శాంతా గాంధీ

**శాంతా కాళిదాస్ గాంధీ** (20 డిసెంబర్ 1917 - 6 మే 2002) ఒక భారతీయ థియేటర్ డైరెక్టర్, నర్తకి,  నాటక రచయిత, ఇతను కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా యొక్క సాంస్కృతిక విభాగం అయిన  ఇండియన్ పీపుల్స్ థియేటర్ అసోసియేషన్ తో సన్నిహిత సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు. ఆమె 1930వ దశకం ప్రారంభంలో ఇందిరా గాంధీతో కలిసి రెసిడెన్షియల్ పాఠశాలలో చదువుకుంది,  తరువాతి జీవితంలో ప్రధానమంత్రికి సన్నిహితంగా ఉండేది. ఆమె ఇందిరా గాంధీ పరిపాలనలో పద్మశ్రీ (1984),  నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా (1982-84) చైర్‌పర్సన్‌తో సహా అనేక ప్రభుత్వ అవార్డులు,  సినీకర్‌లను అందుకుంది.

ఆమె నటి దిన పాఠక్ (నీ గాంధీ),  తర్లా గాంధీకి సోదరి, స్టేజ్ పెర్ఫార్మర్ కూడా.

## నేపథ్య
ఆమె ఇండియన్ పీపుల్స్ థియేటర్ అసోసియేషన్ (IPTA) యొక్క సెంట్రల్ బ్యాలెట్ ట్రూప్ వ్యవస్థాపక-సభ్యురాలు,  1950ల వరకు దేశవ్యాప్తంగా విస్తృతంగా పర్యటించింది. నాటక రచయిత్రిగా ఆమె ప్రాచీన భారతీయ నాటకాన్ని ముఖ్యంగా సంస్కృత నాటకం,  జానపద నాటక రంగాలను ఆధునిక భారతీయ రంగస్థలానికి పునరుద్ధరించడంలో తొలి మార్గదర్శకురాలిగా గుర్తుండిపోయింది,  ఆమె అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన నాటకాలలో *రజియా సుల్తాన్* ,  సుటీ అభ్యాసంపై గుజరాతీ పురాణం ఆధారంగా *జస్మా ఒడాన్* ఉన్నాయి., గుజరాతీ భావాయి శైలిలో ఆమె స్వంతంగా నిర్మించిన నాటకం, సమకాలీన భారతీయ నాటకరంగంలో ఒక మైలురాయిగా మారింది,,  ఆమె సోదరి దీనా గాంధీ (తరువాత పాఠక్ ) ద్వారా 'మైనా గుర్జారి'తో పాటు, ఇది నేడు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన భావాయిలలో ఒకటి.

ఆమె 1981లో స్థాపించబడిన విద్యా వనరుల కేంద్రమైన *అవేహి* వ్యవస్థాపక-సభ్యురాలు,  నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా, 1982-1984కి చైర్‌పర్సన్‌గా కూడా కొనసాగింది. ఆమె 1984లో భారత ప్రభుత్వంచే పద్మశ్రీ అవార్డును,  సంగీత నాటక అకాడమీ, సంగీత, నృత్యం,  నాటక జాతీయ అకాడమీ అందించిన 2001 సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డును అందించింది .

## ప్రారంభ జీవితం,  విద్య
ఆమె 1932లో పూణేలోని ప్రయోగాత్మక రెసిడెన్షియల్ పాఠశాల అయిన ప్యూపిల్స్ ఓన్ స్కూల్‌లో చేరింది, అక్కడ ఆమె క్లాస్‌మేట్ ఇందిరా నెహ్రూతో స్నేహం చేసింది. 1930లలో వామపక్ష విద్యార్థి ఉద్యమంలో ఆమె ఎక్కువగా పాల్గొనడాన్ని ఆమె ఇంజనీర్ తండ్రి గుర్తించి, మెడిసిన్ చదవడానికి ఆమెను ఇంగ్లాండ్‌కు పంపినప్పుడు ఆమె తర్వాత బొంబాయికి వెళ్లింది. లండన్‌లో ఆమె ఇందిరా నుండి హాలులో ఉన్న ఫెయిర్‌ఫాక్స్ రోడ్ బోర్డింగ్ హౌస్‌లో బస చేసింది. ఫిరోజ్ గాంధీ సమీపంలో నివసించారు,,  వారు ముగ్గురూ కలిసి పట్టణానికి వెళ్ళేవారు. 1936లో ఇందిరా,  ఫిరోజ్ రహస్యంగా నిశ్చితార్థం చేసుకున్నప్పుడు, ఆ విషయం శాంతకు మాత్రమే తెలుసు. త్వరలో ఆమె ఇండియా హౌస్‌కి తరచుగా రావడం ప్రారంభించింది, కృష్ణ మీనన్,  అతని యువ 'ఫ్రీ ఇండియా' సహచరులను కలవడం ప్రారంభించింది,  స్పానిష్ అంతర్యుద్ధం కోసం నిధుల సేకరణ కోసం ఒక నృత్య బృందంలో కూడా చేరింది. ఐరోపాలో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం మొదలవుతున్నందున చాలా కాలం ముందు ఆమె తండ్రి ఆమెను తిరిగి పిలిచారు, తద్వారా వైద్య వృత్తిని ముగించారు.

## కెరీర్
ఆమె సిమ్తోలా, 3లో ఉదయ్ శంకర్ యొక్క 'ఉదయ్ శంకర్ ఇండియా కల్చరల్ సెంటర్'లో చేరింది&nbsp;ఉత్తరాఖండ్‌లోని అల్మోరా నుండి కిమీ,  ఉపాధ్యాయులలో ఒకరి నుండి భరత ముని యొక్క *నాట్యశాస్త్రాన్ని* అభ్యసించారు. 1942లో అది మూతబడే వరకు ఆమె అక్కడే ఉంది  వెంటనే, ఆమె తన యువ సోదరీమణులు దీనా పాఠక్ నీ *గాంధీ* (1922–2002),  తర్ల గాంధీతో కలిసి బొంబాయి (ఇప్పుడు ముంబై)లోని ఇండియన్ పీపుల్స్ థియేటర్ అసోసియేషన్ యొక్క డ్యాన్స్ వింగ్ అయిన లిటిల్ బ్యాలెట్ ట్రూప్‌లో పూర్తి సమయం సభ్యురాలిగా మారింది. . బ్యాలెట్ ట్రూప్ *భారతదేశం, ఇమ్మోర్టల్*, *మ్యాన్,  మెషిన్*,  1950లలో రవిశంకర్, శాంతి బర్ధన్,  అనేక ఇతర ప్రదర్శకులు,  కళాకారులతో భారతదేశాన్ని పర్యటించిన అనేక పురాణ బ్యాలెట్‌లను సృష్టించింది, వారు ఆధునిక భారతీయ నృత్య థియేటర్,  సంగీతంలో వారి స్వంతంగా ప్రసిద్ధి చెందారు. బొంబాయిలోని గుజరాతీ థియేటర్‌ను పునరుద్ధరించడంలో సోదరీమణులు చాలా సంవత్సరాలు పాల్గొన్నారు.

1952లో, ఆమె దక్షిణ గుజరాత్‌లోని నర్మదా నది ఒడ్డున ఉన్న నికోరా గ్రామంలో ఒక అనధికారిక పాఠ్యాంశంతో పిల్లలతో కలిసి పనిచేయడం ప్రారంభించింది. తరువాత, అహ్మదాబాద్‌లోని BM ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ చైల్డ్ సైకాలజీ అండ్ డెవలప్‌మెంట్‌కు అనుబంధంగా ఉన్న ఒక ప్రయోగాత్మక పాఠశాల ఈ ఆకృతిని స్వీకరించింది,  1970లలో ఢిల్లీలోని బాల్ భవన్‌లో కూడా దీనిని స్వీకరించింది, చివరికి 1981లో,  1990లో ఆవేహి చేపట్టినప్పుడు ఆవేహి ఏర్పడింది. కార్యక్రమం,,  శాంతా గాంధీ డైరెక్టర్‌గా దీనికి అబాకస్ అని పేరు పెట్టారు.

1958లో, శాంతా గాంధీని ఏషియన్ థియేటర్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఏర్పాటు చేస్తున్నందున ఢిల్లీకి పిలిపించారు, ఆమె ప్రాచీన భారతీయ నాటకాల ప్రొఫెసర్‌గా చేరారు, మరుసటి సంవత్సరంలో అది నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామాలో విలీనం అయినప్పుడు, ఆమె బోధన కొనసాగించింది,  రాబోయే సంవత్సరాల్లో పునరుద్ధరించబడింది. సంస్కృత నాటక గురువులు, కాళిదాసు, భాస, విశాఖదత్త,  భవభూతితో ప్రారంభమైన ప్రాచీన భారతీయ నాటకాలు. పన్నికర్,  రతన్ థియం వారితో కలిసి పనిచేయడం ప్రారంభించడానికి ఒక దశాబ్దం ముందు ఆమె *మధ్యమవ్యయోగ* (1966) (ది మిడిల్ వన్),  *ఉరుభంగ* (ది బ్రోకెన్ థై) చిత్రాల ద్వారా 4వ శతాబ్దపు బిసి, సంస్కృత నాటక రచయిత్రి, భాసాను పునరుద్ధరించింది. ఆమె తర్వాత విశాఖదత్త యొక్క *[[ముద్రారాక్షసం|ముద్రరాక్షస]]*, విర్కం వర్మన్ యొక్క *భగవదజ్జుకం* (1967) అన్ని హిందీలో దర్శకత్వం వహించింది. 1967లో, ఆమె ఒక జానపద కథ ఆధారంగా గుజరాతీలో *జస్మా ఒడాన్‌ను* వ్రాసింది, ఆ తర్వాత ఆమె దానిని మాలవి హిందీలో డాక్టర్. శ్యామ్ పర్మార్‌తో అనువదించింది, దాని ఫలితంగా 1968లో NSD రిపర్టరీ కంపెనీతో కలిసి భవాయి -ఆధారిత సంగీత *జస్మా ఓధాన్‌ను* రూపొందించడం ద్వారా ఆమె అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందింది. మనోహర్ సింగ్,  ఉత్తరా బావోకర్ వంటి నటులు నటించారు . ఆమె నాటకానికి రూపకల్పన కూడా చేసింది,  అది గుజరాత్‌లోని భావాయి జానపద థియేటర్‌ని పునరుజ్జీవింపజేసింది. జస్మా ఓధాన్ ఇప్పటి వరకు భావాయి కచేరీలలో అంతర్భాగంగా ఉంది ,  ముంబై, అహ్మదాబాద్,  ఢిల్లీ వంటి నగరాల్లో చాలా సంవత్సరాలు విజయవంతంగా నడిచింది ,  లండన్, పోలాండ్,  జిడిఆర్ లలో కూడా ప్రదర్శించబడింది. ఇది నాదిరా బబ్బర్ గ్రూప్ ఏక్ జ్యూట్ ద్వారా పునరుద్ధరించబడింది, ఇది ఇప్పుడు చాలా సంవత్సరాలుగా ప్రదర్శిస్తోంది. ఆమె *రజియా సుల్తాన్ అనే* చారిత్రాత్మక నాటకాన్ని కూడా రచించింది, ఇది చాలా ప్రజాదరణ పొందింది ,  ఉత్తర ప్రదేశ్ నుండి నౌతంకీ జానపద థియేటర్ శైలిని ఉపయోగించింది, ఆమె నిర్మాణంలో *అమర్ సింగ్ రాథోర్‌ను* కూడా రాసింది. ఆమె జైశంకర్ ప్రసాద్ యొక్క నాటకాలపై ఆసక్తిని పునరుజ్జీవింపజేసింది, సాహిత్య కంటెంట్‌కు ప్రశంసలు లభించినప్పటికీ, పండితులు అతని 1928 చారిత్రక నాటకం *స్కంద గుప్తాను* విజయవంతంగా ప్రదర్శించడం ద్వారా అసలు స్క్రిప్ట్‌లో చిన్న మార్పులతో విజయవంతంగా ప్రదర్శించారు. ఆమె 1982-1984 వరకు దాని ఛైర్‌పర్సన్‌గా కొనసాగింది. ఆమె ఢిల్లీలోని బాల్ భవన్,  నేషనల్ చిల్డ్రన్స్ మ్యూజియం డైరెక్టర్‌గా కూడా కొనసాగింది.

## సాహిత్య వృత్తి
నాటకాలే కాకుండా, ఆమె గుజరాతీలో *ఉగాతా ఛోడ్* (1951) అనే చిన్న కథా సంకలనం,  *అవినాష్* (1952) అనే నవల రాశారు. ఆమె *గుజరాటన్ నే పగలే పగలే* (1948) పురాతన,  ఆధునిక మహిళల స్కెచ్‌లను కలిగి ఉంది.

## వ్యక్తిగత జీవితం
ఆమె 1938లో బొంబాయిలో (ప్రస్తుతం ముంబై) మార్క్సిస్ట్ చరిత్రకారుడు విక్టర్ కీర్నన్‌ను వివాహం చేసుకుంది, అయితే కీర్నన్ భారతదేశాన్ని విడిచిపెట్టడానికి ముందు ఈ జంట 1946లో విడాకులు తీసుకున్నారు.
## మూలాలు

వర్గం:2002 మరణాలు
వర్గం:1917 జననాలు
వర్గం:కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ రచయిత్రులు