సోమనాథ్ హోరె

**సోమనాథ్ హోరె** (1921–2006) ఒక భారతీయ శిల్పి, ప్రింట్ మేకర్. ఆయన స్కెచ్‌లు, శిల్పాలు, ప్రింట్‌లు 20వ శతాబ్దపు బెంగాల్లో జరిగిన 1943 బెంగాల్ కరువు, తేభాగా ఉద్యమం వంటి ప్రధాన చారిత్రక సంక్షోభాలు, సంఘటనలకు ప్రతిస్పందనగా వెలువడ్డాయి. ఆయన భారత పౌర పురస్కారం పద్మభూషణ్ గ్రహీత.

## తొలి జీవితం
సోమనాథ్ హోరె 1921లో ప్రస్తుతం బంగ్లాదేశ్లో ఉన్న చిట్టగాంగ్లో జన్మించారు. ఆయన చిన్నతనంలోనే తండ్రిని కోల్పోయి మేనమామ సహాయంతో పాఠశాల విద్యను అభ్యసించారు. తన యవ్వనంలో ఆయన కమ్యూనిస్ట్ పార్టీతో అనుబంధం ఏర్పరచుకున్నారు, ఆయన సామ్యవాద భావజాలాలు కళాత్మక జీవితపు తొలి దశలను ప్రభావితం చేశాయి. కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా క్రియాశీలక ప్రోత్సాహం ద్వారా హోర్ కలకత్తాలోని గవర్నమెంట్ ఆర్ట్ కాలేజీలో ప్రవేశం పొందారు. అప్పుడు హరేన్ దాస్ గ్రాఫిక్స్ విభాగానికి అధ్యక్షత వహిస్తున్నారు, ఆయన నుండి నేర్చుకునే అవకాశం హోర్ పొందారు.

1943లో ఆయన కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ పత్రిక *జనయుద్ధ (పీపుల్స్ వార్)* కోసం బెంగాల్ కరువుకు సంబంధించిన దృశ్య డాక్యుమెంటేషన్, రిపోర్టింగ్ చేశారు. ఒక కళాకారుడిగా ఆయన ఎదుగుదల తేభాగా ఉద్యమంగా పిలువబడే 1946 బెంగాల్ రైతు అశాంతితో ఏకీభవించింది. హోరె రాజకీయ ప్రచారకుడు, ప్రింట్‌మేకర్ అయిన చిత్తప్రసాద్ భట్టాచార్య అనుచరుడిగా మారారు.

## వృత్తి జీవితం
కలకత్తాలోని గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ క్రాఫ్ట్లో హోరె ప్రధానంగా లిథోగ్రఫీ, ఇంటాగ్లియో వంటి ప్రింట్ మేకింగ్ పద్ధతులు, సూక్ష్మ నైపుణ్యాలను నేర్చుకున్నారు. 1950ల నాటికి ఆయన భారతదేశంలో ప్రధాన ప్రింట్ మేకర్‌గా పరిగణించబడ్డారు. విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందిన *వూండ్స్* (గాయాలు) ప్రింట్ల ధారావాహికలో ఉపయోగించిన ప్రసిద్ధ పల్ప్-ప్రింట్ టెక్నిక్తో సహా హోర్ తన స్వంత వివిధ ప్రింట్ మేకింగ్ పద్ధతులను కనుగొని అభివృద్ధి చేశారు.

దింకర్ కౌశిక్ అభ్యర్థన మేరకు, గ్రాఫిక్స్, ప్రింట్ మేకింగ్ విభాగానికి అధిపతిగా ఉండటానికి హోరె శాంతినికేతన్ కు వచ్చారు. సోమనాథ్ తన తరువాతి జీవితంలో ఎక్కువ భాగం శాంతినికేతన్‌లోనే గడిపారు, అక్కడ ఆయన విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయంలోని ఆర్ట్ ఫ్యాకల్టీ అయిన కళా భవన్లో బోధించారు. అక్కడ ఆయన చిత్రకారుడు కె.జి. సుబ్రమణ్యన్, శిల్పి రాంకింకర్ బైజ్ కు సన్నిహితులు అయ్యారు.

1970లలో హోరె శిల్పాలు చేయడం కూడా ప్రారంభించారు. వక్రీకరించిన ఆయన కాంస్య బొమ్మలు కరువు, యుద్ధాల బాధలను గుర్తు చేస్తూ ఆధునిక భారతీయ కళకు ఐకానిక్ చిహ్నాలుగా మారాయి. వియత్నాం ప్రజల బాధలకు నివాళులర్పించే ఆయన అతిపెద్ద శిల్పాలలో ఒకటైన *మదర్ అండ్ చైల్డ్*, పూర్తయిన వెంటనే కళా భవన్ నుండి దొంగిలించబడింది, ఎలాంటి ఆచూకీ లేకుండా అదృశ్యమైంది.

హోరె 2006లో 85 ఏళ్ల వయసులో మరణించారు. న్యూఢిల్లీలోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ మోడ్రన్ ఆర్ట్ సేకరణలో ఆయన ప్రముఖంగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు. హోరె కి మరణానంతరం భారత ప్రభుత్వం 2007 లో పద్మభూషణ్ ప్రకటించింది. 

కళాకారుడు మరణించిన తరువాత గోపాల్ కృష్ణ గాంధీ *ది టెలిగ్రాఫ్* వార్తాపత్రికలో ఇలా రాశారు, "సోమనాథ్ హోరె ఒక కళాకారుడి కంటే ఎక్కువ. ఆయన మానవ నాటకానికి సాక్షి, కానీ ఆ సాక్ష్యాన్ని కళగా అనువదించిన నైపుణ్యం ఉన్న సాక్షి. లౌకికవాదం, సామ్యవాదం, శాంతిని పాతబడిన సిద్ధాంతాలుగా చూసే - లేదా చెత్తగా భావించే - యుగంలో, అవి కీలకమైన అవసరాలని ఆయనకు తెలుసు. కళ డ్రాయింగ్ రూమ్‌లు, వేలం హాళ్ల ఆటబొమ్మగా మారగల కాలంలో, ఆయన దానిని దాని మూలాలకు - మానవ సున్నితత్వానికి దగ్గరగా ఉంచారు." 

ప్రసిద్ధ కళా చరిత్రకారుడు ఆర్. శివ కుమార్ 'సోమనాథ్ హోరె: ఎ రెక్లూసివ్ సోషలిస్ట్ అండ్ ఏ మోడర్నిస్ట్ ఆర్టిస్ట్' అనే వ్యాసంలో ఇలా రాశారు, "మనం బాధను ఎంచుకోము, మనం వీరత్వాన్ని ఎంచుకోము. కానీ బాధ తరచుగా మనల్ని వీరులుగా ఉండేలా ఒత్తిడి చేస్తుంది. సోమనాథ్ హోర్ (1921-2006) నిశ్శబ్ద, వీరోచిత జీవితాన్ని గడిపిన కళాకారుడు. నిశ్శబ్దంగా ఎందుకంటే ఆయన ఎల్లప్పుడూ కళా ప్రపంచపు తళుకుల నుండి తనను తాను దూరంగా ఉంచుకున్నారు; వీరోచితంగా ఎందుకంటే ఒంటరి మార్గంలో పయనించాలని తెలిసినప్పటికీ బాధపడుతున్న వారికి అండగా నిలబడాలని ఎంచుకున్నారు, తన రాజకీయ, ఇతివృత్త కట్టుబాట్లకు దృఢంగా కట్టుబడి ఉన్నారు. కళ ఆయనకు తక్కువ అభిరుచి కాబట్టి కాదు, జీవితం ఎక్కువ ముఖ్యం కాబట్టి కళ మానవ బాధలకు సాక్ష్యంగా నిలబడకపోతే ఆయనకు పెద్దగా అర్థం లేదు కాబట్టి ఆయన కళా ప్రపంచపు అల్లరి నుండి దూరంగా ఉన్నారు. మానవ బాధ అనేది ఆయనకు కమ్యూనిస్ట్‌గా మనమంతా పుట్టిన అస్తిత్వ సంక్షోభం కాదు (లేదా వాన్ గోగ్‌కి ఉన్నట్లుగా దేవుడిని తెలుసుకునే సాధనం లేదా సందర్శన కాదు), అది ఎల్లప్పుడూ సామాజికంగా ఉత్పన్నమయ్యేది." అదే వ్యాసంలో ఆర్. శివ కుమార్ ఇలా రాశారు, "కరువు, కౌలు రైతుల తిరుగుబాటు సోమనాథ్ హోర్ వాస్తవిక దృష్టిలో ఒక నమూనా ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకున్నాయి. ఈ సంవత్సరాల్లో మతపరమైన అల్లర్లు, విభజన, మతపరమైన మైనారిటీల వలసలు, సోమనాథ్‌తో సహా లక్షలాది మంది ఇళ్లను కోల్పోవడం వంటి అనేక ఇతర విషాద సంఘటనలు జరిగాయి. కానీ అవేవీ ఆయన పనిలో కరువు, రైతుల తిరుగుబాటుతో పోల్చదగిన స్థానాన్ని పొందలేదు, ఇవి ఆయన ఎవరితోనైతే మమేకమయ్యారో ఆ వ్యక్తుల మానవ స్థితి, ఆకాంక్షలకు చిహ్నాలు."

## శైలి
1950ల ప్రారంభంలో హోరె డ్రాయింగ్‌లు, ఆయన *తేభాగా* వుడ్‌కట్ల ధారావాహిక చైనీస్ సోషలిస్ట్ రియలిజం, జర్మన్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం ప్రభావాన్ని చూపుతాయి. ఆయన తన యవ్వనంలో జర్మన్ ప్రింట్ మేకర్ కాతే కొల్విట్జ్, ఆస్ట్రియన్ ఎక్స్‌ప్రెషనిస్ట్ ఆస్కార్ కొకోస్చ్కా బలమైన శైలితో కూడా ప్రభావితులయ్యారు. కళాకారుడిగా ఎదుగుతున్న కొద్దీ ఆయన డ్రాయింగ్‌లు, ముఖ్యంగా మానవ బొమ్మలు, సరళీకృతం చేయబడి వివరాలను వదులుకున్నాయి. ఈ తగ్గింపు ద్వారా గీతలను అద్భుతంగా ఉపయోగించి సృష్టించబడిన బాధపడుతున్న, వక్రీకరించిన బొమ్మల స్వంత శైలిని ఆయన సాధించారు. ఆయన శిల్పాలు కూడా ఇలాంటి విధానాన్నే చూపుతాయి. 1970లలో సోమనాథ్ కళాత్మక ప్రయాణం పేపర్ పల్ప్ ప్రింట్ల *వూండ్స్ సిరీస్*తో పరాకాష్టకు చేరుకుంది, ఇక్కడ ఆయన తాను దీర్ఘకాలంగా ఆచరిస్తున్న మానవతావాదాన్ని వదులుకోకుండా ప్రత్యేకమైన నైరూప్యతను సాధించారు.

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* "సోమనాథ్ హోరె ప్రొఫైల్, ఇంటర్వ్యూ, కళాఖండాలు"
*  20వ శతాబ్దపు సమకాలీన భారతీయ కళా మ్యూజియం
*  ''ఆర్ట్‌నెట్''లో
*  సెంటర్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ మోడ్రన్ ఆర్ట్
* తేభాగా స్కెచ్‌లు, వుడ్‌కట్‌లు
* భారతీయ ప్రింట్ మేకింగ్ సేకరణ

వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు
వర్గం:2006 మరణాలు
వర్గం:1921 జననాలు
వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు