రాధన్‌పూర్ చరిత్ర

రాధన్‌పూర్ భారతదేశంలోని గుజరాత్ రాష్ట్రం పటాన్ జిల్లా ఒక పట్టణం & మునిసిపాలిటీ. తొలి రోజుల్లో రాధన్‌పూర్ వాఘేలాల పాలనలో ఉండేది, తరువాత దీనిని ఫతే ఖాన్ బలూచ్ గుజరాత్ సుల్తానేట్ క్రింద ఒక భూస్వామ్యం వలె నిర్వహించారు. మొఘల్ కాలంలో బాబి రాజవంశం వారసులను రాధన్‌పూర్, ఉత్తర గుజరాత్‌లోని ఇతర గ్రామాలకు గవర్నర్‌గా నియమించారు. మొఘల్ పతనం తరువాత, వారు స్వేచ్ఛ పొంది స్వతంత్ర పాలకులుగా స్థిరపడ్డారు. 1743లో బాబీ వారసుడు రెండవ జవాన్ మర్ద్ ఖాన్ అహ్మదాబాద్ వైస్రాయల్టీని స్వాధీనం చేసుకుని ఉత్తర గుజరాత్‌లోని అనేక గ్రామాలను నియంత్రించాడు. 1753లో వాఘేలా ఉన్ జాగీర్ చేతిలో ఓడిపోయాడు. 1753లో అహ్మదాబాద్ వద్ద మరాఠా గైక్వాడ్‌ల చేతిలో ఓటమి పాలైన ఆయన, రాధన్‌పూర్ రాష్ట్రాన్ని కేంద్రంగా చేసుకుని ఉత్తర గుజరాత్‌లోని గ్రామాలను తమ నియంత్రణలోకి తీసుకోవాలనే తన డిమాండ్‌కు గైక్వాడ్‌లు అంగీకరించారు. ఆయన వారసులు ఈ గ్రామాలలో కొన్నింటిని గైక్వాడ్‌లు కోల్పోయారు. 1813లో షేర్ ఖాన్ గైక్వర్, బ్రిటిష్ వారితో ఒప్పందం కుదుర్చుకుని బ్రిటిష్ రక్షిత రాజ్యంగా మారింది. ఆయన వారసులు 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చే వరకు ఈ రాష్ట్రాన్ని పరిపాలించారు.

రాధన్‌పూర్ రాష్ట్రం బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ పాలన్‌పూర్ ఏజెన్సీ క్రింద ఉండేది, ఇది 1925లో బనాస్ కాంత ఏజెన్సీ భాగమైంది. స్వాతంత్ర్యం తరువాత బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీని బొంబాయి రాష్ట్రం పునర్వ్యవస్థీకరించారు. 1960లో బొంబాయి రాష్ట్రం నుండి గుజరాత్ ఏర్పడింది, రాధన్‌పూర్ దాని బనస్కాంత జిల్లా పరిధిలోకి వచ్చింది. 

## చరిత్ర

### ప్రారంభ చరిత్ర
రాధన్‌పూర్ వాఘేలా లకు చెందినది, ఆ తెగకు చెందిన సర్ధార శాఖకు చెందిన వాఘేలా లునాజీ పేరు మీద దీనిని లునావాడా అని పిలిచేవారు. తదనంతరం, దీనిని గుజరాత్ సుల్తానేట్ యొక్క అహ్మద్ షా III ఆధ్వర్యంలో ఫతే ఖాన్ బలూచ్ చేత ఒక ఫైఫ్గా ఉంచబడింది, ఆ కుటుంబానికి చెందిన రాధన్ ఖాన్ పేరు మీద రాధన్‌పూర్ అని పేరు పెట్టబడింది. మరొక సంప్రదాయం ప్రకారం ఈ పట్టణం 546 సంవత్సరాల నాటిది, మొదట దీనిని చావ్డా అధిపతి రాడాన్ దేవ్ నుండి రాడందేవ్ పూర్ అని పిలిచేవారు.

భారతదేశంలోకి ప్రవేశించిన మొదటి బాబి మొఘల్ చక్రవర్తి హుమాయున్ (1530-1556) తో పాటు వచ్చినవాడు. మరొక కథనం ప్రకారం, ఈ కుటుంబం స్థాపకుడు పర్షియా ఇస్ఫహాన్ నుండి వచ్చి గుజరాత్ సుల్తానేట్ సుల్తాన్ మూడవ ముజఫర్ సేవలో చేరాడు. అక్బర్ కాలం తరువాత, వారు గుజరాత్‌కు అనుబంధించబడ్డారు, అక్కడ షాజహాన్ పాలనలో బహదూర్ ఖాన్ బాబీ థరాడ్ మేనేజర్‌గా నియమించబడ్డాడు, అతని కుమారుడు షేర్ ఖాన్ బాబీని గుజరాత్ ప్రభుత్వంలో యువరాజు మురాద్ బక్ష్ సహాయం చేయడానికి పంపబడ్డాడు. 1663లో ఆయన చున్వాల్కు మేనేజర్‌గా, థానాదార్‌గా నియమించబడ్డాడు. 1693లో అతని ప్రతిభ స్థానిక ప్రభావంతో సఫ్దర్ ఖాన్ అనే బిరుదును పొందిన అతని కుమారుడు జాఫర్ ఖాన్, రాధన్‌పూర్, సామీ, ముంజ్‌పూర్, తెర్వాడా రాష్ట్రాల బాధ్యతలు స్వీకరించాడు, పటాన్ డిప్యూటీ గగవర్నర్‌గా  పదకొండు సంవత్సరాల తరువాత (1704) బీజాపూర్ గవర్నర్‌గా పని చేశాడు. 1706లో ఆయన పటాన్ గవర్నర్‌గా నియమించబడ్డాడు. అతని కుమారుడు ఖాన్ జహాన్ లేదా ఖాన్జీ ఖాన్, జవాన్ మర్ద్ ఖాన్ అనే బిరుదుతో, 1715లో రాధన్‌పూర్‌కు, 1725లో పటాన్‌కు గవర్నర్‌గా నియమించబడ్డాడు. నాలుగు సంవత్సరాల తరువాత, పెట్లాడ్ గవర్నర్, బాలోర్ కోలి చేతిలో మరణిస్తున్నప్పుడు, అతని పెద్ద కుమారుడు కమల్-ఉద్-దిన్ ఖాన్‌కు జవాన్ మర్ద్ ఖాన్, అతని రెండవ కుమారుడు ముహమ్మద్ అన్వర్, సఫ్దర్ ఖాన్ అనే బిరుదును రాధన్‌పూర్, సామీ, ముంజ్ పూర్, తరాద్, తెర్వాడా  వరాహి, 15,000 ఎకరాల (30,000 బిగాస్) భూమిని గ్రేటర్ రాన్ ఆఫ్ కచ్‌లోని ఒక ద్వీపంలో ఇవ్వబడింది.

తరువాతి ఇరవై ఐదు సంవత్సరాలలో, జవాన్ మర్ద్ ఖాన్ గుజరాత్ ప్రభువులలో అత్యంత శక్తివంతమైనవారిలో ఒకరు, అదే సమయంలో, ఇంటి ఒక శాఖ కతియవార్ లోని జునాగఢ్  రేవా కాంతాలోని బాలసినోర్ వద్ద స్థిరపడింది. బాలసినోర్ మొదటి బాబి అయిన జునాగఢ్ గృహ స్థాపకుడు, షేర్ ఖాన్ అని పిలువబడే ముహమ్మద్ బహదూర్. 1730లో జవాన్ మర్ద్ ఖాన్ వడ్నగర్ గవర్నర్‌గా, మూడు సంవత్సరాల తరువాత విరామ్‌గం గవర్నర్‌గా నియమితులయ్యారు. మరుసటి సంవత్సరం విరామ్‌గఢ్ నుండి అతన్ని కడి & బీజాపూర్‌కు బదిలీ చేశారు. 1738లో ఆయన సోదరుడు జోరావర్ ఖాన్‌కు ప్రాంతిజ్‌కు బదులుగా ఖేరాలూ లభించడంతో, అతన్ని పటాన్‌కు పంపారు. 1743 లో జవాన్ మర్ద్ ఖాన్ వైస్రాయ్ పదవిని ఆశించడం ప్రారంభించాడు. అప్పటికే అతను అహ్మదాబాద్ చుట్టుపక్కల జిల్లా ఆదాయంపై దావా వేస్తుండగా, ఒక నకిలీ ఉత్తర్వు ద్వారా వైస్రాయల్టీని స్వాధీనం చేసుకున్న ఫిదావుద్దీన్, జవాన్ మర్ద్ ఖాన్ను తన డిప్యూటీగా నియమించాడు. ఆ తరువాత వెంటనే, ఫిదావుద్దీన్ దళాలు తిరుగుబాటు చేశాయి, అతను జవాన్ మర్ద్ ఖాన్నువడ్ నగర్ ఆధీనంలో వదిలి పారిపోయాడు. జవాన్ మర్ద్ ఖాన్ ఇప్పుడు వైస్రాయల్టీని స్వాధీనం చేసుకుని, తరువాతి ఇద్దరు వైస్రాయ్‌లైన ముఫ్తాఖిర్ ఖాన్, ఫఖర్-ఉద్-దౌలాలను వ్యతిరేకించి ఓడించాడు. మూడవ వైస్రాయ్ మహారాజా వఖత్సింగ్ తన నియామకాన్ని ఎన్నడూ చేపట్టలేదు.

### రాధన్‌పూర్ రాష్ట్రం


File:Muhammad Jorawar Sher Khan 01.jpg|జోరవర్ ఖాన్
File:Muhammad Bismillah Khan.jpg|బిస్మిల్లా ఖాన్
File:Muhammad Sher Khan II.jpg|షేర్ ఖాన్ II
File:Muhammad Jalal ud-din Khan.jpg|జలలుద్దీన్ ఖాన్

1753లో జవాన్ మర్ద్ ఖాన్, అతని సోదరుడు జోరావర్ ఖాన్ సబర్కాంత కప్పం వసూలు చేస్తున్నప్పుడు, రఘునాథరావు పేష్వా, దామాజీ గైక్వాడ్ అకస్మాత్తుగా అహ్మదాబాద్ ముందు హాజరయ్యారు. బలవంతంగా కవాతులు జరపడంతో జవాన్ మర్ద్ ఖాన్ అహ్మదాబాద్ చేరుకుని, రాత్రికి నగరంలోకి ప్రవేశించడంలో విజయం సాధించాడు. రక్షణ తరువాత, అతని నిధులు విఫలమయ్యాయి, అతను లొంగిపోవాల్సి వచ్చింది. తనకు, తన సోదరులకు, జవాన్ మర్ద్ ఖాన్ ఎటువంటి మరాఠా దావా లేకుండా, పటాన్, వద్నగర్, సామీ, ముంజ్ పూర్, విసాల్ నగర్, థరాడ్, ఖేరాలు, రాధన్‌పూర్ జిల్లాలను తెర్వాడా, బీజాపూర్ లతో పాటు, జవాన్ మార్ద్ ఖాన్ సోదరులలో ఒకరు 300 గుర్రాలు, 500 అడుగుల తో మరాఠాలకు సేవ చేయాలని, మరాఠాలు చెల్లించే శక్తి ఖర్చులను అందించాలని అంగీకరించారు.

1757లో, మోమిన్ ఖాన్ నుండి అహ్మదాబాద్‌ను తిరిగి పొందడానికి మరాఠాలకు ఆయన సహాయం చేశారు, తరువాత ఆయన మళ్లీ పటాన్‌కు పదవీ విరమణ చేశారు. 1765లో జవాన్ మర్ద్ ఖాన్ మరణం తరువాత, దామాజీ గైక్వాడ్ తన కుమారులు గజుద్దీన్ ఖాన్, నజ్ముద్దీన్ ఖాన్ నుండి రాష్ట్రాలను స్వాధీనం చేసుకోవడంలో విజయం సాధించాడు. సామీ, ముంజ్‌పూర్‌లను గజ-ఉద్-దిన్ ఖాన్, రాధన్‌పూర్, థరాడ్, తెర్వడాలను అతని సోదరుడు ఉంచారు, అతను 1787లో సంతానం లేకుండా మరణించడంతో జిల్లాలు పెద్ద సోదరుడికి అప్పగించబడ్డాయి. గజ్-ఉద్-దిన్ ఖాన్‌కు షేర్ ఖాన్, కమల్-ఉద్-దిన్ ఖాన్ అనే ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు. 1813లో ఆయన మరణించిన తరువాత, రాధన్‌పూర్‌ను, చిన్నవాడు సామి ముంజ్‌పూర్‌లను సంరక్షించాడు. థరాద్, తేర్వాడలు చేజారిపోయినట్లు తెలుస్తోంది.

ఆయన పట్టాభిషేకం చేసిన కొద్దికాలానికే, షేర్ ఖాన్ గైక్వర్  బ్రిటిష్ వారితో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు. ఆ విధంగా రాధన్‌పూర్ 1813 డిసెంబరు 16న బ్రిటిష్ రక్షిత ప్రాంతం మారింది. 1819లో సింధ్ నుండి దాడులు చేసే ఖోసా దాడులను తరిమికొట్టడానికి బ్రిటిష్ వారు నవాబుకు సహాయం చేశారు. 1824లో కమల్-ఉద్-దిన్ ఖాన్ మరణించగా, అతని అన్నయ్య ఎస్టేట్‌ను స్వాధీనం చేసుకుని 1825లో మరణించాడు. ఆయన తరువాత ఆయన చట్టవిరుద్ధ కుమారుడు, మూడేళ్ల కుమారుడు జొరావర్ ఖాన్, దివంగత నవాబు రెండవ భార్య సర్దార్ బీబీని రాజప్రతినిధిగా నియమించారు. 1837లో జోరావర్ ఖాన్‌కు రాష్ట్ర నిర్వహణ అప్పగించబడింది, యాభై సంవత్సరాలు పాలించిన తరువాత, అక్టోబరు 1874లో ఆయన పెద్ద కుమారుడు బిస్మిల్లా ఖాన్ విజయం సాధించాడు. ఆయన 1895లో మరణించాడు, తరువాత రెండవ షేర్ ఖాన్, తరువాత 1910లో జలాల్ అద్-దిన్ ఖాన్, మైనర్లు కావడంతో బ్రిటిష్ పాలకులు రెండు సందర్భాల్లోనూ రాష్ట్ర పాలన బాధ్యతలు స్వీకరించారు. జలాలఉద్దీన్ ఖాన్ 1935లో రాష్ట్ర నియంత్రణను చేపట్టాడు కానీ మరుసటి సంవత్సరమే మరణించాడు. ఆయన తరువాత ముర్తుజా ఖాన్ అధికారంలోకి వచ్చి 1947 వరకు పాలించాడు.

రాధన్‌పూర్ రాష్ట్రం బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ పాలన్‌పూర్ ఏజెన్సీ క్రింద ఉండేది, ఇది 1925లో బనస్ కాంత ఏజెన్సీగా మారింది . 1943లో 'అటాచ్‌మెంట్ స్కీమ్' అమలుతో, కొన్ని తక్కువ సంస్థానాలను విలీనం చేసినప్పుడు రాధన్‌పూర్ రాష్ట్రం తన భూభాగాన్ని అదనంగా 2,234 చదరపు కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించింది. విలీనం చేయబడిన భూభాగాల జనాభా సుమారు 33,000 మంది నివాసితులు, ఇది రాధన్‌పూర్ రాష్ట్ర మొత్తం జనాభాను 100,644 కు తీసుకువచ్చింది. 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత, బొంబాయి రాష్ట్రం బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ పునర్వ్యవస్థీకరించబడింది. 1960లో బొంబాయి రాష్ట్రం నుండి గుజరాత్ రాష్ట్రం ఏర్పడినప్పుడు, అది బనస్కాంత జిల్లా పరిధిలోకి వచ్చింది.

## ఇవి కూడా చూడండి
* రుద్ర మహాలయ ఆలయం
* బికనీర్ చరిత్ర
* పాలన్‌పూర్ చరిత్ర
* కచ్ చరిత్ర

## మూలాలు

వర్గం:గుజరాత్
వర్గం:గుజరాత్ చరిత్ర