బ్రహ్మ సూత్రాలు

***బ్రహ్మ సూత్రాలు*** (సంస్కృతం: ब्रह्मसूत्राणि), వీటిని **వేదాంత సూత్రాలు** (సంస్కృతం: वेदान्त सूत्र), లేక **శారీరక సూత్రాలు**,  **భిక్షు-సూత్రాలు** (చివరి రెండు సన్యాస సంప్రదాయాలలో వాడతారు), అని కూడా పిలుస్తారు. ఇవి ప్రభావవంతమైన సాంఖ్య తత్వశాస్త్రం బోధించే మెటాఫిజికల్ ద్వంద్వవాదాన్ని విమర్శించే సంస్కృత గ్రంథం, దీనికి బదులుగా అస్తిత్వ సారాంశం గురించి విభిన్న ఉపనిషత్తుల ఆలోచనలను, అభ్యాసాలను సంశ్లేషణ చేసి సమన్వయం చేస్తుంది. బ్రహ్మం మాత్రమే అన్నింటికీ మూలం అని ప్రతిపాదిస్తుంది. ఈ గ్రంథం వ్యాసుడు (కూర్పుదారు) అని కూడా పిలువబడే బాదరాయణ మహర్షికి ఆపాదించబడింది, బహుశా ఇది మునుపటి రచనకు వివిధ రచయితలు చేసిన ఆరోహణ చేర్పులు, మార్పుల సంచితం కావచ్చు, ఇది దాదాపు సా.శ. 400–450 లో పూర్తయింది. దీని పురాతన వెర్షన్ క్రీ.పూ 500, క్రీ.పూ 200 మధ్య కూర్చబడి ఉండవచ్చు, క్రీ.పూ 200 అనేది అత్యంత సంభావ్య తేదీ.

*బ్రహ్మ సూత్రాలు* నాలుగు అధ్యాయాలలో 555 సూత్రాలను కలిగి ఉన్నాయి, ఇవి బ్రహ్మ జ్ఞానాన్ని పొందడం గురించి వివరిస్తాయి. స్మృతిని జ్ఞానాధారంగా తిరస్కరిస్తూ, వేద ఉపనిషత్తులు మాత్రమే ఆమోదయోగ్యమైన సత్య మూలం, అదే అధిభౌతిక వాస్తవికతను వర్ణించే తప్పుపట్టలేని వెల్లడింపులు, బ్రహ్మం, వివిధ వ్యక్తులకు భిన్నంగా ఉండదని ఇది ప్రకటిస్తుంది. అస్తిత్వ సారాంశం గురించి విభిన్నమైన, కొన్నిసార్లు పరస్పర విరుద్ధంగా కనిపించే *[[విద్య|విద్యల]]* ("జ్ఞానం"), *ఉపాసనల* (ధ్యానం, ఆరాధన) భావనలను సంశ్లేషణ చేసి సమన్వయం చేయడానికి ఈ గ్రంథం ప్రయత్నిస్తుంది, అవన్నీ వాస్తవానికి బ్రహ్మం పదానికి పర్యాయపదాలని పేర్కొంది. ఇది భేదాభేద దృక్కోణం నుండి ఇలా చేస్తుంది, జాన్ కొల్లర్ పేర్కొన్నట్లుగా: "బ్రహ్మం, ఆత్మ కొన్ని అంశాలలో భిన్నంగా ఉంటాయి, కానీ, లోతైన స్థాయిలో, అవి భిన్నమైనవి కావు (అద్వైతం), ఒకేలా ఉంటాయి."

ముఖ్య ఉపనిషత్తులు, భగవద్గీతతో పాటు వేదాంతంలో అత్యంత ముఖ్యమైన మూడు గ్రంథాలలో *బ్రహ్మ సూత్రాలు* ఒకటి. ఇది భారతీయ తత్వశాస్త్రాలలోని వివిధ పాఠశాలలకు ప్రభావవంతంగా నిలిచింది, అయితే అద్వైత శివ అద్వైతం, అద్వైత వేదాంత ఉప-పాఠశాలలచే, వైష్ణవ ఆస్తిక విశిష్టాద్వైతం, ద్వైత వేదాంత ఉప-పాఠశాలలచే, ఇతరులచే భిన్నంగా అన్వయించబడింది. *బ్రహ్మ సూత్రాలపై* అనేక వ్యాఖ్యానాలు చరిత్రలో కోల్పోయాయి లేదా ఇంకా కనుగొనబడలేదు; మిగిలి ఉన్న వాటిలో, *బ్రహ్మ సూత్రాలపై* అత్యంత విస్తృతంగా అధ్యయనం చేయబడిన వ్యాఖ్యానాలలో ఆది శంకరుడి భాష్యం, వైష్ణవ వ్యాఖ్యాతలు శ్రీనివాస, రామానుజ, మధ్వాచార్య, భాస్కర, బలదేవ విద్యాభూషణ్, రామానందాచార్య, ఏకైక శైవ వ్యాఖ్యాత శ్రీకంఠ శివాచార్యుడు రాసిన వ్యాఖ్యానాలు ఉన్నాయి. 

## చరిత్ర
*బ్రహ్మ సూత్రాలు* గ్రంథం బాదరాయణుడికి ఆపాదించబడింది. కొన్ని గ్రంథాలలో, బాదరాయణుడిని వ్యాసుడు అని కూడా పిలుస్తారు, దీని అర్థం "కూర్పుదారుడు".

బాదరాయణుడు జైమినికి గురువు, జైమిని హిందూ తత్వశాస్త్ర మీమాంస పాఠశాల మీమాంస సూత్రాలను రచించినట్లు ఘనత పొందాడు. బాదరాయణుడు, జైమిని ఒకరి సిద్ధాంతాలను మరొకరు విశ్లేషించుకునేటప్పుడు ఒకరినొకరు ఉటంకించుకోవడం చూస్తే ఇది నిజమే అనిపిస్తుంది, బాదరాయణుడు జ్ఞానాన్ని నొక్కిచెప్పగా జైమిని ఆచారాలను నొక్కిచెప్పాడు, కొన్నిసార్లు ఒకరితో ఒకరు ఏకీభవిస్తూ, కొన్నిసార్లు విభేదిస్తూ, తరచుగా ఒకరికొకరు వ్యతిరేకంగా వాదించారు.

బుద్ధుడు, మహావీరుడి తర్వాత శతాబ్దాలకు బ్రహ్మ సూత్రాల గ్రంథం కాలక్రమంగా నిర్ణయించబడింది, ఎందుకంటే ఇది అధ్యాయం 2 లో బౌద్ధమతం, జైనమత భావనలను విమర్శిస్తూ ప్రస్తావిస్తుంది. బాదరాయణుడు న్యాయశాస్త్రం మినహా మిగతా అన్ని సనాతన హిందూ తత్వశాస్త్ర శాస్త్రాలను దీనిలో ఉటంకించిన కారణంగా కూడా గ్రంథం కాలక్రమం ఆధారపడి ఉంది. దీని కూర్పు లేదా తుది రూపంలో పూర్తయిన ఖచ్చితమైన శతాబ్దం తెలియదు. అయితే క్రీ.పూ 200లో దీని ప్రారంభ కూర్పు జరిగి ఉండవచ్చు అనిపిస్తోంది, లోచ్ట్‌ఫెల్డ్ వంటి పండితులు ఈ గ్రంథం క్రీ.పూ 500, 200 మధ్య కూర్చబడిందని సూచిస్తున్నారు, కాగా సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్, దాస్‌గుప్తా క్రీ.పూ 2వ శతాబ్దంలో కూర్చబడిందని సూచిస్తున్నారు. పాల్ డ్యూసెన్ దీనిని క్రీ.పూ 200, సా.శ. 400 మధ్య అన్నాడు.

సెంగాకు మాయెడ వంటి కొందరు పండితులు ఆధునిక కాలం వరకు ఉనికిలో ఉన్న *బ్రహ్మ సూత్రాలు* బాదరాయణుడి తర్వాత జీవించిన బహుళ రచయితల పని కావచ్చునని, ఈ రచయితలు ప్రస్తుతం మనుగడలో ఉన్న *బ్రహ్మ సూత్రాలను* క్రీ.పూ 300 నుండి సా.శ. 400-450 వరకు కూర్చారని పేర్కొన్నారు. నకమురా *బ్రహ్మ సూత్రాల* అసలు కూర్పు చాలా పురాతనమైనదని, దాని ప్రారంభం కల్ప సూత్రాల కాలం (క్రీ.పూ 1వ సహస్రాబ్ది) తో సమానంగా ఉంటుందని పేర్కొన్నాడు.

## నిర్మాణం
*బ్రహ్మ సూత్రాలు* నాలుగు అధ్యాయాలలో (*అధ్యాయం*) 555 సూత్రాలను కలిగి ఉన్నాయి, ప్రతి అధ్యాయం నాలుగు భాగాలుగా (*పాదం*) విభజించబడింది. ప్రతి పాదం సూత్రాలతో కూడిన *అధికరణాలు* అని పిలువబడే విభాగాలుగా విభజించబడింది. ఫ్రాన్సిస్ క్లూనీ వంటి కొందరు పండితులు అధికరణాలను ఒక నిర్దిష్ట హెర్మెనియూటిక్ ప్రక్రియతో "కేస్ స్టడీస్" అని పిలుస్తారు.

*బ్రహ్మ సూత్రాల* ప్రతి అధికరణంలో వివిధ సంఖ్యల సూత్రాలు ఉన్నాయి, గ్రంథంలోని చాలా విభాగాలు కింది వాటిని పరిష్కరించడానికి నిర్మించబడ్డాయి:

# *సంగతి* (सङ्गति): విభాగాలు, సంశ్లేషణ లేదా జ్ఞానం కలిసి రావడం మధ్య అనుసంధానం. సందర్భాన్ని అమర్చడం.
# *విషయ* (विषय): విషయం, సమస్య లేదా అంశం.
# *విస్మయ* (विस्मय): సందేహం, అనిశ్చితి లేదా గందరగోళం. దీనిని *సందేహ* (संदेह) అని కూడా పిలుస్తారు.
# *పూర్వ-పక్ష* (पूर्वपक्ष): ప్రాథమిక దృక్పథం లేదా మునుపటి వాదనలు.
# *సిద్ధాంత* (सिद्धान्त): సమర్పించబడిన సిద్ధాంతం, ప్రతిపాదించిన వాదనలు లేదా తీర్మానాలు.

*బ్రహ్మ సూత్రాలు* గ్రంథంలో 189 అధికరణాలు ఉన్నాయి. గ్రంథంలోని ప్రతి విభాగం (కేస్ స్టడీ) ఆ విభాగం ప్రయోజనాన్ని పేర్కొనే *ముఖ్య* సూత్రంతో తెరుచుకుంటుంది, *బ్రహ్మ సూత్రాల* వివిధ విభాగాలు *విషయ-వాక్యాలను* (వారు ఉపయోగించే గ్రంథ మూలాలను, సాక్ష్యాలను ఉటంకించడం) కలిగి ఉంటాయి.

గురువుతో సుదీర్ఘ చర్చలు జరిపిన విద్యార్థి జ్ఞాపకశక్తికి సహాయపడటానికి సూత్రాలు ఉద్దేశించబడ్డాయి, జ్ఞాపకశక్తి సహాయకాలుగా లేదా ఆధారాలుగా గరిష్ట ఆలోచనలు కొన్ని పదాలలో కుదించబడ్డాయి, ఇవి స్పష్టంగా ఉండి, అంశంపై వాదనల సారాంశాన్ని ఇస్తాయి. గ్రంథం సూత్రాలు వేదాంత గ్రంథాలను పూలమాలలా కలిపి కట్టే దారంలా నిర్మించబడ్డాయని ఆది శంకరుడు తన వ్యాఖ్యానంలో పేర్కొన్నాడు.

## విషయాలు
ఈ గ్రంథం ప్రస్థాన త్రయంలో భాగం, హిందూ తత్వశాస్త్రం వేదాంత పాఠశాలకు మూడు ప్రారంభ బిందువులలో ఒకటి. ముఖ్య ఉపనిషత్తులు *శ్రుతి ప్రస్థానాన్ని* ఏర్పరుస్తాయి, భగవద్గీత *స్మృతి ప్రస్థానాన్ని* ఏర్పరుస్తుంది, *బ్రహ్మ సూత్రాలు* *న్యాయ ప్రస్థానాన్ని* (न्याय प्रस्थान) లేదా "తార్కిక శాస్త్ర ఆధారిత ప్రారంభ బిందువు" ను ఏర్పరుస్తాయి.

సెంగాకు మాయెడ ప్రకారం *బ్రహ్మ సూత్రాలు* హిందూమతంలోని వివిధ ఉపనిషత్తులలో కనిపించే విస్తృతమైన బోధనలను కరిగించి ఏకీకృతం చేస్తాయి, ఉపనిషత్ సిద్ధాంతాలను సంగ్రహించి, అమర్చి, ఏకీకృతం చేసి, వ్యవస్థీకరిస్తాయి, బహుశా "భేదాభేద వేదాంత దృక్కోణం నుండి వ్రాయబడి ఉండవచ్చు." వేద సాహిత్యం ఆలోచనలు, ఆచరణల అపారమైన సేకరణగా ఎదిగింది, ఆచరణాత్మక ఆచారాల (కర్మ-కాండ) నుండి నైరూప్య తత్వశాస్త్రం (జ్ఞాన-కాండ) వరకు విస్తరించింది, అధిభౌతిక సమస్యలపై విభిన్నమైన, విరుద్ధమైన సిద్ధాంతాలతో, ఉపనిషత్తులలో ఉన్న ఆచారాలు, తత్వశాస్త్రాలపై పరస్పర విరుద్ధమైన అసంఘటిత బోధనలు ఉన్నాయి. గ్రంథ వివరణ సంప్రదాయాలు అభివృద్ధి చెందాయి. జైమిని మీమాంస-సూత్రం బాహ్య ఆచారాలపై ఆధ్యాత్మిక మార్గంగా దృష్టి సారించగా, బాదరాయణుడి *బ్రహ్మ సూత్రాలు*, అంతర్గత తత్వశాస్త్రంపై ఆధ్యాత్మిక మార్గంగా దృష్టి సారించాయి.

## మూలాలు