లక్ష్మణ్ మహాదేవ్ చితాలే

**లక్ష్మణ్ మహదేవ్ చితాలే**, (1892-1960) ఒక భారతీయ వాస్తుశిల్పి, రచయిత, ఎల్.ఎమ్. చితాలే గా ప్రసిద్ధుడు. రాయల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఆర్కిటెక్ట్స్ మొదటి భారతీయ అసోసియేట్‌లలో ఒకరు. భారతదేశంలో చెన్నైలోని లైఫ్ ఇన్సూరెన్స్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా భవనం, ఒకప్పుడు కేరళ హైకోర్టు స్థానంగా ఉన్న కొచ్చిలోని రామ్ మోహన్ ప్యాలెస్, ఎట్టయపురంలోని సుబ్రమణ్య భారతి స్మారక చిహ్నం, అడయార్‌లోని సెంట్రల్ లెదర్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (CLRI), నాగ్‌పూర్‌లోని రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా భవనం వంటి అనేక ముఖ్యమైన భవనాలకు ఆయన వాస్తుశిల్పి. దేశానికి ఆయన చేసిన సేవలకు గాను భారత ప్రభుత్వం 1957లో భారతదేశ నాల్గవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం పద్మశ్రీతో ఆయనను సత్కరించింది.

## జీవిత చరిత్ర
thumb|లైఫ్ ఇన్సూరెన్స్ కార్పొరేషన్ భవనం, చెన్నై
thumb|రామ్ మోహన్ ప్యాలెస్, కొచ్చి (1944)
thumb|రిజర్వ్ బ్యాంక్ భవనం, నాగ్‌పూర్
లక్ష్మణ్ మహదేవ్ చితాలే పశ్చిమ భారత రాష్ట్రమైన మహారాష్ట్రలోని రత్నగిరి జిల్లాలో చిప్లూన్‌కు 8 కి.మీ దూరంలో ఉన్న పరశురామ్ అనే చిన్న గ్రామంలో 1892లో పేద ఆర్థిక వనరులు ఉన్న కుటుంబంలో జన్మించారు. డ్రాయింగ్‌పై ఉన్న ఆసక్తితో ఆయన అప్పటి బరోడా మహారాజు మూడవ సాయాజీరావ్ గైక్వాడ్ నుండి ఉపకారవేతనం పొందారు, బరోడాలోని కళా భవన్ టెక్నికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో డ్రాఫ్ట్స్‌మన్ కోర్సు చదివారు. ఈ సమయంలో చితాలే ఒక ప్రసిద్ధ వాస్తుశిల్పి హెన్రీ వాఘన్ లాంచెస్టర్‌ను కలిసే అవకాశం పొందారు, ఆయన ఈయనను తన సహాయకుడిగా నియమించుకున్నారు. 1922లో లాంచెస్టర్ యుకెకు మారినప్పుడు, చితాలే ఆయనతో పాటు వెళ్లారు. అక్కడ ఆయన ఉన్నత విద్య కోసం లండన్ విశ్వవిద్యాలయం స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్కిటెక్చర్‌లో చేరారు, స్కూల్ ఆఫ్ టౌన్ ప్లానింగ్‌లో అభ్యాసాన్ని కొనసాగించారు. తరువాత ఆయన రాయల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఆర్కిటెక్ట్స్ అసోసియేట్‌గా అర్హత సాధించారు, ఆ తర్వాత సంస్థ ఫెలోషిప్ పొందారు.

చితాలే 1929లో భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చారు, మద్రాసులోని పబ్లిక్ వర్క్స్ డిపార్ట్‌మెంట్‌లో అసిస్టెంట్ కన్సల్టింగ్ ఆర్కిటెక్ట్ ఉద్యోగాన్ని స్వీకరించి అక్కడ మూడు సంవత్సరాలు పనిచేశారు. 1932లో ఆయన ప్రభుత్వ సేవకు రాజీనామా చేసి దక్షిణ భారతదేశంలో మొదటి ప్రైవేట్ ఆర్కిటెక్చరల్ సంస్థగా చెప్పబడే ఎల్. ఎమ్. చితాలే అండ్ సన్‌ను స్థాపించారు. చిదంబరంలో నిర్మించాల్సిన అన్నామలై విశ్వవిద్యాలయం గ్రంథాలయం, పరిపాలన భవనం, స్నాతకోత్సవ మందిరాన్ని రూపొందించడం ఆయన చేపట్టిన మొదటి పనులలో ఒకటి. విశ్వవిద్యాలయ ఉపకులపతిగా ఉన్న డాక్టర్ ఎస్. రాధాకృష్ణన్ సిఫార్సు మేరకు ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ప్రాజెక్ట్ చేపట్టారు. ఆయన మైలాపూర్‌లో భారతదేశ మాజీ ఉపరాష్ట్రపతి కోసం ఒక ఇంటిని కూడా నిర్మించారు.

తదుపరి ముఖ్యమైన ప్రాజెక్ట్ చెన్నై జార్జ్ టౌన్‌లోని అర్మేనియన్ వీధిలో ఉన్న ఓరియంటల్ లైఫ్ అస్యూరెన్స్ కో (తరువాతి కాలంలో ఓరియంటల్ ఇన్సూరెన్స్ కో.) భవనం, ఇది చెన్నైలో ఆరు అంతస్తులు, వాల్ట్‌గా పనిచేసిన బేస్‌మెంట్‌తో కూడిన మొదటి బహుళ అంతస్తుల భవనం. ఈ బేస్‌మెంట్‌ను తరువాత కొఠారి గ్రూప్ కొనుగోలు చేసింది, దక్షిణ భారతదేశంలో మొదటి సేఫ్ డిపాజిట్ కంపెనీ అయిన మద్రాస్ సేఫ్ డిపాజిట్ కంపెనీ వాల్ట్‌గా దీనిని మార్చింది. 1941లో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పుడు, రాత్రిపూట దాడుల నుండి నగరానికి మభ్యపెట్టే కవచం ఏర్పాటు చేసే బాధ్యతను అప్పగిస్తూ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం చితాలేను ప్రాంతీయ క్యామోఫ్లేజ్ అధికారిగా నియమించింది. చితాలే తరువాత ఆ సమయంలో తన పని ఆధారంగా ఎయిర్ రైడ్స్ అండ్ సివిల్ డిఫెన్స్ అనే పేరుతో ఒక పుస్తకాన్ని తీసుకువచ్చారు. చర్చల సమయంలో సినిమా స్లయిడ్ ప్రొజెక్షన్ పద్ధతులను ఉపయోగించినందున ఆయన లాంతరు ఉపన్యాసాలుగా పిలువబడే చర్చల పరంపరను కూడా నిర్వహించారు.

యుద్ధం తరువాత చితాలే తిరిగి వాణిజ్య వాస్తుశిల్పానికి వెళ్ళారు, అనేక ఇతర బీమా సంస్థల కోసం భవనాలను రూపొందించారు, వాటిలో మౌంట్ రోడ్‌లోని 14 అంతస్తుల ఎత్తైన భవనం అయిన లైఫ్ ఇన్సూరెన్స్ కార్పొరేషన్ భవనం అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది, ఇది నగరంలో మొదటి ఆకాశహర్మ్యంగా చెప్పబడింది. కొచ్చిలోని రామ్ మోహన్ ప్యాలెస్, నాగ్‌పూర్‌లోని రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా భవనం, ఎట్టయపురంలోని తమిళ కవి సుబ్రమణ్య భారతి స్మారక చిహ్నం, అడయార్‌లోని సెంట్రల్ లెదర్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ భవనం, అనేక ఇతర కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలు వంటి దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో ఉన్న అనేక ఇతర ప్రసిద్ధ భవనాలకు ఆయన వాస్తుశిల్పి. ఆయన విద్యా విషయాలతో కూడా సంబంధం కలిగి ఉన్నారు, 1941 నుండి 1946 వరకు మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయంలో డ్రాయింగ్, ఆర్కిటెక్చర్ బోర్డ్ ఆఫ్ స్టడీస్‌కు అధ్యక్షత వహించారు, ఆల్ ఇండియా బోర్డ్ ఆఫ్ టెక్నికల్ స్టడీస్ ఇన్ ఆర్కిటెక్చర్, రీజినల్ ప్లానింగ్ సభ్యునిగా పనిచేశారు.

### గొప్ప నిర్మాణ రచయిత
ఎల్ ఎమ్ చితాలే తన ఆర్కిటెక్చర్, టౌన్ ప్లానింగ్ అధ్యయనాల కోసం ఇంగ్లాండ్‌లో ఉన్న సమయంలో ఆయన రచనపై ఆసక్తిని పెంచుకున్నారు. ఆయన ఇంగ్లాండ్‌లో ఉన్నప్పుడు జర్నలిజంలో కరస్పాండెన్స్ కోర్సు కూడా చేశారు. అక్కడ ఏడేళ్లు ఉన్న కాలంలో ఇంగ్లాండ్, భారతదేశంలోని పత్రికలలో ప్రచురితమైన అనేక వ్యాసాలను ఆయన ప్రచురించారు.

ఆయన కెరీర్ తర్వాత రచన ఒక ముఖ్యమైన అంశంగా మారింది. ఆయన రచనలకు కొన్ని ఉదాహరణలు 1946 పీపుల్స్ హెల్త్ జర్నల్‌లో ముద్రించిన 'హౌస్ గార్డెన్స్', ఇందులో చక్కగా ఆలోచించిన ఇంటి ప్రణాళికలో ఇంటి చుట్టూ తగినంత బహిరంగ స్థలాన్ని ఏర్పాటు చేయడం ఎంత ముఖ్యమైనదో ఆర్కిటెక్ట్ చితాలే వివరిస్తారు. నాగ్‌పూర్‌లోని రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా భవనం ఆనాటి అద్భుతమైన డిజైన్‌కు విస్తృత ప్రచారం పొందింది. చితాలే అక్టోబర్ 1956 నాగ్‌పూర్ టైమ్స్, ఏప్రిల్ 1958 జర్నల్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్కిటెక్ట్స్ సంచికలో నిర్మాణం డిజైన్, నిర్మాణ ప్రక్రియ గురించి రాశారు. పచ్చయ్యప్ప కళాశాల నిర్మాణం, రూపకల్పన గురించి ఆగస్ట్ 12, 1940 హిందూ సంచికలో ముద్రించిన 'న్యూ బిల్డింగ్స్', 1938-39 ఆల్ ఇండియా ఖాదీ, స్వదేశీ ఎగ్జిబిషన్ సావనీర్‌లో ఎగ్జిబిషన్ ప్రణాళిక, ఉద్దేశ్యాన్ని వివరించిన 'ఎగ్జిబిషన్స్' ఆయన ఇతర ముఖ్యమైన రచనలు. ది మునిసిపల్ గెజిట్, మద్రాస్ కోసం ఆయన రాసిన కొన్ని రచనలు మార్చి 1939లో 'సిటీ సినిమాస్ అండ్ సివిక్ వెల్ఫేర్', సెప్టెంబర్ 1941లో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత కొత్త ప్రపంచం, దేశాలు స్థిరత్వం, శ్రేయస్సును ఎలా సాధించగలవు అనే దాని గురించి 'పోస్ట్ వార్ రీకన్‌స్ట్రక్షన్', సెప్టెంబర్ 1940లో మైసూర్ మహారాజు సంగీతం, స్మారక కట్టడాల సంరక్షణ, ఆర్కిటెక్చర్, టౌన్ ప్లానింగ్ పునరుద్ధరణ వంటి అన్ని రకాల కళలకు ఆదరణ కల్పించడం గురించి 'ఫైన్ ఆర్ట్స్ : ఎ మహారాజాస్ కంట్రిబ్యూషన్', 1943లో ప్రణాళిక లేని, అపరిశుభ్రమైన స్థావరాలు, సమస్యను పరిష్కరించడానికి ఏమి కావాలి, సాధ్యమయ్యే పరిష్కారాల గురించి 'ది స్లమ్స్'.

భారత ప్రభుత్వం 1957లో చితాలేకు నాల్గవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన పద్మశ్రీని ప్రదానం చేసింది. ఆయన 1960లో 68 ఏళ్ల వయసులో మరణించారు; మహారాష్ట్రలోని తారాపూర్‌కు చెందిన ఆయన భార్య లీలావతి అంతకుముందే మరణించారు. ఈ దంపతులకు శ్రీకృష్ణ లక్ష్మణ్ చితాలే అనే కుమారుడు ఉన్నాడు, అతను కూడా వాస్తుశిల్పి, తన తండ్రి స్థాపించిన సంస్థకు అధిపతి.

## మూలాలు

## మరింత చదవడానికి
* 

వర్గం:1960 మరణాలు
వర్గం:1892 జననాలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు