తొలి బౌద్ధ గ్రంథాలు

తొలి బౌద్ధ గ్రంథాలు ( ఈబిటిలు ), తొలి బౌద్ధ సాహిత్యం లేదా తొలి బౌద్ధ ప్రసంగాలు అనేవి తొలి బౌద్ధ శాఖలు పంచుకున్న సమాంతర గ్రంథాలు . అత్యంత విస్తృతంగా అధ్యయనం చేయబడిన ఈబిటి గ్రంథాలు మొదటి నాలుగు పాలి నికాయాలు , అలాగే వాటికి సంబంధించిన చైనీస్ ఆగమాలు. అయితే, వివిధ బౌద్ధ శాఖల పాటిమోక్కాల వంటి కొన్ని వినయ గ్రంథాలు , అలాగే తొలి అభిధర్మ గ్రంథాలలోని కొన్ని గ్రంథాలు కూడా చాలా ప్రాచీనమైనవి కావచ్చని కొంతమంది పండితులు సూచించారు.

పాలి, చైనీస్ భాషలలోని పెద్ద సేకరణలతో పాటు , సంస్కృతం, ఖోటానీస్ , టిబెటన్  గాంధారీ భాషలలో ఈబిటి సామగ్రి  ఖండిత సేకరణలు కూడా ఉన్నాయి . ప్రారంభ శాఖలకు పూర్వపు బౌద్ధమతం ఆధునిక అధ్యయనం తరచుగా ఈ వివిధ ప్రారంభ బౌద్ధ మూలాలను ఉపయోగించి తులనాత్మక పాండిత్యంపై ఆధారపడుతుంది.  

రిచర్డ్ గోంబ్రిచ్ , అకిరా హిరకావా, అలెగ్జాండర్ వైన్, ఎ.కె. వార్డర్ వంటి బౌద్ధ అధ్యయనాలకు చెందిన వివిధ పండితులు, ప్రారంభ బౌద్ధ గ్రంథాలలో చారిత్రక బుద్ధునికే లేదా కనీసం శాఖలకు పూర్వపు బౌద్ధమతం ప్రారంభ సంవత్సరాలకు సంబంధించిన విషయాలను గుర్తించవచ్చని అభిప్రాయపడ్డారు. జపనీస్ పండితుడు అకిరా హిరకావా ప్రకారం, "చారిత్రక బుద్ధుని అసలు బోధనలను నిర్ధారించే ఏ ప్రయత్నమైనా ఈ సాహిత్యంపై ఆధారపడి ఉండాలి."

## సారాంశం
తొలి బౌద్ధ గ్రంథాలు వివిధ ప్రక్రియలను కలిగి ఉంటాయి, వాటిలో గద్య సూత్రాలు ( సంస్కృతం : సూత్ర , ప్రసంగాలు), సన్యాస నియమాలు (వినయ ), వివిధ రకాల పద్య రచనలు ( గాథ & ఉదాన వంటివి ), గద్య & పద్య మిశ్రమ రచనలు ( గేయ ), అలాగే సన్యాస నియమాలు లేదా సిద్ధాంత విషయాల జాబితాలు ( మతిక ) ఉన్నాయి. తొలి బౌద్ధ సాహిత్యంలో అధిక భాగం "సుత్త" లేదా "సూత్ర" ప్రక్రియకు చెందినది. వీటిని సాధారణంగా వివిధ సంకలనాలలో ( నికాయాలు లేదా ఆగమాలు అని పిలుస్తారు) ఉంచుతారు, ఇవి త్రిపీటకాలు ("మూడు బుట్టలు") అని పిలువబడే వివిధ తొలి బౌద్ధ ప్రామాణిక సంకలనాలలోని "సుత్త పీటక" (సంస్కృతం: సూత్ర పీటక, "సూత్రాల బుట్ట") విభాగాన్ని ఏర్పరుస్తాయి . ఈ సూత్రాలు సాధారణంగా సిద్ధాంతపరమైన, ఆధ్యాత్మిక, తాత్విక విషయాలను కలిగి ఉంటాయి.

వివిధ బౌద్ధ పాఠశాలల నుండి, ముఖ్యంగా తెరవాడ, సర్వాస్తివద పాఠశాలల నుండి ఈబిటి లు ఉన్నాయి, కానీ ధర్మగుప్తక, మహాసాంఘిక, మహిషాసక, మూలసర్వాస్తివద, అనిశ్చిత ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఇతర గ్రంథాల నుండి కూడా ఉన్నాయి.

ఆస్కార్ వాన్ హినూబెర్ ప్రకారం, ఈబిటిల కూర్పుకు ప్రధాన ఉద్దేశ్యం "ఒక సనా*నేను సుతాం* పరిరక్షించడం, రక్షించడం". ఈ సాహిత్య ప్రయత్నం బ్రాహ్మణుల వేద గద్యం ద్వారా ప్రభావితమైందని ఆయన అన్నారు. వాన్ హినూబర్ పేర్కొన్నట్లుగా, ఈ సేకరణలలో బుద్ధుడి మరణాన్ని వివరించే  మహా పరినిబ్బానసుత్తంత వంటి చారిత్రక సంఘటనల జ్ఞాపకార్థం మొట్టమొదటి భారతీయ గ్రంథాలు కూడా ఉన్నాయి. ప్రాచీన స్థల పేర్లతో సహా, వారు వర్ణించే సంఘటన భౌగోళిక స్థానాన్ని పరిచయం చేయడం ద్వారా ప్రారంభ సుత్తాలు కూడా దాదాపు ఎల్లప్పుడూ తెరుచుకుంటాయి, దీనికి ముందు ఎల్లప్పుడూ "ఈ విధంగా నేను విన్నాను" (ఈవాం మే సుతాం) అనే పదబంధం ఉంటుంది.

వివిధ సంప్రదాయాల నుండి వచ్చిన వచన ఆధారాలు క్రీ. పూ. 1వ శతాబ్దం నుండి క్రీ. శ. 4వ శతాబ్దం వరకు, ఈ సమాంతర పత్రాల మధ్య స్వల్ప తేడాలు అభివృద్ధి చెందాయని, ఈ తేడాలు "పాఠశాల అనుబంధం, స్థానిక సంప్రదాయాలు, భాషా వాతావరణం, ప్రామాణికం కాని లిపులు లేదా ఈ కారకాల కలయిక" ను ప్రతిబింబిస్తాయని చూపిస్తున్నాయి.

### మౌఖికత
ఈ గ్రంథాలు మొదట్లో మౌఖిక పద్ధతుల ద్వారా ప్రసారం చేయబడ్డాయి. మార్కస్ బింగెన్‌హైమర్ ప్రకారం,

మార్క్ అల్లన్ పేర్కొన్నట్లుగా, ఈ గ్రంథాలు ఆధునిక పండితులచే మౌఖికంగా ప్రసారం చేయబడటానికి వివిధ కారణాలు ఉన్నాయి. వీటిలో గ్రంథాల నుండి అంతర్గత ఆధారాలు ఉన్నాయి, ఇవి వాటిని కంఠస్థం చేసి పఠించాలని సూచిస్తాయి, ఎటువంటి ఆధారాలు లేకపోవడం (ఈ గ్రంథాలను సంరక్షించడానికి రచన ఉపయోగించబడుతుందని గ్రంథాలకు పురావస్తు లేదా అంతర్గతమైనది) గ్రంథాల శైలీకృత లక్షణాలు.

తొలి బౌద్ధ గ్రంథాలను గుర్తించే ఒక ముఖ్యమైన లక్షణం ఏమిటంటే, అవి మౌఖికంగా ప్రసారం చేయబడిన సాహిత్యం అని ప్రతిబింబించే అధికారిక లక్షణాలు, ఉదాహరణకు పునరావృతం, అలంకారిక సూత్రాల వాడకం. మౌఖికతకు ద్రోహం చేసే ఇతర శైలీకృత లక్షణాలు: బహుళ పర్యాయపదాల వాడకం, ప్రామాణిక పదబంధాలు & భాగములు, పద్య సారాంశాలు, ఉపమానాలు, సంఖ్యా జాబితాలు & ప్రామాణిక ఫ్రేమింగ్ కథనాలు.

ఈ శైలీకృత లక్షణాలు మరింత విస్తృతమైన, సంక్లిష్టమైన కథనాలను కలిగి ఉన్న మహాయాన సూత్రాల వంటి తరువాతి రచనలకు విరుద్ధంగా ఉన్నాయి, వీటిని గుర్తుంచుకోవడం మరింత కష్టం. అలాగే, ఈబీటీలు ఎల్లప్పుడూ చారిత్రాత్మకంగా పురాతన భారతీయ ప్రదేశాలలో ఉన్నాయి, అనేక తరువాతి మహాయాన రచనల మాదిరిగా కాకుండా, ఇవి తమను బుద్ధుడు స్వర్గ ప్రాంతాలలో లేదా ఇతర అతీంద్రియ పరిస్థితులలో బోధించినట్లు వర్ణిస్తాయి.

ప్రారంభ బౌద్ధ గ్రంథాలు, క్రీ పూ 1 వ శతాబ్దం తరువాత వ్రాతపూర్వకంగా నమోదు చేయబడే వరకు, నిర్దిష్ట గ్రంథాల సేకరణలను కంఠస్థం చేయడం, పఠించడంలో నైపుణ్యం కలిగిన సన్యాసులు, భానక వంశాల ద్వారా ప్రసారం చేయబడ్డాయని నమ్ముతారు. అలెగ్జాండర్ వైన్నే పేర్కొన్న విధంగా:

విన్, అనలాయో వంటి కొంతమంది పండితులు సాధారణంగా ఈ గ్రంథాలు స్థిర రూపంలో కంఠస్థం చేయబడ్డాయని, యథాతథంగా పఠించడానికి ( ఇతిహాస కవిత్వం వంటి ఇతర మౌఖిక సాహిత్య రూపాలకు విరుద్ధంగా), సామూహిక పఠనాల సమయంలో ఇది ధృవీకరించబడిందని (ఇక్కడ ఆశువుగా చెప్పడానికి తక్కువ అవకాశం ఉంది) అభిప్రాయపడ్డారు, అయితే మరికొందరు ప్రాథమిక జాబితాలు లేదా సూత్రాల ఉపయోగం ద్వారా వాటిని మరింత కవితాత్మకంగా, ఆశువుగా ప్రదర్శించి ఉండవచ్చని వాదిస్తున్నారు ( ఎల్.ఎస్. కజిన్స్ , రూపెర్ట్ గెథిన్ ).

కొన్ని వేద కవితా స్వరాలను స్వీకరించడంతో పాటు, సంస్థ  రూపాలు (అంశం, సంఖ్యను ఉపయోగించడం) సహా వేద గ్రంథాల ప్రభావాన్ని కూడా ఈబీటీలు చూపుతాయి. ఈబీటీలు వేద గ్రంథాలతో సారూప్య పదజాలం, ఆలోచనలను పంచుకుంటాయి. వారు కొన్ని రూపకాలు, చిత్రాలను బృహద్రానిక ఉపనిషత్తు వంటి గ్రంథాలతో పంచుకుంటారు, సముద్రం ఒకే ఉప్పైన రుచి (AN 8.157 వర్సెస్ బృహద్రానిక 2.4.11).

### సెట్టింగ్ & తేదీ

నేపధ్యానికి సంబంధించి, ఈబీటీలు సాధారణంగా రెండవ పట్టణీకరణ కాలం ప్రపంచాన్ని వర్ణిస్తాయి, ఇందులో చిన్న తరహా పట్టణాలు, గ్రామాలు & చిన్న పోటీ రాష్ట్రాలు (మౌర్య యుగంతో పోలిస్తే తక్కువ స్థాయి పట్టణీకరణతో మహాజనపదాలు) ఉంటాయి. అలాగే, 4వ శతాబ్దంలో ఈ చిన్న పోటీ రాష్ట్రాలన్నింటినీ ఏకీకృతం చేసిన నంద సామ్రాజ్యం ఆవిర్భావానికి ముందు గంగా మైదానాన్ని ఈబీటీలు వర్ణిస్తాయి.

వారు పాటలీపుత్ర పాటలీగామ అనే చిన్న గ్రామంగా కూడా వర్ణించారు, అయితే ఇది తరువాత మౌర్య సామ్రాజ్యానికి రాజధానిగా భారతదేశంలోని అతిపెద్ద నగరంగా మారింది. వారు అశోకుడి గురించి ప్రస్తావించలేదు కానీ జైన నాయకుడు మహావీరుడు (అ. కా. నటపుత్ర) ను బుద్ధుని సమకాలీనుడిగా పేర్కొన్నారు.

బ్రహ్మాలి, సుజాతో పేర్కొన్న విధంగా, సుదూర వాణిజ్య నెట్‌వర్క్‌లు స్థాపనకు ముందు కాలంలో, ఈబీటీలు చిన్న తరహా స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థను కూడా చిత్రీకరిస్తాయి.

వాన్ హినూబెర్ పేర్కొన్నట్లుగా, ఇతర బౌద్ధ గ్రంథాలకు విరుద్ధంగా, *మహాపరిణిబ్బనాసూత్తాంత* వంటి ఈబీటీలలో మౌర్యుల ప్రస్తావనను విస్మరించడం కూడా దాని మౌర్య పూర్వ తేదీకి నిదర్శనం:
అలెగ్జాండర్ విన్ ప్రకారం,

## పురావస్తు శాస్త్రం

అశోకుని శాసనాలు కొన్ని తొలి భారతీయ చారిత్రక పత్రాలు, అవి కొన్ని విషయాలలో ఈబీటీలతో ఏకీభవిస్తాయి.

సుజాతో ప్రకారం, MPE 2 (Sārnāth) శాసనం వివిధ ఈబీటీ నిర్దిష్ట పదాలను ఉపయోగిస్తుంది: "భిఖుసంఘ, భిఖుని-సంఘ, శాసనం, ఉపాసక, అనుపోసత, సంఘ భేత, సాంఘ-సమగ సంస్కరణ), (సాంచి)."

సుజటో కూడా ఆర్ఈ 5 (కల్సి శాసనం ఇలా పేర్కొంది: "మంచి పనులు చేయడం కష్టం", "చెడు పనులు చేయడం సులభం", ఇది ఉదాన నుండి కోట్ కావచ్చు (5:8). అదేవిధంగా, ఆర్ఈ 9 (గిర్నాడ్ శాసనం "ధమ్మ బహుమతి వంటి బహుమతి ఏదీ లేదు" అని పేర్కొంది, ఇది ఈబీటీల నుండి కోట్ కావచ్చు (AN 9:5 లేదా DHP 354).

ఎ. వైన్, మైనర్ రాక్ ఎడిక్ట్ #3 కొన్ని బౌద్ధ గ్రంథాలను గుర్తించిందని, ఇవి అశోకుడి (AD1) సమయంలో ఇప్పటికే స్థిరంగా ఉన్నాయని చూపించవచ్చని పేర్కొన్నాడు. ఈ ఉల్లేఖనాలలో "రాహులవాద" కూడా ఉంది, ఇది అంబలాత్తిక రాహులోవాద సుత్త (MN 61′) ను సూచిస్తుంది.

భర్హత్ స్థూపం వంటి కొన్ని ప్రారంభ పురావస్తు ప్రదేశాలు (క్రీ. పూ. 1వ లేదా 2వ శతాబ్దానికి చెందిన అత్యంత కనిపించే వస్తువులు) బుద్ధ గోతమ, ఈబీటీలలోని మొత్తం ఐదు గత బుద్ధుల ప్రస్తావన, అలాగే రాజులు అజాతశత్రు, పసేనాడి వంటి ఈబీటీ ల నుండి అనేక వివరాలను కలిగి ఉన్నాయి. బుద్ధుని జీవితంలోని ప్రధాన సంఘటనలు ఈబీటీల నుండి ఆయన మేల్కొలుపు, మొదటి బోధన, మరణం వంటివి ప్రస్తావించబడ్డాయి. లుడెర్స్ ప్రకారం... "[బుద్ధుడికి] అజాతసత్తు సందర్శన సామనాఫల సుత్త ప్రకారం ఖచ్చితంగా వివరంగా కూడా చిత్రీకరించబడింది", "... సక్కా సందర్శన ప్రాతినిధ్యం సక్కాప్పన సుత్త  వచనాన్ని అనుసరిస్తుంది".

క్రీ. శ. 1వ, 2వ శతాబ్దాలకు చెందిన ఇతర భారతీయ శాసనాలలో ధమ్మ-కథిక, *పెటాకిన్*, సుత్తాంతిక వంటి పదాలు ఉన్నాయి, ఇవి ఈ సమయంలో బౌద్ధ సాహిత్యం ఉనికిని సూచిస్తాయి.

## ప్రస్తుత పదార్థం

చాలా ఆధునిక విద్వాంసులు సాధారణంగా పాలి నికాయాలపై దృష్టి పెట్టారు (ఇవి పూర్తిగా పాశ్చాత్య భాషలలోకి అనువదించబడ్డాయి), చైనీస్ ఆగమాలు (పాక్షికంగా మాత్రమే అనువదించబడ్డాయి). 19వ శతాబ్దం చివరి నాటికి, నికాయాలు & ఆగమాలలో పెద్ద సంఖ్యలో సమాంతర గ్రంథాలు ఉన్నాయని తెలిసింది. 1882లో శామ్యూల్ బీల్ చైనాలో తన బౌద్ధ సాహిత్యాన్ని ప్రచురించాడు, అక్కడ అతను ఇలా రాశాడు:పరినిబ్బాన , బ్రహ్మజాల , సిగలోవాద , ధమ్మచక్క , కాశీ-భారద్వద్జ, మహామంగళ; వీటన్నింటినీ నేను కనుగొని పాలి అనువాదాలతో పోల్చి చూశాను, ప్రధానంగా అవి ఒకేలా ఉన్నాయని కనుగొన్నాను. అక్షరాలా ఒకేలా ఉన్నాయని నేను చెప్పడం లేదు; అవి చిన్న చిన్న విషయాలలో భిన్నంగా ఉంటాయి, కానీ కథాంశం అన్ని ముఖ్యమైన వివరాలలో ఒకేలా ఉంటాయి. వినయ & ఆగమ సంకలనాలను క్షుణ్ణంగా పరిశీలించినప్పుడు, అన్ని పాలి సూత్రాలు కాకపోయినా చాలా వరకు చైనీస్ రూపంలో మనకు కనిపిస్తాయనడంలో నాకు పెద్దగా సందేహం లేదు.20వ శతాబ్దంలో అనెసాకి మసహారు, అకనుమా చిజెన్‌తో సహా వివిధ పండితులు ఈ సారూప్యతలపై విమర్శనాత్మక అధ్యయనాలను ప్రారంభించారు. బహుశా ఈ రెండు సంకలనాల తులనాత్మక అధ్యయనంలో అత్యంత ముఖ్యమైన తొలి రచనలు అనెసాకి  'ది ఫోర్ బుద్ధిస్ట్ ఆగమాస్ ఇన్ చైనీస్ – ఎ కాంకోర్డెన్స్ ఆఫ్ దేర్ పార్ట్స్ అండ్ ఆఫ్ ది కరెస్పాండింగ్ కౌంటర్‌పార్ట్స్ ఇన్ ది పాలి నికాయస్' & అకనుమా ' ది కంపారిటివ్ కేటలాగ్ ఆఫ్ చైనీస్ ఆగమాస్ అండ్ పాలి నికాయస్' .

కాలక్రమేణా ఈ సమాంతర బౌద్ధ గ్రంథాల తులనాత్మక అధ్యయనం బౌద్ధమతంపై ఆధునిక పాండిత్యంలో చేర్చబడింది, వారి సన్నిహిత సంబంధంపై వ్యాఖ్యానించిన ఎటియన్నే లామోట్టే (1988) రచనలో:అయితే, ఏకోత్తరంలో సులభంగా గుర్తించగలిగే మహాయాన ప్రక్షిప్తాలు మినహా , (నికాయాలు & ఆగమాల మధ్య) ఉన్న వైవిధ్యాలు వ్యక్తీకరణ పద్ధతి లేదా విషయాల అమరిక తప్ప మరేమీ ప్రభావితం చేయవు. నికాయాలు, ఆగమాలకు ఉమ్మడిగా ఉన్న సిద్ధాంతపరమైన ఆధారం గమనించదగ్గ విధంగా ఏకరీతిగా ఉంటుంది. శాఖలచే సంరక్షించబడి, ప్రసారం చేయబడినప్పటికీ, సూత్రాలు పాండిత్య పత్రాలుగా పరిగణించబడవు, కానీ అవి అన్ని శాఖల ఉమ్మడి వారసత్వంభిక్సు థిచ్ మిన్ చౌ (1918-2012) తెరవాడ *మజ్జిమా నికాయ* సర్వస్తివద *మధ్యమ ఆగమ* విషయాల తులనాత్మక అధ్యయనం (1991) నిర్వహించి, సాంకేతిక, ఆచరణాత్మక సమస్యలలో కొన్ని తేడాలు ఉన్నప్పటికీ, సిద్ధాంతపరమైన విషయాలలో అద్భుతమైన ఒప్పందం ఉందని తేల్చింది. భిక్కు అనాలయో ఇటీవల చేసిన అధ్యయనం కూడా ఈ అభిప్రాయంతో ఏకీభవిస్తుంది. మజ్జిమా నికాయ, మధ్యమ ఆగమ ఎక్కువగా ఒకే ప్రధాన సిద్ధాంతాలను కలిగి ఉన్నాయని అనలాయో వాదించారు.

సంస్కృతం, టిబెటన్, గాంధారన్ సేకరణలలో మిగిలి ఉన్న ఇతర శకలాల వస్తువులపై కూడా ఇటీవలి పరిశోధనలు జరిగాయి. ఆండ్రూ గ్లాస్ కొద్ది సంఖ్యలో గాంధార సూత్రాలను వాటి టిబెటన్, పాలి, సంస్కృత, చైనీస్ సమాంతరాలతో పోల్చి, కొన్ని సాంకేతిక వ్యత్యాసాలు ఉన్నప్పటికీ, వారి సిద్ధాంతాలలో ఐక్యత ఉందని తేల్చిచెప్పారు.

యిన్ షున్, మిజునో కోజెన్, మున్-కీట్ చూంగ్ వంటి కొంతమంది ఆసియా పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం, సంయుక్త నికాయ  సంయుక్త ఆగమ సాధారణ పూర్వీకుడు ఇతర ఈబీటీలకు ఆధారం.

### పాలి ఈబిటీలు

తెరవాడ పాఠశాల పాలి కానన్ ఈనాటి వరకు ఉనికిలో ఉన్న భారతీయ భాష ఈబీటీల అత్యంత పూర్తి పూర్తి సేకరణను కలిగి ఉంది. తెరవాడ సంప్రదాయం ప్రకారం, మౌఖికంగా ఆమోదించబడిన తరువాత, ఇది మొదటిసారిగా క్రీ పూ మొదటి శతాబ్దంలో శ్రీలంక వ్రాయబడింది.

గ్రెగొరీ స్కోపెన్ వంటి కొంతమంది పండితులు పాలి గ్రంథాల ప్రాచీనతపై సందేహం వ్యక్తం చేస్తున్నప్పటికీ, అలెగ్జాండర్ వైన్ ఇలా పేర్కొన్నాడు:క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం చివరి లేదా 4వ శతాబ్దం ప్రారంభానికి చెందిన శ్రీ క్షేత్రంలోని ఒక అవశేష పేటికలో లభించిన స్వర్ణ పాలి గ్రంథంలో ప్రామాణిక శకలాలు చేర్చబడ్డాయి; అవి ప్రస్తుతం ఉన్న పాలి వ్రాతప్రతులతో దాదాపు ఖచ్చితంగా సరిపోతాయి. దీని అర్థం పాలి త్రిపిటకం 1,500 సంవత్సరాలకు పైగా అధిక స్థాయి ఖచ్చితత్వంతో ప్రసారం చేయబడింది. ఇంత ఖచ్చితమైన ప్రసారాన్ని అనేక శతాబ్దాల వెనక్కి, కనీసం క్రీ.పూ. మొదటి శతాబ్దంలో ఇది వ్రాయబడిన కాలానికి, బహుశా అంతకంటే ముందు కాలానికి కూడా విస్తరించకూడదనే దానికి ఎటువంటి కారణం లేదు.పాలి కానన్ ప్రారంభ బౌద్ధ సాహిత్యంలో ప్రధానంగా మొదటి నాలుగు పాలి నికాయాలు, పాటిమోఖా (సన్యాసుల నియమాల ప్రాథమిక జాబితా), ఇతర వినయ సాహిత్యం అలాగే ఖుదక నికాయలోని కొన్ని భాగాలు (ప్రధానంగా సుత్త నిపాట, ఇతివుత్తక, ధమ్మపద, తెరిగాతా, తెరగాతా, ఉదానాలు) ఉంటాయి.

ఈ గ్రంథాలు పాశ్చాత్య భాషలలోకి విస్తృతంగా అనువదించబడ్డాయి.

### చైనీస్ ఈబీటీలు
చైనీస్ బౌద్ధ సిద్ధాంతంలో భద్రపరచబడిన ఈబీటీలలో ఆగమాలు, సూత్రాల సేకరణలు ఉన్నాయి, ఇవి పాలి నికాయాలకు విషయపరంగా, నిర్మాణపరంగా సమాంతరంగా ఉండే సూత్రాల సంకలనాలు. ఆధునిక తులనాత్మక అధ్యయనాలు చూపినట్లుగా ఉపన్యాసాలు, సేకరణల మధ్య కొన్ని తేడాలు కూడా ఉన్నాయి, వీటిలో పదబంధాల స్థానంలోని పదాలు, చేర్పులు మార్పుల లోపాలు ఉన్నాయి. ఈ వివిధ ఆగమాలు బహుశా సర్వస్తివద (సంయుక్త & మధ్యమ ఆగమాలు) ధర్మగుప్తక & కస్యాయిప పాఠశాలల నుండి మన వద్దకు వచ్చి ఉండవచ్చు. మహాసంఘిక వినయ పిటకం చైనీస్ అనువాదంలో కూడా ఉనికిలో ఉంది. ధర్మ డ్రమ్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ లిబరల్ ఆర్ట్స్ ఆగమ రీసెర్చ్ గ్రూప్ (ఏఆర్జీ) చేత కొన్ని ఆగమాలు ఆంగ్లంలోకి అనువదించబడ్డాయి.

ఈ గ్రంథాల భాష ప్రాచీన చైనీస్ ఒక రూపం, దీనిని బౌద్ధ చైనీస్ ( fójiào Hànyǔ佛教漢語) లేదా బౌద్ధ హైబ్రిడ్ చైనీస్ ( fójiào hùnhé Hànyǔ佛教混合漢語) అని పిలుస్తారు, ఇది గణనీయమైన దేశీయతను ప్రదర్శిస్తుంది. బౌద్ధ చైనీస్, కాల్క్‌లు, ఫొనలాజికల్ ట్రాన్స్‌క్రిప్షన్‌లతో సహా, మూల భాష నుండి ఉద్భవించిన గణనీయమైన సంఖ్యలో అంశాలను కూడా చూపిస్తుంది. ఈ గ్రంథాలపై పండితుల విశ్లేషణలో, అవి మధ్య ఇండో- ఆర్కిటిక్ ప్రాకృత మూల భాషల నుండి, వివిధ స్థాయిలలో సంస్కృతీకరణతో అనువదించబడ్డాయని తేలింది.

ఇతర చైనీస్ ఆగమాలు ఎక్కువగా పాలి నికాయాలతో సిద్ధాంతపరంగా స్థిరంగా ఉన్నప్పటికీ, ఎకోట్టారా ఆగమ (EEA) ను జోహన్నెస్ బ్రోంఖోర్స్ట్ &  ఎటియెన్ లామోట్ వంటి వివిధ పండితులు తరువాతి మహాయాన భావనలచే ప్రభావితమైనట్లు చూశారు. లామోట్టే ప్రకారం, ఈ 'ఇంటర్పోలేషన్లు' సులభంగా గుర్తించదగినవి. అనాలయో ప్రకారం, చాలా తరచుగా ప్రతిపాదించబడిన పరికల్పన ఏమిటంటే EA అనేది మహాసమ్గికా పాఠశాల నుండి ఉద్భవించింది.

### గాంధారీ & బాక్ట్రియన్  ఈబీటీలు

వివిధ శకలాల వ్రాతప్రతుల సేకరణల ఆధునిక ఆవిష్కరణలు (పాకిస్తాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ నుండి గాంధార బౌద్ధ గ్రంథాలు) ప్రారంభ బౌద్ధ గ్రంథాల అధ్యయనానికి గణనీయంగా దోహదపడ్డాయి.

ఈ గ్రంథాలలో చాలా వరకు గాంధారీ భాష, ఖరోష్ఠీ లిపి వ్రాయబడ్డాయి, అయితే కొన్ని బాక్ట్రియన్ భాషలో కూడా కనుగొనబడ్డాయి. మార్క్ అల్లన్ ప్రకారం, గాంధార బౌద్ధ గ్రంథాలలో అనేక ఈబీటీలు ఉన్నాయి, ఇవి ఇతర సేకరణలలో కనిపించే వాటికి సమాంతరంగా ఉన్నాయి, "ఎకోత్తరికాగమ  సంయుక్త-నికాయ/సంయుక్తగామ వన-సంయుక్తం వంటివి".

ఈ గ్రంథాలలో అనట్టలఖన సుత్త సమాంతరంగా ధర్మగుప్తక పాఠశాలకు చెందినవి ఉండవచ్చు. కొన్ని ప్రచురణలు ఈ గ్రంథాలలో కొన్నింటిని అనువదించాయి.

మార్క్ అల్లన్ ప్రకారం, ఇటీవలి ప్రధాన అన్వేషణలలో ఈ క్రింది సేకరణలు ఉన్నాయి: 

* "బ్రిటిష్ లైబ్రరీ ఖరోష్ఠి మాన్యుస్క్రిప్ట్స్", బిర్చ్ బెరడు స్క్రోల్స్ గాంధారీ భాషలో  ఖరోష్ఠి లిపి, బహుశా ధర్మగుప్తక పాఠశాలకు చెందినవి. వాటిలో గద్య సూత్రాలు క్రీ. శ. 1వ శతాబ్దానికి చెందిన ధర్మపద భాగాల వంటి పద్య రచనలు ఉన్నాయి, ఇవి కనుగొనబడిన మొట్టమొదటి ఈబీటీ  మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లుగా మారాయి.
* "సీనియర్ ఖరోష్ఠి మాన్యుస్క్రిప్ట్స్", బిర్చ్ బెరడు గ్రంధాలు గాంధారీ భాషలో ఖరోష్ఠి లిపిలో ఉన్నాయి, బహుశా ధర్మగుప్తక పాఠశాలకు చెందినవి. వీటిలో చాలా వరకు "కానానికల్" గద్య సూత్రాలను, అలాగే వినయతో ముడిపడి ఉన్న బుద్ధుని జీవితంపై కొన్ని జీవితచరిత్ర విషయాలను సంరక్షిస్తాయి.
* సంస్కృతం లేదా గాంధారీ భాషలలో ప్రారంభ బౌద్ధ, అభిధర్మ, మహాయాన గ్రంథాలను సంరక్షించే సేకరణ అయిన బామియన్ గుహలలో కనుగొనబడిన "స్కోయెన్ మాన్యుస్క్రిప్ట్స్".

### సంస్కృత ఈబీటీలు
మార్క్ అల్లన్ ప్రకారం, ఇటీవలి ఒక ముఖ్యమైన ఆవిష్కరణ "*దిర్ఘగమ* పెద్ద సంస్కృత బిర్చ్ బెరడు వ్రాతప్రతిలో గణనీయమైన భాగం, ఇది క్రీ. శ. ఏడవ లేదా ఎనిమిదవ శతాబ్దాలకు చెందిన (ముల-సర్వస్తివద పాఠశాలకు చెందిన సుదీర్ఘ ఉపన్యాసాలను కలిగి ఉన్న కానన్ విభజన". ఈ గిల్గిత్ దర్ఘా ఆగమాలో నలభై ఏడు ఉపన్యాసాలు ఉన్నాయి, ఇందులో *మాయాజాల సూత్రం*, *కతుస్పరీషత్-సూత్రం,* *ఆర్థవిస్తార-సూత్ర* వంటి పాలిలో కనిపించని కొన్ని సూత్రాలు ఉన్నాయి.

ఆర్థవినిషయ సూత్రం అనేది ఒక మిశ్రమ గ్రంథం, ఇది ప్రధానంగా అభిధర్మ రకం జాబితాలో ఏర్పాటు చేయబడిన ప్రారంభ బౌద్ధ విషయాలతో రూపొందించబడింది.

తారిమ్ పరీవాహక ప్రాంతం తుర్ఫాన్ నగరంలో పురావస్తు అన్వేషణలతో సహా వివిధ మూలాల నుండి వివిధ ప్రారంభ బౌద్ధ ఆగమాల సంస్కృత శకలాలు కూడా మనుగడలో ఉన్నాయి. ఈ అన్వేషణలలో సంస్కృత *ఉదానవర్గ* సంస్కరణలు ఉన్నాయి. ఇతర సంస్కృత ఆగమ గ్రంథాలలో (మహాయాన-కాని *మహాపరినిర్వాణసూత్రం,* ప్రత్యతసాముత్పదివిభంగనిర్దేశ ఉన్నాయి.

సర్వస్తివద వినయ, మూలసర్వస్తివద వినయాలతో సహా వివిధ వినయ గ్రంథాలు సంస్కృతంలో కూడా ఉన్నాయి. లలితవిస్తార సూత్రం, చాలా తరువాత చేర్పులను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, వారణాసి మొదటి ఉపన్యాసంలోని భాగాలతో సహా కొన్ని ఈబీటీ సమాంతర భాగాలను కూడా కలిగి ఉంది.

### మహాసాంఘిక మూలాలు
బౌద్ధ సమాజంలో మొదటి విభేదాలు స్థావిరాలు అని పిలవబడే వారు, మహాసాంఘిక మధ్య ఉండేవి. ఎడ్వర్డ్ కాన్జే వంటి కొంతమంది పండితులు స్థాయి, మహాసాంఘిక మూలాలలో సమాంతరాలను కలిగి ఉన్న ఈబీటీల ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెప్పారు. అయితే, స్థావీర సాహిత్యంతో పోలిస్తే తక్కువ మహాసాంఘిక గ్రంథాలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి.

మహాసాంఘిక ఈబీటీలకు ఒక ముఖ్యమైన మూలం *మహావస్తు* (గొప్ప సంఘటన). ఇది బుద్ధుడి పౌరాణిక జీవితం, ఇందులో అనేక పురాణ కథలు ఉన్నాయి, కానీ వివిధ ఈబీటీల సమాంతరాలు కూడా ఉన్నాయి.

3వ-4వ శతాబ్దానికి చెందిన మహాసాంఘిక మహాపరినిర్వాణ & కమ్మి (పాలి: కక్కి సూత్రాలు) శకలాలు కూడా ఉన్నాయి.

శాలిస్తంబ సూత్రం (బియ్యం కొమ్మ సూత్రం) అనేది ప్రారంభ బౌద్ధ గ్రంథం, ఇది మహాసాంఘిక పాఠశాలతో ముడిపడి ఉంది, ఇందులో పాలి సూత్రాలకు అనేక సమాంతర భాగాలు ఉన్నాయి. ఎన్. రాస్ రీట్ గుర్తించినట్లుగా, ఈ వచనం ఆధారపడిన మూలం, శాశ్వతమైన, వినాశనానికి మధ్య "మధ్య మార్గం", "ఐదు సముదాయాలు", "మూడు అవాంఛనీయ మూలాలు", నాలుగు గొప్ప సత్యాలు & గొప్ప ఎనిమిది రెట్లు మార్గం వంటి స్థావిరా ఈబీటీ ల ప్రాథమిక సిద్ధాంతాలతో సాధారణంగా అంగీకరిస్తుంది.

వివిధ మహాసాంఘిక వినయ గ్రంథాలు కూడా ఉన్నాయి, వీటిలో ప్రారంభ విషయాలను కలిగి ఉన్నాయి, వీటిలో వాటి *ప్రతిమోక్ష* సన్యాసుల కోడ్ కూడా ఉంది, ఇది స్థవీర పాటిమోఖాలతో దాదాపు సమానంగా ఉంటుంది.

చైనీస్ *ఎకోట్టారా ఆగమ* (ుమెన్నం పిన్యిన్ః zēngyī-ahanjīngh) అనేది వివిధ పండితులచే మహాసాంఘికులకు ఆపాదించబడింది, అయితే ఈ ఆపాదింపు అనిశ్చితంగా ఉంది.

### అభిధర్మ
విధ అభిధర్మ గ్రంథాలు, సంకలనాలు (పిటకాలు) పండితులచే (ఎక్కువగా) తరువాతి కాలపు రచనలుగా (క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం నుండి) పరిగణించబడతాయి, అందువల్ల అవి ప్రారంభ బౌద్ధ గ్రంథాలు (ఈబిటి) కావు. అభిధర్మ రచనలు సాపేక్షంగా ఆలస్యంగా వచ్చినప్పటికీ, ఎరిక్ ఫ్రావాల్నర్ వంటి పండితుల ప్రకారం , అభిధర్మ సాహిత్యం తొలి పొరలో, ఉదాహరణకు థేరవాద విభంగ , సర్వాస్తివాద ధర్మస్కంధ, ధర్మగుప్తక పాఠశాల శారిపుత్రాభిధర్మ వంటి వాటిలో, తొలి సంప్రదాయానికి పూర్వపు రచనల బీజాలు ఉన్నాయి. ఫ్రావాల్నర్ తులనాత్మక అధ్యయనం ప్రకారం, ఈ గ్రంథాలు బహుశా అభివృద్ధి చేయబడి  "ఒకే రచన నుండి నిర్మించబడ్డాయి", ప్రధానంగా తొలి బౌద్ధ సిద్ధాంత జాబితాలు (పాలి: మాటికా , సంస్కృతం: మాతృకా ) తొలి అభిధర్మ "ప్రాచీన మూలాన్ని" ఏర్పరుస్తాయి.

### కథన శైలులు
బుద్ధుడు ఇతర వ్యక్తుల గత జీవితాలను, ప్రధానంగా జాతకాలు  అవదానాల గురించి చర్చించే కొన్ని కథన గ్రంథాలను కూడా ప్రారంభ బౌద్ధ గ్రంథాలుగా పరిగణించవచ్చు. పీటర్ స్కిల్లింగ్ ప్రకారం, జాతక శైలి "బౌద్ధ సాహిత్యంలోని పురాతన భరూత్ ఒకటి". పాలి జాతకాలు, పద్య భాగాలు, "పాలి సంప్రదాయంలోని అత్యంత ప్రారంభ భాగాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతున్నాయి.   క్రీ. పూ. ఐదవ శతాబ్దం నాటివి". బుద్ధుని బోధన తొమ్మిది శైలులు (నవాంగ-బుద్ధాసన) అని పిలువబడే బౌద్ధ సాహిత్యం పురాతన పథకంలో భాగంగా "జాతక" కనిపిస్తుంది, వాటి చిత్రణలు ప్రారంభ భారతీయ కళ, శాసనాలలో కనిపిస్తాయి (క్రీ. పూ రెండవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో సాంచి &యు భర్హత్ వంటి ప్రదేశాలలో కనిపిస్తాయి. మార్టిన్ స్ట్రాబ్ ప్రకారం, ఈ కథనాలను ఖచ్చితమైన పద్ధతిలో తేదీ చేయలేము, "వివిధ పాఠశాలల నియమాలలో అనేక కథనాలు దాదాపు ఒకే రూపంలో ప్రసారం చేయబడటం అనేది అవి పాఠశాలల మధ్య విభేదాలు జరగడానికి ముందు కాలానికి చెందినవని చూపిస్తుంది". ఎ. కె. వార్డర్ ప్రకారం, జాతకాలు బుద్ధుడి వివిధ పురాణ జీవిత చరిత్రలకు పూర్వగాములు, ఇవి తరువాత తేదీలలో కూర్చబడ్డాయి.

### ఇతర మూలాలు
టిబెటన్ కాంగ్యూర్‌లో వివిధ ఈబీటీలు సేకరించబడ్డాయి. పీటర్ స్కిల్లింగ్ ఈ గ్రంథాల ఆంగ్ల అనువాదాలను తన రెండు సంపుటాల "*మహాసుత్రాలు*" (పాలి టెక్స్ట్ సొసైటీ, 1994) లో ప్రచురించారు. టిబెటన్ కానన్ అనువాదాల సైట్ 84000.co ప్రకారం, జనరల్ సూత్ర విభాగంలోని సూత్రాలు తో శ్రవకాయనా" రచనలు "బహుశా మౌలసర్వాస్తివద ఆగమాల నుండి సేకరించబడ్డాయి" అని దేగే కాంగ్యూర్ కేటలాగ్ పేర్కొంది.

టిబెటన్ సిద్ధాంతంలో ప్రారంభ బౌద్ధ విషయాల మరొక ముఖ్యమైన మూలం ఏమిటంటే, సమథదేవ తన *అభిధర్మకోశ*-టీకా (డెర్జ్ నెం. 4094/పీకింగ్ నెం. 5595) లో అభిధర్మకోశకు వ్యాఖ్యానం చేసిన అనేక ఉల్లేఖనాలు. ఈ విషయాలలో కొన్ని భిక్కునీ ధమ్మదిన్నా ఆంగ్ల అనువాదంలో అందుబాటులో ఉన్నాయి.

మహాయాన గ్రంథాలు కూడా కొన్నిసార్లు ఈబీటీలను ఉటంకిస్తాయి. ఎటియెన్ లామోట్ ప్రకారం, డా ఝిడు లున్ "తక్కువ వాహనానికి చెందిన వంద సూత్రాలను ఉదహరించారు, వీటిలో ఎక్కువ భాగం ఆగమ సేకరణల నుండి తీసుకోబడ్డాయి". భారీ *యోగాచారభూమి-శాస్త్రం* *వాస్తుసాంగ్రహణి* (థీమ్స్  సంకలనం) అనే విభాగం ఉంది, ఇందులో సంయుక్త-ఆగమ  ప్రతి సూత్రంలో కనిపించే ముఖ్య అంశాల సారాంశాలు, అలాగే *వినయ* సిద్ధాంత జాబితాలు (మాత్రకా) ఉన్నాయి.

సౌత్రాంతికా గ్రంథాల రచయితల అనేక సూత్ర ఉల్లేఖనాలు కూడా ఈబీటీశకలాలకు మూలం. సౌత్రాంతికా పాఠశాల ఈబీటీ సూత్రాల నుండి ఉదాహరణలు, సూచనలను ఉపయోగించడంపై దృష్టి పెట్టడానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ రచనలలో కుమారలత తత్త్వపంక్తి, ఘోషకుడికి ఆపాదించబడిన అభిధర్మమృత-శాస్త్రం, స్కంధిలకు ఆపాదించబడిన అభిదర్మావతార-శాస్త్రం, హరివర్మన్ *తత్వసిద్ధి* ఉన్నాయి.

టిబెటన్ కానన్‌లో *పవిత్ర ధర్మం మైండ్ఫుల్నెస్ అనువర్తనం (సద్ధర్మస్మృత్యుపస్థాన,* తోహ్ 287) అనే పెద్ద మౌలసర్వాస్తివద గ్రంథం కూడా ఉంది. ఈ వచనంలో కొన్ని ఈబీటీ భాగాలు ఉన్నాయి, వీటిలో శరీరం జాగ్రత్తపై ఒక విభాగం (అధ్యాయం 5) ఆరోగ్యకరమైన చర్య పది మార్గాలపై ఒక విభాగం (అధ్యాయం 1)   ఒక భాగం (అధ్యాయం 2.), ఇది డిస్కోర్స్ ఆన్ డిస్టింగ్విషింగ్ ది సిక్స్ ఎలిమెంట్స్ (సద్ధతువిభంగసూత్ర, ఎంఏ 162.) ను పోలి ఉంటుంది. రెండవ అధ్యాయంలో అపవిత్రత, ప్రేమపూర్వక-దయ, ప్రతిశ్యసముత్పాద ధ్యానాన్ని వివరించే మరిన్ని భాగాలు కూడా ఉన్నాయి.

## మూలాలు

వర్గం:బౌద్ధ మతము
వర్గం:మతాలు