మరాఠ్వాడాలో పర్యాటకం

**[[మరాఠ్వాడా]]** పర్యాటకం అనేది భారతదేశంలోని మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలోని మరాఠ్వాడ ప్రాంతంలో పర్యాటకాన్ని సూచిస్తుంది. ఛత్రపతి సంభాజీ నగర్ మరాఠ్వాడాలో ప్రాంతీయ ప్రధాన కార్యాలయం, మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర పర్యాటక రాజధాని. మహారాష్ట్రలోని నాలుగు యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలలో రెండు మరాఠ్వాడా ప్రాంతంలో ఉన్నాయి. మరాఠ్వాడాలో 110 స్మారక చిహ్నాలు కూడా ఉన్నాయి, వీటిని మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం రక్షిస్తుంది, ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా గుర్తించింది.

మరాఠ్వాడ మతపరమైన పర్యాటకానికి కూడా ఒక ముఖ్యమైన ప్రాంతం; శివ పురాణంలో పేర్కొన్న 12 హిందూ జ్యోతిర్లింగ దేవాలయాలలో 3 మరాఠ్వాడలో ఉన్నాయి. అమృత్‌సర్‌లోని హర్మిందర్ సాహిబ్ (గోల్డెన్ టెంపుల్) తర్వాత సిక్కు మతంలో హజూర్ సాహిబ్ నాందేడ్ రెండవ అత్యంత పవిత్రమైన ప్రదేశం. మరాఠ్వాడలో సూఫీ మందిరాలు కూడా ఉన్నాయి, వాటిలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది పర్భణిలోని తురాబుల్ హక్ దర్గా, ఇక్కడ ప్రతి సంవత్సరం అన్ని మతాలకు చెందిన వేలాది మంది ప్రజలు దర్గాను సందర్శిస్తారు. పర్భణీ జిల్లాలోని పత్రి షిర్డీ సాయిబాబా జన్మస్థలం, సాయిబాబా జన్మ దేవాలయం మరాఠ్వాడలోని ప్రధాన మతపరమైన పర్యాటక ప్రదేశాలలో ఒకటి.

## గుహలు
మరాఠ్వాడా ప్రాంతం అనేక మానవ నిర్మిత గుహ దేవాలయాలు, స్మారక చిహ్నాలు, చారిత్రక ప్రదేశాలకు నిలయం.

* పితల్‌ఖోరా గుహలు – ఈ రంగురంగుల బౌద్ధ గుహలు కన్నడ్ పట్టణం నుండి 17 కి.మీ. (11 మైళ్ళు) దూరంలో ఉన్నాయి. ఇవి మొదటి శతాబ్దంలో చెక్కబడ్డాయి, ఆసియాలోని మొట్టమొదటి గుహ ఇది.
* రోహిలగడ్ గుహలు – రోహిలగడ్ ఔరంగాబాద్ నుండి 44 కి.మీ (27 మైళ్ళు), జల్నా నుండి 45 కి.మీ (28 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది. ఈ మూడు గుహలు శాతవాహన యుగానికి చెందినవి,  రోహిలగడ్ సామ్రాజ్యానికి అనేక కళాఖండాలు జోడించబడ్డాయి.  రోహిలగడ్ శిల్పాలు హిందూ మత కళ అద్భుత కళాఖండాలుగా పరిగణించబడతాయి.
* అజంతా గుహలు – క్రీ.పూ. 2వ, 1వ శతాబ్దాలకు చెందిన యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం. గుప్తుల కాలంలో (క్రీ.శ. 5వ & 6వ శతాబ్దాలు), అసలు సమూహానికి మరిన్ని అద్భుతంగా అలంకరించబడిన గుహలు జోడించబడ్డాయి. అజంతాలోని చిత్రాలు, శిల్పాలు బౌద్ధ మత కళాఖండాలుగా పరిగణించబడతాయి.
* ఎల్లోరా గుహలు – యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం, దీని చరిత్ర క్రీ.శ. 600–1000 మధ్యకాలం నాటిది. దీని పుణ్యక్షేత్రాలు బౌద్ధ, హిందూ, జైన మతాలకు అంకితం చేయబడ్డాయి. యునెస్కో ప్రకారం, "ఇది ప్రాచీన భారతదేశానికి ప్రత్యేకమైన సహన స్ఫూర్తిని వివరిస్తుంది".
* ఔరంగాబాద్ గుహలు – ఔరంగాబాద్‌లోని డాక్టర్ బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్ మరాఠ్వాడా విశ్వవిద్యాలయం ప్రాంగణంలో ఉన్న పన్నెండు 3వ శతాబ్దపు బౌద్ధ గుహలు.
* ఘటోత్కచ గుహ (ఔరంగాబాద్)
* రుద్రేశ్వర్ గుహలు (ఔరంగాబాద్ జిల్లా)
* ఖరోసా గుహలు (లాతూర్ జిల్లా)
* శివలేని గుహలు (అంబజోగై, బీడ్ జిల్లా)
* శివలేని గుహలు (అంబజోగై, బీడ్ జిల్లా )
* భోకర్దాన్ గుహలు ( భోకర్దాన్, జల్నా జిల్లా )
* పాండవ గుహలు (నాందేడ్ జిల్లా)
* బ్రాహ్మణి గుహలు (నాందేడ్ జిల్లాల్లా)
* ధరాశివ్ గుహలు – ఈ ఏడు గుహల సముదాయం ఉస్మానాబాద్ నుండి 8 కి.మీ (5.0 మైళ్ళు) దూరంలో బాలాఘాట్ పర్వతాలలో ఉంది . ఈ గుహలను భారత పురావస్తు శాఖ గుర్తించింది, జేమ్స్ బర్జెస్ రచించిన **ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా** పుస్తకంలో ప్రస్తావించబడింది ధరాశివ్ గుహలను మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం రక్షిత ప్రాంతంగా ప్రకటించింది.

File:Ajanta viewpoint.jpg|సమీపంలోని కొండ నుండి అజంతా గుహల దృశ్యం
File:Ajanta cave9 2010.jpg|అజంతాలోని 19వ గుహ ప్రవేశ ద్వారం
File:Ajanta Ellora buddha statue aurangabad maharastra.jpg|అజంతాలోని 4వ గుహలో బోధిసత్వులచే ఇరువైపులా ఆవరించబడిన ప్రబోధ భంగిమలో బుద్ధుడు
File:Ellora Caves, India, The Vishvakarma Buddhist Cave.jpg|గుహ 10, ఎల్లోరా గుహ
File:Ellora Caves, India, Shikhar of Indra Sabha Temple.jpg|ఇంద్ర సభ, ఎల్లోరా గుహలు
File:Cave 21 at Ellora.jpg|గుహ 21, ఎల్లోరా గుహలు
File:Ellora-Jain-cave.jpg|ఎల్లోరాలోని జైన గుహ
File:AURANGABAD20.jpeg|ఔరంగాబాద్ గుహలు
File:Aurangabad Caves, Sambhajinagar, Maharashtra, India (2011) 11.jpg|ఔరంగాబాద్ గుహలలో కళ
File:Shivleni Ambajogai.jpg|బీడ్ జిల్లా అంబజోగైలోని శివలేని గుహలు

## మతపరమైన పర్యాటకం

### హిందూ దేవాలయాలు
జ్యోతిర్లింగాలను "శివుని సంకేతాలు" అని పిలుస్తారు. ఇవి *[[శివ పురాణం]]* ప్రస్తావించబడ్డాయి. శివుడు మొదట అరిద్ర నక్షత్ర రాత్రి జ్యోతిర్లింగంగా అవతరించాడని, అందువల్ల జ్యోతిర్లింగానికి ప్రత్యేక గౌరవం ఉందని నమ్ముతారు. రూపాన్ని వేరు చేయడానికి ఏమీ లేదు, కానీ ఒక వ్యక్తి ఈ లింగాలను ఉన్నత స్థాయి ఆధ్యాత్మిక సాధనకు చేరుకున్న తర్వాత భూమి గుండా అగ్ని స్తంభాలుగా చూడగలడని నమ్ముతారు. వీటిలో ప్రతిదానికి ఇతర హక్కుదారులతో పోటీ చేసినప్పటికీ,  ఈ క్రిందివి మరాఠ్వాడలోని జ్యోతిర్లింగాలు:

* గ్రిష్నేశ్వర్ ఆలయం (ఔరంగాబాద్ జిల్లా)
* ఔంధ నాగనాథ్ ఆలయం (హింగోలి జిల్లా)
* శ్రీ వైజ్నాథ్ ఆలయం (పర్లి, బీడ్ జిల్లా) 

మరో రెండు జ్యోతిర్లింగాలు-భీమాశంకర్, త్రయంబకేశ్వర్ శివాలయం-కూడా మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో, మరాఠ్వాడకు దగ్గరగా ఉన్నాయి.

ఇతర ప్రధాన హిందూ దేవాలయాలలో ఇవి ఉన్నాయి:

* తుల్జా భవానీ దేవాలయం ( తుల్జాపూర్ , ఉస్మానాబాద్ జిల్లా ) – పరిగణించబడుతుంది. 51 శక్తి పీఠాలలో ఒకటి మరియు మహారాష్ట్రలోని సాదేతీన్ (3.5) శక్తి పీఠాలలో ఒకటి. (శక్తి పీఠం అనేది శక్తి వివిధ రూపాలను పూజించే ప్రదేశం .)
* రేణుకా దేవి ఆలయం ( మహుర్ , నాందేడ్ జిల్లా ) – మహారాష్ట్రలోని సాదీతీన్ (3.5) శక్తి పీఠాలలో మరొక శక్తి పీఠం
* అంబజోగై /యోగేశ్వరి ఆలయం ( అంబజోగై )
* కైలాస దేవాలయం, ఎల్లోరా (ఔరంగాబాద్ జిల్లా) – రాతితో చెక్కబడిన అతిపెద్ద ప్రాచీన హిందూ దేవాలయాలలో ఒకటి; దీనిని 8వ శతాబ్దంలో రాష్ట్రకూట రాజు కృష్ణ I నిర్మించారు.
* గణేశ దేవాలయం, రాజూర్ గణపతి (జల్నా జిల్లా) - రాజూర్‌లోని కొండపై ఉన్న పూర్తి గణేశ పీఠం.
* సాయిబాబా జన్మస్థలం ( పత్రి ) – భారతీయ ఆధ్యాత్మిక గురువు షిర్డీ సాయిబాబా జన్మస్థలం

File:Ambajogai Yogeshwari Temple.jpg|అంబాజోగైలోని అంబాజోగై ఆలయం
File:Grishneshwar temple in Aurangabad district.jpg|గ్రిష్ణేశ్వర ఆలయం
File:Aundha Nagnath Shiva Temple Jyotirlinga Maharashtra India.jpg|ఔంధ నాగ్నాథ్ ఆలయం
File:Parli Vaijnath Temple in AP W IMG 7914.jpg|పార్లి వైజనాథ్ ఆలయం
File:Tuljabhavani Mandir Mahadwar (Main entrance gate).jpg|తుల్జా భవాని ఆలయం
File:Kailash-pillar.jpg|ఎల్లోరాలోని కైలాస దేవాలయం వద్ద రాతి చెక్కిన స్తంభం

### సిక్కు గురుద్వారాలు

భారతదేశంలో పంజాబ్ తరువాత సిక్కులు ఎక్కువగా సందర్శించే ప్రాంతం మరాఠ్వాడా. మరాఠ్వాడాలోని ప్రధాన గురుద్వారా నాందేడ్ లోని హజూర్ సాహిబ్.

నాందేడ్ నగరం మొదటి, చివరి సిక్కు గురువులతో సంబంధం కలిగి ఉంది. గురునానక్ దేవ్ తన విస్తృతమైన ప్రయాణాలలో నాందేడ్ గుండా వెళ్ళారు (ఇది అతన్ని శ్రీలంక వరకు దక్షిణానికి తీసుకువెళ్ళింది) గురు గోవింద్ సింగ్ తన చివరి సంవత్సరాలను నగరంలో గడిపారు. సిక్కు మతానికి చెందిన పంజ్ ప్యారెలలో ఒకరైన భాయ్ దయా సింగ్ ఔరంగాబాద్ నివసించారు, ఆయన గౌరవార్థం ఒక గురుద్వారా ఉంది: గురుద్వారా భాయ్ దయా సింగ్.

మరాఠ్వాడాలోని ప్రధాన గురుద్వారాలలో ఇవి ఉన్నాయి:

* హజూర్ సాహిబ్-సిక్కు మతంలోని పంజ్ తఖ్త్‌లలో అత్యంత పవిత్రమైన తఖ్త్. గురు గోవింద్ సింగ్ గురు గ్రంథ్ సాహిబ్ శాశ్వత గురువుగా స్థాపించిన నవంబర్ నెలలో జరిగే వార్షిక కార్యక్రమం అయిన గురు గడ్డి ఇది ప్రసిద్ధి చెందింది. 2008లో గురు గ్రంథ్ సాహిబ్ స్థాపన 300వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా, వేలాది మంది అనుచరులు గురుద్వారాను సందర్శించారు.
* గురుద్వారా భాయ్ దయా సింగ్-దయా సింగ్‌కు సంబంధించిన ఔరంగాబాద్ లోని గురుద్వారా
* గురుద్వారా నగీనా ఘాట్ సాహిబ్-నాందేడ్ లో నది ఒడ్డున ఉన్న గురుద్వారా
* గురుద్వారా బాబా బందా బహదూర్ ఘాట్-బందా సింగ్ బహదూర్ నాందేడ్ లో నివసించిన ప్రదేశం
* గురుద్వారా హీరా ఘాట్ సాహిబ్-ఇక్కడ గురు గోవింద్ సింగ్ మొదట గోదావరి నది ఒడ్డున నాందేడ్ లో తన గుడారం వేశారు
* గురుద్వారా మాతా సాహిబ్
* గురుద్వారా శికార్ ఘాట్ సాహిబ్
* గురుద్వారా మాల్ టేకరి సాహిబ్
* గురుద్వారా సంగత్ సాహిబ్

File:Hazur Sahib.jpg|హజూర్ సాహిబ్
File:Hazur Sahib interior.jpg|హజూర్ సాహిబ్ లోపలి భాగం

## ఇస్లామిక్ ప్రదేశాలు
చారిత్రాత్మకంగా, మరాఠ్వాడా మొఘల్ సామ్రాజ్యం, హైదరాబాద్ నిజాం భాగంగా ఉండేది, ఇది ఈ ప్రాంతానికి కళ,సంస్కృతి రూపంలో దాని స్వంత ఇస్లామిక్ వారసత్వాన్ని ఇచ్చింది. మరాఠ్వాడాలోని సూఫీయిజం, ఇస్లామిక్ నాయకులతో అనుసంధానించబడిన కొన్ని ముఖ్యమైన ప్రదేశాలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:


File:Aurangzeb's Tomb (Khuldabad) 3.JPG|ఖుల్దాబాద్‌లోని ఔరంగజేబు సమాధి
File:Khaje Zainuddin Shirzai Maqbara.jpg|ఖుల్దాబాద్‌లోని ఔరంగజేబు సమాధి
File:Panchakki.jpg|పంచక్కి , దర్గా బాబా షా మోసఫర్ 1880లు
File:Zar zari zar.jpg|జర్ జరీ జర్ బక్ష్ సమాధి , ఖుల్దాబాద్, 1890
File:Burahanuddin Dargah.jpg|సయ్యద్ బుర్హాన్-ఉద్-దిన్ సమాధి , ఖుల్దాబాద్
File:Malik Ambar Grabmal Khuldabad.jpg|మాలిక్ అంబర్ సమాధి , ఖుల్దాబాద్
File:Shrine of hazarat shah turabul haq of parbhani.jpg|పర్భానిలోని తురాబుల్ హక్ దర్గా పుణ్యక్షేత్రం
File:Parbhani dargah festival at night.jpg|పర్భానిలోని తురాబుల్ హక్ దర్గా పుణ్యక్షేత్రం


## స్మారక చిహ్నాలు, కోటలు
మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలోని 244 రాష్ట్ర రక్షిత స్మారక కట్టడాలలో 110 మరాఠ్వాడాలో ఉన్నాయి. ఈ స్మారక కట్టడాలలో కొన్ని క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి:

File:Bibi ka Maqbara - Bird's eye view.JPG|ఔరంగాబాద్‌లోని బీబీ కా మక్బరా విహంగ వీక్షణం .
File:Main Entrance detail, Naldurg fort.jpg|ఉస్మానాబాద్‌లోని నల్దుర్గ్ కోట ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారం
File:Bhadkal Gate.JPG|ఔరంగాబాద్‌లోని భడ్కల్ గేట్
File:Makai gate.jpg|ఔరంగాబాద్‌లోని మక్కా గేట్
File:Daulatabad fort(erstwhile Deogiri fort), Aurangabad, India.jpg |దౌలతాబాద్ (దేవగిరి) కోట


## మూలాలు

వర్గం:మహారాష్ట్ర
వర్గం:మహారాష్ట్ర చరిత్ర
వర్గం:మహారాష్ట్ర పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:మహారాష్ట్ర పర్యాటక ప్రాంతాలు