శ్రీరంగపట్నం ముట్టడి (1799)

శ్రీరంగపట్నం ముట్టడి ( 5 ఏప్రిల్ - 4 మే 1799) బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ, మైసూరు రాజ్యం మధ్య జరిగిన నాల్గవ ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధంలో చివరి ఘర్షణ. మిత్రరాజ్యాల నిజాం అలీ ఖాన్, హైదరాబాద్ 2వ నిజాం, మరాఠాలతో కలిసి బ్రిటిష్ వారు శ్రీరంగపట్నంలోని కోట గోడలను పగలగొట్టి కోటపై దాడి చేసి నిర్ణయాత్మక విజయాన్ని సాధించారు. బ్రిటిష్ దళాలకు నాయకుడు మేజర్ జనరల్ డేవిడ్ బైర్డ్, అంతగా తెలియని మిత్రులలో గోవా, డమావోన్‌లోని పోర్చుగీసువారు ఉన్నారు. తన తండ్రి మరణం తర్వాత పాలకుడు టిప్పు సుల్తాన్ ఈ చర్యలో మరణించాడు. విజయం తర్వాత బ్రిటిష్ వారు అనుబంధ కూటమి ఒప్పందం ద్వారా వడయార్ రాజవంశాన్ని తిరిగి అధికారంలోకి తెచ్చారు, కృష్ణరాజ వడయార్ III మైసూర్ రాజుగా పట్టాభిషేకం చేయబడ్డారు. అయినప్పటికీ, వారు రాజ్యం బాహ్య వ్యవహారాలపై పరోక్ష నియంత్రణ (బ్రిటిష్ సర్వోన్నతత్వం  నిలుపుకున్నారు.

## వ్యతిరేక శక్తులు
ఈ యుద్ధంలో 1799 ఏప్రిల్, మే నెలల్లో శ్రీరంగపట్నం ( శ్రీరంగపట్నం ఆంగ్లీకరించిన వెర్షన్) చుట్టూ బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ, వారి మిత్రదేశాల సంయుక్త దళాలు, మొత్తం 50,000 మందికి పైగా సైనికులు, టిప్పు సుల్తాన్ పాలించిన మైసూర్ రాజ్య సైనికులు, 30,000 వరకు ఉన్నారు. నాల్గవ ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధం ఈ యుద్ధంలో టిప్పు సుల్తాన్ ఓటమి, మరణంతో ముగిసింది.
## బ్రిటిష్ దళాల కూర్పు
నాల్గవ ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పుడు, బ్రిటిష్ వారు జనరల్ జార్జ్ హారిస్ నేతృత్వంలో రెండు పెద్ద స్తంభాలను సమీకరించారు. మొదటి దళంలో 26,000 మందికి పైగా బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సైనికులు ఉన్నారు, వీరిలో 4,000 మంది యూరోపియన్లు కాగా మిగిలినవారు స్థానిక భారతీయ సిపాయిలు. రెండవ దళాన్ని హైదరాబాద్ నిజాం సరఫరా చేయగా, పది బెటాలియన్లు, 16,000 మందికి పైగా అశ్వికదళాలు ఉన్నాయి. మొత్తం మీద, మిత్రరాజ్యాల దళంలో 50,000 మందికి పైగా సైనికులు ఉన్నారు. మూడవ ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధం, తత్ఫలితంగా అతని రాజ్యంలో సగం కోల్పోవడం ద్వారా టిప్పు దళాలు క్షీణించాయి, కానీ అతని వద్ద ఇప్పటికీ 30,000 మంది సైనికులు ఉన్నారు. 

బ్రిటిష్ దళాలు ఈ క్రింది వాటిని కలిగి ఉన్నాయి:
* 19వ (లైట్) డ్రాగూన్స్ రెజిమెంట్
* 25వ (లైట్) డ్రాగూన్స్ రెజిమెంట్
* 12వ (తూర్పు సఫోల్క్) ఫుట్ రెజిమెంట్
* 33వ (1వ యార్క్‌షైర్ వెస్ట్ రైడింగ్) ఫుట్ రెజిమెంట్
* 73వ (హైలాండ్) ఫుట్ రెజిమెంట్
* 74వ (హైలాండ్) ఫుట్ రెజిమెంట్
* 75వ (హైలాండ్) ఫుట్ రెజిమెంట్
* 77వ రెజిమెంట్ ఆఫ్ ఫుట్
* స్కాచ్ బ్రిగేడ్ [తరువాత 94వ రెజిమెంట్ ]
* రెజిమెంట్ డి మెయురాన్ (బ్రిటిష్ జీతంలో స్విస్ కిరాయి సైనికులు)

భారత (సిపాయి) దళాలు ఈ క్రింది వాటిని కలిగి ఉన్నాయి: 
* 1వ మద్రాస్ స్థానిక పదాతిదళం
* 2వ మద్రాస్ స్థానిక పదాతిదళం
* వ మద్రాస్ స్థానిక అశ్విక దళం
* 2వ మద్రాస్ స్థానిక అశ్విక దళం
* 3వ మద్రాస్ స్థానిక అశ్విక దళం
* 4వ మద్రాస్ స్థానిక అశ్విక దళం
* మద్రాస్ పయనీర్స్
* మద్రాస్ ఆర్టిలరీ
* 1వ బెంగాల్ స్థానిక పదాతిదళం
* 2వ బెంగాల్ స్థానిక పదాతిదళం
* బెంగాల్ ఆర్టిలరీ
* 71వ కూర్గ్ రైఫిల్స్
## ముట్టడి

1799 ఏప్రిల్ 5న బ్రిటిష్ దళాలు శ్రీరంగపట్నంను ముట్టడించాయి. శ్రీరంగపట్నం నగరం చుట్టూ ప్రవహించే కావేరి నది సంవత్సరంలో అత్యల్ప స్థాయిలో ఉంది, వర్షాకాలం ముందు దాడి ప్రారంభమైతే పదాతిదళం దానిని దాటగలదు. టిప్పుతో లేఖలు మార్పిడి చేసుకున్నప్పుడు, అతను సమయం కోసం ఆటలాడుతున్నట్లు అనిపించింది. చర్చల కోసం తన వద్దకు ఇద్దరు వ్యక్తులను పంపమని అతను అభ్యర్థించాడు, తాను వేట యాత్రలలో మునిగిపోయానని కూడా చెప్పాడు. టిప్పు సుల్తాన్ ముఖ్యమంత్రి మీర్ సాదిక్‌ను బ్రిటిష్ వారు కొనుగోలు చేశారని ఆరోపించబడింది.

## ఉల్లంఘన

భారత గవర్నర్ జనరల్ రిచర్డ్ వెల్లెస్లీ , సెరింగపట్నం గోడలలో ఒక పగులును తెరవడానికి ప్రణాళిక వేశాడు.  నాల్గవ మైసూర్ యుద్ధం గురించి రాసిన బీట్సన్ గుర్తించినట్లుగా, పగులు ఉన్న ప్రదేశం 'పశ్చిమ తెరలో, వాయువ్య బురుజు పార్శ్వానికి కొంచెం కుడి వైపున ఉంది. ఇది పాత ప్రాకారం కావడంతో కొత్త దాని కంటే బలహీనంగా కనిపించింది.' 1799 ఏప్రిల్ 22న కావేరి నదికి ఉత్తరం వైపున బ్యాటరీ ఏర్పాటును నిరోధించడంలో మైసూర్ రక్షణ విజయం సాధించింది. అయితే, మే 1 నాటికి, రాత్రిపూట పనిచేస్తూ, బ్రిటిష్ వారు తమ దక్షిణ బ్యాటరీలను పూర్తి చేసి గోడకు తీసుకువచ్చారు. మే 2న సూర్యోదయం సమయంలో, హైదరాబాద్ 2వ నిజాం బ్యాటరీలు బయటి గోడలో ఆచరణాత్మక పగులును తెరవడంలో విజయం సాధించాయి. అదనంగా, పగులు కింద ఉంచిన గనులు ఫిరంగిదళాలతో కొట్టుకుపోయి, ముందుగానే పేలిపోయాయి.

బ్రిటిష్ దళాలకు నాయకుడు మేజర్ జనరల్ డేవిడ్ బైర్డ్ , టిప్పు సుల్తాన్ కు క్రూరమైన శత్రువు: ఇరవై సంవత్సరాల క్రితం, అతను 44 నెలలు బందీగా ఉన్నాడు. 73వ, 74వ రెజిమెంట్ల పురుషులతో సహా దాడి చేస్తున్న దళాలు, ఉల్లంఘనను అధిగమించి, ప్రాకారాల వెంట పోరాడాయి.

మే 3 రాత్రి కొంతమంది అధికారులు హిమానీనదం దాటి, కోటను ఎలా ఉల్లంఘించారో మరియు దానిపై దాడి చేసే విధానాన్ని పరిశీలించారు. ఈ సందర్భంగానే బహుశా ఆంగ్ల అధికారులు, మీర్ సాదిక్ మధ్య మధ్యాహ్నం దాడి జరగాలని ఒప్పందం కుదిరి ఉండవచ్చు.  

## శ్రీరంగపట్నం తుఫాను

దాడి మధ్యాహ్నం 1:00 గంటలకు ప్రారంభం కావాల్సి ఉంది, ఆ సమయంలో డిఫెండర్లు రిఫ్రెష్మెంట్ తీసుకుంటారు. రెండు నిరాశాజనకమైన ఆశల నాయకత్వంలో రెండు స్తంభాలు ఉల్లంఘన చుట్టూ ఉన్న రక్షణలపైకి ముందుకు సాగుతాయి, తరువాత కోటలను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి కుడి, ఎడమ వైపుకు తిరుగుతాయి. ఆర్థర్ వెల్లెస్లీ నేతృత్వంలోని మూడవ రిజర్వ్ కాలమ్, అవసరమైన చోట మద్దతు అందించడానికి అవసరమైన చోట మోహరించబడుతుంది.

1799 మే 4న ఉదయం 11:00 గంటలకు, బ్రిటిష్ దళాలకు సమాచారం అందించబడింది,  దాడికి సంకేతం ఇవ్వబడే ముందు యూరోపియన్ సైనికులకు విస్కీ, బిస్కెట్ జారీ చేయబడింది. డెబ్బై ఆరు మందితో కూడిన నిరాశ్రయులైన సైనికులు దాడికి నాయకత్వం వహించారు. దళాలు త్వరగా ఏర్పడ్డాయి, బయోనెట్లను బిగించమని ఆదేశించబడ్డాయి, ముందుకు సాగడం ప్రారంభించాయి.

సమయం దగ్గర పడుతుండగా, మీర్ సాదిక్ తమ జీతం పంపిణీ చేసే నెపంతో ఆ ప్రాంతంలో ఉన్న సైనికులను ఉపసంహరించుకున్నాడు. అలాంటి చర్యకు వ్యతిరేకంగా నిరసన తెలిపే వారు ఎవరూ లేరు. సుల్తాన్‌కు చాలా విశ్వాసపాత్రుడైన సయ్యద్ అబ్దుల్ గఫర్ ఒక ఫిరంగి గుండుతో చంపబడ్డాడు. సయ్యద్ చంపబడిన వెంటనే, దేశద్రోహులు కోట నుండి తెల్లటి రుమాలును చూపిస్తూ, కందకాలలో గుమిగూడి, అలాంటి సంకేతం కోసం ఎదురు చూస్తున్న ఆంగ్ల దళాలకు సంకేతాన్ని ఇచ్చారు.  

బ్రిటిష్ దళాల కాల్పులతో నాలుగు అడుగుల లోతున ఉన్న నీటిలో కావేరి నదిని దాటి దూసుకెళ్లిన ఆ దాడి బృందం, 16 నిమిషాల్లోనే ప్రాకారాలను ఎక్కి, రక్షకులను త్వరగా పక్కకు నెట్టేసింది. బ్రిటిష్ ఫాలో-అప్ దళాలు కుడి, ఎడమ వైపుకు తిరిగి, గోడల లోపలి భాగంలో నగరం అవతలి వైపు కలిసే వరకు కొనసాగాయి.

## టిప్పు మరణం

బయటి గోడ వాయువ్య మూలను చుట్టుముట్టిన స్తంభం వెంటనే ఒక లావుపాటి అధికారి నేతృత్వంలోని మైసూర్ యోధుల బృందంతో తీవ్రమైన పోరాటంలో పాల్గొంది, వారు ప్రతి అడ్డదారినీ రక్షించారు. ఆ అధికారి వేట ఆయుధాలను లోడ్ చేసి సేవకులు అతనికి పంపినట్లు గమనించారు. నగరం పతనం తర్వాత, సాయంత్రం వేళ, కొంతమంది బ్రిటిష్ అధికారులు టిప్పు సుల్తాన్ మృతదేహాన్ని వెతకడానికి వెళ్లారు. దాడి చేసిన వారిపై వేట ఆయుధాలను ప్రయోగించిన లావుపాటి అధికారి అతను అని గుర్తించారు, అతని మృతదేహం వాటర్ గేట్ సమీపంలోని ఉక్కిరిబిక్కిరి చేయబడిన సొరంగం లాంటి మార్గంలో కనుగొనబడింది.

బెంజమిన్ సిడెన్హామ్ ఆ శరీరాన్ని ఇలా వర్ణించాడు:

## వారసత్వం
ముట్టడిలో పాల్గొన్న బ్రిటిష్ నేతృత్వంలోని దళాల సభ్యులందరికీ భారత గవర్నర్ జనరల్ పతకాన్ని ప్రదానం చేశారు.

యుద్ధంలో బ్రిటిష్ వారు స్వాధీనం చేసుకున్న రెండు ఫిరంగులను శాండ్‌హర్స్ట్‌లోని రాయల్ మిలిటరీ కళాశాలలో ప్రదర్శించారు, అవి ఇప్పుడు అధికారుల మెస్ ముందు ఉన్నాయి. టిప్పు పులి , ఇప్పుడు విక్టోరియా & ఆల్బర్ట్ మ్యూజియంలో ఉన్న ఆటోమేటన్ , సెరింగపట్నంలో బంధించబడింది.

యుద్ధ ప్రదేశంలోని చాలా భాగం ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరకుండా ఉంది, వీటిలో ప్రాకారాలు, టిప్పు సుల్తాన్ మృతదేహం దొరికిన వాటర్ గేట్, బ్రిటిష్ ఖైదీలను ఉంచిన ప్రాంతం మరియు ధ్వంసమైన రాజభవనం ఉన్న ప్రదేశం ఉన్నాయి.

ముట్టడి సమయంలో మరణించిన స్విస్ ' డి మెరాన్ రెజిమెంట్'కు చెందిన దాదాపు 80 మంది పురుషులు, వారి కుటుంబ సభ్యులను సెరింగపట్నంలోని గారిసన్ స్మశానవాటికలో ఖననం చేశారు.
## సాహిత్యంలో చిత్రణలు
విల్కీ కాలిన్స్ నవల ది మూన్‌స్టోన్ 1799లో టిప్పు ఖజానా నుండి సెరింగపట్నం నుండి తొలగించబడిన ఆభరణాలను దోచుకోవడంతో ప్రారంభమవుతుంది. ఈ ముట్టడిని 1823లో లండన్‌లోని సౌత్ బ్యాంక్‌లోని రాయల్ కోల్‌బర్గ్ థియేటర్‌లో హెచ్.ఎం. మిల్నర్ నాటకం "టిప్పో సాయిబ్, ఆర్ ది స్టార్మింగ్ ఆఫ్ సెరింగటం"లో కూడా చిత్రీకరించారు. టిప్పును ఫ్రెంచ్ వారి మిత్రుడిగా భావించినందున, ముట్టడి, టిప్పు మరణం ఫ్రాన్స్‌లో కూడా గణనీయమైన దృష్టిని ఆకర్షించింది, వాటిలో ముఖ్యమైనవి ఎటియన్నే డి జౌయ్ రాసిన "టిప్పో-సాబ్, ట్రాజెడీ", ఇది 1813లో కామెడీ-ఫ్రాంకైస్‌లో టాల్మా ప్రధాన పాత్రలో ప్రదర్శించబడింది.

బెర్నార్డ్ కార్న్‌వెల్ రాసిన షార్ప్స్ టైగర్ నవలలో సెరింగపట్నం యుద్ధం ప్రధాన సంఘర్షణ .

ముట్టడి తదనంతర దోపిడీలు టానియా జేమ్స్ 2023 నవల లూట్‌లో చిత్రీకరించబడ్డాయి. 
## మైసూర్ ప్రభుత్వంచే స్మారక చిహ్నం

File:Memorial the Siege of Seringapatam (1799) by the Mysore Government, Seringapatam.JPG|మైసూర్ ప్రభుత్వంచే సెరింగపట్నం ముట్టడి (1799) స్మారక చిహ్నం , సెరింగపట్నం
File:European Office killed in the Siege of Seringapatam (1799), Seringapatam.JPG|సెరింగపట్నం (1799), సెరింగపట్నం ముట్టడిలో యూరోపియన్ అధికారులు మరణించారు
File:Forces Engaged in the Siege of Seringapatam (1799) Seringapatam.JPG|సెరింగపట్నం (1799), సెరింగపటం కంటే ముందు బలగాలు నిమగ్నమయ్యాయి
File:Forces Engaged in the Siege of Seringapatam (1799), Seringapatam.JPG|సెరింగపట్నం (1799), సెరింగపటం కంటే ముందు బలగాలు నిమగ్నమయ్యాయి
File:Memorial to the Siege of Seringapatam (1799), Seringapatam.JPG|సెరింగపట్నం (1799), సెరింగపట్నం ముట్టడికి స్మారక చిహ్నం


## మూలాలు