భారత కమ్యూనికేషన్ల మంత్రిత్వ శాఖ

కమ్యూనికేషన్ల మంత్రిత్వ శాఖ అనేది టెలికమ్యూనికేషన్స్ & పోస్టల్ సర్వీస్‌కు బాధ్యత వహించే భారత ప్రభుత్వం క్రింద ఉన్న కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖ. ఇది 2016 జూలై 19న కమ్యూనికేషన్స్ & ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ నుండి రూపొందించబడింది.

ఇది రెండు విభాగాలను డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ టెలికమ్యూనికేషన్స్ & డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ పోస్ట్స్ కలిగి ఉంటుంది.

## నిర్మాణం
కమ్యూనికేషన్ & ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖను కమ్యూనికేషన్స్ మంత్రిత్వ శాఖ & ఎలక్ట్రానిక్స్ & ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖగా విభజించారు.

## టెలికమ్యూనికేషన్స్ విభాగం
*డోర్ సంచార్ విభాగ్* అని కూడా పిలుస్తారు, ఈ విభాగం టెలిగ్రాఫ్‌లు, టెలిఫోన్‌లు, వైర్‌లెస్, డేటా, ఫాక్సిమైల్ & టెలిమాటిక్ సర్వీసెస్ & ఇతర సారూప్య కమ్యూనికేషన్‌లకు సంబంధించిన పాలసీ, లైసెన్సింగ్ & కోఆర్డినేషన్ విషయాలకు సంబంధించింది.
ఇది పేర్కొన్న ఏవైనా అంశాలకు సంబంధించి చట్టాల నిర్వహణను కూడా పరిశీలిస్తుంది, అవి:

* టెలికమ్యూనికేషన్స్ చట్టం, 2023 ఇండియన్ టెలిగ్రాఫ్ చట్టం, 1885 & ఇండియన్ వైర్‌లెస్ టెలిగ్రాఫీ చట్టం, 1933 స్థానంలో వచ్చింది . టెలికమ్యూనికేషన్ సేవలు & నెట్‌వర్క్‌ల అభివృద్ధి, విస్తరణ & నిర్వహణకు సంబంధించిన చట్టాలను ఏకీకృతం చేయడం ఈ చట్టం లక్ష్యం. 
* టెలికాం రెగ్యులేటరీ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా చట్టం, 1997

### కేంద్ర ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు

* భారత్ సంచార్ నిగమ్ లిమిటెడ్
* ఇండియన్ టెలిఫోన్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్
* భారత్ బ్రాడ్‌బ్యాండ్ నెట్‌వర్క్
* టెలికమ్యూనికేషన్స్ కన్సల్టెంట్స్ ఇండియా లిమిటెడ్

### R&D యూనిట్

* టెలిమాటిక్స్ అభివృద్ధి కేంద్రం

### ప్రత్యేక యూనిట్లు

* వైర్‌లెస్ ప్లానింగ్ అండ్ కోఆర్డినేషన్ వింగ్
* టెలికాం ఇంజనీరింగ్ కేంద్రం
* కమ్యూనికేషన్ ఖాతాల కంట్రోలర్
* టెలికాం ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ రిసోర్స్ అండ్ మానిటరింగ్ (TERM) సెల్‌లు

2007లో, DOT (HQ) స్థాయిలో కమ్యూనికేషన్ నెట్‌వర్క్ సెక్యూరిటీ సమస్యలను స్పష్టంగా పరిష్కరించడానికి, టెలికాం రంగంలో FDI పరిమితిని 49% నుండి 74%కి పెంచడం వలన, DOT (HQ) లో *సెక్యూరిటీ* అనే కొత్త విభాగం సృష్టించబడింది.

### లక్ష్యాలు

* **ఇ-ప్రభుత్వం** : ఇ-సేవలను అందించడానికి ఇ-మౌలిక సదుపాయాలను అందించడం
* **ఇ-ఇండస్ట్రీ** : ఎలక్ట్రానిక్స్ హార్డ్‌వేర్ తయారీ & IT-ITeS పరిశ్రమను ప్రోత్సహించడం
* **ఇ-ఇన్నోవేషన్ / R&D** : R&D ఫ్రేమ్‌వర్క్ అమలు - ICT&E అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రాంతాలలో ఇన్నోవేషన్/ R&D మౌలిక సదుపాయాల సృష్టిని ప్రారంభించడం/R&D అనువాదం కోసం యంత్రాంగాన్ని ఏర్పాటు చేయడం
* **ఇ-లెర్నింగ్** : ఇ-స్కిల్స్ & నాలెడ్జ్ నెట్‌వర్క్ అభివృద్ధికి తోడ్పాటు అందించడం
* **ఇ-సెక్యూరిటీ** : భారతదేశం సైబర్ స్పేస్‌ను సురక్షితం చేయడం
* **ఇ-ఇన్‌క్లూజన్** : మరింత సమగ్ర వృద్ధి కోసం ICT వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించడం
* **ఇంటర్నెట్ గవర్నెన్స్** : ఇంటర్నెట్ గవర్నెన్స్ గ్లోబల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లలో భారతదేశం పాత్రను మెరుగుపరచడం.

### టెలిఫోన్ సలహా కమిటీలు
**టెలిఫోన్ సలహా కమిటీలు**
* MTNL వెబ్‌సైట్ TAC సభ్యుల జాబితా
* నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ
* నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ కమ్యూనికేషన్ ఫైనాన్స్
* నేషనల్ అగ్రికల్చర్ ఎడ్యుకేషన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ రీసెర్చ్ & రిసోర్సెస్ ఇండియా

### సివిల్ సర్వీస్

* ఇండియన్ టెలికమ్యూనికేషన్ సర్వీస్

### ఇతర టెలికమ్యూనికేషన్ సంస్థలు

* టెలికమ్యూనికేషన్ ఇంజనీరింగ్ సెంటర్
* ఎలక్ట్రానిక్స్ & టెలికమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్ల సంస్థ
* ఇండియన్ టెలిఫోన్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్

## తపాలా శాఖ
డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ పోస్ట్ (DoP) పూర్తిగా ఇండియా పోస్ట్ ప్రపంచంలోనే అత్యంత పురాతనమైన & విస్తృతమైన మెయిల్ సేవల్లో ఒకటిగా పనిచేస్తుంది. 2017 మార్చి 31 నాటికి, ఇండియన్ పోస్టల్ సర్వీస్ 154,965 పోస్టాఫీసులను కలిగి ఉంది, వీటిలో 139,067 (89.74%) గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో & 15,898 (10.26%) పట్టణ ప్రాంతాల్లో ఉన్నాయి. ఇందులో 25,585 డిపార్ట్‌మెంటల్ పిఓలు & 129,380 ఇడి బిపిఓలు ఉన్నారు. స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పుడు, 23,344 పోస్టాఫీసులు ఉన్నాయి, ఇవి ప్రధానంగా పట్టణ ప్రాంతాల్లో ఉన్నాయి. ఈ విధంగా స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటి నుండి నెట్‌వర్క్ ఏడు రెట్లు వృద్ధిని నమోదు చేసింది, ప్రధానంగా గ్రామీణ ప్రాంతాలలో విస్తరణపై దృష్టి పెట్టింది. సగటున, ఒక పోస్టాఫీసు 21.56 చదరపు విస్తీర్ణంలో సేవలు అందిస్తుంది; కిమీ & 7,753 మంది జనాభా. ఇది ప్రపంచంలో అత్యంత విస్తృతంగా పంపిణీ చేయబడిన పోస్టాఫీసు వ్యవస్థ.  స్వాతంత్య్రానంతరం ఇండియన్ యూనియన్‌లో ఏకీకృతమైన అనేక అసమాన తపాలా వ్యవస్థల సుదీర్ఘ సంప్రదాయం ఫలితంగా పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నారు. ఈ సుదూర పరిధి & మారుమూల ప్రాంతాలలో దాని ఉనికి కారణంగా, భారతీయ తపాలా సేవ దాదాపు 25,464 పూర్తి సమయం & 139,040 పార్ట్-టైమ్ పోస్టాఫీసులతో చిన్న పొదుపు బ్యాంకింగ్ & ఆర్థిక సేవల వంటి ఇతర సేవలలో కూడా పాల్గొంటుంది. ఇది పోస్ట్‌లు, రెమిటెన్స్, సేవింగ్స్, ఇన్సూరెన్స్ & ఫిలాట్‌లీ కింద మొత్తం శ్రేణి ఉత్పత్తులను అందిస్తుంది. డైరెక్టర్ జనరల్ ఆపరేషన్స్ హెడ్ అయితే, సెక్రటరీ మంత్రికి సలహాదారు. రెండు బాధ్యతలు ఒకే అధికారి నిర్వహిస్తారు.
DGకి ఆరుగురు సభ్యులతో పోస్టల్ సర్వీసెస్ బోర్డ్ సహాయం చేస్తుంది: బోర్డులోని ఆరుగురు సభ్యులు వరుసగా పర్సనల్, ఆపరేషన్స్, టెక్నాలజీ, పోస్టల్ లైఫ్ ఇన్సూరెన్స్, బ్యాంకింగ్, ప్లానింగ్ పోర్ట్‌ఫోలియోలను కలిగి ఉంటారు. శ్రీ అనంత నారాయణ్ నందా సెక్రటరీ (పోస్టులు) కూడా పోస్టల్ సర్వీసెస్ బోర్డు ఛైర్మన్ & Ms.మీరా హండా డైరెక్టర్ జనరల్ (DG) పోస్టులు. శ్రీ.వినీత్ పాండే (అదనపు బాధ్యత) అదనపు డైరెక్టర్ జనరల్ (కోఆర్డినేషన్) (ADG), శ్రీమతి అరుంధతీ ఘోష్, సభ్యుడు (ఆపరేషన్స్), శ్రీ. బిస్వనాథ్ త్రిపాఠి, సభ్యుడు (ప్లానింగ్), శ్రీ ప్రదీప్త కుమార్ బిసోయ్, సభ్యుడు (పర్సనల్), శ్రీ ఉదయ్ కృష్ణ, సభ్యుడు (బ్యాంకింగ్), శ్రీ సలీం హక్, సభ్యుడు (టెక్నాలజీ) & శ్రీ. వినీత్ పాండే, సభ్యుడు (PLI) & చైర్మన్, ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ బోర్డ్. జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయం ఢిల్లీలో ఉంది & పార్లమెంట్ స్ట్రీట్, అశోకా రోడ్ జంక్షన్ వద్ద ఉన్న డాక్ భవన్ నుండి పనిచేస్తుంది.

2016-17 సంవత్సరంలో సేవింగ్స్ బ్యాంక్ & సేవింగ్స్ సర్టిఫికేట్ పనికి సంబంధించిన వేతనంతో సహా ఆర్జించిన మొత్తం ఆదాయం ₹ 11,511.00 కోట్లు, ఇతర మంత్రిత్వ శాఖలు/డిపార్ట్‌మెంట్ల నుండి ఏజెన్సీ ఛార్జీలు (రికవరీలు) గా స్వీకరించిన మొత్తం ₹ 730.90 కోట్లు, ఖర్చు ₹ 24,216 సమయంలో రూ. 24,21 కోట్లు –2017 క్రితం సంవత్సరం వ్యయం ₹ 19,654.67 కోట్లు. 7వ వేతన సంఘం సిఫార్సుల అమలు, ఎల్‌టిసి సమయంలో లీవ్ ఎన్‌క్యాష్‌మెంట్, మెటీరియల్‌ల ఖర్చు, చమురు, డీజిల్, ప్రభుత్వ భవనాలపై సేవా పన్ను సవరణ మొదలైన వాటి ఫలితంగా పెరిగిన పే & అలవెన్సుల చెల్లింపు కారణంగా ఈ పెరుగుదల ప్రధానంగా జరిగింది.

ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్‌, టెక్నాలజీపై సరైన పెట్టుబడులు లేకపోవడమే ఇంత తక్కువ ఆదాయం రావడానికి కారణం. ప్రస్తుత టాప్ మేనేజ్‌మెంట్ ఇప్పటికే మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచడానికి సరికొత్త సాంకేతికతలో పెట్టుబడులు పెట్టడం ప్రారంభించింది. సేవ నాణ్యత మెరుగుపరచబడుతోంది & పోటీని ఎదుర్కొనేందుకు కొత్త ఉత్పత్తులు అందించబడుతున్నాయి.

ఫీల్డ్ సేవలు పోస్టల్ సర్కిల్‌లచే నిర్వహించబడతాయి-సాధారణంగా ప్రతి రాష్ట్రానికి అనుగుణంగా ఉంటాయి-ఈశాన్య రాష్ట్రాలు మినహా, భారతదేశం 22 పోస్టల్ సర్కిల్‌లుగా విభజించబడింది, ప్రతి సర్కిల్‌కు చీఫ్ పోస్ట్‌మాస్టర్ జనరల్ నాయకత్వం వహిస్తారు. ప్రతి సర్కిల్‌ను పోస్ట్‌మాస్టర్ జనరల్ నేతృత్వంలోని విభాగాలుగా పిలిచే ఫీల్డ్ యూనిట్‌లతో కూడిన రీజియన్‌లుగా విభజించారు. SSPOలు & SPOల నేతృత్వంలోని విభాగాలుగా విభజించబడింది. తదుపరి విభాగాలు ASPలు & IPS నేతృత్వంలో ఉప విభాగాలుగా విభజించబడ్డాయి. సర్కిల్ స్టాంప్ డిపోలు, పోస్టల్ స్టోర్స్ డిపోలు & మెయిల్ మోటార్ సర్వీస్ వంటి ఇతర ఫంక్షనల్ యూనిట్లు సర్కిల్‌లు & రీజియన్‌లలో ఉండవచ్చు.

### ఆర్మీ పోస్టల్ సర్వీస్
ప్రధాన వ్యాసం: ఆర్మీ పోస్టల్ సర్వీస్ (భారతదేశం)
23 సర్కిల్‌లతో పాటు, భారత సాయుధ దళాల పోస్టల్ సేవలను అందించడానికి "బేస్ సర్కిల్" అనే ప్రత్యేక సర్కిల్ ఉంది . ఆర్మీ పోస్టల్ సర్వీసెస్ (APS) అనేది దేశవ్యాప్తంగా పోస్ట్ చేయబడిన సైనికుల పోస్టల్ అవసరాలను చూసుకోవడానికి ఒక ప్రత్యేకమైన ఏర్పాటు. APS సంరక్షణ కోసం డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ పోస్ట్స్ సిబ్బందిని సైన్యంలోకి నియమించారు. బేస్ సర్కిల్‌కు అడిషనల్ డైరెక్టర్ జనరల్, ఆర్మీ పోస్టల్ సర్వీస్, మేజర్ జనరల్‌ని కలిగి ఉంటారు .

### ఇండియన్ పోస్ట్ ఆఫీస్ చట్టం, 2023
ప్రధాన వ్యాసం: పోస్టాఫీసు చట్టం, 2023
DoP అనేది ఇండియన్ పోస్ట్ ఆఫీస్ చట్టం, 2023 ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది . భారతదేశంలో తపాలా కార్యాలయానికి సంబంధించిన చట్టాన్ని దాని సేవల విస్తరణ & ఆధునీకరణతో పాటు ఏకీకృతం చేయడం & సవరించడం ఈ చట్టం లక్ష్యం. ఈ బిల్లు వలసరాజ్యాల శకం, 1898 నాటి ఇండియన్ పోస్ట్ ఆఫీస్ యాక్ట్‌ను భర్తీ చేస్తుంది.

### DoP ఆధునిక సేవలు
వయస్సుకు అనుగుణంగా సంప్రదాయ తపాలా సేవ కాకుండా, శాఖ ద్వారా అనేక కొత్త సేవలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి:

* ఇ-పోస్ట్ - ఇమెయిల్ సేవ అందుబాటులో లేని పోస్ట్‌మ్యాన్ ద్వారా ఇమెయిల్ డెలివరీ
* ఇ-బిల్‌పోస్ట్ - ఒకే పైకప్పు క్రింద బిల్లులు చెల్లించడానికి అనుకూలమైన మార్గం
* పోస్టల్ లైఫ్ ఇన్సూరెన్స్
* అంతర్జాతీయ నగదు బదిలీలు
* మ్యూచువల్ ఫండ్స్
* బ్యాంకింగ్

### సివిల్ సర్వీసెస్

* ఇండియన్ పోస్టల్ సర్వీస్
** ఆర్మీ పోస్టల్ సర్వీస్
* ఇండియన్ పోస్ట్ & టెలికమ్యూనికేషన్ అకౌంట్స్ అండ్ ఫైనాన్స్ సర్వీస్

### పోస్టల్ సంస్థలు

* రఫీ అహ్మద్ కిద్వాయ్ నేషనల్ పోస్టల్ అకాడమీ (RAKNPA), ఘజియాబాద్

## మంత్రుల జాబితా
ప్రధాన వ్యాసం: మినిస్టర్ ఆఫ్ కమ్యూనికేషన్స్ (భారతదేశం)

## ఇది కూడా చూడండి

* కేంద్ర మంత్రి మండలి
* ఎలక్ట్రానిక్స్ & ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ
* భారత ప్రభుత్వ ఏజెన్సీల జాబితా
* ఇండియన్ టెలికమ్యూనికేషన్ సర్వీస్
* ఇండియన్ పోస్టల్ సర్వీస్
* ఇండియన్ పోస్ట్ & టెలికమ్యూనికేషన్ అకౌంట్స్ అండ్ ఫైనాన్స్ సర్వీస్
* పోస్టాఫీసు చట్టం, 2023
* టెలికమ్యూనికేషన్స్ చట్టం, 2023

## మూలాలు

వర్గం:భారత ప్రభుత్వం
వర్గం:భారత ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖలు