యూదులు

ఇనుప యుగం కాలంలో ఇశ్రాయేలీయులు దక్షిణ లెవంట్ ఇజ్రాయెల్, యూదా  స్థాపించడానికి కనానీయుల ప్రజలు నుండి ఉద్భవించారు. క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దం చివరి నాటికి ఇశ్రాయేలీయుల నుండి జుడాయిజం మతంగా ఉద్భవించింది. ఆధునిక పండితులు, దీనిని యాహ్వీజం ( యెహోవా) నుండి అనువదించబడిందిగా భావిస్తున్నారు.  మతపరమైన యూదులు విశ్వసించే  వేదాంతశాస్త్రం మోషే నిబంధన వారి పూర్వీకులు మరియు దేవుడు మద్య ఉన్న దైవీక అనుబంధంగా భావించబడుతుంది.. ,  హెలెనిస్టిక్ కాలంలో మధ్యధరా పరిసర ప్రాంతంలో బాబిలోనియన్ ఆక్రమణ తరువాత యూద ప్రజల రాజ్యం నాశనం అయింది. తరువాత యూదు సమూహాల ఉద్యమం మొదలైంది. తరువాత సంఘర్షణ, హింసాత్మకమైన చెదరగొట్టే చర్యల కారణంగా యూదు-రోమన్ యుద్ధాలు అధికరించాయి. ఫలితంగా ప్రవాసులుగా మారిన యూదుప్రజలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా యూదు సమాజాలను వ్యాప్తిచేసారు.  యూదు చరిత్ర, సంస్కృతి ఆరంభం ఇలా జరిగిందని చారిత్రక ఆధారాలు తెలియజేస్తునాయి.

తరువాతి వేల సంవత్సరాలలో  వారి పూర్వీకులు స్థిరపడిన తరువాత ప్రవాస యూదుసమాజాలు మూడు ప్రధాన ఉపవిభాగాలుగా ఏకీకృతం అయ్యాయి: *అష్కెనాజిమ్* (కేంద్ర మరియు తూర్పు ఐరోపా), *సెఫార్డిం* (ఐబీరియన్ ద్వీపకల్పం) మరియు *మిజ్రాహిం* (మధ్య ప్రాచ్యం మరియు ఉత్తర ఆఫ్రికా). ఈ మూడు ప్రధాన విభాగాలు ప్రపంచంలోని యూదులను అత్యధికసంఖ్యలో  కలిగి ఉన్నాయి. ఈ మూడింటి వెలుపల ఇతర చిన్న యూదు సమూహాలు ఉన్నాయి.] రెండవ ప్రపంచ యుద్ధానికి ముందు  ప్రపంచ యూదు జనాభా 16.7 మిలియన్ల గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది&nbsp;మిలియన్, ఆ సమయంలో ప్రపంచ జనాభాలో యూదులు 0.7% మంది ఉన్నారు. ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో&nbsp;సుమారు ఆరు&nbsp;మిలియన్ల మంది యూదులు బలవంతంగా చంపబడ్డారు. యూరోప్ క్రమపద్ధతిలో జరిగిన జాతివిధ్వంశంలో ఫ్రధానంగా నాజీ జర్మనీ ఒక జాతి విధ్వంసంలో భాగమైన హోలోకాస్ట్ చర్యలలో ఈ హత్యలు అత్యధికసంఖ్యలో జరిగాయి. అప్పటి నుండి యూదుల జనాభా క్షీణత నుండి కోలుకుంటూ నెమ్మదిగా అధివృద్ధి చెందుతూ ఊంది.  &nbsp;జనాభా శాస్త్రవేత్త ద్వారా మిలియన్ సెర్గియో డెల్లా పెర్గోలా నివేదిక ద్వారా యూదులసంఖ్య 15.2 మిలియన్లుగా అంచనా వేయబడింది. అలాగే 2012లో మొత్తం ప్రపంచ జనాభాలో 0.2% కంటే తక్కువగా ఉన్నారని అంచనా. ప్రస్తుతం 85% కంటే అధికంగా యూదులు ఇజ్రాయెల్ లేదా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నివసిస్తున్నారు. 73.9% మంది యూదులతో ఇజ్రాయెల్ 2.5% కంటే ఎక్కువ మంది యూదులు ఉన్న ఏకైక దేశంగా ప్రత్యేకత కలిగి ఉంది.

ఆధునిక కాలంలో యూదులు చారిత్రాత్మకంగా అనేక రంగాలలో మానవ పురోగతి అభివృద్ధికి గణనీయంగా ప్రభావితం చేశారు. వీటిలో సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ, తత్వశాస్త్రం, నైతికత, సాహిత్యం, పాలన, వ్యాపారం, కళ, సంగీతం, కామెడీ, థియేటర్, సినిమా, నిర్మాణం, ఆహారం, వైద్యం,  మతం ప్రాధాన్యత కలిగి ఉన్నాయి. యూదులు బైబిలు రాశారు,  క్రైస్తవ మతం స్థాపన, ఇస్లాం ధర్మం మీద తీవ్రమైన పరోక్ష ప్రభావం ఉండడంలో యూదులపాత్ర ఉంది. ఈ మార్గాలలో పయనించిన కారణంగా యూదులు పాశ్చాత్య సంస్కృతి అభివృద్ధిలో కూడా ప్రధానపాత్ర వహించారు.

## పేరు మరియు మూలం
"యూదు" అనే పదానికి హీబ్రూ పదం యహూదీ మూలంగా ఉంది.  బహువచనం యెహూడిం.   .  ఇతర యూదు భాషలు లాడినో   (బహువచనం , డిజుడోలు ), యిడిష్   (బహువచనం  ) యుడిన్. పురాతన కాలంలో  ఇశ్రాయేలీయుల నివాసులను వర్ణించడానికి *యెహూదీ* (యూదుడు) యూద రాజ్యంఉపయోగించబడింది. ఇది వారి వారసులను జెంటిల్స్, సమరిటన్లు నుండి ప్రత్యేకించి చూపడానికి ఉపయోగించబడుతుంది.  హెబ్రీ బైబిలు ఆధారంగా  ఈ నివాసులు ప్రధానంగా జొదా ప్రాంతం నుండి జొదా తెగ ప్రజలుగా గుర్తించబడుతున్నారు. వీరు యాకోబు నాలుగవ నాల్గవ కుమారుని సంతతికి చెందిన వారిగా గుర్తించబడుతున్నారు. యూదా తెగ ప్రజలు,  బెన్యామీను తెగ ప్రజలతో యూదా రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.

ఆదికాండము 29: 35 మరియు 49: 8" యూదా " ను క్రియతో అనుసంధానించినప్పటికీ యదా అంటే "ప్రశంస" అర్ధం.  సాధారణంగా "యూదా" అనే పదం చాలా మటుకు ఒక భౌగోళిక భూభాగం లోయలు, కందకాలతో నిండిన లెవాంటైన్ పేరు నుండి ఉద్భవించిందని అంగీకరిస్తున్నారు. పురాతన కాలంలో, మొత్తం యూదులను హెబ్రీయులు లేదా ఇశ్రాయేలీయులు అని పిలిచేవారు. బాబిలోనియన్ ప్రవాసము. బహిష్కరణ తరువాత ఈ పదం *యెహూదీ* (యూదుడు) జుడాయిజం  ఆచరించే ప్రజలందరికీ ఉపయోగించబడింది. ఎందుకంటే బహిష్కరణ నుండి బయటపడినవారికి (యూదా రాజ్యం  మాజీ నివాసితులు) ఈ ప్రత్యేక గుర్తింపు ఇవ్వబడింది. ఉత్తర ఇశ్రాయేలు రాజ్యంలో నివసించిన పది తెగలకు చెందిన ఇశ్రాయేలీయులు చెల్లాచెదురై ఇతర జనాభాలో కలిసిపోయారు. క్రమంగా జాతి పేరు ఇశ్రాయేలీయులు నుండి "యూదులు"గా మారింది. యూదా సంతతికి చెందినవారని ఎస్తేరు గ్రంథం (క్రీ. పూ. 4వ శతాబ్దం) తనాఖ్ . తోరా, లో స్పష్టంగా చెప్పబడింది. కొంతమంది ఆధునిక పండితులు జోసెఫస్, ఫిలో మరియు అపొస్తలుడైన పౌలు వ్రాతలు ఆధారంగా ఈ అభిప్రాయంతో విభేదిస్తున్నారు .

ఆంగ్ల పదం "యూదుడు" అనేది మధ్య ఆంగ్లం **'. ఈ రెండోది ప్రాచీన ఫ్రెంచ్ **', ఇది కూడా మునుపటి నుండి అభివృద్ధి చెందింది **', ఇది **' దీని ద్వారా ఎలిషన్ "డి" అక్షరం నుండి మారి మధ్యయుగ లాటిన్ *యూడయస్ నుండి ఉత్పన్నం అయింది.* ఇది క్రొత్త నిబంధన వంటిది గ్రీకు పదం *ఐయుడాయిస్*, "యూదుడు" , "యూదా"/"యూదయ". గ్రీకు పదం నుండి రుణం స్వీకరించబడింది.  హెబ్రీ భాషకు అనుగుణంగా  .,  **', 

కొంత మంది మేధావులు ''ఐయుడాయిస్'' బైబిలులో "యూదయ" గా అనువదించబడిందని ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉందని అభిప్రాయపడుతున్నారు. ఈది సమాజం మూలాలను సూచిస్తూ పాఠకులు యూదు వ్యతిరేకతలో పాల్గొనకుండా నిరోధిస్తుంది. ఇతరులు అంగీకరించరు ఇది బైబిల్ పాత్రల జేసు వంటి యూదు గుర్తింపును తొలగిస్తుందని విశ్వసిస్తునారు . డేనియల్ ఆర్.ష్వార్ట్జ్ "యూదయ" , "యూదుడు"ను వేరు చేస్తాడు. ఇక్కడ," యూదయ " అనేది యూదయ నివాసులను సూచిస్తుంది. ఇది పాలస్తీనా దక్షిణ ప్రాంతంలో ఉంది. అదే సమయంలో జుడాయిజం," యూదుడు " ఇశ్రాయేలీయుల వారసులను సూచిస్తుంది . మతం మార్చుకున్నవారు కూడా ఇందులో చేర్చబడ్డారు. కానీ షే జె. డి. కోహెన్ "యూదయ" లో యూదయ దేవుని విశ్వాసులు, యూదయ రాజ్య మిత్రులుగా ఉండాలని వాదించారు. ట్రోయ్ డబ్ల్యూ. మార్టిన్ కూడా బైబిలు యూదుత్వం పూర్వీకుల మీద ఆధారపడి ఉండదు బదులుగా, 'ఒడంబడిక సున్తీ' కు కట్టుబడి ఉండటం ఆధారంగా () ఉంటుందని అభిప్రాయపడుతున్నాడు.

ఈ పదానికి సమానమైన పదము ఇతర భాషలలో వాడుకలో ఉంది, ఉదా. ''యాహుద్'' (స.), ''అల్-యాహుద్'' (బహువచనం) లో [[అరబ్బీ భాష|అరబిక్]], "జుడ్" లో [[జర్మన్ భాష|జర్మన్]], "జుడ్యూ" లో [[పోర్చుగీసు భాష|పోర్చుగీసు]], "జ్యూఫ్"(ఎం.)/" జ్యూవ్ " (ఎఫ్.) లో [[ఫ్రెంచి భాష|ఫ్రెంచ్]], "జోడే" లో డానిష్ మరియు నార్వేజియన్, "జుడియో/ఎ" లో [[స్పానిష్ భాష|స్పానిష్]], "జుడ్" లో [[డచ్ భాష|డచ్]], "జైడ్" లో పోలిష్ మొదలైనవి, కానీ "హెబ్రీ" అనే పదం ఉత్పన్నాలు కూడా ఒక యూదుడిని వివరించడానికి ఉపయోగించబడుతున్నాయి, ఉదాహరణకు, [[ఇటాలియన్ భాష|ఇటాలియన్]] (''ఎబ్రెయో'') లో [[పార్సీ భాష|పర్షియన్]] ("ఎబ్రి/ఎబ్రాని "Persian: عبری/عبرانی) మరియు [[రష్యన్ భాష|రష్యన్]] (''యెవ్రీ''). జర్మన్ పదం "జూడ్" ఉచ్ఛరిస్తారు, సంబంధిత [[విశేషణం|విశేషణము]] "జుడిష్" (యూదుడు) "యిడిష్"అనే పదానికి మూలం.

''అమెరికన్ హెరిటేజ్ డిక్షనరీ ఆఫ్ ది ఇంగ్లీష్ లాంగ్వేజ్'' నాలుగో సంచిక (2000) ఆధారంగా <blockquote>నామవాచకం లక్షణం ఉపయోగం విస్తృతంగా గుర్తించబడింది ''యూదుడు'',  ''యూదుల న్యాయవాది'' లేదా ''యూదుల నైతికత వంటి పదబంధాలలో'' అత్యంత నిందాపూర్వకంగా ఉంది. అటువంటి సందర్భాలలో ''యూదు'' మాత్రమే ఆమోదయోగ్యమైన అవకాశం. అయితే కొంతమంది ఈ నిర్మాణం గురించి చాలా జాగ్రత్తగా ఉన్నారు. వారు ఏ ఉపయోగం కోసం అయినా ''యూదుడు'' ఒక నామవాచకంగా వాడడం వివాదం సృష్టించే ప్రమాదం ఉందని భ్హావించారు.  వాక్యంలో ''ఇప్పుడు మండలిలో అనేక మంది యూదులు ఉన్నారు అనడం'' ఇది అభ్యంతరం లేనిది.   ప్రత్యామ్నాయంగా ''యూదు ప్రజలు'' లేదా ''యూదు నేపథ్యం గల వ్యక్తులు'' యూదుడు ఒక నామవాచకంగా ఉపయోగించినప్పుడు ప్రతికూల అర్థాన్ని కలిగి ఉంటుందని ఇది నేరం పరిగణించబడవచ్చు.</blockquote>
[[దస్త్రం:A_map_of_Canaan_(8343807206).jpg|thumb|మ్యాప్ కనాను]]
జుడాయిజం దేశానికి చెందిన కొన్ని లక్షణాలను పంచుకుంటుంది, ఒక జాతి, [[మతం]],  ఒక [[సంస్కృతి]], యూదుడు ఎవరు అనడానికి నిర్వచనం అయింది. దీనికి ఒక మతపరమైన లేదా జాతీయ గుర్తింపు విధానం ఉపయోగించబడుతుందా అనేది దాని ఉపయోగం మీద ఆధారపడి కొద్దిగా మారుతుంది.<sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[వికీపీడియా:నిర్ధారత్వం|<span title="This claim needs references to better sources. (May 2022)">మెరుగైనది&nbsp;మూలం&nbsp;అవసరం</span>]]''&#x5D;</sup> సాధారణంగా ఆధునిక లౌకిక వాడుకలో యూదులు మూడు సమూహాలను కలిగి ఉంటారు:మతాన్ని ఆచరిస్తున్న వారు అనే దానితో సంబంధం లేకుండా యూదు కుటుంబంలో జన్మించిన వ్యక్తులు, కొంత యూదు పూర్వీకుల నేపథ్యం లేదా వంశం ఉన్నవారు (కొన్నిసార్లు ఖచ్చితంగా లేని వారితో సహా) మాతృ వంశం), యూదు పూర్వీకుల నేపథ్యం లేదా వంశం లేని వ్యక్తులు అధికారికంగా, మూడవదిగా యూదు మతంలోకి మార్చబడింది అందుకే మతం అనుచరులు.

సాంప్రదాయకంగా ''హలాఖిక్''  వివరణలు,  హలాఖిక్ మార్పిడులు ఆధారంగా చారిత్రకంగా యూదుల గుర్తింపు నిర్వచించబడుతుంది. ఈ నిర్వచనాలు సుమారు 200nbsp;[[సామాన్య శకం|సిఇ]]. లో బాబిలోనియన్ తాల్ముడ్లో నిర్వచించిన ఓరల్ టోరా  యూదుడు ఎవరు అనే వివరణ ఉంది. తనాఖ్ విభాగాల  యూదు జ్ఞానుల వ్యాఖ్యానాలలో –  ఇశ్రాయేలీయుల పూర్వీకులు, ఏడు కాని ఇశ్రాయేలీయులు ఏడు దేశాల ప్రజలమద్య  ఈవాహాన్ని నిషేదించారు: "ఆ [అనగా మీ కుమార్తెలను వారి కుమారులకు ఇవ్వడం లేదా మీ కుమారులకు వారి కుమార్తెలను తీసుకోవడం], మీ పిల్లలు నన్ను అనుసరించకుండా, ఇతర దేవతలకు సేవ చేస్తూ తిరుగుతారు" - యూదులు, అన్యజనుల మద్య వివాహాలకు ఇది హెచ్చరికగా ఉపయోగిస్తారు.  ఒక హెబ్రీ స్త్రీ, ఒక ఈజిప్టు పురుషుడి మధ్య వివాహం చేసుకున్న కుమారుడు "ఇశ్రాయేలు సమాజానికి చెందినవాడు" అని చెప్పారు."ఇది పూర్తి , బాబిలోన్ నుండి తిరిగి వచ్చిన ఇశ్రాయేలీయులు తమ అన్యజనులకు చెందిన భార్యలను, పిల్లలను తమకు తాముగా పక్కన పెట్టాలని ప్రతిజ్ఞ చేసారు .  ఏమిటంటే బందీగా ఉన్న యూదు మహిళల మీద జరిగిన అత్యాచారం కారణంగా మాతృస్వామ్య వారసత్వంగా యూదు గుర్తింపు చట్టం రూపొందించబడిందని ఒక ప్రసిద్ధ సిద్ధాంతం వివరిస్తుంది. అయినప్పటికీ పండితులు ఈ సిద్ధాంతాన్ని సవాలు చేస్తున్నారు. బహిష్కరణకు ముందు కాలం నుండి తాల్ముడిక్ చట్టం స్థాపించబడిందని ఉదహరిస్తారు. రోమన్ సైనికులు యూదు మహిళలను విస్తృతంగా అత్యాచారం చేసిన కారణంగా రబ్బీలు పితృస్వామ్య సంతతికి చెందిన చట్టాన్ని మాతృస్వామ్య సంతతికి మార్చారని మరొక వాదన. 18వ శతాబ్దం చివర - 19వ శతాబ్దం చివరలో మత వ్యతిరేకత నుండి ''జనించిన హస్కాలా'' ఉద్యమం, ''హలాఖిక్''  వివరణలు యూదుల గుర్తింపు వ్యాఖ్యానాలు సవాలు చేయబడ్డాయి.

చరిత్రకారుడు షే జె. డి. కోహెన్ నివేదిక ఆధారంగా మిశ్రమ వివాహాల సంతానం స్థితి నిర్ణయించబడింది. బైబిల్లో పితృస్వామ్యం ఆధారంగా వారసులను నిర్ణయించారని అభిప్రాయం వెలిబుచ్చాడు . ఆయన మిష్నాయిక్ టైమ్స్ ద్వారా ఇందుకు రెండు  వివరణలు ఇచ్చాడు : మొదటిది మిష్నా ఇతర మిశ్రమాలకు వర్తించినట్లుగా మిశ్రమ వివాహాలకు అదే తర్కాన్ని వర్తింపజేస్తూ ఉండవచ్చు (''కిలాయీమ్''). అందువలన మిశ్రమ వివాహం నిషేధించబడింది. అలాగే ఒక యూనియన్ [[గుర్రం]], ఒక [[గాడిద]], రెండు యూనియన్లలో సంతానం మాతృసంబంధంగా తీర్పు ఇవ్వబడుతుంది. రెండవది తన్నైమ్ను రోమన్ చట్టం ప్రభావితం చేసి ఉండవచ్చు. ఇది తల్లిదండ్రులు చట్టబద్ధమైన వివాహం కుదుర్చుకోలేనప్పుడు, సంతానం తల్లిని అనుసరిస్తుంది. రబ్బీ రివన్ క్రిగియర్ ఇదే విధమైన తార్కికతను అనుసరిస్తాడు. యూదు సంతతి గతంలో పితృస్వామ్య సంతతి ద్వారా వెళ్ళిందని, మాతృస్వామ్య సంతతి చట్టం రోమన్ న్యాయ వ్యవస్థలో మూలాలను కలిగి ఉందని వాదించాడు.

== మూలాలు ==
[[దస్త్రం:Procession_of_the_Aamu,_Tomb_of_Khnumhotep_II_(composite).jpg|కుడి|thumb|రంగురంగుల వస్త్రాలలో పశ్చిమ ఆసియావాసుల సందర్శన యొక్క ఈజిప్టు చిత్రణ, ''అము''. ఈ చిత్రాన్ని 12వ రాజవంశ అధికారి సమాధి నుండి తీసుకున్నారు ఖ్నుమ్హోటెప్nbsp;రెండవ వద్ద బేని హసన్, మరియు 1900 నాటిది&nbsp;క్రీ.పూ. వారి సన్నిహిత బైబిల్ సమకాలీనులు హెబ్రీయులలో మొదటివారు, [[ఇబ్రాహీం (ప్రవక్త)|అబ్రాహాము]] మరియు జోసెఫ్.]]
[[దస్త్రం:Jehu_on_the_Black_Obelisk_of_Shalmaneser_III.jpg|thumb|రాజు చిత్రణ యెహూ, పదవ [[మహారాజు|రాజు]] యొక్క ఉత్తర ఇశ్రాయేలు రాజ్యం, పై నల్ల ఒబెలిస్క్ యొక్క షల్మానేసర్nbsp;మూడవ, క్రీ.పూ. 841-840 "ఇశ్రాయేలీయుడు లేదా యూదయ రాజు యొక్క పురాతన సమీప తూర్పు కళలో మనకు ఉన్న ఏకైక చిత్రణ" ఇది.]]
హెబ్రీ బైబిలు కథనం ఆధారంగా యూదు పూర్వీకులు బైబిలు పితృస్వాములు తిరిగి గుర్తించారు. [[ఇబ్రాహీం (ప్రవక్త)|కనాన్ లో నివసించిన అబ్రాహాము]], తన కుమారుడు [[ఐజాక్|ఇస్సాకు]], ఐజాక్ కుమారుడు యాకోబు,  బైబిల్ మాతృమూర్తులు [[హాజరా|సారా]], రెబెక్కా, లియా, రాచెల్ ఇందుకు ఉదాహరణగా ఉన్నారు.  పన్నెండు తెగలు యాకోబు పన్నెండు కుమారుల వారసులని వర్ణించబడింది.  [[పురాతన ఈజిప్టు|ప్రాచీన ఈజిప్టులో నివసిస్తున్న]] యాకోబు కుమారుడు జోసెఫ్ కలిసి జీవించడానికి ఫరో ద్వారా  ఆహ్వానించబడిన తరువాత యాకోబు మరియు అతని కుటుంబం వలస వచ్చారు. ఎక్సోడస్ నేతృత్వంలో మోషే విడిపించే వరకు పితృస్వామ్య వారసులు తరువాత బానిసలుగా మారారు. తరువాత ఇశ్రాయేలీయులు మోషే వారసుడి జోషువా ఆధ్వర్యంలో కనానును జయించారు.  జాషువా మరణం తరువాత సమూయేలు మధ్యవర్తిత్వం ద్వారా ఇది ఒక రాజుకు సాంతరాజ్యంగా మారింది. సౌలు, ఎవరు విజయం సాధించారు ఐక్య రాజ్యం ముగింపుకు వచ్చిన తరువాత డేవిడ్ తరువాత కొనసాగిన సౌలు మరియు సొలొమోను, ఐక్యరాజ్యం నుండి విభజించబడి ఇశ్రాయేలు రాజ్యం మరియు యూద రాజ్యం స్థాపించబడ్డాయి.. యూదా రాజ్యంతో యూదా, బెంజమిన్, పాక్షికంగా లేవి, తరువాత ఉత్తర ఇశ్రాయేలు రాజ్యం నుండి వలస వచ్చిన ఇతర తెగల అవశేషాలను జోడించారు.

బైబిలు వెలుపల ఉన్న రికార్డులో ఇశ్రాయేలీయులు క్రీ.పూ 1200 మరియు 1000 మధ్య కాలానికి చెందిన ప్రజలుగా కనిపిస్తారు. "ఇజ్రాయెల్" ను సూచించే ఆమోదించబడిన పురావస్తు ఆధారాలు ఉన్నాయి మెర్నెప్తా స్టీల్,  (1200 నాటిది&nbsp;బిసిఇ,) క్రీ.పూ 840 నాటి మెషా స్టీల్. ఇది బైబిలు న్యాయాధిపతులు కాలం నాటిదని చర్చించారు. .  యూదా రాజ్యాల తొలి ఉనికి, వాటి పరిధి, శక్తి ఇశ్రాయేలు అనే విషంలో చాలా అసమ్మతి ఉంది.  ఒక , ఇశ్రాయేలు రాజ్యం  ఉనికిలో ఉందన్న విషయంలో చరిత్రకారులకు ఒక ఏకాభిప్రాయం ఉంది. క్రీ.పూ 700 నుండి యూదా రాజ్యం  ఉనికిలో ఉందని అంచనా., ఇటీవలి త్రవ్వకాలు ఖిర్బత్ కైయాఫా యూదా రాజ్యం క్రీస్తుపూర్వం 10వ శతాబ్దం నాటిదని బలమైన సాక్ష్యాలను అందించాయి. క్రీ.పూ 587 లోరాజు నియో-బాబిలోనియన్ సామ్రాజ్యం రెండవ రాజు నెబుకద్నెజరు రెండవ ముట్టడిలో  యెరూషలేము లోని మొదటి ఆలయం నాశనం చేసి యూదా జనా లోని కొంత భాగాన్ని బహిష్కరించారు.

బైబిలును ప్రాచీన ఇశ్రాయేలీయుల చరిత్రకు చారిత్రక మూలంగా ఎంతవరకు అంగీకరించాలి అనే దాని మీద మేధావులు విభేదిస్తున్నారు. రెండ్స్బర్గ్ సుమారు రెండు సమాన సమూహాల మేధావులు చర్చలు జరుపుతున్నారని పేర్కొన్నాడు. బైబిల్ కథనం  చారిత్రకత, మితవాదులు దీనిని అధికంగా తిరస్కరించే వారు, అతివాదులు  అధికంగా దీనిని అంగీకరిస్తారు.  ఇద్దరిలో మితవాదులు  స్వరం అధిక్యత కలిగి ఉంటారు.

కొంతమంది మితవాదులు బైబిలు కథనాన్ని పునఃరూపకల్పన చేస్తూ ఇశ్రాయేలీయుల  జాతీయ పురాణం ఆధునిక పురావస్తు, చారిత్రక కథనం ప్రకారం, ఇశ్రాయేలీయులు వారి సంస్కృతి ఈ ప్రాంతాన్ని బలవంతంగా అధిగమించలేదని భావిస్తున్నారు. ఈ కథనానికి బదులుగా కనానీయుల ప్రజలలో ఇజ్రాయేలీలు ఒక ప్రత్యేక శాఖగా అభివృద్ధి చెందిందని భావిస్తున్నారు. సంస్కృతిక ఐక్యత  తరువాత [[ఏకేశ్వరవాదం|ఏకధర్మ]]- మతం యాహ్వీజం కేంద్రీకృతమై యెహోవా కనానీయుల దేవతలలో ఒకరు అయ్యారు. యెహోవా-కేంద్రీకృత విశ్వాసం అభివృద్ధి చెందింది. అనేక ఆరాధనా పద్ధతులతో క్రమంగా  ప్రత్యేకమైన ఇశ్రాయేలీయుడికి జాతి సమూహంగా గుర్తించబడడానికి ఇది దారితీసింది. ఇది ఇతర కనానీయుల నుండి వారిని వేరు చేస్తుంది.  డెవర్ ఆధునిక [[పురావస్తు శాస్త్రం|పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు]] పితృస్వామ్యులని భావించాడు.  ఎక్సోడస్ చుట్టూ ఉన్న బైబిల్ కథనం  సాక్ష్యం కోసం శోధనను ఎక్కువగా విస్మరించారని కూడా ఆయన అభిప్రాయపడ్డాడు..

అతివాదుల స్థితి ఆధారంగా ఆధునిక పురావస్తు పరిశోధనలు బైబిల్ కథనాలను అధికంగా అంగీకరించబడుతుంది. ఈ కథనం ఇశ్రాయేలీయుల  సంచార సమూహానికి చెందిన ప్రజలు అంగీకర్తుంది.  వీరు షసుకు చెందిన ప్రజలుగా ఈజిప్షియన్లు పరిచయం అయ్యారు. కాలక్రమేణా ఈ సంచార ప్రజలు ఎడారిని విడిచిపెట్టి, కనాను దేశంలోని కేంద్ర పర్వత శ్రేణిలో స్థిరపడ్డారు. సాధారణంగా ఈ పాక్షిక సంచార స్థావరాలలో పంది ఎముకలు గణనీయంగా లేకపోవడం ఒక సాక్ష్యంగా ఉంది. ఈ జనాభా క్రమంగా ఒక [[తెగలు|గిరిజనుల సమూహం నుండి]] ఒక రాచరికం జీవనశైలిని అలవరచుకుంది. క్రీస్తుపూర్వం తొమ్మిదవ శతాబ్దం పురావస్తు పరిశోధనలు రెండు రాచరికాలకు సాక్ష్యాలను అందిస్తుంది: ఒకటి దక్షిణాన డేవిడ్ అనే వ్యక్తి స్థాపించిన రాజవంశం. దాని రాజధానితో [[జెరూసలేం]]. ఒక ఉత్తరంలో ఒక రాజవంశం  ఒమ్రీ అనే ఒక వ్యక్తి పేరుతో స్థాపించబడింది. దాని రాజధాని సమరయ. ఈ ప్రాంతాలు పంచుకున్న ప్రారంభ రాచరిక కాలం కూడా ఇది సూచిస్తుంది. పదార్థ సంస్కృతి, మతం ఒక సాధారణ మూలం సూచిస్తుంది. పురావస్తు శోధనలు కూడా ఈ రెండు రాజ్యాల తరువాత సహకారానికి సాక్ష్యాలను అందిస్తాయి. అరాము వారిని విధ్వంసం చేసాడు. [[అస్సీరియా|తరువాత అస్సిరియన్లు,]] తరువాత బాబిలోనియన్ల ద్వారా క్షీణత సంభవించింది.

యూదుల మీద జరిగిన జన్యు అధ్యయనాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా చాలా మంది యూదులు ఒక సాధారణ జన్యు వారసత్వాన్ని కలిగి ఉన్నారని చూపిస్తుంది. ఇది [[మధ్యప్రాచ్యం|మధ్య ప్రాచ్యం]], వారు ఇతర ఫెర్టిల్ క్రెసెంట్ వంటి అన్యజనులతో కొన్ని జన్యు లక్షణాలను పంచుకుంటారు . వివిధ యూదు సమూహాల జన్యు కూర్పు యూదులు తమ ఉమ్మడి పూర్వీకుల మూలం మార్కర్గా నాలుగు వేల సంవత్సరాల నాటి సాధారణ జన్యు కొలనును పంచుకుంటారని చూపిస్తుంది. దీర్ఘకాలిక విభజన ఉన్నప్పటికీ యూదు సమాజాలు సంస్కృతి, సంప్రదాయం భాషలో వారి ప్రత్యేకమైన సమైఖ్యత, ప్రవృత్తులు, సున్నితత్వాన్ని కొనసాగించాయి.

== చరిత్ర ==

=== ఇశ్రాయేలు, యూదా ===
క్రీ.పూ 1200 లో మెర్నెప్తా స్టీల్ వద్ద ఇజ్రాయెల్ పేరుతో  నమోదైన మొట్టమొదటి సాక్ష్యం కనిపిస్తుంది. ఈ సాక్ష్యం కొంతమంది ప్రజలు ఇక్కడ ఇజ్రాయేలీ పేరుతో నివసించారని సూచిస్తుంది. ఈ గ్రంథం ఇశ్రాయేలీయులు కనాను లోని సెంట్రల్ హైలాండ్స్ లో నివసించారని తెలియజేస్తుంది. ఇక్కడ లభించిన పురావస్తు ఆధారాలు ఈ ప్రాంతంలో క్రీ.పూ. 12వ మరియు 10వ శతాబ్దాల మధ్య వందలాది చిన్న స్థావరాలు నిర్మించి నివసించారని సూచిస్తుంది. ఇశ్రాయేలీయులు పొరుగు ప్రజల నుండి వివిధ విభిన్న లక్షణాల కారణంగా వారి ప్రత్యేకతను నిలబెట్టుకున్నారు. మతపరమైన ఆచారాలు, వివాహాల నిషేధం,  వంశపారంపర్య, కుటుంబ చరిత్ర మీద దృష్టిసారించి తమ ప్రత్యేకత నిలబెట్టుకున్నారు.

క్రీ. పూ. 10వ శతాబ్దంలో, రెండు పొరుగు ఇశ్రాయేలీయుల రాజ్యాలు:ఉత్తర ఇశ్రాయేలు రాజ్యం, దక్షిణ యూదా రాజ్యం- ఉద్భవించాయి.  ప్రారంభం నుండి వారు జాతి, సాంస్కృతిక, భాషాపరమైన, మతపరంగా క్లిష్టమైన  సంబంధాలు ఉన్నాయి. ఇజ్రాయెల్  రాజధాని సమారియా విశాలంగా ఉండి సంపన్నమైనదిగా ఉండేది. తరువాత ఇది త్వరితగతిలో  ప్రాంతీయ శక్తిగా అభివృద్ధి చెందింది. దీనికి విరుద్ధంగా యూదా దాని రాజధాని [[జెరూసలేం]], తక్కువ సంపన్నంగా ఉంది.  చిన్నది ఉండి అధికంగా పర్వత ప్రాంతంతో నిండి ఉండేది. ఇజ్రాయెల్లో రాజ వారసత్వం తరచుగా సైనిక తిరుగుబాటు ద్వారా మార్పుచెందుతూ అనేక రాజవంశాల పాలనకు దారితీసింది. యూదా రాజకీయ స్థిరత్వం చాలా ఎక్కువగా ఉండేది.  దీనిని నాలుగు శతాబ్ధాల కాలం దావీదు వంశం పాలించింది.

క్రీ.పూ 720 ఇజ్రాయెల్ రాజ్యం నియో-అస్సీరియన్ సామ్రాజ్యం చేత ఓడించబడి నాశనం చేయబడింది 

తరువాత ఇది పురాతన నియర్ ఈస్ట్ ప్రాంతం మీద ఆధిపత్యం చేసింది.  అస్సీరియన్ పునరావాస విధానం కారణంగా ఉత్తర ఇజ్రాయెల్ జనాభాలో గణనీయమైన భాగం మెసొపొటేమియాకు బహిష్కరించబడి  అదే ప్రాంతం నుండి వచ్చిన వలసదారులతో ఈ ప్రాంతం భర్తీ చేయబడింది. అదే కాలంలో, క్రీస్తుపూర్వం 7 వ శతాబ్దం అంతటా, యూదా రాజ్యం అస్సిరియన్ ఆధీనంలో బానిసత్వంలో ఉంది. భానిసత్వంలో ఉన్నప్పటికీ సుసంపన్నంగా ఉండి గణనీయమైన జనాభా పెరుగుదలను చూసింది.  తరువాత ఈ ప్రాంతంలో తలెత్తిన తిరుగుబాటు కారణంగా నియో-అస్సీరియన్ రాజు  సన్హెరీబు యూదా ఈ ప్రాంతాన్ని నాశనం చేసేవరకు ఈ ప్రాంతంలో సుసంపన్నత కొనసాగింది. ఈ ప్రాంతంలో తిరుగుబాటుకు. అదే శతాబ్దంలో నియో-బాబిలోనియన్ సామ్రాజ్యం అస్సిరియులను ఓడించి ఈప్రాంతాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. తరువాత యూదరాజ్యం బాబిలోనియన్ల బానిసరాజ్యంగా మారింది. క్రీ.పూ 587 లో  యూద తిరుగుబాటు కారణంగా బాబిలోనియన్ రాజు రెండవ నెబుకద్నెజరు&nbsp;యెరూషలేమును ముట్టడి చేసి నాశనం చేసాడు. ఈ దాడిలో మొదటి ఆలయం నాశనం చేయబడింది. ఇంతటితో యూదరాజ్యం రాజ్యానికి ముగింపుకు వచ్చింది. తరువాత యెరూషలేము రాజ్యంలోని ఉన్నత వర్గాలతో సహా నివాసులలో ఎక్కువ మంది బాబిలోన్ కు బహిష్కరించబడ్డారు.

=== రెండవ ఆలయ కాలం ===
క్రీ.పూ 538 లో భుక్ ఆఫ్ ఎజ్రా గ్రంథం ఆధారంగా పర్షియన్ [[సైరస్ ది గ్రేట్]]  బాబిలోనియన్ ప్రవాసము ముగింపుకు తీసుకుని వచ్చాడు., తరువాత సంవత్సరంలో ఆయన బాబిలోన్ స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.  జెరుబ్బాబెలు ప్రిన్స్ (అతను రాజ వంశం యొక్క వారసుడు ఎందుకంటే అని పిలుస్తారు డేవిడ్) మరియు యాజకుడు జాషువా (మాజీ వంశం యొక్క వారసుడు ఆలయ ప్రధాన పూజారులు) ఆధ్వర్యంలో ప్రజలు తిరిగి రావడంతో బహిష్కరణ ముగిసింది.  క్రీ.పూ. 521-516 మధ్య కాలంలో రెండవ ఆలయం నిర్మించబడింది.   పెర్షియన్ సామ్రాజ్యం లో భాగంగా పూర్వపు యూదా రాజ్యం చిన్న భూభాగంతో తక్కువ జనాభాతో యూదా ప్రావిన్స్ గా మారింది (''యెహూద్ మెడినాటా''), .  .

క్రీ.పూ 333 వరకు జుడా అచెమెండిస్ నియంత్రణలో ఉంది.   [[అలెగ్జాండర్|తరువాత అలెగ్జాండర్ ది గ్రేట్]] అచెమెండిసులను ఓడించాడు. విదేశీ సామ్రాజ్య పాలనలో అనేక శతాబ్దాలు కొనసాగిన తరువాత   సెలెయుసిడ్ సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా మక్కబీనుల తిరుగుబాటు ఫలితంగా స్వతంత్ర హస్మోనేయ రాజ్యం ఏర్పడింది. దీని కింద యూదులు క్రీ.పూ 110 - 63 వరకు మరోసారి రాజకీయ స్వాతంత్ర్యాన్ని పొందారు. హస్మోనీయుల పాలనలో వారి రాజ్య సరిహద్దులు విస్తరించబడ్డాయి. యూదా రాజ్యం విస్తరణలో భాగంగా గలిలయ,  ట్రాన్స్జోర్డాన్. ప్రాంతాలు విలీనం చేయబడ్డాయి. ఈ ప్రక్రియ ప్రారంభంలో ఇడుమెన్స్, మొదటి ఆలయం విధ్వంశం తరువాత దక్షిణ యూదయలో చొరబడిన ప్రజలు మాస్సే సామూహికంగా మార్చబడ్డారు. క్రీ.పూ. 63 లో రోమన్లు యూదును జయించారు. నుక్రీ.పూ 37 - 6 వరకు హెరోడియన్ రాజవంశం  సామంత రాజులుగా కొంత స్వంతంత్రం అనుభవించారు. యూదయ చివరికి నేరుగా రోమన్ నియంత్రణలో వచ్చి [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]]<nowiki/>లో యూదయ ప్రావిన్స్.భాగం అయింది.

మొదటి, రెండవ శతాబ్దాలలో  రోమన్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన తిరుగుబాటును ఆణచడానికి  యూదు-రోమన్ యుద్ధాలు కొనసాగించారు. తిరుగుబాట్ల శ్రేణి, యూదు జనాభా క్షీణతకు దారితీసింది..  మొదటి యూదు-రోమన్ యుద్ధం (క్రీ. శ. 6673) జెరూసలేం, రెండవ ఆలయం నాశనం కారణంగా యూదయలో  యూదు జనాభా క్షీణత పరాకాష్టకు చేరుకుంది. ఫలితంగా కొంతకాలం వరకు యూదుల స్వీయపరిపాలన అసాధ్యం అయింది. కొన్ని తరాల తరువాత బార్ కోఖ్బా తిరుగుబాటు (క్రీ. శ. 132136) విస్ఫోటనం చెందింది. రోమన్లు దానిని క్రూరమైన తీరులో అణచివేసింది.  యూదయ తిరుగుబాటు తరువాత యూదులు జెరూసలేం పరిసరాల్లో నివసించకుండా నిషేధించబడ్డారు. యూదు జనాభా కేంద్రం గలిలయకు మార్చబడింది. ఇలాంటి తిరుగుబాట్లు సామ్రాజ్యం తూర్పు ప్రావిన్సులలోని యూదు సమాజాలను ప్రభావితం చేశాయి. ప్రవాసుల తిరుగుబాటు (క్రీ. శ. 115117) లిబియా, సైప్రస్ మరియు ఈజిప్టు ప్రాంతాలలో యూదు ప్రవాస సమాజాలను దాదాపు పూర్తిగా నాశనానం కావడానికి దారితీసింది. , ఇందులో అత్యంత ప్రభావవంతమైన [[అలెగ్జాండ్రియా]]. సమాజం కూడా ఉంది.
[[దస్త్రం:Iudaea_capta_reverse_of_Vespasian_sestertius.jpg|thumb|రోమన్ నాణెం ''ఇవ్డేయా కాప్టా,'' లేదా "బందీ యూదయ" (71&nbsp;సి), యూదయను కూర్చున్న దుఃఖిస్తున్న స్త్రీగా (కుడి), మరియు చేతులు కట్టుకున్న యూదుల బందీగా (ఎడమ)]]
70 లో రెండవ ఆలయం నాశనం కావడంతో&nbsp;యూదు మతంలో తీవ్రమైన మార్పులు సంభవించాయి. యూదుల ఆరాధనలో ఆలయ కేంద్ర స్థానం పోయిన తరువాత మతపరమైన ఆచారాలు ప్రార్థన, తోరా అధ్యయనం (సహా ఓరల్ టోరా), ఉమ్మడి సమావేశాలు సమాజ మందిరాలకు తరలిం బడ్డాయి. యూదు మతం కూడా దాని మతపరమైన విధివిధానాలను చాలావరకు కోల్పోయింది  రెండవ ఆలయ కాలం చివరిలో అభివృద్ధి చెందిన మూడు ప్రధాన వర్గాలు: సద్దూసీయులు, ఎస్సేనులు చివరికి అదృశ్యమయ్యారు, అయితే బ్పరిసయ్యులు విశ్వాసాలు, మతపరమైన రాబినిక్ జుడాయిజంఆచారాలకు ఆధారం అయ్యాయి.  ఇది పురాతన కాలం తరువాత జుడాయిజం ప్రబలమైన రూపంగా ఉద్భవించింది.

=== బాబిలోన్, రోమ్ ===
క్రీ.పూ 70 లో రెండవ ఆలయం నాశనం కావడానికి ముందే యూదు ప్రవాసులు ఉనికిలో ఉన్నారు. శతాబ్దాలుగా కొనసాగిన ఈ ప్రజలను బలవంత బహిష్కరణలు, స్వచ్ఛంద వలసలు రెండింటి ద్వారా చెదరగొట్టడం జరిగింది. మెసొపొటేమియాలో యూదు సమాజం  ప్రారంభానికి జోచిన్  రేషన్ ఫలకాలు ఒక సాక్ష్యంగా పరిగణించవచ్చు. వీటిలో రెండవ నెబుకద్నెజరు బహిష్కృత యూద రాజు, ఆయన కుటుంబానికి కేటాయించిన నిబంధనలను జాబితా చేయాడింది.రెండవది క్రీ. పూ. 6వ–5వ శతాబ్దాల నాటి  సాక్ష్యం అల్-యహుడు ఫలకాలు మరింత దృఢమైనవిగా భావించబడుతున్నాయి. ఇది మొదటి ఆలయం ధ్వంశం తరువాత యూదరాజ్యం నుండి బహిష్కృతులైన ప్రజలు తురిగి రావడానికి సంబంధించినది,  క్రీ.పూ 626 నుండి కూడా బాబిలోనియాలో యూదులు ఉన్నారనే దానికి ఇవి తగిన ఆధారాలు అందించాయి. ఈజిప్టులో ఎలిఫాంటైన్ నుండి లభించిన పత్రాలు క్రీస్తుపూర్వం 5వ-4వ శతాబ్దాలలో సరిహద్దులోని రెండు కోటలలో పెర్షియన్ యూదు దళాలు నియమించబడిందని తెలియజేస్తున్నాయి.  [[అలెగ్జాండర్|అలెగ్జాండర్ ది గ్రేట్]] స్థాపించిన అలెగ్జాండ్రియాలోని యూదు సమాజం క్రీస్తుపూర్వం 4 వ శతాబ్దంలో నగరం స్థాపించబడినప్పటి నుండి ఉనికిలో ఉందని జోసెఫస్ నివేదికలో తెలియజేయబడింది.  క్రీ.పూ 200 నాటికి&nbsp; [[ఈజిప్టు]] మరియు [[మెసొపొటేమియా నాగరికత|మెసొపొటేమియా]] ("బాబిలోనియా"యూదు మూలాలలో) బాగా స్థిరపడిన యూదు సమాజాలు ఉన్నాయి. తరువాత రెండు శతాబ్దాలలో యూదు జనాభా మైనర్ ఆసియా, [[గ్రీస్]], మాసిడోనియా, సిరినే లలో యూదుల ఉనికి ఉంది.  క్రీస్తుపూర్వం మొదటి శతాబ్దం మధ్యలో రోం నగరంలో ప్రవేశించిన. తరువాత, క్రీ. శ. మొదటి శతాబ్దాలలో సంభవించిన యూదు-రోమన్ యుద్ధాలలో  యూదులను పెద్ద సంఖ్యలో బందీలుగా తీసుకుని బానిసలుగా విక్రయించారు. అలాగే యుద్ధాల వల్ల ప్రభావితమైన   [[రోమన్ సామ్రాజ్యం|రోమన్ సామ్రాజ్యం,]] [[అరేబియా ద్వీపకల్పం|అరేబియా]] ,మెసొపొటేమియా ప్రాంతాల నుండి పారిపోవాలని బలవంతం చేశారు. ఇది యూదు సమాజాల ఏర్పాటు విస్తరణకు దోహదపడింది.

బార్ కోఖ్బా తిరుగుబాటు తరువాత యూదయలో యూదు జనాభా గణనీయంగా క్షీణించింది. తరువాత యూదులు తిరుగుబాటు కారణంగా సంభవించిన వినాశకరమైన ప్రభావాల నుండి కోలుకోవడానికి ప్రయత్నాలు చేసినపటికీ మునుపటి బలాన్ని పూర్తిగా తిరిగి పొందలేదు.

లోని గలిలయ ప్రాంతం యూదుల జీవితానికి కొత్త కేంద్రంగా అవతరించింది.  తరువాత కొంతకాలం యూదుజనాభా సాంస్కృతిక, జనాభా వృద్ధిని అనుభవించింది. ఈ కాలంలోనే రెండు కేంద్ర రభినిక్ గ్రంధాలు: మిష్నా, జెరూసలేం తాల్ముడ్ రచించబడ్డాయి. అయితే, [[కాన్‌స్టాంటిన్ ద గ్రేట్|రోమన్ సామ్రాజ్యం స్థానంలో బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం స్థాపించిన తరువాత కాన్స్టాంటైన్]] పాలనలో  క్రైస్తవ మతం బైజాంటైన్‌లో వ్యాపించింది. తరువాత కాలంలో యూదులు చర్చి, అధికారులచే హింసించబడ్డారు.  4 వ శతాబ్ధం నాటికి సిరియా పాలస్తీనా లో యూదులు తమ ఆధిఖ్యత కోల్పోయారు. చాలామంది ప్రజలు ప్రవాస సమాజాలకు వలస వెళ్ళారు .

దీర్ఘకాలంగా మెసొపొటేమియాలో స్థాపించబడిన యూదు సమాజం ముందుగా పార్థియన్ పాలనలో  తరువాత సాసానియన్ పాలనలో ఉన్నారు. రోమన్ సామ్రాజ్యం  పరిమితుల వెలుపల ఇది యూదుల ముఖ్యమైన కేంద్రంగా మారింది . 3వ శతాబ్దం నుంచి 7వ శతాబ్దం వరకు బాబిలోనియన్ యూదు సమాజం సుమారు ఒక మిలియన్గా అంచనా వేయబడింది. ఇది ఆ కాలంలో అతిపెద్ద యూదు ప్రవాస సమాజంగా నిలిచింది. బహిష్కృతుడు, డేవిడ్ యూదుల  రాజ వారసుడిగా పరిగణించబడ్డాడు. డెవిడ్రాజకీయ నాయకత్వంతో ఈ సమాజం స్వతంత్ర హోదాను సాధించి సిరియా పాలస్తీనాలో యూదులకు ఆశ్రయం కల్పించింది. మెసపొటేమియాలో వంటి ముఖ్యమైన తాల్ముడిక్ అకాడమీలు అకాడమీలు స్థాపించబడ్డాయి,  అనేక ముఖ్యమైన ''అమోరైము'' అక్కడ చురుకుగా పనిచేస్తున్నాయి. 3-6 శతాబ్ధాలలో ది బాబిలోనియన్ తాల్ముడ్ యూదు మత చట్టానికి కేంద్ర బిందువుగా ఉంది.ఏకీకృతం యూదు ప్రవాస సమాజాలు వారి పూర్వీకుల  పూర్వ స్థానాల ఆధారంగా మూడు ప్రధాన ఉపవిభాగాలుగా  స్థిరపడ్డారు: ''అష్కెనాజిమ్'' (ప్రారంభంలో రైన్ ల్యాండ్, ఫ్రాన్స్ లో), ''సెఫార్డిం'' (ప్రారంభంలో ఐబీరియన్ ద్వీపకల్పం), ''మిజ్రాహిం'' (మధ్య ప్రాచ్యం, ఉత్తర ఆఫ్రికా). రోమానియోట్ యూదులు, ట్యునీషియా యూదులు, యెమెన్ యూదులు, ఈజిప్టు యూదులు, ఇథియోపియా యూదులు, బుఖారాన్ యూదులు, పర్వత యూదులు,  ఇతర సమూహాలు కూడా సెఫార్డిక్ ప్రవాసుల రాకకు ముందు ఉన్నాయి.

పశ్చిమ ఐరోపాలోని అష్కెనాజీ యూదులు పదేపదే హింసను ఎదుర్కొన్నప్పటికీ, వివిధ రంగాలలో పనిచేశారు, వారు వారి సమాజాల ఆర్థిక వ్యవస్థ, సమాజాల మీద ప్రభావం చూపారు. ఉదాహరణకు ఫ్రాన్సియాలో ఐజాక్ జుడాయస్, అర్మెంటారియస్ ప్రముఖ సామాజిక, ఆర్థిక స్థానాలను ఆక్రమించారు. అయితే యూదులు తరచూ వివక్షాత్మక చట్టాలకు లోబడి ఉన్నారు. వేర్పాటు, రక్తపు మరకలు, హింసాత్మకచర్యలు ఇలాంటి సంఘటనలలో వారి చరిత్ర ముగిసింది. రైన్ ల్యాండ్ మారణహోమాలు (1066) ఫలితంగా ఇంగ్లాండ్ నుండి యూదుల బహిష్కరణ (1290)దారితీసింది. ఫలితంగా అష్కెనాజీ యూదులు క్రమంగా తూర్పు వైపుకు నెట్టబడ్డారు (పోలాండ్, లిథువేనియా, రష్యా.) నెట్టబడ్డరు.

అదే కాలంలో, మధ్యప్రాచ్యంలో యూదు సమాజాలు ఇస్లామిక్ పాలనలో అభివృద్ధి చెందాయి, ముఖ్యంగా నగరాలలో: [[బాగ్దాద్]], [[కైరో]] మరియు, దమస్కు. బాబిలోనియాలో, 7 వ శతాబ్దం నుండి 11 వ శతాబ్దం వరకు పంబెడిటా, సురా అకాడమీలు అరబ్, మొత్తం యూదు ప్రపంచాన్ని ఒక ఉనికిలోకి తీసుకువచ్చాయి. ఈ అకాడమీల డీన్లు, విద్యార్థులు గురించి జియోనిక్ కాలం యూదు చరిత్రలో పేర్కొనబడింది. ఈ కాలం తరువాత  11వ శతాబ్దం నుంచి 15వ శతాబ్దం వరకు జీవించిన రిషోనిం వారు ఉన్నారు. వారి యూరోపియన్ యూదుల మాదిరిగనే మధ్యప్రాచ్యం, ఉత్తర ఆఫ్రికాలోని యూదులు కూడా హింస, వివక్షాత్మక విధానాల కాలాలను ఎదుర్కొన్నారు. అల్మోహద్ ఖలీఫాత్ లో ఉత్తర ఆఫ్రికా, ఐబీరియా ప్రాంతాలలో బలవంతంగా మతమార్పిడి ఉత్తర్వులు జారీ చేయడం వలన యూదులు భద్రత కోసం మైమోనిడ్స్ ఇతర ప్రాంతాలను ఎంచుకున్నారు.

ప్రారంభంలో యూదులు విసిగోత్ చట్టాలకు లోబడి ఉన్నారు. ఐబీరియన్ ద్వీపకల్పంలోని యూదులు హింసలను ఎదుర్కొన్నప్పటికీ తరువాత ఇస్లామిక్  పాలనలో వారి పరిస్థితులు నాటకీయంగా మారాయి. ఈ కాలం తత్వశాస్త్రం, వైద్యం, సాహిత్యం వంటి రంగాలలో గణనీయమైన మేధో, సాంస్కృతిక రచనలతో ఒక స్వర్ణ యుగంగా గుర్తించబడింది. వీరిలో శామ్యూల్ ఇబ్న్ నఘ్రిల్లా, యూదా హలేవి, సొలొమోను ఇబ్న్ గబీరోల్ సాహిత్య ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నారు. అయినప్పటికీ 12 వ - 15 వ శతాబ్దాలలో ఐబీరియన్ ద్వీపకల్పం యూదు వ్యతిరేకత పెరుగుదలకు సాక్ష్యంగా నిలిచింది. ఈ కాలంలో హింసలు, యూదు వ్యతిరేక చట్టాలు, మారణహోమాలు, బలవంతపు మార్పిడులు అధికరించాయి (1391లో గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది). అదే సంవత్సరం స్పానిష్ మతవిచారణ స్థాపించబడింది. 

ద్వారా  1492లో కాథలిక్ చక్రవర్తులు రికన్క్విస్టా మరియు జారీ అల్హంబ్రా ఉత్తర్వు జారీ  చేసిన తరువాత స్పెయిన్ యూదులు బలవంతంగా క్రైస్తవ మతంలోకి మార్చబడడం లేదా బహిష్కరించబడడం సంభవించింది. ఫలితంగా సుమారు 200,000 మంది యూదులు స్పెయిన్ నుండి బహిష్కరించబడ్డారు. వీరు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, ఉత్తర ఆఫ్రికా, ఇటలీ, నెదర్లాండ్స్ మరియు భారతదేశం వంటి ప్రదేశాలలో ఆశ్రయం కోరారు.  తరువాత పోర్చుగల్ యూదుల కూడా ఇలంటి పరిస్థితిని ఎదుర్కొన్నారు. కొందరు యూదులు వారి ఉనికి కాపాడుకోవడానికి [[కాథలిక్ చర్చి|కాథలిక్కులు అనుయాయులుగా నటిస్తూ]] ఉండాలని నిర్ణయించుకున్నారు. . ఈ యూదులు  క్రిప్టో-జుడాయిజంసభ్యులను ఏర్పరుచుకున్నరు.

=== ఆధునిక కాలం ===
19వ శతాబ్దంలో  పశ్చిమ ఐరోపా యూదులకు చట్టం అమలులో సమానత్వం ఎక్కువగా మంజూరు చేయబడింది.  పాలే ఆఫ్ సెటిల్మెంట్  యూదులు తీవ్రమైన హింస , చట్టపరమైన పరిమితులు . 19వ శతాబ్దం చివరలో జియోనిజం ఉద్భవించింది. ఇది కేంద్ర, తూర్పు ఐరోపా జాతీయ పునరుజ్జీవన ఉద్యమంగా, ఇజ్రాయెల్ భూమిలో యూదు పాలనను పునరుద్ధరించడానికి ఉద్దేశించబడింది. ఇది యూదుల చరిత్రను బాధపెట్టిన బహిష్కరణలు, హింసలను ఆపి యూదు ప్రజలను వారి పూర్వీకుల స్వదేశానికి తిరిగి తీసుకురావడానికి చేసిన ఒక ప్రయత్నం. ఇది ఒట్టోమన్ నియంత్రణలో ఉన్న పాలస్తీనా లోకి యూదుల వలసలకు దారితీసింది. రాజకీయ జియోనిజం పితామహుడిగా పరిగణించబడిన థియోడర్ హెర్జ్ ల, తన 1896 ''దర్ జుడెన్స్టాట్'' (''యూదు రాష్ట్రం'') పుస్తకంలో భవిష్యత్ యూదు దేశం గురించి తన దృష్టిని అందించాడు ; ఒక సంవత్సరం తరువాత మొదటి జియోనిస్ట్ కాంగ్రెస్. అతను అధ్యక్షత వహించాడు.

ఐరోపాలో యూదు సమాజాలపట్ల కలిగిన యూదు వ్యతిరేకత రెండు మిలియన్లకు పైగా యూదుల సామూహిక బహిష్కరణను ప్రేరేపించింది. [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] 1881 - 1924 మధ్య. యూరప్, అమెరికా యూదులు సైన్స్, సంస్కృతి, ఆర్థిక రంగాల్లో విజయం సాధించారు. వీరిలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైన వాటిలో [[ఆల్బర్ట్ ఐన్‌స్టీన్|ఆల్బర్ట్ ఐన్స్టీన్]], లూడ్విగ్ విట్గెన్స్టీన్ ఉన్నారు. ఈ సమయంలోయూదులు అనేక [[నోబెల్ బహుమతి]]  విజేతలగా ఉన్నారు. ఇప్పటికీ కొనసాగుతూ ఉంది.
[[దస్త్రం:Jewish_people_around_the_world.svg|thumb|301x301px|యూదు ప్రవాసుల మ్యాప్:<br /><br /><br /><br />

]]
[[అడాల్ఫ్ హిట్లర్|1933లో జర్మనీలో అడాల్ఫ్ హిట్లర్]], నాజీలు అధికారంలోకి వచ్చినతరువాత యూదుల పరిస్థితి వేగంగా క్షీణించింది. చాలా మంది యూదులు యూరప్ నుండి  పాలస్తీనా మాండేట్, యునైటెడ్ స్టేట్స్,  [[సోవియట్ యూనియన్]] పారిపోయారు. జాతి వ్యతిరేక యూదు చట్టాలు, ఆర్థిక ఇబ్బందులు, రాబోయే యుద్ధం భయం మొదలైంది. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం|1939 లో అందరూ ఊహించిన విధంగా రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] ప్రారంభమైంది. 1941 నాటికి హిట్లర్ దాదాపు మొత్తం ఐరోపాను ఆక్రమించాడు. తరువాత సోవియట్ యూనియన్ పై జర్మనీ దాడి తరువాత తుది పరిష్కారం:యూదు ప్రజలను నిర్మూలించే ఉద్దేశ్యంతో పరిధితో విస్తృతమైన, వ్యవస్థీకృత ప్రయత్నం ప్రారంభమైంది. ఇది యూరప్లో యూదుల హింస, హత్యకు దారితీసింది. ఉత్తర ఆఫ్రికా. పోలాండ్ లో మూడు మిలియన్ల మంది హత్యకు గురయ్యారు. గ్యాస్ ఛాంబర్లు అన్ని కాన్సంట్రేషన్ క్యాంప్ లలో కలిపి, ఒక మిలియన్ ఆష్విట్జ్ క్యాంప్ కాంప్లెక్స్ మారణహోమానికి కేంద్రాలయ్యాయి.  ఈ జాతి నిర్మూలనకు ఇచ్చిన పేరు ది [[హోలోకాస్ట్]]. దీనిలో ఆరు మిలియన్ల మంది యూదులు క్రమపద్ధతిలో హత్య చేయబడ్డారు.

హోలోకాస్ట్ కు ముందు సమయంలోభారీ సంఖ్యలో యూదులు పాలస్తీనాకు వలస వచ్చారు.  1948 మే 14 న ఆదేశం ముగిసిన తరువాత డేవిడ్ బెన్-గురియన్ [[ఇజ్రాయిల్|ఇజ్రాయెల్ దేశం సృష్టి]] గురించి ప్రకటించాడు. తరువాత ఇజ్రాయెల్  భూభాగంలో ఒక యూదు ప్రజాస్వామ్య దేశం స్థాపించబడింది . వెంటనే కొత్తగా ఏర్పడిన ఐడిఎఫ్ ప్రతిఘటిస్తూ పొరుగు అరబ్ దేశాలు దాడచేసారు. 1949 లో యుద్ధం ముగిసింది. ఇజ్రాయెల్ రాష్ట్రం నిర్మించడానికి   ప్రపంచం నలుమూలల నుండి మద్దతు. కూడగట్టుకున్నారు.

== సంస్కృతి ==

యూద ప్రజల [[మతం]]  జుడాయిజం ఒకదానితో ఒకటి బలంగా పరస్పరం సంబంధం కలిగి ఉంటాయి. యూదు మతంలోకి మారినవారికి సాధారణంగా యూదులలో ఒక హోదా ఉంటుంది. అది యూద ''ఎథ్నోస్'' లో పుట్టిన వారితో సమానంగా ఉంటుంది. అయితే యూదు మతంలోకి మారినవారిని, అలాగే మాజీ యూదులను, మతమార్పిడి చేసిన వారిని జన్మతః యూదులుగా ఉన్నవారు రెండవ తరగతి యూదులుగా పరిగణిస్తారని పేర్కొనబడింది.  ప్రధాన స్రవంతి జుడాయిజం మతమార్పిడిని ప్రోత్సహించదు. ఇది ఒక కష్టమైన పనిగా పరిగణించబడుతుంది. మిశ్రమ వివాహాల పిల్లలు, లేదా యూదుల కాబోయే భాగస్వాములు, ప్రస్తుత జీవిత భాగస్వాములు మార్పిడులలో గణనీయమైన భాగాన్ని చేపట్టారు.

ది హెబ్రీ బైబిలు, యూదుల సంప్రదాయాల మతపరమైన వివరణ, ప్రారంభ చరిత్ర, మొదటి [[ఇబ్రాహీం మతం|అబ్రాహామిక్ మతాలు]], ప్రస్తుతం ఇప్పుడు &nbsp;ప్రపంచంలోని 54 శాతం మంది ఆచరిస్తున్నారు. జుడాయిజం తన అనుచరులకు ఆచరణ విశ్వాశం  రెండింటిలోనూ మార్గనిర్దేశం చేస్తుంది. దీనిని ఒక మతం మాత్రమే కాదు, "జీవన విధానం"అని కూడా విశ్వసిస్తున్నారు. ఇది జుడాయిజం మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసాన్ని గీయడం చేసింది, యూదు సంస్కృతి, యూదుల గుర్తింపు చాలా కష్టం. చరిత్ర అంతటా  పురాతనంగా విభిన్న ప్రదేశాలలో హెలెనిక్ ప్రపంచం సంచరించింది. ముందు యూరోప్ తరువాత జ్ఞానోదయం యుగం (చూడండి హస్కాలా), లో ఇస్లామిక్ స్పెయిన్, పోర్చుగల్, లో ఉత్తర ఆఫ్రికా,  [[మధ్యప్రాచ్యం|మధ్య ప్రాచ్యం]], భారతదేశం, చైనా, లేదా సమకాలీన అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు  [[ఇజ్రాయిల్|ఇజ్రాయెల్]], మొదలైన ప్రాంతాలలో వీరి సాంస్కృతిక  సంప్రదాయాలు అభివృద్ధి చెందాయి. యూదుల ఆచారవ్యవహారాలు ప్రత్యేకంగా మతపరమైనవి కావు. దీనిలో కొన్ని అంశాలు మతం నుండి కాక జుడాయిజం లోపల నుండి వస్తాయి. కొందరు యూదుల నిర్దిష్ట సమాజాల పరస్పర చర్య నుండి వారి పరిసరాలతో, మరికొందరు సమాజం అంతర్గత సామాజిక, సాంస్కృతిక కలయిక నుండి ఉత్పన్నమైనవిగా ఉంటాయి.  యూదు సంస్కృతులు వారి స్వంత సమాజాలకు ప్రత్యేకమైనదిగా గుర్తించబడడానికి దారితీసింది.

=== భాషలు ===
[[హీబ్రూ భాష|జుడాయిజం మతపరమైన భాష హీబ్రూ]] ( ''లాషోన్ హా-కోడేష్'', "పవిత్ర భాష" అని పిలవబడుతుంది) వారి గ్రంథాలలో ఎక్కువ భాగం (తనాఖ్) ను హెబ్రీ భాషలో రచించారు. శతాబ్దాలుగా యూదు ప్రజల రోజువారీ సంభాషణకు హిబ్రూ భాషను ఉపయోగిస్తుంటారు.  క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దం నాటికి, , దగ్గరి సంబంధిత భాష, హిబ్రూతో దగ్గరి సంబంధం ఊన్న భాషగా అరామిక్ భాష యూదయ వాడుక భాషగా చేరింది. క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దం నాటికి ప్రవాసులలోని కొంతమంది యూదులు గ్రీకు మాట్లాడసాగారు. బాబిలోనియా అని పిలువబడే అసోరిస్తాన్ యూదులు బాబిలోనియన్ తాల్ముడ్ భాషలైన హిబ్రూ, అరామిక్, భాషలు మాట్లాడేవారు

శతాబ్దాలుగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా యూదులు వారు వలస వచ్చిన ప్రాంతాల స్థానిక లేదా ఆధిపత్య భాషలను మాట్లాడారు. వారికి విలక్షణమైన మాండలికం స్వతంత్ర భాషలుగా మారిన రూపాలు, శాఖలు ఏర్పడ్డాయి.  మధ్య ఐరోపా నుండి వలస వచ్చిన అష్కెనాజీ యూదులచేత  యిడిష్ యూదు-జర్మన్ భాష అభివృద్ధి చేయబడింది.ఐబీరియన్ ద్వీపకల్పం నికి వలస వచ్చిన సెఫార్డిక్యూదులచేత లాడినో యూదు-స్పానిష్ భాష అభివృద్ధి చేయబడింది. అనేక కారణాల వల్ల, [[హోలోకాస్ట్|యూరోపియన్ యూదుల హోలోకాస్ట్]] , అరబ్ ముస్లిం దేశాల నుండి యూదుల బహిష్కరణ, ప్రపంచవ్యాప్తంగా కొనసాగిన ఇతర యూదు సమాజాల విస్తృతమైన వలసలు, పురాతన, విభిన్నమైన యూదు భాషలు ఉన్నాయి: జుడాయో-జార్జియన్, జుడాయో-అరబిక్, జుడాయో-బెర్బెర్, క్రిమ్చక్, జుడాయో-మలయాళం, ఎక్కువగా వాడుకలో లేని అనేక భాషలు ఉన్నాయి.
[[దస్త్రం:Loew-rabin-tombstone.jpg|thumb|సమాధి రాయి మహరాల్ లో పాత యూదుల స్మశానవాటిక, ప్రేగ్. సమాధి రాళ్ళు హీబ్రూలో చెక్కబడి ఉన్నాయి.]]
పదహారు శతాబ్దాలకు పైగా హీబ్రూ దాదాపు ప్రత్యేకంగా ఒక మతపరమైన భాషగా ఉపయోగించబడింది. జుడాయిజం మీద వ్రాయబడిన అనేక గ్రంధాలకు ఉపకరించిన భాషగా ఇది ప్రత్యేకత సంతరించుకుంది.సబ్బాత్ ఫ్రాంతంలో ఖొంతమంది మాత్రమే హీబ్రూ మాట్లాడుతుంటారు .   1881 లో పాలస్తీనాకు వలస వచ్చిన ఎలీయెజెరు బెన్ యెహూదా ప్రజలు హెబ్రీ భాషను మాట్లాడే భాషగా పునరుద్ధరించారు. తానాయిక్ కాలం నుండి ఇది ఒక [[మాతృభాష]]<nowiki/>గా వాడుకలో లేదు. ఆధునిక హీబ్రూ ఇజ్రాయెల్  "రాష్ట్ర భాష" గా రూపకల్పన చేయబడింది.

యూదు ప్రజల జాతీయ భాషగా హీబ్రూను పునరుద్ధరించడానికి ప్రయత్నాలు చేసినప్పటికీ, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ప్రవాస యూదులు ఈ భాషా జ్ఞానాన్ని  కలిగి లేరు. ఫలితంగా ఆంగ్లభాష ప్రవాస యూదుల అనుసంధాన భాషగా ఉద్భవించింది. అనేక మంది యూదులు ఒకప్పుడు ప్రాచీన సాహిత్యం అధ్యయనం కారణంగా హీబ్రూ భాషలో తగినంత జ్ఞానం కలిగి ఉన్నారు.  20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో యూదు భాషలు యిడిష్, లాడినో వాడుక భాషలుగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి.  ప్రస్తుతం చాలా మంది యూదులకు అలాంటి జ్ఞానం లేదు. ఇంగ్లీష్ చాలా మంది యూదు మాండలికాలను భర్తీ చేసింది.
నేడు యూదులలో ఎక్కువగా మాట్లాడే మూడు భాషలు హీబ్రూ, ఇంగ్లీష్, [[రష్యన్ భాష|రష్యన్]]. కొన్ని రోమన్ భాషలు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా [[ఫ్రెంచి భాష|ఫ్రెంచ్]], [[స్పానిష్ భాష|స్పానిష్]], కూడా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి. చరిత్రలో ఏ ఇతర భాష కంటే ఎక్కువ మంది యూదులు యిడిష్ మాట్లాడారు.  అయినప్పటికీ [[హోలోకాస్ట్]] తరువాత జియోనిస్ట్ ఉద్యమకారులు , [[ఇజ్రాయిల్|ఇజ్రాయెల్]] లోని.
కొన్ని ప్రాంతాలలో ఆధునిక హీబ్రూను స్వీకరించినప్పటికీ ప్రస్తుతం అది చాలా తక్కువ ఉపయోగించబడుతుంది. యూదు సమాజం మాతృభాష సాధారణ జనసంఖ్యాపరంగా ఆధిపత్య సమూహం నుండి భిన్నంగా ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, లో క్యూబెక్, అష్కెనాజిక్ మెజారిటీ ఇంగ్లీషును స్వీకరించింది. సెఫార్డిక్ మైనారిటీ ఫ్రెంచ్ భాషను వారి ప్రధాన భాషగా ఉపయోగిస్తుంది.ఆఫ్రికాన్స్ కంటె దక్షిణాఫ్రికా యూదులు ఇంగ్లీషును అధికంగా స్వీకరించారు .  సోవియట్ విధానాల కారణంగా, రష్యన్ భాషను యిడిష్ భాష భర్తీ చేసింది. ఈ విధానాలు రష్యన్ యూదులను మాత్రమే కాకుండా పొరుగు సమాజాలను కూడా ప్రభావితం చేశాయి.] రష్యన్ అనేక యూదు సమాజాలకు మొదటి భాషగా ఉంది. సోవియట్ అనంతర దేశాలు [[ఉక్రెయిన్]], [[ఉజ్బెకిస్తాన్]], అలాగే అష్కెనాజిక్ యూదుల కోసం [[అజర్‌బైజాన్|అజర్బైజాన్]], జార్జియా,  [[తజికిస్తాన్]] లోని యూదుప్రజలకు రష్యన్ మొదటి భాషగా ఉంది. అయినప్పట్కీ స్వల్పసంఖ్యలో ఉండి ప్రస్తుతం క్షీణిస్తున్న ఉత్తర ఆఫ్రికాలో యూదులు బహుభాషా సమూహం నుండి ఏకభాషా సమూహానికి (లేదా దాదాపుగా) మారారు. [[అల్జీరియా]], [[మొరాకో]],  ట్యునీషియా నగరాలలో ఫ్రెంచ్ మాట్లాడటం వాడుకలో ఉంది.  ప్రస్తుతం చాలా మంది ఉత్తర ఆఫ్రికన్లు [[అరబ్బీ భాష|అరబిక్]] లేదా బెర్బెర్ వారి మాతృభాషగా ఉపయోగిస్తూనే ఉన్నారు. 
<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;

### నాయకత్వం
యూదు సమాజానికి ఒకే పాలక మండలి లేదు.

మతపరమైన సిద్ధాంతానికి బాధ్యత వహించే ఒకే అధికారం లేదు.  స్థానిక, జాతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయిలలోని వివిధ లౌకిక, మత సంస్థలు యూదు సమాజంలోని వివిధ భాగాలను వివిధ సమస్యలమీద నడిపిస్తాయి. ప్రస్తుతం అనేక దేశాలలో  యూదుల ప్రతినిధిగా ఒక ప్రధాన రబ్బీ పనిచేస్తుంటాడు.
హసిడిక్ రాజవంశంనికి చెందిన కొంతమంది హసిడిక్ యూదులు ఒక నిర్దిష్ట వారసత్వ అనుసరిస్తారు.  హసిదీక్ యూదులందరిలో అంగీకరించబడిన ఉమ్మడి నాయకుడు ఎవరూ లేరు. మెస్సీయ మొత్తం ప్రపంచానికి ఏకీకృత యూదుల నాయకుడిగా వ్యవహరిస్తాడని విశ్వసిస్తున్నారు.

### పురాతన యూదు జాతీయ గుర్తింపుపై సిద్ధాంతాలు
thumb|హెబ్రీ భాషలో బైబిలు మాన్యుస్క్రిప్ట్, 14వ శతాబ్దం. హిబ్రూ భాష, అక్షరమాల పురాతన కాలంలో యూదుల జాతీయ గుర్తింపుకు మూలస్తంభాలు.
ఆధునిక మేధావులు పురాతన కాలంలో యూదు జాతీయ గుర్తింపు ఉనికిని సమర్థిస్తున్నారు. వారిలో ఒకరైన డేవిడ్ గుడ్బ్లాట్, ఆధునిక యుగానికి ముందు జాతీయవాదం ఉనికిలో ఉందని విశ్వసించాడు. ఆయన అభిప్రాయం ఆధారంగా యూదు జాతీయ చరిత్ర యూదు సామూహిక గుర్తింపుకు  బైబిలు, పారాబిబిలిక్ సాహిత్యం,

పునాదిని అందిస్తాయి భవిస్తున్నారు. ప్రాచీన యూదులలో చాలామంది నిరక్షరాస్యులు (వారి పొరుగువారు) అయినప్పటికీ వారి జాతీయ కథనం బహిరంగ పఠనాల ద్వారా బలోపేతం చేయబడింది. 5వ శతాబ్దం తరువాత ఇది విస్తృతంగా మాట్లాడబడనప్పటికీ హిబ్రూ భాష జాతీయ గుర్తింపును నిర్మించి, సంరక్షించిందని  గుడ్బ్లాట్   పేర్కొన్నాడు:
 
జాతీయవాద అధ్యయనాలు రంగం స్థాపకులలో ఒకరుగా పరిగణించబడిన చారిత్రక సామాజిక శాస్త్రవేత్త ఆంథోనీ డి. స్మిత్ ప్రపంచంలోని జాతుల ప్రజలకంటే అధికస్థాయిలో జాతీయభావాలను కలిగి ఉన్నారు “ అని రాశారు ." స్మిత్ తో అంగీకరిస్తూ, గుడ్బ్లాట్ పురాతన యూదు జాతీయవాదం  గురించిన స్మిత్  నిర్వచనం  "మతపరమైన" అర్హతను వదిలివేయాలని సూచిస్తుంది, స్మిత్ ప్రకారం ఆధునిక యుగంలో కూడా జాతీయ స్మృతిచిహ్నాలు, సంస్కృతిలో మతపరమైన భాగం  సాధారణం. ఈ అభిప్రాయం రాజకీయ శాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయాలు కూడా ప్రతిధ్వనించాయి. టామ్ గార్విన్, " మధ్యయుగ కాలంలో, క్లాసిక్ కాలంలో కూడా అనేక మంది చేత ఆధునిక జాతీయవాదండాక్యుమెంట్ చేయబడింది" అని వ్రాశారు. ప్రాచీన గ్రీకులు, గాలిష్, బ్రిటిష్ సెల్ట్స్లతో పురాతన యూదులు కూడా ఇందుకు "స్పష్టమైన ఉదాహరణలలో" ఒకరు అని పేర్కొన్నారు.

మొదటి, రెండవ శతాబ్దాలలో యూదుల జాతీయ గుర్తింపు, వారి ప్రారంభ జాతీయవాద ఉద్యమాల మూలాలు అనేక కీలక అంశాలను కలిగి ఉన్నాయని ఫెర్గస్ మిల్లర్ సూచనలు తెలియజేస్తున్నాయి: జాతీయ చరిత్ర, చట్టపరమైన మూలం, జాతీయ భాషగా హీబ్రూ భాష, చట్ట వ్యవస్థ, పాఠశాలలు, సమాజ మందిరాలు, సబ్బాత్ ఆరాధన వంటి సామాజిక సంస్థలు మొదలైన అంశాలు బైబుల్ లో చోటుచేసుకున్నాయి. అడ్రియన్ హేస్టింగ్స్ యూదులు "నిజమైన ప్రోటో-నేషన్" అని వాదించారు. హెబ్రీ బైబిల్లో కనిపించే పురాతన ఇశ్రాయేలు నమూనా ద్వారా ప్రపంచానికి జాతీయత అసలు భావనను అందించింది. ఇది తరువాత క్రైస్తవ దేశాలను ప్రభావితం చేసింది. అయినప్పటికీ మొదటి శతాబ్దంలో  యెరూషలేము నాశనం తరువాత యూదులు ఒక రాజకీయ సంస్థగా నిలిచిపోయారు. దాదాపు రెండు వేల సంవత్సరాల పాటు సాంప్రదాయ జాతీయ-దేశం రూపొమించబడలేదు. అయినప్పటికీ వారు తమ జాతీయ గుర్తింపును సామూహిక జ్ఞాపకశక్తి, మతం, పవిత్ర గ్రంథాల ద్వారా భూమి లేదా రాజకీయ శక్తి లేకుండా కూడా కొనసాగించారు. కేవలం ఒక జాతి సమూహం కంటే ఒక దేశంగా మిగిలిపోయారు చివరికి జియోనిజం  ఇజ్రాయెల్ స్థాపన సాధించారు.

విదేశీ పాలనలో (పర్షియన్లు, గ్రీకులు, రోమన్లు) యూదులు తాము ఒక పురాతన దేశం అని చెప్పుకోగలిగినందున పురాతన కాలంలో యూదు జాతీయవాద భావన ప్రోత్సహించబడిందని విశ్వసిస్తున్నారు. ఈ వాదన వారి గ్రంథాలు, హీబ్రూ భాష, ఆలయం, ప్రీస్ట్‌హుడ్,  వారి పూర్వీకుల ఇతర సంప్రదాయాల సంరక్షణ, గౌరవం మీద ఆధారపడింది.

## జనాభా వివరాలు

### జాతి విభజన
thumb|211x211px|అష్కెనాజీ యూదులు అమెరికన్ కాలనీలో నివసిస్తున్నారు. 1900 మరియు 1920 మధ్య తీసిన ఫోటో.
thumb|250x250px|సెఫార్డి యూదుడు నుండి జంట సారాజెవో సంప్రదాయ దుస్తుల్లో. 1900 లో తీసిన ఫోటో.
ప్రపంచంలోని  యూదు జనాభాలో విభిన్న జాతి విభజనలు ఉన్నాయి. వీటిలో ఎక్కువ భాగంలో ప్రధానంగా ఇశ్రాయేలీయ  మూలానికి చెందిన భౌగోళిక శాఖలుగా ఉంటాయి.  స్వతంత్ర ఉద్యమాల ఫలితంగా యూదులు ప్రపంచం అంతటా చెరుమదురుగా ఉన్నారు. పాత ప్రపంచం అంతటా యూదు స్థిరనివాసులు వివిధ ప్రదేశాలలో యూదుసమాజాలను స్థాపించారు. తరచుగా ఒకదానికొకటి చాలా దూరంలో ఉంటాయి. దీని ఫలితంగా ఇవి సమర్థవంతమైన సమాజాలుగా ఉన్నప్పటికీ, తరచుగా వీరి మద్య దీర్ఘకాలిక ఒంటరితనం ఏర్పడుతుంది. ఈ సమయంలో వేల సంవత్సరాల యూదు ప్రవాసులు స్థానిక పరిసరాల ప్రభావంతో ఈ సమాజాలు అభివృద్ధి చెందుతాయి: రాజకీయ, సాంస్కృతిక, సహజంగా, జనాభా. ప్రస్తుతం యూదుల మధ్య ఈ తేడాలను వ్యక్తీకరణలు గమనించవచ్చు: ఓక్కొక్క సమాజానికి ఒక్కొక్క విధంగా వివిధ యూదు సాంస్కృతిక వ్యక్తీకరణలు, యూదు భాషా వైవిధ్యం, వంట ప్రాధాన్యతలు, మతపరమైన పద్ధతులు, మతపరమైన వ్యాఖ్యానాలు, అలాగే డిగ్రీలు, మూలాలు జన్యు మిశ్రమం గమనించవచ్చు.

యూదులు తరచుగా రెండు ప్రధాన సమూహాలలో ఒకదానికి చెందినవారుగా గుర్తించబడ్డారుః *అష్కెనాజిమ్,* *సెఫార్డిం*. అష్కెనాజింలకు వారి భౌగోళిక మూలాలను సూచించడానికి ఈ పేరు పెట్టారు (వారి పూర్వీకుల సంస్కృతి రైన్ ల్యాండ్, యూదులు చారిత్రాత్మకంగా సూచించిన ప్రాంతం అష్కెనాజ్). అదేవిధంగా ఐబీరియాకి చెందినవారిని సెఫార్డిం (సెఫరాద్ అర్థం "స్పెయిన్"హిబ్రూలో) వారి మూలాలకు సూచనగా పేరు పెట్టారు. మధ్యప్రాచ్యం, ఉత్తర ఆఫ్రికాలోని యూదుల విభిన్న సమూహాలను తరచుగా సమిష్టిగా సూచిస్తారు. వీరిని *సెఫార్డిం* అంటారు. మతపరమైన కారణాల వల్ల సెఫార్డింలతో కలిసి వారి ప్రార్థన ఆచారాలు ఒకేవిధంగా ఉంటాయి. ఈ స్పానిష్ కాని యూదులలో చాలామందిని ఇప్పటికీ విస్తృతంగా సెఫార్డిమ్లుగా సమూహంగా గుర్తించబడుతుంటారు. *మిజ్రాహిం* (అక్షరాలా. "ఈస్టర్నర్స్" హిబ్రూలో). మిజ్రాహిలు, సెఫరాదిములు సాధారణంగా జాతిపరంగా భిన్నంగా ఉంటారు.

వీటికి భిన్నంగా చిన్న సమూహాలలో ఉన్న భారతీయ యూదులు: బెన్ ఇజ్రాయెల్, బ్నీ మెనాషే, కోచిన్ యూదులు , బెనె ఎఫ్రాయిము; ది రోమానియోట్స్ గ్రీస్; ఇటాలియన్ యూదులు ("ఇటాల్కిమ్" లేదా "బెనె రోమా"); తేమానిం నుండి యెమెన్; వివిధ ఆఫ్రికన్ యూదులు, వీటిలో చాలా వరకు బీటా ఇజ్రాయెల్, ఇథియోపియా; చైనీస్ యూదులు, ముఖ్యంగా కైఫెన్ యూదులు, అలాగే వివిధ ఇతర విభిన్న సమూహాలు (ఇప్పుడు దాదాపు అంతరించిపోయాయి) ఉన్నాయి.

ఈ సమూహాల మధ్య విభజన, వాటి సరిహద్దులు ఎల్లప్పుడూ స్పష్టంగా ఉండవు. ఉదాహరణకు, మిజ్రాహింలు, ఉత్తర ఆఫ్రికా, మధ్య ఆసియా, కాకేసియన్, మధ్యప్రాచ్య యూదు సమాజాలు ఒకదానితో ఒకటి దగ్గరి సంబంధం కలిగి లేవు. అవి ఇంతకుముందు పేర్కొన్న యూదు సమూహాలలో దేనినైనా కలిగి ఉంటాయి. అయితే. *సెఫార్డిల నుండి* స్వతంత్రగా  అభివృద్ధి చెందినప్పటికీ భషాశైలి, మతాచారాల పోలిక  కారణంగా ఆధునిక వాడుకలో మిజ్రాహింలను కొన్నిసార్లు సెఫరాద్ అని కూడా పిలుస్తారు. మిజ్రాహిమ్లలో ఈజిప్టు యూదులు, ఇరాకీ యూదులు, లెబనీస్ యూదులు, కుర్దిష్ యూదులు, మొరాకో యూదులు, లిబియా యూదులు, సిరియన్ యూదులు, బుఖారియన్ యూదులు, పర్వత యూదులు, జార్జియన్ యూదులు, ఇరాన్ యూదులు, ఆఫ్ఘన్ యూదులు,  వివిధ ఇతర ఇతర సమూహాలు ఉన్నాయి.  యెమెన్ నుండి  తేమానిం కొన్నిసార్లు చేర్చబడతాయి, అయినప్పటికీ వారి మత ప్రార్ధన శైలి ప్రత్యేకమైనది మిజ్రాహిమ్లో కనిపించే వాటికి భిన్నంగా ఉంటాయి. అంతేకాకుండా, సెఫార్డి వలసదారుల మధ్య ఒక వ్యత్యాసం ఉంది. 

1490 లలో స్పెయిన్, పోర్చుగల్ నుండి యూదులను బహిష్కరించిన తరువాత  ఆ ప్రాంతాలలో ముందే ఉన్న యూదు సమాజాలు.మధ్య ప్రాచ్యం, ఉత్తర ఆఫ్రికా వారు తమను తాము సెఫరాదీలుగా స్థాపించుకున్నారు 

ఆధునిక యూదులలో అష్కెనాజీ యూదులు ఎక్కువ మంది ఉన్నారని సూచిస్తారు. &nbsp;ప్రపంచవ్యాప్తంగా యూదులలో 70% శాతం మంది( ప్రపంచ యుద్ధం&nbsp;రెండవ, హోలోకాస్ట్ కంటే ముందు 90% కంటే అధికం) అష్కెనాజీ యూదులు ఉన్నారు. యూరోప్ నుండి బహిష్కృతులైన కారణంగా అష్కెనాజిమ్ లు కూడా యూదులలో అధిక శాతం మంది ఉన్నారని సూచిస్తారు. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు, కెనడా, అర్జెంటీనా, ఆస్ట్రేలియా మరియు, బ్రెజిల్ దేశాలలో వీరు అధికసంఖ్యలో ఉన్నారు.. అల్జీరియా నుండి ఫ్రాన్స్ చేరుకున్న  అష్కెనాజింల యూదుల వలస  (సెఫార్డిం)  సంఖ్యాపరంగా  ఇతరప్రాంతాలను అధిగమించింది.[238] లో మాత్రమే ఇజ్రాయెల్ యూదు జనాభా అన్ని వర్గాల ప్రతినిధిగా ఉంది.

### జన్యు అధ్యయనాలు
వై డిఎన్ఎ అధ్యయనాలు పాత జనాభాలో తక్కువ సంఖ్యలో వ్యవస్థాపకులున్నారని సూచిస్తాయి. దీని సభ్యులు విడిపోయి వేర్వేరు వలస మార్గాలను అనుసరించారు.  మధ్యప్రాచ్యంనికి వలసపోయిన యూదులు పితృస్వామ్యం ఆచరించారని భావిస్తున్నారు . ఉదాహరణకు అష్కెనాజీ యూదులు ఇతర యూదు సమూహాలతో కలిసి ఫితృస్వామ్యం అనుసరించారు.  ఆ ప్రాంతాలలో నివసించిన యూదులు కాని సమూహాలు దీనిని అనుసరించలేదు. తూర్పు ఐరోపా, జర్మనీ, ఫ్రెంచ్ రైన్ లోయ ప్రాంతాలలో నివసించిన యూదసమూహాలలో కూడా పితృస్వామ్యం ఆచరణలో ఉంది. ఇది యూదు సంప్రదాయాలకు అనుగుణంగా ఉంటుంది. ఇది యూదు తండ్రి మూలాలను మధ్యప్రాచ్య ప్రాంతంలో ఉంచుతుంది.

మైటోకాన్డ్రియల్ డిఎన్ఎ అధ్యయనాలు దీనికి విరుద్ధంగా మాతృస్వామ్యాన్ని ఆచరించిన యూదుసమూహాలను సూచించాయి.   హ్యారీ ఓస్ట్రర్, రాఫెల్ ఫాల్క్ వంటి మేధావులు పురాతన ఇజ్రాయెల్ నుండి పారిపోయిన తరువాత అనేక మంది యూదు పురుషులు వారు ప్రవాసంలో వలస వచ్చిన ప్రదేశాలలో యూరోపియన్ ఇతర సమాజాల నుండి కొత్త సహచరులను కనుగొన్నారని సూచిస్తుంది. దీనికి విరుద్ధంగా బెహార్ సుమారు 40%&nbsp;అష్కెనాజీ యూదులు మధ్యప్రాచ్య మూలాలు కలిగిన కేవలం నలుగురు మహిళా వ్యవస్థాపకుల నుండి వచ్చారు. సెఫార్డి, మిజ్రాహి యూదు సమాజాల జనాభా " వ్యవస్థాపక ప్రభావానికి ఎటువంటి ఆధారాలు చూపించలేదు." ఫెదర్, ఇతరులతో నిర్వహించిన తదుపరి అధ్యయనాలు. అష్కెనాజీ యూదులలో స్థానికేతర మాతృస్వామ్యం ఆచరిస్తున్న సమూహాల అధికంగా ఉన్నారని తెలియజేస్తున్నాయి. అష్కెనాజీ యూదుల మాతృ మూలం గురించి వారి పరిశోధనలను గురించి ప్రస్తావిస్తూ రచయితలు " యూదులు యూదులు కానివారి మధ్య తేడాలు యూదు సమాజాలలో గమనించిన వాటి కంటే చాలా అధికంగా ఉన్నాయి. " అని సూచించారు. అష్కెనాజీ యూదులలో 7% మందికి జి2సి అనే హాలోగ్రూప్ ఉందని ఒక అధ్యయనం చూపించింది. ఇది ప్రధానంగా పష్టున్లు అధికగా ఉంటుందని అలాగే పాలస్తీనియన్లు, సిరియన్లు, మరియు లెబనీస్ చెందిన అన్ని ప్రధాన యూదు సమూహాలు తక్కువ స్థాయిలో ఉంటుందని సూచించారు .

ఆటోసోమల్ డిఎన్ఎ, అధ్యయనాలు మొత్తం డిఎన్ఎ మిశ్రమాన్ని పరిశీలిస్తే, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అభివృద్ధి చెందుతున్న కొద్దీ ఇది మరింత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంది. యూదు జనాభా  దగ్గరి సంబంధిత సమూహాలను ఏర్పరుస్తుందని చూపిస్తున్నాయి. సమాజంలో ఎక్కువ మంది ఉమ్మడి పూర్వీకుల మూలాలకు చెందిన వారున్నారని సూచిస్తున్నారు. ప్రవాస యూదు జనాభాకు, జన్యు కూర్పు అష్కెనాజీ, సెఫార్డిక్ , మిజ్రాహి యూదు జనాభా మధ్యప్రాచ్య పూర్వీకుల మూలాలను అధికంగా చూపిస్తుంది. బెహార్ సూచనల ఆధారంగా, ఈ ఉమ్మడి మధ్యప్రాచ్య పూర్వీకులకు అత్యంత సూక్ష్మరూప వివరణ ఏమిటంటే ఇది " యూదు ప్రజల చారిత్రక సూత్రీకరణతో అనుగుణంగా ఉంటుంది. పాత ప్రపంచం అంతటా విస్తరించి ఉన్న లెవంట్"లెవంట్"" ప్రాచీన ఇశ్రాయేలు ప్రజల "  పురాతన కాలంలోని హీబ్రూ, ఇశ్రాయేలీయుడు నివాసితులకు చెందిందని " సూచిస్తుంది. ఉత్తర ఆఫ్రికా, ఇటాలియన్,  ఇతరులు ఐబీరియన్ మూలం మాతృస్వామ్య సమూహాలు యూదు కాని చారిత్రక ఆతిథ్య జనాభాతో కలయిక కారణంగా వైధ్యమైన మూలాలను చూపిస్తుంది. అష్కెనాజీ, సెఫార్డి యూదుల విషయంలో (ముఖ్యంగా మొరాకో యూదులు), దగ్గరి బంధువులు న్నారని సూచిస్తున్నారు. ప్రధానంగా దక్షిణ యూరోపియన్, మిజ్రాహి యూదులు ఇతర మధ్యప్రాచ్య జనాభాతో కలిసినట్లు ఆధారాలు చూపిస్తున్నారు. బెహార్, *ఇతరులు.* అష్కెనాజీ యూదులకు, ఆధునిక ఇటాలియన్లు మధ్య సన్నిహిత సంబంధాన్ని గురించి వ్యాఖ్యానించారు . 2001 లో జరిపిన ఒక అధ్యయనంలో యూదులు తమ అరబ్ పొరుగువారి ఫెర్టిల్ క్రెసెంట్ (కుర్దులు, టర్కులు మరియు అర్మేనియన్లు) సమూహాలతో మరింత దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉన్నారని కనుగొన్నారు, దీని జన్యు సంబంధం ఇస్లామిక్ విజయాలను ప్రతిబింబించే భౌగోళిక నమూనాలలో కనుగొనబడింది.

సెఫార్డిక్ బ్నీ అనూసిమ్ “  (బలవంతగా కాథలిక్కుగా మార్చబడిన అనూసిం") అధ్యయనాలు గత కొన్ని శతాబ్దాలలో సెఫార్డిక్ యూదు సంతతికి చెందినవారిలో (స్పెయిన్, పోర్చుగల్)  19.8% వరకు ఉంటుంది, ఐబెరో-అమెరికా (హిస్పానిక్ అమెరికా, బ్రెజిల్) 10% ఉంటుది సూనిస్తున్నాయి. ది బెన్ ఇజ్రాయెల్, కోచిన్ యూదులు (భారతదేశం), బీటా ఇజ్రాయెల్, ఇథియోపియా, ఒక భాగం లెంబా ప్రజలు (దక్షిణ ఆఫ్రికా), వారి స్థానిక దేశాల స్థానిక జనాభాకు మరింత దగ్గరగా ఉన్నప్పటికీ, కొన్ని సుదూర పురాతన యూదు పూర్వీకులు కూడా ఉన్నారని భావించారు.  2000వ దశకంలో జరిగిన వై-డిఎన్ఎ విశ్లేషణలు పురుష లెంబా జనాభాలో కొంత భాగానికి పాక్షికంగా మధ్యప్రాచ్య మూలాన్ని స్థాపించాయి. 

### జనాభా కేంద్రాలు
[thumb|[న్యూయార్క్|న్యూ యార్క్ సిటీ 960,000 మంది యూదులకు నిలయం, ఇది అతిపెద్ద యూదు సమాజం ఇజ్రాయెల్ వెలుపల.]]
చారిత్రాత్మకంగా యూదులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా కనుగొనబడ్డారు. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత దశాబ్దాలలో&nbsp; ఇజ్రాయెల్  స్థాపన. వారు ఇతర దేశాలలో ఒక చిన్న సంఖ్యలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. 2021 లో, ఇజ్రాయెల్( 45.3% ), అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో (39.6%) ప్రపంచయూదు జనాభాలో 85 శాతానికి పైగా ఉన్నారు. ప్రపంచ యూదులలో సగానికి పైగా (51.2%) కేవలం పది మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు. 2021 నాటికి ఈ పది ప్రాంతాలు టెల్ అవీవ్, న్యూ యార్క్, జెరూసలేం, హైఫా, లాస్ ఏంజిల్స్, మయామి, ఫిలడెల్ఫియా, పారిస్, వాషింగ్టన్ మరియు, చికాగో. మొత్తం జనాభాలో టెల్ అవీవ్ మెట్రో ప్రాంతంలో అత్యధిక శాతం యూదులు ఉన్నారు (94.8%), తరువాత జెరూసలేం (72.3%), హైఫా (73.1%), బెయర్షెబా (60.4%), మిగిలిన వారు ఎక్కువగా ఇజ్రాయెల్ అరబ్బులు ఊన్నారు. ఇజ్రాయెల్ వెలుపల మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతంలో అత్యధిక శాతం యూదులు న్యూయార్క్ (10.8%), తరువాత మయామి (8.7%), ఫిలడెల్ఫియా (6.8%), శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో (5.1%), వాషింగ్టన్ (4.7%), లాస్ ఏంజిల్స్ (4.7%), టొరంటో (4.5%), బాల్టిమోర్ (4.1%) ఉన్నారు.

2010 నాటికి దాదాపు 14&nbsp;ప్రపంచవ్యాప్తంగా మిలియన్ల మంది యూదులు ఉన్నారు. ఆ సమయంలో ప్రపంచ జనాభాలో సుమారు 0.2%. 2007 అంచనాల ప్రకారం యూదు ప్రజల విధాన ప్రణాళిక సంస్థ, ప్రపంచ యూదు జనాభా 13.2&nbsp;మిలియన్. ఈ గణాంకం  ఆచరణాత్మక యూదులను సూస్తుంది.  సుమారు 4.5&nbsp;మిలియన్ల మంది లౌకిక యూదులు అదనంగా ఉండవచ్చని అంచనా. &#x5B;**'&#x5D;</sup>

జనాభా శాస్త్రవేత్తసెర్గియో డెల్లా పెర్గోలా అధ్యయనాల ఆధారంగా 2001 లో. యూదు జనాభా సుమారు 6.8 మిలియన్లు ఉన్నారు.&nbsp;ఇజ్రాయెల్ లో 6 మిలియన్ యూదులు,&nbsp;అమెరికాలో 2.3 మిలియన్లు&nbsp;ప్రపంచంలోని మిగిలిన ప్రాంతాల్లో మిలియన్ ఉన్నారని అంచనా.

==== ఇజ్రాయెల్ ====
[[దస్త్రం:Mahane_Yehuda_Market_P1020256.JPG|thumb|యూదు ప్రజలు [[జెరూసలేం]] ఇజ్రాయెల్]]
[[ఇజ్రాయిల్|యూదు జాతీయ దేశం ఇజ్రాయేల్.]]  ఇది యూదులు  ఎక్కువ మంది ఉన్న ఏకైక దేశం. 1948 మే 14 న ప్రజాస్వామ్య యూదుదేశంగా ఇజ్రాయిల్ స్వతంత్ర దేశంగా అవతరించింది. , , పార్లమెంటులో ఉన్న 120 మంది సభ్యులో 14 మంది కనెసెట్ సభ్యులు ఉన్నారు.కనెసెట్ సభ్యులు ఇజ్రాయెల్  అరబ్ పౌరులు (డ్రూజ్ లతో సహా), అరబ్ రాజకీయ పార్టీలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు. ఇజ్రాయెల్  సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులు కూడా ఇజ్రాయెల్  అరబ్ పౌరుడు.

1948 - 1958 మధ్యకాలంలో యూదు జనాభా 800,000 నుండి రెండు మిలియన్లకు అభివృద్ధిచెందింది. ప్రస్తుతం ఇజ్రాయెల్ జనాభాలో 75.4% శాతం, లేదా 6&nbsp;లక్ష మంది యూదప్రజలు. ఉన్నారు. ఇజ్రాయెల్  ప్రారంభ సంవత్సరాలలో హోలోకాస్ట్ హింస నుండి ప్రాణాలతో బయటపడిన వారు సామూహిక వలసలలో  అరబ్ దేశాలకు పారిపోయారు. ఇజ్రాయెల్ లో కూడా ఇథియోపియా యూదులు పెద్ద జనాభా ఉన్నారు. వీరిలో చాలామంది 1980 ల చివరలో, 1990 ల ప్రారంభంలో వాయుమార్గంలో ఇజ్రాయెలుకు బదిలీ చేయబడ్డారు. 1974 - 1979 మధ్య దాదాపు 227,258 మంది వలసదారులు ఇజ్రాయేలుకు వచ్చారు.  వీరిలో సగం మంది [[సోవియట్ యూనియన్]] నుండి ఇజ్రాయెల్ కు వచ్చారు . ఈ కాలంలో పశ్చిమ ఐరోపా, లాటిన్ అమెరికా, [[ఉత్తర అమెరికా]].నుండి కూడా ఇజ్రాయెల్ కు వచ్చారు. 


ఇందులో భారతీయ యూదులు, ఇతరులు వంటి ఇతర వర్గాల నుండి వలస వచ్చిన వారి సంఖ్య కూడా ఊంది. అలాగే హోలోకాస్ట్ హింస నుండి తప్పించుకుని [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]], [[అర్జెంటీనా]], [[ఆస్ట్రేలియా]], [[చిలీ]] మరియు, [[దక్షిణాఫ్రికా]] వలసవెళ్ళిన అష్కెనాజీ వారసులు కూడా ఉన్నారు. 

ఎందుకంటే ఆర్థిక సమస్యలు లేదా రాజకీయ పరిస్థితులతో నిరాశ  కొనసాగుతున్న అరబ్-ఇస్రేల్ సంఘర్షణ కారణంగా కొంతమంది యూదులు ఇజ్రాయెల్ నుండి ఇతర ప్రాంతాలకు వలస వచ్చు. యూదు ఇజ్రాయెల్ వలసదారులను యోర్డిమ్ అంటారు.

==== ప్రవాసులు (ఇజ్రాయెల్ వెలుపల) ====
[[దస్త్రం:Happynewyearcard.jpg|thumb|ఇందులో రోష్ హషనా 1900 ల ప్రారంభం నుండి గ్రీటింగ్ కార్డు, రష్యన్ యూదులు, చేతిలో ప్యాక్లు, అమెరికన్ బంధువులను యునైటెడ్ స్టేట్స్ కు పిలుపునిచ్చారు. రెండు మిలియన్లకు పైగా యూదులు పారిపోయారు పోగ్రోమ్లు యొక్క రష్యన్ సామ్రాజ్యం 1881 మరియు 1924 మధ్య యు.ఎస్. భద్రతకు.]]
[[దస్త్రం:Birobidjan_mainsquare.jpg|thumb|A మెనోరా ప్రధాన చతురస్రంలో ఆధిపత్యం చెలాయించడం బిరోబిడ్జాన్. సుమారు 70,000 యూదులు లో నివసిస్తున్నారు [[సైబీరియా]].]]
19 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో యునైటెడ్ స్టేట్స్, ఇతర ప్రాంతాలకు వలస వెళ్ళారు.  [[హోలోకాస్ట్]] లో జరిగిన సామూహిక హత్యాకాండ తరువాత [[ఇజ్రాయిల్|ఇజ్రాయెల్]] దేశం స్థాపించిన తరువాత అరబ్ దేశాల నుండి యూదుల బహిష్కరణ, జియోనిజం స్థాపన,  సామ్రాజ్య రష్యాలో (ఎక్కువగా సెటిల్మెంట్ యొక్క పాలే ప్రస్తుత ఉక్రెయిన్, మోల్డోవా, బెలారస్ మరియు తూర్పు పోలాండ్లలో) ,పోగ్రోమ్లు వంటి సంఘటనలు 20వ శతాబ్దం చివరి నాటికి ప్రపంచ యూదుల జనాభా కేంద్రాలలో గణనీయమైన మార్పులకు దారితీశాయి.

యూదులలో సగానికి పైగా ప్రవాసంలో నివసిస్తున్నారు (జనాభా పట్టిక చూడండి). ప్రస్తుతం, ఇజ్రాయెల్ వెలుపల అతిపెద్ద యూదు సమాజం,  ప్రపంచంలో అతిపెద్ద లేదా రెండవ అతిపెద్ద యూదు సమాజం, యునైటెడ్ స్టేట్స్లో ఉంది, 6 మిలియన్ల నుండి 7.5 మిలియన్లు&nbsp;ఉన్నారని అంచనా. వివిధ అంచనాల ప్రకారం మిలియన్ల మంది యూదులు. అమెరికా ఖండంలోని  [[కెనడా]] (315,000), [[అర్జెంటీనా]] (180,000300,000),  [[బ్రెజిల్]] (196,000600,000), మరియు చిన్న జనాభా [[మెక్సికో]], [[ఉరుగ్వే]], [[వెనుజ్వేలా|వెనిజులా]], [[చిలీ]], [[కొలంబియా]], అనేక ఇతర దేశాలు (చూడండి లాటిన్ అమెరికాలో యూదుల చరిత్ర)ఇతర ప్రాంతాలలో పెద్ద సంఖ్యలో  ఉన్నారు 2010  [[ప్యూ రీసెర్చి సెంటర్|ప్యూ రీసెర్చ్ సెంటర్]] అధ్యయనం, సుమారు 470,000 మంది యూదు వారసులు లాటిన్ అమెరికా మరియు [[కరిబియన్|కరేబియన్]] లో నివసిస్తున్నారు. ఇజ్రాయెల్ కంటే యునైటెడ్ స్టేట్స్లో ఎక్కువ యూదు జనాభా ఉందా అనే దానిపై జనాభా శాస్త్రవేత్తలు విభేదిస్తున్నారు. 2000 లలో యూదు జనాభాలో ఇజ్రాయెల్ యునైటెడ్ స్టేట్స్ ను అధిగమిస్తుందని చాలామంది పేర్కొన్నారు, మరికొందరు యునైటెడ్ స్టేట్స్లో ఇప్పటికీ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద యూదు జనాభా ఉందని పేర్కొన్నారు. ప్రస్తుతం యూదు జనాభాలో ఇజ్రాయెల్ యునైటెడ్ స్టేట్స్ ను అధిగమించిందా లేదా అని నిర్ధారించడానికి ఒక ప్రధాన జాతీయ యూదు జనాభా సర్వే ప్రణాళిక చేయబడింది.
[[దస్త్రం:DAVID_BEN_GURION_WITH_MEMBERS_OF_JEWISH_ZIONIST_YOUTH_MOVEMENT_IN_TALLIN_IN_ESTONIA._דוד_בן_גוריון_וחברי_תנועת_הנוער_הציונית,_בטאלין,_אסטוניה.D683-119.jpg|thumb|యూదుడు జియోనిస్ట్ యువత ఉద్యమం టాలిన్, ఎస్టోనియా, సెప్టెంబరు 1, 1933 న]]
పశ్చిమ ఐరోపాలో అతిపెద్ద యూదు సమాజం ఉంది. ప్రపంచంలో మూడవ అతిపెద్ద యూదు సమాజం, [[ఫ్రాన్స్]], 483,000 - 500,000 మంది యూదులకు నిలయం. 

వీరిలో ఎక్కుమంది [[అల్జీరియా]], [[మొరాకో]] మరియు, [[ట్యునీషియా]] (లేదా వారి వారసులు) ఉత్తర ఆఫ్రికా దేశాల నుండి వలస వచ్చినవారు లేదా శరణార్థులు ఊన్నారు.. ది [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్ డమ్]] 292,000 మంది యూదు సమాజం ఉంది.  తూర్పు ఐరోపా, ఖచ్చితమైన సంఖ్యలను గుర్తించడం కష్టం. రష్యాలో యూదుల సంఖ్య ఒక మూలం జనాభా గణన డేటాను ఉపయోగిస్తుందా (ఇది ఒక వ్యక్తి "రష్యన్" మరియు "యూదు" వంటి ఎంపికలలో ఒకే జాతీయతను ఎంచుకోవలసి ఉంటుంది) లేదా ఇజ్రాయెల్కు వలస వెళ్ళడానికి అర్హత (ఇది ఒక వ్యక్తికి ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ యూదు తాతలు ఉండాలి) అనే దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ రెండో ప్రమాణాల ప్రకారం, రష్యన్ యూదు సమాజ అధిపతులు 1.5 వరకు&nbsp;మిలియన్ల మంది రష్యన్ యూదులు శరణార్ధులుగా అర్హులు అని భావిస్తున్నారు. [[జర్మనీ]], యూదు సమాజంలో నమోదు చేయబడిన 102,000 మంది యూదులు నెమ్మదిగా తగ్గుతూ ఉంది., వేలాది మంది యూదులు వలస వచ్చినప్పటికీ [[సోవియట్ యూనియన్]] [[బెర్లిన్ గోడ]]. పడగొట్తిన తరువాత వేలాది మంది ఇజ్రాయెల్ ప్రజలు ఆర్థిక కారణాల వల్ల జర్మనీలో శాశ్వతంగా లేదా తాత్కాలికంగా నివసిస్తున్నారు.

1948 కి ముందు, సుమారు 800,000 మంది యూదులు ఇప్పుడు అరబ్ ప్రపంచం (ఇశ్రాయేలును మినహాయించి). వీరిలో మూడింట రెండు వంతుల మంది ఫ్రెంచ్ నియంత్రణలో ఉన్న మగ్రెబ్ ప్రాంతాలలో నివసించారు. 15 % నుండి 20 % వరకు ఇరాక్ రాజ్యం, సుమారు 10&nbsp;శాతం ఈజిప్టు రాజ్యం సుమారు 7&nbsp;శాతం యెమెన్ రాజ్యంలో ఉన్నారు..మరో 200,000 మంది పహ్లెవి ఇరాన్, [[టర్కీ|టర్కీ రిపబ్లిక్]] నివసించారు. ప్రస్తుతం సుమారు 26,000 మంది యూదులు అరబ్ దేశాలలో నివసిస్తున్నారు  సుమారు 30,000 లో [[ఇరాన్]], [[టర్కీ]]. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభ దశాబ్దాలలో అనేక దేశాలలో చిన్న తరహా వలస ప్రవాహం ప్రారంభమైంది. అయితే ఇది [[యెమన్|యెమెన్]], [[సిరియా]] నుండి గణనీయమైన అలియా నుండి వచ్చింది. . 1948లో అరబ్, ముస్లిం దేశాల నుండి బహిష్కరణ మొదలైంది. ప్రధానంగా [[ఇరాక్]], యెమెన్, [[లిబియా]] నుండి 1940 ల చివరలో, 1950 ల ప్రారంభంలో మొదటిసారిగా బహిష్కరణలు అత్యధికంగా జరిగాయి. ఈ సమూహాలకు చెందిన 90%  &nbsp;ప్రజలు కొన్ని సంవత్సరాలలో ఈ ప్రాంతాలను వదిలివెళ్ళారు.  1956 లో [[ఈజిప్టు]] నుండి సాగిన వలసలు శిఖరాగ్రానికి చేరుకున్నయి. 1960 లలో మగరేబ్ దేశాలలో బహిష్కరణ  గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది.  ఈ కాలంలో ఇతర అరబ్ దేశాల నుండి శరణార్థుల ప్రవాహం కారణంగా యూదు జనాభా తాత్కాలికంగా పెరిగిన ఏకైక అరబ్ దేశం [[లెబనాన్]]. అయినప్పటికీ 1970 ల మధ్య నాటికి లెబనాన్ యూదు సమాజం కూడా తగ్గింది. అరబ్ దేశాల నుండి బహిష్కరణ తరంగం తరువాత 1980 లలో అదనపు వలస ఇరాన్ యూదులులో జరిగింది. దాదాపు   80 % ఇరాన్‌ యూదులు గరిష్ట స్థాయిలో దేశం విడిచి వెళ్లిపోయారు. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;

యూరోప్, అమెరికా, మధ్య ప్రాచ్యం, మిగిలిన ఆసియా వెలుపల కూడ గణనీయమైన యూదు జనాభా ఉంది ఆస్ట్రేలియా (112,500), దక్షిణాఫ్రికా (70,000). 6,800 మంది బలమైన సమాజంతో న్యూజిలాండ్. ప్రాధాన్యత కలిగి ఉన్నాయి.

### జనాభా మార్పులు

#### సమానత్వం
ప్రాచీన గ్రీకు కాలం నుండి, యూదులలో కొంత భాగం వారి చుట్టూ ఉన్న యూదులు కాని సమాజంలో కలిసిపోయారు.  స్వయంగా కాని శక్తి ప్రయోగం ద్వారా జుడాయిజం ఆచరించడం మానేసి వారి యూదుల గుర్తింపు వదులుకున్నారు. కొన్ని యూదు సమాజాలతో అన్ని ప్రాంతాలలో,  అన్ని కాలాలలో ఇది సమానంగా జరిగింది.  ఉదాహరణకు చైనాలోని కైఫెన్ యూదులు పూర్తిగా అదృశ్యమవుతున్నాయి. 18 వ శతాబ్దపు యూదుల జ్ఞానోదయం ఆగమనం (చూడండి హస్కాలా), తదుపరి యూదు జనాభా విముక్తి 19వ శతాబ్దంలో యూరప్, అమెరికా దేశాలు ఈ పరిస్థితిని వేగవంతం చేశాయి. లౌకిక సమాజానికి చెందిన యూదులు యూదు కాని జీవిత భాగస్వాములను వివాహం చేసుకుని యూదు సమాజంలో పాల్గొనడం మానేసిన ఫలితంగా సమానత్వం ధోరణి అధికరించింది.

మతమార్పిడి వివాహం: యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో 50 % కంటే తక్కువ, యునైటెడ్ కింగ్డమ్లో 53%,  సుమారు&nbsp;ఫ్రాన్స్లో 30&nbsp;శాతం, ఆస్ట్రేలియా, మెక్సికోలలో 10&nbsp;శాతం యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో మిశ్రమ వివాహాల నుండి వచ్చిన పిల్లలలో మూడింట ఒక వంతు మాత్రమే యూదు మతపరమైన ఆచరణతో అనుబంధం కలిగి ఉన్నారు. ఫలితంగా చాలా దేశాలు ప్రవాసులు యూదులు వారు నివసించే దేశాలలో కలిసిపోవడం కొనసాగుతున్నందున మతపరంగా యూదు జనాభా స్థిరంగా లేదా కొద్దిగా తగ్గుతోంది. &#x5B;**&#x5D;

#### యుద్ధం మరియు హింస
[thumb|రోమన్ చక్రవర్తి [నీరో పంపుతుంది వెస్పాసియన్ యూదులను నాశనం చేయడానికి ఒక సైన్యంతో, 69&nbsp;సి.ఇ.]]
యూదు చరిత్ర అంతటా యూదు ప్రజలు, జుడాయిజం వివిధ అనుభవాలు హింసలు అనుభవించారు.   చివరి పురాతన కాలం మరియు ప్రారంభ మధ్య యుగం సమయంలో రోమన్ సామ్రాజ్యం (దాని తరువాతి దశలలో బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం) యూదు జనాభా పదేపదే అణచివేశారు. మొదట పాగాన్ సమయంలో వారి స్వదేశాల నుండి వారిని బహిష్కరించడం ద్వారా రోమన్ శకం, తరువాత అధికారికంగా వాటిని స్థాపించడం ద్వారా రెండవ తరగతి పౌరులు క్రైస్తవ రోమన్ యుగంలో.ఈ అణిచివేతలు కొనసాగాయి.

జేమ్స్ కారోల్, " రోమన్ సామ్రాజ్యంలో యూదులు మొత్తం జనాభాలో 10% ఉన్నారు. ఆ నిష్పత్తి ప్రకారం ఇతర సంఘటనలు చోటుచేసుకోకపోతే, వీరి సంఖ్య 200 మిలియన్లు ఉంటుంది. ప్రస్తుతం ప్రపంచంలోని యూదుల  సంఖ్య 13&nbsp;మిలియన్."

తరువాత మధ్యయుగ కాలం పశ్చిమ ఐరోపాలో, క్రైస్తవులు యూదులను మరింతగా హింసించారు. ముఖ్యంగా క్రూసేడ్స్- జర్మనీ అంతటా యూదులు చంపబడ్డారు.

ఇంగ్లాండ్ రాజ్యం, జర్మనీ, మరియు ఫ్రాన్స్ నుండి వరుస బహిష్కరణలు. అన్నిటిలోనూ అతిపెద్ద బహిష్కరణ, స్పెయిన్, పోర్చుగల్. రికన్క్విస్టా (కాథలిక్ పునః స్వాధీనం ఐబీరియన్ ద్వీపకల్పం) తరువాత బాప్టిజం పొందని సెఫార్డిక్ యూదులను, పాలక ముస్లింలను బహిష్కరించారు మూర్స్.

1870 వరకు పాపల్ స్టేట్స్ ఉనికిలో ఉంది. ఈ సమయంలో యూదులు నిర్దిష్ట పరిసరాల్లో మాత్రమే నివసించాల్సిన అవసరం ఉంది ఘెట్టోలు.
[ఎడమ|thumb|[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం|ప్రపంచ యుద్ధం&nbsp;I ఒక యూదు వ్యక్తి నుండి బంధాలను కత్తిరించే ఒక సైనికుడిని చూపించే పోస్టర్, "మీరు నా బంధాలను కత్తిరించి నన్ను విడిపించారు—ఇప్పుడు ఇతరులను విడిపించడంలో మీకు సహాయం చేస్తాను!"]]
ఇస్లాం, జుడాయిజం సంక్లిష్టమైన సంబంధం కలిగి ఉంది. ముస్లిం దేశాలలో నివసిస్తున్న సాంప్రదాయ

యూదులు, క్రైస్తవులు ధిమ్మీలు అని పేర్కొనబడ్డారు. వారు తమ మతాలను ఆచరించడానికి  వారి అంతర్గత వ్యవహారాలను నిర్వహించడానికి అనుమతించబడ్డారు. అయినప్పటికీ వారు కొన్ని షరతులకు లోబడి ఉన్నారు. వారు జిజియా పన్ను చెల్లించాల్సి వచ్చింది (ఇస్లామిక్ స్టేట్ కు ఉచిత వయోజన ముస్లిమేతర పురుషులమీద విధించిన తలసరి పన్ను). ఇస్లామిక్ పాలనలో ధిమ్మీలకు తక్కువ హోదా ఉంది. వారికి అనేక సామాజిక  చట్టపరమైన అధికారాకు నిషేధించబడ్డాయి. వారు ముస్లింలు పాల్గొన్న కేసుల్లో ఆయుధాలు ధరించడం లేదా కోర్టులలో సాక్ష్యమివ్వడం వంటి నిషేధాలు విధించబడ్డాయి. చాలా మంది వైకల్యాలు చాలా సింబాలిక్ గా ఉన్నాయి.  బెర్నార్డ్ లూయిస్ "అత్యంత అవమానకరమైన"గా వర్ణించాడు. వారికి అవసరమైన దుస్తులు (ఖుర్ఆన్ లేదా హదీసులు కానీ కనిపించని ప్రారంభ మధ్యయుగ బాగ్దాదు కాలంనాటి విలక్షణమైన దుస్తులు); దాని అమలు చాలా అస్థిరంగా ఉంది. మరోవైపు యూదులు అరుదుగా వధించబడడం, బహిష్కరణకు గురవడం, వారి మతాన్ని మార్చాలని బలవంతం చేయబడ్డారు. వారు ఎక్కువగా వారి నివాసం  వృత్తి ఎంపికలో స్వేచ్ఛగా ఉన్నారు.

12వ శతాబ్దంలో అల్-అండలూస్ రాజవంశంలో అల్మోహద్ పాలనలో  యూదుల మారణహోమం కొంతమంది యూదులను బలవంతంగా మతమార్పిడి చేయడం వంటివి ప్రముఖ మినహాయింపులు ఉన్నాయి.  అలాగే ఇస్లామిక్ పర్షియా, 15వ శతాబ్దం నుండి, ముఖ్యంగా 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో. మొరాకో యూదుల   గోడల మెల్లాలు అని పిలువబడే “ వాల్ క్వార్టర్స్ “ అని పిలువబడే నిర్బంధకేంద్రాలకు తరలించడ్డారు. 

ఆధునిక కాలంలో  కేంద్రాలు యూదు వ్యతిరేక అంశాలు జియోనిస్ట్  ఇస్లామిక్ ఉద్యమాల ప్రచురణలు, ప్రకటనలు హిజ్ బుల్లా, హమాస్, వివిధ సంస్థల ప్రకటనలలో ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇరాన్, టర్కిష్ వార్తాపత్రికలు, ఇతర ప్రచురణలలో టర్కిష్ రెఫా పార్టిసి.” వంటి కార్యకలాపాలకు ఉపయోగించబడుతుంటాయి."

చరిత్ర అంతటా అనేక మంది పాలకులు, సామ్రాజ్యాలు, దేశాలు తమ యూదు జనాభాను అణచివేయడం, వారిని పూర్తిగా తొలగించడానికి ప్రయత్నించాయి . ఇందుకు బహిష్కరణ పూర్తిగా జాతి విధ్వంసం;వంటి విధానాలు ఉపయోగించారు. ఈ తీవ్రమైన పద్ధతుల తరచుగా తిరుగుబాటును అణిచివేయడానికి సరిపోతుంది. యూదు వ్యతిరేకత చరితలో మొదటి క్రూసేడ్ ఫలితంగా యూదుల మారణహోమం జరిగింది; ది స్పానిష్ మతవిచారణ ( టోమాస్ డి టోర్క్వెమాడా నేతృత్వంలో), పోర్చుగీసు మతవిచారణ వారి హింస, క్రొత్త క్రైస్తవులు, మరానో యూదులకు వ్యతిరేకంగా పనిచేసిన *ఆటోస్-డా-ఫే*  ; ఉక్రెయిన్ లో జరిగిన ది బోహ్దాన్ చ్మియెల్నిస్కి కోసాక్ మారణహోమాలు ; రష్యన్ చక్రవర్తుల మద్దతుతో జరిగిన పోగ్రోమ్లు; యూదులు స్థిరపడిన స్పెయిన్, పోర్చుగల్, ఇంగ్లాండ్, ఫ్రాన్స్, జర్మనీ, ఇతర దేశాల నుండి బహిష్కరణలు కూడా జరిగాయి. 2008 లో ప్రచురించిన ఒక అధ్యయనం ప్రకారం *అమెరికన్ జర్నల్ ఆఫ్ హ్యూమన్ జెనెటిక్స్*, 19.8&nbsp;శాతం ఐబీరియన్ జనాభా (సెఫార్డిక్ యూదు సంతతికి చెందినది), వధించబడ్డారు. ఈ సంఖ్య మొదట ఊహించిన దాని కంటే చాలా ఎక్కువ కావచ్చు.
thumb|యూదులు మిన్స్క్, 1941. ప్రపంచ యుద్ధానికి ముందు&nbsp;సుమారు 40&nbsp;జనాభాలో శాతం మంది యూదులు. జూలై 3, 1944 న ఎర్ర సైన్యం నగరాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడు, కొద్దిమంది యూదులు మాత్రమే ప్రాణాలతో బయటపడ్డారు.
నాజీ జర్మనీ's తుది పరిష్కారం నాటికి హింస గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది.  హోలోకాస్ట్ ఇది దారితీసింది ఫలితంగా సుమారు 6 మిలియన్ల యూదులు మంది మృతి&nbsp; చెందారు.  &nbsp;1939 నటికి ప్రపంచం మొత్తంలో ఉన్న 16 మిలియన్ల యూదులలో హోలోకాస్ట్లో  దాదాపు 40%  యూదులు హత్య చేయబడ్డారు. యూరప్ లో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం&nbsp;సమయంలో జర్మనీ, దాని మిత్రదేశాలు-నిర్వహించిన హోలోకాస్ట్ హింస, జాతి విధ్వంసం కారణంగా యూరోపియన్ యూదుల ( ఉత్తర ఆఫ్రికా యూదుల కొన్ని సమాజాలు యూరోపియన్ నియంత్రణలో ఉన్న ఉత్తర ఆఫ్రికా), ఇతర మైనారిటీ సమూహాలు విధ్వంశం చేయబడ్డాయి. యూదుల పట్ల తీవ్రస్థాయిలో సాగించిన ఆధునిక హింసగా ఇది గుర్తించబడింది. హింస, జాతి విధ్వంసం దశలవారీగా సాగింది.  రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభానికి కొన్ని సంవత్సరాల ముందు యూదులను పౌర సమాజం నుండి తొలగించే చట్టం అమలు చేయబడింది&nbsp;. నిర్బంధ శిబిరాలు ఖైదీల బానిస శ్రమ కారణంగా వారు అలసట లేదా వ్యాధి కారణంగా మరణించారు. భూభాగాన్ని జయించారు తూర్పు ఐరోపాలో మూడవ రీచ్  జయిచిన కొత్త భూభాగం ఎయిన్సాట్జ్ గ్రూపున్ పేరుతో  ప్రత్యేక యూనిట్లుగా గుర్తించబడ్డాయి. వీటిలోసామూహిక కాల్పుల్లో యూదులను, రాజకీయ ప్రత్యర్థులను హత్య చేశారు. యూదులు, రోమా కుప్పకూలిపోయారు. ఘెట్టోలు సరుకు రవాణా రైలు ద్వారా వందల కిలోమీటర్ల  రవాణా చేయబడి ప్రయాణంలో మనుగడ సాగించి మిగిలిన వారిని నిర్మూలన శిబిరాలకు తరలించారు. వారిలో ఎక్కువ మంది గ్యాస్ ఛాంబర్లలో హత్య చేయబడ్డారు. జర్మనీ  బ్యూరోక్రసీ  దాదాపు ప్రతి విభాగం సామూహిక హత్య  లాజిస్టిక్స్లో పాల్గొది. దేశాన్ని ఒక హోలోకాస్ట్ మేధావి "ఒక జాతి విధ్వంసక దేశం" అని పిలిచారు."

#### వలసలు
ఎడమ|thumb|1100 నుండి 1600 వరకు ఐరోపాలో యూదుల బహిష్కరణలు
యూదుల చరిత్ర అంతటా యూదులు వారి అసలు స్వదేశం నుండి ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా పదేపదే ఇజ్రాయెల్ భూమి, వారు స్థిరపడిన అనేక ప్రాంతాల నుండి బహిష్కరించబడ్డారు. ఈ అనుభవం ఆరణంగా శరణార్థులు యూదుల గుర్తింపు, అనేక విధాలుగా మతపరమైన అభ్యాసం, యూదు చరిత్రలో ఒక ప్రధాన అంశంగా ఆర్చుకున్నారు. పితృస్వామి అబ్రాహాము ఉర్ కల్దీయులు నుండి కనాను దేశానికి వలస వచ్చిన వ్యక్తిగా వర్ణించబడింది. రాజుగారి జీవితంలోకి అడుగుపెట్టిన అనంతరం నిమ్రోదు. అతని వారసులు, ఇశ్రాయేలు కుమారులు, బైబిల్ కథలో (దీని చారిత్రకత అనిశ్చితంగా ఉంది) ప్రాచీన ఈజిప్టు నుండి ఎక్సోడస్ (గ్రీకులో" నిష్క్రమణ "లేదా" నిష్క్రమణ " అని అర్ధం) , లో  చేసినట్లు ఎక్సోడస్ గ్రంథం.నమోదు  చేసింది.
thumb|ఎట్చింగ్ ఆఫ్ ది ఫ్రాంక్ఫర్ట్ నుండి యూదుల బహిష్కరణ లో 1614. "గేట్ నిష్క్రమణ వద్ద 1380 మంది వృద్ధులు, యువకులు లెక్కించబడ్డారు"అని ఆ గ్రంథం చెబుతోంది.
thumb|యూదులు పారిపోతున్న పోగ్రోమ్లు, 1882
శతాబ్దాల తరువాత అస్సిరియన్లు ఈ విధానం అనుసరిస్తూ తాము జయించిన ప్రజలను బహిష్కరించడం, స్థానభ్రంశం చేయడం కొనసాగించారు. మూడు శతాబ్దాల అస్సిరియన్ పాలనలో బందీలుగా ఉన్న జనాభాలో సుమారు 4,500,000 మంది ఈ స్థానభ్రంశానికి గురయ్యారని అంచనా.  మూడవ తిగ్లత్-పిలేసర్ 80 శాతం (13,520) దిగువ గలిలయ లోని ఇజ్రాయేలు ప్రజలను బహిష్కరించాడని  ఆరోపణ . రెండవ సార్గాన్ సుమారు 27,000 మంది ఇశ్రాయేలీయులు (జనాభాలో 20 నుండి 25%) ఇశ్రాయేలు రాజ్యం నుండి బహిష్కరించబడి ఇతర బహిష్కరించబడిన జనాభా ద్వారా భర్తీ చేయబడం, అస్సియన్ ద్వారా శాశ్వత బహిష్కరణకు పంపబడ్డాయి, ప్రారంభంలో అస్సిరియన్ సామ్రాజ్యం  ఎగువ మెసొపొటేమియా ప్రావిన్సులకు. బాబిలోనియా నుండి 10,000 నుండి 80,000 మంది మధ్య యూదా రాజ్యం   ప్రజలు బహిష్కరించబడ్డారు , కానీ ఈ ప్రజలను. అఖేమెనిడ్ సామ్రాజ్యం సైరస్ ది గ్రేట్  తిరిగి  యూదయకు తీసుకుని వచ్చాడు.

రోమన్ సామ్రాజ్యం చేత అనేక మంది యూదులు మళ్ళీ బహిష్కరించబడ్డారు . 2,000 లో  రోమన్ సామ్రాజ్యం నుండి యూదు ప్రవాసులు వలసలు ప్రారంభం అయింది , యూదులు రోమన్ ప్రపంచం అంతటా వ్యాపించి, ఒక  ప్రాంతం నుండి మరొక ప్రాంతానికి నడిపించబడ్డారు, వారు తమ మతాన్ని ఆచరించడానికి తగినంత స్వేచ్ఛగా జీవించగలిగిన చోట స్థిరపడ్డారు. ప్రవాసుల కాలంలో యూదుల జీవిత కేంద్రం బాబిలోనియా కు ఐబీరియన్ ద్వీపకల్పం కు పోలాండ్ కు అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు , ఫలితంగా జియోనిజం తరువాత తిరిగి ఇజ్రాయెల్.చేరుకున్నారు.

మధ్య యుగాలలో ఐరోపాలో జ్ఞానోదయం సమయంలో యూదులను బహిష్కరించడం జరిగింది. 1290లో 16,000 మంది యూదులు ఇంగ్లాండ్ నుండి బహిష్కరించబడ్డారు, చూడండి *(యూదుల శాసనం)*; 1396 లో ఫ్రాన్స్ నుండి 100,000 మంది; 1421 లో  ఆస్ట్రియా నుండి వేలాది మందిని బహిష్కరించారు. ఈ యూదులలో చాలామంది తూర్పు-మధ్య ఐరోపా ముఖ్యంగా పోలాండ్. తరువాత  1492 లో, స్పానిష్ మతవిచారణ తరువాత స్పానిష్ జనాభా సుమారు 200,000 సెఫార్డిక్ యూదులను స్పానిష్ కిరీటం,  కాథలిక్ చర్చి, బహిష్కరించింది. తరువాత 1493 లో సిసిలీ (37,000 యూదులు), 1496 లో పోర్చుగల్లో బహిష్కరణలు జరిగాయి. బహిష్కరించబడిన యూదులు ప్రధానంగా ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, నెదర్లాండ్స్, ఉత్తర ఆఫ్రికా, ఇతరులు వలస దక్షిణ ఐరోపా, మధ్య ప్రాచ్యం.చేరుకున్నారు.

19వ శతాబ్దంలో మతంతో సంబంధం లేకుండా సమాన పౌరసత్వం విషయంలో ఫ్రాన్స్ విధానాలు యూదుల వలసలకు దారితీశాయి (ముఖ్యంగా తూర్పు, మధ్య ఐరోపా నుండి). ఇది లక్షలాది మంది యూదుల రాకకు దోహదపడింది కొత్త ప్రపంచం. 1880 నుండి 1925 వరకు రెండు మిలియన్లకు పైగా తూర్పు యూరోపియన్ యూదులు యునైటెడ్ స్టేట్స్ లోకి వచ్చారు.

తూర్పు ఐరోపాలో  పోగ్రోమ్లు, యూదు వ్యతిరేకత, ఆధునిక పెరుగుదల హోలోకాస్ట్, అరబ్ జాతీయవాదం, అలాగే పెరుగుదల ఇజ్రాయెల్ లోని వారి అసలు చారిత్రక స్వదేశానికి పెద్ద సంఖ్యలో తిరిగి వచ్చే వరకు, ఒకప్రాంతం నుండి మరొక ప్రాంతానికి, ఖండం నుండి ఖండానికి యూదుల భారీ విభాగాల కదలికలు, వలసలకు ఇంధనం అందించడానికి  ఉపయోగపడ్డాయి.

వలసల చివరి దశలో ఇరాన్ ఇస్లామిక్ విప్లవం కారణంగాఇరాన్ యూదులు ఇరాన్ నుండి పారిపోయారు.వీరిలో చాలా మంది అమెరికాలో ఆశ్రయం పొందారు (ముఖ్యంగా లాస్ ఏంజిల్స్, కాలిఫోర్నియా, లాంగ్ ఐలాండ్, న్యూ యార్క్), ఇజ్రాయెల్. పెర్షియన్ యూదుల చిన్న సమాజాలు కెనడా, పశ్చిమ ఐరోపాలో ఉన్నాయి. అదేవిధంగా, సోవియట్ యూనియన్ కుప్పకూలింది, ప్రభావిత భూభాగంలో ఉన్న యూదులలో చాలామంది (శరణార్ధుల తిరస్కరణలు) అకస్మాత్తుగా బయలుదేరడానికి అనుమతించారు. 1990 ల ప్రారంభంలో ఇజ్రాయెల్ కు వలసల తరంగం ఏర్పడింది.

#### వృద్ధి
thumb|ప్రార్థన పశ్చిమ గోడ
యూదు జనాభా స్థిరంగా పెరుగుతున్న ఏకైక దేశం ఇజ్రాయెల్ సహజ జనాభా పెరుగుదల, అయినప్పటికీ ఇతర దేశాల యూదు జనాభా, యూరప్, ఉత్తర అమెరికాలో, ఇటీవల వలసల ద్వారా పెరిగింది. ప్రవాసులలో దాదాపు ప్రతి దేశంలో యూదు జనాభా సాధారణంగా తగ్గుతోంది లేదా స్థిరంగా ఉంద. ఆర్థోడాక్స్ మరియు హరేదీ యూదు సమాజాలు, దీని సభ్యులు తరచుగా మతపరమైన కారణాల వల్ల, జనాభా వేగంగా పెరిగింది.

ఆర్థోడాక్స్, కన్జర్వేటివ్ జుడాయిజం  మతమార్పిడి యూదులు కానివారని నిరాకరించబడ్డారు. కానీ అనేక యూదు సమూహాలు తమ యూదు మూలాలకు తిరిగి కనెక్ట్ అవ్వడానికి యూదు సమాజాలను చేరుకోవడానికి ప్రయత్నించాయ.

మతపరమైన ఉద్యమాలు కూడా లౌకిక యూదులను చేరుకోవటానికి మర్గంగా ఉంది. వారికి బలమైన యూదుల గుర్తింపు కోరుకుంటారు కనుక ఇతర మతస్థులను పెళ్లి చేసుకునే అవకాశాలు తక్కువగా ఉంటాయి. గత 25 సంవత్సరాలలో ఈ ఇతర యూదు సమూహాల  (ఇది బాల్ తేషువా ఉద్యమం) లౌకిక యూదులు మరింత మతపరంగా పాటించేలా ప్రయత్నించారు. అదనంగా మార్పిడి రేటు పెరుఇతరగుతుంది. ఇతర మతస్థులు స్వయంగస్ యూదులుగా మారడానికి దారితీసే నిర్ణయం తీసుకునే వారు.

## యూదుల సాధనలు
యూదు వ్యక్తులు పాశ్చాత్య సంస్కృతి అభివృద్ధి  పెరుగుదలలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు   అనేక రంగాలను అభివృద్ధి చేయడం, సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ, చారిత్రాత్మకంగా, ఆధునిక కాలంలో,  యూదు తత్వశాస్త్రం, యూదుల నైతికత  యూదు సాహిత్యం, అలాగే నిర్దిష్ట ధోరణులు యూదు సంస్కృతి,  యూదు కళ, యూదు సంగీతం, యూదుల హాస్యం, యూదు థియేటర్, యూదు వంటకాలు, యూదు వైద్యం. యూదుల వివిధ యూదు రాజకీయ ఉద్యమాలు, మత ఉద్యమాలు, ద్వారా హెబ్రీ బైబిలు రచన,  క్రొత్త నిబంధన, ఫౌండేషన్ అందించిన క్రైస్తవ మతం, ఇస్లాం.  నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలలో 20% కంటే అధికంగా యూదసంతతికి చెందిన  ఆఅరున్నారు.

## మూలాలు


## ఇతర మూలాలు