నైనా దేవి (గాయకురాలు)

**నైనా దేవి** (27 సెప్టెంబరు 1917 - 1 నవంబర్ 1993) **నైనా రిప్జిత్ సింగ్** అని కూడా పిలుస్తారు, హిందూస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీతంలో భారతీయ గాయకురాలు, ఆమె థుమ్రీ ప్రదర్శనలకు ప్రసిద్ధి చెందింది, అయినప్పటికీ ఆమె దాద్రా,  గజల్స్ కూడా పాడింది. ఆమె ఆల్ ఇండియా రేడియోలో,  తరువాత దూరదర్శన్‌లో సంగీత నిర్మాత. ఆమె తన యుక్తవయస్సులో గిర్జా శంకర్ చక్రవర్తి ఆధ్వర్యంలో సంగీత శిక్షణను ప్రారంభించింది, తరువాత 1950లలో రాంపూర్-సహస్వాన్ ఘరానాకు చెందిన ఉస్తాద్ ముస్తాక్ హుస్సేన్ ఖాన్,  బెనారస్ ఘరానాకు చెందిన రసూలన్ బాయితో కలిసి తిరిగి ప్రారంభించింది. కోల్‌కతాలోని ఒక కులీన కుటుంబంలో జన్మించిన ఆమె 16 సంవత్సరాల వయస్సులో కపుర్తలా రాష్ట్రంలోని రాజకుటుంబంలో వివాహం చేసుకుంది,  ఆమె భర్త 1949లో మరణించిన తర్వాత మాత్రమే కచేరీలలో పాడటం ప్రారంభించింది,  ఆమె ఢిల్లీకి వెళ్లింది.

1974లో, ఆమెకు భారత ప్రభుత్వం ఇచ్చే నాల్గవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన పద్మశ్రీ లభించింది. 

## ప్రారంభ జీవితం,  శిక్షణ
కోల్‌కతాలోని ఒక కులీన బెంగాలీ కుటుంబంలో **నిలీనా సేన్** జన్మించారు, అక్కడ ఆమె తాత కేశుబ్ చంద్ర సేన్, జాతీయవాద నాయకుడు,  బ్రహ్మ సమాజ్ ఉద్యమం నుండి సంఘ సంస్కర్త. ఐదుగురు తోబుట్టువులలో ఒకరు: (సునీత్, బినిత, సాధోనా, నిలిన,  ప్రదీప్), నిలిన వారి తల్లిదండ్రులు సరళ్ చంద్ర సేన్, ఒక బారిస్టర్,  నిర్మల (నెల్లీ) నుండి ఉదారమైన పెంపకాన్ని పొందారు. ఆమె మామ, పంచు యువ నిలీనాను స్థానిక థియేటర్‌లో అంగుర్బాల సంగీత కచేరీకి తీసుకువెళ్లినప్పుడు, ఆమెకు మొదట సంగీతంపై ఆసక్తి పెరిగింది. ఆ తర్వాత, ఆమె మస్జిద్ బారీ స్ట్రీట్‌లోని తన ఇంటికి అగుర్బాలా వినడానికి వెళ్ళింది. చివరికి ఆమె బెంగాల్‌లో ఖయాల్ సంప్రదాయాన్ని పునరుజ్జీవింపజేయడానికి ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రముఖ గాయకురాలు,  ఉపాధ్యాయురాలు గిరిజా శంకర్ చక్రవర్తి (1885-1948) వద్ద తొమ్మిది సంవత్సరాలు శిక్షణ పొందింది. 

1934లో, 16 సంవత్సరాల వయస్సులో, ఆమె కపుర్తలా రాష్ట్రానికి చెందిన రాజా చరణ్‌జిత్ సింగ్ యొక్క మూడవ కుమారుడు రిప్జిత్ సింగ్ (1906-1953)ని వివాహం చేసుకుంది. ఆమె వివాహం తర్వాత ఆమె పంజాబ్‌లోని కపుర్తలాకు వెళ్లి పాడటానికి అనుమతించబడలేదు. ఆమె భర్త 1953లో మరణించినప్పటికీ, ఆమెకు 32 సంవత్సరాల వయస్సు. 

## కెరీర్
1953లో భర్త మరణించిన తర్వాత, ఆమె ఢిల్లీకి వెళ్లి, అక్కడ తన శేష జీవితాన్ని గడిపింది. ఇక్కడ ఆమె DCM శ్రీరామ్ గ్రూప్‌కి చెందిన ఆర్ట్స్ పోషకురాలు,  లాలా చరత్ రామ్ భార్య అయిన సుమిత్రా చరత్ రామ్‌తో పరిచయం ఏర్పడింది, ఆ తర్వాత ఢిల్లీలో ఝంకార్ కమిటీ అనే చిన్న ప్రదర్శన కళల సంస్థను నడిపింది, ఇది శ్రీరామ్ భారతీయ కళా కేంద్రాన్ని స్థాపించడానికి మార్గం సుగమం చేసింది. 1952, దేవి కళాత్మక దర్శకురాలు .  తరువాతి సంవత్సరాల్లో, ఆమె ఆల్ ఇండియా రేడియో, ఢిల్లీకి సంగీత నిర్మాతగా,  ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో నడిచే దూరదర్శన్ టీవీ ఛానెల్‌కి నిర్మాతగా కూడా కొనసాగింది.   ఇంతలో, ఢిల్లీకి చేరుకున్న తర్వాత, ఆమె తన సంగీత శిక్షణను మరోసారి ప్రారంభించింది, మొదట ఉస్తాద్ ముస్తాక్ హుస్సేన్ ఖాన్ (మ. 1964), రాంపూర్-సహస్వాన్ ఘరానా డోయెన్, అప్పుడు భారతీయ కళా కేంద్రంలో ఉపాధ్యాయురాలు, తరువాత రసూలన్ బాయి ఆధ్వర్యంలో. బెనారస్ ఘరానాలో, ఆమె తుమ్రీ యొక్క *[[ఠుమ్రి|పురాబ్ ఆంగ్]]* శైలిని నేర్చుకుంది,  నైనా దేవి పేరుతో ప్రదర్శనను ప్రారంభించింది.  

తన తుమ్రీ గానంలో, థుమ్రీని సమర్థవంతంగా అందించడానికి నాట్య శాస్త్రంలో వర్గీకరించబడిన ఎనిమిది రకాల కథానాయికలైన *నాయికా భేద* ( *[[అష్టవిధ నాయికలు|అష్ట నాయకా]]* )ని అధ్యయనం చేయవలసిన అవసరాన్ని ఆమె నొక్కి చెప్పింది.  ఆమె ఖవ్వాలి,  గజల్ వంటి ఇతర కళా ప్రక్రియలలో కూడా పాడింది. 

తరువాత జీవితంలో, ఆమె సాంప్రదాయకమైన కీర్తనపై ఆసక్తిని కనబరిచింది, ఆమె బృందావనానికి వెళ్లి దానిని నేర్చుకుంది,  తరువాత ఆమె ముగ్గురు సీనియర్ శిష్యులకు ఆ రూపంలో శిక్షణ ఇచ్చింది. 

ఆమె శుభా ముద్గల్, మధుమితా రే,  విద్యా రావు వంటి ప్రముఖ శిష్యులకు కూడా బోధించారు .  2011లో, ఆమె శిష్యులలో ఒకరైన విద్యారావు ఆమె గురించి *హార్ట్ టు హార్ట్: రిమెంబరింగ్ నైనా దేవి అనే* పేరుతో ఒక జ్ఞాపకాన్ని రాశారు. 

## వ్యక్తిగత జీవితం
ఆమెకు నలుగురు పిల్లలు ఉన్నారు, ఇద్దరు కుమారులు, రతన్‌జిత్ సింగ్ (జ.1940), కరణ్‌జిత్ సింగ్ (జ. 1945),,  ఇద్దరు కుమార్తెలు నీలికా కౌర్ (జ. 1935),  రేనా కౌర్ (జ. 1938), వీరు నైనా దేవి ఫౌండేషన్‌ను స్థాపించారు. 1994. ఆమె అక్క, సాధనా బోస్ (1911-1973) 1930లు,  40లలో ప్రముఖ నర్తకి,  సినీ నటి.  ఆమె మరో సోదరి రాణి బినితా రాయ్ చక్మా రాజకుటుంబంలో వివాహం చేసుకున్నారు. నైనా దేవి యొక్క ఇద్దరు అత్తలు భారతదేశంలోని రెండు సుప్రసిద్ధ రాచరిక రాష్ట్రాలకు చెందిన వరవరపు మహారాణి. సునీతీ దేవి, కూచ్ బెహార్ మహారాణి, నృపేంద్ర నారాయణ్ భూప్ బహదూర్ రాణి భార్య, కూచ్ బెహార్ మహారాజు. మహారాణి సునీతీ దేవి కుమారుడు జితేంద్ర నారాయణ్ భూప్ బహదూర్, కూచ్ బెహార్ మహారాజు, బరోడా మహారాజా సాయాజీరావు గైక్వాడ్ ఏకైక కుమార్తె, బ్రయోడా యువరాణి ఇందిరా రాజే గైక్వాడ్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు. జితేంద్ర నారాయణ్,  ఇందిరా దేవి రెండవ కుమార్తె గాయత్రీ దేవి, జైపూర్ మహారాణి ఆమె జీవితకాలంలో అత్యంత ప్రసిద్ధ భారతీయ రాజ ముఖం. నైనా దేవి యొక్క ఇతర అత్త సుచరౌ దేవి, మయూర్‌భంజ్ మహారాణి, మయూర్‌భంజ్ మహారాజా రామ్ చంద్ర భంజ్ డియో యొక్క రాణి భార్య. 

## ప్రచురించిన రచనలు

* *ముస్తాక్ హుస్సేన్ ఖాన్* (జీవిత చరిత్ర), నైనా రిప్జిత్ సింగ్. సంగీత నాటక అకాడమీ, 1964.
* *తుమ్రి, ఇట్స్ డెవలప్‌మెంట్ అండ్ గయేకి*, జర్నల్, వాల్యూమ్ 6, ఇష్యూ 1. ITC సంగీత్ రీసెర్చ్ అకాడమీ.1985. *పేజీలు 13–17* .

## మూలాలు
వర్గం:ఆకాశవాణి వ్యక్తులు
వర్గం:భారతీయ టెలివిజన్ నిర్మాతలు
వర్గం:1993 మరణాలు
వర్గం:1917 జననాలు