శివాజీరావ్ పట్వర్ధన్

**శివాజీరావు పట్వర్ధన్** (1892 డిసెంబర్ 28 - 1986 మే 7 ) భారతీయ వైద్యుడు, సామాజిక సంస్కర్త & కార్యకర్త. ఆయన విదర్భ మహారోగి సేవా మండల్ (తపోవన్) వ్యవస్థాపకుడు, భారతదేశంలో ప్రధానంగా మహారాష్ట్రలో కుష్టు రోగుల చికిత్స, పునరావాసానికి ఆయన చేసిన గణనీయమైన కృషికి గుర్తింపు పొందాడు.

## ప్రారంభ జీవితం
శివాజీరావ్ పట్వర్ధన్ 1892 డిసెంబర్ 28న ప్రస్తుత కర్ణాటకలోని అసంగి గ్రామంలో జన్మించాడు. ఆయన కోల్‌కాతాలో ఉన్నత విద్యను అభ్యసించాడు, అక్కడ 1914లో హోమియోపతి వైద్యంలో డిగ్రీని పొందాడు. ఆయన కోల్‌కాతాలో ఉన్న సమయంలో స్వామి వివేకానంద బోధనల ద్వారా ప్రభావితమయ్యాడు, ఇది సామాజిక సేవ పట్ల ఆయన విధానాన్ని రూపొందించింది. 

పట్వర్ధన్ కోల్‌కాతాలో ప్లేగు మహమ్మారి సమయంలో తన వైద్య వృత్తిని ప్రారంభించాడు, అక్కడ అతను బాధిత వ్యక్తులకు చికిత్స అందించాడు. తరువాత 1915 నుండి 1916 వరకు అలహాబాద్ రామకృష్ణ మిషన్లో పనిచేసి, వార్ధా ఒక సంవత్సరం పని చేశాడు. ఆయన 1917లో అమరావతి మకాం మార్చుకుని తన వైద్య వృత్తిని స్థాపించాడు. ఆయన 1918లో శివాజీరావు గంగుతై మరాఠేను వివాహం చేసుకున్నాడు. (ఆమె తన పేరును నాగ్‌పూర్‌కు చెందిన థియోసాఫిస్ట్ అప్పాసాహెబ్ మరాఠే కుమార్తె పార్వతిబాయిగా మార్చుకుంది).

## భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో పాల్గొనడం
శివాజీరావ్ పట్వర్ధన్ లోకమాన్య తిలక్, మహాత్మా గాంధీ, గోపాల కృష్ణ గోఖలే వంటి భారతీయ నాయకుల సిద్ధాంతాల వల్ల తీవ్రంగా ప్రభావితమయ్యాడు. అతను భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొన్నాడు, అమరావతిలో సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహించాడు, దహిహండాలో ఉప్పు సత్యాగ్రహం వంటి నిరసనలను నిర్వహించాడు. ఆయన క్రియాశీలత ఫలితంగా అనేక కాలాలు జైలు శిక్ష విధించబడింది. 1930లో శాసనోల్లంఘన కార్యకలాపాలలో పాల్గొన్నందుకు తొమ్మిది నెలలు, 1932లో సహకార ప్రయత్నాలలో పాల్గొన్నందుకు ఒకటిన్నర సంవత్సరాలు, 1942లో క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం పాల్గొన్నందుకు మూడు సంవత్సరాలు జైలు శిక్ష విధించబడింది. 

## కుష్టు వ్యాధి పునరావాసం
షియోని జైలులో ఉన్నప్పుడు, పట్వర్ధన్ కుష్టు రోగి మరణం, తరువాత శరీరంపై దుర్వినియోగం జరిగిన బాధాకరమైన సంఘటనను చూశాడు. ఈ సంఘటన అతని జీవితంలో ఒక మలుపు తిరిగింది, ఇది కుష్టు రోగుల సంక్షేమానికి తనను తాను అంకితం చేసుకోవడానికి ప్రేరేపించింది. 1945లో విడుదలైన తర్వాత పట్వర్ధన్ రాజకీయాల నుండి సామాజిక పనులపై దృష్టి పెట్టాడు. ఆచార్య వినోబా భావే మద్దతుతో విదర్భ మహర్గీ సేవా మండల్ పేరుతో 1946లో ఆయన అమరావతి వద్ద తపోవన్ ను స్థాపించాడు. మహాత్మా గాంధీ మార్గదర్శకత్వంలో  1947 నాటికి చికిత్స తర్వాత స్వావలంబనను నొక్కి చెబుతూ, కుష్టు రోగుల పునరావాసం కోసం తన ప్రయత్నాలను విస్తరించాడు.

రోగులలో ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యం అవసరాన్ని గుర్తించి, వడ్రంగి, నేత, ముద్రణ, కుట్టు వంటి వివిధ వర్క్షాప్లను ఏర్పాటు చేశాడు. ఈ కార్యక్రమాలు రోగుల సామర్థ్యాలకు అనుగుణంగా ఉపాధి అవకాశాలను అందించాయి. ఆయన సామాజిక పునరేకీకరణను పరిష్కరించడానికి కోలుకున్న రోగులలో వివాహాలను సులభతరం చేసి, సమాజంలో వారికి పునరావాసం కల్పించాడు. ఆయన కుష్టు రోగుల పిల్లల గురించి ఆందోళన చెంది, 1962లో తపోవన్‌లో నర్సరీ, ప్రాథమిక, ఉన్నత పాఠశాలలతో సహా పాఠశాలలను స్థాపించాడు.

## విద్యాపరమైన కవరేజ్
మహారాష్ట్ర స్టేట్ బోర్డ్ ఆఫ్ సెకండరీ అండ్ హయ్యర్ సెకండరీ ఎడ్యుకేషన్ మరాఠీ (2 వ భాషా) పాఠ్యపుస్తకంలో తపోవన్పై చుడివాలా అనే అధ్యాయం ఉంది.

## అవార్డులు, గౌరవాలు
కుష్టు రోగుల పునరావాసంలో ఆయన చేసిన కృషికి గాను 1959లో పద్మశ్రీ అవార్డును అందుకున్నారు. ఆయన జయంతి సందర్భంగా 2017 డిసెంబర్  28న భారత ప్రభుత్వం ఆయన గౌరవార్థం స్మారక తపాలా బిళ్ళను విడుదల చేసింది. 

## మరణం
పట్వర్ధన్ తపోవన్ 1984లో పరిపాలనను భారత ప్రభుత్వానికి అప్పగించాడు. ఆయన చందూర్ రైల్వేలో పదవీ విరమణ చేశాడు, అక్కడ ఆయన 1986 ఏప్రిల్ 20న ప్రయాపవేశన్ (మరణం వరకు స్వచ్ఛంద ఉపవాసం) ను ప్రారంభించాడు. ఆయన 1986 మే 7న మరణించాడు. 

## మూలాలు

వర్గం:1892 జననాలు
వర్గం:1986 మరణాలు
వర్గం:పద్మశ్రీ గ్రహీతలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన కర్ణాటక వ్యక్తులు