సిద్దిపేట చరిత్ర

## సిద్దిపేట ప్రాంతం

**సిద్ధిపేట** తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని ఒక జిల్లా కేంద్ర నగరం. ఇది జాతీయ రహదారి 365B పై స్థితిచేసి ఉంది. జిల్లాలో 22 మండలాలు, 499 గ్రామాలు ఉన్నాయి. సిద్ధిపేట ఒక ముఖ్యమైన వాణిజ్య కేంద్రంగా, చారిత్రకంగా మరియు సాంస్కృతికంగా విశేష ప్రాధాన్యం కలిగిన నగరంగా గుర్తించబడుతుంది.

## భౌగోళిక స్థితి
సిద్ధిపేట మాతంగి నది ఒడ్డున విస్తరించి ఉంది. నగర కేంద్రంలో చార్‌కమాన్ ప్రాంతం ఉండగా, దాని బయట పాతవూరు ప్రాంతం ఉంది. రామాలయం, శివాలయాల సమీపంలో పాత బొడ్రాయి ఇప్పటికీ దర్శనమిస్తుంది.

## సిద్ధిపేట పేరు యొక్క ఉద్భవం
చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం సిద్ధిపేట పేరు పలు విధాలుగా వివరణకు లోబడి ఉంది.
* సిద్ధిపేటకు ముందరి పేరు **పారుపల్లి** అయి ఉండవచ్చని భావించబడుతుంది. ‘‘పారులు’’ అంటే బ్రాహ్మణులు అని అర్థం, కావున ఇది బ్రాహ్మణుల అగ్రహారంగా ఉండి ఉండవచ్చని స్థానిక సంప్రదాయం చెబుతోంది.
* పాపన్నపేట సంస్థానాధిపతి సదాశివరెడ్డి అల్లుడు నరసింహారెడ్డి కాలంలో అతని నమ్మినబంటు **సిద్ధిబిలాల్** పేరిట సిద్ధిపేట నిర్మించబడిందని ఒక కథనం ఉంది.
* మొదటి నిజాం **మీర్ కమరుద్దీన్ ఖాన్ సిద్ధికీ** పేరులోని ‘‘సిద్ధికీ’’ నుండి సిద్ధిపేట అనే పేరు వచ్చి ఉండవచ్చని మరో అభిప్రాయం.
* మహారాష్ట్ర నుంచి వచ్చిన సిద్ధోయిలు (దేశముఖులు) పేరుతో కూడ సిద్ధిపేట పేరు సంబంధం కలిగి ఉండవచ్చని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు.

## చారిత్రక నేపథ్యం
సిద్ధిపేట ప్రాంతం ఒకప్పుడు జైనమునులు సంచరించిన అటవీప్రాంతంగా ఉండేదని ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. రాష్ట్రకూటుల పాలనలో జైన మతానికి విశేష ఆదరణ లభించింది. సిద్ధిపేట పరిసర గ్రామాలైన పుల్లూరు, దుద్దెడ, రామునిపట్ల, నంగునూరు ప్రాంతాలలో జైన తీర్థంకరుల విగ్రహాలు, బసదులు, త్రికూట దేవాలయాల అవశేషాలు కనిపిస్తున్నాయి.

## భోగేశ్వరాలయం
మాతంగి నది ఒడ్డున ఉన్న భోగేశ్వరాలయ ప్రాంగణం సిద్ధిపేట చరిత్రలో ముఖ్యమైనది. మొదట ఇది రాష్ట్రకూటుల కాలానికి చెందిన జైన త్రికూటాలయంగా ఉండి, తర్వాత కాలంలో శైవ త్రికూటాలయంగా మారినట్లు భావించబడుతోంది.
* అంతరాలయ స్తంభాలు రాష్ట్రకూట శైలిలో చెక్కబడ్డవి  
* అష్టదళ, అష్టకోణ యంత్రాల చెక్కుడు కాకతీయ శైలికి చెందినది  
* ద్వారాలపై గజలక్ష్మి లలాటబింబాలు ఉన్నాయి  

ఈ ఆలయం జైన–శైవ మత మార్పిడికి స్పష్టమైన ఉదాహరణగా పరిగణించబడుతుంది.

## జైన మరియు శైవ ఆనవాళ్ళు
భోగేశ్వరాలయ ప్రాంగణంలో:
* జైన మానస్తంభం (తర్వాత కాలంలో దీపస్తంభంగా మార్పు)  
* శివలింగాలు, నంది విగ్రహాలు  
* బ్రహ్మ, చెన్నకేశవ, సూర్యుని శిల్పాలు  

కనిపిస్తున్నాయి. ఇవి రాష్ట్రకూటుల కాలపు జైన సంప్రదాయానికి చెందినవిగా గుర్తించబడుతున్నాయి.

## సిద్ధిపేట పోచమ్మ
మాతంగి నది ఒడ్డున పోచమ్మ (చాముండి) దేవత విగ్రహం ఉంది. ఈ దేవతను స్థానికంగా ‘‘పెండ్లిల్లపోచమ్మ’’ అని పిలుస్తారు. మొక్కుకుంటే వివాహం జరుగుతుందన్న విశ్వాసం ఉంది.

## పాతవూరు మరియు దేవాలయాలు
సిద్ధిపేట పాతవూరులో:
* బొర్రపెరుమాండ్ల (వినాయకుడు) గుడి  
* మమ్మాయి గుడి  
* శరభయ్య గుడులు  
* రామాలయం, శివాలయం  

ఉన్నాయి. మమ్మాయి దేవత ఇనుము పనివారి కులదేవతగా, పంచదాయికుల ఆరాధ్యదేవతగా పూజించబడుతోంది.

## బౌద్ధ ఆనవాళ్ళు
సిద్ధిపేట సమీపంలోని రంగనాయకుల గుట్టపై బౌద్ధస్తూపం ఆనవాళ్ళు గుర్తించబడ్డాయి. అక్కడ మధ్యరాతియుగం నాటి మైక్రోలిథ్స్, కొత్తరాతియుగం రాతి పనిముట్లు లభించాయి.

## చరిత్రపూర్వ యుగ ఆనవాళ్ళు
ఇటీవల సిద్ధిపేట పరిసరాల్లో:
* శాతవాహనుల కాలానికి చెందిన పెద్ద ఇటుకలు  
* టెర్రకోట పూసలు, పెండెంట్లు  
* సూక్ష్మ రాతి పనిముట్లు  

లభించాయి. వీటి ఆధారంగా సిద్ధిపేట ఆదిమానవుల కాలం నుంచీ శాతవాహనుల కాలం వరకూ నిరంతర మానవావాసంగా ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది.

## సూచనలు
https://siddipet.telangana.gov.in/history/
https://en.wikipedia.org/wiki/Siddipet
https://en.wikipedia.org/wiki/Siddipet_district