open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
కొత్తపట్నం

**కొత్తపట్నం**, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోనిప్రకాశం జిల్లాకు చెందిన కొత్తపట్నం మండలానికి మండల కేంద్రం. 

## గ్రామనామ వివరణ
 

కొత్తపట్నం అన్న గ్రామనామం కొత్త అనే పూర్వపదం, పట్నం అనే ఉత్తరపదాల కలయికతో ఏర్పడింది. వీటిలో కొత్త అన్న పదం పౌర్వాపర్యసూచి, పట్నం పట్టణానికి రూపాంతరం. పట్టణమంటే వ్యాపారకేంద్రం, నగరం, సముద్రతీరం అనే అర్థాలు వస్తున్నాయి. సముద్రతీరప్రాంతం కావడంతో ఈ గ్రామంపేరులోని పట్నం అనే పదానికి సముద్రతీర జనావాసం అనే అర్థం స్వీకరించవచ్చు.

## గ్రామ భౌగోళికం
సముద్రతీరం కేవలం 2కి.మీ దూరం.

### సమీప గ్రామాలు
ఈతముక్కల 8 కి.మీ, అల్లూరు 8 కి.మీ, మదనూరు 9 కి.మీ, ఆలకూరపాడు 11 కి.మీ, సంకువానిగుంట 10 కి.మీ.

## విద్యా సౌకర్యాలు
### బొమ్మిశెట్టి సీతమ్మ మెమోరియల్ జిల్లా పరిషత్తు ఉన్నత పాఠశాల
ఈ పాఠశాలలో నూతనంగా నిర్మించిన అదనపు తరగతి గదులను, 2017, జూలై-5న ప్రారంభించారు.

## గ్రామ పంచాయతీ
ఈ గ్రామ పంచాయతీకి 2014, జనవరి-18న జరిగిన ఎన్నికలలో మూగా ధనమ్మ, సర్పంచిగా ఎన్నికైంది.

## గ్రామ ప్రముఖులు
thumb|ఇమ్మానేని హనుమంతరావు నాయుడు : నటుడు, ప్రయోక్త, నాటక సమాజ నిర్వాహకుడు.
ఇమ్మానేని హనుమంతరావు నాయుడు: నటుడు, ప్రయోక్త, నాటక సమాజ నిర్వాహకుడు.

## దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు
*శ్రీ నాగేశ్వరస్వామివారి ఆలయం.
*శ్రీ రాజగోపాలస్వామివారి ఆలయం:- ఈ ఆలయం గ్రామంలోని మోటమాల రహదారిలో ఉంది.
*శ్రీ నాగేంద్రస్వామివారి ఆలయం.
*శ్రీ నాంచారమ్మ తల్లి ఆలయం:- ఈ ఆలయంలో అమ్మవారి పంచాహ్నిక మహోత్సవాలు, 2014, జూలై-2వ నుండి 6వ తేదీ వరకు నిర్వహించారు. 2వ తేదీన కలశస్థాపన, కుంకుమపూజ, రాత్రికి పులివాహన ఉత్సవం, 3వ తేదీన సింహ, గజవాహన సేవలు, 4వ తేదీన చిన్న గజవాహన, అశ్వవాహన సేవలు, 5వ తేదీన వ్యాళీ, పెద్ద గజవాహనసేవ, 6వ తేదీన పొంగళ్ళు, పసుపు బండ్లు, శిడిమాను ఉత్సవం నిర్వహించారు. 7వ తేదీన గంగానమ్మ తల్లికి కల్లిపాటు నిర్వహించారు. ఈ తిరునాళ్ళలో ప్రతి రోజూ, సాంస్కృతిక కార్యకలాపాలు నిర్వహించారు. 
*శ్రీ ఆదికేశవస్వామివారి ఆలయం.
*శ్రీ గంగాభవాని అమ్మవారి ఆలయం:- ఈ ఆలయంలో అమ్మవారి పంచాహ్నిక ద్వితీయ బ్రహ్మోత్సవాలలో భాగంగా, ఐదవరోజైన 2015, మే-24వ తేదీ ఆదివారంఉదయం, రేణుకా యుద్ధ ఘట్టం అంగరంగవైభవంగా సాగినది. అమ్మవారికి గజవాహనంపై గ్రామోత్సవం నిర్వహించారు. భక్తజన సందోహంతో ఆలయప్రాంగణం క్రిక్కిరిసినది. ఈ సందర్భంగా వివిధ అలంకరణలతో ఏర్పాటుచేసిన కుంకుమబండ్ల ప్రదర్శన నేత్రపర్వంగా సాగినది. 
*శ్రీ షిర్డీ సాయిబాబా ఆలయం:- ఈ ఆలయ వార్షికోత్సవాన్ని, 2016, ఏప్రిల్-3వ తేదీ ఆదివారంనాడు వైభవంగా నిర్వహించారు.

## గ్రామ విశేషాలు
*కొత్తపట్నం గ్రామం ఇటీవల కాలంలో ఒక పర్యాటక కేంద్రంగా పేరుగాంచుచున్నది. సముద్రతీరం కేవలం 2కి.మీ దూరం, పచ్చటి పంట పొలాలు, పూల తోటలు, గ్రామ వాతావరణం ఈ గ్రామానికి వన్నె తెచ్చుచున్నాయి.
*కొత్తపట్నం సముద్రతీరంలో, 2015, జూన్-11,12 తేదీలలో, బీచ్ ఫెస్టివల్ (తీర ఉత్సవాలు) నిర్వహించెదరు.
## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:రెవెన్యూ గ్రామాలు కాని మండల కేంద్రాలు
అద్దంకి (ఉత్తర) గ్రామం

**అద్దంకి (ఉత్తర),** ప్రకాశం జిల్లా, అద్దంకి మండలం లోని గ్రామం. ఇది సమీప పట్టణమైన ఒంగోలు నుండి 36 కి. మీ. దూరంలో ఉంది.ఇది అద్దంకి మండలానికి మండల కేంద్రంగా ఉంది. 

## జనగణన
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 8555 ఇళ్లతో, 33083 జనాభాతో 3378 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. 
## విద్యా సౌకర్యాలు
ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు 11, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు 8, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు ఆరు, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలలు నాలుగు, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాలలు 8 ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల, 3 ప్రైవేటు జూనియర్ కళాశాలలు ఒక ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఒక ప్రైవేటు ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు మేనేజిమెంటు కళాశాల ఉంది. ఒక ప్రభుత్వ పాలీటెక్నిక్ ఉంది. ఒక ప్రైవేటు వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల ఉంది. సమీప ఇంజనీరింగ్ కళాశాల ఒంగోలులో ఉంది. సమీప వైద్య కళాశాల గుంటూరులో ఉంది. సమీప అనియత విద్యా కేంద్రం, బధిరుల పాఠశాల అద్దంకి లో దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల ఒంగోలులో ఉన్నాయి.

## వైద్య సౌకర్యం
ఒక సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, పలు ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి.

## తాగు నీరు
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది.

## సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.

## భూమి వినియోగం
అద్దంకి (ఉత్తర) (ఉ)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 791 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 125 హెక్టార్లు
* శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 125 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 161 హెక్టార్లు
* సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 18 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 331 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 1823 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 2066 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 107 హెక్టార్లు

## నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
అద్దంకి (ఉత్తర) లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
* కాలువలు: 101 హెక్టార్లు
* బావులు/బోరు బావులు: 6 హెక్టార్లు
### ప్రధాన పంటలు
పొగాకు, కంది, శనగ
### పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు
ఇటుకలు, కంకర

## ప్రధాన వృత్తులు
* వ్యవసాయం

## మూలాలు
ఒంగోలు మండలం

**ఒంగోలు మండలం**, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని ప్రకాశం జిల్లాకు చెందిన రద్దైన మండలం.  దీనిని 8 మే 2023న విభజించి ఒంగోలు పట్టణ  ఒంగోలు గ్రామీణ మండలాలను విభజించడం ఏర్పరిచారు.

## మండలం లోని పట్టణాలు

* ఒంగోలు

## మండల గణాంకాలు
2001 భారత  జనగణన గణాంకాల  ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 	1,96,425 - పురుషుల సంఖ్య 	99,556 -స్త్రీల సంఖ్య 	96,869, అక్షరాస్యత  - మొత్తం 	75.46% - పురుషుల సంఖ్య 	83.41% -స్త్రీల సంఖ్య 	67.32%

## మండలం లోని గ్రామాలు

### రెవెన్యూ గ్రామాలు

# చేజెర్ల
# చెరువుకొమ్ముపాలెం
# దేవరంపాడు
# గుడిమెల్లపాడు
# కరవడి
# కొప్పోలు
# కొత్తమామిడిపాలెం
# మంగళాద్రిపురం
# ముక్తినూతలపాడు
# నరసపురం
# పెళ్లూరు
# సర్విరెడ్డిపాలెం
# త్రోవగుంట
# ఉలిచి
# వెంగముక్కపాలెం
# యెరజెర్ల

### రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు
* చింతాయ గారి పాలెం
* పాతపాడు
* గుండయ పాళెం
* బొద్దులూరివారి పాళెం
* వలేటి వారిపాళెం
* విరాట్ నగర్
* మండువవారిపాలెం
* దశరాజుపల్లి

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చారిత్రక మండలాలు
దేవరకొండ

**దేవరకొండ**, తెలంగాణ రాష్ట్రం,  నల్గొండ జిల్లా, దేవరకొండ మండలం లోని పట్టణం. ఇది 2012లో నగర పంచాయితీగా, 2017లో దేవరకొండ పురపాలకసంఘంగా ఏర్పడింది.

thumb|కోట ఫొటో - 1
ఈ పట్టణానికి సంబంధించిన చరిత్ర ముఖ్యంగా కాకతీయుల కాలం నుండి ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది.ఈ పట్టణానికి దగ్గరలోనే ఒక ప్రాచీన దుర్గం ఉంది.ఆ దుర్గం పేరుతోనే దేవరకొండ అని పిలువబడుతుంది.

## చరిత్ర

ఈ పట్టణానికి సంబంధించిన చర్చ ముఖ్యంగా కాకతీయుల కాలం నుండి ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది.ఈ పట్టణానికి దగ్గరలోనే ఒక ప్రాచీన దుర్గము ఉంది.ఆ దుర్గం పేరుతోనే దేవరకొండ అని పిలువబడుతుంది.
thumbnail|దేవరకొండ వద్ద గల డిండి రిజర్వాయర్

ఒకానొకప్పుడు దుర్భేధ్యమైన ఈ రేచర్ల నాయకుల కోట ఇప్పుడు శిథిలావస్థలో ఉంది. ఇది ఒక ముఖ్య చూడదగిన పురాతన ప్రదేశం. ఈ దుర్గము ఏడుకొండల మధ్యన ఉంది. నల్గొండ, మహబూబ్ నగర్, మిర్యాలగూడ, హైదరాబాదు నుండి రోడ్డు మార్గమున ఇక్కడ చేరవచ్చును.

మధ్యయుగంలో ఈ గ్రామం స్థానిక వ్యాపార కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది.

## శాసనసభ నియోజకవర్గం

## దేవరకొండ ఆలయాలు

* పాత శివాలయం
* పాత రామాలయం
* శ్రీ వాసవి కన్యకా పరమేశ్వరి ఆలయం
* సంతోషిమాత ఆలయం
* శ్రీ భక్త మార్కెండయ దేవాలయం
* సాయిబాబా ఆలయం: ప్రశాంతమైన వాతావరణం, విశాలమైన ప్రాంగణంలో దేవరకొండ వాస్తవ్యులు నిర్మించినషిర్డీ సాయిబాబా ఆలయం మనస్సుకు, ఆత్మకు యెంతో హాయిని కలిగిస్తుంది. ఈ ఆలయం షిరిడి ఆలయానికి ఏ మాత్రం తీసిపోదు.
* అయ్యప్ప స్వామి ఆలయం
* పెద్దదర్గా: ఈ దర్గా ఉర్సు డిండి మండలం ఎర్రారం గ్రామం నుంచి గంధాన్ని తీసుకువచ్చి ఊరేగింపు నిర్వహిస్తారు.

## ప్రముఖులు

* **అలీ సయ్యద్:**ఇతను**‌** రచయిత. అతని రచనలలో ముఖ్యమైనవి. జలంధరాసుర వధ, ప్రమీల, దిగంబరమోహిని, నవీన సత్యహరిశ్చంద్ర, నల చక్రవర్తి, భీమ పరమ మహాత్యము, బబ్రువాహన, ధ్రువ, నగర, ఆనందగురు గీత, ముక్తి ప్రదాయిని, సత్యాద్రౌపది సంవాదము, కాళింది, సిరిసినగండ్ల నలనాటకము, సీతారామ శతకము, సురభాండేశ్వరము, మానసిక రాజయోగము.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* దేవరకొండ
* దేవరకొండ అభివృద్ది కాంక్షిస్తున్న ఒక సంస్థ

వర్గం:తెలంగాణ నగరాలు, పట్టణాలు
వర్గం:తెలంగాణ పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:నల్గొండ జిల్లా పట్టణాలు
భారతదేశ భాషలు

* హిందీ

* మరాఠి
* ఒరియా
* గుజరాతి
* బెంగాలి
* సంస్కృతం
* ఉర్దూ
* అస్సామీ
* పంజాబీ
* మణిపురి
* బోడో
* డోగ్రీ
* కాశ్మీరీ
* కొంకణీ
* మైథిలీ
* నేపాలీ
* సాంతాలీ
* సింధీ

## ద్రవిడ భాషలు
ద్రవిడ భాషా కుటుంబానికి చెందిన భాషలను ద్రావిడ భాషలు అని అంటారు. సాధారణంగా దక్షిణ భారతదేశం, శ్రీలంక, పాకిస్తాన్, నేపాల్, బంగ్లాదేశ్, తూర్పు, మధ్య భారతదేశం, ఆఫ్ఘానిస్తాన్, ఇరాన్లలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో మాట్లాడే భాషలు దాదాపు 26 భాషలు ఈ వర్గానికి చెందుతాయి. ఇక్కడే కాకుండా యునైటెడ్ కింగ్‌డం, అమెరికా, కెనడా, మలేషియా, సింగపూర్ లలో కూడా ద్రావిడ భాషలు మాట్లాడే జనాభా చెప్పుకోదగిన సంఖ్యలో ఉన్నారు.
* తెలుగు
* కన్నడ
* తమిళం
* మలయాళం

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:భాషలు
వర్గం:భారతదేశం
వర్గం:జాబితాలు
ప్రపంచం

thumb|333px|right|ప్రపంచము
**ప్రపంచము** అని సాధారణంగా భూ గ్రహాన్ని గురించి వ్యవహరిస్తారు. 

## చరిత్ర
ప్రపంచ చరిత్ర అంటే సాధారణంగా మానవ చరిత్రే. 30 లక్షల సంవత్సరాల పూర్వము భూమ్మీద మానవుని ఉద్భవముతో ఇది ప్రారంభమైనది. రాత నాలుగు వేర్వేరు ప్రాంతాలలో స్వతంత్రముగా 8,600 సంవత్సరాల క్రితము అభివృద్ధి చెందినది.

## ఆర్ధిక వ్యవస్థ
ఇటీవలి కాలములో, అనేక పెద్ద వ్యాపార సంస్థలు ప్రపంచీకరణ (గ్లోబలైజేషన్) వల్ల విశ్వవ్యాప్తము అవుతున్నాయి. ఇటువంటి ప్రమాణాలను కొందరు వ్యతిరేకిస్తుండటము వలన ఈ ప్రక్రియ చర్చనీయాంశము అయ్యింది.

## జనాభా
[thumb|300px|ప్రపంచ జనాభా, [క్రీ.పూ.10,000–సా.శ. 2000]]

2006 ఫిబ్రవరి 25 వ తేదీ అంచనా ప్రకారము ప్రపంచ జనాభా 6.5 బిలియన్లకు చేరినది. ఈ క్రింది పటము 2050 వరకు ప్రపంచ జనాభా పెరుగుదలను అంచనా వేస్తున్నది. 

ఇదే గతిన జనాభా పెరిగితే మల్థూస్ కటొస్ట్రఫీ సంభవిస్తుందని చాలామంది భావిస్తున్నారు.
## బుద్ధిజo
బుద్ధిజంలో, ప్రపంచ ఆశ్రమంలో నుండి వైవిధ్యంగా, సమాజం అంటే. ఇది భౌతిక ప్రపంచానికే సూచిస్తుంది,, అలాంటి సంపద, కీర్తి, ఉద్యోగాలు,, యుద్ధం వంటి ప్రాపంచిక పొందటానికి. ఆధ్యాత్మిక ప్రపంచములో ఆధ్యాత్మికపథంలో ఉంటుంది,, మార్పులు మేము మానసిక రాజ్యం కాల్ ఏలో కోరవచ్చు.
## భాష
ప్రపంచ అధికార భాష అనేది ఏదీ  లేనప్పటికీ, ఆంగ్లము, ఫ్రెంఛ్ భాషను అధిగమించి అందరూ సాధారణంగా ఉపయోగించే ప్రపంచ భాష అయినదని చాలా మంది యొక్క భావన. ఎలక్ట్రానిక్ మీడియాలో, రాయబార వ్యవహారాలలో కూడా అత్యంత తరచుగా ఆంగ్లమును ఉపయోగిస్తున్నారు. ఆంగ్లము, ఫ్రెంఛ్, స్పానిష్, అరబిక్, చైనీస్,, రష్యన్ భాషలు ఐక్యరాజ్యసమితి యొక్క అధికార భాషలు. వీటన్నిటినీ ప్రపంచ భాషలు అనవచ్చు. అయితే సోవియట్ సమాఖ్య పతనముతో రష్యన్ యొక్క ఉపయోగము చాలా వరకు తగ్గినది. కాబట్టి రష్యన్ భాష యొక్క ప్రపంచ భాషా స్థాయి సందేహాస్పదమే.

## ప్రత్యేక విషయాలు
* ప్రపంచ జనాభాలో ఎడమచేతి వాటం ఉన్న ప్రజలు 11%.

## చూడండి
* ప్రపంచదేశాలు
* భూగోళం

వర్గం:విశ్వం
వర్గం:ప్రపంచం
బొబ్బిలి

**బొబ్బిలి** (వినండి: ), ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని విజయనగరం జిల్లాలోని పట్టణం, అదే పేరుతో గల ఒక మండలానికి కేంద్రం.ఇది బొబ్బిలి పురపాలక సంఘం ప్రధాన పరిపాలన కేంద్రం. 

## చరిత్ర

బొబ్బిలికి, పొరుగున ఉన్న విజయనగరానికి మధ్య నిరంతర శతృత్వం ఉండేది. విజయనగర రాజు బుస్సీతో చేతులు కలిపి బొబ్బిలిపై దాడి చేసాడు. బొబ్బిలి వెలమ, తెలగ, బొందిలి వీరులు మరణించగా, స్త్రీలు ఆత్మ త్యాగం చేసారు. యుద్ధం ముగిసాక, విజయరామరాజు తన గుడారంలో నిదుర పోతుండగా, బొబ్బిలి రాజు బావమరిది యైన తాండ్ర పాపారాయుడు అతడిని హతమార్చాడు.

బొబ్బిలి రాజు రంగారాయుని కుమారుడు, పసి బాలుడు చిన్న రంగారావు బుస్సీకి చిక్కాడు. ఆ బాలుడినే బొబ్బిలి రాజుగా బుస్సీ పట్టాభిషేకం చేసాడు. అయితే అతని పసితనాన్ని అవకాశంగా తీసుకుని బంధువులు రాజ్య పీఠాన్ని ఆక్రమించుకున్నారు. విజయనగరం రాజుతో సంధి కుదిరినా అది తాత్కాలికమే అయింది. ఇద్దరి మధ్యా మళ్ళీ ఘర్షణలు మొదలవటంతో బొబ్బిలి రాజు పారిపోయి నిజాము రాజ్యంలో తలదాచుకున్నాడు. 1794లో బ్రిటిషు వారు మరల చిన్న రంగారావును మళ్ళీ పీఠంపై కూర్చోబెట్టారు. 1801 లో అతని కుమారుడితో బ్రిటిషువారు శాశ్వత సంధి ఒడంబడిక కుదుర్చుకున్నారు. రాజా అనే బిరుదును వంశపారంపర్య చిహ్నంగా గుర్తించారు. మహారాజ బిరుదును చిన్న రంగారావు ముని మనుమడైన సర్ వేంకటాచలపతి రంగారావుకు వ్యక్తిగత హోదాగా సమర్పించారు.

### 1901 గణాంకాలు
బ్రిటిషు వారి ఇంపీరియల్ గెజెట్ ప్రకారం బొబ్బిలి వివరాలిలా ఉన్నాయి. బొబ్బిలి అప్పటి విశాఖపట్నం జిల్లాలో ఉండేది. 1901లో దీని జానాభా 17,387. బొబ్బిలి రాజా సంస్థానం 227 చ.మై. విస్తీర్ణంలో ఉండేది. ఆదాయం - రూ 40,000. అందులో భూమి శిస్తు: రూ 9,000.

## జనగణన గణాంకాలు
2011 భారత జనన గణాంకాల ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 1,22,964 - పురుషులు 61,092 - స్త్రీలు 61,872

## పరిపాలన
బొబ్బిలి పురపాలక సంఘం పట్టణ పరిపాలన నిర్వహిస్తుంది.

## విద్యాసంస్థలు
*సంస్థానం ఉన్నత పాఠశాల (1864).
*రాజా శ్వేతా చలపతి రామకృష్ణ రంగారావు కళాశాల:  రాజా శ్వేతా చలపతి రామకృష్ణ రంగారావు  షష్టిపూర్తి మహోత్సవం సందర్భంగా సా.శ. 1962 సంవత్సరంలో ఈ కళాశాలను స్దాపించడం జరిగింది.
* రాజా శ్వేతా చలపతి రామకృష్ణ రంగారావు కళాశాల, ఎమ్.సి.ఏ. సెంటర్ (1999)
*గోకుల్ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల
*తాండ్రపాపారాయ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల

## చిత్రమాలిక

దస్త్రం:RSRK Ranga Rao 02.jpg
దస్త్రం:RSRK Ranga Rao 03.jpg
దస్త్రం:Samsthanam High School. Bobbili.jpg
దస్త్రం:This is place for recreation or Musical concerts in the olden days,front view..JPG
దస్త్రం:This is place for recreation or Musical concerts in the olden days.Side View..JPG
దస్త్రం:Aari Gangaiah 02.jpg
దస్త్రం:Bobbili Railway Station and Railbus.jpg
దస్త్రం:RSRK Ranga Rao 01.jpg


## ఇవి కూడా చూడండి

* బొబ్బిలి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం
* బొబ్బిలి శాసనసభా నియోజకవర్గం

## బయటి లింకులు
*బొబ్బిలి జమిందారి
*బ్రిటానికా ఎన్‌సైక్లోపీడియా నుండి బొబ్బిలి గూర్చి
*బొబ్బిలి కోట, రాజులు, ఇతర ఫోటోలు

## మూలాలు


వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చారిత్రక స్థలాలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణాలు
గుత్తి పురపాలక సంఘం

**గుత్తి పురపాలక సంఘం**,ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, అనంతపురంజిల్లాలో గుత్తి పట్టణ  స్థానిక స్వపరిపాలన సంస్థ. ఇది  మూడవ గ్రేడు పురపాలక సంఘంగా 2011 లో కొత్తగా ఏర్పడింది. దీని విస్తీర్ణం 34.84 చ.కి.మీ. 

## జనాభా గణాంకాలు
2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 42389 గా ఉన్న పట్టణ జనాభా 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 48583 కు పెరిగింది. దశాబ్దంలో 15% పెరుగుదల. 1000 మగవారికి 1032% స్త్రీలు. అక్షరాస్యత రేటు పురుష జనాభాలో 76.91% 49%, స్త్రీ జనాభాలో 51% అక్షరాస్యులు ఉన్నారు.

## ఇవి కూడా చూడండి
* శ్రీ సునామా జకినీ మాతా
* గుత్తి కోట
## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

* ఇంపీరియల్ గజెట్ ఆఫ్ ఇండియా 

వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పురపాలక సంఘాలు
వర్గం:స్థానిక స్వపరిపాలన సంస్థలు
యమునా నది

[thumb|right|200px|[ఆగ్రా వద్ద యమునా నది]]
**యమునా** (సంస్కృతం: यमुना,  **జమున**, **జమ్నా**) ఉత్తర భారతదేశములో గంగానది యొక్క అతిపెద్ద ఉపనది.  ఇది గంగా నదికి ఎడమవైపున పుట్టి గంగా నదిని కుడివైపు నుండి కలిసే ఏకైక ఉపనది. 1370 కిలోమీటర్ల పొడవున్న ఈ నది భారతదేశపు నదులలో ప్రముఖమైనది, పవిత్రమైనది. హిమాలయ పర్వతశ్రేణులకు చెందిన కాళింది పర్వతంలో యుమునోత్రి అనే స్థలం దీని జన్మ స్థలం. ఋగ్వేదంలో గంగానదితో పాటు దీన్ని గురించిన ప్రస్తావన కూడా ఉంది. దీనికే సూర్య తనయ అనీ సమానశ్వాస అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.
## పురాణాల్లో ప్రస్థావన
భాగవత పురాణంలో శ్రీకృష్ణుని బాల్యంలో చాలా చోట్ల దీని ప్రస్తావన ఉంది. కృష్ణుని తండ్రియైన వాసుదేవుడు కంసుని బారినుంచి తన కుమారుడిన కాపాడటానికి ఈ నదిని దాటవలసి వస్తే అది రెండు పాయలుగా చీలి దారి ఇచ్చిందని ఉటంకించబడి ఉంది.
భరతుడు, అంబరీషుడు, శంతనుడు మొదలైన చక్రవర్తులు ఈ నది ఒడ్డున ఎన్నో పుణ్యకార్యాలు నిర్వర్తించారు.అగస్త్య మహర్షి కూడా దీని ఒడ్డున పూజాదికాలు నిర్వహించేవాడని హిందూ పురాణాలు తెలియజేస్తున్నాయి.

## యమునానది గమనం
[right|thumb|200px|[అలహాబాదులోని త్రివేణీ సంగం. యమున, గంగానదుల సంగమస్థలం.]]
యమున, హిమాలయ పర్వతాలలో, ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రములో, హరిద్వార్కు ఉత్తారాన ఉన్న యమునోత్రి వద్ద ఉద్భవిస్తుంది. ఈ నది ఢిల్లీ, హర్యానా, ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రాల గుండా ప్రవహించి అలహాబాద్ వద్ద గంగానదిలో కలుస్తుంది. యమునా నది ఒడ్డున ఢిల్లీ, మథుర, ఆగ్రా వంటి నగరాలు ఉన్నాయి. టాన్స్, చంబల్, బెట్వా, కేన్ నదులు యమున యొక్క ప్రధాన ఉపనదులు. ఈ ఉపనదుల్లో టాన్స్ నది అన్నింటికంటే పెద్దది.

ఈనదిలో సంవత్సరమంతటా ప్రవహించే నీటి పరిమాణం, దిశ దాదాపు స్థిరంగా ఉంటుంది. ఇక్కడ ప్రతి సంవత్సరం నిర్వహించే మహామేళా, 12 సంవత్సరాల కొకసారి నిర్వహించే కుంభమేళకు విశేష సంఖ్యలోభక్తులు హాజరవుతారు.
;వివిధ రాష్ట్రాలలో యమునానది పరీవాహకప్రాంతం:
::

## మూలాలు

వర్గం:భారతదేశ నదులు
వర్గం:గంగానది ఉపనదులు
కావేరి నది

**కావేరి నది** (Kaveri river) (కన్నడ: ಕಾವೇರಿ ನದಿ, తమిళం: காவேரி ஆறு) భారతదేశంలో ప్రధానమైన నదుల్లో ఒకటి. హిందువులు ఈ నదిని పవిత్ర నదుల్లో ఒకటిగా భావిస్తారు. దీని జన్మస్థానం కర్ణాటక, లోని పశ్చిమ కనుమల్లో ఉన్న కొడగు జిల్లాలోని **తలకావేరి** అనే ప్రదేశం.

## ఉపయోగాలు
కావేరి నదిలోని నీరు ముఖ్యంగా వ్యవసాయానికి, గృహావసరాలకు, విద్యుదుత్పత్తికీ ఉపయోగిస్తారు. నదిలోకి నీరు ముఖ్యంగా ఋతుపవనాల కారణంగా కలిగే వర్షాలవల్లనే లభిస్తుంది ఈ నదిపై నిర్మించబడిన కృష్ణ రాజ సాగర్ డ్యామ్, మెట్టూర్ డ్యామ్, మొదలైనవి ఋతుపవనాల సమయంలో నీరు నిల్వచేసి వర్షాభావ పరిస్థితుల్లో విడుదల చేయబడుతాయి.

## హిందూ మతంలో కావేరి ప్రాముఖ్యత
బ్రహ్మగిరి కొండల్లో నెలకొని ఉన్న, ఈ నది జన్మస్థానమైన తలకావేరి ఒక సుప్రసిద్ధ యాత్రా స్థలంగా ప్రసిద్ధి గాంచింది. తుల సంక్రమణం అనే ప్రత్యేక సందర్భాన్ని పురస్కరించుకొను వేలాది మంది భక్తులు ఇక్కడ గల మూడు దేవాలయాలను సందర్శిస్తారు. ఈ సందర్భంగా ఇక్కడ నీరు ఫౌంటెయిన్ లాగా ఎగజిమ్ముతూ ప్రవహిస్తుందని భక్తుల విశ్వాసం. 
## పరీవాహక ప్రాంతాలు
చందనం అడవులకు పేరు గాంచిన, ప్రకృతి ప్రేమికులను విశేషంగా ఆకట్టుకొనే **కూర్గ్** ఈ నదీమతల్లి వరప్రసాదమే. శ్రీరంగ పట్టణం ఈ నది ఒడ్డునే నెలకొని ఉంది. తమిళనాడులోని సుప్రసిద్ధ పుణ్యక్షేత్రములు శ్రీరంగం, కుంభకోణం ఈ నది ఒడ్డునే నెలకొని ఉన్నాయి. బృందావన్ గార్దెన్స్ ఈ నది వొడ్దున ఉన్నాయి.

## కావేరి జల వివాదం
ఈ నదీ జలాల వినియోగ విషయంలో కర్ణాటక, తమిళనాడు రాష్ట్రాల మధ్య చాలాకాలంగా వివాదం నెలకొని ఉంది. తమిళనాడు రాష్ట్రం చాలాకాలంగా ఈ నదీ జలాలను విస్తారంగా వాడుకుంటుండగా, కర్ణాటక దీన్ని చారిత్రక తప్పిదంగా భావిస్తోంది. 2023 వ సంవత్సరం లో ఈ రెండు రాష్ట్రాల మధ్య వివాదం మరింత ముదిరింది.

## బయటి లింకులు

* కావేరి నది గురించి ఫేమస్ ఇండియా.కామ్ లో
* కావేరి గురించి మ్యాప్స్ ఆఫ్ ఇండియా లో

వర్గం:భారతదేశ నదులు
వర్గం:కర్ణాటక నదులు
వర్గం:తమిళనాడు నదులు
కాశ్మీరీ భాష

:*For other uses, see [[Kashmiri (disambiguation)]]*

**కాశ్మీరీ** (कॉशुर, کٲشُر *కాషుర్*) ఒక దార్దీ భాష, ప్రధానంగా భారతదేశం లోని జమ్మూ కాశ్మీరు రాష్ట్రంలోని కాశ్మీరు లోయప్రాంతంలో మాట్లాడబడుచున్నది. ఈభాషను మాట్లాడేవారు దాదాపు 7,147,587 మంది గలరు: ఇందులో 6,797,587 మంది భారతదేశంలోనూ, 353,064 మంది పాకిస్తాన్ లోనూ గలరు. ఈ భాష ఇండో-యూరోపియన్ కుటుంబానికి చెందిన ఇండో-ఆర్యన్ భాషలుకు చెందింది. భౌగోళికపరంగా దీనిని ఉప-వర్గం *దార్దీ భాష* ల క్రమంలోనూ ఉంది. భారతదేశపు 23 అధికారికభాషలలో కాశ్మీరీ కూడా ఒకటి.

## మూలాలు
వర్గం:ఇండో-ఆర్యన్ భాషలు
వర్గం:భారతీయ భాషలు
గుజరాతీ భాష

**ఘూర్జరభాష,** లేదా **ఘూర్జరం**, స్థానికంగా **గుజరాతీ** (ગુજરાતી) ఒక ఇండో-ఆర్య భాష, ఇండో-ఐరోపా భాషాకుటుంబానికి పాక్షికంగా చెందునది. భారతదేశపు గుజరాత్ రాష్ట్రానికిచెందిన ప్రాంతీయ , అధికారికభాష. గుజరాత్లోనూ, దాద్రా, నగర్ హవేలి, డామన్, డయ్యులోనూ మాట్లాడే భాష ఇది.

ప్రపంచంలో దాదాపు 4.6కోట్లమంది ఘూర్జరం మాట్లాడేవారుకలరు. ప్రపంచంలో అత్యధికంగా మాట్లాడే 26వ భాష (రోమానీ , సింధీ భాషలతో కలిపి). ఇది పశ్చిమభారతంలో మాట్లాడు నవీన ఇండో-ఆర్య భాష. భారత జాతిపిత మహాత్మాగాంధీ, పాకిస్తాన్ జాతిపిత ముహమ్మద్ అలీ జిన్నా, *ఉక్కు మనిషి* సర్దార్ వల్లభాయి పటేల్ ల ప్రథమభాష ఘూర్జరం.

## ధ్వనిశాస్త్రం

### అచ్చులు

### హల్లులు

## ఇవి కూడ చూడండి
ప్రియా సారయ్య

## మూలాలు

వర్గం:ఇండో-ఆర్యన్ భాషలు
వర్గం:భారతీయ భాషలు
మరాఠీ భాష

**మరాఠీ** (मराठी **) ఒక ఇండో-ఆర్యన్ భాష, దీనిని పశ్చిమ భారతదేశంలోని మరాఠీ ప్రజలు ఉపయోగిస్తారు. ఇది మహారాష్ట్ర యొక్క అధికార భాష. ప్రపంచంలో దాదాపు 9 కోట్ల మంది ప్రజలు ఈ భాష మాట్లాడుతారు. భారతదేశంలో అత్యధికంగా మాట్లాడే భాషలలో నాలుగవ స్థానంలో ఉంది. , ప్రపంచంలో 15వ భాష.. బెంగాలీ భాషతో బాటు మరాఠీ భాష కూడా ఇండో-ఆర్యన్ భాషలలో ప్రాచీన ప్రాంతీయ భాష. ఇది క్రీ.శ్. 1000 నుండి మాట్లాడబడుచున్నది. మరాఠీ 1300 సంవత్సరాల వయస్సు గలది,,  సంస్కృతం నుండి "ప్రాకృతం" , అపభ్రంశ ద్వారా ఆవిర్భవించింది. దీని గ్రామరు పాళీ భాష నుండి గ్రహించబడింది. ప్రాచీనకాలంలో మరాఠీ భాషను "మహారాష్ట్రి" అని "మర్హటీ" అని "మహ్రాట్టి" అని పిలిచెడివారు.
thumb|తంజావూరులోని బృహదీశ్వర ఆలయ సముదాయంలో మరాఠీ శాసనం

## మరాఠీ వినియోగంకోసం హైకోర్టు
ముంబై హైకోర్టు కోర్టుకు సంబంధించిన పత్రాలు, పిటిషన్ల డాక్యుమెంట్లను మరాఠీలోకి అనువదించే విషయంలో ఓ నిర్ణయం తీసుకునేందుకు ముగ్గురు న్యాయమూర్తులతో కూడిన ఫుల్ బెంచ్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. మరో పక్క న్యాయవ్యవస్థలోని కింది స్థాయి సిబ్బంది నియామకం కోసం మరాఠీ మాధ్యమంలో పరీక్షలు నిర్వహించడంలో సాధ్యాసాధ్యాల్ని పరిశీలిస్తోంది. ఎంపీఎస్సీ నిర్వహించే జ్యుడీషియల్ మేజిస్ట్రేట్ ఫస్ట్‌క్లాస్ పరీక్షల్లో మరాఠీని ప్రత్యామ్నాయ భాషగా గుర్తించాలని థానేకు చెందిన 'మరాఠీ భాషా వికాస్ ఆని సంరక్షణ సంస్థ' ఓ పిటిషన్‌ను దాఖలు చేసింది. ప్రస్తుతం ఆ పరీక్షను ఆంగ్లంలో రాయాల్సి ఉంటుంది. అభ్యర్థికి ఆంగ్లంతో పాటుగా మరాఠీపై ఉన్న పరిజ్ఞానాన్నీ తెలుసుకునేందుకు ప్రత్యేకంగా ఓ పరీక్షాపత్రం ఉండాలని ఆ పిటిషన్‌లో సంస్థ ప్రతినిధులు పేర్కొన్నారు.'పశ్చిబెంగాల్, హర్యానా, రాజస్థాన్, ఒడిషా రాష్ట్రాల్లో స్థానిక భాషల్ని జ్యుడీషియల్ మేజిస్ట్రేట్ పరీక్షల్లో వినియోగిస్తున్నారు. కోర్టుల్లో రాష్ట్ర భాషల్ని ఉపయోగించుకునే వెసులుబాటును క్రిమినల్ ప్రొసీజర్ కోడ్ సవరణలు కల్పించాయి. కిందిస్థాయి కోర్టుల్లో కనీసం 50 శాతం తీర్పులు మరాఠీలోనే ఉండాలని హైకోర్టు 2005లోనే అభిప్రాయపడింది.
## ఇవి కూడా చూడండి
* మరాఠా సమాఖ్యకు సంబంధించిన యుద్ధాల జాబితా
* మరాఠా బిరుదులు
* ప్రతుల్ చంద్ర గుప్తా
* మరాఠా వంశ వ్యవస్థ

## మూలాలు

వర్గం:ఇండో-ఆర్యన్ భాషలు
వర్గం:భారతీయ భాషలు
సుల్తాన్ మహమ్మద్ కుతుబ్ షా

**సుల్తాన్ మహమ్మద్ కుతుబ్ షా** గోల్కొండను పరిపాలించిన కుతుబ్‌షాహీ వంశమునకు చెందిన ఆరవ చక్రవర్తి. ఈయన 1612 నుండి 1626 వరకు పరిపాలించాడు. ఈయన తనకు ముందు పరిపాలించిన మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా సోదరుడైన మీర్జా మహమ్మద్ అమీన్ కుమారుడు. ఈయన తండ్రి 25 సంవత్సరాల వయసులోనే మరణించాడు. తల్లి ఖానుమ్ ఆఘా, మా సాహెబా చెరువును కట్టించినది.

కులీ కుతుబ్ షాకు మగ సంతానము లేనందున తన కూతురు హయాత్ బక్షీ బేగం ను మహమ్మద్ కుతుబ్ షాకు ఇచ్చి వివాహము చేసి తన వారసునిగా ప్రకటించాడు. మహమ్మద్ కుతుబ్ షాకు ముగ్గురు కుమారులు, కుమార్తెలు. వీరిలో ఏడవ సుల్తాన్ అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా కూడా ఒకడు.

హైదరాబాదులోని మక్కా మసీదు యొక్క నిర్మాణము 1617లో ఈయన హయాములోనే దరోగా మీర్ ఫైజుల్లా బేగ్, చౌధరీ రంగయ్య నేతృత్వములో ప్రారంభమైనది. సుల్తాను మసీదు నిర్మాణ శంకుస్థాపనకు నగరములో అందరు మత పెద్దలను పిలిపించి ఎన్నడూ వేళ తప్పకుండా ప్రార్ధించిన వ్యక్తిచే మసీదు నిర్మాణము ప్రారంభింపచేయాలని తలచాడు. కానీ ఎవరూ ముందుకు రాకపోయేసరికి 12వ యేట నుండి ఎన్నడూ వేళ తప్పకుండా రోజుకు ఐదు సార్లు ప్రార్ధించిన తనే స్వయంగా నిర్మాణము ప్రారంభించాడని చెప్పుకుంటారు.

మహమ్మద్ కుతుబ్ షా జనవరి 31, 1626న మరణించాడు. ఈయన సమాధి కుతుబ్‌షాహీ సమాధులలో ఒకటి. అది ఈయనకు ముందు సుల్తానుల సమాధుల కంటే ఉన్నతమైనది. ఈ సమాధి మందిరములో ఈయన సమాధితో పాటు ఈయన కుమార్తెలు, కుమారుల సమాధులు కూడా ఉన్నాయి. ఈయన తర్వాత ఈయన కుమారుడు అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా గోల్కొండ చక్రవర్తి అయ్యాడు.

## మూలములు
#ఆంధ్రుల చరిత్ర - బి.యస్.యల్.హనుమంతరావు (పేజీ.430)

వర్గం:1626 మరణాలు
సుభాన్ కులీ కుతుబ్ షా

thumbnail|సుభాన్ కులీ కుతుబ్‌షా (ఛోటా మాలిక్) సమాధి మందిరం
**సుభాన్ కులీ కుతుబ్ షా** 1550 లో తన తండ్రి జంషీద్ కులీ కుతుబ్ షా మరణంతో గోల్కొండ సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. ఈయన అప్పటికి ఏడు సంవత్సరాల బాలుడు. జంషీద్ కులీ కొలువులో ఒకప్పుడు ప్రముఖ అధికారి అయిన సైఫ్ ఖాన్, సుల్తాను కోపానికి గురై అహ్మద్ నగర్లో తలదాచుకున్నాడు. రాజమాత బిల్కిస్ జమాన్ కోరిక మేరకు పిల్లవాడు పెరిగి పెద్దయ్యేదాకా రాజ్యవ్యవహారాలు చూసుకోవటానికి *ఐనుల్ ముల్క్*‌గా అహ్మద్‌నగర్ నుండి సైఫ్ ఖాన్‌ను తిరిగి గోల్కొండకు పంపించారు అహ్మద్‌నగర్ సుల్తానులు. అయితే సైఫ్ ఖాన్ అధికారం మొత్తం తన చేతుల్లోకి తీసుకొని తనే రాజు అవ్వాలనే రాజ్యకాంక్ష పెంచుకున్నాడు. ఇది భరించలేక ముస్తఫా ఖాన్ వంటి కొందరు అధికారులు విజయనగరంలో ఉన్న ఇబ్రహీం కులీకి గోల్కొండకు తిరిగివచ్చి రాజ్యాన్ని చేపట్టవలసిందిగా రహస్య వర్తమానాన్ని పంపారు. 

సుభాన్ కులీ కుతుబ్ షా పట్టాభిషిక్తుడైన అదే సంవత్సరము మరణించాడు. సుభాన్ మరణించిన తర్వాత జరిగిన రాజకీయాల్లో నాయకవారీల సహాయంతో ఆయన పినతండ్రి ఇబ్రహీం కులీ కుతుబ్ షా సింహాసనమెక్కాడు.

ఛోటామాలిక్ గా వ్యవహరించబడిన సుభాన్ కులీ సమాధి మందిరం, తన తాత కులీ కుతుబ్ సమాధి మందిరం పక్కనే ఒకే మండపంపై ఉన్నది. ఇతర సమాధి మందిరాలకంటే భిన్నంగా ఈ సమాధి పైన ఉన్న గుమ్మటం నునువుగా కాకుండా నిలువు గీరలలో అలంకరించబడి ఉన్నది. ఈయన తండ్రి సమాధి మందిరం లాగే ఈయన సమాధి మందిరంలో ఎటువంటి శిలాఫలకం ప్రతిష్టించబడలేదు.

## మూలాలు

వర్గం:1550 మరణాలు
ముహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా

thumb|right|250px|మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా

**ముహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా** (సా.శ. 1565 - 1612 జనవరి 11), కుతుబ్ షాహీ వంశపు ఐదవ సుల్తాన్. ఇతను హైదరాబాదు నగరాన్ని స్థాపించాడు. చార్మినార్ను కట్టించాడు. హైదరాబాదు నగరాన్ని, ఇరాన్కు చెందిన ఇస్‌ఫహాన్ నగరంలా తీర్చిదిద్దాడు. ఇతను *కులీ కుతుబ్ షా*గా ఎక్కువగా పేర్కొనబడతాడు, హైదరాబాదు నిర్మాతాగా పేర్కొనబడతాడు.

## సాహిత్య పోషణ
ముహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా, అరబ్బీ భాష, పర్షియన్ భాష, ఉర్దూ భాష, తెలుగు భాష లలో పాండిత్యం గలవాడు. ఇతను ఉర్దూ, తెలుగు భాషలలో కవితలు వ్రాశాడు. ఉర్దూ సాహిత్య జగతిలో దీవాన్ (కవితా సంపుటి) గల మొదటి సుల్తాన్. ఇతని దీవాన్ పేరు "కుల్లియాత్ ఎ కుతుబ్ షాహి". ఇతను తెలుగు రచనలూ కవితలూ చేశాడు. దురదృష్ట వశాత్తు, ఇతడి తెలుగు పద్యాలేవీ ఇపుడు అందుబాటులో లేవు.

## భాగమతి
మహమద్ కులీ కుతుబ్‌షా భాగమతి అనే బంజారా స్త్రీని ప్రేమించి పెళ్ళి చేసుకుంటాడు. ఆ తరువాత ఆవిడ పేరు మీదనే భాగ్ నగర్ అని పేరు పెడతాడు. పెళ్ళయిన తరువాత భాగమతి ఇస్లాం మతం స్వీకరించి, హైదర్ మహల్ అని పేరు మార్చుకుంటుంది. దానిని అనుసరించి నగరం పేరు కూడా హైదరాబాదుగా (అనగా హైదర్ యొక్కనగరం) రూపాంతరం చెందింది.

 
 

## ఇవీ చూడండి
* హైదరాబాదు
* చార్మినారు
* బాద్‌షాహీ అషుర్‌ఖానా

## మూలాలు

*Luther, Narendra. *Prince, Poet, Lover, Builder: Muhammad Quli Qutb Shah, The Founder of Hyderabad*
## బయటి లింకులు

*Medieval history of Andhra Pradesh 
*Rulers of the sultanate of Golconda 
*Review of the book "The Splendour of Hyderabad: The Last Phase of an Oriental Culture" by M.A. Nayeem.
*Bhagmati and Muhammad
*History of Hyderabad
History of medieval India secrets of Golconda

## ఇతర పఠనాలు
*Books on Mohammad Quli Qutb shah

వర్గం:1565 జననాలు
వర్గం:1612 మరణాలు
వర్గం:కుతుబ్ షాహీ వంశము
వర్గం:ఉర్దూ సాహిత్యం
వర్గం:ఉర్దూ కవులు
సుల్తాన్ కులీ కుత్బుల్ ముల్క్

**సుల్తాన్ కులీ కుత్బుల్ ముల్క్ ద**క్షిణ ఇరాన్ నందు హన్దల్ అనే ప్రాంతంలో జన్మించాడు . ఆ ప్రాంతంలో కారకునాల్సు అనే నల్ల గొర్రెల కాపరులకు, అకునేల్ అనే తెల్ల గొర్రెల కాపరుల మద్య చాల కాలం నుంచి ఎడతెరిపి లేని గొడవలు జరుగుతుండేవి అయితే ఈ విషయంలో సుల్తాన్ కులీ కుత్బుల్ ముల్క్ తన ఆలోచన పరిజ్ఞానంతో దీనికి  స్వస్తి చెప్పాలని ఉద్దేశంతో ఇద్దరి మద్య పోటీ ఏర్పాటు చేస్తాడు కాని ఈ పోటిలో కారకునాల్సు అనే నల్ల గొర్రెల కాపరుల ఓడిపోతారు .విషయం ఏమిటంటే సుల్తాన్ కులీ కుత్బుల్ ముల్క్ కూడా కారకునాల్సు అనే నల్ల గొర్రెల కాపరుల కావడంతో ఇరాన్ నుండి వలస వచ్చి స్థిరపడతాడు  **సుల్తాన్ కులీ కుత్బుల్ ముల్క్** .(1543) దక్షిణ భారతదేశములోని గోల్కొండ రాజ్యాన్ని 1518 నుండి 1687 వరకు పరిపాలించిన కుతుబ్ షాహీ వంశ స్థాపకుడు.

తుర్కమేనిస్తాన్కు చెందిన ముస్లిం యువకుడు కులీ కుత్బుల్ ముల్క్ కొంతమంది బందువులు, మిత్రులతో కలిసి 16వ శతాబ్దము ప్రారంభములో ఢిల్లీకి వలస వచ్చాడు. ఆ తరువాత దక్షిణాన దక్కన్లో స్థిరపడి బహుమనీ సుల్తాను మహమ్మద్ షా వద్ద పనిచేశాడు. ఈయన 1518లో గోల్కొండను జయించి గోల్కొండ ప్రాంతానికి సామంతుడైనాడు. బహుమనీ సామ్రాజ్య పతనము తరువాత స్వాతంత్ర్యము ప్రకటించుకొని కుతుబ్ షా అనే పట్టం ధరించి, గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ వంశ స్థాపన చేసాడు.

సుల్తాన్ కులీ, విజయనగర చక్రవర్తులు శ్రీ కృష్ణదేవరాయలు, అచ్యుత దేవ రాయలు యొక్క సమకాలికుడు. కృష్ణదేవరాయలు ప్రతాపరుద్ర గజపతితో యుద్ధములో ఉండగా సుల్తాన్ కులీ వరంగల్, కొండపల్లి, ఏలూరు, రాజమండ్రి కోటలను ఆక్రమించుకొని తన పాలనను తూర్పుతీరము వరకు విస్తరించాడు. ఖమ్మం పాలకుడైన సితాబ్ ఖాన్ (సీతాపతిరాజు) ను ఓడించి ఖమ్మం కోటను స్వాధీనం చేసుకొన్నాడు. గజపతి నుండి కృష్ణా, గోదావరి డెల్టాల మధ్యప్రాంతాన్ని వశం చేసుకున్నాడు. సుల్తాను సేనలను తిమ్మరుసు కొండవీటి దగ్గర ఓడించడముతో కృష్ణదేవరాయలపై కులీ యొక్క దండయాత్ర ఆగిపోయింది.

వర్గం:1543 మరణాలు
ఇద్దరు మిత్రులు

**ఇద్దరు మిత్రులు** పేరుతో ఈ క్రింది సినిమాలున్నాయి:

*ఇద్దరు మిత్రులు (1999 సినిమా)
*ఇద్దరు మిత్రులు (1985 సినిమా)
*ఇద్దరు మిత్రులు (1961 సినిమా)
బళ్లారి

**బళ్లారి** కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని ఒక జిల్లా.
## చరిత్ర
thumb|240x240px

1790ల వరకూ మైసూరు సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉండే ప్రాంతమిది. 1796-98 ప్రాంతాల్లో మూడవ మైసూరు యుద్ధంలో బ్రిటీష్ వారి చేతిలో టిప్పుసుల్తాన్ ఓటమిపాలు కావడంతో మైసూరు సామ్రాజ్యంలోని భాగాలను కొన్నిటిని విజేతలు పంచుకున్నారు. విజేతలైన ఈస్టిండియా కంపెనీ వారు తమ మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీకి, యుద్ధంలో సహాయం చేసిన మిత్రుడు నిజాం రాజుకి పంపకాలు పెట్టినప్పుడు కడప, కర్నూలు, అనంతపురం, బళ్ళారి ప్రాంతాలు నిజాం కిందికి వచ్చాయి. తీరా రెండేళ్ళు గడవకుండానే 1800లో బ్రిటీష్ వారు నిజాం నుంచి తమకు రావాల్సిన సైన్యం ఖర్చుల బాకీ పద్దుకింద ఆ ప్రాంతాన్ని అంతా లెక్కకట్టుకోవడంతో ఇది తిరిగి ఈస్టిండియా కంపెనీ చేతికి వచ్చింది. అలా బ్రిటీష్ వారు నిజాం నుంచి పొందినందుకు ఈ ప్రాంతానికి దత్తమండలం అన్న పేరు స్థిరపడింది. 

## ప్రముఖులు
*రూపనగుడి నారాయణరావు
*సుభద్రా శ్రీనివాసన్

## ఇవీ చూడండి

* కళ్యాణ కర్ణాటక

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:భారతీయ నగరాలు పట్టణాలు
వర్గం:కర్ణాటక
తుమకూరు

**తుమకూరు** (), ఇది వరకు తుమ్కూరుగా పిలవడిన ఈ నగరం దక్షిణ భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రములోని ఒక ప్రముఖ నగరం. ఇది తుమకూరు జిల్లా ముఖ్యపట్టణం.

## పేరు వ్యుత్పత్తి
వ్యుత్పత్తి ప్రకారం **తుమకూరు** ఇక్కడ విరివిగా కనిపించే తుంబే పువ్వు మీదుగా తుంబే ఊరు అన్న వాడుకనుండి వచ్చిందని భావిస్తారు. లేదా తమాటే ఊరు నుండి వచ్చిందని మరో అభిప్రాయం (ఇక్కడ పూర్వం ఉపయోగించేవారని భావిస్తున్న తమాటే ఒక డప్పు వాయిద్యము). ఈ నగరానికి కొబ్బరికాయల నగరం అని కూడా పేరు.

## భౌగోళిక స్వరూపం
తుమకూరు  అక్షాంశరేఖాంశాల వద్ద ఉంది. సముద్ర మట్టం నుండి ఈ నగరపు సరాసరి ఎత్తు 822&nbsp;మీటర్లు (2696&nbsp;అడుగులు). తుముకూరు నగరం యొక్క వాతావరణం బెంగుళూరును పోలి ఉంటుంది. బెంగుళూరుకు వాయువ్యాన 43 మైళ్ళ దూరములో ఉన్న ఈ నగరంలో దక్షిణ రైల్వే విభాగంలో భాగమైన రైల్వేస్టేషను ఉంది.

## గణాంకాలు
2001 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం,  తుమకూరు 2,48,592 మంది జనాభా కలిగి ఉంది. అందులో 52% పురుషులు, 48% స్త్రీలు. తుముకూరు ప్రజల సగటు అక్షరాస్యత 75% (జాతీయ సరాసరి 59.5% కంటే అధికం). పురషులలో అక్షరాస్యత 79%. స్త్రీలలో అక్షరాస్యత 70‍%. 11% జనాభా 6 సంవత్సరాలు లేదా అంతకంటే పిన్నవయస్కులు.

## ఆర్ధికరంగం
ఇక్కడ పండించే ప్రధాన పంటలు చిరుధాన్యాలు, వరి, పప్పుదినుసులు, పోకచెక్కలు , నూనెగింజలు. పరిశ్రమలలో ముతక నూలు వస్త్రాలు, ఉన్ని కంబళ్ళు, తాళ్ళు, గడియారాలు (హిందుస్తాన్ మెషీన్ టూల్స్), విప్రో, టి.వి.ఎస్.ఈ , కార్‌మోబిల్స్ ముఖ్యమైనవి. తుముకూరు పరిసరాల్లోని ఖ్యాత సంద్ర సిద్ధగంగ మఠము ప్రసిద్ధమైనది. ఇక్కడ దేశములోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన 8000కు పైగా విద్యార్థులు వివిధ సిద్ధగంగ సంస్థలలో విద్యనభ్యసించుచున్నారు. ఈ మఠానికి అనుబంధంగా ఒక ఇంజనీరింగు కళాశాల (సిద్ధగంగా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ) కూడా ఉంది. ఇటీవల సిద్ధగంగ మఠం నూరు సంవత్సరాలు పూర్తిచేసుకున్న సందర్భంగా ప్రస్తుత మఠ నిర్వాహకుడు శివకుమార్ స్వామీజీని కర్ణాటక రాష్ట్రప్రభుత్వం *కర్ణాటక రత్న* పురస్కారంతో సత్కరించింది.

కర్ణాటక అర్ధశతోత్సవం "సువర్ణ కర్ణాటక" పురస్కరించుకొని తుమ్కూరు యొక్క అధికారిక నామాన్ని తుమకూరుగా మార్చారు. కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ మార్పును ఇంకా ఆమోదించలేదు. 80% శాతం రాష్ట్ర జనాభా రాష్ట్ర రాజధాని అయిన బెంగళూరు చేరటానికి తుమకూరు గుండా ప్రయాణించటం విశేషం.

## జిల్లాలో తాలూకాలు
thumb|సిద్దగంగా మఠం, కోటే ఆంజనేయ స్వామి విగ్రహం, గ్లోబ్ లైబ్రరీ ఆఫ్ ఎస్ఎస్ఐటి, ఎస్ఐటి, ఇండియా ఫుడ్ పార్క్
తుముకూరు జిల్లాలో 10 తాలూకాలున్నాయి. అవి గుబ్బి, తిపటూరు, మధుగిరి, పావగడ, కొరటగేరె, సీరా, తురువెకేరె, చిక్కనాయకనహళ్ళి, కుణిగల్ , తుమకూరు.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:కర్ణాటక
వర్గం:భారతీయ నగరాలు పట్టణాలు
శివమొగ్గ

**శివమొగ్గ** లేదా **షిమోగా** (కన్నడం:ಶಿವಮೊಗ್ಗ), కర్ణాటక రాష్ట్రం, శివమొగ్గ జిల్లా లోని నగరం.ఇది అదే జిల్లాకు ముఖ్యపట్టణం. ఇది తుంగ నది ఒడ్డున ఉంది. "శివ ముఖ" (శివుని ముఖం) అనే పదం నుండి "శివమొగ్గ" పదం వచ్చిందంటారు. "సిహి మోగె" (తీపి కుండ) నుండి కూడా ఈ పేరు వచ్చిందంటారు. 16వ శతాబ్దంలో "కేలడి" నాయకుల పాలనా కాలంలో ఈ పట్టణం ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకొంది. శివప్ప నాయకుని కాలం ఈ నగరం చరిత్రలో సువర్ణఘట్టం. తరువాత మైసూరు రాజ్యంలో భాగంగా ఉంది. 2006 నవంబరు 1 న అధికారికంగా ఈ నగరం, జిల్లా పేరును "షిమోగా"నుండి "శివమొగ్గ"గా మార్చారు.

## జిల్లా సరిహద్దులు

ఈ జిల్లాకు తూర్పున దావణగెరి జిల్లా, ఆగ్నేయాన చిక్‌మగళూరు జిల్లా, నైరుతిన ఉడిపి జిల్లా, వాయువ్యాన ఉత్తర కన్నడ జిల్లా, ఈశాన్యాన హవేరి జిల్లాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.
## రవాణా సౌకర్యాలు

### రైలు రవాణా
ఈ జిల్లాలో ఆగ్నేయం నుండి వాయువ్యం వరకు భద్రావతి, హర్నహళ్ళి, కుంసి, ఆనందపురం, సాగర్ ల మీదుగా తల్గుప్ప వరకు ఒక రైలు మార్గం ఉంది.

### రోడ్డు రవాణా
ఈ జిల్లాలో ప్రధాన పట్టణాలను కలుపుతూ ముఖ్య రహదారులున్నాయి.13వ నెంబరు జాతీయ రహదారి, 206వ నెంబరు జాతీయ రహదారులు ఈ జిల్లా గుండా వెళ్తున్నాయి. ఈ జిల్లాలో మొత్తం 6632 కిలోమీటర్ల రోడ్డు మార్గం ఉండగా అందులో 222 కిలోమీటర్లు జాతీయ రహదారులు. 402 కిలోమీటర్ల రాష్ట్ర రహదారులు కూడా ఈ జిల్లా గుండా వెళ్తున్నాయి.

### వాయు రవాణా
ప్రస్తుతానికి వాయు రవాణా ఈ జిల్లాలో లేనప్పటికీ శివమొగ్గ పట్టణానికి 6 కిలోమీటర్ల దూరంలో సొగానె వద్ద విమానాశ్రయాన్ని నిర్మిస్తున్నారు.

## పరిశ్రమలు
*దేశంలోని ముఖ్య ఇనుము-ఉక్కు పరిశ్రమలలో ఒకటైన విశ్వేశ్వరయ్య ఇనుము-ఉక్కు పరిశ్రమ ఈ జిల్లాలో ఈశాన్యాన భద్రావతి వద్ద ఉంది. ఈ పారిశ్రామిక పట్టణంనకు మంచి రైలు, రోడ్డు సౌకర్యం ఉంది. ఇంజనీరు మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య మార్గదర్శకాలపై ఏర్పడిన ఈ కర్మాగారపు ప్రారంభనామం మైసూర్ ఇనుము-ఉక్కు పరిశ్రమ. ప్రస్తుతం ఈ పరిశ్రమ స్టీల్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా అధీనంలో పనిచేస్తుంది.
*భద్రావతిలోనే మరో ముఖ్యమైన పరిశ్రమ భద్రావతి పేపర్ మిల్స్ లిమిటెడ్. ISO 14001 ధృవపత్రం పొందిన ఈ కంపెనీ అన్నిరకాల పేపరును ఉత్పత్తి చేయుటలో ప్రసిద్ధి.
*ఇవే కాకుండా పలు వ్యవసాయ ఆధారిత, ఇంజనీరింగ్ ఉత్పత్తుల, ఆటోమోబైల్, ఆహార, పానీయాలకు సంబంధించిన పారిశ్రామిక యూనిట్లు ఈ జిల్లాలో కలవు.

## ముఖ్య పట్టణాలు
* శివమొగ్గ
*సోరబ్
*శికారిపుర
*హోసనగర
*అంజనపుర
*తీర్థహళ్ళి
*భద్రావతి
*తుంగ

## అవీ ఇవీ
*కర్ణాటక ముఖ్యమంత్రి బి.ఎస్.యడ్యూరప్ప ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న శికారిపుర అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం ఈ జిల్లాలోనే ఉంది.
*భారత క్రికెట్ జట్టు తరఫున ఆడిన ప్రముఖ క్రికెట్ ఆటగాడు గుండప్ప విశ్వనాథ్ ఈ జిల్లాలోని భద్రావతిలో జన్మించాడు.
*జ్ఞానపీఠ్ అవార్డు గ్రహీత యు.ఆర్.అనంతమూర్తి తీర్థహళ్ళి తాలుకాలోని మెలిగె గ్రామంలో జన్మించాడు.
*శరావతిలోయ వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం సాగర్ తాలుకాలో ఉంది.
## బయటి లింకులు

* కువెంపు విశ్వవిద్యాలయం
* షిమోగా జిల్లా పంచాయితీ
* షిమోగా గురించి
* షిమోగా ఆన్‌లైన్
* పడమటి కనుమలు 
* షిమోగా నగరం

వర్గం:భారతీయ నగరాలు పట్టణాలు
దావణగెరె

కర్ణాటక రాష్ట్ర 30 జిల్లాలలో దావణగెరె జిల్లా ఒకటి. దావణగెరె పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 1,946,905. వీరిలో 32.31% నగరవాసులు.
1997లో దావణగెరె జిల్లా రూపొందించబడింది. 
## సరిహద్దులు

### విభాగాలు

## భౌగోళికం
దావణగిరె జిల్లా దక్కన్ పీఠభూమి మైదానంలో (బయలు సీమె) ఉంది. జిల్లా రాష్ట్ర కేంద్రభాగంలో ఉంది. 13°5' నుండి 14°50' ఉత్తర అక్షాంశం, 75°30' నుండి 76°30' తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. జిల్లాలో పవనశక్తి అధికంగా ఉన్న పలు ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. అది పవన విద్యుత్తు ఉత్పత్తికి సహకరిస్తుంది. జిల్లా వైశాల్యం 5926 చ.కి.మీ.

## ఆర్ధికం
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో దావణగెరె జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది.బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న కర్ణాటక రాష్ట్ర దావణగెరె జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.

## 2001 లో గణాంకాలు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

## బయటి లింకులు
* దావణగెరె జిల్లా పటము
* బ్రహ్మప్ప దేవేంద్రప్ప తవనప్పనవర్ విశ్వవిద్యాలయ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల 
* బాపూజీ ఇంజనీరింగ్ , తాంత్రిక మహావిద్యాలయము

వర్గం:కర్ణాటక
వర్గం:భారతీయ నగరాలు పట్టణాలు
బెంగళూరు అర్బన్ జిల్లా

కర్ణాటక రాష్ట్ర 30 జిల్లాలలో **బెంగుళూరు జిల్లా** ఒకటి. 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 6,537,124 of which 88.11%..2011 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 9,588,910. 2001 
గణాంకాలను అనుసరించి జనసాంధ్రత 4,378. (చ.కి.మీ). స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి 908:1000

## సరిహద్దులు

బెంగుళూరు నగర జిల్లా 1986లో రూపొందించబడింది. బెంగుళూరు జిల్లాను విభజించి బెంగుళూరు నగర , బెంగుళూరు గ్రామీణ జిల్లాలుగా రూపొందించారు. బెంగుళూరు నగర జిల్లాలో 
4 తాలూకాలు ఉన్నాయి. బెంగుళూరు తూర్పు, బెంగుళూరు దక్షిణ, బెంగుళూరు ఉత్తర , అనెకల్.

## విభాగాల వివరణ

బెంగుళూరు జిల్లాలో భరతదేశానికి గర్వకారణమైన ఎలెక్ట్రానిక్ నగరంజ్ , ఐ.టి సంస్థలు అనెకల్ తాలూకాలో ఉన్నాయి.

## వాతావరణం

## [[2001]] లో గణాంకాలు

## భాషలు

71% of population speak kannada. Remaining population speak తమిళం, Bengali English, Hindi, తెలుగు, Malayalam, Oriya and ఉర్దూ.

## ఆలయాలు
* గవి గంగాధరేశ్వర ఆలయం.
* నాగేశ్వర ఆలయం, బేగూర్

## మూలాలు

## బాహ్య లింకులు

* Official website of Bangalore Urban District


వర్గం:1986 స్థాపితాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
వర్గం:కర్ణాటక
వర్గం:కర్ణాటక జిల్లాలు
వర్గం:కర్ణాటక నగరాలు పట్టణాలు
బెంగళూరు గ్రామీణ జిల్లా

కర్నాటక రాష్ట్ర 30 జిల్లాలలో **బెంగుళూరు గ్రామీణ జిల్లా** ఒకటి. 1986లో బెంగుళూరు జిల్లాను విభజించి బెంగుళూరు జిల్లా, బెంగుళూరు గ్రామీణ జిల్లా రూపొందించబడ్డాయి. రాష్ట్ర రాజధాని బెంగుళూరుకు సమీపంలో ఉన్న కారణంగా ఇక్కడి నుండి బెంగుళూరుకు ఉద్యోగులు దినసరి రాకపోకలు సాగిస్తుంటారు. జిల్లా ప్రజలకు వ్యవసాయం ప్రధానంగా జీవనోపాధి కలిగిస్తున్నా 
సెజ్ స్థాపన తతువాత ఐ.టి రంగంలో ఉపాధి అవకాశాలు లభిస్తున్నాయి. బెంగుళూరు గ్రామీణ జిల్లా సమీపంలో ముద్దెనహళ్ళి, కనివెనారాయణపురం, సత్యసాయిబాబా విశ్వవిద్యాలయం, కాలేజ్ ఆఫ్ మెడిసిన్, ఇండియన్ ఇంస్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (ముద్దెనహళ్ళి), విశ్వేశ్వర ఇంస్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆద్వాంస్డ్ టెక్నాలజీ (చిక్కబల్లపూర్), విద్యాసంస్థలు, సిల్క్ సిటీ ఉన్నాయి. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి కర్నాటక రాష్ట్ర జిల్లాలలో జనసంఖ్యాపరంగా బెంగుళూరు గ్రామీణజిల్లా అత్యధిక జనసంఖ్య కలిగిన జిల్లాలలో రెండవదిగా గుర్తించబడింది. బెంగుళూరు ఇంటర్నేషనల్ సమీపంలో దేవనహళ్ళిలో దేవనహళ్ళి బిజినెస్ పార్క్ ఏర్పాటు చేయబడి ఉంది. .2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 1,881,514. నగరప్రాంతం 
21.65%. జనసాంధ్రత 309.చ. కి.మీ. జిల్లాలో షెడ్యూల్డ్ కుల్లాలు, షెడ్యూల్డ్ జాతుల ప్రజలు 22.5%. జిల్లాలో ప్రధానంగా హిందువులు అధికంగా ఉన్నారు. బెంగుళూరు గ్రామీణ జిల్లా ప్రధానంగా వ్యవసాయ ఆధారితమైన జిల్లా అయినప్పటికీ జిల్లాలో డెయిరీ పరిశ్రమల అభివృద్ధి, సెరికల్చర్ వంటి పరిశ్రమలఅభివృద్ధికి అవకాశాలు అధికంగా ఉన్నాయి.

### విభాగాలు
there are 2 divisions, 4 Talukas, 35 Hoblis (cluster of villages), 1,713 inhabited and 177 uninhabited villages, 9 towns, and 229 Gram Panchayats

### వ్యవసాయం
జిల్లా వ్యవసాయ ప్రాధాన్యత కలిగి ఉంది. రాగి, వరి, వేరుచనగ, చెరకు, ఆముదం గింజలు, ద్రాక్ష, మల్బరి మొదలైన హార్టీ కల్చర్ పంటలు పండించబడుతున్నాయి. జిల్లాలో బ్యాంకింగ్, రవాణా, సమాచారసేవలు, క్రెడిట్, మార్కెటింగ్ మొదలైన మౌలిక సదుపాయాలు తగినంతగా ఉన్నాయి. జిల్లాలో ఖనిజసంపద, నాన్మినరల్ ఖనిజాలు ఇటుకల తయారీ, టైల్స్ తయారీ,, రాతి పాత్రల తయారీలో ఉపయోగ పడుతున్నాయి. అనేక సంవత్సరాలుగా నేత పరిశ్రమ జిల్లాలో అధికంగా ప్రజలకు ఉపాధిని ఇస్తుంది. మట్టి, వాతావరణం మలబరీ పంట, పట్టుదారాల ఉత్పత్తి,, పట్టు ఉత్పత్తి, ఇతర వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమలకు అనుకూలిస్తున్నాయి. జిల్లాలో అనేక ద్రాక్షతోటలు, వైన్ తయారీ పరిశ్రమలు అభివృద్ధి చెందుతూ ఉన్నాయి. బెంగుళూరు గ్రామీణ జిల్లాను కంపగౌడా జిల్లాగా మార్చాలని కర్నాటక ప్రభుత్వం ప్రతిపాదించింది. 2007లో రామనగరం జిల్లా నుండి కనకపురా, రామనగరం, మగడి, చన్నపట్న తాలూకాలు జిల్లాలో విలీనం చెయ్యబడ్డాయి.

## [[2001]] లో గణాంకాలు

According to the 2011 census Bengaluru Rural district has a population of 987,257, roughly equal to the nation of Fiji or the US state of Montana. This gives it a ranking of 449th in India (out of a total of 640). The district has a population density of  . Its population growth rate over the decade 2001-2011 was 16.02%. Bengaluru Rural has a sex ratio of 945 females for every 1000 males, and a literacy rate of 78.29%.

## మూలాలు


## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:కర్ణాటక జిల్లాలు
వర్గం:బెంగళూరు గ్రామీణ జిల్లా
వర్గం:1986 స్థాపితాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
చామరాజనగర్ జిల్లా

**చామరాజనగర్** (కన్నడం:ಚಾಮರಾಜನಗರ) కర్నాటకా రాష్ట్రంలో దక్షిణభాగంలో ఉంది. కర్ణాటకారాష్ట్రంలోనే అతిపెద్ద జిల్లాగా ఉన్న మైసూరు జిల్లా నుండి కొంతభాగం వేరుచేసి 1998లో
చామరాజనగర్ జిల్లాగా ఏర్పాటుచేసారు. జిల్లాకు ప్రధాననగరంగా చామరాజనగర్ ఉంది. కర్నాటకారాష్ట్రంలోని 30 జిల్లాలలో చామరాజనగర్ జిల్లా జనసాంద్రతలో 3వ స్థానంలో ఉంది. మొదటి రెండు స్థానాలలో కొడుగు, బెంగుళూరు గ్రామీణ జిల్లా జిల్లాలు ఉన్నాయి. .

## చరిత్ర
చామరాజనగర్ ఒకప్పుడు అరికోత్తర అని పిఉవబడుతుండేది. మైసూరును పాలించిన రాజైన చామరాజ ఉడయార్ ఇక్కడ జన్మించిన తరువాత ఈ ప్రదేశానికి చామరాజనగర్ అని నామకరణం చేయబడింది. ఇక్కడ హొయశిల రాజైన గంగరాజా వద్ద రాజప్రతినిధి పునిసదండనాయక సా.శ. 1117 లో " ది విజయ అర్స్వనాథ్ బసాడి " అనే జైన ఆలయం నిర్మించాడు. 
.

## భౌగోళికం
కర్నాటక రాష్ట్రం దక్షిణభాగంలో ఉన్న చామరాజనగర్ జిల్లా సరిహద్దులలో తమిళనాడు, కేరళ రాష్ట్రాలు ఉన్నాయి. ఈ జిల్లాకు వాయవ్యసరిహద్దులో మైసూరు జిల్లా, ఉత్తరసరిహద్దులో మండ్య, ఈశాన్యసరిహద్దులో బెంగుళూరు జిల్లాలు ఉన్నాయి. తూర్పుసరిహద్దులో తమిళనాడు రాష్ట్రంలోని ధర్మపురి జిల్లా, సేలం జిల్లా, ఈరోడ్ జిల్లా, నీలిగిరి జిల్లాలు ఉన్నాయి. ఆగ్నేయంలో వేల్యాండు జిల్లాలు ఉన్నాయి.

కర్నాటక రాష్ట్రంలోని జాతీయరహదారి 209 బెంగుళూరు తమిళనాడు రాష్ట్రంలోని దిండిగల్ వద్ద జాతీయరహదారి 7 తో అనుసంధానించబడి ఉంది. జాతీయరహదారి 7 కర్నాటక సరిహద్దులో పడమర కనుమల వద్ద పంజూరు వద్ద ముగుస్తుంది.

జిల్లాలోని అత్యధిఅభాగం నీలగిరి పర్వతాల దిగువభూములు ఆక్రమించి ఉన్నాయి. ఇవి వర్షాధార మైదానాలుగా అరణ్యాలు, కొండలతో నిండి ఉన్నాయి.

## గణాంకాలు
2011 గణాంకాలను అనుసరించి చామరాజనగర్ జిల్లా జనసంఖ్య 1,020,962. ఇది దాదాపు సైప్రస్ దేశానికి సమానంగా ఉంది. అలాగే యు.ఎస్ రాష్ట్రాలలోని మాంటనా రాష్టానికి సమానం. 640 భారతీయ జిల్లాలలో ఇది 441వ స్థానంలో ఉంది. జిల్లా జనసాంద్రత చదరపు కిలోమీటరుకు 200.  .2001-2011 కుటునబనియంత్రణ శాతం 5.75%. చామరాజనగర్ స్త్రీపురుష నిష్పత్తి 989:1000., అలాగే అక్షరాస్యత శాతం 61.12%.
అటవీప్రాంతం అత్యధికంగా ఉన్న జిల్లా అయినందున జిల్లాలో అత్యధికస్థాయిలో గిరిజనులు నివసిస్తున్నారు. వారిలో " సోలిగా, యరావా, జెనుకుర్బా, బెట్ట కుర్బాలు జాతి వారు ప్రధానులుగా పరిగణిచబడుతున్నారు. ఈ జాతి ప్రజల సంఖ్య మొత్తం 82,000. ఈ ప్రజలకు వారి ప్రత్యేక భాష ఉంటుంది.

## ఇతర సమాచారం
జిల్లాలోని దక్షిణప్రాంతం అధికంగా దట్టమైన అరణ్యాలు ఉన్నాయి. ఈ అరణ్యాలు గంధపు చెట్ల అక్రమరవాణా, బందిపోటు వీరప్పన్‌కు ఆశ్రయం అయ్యాయి. వీరప్పన్ 100 కంటే అధికమైన పోలీసుల మరణానికి హేతువు కారణమయ్యాడు. వీరప్పన్ ప్రత్యేకంగా రూపుదిద్దుకున్న " స్పెషల్ టస్క్ ఫోర్స్ " చేతిలో 2004 అక్టోబరు18 న తమిళనాడుకు చెందిన ధర్మపురి జిల్లాలో ఎంకౌంటర్‌లో హతుడయ్యాడు. విరప్పన్ దాదాపు 2 దశాబ్ధాల కాలం పరారి జీవితం గడిపాడు. వీరప్పన్ నల్లరాతి అక్రమరవాణా చేసి అటవీ శాఖను హడకెత్తించాడు.

## దేవాలయాలు

* అరకేశ్వర దేవాలయం, హొళె ఆలూరు : హిందూ దేవుడు శివుడు కు అంకితమైన ఆలయం. ఇది భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రం, చామరాజనగర జిల్లా లోని హోళె ఆలూరు గ్రామంలో ఉంది. చరిత్రకారుడు శర్మ ప్రకారం, ఈ ఆలయం పడమటి గంగ వంశం పాలన కాలమైన క్రీస్తుశకం 10వ శతాబ్దం మధ్య కాలానికి చెందినదిగా భావించబడుతుంది, తరువాతి కాలాల్లో పునరుద్ధరణ చేయబడినట్లు తెలుస్తోంది. చరిత్రపరంగా ముఖ్యమైన టక్కోలం యుద్ధం లో తంజావూరు కు చెందిన చోళులు పై సాధించిన విజయాన్ని స్మరించుకుంటూ, ఈ ఆలయాన్ని రాజు బుటుగ II క్రీస్తుశకం 949 ప్రాంతంలో నిర్మించాడు.

.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

:వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు

వర్గం:కర్ణాటక
వర్గం:కర్ణాటక జిల్లాలు
వర్గం:భారతీయ నగరాలు పట్టణాలు
మహారాష్ట్ర జిల్లాల జాబితా

**[[మహారాష్ట్ర]] 1960** మే 1న ఏర్పడింది. ప్రారంభంలో 26 జిల్లాలుండేవి. 2014 ఆగస్టుకు ముందు 35 జిల్లాలు ఉండేవి. 2014 ఆగస్టు 1 న మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం, **పాల్ఘర్‌ను** 36వ జిల్లా ఏర్పాటును ప్రకటించింది, ఇది థానే జిల్లా నుండి విభజించబడింది. పాల్ఘర్ జిల్లా ఉత్తరాన దహను నుండి మొదలై నైగావ్ వద్ద ముగుస్తుంది. జిల్లాలో పాల్ఘర్, వడ, విక్రమ్‌గడ్, జవహర్, మొఖదా, దహను, తలసరి, వసై-విరార్ తాలూకాలు ఉన్నాయి. 2023 నాటికి రాష్ట్రంలో 36 జిల్లాలు ఉన్నాయి. 
## ప్రాంతాలు, విభాగాలు

మహారాష్ట్రలో 36 జిల్లాలు, 6 డివిజన్లు ఉన్నాయి.
### ప్రాంతాలు
భౌగోళికంగానూ, చారిత్రకంగానూ, రాజకీయ సెంటిమెంట్ల పరంగానూ మహారాష్ట్ర ఆరు ప్రధాన విభాగాలుగా విభజింపబడి ఉంది.

* విదర్భ - *(నాగపూర్ , అమరావతి డివిజన్లు)* - (పాత బేరార్ ప్రాంతం)
* మరాఠ్వాడా - *([[ఔరంగాబాద్ డివిజన్]])*
* ఖాందేష్ - ఉత్తర మహారాష్ట్ర ప్రాంతం - *(నాశిక్ డివిజన్)*
* పూణే - *(పూణే డివిజన్)*
* కొంకణ్ - *(కొంకణ్ డివిజన్)*

### విభాగాలు

## జిల్లాలు
క్రింది పట్టికలో 36 జిల్లాలు చూపబడ్డాయి. ఇందులో జనాభా సమాచారం 2001 జనగణన ప్రకారం ఇవ్వబడింది.

## ఇవీ చూడండి
* మహారాష్ట్రలోని తహశీళ్ళు
* మహారాష్ట్ర

## మూలాలు


## వెలుపలి లంకెలు

* Census of India

వర్గం:మహారాష్ట్ర
వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల జాబితాలు
వర్గం:జాబితాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
వర్గం:మహారాష్ట్రకు సంబంధించిన జాబితాలు
కొడగు జిల్లా

**కొడగు** () కర్ణాటక రాష్ట్రములోని జిల్లా. కొడగు యొక్క ఆంగ్లీకరణ అయిన **కూర్గ్** పేరుతో ప్రసిద్ధమైనది. నైఋతి కర్ణాటకలోని పశ్చిమ కనుమలలో ఈ జిల్లా 4.100 చదరపు కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించి ఉంది. 2001 జనగణన ప్రకారం జిల్లా జనాభా 5, 48, 561. అందులో 13.74% జనాభా జిల్లాలోని పట్టణప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు. **కొడగు** జిల్లా యొక్క ముఖ్యపట్టణం మడికేరి. ఈ జిల్లాకు వాయువ్యాన దక్షిణ కన్నడ జిల్లా, ఉత్తరాన హసన్ జిల్లా, తూర్పున మైసూరు జిల్లా, నైఋతిన కేరళ రాష్ట్రంలోని కన్నూరు జిల్లా, దక్షిణాన వైనాడ్ జిల్లా సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.

ఇది కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని పశ్చిమతీరంలో ఉండే కొండలు, అడవులతో నెలకొని ఉంటుంది. కనుచూపు మేరలో ఎటుచూసినా కాఫీ తోటలు, మిరియాలు, యాలకుల తోటలతో సుమనోహరంగా ఉంటుందీ ప్రాంతం.

ఈ ప్రాంతం నంచి ఎటువైపు చూసినా కాఫీ తోటలు, ఆ తోటల మధ్యలో నివాసం ఏర్పరుచు కున్న ప్రజలు అగుపిస్తారు. ఇక ఏ రుతువులో నయినా సరే, ఉష్ణోగ్రత 20-25 డిగ్రీలకు మించని కొడగు ప్రాంతంలో మనకు తెలియకుండానే కాలం ఇట్టే హాయిగా గడచిపోతుంది. ఎక్కడికెళ్లినా పచ్చదనం, నీలి ఆకాశం దానికింద పెద్ద పెద్ద లోయ లు, ఆ లోయలలో ప్రవహించే అందమైన సెలయేర్లు, అక్కడక్కడా జలపాతాలు పర్యాటకు లను విశేషంగా ఆకట్టుకుంటాయి.

కొడగు ప్రాంతం లోనే కావేరీ నది జన్మించింది. కావేరీ నదీ ప్రవాహం ఆధారంగా చేసుకుని ఆ ప్రాంతంలో ఎన్నెన్నో విహార యాత్రా స్థలాలు రూపుదిద్దుకు న్నాయి.కావేరీ నదిలో నౌకా విహారం, ఏనుగుల మందల షికారు, గిరిజనుల ఉత్సవాలు... మొదలయిన వాటినన్నింటినీ కలగలిపి చూడాలంటే, నాలుగైదు రోజులకు మించే సమయం పడుతుంది.
## ఇవి కూడా చూడండి
* కొడగు చరిత్ర
## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:కర్ణాటక
వర్గం:కర్ణాటక జిల్లాలు
వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు
ఉస్మానాబాద్

**ఉస్మానాబాద్** మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలోని ఉస్మానాబాద్ జిల్లా ముఖ్యపట్టణం. జిల్లాలోని తుల్జాపూర్ లో కల తుల్జాభవానీ మాత భారతదేశమంతటా ప్రసిద్ధి చెందింది. జిల్లా విస్తీర్ణం 7512.4 చదరపు కి.మీలు అందులో 241.4 చ.కి.మీల మేరకు పట్టణప్రాంతాలు ఉన్నాయి. 2001 జనగణన ప్రకారం జిల్లా మొత్తం జనాభా 14,86,586. అందులో 15.69% పట్టణాలలో నివసిస్తున్నారు https://web.archive.org/web/20150425105619/http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm

## ఉనికి
ఉస్మానాబాద్ జిల్లా మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం దక్షిణభాగంలో ఉంది. దక్కన్ పీఠభూమిలో భాగమైన ఈ జిల్లా సముద్రమట్టానికి 600 మీటర్ల ఎత్తున ఉంది. మంజీరా , తెర్నా నదులు జిల్లాగుండా కొంతభాగం ప్రవహిస్తున్నాయి. జిల్లా మరాఠ్వాడా ప్రాంతానికి తూర్పున 17.35 నుండి 18.40 డిగ్రీల ఉత్తర రేఖాంశాలు , 75.16 నుండి 76.40 డిగ్రీల తూర్పు అక్షాంశాల మధ్య విస్తరించి ఉంది.

## శీతోష్ణస్థితి
వర్షాకాలం జూన్ మధ్యనుండి ప్రారంభమై సెప్టెంబరు నెల చివరివరకు కొనసాగుతుంది. అక్టోబరు , నవంబరు నెలల్లో వాతావరణం తేమగాను, నవంబరు మధ్యనుండి జనవరి వరకు చల్లగా, పొడిగా ఉంటుంది. ఫిబ్రవరి నుండి జూన్ వరకు పొడిగా ఉండి, ఉష్ణోగ్రత పెరుగుతూపోతుంది. వేసవిలో ఉస్మానాబాద్ జిల్లాలో మరాఠ్వాడా ప్రాంతంలోని ఇతర జిల్లాలతో పోల్చితే ఉష్ణోగ్రత తక్కువగా ఉంటుంది. సాలీనా సగటు వర్షపాతం 730 మిమీలు.

## తాలూకాలు
ఉస్మానాబాద్ జిల్లాలో ఎనిమిది తాలూకాలు ఉన్నాయి. అవి
* ఉస్మానాబాద్
* తుల్జాపూర్ 
* ఒమర్గా 
* లోహారా 
* కల్లంబ్ 
* భూమ్ 
* పరందా
* వాషీ

పరందా చారిత్రక స్థలము. ఇక్కడి పరందా కోట ప్రసిద్ధి చెందినది. మంజీరా నది ఒడ్డున ఉన్న కల్లంబ్ జిల్లాలో ప్రముఖ వ్యాపారకేంద్రము. కల్లంబ్ నుండి 20 కిలోమీటర్ల దూరములో ఉన్న యెర్మలలో యేదేశ్వరి దేవి ఆలయం ఉంది.

తుల్జాపూరు ప్రముఖ తాలూకా కేంద్రం. ఇది షోలాపూర్ నుండి 30 కి.మీలు, ఉస్మానాబాద్ నుండి 25 కి.మీలు , హైదరాబాదు రహదారిపై ఉన్న నల్‌దుర్గ నుండి 40 కి.మీల దూరములో ఉంది. 
తుల్జాపూర్ తుల్జా భవానీ మందిరం వల్ల ప్రసిద్ధికెక్కింది. తుల్జాభవానీ ఛత్రపతి శివాజీకి ఖడ్గాన్ని ఇచ్చిందని చెబుతారు. శివాజీ కొడుకు శంభాజీ ఈ ఆలయాన్ని పునర్ణిర్మించాడు.

ఒమెర్గా ఉస్మానాబాద్ జిల్లాలో అత్యంత జనసాంద్రత కలిగిన తాలూకా.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:మహారాష్ట్ర
వర్గం:మహారాష్ట్ర నగరాలు పట్టణాలు
నందుర్బార్ జిల్లా

thumb|కతి హోలీ
**నందుర్బార్** మహారాష్ట్ర రాష్ట్రములోని వాయవ్య మూలన ఉన్న ఖాందేష్ ప్రాంతములోని ఒక జిల్లా. జిల్లా ముఖ్యపట్టణం నందుర్బార్. జిల్లా 5055 కి.మీ² మేర వ్యాపించి ఉంది. 2001 గణాంకాల ప్రకారం జిల్లా జనాభా 13,11,709. అందులో 15.45% పట్టణప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు. https://web.archive.org/web/20150425105619/http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm నందుర్బార్ పట్టణం నుండి 30 కి.మీల దూరములో సుజ్లాన్ ఎనర్జీ ఆధ్వర్యంలో 1000 మెగావాట్ల సామర్థ్యం కల గాలిమరల ఫార్మును నెలకొల్పుతున్నారు. ఇది ప్రపంచములోనే అతిపెద్ద గాలిమరల సముదాయము. ఇక్కడ స్థానికంగా గాలిమరల టవర్లను , బ్లేడ్లను తయారుచేసేందుకు సుజ్లాన్ ఒక నిర్మాణసంస్థను నెలకొల్పింది.

## తాలూకాలు
జిల్లాలో ఆరు తాలూకాలున్నవి. అవి అక్కల్‌కువా, అక్రానీ మహల్ (ధడ్‌గావ్ అని కూడా పిలుస్తారు. తలోదా, షాహదా, నందుర్బార్ , నవపూర్. జిల్లాలో ఒక లోక్‌సభ నియోజకవర్గము ఉంది. అది నందుర్బార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గము. ఈ లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలో ధూలే జిల్లాకు చెందిన సక్రి , షిర్‌పూర్ నియోజకవర్గాలు కూడా భాగంగా ఉన్నాయి. జిల్లాలో నాలుగు శాసనసభా నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. అవి అక్కల్‌కువా, షాహదా, నందుర్బార్ , నవాపూర్. నందుర్బార్ ప్రాథమికంగా ఆదివాసులుండే ప్రాంతం.
## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మహారాష్ట్ర
వర్గం:మహారాష్ట్ర జిల్లాలు
నాగపూర్

**నాగపూర్** (మరాఠీ: नागपुर) మధ్య భారతదేశంలో అతిపెద్ద నగరం, మహారాష్ట్ర రెండవ రాజధాని. ఇది నాగపూర్ జిల్లా ప్రధాన పట్టణం. ఇది ఇంచుమించుగా 2,420,000 జనాభాతో భారతదేశంలో 13వ అతిపెద్ద నగరం. ప్రపంచంలో 114వ అతిపెద్ద నగరం. మహారాష్ట్ర శాసనసభ వర్షాకాలం సమావేశాలు నాగపూర్లో జరుగుతాయి. ఈ రాష్ట్రానికి తూర్పు ప్రాంతంలోని విదర్భకు కేంద్రస్థానం. భౌగోళికంగా నాగపూర్ భారతదేశానికి కేంద్ర స్థానంలో ఉంది. ఇది మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం. నాగపూర్ ను గోండు రాజు భక్త్ బులంద్ షా స్థాపించాడు . గోండులచే స్థాపించబడినా తరువాతి కాలంలో మరాఠా సామ్రాజ్యంలో భాగంగా భోంస్లేల చేతుల్లోకి వెళ్లింది. వీరు బ్రిటిష్ వాళ్ళకు లొంగి పోయారు.19వ శతాబ్దంలో బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ దీనిని సెంట్రల్ ప్రావిన్స్, బేరార్ కు కేంద్రంగా చేసుకుంది.

రాష్ట్రాల పునర్వస్థీకరణ తరువాత మహారాష్ట్రకు బొంబాయిని రాజధానిగా, నాగపూర్ ను రెండవ రాజధానిగా మార్చారు. నాగపూర్ హిందూ జాతీయ చేతనానికి, రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్, విశ్వ హిందూ పరిషత్ వంటి సంస్థలకు ప్రధాన కేంద్రం. తూర్పు - పడమర ప్రాంతాలను కలిపే భారత జాతీయ రహదారి 6 ఉత్తర - దక్షిణ ప్రాంతాలను కలిపే భారత జాతీయ రహదారి 7 కూడలిగా మారిన ప్రముఖ ప్రదేశం నాగపూర్.

## ప్రముఖులు
# సుబ్రమణియం రామదొరై: భారత ప్రభుత్వ జాతీయ నైపుణ్యాభివృద్ధి కార్పొరేషన్ పై ప్రధానమంత్రి సలహాదారు. 
# నితిన్ ఘడ్కరి, కేంద్ర రోడ్డు రవాణా, జాతీయ రహదారుల మంత్రి

## ఇవి కూడా చూడండి
*నాగపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం
* భారతదేశంలోని మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతాల జాబితా
* నాగ్‌పూర్‌కి చెందిన రఘోజీ I
* రఘుజీ భోంసాలే II
* శరద్ అరవింద్ బాబ్డే
* సమిధ గురు
* వైభవ్ అనిల్ కాలె
* 1967 నాగపూర్ అల్లర్లు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:మహారాష్ట్ర
వర్గం:మహారాష్ట్ర నగరాలు పట్టణాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని రాజధాని నగరాలు