ఎద్దుల బండి

thumb|right|250px|ఎద్దుల బండి
thumb|right|250px|టైరులతో గల ఎద్దుల బండి
thumb|right|250px|చెక్క చక్రాల ఎడ్లబండి
thumb|right|250px| ఎడ్లబండి
thumb|right|250px|పొలంలో వున్న ఎద్దులబండి

మనుష్యులను కాని వస్తువులను కాని ఒక చోటి నుండి మరొక చోటికి చేరవేయడానికి పల్లెల్లో ఉపయోగించే ఎద్దులు లాగే వాహనం. భారతీయ రైతుల దైనందిన జీవితంలో ప్రధాన భాగమైన ఈ వాహనాన్ని ఇప్పటికీ ధాన్యాన్ని ఇంటికి చేర్చడం, ఇంటి నుంచి పొలాలకు సరుకులను మోయడం వంటి అవసరాలకు విరివిగా వాడుతున్నారు. పారిశ్రామికీకరణ మూలంగా వీటి స్థానాన్ని నెమ్మదిగా ట్రాక్టర్లు ఆక్రమిస్తున్నాయి.
## రకాలు
ఒక ఎద్దుతో లాగే బండిని *ఒంటెద్దు బండి* అని రెండు ఎద్దులతో లాగే బండిని *జోడెడ్ల బండి* అని అంటారు.

ప్రస్తుతం ఉపయోగంలో ఉన్న చాలా ఎడ్లబండ్లకు రబ్బరు టైర్లను వాడుతున్నారు. పాత జీపు టైర్ చక్రాలను వాదుతున్నారు. దైనివలన ఏద్దులకు లాగడానికి సులబంగా ఉంటుంది.దీనికి మునుపు చెక్కతో చేసిన చక్రాలను వాడేవారు. ఈ బండ్లను లాగడం ఎడ్లకు కష్టంతో కూడుకున్న పనిగా ఉండేది. ఇంకా అభివృద్ధి చెందని మూరుమూల గ్రామాల్లో సరుకులను పట్టణాలకు చేరవేయడానికి ఇంకా ఇలాంటి బండ్లను వాడుతుండడాన్ని గమనించవచ్చు. ఈ విధంగా సరుకులను తీసుకుపోయే బండి ని "చెకడ" అని కూడా అంటారు.

బండి ఉండే ఆకారాన్ని బట్టి నాలుగు రకాలుగా విభజించవచ్చు:

* గూడు బండి (ఇప్పటికి కృష్ణా జిల్లాలో ఉండే రిక్షాలను గూడు రిక్షాలని అంటారు)
* పెట్టె బండి 
* చాప బండి (చాపలతో పైన మూస్తారు కాబట్టి ఆ పేరు)
* విల్లు బండి (స్ప్రింగ్ మీద ఉండే బండీ, ఈ స్ప్రింగ్ విల్లు ఆకారంలో ఉంటుంది కాబట్టి ఆ పేరు)

* కచ్చడం : ఒంటెద్దు గూడు బండ,తెలంగాణా పల్లె ప్రాంతాలలో వాడేవారు. చిన్న బండి
గతంలొ ఈబండ్లను మనుషుల రవాణాకు కూడ వాడేవారు.

## ఎడ్ల బండి భాగాలు

### ముందు భాగం
* కాడె లేక కాడి : ఎద్దుల మెడ మీద వేసే దుంగ(దుంగలతో చేస్తారు)
* మోకు : ( పలుపు) ఎద్దులను కాడెకు కట్టే మెడతాడు
* తొట్టె:
* తొట్టి గడలు (నగలు): తొట్టి గడలనుంచి తొట్టెను తాడుతో అల్లుతారు.
* పీట (తొట్టెలో ఉంటుంది)
* షిపాయి ( ఎడ్లబండి ఆపినప్పుడు  ముందు భాగంలో  ఎద్దులకు బరువు కాకుండా ఏర్పాటు చేసేది)

### వెనక భాగం
* డొలుపు (ఇరుసును డొలుపు నుంచి దూరుస్తారు)
* పరం (డొలుపు మీద పరం బిగిస్తారు, రెండు పెద్ద బద్దలు, కొన్ని అడ్డ బద్దలు ఉండి దీర్ఘ చతురస్రాకారంలో ఉంటుంది.)
* గుసి గొయ్యలు: పరం మీద నిలువుగా నాటే కొయ్యలు

### చక్రాలు
* చక్రాలు : ఒకటి కాని రెండు గాని ఉంటాయి.వీటిని బండి కల్లు అని కూడా అంటారు.
** చెక్క చక్రాలు: ఈ చక్రాల చుట్టూ ఒక ఇనుప పట్టీని బిగిస్తారు. దీనివలన చక్క చక్రాలు అరిగిపోకుండా వుంటాయి. ఈ పట్టీలను నేమి అని కూడా అంటారు
* పూటీలు లేదా వంపులు: ఒక్కోక్క చక్రాన్ని చెయ్యడానికి వృత్తాన్ని 6-7 భాగాలుగా చెక్కతో చేస్తారు, ఈ పూటిలన్నిటిని కలిపి ఒక వృత్తం చేస్తారు.
* కుండలు లేదా కన్నులు (చక్రం మధ్య భాగంలో ఉంటుంది)
* ఆకులు (కుండలని పూటిలను కలిపే బద్దలు) 
* కుండ మధ్యభాగంలో రంధ్రం ఉంటుంది. దీనిలో ఇనుపగొట్టం వంటిందానిని బిగువుగా బిగిస్తారు.  బండి ఇరుసు ఈ రంధ్రంలో ఉండేలా బిగిస్తారు. అలా ఇరుసు ఆధారంగా కుండ, దానితోపాటు చక్రం మొత్తం తిరుగుతుంది.
* ఇరుసు. ఇది ఇనుముతో చేసినది
* కందెన: చక్రాలలో పోసే ఆముదం (ఇరుసున కందెన పెట్టక పరమేసుని బండి యైన పారదు సుమతి)
* తార: ఆముదం పూసిన తాడు, ఇరుసు మీద పేనుతారు, కొన్ని రోజులకొకసారి కొత్త తార వేసుకుంటారు.
* చాయమేకు : ఇరుసునుండి చక్రాలు బయటకు రాకుండా పెట్టే పెద్ద మేకు.
* చాయ బిళ్లలు: 
* బొడ్డు సీల
* చిలుక చీల 
* జంజడ
* మొల

## తయారు చేసే విధానం
ఎద్దుల బండికి వున్న ప్రధాన భాగాలు:
;రెండు చక్రాలు: ప్రతి చక్రానికి ఆరు వంపులు, ఎనిమిది ఆకులు, ఒక కుండ,ఒక ఇనుప పట్టి, కడిసెల, 
;ఒక నొగ, దానికి ముందు బాగాన మ్ముక్కిన,
;రెండు పారు పట్టీలు, వాటికున్న రంద్రాలలో పెట్టే కూసులు.
;దిమ్మ, (ఇది కొయ్యతొ చేసినది) దానికి మధ్యలో ఇరుసుకు అను సందానం చేసె బొడ్డు సీల,
;ఇరుసు. ఇది ఇనుముతో చేసినది. దీనికి రెండు చివరలన చిన్న రంద్రాలుంటాయి. వాటిలొ కడిసీల పెడ్తారు.
మధ్యలో వున్నరంధ్రంలో దిమ్మకు అనుసందానం చేసి పెట్టే బొడ్డు సీలను పెడతారు. 
తయారు చేసె విధానం

## ప్రపంచ వ్యాప్తంగా వివిధ ప్రాంతాల్లో
ఆస్ట్రేలియా లో వలసవాదుల రాజ్యమేలుతున్నపుడు ఎద్దుల బండ్లే ప్రధాన రవాణా సాధనాలుగా ఉండేవి. 

## ఇవి కూడా చూడండి
* సవారి బండి

## మూలాలు

వర్గం:వాహనాలు
వర్గం:రవాణా సాధనాలు