బికనీర్ చరిత్ర

భారతదేశంలోని వాయువ్య రాజస్థాన్ అంతటా విస్తరించి ఉన్న బికనీర్ ప్రాంతాన్ని గతంలో **జంగల్‌దేశ్** అని పిలిచేవారు. ఇందులో ప్రస్తుత బికనీర్, చురు, గంగానగర్,  హనుమాన్‌గఢ్  జిల్లాలు ఉన్నాయి. దీనికి దక్షిణాన మార్వార్, జైసల్మేర్ ప్రాంతాలు, తూర్పున అజ్మీర్-మెర్వారా ప్రాంతం సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.

బికనీర్ సంస్థానం 16వ శతాబ్దంలో మొఘల్ సామ్రాజ్యం క్రింద ఈ ప్రాంతంలో  మొఘల్ జాగీర్దార్‌గా స్థాపించబడిన ఒక రాచరిక రాష్ట్రం. 1818లో బ్రిటిష్ రక్షిత రాష్ట్రంగా మారిన తరువాత, 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన కొద్దికాలం వరకు ఇది కొనసాగింది.

15వ శతాబ్దం మధ్యకాలం ముందు, ఇప్పుడు బికనీర్ అని పిలువబడే ప్రాంతం జాంగల్‌దేశ్ అని పిలువబడిన బంజరు అరణ్యం. రావు బికా 1488లో బికనీర్ నగరాన్ని స్థాపించాడు. ఆయన జోధ్‌పూర్ స్థాపకుడైన రాథోర్ రాజపుత్ర వంశానికి చెందిన రావు జోధా కుమారుడు,  రాజస్థాన్ ఉత్తరాన ఎక్కువగా శుష్క ప్రాంతాన్ని జయించాడు. తన తండ్రి చేసిన తప్పుడు వ్యాఖ్యతో రెచ్చిపోయిన బీకా తన సొంత రాజ్యాన్ని సృష్టించుకోవడానికి మార్వార్ (జోధ్‌పూర్) ను తన మామ కంధమాల్తో విడిచిపెట్టాడు. తన ప్రయాణంలో, బీకా దేశ్‌నోక్ వద్ద ఆగిపోయాడు, అక్కడ ఆమె ఆశీర్వాదం కోసం కర్ణి మాతను సంప్రదించి, తాను విజయవంతమవుతానని ప్రవచించుకున్నాడు. ఆమె మద్దతుతో ప్రోత్సహించబడిన బీకా, రాజస్థాన్‌లోని " జాంగల్‌దేశ్ " ప్రాంతంలో తన సొంత భూభాగాన్ని ఏర్పరచుకోవడానికి జాట్ ప్రజల అంతర్గత వైరుధ్యాలను సద్వినియోగం చేసుకున్నాడు.

ఇది థార్ ఎడారి ఉన్నప్పటికీ, బికనీర్ మధ్య ఆసియా, గుజరాత్ తీరం మధ్య వాణిజ్య మార్గంలో తగినంత నీటి బుగ్గలు ఉన్నందున ఒక ఒయాసిస్ పరిగణించబడింది. ఆయన నిర్మించిన నగరానికి బికానేర్ రాష్ట్రానికి (బికానా స్థావరం) బికానా పేరు జోడించబడింది. బికా 1478లో ఒక కోటను నిర్మించాడు, ఇది ఇప్పుడు శిథిలావస్థలో ఉంది, వంద సంవత్సరాల తరువాత నగర కేంద్రం నుండి ఒకటిన్నర కిలోమీటర్ల దూరంలో ఒక కొత్త కోట నిర్మించబడింది, దీనిని జునాగఢ్ కోట అని పిలుస్తారు.

రావు బికా బికనీర్‌ను స్థాపించిన సుమారు ఒక శతాబ్దం తరువాత, 1571 నుండి 1611 వరకు పాలించిన ఆరవ రాజు, రాయ్ సింగ్ జీ ఆధ్వర్యంలో ఆ సంస్థానం వైభవంగా విలసిల్లింది. దేశంలో మొఘల్ సామ్రాజ్యం పాలనలో, రాజా రాయ్ సింగ్ మొఘలుల ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించి, చక్రవర్తి అక్బర్, ఆయన  కుమారుడైన చక్రవర్తి జహంగీర్ ఆస్థానంలో సైన్యాధిపతిగా ఉన్నత పదవిని చేపట్టాడు. మేవార్ రాజ్యంలో సగభాగాన్ని సామ్రాజ్యం కోసం గెలుచుకోవడం వంటి రాయ్ సింగ్ విజయవంతమైన సైనిక పరాక్రమాలు, అతనికి మొఘల్ చక్రవర్తుల నుండి ప్రశంసలు, బహుమతులు తెచ్చిపెట్టాయి. అతనికి గుజరాత్,  బుర్హాన్‌పూర్ జాగీర్లు (భూములు) ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ జాగీర్ల నుండి వచ్చిన అధిక ఆదాయంతో ఆయన సగటున 760 అడుగుల (230 మీ) ఎత్తు ఉన్న మైదానంలో చింతామణి దుర్గం (జునాగఢ్ కోట)ను నిర్మించాడు. ఆయన కళలు, వాస్తుశిల్పంలో నిపుణుడు, విదేశీ పర్యటనల సమయంలో సంపాదించిన జ్ఞానం జునాగఢ్ కోటలో ఆయన నిర్మించిన అనేక స్మారక కట్టడాలలో సమృద్ధిగా ప్రతిబింబిస్తుంది.

1631 నుండి 1669 వరకు మొఘలుల ఆధిపత్యంలో పాలించిన మహారాజా కరణ్ సింగ్ కరణ్ మహల్ రాజభవనాన్ని నిర్మించాడు. తరువాతి పాలకులు ఈ మహల్‌కు మరిన్ని అంతస్తులు, అలంకరణలను జోడించారు. 1669 నుండి 1698 వరకు పాలించిన అనుప్ సింగ్, కొత్త రాజభవనాలను, స్త్రీలు, పిల్లల కోసం రాజ నివాసమైన జెనానా విభాగాన్ని చేర్చి, కోట సముదాయానికి గణనీయమైన చేర్పులు చేశారు. ఆయన కరణ్ మహల్‌ను దివాన్-ఇ-ఆమ్ (ప్రజా ప్రేక్షకుల హాలు) తో పునరుద్ధరించి, దానికి అనుప్ మహల్ అని పేరు పెట్టారు.1746 నుండి 1787 వరకు పాలించిన మహారాజా గజ్ సింగ్, చంద్ర మహల్ (చంద్రుని రాజభవనం)ను పునరుద్ధరించారు.

18వ శతాబ్దంలో బికనీర్, జోధ్‌పూర్ పాలకుల మధ్య, ఇతర ఠాకూర్‌ల మధ్య కూడా అంతర్గత యుద్ధం జరిగింది, దీనిని 19వ శతాబ్దంలో బ్రిటిష్ దళాలు అణచివేశాయి.

మహారాజా గజ సింగ్ తరువాత, మహారాజా సూరత్ సింగ్ 1787 నుండి 1828 వరకు పాలించి, పాలించారు. సభా మందిరాన్ని గాజు & ఉత్సాహభరితమైన చిత్రలేఖనంతో వైభవంగా అలంకరించారు. 1818లో సంతకం చేసిన పారామౌంట్ ఒప్పందం ప్రకారం, మహారాజా సూరత్ సింగ్ పాలనలో, బికనీర్ బ్రిటిష్ వారి ఆధిపత్యం వచ్చింది, ఆ తరువాత బికనీర్ మహారాజులు జునాగఢ్ కోటను పునరుద్ధరించడానికి భారీగా పెట్టుబడి పెట్టారు.

1872 నుండి 1887 వరకు పాలించిన దుంగర్ సింగ్ శుష్క బికనీర్‌లో అరుదైన దృశ్యమైన మేఘాలు, కురుస్తున్న వర్షాన్ని చిత్రీకరించిన ఒక పెయింటింగ్‌ను దృష్టిలో ఉంచుకుని, 'వాతావరణ సౌధం' అని పిలువబడే బాదల్ మహల్‌ను నిర్మించారు.

1887 నుండి 1943 వరకు పాలించిన జనరల్ మహారాజా గంగా సింగ్ రాజస్థాన్ యువరాజులలో బాగా ప్రసిద్ధి చెందారు, భారతదేశంలోని బ్రిటిష్ వైస్రాయ్లకు ఇష్టమైన వ్యక్తి. అతను నైట్ కమాండర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ ఇండియా నియమితుడయ్యాడు, ఇంపీరియల్ వార్ క్యాబినెట్ సభ్యుడిగా పనిచేశాడు, మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో ఇంపీరియల్ సమావేశాలలో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. వెర్సైల్లెస్ శాంతి సమావేశం బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యానికి ప్రాతినిధ్యం వహించేవాడు. జునాగఢ్‌లోని నిర్మాణ కార్యకలాపాలకు ఆయన చేసిన కృషిలో గంగా మహల్లో ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ ప్రేక్షకుల కోసం ప్రత్యేక మందిరాలు, అధికారిక కార్యక్రమాల కోసం దర్బార్ హాల్ ఉన్నాయి. బికనీర్‌లో నిర్మించిన కొత్త ప్యాలెస్‌లలో మూడవదైన ఈ ప్యాలెస్‌ను సర్ శామ్యూల్ స్వింటన్ జాకబ్ రూపొందించారు. ఆయన తన తండ్రి గౌరవార్థం ఆ భవనానికి లాల్‌గఢ్ ప్యాలెస్ అని పేరు పెట్టాడు, 1902లో జునాగఢ్ కోట నుండి తన ప్రధాన నివాసాన్ని అక్కడికి మార్చాడు. బికనీర్ పాలకుడిగా ఆయన తన స్వర్ణోత్సవాన్ని (1938లో) జరుపుకున్న హాలు ఇప్పుడు మ్యూజియంగా ఉంది.

గంగా సింగ్ కుమారుడు, లెఫ్టినెంట్-జనరల్ సర్ సదుల్ సింగ్, బికనీర్ యువరాజు 1943లో తన తండ్రి తరువాత మహారాజుగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు, కానీ 1949లో తన రాష్ట్రాన్ని భారత యూనియన్‌లో విలీనం చేశాడు. మహారాజా సదుల్ సింగ్ 1950లో మరణించాడు, ఆయన కుమారుడు కర్ణి సింగ్ (1924-1988) ఆ బిరుదును స్వీకరించాడు. రాజ కుటుంబం ఇప్పటికీ లాల్‌గఢ్ ప్యాలెస్‌లోని ఒక సూట్‌లో నివసిస్తోంది, దీనిని వారు వారసత్వ హోటల్‌గా మార్చారు.

## రావు బిక ఎదుగుదల
సుమారు 1465లో మార్వార్ రాజు రావు జోధా పెద్ద కుమారుడు, రాఠోరే రాజపుత్రుడైన రావు బీకా తన తండ్రి చేసిన ఒక సాధారణ వ్యాఖ్యతో ఆగ్రహానికి గురై, తన సొంత రాజ్యాన్ని స్థాపించుకోవడానికి రాఠోరే, రాజపురోహిత్ యోధుల (500 మంది సైనికులు, 100 మంది అశ్వికదళం) ఒక చిన్న సైనిక బృందంతో మార్వార్ (జోధ్‌పూర్) నుండి బయలుదేరాడు. ఆయనతో పాటు తన మామ రావత్ కందల్, సోదరుడు రావు బీడా, రాజకీయ-వ్యూహాత్మక సలహాలు అందించిన ఆయన ప్రధాన సలహాదారు విక్రమ్‌జీ రాజపురోహిత్ కూడా ఉన్నారు.

తన ప్రయాణాల ప్రారంభంలో కలిసిన ఆధ్యాత్మిక కర్ణి మాత ప్రోత్సాహంతో, జాట్ వంశాల అంతర్గత శత్రుత్వాలను సద్వినియోగం చేసుకుని, 1485 నాటికి తన సొంత భూభాగాన్ని స్థాపించగలిగి, ఇప్పటికీ తన పేరును కలిగి ఉన్న నగరంలో రతి ఘాటీ అనే చిన్న కోటను నిర్మించగలిగాడు. 1488లో ఆయన నగర నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించాడు. మొదట్లో, పొరుగున ఉన్న భాటి అధిపతులు తమ పరిసరాల్లో పెరుగుతున్న కొత్త శక్తిని అనుమానించారు. రావు బికాకు *కులాదేవి* అయిన కర్ణి మాతా, పుగల్ యొక్క శక్తివంతమైన భాటి అధిపతి అయిన రావు శేఖను తన కుమార్తెను రావు బికాకు వివాహం చేయమని ప్రేరేపించడం ద్వారా రాథోడ్, భటిల మధ్య శత్రుత్వాన్ని అంతం చేసింది. ఇది ఈ ప్రాంతంలో రావు బికా శక్తిని ఏకీకృతం చేసి రాష్ట్ర చరిత్రలో ఒక మైలురాయిగా నిరూపించబడింది.

1488లో రావు జోధా మరణం తరువాత రావు బికా మెహ్రాన్‌గఢ్ కోట దాడి చేశాడు, ఈ సంఘటన మార్వార్, బికనీర్ మధ్య 200 సంవత్సరాల అంతరాయ యుద్ధాలకు దారితీసింది.

రావు బికా నిర్మించిన అసలైన చిన్న కోట అవశేషాలు ఇప్పటికీ ప్రాకార నగరం చుట్టూ, లక్ష్మీనాథ్ జీ ఆలయం దగ్గర చూడవచ్చు. క్రీ.శ. 1589 - 1594 మధ్య రాజా రాయ్ సింగ్ జీ "చింతామణి" (ప్రస్తుతం జునాగఢ్) అనే కొత్త కోటను నిర్మించే వరకు బికనీర్ రాజకుటుంబం అక్కడ నివసించింది.

పురాణాల ప్రకారం, బికా వంశస్థులు 450 సంవత్సరాల పాటు పాలిస్తారని ప్రవచించిన జాస్ నాథ్జీ అనే పవిత్ర వ్యక్తిని బికా లుంకరన్ సంప్రదించాడు. ఈ అంచనాతో బీకా సంతోషించగా, అతని సోదరుడు ఘర్సీజీ ఈ జోస్యం గురించి విన్నప్పుడు, ఇంకా ఎక్కువ కాలం అధికారంలో ఉంటారని ప్రవచించబడి ఉండాల్సిందని భావించాడు. అతను లోతైన మానసిక స్థితిలో ఉన్నప్పుడు ఆ పవిత్రుడిని ఎదుర్కుంటూ, అతని ముక్కు కింద ధూపం వెలిగించి మేల్కొల్పాడు. జాస్ నాథ్ జీ అతనితో 'సరే, సుమారుగా 50 సంవత్సరాలు తీసుకో, కానీ అది కష్టనష్టాలతో కూడుకున్నది' అని అన్నారు.

రావు బీకా 1504లో మరణించాడు. మార్వార్ సూరజ్ మాల్ బలహీనమైన పాలన, బాబర్ భారతదేశం మీద దాడి చేయడం వల్ల ఏర్పడిన అంతరాయం కారణంగా అతని వారసులు ప్రయోజనం పొందారు, 17 వ శతాబ్దం నాటికి అన్ని జాట్ వంశాలు (శక్తివంతమైన గోదారా వంశంతో సహా) వరకు తమ ఆస్తులను ఏకీకృతం చేసి విస్తరించాయి.

మార్వార్‌కు చెందిన రావు మాల్దేవ్ సైన్యాల చేతిలో హతమయ్యే వరకు, జైతాసి సింగ్ (1526–41) అత్యంత విజయవంతమైన తొలి పాలకులలో ఒకరిగా నిలిచాడు. ఆయన తరువాత తన కుమారుడు కళ్యాణ్ మల్ (1541–74) అధికారంలోకి వచ్చాడు. ఆయన మార్వార్ దళాల ఒత్తిడి కారణంగా పంజాబ్‌కు వెనుదిరిగి, అక్కడ 1540లో మొఘల్ పాలకుడు హుమాయున్‌ను తరిమికొట్టిన షేర్ షా సూరితో చేరాడు. షేర్ షా సూరి మద్దతుతో, కళ్యాణ్ మల్ 1545 నాటికి రావు మాల్దేవ్ నుండి తాను కోల్పోయిన భూభాగాలను తిరిగి పొందగలిగాడు. ఈ క్రమంలో కిషన్‌దాస్ జీ రాజ్‌పురోహిత్ యుద్ధంలో మరణించాడు. ఆయన కుమారుడికి బికనీర్‌లోని నోఖా తహసీల్‌లో ఉన్న కిష్ణసర్ జాగీరీని అందించాడు. ఇది రాబోయే యుద్ధాలలో కనోట్ రాజ్‌పురోహిత్ వంశం ఒక ప్రధాన యుద్ధవీరుడిగా ఎదగడానికి దోహదపడింది. అంతేకాకుండా వారు రాష్ట్రం నుండి హయాదేసర్, దేశల్సర్, రసిసర్, ధీర్‌దేసర్, ఆద్సర్, కళ్యాణ్‌పురా, సవాయి బారి, కోట్రి,  హిరాజ్‌సర్, సాజన్‌సర్, దేహా, కుంతల్‌సర్ సహా 12 గ్రామాలను బహుమతి జాగీరీగా గెలుచుకున్నారు.

## మొఘల్ శకం

హుమాయూన్ తిరిగి అధికారంలోకి రావడం వల్ల షేర్ షా సూరితో సంబంధం కారణంగా బికనీర్ మళ్లీ మొఘలులతో ఘర్షణకు దిగింది. అయితే బికనీర్ చుట్టూ ఉన్న కఠినమైన ఎడారి వాతావరణం అన్ని ప్రయోజనాలను ఉపయోగించడం ద్వారా కళ్యాణ్ మాల్ ఆక్రమణ చేస్తున్న మొఘల్ సైన్యాన్ని ఓడించగలిగాడు. అక్బర్ అధికారంలోకి రావడంతో, మొఘల్ సామ్రాజ్యం వ్యక్తిగత రాజపుత్ర రాజ్యాలను సామ్రాజ్యంలోకి తీసుకురావడానికి బలవంతం కాకుండా దౌత్యానికి మారింది. ఫలితంగా, బికనీర్ ఆరవ పాలకుడు రాజా రాయ్ సింగ్ మొఘల్ సామ్రాజ్యంతో పొత్తు పెట్టుకున్న మొదటి రాజపుత్ర అధిపతులలో ఒకరు. ఫలితంగా, మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్ పాలనలో బికనీర్ పాలకులు సామ్రాజ్యానికి అత్యంత విధేయులైన అనుచరులుగా గౌరవించబడ్డారు, రాజ దర్బారులో ప్రత్యేక హోదా కలిగిన మన్సబ్దార్లుగా ఉన్నత పదవులను నిర్వహించారు. వారు భారత ఉపఖండం అంతటా జరిగిన వివిధ మొఘల్ దండయాత్రలలో సైనిక కమాండర్లుగా పనిచేశారు.

## 19వ శతాబ్దం ప్రారంభ & మధ్యకాలం
19వ శతాబ్దం మధ్య నాటికి, సంవత్సరాల తరబడి జరిగిన అంతర్గత కలహాలు వాటితో పాటు బ్రిటిష్ వారు బికనీర్‌పై విధించిన ఆర్థిక, సైనిక డిమాండ్లు ఆ రాజ్యాన్ని అప్పులపాలు చేశాయి. 1842లో మహారాజా రతన్ సింగ్, సరుకు రవాణా జంతువుల కొరతను అవకాశంగా తీసుకుని, బ్రిటిష్ వారి ఆఫ్ఘన్ దండయాత్ర కోసం బికనీర్ ప్రసిద్ధ ఒంటెలను గణనీయమైన లాభానికి సరఫరా చేయడంతో ఆ రాజ్యం తలరాతలో ఒక పెద్ద మార్పు వచ్చింది. ఆ మార్పు ఎంతగా అంటే 1844 నాటికి ఆయన బికనీర్ గుండా వెళ్ళే వస్తువులపై సుంకాలను తగ్గించగలిగారు. ఆయన బ్రిటిష్ వారి రెండు సిక్కుల దండయాత్రలలో కూడా సహాయం అందించారు.

## గంగా సింగ్
thumb|1914లో తన కొడుకుతో గంగా సింగ్
మహారాజా గంగా సింగ్ పాలన జీవితంలోని ప్రతి రంగంలోనూ విద్య, ఆరోగ్యం, పారిశుద్ధ్యం, నీటి సరఫరా, విద్యుత్ ఉత్పత్తి, విద్యుత్, నీటిపారుదల, తపాలా, టెలిగ్రాఫ్, రోడ్లు, రైల్వేలు, వాణిజ్యం, వాణిజ్యానికి సంబంధించిన  గొప్ప సామాజిక-రాజకీయ, ఆర్థిక అభివృద్ధికి ప్రసిద్ధి చెందింది.

కరువు ఒక సాధారణ సంఘటన, ఈ ప్రాంతం 1899-1900 లో అత్యంత తీవ్రమైన కరువును ఎదుర్కొంది, ఇది 1901 నాటికి జనాభాను 584,627 కు తగ్గించి, 30% తగ్గింది.

1943లో మహారాజా గంగా సింగ్ మరణించినప్పుడు, ఆయన తరువాత మహారాజా సాదుల్ సింగ్ అధికారంలోకి వచ్చారు. అతను 2వ లాన్సర్స్ రెజిమెంట్‌కు కల్నల్‌గా పని చేశాడు.

## భారతదేశానికి ప్రవేశం
1947లో బ్రిటిష్ వారు నిష్క్రమించడంతో, 1818 నాటి అనుబంధ కూటమి ముగిసింది, బికనీర్ స్వతంత్ర రాష్ట్రంగా మిగిలిపోయింది, కొత్తగా ఏర్పడిన రాజ్యాలైన భారతదేశం లేదా పాకిస్తాన్‌లలో ఒకదానిలో విలీనం అయ్యే ఎంపిక మహారాజా సదుల్ సింగ్‌కు దక్కింది. ఈ సందర్భంలో 1947 ఆగస్టు 7న భారతదేశాన్ని ఎంచుకుని, విలీన పత్రంపై సంతకం చేసిన ఒక రాచరిక పాలకులలో సాదుల్ సింగ్ ఒకరు. బికనీర్ రాజపుతానా రాష్ట్రంలో భాగమైంది, తరువాత దీనికి రాజస్థాన్ అని పేరు మార్చారు.

## బికనీర్ లో రాథోడ్ ఇల్లు

## బికనీర్‌లోని రాథోర్ వంశానికి అధిపతి

## ఇవి కూడా చూడండి
* రుద్ర మహాలయ ఆలయం
* రాధన్‌పూర్ చరిత్ర
* పాలన్‌పూర్ చరిత్ర
* కచ్ చరిత్ర

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

వర్గం:బికనీర్ జిల్లా
వర్గం:బికనీర్ జిల్లా నగరాలు పట్టణాలు