అర్జున రథం

**అర్జున రథం** భారతదేశం, తమిళనాడు రాష్ట్రం, చెంగల్పట్టు జిల్లా, బంగాళాఖాతం తీరమైన కోరమాండల్ తీరం, మహాబలిపురంలోని పంచ రథాల సముదాయంలో ఒక స్మారక కట్టడం. ఇది ఏకశిలా భారతీయ రాతి వాస్తుశిల్పానికి ఒక ఉదాహరణ. అర్జున రథం, పల్లవుల కాలానికి చెందింది ఇది ఏడవ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది. ప్రారంభ ద్రావిడ వాస్తుశిల్ప శైలికి ఇది ఒక మంచి ఉదాహరణ. పల్లవ రాజు మహేంద్రవర్మన్ I , అతని కుమారుడు నరసింహవర్మన్ I పాలనకాలంలో ఈ రథం నిర్మాణం జరిగినట్లు భావిస్తారు.

అర్జున రథం, పంచరథాలలో ఒకటి. ఇది ధర్మరాజ రథం ముందు భాగంలో నిర్మించి ఉంది. ధర్మరాజ రథం కంటే ముందే ఇది పూర్తయిందని చరిత్ర పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు. భీమ రథం మాదిరిగానే, ఇది కూడా ఏకశిలా రాతితో చెక్కిన ఆలయం. ఇది ఆ కాలంలో ఉన్న చెక్క ఆలయ నమూనాను అనుకరించి నిర్మించబడింది. 1984లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తింపు పొందిన మహాబలిపురంలోని స్మారక కట్టడాల సమూహంలో అర్జున రథం ఒకటి.

## భౌగోళికం
**అర్జున రథం** మహాబలిపురంలో ఉంది. ఇది తమిళనాడు రాష్ట్రంలోని కాంచీపురం జిల్లాలో భాగం. ఈ ప్రదేశం కోరమండల్ తీరంపై, బంగాళాఖాతం తీరాన, హిందూ మహాసముద్రం పరిధిలో ఉంది. మహాబలిపురాన్ని గతంలో మామ్మల్లపురం అని పిలిచేవారు. ఇది చెన్నై నగరానికి దక్షిణంగా సుమారు 56 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. అలాగే చెంగల్పట్టు నగరానికి సుమారు 32 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. చెన్నై నగరాన్ని గతంలో మద్రాసు అని పిలిచేవారు.

## చరిత్ర

300x300px|అర్జున రథం వెనుక నంది శిల్పం|alt=అర్జున రథం వెనుక నంది శిల్పం|thumb
300x300px|ఒకే ఉపపీఠం (ద్వితీయ వేదిక) పై ద్రౌపది, అర్జున రథాలు|alt=ఒకే ఉపపీఠం (ద్వితీయ వేదిక) పై ద్రౌపది, అర్జున రథాలు|thumb
ఇతర నాలుగు పంచ రథాల మాదిరిగానే, ఈ రాతి భవనం దాని ముందున్న చెక్క నమూనా  ప్రతిరూపం. స్మారక చిహ్నం అసంపూర్ణంగా ఉంది.

## వాస్తుశిల్పం
పంచ రథాలన్నీ ఉత్తర-దక్షిణ దిశలో సమలేఖనం చేయబడ్డాయి. ఉత్తర-దక్షిణ దిశలో ఉన్న ఒక సాధారణ పునాదిని అవి అన్నీ పంచుకుంటాయి.  సున్నితమైన వాలును కలిగి ఉంటాయి. భారతీయ వాస్తుశిల్పంలో వాటికి ఎటువంటి పూర్వనమూనాలు ఆధారాలతో లేవు.  దక్షిణ భారత సంప్రదాయ ద్రావిడ ఆలయ నిర్మాణ శైలిలో పెద్ద దేవాలయాలను నిర్మించడానికి "మూసలు"గా నిరూపించబడ్డాయి.e. ఏకశిలా శిలల నుండి కత్తిరించినప్పటికీ, అవి సాధారణ భవన రూపంలో నిర్మాణాత్మక దేవాలయాల రూపంలో చెక్కబడ్డాయి. అందుకే వాటిని "క్వాసిమోనోలిథిక్ ఆలయ రూపం" అని పిలుస్తారు.

## నిర్మాణాత్మక అమరిక
ఈ రథం ఒక చిన్న రాజభవనం లేదా మంటపాన్ని పోలి ఉండే ఒక సరళ నిర్మాణం. ఇది ఒక పొడవైన రాతి శిల నిర్మాణంపై చెక్కబడింది. తీరానికి సమీపంలో ఇసుక పైన ఉన్న ఒక పొడుగుచేసిన స్తంభం (ఇది ఉత్తర చివర నుండి దక్షిణ చివర వరకు క్రమంగా పెరుగుతున్న వాలును కలిగి ఉంటుంది) ధర్మరాజ రథం మాదిరిగానే చదరపు ప్రణాళికతో ఉంటుంది. ఇది పశ్చిమానికి ఎదురుగా ఉంటుంది. దీని నిర్మాణం కొలతలు 11.5 × 16 అడుగులు (3.5 మీ × 4.9 మీ), 20 అడుగుల (6.1 మీ) తో ఎత్తు ఉంటుంది. ఇది దాని పక్కన ఉన్న ద్రౌపది రథం వలె అదే ఉపపీఠం (ద్వితీయ వేదిక)పై ఉంది.

## లక్షణాలు
అర్జున రథం రూపకల్పనలో ధర్మరాజ రథాన్ని పోలి ఉంటుంది. దీనికి పైభాగంలో చిన్న శ్రేణి ఉంటుంది. ముందు భాగంలో రాతితో చెక్కిన సింహ శిల్పం ఉంది. పైభాగంలోని గోపురం అష్టభుజి ఆకారంలో ఉంటుంది.

ఇది గర్భగృహం , ద్వితల విమానంతో కూడిన ఏకశిలా రాతి నిర్మాణం. రెండు స్థాయిలతో కూడిన ఈ రథం ప్రణాళికలో చతురస్రాకారంగా ఉంటుంది. అనేక అంశాల్లో ఇది ధర్మరాజ రథాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఉదాహరణకు, కార్నిస్, కుడులు, హారాల అలంకరణలు రెండింటిలోనూ సమానంగా కనిపిస్తాయి. 

అయితే అర్జున రథం శిఖరం అష్టభుజి ఆకారంలో ఉంటుంది. ఈ రథం గోడలపై పద్నాలుగు శిల్పాలు చెక్కబడ్డాయి. వీటిలో నాలుగు ద్వారపాలకులు ఆకారాలు ఉన్నాయి. ఒక విష్ణువు విగ్రహం ఉంది. ఒక ఋషి తన శిష్యునితో ఉన్న శిల్పం ఉంది. ఒక కార్తికేయుడు, కొందరి అభిప్రాయం ప్రకారం ఇంద్రుడు కావచ్చని భావిస్తారు. ఒక శివుడు నందితో కలిసి ఉన్న శిల్పం ఉంది. మిగిలిన శిల్పాలు దంపతుల రూపాల్లో వివిధ భంగిమల్లో చెక్కబడ్డాయి.

అర్జున రథం , దాని పక్కన ఉన్న ద్రౌపది రథం మధ్య సింహం , నంది ఎద్దు శిల్పాలు ఉన్నాయి. అయితే వాటి అమరికను పరిశీలిస్తే, ఈ రథం శివునికి అంకితం చేయబడలేదని కొందరు భావిస్తున్నారు. పండితురాలు సుసాన్ హంటింగ్టన్ అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ ఆలయం ఎవరికోసం నిర్మించబడిందో స్పష్టంగా తెలియదు. ఇది అయ్యప్ప (ధర్మశాస్త) కు అంకితం చేయబడివుండవచ్చని ఆమె సూచించారు.

ఈ రథం గోపురంపై గుండ్రని శిఖరం ఉంది. ప్రస్తుతం కనిపించే కొన్ని స్తంభాలు అసలు కాలానికి చెందినవి కావు. పాత స్తంభాలు నశించాయి. వాటి స్థానంలో ఆధునిక కాలంలో పునర్నిర్మాణ స్తంభాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. ఇవి అసలు శైలికి పూర్తిగా సరిపోవు. అర్జున రథం వాయువ్య దిశలో ఒక ఏనుగు శిల్పం నిలబడి ఉంది. ఉపరితల అలంకరణ అనేది రథంలో ఒక ప్రముఖ లక్షణం.

*అధిష్ఠానం* (ప్రధాన దేవత వేదిక) సాధారణ *పదబంధ* శైలిలో ఉంటుంది. ఇది విష్ణు, ఏనుగు మీద స్కంద , శివుడు శివ-వృషబంతిక (నంది (బుల్) , పార్థహారులు, సిద్ధ, చౌరి బేరర్, అప్సరలు , ఇతరులు వంటి దేవతలను ప్రదర్శించే చక్కగా చెక్కిన స్తంభాల మధ్య చీలికలు ఉన్నాయి. శివుడు కాళ్ళు దాటి నంది మీద వంగి ఉన్నట్లు చిత్రీకరించడం ప్రధాన శిల్పం. దక్షిణ గోడలోని శిల్పాలలో ఒకదానిని "అర్ధనారీశ్వర" అని పిలుస్తారు, ఇది కనుబొమ్మలలోని మలుపు ద్వారా పురుషత్వాన్ని సూచిస్తుంది , ఉమా పండ్లు సూక్ష్మమైన ఎత్తులో చేతులు, స్త్రీత్వాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఈ గోడపై ఇద్దరు మహిళల చిత్రణ గమనించదగింది.

ఈ రథానికి పశ్చిమ దిశను ముఖంగా ఉంచిన జీవిత పరిమాణ నంది శిల్పం ఉంది. Dvప్రవేశ ద్వారం వద్ద ద్వారపాలకుల శిల్పాలు చెక్కబడలేదు. మందిరం లోపల తగిన స్థలం లేకపోవడంతో, ద్వారపాలకుల శిల్పాలు రథం బయటి గోడలపై చెక్కబడ్డాయి.

## ఇవి కూడా చూడండి

* పంచ రథాలు
* ధర్మరాజు రథం
* భీమ రథం
* నకుల సహదేవ రథం
* ద్రౌపది రథం

## మూలాలు

వర్గం:పల్లవ శిల్పకళ
వర్గం:మహాబలిపురం
వర్గం:పంచరథాలు
వర్గం:తమిళనాడులోని పర్యాటక ఆకర్షణలు
వర్గం:తమిళనాడులోని హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:భారతదేశంలో 7వ శతాబ్దపు స్థాపనలు