నకుల సహదేవ రథం

**నకుల సహదేవ రథం** భారతదేశం,తమిళనాడు రాష్ట్రం, చెంగల్పట్టు జిల్లా, బంగాళాఖాతం కోరమండల్ తీరంలోని మహాబలిపురం వద్ద ఉంది. ఇది మహాబలిపురంలో  ఉన్న పంచ రథాలు స్మారక చిహ్నాల  సముదాయంలో ఒకటి.  ఏకశిల రాతిపై చెక్కిన భారతీయ నిర్మాణానికి ఇది ఒక ఉదాహరణ. సా.శ. 7వ శతాబ్దం చివరి కాలానికి చెందింది. ఇది మొదటి మహేంద్రవర్మన్ రాజు, అతని కుమారుడు మొదటి నరసింహవర్మన్  పాలన కాలంలో నిర్మించబడింది. పల్లవ రాజ్యానికి చెందిన ఇతనిని "మామల్ల" లేదా  "గొప్ప యోధుడు" అని పిలువబడే మొదటి నరసింహవర్మన్ పాలనకు ఆపాదించబడింది. ఈ మొత్తం సముదాయం భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ ఆధ్వర్యంలో ఉంది. 1984 నుండి యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం గుర్తించబడిన మహాబలిపురంలోని స్మారక చిహ్నాల సమూహంలో ఇది ఒకటి. 

ఒకే పొడవైన గులాబీ గ్రానైట్ రాయిపై దీనిని రథం ఆకారంలాగా, చెక్కబడింది. దీనిని కొన్నిసార్లు పొరపాటున ఆలయం అని పిలువబడేప్పటికీ, నరసింహవర్మన్ I మరణం తరువాత ఇది పూర్తి కాకపోవడంతోఈ నిర్మాణానికి కుంభాభిషేకం లేదా సంప్రోక్షణం  కాలేదు. ఈ నిర్మాణానికి మహాభారతంలో ప్రసిద్ధి చెందిన పంచ పాండవుల చివరి ఇద్దరు సోదరుల అయిన నకుల సహదేవుల పేరు పెట్టారు, అయితే ఈ నామకరణానికి చరిత్ర ద్వారా ఎటువంటి మద్దతు లేదు.ఈ చిన్న అసంపూర్ణ నిర్మాణం ఇంద్రుడికి అంకితం చేయబడింది. 

## భౌగోళికం
ఈ నిర్మాణం తమిళనాడులోని, చెంగల్పట్టు జిల్లాలో  హిందూ మహాసముద్రం, బంగాళాఖాతం  కోరమండల్ తీరంలో మహాబలిపురం వద్ద ఉంది. గతంలో దీనిని కాంచీపురం జిల్లాలో ఉండేది. దీనికి మమ్మల్లపురం అని మరొక మారుపేరు ఉంది. ఇది ప్రస్తుత రాజధాని చెన్నైకు  దక్షిణాన సుమారు  (56 కిమీ) దూరంలో ఉంది. (గతంలో దీనిని మద్రాసు అని పిలిచేవార. జిల్లా కేంద్రం చెంగల్పట్టుకు సుమారు 20 మైళ్ళు (32 కిమీ) దూరంలో ఉంటుంది. 

పంచరథ సముదాయం తీర రేఖకు దగ్గరగా ఉంది. నకుల సహదేవ రథం పంచ రథాలలో భాగమైనప్పటికీ, ఇది ఇతర నాలుగు రథాల నుండి వేరుగా ఉంది. నకుల-సహదేవ రథం దక్షిణం వైపు, ధర్మరాజ, భీముడు, అర్జునుడు, ద్రౌపది రథాలు పశ్చిమం వైపున ఉంటాయి.  రథం వెలుపల నుండి కనిపించే దృశ్యం చిన్న స్థాయిలో ఉన్నప్పటికీ, బౌద్ధ దేవాలయం చైత్య హాల్ సారూప్యతను కలిగి ఉంది.

## వ్యుత్పత్తి శాస్త్రం
ఇది ఏకశిలా దేవాలయంగా పరిగణించబడుతున్నప్పటికీ, ఐదు రథాలు ఎప్పుడూ పూర్తి కాకపోవడంతో "ఆలయం" అనేది తప్పు పేరు, దీనికి శిఖరం వద్ద చెక్కబడని పడక శిల రుజువుగా రథాలను సంప్రేక్షణ చేయలేదు లేదా పూజించలేదు. ఈ నిర్మాణానికి కవలలు, మహాభారతం ప్రసిద్ధి చెందిన ఐదుగురు పాండవ సోదరులలో చివరి ఇద్దరు అయిన నకుల సహదేవుల పేరు పెట్టారు. నకుల సహదేవుడిని "గజపృష్టకర" అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది ఏనుగు వెనుక భాగానికి సంస్కృత సాంకేతిక పేరుగా వ్యవహరిస్తారు. 

## చరిత్ర.
ఈ రథం, మిగిలిన నాలుగు రథాల లక్షణం పురాతన భారతీయ వాస్తుశిల్పంలో ఇలాంటి నిర్మాణాలకు సంబంధించినవని ఖచ్చితంగా చెప్పటానికి అవకాశాలు లేవు. అయితే, ఐదు రథాలు భారతీయ ఆలయ నిర్మాణ అభివృద్ధికి ముందంజలో లేదా మాదిరి ఆలయాలు లేదా రాతి శిల్పాలుగా పరిగణించటానికి  పనిచేశాయి. ఇతర నాలుగు పంచ రథాల మాదిరిగానే, ఈ రాతి భవనం దాని ముందున్న చెక్క రూపానికి ప్రతిరూపం అని చెప్పవచ్చు. 

ఇది ఏకశిలా ఆలయంగా పరిగణించబడుతున్నప్పటికీ, "ఆలయం" అనేది తప్పు పేరు, ఎందుకంటే దీనికి పై శిఖరం వద్ద చెక్కబడని శిలాఫలకం రుజువు చేస్తుంది. ఐదు రథాలు ఎప్పుడూ పూర్తి కాలేదు. దానిని బట్టి ఆలయ నిర్మాణంలో భాగంగా జరుగవలసిన సంప్రోక్షణ ఇతర దైవకార్యక్రమాలతో పవిత్రం చేయలేదని తెలుస్తుంది.   ఐదు రథాల అసంపూర్ణ స్థితి సా.శ. 668లో రాజు నరసింహవర్మన్ I మరణ కారణమని చెప్పబడింది. పాండవులతో సంబంధం ఉన్న ఇతిహాస పేరులకు కూడా చరిత్ర మద్దతు ఇవ్వలేదు. అనేక ఇతర స్మారక చిహ్నాలతో పాటు, ఈ రథం 1984లో  "మహాబలిపురంలోని స్మారక చిహ్నాల సమూహం" యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తింపు పొందింది.".

## వాస్తు శాస్రం
thumb|నకుల సహదేవ రథం పక్కన ఉన్న ఏనుగు శిల్పం|373x373px
అన్ని రథాలు ఉత్తర-దక్షిణ దిశలో సమలేఖనం చేయబడ్డాయి. అవి అన్నీ ఒక సాధారణ పునాదిని పంచుకున్నాయి. భారతీయ శిల్పాకళా సంపదలో  వాటికి ఎటువంటి అనుకరణలు లేవు. దక్షిణ భారత సంప్రదాయ ద్రావిడ ఆలయ నిర్మాణ శైలిలో పెద్ద దేవాలయాలను నిర్మించడానికి "నమూనాలు"గా నిరూపించబడ్డాయి. ఏకశిలల నుండి కత్తిరించినప్పటికీ, అవి సాధారణ భవన లేదా  నిర్మాణాత్మక దేవాలయాల రూపంలో చెక్కబడ్డాయి. అందుకే వాటిని "క్వాసిమోనోలిథిక్ ఆలయ రూపం" అని పిలుస్తారు.

### నిర్మాణ రూపం
ఉత్తరానికి ఎదురుగా ఉన్న ప్రవేశ ద్వారం నుండి చూస్తే, ఇది వక్ర ఆకారంలో ఉంటుంది, ఏనుగు వెనుక భాగంలో కనిపిస్తుంది, అందువల్ల ఈ శైలిని *గజప్రస్థ* (ఏనుగు వెనుక భాగం) అని పిలుస్తారు. ఈ విశేషణం జోడించడానికి, ఒక పెద్ద పరిమాణంలో ఏనుగు శిల్పం, ఒక ఏకశిలా శిల్పం, రథం పక్కన చెక్కబడ్డాయి. రథం వసారా శైలిలో ఉంటుంది. అర్జున రథానికి ఎదురుగా ఉన్న ఇతర పంచ రథాలతో పాటు ఈ ఏకశిలా నిర్మాణం గ్రానైట్  ఒకే రాతి వెలుపలి భాగం నుండి నిర్మించబడింది. ఇది ద్రావిడ నిర్మాణ శైలికి చెందినది. రథం లోపల పూజించడానికి విగ్రహాలు లేవు. ఈ రథం గోడలు "నిస్సార స్తంభాల జతలచే సృష్టించబడిన అంచనాలను, అంతరాలను" వివరించడానికి ఒక క్రమంలో అమర్చబడిన లక్షణాలను కలిగి ఉన్నాయి. రథం లోపలి గోడలపై దేవతల, అర్ధ-దేవతల చిత్రాలను చెక్కబడ్డాయి. పైకప్పు (ఏనుగు వెనుక భాగంలో) పిరమిడ్ లేదా ఫైనియల్ లేదా *షికారా*  ఆకారంతో ముగుస్తుంది, ఇది మూలాంశాలతో చెక్కబడింది. ఈ రథం అసాధారణ నిర్మాణం వాస్తుశిల్పి ఆవిష్కరణ అని చెబుతారు.
thumb|నకుల సహదేవ రథం వెనుక భాగంలో సింహ వాహనం
సరళమైన లేఅవుట్తో రథంలో అతి తక్కువ అలంకారాలు ఉంటాయి. ముందు ముఖభాగంలోని శిఖరాలు, ఇది *ముఖ-మండపం* (రథం ప్రవేశ ద్వారం) కూడా, దీనికి అలంకరణలు లేవు. సింహం-పునాదిపై అమర్చిన రెండు స్తంభాలపై ముఖభాగం మద్దతు ఇస్తుంది. లోపలి గది రెండు స్తంభాలతో చుట్టబడి ఉంది, ఏనుగుల చెక్కడాలు సంరక్షకులుగా చిత్రీకరించబడ్డాయి. మందిరం అన్నీ  స్తంభాలపై కార్నిస్, కార్బెల్స్ తో మద్దతు ఇస్తుంది. కుడస్ (గుర్రపు ఆకారపు డోర్మర్ కిటీకలు)తో లోపల మానవ తల ఆకార చిత్రాలతో అలంకరించబడింది.

రథాల పై నుండి దిగువ వరకు చెక్కడాలు చెక్కబడ్డాయి.  రథం లోపలి గోడలపై శిల్పం అర్ధనారీశ్వర శిల్పం ఉంది.  ఈ రథం కాండేసాకు అంకితం చేయబడింది. రథం వెలుపల ఉంచిన ఏనుగు శిల్పం చూపురులకు ఒక అసాధారణ ప్రదేశంగా అనగా దేవుని పర్వతంలాగా, లేదా దేవును వాహనం లాగా  పరిగణించబడుతుంది. మధ్య ద్వారంలో చదరపు గోపురంతో చెక్కబడిన మందిరం పైన ఒక ముగింపు ఉంది. పై అంతస్తు అప్సైడల్, లోపల ఒక మందిరంతో పెద్ద *కుడు* కలిగి ఉంది.

## ఇవి కూడా చూడండి

* పంచరథాలు
* ధర్మరాజు రథం
* భీమ రథం
* అర్జున రథం
* ద్రౌపది రథం

## మూలాలు

వర్గం:Coordinates on Wikidata