ఆర్. సి. మెహతా

**రామన్‌లాల్ సి. మెహతా** (31 అక్టోబర్ 1918 – 18 అక్టోబర్ 2014) భారతీయ సంగీతకారుడు, సంగీత శాస్త్రవేత్త. 2009లో ఆయనకు భారతదేశంలో మూడవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం అయిన పద్మభూషణ్ అందజేయబడింది.

## ప్రారంభ జీవితం
రామన్‌లాల్ గుజరాతీ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన 1918 అక్టోబర్ 31న గుజరాత్ రాష్ట్రంలోని సూరత్ నగరంలో పుట్టారు. ఎం.ఎస్. యూనివర్శిటీ ఆఫ్ బరోడా (MS University of Baroda)లోని ఇండియన్ మ్యూజిక్, డాన్స్ అండ్ డ్రామాటిక్స్ కళాశాల / ఫ్యాకల్టీ ఆఫ్ పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్‌కు అనేక సంవత్సరాలు ప్రిన్సిపల్‌గా సేవలందించిన తరువాత 1978లో పదవీ విరమణ చేశారు. 2014లో జారి పడటంతో గాయపడి, 95 సంవత్సరాల వయస్సులో ఆయన మరణించారు.

## సంగీత ప్రస్థానం
ఆయన హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ గానంలో కంచలాల్ మనావాలా వద్ద శిక్షణ పొందారు. తరువాత ఉస్తాద్ అబ్దుల్ వాహీద్ ఖాన్ యొక్క కిరాణా ఘరానా శైలిని అనుసరించారు. బరోడా మ్యూజిక్ కాలేజీ ప్రిన్సిపాల్‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించే ముందు 1945 నుంచి 1953 వరకు 9 సంవత్సరాలు ఆల్ ఇండియా రేడియోలో పనిచేశారు. కిరాణా ఘరానా శైలికి చెందిన గాయకుడిగా ఖ్యాల్, తుమ్రీ గానాల్లో తనదైన ప్రత్యేక శైలిని అభివృద్ధి చేసుకున్నారు. హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని సంగీత వర్గాల్లో, సంగీత సమావేశాల్లో, అలాగే ఆల్ ఇండియా రేడియో ద్వారా అనేక గాన కచేరీలుగా ప్రదర్శించారు. 1945 నుంచి 1953 మధ్యకాలంలో బొంబాయి, అహ్మదాబాద్, బరోడా కేంద్రాల ఆల్ ఇండియా రేడియో కోసం యాభైకి పైగా సంగీత నాటకాలు, ప్రత్యేక కార్యక్రమాలను రచించి నిర్మించారు.

## విద్యా రంగం
మెహతా భారతదేశంలో సంగీత విద్యా రంగంలో 45 సంవత్సరాలకు పైగా సేవలందించారు. జాతీయ, రాష్ట్ర స్థాయి సంస్థలు, విశ్వవిద్యాలయాలలో నిపుణుల సభ్యునిగా పనిచేశారు. 1970లో ఇండియన్ మ్యూజికాలజికల్ సొసైటీని స్థాపించి, తరువాత ఆ సంస్థకు గౌరవ ప్రధాన కార్యదర్శిగా సేవలందించారు. అదే సంవత్సరం ప్రారంభమైన ఇండియన్ మ్యూజికాలజికల్ సొసైటీ జర్నల్‌కు సంపాదకునిగా పనిచేసి 2005లో పదవీ విరమణ చేశారు. అలాగే ఆల్ ఇండియా రేడియో కేంద్ర సంగీత ఆడిషన్ బోర్డ్ (MAB)లో నిపుణుల సభ్యునిగా కూడా సేవలందించారు. ఆయన సూచన మేరకు ఉస్తాద్ అలౌద్దీన్ ఖాన్ సంగీత అకాడమీ భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతంలో దూర విద్యపై తొలి సదస్సును నిర్వహించింది. సంగీతంలో దూర విద్యపై సమర్పించబడిన పత్రాల సంకలనాన్ని కూడా ఆయన ప్రచురించారు.

## రచయిత, విమర్శకుడు
ఆయన సంగీతంలోని వివిధ అంశాలపై రచనలు చేసి ప్రచురించారు. ఆయన రచనలు ఇవి:
*అగ్రా-పరంపర, గాయకీ ఔర్ చీజెన్ (హిందీ) – ఎం.ఎస్. యూనివర్శిటీ ప్రచురణ.
*సంగీత్ చర్చా (1963, గుజరాతీ) – సంగీత విమర్శ
*గుజరాతీ గేయ కవిత (1954, గుజరాతీ) – గుజరాతీ సాహిత్యంలో గేయ రూపం
మెహతా అనేక పరిశోధనా వ్యాసాలను కూడా పండితుల పత్రికల్లో ప్రచురించారు.

## పురస్కారాలు - గౌరవాలు
*అఖిల భారతీయ గంధర్వ మహావిద్యాలయ మండల్ నుంచి గౌరవ డాక్టర్ ఆఫ్ మ్యూజిక్ పట్టా (1967)
*గుజరాత్ ప్రభుత్వం నుంచి రాష్ట్ర సంగీత పురస్కారం (1978)
*భారత ప్రభుత్వం విద్యా - సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ నుంచి ఎమెరిటస్ ఫెలోషిప్ (1983)
*సూర్సింగార్ సంసద్ నుంచి శారంగదేవ ఫెలోషిప్ (1988)
*హిందుస్తానీ సంగీత అభివృద్ధికి చేసిన విశిష్ట, జీవితకాల సేవలకు SRA–ITC పురస్కారం (1990)
*పండిట్ భాత్‌ఖండే ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మ్యూజిక్ అండ్ మ్యూజికాలజీ, రాయ్‌పూర్ నుంచి “శ్రేష్ఠ సంగీతాచార్య” పురస్కారం (1993)
*స్వర సాధన సమితి, బొంబాయి నుంచి స్వర సాధనా రత్న పురస్కారం (1995)
*కాకా హత్రాసి పురస్కార్ ట్రస్ట్, హత్రాస్ నుంచి కాకా హత్రాసి సంగీత సన్మాన్ (2001)
*బెంగళూరు గాయన సమాజా నుంచి సంగీతానికి జీవితకాల సేవలకు శతాబ్ది వేడుకల గౌరవం (2005)
*సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్ (2008)
*పద్మభూషణ్ పురస్కారం (2009)
*గుజరాత్ ప్రభుత్వం నుంచి పండిట్ ఓంకార్ నాథ్ ఠాకూర్ అవార్డు (2010)
*భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతానికి అంకితమైన పత్రిక సమకాలిక సంగీతం స్థాపించిన సంగీత వికాస్ అవార్డు (2011) – Indian Classical Music & Gharana Tradition అనే గ్రంథానికి ఖైరాగఢ్‌లోని ఇంద్ర కళా సంగీత విశ్వవిద్యాలయం నుంచి గౌరవ డాక్టర్ ఆఫ్ లిటరేచర్ పట్టా (2014)

## మూలాలు
*The latest biographical note on R. C. Mehta written by Dr. Bhalchandra Panchakshari, Retired Reader, Indira Kala Sangeet Vishwavidyalaya, Khairagarh was published in Hindi periodical “Sangeet Kala Vihar”, July 2006 issue, pages 13, 14, 15 & 16.
*https://web.archive.org/web/20101029184341/http://www.sangeetnatak.com/sna/fellowslist.htm

వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:కళాకారులు