అఖ్లాక్ ఉర్ రెహ్మాన్

**అఖ్లాక్ ఉర్ రెహ్మాన్ కిద్వాయ్** (1 జూలై 1921 – 24 ఆగస్టు 2016) భారతీయ రసాయన శాస్త్రవేత్త మరియు రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన బీహార్, పశ్చిమ బెంగాల్ మరియు హర్యానా రాష్ట్రాలకు గవర్నర్గా సేవలందించారు. అదనపు బాధ్యతగా రాజస్థాన్ రాష్ట్ర గవర్నర్‌గా కూడా పనిచేశారు.  
1999 నుండి 2004 వరకు ఆయన భారత పార్లమెంటు ఎగువ సభ అయిన రాజ్యసభ సభ్యుడిగా ఉన్నారు. భారతదేశంలోని రెండవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం అయిన పద్మ విభూషణ్ను ఆయనకు ప్రదానం చేశారు.
## ప్రాథమిక జీవితం మరియు విద్య
అఖ్లాక్ ఉర్ రెహ్మాన్ కిద్వాయ్ 1921లో ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని బరగావ్ గ్రామంలో, బరాబంకీ జిల్లాలో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి స్వర్గీయ అష్ఫాకుర్ రెహ్మాన్ కిద్వాయ్, తల్లి స్వర్గీయ నసీమ్-ఉన్-నిసా.  
ఆయన స్వర్గీయ జమీల కిద్వాయ్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు. వారికి ఇద్దరు కుమారులు, నలుగురు కుమార్తెలు కలిపి ఆరు మంది సంతానం ఉన్నారు.

ఆయన తన పాఠశాల విద్యను నైనితాల్‌లోని షెర్వుడ్ కాలేజ్లో పూర్తిచేశారు. అనంతరం 1940లో జామియా మిలియా ఇస్లామియా విశ్వవిద్యాలయంలో బి.ఏ. అభ్యసించారు. 1948లో యూనివర్సిటీ ఆఫ్ ఇల్లినాయిస్ నుండి ఎం.ఎస్‌.సి పూర్తి చేసి, 1950లో కోర్నెల్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి పీహెచ్‌డీ పట్టా పొందారు. 
## రాజకీయ మరియు ప్రజా జీవితం

డా. కిద్వాయ్ తన వృత్తి జీవితాన్ని భారతదేశంలోని అలీగఢ్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయంలో రసాయన శాస్త్ర విభాగం ప్రొఫెసర్‌గా, విభాగాధిపతిగా మరియు విజ్ఞాన శాస్త్ర విభాగ డీన్‌గా ప్రారంభించారు. అనంతరం 1974 నుండి 1977 వరకు భారత ప్రభుత్వానికి చెందిన యూనియన్ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ (యూపీఎస్సీ) ఛైర్మన్‌గా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. ఆయన రెండు సార్లు బీహార్ రాష్ట్ర గవర్నర్‌గా (1979–1985, 1993–1998) మరియు 1998 నుండి 1999 వరకు పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్‌గా సేవలందించారు.

అదనంగా, 1983 నుండి 1991 వరకు ఆయన అలీగఢ్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయం, అలీగఢ్ ఛాన్సలర్‌గా పనిచేశారు. అలాగే జమ్మూ & కాశ్మీర్ బ్యాంక్ డైరెక్టర్‌గా కూడా వ్యవహరించారు.

కిద్వాయ్ జనవరి 1999 నుండి జూలై 2004 వరకు భారత పార్లమెంట్ ఎగువ సభ అయిన రాజ్యసభ సభ్యుడిగా ఉన్నారు. 2004 జూలై 7 నుండి 2009 జూలై 27 వరకు ఆయన హర్యానా గవర్నర్‌గా పనిచేశారు.  
2007 జూన్‌లో రాజస్థాన్ గవర్నర్గా ఉన్న ప్రతిభా పాటిల్ రాజీనామా చేసిన అనంతరం, అదనపు బాధ్యతగా ఆయనను రాజస్థాన్ గవర్నర్‌గా నియమించారు. 2007 సెప్టెంబర్ 6న ఎస్. కె. సింగ్ బాధ్యతలు స్వీకరించే వరకు ఆయన ఆ పదవిలో కొనసాగారు.

తన రాజకీయ జీవితంతో పాటు, పరిశోధన మరియు అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించడం, విద్య మరియు స్వయం ఆధారత ద్వారా మహిళల స్థితిని మెరుగుపరచడం కోసం ఆయన నిరంతరం కృషి చేశారు. న్యూఢిల్లీ లోని ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మార్కెటింగ్ అండ్ మేనేజ్‌మెంట్ ఛైర్మన్‌గా, అలాగే మహిళల వృత్తి విద్య సంఘం అధ్యక్షుడిగా ఆయన సేవలందించారు.

కిద్వాయ్ క్రింది జాతీయ కమిటీలకు, సంస్థలకు మరియు విద్యాసంస్థలకు సభ్యుడిగా పనిచేశారు:

* జాతీయ శాస్త్ర & సాంకేతిక కమిటీ (1968–1975).
* శాస్త్ర & సాంకేతిక శాఖ మరియు ప్రణాళికా కమిషన్‌కు చెందిన పర్స్పెక్టివ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ ప్లాన్ కమిటీ.
* భారతీయ వ్యవసాయ పరిశోధనా మండలి (ICAR) కౌన్సిల్ మరియు పాలక మండలి సభ్యుడు (1970–1973).
* కౌన్సిల్ ఆఫ్ సైంటిఫిక్ అండ్ ఇండస్ట్రియల్ రీసెర్చ్ (CSIR) బోర్డు, అలాగే లక్నోలోని సెంట్రల్ డ్రగ్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్, హైదరాబాద్‌లోని సెంట్రల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ కెమికల్ టెక్నాలజీ పాలక మండళ్లు.
* జమ్మూ & కాశ్మీర్ రాష్ట్ర ప్రాంతీయ అసమతుల్యతల విచారణ కమిషన్ (1979).
* ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వానికి చెందిన రాష్ట్ర ప్రణాళికా మండలి మరియు భారీ పరిశ్రమల ప్రణాళిక కమిటీలు.
* యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ (UGC) సభ్యుడు మరియు కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయాల సమీక్ష కమిటీ ఛైర్మన్ (1985–1986).
* కేంద్ర విద్య సలహా మండలి.
* భారతీయ సాంకేతిక సంస్థలు (IITలు) కేంద్ర మండలి.
* 1986 నూతన విద్యా విధాన కమిటీ మరియు అప్రామాణిక విద్యా పద్ధతుల ఉపకమిటీ ఛైర్మన్.
* ఢిల్లీ పబ్లిక్ స్కూల్ సొసైటీ సభ్యుడు మరియు ప్యాట్రన్ (1968–నిరంతరం).
* భారత ఇంజినీర్ల సంస్థ గౌరవ ఫెలో.
* భారత ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ, యునానీ వైద్య సమీక్ష కమిటీ ఛైర్మన్.
* సైంటిస్ట్స్ పూల్ సెలక్షన్ బోర్డు ఛైర్మన్ (1968–1979).
* విద్యా మరియు సాంకేతిక అర్హతల మూల్యాంకన మండలి ఛైర్మన్, విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ, భారత ప్రభుత్వం (1967–1979).
* అమెరికన్, బ్రిటిష్ మరియు భారతీయ రసాయన శాస్త్ర సంఘాలు.
* అమెరికన్ అసోసియేషన్ ఫర్ ది అడ్వాన్స్‌మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్.
## అవార్డులు మరియు గౌరవాలు

2011 జనవరి 25న, ప్రజా వ్యవహారాల (*Public Affairs*) రంగంలో ఆయన చేసిన విశేష సేవలకు గాను, భారతదేశంలోని రెండవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం అయిన పద్మ విభూషణ్ను కిద్వాయ్‌కు ప్రదానం చేశారు.  
ఈ పురస్కారం ఆయన ప్రజా జీవితానికి చేసిన సమగ్ర కృషికి గుర్తింపుగా ఇవ్వబడింది.
## మరణం
దీర్ఘకాల అనారోగ్యంతో బాధపడిన అఖ్లాక్ ఉర్ రెహ్మాన్ కిద్వాయ్ 2016 ఆగస్టు 24న న్యూఢిల్లీలో 95 ఏళ్ల వయసులో మరణించారు.  
ఆయన అంత్యక్రియలు జామియా మిలియా ఇస్లామియా సమాధి స్థలంలో నిర్వహించబడ్డాయి. 

## మూలాలు