చతుష్షష్టి కళలు

thumb|శివుడు నటరాజ స్వరూపములో
భారతీయ సంస్కృతిలో 64 కళలు లేక విద్యలు ఉన్నాయి. అవి వివిధ శాస్త్ర గ్రంథాలలో వివిధ రకములుగా యున్నవి.

## చతుష్షష్టి విద్యలను తెలియజేసే శ్లోకం

### అర్థము

# వేదములు (ఋగ్వేదము, యజుర్వేదము, సామవేదము అధర్వణవేదము అను నాల్గు)
# వేదాంగములు- వేదములకు సంబంధించిన ఆరుశాస్త్రములు : (1. శిక్షలు 2. వ్యాకరణము 3. ఛందస్సు 4. జ్యోతిషము 5. నిరుక్తము 6. కల్పములు అని వేదాంగములు. ఆరు శాస్త్రములు)
# ఇతిహాసములు - రామాయణ, మహాభారత, భాగవతం పురాణాదులు
# ఆగమశాస్త్రములు- 1. శైవాగమము 2 పాంచరాత్రాగమము 3 వైఖానసాగమము 4 స్మార్తాగమము అని ఆగమములు నాల్గు.
# న్యాయము: తర్కశాస్త్రమునకు పేరు
# కావ్యము
# అలంకారములు : సాహిత్యశాస్త్రము
# నాటకములు 
# గానము (సంగీతం)
# కవిత్వము : ఛందోబద్ధముగ పద్యమునుగాని శ్లోకమునుగాని రచించడము
# కామశాస్త్రము 
# ద్యూతము (జూదమాడడము) : జూదమునకు సంబంధించిన సూక్తములు ఋగ్వేదములో కొన్ని ఉన్నాయి. వీనికే అక్షసూక్తమనియునందురు. కార్తిక శుద్ధ పాఢ్యమినాడు జూదమాడవలయుననియు శాస్త్రవచనములుగలవు. ఇదియు నొకకళ,
# దేశభాషాజ్ఞానం 
# లిపికర్మ= దేశభాషలకు సంబంధించిన అక్షరములు నేర్పుగ వ్రాయువిధానము.
# వాచకము = ఏగ్రంధమైననూ తప్పులేకుండ శ్రావ్యముగ నర్థవంతముగ చదువు నేర్పు
# సమస్తావథానములు: అష్టావధాన, శతావధాన, నేత్రాథానాది, అవధానములలో నైపుణ్యము
# స్వరశాస్త్రము= ఉచ్ఛ్వాస నిశ్వాసములకు సంబంథించినదై ఇడా పింగళా సుషుమ్న నాడులకు చేరినదై చెప్పబడు శుభాశుభ ఫలబోధకమైన శాస్త్రము,
# శకునము= ప్రయాణ కాలమున, పక్షులు జంతువులు మానవులు, ఎదురురావడం గూర్చి గాని, ప్రక్కలకు వెళ్ళడం గూర్చి భాషించు భాషణములను గూర్చి, గమనించి తన కార్యము యొక్క శుభాశుభముల నెరుంగునట్టి శాస్త్రము
# సాముద్రికము= హస్తరేఖలు, బిందువులు, వగైరాలను గుర్తించి శుభాశుభముల నెరుంగజేయు శాస్త్రము
# రత్నపరీక్ష= నవరత్నాల గురించి వాటి ప్రభావం, వాటి నాణ్యత మొదలగు గుణాల సంపూర్ణజ్ఞానం
# స్వర్ణపరీక్ష= బంగారమును గుర్తించు జ్ఞానము
# అశ్వలక్షణము= గుఱ్ఱములకు సంబంధించిన జ్ఞానము
# గజలక్షణము= ఏనుగులకు సంబంధించిన జ్ఞానము
# మల్లవిద్య = కుస్తీలు పట్టు విధానము
# పాకకర్మ= వంటలు
# దోహళము=వృక్షశాస్త్రము
# గంధవాదము = వివిధములైన సువాసన వస్తువులు అత్తరు పన్నీరు వంటివి తయారుచేయు నేర్పు
# ధాతువాదము = రసాయన వస్తువులు నెరుంగు విద్య
# ఖనీవాద- గనులు వాటి శాస్త్రం .
# రసవాదము - పాదరసము మొదలైన వానితో బంగారు మొదలైనవి చేయు నేర్పు.
# అగ్నిస్తంభన - అగ్నిలో కాలకుండ తిరుగాడు రీతి.
# జలస్తంభన - నీళ్ళను గడ్డగట్టించి, నందులో మెలంగుట.
# వాయుస్తంభన - గాలిలో తేలియాడు విద్య
# ఖడ్గస్తంభన - శత్రువుల ఖడ్గాదులను నిలుపుదల జేయు విద్య
# వశ్యము - పరులను, లోబచుకొను విద్య
# ఆకర్షణము - పరులను, చేర్చుకొను విద్య,
# మోహనము - పరులను మోహింపజేయు తెరంగు.
# విద్వేషణము - పరులకు విరోదము కల్పించడము,
# ఉచ్ఛాటనము - పరులను ఉన్నచోటునుంచి వెళ్ళగొట్టడము,
# మారణము - పరులకు ప్రాణహాని గల్గించడము.
# కాలవంచనము - కాలముగాని కాలమున పరిస్ధితులు మార్పు గలిగించడము.
# వాణిజ్యము - వ్యాపారాదులు.
# పాశుపాల్యము - పశువులను పెంచడములో నేర్పు.
# కృషి - వ్యవసాయ నేర్పు.
# ఆసవకర్మ - ఆసవములను, మందులను చేయు రీతి
# లాపుకర్మ - పశుపక్ష్యాదులను స్వాధీనబరచుకొను రీతి.
# యుద్ధము - యుద్ధముచేయు నేర్పు.
# మృగయా - వేటాడు నేర్పు
# రతి కళాకౌశలము - శృంగార కార్యములలో నేర్పు.
# అద్మశ్యకరణీ - పరులకు కానరాని రీతిని మెలంగడము.
# ద్యూతకరణీ - రాయబార కార్యములలో నేర్పు.
# చిత్ర - చిత్రకళ
# లోహా - పాత్రలు చేయి నేర్పు
# పాషాణ - రాళ్ళు చెక్కడము (శిల్పకళ.
# మృత్ - మట్టితొ చేయు పనులలో నేర్పు
# దారు - చెక్కపని
# వేళు - వెదరుతో చేయు పనులు
# చర్మ - తోళ్ళపరిశ్రమ.
# అంబర - వస్త్ర పరిశ్రమ
# చౌర్య - దొంగతనము చేయుటలో నేర్పు
# ఓషథసిద్ధి - మూలికలద్వారా కార్యసాధనావిధానము
# మంత్రసిద్ధి - మంత్రములద్వారా కార్యసాధనము
# స్వరవంచనా - కంఠధ్వనివల్ల ఆకర్షణము
# దృష్టివంచన - అంజనవంచన - చూపులతో ఆకర్షణము
# పాదుకాసిద్ధి - ఇంద్రజాల మహేంద్రజాలములు తలచినచోటికి ఇంద్రజాలములనెడు గారడీవిద్య

## భారతీయులు గణించిన చతుష్టష్టి కళలు
కళలు 64 గా భారతీయులు గణించారు. వీటిని చతుష్షష్టి కళలంటారు. అవి వరుసగా: 

#గీతం 
#వాద్యం
#నృత్యం
#అలేఖ్యం
#విశేష కచ్ఛేద్యం
#పుష్పాస్తరణం
#తండుల కుసుమబలి వికారం
#దశనవ సనాంగరాగం
#మణి భూమికా కర్మ
#శయన రచనం
#ఉదక వాద్యం
#ఉదకాఘాతం
#చిత్రయోగాలు
#మాల్య గ్రథన వికల్పాలు 
#శేఖర కాపీడయోజనం 
#నేపథ్య ప్రయోగాలు 
#కర్ణపత్ర భంగాలు 
#గంధయుక్తి 
#భూషణ యోజనం 
#ఇంద్రజాలం 
#కౌచుమారం 
#హస్తలాఘవం 
#వంటకాలు 
#సూచీవాన కర్మ 
#సూత్ర క్రీడ 
#వీణా డమరుక వాద్యాలు 
#ప్రహేళికలు 
#ప్రతిమాల 
#దుర్వాచక యోగాలు 
#పుస్తక వాచనం 
#నాటకాఖ్యాయికా దర్శనం 
#కావ్య సమస్యా పూరణం 
#పట్టికా వేత్ర వాసవికల్పాలు 
#తర్కు కర్మలు 
#తక్షణం 
#వాస్తువిద్య 
#రూప్యరత్న పరీక్ష 
#ధాతువాదం 
#మణిరాగాకర జ్ఞానం 
#వృక్షాయుర్వేద యోగాలు 
#మేష కుక్కుట లావట యుద్ధ విధులు 
#శుకశారికా ప్రలాపాలు 
#ఉత్సాధనే, సంవాహనే, కేశమర్దనేచ కౌశలం, 
#అక్షర ముష్టికా కథనం 
#మ్లేచ్చిక వికల్పాలు 
#దేశభాషా విజ్ఞానం
#పుష్పశకటిక 
#నిమిత్త జ్ఞానం 
#యంత్రమాతృక 
#ధారణ మాతృక 
#మానసీక్రియ 
#సంపాఠ్యం 
#కావ్యక్రియ 
#అభిధానకోశం 
#ఛందోజ్ఞానం 
#క్రియాకల్పం 
#చలితక యోగం
#వస్త్రగోపనం 
#ద్యూతవిశేషాలు 
#ఆకర్షక్రీడం 
#బాల క్రీడనకాలు 
#వైనయికే జ్ఞానం 
#వైజయికీ విద్యలు 
#వ్యాయామికీజ్ఞానం

## వివరణ సహిత 64 కళలు
### వా.కా.సూత్రములలో

# గీతము (స్వర ప్రధానముగా, పద ప్రధానముగా, లయ ప్రధానముగా మనస్సు యొక్క అవధానము ప్రధానముగా లోలోపల గానము చేయబడునది), 
# వాద్యము (ఇది తత-ఘన-అనవద్ధ-సుషిర భేదములచే నాలుగు విధములు ), 
# నృత్యము (భావాభినయము), 
# అలేఖ్యము (చిత్రలేఖనము), 
# విశేషకచ్ఛేధ్యము (తిలక-పత్రభంగాది రచన), 
# తండులకుసుమ బలివికారములు (బియ్యపుపిండితో, పూలతో భూతతృప్తి కొఱకు పెట్టెడి ముగ్గులు), 
# పుష్పాస్తరణము (పూలశయ్యలను, అసనములను ఏర్పఱచుట), 
# దశన వసనాంగరాగము (దంతములకు, వస్త్రములకు రంగులద్దుట), 
# మణిభూమికాకర్మ (మణులతో బొమ్మలను చేయుట), 
# శయన రచనము (ఋతువుల ననుసరించి శయ్యలను కూర్చుట), 
# ఉదక వాద్యము (జలతరంగిణి), 
# ఉదకాఘాతము (వసంతకేళిలో పిచికారుతో నీళ్ళు చిమ్ముట), 
# చిత్రయోగములు (రకరకముల వేషములతో సంచరించుట), 
# మాల్యగ్రథన వికల్పములు (చిత్ర విచిత్రములైన పూలమాలలను కూర్చుట), 
# శేఖరకాపీడ యోజనము (పూలతో కిరీటమును, తలకు చుట్టును అలంకరించుకొనెడి పూల నగిషీని కూర్చుట), 
# నేపథ్య ప్రయోగము (అలంకరణ విధానములు), 
# కర్ణపత్రభంగములు (ఏనుగు దంతములతోను శంఖములతోను చెవులకు అలంకారములను కల్పించుకొనుట), 
# గంధయుక్తి (అత్తరువులు మొదలగునవి చేసే నేర్పు ), 
# భూషణ యోజనము (సామ్ములు పెట్టుకొను విధానము ), 
# ఇంద్రజాలములు (చూపఱుల కనులను భ్రమింప జేయుట), 
# కౌచిమారయోగము (సుభగంకరణాది యోగములు), 
# హస్త లాఘవము (చేతులలోనున్న వస్తువులను మాయము చేయుట), 
# విచిత్ర శాఖయూష భక్ష్యవికారములు (రకరకముల తినుబండములను వండుట), 
# పానక రసరాగాసవ యోజనము (పానకములు, మద్యములు చేయుట), 
# సూచీవానకర్మ (గుడ్డలు కుట్టుట), 
# సూత్రక్రీడ (దారములను ముక్కలు చేసి, కాల్చి మరల మామూలుగా చూపుట), 
# వీణాడమరుక వాద్యములు (ఈవాద్యములందు నేర్పు), 
# ప్రహేళికలు (సామాన్యార్థము మాత్రము పైకి కనబడునట్లును, గంభీరమైన యర్థము గర్భితమగునట్లును కవిత్వము చెప్పుట), 
# ప్రతిమాల (కట్టుపద్యములను చెప్పుట), 
# దుర్వాచక యోగములు (విలాసము కొఱకు క్లిష్ట రచనలను చదువులట), 
# పుస్తక వాచకము (అర్థవంతముగా చదివెడి నేర్పు), 
# నాటకాఖ్యాయికా దర్శనము (నాటకములకు, కథలకు సంబంధించిన జ్ఞానము ), 
# కావ్యసమస్యాపూరణము (పద్యములతో సమస్యలను పూరించుట), 
# పట్టికా వేత్రవాన వికల్పములు (పేముతో కుర్చీలు, మంచములు అల్లుట), 
# తక్షకర్మ (విలాసము కొఱకు బొమ్మలు మొదలైనవి చేయుట), 
# తక్షణము (కఱ్ఱపని యందు నేర్పు), 
# వాస్తువిద్య (గృహాదినిర్మాణ శాస్త్రము ), 
# రూప్యరత్నపరీక్ష (రూపాయలలోను, రత్నములలోను మంచి చెడుగులను పరిశీలించుట), 
# ధాతువాదము (లోహములుండెడి ప్రదేశములను కనుగొనుట), 
# మణిరాగాకర జ్ఞానము (మణుల గనులను కనిపెట్టుట), 
# వృక్షాయుర్వేద యోగములు (చెట్లవైద్యము), 
# మేషకుక్కుటలావక యుద్ధవిధి (పొట్టేళ్ళు, కోళ్ళు, లావుక పిట్టలు మొదలగు వానితో పందెములాడుట), 
# శుకశారికా ప్రలాపనము (చిలుకలకు, గోరువంకలకు మాటలు నేర్పుట), 
# ఉత్సాధన, సంవాహన, కేశమర్దన కౌశలము (ఒళ్ళుపట్టుట, పాదములోత్తుట, తలయంటుట వీనియందు నేర్పు), 
# అక్షరముష్టికా కథనము (అక్షరములను మధ్య మధ్య గుర్తించుచు కవిత్వము చెప్పుట), 
# మ్లేచ్ఛితక వికల్పములు (సాధుశబ్దమును గూడ అక్షర వ్యత్యయము చేసి అసాధువని భ్రమింపజేయుట), 
# దేశభాషా విజ్ఞానము (బహుదేశ భాషలను నేర్చియుండుట), 
# పుష్పశకటిక (పూలతో రథము, పల్లకి మొదలగునవి కట్టుట), 
# నిమిత్త జ్ఞానము (శుభాశుభ శకునములను తెలిసియుండుట), 
# యంత్ర మాతృక (యంత్ర నిర్మాణాదులు), 
# ధారణ మాతృక (ఏకసంధా గ్రహణము), 
# సంపాఠ్యము (ఒకడు చదువుచుండగా పలువురు వానిననుసరించి వల్లించుట), 
# మానసీక్రియ (మనస్సుయొక్క అవధానమునకు సంబంధించిన క్రియ), 
# కావ్యక్రియ (కావ్యములను రచించుట), 
# అభిధాన కోశచ్ఛందో విజ్ఞానము (నిఘంటువులు, ఛందోగ్రంథములు-వీని పరిజ్ఞానము), 
# క్రియాకల్పము (కావ్యాలంకార శాస్త్ర పరిజ్ఞానము), 
# ఛలితక యోగములు (మాఱువేషములతో నింకొక వ్యక్తివలె చలామణి యగుట), 
# ద్యూతవిశేషములు (వస్త్రములను మాయము చేయుట మొదలగు పనులు), 
# ద్యూతవిశేషములు (జూదము లోని విశేషములను తెలిసికొని యుండుట), 
# ఆకర్షక్రీడలు (జూదములందలి భేదములు), 
# బాలక్రీడనకములు (పిల్లల ఆటలు), 
# వైనయిక జ్ఞానము (గజ అశ్వ-శాస్త్ర పరిజ్ఞానము), 
# వైజయిక విద్యలు (విజయసాధనోపాయములను తెలిసియుండుట), 
# వ్యాయామిక జ్ఞానము (వ్యాయామపరిజ్ఞానము).
 
### శుక్రనీతిసారము నుండి

# హావభావాది సంయుక్తమైన నృత్యము, 
# నానావిధ వాద్యముల నిర్మాణమందును, వాదనమందును నేర్పరితనము, 
# స్త్రీపురుషులకు వస్త్రాలంకార యోజనమును గావించుట, 
# దారుశిలాదులచే వివిధాకృతులను నిర్మించుట, 
# శయ్యాస్తరణ యోగము-పుష్పగ్రథనము, 
# ద్యూతాద్యనేక క్రీడలచే జనుల నానందింపజేయుట, 
# వివిధాసనములు తోడి రతిజ్ఞానము [ఈ యేడు కళలు గాంధర్వవేదమున చెప్పబడినట్టివి], 
# మకరందాసవము- మద్యము మున్నగువానిని సిద్ధము చేయునేర్పు, 
# బాణములంగములందు గాడినచో వానిని తీసి నరములందేర్పడు వ్రణములను వ్యథ లేకుండ బాగుచేయుటలో నేర్పు, 
# హింగ్వాధి రససంయోగముచే అన్నాదులను వండుట, 
# వృక్షములకు పుష్పము గలుగజేయుట, మొక్కలు వేయుట, వానిని పోషించుట-వీనియందలి నేర్పు, 
# పాషాణములు, ధాతువులు వీనిని భస్మముగావించు నేర్పు, 
# చెఱకుపానకముచే ననేక ప్రకారములుగ పంచదార మొదలగు వానిని చేయుట, 
# స్వర్ణాది ధాతువులను, ఓషధులను మిశ్రణము చేయునేర్పు, 
# మిశ్రితములగు ధాతువులను వేఱు చేయు నేర్పు, 
# ధాత్వాదుల యన్యోన్యసంయోగము కంటే పూర్వమందగు ధాత్వాది జ్ఞానము, 
# క్షారముల నితరములనుండి వేఱు చేయు నేర్పు [ఈ పదియు నాయుర్వేదమున చెప్పబడిన కళలు], 
# శస్త్రసంధానము, శస్త్ర విక్షేపము, ఆలీఢాది పదన్యాసము-వీని నెఱుగుట, 
# శరీరసంధులయందు పొడచుట, ఆకర్షించుట మొదలగువానిచేనగు మల్లయుద్ధము, 
# అభిలక్షిత దేశమున యంత్రాద్యస్త్రములను ప్రయోగించుట, 
# వాద్య సంకేతమున వ్యూహాది రచన, 
# గజాశ్వరథగతులతో యుద్ధమొనర్చుట [ఈ యైదు ధనుర్వేదమున చెప్పబడిన కళలు], 
# నానావిధములగు నాసన ముద్రాదులచే దేవతలను సంతోషపరచుట, 
# సారథ్యము-గజాశ్వాది గమన శిక్షణము, 
# మన్ను, కఱ్ఱ, ఱాయి, స్వర్ణాది ధాతువులు-వీనిచే కుండలు మొదలగు వానిని చేయుట [ఇవి వేర్వేఱ నాలుగు కళలు], 
# మన్ను, కఱ్ఱ, ఱాయి, స్వర్ణాది ధాతువులు-వీనిచే కుండలు మొదలగు వానిని చేయుట [ఇవి వేర్వేఱ నాలుగు కళలు],
# మన్ను, కఱ్ఱ, ఱాయి, స్వర్ణాది ధాతువులు-వీనిచే కుండలు మొదలగు వానిని చేయుట [ఇవి వేర్వేఱ నాలుగు కళలు],
# మన్ను, కఱ్ఱ, ఱాయి, స్వర్ణాది ధాతువులు-వీనిచే కుండలు మొదలగు వానిని చేయుట [ఇవి వేర్వేఱ నాలుగు కళలు],
# చిత్రాదులను లిఖించుట, 
# చెఱువు, బావి, మేడ, సమభూమి-వీనిని నిర్మించుట, 
# గడియారము మొదలగు యంత్రములను, వీణా మృదంగాది వాద్యములను చేయు నేర్పు, 
# సూక్ష్మ, మధ్యమ, గాఢములగు వర్ణ సంయోగములచే వస్త్రముల నద్దుట, 
# అగ్ని, జలము, వాయువు-వీని సంయోగ నిరోధాదుల చేయు క్రియ, 
# ఓడలు, రథములు మొదలగు యానములను చేయుట, 
# సూత్రములను, రజ్జువులను చేయుట, 
# వస్త్రములు నేయుట, 
# రత్నములకు రంధ్రములు వేయుట, వాని సదసద్‌జ్ఞానము, 
# స్వర్ణాదుల యథార్థ స్వరూపము నెఱుగుట, 
# కృత్రిమ స్వర్ణ రత్నాదులను చేయుజ్ఞానము, 
# స్వర్ణాదులచే నలంకారములను చేయుట-లేపాది సత్కారము, 
# చర్మములను మృదువుగా చేయు నేర్పు, 
# పశువుల శరీములనుండి చర్మమును తీయు నేర్పు, 
# పాలు పితుకుట మొదలుకొని నేయి కాచుట వఱకు గల వివిధ ప్రక్రియల నెఱుగుట, 
# అంగీలు (కంచుకములు) మొదలగు వానిని కుట్టుటయందు నేర్పు, 
# నీటిలో ఈదుట, 
# ఇంటియందు వాడుకొను పాత్రలను శుద్ధి చేయు నేర్పు, 
# వస్త్రములను శుభ్రపరచు నేర్పు, 
# క్షురకర్మ, 
# నువ్వులు మొదలగువానినుండి నూనె తీయుట, 
# దున్నుట మొదలగు వానిని గూర్చిన జ్ఞానము, 
# వృక్షాద్యారోహణ జ్ఞానము, 
# చిత్తానుకూలముగ పరిచర్య చేయునేర్పు, 
# గడ్డి, వెదుళ్ళు వీనిచే పాత్రములను చేయుట, 
# కాచపాత్రాదులను చేయు నేర్పు, 
# నీరు కట్టుట యందును, తీయుటయందును నేర్పు, 
# లోహాదులచే శస్త్రాస్త్రములను చేయు నేర్పు, 
# ఏనుగులు, గుఱ్ఱములు, ఎద్దులు, ఒంటెలు వీనిపై వేయు జీనును కుట్టు నేర్పు, 
# శిశువులను సంరక్షించు నేర్పు, 
# శిశువుల నెత్తికొని యాడించు నేర్పు, 
# అపరాధిని యథాపరాధముగ దండించు నేర్పు, 
# నానాదేశముల వర్ణములను చక్కగా వ్రాయు నేర్పు, 
# తాంబూలపు పట్టీలను కట్టు నేర్పు, 
# ఆదానము (ఆశుకారిత్వము), 
# ప్రతిదానము (చిరక్రియ).

### చంపూరామాయణము లో

# ఇతిహాసాగమాదులు, 
# కావ్యాలంకార నాటకములు, 
# గాయకత్వము, 
# కవిత్వము, 
# కామశాస్త్రము, 
# ద్యూతము, 
# దేశభాషలు, 
# లిపిజ్ఞానము, 
# లిపికర్మ, 
# వాచనము, 
# సర్వపూర్వ వృత్తాంతములు, 
# స్వరశాస్త్రము, 
# శకునశాస్త్రము, 
# సాముద్రికము, 
# రత్నశాస్త్రము, 
# రథగతి కౌశలము, 
# అశ్వగతి కౌశలము, 
# మల్లశాస్త్రము, 
# సూదకర్మ, 
# వృక్షదోహదము, 
# గంధవాదము, 
# ధాతువాదము, 
# ఖన్యావాదము, 
# రసవాదము, 
# జాలవాదము, 
# అగ్నిసంస్తంభము, 
# ఖడ్గస్తంభము, 
# జలస్తంభము, 
# వాక్‌స్తంభము, 
# వయస్తృంభము, 
# వశ్యము, 
# ఆకర్షణము, 
# విద్వేషణము, 
# ఉచ్చాటనము, 
# మారణము, 
# కాలవంచనము, 
# జలప్లవన చాతుర్యము, 
# పాదుకాసిద్ధి, 
# మృత్సిద్ధి, 
# ఘటికాసిద్ధి, 
# ఐంద్రజాలికము, 
# అంజనము, 
# నరదృష్టివంచనము, 
# స్వరవంచనము, 
# మణిసిద్ధి, 
# మంత్రసిద్ధి, 
# ఔషధసిద్ధి, 
# చోరకర్మ, 
# ప్రేతక్రియ, 
# లోహక్రియ, 
# అశ్మక్రియ, 
# మృత్క్రియ, 
# దారుక్రియ, 
# వేణుక్రియ, 
# వర్మక్రియ, 
# అంజనక్రియ, 
# అదృశ్యకరణి, 
# దూరకరణి, 
# మృగయారతి, 
# వాణిజ్యము, 
# పాశుపాల్యము, 
# కృషి, 
# ఆహవకర్మ, 
# లావకుక్కుటమేషాదియుద్ధకారణకౌశలము 

### రఘువంశ వ్యాఖ్యయగు సంజీవనిలో

# గీతము, 
# వాదిత్రము, 
# నృత్తము, 
# నాట్యము, 
# చిత్రము, 
# పుస్తక కర్మ,
# పత్రచ్ఛేద్యము, 
# లిపిజ్ఞానము
# వచనకౌశలము
# వైలక్షణ్యము,
# మాల్యవిధి, 
# గంధయుక్తి, 
# ఆస్వాద్యవిధానము
# అనురంజన జ్ఞానము,
# రత్నపరీక్ష, 
# సీవనము, 
# ఉపకరణ క్రియ, 
# ఆజీవ జ్ఞానము,
# తిర్యగ్యోని చికిత్స, 
# మాయాకృతము, 
# పాషండ సమయ జ్ఞానము, 
# క్రీడాకౌశలము, 
# సంవాహనము, 
# శరీర సంస్కార కౌశలము, 
# ఆయప్రాప్తి, 
# రక్షావిధానము, 
# రూపసంఖ్య, 
# క్రియామార్గము, 
# జీవగ్రహణము, 
# నయజ్ఞానము, 
# చిత్రవిధి, 
# గూఢరాశి, 
# తులానిధి, 
# క్షిప్రగ్రహణము, 
# అనుప్రాప్తి, 
# లేఖ, 
# స్మృత్యనుక్రమము, 
# లీలావ్యాపార మోహనము (ఫలవ్యామోహమని పాఠాంతరము),
# గ్రహణాదానము, 
# ఉపస్థానవిధి, 
# యుద్ధము, 
# తతము, 
# గతము, 
# స్త్రీపురుషభాష గ్రహణము,
# స్వరాగప్రకాశనము, 
# ప్రత్యంగదానము, 
# నఖవిచారము, 
# దంతవిచారము, 
# నీవీస్రంసనము, 
# గుహ్యస్పర్శన లోమ్యము, 
# పరమార్థ కౌశలము, 
# భూషణము, 
# సమానార్థత, 
# ప్రోత్సాహనము, 
# మృదుక్రోధ ప్రవర్తనము, 
# క్రుద్ధ ప్రసాధనము, 
# సుప్తాపర్తిత్యాగము, 
# పరమస్వాప విధి,
# గుహ్యగ్రహణము, 
# సాశ్రుపాతనము, 
# రమణవీక్షణము, 
# స్వయంశపథక్రియ, 
# ప్రస్థితానుగమనము, 
# పునర్నిరీక్షణము

## ఇవి కూడా చూడండి
* కళలు
* లలిత కళలు
*ద్విసప్తతి-కళలు

## మూలాలు

## ఇతర లింకులు

* https://64kalalu.com/what-are-the-ancient-64-arts-in-india/

వర్గం:కళలు
వర్గం:సంఖ్యానుగుణ వ్యాసములు
వర్గం:జాబితాలు
వర్గం:సంస్కృతి