మనోహర్ దేవదాస్

**మనోహర్ దేవదాస్** (10 సెప్టెంబర్ 1936 – 7 డిసెంబర్ 2022) తమిళనాడుకు చెందిన భారతీయ చిత్రకారుడు మరియు రచయిత. పూర్తిగా చూపు కోల్పోయిన తర్వాత కూడా తన కళా ప్రతిభతో మరియు సేవా కార్యక్రమాలతో ప్రజలకు ప్రేరణనిచ్చిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందారు. ఆయనకు 83 సంవత్సరాల వయస్సులో, కళ మరియు సేవా కార్యక్రమాలలో చేసిన ప్రేరణాత్మక కృషికి గాను భారతదేశపు నాలుగవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం అయిన పద్మశ్రీ అవార్డు 2020లో ప్రదానం చేశారు.
## ప్రారంభ జీవితం
దేవదాస్ 10 సెప్టెంబర్ 1936న మదురై, తమిళనాడులో జన్మించారు. ఆ సమయంలో ఈ ప్రాంతం బ్రిటిష్ ఇండియాలోని మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో భాగంగా ఉండేది. ఆయన తండ్రి హ్యారీ జెసుదాసన్ మసిలమణి వైద్యుడు కాగా, తల్లి సింథియా మసిలమణి (మూల పేరు దేవదాస్) ఎం.ఎల్. పిళ్లై మనవరాలు.

1943 వరకు ఆయన మదురైలోని గోరిపాలయం ప్రాంతంలో నివసించారు. తరువాత రెండు సంవత్సరాలు కొట్టయ్యూర్ మరియు మద్రాస్ (ప్రస్తుతం చెన్నై)లో గడిపిన తరువాత, ఆయన ఎనిమిదేళ్ల వయస్సులో కుటుంబం మళ్లీ మదురైకు తిరిగి వచ్చింది.

12 సంవత్సరాల వయస్సులో ఆయనకు చూపు క్రమంగా తగ్గిపోతుందని తెలిసింది. తరువాత సంవత్సరాల్లో దీనిని రెటినిటిస్ పిగ్మెంటోసా అనే కంటి వ్యాధిగా వైద్యులు నిర్ధారించారు. 1953లో ఆయన తన ద్వితీయ విద్యను సేతుపట్టి హై స్కూల్లో పూర్తి చేశారు. అక్కడ ఆయన కళ మరియు రసాయన శాస్త్రంలో మంచి ప్రతిభ కనబరిచారు. 
## వృత్తి
దేవదాస్ ఆరవ తరగతిలో చదువుతున్నప్పుడు నుంచే గంభీరంగా చిత్రాలు గీయడం ప్రారంభించారు. అయితే ప్రారంభంలో కళలకంటే రసాయన శాస్త్రంలోనే వృత్తిని ఎంచుకున్నారు. ఆయన మదురైలోని అమెరికన్ కాలేజ్లో చదివి 1957లో రసాయన శాస్త్రంలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ పట్టాను పొందారు. అదే సంవత్సరం ఆయన తండ్రి గుండెపోటుతో మరణించడంతో కుటుంబాన్ని ఆదుకోవాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. అప్పటికి ఆయన పెద్దన్న మాస్టర్స్ చదువుతుండగా, చిన్నన్న మధ్య పాఠశాలలో చదువుతున్నాడు. అందువల్ల కుటుంబానికి సహాయం చేయడానికి ఆయన జిల్లా కలెక్టర్ కార్యాలయంలో అకౌంటెంట్‌గా ఉద్యోగం ప్రారంభించారు.

కొన్ని నెలలు అకౌంటెంట్‌గా పనిచేసిన తర్వాత, మద్రాస్‌లో కర్మాగారం కలిగిన బ్రిటిష్ సంస్థ ఓల్డ్హామ్ బ్యాటరీస్ నుండి ఉద్యోగ ఆఫర్ వచ్చింది. 1971లో విలీనానంతరం ఈ సంస్థ స్టాండర్డ్ బ్యాటరీస్‌గా మారింది. ఆయన అక్కడ సుమారు నలభై సంవత్సరాల పాటు పనిచేశారు. గనికారులు ఉపయోగించే క్యాప్ లాంప్‌లు మరియు లీడ్-యాసిడ్ బ్యాటరీల కొత్త నమూనాలను రూపొందించడంలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు. ఈ రంగంలో ఆయన భారతదేశవ్యాప్తంగా గుర్తింపు పొందిన నిపుణుడిగా నిలిచారు.

1969లో స్కాలర్‌షిప్‌పై అమెరికాకు వెళ్లి ఓబెర్లిన్ కాలేజ్ (ఓహియో రాష్ట్రం)లో రసాయన శాస్త్రంలో మాస్టర్స్ చదివారు. అక్కడ ఆయన భార్య మరియు చిన్న కుమార్తెతో కలిసి మూడు సంవత్సరాలు నివసించారు. చదువుతో పాటు వర్క్-స్టడీ కార్యక్రమంలో భాగంగా ల్యాబ్ ఇన్‌స్ట్రక్టర్‌గా కూడా పనిచేశారు. 1972లో మాస్టర్స్ పూర్తి చేసి తిరిగి భారతదేశానికి వచ్చి స్టాండర్డ్ బ్యాటరీస్‌లో తన ఉద్యోగాన్ని కొనసాగించారు.

స్వయంగా నేర్చుకున్న కళాకారుడైన ఆయన మొదట చిత్రలేఖనాన్ని హాబీగా కొనసాగించారు. కానీ ఆయన ప్రతిభ గుర్తింపు పొందడంతో, సేవా కార్యక్రమాల కోసం నిధులు సమకూర్చడానికి తన చిత్రాలను విక్రయించడం ప్రారంభించారు. 1969లో ప్రతి సంవత్సరం సెలవుదినాల కాలంలో “హెరిటేజ్ గ్రీటింగ్ కార్డ్స్” అనే ప్రత్యేక శ్రేణిని ప్రారంభించారు. ఇందులో దక్షిణ భారతదేశంలోని వారసత్వ కట్టడాలు మరియు ప్రకృతి దృశ్యాలపై ఆయన వేసిన చిత్రాలు ఉండేవి. వాటికి సంబంధించిన వివరాలను ఆయన భార్య మహేమా రచించేవారు. ఈ కార్డులను వ్యక్తులు మరియు సంస్థలకు విక్రయించేవారు. వాటి ద్వారా వచ్చిన మొత్తం ఆదాయాన్ని సేవా కార్యక్రమాలకు విరాళంగా అందించేవారు.

ఈ నిధులతో ఆయన శంకర నేత్రాలయ మరియు అరవింద్ ఐ హాస్పిటల్ వంటి కంటి పరిశోధనా ఆసుపత్రులకు సహాయం చేశారు. ఈ ఆసుపత్రులు తమిళనాడులో ఆర్థికంగా వెనుకబడిన రోగులకు ఉచిత కంటి చికిత్స అందిస్తాయి.

1997లో ఆయన స్టాండర్డ్ బ్యాటరీస్ నుండి పదవీ విరమణ చేశారు. అదే సంవత్సరం వ్యాపార భాగస్వాములతో కలిసి “కాంపాక్ట్ పవర్ సోర్సెస్” అనే బ్యాటరీ తయారీ సంస్థను స్థాపించారు. ఆ సంస్థను 2000లో లాభంతో విక్రయించారు. పదవీ విరమణ తర్వాత ఆయన పుస్తకాలు రచించడం ప్రారంభించారు. 2021 నాటికి ఆయన ఎనిమిది పుస్తకాలు ప్రచురించారు.

2018 వరకు ఆయన చిత్రాలు గీయడం కొనసాగించారు. అయితే పూర్తిగా చూపు కోల్పోవడంతో ఆ పనిని నిలిపివేశారు. అయినప్పటికీ సేవా కార్యక్రమాలకు మద్దతు ఇవ్వడం కొనసాగించారు. 2020లో సేవా కార్యక్రమాలు మరియు కళారంగంలో చేసిన కృషికి గాను భారత రాష్ట్రపతి నుండి పద్మశ్రీ పురస్కారం అందుకున్నారు.

అనేక సంవత్సరాల పాటు ఆయన ప్రజల సమూహాలకు ప్రసంగాలు చేసి వారికి ప్రేరణ మరియు ఉత్తేజం అందించారు. 
## వ్యక్తిగత జీవితం  మరణం
1963లో మనోహర్ దేవదాస్ మహేమా మైఖేల్ (1940–2008)ను వివాహం చేసుకున్నారు. ఆమె కూడా ప్రతిభావంతమైన కళాకారిణి. ఆయన ఇప్పటికే స్వయంగా వాటర్‌కలర్ చిత్రకళలో నైపుణ్యం సంపాదించినప్పటికీ, ఆయిల్ పెయింటింగ్ పద్ధతిని ఆమె ఆయనకు నేర్పించారు. 1966లో వారికి సుజాత అనే కుమార్తె జన్మించింది. 

1972 డిసెంబర్‌లో, అమెరికా నుండి తిరిగి వచ్చిన కొద్ది రోజుల తరువాత, మద్రాస్ మరియు మదురై మధ్య రహదారిపై ఒక నిర్లక్ష్యంగా నడిపిన లారీ కారణంగా జరిగిన కారు ప్రమాదంలో మహేమా మెడ కింది భాగం నుండి పూర్తిగా అచేతనంగా మారిపోయారు. అదే సమయంలో దేవదాస్‌కు రెటినిటిస్ పిగ్మెంటోసా వ్యాధి కారణంగా చూపు వేగంగా తగ్గిపోవడం ప్రారంభమైంది. అయినప్పటికీ ఆయన కుటుంబాన్ని పోషించడానికి స్టాండర్డ్ బ్యాటరీస్ సంస్థలో పూర్తి కాల ఉద్యోగాన్ని కొనసాగించారు. ఖాళీ సమయాల్లో కళా కార్యకలాపాలను కొనసాగించారు. 

ఆయన చిత్రకారుడిగా మరియు ఫోటోగ్రాఫర్‌గా పేరు పొందారు. తరువాత కంటి సమస్య కారణంగా రంగులను గుర్తించే సామర్థ్యం తగ్గిపోవడంతో, తెల్ల కాగితంపై నల్ల రేఖల మధ్య వ్యత్యాసం స్పష్టంగా కనిపించడంతో పెన్-అండ్-ఇంక్ చిత్రాలకు మారారు.

తన చూపు క్రమంగా తగ్గిపోతున్నప్పటికీ, దానికి తగిన కొత్త పద్ధతులను అభివృద్ధి చేసుకున్నారు. అలాగే అచేతనంగా ఉన్న తన భార్యను సంరక్షిస్తూ, ఆమెను బయటకు తీసుకువెళ్లడం వంటి పనులను కూడా నిర్వహిస్తూ ఆనందకరమైన జీవితం గడిపారు. ఆయన రచించిన పుస్తకాలలో తన చిన్ననాటి మధుర జ్ఞాపకాలు మరియు మదురై నగరం తన వ్యక్తిత్వాన్ని ఎలా ప్రభావితం చేసిందో వివరించారు. జీవిత సమస్యలకు ధైర్యంగా ఎదుర్కొనే మార్గాలు మరియు సృజనాత్మక పరిష్కారాల గురించి కూడా ఆయన రచనలు చెబుతాయి. అందువల్ల ఆయన పుస్తకాలు చాలామందికి ప్రేరణనిస్తాయని భావిస్తారు.

2008లో తన భార్య మరణించిన తరువాత, ఆమె పేరుతో ఒక సేవా నిధిని స్థాపించారు. “మహేమా దేవదాస్ ఎండోవ్‌మెంట్” అనే ఈ నిధిని అరవింద్ ఐ హాస్పిటల్ ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించారు. ప్రారంభంగా తన స్వంత నిధులను అందులో జమ చేశారు. తరువాత ఇతరుల నుండి కూడా విరాళాలు అందాయి. ఈ నిధి గ్రామీణ ప్రాంతాలలో నివసించే ప్రజల్లో చికిత్స చేయగలిగే అంధత్వాన్ని నివారించడానికి వైద్య సహాయాన్ని అందిస్తోంది.

మనోహర్ దేవదాస్ 7 డిసెంబర్ 2022న 86 సంవత్సరాల వయస్సులో మరణించారు. 
## పుస్తకాలు
* *Green Well Years*
* *Dreams Seasons and Promises*
* *A Poem to Courage*
* *Multiple Facets of my Madurai*
* *Enathu Madurai Ninaivugal* (*Green Well Years* పుస్తకానికి తమిళ అనువాదం)
* *From an Artist's Perspective*
* *Mahe and Mano; Challenges, Resilience, and Triumphs*
* *Madras Inked: Impressions of an Artist and an Architect* (సుజాత శంకర్‌తో కలిసి రచించారు)

 
## పురస్కారాలు
* పద్మశ్రీ – 2020 

## మూలాలు
వర్గం:1936 జననాలు
వర్గం:2022 మరణాలు
వర్గం:భారతీయ చిత్రకారులు
వర్గం:భారతీయ రచయితలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు