భారత ఆఫ్ఘనిస్తాన్ సంబంధాలు

[thumb|[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలోని ఆఫ్ఘన్ రాయబార కార్యాలయం.]]
[thumb|2014లో [కాబూల్|కాబూల్‌లోని భారత రాయబార కార్యాలయం.]]
ఆఫ్ఘనిస్తాన్ రాజ్యం, భారత యూనియన్లు 1950 జనవరిలో ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను ఏర్పరచుకున్నాయి. సోవియట్ మద్దతుగల డెమోక్రటిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌ను గుర్తించిన ఏకైక దక్షిణాసియా దేశం భారతదేశం. ఆఫ్ఘన్ ముజాహిదీన్‌లకు వ్యతిరేకంగా సోవియట్-ఆఫ్ఘన్ యుద్ధంలో (1979–1989) ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు మద్దతు ఇచ్చింది. 1990ల ఆఫ్ఘన్ అంతర్యుద్ధాల సమయంలో భారతదేశం నార్దర్న్ అలయన్స్‌కు మద్దతు ఇచ్చింది. తాలిబాన్ల ఇస్లామిక్ ఎమిరేట్ ప్రభుత్వాన్ని వ్యతిరేకించిన ప్రధాన దేశాలలో భారతదేశం ఒకటి. 2001 లో 9/11 దాడుల తరువాత, భారతదేశం తాలిబాన్‌ను పడగొట్టడంలో సహాయపడింది. ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు సహాయం అందించే అతిపెద్ద ప్రాంతీయ దేశంగా మారింది. తాలిబాన్‌పై భారతదేశం వైఖరిలో ఒక పెద్ద మార్పు గురించి 2021 జూన్‌లో ఒక ఖతార్ ఉన్నతాధికారి చెప్పాడు. తాలిబాన్ నాయకత్వాన్ని కలవడానికి ఒక భారతీయ ప్రతినిధి బృందం నిశ్శబ్దంగా దోహాను సందర్శించిందని అతను చెప్పాడు. ఇది 2021 మొదటి అర్ధభాగంలో చాలా వారాల పాటు జరిగిన ఒక ప్రధాన మార్పు. భారతదేశం, తాలిబాన్ల మధ్య ఖతారీ మధ్యవర్తిత్వం ఇందులో ఉండవచ్చు. భారతదేశం ఇస్లామిక్ ఎమిరేట్ ఆఫ్ ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌ను గుర్తించనప్పటికీ, అది పాలక తాలిబాన్‌తో అనధికారిక సంబంధాలను కొనసాగిస్తుంది.

2017 ఏప్రిల్‌లో భారతదేశంలో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ మాజీ రాయబారి షైదా మొహమ్మద్ అబ్దాలి, భారతదేశం "ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు అతిపెద్ద ప్రాంతీయ దాత, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఐదవ అతిపెద్ద దాత, $3 బిలియన్లకు పైగా సహాయం అందించింది" అని చెప్పాడు. భారతదేశం 200 పైచిలుకు ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ పాఠశాలలను నిర్మించింది. 1,000 కి మించి స్కాలర్‌షిప్‌లను స్పాన్సర్ చేసింది. 16,000 కంటే ఎక్కువ ఆఫ్ఘన్ విద్యార్థులకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది." సోవియట్-ఆఫ్ఘన్ యుద్ధం తర్వాత ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో మొదటిసారిగా వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్య ఒప్పందంపై సంతకం చేయడంతో ఆఫ్ఘనిస్తాన్, భారతదేశాల మధ్య సంబంధాలు 2011లో పెద్ద ఎత్తున ఊపందుకున్నాయి.    తాలిబాన్ ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్న తర్వాత విద్యార్థి వీసాలు పెద్ద సంఖ్యలో రద్దు చేయబడ్డాయి.

2022 జూన్‌లో భారతదేశం, కాబూల్‌లోని తన రాయబార కార్యాలయ భవనానికి "సాంకేతిక బృందాన్ని" పంపింది.   2023 నవంబరులో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ కు చెందిన రిపబ్లిక్ అనుకూల దౌత్యవేత్తలు భారతదేశం నుండి వెళ్ళిపోయి, ప్రభుత్వ మద్దతు లేకపోవడంతో భారత్ లోని తమ రాయబార కార్యాలయాన్ని శాశ్వతంగా మూసివేస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. తరువాత, కాన్సుల్ జనరల్ జాకియా వార్దక్, తాత్కాలిక కాన్సుల్ జనరల్ సయ్యద్ ముహమ్మద్ ఇబ్రహీంఖేల్ సంయుక్త నాయకత్వంలో, రాయబార కార్యాలయాన్ని తిరిగి ప్రారంభించారు. 2025 నాటికి, సయ్యద్ ముహమ్మద్ ఇబ్రహీంఖేల్ రాయబార కార్యాలయానికి ఛార్జ్ డి'అఫైర్స్‌గా ఉన్నాడు. బాలీవుడ్, క్రికెట్ ల ద్వారా రెండు దేశాల మధ్య సాంస్కృతిక సంబంధాలు ఉన్నాయి.

కుడి|thumb|కాందహార్ నుండి అశోకుడి శాసనం, ఇప్పుడు కాబూల్ మ్యూజియంలో ఉంది.
భారత, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ప్రజల మధ్య సంబంధాలు సింధు లోయ నాగరికత నాటివి.  ఆధునిక పాకిస్తాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లలో భాగంగా ఉన్న గాంధార, వేద భారతదేశం లోని పదహారు మహాజనపదాలలో ఒకటి. అలెగ్జాండర్ స్వల్పకాలపు ఆక్రమణ తరువాత, సెల్యూసిడ్ సామ్రాజ్య వారస రాజ్యం, నేడు ఆఫ్ఘనిస్తాన్ అని పిలుస్తున్న ప్రాంతాన్ని నియంత్రించింది. సా.పూ. 305 లో బలమైన మౌర్య సైన్యం చేతిలో ఓడిపోయాక వారు, ఒప్పందంలో భాగంగా కొన్ని ప్రాంతాలను మౌర్య సామ్రాజ్యానికి అప్పగించారు.

భారతీయులు విజయవంతంగా తిరిగి పొందిన భూమితో పోలిస్తే యుద్ధ ఏనుగులు తక్కువే. ఆధునిక ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలను మౌర్యులు నియంత్రించారు. ఈ కాలంలో హిందూమతం, బౌద్ధమతం ప్రబలంగా ఉన్నాయి. అశోకుడి పాలన ముగిసిన 60 సంవత్సరాల తర్వాత వారి క్షీణత ప్రారంభమైంది. అపుడు గ్రీకో-బాక్ట్రియన్లు ఈ ప్రాంతాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నారు. దానిలో ఎక్కువ భాగం త్వరలోనే గ్రీకో-బాక్ట్రియన్ల నుండి విడిపోయి ఇండో-గ్రీకు రాజ్యంలో భాగమైంది. సా.పూ 2వ శతాబ్దం చివరిలో ఇండో-గ్రీకులను ఇండో-సిథియన్లు ఓడించి పారదోలారు. ముస్లిం విజయాల వరకు, కాబూల్ లోయ, జబులిస్తాన్‌తో సహా ఆఫ్ఘనిస్తాన్ తూర్పు ప్రాంతాలు సాంస్కృతికంగా భారత ఉపఖండంలో భాగంగా పరిగణించబడ్డాయి.  921లో ఇరానియన్ యాత్రికుడు, భౌగోళిక శాస్త్రవేత్త ఇస్తాఖ్రీ కాబూల్ పట్టణంలో *హింద్ ప్రజలు* నివసించేవారని గుర్తించాడు. 10వ శతాబ్దం నుండి 18వ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు, ఉత్తర భారతదేశాన్ని నేటి ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో నివసించే అనేక మంది ఆక్రమణదారులు ఆక్రమించారు. వారిలో ఘజ్నావిడ్‌లు, ఘురిద్‌లు, ఖల్జీలు, మొఘలులు, దుర్రానీలు ఉన్నారు. ఈ యుగాలలో, ముఖ్యంగా మొఘలుల కాలంలో (1526–1858), వారి ప్రాంతాలలో రాజకీయ అశాంతి కారణంగా చాలా మంది ఆఫ్ఘన్లు భారతదేశానికి వలస రావడం ప్రారంభించారు.
[thumb|1934లో [బ్రిటిషు భారతదేశం లోని ప్రెసిడెన్సీలు, ప్రావిన్సులు|బ్రిటిష్ ఇండియా, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ మధ్య సరిహద్దు మార్గం వద్ద చెక్‌పోస్టు]]
భారతదేశాన్ని విభజించి పాకిస్తాన్‌ను ఏర్పాటు చేసాక, పష్తూన్ల నేతృత్వంలోని ఆఫ్ఘన్ ప్రభుత్వాలు పాకిస్తాన్ నుండి పష్తూన్ ప్రాంతాన్ని వేరు చేసి, పష్తూన్ దేశాన్ని ఏర్పాతు చెయ్యాలనే డిమాండ్‌కు భారత ప్రభుత్వం మద్దతిఉ ఇచ్చింది. అయితే తరువాత, ఆ ఉద్యమం మద్దతు కోల్పోయింది.  లీడ్స్ విశ్వవిద్యాలయంలో అంతర్జాతీయ చరిత్ర అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్ ఎలిసబెత్ లీక్ ఇలా రాసింది: "స్పష్టంగా, సీనియర్ భారత అధికారులు తీవ్రవాద గిరిజనులకు పష్టునిస్తాన్, ఆఫ్ఘన్ సహాయం కోసం డిమాండ్‌కు మద్దతు ఇచ్చారు. కాంగ్రెస్ నాయకులు, ఖుదాయి ఖిద్మత్‌గార్ల మధ్య ఉన్న చారిత్రిక సంబంధాలను పరిశీలిస్తే, గిరిజన స్వయంప్రతిపత్తికి భారతదేశం మద్దతు ఇవ్వడం ఆశ్చర్యం కలిగించదు; అనేక విధాలుగా, గిరిజన నాయకులు గతంలో గఫార్ ఖాన్ చేసిన డిమాండ్లనే ప్రతిధ్వనిస్తున్నారు."

ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో భారతదేశం పునర్నిర్మాణ ప్రయత్నాలలో భాగంగా భారతీయులు వివిధ నిర్మాణ ప్రాజెక్టులలో పనిచేస్తున్నారు. అయితే పాకిస్తాన్ వంటి దేశాలు, భారత నిఘా సంస్థ RAW పాకిస్తాన్‌ను కించపరిచేందుకు, తిరుగుబాటుదారులకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి, మద్దతు ఇవ్వడానికి పనిచేస్తోందని ఆరోపించాయి.    ఈ కార్మికులు 3,000, 4,000 మధ్య ఉంటారని అంచనా. ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో ఉన్న భారతీయ పౌరులు తరచుగా దేశంలో నిరంతర భద్రతా బెదిరింపులను ఎదుర్కొంటున్నారు. కిడ్నాప్‌లు, అనేక దాడులు (2010 ఫిబ్రవరి కాబూల్ దాడి వంటివి) ఉద్దేశపూర్వకంగా వారిపై జరిగాయి.

1950 జనవరిలో రెండు దేశాల మధ్య న్యూఢిల్లీలో ఐదు సంవత్సరాల స్నేహ ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగాయి. "రెండు ప్రభుత్వాల మధ్య శాశ్వత శాంతినీ, స్నేహాన్నీ" ధృవీకరించడంతో పాటు, ఈ ఒప్పందం ఒకరి భూభాగాల్లో మరొకరు దౌత్య, కాన్సులర్ పదవులను స్థాపించడానికి కూడా వీలు కల్పించింది. 

భారతదేశం 1973 జూలై 19న కొత్త రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌ను గుర్తించింది. ఆ సంవత్సరం అక్టోబరులో భారత విదేశాంగ మంత్రి స్వరణ్ సింగ్ ఆఫ్ఘన్ అధ్యక్షుడు మొహమ్మద్ దావూద్ ఖాన్‌ను సందర్శించాడు. ఖాన్ 1975 మార్చిలో భారతదేశాన్ని సందర్శించాడు. 1974 జూలై 7న, రెండు దేశాలు వాణిజ్య ప్రోటోకాల్‌పై సంతకం చేశాయి.

### సోవియట్ దండయాత్ర
 సోవియట్ మద్దతుగల కమ్యూనిస్ట్ డెమోక్రటిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌ను, సోవియట్ యూనియన్ ఆఫ్ఘనిస్తాన్ పై దండయాత్రనూ గుర్తించిన ఏకైక దక్షిణాసియా దేశం భారతదేశం. ఆఫ్ఘనిస్తాన్ లోని అధ్యక్షుడు మొహమ్మద్ నజీబుల్లా ప్రభుత్వానికి భారత్, మానవతా సహాయం అందించింది. పాకిస్తాన్ భారీగా మద్దతు ఇచ్చిన ఆఫ్ఘన్ ముజాహిదీన్ల చేతిలో ఓడిపోయిన తరువాత సోవియట్లు, 1989 లో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ నుండి వైదొలిగారు . "దాడిని బహిరంగంగా ఖండించడంలో భారత ప్రభుత్వ వైఫల్యం, కాబూల్ లోని సోవియట్ తోలుబొమ్మ పాలనకు మద్దతు ఇవ్వడం, ప్రతిఘటనపై దాని శత్రు దృక్పథం ఆఫ్ఘన్-భారత సంబంధాలలో పెద్ద అడ్డంకులు సృష్టించాయని" అంటారు. భారతదేశం నజీబుల్లా ప్రభుత్వానికి మద్దతు ఇస్తూనే ఉంది.

### మొదటి తాలిబాన్ ప్రభుత్వం
తరువాతి అంతర్యుద్ధంలో నజీబుల్లా ప్రభుయ్త్వ పతనం తరువాత, నియంత్రణ చేపట్టిన సంకీర్ణ ప్రభుత్వానికి అంతర్జాతీయ సమాజంతో పాటు భారతదేశం మద్దతు ఇచ్చాయి. కానీ పాకిస్తాన్ మద్దతు ఉన్న ఇస్లామిస్ట్ మిలీషియా అయిన తాలిబాన్‌ను అధికారంలోకి తీసుకురావడంతో సంబంధాలు సంపర్కాలూ ముగిశాయి.  ఇస్లామిక్ ఎమిరేట్ ఆఫ్ ఆఫ్ఘనిస్తాన్ అని పిలువబడే తాలిబాన్ ప్రభుత్వం పాకిస్తాన్, సౌదీ అరేబియా, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ (యుఎఇ) ల గుర్తింపు మాత్రమే పొందింది. తాలిబాన్లు బమియాన్బుద్ధ విగ్రహాలను నాశనం చేయడం భారతదేశంలో ఆగ్రహానికీ, కోపంతో కూడిన నిరసనలకూ దారితీసింది.  అదేవిధంగా, 1998లో పాకిస్తాన్ అణు బాంబు పరీక్షల తరువాత, తాలిబాన్ సుప్రీం నాయకుడు ముల్లా ఒమర్ "పాకిస్తాన్‌పై దాడిని ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌పై దాడిగా చూస్తాం" అనే ప్రకటన భారతదేశంలో కోపాన్ని రేకెత్తించింది.

2001లో నాజీ విధానాలను గుర్తుకు తెస్తూ ఆఫ్ఘన్ హిందువులు గుర్తింపు ప్యాచ్‌లు ధరించాలని తాలిబన్లు చేసిన చర్యను భారతదేశం తీవ్రంగా విమర్శించింది.  1999లో, హైజాక్ చేయబడిన ఇండియన్ ఎయిర్‌లైన్స్ విమానం 814, ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లోని కాందహార్‌లో దిగి అక్కడే ఉండిపోయింది. తాలిబన్లు వారికి మద్దతు ఇస్తున్నట్లు అనుమానించారు. భారతదేశం తాలిబన్ వ్యతిరేక నార్తర్న్ అలయన్స్‌కు కీలక మద్దతుదారులలో ఒకటిగా మారింది.

### ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో యుద్ధం (2001-2021)
2001లో అమెరికా నేతృత్వంలోని ఆఫ్ఘనిస్తాన్ దండయాత్ర సమయంలో, ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో యుద్ధం కోసం సంకీర్ణ దళాల స్థావరాలలో భారతదేశం పాల్గొనలేదు. తాలిబాన్‌ను పడగొట్టిన తర్వాత, భారతదేశం కొత్తగా స్థాపించబడిన ప్రజాస్వామ్య ప్రభుత్వంతో దౌత్య సంబంధాలను ఏర్పరచుకుంది. సహాయం అందించింది. పునర్నిర్మాణ ప్రయత్నాలలో పాల్గొంది.  భారతదేశం $650–750 మిలియన్ల మానవతా, ఆర్థిక సహాయాన్ని అందించింది. ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు సహాయం అందించే అతిపెద్ద ప్రాంతీయ ప్రదాతగా నిలిచింది.  భారతదేశం మద్దతు, సహకారం వైమానిక సంబంధాలు, విద్యుత్ ప్లాంట్ల పునర్నిర్మాణం ఆరోగ్యం, విద్యా రంగాలలో పెట్టుబడులు పెట్టడం అలాగే ఆఫ్ఘన్ పౌర సేవకులు, దౌత్యవేత్తలు, పోలీసులకు శిక్షణ ఇవ్వడం వంటి పలురంగాలలో విస్తరించింది. భారతదేశం విద్యుత్తు, చమురు, సహజ వాయువు కోసం సరఫరా మార్గాల అభివృద్ధిని కూడా కోరుకుంటుంది. అలాగే ఆఫ్ఘన్ విద్యార్థులకు స్కాలర్‌షిప్‌లను అందించడానికి కూడా.

భారత సైన్యానికి చెందిన బోర్డర్ రోడ్స్ ఆర్గనైజేషన్ 2009లో మారుమూల ఆఫ్ఘన్ ప్రావిన్స్ నిమ్రోజ్‌లో ఒక ప్రధాన రహదారిని నిర్మించింది. ఇది డెలారామ్‌ను జరంజ్‌తో కలుపుతుంది. ఇరాన్‌లోని చాబహార్ ఓడరేవు ద్వారా ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు సుంకం లేకుండా వస్తువుల తరలింపుకు ఇది పనికొచ్చే ప్రత్యామ్నాయ మార్గం.    ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో భారతదేశం వ్యూహానికి కీలకం ఏమిటంటే, పాకిస్తాన్‌ను బైపాస్ చేసే రవాణా లింకులను నిర్మించడం, ఆఫ్ఘన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ పాకిస్తాన్‌పై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం.

2005లో, భారతదేశం దక్షిణాసియా ప్రాంతీయ సహకార సంఘం (SAARC)లో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ సభ్యత్వాన్ని ప్రతిపాదించింది. ఇస్లామిక్ ఉగ్రవాదులకు వ్యతిరేకంగా రెండు దేశాలు వ్యూహాత్మక, సైనిక సహకారాన్ని కూడా అభివృద్ధి చేసుకున్నాయి.  2005 నవంబరులో తాలిబాన్ ఉగ్రవాదులు ఒక భారతీయుడిని చంపిన కారణంగా, భారత పౌరులకూ, భారతదేశం మద్దతు ఇచ్చే ప్రాజెక్టులకూ భద్రత కల్పించడానికి భారతదేశం ఇండో-టిబెటన్ బోర్డర్ పోలీస్ (ITBP)కి చెందిన 200 మంది సైనికులను మోహరించింది.  పాకిస్తాన్‌తో కొనసాగుతున్న ఉద్రిక్తతలు, సమస్యల నేపథ్యంలో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ భారతదేశంతో తన సంబంధాలను బలోపేతం చేసుకుంది. పాకిస్తాన్ తాలిబాన్‌లకు ఆశ్రయం, మద్దతు కొనసాగిస్తోందని అనుమానించారు.  భారతదేశం ప్రాంతీయ శక్తిగా తన స్థానాన్ని బలోపేతం చేసుకోవడానికీ, కాశ్మీర్ లోను, ఇతర రాష్ట్రాలలోనూ ఇస్లామిక్ ఉగ్రవాదులకు సహాయం, ప్రోత్సాహం ఇస్తున్నట్లు ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న పాకిస్తాన్‌ను నియంత్రించడానికి ఆఫ్ఘనిస్తాన్, భూటాన్, ఇరాన్ వంటి దేశాలతో సన్నిహిత సహకార విధానాన్ని అనుసరిస్తుంది. 

2006 ఏప్రిల్‌లో హమీద్ కర్జాయ్ భారతదేశ పర్యటన సందర్భంగా ఆఫ్ఘనిస్తాన్, భారతదేశం మధ్య బ్యూరో ఆఫ్ ఇండియన్ స్టాండర్డ్స్ (BIS), ఆఫ్ఘన్ నేషనల్ స్టాండర్డైజేషన్ అథారిటీ మధ్య గ్రామీణాభివృద్ధి, విద్య, ప్రామాణీకరణ రంగాలలో సహకారాన్ని బలోపేతం చేయడానికి మూడు అవగాహన ఒప్పందాలు (MOUలు) కుదుర్చుకున్నారు. $50 మిలియన్లు అందించే ఒప్పందం ఆఫ్ఘనిస్తాన్, భారతదేశం మధ్య ద్వైపాక్షిక వ్యాపారాలను ప్రోత్సహించడానికి ఒప్పందంపై ఆఫ్ఘన్ విదేశాంగ మంత్రి రంగిన్ దద్ఫర్ స్పాంటా 2006 జూన్ 29- జూలై 1 మధ్య పర్యటన సందర్భంగా సంతకం చేశారు. అదే సంవత్సరంలో, భారతదేశం ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు తన సహాయ ప్యాకేజీని $150 మిలియన్ల నుండి $750 మిలియన్ల వరకు పెంచింది. చివరికి 2007 లో ఆఫ్ఘనిస్తాన్, సార్క్‌లో ఎనిమిదవ సభ్యదేశంగా మారింది.

2008 జూలైలో కాబూల్‌లోని భారత రాయబార కార్యాలయంపై ఆత్మాహుతి కారు బాంబు దాడి జరిగింది - 2001లో తాలిబన్ల పతనం తర్వాత కాబూల్‌లో జరిగిన అత్యంత దారుణమైన దాడి ఇది. ఈ బాంబు దాడిలో 58 మంది మరణించారు, 141 మంది గాయపడ్డారు.  దాడి జరిగినప్పుడు భారత ఆర్మీ సీనియర్ అధికారి బ్రిగేడియర్ రవి దత్ మెహతా, వి. వెంకటేశ్వరరావుతో కలిసి కారులో ఎంబసీ గేట్లలోకి ప్రవేశిస్తున్నారు. పేలుడులో ఈ ఇద్దరూ మరణించారు. భారత రాయబార కార్యాలయంపై జరిగిన ఈ బాంబు దాడి తర్వాత, ఆఫ్ఘన్ విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ భారతదేశాన్ని "సోదర దేశం" అనీ, రెండింటి మధ్య సంబంధాన్ని "ఏ శత్రువు కూడా అడ్డుకోలేనిద"నీ పేర్కొంది. 

కొలంబోలో జరిగిన 15వ సార్క్ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో, కొనసాగుతున్న ప్రాజెక్టులకూ, రాబోయే ప్రాజెక్టులకూ భారతదేశం మరిన్ని హామీలు ఇచ్చింది. 2008 ఆగస్టులో, ఆఫ్ఘన్ అధ్యక్షుడు కర్జాయ్ ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను మరింత బలోపేతం చేయడానికి న్యూఢిల్లీ సందర్శించాడు.

2009 అక్టోబరు 18న, మునుపటి దాడి జరిగిన ఒక సంవత్సరం తర్వాత, కాబూల్‌లోని భారత రాయబార కార్యాలయంపై మరోసారి కారు బాంబు దాడి జరిగింది. ఈ దాడిలో కనీసం 17 మంది మరణించారు.  భారతీయ వైద్యులు బస చేసిన ఆర్య అతిథి గృహంలో మరో దాడి జరిగింది, ఫలితంగా 18 మంది మరణించారు. మన్మోహన్ సింగ్ రెండు రోజుల పర్యటన కోసం కాబూల్‌కు వచ్చిన తర్వాత, ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌ను పునర్నిర్మించాలనే భారతదేశపు ప్రతిజ్ఞ 2011 మేలో మొత్తం $2 బిలియన్లకు చేరుకుంది.  అదే సంవత్సరంలో భారతదేశం మానవతా సహాయ కార్యక్రమంలో భాగంగా ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు 2,50,000 టన్నుల గోధుమలను విరాళంగా ఇచ్చింది. 

2010లో 1,000 మంది పెద్దలను ఇంటర్వ్యూ చేసిన గాలప్ పోల్ ప్రకారం, 50% ఆఫ్ఘన్లు భారత నాయకత్వం పనితీరును ఆమోదించారు. 44% మంది తిరస్కరించారు. 6% మంది సమాధానం ఇవ్వడానికి నిరాకరించారు. ఇది ఆసియా దేశాల్లో భారతదేశానికి లభించిన అత్యధిక ఆమోదం రేటింగు -మరే ఇతర దేశం కూడా ఇంత రేటింగు ఇవ్వలేదు. సర్వే ప్రకారం, చైనా లేదా యుఎస్ నాయకత్వాల కంటే ఆఫ్ఘన్ పెద్దలు భారతదేశ నాయకత్వాన్ని ఆమోదించే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంది.

2011 సెప్టెంబరులో ఆఫ్ఘన్ మాజీ అధ్యక్షుడు బుర్హానుద్దీన్ రబ్బానీ హత్యను భారతదేశం ఖండించింది, "విషాదకరంగా, ఉగ్రవాదం, ద్వేషపూరిత శక్తులు ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో మరొక శక్తివంతమైన హేతుబద్ధ, శాంతి స్వరాన్ని నిశ్శబ్దం చేశాయి. ఈ గొప్ప క్రూరమైన చర్యను మేము నిస్సందేహంగా ఖండిస్తున్నాము" అని పేర్కొంది. శాంతి ప్రయత్నాలను పునరుద్ఘాటించింది.   2014లో అంతర్జాతీయ దళాల ఉపసంహరణ తర్వాత ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ప్రజలు తమ పాలనకు, భద్రతకూ బాధ్యత వహించడానికి సిద్ధమవుతున్నప్పుడు వారికి మద్దతుగా నిలుస్తామని భారతదేశం హామీ ఇచ్చింది.  2011 అక్టోబరులో, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ భారతదేశంతో తన మొదటి వ్యూహాత్మక ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది.   సైనిక సహాయంలో ఆఫ్ఘన్ భద్రతా సిబ్బందికి శిక్షణ ఉంటుంది.  భారతదేశ పర్యటన సందర్భంగా, కర్జాయ్ మీడియాతో మాట్లాడుతూ "ఈ వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం ఏ దేశానికి వ్యతిరేకం కాదు. ఈ వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు మద్దతు ఇవ్వడం కోసమే" అని అన్నాడు. "పాకిస్తాన్ మా కవల సోదరుడు, భారతదేశం గొప్ప స్నేహితుడు. మేము మా స్నేహితుడితో సంతకం చేసిన ఒప్పందం మా సోదరుడిని ప్రభావితం చేయదు" అని కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు. "అయితే, ఇస్లామాబాద్‌తో మా ఒప్పందం దురదృష్టవశాత్తు ఇంకా మేము కోరుకున్న ఫలితాన్ని ఇవ్వలేదు" అని కూడా ఆయన అన్నాడు. 2012 మేలో వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్య ఒప్పందాన్ని అమలు చేయడానికి అత్యున్నత సంస్థగా రెండు వైపులా భాగస్వామ్య మండలిని ప్రారంభించారు. 

2014 మే 22న, హెరాత్‌లోని భారత కాన్సులేట్ పై AK-47లు, RPGలు, హ్యాండ్ గ్రెనేడ్‌లు, ఆత్మాహుతి దుస్తులు ధరించిన ముగ్గురు ఉగ్రవాదులు దాడి చేశారు. "ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో భారతదేశం చేస్తున్న అభివృద్ధి పనులను వ్యతిరేకించే వారు మా ప్రాంగణంపై పదే పదే దాడి చేస్తున్నారు. ఈ దాడి భారతదేశం అందిస్తున్న అభివృద్ధి సహాయాన్ని, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ పునరావాసం, పునర్నిర్మాణంలో దాని సహకారాన్నీ తగ్గించదు" అని కాబూల్‌లోని భారత రాయబారి అమర్ సిన్హా ఆ సమయంలో అన్నాడు.

2015 డిసెంబరు 24న, తాలిబాన్లను ఎదుర్కోవడానికి ద్వైపాక్షిక వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యంలో భాగంగా భారతదేశం మూడు Mi-25 దాడి హెలికాప్టర్లను (భవిష్యత్తులో మరొకదాన్ని పంపే అవకాశంతో) ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు విరాళంగా ఇచ్చింది.  మరుసటి రోజు, డిసెంబరు 25న, భారత ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోడీ దారుల్ అమన్ ప్యాలెస్ శిథిలాల ఎదురుగా కొత్తగా నిర్మించిన ఆఫ్ఘన్ పార్లమెంట్‌ను ప్రారంభించడానికి కాబూల్‌ను సందర్శించాడూ. దీనిని భారతదేశం $90 మిలియన్లతో నిర్మించింది. "ఇది భావోద్వేగాలు, విలువల బంధాలకు, ఆప్యాయత, ఆకాంక్షలకు, ప్రత్యేక సంబంధంలో మనల్ని బంధించే శాశ్వత చిహ్నంగా నిలుస్తుంది" అని మోడీ అన్నాడు. అధ్యక్షుడు ఘనీ "భారతదేశం, ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లకు కొత్తగా పరిచయం అవసరం లేనప్పటికీ, మనం వెయ్యి సంబంధాలతో బంధించబడ్డాము... మంచీ చెడుల్లో ఒకరికొకరం అండగా నిలిచాం" అని ట్వీట్ చేశాడు.

2015 డిసెంబరు 24న, తాలిబాన్లను ఎదుర్కోవడానికి ద్వైపాక్షిక వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యంలో భాగంగా భారతదేశం మూడు Mi-25 దాడి హెలికాప్టర్లను (భవిష్యత్తులో మరొకదాన్ని పంపే అవకాశంతో) ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు విరాళంగా ఇచ్చింది.  మరుసటి రోజు, డిసెంబరు 25న, భారత ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోడీ దారుల్ అమన్ ప్యాలెస్ శిథిలాల ఎదురుగా కొత్తగా నిర్మించిన ఆఫ్ఘన్ పార్లమెంట్‌ను ప్రారంభించడానికి కాబూల్‌ను సందర్శించాడూ. దీనిని భారతదేశం $90 మిలియన్లతో నిర్మించింది. "ఇది భావోద్వేగాలు, విలువల బంధాలకు, ఆప్యాయత, ఆకాంక్షలకు, ప్రత్యేక సంబంధంలో మనల్ని బంధించే శాశ్వత చిహ్నంగా నిలుస్తుంది" అని మోడీ అన్నాడు. అధ్యక్షుడు ఘనీ "భారతదేశం, ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లకు కొత్తగా పరిచయం అవసరం లేనప్పటికీ, మనం వెయ్యి సంబంధాలతో బంధించబడ్డాము... మంచీ చెడుల్లో ఒకరికొకరం అండగా నిలిచాం" అని ట్వీట్ చేశాడు.

2016 జూన్ 4న, ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోడీ, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ అధ్యక్షుడు అష్రఫ్ ఘనీ 42 మెగావాట్ల విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యంతో $290 మిలియన్ల విలువైన సల్మా ఆనకట్టను అధికారికంగా ప్రారంభించారు. ఈ ఆనకట్ట నుండి వచ్చే నీరు నీటిపారుదల ప్రయోజనాలకు కూడా ఉపయోగపడుతుంది. ఇరాన్‌లోని ఓడరేవును మధ్య ఆసియా రోడ్డు, రైల్వే నెట్‌వర్క్‌లతో అనుసంధానించే భారతదేశం మద్దతుతో నిర్మించిన చాబహార్ ప్రాజెక్టు పూర్తయిన తర్వాత అందివచ్చే అవకాశాలను ఉపయోగించుకోవడానికి ఈ ఆనకట్ట ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు సహాయపడుతుందని భావిస్తున్నారు. 

2019 ఆగస్టు 15న, భారత స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం నాడు ప్రధానమంత్రి మోదీ, నాలుగు రోజుల తర్వాత 100 వ ఆఫ్ఘన్ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవాన్ని జరుపుకోనున్న ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు శుభాకాంక్షలు తెలిపాడు.

2021లో తాలిబన్లు కాబూల్‌ను స్వాధీనం చేసుకుని ఇస్లామిక్ ఎమిరేట్ ఆఫ్ ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌ను ప్రకటించినప్పటికీ, మునుపటి ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ఇప్పటికీ అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు పొందింది.

### పాకిస్తాన్‌కు వ్యతిరేకంగా రిపబ్లికన్ల అణచివేత ఆరోపణలు
భారతదేశం, ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌ల మధ్య భౌగోళికంగా ఇరుక్కున్న భారత ప్రత్యర్థి పాకిస్తాన్, భారతదేశ విదేశీ నిఘా సంస్థ R&AW పాకిస్తాన్‌ను కించపరచడానికి ఆఫ్ఘనిస్తాన్ లోపల కో-రిపల్వర్‌లో పనిచేస్తుందని ఆరోపిస్తోంది.  ఈ వాదనను భారతదేశం తిరస్కరించింది. 

2022 డిసెంబరులో, భారతదేశం-ఆఫ్ఘన్ నిఘా సహకారం, పాకిస్తాన్‌కు వ్యతిరేకంగా కార్యకలాపాలకు సంబంధించి, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ మాజీ NDS నిఘా చీఫ్ రహమతుల్లా నబిల్ ఈ వాదనను అంగీకరించారు: "పాకిస్తాన్‌కు వ్యతిరేకంగా మేము భారతదేశానికి సహాయం చేసాము, కానీ కాబూల్ పతనం తర్వాత భారతదేశం మా వీసాలను రద్దు చేసింది."  

### పునఃస్థాపించబడిన ఇస్లామిక్ ఎమిరేట్ కింద ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు
[కుడి|thumb|భారత విదేశాంగ మంత్రి [సుబ్రహ్మణ్యం జైశంకర్|ఎస్ జైశంకర్ (R) ఆఫ్ఘన్ విదేశాంగ మంత్రి అమీర్ ఖాన్ ముత్తాకితో. 2025 అక్టోబరు.]]
2021 ఆగస్టు నాటికి దేశంలోని ఎక్కువ భాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత ఆఫ్ఘనిస్తాన్ నుండి డజన్ల కొద్దీ శరణార్థులు భారతదేశానికి వచ్చారు.  2020 నుండి ఐక్యరాజ్యసమితి గణాంకాల ప్రకారం భారతదేశం దాదాపు 16,000 మంది శరణార్థులకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. సుమారు 18,000 మంది పత్రాలు లేని ఆఫ్ఘన్ శరణార్థులు ఉన్నారు.  తాలిబాన్ తిరిగి వచ్చిన తరువాత, భారతదేశంలోకి ప్రవేశించాలనుకునే ఆఫ్ఘన్ పౌరుల కోసం ఫాస్ట్-ట్రాక్ దరఖాస్తుల కోసం కొత్త వర్గం వీసాలను ప్రారంభించారు.  తరలింపుకు ఆపరేషన్ దేవి శక్తి అని పేరు పెట్టారు.

2021 ఆగస్టు 10 నాటికి భారతదేశం తన కాన్సులేట్‌ లన్నిటినీ మూసివేసి, అక్కడి సిబ్బందిని కాబూల్‌కు తరలించింది. ఆఫ్ఘనిస్తాన్ నుండి ఈ సిబ్బందిని పాక్షికంగా తరలించిన తర్వాత, కాబూల్ రాయబార కార్యాలయం తగ్గిన సామర్థ్యంతో పనిచేస్తూనే ఉంది. కాబూల్ రాయబార కార్యాలయాన్ని 2021 ఆగస్టు 17న ఖాళీ చేసారు. 2022 జూన్ 23న తిరిగి స్థాపించారు.

2021 సెప్టెంబరులో, తాలిబాన్ సీనియర్ సభ్యుడు అనాస్ హక్కానీ. "సోమనాథ్ విగ్రహాన్ని ధ్వంసం చేసిన" గజ్నీ మహమూద్‌ను ప్రశంసించినందుకు భారత హిందూత్వ రాజకీయ నాయకుల నుండి విమర్శలను ఎదుర్కొన్నాడు.

మానవతా పరిస్థితి మరింత దిగజారుతున్న నేపథ్యంలో, భారతదేశం 2021 డిసెంబరులో ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు సహాయం పంపడం ప్రారంభించింది. ఈ సహాయాన్ని భారతదేశం ఈ ప్రాంతంలో ఉన్న ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థకు అందజేస్తుంది.   భారతదేశం నుండి ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు భూ మార్గాలు పాకిస్తాన్ ద్వారా ఉన్నాయి. తదనుగుణంగా భారతదేశం, పాకిస్తాన్ అవసరమైన పద్ధతులను చర్చించాయి.  ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో ఆహార అభద్రతను తగ్గించడానికి భారతదేశం, దశాబ్ద కాలంగా గోధుమ దౌత్యం నెరపుతోంది. ప్రాంతీయం గాను, ప్రపంచ వ్యాప్తంగానూ జరుగుతున్న ప్రయత్నానికి మద్దతుగా భారతదేశం దాన్ని కొనసాగించింది.  

2025 జనవరి 8న, భారత విదేశాంగ కార్యదర్శి విక్రమ్ మిస్రి దుబాయ్ పర్యటన సందర్భంగా ఆఫ్ఘన్ విదేశాంగ మంత్రి అమీర్ ఖాన్ ముత్తాకితో సమావేశమయ్యారు. 2021లో కాబూల్ పతనం తర్వాత ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌తో సంబంధాలను పెంపొందించుకోవడంలో భారతదేశం తీసుకున్న అత్యంత ముఖ్యమైన చర్య ఈ సమావేశం.  ఈ సమావేశంలో, భారత విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ విడుదల చేసిన ఒక ప్రకటన ప్రకారం, భారత ప్రభుత్వం "కొనసాగుతున్న మానవతా సహాయ కార్యక్రమంతో పాటు, సమీప భవిష్యత్తులో అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులలో పాల్గొనడాన్ని పరిశీలిస్తుంది" అని మిస్రి ప్రతిజ్ఞ చేశారు.  భారతదేశం పాల్గొన్న వస్తువుల దిగుమతి, ఎగుమతి కోసం ఆఫ్ఘన్ వ్యాపారాలు ఇరానియన్ చాబహార్ ఓడరేవును ఉపయోగించే అవకాశాన్ని కూడా అధికారులు చర్చించారు. దేశాల మధ్య సరిహద్దులో ఘర్షణల కారణంగా ఆఫ్ఘన్, పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వాల మధ్య ఉద్రిక్తతలు పెరిగిన నేపథ్యంలో ఈ సమావేశం జరిగింది. 

తాలిబన్లు తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, 2025 అక్టోబరు 9న, ఆఫ్ఘన్ విదేశాంగ మంత్రి అమీర్ ఖాన్ ముత్తాకి తొలిసారిగా భారతదేశాన్ని సందర్శించాడు. భారతదేశం ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు మద్దతును పునరుద్ఘాటించింది. దాని కాబూల్ సాంకేతిక మిషన్‌ను రాయబార కార్యాలయ హోదాకు అప్‌గ్రేడ్ చేసింది.  పర్యటన జరుగుతుండగా, పాకిస్తాన్, కాబూల్‌లోని TTP లక్ష్యాలపై దాడి చేసిందని ఆరోపణలు వచ్చాయి. ఇస్లామిక్ ఎమిరేట్ ప్రభుత్వం ఆ దాడిని ఖండించింది.  భారత విదేశాంగ మంత్రి ఎస్. జైశంకర్ పరోక్షంగా పాకిస్తాన్‌ను ఉద్దేశిస్తూ, అది భారతదేశం, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ రెండింటికీ "భాగస్వామ్య ముప్పు"గా పేర్కొన్నాడు. అక్టోబరు 12న, ముత్తాకి ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ఖనిజాలు, వ్యవసాయం, క్రీడా రంగాలలో పెట్టుబడులు పెట్టమని భారతదేశాన్ని ఆహ్వానించాడు. వాణిజ్యాన్ని సులభతరం చేయడానికి వాఘా సరిహద్దును తెరవాలని అభ్యర్థించాడు. దీనిని రెండు దేశాల మధ్య వేగవంతమైన మార్గంగా అభివర్ణించాడు. 

2025 నవంబరులో, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ వాణిజ్య మంత్రి న్యూఢిల్లీకి చేసిన అధికారిక పర్యటన సందర్భంగా, ధాన్యాలు, మందులు, పారిశ్రామిక వస్తువుల వాణిజ్యాన్ని పెంచడానికి ఎయిర్ కార్గో సేవలను ప్రారంభించడానికి రెండు దేశాలు అంగీకరించాయి. అయితే 2025 ఆఫ్ఘనిస్తాన్-పాకిస్తాన్ వివాదం నేపథ్యంలో పాకిస్తాన్ ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌తో తన సరిహద్దులను మూసివేసింది.

## ఆర్థిక వ్యవస్థ
2014 నాటికి తాలిబాన్‌తో పోరాడుతున్న అంతర్జాతీయ సంకీర్ణం యుద్ధ దళాలను ఉపసంహరించుకుంటున్నందున భారతదేశం, ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో తన ఆర్థిక ఉనికిని విస్తరించడానికి ప్రయత్నించింది. మధ్య ఆసియా, దక్షిణాసియాలోని దేశాలతో రవాణా అనుసంధానం, ఆర్థిక సహకారంపై దృష్టి సారించింది. 2012 నాటికి భారతదేశం అప్పటికే ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో $10.8 బిలియన్లు పెట్టుబడి పెట్టి ఉంది. NATO ఉపసంహరణ తర్వాత ఇలాంటి మరిన్ని ప్రాజెక్టులు వచ్చే అవకాశం ఉంది. ఇందులో ఇనుప ఖనిజం గనులు, 6 MTPA స్టీల్ ప్లాంట్ (SAIL - స్టీల్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా లిమిటెడ్ ద్వారా), 800 MW విద్యుత్ ప్లాంట్, జల-విద్యుత్ ప్రాజెక్టులు, ట్రాన్స్‌మిషన్ లైన్లు, రోడ్ల నిర్మాణం ఉన్నాయి. హెరాత్ ప్రావిన్స్‌లోని సల్మా ఆనకట్ట పునర్నిర్మాణంలో భారతదేశం ఆఫ్ఘన్‌లకు సహాయం చేసింది. 42 MW విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేయడంతో పాటు, ఈ ఇండో-ఆఫ్ఘన్ స్నేహ ఆనకట్ట చిస్టి షరీఫ్ జిల్లాలోని 75,000 హెక్టార్ల వ్యవసాయ భూములకు నీటిపారుదలని అందిస్తుంది.

భారతదేశం, ఇరాన్‌లు భూపరివేష్టిత ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు వస్తువులను రవాణా చేయడంపై ఒక ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకోనున్నాయి. ఆగ్నేయ ఇరాన్‌లోని చాబహార్ ఓడరేవు విస్తరణలో భారత ప్రభుత్వం US$100 మిలియన్లకు పైగా పెట్టుబడి పెడుతోంది, ఇది వస్తువుల రవాణాకు కేంద్రంగా ఉపయోగపడుతుంది.  సద్భావన సూచనగా, భారతదేశం ఆఫ్ఘన్ ప్రభుత్వం కోసం  ఖర్చుతో కొత్త పార్లమెంట్ సముదాయాన్ని కూడా నిర్మించింది. ఈ భవనం 2015 డిసెంబరు 25న ప్రారంభించబడింది.  పాకిస్తాన్ భూభాగ ప్రవేశాన్ని నిరాకరించినందున, భారతదేశం, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యాన్ని సులభతరం చేయడానికి రెండు వైమానిక కారిడార్‌లను ఏర్పాటు చేశాయి.

### ఆర్థిక, వస్తు సహాయం
2021 ఆగస్టులో తాలిబన్లు ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో అధికారం చేపట్టే వరకు, భారతదేశం ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో సహాయం, పునర్నిర్మాణ కార్యకలాపాలలో దాదాపు $3 బిలియన్లను పెట్టుబడి పెట్టింది. వీటిలో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ పార్లమెంట్ నిర్మాణం, సల్మా ఆనకట్ట, పాఠశాలలు, ఆసుపత్రులు, విద్యుత్ కేంద్రాలు, స్టేడియంల నిర్మాణం, అలాగే గోధుమలు పప్పుధాన్యాలు, మందులు మొదలైన వాటి రవాణా వంటి వస్తు, ఆర్థిక సహాయం వంటి మౌలిక సదుపాయాల పనులు ఉన్నాయి 

తాలిబన్లు అధికారం లోకి వచ్చిన తర్వాత కూడా, 2022 జనవరిలో, భారతదేశం ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ప్రజలకు మానవతా సహాయంలో భాగంగా 5,00,000 కోవిడ్ వ్యాక్సిన్ డోసులను ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు పంపింది. 2022 ఫిబ్రవరిలో, భారతదేశం 2500 మెట్రిక్ టన్నుల గోధుమలతో కూడిన 50 ట్రక్కులను ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు మానవతా సహాయంగా పంపింది.  2022 జూన్లో, 5.9 తీవ్రతతో సంభవించిన భూకంపం తర్వాత ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ప్రజలకు భారతదేశం 27 టన్నుల అత్యవసర సహాయ సహాయాన్ని పంపింది.  2023 ఫిబ్రవరిలో, రూ.200 కోట్ల అభివృద్ధి సహాయాన్ని ప్రకటించింది. 2023 మార్చిలో, ఇరాన్‌లోని చాబహార్ ఓడరేవు ద్వారా ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు 20,000 టన్నుల గోధుమలను పంపనున్నట్లు భారతదేశం ప్రకటించింది.

### ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులు

#### కొత్త పార్లమెంట్ భవనం
thumb|కొత్త ఆఫ్ఘన్ పార్లమెంట్ భవనం
కొత్త ఆఫ్ఘన్ పార్లమెంటుకు పునాది రాయిని 2005 ఆగస్టులో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ చివరి రాజు జహీర్ షా హమీద్ కర్జాయ్, మన్మోహన్ సింగ్‌ల సమక్షంలో వేశారు. భారతదేశ కేంద్ర ప్రజా పనుల శాఖ (CPWD) ఈ ప్రాజెక్టుకు కన్సల్టెంట్‌గా ఉంది. ఈ కాంట్రాక్టును 2008లో ఒక భారతీయ మౌలిక సదుపాయాల సంస్థకు అప్పగించారు. కొత్త పార్లమెంట్ భవనం కాబూల్‌లోని ప్రసిద్ధ దారులామన్ విభాగంలో 100 ఎకరాల స్థలంలో ఉంది.  ఇది అమానుల్లా ఖాన్ ప్యాలెస్, క్వీన్స్ ప్యాలెస్ వంటి చారిత్రక ప్రదేశాల పక్కన ఉంది.

$220 మిలియన్ల వ్యయంతో నిర్మించిన ఈ భవనం నిర్మాణ పనులు మొదట 2012 నాటికి 36 నెలల్లో పూర్తి చేయాలని నిర్ణయించారు. అయితే, సవాలుతో కూడిన పని పరిస్థితులు, నైపుణ్యం కలిగిన కార్మికుల కొరత, అసురక్షిత భద్రతా వాతావరణం కారణంగా గడువు వాయిదా పడింది. 500 మందికి పైగా కార్మికులు ఈ భవనంపై పనిచేశారు, వీరిలో ఎక్కువ మంది భారతీయులు. ఈ భవనం ప్రధాన ఆకర్షణ, 32 మీటర్ల వ్యాసం, 17.15 మీటర్ల ఎత్తు కలిగిన కాంస్య గోపురం. ఇది ఆసియాలోనే అతిపెద్ద గోపురం. పెద్ద గోపురం అసెంబ్లీ హాల్‌ పైన ఉండగా, చిన్న గోపురం ప్రవేశ లాబీపై ఉంది. భవనం ముందు, తొమ్మిది క్యాస్కేడింగ్ ఫౌంటెన్‌లతో కూడిన నీటి వనరు ఉంది. భవనం లోపల, భారతదేశంలోని ఉదయపూర్ నగరం నుండి దిగుమతి చేసుకున్న ఆకుపచ్చ పాలరాయితో తయారు చేయబడిన 20 అడుగుల ఫౌంటెన్‌ను ఏర్పాటు చేశారు.

2015 డిసెంబరు 25న, భారత ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోడీ రాష్ట్ర పర్యటన సందర్భంగా, అధ్యక్షుడు అష్రఫ్ ఘనీతో కలిసి కొత్త పార్లమెంట్ భవనాన్ని ప్రారంభించాడు. 

సల్మా ఆనకట్ట, అధికారికంగా ఆఫ్ఘన్-ఇండియా ఫ్రెండ్‌షిప్ డ్యామ్, పశ్చిమ ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లోని హెరాత్ ప్రావిన్స్‌లోని చిష్తి షరీఫ్ జిల్లాలోని హరి నదిపై ఉన్న జలవిద్యుత్, నీటిపారుదల ఆనకట్ట ప్రాజెక్టు. రెండు దేశాల మధ్య సంబంధాలను బలోపేతం చేయడానికి ఆఫ్ఘన్ మంత్రివర్గం సల్మా ఆనకట్టను ఆఫ్ఘన్-ఇండియా ఫ్రెండ్‌షిప్ డ్యామ్‌గా పేరు మార్చింది. ఈ జలవిద్యుత్ కేంద్రం 75,000 హెక్టార్ల వ్యవసాయ భూములకు నీటిపారుదలని అందించడంతో (35,000 హెక్టార్ల ప్రస్తుత నీటిపారుదలని స్థిరీకరించడం, కొత్తగా 40,000 హెక్టార్ల భూమికి నీటిపారుదల సౌకర్యాల అభివృద్ధి) పాటు 42 మెగావాట్ల విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తుంది.  ఈ ఆనకట్టను భారత ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోడీ, ఆఫ్ఘన్ అధ్యక్షుడు అష్రఫ్ ఘనీతో కలిసి 2016 జూన్ 4న ప్రారంభించాడు.

## భారతదేశం-ఆఫ్ఘనిస్తాన్ భూ సరిహద్దు
భారత రాజ్యాంగంలోని మొదటి భాగం భారతదేశపు 15,107 కి.మీ సరిహద్దును 7 దేశాలతో నిర్వచిస్తుంది. వీటిలో ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లోని వఖాన్ కారిడార్, వివాదాస్పద కాశ్మీర్ ప్రాంతం వెంట ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌తో భారతదేశపు 106 కి.మీ సరిహద్దు, పాకిస్తాన్ పరిపాలించే ప్రాంతం కానీ భారతదేశం కూడా క్లెయిమ్ చేస్తుంది.   ఆఫ్ఘనిస్తాన్-పాకిస్తాన్ సరిహద్దు వివాదం  ఎందుకంటే డ్యూరాండ్ లైన్ ఆఫ్ఘనిస్తాన్-పాకిస్తాన్ మధ్య ప్రస్తుత సరిహద్దుగా పనిచేస్తుంది. కానీ ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్‌లోని పష్తూన్ ఆధిపత్య ప్రాంతాలను ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు చెందినవని చెబుతూ, డ్యూరాండ్ లైన్‌ను సరిహద్దుగా అంగీకరించడానికి నిరాకరించింది.  వాఖాన్ కారిడార్, గిల్గిట్ మధ్య నడిచే డ్యూరాండ్ లైన్‌లో కొంత భాగం (పాకిస్తాన్ పరిపాలనలో ఉంది. భారతదేశం దాన్ని భారత పాకిస్తాన్‌ సరిహద్దు అంటోంది.) వివాదాస్పదంగా లేదు, అంటే భారతదేశం, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ భూ సరిహద్దు భారతదేశం, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ మధ్య వివాదాస్పదంగా లేదు. అయినప్పటికీ భారతదేశం, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ సరిహద్దు ప్రాంతాలలో ఇతర చోట్ల పాకిస్తాన్‌తో ప్రత్యేక సరిహద్దు వివాదాలున్నాయి. TTP సమస్యపై రెండు దేశాల మధ్య సంబంధాలు దెబ్బతిన్న తర్వాత, తాలిబాన్ రూపొందించిన కొన్ని పటాలు గిల్గిట్ బాల్టిస్తాన్ (పాకిస్తాన్ పాలిత కాశ్మీర్‌లో భాగం)ను గ్రేటర్ ఆఫ్ఘనిస్తాన్ పటంలో చేర్చాయి.

## సైనిక
2011 నుండి, ప్రతి సంవత్సరం దాదాపు 700 మంది ఆఫ్ఘన్లు భారతదేశంలో నేషనల్ డిఫెన్స్ అకాడమీ, ఇండియన్ మిలిటరీ అకాడమీ, ఆఫీసర్స్ ట్రైనింగ్ అకాడమీ, మోవ్‌లోని ఇన్ఫాంట్రీ స్కూల్, మిజోరాంలోని కౌంటర్-ఇన్సర్జెన్సీ, జంగిల్ వార్‌ఫేర్ స్కూల్ వంటి సంస్థలలో శిక్షణ పొందుతున్నారు.  [ నవీకరణ అవసరం ]

## సాంస్కృతిక సంబంధాలు

### సినిమా
ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన విదేశీ మీడియాలో భారతీయ సినిమాలు, సోప్ ఒపెరాలు ఉన్నాయి.  

### వంటకాలు
ఆఫ్ఘన్ వంటకాలు భారతీయ వంటకాలను గణనీయంగా ప్రభావితం చేశాయి, ఆఫ్ఘన్ ఆహార ఎగుమతులు, ముఖ్యంగా ఎండిన పండ్లు,  రెండు దేశాల మధ్య వాణిజ్యంలో ముఖ్యమైన భాగం.

### క్రీడలు
గ్రేటర్ నోయిడాలో తమ జాతీయ జట్టుకు ఆతిథ్యం ఇవ్వడం ద్వారా, దేశంలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడలలో ఒకటైన ఆఫ్ఘన్ క్రికెట్‌కు మద్దతు ఇవ్వడంలో భారతదేశం గణనీయమైన పాత్ర పోషించింది.

## రాయబార కార్యాలయం, కాన్సులేట్లు

### ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో భారతదేశం
కాబూల్‌లో భారతదేశం ఒక రాయబార కార్యాలయాన్ని నిర్వహిస్తోంది.

ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లోని భారత రాయబార కార్యాలయం, కాన్సులేట్‌లను ఉగ్రవాదులు పదే పదే లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు.      

భారతదేశం ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లోని తన రాయబార కార్యాలయాన్ని నాలుగుసార్లు ఖాళీ చేసింది. 

### భారతదేశంలో ఆఫ్ఘనిస్తాన్
ఆఫ్ఘనిస్తాన్ న్యూఢిల్లీలో రాయబార కార్యాలయాన్ని, ముంబై, హైదరాబాద్‌లలో కాన్సులేట్ కార్యాలయాలను నిర్వహిస్తోంది.

అయితే, పూర్వ అష్రఫ్ ఘని ప్రభుత్వం నియమించిన రాయబారి ఫరీద్ మముండ్జాయ్, 2023 సెప్టెంబరు 30న న్యూఢిల్లీలోని ఆఫ్ఘన్ రాయబార కార్యాలయాన్ని మూసివేస్తున్నట్లు ప్రకటించాడు. కొన్ని గంటల తర్వాత, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ కొత్త పాలకులైన తాలిబన్లు భారతదేశంలో తమ దౌత్యవేత్తలను పనిచేయడానికి అనుమతించమని భారతదేశాన్ని కోరారు. 2023 మేలో, తాలిబన్ భారతదేశంలోని దాని ఛార్జ్ డి'అఫైర్స్ అయిన మొహమ్మద్ ఖాదిర్ షాను నియమించింది. అయితే, ఫరీద్ మముండ్జాయ్, ఇతర రాయబార కార్యాలయ సిబ్బంది ఖాదిర్ షాను న్యూఢిల్లీలోని ఆఫ్ఘన్ రాయబార కార్యాలయంలోకి కూడా ప్రవేశించకుండా భౌతికంగా అడ్డూకున్నారు.

## ముక్కోణ సంబంధాలు

### పాకిస్తాన్
భారతదేశంపై ఉగ్రవాద కార్యకలాపాలకు పాకిస్తాన్ ఆఫ్ఘన్ భూభాగాన్ని ఉపయోగించుకుంటుందనే ఆరోపణలు ప్రాంతీయ భద్రతా చర్చలలో నిరంతర ఆందోళనగా ఉన్నాయి. జైష్-ఎ-మొహమ్మద్ (జెఎమ్) లష్కరే-ఎ-తోయిబా (ఎల్‌ఇటి) వంటి సాయుధ గ్రూపులకు పాకిస్తాన్ మద్దతు ఇస్తోందని భారతదేశం నిరంతరం ఆరోపిస్తోంది, వీటిని భారత ప్రయోజనాలను, ముఖ్యంగా జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో లక్ష్యంగా చేసుకోవడానికి ప్రాక్సీలుగా ఉపయోగిస్తున్నారని అది పేర్కొంది. ఎల్‌ఇటి శాఖ కారణంగా జరిగిన 2025 పహల్గామ్ దాడిని భారత అధికారులు అటువంటి సరిహద్దు ప్రమేయానికి ఉదాహరణగా పేర్కొన్నారు. అదనంగా, ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో ప్రభావవంతమైన, పాకిస్తాన్ వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలతో అనుసంధానించబడిన హక్కానీ నెట్‌వర్క్ తూర్పు తుర్కిస్తాన్ ఇస్లామిక్ ఉద్యమం, ఇస్లామిక్ స్టేట్ ఖొరాసన్ ప్రావిన్స్ (ISKP), అల్-ఖైదా వంటి సమూహాలతో సహకారాలతో ముడిపడి ఉంది. కొన్ని ISKP కార్యకలాపాలు హక్కానీ నెట్‌వర్క్‌తో సమన్వయంతో ఉన్నాయని భావిస్తున్నారు, ఇది సరిహద్దు సంబంధాలతో పనిచేసే అంతర్జాతీయ ఉగ్రవాద నెట్‌వర్క్‌ల గురించి ఆందోళనలను లేవనెత్తుతుంది. 2025 భారతదేశం-పాకిస్తాన్ వివాదం ప్రారంభమైన తరువాత, భారత ఉపఖండంలోని అల్-ఖైదా (AQIS) బహిరంగంగా పాకిస్తాన్‌కు మద్దతు తెలిపింది. ఇది ప్రాంతీయ స్థిరత్వానికి చిక్కులు కలిగించగల, సంక్లిష్టమైన సాలెగూడు లాంటి ఉగ్రవాద అనుబంధాలను మరింత హైలైట్ చేసింది.

పహల్గామ్ ఉగ్రవాద దాడిపై ఆఫ్ఘనిస్తాన్ మొదట స్పందిస్తూ, ఇటువంటి సంఘటనలు ప్రాంతీయ భద్రతను, స్థిరత్వాన్ని నిర్ధారించే ప్రయత్నాలనూ దెబ్బతీస్తాయని పేర్కొంది. 2025 ఏప్రిల్లో, తాలిబన్ తాత్కాలిక విదేశాంగ మంత్రి మౌలవి అమీర్ ఖాన్ ముత్తాకి విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ జాయింట్ సెక్రటరీ ఆనంద్ ప్రకాష్ నేతృత్వంలోని భారత ప్రతినిధి బృందంతో జరిగిన సమావేశంలో దాడిని తీవ్రంగా ఖండించాడు. తాలిబన్ ఖండనను భారతదేశం స్వాగతించింది. 

2025 సెప్టెంబరులో, ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలిలో, పాకిస్తాన్‌కు చెందిన లష్కరే తోయిబా, జైషే మహ్మద్ వంటి ఉగ్రవాద సంస్థలు ఆఫ్ఘన్ భూభాగాన్ని ఉగ్రవాద కార్యకలాపాలకు ఉపయోగించకుండా నిరోధించాలని భారతదేశం అంతర్జాతీయ సమాజానికి పిలుపునిచ్చింది.  

2025 అక్టోబరులో, అమీర్ ఖాన్ ముత్తాకి భారతదేశానికి అధికారిక పర్యటనకు వచ్చిన సందర్భంగా, భారతదేశ ప్రాదేశిక సమగ్రతను ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ఆమోదించడం, జమ్మూ కాశ్మీర్ గురించి ఆఫ్ఘనిస్తాన్-భారత సంయుక్త ప్రకటనలో ప్రస్తావించడం పాకిస్తాన్ విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ఖండించింది. ఈ పర్యటన సందర్భంగా, పాకిస్తాన్‌లో జరుగుతున్న ఉగ్రవాద హింస ఇస్లామాబాద్ అంతర్గత విషయం అని ముత్తాకి పేర్కొన్నారు. పాకిస్తాన్ తన దేశీయ భద్రతా సవాళ్లకు ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌ను బాధ్యులను చేయకూడదని ఆయన నొక్కి చెప్పాడు.    భారతదేశం, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ రెండూ "ప్రాంతీయ దేశాల నుండి ఉద్భవించే అన్ని ఉగ్రవాద చర్యలను నిస్సందేహంగా ఖండిస్తున్నాయి" అనే ఉమ్మడి ప్రకటనను విడుదల చేసాయి. దానిపై పాకిస్తాన్, ఆఫ్ఘన్ రాయబారిని పిలిపించి, అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసింది.

## ఇవి కూడా చూడండి

* భారత పాకిస్తాన్ సంబంధాలు
* భారత ఇరాన్ సంబంధాలు
* ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో హిందూమతం
* దక్షిణాసియా ప్రాంతీయ సహకార సంఘం (సార్క్)
* ఫిజీ-భారత్ సంబంధాలు

## మూలాలు



వర్గం:భారతదేశ విదేశీ సంబంధాలు