రాజేంద్ర కుమార్

**రాజేంద్ర కుమార్** (జన్మనామం **రాజేంద్ర కుమార్ తులి**; 20 జూలై 1927 – 12 జూలై 1999) బాలీవుడ్ సినిమాల్లో నటించిన భారతీయ నటుడు. 1949లో కెరీర్ ప్రారంభించి నాలుగు దశాబ్దాల సుదీర్ఘ కాలంలో 80కి పైగా చిత్రాల్లో ఆయన నటించారు. భారతీయ సినిమాలో అత్యంత విజయవంతమైన, గొప్ప నటులలో ఒకరిగా కుమార్ పరిగణింపబడతారు. 1960లలో వరుసగా పలు వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైన చిత్రాల్లో నటించినప్పుడు ఆయనను "జూబ్లీ కుమార్" అని పిలిచేవారు.
## తొలినాటి జీవితం

రాజేంద్ర కుమార్ బ్రిటిష్ ఇండియా పంజాబ్ ప్రావిన్స్‌లోని సియాల్‌కోట్‌లో పంజాబీ హిందూ ఖత్రీ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన తాత విజయవంతమైన మిలిటరీ కాంట్రాక్టర్, ఆయన తండ్రికి కరాచీ, సింధ్‌లో టెక్స్‌టైల్ వ్యాపారం ఉండేది. భారతదేశ విభజన సమయంలో కుటుంబం ఆస్తిపాస్తులన్నీ వదిలేసి భారతదేశానికి వలస రావాల్సి వచ్చింది. ముంబై వచ్చినప్పుడు హిందీ చిత్ర పరిశ్రమలో తన అదృష్టాన్ని పరీక్షించుకోవాలని కుమార్ నిర్ణయించుకున్నారు. ఆయన ఎన్నడూ హీరో కావాలనుకోలేదు, దర్శకుడు హెచ్.ఎస్. రవైల్ వద్ద సహాయకుడిగా పనిచేశారు. దాదాపు ఐదేళ్ల పాటు పతంగా, సగాయ్, పాకెట్ మార్ వంటి చిత్రాల్లో రవైల్ వద్ద సహాయకుడిగా పనిచేశారు.

## వ్యక్తిగత జీవితం
కుమార్ హిందీ చిత్ర పరిశ్రమకు చెందిన బేల్ కుటుంబానికి చెందిన శుక్లాను వివాహం చేసుకున్నారు. ఆమె రమేష్ బేల్, శ్యామ్ బేల్‌ల సోదరి, గోల్డీ బేల్, రవి బేల్‌లకు మేనత్త. ఆయనకు, శుక్లాకు ఒక కుమారుడు, ఇద్దరు కుమార్తెలు. ఆయన కుమారుడు కుమార్ గౌరవ్ మాజీ నటుడు. ఆయన కుమార్తె డింపుల్ హాలీవుడ్ చిత్ర నిర్మాత రాజు పటేల్‌ను వివాహం చేసుకుంది. ఆయన సోదరి మనోరమ భారతీయ చిత్ర నిర్మాత ఓ.పి. రల్హన్‌ను వివాహం చేసుకుంది. ఆయన తమ్ముడు నరేష్ కుమార్ సినిమా దర్శకుడు.

కుమార్ మదర్ ఇండియా (1957) చిత్రంలో సునీల్ దత్, నర్గిస్లతో కలిసి నటించారు. ఇందులో సునీల్ దత్, రాజేంద్ర కుమార్ నర్గిస్ కుమారులుగా నటించారు. ఆయనకు దత్‌తో ప్రత్యేక అనుబంధం ఉండేది, దత్ ఎన్నికల్లో పోటీ చేసినప్పుడల్లా ఆయన తరపున చురుకుగా ప్రచారం చేసేవారు. కుమార్ రాజ్ కపూర్కు అత్యంత ప్రాణ స్నేహితుడు, ఎంతగా అంటే ఆయన కుమారుడు కుమార్ గౌరవ్‌కు కపూర్ కుమార్తె రీమాతో నిశ్చితార్థం జరిగింది. అయితే వారి పిల్లలు నిశ్చితార్థాన్ని రద్దు చేసుకుని కుమార్ గౌరవ్ సునీల్ దత్, నర్గిస్ కుమార్తె నమ్రతను వివాహం చేసుకోవడంతో వారి స్నేహం దెబ్బతింది.

## వృత్తి జీవితం

### 1949–1962: ప్రాచుర్యం

పతంగా (1949), జోగన్ (1950) చిత్రాల్లో చిన్న పాత్రలతో నట జీవితం ప్రారంభించిన తర్వాత, దేవేంద్ర గోయెల్ వచన్ (1955) చిత్రంలో గీతా బాలితో కలిసి ప్రధాన పాత్రలో నటించారు. ఈ చిత్రం ఘనవిజయం సాధించి ఆయనకు గుర్తింపు తెచ్చింది. ఆ తర్వాత మెహబూబ్ ఖాన్ రూపొందించిన ఎపిక్ డ్రామా చిత్రం మదర్ ఇండియా (1957) లో నర్గిస్ పెద్ద కుమారుడిగా నటించారు. ఇది ప్రేక్షకుల నుండి అద్భుతమైన స్పందన పొంది బాక్సాఫీస్ వద్ద ఆల్ టైమ్ బ్లాక్ బస్టర్ కావడమే కాకుండా 1957లో అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన చిత్రంగా నిలిచింది. మదర్ ఇండియా ఉత్తమ హిందీ చిత్రంగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డుతో పాటు ఎన్నో ప్రశంసలు గెలుచుకుంది.

1959లో వరుసగా మూడు విజయాలతో కుమార్ స్టార్‌డమ్ సాధించారు. విజయ్ భట్ రొమాంటిక్ మ్యూజికల్ గూంజ్ ఉఠీ షెహనాయ్‌లో నటించారు. ఇది సూపర్ హిట్‌గా నిలిచింది. ఆ తర్వాత చిరాగ్ కహా రోష్నీ కహా కూడా విజయవంతమైంది, యశ్ చోప్రా దర్శకత్వం వహించిన తొలి చిత్రం ధూల్ కా ఫూల్ బ్లాక్ బస్టర్ కావడమే కాకుండా ఆ సంవత్సరపు అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన చిత్రాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది. మొహమ్మద్ రఫీ పాడిన "తూ హిందూ బనేగా నా ముసల్మాన్ బనేగా" పాట విశేష ప్రజాదరణ పొందింది. ఆ తర్వాతి సంవత్సరం బి.ఆర్. చోప్రా కోర్ట్‌రూమ్ డ్రామా కనూన్‌లో అశోక్ కుమార్, నందాలతో కలిసి నటించారు. ఈ చిత్రంలో పాటలు లేకపోయినా హిట్టై జాతీయ అవార్డు గెలుచుకుంది.

1961 ఆయన కెరీర్‌లో అత్యుత్తమ సంవత్సరం. మీనా కుమారితో నటించిన జిందగీ ఔర్ ఖ్వాబ్ హిట్ అయింది. ఆస్ కా పంఛీ, ఘరానా బ్లాక్ బస్టర్లు అయ్యాయి. తర్వాత ససురాల్‌లో కూడా విజయం సాధించారు, ప్యార్ కా సాగర్ సగటు విజయం సాధించింది.

### 1963–1968: సూపర్‌స్టార్‌డమ్

1963లో రాజ్ కుమార్, మీనా కుమారితో కలిసి దిల్ ఏక్ మందిర్ చిత్రంలో నటించారు. ఇది బ్లాక్ బస్టర్ కావడంతో పాటు ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ నటుడు నామినేషన్ తెచ్చిపెట్టింది. గెహరా దాగ్ చిత్రం కూడా విజయవంతమైంది. మేరే మెహబూబ్ 1963లో అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన చిత్రంగా నిలిచింది. నౌషాద్ సంగీతం అందించిన ఈ చిత్ర ఆల్బమ్ 1960లలో అత్యధికంగా అమ్ముడైన రెండవ ఆల్బమ్.

వరుస విజయాలతో, అనేక చిత్రాలు కనీసం 25 వారాలు (సిల్వర్ జూబ్లీ) ఆడటంతో, ఆయన "జూబ్లీ కుమార్" అనే బిరుదు పొంది సూపర్‌స్టార్‌గా ఎదిగారు.

1964లో ఆయన మూడు భారీ విజయాలు అందుకున్నారు. సాయిరా బాను, ధర్మేంద్రలతో ఆయీ మిలన్ కీ బేలా సూపర్ హిట్ అయింది. రాజ్ కపూర్ తీసిన సంగం ఆల్ టైమ్ బ్లాక్ బస్టర్ అయింది. ఇది 1960లలో రెండవ అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన చిత్రం. ఇందులో పాటలు "దోస్త్ దోస్త్ నా రహా", "హర్ దిల్ జో ప్యార్ కరేగా" బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. ఆ తర్వాత జిందగీ (1964) సూపర్ హిట్ అయింది. ఆర్జూ (1965) కూడా బ్లాక్ బస్టర్ అయింది. ఆర్జూలో నటనకు గాను ఆయన మూడవసారి ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ నటుడు నామినేషన్ అందుకున్నారు.

1966లో సూరజ్ చిత్రంలో నటించారు. ఇందులో "బహారోం ఫూల్ బర్సావో" పాట సూపర్ హిట్ అయింది, ఈ చిత్రం ఘన విజయం సాధించింది. 1967లో అమన్, పాల్కీ చిత్రాలు ఆశించిన స్థాయిలో ఆడలేదు. 1968లో సాథీ సగటు విజయం సాధించగా, ఝుక్ గయా ఆస్మాన్ కల్ట్ స్టేటస్ పొందింది.

### 1969–1980: తదుపరి కెరీర్

1969లో రాజేష్ ఖన్నా దేశవ్యాప్తంగా విజయం సాధించడంతో కుమార్ కెరీర్ కొంత మందగించింది. అంజానా, తలాష్ విజయవంతమైనా, శత్రంజ్ ఆశించిన స్థాయిలో ఆడలేదు.

1970లో గీత్, గన్వార్ హిట్టయ్యాయి. మేరా నామ్ జోకర్, ధర్తీ చిత్రాలు విఫలమయ్యాయి. 1971లో ఆప్ ఆయే బహార్ ఆయీ కూడా విజయం సాధించింది.

1972లో హేమ మాలిని, రేఖలతో కలిసి గోరా ఔర్ కాలాలో నటించారు. ఇది బ్లాక్ బస్టర్ అయింది. లల్కార్ (1972) సగటు వ్యాపారం చేసింది. సునెహ్రా సంసార్, దో జాసూస్ చిత్రాలు కూడా వాణిజ్యపరంగా మెరుగైన ప్రదర్శన కనబరిచాయి. 1970ల చివర్లో డాకూ ఔర్ మహాత్మా, షిర్డీ కే సాయి బాబా, సోనే కా దిల్ లోహే కే హాత్, ఆహుతి, బిన్ ఫేరే హమ్ తేరే వంటి చిత్రాల్లో నటించారు. సాజన్ బినా సుహాగన్ (1978) హిట్ అయింది.

### 1981–1993: చివరి దశ

1981లో తన కుమారుడు కుమార్ గౌరవ్‌ను పరిచయం చేస్తూ 'లవ్ స్టోరీ' చిత్రంలో నటించారు. ఇది బ్లాక్ బస్టర్ అయింది. ఆర్.డి. బర్మన్ సంగీతం విశేష ఆదరణ పొందింది. లవ్ స్టోరీ ఆయన కుమారుడి కెరీర్‌లో ఏకైక భారీ విజయంగా నిలిచింది. ఆ తర్వాత స్టార్ (1982) లో అథిది పాత్ర పోషించారు, లవర్స్, మై తేరే లియే, క్లర్క్ వంటి చిత్రాల్లో సహాయక పాత్రలు పోషించారు కానీ అవి విజయవంతం కాలేదు.

1993లో సింగీతం శ్రీనివాసరావు దర్శకత్వం వహించిన ఫూల్ చిత్రంలో చివరిసారిగా నటించారు, దీనికి ఆయనే నిర్మాత. ఇది వాణిజ్యపరంగా విఫలమైంది.

## మరణం
కుమార్ క్యాన్సర్‌తో బాధపడుతూ ఎలాంటి మందులు తీసుకోవడానికి నిరాకరించారు. తన కుమారుడి 43వ పుట్టినరోజుకు సరిగ్గా ఒక రోజు తర్వాత, తన 72వ పుట్టినరోజుకు 8 రోజుల ముందు 12 జూలై 1999న గుండెపోటుతో 71 ఏళ్ల వయసులో మరణించారు.

అప్పటి ప్రధాని అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి ఆయన మృతి పట్ల ప్రగాఢ సంతాపం వ్యక్తం చేశారు. ప్రమోద్ మహాజన్, ముఖ్తార్ అబ్బాస్ నఖ్వీ వంటి మంత్రులు ఆయన మృతి సినీ పరిశ్రమకు తీరని లోటని అన్నారు.

## గౌరవాలు, గుర్తింపులు

* 1970లో పద్మశ్రీ పురస్కారంతో సత్కరించబడ్డారు. 
* జస్టిస్ ఆఫ్ పీస్ గౌరవాన్ని పొందారు, ఆనరరీ మేజిస్ట్రేట్‌గా పనిచేశారు.
* కనూన్ (హిందీ), మెహందీ రంగ్ లగ్యో (గుజరాతీ) చిత్రాలకు గాను జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ చేతుల మీదుగా జాతీయ గౌరవం పొందారు.
* లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి జాతీయ పురస్కారం అందుకున్నారు, పలు స్వచ్ఛంద కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన్నారు.

## వారసత్వం
కుమార్ హిందీ సినిమాలో గొప్ప నటులలో ఒకరిగా పరిగణించబడతారు. తన నటన, మేనరిజంతో "జూబ్లీ కుమార్" అనే పేరు తెచ్చుకున్నారు. ఎన్నో హిట్లు ఇచ్చినప్పటికీ ఆయన ఎన్నడూ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డు గెలుచుకోలేదు. బాక్సాఫీస్ ఇండియా టాప్ యాక్టర్స్ జాబితాలో ఏడుసార్లు స్థానం పొందారు. 

2020లో సీమా సోనిక్ అలిమ్‌చంద్ "జూబ్లీ కుమార్ - ది లైఫ్ అండ్ టైమ్స్ ఆఫ్ సూపర్‌స్టార్" అనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించారు. సంజయ్ దత్ అరెస్టు సమయంలో ఆయన ఎంతగానో మద్దతు ఇచ్చారని సునీల్ దత్ గుర్తుచేసుకున్నారు.

2022లో ఔట్‌లుక్ ఇండియా "75 బెస్ట్ బాలీవుడ్ యాక్టర్స్" జాబితాలో ఆయన చోటు సంపాదించారు.

## ఫిల్మోగ్రఫీ
### నటుడిగా

### నిర్మాతగా

### ప్రెజెంటర్
* ది ట్రైన్ (1970)
* గన్వార్ (1970)
* తలాష్ (1969)
* ఫూల్ ఔర్ పత్థర్ (1966)

## మూలాలు

వర్గం:ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డుల విజేతలు
వర్గం:కళారంగంలో పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:1999 మరణాలు
వర్గం:1927 జననాలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు