ట్విప్రా రాజ్యం

**ట్విప్రా రాజ్యం** (), దీనిని ఆంగ్లంలో **తిప్పేరా** అని కూడా అంటారు, ఇది ఈశాన్య భారతదేశంలో త్రిపురి ప్రజల అతిపెద్ద చారిత్రక రాజ్యాలలో ఒకటి.
## పురాణం
మొదటి ధర్మ మాణిక్య (పాలన: 1431) ఆస్థాన పండితులు రాసిన 15వ శతాబ్దపు బెంగాలీ చరిత్ర గ్రంథమైన రాజ్‌మాలలో పౌరాణిక త్రిపురి రాజుల జాబితా ఇవ్వబడింది. ఈ గ్రంథం రాజుల వంశాన్ని పౌరాణిక చంద్ర వంశానికి చెందినదిగా గుర్తిస్తుంది. యయాతి కుమారుడు ద్రుహ్యు, కిరాట రాజ్యానికి రాజై, కపిల నది ఒడ్డున త్రివేగ అనే నగరాన్ని నిర్మించాడు. అతని రాజ్యానికి ఉత్తరాన తైరాంగ్ నది, దక్షిణాన ఆకరాంగ, తూర్పున మేఖలి, పశ్చిమాన కోచ్, వంగ సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. హేడంబ రాజు కుమార్తెను త్రివేగ రాజు త్రిలోచనుడికి ఇచ్చి వివాహం చేశారు. హేడంబ రాజుకు వారసుడు లేకపోవడంతో, అతను త్రిలోచనుడి పెద్ద కుమారుడిని తన రాజ్యానికి రాజును చేశాడు. త్రిలోచనుడి మరణం తరువాత, అతని రెండవ కుమారుడు దక్షిణ త్రిపుర రాజు అయ్యాడు. దక్షిణ రాజ్య సంపదను తన పదకొండు మంది సోదరుల మధ్య పంచిపెట్టాడు. త్రిలోచనుడి పెద్ద కుమారుడైన హేడంబ రాజు తన సోదరుల నుండి తన రాజ్యాన్ని డిమాండ్ చేశాడు. వారు నిరాకరించడంతో, ఆగ్రహించిన హేడంబ రాజు త్రిపురపై దాడి చేసి రాజధానిని ధ్వంసం చేశాడు. ఆ పదకొండు మంది సోదరులు త్రివేగను విడిచిపెట్టి వరవక్ర నది ఒడ్డున ఉన్న ఖలాంగ్మాకు వెళ్లి రాజధాని ఖలాంగ్మాను స్థాపించారు. 8వ శతాబ్దంలో, ఈ రాజ్యం తన రాజధానిని తూర్పున సిల్హెట్లోని సుర్మా నది వెంబడి, ప్రస్తుత ఉత్తర త్రిపురలోని కైలాషహర్ పట్టణానికి సమీపంలోకి మార్చింది.

తిప్రా మతంలో చతుర్దశ దేవతలు అని పిలువబడే 14 మంది దేవతలు ఉన్నారు, వీరు ఇప్పటికీ అగర్తలాలోని చతుర్దశ దేవాలయంలో భద్రపరచబడ్డారు, దీనిని చంటైలు అని పిలువబడే తిప్రా పూజారులు నిర్వహిస్తారు. వీరు సంప్రదాయాల ప్రకారం ఖర్చీ, కేర్ పండుగలను పర్యవేక్షిస్తారు.

## చరిత్ర
### చైనీస్ క్రానికల్స్
ట్విప్రా గురించి మింగ్ షిలులో 'డి-వు-లా' అని పేర్కొనబడింది. 15వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి, దీని భూభాగాన్ని గుర్తించబడని 'డా గు-లా' రాష్ట్రం ఆక్రమించింది.

### చేతరోల్ కుంబాబా
మణిపూర్‌కు చెందిన చేతరోల్ కుంబాబా గ్రంథాలలో, త్రిపురను తఖేన్ అని ప్రస్తావించారు.

### ఇస్లామిక్-దండయాత్రల శకం

ట్విప్రా రాజ్యానికి సంబంధించిన తొలి చారిత్రక ఆధారాలు 15వ శతాబ్దంలో కనిపిస్తాయి, ఇది మొదటిసారిగా ఇస్లామిక్ దండయాత్రల నుండి ఒత్తిడికి గురైంది. ఇది కూడా మాణిక్య రాజవంశం ఆవిర్భావ కాలమే, ఛెంగ్తుంగ్ ఫా 'మాణిక్య' అనే బిరుదును స్వీకరించి, మహా మాణిక్యగా మారినప్పుడు, 1947లో బీర్ బిక్రమ్ కిషోర్ మాణిక్య మరణించే వరకు త్రిపుర రాజులందరూ ఈ పేరును కలిగి ఉన్నారు. మొదటి రత్న మాణిక్య హయాంలో, రాజధాని ఇప్పుడు దక్షిణ త్రిపురలో ఉన్న గోమతి నది ఒడ్డున ఉన్న రంగామటికి మారింది.

టర్కులు, ఆఫ్ఘన్లు, మొఘలుల నుండి వరుసగా వచ్చిన దండయాత్రలను తిప్పికొట్టిన రాష్ట్రాలలో త్రిపుర ఒకటి. త్రిపురీలు (తిప్రాసా) చాలా సందర్భాలలో తూర్పు నుండి వచ్చిన బర్మీయుల, అరకానీల దండయాత్రలను కూడా తిప్పికొట్టారు. ఇది అత్యున్నత స్థితిలో ఉన్నప్పుడు ప్రస్తుత త్రిపుర, బంగ్లాదేశ్ లోని సిల్హెట్ డివిజన్, అస్సాం రాష్ట్రంలోని కాచార్ ప్రాంతం, ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్ లోని చిట్టగాంగ్ హిల్ ట్రాక్ట్స్ ప్రాంతాలను కలిగి ఉంది. బ్రిటిష్ వారు స్వాధీనం చేసుకునే ముందు కూడా ఇది స్వేచ్ఛగా, స్వతంత్రంగా ఉండగలిగింది. 

అయితే, త్రిపుర మైదానాలు మొఘలుల దాడులకు గురయ్యాయి. ఈ మైదాన భూభాగాలు నేటి ఆగ్నేయ ఢాకా, కోమిల్లా ప్రాంతాలను కలిగి ఉన్నాయి. ఈ విధంగా మైదాన ప్రాంతాలు ఇస్లామీకరణకు గురైనప్పటికీ, త్రిపుర కొండ ప్రాంతాలు తూర్పు వైపు చొరబాటుకు వ్యతిరేకంగా నిరంతర రక్షణగా పనిచేశాయి. త్రిపుర కొండ రాజులు హిందూ సంప్రదాయాలు, ఆచారాలకు ప్రధాన పోషకులుగా ఉండేవారు. ఆధునిక యుగంలో, వారు తూర్పు భారతదేశంలో అత్యంత సుదీర్ఘమైన, స్థిరమైన రాజవంశాలలో ఒకటిగా గుర్తుంచుకోబడతారు. 
 
ధన్య మాణిక్య (పాలన 1463 నుండి 1515 వరకు) ట్విప్రా ప్రాదేశిక పరిధిని తూర్పు బెంగాల్ వరకు విస్తరించాడు. ఉదయ్ మాణిక్య తరువాత రంగామటికి ఉదయ్‌పూర్ అని పేరు మార్చారు. పశ్చిమాన ఉన్న ముస్లిం రాజ్యాల ఒత్తిడికి వ్యతిరేకంగా బలమైన రక్షణ కల్పించిన గోవింద మాణిక్య వంటి రాజులతో ఈ రాజ్యం 16, 17వ శతాబ్దాలలో వృద్ధి చెందింది. అయినప్పటికీ, తూర్పు బెంగాల్ మైదానాలకు చెందిన మొఘల్ గవర్నర్ల మద్దతు ఉన్న ఒక త్రిపురి యువరాజు చర్యల కారణంగా మైదాన ప్రాంతాలు త్రిపుర రాష్ట్రం నుండి విడిపోయాయి. దీని తరువాత, మైదాన ప్రాంతాలైన ట్విప్రా ప్రత్యేక మొఘల్ ఆధారిత రాజ్యంగా మారింది, మొఘల్ పాలకులు రాజుల నియామకంపై ప్రభావం చూపారు. అయితే, మొఘలులు తూర్పున ఉన్న కొండ భూభాగాలలోకి ఎప్పటికీ చొరబడలేకపోయారు.

### బ్రిటిష్ ఇండియా

త్రిపుర సంస్థానం బ్రిటిష్ ఇండియా వెలుపల, దానితో సైన్య సహకార ఒప్పందంలో ఉంది. ఇది హిల్ తిప్పేరా అని పిలువబడే స్వయం-పరిపాలక ప్రాంతం, ప్రస్తుత త్రిపుర రాష్ట్రం. అయితే, రాజులు బ్రిటిష్ బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీకి చెందిన తిప్పేరా జిల్లా లేదా చక్లా రోషన్‌బాద్ అని పిలువబడే ఒక ఎస్టేట్‌ను ఉంచుకున్నారు, ఇది భారతదేశ విభజన తరువాత బంగ్లాదేశ్‌లోని విస్తృతమైన కోమిల్లా ప్రాంతంలో భాగమైంది.

బీర్ చంద్ర మాణిక్య (1862–1896) బ్రిటిష్ ఇండియా నమూనాలో తన పరిపాలనను తీర్చిదిద్దాడు, అగర్తలా మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ ఏర్పాటుతో సహా పలు సంస్కరణలను అమలు చేశాడు. చివరి రాజు కిరీట్ బిక్రమ్ కిషోర్, అతను బీర్ బిక్రమ్ కిషోర్ దేబ్బర్మన్ కుమారుడు, రెండు సంవత్సరాలు (1947–1949) పాలించాడు. 1949లో, త్రిపుర భారత గణతంత్ర రాజ్యంలో భాగమైంది. త్రిపురి "వారసుడు" కిరీట్ ప్రద్యోత్ కిషోర్ మాణిక్య దేబ్బర్మన్ (జననం 1978), చివరి రాజు కుమారుడు, ఇతనికి కొన్నిసార్లు మర్యాదపూర్వకంగా "మహారాజు" అనే బిరుదు ఇస్తారు.

## భౌగోళికం
ట్విప్రా రాజ్యంలో భాగంగా ఉన్న ప్రస్తుత రాజకీయ ప్రాంతాలు:

* ప్రస్తుత అస్సాంలోని బరాక్ లోయ (కాచార్ మైదానాలు), హైలకండి, కరీంగంజ్.
* బంగ్లాదేశ్‌లోని కోమిల్లా, సిల్హెట్, చిట్టగాంగ్ హిల్ ట్రాక్ట్స్.
* ప్రస్తుత త్రిపుర రాష్ట్రాలు.

ట్విప్రా రాజ్యం దాని అన్ని యుగాలలో ఈ క్రింది సరిహద్దులతో ఉన్న ప్రాంతాలను కలిగి ఉంది:

# ఉత్తరాన ఖాసీ కొండలు.
# ఈశాన్యంలో మణిపూర్ కొండలు.
# తూర్పున బర్మా (మయన్మార్) లోని అరకాన్ కొండలు.
# దక్షిణాన బంగాళాఖాతం.
# పశ్చిమాన బ్రహ్మపుత్ర నది.

## చారిత్రక ప్రాముఖ్యత, వారసత్వం
త్రిపుర భారతదేశంలోని పురాతన సంస్థానాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. దీని పాలకులు మహాభారతంలోని చంద్ర వంశానికి చెందినవారని పేర్కొన్నారు. ఈ పురాతన వంశం రాజ్యపు లోతైన చారిత్రక ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెబుతుంది. 

త్రిపుర రాజ్య సాంస్కృతిక వారసత్వంలో హిందూ, స్థానిక ఆచారాల ఆధ్యాత్మిక సమ్మేళనమైన చతుర్దశ దేవతల (పద్నాలుగు దేవుళ్ళు) ఆరాధన, అలాగే అపారమైన మతపరమైన ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉన్న త్రిపుర సుందరీ దేవికి అంకితం చేయబడిన త్రిపుర సుందరి ఆలయం ఉన్నాయి. ఖర్చీ పూజ వంటి పండుగలు, హోజగిరి వంటి ప్రత్యేక నృత్యాలు ఈ ప్రాంతపు ఉల్లాసవంతమైన సంప్రదాయాలను ప్రతిబింబిస్తాయి.

త్రిపురలో విశేషమైన బౌద్ధ వారసత్వం ఉంది, ముఖ్యంగా 8వ శతాబ్దం నుండి తాంత్రిక బౌద్ధ మతానికి కేంద్రంగా ఉంది. తాంత్రిక బౌద్ధం, లేదా వజ్రయాన, జ్ఞానోదయం కోసం ఉద్దేశించిన రహస్య ఆచారాలు, సంప్రదాయాలపై దృష్టి సారించింది. తాంత్రిక బోధనలలో కీలక వ్యక్తి అయిన విరూపా వంటి వారి ప్రభావం ఈ ప్రాంతంపై ఉంది. పీలాక్ వంటి పురావస్తు ప్రదేశాలలో బౌద్ధ కళాఖండాలు బయటపడ్డాయి, ఇవి బౌద్ధ కళ, సంస్కృతి వ్యాప్తిలో త్రిపుర పాత్రను తెలియజేస్తాయి.

## ఇవి కూడా చూడండి
* త్రిపురి ప్రజలు

## గమనికలు

## మూలాలు

* 
* 
* 
* *Tripura Buranji* 17th century Ahom chronicle.
* *Progressive Tripura*, 1930
* *[[రాజ్‌మాల]]*, royal chronicle of త్రిపుర Kings.
* "Hill Tippera – History" . *[[ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా]]*, 1909, v. 13, p. 118.
* 

## మరింత చదవడానికి
* Tripura Rajmala (1850) by Rev. James Long

## బాహ్య లింకులు
* Information on the kingdom of Tripura at the University of Queensland
* 

వర్గం:బెంగాల్ చరిత్ర
వర్గం:బెంగాల్ చరిత్ర
వర్గం:భారతదేశ పూర్వ రాచరికాలు