బూచేశ్వర ఆలయం

**బూచేశ్వర ఆలయం** (**బూచేశ్వర**, **బుచేశ్వర** లేదా **భూచేశ్వర ఆలయం** అని కూడా పిలుస్తారు) అనేది భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రం, కోరవంగల గ్రామంలో ఉన్న 12వ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక హిందూ దేవాలయాల సముదాయం. ఈ గ్రామంలో ఉన్న చారిత్రక ఆలయాలలో అత్యంత సున్నితమైన నిర్మాణ కళను కలిగిన ఆలయంగా ఇది భావించబడుతుంది. ఇది హోయసల శిల్పకళకు ప్రతీకగా నిలిచిన ఆలయంగా పరిగణించబడుతుంది, హోయసల రాజు బల్లాళుని పాలన కాలంలో, బూచి అనే సంపన్న పోషకుడిచే నిర్మించబడింది.

ఇది ద్వయ ఆలయంగా (ట్విన్ టెంపుల్) నిర్మించబడింది; ఇందులో రెండు గర్భగృహాలు పరస్పరం ఎదురుగా ఉంటాయి. పెద్ద మండపానికి అనుసంధానమైన గర్భగృహం తూర్పు దిశగా తెరుచుకుని ఉండి శివుడుకు అంకితం చేయబడింది. మరో గర్భగృహం రెండు ప్రవేశ ద్వారాల సమీపంలో ఉండి సూర్య దేవుడుకు అంకితం చేయబడింది. ఈ ఆలయంలో శైవం, వైష్ణవం, శాక్తం, వేద దేవతలకు సంబంధించిన శిల్పాలు గౌరవప్రదంగా ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి. అదేవిధంగా *రామాయణం*, *మహాభారతం*, *భాగవత పురాణం*ల నుండి సన్నివేశాలను చూపించే శిల్ప ప్యానెల్లు ఉన్నాయి. వీటితో పాటు *అర్థ*, *కామ* భావాలను ప్రతిబింబించే *మిథున* (ప్రేమ జంటలు) శిల్ప దృశ్యాలు కూడా ఉన్నాయి.

ఈ ఆలయం భారత పురావస్తు సర్వేచే జాతీయ ప్రాముఖ్యత గల స్మారక చిహ్నంగా రక్షించబడుతోంది.

## ప్రాంతం, కాలం
ఈ ఆలయం భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న హసన్ నగరానికి ఈశాన్య దిశలో సుమారు 12 కి.మీ  దూరంలో ఉన్న కోరవంగల గ్రామంలో ఉంది. ఇది 12వ శతాబ్దంలో హోయసల రాజ్యానికి ప్రధాన రాజధానిగా ఉన్న హలేబీడు (దొరసముద్ర)కు దక్షిణపడమర దిశలో సుమారు 35 కి.మీ  దూరంలో ఉంది. ఈ ఆలయం గ్రామానికి ఉత్తరంగా ఉంది, క్రీస్తుశకం 1173లో బూచి (లేదా బుచిరాజ) అనే సంపన్న అధికారి చేత నిర్మించబడింది. ఈ ఆలయ శాసనం ప్రకారం, ఇది హోయసల రాజు వీర బల్లాళుడు II పట్టాభిషేకాన్ని సూచిస్తుంది. 14వ శతాబ్దానికి ముందున్న కాలంలో కోరవంగల ఒక ప్రధాన పట్టణంగా ఉండేది. మానవ నిర్మిత సరస్సు తూర్పు తీరాన కనీసం ఆరు దేవాలయాలు ఇక్కడ ఉండేవి.
*ఈ బూచేశ్వర ఆలయ *ప్రాకార* (ఆవరణ) లోపల రెండు దేవాలయాలు ఉన్నాయి. ఇవి సుమారు క్రీస్తుశకం 1173లో నిర్మించబడ్డాయి. వీటిలో రెండవ ఆలయం సముదాయం తూర్పు చివర, ప్రధాన ఆలయానికి ఉత్తరంగా ఉంది. ఇది చిన్నది, సరళమైన భైరవ ఆలయం, ఇది శివుని ఒక రూపం.
*బూచేశ్వర ఆలయానికి ఉత్తరంగా మూడు దేవాలయాలు ఉన్నాయి – గోవిందేశ్వర ఆలయం (శివుడు), నాకేశ్వర ఆలయం (శివుడు), ఒక సూర్య ఆలయం. ఇవి క్రీస్తుశకం 1160, 1170 మధ్య కాలంలో పూర్తయ్యాయి.
*ఇంకొక ఆలయం దాదాపుగా పూర్తిగా శిథిలమై ఉంది. ఇది తూర్పు–ఈశాన్య దిశలో ఉంది, బహుశా 12వ శతాబ్దాంతానికి చెందినదిగా భావించబడుతుంది (ఇది ఎవరికీ అంకితం చేయబడిందో స్పష్టంగా తెలియదు).

ఈ దేవాలయాల సమీపంలో లభించిన శాసనాల ప్రకారం, ఉత్తర భాగంలో ఉన్న దేవాలయాలు బూచేశ్వర ఆలయానికి సుమారు 15 నుండి 20 సంవత్సరాల ముందే నిర్మించబడ్డాయి. వీటిని బూచి యొక్క పెద్ద అన్నదమ్ములు గోవింద, నాకులు నిర్మించారు.

## శిల్పకళ

ఈ గ్రామంలోని అన్ని దేవాలయాలు, హిందూ శిల్పకళపై ఉన్న ప్రాచీన సంస్కృత గ్రంథాల ప్రకారం చదరపు ఆకృతిలో నిర్మించబడ్డాయి. వీటిలో అత్యంత సున్నితమైన నిర్మాణం కలిగినది బూచేశ్వర ఆలయం. ఇది విస్తృతంగా ఉండటమే కాకుండా అత్యంత మెరుగైన స్థితిలో సంరక్షించబడింది. భారతీయ దేవాలయ శిల్పకళపై విశేష పరిశోధనలు చేసిన పండితుడు ఢాకీ ప్రకారం, బూచేశ్వర ఆలయం “అనేక అంశాలలో నిజంగా గమనించదగిన నిర్మాణం”.

ఇది ఒక *ద్వికూట* (రెండు గర్భగృహాలు) ఆలయం, ఇందులో గర్భగృహాలు పరస్పరం ఎదురుగా ఉంటాయి. ఈ గర్భగృహాలు మూసివేసిన *మండపం*, ఒక తెరిచిన మండపం ద్వారా అనుసంధానించబడ్డాయి. సముదాయం తూర్పు చివర, ప్రధాన ఆలయానికి ఉత్తరంగా ఉన్న చిన్న, సరళమైన ఆలయం భైరవ ఆలయం, ఇది శివుని ఒక రూపం. ప్రధానంగా పరస్పరం అనుసంధానమైన దీర్ఘ ఆలయంలోని ఒక గర్భగృహంలో సూర్యుడు (హిందూమతంలోని సూర్య దేవుడు) ప్రతిమ ఉంది. ఫోకేమా ఈ నిర్మాణాన్ని “స్థాయిలుగా ఉన్న చదరపు ఆకృతి” లేదా “చదరంలో క్రాస్ ఆకృతి”గా పేర్కొన్నాడు. ప్రధాన పెద్ద గర్భగృహం శివుడుకు అంకితం చేయబడింది.
ఈ ఆలయంలో మూడు అంతస్తుల గర్భగృహ శిఖర నిర్మాణంతో కూడిన *త్రితల [[విమానము|విమానము]]* (మూడు అంతస్తుల శిఖర నిర్మాణం), ఒక *గూఢ మండపం*, ఒక *రంగ మండపం* ఉన్నాయి. విమానంలో *కర్ణాలు*, *కూటస్తంభాలు*, *భద్రాలు*, ఒక *కపిలి* భాగం ఉన్నాయి. *శిఖరం* అతి సూక్ష్మమైన చెక్కుదలతో అందంగా రూపొందించబడింది. ఇందులో హోయసల చిహ్నంతో కూడిన నటరాజు యొక్క అద్భుతమైన శిల్పం, అలాగే శిఖర అగ్రభాగంలో దాదాపు సంపూర్ణంగా రూపొందించిన *కలశం* కనిపిస్తుంది. ఆలయ గోడలపై శైవం, వైష్ణవం, శాక్తం వంటి హిందూ సంప్రదాయాలను సమతుల్యంగా ప్రతిబింబించే శిల్పాలు దర్శనమిస్తాయి.

తూర్పు వైపున ఉన్న గర్భగృహంలో ఒక శివలింగం ఉంది. దీనికీ సమానమైన నిర్మాణ పథకం ఉంది. ఇందులో *సుఖనాసి* (‘‘ముక్కు’’ అని పిలుస్తారు) ఉంటుంది. ఇది గర్భగృహంపై ఉన్న శిఖరంలో తక్కువ ఎత్తులో బయటకు పొడుచుకొని కనిపించే భాగం. ఇది *[[విమానము]]* (గర్భగృహం)ను మండపంతో కలిపే మధ్యద్వారంపై నిర్మించబడింది. మండపాలు పరస్పరం ఆనుకుని ఉన్నాయి. తెరిచిన మండపంలోని పైకప్పు శిల్పకళ అత్యంత నాణ్యతతో రూపొందించబడింది, స్తంభాలు మెరిసే ముగింపుతో ఉంటాయి. *మండపం*లోని స్తంభాలు గంట ఆకారంలో ఉండటం విశేషం. ఇవి లాథ్‌ల సహాయంతో తిప్పి తయారు చేసిన రూపకల్పనకు ఉదాహరణ.

ఫోకేమా ప్రకారం, ఈ ఆలయంలోని అలంకరణలు హోయసల కాలానికి ముందున్న శిల్పకళా శైలిని సూచిస్తాయి. ఈ అలంకరణ విధానంలో, శిఖర నిర్మాణానికి కింద భాగంలో సుమారు అర మీటరు పొడవుగా బయటకు వచ్చిన చప్పరపు అంచు (ఈవ్స్) ఆలయం అంతటా తిరుగుతూ ఉంటుంది. ఈ అంచు కింద పిలాస్టర్లపై చిన్న అలంకార శిఖరాలు (ఏడిక్యూలా) అమర్చబడ్డాయి. ఈ చిన్న శిఖరాలు వివిధ శైలుల్లో ఉంటాయి – *నాగర*, *[[ద్రావిడ శిల్పకళ|ద్రావిడ]]*, *[[వేసర]]*, *[[భూమిజ శిల్పకళ|భూమిజ]]*. ఈ అలంకార శిఖరాల కింద పెద్ద పరిమాణంలో దేవతల, వారి సహాయకుల శిల్పాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.

ఈ శిల్పాలలో ముఖ్యంగా భైరవుడు (శివుని ఒక రూపం), దేవతలు సరస్వతి, దుర్గ, మహేశ్వరుడు, నరసింహుడు, బ్రహ్మ,, వేణుగోపాలుడు ఉన్నాయి. ఈ శిల్పాల కింద గోడ పునాది భాగంలో ఐదు వరుసల అడ్డ మోల్డింగ్లు ఉన్నాయి. వీటిలో ఒకటి ఘనాకార బ్లాకుల వరుసగా ఉంటుంది.

దక్షిణ వైపున ఉన్న మూడు కోనాల గదులు (నిచెస్) ఇప్పటికీ నిలిచివున్నాయి. వీటిలో సప్తమాతృకలు, గణేశుడు, సరస్వతి శిల్పాలు కనిపిస్తాయి. ఉత్తర వైపు కోనాలలో కూడా ఒకప్పుడు శిల్పాలు ఉండేవి, కానీ అవి ఇప్పుడు ఖాళీగా ఉన్నాయి.

## చిత్ర గ్యాలరీ

File:A profile of Bucesvara temple at Koravangala.JPG|గర్భగృహం, దాని శిఖర నిర్మాణం (*శిఖరం*) యొక్క సమీప దృశ్యం
File:Relief at Bucesvara temple at Koravangla.JPG|అలంకార వంకరలతో చుట్టబడిన ఏడిక్యూలా శిల్పం
File:Shrine outer wall relief in the Bucesvara temple at Koravangala.JPG|గరుడునిపై విష్ణువు ఉన్నట్టు చూపించే గోడ శిల్పం
File:Koravangala Shri Bucheswara Temple - From the North Side.jpg|మధ్యలో విష్ణువు యొక్క నరసింహ అవతారం
File:Open mantapa leading to sanctum in the Bucesvara temple at Koravangala.JPG|తెరిచిన *మహామండపం*లో లాథ్‌తో తిప్పి చేసిన స్తంభాలు
File:Shrine outer wall relief in the Bucesvara temple at Koravangala 1.JPG|గర్భగృహం బయటి గోడపై శిల్పం
File:Domical bay ceiling in the Bucesvara temple at Koravangala 2.JPG|తామర పువ్వు అలంకరణతో పైకప్పు
File:Bucheshwara Temple , Koravangala - 2nd Shrine.jpg|మధ్యలో నాట్యం చేస్తున్న గణేశుడు
File:Elephant baluster at lateral entrance into open mantapa of the Bucesvara temple at Koravangala.JPG|తెరిచిన మండపానికి పక్క ప్రవేశ ద్వారంలో ఉన్న ఏనుగు బాలస్టర్
File:Ornated Vimana of Shri Bucheswara Temple , Koravangala.jpg|అలంకరించబడిన విమాన శిఖరం
File:Shri Bucesvara temple - South West Side View-9314.jpg|దక్షిణ–పడమర వైపు దృశ్యం
File:A profile of Bucesvara temple at Koravangala 2.JPG|దక్షిణ–పడమర మూల దృశ్యం


## సూచనలు

### గ్రంథ సూచిక
*Gerard Foekema, *A Complete Guide to Hoysala Temples*, Abhinav, 1996 
*
*
**Blazing Trail of Golden Era – Hassan జిల్లా పర్యాటక మార్గదర్శిని*, కర్ణాటక పర్యాటకం

## బాహ్య లింకులు

* హసన్ జిల్లా పర్యాటక సమాచారం

వర్గం:1173లో పూర్తైన భవనాలు, నిర్మాణాలు
వర్గం:1170లలో పూర్తైన మత నిర్మాణాలు
వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:హసన్ జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:కర్ణాటక దేవాలయాలు
వర్గం:కర్ణాటకలోని శివాలయాలు
వర్గం:కర్ణాటక పర్యాటక ప్రదేశాలు