కేదారేశ్వర ఆలయం, బల్లిగావి

కేదారేశ్వర దేవాలయం  భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రం, షిమోగా జిల్లాలోని షికారిపుర సమీపంలో ఉన్న బల్లిగావి పట్టణంలో ఉంది. పాత శాసనాలలో, బల్లిగావిని బెలగామి, బెల్లిగవే, బల్లాగమ్వే, బల్లిపుర వంటి అనేక పేర్లతో పిలిచేవారు. 11వ, 12వ శతాబ్దాలలో, బల్లిగావి పశ్చిమ చాళుక్య పాలకుల క్రింద ఒక ముఖ్యమైన పట్టణంగా ఉండేది. అది విద్యా కేంద్రాలకు (అగ్రహారాలకు) ప్రసిద్ధి చెందింది. పాత రికార్డులు దీనిని "అనాది రాజధాని" అని కూడా పిలుస్తాయి, అంటే "ప్రాచీన రాజధాని", ఇది ఆ పట్టణం ఎంత పురాతనమైనదో, ముఖ్యమైనదో తెలియజేస్తుంది. కళా చరిత్రకారుడు ఆడమ్ హార్డీ ఈ ఆలయం చివరి చాళుక్య శైలిలో నిర్మించబడిందని చెబుతారు, అయినప్పటికీ ఇది కచ్చితంగా ప్రధాన శైలి కానప్పటికీ, దానికి దగ్గరగా ఉంటుంది. అతను ఈ ఆలయాన్ని 11వ శతాబ్దం చివరి కాలానికి చెందినదిగా పేర్కొన్నాడు. హోయసాలులు ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలిస్తున్నప్పుడు, సా.శ. 1131 వరకు ఆలయానికి మరిన్ని భాగాలు జోడించబడ్డాయని శాసనాలు చూపిస్తున్నాయి. ఈ ఆలయం సబ్బురాయితో నిర్మించబడింది. భారత పురావస్తు సర్వే (ASI) ఈ ఆలయాన్ని హోయసల నిర్మాణ శైలికి చెందినదిగా వర్గీకరించింది. ఈ కాలంలో, హోయసాలులు పశ్చిమ చాళుక్య సామ్రాజ్యం క్రింద శక్తివంతమైన పాలకులుగా ఉన్నారు. విష్ణువర్ధన రాజు (సా.శ. 1108–1152) పాలనలో పూర్తిగా స్వతంత్రులయ్యారు. నేడు, కేదారేశ్వర దేవాలయం జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నంగా భారత పురావస్తు సర్వేచే రక్షించబడుతోంది..

## దేవత
పశ్చిమ, దక్షిణ దిశలలోని గర్భగుడులలో శివలింగం (హిందూ దేవుడైన శివుని సార్వత్రిక చిహ్నం) ఉంది,  ఉత్తర దిశలోని గర్భగుడిలో విష్ణుమూర్తి విగ్రహం ఉంది.  కొన్ని శిలాశాసనాల ప్రకారం, ఈ ఆలయం బలి అనే రాక్షసుని కథతో ముడిపడి ఉంది. తన వైభవ కాలంలో, ఈ ఆలయం శైవంలోని కాలాముఖ శాఖకు చెందిన పెద్ద సంఖ్యలో అనుచరులను ఆకర్షించింది. ఒకప్పుడు ఆలయం లోపల ఉండి ఉండవచ్చని భావిస్తున్న బ్రహ్మ దేవుని చతుర్ముఖ విగ్రహం, ఆలయ సముదాయంలోని ఒక మ్యూజియంలో ప్రదర్శనలో ఉంది.

## ఆలయ ప్రణాళిక
కుడి|thumb|బల్లిగావిలోని కేదారేశ్వర ఆలయం యొక్క ప్రొఫైల్
కుడి|thumb|బల్లిగావిలోని కేదారేశ్వర ఆలయంలోని ''త్రికూట'' (మూడు గోపురాలతో కూడిన మూడు ఆలయాలు) వెనుక దృశ్యం
కుడి|thumb|బల్లిగావిలోని కేదారేశ్వర ఆలయంలో హొయసల శిఖరం (సింహంతో పోరాడే యోధుడు) 12వ శతాబ్దంలో అదనంగా ఉంది.
ఈ ఆలయం త్రికూట శైలిలో నిర్మించబడింది, అంటే దీనికి మూడు మందిరాలు ఉన్నాయి, ఒక్కొక్కటి దాని స్వంత గోపురం (శిఖరం) ఉన్నాయి. మూడు మందిరాలు తూర్పు, ఉత్తరం, దక్షిణం వైపు ఉంటాయి. పశ్చిమ మందిరంలో వెస్టిబ్యూల్ అని పిలువబడే ఒక చిన్న మార్గం ఉంది, మిగిలిన రెండు మందిరాలలో సగం హాలు (అర్ధమంటపం) ఉన్నాయి. మూడు మందిరాలు మహామంటపం అని పిలువబడే ఆరు స్తంభాలతో కూడిన హాలులోకి తెరుచుకుంటాయి. దీని ముందు సభమంటపం అని పిలువబడే పెద్ద, అందంగా అలంకరించబడిన బహిరంగ హాలు ఉంది, దీనిని సమావేశాలకు ఉపయోగించారు. సభామంటపం ఒక మెట్ల లేదా ఇండెంట్ చేసిన చదరపు ఆకారంలో నిర్మించబడింది, ఇది గోడలపై అనేక బాహ్య,  లోపలి వక్రతలను సృష్టిస్తుంది. గోడ యొక్క ప్రతి బాహ్య భాగం పూర్తిగా పునరావృతమయ్యే శిల్పాలతో అలంకరించబడి ఉంటుంది, దీనిని నిర్మాణాత్మక ఉచ్చారణ అంటారు. సభామంటపానికి ఉత్తరం, దక్షిణం, తూర్పు నుండి ప్రవేశ ద్వారాలు ఉన్నాయి, ప్రజలు మూడు వైపుల నుండి ప్రవేశించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది.

## అలంకరణ
గర్భగుడుల బయటి గోడలు ఎక్కువగా సాదాగా ఉంటాయి, అయితే వాటిపై చిన్న అలంకార గోపురాలతో కూడిన పిలాస్టర్స్ అని పిలువబడే సన్నని స్తంభాలు ఉంటాయి. గర్భగుడుల పైభాగంలో ఉన్న గోపురాలు మూడు అంతస్తులను కలిగి ఉంటాయి. దక్షిణ భారత, ఉత్తర భారత ఆలయ శైలుల మిశ్రమమైన వేసర శైలిలో నిర్మించబడ్డాయి. ఈ గోపురాల ప్రతి అంతస్తులోనూ ఒకే రకమైన అలంకరణలు,  శిల్పాలు పునరావృతమవుతాయి. ఈ ఆలయం హోయసల శైలి యొక్క విలక్షణ లక్షణాలను కూడా ప్రదర్శిస్తుంది, అవి: ప్రధాన గోపురం పైభాగంలో ఒక పెద్ద గోపురం, అత్యంత పైభాగంలో ఉంచిన కలశం (అలంకార పాత్ర), సుకనాసి (ప్రవేశ మార్గంపై ఉన్న చిన్న గోపురం) పైన, సింహాన్ని చంపుతున్న యోధుడిని చూపే హోయసల చిహ్నం.

ఆలయంలోని అతిపెద్ద ఏకైక శిల్పం ఈ గోపురమే. ఇది సుమారు 2 బై 2 మీటర్ల విస్తీర్ణంలో ఉంటుంది.  దీనిని అమలక లేదా "శిరస్త్రాణం" అని పిలుస్తారు. దాని ఆకారం, అది చతురస్రాకారంలో ఉన్నా లేదా నక్షత్రాకారంలో ఉన్నా, దాని కింద ఉన్న గర్భగుడి ఆకారానికి సరిపోతుంది.

మూడు గర్భగుడుల ప్రవేశ మార్గాలపై (మండపాలపై) ఉన్న చిన్న గోపురాలు ప్రధాన గోపురం యొక్క చిన్న పొడిగింపుల వలె కనిపిస్తాయి. ఈ కారణంగా, వాటిని గోపురం యొక్క "ముక్కు" అని పిలుస్తారు.

## ఇవి కూడా చూడండి

* కేదారేశ్వర ఆలయం, హళేబీడు

## గమనికలు

## చిత్రమాలిక

దస్త్రం:About_Kedaresvara_temple_at_Balligavi.JPG|కేదారేశ్వర దేవాలయం, బల్లిగావి గురించి
దస్త్రం:Frontal_view_of_Kedareshvara_temple_(late_11th_century)_at_Balligavi.JPG|బల్లిగావిలోని కేశ్వర దేవాలయంలోని మండపం యొక్క మెట్ల ఆకారపు చతురస్రాకార అమరికను ముందు నుండి తీసిన దృశ్యం ప్రదర్శిస్తుంది.
దస్త్రం:Ornate_ceiling_in_Kedareshvara_temple_at_Balligavi.JPG|బల్లిగావిలోని కేదారేశ్వర ఆలయంలోని పైకప్పుపై ఉన్న అలంకరణలు.
దస్త్రం:Satigal_(sati_stone)_in_Kedareshvara_temple_at_Balligavi.JPG|బల్లిగావిలోని కేదారేశ్వర ఆలయంలో 1206 నాటి పాత కన్నడ శాసనంతో కూడిన సతీ రాయి (సతిగల్)
దస్త్రం:Old_Kannada_inscription_in_Kedareshvara_temple_at_Balligavi_1.JPG|బల్లిగావిలోని కేదారేశ్వర ఆలయంలో దక్షిణ కలచూరి రాజు బిజ్జల పాత కన్నడ శాసనం (1161)
దస్త్రం:Virgal_(hero_stone)_in_Kedareshvara_temple_at_Balligavi_3.JPG|బల్లిగావిలోని కేదారేశ్వర ఆలయంలో యాదవ రాజు రామచంద్ర పాలన నుండి 1263 నాటి పాత కన్నడ శాసనం ఉన్న హీరో స్టోన్ (వర్గల్)
దస్త్రం:Kirtimukha_(gargoyle)_sculpture_on_vesara_tower_in_the_Kedareshvara_temple_at_Balligavi.jpg|బల్లిగావిలోని కేదారేశ్వర ఆలయ శిఖరం (గోపురం)పై కీర్తిముఖ (రాక్షస ముఖం)
దస్త్రం:Chaturmukha_(four_faces)_Brahma_at_the_museum_in_Kedareshwara_temple_complex_at_Balligavi.jpg|దేవాలయ ప్రాంగణంలోని మ్యూజియంలో ఉన్న చతుర్ముఖ బ్రహ్మ విగ్రహం.
దస్త్రం:Sculpture_of_a_multi-hooded_Naga_at_museum_in_Kedareshvara_temple_in_Balligavi.jpg|దేవాలయ ప్రాంగణంలోని మ్యూజియంలో ఉన్న దేవనాగుడి విగ్రహం.
దస్త్రం:Zoophilia_carving_on_Rock_with_Old_Kannada_script_engraved_at_Kedareshwara_Temple.JPG|పాత కన్నడ శాసనం
దస్త్రం:Museum_at_Kedareshwara_Temple,_Belligavi.JPG|కేదారేశ్వర ఆలయ ప్రాంగణంలో మ్యూజియం, బల్లిగావి


## మూలాలు

* 
* ఆడమ్ హార్డీ, ఇండియన్ టెంపుల్ ఆర్కిటెక్చర్ః ఫార్మ్ అండ్ ట్రాన్స్ఫర్మేషన్ః ది కర్ణాటా ద్రావిడ ట్రెడిషన్, 7వ నుండి 13వ శతాబ్దాలు, అభినవ్, 1995 ISBN . 
* 
* 
* 
* గెరార్డ్ ఫోకేమా, హొయసల దేవాలయాలకు పూర్తి మార్గదర్శి, అభినవ్, 1996 ISBN 

వర్గం:కర్ణాటక పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:శివాలయాలు
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:కర్ణాటక దేవాలయాలు