రత్నగిరి, ఒడిశా

రత్నగిరి (ఒడియా : ରତ୍ନଗିରି, అంటే "రత్నాల కొండ") భారతదేశంలోని ఆధునిక ఒడిశాలో ఒకప్పుడు ప్రధాన బౌద్ధ విహారం అయిన శిథిలమైన మహావిహార ప్రదేశం. ఇది జాజ్పూర్ జిల్లా బ్రాహ్మణి, బిరూపా నదుల మధ్య ఒక కొండపై ఉంది. సమీపంలోని బౌద్ధ స్థలాలైన లలితగిరి, ఉదయగిరిలతో కలిపి దీనిని **డైమండ్ ట్రయాంగిల్** అని పిలుస్తారు. రత్నగిరి రాష్ట్ర రాజధాని భువనేశ్వర్ నుండి 100 కిమీ (62 మైళ్ళు), మాజీ రాష్ట్ర రాజధాని కటక్ నుండి 70 కి.మీ (43 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది.

బౌద్ధ స్మారక చిహ్నాలు క్రీ. శ. 5వ శతాబ్దం నుండి నిర్మించబడ్డాయి, 13వ శతాబ్దంలో చివరి పని, 7వ నుండి 10వ శతాబ్దాల మధ్య పని  గరిష్ట కాలం. బహుశా 16వ శతాబ్దం తరువాత ఈ ప్రదేశం ఉపయోగించడం ఆగిపోయి శిథిలావస్థకు పడిపోయింది. 1960ల వరకు ఇవి పెద్దగా తెలియలేదు, ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ASI) చేసిన ప్రధాన తవ్వకాల్లో ఈ ప్రదేశం బయటపడింది, పెద్ద మొత్తంలో చాలా చక్కటి శిల్పాలను ఉత్పత్తి చేసింది. మొనాస్టరీ 1 "భారతదేశంలో మిగిలి ఉన్న చెక్కిన రాతి అలంకరణ పరంగా అత్యుత్తమమైనది" గా వర్ణించబడింది. వీటిలో కొన్ని ఇతర చోట్ల మ్యూజియంలకు తరలించబడ్డాయి, చాలా స్థలంలో మిగిలి ఉన్నాయి. ఈ స్థలంలోని ఒక మ్యూజియంలో అనేక ముక్కలు ఉన్నాయి.

ప్రధాన అంశాలు ఆకట్టుకునే స్థూపం (స్థూపం 1), దాని చుట్టూ వివిధ పరిమాణాలు కలిగిన అనేక వందల చిన్న స్థూపాలు, మూడు చతురస్రాకార మఠాలు (మఠాలు 1 నుండి 3 వరకు) ఉన్నాయి. 1వ మఠం ఇప్పటివరకు అతిపెద్దది, అందమైన చెక్కిన ద్వారం, విశాలమైన బహిరంగ ప్రాంగణం, గదులు & ప్రాంగణానికి ఎదురుగా ఉన్న వరండా, ఒక భారీ బుద్ధునిపై కేంద్రీకృతమై ఉన్న విశాలమైన మందిరం ఉన్నాయి.

భవనాలు ప్రధానంగా ఇటుకలతో తయారు చేయబడ్డాయి (వీటిలో చాలా భాగం ఇప్పుడు తొలగించబడ్డాయి) కానీ తలుపులు, స్తంభాలు, శిల్పాలు ఎక్కువగా రెండు రకాల రాతితో ఉన్నాయి, ఇవి ఆకర్షణీయంగా భిన్నంగా ఉంటాయి. ఇవి "నీలం-ఆకుపచ్చ క్లోరైట్, స్థానిక ఖోండాలైట్, ప్లం-రంగు ఓవర్‌టోన్‌లతో కూడిన అలంకరించబడిన నీస్". ఈ ప్రదేశంలో తవ్విన కొన్ని (27) కాంస్య, ఇత్తడి బొమ్మలతో పెద్ద సంఖ్యలో రాతిలో ఉన్న శిల్పాలు, ఎక్కువగా "పోస్ట్-గుప్తా" శైలిలో ఉన్నాయి, అంతకుముందు గుప్త కళ క్లాసిక్ శైలిని కొనసాగించాయి. అవి ఎక్కువగా బుద్ధ, బౌద్ధ దేవతల చిత్రాలు, కాలక్రమేణా విషయాలలో ధోరణుల విశ్లేషణ రత్నగిరి తాంత్రిక బౌద్ధమత కేంద్రంగా మారిందని సూచిస్తుంది, బీహార్ నలంద వలె. ముఖ్యంగా, రెండు డజనుకు పైగా భారీ బుద్ధ తలలు కనుగొనబడ్డాయి.

## అవశేషాలు

### మఠాలు

#### మఠం 1
మూడు మఠాలలో అతిపెద్ద వాటిలో ఒకటి మొనాస్టరీ 1, మొత్తం పరిమాణం 55 చామరస్ మీటర్లు, దీనిలో చదును చేయబడిన కేంద్ర ప్రాంగణానికి 21 చదరపు మీటర్లతో సహా. ఇది కనీసం రెండు అంతస్తులు కలిగి ఉంది, కానీ నేల అంతస్తు పైన ఉన్నవన్నీ ఇప్పుడు కూలిపోయాయి. నేల అంతస్తులో 24 మనుగడలో ఉన్న గదులు ఉన్నాయి, ఇవి సాపేక్షంగా పెద్దవి,  బహుశా ఒకటి కంటే ఎక్కువ మంది సన్యాసులు ఆక్రమించి ఉండవచ్చు. ఒకటి మఠం ఖజానాగా ఉపయోగించబడింది. అవి కిటికీలు లేనివి,  చెక్క తలుపులు,  బహుశా తాళాలు అమర్చబడి ఉండేవి. ద్వారం నుండి ప్రాంగణానికి అడ్డంగా, రెండు పొరల వాకిలి ఉన్న ప్రధాన మందిరం ఉంది, దీని విస్తృతంగా చెక్కబడిన ముఖభాగం ఇప్పుడు ప్రాంగణంలో వేరుచేయబడింది. ప్రధాన మందిరం విగ్రహం 12 అడుగుల (3,7 మీ) ఎత్తులో కూర్చున్న బుద్ధుడు, పద్మపాణి, వజ్రపాణి చిన్న నిలబడి ఉన్న బొమ్మలు చామరాలను పట్టుకున్నాయి. ఇవి క్లోరైట్‌లో ఉన్నాయి, బుద్ధుడు అనేక సమాంతర విభాగాలలో చెక్కబడ్డాడు.

మొనాస్టరీ 1 కనీసం రెండు ప్రధాన దశల్లో నిర్మించబడింది, మొదటిది 8వ శతాబ్దం చివరలో,  రెండవది 11వ లేదా 12వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో నిర్మించబడింది. శిల్పకళ శైలి వీటి మధ్య గణనీయంగా భిన్నంగా ఉంటుంది,  పండితులు సాధారణంగా తరువాతి రచనను "నైతిక, కళాత్మక ప్రమాణాల" క్షీణతను సూచిస్తున్నట్లు చూశారు, ఎందుకంటే తరువాతి రచనలో కొన్ని శృంగార దృశ్యాలు ఉన్నాయి.

ఆశ్రమానికి ప్రధాన ప్రవేశం ప్రధాన బయటి గోడ నుండి వెనుకకు చెక్కిన క్లోరైట్ ద్వారం ద్వారా ఉంది, ఇది అసలు నిర్మాణం కంటే తరువాతి దశలో రాతితో ఎదుర్కొంది. ఈ చట్రాన్ని మిత్ర "భారతదేశం మొత్తంలో ఒక నిర్మాణ మఠానికి అత్యంత సుందరమైన ప్రవేశ ద్వారం" అని పిలిచారు. ఇది మూడు ప్రధాన మండలాలను కలిగి ఉంది, లోపలి భాగం "ఒక క్లిష్టమైన ఆకులు గల అరబ్ నమూనా", సన్నని తీగ కాండం దాని పైకి లేస్తుంది. తరువాత సాధారణంగా వక్ర ఉపరితలాలపై కనిపించే శైలీకృత తామర రేకులతో కూడిన ప్రాంతం వస్తుంది,  చదునైన నమూనాగా "చాలా ప్రత్యేకమైనది". బయటి వైపు మూలకాలు ఆకుపచ్చ క్లోరైట్ నుండి ఎర్ర రాతికి మారుతాయి, పెద్ద మొక్కల స్క్రోల్ లో పుట్టి (గెలాబాయి) ఆడటం ద్వారా నివసించే మధ్య కూర్పులో కొన్ని శరీరాలు ఒక రాతిలో సగం, మరొకదానిలో సగం ఉంటాయి. పై లింటెల్ అంతటా *విద్యాధర* బొమ్మల ఉపశమనం ఉంది, వీటిలో అడుగులు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. మధ్యలో హిందూ దేవతల నుండి అరువు తెచ్చుకున్న గజ-లక్ష్మి అంతర్గత సంరక్షక వ్యక్తి రెండు మండలాల గుండా వెళుతుంది. వైపులా దిగువన రెండు ప్యానెల్లు ఉన్నాయి, ఒక్కొక్కటి నాలుగు గొప్పగా కానీ తేలికగా దుస్తులు ధరించిన లే బొమ్మలు, ఒకటి గొడుగు పట్టుకుని ఉంటుంది. వీరు "తలుపు సంరక్షకులు"  లోపలి బొమ్మలు క్లబ్బులపై వాలుగల పెద్ద మగవారు, అయితే, సమూహాల మొత్తం ముద్ర భయపెట్టడం చాలా అరుదు.

ఆశ్రమ ప్రాంగణంలో పెద్ద వరండా ఉండేది, ఇప్పుడు చాలా వరకు అదృశ్యమైంది, బహుశా యూరోపియన్ క్రైస్తవ మఠాల మఠాల మాదిరిగానే ప్రభావం, ఉపయోగాన్ని ఇస్తుంది. రెండు వైపులా మూడు గూళ్ళతో చుట్టుముట్టబడిన కేంద్ర ద్వారంతో ఒక భాగం అనూహ్యంగా విస్తృతమైనది, ASI చే పునర్నిర్మించబడింది, తప్పిపోయిన మూలకాలను సరిపోలే ఆకారంలో కానీ అలంకరించని రాతి బ్లాకులతో భర్తీ చేసింది. ఇది తరువాత జోడించబడింది, దీనిని రీచ్లే "వెనుక మందిరానికి మూడవ ముఖభాగం" అని పిలిచారు. చెక్కడంలో అనేక చిన్న బొమ్మలు ఉన్నాయి, వీటిని ఇప్పుడు గుర్తించడం చాలా కష్టం. ఇది ఇప్పుడు ప్రాంగణంలో ఒంటరిగా ఉంది, దాని అసలు స్థితిలో లేదు.

### మఠాలు 2 & 3
మొనాస్టరీ 2, మొనాస్టరి 1 పక్కన, చాలా చిన్నది, ఒక స్తంభాల వరండాతో చుట్టుముట్టబడిన ఒక మధ్య చదునైన ప్రాంగణం, దాని చుట్టూ పద్దెనిమిది గదులు, బ్రహ్మ, సక్రాలతో చుట్టుముట్టబడిన వరదా ముద్రలోని శాక్యముని చిత్రం ఉన్న ఒక కేంద్ర మందిరం, విస్తృతంగా అలంకరించబడిన ప్రవేశ ద్వారాలు ఉన్నాయి. ఇందులో ఒకే ఒక్క కథ ఉంది.

మిత్ర మొదటి నిర్మాణాన్ని సుమారు 5వ శతాబ్దం నాటిదిగా పేర్కొన్నందున ఇది మొదట నిర్మించబడి ఉండవచ్చు (7వ, 11వ శతాబ్దాలలో మరింత భవనాలతో మొనాస్టరీ 1 కు 8వ దానికి విరుద్ధంగా).

మొనాస్టరీ 3 వాయువ్య దిశలో ఒక చిన్న కొండపై ఉంది,  చాలా చిన్నది, వరుసగా మూడు కణాలు, ఒక పోర్టికో మాత్రమే ఉన్నాయి.


File:Relics at Ratnagiri 03.JPG|ఆశ్రమ ప్రవేశం 1
File:Ratnagiri ei3-23.jpg|ప్రవేశద్వారం ద్వారా చిత్రం, అశోకకాంత- మారిచి
File:CsAca64UMAAuA1f.jpg|ప్రవేశ ద్వారం వద్ద వజ్రపాణి రిలీఫ్ ప్యానెల్
File:Ratnagiri ei3-39.jpg|ప్రవేశ ద్వారం చుట్టూ స్క్రోల్ ఎగువ-ఎడమ మూలలో; కింది బాలుడు వీక్షకుడికి తన అడుగు భాగాన్ని చూపిస్తాడు
File:Ratnagiri ei3-61.jpg|ఆశ్రమం 1 లో ఉన్న భారీ బుద్ధుని తల
File:Ratnagiri ei3-47.jpg|"మూడవ ముఖభాగం నుండి వెనుక మందిరం వరకు", ఆశ్రమం 1 కి తరువాత అదనంగా.
File:The Amazing Stone sculpture Inside the main Area - Ratnagiri (cropped).jpg|మూడవ ముఖభాగం" వైపు, శృంగార దృశ్యం (జుట్టు కత్తిరించకుండా) మరియు సాదా ఆకారపు పునరుద్ధరణ ముక్కలను చూపిస్తుంది
File:Relics at Ratnagiri 04.jpg|ఆశ్రమం 2 ముందు సింహ విగ్రహం
File:Ratnagiri (14).JPG|దూరంలో ఉన్న ప్రధాన స్థూపం అయిన మఠం 1 నుండి మఠం 2 (కుడి)

### స్థూపాలు & దేవాలయాలు

ప్రధాన స్థూపం 9వ శతాబ్దానికి చెందినది, ఇది మునుపటి గుప్తుల కాలం నాటి స్థూపం ఉన్న ప్రదేశంలో నిర్మించబడి ఉండవచ్చు. ఇది ఈ ప్రదేశంలో ఎత్తైన ప్రదేశంలో ఉంది ప్రతి వైపు 47 అడుగుల (14 మీ) చదరపు పునాదిని కలిగి ఉంది. ఈ స్థూపం ఇప్పుడు 17 అడుగుల (5.2 మీ) ఎత్తులో ఉంది, కానీ మొదట తెలియని మేరకు చాలా ఎత్తులో ఉండేది. కర్మ *ప్రదక్షిణా* లేదా ప్రదక్షిణ కోసం పునాది, బయటి గోడ మధ్య ఒక మార్గం ఉండేది ఇది తరువాత జోడించబడింది. బోధిసత్వ వజ్రపాణి,  పద్మపాణి ప్రముఖ, బాగా సంరక్షించబడిన నిలబడి ఉన్న విగ్రహాలను ఒక పోర్టికో గూళ్ళలో చూడవచ్చు.

ఈ స్థూపం చుట్టూ పెద్ద సంఖ్యలో నాలుగు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మీటర్ల ఎత్తులో, కానీ పెద్ద సంఖ్యలో ఒక మీటర్ కంటే తక్కువ ఎత్తులో ఉన్న చిన్న స్థూపాలు ఉన్నాయి. చాలా చిన్నవి ఒక వైపు ఒక గూడులో కూర్చున్న దేవత బొమ్మను చూపుతాయి,  చాలా వరకు తామర రేకులతో, వాటి కొమ్ముల చుట్టూ పూసలతో అలంకరించబడి ఉంటాయి. ఇవి ఎక్కువగా ఒకే రాతి ముక్కతో చెక్కబడ్డాయి. అనేక భారతీయ బౌద్ధ ప్రదేశాలలో వీటిలో కొన్ని ఉన్నాయి, కానీ రత్నగిరిలో మొత్తం 700 కంటే ఎక్కువ ఉన్నాయి, ఇది అనూహ్యంగా పెద్ద సంఖ్య,  అవి 22 గుర్తించబడిన దేవతల అసాధారణ శ్రేణిని సూచిస్తాయి. మొత్తం 535 ప్రధాన స్థూపానికి నైరుతి దిశలో ఉన్నాయి.

చాలా వరకు 9వ, 13వ శతాబ్దాల మధ్య నాటివి కావచ్చు, స్పష్టంగా సైట్లో తయారు చేయబడ్డాయి లేదా చాలా దగ్గరగా ఉన్నాయి-కొన్ని అసంపూర్ణ ఉదాహరణలు కనుగొనబడ్డాయి, వీటిలో కస్టమర్ ఒక దేవతను ఎంచుకున్నప్పుడు పూర్తి చేయటానికి ఖాళీగా మిగిలిపోయిన బొమ్మ కోసం స్థలం ఉంది. అవి చనిపోయిన సన్యాసులకు స్మారక చిహ్నాలు, అవశేషాలుగా, యాత్రికులచే భక్తి సమర్పణలుగా ఉపయోగించబడ్డాయని భావిస్తున్నారు.

మొత్తం 1386 బంకమట్టి ముద్రలు కనుగొనబడ్డాయి, వీటిలో ఎక్కువ భాగం శ్రీ రత్నగిరి మహావిహారియ ఆర్యబిక్షు సంఘస్య పురాణాన్ని కలిగి ఉన్నాయి, ఇది రత్నగిరి మఠం పేరును గుర్తించడానికి సహాయపడింది.

ఒక ఆలయాన్ని హిందూ వినియోగానికి ధర్మ మహాకాళ ఆలయంగా మార్చారు, ఇది మునుపటి స్థూపంపై నిర్మించబడింది, సైట్ వైపుకు తరలించబడింది, ASI చేత తిరిగి నిర్మించబడింది. ఇందులో మంజుశ్రీ బౌద్ధ నిలబడి ఉన్న ఉపశమన విగ్రహం ఉంది. తరువాతి భాగాలు 11వ శతాబ్దానికి చెందినవి.


File:Stupas of Ratnagiri.jpg|చిన్న స్థూపాల వరుసలు
File:Ratnagiri (15).jpg|ఒక చిన్న ఋణ స్థూపం
File:Ratnagiri Monastery , Jajpur. Odisha.jpg|చిన్న స్థూపాలు & దేవాలయాల పునాదులు
File:Kkm stupa ratnagiri odisha 4.jpg|మంచి స్థితిలో మధ్య తరహా స్థూపం

## చరిత్ర

రత్నగిరి బహుశా ఆరవ శతాబ్దం మొదటి అర్ధభాగంలో గుప్త రాజు నరసింహ బాలాదిత్య పాలన కంటే తరువాత స్థాపించబడి, పన్నెండవ శతాబ్దం వరకు అభివృద్ధి చెందింది. మొనాస్టరీ 1 యొక్క మనుగడలో ఉన్న భాగం ప్రధాన నిర్మాణం (ప్రధానంగా బౌద్ధ భౌమా-కారా రాజవంశం పాలనలో ఉంది, దీని రాజధాని జాజ్‌పూర్ సమీపంలో ఉంది, అయితే రత్నగిరి వద్ద రాజవంశం ప్రోత్సాహాన్ని ఇచ్చినట్లు ఏ శాసనం నమోదు చేయలేదు.

టిబెటన్ చరిత్ర, *పాగ్ సామ్ జోన్ జాంగ్*, 10వ శతాబ్దంలో కాలచక్ర అభివృద్ధిలో రత్నగిరిని ఒక ముఖ్యమైన కేంద్రంగా గుర్తించింది, ఈ ప్రతిపాదనకు అనేక మతపరమైన స్థూపాలు, ఫలకాలు,  కళచక్ర చిత్రాలను కలిగి ఉన్న ఇతర కళాఖండాల ఆవిష్కరణ మద్దతు ఇస్తుంది. లలితగిరి, ఉదయగిరి సమీపంలో ఉన్నందున, 7వ శతాబ్దపు చైనా యాత్రికుడు హ్యూయెన్ త్సాంగ్ పేర్కొన్న పుష్పగిరి విహారం అని భావించారు, అయితే 1990లలో లంగుడి కొండపై ఈ ప్రాంతంలో గతంలో తెలియని ప్రదేశం కనుగొనడం ద్వారా ఇది అనుమానానికి గురైంది, ఇది పుష్పగిరి కావచ్చు.

రత్నగిరిలోని వందలాది చిన్న మతపరమైన స్థూపాలు ఇది తీర్థయాత్రలకు ముఖ్యమైన ప్రదేశమని సూచిస్తున్నాయి, ఇది బహుశా పురాతన కళింగ ముఖ్యమైన వాణిజ్య నెట్‌వర్క్‌లతో అనుసంధానించబడి ఉండవచ్చు, ఇది ఆగ్నేయాసియా వరకు విస్తరించి ఉంది.

ఈశాన్య భారతదేశం, బెంగాల్, ఒడిశా, భారతదేశంలో బౌద్ధమతం యొక్క చివరి పట్టుగా ఉన్నాయి, అయితే 12వ శతాబ్దపు ముస్లిం దండయాత్రల వల్ల బాగా బలహీనపడింది, ఇది నలంద వద్ద ఈ ప్రాంతంలోని గొప్ప కేంద్రాన్ని పూర్తిగా నాశనం చేసింది. 13వ శతాబ్దం చివరి నాటికి రత్నగిరి క్షీణించింది, కొత్త పనులు ఆగిపోయాయి. రత్నగిరిలో ఉన్న బౌద్ధ స్థాపన సంపన్న స్థితిలో లేనందున, 16వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగిందని భావిస్తున్నారు, ఈ సమయంలో ప్రధాన స్థూపం పునరుద్ధరణతో సహా "నిర్మాణ కార్యకలాపాల నిరాడంబరమైన పునరుద్ధరణ" జరిగింది.

ఉదాహరణకు, శతాబ్దాలుగా పూర్తిగా మరచిపోయిన అజంతా గుహలకు భిన్నంగా (స్థానిక గ్రామస్తులు మినహా) రత్నగిరి శిధిలాల గురించి తెలిసింది, 19 వ శతాబ్దం చివరి నుండి ప్రభుత్వ నివేదికలలో క్లుప్తంగా చర్చించబడ్డాయి, 1920 ల నుండి "పండితుల సంక్షిప్త కథనాలు" ఉన్నాయి. ఏదేమైనా, 1958లో ప్రధాన ఎఎస్ఐ తవ్వకం ప్రారంభమైనప్పుడు, స్థానిక ప్రజలు ఈ ప్రదేశం యొక్క మతపరమైన పునాదిగా అన్ని జ్ఞాపకశక్తిని కోల్పోయారని, ఈ దిబ్బలు "పౌరాణిక రాజు" యొక్క రాజభవనం అని నమ్మారని, వాటిని "రాణి దిబ్బ" (*రాణిపుఖురి*) అని పిలిచారని దేబాలా మిత్ర నమోదు చేశారు.

1958, 1961 మధ్య ASI ఈ ప్రదేశంలో పెద్ద ఎత్తున తవ్వకాలు నిర్వహించింది, ఈ రోజు తెలిసిన వాటిలో చాలా వరకు బయటపడ్డాయి. ఈ త్రవ్వకాల నివేదికను ఏఎస్ఐ (మిత్రా, 1981 & 1983) ప్రచురించింది. ఈ ఇరవై సంవత్సరాల వ్యవధిలో ఒక థీసిస్, వ్యాసం ప్రచురించబడ్డాయి. 1997-2004 లో మరో ASI ప్రచారం జరిగింది, ఇది స్థూపంపై నిర్మించిన ఆలయాన్ని తరలించడంపై దృష్టి పెట్టింది. మిగిలి ఉన్న పెద్ద మొత్తంలో శిల్పాలు అనేక ప్రచురణలలో విశ్లేషించబడ్డాయి.

## మతపరమైన అభివృద్ధి

రత్నగిరిలోని శిల్పకళలోని బొమ్మల గుర్తింపు, విగ్రహారాధన గణనీయమైన విశ్లేషణకు సంబంధించిన అంశంగా ఉన్నప్పటికీ, చాలా అనిశ్చితంగా ఉన్నాయి. అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా చిన్న స్థూపాలపై ప్రదర్శించబడిన అనూహ్యమైన పెద్ద సంఖ్య, శ్రేణి బొమ్మలు రత్నగిరిని బౌద్ధ చిత్రాల అధ్యయనానికి అత్యుత్తమ భారతీయ ప్రదేశంగా చేస్తాయి. రత్నగిరిలోనే ఏ గ్రంథాలు లేదా పద్ధతులు ఉపయోగించబడ్డాయి లేదా తెలిసినవి అనేదానికి చాలా తక్కువ ఆధారాలు ఉన్నప్పటికీ, ప్రబలమైన మతపరమైన ఆలోచన యొక్క పరిణామం కనుగొనబడింది, చిత్రాల ఎంపికలో ప్రతిబింబిస్తుంది  వాటిని విస్తృత శ్రేణి బౌద్ధ గ్రంథాలతో అనుసంధానిస్తుంది. ఈ ఆశ్రమం మతపరమైన అనుబంధాలు బహుశా దాని సుదీర్ఘ చరిత్రలో మారాయి,  ఒకే ఆశ్రమంలో వివిధ బౌద్ధ సంప్రదాయాలు సహజీవనం చేసిన సందర్భం తరచుగా ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది.

శిల్పకళలో "అధిక సంఖ్యాకాన్ని" రెండు దశలుగా వర్గీకరించవచ్చు, మొదటిది 8-9వ శతాబ్దాలకు చెందినది, ఇందులో డోనాల్డ్ సన్ మహాయాన వర్ణించిన చిత్రాల ఆధిపత్యం ఉంది, తరువాత 10వ, 11వ శతాబ్దాల రెండవ దశ, ప్రధానంగా వజ్రయాన ఎంపిక విషయాలతో చిత్రాలతో. అయితే, కొంతమంది ఇతర పండితులు ఈ వివరణలను ప్రశ్నిస్తున్నారు, తొలి దశలో కూడా తాంత్రికత్వం  సాక్ష్యాలను చూస్తున్నారు. ఈ సమస్య దేవతల ఎంపిక,  రూపం, కోణం లేదా కేవలం భంగిమ, విగ్రహారాధన చుట్టూ తిరుగుతుంది, ఇందులో అవి చిత్రీకరించబడ్డాయి.

ఈ ప్రదేశంలో తారా, అవలోకితేశ్వర, మంజుశ్రీ, అపరాజిత, హరితి, ఇతర బోధిసత్వుల విగ్రహాలు ఉన్నాయి. రత్నగిరి బౌద్ధ శిల్పకళలోని ఇతర సమూహాల కంటే ఎక్కువ సంఖ్యలో స్త్రీల బొమ్మలకు ప్రసిద్ధి చెందింది, ఇది బౌద్ధమతం రహస్య రూపాలపై పెరుగుతున్న ఆసక్తితో ముడిపడి ఉంది, అయితే ఏ సంప్రదాయాలు ఇందులో పాల్గొన్నాయి అనే దానిపై రచయితలు విభేదిస్తున్నారు.

పైన పేర్కొన్న బంకమట్టి ముద్రలు కాకుండా, ఈ ప్రదేశంలో ఏదైనా ప్రాముఖ్యత కలిగిన మూడు శాసనాలు మాత్రమే కనుగొనబడ్డాయి, ఇవన్నీ బౌద్ధ గ్రంథాల నుండి సేకరించినవి, రెండు సందర్భాల్లో స్థూపాలను నిర్మించేవారికి లభించే బహుమతులతో వ్యవహరిస్తాయి. ఒకటి రాతి పలకలపై చెక్కబడింది, మరొకటి కాల్పులకు ముందు టెర్రకోట ఫలకాలపై వ్రాయబడింది, ఒకటి శిల్పం వెనుక భాగంలో చెక్కబడింది.

"కోపంతో కూడిన దేవతల" చిత్రాలు, అంటే జ్ఞానోదయమైన బుద్ధులు, బోధిసత్వులు లేదా దేవతల (దైవిక జీవులు)   భయంకరమైన "అంశాలు" గూఢాచార బౌద్ధమతం వైపు మళ్లడానికి సాక్ష్యంగా పరిగణించవచ్చు. ఉదాహరణలలో హెరుకా ఉన్నాయి. . రెండు చిన్న సన్నివేశాలు, ఇప్పుడు అర్థం చేసుకోవడం కష్టం, జుట్టు కత్తిరింపుతో కలిపి శృంగార కార్యకలాపాలను చూపుతున్నట్లు అనిపిస్తుంది. ఇవి చాలా అరుదు,  కొన్ని హిందూ తాంత్రిక గ్రంథాలలో వివరించబడిన అభ్యాసానికి సంబంధించినవి, కానీ తెలిసిన బౌద్ధ గ్రంథాలు లేవు, వీర్యం, కత్తిరించిన జుట్టు రెండింటినీ ఒక దేవతకు అర్పించడం (ముఖ్యంగా కాళి). అవి ప్రధాన మందిర గదికి తరువాతి రెండవ, మూడవ ముఖభాగంలో ఉన్నాయి.

## మ్యూజియంలు
రత్నగిరి మ్యూజియం ఈ ప్రదేశంలో ఉద్దేశపూర్వకంగా నిర్మించిన ఆధునిక భవనాన్ని కలిగి ఉంది. ఇది మూడు అంతస్తులు,  నాలుగు గ్యాలరీలను కలిగి ఉంది, ఈ ప్రదేశంలో అనేక రకాల వస్తువులు ప్రదర్శించబడుతున్నాయి. మూడు గ్యాలరీలలో ప్రధానంగా రాతి శిల్పాలు, నాల్గవ కాంస్య, దంత శిల్పాలు, టెర్రకోటలు, బంకమట్టి ముద్రలు, చెక్కిన రాగి పలకలు, ఇతర అన్వేషణలు ఉన్నాయి.

## డైమండ్ ట్రయాంగిల్
లలితగిరి, ఉదయగిరి వంటి పోల్చదగిన సమీప సన్యాసుల ప్రదేశాలతో కలిసి, ఇది రత్నగిరి-ఉదయగిరి-లలితగిరి ప్రదేశాల "డైమండ్ ట్రయాంగిల్" అని పిలవబడే భాగంలో భాగం. వీటిలో ఒకటి లేదా అన్నీ పురాతన రికార్డుల నుండి తెలిసిన పుష్పగిరి విహారం అని భావించేవారు, కానీ ఇది ఇప్పుడు వేరే ప్రదేశంలో నమ్మదగినదిగా ఉంది. కాకి ఎగురుతున్నప్పుడు, రత్నగిరి, ఉదయగిరి మధ్య 11 కిలోమీటర్ల దూరం ఉంటుంది, రెండూ లలితగిరి నుండి 7 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్నాయి. ఇప్పుడు పుస్పగిరిగా గుర్తించబడిన ప్రదేశం ఉదయగిరి నుండి 18 కి. మీ. ల దూరంలో ఉంది, ఇది "త్రిభుజం" ప్రదేశాలకు దగ్గరగా ఉంటుంది. 

File:Stone Made Buddha Head - Ratnagiri Museum.jpg|రత్నగిరి మ్యూజియంలో భారీ బుద్ధుని తల
File:026 Tara 8c Ratnagiri (9218655035).jpg|పాట్నా మ్యూజియంలో తారా
File:Ratnagiri ei3-73.jpg|రత్నగిరి మ్యూజియంలో 11వ శతాబ్దానికి చెందిన కూర్చున్న బుద్ధుడు
File:013 Buddha calling Earth, 11c Ratnagiri (9221471240).jpg|పాట్నా మ్యూజియంలో 11వ శతాబ్దంలో భూమిని పిలుస్తున్న కిరీటం ధరించిన బుద్ధుడు 
File:Statue at Ratnagiri.jpg|వజ్రపాణి రిలీఫ్ ప్యానెల్
File:Sculpture Ratnagiri Hill.jpg|చివరి వివరాలు
File:Kkm ratnagiri jajpur odisha 2.jpg|రిలీఫ్ ప్యానెల్
File:Ratnagiri ei3-40.jpg|రిలీఫ్ ప్యానెల్
File:Ratnagiri Deities.jpg|వాకిలిలో విగ్రహాలు, మధ్యలో అవలోకితేశ్వరుడు
File:Sculpture Ratnagiri.JPG|బౌద్ధ దేవాలయంలో " మంజుశ్రీ నిలబడి ఉన్న వ్యక్తి" అనే ఉపశమన శిల్పం


## మూలాలు

వర్గం:ఒడిశా
వర్గం:ఒడిశా చరిత్ర