సి. బి. ముత్తమ్మ

వర్గం:2009 మరణాలు
వర్గం:1924 జననాలు
వర్గం:మహిళా ఐ.ఏ.ఎస్.ఆఫీసర్లు
**చోనిర బెల్లియప్ప ముత్తమ్మ** (24 జనవరి 1924 - 14 అక్టోబరు 2009) ఇండియన్ సివిల్ సర్వీసెస్ పరీక్షలలో ఉత్తీర్ణత సాధించిన మొదటి మహిళ. ఆమె భారత విదేశాంగ సేవలో చేరిన మొదటి మహిళ కూడా. ఆమె తొలి భారతీయ మహిళా దౌత్యవేత్త కూడా. ఆమె మొదటి భారతీయ మహిళా రాయబారి (లేదా హై కమిషనర్) కూడా అయ్యారు. భారత పౌర సేవలలో లింగ సమానత్వం కోసం ఆమె చేసిన విజయవంతమైన ఉద్యమం ద్వారా ఆమె జ్ఞాపకం ఉంది.

## ప్రారంభ జీవితం
చోనిర బెల్లియప్ప ముత్తమ్మ 1924 జనవరి 24న కూర్గ్‌లోని విరాజ్‌పేటలో జన్మించారు.  ఆమెకు తొమ్మిది సంవత్సరాల వయసులో అటవీ అధికారి అయిన ఆమె తండ్రి మరణించారు. ముత్తమ్మ తల్లి తన నలుగురు పిల్లలకు ఉత్తమ విద్యను అందించడానికి తనను తాను అంకితం చేసుకుంది.   ముత్తమ్మ తన పాఠశాల విద్యను మడికేరిలోని సెయింట్ జోసెఫ్ బాలికల పాఠశాలలో పూర్తి చేసి, చెన్నైలోని ఉమెన్స్ క్రిస్టియన్ కళాశాల (ఆ సమయంలో మద్రాస్ ) నుండి ట్రిపుల్ బంగారు పతకంతో పట్టభద్రురాలైంది. ఆ తరువాత ఆమె ప్రెసిడెన్సీ కళాశాల నుండి ఆంగ్ల సాహిత్యంలో మాస్టర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ డిగ్రీని పొందింది.  1948లో యుపిఎస్‌సి పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించడం ద్వారా ముత్తమ్మ ఇండియన్ సివిల్ సర్వీసెస్‌లో చేరిన మొదటి మహిళగా నిలిచారు. ఆ సంవత్సరం భారత విదేశాంగ సేవకు దరఖాస్తు చేసుకున్న అభ్యర్థుల జాబితాలో ఆమె అగ్రస్థానంలో నిలిచింది,  1949లో ఆ సేవలో చేరింది.   ఆమె సర్వీసులో చేరినప్పుడు, ముత్తమ్మ వివాహం చేసుకున్న తర్వాత తన ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేస్తానని ఒక ఒప్పందంపై సంతకం చేయించారు. 

## కెరీర్
ముత్తమ్మ మొదట పారిస్‌లోని భారత రాయబార కార్యాలయంలో పనిచేశారు.  ఆమె లండన్‌లోని రంగూన్‌లో దౌత్యవేత్తగా,  న్యూఢిల్లీలోని విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖలో పాకిస్తాన్,  అమెరికా డెస్క్‌లలో కూడా పనిచేశారు.  ఆమె 1970లో హంగేరీకి భారత రాయబారిగా నియమితులయ్యారు. ఆ విధంగా ఆమె ఆ సర్వీసు నుండి రాయబారిగా నియమితులైన మొదటి మహిళ అయ్యారు. తరువాత, ఆమె ఘనాలోని అక్రలో రాయబారిగా పనిచేశారు, ఆ తర్వాత ఆమె నెదర్లాండ్స్‌లోని హేగ్‌కు భారత రాయబారిగా నియమితులయ్యారు.  

## లింగ సమానత్వం కోసం పోరాటం
భారత సివిల్ సర్వీసులో లింగ సమానత్వం కోసం ముత్తమ్మ చేసిన విజయవంతమైన ఉద్యమం ద్వారా ఆమె ప్రసిద్ధి చెందింది. భారత విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ సి.బి. ముత్తమ్మను విదేశాంగ కార్యదర్శి పదవికి పదోన్నతి కల్పించలేదు.  "యోగ్యత" కారణంగా గ్రేడ్ I కి పదోన్నతి నిరాకరించబడినప్పుడు ముత్తమ్మ విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖను కోర్టుకు తీసుకెళ్లాల్సి వచ్చింది.  పదోన్నతి విషయంలో తనను విస్మరించారని, ఉద్యోగాన్ని నియంత్రించే నియమాలు వివక్షతతో కూడుకున్నవని ఆరోపిస్తూ ఆమె ప్రభుత్వానికి పిటిషన్ వేసింది. సుప్రీంకోర్టు కేసును కొట్టివేస్తుందని ఆశించి మంత్రిత్వ శాఖ వెంటనే ఆమెకు పదోన్నతి కల్పించింది. పిటిషనర్ లేవనెత్తిన అంశాలను తోసిపుచ్చలేమని తీర్పు ఇచ్చిన తర్వాతే సుప్రీంకోర్టు కేసును కొట్టివేసింది. 1979లో జస్టిస్ వి.ఆర్. కృష్ణ అయ్యర్ నేతృత్వంలోని ముగ్గురు సభ్యుల ధర్మాసనం ఆమె కేసును సమర్థించింది. ఈ తీర్పు "లింగ వివక్షత యొక్క మరకలను తొలగించడానికి అన్ని సేవా నియమాలను సవరించాల్సిన అవసరాన్ని, రిట్ పిటిషన్లు లేదా లింగ స్వచ్ఛంద సంస్థ నుండి తాత్కాలిక ప్రేరణ కోసం వేచి ఉండకుండా" నొక్కి చెప్పింది. ఇది అప్పటి విదేశాంగ కార్యదర్శిని ఆపలేకపోయింది, అతను మహిళా అధికారులకు సర్క్యులర్ పంపి, "ప్రత్యేక అధికారాలను" కోరుతున్నందుకు వారిని వారి పదవుల నుండి తొలగిస్తానని బెదిరించాడు. ఈ ప్రత్యేక హక్కులలో ఒకటి మహిళలు తమ భర్తలతో ఉండాలని కోరుకోవడం. ఈ వివరాలు ఆమె 2003 పుస్తకం "స్లేన్ బై ది సిస్టమ్" లో ప్రస్తావించబడ్డాయి.  ఆమె 32 సంవత్సరాల సేవ తర్వాత 1982 లో ఐఎఫ్ఎస్ నుండి పదవీ విరమణ చేసింది.  

ముత్తమ్మ కేసుపై జస్టిస్ కృష్ణ అయ్యర్ ఇచ్చిన తీర్పులో విదేశాంగ సేవను 'స్త్రీ ద్వేషి'గా అభివర్ణించారు.  సర్వీసుల్లో లింగ వివక్ష ఉనికిని చూపించడానికి, అయ్యర్ ఇండియన్ ఫారిన్ సర్వీస్ (ప్రవర్తన,  క్రమశిక్షణ) నిబంధనలలోని 8 (2) నిబంధనను ఉదహరించారు, ఇది ఇలా పేర్కొంది, "సర్వీస్‌లో ఉన్న మహిళా సభ్యురాలు తన వివాహం చేసుకునే ముందు ప్రభుత్వం నుండి లిఖితపూర్వకంగా అనుమతి పొందాలి. వివాహం తర్వాత ఎప్పుడైనా, సర్వీసులోని ఒక మహిళా సభ్యురాలు సర్వీసు సభ్యురాలిగా తన విధులను సముచితంగా,  సమర్థవంతంగా నిర్వర్తించడానికి తన కుటుంబ,  గృహ కట్టుబాట్లు అడ్డుగా ఉంటాయని ప్రభుత్వం సంతృప్తి చెందితే సర్వీసుకు రాజీనామా చేయాల్సి రావచ్చు." సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇకపై ఐఎఫ్ఎస్లోని మహిళా అధికారులు వివాహం చేసుకోవడానికి ప్రభుత్వ అనుమతి పొందడం తప్పనిసరి కాదని నిర్ధారించింది.     

## మూలాలు