open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
గడపరాకు

thumb|right|గడపరాకు
**గడపరాకు** యొక్క వృక్ష శాస్త్రీయ నామం Aristolochia bracteolata. గడపరాకును **గాడిదగడప** అని కూడా అంటారు. ఇది దాదాపు ఒక మీటరు వరకు పెరిగే, నేలపై పాకే బహువార్షిక మొక్క. ముఖ్యంగా రేగడి భూములలో, పొలం గట్ల మీద విస్తారంగా కనిపిస్తుంది. ఆకులు కొంచెం వెడల్పుగా హృదయాకారంగా ఉండి బూడిదవర్ణం కలిసిన ఆకుపచ్చ రంగులో ఉంటాయి. చెట్టంతా మదపు వాసన కలిగి కాడ గట్టిగా ఉంటుంది. పుష్పాలు కోలగా ముదురు ఊదా రంగులోను, కాయలు తిరగబడిన గొడుగు ఆకారంలోను ఉంటాయి. ఈ మూలిక చేదు రుచి కల్గి వెగటుగా ఉంటుంది. దీని అన్ని భాగాలు ఔషధ ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.
## ఔషధగుణాలు
* ఇది విరేచనకారి. వాతాన్ని హరిస్తుంది. పచ్చి ఆకును మెత్తగా నూరి కొద్దిగా ఆముదం కలిపి లేపనం చేస్తే గజ్జి, దురద లాంటి చర్మ వ్యాధులు తగ్గుతాయి. 
* దీని ఆకు పసరుగాని, ఆకుల్ని మెత్తగా నూరిన ముద్దనుగాని పుండ్లు, గాయాలపై వేసి కట్టుకడితే వాటిలోని పురుగులు, క్రిములు నశించి, దుర్వాసన తగ్గి, అవి త్వరగా మానిపోతాయి.
* గాడిదగడపాకు ఉప్పు కలిపి ఒక కుండలో వేసి పైన మూకుడు బోర్లించి పొయ్యి పై పెట్టి ఉప్పు బాగా చిటపటమనే వరకు ఉంచి దించి చల్లార్చాక మొత్తం మెత్తగా నూరి అరస్పూను ప్రమాణం వేడి నీటిలో కలిపి తీసుకుంటే బహిష్టు నొప్పులు ఆశ్చర్యకరంగా తగ్గిపోతాయి. 
* పది గాడిదగడపాకులు, ఇరవై మిరియాలు కలిపి మెత్తగా నూరి సెనగగింజ ప్రరిమాణం మాత్రలు చేసి ఉదయం, సాయంత్రం ఒక్కోమాత్ర చొప్పున తీసుకుంటే ఉదరంలోని క్రిములు, నులిపురుగులు, ఏలికపాములు మొదలగునవి విరేచనంలో పడిపోతాయి.
* మూడు నాలుగు గాడిదగడపాకుల్ని నూరి ఉండలా చేసి గంజి లేదా బియ్యం కడుగునీళ్లతో సేవిస్తే స్త్రీలకు రుతుదోషాలు తొలగి బహిష్టు సక్రమంగా అవుతుంది. 
* ఈ మొక్క వేర్లు ఎండించి, పొడి చేసి 1 నుంచి 3 గ్రాముల వరకు బియ్యం కడుగునీళ్ళు లేదా గంజి అనుపానంతో సేవించినా రుతుదోషాలు పోతాయి. అయితే పొడి తయారు చేశాక రెండు నెలలకిమించితే అంత గుణవంతం కాజాలదు.
* గర్భిణులకు ప్రసవ సమయంలో ఒక తులం ఆకురసంలో ఒక తులం ఆముదం కలిపి తాగిస్తే సుఖప్రసవమవుతుంది. 
* పసిపిల్లలు అజీర్ణంతో బాధపడుతున్నప్పుడు ఆకులకు ఆముదం పూసి వెచ్చజేసి బొడ్డుకు కట్టాలి. దీనివల్ల కడుపులోని క్రిములు పోవటమేకాక మలబద్ధం తగ్గుతుంది. గాడిదగడప, కానుగ, మోదుగ, ఊదుగ, వేప, సరస్వతి ఆకు, పిప్పి ఆకు, ఫిరంగి చెక్క మొదలగు ఔషధాలు నువ్వులనూనెలో కలిపి తయారు చేసిన మేఘనాధ తైలం అనే ఔషధం శరీరంలోని అత్యుష్ణాన్ని తొలగించటంతో పాటు చర్మవ్యాధులు, కీళ్ళ జబ్బులు, తెల్ల బట్ట వ్యాధుల్లో బాగా పనిచేస్తుంది. 
* గాడిదగడపాకును తమలపాకులో పెట్టి తినిపిస్తే గర్భస్రావమవుతుందని గిరిజనుల ప్రగాఢ విశ్వాసం.
* పాము విషానికి ప్రథమ చికిత్సగా దీని ఆకుల్ని నూరిన ముద్ద పది గ్రాములు లోనికిచ్చి ఆ ముద్దను పాము కాటుపై కడితే విషం హరిస్తుంది. 
* వాము, ఇంగువ, వస, వెల్లుల్లి, వాయుమిరియాలు, పిప్పళ్లు, మోడి చూర్ణాలలో తగినంత గాడిదగడపాకును వేసి మర్దించి రేగుగింజంత మాత్రలు చేసి నీడన ఆరబెట్టి ఉంచుకొని రెండు మూడు రోజులకోసారి రెండు నుంచి నాల్గు మాత్రలవరకు కొద్దిగా ఆముదం కలిపి రంగరించి పశువులకు తాపితే పశువుల్లో అజీర్ణం, కడుపుబ్బరం, మలబద్ధం తగ్గి జీర్ణశక్తి పెరిగి ఆరోగ్యంగా హుషారుగా ఉంటాయి.
* గాడిదగడపాకు రసాన్ని దూడలకు తగిస్తే, వాటి కడుపులోని పురుగులు బయటికి వచ్చేస్తాయి. 
* గడపరాకు రసంతో మర్దించి తయారు చేసిన కాసీస భస్మాన్ని ఉసిరిక రసం అనుపానంతో అనేక రకాలైన ఉబ్బురోగాల్లోను, పాండు రోగాల్లోను ఆయుర్వేద వైద్యంలో ఉపయోగిస్తారు.

## చిత్రమాలిక

File:Aristolochia bracteolata Lam..jpg
File:A image of Aristolochia bracteolata.JPG


## ఇవి కూడా చూడండి
## బయటి లింకులు
* FOREST FLORA OF ANDHRA PRADESH

వర్గం:ఔషధ మొక్కలు
వర్గం:అరిస్టోలోకియేసి
నాగదంతి

**నాగదంతి** యొక్క వృక్ష శాస్త్రీయ నామం Heliotropium indicum. దీనికి తెలుగులో గల ఇతర పేర్లు : కొడిక్కి, భూచంపకము, కొండకలువ, కుంజర, నాగస్ఫోటము, నాగపడిగలు.

## ఇతర భాషలలో పేర్లు

సంస్కృతం : భూమి కంపాక, భూచంపక, హల్లాకః, హిందీ : భూయిచంపా, కన్నడ : నెలసంపింగె, మలయాళం : సెన్నల విర్కిలన్ను, తమిళం : నెర్పిసిన్

## వ్యాప్తి
భారతదేశమంతటా చిత్తడి నేలల్లో పెరుగుతుంది, పెంచబడుతుంది.

## మొక్క వర్ణన

అందంగా ఉండే ఈ సుగంధ ఔషధ మొక్కకు దుంపలు ఉంటాయి. మొక్క చిన్నదిగానే ఉంటుంది. ఆకులు కోలగా పొడుగ్గా ఉంటాయి. ఆకులు కొద్దిగానే ఉంటాయి. దాదాపు 30 సెం.మీ. పొడవు 10 సెం.మీ. వెడల్పు ఉంటాయి. ఆకులు పై కొస ముదురు ఆకుపచ్చ రంగులో ఉంటాయి. పువ్వులు సువాసన కలిగి తెలుపు రంగులో ఎరుపు రంగుని కూడి ఉంటాయి. గుత్తులుగా పూస్తాయి. పూవులు ఒక్కసారిగాక క్రమంగా ఒకదాని తర్వాత, మరొకటి విచ్చుకుంటాయి. మొక్క క్రింది భాగం అర్ధగోళాకారంగా ఉండే దుంపకు చుట్టు కొలగా పొడుగ్గా ఉండే దుంపలు ఉంటాయి.

## ఔషధి ఉపయోగాలు
దుంపలు వగరుగా ఉంటాయి. చలవచేస్తాయి. సువాసన కలిగి ఉంటుంది. శరీర మంటలను తగ్గిస్తుంది. లాలాజలాన్ని వృద్ధి చేస్తుంది. వాంతులు కలిగిస్తుంది. గాయాలను మాన్పుతుంది. వాత, కఫ ప్రకోపం వల్ల వచ్చు వ్యాధులకు మంచి మందు. గృహిణి, అతిసారము, శరీరంలో నీరు పట్టుట, వ్రణములు, రక్తం గడ్డకట్టుట, కణుతులు, పుట్టకురుపు వాపుల పైన పనిచేస్తుంది.

## ఉపయోగపడు భాగాలు
దుంపలు

## ఇవి కూడా చూడండి

## బయటి లింకులు
* FOREST FLORA OF ANDHRA PRADESH

వర్గం:ఔషధ మొక్కలు
వర్గం:ఐ.యు.సి.ఎన్. కనీస ఆందోళనకర ఎర్ర జాతులు జాబితా
బండి గుర్విన

**బండి గుర్విన** లేక బండి గురివెంద వృక్ష శాస్త్రీయ నామం Adenanthera pavonina.

## ఇతర భాషల పేర్లు
సంస్కృతం : కుచందన, తామ్రకః, హిందీ : బారాజ్ఞచి, కన్నడ : మంజట్టి, మలయాళం : మనాకాటి, తమిళం : యానైకుంటామాని, ఆంగ్లము : కొరల్ ఉడ్ ట్రి, రెడ్ ఉడ్ ట్రి

## వ్యాప్తి
భారతదేశమంతటా ఆకురాల్చు అడవులలో పెరుగుతుంది. భవనాల ముందు స్థలాలలో కూడా పెంచుతారు.

## వర్ణన
పెద్ద పెద్ద కొమ్మలు లేకుండా అందంగా ఉండే ఈ చెట్టు 20 మీటర్ల ఎత్తు పెరుగుతుంది. 6 మీటర్ల నున్నని దీని కాండము బెరడు ముదురు గోధుమ రంగులో ఉండి నిలుపు పగుళ్ళు కలిగి ఉంటుంది. పెద్ద తమ్మెలకు 3 లేక 6 చిన్నతమ్మెలు ఎదురెదురుగా ఉంటాయి. చిన్న తమ్మెలకు ఇరువైపులా దళాలు ఒకదాని తరువాత ఒకటి ఉంటాయి. దళాలు కొలగా పొడవుగా, నున్నగా, ముదురాకు పచ్చరంగులో ఉంటాయి. పూవులు లేత పసుపు పచ్చరంగులో సన్నని కాడ చుట్టూ సమాన దూరంలో గుత్తులుగా పూస్తాయి. కాయలు సన్నని బద్ధలులాగా వంకర తిరిగి ఉంటాయి. ఎండిన కాయలు పగిలి వంకర్లు తిరుగుతాయి. గింజలు గుండ్రంగా టాబ్లెట్లలాగా ఎర్రగా మెరుస్తుంటాయి.

## గుణాలు, ఔషధీ ఉపయోగాలు
ఈ చెట్టు బెరడు రక్తస్రావమును నిలుపు చేయుట, గాయములు మాన్పుట, వీర్యవర్థకముగా పనిచేస్తుంది. పెద్ద పేగుల నుండి బంకపడుట, మూత్రములో రక్తము పడుట, వ్రణములను మాన్పుటకు, వాత రోగములకు మంచి ఔషధము. దీని గింజలు రక్తస్రావము అరికట్టుట, కామోద్దీపనము, చలన చేయుట, చీము పట్టుటను అరికట్టుట, వాంతులను నివారించుట, జ్వరములను తగ్గించుటకు ఇది మంచి ఔషధము. వాత, పిత్త, రోగాలకు, శరీరపు మంటలను, అమిత దాహము, తలదిమ్మను తగ్గిస్తుంది. దీని కాండములోని గట్టి భాగము రక్తస్రావము అరికట్టుట, కామోద్దీపనము, బంక విరేచనములు అరి కట్టుట, రక్తస్రావము, వాత రోగములకు పనిచేస్తుంది.

## ఉపయోగపడు భాగాలు
బెరడు, ఆకులు, విత్తనాలు, కాండము గట్టి భాగము.

## మూలాలు
వనమూలికా వైద్యము

## ఇవి కూడా చూడండి

* గురివింద

## బయటి లింకులు
* FOREST FLORA OF ANDHRA PRADESH

వర్గం:ఔషధ మొక్కలు
వర్గం:ఫాబేసి
కూరమిరప

**కూరమిరప**ను ఆంగ్లంలో బెల్ పెప్పర్ అని కారం లేక పోవడంవల్ల లేదా తక్కువ కారం కలిగి ఉండడం వల్ల స్వీట్ పెప్పర్ అని అంటారు. ఈ కాయలు ఎక్కువ కండకలిగి గంట ఆకారంలో ఉండడం వల్ల దీనికి బెల్ పెప్పర్ అని పేరు వచ్చింది. బెంగుళూరు, సిమ్లా పరిసర ప్రాంతాలలో విరివిగా సాగు చేయడం వల్ల వీటిని బెంగుళూరు మిరప, సిమ్లా మిర్చి అని వివిధ ప్రాంతాలలో వివిధ రకాలుగా పిలుస్తారు. ఈ మిరపకాయల్లో కారం లేకపోవడం లేదా తక్కువగా ఉండడం వల్ల వీటిని మామూలు మిరపకాయలలాగా కాకుండా కూరగాయలాగా వాడాలి. ఈ కాయలలో పోషక పదార్థాలు ఎక్కువగా ఉండడంతో పాటు విటమిన్ ఎ, విటమిన్ సి లు టమాటోలో కన్నా ఎక్కువగా ఉంటాయి. ఈ కూరమిరపను టమాటో, వంగ లాంటి పంటలు సాగుచేసే వాతావరణంలో, ప్రదేశాలలో సాగుచేయవచ్చు. బెంగుళూరు పరిసర ప్రాంతాల్లో ఏప్రిల్, మే నెలలు మినహాయించి సంవత్సరంలో ఎప్పుడైనా పంట ప్రారంభించవచ్చు. కానీ మన రాష్ట్రంలో ఎక్కువగా సాగు చేసే రంగారెడ్డి, మెదక్, హైదరాబాదు పరిసర ప్రాంతాల్లో రబీ కాలంలో సాగుచేస్తున్నారు. పంట ప్రారంభించడానికి జూలై, ఆగష్టు, ఆక్టోబరు, నవంబరు నెలలు మంచి అదునుగా చెప్పుకోవచ్చు.

## పోషక విలువలు

## చిత్రమాలిక


Image:oranje_paprika.jpg|Orange bell pepper
Image:Capsicum1.jpg|A variety of colored bell peppers 
Image:Red capsicum and cross section.jpg | A whole and halved red bell pepper
Image:Purple bellpepper.jpg|A whole purple pepper
Image:Capsicum_annuum_2008.jpg|Red bell peppers
Image:Piiman green pepper-garden.jpg|Japanese green pepper
Image:Green-Yellow-Red-Pepper-2009.jpg|Green, yellow and red peppers
Image:Bell_Pepper_(Quadrato_d'Asti_Giallo)_Flower.jpg|Quadrato d'Asti Giallo bell pepper flower
Image:Baby Bell pepper Capsicum annuum.jpg|Secondary fruit growing inside a capsicum annuum
Image:PaprikaarrangementSide.jpg|Red bell pepper as decoration


## ఇవి కూడా చూడండి
మిరప

మిరపకాయ

## బయటి లింకులు

వర్గం:వృక్ష శాస్త్రము
దర్భ

**దర్భ** గడ్డి వృక్ష శాస్త్రీయ నామం Desmostachya bipinnata. దర్భ గడ్డి ఒక గడ్డి మొక్క. దర్భను కుశదర్భ అని కూడా అంటారు.

## ఇతర భాషలలో పేర్లు
సంస్కృతం : దర్భ, కుశః, హిందీ : దబ్, దహోలీ, కన్నడ : దర్భ, మలయాళం : దర్భ, దర్భప్పుల్లు, తమిళం : దర్బైపుల్, ఆంగ్లం : సాక్రిఫిషియల్ గ్రాప్

## వ్యాప్తి
భారతదేశమంతటా.

## మొక్క వర్ణన
గడ్డి జాతికి చెందిన ఈ మొక్క వేళ్ల నుండి అనేక సన్నగా పొడవుగా మందపాటి పోచలు నిటారుగా గుబురుగా పెరుగుతాయి. సంవత్సరం అంతా పెరుగుతుంది. వేళ్ల ద్వారా వ్యాప్తి చెందుతుంది. దర్భ పోచలు అంచులో చాలా పదునుగా ఉంటాయి. కొస కూడా ముల్లులాగా ఉంటుంది. ఈ పోచలు 50 సెం.మీ. నుంచి 1 మీటరు పొడవున నూగు ఏమీ లేకుండా నున్నగా ఉంటాయి. దీని గింజలు 0.5 నుండి 0.6 సెం.మీ. బారు ఉంటాయి. కొలగా, ముక్కొంగా అణగగొట్టబడ్డట్టు ఉంటాయి.

## ఔషధ లక్షణాలు
వేర్లు వగరుగా ఉంటాయి. చలవ చేస్తుంది. మూత్రాన్ని సాఫీగా అయ్యేటట్లు చేస్తుంది. మూత్రము బొట్లు బొట్లుగా అవుటను మాన్పుతుంది. క్షీరవర్దనిగా పని చేస్తుంది. ఉబ్బసము, కామెర్లు, పిత్త ప్రకోపము వలన వచ్చు రోగములకు, అతిదాహము, మూత్రములో రక్తము పోవుటకు, మంచి మందు. దీని కాడలు రుచిగా ఉంటాయి. మూత్రాన్ని సాఫీగా అయ్యేటట్లు చేస్తుంది. ఉత్సహ ప్రేరకము, కామోద్రేకాన్ని కలిగిస్తుంది. బంక విరేచనాలకు మంచి మందు. అతి బహిష్టుస్రావమును అరికడుతుంది. కామెర్లు, ఉబ్బసము, మూత్రము బొట్లు బొట్లుగా పడుటను, మూత్ర నాళ రోగులకు, చర్మము పెట్లుట వంటి వ్యాధులకు మంచి మందు.

## ఉపయోగపడు భాగాలు
మొక్క మొత్తము.

## పూజా కార్యక్రమాలలో
యజ్ఞ, యాగాలలో దర్భ గడ్డి ప్రముఖ పాత్ర వహిస్తుంది. (పూజకు తగిన, యోగ్యమైన అష్టార్ఘ్యములు : పెరుగు, తేనె, నెయ్యి, అక్షతలు, గరిక, నువ్వులు, దర్భగడ్డి, పువ్వులు)

## మూలాలు

వనమూలికా వైద్యము

## ఇవి కూడా చూడండి

## బయటి లింకులు

వర్గం:భారతదేశం లోని వృక్ష జాతులు
పంచ లింగాలు

పరమేశ్వరుడు లింగరూపంలో భక్తులకు దర్శనమిస్తాడు. ఆ లింగరూపాన్ని దర్శించుకునే వారికి సకలసంపదలు చేకూరుతాయని పండితులు అంటున్నారు. అందులో కీలకమైన పంచలింగాలు. పృథ్విలింగం, ఆకాశలింగం, జలలింగం, తేజోలింగం, వాయులింగములను పంచభూతలింగాలు అంటారు.

## పంచ లింగాలు ప్రాముఖ్యత
**1.** **పృథ్విలింగం**: ఇది మట్టిలింగం. కంచిలోఉంది. ఏకాంబరేశ్వర స్వామి అంటారు. పార్వతీదేవిచే ఈ లింగం ప్రతిష్టించబడినది. ఇక్కడున్న అమ్మవారి పేరు కామాక్షీదేవి. అష్టాదశ పీఠాలలో ఇది ఒకటి,
2. **ఆకాశలింగం:** ఇది తమిళనాడులోని చిదంబర క్షేత్రంలో ఉన్నది. ఆకాశలింగ దర్శనం రహస్యమైనది. ఆకాశంవలే శూన్యంగా కనిపిస్తుంది. లింగ దర్శనముండదు. అందువల్లనే చిదంబర రహస్యం అనే పేరు వచ్చినది. ఈ క్షేత్రంలో నటరాజస్వామి, శివకామ సుందరి అమ్మవార్లు మాత్రమే ఉంటారు.
**3**. **జలలింగం:-** ఈ లింగం క్రింద ఎప్పుడూ నీటి ఊట ఉండటం వలన దీనిని జలలింగం అంటారు. ఇది తమిళనాడులోని తిరుచురాపల్లికి సమీపంలో జంబుకేశ్వర క్షేత్రంలో ఉంటుంది. ఈ స్వామి పేరు జంబుకేశ్వరుడు. అమ్మవారి పేరు అఖిలాండేశ్వరి. బ్రహ్మహత్యా పాతక నివారణకోసం పరమేశ్వరుడు జంబూక వృక్షం క్రింద తపస్సు చేసినందుకే ఇక్కడి శివునికి జంబుకేశ్వరుడని పేరువచ్చెను.
**4**.**తేజోలింగం:**తమిళనాడులోని అరుణాచలంలో తిరువన్నామలై క్షేత్రంలో తేజోలింగం ఉన్నది. అరుణాచల శిఖరాగ్రంపై అగ్నిశిఖ ఒకటి ఆవిర్భవించి తేజోలింగ రూపమయ్యాడు శివుడు. ఈయన పేరే అరుణాచలేశ్వరుడు. అమ్మవారి పేరు అరుణాచలేశ్వరి. అమ్మవారి పేరు అపీతకుచమాంబ.
**5. వాయులింగం:** ఆంధ్రప్రదేశ్ తిరుపతికి దగ్గరలోని శ్రీ కాళహస్తీశ్వరస్వామి ఆలయంలోని లింగమే వాయులింగం. ఈయన పేరు కాళహస్తీశ్వరుడు. అమ్మవారి పేరు ఙ్ఞానప్రసూనాంబ. సాలెపురుగు, పాము, ఏనుగులకు మోక్షము ప్రసాదించిన క్షేత్రం. ఇవే పంచభూతలింగాలుగా ప్రసిద్ధి చెందినవి.

## ఇవి కూడా చూడండి
* పంచభూతలింగక్షేత్రములు

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:సంఖ్యానుగుణ_వ్యాసములు
అలసంద

250px|right|thumb|అలసంద కాయలు
**అలసంద**ను అలసందులు, బొబ్బర్లు అని కూడా అంటారు. దీని వృక్ష శాస్త్రీయ నామం Vigna unguiculata. నవ ధాన్యాలలో ఒక రకం అలసంద. ఇది ఫాబేసి కుటుంబానికి చెందినది. ముఖ్యంగా అలసందలు రెండు రకాలుగా అనగా ఒకటి తీగ మాదిరిగా అల్లుకోగా, రెండవది చెట్టు వలె పెరుగుతుంది. 

## పంటగా
ఇది సుమారు మూడు నెలల పంట. అలసంద తీగను మిశ్రమ పంటగా, అలసంద చెట్టును ప్రత్యేక పంటగా పండిస్తారు. అలసందలు తీయగా, లేదా తక్కువ తీయదనాన్ని కలిగి ఉంటాయి. కాయలు పచ్చిగా ఉన్నప్పుడు విత్తనాలు మెత్తగాను, ఎండినప్పుడు గట్టిగా ఉంటాయి. కాయలు గుత్తులు, గుత్తులుగా కాస్తాయి. కాయల నుంచి విత్తనాలు వేరు చేయడానికి కాయలను ఎండ బెట్టి కల్లంలో ట్రాక్టర్ చేత తొక్కించడం లేదా తుంట కర్రతో బాదడం చేస్తారు.
బొబ్బర్లు ఒక రకము చిక్కుడు జాతి గింజలు . వీటిలో మాంసకృత్తులు అధికంగా ఉంటాయి. చౌకగా లబించే ప్రోటీన్ ఉన్న శాకాహారము. కాంప్లెక్స్ కార్బోహైడ్రేట్స్ ఉన్నాయి - రుచిగా ఉంటాయి. శాకాహారులకు ఇది మంచి ప్రోటీన్ ఉన్న ఆహారము. మాంసకృత్తుల లోపము రాకుండా కాపాడుతుంది. చేపనునేలో ఉన్నా గుడ్ఫతి ఆసిడ్స్ దీనిలో ఉన్నాయి. గుండె జబ్బు, మధుమేహము ఉన్నవారికి మంచిది. ఇనుము, మెగ్నీషియం, కాల్సియం, ఫాస్ఫరస్, లాంటి ఖనిజ లవణాలు ఉన్నాయి. థయామిన్, రైబోఫ్లెవిన్, నియాసిన్, లాంటి విటమిన్లు ఉన్నయి . 

### అలసంద తీగ
అలసంద తీగ కాయలు ఎర్రగా, చెట్టు అలసంద కంటే కొంచెము చిన్నవిగా ఉంటాయి. ఇది నేల మీద పాకుతూ, లేదా ప్రక్కనున్న ఇతర మిశ్రమ పంటలకు అల్లుకుని పెరుగుతుంది. వీటి కాయలు సుమారు జాణ పొడవు ఉంటాయి. ఒక్కొక్క కాయలో 10 నుంచి 20 గింజలుంటాయి. అలసంద తీగ పూర్వం బాగా పండించేవారు, నేడు చెట్టు మాదిరిగా పెరిగే అలసందను పండిస్తున్నారు. కొన్ని ప్రాంతాలలో అలసందలను బొబ్బర్లు అని కూడ అంటారు.

### అలసంద చెట్టు
చెట్టు అలసందను హైబ్రిడ్ అలసంద అని అంటారు. ఇది మూడు నాలుగు అడుగుల ఎత్తు పెరుగుతుంది. తీగ అలసంద కాయల కంటే వీటి కాయలు కొంచెం పెద్దవిగా, తెల్లగా, జాణ కంటే ఎక్కువ పొడవు ఉంటాయి. ఒక్కొక్క కాయలో 10 నుంచి 20 గింజలుంటాయి.

### నాట్లు, కోతలు
అలసంద విత్తనాలు గోరు ద్వారా విత్తనానికి, విత్తనానికి మధ్య సుమారు అడుగు దూరంలో పడేలా వేస్తారు. అలసంద మెట్ట పైరు, వర్షం ద్వారా పండే పంటలలో రెండు కోతలుగా, నీటి తడులు ఇచ్చే సౌకర్యం ఉన్న పొలల్లో నాలుగు కోతలుగా కాయలు కోస్తారు.

## ఉపయోగాలు

* గుగ్గుళ్ళ తయారీకి, వడల తయారీకి, రసం తయారీకి ఉపయోగిస్తారు.
* పచ్చి రొట్ట ఎరువు కోసం పండించే పంటలలో అలసంద ఒకటి.
* అలసంద మిశ్రమ పంటలలో భాగంగా పశుగ్రాసం కొరకు పండిస్తారు.
*మలబధ్ధకం సమస్యతో ఇబ్బంది పదుతున్నవాళ్ళు రోజూ అలసంద గుగ్గిళ్ళు తింటే సుఖ మల విసర్జనం ఔతుంది (ఆయుర్వేదం).

## ఇవి కూడా చూడండి
* నవధాన్యాలు
## మూలాలు

## బయటి లింకులు

* FOREST FLORA OF ANDHRA PRADESH
* అలసంద వడ - హారితప్రభ

వర్గం:ధాన్యాలు
వర్గం:వృక్ష శాస్త్రము
శంకర్ మహదేవన్

**శంకర్ మహదేవన్,** ఒక భారతీయ సంగీత స్వరకర్త, గాయకుడు. భారతీయ సంగీత కళాకారుల త్రయంగా గుర్తింపు పొందిన శంకర్-ఎహసాన్-లాయ్ త్రయంలో ఒకడు. ఈ జట్టు భారతీయ చలన చిత్రాలకు స్వరకల్పన చేస్తుంది, నేపథ్య గానాన్ని అందిస్తుంది. ఇతను ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడిగా నాలుగు సార్లు జాతీయ అవార్డును గెలుపొందారు. ఇతను శంకర్ మహదేవన్ అకాడమీ స్థాపకుడు కూడా, ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా విద్యార్థులకు భారతీయ సంగీతంలో ఆన్లైన్ సంగీత పాఠాలను నిర్వహిస్తుంది.

## ప్రారంభ జీవితం
శంకర్ మహదేవన్ ముంబై శివారు ప్రాంతమైన చెంబూరులో పుట్టి, పెరిగాడు. ఇతను కేరళలోని పాలక్కాడ్ నుండి వచ్చిన తమిళ అయ్యర్ కుటుంబానికి చెందినవాడు. ఇతను తన బాల్యంలోనే హిందూస్థానీ శాస్త్రీయ సంగీతం, కర్ణాటక సంగీతం నేర్చుకున్నాడు. ఐదు సంవత్సరాల వయసులో వీణ వాయించటం ప్రారంభించాడు. మరాఠీ సంగీత స్వరకర్తగా పేరు పొందిన పండిట్ శ్రీనివాస్ ఖలే మార్గదర్శకత్వంలో సంగీతాన్ని అభ్యసించాడు. ఇతను చెంబూర్ లో ఉన్న *అవర్ లాడీ ఆఫ్ పర్‌పెచువల్ సకర్* ఉన్నత పాఠశాలలో (Our Lady of Perpetual Succour High School) చదివాడు. తరువాత ఇతను  సియోన్ లో ఎస్ఐఇసి, కళాశాలలో చేరి తన ఎచ్ఎ.స్.సి. పూర్తి చేసాడు. ఇతను1988 లో న్యూ ముంబైలో ముంబై విశ్వవిద్యాలయం ఆధ్వర్యంలో ఉన్న రాంరావ్ ఆదిక్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ నుండి కంప్యూటర్ సైన్స్ అండ్ సాఫ్ట్ వేర్ ఇంజనీరింగ్ లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. కొంతకాలం ఒరాకిల్కు ఒక సాఫ్ట్ వేర్ ఇంజనీరుగా పనిచేశాడు.

## వృత్తి జీవితం
కొంతకాలం పనిచేసిన తర్వాత శంకర్ సంగీత రంగంలోకి అడుగు పెట్టాడు. అతను నేపధ్యగాయకునిగా ఒక తమిళ చిత్రంలో మొదటి అవార్డు సాధించాడు. *కన్డుకొండైన్ కన్డుకొండైన్* లో ఎ. ఆర్. రెహమాన్ తో కలిసి అతని పాట కోసం పనిచేశాడు. జాతీయ చలన చిత్ర అవార్డు పొందాడు. 1998లో తన మొదటి సంగీత అల్బం బ్రీత్‌లెస్ విడుదలతో కడమ్‌బక్కం చిత్ర పరిశ్రమలో అతను ప్రముఖ స్టార్‌గా మరింత గుర్తింపు పొందాడు. ఆల్బం టైటిల్ ట్రాక్ ఏ విరామం లేకుండా పాడుకునే పద్ధతిలో తయారు చేశాడు, కాబట్టి అది ఒక శ్వాసలో పాడినట్లుగా కనిపిస్తుంది. అందువలన దీనికి బ్రీత్లెస్ టైటిల్ సరిపోయింది. అతను తరువాత సంగీత దర్శకత్వంలోకి వచ్చాడు. శంకర్-ఎహసాన్-లాయ్ త్రయంలో భాగమై హిందీ చిత్రాలకు సంగీతం సమకూరుస్తున్నాడు.

## పురస్కారాలు
# నంది పురస్కారం - 2012 నంది పురస్కారాలు: ఉత్తమ గాయకుడు (ఒక్కడే దేవుడు - శిరిడి సాయి)

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
వర్గం:గాయకులు
వర్గం:తెలుగు సినిమా నేపథ్యగాయకులు
వర్గం:1967 జననాలు
వర్గం:ఫిలింఫేర్ అవార్డుల విజేతలు
వర్గం:నంది ఉత్తమ నేపధ్య గాయకులు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:భారతీయ పురుష గాయకులు
చరిగొండ ధర్మన్న

thumb|చరిగొండ ధర్మన్న
**చరిగొండ ధర్మన్న** పాలమూరు జిల్లాకు చెందిన కవి. చరికొండ గ్రామానికి చెందిన ధర్మన్న జనన, మరణ సంవత్సరాలపై కచ్చితమైన ఆధారం లేదు కాని అతని రచనలు, మంత్రి పోషణల ప్రకారం జీవితకాలం సా.శ.1480-1530గా నిర్ణయించారు. పూర్వం చరిగొండ సీమగా పిలుబడి ప్రస్తుతం కల్వకుర్తి మండలంలో ఉన్న చారికొండ గ్రామానికి చెందిన ధర్మన్న "చిత్రభారతం" కావ్యం ద్వారా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఈ కావ్యాన్ని కరీంనగర్ జిల్లా ధర్మపురికి చెందిన పెద్దన మంత్రికి అంకితం ఇవ్వడం వల్ల అతడిని ఆ జిల్లావాడుగా పరిగణించడం జరిగింది. షితాబుఖానుగా పేరుపొందిన సీతాపతి మంత్రి ఎనుమలూరి పెద్దన పోషణలో ఉండి ఈ కావ్యాన్ని రచించాడు. ధర్మన్న రచించిన చిత్రభారతం 8 ఆశ్వాసాల ప్రబంధం. ఇందలి కథ చిత్రవిచిత్రమైనది. అందుకే గ్రంథానికి ఆ పేరుపెట్టబడింది. చరిగొండ ధర్మన్న వంటి కవులను సాహిత్యకారులు పట్టింకోలేరు. ధర్మన్న గంటకు వందపద్యాలు చెప్పగలిగే అవధాన విద్యాప్రవీణుడని అతని పద్యాలే చెబుతాయి. ధర్మన్న ‘శతలేఖిన్యవధాన పద్యరచనా సంధాన సురవూతాణ చిహ్నిత నాయుడు, శతఘంట సురవూతాణుడు’ అన్న బిరుదులు గలవాడు. గంటకు నూరు పద్యాలు అల్ల గలిగిన శతావధాని అని దీని అర్థం. 17వ శతాబ్దిలో జ్యోతిష్యరత్నాకరం రచించిన చరిగొండ హోన్నయ్య కూడా ధర్మన్న వంశీయుడు. ఈయన రాసిన చిత్ర భారతము పద్యకావ్యం ప్రసిద్ధి చెందినది.
## ప్రాచుర్యం
* ధర్మన్న రచించిన చిత్రభారతం కావ్యాన్ని పళ్లె వేంకట సుబ్బారావు 1920ల్లో సంగ్రహం చేసి వచనంగా మలిచి ప్రచురించారు. దీనిని 1922లో నాటి విద్యాశాఖ విద్యార్థులకు పఠనీయ గ్రంథంగా, 1925 ట్రెయింగ్ స్కూళ్ల హైయర్ గ్రేడ్ పరీక్షకు పాఠ్యగ్రంథంగానూ నిర్ణయించారు.
## బయటి లింకులు
*ఇంటర్నెట్ ఆర్కైవ్స్లో చరిగొండ ధర్మన్న చిత్రభారతము సంపూర్ణ పాఠ్యం
* డి.ఎల్.ఐలో చిత్ర భారతము పుస్తక ప్రతి
## మూలాలు

వర్గం:తెలుగు కవులు
వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా ప్రాచీన కవులు
వర్గం:నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా ఉపాధ్యాయులు
గ్రహణం (2005 సినిమా)

**[[గ్రహణం]]** 2005లో విడుదలైన తెలుగు చలన చిత్రం. కనకధర క్రియేషన్స్ బ్యానర్ పై పి.వెంకటేశ్వర రావు, బి.వి.సుబ్బారావు, ఎన్.అంజి రెడ్డి లు నిర్మించిన ఈ సినిమాకు ఇంద్రగంటి మోహన కృష్ణ తొలిసారి తెలుగు సినిమా దర్శకునిగా  దర్శకత్వం వహించాడు. తనికెళ్ళ భరణి, జయలలిత ప్రధాన తారాగణంగా నటించగా కె.విజయ్ సంగీతాన్నందించాడు. ఈ సినిమా గుడిపాటి వెంకట చలం  నవల ఆధారంగా నిర్మించబడింది. ఈ సినిమాకు 2005 జాతీయ సినిమా పురస్కారాలలో దర్శకుడి ఉత్తమ తొలి సినిమా అవార్డు వచ్చింది.
కుడి|thumb|267x267px|తనికెళ్ళ భరణి
thumb|జయలలిత

## తారాగణం
* నారాయణ స్వామిగా తనికెళ్ళ భరణి
* శారదాంబగా జయలలిత
* సూర్య, కమల్, 
* తల్లావజ్జుల సుందరం, 
* గోపరాజు రమణ,
* శివనారాయణ, 
* జ్యోతి,
* పాలగుమ్మి జ్యోతి,
* తల్లావజుల మెహనీష్, 
* తనికెళ్ళ శ్రీనివాస్, 
* మూర్తి, 
* రాఘవ కుమార్, 
* తాలాబత్తుల  వెంకటేశ్వరరావు,
* రాజేశ్వరి, 
* మనీష్, 
* అభిషేక్, 
* అల్లూరి రమేష్

## సాంకేతిక వర్గం

* దర్శకత్వం: మోహన కృష్ణ ఇంద్రగంటి
* రన్‌టైమ్: 91 నిమిషాలు;
* స్టూడియో: కనకధర క్రియేషన్స్
* నిర్మాత: పి.వెంకటేశ్వర రావు, బి.వి.సుబ్బారావు, ఎన్.అంజి రెడ్డి; 
* ఛాయాగ్రాహకుడు: పి.జి. విండా; 
* ఎడిటర్: లోకేష్; స్వరకర్త: కె. విజయ్

## అవార్డులు
**జాతీయ సినిమా పురస్కారాలు - 2005**
* దర్శకుడి ఉత్తమ తొలి సినిమా ఇందిరాగాంధీ అవార్డు - ఇంద్రగంటి మోహన కృష్ణ
**నంది పురస్కారాలు - 2005**
* దర్శకుడి ఉత్తమ తొలి చిత్రం - ఇంద్రగంటి మోహన కృష్ణ
**ఇతర పురస్కారాలు**
* గొల్లపూడి శ్రీనివాస్ స్మారక పురస్కారం - ఇంద్రగంటి మోహన కృష్ణ - 2006

## మూలాలు

## బాహ్య లంకెలు

* 

వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా సినిమాలు
వర్గం:తనికెళ్ళ భరణి సినిమాలు
చేదు

ప్రాథమిక రుచులైన షడ్రుచులలో ఒకటి **చేదు**. చేదు రుచి గల ఆహార పదార్థాలు నోటికి రుచించవు. ఔషధాలు ముఖ్యంగా చేదు రుచిని కల్గి ఉంటాయి. వేప ఆకులు, వేప పూత చేదు రుచిని కలిగి ఉంటాయి. వేప పుల్లలు చేదుగా ఉన్నప్పటికి ఆ పుల్లతో పళ్లు తోముకోవడం వలన నోటిలోని క్రిములు చనిపోయి పళ్లు శుభ్రం అవుతాయి. చేదు తీపికి వ్యతిరేకమని చెప్పవచ్చు. కొన్ని ఆహార పదార్థాలు ఎక్కువ చేదు రుచిని, కొన్ని ఆహార పదార్థాలు తక్కువ చేదు రుచిని కలిగి ఉంటాయి. చేదు పదార్థాలు గాఢమైన వాసన కలిగి ఉంటాయి.

## ఆహార పదార్థాల నిల్వ కొరకు
కొన్ని ఆహార పదార్థాములను నిల్వ చేయుటకు చేదు రుచిగల వేప ఆకులను వాడుతారు, దీని వల్ల ఆహార పదార్థములు చెడిపోకుండా ఎక్కువ కాలం నిల్వ ఉంటాయి. బియ్యంలో పురుగు పట్టకుండా ఉండేందుకు అందులో వేపాకులను ఉంచుతారు.

## కూరగాయలు
కాకర - కాయర కాయలు చేదు రుచిని కలిగి ఉంటాయి, వీటిని కూర చేసుకొనేటప్పుడు కూరలో చక్కెర కలపడం ద్వారా చేదుదనం తగ్గిస్తారు.

## చేదు అనుభవం
జీవితంలో ఎదురయ్యే కొన్ని బాధాకరమైన సంఘటనలను చేదు అనుభవాలు అంటారు.

## ఉగాది పచ్చడి
ఉగాది రోజున తయారు చేసే ఉగాది పచ్చడిలో చేదు రుచి కోసం వేప పూతను ఉపయోగిస్తారు.

## ఇష్టమైనది
చేదు రుచి గల ఆహార పదార్థాలను కొందరు ఇష్టంగా భుజిస్తారు. ఆరోగ్య సంరక్షణ కొరకు కొందరు చేదు రుచి గల ఆహార పదార్థాలను ఆహారంగా తీసుకుంటారు.
## మరికొంత సమాచారం
చేదు అనునది అన్ని రుచులలో అతి సున్నితమైన రుచి. ఇది చాలా మందికి అప్రియమైన, కఠినమైన లేదా అంగీకారయోగ్యంగా లేని రుచి. కానీ కొన్ని సమయాలో ఇది అవసరమైనది, ఉద్దేశ్యపూర్వకంగా కొన్ని చేదు గల పదార్థాలను తీసుకోవససి వస్తుంది. సాధారణ చేదు పదార్థములు, కాఫీ వంటి పానీయాలు, తీపిగా లేని "హాట్ చాక్లెట్", దక్షిణ అమెరికా లో "మేట్" అనే పానీయం, కొన్ని రకాల మిఠాయి దినుసులు, కాకరకాయ, బీరు(చేదుగా గల ఒక ఔషథం), ఆలివ్(ఫలం), పీల్(ఫలం), బ్రెసికాసి వర్గానికి చెందిన అనేక చెట్లు, డాండెలియన్(ఒక రకపు అడవి మొక్క) ,వైల్డ్(చికోరీ), క్వినైన్ వంటీ వాటిలో కూడా చేతు తత్వము ఉంటుంది. టోనిక్ నీటిలో కూడా చేదు తత్వం ఉంటుంది.

చేదుదనము అనునది జీవపరిమాణం అధ్యయనం, ఆరోగ్య పరిశోధనలు చేయువారికి యిష్టంగా ఉంటుంది. చేదుగా ఉన్న పదార్థములలో చాలా పదార్థములు విషపూరితమైనవి. చేదుగా గల పదార్థములలో విషపూరితమైన వాటిని గుర్తించు సామర్థ్యం కలిగి యుండటం ఒక ముఖమైన రక్షణ ప్రమేయంగా ఉంటుంది.
మొక్కల పత్రాలు తరచుగా విషపదార్థాలను కలిగి ఉంటుంది. ఆకులు తిని జీవించే వానర జాతి జంతువులు అపక్వమైన ఆకులను మాత్రమే తీసుకొనుటకు యిష్టపడతాయి. ఎందువలనంటే వాటిలో అధిక ప్రోటీన్లు(మాంసకృత్తులు), తక్కువ ఫైబర్(పీచుపదార్థం), విషపదార్థములు పక్వమైన ఆకులకంటే తక్కువ ఉంటుంది. మానవుల విషయంలో ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఆహార పదార్థములలో గల విషమయ పదార్థాలు లేకుండాచేసి రుచికరంగా తయారుచేసే అనేక ఆహార విశ్లేషణా పద్ధతులు కలిగి ఉన్నారు.

క్వినైన్ లో చేదు తత్వం యొక్క గాఢత సుమారు 0.000008 M ఉంటుంది .యితర చేదు పదార్థములలో చేదు స్వభావం క్వినైన్ తో సాపేక్షంగా రిఫరెన్స్ ఇండెక్స్ 1 గా ఉంటుంది. ఉదాహరణకు "బ్రూసైన్" కు ఇండెక్స్ 11 ఉంటుంది. ఇది క్వినైతో పోల్చితే చాలా ఎక్కువ చేదుదనము, ఇది చాలా విలీన ద్రావణంలో కూడా ఉంటుంది.
 సంశ్లేషణా రసాయన పదార్థమైన డినాటోనియం లో అధికమైన చేదు ఉంటుంది.ఇది అతి చేదుగా ఉన్న పదార్థము. దీని ఇండెక్స్ 1,000 వరకు ఉంటుంది. దీనిని "అవెర్సివ్ కారకం" గా అకస్మాత్తుగా మ్రింగుటను నిరోధించుటకు యితర పదార్థాలతో కలిపి ఉపయోగిస్తారు. దీనిని 1958 లో లిగ్నోకైన్ పరిశోధనా ఫలితంగా కనుగొన్నారు. ఇది స్థానిక ఎలస్థీటిక్ అయిన "మాక్ ఫార్లన్ స్మిత్" , స్కాట్లండ్ చే కనుగొనబడింది.

## ఇవి కూడా చూడండి

## సూచికలు

## బయటి లింకులు

వర్గం:రుచులు
నేపథ్య గాయకుడు

ఒక **నేపథ్య గాయకుడు** (ఆంగ్లం: playback singer) ఒక గాయకుడు, ఇతని గానం చలన చిత్రాలలో ఉపయోగించుకునేందుకు ముందుగా రికార్డు చేయబడుతుంది. సౌండ్ ట్రాక్స్ కోసం నేపథ్య గాయకుల పాటలు రికార్డ్ చేస్తారు, నటులు, నటీమణులు కెమెరా ముందు పాటలు తామే పాడుతున్నట్టు నటిస్తూ పెదవులు కదిలిస్తారు. అయితే వాస్తవ గాయకుడు తెరపై కనిపించడు. దక్షిణ ఆసియా చలన చిత్రాల నిర్మాణంలో ముఖ్యంగా భారత ఉపఖండంలో ఈ పద్ధతిని ఉపయోగిస్తున్నారు. అత్యధికంగా భారతీయ చలన చిత్రాలలో (ముఖ్యంగా బాలీవుడ్, టాలీవుడ్, ఇతర ప్రాంతీయ సినిమాలు), అలాగే పాకిస్తాన్ చిత్రాలలో సాధారణంగా ఆరు లేదా ఏడు పాటలు ఉంటాయి. మొదటి టాకీ చిత్రం అలమ్ అరా (1931) తరువాత అనేక సంవత్సరాలు గాయకులు ఒక చిత్రం కోసం రెండుసార్లు రికార్డిండ్ చేసేవారు. చిత్రీకరణ సమయంలో ఒకసారి, తరువాత మరొసారి రికార్డింగ్ స్టూడియోలో రికార్డింగ్ చేసేవారు. ఈ పద్ధతి 1952-53 వరకు కొనసాగింది.

## పద ప్రయోగం
* నేపథ్య గాయని లేక నేపథ్య గాయకురాలు - అని స్త్రీలను అంటారు
* నేపథ్య గాయకుడు - అని పురుషులను అంటారు 
* నేపథ్య గాయకులు - అనే పదం బహువచనముగా, లేక స్త్రీ, పురుషుల ఇద్దరికి విడివిడిగా కూడా ఉపయోగించవచ్చు.

## ఇవి కూడా చూడండి
* గాయకుడు
* నేపధ్య గానం
* భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడు

## బయటి లింకులు

వర్గం:గాయకులు
వర్గం:నేపథ్యగాయకులు
కె. వి. విజయేంద్ర ప్రసాద్

**విజయేంద్ర ప్రసాద్** గా ప్రసిద్ధిచెందిన తెలుగు సినీ రచయిత పూర్తి పేరు **కోడూరి వెంకట విజయేంద్ర ప్రసాద్**. సుప్రసిద్ధ దర్శకుడు ఎస్. ఎస్. రాజమౌళి ఇతని కుమారుడే. బిజెపి ప్రభుత్వం 2022 జూలై 6న రాజ్యసభకు నామినేట్ చేసింది.
## చిత్ర సమాహారం
# శ్రీవల్లీ (2017) (దర్శకుడు)
# బాహుబలి (2015, 2016) కథ
#భజ్రంగీ భైజాన్ (2015) కథ
# రాజన్న (2011) (దర్శకుడు, సంభాషణల రచయిత)
# మగధీర (2009) కథ
# మిత్రుడు (2009) కథ
# యమదొంగ (2007) కథ
# విక్రమార్కుడు (2006) కథ
# శ్రీకృష్ణ (2006) (దర్శకుడు)
# ఛత్రపతి (2005) కథ
# విజయేంద్ర వర్మ (2004) కథ
# సై (2004) కథ
# సింహాద్రి (2003) కథ
# సమరసింహా రెడ్డి (1999) కథ, స్క్రీన్ ప్లే
# అప్పాజి (1996) కథ
# అర్థాంగి (1996) దర్శకుడు
# ఘరానా బుల్లోడు (1995) కథ, సంభాషణలు
# బొబ్బిలి సింహం (1994) కథ
# జానకీ రాముడు (1988)
# మణికర్ణిక: ద క్వీన్ ఆఫ్ ఝాన్సీ
# [వారణాసి (2027 సినిమా)|వారణాసి]] (2027)
thumb|కుడి|తెలంగాణ అవతరణ ఫిల్మోత్సవం బహుమతుల ప్రదానోత్సవ కార్యక్రమంలో ఉత్తమ షార్ట్ ఫిలిం పేరును ప్రకటిస్తున్న వి. విజయేంద్రప్రసాద్

## మూలాలు

## యితర లింకులు
* ఆంగ్ల వికీ లో వ్యాసం

వర్గం:తెలుగు సినిమా రచయితలు
వర్గం:రాజ్యసభ సభ్యులు
గెణుపు

**గెణుపు** అనగా కణుపుకి కణుపుకి ఉన్న మధ్య భాగం. గెణుపును ఇంగ్లీషులో internodes (కణుపు మధ్యమాలు) అంటారు. సాధారణంగా కణుపు నుంచి మొక్క మొలకెత్తగల మొక్కలకి సంబంధించిన వాటినే గెణుపుగా వ్యవహరిస్తారు. చెరకు నాటేవారు చెరకు చెట్టును గెణుపులగా తెగొట్టి భూమిలో అడ్డంగా నాటుతారు. గెణుపుకి ఇరువైపుల ఉన్న కణుపుల నుంచి చెరకు మొక్కలు మొలుస్తాయి. చెరకు వేసిన పొలంలో చెరకు కొట్టినప్పుడు భూమిలో మిగిలిన చెరకు గెణుపుల యొక్క కణుపుల నుంచి కొత్త చెరకు మొలకలు మొలుస్తాయి.

మొక్క కాండం కణుపు, గెణుపు లతో కూడి ఉంటుంది.

## గెణుపులు నాటేముందు
* చెరకు గెణుపులను నాటేముందు గెణుపులలోని శిలీంద్రాన్ని తొలగించేందుకు చెరకు గెణుపులను కొంత సమయం తగిన మోతాదు నీటితో కలిపిన పురుగుల మందులో ముంచి ఉంచుతారు.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు

వర్గం:వృక్ష శాస్త్రము
హెజీబు అచ్యుతరామయ్య

**హెజీబు అచ్యుతరామయ్య** (1924 - 1996)  గ్రంథాలయ కార్యకర్త.

## జీవిత విశేషాలు
అతను  1924 జూన్ 4 తేదీన విజయనగరం జిల్లా వసంత గ్రామంలో జన్మించాడు.  హిందీ విశారద వరకు చదివి చిన్నతనం నుండే ప్రజా ఉద్యమాల వైపు మొగ్గాడు. అతను  1953లో తన గ్రామంలో పొట్టి శ్రీరాములు గ్రంథాలయాన్ని ప్రారంభించాడు. యువకుల శ్రమదానంలో దానికి భవనం నిర్మించాడు . ఆ గ్రంథాలయ పురోగతికి విశేష కృషిచేశాడు. తన గ్రామంలోనే కాక విజయనగరం జిల్లాలో పలు గ్రామాలలో గ్రంథాలయాలను స్థాపించేందుకు కృషిచేశాడు అతను కొంతకాలం విజయవాడలోని ఆంధ్ర ప్రదేశ్ గ్రంథాలయ సంఘం కార్యాలయంలో పనిచేశాడు 

అతను  1996 జూన్ 18 తేదీన పరమపదించారు.

## మూలాలు

వర్గం:1924 జననాలు
వర్గం:1996 మరణాలు
వర్గం:విజయనగరం జిల్లా ఉద్యమకారులు
నముడూరు అప్పలనరసింహం

**నముడూరు అప్పల నరసింహం** (1917 - 1986) ప్రముఖ తెలుగు కవి, పండితుడు, అష్టావధాని.

వీరు 1917 జూన్ 16 తేదీన విశాఖపట్నంలో జన్మించారు. వీరు పాఠశాల ఉపాధ్యాయునిగా 27 సంవత్సరాలు పనిచేసి, 1972లో పదవీ విరమణ చేశారు. అనంతరం అన్నపూర్ణ ట్యుటోరియల్స్ లో తెలుగు పండితులుగా పనిచేశారు.

## రచనలు
వీరు సుమారు 300కు పైగా రచనలు చేయగా; అందులో 64 మాత్రమే ముద్రించబడినాయి. వీనిలో **కబోది** అనే కావ్యం మంచి పేరుతెచ్చిపెట్టింది. 
* బికారి
* కబోది
* గురుమూర్తి
* శ్రీమత్ సుందర రామాయణం శతకాలు
* శ్రీ కాశీవిశ్వనాథ ప్రభు
* ఆదిత్య హృదయం
* దేవి
* అంతా ఒకటే (నాటకం)
* పాలవెల్లి (ఆంగ్ల కవుల పద్యాల అనువాదం)

### కబోది
ఈ రచన కావ్య రచన చేయువారికి వ్యాయామం కలిగించింది. ఇది శివ పార్వతుల మధ్య జరిగిన సంభాషణ, సంభావనలు గలది. చాలా లోక రీతులను, శాస్త్ర మర్యాదలను ఇందులో చెప్పించారు. ఇందులో 592 పద్యాలున్నాయి. ఈ కావ్యంలోని మరొక విశేషం: మొదటి పద్యం 'ఆ అక్షరంతో ప్రారంభమై హల్లుల చివరకు వచ్చి అక్కడ నుండి గుణింతాలతో కదిలి అక్కడితో ఆగక సంయుక్తాక్షరపు గుణింతాలతో సాగి చివరి వరకు అక్షర సమామ్నాయం అంతా పద్యాదులతో నింపబడినది. ఇది చాలా కష్టమైన ప్రక్తియ అని పండితులచే కొనియాడబడింది.

వీరు 1986లో విశాఖపట్నంలో పరమపదించారు.

వర్గం:1917 జననాలు
వర్గం:1986 మరణాలు
వర్గం:తెలుగు రచయితలు
వర్గం:విశాఖపట్నం జిల్లా అవధానులు
వర్గం:విశాఖపట్నం జిల్లా రచయితలు
వర్గం:విశాఖపట్నం జిల్లా ఉపాధ్యాయులు
విస్సా అప్పారావు

right|thumb|200px|విస్సా అప్పారావు
**విస్సా అప్పారావు** (1884 - 1966) ప్రముఖ భౌతిక శాస్త్రాచార్యులు.

వీరు తూర్పు గోదావరి జిల్లా పెద్దాపురంలో 1884 ఏప్రిల్ 24 తేదీన రామచంద్రుడు, మాణిక్యాంబ దంపతులకు జన్మించారు. తండ్రి పెద్దాపురం సంస్థానంలో ఉన్నతోద్యోగిగా పనిచేశారు. వీరు పెద్దాపురం, అమలాపురంలో ప్రాథమిక విద్యను పూర్తిచేసి; రాజమండ్రి ఆర్ట్స్ కళాశాలలో ఎఫ్.ఏ;, బి.ఎ. (1900-04) చదివి, మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ కళాశాలలో ఎం.ఎ.ను భౌతికశాస్త్రం ప్రధానాంశంగా 1906లో చదివి; 1907 లో ఎల్.టి.ని పూర్తిచేశారు. అంతట రాజమండ్రిలోనే స్కూలు అసిస్టెంటుగా కొంతకాలం పనిచేసి; తదుపరి 1909లో మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ కళాశాలలో భౌతికశాస్త్ర అసిస్టెంటు ప్రొఫెసర్ గా నియమితులై ఆనర్సు విద్యార్థులకు బోధించారు. 1914 నుండి రాజమండ్రి, అనంతపురం కళాశాలలో పనిచేసి; 1927లో తిరిగి మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ కళాశాలలో చేరారు. అక్కడ 1936 వరకు పనిచేసి ఉత్తమ ఆచార్యులుగా, పరిపాలకులుగా ప్రఖ్యాతిచెందారు. 1936-38 మధ్య రాజమండ్రి ట్రైనింగ్ కళాశాల ప్రిన్సిపాల్ గా పనిచేసి, తర్వాత కొంతకాలం ఆంధ్ర విశ్వకళా పరిషత్తు కళాశాల ప్రిన్సిపాల్ గా కూడా పనిచేసి; 1941 పదవీ విరమణ చేశారు.

&nbsp;పశ్చిమ గోదావరి&nbsp;జిల్లా, &nbsp;చాగల్లు&nbsp;మండలానికి చెందిన గ్రామం మార్కొండపాడులో ఉమా మార్కండేయస్వామవారి దేవస్థానమునకు 16 ఎకరాల భూమిని దానం చేసినట్లు తెలుస్తుంది. రాజమండ్రిలోని గానకళా పరిషత్తు, రామారావు ఆర్టు గేలరీ, చిత్రకళాశాల మొదలైన సంస్థలను స్థాపించారు. ఆంధ్ర విశ్వకళా పరిషత్తు పాలన మండలిలోను, ఆంధ్రప్రదేశ్ సంగీత, నాటక అకాడమీలోను, రేడియో మొదలైన సంస్థల సలహాసంఘాల సభ్యులుగా పనిచేశారు. మద్రాసు సంగీత అకాడమి మూలస్తంభాలలో వీరు ఒకరు.
వీరు 1966 జూలై 30 తేదీన హైదరాబాదులో పరమపదించారు.

## రచనలు
* త్యాగరాజ కీర్తనలు (1947)
* క్షేత్రయ్య పదాలు (1950)
* పరమాణు శక్తి (1952)
* వ్యాసావళి (1956)
* ఆకాశం (1960)
* విజ్ఞానం విశేషాలు (1964)
* నృత్య సంగీత వ్యాసరత్నావళి (1966)
* ఆధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తనలు (1962)
* రామదాసు కీర్తనలు

వర్గం:1884 జననాలు
వర్గం:1966 మరణాలు
వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా రచయితలు
వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా ఉపాధ్యాయులు
వర్గం:తెలుగులో సైన్సు రచయితలు
బులుసు అప్పన్నశాస్త్రి

**బులుసు అప్పన్నశాస్త్రి** (1893 - ?) ప్రముఖ తర్కశాస్త్ర పారంగతులు.

వీరు 1893 సెప్టెంబరు 23 తేదీన తూర్పు గోదావరి జిల్లా అమలాపురం సమీపంలోని భాట్నవిల్లి గ్రామంలో జన్మించారు. వీరు విశ్వనాథ సోమయాజులు వద్ద తర్కశాస్త్రం, చామర్తి విశ్వనాథశాస్త్రి వద్ద నిరుక్తం, దెందుకూరి నరసింహశాస్త్రులు వద్ద వేదాంతశాస్త్రాన్ని అభ్యసించారు.

వీరు ప్రాచీన మార్గాన్ని అనుసరించి అధీతి బోధాచరణ ప్రచారాలను నాలుగు మార్గాల చేత ఆచరించారు. 1916 నుండి తర్క వేదాంత శాస్త్రాలకు తామొక ఆచార్యపీఠంగా ఉండి శతాధిక సంఖ్యలో విద్యార్ధులకు శిక్షణ ఇచ్చారు. 1931 నుండి 1947 వరకు గద్వాల, ఆత్మకూరు సంస్థానాల పండిత పరిషత్తులో ధర్మాధికారిగా ఉన్నరు. 1935 నుండి 1942 వరకు *సనాతన మత ప్రచారిణి* అను మాసపత్రికను నిర్వహించారు.

వీరు గీతా తత్వ విచారం, శ్రీమద్భగవద్గీతా శంకరాచార్య తత్వబోధిని మొదలైన గ్రంథాలు రాశారు.

వీరు శృంగేరి, పుష్పగిరి, పుట్టపర్తి పీఠాధిపతుల సత్కారాలు అందుకున్నారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ 1972 ఫిబ్రవరి 12 తేదీన వీరిని సత్కరించింది.

వర్గం:1893 జననాలు
వర్గం:తెలుగు రచయితలు
వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా తత్వవేత్తలు
వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా రచయితలు
ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తుల జాబితా

thumb|350x350px|ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉన్నత న్యాయస్థానం, అమరావతి
# కోకా సుబ్బారావు (1956–1958)
# పి. చంద్రారెడ్డి (1958–1964)
# పి. సత్యనారాయణ రాజు (1964–1965)
# మనోహర్ ప్రసాద్ (1965–1966)
# ఎన్. డి. కృష్ణారావు (1966 - 1966)
# పి. జగన్ మోహన్ రెడ్డి (1966–1969)
# ఎన్.కుమారయ్య (1969–1971)
# కె. వి. యల్. నరసింహం (1971–1972)
# గోపాలరావు ఎక్బోటే (1972–1974)
# ఎస్.ఓబుల్ రెడ్డి (1974–1976) & (1977–1978)
# బి.జె.దివాన్ (1976–1977)
# ఆవుల సాంబశివరావు (1978–1979)
# చల్లా కొండయ్య (1979–1980)
# అల్లాడి కుప్పుస్వామి (1980–1982)
# కొండా మాధవరెడ్డి (1982–1984)
# కోకా రామచంద్రరావు (1984 - 1984)
# పి. చెన్నకేశవరెడ్డి (1985 - 1985)
# కె. భాస్కరన్ (1985–1988)
# యోగేశ్వర్ దయాల్ (1988–1991)
# ఎస్. సి. ప్రతాప్ (1991–1992)
# ఎస్. బి. మజుందార్ (1992–1993)
# సుందరం నైనార్ సుందరం (1993–1994)
# సయ్యద్ సాగిర్ అహ్మద్ (1994–1995)
# ప్రభా శంకర్ మిశ్రా (1995–1997)
# ఉమేష్ చంద్ర బెనర్జీ (1998 - 1998)
# మన్మోహన్ సింగ్ లిబర్హాన్ (1998–2000)
# సత్యవ్రతా సిన్హా (2000–2001)
# ఏ.ఆర్. లక్ష్మణన్ (2001–2002)
# దేవిందర్ గుప్తా (2003–2005)
# జి.ఎస్. సంఘ్వి (2005–2007)
# అనిల్ రమేష్ డావే (2007–2010)
# నిసార్ అహ్మద్ కక్రూ (2010–2011)
# మదన్ లోకుర్ (2011-2012)
# పినాకి చంద్ర ఘోష్ (2012-2013)
#ఎన్.వి. రమణ (2013-3/27/2013)
#కళ్యాణ్ జ్యోతి సెంగుప్తా (2013-2015)
# అరూప్ కుమార్ గోస్వామి (07-01-2021)

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్
వర్గం:న్యాయ శాస్త్రము
గరుడ

* గరుత్మంతుడు - హిందూ పురాణాలలో ఒక గరుడ పక్షి (గ్రద్ద) శ్రీమహావిష్ణువు వాహనంగా గరుత్మంతుడు ప్రసిద్ధి
* గరుడ పురాణం - వ్యాస మహర్షి చే రచింపబడిన అష్టాదశ పురాణాలలో ఒకటి.
* గరుడ బేతరాజు - కాకతీయులు కళ్యాణి చాళుక్యులకు విధేయ సామంతులు.
* గరుడ ముక్కు - ఒక ఔషధ మొక్క.
* గరుడ గర్వభంగం - 1943 తెలుగు సినిమా
* గద్ద - పక్షుల జాతులకు చెందిన ఒక పక్షి
ఆల్ ఇండియా ముస్లిం పర్సనల్ లా బోర్డు

thumb|ఆల్ ఇండియా ముస్లిం పర్సనల్ లా సైన్ బోర్డు
**ఆల్ ఇండియా ముస్లిం పర్సనల్ లా బోర్డు (అఖిల భారత ముస్లిం వైయక్తిక న్యాయశాస్త్ర సంస్థ) **:

* స్థాపన: 1973|04|07
* భాష: ఉర్దూ, హిందీ, ఆంగ్లం
* స్వచ్ఛంద సంస్థ.
* సభ్యుల సంఖ్య - 41
* అధిపతి: ప్రెసిడెంటు
* ప్రస్తుత ప్రెసిడెంటు: సయ్యద్ ముహమ్మద్ రాబే హసని
* ప్రముఖ పాత్రధారి: మొహమ్మద్ తయ్యబ్, అలీ మియా
* స్వచ్ఛంద సభ్యులు: 201

## పరిచయం
**ఆల్ ఇండియా ముస్లిం పర్సనల్ లా బోర్డు** (AIMPLB) ఒక స్వచ్ఛంద సంస్థ. ఇది "భారతీయ ముస్లిం పర్సనల్ లా" కొరకు, "ముస్లిం పర్సనల్ లా (షరీయత్) అప్లికేషన్ ఏక్టు-1937" ఆధారం గా, ముస్లిం వైయక్తిక వ్యవహారాల కొరకు, ఇస్లామీయ న్యాయశాస్త్రం ప్రకారం పాటుపడుతుంది. ఈ బోర్డు భారతీయ ముస్లిం సమాజ అభిప్రాయ వేదికగా, స్వచ్ఛందంగా పనిచేస్తున్న సంస్థ.

## బోర్డు గురించి
అఖిలభారత ముస్లిం పర్సనల్ లా బోర్డు, AIMPLB ముస్లింల పర్సనల్ లా కొరకు పనిచేస్తున్న ఒక ప్రైవేటు సంస్థ. ప్రభుత్వాలతో అనుసంధానింపబడి, ప్రభుత్వాలకు, సాధారణ ముస్లింలకు దిశానిర్దేశాలను అందించే సంస్థ. దీని వర్కింగ్ కమిటీలో 41 ఉలేమాలు వివిధ ఇస్లామీయ పాఠశాలల నుండి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంటారు. దీని సాధారణ సభలో 201 సాధారణ ముస్లింలు, ఉలేమాలు, 25 స్త్రీలు వుంటారు.

ఈ బోర్డులో షియాలు తక్కువ సంఖ్యలోనూ, బరేల్వీ, దేవ్ బందీలు అధిక సంఖ్య లోనూ ఉన్నారు.

## ఇవీ చూడండి

* షరియా
* ఇస్లామీయ న్యాయశాస్త్రం
* భారతదేశంలో ఇస్లాం
* ఆల్ ఇండియా ముస్లిం ఉమెంస్ పర్సనల్ లా బోర్డు
*
## పాదపీఠికలు

## బయటి లింకులు
* All India Muslim Personal Law Board

వర్గం:భారతదేశంలో ఇస్లాం
వర్గం:షరియా
వర్గం:ఇస్లామీయ న్యాయశాస్త్రం
చౌలము

హిందూ మతములో గల 48 సంస్కారములలో **చౌలము ** ఒకటి. ఇది షోడశ సంస్కారాలు లలో సప్తమ సంస్కారమును. దీనిని చూడాకరణమని కూడా అంటారు. ఇది బిడ్డకు మూడవయేడు వచ్చిన పిదప చేయుదురు. ఇందులో బిడ్డ యొక్క తలవెండ్రుకలు తీసివేయుట ప్రధాన క్రియ. శిశువునకు గర్భమునందు కలిగిన కేశములను తొలగించి చూడాకరణమొనర్చి దీనిద్వారా శిక్షయు, సంస్కారయోగ్యతయు కలిగింపబడును. కావున, బిడ్డకు అపాత్రతా దోషము నిరాకరించబడును. వృద్ధి శ్రాద్ధము, హోమము జరిగిన పిమ్మట సూర్యుని ప్రార్థించుచు, "సూర్యుడు దేనితో బృహస్పతికి కేశఖండనమొనర్చెనో, దేనితో వాయుదేవుడు ఇంద్రునకు కేశఖండనము చేసెనో, అట్టి బ్రహ్మరూపి యగు కత్తి ద్వారా నేను నీకు కేశఖండనము చేయుచున్నాను. నీకు ఆయుస్తేజోబలాభివృద్ధులు కలుగుగాక!" అన్న అర్థము గల మంత్రములు పఠించబడును. ఈ చూడాకరణమందు శిఖ మాత్రముంచి మిగిలిన కేశములు తొలగించాలి. కేశములు బలమునకు మూలం. అవి పూర్తిగా తొలగించుట వలన మనిషి బలహీనుడగును. శిఖతో పురుషునకు బలము, వీర్యము, స్థైర్యము, ఆధ్యాత్మికోన్నతికి చెప్పనలవి కాని సంబంధము ఉన్నందు వలన ఈ శిఖధారణము హిందువుల జాతీయ చిహ్నముగా పరిగణించబడింది. చూడాకరణము ఈ జాతీయ చిహ్నమునకు మొదటి సన్నివేశమగును.

పుట్టువెండ్రుకలు తీయించడం. దీర్ఘాయుష్షును, అందాన్ని కోరుతూ చేసే సంస్కారం. సుశ్రుతుడు, చరకుడు కూడా గుండు వల్ల దీర్ఘాయుష్షు, అందం చేకూరుతాయని పేర్కొన్నారు. తలనీలాలు దేవునికి లేదా దేవతకు అర్పించడం గురించి గృహ్యసూత్రాల్లో గానీ, స్మృతుల్లో గానీ లేనేలేదు! పూర్వకాలంలో కూడా కొన్ని సార్లు దేవాలయాల్లో తలనీలాలు అర్పించడం ఉన్నప్పటికీ అది కొన్ని ప్రత్యేక సందర్భాల్లోనే జరిగేది (లేకలేక కలిగిన పిల్లలు లేదా ఒకరిద్దరు పిల్లలు చనిపోయిన తర్వాత పుట్టిన పిల్లలకు). గృహ్యసూత్రాల ప్రకారం ఈ సంస్కారం మొదటి సంవత్సరం చివర్లో గానీ, మూడొ ఏటగానీ చెయ్యాలి. తర్వాతి కాలాలోని సూత్రకర్తలు ఈ వయసును ఏడేళ్ళవరకు పొడిగించారు.
పి. చంద్రారెడ్డి

**జస్టిస్ పి. చంద్రారెడ్డి** లేదా **పలగాని చంద్రారెడ్డి** (జూలై 1, 1904 - అక్టోబర్ 7, 1976) హైకోర్టు న్యాయమూర్తి. నెల్లూరులోని వి.ఆర్. ఉన్నత పాఠశాలలో చదివి తర్వాత మద్రాసులోని పచ్చియప్ప కళాశాలలో ఉన్నత విద్యనభ్యసించారు.

1928 ఆగస్టు 13 తేదీన మద్రాసు హైకోర్టులో న్యాయవాదిగా ప్రాక్టీసు మొదలుపెట్టాడు. సివిల్, క్రిమినల్ కేసులు రెంటినీ వాదించేవాడు. 1949 జూలై 16 అదే కోర్టులో అదనపు న్యాయమూర్తిగా నియమితుడయ్యాడు. తరువాత ఆంధ్ర ప్రదేశ్ హైకోర్టులో న్యాయమూర్తిగా నియమించబడి, తదనంతరం ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పదోన్నతి పొందాడు.

చంద్రారెడ్డి ఆంధ్ర ప్రదేశ్, తమిళనాడు రాష్ట్రాలకు ఆపద్ధర్మ గవర్నరుగా కొద్దికాలం పనిచేశాడు. 1964 డిసెంబరు 23 తేదీన మద్రాసు హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి అయ్యాడు. 1966 జనవరి 7 తేదీన పదవీ విరమణ చేశారు.

చంద్రారెడ్డి అక్టోబర్ 7 1976 తేదీన పరమపదించాడు.

## మూలాలు

వర్గం:తెలుగువారిలో న్యాయవాదులు
వర్గం:1904 జననాలు
వర్గం:1976 మరణాలు
వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా న్యాయవాదులు
వర్గం:నెల్లూరు జిల్లాకు చెందిన హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తులు
వర్గం:నెల్లూరు జిల్లాకు చెందిన హైకోర్టు న్యాయమూర్తులు
వర్గం:మద్రాసు హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తులు
వర్గం:నెల్లూరు జిల్లాకు చెందిన గవర్నర్లు
గడియారం వేంకట శేషశాస్త్రి

పరాయిపాలనను నిరసించి స్వాతంత్య్రకాంక్షను అణువణువునా రగుల్చుతూ రచించిన మహాకావ్యమే 'శ్రీశివభారతం'. భరతమాత పరాయి పాలనలో కళావిహీనమైన తరుణంలో అరుణోదయంగా వెల్లివిరిసింది కావ్యమది. మాతృభాష విముక్తికి మార్గదర్శిగా పంచకావ్యాల సరసన 1943లో 8 ఆశ్వాసముల ప్రబంధంగా శివభారతం వెలుగొందింది. ఈ అద్భుత కావ్య సృష్టికర్త గడియారం వేంకట శేషశాస్త్రి.ఆధునికాంధ్ర కవుల్లో ప్రముఖులు, శతావధాని గడియారం వేంకటశేషశాస్త్రి. ఇతను దుర్భాక శతావధానితో కలిసి కొన్నికావ్వనాటకాలు రాశాడు.

## జీవిత విశేషాలు
పెద్దముడియం మండలం నెమళ్లదిన్నె గ్రామంలో రామయ్య, నరసమ్మ దంపతులకు 1894 ఏప్రిల్ 7న జన్మించాడు. విద్యాభ్యాసం కోసం ప్రొద్దుటూరు చేరుకుని స్థిరపడ్డాడు. గడియారం వేంకట శేషశాస్త్రి ధర్మపత్రి వెంకటసుబ్బమ్మ. రామశేషయ్య, వెంకటసుబ్రమణ్య ఇతని పుత్రులు. 1932లో అనిబిసెంట్‌ మున్సిపల్‌ పురపాలిక పాఠశాలలో తెలుగు ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేసాడు. బ్రహ్మానందిని అనే సాహిత్య సాంస్కృతిక మాసపత్రికకు సంపాదకులుగా సేవలు అందించాడు. గడియారం వేంకట శేషశాస్త్రి బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి. రూపావతారం శేషశాస్త్రి వద్ద తర్క, వ్యాకరణ, సాహిత్య శాస్త్రాలు, వాసుదేవావధాని వద్ద యజుర్వేదం, ఉపనిషత్తులు, దుర్భాక రాజశేఖర శతావధాని వద్ద అవధాన విద్యల్లో ఆరితేరాడు. గోవర్ధన సప్తశతి, ఉత్తర రామాయణ గ్రంథాలు, సంస్కృతం నుంచి తెలుగులోకి అనువదించాడు. పుష్పబాణ విలాసం, వస్తుజంత్రి, మల్లికామారుతం, శ్రీనాథ కవితాసామ్రాజ్యం, రఘునాధీయం, వాల్మీకి హృదయావిష్కరణ వంటి గ్రంథాలను రచించాడు. నన్నయ్య భారతం, పోతన భాగవతం లాగా గడియారం వేంకటశేష శాస్త్రికి చిర కీర్తిని తెచ్చిన పెట్టిన గ్రంథం శివభారతం.

## సత్కారాలు
* ప్రొద్దుటూరు రాయల సాహిత్య పరిషత్తు ఆధ్వర్యంలో ఎన్నో సాహిత్య ప్రసంగాలు చేసాడు. గోదావరి తీరంలోని రాజమహేంద్రవరంలో శ్రీపాద తల్లావర్ఘుల వారిఎదుట గజారోహణ సత్కారం అందుకున్నాడు.
* 1945లో అనంతపురంలోని హిందూపురం లలిత కళాపరిషత్తు సభ్యులు స్వర్ణ గండపెండేరం, సువర్ణ కంకణ బహుకరించారు. 
* 1948లో మద్రాసు ప్రభుత్వం దశాబ్ద కాలపు ఉత్తమ సాహితీ గ్రంథంగా శివభారతాన్ని గౌరవించి ప్రథమ బహుమతితో సత్కరించారు. 
* 1967లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం సాహిత్య అకాడమి అవార్డు అందజేసింది. 
* 1968లో ప్రొద్దుటూరులో కనకాభిషేకం, 
* 1974లో మరాఠా మందిర్‌ వారు శివాజి త్రిశత జయంతి ఉత్సవాల్లో భాగంగా బంగారు పతకాన్ని బహుకరించారు. 
* 1976లో వెంకటేశ్వర విశ్వ విద్యాలయం గౌరవ డాక్టరేట్‌ను అందించారు.
* 1959 నుంచి 1968 వరకు శాసనమండలి సభ్యునిగానూ, 1969 నుంచి 1973 వరకు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమి ఉపాధ్యక్షులుగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు

## బిరుదులు
* కవితావతంస
* కవిసింహ
* అవధానపంచానన

## మూలాలు

## యితర లింకులు
* రాయలసీమ రచయితల చరిత్ర

వర్గం:1894 జననాలు
వర్గం:తెలుగు కవులు
వర్గం:సంస్కృత కవులు
వర్గం:తెలుగు రచయితలు
వర్గం:కడప జిల్లాకు చెందిన శాసనమండలి సభ్యులు
వర్గం:సంపాదకులు
వర్గం:కడప జిల్లా కవులు
వర్గం:1980 మరణాలు
తమనపల్లి అమృతరావు

తమనంపల్లి అమృతరావు

**తమనంపల్లి అమృతరావు** (1920 - 1989) ప్రముఖ నాయకుడు, గాంధేయవాది.స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు.మన పుణ్య భూమి వార పత్రిక సంపాదకులు.

## జీవిత సంగ్రహనం

తమనంపల్లి అమృతరావు 1920 అక్టోబరు 21 తేదీన గుంటూరు జిల్లా మేడికొండూరు మండలం విశదల గ్రామంలో ఆరుళప్ప, అన్నమ్మ దంపతులకు జన్మించారు. కర్నూలు జిల్లా ప్యాపలిలో చదువుకున్నారు. వీరికి చిన్నతనం నుండి రాజకీయాల మీద ఆసక్తి ఎక్కువ ఉండేది. విద్యార్థిగా ఉండగానే క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో పాల్గొని జైలు జీవితం గడిపారు. కొంతకాలం భారత విమానదళంలో పనిచేశారు. తర్వాత నిజాం స్టేట్ రైల్వేలో పనిచేశారు.

వీరు తమ జీవితాన్ని ప్రజాసేవకే అంకితం చేయదలచి *గాంధీజీ మిషన్* అనే సంస్థను స్థాపించారు. తొలినాటి నుండి మధ్యనిషేధం అమలుపై తీవ్రంగా ప్రచారం చేశారు. 1956లో ఢిల్లీలో జరిగిన జాతీయ స్థాయి మధ్య నిషేధ కార్యకర్తల మండలిలో సభ్యులయ్యారు.

వీరు 1978లో తాడికొండ నియోజకవర్గం నుండి కాంగ్రెసు అభ్యర్థిగా పోటీచేసి ఎమ్మెల్యేగా విజయం సాధించారు. షెడ్యూల్డు కులాల శాసనసభ కమిటీ అధ్యక్షుడిగా 1982 నుండి వారి అభ్యున్నతికి కృషిచేశారు. వీరు 1989 ఏప్రిల్ 27 తేదీన పరమపదించారు. ఆయన ఆశయ సాధనకు ఆయన పిల్లలు, కుటుంబ సభ్యులు, బంధుగణం కృషిచేస్తున్నారు.

## జీవిత భాగస్వామి
విశాఖ ఉక్కు ఫ్యాక్టరీ సాదకులు, మాజీ ఎమ్మెల్యే స్వర్గీయ తమనంపల్లి అమృతరావు గారి సతీమణి శ్రీ చిరంజీవి.

విశాఖ ఉక్కు ఆంధ్రుల హక్కు అని అమృతరావు గారు విశాఖలో ఆమరణ దీక్ష చేస్తున్నప్పుడు, ఆమె కూడా గుంటూరులో విశాఖ ఉక్కు కోసం పది రోజులు ఆమరణ దీక్ష చేసారు

ఈమె 2018 నవంబరు 14 రాత్రి స్వర్గస్తులైనారు.

## నిరాహార దీక్ష

విశాఖపట్నంలో ఉక్కు కర్మాగారాన్ని ప్రారంభించాలని 1966 అక్టోబరు 15న గుంటూరు జిల్లా తాడికొండకు చెందిన అమృతరావు అనే నేత విశాఖ కలెక్టరేట్‌ వద్ద ఆమరణ దీక్ష చేపట్టారు. అప్పుడు ఆయన పిలుపునిచ్చిన "విశాఖ ఉక్కు- ఆంధ్రుల హక్కు"నినాదం ఆంధ్రదేశాన్ని కుదిపేసింది. ఆ ఉద్యమంలో 32 మంది ప్రాణాలను కోల్పోయారు. విద్యార్థులు బంద్‌లు నిర్వహించారు. ఈ దీక్ష రాష్ట్రంలోని నిరుద్యోగ యువత, విద్యార్థులను కదిలించింది. వామపక్షాలను ఉద్యమం వైపు అడుగులు వేయించింది. అన్ని రాజకీయ పక్షాలతో ఏర్పాటుచేసిన బహిరంగ సభలో తెన్నేటి విశ్వనాధం, యం.వి.భద్రం, రావిశాస్త్రి, చౌదరి సత్యనారాయణ తదితరులు ప్రసంగించారు. అమృతరావు దీక్షకు మద్దతుగా జనసంఘ్‌ పార్టీ నాయకులు, ప్రజాపార్టీ నాయకులు దీక్ష చేశారు. నిరాహార దీక్షల వల్ల ఫ్యాక్టరీలు రావని అప్పట్లో కొందరు హేళన చేశారు. మరోవైపు అమృతరావు దీక్ష విరమింపజేయాలని అప్పటి పీసీసీ అధ్యక్షుడు తిమ్మారెడ్డి, వావిలాల గోపాలకృష్ణయ్య, అప్పడు దొర, భాట్టం శ్రీరామ్మూర్తి కొందరు కాంగ్రెస్‌ నాయకులు కేంద్రాన్ని కోరారు. ఈ క్రమంలో ముఖ్యమంత్రి బ్రహ్మానందరెడ్డి ప్రధాని ఇందిరతో భేటీ అయ్యారు. ప్లాంటు ఏర్పాటుకు ఇందిర సూత్రప్రాయంగా అంగీకరించినట్టు చెప్పి, అమృతరావుకు నిమ్మరసం ఇచ్చి 1966 నవంబరు 3న దీక్ష విరమింపజేశారు. ఆ విధంగా విశాఖలో 1971లో ఉక్కు కర్మాగారం ఏర్పడింది.

## మూలాలు


## బయటి లంకెలు

* 1. సాక్షి 21.10.2013 http://epaper.sakshi.com/apnews/Guntur/21102013/Details.aspx?id=2020118&boxid=25333384 
* 2. https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1344311392267514&set=a.233025936729404.60739.100000659993594&type=3&theater

వర్గం:1920 జననాలు
వర్గం:1989 మరణాలు
వర్గం:గుంటూరు జిల్లా నుండి ఎన్నికైన శాసన సభ్యులు
వర్గం:విశాఖ ఉక్కు ఉద్యమకారులు
వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సామాజిక కార్యకర్తలు
శాంతకుమారి. జి

**శాంతకుమారి. జి**, పెమ్మరాజు లక్ష్మీ సువర్చలాదేవి, వెంకటరమణ దంపతులకు తెనాలిలో జన్మించారు. దక్షిణభారత హిందీ, రాష్ట్ర భాష ప్రవీణ ఉత్తరార్థ్ర చేసి హిందీ టీచర్ గా పనిచేశారు.

## కళాకారుణిగా
3వ ఏటనుండి భరతనాట్యం, కూచిపూడి శాస్త్రీయ నృత్యాలతోపాటు రంగస్థలంపైన బాలనటిగా తన కళాజీవితాన్ని ప్రారంభించి అనేక బహుమతులు పొందారు. వివాహ అనంతరం 1997వ సంవత్సరంనుండి రంగస్థల, రేడియో, టీ.వి., సిని నటిగా నటించారు. ఇందులో మచ్చుకి వీలునామా, తులసితీర్థం, ఔనుమల్లా, చిటారుకొమ్మన మిఠాయి పొట్లం, ఆషాఢమేఘం, పర్జన్యఘోష, పిరదౌషి, రాయబారం, అఖండ విప్లవజ్యోతి అంబేద్కర్, అంగుళీమాలుడు, ఇందాకటిదుందా?, వశీకరణ, కాస్తసిగ్గుపడదాం వంటి సాంఘిక నాటక, నాటికలు, పౌరాణిక, చారిత్రక నాటకాలలో నటించారు.

## రంగస్థల దర్శకురాలిగా
తులసితీర్థం, అమ్మ అమ్మబడును, కంటిపాప, ఓనమః, వడిసెల, సన్నధానం మొదలైనవి.

## రచయిత్రిగా
పాటల పరిమళం – కవితా నీరాజనం నీకోసం అనే పుస్తకంలో దాదాపుర 65 పాటలు కవితల సంపుటి,
సన్నిధానం, గారడి గారడి గారడి, ఇదా ముగింపు, నిర్ణయం వంటి నాటకాలు,
తలుపుకుషాళం, నాదీ ఆడజన్మే, ఆమె వంటి నాటికలు,
అమరుడు, లంచం, నిర్ణయం, తీర్పు, ద్రౌపది మొదలైన ఏకపాత్రలు,
ముసుగు, నిర్ణయం, గ్రీన్ సిగ్నల్ వంటి కథలు రచించారు.

## స్క్రీన్ ప్లే, దర్శకనిర్మాతగా
పూతరేకులు (8 ఎపిసోడ్స్), మాఆవిడ మంగారం (లఘుచిత్రం).

## నటిగా
నరసింహుడు, బంగారుకొండ420, కౌసల్యాఆంటీ మొదలైన సినిమాలు,
కాంతిరేఖలు, బొమ్మరిల్లు, మనోరమ, మొగలిరేకులు, దేవత ఇలా దాదాపుగా 50 సీరియల్స్ లో నటించారు.

## బిరుదులు
* 2008లో వెన్నెల సంస్థ అధినేత ప్రముఖ ఇంటర్నేషనల్ మిమిక్రీ ఆర్టిస్ట్ చిట్టేరి గోపిచంద్ గారిచే ‘హాస్యనందిని’ బిరుదు,
* 2010లో మైత్రిమహిళా మండలి వారిచే ‘మహానటి’ బిరుదు,
* 2010లో జైపూర్ లో జరిగిన అంతర్జాతీయ రైల్వే వారి ద్వారా ‘జైపూర్ మహారాణి’ బిరుదు,
* 2011లో బాదం సరోజాదేవి ట్రస్టు ద్వారా ‘మహిళా రత్న’ పురస్కారం,
* 2011లో విజయవాడలో ఎ.పి.యస్.ఆర్.టి.సి ద్వారా,
* 2013లో లలితాకల్చరల్ అసోసియేషన్ ద్వారా మహిళారత్న ఉగాది పురస్కారం.

## అవార్డులు
జాతీయ స్థాయిలో నిర్వహించిన నాటక పోటీల్లో బిలాయి, ఖరగ్ పూర్, జైపూర్, తిరుపతి, కరీంనగర్ మొదలైన ప్రాంతాలలో ఉత్తమనటిగా 5సార్లు అవార్డు పొందడం జరిగింది.

## ఇతర అంశాలు
దూరదర్శన్ ప్రివ్యూ బోర్డు మెంబరుగా కొన్నాళ్ళు పనిచేశారు. రేడియో ఆడిషన్ ఆర్టిస్టుగా, ధాత్రి సంక్షేమ సంఘం సేవా సంస్థతోపాటు ధాత్రి కళాంజలి సంస్థకు వ్యవస్థాపక అధ్యక్షురాలిగా అనేక సేవా సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు.

వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు
వర్గం:తెలుగు నాటక రచయితలు
వర్గం:గుంటూరు జిల్లా రంగస్థల నటీమణులు
వర్గం:గుంటూరు జిల్లా నాటక రచయిత్రులు
ఎం. ఎం. శ్రీలేఖ

**[[యం.యం.శ్రీలేఖ]]** తెలుగు సినిమా సంగీత దర్శకురాలు. తన 12 వ ఏట 1994 లో దాసరి నారాయణరావు దర్శకత్వంలో వచ్చిన నాన్నగారు సినిమాతో సంగీత దర్శకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించారు. శ్రీలేఖ ఇంతవరకూ 70 సినిమాలకి సంగీతం అందించి ప్రపంచంలోనే అత్యధిక సినిమాలకి సంగీతం అందించిన మహిళా సంగీత దర్శకురాలిగా ఘనత సాధించినట్టు బుక్ అఫ్ స్టేట్ రికార్డ్స్ పేర్కొంది. శ్రీలేఖ అత్యధికంగా సురేష్ ప్రొడక్షన్స్ లో 13 చిత్రాలకి సంగీతం అందించారు.

## చిత్రాలు
* ప్రేమించు (2000)
* ప్రేయసి రావే
* అమ్మాయే నవ్వితే (2001)
* నీతో వస్తా (2003)
* దేవీఅభయం (2005)
* ఆపరేషన్ దుర్యోధన (2007)
* మా ఆయన చంటి పిల్లాడు (2008)
* బ్రహ్మలోకం టు యమలోకం వయా భూలోకం (2010)

## మూలాలు

వర్గం:తెలుగు సినిమా సంగీత దర్శకులు
వర్గం:కళారత్న పురస్కార గ్రహీతలు
చోడగం అమ్మన్నరాజా

thumb|చోడగం అమ్మన్నరాజా
**చోడగం అమ్మన్నరాజా** (1909 - 1999) స్వాతంత్ర్య సమరయోధురాలు, రాజకీయ నాయకురాలు. వీరు 1909 జూన్ 6 తేదీన గంధం వీరయ్య నాయుడు, నాగరత్నమ్మ దంపతులకు బందరులో జన్మించారు. ఎన్నో వ్యయప్రయాసలకు తట్టుకొని విద్యాభ్యాసం చేసిన ఈమె దాతల ఉపకార వేతనం మీద కళాశాల విద్య కోసం చెన్నై వెళ్ళారు. అక్కడ ప్రిన్సిపాల్ గా వున్న మిస్ డిలాహే అనే బ్రిటిష్ యువతి ఆర్థికంగా సహాయం చేశారు. ఆ విధంగా 1932లో ఆమె పట్టభద్రురాలైనది. తర్వాత చెన్నైలోనే లేడీ వెల్లింగ్టన్ ట్రైనింగ్ కళాశాలలో ఎల్.టి చేశారు. తండ్రిగారు రిటైర్ కాగా సికింద్రాబాద్ లోని ఆడపిల్లల పాఠశాలలో కొంతకాలం ఉద్యోగం చేశారు. తర్వాత బాపట్ల ట్రైనింగ్ పాఠశాలలో హెడ్ మాస్టరుగా పనిచేశారు.

ఆకాలంలో మాంట్‌ఫర్టు సంస్కరణ ఫలితంగా దేశంలో ఎన్నికలు జరిగాయి. ఏలూరు నియోజకవర్గానికి కాంగ్రెసు అభ్యర్థినిగా ఈమెను నిలబెట్టారు. సరోజిని నాయుడు, దుర్గాబాయి వంటి ప్రముఖులు వచ్చి ప్రచారం చేశారు. ఈమె విజయం సాధించి శాసనసభ్యురాలు అయ్యారు.
## మూలాలు

వర్గం:1909 జననాలు
వర్గం:తెలుగువారిలో స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
వర్గం:ఆదర్శ వనితలు
వర్గం:రాజ్యసభ మాజీ సభ్యులు
వర్గం:1999 మరణాలు
నాగులపల్లి సీతారామయ్య

right|250px|thumb|నాగులాపల్లి సీతారామయ్య
**నాగులపల్లి సీతారామయ్య, ** గాంధేయవాది. స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. అతను గ్రామీణ అభ్యున్నతి, సామాజిక సేవలు, సామాజిక న్యాయం వంటి అనేక రంగాలలో తన సేవలనందించాడు.

## జీవిత విశేషాలు
అతను కృష్ణా జిల్లా ముదునూరుకు చెందినవారు. అతను పునాదిపాడులో 1930లో ఉన్నతపాఠశాలలో చదువుతుండగా ఉప్పు సత్యాగ్రహానికి ఆకర్షితులై కాంగ్రెస్‌ పార్టీలో అజ్ఞాత కార్యకర్తగా చేరాడు. 1942లో అతను 'రడీ' అనే పేరుతో రాత్రివేళ రహస్యంగా పత్రిక ముద్రిస్తూ అరెస్టు కాబడి జైలుకు వెళ్లాడు. జిల్లా గ్రంథాయాల సంఘానికి 18 ఏళ్లు కార్యదర్శిగా, జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల కమిటీకి ఐదేళ్లు కార్యదర్శిగా పనిచేశాడు. సీతారామయ్య రాష్ట్ర గ్రంథాయాల సంఘానికి కార్యనిర్వహక కార్యదర్శిగానూ సేవలందించాడు. కృష్ణా జిల్లా ముదునూరులో 1953లో ఉన్నతపాఠశాలను స్థాపించాడు. దాదాపు 37 ఏళ్లు ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేశాడు. విజయవాడలో ఆయన పేరుతోనే సమరయోధుల భవనం ఉంది.

అతను 1930లో కాంగ్రెస్ లో చేరాడు. అతను 1932 నుండి స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో పనిచేసి 1932 లో శాసనోల్లంఘన సమయంలో "రెడీ" అనే పేరుతో రహస్య పత్రికను నడిపాడు. అతను 1942 వరకు తన కార్యకలాపాలను కొనసాగించాడు. చివరకు అతన్ని అరెస్టు చేసి దోషిగా నిర్ధారించారు. అతను మూడు 3 నెలల సబ్ జైలులో, 1943లో 4 నెలల జైలు శిక్షను అనుభవించాడు. గోరా (గోపరాజు రామచంద్రరావు), అన్నే అంజయ్యలతో కలిసి సంబంధిత రాజకీయ కార్యకర్తలను తయారు చేసి శిక్షణ ఇవ్వడానికి రాజకీయ పాఠశాలలను ఏర్పాటు చేశాడు. ఈ విషయంలో అతను చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, విజయవాడ నడిబొడ్డున స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు నిర్మించిన మల్టీస్టోరీడ్ కాంప్లెక్స్ గ్రౌండ్ ఫ్లోర్‌కు “నాగులపల్లి సీతారామయ్య కాన్ఫరెన్స్ హాల్” అని పేరు పెట్టారు.

1935 నుండి 1975 మధ్య అతను ‘గోరా’తో కలిసి సామాజిక విందుల భావనను ప్రోత్సహించాడు. అతను కుల రహిత వర్గాలతో అనేక కార్యక్రమాలను నిర్వహించాడు.

అతను మహాత్మా గాంధీని ముదునూరుకు ఆహ్వానించాడు. 1933 లో హరిజనుల కోసం ఆలయ (శివాలయం) ప్రవేశాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు. 

## మరణం
అతను హైదరాబాద్‌లోని తన కుమారుని ఇంట్లో 2013 జూలై 21న తుదిశ్వాస విడిచాడు. అతనికి ఇద్దరు కుమారులు, ముగ్గురు కుమార్తెలు ఉన్నారు. 
## మూలాలు

## బయటిలింకులు

వర్గం:కృష్ణా జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
వర్గం:తెలుగువారిలో స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు
శ్రీకాళహస్తి మండలం

**శ్రీకాళహస్తి మండలం**, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని తిరుపతి జిల్లాలో ఒక పట్టణం, ఒక మండలం. 
## మండలం లోని పట్టణాలు
*శ్రీకాళహస్తి

## మండల గణాంకాలు
2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిలోని మొత్తం  జనాభా 1,24,918 - అందులో పురుషులు  62,979 మందికాగా, -స్త్రీలు 61,939 మంది ఉన్నారు. అక్షరాస్యత రేటు మొత్తం 69.14% - పురుషులు అక్షరాస్యత రేటు  79.16% - స్త్రీలు అక్షరాస్యత రేటు 58.97%

## మండలం లోని గ్రామాలు

### రెవెన్యూ గ్రామాలు
#కొత్తపల్లె చింతల
#మన్నవరం
#ఇనగలూరు
#గోవిందరావుపల్లె
#వాంపల్లె
#పోలి
#భీమవరం
#ఎంపేడు
#అమ్మచెరువు
#పాతగుంట
#మంగళగుంట
#వేలంపాడు
#కలవగుంట
#యార్లపూడి
#మేలచ్చూరు
#పాపనపల్లె
#బ్రాహ్మణపల్లె
#గొల్లపల్లె వెంకటాపురం
#బహదూర్ వెంకటాపురం
#కొత్తూరు చెల్లమాంబపురం
#రామానుజపల్లె
#కుంటిపూడి
#వాగవీడు
#వెంగళంపల్లె ఎండ్రపల్లె
#మాదమాల
#వేలవేడు
#రెడ్డిపల్లె
#ఓబులయ్యపల్లె
#ముద్దుమూడి
#మంగళపురి
#ముచ్చివోలు
#ఎర్రగుడిపాడు
#బోడవారిపల్లె
#ఉడమలపాడు
#అక్కుర్తి
#పెనుబాక
#కమ్మకొత్తూరు
#చెరుకులపాడు
#నారాయణపురం
#గుంటకిందపల్లె
#మద్దిలేడు
#ఊరందూరు
#పనగల్లు (గ్రామీణ)
#అరవకొత్తూరు
#అప్పలాయగుంట
#చుక్కలనిడిగల్లు
#అమ్మపాలెం
#పుల్లారెడ్డి ఖండ్రిగ
#తొండమనాడు
#దిగువవీధి
#ఎగువవీధి
#చెర్లోపల్లె
#కాపుగున్నేరి
#మర్రిమాకులచేను ఖండ్రిగ
#రాచగున్నేరి
#చల్లపాలెం
#బొక్కసంపాలెం
#సుబ్బానాయుడు ఖండ్రిగ
#రామలింగాపురం
#వెడం
#రామాపురం
## మూలాలు


## వెలుపలి లంకెలు