ద్రౌపది రథం

**ద్రౌపది రథం**, తమిళనాడు రాష్ట్రం, చెంగల్పట్టు జిల్లా (గతంలో కాంచీపురం జిల్లాలో ఉండేది) లోని బంగాళాఖాతం, కోరమండల్ తీరాన ఉన్న మహాబలిపురం (మామల్లపురం) వద్ద గల పంచరథాల స్మారక చిహ్నాల సముదాయంలో ఒకటి. ఇది ఏకశిలా భారతీయ రాతి నిర్మాణ శైలికి ఒక విశిష్ట ఉదాహరణగా నిలిచింది. ఈ స్మారక చిహ్నం 7వ శతాబ్దం చివరి కాలానికి చెందింది. దీని నిర్మాణం పల్లవ రాజులైన మొదటి మహేంద్రవర్మన్**,** అతని కుమారుడైన మొదటి నరసింహవర్మన్ (ఇతనిని 'మామల్లన్'  లేదా గొప్ప యోధుడు అని పిలుస్తారు) కాలంలో జరిగినట్లు చరిత్రకారులు పేర్కొంటారు. పంచ రథాలలో ద్రౌపది రథం అత్యంత చిన్నది, ప్రత్యేకమైంది. ఈ మొత్తం సముదాయం ప్రస్తుతం భారత ప్రభుత్వ పురావస్తు శాఖ (**ASI**) ఆధ్వర్యంలో ఉంది. 1984 నుండి ఇది యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తించబడిన "మహాబలిపురంలోని స్మారక చిహ్నాల సమూహం"లో భాగంగా ఉంది.

రథం ఆకృతిలో ఉండే ఈ నిర్మాణం, ఒకే ఒక పొడవైన గ్రానైట్ రాతిని చెక్కి రూపొందించబడింది. ఇది చూడటానికి దేవాలయంలా ఉన్నప్పటికీ, మొదటి నరసింహవర్మ మరణం వల్ల దీని నిర్మాణం పూర్తి కాలేదు.  అందుకే ఇక్కడ విగ్రహ ప్రతిష్ఠాపన (సంప్రోక్షణ) జరగలేదు. మహాభారతంలోని పాండవుల ధర్మపత్ని అయిన ద్రౌపది పేరు మీద దీనిని 'ద్రౌపది రథం' అని పిలుస్తారు, కానీ ఈ పేరుకు చారిత్రక ఆధారాలు లేవు. అసంపూర్తిగా ఉన్న ఈ నిర్మాణం నిజానికి దుర్గాదేవికి అంకితం చేయబడింది.

## భౌగోళికం
ఈ ప్రదేశం కాంచీపురం జిల్లాలో హిందూ మహాసముద్రంలోని, బంగాళాఖాతంలోని, కోరమండల్ తీరంలో మహాబలిపురం (గతంలో మమ్మల్లపురం అని పిలువబడేది) వద్ద ఉంది. ఇది రాజధాని నగరం చెన్నై (గతంలో మద్రాసు) నుండి దక్షిణంగా దాదాపు 35 మైళ్ళు (56 కి.మీ) దూరంలో ఉంది, అయితే   జిల్లా కేంద్రం చెంగల్పట్టు  దాదాపు 20 మైళ్ళు (32 కి.మీ) దూరంలో ఉంది.  ద్రౌపది రథం పంచ రథాల ఉత్తర దిక్కు చివరన, అవి చెక్కబడిన పొడవైన శిల మీద ఉంది. భూమి వాలు ఉత్తర చివర నుండి దక్షిణ దిశ వైపు పెరుగుతుంది.

## చరిత్ర

పంచ రథాలు తమిళనాడు రాష్ట్రం, చెంగల్పట్టు జిల్లాలో, మహాబలిపురం వద్ద, బంగాళాఖాతం తీరంలో ఉన్న ఒక స్మారక సముదాయం. పంచ రథాలు ఏకశిలా భారతీయ రాతి నిర్మాణ శైలికి ఒక ఉదాహరణ. ఈ సముదాయాన్ని మొదట్లో రాజు మొదటి నరసింహవర్మ (630–668 CE) పాలనలో చెక్కబడిందని భావించారు. అయితే, కొత్త శాసనాల ఆవిష్కరణతో, నాగస్వామి వంటి చరిత్రకారులు మహాబలిపురంలోని స్మారక చిహ్నాలన్నీ రెండవ నరసింహవర్మ (సా.శ. 690–725)కి ఆపాదించారు.ఈ సముదాయం భారత పురావస్తు సర్వే (ASI) ఆధ్వర్యంలో ఉంది. 1984లో యునెస్కో దీన్ని, మహాబలిపురంలోని స్మారక చిహ్నాల సమూహంగా యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా చేర్చుకుంది.

## వాస్తుశిల్పం
అన్ని పంచ రథాలు ఉత్తర-దక్షిణ దిశలో సమలేఖనం చేయబడ్డాయి. ఒక సాధారణ పునాదిని పంచుకుంటాయి. భారతీయ వాస్తుశిల్పంలో వాటికి అనుకరణాలుగా ఎటువంటి నమోనాలు లేవు. దక్షిణ భారత సంప్రదాయ ద్రావిడ ఆలయ నిర్మాణ శైలిలో పెద్ద దేవాలయాలను నిర్మించడానికి "నమూనాలు"గా నిరూపించబడ్డాయి. ఏకశిలా శిలల నుండి కత్తిరించినప్పటికీ, అవి సాధారణ భవన రూపంలో నిర్మాణాత్మక దేవాలయాల రూపంలో చెక్కబడ్డాయి. అందుకే వాటిని "క్వాసిమోనోలిథిక్ ఆలయ రూపం" అని పిలుస్తారు.

## నిర్మాణ ఆకారం
ఈ ప్రదేశంలో ఉన్న ఐదు రథాలలో ద్రౌపది రథం అతి చిన్నది.  ఒకే పొడవైన గ్రానైట్ రాయితో దీనిని చెక్కబడింది. ఇది అర్జున రథం ఉపపీఠం (ద్వితీయ వేదిక)ను పంచుకునే సాధారణ గుడిసె రూపంలో నిర్మించబడింది. ఈ రథం చదరపు ప్రణాళికలో నిర్మితమై ఉంది. బంగ్లా ("బెంగాల్‌లోని ఒక గుడిసె") ఆకారంలో ఉంటుంది.) దీని బాహ్య కొలతలు 11 × 11 అడుగులు (3.4 మీ × 3.4 మీ), 18 అడుగుల (5.5 మీ) ఎత్తుతో ఉంది.  పైకప్పు వక్రరేఖ ఆకారాన్ని కలిగి ఉంది. పైభాగంలో 2.5 అడుగుల (0.76 మీ) చతురస్రంగా ముగుస్తుంది.  చివరి భాగం లేదు. పైకప్పు ఒక గుడిసెను పోలి ఉంది, ఆలయ ప్రవేశ ద్వారం పశ్చిమం వైపు ఉంటుంది. ప్రవేశ ద్వారం ఎత్తైన వేదికపై చెక్కబడింది, దీనికి మద్దతుగా పెద్ద పరిమాణంలో ఏనుగు, సింహ తలలపై ప్రత్యామ్నాయ క్రమంలో మద్దతు ఇవ్వబడింది. ప్రవేశ ద్వారం పైన రెండు వంపులతో  "మకర తోరణం" వంపు అలంకరణలు ఉన్నాయి. ప్రవేశ ద్వారం 6’-7" x 2’-11" పరిమాణంలో ఉంది. దేవతలను ఉంచే గది 6.5 అడుగుల (2.0 మీ) పొ, 4.5 అడుగుల (1.4 మీ) వె. ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని మణికోయిల్, అంటే కాంత, స్థూపం, కలశాలతో కూడిన ఒకే అంతస్తుల పైకప్పు కలిగిన ఆలయాలుగా వర్గీకరించారు.

## లక్షణాలు
ఆలయంలో దుర్గాదేవి విగ్రహాలు అనేకం కనిపిస్తాయి, ముఖ్యంగా గర్భగుడిపై, తూర్పు ముఖంగా ఉన్న గోడ బాహ్య ఉపరితలంపై. శలభంజికలు లేదా ఇద్దరు స్త్రీ ద్వారపాలకులు ద్వారం వద్ధ కాపలాగా ఉంటారు. వారూ దేవతా రూపంలో కనపడతారు. దుర్గాదేవి లక్షణాలకు అనుగుణంగా ఆలయం "ప్రాథమిక శక్తిని" ఉత్పత్తి చేస్తుందని నమ్మతారు.  ఎడమ వైపున ఉన్న ద్వారపాలిక చేతిలో విల్లు, కుడి వైపున కత్తి ఉంటాయి. గర్భగుడి వెనుక గోడపై దుర్గాదేవి కమలం మీద నిలబడి  నాలుగు చేతులతో, పై చేతుల్లో శంఖం, చక్రం మోస్తూ, ఒక కింది చేయి వర ముద్రలో (ఆశీర్వాద భంగిమ), మరొక చేయి తుంటిపై ఉంటుంది. 

## ఇవి కూడా చూడండి

* పంచరథాలు
* ధర్మరాజు రథం
* భీమ రథం
* అర్జున రథం
* నకుల సహదేవ రథం

## మూలాలు

వర్గం:తమిళనాడు పర్యాటక ప్రదేశాలు
వర్గం:పంచరథాలు
వర్గం:పల్లవ శిల్పకళ
వర్గం:భారతదేశంలో 7వ శతాబ్దపు స్థాపనలు