లాల్జీ సింగ్

**లాల్జీ సింగ్** (5 జూలై 1947 – 10 డిసెంబర్ 2017) భారతదేశంలో డిఎన్ఎ ఫింగర్‌ప్రింటింగ్ టెక్నాలజీ రంగంలో పనిచేసిన భారతీయ శాస్త్రవేత్త, అసిస్టెడ్ రిప్రొడక్టివ్ టెక్నాలజీలో మార్గదర్శకుడు. ఇతను "భారతీయ డిఎన్ఎ ఫింగర్‌ప్రింటింగ్ పితామహుడు" గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. సింగ్ లింగ నిర్ధారణ అణు ఆధారం, వన్యప్రాణుల సంరక్షణ ఫోరెన్సిక్స్, మానవుల పరిణామం, వలసల విభాగాలలో కూడా పనిచేశాడు. 2004లో, భారతీయ శాస్త్ర, సాంకేతిక రంగాలకు ఆయన చేసిన సేవలకు గాను పద్మశ్రీ పురస్కారం అందుకున్నాడు.

భారతదేశ గ్రామీణ ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్న పేద ప్రజలను ప్రభావితం చేసే జన్యుపరమైన రుగ్మతలను నిర్ధారించడం, చికిత్స చేయడం కోసం సింగ్ 1995లో సెంటర్ ఫర్ డిఎన్ఎ ఫింగర్‌ప్రింటింగ్ అండ్ డయాగ్నోస్టిక్స్, 1998లో లాబొరేటరీ ఫర్ ది కన్జర్వేషన్ ఆఫ్ ఎండేంజర్డ్ స్పీసీస్ (LaCONES), 2004లో జీనోమ్ ఫౌండేషన్‌తో సహా భారతదేశంలో వివిధ సంస్థలు, ప్రయోగశాలలను స్థాపించాడు.

సింగ్ 25వ బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం ఉపకులపతిగా, ఆగస్టు 2011 నుండి ఆగస్టు 2014 వరకు ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (BHU) వారణాసి బోర్డ్ ఆఫ్ గవర్నర్స్ ఛైర్మన్‌గా పనిచేశాడు. బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం ఉపకులపతిగా పదవీకాలానికి ముందు, అతను మే 1998 నుండి జూలై 2009 వరకు సెంటర్ ఫర్ సెల్యులార్ అండ్ మాలిక్యులర్ బయాలజీ (CCMB) డైరెక్టర్‌గా, 1995-1999లో హైదరాబాద్‌లోని సెంటర్ ఫర్ డిఎన్ఎ ఫింగర్‌ప్రింటింగ్ అండ్ డయాగ్నోస్టిక్స్ (CDFD) ఆఫీసర్ ఆన్ స్పెషల్ డ్యూటీ (OSD) గా పనిచేశాడు.

## ప్రారంభ జీవితం, విద్య

లాల్జీ సింగ్ ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం జాన్‌పూర్ జిల్లాలోని కల్వారీ అనే చిన్న గ్రామంలో పుట్టి పెరిగాడు. తండ్రి సూర్యనారాయణ సింగ్ ఒక రైతు, గ్రామ సర్పంచ్‌గా పనిచేశాడు. సింగ్ కల్వారీలోని ఒక ప్రభుత్వ పాఠశాలలో ఎనిమిదవ తరగతి వరకు ప్రాథమిక విద్యను అభ్యసించాడు. గ్రామంలో పై తరగతులకు విద్యా సౌకర్యాలు లేనందున, అతను తన గ్రామం నుండి 6-7 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ప్రతాప్‌గంజ్ లోని మరొక పాఠశాలలో చేరాడు. పాఠశాలలో సైన్స్ గ్రూపులో 12వ తరగతి పూర్తి చేసిన తర్వాత, అతను జంతుశాస్త్రం, సైటోజెనెటిక్స్‌లో పట్టా పొందడానికి బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో చేరాడు.

## విశ్వవిద్యాలయ విద్య

సింగ్ 1964లో బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం (BHU) నుండి బి.ఎస్.సి డిగ్రీని పొందాడు. 1966లో BHUలో జరిగిన మాస్టర్స్ డిగ్రీ తరగతిలో సింగ్ అత్యధిక మార్కులు సాధించాడు, మెరిట్ ఆర్డర్‌లో మొదటి స్థానంలో నిలిచినందుకు బనారస్ హిందూ గోల్డ్ మెడల్ గెలుచుకున్నాడు. 1966లో యూనివర్శిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ ద్వారా జూనియర్ రీసెర్చ్ ఫెలోషిప్ (JRF) పొందాడు. ఆ తర్వాత ప్రొఫెసర్ ఎస్.పి. రాయ్ చౌదరి మార్గదర్శకత్వంలో సైటోజెనెటిక్స్ విభాగంలో "పాములలో క్యారియోటైప్‌ల పరిణామం" అనే అంశంపై సింగ్ బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో తన డాక్టోరల్ పరిశోధన చేసి, 1971లో పట్టా పొందాడు. డాక్టోరల్ పరిశోధన కనుగొన్న విషయాల సారాంశం *క్రోమోసోమా*లో ప్రచురించబడింది. సైటోజెనెటిక్స్ రంగంలో తన పరిశోధనలకు గాను సింగ్ 1974లో యువ శాస్త్రవేత్తలకు ఇచ్చే INSA పతకాన్ని అందుకున్నాడు.

## పరిశోధనా వృత్తి

1971–72లో, సింగ్ కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం జంతుశాస్త్ర విభాగంలో రీసెర్చ్ అసోసియేట్‌గా పనిచేశాడు, ఏప్రిల్ 1974లో, అతను CSIR పూల్ ఆఫీసర్‌గా నియమితులయ్యాడు. 1974లో, UKలోని ఎడిన్‌బర్గ్ విశ్వవిద్యాలయంలో పరిశోధన చేయడానికి కామన్వెల్త్ ఫెలోషిప్‌ను పొందాడు, అక్కడ అతను 1987 వరకు పనిచేశాడు. ఆ సమయంలో, సింగ్ కొద్ది కాలం పాటు కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంలో అతిథి శాస్త్రవేత్తగా కూడా పనిచేశాడు, కాన్‌బెర్రాలోని ఆస్ట్రేలియన్ నేషనల్ యూనివర్శిటీని విజిటింగ్ ఫెలోగా సందర్శించాడు.

జూన్ 1987లో, సింగ్ భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చి హైదరాబాద్‌లోని సెంటర్ ఫర్ సెల్యులార్ అండ్ మాలిక్యులర్ బయాలజీ (CCMB)లో సీనియర్ శాస్త్రవేత్తగా చేరాడు. నేరాలు, పౌర వివాదాల ఫోరెన్సిక్ దర్యాప్తు కోసం సింగ్ డిఎన్ఎ ఫింగర్‌ప్రింటింగ్ టెక్నాలజీని అభివృద్ధి చేసి స్థాపించాడు. జూలై 1998లో, సింగ్ CCMBకి నాల్గవ డైరెక్టర్ అయ్యాడు, అక్కడ అతను జూలై 2009 వరకు పనిచేశాడు. ఏప్రిల్ 2006 నుండి జూలై 2015 వరకు, సింగ్ జె. సి. బోస్ నేషనల్ రీసెర్చ్ ఫెలోషిప్ పొందాడు. జనవరి 2010 నుండి డిసెంబర్ 2014 వరకు CSIR శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ ఫెలోషిప్ కూడా పొందాడు. 22 ఆగస్టు 2009న, భారతదేశంలోని వారణాసిలో బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయానికి 25వ ఉపకులపతిగా నియమితులయ్యాడు. బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం ఉపకులపతిగా తన మూడేళ్ల పదవీకాలంలో, సింగ్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి కేవలం 1 రూపాయి టోకెన్ జీతం తీసుకున్నాడు.

2014 నుండి సింగ్ వివిధ హోదాల్లో అనేక విద్యా, పరిశోధనా సంస్థలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు. న్యూఢిల్లీలోని ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్ (ICAR) గవర్నింగ్ బోర్డ్ సభ్యుడుగా, కర్నాల్‌లోని నేషనల్ బ్యూరో ఆఫ్ యానిమల్ జెనెటిక్ రిసోర్సెస్ (NBAGR) రీసెర్చ్ అడ్వైజరీ కౌన్సిల్ (RAC) ఛైర్మన్‌గా, హైదరాబాద్‌లోని ప్రాజెక్ట్ డైరెక్టరేట్ ఆన్ పౌల్ట్రీ (PDP) RAC ఛైర్మన్‌గా, ఫార్మాకోపియా కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియా సలహా కమిటీ సభ్యుడిగా, లక్నోలోని నేషనల్ బ్యూరో ఆఫ్ ఫిష్ జెనెటిక్ రిసోర్సెస్ (NBFGR) RAC ఛైర్మన్‌గా, చెన్నైలోని శ్రీ రామచంద్ర యూనివర్శిటీ బోర్డ్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ సభ్యుడిగా, మొహాలీలోని ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ సైన్స్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్ (IISER) బోర్డ్ ఆఫ్ గవర్నర్స్ సభ్యుడిగా పనిచేశాడు. భారతదేశ గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ప్రబలంగా ఉన్న జన్యుపరమైన రుగ్మతలకు చౌకైన మాలిక్యులర్ డయాగ్నోస్టిక్‌లను అభివృద్ధి చేయాలనే లక్ష్యంతో లాభాపేక్ష లేని సంస్థ జీనోమ్ ఫౌండేషన్ డైరెక్టర్‌గా కూడా పనిచేశాడు.

తన 45 సంవత్సరాల పరిశోధనా కాలంలో సింగ్ 230 కంటే ఎక్కువ పరిశోధనా పత్రాలను ప్రచురించాడు, ఏప్రిల్ 2013 నాటికి అతను 30 h-index కలిగి ఉన్నాడు.

## సైన్స్, సాంకేతికతకు ఆవిష్కరణలు, రచనలు

### డిఎన్ఎ ఫింగర్‌ప్రింటింగ్ టెక్నాలజీ

1968లో మాస్టర్స్ విద్యార్థిగా తన ప్రారంభ సైన్స్ కెరీర్‌లో, భారతీయ పాముల సైటోజెనెటిక్స్‌ను అధ్యయనం చేయడానికి సింగ్ ఆసక్తి చూపించాడు. 1970లలో, ఒక భారతీయ పాము బ్యాండెడ్ క్రైట్ లో సెక్స్ క్రోమోజోమ్ పరిణామాన్ని అధ్యయనం చేస్తున్నప్పుడు, సింగ్, అతని సహచరులు బ్యాండెడ్ క్రైట్, ఇతర సకశేరుకాలలో ఎక్కువగా సంరక్షించబడిన పునరావృత డిఎన్ఎ శ్రేణులను గుర్తించారు, వీటిని వారు 1980లో "బ్యాండెడ్ క్రైట్ మైనర్" (Bkm) శ్రేణులుగా నామకరణం చేశారు. ఈ Bkm శ్రేణులు వివిధ జాతులలో సంరక్షించబడ్డాయి, మానవులలో బహురూపంగా (polymorphic) కనుగొనబడ్డాయి.
1987 నుండి 1988 వరకు, సెంటర్ ఫర్ సెల్యులార్ అండ్ మాలిక్యులర్ బయాలజీ (CCMB)లో పనిచేస్తున్నప్పుడు, ఫోరెన్సిక్ దర్యాప్తు కోసం మానవుల వ్యక్తిగత నిర్దిష్ట డిఎన్ఎ ఫింగర్‌ప్రింట్‌లను రూపొందించడానికి ఈ Bkm-ఉత్పన్న ప్రోబ్‌ను ఉపయోగించవచ్చని సింగ్ నిర్ధారించాడు. 1988లో, భారతదేశంలో పేరెంట్ వివాదాన్ని పరిష్కరించడానికి అతను మొదటిసారిగా ఆ ప్రోబ్‌ను ఉపయోగించాడు. 1991లో, వివాదాస్పద పితృత్వాన్ని పరిష్కరించడానికి సింగ్ భారతీయ న్యాయస్థానంలో మొట్టమొదటి డిఎన్ఎ ఫింగర్‌ప్రింటింగ్ ఆధారిత సాక్ష్యాలను సమర్పించాడు. దీని తర్వాత బియాంత్ సింగ్, రాజీవ్ గాంధీల హత్య కేసు, నైనా సాహ్ని తందూరి హత్య కేసు, స్వామి ప్రేమానంద కేసు, స్వామి శ్రద్ధానంద కేసు, ప్రియదర్శిని మట్టూ హత్య కేసులతో సహా వందలాది పౌర, క్రిమినల్ కేసుల పరిష్కారం జరిగింది.

భారతదేశ న్యాయ వ్యవస్థలో సాక్ష్యంగా డిఎన్ఎ ఫింగర్‌ప్రింటింగ్‌ను ఉపయోగించడాన్ని ఇది స్థాపించింది. ఈ రంగంలో సింగ్ చేసిన కృషి భారత ప్రభుత్వ బయోటెక్నాలజీ విభాగాన్ని 1995లో అటానమస్ సంస్థ అయిన సెంటర్ ఫర్ డిఎన్ఎ ఫింగర్‌ప్రింటింగ్ అండ్ డయాగ్నోస్టిక్స్ (CDFD)ను ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రేరేపించింది. దేశానికి ముఖ్యంగా మానవ గుర్తింపు ప్రయోజనాల కోసం డిఎన్ఎ ఫింగర్‌ప్రింటింగ్ సేవలను అందించే లక్ష్యంతో ఇది ఏర్పడింది.

భారతదేశంలో స్థానిక డిఎన్ఎ ఫింగర్‌ప్రింటింగ్ టెక్నాలజీ అభివృద్ధి, స్థాపన కోసం సింగ్ చేసిన జీవితకాల కృషి గుర్తింపు పొందింది, అతన్ని భారతదేశంలో "డిఎన్ఎ ఫింగర్‌ప్రింటింగ్ పితామహుడు" అని పిలుస్తారు.

### వన్యప్రాణి సంరక్షణ, ఫోరెన్సిక్స్

సెంటర్ ఫర్ సెల్యులార్ అండ్ మాలిక్యులర్ బయాలజీ (CCMB) డైరెక్టర్‌గా పనిచేస్తున్నప్పుడు, భారతదేశ వన్యప్రాణుల వనరుల అంచనా, సంరక్షణ కోసం తక్షణ అవసరాన్ని సింగ్ గ్రహించాడు. ఆ అవసరాన్ని పరిష్కరించడానికి, అతను 1998లో లాబొరేటరీ ఫర్ కన్జర్వేషన్ ఆఫ్ ఎండేంజర్డ్ స్పీసీస్ (LaCONES) ను రూపొందించాడు. ఈ ప్రయోగశాల శంకుస్థాపనను భారత ప్రభుత్వ పర్యావరణ, అటవీ శాఖ మంత్రి 16 సెప్టెంబర్ 2001న చేశారు. 2 ఫిబ్రవరి 2007న, అప్పటి భారత రాష్ట్రపతి ఎ. పి. జె. అబ్దుల్ కలాం ఈ ప్రయోగశాలను ప్రారంభించి జాతికి అంకితం చేశాడు.

LaCONES అధునాతన సాంకేతిక జోక్యాలను ఉపయోగించి వన్యప్రాణుల వనరుల సంరక్షణ, పరిరక్షణ కోసం ఒక పరిశోధనా ప్రయోగశాలగా పనిచేస్తుంది; సునీల్ కుమార్ వర్మ, సింగ్ (2001) చేసిన యూనివర్సల్ ప్రైమర్ టెక్నాలజీ ప్రాథమిక ఆవిష్కరణ ఆధారంగా దేశానికి వన్యప్రాణుల గుర్తింపు సేవలను అందించడానికి "నేషనల్ వైల్డ్ లైఫ్ ఫోరెన్సిక్ సెల్" గా కూడా పనిచేస్తుంది. వన్యప్రాణుల నేరాల కేసుకు సంబంధించిన తెలియని జీవసంబంధ నమూనా జాతుల గుర్తింపును స్థాపించడానికి మొదటి డిఎన్ఎ-ఆధారిత పరీక్ష 2000లో ఆ ప్రయోగశాలలో నిర్వహించబడింది. అప్పటి నుండి, ఈ ప్రయోగశాల మొత్తం దేశం కోసం వేలాది కేసులను నిత్యం చేపట్టింది, వన్యప్రాణుల ఫోరెన్సిక్స్ రంగాన్ని పునరుజ్జీవింపజేసింది.

ప్రయోగశాలలో చేసిన శస్త్రచికిత్స లేని ఇంట్రా-వెజినల్ గర్భధారణ ద్వారా ఈస్ట్రస్ ప్రేరిత మచ్చల జింక మొదటి విజయవంతమైన కృత్రిమ గర్భధారణ ద్వారా 14 మార్చి 2006న సజీవంగా జింకపిల్ల జన్మించినప్పుడు, వన్యప్రాణుల అసిస్టెడ్ రిప్రొడక్టివ్ టెక్నాలజీ (ART)లో ప్రయోగశాల ఒక ప్రధాన విజయాన్ని నమోదు చేసింది. ఈ విజయం తర్వాత ఆగస్టు 2007లో ఆర్టిఫిషియల్ ఇన్‌సెమినేషన్ (AI) సహాయంతో ఒక భారతీయ కృష్ణ జింక (బ్లాక్‌బక్) పిల్ల జన్మించింది. వన్యప్రాణుల విజయవంతమైన AI ప్రపంచంలోనే ఇవే మొదటి నివేదికలు.

2013లో ప్రపంచ వారసత్వ దినోత్సవం సందర్భంగా, లాకోన్స్ ప్రాంగణం దాని అద్భుతమైన వాస్తుశిల్పం, రూపకల్పనకు గాను ఇండియన్ నేషనల్ ట్రస్ట్ ఫర్ ఆర్ట్ అండ్ కల్చరల్ హెరిటేజ్ (ఇంటాచ్) ద్వారా "హెరిటేజ్ మాన్యుమెంట్" గా గుర్తింపు పొందింది.

### లింగ నిర్ధారణ అణు ఆధారం
1982లో, సెక్స్-నిర్ధారించే Y క్రోమోజోమ్ చిన్న చేతి భాగం ఆడ ఎలుకను మగ ఎలుకగా మార్చడానికి అవసరం అని సింగ్, అతని సహచరులు కనుగొన్నారు. ఈ ప్రాథమిక ఆవిష్కరణ ఎలుకలలో సెక్స్ రివర్సల్ కు కారణమయ్యే Y క్రోమోజోమ్ నుండి X క్రోమోజోమ్‌లకు సెక్స్-నిర్ధారించే ప్రాంతం క్రోమోజోమల్ ట్రాన్స్‌లోకేషన్ కొత్త భావనను అందించింది. ఈ పరిశోధనలు తరువాత మానవులలో సెక్స్ రివర్సల్ ఇలాంటి దృగ్విషయాన్ని కనుగొనడానికి పునాదిగా మారాయి.

### డిఎన్ఎ-ఆధారిత మాలిక్యులర్ డయాగ్నోస్టిక్స్
1998 వరకు, దేశంలో ప్రబలంగా ఉన్న జన్యుపరమైన రుగ్మతల నిర్ధారణకు భారతదేశంలో తగిన సదుపాయం లేదు. ఆ రంగంలో సింగ్, అతని సహచరులు నిర్వహించిన ప్రాథమిక పరిశోధన, దేశంలో మొట్టమొదటి డిఎన్ఎ ఆధారిత రోగనిర్ధారణ ప్రయోగశాల భావన, స్థాపనకు దారితీసింది. ఆ ల్యాబ్ తర్వాత దేశానికి అధునాతన డిఎన్ఎ ఆధారిత మాలిక్యులర్ డయాగ్నోస్టిక్స్ సేవలను అందించడానికి భారతదేశంలోని హైదరాబాద్‌లో సెంటర్ ఫర్ డిఎన్ఎ ఫింగర్‌ప్రింటింగ్ అండ్ డయాగ్నోస్టిక్స్ అనే ప్రత్యేక సంస్థగా పరిణామం చెందింది.

### మానవుల పరిణామం, వలసల గురించి నవల అంతర్దృష్టులు
అండమాన్, నికోబార్ దీవుల గిరిజన జనాభాతో సహా ఆదిమ తెగలపై సింగ్, అతని సహచరులు నిర్వహించిన ప్రాథమిక డిఎన్ఎ-ఆధారిత పరిశోధన, మానవుల పరిణామం, వలసల గురించి క్లిష్టమైన అంతర్దృష్టులను అందించింది. ఆధునిక మానవులు ఆఫ్రికా నుండి అండమాన్ దీవులకు 60,000 సంవత్సరాల క్రితం వలస వచ్చినట్లు సూచిస్తోంది. ఈ పరిశోధనలు ఒక ప్రదేశం నుండి మరొక ప్రదేశానికి పరిణామం, వలసల పరంగా మనిషి మూలం గురించి శాస్త్రీయ సమాజం అవగాహనను మరింత పెంచాయి.

### జీనోమ్ ఫౌండేషన్
2004లో, శాస్త్రవేత్తలు, నిపుణుల భాగస్వామ్యం, స్వచ్ఛంద సేవలతో భారతీయ జనాభాను, ప్రత్యేకించి గ్రామీణ భారతదేశంలో నివసిస్తున్న పేద ప్రజలను ప్రభావితం చేసే జన్యుపరమైన రుగ్మతలను నిర్ధారించడం, చికిత్స చేయడం అనే లక్ష్యంతో లాభాపేక్ష లేని పరిశోధన, సేవా సంస్థ అయిన జీనోమ్ ఫౌండేషన్‌ను సింగ్ స్థాపించాడు.

## మరణం
లాల్జీ సింగ్ 70 ఏళ్ల వయసులో 10 డిసెంబర్ 2017న గుండెపోటుతో భారతదేశంలోని వారణాసిలో మరణించాడు. ఢిల్లీకి విమానం ఎక్కేందుకు లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి విమానాశ్రయానికి చేరుకున్నప్పుడు అతను ఛాతీ నొప్పితో బాధపడ్డాడు. అక్కడి నుండి అతన్ని బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం (BHU) ట్రామా సెంటర్‌కు తీసుకువెళ్లారు కానీ అతన్ని రక్షించలేకపోయారు.

## సింగ్ రాసిన పుస్తకాలు
* *యు డిజర్వ్, వుయ్ కన్సర్వ్* () (2007)
* *సైంటూనిక్ టెల్-టేల్ ఆఫ్ జీనోమ్ అండ్ డిఎన్ఎ* ( (2007)
* *డిఎన్ఎ ఫింగర్‌ప్రింటింగ్: ది విట్నెస్ వితిన్* (), (2012)
* *మై ట్రావెల్స్ ఇన్ ది విట్నెస్ బాక్స్* (), (2012)

## అవార్డులు, గౌరవాలు
అక్టోబర్ 2014 నాటికి, సింగ్ అనేక భారతీయ, విదేశీ అకాడమీల నుండి ఫెలోషిప్‌లను పొందాడు. వాటిలో ఇవి ఉన్నాయి:
* ఫెలో ఆఫ్ ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ (FASc), (1989లో ఎన్నికయ్యాడు)
* ఫెలో ఆఫ్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్, ఇండియా (FNASc), (1991లో ఎన్నికయ్యాడు)
* ఫెలో ఆఫ్ ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ (FNA) (1993లో ఎన్నికయ్యాడు)
* ఫెలో ఆఫ్ ఆంధ్రప్రదేశ్ అకాడెమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ (2000లో ఎన్నికయ్యాడు)
* ఫెలో ఆఫ్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ సైన్సెస్ (FAAS) (2001లో ఎన్నికయ్యాడు)
* ఫెలో ఆఫ్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్ (FAMS) (2002లో ఎన్నికయ్యాడు)
* ఫెలో ఆఫ్ థర్డ్ వరల్డ్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ (FTWAS) (2002లో ఎన్నికయ్యాడు)

సింగ్‌కు లభించిన కొన్ని ముఖ్యమైన అవార్డులు క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:
* యువ శాస్త్రవేత్తలకు ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ పతకం, (1974)
* కామన్వెల్త్ ఫెలోషిప్, (1974–1976)
* CSIR టెక్నాలజీ అవార్డు (రెండుసార్లు: 1992, 2008; 2008 అవార్డు వర్మ, సింగ్‌లకు సంయుక్తంగా ప్రదానం చేయబడింది),
* రాన్‌బాక్సీ రీసెర్చ్ అవార్డు (1994)
* లైఫ్ సైన్సెస్‌లో గోయల్ ప్రైజ్ (2000)
* విజ్ఞాన్ గౌరవ్ అవార్డు (2003)
* FICCI అవార్డు (2002–03)
* 89వ ఇండియన్ సైన్స్ కాంగ్రెస్ సెషన్‌లో భారత ప్రధాని నుండి బయోలాజికల్ సైన్సెస్ రంగంలో సేవలకు ది న్యూ మిలీనియం ప్లేక్స్ ఆఫ్ ఆనర్, (2002).
* JC బోస్ నేషనల్ ఫెలోషిప్ (2006)
* CSIR భట్నాగర్ ఫెలోషిప్ (2009)
* NRDC మెరిటోరియస్ ఇన్వెన్షన్ అవార్డు (2009), వర్మ, సింగ్‌లకు సంయుక్తంగా ప్రదానం చేయబడింది),
* బయోస్పెక్ట్రమ్ లైఫ్ టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు (2011).
* పద్మశ్రీ, (2004), భారతీయ శాస్త్ర, సాంకేతిక రంగాలకు ఆయన చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా.

బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంతో సహా ఆరు విశ్వవిద్యాలయాల ద్వారా సింగ్‌కు "గౌరవ D.Sc. డిగ్రీ" కూడా లభించింది.

## ఎంచుకున్న ప్రచురణలు
* పాముల బోయిడే కుటుంబం క్రోమోజోమ్‌లు, వర్గీకరణ 
* సెక్స్ క్రోమోజోమ్ అనుబంధ ఉపగ్రహ డిఎన్ఎ: పరిణామం, సంరక్షణ 
* ఎలుకలో (మస్ మస్కులస్) సెక్స్ రివర్సల్ పునరావృత నాన్-రెసిప్రోకల్ క్రాస్ఓవర్ వల్ల సంభవిస్తుంది, ఇందులో X, అసాధారణ Y క్రోమోజోమ్ ఉంటుంది
* మౌస్‌లో Sxr ని నిర్వచించే వాటితో సహా Bkm సంరక్షించబడిన న్యూక్లియోటైడ్ శ్రేణులు లిప్యంతరీకరించబడ్డాయి 
* Bkm శ్రేణులు మానవులలో పాలిమార్ఫిక్ గా ఉంటాయి, Yతో సహా వివిధ ఆక్రోసెంట్రిక్ క్రోమోజోమ్‌ల పెరిసెంట్రిక్ ప్రాంతాలలో గుంపుగా ఉంటాయి 
* డిఎన్ఎ ప్రొఫైలింగ్, దాని అప్లికేషన్లు 
* నవల యూనివర్సల్ ప్రైమర్‌లు ఫోరెన్సిక్ అప్లికేషన్ కోసం అపారమైన జంతు జాతుల గుర్తింపును ఏర్పాటు చేస్తాయి 
* అండమాన్ ద్వీపవాసుల మూలాన్ని పునర్నిర్మించడం 
* దక్షిణ ఆసియాలో కార్డియోమయోపతితో సంబంధం ఉన్న ఒక సాధారణ MYBPC3 (కార్డియాక్ మయోసిన్ బైండింగ్ ప్రోటీన్ సి) వేరియంట్ 
* ప్రాచీన మానవ జన్యువులు నేటి యూరోపియన్ల కోసం మూడు పూర్వీకుల జనాభాను సూచిస్తున్నాయి

## మూలాలు

## బాహ్య లింకులు
* లాల్జీ సింగ్ వ్యక్తిగత ముఖాముఖి
* 

వర్గం:బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు
వర్గం:2017 మరణాలు
వర్గం:1947 జననాలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు