పాండురంగ్ పురుషోత్తం శిరోద్కర్

**పాండురంగ్ పురుషోత్తం శిరోద్కర్** (12 అక్టోబర్ 1916 – 3 సెప్టెంబర్ 2000) భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, రచయిత, గోవా , డామన్ & డయ్యూ శాసనసభకు మొదటి స్పీకర్. గోవాలోని మపుసాలో జన్మించిన ఆయన, పోర్చుగీస్ పాలన నుండి గోవా విముక్తిలో కీలక పాత్ర పోషించాడు, ఈ క్రమంలో ఆఫ్రికా, పోర్చుగల్‌లలో సుదీర్ఘకాలం జైలు శిక్ష  ప్రవాసాన్ని అనుభవించాడు. ఆయన నవశక్తి వంటి ప్రచురణలకు పనిచేసిన ఒక ప్రముఖ న్యాయవాది, పాత్రికేయుడు కూడా.

## జననం, విద్యాభాస్యం
శిరోడ్కర్ 1916 అక్టోబరు 12న పోర్చుగీస్ భారతదేశంలోని మాపుసా ద్వారికిబాయి, పురుషోత్తం కాము శిరోడ్కర్ దంపతులకు జన్మించాడు. ఆయన ప్రాథమిక విద్యను మరాఠీ మాధ్యమంలో పొందారు. తరువాత ఒక లైసియం చదివాడు, అక్కడ పోర్చుగీస్ న్యాయశాస్త్రంలో డిప్లొమా పొందడానికి ముందు పోర్చుగీస్ అధ్యయనంలో ఏడవ సంవత్సరం పూర్తి చేశాడు. తన విద్య తరువాత,  ప్రముఖ న్యాయవాదిగా స్థిరపడ్డాడు.

## స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం & వృత్తి
శిరోద్కర్ 1939లో గోవా విముక్తి ఉద్యమంలో పాల్గొనడం ప్రారంభించాడు. ఆ సంవత్సరం నుండి, అతను ప్రతి జనవరి 26న పాత గోవా భారత త్రివర్ణ పతాకాన్ని బహిరంగంగా ఎగురవేసేవాడు. ఆయన వ్యవస్థాపక సభ్యుడిగా, ఆ తరువాత జాతీయ కాంగ్రెస్ (గోవా ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీ) అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. ఈ కాలంలో మహారాష్ట్ర సేనాపతి బాపట్ వంటి భారత స్వాతంత్ర్య కార్యకర్తలతో సంబంధాలు కొనసాగించాడు, అతనికి ఆయుధాలను సరఫరా చేసినట్లు సమాచారం. ఆయన 1940లలో జాతీయవాదుల కోసం పోర్చుగీస్ గిడ్డంగుల నుండి ఆయుధాలు, మందుగుండు సామగ్రిని సేకరించడంలో పాలుపంచుకున్నారు. తాంబడి మతిలో నిల్వ ఉన్న సామాగ్రిపై దాడి విఫలమై, కొంతమంది సహచరులు అరెస్టు అయిన తరువాత, శిరోద్కర్ పూణేకు మారాడు.

ముంబై వెళ్లడానికి ముందు పూణేలోని సకల్ వార్తాపత్రికకు డిప్యూటీ ఎడిటర్‌గా పని చేశాడు, అక్కడ ఆయన *నవశక్తి* దినపత్రికకు న్యూస్ ఎడిటర్‌గా పని చేశాడు. ఆయన ముంబైలో ఉన్న సమయంలో గోవా చరిత్ర, విముక్తి మీద దృష్టి సారించి పరిశోధనా కథనాలు రాశాడు. ఆయన ఆవీస్ అనే పత్రికకు మరాఠీ-పోర్చుగీస్ సహ-సంపాదకుడిగా కూడా పని చేశాడు, గోవా యూత్ లీగ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీలో చురుకుగా ఉన్నాడు. ఇంకా, ఆయన కాంగ్రెస్ సోషలిస్ట్ పార్టీ, సంయుక్త మహారాష్ట్ర పరిషత్ (యునైటెడ్ మహారాష్ట్ర కౌన్సిల్) రెండింటికీ కార్యదర్శి పదవిని నిర్వహించాఆయన.

స్వాతంత్ర్య ఉద్యమానికి తనను తాను పూర్తిగా అంకితం చేసుకోవడానికి, శిరోద్కర్ తన పాత్రికేయ వృత్తికి రాజీనామా చేసి, జాతీయ కాంగ్రెస్ (గోవా) తో కార్యకలాపాలను తిరిగి ప్రారంభించాఆయన. పోర్చుగీస్ అధికారులు 1946 సెప్టెంబరు 25న అతన్ని అరెస్టు చేసి, నాలుగు నెలల పాటు అగ్వాడా సెంట్రల్ జైలులో శిక్ష విధించాఆయన. ఈ ఖైదు సమయంలో  ఆయన సత్యాగ్రహిలా చికిత్స పొందాలని డిమాండ్ చేస్తూ 14 రోజుల నిరాహార దీక్షను చేపట్టాడు. విడుదలైన తరువాత, ఆయన 1947 మే 15న కరమ్లే (కరంబోలిమ్) లో గోవా కాంగ్రెస్ సమావేశాన్ని నిర్వహించాడు, అక్కడ ఆ సంస్థ ఒక రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించి, భారతదేశంతో పూర్తి స్వాతంత్ర్యం, సమైక్యతను కోరుతూ తీర్మానాలను ఆమోదించింది.

## ఆఫ్రికాలో బహిష్కరణ
1947 డిసెంబర్ 16న తిరిగి అరెస్టు అయిన తరువాత, శిరోద్కర్‌ను ప్రాంతీయ సైనిక న్యాయస్థానం విచారించి, వినాయక్ మాయెంకర్, గిల్హెర్మే డి సౌజా టిక్లో,  నీలకంఠ కరపుర్కర్‌లతో సహా అతని సహచరులతో పాటు 15 సంవత్సరాల బహిష్కరణకు గురి చేసింది. అతన్ని అంగోలాకు బహిష్కరించాడు, అక్కడ అతన్ని ఫోర్ట్ రోసాడాస్‌లో నిర్బంధించాడు. ఆయన తరువాత 1952 జూన్ 1 & 1956 మే 12 మధ్య సా డా బాండిరా (ప్రస్తుతం లుబాంగో ) లో గడిపాడు. చివరికి కఠిన నిర్బంధం నుండి విడుదలైనప్పటికీ, అయన అంగోలాలోనే బహిష్కరణలో ఉండవలసి వచ్చింది. తన జీవనోపాధి కోసం ప్రైవేట్ ట్యూషన్ తరగతులు నిర్వహించాడు, పాత్రికేయుడిగా పని చేశాడు.

స్థానిక రాజకీయ ఉద్యమాలలో పాల్గొనడం, అంగోలాలో స్వాతంత్ర్యం కోసం జరిగిన తిరుగుబాటు కారణంగా, అతను మళ్లీ ఖైదు చేయబడ్డాడు. పోర్చుగీస్ అధికారులు ఆయనను అంగోలాలోని జాతీయవాద ఉద్యమానికి "గురువు" గా పేర్కొని, 1961 ఫిబ్రవరి 6న అరెస్టు చేశారు. అతను సావో పాలో కోట ఐదు నెలల పాటు ఏకాంత నిర్బంధంలో ఉంచబడ్డాడు. తన ప్రవాస సమయంలో, అతను లువాండా *జర్నల్ డి అంగోలా* సహ-సంపాదకుడిగా కూడా పనిచేశాడు.

ఖైదు చేయబడినప్పటికీ, షిరోడ్కర్ దేశం పట్ల ప్రగాఢమైన ప్రేమను కలిగి ఉన్నాడు, తన ఆత్మకథలో ఇలా పేర్కొన్నాడు, "అంగోలా ప్రజలు చాలా అద్భుతమైనవారు. పునర్జన్మ వంటి విషయం ఉంటే, నేను అంగోలాలో పునర్జన్మ పొందాలనుకుంటున్నాను".

దాదాపు 15 సంవత్సరాల జైలు శిక్ష, బహిష్కరణ తరువాత, శిరోడ్కర్ లిస్బన్ పంపబడ్డాడు. అతను చివరికి కరాచీ మీదుగా భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చాడు, గోవా విలీనం అయిన ఆరు నెలల తరువాత మే 1962లో వచ్చాడు.

## విముక్తి పొందిన గోవాలో రాజకీయ జీవితం
శిరోద్కర్ 1963లో మహారాష్ట్రవాది గోమంతక్ పార్టీ (ఎంజిపి) ఉపాధ్యక్షుడయ్యాడు. ఆయన 1964 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో శివోల్ నియోజకవర్గం నుండి పోటీ చేసి ఎమ్మెల్యేగా  ఎన్నికైన తరువాత గోవా, డామన్ & డయ్యూ శాసనసభ మొదటి స్పీకర్ ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు.

తన కెరీర్ చివరి దశలోఎంజిపిని విడిచిపెట్టి లోక్ దళ్ చేరి, దాని అధ్యక్షుడిగా పనిచేసి, తరువాత గోవాలో జనతా పార్టీ ఉపాధ్యక్షుడు అయ్యాడు.

## సాహిత్య రచనలు
శిరోడ్కర్ మరాఠీ భాషకు బలమైన న్యాయవాది మరియు మరాఠీ రాష్ట్ర భాషా స్థాపన కమిటీ ఛైర్మన్‌గా పని చేశాడు. ఆయన గోమంతక్ మరాఠీ అకాడమీకి గౌరవ సభ్యుడిగా కూడా ఉన్నాడు. అంగోలాలో ఖైదు చేయబడినప్పుడు, అతను బాల్ గంగాధర్ తిలక్  *శ్రీమద్ భగవద్గీత రహస్య* పోర్చుగీస్ భాష అనువదించాడు. చరిత్రకారుడు పి.పి. శిరోద్కర్‌తో సహా ఆయన నలుగురు పిల్లలు దాని ప్రచురణకు నిధులు సమకూర్చే వరకు ఈ మాన్యుస్క్రిప్ట్ దశాబ్దాలుగా ప్రచురించబడలేదు. దీనిని ఆయన జన్మ శతాబ్ది సందర్భంగా అక్టోబర్ 2016లో జేవియర్ సెంటర్ ఆఫ్ హిస్టారికల్ రీసెర్చ్ విడుదల చేసింది.

ఆయన సాహిత్య రచనలలో మరాఠీ, కొంకణి, ఆంగ్లం, పోర్చుగీస్ భాషలలో పుస్తకాలు ఉన్నాయి. ప్రముఖ రచనలు:

* *భారతీయ సమాజ్విఘాతక్ జాతివర్ణ విశ్వస్థ* (మరాఠీ) -గోవా కళా అకాడమీ అవార్డు విజేత.
* *ఇతిహాస దృష్టికోనతున్ గోమంతకటిల్ మరాఠీ పరంపర ఉదగం వా వికాస్* (మరాఠీ) 
* అథ్వానీ మల్యాళ్య కరవసాచ్య కల్య నిల్య పన్నాచ (మరాఠీ-అంగోలాలో ఆయన గడిపిన సమయాన్ని వివరించే ఒక ఆత్మకథ.

## వారసత్వం
ఆయన స్వాతంత్ర్య పోరాటానికి చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా, భారత ప్రభుత్వం 1973లో ఆయనకు తామ్ర పత్రాన్ని ప్రదానం చేసింది. ఆయనను గోవా ప్రభుత్వం జూన్ 18న (గోవా విప్లవ దినోత్సవం)  సత్కరించింది. అదనంగా, సారనాథ్ జరిగిన అఖిల భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల కమిటీ 13వ సమావేశంలో ఆయనకు 'రాష్ట్రవీర్' బిరుదును ప్రదానం చేశారు.

## మూలాలు

వర్గం:1916 జననాలు
వర్గం:2000 మరణాలు