కర్సన్‌భాయ్ పటేల్

**కర్సన్‌భాయ్ ఖోడిదాస్ పటేల్** (జననం 1945) భారతీయ బిలియనీర్ వ్యాపారవేత్త, పారిశ్రామికవేత్త, సిమెంట్, డిటర్జెంట్లు, సబ్బులు, సౌందర్య సాధనాలు, ఫార్మాస్యూటికల్స్, ప్యాకేజింగ్, రసాయనాల వ్యాపారాలలో ప్రధాన ఆసక్తులు ఉన్న సంస్థ నిర్మా గ్రూప్ వ్యవస్థాపకుడు. 2024 నాటికి హురున్ నివేదిక ప్రకారం అతని నికర ఆస్తి 9 బిలియన్ల అమెరికన్ డాలర్లు. అతనికి విద్య పట్ల ఆసక్తి ఉంది, 1995లో నిర్మా యూనివర్సిటీని స్థాపించాడు. పటేల్‌కు 2010లో పద్మశ్రీ పురస్కారం లభించింది.

## తొలినాటి జీవితం
గుజరాత్‌లోని పటాన్‌లో ఒక రైతు కుటుంబంలో 1945లో జన్మించిన కర్సన్‌భాయ్ 21 ఏళ్ల వయసులో రసాయన శాస్త్రంలో బి.ఎస్సీ పూర్తి చేసి మొదట అహ్మదాబాద్‌లోని కస్తూర్భాయ్ లాల్‌భాయ్ గ్రూప్‌కు చెందిన న్యూ కాటన్ మిల్స్‌లో, ఆ తర్వాత రాష్ట్ర ప్రభుత్వ భూగర్భ, మైనింగ్ శాఖలో ల్యాబ్ టెక్నీషియన్‌గా పనిచేశాడు.
## వృత్తి జీవితం
1969లో కర్సన్‌భాయ్ తన పెరటిలో తయారు చేసి ప్యాక్ చేసిన డిటర్జెంట్ పౌడర్‌ను అమ్మడం ప్రారంభించాడు. ఇది ఆఫీసు పని తర్వాత చేసే వ్యాపారం - ఒకే వ్యక్తి నడిపే సంస్థ. కర్సన్‌భాయ్ సైకిల్‌పై చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలకు వెళ్లి చేత్తో తయారు చేసిన డిటర్జెంట్ ప్యాకెట్లను ఇంటింటికీ తిరుగుతూ అమ్మేవాడు. కిలోకు రూ. 3 ధరతో (ప్రముఖ డిటర్జెంట్ల ధరలో మూడో వంతు) ఇది తక్షణ విజయం సాధించింది. కర్సన్‌భాయ్ తన కుమార్తె పేరు మీద తన డిటర్జెంట్ సబ్బుకు 'నిర్మా' అని బ్రాండ్ పేరు పెట్టాడు.  మూడేళ్ల తర్వాత కర్సన్‌భాయ్ తన ఉద్యోగాన్ని వదిలేసేంత నమ్మకం పొందాడు. "నా కుటుంబంలో అలాంటి పూర్వానుభవం లేకపోవడం వల్ల ఈ వెంచర్ వైఫల్యంతో నిండిపోయింది. కానీ ఉత్తర గుజరాత్ రైతులు వ్యాపార స్ఫూర్తికి ప్రసిద్ధి చెందారు" అని అతను తరువాత చెప్పాడు. కర్సన్‌భాయ్ అహ్మదాబాద్ శివారులోని ఒక చిన్న వర్క్‌షాప్‌లో దుకాణాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు. నిర్మా బ్రాండ్ గ్రూప్ వేగంగా గుజరాత్, మహారాష్ట్రలలో స్థిరపడింది.

డిటర్జెంట్ అధిక నాణ్యత, తక్కువ ధర దానికి గొప్ప విలువను తెచ్చిపెట్టింది. గృహిణులను ఆకర్షించే ప్రకటనల జింగిల్స్ తో నిర్మా డిటర్జెంట్ మార్కెట్‌లో విప్లవాత్మక మార్పులు తీసుకువచ్చింది, డిటర్జెంట్ పౌడర్ మార్కెట్‌లో పూర్తిగా కొత్త విభాగాన్ని సృష్టించింది. ఆ సమయంలో డిటర్జెంట్, సబ్బుల తయారీలో హిందుస్థాన్ లీవర్ తయారు చేసిన సర్ఫ్ వంటి ఉత్పత్తులతో బహుళజాతి సంస్థల ఆధిపత్యం ఉండేది, దీని ధర కిలో రూ. 13 గా ఉండేది. ఒక దశాబ్దంలో భారతదేశంలో అత్యధికంగా అమ్ముడైన డిటర్జెంట్‌గా నిర్మా నిలిచింది. ఉత్పత్తి కార్మికులపై ఆధారపడి ఉండటం వల్ల నిర్మా ఒక ప్రముఖ ఉపాధి కల్పన సంస్థగా కూడా ఎదిగింది (2004లో 14,000 మందికి ఉపాధి కల్పించింది). కొన్ని ఫాస్ఫేట్లు లేకుండా తయారు చేయబడినందున నిర్మా పర్యావరణానికి కాస్త అనుకూలమైనదిగా కూడా ఉండింది.

తక్కువ ధర గల డిటర్జెంట్ల విభాగంలో నాయకత్వాన్ని స్థాపించిన తర్వాత నిర్మా ప్రీమియం విభాగంలోకి ప్రవేశించి టాయిలెట్ సబ్బులు నిర్మా బాత్, నిర్మా బ్యూటీ సోప్, ప్రీమియం డిటర్జెంట్ సూపర్ నిర్మా డిటర్జెంట్‌లను ప్రారంభించింది. షాంపూ, టూత్‌పేస్ట్‌లలోకి చేసిన ప్రయోగాలు అంతగా విజయవంతం కాలేదు కానీ తినే ఉప్పు 'శుధ్' బాగానే అమ్ముడవుతోంది. లైఫ్‌బాయ్, లక్స్ తర్వాత నిర్మా బ్యూటీ సోప్ ప్రముఖ సబ్బులలో ఒకటిగా ఉంది. మొత్తం మీద నిర్మా సంస్థకు సబ్బు బిళ్ళల మార్కెట్‌లో 20%, డిటర్జెంట్లలో సుమారు 35% వాటా ఉంది. ఇరుగుపొరుగు దేశాలలో కూడా నిర్మా విజయవంతమైన కార్యకలాపాలను కలిగి ఉంది.

1995లో కర్సన్‌భాయ్ అహ్మదాబాద్‌లో నిర్మా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీని ప్రారంభించాడు, అది గుజరాత్‌లో ఒక ప్రముఖ ఇంజనీరింగ్ కళాశాలగా ఎదిగింది. ఆ తర్వాత ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ ఏర్పాటైంది, 2003లో ఈ మొత్తం వ్యవస్థను నిర్మా ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్ పర్యవేక్షణలో నిర్మా యూనివర్సిటీ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ కింద ఏకీకృతం చేశారు. పారిశ్రామికవేత్తలకు శిక్షణ ఇవ్వడం, వారిని ప్రోత్సహించడం లక్ష్యంగా 2004లో నిర్మాలాబ్స్ విద్యా ప్రాజెక్ట్ ప్రారంభించబడింది.

కర్సన్‌భాయ్ ఇద్దరు కుమారులు, కుమార్తె, అల్లుడు ఇప్పుడు నిర్మా సంస్థలో ఉన్నత స్థానాల్లో ఉన్నారు: రాకేష్ కె పటేల్ (ఎంబిఏ) ప్రొక్యూర్‌మెంట్, లాజిస్టిక్స్‌ను చూసుకుంటున్నాడు, రసాయన ఇంజనీర్, ఎంబిఏ అయిన హిరేన్ కె పటేల్ మార్కెటింగ్, ఫైనాన్స్‌కు నేతృత్వం వహిస్తున్నాడు, కల్పేష్ పటేల్ మానవ వనరులు, ఆరోగ్య సంరక్షణ పరిశ్రమ (నిర్లైఫ్ హెల్త్‌కేర్) బాధ్యతలు చూస్తున్నాడు.

## పురస్కారాలు, గుర్తింపులు
2019లో ఫోర్బ్స్ మ్యాగజైన్ భారతదేశంలోని అత్యంత సంపన్నుల జాబితాలో కర్సన్‌భాయ్‌కి 30వ స్థానం ఇచ్చింది. కర్సన్‌భాయ్ అసాధారణమైన వ్యాపార, దాతృత్వ విజయాలను గుర్తిస్తూ 2001లో ఫ్లోరిడా అట్లాంటిక్ విశ్వవిద్యాలయం అతనికి గౌరవ డాక్టరేట్‌ను ప్రదానం చేసింది.

1990లో న్యూఢిల్లీకి చెందిన ఫెడరేషన్ ఆఫ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ స్మాల్ స్కేల్ ఇండస్ట్రీస్ ఆఫ్ ఇండియా (FASII) అతనికి 'ఉద్యోగ్ రత్న' అవార్డును ప్రదానం చేసింది. గుజరాత్ ఛాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ కూడా అతన్ని 'ఎనభైల దశాబ్దపు అత్యుత్తమ పారిశ్రామికవేత్త'గా సత్కరించింది. అతను నూనెలు, సబ్బులు, డిటర్జెంట్ల అభివృద్ధి మండలి ఛైర్మన్‌గా రెండుసార్లు పనిచేశాడు. పటేల్‌కు 2010లో పద్మశ్రీ పురస్కారం వరించింది. ఈ పురస్కారాన్ని భారత రాష్ట్రపతి ప్రతిభా పాటిల్ అధికారికంగా ప్రదానం చేశారు.

అతను 400 మిలియన్ల ఆరు సీట్ల హెలికాప్టర్‌ను కొనుగోలు చేసినట్లు జూన్ 7, 2013న టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా నివేదించింది. అదానీ గ్రూప్ చైర్మన్ గౌతమ్ అదానీ, జైడస్ గ్రూప్ ప్రమోటర్ పంకజ్ పటేల్ తర్వాత హెలికాప్టర్‌ను కొనుగోలు చేసిన మూడవ అహ్మదాబాద్ పారిశ్రామికవేత్తగా కర్సన్‌భాయ్ నిలిచాడు.

2017లో ఫోర్బ్స్ మ్యాగజైన్ భారతదేశంలోని అత్యంత సంపన్నుల జాబితాలో కర్సన్‌భాయ్‌కి 38వ స్థానం ($3.6 బిలియన్లు) ఇచ్చింది. 2019లో ఫోర్బ్స్ మ్యాగజైన్ భారతదేశంలోని అత్యంత సంపన్నుల జాబితాలో కర్సన్‌భాయ్‌కి 30వ స్థానం ($3.9 బిలియన్లు) ఇచ్చింది.

అక్టోబర్ 9, 2024 నాటి ఫోర్బ్స్ భారతదేశపు 100 మంది అత్యంత సంపన్నుల జాబితా ప్రకారం కర్సన్‌భాయ్ పటేల్ $6.05 బిలియన్ల నికర సంపదతో 48వ స్థానంలో ఉన్నాడు.

## మూలాలు

వర్గం:1945 జననాలు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు