శాలి మాత ఆలయం

**శాలి మాత ఆలయం** ఒక హిందూ ఆలయం. ఇది భారతదేశంలోని హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రం, సిమ్లా జిల్లాలోని సున్నీ ప్రాంతానికి చెందిన ఖత్నోల్ గ్రామానికి సమీపంలో ఉన్న శాలి టిబ్బా పర్వత శిఖరంపై ఉంది. ఈ ఆలయానికి చేరుకునే ట్రెక్కింగ్ ప్రారంభ స్థలం అయిన ఖత్నోల్, రాష్ట్ర రాజధాని సిమ్లా నుండి సుమారు 36 కి.మీ  దూరంలో ఉంది.

ఖత్నోల్ నుండి శాలి మాత ఆలయానికి సుమారు 7 కి.మీ   మేర ట్రెక్కింగ్ చేయాలి. ఆలయానికి నేరుగా వెళ్లే మోటారు రహదారి ప్రస్తుతం అందుబాటులో లేదు. ఈ ఆలయానికి రహదారి లేదా రోప్‌వే నిర్మాణ ప్రణాళికలను హిమాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం పరిశీలిస్తున్నట్లు నివేదికలు వెల్లడించాయి. ఈ శాలి టిబ్బా ప్రాంతం హిమాచల్ టూరిజం అధికారిక పర్యాటక గమ్యస్థానాల్లో ఒకటిగా గుర్తించబడింది.
## చరిత్ర, పురాణకథలు

స్థానిక మూలాల ప్రకారం, శాలి మాత ఆలయ చరిత్ర 400 సంవత్సరాలకు పైగా పురాతనమైనదిగా చెప్పబడుతుంది. పురాణ కథనం ప్రకారం, దేవి యొక్క అసలు విగ్రహం మొదటగా శిమ్లా సమీపంలోని దలానా అనే గ్రామంలో ప్రతిష్ఠించబడింది. ఆ విగ్రహం సరహన్ లోని భీమకాలి ఆలయం నుండి తీసుకొచ్చినదిగా పేర్కొనబడుతుంది. తరువాత భక్తుల విశ్వాసం ప్రకారం, దేవి ఒక కలలో దర్శనమిచ్చి, తన విగ్రహాన్ని సమీపంలోని అత్యున్నత శిఖరానికి తరలించాలని కోరిందని చెబుతారు. అలా చేస్తే ఆమె ఆశీర్వాదాలు ప్రాంతమంతటా విస్తరించగలవని నమ్మకం. ఈ దివ్య ఆజ్ఞకు స్పందనగా విగ్రహాన్ని తరలించి శాలి టిబ్బా శిఖరంపై ప్రతిష్ఠించారు. అప్పటి నుంచే ఆమెను *శాలి మాత*గా ఆరాధించడం ప్రారంభమైంది. ఈ ఆలయం సంప్రదాయ కాథ్ కుని నిర్మాణశైలిలో నిర్మించబడింది. పూర్వ కాలంలో, ఈ ఆలయానికి వెళ్లే దారి చాలా దారుణ స్థితిలో ఉండేది, ఆలయానికి చేరుకోవడం చాలా కష్టంగా ఉండేది. అందువల్ల ఫరీద్‌కోట్ రాష్ట్ర అప్పటి రాజు తనకు కుమారుడు జన్మించాలనే కోరిక నెరవేరిన తరువాత, 1936లో ఇక్కడ ఒక మార్గాన్ని నిర్మించాడు. ప్రస్తుత కాలంలో, రాత్రి బస చేయదలచిన యాత్రికుల సౌకర్యార్థం ఆలయ సమీపంలో ఒక యాత్రికుల విశ్రాంతి గృహం కూడా నిర్మించబడింది.
## నమ్మకం
భక్తులు దేవికి ప్రార్థించినప్పుడు, ఆమె ఎప్పుడూ ఏదో రూపంలో సహాయం చేస్తుందని లేదా వారి అంతర్మనస్సు ద్వారా మార్గనిర్దేశం చేస్తుందని నమ్మకం ఉండటంతో ఈ ఆలయం ప్రసిద్ధి చెందింది. భక్తులు ఈ దేవిని *రోగ నాశిని* (వ్యాధులను నాశనం చేసే దేవి)గా భావిస్తారు. దేవిని దర్శించడం మాత్రమె కూడా రోగాలు, సమస్యలను నయం చేస్తుందని, చికిత్స లేకుండానే వ్యాధులు తగ్గిపోతాయని విశ్వసిస్తారు.
## భౌగోళిక స్థితి
శాలి మాత ఆలయం సిమ్లా జిల్లాలోని అత్యున్నత శిఖరాలలో ఒకటైన శాలి టిబ్బా శిఖరంపై ఉంది. శీతాకాలంలో ఇక్కడ విస్తారంగా మంచు కురుస్తుంది. ఈ ఆలయం నుండి దూరంలోని ఎత్తైన పర్వత శ్రేణులు, అనేక శిఖరాలను 360-డిగ్రీల విస్తృత దృశ్యంగా చూడవచ్చు. వాటిలో దేశంలోని అత్యున్నత శిఖరాలు కూడా ఉన్నాయి.
### దూర హిమాలయ శిఖరాలు, పర్వత శ్రేణుల దృశ్యాలు
**[[కాంగ్రా జిల్లా|కాంగ్రా]]– [[చంబా జిల్లా|చాంబా]] వైపు నుంచి కనిపించే శిఖరాలు:**  మణిమహేశ్ కైలాసం, హనుమాన్ టిబ్బా (ధౌలాధార్ శ్రేణిలో అత్యున్నత శిఖరం), అలాగే ధౌలాధార్ శ్రేణికి చెందిన ఇతర ఎత్తైన శిఖరాలు కనిపిస్తాయి.

**[[కుల్లు జిల్లా|కుల్లు]] వైపు నుంచి కనిపించే శిఖరాలు:**  దేవో టిబ్బా, పార్వతి పర్వతం, పిర్ పంజాల్ శ్రేణిలోని అత్యున్నత శిఖరమైన ఇంద్రాసన్, తదితర శిఖరాలు దర్శనమిస్తాయి.

**[[కిన్నౌర్ జిల్లా|కిన్నౌర్]]–[[శిమ్లా జిల్లా|శిమ్లా]] వైపు హిమాలయ శ్రేణుల నుంచి కనిపించే శిఖరాలు:**  హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లో అత్యున్నత శిఖరమైన రియో పుర్గిల్ (కిన్నౌర్ జిల్లా) ఈ ఆలయం నుండి కనిపిస్తుంది. మణిమహేశ్ కైలాసానికి అదనంగా మరో రెండు కైలాసాలు కూడా దర్శనమిస్తాయి: శ్రీఖండ్ మహాదేవ్, కిన్నౌర్ కైలాసం.  ఇవేకాకుండా, ముల్ మహునాగ్, శికారీ శిఖరం, కాళీ టిబ్బా, గుషు-పిషు, హాన్స్‌బేశన్ శిఖరం, క్రున్షిక్రింగ్ శిఖరం, చూర్ధార్ శిఖరం తదితర శిఖరాలు, అలాగే చౌపాల్, సిర్మౌర్ పరిసర పర్వత శ్రేణులు కూడా కనిపిస్తాయి.  అదేవిధంగా, సిమ్లా పరిసర హిమాలయ శ్రేణులు, అడవులతో నిండిన కొండలు — జాఖూ కొండ, కుఫ్రి, థియోగ్, ఫాగు, నార్కండా — కూడా దర్శనమిస్తాయి.

**[[గఢ్వాల్ హిమాలయాలు]] వైపు నుండి కనిపించే శిఖరాలు:** స్పష్టమైన రోజులలో, హిమాచల్ ప్రదేశ్‌కు అవతల ఉన్న దూర హిమాలయ శిఖరాలు కూడా కనిపిస్తాయి. వీటిలో బందర్‌పూంఛ్, స్వర్గారోహిణి, కాలానాగ్, కేదార్నాథ్, సతోపంథ్, యమునోత్రి, అలాగే గంగోత్రి హిమనదం ప్రాంతంలోని కొన్ని భాగాలు ఉన్నాయి.
### లోయలు, నదుల దృశ్యాలు

ఈ ఆలయం, శిఖరం నుండి రాష్ట్రంలోని అనేక లోయలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. వీటిలో సున్నీ లోయ, సత్లుజ్ లోయ,, కాంగ్రా లోయ ముఖ్యమైనవి. సత్లుజ్ నది సున్నీ లోయలోని తత్తపాణి ప్రాంతంలో ప్రవహిస్తూ ఆలయ ప్రాంగణం నుంచే దర్శనమిస్తుంది.
### వివిధ ప్రాంతాల దృశ్యాలు
ఆలయ ప్రాంగణం నుంచి రాష్ట్ర రాజధాని షిమ్లాతో పాటు కసౌలి, సోలన్, కరోల్ టిబ్బా, పర్వానూ వంటి పట్టణాలు, సమీప ప్రాంతాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.
### ఉత్తర మైదానాల దృశ్యం
ఈ ఆలయం నుంచి పంజాబ్, హర్యానా మైదానాలు కూడా కనిపిస్తాయి. అయితే ఆలయం హిమాచల్ ప్రదేశ్ అంతర్భాగంలో చాలా ఎత్తులో ఉండటంతో పంజాబ్ మైదానాలు చాలా దూరంగా ఉండి స్పష్టంగా చూడటం కష్టం.

వాతావరణం పూర్తిగా స్వచ్ఛంగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే మైదానాలు కనిపించగలవు. ప్రస్తుతం మైదాన ప్రాంతాల్లో పొగమంచు, స్మాగ్ ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల స్పష్టత తగ్గిపోతుంది.
## ప్రాప్యత

శాలి మాత ఆలయానికి చేరుకోవడానికి రోడ్ ప్రయాణం, చిన్న పర్వత ట్రెక్కింగ్ అవసరం.

షిమ్లా నుంచి ట్రెక్కింగ్ ప్రారంభ స్థలం అయిన ఖత్నోల్ వరకు సుమారు 36 కి.మీ  మోటారు రహదారి ద్వారా చేరుకోవచ్చు. ఈ మార్గం మషోబ్రా, బల్దేయన్ మీదుగా ఖత్నోల్ వరకు వెళుతుంది. శాలి టిబ్బా శిఖరానికి ఇది చివరి రహదారి చేరుకునే స్థానం.

ఖత్నోల్ నుంచి ఆలయం ఉన్న శిఖరం వరకు సుమారు 7 కి.మీ  మేర మోస్తరు ఎత్తైన ట్రెక్కింగ్ చేయాలి. ఈ మార్గం సాంద్రమైన దేవదారు, పైన్ అడవుల మధ్యుగా సాగుతుంది.

స్థానికుల మార్గ సూచనలు ఉండటంతో ఈ ట్రెక్కింగ్ మార్గం భక్తులకు సురక్షితంగా ఉండి ప్రసిద్ధి పొందింది. వాతావరణం స్పష్టంగా ఉన్నప్పుడు ఈ మార్గం బాగా నిర్వహించబడుతుంది. అయితే మంచు పడే సమయంలో లేదా వర్షాకాలంలో మార్గం జారుడు గావడంతో మరింత కష్టతరంగా మారుతుంది. అందువల్ల తగిన జాగ్రత్త అవసరం.
## గ్యాలరీ

File:Shimla, Kasauli, Churdhar, Karol Tibba, etc seen from Shali Mata Temple.jpg|ఆలయం నుంచి శిమ్లా, కసౌలి, సోలన్ కొండలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి
File:Satopanth glacier, Kedarnath, etc seen from Shali Mata Temple atop of Shali Tibba.jpg|ఆలయం నుండి కనిపించే గఢ్వాల్ హిమాలయాలు
File:Dhauladhar views from Shali Mata Temple.jpg|శాలి మాత ఆలయం నుండి కనిపించే ధౌలాధార్ పర్వత శ్రేణి
File:Ancient Choti Shali Temple.jpg|శాలి టిబ్బా శిఖరంపై ట్రెక్కింగ్ మార్గంలో ఉన్న చిన్న శాలి ఆలయం
File:Himachal Kinnaur and Kullu Himalayas seen from Shali Mata Temple.jpg|ఆలయం నుండి కనిపించే కుల్లు, కిన్నౌర్ హిమాలయాలు


## ఇవి కూడా చూడండి

* తారా దేవి ఆలయం

## మూలాలు

వర్గం:సిమ్లాలో పర్యాటక ఆకర్షణలు

వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ పర్యాటక ప్రదేశాలు