ఆదిలాబాద్ జిల్లా

**ఆదిలాబాద్ **జిల్లా, తెలంగాణా రాష్ట్రంలోని 33 జిల్లాలలో ఒకటి.పూర్వం ఎద్దుల పురం అని పిలిచేవారు.

దీని ముఖ్యపట్టణం **ఆదిలాబాద్**..బీజాపూర్ సుల్తాన్ **ఆదిల్ షా** పేరు మీద ఈ పట్టణానికి ఈపేరు స్థిరపడింది. అంతకు ముందు ఆదిలాబాదును **'ఎడ్లవాడ**' అని పిలిచే వారు.తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా విడిపోక ముందు, ఉమ్మడి రాష్ట్ర ఆదాయంలో 20% కలిగి, ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న సంపన్న జిల్లాలలో ఇది ఒకటి. తెలంగాణ 10 జిల్లాలతో ఏర్పడిన ప్రత్యేక రాష్ట్రంలో ఇది ఆదిలాబాద్ జిల్లాకు పరిపాలనా కేంద్రం.

## జిల్లా పేరు వెనుక చరిత్ర
thumb|ఆదిలాబాదు జిల్లా  పాలనాధికారి కార్యాలయం.
ఆదిలాబాద్ జిల్లాకు ఈ పేరు ఎలా వచ్చిందన్న విషయంలో భేదాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతాన్ని ఒకప్పుడు పాలించిన బీజపూరు సుల్తాను అయిన **మొహమ్మద్ అదిల్ షాహ్** పేరు మీద వచ్చింది. మొహమ్మద్ అదిల్ షాహ్ తన ఆర్థిక మంత్రి సేవలకు మెచ్చి ఆదిలాబాదు జిల్లా ప్రాంతాన్ని జాగీరుగా బహూకరించాడు. ఆర్థికమంత్రి మొహమ్మద్ అదిల్ షాహ్ మీద కృతజ్ఞత చూపిస్తూ ఇక్కడ ఒక గ్రామాన్ని నిర్మించి దానికి ** ఆదిల్ షా బాద్** అని నామకరణం చేసాడు. క్రమంగా అది ఆదిలాబాదుగా అభివృద్ధి చెందింది. మరో కథనం ప్రకారం ఈ ప్రాంతంలో ఒకప్పుడు ఎద్దుల సంత జరిగేదని ఆ కారణంగా ఇది ఎదులాపురం అని పిలువబడేదని ముగలాయ్ పాలనా కాలంలో అది ఆదిలాబాదుగా మారిందన్నది భావించబడుతున్నది. తొలి తెలుగు యాత్రాచరిత్రకారుడు ఏనుగుల వీరాస్వామయ్య తన కాశీయాత్రలో భాగంగా ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించిన వివరాలు వ్రాస్తూ ఈ నగరాన్ని **ఎదులాబాదు**గానే ప్రస్తావించారు. ఈ జిల్లా పెరు ఎదులపురంగా పిలుస్థారు

## జిల్లా చరిత్ర
చారిత్రకంగా ఆదిలాబాద్ జిల్లా పలు సంస్కృతులకు పుట్టిల్లు. దక్షిణ భారతదేశ సరిహద్దులలో ఉపస్థితమై ఉన్న కారణంగా ఇది ఉత్తరభారతదేశ సామ్రాజ్యాధినేతలైన ముగలాయిలు, మౌర్యులు, దక్షిణ భారతదేశ సామ్రాజ్యాధినేతలైన శాతవాహనులు, చాళుక్యులు, గోండ్ రాజులు పాలించారు. ప్రస్తుతం ఈ జిల్లా ప్రజలలో పొరుగున ఉన్న మరాఠీ సంప్రదాయం రాష్ట్ర తెలుగు సంప్రదాయంతో గుర్తించ తగినంతగా కలిసి ఉంటుంది. ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఈ జిల్లాలో, పలు సంస్కృతులకి చెందిన  వారైన బెంగాలి, మలయాళీ,రాజస్థానీ, గుజరాతీలు,పరస్పర సహకార జీవనం సాగిస్తున్నారు.

## భౌగోళిక స్వరూపం

ఆదిలాబాద్ జిల్లాకు ఉత్తరంలో మహారాష్ట్రంలోని యవత్మాల్ జిల్లా, చంద్రాపూర్ జిల్లాలు ఉన్నాయి. తూర్పున చంద్రాపూర్ జిల్లా ఉంది, దక్షిణాన నిజామాబాద్ జిల్లా, పశ్చిమంలో నాందేడ్ జిల్లాలు ఉన్నాయి. నదులుపరంగా దక్షిణాన గోదావరి నది, తూర్పున ప్రాణహిత నది, ఉత్తరంలో వార్ధా నది, పెల్ గంగా ఉన్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 16203.8 చదరపు కిలోమీటర్లు. వైశాల్యం పరంగా రాష్ట్రంలో ఐదవ స్థానంలో ఉంది. జిల్లాలో 40 శాతం ఉండే అడవులు క్రమంగా క్షీణిస్తున్నాయి.జిల్లాలో 75% భూభాగం ఉష్ణమండల తేమతోకూడిన అడవులతో నిండి ఉంది. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అటవీప్రాంతం కలిగిన జిల్లాలలో రెండవ స్థానంలో ఉంది. అదిలాబాదు జిల్లాలో కుంతల జలపాతాలు, సహ్యాద్రి కొండలు మరియూ సత్మాల కొండలు అనేక సుందరమైన ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. 600 మిలియన్ టన్నుల మేలిరకం సున్నపురాయి నిల్వలు జిల్లాలో ఉన్నాయి. పింగాణి పాత్రలు, సానిటరీ పైపులు, ఇటుకలు, బెంగుళూరు పెంకుల తయారీకి పనికి వచ్చే బంకమన్ను విస్తారంగా లభిస్తుంది. ఈ జిల్లాలోని ప్రధాన నదులు ప్రాణహిత, పెన్‌గంగ, వార్థా.

## జిల్లా సరిహద్దులు
● ఉత్తరం- యావత్మాల్, మహారాష్ట్ర.
● ఈశాన్యం- చంద్రపూర్, మహారాష్ట్ర.
● దక్షిణ- నిర్మల్
● ఆగ్నేయం-మంచిర్యాల
● తూర్పు- కుంరం భీం ఆసిఫాబాద్
● పశ్చిమం- నాందేడ్,మహారాష్ట్ర.

## ఆర్ధిక స్థితిగతులు

### వ్యవసాయం
ఆదిలాబాద్ జిల్లాలో అధికంగా సాగుచేయబడే ఆహారపు పంట జొన్నలు, వడ్లు, మొక్కజొన్నలు, కందులు, మినుములు, సోయాబీన్, ఇతర పప్పులు, మిరపకాయలు, గోధుమలు, చెరకు. వాణిజ్యపంటలు పత్తి, పసుపు. నిర్మల్, లక్షింపేట్, ఖానాపూర్ సమీప మండలాలలో నీటిపారుదల వసతులు లభ్యం ఔతున్న కారణంగా వ్యవసాయం ఎక్కువగా చేస్తున్నారు. 3.5% భూమిలో సాగుచేయబడే ఉద్యానవన సాగుబడి వలన విదేశీమారకం వంటి ఆదాయం, ఉపాధి లభిస్తుంది. సాధారణ వర్షపాత ప్రాంతం అలాగే నీటిపారుదల వసతులు స్వల్పంగా కలిగిన ఎగువ భూములలో ఉద్యానవన సాగుబడికి అనుకూలంగా ఉండి కూరగాయలు, పండ్లు, కూరగాయలు అలాగే సుగంద ద్రవ్యాలు, పూలు వంటి పంటలు కూడా పండుతున్నాయి.పట్టుపురుగుల పెంపకం కూడా జిల్లాకు కొంత ఆదాయం సమకూరుస్తుంది. పట్టుపురుగుల పెంపకం కొరకు 1000 ఎకరాలలో మలబరీ చెట్లు పెంచబడుతున్నాయి. జిల్లాలో పట్టుపురుగుల పెంపకం కొరకు అనుకూల వాతావరణం ఉంది కనుక పట్టుపురుగుల పెంపకం అభివృద్ధికి ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి.ప్రభుత్వ ప్రణాళిక కారణంగా జిల్లాలో పెంపుడు జంతువుల పెంపకం వలన ఆదాయం, ఉపాధి లభిస్తుంది. జిల్లాలోఆవులు, బర్రెలు, గొర్రెలు, కోళ్ళు పెంచబడుతున్నాయి. జిల్లాలో భూపరిస్థితి పెంపుడు జంతువుల పెంపకానికి అనుకులంగా ఉంది. జిల్లాలో 87 పశువుల ఆసుపత్రులు ఉన్నాయి. ఆదిలాబాదు జిల్లాలో ఉన్న పచ్చిక నిండిన కొండ ప్రాంతాలు గొర్రెలు, మేకలు పెంచడానికి అనుకూలంగా ఉంది.

### పరిశ్రమలు
ఆదిలాబాదు జిల్లాలో బియ్యపు మిల్లులు, నూనె శుద్ధి కర్మాగారాలు, మొక్కజొన్న పిండి, శక్తినిచ్చే ఆహారపదార్థాలు, మినపప్పు మిల్లులు, సుగంధద్రవ్య పొడులు, బేకరీలు, ఐస్ క్రీం, అల్లం ముద్ద, సేమ్యా, మిరపకాయల కారం, నూడుళ్లు, బిస్కత్తులు, కాగితపు రుమాళ్ల తయారీ, ఊరగాయలు, అప్పడాలు, వేరుశనగ బర్ఫీ, పశుగ్రాసం, వ్యవసాయం, వ్యవసాయ సంబంధిత పరిశ్రమలు జిల్లాలో ఉపాధి కల్పిస్తున్నాయి. ముడి, నాణ్యత పెంచబడిన తోలు, తోలు సంచులు, తోలు చెప్పులు, తోలు వస్తువులు తయారీ ఉపాధిని కలిగిస్తున్నాయి. చేనేత వస్త్రాలు, అల్లికలు, పాఠశాల సమవస్త్రాలు, ఉపయోగానికి సిద్ధమైన దుస్తులు, స్క్రీన్ ప్రింటింగ్, వస్త్ర పరిశ్రమ సంబంధిత పరిశ్రమలున్నాయి. ప్లాస్టిక్ సంచులు, ఎలెక్ట్రానిక్ పరికరములు, గాజులు పూసలు, టైర్లు తయారీ పరిశ్రమలున్నాయి. సిమెంటి ఇటుకలు, మట్టి ఇటుకల తయారీ పరిశ్రమలు కూడావున్నాయి. బ్లాక్ & వైట్ ఫెనిలిజ్, బట్టలుతుకు పొడి తయారీ చేస్తున్నారు. పుస్తకాలు, ఆభినందన పత్రికలు, వివాహ పత్రికలు తయారు చేస్తున్నారు. శుద్ధనీరు తయారీ, డేటా ప్రొసెసింగ్, అల్యూమినియం పాత్రలు, ఫర్నీచర్, సైబర్ కేప్స్, యంత్రాలు మరమ్మత్తు పనులు వంటివికూడా వున్నాయి

## పరిపాలనా విభాగాలు
కుడి|250x250px
ప్రభుత్వం నూతన జిల్లాలు, రెవెన్యూ డివిజన్లు, మండలాల పునర్య్వస్థీకరణకు ముందు భౌగోళికంగా అదిలాబాద్ జిల్లా పరిధిలో 52 మండలాలు ఉన్నాయి. పునర్య్వస్థీకరణ ముందు 52 మండలాలుతో కలిగిన జిల్లా రేఖా పటం

పునర్య్వస్థీకరణ తరువాత రెండు రెవెన్యూ డివిజన్లు (ఆదిలాబాద్, ఉట్నూరు), 18 రెవెన్యూ మండలాలు, 508 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి. అందులో 31 నిర్జన గ్రామాలు ఉన్నాయి.ఐదు కొత్త మండలాలు ఏర్పడ్డాయి.

### స్థానిక స్వపరిపాలన
జిల్లాలో ఏర్పడిన కొత్త పంచాయితీలుతో కలుపుకొని 467 గ్రామ పంచాయితీలు ఉన్నాయి.

పునర్య్వస్థీకరణకు ముందు జిల్లా పరిధిలో పట్టణ ప్రాంతాలు ఆదిలాబాదు, మంచిర్యాల్, బెల్లంపల్లి, మందమర్రి, నిర్మల్, భైంసా, కాగజ్‌నగర్ ఏడు పురపాలక సంఘాలున్నాయి.

## కొత్తగా ఏర్పడిన జిల్లాలలో చేరిన మండలాలు
2014 లో తెలంగాణా ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పడిన తరువాత మొదటిసారిగా 2016 లో ప్రభుత్వం నూతన జిల్లాలు, రెవెన్యూ డివిజన్లు, మండలాల నిర్మాణం / పునర్య్వస్థీకరణ చేపట్టింది. అందులో భాగంగా అదిలాబాద్ జిల్లా పరిధిలో పునర్య్వస్థీకరణ ముందు ఉన్న 52 పాత మండలాల నుండి 14 మండలాలుతో మంచిర్యాల జిల్లా, 13 మండలాలుతో నిర్మల్ జిల్లా, 12 మండలాలుతో అషిఫాబాద్ పరిపాలన కేంద్రంగా కొమరంభీమ్ జిల్లా కొత్తగా ఏర్పడ్డాయి.ఈ జిల్లాలు 11.10.2016 నుండి అధికారికంగా అమలులోకి తెస్తూ ప్రభుత్వం ఉత్తర్వులు జారీచేసింది.

### మంచిర్యాల జిల్లాలో చేరిన మండలాలు.
 
# చెన్నూర్‌ మండలం
# జైపూర్‌ మండలం
# కోటపల్లి మండలం
# లక్సెట్టిపేట మండలం
# మంచిర్యాల మండలం
# మందమర్రి మండలం
# జన్నారం మండలం
# దండేపల్లి మండలం
# కాసిపేట‌ మండలం
# బెల్లంపల్లి మండలం
# వేమన్‌పల్లి మండలం
# తాండూర్ మండలం
# నెన్నెల్‌ మండలం
# భీమిని మండలం

### నిర్మల్ జిల్లాలో చేరిన మండలాలు

# నిర్మల్ గ్రామీణ మండలం
# దిలావర్ పూర్ మండలం
# కడం పెద్దూర్ మండలం
# మామడ మండలం
# ఖానాపూర్ మండలం
# లక్ష్మణ్‌చాందా మండలం
# సారంగపూర్‌ మండలం
# కుంటాల మండలం
# కుబీర్‌ మండలం
# బైంసా మండలం
# ముధోల్ మండలం
# లోకేశ్వరం మండలం
# తానూర్‌ మండలం

### కొమరంభీమ్ జిల్లాలో చేరిన మండలాలు

# సిర్పూర్ (టీ) మండలం
# జైనూర్ మండలం
# తిర్యాని మండలం
# ఆసిఫాబాద్‌ మండలం
# కెరమెరి మండలం
# వాంకిడి మండలం
# రెబ్బెన మండలం
# బెజ్జూర్‌ మండలం
# కాగజ్‌నగర్‌ మండలం
# కౌటల మండలం
# దహేగాం మండలం
# సిర్పూర్ (యు) మండలం

## పునర్య్వస్థీకరణ తరువాత జిల్లాలో మండలాలు
ఆదిలాబాద్ జిల్లాలో పునర్య్వస్థీకరణ తరువాత 18 మండలాలు ఉన్నాయి.అందులో 13 పాత మండలాలుకాగా 5 కొత్తగా ఏర్పడిన మండలాలు.

# ఆదిలాబాద్ పట్టణ మండలం
# గుడిహత్నూర్ మండలం
# బజార్‌హత్నూర్‌ మండలం
# బేల మండలం
# బోథ్ మండలం
# జైనథ్ మండలం
# తాంసీ మండలం
# తలమడుగు మండలం
# నేరడిగొండ మండలం
# ఇచ్చోడ మండలం
# ఇంద్రవెల్లి మండలం
# నార్నూర్‌ మండలం
# ఉట్నూరు మండలం
# ఆదిలాబాద్ గ్రామీణ మండలం*
# మావల మండలం*
# భీంపూర్ మండలం*
# సిరికొండ మండలం*
# గాదిగూడ మండలం* 	

	
* **గమనిక**:వ.నెం.1 నుండి 13 వరకు పాత మండలాలు కాగా, వ.నెం.14 నుండి 18 వరకు గల (ఐదు) మండలాలు కొత్తగా ఏర్పడినవి.

## ఉట్నూరు రెవెన్యూ డివిజను

ఆదిలాబాదు జిల్లాలో రెండు రెవెన్యూ డివిజన్లు ఉన్నాయి. ఆదిలాబాదు రెవెన్యూ డివిజను, ఉట్నూరు రెవెన్యూ డివిజను.

ఐటీడీఏ ఉట్నూర్

## లోక్‌సభ,శాసనసభ వివరాలు

*ఆదిలాబాద్ లోక్‌సభ స్థానం: ప్రస్తుత ప్రతినిధి: గెడం నగేష్
* శాసనసభ స్థానాలు (10): 

## రవాణా వ్యవస్థ
2003లో విభాలుగా విభజించిన రైల్వేశాఖలో దక్షిణమధ్య రైల్వే లోని హైదరాబాదు విభాగానికి చెందిన ముద్ఖేదు స్టేషను అదిలాబాదులో ఉంది. హైదరాబాదు రైల్వేశాఖను రెండు భాగాలుగా విభజించిన తరువాత అదిలాబాదు నాందేడ్ విభాగంలో చేరుతుంది. ఇక్కడి నుండి హైదరాబాదు, నిజామాబాదు, నాందేడు, విజయవాడ, నెల్లూరు, రేణిగుంట, తిరుపతి, పాట్నా, నాగపూరు, నాసిక్, ముంబాయి, వరంగల్, ఖమ్మం, తెనాలి, ఒంగోలు, ఔరంగాబాదు, మన్మద్, గుల్బర్గా, బీదర్, బీజపుర్, షోలాపూరు మొదలైన ఊర్లకు హైదరాబాదు ద్వారా నేరు రైళ్ళు ఉన్నాయి.కృష్ణా ఎక్స్ ప్రెస్ అదిలాబాదుకు ఒక ప్రధాన రైలు.

దేశంలోనే అతి పొడవైన **జాతీయ రహదారి 44'' అదిలాబాదు జిల్లా వాసుల రహదారి ప్రయాణాలను సులభతరం చేస్తూ ఉంది. ఇది మిగిలిన మిగిలిన భారతదేశాన్ని అనేక రహదారి మార్గాలతో కలుపుతూ జిల్లావాసుల రహదారి ప్రయాణాలకు సహకరిస్తుంది. ఇక్కడ వాయుమార్గం 1948లో జరిగిన **పోలీస్ ఏక్షన్ ''' భారతీయ వాయు సేనలచేత నాశనం చేయబడింది. అతిసమీపంలో ఉన్న విమానశ్రయం నాగపూరులో ఉన్నా హైదరాబాదు విమానాశ్రయం మరింత ఉపయోగకరమైనది.

## జనాభా లెక్కలు
1981 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఈ జిల్లా జనాభా-16,39,003, వీరిలో స్త్రీ పురుషుల నిష్పత్తి 990:1000, అక్షరాస్యత:18.97 శాతం. (మూలం: ఆంధ్రప్రదేశ్ దర్శిని. 985)

2011 జనాభా గణాంకాలను అనుసరించి ఆదిలాబాద్ జిల్లా జనసంఖ్య 27,37,738. వీరిలో పురుషులు 51%, స్త్రీలు 49%. అదిలాబాదు సరాసరి అక్షరాస్యత 80.51%. ఇది జాతీయ అక్షరాస్యతకు అధికమైనది. పురుషుల అక్షరాస్యత 88.18%. స్త్రీల అక్షరాస్యత 72.73%. ఆరు సంవత్సరాలకంటే తక్కువ వయసు ఉన్నా వారి శాతం 14%. అధికారిక భాష తెలుగు. తెలుగును ఎక్కువ మంది మాట్లాడుతారు. ఇక్కడ వాడుకలో ఉన్న ఇతర భాషలు గోండి, మరాఠీ, ఉర్ధూ. జిల్లాలో అత్యధికులు హిందూ మతానికి చెందిన వారు. ముస్లిముల సంఖ్య గుర్తించతగిన స్థాయిలో ఉంది.

## సంస్కృతి
right|thumb|నిర్మల్ బొమ్మలు
ఆదిలాబాద్ జిల్లాలో అడవులు అధికంగా ఉన్నాయి కనుక ఇక్కడ గిరిజన సంస్కృతి నేటికీ వర్ధిల్లుతూనే ఉంది. గోండు,ప్రధాన్‌, కొలాం,  బంజార లంబాడీ ,  తోటి,అంద్ వంటి గిరిజన జాతులు ఇక్కడ నివాసం ఉంటున్నారు. ఒకప్పటి సంస్కృతిని చాటి చెప్పే కోటలు, కట్టడాలు, గుళ్ళూ, చెక్కిన రాళ్ళు, ఇంకా సాక్ష్యాలుగా నిలిచి ఉన్నాయి. నిర్మల్ బొమ్మలు ప్రసిద్ధి గాంచినవి.

## పశు పక్ష్యాదులు
ఆదిలాబాద్ జిల్లా అరణ్యాలను రెండు విభాగాలుగా ఉంటుంది. ఎగువ భాగంలో తాలుక్, నల్లమద్ది, బిజసల్, చైర్మను, విప్ప, జిత్రేగి, ముష్టి వంటి వృక్షసంపద ఉంది. దిగువ భాగంలో ఉసిరి, మారేడు, మౌదుగు, వెదురు, సారపాపు వంటి వృక్షసంపద ఉంది. ఆదిలాబాదు జిల్లా దట్టమైన అరణ్యప్రాంతంలో పులులు, చిరుతపులులు, ఎలుగుబంట్లు, హైనాలు, తోడేళ్ళు, అడవి కుక్కలు వంటి జంతువులు నివసిస్తున్నాయి. అలాగే అరణ్య మైదానాలలో అలాగే పక్షి జాతులలో నెమలి, పావురాళ్ళు, అడవి కోళ్ళు, రామ చిలుకలు, మైనాలు ఉన్నాయి. నీలి ఆవులు, చుక్కల జింకలు, సంబార్ వంటి సాధు జంతువులు నివసిస్తున్నాయి.

## జలపాతాలు

*కుంటాల జలపాతం - నేరడిగొండ, మండలం

*పొచ్చెర జలపాతం -నేరడిగొండ, మండలం

*గాయత్రి జలపాతం - ఇచ్చోడ మండలం.
*కనకాయి జలపాతం- బజార్‌హత్నూర్ మండలం
*సహస్ర కుండ్ జలపాతం- కోరటికల్
* గుండాల జలపాతం - గుండాల దండెపల్లి

## జాతరలు

* నాగోబా జాతర- కేస్లాపూర్,ఇంద్రవెల్లి మండలం
* సాలేవాడ జాతర-ఉట్నూర్, ఉట్నూరు మండలం
* బుడందేవ్ జాతర- శ్యామ్ పూర్, ఉట్నూరు.
* సేవాలాల్ దీక్ష భూమి జాతర, కొత్తపల్లి - హెచ్ (నార్నూర్), నార్నూర్ మండలం
* ఖాందేవ్ జాతర- నార్నూర్ మండలం.
* జ్వాలాముఖీ జాతర అందు తాండ -వఇంద్రవెల్లి
* సదల్ పూర్ జాతర- బేల మండలం

## దర్శనీయ ప్రదేశాలు

*జైనథ్ శ్రీ లక్ష్మీనారాయణస్వామి ఆలయం

*నాగోబా జాతర- కేస్లాపూర్ 

*శని దేవాలయం భీంపూర్ నార్నూర్

*ఆత్మలింగ హనుమాన్ దేవాలయం పెండల్ వాడ 

*గోపాల కృష్ణ మఠం ఆదిలాబాద్

*మహాలక్ష్మీ ఆలయం ఆదిలాబాద్

*మంగమఠం ఆదిలాబాద్

*కోసాయి హనుమాన్ టెంపుల్ 

*సిరిచల్మ శ్రీమల్లికార్జున స్వామి దేవాలయం

*కుంటాల సోమేశ్వర ఆలయం 

*నందీశ్వర ఆలయం బాది బేల

*ఉట్నూర్ రామాలయం

*గుడిహత్నూర్ శివాలయం

*ఇంద్రాయి దేవత ఆలయం - ఇంద్రవెల్లి

*కొండాపూర్ శివాలయం - సిరికొండ

*పూసాయి ఎల్లమ్మ జాతర జైనథ్

*శాంతాపూర్ మహాదేవ్ ఆలయం

*మహాదేవ జాతర - సాలెవాడ ఉట్నూర్

*.ఉట్నూరు కోట-ఉట్నూరు రాజ్ గోండుల కోట

*.దీక్షభూమి కొత్తపల్లి -H,నార్నూర్ మండలం.

*. కైలాస్ టేకిడి శివాలయం-
నిగిని బోథ్

*గోపాల కృష్ణ మఠం ఆదిలాబాద్
*మంగమఠం ఆదిలాబాద్

*సదల్ పూర్ జాతర - శ్రీ మహదేవ్ బైరాన్ దేవ్ ఆలయం సదల్ పూర్

*ఆత్మలింగ హనుమాన్ దేవాలయం పెండల్ వాడ

## విద్యా వ్యవస్థ
జిల్లాలో మొత్తం 4,826 పాఠశాలలు ఉన్నాయి. వీటిలో ప్రాథమిక పాఠశాలలు 3,354, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు 700, ఉన్నతపాఠశాలలు 772 ఉన్నాయి. దాదాపు 500278 మంది విద్యార్థిని, విద్యార్థులు ఈ పాఠశాలల్లో విద్యనభ్యసిస్తున్నారని ఒక అంచనా. వీరికి 14,850 మంది ఉపాధ్యాయులు, 5031 మంది విద్యావాలంటీర్లు పాఠాలు బోధిస్తున్నారు.

## ఆకర్షణలు
right|200px|thumb|బాసరలో సరస్వతీ మందిరము
జిల్లాలోని బాసర పుణ్యక్షేత్రం నిర్మల్ పట్టణానికి 70 కి.మీ దూరంలో ఉంది.తెలంగాణలో కల ఏకైక సరస్వతీ ఆలయం ఇక్కడే ఉంది. భారతదేశంలో గల రేండే రెండు సరస్వతీ దేవాలయాల్లో ఒకటి కాశ్మీరులో ఉండగా, రెండవది ఇదే. కుంటాల జలపాతం చాలా ఆకర్షణీయమైంది. పులి, మొసళ్ళు, దుప్పి వంటి అడవి జంతువుల సంరక్షణకోసం "ప్రాణహిత సంరక్షణ కేంద్రం" ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది.

* దర్శనీయ ప్రదేశాలు: బాసర, పోచంపాడు నిర్మల్, కుంటాల జలపాతం, కడెం ప్రాజెక్టు, బెల్లంపల్లి, మందమర్రి, సిర్పూర్, బుగ్గ రాజేశ్వరాలయం, కొకసమన్నూరు హనుమాన్ ఆలయం. ఇచోడా నారాయణస్వామి ఆలయం, జైనాధ్, నగొబా జాతర అదివాసులకు చాలా ప్రత్యేకం. దీక్షభూమి కొత్తపల్లి లంబాడీలు సేవాలాల్ దీక్షలు ఇచ్చటనే తీసుకుంటారు

## ప్రముఖ వ్యక్తులు

*కొమురం భీమ్
*రాంజీ గోండు
*కొమురం సూరు
*ప్రేమ్ సింగ్ (దీక్షగురు)
*కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ
*సామల సదాశివ
*అమర్ సింగ్ తిలావత్ మాజీ మంత్రి 
*సిడాం శంభు
*అంబాజీ ఖానాపూర్ తొలి శాసన సభ్యులు
*సముద్రాల వేణుగోపాలచారి
*రాథోడ్ రమేష్
*జోగు రామన్న
*సోయం బాపూరావు - ఆదిలాబాద్ పార్లమెంటు సభ్యులు
*రాథోడ్ జనార్దన్ - ఆదిలాబాద్ జిల్లా ప్రజా పరిషత్‌ ఛైర్మన్‌
*సుమన్ రాథోడ్ ఖానాపూర్ ఎమ్మేల్యే
*రాథోడ్ బాపు రావు బోథ్ మాజీ ఎమ్మేల్యే
*గోడం న‌గేశ్మాజీ మంత్రి
*పాయల్ శంకర్ ఆదిలాబాద్ శాసన సభ్యులు
* అనిల్ జాదవ్ బోథ్ శాసన సభ్యులు
* వెడ్మ బొజ్జు ఖానాపూర్ శాసన సభ్యులు

## ఇవి కూడా చూడండి

* జిల్లా గ్రామాల జాబితా

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:తెలంగాణ జిల్లాలు