హానగల్

**హానగల్**, గతంలో 'విరాటనగర'గా పిలువబడేది, కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న ఒక చారిత్రక పట్టణం. ఇది జాతీయ రహదారి 766E గుండా హుబ్లీ నుండి  దూరంలో ఉంది.
## ఉనికి
హానగల్ హుబ్లీ-ధార్వాడ నగరానికి దక్షిణంగా  దూరంలో, తుంగభద్రా నదికి పశ్చిమాన  దూరంలో, అరేబియా సముద్రానికి తూర్పున ఉంది. ఇది ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి వెళ్లే రాష్ట్ర రహదారి ఒకటిపై ఉంది. సమీపంలో ఆనకెరె సరస్సు ఉంది. ఈ పట్టణం వ్యవసాయ జిల్లాలో సమతలంగా ఉండే భూభాగంలో ఉంది.

## చరిత్ర
హానగల్ ప్రారంభ పత్రాలలో *పానగల్* గా నమోదు చేయబడింది. ఇది ఒకప్పుడు కదంబుల సామంతుల రాజధానిగా ఉండేది. కదంబులు హానగల్‌లో జైన సంప్రదాయంలో దేవాలయాలను నిర్మించారు. మధ్యయుగ శాసనాలలో, ఇది విరాటకోట, విరాటనగరిగా (అంటే విరాట కోట, నగరం) పిలువబడింది. స్థానిక ఇతిహాసాల ప్రకారం, పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసంలో పదమూడవ సంవత్సరాన్ని గడిపిన ప్రదేశంగా దీనిని నమ్ముతారు.

1973 వరకు ఏడు తరాల పాటు శ్రోత్రియ సామ్రాట్ బ్రహ్మశ్రీ చయనయాజి—గిరిశాస్త్రి కాశీకర్—ఆచరించిన అగ్నిహోత్రానికి (మూడు కుండాల శ్రౌతాగ్ని) కూడా హానగల్ ప్రసిద్ధి చెందింది.

1031 ప్రాంతంలో, హొయసలులు హానగల్‌ను ఆక్రమించి తమ అధీనంలో ఉంచుకున్నారు. 1060లో, శిలాహార వంశానికి చెందిన మల్లికార్జునుడు హానగల్‌ను ముట్టడించాడు.

12వ శతాబ్దంలో, హానగల్ దక్కన్ పీఠభూమి పాలకులైన కల్యాణి చాళుక్యుల ఆధీనంలో ఉండేది. చాళుక్యులు బూడిద-ఆకుపచ్చ రంగులో ఉండే క్లోరిటిక్ షిస్ట్ రాయితో గదగ్ వాస్తుశిల్ప శైలిలో దేవాలయాలను నిర్మించారు.

14 జూలై 1800న, ఆంగ్ల దళాలు మరాఠా పారిపోయిన తిరుగుబాటుదారుడైన ధోండోపంత్ గోఖలే నుండి హానగల్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి.

కిరానా ఘరానాకు చెందిన ప్రముఖురాలు, పద్మవిభూషణ్ గ్రహీత, ప్రసిద్ధ హిందుస్థానీ శాస్త్రీయ గాయని గంగూబాయి హానగల్ (1913–2009) జన్మస్థలం హానగల్.

## జనాభా వివరాలు
thumb|left|హానగల్ తాలూకా పటం
2001 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, హానగల్ జనాభా 25,011. జనాభాలో పురుషులు 51%, స్త్రీలు 49% ఉన్నారు. హానగల్ సగటు అక్షరాస్యత రేటు 64%, ఇది జాతీయ సగటు 59.5% కంటే ఎక్కువ: పురుషుల అక్షరాస్యత 67%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 60%. జనాభాలో 14% మంది ఆరు సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు.

## రాజకీయాలు
భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన శ్రీనివాస్ మానే 2 నవంబర్ 2021 నుండి హానగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న ఎమ్మెల్యే.

## రవాణా సౌకర్యాలు
హానగల్ బెంగళూరు నుండి దాదాపు , హావేరి నుండి  దూరంలో ఉంది. ఈ పట్టణాన్ని బెంగళూరు నుండి చిత్రదుర్గ, హావేరి మీదుగా చేరుకోవచ్చు. ధార్వాడ నుండి హుబ్లీ, షిగ్గావ్ మీదుగా చేరుకోవచ్చు. సమీప రైల్వే స్టేషన్ హావేరిలో ఉంది (రైల్వే స్టేషన్ కోడ్ HVR).

## దేవాలయాలు
హానగల్‌లో చాళుక్యులు, హొయసలులకు సంబంధించిన అనేక చారిత్రక దేవాలయాలు ఉన్నాయి.

### తారకేశ్వర దేవాలయం
180px|thumb|right|హానగల్ తారకేశ్వర దేవాలయం
తారకేశ్వర దేవాలయం మధ్య 12వ శతాబ్దంలో చాళుక్యుల కాలం నాటి చిత్రాలు, స్తంభాలతో అలంకరించబడిన పెద్ద కట్టడం. ఇది హిందూ దేవుడు శివుని రూపమైన తారకేశ్వరునికి అంకితం చేయబడింది. ఈ చిత్రాలలో రామాయణం లోని దృశ్యాలు ఉన్నాయి.

వెలుపలి గోడలు ద్రావిడ, నగర శైలికి చెందిన సూక్ష్మ శిఖరాలతో రూపొందించబడ్డాయి. బహిరంగ ప్రధాన మండపం లోని స్తంభాలు లాత్ (lathe) ద్వారా మలచిన రాతితో చేయబడ్డాయి. అవి గంట ఆకారపు విభాగంతో పాటు ఏనుగులు, బ్యాండ్‌లలో వజ్రాకారపు మూలాంశాలతో సహా ఇతర అలంకరణలను కలిగి ఉన్నాయి. ఏనుగుల తొండాలు, స్తంభాల మధ్య ఖాళీ ఉన్నట్లు కనిపించేలా ఏనుగులను చెక్కారు. బ్యాండ్ మూలాంశాలు వివరాలలో మారుతూ ఉంటాయి. ఆలయ ప్రధాన మండపం పెద్ద గోపుర పైకప్పును కలిగి ఉంటుంది. ఇది శంఖాకారపు అచ్చుల ఏకకేంద్ర వృత్తాలను కలిగి ఉంటుంది. శిఖరాగ్రం వద్ద, పైకప్పు గులాబీ లేదా లాకెట్టు డిజైన్‌లో ఉంటుంది. పైకప్పు మెట్ల పిరమిడ్ ఆకారంలో ఉంటుంది.

సమీపంలో *రమల్* ఉంది, ఇది కమలం ఆకారంలో ఉన్న అష్టభుజి రాతి ముక్క. ఇది  ఉండి ఎనిమిది స్తంభాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. మతపరమైన (*మాస్తిగల్లు*), సైనిక (*వీరగల్లు*) దృశ్యాలతో చెక్కబడిన స్మారక శిలలు ఉన్నాయి. వాటిలో ఎనిమిది అష్టదిక్పాలకులు.

ప్రధాన మండపానికి ఆనుకుని ఒక గర్భగుడి ఉంది. నంది మండపం పన్నెండు స్తంభాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది, ఇందులో బాల్కనీ సీటింగ్ ఉంటుంది. నగర శైలి (ఉత్తరాది వక్రరేఖల) శిఖరంతో కూడిన వినాయకుడి ఆలయం కూడా ఉంది.

### కోటలోని జైన దేవాలయం
thumb|180px|right|ఉద్యానవన శాఖ వద్ద ఉన్న దేవాలయం

హానగల్ కోటలోని జైన దేవాలయం ఉద్యానవన శాఖ ఆవరణలో ఉంది. ఇది క్రీ.శ. 1150 నాటిది. హొయసల శైలిలో ఉన్న ఈ ఆలయం అందంగా అలంకరించబడింది, అయితే దీనికి పరిరక్షణ, పునరుద్ధరణ అవసరం. ఈ ఆలయాన్ని మెట్ల ప్లాన్‌లో నిర్మించారు. ఇది బహిరంగ మండపం, గర్భగుడిని కలిగి ఉంది, అవి ఇప్పుడు శిథిలావస్థలో ఉన్నాయి. శిల్ప అలంకరణలో పువ్వులు, దండలు, తోరణాలు, జంతువులు, పక్షులు, దేవతలు ఉన్నారు. గోడల పైభాగంలో ఇది ప్రత్యేకంగా విస్తృతంగా ఉంటుంది. ఆలయ గోడలు సన్నని స్తంభాలతో కూడా అలంకరించబడ్డాయి. బహిరంగ మండపంలో లాత్ (lathe) తో మలచిన స్తంభాలు ఉన్నాయి.

## శ్రీ సరహునాథ్ దేవాలయం
హానగల్ సమీపంలోని సురలేశ్వరలో శ్రీ సరహునాథ్ దేవాలయం ఉంది.

### వీరభద్ర దేవాలయం
వీరభద్ర దేవాలయం కూడా హానగల్ కోటలో ఉంది. అత్యంత అలంకరించబడినప్పటికీ, దీనికి పునరుద్ధరణ పనులు అవసరం.

### బిల్లేశ్వర దేవాలయం
180px|thumb|right|బిల్లేశ్వర దేవాలయం
బిల్లేశ్వర దేవాలయం హొయసల శైలిలో ఉంది. ఈ ఆలయంలోని గర్భగుడి ద్వారబంధంపై విస్తృతంగా చెక్కబడిన ఆకృతులు ఉన్నాయి. ప్రతి వైపు దిగువన, ఐదు చెక్కబడిన బొమ్మలు ఉన్నాయి. కేంద్ర భాగంలో మన్మథుడు ఉన్నాడు. అతని పక్కన రతీ దేవి ఉంది. మేక తల కలిగిన దేవుడు దక్షుడు కూడా ఉన్నాడు, అందరి చుట్టూ పరిచారకులు ఉన్నారు. ఆలయ గర్భగుడి ముఖభాగం అసంపూర్ణంగా ఉంది. ఆలయ వెలుపలి గోడలు ఆలయ గోపురాల డిజైన్‌లు, చెక్కబడిన వజ్రాకారపు గుంటలతో అలంకరించబడ్డాయి. చతురస్రాకార పలకలపై పెనవేసుకున్న తోకలతో ఉన్న పాములు, జంతువులు, సంగీతకారులు, ఆకులు చెక్కబడి ఉంటాయి.

## ఇవి కూడా చూడండి

* అక్కి ఆలూరు
* కదంబ వంశం
* కల్యాణి చాళుక్యులు
* బనవాసి
* హలసి
* కుందగోల్
* బల్లిగావి
* హావేరి
* సాగర
* బెలగల్ పేట-నిస్సిమేశ్వర నలగిపవాడమఠం దేవాలయం
* ఉత్తర కర్ణాటక
* ఉత్తర కర్ణాటకలో పర్యాటకం
* లక్ష్మేశ్వర్
* చౌడయ్యదానపుర
* గళగనాథ
* దిల్వారా దేవాలయాలు, మౌంట్ అబూ, రాజస్థాన్
* కైటభేశ్వర దేవాలయం, కుబటూరు

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* కదంబుల నాణేలు
* హానగల్ కదంబుల బంగారు పగోడా నాణేలు
* హానగల్ కదంబులు, శాంతి వర్మ బంగారు నాణేలు (క్రీ.శ. 1075-1094)
* గూగుల్ మ్యాప్స్‌లో హానగల్ తారకేశ్వర దేవాలయ సముదాయం

వర్గం:చాళుక్యులు
వర్గం:కర్ణాటకలోని శివాలయాలు
వర్గం:కర్ణాటక కోటలు