open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ఛ

హల్లులలో తాలవ్య శ్వాస మహాప్రాణ (aspirated voiceless palatal plosive) ధ్వని ఇది. తాలవ్యాలు అనగా దౌడల నుండి పుట్టిన వర్ణాలు. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [cʰ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ch]. ఇది  వ్యంజనవర్ణములలోని యేడవ యక్షరము. చవర్గ ద్వితీయాక్షరము. 

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: కఠిన తాలువు (hard palate)

కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip) 

సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), శ్వాసం (voiceless)

విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## ఛ గుణింతం
**ఛ, ఛా, ఛి, ఛీ, ఛు, ఛూ, ఛె, ఛే, ఛై, ఛొ, ఛో, ఛౌ, ఛం, ఛః**

## ఇతర వాడుకలు

* ఇది అసహ్యించుకొనుట యందు వాఁడబఁడు అనుకరణపదము.



## మూలాలు
ఠ

హల్లులలో మూర్ధన్య శ్వాస మహాప్రాణ (aspirated voiceless retroflex plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ʈʰ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ṭh].

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: మూర్ధం (hard palate)

కరణం: మడత వేసిన నాలిక కొన (tip of the tongue curled up) 

సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), శ్వాసం (voiceless)

విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## చరిత్ర

## ఠ గుణింతం
**ఠ, ఠా, ఠి, ఠీ, ఠు, ఠూ, ఠె, ఠే, ఠై, ఠొ, ఠో, ఠౌ, ఠం, ఠః**
డ

డ అనేది తెలుగు అక్షరమాలలో ఒక హల్లు. ఇది  సరళముల (గజడదబ) లో మూడవది. "ట" వర్గానికి చెందిన అక్షరం. వ్యంజనవర్ణములలోని పదుమూఁడవ యక్షరము.  

హల్లులలో మూర్ధన్య నాద అల్పప్రాణ  ధ్వనిని కలిగి ఉంటుంది. మూర్థన్యమనగా అంగిలి పైభాగము నుండి పుట్టిన ధ్వని. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల  లో దీని సంకేతం [ɖ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ḍ]. 

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు

* స్థానం: మూర్ధం (hard palate)
* కరణం: మడత వేసిన నాలిక కొన (tip of the tongue curled up)
* సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాదం (voiced)
* విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
* నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## డ గుణింతం
**డ, డా, డి, డీ, డు, డూ, డృ డె, డే, డై, డొ, డో, డౌ, డం, డః**

## "డ" గుణింత అక్షరాలతో ఏకాక్షర పద్యం
"డ" తో ఏకాక్షర పద్యాన్ని ఏల్చూరి మురళీధరరావు  రాసాడు. అది

**డండడ డేడిడ డైడా**

**డండా డోడౌడ డాడడాడా డాడై**

**డండూడిడౌడడడడా**

**డండడడడ డండడండ డం! డడ!! డండమ్!!!**

### ప్రతి పదార్థం
డం = డమరుకము యొక్క,

డ = శివంకరమైన నాదమునందు;

డ = ప్రీతి గొన్న స్వామీ! పరమేశ్వరా!

డే = దాంపత్యధర్మమును అనుసరించి,

డి = గౌరీదేవిని,

డ = మేని సగభాగమున తాల్చిన దేవా!

డై = వృషభము,

డా = విజయధ్వజముగా కలవాఁడా!

డం = తృతీయనేత్రమందు,

డా = అగ్నిని తాల్చిన విభూ!

డో = దుష్టుల,

డౌ = సంహారమునందు,

డ = రక్తివహించిన ప్రభూ!

డా = శ్రీదేవిని,

డ = వామభాగమున నిలిపికొన్న శ్రీహరిచే,

డా = జయోక్తులతో,

డా = సన్నుతింపబడిన దేవా!

డా = వెన్నెల వంటి,

డై = నందికేశ్వరుని శరీరఛ్చాయ వంటి,

డం = పాల వంటి,

డూ = ఆదిశేషుని వంటి,

డి = గౌరీదేవి వంటి,

డౌ = కామధేనువు వంటి,

డ = శంఖము వంటి,

డ = చంద్రుని వంటి,

డ = అమృతము వంటి, డా=తెల్లని దరహాసము గల ఱేఁడా!

డం = గాయనుల యొక్క,

డ = స్తోత్రములచే,

డ = ప్రసన్నుఁడ వగు,

డ = సర్వేశ్వరుఁడవైన,

డ = పరమేశ్వరా!

డం = దుర్మతులకు,

డ = త్రాసమును కలిగించు,

డం = డమరువు యొక్క,

డ = భీషణమైన ధ్వని కలవాఁడా!

డం! డడ!! డండమ్!!! అని డమరుకోదితముతో శివునికి నాదనివేదనం.

## మూలాలు

## బాహ్య లంకెలు

* https://kandishankaraiah.blogspot.com/2012/06/200.html
ఢ

హల్లులలో మూర్ధన్య నాద మహాప్రాణ (aspirated voiced retroflex plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ɖʰ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ḍh].

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: మూర్ధం (hard palate)

కరణం: మడత వేసిన నాలిక కొన (tip of the tongue curled up) 

సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), నాదం (voiced)

విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## చరిత్ర

## ఢ గుణింతం
**ఢ, ఢా, ఢి, ఢీ, ఢు, ఢూ, ఢె, ఢే, ఢై, ఢొ, ఢో, ఢౌ, ఢం, ఢః**
చ

హల్లులలో తాలవ్య శ్వాస అల్పప్రాణ (Unaspirated voiceless palatal plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [c]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [c]

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: కఠిన తాలువు (hard palate)

కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)

సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), శ్వాసం (voiceless)

విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## చరిత్ర
అచ్చ తెలుగు పదాలలో తాలవ్యాచ్చుల ముందు తాలవ్య చ (ఉదా:చిలక, చేప), కంఠ్యాచ్చుల ముందు దంత్య చ (ఉదా:చదువు, చుక్క, చొప్ప) ను పలుకుతాం. భాషాశాస్త్ర పరిభాషలో దీనిని Complementary Distribution అని అంటారు. రెండు సమీప ధ్వనులు Complementary Distribution లో ఉండే వాటిని సవర్ణాలుగానే (allophones) తప్ప, వేర్వేరు వర్ణాలుగా పరిగణించరు. అయితే, సంస్కృత పదాలను పలికేటప్పుడు మాత్రం కొంతమంది శిష్టులు కంఠ్యాచ్చుల ముందుకూడా వీటిని తాలవ్య చగా పలకడం వినిపిస్తుంది (ఉదా: చక్రం, చూడామణి, చోద్యము) కాబట్టి దంత్య చను ప్రత్యేక వర్ణంగా గుర్తించాలని వాదించవచ్చు.

## చ గుణింతం
**చ, చా, చి, చీ, చు, చూ, చె, చే, చై, చొ, చో, చౌ, చం, చః**
న

అనునాసికాలలో దంత్య నాద అల్పప్రాణ (dental nasal) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [n/n̪]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [n]. వ్యంజనవర్ణములలోని ఇరువదవ యక్షరము. తవర్గ పంచమాక్షరము

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు

* స్థానం: దంత (dental) లేదా దంతమూలీయ (alveolar)
* కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)
* సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాద (voiced)
* విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
* నిర్గమనం: నాసికావివరం (nasal cavity)

## '''<nowiki/>'న' అక్షరం గురించి ముఖ్య అంశాలు:'''

* **వర్ణమాల స్థానం:** ఇది తెలుగు వర్ణమాలలో హల్లుల విభాగంలో, 'త' వర్గంలో (త, థ, ద, ధ, న) చివరి అక్షరం.
* **ఉచ్ఛారణ:** దీనిని పలికేటప్పుడు నాలుక అగ్రం పై దంతాల వెనుక భాగాన్ని తాకుతుంది, మరియు శబ్దం ముక్కు ద్వారా వస్తుంది.
* **అక్షర రూపాలు:** 'న' తో మొదలయ్యే కొన్ని పదాలు: నక్క, నది, నరుడు, నగరం, నవ్వు, నమస్కారం.
* **సామెతలు:** తెలుగు భాషలో 'న' తో మొదలయ్యే ప్రసిద్ధ సామెతలు ఉన్నాయి, ఉదాహరణకు: "నక్క తోక తొక్కి వచ్చాడు", "నట్టేట ముంచటం".
* **జ్యోతిషశాస్త్రం:** 'న' అక్షరం కొన్ని జన్మ నక్షత్రాలకు (ఉదాహరణకు, అనూరాధ, విశాఖ) నామకరణ అక్షరంగా ఉపయోగపడుతుంది. 

## న గుణింతం
**న, నా, ని, నీ, ను, నూ, నె, నే, నై, నొ, నో, నౌ, నం, నః**

## నాలుకలుక

* నానీ! నీ నూనె నా నూనని నేనన్నానా? నీ నూనె నీ నూనే! నా నూనె నా నూనే!?

## మూలాలు
ధ

హల్లులలో దంత్య నాద మహాప్రాణ (aspirated voiced dental plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [dʰ/d̪ʰ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [dh].

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: దంత (dental) దంతమూలీయ (alveolar)

కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip) 

సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), నాద (voiced)

విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## చరిత్ర

## ధ గుణింతం
**ధ, ధా, ధి, ధీ, ధు, ధూ, ధె, ధే, ధై, ధొ, ధో, ధౌ, ధం, ధః**
ద

హల్లులలో దంత్య నాద అల్పప్రాణ (Unaspirated voiced dental plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [d/d̪]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [d].

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: దంత (dental) దంతమూలీయ (alveolar)

కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip) 

సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాద (voiced)

విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## చరిత్ర

## ద గుణింతం
**ద, దా, ది, దీ, దు, దూ, దె, దే, దై, దొ, దో, దౌ, దం, దః**
థ

హల్లులలో దంత్య శ్వాస మహాప్రాణ (aspirated voiceless dental plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [tʰ/t̪ʰ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [th].

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: దంత (dental) లేదా దంతమూలీయ (alveolar)

కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip) 

సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), శ్వాసం (voiceless)

విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## చరిత్ర
"థ" అనే వర్ణమాల వర్గయుక్కుల్లో భాగం కలది అని మనకు బాల వ్యాకరణం లో దీనికి సంబంధించిన మూలాలు కలవు అని తెలియజేస్తున్నాను. మరియు "థ" దంత్యములో భాగముగా కూడా చెప్పుకోవచ్చును. అనగా దంతముల సహాయముతో పలుకబడే వర్ణాలు అని అర్థం. 

## థ గుణింతం
**థ, థా, థి, థీ, థు, థూ, థె, థే, థై, థొ, థో, థౌ, థం, థః**
త

హల్లులలో దంత్య శ్వాస అల్పప్రాణ (Unaspirated voiceless dental plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [t/t̪]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [t].

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: దంత (dental) లేదా దంతమూలీయ (alveolar)

కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)

సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), శ్వాసం (voiceless)

విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## చరిత్ర

## త గుణింతం
**త, తా, తి, తీ, తు, తూ, తె, తే, తై, తొ, తో, తౌ, తం, తః**
మ

అనునాసికాలలో ఓష్ఠ్య నాద అల్పప్రాణ (Bilabial nasal) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [m]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [m].

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: కింది పెదవి (lower lip)

కరణం: పై పెదవి (upper lip) 

సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాద (voiced)

విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)

నిర్గమనం: నాసికావివరం (nasal cavity)

## చరిత్ర

## మ గుణింతం
**మ, మా, మి, మీ, ము, మూ, మె, మే, మై, మొ, మో, మౌ, మం, మః**
ప

హల్లులలో ఓష్ఠ్య శ్వాస అల్పప్రాణ (unaspirated voiceless bilabial plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [p]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [p].

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: కింది పెదవి (lower lip)

కరణం: పై పెదవి (upper lip) 

సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), శ్వాసం (voiceless)

విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## చరిత్ర

## ప గుణింతం
**ప, పా, పి, పీ, పు, పూ, పె, పే, పై, పొ, పో, పౌ, పం, పః**
ఫ

హల్లులలో ఓష్ఠ్య శ్వాస మహాప్రాణ (aspirated voiceless bilabial plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [pʰ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ph].

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: కింది పెదవి (lower lip)

కరణం: పై పెదవి (upper lip)

సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (unaspirated), శ్వాసం (voiceless)

విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## చరిత్ర
ఫ, fa ధ్వనుల ఉచ్చారణలో కొంత అయోమయం ఉంది. fa-వర్ణం సంస్కృత తెలుగు భాషల వర్ణమాలలలో లేదు. ఓనమాలు నేర్చుకొనేటప్పుడు ప, ఫ, బ, భ అంటూ ఫ-కారాన్ని అల్ప ప-కారానికి మహాప్రాణంగానే పలుకుతారు. ఉచ్చారణా లక్షణాలను బట్టి "ఫ" ఓష్ఠ్య స్పర్శం, శ్వాసం, మహాప్రాణం (bilabial stop, voiceless, aspirated) అయితే, "fa" దంతోష్ఠ్య ఉష్మం (labiodental fricative). అంటే, ఫ-ధ్వని రెండు పెదవులను వాడుతూ మహాప్రాణంగా పలికితే, fa-ధ్వని కింది పెదవి, పై దంతాలను ఉపయోగిస్తూ ఊష్మం (fricative) గా పలుకుతారు. అయితే, విద్యావంతులు కాని తెలుగు వారు ఈ రెండు ధ్వనులను సవర్ణాలుగానే (allophones) పలుకుతారు. ఫణిని faణిగానూ, coffeeని కాఫీ (kaaphii) గానూ పలకడం సర్వసామాన్యం. కన్నడ, హిందీ భాషలలో ఈ ధ్వనిని సూచించడానికి ప్రత్యేక లిపిసంకేతం ఉంది. फणी (ఫణీ) काफ़ी (kaafii) అంటూ fa-ధ్వనిని సూచిస్తూ ఫ-సంకేతానికి కింద దేవనాగరిలో ఒక చుక్క, కన్నడ లిపిలో రెండు చుక్కలు పెడతారు.

## ఫ గుణింతం
**ఫ, ఫా, ఫి, ఫీ, ఫు, ఫూ, ఫె, ఫే, ఫై, ఫొ, ఫో, ఫౌ, ఫం, ఫః**
బ

హల్లులలో ఓష్ఠ్య నాద అల్పప్రాణ (unaspirated voiced bilabial plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [b]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [b].

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: కింది పెదవి (lower lip)

కరణం: పై పెదవి (upper lip) 

సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాద (voiced)

విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## చరిత్ర

## బ గుణింతం
**బ, బా, బి, బీ, బు, బూ, బె, బే, బై, బొ, బో, బౌ, బం, బః**
భ

భ అనే అక్షరం తెలుగు అక్షరమాలలోని హల్లు. ఇది వ్యంజనవర్ణములలోని యిరువదినాలుగవ యక్షరము.

హల్లులలో ఓష్ఠ్య నాద మహాప్రాణ (aspirated voiced bilabial plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [bʱ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [bh].

ఛందస్సు లోని భగణము (UII) ను  "భ" గా సూచిస్తారు. 

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు

* స్థానం: కింది పెదవి (lower lip)
* కరణం: పై పెదవి (upper lip)
* సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), నాద (voiced)
* విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
* నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## చరిత్ర

## భ గుణింతం
**భ, భా, భి, భీ, భు, భూ, భె, భే, భై, భొ, భో, భౌ, భం, భః**

## మూలాలు
య

అంతస్థాలలో తాలవ్య శ్వాస అల్పప్రాణ (Unaspirated voiced palatal approximant) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (Universal Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [j]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [y].

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: కఠిన తాలువు (hard palate)

కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip) 

సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), శ్వాసం (voiceless)

విశేష ప్రయత్నం: అంతస్థ (approximant)

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## చరిత్ర

## య గుణింతం
**య, యా, యి, యీ, యు, యూ, యొ, యే, యై, యొ, యో, యౌ, యం, యః**
ర

**ర** తెలుగు అక్షరమాలలోని ఒక అక్షరము. వ్యంజనవర్ణములలోని యిరువదియేడవ యక్షరము. అంతస్థములలో రెండవ వర్ణము. రకారము.

అంతస్థాలలో దంతమూలీయ నాద అల్పప్రాణ (alveolar flap) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ɾ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [r]. ఇది అంతస్థములలో ఒకటి.

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు

* స్థానం: దంతమూలీయ (alveolar)
* కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)
* సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాదం (voiced)
* విశేష ప్రయత్నం: అంతస్థ (approximant - actually flap)
* నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## "ర" గుణింతం
**ర, రా, రి, రీ, రు, రూ, రె, రే, రై, రొ, రో, రౌ, రం, రః**

## మూలాలు
ల

అంతస్థాలలో దంతమూలీయ పార్శ్విక అల్పప్రాణ (Alveolar lateral approximant) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [l]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [l]. ఇది తెలుగు అక్షరమాలలో ఒక అక్షరము. ద్వితీయాది బహు వచనముల వచ్చు ప్రత్యయము. ఇది వ్యంజనవర్ణములలోని యిరువదియెనిమిదవ యక్షరము.

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: దంతమూలీయ (alveolar)

కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)

సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాదం (voiced)

విశేష ప్రయత్నం: అంతస్థ (approximant), పార్శ్విక (lateral)

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## ల గుణింతం
**ల, లా, లి, లీ, లు, లూ, లె, లే, లై, లో, లో, లౌ, లం, లః**

## మూలాలు
వ

అంతస్థాలలో కంఠ్యోష్ఠ్య నాద అల్పప్రాణ (Voiced labial-velar approximant) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [w]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [v].

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: మృదు తాలువు (velum)

కరణం: జిహ్వమూలము (tongue root), ఓష్ఠ్యాలు

సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), శ్వాసం (voiceless)

విశేష ప్రయత్నం: అంతస్థ (approximant)

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## చరిత్ర

## వ గుణింతం
వ, వా, వి, వీ, వు, వూ, వె, వే, వై, వొ, వో, వౌ, వం, 

వ గుణింతం - va guntham
శ

హల్లులలో తాలవ్య శ్వాస ఊష్మ (voiceless palatal fricative) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ç]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ś].

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు

* స్థానం: కఠిన తాలువు (hard palate)
* కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)
* సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), శ్వాసం (voiceless)
* విశేష ప్రయత్నం: ఊష్మం (fricative)
* నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## చరిత్ర
ఆధునిక తెలుగు ఉచ్చారణలో ఈ ధ్వనిని తెలంగాణాలో /ష/ ద్వనికి సవర్ణంగా, కోస్తా ప్రాంతాలలో /స/ ధ్వనికి సవర్ణంగా పలకడం గమనించవచ్చు.

## శ గుణింతం
**శ, శా, శి, శీ, శు, శూ, శె, శే, శై, శొ, శో, శౌ, శం, శః**

## గుణింతాక్షర పదాలు

* శనగలు
* శాసనం
* శిఖరం
* శీతలం
* శునకము
* శూలము
* శృంఖలము
* శేషుడు
* శైశవము
* శొంఠి
* శోకము
* శౌర్యము
* శంఖము

## శ, స, ష మధ్య తేడాలు

* ఈ "శ" చూడటానికి కత్తెర లా ఉంటుందని "కత్తిరి శ" అని పిలుస్తారు. శాలివాహనులు, శాతవాహనులు, శనివారం, శనగ పిండి ఇలా కత్తెర శ పలికేటపుడు నాలుక అంచు పళ్ళను కొద్దిగా తాకుతుంది, అలాంటపుడు ఈ అక్షర ఉచ్చారణ జరుగుతుంది.
* రెండవది కొడవలి స - పంట కోసే కొడవలి ఆకారం లో ఉంటుందని అలా పిలుస్తారు. సంధ్య, సాయంత్రం, సాలూరు, సామర్లకోట వంటి పదాలు పలికేటపుడు వాడే స ఇది. నాలుక అంచు, నోటి అంగుటి కి తగిలితే ఈ ఆక్షర ఉచ్చారణ జరుగుతుంది.
* మూడవది విషమ ష - విషం పలికినపుడు వాడే ష ని విషమ ష అంటారు. ఆషాడం, అష్టలక్ష్మి, కషాయం, ఇలా నాలుక మడతపడి వెనక్కు వెళ్ళినపుడు ఈ "ష" పలుకుతుంది.

## ఇవి కూడా చూడండి

* తెలుగు జాతీయాలు - శ 
* తెలుగు సామెతలు - శ 

## మూలాలు
ష

హల్లులలో మూర్ధన్య శ్వాస ఊష్మ (voiceless retroflex fricative) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ʂ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ṣ].

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: మూర్ధం (cerebral)

కరణం: మడత వేసిన నాలిక కొన (tip of the tongue curled up)

సామాన్య ప్రయత్నం: శ్వాసం (voiceless)

విశేష ప్రయత్నం: ఊష్మం (fricative)

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## చరిత్ర
ఆధునిక తెలుగు ఉచ్చారణలో దీనిని ఆంగ్ల [∫] ధ్వనికి సమీపంగా దంతమూలీయోత్తర ఊష్మం (Voiceless postalveolar fricative) గా పలకడం కద్దు.

## ష గుణింతం
**ష, షా, షి, షీ, షు, షూ, షె, షే, షై, షొ, షో, షౌ, షం, షః**
స

**స** అక్షరం తెలుగు భాష వ్యంజన వర్ణములలోని ముప్పదిరెండవ యక్షరము. ఉర్దూ వర్ణమాలలో నారవ యక్షరము. 

హల్లులలో దంత్య శ్వాస ఊష్మ (voiceless alveolar fricative) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [s]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [s].

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు

* స్థానం: దంత (dental) లేదా దంతమూలీయ (alveolar)
* కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)
* సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), శ్వాసం (voiceless)
* విశేష ప్రయత్నం: ఊష్మం (fricative)
* నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## గుణింతం
**స, సా, సి, సీ, సు, సూ, సె, సే, సై, సొ, సో, సౌ, సం, సః**

## భారతీయ సంగీతంలో
భారతీయ సంగీతంలో **సప్తస్వరాలు** : స, రి, గ, మ, ప, ద, ని. వీటిలో ఒక్కొక్కటి ఒక్కొక్క పక్షి కూత లేక జంతువు అరుపు నుంచి పుట్టినది.

'స ' అనగా షడ్జమము, అనగా నెమలి క్రేంకారం

## స అక్షరంతో జాతీయాలు

* సచ్చింది గొర్రె
* సచ్చి చెడీ
* సత్యహరిశ్చంద్రుడు
* సన్నాయి నొక్కులు నొక్కు తున్నారు
* సన్యాసి పళ్ళు
* సప్తమీ విభక్తి
* స్వస్తి పలకడం
* సంపాతి జటాయువులు
* స్తన - శల్య పరీక్ష
* సరకులు నిండు కున్నాయ
* సర్వం జగన్నాథం
* సర్వభక్షకుడు
* సర్వమంగళం
* సమస్యేలేదు
* సముద్రంలో కాకి రెట్ట
* సముద్రంలో ఇంగువ కలిసినట్టు
* సమర్పయామి
* ససేమిరా
* సంకనెక్కాడు
* సంకెళ్లుతెగడం
* సంకెళ్ళు వేయటం
* సంతలో చింతపండు
* సంత గోల
* సంతాన గోపాలుడు
* సంపతి కుంటు
* సందట్లో సమారాధన
* సర్రలు కొయ్యటం
* సలసల
* స్వయంపాకం
* స్వస్తి పలికారు

## మూలాలు
ళ

అంతస్థాలలో మూర్ధన్య పార్శ్విక అల్పప్రాణ (retroflex lateral approximant) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ɭ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ḷ].

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: మూర్ధం (hard palate)

కరణం: మడత వేసిన నాలిక కొన (tip of the tongue curled up)

సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాదం (voiced)

విశేష ప్రయత్నం: అంతస్థ (approximant), పార్శ్విక (lateral)

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity) 

## చరిత్ర
క్ష

ఈ వర్ణాన్ని తెలుగు, సంస్కృతాలలో క, ష ధ్వనుల సంయుక్తాక్షరంగా పలుకుతారు. దీనిని ప్రత్యేక వర్ణంగా గుర్తింపు లేకున్నా, ఎక్కువ పదాలలో ఈ ధ్వనులు జంటగా రావడం వలన దీనికి వర్ణమాలలో ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని కల్పించారు.

ఇవి సంయుక్తాక్షరాలైనా వర్ణమాలలలో చేర్చటానికి ప్రధాన కారణం అసంయుక్త హల్లుల మూల రూపాలనుంచి వీటి సంయుక్త రూపాలను పోల్చుకోనంత గా మారిపోవడమే. అయితే తెలుగులో క్ష మాత్రమే కొంతవరకూ పోల్చుకోనంత మార్పు కలిగింది.

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు

* స్థానం: మృదు తాలువు (soft palate)
* కరణం: జిహ్వమూలము (tongue root)
* సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated) , శ్వాసం (voiceless)
* విశేష ప్రయత్నం: ఊష్మం (fricative)
* నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## చరిత్ర
ఈ వర్ణాన్ని తెలుగు, సంస్కృతాలలో ఇప్పుడు ప్రత్యేక ధ్వనిగా కాక క, ష ధ్వనుల సంయుక్తాక్షరంగా పలుకుతారు. నన్నయ్య ఈ అక్షరానికి క, గ అక్షరాలతో యతి పాటించగా, తిక్కన ష అక్షరంతో యతిమైత్రి కుదర్చడం ఆసక్తిదాయకమైన అంశం.

## ఇతర విషయాలు
క్ష ను ఒక ప్రత్యేక అక్షరంగా తెలుగు సంస్కృత వ్యాకరణాలు చెప్పలేదు.  నిఘంటువులు గూడా దీన్ని క గుణింతము క్రమంలోనే చూపాయి. 

ఇది సంయుక్తాక్షరం. కకార షకారాల కలయిక ఇది.

క్షమ ,క్షితి , క్షేమము , పక్షము ,రక్షణ మొదలైన పదాలలో ఈ అక్షరం వస్తుంది.

క్+ష్+అ= క్ష — ఇది స్పష్టంగా " రిక్షా " లో వినిపిస్తుంది.

కొన్ని సదృశ ఉచ్చారణలకు ఒక లిపి ఏర్పాటు చేసుకుంటారు. సదృశం అంటే ' అలాంటిది' అని గానీ, అదే ఇది అని కాదు..

క్ ష్ అ = క్ష , క్ష రెండింటికీ ఆట్టే తేడా లేదు. అందుచేత వేర్వేరు అక్షరాలుగా చెప్ప లేదు.

మంత్ర శాస్త్రం లో క్ష విడిగా ఒక వర్ణం గా చెప్పబడింది.

* "ఆది క్షాంత సమస్త వర్ణనకరీ శంభోస్త్రిభావా కరీ " అని ఆది శంకరాచార్యులు అన్నపూర్ణేశ్వరిని స్తుతించారు.
* కానీ నిఘంటువులలో గూడా ఈ వర్ణం ' క ' వరుసలోనే కనిపిస్తుంది.

## మూలాలు
ఱ

అంతస్థాలలో దంతమూలీయ నాద అల్పప్రాణ (alveolar trill) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [r]. ISO 15919 లో దీని సంకేతం [ṟ]. IAST లో ఈ ధ్వనికి సంకేతం లేదు.

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: దంతమూలీయ (alveolar)

కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)

సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాదం (voiced)

విశేష ప్రయత్నం: అంతస్థ (approximant - actually trill)

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity) 

## చరిత్ర
ౘ

హల్లులలో దంతమూలీయ స్పర్శోష్మ శ్వాస అల్పప్రాణ (Unaspirated voiceless alveolar affricate) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [t͡s]. సామాన్యంగా ఈ ధ్వనిని "దంత్య-చ" అనిగాని "తేలిక-చ" అనిగాని వ్యవహరించడం కద్దు. ISO 15919 లో దీని సంకేతం [ĉ]. IASTలో ఈ ధ్వనికి సంకేతం లేదు.

## ఉచ్చారణా లక్షణాలు
స్థానం: దంతమూలీయం (alveolar)

కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)

సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), శ్వాసం (voiceless)

విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శోష్మ (affricate) - ముందుగా స్పర్శ (stop) ధ్వనిగా పలికుతూ, చివరగా ఊష్మ ధ్వనిగా ఉచ్చరించడం.

నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

## చరిత్ర
అచ్చ తెలుగు పదాలలో తాలవ్యాచ్చుల ముందు తాలవ్య చ (ఉదా:చిలక, చేప), కంఠ్యాచ్చుల ముందు దంత్య చ (ఉదా:చదువు, చుక్క, చొప్ప) ను పలుకుతాం. భాషాశాస్త్ర పరిభాషలో దీనిని Complementary Distribution అని అంటారు. రెండు సమీప ధ్వనులు Complementary Distribution లో ఉండే వాటిని సవర్ణాలుగానే (allophones) తప్ప, వేర్వేరు వర్ణాలుగా పరిగణించరు. అయితే, సంస్కృత పదాలను పలికేటప్పుడు మాత్రం కొంతమంది శిష్టులు కంఠ్యాచ్చుల ముందుకూడా వీటిని తాలవ్య చగా పలకడం వినిపిస్తుంది (ఉదా: చక్రం, చూడామణి, చోద్యము) కాబట్టి దంత్య-చను ప్రత్యేక వర్ణంగా గుర్తించాలని వాదించవచ్చు.
కూతురు (సినిమా)

thumb|తమ్మారెడ్డి భరద్వాజ
కుతురు 1996లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా. మౌనికా మూవీ మేకర్స్ పతాకంపై భూమా నాగిరెడ్డి నిర్మించిన ఈ సినిమాకు తమ్మారెడ్డి భరధ్వాజ దర్శకత్వం వహించాడు. శ్రీకాంత్, ఊహ, చంద్రమోహన్ ప్రధాన తారాగణంగా రూపొందిన ఈ సినిమాకు నల్లూరి సుధీర్ కుమార్ సంగీతాన్నందించాడు.

## తారాగణం

* శ్రీకాంత్ మేకా
* ఊహ 
* చంద్రమోహన్
* రాజ్‌కుమార్, 
* అన్నపూర్ణ, 
* రాధా ప్రశాంతి, 
* సమత, 
* కృష్ణశ్రీ, 
* ఎ. వి. ఎస్, 
* శివాజీరాజా, 
* రాజా రవీంద్ర, 
* బాబూమోహన్,
* మల్లికార్జునరావు, 
* కళ్ళు చిదంబరం, 
* ఐరన్‌లెగ్ శాస్త్రి,
* గుండు హనుమంతరావు,
* ధర్మవరపు సుబ్రహ్మణ్యం,
* కోట శంకరరావు 
* కళ్ళు ప్రసాద్
* సూరిబాబు 
* మధుబాబు
* జెన్నీ
* డబ్బింగ్ ప్రసాద్
* రామకృష్ణ వి. ఎస్,
* సింహపురి సుధాకర్ 

## సాంకేతిక వర్గం

* దర్శకత్వం: తమ్మారెడ్డి భరత్వాజ
* స్టూడియో: మౌనికా మూవీ మేకర్స్
* నిర్మాత: భూమా నాగిరెడ్డి; 
* స్వరకర్త: నల్లూరి సుధీర్ కుమార్
* విడుదల తేదీ: మార్చి 1, 1996

## మూలాలు

## బాహ్య లంకెలు

* 

వర్గం:చంద్రమోహన్ నటించిన సినిమాలు
అక్క

ఇద్దరు లేదా అంతకంటే ఎక్కువమంది గల కుటుంబములోని సంతానంలో (అక్కాతమ్ముల్లు, అక్కాచెల్లెల్లు) వయసులో పెద్దదైన సోదరిని **అక్క** (elder sister) అంటారు. వీరందరిలో పెద్దదైన అక్కని **పెద్దక్క** లేదా **పెద్దక్కయ్య** అంటారు. సంస్కృతంలో **పూర్వజ** అనగా ముందుగా జన్మించినది అనగా అక్క అని అర్థం.

చాలా సంఘాలలో పిల్లలందరూ చిన్నతనంలో కలిసి పెరగడం మూలంగా ఇద్దరి మధ్య మంచి సంబంధాలుంటాయి. చిన్నచిన్న తగాలున్న పెరుగుతున్న కొలదీ అవి సర్దుకుంటాయి. ఈ సంబంధాలు తల్లిదండ్రుల ప్రవర్తన, వారు పుట్టిన క్రమం, బయటి కుటుంబాలతో వారి సంబంధాలపడి ఆధారపడి ఉంటుంది.

## వరుసల్లో అక్క
* కొడుకు కూతుళ్ళలో కూతురు పెద్దదైతే అక్క
* ఇద్దరు కూతుళ్ళలో పెద్దదైన కూతురు అక్క
* పెద్దమ్మ, పెదనాన్న కూతుళ్ళలో పెద్ద వయసు కల స్త్రీ అక్క
* చిన్నమ్మ చిన్నాన్న కూతుళ్ళలో పెద్ద వయసు కల స్త్రీ అక్క
* తోటి కోడళ్ళలో చిన్న కోడలు పెద్ద కోడలిని అక్క అంటుంది

## వినోద రంగం
వినోద రంగాలలో ముఖ్యరంగాలైన టెలివిజన్, సినిమాల ద్వారా అక్కపాత్ర లేని ప్రోగ్రాములు చాలా తక్కువ. పలు సీరియళ్ళు అక్క పాత్రతో తయారయినవి ప్రధర్శింపబడినవి, ప్రధర్శింపబడుతున్నవి.
* అక్కాచెల్లెలు సినిమాలో షావుకారు జానకి అక్కగా నటించి మెప్పించింది.
* తోడికోడళ్ళు సినిమాలో ముగ్గురు కోడళ్ళలో పెద్దగా కన్నాంబ హుందాగా నటించింది.
## చిత్రమాలిక

దస్త్రం:P S Krøyer 1897 - Døtrene Benzon.jpg|The Benzon Daughters by Peder Severin Krøyer
దస్త్రం:Sir Joshua Reynolds - Lady Cockburn and Her Three Eldest Sons (1773-1775).jpg|Portrait of Lady Cockburn and her Three Eldest Sons, by Joshua Reynolds
దస్త్రం:Painting of Brontë sisters.png|The Brontë sisters, painted by their brother


## మూలాలు

 

## యితర లింకులు
వర్గం:మానవ సంబంధాలు
అన్న (సినిమా)

**అన్న** 1994 లో ముత్యాల సుబ్బయ్య దర్శకత్వంలో వచ్చిన సినిమా. ఇందులో రాజశేఖర్, గౌతమి, రోజా ప్రధాన పాత్రలు పోషించారు. ఈ సినిమాను 1995 లో IIFA చలన చిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించారు. ఈ సినిమా సుదీప్, అంజలా జవేరీ, ఆశా సైనీ ప్రధాన తారాగణంగా ఎన్.శంకర్ దర్శకత్వంలో 2005లో కన్నడ భాషలో **నమ్మణ్ణ** పేరుతో పునర్మించబడింది. తిరిగి నమ్మణ్ణను తెలుగులో **దౌర్జన్యం** పేరుతో డబ్ చేశారు.

## కథ
రాజశేఖర్ ఉపాధి వెతుక్కుంటూ పల్లెటూరు నుంచి తమ్ముడిని తీసుకుని ముంబై వెళతాడు. అక్కడ నిజాయితీ గల ఒక లాయరు, ఆయన ఇద్దరు కుమార్తెల సహాయంతో బ్రతుకు దెరువు కోసంఆటో డ్రైవర్ గా కుదురుకుంటాడు. పల్లెటూరి పద్ధతులు మార్చుకుని నగర జీవనం మొదలు పెడతారు. తమ్ముడిని కూడా బడిలో చేరుస్తాడు.

నగరంలో రెండు ముఠాలు ఆధిపత్యం కోసం పోరాడుతుంటాయి. ఒక అవినీతిపరుడైన మంత్రి తన మనుగడ కోసం ఇద్దరి ముఠాలను పెంచి పోషిస్తూ నగరంలో అల్లర్లు రేపుతుంటాడు. ఒక ముఠావారు తనకు సహాయం చేసిన లాయరును చంపేస్తారు. అది రాజశేఖర్ తమ్ముడు చూసి అన్నకు చెబుతాడు. ఆ సంగతి తెలుసుకున్న ముఠా ఆ చిన్నపిల్లవాణ్ణి కూడా హత్య చేస్తారు. రాజశేఖర్ ఆ ముఠా వాళ్ళపై పగతీర్చుకుని ఒక నిజాయితీ పరుడైన పోలీసు అధికారి సహాయంతో ఒక నాయకుడిగా ఎదుగుతాడు. అందరూ అతన్ని అన్న అని పిలుస్తుంటారు. గౌతమిని పెళ్ళి చేసుకుంటాడు. ఒక బిడ్డ కలుగుతాడు. అతనికి తన తమ్ముడి పేరే పెడతాడు. గౌతమి ఒక వైపు అనుక్షణం భయంతీ బ్రతుకుతూ భర్తను ఆ గొడవలన్నింటి నుంచి బయటపడమని చెబుతూ ఉంటుంది. రాజశేఖర్ ఆ పరిస్థితులను చక్కదిద్దుకుని తన కుటుంబంతో సంతోషంగా ఎలా ఉన్నాడన్నది మిగతా కథ.
## తారాగణం
* రాజశేఖర్_కొమరన్న 
* బాలాదిత్య_చిన్న 
* గౌతమి_శారద 
* రోజా_చండీ 
* సూర్యకాంతం
* బ్రహ్మానందం
* మన్నవ బాలయ్య 
* గొల్లపూడి మారుతీరావు 
* సుత్తివేలు 
* శిరీష జాస్తి 
* ప్రదీప్ శక్తి_పోలీస్ ఇనస్పెక్టర్ 
* నర్రా వెంకటేశ్వరరావు 
* దేవరాజ్ 

## సాంకేతిక వర్గం

* దర్శకుడు: ముత్యాల సుబ్బయ్య 
* సంగీతం: ఎం.ఎం.కీరవాణి 
* గీత రచయితలు: జాలాది రాజారావు, సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, అదృష్ట దీపక్ 
* మాటలు: యం.వి.ఎస్.హరనాథరావు 
* నేపథ్య గానం: శ్రీపతి పండితారాద్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం , కె. ఎస్. చిత్ర 
* నిర్మాత: పోకూరి బాబురావు 
* నిర్మాణ సంస్థ: ఈతరం ఫిలింస్ 
* విడుదల:07:04:1994.

## పాటలు
ఈ చిత్రంలోని పాటలకు ఎం.ఎం.కీరవాణి సంగీతం సమకూర్చాడు.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* 

వర్గం:1994 తెలుగు సినిమాలు
వర్గం:ముత్యాల సుబ్బయ్య దర్శకత్వం వహించిన సినిమాలు
వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు
వర్గం:గౌతమి నటించిన సినిమాలు
తమ్ముడు (సినిమా)

**తమ్ముడు** 1999 లో అరుణ్ ప్రసాద్ దర్శకత్వంలో విడుదలైన చిత్రం. ఇందులో పవన్ కళ్యాణ్, ప్రీతి జింగానియా ముఖ్యపాత్రల్లో నటించారు. ఈ చిత్రాన్ని బి. శివరామకృష్ణ శ్రీ వేంకటేశ్వర ఆర్ట్ ఫిల్మ్స్ పతాకంపై నిర్మించాడు. రమణ గోగుల ఈ చిత్రానికి సంగీత దర్శకత్వం వహించాడు.ఈ సినిమా 15 జులై 1999న విడుదలైంది.

ఈ సినిమా అమీర్ ఖాన్ నటించిన *జో జీతా వహీ సికందర్* మూలంగా చిత్రీకరించబడింది. హిందీ మూలంలో సైక్లింగ్ ని కథాంశంగా ఎన్నుకోగా, తెలుగులో కిక్ బాక్సింగ్ ను ఎన్నుకున్నారు. అయితే అసలు మూలమైన ఆంగ్ల చిత్రం కిక్ బాక్సర్లో కిక్ బాక్సింగే కథాంశం.

## కథ
left|thumb|100px|"మేడ్ ఇన్ ఆంధ్రా స్టూడెంట్" పాటలో పవన్
సుబ్రహ్మణ్యంని అందరూ సుబ్బు అని పిలుస్తూ ఉంటారు. తాను మాత్రం అందరూ సుభాష్ అని పిలవాలి అనుకుంటూ ఉంటాడు. పొరుగింట్లో ఉంటున్న జానకి (ప్రీతి జింగానియా) సుబ్బుని మౌనంగా ప్రేమిస్తూ ఉంటుంది. సుబ్బు అన్న చక్రి (అచ్యుత్)తన తండ్రి నడిపే క్యాంటీన్ లో చేదోడు వాదోడుగా ఉంటాడు. ఒక కిక్ బాక్సింగ్ పోటీలో ప్రభుత్వ కళాశాల తరపున పోటీ చేసి మాడల్ కాలేజి అభ్యర్థి రోహిత్ చేతిలో ఓడిపోతాడు చక్రి. మాడల్ కాలేజి నుండి ఎదురయ్యే అవమానాలతో వారికి ఎప్పటికయినా బుద్ధి చెప్పాలి అనుకుంటూ ఉంటాడు సుబ్బు.

ఓ ధనిక కుటుంబానికి చెందిన వారసుడుగా చెలామణి అయ్యి మాడల్ కాలేజిలో చదివే లవ్లీకి (అదితి గోవిత్రికర్) దగ్గరవుతాడు సుబ్బు. ప్రేమికుల రోజున ఒక వజ్రపుటుంగరాన్ని లవ్లీకి బహుకరించటానికి జానకి దగ్గర డబ్బు అప్పు తీసుకుంటాడు సుబ్బు. ఆ డబ్బుని తిరిగివ్వాలని జానకి తండ్రి (చంద్రమోహన్) సుబ్బుని అడగటంతో, సుబ్బుని తన తండ్రి ఇంట్లో నుండి వెళ్ళగొడతాడు. తమ్ముడిని పరామర్శించి వస్తున్న చక్రిని గాయపరుస్తారు రోహిత్ బృందం. డాక్టర్లు చక్రిని కిక్ బాక్సింగ్ పోటీలకు అనర్హుడిగా నిర్ణయించటంతో తన తండ్రి ఎంతో బాధ పడతాడు.

చక్రి పరిస్థితికి బాధ్యుల గురించి తెలుసుకున్న సుబ్బు రోహిత్ ని కిక్ బాక్సింగ్ పోటీల్లో ఓడించి అందరి హృదయాలని గెలచుకోవటంతో కథ ముగుస్తుంది.

## విశేషాలు
right|thumb|100px|జానకితో సుబ్బు
* *లుక్ ఎట్ మై ఫేస్ ఇన్ ద మిర్రర్* పాట పూర్తి నిడివి ఆంగ్ల గీతంగా రూపొందించబడింది. ఇది పూర్తి నిడివి వ్యాయామ గీతం కూడా అవటం గమనార్హం. ఛాతీ పై బరువైన రాతి పలకను సమ్మెటతో పగులగొట్టించుకోవటం, నీటితో నింపిన కుండలని కాలితో బ్రద్దల కొట్టటం, కొబ్బరి కాయని చేతులతో పగులగొట్టటం, చేతి వ్రేళ్ళ పై కారు నడిపించుకోవటం వంటి స్టంట్ లను పవన్ ఇందులో వాస్తవంగా చేసి చూపించారు.
* *నవ్వో నవ్వో* వంటి జానపద గీతాలు ఇందులో పవన్ స్వయంగా ఆలపించటం విశేషం. ఇదే గీతం గుడుంబా శంకర్ చిత్రంలో ఐటం సాంగ్ గా కూడా చిత్రీకరించబడింది. 

## పాటల జాబితా
* మేడిన్ ఆంధ్రా స్టూడెంట్స్ , రచన:చంద్రబోస్ , గానం.రమణ గోగుల 
* పెదవి దాటని , రచన: సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి,గానం.రమణ గోగుల 
* ఏదోలా ఉంది, రచన: సురేంద్ర కృష్ణ , గానం.రమణ గోగుల 
* వయ్యారి భామ నీ హంస నడక , రచన: సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి గానం.రమణ గోగుల 
* ట్రావెలింగ్ సోల్డర్ , రచన: రమణ గోగుల , గానం.రమణ గోగుల 
* కళ కళలు కిల కిలలు , రచన : చంద్రబోస్ గానం.ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం .
*
*

## మూలాలు

వర్గం:పవన్ కళ్యాణ్ నటించిన సినిమాలు
వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు
వర్గం:చంద్రమోహన్ నటించిన సినిమాలు
ధమని

framed|right|ధమని - నిలువుకోత
thumb|350px|right|ధమని నిర్మాణం
ధమనులు (Arteries) గుండె నుండి శరీరం అంతటికి మంచి రక్తాన్ని సరఫరా చేసే నాళాలు.
## ధమని నిర్మాణం
ధమనుల గోడలు మందంగా, కండరయుతంగా ఉంటాయి. వీటి లోపలి కుహరం ఇరుకుగా ఉంటుంది. ధమనులలో సిరలలోవలె కవాటాలు ఉండవు. ఇవి దేహ భాగాలకు లోపలగా అమరి ఉంటాయి. వీటిలో రక్తం అలలుగా ప్రవహిస్తుంది. ధమనులు రక్త కేశనాళికలతో అంతమవుతాయి. ధమనుల గోడలు మూడు పొరలతో ఏర్పడతాయి. అవి: వెలుపలి బాహ్యకంచుకం - స్థితిస్థాపకత కలిగిన కొల్లాజన్ తంతువులతో ఏర్పడుతుంది. మధ్యకంచుకం - నునుపు కండరాలతో ఏర్పడుతుంది. లోపలి అంతరకంచుకం - ఒకే వరుసలో ఉన్న ఉపకళాకణాలతో ఏర్పడుతుంది.

## ధమనీ వ్యవస్థ
* దైహిక చాపం (Arch of Aorta) :
** హార్దిక ధమనులు (Coronary arteries) :
** బాహ్య కరోట ధమని (External carotid artery) :
** అంతర కరోట ధమని (Internal carotid artery) :
* అధో జత్రుకా ధమని (Subclavian artery) :
** కశేరుక ధమని (Vertebral artery) :
** అంతర స్తన ధమని (Internal mammary artery) :
** బాహు ధమని:
* పృష్ఠ ధమని (Dorsal aorta) :
** పర్శుకాంతర ధమనులు (Intercoastal arteries) :
** ఫ్రెనిక్ ధమనులు (Phrenic arteries) :
** ఉదర ధమని (Coeliac artery) :
** పూర్వ ఆంత్ర యోజక ధమని:
** వృక్క ధమనులు (Renal arteries) :
** జీజకోశ ధమనులు:
** పర ఆంత్ర యోజక ధమని:
** లంబార్ ధమనులు (Lumbar arteries) :
** ఐక్య కటి ధమనులు (Common iliac arteries) :
*** అంతర కటి ధమని (Internal iliac artery) :
*** వెలుపలి కటి ధమని (External iliac artery) :
** పుచ్ఛ ధమని:
* పుపుస చాపం
** పుపుస ధమనులు (Pulmonary arteries) :
### వెలుపలి లింకులు

వర్గం:రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ
వర్గం:ధమనులు
రక్తనాళాలు

రక్త ప్రసరణవ్యవస్థలో ముఖ్యమైన పాత్రవహించేవి రక్తనాళాలు (Blood vessels). రక్తనాళం రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థలో రక్తాన్ని తీసుకువెళ్ళే గొట్టం. వీటిలో ధమనులు, సిరలు ముఖ్యమైనవి. ఇవి రక్తాన్ని గుండె నుండి శరీరమంతటికి మళ్ళీ వెనుకకు తీసుకొని పోతాయి. గుండె నుండి రక్తాన్ని తీసుకునే రక్త నాళాలు *ధమనులు*. రక్తాన్ని గుండెకు తిరిగి తీసుకువెళ్ళే రక్త నాళాలు *సిరలు*. కేశనాళికలు సిరలు, ధమనుల మధ్య ఉంటాయి. అవి రక్తాన్ని కణజాలాలకు సరఫరా చేస్తాయి.
గుండెతో పాటు శరీరంలోని రక్త నాళాలన్నీ కలిసి రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ అంటారు. గుండె పంపింగ్ ద్వారా రక్తం కదులుతుంది. కణజాలాలకు ఆక్సిజన్ తీసుకువెళుతుంది.

గుండెతో పాటు శరీరంలోని రక్త నాళాలన్నీ కలిసి రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ అంటారు. గుండె పంపింగ్ ద్వారా రక్తం కదులుతుంది, కణజాలాలకు ఆక్సిజన్ తీసుకువెళుతుంది.

రక్త నాళాల విస్తరణను వాసోడైలేషన్ అంటారు, ఇది శరీరానికి ఉష్ణ శక్తిని వదిలించుకోవడానికి సహాయపడుతుంది. రక్త నాళాల సంకోచాన్ని వాసోకాన్స్‌టిక్షన్ అంటారు, ఇది శరీరం వెచ్చదనాన్ని కోల్పోకుండా చేస్తుంది.

వయోజన మానవ శరీరంలో 100,000 కిమీ (60,000 మైళ్ళు) రక్త నాళాలు ఉన్నాయి.

## మూలలు

వర్గం:రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ
తాళి (సినిమా)

**తాళి** 1997లో వచ్చిన సినిమా. దీనిని మాగంటి వెంకటేశ్వర రావు MRC మూవీ క్రియేషన్స్ నిర్మాణ సంస్థ  క్రింద నిర్మించాడు. ఇ.వి.వి.సత్యనారాయణ దర్శకత్వం వహించాడు. ఇందులో శ్రీకాంత్, శ్వేత, స్నేహ, స్వాతి ప్రధాన పాత్రల్లో నటించారు. విద్యాసాగర్ సంగీతం సమకూర్చాడు. ఈ చిత్రం బాక్సాఫీస్ వద్ద *హిట్‌గా* నమోదైంది.

## కథ
బోసు బాబు (శ్రీకాంత్) పై ఒక గ్రామంలోని ధనవంతుడు. అతని ప్రత్యర్థి నిప్పుల అప్పారావు (కోట శ్రీనివాసరావు) కు ఇతడు కొరకరాని కొయ్య. కాబట్టి, అతని అడ్డు తొలగించుకోవటానికి, నిప్పుల అప్పారావు తన కుమార్తె స్వాతి (స్వాతి) కి బోసు బాబుతో పెళ్ళి చేయాలని అనుకుంటాడు. ఆ సమయంలో, బోస్ బాబుకు అతడి తండ్రి సన్నిహితుడు రామరాజు (మురళి మోహన్) కుమార్తె స్నేహ (స్నేహ) తో సంబంధం కుదిరిపోయిందని అతనికి తెలుసు. బోస్ బాబు రహస్యంగా రామరాజు ఇంటికి వెళ్లి, అక్కడున్న అతడి పెంపుడు కుమార్తె గంగ (శ్వేత) ను తనకు కాబోయే భార్య అని తప్పుగా అర్థం చేసుకుంటాడు.. తన వివాహం గురించి తెలుసుకున్న స్నేహ దాన్ని తిరస్కరిస్తుంది. కోపంగా ఉన్న రామరాజు ఆమెకు బోస్ బాబుతో బలవంతంగా పెళ్ళి చేస్తాడు. ఆ తరువాత, స్నేహ *తాళి*ని *తీసివేసి* పారిపోతుంది. అది చూసి రామరాజు కుపకూలిపోతాడు. దానిని గుర్తించి, అతడి నమ్మకమైన సేవకుడు రాము (రాజేంద్ర ప్రసాద్) గంగకు ఆ తాళి ఇచ్చి, ఆమెను బోస్ బాబు నివాసంలో దించుతాడు. కోలుకున్న వెంటనే రాము, స్నేహ అత్తగారింట్లో సురక్షితంగా ఉందని రామరాజును మభ్యపెడతాడు

ఇంతలో, శివాజీ మోసగాడని స్నేహ తెలుసుకుంటుంది. అదే సమయంలో, గ్రామంలో, బోస్ బాబు గంగకు సన్నిహితం కావడానికి ప్రయత్నిస్తాడు, కానీ ఆమె అతన్ని పట్టించుకోదు. అకస్మాత్తుగా, ఒక రోజు, రామరాజు గ్రామానికి చేరుకుని, నిజం తెలుసుకుంటాడు. గంగను బోసుకు అధికారిక భార్యగా ప్రకటిస్తాడు. ఆ తరువాత, బోస్ బాబు & గంగా వారి కొత్త జీవితాన్ని ప్రారంభిస్తారు. ఆమె గర్భవతి అవుతుంది. బోస్ బాబు స్నేహతో కలిసి వచ్చి ఆమెను తన భార్యగా చెబుతాడు. అక్కడి నుండి కథ మలుపులు తిరిగి క్లైమాక్సుకు చేరుతుంది.

## తారాగణం

* బోస్ బాబుగా శ్రీకాంత్
* గంగా పాత్రలో శ్వేత
* స్నేహగా స్నేహ
* స్వాతిగా స్వాతి
* రాముగా రాజేంద్ర ప్రసాద్
* రామరాజుగా మురళి మోహన్
* శివాజీగా శ్రీహరి
* కోట శ్రీనివాసరావు కోటగా నటించారు
* సూర్యారావుగా బ్రహ్మానందం
* మల్లికార్జున రావు
* సీతారత్నంగా శ్రీవిద్య
* ఫర్హీన్

## సాంకేతిక వర్గం

* **కళ**: కె.వి.రమణ
* **పోరాటాలు**: విజయ్
* **నృత్యాలు**: తరుణ్ కుమార్, డికెఎస్ బాబు, దిలీప్
* **సంభాషణలు**: పోసాని కృష్ణ మురళి
* **సాహిత్యం**: సిరివెన్నెల సీతారామ శాస్త్రి, సామవేదం షణ్ముఖ శర్మ
* **నేపథ్య గానం**: ఎస్పీ బాలసుబ్రహ్మణ్యం, చిత్ర, మనో, హరిహరన్, గంగాధర్, సుజాత, స్వర్ణలత
* **సంగీతం**: విద్యాసాగర్
* **కూర్పు**: కె. రవీంద్ర బాబు
* **ఛాయాగ్రహణం**: అడుసుమిల్లి విజయ్ కుమార్
* **పబ్లిసిటీ డిజైనర్**: సుజీత్
* **ప్రెజెంటర్**: ముళ్ళపూడి బ్రహ్మానందం
* **సహ నిర్మాతలు**: ఈవీవీ గిరి, శ్రీనివాస్
* **నిర్మాత**: మాగంటి వెంకటేశ్వరరావు
* **కథ - చిత్రానువాదం - దర్శకుడు**: ఈవీవీ సత్యనారాయణ
* **బ్యానర్**: MRC మూవీ క్రియేషన్స్
* **విడుదల తేదీ**: 1997 జనవరి 24

## పాటలు

## మూలాలు


వర్గం:కోట శ్రీనివాసరావు నటించిన సినిమాలు
వర్గం:రాజేంద్ర ప్రసాద్ నటించిన సినిమాలు
వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు
తండ్రి (సినిమా)

**తండ్రి** 1953లో విడుదలైన డబ్బింగ్ సినిమా. ప్రేమ నజీర్, తిక్కరిసి, బి. ఎస్. సరోజ, జయశ్రీ మున్నగు వారు నటించిన ఈ చిత్రానికి దర్శకుడు, ఎం. ఆర్. ఎస్. మణి. సంగీతం పి ఎస్. దివాకర్ సమకూర్చారు. 

## తారాగణం

* ప్రేమ నజీర్ 
* తిక్కరిసి 
* బి.ఎస్.సరోజ 
* జయశ్రీ  
* ఎస్.పి.పిళ్ళై 
* పంకజ వల్లి 
* బేబీ గిరిజ 

## సాంకేతిక వర్గం

* దర్శకుడు: ఎం.ఆర్.ఎస్.మణి 
* సంగీతం: పి.ఎస్.దివాకర్ 
* గీత రచయిత:దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి 
* నేపథ్య గానం: ఎ.ఎం.రాజా, జిక్కి, పి.లీల, మాధవపెద్ది సత్యం, కుమారి లక్ష్మి 
* నిర్మాణ సంస్థ: ఎక్సల్ ప్రొడక్షన్స్ 
* విడుదల:30:04:1953.

## పాటలు
* కర్షకులం మేమే, మేమే, కర్షకులం మేమే - రచన : దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి
* చందమామా ఆగవా - నా మాట ఆగి విని సాగవా - రచన : దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి
* మహిళామణులారా ఎవ్వరో మధువన కుసుమాలా ? - రచన : దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి
* ఏడ నీవున్నావు ఏమయినావురా తండ్రీ - మాధవపెద్ది, ఎ.ఎం.రాజా,రేవమ్మ
* అయ్యయ్యో ఈ అన్యాయం కన్నారయ్యా లోకంలో 
* ఔనా ఔనా తుదిలేని రేయేనా బ్రతుకంతా ఇటులేనా 
* ఔరా నిన్ను చూసి మెచ్చినానురా లేరా నిన్ను వలచి 
* కధా కాలక్షేపం ... కన్నతండ్రి దు:ఖించునౌ యనుచు 
* కలకలలాడే యీ లోకములో కన్నీరు నింపకురా 
* కాలచక్ర మెన్నడు ఆగదురా గబగబ తిరుగునురా 
* ఘోరకర్మచేయకురా మనుజా కోపము పెనుభూతమురా 
* చక్కగ నీవే దిద్దుకొమ్ము నీ సంసారమ్మే స్వర్గమురా 
* చిన్నారీ నిదురపోవరా నీవైన పొన్నారి నిదుర 
* తళ తళామని వెలుగవా నా మదిలోన మెరిసేటి 
* మల్లెపూలవెన్నెలలా అల్లనల్ల ఉల్లమందు ఎల్లప్పుడు 
* శ్రీకర సేవక తాపహరా నీ కటాక్షమే మా కాశ్రయమే
## మూలాలు

వర్గం:తెలుగు డబ్బింగ్ సినిమాలు
సిర

**సిర**లు (Veins) శరీరంనుండి గుండెకు చెడు రక్తాన్ని తీసుకొని పోయే నాళాలు.
ప్రస్తుత వైద్యవిధానంలో మనం చేస్తున్న రకరకాలైన పరీక్షలకు అవసరమైన రక్తం సిరలనుండే తీస్తారు. వివిధరకాలైన ద్రవాల్ని, మందుల్ని, అత్యవసర పరిస్థితుల్లో ఆహారాన్ని ఇదేవిధంగా మనశరీరంలోనికి పంపుతారు. ఈ సిరలు చర్మం క్రిందుగా బయటికి పొంగి స్పష్టంగా కనిపించడమే దీనికి కారణము. దీనికి ముఖ్యంగా చేతులకు సంబంధించిన సిరల్ని వాడతారు.

## సిరా వ్యవస్థ

హృదయము నుంచి రక్తము వివిధ అవయవాల కణజాలమునకు ధమనుల ద్వారా అందించబడుతుంది. ధమనులు సూక్ష్మ ధమనులుగా శాఖలు చెంది కణజాలములో  రక్తకేశనాళికలుగా ( capillaries ) చీలికలవుతాయి. కేశనాళికలలోని రక్తము నుంచి ప్రాణవాయువు, పోషక పదార్థములు కణజాలమునకు చేరి, కణజాలము నుంచి బొగ్గుపులుసు వాయువు, వ్యర్థ పదార్థములు రక్తములోనికి ప్రవేశిస్తాయి. సూక్ష్మ రక్తనాళికలు కలయికచే సిరలు ఏర్పడుతాయి. సిరల పాయలు కలిసి పెద్ద సిరలు ఏర్పడి తుదకు ఊర్ధ్వబృహత్సిర ( పూర్వ మహాసిర / superior venacava ), అధోబృహత్సిరల ( పర మహాసిర / inferior venacava ) ద్వారా రక్తమును హృదయపు కుడి కర్ణికకు తిరిగి చేరుస్తాయి.

గుండె ఎడమ జఠరికలో ( left ventricle ) రక్తపీడనము అత్యధికముగా ఉండి ధమనులు, సిరలు చివరకు కుడి కర్ణికకు ( Right atrium ) వచ్చేసరికి ఆ పీడనము క్రమముగా తగ్గుతుంది. ఎడమ జఠరిక ముకుళించుకున్నప్పుడు ధమనులలో పీడనము పెరిగి అలలుగా రక్తము ముందుకు ప్రవహిస్తుంది. పీడన వ్యత్యాసము వలన రక్తము సిరలలోనికి ఆపై కుడి కర్ణికకు చేరుతుంది. వికసించుకున్నపుడు కుడికర్ణికలో పీడనము బాగా తగ్గుతుంది. అందువలన కుడికర్ణిక బృహత్సిరలనుంచి రక్తమును గ్రహించగలుతుంది.

### సిరల గోడల నిర్మాణము

సిరల గోడలలో మూడు పొరలు ఉంటాయి. బయట పొరలో ( tunica externa )  పీచుకణజాలము ( collagen ), సాగుకణజాలము ( elastin ) ఉంటాయి. మధ్యపొరలో ( tunica media ) మృదుకండరములు ఉంటాయి. లోపొరలో ( tunica intima ) పూతకణములు మూలాధారపు పొరను ( basement membrane) అంటిపెట్టుకొని ఉంటాయి. సిరల బయటపొర, మధ్య పొరల మందము ధమనుల పొరల మందము కంటె బాగా తక్కువ. 

## సిరల విభజన

కాళ్ళు, చేతులలోని సిరలను ఈ విధముగా విభజించవచ్చును.

### బాహ్యసిరలు ( superficial veins )

ఇవి చర్మము క్రింద, కండర ఆచ్ఛాదమునకు ( deep fascia ) పైన ఉంటాయి.అందుచే ఇవి కంటికి కనిపిస్తాయి.

### నిమ్నసిరలు ( deep veins )

ఇవి కండర ఆచ్ఛాదమునకు ( deep fascia ) లోపల ఉంటాయి. ఇవి మన కళ్ళకు కనిపించవు.

### ఛిద్రసిరలు ( perforator veins ; సంధానసిరలు )

ఇవి బాహ్యసిరలను, నిమ్నసిరలతో కలుపుతాయి. ఇవి కండర ఆచ్ఛాదమును చొచ్చుకొని లోపలకు ప్రవేశిస్తాయి. సాధారణ స్థితులలో రక్తము బాహ్యసిరలనుంచి నిమ్నసిరలలోనికి ఛిద్ర సిరల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. సిరలలో ఉండే ద్విపత్రకవాటములు తిరోగమన ప్రవాహమును నిరోధిస్తాయి.

సిరావ్యవస్థను మూడు భాగాలుగా విభజించవచ్చు.
### మహాసిరల వ్యవస్థ
దీనిలో మూడు మహాసిరలు ఉంటాయి.
* పూర్వ మహాసిర (Superior vena cava):
** వెలుపలి గళసిర (External jugular vein):
** లోపలి గళసిర (Internal jugular vein):
** అధో జత్రుకా సిర:
* పర మహాసిర (Inferior Vena cava):
** వెలుపలి కటిసిరలు:
** లోపలి కటిసిరలు:
** హైపోగాస్ట్రిక్ సిర (Hypograstric vein):
** పుచ్ఛ సిర:
** ఇలియోలంబార్ సిరలు (Ileolumbar veins):
** బీజకోశ సిరలు:
** వృక్క సిరలు (Renal veins):
** కాలేయ సిరలు (Hepatic veins):
** ఫ్రెనిక్ సిరలు (Phrenic veins):

### కాలేయ నిర్వాహక వ్యవస్థ
* ప్లీహ జఠర సిర:
* ఆంత్రమూల సిర:
* పూర్వ ఆంత్ర యోజక సిర:
* పర ఆంత్రయోజక సిర:

### పుపుస వ్యవస్థ
* పుపుస సిరలు (Pulmonary veins):
### వెలుపలి లింకులు

వర్గం:రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ
వర్గం:సిరలు
మూత్రాశయం

**మూత్రాశయం** లేదా **మూత్రకోశం** (Urinary bladder) కటి మధ్యభాగంలో పొత్తికడుపు క్రిందగా ఉంటుంది. ఇది మూత్రాన్ని నిలువచేసి బయటికి పంపిస్తుంది. మూత్రపిండాలలో తయారైన మూత్రం మూత్రనాళాల ద్వారా మూత్రకోశం చేరుతుంది. మూత్రకోశం మందమైన గోడలలో మూడుపొరల కండరాలు కలిగి ఉంటాయి.

## వ్యాధులు
మూత్రాశయానికి సంబంధించిన కొన్ని వ్యాధులు:
* మూత్రాశయ క్యాన్సర్ (Bladder cancer)
* మూత్రాశయ ఇన్ఫెక్షన్ (Bladder infection లేదా Cystitis)
* మూత్రాశయంలో రాళ్ళు (Bladder stones)
* రక్తమూత్రం (Hematuria): మూత్రంలో రక్తం కలిగియుండడము. ఇది మూత్ర వ్యవస్థలో క్యాన్సర్ లేదా రాళ్ళు ఉన్నప్పుడు కనిపిస్తుంది. 

## బయటి లింకులు

*  "Urinary Bladder"
*  - "Mammal, bladder (LM, Medium)"
* 
*  - "The Female Pelvis: The Urinary bladder"
*  - "The Male Pelvis: The Urinary bladder"

## గ్యాలరీ

 Image:Illu penis.jpg|Structure of the penis
 Image:Illu repdt female.jpg|Organs of the female reproductive system.
 Image:Gray402.png|Coronal section of pelvis, showing arrangement of fasciæ. Viewed from behind. 
 Image:Gray829.png|Dissection of side wall of pelvis showing sacral and pudendal plexuses. (Bladder visible at lower left.) |
 Image:Gray1037.png|The peritoneum of the male pelvis.
 Image:Gray1135.png|Median sagitta section of male pelvis.
 Image:Gray1136.png|Male pelvic organs seen from right side.
 Image:Gray1139.png|Median sagittal section of female pelvis.
 Image:Gray1140.png|The interior of bladder.
 Image:Gray1141.png|Vertical section of bladder wall. 
 Image:Gray1152.png|Fundus of the bladder with the vesiculæ seminales.
 Image:Gray1156.png|Vertical section of bladder, penis, and urethra.
 Image:Gray1165.png|Female pelvis and its contents, seen from above and in front.
 Image:Gray1224.png|Topography of thoracic and abdominal viscera.
 Image:Male_pelvic_structures.svg|The bladder can be seen highlighted in yellow in the illustration.
 Image:Urinary bladder.JPG|Layers of the urinary bladder wall and cross section of the detrusor muscle.


వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
స్కాంద పురాణం

**స్కంద పురాణం** వ్యాసుడు రచించిన ఆష్టాదశ పురాణలలో ఒకటి. ఇందులో 81,000 శ్లోకాలు ఉన్నాయి. ఈ పురాణం 7 ఖండాలుగా విభజించబడింది.

:#మహేశ్వర ఖండం ఇందులొ మళ్ళి నాలుగు భాగాలు ఉన్నాయి.
:##కేదార ఖండం
:##కౌమారి ఖండం
:##అరుణాచల మహత్మ్యం, పూర్వార్థం
:##అరుణాచల మహత్మ్యం, ఉత్తరార్ధం
:#వైష్ణవ **ఖండం** 
:##వేంకటాచల మాహాత్మ్యం
:##పురుషోత్తమ(జగన్నాధ మహత్మ్యం)
:##బదరికాశ్రమ మహత్మ్యం
:##కార్తీకమాస మహత్మ్యం
:##మార్గశీర్ష మాస మహత్మ్యం
:##భాగవత మహత్మ్యం
:##వైశాఖమాస మహత్మ్యం
:##అయోధ్యా మహత్మ్యం
:#బ్రహ్మ ఖండం
:##సేతు మహత్మ్యం
:##ధర్మారణ్య ఖండం
:##బ్రాహ్మణోత్తర ఖండం
:#కాశీ ఖండం
:##కాశీ ఖండం పూర్వార్థం
:##కాశీ ఖండం ఉత్తరార్థం
:#అవన్య్త ఖండం
:##అవన్య్త మహత్మ్యం
:##84 అధ్యాయాలలొ అవన్య్త మహత్మ్యం
:##రేవాఖండం
:#నాగర ఖండం
:#ప్రభాస ఖండం
:##ప్రభాస మహత్మ్యం
:##వస్త్రా పథ మహత్మ్యం
:##అర్బుద ఖండం
:##ద్వారక మహత్మ్యం

వర్గం:అష్టాదశ పురాణములు
వర్గం:పురాణాలు
వృషణం

thumb|పురుషుడి వృషణాలు
మానవులలో పురుష జననేంద్రియాలు సంస్కృతంలో- **వృషణాలు** లేదా **ముష్కాలు** (ఆంగ్లం: **testis**) . స్త్రీలలో అండకోశాలవలె పురుషులలో వీర్య కణాలు ఇందులో తయరవుతాయి. ఇవి రెండు ఒక చర్మపు సంచి (ముష్క కోశం) లో పురుషాంగము క్రింద మానవుని శరీరం వెలుపల వ్రేలాడుతూ ఉంటాయి. వృషణాలు మనిషి శరీర ఉష్ణోగ్రత కంటే కొంచెం తక్కువగా ఉంటే సరిగా పనిచేస్తాయి. అందుకే యీ ఏర్పాటు చేయబడింది. అన్ని సకశేరుకాలలో ఇవి ఉదరములో ఉంటాయి.

## నిర్మాణం
వృషణాలు ఒక్కొక్కటి 14 - 35 చదరపు సె.మీ. పరిమాణంలో ఉంటాయి. ప్రతి ముష్కములో అనేక సంఖ్యలో శుక్రోత్పాదక నాళిక (Semeniferous tubules) లను కలిగివుండి వాటి మధ్యలో మధ్యాంతర కణాలు లేదా లీడిగ్ కణాలు (Leydig cells) ఉంటాయి. ముష్కాలలోని నాళికల నుండి శుక్ర కణాలు (Spermatozoa) తయారౌతాయి. లీడిగ్ కణాలు పురుష హార్మోను టెస్టోస్టిరోన్ (Testosterone) స్రవిస్తాయి.

## వృషణాల ధర్మాలు
వృషణాలు పురుష జననేంద్రియ వ్యవస్థలో భాగంగా, వినాళ గ్రంధులుగా పనిచేస్తాయి. 
* ప్రత్యుత్పత్తి ప్రధానమైన శుక్ర కణాలు (spermatozoa) తయారుచేస్తాయి. 
* పురుష సెక్స్ హార్మోన్లు, ముఖ్యంగా టెస్టోస్టిరోన్ తయారుచేస్తాయి.

ఈ రెండు ధర్మాలు పియూష గ్రంధి నుండి విడుదలయ్యే గొనడోట్రోపిక్ హార్మోన్లు మీద ఆధారపడి తయారౌతాయి.

## వృషణాల వ్యాధులు
వృషణాలు బయట ఉండడం మూలంగా దెబ్బలు తగలడానికి ఎక్కువగా అవకాశం ఉంటుంది. ఈ నొప్పి చాలా తీవ్రంగా ఉండి నరాల ద్వారా కడుపులోనికి వెళ్తుంది. 
* వేరికోసిల్ : వృషణాల సిరల వాపు.
* క్షయ, ఫైలేరియా క్రిముల మూలంగా వృషణాలు వాచి నొప్పి వస్తుంది.
* వృషణాల కాన్సర్ ఎక్కువగా యువకులలో వస్తుంది. ఇది చాలా ప్రమాదమైనది.
* స్పెర్మాటిక్ కార్డ్, వృషణాలు తాడులాగా మడతపడితే టార్షన్ (Torsion) అంటారు. 
* స్పెర్మాటిక్ కార్డ్ లోని రక్త నాళాలు ఉబ్బి రక్తం నిలిచిపోవడాన్ని వేరికోసీల్ (Varicocele) అంటారు.
* క్రిప్టార్కిడిజమ్ (Cryptorchidism) అనగా వృషణాలలో ఒకటి గాని రెండు గాని బయటకు కనిపించకుండా ఉండడం. పిండాభివృద్ధిలో వృషణాలు క్రిందికి దిగడంలో అవాంతరం ఏర్పడినప్పుడు అవి కడుపులో గాని, గజ్జలలో గాని ఆగిపోవచ్చును. సుమారు 3 శాతం పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందిన శిశువులలో, 30 శాతం పాక్షికంగా అభివృద్ధి చెందిన శిశువులలో ఈ విధమైన లోపం కనిపిస్తుంది. ఇందువలన జననేంద్రియాలలో జన్మతహా వచ్చే లోపాలలో ఇది అతి సాధారణమైనది. అయితే బాగా అరుదుగా కొందరిలో వృషణాలు పూర్తిగా లేకపోవచ్చును. దీనిని ఎనార్కియా (Anorchia) అంటారు.
* వరిబీజం, వృషణాల పరిమాణము పెరుగుదల
## చిత్ర మాలిక

File:Slide4aaaaaa.JPG| వృషణం 
File:Slide2CC.JPG| వృషణం 
Image:Hanging testicles.JPG| Testicle hanging on cremaster muscle. These are two healthy testicles. Heat causes them to descend, allowing cooling.
Image:Human_Scrotum.JPG| A healthy scrotum containing normal size testes. The scrotum is in tight condition. The image also shows the texture.
 Image:Testicle-cat.jpg|Testicle of a cat: 1: Extremitas capitata, 2: Extremitas caudata, 3: Margo epididymalis, 4: Margo liber, 5: Mesorchium, 6: Epididymis, 7: testicular artery and vene, 8: Ductus deferens
 Image:Illu testis surface.jpg|Testis surface
 Image:Illu testis cross section.jpg| వృషణం అడ్డుకోత
 Image:Gray1148.png|The right testis, exposed by laying open the tunica vaginalis.
 Image:Rabbitttestis100x2.jpg| సూక్ష్మదర్శిని సహాయంతో చూపబడిన కుందేలు వృషణం 100×
 File:Slide8eee.JPG| వృషణం 


## మూలాలు

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
వర్గం:మానవ ప్రత్యుత్పత్తి
శక్తి (1983 సినిమా)

**శక్తి** 1983 లో వచ్చిన సినిమా. కృష్ణ, రాధ, జయసుధ, రావు గోపాలరావు ప్రధాన పాత్రల్లో నటించగా గోపీ మూవీస్ కోసం కె. రాఘవేంద్రరావు దర్శకత్వం వహించాడు.. ఈ చిత్రానికి సంగీతం చక్రవర్తి ఇచ్చాడు. ఈ చిత్రం *బాక్సాఫీస్* వద్ద *బ్లాక్ బస్టర్*గా నమోదైంది.

గ్రామీణ నేపథ్యంలో నిర్మించిన ఈ చిత్రంలో హీరో కృష్ణ, రాము, కృష్ణ అనే రెండు పాత్రల్లో నటించాడు. ఈ చిత్రం కృష్ణ, రాఘవేంద్ర రావుల కలయికలో వచ్చిన ఐదవ చిత్రం. తొలి నాలుగు - భలే కృష్ణుడు, ఘరానా దొంగ, ఊరికి మొనగాడు, అడవి సింహాలు.

## నటీనటులు
* కృష్ణ_ రాము/కృష్ణ 
* జయసుధ_ సీత
* రాధ
* రావు గోపాలరావు_ చింతపిక్కల నరసరాజు
* అల్లు రామలింగయ్య
* గిరిబాబు_ గిరి 
* కాంతారావు
* చలపతి రావు_ భీముడు 
* ఎం. ప్రభాకర్ రెడ్డి
* మాడా_ నరసరాజు కొడుకు 
* పొట్టి ప్రసాద్,
* కె.జె. సారధి_ ఇన్ స్పెక్టర్ 
* పి.జె.శర్మ
* వెంకన్నబాబు,
* టెలిఫోన్ సత్యనారాయణ,
* చిడతల అప్పారావు_ కానిస్టేబుల్ 
* శ్రీరాజ్
* థమ్,
* వంగ అప్పారావు
* డాక్టర్ భాస్కర రావు
* శుభ 
* నిర్మల
* అన్నపూర్ణ

## సాంకేతిక వర్గం

* దర్శకత్వం: కె. రాఘవేంద్రరావు
* స్టూడియో: గోపి మూవీస్ 
* నిర్మాత: ఎ. గోపాలకృష్ణ;
* స్వరకర్త: చక్రవర్తి (సంగీతం) 
* నేపథ్య గాయకులు: శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం, పులపాక సుశీల
* విడుదల తేదీ: సెప్టెంబర్ 2, 1983.

## పాటలు

మా నేల తల్లి దీవించుమా బంగారు పంటల్లిని, వేటూరి, గానం.పి.సుశీల.

## మూలాలు


## బాహ్య లంకెలు

* 

వర్గం:ఘట్టమనేని కృష్ణ నటించిన సినిమాలు
వర్గం:అల్లు రామలింగయ్య నటించిన సినిమాలు
వర్గం:రావు గోపాలరావు నటించిన సినిమాలు
వర్గం:జయసుధ నటించిన సినిమాలు
నాగార్జున

**నాగార్జున** పేరుతో అనేక సంబంధిత వ్యాసాలున్నాయి. అవి
*నాగార్జునుడు - బౌద్ధ గురువు ఆచార్య నాగార్జునుడు
*అక్కినేని నాగార్జున - తెలుగు సినిమా నటుడు
*మామిడిపూడి నాగార్జున, కార్యశీలి.
*నాగార్జున (1962 సినిమా), 1962లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా
*నాగార్జున సాగర్ జలాశయం.
*నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం, ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని విశ్వవిద్యాలయం.

వర్గం:పుంలింగ పేర్లు
దేశాల జాబితా – జనసంఖ్య క్రమంలో

ఇది జనసంఖ్య క్రమంలో ప్రపంచంలోని దేశాల జాబితా. ఈ పట్టికలో స్వాధిపత్య రాజ్యాలూ, ఇతర దేశాలమీద ఆధారపడినా గాని స్వపరిపాలన సౌకర్యం కలిగిన భూభాగాలూ ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ పట్టికలోని వివరాలు తీసుకొన్న వివిధ వనరులనుండి సేకరిచబడ్డాయి. వీలయినంత వరకు.
* ఆయా దేశాల జన గణన విభాగాల లెక్కలు లేదా అంచనాలు
* 2007 సంవత్సరం మధ్య ఐక్య రాజ్య సమితి ఆర్థిక, సామాజిక కార్యాలయం - జన సంఖ్య విభాగం(Department of Economic and Social Affairs - Population Division) లెక్కలు. 
* అన్ని దేశాల జనాభా ఒకే మారు తీసికోనందువలనా, అంచనాల accuracy లో తేడాల వలనా కొన్ని వివరాలు, ముఖ్యంగా ర్యాంకులలో కొన్ని తప్పులు ఉండే అవకాశం ఉంది.

## గమనించవలసినవి, సూచనలు, మూలాలు

## ఇవి కూడా చూడండి
* List of regional organizations by population
* List of continents by population
* Lists of countries in various regions by populations:
** Africa
** Americas
*** Caribbean islands
*** Latin America
*** North America
*** South America
** Arabic
** Asia
*** East Asia
*** East Asia and Southeast Asia
*** Southeast Asia
** Commonwealth of Nations
** Europe
*** European Union member states
** Middle East
** Oceania 
* List of religious populations
* World population
* Human geography

## బయటి లింకులు
* United Nations Analytical Report for the 2004 revision of World Population Prospects  - includes details of methodology and sources used for the population estimates above.
* Population clocks & projected growth charts for all countries 

వర్గం:దేశాల జాబితాలు