2011 ప్రారంభంలో తెలంగాణ నిరసనలు

**2011 ప్రారంభంలో జరిగిన తెలంగాణ నిరసనలు**, శ్రీకృష్ణ కమిటీ నివేదికను భారత ప్రభుత్వానికి సమర్పించిన తర్వాత , 2011 తొలి నెలల్లో జరిగిన సంఘటనలను సూచిస్తాయి. ఈ నిరసనలు తెలంగాణ ఉద్యమంలో భాగం. తెలంగాణ రాజకీయ జేఏసీ  ఫిబ్రవరి 17 నుండి రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాద్‌తో సహా తెలంగాణ అంతటా సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించినట్లు ప్రకటించింది. ఇందులో భాగంగా ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు పని చేయవద్దని; ప్రజలు పన్నులు లేదా యుటిలిటీ బిల్లులు చెల్లించవద్దని; ప్రజా రవాణాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు టిక్కెట్లు కొనవద్దని; ర్యాలీలు నిర్వహించాలని; రహదారులపై ట్రాఫిక్‌ను నిరోధించాలని అభ్యర్ధించారు. మేలో అనేక రాష్ట్రాల్లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికల తర్వాత తెలంగాణపై నిర్ణయం తీసుకుంటామని కాంగ్రెస్ పార్టీ కేంద్ర నాయకత్వం తెలంగాణ ఎంపీలకు చెప్పినట్లు సమాచారం. ఫిబ్రవరి 24న, తెలంగాణ రాజకీయ జేఏసీ మార్చి 10 నుండి హైదరాబాద్‌లో ఈజిప్ట్ లాంటి సామూహిక నిరసనలను నిర్వహించింది. ఈ నిరసనలలో భాగంగా నిరసనకారులు 'జై తెలంగాణ' నినాదాలు చేస్తూ 5 నుండి 10 లక్షల మంది పాల్గొని తెలంగాణ పాటలతో ఆడి పాడారు. ఈ నిరసన కార్యక్రమంలో నిరసనకారులలో వివిధ రాజకీయ పార్టీల కార్యకర్తలు, విద్యార్థులు, ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు, న్యాయవాదులు, వైద్యులు, ఉపాధ్యాయులు, జర్నలిస్టులు, రచయితలు & సాంస్కృతిక కళాకారులు పాల్గొన్నారు. విగ్రహాల ధ్వంసం కేసులో 48 మందిని అరెస్టు చేశారు. ఈ సంఘటన ఆంధ్ర నాయకుల పట్ల ద్వేషాన్ని చూపిస్తుందని, కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేసే ప్రక్రియను మరింత ఆలస్యం చేస్తే ఇలాంటి సంఘటనలు మరిన్ని జరుగుతాయని తాను భయపడుతున్నానని తెలంగాణ నాయకుడు ఒకరు అన్నారు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులు తెలంగాణేతర విశ్వవిద్యాలయ సిబ్బందిని ఆందోళనకారుల గుర్తింపులను పోలీసులకు అందజేయవద్దని హెచ్చరించారు, వారు ఆందోళనలో పాల్గొనకపోతే వారు లక్ష్యంగా మారవచ్చని హెచ్చరించారు.

## సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం
తెలంగాణ రాజకీయ జేఏసీ  ఫిబ్రవరి 17 నుండి రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాద్‌తో సహా తెలంగాణ అంతటా సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించినట్లు ప్రకటించింది. ఇందులో భాగంగా ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు పని చేయవద్దని; ప్రజలు పన్నులు లేదా యుటిలిటీ బిల్లులు చెల్లించవద్దని; ప్రజా రవాణాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు టిక్కెట్లు కొనవద్దని; ర్యాలీలు నిర్వహించాలని; రహదారులపై ట్రాఫిక్‌ను నిరోధించాలని అభ్యర్ధించారు. తెలంగాణలో దాదాపు 200,000 మంది ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు పనిని బహిష్కరించడం, కార్యాలయంలో ర్యాలీలు నిర్వహించడం లేదా క్రీడలు ఆడటం ద్వారా పాల్గొన్నారు, అయితే టిఆర్ఎస్ ఎమ్మెల్యేలు స్థానిక రైళ్లలో టికెట్ లేకుండా ప్రయాణించారు.  

తెలంగాణ జేఏసీ ఫిబ్రవరి 22 & 23 తేదీలలో తెలంగాణలో అత్యవసర సేవలు మినహా అన్ని సేవలను నిలిపివేయాలని పిలుపునిచ్చింది. విద్యాసంస్థలు, ప్రైవేట్, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, వాణిజ్య సంస్థలు, పారిశ్రామిక ప్రాంతాలు, ప్రైవేట్ & ప్రభుత్వ రవాణా,  ఆసుపత్రులలో ఔట్ పేషెంట్ సేవలు మూసివేయబడ్డాయి, ఎందుకంటే యూనియన్లు, సంస్థలు, వ్యక్తులు ర్యాలీలు, నిరాహార దీక్షలు, రోడ్లపై కమ్యూనిటీ భోజనాలు, ఇతర నిరసనలు చేయడం ద్వారా సమ్మెలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. కొన్ని సంఘటనలు మినహా సమ్మె చాలావరకు శాంతియుతంగా జరిగాయి.సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం కారణంగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం రోజుకు రూ. 8 బిలియన్ల ఆదాయాన్ని కోల్పోయింది. 

### శాసనసభలో నిరసనలు
బడ్జెట్ సమావేశాల మొదటి రోజున తెలంగాణ శాసనసభ్యులు శాసనసభ కార్యకలాపాలకు అంతరాయం కలిగించారు, ఎందుకంటే శాసనసభలో గవర్నర్ ప్రసంగంలో తెలంగాణ సమస్య చేర్చబడలేదు. కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన 22 మంది ఎంఎల్ఎలు, ఆరుగురు ఎంఎల్సీలు అసెంబ్లీ సమావేశాల మొదటి రోజును బహిష్కరించారు. తెలంగాణ ప్రతిపాదకులు గవర్నర్ ఇ. ఎస్. ఎల్. నరసింహన్ తెలంగాణ వ్యతిరేక ప్రవర్తనను విమర్శించారు. గవర్నర్ పై దాడిని ఖండించిన లోక్ సత్తా ఎమ్మెల్యే జయప్రకాశ్ నారాయణ్ కు టీఆర్ ఎస్ సభ్యులు తీవ్ర వాగ్వాదానికి దిగడంతో ఆయన ఘెరావ్ చేశారు. వారిలో ఒకరు, కె విద్యాసాగర్ రావు మొదట అతనిపై దాడి చేశారు, తరువాత మరొక TRS ఎమ్మెల్యే ఇ. రాజేందర్ డ్రైవర్ దెబ్బలు కొట్టారు, అతను దాడిని సమర్థించాడు. తరువాత వారు తనపై దాడి చేయలేదని, కానీ తెలంగాణ మనోభావాల పట్ల ఆయన గౌరవాన్ని ప్రశ్నించారు. ఫిబ్రవరి 18న గవర్నర్ పట్ల అనుచిత ప్రవర్తన, వేధింపులకు పాల్పడినందుకు ఐదుగురు ఎంఎల్ఎలను సస్పెండ్ చేశారు. ఇది ప్రజాస్వామ్యానికి సిగ్గుచేటు అని డిప్యూటీ స్పీకర్ ఎన్ మనోహర్ పేర్కొన్నారు.

### హింసాత్మక సంఘటనలు
సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం మొదటి రెండు రోజుల్లో, ప్రభుత్వం ఆదాయంలో ₹ 15 బిలియన్ల కోల్పోయింది. ఫిబ్రవరి 19న తెలంగాణ నిరసనకారులు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ ప్రాంగణంలో ఐదు బస్సులను తగలబెట్టి, పోలీసు గుడారాలకు నిప్పుపెట్టారు. ఫిబ్రవరి 21న తెలంగాణ విద్యార్థులు, న్యాయవాదులు అసెంబ్లీకి తరలించిన ర్యాలీని భద్రతా దళాలు అడ్డుకోవడంతో హింసాత్మకంగా మారింది. హింసను ప్రసారం చేయవద్దని పోలీసు కమిషనర్ టెలివిజన్ ఛానెళ్లను హెచ్చరించారు. తెలంగాణ కేబుల్ ఆపరేటర్లు తమ 'తెలంగాణ వ్యతిరేక' వైఖరిని పేర్కొంటూ సీమా-ఆంధ్ర పారిశ్రామికవేత్తల యాజమాన్యంలోని టీవీ వార్తా ఛానెళ్లను అడ్డుకున్నారు. కరీంనగర్ పట్టణంలోని ఏపీట్రాన్స్కో బిల్లింగ్ కౌంటర్లపై దాడి చేసిన టీఆర్ఎస్ నాయకులు, కార్యకర్తలు వరంగల్ మున్సిపల్ కార్యాలయం వద్ద పౌర సమస్యలపై నిరసన తెలుపుతున్న సీపీఐ (ఎం) కార్యకర్తల గుడారాలను కూల్చివేశారు.

ఫిబ్రవరి 22న, తెలంగాణ అనుకూల ఆందోళనకారులు రైలు పట్టాల నుండి హుక్ లాకులను తొలగించడంతో, హసన్ పార్టీ మండలం ఎల్లాపూర్ రైల్వే స్టేషన్ వద్ద, రైళ్లు గంట పాటు నిలిచిపోయాయి. అదే రోజు తెలంగాణ అనుకూల కార్యకర్తలు ఢిల్లీకి వెళ్లే ఏపీ ఎక్స్‌ప్రెస్‌ను కాజీపేట రైల్వే స్టేషన్లో 15 నిమిషాల పాటు నిలిపివేశారు. రైలు కాజీపేట చేరుకోవడానికి ముందే, హసన్ పార్టీ మండలం ఎల్లాపూర్ వద్ద కొంతమంది విద్యార్థులు ఏపీ ఎక్స్‌ప్రెస్‌పై రాళ్లు రువ్వారు. సిఆర్పిసి సెక్షన్ 151 కింద 114 కేసులు నమోదు కాగా, 1,978 మందిని అదుపులోకి తీసుకున్నారు. తెలంగాణ అనుకూల విద్యార్థులు, న్యాయవాదులు నెక్లెస్ రోడ్డులోని ఎంఎంటీఎస్ స్టేషన్ ను ధ్వంసం చేసి, రిజర్వేషన్ కార్యాలయానికి నిప్పు పెట్టారు. హబ్సిగూడలో ఒక కారు షోరూమ్ను దోచుకున్నారు, జామియా ఉస్మానియా స్టేషన్లో ఒక రైలును తగలబెట్టడానికి ప్రయత్నించారు. ఫిబ్రవరి 23న తెలంగాణ అనుకూల నిరసనకారులు కరీంనగర్ జిల్లాలోని కేసముద్రం రైల్వే స్టేషన్ సమీపంలో కాజీపేట-మంగూరు ప్రయాణికుడి బోగీకి నిప్పు పెట్టారు. ఫిబ్రవరి 24న హబ్సిగూడ సమీపంలో నిలిపిన ఒక ప్రైవేట్ ఇంజనీరింగ్ కళాశాలకు చెందిన మూడు బస్సులను తెలంగాణ కార్యకర్తలు నిప్పంటించారు. మార్చి 2న, తెలంగాణ అనుకూల కార్యకర్తలు సెట్ను తగలబెట్టి సినిమా చిత్రీకరణకు అంతరాయం కలిగించారు.

తెలంగాణ విశ్వవిద్యాలయాలు, ముఖ్యంగా ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం డిసెంబర్ 2009 నుండి భారీ పోలీసు ఉనికిని కలిగి ఉన్నాయి. తెలంగాణ పొలిటికల్ జేఏసీ చైర్మన్ ప్రొఫెసర్ కోదండరాం మాట్లాడుతూ సీమాంధ్ర ప్రాంత పోలీసులు తెలంగాణ విద్యార్థులపై చాలా క్రూరంగా వ్యవహరించారని ఆరోపించారు. ర్యాలీలు నిర్వహించడానికి విద్యార్థులను అనుమతించడానికి పోలీసులు నిరాకరించడం, పోలీసులు, విద్యార్థుల మధ్య ఘర్షణలకు, విద్యార్థులను అరెస్టు చేయడానికి ప్రేరేపించింది, ఇది మరింత నిరసనలకు దారితీసింది. పోలీసుల ప్రవర్తనను మానవ హక్కుల కార్యకర్తలు, హైకోర్టు విమర్శించాయి. ఫిబ్రవరి 21న బషీర్‌బాగ్ ప్రాంతంలోని అడిక్‌మెట్, నిజాం కళాశాల హాస్టల్‌లోని భద్రతా సిబ్బందిపై విద్యార్థులు రాళ్ళు రువ్వారు, వారిని చెదరగొట్టడానికి పోలీసులు టియర్ గ్యాస్ షెల్స్‌ను ఉపయోగించాల్సి వచ్చింది. తెలంగాణ కోసం నిరసన తెలుపుతున్న ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులు క్యాంపస్‌లో విధుల్లో ఉన్న పోలీసు సిబ్బందిని లక్ష్యంగా చేసుకుని పెట్రోల్ బాంబులను ఉపయోగించారని పోలీసులు నివేదించారు. వివిధ నాయకులు, పార్టీలు, సంస్థలు ఆపమని విజ్ఞప్తి చేసినప్పటికీ ఆత్మహత్యలు తెలంగాణవాసుల నిరసన రూపంగా కొనసాగుతున్నాయి.

### పార్లమెంట్‌లో నిరసనలు
ప్రభుత్వ ఎజెండాలో తెలంగాణ ప్రస్తావన లేకపోవడంతో అధికార పార్టీకి చెందిన తెలంగాణ పార్లమెంటు సభ్యులు ఫిబ్రవరి 22న పార్లమెంటులో నిరసన తెలిపారు. తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పాటు చేయకపోతే పార్లమెంటు ప్రాంగణంలో తమను తాము దహనం చేసుకుంటామని వారు బెదిరించారుఫిబ్రవరి 23న, ప్రతిపక్ష పార్టీలు తెలంగాణ ఎంపీలతో నిరసనల్లో పాల్గొనడంతో లోక్‌సభ కార్యకలాపాలు స్తంభించిపోయాయి. ఫిబ్రవరి 23న పన్నెండు మంది తెలంగాణ ఎమ్మెల్యేలను సస్పెండ్ చేశారు; ఫిబ్రవరి 24న, తెలంగాణకు చెందిన పదిహేను మంది అధికార పార్టీ సభ్యులు నిరసనల్లో పాల్గొన్నారు. పార్లమెంటు (లోక్‌సభ)లో ప్రతిపక్ష నాయకురాలు, భారతీయ జనతా పార్టీ (బిజెపి) నాయకురాలు సుష్మా స్వరాజ్ మాట్లాడుతూ, "అధికార కాంగ్రెస్ నుండి పదకొండు మంది సభ్యులు చర్చ కోరుకోవడం చాలా అరుదు, వారు మౌనంగా ఉండటం చాలా అరుదు. ఈ సమావేశాల్లోనే తెలంగాణ ఏర్పాటుకు మద్దతు ఇచ్చే బిల్లును తీసుకువస్తామని ప్రధానమంత్రి సభలో ప్రకటిస్తే తెలంగాణ సమస్యను వెంటనే పరిష్కరించవచ్చు. మా పార్టీ, బిజెపి, మా మిత్రదేశాలు అలాంటి బిల్లుకు మద్దతు ఇస్తాయని నేను మీకు హామీ ఇస్తున్నాను." ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్-ఇ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్ పార్టీ అధ్యక్షుడు, ఎంపీ అసదుద్దీన్ ఒవైసీ, హైదరాబాద్‌ను కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా చేయడానికి తమ పార్టీ అనుమతించదని లేదా కోరుకోదని వ్యాఖ్యానించారు. తెలంగాణ ఏర్పడితే, హైదరాబాద్ దానిలో భాగం కావాలని ఆయన అన్నారు.

తెలంగాణ రాష్ట్రం సాధించే వరకు సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం కొనసాగుతుందని ఫిబ్రవరి 24న తెలంగాణ రాజకీయ జేఏసీ ప్రకటించింది. వారాంతంలో ర్యాలీలు, మార్చి 1న రైలు దిగ్బంధం, హైదరాబాద్‌లో ఈజిప్ట్ లాంటి సామూహిక నిరసనలు వారి ప్రణాళికలలో ఉన్నాయి. మార్చి రెండవ వారంలో తెలంగాణ అంతటా ఐదు మిలియన్ల మందిని సమీకరించాలని వారు ఆశించారు. సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో పాల్గొనని విభాగాలలో పోలీసు విభాగం ఒకటి. మెదక్ జిల్లా పోలీసు సూపరింటెండెంట్ కార్యాలయం ఉద్యోగులు ఈ ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు. నిరసన తెలుపుతున్న ఉద్యోగులు కార్యాలయ సిబ్బంది అని, పోలీసులు కాదని రాష్ట్ర పోలీసు చీఫ్ స్పష్టం చేశారు. పోలీసులు ఆందోళనలో పాల్గొనాలని ఆలోచిస్తున్నట్లు నివేదికలు ఉన్నాయి. . మార్చి 1న "రైల్వే ట్రాక్లపై గ్రామాలు" అనే ఇతివృత్తంతో తెలంగాణ అనుకూల నిరసనకారులు రైలు దిగ్బంధం చేయడంతో తెలంగాణ అంతటా రైలు సేవలు స్తంభించిపోయాయి. నిరసనకారులు వంట చేసి క్రీడలు ఆడారు. విద్యార్థులు రైల్వే ట్రాక్లపై వ్యాస పోటీలు నిర్వహించారు. భారతదేశంలో సుదూర ప్రయాణీకులకు రైల్వేలు ప్రధాన రవాణా మార్గంగా ఉన్నందున ప్రయాణం కష్టమైంది. 

తెలంగాణలోని 119 మంది శాసనసభ్యులలో 99 మంది, అధికార పార్టీతో సహా, అసెంబ్లీ కార్యకలాపాలను బహిష్కరించారు. మిగిలిన శాసనసభ్యులలో 16 మంది మంత్రులు.  బీజేపీ, సీపీఐ, ఎంఐఎం సభ్యులు సభలో ఉండిపోయారు. మార్చి 3న బిజెపి సభ్యుల మద్దతుతో తెలంగాణ ఎంపీల నిరసనల కారణంగా పార్లమెంటు కార్యకలాపాలు రోజంతా అంతరాయం కలిగించాయి.

### సమ్మె రద్దు
మార్చి 4న, పార్టీ ఇన్‌చార్జ్‌లు వేచి ఉండమని కోరిన తెలంగాణకు చెందిన కాంగ్రెస్ ఎంపీలు తమ పార్టీ నాయకత్వం నుండి గ్యాగ్ ఆర్డర్ ఉందని సూచించడానికి నోటికి నల్లటి పట్టీలు కట్టుకుని లోక్‌సభకు హాజరయ్యారు. ఆ నల్లటి పట్టీలు తొలగించడానికి వారు నిరాకరించడంతో స్పీకర్ సభను వాయిదా వేశారు. ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటుపై కేంద్రం నుండి గట్టి హామీ లభిస్తే తప్ప తమ ఆందోళనను విరమించబోమని మార్చి 3న తెలంగాణ ఉద్యోగులు చెప్పారు. మరుసటి రోజు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిబంధన 14 (రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు నుండి) ను తొలగించాలని, హైదరాబాద్కు ఫ్రీ జోన్ హోదాను తొలగించాలని, జి. ఓ. 610 ను కఠినంగా అమలు చేయడానికి జ్యుడీషియల్ కమిషన్ను ఏర్పాటు చేయాలని కేంద్రంపై ఒత్తిడి తీసుకురావాలని ఉద్యోగులకు లిఖితపూర్వక హామీ ఇచ్చింది. రాష్ట్ర విభజనను అభ్యర్థించడానికి ప్రధానమంత్రికి ప్రతినిధి బృందాన్ని అనుమతించనున్నట్లు రాష్ట్రం హామీ ఇచ్చింది. ఏప్రిల్‌లో విద్యార్థుల పరీక్షలు ముగిసిన తర్వాత సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమాన్ని తిరిగి ప్రారంభిస్తామని ఉద్యోగుల సంఘం తెలిపింది. కాంగ్రెస్ పార్టీ కేంద్ర నాయకత్వం మే నెలలో అనేక రాష్ట్రాల్లో జరిగే అసెంబ్లీ ఎన్నికల తర్వాత తెలంగాణపై నిర్ణయం తీసుకుంటామని తెలంగాణ ఎంపీలకు చెప్పినట్లు తెలిపారు. తెలంగాణకు చెందిన కాంగ్రెస్ శాసనసభ్యులు మార్చి 14న తమ బహిష్కరణను ముగించారు, రాష్ట్ర బడ్జెట్ ఆమోదం పొందేలా చూడటం వారి బాధ్యత అని పేర్కొన్నారు.

## మిలియన్ మార్చి 2011

### సన్నాహాలు
మార్చి 10 నుండి హైదరాబాద్‌లో ఈజిప్ట్ లాంటి సామూహిక నిరసనలను నిర్వహిస్తామని ఫిబ్రవరి 26న టిజెఎసి ప్రకటించింది. సమీకరించవలసిన ప్రజల సంఖ్య అంచనా ఒకటి నుండి ఐదు మిలియన్ల వరకు ఉంటుంది.  "మిలియన్" మంది ప్రజలు గుమికూడడం వల్ల కొనసాగుతున్న పదవ, పన్నెండవ, సిబిఎస్ఇ పరీక్షలకు హాజరయ్యే విద్యార్థులకు అసౌకర్యం కలిగించే అవకాశం ఉన్నందున నిరసనను వాయిదా వేయాలని కొన్ని తల్లిదండ్రుల సంఘాలు, ఉపాధ్యాయులు జెఎసికి విజ్ఞప్తి చేశారు. ప్రతిపాదిత కవాతుకు మూడు రోజుల ముందు, జెఎసి చైర్మన్ మాట్లాడుతూ, ఈ కవాతు మొదట ప్రణాళిక చేసిన స్థాయిలో ఉండదని, ఇందులో హైదరాబాద్కు "ముట్టడి వేయడం" కూడా ఉందని, విద్యార్థులకు ఉదయం తుది పరీక్షలు నిర్వహిస్తున్నందున, ఈ కవాతును ఉదయం కాకుండా మధ్యాహ్నం ప్రారంభిస్తామని చెప్పారు.

ఈ కవాతుకు అనుమతి మంజూరు చేయబడనందున హైదరాబాద్ జిల్లా సరిహద్దుల్లో సమావేశాలను నిరోధించడానికి, చెక్ పోస్టులను ఏర్పాటు చేయడానికి పోలీసులు నిషేధాజ్ఞలు జారీ చేశారు.  ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం జేఏసీ అధ్యక్షుడితో సహా పెద్ద సంఖ్యలో కార్యకర్తలను పోలీసులు ముందస్తు అదుపులోకి తీసుకున్నారు, నిరసనలో పాల్గొనే కార్యకర్తలను నిరోధించడానికి తెలంగాణలోని మొత్తం తొమ్మిది జిల్లాలలో, హైదరాబాద్ శివార్లలో బారికేడ్లను ఏర్పాటు చేశారు. నగరంలో 11,000 మందితో సహా పోలీసులు 1,00,000 మందిని అరెస్టు చేశారని టిజెఎసి చైర్మన్ ఎం. కోదండరాం ఆరోపించారు. "ప్రజలు ఈజిప్ట్, ట్యునీషియాలో నిరసన తెలియజేయవచ్చు కానీ హైదరాబాద్‌లో కాదు?" మార్చ్ శాంతియుతంగా ఉంటుంది కాబట్టి ఈ మార్చ్‌కు అనుమతి అవసరం లేదని ఆయన అన్నారు? తెలంగాణలోని వివిధ జిల్లాలను హైదరాబాద్‌తో అనుసంధానించే నాలుగు ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు, 43 ప్యాసింజర్ రైళ్లను దక్షిణ మధ్య రైల్వే (ఎస్సిఆర్) రద్దు చేసింది. హైదరాబాద్, సికింద్రాబాద్ నగరాలు, శివార్లలోని నాలుగు మార్గాల్లో మూడింటిలో మల్టీ-మోడల్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ సిస్టమ్ (ఎంఎంటిఎస్) రైలు సేవలను నిలిపివేశారు.

### ప్రదర్శన రోజు
మార్చ్ రోజున, నగరంలో పోలీసులు, కేంద్ర పారామిలిటరీ దళాలకు చెందిన 12,000 మందికి పైగా సిబ్బందిని మోహరించారు. పోలీసులు ట్రాఫిక్‌ను మళ్లించారు, ట్యాంక్ బండ్, సచివాలయం, రాజ్ భవన్ & అసెంబ్లీకి దగ్గరగా ఉన్న ప్రాంతాలకు ఎవరినీ అనుమతించలేదు. ట్యాంక్ బండ్‌కు ర్యాలీని నిర్వహించకుండా నిరోధించడానికి ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం లోపల విద్యార్థులు లాక్ చేయబడినప్పుడు పోలీసులతో ఘర్షణ పడ్డారు. విద్యార్థులను నియంత్రించడానికి పోలీసులు టియర్‌గ్యాస్ షెల్స్ ప్రయోగించారు. బీజేపీ, సీపీఐ, ముస్లిం లీగ్, టీఆర్ఎస్, టీడీపీ, జమాతే ఇస్లామీ పార్టీలకు చెందిన 50 మంది ఎంఎల్ఎలు, జేఏసీ కన్వీనర్ కోదండరాం సహా పలువురు తెలంగాణ అనుకూల నాయకులను వారు ర్యాలీ ప్రారంభించిన వెంటనే అరెస్టు చేశారు. మధ్యాహ్నం 1 గంటల వరకు ట్యాంక్ బండ్ ప్రాంతానికి వస్తున్న వారిని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. మధ్యాహ్నం 1 గంటల తరువాత కార్యకర్తలు వివిధ దిశల నుండి సమూహాలుగా ట్యాంక్ బండ్‌కు చేరుకోవడం ప్రారంభించారు, పోలీసుల సంఖ్యను అధిగమించారు. నిరసనకారులు రహదారికి ఇరువైపులా ఏర్పాటు చేసిన బారికేడ్లను కూల్చివేశారు, మధ్యాహ్నం 3 గంటల నాటికి వేలాది మంది నిరసనకారులు గుమిగూడారు. తెలంగాణ ఆందోళనకారులు దిగువ ట్యాంక్ బండ్లోకి జారుకోవడానికి ఆర్య సమాజ్ భవనంలో 'వివాహాలు' చేస్తున్నట్లు నటించారు. బిజెపి నాయకుడు, డా. జె బాపు రెడ్డి తన నలుగురు అనుచరులతో కలిసి, నిజామాబాద్ నుండి హైదరాబాద్‌కు అంబులెన్స్‌లో చెక్‌పోస్టుల ద్వారా ప్రయాణించి, "తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న రోగి"ని హైదరాబాద్‌లో ఆసుపత్రికి తరలిస్తున్నారని పోలీసులకు సమాచారం అందించారు. నిరసనకారులు జై తెలంగాణ నినాదాలు చేశారు, తెలంగాణ అనుకూల పాటలు పాడారు, ఆటలు ఆడారు. నిరసనకారులలో వివిధ రాజకీయ పార్టీల కార్యకర్తలు, విద్యార్థులు, ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు, న్యాయవాదులు, వైద్యులు, ఉపాధ్యాయులు, పాత్రికేయులు, రచయితలు, సాంస్కృతిక కళాకారులు ఉన్నారు.

తెలంగాణ కార్యకర్తలు ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఉద్యమానికి మద్దతుగా రాజీనామా చేయడంలో విఫలమయ్యారని పేర్కొంటూ తెలంగాణ అనుకూల కాంగ్రెస్ ఎంపీలు మధు యక్షి గౌడ్, కె. కేశవరావులపై చెప్పులు, నీటి సీసాలు విసిరి దాడి చేశారు. ఈ కవాతులో 20,000 మంది పాల్గొన్నారని పోలీసులు అంచనా వేసినప్పటికీ, జేఏసీ అంచనా 100,000.  50, 000 మంది ఓటింగ్ చేసినట్లు బీబీసీ నివేదించింది. సుమారు 3:15 గంటలకు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన ఒక విద్యార్థి ట్యాంక్ బండ్ రోడ్డులో 'జై తెలంగాణ' అని విషం తాగి ఆత్మహత్యాయత్నం చేశాడు. ఆయన రాసిన లేఖలో, "వారికి ఓటు వేసినప్పటికీ (ప్రజా ప్రతినిధులు) తెలంగాణకు ప్రత్యేక రాష్ట్రాన్ని సాధించడంలో వారు విజయం సాధించలేకపోయారు, నా ఆత్మహత్య తెలంగాణ కోసం ప్రజలు చనిపోవడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారని వారికి గుర్తు చేస్తుంది" అని పేర్కొన్నారు. ఆయన పరిస్థితి మెరుగుపడుతోందని వైద్యులు ధృవీకరించారు. తరువాత నిరసనకారులు తాము అరెస్టు చేసిన నాయకులందరినీ విడుదల చేసి ట్యాంక్ బండ్‌కు తీసుకురావాలని డిమాండ్ చేశారు. పోలీసులు అరెస్టు చేసిన తమ సహచరులను విడుదల చేయాలని డిమాండ్ చేస్తూ వైద్యులు సమ్మె చేసిన తరువాత, పరిస్థితి విషమంగా ఉన్న అనేక మంది రోగులను గాంధీ ఆసుపత్రి అత్యవసర వార్డు నుండి మధ్యాహ్నం 2:30 గంటల నుండి రెండు గంటలకు పైగా లాక్ చేశారు. సాయంత్రం 4 గంటల సమయంలో, కేసీఆర్, కొండారం ట్యాంక్ బండ్ వద్దకు చేరుకున్న తరువాత, ర్యాలీలో పాల్గొన్న వారందరూ ప్రతిజ్ఞ చేయడం ద్వారా తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు కోసం పోరాడుతామని ప్రతిజ్ఞ చేశారు.

### విగ్రహాల ధ్వంసం
తెలంగాణ అనుకూల కార్యకర్తలు ట్యాంక్ బండ్పై తెలుగు సాంస్కృతిక భాషకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న 16 విగ్రహాలను ధ్వంసం చేశారు. వారు కొన్ని అవశేషాలను సరస్సులోకి విసిరారు.  విగ్రహాలను కూల్చివేయడానికి ఆందోళనకారులు పోలీసులు ఏర్పాటు చేసిన బారికేడ్ల నుండి ఇనుప రాడ్లు, తాడులను ఉపయోగించారు. ఆందోళనకారులు ఆరవ నిజాం మీర్ మహబూబ అలీ ఖాన్ విగ్రహాలను తాకలేదు. ఈ విగ్రహాలను 1986లో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసింది.

తెలంగాణ అనుకూల, వ్యతిరేక సమూహాల మధ్య భాషా, రాజకీయ విభజనలను మరింత తీవ్రతరం చేయడానికి ఈ నిరసనలు రూపొందించినట్లు సమాచారం. ఈ దాడి ముందస్తు ప్రణాళికతో జరిగిందని పోలీసులు తెలిపారు. మార్చి 10 తెల్లవారుజామున మెదక్ జిల్లాలో 'తెలంగాణ తల్లి' విగ్రహాన్ని తగలబెట్టిన ముగ్గురు టిఆర్ఎస్ కార్యకర్తలను అరెస్టు చేశారు. టిఆర్ఎస్ ఎమ్మెల్యే, మిస్టర్ చంద్రశేఖర్ రావు కుమారుడు, మిస్టర్ కేటీ రామారావు (కేటీఆర్) ట్యాంక్ బండ్పై విగ్రహాలను దెబ్బతీస్తారని, ఎందుకంటే వాటిలో ఎక్కువ భాగం తీరప్రాంత ఆంధ్ర/రాయలసీమ ప్రాంతానికి చెందినవి అని ఆయన అన్నారు.  ట్యాంక్ బండ్ పై తెలంగాణ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు కొమరం భీమ్ విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని, లేకపోతే ఇప్పటికే ఉన్న విగ్రహాలను ఉంచడానికి అనుమతించబోమని అక్టోబర్ 2010లో కెటిఆర్ ఒక ప్రసంగంలో ప్రభుత్వానికి అల్టిమేటం ఇచ్చారు. తెలంగాణకు చెందిన ప్రముఖులను విస్మరించి తీరప్రాంత-ఆంధ్ర/రాయలసీమ పాలక వర్గం ఉద్దేశపూర్వకంగా ఆ విగ్రహాలను ఏర్పాటు చేసిందని తెలంగాణ ప్రతిపాదకులు ఆరోపించారు. ఆందోళనకారులు ఒక పోలీసు వాహనానికి నిప్పు పెట్టి, అల్లకల్లోలాన్ని ప్రసారం చేస్తున్న ఒక టీవీ ఛానల్ వాహనం, సిబ్బందిపై దాడి చేశారు ఆరు వేర్వేరు టీవీ ఛానెళ్లకు చెందిన దాదాపు 30 వీడియో కెమెరాలు, ఆరు ఫోటో కెమెరాలు లాగుకొని నీటిలో పడేశారు. చాలా మంది మీడియా వ్యక్తులపై దాడి చేశారు, వారిలో కొందరు గాయపడ్డారు. నిరసనకారులు దోపిడీకి పాల్పడ్డారు, ఆంధ్ర బ్యాంక్ ఎటిఎంకు నిప్పుపెట్టారు, ఒక హోటల్ కిటికీలను ధ్వంసం చేశారు.

దీనితో ముఖ్యమంత్రి ఎన్. కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి నివారించదగిన మరణాలు సంభవిస్తాయని, తత్ఫలితంగా భావోద్వేగాలు మరింత రెచ్చగొట్టబడతాయని భయపడి,  పోలీసులను కాల్పులు జరపవద్దని ఆదేశించారు. ర్యాలీలో కొంతమంది తెలంగాణ నాయకులు విగ్రహాల ధ్వంసం, మీడియాపై దాడులను ఆపడానికి ప్రయత్నించారు. ట్యాంక్ బండ్ వద్ద ఉన్న చంద్రశేఖర్ రావు, గద్దర్ లేదా బిజెపి నాయకుడు బండారు దత్తాత్రేయ సహా నాయకులు ఎవరూ గుంపును ఆపడానికి ప్రయత్నించలేదని కూడా ఆరోపణలు వచ్చాయి. సాయంత్రం 6 గంటల సమయంలో, నిరసనకారులు వేదికను విడిచిపెట్టడం ప్రారంభించారు, సాయంత్రం 6.30 గంటలకు ఆ ప్రాంతం మొత్తం ప్రశాంతంగా మారింది.

### స్పందనలు
రాష్ట్రంలోని అన్ని రాజకీయ పార్టీల అగ్ర నాయకులు ఈ విధ్వంసాన్ని ఖండించారు. "కనీసం ఇప్పుడు ప్రభుత్వం ట్యాంక్ బండ్ వద్ద తెలంగాణ వ్యక్తుల విగ్రహాలను ఏర్పాటు చేయాలి" అని పేర్కొంది. పోలీసులు విడుదల చేసిన తర్వాత సాయంత్రం ట్యాంక్ బండ్‌ను సందర్శించిన కోదండరామ్, ఈ మార్చ్ భారీ విజయాన్ని సాధించిందని పేర్కొన్నారు. తెలంగాణ నాయకులు, కార్యకర్తలను వెంటనే విడుదల చేయాలని డిమాండ్ చేశారు. విగ్రహాలకు జరిగిన నష్టం, మీడియాపై జరిగిన దాడులకు ఆయన విచారం వ్యక్తం చేశారు. ఈ విధ్వంసంలో సాధారణ దుస్తుల పోలీసులు పాల్గొంటారని ఆయన అనుమానించారు.  విగ్రహాల ధ్వంసం కోసం 48 మందిని అరెస్టు చేశారు. ఈ సంఘటన ఆంధ్ర ప్రజల పారిశ్రామిక శక్తి పట్ల వారి పట్ల ద్వేషాన్ని చూపిస్తుందని, ఇది పరిశ్రమలు తెరిచి పోటీ పడటానికి వారికి తగినంత స్థలాన్ని ఇవ్వలేదని, కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేసే ప్రక్రియను మరింత ఆలస్యం చేస్తే ఇలాంటి సంఘటనలు మరిన్ని జరుగుతాయని తాను భయపడుతున్నానని ఒక తెలంగాణ నాయకుడు అన్నారు. ఈ హింస వెనుక టీఆర్ఎస్, ఐఎఫ్టియు, సిపిఐ-ఎంఎల్ న్యూ డెమోక్రసీ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులు, టీఆర్ఎస్వి ఉన్నాయని పోలీసులు నిర్ధారణకు వచ్చారు. తాలిబాన్ పద్ధతిలో ధ్వంసం చేయబడిన విగ్రహాలకు తెలుగు పండితులు, కవులు, రాజకీయ నాయకులు,  నిక నివాసితులు సంతాపం తెలిపారు. హిందూ దేవాలయ పరిరక్షణ సమితికి చెందిన కమలాకర స్వామి మాట్లాడుతూ, "అన్నమాచార్య వంటి సాధువుల విగ్రహాలు మనకు దేవాలయాల లాంటివి. తెలంగాణ ఉద్యమానికి సంబంధించిన 500 సంవత్సరాల నాటి శ్రీకృష్ణ దేవరాయ విగ్రహం ఎలా ఉంది!" (విగ్రహం 25 సంవత్సరాల నాటిది. శ్రీకృష్ణ దేవరాయ 500 సంవత్సరాల క్రితం జీవించారు మహారాష్ట్ర తెలుగు మంచ్ (ఎంటిఎం) అధ్యక్షుడు మాట్లాడుతూ, "ట్యాంక్ కట్టపై విగ్రహాలను ధ్వంసం చేయడం తెలుగు ప్రజలందరి మనోభావాలను దెబ్బతీసింది. ఇది ఖచ్చితంగా తెలంగాణ ఉద్యమం గురించి తప్పుడు సంకేతాలను పంపుతోంది "అని అన్నారు.

విగ్రహాల ధ్వంసాన్ని నిరసిస్తూ, ప్రజలు ట్యాంక్ బండ్ రోడ్డులో 'పాదయాత్ర' (నిరసన ర్యాలీ యొక్క ఒక రూపం) నిర్వహించి, తమపై జరిగిన అగౌరవానికి క్షమాపణలు కోరుతూ గొప్ప వ్యక్తులకు నివాళులర్పించారు. "వారు (తెలంగాణ మద్దతుదారులు) రాష్ట్ర హోదాను పొందగలరు. దీనికి మాకు అభ్యంతరం లేదు. కానీ విగ్రహాలను ఈ విధంగా అపవిత్రం చేయడం పూర్తిగా అన్యాయం. ఈ గొప్ప వ్యక్తులు ఏ ప్రాంతానికి పరిమితం కాలేదు" అని ప్రముఖ తెలుగు పండితుడు గరికపాటి నరసింహారావు అన్నారు. "ట్యాంక్ బండ్ రోడ్డుపై 10 లక్షల ఎద్దులు కవాతు చేసినా, అవి విగ్రహాలకు ఎటువంటి హాని కలిగించవు" అని కవి జొన్నవితుల రామలింగేశ్వరరావు వ్యాఖ్యానించారు.

తెలంగాణ జాగృతి (టిఆర్ఎస్ సాంస్కృతిక విభాగం) అధ్యక్షురాలు, కె చంద్రశేఖర్ రావు కుమార్తె కవిత, తెలంగాణ "ఆత్మగౌరవ" ర్యాలీలో ప్రభుత్వాన్ని హెచ్చరించారు, తెలంగాణ వ్యక్తుల విగ్రహాలను ప్రతిష్టించకుండా కూల్చివేసిన విగ్రహాలను తిరిగి ప్రతిష్టించవద్దని. తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడటానికి ముందు వాటిని తిరిగి ప్రతిష్టిస్తే తన కార్యకర్తలు విగ్రహాలను మళ్ళీ కూల్చివేస్తారని ఆమె బెదిరించారు.**** కోదండరామ్ మాట్లాడుతూ, ఆ వ్యక్తుల సహకారానికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన చర్యగా తాను భావించడం లేదని అన్నారు. నిరసనకారులు మార్చ్‌కు అడ్డంకులు సృష్టించినందుకు పోలీసులపై కోపంగా ఉన్నారని, సీమాంధ్రులను సూచించే విగ్రహాలపై తమ కోపాన్ని చూపించారని అన్నారు. విగ్రహాలను ధ్వంసం చేయడానికి ఎటువంటి కుట్ర జరుగలేదని  ఖండించాడు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం విద్యార్థులు ఆందోళనకారుల గుర్తింపులను పోలీసులకు ఇవ్వవద్దని విశ్వవిద్యాలయంలోని తెలంగాణయేతర సిబ్బందిని హెచ్చరించారు, వారు ఆందోళనలో చేరకపోతే వారు లక్ష్యంగా మారవచ్చని హెచ్చరించారు.

## మూలాలు

వర్గం:తెలంగాణ
వర్గం:తెలంగాణ ఉద్యమం