తిరుమల వెంకటేశ్వర ఆలయ నిర్మాణం

వేంకటేశ్వర ఆలయం భారతదేశంలోని ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని తిరుపతిలోని కొండ పట్టణం తిరుమలలో ఉన్న ఒక ముఖ్యమైన వైష్ణవ ఆలయం. కలియుగంలో మానవాళిని కష్టాల నుండి రక్షించడానికి విష్ణువు అవతారమైన వేంకటేశ్వర స్వామి ఆలయం ఇక్కడ ప్రత్యక్షమైందని నమ్ముతారు. శేషాచలం కొండలలో భాగమైన తిరుమల కొండలపై 853 మీ (2,799 అడుగులు) ఎత్తులో ఉన్న ఈ ఆలయం ద్రావిడ నిర్మాణ శైలిలో నిర్మించబడింది.

## మహా ద్వారం
thumb|శ్రీ వెంకటేశ్వర ఆలయంలోని మహా ద్వారం, దాని మీద ఐదు అంతస్తుల గోపురం, మహాప్రకారం చుట్టుముట్టింది
మహా ద్వారం ఆలయానికి ప్రధాన ద్వారం, దీనిని 'పడికావళి', 'సింహద్వారం', లేదా 'బాహ్య గోపురం' అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది ఆలయం వెలుపల నుండి సంపంగి ప్రదక్షిణకు ప్రవేశాన్ని అందిస్తుంది, ఇవి బయటి ప్రహరీ గోడ (మహా ప్రాకారం) ద్వారా వేరు చేయబడతాయి. టవర్ ఎత్తు 50 అడుగులు (15 మీటర్లు). ఈ ప్రవేశ ద్వారం ఇరువైపులా నవనిధి సంరక్షకులుగా ఉన్న శంకరనిధి, పద్మనిధిలకు అంకితం చేయబడిన రెండు పంచలోహ (లోహ) విగ్రహాలు లేదా వేంకటేశ్వరుని సంపద ఉన్నాయి.

## సంపంగి ప్రదక్షిణా
సంపంగి ప్రదక్షిణం ప్రధాన ప్రదక్షిణ మార్గం. ఈ ప్రాంతంలో పండించిన తెలుగులో సంపంగి అని పిలువబడే మాగ్నోలియా చంపాకా పువ్వుల పేరు మీదుగా దీనికి ఈ పేరు వచ్చింది. సంపంగి ప్రదక్షిణంలో ప్రతిమ మండపం, రంగ మండపం, తిరుమలరాయ మండపం, సాళువ నరసింహ మండపం, ఐనా మహల్, ధ్వజస్తంభ మండపం ఉన్నాయి. కారిడార్ వెంబడి వివిధ ఉగ్రామ్ లు లేదా స్టోర్ రూమ్ లు కూడా ఉన్నాయి.

## వెండి వాకిలి
వెండి వాకిలి అంటే తెలుగులో వెండి ప్రవేశం అని అర్థం, ఇది విమాన ప్రదక్షిణకు దారితీసే ఆలయ రెండవ ప్రవేశ ద్వారం, దీనిని 'నడిమిపడికావళి' అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ ప్రవేశ ద్వారం తలుపులు వెండితో పూత పూయబడి ఉంటాయి, అందుకే దీనికి ఈ పేరు వచ్చింది. లోపలి ప్రహరీ గోడ సంపంగి ప్రదక్షిణం, విమాన ప్రదక్షిణంలను వేరు చేస్తుంది. పన్నెండవ, పదమూడో శతాబ్దాలలో ఏడు కలిసంతో ఈ ప్రవేశద్వారంపై మూడంతస్తుల గోపురం నిర్మించారు.

## విమాన ప్రదక్షిణా
వెండివాకిలి విమాన ప్రదక్షిణకు దారితీస్తుంది. ఆనంద నిలయం విమాన గోపురం లేదా గర్భగుడి లేదా ప్రధాన పుణ్యక్షేత్రం చుట్టూ ప్రదక్షిణలు చేసే ప్రాంతం విమాన ప్రదక్షిణం. ఈ ప్రాంతంలో అంగప్రదక్షిణ సేవ జరుగుతుంది కాబట్టి ఈ మార్గాన్ని అంగప్రదక్షిణ మార్గమని కూడా పిలుస్తారు. వెండివాకిలి ఎదురుగా విమాన ప్రదక్షిణంలో ప్రవేశించిన వెంటనే గరుడమండపం వెనుక ఆదిశేషుడుపై నిద్రిస్తున్న శ్రీ వరదరాజస్వామి, శ్రీరంగనాథస్వామి, బంగారు పూత పూసిన శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామి చిన్న చిన్న విగ్రహాలు ఉన్నాయి. విమానం ప్రదక్షిణలో వెండి వాకిలికి కుడి వైపున వరదరాజ స్వామి ఆలయం, పశ్చిమం వైపు వెండి వాకిలి ఎడమ వైపున యోగ నరసింహ స్వామి ఆలయం ఉన్నాయి. పోటు ప్రధాన వంటగది, బంగారు బావి (బంగారు బావి), అంకురార్పణ మండపం, యాగశాల, నానాల (నాణేలు), నోట్ల (కాగితపు నోట్లు) పార్కమణి, గంధపు పేస్ట్ అల్మైరా (చందనపు ఆరా), సెల్ ఆఫ్ రికార్డ్స్, సన్నిధి భాష్యులు - శ్రీ రామానుజుల పీఠం, స్వామివారి హుండీ, విశ్వక్సేనుని పీఠం ఉన్నాయి. ఆనంద నిలయంలో కొలువైన విమానం వేంకటేశ్వరస్వామిని సంపంగి ప్రదక్షిణం నుంచి భక్తులు దర్శించుకోనున్నారు. ఈ మార్గంలో ఉన్న చిన్న ఆలయాలన్నింటినీ 'చుట్టు గుల్లు' (ప్రధాన మందిరాన్ని చుట్టుముట్టిన ఉప మందిరాలు) అని పిలుస్తారు.

## ఆనంద నిలయం విమానం
thumb|తిరుమల ఆలయం, వైకుంఠం క్యూ కాంప్లెక్స్ (ముందుభాగంలో అర్ధ వృత్తాకార భవనం) నారాయణగిరి కొండపై శ్రీవారి పడలు నుండి కనిపిస్తుంది
ఆనంద నిలయం బంగారు పైకప్పుతో కూడిన స్మారక గోపురం. దీని లోపలి ఆలయం లేదా విమానం ప్రధాన దైవం శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిని కలిగి ఉంటుంది. ఆనంద నిలయ దివ్య విమానం అని పిలువబడే గిల్ట్ గోపురం క్రింద ఈ దేవత నేరుగా ఉంటుంది. ములబేరం అని పిలువబడే ఈ అత్యద్భుతమైన దేవత స్వయం-వ్యక్తీకరణ అని నమ్ముతారు, ఏ మానవుడూ దీనిని మందిరంలో ప్రతిష్టించినట్లు తెలియదు. భగవంతుడు బంగారు కిరీటాన్ని ధరిస్తాడు, ముందు భాగంలో పెద్ద ఎమరాల్డ్ ఉంటుంది. ప్రత్యేక సందర్భాల్లో ఆయనకు వజ్ర కిరీటంతో అలంకరిస్తారు. స్వామి వారి నుదుటిపై మందపాటి డబుల్ తిలకం గీసి, అది అతని కళ్ళను తెరుస్తుంది. ఆయన చెవులను బంగారు చెవిపోగులతో అలంకరించారు. కుడి చెయ్యి అతని తామర పాదాలను చూపిస్తోంది. అతని ఎడమ చేయి అకింబో. అతని మృతదేహం బంగారు తీగతో కట్టిన పసుపు రంగు దుస్తులు, బంగారు గంటతో కూడిన బంగారు బెల్టును ధరించింది. అతని ఎడమ భుజం నుండి ఒక యజ్ఞోపవితం (పవిత్ర దారము) క్రాస్ వైపు ప్రవహిస్తుంది. కుడి ఛాతీపై లక్ష్మీదేవి, ఎడమ ఛాతీపై పద్మావతి దేవి ఉన్నారు. అతని పాదాలను బంగారు ఫ్రేములతో కప్పి, బంగారు స్తంభాలతో అలంకరించారు. అతని కాళ్ల చుట్టూ వక్రమైన బంగారు బెల్టు ఉంది. ఆనంద నిలయ దివ్య విమానం 13 వ శతాబ్దంలో విజయనగర రాజు యాదవ రాయల పాలనలో బంగారు కుండీతో కప్పబడి ఉంది.శ్రీ వేంకటేశ్వరుని పురాతన, పవిత్ర ఆలయం తిరుపతి కొండ  ఏడవ శిఖరం వెంకటాచల (వెంకట కొండ) పై ఉంది, శ్రీ స్వామి పుష్కరిణి దక్షిణ ఒడ్డున ఉంది. వేంకటాచలుని మీద స్వామి ప్రెసిడెన్సీ వలననే ఆయనకు వేంకటేశ్వరుడు (వేంకట కొండకు అధిపతి) అనే బిరుదు లభించింది. ఆయనను ఏడుకొండల ప్రభువు అని కూడా పిలుస్తారు.

## బంగారు వాకిలి
బంగారు వాకిలి ఎదురుగా ఉన్న తిరుమామణి మండపాన్ని క్రీ.శ.1417లో మాధవదాసు అనే వ్యక్తి నిర్మించాడు. తిరుమామణి మండపం నుండి బంగారు వాకిలి (బంగారు ద్వారం అని అనువదించబడుతుంది) లోనికి ప్రవేశించి గర్భగుడి చేరుకోవచ్చు. తలుపుకు ఇరువైపులా ద్వారపాక జయ, విజయ అనే రెండు ఎత్తైన రాగి విగ్రహాలు ఉన్నాయి. దట్టమైన చెక్క ద్వారానికి శ్రీమహావిష్ణువు దశావతారాన్ని వర్ణించే గిల్ట్ ప్లేట్లు ఉన్నాయి. ఈ ద్వారం నేరుగా పాడి కావలి, వెండి వాకిలి (తెలుగులో సిల్వర్ కారిడార్ అని అర్థం) కు అనుగుణంగా ఉంటుంది. ఇది స్నాపన మండపానికి యాత్రికులను అనుమతిస్తుంది. ఈ ద్వారం ముందు సుప్రభాతం ఆలపిస్తారు.

## గర్భగృహ
గర్భగుడి లేదా గర్భగుడిలో వేంకటేశ్వరుని విగ్రహాన్ని ఉంచుతారు. "ఆనంద నిలయ దివ్య విమానం" అని పిలువబడే గిల్ట్-గోపురం క్రింద గర్భ గృహంలో ఈ విగ్రహం గంభీరంగా ఉంది. ములబేరం అని పిలువబడే ఈ విగ్రహం స్వయంగా వ్యక్తమవుతుందని నమ్ముతారు. భగవంతుని విగ్రహాలను ఇంత పకడ్బందీగా చెక్కగల సత్తా ఉన్న శిల్పి మరొకరు లేరు. అంతేకాదు, ఈ మందిరంలో ఏ మానవుడూ ప్రతిష్టించిన దాఖలాలు లేవు.

స్వామి వారి విగ్రహం బంగారు కిరీటం (కిరీటం) ధరిస్తుంది, దీని ముందు భాగంలో పెద్ద ఎమరాల్డ్ ఉంటుంది. ప్రత్యేక సందర్భాల్లో దాని స్థానంలో డైమండ్ కిరీటాన్ని ధరిస్తారు. విగ్రహం నుదుటిపై శుద్ధి చేసిన కర్పూరంతో గీసిన రెండు మందపాటి తిలకం మచ్చలు విగ్రహం కళ్లను దాదాపు కప్పేస్తాయి. రెండు తెల్లని మచ్చల మధ్య కుంకుమపువ్వుతో చేసిన కస్తూరితిలకం ఉంటుంది.

బంగారు మకర కుండలు విగ్రహం చెవులకు వేలాడతాయి. దాని కుడి చేతి అరచేతిలో రత్నం అమర్చిన సుదర్శన చక్రం, ఎడమ అరచేతిలో పవిత్ర శంఖువు ఉంటుంది. కొద్దిగా చాచిన ముందు కుడిచేయి, తన వేళ్లను పాదాల వైపు చూపిస్తూ, తన భక్తులకు తనలో కరిగి శాశ్వత ఆనందాన్ని అనుభవించడానికి భగవంతుడు ఒక్కటే మార్గం అన్నట్లుగా ఉంటుంది. ముందు ఎడమ చేతి అకింబో అంటే భక్తులకు భగవంతుని రక్షణను సూచిస్తుంది, సంసార సాగర (జీవ సాగరం) అతని ఆశ్రయం కోరితే తుంటి ఎత్తు కంటే లోతైనది కాదని చూపిస్తుంది.

స్వామివారి విగ్రహాన్ని బంగారు తీగలతో కూడిన పితాంబరంతో, బంగారు గంటల బెల్టుతో తిప్పుతారు. విగ్రహాన్ని విలువైన ఆభరణాలతో అలంకరిస్తారు. ఇది ఎడమ భుజం నుండి దాటుతూ ఒక పవిత్ర దారాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఇది కుడి ఛాతీపై లక్ష్మీదేవి, ఎడమ ఛాతీపై శ్రీ పద్మావతి దేవిని కలిగి ఉంటుంది. విగ్రహానికి రెండు భుజాలపై నాగాభరణం ఆభరణాలు ఉన్నాయి. తామర పాదాలను బంగారు ఫ్రేములతో కప్పి, అతుక్కునే బంగారు కొలనులతో అలంకరిస్తారు. బలమైన వక్రమైన బంగారు బెల్ట్ కాళ్లను చుట్టుముడుతుంది. అభిషేకం సమయంలో లక్ష్మీదేవిని దర్శించుకోవచ్చు.

పదమూడవ శతాబ్దంలో విజయనగర రాజు యాదవ రాయల కాలంలో ఆనంద నిలయ దివ్య విమానాన్ని గిల్ట్ రాగి పలకలతో కప్పి బంగారు కుండీతో కప్పారు.

గర్భ గృహం (కులశేఖర పాడి (మార్గం) దాటి) లోనికి యాత్రికులను అనుమతించరు.

## పుష్కర్ణి
thumb|మధ్యలో మండపం, నేపథ్యంలో వెంకటేశ్వర దేవాలయంతో రాత్రి సమయంలో స్వామి పుష్కర్ణి
స్వామి పుష్కరిణి ప్రధాన ఆలయానికి ఉత్తరం వైపున ఉన్న ఆలయ చెరువు. 1.5 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఈ చెరువును గరుడుడు వైకుంఠం నుంచి తిరుమల కొండలకు తీసుకువచ్చాడని, అందుకే పవిత్రంగా భావిస్తారని నమ్ముతారు. ఈ చెరువు మధ్యలో ఒక మండపం ఉంది, దీనిని 1468 లో సాళువ రాజు నరసింహ రాయలు నిర్మించాడు. ప్రతిరోజూ సాయంత్రం పుష్కరిణికి ఆలయ అర్చకులు హారతి ఇస్తారు. ప్రతి సంవత్సరం ఈ చెరువులో శ్రీ వేంకటేశ్వర వార్షిక తెప్పోత్సవం (ఫ్లోట్ ఫెస్టివల్) నిర్వహించబడుతుంది, ఇక్కడ ఆలయంలోని ఊరేగింపు దేవతలను చెరువుపై తేలియాడడానికి తీసుకువెళతారు. శ్రీవారి బ్రహ్మోత్సవాల చివరి రోజున ఈ చెరువులో చక్రతాళ్వార్, మలయప్ప, ఆయన కచేరీలకు చక్రస్నానం నిర్వహిస్తారు.

## అఖిలాండం
అఖండం అని కూడా పిలువబడే అఖిలాండము ప్రధాన ఆలయానికి ఎదురుగా ఉన్న ప్రాంతం, ఇక్కడ భారీ దీపాలు ప్రతిష్ఠిస్తారు. దర్శనానంతరం వేంకటేశ్వరుడికి భక్తులు కర్పూరం, కొబ్బరికాయలు సమర్పిస్తారు. అఖిలాండము నుండి ఆలయాన్ని పూర్తిగా వీక్షించవచ్చు. భారీ దీపాలు, కొబ్బరికాయలు పగలగొట్టేందుకు రెండు ఇనుప పట్టాలు, భక్తులు కొబ్బరికాయలు సమర్పించేందుకు వీలుగా రెండు భారీ కొబ్బరి హుండీలు ఉన్నాయి.

## ఇవి కూడా చూడండి

* తిరుమల వేంకటేశ్వర ఆలయం
* ద్రావిడ వాస్తుశిల్పం
* సెంట్రల్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ఆంధ్రప్రదేశ్
* శ్రీ సత్యసాయి ఇంటర్నేషనల్ ఆర్గనైజేషన్
* ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్, తిరుపతి
* వి. ఎస్. హుజూర్ బజార్
* అనుకుల్ చంద్ర ముఖర్జీ
* గుల్షన్ లాల్ టాండన్
* భూపతి మోహన్ సేన్
* ఆండాల్ వెంకటసుబ్బ రావు
* బిందేశ్వరి ప్రసాద్ వర్మ
* ఎన్. ఎస్. హార్దికర్
* మహాదేవ అయ్యర్ గణపతి
* సర్దార్ అంజుం
* రామన్ కుట్టి నాయర్
* సైచిరో మిసుమి
* సురేంద్ర సింగ్ (కేబినెట్ కార్యదర్శి)
* కుజూర్ నారాయణ మరార్
* హఫీజ్ అలీ ఖాన్
* రాజన్, సాజన్ మిశ్రా
* వి. కె. నారాయణ మీనన్
* రతన్ శాస్త్రి
* బలరాజ్ పూరి
* కిరిట్ పారిఖ్
* టి. ఎన్. రామచంద్రన్
* జగదీష్ సేథ్
* జోగేష్ పతి
* ధన్వంతి రామరావు
* బి. ముత్తురామన్
* జబర్మల్ శర్మ
* ముత్తు కృష్ణ మణి
* కస్తూరిస్వామి శ్రీనివాసన్
* నిర్మల్ కుమార్ సిద్ధాంత
* సుందర్ దాస్ ఖుంగర్
* లీలా దేశాయ్
* మందాకిని నారాయణన్
* అనుపమ భగవత్
* సులోచన బ్రహ్మపతి
* గంగా ప్రసాద్ బిర్లా
* వినాయకరావు పట్వర్ధన్
* బిజోయ్ చంద్ర భగవతి
* ఫారుఖ్ ఉద్వాడియా
* బాలగంగాధరనాథ స్వామిజీ

## మూలాలు


వర్గం:తిరుపతి
వర్గం:తిరుమల వెంకటేశ్వర ఆలయం