దుబ్బాక చరిత్ర

**దుబ్బాక** తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని సిద్దిపేట జిల్లాకు చెందిన చారిత్రక పట్టణం. ఇది జిల్లా కేంద్రం నుండి సుమారు 25 కి.మీ.ల దూరంలో ఉంది. పూర్వంలో తాలూకా కేంద్రంగా ఉన్న దుబ్బాక ప్రస్తుతం మండల కేంద్రం మరియు అసెంబ్లీ నియోజకవర్గ కేంద్రంగా ఉంది.

## చరిత్ర
దుబ్బాక ఒక స్వతంత్ర సంస్థానంగా చరిత్రలో ప్రస్తావించబడింది. దీనికి కింద 41 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉండేవి. సంస్థాన పాలకులలో పన్యాల సోమేశ్వర రావు, పద్యాల శ్రీనివాస్ రావు ప్రముఖులు. వీరిని ప్రజలు “పెద్దదొర”, “చిన్నదొర”గా పిలిచేవారు. తెలంగాణా భారతదేశంలో విలీనం అయిన తర్వాత శ్రీనివాస్ రెడ్డి గ్రామ సర్పంచ్‌గా పనిచేశారు.

గ్రామ నడిబొడ్డున తోరణస్తంభాలు, పాతగడి, బురుజు నిర్మాణాలు ఉన్నాయి. 13వ శతాబ్దానికి చెందిన తెలుగులిపి శాసనం లభించింది.

## నామకరణం
దుబ్బాక అనే పేరుకు రెండు ప్రధాన అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి:
* చౌదరిపల్లెలో ఉన్న దుబ్బ రాజేశ్వరస్వామి ఆలయం ఆధారంగా పేరు ఏర్పడినది.
* పొడిబారిన నేల (దుబ్బ) పై ఉన్న ఆవాసప్రాంతం (పాక) కారణంగా “దుబ్బంపాక” → “దుబ్బాక”గా పరిణామం చెందినది.

గ్రామం తూర్పుభాగాన్ని “దుర్వాస”, పడమరభాగాన్ని “దుబ్బాక”గా పిలిచే సంప్రదాయం ఉంది.

## పరిపాలన
2013లో అచ్చపేట, ధర్మాజీ పేట, సర్వాపూర్, చెల్లాపూర్, దుంపలపల్లి గ్రామాలను కలుపుకుని దుబ్బాక నగర పంచాయతీగా మారింది.

## భౌగోళిక పరిస్థితులు
దుబ్బాక చుట్టూ గొలుసుకట్టు చెరువులు ఉన్నాయి. కుమ్మరికుంట, మాలకుంట, ఎదుల్లచెరువు, రామసముద్రం, ధర్మాజీ పేట చెరువులు గ్రామానికి ముఖ్య జలవనరులు.

### జోదునామాల ఊరు

దుబ్బాక గ్రామం రెండు పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందినదిగా స్థానిక సంప్రదాయం పేర్కొంటుంది. గ్రామ నడిబొడ్డున ఉన్న బొడ్రాయి వద్ద ఇటీవల పునఃప్రతిష్ఠ నిర్వహించబడింది. ఈ స్థలానికి తూర్పుభాగాన్ని "దుర్వాస" అని, పడమటివైపు భాగాన్ని "దుబ్బాక" అని పిలిచే ఆనవాయితీ ఉన్నట్లు స్థానిక వాదనలు సూచిస్తాయి. 

దుర్వాన అనే పేరు శైవ గురువుల మూలపురుషుడిగా భావించబడే "దూర్వాన" అనే ఆచార్యుని పేరు నుండి ఉద్భవించినదిగా భావిస్తారు. ఈ నేపథ్యంలో దుబ్బాక మధ్యయుగ కాలంలో శైవ తాంత్రిక సంప్రదాయానికి కేంద్రంగా ఉన్నట్లు అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి.

బొద్రాయికి ఎదురుగా ఉన్న జంట స్తంభాలను స్థానికంగా "దోరస్తంభాలు" లేదా "తోరణ స్తంభాలు" అంటారు. ఈ స్తంభాలపై వైష్ణవ చిహ్నాలు మరియు శిల్ప లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. ఒక స్తంభంపై పంచలోహ యంత్రం అమర్చబడి ఉండగా, దానిపై శాసనం కూడా చెక్కబడి ఉంది.

### తోరణ స్తంభ శాసనం

తోరణ స్తంభంపై చెక్కబడిన శాసనం 13వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా పండితులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. ఇది తెలుగులిపిలో, తెలుగుభాషలో రాయబడింది.

లభ్యమైన శాసన పాఠం (భాగంగా దెబ్బతిన్నది):


శోభకృతు సంవత్సరం శ్రావణ శుద్ధ విదియ శనివారం నాడు ...  
అగసాల లింగోజు ... స్తంభం ప్రతిష్ఠించెను ...


### శాసన సారాంశం

* కాలం: సుమారు క్రీస్తు శకం 13వ శతాబ్దం  
* లిపి: తెలుగు లిపి  
* భాష: తెలుగు  
* దాత: అగసాల (కంసాలి) వర్గానికి చెందిన లింగోజు  
* తేది: శ్రావణ శుద్ధ విదియ, శనివారం  

ఈ శాసనం ద్వారా ఆ కాలంలో గ్రామంలో శిల్పకళా వృత్తిదారుల పాత్ర, దాతృత్వ సంప్రదాయం, మరియు దేవాలయ నిర్మాణ కార్యకలాపాలు ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది.

### దర్వాజా నిర్మాణం

తోరణ స్తంభాలకు తూర్పు వైపున రెడ్డి వాడ చివరన "దుంపలపల్లి దర్వాజా"గా పిలువబడే ఎత్తైన ప్రవేశ ద్వారం ఉండినట్లు స్థానిక స్మృతులు తెలియజేస్తున్నాయి. ప్రస్తుతం ఆ నిర్మాణం పూర్తిగా శిథిలావస్థలో లేదా కనుమరుగైనదిగా పేర్కొంటారు.
## శైవ సంప్రదాయం
దుబ్బాక శైవ తాంత్రిక సంప్రదాయాలకు కేంద్రంగా నిలిచింది. కాలాముఖ మరియు కాపాలిక సంప్రదాయాలకు చెందిన శిల్పాలు ఇక్కడ లభించాయి. విఠలేశ్వరాలయంలో యోగ భైరవ-కాళికాదేవి శిల్పం గుర్తించబడింది. భైరవ మంత్రపీఠంగా దుబ్బాకకు ప్రత్యేక స్థానం ఉందని స్థానిక చరిత్ర పరిశోధకులు పేర్కొన్నారు.

## దేవాలయాలు
# శ్రీ కాశీ విశ్వనాథ ఆలయం
# శ్రీ ఉమామహేశ్వర ఆలయం
# పోచమ్మ గుడి
# శ్రీ భక్త ఆంజనేయ స్వామి ఆలయం
# శ్రీ విఠలేశ్వర ఆలయం
# శ్రీ నీలకంఠస్వామి దేవాలయం
# శ్రీ బాలాజీ దేవాలయం
# రాంబాగ్ హనుమాన్ ఆలయం
# శ్రీ మార్కండేయ ఆలయం
# శ్రీ కేదారేశ్వర ఆలయం
# గంగమ్మ గుడి
# మారెమ్మ గుడి
# శ్రీ మహంకాళి ఆలయం

పోచమ్మ గుడివద్ద రాష్ట్రకూట, కళ్యాణి చాళుక్య కాలానికి చెందిన శిల్పాలు లభించాయి. ఉమామహేశ్వర ఆలయంలో షోడశలింగ ప్రతిష్ఠ ప్రత్యేకతగా నిలిచింది.

## వీరగల్లులు
రాష్ట్రకూట శైలికి చెందిన చతుర్ముఖ వీరగల్లులు దుబ్బాకలో లభించాయి. యుద్ధ దృశ్యాలతో చెక్కిన ఈ శిల్పాలు 8–9వ శతాబ్దాలకు చెందినవిగా భావిస్తున్నారు.

## చేనేత
దుబ్బాక చేనేతకు ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది. మార్కండేయ జయంతి సందర్భంగా మగ్గ ఊరేగింపు నిర్వహించే సంప్రదాయం ఉంది. ఇక్కడ నేసిన లెనిన్ వస్త్రాలు జాతీయస్థాయిలో గుర్తింపు పొందాయి.

## ప్రముఖ వ్యక్తులు
* ఐరిని లింగయ్య – ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ డిప్యూటీ స్పీకర్.
* కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు – తెలంగాణ రాష్ట్ర తొలి ముఖ్యమంత్రి (ఇక్కడ విద్యనభ్యసించారు).

## సమీప చారిత్రక ప్రదేశాలు
* కూడవెల్లి శ్రీ రామలింగేశ్వర ఆలయం (8 కి.మీ.)
* మోతె వెంకటేశ్వర ఆలయం (5 కి.మీ.)
* ధర్మాజీ పేట రామాలయం (1 కి.మీ.)
* మిరుదొడ్డి (12 కి.మీ.)
* పుల్లూరు (15 కి.మీ.)
* ముస్తాబాద్ (15 కి.మీ.)

## ఆధారాలు
దక్కన్ ల్యాండ్ మాసపత్రిక, మార్చి 2026 సంచిక.



## External Links
* https://www.facebook.com/share/p/1KVe3PYDhF/