open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
రంగవల్లి (అయోమయ నివృత్తి)

*రంగవల్లి లేదా ముగ్గులు, భారతీయ సంప్రదాయంలోని భాగం.

*రంగవల్లి (సినిమా), ఒక 1990 తెలుగు సినిమా.
లాభం (అయోమయ నివృత్తి)

*''లాభం'' (సినిమా) -తమిళ సినిమా
*లాభం (గ్రామం), శ్రీకాకుళం జిల్లా బూర్జ మండలానికి చెందిన గ్రామం.
ప్రజోత్పత్తి

**ప్రజోత్పత్తి**  తెలుగు సంవత్సరాలలో ఐదవ సంవత్సరం. ఇది ప్రతీ 60 సంవత్సరాలకొకసారి పునరావృతం అవుతుంది. దీనికి ముందున్న సంవత్సరం ప్రమోదూత, తర్వాత సంవత్సరం అంగీరస. దీని అర్థం ప్రజ ఆంటే సంతానం. సంతాన వృద్ధి కలిగినది ప్రజోత్పత్తి అంతటా అభివృద్ధి కనిపిచును. ఈ సంవత్సరం చైత్ర శుద్ధ పాడ్యమి తో ప్రారంభమై ఫాల్గుణ బహుళ అమావాస్య తో పూర్తవుతుంది.

సా.శ. 1931-1932, సా.శ. 1991-1992లో వచ్చిన తెలుగు సంవత్సరానికి **ప్రజోత్పత్తి** అని పేరు.

1991 : ప్రజోత్పత్తి నామ సంవత్సరం 17 మార్చి 1991 ఆదివారం ఉగాది నాడు చైత్ర శుద్ధ పాడ్యమి తో  ప్రారంభమై  4 ఏప్రిల్ 1992 శనివారం ఆంగీరస నామ సంవత్సరం ఉగాదికి ముందు గల ఫాల్గుణ బహుళ అమావాస్య వరకు ఉంది.

## తెలుగు సంవత్సరాలు
**తెలుగు సంవత్సరం** అనగా భారతదేశంలోని ఆంధ్రప్రదేశ్ , తెలంగాణ , యానాం ప్రాంతాలలో తెలుగు మాట్లాడే ప్రజల క్యాలెండర్ సంవత్సరం**.** ప్రభవ నుండి అక్షయ వరకు మొత్తం 60 సంవత్సరాలు.

ప్రతి యుగానికి ( యుగం ) 60 సంవత్సరాల చక్రం ఉంటుంది. ఉగాది సంవత్సరంలోని ప్రతి సంవత్సరం జ్యోతిషశాస్త్ర ప్రభావాలు, సంవత్సరం పేరు ఆధారంగా పంచాంగంలో (ఖగోళ క్యాలెండర్) ఒక నిర్దిష్ట పేరు ఉంటుంది ; ఇది ఆ సంవత్సరం మొత్తం లక్షణాన్ని సూచిస్తుంది.  క్యాలెండర్‌లో 60 సంవత్సరాల పేర్లు ఉన్నాయి.  ప్రతి 60 సంవత్సరాలకు, ఒక నామ చక్రం పూర్తవుతుంది, తదుపరి సర్వమానవ చక్రంలో పునరావృతమవుతుంది.

## వివిధ సంవత్సరాలలో ప్రజోత్పత్తి

## సంఘటనలు
2007-2008

## జననాలు
* ఫాల్గుణ శుద్ధ దశమి : ప్రముఖ తిరుపతి వేంకట కవులులో ఒకరైన దివాకర్ల తిరుపతి శాస్త్రి జననం.
* ఆషాఢ శుద్ధ పౌర్ణమి : ప్ర, ముఖ కవి పండితుడు సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి జననం.

## మరణాలు
2007-2008

## పండుగలు, జాతీయ దినాలు

## బయటి లింకులు

వర్గం:తెలుగు సంవత్సరాలు
శ్రావణ శుద్ధ ద్వాదశి

శ్రావణ శుద్ధ ద్వాదశి  తెలుగు నెలలలో ఒకటైన శ్రావణ మాసంలోని శుక్ల పక్షంలోని 12వ తిథి. 

## సంఘటనలు
2007

## జననాలు
*ప్రమోదూత : తిరుపతి వేంకట కవులులో ఒకరైన చెళ్ళపిళ్ళ వెంకటశాస్త్రి జననం.

## మరణాలు
2007

## పండుగలు, జాతీయ దినాలు
* 

## బయటి లింకులు

వర్గం:శ్రావణమాసము
సిమెంటు

thumb|250 px|С
**సిమెంటు** (Cement) కట్టడాల నిర్మాణంలో ముఖ్యమైన పదార్ధము.

## భారతీయ సిమెంటు పరిశ్రమ
భారతదేశం సిమెంటు ఉత్పత్తిలో ప్రపంచంలో రెండో స్థానంలో ఉంది. భారత్ సంవత్సరానికి 155 మిలియన్ టన్నుల సిమెంటున ఉత్పత్తి చేస్తుంది. దీనిలో 95% ఇక్కడే వినియోగించబదుతున్నది. కేవలం 5% మాత్రమే విదేశాలకు ఎగుమతి అవుతున్నది. డిమాండు మాత్రం సంవత్సరానికి 10% కంటే మించుతున్నది. More than 90 % of production comes from large cement plants. There are a total of 130 large and more than 350 small cement manufacturing units in the country. More than 80% of the cement-manufacturing units use modern environment friendly “dry” process.

ACC Cement

## సిమెంటు రకాలు
* ఆర్దడినరీ పోర్ట్ లాండ్ సిమెంటు - Ordinary Portland Cement
* పోర్ట్ లాండ్ పొజ్జొలన సిమెంటు - Portland Pozzolana Cement
* పోర్ట్ లాండ్ స్లాగ్ సిమెంటు - Portland Slag Cement
* బ్లెండెడ్ సిమెంటు - Blended Cement

## ప్రధాన సిమెంటు ఉత్పాదకులు
* హీడెల్ బెర్గ్ Heidelberg
* లాఫార్జ్ Lafarge
* ఇటాల్ సిమెంటి Italcementi
* హోల్ సిమ్ Holcim
* గుజరాత్ అంబుజా సిమెంటు
* ఆంధ్రా సిమెంటు కంపెనీ (ACC)
* అల్ట్రాటెక్ సిమెంటు
* ఇండియా సిమెంటు
* సెంచరీ సిమెంటు
* మద్రాసు సిమెంటు
* దాల్మియా సిమెంటు
* బిర్లా సిమెంటు
* నాగార్జున సిమెంటు
* జువారీ సిమెంటు
* ప్రిజమ్ సిమెంటు
* కళ్యాణి సిమెంటు
* సాగర్ సిమెంట్స్ లిమిటెడ్, మట్టంపల్లి, నల్గొండ జిల్లా

## ఆంధ్రప్రదేశ్ లో సిమెంటు పరిశ్రమలు
*1. ఆంధ్ర సిమెంట్: నడికుడి గుంటూరు జిల్లా: పార్లపాలెం విశాఖ జిల్లా:
*2. అసోసియేటెడ్ సిమెంట్ కంపెని: తాడేపల్లి: గుంటూరు జిల్లా:, మంచీర్యాల, అదిలాబాద్ జిల్లా:,
*3. ప్రియా సిమెంట్: రామాపురం: జగ్గయ్యపేట, నల్లగొండ జిల్లా, రాచెర్ల, డోన్, కర్నూలు జిల్లా.
*4. కె.సి.పి. సిమెంట్ కంపెని: మాచర్ల, గుంటూరు జిల్లా:,
*5. కేసోరాం సిమెంట్ : బసంత్ నగర్ కరింనగర్ జిల్లా:,
*6. రాసి సిమెంట్: వాడపల్లి:, నల్గొండ జిల్లా:, 
*7. దక్కన్ సెమెంట్స్: హుజూర్ నగర్ నల్గొండ జిల్లా:,
*8. నాగార్జున సిమెంట్స్: కెట్టపల్లి: నల్గొండ జిల్లా:,
*9. పాణ్యం సిమెంట్స్: పాణ్యం: కర్నూలు జిల్లా:,
*10. భారతి సిమెంట్స్, యెర్రగుంట్ల, కడప జిల్లా.
*11. జువారి సిమెంట్స్, యర్రగుంట్ల, కడప జిల్లా;
*12. అల్ట్రాటెక్ సిమెంట్స్, అనంతపురము జిల్లా;
*13. జయజ్యొతి సిమెంట్స్, బనగానిపల్లి, కర్నూలు జిల్లా;
*14. జిందాల్ సిమెంట్స్, గడివేముల, కర్నూలు జిల్లా;
*15. సాగర్ సిమెంట్స్ లిమిటెడ్, మట్టంపల్లి, నల్గొండ జిల్లా

వర్గం:కట్టడాలు
ఇటుక

**ఇటుక** (Brick) కట్టడాల నిర్మాణానికి ఉపయోగించు ఒక ముఖ్యమైన పదార్ధము. ఇటుకలను ఒక వరుసలో పేర్చుకొనుచూ, మధ్య నీటితో కలపబడిన సిమెంటును వేసి పూడ్చడం ద్వారా ఇంటికి కావలసిన గోడ ల నిర్మాణము చేస్తారు.
[right|thumb| ఇటుక బట్టి, [తమిళనాడు, భారతదేశం]]

## ఇటుకలు - రకాలు
thumb|left|కీసర గుట్ట పుణ్యక్షేత్రంలో బయల్పడిన పురాతన ఇటుకలు

thumb|right|కీసర గుట్ట పుణ్య క్షేత్రంలో పురావస్తు శాఖ వారి త్రవ్వకాలలో బయల్పడిన శతాబ్ధాల నాటి ఇటుకల భవన పునాదులు
ఇటుకలలో పలు రకాలు ఉన్నాయి. 
* మట్టి ఇటుక
* కాల్చిన మట్టి ఇటుక
* తేలికయిన ఇటుక
* సిమెంట్ ఇటుక
* ప్లాస్టర్ ఆప్ పారిస్ అను జింక్ పదార్ధపు ఇటుక
* బొగ్గు బూడిద (ఫ్లై యాష్) ఇటుకలు 
*
ఇలా పలు రకాలు ఉన్నాయి. ఒక్కొక్క ప్రాంతములో ఒక్కొక్క విధమైన ఇటుకలు వాడుతుంటారు
[thumb|left|[కీసరగుట్ట వద్ద బయల్పడిన పురాతన పెద్ద ఇటుక]]
## ఇటుకల తయారీ
### పచ్చిఇటుకలు
సాధారణంగా పూర్వము ఇటుకలు ఎక్కువగా మట్టితో చేసి వాటినే గృహనిర్మాణాలకు వాడుతుండేవారు. వీటిని పచ్చి ఇటుకలు అనేవారు. వీటి తయారీకి నాలుగు పలకలుగా చెక్కతో చేయబడిన అచ్చులలో మట్టిని నింపి, దానిని ఎండలో శుభ్రపరచబడిన నేలపై బోర్లించేవారు. అలా బోర్లించిన మట్టిముద్ద ఆదే ఆకారంలో గట్టి పడి పోతుంది. తరువాత అవే ఇటుకలను కాల్చడం ద్వారా మరింత గట్టిదనం వస్తుందని తెలిసింది. అప్పటి నుండి ఇటుకలను కాల్చి వాడటం మొదలు పెట్టారు. 
### ఇటుక బట్టీలు

మట్టితో తయారు చేసిన ఇటుకలను కాల్చడానికి అదే ఇటుకలతో ప్రత్యేకంగా తయారు చేసుకున్న బట్టీని (పొయ్యి) ఇటుక బట్టీ అంటారు.

కొన్ని వేల ఇటుకలను ఒక చోట పెద్ద గుట్టగా, లేదా పిరమిడ్ లా మధ్య కాళీలను వదులుతూ పేర్చి వాటి మధ్య ఊక లేదా ధాన్యం పొల్లు, నేలబొగ్గు పోసి వాటిని కాల్చేవారు. ఈ గుట్టలను ఇటుక బట్టీలు అంటారు.

ఇప్పటి కొత్త కాంక్రీటు నిర్మాణాల కొరకు సిమెంటు ఇటుకలను తయారు చేస్తున్నారు. బ్రిక్స్ అని పిలువబడే వీటి నిర్మాణము కొరకు జల్లించిన ఇసుక, చిన్న కంకర లాంటివి వాడటం ద్వారా ఖర్చు తగ్గిస్తున్నారు. ఆంధ్రలో తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో ఆత్రేయపురం మండలంలో అంకంపాలెం ఇటుక మన్నికలో నాణ్యతలో పేరు పొందింది.

ఇటుకల తయారీ, వాడకము పూర్వ కాలము నుండి ఉన్నదే. పూర్వ కాలం నాటి ఇటుకలు. ఆ నాటి ఇటుకలు పురాతన భవనాల వద్ద కనబడతాయి. ఈ నాటి ఇటుకల పరిమాణము, నాణ్యతకు భిన్నంగా ఆ నాటి ఇటుకలు ఉండేవి. ఆ నాటి ఇటుకలు పరిమాణములో పెద్దవి., చాల మన్నిక గలవి. పూర్వం నీటిపై తేలగలిగిన ఇటుకలు కూడా ఉండేవని తెలుస్తుంది. ఉదాహరణకు రంగారెడ్డి జిల్లా కీసర గుట్ట లో
ఉన్న పురాతన కోట పునాదులకు వాడిన పెద్ద ఇటుకలు ఈ నాటికీ చూడవచ్చు. (బొమ్మ చూడుము) కీసరగుట్టపై కూడా మట్టి దిబ్బలలో అనేకమైన పురాతన ఇటుకలు కనిపిస్తాయి. కొన్ని శతాబ్ధాలైనా ఆ ఇటుకలు ఈనాటికీ చాలా గట్టిగా ఉన్నట్టు గ్రహించ వచ్చు. 

ప్రస్తుత కాలంలో కూడా తేలికైన ఇటుకలు తయారు చేస్తున్నారు. కాని వాటి ధరలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. తేలికైన ఇటుకలను తయారు చేయడానికి ఇటుకలు తయారు చేయు మట్టిలో వరిపొట్టు కలిపి ఇటుకలు చేసి కాల్చగా అందులోని వరిపొట్టు కాలిపోయి ఆ ప్రదేశము ఖాళీగా ఉండి ఆంత పరిమాణం మట్టి తక్కువై ఇటుక తేలికగా ఉంటుంది.

వర్గం:కట్టడాలు
వర్గం:గృహనిర్మాణ సామాగ్రి
వర్గం:నిర్మాణ సామాగ్రి
ఫాల్గుణ శుద్ధ దశమి

**ఫాల్గుణ శుద్ధ దశమి** అనగా ఫాల్గుణమాసములో పౌర్ణమి ముందు వచ్చే  శుక్ల పక్షములో దశమి తిథి కలిగిన 10వ రోజు. 

ఫాల్గుణ మాసం హిందూ పంచాంగంలో 12వ నెల, ఇది సాధారణంగా ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలల్లో వస్తుంది. శుద్ధ పక్షం అంటే పౌర్ణమికి ముందు వచ్చే వెన్నెలతో కూడిన పక్షం. పక్షంలోని 10వ రోజును దశమి అంటారు.   

## ఈ తిథి గల సమయాలు

* 2025 : మార్చి 9  ఉదయం 10.44 నుండి మార్చి 10 ఉదయం 09.52 వరకు.
*2024 : మార్చి 19 రాత్రి 10.41 నుండి మార్చి 20 రాత్రి 12.15 వరకు

## సంఘటనలు
* పార్థివ - సా.శ. 1886 మార్చి 15వ తేదీ:యాత్రా చరిత్ర ప్రకారం సోవారమునాడు బొబ్బిలి రాజా వారైన పూసపాటి ఆనంద గజపతి రాజు గారి దక్షిణదేశ యాత్రలో భాగంగా మధురలో ప్రవేశించారు.

## జననాలు

* ప్రజోత్పత్తి : తిరుపతి వేంకట కవులులో ఒకరైన దివాకర్ల తిరుపతి శాస్త్రి జననం.

## మరణాలు

* తెలుగు సంవత్సరం పేరు : ప్రముఖ వ్యక్తి పేరు, వివరాలు లింకులతో సహా.

## పండుగలు, జాతీయ దినాలు

## మూలాలు

వర్గం:ఫాల్గుణమాసము
రాజా శ్వేతా చలపతి రామకృష్ణ రంగారావు

**రాజా శ్వేతా చలపతి రామకృష్ణ రంగారావు** (ఫిబ్రవరి 20, 1901 - 1978) బొబ్బిలి రాజవంశానికి చెందిన 13వ రాజు. ఈయన మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ ముఖ్యమంత్రిగా జస్టిస్ పార్టీ వ్యక్తిగా 1932 నుండి 1936 వరకు మళ్ళీ 1936 నుండి 1937 వరకు నిర్వహించారు..

తన చిన్నతనం నుంచే చేసిన పనిమీద పట్టుదల సాధించడం అలవాటు. లక్ష్మీ విలాస్ పాలస్ లో ముగ్గురు దొరలు ఒక భారతీయ గురువుల వద్ద విద్యాభ్యాసం చేశారు. బాడ్మింటన్, బిలియర్డ్స్ ఎక్కువగా ఆడేవారు.

1921 సంవత్సరంలో తల్లప్రోలు జమిందారీ యువరాణి లక్ష్మీ సుభద్రమ్మను వివాహం చేసుకున్నారు. 
1930లో జరిగిన సార్వత్రిక ఎన్నికలలో వైజాగపటం నియోజకవర్గం నుండి 28,00 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలుపొందారు. 
లండన్లో జరిగిన రెండవ రౌండ్ టేబుల్ కాన్ఫరెన్స్ భారతదేశం తరుపున పాల్గొన్నారు. 
ముత్తుస్వామి నాయుడు రాజీనామా తరువాత జస్టిస్ పార్టీ రామకృష్ణ రంగారావును పార్టీ అధికారిగా ఎన్నుకున్నారు. గవర్నరు పిలుపుమీద ముఖ్యమంత్రిగా 1932 నవంబరు 5లో అధికారం చేపట్టారు.

ఇతడి హయాంలో ఎస్టేట్ల భూమి చట్టం, 1908 సవరించారు. దీనిద్వారా రైతులకు ఎంతో మేలు కలిగింది. 
ఆ కాలంలో మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో మూడవ వంతు జమిందారుల హస్తాల్లో ఉండేది. ఇనాం బిల్లు ప్రవేశపెట్టి 5 మిలియన్ల రైతులకు న్యాయం చేశారు.

తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానము అభివృద్ధి కోసం ప్రత్యేకమైన బిల్లు ప్రవేశపెట్టారు. మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో హరిజనులను దేవాలయ నిర్వాహణలో పాల్గొనేవిధంగా చట్టసవరణ చేశారు.

వీరు మంచి క్రీడాభిమాని. వీరు గుర్రపు స్వారీ, పోలో ఆటలలో ఎక్కువగా పాల్గొనేవారు. మేలు జాతి గుర్రాలను ఇంగ్లండు, ఫ్రాన్స్, పాకిస్థాన్ లనుండి దిగుమతి చేసుకొనేవారు. జైపూరు, మైసూరు లలో జరిగే దసరా ఉత్సవాలలో పాల్గొన్నారు.

వీరు విశాఖపట్నంలోని ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం, రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ శాంతి నికేతనం కోసం బహుళ విరాళాలు అందజేశారు.

## మూలాలు

3. Bobbili: Being a biography of Sri Varu Sir Ramakrishna Swatchelapathi Ranga Rao, the 13th Raja of Bobbili, who was Chief Minister of Madras (1932-36), Nilkan Perumal, The Topical Book Co: 1960.

వర్గం:1901 జననాలు
వర్గం:1978 మరణాలు
వర్గం:విజయనగరం జిల్లా రాజ వంశీకులు
వర్గం:మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ ముఖ్యమంత్రులు
వర్గం:మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో శాసన సభ్యులుగా పనిచేసిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు
వర్గం:బ్రిటిషు భారతదేశ కేంద్ర శాసనసభ సభ్యులు
అభిమన్యుడు (అయోమయ నివృత్తి)

*అభిమన్యుడు - మహాభారతములో అర్జునుడు సుభద్రల కుమారుడు
*అభిమన్యుడు (1984 సినిమా) - 1984లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా
*''అభిమన్యుడు'' ( 2018 సినిమా)
తూనీగ

**తూనీగ** లేదా **తూరీగ** పెద్ద రెక్కలు, పొడుగైన తోకగల కీటకం. తూనీగలు వాతావరణ మార్పుల పట్ల బాగా ప్రభావితమౌతాయి. అవి ఉన్న చోట మనం బాగున్నట్లుగాను, అక్కడ మన జీవావరణం కొంతైనా సంతులనంగా ఉన్నట్లుగానూ భావించవచ్చు.
## ఇతర మాండలికాలు
తూనీగల్ని ఒక్కో ప్రాంతంలో ఒక్కోరకంగా పిలుస్తారు. తూనీగలతో పల్లెజనుల సంస్కృతి, జ్ఞాపకాలు ముడిపడి ఉండటంతో వాటికి రకరకాల పేర్లు ప్రాంతానికి, ప్రాంతానికి ఏర్పడ్డాయి. తెలంగాణాలో బూగలు అనీ, గూగలు అనీ, దువ్వెన్లు అనీ, తుమిశిక అనీ, తుమ్మీష్క అనీ పిలుస్తారు. కొత్తతరం పిల్లకాయలు హెలికాప్టర్లని కూడా ఉపమానాలు తీస్తారు.

## ప్రత్యుత్పత్తి
ఆడ తూనీగ నీటిలో గానీ నీటికి దగ్గర కానీ గుడ్లు పెడుతుంది. ఒక్కోసారి అది నీళ్ళలోపల మునిగి కూడా గుడ్లు పెడుతుంది. అవి పొదిగి లార్వాలాగా బయటకు వస్తాయి.

## చిత్రమాలిక

File:Tummeda a డ్రాగన్ ఫ్లై.JPG
File:Flying (4968605071).jpg

వర్గం:కీటకాలు

zh-min-nan:Chhân-eⁿ

zh-yue:蜻蜓
డాక్టరేట్

**డాక్టరేట్** చాలా దేశాల్లో అతి పెద్ద డిగ్రీగా పరిగణించబడుతుంది. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా పరిగణిస్తే ఒక్క హాబిలిటేషన్ తప్ప డాక్టరేట్ కన్నా పెద్ద డిగ్రీలేమీ లేవు. డాక్టరేట్ అనే పదం లాటిన్ భాషలోని డాక్టర్ నుండి ఉద్భవించింది. డాక్టర్ అనగా లాటిన్‌లో ఉపాధ్యాయుడు అని అర్థం. ఈ డిగ్రీ మధ్య యుగంలో ఉద్భవించింది. ఆ సమయంలో విశ్వవిద్యాలయాల్లో బోధించాలంటే డాక్టరేట్ తప్పనిసరిగా కావాల్సి ఉండేది.

## భారతదేశ డాక్టరేట్‌లు
thumb|right| నలుపు, ఎరుపు రంగు వస్త్రంలో ఉన్న ''డాక్టర్ ఆఫ్ డివినిటీ''  చిత్రం. రూడాల్ఫ్ ఆకెర్‌మన్  ''హిస్టరీ ఆఫ్ ఆక్స్‌ఫర్డ్'' నుండి తీసుకొనబడింది.

* **పరిశోధనా డాక్టరేట్‌లు**
* '''డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ'''
* **ప్రొఫెషనల్ డాక్టరేట్‌లు**
* **డాక్టర్ ఆఫ్ మెడిసిన్ :** డాక్టర్ ఆఫ్ మెడిసిన్ (ఎండి, లాటిన్ పదమైన మెడిసిన్ డాక్టర్ అర్ధం ఔషధాల ఉపాధ్యాయుడు) అనగా వైద్య చికిత్సలో డాక్టరేట్ పట్టా. వైద్య కళాశాలలు ఈ డాక్టరేట్ పట్టాను అర్హత గల విద్యార్థులకు ప్రధానం చేస్తుంది. ఈ డాక్టరేట్ పట్టాను పొందిన విద్యార్థులు తమ వైద్య వృత్తిని కొనసాగించడానికి అర్హులు.

### గౌరవ డాక్టరేట్‌ కొమర్రాజు భరద్వాజ్ శర్మ గారు పొందారు లు
చాలా భారతీయ విశ్వవిద్యాలయాలు గౌరవ డాక్టరేట్ లు ప్రదానం చేస్తాయి. ఇవి సాధారణంగా కాన్వొకేషన్ లో వివిధ రంగాలలో విశేషమైన కృషిచేసిన వారికి ఇస్తారు.
జ్యోతిష్య శాస్త్రం లో గౌరవ డాక్టరేట్‌ కొమర్రాజు భరద్వాజ్ శర్మ గారు పొందారు 
#### కళాప్రపూర్ణ

ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ప్రతిష్ఠాకరమైన డాక్టరేట్ ను కళాప్రపూర్ణ అంటారు.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:విద్య
పండుగ (అయోమయ నివృత్తి)

**[[పండుగ]]** అంటే ఒక సంతోషకరమైన రోజు. పండుగ అన్న పేరు ఈ క్రింది వాటిని కూడా సూచిస్తుంది:

*పండుగ (1998 సినిమా)
*పండుగలు - పరమార్థములు, ఆండ్ర శేషగిరిరావు రచించిన తెలుగు పుస్తకం.
పంతులమ్మ

**పంతులమ్మ** పేరుతో రెండు సినిమాలు విడుదలైనాయి.

* పంతులమ్మ (1943 సినిమా)
* పంతులమ్మ (1978 సినిమా)
పరదా (అయోమయ నివృత్తి)

*పరదా - ఒక రకమైన వస్త్రము.
*పరదా (కట్టంగూర్) - నల్గొండ జిల్లా, కట్టంగూర్ మండలానికి చెందిన గ్రామం
పట్టుచీర (అయోమయ నివృత్తి)

***పట్టుచీర**, పట్టుదారంతో అల్లిన చీర.
*పట్టుచీర (గ్రామం), ఖమ్మం జిల్లా, భద్రాచలం మండలానికి చెందిన గ్రామం.
భారజలం

thumb|భారజలం - అణు నిర్మాణం
సాధారణ నీటి అణువులో హైడ్రోజన్ పరమాణువుల స్థానంలో డ్యుటీరియం పరమాణువులను ఉంచితే భారజలం (*Heavy Water*) అణువు అవుతుంది. రసాయనికంగా దీనిని డ్యుటీరియం ఆక్సైడ్ అని పిలుస్తారు. సాధారణ నీటిలో ప్రతి 6000 భాగాలలో 1 భాగం భారజలం ఉంటుంది.

## భౌతిక ధర్మాలు (సాధారణ జలంతో పోలిక)

## ఉపయోగాలు
*న్యూక్లియర్ రియాక్టర్ లలో భారజలాన్ని సాధారణంగా న్యూట్రాన్ల వేగాన్ని తగ్గించడానికి మితకారి (moderator) గా వాడతారు. యురేనియం పరమాణువుల విచ్ఛిత్తికి తక్కువ వేగంగల న్యూట్రాన్లు అవసరం. న్యూట్రాన్ లను భారజలం ద్వారా పంపి వాటి వేగాన్ని తగ్గిస్తారు.
*సాధారణంగా భారజలాన్ని రసాయన సమ్మేళనాల చర్యా విధానాలను అధ్యయనం చేయడానికి ట్రేసర్ గా వాడతారు. ఉదా: ఏరోమాటిక్ ఎలక్ట్రోలిక్ ప్రతిక్షేపణ చర్యా విధానాలు, శరీరంలో జరిగే జీవరసాయన చర్యల అధ్యయనం మొదలైనవి.
*భారజలం వినిమయ చర్యలలో పాల్గొనే లక్షణాన్ని కొన్ని ఫాస్ఫరస్ ఆక్సీ ఆమ్లాల నిర్మాణాలను తెలుసుకోవడానికి ఉపయోగిస్తారు.

వర్గం:నీటి రూపాలు
వర్గం:నీరు
వర్గం:జలశాస్త్రం
కుంటాల జలపాతం

**కుంటాల జలపాతం** తెలంగాణ లోనే అతి ఎత్తయిన జలపాతం. ఇది ఆదిలాబాద్ జిల్లా నేరడిగొండ మండలం కుంటాల గ్రామ సమీపంలో కడెం నది పై ఉంది.

## ఉనికి
ఇది ఆదిలాబాదు జిల్లాలోని సహ్యాద్రి పర్వత పంక్తుల్లో కడెం నదిపై కుంటాల గ్రామానికి సమీపంలోని అభయారణ్యంలో ఉన్నాయి. 44వ నెంబర్ జాతీయ రహదారిపై నిర్మల్ నుండి ఆదిలాబాదు పోవు మార్గానికి కొద్దిగా కుడివైపునకు, మండల కేంద్రము నేరడిగొండకు 12 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఈ జలపాతం ఉంది.

## విశేషాలు
45 మీటర్ల ఎత్తు నుంచి జలజల పారే నీళ్ళు, ఆ చప్పుడు పర్యాటకులను ఆకట్టుకుంటుంది. దట్టమైన అడవులలో, సహ్యాద్రి పర్వత శ్రేణిలో గోదావరికి ఉపనది అయిన **కడెం** నది పై ఈ జలపాతం ఉంది. జిల్లా కేంద్రమైన ఆదిలాబాదు నుండి ఇది 60 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.

జలపాతము యొక్క దిగువభాగము సమతల బండరాయితో కూడుకొని నునుపుదేలి జారుడుగా ఉండును. జలపాతం వద్ద గుండాలు చాలా లోతుగా ఉండి సుళ్ళు తిరుగుతూ ఉండటం వలన ఇక్కడి నీళ్ళలో ఈదటం చాలా ప్రమాదకరం. గతంలో ఈ జలపాతంలో పలువురు పర్యాటకులు ప్రమాదంలో చిక్కుకొని దుర్మరణం పాలయ్యారు. 2000 సంవత్సరపు వర్షాకాలము నుండి 2006 వర్షాకాలము వరకు 35 మంది కుంటాల జలపాతాల వద్ద ప్రమాదానికి గురై మరణించారు

జలపాతానికి ఈ పేరు దుష్యంతుడి భార్య శకుంతల నుంచి వచ్చిందని స్థానిక ప్రజల విశ్వాసం. ఈ జలపాతం, పరిసరాల దృశ్యం చూసి శకుంతల మైమరిచిపోయి, తరుచుగా ఈ జలపాతంలో స్నానం చేసేదని ఇక్కడి ప్రజలు నమ్ముతారు.

ఈ ప్రాంతములో మూడు జలపాతాలు, గుండాలు ఉన్నాయి. ఈ గుండాల్లో ముఖ్యమైన గుండాన్ని స్థానికులు సోమన్న గుండంగా వ్యవహరిస్తారు. జలపాతం వద్ద ప్రకృతిసిద్ధమైన రాతిగుహల్లో శివలింగాలు ప్రతిష్ఠమై ఉండటంవల్ల ప్రతి సంవత్సరం శివరాత్రి రోజున భక్తులు ఈ శివలింగాలను దర్శించుకొని పూజలు నిర్వహించడాన్ని సోమన్నజాతరగా వ్యవహరిస్తారు. ప్రతి సంవత్సరం శివరాత్రి సమయంలో రెండు రోజులపాటు ఈ జాతర జరుపుకోవటం అనాదిగా వస్తున్న ఆచారం.

జలపాతాలకు చుట్టు ఉన్న అడవి ఉష్ణమండల శుష్క ఆకురాలు వనాల రకానికి చెంది అన్ని జాతుల వృక్షాలు కలిగి అధికముగా టేకు చెట్లతో నిండి ఉంది. ఛాంపియన్ / సేథి అటవీ వర్గీకరణ ప్రకారము సమూహము 5నకు చెందినది. ఈ అడవిలో చాలా రకాల అటవీ జంతువులు, పక్షులు ఉన్నాయి.

## చిత్రమాలిక

దస్త్రం:Kuntala waterfalla, both streams.jpg
దస్త్రం:Kuntala waterfalla, second stream.jpg
దస్త్రం:Kuntala waterfalla, first stream.jpg
దస్త్రం:Komaram bheem statuette at kuntala.jpg
దస్త్రం:Kuntala Falls-2.jpg
File:Kuntala waterfalla, first stream.jpg|కుంతల జలపాతాలు, మొదటి జలపాతం
దస్త్రం:KuntalaBoard.jpg |జలపాతం ముంగిట గల సూచనాపటం


## ఇవి కూడా చూడండి
* కుంటాల

## మూలాలు

వర్గం:తెలంగాణ జలపాతాలు
వర్గం:ఆదిలాబాదు జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:తెలంగాణ పర్యాటక ప్రదేశాలు
వెలగ

**వెలగ** (ఆంగ్లం Wood apple) రూటేసి కుంటుంబానికి చెందిన పండ్ల వృక్షము. వెలగ ను శాస్త్రీయంగా 'ఫెరోనియా లిమోనియా' అనిగాని, లేదా 'లిమోనియా ఎలిఫెంటమ్' అనిగాని అంటారు. ఇది దాదాపు అన్నినేలలో పెరుగుతుంది.

## లక్షణాలు
* ముళ్ళతో మధ్యరకంగా పెరిగే వృక్షం.
* రెక్కలుగల పత్రవృంతం, పత్రవిన్యాసాక్షం, దీర్ఘవృత్తాకార పత్రకాలతో విషమపిచ్ఛక సంయుక్త పత్రాలు.
* గ్రీవాలలోను, అగ్రాలలోను ఏర్పడిన సామాన్య అనిశ్చిత విన్యాసంలో అమరి ఉన్న లేత పసుపురంగు పుష్పాలు.
* గుండ్రంగా ఉన్న మృదు ఫలం.

## ఉపయోగాలు
* వెలగ పండు గుజ్జును తింటారు. దీని నుండి జామ్, పచ్చళ్ళు, రసాలు, జెల్లీలు తయారుచేస్తారు. ఇది మంచి అజీర్ణకారి. పెంకు గట్టిగా గిన్నెలాగా ఉపయోగపడుతుంది.
* వెలగ ఆకులు, పుష్పాలు కడుపు నొప్పిని తగ్గిస్తాయి.
* చెట్టు కాండం కలప గా ఉపయోగపడుతుంది.

వర్గం:పండ్ల చెట్లు
వర్గం:పండ్లు
వర్గం:రూటేసి కుటుంబ మొక్కలు
శీకాయ

**శీకాయ** ఒకరకమైన తుమ్మజాతి చెట్టు. దీని కాయల నుండి తీసిన రసం షాంపూగా ఉపయోగిస్తారు.

## మూలాలు

వర్గం:ఫాబేసి
గురివింద

**గురివింద** (ఆంగ్లం Jequirity, Indian Licorice) ఒక చిన్న ఔషధ మొక్క. దీని శాస్త్రీయనామం 'ఏబ్రస్ ప్రికటోరియస్ (Abrus precatorius) '; ఫాబేసి కుటుంబానికి చెందినది. ఇవి చాలా విషపూరితమైనవి.విత్తనాల రంగును బట్టి ఈ మొక్కలలో  మూడు రకాలు ఉన్నాయి: ఎరుపు, తెలుపు ఇంకా నలుపు.ఆకులు తీపి రుచిని కలిగి ఉంటాయి.

## లక్షణాలు
*ఇది తీగల ద్వారా ఎగబ్రాకే పొద. 
*దీర్ఘవృత్తాకారంలో ఉన్న సన్నని పత్రకాలు గల ( చింతాకుల వలె) సమపిచ్ఛాకార సంయుక్త పత్రాలు.
*గ్రీవస్థ అనిశ్చిత విన్యాసంలో అమరి ఉన్న కెంపు రంగు పుష్పాలు. 
*నల్లని మచ్చతో చిక్కని ఎరుపురంగు విత్తనాలు కలిగి ఉన్న ద్విదారక ఫలాలు.

## ఉపయోగాలు
*గురివింద విత్తనాలను కంసాలి బంగారాన్ని తూకం కోసం వినియోగిస్తారు. (గత కాలంలో బంగారాన్ని ఇన్ని గురుగింజల ఎత్తు అని అనే వారు)
గురువింద ఆకులను నోట్లో వేసుకొని కొంత నమిలి ఆ తర్వాత ఒక చిన్న రాయిని కూడా నోట్లో వేసుకొని నమిలితె అది అతి సునాయాసంగా నలిగి పిండి అయి పోతుంది. అలాగే గింజలను కనురెప్పల కింద దాచి పెట్టడం, పల్లెల్లోని పిల్లలకు ఇదొక ఆట. ఇందులోని మర్మం / రసాయన చర్య ఏమిటొ తెలిసిన వారు చెపితే?. దీని అకులు విష పూరితం కాదు. గింజ లోని పప్పును కొన్ని వైద్యాలకు ఉపయోగిస్తారు.

## గ్యాలరీ

File:Abrus precatorius YS (3).JPG|
File:Abrus precatorius YS (4).JPG|
File:Abrus precatorius YS (5).JPG|
File:Abrus precatorius YS (6).JPG|గురివింద చెట్టు తీగ, ఆకులు, కాయలోని విత్తనాలు
File:Abrus precatorius YS (8).JPG|
File:Abrus precatorius YS (1).JPG|నేలపై గురివింద గింజలు


## ఇవి కూడా చూడండి
*శుష్క ప్రాంతాలలో పెరిగే భారతీయ ఔషధ మొక్కలు

## బయటి లింకులు
* FOREST FLORA OF ANDHRA PRADESH

## మూలాలు

వర్గం:ఫాబేసి
వర్గం:ఔషధ మొక్కలు
చిరుత (సినిమా)

ప్రముఖ తెలుగు సినిమా నటుడు చిరంజీవి కుమారుడు రామ్ చరణ్ తేజ తొలి చిత్రంగా **చిరుత** పెద్దయెత్తున అంచనాలతో, పబ్లిసిటీతో, అభిమానుల ఆర్భాటాల మధ్య విడుదలయ్యింది.

## కథ
చిన్నతనంలోనే తన కళ్ళముందే తన తండ్రి హత్య కావడం చూచి చరణ్ (ram చరణ్ తేజ)బాల్యం కష్టాల మధ్య గడుస్తుంది. అతడు తన తల్లిని కాపాడడానికి మరొకరి నేరం తన నెత్తిపై వేసుకొని జైలుకు వెళతాడు. తిరిగి వచ్చేసరికి తల్లి గతించింది. బ్యాంకాక్‌లో ఒక టూర్ గైడ్‌గా పనిచేస్తున్నపుడు అతనికి సంజన (నేహాశర్మ) అనే ధనికుని కూతురితో పరిచయమౌతుంది. వారి ప్రేమ వర్ధిల్లడం, ఆ యువకుడు తన తండ్రి హంతకులపై ప్రతీకారం తీర్చుకోవడం ఈ చిత్రం కథాంశాలు.

## విశేషాలు  :పాటలు.
left|250px
* ఈ చిత్రంలో కథానాయకునికి ఉత్తమ తొలిచిత్రం కథానాయకునిగా (సిని"మా") అవార్డు లభించింది.
* చిరుత సినిమా విడుదలకు తెలుగు సినిమా రంగంలో అంతకు ముందెన్నడూ లేనంత పబ్లిసిటీ జరిగింది. చిరంజీవి అభిమానులు ఊరూరా పెద్దపెద్ద పోస్టర్లు పెట్టారు. అన్నదానాలు, రక్తదానాలు చేశారు.
*
*
* లవ్ యూ రా, రచన: రామజోగయ్య శాస్త్రి , గానం.దీపు, రీటా, శ్రావణ భార్గవి
* ఎందుకో పిచ్చి పిచ్చి , రచన: కందికొండ , గానం.ఎన్.సి.కారుణ్య 
*యమహ యమ, రచన: సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి,గానం. టిప్పు
*మారో మారో, రచన: భాస్కర భట్ల, గానం.రాహూల్ నంబియార్ , సుచిత్ర
*చమక చమక, రచన: విశ్వా, గానం. రంజిత్, గీతా మాధురి
*కన్నెత్తి, రచన: కందికొండ, గానం. మల్లికార్జున్
*ఇవాళ ,రచన: కందికొండ , గానం.కె.కె.సునీత
*ఇన్నాళ్లు, రచన: కందికొండ , గానం. ఉష.
*

## బయటి లింకులు
* Chirutha at Fresh and Rotten
* Audio Songs of Chirutha - Non Stop Chigs Radio
* Lyrics Of Chirutha Lyrics and Songs On MusicMazaa.com
* Review on www.idlebrain.com 
* chirutha at http://www.oniondosa.blogspo.com

## మూలాలు, వనరులు

వర్గం:2007 తెలుగు సినిమాలు
వర్గం:పూరీ జగన్నాధ్ దర్శకత్వం వహించిన సినిమాలు
వర్గం:మణిశర్మ సంగీతం అందించిన సినిమాలు
వర్గం:ఆలీ నటించిన సినిమాలు
వర్గం:ప్రకాష్ రాజ్ నటించిన సినిమాలు
వర్గం:ధర్మవరపు సుబ్రహ్మణ్యం నటించిన సినిమాలు
వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు
వర్గం:ఎం.ఎస్.నారాయణ నటించిన సినిమాలు
వర్గం:సాయాజీ షిండే నటించిన సినిమాలు
వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు
వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా సినిమాలు
మేడి

**మేడి చెట్టు** పెద్ద వృక్షం. ఇది మర్రిచెట్టును పోలి ఉంటుంది.

## మేడిపండు
* అంజూర పండే కాదు, ఎండువీ అంతే ఆరోగ్యం. ఇది అనేక స్వీట్లల్లో ఉపయోగిస్తారు.
* అంజూర్‌లో కొవ్వు, పిండిపదార్థాలు, సోడియం వంటివి తక్కువ.
* కానీ ఖనిజాలు, పీచు, విటమిన్లు సమృద్ధిగా లభిస్తాయి.
* పాలు, పాల ఉత్పత్తులు ఇష్టపడనివారు వీటిని తీసుకుంటే శరీరానికి కావలసిన కేల్షియం, ఐరన్‌ అందుతాయి. అందుకే రక్తహీనతతో బాధపడేవారికి అంజూర్‌ తినమని వైద్యులు సలహా ఇస్తుంటారు.
* కడుపులో మంట, అజీర్తి, పేగుపూత వంటివి తలెత్తకుండా అంజూర్‌ కాపాడుతుంది.
* ఇందులోని పొటాషియం గుండెకు సమస్యలు రానివ్వదు.
* రక్త ప్రసరణ సక్రమంగా జరగడానికి తోడ్పడుతుంది.
* బరువు తగ్గాలనుకునేవారు, ఎక్కువ ఆకలితో బాధపడేవారు అంజూర్‌ తినొచ్చు. ఈ పండులోని ఇనుము, కేల్షియం, ఫైబర్‌ ఆకలిని తగ్గిస్తాయి.
* నోటి దుర్వాసన గలవారు భోంచేశాక ఒకటి రెండు పండ్లు తీసుకుంటే ఎంతో మంచిది.
* వీటి పై తొక్క గట్టిగా ఉంటుంది. ఇష్టంలేకుంటే వాటిని కాసేపు నీటిలో ఉంచి తొక్కతీసి తినొచ్చు.
* ఎండు అంజూర్‌ పళ్లలో మినరల్స్‌ అధికం. అవి మలబద్ధకాన్ని దూరం చేస్తాయి.
* వీటిలోని ట్రైప్టోఫాన్స్‌ చక్కగా నిద్ర పట్టడానికి సాయపడతాయి.
* ఎలర్జీ, దగ్గు, కఫం గలవారు ఈ పండ్లను తినడం వల్ల సానుకూల గుణం కనిపిస్తుంది.
* ఈ పండులో ఉండే 'పెక్టిన్‌' అనే పదార్థం కొవ్వును అదుపులో ఉంచుతుంది.

## చిత్రమాలిక

దస్త్రం:Atti pallu..JPG|అత్తి పండ్లు

## ఇవి కూడా చూడండి
మంచి మేడి

వర్గం:మోరేసి
పారిజాతం (సినిమా)

1980 ఆగస్టు 8 న విడుదలైన 'పారిజాతం' తెలుగు చలన చిత్రంలో జగ్గయ్య, గుమ్మడి, కవిత ముఖ్య పాత్రలు పోషించారు.ఈ చిత్రానికి సంగీతం కె వి.మహదేవన్ అందించగా, టి.మాధవరావు దర్శకత్వం వహించారు.
## తారాగణం

* కొంగర జగ్గయ్య
* కవిత
* గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు

## సాంకేతిక వర్గం

* స్క్రీన్ ప్లే, దర్శకత్వం: టి.మాధవరావు
* నిర్మాత: బి.పార్వతమ్మ
* నిర్మాణ సంస్థ: బి వి ఆర్.ప్రొడక్షన్స్
* సంగీతం: కె.వి.మహదేవన్
* నేపథ్య గానం: ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం, పి సుశీల, శిష్ట్లా జానకి.

## పాటల జాబితా

# నిన్నొక చిన్నది నాతో అన్నది పున్నమి, గానం.పులపాక సుశీల, ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం
# నీకోసం కల్లుముంత తెచ్చానురా, గానం.శిష్ట్లా జానకి
# పూచిన ప్రతి పారిజాతము పూజకు నోచుకోదు, గానం.పి . సుశీల
# పూచిన పారిజాతమా రాయని ప్రేమ గీతమా, గానం.శ్రీపతి పండితారాద్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం .

## మూలాలు
1.ఘంటసాల గళామృతము, కొల్లూరి భాస్కరరావు బ్లాగ్.

వర్గం:జగ్గయ్య నటించిన సినిమాలు
వర్గం:గుమ్మడి నటించిన సినిమాలు
పారిజాతం (అయోమయ నివృత్తి)

*పారిజాతం, మంచి సువాసనగల పువ్వుల చెట్టు.
*పారిజాతం (సినిమా), 1980 లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా.
వెంపటి చినసత్యం

**వెంపటి చినసత్యం** (అక్టోబర్ 15, 1929 - జూలై 29, 2012) కూచిపూడి నాట్యాచార్యుడు.

## జననం
వెంపటి చినసత్యం 1929, అక్టోబర్ 15 న కృష్ణా జిల్లా లోని కూచిపూడి వరలక్ష్మమ్మ, చలమయ్య దంపతులకు జన్మించాడు.

కూచిపూడి నాట్యాన్ని దివంగత నాట్యాచార్యులైన వేదాంతం లక్ష్మీనారాయణశాస్త్రి, తాడేపల్లి పేరయ్యశాస్త్రి, వెంపటి పెదసత్యంల వద్ద అభ్యసించారు. చెన్నైలో భరతనాట్యమే విరాజిల్లుతున్న తరుణంలో కూచిపూడి నృత్య సంప్రదాయాన్ని చెన్నై కళాభిమానులకు పరిచయం చేసి, భరతనాట్యం చెంతన కూచిపూడికి దీటైన స్థానాన్ని సంపాదించి పెట్టారు.

కూచిపూడి నాట్యంలో నృత్యనాటికలను ఎన్నిటినో రూపొందించి విదేశాలలో ప్రదర్శించి వాటికి విశేష పేరు ప్రఖ్యాతులు వచ్చేలా చేసాడు.1963లో చెన్నైలో కూచిపూడి ఆర్ట్ అకాడెమీని స్థాఫించారు. వైజయంతిమాల, ప్రభ, పద్మామీనన్, వాణిశ్రీ, ఎన్టీఆర్‌ కుమార్తెలు పురంధేశ్వరి, భువనేశ్వరి వారి శిష్యులే.

1947లో మద్రాసుకు చేరుకున్న చినసత్యం తన సోదరుడు వెంపటి పెదసత్యం వద్ద సినిమాలో నృత్య నిర్దేశకత్వంలో సహాయకుడిగా పనిచేశారు. 1984లో అమెరికా పిట్స్‌బర్గ్‌లోని వేంకటేశ్వరస్వామి దేవస్థానం ఆస్థాన నాట్యాచార్యునిగా పనిచేశారు. 2011లో హైదరాబాదులో 2,800 మంది కళాకారులతో ఏకకాలంలో నిర్వహించిన అంతర్జాతీయ కూచిపూడి నృత్య కార్యక్రమానికి గిన్నిస్‌ రికార్డు వచ్చింది.

## మరణం
ఇతనికి భార్య, ఇద్దరు కుమారులు, ముగ్గురు కుమార్తెలు ఉన్నారు. ఆయన కుమారుడు వెంపటి రవిశంకర్‌ కూడా నాట్యాచార్యుడే. 2012, జూలై 29 న ఆయన చెన్నై లోని నృత్య క్షేత్రం 'కూచిపూడి ఆర్ట్‌ అకాడమీ'లో తుదిశ్వాస విడిచారు.

## పురస్కారాలు
*1980లో ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం నుంచి గౌరవ డాక్టరేటు, కళాప్రపూర్ణ, నాట్యకళాసాగర్‌
* 1967లో సంగీత నాటక అకాడమీచే ఫెలోషిప్‌
* 1982లో భరత కళాప్రపూర్ణ
* 1992లో కాళిదాస్ సమ్మాన్, సర్‌ సింగర్‌ అవార్డు, సప్తగిరి సంగీత విద్యాన్‌మణి, నాట్య కళాతపస్వి, నాట్య కళాభూషణ, కళైమామణి
* 1998లో పద్మభూషణ్‌ పురస్కారం
* 2004లో తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం నుండి నృత్యంలో విశిష్ట పురస్కారం
* 2011, 12లో జీవన సాఫల్య పురస్కారం

## శిష్యులు/శిష్యురాళ్ళు
* ఆన్నే షేమోటీ
* శోభానాయుడు
* ప్రభ (నటి)
* వై. విజయ

## నృత్యరూపకాలు
* శ్రీ కృష్ణ పారిజాతం
* మేనకా విశ్వామిత్ర 
* రుక్మిణీ కల్యాణం
* కిరాతార్జునీయం
* క్షీరసాగరమధనం
* పద్మావతీ శ్రీనివాసం
* చండాలిక
* హరవిలాసం

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* http://www.kuchipudi.com/

వర్గం:1929 జననాలు
వర్గం:2012 మరణాలు
వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కారం పొందిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు
వర్గం:తెలుగు సినిమా నృత్యదర్శకులు
వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు
వర్గం:కూచిపూడి నృత్య కళాకారులు
వర్గం:తెలుగు కళాకారులు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా నాట్య గురువులు
వర్గం:గిన్నిస్ బుక్‌లో స్థానం పొందిన భారతీయులు
వర్గం:కాళిదాస్ సమ్మాన్ గ్రహీతలు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా సినిమా నృత్య దర్శకులు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా నాట్య కళాకారులు
ప్రతివాది భయంకర వెంకటాచారి

right|thumb|భయంకరాచార్య
**ప్రతివాది భయంకర వెంకటాచారి** బ్రిటిషు పాలనను సాయుధంగా ఎదుర్కొన దలచిన ఆంధ్రుడు. **భయంకరాచారి** పేరుతో పిలువబడే ఈయన జననం 1910, మరణం 1978. ప్రతివాది భయంకరాచారి విప్లవకారుడు. కాకినాడ బాంబు కేసులో ముద్దాయి. శిక్షపడి అండమాన్ జైలులో కొంతకాలం ఖైదీగా ఉన్నాడు. ముస్తఫా ఆలీ అనే పోలీసు అధికారి స్వతంత్ర సంగ్రామానికి మద్దతిచ్చే కాకినాడ ప్రాంత నేతలపై లాఠీచార్జి జరిపాడు. ఇతర మద్దతుదారులను కూడా అతడు పలు ఇబ్బందులు పెడుతుండటంతో **డి.ఎస్.పి ముస్తఫా ఆలీ** ఖాన్ ను దోషిగా నిర్ణయించి, అతడిని చంపాలని నిర్ణయించుకున్నాడు, విప్లవ భావాలు కల దేశభక్తుడు భయంకరాచారి.

మరో ఎనిమిది మందితో చేరి ఒక పథకాన్ని రూపొందించాడు. కలకత్తా, బొంబాయి, పాండిచ్చేరి ల నుండి బాంబు తయారీ సామానులను సేకరించారు. ఈ పనులన్నీ రహస్యంగా చేసినప్పటికీ, తమకో బహిరంగ కార్యస్థలంగా ఉండేందుకు గాను *సి.హెచ్.ఎన్.చారి అండ్ సన్స్* అనే ఒక దొంగ కంపెనీని పెట్టారు. అయితే ప్రత్యక్ష చర్యలో అందరూ భాగస్వాములు కాదు. భయంకరాచారితో పాటు కామేశ్వరశాస్త్రి అనే వ్యక్తి మాత్రమే ఇందులో పాలుపంచుకున్నాడు.

1933 ఏప్రిల్ 6 న కాకినాడ లోని ఒక చోటికి ముస్తఫా రానున్నాడని తెలిసికొన్న వీరు, బాంబులు తయారుచేసుకొని అక్కడ మాటు వేసారు. అయితే ముస్తఫా అక్కడికి రాలేదు. ఇద్దరూ నిరాశ చెంది తమ స్వస్థలాలకు తిరిగి వెళ్ళారు. ఏప్రిల్ 14 న మళ్ళీ కాకినాడలోనే మరోచోట ప్రయత్నించారు. అయితే ఈ సారి కూడా వారనుకున్నట్టు ముస్తఫా రాలేదు. మళ్ళీ ఏప్రిల్ 15 న ఉదయం 6 గంటలకు కాకినాడ ఓడరేవులో మాటు వేసారు. మూడోసారి కూడా ముస్తఫా మాటు వైపు రాలేదు. ఈసారి ఇళ్ళకు తిరిగివెళ్ళక, బాంబులను అక్కడే ఉన్న ఒక పడవలో ఒక సంచిలో పెట్టి, దగ్గరలో ఉన్న హోటలుకు కాఫీ తాగేందుకు వెళ్ళారు. వీళ్ళు కాఫీ తాగుతూండగా రేవు కూలీ ఒకతను పడవలో ఉన్న సంచీని చూసి కుతూహలం కొద్దీ సంచీని తెరచి బాంబులను బయటికి తీసాడు. బాంబు పేలింది. ఆ కూలీతో సహా తొమ్మిది మంది గాయపడ్డారు.

పేలుడు స్థలానికి కేవలం కొన్ని వందల గజాల దూరంలోనే ఉన్న ముస్తఫా, పేలుడును విని ఘటనా స్థలానికి వెంటనే చేరుకున్నాడు. వెంటనే దర్యాప్తు మొదలైంది. ఘటనా స్థలంలో మరో మూడు బాంబులు దొరికాయి. అదొక విప్లవకారుల కుట్ర అని, అధికారులను చంపే పథకమనీ ఓ ఐదు రోజుల వరకూ దర్యాప్తు అధికారులకు తెలియలేదు. ఐదు రోజుల తరువాత కాకినాడకు చెందిన ఎస్.కె.వి.రాఘవాచారి అనే వ్యక్తి రామచంద్రాపురం సబ్ ఇన్స్పెక్టరుకు కుట్ర సంగతి వెల్లడించడంతో విషయం బైటపడింది. పోలీసులు ఒకరొకరినే పట్టుకుంటూ వచ్చారు. సెప్టెంబర్ 11 న భయంకరాచారిని ఖాజీపేట్ రైల్వే స్టేషన్లో పట్టుకున్నారు.

డిసెంబరు 1933 నుండి ఏప్రిల్ 1934 వరకు తూర్పు గోదావరి జిల్లా సెషన్సు కోర్టు ఈ కేసును విచారించింది. మొత్తం తొమ్మిది మందికీ వివిధ వ్యవధుల జైలు శిక్షను విధించింది. సెషన్సు కోర్టు ఇచ్చిన తీర్పుపై నిందితులు మద్రాసు హైకోర్టుకు వెళ్ళగా అక్కడ తీర్పు 1935 సెప్టెంబరు 26 న వచ్చింది. హైకోర్టు మాత్రం భయంకరాచారి, కామేశ్వరశాస్త్రి లను మాత్రమే కుట్రకు ప్రధాన నిందితులుగా పేర్కొంది. మిగిలిన ఏడుగురూ అప్పటికే గడిపిన రెండేళ్ళ శిక్ష సరిపోతుందని భావించి విడుదల చేసింది. భయంకరాచారికి ఏడేళ్ళ జైలుశిక్షను విధించి, అండమాను జైలుకు పంపింది. కామేశ్వరశాస్త్రికి నాలుగేళ్ళ శిక్ష విధించింది. 1937 లో ప్రాంతీయ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ గెలిచినపుడు భయంకరాచారి జైలు నుండి విడుదలయ్యాడు.

## మూలాలు
*కాకినాడ బాంబుకేసు గురించి భయంకరాచారి స్వయంగా రూపవాణిలో వ్రాసిన వ్యాసం
*పొద్దు {ఆంధ్ర స్వతంత్రోద్యమంలో కొన్ని ఘట్టాలు నుండి}
*పెద్దబాలశిక్ష వ్యాసం నుండి

వర్గం:1910 జననాలు
వర్గం:1978 మరణాలు
వర్గం:తెలుగువారిలో స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
బులుసు సాంబమూర్తి

**బులుసు సాంబమూర్తి** (1886 - 1958) దేశభక్తుడు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం, ప్రత్యేకాంధ్ర రాష్ట్రం, విశాలాంధ్ర అనే పరమ లక్ష్యాల సాధనకు నిరంతరం కృషి చేసిన కార్యశూరుడు. ఈయన మద్రాసు శాసన పరిషత్ అధ్యక్షులు.

## జననం
ఈయన తూర్పు గోదావరి జిల్లా, దుళ్ల గ్రామంలో 1886, మార్చి 4 న జన్మించారు. ఈయన తండ్రి సుబ్బావాధానులు వేదపండితుడు. కుటుంబమంతా దానధర్మాలు చేస్తూ ధార్మిక జీవనం సాగించేవారు. మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం నుండి బి.ఏ. పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులై, విజయనగరం మహారాజా కళాశాలలో కొంతకాలం భౌతిక శాస్త్రం బోధించారు. స్వేచ్ఛా స్వభావి అయిన సాంబమూర్తికి ఈ ఉద్యోగం అంతగా నచ్చలేదు. ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేసి న్యాయవాద వృత్తి చేపట్టాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. తరువాత బి.ఎల్. పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులై 1911లో కాకినాడలో న్యాయవాద వృత్తిని ప్రారంభించారు.

మహాత్మా గాంధీ పిలుపునందుకొని న్యాయవాద వృత్తిని వదలి స్వాతంత్ర్యపోరాటంలో పాల్గొన్నారు. వీరు 1919లో హోంరూల్ ఉద్యమంలోను, 1930లో ఉప్పు సత్యాగ్రహంలోను, 1932లో శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలోను, 1942 క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలోను, నీల్ సత్యాగ్రహంలోను పాల్గొని కారాగార శిక్షలు అనుభవించారు. 1927లో నాగపూరు పతాక సత్యాగ్రహ దళానికి నాయకులుగాను, 1928లో హిందూస్థానీ సేవాదళానికి అధ్యక్షులుగాను పనిచేశారు. తరువాత వీరు తూర్పు గోదావరి జిల్లా కాంగ్రెసు కమిటీకి అధ్యక్షులుగాను, 1929లో అఖిల భారత కాంగ్రెసు కమిటీలో సభ్యులుగా వ్యవహరించారు. 1930 ఉప్పుసత్యాగ్రహ సమయంలో తన సహచరులతో చొల్లంగి సముద్రతీరానికి వెళ్ళి ఉప్పును తయారుచేశారు. అప్పుడు సాంబమూర్తిగారిని అరెస్టుచేసి వెల్లూరు జైలుకి తరలించారు. 1935-37 మధ్యకాలంలో ఆంధ్ర రాష్ట్ర కాంగ్రెసు కమిటీ కార్యదర్శిగాను వ్యవహరించారు.

1935లో మద్రాసు ప్రోవిన్షియల్ ఎస్సెంబ్లీకి జరిగిన ఎన్నికలలో కాంగ్రెస్ పార్టీ విజయం సాధించినప్పుడు, చక్రవర్తి రాజగోపాలాచారి ముఖ్యమంత్రిగా ప్రభుత్యాన్ని ఏర్పాటుచేశారు. సాంబమూర్తిగారు 1937 నుంచి 1942 వరకూ స్పీకరుగా ఉన్నారు. 1937లో కాంగ్రెస్ మంత్రివర్గ పరిపాలనలో మద్రాసు రాష్ట్ర శాసనసభకు వీరు సభాపతిగా విధులను సంప్రదాయాలకు అనుగుణంగా, మర్యాదగా, అద్వితీయంగా నిర్వహించి సభకు గౌరవ ప్రతిష్ఠలను సమకూర్చారు.

## మరణం
తన సర్వస్వాన్ని దేశోద్ధరణకు సమర్చించిన వీరు చివరి రోజులలో పేదరికంలో, అనారోగ్యంతో గడిపి 1958 సంవత్సరంలో పరమపదించారు.

2008లో భారత ప్రభుత్వం బులుసు సాంబమూర్తి గౌరవార్థం ఒక తపాళాబిళ్లను విడుదల చేసింది.

## మూలాలు
* 20వ శతాబ్ది తెలుగు వెలుగులు, పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు, 2005.

వర్గం:తెలుగువారిలో స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
వర్గం:1886 జననాలు
వర్గం:1958 మరణాలు
వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
వర్గం:ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఉద్యమంలో పాల్గొన్నవారు
వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా ఉపాధ్యాయులు
వర్గం:మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో శాసన సభ్యులుగా పనిచేసిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు
వర్గం:తమ పేరిట స్మారక పోస్టల్ స్టాంపు విడుదలైన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు
తేయాకు

**తేయాకు** ఒక చిన్న పొద. దీని లేత ఆకులు, చిగుర్లు నుండి తేనీరు తయారుచేస్తారు. తేయాకు మొక్క శాస్త్రీయ నామం (కెమాలియా సైనెన్సిస్). ఇది పుష్పించే మొక్కలలోని థియేసి కుటుంబంలోని కెమాలియా ప్రజాతికి చెందినది. అన్ని రకాల తేనీరు ఈ మొక్కలలోని వివిధ జాతుల నుండి వివిధ పద్ధతులలో తయారుచేస్తారు. కొన్ని రకాల తేనీరు ఈ మొక్క లేత కొమ్మల నుండి లేదా కాండం నుండి తయారుచేస్తారు. ప్రతి సంవత్సరం డిసెంబరు 15న అంతర్జాతీయ టీ దినోత్సవం నిర్వహించబడుతుంది. 

ఈ మొక్క పేరులోని 'సైనెన్సిస్' అనగా లాటిన్ భాషలో చైనీస్ అని అర్ధం. 'కెమాలియా' పేరును లిన్నేయస్ క్రైస్తవ మతబోధకుడైన రివరెండ్ జార్జి జోసెఫ్ కేమెల్ (1661-1706) పేరును లాటిన్ లోకి మార్చగా వచ్చినది. ఈ మొక్క పాత పేర్లు థియా సైనెన్సిస్ లేదా థియా విరిడిస్. 

## తేయాకు రకాలు
Several varieties of *C. sinensis* are used for tea production:
### అస్సామ్ తేయాకు
The most volume comes from the Assam variety (sometimes called *C. sinensis* var. *assamica* or *C. assamica*), predominantly grown in the Assam region. It is a small tree (single stemmed) with large leaves. In the wild it reaches a height of 6 to 20 meters (20–65 feet) and is native to north-east India, Myanmar, Vietnam, and south China. In tea estates it is kept trimmed to just above waist level. A lowland plant, it requires a high rainfall but good drainage. It does not tolerate extreme temperatures. Discovered in 1823 (though used earlier by local people in their brews), it is one of the two original tea plants. All Assam teas and most Ceylon teas are from this plant. The Assam plant produces malty, earthy drinks, unlike the generally flowery yield of the China plant.

thumb|right|200px|Seed bearing fruit of ''Camellia sinensis''

### చైనా తేయాకు
The Chinese plant (sometimes called *C. sinensis* var. *sinensis*) is a small-leaved bush with multiple stems that reaches a height of some 3 meters. It is native to south-east China. The first tea plant to be discovered, recorded and used to produce tea three thousand years ago, it yields some of the most popular teas.

*C. sinensis* var. *waldenae* was considered a different species, *Camellia waldenae* by S.Y.Hu, but it was later identified as a variety of *C. sinensis*. This variety is commonly called **Walden's Camellia**. It is seen on Sunset Peak and Tai Mo Shan in Hong Kong. It is also distributed in Guangxi Province, China.

### కంబోడియా తేయాకు
The Cambodian plant is sometimes called *C. sinensis* var. *parvifolia*. Its leaves are in size between the Assam and Chinese varieties; it is a small tree with several stems. It is sometimes referred to as a hybrid of the Assam and China plants.

## మూలాలు

వర్గం:థియేసి
తామర పువ్వు

**తామర పువ్వు ** (లేదా పద్మము) (ఆంగ్ల భాషలో*Lotus flower*) చాలా అందమైనది. తామర పువ్వు మొక్కల
ఆకులు గుండ్రంగా, ఆకుల కాడలపై చిన్న చిన్న ముళ్ళు కలిగియుంటుంది. తామర పువ్వు ఆకుల పైభాగం నీటితో తడవకపోవడం విశేషం. తామర పువ్వు మొక్కలు ముఖ్యంగా కోస్తా తీర గ్రామాల్లో ఉండే మంచినీటి చెరువుల్లో కనిపిస్తాయి. వీటి ఆకులు కటికవాళ్ళు మాంసం ప్యాక్ చేయడానికి వాడతారు. తామర పువ్వుల్లో తెలుపు, లేత గులాబీ రంగు రకాలున్నాయి. ముద్ద లేత గులాబీ రంగు తామర పువ్వు భారత దేశ జాతీయ పుష్పం.

## లక్షణాలు
* భూగర్భ కొమ్ముగల బహువార్షిక గుల్మం.
* ఇంచుమించు గుండ్రంగా ఉన్న సరళ పత్రాలు.
* ఏకాంతంగా పొడుగాటి వృంతాలతో ఏర్పడిన తెల్లని లేదా లేత గులాబీ రంగు పుష్పాలు.
* గుండ్రటి పుష్పాసనంలో అమరియున్న అసంయుక్త ఫలదళాలు.

## ఉపయోగాలు
* తామర పువ్వులు సువాసన కలిగి అందముగా ఉండడం వలన పుష్పపూజలలో ఉపయోగిస్తారు.
* దీని పుష్పాలు, కేసరములు, కాడలు అతిసార వ్యాధికి, కామెర్లకు, గుండె జబ్బుల చికిత్సకు ఉపయోగిస్తారు.
* దీని పువ్వుల రసము దగ్గు నివారణకు, మూలవ్యాధి, రక్తస్రావము తగ్గించుటకు వాడెదరు.
*ఆయుర్వేద వైద్యంలో చర్మ వ్యాధులకు, కుష్ఠువ్యాధి నివారణకు ఉపయోగిస్తారు

## -ఇతర విశేషాలు
* **తామర పువ్వు**ను (ఆంగ్లం లో : **Lotus** )అని పిలుస్తారు. చాలా మందికి తామర పువ్వుకు, కలువ పువ్వు కు ఉన్న తేడాలు తెలియవు. కలువ పువ్వు నింఫియా కుంటుంబానికి చెందినది. కలువ పువ్వు ఆకుల కు మధ్యలో కట్ ఉండి తేలిగ్గా నీటిలో తడుస్తాయి, కాడలు సున్నితంగా ఉంటాయి. కలువ పువ్వులు వందలాది రంగుల్లో లభిస్తాయి. కలువు పువ్వు ఉమ్మడి ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రీయ పుష్పం. తామర విత్తనములను కూరల్లో పూల్ మఖానా (Pool Makhana) అనే పేరుతో వాడతారు.

## చిత్రమాలిక

Image:Seerosen_wei%C3%9F.jpg
Image:Flower-04-KayEss-2.jpeg|కలువ పువ్వుపై తేనెటీగ
Image:Waterlily.jpg|కలువ పువ్వులు.
Image:Water Lily Purple.jpg|కలువ పువ్వు. 
Image:Pink water lily.jpg|గులాబీ రంగు గల కలువ పువ్వు.
Image:Kanapaha-2008 04 09-IMG 0195 1.JPG|'నింఫియా అల్బా' కలువ పువ్వు.
Image:Nelumbo_nucifera_nucifea0.jpg|A blossom in formation
Image:Nelumbo_nucifera3.jpg|Budding blossom
Image:Lotus_Nelumbo_nucifera_Blossom_1800px.jpg|An opening blossom
Image:Lotus_Nelumbo_nucifera_Flower_Close_2048px.jpg|Fully opened flower
Image:Nelumbo_nucifera_nucifera2.jpg|Seed head without petals
Image:Lotus_Nelumbo_nucifera_Seed_Head_Water_1800px.jpg|Another Seed head without petals
Image:Lotus Nelumbo nucifera Seed Head 2500px.jpg|More developed seed head
Image:Lotus Nelumbo nucifera Blossoms 3264px.jpg|A dried seed head and a new blossom


వర్గం:పుష్పాలు
వెంకటరాజు పాలెం (మద్దిపాడు)

**వెంకట రాజు పాలెం**, ప్రకాశం జిల్లా, మద్దిపాడు మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర  గ్రామం.. ఇది జిల్లా కేంద్రమైన ఒంగోలు పట్టణమునకు ఏడు కిలో మీటర్లదూరంలో ఉంది.

## దేవాలయాలు
శ్రీ సీతారామస్వామివారి ఆలయం.

## వ్యవసాయం, నీటి వనరులు
ఈ గ్రామంలో ముఖ్య వ్యవసాయం - పొగాకు, శనగలు కూడా పండిస్తారు.

## జనాభా
మొత్తము గ్రామ జనాభా 350 ఇంచు మించుగా వుందురు.

## విద్యా సౌకర్యాలు
5వ తరగతి వరకు విద్యా సదుపాయం ఉంది.

## రవాణా సౌకర్యాలు
ఈ గ్రామం జాతీయ రహదారికి దగ్గరిగా ఉంది.

## విశేషాలు
ఈ గ్రామం మొత్తము కమ్మ కులము వారు వున్నరు.

:
## మూలాలు
దబ్బ (అయోమయ నివృత్తి)

*దబ్బ, ఒకరకమైన నిమ్మజాతి చెట్టు.
*దబ్బ (గ్రామం), అదిలాబాదు జిల్లా, సిర్పూర్ పట్టణం మండలానికి చెందిన గ్రామం.
తూర్పు

thumb|250px|right|ఎనిమిది దిక్కుల సూచిక.
**తూర్పు** (East) ఒక దిక్కు. ఇది నాలుగు ప్రధాన దిక్కులలో ఒకటి. ఉదయించేసూర్యుడుకి ఎదురుగా నిలబడితే మన ముందు ఉన్న దిశను తూర్పు అని అంటారు. సాధారణంగా ఉపయోగించే మాప్ లో తూర్పు దిక్కు కుడి వైపున ఉంటుంది.
తూర్పు దిశను "**పూర్వ దిశ"** అని కూడా అంటారు. పడమర దిక్కు దీనికి వ్యతిరేకంగా ఉంటుంది.

## భౌగోళిక విషయాలు

## తూర్పుకు సంబంధించిన మరికొన్ని విషయాలు
* భారత దేశంలో అతి **తూర్పు**న ఉన్నరాష్ట్రం అరుణాచల్ ప్రదేశ్.
* ఆంధ్ర ప్రదేశ్లో అతి **తూర్పు**న ఉన్న జిల్లా శ్రీకాకుళం.
* **తూర్పు** మణిగా ప్రసిద్ధి చెందిన ద్వీపం ఇండోనేషియా లోని బాలి.
* **తూర్పు** దేశాలు అనగా గ్రీనిచ్ రేఖకు తూర్పున ఉన్న దేశాలు.
* భారతదేశంలో అత్యంత **తూర్పు**న ఉన్న ప్రాంతం అరుణాచల్ ప్రదేశ్ లోని థిల్సా కనుమ.
* ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌లో **తూర్పు** పేరుతో కల ఏకైక జిల్లా తూర్పు గోదావరి.
* దక్షిణ భారతదేశంలో **తూర్పు**వైపున ఉన్న మైదానాలకు తూర్పుతీరమైదానాలు అని పేరు.
* స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వం బంగ్లాదేశ్ **తూర్పు** పాకిస్తాన్‌గా పిలువబడింది.
* భారతదేశంలో ప్రవహించే ప్రధాన నదులు **తూర్పు** వైపునకు ప్రవహిస్తున్నాయి.
* భారతదేశంలో **[[తూర్పు నావికాదళం]]** ప్రధాన స్థావరం విశాఖపట్టణంలో ఉంది.
* భారతదేశంలో రైల్వే డివిజన్‌లలో ఒకటైన **తూర్పు** రైల్వే జోన్ ప్రధాన స్థావరం కోల్కతాలో ఉంది.
* భారతదేశంలో రైల్వే డివిజన్‌లలో ఒకటైన **తూర్పు**తీర రైల్వే జోన్ ప్రధాన స్థావరం భువనేశ్వర్లో ఉంది.
* భారతదేశంలో రైల్వే డివిజన్‌లలో ఒకటైన **తూర్పు**మధ్య రైల్వే జోన్ ప్రధాన స్థావరం హాజీపూర్ (అయోమయ నివృత్తి)లో ఉంది.

## తూర్పు పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందినవి
* ప్రపంచ చరిత్రలో తూర్పు రోమన్ సామ్రాజ్యంగా ప్రసిద్ధి చెందినది బైజాంటియన్ సామ్రాజ్యం.
* **తూర్పు** పేరుతో ఉన్న దేశాలు : తూర్పు తైమూర్, 
* ఇది వరకు **తూర్పు** పేరుతో ఉన్న దేశాలు: తూర్పు జర్మనీ, తూర్పు ఆఫ్రికా, 
* చరిత్రలో **తూర్పు** పేరుతో వెలిసిన రాజ్యాలు : తూర్పు చాళుక్యులు, తూర్పు గాంగులు, 
* **తూర్పు** పేరుతో కల సినిమాలు : తూర్పు పడమర, తూర్పు వెళ్ళే రైలు, 
* **తూర్పు** పేరుతో కల మండలాలు : మద్దికేర తూర్పు, 
* **తూర్పు** పేరుతో కల గ్రామాలు : తూర్పు రొంపిదొడ్ల, తూర్పు తక్కెళ్లపాడు, కోడూరు (తూర్పు), తూర్పు బండవీధి, తూర్పు పొలినేనిపాలెం, పాతకోట(తూర్పు), తూర్పు వెంకటాపురం, తూర్పు చౌటపాలెం, తూర్పు లక్ష్మీపురం, తూర్పు తిమ్మాపురం, బాపట్ల తూర్పు (గ్రామీణ), తూర్పు మల్లవరం, చౌలపల్లి (తూర్పు), కొందుర్గ్ (తూర్పు), తూర్పు గూడూరు (r), చీపురపల్లి తూర్పు, తూర్పు కొప్పెరపాడు, తూర్పు విప్పర్రు, తూర్పు కోడిపల్లె, తూర్పు కంభంపాడు, తూర్పు గంగవరం, మాధవరం(తూర్పు), పాతకోట(తూర్పు),

## పురాణాలలో/వాస్తు శాస్త్రంలో
అష్టదిక్పాలకులలో ఇంద్రుడు తూర్పు దిక్కునకు అధిపతి. ఇది సూర్యభగవానుడు ఉదయించే దిక్కు. తూర్పు వైపు శుభ్రంగా ఉంచి, తేలికైన వస్తువులు పెట్టడం తప్పనిసరి అని వాస్తు నియమం.
* చదువుకొనే విద్యార్థులకు తూర్పు మంచి దిశ.
* తూర్పు వైపు పూజగది కడితే చాలా శుభం.
* నీటి కోసం బోర్ తూర్పు దిక్కులో వేస్తే అధిక ఫలం కలుగుతుంది. గౌరవాలు పెరుగుతాయి.
* భవనం వాలు తూర్పుదిశగా ఉంటే సంపద, సమృద్ధి.
* నీటి టాంకు భవనం పైన తూర్పు దిశగా కడితే పిల్లల చదువుపై చెడు ప్రభావం పడుతుంది.
* వంట వండేటప్పుడు గృహిణి ముఖం తూర్పువైపు ఉన్నట్లయితే అరోగ్యప్రదం.
* తూర్పు దిశలో గదిని పిల్లలకు ఇస్తే వారి ఆరోగ్యం బాగుంటుంది. మానసిక వికాసం కలుగుతుంది.
* తూర్పువైపు స్టోర్ రూం., మెట్లు, శౌచాలయాలు కట్టరాదు.
* తూర్పు దిక్కులో బరువైన సామాన్లు పెడితే దోషం పెరుగుతుంది. రకరకాల కష్టాలు వస్తాయి.

వర్గం:దిక్కులు
దక్షిణం

thumb|250px|right|ఎనిమిది దిక్కుల సూచిక.
**దక్షిణం** ఒక దిక్కు. ఇది నాలుగు ప్రధానమైన దిక్కులలో ఒకటి. ఇది ఉత్తర దిక్కుకు వ్యతిరేక దిశలో, తూర్పు పడమరలకు లంబకోణంలో (90 డిగ్రీల కోణం) ఉంటుంది. దక్షిణము అంటే "కుడి" అని అర్థం. సూర్యుడు ఉదయించే దిశకు ఎదురుగా నిలబడితే కుడిచేతి వైపున ఉండేదే దక్షిణ దిక్కు. దక్షిణం అనే సంస్కృత పదానికి సరిపోయే అచ్చతెలుగు మాట *దచ్చినం*. మాపులో సాధారణంగా ఇది క్రింద వైపు ఉంటుంది. 

దక్షిణాన్ని ఇంగ్లీషులో సౌత్ అంటారు. భూమి దక్షిణం దిక్కు దక్షిణ ధ్రువంతో అంతమౌతుంది. దీనినే అంటార్కిటికా అంటారు. లాటిన్‌లో దక్షిణాన్ని *ఆస్ట్రాలిస్* అంటారు. ఈ పేరుననే భూగోళానికి దక్షిణాన ఉన్న భూమికి *ఆస్ట్రేలియా* అని పేరుపెట్టారు. ఈ పేరు మీదనే ఆస్ట్రలోపిథెకస్ అనే మానవ పూర్వీక జాతికి ఆ పేరు పెట్టారు. ఆఫ్రికా దక్షిణ భాగంలో దొరికిన కోతి వంటి జీవి కాబట్టి దాన్ని ఆస్ట్రలోపిథెకస్ అన్నారు. *దక్షిణాది కోతి* అని ఆ పేరుకు అర్థం.

"ప్రదక్షిణం" చేసేటపుడు సవ్యదిశలో (కుడిచేతివైపుగా) తిరుగుతారు. ఆ కారణాన దాన్ని ప్రదక్షిణం అన్నారు.

శృంగార పురుషుణ్ణి తెలుగులో *దక్షిణ నాయకుడు* అని అనడం కద్దు. 

## ఇతర విశేషాలు
హిందూ సంస్కృతిలో దక్షిణ దిక్పాలకుడు యముడు. దక్షిణ దిశను అశుభ సూచికగా భావిస్తారు. రామాయణంలో త్రిజట (రావణాసురుడు అశోకవనంలో సీతకు కాపలాగా ఉంచిన రాక్షసి) రావణుడు గాడిద నెక్కి దక్షిణ దిశగా వెళ్తున్నట్టు కలగంటుంది. ఆమె దాన్ని లంకకు అశుభంగా భావిస్తుంది.

## మూలాలు


వర్గం:దిక్కులు
ఉత్తరం

thumb|250px|right|ఎనిమిది దిక్కుల సూచిక.
**ఉత్తరం** (దిక్కు) భూగోళం పై దిశను తెలియజేసే నామవాచకం, విశేషణం లేదా క్రియా విశేషణ పదం. నాలుగు ప్రధానమైన దిక్కులలో ఒకటి. ఇది ఇది దక్షిణం దిక్కుకు వ్యతిరేకంగా ఉంటుంది.ఇది తూర్పు, పశ్చిమ దిక్కులకు లంబంగా ఉన్న దిక్కు. సాధారణంగామన వీలుకోసం మాప్ లో ఇది పై భాగంలో ఉంటుంది. నౌకాయానంలో దిక్చూచి ఉపయోగించి ఉత్తర దిక్కుకు పోవాలంటే దాని బేరింగును 0° లేదా 360° లకు సరిచేయాలి. ఉత్తరం అనేది పశ్చిమ ప్రాంత సంస్కృతిలో ప్రధానమైన దిక్కుగా భావిస్తారు. ఉత్తరం దిక్కు నుపయోగించి మిగిలిన దిశలను సులువుగా అర్థం చేసుకోవచ్చు. సాధారణంగా మనం ఉపయోగించే వివిధ దేశాల, ప్రాంతాల పటాలలో పై భాగము ఉత్తరం దిక్కుగా సూచిస్తుంది. భ్రమణంలో ఉన్న వస్తువును అది అపసవ్య దిశలో తిరుగుతున్నపుడు గల భాగాన్ని (మనం దూరంనుంచి అక్షంపై గల భ్రమణాన్ని చూసినపుడు) ఉత్తర దిశగా తీసుకుంటాము.
## వ్యుత్పత్తి
ఉత్తరం (ఆంగ్లం:north) అను పదం పురాతన ఉన్నత జర్మన్ పదం "nord", ప్రోటో ఇండో యూరోపియన్ ప్రమాణం నెర్ (ner-) అనగా క్రిందికి (క్రింద) అని (సూర్యుని ఉదయించు దిక్కుకు ఎడమ వైపు గల దిక్కు అని భావన)

## వాస్తు శాస్త్రం లో
ఇంటి నిర్మాణంలో వాస్తును అత్యంత ముఖ్యమైంది. దీన్ని సునిశితంగా చూస్తుంటారు. చాలా చోట్ల దక్షిణం రోడ్డు వచ్చి దక్షిణ సింహద్వారంతో గృహం నిర్మించుకొని ఉంటారు. వారికి దక్షిణం తప్ప మరోవైపు వెళ్లే అవకాశం లేదు. కాబట్టి దక్షిణ సింహద్వారాన్ని ఏర్పాటు చేసుకోక తప్పదు.

అయితే, ఉత్తర ద్వారం ఉండాలనేది వాస్తుశాస్త్ర నియమం. నిబంధన. అలాంటప్పుడు తప్పనిసరిగా ఉత్తర ద్వారం పెట్టుకోవాలనుకున్నప్పుడు ఉత్తరం వైపున ఇతరుల ఇళ్ళు ఉండి, మనకు ఉత్తరంలో ఖాళీ ఉండే అవకాశం లేనప్పుడు మన ఇంటిని ఉత్తరం వైపు మూడడుగులు గానీ, కనీస పక్షం రెండడుగులు గానీ, ఉత్తరం గోడని వెనక్కు జరిపి అక్కడ ఖాళీ ఏర్పాటు చేసుకోవాలి.

అలాగే, ఇంటి నిర్మాణంలో ఉత్తరం దిక్కున పంచభూతాలు కనిపించేట్టుగా, వర్షం పడేట్టుగా ఆ ఉత్తరాన్ని ఖాళీ చేసినప్పుడు దక్షిణ సింహద్వారం కలిగిన ఇంటికి మంచి దశ - దిశ ఏర్పడుతుంది. అలా చేసుకున్నట్టయితే గృహానికి మంచి ఫలితం దొరుకుంది. పంచభూతాలు చేరని గృహం గృహంగా పరిగణించబడదు.
## హిందూ మతంలో
హిందూ వైష్ణవ దేవాలయాలలోని ఉత్తర ద్వారాన్ని *వైకుంఠ ద్వారం* అంటారు. వైకుంఠ ఏకాదశి రోజు మాత్రమే భక్తులను ఈ ద్వారం ద్వారా దేవాలయంలోనికి ప్రవేశానికి అనుమతిస్తారు. ఇలాంటి దర్శనం చాల పుణ్యమని భావిస్తారు.

వర్గం:దిక్కులు
ఆగ్నేయం

thumb|250px|right|ఎనిమిది దిక్కుల సూచిక.
**ఆగ్నేయం** (Southeast) తూర్పుకి దక్షిణానికి మధ్య ఉన్న దిక్కు.

## నానార్థాలు
తూర్పు, దక్షిణ దిక్కుల మధ్య ఉండే మూల (దిక్కు) అనేగాక, వివాహంలో నూతన దంపతులు అరుంధతీ నక్షత్ర దర్శనం చేసిన తరువాత వారు యజుశ్శాఖాధ్యాయులైతే వారి చేత చేయించే ఒక యజ్ఞమనీ, దశాహ శ్రాద్ధం అని అర్థాలు ఉన్నాయి.

ఆగ్నేయం - అగ్నిదేవతాకము, నేయి, నెత్తురు, బంగారము, కృత్తికానక్షత్రం, ఆగ్నేయాస్త్రము, భస్మస్థానము, ఒకానొక వ్రతము. అని అర్థాలు కూడా ఉన్నాయి.

## జ్యోతిషం
ఆగ్నేయమూలకు గ్రహాధిపతి శుక్రుడు. పాలకుడు అగ్నిదేవుడు. వాహనము మేక. శుక్రుడు (రాక్షస గురువు). రాక్షసులకు ఉన్న వేగము, పాలకుడైన అగ్నిదేవునికి ఉన్న శక్తి ఈ ఆగ్నేయ మూలకు ఉంది. అందుచేత ఆగ్నేయ మూలలో అతి పనికిరాదు. అన్ని మూలలు దిక్కులకంటే అత్యంత సూక్ష్మంగా ఆగ్నేయ దిక్కును చూసుకోవాల్సి ఉంటుంది. ఏమాత్రం పొరపాటు చేసినా విపరీత పరిణామాలు తప్పవని వాస్తు నిపుణులు తెలుపుతుంటారు.

వాస్తు శాస్త్రం ప్రకారం వంటగది ఆగ్నేయ దిశలో ఉండాలి. దక్షిణ ఆగ్నేయంలో స్థలం పెరిగితే పరవాలేదు. దక్షిణ ఆగ్నేయదిక్కులో పెరగడం అంటే, దక్షిణ నైరుతి దిశలో తగ్గుతుంది అన్నమాట. నైరుతి వైపున స్థలం తరిగి ఉండటం మంచిదే. దక్షిణ ఆగ్నేయంలో పెరిగిన స్థలంతో కలిపి, ఉత్తర ఈశాన్యంలో ఖాళీ స్థలం కంటే తక్కువ ఉండాలి. దక్షిణ ఆగ్నేయం సంగతి అలా ఉంటే, తూర్పు ఆగ్నేయంలో స్థలం పెరగకూడదు. అలా పెరిగితే దుష్ఫలితాలు తప్పవు. అని వాస్తుశాస్త్రం చెబుతుంది. వాయవ్య కన్నా ఆగ్నేయం తక్కువ ఎత్తులో ఉండే స్థలంలో గృహ నిర్మాణం చేయరాదు.

## మూలాలు

## బాహ్య లంకెలు
* 

వర్గం:దిక్కులు
నైఋతి

thumb|250px|right|ఎనిమిది దిక్కుల సూచిక.
**నైఋతి లేదా నిరృతి,** అనగా పశ్చిమానికి దక్షిణానికి మధ్యసగం దక్షిణాన 45° (౪౫°) పడమర వైపు చూపించే దిశను అంటారు.దీనిని నావికులు వాడే దిక్సూచిపై ఎటువంటి తేడాలేకుండా  ఏ ప్రాంతంనైనా చూపిస్తుంది.దీనికి అధిపటి నివృత్తి అనే రాక్షసుడు.  అధిపతి నిరృతి. అతని భార్య దీర్ఘాదేవి. ఇతని వాహనం గుఱ్ఱం. నివాసం కృష్టాంగన. ఆయుధం కుంతం.

## వాస్తుశాస్త్రంలో నైరుతి దిశ
మీ భవనంలో నైరుతి అత్యధికంగా ఉంటే మీ ఆనందం, ఆత్మగౌరవం అత్యధికంగా ఉండటానికి అవకాశంఉందని కొంత మంది నమ్మతారు.అయితే ఇది వారి వారి నమ్మకంమీద ఆధారపడి ఉంటుంది.పూర్తిగా వాస్తవంకూడా కాకపోవచ్చు.మీ భవనంలో నైరుతి అత్యధికంగా ఉంటే ఆనందం  ఆత్మగౌరవం అత్యధికంగా కలుగతాయని కొందరి నమ్మకం.నైరుతి దిక్కు అన్ని దిక్కులకన్నా తక్కువ ఖాళీగా ఉండి ఎక్కువ ఎత్తు కలిగి ఉంటే శుభం అని వాస్తుశాస్త్రంద్వారా తెలుస్తుంది.అలాగే ఈ దిక్కులో ఎక్కువగా బరువు ఉండడం శుభం జరుగుతుందని తెలుస్తుంది.ఈ దిక్కులో గోతులు, నూతులు ఉన్నట్లైతే ప్రమాదాలు, దీర్ఘ వ్యాధులు, స్థిరాస్తులు కోల్పోవటం జరుగుతుందని నమ్మకం.

### అనుకూలాలు
వాస్తుశాస్త్రం వ్రకారం,హిందూ పురాణాన ప్రకారం ఈ దిశ నిరృతి అనే ఒక రాక్షసుడి సొంతం అని హిందూ పురాణాల ప్రకారం తెలుస్తుంది. నైరుతికి సంబంధించిన గ్రహం రాహు.ఇది బలమైనది. ఈశాన్య దిక్కు నుండి ప్రవహించే అయస్కాంత శక్తులు ఈ దిక్కులో ప్రభావం చూపించితుంది. అందువలన ఇది బలమైన దిశఅని నమ్ముతారు. నైరుతి దిశ సరైన ఉపయోగం బలమైన, ఆరోగ్యకరమైన జీవితాన్ని మీకు ఇవ్వగలదు.విశ్వాసం, సంపద, ఆరోగ్యం, మీకు జీవితంలో పేరు, కీర్తిని ఇవ్వగలదు. నైరుతి గదిలో నైరుతి మూల,తూర్పు లేక ఉత్తరంనకు ఎదురుగా ఉండునట్లు డబ్బులు దాచుకునే బీరువాలు, ఇనుప పెట్టెలు పెట్టుకుంటే మంచి ఫలితాలను ఇస్తుందని నమ్మకం.నైరుతి - పడమర మధ్యలో పిల్లల చదువులు, పెద్దలు మాట్లాడటానికి హాల్ మంచి సంభాషణలు అనుకూలం అని తెలుస్తుంది.

### ప్రతికూలాలు
ఇల్లు,ప్రాంతం నైరుతి వాస్తు ప్రకారం లేకపోతే కొన్ని సమస్యల కలగటానికి అవకాశం ఉంది.

* చెడు నైరుతి పరిస్థితులు చెత్తగా లేదా పాడుబడుటానికి దోహదపడవచ్చు.
* ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఏర్పడటానికి అవకాశం ఉంది. 
* చెడు ప్రవర్తనా సమస్యలను తెస్తుంది
* నిరాశ, ఆందోళన, ఆత్మహత్య భావాలు మొదలైనవి కలగటానికి అవకాశం ఉంది.

## ఇవి కూడా చూడండి

* దిక్కులు
* అష్ట దిక్కులు
* అష్టదిక్కులు - దిక్పాలకులు - పట్టణాలు

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:దిక్కులు
నాగలి

thumb|right|250px|గుర్రాల సాయంతో దుక్కి దున్నుతున్న జర్మన్ వ్యవసాయదారుడు
[alt=మారిక గ్రామంలో చెట్టు వద్ద నాగళి|thumb|333x333px|[మారిక గ్రామంలో చెట్టు వద్ద నాగళి]]
**నాగలి** అనేది ఒక ముఖ్యమైన వ్యవసాయ పరికరం. వ్యవసాయదారులు దీనిని ఉపయోగించి భూమిని దున్ని పంటలు పండిస్తారు. నాగలినే మడక, హలం ఇలా అనేక పేర్లతో పిలుస్తారు. 

## నిర్మాణం
దీన్ని కేవలం కర్ర తోనే వడ్రంగి చేస్తాడు. బాణం గుర్తులోని ములుకులు రెండు సుమారు నలబై ఐదు డిగ్రీల కోణంలో వుంటాయి. అలా వున్న ఒకదానిని తొంబై డిగ్రీలగా చేసి దాన్ని పైకి పెట్టి, రెండో కోణాన్ని భూమిలో గుచ్చుకున్నట్టు పెట్టాలి. ఈ గుచ్చుకున్న భాగం మొదలు లావుగా వుండి కొసన సన్నగ వుంటుంది. దానికి ఆధారంగా ఒక ఇనుప పట్టాను బిగిస్తారు. దాని 'కారు' లేదా 'కర్రు' అంటారు. ఈ కర్రు వలన కర్రతో వున్న నాగలి కొస అరిగి పోకుండాను విరిగి పోకుండాను వుంటుంది. రెండవ వైపున వున్న కోణం కర్ర కూడా కొంత లావుగా వుండి. రెండో దానికన్న పొట్టిగా వుంటుంది. దానికి అదనంగా ఇంకొక కర్ర అంతకన్నా సన్నగా వున్న కర్రను తొంబై డిగ్రీల కోణంలో రెండడుల పైకి వుంటుంది. దీన్ని 'మేడి' అంటారు.

## పురాణాల్లో నాగలి
హిందువుల పవిత్ర గ్రంథమైన మహాభారతంలో శ్రీకృష్ణుని అన్న బలరాముడిని *హలాయుధుడు* అని పేర్కొన్నారు. అంటే నాగలి ఆయుధంగా కలిగిన వాడు అని అర్థం.

## గుర్తులు
నాగలిని రైతుకు గుర్తుగా భావిస్తారు. తెలుగు దేశం పార్టీ పతాకంలో నాగలి ఉంది.

## మూలాలు

వర్గం:వ్యవసాయ పనిముట్లు