హళెగన్నడ

**పాత కన్నడ** లేదా **హళెగన్నడ** (ಹಳೆಗನ್ನಡ) అనేది కన్నడ భాష, ఇది బనవాసి కదంబుల (క్రీ.శ. 345–525 నాటి కర్ణాటక ప్రాచీన రాజవంశం) కాలంలో *పూర్వ హళెగన్నడ* లేదా *ప్రీ-ఓల్డ్ కన్నడ* నుండి రూపాంతరం చెందింది.

ఆధునిక కన్నడ భాష సంవత్సరాలుగా నాలుగు దశలలో అభివృద్ధి చెందింది. 5 వ శతాబ్దంలో (ప్రారంభ శాసన రికార్డుల ప్రకారం) పూర్వ హళెగన్నడ నుండి, 9, 11 వ శతాబ్దాల మధ్య హళెగన్నడ (పాత కన్నడ), 12, 17 వ శతాబ్దాల మధ్య నడుగన్నడ (మధ్య కన్నడ) (వచన సాహిత్యానికి నిదర్శనంగా), 18 వ శతాబ్దం నుండి ఇప్పటి వరకు ప్రస్తుత హోసగన్నడ (ఆధునిక కన్నడ)గా పరిణామం చెందింది. హోసగన్నడ (ఆధునిక కన్నడ) కర్ణాటక రాష్ట్ర అధికారిక భాష. ఇది భారత గణతంత్ర రాజ్యంలోని 22 షెడ్యూల్డ్ భాషలలో ఒకటి, కర్ణాటక జనాభాలో సుమారు 65% మందికి మాతృభాష.

## వ్యుత్పత్తి
ఆధునిక కన్నడలో, పాత కన్నడను సూచించడానికి వాడే పదం *హళెగన్నడ* (ಹಳೆಗನ್ನಡ). ఇందులో పాత కన్నడ *పళె* (ಪೞೆ) నుండి వచ్చిన *హళె* అంటే "పాతది", గన్నడ అనేది కన్నడ (భాష పేరు) సంధి రూపం. బహుశా ఇది "నల్లరేగడి నేల ప్రాంతం" కోసం వాడే ద్రావిడ పదానికి సంస్కృత పునర్-అప్పు నుండి ఉద్భవించింది. ఇది *[ప/హో]సగన్నడ* "ఆధునిక [కొత్త] కన్నడ" కు విరుద్ధంగా ఉంటుంది.

## మూలాలు

[right|thumb|150px|[హల్మిడి గ్రామంలో అసలైన హల్మిడి శాసనం ప్రతిరూపం]]
బనవాసిలో కన్నడ లిపిలో ఉన్న 5వ శతాబ్దపు రాగి నాణెం కనుగొనబడింది, ఇది ఇప్పటివరకు కనుగొనబడిన పురాతన నాణేలలో ఒకటి.

1936లో మైసూర్ ఆర్కియాలజికల్ డిపార్ట్‌మెంట్ ప్రచురించిన ఒక నివేదికలో, 1936లో శాసనాన్ని కనుగొన్న డాక్టర్ ఎం. హెచ్. కృష్ణ (అప్పటి మైసూర్ రాష్ట్ర పురావస్తు శాఖ డైరెక్టర్) శాసనాన్ని క్రీ.శ. 450 కి చెందినదిగా పేర్కొన్నారు. పాత కన్నడలోని ఈ శాసనం హాసన్ జిల్లా సమీపంలోని హల్మిడి గ్రామంలో కనుగొనబడింది. అశోకుడి క్రీ.పూ. 230 నాటి బ్రహ్మగిరి శాసనం వంటి కన్నడ పదాలను కలిగి ఉన్న అనేక ఇతర శాసనాలు కనుగొనబడ్డాయి. కానీ ఇది కన్నడలో మొదటి పూర్తి స్థాయి శాసనం. కన్నడ పురాతన కాలం నుండి శాసనాలలో వాడబడింది, హల్మిడి శాసనం కన్నడలో వ్రాయబడిన మొట్టమొదటి శాసనంగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ శాసనం సాధారణంగా హల్మిడి శాసనంగా పిలువబడుతుంది, ఇసుకరాయి స్తంభంపై చెక్కబడిన పదహారు పంక్తులను కలిగి ఉంటుంది. ఇది క్రీ.శ. 450 కి చెందినది, ఆ సమయంలో కన్నడను పరిపాలనా భాషగా వాడారని నిరూపిస్తుంది. బహుశా సమకాలీన సంస్కృత శాసనాలతో పోలిస్తే, డాక్టర్ కె.వి. రమేష్ "హల్మిడి శాసనంలో స్థిరపడని, సాగు చేయబడని అక్షరాలు ఉన్నాయని పరికల్పన చేశారు. ఇది ఏ సందేహం లేకుండా, శిక్షణ పొందిన కంటికి కూడా ఒక ముద్రను లేదా భ్రమను ఇస్తుంది, అది వాస్తవానికి చెందిన కాలం కంటే తరువాత కాలానికి చెందినది, అంటే ఐదవ శతాబ్దం A.D." అని అన్నారు. అసలు శాసనం మైసూర్‌లోని కర్ణాటక ప్రభుత్వ ఆర్కియాలజీ అండ్ మ్యూజియమ్స్ డైరెక్టర్ కార్యాలయంలో ఉంచబడింది, ఫైబర్‌గ్లాస్ ప్రతిరూపం హల్మిడిలో ఏర్పాటు చేయబడింది. అసలు శాసనం ఫైబర్‌గ్లాస్ ప్రతిరూపాన్ని ఉంచడానికి హల్మిడి గ్రామంలో ఒక *[[మంటపం]]* నిర్మించబడింది. ప్రభుత్వం ఈ గ్రామాన్ని చారిత్రక ప్రాధాన్యత కలిగిన ప్రదేశంగా ప్రోత్సహించడం ప్రారంభించింది.

మహా అశోకుడి కాలం నాటి శాసనాల నుండి లభించిన ఆధారాలు కన్నడ లిపి, దాని సాహిత్యం బౌద్ధ సాహిత్యం ద్వారా ప్రభావితమైందని సూచిస్తున్నాయి. కన్నడ భాష, లిపిలో ధృవీకరించబడిన మొట్టమొదటి పూర్తి నిడివి శాసనం అయిన హల్మిడి శాసనం క్రీ.శ. 450 నాటిది. కాగా అందుబాటులో ఉన్న తొలి సాహిత్య రచన అయిన కవిరాజమార్గ క్రీ.శ. 850 నాటిది. అయితే, అంతకు ముందు శతాబ్దాలలో కన్నడ సాహిత్యం *చట్టన*, *బెడ్డండే*, *మెల్వాడు* మీటర్లలో వర్ధిల్లిందని కవిరాజమార్గంలో చేసిన ప్రస్తావనలు రుజువు చేస్తున్నాయి.

చిత్రదుర్గకు చెందిన 5వ శతాబ్దపు తమటేకల్లు శాసనం, క్రీ.శ. 500 నాటి చిక్కమగళూరు శాసనం మరికొన్ని ఉదాహరణలు.

## ధ్వనిశాస్త్రం
పాత కన్నడ ధ్వనిశాస్త్రం ఆధునిక కన్నడతో పోలిస్తే కొద్దిగా విస్తరించింది, రెండు అదనపు అక్షరాలు సాధారణంగా వాడబడతాయి: ೞ ⟨ḻ⟩, ಱ ⟨ṟ⟩. ఇవి వరుసగా ಳ ⟨ḷ⟩, ರ ⟨r⟩ లతో కలిసిపోతాయి. కన్నడ ఆర్థోగ్రఫీ స్పష్టంగా సంస్కృతం నుండి స్వీకరించబడింది, స్థానిక వ్యాకరణవేత్తలు శబ్దాలను స్థానిక కన్నడ శబ్దాలు, సంస్కృతంతో పంచుకున్న శబ్దాలుగా విభజిస్తారు. పైన పేర్కొన్న రెండు శబ్దాలు స్థానికమైనవి అయినప్పటికీ, సంస్కృతం నుండి రూపాంతరం చెందిన రుణాలలో (అంటే తద్భవాలు) ఈ శబ్దాలు సాధారణంగా వాడబడతాయని శబ్దమణిదర్పణం పేర్కొంది. ఉదాహరణకు पुष्प puṣpa- ("పువ్వు") కొరకు ಪುರ್ಪ puṟpa, घटिका gʰaṭikā- ("ఇరవై నాలుగు నిమిషాల వ్యవధి") కొరకు ಗೞಿಗೆ gaḻige. అయితే, అచ్చులు ఎక్కువగా అలాగే ఉంటాయి.

ఇతర ధ్వని మార్పులలో ప ⟨p⟩ కు హ ⟨h⟩ గా డెబుక్కలైజేషన్ (ఉదా. బన్దపెన్ *bandapen* "నేను వస్తాను" > బన్దహెన్ *bandahen* "id." > బందేను *bandēnu* "నేను రావచ్చు"), అలాగే హల్లు-చివరి పదాల తర్వాత ఎపెంతెటిక్ అచ్చు ⟨u⟩ చేరిక ఉన్నాయి.

## వ్యాకరణం

### సర్వనామాలు
పాత కన్నడలో మూడు రకాల సర్వనామాలు (*సర్వనామంగళ్* ಸರ್ವನಾಮಂಗಳ್) ఉన్నాయి: వ్యక్తిగత, ప్రదర్శక, ప్రశ్నార్థక. బంధువు సర్వనామాలు లేవు - బంధువు రేణువులను ఉపయోగించి సంబంధిత నిబంధనలు ఏర్పడ్డాయి. మొదటి, రెండవ వ్యక్తి, అలాగే రిఫ్లెక్సివ్‌లు వ్యక్తిగత సర్వనామాలతో కూడి ఉన్నాయి, అయితే మూడవ వ్యక్తి ప్రదర్శక సర్వనామాలతో రూపొందించబడింది. ప్రదర్శక సర్వనామాలు రెండు మార్ఫిమ్‌లతో కూడి ఉంటాయి: ఒక ప్రాదేశిక డీక్టిక్ ఉపసర్గ, ఒక వ్యక్తి-సంఖ్య-లింగ ముగింపు, సాధారణంగా శబ్ద ఒప్పందంలో ఉపయోగించే మార్ఫ్‌తో హోమోఫోనస్.

నామినేటివ్ కాని కేసుల్లో వాడడానికి సర్వనామాలు ప్రత్యేక వక్ర రూపాలను కలిగి ఉన్నాయి.

ముందుగా చెప్పినట్లుగా, ప్రదర్శక సర్వనామాలు వ్యక్తి-సంఖ్య-లింగ ముగింపులకు డీక్టిక్ ఉపసర్గలను జోడించడం ద్వారా ఏర్పడతాయి. అయితే, డీక్టిక్ ఉపసర్గల స్థానంలో ప్రశ్నార్థక ఉపసర్గలను కూడా వాడవచ్చు. టెంప్లేట్ నుండి నిర్మించబడిన ఆ ప్రశ్నార్థక సర్వనామాలు పక్కన పెడితే, పాత కన్నడ ఉపసర్గల నుండి ఉద్భవించని ప్రశ్నార్థక సర్వనామాలు కూడా ఉన్నాయి (ఇక్కడ వాటిని "సాధారణ" అని పిలుస్తారు).

చాలా ఇతర దక్షిణ ద్రావిడ భాషలలో, పురుష ప్రత్యయంలో మార్పును ధృవీకరిస్తాయి. ఇందులో ప్రోటో-ద్రావిడ **-anṯᵊ* > **-an*, పాత కన్నడ *avandir* "వారు" (†క్లాస్ XI పొరపాటున గత క్రియగా జాబితా చేయబడింది, కానీ అది బహుశా వేరేది కావచ్చు.

#### ముగింపులు

#### క్రియల నిర్మాణం
ಕಾರಣಾರ್ಥక క్రియలు ಚು, ಸು, ಇಚು, ಇಸು, ಪು, (ದು - వాడుకలో లేనివి, చాలా పురాతన రూపాల్లో మాత్రమే ఉన్నాయి) వాడి రూపొందించబడ్డాయి. మొదటి రెండు, చివరివి వాస్తవానికి భూతకాలాల్లో మాత్రమే వాడబడ్డాయి, మధ్యలోని రెండు నాన్-పాస్ట్ (అంటే వర్తమానం) లో, పెనల్టిమేట్ భవిష్యత్తులో వాడబడ్డాయి. ఇది టైమ్ యాస్పెక్ట్‌తో కూడిన కాసేటివిటీ ద్రావిడ భాషా లక్షణాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ లక్షణం క్రమంగా కనుమరుగైంది.

#### అప్పెలేటివ్ క్రియలు
అప్పెలేటివ్ క్రియలు కూడా ఉన్నాయి, ఇవి వ్యక్తిగత ముగింపులను వాడి క్రియలుగా ఉపయోగించే నామవాచకాలు. ఉదాహరణకు: ಅರಸನ್ (రాజు) + ಎನ್ ('నేను' అనే వ్యక్తిగత ముగింపు) = ಅರಸನೆನ್ (నేను రాజును)

### ఉత్పన్నం
ప్రత్యయాలను ఉపయోగించి శబ్ద మూలాల నుండి నామవాచకాలు ఏర్పడ్డాయి. ఈ నామవాచకాలు సాధారణంగా తటస్థ లింగం, అర్థంలో నైరూప్యమైనవి. ఉదాహరణకు: ప్రత్యయాలు ಕೆ, ಗೆ, ವು, ವಿ, ಪು, ಪಿ, ಮೆ, ಅಲ್; మూలం ಕಲ್ (నేర్చుకోవడానికి) + ಪಿ (ప్రత్యయం) = ಕಲ್ಪಿ (జ్ఞానం, నేర్చుకోవడం).

ప్రతికూల క్రియల-ఆధారాల నుండి కూడా ప్రతికూల నామవాచకాలను ఏర్పరచవచ్చు. ఉదా. ಅಱಿಯ (ಅಱಿ మూల ప్రతికూల ఆధారం, ఊహించిన అర్థం తెలియకపోవడం, అక్షరాలా: ఇంకా-తెలుసుకోవాలి) + ಮೆ (ప్రత్యయం) = ಅಱಿಯಮೆ (జ్ఞాన లేమి, అజ్ఞానం, అక్షరాలా: ఇంకా-తెలుసుకోవాలి-దనం)

విశేషణాల విషయానికొస్తే, నిజమైన విశేషణాలుగా వర్గీకరించబడే కొన్ని స్థానిక పదాలు కన్నడలో ఉన్నాయి, ఇప్పటికీ ఉన్నాయి. ఇవి కాకుండా, 'సంఖ్యలు, సహజ విశేషణాల'లో పేర్కొన్నట్లుగా, కన్నడ నామవాచకాల విశేషణాలను, శబ్ద ఉత్పన్నాలను విశేషణాలుగా ఉపయోగించింది. ఉదా. ಚಿಕ್ಕದ ಕೂಸು - చిన్న శిశువు (అక్షరాలా: చిన్నతనం శిశువు). కన్నడలో నిజమైన 'విశేషణాలు' లేవని చెప్పవచ్చు, ఎందుకంటే వీటిని నాణ్యత నామవాచకాలుగా పిలవవచ్చు.

## శాసనాలు

కన్నడను 1వ సహస్రాబ్ది CE మధ్యకాలం నుండి పూర్వద హళెగన్నడ (ప్రీ-ఓల్డ్ కన్నడ) హల్మిడి లిపిగా ధృవీకరించగా, సాహిత్య పాత కన్నడ హళెకన్నడ 9వ నుండి 10వ శతాబ్దపు రాష్ట్రకూట రాజవంశంలో వృద్ధి చెందింది.

శ్రావణబెళగొళలో 600 నుండి 1830 CE వరకు వివిధ కాలాలకు చెందిన 800కి పైగా శాసనాలు కనుగొనబడ్డాయి. వీటిలో ఎక్కువ భాగం చంద్రగిరిలో కనిపిస్తాయి, మిగిలినవి ఇంద్రగిరిలో చూడవచ్చు. చంద్రగిరిలోని చాలా శాసనాలు 10వ శతాబ్దానికి పూర్వం నాటివి. ఈ శాసనాల్లో కన్నడ, సంస్కృతం, తమిళం, మరాఠీ, మార్వాడీ, మహాజని భాషలలోని పాఠాలు ఉన్నాయి. బెంజమిన్ ఎల్. రైస్ రాసిన ఎపిగ్రాఫియా కర్నాటికా రెండవ సంపుటి ఇక్కడ దొరికిన శాసనాలకు అంకితం చేయబడింది. శ్రావణబెళగొళ ప్రాంతం చుట్టూ చెల్లాచెదురుగా ఉన్న శాసనాలు వివిధ *హళెగన్నడ* (పాత కన్నడ), *పూర్వదహళెగన్నడ* (ప్రీ-ఓల్డ్ కన్నడ) అక్షరాలలో ఉన్నాయి. ఈ శాసనాలలో కొన్ని గాంగులు, రాష్ట్రకూటులు, హొయసలులు, విజయనగర సామ్రాజ్యం, మైసూరు ఒడయార్‌ల అధికారంలోకి రావడాన్ని ప్రస్తావించాయి. ఈ శాసనాలు కన్నడ భాష, దాని సాహిత్య స్వభావం, పెరుగుదల, అభివృద్ధిని సరిగ్గా అర్థం చేసుకోవడంలో ఆధునిక పండితులకు ఎంతగానో సహాయపడ్డాయి.

పాత కన్నడ లిపిలో (ప్రారంభ 8వ శతాబ్దం) ఉన్న తొలి పూర్తి-నిడివి కన్నడ రాగి పలకలు దక్షిణ కనరా జిల్లా, బెల్మన్నుకి చెందిన అలుప రాజు అలువరస II కి చెందినవి. ఇవి అతని రాజ చిహ్నం అయిన డబుల్ క్రెస్టెడ్ చేపను ప్రదర్శిస్తాయి. దక్షిణ కన్నడ జిల్లా, ముద్బిద్రిలోని జైన భండార్‌లో భద్రపరచబడిన 9వ శతాబ్దానికి చెందిన ధవళ తాళపత్ర గ్రంథం పాత కన్నడలో ఉన్న అత్యంత పురాతనమైనది, బాగా సంరక్షించబడినది. ఈ గ్రంథంలో సిరాతో రాసిన 1478 ఆకులు ఉన్నాయి.

వ్రాతపూర్వక కన్నడ భాష 1600 సంవత్సరాల ఉనికిలో వివిధ మత, సామాజిక ప్రభావాలకు లోనైంది. భాషావేత్తలు సాధారణంగా వ్రాత రూపాన్ని నాలుగు విస్తృత దశలుగా విభజిస్తారు.

9వ నుండి 14వ శతాబ్దం వరకు ఉన్న కన్నడ రచనలను *పాత కన్నడ* (*హళెగన్నడ*) కింద వర్గీకరించారు. ఈ కాలంలో కన్నడ మూల సాహిత్య భాషగా ఉన్నత స్థాయి పరిపక్వతను చూపించింది. ఈ కాలంలో ఎక్కువగా జైన, శైవ కవులు రచనలు చేశారు. జైన *పురాణాలు*, సమాజంలోని అన్ని వర్గాల నుండి వచ్చిన రచనల సారాంశం అయిన ఒక ప్రత్యేకమైన, స్థానిక సాహిత్య రూపమైన వీరశైవ *వచన సాహిత్యం* లేదా కేవలం వచన వృద్ధిని ఈ కాలం చూసింది. 11వ శతాబ్దం నుండి ప్రారంభ బ్రాహ్మణ రచనలు కూడా ఉద్భవించాయి. 10వ శతాబ్దం నాటికి కన్నడ భాష తన గొప్ప కవులైన పంప, శ్రీ పొన్న, రన్నలను, శివకోట్యాచార్య రాసిన *[[వడ్డారాధన]]* వంటి గొప్ప వచన రచనలను చూసింది. ఇది కవిరాజమార్గ (సుమారు 850) కి కొన్ని శతాబ్దాల ముందే కన్నడలో గణనీయమైన పరిమాణంలో శాస్త్రీయ గద్యం, కవిత్వం ఉనికిలోకి వచ్చిందని సూచిస్తుంది. కన్నడ వ్యాకరణంలో ఉన్న మైలురాళ్లలో రెండవ నాగవర్మ రాసిన *కర్ణాటక-భాషాభూషణ* (1145), కేశిరాజ రాసిన *[[శబ్దమణిదర్పణ]]* (1260) అత్యంత పురాతనమైనవి.

మైసూర్ ఆర్కియాలజీ డిపార్ట్‌మెంట్ 12 సంపుటాలలో ప్రచురించిన B.L.రైస్ రాసిన ఎపిగ్రాఫియా కర్నాటికా 3వ శతాబ్దం నుండి 19వ శతాబ్దం వరకు ఉన్న శాసనాల అధ్యయనాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ శాసనాలు ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన కదంబులు, పశ్చిమ చాళుక్యులు, హొయసలులు, విజయనగర రాజులు, హైదర్ అలీ, అతని కుమారుడు టిప్పు సుల్తాన్, ఒడయార్‌ల వంటి వివిధ రాజవంశాలకు చెందినవి. లభించిన శాసనాలు ప్రధానంగా కన్నడ భాషలో వ్రాయబడ్డాయి, అయితే కొన్ని తమిళం, సంస్కృతం, తెలుగు, ఉర్దూ, పర్షియన్ వంటి భాషలలో కూడా కనుగొనబడ్డాయి. వీటిని 2005 లో CD-ROM గా డిజిటల్‌గా భద్రపరిచారు.

## శాస్త్రీయ భాష
2008 లో, కన్నడను సెంట్రల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియన్ లాంగ్వేజెస్ భారతదేశ శాస్త్రీయ భాషగా గుర్తించింది. వారి నిర్ణయం నాలుగు ప్రమాణాల నెరవేర్పు ఆధారంగా తీసుకోబడింది:

## ఇవి కూడా చూడండి
* కన్నడ భాష
* కన్నడ సాహిత్యం

## మూలాలు

## ఆధారాలు

* 
* 
* 

# The Expert Committee Report of the Government of Karnataka titled "Experts Report submitted to the Government of Karnataka on the subject of the recognition of Kannada as a classical Language" published in February 2007 by Kannada Pustaka Pradhikara of The Department of Kannada and Culture, Government of Karnataka, M.S. Building, Bangalore.
# Government of India Notification No 2-16-/2004-Akademics dated 31 October 2008.

## బయటి లింకులు
* , 1898 ఎడిషన్ ఆన్‌లైన్ కాపీ. (archive.org)

వర్గం:కన్నడ భాష
వర్గం:5వ శతాబ్దం నాటి భాషలు
వర్గం:కర్ణాటక సాంస్కృతిక చరిత్ర