లక్ష్మీనరసింహ ఆలయం, నుగ్గెహళ్ళి

**లక్ష్మీనరసింహ ఆలయం** భారతదేశంలోని కర్ణాటకలోని హసన్ జిల్లాలోని నుగ్గెహళ్లి గ్రామంలో హొయసల నిర్మాణంతో 13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయం. ఈ మూడు దేవాలయాలైన వైష్ణవ సముదాయం కేశవ, లక్ష్మీ నరసింహ, వేణుగోపాల స్వామి లకు అంకితం చేయబడింది. దీనిని క్రీ.శ. 1246లో హొయసల సామ్రాజ్యం లో వీర సోమేశ్వర రాజు పాలన కాలంలో సేనాధిపతి అయిన బొమ్మన్న దండనాయకుడు నిర్మించాడు.

ఈ ఆలయం వైష్ణవ శిల్పాలు, హరిహర, దక్షిణామూర్తి, చండికేశ్వర, గణేశ వంటి శైవ శిల్పాలు, దుర్గా మహిషాసురమర్దిని వంటి శక్తి శిల్పాలు, నృత్యం చేసే లక్ష్మి, సరస్వతి, అలాగే సూర్య, బ్రహ్మ వంటి వేద దేవతలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. దిగువ భాగం హిందూ ఇతిహాసాలు, భాగవత పురాణాల నుండి దృశ్యాలను వర్ణిస్తుంది. హొయసల కళాకారిణి మల్లితమ్మ పూర్తి చేసి సంతకం చేసిన కళాకృతులు ముఖ్యంగా గుర్తించదగినవి.

## స్థానం, తేదీ
నుగ్గిహళ్ళి లేదా నుగ్గెల్లి అని కూడా పిలువబడే నుగ్గెహళ్ళి, భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని హసన్ జిల్లాలోని చన్నరాయపట్టణ తాలూకాలో ఉంది. ఇది తిప్టూర్-చన్నరాయపట్టణ రాష్ట్ర రహదారిపై ఉంది, హసన్ నగరం (ఎన్హెచ్ 75, ఎస్హెచ్ 47) నుండి 50 కి. మీ. ల దూరంలో ఉంది. ఇది హలేబిడు ఆగ్నేయంగా 80 కి. మీ. దూరంలో ఉంది, రాష్ట్ర రాజధాని బెంగళూరు రహదారి ద్వారా బాగా అనుసంధానించబడి ఉంది.&nbsp;&nbsp;

14వ శతాబ్దానికి ముందు ఈ పట్టణాన్ని విజయ సోమనాథపుర అని పిలిచేవారు, బొమ్మన్న దండనాయకుని కాలంలో *అగ్రహార* (అభ్యాస ప్రదేశం) ప్రాముఖ్యతను పొందింది. వీర సోమేశ్వర రాజు పాలనలో హొయసల సామ్రాజ్యం కమాండర్ అయిన బొమ్మన్న దండనాయకుడు క్రీ. శ. 1246లో లక్ష్మీ నరసింహ ఆలయాన్ని నిర్మించారు. ఇది 13వ శతాబ్దపు హొయసల వాస్తుశిల్పానికి మంచి ఉదాహరణ. నుగ్గెహళ్ళిలో కొద్ది దూరంలో ఉన్న సదాశివ ఆలయం అదే సమయంలో నిర్మించబడింది. 

## వివరణ
ఎడమ|thumb|నుగ్గెహళ్లిలోని లక్ష్మీనరసింహ ఆలయం యొక్క ఫ్లోర్ ప్లాన్
కుడి|thumb|250x250px|లక్ష్మీనరసింహ ఆలయం, నైరుతి మూల నుండి దృశ్యం
thumb|నుగ్గెహళ్లి వద్ద లక్ష్మీనరసింహ ఆలయంలో చిన్న మందిరం (ఎడికుల) తో బయటి గోడ
ఇది త్రికూట (మూడు గోపురాల) విమాన (గర్భగుడి) శైలిలో నిర్మించబడిన, గోడలపై సున్నితమైన శిల్పాలతో అలంకరించబడిన ఒక అద్భుతమైన హోయసల దేవాలయానికి మంచి ఉదాహరణ. దీని నిర్మాణంలో క్లోరిటిక్ స్కిస్ట్ (సాధారణంగా సోప్‌స్టోన్ అని పిలుస్తారు) అనే పదార్థాన్ని ఉపయోగించారు, ఈ దేవాలయం ఆలయ ప్రణాళికను దగ్గరగా అనుసరించే ఒక జగతి (వేదిక) పై నిర్మించబడింది.

మూల దేవాలయం పరిమాణంలో చిన్నదిగా ఉండేది, దానికి తర్వాత ఒక పెద్ద బహిరంగ మండపాన్ని జోడించారు. మూడు గర్భగుడులు 9 'గదులు' (నాలుగు స్తంభాల మధ్య ఉన్న భాగం) కలిగిన ఒక కేంద్ర మూసి ఉన్న రంగమండపం చుట్టూ ఉన్నాయి. మూసి ఉన్న మండపం యొక్క పైకప్పు నాలుగు లాత్-టర్న్‌డ్ స్తంభాలపై ఆధారపడి ఉంది, దాని మధ్యభాగం లోతుగా గుమ్మటం ఆకారంలో ఉంటుంది. కేంద్ర గర్భగుడి అత్యంత ప్రముఖమైనది. దీనిపై పెద్ద గోపురం ఉంది. ఈ గర్భగుడికి మండపాన్ని కలిపే ఒక అంతరాళం ఉంది. తత్ఫలితంగా, ఈ అంతరాళానికి కూడా ప్రధాన గోపురం యొక్క పొట్టి పొడిగింపులా కనిపించే ఒక గోపురం (లేదా శిఖరం) ఉంది. దీనిని సుకనాసి అని పిలుస్తారు. ఫోకెమా ప్రకారం, ఇది ప్రధాన గోపురం యొక్క "ముక్కు"లా కనిపిస్తుంది. మిగిలిన రెండు గర్భగుడులకు చిన్న గోపురాలు ఉన్నాయి, వాటికి కేంద్ర మండపానికి అనుసంధానించడానికి అంతరాళం లేనందున, వాటికి సుకనాసి లేదు. ఈ మూడు గర్భగుడులలో విష్ణువు యొక్క అవతారాలైన వేణుగోపాల, కేశవ, లక్ష్మీ నరసింహ విగ్రహాలు ఉన్నాయి.

బయటి నుండి చూస్తే, ఈ ఆలయం నిజానికి ఏకకూట (ఒకే గోపురం, గర్భగుడి) ఆలయంలా కనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే రెండు పక్క గర్భగుడులు మండపం గోడకు సాధారణ పొడిగింపులుగా ఉన్నాయి. వాటి గోపురాలు తరువాతి కాలంలో జోడించబడ్డాయి. ఇది ఏకకూటంలా కనిపించే త్రికూట (మూడు గర్భగుడులు, గోపురాలు) ఆలయానికి ఒక ఉత్తమ ఉదాహరణ.  తరువాతి కాలంలో పొడవైన స్తంభాలతో కూడిన ఒక పెద్ద బహిరంగ మండపాన్ని జోడించడం వల్ల, అసలు ముఖమండపం, మూసి ఉన్న మండపం ఆలయం యొక్క లోపలి భాగంలా కనిపిస్తాయి. ప్రధాన గర్భగుడికి ప్రతి వైపు ఐదు ఉబ్బెత్తు భాగాలు ఉన్నాయి, గోపురం పూర్తిగానే ఉన్నప్పటికీ, దాని కలశాన్ని (పైభాగంలో ఉండే అలంకార నిర్మాణం) కోల్పోయింది.  గర్భగుడి చతురస్రాకారంలో ఉన్నందున, పైకప్పు (శిరస్త్రాణం లాంటి శిల్పకళతో కూడిన రాయి) కూడా అదే ఆకృతిని అనుసరిస్తుంది. ప్రధాన గోపురం యొక్క నిర్మాణంలో మూడు అంతస్తుల అలంకార చిన్న పైకప్పులు ఉన్నాయి, వాటిపై వాటి సొంత కలశాలు ఉన్నాయి. అంతరాలయం (ముక్కు ఆకారాన్ని ఏర్పరిచే) పైభాగంలో ఉన్న అధినిర్మాణానికి కేవలం రెండు అంతస్తుల అలంకార పైకప్పులు మాత్రమే ఉన్నాయి. ఈ కారణంగానే సుకనాసి ప్రధాన గోపురం యొక్క పొడిగింపులా కనిపిస్తుంది. రెండు పక్క గర్భగుడులకు కూడా ప్రతి వైపు ఐదు ఉబ్బెత్తు భాగాలు ఉన్నాయి. ఈ గర్భగుడుల పైభాగం, మండపం గోడ ప్రధాన గర్భగుడి వలెనే అలంకరించబడిన పైకప్పుల వరుసతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి.

కళా విమర్శకుడు గెరార్డ్ ఫోకెమా ప్రకారం, ఈ ఆలయం "నూతన" హోయసల శైలికి చెందినది, విమానం యొక్క పైకప్పు ఆలయం యొక్క బయటి గోడలను కలిసే చోట, ఆలయం చుట్టూ రెండు వరసల పైకప్పు అంచులు ఉన్నాయి. పై అంచు గోడ నుండి సుమారు అర మీటరు దూరం ముందుకు పొడుచుకు వస్తుంది. పై అంచుకు సుమారు ఒక మీటరు దిగువన రెండవ అంచు ఉంది,, ఈ రెండింటి మధ్య అలంకారమైన చిన్న గోపురాలు (ఎడిక్యూల్) ఉన్నాయి. హిందూ దేవతలు, వారి పరివార దేవతల గోడ చిత్రాలు దిగువ అంచు క్రింద ఉన్నాయి, మొత్తం 120 అటువంటి శిల్ప ఫలకాలు ఉన్నాయి. వీటికి దిగువన ఫ్రీజ్‌లో అలంకరణలతో సమాన పరిమాణంలో ఆరు అచ్చుపని పట్టీలు ఉన్నాయి. చరిత్రకారుడు కామత్ ప్రకారం, ఇది తరువాతి హోయసల ఆలయాల యొక్క ప్రత్యేక లక్షణమైన "క్షితిజ సమాంతర అలంకరణ".

గోడ అడుగున ఉన్న ఆరు అచ్చులను రెండు విభాగాలుగా విభజించారు. గోడ జగతిని కలిసే ప్రదేశం నుండి ప్రారంభించి, మొదటి క్షితిజ సమాంతర అచ్చులో ఏనుగుల ఊరేగింపు ఉంటుంది, వాటి పైన గుర్రపు సైనికులు, మూడవదానిలో ఆకుల బృందం ఉంటుంది. రెండవ క్షితిజ సమాంతర విభాగం హిందూ ఇతిహాసాల చిత్రణలు, వివరాలతో అమలు చేయబడిన పౌరాణిక దృశ్యాలతో ప్రారంభమవుతుంది. దీని పైన యాలిలు (లేదా మకర, ఒక ఊహాత్మక మృగం), హంసలు (హంసలు) యొక్క రెండు ఫ్రైజ్‌లు ఉన్నాయి. విమాన టవర్ మూడు క్షితిజ సమాంతర విభాగాలుగా విభజించబడింది, గోడల కంటే మరింత అలంకరించబడింది. 

పలకలపై ఉన్న చిత్రాలు ఎక్కువగా వైష్ణవ మతానికి సంబంధించినవి, అవి ఇద్దరు ప్రసిద్ధ హోయసల శిల్పులైన బైచోజ, మల్లితమ్మలకు ఆపాదించబడ్డాయి. అయితే, అనేక హిందూ దేవాలయాల మాదిరిగానే, ఇందులో ఇతర సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన చిత్రాలు కూడా ఉన్నాయి. భైరవుడి రూపంలో ఉన్న శివుని యొక్క కొన్ని చిత్రాలు, ఆయన భార్య భైరవితో పాటు కనిపిస్తాయి. బైచోజ శిల్పాలు దేవాలయం యొక్క దక్షిణ వైపున ఉన్నాయి, ఫోకెమా ప్రకారం, వాటిలో ఒక విధమైన ప్రశాంతత, హుందాతనం కనిపిస్తాయి. మల్లితమ్మ శిల్పాలు ఉత్తర వైపున ఉన్నాయి. అతని ప్రకారం, అవి అంత సున్నితంగా లేనప్పటికీ, సజీవంగా ఉండి, ఎక్కువ వైవిధ్యంతో ఉన్నాయి.

## గ్యాలరీ

దస్త్రం:Molding_frieze_articulation_on_shrine_outer_wall_in_Lakshmi_Narasimha_temple_at_Nuggehalli.JPG|నుగ్గెహళ్లిలోని లక్ష్మీ నరసింహ ఆలయం చుట్టూ ఉన్న ప్రదక్షిణ మార్గంలో బేస్-రిలీఫ్ పద్ధతిలో చెక్కబడిన అలంకార పట్టీ.
దస్త్రం:Molding_frieze_and_Hindu_deities_in_relief_in_Lakshmi_Narasimha_temple_at_Nuggehalli.JPG|నుగ్గెహళ్లిలోని లక్ష్మీ నరసింహ ఆలయంలోని ఆలయ పీఠంపై ఉన్న ఉబ్బెత్తు శిల్పాలతో కూడిన అలంకరణలు.
దస్త్రం:Hindu_deities_and_aedicule_relief_between_eves_in_Lakshmi_Narasimha_temple_at_Nuggehalli.JPG|నుగ్గెహళ్లిలోని లక్ష్మీ నరసింహ ఆలయంలోని హిందూ దేవతలు, ఉబ్బెత్తు శిల్పాలుగా చెక్కబడిన చిన్న మందిరాలు.
దస్త్రం:Lakshminarasimha_temple_at_Nuggehalli_north_western_closeup_view.jpg|జగతిపై ఉన్న అసలు దేవాలయం, వాయువ్య మూల నుండి దృశ్యం
దస్త్రం:Lord_Krishna_Carrying_the_Govardhan_Mountain_-_Lakshmi_Narasimha_Temple,_Nuggehalli_11.jpg|కృష్ణ గోవర్ధనధర
దస్త్రం:Goddess_Durga_-_Lakshmi_Narasimha_Temple,_Nuggehalli_17.jpg|దుర్గా మహిషాసురమర్దిని
దస్త్రం:Relief_sculpture_of_dancing_Ganesha_in_Lakshmi_Narasimha_temple_at_Nuggehall.JPG|నృత్యం చేస్తున్న గణేశుడు
దస్త్రం:Shri_Lakshmi_Narasimha_Temple,_Nuggehalli_-_7.jpg|గరుడ


## ఇవి కూడా చూడండి

* లక్ష్మీనరసింహ ఆలయం, విగ్నసంతె

## గమనికలు

## మూలాలు

* సూర్యనాథ్ యు. కామత్ (2001)  ఎ కన్సైజ్ హిస్టరీ ఆఫ్ కర్ణాటక ఫ్రమ్ ప్రీ-హిస్టారిక్ టైమ్స్ టు ది కరెంట్, జూపిటర్ బుక్స్, ఎంసిసి, బెంగళూరు (రీప్రింటెడ్ 2002).
* గెరార్డ్ ఫోకేమా, హొయసల దేవాలయాలకు పూర్తి మార్గదర్శి, అభినవ్, 1996 ISBN 
* 
* 

## బాహ్య లింకులు

* నుగ్గెహళ్లి ఆలయం, గ్రామం యొక్క ఫ్లికర్ లోని ఫోటోలు
వర్గం:Coordinates on Wikidata
వర్గం:కర్ణాటక పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:కర్ణాటక దేవాలయాలు
వర్గం:విష్ణు దేవాలయాలు
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు