భారతదేశంలో వన్యప్రాణి సంరక్షణా కేంద్రాల జాబితా

{
  "type": "ExternalData",
  "service": "geoshape",
  "properties": {
    "stroke": "#00ff00",
    "stroke-width": 2
  },
  "query": "\nSELECT ?id ?idLabel\n(concat('', ?idLabel, '') as ?title)\nWHERE\n{\n?id wdt:P814 wd:Q14545639. # is a district\n?id wdt:P17 wd:Q668. # in India\nSERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'}\n}"}
భారతదేశంలో వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం అనేది వృక్షజాలం, జంతుజాలం లేదా భౌగోళిక  ప్రాముఖ్యత కలిగిన రక్షిత ప్రాంతం, ఇది పరిరక్షణ కోసం,  అధ్యయనం లేదా పరిశోధన కోసం అవకాశాలను అందించడానికి నిర్వహించబడుతుంది. వన్యప్రాణుల (రక్షణ చట్టం, 1972 భారతదేశంలో రక్షిత ప్రాంతాలను స్థాపించడానికి సహకరిస్తుంది. భారతదేశంలోని వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాలు, IUCN కేటగిరీ IV రక్షిత ప్రాంతాలుగా వర్గీకరించబడ్డాయి. మార్చి 2025 నాటికి, 123,762.56 చదరపు కిలోమీటర్ల (47,784.99 చదరపు మైళ్ళు) విస్తీర్ణంలో 573 వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాలు స్థాపించబడ్డాయి వీటిలో, ప్రాజెక్ట్ టైగర్ 53 పులి సంరక్షణ కేంద్రాలను పర్యవేక్షిస్తుంది, ఇవి బెంగాల్ పులుల సంరక్షణకు ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉన్నాయి. అదనంగా, ప్రాజెక్ట్ ఎలిఫెంట్ కింద 80,778 చదరపు కిలోమీటర్ల (31,189 చదరపు మైళ్ళు) విస్తీర్ణంలో 33 ఏనుగుల సంరక్షణ కేంద్రాలు స్థాపించబడ్డాయి, వీటిలో కొన్ని ప్రకటించబడిన వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాలు, పులి సంరక్షణ కేంద్రాల సరిహద్దులతో అతివ్యాప్తి చెందుతాయి. 1936లో స్థాపించబడిన, తమిళనాడులోని వేదాంతంగల్ పక్షుల సంరక్షణ కేంద్రం దేశంలోనే మొట్టమొదటి పక్షుల సంరక్షణ కేంద్రం కాగా, ముదుమలై వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం ఆ తర్వాత 1940లో స్థాపించబడింది. 7,506.22 చదరపు కిలోమీటర్ల (2,898.17 చదరపు మైళ్లు) విస్తీర్ణంతో, గుజరాత్‌లోని 'కచ్ ఎడారి వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం' దేశంలోనే అతిపెద్ద వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం కాగా; కేవలం 2.0 చదరపు కిలోమీటర్ల (0.77 చదరపు మైళ్లు) విస్తీర్ణంతో, గుజరాత్‌లోని 'కచ్ బస్టర్డ్ సంరక్షణ కేంద్రం' దేశంలోనే అతిచిన్న వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం. అండమాన్  నికోబార్ దీవులలో అత్యధిక సంఖ్యలో వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రాలు (97) ఉన్నాయి.

## రాష్ట్ర/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల వారీగా సారాంశం

## అండమాన్ నికోబార్ దీవులు
[thumb|[బ్యారెన్ ఐలాండ్|బారెన్ ద్వీపం వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]]
[thumb|[బ్యారెన్ ఐలాండ్|బారెన్ ద్వీపం భారతదేశంలో ఉన్న ఏకైక క్రియాశీల అగ్నిపర్వతం ఉంది. ]]
[thumb|[నార్కోండం ద్వీపం|నార్కొండం ద్వీపం వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]]
thumb|తాబేలు దీవుల వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం తాబేలు కుందేళ్ళు
[thumb|[నార్కోండం ద్వీపం|నార్కొండం ద్వీపం వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం వద్ద స్థానిక నార్కొండమ్ హార్న్బిల్ ]]

## ఆంధ్రప్రదేశ్
[thumb|కోరింజల వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంలోని [గోదావరి|గోదావరి నది ముఖద్వారం వద్ద పక్షులుకొరింగ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]]
[thumb|[రోళ్ళపాడు వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం|రోలపాడు అభయారణ్యం వద్ద నల్ల జింకలు]]

## అరుణాచల్ ప్రదేశ్
thumb|ఈగల్నెస్ట్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం
thumb|మెహావోలో రూఫస్-మెడ హార్న్బిల్మెహహో

## అస్సాం
[thumb|పబితోరా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం [ఖడ్గమృగం|భారతీయ ఒక కొమ్ము గల ఖడ్గమృగం]]
thumb|హూలోంగపర్ గిబ్బన్ అభయారణ్యం పశ్చిమ హూలాక్ గిబ్బన్

## బీహార్
[thumb|[కన్వర్ సరస్సు పక్షుల అభయారణ్యం|కన్వర్జీల్ లో సైబీరియన్ స్టోన్ చాట్]]
[thumb|విక్రమశిల [గంగా నది డాల్ఫిన్|గంగా డాల్ఫిన్]]

## చండీగఢ్

## ఛత్తీస్గఢ్
[thumb|అచనాక్మార్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంలో [బెంగాలీ పులి|బెంగాల్ పులులుఅచ్చన్మార్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం]]

## దాద్రా నగర్ హవేలీ, డామన్ - డయ్యూ
thumb|ఫుడమ్ పక్షుల అభయారణ్యం గ్రేటర్ ఫ్లెమింగోలు

## ఢిల్లీ

## గోవా
thumb|సలీం అలీ పక్షుల అభయారణ్యం లో పక్షులు

## గుజరాత్
[thumb|అంతరించిపోతున్న ఆసియా సింహాలు [గిర్ అభయారణ్యం|గిర్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం మాత్రమే కనిపిస్తాయి.]]
[thumb|కచ్ బస్టర్డ్ అభయారణ్యం ప్రమాదకరంగా అంతరించిపోతున్న [బట్టమేక పిట్ట|భారతీయ బస్టర్డ్]]
[thumb|గల్ఫ్ ఆఫ్ కచ్ లోని [గల్ఫ్ ఆఫ్ కచ్ మెరైన్ జాతీయ ఉద్యానవనం|సముద్ర అభయారణ్యం]]

## హర్యానా
thumb|భిండవాస్ అభయారణ్యం భారతీయ రాబిన్

## హిమాచల్ ప్రదేశ్
thumb|కిబ్బర్ మంచు చిరుత
thumb|కలాటోప్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం
thumb|నర్గు వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం మంచు శిఖరాలు
[thumb|[పాంగ్ సరస్సు|పాంగ్ డ్యామ్ సరస్సు పక్షులు]]

## జమ్మూ కాశ్మీర్
thumb|గుల్మార్గ్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం వృక్షజాలం

## జార్ఖండ్
[thumb|దాల్మా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం [నల్లపాముల గద్ద|క్రెస్టెడ్ సర్పెంట్ ఈగిల్]]

## కర్ణాటక
thumb|భద్రా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం భారతీయ చిరుతపులి
thumb|కావేరీ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం మెరిసే పెద్ద ఉడుత
[thumb|[దాండేలి వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం|దండేలి వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం మలబార్ పైడ్ హార్న్బిల్స్]]
thumb|దారోజీ స్లాత్ బేర్ అభయారణ్యం వద్ద పిల్లతో స్లాత్ బేయర్దారోజీ స్లాత్ బేర్ అభయారణ్యం

## కేరళ
thumb|కురింజీమాల అభయారణ్యం కురింజీ పువ్వులు
thumb|తట్టేకాడ్ పక్షుల అభయారణ్యం మలబార్ బూడిద రంగు హార్న్బిల్

## లడఖ్
thumb|చాంగ్తాంగ్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం

## లక్షద్వీప్

## మధ్యప్రదేశ్
thumb|జాతీయ చంబల్ అభయారణ్యం ఘరియాల్
thumb|నౌరాధి వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంలో కనిపించే జింకలునౌరాడేహి వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం
[thumb|పెంచ్ టైగర్ రిజర్వ్ [బెంగాలీ పులి|బెంగాల్ టైగర్]]

## మహారాష్ట్ర
thumb|జయక్వాడి పక్షుల అభయారణ్యం డెమోయిసెల్ క్రేన్లు
[thumb|[తడోబా అంధారి పులుల సంరక్షణ కేంద్రం|అంధారి వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం బెంగాల్ టైగర్]]
[thumb|లోనార్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం [లోనార్ సరస్సు, భారతదేశంలోని ఏకైక ఉల్క ప్రభావ బిలం సరస్సు ]]
thumb|థానే క్రీక్
thumb|తాన్సా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం పొడి అడవులు

## మణిపూర్
thumb|యాంగౌపోక్పి-లోకచావో వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం హూలాక్ గిబ్బన్

## మేఘాలయ

## మిజోరం
thumb|లెంగ్టెంగ్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం హిమాలయన్ కటియా

## నాగాలాండ్

## ఒడిశా
thumb|సింలిపాల్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం జలపాతం
thumb|సునాబెడ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం కొండలు

## పంజాబ్

## పుదుచ్చేరి

## రాజస్థాన్
thumb|జైసమంద్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం ధేబర్ సరస్సు
thumb|ఫుల్వారీ కి నల్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం రాక్లు
thumb|సీతా మాతా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం ఒక ప్రవాహం

## సిక్కిం
thumb|వర్సీ రోడోడెండ్రాన్ అభయారణ్యంలో రోడోడెన్డ్రాన్వర్సీ రోడోడెండ్రాన్ అభయారణ్యం

## తమిళనాడు
thumb|ఆనమలై వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం భారతీయ ఏనుగులు
thumb|కలక్కాడ్ ముండంతురై టైగర్ రిజర్వ్ లోని భారతీయ గౌర్
thumb|వేదాంతంగల్ పక్షుల అభయారణ్యం, భారతదేశపు మొట్టమొదటి వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం
[thumb|[ముదుమలై నేషనల్ పార్క్|ముదుమలై వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం బెంగాల్ పులి]]

## తెలంగాణ
[thumb|[పోచారం అభయారణ్యం|పోచారం వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం పక్షులు]]

## త్రిపుర
thumb|సిపాహిజాల అభయారణ్యం చితాల్

## ఉత్తర ప్రదేశ్
thumb|చంద్ర ప్రభా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం జలపాతం
thumb|హస్తినాపూర్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం పక్షులు
thumb|సోహగి బర్వా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంలోని గండకి నదిసోహాగి బర్వా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం

## ఉత్తరాఖండ్
thumb|అస్కోట్ మస్క్ జింక అభయారణ్యం నుండి కనిపించే హిమాలయ శిఖరాలు

## పశ్చిమ బెంగాల్
[thumb|[బుక్సా పులుల సంరక్షణ కేంద్రం|బక్సా టైగర్ రిజర్వ్ భారతీయ ఏనుగులు]]
thumb|రాయ్గంజ్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం సాధారణ జీజెబెల్

## ఇవి కూడా చూడండి

* భారతదేశంలోని జాతీయ ఉద్యానవనాల జాబితా
* భారతదేశంలోని బొటానికల్ గార్డెన్స్ జాబితా
* ఏనుగుల నిల్వలు
* భారతదేశంలోని పులుల అభయారణ్యాలు

## సూచనలు

## బాహ్య లింకులు