హబీబ్ రెహమాన్

thumb|కలకత్తాలోని నిర్మాణంలో ఉన్న న్యూ సెక్రటేరియట్ భవనం వద్ద హబీబ్ రెహమాన్
**హబీబ్ రెహమాన్** (1915 – 19 డిసెంబర్ 1995) ఒక భారతీయ వాస్తుశిల్పి. భారతదేశంలో బహౌస్ (Bahaus) వాస్తుశిల్ప శైలికి ఆద్యుడిగా పరిగణించబడే రెహమాన్, ఆధునిక డిజైన్లలో భారతీయ వాస్తుశిల్ప అంశాలను మిళితం చేయడంలో ప్రసిద్ధి చెందాడు.

కోల్‌కతాలో జన్మించిన రెహమాన్, కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంలో, ఆ తరువాత మసాచుసెట్స్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీలో విద్యాభ్యాసం చేశాడు. అమెరికాలో కొంతకాలం ఉన్న తరువాత అతను 1946లో భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చి, పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వానికి సీనియర్ ఆర్కిటెక్ట్‌గా నియమితుడయ్యాడు. పశ్చిమ బెంగాల్‌లో రెహమాన్ చేసిన పనులలో గాంధీ ఘాట్, బెంగాల్ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల, న్యూ సెక్రటేరియట్ భవనం ఉన్నాయి.

1953లో కేంద్ర ప్రభుత్వానికి పనిచేయడానికి రెహమాన్ ఢిల్లీకి మారాడు. అక్కడ అతను జాతీయ జంతుప్రదర్శనశాల, రవీంద్ర భవన్‌తో సహా వివిధ ప్రభుత్వ భవనాలను రూపొందించాడు. అతను మౌలానా ఆజాద్, జాకీర్ హుస్సేన్, ఫక్రుద్దీన్ అలీ అహ్మద్ సమాధులను కూడా డిజైన్ చేశాడు.

అతనికి 1955లో పద్మశ్రీ, 1974లో పద్మభూషణ్ పురస్కారాలు లభించాయి.

## ప్రారంభ జీవితం, విద్య
అతను 1915లో కోల్‌కతాలో జన్మించాడు. అతని తండ్రి ఒక న్యాయమూర్తి. హబీబ్ రెహమాన్ 1939లో కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం నుండి మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్‌లో బ్యాచిలర్ డిగ్రీ పొందాడు. అతను మసాచుసెట్స్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీలో చదివి 1944లో ఆర్కిటెక్చర్‌లో మాస్టర్స్ పొందాడు (ఈ ప్రోగ్రామ్‌ను పూర్తి చేసిన మొదటి భారతీయుడు ఇతనే). 1944 నుండి 1946 వరకు అతను బోస్టన్‌లోని లారెన్స్ బి. ఆండర్సన్, విలియం వూర్స్టర్, వాల్టర్ గ్రోపియస్, ఎలీ జాక్వెస్ కాన్ ఆర్కిటెక్చర్ సంస్థలలో పనిచేశాడు.

## కోల్‌కతాలో పనులు (1946-1953)
అతను 1946లో కోల్‌కతాకు తిరిగి వచ్చి 1947 నుండి 1953 వరకు పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వ సీనియర్ ఆర్కిటెక్ట్‌గా పనిచేశాడు.

అతని మొదటి ప్రధాన ప్రాజెక్ట్ 1948లో నిర్మించిన మహాత్మా గాంధీ స్మారక చిహ్నం గాంధీ ఘాట్. ఈ డిజైన్ ప్రధానమంత్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూను ఆకట్టుకుంది. ప్రభుత్వ భవనాలను డిజైన్ చేయడానికి ఆయన రెహమాన్‌ను ఢిల్లీకి ఆహ్వానించాడు.

కోల్‌కతాలో రెహమాన్ చేసిన ఇతర పనులలో 1954లో పూర్తయిన పద్నాలుగు అంతస్తుల కొత్త సెక్రటేరియట్ భవనం ఉంది. ఈ భవనం భారతదేశపు మొట్టమొదటి ఉక్కు చట్రపు ఎత్తైన భవనం. ఇది 1963 వరకు కోల్‌కతాలో ఎత్తైన భవనంగా నిలిచింది.

## ఢిల్లీలో పనులు (1953-1976)
1953లో న్యూఢిల్లీలోని సెంట్రల్ పబ్లిక్ వర్క్స్ డిపార్ట్‌మెంట్ సీనియర్ ఆర్కిటెక్ట్‌గా హబీబ్ రెహమాన్ నియమితుడయ్యాడు.

ఢిల్లీలో అతని ప్రారంభ డిజైన్లలో యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ భవనం (1954), డాక్ భవన్ (1954), కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ భవనం (1958) ఉన్నాయి.

1959లో అతను మౌలానా ఆజాద్ సమాధిని రూపొందించాడు. ఆజాద్‌ను ఎర్ర కోట, జామా మసీదుల మధ్య ప్రాంతంలో ఖననం చేశారు. నెహ్రూ సూచనల మేరకు, సమాధి డిజైన్ వారసత్వ ప్రదేశాలకు విరుద్ధంగా ఉండకూడదు, ఆజాద్ వినయపూర్వకమైన వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రతిబింబించేలా ఉండాలి. ఈ సమాధి చార్‌బాగ్ ఉద్యానవనంలో తెల్లటి పాలరాయి, సిమెంట్‌తో చేసిన ఛత్రికి ఆధునిక వివరణ.

1960ల ప్రారంభంలో లలిత కళా, సంగీత నాటక, సాహిత్య అకాడమీలను కలిగి ఉండే రవీంద్ర భవన్‌ను రూపొందించడానికి అతను నియమించబడ్డాడు. ప్రారంభ డిజైన్లను నెహ్రూ తిరస్కరించాడు.

అతను 1961లో (లేదా 1963లో) రవీంద్ర భవన్‌ను డిజైన్ చేశాడు. 1962లో ఢిల్లీలో ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ భవనం (జులై 2019లో కూల్చివేశారు), 1973లో సర్దార్ పటేల్ భవన్ (డాక్ భవన్ ఎదురుగా) రూపొందించాడు. అతను 1959లో ప్రారంభమైన జాతీయ జంతుప్రదర్శనశాలను కూడా రూపొందించాడు (ఇందులో చారిత్రక శిధిలాలు ఉన్నాయి, వెయ్యికి పైగా జంతు జాతులు ఉన్నాయి).

తుగ్లక్ సమాధుల నుండి ప్రేరణ పొందిన వాలు గోడలతో జాకీర్ హుస్సేన్ సమాధిని అతను డిజైన్ చేశాడు.

1970లో సెంట్రల్ పబ్లిక్ వర్క్స్ డిపార్ట్‌మెంట్ చీఫ్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1974 నుండి 1977 వరకు అతను ఢిల్లీ అర్బన్ ఆర్ట్స్ కార్యదర్శిగా ఉన్నాడు. హబీబ్ చివరి ప్రధాన ప్రాజెక్ట్ ఫక్రుద్దీన్ అలీ అహ్మద్ సమాధి (1976).

ప్రభుత్వం రూపొందించిన పలు ప్రాజెక్టులను వ్యతిరేకించిన తర్వాత 1977లో అతని కాంట్రాక్ట్ రద్దు చేయబడింది. న్యూఢిల్లీలో రెండవ కన్నాట్ ప్లేస్ నిర్మించడం, ఇండియా గేట్ వద్ద కింగ్ జార్జ్ పందిరి కింద గాంధీ విగ్రహాన్ని ఉంచడం, జామా మసీదు దక్షిణ ప్రవేశ ద్వారాన్ని అడ్డుకుంటూ పబ్లిక్ మూత్రశాలల నిర్మాణం వీటిలో ఉన్నాయి.

## చివరి జీవితం, మరణం
పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత, ఆరోగ్యం బాగాలేనప్పటికీ అతను కన్సల్టెంట్‌గా చురుకుగా ఉన్నాడు. 1985లో మోకాలి కింద ఒక కాలు తొలగించబడింది. అతను 1995లో మరణించాడు.

## గ్రంథ పట్టిక
* ఎస్. ఎం. అక్తర్, *హబీబ్ రెహమాన్, ది ఆర్కిటెక్ట్ ఆఫ్ ఇండిపెండెంట్ ఇండియా*, 2016 ()

## పురస్కారాలు
* 1955: పద్మశ్రీ
* 1974: పద్మభూషణ్
* 1995: జెకె సిమెంట్ ఆర్కిటెక్ట్ ఆఫ్ ది ఇయర్ చైర్మన్స్ అవార్డ్ ఫర్ లైఫ్ అచీవ్‌మెంట్

## వ్యక్తిగత జీవితం
1945లో అతను మిస్ ఇండియా 1952, ఒడిస్సీ నర్తకి ఇంద్రాణీ రెహమాన్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ దంపతులకు రామ్ రెహమాన్, సుకన్య రెహమాన్ అనే ఇద్దరు పిల్లలు ఉన్నారు.

హబీబ్ ఒక నాస్తికుడు. అతను అన్ని వ్యవస్థీకృత మతాలపై గొప్ప అనుమానం ఉన్న వ్యక్తి అని అతని కుమారుడు రామ్ రెహమాన్ వర్ణించాడు.

## మూలాలు

## బాహ్య లింకులు
* 
వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:1995 మరణాలు
వర్గం:1915 జననాలు