె తన గుర్తింపును ధృవీకరిస్తుంది. ఈ సంఘటనను చూసిన సునంద తన తల్లికి సమాచారం ఇస్తుంది. రాజమాత తీవ్ర భావోద్వేగానికి గురై, ఆమె, దమయంతి తల్లి అక్కాచెల్లెళ్లని, ఇద్దరూ దశార్ణ రాజ్యం రాజు సుదాముని కుమార్తెలని, కాబట్టి వారు కుటుంబ సభ్యులని వెల్లడిస్తుంది. చేది రాజు సుబాహుడు నిజం తెలుసుకున్న తరువాత, దమయంతిని పల్లకిలో విదర్భకు పంపడానికి ఏర్పాట్లు చేస్తాడు. ఆమె సురక్షితంగా తన తండ్రి ప్యాలెస్‌కు చేరుకుని తన దుఃఖిస్తున్న కుటుంబంతో తిరిగి కలుస్తుంది.

మరోవైపు, నలుడు అడవి మంటల నుండి ఒక నాగుపామును రక్షిస్తాడు. కృతజ్ఞతగా, నాగుపాము నలుడిని గూనివాడిగా మారుస్తుంది, తన విషంతో నలుడిపై ఉన్న కలి ప్రభావాన్ని బలహీనపరుస్తుంది. మారువేషంలో ఉన్న నలుడు, అయోధ్య రాజు ఋతుపర్ణుడు వద్ద ఉపాధి పొందాలని సలహా పొంది, బాహుకుడు అనే పేరును స్వీకరిస్తాడు.

### పునరేకీకరణ

విదర్భకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, దమయంతి ఓదార్చలేని దుఃఖంతో ఉండి, పునర్వివాహం చేసుకోవడానికి నిరాకరిస్తుంది. నలుడిని కనుగొనాలని నిశ్చయించుకుని, భీమ రాజు రాజ్యాల మీదుగా బ్రాహ్మణులను పంపుతాడు. వారిలో పర్ణాదుడు అయోధ్యకు చేరుకుని ఋతుపర్ణ రాజు సారథి అయిన బాహుకుడిని కలుస్తాడు. బాహుకుడి అసాధారణ సారథ్య నైపుణ్యాలను, దమయంతి పేరు పట్ల భావోద్వేగ ప్రతిచర్యను గమనించి పర్ణాదుడు ఆమెకు నివేదిస్తాడు. మారువేషంలో ఉన్న నలుడే బాహుకుడు అని అనుమానించిన దమయంతి ఒక పరీక్షను రూపొందిస్తుంది.

ఒకే రోజులో విదర్భకు చేరుకునేంత వేగంగా రథాన్ని నడపగల సామర్థ్యం నలుడికి మాత్రమే ఉందని తెలుసుకుని, నకిలీ రెండవ స్వయంవరం ప్రకటనతో ఆమె సుదేవుడిని అయోధ్యకు పంపుతుంది. హాజరు కావడానికి ఆసక్తిగా ఉన్న ఋతుపర్ణుడు, తనను తీసుకువెళ్లమని బాహుకుడిని ఆజ్ఞాపిస్తాడు. అక్కడికి చేరుకున్న తర్వాత, ఆమె నలుడి రథం గర్జనను గుర్తిస్తుంది. ఇప్పటికీ జాగ్రత్తగా ఉన్న ఆమె, ఇంతకుముందు తాను నలుడికి వినిపించే శ్లోకాలతో బాహుకుడిని పరీక్షించడానికి తన సేవకురాలు కేశినిని పంపుతుంది; బాహుకుడు నలుడి శ్లోకాలతో ప్రతిస్పందిస్తాడు. కేశిని దైవిక సంకేతాలను కూడా ధృవీకరిస్తుంది: పైకి లేచే ద్వారబంధాలు, తక్షణ అగ్ని, నీరు, వాడిపోని పూలమాల. బాహుకుడు వండిన వంటకం కూడా అచ్చం నలుడి వంటకం లాగే రుచిగా ఉంటుంది, తన పిల్లలను చూసి అతను కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటాడు. అతను నలుడే అని నిర్ధారించుకుని ఆమె నేరుగా కలవడానికి ఏర్పాటు చేస్తుంది. అతనిని ఎదుర్కొన్న ఆమె, తనను ఎందుకు విడిచిపెట్టావని ప్రశ్నిస్తుంది. ఉద్వేగానికి లోనైన నలుడు, కలి ప్రభావంతో తాను చేసిన పనులను వివరిస్తాడు, ఆమె పునర్వివాహ ప్రకటనతో తాను హృదయ విదారకానికి గురయ్యానని వెల్లడిస్తాడు. ఆ సమయంలో, వాయు దేవుడు దమయంతి అచంచలమైన విశ్వాసాన్ని, నలుడిని బయటకు రప్పించడానికి వేసిన ప్రణాళికను ప్రకటిస్తాడు.

నలుడు తన నిజ రూపాన్ని తిరిగి పొందుతాడు. వారి గుర్తింపులు ధృవీకరించబడటంతో, దమయంతి, నలుడు తిరిగి కలుసుకుంటారు. రాజు భీముడు, విదర్భ పౌరులు సంతోషిస్తారు. కొద్దికాలానికే నలుడు నిషధకు తిరిగి వచ్చి పుష్కరుడిని మరో పాచికల ఆటకు సవాలు చేస్తాడు, ఈసారి గెలుస్తాడు. అతను తన రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందుతాడు కానీ తన సోదరుడిని క్షమించడానికి ఎంచుకుంటాడు. దమయంతి, వారి పిల్లలు అతనితో కలుస్తారు, నలుడు తెలివిగా పాలిస్తూ తన ప్రజలకు శ్రేయస్సును పునరుద్ధరిస్తాడు.

## అనువాదాలు
నార్మన్ మోస్లీ పెన్జెర్ నల దమయంతుల కథను 1926లో ఆంగ్లం లోకి అనువదించాడు.

## ఇవి కూడా చూడండి
*దమయంతీ స్వయంవరం
*వన పర్వము ద్వితీయాశ్వాసము
**[[నలదమయంతి|నల దమయంతి]]*
## మూలాలు

## ఇతర మూలాలు

## మరింత చదవడానికి
* 
* 
* 

## బాహ్య లింకులు

* ది నైషధ-చరిత (నల దమయంతుల కథ) ఇంగ్లీష్ అనువాదం కె. కె. హండిక్ [ప్రూఫ్‌రీడ్] (గ్లోసరీని కలిగి ఉంది)
*నల దమయంతి కథ ఆంగ్ల అనువాదం 
*మహాభారతం నుండి నల దమయంతుల కథ

వర్గం:మహాభారతంలోని పాత్రలు
వర్గం:హిందూ దేవతలు
వర్గం:పురాణ పాత్రలు
వర్గం:మహాభారత కథలు