పంచపాండవ గుహాలయం

**పంచపాండవ గుహా ఆలయం** (**పంచ పాండవ ఆలయాలు**, **ఐదు పాండవుల మండపం** అని కూడా పిలుస్తారు) అనేది భారతదేశంలోని తమిళనాడు రాష్ట్రం, కాంచీపురం జిల్లాలో ఉన్న మహాబలిపురంలోని ఒక స్మారక నిర్మాణం. ఇది బెంగాల్ కొల్హాముకు చెందిన కోరమండల్ తీరముపై స్థితి చెంది ఉంది. ఈ మండపం (రాతి గుహా ప్రార్థనాగారం) మహాబలిపురంలోని స్మారక సమూహంలో భాగంగా ఉంది. ఇది మహాబలిపురంలోని అతి పెద్ద గుహా ఆలయంగా పరిగణించబడుతుంది.  

ఇది 7వ శతాబ్దం చివరి కాలానికి చెందిన భారత శిలా త్రవ్వక నిర్మాణశైలికి చెందిన ఉదాహరణ. రాతితో చెక్కబడిన గుహా ఆలయ నిర్మాణకళలో, ప్రాచీన విశ్వకర్మ స్థపతులు చేసిన అత్యుత్తమ సాక్ష్యాలలో ఇది ఒకటిగా భావించబడుతుంది. ఇలాంటి గుహలను కూడా *మండపాలు* అని పిలుస్తారు. ఈ ఆలయం మహాబలిపురంలోని స్మారక సమూహంలో భాగమైనందున, దీనిని 1984లో యునెస్కో ప్రమాణాలు i, ii, iii, iv ఆధారంగా యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తించింది.  
## భౌగోళిక స్థానం

పంచపాండవ మండపం లేదా పంచ పాండవ గుహా ఆలయం మహాబలిపురం పట్టణంలో, అర్జునుడు తపస్సు గా ప్రసిద్ధి చెందిన బహిరంగ శిలా శిల్పం  సమీపంలో ఉంది. ఈ ఆలయం మహాబలిపురంలో ఉన్న ఇతర గుహలతో పాటు ఒక కొండశ్రేణి పైభాగంలో స్థితి చెంది ఉంది. ఇది హిందూ మహాసముద్రం లో భాగమైన బెంగాల్ కొల్హము తీరంలోని కోరమండల్ తీరముపై ఉంది. ప్రస్తుతం ఇది కాంచీపురం జిల్లాలో భాగంగా ఉంది. ఈ స్థలం చెన్నై నగరం (గతంలో మద్రాస్) నుండి సుమారు 58 కి.మీ  దూరంలోను, అలాగే చెంగల్పట్టు నుండి సుమారు 32 కి.మీ  దూరంలోను ఉంది.

## చరిత్ర

వరండాలోని స్తంభాలకు సింహపు ఆధారాలు ఉండటం పల్లవ నిర్మాణశైలికి ప్రత్యేక లక్షణంగా పరిగణించబడుతుంది. గుహలో చెక్కబడిన నిర్మాణ లక్షణాలను ఆధారంగా తీసుకొని, ఈ శైలి మధ్య 7వ శతాబ్దంలో నరసింహవర్మన్ I (మామల్ల కాలం) నుండి నరసింహవర్మన్ II (రాజసింహ) కాలానికి చెందినదిగా భావించబడుతుంది.

## విన్యాసం

ఈ గుహాలయం పూర్తిగా పూర్తికాలేదు. దీని ప్రవేశద్వారం తూర్పు ముఖంగా ఉంటుంది. మహాబలిపురంలోని గుహా ఆలయాల్లో ఇది అత్యంత పొడవైన గుహగా పరిగణించబడుతుంది. దీని గర్భగుహ పొడవు సుమారు 15 మీటర్లు  ఉంటుంది. ఈ ప్రవేశద్వారం పొడవు ఆధారంగా, గుహలో ప్రధాన దేవాలయాన్ని చుట్టూ తిరిగేలా ఒక ప్రదక్షిణ మార్గాన్ని రూపొందించాలనే ఉద్దేశ్యం ఉన్నట్లు భావించబడుతుంది.
## నిర్మాణశైలి
గుహ ప్రవేశ ద్వారం వద్ద కూర్చున్న సింహాలపై నిలబడిన స్తంభాలు ఉన్నాయి, ఇది పల్లవుల రాతి శిల్పకళా శైలికి ఒక విలక్షణమైన ఉదాహరణ. గుహ ముందు భాగంలో ఆరు సింహాల ఆధారిత స్తంభాలు ఉన్నాయి, వీటితో పాటు రాతికి ఆనుకుని రెండు చివర్లలో రెండు ఉపస్తంభాలు కూడా ఉన్నాయి. ఇతర గుహలతో పోలిస్తే, ఈ గుహలో చెక్కబడిన నిర్మాణ ప్రణాళిక, నిర్మాణ అంశాలలో మెరుగుదల కనిపిస్తుంది. వాటిలో ఒకటి దక్షిణ భారతదేశంలోని సాధారణ నిర్మాణ దేవాలయాల చుట్టూ ఉండే ప్రదక్షిణ మార్గం, మరొకటి ముఖభాగాన్ని ఏర్పరిచే స్తంభాలపై సింహాల ఆకారంలో ఉన్న క్యారియాటిడ్లతో కూడిన బ్రాకెట్లను ఏర్పాటు చేయడం; ప్రతి క్యారియాటిడ్‌లో మూడు సింహాలు ఉంటాయి, ఒకటి ముందుకు చూస్తూ, మిగిలిన రెండు పక్కలకు చూస్తూ ఉంటాయి, వెనుక వైపు సింహం ఉండదు. స్తంభాల పైభాగంలోని బ్రాకెట్లపై సింహాలతో పాటు, మానవ సవారీలతో కూడిన గ్రిఫిన్‌ల అలంకరణలు కూడా ఉన్నాయి. స్తంభాలు, ఉపస్తంభాల యాల పీఠాలు చతురస్రాకార పీఠం బేస్ ప్లేట్‌పై చెక్కబడ్డాయి.

గుహ లోపల, నాలుగు స్తంభాలు, రెండు ఉపస్తంభాలతో కూడిన రెండవ వరుసతో ఒక పొడవైన గది ఉంది. ఈ రెండవ వరండా వెనుక రెండు గూళ్ళ మధ్య అష్టభుజి ఆకారంలో చెక్కబడిన ఒక చిన్న గది ఉంది; దీనిని బట్టి ఈ గదిని చతురస్రాకార ప్రణాళికలో చెక్కి, దాని వెనుక ప్రదక్షిణ కోసం ఒక మార్గాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని ఉద్దేశించినట్లు తెలుస్తోంది. మధ్యలో కేవలం ఒక చిన్న గది మాత్రమే చెక్కబడింది, ఇది ప్రధాన శిలకు అతుక్కుని ఉంది. ప్రవేశ ద్వారం వద్ద, వంపు తిరిగిన కార్నిస్‌పై వరుసగా పుణ్యక్షేత్రాలు ఉన్నాయి, వాటిలో మధ్యలోని నాలుగు పుణ్యక్షేత్రాలు ముందుకు పొడుచుకు వచ్చి ఉంటాయి. ఈ పుణ్యక్షేత్రాల వంపు తిరిగిన పైకప్పులు 'కూడు' గుర్రపుడెక్క-వంపు డార్మర్ లాంటి ఉబ్బెత్తులతో చెక్కబడ్డాయి, ప్రతి పుణ్యక్షేత్రంలో మరొక చిన్న పుణ్యక్షేత్రం ఉంది. కూడు కింద ఉన్న గూటిలో ఒక చెక్కబడిన దేవతా విగ్రహం ఉంది. భయంకరంగా కనిపించే సింహాలు కూడా చెక్కబడ్డాయి.3

## మూలాలు

వర్గం:తమిళనాడులోని హిందూ గుహా ఆలయాలు

వర్గం:ద్రావిడ శిల్పకళ
వర్గం:పల్లవ శిల్పకళ