రాతినార

right|thumb|200px|Asbestos
thumb|200px|Asbestos
[thumb|Blue asbestos (crocidolite) from [Wittenoom, Western Australia. The ruler is 1&nbsp;cm.
thumb|Blue asbestos showing the fibrous nature of the mineral]]

ఆజ్‌బెస్టాస్ అనేది సహజంగా సంభవించే ఫైబరస్ సిలికేట్ ఖనిజం. దీనిని తెలుగులో "రాతినార" అంటారు. ఇందులో ఆరు రకాలున్నాయి. ఇవన్నీ పొడవైన, సన్నని ఫైబరస్ స్ఫటికాలతో కూడి ఉంటాయి, ప్రతి ఫైబర్ అనేక సూక్ష్మ "ఫైబ్రిల్స్"తో కూడి ఉంటుంది, ఇవి రాపిడి, ఇతర ప్రక్రియల ద్వారా వాతావరణంలోకి విడుదల చేయబడతాయి. ఆస్బెస్టాస్ ఒక అద్భుతమైన విద్యుత్ బంధకం, అధిక ఉష్ణ నిరోధకతను కలిగి ఉంటుంది. దీనిని చాలా సంవత్సరాలు దీనిని నిర్మాణ సామగ్రిగా ఉపయోగించారు. దీనితో చేసిన రేకులు ఇంటి పైకప్పుగా వాడతారు. కాంక్రీటు పైకప్పుతో పోలిస్తే ఇది చవకైన ప్రత్యామ్నాయం. అయినప్పటికీ ప్రస్తుతం ఇది ఆరోగ్యానికి ప్రమాదం కలిగిస్తుందని చాలా దేశాలలో దీనినుపయోగించడం చట్ట విరుద్ధం. రాతినార పరిశ్రమలలో పనిచేసే కార్మికులకు వీటి ధూళి పీల్చడం మూలంగా ఆస్బెస్టాసిస్, కాన్సర్తో సహా వివిధ తీవ్రమైన ఊపిరితిత్తుల వ్యాధులు వస్తాయి. దారితీస్తుంది.

సిరామిక్ కుండలను బలోపేతం చేయడానికి ఆస్బెస్టాస్ రాతి యుగం వరకు ఉపయోగించినట్లు పురావస్తు అధ్యయనాలు ఉన్నాయి. అయితే 19 వ శతాబ్దం చివరిలో ఆస్బెస్టాస్‌ను దాని భౌతిక ధర్మాల ఆధారంగా వస్తు తయారీదారులు, బిల్డర్లు ఉపయోగించడం ప్రారంభించినప్పుడు పెద్ద ఎత్తున మైనింగ్ ప్రారంభమైంది.

ఆస్బెస్టాస్ 20 వ శతాబ్దంలో 1970 ల వరకు విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది. ఆస్బెస్టాస్ ధూళి వల్ల జరిగే ఆరోగ్య నష్టాలను బహిరంగంగా గుర్తించడం మూలంగా చాలా దేశాలలో నిర్మాణం, అగ్నిమాపక కార్యక్రమాలలో దీనిని నిషేధించారు. స్బెస్టాస్ ఎక్స్పోజర్కు వ్యాధి మూలంగా ఏటా కనీసం 100,000 మంది చనిపోతారని భావిస్తున్నారు.

ఆస్బెస్టాస్-సంబంధిత వ్యాధుల తీవ్రత ఉన్నప్పటికీ, ఈ పదార్థం ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది. 1980 లకు ముందు నిర్మించిన చాలా భవనాలు ఆస్బెస్టాస్ కలిగి ఉన్నాయని భావిస్తున్నారు. అనేక అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు ఇప్పటికీ ఆస్బెస్టాస్‌ను నిర్మాణ సామగ్రిగా ఉపయోగించడాన్ని సమర్థిస్తున్నాయి. ఆస్బెస్టాస్ తవ్వకం కొనసాగుతోంది. అత్యధికంగా ఉత్పత్తి చేస్తున్న రష్యా 2020 లో 790,000 టన్నుల ఉత్పత్తిని అంచనా వేసింది.

## మూలాలు

## గ్రంథావళి

* 

## ఇతర పఠనాలు

* George B. Guthrie and Brooke T. Mossman, editors, *Health Effects of Mineral Dusts*, Mineralogical Society of America *Reviews in Mineralogy* v. 28, 584 pages (1993) .
* Asbestos: an introduction by JW Cherrie
* 

## బాహ్య లంకెలు

* Asbestos Disease Awareness Organization
* The Asbestos Information Centre Independent site with information about asbestos and its use in buildings
* U.S. EPA Asbestos Home Page
* ATSDR Case Studies in Environmental Medicine: Asbestos Toxicity U.S. Department of Health and Human Services
* Deaths and major morbidity from asbestos-related diseases in Asia likely to surge in next 20 years
* British Government Health and Safety Executive (HSE)
* National Institute for Occupational Safety and Health: Asbestos
* World Health Organization&nbsp;– Asbestos page
* Asbestos general article and chrysotile specifically: comprehensive coverage of all aspects of chemistry, biological interactions, destruction, and social/clinical scientific knowledge related to Asbestos, on the Toxicology Data Network, with a full library of cites on many aspects and sub-topics].
* Parachrysotile (asbestos) at the webmineral.com Mineral Database
* Univ. of Minn.: Asbestos
* White Gold Pioneers: Asbestos Mining  – The origins of asbestos mining, illustrated with many early photographs
* How to Identify Asbestos – Independent site citing how to identify the early signs of Asbestos and actions to take

వర్గం:రసాయన శాస్త్రం