సంకిఘట్ట

**సంకిఘట్ట**, కర్ణాటకలోని రామనగర జిల్లా, మాగడి తాలూకాలో ఉన్న ఒక గ్రామం. ఈ గ్రామం ఒక చారిత్రక జైన ప్రదేశం. ఈ గ్రామం పేరు **సెట్ర** + **ఘట్ట** = **సెట్రఘట్ట** నుండి వచ్చింది. కన్నడలో శెట్టరు అనగా దక్షిణ భారతదేశమంతటా ఉన్న వ్యాపార వర్గం. ఈ గ్రామంలో దల్లిన వర్ధమాన మహావీర తీర్థంకర బసది అనే జైన దేవాలయం ఉంది. చారిత్రకంగా ఈ గ్రామం సమంత రాజులైన **సెట్రు కుటుంబం** నియంత్రణలో ఉండేది. వారు కల్యా (కల్యాణ పుర), కుణిగల్, మాగడి, సావనదుర్గ, హెబ్బూరు, మాయసంద్ర, శెట్టికెరె, వీరసాగర, శ్రీగిరిపుర, శివగంగ కొండలు, బిస్కూరు మొదలైన పరిసర ప్రాంతాలను కూడా నియంత్రించారు.

## చరిత్ర

ఈ దేవాలయాన్ని హొయసల చక్రవర్తి మొదటి నరసింహ (సా.శ 1141 - 1173) జైనమతాన్ని అనుసరించి, బేలూరు, హళేబీడు నుండి వెళ్లి సంకిఘట్టలో స్థిరపడిన హొయసల రాజ కుటుంబ సభ్యుల గౌరవార్థం నిర్మించాడు. హొయసల చక్రవర్తి మొదటి నరసింహ సంకిఘట్ట పరిసరాల్లో ఉన్న జైన దేవాలయాలను చూసుకోవడానికి హొయసల కుటుంబ సభ్యులలో ఒకరిని ధర్మాధికారిగా నియమించాడు. వీరు కాలక్రమంలో **సెట్రు** కుటుంబంగా ప్రసిద్ధి చెందారు. జైనమతాన్ని జీవితాంతం అనుసరించిన నాట్యరాణి శాంతలాదేవికి సంబంధించిన చారిత్రక ఆధారాలు కూడా మనకు కనిపిస్తాయి, ఆమె సంకిఘట్ట పరిసరాల్లో (సమీపంలోని శివగంగ కొండలు వంటి ప్రాంతాలలో) నివసించింది, చివరకు ఆమె శ్రావణబెళగొళకు వెళ్లి సల్లేఖన స్వీకరించింది. జైన రాణి శాంతలాదేవి శివగంగ కొండలలో సల్లేఖన స్వీకరించిందని కొందరు చరిత్రకారులు చెబుతారు.

సంకిఘట్ట సమీపంలోని కల్యా మరొక చారిత్రక జైన కేంద్రం, వాటిలో ఒకటి చెక్కతో చేసిన జైన దేవాలయం, దీనిని జైనమతాన్ని వ్యతిరేకించేవారు తగలబెట్టారు. హొయసల కాలం నాటి శిలాశాసనాలు, ధ్వంసమైన జైన దేవాలయ నిర్మాణాలు, కల్యాలో ఇతర మతపరమైన ప్రదేశాలుగా మార్చబడిన అనేక జైన దేవాలయాలు ఉన్నాయి. నేటికీ సంకిఘట్ట పరిసరాల్లో జైన కుటుంబాలు ఉన్నాయి.

సంకిఘట్ట ఒకప్పుడు వరి, చెరకు, కొబ్బరి, వక్క, మామిడి సాగుకు ప్రసిద్ధి చెందింది.

## సంకిఘట్ట ప్రముఖులు

**సెట్రు** అనేది సంకిఘట్టలో నివసించిన ఒక చారిత్రక జైన కుటుంబం. సెట్రు కుటుంబ సభ్యులు జైనమతాన్ని పోషించారు.

చారిత్రక రికార్డుల ప్రకారం, సెట్రు కుటుంబంలోని ప్రముఖ సభ్యులు -  
* **ధర్మాధికారి భూసవి సెట్రు** సంకిఘట్ట సెట్రు కుటుంబానికి చెందిన ఒక చారిత్రక జైన వ్యక్తి, హొయసల సామ్రాజ్యంలో సంకిఘట్ట సమీపంలోని కల్యాలో డెబ్బై ఐదు జైన దేవాలయాలను రక్షించడానికి అతను చేసిన రక్షణ పోరాటం ఒక చారిత్రక సంఘటన. సంకిఘట్ట చుట్టుపక్కల ఉన్న అనేక జైన దేవాలయాలను ధ్వంసం చేసిన శ్రీవైష్ణవులపై తిరుగుబాటు చేసిన మొదటి జైనుడు అతను, ఈ విషయాన్ని హొయసల రాజు వద్దకు కూడా తీసుకెళ్లాడు. రాజు జోక్యం చేసుకుని జైనులు, శ్రీవైష్ణవుల మధ్య రాజీ కుదిర్చాడు. హొయసల రాజ్యంలో జరిగిన ఈ చారిత్రక సంఘటన శ్రావణబెళగొళలోని ప్రసిద్ధ జైన దేవాలయం *భండార బసది* ఏకైక శిలాశాసనంపై చక్కగా వివరించబడింది.
* **ధర్మాధికారి చిక్క పద్మన్న సెట్రు**, 15వ శతాబ్దపు కన్నడ జైన కవి, కన్నడ జైన సాహిత్య రచనలైన అనంతనాథ చరిత, వజ్రకుమార చరిత గ్రంథాల రచయిత.
* 17వ శతాబ్దపు జైన పండితుడు *ధర్మాధికారి పాయప్ప సెట్రు*, మహావీరుని గొప్ప భక్తుడు.
హొయసల చక్రవర్తి విష్ణువర్ధనుడు (బిట్టిదేవ) శ్రీవైష్ణవంలోకి మారిన తర్వాత కూడా జైనమతాన్ని అనుసరించిన హొయసల అసలు వంశమే ఈ **సెట్రు** అని చరిత్రకారులు సూచిస్తున్నారు. బిట్టిదేవ/విష్ణువర్ధనుడి ప్రసిద్ధ పట్టమహిషి నాట్యరాణి (Queen of Dance) శాంతలాదేవితో పాటు హొయసల రాజ కుటుంబ సభ్యులు మతమార్పిడిని నిరసించి, జైనమతాన్ని అనుసరించడం కొనసాగించారు, అప్పటి రాజకీయ, మతపరమైన పరిస్థితుల కారణంగా బేలూరు, హళేబీడు నుండి వెళ్లి సంకిఘట్టలో స్థిరపడ్డారు.

ఇతర ప్రముఖ సభ్యులలో ధర్మాధికారి సెట్రు వర్ధమానయ్య, ధర్మాధికారి సెట్రు జవల్లనయ్య, ధర్మాధికారి సెట్రు ఆదిరాజయ్య ఉన్నారు, ధర్మాధికారి సెట్రు పద్మరాజయ్య జైన దేవాలయాన్ని నిర్వహించే బాధ్యతను అప్పగించిన చివరి వ్యక్తి, అతను 1950 ప్రాంతంలో మాగడి తాలూకా అధికారికి (తహశీల్దార్‌కు) ఒక వ్రాతపూర్వక పత్రంతో పాటు ఆలయ తాళాలు, పాత్రలు, బాధ్యతలను అప్పగించాడు. **సెట్రు** కుటుంబ సభ్యులు ఇప్పటికీ సంకిఘట్టలో నివసిస్తున్నారు, వారిని **సెట్రు మనేయవరు** (కన్నడలో సెట్రు కుటుంబం) అని గౌరవిస్తారు. సెట్రు కుటుంబ సభ్యులు జైన దేవాలయ ధర్మాధికారులుగా వ్యవహరిస్తూ, ఆలయం నిర్మించినప్పటి నుండి 1950 వరకు ఆలయ నిర్వహణ బాధ్యతను నిర్వర్తించారు.

## అవలోకనం
సంకిఘట్ట ప్రధాన ఆకర్షణ 11వ శతాబ్దపు తొలి హొయసల వాస్తుశిల్పపు జైన దేవాలయం, ఇది భగవాన్ మహావీరుని మెరిసే బంగారు రంగు లోహపు విగ్రహాన్ని ప్రధాన దేవతగా కలిగి ఉంది. ఇది ప్రపంచంలోనే ఒక ప్రత్యేకమైన భగవాన్ మహావీరుని లోహపు విగ్రహం (విగ్రహం చిరునవ్వుతో నిలబడి ఉన్న చిన్న బాలుడిలా కనిపిస్తుంది), పాలు (పాలతో) మస్తకాభిషేకం చేసినప్పుడు ఇది మరింత ఆకర్షణీయంగా కనిపిస్తుంది.

దెబ్బతిన్న పురాతన నల్ల గ్రానైట్ భగవాన్ మహావీరుని విగ్రహం జైన దేవాలయంలోని ప్రస్తుత ప్రధాన దేవత వెనుక ఉంచబడింది. మహావీరుని నల్ల గ్రానైట్ విగ్రహంపై, చక్రవర్తి వినయాదిత్య (1047–1098) నుండి మొదటి నరసింహ (1152–1173) వరకు ఉన్న హొయసల రాజ కుటుంబ వంశావళి గురించిన శిలాశాసనాన్ని మనం చూడవచ్చు. భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి భక్తులు ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శించి ప్రత్యేక ప్రార్థనలు చేస్తారు. సంకిఘట్ట జైన దేవాలయం కర్ణాటక రాష్ట్ర రాజధాని బెంగళూరుకు సమీపంలో ఉన్న ఏకైక చారిత్రక, పురాతన జైన దేవాలయం కూడా.

## ప్రస్తుత పరిస్థితి

మైసూరు సంస్థానంలో జైన తీర్థయాత్ర గురించి మైసూరు విశ్వవిద్యాలయం ప్రచురించిన "రాజావళి కథాసార" అనే కన్నడ పుస్తకంలో వివరించబడింది. పాయప్ప సెట్రు సందర్శించిన పేర్లు, ప్రదేశాలతో కనుమరుగైన అనేక జైన దేవాలయాలను మనం ఈ పుస్తకంలో చూడవచ్చు. సెట్రు కుటుంబ సభ్యులు చాలా మంది బెంగళూరులో నివసిస్తున్నారు. నేటికీ, **దల్లిన వర్ధమాన మహావీర తీర్థంకర** ఆలయంలో మతపరమైన కార్యక్రమాలను నిర్వహించే మొదటి వ్యక్తులు సెట్రు కుటుంబ సభ్యులే.

సంకిఘట్ట బెంగళూరు నుండి శ్రావణబెళగొళ వెళ్లే మార్గంలో ఉంది, (బెంగళూరు మంగళూరు (BM) రోడ్, జాతీయ రహదారి NH48, కుణిగల్కు ముందు: తిప్పసంద్ర హ్యాండ్ పోస్ట్/క్రాస్ సమీపంలో ప్రధాన రహదారి నుండి కుడివైపుకు తిరిగి సంకిఘట్ట చేరుకోవడానికి సుమారు 7 కి.మీ డ్రైవ్ చేయాలి). బెంగళూరు, తుమకూరు, కుణిగల్, నేలమంగళ నుండి ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ రవాణా సౌకర్యాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఇప్పుడు ఈ జైన దేవాలయం కర్ణాటక ముజరాయి ఆధీనంలో ఉంది, సంకిఘట్ట జైన సంఘం ఈ ఆలయాన్ని నిర్వహిస్తోంది.

## ఇవి కూడా చూడండి
* దిగంబర
* జైన శిల్పకళ
* కల్యా, మాగడి శాసనాలు 

## మూలాలు

## బాహ్య లింకులు
* శ్రావణబెళగొళలోని భండార బసది జైన దేవాలయం గోడపై ఉన్న శిలాశాసనం సంకిఘట్ట సమీపంలోని కల్యాలో డెబ్బై ఐదు జైన దేవాలయాలను రక్షించడానికి భూసవ సెట్రు చేసిన రక్షణ పోరాటం గురించి వివరిస్తుంది.
* రాజావళి కథాసార, మైసూరు విశ్వవిద్యాలయం ప్రచురించిన కన్నడ పుస్తకం, సంకిఘట్టకు చెందిన సెట్రు కుటుంబానికి చెందిన భూసవ సెట్రు, పాయప్ప సెట్రు గురించి వివరిస్తుంది.
* కన్నడ హస్తప్రతిగళ వర్ణమాల సంగ్రహ, మైసూరు విశ్వవిద్యాలయం ప్రచురించిన కన్నడ పుస్తకం, సంకిఘట్టకు చెందిన సెట్రు కుటుంబానికి చెందిన భూసవ సెట్రు గురించి వివరిస్తుంది.
వర్గం:కర్ణాటక చరిత్ర
వర్గం:కర్ణాటక చారిత్రిక ప్రదేశాలు