సలీమ్‌గఢ్ కోట

**సలీమ్‌గఢ్ కోట** (సలీమ్ కోట అని కూడా పిలుస్తారు) సా.శ. 1546లో పాత ఢిల్లీలో నిర్మించబడింది. దీనిని షేర్ షా సూరి కుమారుడు సలీమ్ షా సూరి నిర్మించాడు. ఇది అప్పట్లో యమునా నదిలో ఒక ద్వీపంగా ఉండేది. మొఘల్ సామ్రాజ్యం తాత్కాలికంగా పడిపోయిన కాలంలో ఈ కోట నిర్మితమైంది; సా.శ. 1540లో, షేర్ షా సూరి మొఘల్ చక్రవర్తి హుమాయున్‌ను ఓడించి ఢిల్లీలో సూర్ సామ్రాజ్య పాలనను స్థాపించాడు. సూర్ వంశం సా.శ. 1555 వరకు కొనసాగింది, ఆ వంశపు చివరి పాలకుడు సికందర్ సూరిని ఓడించి హుమాయున్ తిరిగి అధికారాన్ని చేజిక్కించుకున్నాడు.
మొఘల్ కాలంలో, ముఖ్యంగా తరువాతి సంవత్సరాల్లో, సలీమ్‌గఢ్ కోట వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యతను కొనసాగించింది. ఎర్రకోట, షాజహానాబాద్ నగర నిర్మాణ సమయంలో చక్రవర్తి షాజహాన్ (1639లో షాజహానాబాద్‌ను పూర్తి చేశాడు) సహా పలువురు మొఘల్ పాలకులు ఈ కోటలో బస చేసినట్లు భావిస్తున్నారు. ఢిల్లీని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకునేందుకు విజయవంతమైన దండయాత్రను ప్రారంభించడానికి ముందు హుమాయున్ ఇక్కడ మూడు రోజుల పాటు బస చేశాడని కూడా చెబుతారు.

మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు తరువాత ఈ కోటను కారాగారంగా మార్చాడు, 1857లో కోటను తమ ఆధీనంలోకి తీసుకున్న తర్వాత బ్రిటిష్ వారు కూడా ఈ పద్ధతినే కొనసాగించారు. సలీమ్‌గఢ్ కోట ఇప్పుడు ఎర్రకోట సముదాయంలో భాగం. ఈ సముదాయాన్ని 2007లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా ప్రకటించారు, దీని పరిరక్షణ కోసం పకడ్బందీగా సంరక్షణ చర్యలు చేపట్టాల్సిన బాధ్యత భారత పురావస్తు శాఖ (ASI) పై ఉంది.

## చరిత్ర
ఈ కోట నిర్మాణానికి ఎంచుకున్న ప్రదేశం ఢిల్లీ మైదానంలో ఉంది, దీని ఎత్తు  మధ్య ఉంటుంది. ఒక వైపు యమునా నది, మరోవైపు ఆరావళి పర్వత శ్రేణి ఉన్నాయి. కోట ప్రదేశంలో బహిర్గతమైన రాతి నిర్మాణాలతో కూడిన ఈ భౌగోళిక పరిస్థితులు, ఈశాన్య దిశగా ఉన్న పర్వత శ్రేణికి సామీప్యత, జామా మసీదుతో అనుసంధానం యమునా నది కోత నుండి రక్షణకు అనువైనవిగా పరిగణించబడ్డాయి. ఒక వైపు నది, మరోవైపు పర్వత శ్రేణుల కలయిక సహజమైన రక్షణ కవచాన్ని అందించింది, ఏదైనా ఆక్రమణ సైన్యం నది మార్గాన్ని అనుసరించేలా చేసింది. ఈ వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని 1546లో సలీమ్‌గఢ్ కోటను నిర్మించారు.

తన సామ్రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందిన తర్వాత, హుమాయున్ సలీమ్‌గఢ్ కోట పేరును నూర్‌గఢ్‌గా మార్చాడు, కారణం సూర్ సామ్రాజ్య స్థాపకుడు, ఈ కోటను నిర్మించిన సలీమ్ షా సూరి తండ్రి అయిన షేర్ షా సూరి అంతకుముందు 1540లో హుమాయున్‌ను తన రాజ్యం నుండి తరిమికొట్టాడు. పర్యవసానంగా, తన ఆస్థానంలో ఈ కోట అసలు పేరును ఉపయోగించరాదని హుమాయున్ ఆదేశించాడు.

[left|250px|thumb|సలీమ్‌గఢ్ కోట నుండి [యమునా నది దృశ్యం, నేపథ్యంలో రైల్వే వంతెన]]
బ్రిటిష్ పాలనలో, 1857 భారత తిరుగుబాటు (ఇది చివరకు 1858 నాటికి అణచివేయబడింది) ఈ కోటలో గణనీయమైన కార్యకలాపాలకు దారితీసింది. చివరి మొఘల్ చక్రవర్తి రెండవ బహదూర్ షా జఫర్‌ను హుమాయున్ సమాధి వద్ద బందీ చేశారు. తిరుగుబాటు సమయంలో, సలీమ్‌గఢ్ కోట యుద్ధ కార్యకలాపాలకు కేంద్రంగా మారింది. బ్రిటిష్ వారి కోణంలో, తిరుగుబాటు సైనికులతో బహదూర్ షా జఫర్ కుమ్మక్కయ్యాడన్నది స్పష్టం. అతను ఈ కోట నుండి కార్యకలాపాలు సాగించాడని, యుద్ధ వ్యూహాన్ని చర్చించడానికి 1857 ఆగస్టు, సెప్టెంబరు ప్రారంభంలో సమావేశాలు నిర్వహించాడని చెబుతారు. కోట ప్రాకారాల నుండి బ్రిటిష్ భారత సైన్యంపై ఫిరంగి కాల్పులను అతను గమనించినట్లు నివేదికలు ఉన్నాయి. 

ఒక సందర్భంలో, తమ జీతాలు చెల్లించాలని సైనిక అధికారులు కోరినప్పుడు, అతను తన కిరీటం, ఆభరణాలను తాకట్టు పెట్టడానికి, లక్ష్యం కోసం తన ప్రాణాలను అర్పించడానికి సిద్ధపడటం ద్వారా ప్రతీకాత్మక సంజ్ఞ చేశాడు. చక్రవర్తి చిత్తశుద్ధిని నమ్మి అధికారులు అతని ప్రతిపాదనను తిరస్కరించారు. తదనంతరం, బ్రిటిష్ వారిపై చక్రవర్తి దాడికి నాయకత్వం వహిస్తాడని, ఈ పోరాటంలో చేరాలని అన్ని వర్గాల ప్రజలను కోరుతూ ప్రకటనలు వెలువడ్డాయి.

అయితే, 1857 సెప్టెంబరు మధ్య నాటికి, బ్రిటిష్ దళాలు కోట వైపు దూసుకువస్తున్నాయి. ఆ సమయంలో, బహదూర్ షా నమ్మకస్తుడైన బఖ్త్ ఖాన్ వెనక్కి తగ్గి బహిరంగ ప్రదేశాల్లో గెరిల్లా యుద్ధానికి సిద్ధపడాలని అతనికి సలహా ఇచ్చాడు. అయితే, పారిపోయేందుకు చక్రవర్తి నిరాకరించాడు. తన దళాలను ఖాళీ చేయడానికి అనుమతించినప్పటికీ, అతను స్వయంగా హుమాయున్ సమాధికి మారాడు. బ్రిటిష్ ఫోర్త్ ఇన్‌ఫాంట్రీ చివరకు ఒకే ప్రవేశ ద్వారం ద్వారా సలీమ్‌గఢ్ కోటలోకి ప్రవేశించింది. అంతకుముందు పంజాబ్ ఫోర్త్ ఇన్‌ఫాంట్రీ రెజిమెంట్ లాహోర్ గేట్ ద్వారా ఎర్రకోటలోకి ప్రవేశించినప్పుడు ఇలాంటి పరిస్థితులే నివేదించబడ్డాయి.

తిరుగుబాటును అణచివేసిన తరువాత, బ్రిటిష్ వారు మొదట్లో సలీమ్‌గఢ్ కోటను సైనిక శిబిరంగా ఉపయోగించారు, ఇందులో ఫిరంగి దళాలను ఉంచారు. 1945 నుండి, దీనిని ఇండియన్ నేషనల్ ఆర్మీ (INA) ఖైదీలను ఉంచే కారాగారంగా మార్చారు.

## నిర్మాణం
[thumb|right|250px|[ఎర్ర కోట|ఎర్రకోటతో సలీమ్‌గఢ్ కోటను కలిపే ఆర్చ్ వంతెన దృశ్యం]]
సలీమ్‌గఢ్ కోట త్రిభుజాకారపు లేఅవుట్‌ను కలిగి ఉంది, ముతక రాతి నిర్మాణాలతో నిర్మించిన మందపాటి గోడలు ఉన్నాయి. కోటలో వృత్తాకార బురుజులు ఉన్నాయి, ఇది నిర్మించినప్పటి నుండి అనేక దశల మరమ్మతులు, పునరుద్ధరణలకు గురైంది. 

ఒక ఆర్చ్ వంతెన కోటను దాని ఈశాన్య వైపున ఉన్న ఎర్రకోటతో కలుపుతుంది. ఈ వంతెన బహదూర్ షా జఫర్ పాలనలో నిర్మించబడింది, ఇక్కడి గేటును బహదూర్ షా గేట్ అని పిలుస్తారు. గేటు ప్రధానంగా ఇటుక నిర్మాణంతో నిర్మితమైంది, ఎర్ర ఇసుకరాయిని ఎంపిక చేసిన చోట ఉపయోగించారు. 

బ్రిటిష్ పాలనలో, పాత వంతెనను కూల్చివేసిన తరువాత ఈ ప్రాంతం గుండా రైల్వే లైన్ వేయబడింది. ఈ నిర్మాణం సలీమ్‌గఢ్ కోటను ఎర్రకోట నుండి విభజించింది, రెండవ దానిలో కొంత భాగాన్ని దెబ్బతీసింది, ఆ సమయంలో ఇది సున్నితత్వం లేని చర్యగా, వారసత్వ సంరక్షణకు హానికరమైనదిగా పరిగణించబడింది. రైల్వే లైన్ కోటను సమర్థవంతంగా కుదించింది.

## కారాగారంగా
ఔరంగజేబు పాలనలో, సలీమ్‌గఢ్ కోట మొదటిసారిగా కారాగారంగా మార్చబడింది. ఔరంగజేబు తన సోదరుడు మురాద్ బక్ష్‌ను (అన్నయ్య దారా షికోతో జరిగిన ఘర్షణలో అతనికి మద్దతు ఇచ్చినవాడు) ఈ కోటలో బంధించాడు. మధురలో మద్యం సేవించి నిద్రిస్తున్న సమయంలో మురాద్ బక్ష్ పట్టుబడ్డాడని సమాచారం. అతని జైలు శిక్షకు "ఇస్లాం ప్రాథమిక సూత్రాలను విడిచిపెట్టినందుకు మతభ్రష్టుడు" అని అధికారిక కారణం చూపబడింది. తరువాత అతన్ని గ్వాలియర్‌కు తరలించారు, అక్కడ అతనికి మరణశిక్ష విధించారు.

ఔరంగజేబు తన పెద్ద కుమార్తె జెబున్నిస్సాను మరణించే వరకు 21 సంవత్సరాల పాటు సలీమ్‌గఢ్ కోటలో బంధించాడని కూడా చెబుతారు. కవిత్వం, సంగీతం పట్ల ఆసక్తి ఉన్న జెబున్నిస్సా ఔరంగజేబు సనాతన, కఠినమైన నమ్మకాలతో విభేదించే కార్యకలాపాల్లో పాల్గొన్నందుకు బంధించబడినట్లు సమాచారం. చక్రవర్తి ఆగ్రహానికి గురైన తన సోదరుడు ముహమ్మద్ అక్బర్ పట్ల ఆమెకున్న సానుభూతి కూడా ఆమె జైలు శిక్షకు కారణమైందని భావిస్తారు. 

1857 భారత తిరుగుబాటు తరువాత, బ్రిటిష్ వారు చివరి మొఘల్ చక్రవర్తి బహదూర్ షా జఫర్ II ను హుమాయున్ సమాధి వద్ద బంధించిన తరువాత కొద్దికాలం పాటు ఈ కోటలో నిర్బంధించారు. తరువాత అతన్ని బర్మాలోని రంగూన్‌కు (ప్రస్తుత యాంగోన్) బహిష్కరించారు. రాజకీయ ఖైదీలను నిర్బంధించడానికి దీనిని ఉపయోగించడం వల్ల, ఈ కోట తరచుగా ఇంగ్లాండ్‌లోని టవర్ ఆఫ్ లండన్‌తో పోల్చబడింది, అక్కడ చాలా మంది రాష్ట్ర ఖైదీలను ఉంచారు, కొన్ని సందర్భాల్లో ఉరితీశారు లేదా చనిపోవడానికి వదిలేశారు.

బ్రిటిష్ పాలన నుండి భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం పొందక ముందు, సలీమ్‌గఢ్ కోట మళ్లీ కారాగారంగా ఉపయోగించబడింది. 1945 నుండి 1947 ఆగస్టు వరకు, ఇండియన్ నేషనల్ ఆర్మీ (INA) ఖైదీలను ఇక్కడ ఉంచారు. జైలులో మరణించిన వారి జ్ఞాపకార్థం, అప్పటినుండి కోట పేరును స్వాతంత్ర్య సేనాని స్మారక్‌గా మార్చారు.

కోటతో ముడిపడి ఉన్న అనేక ఇతిహాసాలు, ముఖ్యంగా పారానార్మల్ కార్యకలాపాలకు సంబంధించినవి ఉన్నాయి. బాగా తెలిసిన కథలలో ఒకటి నల్లని ముసుగు ధరించిన జెబున్నిస్సా ఆత్మ, వెన్నెల రాత్రులలో ఆమె కవితలు పాడుతుందని చెబుతారు. బందీలుగా ఉండి చిత్రహింసలకు గురై మరణించిన INA సైనికుల మూలుగులు, రోదనల శబ్దాలు ఆ ప్రాంతంలో వినిపిస్తాయని మరో కథ వివరిస్తుంది. ఈ కథనాలు భారతదేశ చరిత్రలో మొఘల్, బ్రిటిష్ యుగాల మధ్య కోట ప్రతీకాత్మక సంబంధానికి దోహదం చేశాయి.

## కోట సంరక్షణ చర్యలు
thumb|right|250px|ప్రధాన రహదారి నుండి సలీమ్‌గఢ్ కోట అద్భుతమైన దృశ్యం, దాని వృత్తాకార బురుజులు కనిపిస్తున్నాయి
1857 ప్రథమ స్వాతంత్ర్య సంగ్రామం నాటి నుండి 2005 వరకు సలీమ్‌గఢ్ కోట సైనిక దళాల ఆక్రమణలో ఉంది. ప్రారంభంలో ఇది బ్రిటిష్ ఆర్మీ నియంత్రణలో ఉంది, వారు ఫిరంగి దళాలను ఏర్పాటు చేసి కోటను కారాగారంగా ఉపయోగించారు. 1947 ఆగస్టు 15న భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం పొందిన తరువాత, కోట భారత సైన్యం ఆధీనంలోకి వచ్చింది. సంవత్సరాలుగా, భారత పురావస్తు శాఖ (ASI) తో సహా అనేక ఇతర ప్రభుత్వ సంస్థలు కూడా దీని నిర్వహణలో పాలుపంచుకున్నాయి.

ఈ బహుళ పరిపాలనా నియంత్రణ ASIకి ఇబ్బందులు సృష్టించింది, ముఖ్యంగా 1992లో ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో కోటను చేర్చాలని ప్రతిపాదించడానికి యునెస్కోను సంప్రదించినప్పుడు. పూర్తి పరిపాలనా నియంత్రణ లేకపోవడం వల్ల, ASI తన దరఖాస్తును ఉపసంహరించుకోవలసి వచ్చింది. సలీమ్‌గఢ్ కోట, ఎర్రకోట, ఎర్రకోట సముదాయంలోని ఇతర స్మారక కట్టడాల కోసం సమర్థవంతమైన సంరక్షణ చర్యలకు ఈ పరిస్థితి ఆటంకం కలిగించింది.

"కోటలోని ఈ భాగాలను పూర్తిగా ఖాళీ చేసి, ఇప్పటికే జరిగిన నష్టాన్ని సరైన అంచనా వేయడానికి ASIకి అప్పగిస్తే తప్ప వాటిని నిర్వహించడం అసాధ్యం" అని పేర్కొంటూ ASI కోర్టులకు అఫిడవిట్ సమర్పించింది. పూర్తి అధికార పరిధి బదిలీ చేయబడి, పునరుద్ధరణ పనులు పూర్తయిన తర్వాత ప్రపంచ వారసత్వ హోదా కోసం పర్యాటక మంత్రిత్వ శాఖ, భారత ప్రభుత్వం, యునెస్కోను మళ్లీ సంప్రదిస్తుందని ASI మరింతగా పేర్కొంది.

2003 డిసెంబరులో, భారత సైన్యం అధికారికంగా కోటను ASIకి అప్పగించింది. ఆ తర్వాత, 2006లో, ప్రపంచ వారసత్వ జాబితా కోసం ASI తాజా ప్రతిపాదనను సమర్పించింది. 2007 జూన్ 23 నుండి 27 వరకు న్యూజిలాండ్‌లోని క్రైస్ట్‌చర్చ్‌లో జరిగిన సమావేశంలో ప్రపంచ వారసత్వ కమిటీ భారత ప్రభుత్వ అభ్యర్థనను ఆమోదించింది. ఈ నమోదు తర్వాత ASI విడుదల చేసిన పత్రికా ప్రకటన ఇలా పేర్కొంది:"సుమారు 50 హెక్టార్ల కోర్ జోన్‌లో ఎర్రకోట, సలీమ్‌గఢ్ కోట ఉన్నాయి, 40 హెక్టార్ల బఫర్ జోన్‌లో ఎర్రకోట, సలీమ్‌గఢ్ కోటల పరిసరాలు ఉన్నాయి. ఢిల్లీలోని ఎర్రకోట సముదాయం అత్యుత్తమ సార్వత్రిక విలువ కలిగిన సాంస్కృతిక ఆస్తిగా వర్గీకరించబడింది. నగరంలో మూడవ ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా ఎర్రకోట సముదాయం ఆవిర్భవించినందున, ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో ఎర్రకోట చేరిక ఢిల్లీకి చాలా ముఖ్యమైనది - దేశంలోని ఏ ఇతర ప్రదేశం క్లెయిమ్ చేయలేని గౌరవం ఇది."
జాబితా చేసిన తరువాత, భారత సుప్రీంకోర్టు ఆదేశాల మేరకు, ఆ ప్రదేశం చారిత్రక, సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యతకు సంబంధించిన వివరణాత్మక అంచనా ఆధారంగా ASI సమగ్ర పరిరక్షణ నిర్వహణ ప్రణాళిక (CCMP) ముసాయిదాను సిద్ధం చేసింది. ఈ ప్రణాళిక గతంలో కోట లోపల పనిచేస్తున్న వివిధ విభాగాలు, ఏజెన్సీల పాత్రలు, బాధ్యతలను పరిగణనలోకి తీసుకుంది. మొఘల్, బ్రిటిష్ కాలాల మధ్య సంబంధంగా దాని ప్రతీకాత్మక విలువను గుర్తిస్తూ, ఎర్రకోటను సలీమ్‌గఢ్ కోటకు అనుసంధానించే చారిత్రక వంతెన పునరుద్ధరణను కూడా ఇది ప్రతిపాదించింది.

CCMP అధికారిక ఆమోదం, దాని ప్రతిపాదనల ప్రాధాన్యత పెండింగ్‌లో ఉండగా, ASI అనేక పునరుద్ధరణ పనులను ప్రారంభించింది. వీటిలో 2010 కామన్వెల్త్ క్రీడల నాటికి ఎర్రకోటలో ₹27.5 మిలియన్ల (సుమారు US$0.55 మిలియన్లు), సలీమ్‌గఢ్ కోటలో ₹8 మిలియన్ల (సుమారు US$160,000) అంచనా వ్యయంతో పరిరక్షణ ప్రయత్నాలు ఉన్నాయి.

## వస్తుప్రదర్శనశాల
right|thumb|250px|స్వాతంత్ర్య సేనాని స్మారక్‌గా నామకరణం చేయబడిన సలీమ్‌గఢ్ కోట ప్రవేశద్వారం వద్ద ఫలకం
ఎర్రకోట సముదాయంలోని సలీమ్‌గఢ్ కోట ప్రాంగణంలో ఉన్న స్వతంత్ర సంగ్రామ వస్తుప్రదర్శనశాల (స్వాతంత్ర్య పోరాట వస్తుప్రదర్శనశాల) 1995 అక్టోబరు 2న ప్రజల సందర్శనార్థం తెరవబడింది. 1945 నుండి 1947 ఆగస్టు 15న భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చే వరకు ఇండియన్ నేషనల్ ఆర్మీ (INA) సభ్యులను బ్రిటిష్ వారు బంధించిన కారాగారంగా ఈ ప్రదేశం ఎంపిక చేయబడింది. కోట జైలు ప్రాంగణంలో చాలా మంది INA ఖైదీలు మరణించినట్లు నివేదికలు ఉన్నాయి. 

1945లో దేశద్రోహం కోసం బ్రిటిష్ వారు INA ట్రయల్స్ నిర్వహించిన ప్రాంతాన్ని సూచించిన కల్నల్ గుర్బక్ష్ సింగ్ ధిల్లాన్ అందించిన సమాచారం ఆధారంగా వస్తుప్రదర్శనశాల స్థానం ప్రాథమిక గుర్తింపు జరిగింది. అయితే, వస్తుప్రదర్శనశాల స్థాపించబడిన తరువాత, కల్నల్ ధిల్లాన్ వాస్తవ విచారణ స్థలం ఇప్పటికే ఉన్న వస్తుప్రదర్శనశాలకు ఆనుకుని ఉన్న వేరొక భవనంలో ఉందని స్పష్టం చేశారు. 

2007లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చి 60వ సంవత్సరం పూర్తయిన సందర్భంగా, భారత పురావస్తు శాఖ (ASI) వస్తుప్రదర్శనశాలను కొత్తగా గుర్తించిన ఈ ప్రదేశానికి మార్చాలని నిర్ణయించింది. అప్‌గ్రేడ్ చేసిన వస్తుప్రదర్శనశాలలో వీటిని చేర్చాలని ప్లాన్ చేశారు: 
"ఇప్పటికే ఉన్న నిర్మాణాలకు మెరుగైన లైటింగ్, ప్యానలింగ్, డిస్‌ప్లేలను అందించడంతో పాటు కొత్త గ్యాలరీల కోసం మరిన్ని పత్రాలు."
 ఈ సందర్భంగా జలియన్‌వాలా బాగ్ ఊచకోత, దండి యాత్ర (ఉప్పు సత్యాగ్రహం) వంటి ముఖ్యమైన సంఘటనల పూర్తి స్థాయి చిత్రణలతో కూడిన కొత్త విభాగాన్ని మహాత్మా గాంధీపై ప్రతిపాదించారు. 

ప్రధానమంత్రి జోక్యం తరువాత, సలీమ్‌గఢ్ కోట ప్రాంగణం, వస్తుప్రదర్శనశాల అధికారికంగా ప్రజల కోసం తెరవబడ్డాయి. సందర్శకుల ఆసక్తిని పెంచేందుకు, ప్రసిద్ధ ఎర్రకోటతో పోలిస్తే అంతగా తెలియని సలీమ్‌గఢ్ కోట వైపు సందర్శకులను మళ్లించడానికి ASI ఎర్రకోట ప్రవేశద్వారం వద్ద పర్యాటక మార్గదర్శకులను పరిచయం చేసింది. అదనంగా, ఎర్రకోట గేట్ నుండి వస్తుప్రదర్శనశాలకు నడవాల్సిన దూరం గతంలో ప్రజల ఆసక్తిని నిరుత్సాహపరిచింది, ఈ సవాలును ఇప్పుడు మెరుగైన సైన్‌బోర్డ్‌లు, మార్గదర్శక పర్యటనల ద్వారా పరిష్కరిస్తున్నారు.

## ప్రవేశ మార్గం
thumb|మెట్‌కాల్ఫ్ టౌన్‌హౌస్ నుండి చూసినప్పుడు సలీమ్‌గఢ్ కోట (ఎడమ వైపున), ఎర్రకోట, ఆర్చ్ వంతెనతో అనుసంధానించబడి, యమునా నది స్పిల్ ఛానల్ (ఇప్పుడు మూసివేయబడి రహదారిగా మార్చబడింది) ద్వారా వేరు చేయబడ్డాయి, 1843.ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో సలీమ్‌గఢ్ కోటను పడవ ద్వారా మాత్రమే చేరుకోగలిగేవారు. ఎర్రకోటను సలీమ్‌గఢ్ కోటకు కలుపుతూ షాజహాన్ తండ్రి చక్రవర్తి జహంగీర్ ఒక వంతెనను నిర్మించాడని భావిస్తున్నారు. అయితే, కోటను 'జాగీరు' (భూమి మంజూరు)గా కలిగి ఉన్న ఫరీద్ ఖాన్ దీనిని నిర్మించాడని కొన్ని మూలాలు పేర్కొంటున్నాయి. ఈ అసలు వంతెన తరువాత అదే ప్రదేశంలో రైల్వే వంతెనతో భర్తీ చేయబడింది. ప్రస్తుతం, ఒక ఆర్చ్ ఓవర్‌బ్రిడ్జి దాని ఈశాన్య చివర నుండి ఎర్రకోటను సలీమ్‌గఢ్ కోటకు కలుపుతుంది. ఈ వ్యూ పాయింట్ నుండి, కోట ఎర్రకోట, యమునా నది, పరిసర ప్రాంతాల అద్భుతమైన దృశ్యాన్ని అందిస్తుంది.

అయినప్పటికీ, సముదాయం చుట్టూ ఉన్న ప్రధాన రహదారుల వెంబడి భారీ ట్రాఫిక్ నిరంతరం ప్రవహించడం వల్ల, సమీపంలోని యమునా నదిపై ఉన్న ఉక్కు వంతెనపై వాహనాల కదలికల వల్ల ఈ ప్రాంతం తరచుగా శబ్దంతో ఉంటుంది.
సలీమ్‌గఢ్ కోట గుండా ఈస్ట్ ఇండియా రైల్వేను ఢిల్లీకి విస్తరించారు. రైల్వే లైన్ కోట నిర్మాణంలో కొంత భాగం గుండా వెళ్లి తరువాత రాజ్‌పుతానా రైల్వేతో అనుసంధానించడానికి విస్తరించబడింది.

## గ్యాలరీ

దస్త్రం:Another view of Salimgarh Fort with bastions2.JPG|సలీమ్‌గఢ్ కోట మరో దృశ్యం
దస్త్రం:Salimgarh Fort buildings.JPG|కోట లోపలి భవనాలను చూపిస్తున్న దృశ్యం
దస్త్రం:View of Gate and Bridge linkingSalimgarh Fort to Red Fort.JPG|ఎర్రకోట, సలీమ్‌గఢ్ కోట మధ్య వంతెనకు ప్రవేశ ద్వారం దృశ్యం, దీనిని స్వాతంత్ర్య సేనాని స్మారక్‌గా ప్రకటిస్తున్న ఫలకం
దస్త్రం:Full View of Arched bridge linking Salimgarh Fort and Red Fort2.JPG|సలీమ్‌గఢ్, ఎర్రకోటలను కలిపే ఆర్చ్ వంతెన (గతంలో యమునా నది ఛానల్, ఇప్పుడు మూసివేయబడి ప్రధాన రహదారిగా మార్చబడింది)
దస్త్రం:Salimgarh Fort and the Red fort palace.jpg|సలీమ్‌గఢ్ కోట, ఎర్రకోట ప్యాలెస్
దస్త్రం:Colour Painting of salimgarh Fort linked to Red Fort.jpg|ఎర్రకోటతో అనుసంధానించబడిన సలీమ్‌గఢ్ కోటను చూపే రంగుల పెయింటింగ్


## ఇవి కూడా చూడండి

* ఢిల్లీలోని రాజధాని కోటలు/ప్యాలెస్‌లు, పాతవి ముందుగా
** పురానా ఖిలా, ప్రారంభ హిందూ పాలకులు 
*** ఇంద్రప్రస్థం, సా.పూ. 1000 కంటే ముందు
*** మౌర్య సామ్రాజ్యానికి చెందిన అశోకుడి శాసనాలు, చేర్పులు (పాలన సా.పూ. 268 నుండి 232)
** తోమర వంశానికి చెందిన మొదటి అనంత్‌పాల్ నిర్మించిన అనంత్‌పూర్ (పాలన సా.శ. 736-1152)
** ఖిలా రాయ్ పితోరా
*** లాల్ కోట్, రాజధానిగా తోమర వంశం (సా.శ. 1152-1177)
*** ఖిలా రాయ్ పితోరా, చౌహాన్ వంశానికి చెందిన పృథ్వీరాజ్ చౌహాన్ (రాయ్ పితోరా అని కూడా పిలుస్తారు, పాలన సా.శ. 1177-92) లాల్ కోట్‌ను విస్తరించాడు.
** సిరి కోట, ఖల్జీ వంశపు రెండవ పాలకుడు అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ (పాలన సా.శ. 1296–1316) నిర్మించాడు.
** తుగ్లక్ వంశానికి చెందిన ఘియాసుద్దీన్ తుగ్లక్ (పాలన సా.శ. 1320-25) నిర్మించిన తుగ్లకాబాద్ కోట
** ఫిరోజ్ షా కోట్లా, తుగ్లక్ వంశానికి చెందిన ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ (పాలన సా.శ. 1351-88) నిర్మించాడు.
** సలీమ్‌గఢ్ కోట, సా.శ. 1546లో షేర్ షా సూరి కుమారుడు సలీమ్ షా సూరి (పాలన సా.శ. 1545-54) చేత
** ఎర్ర కోట, మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ తన రాజధానిని ఆగ్రా నుండి ఢిల్లీకి మార్చినప్పుడు సా.శ. 1639-48లో నిర్మించాడు.
** రాష్ట్రపతి భవన్, 1912-29లో వలస బ్రిటిష్ రాజ్ చేత నిర్మించబడింది
* ఢిల్లీ చరిత్ర
** తుగ్లకాబాద్ కోట చుట్టుపక్కల ఉన్న పాలియోలిథిక్ ప్రదేశాలు
** ఢిల్లీలోని మెట్ల బావులు

## మూలాలు

## బాహ్య లింకులు

* ఢిల్లీ సలీమ్‌గఢ్ కోట వివరణ, థామస్ మెట్‌కాల్ఫ్ ఢిల్లీ ఆల్బమ్, 1843  బ్రిటిష్ లైబ్రరీ

వర్గం:కోటలు
వర్గం:భారతదేశ కోటలు
వర్గం:ఢిల్లీ కోటలు