గంగాధరరావు దేశ్‌పాండే

**గంగాధర్రావు బాలకృష్ణ దేశ్‌పాండే** (31 మార్చి 1871-30 జూలై 1960) **కర్ణాటక సింహం**, **కర్ణాటక ఖాదీ భగీరాథా** అని కూడా పిలుస్తారు, బెల్గాం నుండి బ్రిటిష్ వలస పాలనకు వ్యతిరేకంగా భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ నాయకుడిగా పనిచేసిన భారతీయ కార్యకర్త. ఆయన లోకమాన్య తిలక్, మహాత్మా గాంధీ ఇద్దరికీ అత్యంత ఆప్తుడు. గంగాధరరావు దేశ్‌పాండే లోకమాన్య తిలక్ తన గురువుగా భావించారు. దేశ్‌పాండే ఆల్ ఇండియా స్పిన్నర్స్ అసోసియేషన్ కర్ణాటక శాఖకు, అఖిల భారత గ్రామ పరిశ్రమల సంఘానికి ఛైర్మన్‌గా పని చేశాడు. బొంబాయి ప్రీమియర్ బి. జి. ఖేర్ స్థాపనకు దేశ్‌పాండే ఎక్కువగా బాధ్యత వహించాడు. 

## ప్రారంభ జీవితం
గంగాధరరావు దేశ్‌పాండే 1871 మార్చి 31న కర్ణాటక బెల్గాంలోని హుడ్లీలో కన్నడ మాట్లాడే దేశస్థ ఋగ్వేది బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఆయన తండ్రి బాలకృష్ణ దేశ్‌పాండే ఒక వాతందర్.

## రాజకీయ కార్యకలాపాలు
స్వదేశీ ఉద్యమం 1905-1906 సమయంలో దేశ్‌పాండే చేసిన కృషి బ్రిటిష్ వస్తువుల బహిష్కరణ, స్థానికంగా ఉత్పత్తి చేయబడిన (స్వదేశీ, స్వదేశీ) వస్తువుల ప్రోత్సాహం, జాతీయ విద్యను ప్రోత్సహించడం  బెంగాల్ విభజన వ్యతిరేకత చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉంది.

స్వాతంత్య్ర సమరయోధులు గోవిందరావు యాల్గి, గంగాధర్ రావు దేశ్‌పాండే మొదటిసారిగా 1905లో బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా పోరాడటానికి అన్ని మతాల ప్రజలను ఏకం చేయాలనే ఉద్దేశ్యంతో గణేశ పండుగ బహిరంగ కార్యక్రమంగా నిర్వహించాలని యోచించారు. గోవిందరావు యాల్గి నివాసంలో మొదటి 'సార్వజనిక' గణేశ విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. దేశ్‌పాండే ఆహ్వానం మేరకు, గణపతి పండుగ వేడుకలను ప్రారంభించిన లోకమాన్య తిలక్, 1906లో గణపతి పండుగ కోసం బెల్గాం సందర్శించారు.

గంగాధరరావు దేశ్‌పాండే 1916లో బెల్గాంలో జరిగిన ఒక రాజకీయ సమావేశానికి మోహన్‌దాస్ గాంధీని ఆహ్వానించారు, తద్వారా గాంధీ లోకమాన్య తిలక్‌ను కలవగలిగారు.

దేశ్‌పాండే సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమానికి మద్దతు ఇచ్చారు. 1924లో జరిగిన బెల్గాం కాంగ్రెస్ సమావేశానికి ఆయన ఆతిథ్యం ఇచ్చారు, దీనికి మహాత్మా గాంధీ అధ్యక్షత వహించారు. గాంధీ అధ్యక్షతన జరిగిన ఏకైక సమావేశం,  ప్రసంగంలో 70,000 మంది హాజరైన కధి నూలు, సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం ఉన్నాయి. 1924 సమావేశానికి వేదికను *విజయనగరం* (విజయనగర సామ్రాజ్యం పేరు మీద) గా పేరు పెట్టారు. దేశ్‌పాండే ఖాతాలు ఉంచాడు, సెషన్ ఖర్చు ₹ 2,20,829  ఐదు అన్నాలు, ఆరు పైసలు. అదే వేదికపై "విజయనగర వీర సౌధ ఉద్యాన" అనే ఉద్యానవనం నిర్మించబడింది (ఈ ప్రాంతానికి ఇప్పుడు గాంధీ విగ్రహం 1924 సెషన్ అనేక ఛాయాచిత్రాలతో "తిలక్వాడి" అని పేరు పెట్టారు. 1924 సమావేశానికి నీటి వనరుగా ₹4,370, 3 అన్నాల వ్యయంతో నిర్మించిన పంప సరోవర్, తరువాత కాంగ్రెస్ బావి అని పిలువబడింది, ఇది ఇప్పటికీ విజయనగర వీరసౌధ ఉద్యానంలో ఉంది. ఈ కార్యక్రమంలో స్వాతంత్య్ర సమరయోధులు జవహర్లాల్ నెహ్రూ, సుభాష్ చంద్రబోస్, సరోజిని నాయుడు, మోతీలాల్ నెహ్రూ, సైఫుద్దీన్ కిచ్లెవ్, అన్నీ బెసెంట్, షౌకత్ అలీ, ఆర్ హెచ్ కులకర్ణిలు కూడా పాల్గొన్నారు.

గంగాధరరావు దేశ్‌పాండే హుదాలి సమీపంలోని కుమారి ఆశ్రమంలో ఒక ఖాదీ విభాగాన్ని ప్రారంభించారు, ఇది కర్ణాటక మొదటి ఖాదీ యూనిట్. ఖాదీ ఉద్యమం గురించి అవగాహన కల్పించడానికి దేశ్‌పాండే గ్రామం నుండి గ్రామానికి వెళ్లారు. ఈ పనిని తరువాత పుండలిక్జీ కటగడే కొనసాగించారు.

గాంధీ దండి ఉప్పు చట్టాన్ని ఉల్లంఘించి ఉప్పు సత్యాగ్రహ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించినప్పుడు, దేశ్‌పాండే నిషేధిత ఉప్పును విక్రయించే చట్టాన్ని ధిక్కరించి అదే రోజున అరెస్టు చేయబడ్డాడు. గాంధీ 1937లో గాంధీ సేవా సమ్మేళనానికి (కాన్ఫరెన్స్) దేశ్‌పాండే ఆహ్వానం మేరకు హుదాలీని సందర్శించి ఏడు రోజులు బస చేశారు. సదస్సుకు హాజరైన ఇతర నాయకులలో సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్, సరోజిని నాయుడు, రాజేంద్ర ప్రసాద్, అబ్దుల్ గఫర్ ఖాన్, మహాదేవ్ దేశాయ్, కస్తూర్బా, 10,000 మంది ప్రతినిధులు ఉన్నారు. గంగాధర్ రావు దేశ్‌పాండే, పుండలిక్ కటగడే, రామచంద్ర వడవి, అన్ను గురుజి  ఇతరులు ఈ కార్యక్రమానికి గుడిసెలు నిర్మించడంలో సహాయపడ్డారు. మహాత్మా గాంధీ హిందీ మాట్లాడగా, దేశ్‌పాండే తన ప్రసంగాన్ని కన్నడ అనువదించారు. ఈ సమావేశం హుదాలీలో 'రాష్ట్రీయ వివాహ' ను కూడా నిర్వహించింది, ఇది గాంధీ మనవరాలు మను గాంధీ  మహాదేవ్ దేశాయ్ సోదరి నిర్మలా దేశాయ్ వివాహాలకు సాక్ష్యంగా నిలిచింది. హుడ్లీలో "గాంధీ గంగాధర్ రావు స్మారక భవన్" కూడా ఉంది, ఇక్కడ ఇతర జాతీయ నాయకులతో మహాత్మా గాంధీ, ఆల్ఫ్రెడ్ హైస్కూల్, సమలదాస్ కళాశాలలో మహాత్మా గాంధీ, ఉప్పు సత్యాగ్రహం, బెల్గాం కాంగ్రెస్ అధివేశన (1924), లండన్‌లో జరిగిన రెండవ రౌండ్ టేబుల్ సమావేశం (1931), పారిస్ నుండి స్విట్జర్లాండ్‌కు మూడవ తరగతి కంపార్ట్‌మెంట్‌లో గాంధీ ప్రయాణం (1931) , పూణేలోని ఆగ ఖాన్ ప్యాలెస్‌లో కస్తూర్బా చివరి క్షణాలు (1944), గాంధీ అంతిమ నిమజ్జన కార్యక్రమం వంటి ఫోటోలు ప్రదర్శించబడ్డాయి.

అఖిల భారత కాంగ్రెస్ కమిటీ 1942 ఆగస్టు 7,8 తేదీల్లో బొంబాయి క్విట్ ఇండియా ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించింది. బెల్గాం తిరిగి వచ్చిన దేశ్‌పాండేతో సహా కాంగ్రెస్ నాయకులందరినీ అరెస్టు చేశారు.

గంగాధరరావు దేశ్‌పాండేను రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ సమయంలో ఫజల్-అలీ కమిషన్ సంప్రదించింది.

## బెల్గాంలోని గంగాధరరావు దేశ్‌పాండే మెమోరియల్ & మ్యూజియం
కన్నడ, సాంస్కృతిక శాఖ, స్మార్ట్ సిటీ, రాణి చెన్నమ్మ విశ్వవిద్యాలయం, ఇతర సంస్థలు బెల్గాంలోని రామతీర్థ సిటీ పార్క్‌లో గంగాధరరావు దేశ్‌పాండేను మెమోరియల్, మ్యూజియంను నిర్మించనున్నాయి, దీని కోసం బెల్గాం అర్బన్ డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ 1,500 చదరపు మీటర్ల (15 గుంటల భూమి) భూమిని మంజూరు చేసింది.

## మూలాలు

వర్గం:1871 జననాలు
వర్గం:1960 మరణాలు
వర్గం:స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు