పశ్చిమ గంగా సమాజం

**పశ్చిమ గంగ వంశం** (సా.శ 350 – 1000) () ప్రాచీన కర్ణాటకను పాలించిన ముఖ్యమైన రాజవంశం. తరువాతి శతాబ్దాలలో ఆధునిక ఒడిశాను పాలించిన **తూర్పు గంగుల** నుండి వీరిని వేరు చేయడానికి వీరిని **పశ్చిమ గంగులు** అని పిలుస్తారు. పశ్చిమ గంగులు నాల్గవ శతాబ్దం మధ్య నుండి ఆరవ శతాబ్దం మధ్య వరకు సార్వభౌమాధికారంతో పాలించారు, ప్రారంభంలో కోలారు నుండి పాలించారు, తరువాత ఆధునిక మైసూరు జిల్లాలోని కావేరీ నది ఒడ్డున ఉన్న తలకాడుకు తమ రాజధానిని మార్చుకున్నారు. ప్రాదేశికంగా చిన్న రాజ్యమే అయినప్పటికీ ఆధునిక దక్షిణ కర్ణాటక ప్రాంత విధానాలకు, సంస్కృతికి, సమాజానికి, సాహిత్యానికి పశ్చిమ గంగులు చేసిన కృషి విశేషమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది.

## సమాజం
కుడి|thumb|శ్రావణబెళగొళ వద్ద గోడపై చెక్కిన శిల్పం
పశ్చిమ గంగ రాజ్యంలో సమాజం అనేక భక్తి ఉద్యమాలు ప్రాచుర్యం పొందిన సమయంలో అభివృద్ధి చెందింది, స్థానిక భాష ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంది, మహిళల జీవితం గృహానికే పరిమితమైన స్థితి నుండి ఎక్కువ స్వేచ్ఛ, బాధ్యతలు కలిగిన స్థాయికి ఎంతో మారిపోయింది. మహిళలు స్థానిక పరిపాలనలో చురుకుగా పాల్గొన్నారని శాసన ఆధారాలు నిరూపిస్తున్నాయి. గంగ రాజులు యువరాజులు, వారి రాణులకు ప్రాదేశిక బాధ్యతలను పంపిణీ చేశారని తెలుస్తోంది, కుందత్తూర్ సామంతురాలు పరబ్బయ-అరసి ఇందుకు ఉదాహరణ, శ్రీపురుష రాజు రాణి, రెండవ బూతుగ రాజు, పెర్మాడి రాజులు తమ రాణులతో ప్రభుత్వ బాధ్యతలను పంచుకున్నారు. మహిళలు ఆర్థిక, పరిపాలనా బాధ్యతలను వారసత్వంగా పొందడం కూడా స్పష్టమవుతుంది. యుద్ధంలో మరణించిన వీరుడి భార్య జక్కిఅబ్బెకు అప్పగించిన 'నాల్గవుండ' (స్థానిక భూస్వామి) పదవి, ఆమె సన్యాసం స్వీకరించిన తరువాత ఆమె కుమార్తెకు సంక్రమించింది.
మగ వారసులు లేకుండా పదవిలో ఉన్నవారు మరణించినప్పుడు అల్లుడు పరిపాలనా బాధ్యతలను వారసత్వంగా పొందడం ఆనవాయితీగా ఉండేది, రెండవ ఎరెగంగ రాజు కాలంలో ప్రధాన మంత్రి పదవి మునుపటి మంత్రి అల్లుడికి వారసత్వంగా రావడం దీనికి ఉదాహరణ. దేవాలయాలలో దేవదాసి వ్యవస్థ ('సూలె' లేదా ఆస్థాన నర్తకి) ప్రబలంగా ఉండేది, ఇది రాజభవనంలోని నిర్మాణాల నమూనాగా రూపొందించబడింది. ఈ సమాచారం ప్రధాన రాణి ('ధరణి మహాదేవి'), దిగువ స్థాయి రాణులు ('అరసియర్గళ్'), అంతఃపుర నర్తకీమణులు ('పెండరసద సూలెయర్గళ్') ప్రస్తావన ఉన్న *[[వడ్డారాధన]]* వంటి సమకాలీన సాహిత్యం ద్వారా తెలుస్తోంది. రాజులు, నాయకుల అంతఃపురంలో నర్తకీమణులు, ఉంపుడుగత్తెలను నియమించేవారు. వారిలో కొందరు బాగా గౌరవించబడ్డారని శాసనాలు ధృవీకరిస్తున్నాయి, నందవ్వ కోరిక మేరకు ఒక స్థానిక నాయకుడు జైన దేవాలయానికి భూదానం చేయడం, జోగబ్బె, బీరక్క వంటివారు ఉదాహరణలు. రాజ కుటుంబానికి చెందిన నర్తకీమణులు రాజుల వినోదం కోసం ఉద్దేశించబడ్డారు, రాజసభలోని వారు సభికుల వినోదం కోసం ఉద్దేశించబడ్డారు. ప్రధాన రాణులు, చట్టబద్ధంగా వివాహం చేసుకున్న భార్యలు, అంతఃపుర నివాసితుల మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం ఉండేది. రాజులు స్నానం చేసేటప్పుడు పాటలు పాడే, సంగీత వాయిద్యాలు వాయించే, అతనితో కలిసి స్నానం చేసే లేదా అతను చూస్తుండగా స్నానం చేసే మహిళలు వినోదం పంచేవారు. అతనిని మెప్పించిన వారు తరువాత రాజు వినోదం కోసం రాజ గదులకు పంపబడేవారు. అంతఃపురంలోని ఏ ఇద్దరు మహిళలు ఒకే గదిలో నివసించలేదు, అంతఃపురంలో చేర్చడానికి అందమైన అమ్మాయిలను తరచుగా కొనుగోలు చేసేవారు.

దేవాలయాలలో దేవదాసి వ్యవస్థ బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది, వీరిలో రెండు రకాలు ఉన్నారు; దేవునికి స్నానం చేయించడం, రోజువారీ ఆరాధన, దేవునికి రోజువారీ ఆహారం సమర్పించడం ('నైవేద్యం'), తమలపాకులు, వక్క సమర్పించడం వంటి వాటితో దగ్గరి సంబంధం ఉన్న 'అంగభోగ' దేవదాసి ఒక రకం కాగా, 'రంగభోగ' ప్రధానంగా నృత్య మందిరానికి సంబంధించి ఉండేది, అక్కడ ఆమె ప్రత్యేక కార్యక్రమాలలో ప్రదర్శన ఇచ్చేది. ఆలయ గర్భగుడితో ఉన్న దగ్గరి సంబంధం కారణంగా, 'అంగభోగ' దేవదాసి 'రంగభోగ' కంటే ఎక్కువ గౌరవం పొందేది. రాజ కుటుంబంలో విద్యను నిశితంగా పర్యవేక్షించేవారు, ఇందులో రాజనీతి శాస్త్రం, ఏనుగు, గుర్రపు స్వారీ, విలువిద్య, వైద్యం, కవిత్వం, వ్యాకరణం, నాటకం, సాహిత్యం, నృత్యం, గానం, సంగీత వాయిద్యాల వాడకం వంటి అంశాలు ఉండేవి. బ్రాహ్మణులు సమాజంలో ఉన్నత స్థానాన్ని అనుభవించారు, బోధన, స్థానిక న్యాయవ్యవస్థ వంటి ప్రజా వ్యవహారాలను నిర్వహించడం వంటి షరతుపై భూమిపై చెల్లించాల్సిన కొన్ని పన్నులు, కస్టమ్స్ నుండి మినహాయింపు పొందారు. మహాజనులుగా పిలువబడే బ్రాహ్మణులు పాఠశాల, దేవాలయాలు, చెరువులు, సత్రాల నిర్వహణ, గ్రామాల నుండి పన్నుల వసూలు, పబ్లిక్ సబ్‌స్క్రిప్షన్ల నుండి డబ్బును సేకరించడం వంటి ఇతర విధులను ధర్మకర్తలుగా, బ్యాంకర్లుగా నిర్వహించారు, ఇది వారిని ఉన్నతాధికారుల వద్ద ప్రభావవంతమైన వారిగా చేసింది. బ్రాహ్మణుడిని చంపడం ('బ్రహ్మహత్య') పాపమనే హిందూ విశ్వాసం కారణంగా, వారికి మరణశిక్ష వర్తించదు. ప్రత్యామ్నాయంగా, బ్రాహ్మణుడు చేసిన తీవ్రమైన నేరాలకు పాదం, చేయి నరికివేయడం ద్వారా శిక్షించబడేవారు.

ఉన్నత కులాలకు చెందిన క్షత్రియులు మతపరమైన యాగాలు చేశారు, వేదాలు అభ్యసించారు, పౌరాణిక విశ్వాసాలను అనుసరించారు, బ్రాహ్మణుల వలె మరణశిక్ష నుండి మినహాయింపు పొందారు. హిందూ కుల వ్యవస్థలో పది కులాల వరకు ఉన్నట్లు సమకాలీన సాహిత్య మూలాలు వెల్లడిస్తున్నాయి; క్షత్రియులలో మూడు, బ్రాహ్మణులలో మూడు రకాలు, వైశ్యులలో రెండు, శూద్రులలో రెండు ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. మరణించిన వ్యక్తికి మగ వారసులు లేకపోతే ఇల్లు, భూమి, ధాన్యం, డబ్బు వంటి ఆస్తిని క్లెయిమ్ చేయడానికి కుటుంబ చట్టాలు భార్య, కుమార్తె, ప్రాణాలతో ఉన్న బంధువులను అనుమతించాయి. ఆస్తికి హక్కుదారులు లేకపోతే, రాష్ట్రం దానిని ధర్మదేయ ఆస్తులు (ధార్మిక ఆస్తులు) అని పిలిచి స్వాధీనం చేసుకునేది  ఈ కాలంలో బ్రాహ్మణులు "ద్వివేది", "ఉపాధ్యాయ", "దీక్షిత్", "పండిత", "ప్రసన్న సరస్వతి" మొదలైన ఇంటిపేర్లను ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు. కులాంతర వివాహం, బాల్య వివాహం, మేనమామల కుమార్తెలను అబ్బాయిలు వివాహం చేసుకోవడం, స్వయంవరం వివాహం (పెళ్లికూతురు చాలా మంది ఆశావహులలో తాను ఎంచుకున్న వరుడికి పూలమాల వేయడం) అన్నీ వాడుకలో ఉన్నాయి.

పరదా పద్ధతి గురించి తెలియదు, మహిళలకు తమ ఇష్టానుసారం మార్కెట్లను సందర్శించే స్వేచ్ఛ ఉండేది. 7వ శతాబ్దంలో సందర్శించిన చైనా యాత్రికుడు యువాన్ చ్వాంగ్ ఇలా వ్రాశాడు, "ఇక్కడి నివాసులు గర్వంగా, ఉత్సాహంగా, యుద్ధాన్ని ఇష్టపడేవారుగా, సహాయాలకు కృతజ్ఞతతో, యుద్ధాలలో ప్రతీకారంగా, ఆపదలో ఉన్నవారి కోసం ప్రాణత్యాగం చేసేవారుగా, తమను అవమానకరంగా చూసే ఎవరికైనా మరణం దాకా రక్తపాతం సృష్టించేవారుగా ఉంటారు. యుద్ధ ఏనుగులు మత్తులో యుద్ధానికి వెళ్తాయి, ప్రజలు నేర్చుకోవడానికి ఇష్టపడతారు". యుద్ధంలో మరణించిన వీరుల కోసం వీరగల్లులు ('విర్కల్') ప్రతిష్టించే ఆచారం సర్వసాధారణం, కొన్నిసార్లు ఈ స్మారక కట్టడాల నిర్వహణకు కుటుంబాలకు ద్రవ్య సహాయం లభించేది. అనేక 'మహాసతికల్లులు' (లేదా 'మాస్తికల్లు' - భర్త మరణించిన తరువాత ఆచార మరణాన్ని స్వీకరించిన మహిళకు సంబంధించిన వీరగల్లులు) ఉనికి రాజకుటుంబంలో దీనికి ఉన్న ప్రజాదరణను ధృవీకరిస్తుంది. వ్రతపూర్వక మరణం అయిన సల్లేఖన, జలసమాధి (నీటిలో మునిగిపోవడం) ద్వారా మరణాలు కూడా తెలుస్తున్నాయి.

పురుషులలో రెండు అతుకులు లేని వస్త్రాల వాడకం, దిగువ వస్త్రంగా ధోవతి, పై వస్త్రంగా సాధారణ వస్త్రం ప్రాచుర్యం పొందాయి, మహిళలు కుట్టిన లోపలి పావడాలతో చీరలు ధరించేవారు. ఉన్నత స్థాయి పురుషులలో తలపాగాలు ప్రాచుర్యం పొందాయి, ప్రజలు వెదురు, రెల్లుతో చేసిన గొడుగులను ఉపయోగించారు. పురుషులు, మహిళలలో అలంకారం సర్వసాధారణం, ఏనుగులు, గుర్రాలను కూడా అలంకరించేవారు. పురుషులు చేతి ఉంగరాలు, కంఠహారాలు ('హొన్నసార', 'హొన్నగల సార'), కంకణాలు ('కడుగ'), మణికట్టు ఆభరణాలు ('కఫ్త్కిన') ధరించేవారు. మహిళలు ముక్కుపుడక ('బొట్టు'), ముక్కు రింగ్ ('ముగుత్తి'), గాజులు ('బలె' లేదా 'కంకణ'), వివిధ రకాల కంఠహారాలు ('హొన్న గంటె సార', 'కటి సూత్ర') ధరించేవారు. విరామ సమయంలో, పురుషులు గుర్రపు స్వారీ, కుస్తీ పోటీలు, కోడి పందేలు, పొట్టేళ్ల పందేలు, వివిధ జాతుల జంతువుల మధ్య ద్వంద్వ యుద్ధాలు చూడటంతో కాలక్షేపం చేసేవారు. దక్షిణ దక్కన్‌లో నలంద, తక్షశిల వంటి ఉత్తరాదిలోని పెద్ద విశ్వవిద్యాలయాలు లేనప్పటికీ, ఉన్నత విద్యను అందించే అగ్రహారాలు, ఘటికలు, బ్రహ్మపుర, మఠం వంటి వివిధ పేర్లతో పిలువబడే చిన్న పాఠశాలల పెద్ద, సువ్యవస్థితమైన నెట్‌వర్క్‌తో వారు భర్తీ చేశారు. శాసనాలు సలోట్గి, బళ్ళిగావి, కుప్పత్తూరు, తాళగుంద, పెరూర్, నరగుంద, సర్వజ్ఞపుర, బేగూర్, సయ్యది, ఐహోళె, నిర్గుంద, దేగంగ్వే, అరసికెరె, నెరలిగె మొదలైన ప్రదేశాలలో ఉన్నత విద్యా పాఠశాలలను ప్రస్తావిస్తున్నాయి.

## గమనికలు

## మూలాలు

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

వర్గం:పశ్చిమ గంగ వంశం