తుమకూరు జిల్లా

**తుమకూరు జిల్లా** అనేది కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని ఒక పరిపాలనా జిల్లా. 10,598 కిమీ2 వైశాల్యంతో కర్నాటకలో మూడవ అతిపెద్ద జిల్లాగా, జనాభా ప్రకారం నాల్గవ అతిపెద్ద జిల్లాగా ఉంది. రాష్ట్ర రాజధాని బెంగళూరు నుండి గంటన్నర ప్రయాణపు దూరంలో ఉంది. కొబ్బరి ఉత్పత్తికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఈ జిల్లాను 'కల్పతరు నాడు' అని కూడా పిలుస్తారు.

2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఈ జిల్లాలో 2,678,980, జనాభా ఉంది. జనసాంద్రత 253 మంది /కిమీ2 జిల్లాలో అక్షరాస్యత రేటు 75.14% కాగా, లింగ నిష్పత్తి 984 స్త్రీలు/ 1000 పురుషులుగా ఉంది. తుమకూరు జిల్లా చుట్టూ తూర్పున చిక్కబళ్లాపుర జిల్లా, బెంగళూరు రూరల్, ఆగ్నేయంలో రామనగర జిల్లా, నైరుతిలో మాండ్య, హాసన్ జిల్లాలు, పశ్చిమాన చిక్కమగళూరు జిల్లా, వాయవ్యంలో చిత్రదుర్గ జిల్లా, ఉత్తరాన ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా, అనంతపురం జిల్లాలు ఉన్నాయి.

## చరిత్ర
1832లో మైసూరు బ్రిటీష్ కమీషనర్ సర్ మార్క్ కబ్బన్ కాలంలో తుమకూరు జిల్లా ఏర్పడింది. తుమకూరు పట్టణంలో జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది. చిత్రదుర్గ, తుమకూరు జిల్లాల ప్రాంతంతో సహా చిటల్‌డ్రూగ్ డివిజన్‌గా ఏర్పడింది. మేజర్ జనరల్ రిచర్డ్ స్టీవర్ట్ డాబ్స్ జిల్లా మొదటి కలెక్టర్ (పదవీకాలం 1835 –1861) గా బాధ్యతలు నిర్వర్తించాడు.

## భౌగోళికం
తుమకూరు జిల్లాలో పది తాలూకాలు, పదకొండు అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. తుమకూరు జిల్లా పది జిల్లాలతో సరిహద్దును పంచుకుంటుంది, ఇది రాష్ట్రంలోనే అత్యధికం.

ఈ జిల్లా నదీ లోయలతో కూడిన ఎత్తైన భూమిని కలిగి ఉంటుంది. దాదాపు  ) వరకు ఉన్న కొండల శ్రేణి ఉంది. దేవరాయనదుర్గ కొండల వాలులు అడవులతో నిండి ఉన్నాయి. చిరుతపులులు, ఇండియన్ హైనా, ఎలుగుబంట్లు, అడవి పంది వంటి వన్యప్రాణులు ఇక్కడ ఉన్నాయి. వార్షిక వర్షపాతం సగటు 39 అంగుళాలు.

## జనాభా

2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం తుమకూరు జిల్లా జనాభా 2,678,980 గా ఉంది. కువైట్ దేశం లేదా యుఎస్ రాష్ట్రం నెవాడాతో సమానంగా ఉంటుంది. బెంగుళూరు, బెలగావి, మైసూరు తర్వాత కర్ణాటకలో జనాభా పరంగా జిల్లా 4వ స్థానంలో ఉంది. జిల్లా జనసాంద్రత ప్రతి చదరపు కి.మీకి 253గా ఉంది. 2001-2011 దశాబ్దంలో దాని జనాభా వృద్ధి రేటు 3.74%. తుమకూరులో ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 984 స్త్రీల లింగ నిష్పత్తి ఉంది. అక్షరాస్యత రేటు 75.14%. జనాభాలో షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు వరుసగా 18.92%, 7.82% ఉన్నారు.

### మతం

### భాష
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, జనాభాలో 84.95% కన్నడ, 9.03% ఉర్దూ, 3.38% తెలుగు, 1.07% లంబాడీని వారి మొదటి భాషగా మాట్లాడేవారు ఉన్నారు

## వివరణ
ఎడమ|thumb|కుణిగల్ దేవాలయం

thumb|చరిత్రలో తుమకూరుతుమకూరు జిల్లాకు తెలిసిన చరిత్ర గంగానదితో ప్రారంభమవుతుంది. సా.శ. 1025 వరకు రాష్ట్రంలోని దక్షిణ, తూర్పు జిల్లాలను గంగా కుటుంబం పాలించింది. ఈ జిల్లాలో కనుగొనబడిన గంగా కుటుంబానికి సంబంధించిన తొలి రికార్డు దాదాపు 400 ఎ.డి. నాటిది. గంగుల తర్వాత తుమకూరును రాష్ట్రకూటులు, చాళుక్యులు పరిపాలించారు. ఈ పాలకుల ఆధ్వర్యంలో నొలంబులు ఈ ప్రాంతాన్ని చాలాకాలంపాటు పాలించారు. చోళులు జిల్లాలోని కొన్ని ప్రాంతాలను కూడా పాలించారు. విజయనగర సామ్రాజ్యం 13 నుండి 17వ శతాబ్దపు తరువాతి కాలంలో అత్యున్నతంగా పరిపాలించింది. 18వ, 19వ శతాబ్దాలలో, తుమకూరును స్వాతంత్ర్యం వచ్చేవరకు మైసూర్ వడయార్‌లు పరిపాలించారు.

## తాలూకాలు
* చిక్కనాయకనహళ్లి
* గుబ్బి
* కొరటగెరె
* కుణిగల్
* మధుగిరి
* పావగడ
* సిర
* టిప్ట్నర్
* తుమకూరు
* తురువెకెరె

## విద్య
ఈ పట్టణంలో ఏడు సాంకేతిక సంస్థలు, రెండు వైద్య సంస్థలు, ఒక దంత వైద్య సంస్థ ఉన్నాయి.

జిల్లా రెండు విద్యా జిల్లాలుగా విభజించబడింది. అంటే తుమకూరు (దక్షిణం), మరొకటి తుమకూరు (ఉత్తరం) మధుగిరి విద్యా జిల్లా. తుమకూరు (దక్షిణ) చిక్కనాయకనహళ్లి, గుబ్బి, కుణిగల్, తిప్టూరు, తుమకూరు, తురువేకెరె వంటి 6 తాలూకాలను కలిగి ఉంది. తుమకూరు (ఉత్తర) మధుగిరి జిల్లాలో 4 తాలూకాలు ఉన్నాయి, అవి కొరటగెరె, మధుగిరి, పావగడ, సిర. తుమకూరు (దక్షిణ) ప్రస్తుతం విద్యగా పరిగణించబడుతుంది.

### తుమకూరులోని విద్యాసంస్థలు

* శ్రీ ఉదయ భారతి ఎడ్యుకేషనల్ అండ్ చారిటబుల్ ఇన్స్టిట్యూషన్స్
* అక్షయ గ్రూప్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ ఇన్స్టిట్యూషన్స్
* ఆర్యభారతి విద్యా సంస్థలు
* చన్నబసవేశ్వర గ్రూప్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ ఇన్స్టిట్యూషన్స్
* హెచ్ఎంఎస్ గ్రూప్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్స్
* జైన్ గ్రూప్ ఆఫ్ ఇన్స్టిట్యూషన్స్
* కల్పతరు గ్రూప్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ ఇన్స్టిట్యూషన్స్
* మారుతీ గ్రూప్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్స్
* సేక్రేడ్ హార్ట్ గ్రూప్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్స్
* సర్వోదయ గ్రూప్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్స్
* శ్రీదేవి గ్రూప్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ ఇన్స్టిట్యూషన్స్
* సిద్దగంగ గ్రూప్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ ఇన్స్టిట్యూషన్స్
* శ్రీ సిద్ధార్థ గ్రూప్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ ఇన్స్టిట్యూషన్స్
* శ్రీ విద్యోదయ ఫౌండేషన్ ట్రస్ట్
* సెయింట్ జోసెఫ్స్ గ్రూప్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్స్
* వరదరాజ గ్రూప్ ఆఫ్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్స్
* విద్యా గ్రూప్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్స్
* విద్యానికేతన్ గ్రూప్ ఆఫ్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్స్
* విద్యావాహిని గ్రూప్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్స్

## దేవాలయాలు

* లక్ష్మీనరసింహ ఆలయం, విగ్నసంతె విగ్నసంతె గ్రామంలో 13వ శతాబ్దపు విష్ణు ఆలయం. ఈ మూడు పుణ్యక్షేత్రాల ఆలయం వేణుగోపాల, నరసింహ, లక్ష్మీనారాయణ అంకితం చేయబడింది. హొయసల సామ్రాజ్యానికి ముందు నిర్మించిన చివరి దేవాలయాలలో ఒకటి ఢిల్లీ సుల్తానుల నుండి నిరంతర దాడులకు గురైంది, ఇది పరిణతి చెందిన హొయసలనాడు నిర్మాణ సంప్రదాయాన్ని వివరిస్తుంది. ఈ ఆలయంలోని పూర్తిగా చెక్కబడిన, మూడు అంతస్తుల వెసర విమానం గుర్తించదగినది.
* చెన్నకేశవ ఆలయం (దీనిని "చెన్నకేశవ" లేదా "చెన్నిగరాయ" అని కూడా పిలుస్తారు) హిందూ దేవుడైన విష్ణువుకు అంకితం చేయబడిన ఆలయం. ఇది భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రం, తుమకూరు జిల్లాలోని తురువెకెరె అనే చిన్న పట్టణంలో ఉంది.13వ శతాబ్దంలో అగ్రహార పట్టణంగా (విద్యా కేంద్రంగా) స్థాపించబడిన తురువెకెరె, రాష్ట్ర రాజధాని బెంగళూరు నుండి సుమారు 77 మైళ్ల దూరంలో ఉంది. ఈ ఆలయం హోయసల సామ్రాజ్య రాజు నరసింహ III పాలనలో క్రీ.శ. 1263 ప్రాంతంలో నిర్మించబడింది.ఈ ఆలయం భారత పురావస్తు సర్వే సంస్థ యొక్క కర్ణాటక రాష్ట్ర విభాగం కింద రక్షిత స్మారక చిహ్నంగా ఉంది.&nbsp;

## చిత్రాలు

దస్త్రం:Temple in Kunigal.jpg|కుణిగల్ దేవాలయం
దస్త్రం:Small Temple.Kunigal.jpg|శివాలయం
దస్త్రం:Lakeside temple.Kunigal.jpg|కుణిగల్ విహారయాత్ర
దస్త్రం:Kunigal Lake Road.jpg|కుణిగల్ సరస్సు
దస్త్రం:Masjid Al Rayyan Tumakuru.jpg|మస్జిద్ అల్ రేయాన్, రింగ్ రోడ్ తుమకూరు సిటీ
దస్త్రం:Jamia Masjid Sira 1.jpg|జామియా మసీదు సిరా
దస్త్రం:Masjid e Aqsa, Tumkur - 04.jpg|మస్జిద్ ఇ అక్సా, తుమకూరు సిటీ
దస్త్రం:Minarets of Makka Masjid, Tumkur, India, built by Dr. Ahmed (2001).jpg|మక్కా మసీదు, బర్లనే తుంకూర్ సిటీ


## ప్రముఖ వ్యక్తులు
### నటులు
* అర్జున్ సర్జా, నటుడు, నిర్మాత
* మంజుల, కన్నడ నటి
* సుమన్ రంగనాథ్, నటి
* జగ్గేష్, నటుడు

### కళలు
* గుబ్బి వీరన్న, రంగస్థల దర్శకుడు
* రేణుకా కేసరమడు, చిత్రకారుడు, శిల్పి
* అమరశిల్పి జక్కన్న, శిల్పి

### ఇతరులు
* రాజా రామన్న, భౌతిక శాస్త్రవేత్త

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* తుమకూరు జిల్లా వెబ్‌సైట్ అధికారిక వెబ్‌సైట్
* తుమకూరు నగరం అధికారిక వెబ్‌సైట్
* తుమకూరు జిల్లా పంచాయతీ అధికారిక వెబ్‌సైట్
* కర్ణాటక తుమకూరు జిల్లా గ్రామ పంచాయితీలు

వర్గం:కర్ణాటక జిల్లాలు