చాముండి దేవాలయం, ఒడిశా

**బైతాళ దేవుళ** లేదా **వైతాళ దేవుళ**  అనేది 8వ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక హిందూ దేవాలయం. ఇది కలింగ శైలికి చెందిన ప్రత్యేకమైన ఖఖారా శైలిలో నిర్మించబడింది. ఈ ఆలయం చాముండి దేవికి అంకితం చేయబడింది. ఇది భువనేశ్వర్ నగరంలో, ఒడిశా రాష్ట్ర రాజధానిలో ఉంది.

ఈ ఆలయాన్ని స్థానికంగా *తిని - ముండియా దేవుళ* (ఒడియా భాషలో – ତିନି ମୁଣ୍ଡିଆ ଦେଉଳ) అని కూడా పిలుస్తారు. ఆలయంపై ఉన్న మూడు శిఖరాల కారణంగా ఈ పేరు వచ్చింది. ఈ మూడు శిఖరాలు చాముండా దేవి యొక్క మూడు శక్తులను — మహాసరస్వతి, మహాలక్ష్మి, మహాకాళీ — సూచిస్తాయని నమ్మకం.

## నిర్మాణ శైలి
బైతాళ దేవుళ ఆలయానికి ప్రత్యేక ఆకర్షణ దాని గర్భగృహ శిఖరం. అర్ధ సిలిండర్ ఆకారంలో ఉన్న పైకప్పు, ఖఖారా దేవుళ శైలికి అద్భుతమైన ఉదాహరణ. ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోని దేవాలయాల ద్రావిడ శైలి గోపురంను పోలి ఉంటుంది. గేబుల్ ఆకారపు గోపురాలు, వరుసగా ఉన్న శిఖరాలు దక్షిణ భారత శైలీ ప్రభావాన్ని స్పష్టంగా చూపుతాయి.

దేవుళ ఆకృతి దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఉండగా, *జగమోహన* దీర్ఘచతురస్ర నిర్మాణంగా ఉంటుంది. ప్రతి మూలలో చిన్న ఉపాలయాలు ఉన్నాయి. ఈ ఆలయంలో ఉన్న శిల్పాలు రిలీఫ్ రూపంలో చెక్కబడ్డప్పటికీ, వాటిలో సున్నితమైన లక్షణాలు, సమతుల్యత కనిపిస్తాయి. బయటి గోడలపై ప్రధానంగా శివుడు, ఆయన భార్య పార్వతితో పాటు వేట దృశ్యాలు, అడవి ఏనుగుల పట్టివేతలు, కొన్ని శృంగార శిల్పాలు చెక్కబడ్డాయి.

*జగమోహన*కు ఎడమవైపున ఉన్న ముఖభాగంలో రెండు *చైత్య* కిటికీలు ఉన్నాయి. దిగువ చైత్యంలో సూర్యదేవుడు సూర్యుడు విగ్రహం ఉంటుంది. ఆయనతో పాటు ఉష, ప్రత్యుష బాణాలు విసురుతుండగా, ముందు అరుణుడు ఏడు గుర్రాల రథాన్ని నడుపుతుంటాడు. పై చైత్య కిటికీలో 10 భుజాలు కలిగిన నటరాజు రూపంలోని శివుడు చెక్కబడి ఉన్నాడు. జగమోహన ముందు ఉన్న రాతి స్తంభంపై ధర్మచక్ర ప్రవర్తన ముద్రలో కూర్చున్న రెండు బుద్ధసమాన విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ఈ ఆలయానికి ముఖ్యమైన మరో లక్షణం దీని తాంత్రిక సంబంధాలు. గర్భగృహంలోని భయానక శిల్పాలు దీనికి నిదర్శనం. మధ్య గర్భగృహంలో ఎనిమిది భుజాలు కలిగిన చాముండి విగ్రహం ఉంటుంది. ఆమెను స్థానికంగా *కపాలిని* అని పిలుస్తారు. అందువల్ల బైతాళ దేవుళ ఒక శక్తి ఆలయం.
## దేవత

ప్రధాన దేవత చాముండి లేదా చర్చిక. ఆమె శవంపై కూర్చుని ఉంటుంది. ఆమెకు ఇరువైపులా నక్క, గుడ్లగూబ ఉంటాయి. ఆమె మెడలో ముండమాల ఉంటుంది. ఆమె చేతుల్లో పాము, విల్లు, కవచం, ఖడ్గం, త్రిశూలం, వజ్రం, బాణం ఉంటాయి. ఆమె రాక్షసుని మెడను గుచ్చుతూ చూపబడుతుంది. పై భాగంలో శివుడు, పార్వతి కూర్చున్న చైత్య కిటికీ ఉంటుంది. చాముండా చుట్టూ చిన్న పరిమాణంలో అనుబంధ దేవతలు ఉంటాయి. తూర్పు గోడపై ద్వారం కుడివైపున భైరవుడు ఎముకల రూపంలో కనిపిస్తాడు. ఉత్తర గోడపై ఉన్న శిల్పంలో ఒక వ్యక్తి కపాలంలో రక్తం నింపుతూ చూపబడతాడు. అతని కుడివైపు తల తెగిన శవాన్ని నక్క తింటుంటుంది, ఎడమవైపు ఒక స్త్రీ తల పట్టుకుని ఉంటుంది. జగమోహన ముందు ఉన్న రాతి స్తంభం తాంత్రిక బలుల కోసం ఉపయోగించబడేదని భావిస్తారు. ఆలయ లోపల చీకటి ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల కృత్రిమ కాంతి అవసరం, అయితే ఉదయపు సూర్యకాంతి లోపలికి ప్రవేశిస్తుంది.

## గ్యాలరీ

File:Sculptures on Vaital Deul, Bhubaneswar.jpg|
File:Sculpture of Alasa Kanya at Vaital Deul - Feb 2008.jpg|అలసకన్య
File:Baitala Deula Bhubaneswar 07.jpg|గణేశుడు
File:Baitala Deula Bhubaneswar 01.jpg|
File:Baitala Deula Bhubaneswar 08.jpg|
File:Bhuvanesvar1019.jpg|కూర్చున్న శివుడి శిల్పం
File:Bhuvanesvar1027.jpg|స్తంభాలపై ఉన్న శిల్పం
File:Baitala Deula Bhubaneswar 03.jpg|బలి రాయి (హరికాఠ / యూపస్తంభం)
File:Baitala Deula Bhubaneswar 05.jpg|బలి రాయి సమీప దృశ్యం
File:Bhuvanesvar1022.jpg|పూర్ణకలశ శిల్పం
File:Baitala Deula Bhubaneswar 20.jpg|అర్ధనారీశ్వరుడు


## ఇవి కూడా చూడండి
* వరాహి దేవుళ, చౌరాసి
* భువనేశ్వర్‌లోని దేవాలయాల జాబితా

## మూలాలు

## బాహ్య లింకులు

* చాముండా ఆలయం
* భువనేశ్వర్‌లో చాముండా రూపం
* చిత్రాలు

వర్గం:దుర్గా దేవాలయాలు
వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు