భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము

**భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము** లేదా **భూగర్భ శాస్త్రం** అంటే భూమి, ఇంకా ఇతర ఖగోళ వస్తువులు ఎలాంటి పదార్థాలతో ఏర్పడ్డాయి, కాలక్రమేణా అవి ఎలా పరిణామం చెందాయో అధ్యయనం చేసే సహజ విజ్ఞానశాస్త్ర విభాగం. ఆధునిక భూగర్భ శాస్త్రం భూమికి సంబంధించిన ఇతర విజ్ఞానశాస్త్రాలతో కలిగలిసి ఉంది.

ఈ శాస్త్రం భూమి ఉపరితలంపైన, దాని క్రింద పొరల నిర్మాణాన్ని, ఆ నిర్మాణం ఎలాంటి ప్రక్రియల వల్ల ఏర్పడిందో వివరిస్తుంది. భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలు శిలల నిర్మాణ చరిత్రపై అంతర్దృష్టిని పొందడానికి వాటి ఖనిజ కూర్పును అధ్యయనం చేస్తారు. ఒక ప్రదేశంలో కనిపించే రాళ్ల సాపేక్ష వయస్సును భూగర్భ శాస్త్రం నిర్ణయిస్తుంది. దీనిలో ఉపవిభాగమైన భూరసాయన శాస్త్రం (జియోకెమిస్ట్రీ) వాటి అసలైన వయస్సును నిర్ణయిస్తుంది. 

**భూవిజ్ఞాన శాస్త్రం** (**Geology**) అనేది భూమి గురించి అధ్యయనం చేసే ఒక శాస్త్రం. ఇది భూమిలోని ఘన భాగాలైన రాళ్లు, ఖనిజాల గురించి వివరిస్తుంది. చాలా కాలం పాటు భూమి ఎలా మారుతూ వచ్చిందనే అంశాలను కూడా భూవిజ్ఞాన శాస్త్రం పరిశీలిస్తుంది. ఈ శాస్త్రాన్ని చదివే వారిని భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలు అంటారు. భూమి దేనితో తయారైంది, అది ఎలా ఏర్పడింది అనే విషయాలను వీరు తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తారు.

భూగర్భశాస్త్రవేత్తలు వివిధ రకాలైన పద్ధతులను ఉపయోగించి వివిధ కాలాల్లో భూమి చరిత్రను గ్రహిస్తారు. అంతేకాక ప్లేట్ టెక్టోనిక్స్, జీవ పరిణామ చరిత్ర, భూమి పూర్వ వాతావరణం లాంటి విషయాలు అంచనా వేయగలుగుతారు. వీరు భూగ్రహాన్నే కాక ఇతర గ్రహాలను కూడా అధ్యయనం చేస్తారు. వీరు తమ అధ్యయనంలో క్షేత్రస్థాయి పరిశీలన (ఫీల్డ్ వర్క్), శిలల వర్ణన, భూభౌతిక పద్ధతులు, రసాయన విశ్లేషణ, భౌతిక ప్రయోగాలు, సంఖ్యా నమూనాలు మొదలైన పద్ధతులు వాడతారు. 

"జియాలజీ" (Geology) అనే పదం రెండు గ్రీకు పదాల నుండి వచ్చింది. "జియో" అంటే "భూమి", "లోగోస్" అంటే "చదువు" లేదా "అధ్యయనం" అని అర్థం. అందుకే భూవిజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని "భూమి గురించి చదివే శాస్త్రం" అని పిలుస్తారు. ఆధునిక భూవిజ్ఞాన శాస్త్రం భూ విజ్ఞాన శాస్త్రాల (Earth Sciences) అనే పెద్ద సమూహంలో ఒక భాగం. భూకంపాలు, అగ్నిపర్వతాలు ఎందుకు వస్తాయి, చమురు లేదా స్వచ్ఛమైన నీరు ఎక్కడ దొరుకుతాయి వంటి అనేక విషయాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ఇది మనకు సహాయపడుతుంది.

## భూసంబంధిత పదార్థాలు (Geological material)

భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలు తమ సమయాన్ని ఎక్కువగా ఘన పదార్థాలను అధ్యయనం చేయడానికి కేటాయిస్తారు. ఇవి సాధారణంగా నేల మీద లేదా భూమి లోపల దొరికే రాళ్లు. అంతరిక్షం నుండి భూమిపై పడే ఉల్కల గురించి కూడా వీరు పరిశోధిస్తారు.

### ఖనిజాలు
ఖనిజాలు రాళ్లను తయారు చేసే ప్రాథమిక పదార్థాలు. ఖనిజం అనేది ఒక నిర్దిష్ట రసాయన మిశ్రమం కలిగిన సహజ ఘన పదార్థం. ఉదాహరణకు, ఉప్పు, వజ్రాలు ఖనిజాలే. ప్రతి ఖనిజంలోని పరమాణువులు ఒక ప్రత్యేక పద్ధతిలో అమర్చబడి ఉంటాయి.

ఒక ఖనిజం ఏమిటో తెలుసుకోవడానికి శాస్త్రవేత్తలు కొన్ని పరీక్షలు చేస్తారు:

**రంగు (Color)**: కొన్ని ఖనిజాలు చాలా ప్రకాశవంతమైన రంగులను కలిగి ఉంటాయి. అయితే ఖనిజం స్వచ్ఛంగా లేకపోతే ఈ రంగు మారవచ్చు.

**గీత (Streak)**: ఒక ఖనిజాన్ని గట్టి పలకపై రుద్దినప్పుడు వచ్చే పొడి రంగును గీత అంటారు.

**కఠినత్వం (Hardness)**: ఒక ఖనిజంపై గీతలు పడటం ఎంత కష్టమో ఇది తెలుపుతుంది. వజ్రం అన్నిటికంటే కఠినమైన ఖనిజం.

**మెరుపు (Luster)**: ఖనిజం కాంతిని ఎలా పరావర్తనం చేస్తుందో ఇది వివరిస్తుంది. కొన్ని లోహంలా మెరుస్తాయి, మరికొన్ని మైనం లేదా గాజులా కనిపిస్తాయి.

**విచ్ఛిన్నం (Cleavage)**: ఖనిజం ఎలా విరుగుతుందో ఇది చెబుతుంది. కొన్ని ఖనిజాలు సమానమైన, చదునైన గీతలలో విరుగుతాయి.

### రాళ్లు

ఖనిజాలతో తయారైన ఘన ద్రవ్యాన్ని రాయి (శిల) అంటారు. భూమి చరిత్రలో ఎక్కువ భాగం ఈ రాళ్లలోనే దాగి ఉంది. భూమిపై మూడు ప్రధాన రకాల రాళ్లు ఉన్నాయి:

#### అగ్నిశిలలు
వేడిగ ఉన్న కరిగిన రాయి చల్లబడి ఘనరూపంలోకి మారినప్పుడు ఈ రాళ్లు ఏర్పడతాయి. భూమి అడుగున ఉన్న కరిగిన రాయిని మాగ్మా అంటారు. ఇది అగ్నిపర్వతం నుండి బయటకు వచ్చినప్పుడు దీనిని లావా అని పిలుస్తారు. మాగ్మా భూమి లోపల నెమ్మదిగా చల్లబడితే, గ్రానైట్ వంటి పెద్ద స్ఫటికాలు గల రాళ్లు ఏర్పడతాయి. లావా ఉపరితలంపై వేగంగా చల్లబడితే, బసాల్ట్ వంటి చిన్న స్ఫటికాలు గల రాళ్లు ఏర్పడతాయి.

#### అవక్షేప శిలలు
ఇతర రాళ్ల ముక్కలు, ఇసుక లేదా ఆల్చిప్పల వంటి చిన్న భాగాలు కలిసి ఈ రాళ్లు ఏర్పడతాయి. ఈ ముక్కలను అవక్షేపాలు అంటారు. లక్షలాది సంవత్సరాల పాటు గాలి, నీరు ఈ ముక్కలను తరలించి పొరలు పొరలుగా పేరుస్తాయి. పై పొరల బరువు కింది పొరలను నొక్కి ఉంచడం వల్ల అవి గట్టి రాయిలా మారుతాయి. ఇసుక రాయి, సున్నపు రాయి దీనికి ఉదాహరణలు. సాధారణంగా శిలాజాలు దొరికే రాళ్లు ఇవే.

#### రూపాంతర శిలలు
ఎక్కువ వేడి లేదా పీడనం వల్ల మారిన రాళ్లను రూపాంతర శిలలు అంటారు. ఇవి కరిగిపోవు, కానీ గట్టిగా నొక్కబడటం, వేడెక్కడం వల్ల వీటి రూపం మారిపోతుంది. ఉదాహరణకు, సున్నపు రాయి రాతి చలువ (మార్బుల్)గా మారుతుంది. ఈ ప్రక్రియ సాధారణంగా భూమి లోపల చాలా వేడిగా ఉన్న ప్రాంతాల్లో జరుగుతుంది.

## భూమి నిర్మాణం
భూమి కేవలం ఒక గట్టి బంతి మాత్రమే కాదు. ఉల్లిపాయలాగా ఇది వేర్వేరు పొరలతో తయారై ఉంది.

### భూమి పొరలు

భూకంపాల నుండి వచ్చే భూకంప తరంగాలను ఉపయోగించి శాస్త్రవేత్తలు భూమి లోపల ఏముందో తెలుసుకుంటారు. వారు కనుగొన్న ప్రధాన భాగాలు ఇవి:

**భూపటలం (The Crust)**: ఇది భూమికి పైన ఉండే సన్నని పొర. మనం దీనిపైనే నివసిస్తున్నాం. ఇది గట్టి రాయితో నిండి ఉంటుంది.

**మాంటిల్ (The Mantle)**: ఇది భూపటలం కింద ఉండే చాలా మందపాటి పొర. ఇక్కడి రాయి చాలా వేడిగా ఉంటుంది. ఇది చిక్కని తేనెలాగా చాలా నెమ్మదిగా ప్రవహించగలదు.

**బాహ్య కేంద్రం (The Outer Core)**: ఈ పొర ద్రవ రూపంలో ఉన్న లోహంతో తయారై ఉంటుంది. ఇందులో ఎక్కువగా ఇనుము, నికెల్ ఉంటాయి. ఇది చాలా వేడిగా ఉంటుంది.

**అంతర కేంద్రం (The Inner Core)**: ఇది భూమికి సరిగ్గా మధ్యలో ఉండే భాగం. ఇది అన్నిటికంటే వేడిగా ఉన్నప్పటికీ, పీడనం ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల గట్టిగా (ఘన రూపంలో) ఉంటుంది.

### ప్లేట్ టెక్టోనిక్స్ (Plate tectonics)

భూమి పైపొర పెద్ద ముక్కలుగా విడిపోయి ఉంటుంది. వీటిని టెక్టోనిక్ ప్లేట్లు అంటారు. ఈ ప్లేట్లు మాంటిల్ పైన చాలా నెమ్మదిగా కదులుతూ ఉంటాయి. ఇవి ఏడాదికి కొన్ని సెంటీమీటర్లు మాత్రమే కదులుతాయి. అంటే మన గోళ్లు ఎంత వేగంగా పెరుగుతాయో అంత వేగంతో ఇవి జరుగుతాయి.

ఈ ప్లేట్లు కదిలినప్పుడు భూమి ఉపరితలంపై పెద్ద మార్పులు వస్తాయి:

**విషమ సరిహద్దులు (Divergent boundaries)**: రెండు ప్లేట్లు ఒకదానికొకటి దూరంగా కదిలే ప్రాంతం ఇది. ఇది ఎక్కువగా సముద్రాల కింద జరుగుతుంది. ఇక్కడ కొత్త భూపటలం ఏర్పడుతుంది.

**అభిసరణ సరిహద్దులు (Convergent boundaries)**: రెండు ప్లేట్లు ఒకదానికొకటి ఢీకొనే ప్రాంతం ఇది. దీనివల్ల హిమాలయాల వంటి పెద్ద పర్వతాలు ఏర్పడతాయి.

**ట్రాన్స్‌ఫార్మ్ సరిహద్దులు (Transform boundaries)**: రెండు ప్లేట్లు పక్కపక్కనే జరుక్కుంటూ వెళ్లే ప్రాంతం ఇది. దీనివల్ల కాలిఫోర్నియాలో సంభవించే భూకంపాల వంటి పెద్ద ప్రమాదాలు జరుగుతాయి.

## భూవిజ్ఞాన కాలం
భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలు సమయాన్ని సాధారణ ప్రజల కంటే భిన్నంగా చూస్తారు. మనం సంవత్సరాలు లేదా దశాబ్దాల గురించి ఆలోచిస్తే, వీరు లక్షలాది లేదా కోట్ల సంవత్సరాల గురించి ఆలోచిస్తారు. దీనినే "దీర్ఘ కాలం" (Deep time) అంటారు.

భూమి వయస్సు సుమారు 454 కోట్ల ఏళ్లు. ఈ సుదీర్ఘ చరిత్రను క్రమపద్ధతిలో ఉంచడానికి శాస్త్రవేత్తలు భౌగోళిక కాలమానాన్ని ఉపయోగిస్తారు. వారు సమయాన్ని ఇయాన్లు (Eons), ఎరాలు (Eras), పీరియడ్లు (Periods) వంటి పెద్ద భాగాలుగా విభజించారు.

### భూమి చరిత్రలో ముఖ్యమైన సంఘటనలు

**454 కోట్ల ఏళ్ల క్రితం**: భూమి ఏర్పడింది.

**350 కోట్ల ఏళ్ల క్రితం**: సముద్రాలలో మొదటిసారిగా చిన్న జీవరాశులు పుట్టాయి.

**54.1 కోట్ల ఏళ్ల క్రితం**: అనేక కొత్త రకాల జంతువులు జీవించడం ప్రారంభించాయి. దీనిని "కేంబ్రియన్ ఎక్స్‌ప్లోషన్" అంటారు.

**23 కోట్ల ఏళ్ల క్రితం**: మొదటి డైనోసార్లు కనిపించాయి.

**6.6 కోట్ల ఏళ్ల క్రితం**: భూమిని ఒక పెద్ద గ్రహశకలం ఢీకొట్టడంతో డైనోసార్లు అంతరించిపోయాయి.

**2 లక్షల ఏళ్ల క్రితం**: మొదటి ఆధునిక మానవులు కనిపించారు.

## కాల నిర్ణయ పద్ధతులు
రాళ్లు, శిలాజాలు ఎంత పాతవో తెలుసుకోవడం భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలకు చాలా ముఖ్యం. దీనికోసం వీరు రెండు ప్రధాన పద్ధతులను ఉపయోగిస్తారు:

### సాపేక్ష కాల నిర్ణయం

సాపేక్ష కాల నిర్ణయం ఖచ్చితమైన సంవత్సరాన్ని చెప్పదు. దానికి బదులుగా, ఒక రాయి మరొక రాయి కంటే పాతదా లేదా కొత్తదా అనేది ఇది చెబుతుంది. దీనికి కొన్ని సాధారణ నియమాలు ఉన్నాయి:

**సూపర్‌పొజిషన్ (Superposition)**: రాళ్ల పొరలలో, పాత పొర అడుగున, కొత్త పొర పైన ఉంటుంది.

**అడ్డు కోత (Cross-cutting)**: పాత రాయి గుండా ఏదైనా చీలిక లేదా కొత్త రాయి వెళ్తే, ఆ చీలిక లేదా కొత్త రాయి అన్నిటికంటే చిన్నదని అర్థం.

### సంపూర్ణ కాల నిర్ణయం
ఈ పద్ధతి సంవత్సరాలలో ఖచ్చితమైన వయస్సును తెలుపుతుంది. దీనికోసం శాస్త్రవేత్తలు రేడియోమెట్రిక్ డేటింగ్ పద్ధతిని ఉపయోగిస్తారు. రాళ్లలో కాలక్రమేణా మారే ప్రత్యేక పరమాణువులను వీరు గమనిస్తారు. ఆ పరమాణువులు ఎంత మేరకు మారాయో కొలవడం ద్వారా, ఆ రాయి ఏర్పడి ఎన్ని కోట్ల ఏళ్లు గడిచాయో ఖచ్చితంగా చెప్పగలరు.

## భూమి ఎలా మారుతుంది?
భూమి ఎప్పుడూ మారుతూనే ఉంటుంది. కొన్ని మార్పులు వేగంగా, కొన్ని చాలా నెమ్మదిగా జరుగుతాయి.

### ముడతలు, భ్రంశాలు
భూమి ప్లేట్లు ఒకదానికొకటి నెట్టుకున్నప్పుడు, రాళ్లు వంగిపోవచ్చు లేదా విరిగిపోవచ్చు.

**ముడతలు (Folds)**: రాళ్లు వేడిగా ఉండి పీడనం కలిగినప్పుడు, అవి విరగకుండా వంగుతాయి. దీనివల్ల రాళ్లలో అలల వంటి ఆకారాలు ఏర్పడతాయి.

**భ్రంశాలు (Faults)**: రాయి చల్లగా ఉండి పెళుసుగా ఉంటే, అది పటపట విరిగిపోతుంది. రాతిలోని ఈ చీలికనే భ్రంశం (Fault) అంటారు. భ్రంశం అకస్మాత్తుగా కదిలినప్పుడు భూకంపం సంభవిస్తుంది.

### క్రమక్షయం, శైథిల్యం
వర్షం, మంచు లేదా గాలి వల్ల రాళ్లు చిన్న ముక్కలుగా విడిపోవడాన్ని శైథిల్యం అంటారు. ఆ ముక్కలు ఒక చోటు నుండి మరో చోటుకు కొట్టుకుపోవడాన్ని క్రమక్షయం అంటారు. చాలా కాలం తర్వాత, క్రమక్షయం వల్ల పర్వతాలే కరిగిపోవచ్చు లేదా గ్రాండ్ కాన్యన్ వంటి లోతైన లోయలు ఏర్పడవచ్చు.

## పరిశోధనా పద్ధతులు
భూమిని అధ్యయనం చేయడానికి శాస్త్రవేత్తలు అనేక పరికరాలను ఉపయోగిస్తారు.

### క్షేత్రస్థాయి పని
శాస్త్రవేత్తలు బయటకు వెళ్లి ప్రకృతిలోని రాళ్లను నేరుగా పరిశీలిస్తారు. రాళ్ల ముక్కలను విడగొట్టడానికి ఒక ప్రత్యేక సుత్తిని ఉపయోగిస్తారు. రాతి పొరలు ఏ దిశలో ఉన్నాయో చూడటానికి కంపాస్‌ను వాడతారు. ఏ ప్రాంతంలో ఏ రకమైన రాళ్లు ఉన్నాయో చూపించడానికి వీరు భూవిజ్ఞాన పటాలను తయారు చేస్తారు.

### ప్రయోగశాల పని
ప్రయోగశాలలో, శాస్త్రవేత్తలు శక్తివంతమైన సూక్ష్మదర్శినిల (Microscopes) కింద రాళ్లను పరిశీలిస్తారు. రాళ్ల లోపల ఉన్న చిన్న స్ఫటికాలను వీరు చూడగలరు. రాతిలో ఏ రసాయనాలు ఉన్నాయో తెలుసుకోవడానికి యంత్రాలను ఉపయోగిస్తారు. దీనివల్ల ఆ రాయి ఎలా ఏర్పడిందో అర్థమవుతుంది.

## గ్రహాల భూవిజ్ఞాన శాస్త్రం

భూవిజ్ఞాన శాస్త్రం కేవలం భూమికి మాత్రమే పరిమితం కాదు. శాస్త్రవేత్తలు చంద్రుడు, అంగారకుడు వంటి ఇతర గ్రహాలను కూడా అధ్యయనం చేస్తారు. దీనిని గ్రహాల భూవిజ్ఞాన శాస్త్రం అంటారు. అంగారక గ్రహంపై ఉన్న అగ్నిపర్వతాలను లేదా చంద్రుడిపై ఉన్న గుంతలను చూడటం ద్వారా, మన గ్రహం ఎలా ఏర్పడిందో తెలుసుకోవచ్చు. ఉదాహరణకు, ఒకప్పుడు అంగారక గ్రహంపై నీరు ఉండేదని వారు కనుగొన్నారు, అంటే చాలా కాలం క్రితం అక్కడ జీవం ఉండి ఉండవచ్చు.

## అనువర్తిత భూవిజ్ఞాన శాస్త్రం
మన దైనందిన జీవితంలో భూవిజ్ఞాన శాస్త్రం చాలా ముఖ్యమైనది. మనం దీనిని అనేక విధాలుగా ఉపయోగిస్తాం:

### వనరులను కనుగొనడం
మనం ఉపయోగించే చాలా వస్తువులు భూమి నుండి వస్తాయి. ఆర్థిక భూవిజ్ఞాన శాస్త్రం మనకు వీటిని కనుగొనడంలో సహాయపడుతుంది:

**లోహాలు**: యంత్రాలు, ఎలక్ట్రానిక్స్ కోసం బంగారం, ఇనుము, రాగి వంటివి.

**శక్తి**: చమురు, బొగ్గు, సహజ వాయువు.

**నీరు**: త్రాగడానికి, వ్యవసాయానికి అవసరమైన భూగర్భ జలాలు (groundwater).

### ఇంజనీరింగ్ భూవిజ్ఞాన శాస్త్రం (Engineering Geology)
వంతెనలు, ఆనకట్టలు లేదా పెద్ద భవనాలు నిర్మించే ముందు ఇంజనీర్లు భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలతో మాట్లాడుతారు. ఆ భవనాన్ని మోయడానికి నేల గట్టిగా ఉందో లేదో శాస్త్రవేత్తలు తనిఖీ చేస్తారు. అక్కడ కొండచరియలు విరిగిపడే లేదా భూకంపాలు వచ్చే ప్రమాదం ఉందేమో కూడా వారు చూస్తారు.

### సహజ విపత్తులు
ప్రజలను సురక్షితంగా ఉంచడానికి శాస్త్రవేత్తలు ప్రమాదకరమైన సంఘటనలను అధ్యయనం చేస్తారు. అగ్నిపర్వతాలు ఎప్పుడు పేలతాయో కనిపెడతారు. భూకంపాలు వచ్చే అవకాశం ఉన్న చోట్ల బలమైన ఇళ్లను నిర్మించడానికి సలహాలు ఇస్తారు.

## భూవిజ్ఞాన శాస్త్ర చరిత్ర
పూర్వకాలం నుండి ప్రజలకు రాళ్లపై ఆసక్తి ఉంది. అరిస్టాటిల్ వంటి ప్రాచీన కాలపు వ్యక్తులు నేల నెమ్మదిగా మారుతుందని గుర్తించారు. అయితే, ఆధునిక భూవిజ్ఞాన శాస్త్రం 1700లలో ప్రారంభమైంది.

**[[James Hutton]]**ను "ఆధునిక భూవిజ్ఞాన శాస్త్ర పితామహుడు" అని పిలుస్తారు. భూమికి చాలా ఎక్కువ వయస్సు ఉందని మొదట గుర్తించింది ఈయనే. వర్షం, అగ్నిపర్వతాలు వంటి ప్రక్రియలు ఇప్పుడు ఎలా జరుగుతున్నాయో, గతంలో కూడా అలాగే జరిగాయని ఆయన చెప్పారు. ఈ ఆలోచననే **యూనిఫార్మిటేరియనిజం** (Uniformitarianism) అంటారు.

1800లలో, **[[Charles Lyell]]** *ప్రిన్సిపల్స్ ఆఫ్ జియాలజీ* అనే ప్రసిద్ధ పుస్తకాన్ని రాశారు. కాలక్రమేణా భూమి ఎలా మారుతుందో అర్థం చేసుకోవడానికి చార్లెస్ డార్విన్ వంటి వారికి ఈ పుస్తకం ఎంతో సహాయపడింది. ఆ తర్వాత, 1960లలో ఖండాలు ఎలా కదులుతాయో వివరించే ప్లేట్ టెక్టోనిక్స్ సిద్ధాంతాన్ని శాస్త్రవేత్తలు కనుగొన్నారు.

## సంబంధిత విభాగాలు
భూవిజ్ఞాన శాస్త్రం ఇతర విజ్ఞాన శాస్త్రాలతో ముడిపడి ఉంది:

**[[Paleontology|పాలియోంటాలజీ]]**: ప్రాచీన జీవం, శిలాజాల అధ్యయనం.

**[[Volcanology|వోల్కనాలజీ]]**: అగ్నిపర్వతాల అధ్యయనం.

**[[Seismology|సిస్మాలజీ]]**: భూకంపాల అధ్యయనం.

**[[Mineralogy|మినరాలజీ]]**: ఖనిజాల అధ్యయనం.

**[[Oceanography|ఓషనోగ్రఫీ]]**: సముద్రాలు, సముద్ర గర్భం గురించి అధ్యయనం.

## మూలాలు (References)

## బాహ్య లింకులు (External links)

One Geology - ఇంటరాక్టివ్ జియోలాజికల్ మ్యాప్

లండన్ జియోలాజికల్ సొసైటీ

యునైటెడ్ స్టేట్స్ జియోలాజికల్ సర్వే (USGS)

వర్గం:విజ్ఞాన శాస్త్రం