నరేష్ సోహల్

**నరేష్ సోహల్** (18 సెప్టెంబర్ 1939 – 30 ఏప్రిల్ 2018) భారతీయ సంతతికి చెందిన బ్రిటీష్ స్వరకర్త (composer). ఆయన పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ సంగీత సంప్రదాయంలో రచనలు చేశాడు. పంజాబీ, బెంగాలీ భాషల పాఠ్యాంశాలను ఈ సంప్రదాయంలో స్వరపరిచిన మొదటి స్వరకర్త ఆయనే (అతను ఆంగ్లంలో కూడా అనేక స్వరరచనలు చేశాడు). ఆర్ట్స్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ ద్వారా వార్షిక బర్సరీ పొందిన మొట్టమొదటి స్వరకర్త. భారత ప్రభుత్వం నుండి పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన మొట్టమొదటి ప్రవాస భారతీయుడు (NRI) సోహల్.

సోహల్ పాశ్చాత్య శైలిలో రచనలు చేసినప్పటికీ, ఆయన విస్తృతమైన స్వరకల్పనలు హిందూ తత్వశాస్త్ర అంతర్దృష్టుల పట్ల దీర్ఘకాలిక, తీవ్రమైన నిబద్ధతను చూపుతాయి.

## ప్రారంభ జీవితం, విద్య
సోహల్ ఉత్తర భారతదేశంలోని పంజాబ్లో జన్మించాడు. చిన్న వయస్సు నుండే జనాదరణ పొందిన సంగీతం పట్ల ఆసక్తి కనబరిచాడు, ఆల్ ఇండియా రేడియో, రేడియో సిలోన్ ప్రసారాలు ఆయన అభిరుచులను ప్రభావితం చేశాయి. ఆయన సంగీత కుటుంబం నుండి రాలేదు, కానీ ఆయన తండ్రి దేస్ రాజ్ మంచి పేరున్న ఉర్దూ కవి, జలంధర్‌లోని వారి ఇంటిలో తరచుగా కవులు సమావేశాలు నిర్వహించేవారు. సోహల్ డి.ఏ.వి కళాశాలలో సైన్స్, గణితం చదివే సమయానికి ఒక హార్మోనికా సంపాదించి, రాక్ అండ్ రోల్, భారతీయ సినిమా పాటలు పాడే బహుముఖ ప్రదర్శకుడిగా మారాడు, ఒకసారి కళాశాల సమావేశంలో భారత రాష్ట్రపతిని అలరించాడు. పంజాబ్ సాయుధ పోలీసు బ్యాండ్ కోసం మార్చ్‌లు, వాల్ట్‌జ్‌లు రాస్తూ స్వరకల్పనలో కూడా తన అదృష్టాన్ని పరీక్షించుకున్నాడు.

ఆయన ఆసక్తులు తాను చదువుకున్న సబ్జెక్టుల వెలుపల ఉన్నాయని స్పష్టమైంది, అయినప్పటికీ ఆయన ఎల్లప్పుడూ స్వచ్ఛమైన భౌతికశాస్త్రం పట్ల ఆసక్తిని కొనసాగించాడు. పట్టభద్రుడు కాకుండానే, చిత్ర పరిశ్రమలో సంగీతపరమైన అవకాశం కోసం బొంబాయికి వెళ్లాడు. అక్కడ ఉన్నప్పుడు రుతుపవనాల సమయంలో రేడియోలో బీథోవెన్ 'ఎరోయిక్ సింఫనీ' వినడం ద్వారా పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ సంగీతంతో ఆయనకు మొదటి పరిచయం ఏర్పడింది. ఇది ఆయన జీవితాన్ని మార్చివేసిన అనుభవం. అటువంటి సంగీతం ఎలా సృష్టించబడుతుందో మరింత తెలుసుకోవాలని ఆయన నిశ్చయించుకున్నాడు. మౌత్ ఆర్గాన్‌పై భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని నేర్పించడానికి ఒక భారతీయ సంగీతకారుడు నిరాకరించినప్పుడు ఆయన సంకల్పం మరింత బలపడింది. 1962లో పాశ్చాత్య సంగీతం రాయడం నేర్చుకునే మార్గాన్ని వెతుకుతూ భారతదేశాన్ని విడిచిపెట్టి యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ వెళ్ళాడు.

## స్వరకల్పన
సంగీతంలో సోహల్ ఎక్కువగా స్వయం-శిక్షణ పొందాడు, కొంతకాలం తాను ఎంతో గౌరవించే స్వరకర్త, ఉపాధ్యాయుడు జెరెమీ డేల్ రాబర్ట్స్ వద్ద మార్గదర్శకత్వం పొందాడు. ఆయన బూసీ అండ్ హాక్స్ ప్రచురణ సంస్థలో కాపీయిస్ట్‌గా చేరి పూర్తిస్థాయిలో స్వరకల్పన ప్రారంభించాడు. 1970లో సొసైటీ ఫర్ ది ప్రమోషన్ ఆఫ్ న్యూ మ్యూజిక్ (SPNM) కచేరీలో ఆయన మొదటి రచన 'అష్ట ప్రహర్' ప్రదర్శించబడింది. ఆ తర్వాత చిన్న ఛాంబర్ రచనల నుండి ఆర్కెస్ట్రా, కోరస్, సోలో వాద్యకారుల కోసం భారీ రచనల వరకు, చలనచిత్రాలు, టీవీ స్కోర్‌ల వరకు అరవైకి పైగా రచనలు చేశాడు.

ఆయన భారీ రచనలలో కోరస్, ఆర్కెస్ట్రా, బారిటోన్ సోలో కోసం రాసిన 'ది వాండరర్' ఉంది, ఇది 1982లో బీబీసీ ప్రామ్స్‌ (BBC Proms)లో ప్రదర్శించబడింది; ఆ ప్రదర్శన రికార్డింగ్ 2025లో విడుదలైంది. 'ఫ్రమ్ గీతాంజలి'; 'తాండవ నృత్య';  'లీలా, హైమ్ ఆఫ్ క్రియేషన్'; బుద్ధుని జీవితంపై బ్యాలే అయిన 'గౌతమ బుద్ధ' (హ్యూస్టన్, టెక్సాస్, 1989 ఎడిన్‌బర్గ్ ఇంటర్నేషనల్ ఫెస్టివల్‌లో ప్రదర్శించబడింది); సెల్లో, ఆర్కెస్ట్రా కోసం 'ధ్యాన్ 1'; వయోలిన్, వయోలా కాన్సెర్టోలు, లిబ్రెటిస్ట్ ట్రెవర్ ప్రెస్టన్‌తో కలిసి రాసిన రెండు ఛాంబర్ ఒపెరాలు 'మాడ్‌నెస్ లిట్ బై లైట్నింగ్', 'మాయ' వంటివి ఆయన ఇతర ముఖ్యమైన రచనలు.

భారతీయ తత్వశాస్త్రం గుండెకాయ లాంటి అస్తిత్వ ప్రశ్నల పట్ల సోహల్ ఎల్లప్పుడూ ఆసక్తి చూపేవాడు, ఉపఖండం సంగీత సంస్కృతి పట్ల కూడా ఆసక్తి కొనసాగించాడు. ఉదాహరణకు, వ్యాఖ్యాత, ఆర్కెస్ట్రా కోసం రూపొందించిన 'ది డివైన్ సాంగ్', కష్టమైన ఎంపికలు ఎదురైనప్పుడు ఒకరి బాధ్యతలను నెరవేర్చడానికి సంబంధించిన భగవద్గీత ప్రధాన సందేశంపై దృష్టి పెడుతుంది. 1980లలో ఆయన ఉత్తర భారతదేశ సంప్రదాయంలో సమకాలీన గజల్‌ల (ghazals) సంకలనాన్ని రూపొందించాడు.

టెలివిజన్ రచనలలో STV డాక్యుమెంటరీ 'సర్ విలియం ఇన్ సెర్చ్ ఆఫ్ జానాడు' (బరెల్ కలెక్షన్ ప్రారంభోత్సవం కోసం), గ్రనాడా TV సిరీస్ 'ఎండ్ ఆఫ్ ఎంపైర్' కోసం సంగీతం ఉన్నాయి.

## తదుపరి కెరీర్, మరణం
ఎడిన్‌బర్గ్‌లో పన్నెండేళ్లు నివసించిన తర్వాత, ఆయన లండన్‌కు తిరిగి వచ్చి ఇరవై ఆరు సంవత్సరాలు అక్కడే ఉన్నాడు. 2013లో రచయిత్రి జానెట్ స్విన్నేను వివాహం చేసుకున్నాడు. సోహల్ రెండవ ప్రామ్స్ కమిషన్ అయిన 45 నిమిషాల 'ది కాస్మిక్ డాన్స్' ప్రీమియర్ 2 ఆగస్టు 2013న జరిగింది. భారీ స్థాయిలో ఒక ఒపెరా రాయాలన్నది ఆయన చివరి గొప్ప ఆశయం. దురదృష్టవశాత్తు ఇది నెరవేరలేదు. బుద్ధుని జననం, జ్ఞానోదయం, మరణాన్ని సూచించే రోజు అయిన వేసక్ నాడు 2018లో ఊహించని విధంగా మరణించినప్పుడు ఆయన లండన్‌లోని సౌత్ బ్యాంక్ సెంటర్ కోసం ఒక ఆర్కెస్ట్రా రచనపై పని చేస్తున్నాడు.

ఆయన కేటలాగ్ మొదటి భాగాన్ని వైజ్ మ్యూజిక్ (Wise Music) నిర్వహిస్తోంది. కేటలాగ్ తరువాతి భాగాన్ని కంపోజర్స్ ఎడిషన్ (Composers Edition) కలిగి ఉంది. కంపోజర్స్ ఎడిషన్ వద్ద ఉన్న రచనలు UKలోని ఆరు ప్రధాన గ్రంథాలయాలలో కూడా చూడవచ్చు. ఆయన ఎస్టేట్‌ను ఆయన భార్య జానెట్ స్విన్నే నిర్వహిస్తున్నారు.

## శైలి, ప్రదర్శనలు
పాశ్చాత్య దేశాలలో ఇరవయ్యవ/ఇరవై ఒకటవ శతాబ్దపు శాస్త్రీయ సంగీతానికి ఆయన చేసిన కృషి పూర్తిగా ప్రత్యేకమైనది, ఇది ద్వంద్వ సాంస్కృతిక దృక్పథాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది, తాను స్వీకరించిన సంగీత సంప్రదాయంలో పూర్తి పట్టును చూపుతుంది. విమర్శకులు సోహల్ శైలిని ఈ క్రింది విధంగా పేర్కొన్నారు:-

* "సోహల్ సంగీతం అద్భుతమైన రంగుల భావనతో ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుంది – ఆ కారణంగా అంతులేని కలయికలతో ఉండే ఆర్కెస్ట్రా కోసం రాయడానికి ఆయన ఇష్టపడతాడు... ఆయన సంగీత శైలి ప్రత్యేకమైనది, స్వతంత్రమైనది, నిజానికి విలక్షణమైనది." – మ్యూజిక్ కరెంట్, సెప్టెంబర్ 1989.
* "బెర్లియోజ్ లేదా టిప్పెట్ వలె, ఆయన సంగీత శైలి విలక్షణమైన స్వాతంత్ర్యాన్ని, దానంతటదే ఒక విచిత్రమైన ప్రమాణాలను కలిగి ఉంది." – మెరియన్ బోవెన్, ది గార్డియన్, 21 ఆగస్టు 1982.
* "ఆయనది ఒక ప్రత్యేకమైన గొంతు." – కరోల్ మెయిన్, స్కాట్లాండ్ ఆన్ సండే, 18 సెప్టెంబర్ 1992.

సంగీతానికి ఆయన చేసిన సేవలకు గాను 1987లో భారత ప్రభుత్వం ఈ స్వరకర్తకు పద్మశ్రీ పురస్కారాన్ని అందించింది.

సోహల్ రచనలు జాతీయంగా, అంతర్జాతీయంగా ప్రదర్శించబడ్డాయి. వీటిని ప్రదర్శించిన కళాకారులలో జేన్ మానింగ్, సాలీ సిల్వర్ (సోప్రానోలు), డేవిడ్ విల్సన్-జాన్సన్ (బారిటోన్), జ్యూ వీ (వయోలిన్), బారీ బై (డబుల్ బాస్), రివ్కా గోలానీ (వయోలా), రోహన్ డి సరమ్ (సెల్లో), కాన్టెంపో, డాంటే, ఎడిన్‌బర్గ్ క్వార్టెట్స్, సర్ ఆండ్రూ డేవిస్ నేతృత్వంలోని BBC స్కాటిష్ సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రా, ఇండోనేషియా పియానిస్ట్ ఆనంద సుకర్లన్, జుబిన్ మెహతా నేతృత్వంలోని న్యూయార్క్ ఫిల్హార్మోనిక్ ఉన్నారు. UKలోని డార్టింగ్‌టన్, స్పిటల్‌ఫీల్డ్స్ ఉత్సవాలలో ఆయన రచనల ప్రదర్శనలు జరిగాయి. 2006లో, USAలోని స్టాన్‌ఫోర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో జరిగిన పాన్-ఆసియన్ మ్యూజిక్ ఫెస్టివల్‌కు ఆయన అతిథిగా హాజరయ్యాడు, అక్కడ ఆయన 'సాంగ్స్ ఆఫ్ ది ఫైవ్ రివర్స్' ప్రదర్శించబడింది. సోహల్ ఆర్కెస్ట్రా రచనలను ప్రధానంగా జుబిన్ మెహతా, సర్ ఆండ్రూ డేవిస్ ప్రోత్సహించారు, వీరు ఆయన నుండి చెరో రెండు రచనలను కోరి చేయించుకున్నారు.

## రికార్డింగ్‌లు
* కంప్లీట్ పియానో మ్యూజిక్ (పియానో ట్రియోతో సహా). కాన్‌స్టాంటినోస్ డెస్టౌనిస్, టోకాటా 0689 (2023)
* 'లీలా', వయోలిన్ కాన్సెర్టో. జ్యూ వీ, సారా లియోనార్డ్, BBC సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రా, మార్టిన్ బ్రాబిన్స్. హెరిటేజ్ HTGCD 133 (2025)
* స్ట్రింగ్ క్వార్టెట్స్. పియాట్టి క్వార్టెట్, టోకాటా 0754 (2025)
* 'ది వాండరర్', 'అష్ట ప్రహర్'. డేవిడ్ విల్సన్-జాన్సన్, జేన్ మానింగ్, BBC సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రా; BBC స్కాటిష్ సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రా, సర్ ఆండ్రూ డేవిస్, HTGCD 135 (2025)
* 'వోకల్ అండ్ ఇన్‌స్ట్రుమెంటల్ మ్యూజిక్', BBC రికార్డింగ్స్, హెరిటేజ్ HTGCD122-3 (2026)

## ఎంచుకున్న రచనలు
* సోప్రానో, ఆర్కెస్ట్రా కోసం 'అష్ట ప్రహర్' (1965)
* హార్మోనికా, పెర్కషన్, స్ట్రింగ్స్ కోసం కాన్సెర్టో (లారీ అడ్లెర్ కోసం) (1966)
* ఆర్కెస్ట్రా కోసం 'ఆలేఖ్యం I' (1970)
* 'కవిత 1', సోప్రానో, ఎనిమిది సోలో వాయిద్యాల కోసం ఠాగూర్ రచనల స్వరకల్పన (1970)
* కోరస్, పెర్కషన్, సోలో ఫ్లూట్ కోసం 'సూర్య' (1970)
* చిన్న బృందం కోసం 'హెక్సాడ్' (1971)
* ఆర్కెస్ట్రా కోసం 'ఆలేఖ్యం II' (1972)
* ఎలక్ట్రానిక్స్‌తో కూడిన ఛాంబర్ బృందం కోసం 'ఆక్టల్' (1972) 
* 'చియారోస్కురో II' (స్ట్రింగ్ క్వార్టెట్ నం. 1) (1976) 
* సెల్లో, ఆర్కెస్ట్రా కోసం 'ధ్యాన్ 1' (1979)
* కోరస్, ఆర్కెస్ట్రా కోసం 'ది వాండరర్' (BBC ప్రామ్స్ కమిషన్, 1981)
* బాస్ బారిటోన్, ఆర్కెస్ట్రా కోసం 'ఫ్రమ్ గీతాంజలి' (1984)
* ఆర్కెస్ట్రా కోసం 'తాండవ నృత్య (డాన్స్ ఆఫ్ డిస్ట్రక్షన్ అండ్ రీ-క్రియేషన్)' (1984)
* వయోలిన్ కాన్సెర్టో (1986)
* 'గౌతమ బుద్ధ', బ్యాలే (1987)
* పియానో ట్రియో (1988)
* 'మాడ్‌నెస్ లిట్ బై లైట్నింగ్', ఛాంబర్ ఒపెరా (1989)
* సోప్రానో, ఆర్కెస్ట్రా కోసం 'లీలా' (1996)
* ఆర్కెస్ట్రా కోసం 'సత్యాగ్రహ' (లండన్ సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రా కమిషన్, 1997)
* 'మాయ', ఛాంబర్ ఒపెరా (1998)
* సోలో వాద్యకారులు, కోరస్, ఆర్కెస్ట్రా కోసం 'హైమ్ ఆఫ్ క్రియేషన్' (1999)
* సెల్లో, స్ట్రింగ్స్ కోసం కాన్సెర్టినో (2000)
* సోప్రానో, ఆర్కెస్ట్రా కోసం 'సాంగ్స్ ఆఫ్ ది ఫైవ్ రివర్స్' (2002)
* వయోలా కాన్సెర్టో (2002)
* స్ట్రింగ్ క్వార్టెట్ నం. 2 (2005)
* వ్యాఖ్యాత, ఆర్కెస్ట్రా కోసం 'ది డివైన్ సాంగ్' (2008)
* స్ట్రింగ్ క్వార్టెట్ నం. 3 (2008)
* ఆర్కెస్ట్రా కోసం 'త్రీ సింఫోనిక్ స్కెచెస్' (2008)
* స్ట్రింగ్ క్వార్టెట్ నం. 4 (2009)
* స్ట్రింగ్ క్వార్టెట్ నం. 5 (2010)
* ఆర్కెస్ట్రా కోసం 'ది కాస్మిక్ డాన్స్' (BBC ప్రామ్స్, 2013)
* సోప్రానో, స్ట్రింగ్ క్వార్టెట్ కోసం 'అవేకనింగ్' (2016)

## మూలాలు

## మరింత చదవడానికి
* టెంపో మ్యాగజైన్, వసంతకాలం 1971
* మ్యూజికల్ టైమ్స్ సంపుటి 123, నం. 1674, ఆగస్టు 1982, పేజీలు 545-546 ('ది వాండరర్' పై పాల్ గ్రిఫిత్స్ వ్యాసం)
* ది అబ్జర్వర్, కలర్ సప్లిమెంట్ 22 ఆగస్టు 1982
* ది స్ట్రెయిట్స్ టైమ్స్, 21 సెప్టెంబర్ 1982
* ది ఎకనామిక్ టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా, 7 మార్చి 1983
* ది నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ క్వార్టర్లీ జర్నల్ సంపుటి XII 1983, నం. 2, 3 (మొదటి భాగం)
* ఇంటర్నేషనల్ హెరాల్డ్ ట్రిబ్యూన్, 13 సెప్టెంబర్ 1985
* న్యూయార్క్ టైమ్స్, 22 సెప్టెంబర్ 1985 (డోనాల్ హెనాహన్, 'When East Meets West in Classical Composition')
* హ్యూస్టన్ క్రానికల్, 25 మే 1989
* స్కాట్లాండ్ ఆన్ సండే, 4 జూన్ 1989
* ది స్కాట్స్‌మన్, 23 ఆగస్టు 1989
* ది ఇండిపెండెంట్, 19 మార్చి 1997
* ది స్ట్రాడ్, జూలై 2000

## బాహ్య లింకులు
* అధికారిక వెబ్‌సైట్
* 'నరేష్ సోహల్', బ్రిటీష్ మ్యూజిక్ కలెక్షన్
* నరేష్ సోహల్, కెన్నెత్ షెంటన్ రాసిన సంతాప కథనం
వర్గం:కళారంగంలో పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:2018 మరణాలు
వర్గం:1939 జననాలు