open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ఈడుపుగంటి వెంకట సుబ్బారావు

**ఈడుపుగంటి వెంకట సుబ్బారావు** M.Sc. Ph.D. (డిసెంబర్ 20, 1934 – ఆగష్టు 14, 2010) ప్రముఖ వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్త. ఐ.వి.సుబ్బారావుగా సుపరిచితమైన ఈయన పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా తణుకు సమీపంలోని పసలపూడి గ్రామంలో జన్మించాడు. ఆయన తల్లిదండ్రులు అచ్చన్న, మున్నెమ్మ. ఆయన ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం నుండి అగ్రికల్చర్ లో M.Sc. చేశాడు, ఇండియన్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్ ఇనిస్టిట్యూట్, న్యూఢిల్లీ నుంచి Ph.D. పొందాడు. ఆచార్య ఎన్‌.జి.రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం వైస్ ఛాన్సలర్ బాధ్యతలు చేపట్టే ముందు విశ్వవిద్యాలయంలో పరిశోధన డైరక్టర్ గా ఉన్నాడు. ఆచార్య ఎన్.జి. రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం ఉపకులపతిగా వరుసగా రెండుసార్లు బాధ్యతలు నిర్వర్తించి 2003 లో పదవీ విరమణ చేశాడు.

ఈ విశ్వవిద్యాలయం, ఈయన ఆధ్వర్యంలో ఇండియన్ సైన్స్ కాంగ్రెస్ ను నిర్వహించి, దేశం లోనే, దీనిని నిర్వహించిన మొదటి వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయముగా పేరు తెచ్చుకొన్నది. అతను 2006 లో నిర్వహించిన 93 వ కాంగ్రెస్ కు జనరల్ ప్రెసిడెంట్ గా ఉన్నాడు.

అతను 75 సంవత్సరాల వయస్సులో 2010 ఆగష్టు 14 న క్యాన్సర్తో మరణించాడు.

## పురస్కారాలు
* అతను వ్యవసాయ రంగానికి చేసిన ప్రముఖ సేవలకు 2002 లో భారత ప్రభుత్వం నుండి పద్మశ్రీ పురస్కారాన్ని స్వీకరించాడు.
* బోర్‌లోగ్ అవార్డు (2004).
* అశుతోష్ ముఖర్జీ స్మారక అవార్డు (2007).

## సూచికలు

వర్గం:1934 జననాలు
వర్గం:2010 మరణాలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు
వర్గం:తెలుగువారిలో శాస్త్రవేత్తలు
వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా శాస్త్రవేత్తలు
వర్గం:వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలు
వర్గం:ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు
ఖబ్రస్తాన్

**ఖబ్రస్తాన్** : ఖబ్ర్ (సమాధి, గోరీ - అరబ్బీ భాష), స్థాన్ (ప్రదేశం - పర్షియన్ భాష) వెరసి సమాధి ప్రదేశం, సమాధుల ప్రదేశం, శ్మశానం, శ్మశాన వాటిక. ముస్లింల శ్మశాన వాటికైతే ముస్లింల ఖబ్రస్తాన్, హిందువుల శ్మశాన వాటికైతే హిందువుల ఖబ్రస్తాన్.

ఖబ్రస్తాన్ కు అనేక పేర్ల రూపాలు; ఖబ్రస్తాన్, ఖబరస్తాన్, ఖబ్రిస్తాన్, కబ్రస్తాన్, కబరస్తాన్, కబ్రిస్తాన్ వగైరాలు.

## ముస్లిం సాంప్రదాయం

ఇతర అనేక మతాలలో లాగే ముస్లింలు కూడా మరణించిన వారి పార్థివ శరీరాన్ని భూమిలో ఖననం చేస్తారు. దీనినే దఫ్న్ లేదా దఫన్ అంటారు. ముస్లిం మరణిస్తే అతడి శరీరానికి "గుస్ల్" లేదా "గుసుల్" అనగా స్నానం చేయిస్తారు. తరువాత తెల్లటి బట్టను "కఫన్"ను శరీరానికి చుట్టుతారు. ఆ తరువాత జనాజా, (శవానికి మోసుకెళ్ళే పల్లకి) లో తీసుకెళ్ళి మస్జిద్లో గాని ఖబ్రస్తాన్ లో గాని "సలాతుల్ జనాజా" లేదా "నమాజె జనాజా" ఆచరించి సమాధిలో ఖననం చేస్తారు. 

## ఇవీ చూడండి
* మక్బరా
* దర్గాహ్
* షరియా
## బయటి లింకులు
* Islamic Funeral Rites 
* Preparation of the Deceased and Janazah Prayers
* MuslimLiving.org

వర్గం:షరియా
వర్గం:ముస్లింల సాంప్రదాయాలు
అంతర్జాతీయ యువ దినోత్సవం

alt=ఉత్తర కొరియాలో అంతర్జాతీయ యువజన దినోత్సవ వేడుకలు|thumb|ఉత్తర కొరియాలో అంతర్జాతీయ యువజన దినోత్సవ వేడుకలు
**అంతర్జాతీయ యువజన దినోత్సవము**ను ప్రతి సంవత్సరం ఆగస్టు 12 న జరుపుకుంటారు. ఐక్యరాజ్యసమితి యువత కోసం చేపట్టిన ప్రపంచ కార్యాచరణ కార్యక్రమం పట్ల యువతకు అవగాహన కలిగించేందుకు అంతర్జాతీయ యువజన దినోత్సవాన్ని ప్రకటించింది. మొదటి అంతర్జాతీయ యువజన దినోత్సవం 2000 ఆగస్టు 12 లో జరిగింది. ధరిత్రీ దినోత్సవం వంటి ఇతర రాజకీయ అవగాహన దినోత్సవాల మాదిరిగా ఈ దినోత్సవమును జరుపుకోవడం వలన యువత దృష్టిని ఆకర్షించడం ద్వారా ప్రయోజనం చేకూరుతుంది. సాంస్కృతిక, చట్టపరమైన సమస్యల ద్వారా అపాయంలో చిక్కుకున్న జనాభాకు ఇటువంటి దినోత్సవాల అవసరం ఉంది.

ఇది ప్రపంచ యువజన దినోత్సవం (వరల్డ్ యూత్ డే) అని తికమక పడరాదు. (It is not to be confused with World Youth Day)

## ఎంచుకోబడిన తేదీ
అంతర్జాతీయ యువజన దినోత్సవం (ఇంటర్నేషనల్ యూత్ డే) ప్రతి సంవత్సరం ఆగస్టు 12 న జరుపుకుంటారు. ఇది 1999లో ఐక్యరాజ్యసమితి తీర్మానం 54/120 అనుసరణ ద్వారా రూపొందించబడింది.
https://web.archive.org/web/20090816031708/http://daccessdds.un.org/doc/UNDOC/GEN/N00/246/20/PDF/N0024620.pdf?OpenElement.

ప్రపంచ వ్యాప్తంగా యువత సమస్యలను పరిష్కరించేందుకు, యువత దృష్టిని ఆకర్షించేందుకు ప్రభుత్వాలకు, ఇతరులకు ఇది ఒక అవకాశం. అంతర్జాతీయ యువజన దినోత్సవం గౌరవార్ధం కన్సర్ట్స్, వర్క్‌షాప్ లు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు,, సమావేశాలను జాతీయ, స్థానిక ప్రభుత్వ అధికారులు, యువజన సంస్థలు పాల్గొని ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరుపుకుంటారు.

## ఇవి కూడా చూడండి
* (United Nations) International Youth Day
* World Youth Day (not affiliated)

## మూలాలు


వర్గం:స్మారక దినోత్సవాలు
వర్గం:అంతర్జాతీయ దినములు
వ్యవసాయశాస్త్రం

**వ్యవసాయశాస్త్రం** ఉత్పత్తి శాస్త్ర, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, ఆహార, ఇంధన, ఫైబర్ కొరకు మొక్కలను ఉపయోగించుట, పునరుద్ధరణ. వ్యవసాయశాస్త్రం మొక్క జన్యుశాస్త్రం, మొక్కల శరీర ధర్మ శాస్త్రం, వాతావరణ శాస్త్రం, నేల శాస్త్రం యొక్క పరిధిలో పని చేస్తుంది. వ్యవసాయ శాస్త్రం, జీవశాస్త్రం, రసాయనశాస్త్రం, ఆర్థిక, జీవావరణ, భూగోళ శాస్త్రం, జన్యుశాస్త్రం వంటి శాస్త్రాల కలయిక అంటారు. వ్యవసాయవేత్తలు నేడు ఆహార ఉత్పత్తి, ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం సృష్టించడం, వ్యవసాయ నిర్వహణ పర్యావరణ ప్రభావం, మొక్కలు నుండి శక్తి సృష్టించడం వంటి వాటితో సహా అనేక విషయాలలో పాలుపంచుకుంటున్నారు. వ్యవసాయ వేత్తలు తరచుగా పంట మార్పిడి, ఇరిగేషన్ అండ్ డ్రైనేజ్, మొక్కల ఉత్పత్తి, మొక్కల శరీర ధర్మ శాస్త్రం, నేల వర్గీకరణ, భూసారం, కలుపు నియంత్రణ, కీటకాలు, తెగుల నివారణ వంటి వాటిలో తెలియపర్చటానికి ప్రత్యేకతను కనబరుస్తారు.

## వ్యవసాయశాస్త్ర పాఠశాలలు
వ్యవసాయశాస్త్ర కార్యక్రమాలను కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలు, ప్రత్యేక వ్యవసాయ పాఠశాలలు అందిస్తున్నాయి. వ్యవసాయశాస్త్రం కార్యక్రమాలు తరచూ వ్యవసాయం, జీవశాస్త్రం, రసాయనశాస్త్రం, భౌతిక శాస్త్రం విభాగాల పరిధితో సహా మొత్తం తరగతులతో ముడిపడి ఉన్నాయి. వారికి సాధారణంగా నాలుగు నుండి పన్నెండు సంవత్సరాలు పట్టవచ్చు. అనేక కంపెనీలు వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్త శిక్షకులకు శిక్షణ చెల్లింపులను గ్రాడ్యుయేట్ తరువాత తమ కోసం పనిచేయడానికి అంగీకారంగా కళాశాలకు చెల్లిస్తున్నాయి.

## ఇవి కూడా చూడండి

* వ్యవసాయం
* హరిత విప్లవం
* ఖచ్చితత్వ వ్యవసాయం

## సూచికలు

## బయటి లింకులు

వర్గం:వ్యవసాయ శాస్త్రము
వర్గం:శాస్త్రాలు
అతినీలలోహిత ఛాయాగ్రహణం

**అతినీలలోహిత ఛాయాగ్రహణం** అనునది సంపూర్ణ వర్ణపటం నుండి కేవలం అతినీలలోహిత శ్రేణి కాంతిని ఉపయోగించే ఒక ఛాయాగ్రహపు ప్రక్రియ.
## పర్యావలోకనం

మానవ నేత్రానికి కనబడే కాంతి వర్ణపటంలో 400 నుండి 750 న్యానోమీటర్ల వరకు ఉంటుంది. (ఎటువంటి మానవ నిర్దేశాలు లేకుండానే) సాధారణ ఛాయాగ్రహణంలో ఇదే శ్రేణి ధార్మికత (అప్రమేయంగా) ఉపయోగించబడుతుంది. 1 ఎన్ ఎం నుండి 400 ఎన్ ఎం వరకూ ఉండే ధార్మికతని అతినీలలోహిత ధార్మికత అంటారు. అతినీలలోహిత వర్ణపట అనుభవజ్ఞలు దీనిని మూడు విభాగాలుగా విభజించారు.

* సమీప అతినీలలోహితం (near UV లేదా NUV: 380–200 ఎన్ ఎం తరంగ దైర్ఘ్యం గలది)
* దూర అతినీలలోహితం (far UV/vacuum UV లేదా FUV/VUV : 200–10 ఎన్ ఎం త దై)
* తీవ్ర అతినీలలోహితం (extreme UV లేదా EUV/XUV: 1–31 ఎన్ ఎం త దై)

పలు కారణాల వలన అతినీలలోహిత ఛాయాగ్రహణానికి సమీప అతినీలలోహిత విభాగాన్నే వినియోగిస్తారు. సాధారణ వాయు 200 ఎన్ ఎం కంటే తక్కువ తరంగ దైర్ఘ్యం వద్ద అపారదర్శకంగా ఉంటుంది. 180 ఎన్ ఎం కంటే తక్కువ తరంగ దైర్ఘ్యం వద్ద కటకంలో వాడే గాజు అపారదర్శకంగా ఉంటుంది. అతినీలలోహిత ఛాయాగ్రహకులు సమీప అతినీలలోహితాన్ని మరల మూడుగా విభజించారు.
* సుదీర్ఘ తరంగ అతినీలలోహితం (Long wave UV లేదా UV-A: 320 నుండి 400 ఎన్ ఎం)
* మధ్యమ తరంగ అతినీలలోహితం (Medium wave UV లేదా UV-B: 280 నుండి 320 ఎన్ ఎం)
* హ్రస్వ తరంగ అతినీలలోహితం (Short wave UV లేదా UV-C: 200 నుండి 280 ఎన్ ఎం)

అతినీలలోహిత ధార్మికతని ఉపయోగించి తీసే ఫోటోలని తీసే విధానాలు రెండు. అవి **పరావర్తిత అతినీలలోహిత ఛాయాగ్రహణం**, **అతినీలలోహిత ప్రతిదీప్తి ఛాయాగ్రహణం**. పరావర్తిత అతినీలలోహిత ఛాయాగ్రహణం వైద్యశాస్త్రము, చర్మ వ్యాధులని నయం చేయటానికి, నేర పరిశోధానా రంగం, నాటక రంగాలలో వినియోగిస్తారు. అతినీలలోహిత ధార్మికత సూర్యకాంతిలో విరివిగా లభ్యమైననూ, అందులోని నాణ్యత, అది లభించే పరిమాణము వాతావరణ పరిస్థితులని బట్టి ఉంటాయి. పొడి వాతావరణం, ప్రకాశవంతమైన రోజులలో లభించే అతినీలలోహిత ధార్మికత మేఘావృతమైన/వర్షం పడుతున్న రోజులలో లభించేదానికన్నా ఎక్కువగా ఉంటుంది. ప్రత్యాన్మాయాలుగా (భాస్వరం పూత పూసిన) ఫ్ల్యాష్ లైట్లు కూడా వాడతారు.
## పరికరాలు , మెళకువలు
### పరావర్తిత అతినీలలోహిత ఛాయాగ్రహణం
సబ్జెక్టుపై అతినీలలోహిత దీపాల కాంతిని ప్రసరింపజేస్తారు. కటకానికి ముందు భాగంలో కనిపించే కాంతిని అడ్డుకొనే ఫిల్టర్ ని ఉంచుతారు. దీనితో ఫిల్టర్ గుండా కేవలం అతినీలలోహిత కాంతి మాత్రం కటకం పైకి ప్రసరిస్తుంది.

ఈ ఫిల్టర్లు ప్రత్యేకమైన రంగు గాజుతో తయారు చేస్తారు. వీటిలో చాలా మటుకు ఫిల్టర్లు దైర్ఘ్య అతినీలలోహిత కాంతిని మాత్రం ప్రసరించేలా చేసి (350 ఎన్ ఎం కంటే తక్కువ ఉన్న) మిగతా అతినీలలోహిత కాంతిని మొత్తం కట్టడి చేస్తాయి.

**ఉదా:**
* Kodak Wratten 18A 
* B+W 403
* Hoya U-340
* Baader U-Filter, 
* Kenko U-360

స్ఫటికముతో చేయబడ్డ లేదా, స్ఫటికము, ఫ్లోరైట్ తో చేయబడ్డ ఫిల్టర్లతో 200 నుండి 180 ఎన్ ఎం వరకూ అతినీలలోహిత కాంతిని గుర్తించగలుగుతుంది. స్వచ్ఛమైన స్ఫటికముతో చేయబడ్డ ఫిల్టర్ లు కనిపించే కాంతికి అతినీలలోహిత కాంతికి మధ్య భేదాన్ని స్పష్టంగా గుర్తించగలవు.
**ఉదా:**
* Nikon UV Nikkor 105&nbsp;mm 
* Hasselblad (Zeiss) UV Sonnar 105&nbsp;mm,
* Asahi Pentax Ultra Achromatic Takumar 85&nbsp;mm

### అతినీలలోహిత ప్రతిదీప్తి ఛాయాగ్రహణం
## ఇవి కూడా చూడండి
* పరారుణ ఛాయాగ్రహణం
* సంపూర్ణ వర్ణపట ఛాయాగ్రహణం

వర్గం:ఫోటోగ్రఫీ
సాఖిమేళం

;సోఖి మేళం:

సోఖి మేళం అనే కళా రూపం ఆంధ్ర దేశంలో ఎక్కడా కనిపించదు. కాని ఒడిషా సరిహద్దుల్లో వున్న అయా పట్టణాల్లోనూ, పల్లెలలోనూ పైన పేర్కొన్న సోఖి మేళాన్ని ప్రదర్శిస్తూ వుండే వారు. కళాకారు లందరూ ఆంధ్ర దేశంలో స్థిర పడి పోయిన ఒరియావారు. దీనిని బట్టి బహుశా ఈ కళా రూపం ఒడిషాలో బహుళ ప్రచారంలో వుండ వచ్చును. ఈ మేళం పేరు సోఖి మేళం. అంటే *సఖీ మేళం* అనీ దీని అర్థం. ఈ మేళం మన ప్రాంతాల్లో పొరదర్శించే దేవదాసీ మేళస్ం లాంటిది. వివాహ సమయాల్లో మేజు వాణీలు భోగం వారు ఎలా చేసేవారో వీరూ అలాగే చేస్తారు. ఇంతకూ ఈ మేళంలోని వారందరూ యుక్త వయస్సులో నున్న యువకులు స్త్రీ పాత్ర ధరిస్తారు. అందరూ ఇరవై సంవత్సరాల లోపు వారే. వారి స్త్రీ పాత్ర వేషధారణ యవ్వనంలో వుండే మిఒటమిటలాడె అంద కత్తెల అంద చందాల్ని మించి వుండేది. వారి స్త్రీ పాత్రల వేష ధారణకూ, అభినయానికి పురుషు లందరూ ముగ్దులై పోయి మేళంలోని వారందరూ స్త్రీలే నన్నంత భ్రమలో పడి పోయేవారట. వారు కొన్ని ఒరియాపాటలు పాడినా, ఎక్కువగా తెలుగు పాటలనే పాడుతారట.

ముఖ్యంగా వివాహ సమయాల్లోనూ, వుత్సవాల సమయాల్లోనూ ప్రదర్శనలిస్తారు. వీరు ఎంతో శ్రావ్యంగ పాడుతారు..... సోఖి మేళ ప్రదర్శనమంటే ప్రజలు తండోప తండాలుగా విరగబడి చూసే వారని, ఆ ప్రదర్శనాలను దర్శించిన సెట్టి ఈశ్వర రావు గారు తెలియ జేస్తున్నారు.

ఈ మాదిరి కళా రూపాన్నే పగటి వేష ధారియైన సున్నపు రీరయ్య గారి పగటి వేషాల పరంపరలో మన ప్రాంతపు భోగం మేళాన్ని ప్రదర్శించే వారు. అచ్చంగా పైన ఉదహరించి సోఖి మేళానికి నకలుగా వుండేది. అంత అద్భుతంగానూ ప్రదర్శనం వుండేది. ఆ విధంగా వీరయ్యగారు తప్పా మరి ఒకరు ప్రదర్శించే వారు కారు.

అలాంటిదే సోఖి మేళం. ఈ కళా రూపానికి ఆ ప్రాంతాలలో కూడ అంతగా ఆదరణ లేక పోవడం వల్ల కనుమరుగైనా ఒకప్పుడు ఒరియా సరిహద్దు ప్రాంతపు ఆంధ్ర ప్రజలందర్నీ అలరించిన కళారూపం.

## సూచికలు

* తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు వారు 1992 సంవత్సరంలో ముద్రించిన డా. మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణ మూర్తి గారు రచించిన తెలుగువారి జానపద కళారూపాలు ,
## యితర లింకులు
* వికీసోర్స్ లో జానపద కళారూపాలు
* వికీ సోర్స్ లో జానపద కళారూపాల రకాలు

వర్గం:జానపద కళారూపాలు
గావులాటలు

**గావులాటలు** ఒక జానపద కళారూపం.

ఈనాటి కంటే ఆనాడు పల్లె ప్రాంతాల్లో మూడ నమ్మకాలు ఎక్కువగా వుండేవి. గ్రామాలో కలరా లాంటి ఏ అంటు వ్వాధి సోకినా, పశువులకు వ్వాధులు సోకినా అమాంతం గంగానమ్మకో, మహాలక్ష్మమ్మకో, మారెమ్మకో, మరిడమ్మకో, మహంకాళికీ, నాంచారమ్మకో కోపం వచ్చి ఈ విధంగా జరిగిందనీ, ఇది గ్రామానికి కీడనీ, ఈ గ్రామ దేవతల్ని తృప్తి పరిస్తే గ్రామ సుఖంగా వుంటుందనీ ఎంచి జాతర్లూ జంతు బలులూ చేస్తూ వుంటారు.

ఈ జాతర్లలో గణాచర్లు అధిక ప్రాముఖ్యం వహిస్తారు. సాక్షాత్తు ఆయా దేవతలు వారిలో ప్రవేశించి ఆవేశ పూర్వకమైన పూనకంతో నృత్యం చేస్తూ వరాల నడుగుతూ ఊగి పోతూ, డప్పు వాయిద్యాలకూ, వీరణాలకూ, కొమ్ము బూరలకూ అనుగుణంగానృత్య చాల ఆవేశ పూరితంగా వుంటుంది. గణం పూనిన వ్వక్తి ఒక విలక్షణ వ్వక్తిగా కనిపిస్తాడు. సాక్షాత్తు గ్రామ దేవతలానే ప్రవర్తిస్తాడు. తల విర బోసి, వేప మండలు చేతబూని, పసుపు కుంకాలతో అలంకరించుకుని గరగను నెత్తిన బెట్టుకుని విన్యాసం చేస్తాడు. క్రమేపీ గణం తగ్గిన తరువాత లాస్యంగా నృత్యం చేస్త్యాడు. ఈ గరగలను కొన్ని చోట్ల ఘటం కుండ అంటారు. ఒకో ప్రాంతంలో ఒకో రకంగా పిలుస్తారు. గరగ ఇత్తడితో కుండలా చెయ్య బడుతుంది. కుండ మూతి చుట్టూ పడగ విప్పిన పాము చుట్టబడి వుంటుంది. ఆ గరగకు కుచ్చిళ్ళు పోసి కోక లాగా అలంక రిస్తారు. పశుపు, కుంకుమ వేప ఆకులతో అలంక రిస్తారు. ఆ కుండను పవిత్రంగా గ్రామ ప్రజలు చూస్తారు.

గరగల నెత్తుకుని పూనకంతో ఊగి పోయే వారిని కొన్ని ప్రాంతాల్లో అసాదు లంటారు. మరికొన్ని ప్రాంతాల్లో గణాచార్లు అంటారు. అంటే ఆయా దేవతలకు వారే పూజారు లన్న మాట. ఈ పూజారుల పూనకం ఒకోసారి తారాస్థాయికి చేరుకుంటుండా ఎన్ని కొబ్బరి కాయలు కొట్టినా ఎంత సాంబ్రాణి ధూపం వేసినా, ఆ మత్త్లులో నుండి క్రిందకు దిగరు. ఒళ్ళు అలిసి పోయినా తరువాత వారంతట వారే శాతిస్తారు. వీరిని ప్రజలు సాక్షాత్తు దేవతల్లానే అరాధించి హారతులిస్తారు. ఈ ప్రదర్శన గ్రామ వీధుల్లో జరుగుతింది. ఈ గణాచార్ల నృత్యాన్ని గావె అంటారు. గణంతగ్గడానికి కోడి పిల్లల్ని అందిస్తారు. వాటిని నోటితో కొరికి రక్తాన్ని రొమ్ము మీదకు జారవిడుస్తారు. ఆ సమయంలో వాయించే ఉధృత వాయిద్యాలు చూపరులకు కూడా ఉద్వేగాన్ని కలిగిస్తాయి. గ్రామ మంతా ఈ సంబరాల్లో పాల్కొంటారు. తెల్ల వార్లూ జాగరం చేస్తారు. తరువాత ఆ దేవతల్ని గ్రామ పొలి మేరలో వదిలి వేస్తారు.

## సూచికలు

* తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు వారు 1992 సంవత్సరంలో ముద్రించిన డా. మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణ మూర్తి గారు రచించిన తెలుగువారి జానపద కళారూపాలు,

వర్గం:జానపద కళారూపాలు
వర్గం:హిందూ సాంప్రదాయాలు
సిద్దీ నృత్యం

;thumb|సిద్దీ నృత్యం
;**సిద్దీ నృత్యం** తెలుగునాట జానపద కళారూపాలలో ఒకటి.

హైదరాబాదు ప్రాంతంలో సిద్దీలు చేసేది సిద్దీ నృత్యంమనీ, ఇది జనపద నృత్యం కాదనీ పుట్టుకతో సిద్దీలు, ఆఫ్రికన్లు, 14వ శతాబ్దం మధ్య భాగంలో (అరబ్బులు, టర్కీలు, ఇరానీలు) మొదలైన ముస్లిం జాతుల వారు హైదరబాదుకు బానిసలుగా వలస వచ్చారనీ జానపద నృత్య కళా గ్రంథంలో డా: చిగిచర్ల కృష్ణా రెడ్డి గారు ఉదహరించారు. వీరు నైజాం నవాబు సేనల్లో నియమితులై నిజాం ప్రత్యేక అంగ రక్షక దశంగా పేరు పొందారు. వీరి నృత్యాల్లో వాటి పూర్వపు ఆఫ్రికా రీతులు ఇంకా నిలిచాయి. యుద్ధ నృత్యాల్లో ఖడ్గ నృత్యం ప్రత్యేక మైనది. ఈ నృత్యాన్ని వివాహ సందర్భాలలో చేస్తారు. నృత్యం చేసేవారు రంగు రంగుల లుంగీలు ధరించి, నడుముకు బెల్టు బిగించి, బెల్టులో బాకును ధరించి, చేతితో ఖడ్గం పట్టి నృత్యం చేస్తారు. నృత్య కారులు అర్థ వలయాకారంలో ఏర్పడి వెనుక పాడే వంత పాటకు రక రకాల ఖడ్గ యుద్ధ రీతులు ప్రదర్శిస్తారు. వేగం ఎక్కువయ్యే కోద్దీ నృత్యం పరాకాష్ఠలో కుంటుంది. ఆ సమయంలో నృత్యకారులు బాకుల్ని నోట కరుచుకుని, పైకి ఎగురుతారు. నవ దంపతుల్ని ఆశీర్వదించే నినాదాలు చేస్తూ కృత్యంతో రంగం అవతలికి వెళస్తారు. డప్పు వాయిద్యం సిద్దీ నృత్యానికి భిన్నంగా వుంటుంది. దీని రీతి ఎక్కువ ప్రసన్నం, దీనిని నృత్యం అనటం కంటే వాద్య గోష్ఠి అనవచ్చు నంటారు కృష్ణా రెడ్డి గారు.

## మూలాలు

* తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు వారు 1992 సంవత్సరంలో ముద్రించిన డా. మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణ మూర్తి గారు రచించిన తెలుగువారి జానపద కళారూపాలు, 
## యితర లింకులు

వర్గం:జానపద కళారూపాలు
వర్గం:తెలంగాణా జానపద కళారూపాలు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఇస్లాం
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ముస్లింలు
కారువా నృత్యం

**కారువా మేళ నృత్యం** తెలుగునాట వర్థిల్లిన జానపద కళారూపాలలో ఒకటి.

తెలుగు నాట వర్థిల్లిన జానపద కళా రూపాలన్నీ అన్ని ప్రాంతాల్లోనూ  ప్రచారంలో వున్నాయి. కొన్ని ముఖ్యమైన కళా రూపాలు తప్ప మిగిలిన వన్నీ ప్రాంతీయంగా అభివృద్ధి చెందాయి. అలా ప్రాంతీయంగా అభివృద్ధి పొందిన కళారూపం **కారువా నృత్యం**.

## కారువా మేళ నృత్యం
ఇది ఒక్క తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో మాత్రం ఈ నాటికీ ప్రచారంలో వుందంటారు. రాధాకృష్ణుల రాస లీలలు మాదిరి సమ సంఖ్యలో ఎనిమిది మంది గోపికలు గానూ, మరొ ఎనిమిది మంది కృష్ణులు గానూ వేషాలు ధరించుకుని, వలయాకారంగా నిలబడి నృత్యం చేస్తూ వుంటే వలయాకారపు మధ్య రాధాకృష్ణులు నాట్య మాడుతూ వుంటారు. వరుస క్రమంలో కృష్ణుడు, తరువాత గోపిక, మరల కృష్ణుడు, మరల గోపిక, ఇలా గుండ్రంగా నిలబడి నృత్యం చేయడాన్ని కారువా మేళంగా వర్ణించారు. దీని గురించి నాట్య శాస్త్రల్లో 'కర్షణీ ' నర్తనంతో పోల్చవచ్చు నంటారు. నటరాజ రామకృష్ణ గారు. ఉత్తర భారతదేశంలో ఈ నృత్యం రాస లీలా నృత్యంగా విరాజిల్లుతూ ఉంది.

## ప్రదర్శన తీరు
కారువా నాట్యం కేవలం సంగీత వాయిద్య ఆధారంతోనే ప్రదర్శింప బడుతుంది. ఇందులో పాటలు పాడటం చాల తక్కువ. వాద్య సంగీతం ప్రారంభమై ఉధృత లయతో అంత మొందుతుంది. నృత్యం కూడా ఆ వాయిద్యాల వేగానికి అనుగుణంగా ప్రారంభమై వేగాన్ని పుంజు కుంటుంది. పతాక స్థాయి నందుకున్న తరువాత మళ్ళీ ప్రాథమిక లయకు మారుతుంది.

## లీలా నర్థన
కారువా నాట్యంలో ఒక ప్రత్యేక భాగాన్ని లీలా నర్తనమని పిలుస్తారు. ఈ నృత్యంలో ముఖ్యంగ రాధా కృష్ణ పాత్రలు ప్రాముఖ్యం వహిస్తాయి. గోపికలూ, కృష్ణులూ నాట్య మాడి నిలబడి పోయి తరువాత వలయం మధ్యలో వున్న రాధాకృష్ణ పాత్ర ధారులు లిరువురూ నృత్యాన్ని ప్రారంభిస్తారు. వివిధ రకాల విన్యాసాలతో ఆ నృత్యం కనుల పండువుగా వుంటుంది. మధ్య మధ్య కృష్ణుని చేతిలోని మురళిని రాధ కొంటెగా లాగుకొని, తానే కృష్ణునిగా వేణువును వూదుతూ తానే కృష్ణుడుగా బావాభినయాన్ని చేస్తుంది. దీనిని లీలా నర్థన మంటారు. ఎనిమిది మంది గాని, పద్దెనిమిది మంది గానీ ఎందరున్నా సమసంఖ్యలో పాల్గొని మాత్రమే నృత్యం చేస్తారు. శిథిలమై పోతున్న ఈ కళా రూప సంప్రదాయాన్ని కాపాడటం ఎంతైనా అవసరం.

## మూలాలు

* తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు వారు 1992 సంవత్సరంలో ముద్రించిన డా. మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణ మూర్తి గారు రచించిన తెలుగువారి జానపద కళారూపాలు,  
## యితర లింకులు

వర్గం:జానపద కళారూపాలు
ఎలుగుబంటి వేషాలు

thumb|375x375px|తెలంగాణ జాతీయ సమైక్యతా వజ్రోత్సవాల సందర్భంగా  జరిగిన కళాయాత్రలో పాల్గొన్న ఎలుగుబంటి వేషాలు కళాకారులుthumb|250x250px|ప్రపంచ జానపద దినోత్సవ వేడుకల్లో భాగంగా 2019 ఆగస్టు 31న హైదరాబాద్‌లోని రవీంద్ర భారతిలో తెలంగాణ ప్రభుత్వ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ నిర్వహించిన జానపద జాతర సాంస్కృతిక కార్యక్రమంలో పులివేషం కళాకారుల ప్రదర్శన
దసరా ఉత్సవాల ఆ తొమ్మిది రోజులూ రకరకాల వేషాలను ప్రదర్శిస్తారు. అలాగే సంక్రాంతి దినాలలో కూడ విచిత్ర వేషాలను ధరించి ఇంటింటికి తిరిగి ప్రజలనానంద పరిచి, వారి నుండి ధాన్యాన్నీ, డబ్బులనూ వసూలు చేసుకుంటారు. ముఖ్యంగా ఈ వేషాల్లో జంతువులకు సంబందించిన పులి వేషం పిల్లల్నీ పెద్దల్నీ ఎంతో ఆకర్షింస్తుంది. పిల్లలైతే అసలు దగ్గరకు రారు. అలాగే ఎలుగుబంటి వేషం కూడ. ఆనాటి ప్రజలకు వినోద ప్రదర్శనలు ఇలాంటివే. వీటిని అతి నైపుణ్యంతొ కళాత్మకంగా ప్రదర్శిస్తారు. అలాంటి వేషాల్లో ఎలుగు బంటి వేషం కూడ ముఖ్యమైంది. జంతువుల వేషాలను ధరించిన వారు ఆ జంతువుల యొక్క పోకడలనూ విన్యాసాలనూ, గంతులనూ అరుపులనూ చక్కగా అనుకరిస్తారు.

ముఖ్యంగా ఈ ఎలుగుబంటి ముఖాన్ని కాగితపు గుజ్జుతో మోల్డు చేస్తారు. కొంత మంది అట్టలతో తయారు చేస్తారు. పాత్ర ధారి ఈ మూతిని తలకు ధరిస్తాడు. శరీర మంతా జనపనార పీచును నల్లరంగులో ముంచి ఎండబెట్టి దానిని ఒక గుడ్దకు కాళ్ళను, చేతుల్నీ మొత్తం శరీరాన్నంతా ఆక్రమించేటట్లు చక్కగా కుట్టి ధరిస్తారు. ఎలుగు బంటి నడకనూ, చేష్టలనూ చక్కగా చేస్తారు. ఒకోసారి నిజమైన ఎలుగుబంటిని కూడ మచ్చిక చేసి ఆడిస్తారు. ప్రేక్షకులకు *సలాం* చేయిస్తారు. దాని చేత గంతులు వేయిస్తారు. ఒక కర్రను అడ్డం పెట్టి ఆ కర్రను దాటిస్తారు. దానితో సర్కసు ఫీట్లను చేయిస్తారు. ఒకోసారి దానిని పిల్లల మీదికి ఉరికిస్తారు. దాని నెత్తి మీద దానితో టోపీ పెట్టిస్తారు. అది గంతులు వేసేటప్పుడు ఆ అడుగులను అనుకరిస్తూ డప్పులను వాయిస్తారు. ఈ డప్పుల వాయిద్యంతో ఊరు ఊరంతా ఆ ప్రదేశానికి కదిలి వస్తారు.

అలాగే ఎలుగుబంటి వేషధారులు కూడ నిజమైన ఎలుగుబంటి చేష్టలన్నిటినీ అక్షరాలా అనుకరిస్తారు. నిజమైన ఎలుగు బంటి వెండ్రుకలు జాన పదులకు ఎంతో విలువైనవి. ఆ వెంట్రుకల్ని తాయెత్తులలో చుట్టించి మొలలకు కట్టుకుంటారు పురుషులు. స్త్రీలు ఆ తాయెత్తు లను మంగళసూత్రం త్రాడులో కడతారు. భయపడిన పిల్లలకు తాయెత్తు కట్టితే, చెడు జబ్బులు రావనీ, గాలి చేష్టలు అంటవనీ పెద్దల నమ్మకం. ఎలుగుబంటిని ముఖ్యంగా ఆడించే వారు ఎక్కువ మంది ముస్లింలంటారు ఆర్వీ.యస్ సుందరంగారు .......... జానపద విజ్ఞానం లో. కర్నాటక లో కొడగు లో హరిజనులు, ముస్లింలు ఎలుగు బంటి వేషాలు ధరిస్తారట. దీపావళి, వినాయక చవితి, మొహరం వంటి పండదలకు ఈ వేషాలను ధరిస్తారట.

## మూలాలు

* తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు వారు 1992 సంవత్సరంలో ముద్రించిన డా. మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణ మూర్తి గారు రచించిన తెలుగువారి జానపద కళారూపాలు. 

వర్గం:జానపద కళారూపాలు
కప్పలకావడి

thumb|right|కప్ప
**కప్పలకావడి** అనావృష్టి ప్రాంతమైన రాయలసీమలో వర్షం కోసం ప్రజలు ఆచరించే ఆచారం.
## కళారీతి
ఒక కావడి భుజాన వేసుకుని రెండు ప్రక్కలా రెండు తట్టల్లో కప్ప లను పెట్టి అవి ఎగిరి పోకుండా వేప మండలు వేసి ఇద్దరు ముగ్గురు స్త్రీలు బృందాలుగా ఏర్పడి *వానాలమ్మ వచ్చేనూ..... [[వరి]]చేలు పండేనూ* అంటూ పాడుకుంటూ ఇంటింటికీ తిరుగుతూ యాచించే వారు. కప్పలు బెక బెక మంటే వర్షాలొస్తాయనీ, అలాంటి కప్పల్ని పూజిస్తే వర్షాలొస్తాయనీ నమ్మించే వాళ్ళు. ముఖ్యంగా అనావృష్టి జరిగి వర్షం కోసం రైతులు ఎదురు చూసే సమయంలో వాన దేవుడి కోసం చేసే ఆచారలలో ఇదొకటి. అనావృష్టి ప్రాంతమైన రాయలసీమ లో వర్షం కోసం ఇలాంటి ఆచారమే వుంది. మానవాతీత శక్తుల్ని సంతోష పెడితే వర్షం కురుస్తుందని వారి నమ్మకం. మట్టి మూకుడులో కప్పలనుంచి వాటిపైన తంగేడాకు వుంచి ఆ మూకుణ్ణి నెత్తి మీద పెట్టుకుని లేదా కావడిలో పెట్టి *వాన దేవా.......* అని పాడుతూ, భిక్షానికి వస్తారు. వర్షలక్ష్మి ఈ రూపంలో వచ్చిందని నమ్మిన స్త్రీలు బిచ్చం వేస్తారు. కావడి తగిలించు కున్న వారు ఈ క్రింది విధంగా పాడతారని జానపద విజ్ఞానం లో సుందరం గారు ఈ విధంగా ఉదహరించారు.


బూమెమ్మ కడుపునా బుగ బుగా పొగిలింది, 
కన్నీటి పొంగులే, పెన్నేటి కాలువా? ఓ వాన దేవా?
ఏరులూ చెరువులూ ఏకమై పారల్ల
మా కొండ్ర పండల్ల
మా కడుపు నిండల్ల ఓ వాన దేవా..


## సూచికలు

* తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు వారు 1992 సంవత్సరంలో ముద్రించిన డా. మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణ మూర్తి గారు రచించిన తెలుగువారి జానపద కళారూపాలు 
## యితర లింకులు

వర్గం:జానపద కళారూపాలు
వర్గం:రాయలసీమ జానపద కళారూపాలు
సాధనా శూరులు

thumb|260x260px|ప్రపంచ జానపద దినోత్సవ వేడుకల్లో భాగంగా 2019 ఆగస్టు 31న హైదరాబాద్‌లోని రవీంద్ర భారతిలో తెలంగాణ ప్రభుత్వ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ నిర్వహించిన జానపద జాతర సాంస్కృతిక కార్యక్రమంలో సాధనశూరుల కళాకారులు ప్రదర్శన
పద్మ శాలీలను మాత్రమే అర్చించే వారిని **సాధనా శూరులు** అని పిలుస్తూ వుంటారు. వీరి ప్రదర్శనాలను అందరికీ ప్రదర్శిస్తారు. ఒక గ్రామం నుంచి మరో గ్రామానికి సంచారం చేస్తూ ప్రతి గ్రామం లోని పద్మశాలీల అనుమతితో వీరు ప్రదర్శనలు ప్రారంభిస్తారు. వీరి ప్రదర్శన ఇంద్ర జాలానికి సంబంధించింది. వీరి ప్రదర్శనం పగటి వేళే జరుగుతుంది. దీనిని పగటి వేషంగా భావించ వచ్చు. వీరి ప్రదర్శన కాలం మూడు గంటల వరకూ వుంటుంది. వీరి ప్రదర్శన రంగస్థలం గ్రామ కూడలిలో వున్న విశాల స్థలంలో జరుగుతుంది. వీరి కళారూపాల సాధనకు నిష్ట అవసరమంటారు. వీరి పనులు కనికట్టు గారడీగా వుంటాయి. ఉదాహరణకు వీరి ప్రదర్శనలో ఇరువురు వ్యక్తులు రెండు రేకు పళ్ళెములు తీసుకుని చేతులకు ఎదో ఆకు పసరు పూసుకుని దూరంగా నిలబడతారు. వారు చేతులకు పూసుకున్న పసరు ప్రభావం వల్ల వారి హస్తాల్లో వున్న పళ్ళెములు ఒక్కసారి పైకి ఎగిరి రెండు పళ్ళెములూ కొట్టుకుని మరల యథాస్థానాన్ని చేరుకుంటాయి.

## రొమ్ముమీద ఆకు
అలాగే మరొక వ్వక్తి రొమ్ము మీద ఒక ప్రత్యేక మైన ఆకును అతికించి ఆ ఆకును గురి చూసి కొట్ట వలసిందిగా ఒక తుపాకిని ప్రేక్షకులలో ఎవరు ముందుకు వస్తే వారికిచ్చి రొమ్ము మీద ఆకును గురు పెట్టి కొట్ట మంటారు. అలా గురిచూచి ఎవరైనా కొట్టి నట్లైతే ఆ గుండు రొమ్ములోపలి భాగానికి పోక ఆ ఆకును కొట్టుకుని అక్కడే పడి పోతుంది. ఆ ప్రదేశంలో ఏ విధమైన గాయమూ మనకు కనిపించదు. ఇది కని కట్టో లేక ఆకు పసరు ప్రభావమో లేక ఇంద్ర జాలమో మనకు తెలియదు గానీ వారు ఇలాంటి ప్రదర్శనలో నిజంగా సాధనాశూరులే. ఈ సాధనా శూరులు ప్రస్తుతం కరీంనగర్ జిల్లాలోని హుజూరా బాద్ తాలూకా వల్లభా పురంలో వున్నారు. ఈ ప్రదర్శన ద్వారా వీరు జానపదులను దిగ్భ్రాంతులను చేస్తారు.

## ప్రదర్శన చిత్రమాలిక


File:Sadanasurulu 01.jpg|సాధనా శూరులు
File:Sadanasurulu 02.jpg|సాధనా శూరులు
File:Sadanasurulu 03.jpg|సాధనా శూరులు
File:Sadanasurulu 04.jpg|సాధనా శూరులు
File:Sadanasurulu 05.jpg|సాధనా శూరులు
File:Sadanasurulu 06.jpg|సాధనా శూరులు
File:Sadanasurulu 07.jpg|సాధనా శూరులు
File:Sadanasurulu 08.jpg|సాధనా శూరులు
File:Sadanasurulu 09.jpg|సాధనా శూరులు
File:Sadanasurulu 10.jpg|సాధనా శూరులు
File:Sadanasurulu 11.jpg|సాధనా శూరులు
File:Sadanasurulu 12.jpg|సాధనా శూరులు
File:Sadanasurulu 13.jpg|సాధనా శూరులు


## సూచికలు

* తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు వారు 1992 సంవత్సరంలో ముద్రించిన డా. మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణ మూర్తి గారు రచించిన తెలుగువారి జానపద కళారూపాలు.
## యితర లింకులు

వర్గం:జానపద కళారూపాలు
పాకిస్తాన్ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం

ఆగస్టు పద్నాలుగు (August 14) పాకిస్తాన్ దేశపు **స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం** గా జరుపుకోబడుతోంది. 1947 ఆగస్టు పద్నాలుగున పాకిస్తాన్ వందల ఏళ్ళ బానిసత్వాన్నుంచి విడుదలయింది. దానికి గుర్తుగా, స్వాతంత్ర్యానంతర ప్రభుత్వం ఆగస్టు పద్నాలుగుని పాకిస్తాన్ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవంగా, జాతీయ శెలవు దినంగా ప్రకటించి అమలు చేస్తోంది. 1947 ఆగస్టు 14 న అప్పటి వరకు పాకిస్తాన్ ను పరిపాలిస్తున్న చివరి బ్రిటిష్ రాజు పాకిస్తాన్ కు స్వాతంత్ర్యం ఇస్తున్నట్లు ప్రకటించడంతో అప్పటినుంచి సార్వభౌమ దేశమైంది.పాకిస్థాన్ కు ఆగస్టు 14న స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పుడు బంగ్లాదేశ్ పాకిస్తాన్ లోనే ఉంది. అది 1971లో విడిపోయింది. అప్పడు పాకిస్థాన్ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం మారలేదు 
Pakistan came into existence as a result of the Pakistan Movement; the Pakistan Movement aimed for creation of an independent Muslim state by division of the north-western region of the South Asia and was led by All-India Muslim League under the leadership of Muhammad Ali Jinnah. The event was brought forth by the Indian Independence Act 1947 in which the British Indian Empire was divided into two new countries—the Dominion of India (later the Republic of India) and the Dominion of Pakistan (later the Islamic Republic of Pakistan) which included the West Pakistan (present Pakistan) and East Pakistan (now Bangladesh).

## ఇవి కూడా చూడండి
భారత స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం

పాకిస్తాన్

## బయటి లింకులు

వర్గం:పాకిస్తాన్
వర్గం:దినోత్సవాలు
సానివారు

ఆంధ్ర దేశంలో దేవ దాసీలూ, భోగం సానులూ వుండటం చాల మందికి తెలుసు. కాని మరి కొందరు సానులు కూడా జాతి జీవనంలో కళా సంస్కృతులకు దోహదం చేశారు. పూర్వకాలం నుంచీ కొన్ని కులాలలో ఆడ పిల్లలను అవివాహితలు గానే విడిచి పెట్టే ఆచారం దేశంలో ఉంది. అయితే అవివాహితలు విచ్చల విడితనం లేకుండా కట్టుబాట్లకు లోబడి సామాజిక కార్యక్రమాలను నెరవేర్చే వారు. ఆనాటి మూడ నమ్మకాలతో వున్న గ్రామీణ ప్రజలు నిర్వహించే జాతర్లలో, దేవతల కొలువుల్లో జరప వలసిన తంతును వీరే నిర్వహించేవారు. ప్రత్యేక నృత్యాలను వీరే చేసే వారు. ఈ నాటికీ * జక్కుల సాని,* బసివి, మాతంగి మొదలైన వారి జీవిత చరిత్రలు పరిశీలిస్తే పురాతన సాంఘిక నియమాల వల్లే సాని వారిగా ఏర్పడ్డారని తెలుస్తుంది. క్రిందటి శతాబ్దంలో జనాభా లెక్కలు తీసుకున్నప్పుడు ఆరు తెగల సానులు లెక్కకు వచ్చి నట్లు ఆరుద్ర గారు పరిశీలించారు. వారు *తురక సానులూ,* గొమ్మన సానులూ, భోగం సానులూ, మంగల భోగాలూ, మాదిగ భోగాలూ అనే ఆరు తెగల సానులు లెక్కకు వచ్చారు. వీరందరూ నృత్య సంప్రదాయలను పోషించిన వారే.

## సూచికలు

* తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు వారు 1992 సంవత్సరంలో ముద్రించిన డా. మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణ మూర్తి గారు రచించిన తెలుగువారి జానపద కళారూపాలు.

## యితర లింకులు

వర్గం:జానపద కళారూపాలు
జోగాట

thumb|250x250px|డప్పు వాయిద్యకారులు
ఆంధ్ర దేశంలో ఇతర ప్రాంతాల్లో అంతగా ప్రచారంలో లేని ఈ **జోగాట** తెలంగాణాలో ప్రచారంలో ఉంది. హరిజనులలో ఒక తెగకు సంబంధించిన వారే ఈ జోగువారు. వీరు డప్పు వాయిద్యతో పాటు నృత్యాన్ని చేస్తారు. ఇలా చేసే వారిని సర్కారాంధ్ర దేశంలో మాదిగ వారంటారు. వీరు చెప్పులు కుట్టటంతో పాటు చర్మ కారులుగా వృత్తిని సాగిస్తారు. చాటింపు వేయడం, 

## జోగు వారి నృత్యం
జాతర్లకూ, వుత్సవాలకూ డప్పు వాయిద్యాలను వాయించుట చేస్తుంటారు. తెలంగాణాలో వున్న జోగు వారు డప్పుల వాయిద్యంతో పాటు నైపుణ్యంగా నృత్యం చేస్తారు. వారి తెగలో ఎవరైనా మరణిస్తే వారిని శ్మశాన వాటికకు ఉత్సవంగా తీసుకు పోతూ డప్పుల వాయిద్యంతో నృత్యం చేస్తారు. శవాలను శ్మశాన వాటికలకు తీసుకెళ్లే సమయంలో ఒక ప్రత్యేక పద్ధతిలో చేసే నృత్యాన్ని జోగువారి నృత్యం అంటారు.

కేవలం నృత్యం చేయటమే కాక, నృత్యంతో పాటు గొల్ల కలాపంలో మాదిరి పిండోత్పత్తి క్రమాన్ని వివరంగా వివరిస్తారు. జీవుడు మాతృ గర్భంలో పిండోత్పత్తిలో ప్రవేశించింది మొదలూ నవ మాస క్రమంలో పిండం యొక్క చలనాన్నీ అభివృద్ధి క్రమ్మాన్ని వివరిస్తారు. కేవలం చావు సందర్భాలలోనే కాక సంతోష సందర్భాలలో, వేడుకలలో, వివాహాలలో, ఉత్సవాల్లో కూడా ఈ జోగుల వారు వారి డప్పుల నృత్య విన్యాసాన్ని ప్రదర్శిస్తారు. ఈ డప్పు వాయిద్యం చూపరులకు ఉత్తేజాన్ని కలుగ జేస్తుంది.

## మూలాలు

వర్గం:జానపద కళారూపాలు
వర్గం:తెలంగాణా జానపద కళారూపాలు
చుట్టకాముడు

;**చుట్టకాముడు** తెలంగాణా ప్రజాపోరాట కాలంలో పోరాట జీవిత గాథలను ప్రతిబింబించే జానపద నృత్యం.
## నాట్యరీతి
కుడి|thumb|300x300px|పెద్దలు బతుకమ్మ నాట్యరీతిలో నాట్యం చేయుట
పిల్లలు బొడ్డెమ్మ ఆడుతారు. పెద్దలు బతుకమ్మ ఆట ఆడుతారు. ఇందులో నృత్యమూ, పాట కలసి కట్టుగా వుంటాయి. బొడ్డెమ్మ, బతుకమ్మ, చుట్ట కాముడు ఈ మూటి నృత్యగానాలు దాదాపు ఒకే లాగా వుంటాయని జయధీర్ తిరుమల రావు గారు ప్రజా సాహితి సంచికలో ఉదహరించారు. ఈ మూడు రూపాలూ, నాట్లు వేసే సమయం లోనూ కలుపు తీసే సమయం లోనూ, కోతల సమయంలోనూ, నూర్పిడి సమయం లోనూ ఏర్పడిన స్వరూపాలే. కలుపు తీసే సమయంలో పాడుకునే పాటనే స్త్రీలు విరామ సమయంలో బతుకమ్మ పాటగా పాడు కుంటారు. రాను రాను బతుకమ్మ పాటలో శారీరకమైన పని పోయి నృత్యం చోటు చేసుకుంది. కలుపు తీయడమనే చేతుల శ్రమ చప్పట్లు కొట్టడంగా మారింది.  పని పాటల్లో శ్రామికి స్త్రీలు జీవితాన్ని పాడుకున్నా, పండుగల సందర్భంలో గౌరమ్మ మీదో, బొడ్డెమ్మ మీదో పాడు కోక తప్పదు. కానీ తెలంగాణా ప్రజాపోరాట కాలంలో పోరాట జీవిత కథలనే, బతకమ్మ పాటల్లోనూ, చుట్ట కాముడు నృత్యాల్లోనూ ప్రతిబింబించారు.
1️⃣ చుట్టకాముడు (Chuttakaamudu)

అర్ధం:

సాధారణంగా నృత్య / నాటక సందర్భంలో, పరిసరాన్ని, సమూహాన్ని, కృషితో చుట్టూ తిరిగి, క్రమంలో నిలిచే వ్యక్తి / పాత్ర అని అర్థం.

కొన్నిసార్లు “సర్కిల్ / రౌండ్ లో కదిలే వ్యక్తి” అని కూడా అర్థం.

ఉపయోగం:

కృష్ణనాట్యంలో, భక్తి నృత్యంలో సమూహం చుట్టకాముడు ద్వారా క్రీడాత్మక కదలికలు చూపిస్తారు.

ఫలితంగా నృత్యం లేదా కథానాయకుల చుట్టూ క్ర‌మ‌బ‌ద్ధ కదలికలు ఏర్పడతాయి.

ఉదాహరణ వాక్యం:

నాటకరంగంలో చుట్టకాముడు కథానాయకుడిని చుట్టూ తిరిగి నాట్యక్రమాన్ని అందించాడు.

2️⃣ నాట్యరీతీ (Natyareethi)

అర్ధం:

నాటక / నృత్య కళలో ప్రవేశించే శైలీ, సూత్రాలు, ఆచారాలు, నిబంధనలు

Essentially, ఇది కళాకారుని ప్రదర్శనలో పాటించే విధానం / పద్ధతి.

ఉపయోగం:

నాట్యకళా ప్రదర్శనలో కథ, భావం, అభినయం, సంగీతం, మాధుర్యం మేళవించే పద్ధతి.

శాస్త్రీయ నృత్యంలో (కూచిపూడి, భరతనాట్యం) “నాట్యరీతీ”ని క్రమంగా పాటిస్తూ అభినయ క్రమాన్ని చూపుతారు.

ఉదాహరణ వాక్యం:

ఈ నాటకంలో నటి నాట్యరీతీ ప్రకారం ప్రతి అంగీకారాన్ని అందంగా చూపించింది.

## శక్తి వంతమైన కళారూపం
thumb|292x292px|తెలంగాణ ప్రభుత్వ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించబడిన 'బతుకమ్మ' వేడుకలలో బతుకమ్మ ఆడుతున్న మహిళలు
తెలంగాణా పోరాట కాలంలో నల్లగొండ జిల్లాలో చుట్ట కాముడు చాల ప్రసిద్ధి పొందింది. నైజాం  ప్రభుత్వానికి ఒక నివేదిక సమర్పిస్తూ కందూరి ఈశ్వర దత్తు లాంటి వారు కూడా చుట్ట కాముడు చాల శక్తి వంతమైన కళా రూపంగా పేర్కొన్నారు. స్త్రీలు పాల్కొనే చుట్ట కాముడు ఆటకి దగ్గరగా వున్న ధులా  కళా రూపాన్ని పురుషులు రాత్రి పూట ప్రదర్శిస్తారు.

## ఉయ్యాల పదం
పోరాట కాలంలో మల్లు స్వరాజ్యం  వ్రాసిన *వీరమట్టా రెడ్డి ఉయ్యాలో*  అనీ, *ధీర ఆనంతా రెడ్డి ఉయ్యాలో*  అని చుట్టూ తిరుగుతూ చేసే నృత్యం ఎంతో ఉత్తేజాన్ని కలిగించేది. ఆ పోరాట కాలంలో పాదిన అనేక పాటల్లో, ఉయ్యాలోఅని, ఎన్నియాలో అనీ, చంద మామా అని వంతలు ఉపయోగించే వారు. ఉయ్యాలో అనడం వల్ల అది ఉయ్యాల పాట కాదు. వంత మాత్రమే. పోరాట కాలంలో ఎక్కువగా, అమర వీరుల మీదే ఈ పాత బాణీలతో పాడు కున్నారు. ఉదాహరణకు:


వీరామట్టా రెడ్డి ఉయ్యాలో..........
ధీర అనంతా రెడ్డి ఉయ్యాలో............

అంటూ సాగుతుంది.

## మూలాలు

* తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు వారు 1992 సంవత్సరంలో ముద్రించిన డా. మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణ మూర్తి గారు రచించిన తెలుగువారి జానపద కళారూపాలు

## యితర లింకులు

* తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు వారు 1992 సంవత్సరంలో ముద్రించిన డా. మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణ మూర్తి గారు రచించిన తెలుగువారి జానపద కళారూపాలు

వర్గం:జానపద కళారూపాలు
వర్గం:తెలంగాణా జానపద కళారూపాలు
బాడిగ వెంకట నరసింహారావు

**బాడిగ వెంకట నరసింహారావు** (ఆగస్టు 15, 1913 - జనవరి 6, 1994) బాలబంధు బిరుదాంకితుడు. ప్రముఖ కవి, సాహితీ వేత్త, బాల సాహిత్యకారుడు.

## జీవిత విశేషాలు
బి.వి.నరసింహారావు బాలసాహిత్యకారుడు,బాలబంధు. 1913 ఆగస్టు 15న కృష్ణాజిల్లా కౌతరం గ్రామంలో జన్మించాడు.వందల సంఖ్యలో బాలగేయాలు రాశారు. కథలూ, నాటికలు, గేయ నాటికలు, బాల సాహిత్యంపై అనేక వ్యాసాలు రాశారు. బాలసాహిత్యం తయారు చేయడమేగాక, ఆడి, పాడి ప్రచారం చేశాడు. కాకినాడ ఆంధ్ర సేవా సంఘంలో చేరాడు. కస్తూరి శివరావు, రేలంగి వెంకట్రామయ్య ఆయనకు అక్కడ సహాధ్యాయులు. ఆ పాఠశాలలో తెలుగు పండితులు వింజమూరి లక్ష్మీ నరసింహారావు రచించిన ‘అనార్కలి’ నాటకంలో అనార్కలి పాత్ర వేశారు. ఆనాటి నుంచి ‘అనార్కలి నరసింహారావు’గా పేరొందారు. ‘పాలబడి పాటలు’ 1958లో జాతీయ బహుమతి పొందింది. 1975లో ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఆయనను సత్కరించింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ బాలల అకాడమీ ‘బాలబంధు’ బిరుదాన్ని వారికి ప్రసాదించింది. నార్ల వెంకటేశ్వరరావు సూచన మేరకు దాదాపు 30 ఏళ్లపాటు నాట్యరంగానికి బి.వి. విశేషసేవ చేశారు. జానపదాలకు నాట్యాభినయం కూర్చారు. కృష్ణశాస్త్రి, శ్రీశ్రీ, నండూరి, కొనకళ్ల వంటి కవుల గీతాలకు నాట్యాన్ని కూర్చారు. 1942లో పాలకొల్లులో బి.వి. నాట్యాన్ని తిలకించిన ఆదిభట్ల నారాయణ దాసు మనసు పులకించి అమాంతంగా రంగస్థలం మీదికి దుమికి ‘ఒరే! నా ఒళ్ళు మొగ్గతొడిగిందిరా నీ నాట్య దర్శనంతో’ అంటూ ఆశువుగా పద్యం చెప్పి ఆశీర్వదించారు. కవిసామ్రాట్ విశ్వనాథ బి.వి. నాట్యానికి ‘భావనాట్యం’ అని పేరుపెట్టారు. బి.వి.నరసింహారావు తనకు చలం రాసిన లేఖలను పుస్తకంగా వెలువరించారు. ఇతని శతజయంతి సందర్భంగా దేవినేని సీతారామమ్మ ఫౌండేషన్ వారు అందరి బంధువయ పేరుతో మూడు సంపుటాలుగా ఇతని సమగ్ర సాహిత్యాన్ని వెలువరించారు.

## రచనలు
* బాలరసాలు
* పాలబడి పాటలు 
* ఆవు-హరిశ్చంధ్ర 
* విరిసినపూలు
* నా కథలు
* ప్రియదర్శి
* బాలతనం
* చిన్నారిలోకం
* పూలబాలలు
* ఋతువాణి
* అందరి బంధువయ (సమగ్ర సాహిత్యం) మొదలైనవి.

## భావాలు
* ‘బాలల భావాలు బాలభాషలో వెలార్చడానికి ముందు బాల మనస్కత మనలో పుష్కలంగా ఉండాలి’ 
:నా కొలిచే దేవుళ్ళు పసివాళ్ళు
:గుండెగుడిని నిండుగ కొలు
:వుండిన దేవుళ్ళు పసివాళ్ళు’’ 
:అల్లారుముద్దు పిల్లల్లారా!
:ఇల్లారండి భయపడకండి
:ఇదిగో నాహృది! మీ విడిది!
:ఇట దొరుకుతుంది మీకు వలసింది’’

## మరణం
1994, జనవరి 6 వ తేదీన విజయవాడ పుస్తక ప్రదర్శనలో చలం శతజయంతి సభలో ప్రసంగిస్తూ గుండెపోటుకు గురై హఠాన్మరణం చెందారు.

## మూలాలు

* బాలసాహితికి బంధువు బి,వి.--మండలి బుద్ధప్రసాద్ (సాక్షి 14.8.2013)

వర్గం:1913 జననాలు
వర్గం:1993 మరణాలు
వర్గం:తెలుగు రచయితలు
వర్గం:సాహితీకారులు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా రచయితలు
కొలను పాక భాగవతులు

ఆంధ్ర ప్రాంతంలో వున్న గంటె భాగవతులకూ, తెలంగాణా గంటె భాగవతులకు వ్యత్యాసం ఉంది. ఈ గంటె భాగవతులు కరీంనగర్ జిల్లా కొలను పాకలో ఉన్నారు. వీరి ప్రదర్శనమూ రాత్రి పూటే జరుగుతుంది. వీరి ప్రదర్శన సాహిత్యం అంతగా తెలియక పోయినా, వీరి ప్రదర్శనం మాత్రం ప్రాముఖ్యంగా ప్రదర్శిచ టానికి ఈ గరిటెలను ఉపయోగిస్తారు. వీరి ప్రదర్శనంలో వచ్చే ప్రతి పాత్ర ధారి చేతిలోనూ ఒక గరిటె వుంటుంది. అందులో చమురు పోసి వత్తి వేసి వెలిగిస్తారు. ప్రతి పాత్ర యొక్క హావ భావాలూ, ఆంగిక చలనాలు,, ఈ గరిటె వెలుతురు వల్ల ప్రేక్షకులకు విశదంగా వెల్లడౌతాయి. మధ్య మధ్య నటనను సాగిస్తూ గంటెల లోని వచ్చిని ఎదగోస్తూ వుంటారు. ఈ వత్తుల వెలుగురు వల్ల ముఖంలో ప్రతి బింబించే సాత్వికాభినయానికి ఎక్కువ ప్రాముఖ్యాన్నిస్తారు. ప్రాచీనులు ఈ పద్ధతిని ఎక్కువగా అనుసరించే వారు. అంటే ఆ నాటికే ముఖాభి నాయనానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్య ఇచ్చి నట్లు మనం తెలుసుకోవచ్చు. ప్రతి వారి చేతిలోను గరిటె వుంటుంది కాబట్టి, ఆ గరిట ప్రాముఖ్యంతోనే నాటకాలను ప్రదర్శిస్తారు. అందుకే వారిని గరిటె భాగవతులనీ, గంటె భాగవతులనీ పేరు వచ్చింది.

## సూచికలు

* తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు వారు 1992 సంవత్సరంలో ముద్రించిన డా. మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణ మూర్తి గారు రచించిన తెలుగువారి జానపద కళారూపాలు.

## యితర లింకులు

వర్గం:జానపద కళారూపాలు
వర్గం:తెలంగాణా జానపద కళారూపాలు
పంబల వారు

పంబల ఆంధ్ర ప్రదేశ్ వెనుకబడిన కులాల జాబితా ఏ గ్రూపు లోని 21వ కులము.

thumb|left|పొమ్మల జోడు. వాయిద్య పరికరము/దామలచెరువు గ్రామం సమీపాన మొరవపల్లిలో తీసిన చిత్రము
thumb|right| ఒక గ్రామ దేవత పూజకు సంబంధించిన ఊరేగింపులో పొమ్మలు వాయిస్తున్న దృశ్యము.చిత్తూరు జిల్లా..... మొగరాలలో తీసిన చిత్రము
;సర్కారు ఆంధ్ర ప్రాంతంలో ఒకప్పుడు విరివిగా జరిగే దేవతల కొలువుల్లోనూ, జాతర్ల లోనూ పంబల వారి కథలు ఎక్కువగా జరుగుతూ వుండేవి. ఈ నాటికీ గ్రామ దేవతలను కొలిచే ప్రతి చోటా ఈ కథలు జరుగుతూ ఉన్నాయి. ఒక రకంగా చెప్పాలంటే ఈ కథలు కనుమరుగు ఔతున్నాయి. ప్రస్తుతము చిత్తూరు జిల్లాలో గ్రామ దేవతల పూజలలో ఈ వాయిద్యాన్ని విరివిగా ఉపయోగిస్తున్నారు. ఇంటి వారు పూజకు ఇంటినుండి బయలు దేరి నప్పటినుండి దేవాలయము వరకు ముందు పంబల వారు పంబల వాయిస్తూ ముందు నడవాల్సిందే. (మొగరాల గ్రామంలో తీసిన చిత్రము చూడుము) ఈ వాయిద్యము వీరావేశాన్ని రేకెత్తిస్తుంది. ఈ సందర్భంగా కొందరికి పూనకం రావడం కూడా జరుగుతుంది.

పంబల వారు అయ్యగారి దర్శనానికి చెందిన హరిజనులనీ, వీరి వాయిద్యం *పంబ జోడనీ, వీరు ఎక్కువగా * అంకమ్మ *  కథలను పాదుతారనీ, వీరు కొలిచే అంకమ్మకు, *మురాసపు అంకమ్మ *  అని పేరనీ వంతలు పంబ జోడును వాయిస్తూ  [[శ్రుతి]] కి [[తిత్తి]]  ఊదుతూ వుంటే కథకుడు రాజ కుమారునిలా వేషాన్ని ధరించి కుడి చేతితో పెద్ద కత్తినీ, ఏడమ చేతితో *అమజాల '' అనే చిన్న కత్తిని పట్టుకుని వీరా వేశంతో చిందులు తొక్కుతూ కథను పాడుతారనీ, డా: తంగిరాల వెంకట సుబ్బారావు గారు జానపద కళోత్సవాల సంచికలో వివరించారు.

;పంబల వాయిద్యము జంటగా వుంటాయి. ఇవి తప్పనిసరిగా ఇత్తడి లోహంతో చేసినవై వుంటాయి. వీటిని వాయించడానికి రెండు పుల్లలు అవసరము. వీటి శబ్ధము మధురముగా వుండదు గాని వీరావేశాన్ని రేకెత్తించే విధముగా వుంటుంది. ఈ వాయిద్యము సంగీత కచ్చేరీలలో వాడరు. కేవలము పూజా సమయములలో, కర్మకాండల సమయంలలో మాత్రమే ఉపయోగిస్తారు.

## కులచరిత్ర పంబాల
గ్రామీణ ప్రాంతాలలో వర్షాలు కురవకపోయినా, రోగాలొచ్చినా గ్రామ దేవతలను ప్రసన్నులను చేసుకోవడానికి కొలిచే కొలుపుల్లో ‘పంబాల’ కులస్తులు వాయిద్యాలు వాయించేవారు.రాత్రి సమయంలో  వాయిద్యాలను వాయిస్తూ కథలు చెప్పేవారు. సర్కారు జిల్లాల్లో ఎక్కువగా అంకమ్మ కథలను పాటల రూపంలో వినిపించేవారు. రాగాలుతీస్తూ శ్రావ్యంగా కథలు వినిపించేవారు. వీరు కొలిచే అంకమ్మ దేవతను ‘మరాసపు అంకమ్మ’ అని చెప్పుకుంటారు. ఇందులో ప్రధాన కథకుడు రాజకుమారుని వేషం ధరిస్తాడు.కత్తులతో విన్యాసాలు కూడా చేస్తాడు. కుడి చేతిలో పెద్ద కత్తి, ఎడమచేతిలో అమజాల అనే చిరు కత్తిని పట్టుకుని వీరావేశం ప్రదర్శిస్తాడు.కథను రక్తి కట్టిస్తాడు.ప్రక్కనే ఉన్న వంతలవాళ్లు పంబజోడును వాయిస్తూ, శృతికి సహకరిస్తారు.పంబాలవాళ్ల వాయిద్యాలు లేకుండా ఆరోజుల్లో జాతరలు ముగిసేవికావు.ఉత్సవ విగ్రహాల ఊరేగింపుల్లో కూడా వీరు తమ వాయిద్యాలతో పాల్గొని తమ ప్రత్యేకతను చాటుకునేవారు.మాల లకు వీరు పూజారులు. పెద్ద కర్మ తదితర అంత్యక్రియల కార్యక్రమాలలో కూడా వీరే నిర్వహించేవారు.

## సూచికలు
## మూలాలజాబితా
* తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు వారు 1992 సంవత్సరంలో ముద్రించిన డా. మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణ మూర్తి గారు రచించిన తెలుగువారి జానపద కళారూపాలు.
## యితర లింకులు

వర్గం:జానపద కళారూపాలు
వర్గం:కులాలు
కడ్డీ వాయిద్యం

thumb|236x236px|జానపద జాతర సాంస్కృతిక కార్యక్రమంలో కడ్డీతంత్రి కళాకారుల ప్రదర్శన
‘కడ్డీ వాయిద్యం’  అనేది ఒక రకమైన సంగీత వాయిద్యం. ఇది వీణ మాదిరిగా ఉంటుంది. 

## విశేషాలు
మిత్తుల అయ్యవార్లనీ, దాసరులనీ పిలువబడే వీరు, ఈ *కడ్డీ* వాయిద్యంలో ప్రవీణులు.  వీణ మాదిరే దీనిని కూడా చేతి వ్రేళ్ళతోనే వాయిస్తారు. వీరు ముఖ్యంగా ఈ వాయిద్యం మీద భగవన్నామ సంకీర్తనలు వాయిస్తూ వుంటారు.

ఈ కడ్డీ వాయిద్యాన్ని ముందు నిల బెట్టుకుని రెండు సన్నని పుల్లలతో జలతరంగ్ వాయిద్యాన్ని వాయించినట్లు వాయిస్తారు. ఈ స్వర మాధుర్యం ఎంతో మధురంగా వుంటుంది. వీరి వృత్తికి ప్రాణప్రదమైంది ఈ వాయిద్యమే. అయితే ఈ వాయిద్యాన్ని అందరూ వాయించలేరు. దీనికి ప్రత్యేకమైన శిక్షణ తోనూ, సాధన తోనూ సాధించ వలసిందే. అందువల్లనే ఈ వాద్య కాండ్రలో ప్రవీణులు చాల తక్కువ. తెలంగాణలో ఈ వాయిద్యంలో ప్రసిద్ధు లైన వారు కరీంనగర్ జిల్లా మెట్టుపల్లి తాలూకాలో ఉన్నారు. ఈ కళా రూపాన్ని శిథిలం కాక ముందే రక్షించు కోవడం అవసరం.
## మూలాలు

## బాహ్య లంకెలు
* 

వర్గం:జానపద కళారూపాలు
వర్గం:సంగీత వాయిద్యాలు
తుమ్మెద పాటలు

;దశరా పండుగ వచ్చిందీ అంటే ఆంధ్ర దేశపు పల్లెల్లో కూలీ స్త్రీలు చక్కగా రంగు రంగుల చీరలు చరించి, కొప్పులో బంతి పువ్వులు చుట్టి వయ్యారంగా సీతా కోక చిలుకల్లా మృదు మధురమైన కంఠంతో
రావె రావె నల్ల తుమ్మెదా, మంచి 
పాటలెన్నో పాడు తుమ్మెదా
పండవులు పాండవులు తుమ్మెదా
పంచ పాండవులారె తుమ్మెదా.

అంటూ ఇంటింటికి తిరిగి

కొత్త పంటొచ్చింది తుమ్మెదా
మనకు కరువేమి లేదింక తుమ్మెదా.


అంటూ తుమ్మెదల జట్టుల్లాగా స్త్రీ కూలీలు ఈ కళా రూపాన్ని ప్రచారం లోకి తీసుకు వచ్చారు. ఈ పాటలనే ప్రజానాట్య మండలి కరువు పరిస్థితుల ననుసరించి అధిక పంటలు పండించ వలసిందిగా రైతుల నుద్బోధించ టానికి పాటలు వ్రాసి ప్రచారం చేశారు.

## సూచికలు

* తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు వారు 1992 సంవత్సరంలో ముద్రించిన డా. మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణ మూర్తి గారు రచించిన తెలుగువారి జానపద కళారూపాలు.

## యితర లింకులు

వర్గం:జానపద కళారూపాలు
చిన్నమాదిగలు

thumb|డ్రామా స్టేజ్ కర్టెన్ - ప్రతీకాత్మక చిత్రం
కేవలం మాల మాదిగలను మాత్రమే యాచించే వీరిని చిన్న మాదిగ లంటారు. సర్కారు ప్రాంతంలో కూడ ఇలా యాచించే వారున్నారు. చిన్న మాదిగలు ఊరూరా సంచారం చేస్తూ ప్రదర్శిస్తారు. వీరిది పగటి ప్రదర్శనం. వీరి ప్రదర్శనం వీధి భాగవతానికి దగ్గరగా వుంటుంది. వేష ధారణ కూడా అంతే. వీరి కథా ఇతి వృత్తం చారిత్రాత్మక మైనది. వీరు ఏగ్రామలో ఎన్ని ప్రదర్శనాలు ఇచ్చినా ఒక వారం రోజుల కన్నా ఎక్కువ ఆ గ్రామంలో వుండరు. ప్రదర్శనలన్నీ ముగిసిన తరువాత చివరి రోజున ఒక తంతు నడుపుతారు. నీచ దేవతలను తృప్తి పరచడానికి జంతు బలి చేసి బీభత్సంగా వేషం అలంకరించుకున్న ఒక యువకుడు శౌరాత్ర దేవతల ముందు తాండవం చేస్తాడట. గ్రామ ప్రదక్షిణం చేసి సమీపంలో వున్న చెరువులో స్నానం చేసి తిరిగి ఆ గ్రామానికి రాకుండా వెళ్ళి పోతాడట. ఈ విధంగా ప్రదక్షిణం చేయడం వల్ల పాడి పంటలకు, ప్రజలను శుభం కలుగు తుందని జానపదుల నమ్మిక.
## సూచికలు

* తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు వారు 1992 సంవత్సరంలో ముద్రించిన డా. మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణ మూర్తి గారు రచించిన తెలుగువారి జానపద కళారూపాలు.
## యితర లింకులు

వర్గం:జానపద కళారూపాలు
సాతాని వైష్ణవులు

**చాత్తాద శ్రీ వైష్ణవులు ,** శ్రీ వైష్ణవ మత సంప్రదాయానికి చెందిన వారు. శైవం,  వీర శైవం ఆంధ్రదేశంలో విజృంభించిన తరువాత తెలుగు దేశంలో రామానుజుని వైష్ణవం ప్రవేశించింది. వైష్ణవ దేవాలయాల్లో గుడి సేవకులుగా ఒక వర్గం ఏర్పడిందనీ, వారినే సాతాను లంటారనీ, ఆరుద్ర గారు ప్రజాసాహితీ సంచికలో ఉదహరించారు.

సాత్వత(చాత్తాద )శ్రీవైష్ణవ బ్రాహ్మణ అనుష్ఠానమ్

1.బాహ్య అనుష్ఠాన లక్షణములు

2. అంతర్ అనుష్ఠాన లక్షణములు 

రెండు విధాలైన లక్షణాలను కలిగి ఉంటారు

1.బాహ్య అనుష్ఠాన లక్షణములు:

  యే కంఠలగ్న తులసీ నళినాక్షమాల 

  యే బాహుమూలపరిచిహ్నిత శంఖ చక్రాః

  యే వా లలాటఫలకేలసధూర్ద్వపుండ్రాస్తే

   విమలోపవీత భవనమాశు పవిత్ర యంతిః

కంఠమునందు తులసి తామర పూస మాలలు ధరించి బాహుమూలముల యందు తాపశంఖ చక్ర చిహ్నాలు కలిగి ముఖమున చక్కటి ఊర్ధ్వపుండ్రములను ధరించి యజ్ఞోపవీతమును ధరించి పవిత్రుడై ఉండువాడు చాత్తాద శ్రీవైష్ణవ బ్రాహ్మణుడు .ఇక్కడ ఊర్ధ్వపుండ్రము ధరించినప్పుడు భగవంతుని పాదము వలె స్పష్టంగా రెండువైపులా సమముగా ఉండవలెను  మధ్యలోని శ్రీ చూర్ణం దీపపు కాంతి వలె ఊర్ధ్వ ముఖంగా సుస్పష్టముగా ఉండవలెను,

2.అంతర్ అనుష్ఠాన లక్షణములు :

.పూర్తిగా ప్రాపంచిక విషయాంతరములను త్యజించాలి.

.శ్రీమన్నారాయణ్ణున్ని మాత్రమే ఆశ్రయించాలి.

శాశ్వత లక్ష్యమును సాఫల్యం చేయుట యందు పూర్తివిశ్వాసముంచాలి.

ఆ లక్ష్యసాధనకై ధృడమైన కోరికను కలిగి ఉండాలి.

భగవానుని కళ్యాణగుణములను అనుభవిస్తు కైంకర్య అభిలాష కలిగి ఉండాలి.

భాగవతుల వైభవం,గుణములును తెలుసుకొని వారిననుసరించాలి.

నిత్యం తిరుమంత్రం మరియు ద్వయమంత్రములందు స్థిరమైన అభినివేశం కలిగి ఉండాలి.

స్వాచార్యుల యందు విపరీతాభిమానం కలిగి ఉండాలి.

భగవానుని యందు ఆచార్యుని యందు సదా ఉపకారబుద్ధిని కలిగి ఉండాలి.

ఙ్ఞానులైన సాత్విక శ్రీవైష్ణవులతో సదా సత్సంగముచేస్తుండాలి.

సతతము శ్రద్ధతో శ్రీమన్నారాయణుని మాత్రమే పూజిస్తూ ఆయనే అక్షర అవ్యక్తమైన పరబ్రహ్మం అని ఉపాసించేవారు సాత్వత(చాత్తాద )శ్రీవైష్ణవ బ్రాహ్మణులు

.

## ప్రముఖ వ్యక్తులు
* పరవస్తు చిన్నయ సూరి
* పరవస్తు వెంకట రంగాచార్యులు

## మూలాలు

## యితర లింకులు

వర్గం:కులాలు
చిందోళ్ళు

[thumb|ప్రపంచ జానపద దినోత్సవ వేడుకల్లో భాగంగా 2019 ఆగస్టు 31న హైదరాబాద్‌లోని రవీంద్ర భారతిలో తెలంగాణ ప్రభుత్వ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ నిర్వహించిన [జానపద జాతర సాంస్కృతిక కార్యక్రమంలో చిందు యక్షగాన కళాకారుల ప్రదర్శన]]
సిందోళ్ళు , **చిందోళ్ళు** ఆంధ్ర ప్రదేశ్ షెడ్యూల్డు కులాల జాబితా లో 59 వ కులం.వశిష్టుడి తల్లి ఊర్వశి, భార్య అరుంధతి (మాదిగ).జాంబవంతునికి రక్త సంబంధికురాలు. అరుంధతికి, వశిష్టుడికి పుట్టిన ప్రథమ సంతానమే శక్తి. ఈ శక్తి సంతానమైన చిందులు యాచకులుగా జీవిస్తున్నారు. 
ప్రత్యేక భాష, సంస్కృతి, ఆచారాలు కలిగి ఉన్న చిందులు తెలంగాణ ప్రాంతంలో ఎక్కువగా ఉన్నారు.వీరు దక్కలి, మాస్టి, గంగిరెద్దుల, దాసరి, బుడిగ జంగాలు, బాలసంతు,గోత్రాల, పూసవేర్ల తదితర కులాలలోకి చెదిరిపోయి కొన్ని కులాలు ఎస్సీలుగా, మరికొన్ని కులాలు బీసీలుగా ఉన్నారు. ఏ మాత్రం నాగరికతలేక ఈ జాతులు అభివృద్ధికి నోచుకోలేదు.కులానికో వృత్తి, సంస్కృతి కూడా ఉన్నది. యాచకవృత్తి ఆచరించడం వల్ల సమాజంలో వీరికి గుర్తింపు గౌరవం లేవు. జాంబవంతుడు తొలుత జంతు చర్మంతో దుస్తులు, చెప్పులు చేశాడు. ఇనుమును కరిగించడం కోసం తోలుతిత్తిని కనుగొన్నాడు.తోలుతో డప్పు తయారు చేశాడు.ఆయన కనుగొన్న ఉత్పత్తి పరికరాలు సమాజానికి ఎలా ఉపయోగపడ్డాయో తెలియచేశారు చిందు కళాకారులు.తోలుతో మద్దెల, కంచులతో తాళం, హార్మోనియం సంగీత పరికరాల తయారీతో చిందు అనే సాంస్కతిక కళారూపానికి మెరుగులు దిద్దారు.
వైష్ణవుల, శైవుల పాలనలో నర్తకులుగా జీవిస్తూ చిందు కళాకారులు దేవతలను, చక్రవర్తులను, రాజుల చరిత్రలను తమ ఆట, పాట, మాటలతో యక్షగాన ప్రదర్శనలతో ప్రచారంచేశారు. గోత్రము గంగాధరి, మునివంశం, బొట్టు పంగనామాలు (వైష్ణవనామం) వంటివే కాకుండా శరీరానికి జంజరము కూడా ధరిస్తారు. మరణానంతరం భూమిలో పాతిపెట్టే ఆచారం ఉంది. నేటి చిందులు మాదిగలపై ఆధారపడి వారికి యాచకులై జీవిస్తున్నారు.మాదిగ సమూహంలోనే ఉంటారు.మాదిగలతో కంచం పొత్తు ఉన్నా,మంచం పొత్తు(పెండ్లి సం బంధాలు) ఉండదు.చిందులకు యక్షగాన కళారూపాలను ప్రదర్శించడం,ఊరూరా భిక్షాటన చేయడం తప్ప భూమి లాంటి ఆస్తిపాస్తులు లేవు. పైచదువులు చదివినవారు ఉద్యోగులు పెద్దగా లేరు.

## మూలాలు
*http://www.namasthetelangaana.com/Editpage/article.asp?category=1&subCategory=7&ContentId=155071
## మూలాలు
* తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు వారు 1992 సంవత్సరంలో ముద్రించిన డా. మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణ మూర్తి గారు రచించిన తెలుగువారి జానపద కళారూపాలు
వర్గం:కులాలు
తాడంకి శేషమాంబ

**తాడంకి శేషమాంబ** (1908-1968) తొలి తరం తెలుగు సినిమా నటి. గయ్యాళి అత్త పాత్రలకు ప్రసిద్ధి చెందినది.

తెనాలిలోని సనాతన బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించిన శేషమాంబకు పదకొండవ యేటనే వివాహం జరిగింది. వృద్ధుడైన ఆమె భర్త తాడంకి వెంకయ్య కూతురు పుట్టిన తర్వాత మరణించడంతో ఆర్థిక ఇబ్బందులు మొదలయ్యాయి. పూడగడవని పరిస్థితిని గమనించిన ప్రముఖ లాయర్ నండూరు శేషాచార్యులు, ప్రముఖ డాక్టర్ గోవిందరాజులు సుబ్బారావులు ఈమెను ప్రోత్సహించి, నటనలో శిక్షణ ఇప్పించి, రంగస్థల ప్రవేశం చేయించారు.

తన తొలినాటకం కన్యాశుల్కంలో మధురవాణిగా శేషమాంబ తన అభినయంతో ప్రేక్షకులను మెప్పించి అలరించడంతో, నాటకరంగంలో స్థిరపడి కుటుంబ నిర్వహణకు ఇబ్బందులు తీరిపోయాయి. పాండవోద్యగవిజాయాలు నాటకంలో కర్ణుడి పాత్ర, ఖిల్జీ రాజ్య పతనంలో కమలారాణి పాత్రలు శేషమాంబకు పేరుతెచ్చి పెట్టాయి.

1939లో వాహినీ పతాకంపై వందేమాతరం సినిమా నిర్మాణంలో ఉన్న దర్శకనిర్మాత బి.ఎన్.రెడ్డికి అందులో గయ్యాళి అత్త పాత్రను పోషించడానికి సరైన నటి దొరకలేదు. ఆ అన్వేషణలో ఉన్న ఆయన మిత్రుల ద్వారా శేషమాంబ గురించి విని ఆమెను పరీక్షించడానికి సముద్రాల, ఎ.కె.శేఖర్ లను తెనాలి పంపాడు. వాళ్ళు శేషమాంబతో మాట్లాడి ఒప్పందం కుదుర్చుకొని మద్రాసు తిరిగివెళ్ళారు. అలా సినిమా రంగానికి పరిచయమైంది శేషమాంబ. నిజ జీవితంలో అత్త ఆడబిడ్డల అదమాయింపులు, ఆరళ్ళు చాలాకాలం అనుభవించిన శేషమాంబ తన అనుభవసారాన్ని రంగరించి గయ్యాళి అత్త పాత్రను తనదైన శైలిలో అద్భుతంగా పోషించింది.

శేషమాంబ 14-11-1958 తేదీన తెనాలిలోనే మరణించింది. ఈమె కూతురు స్వరాజ్యలక్ష్మి కూడా నటే.

## సూచికలు

## యితర లింకులు
* శేషమాంబ జీవిత చరిత్ర

వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు
వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు
వర్గం:1908 జననాలు
వర్గం:1958 మరణాలు
వర్గం:గుంటూరు జిల్లా రంగస్థల నటీమణులు
వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు
షబ్బీర్ అలీ

**ముహమ్మద్ అలీ షబ్బీర్** (محمد علی شبّیر) : కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో రెండు పర్యాయాలు మంత్రిగా పని చేశాడు. ఆయన 2021లో తెలంగాణ రాష్ట్ర కాంగ్రెస్‌ పార్టీ రాజకీయ వ్యవహారాల కమిటీ (పీఏసీ)  కన్వీనర్‌గా నియమితులయ్యాడు.
## రాజకీయ జీవితం
షబ్బీర్ అలీ 1970లో ఎన్‌ఎస్‌యూఐ కార్యకర్తగా కాంగ్రెస్ పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి 1987లో మాచారెడ్డి మండలం ఎంపీపీగా పోటీ చేసి ఓడిపోయాడు. ఆయన 1989లో జరిగిన ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో కామారెడ్డి నియోజకవర్గం నుండి కాంగ్రెస్‌ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి టీడీపీ అభ్యర్థి యూసుఫ్ అలీ పై 12978 ఓట్ల తేడాతో మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా అసెంబ్లీకి ఎన్నికై, 31 ఏళ్లకే చెన్నారెడ్డి మంత్రివర్గంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర తొలి మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖ మంత్రిగా, మత్స్యశాఖ ఇన్‌చార్జ్‌ మంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వహించాడు. ఆయన 1994, 1999 ఎన్నికల్లో ఓడిపోయి తిరిగి 2004లో జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో ఎమ్మెల్యేగా గెలిచి వైఎస్‌ రాజశేఖర్‌రెడ్డి మంత్రి వర్గంలో విద్యుత్‌, బొగ్గు, మైనారిటీ సంక్షేమం, వక్ఫ్‌, ఉర్దూ అకాడమీ శాఖల మంత్రిగా పని చేశాడు.

షబ్బీర్ అలీ 2009లో జరిగిన ఎన్నికల్లో కామారెడ్డి నియోజకవర్గం నుండి ఓటమిపాలై, తెలంగాణ ఉద్యమ సమయంలో 2010లో జరిగిన ఎల్లారెడ్డి నియోజకవర్గ ఉప ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్‌ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి టీఆర్‌ఎస్‌ అభ్యర్థి ఏనుగు రవీందర్‌రెడ్డి చేతిలో ఓడిపోయాడు. ఆయన 14 మార్చి 2013న ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనమండలికి ఎమ్మెల్యే కోటాలో ఎమ్మెల్సీగా ఎన్నికయ్యాడు. షబ్బీర్ అలీ తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తరువాత జరిగిన తెలంగాణ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో కామారెడ్డి నియోజకవర్గం నుండి కాంగ్రెస్‌ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఓడిపోయాడు. ఆయన 2014లో టీపీసీసీలో ప్రచార కమిటీ ఉపాధ్యక్షుడు, ఎన్నికల సభ్యునిగా నియమితుడయ్యాడు. ఆయన 2018లో ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్‌ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఓడిపోయాడు. ఆయన తెలంగాణ శాసనమండలిలో ప్రతిపక్ష నేతగా పని చేశాడు.

షబ్బీర్ అలీ 2023లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికల్లో నిజామాబాదు అర్బన్ నియోజకవర్గం నుండి పోటీ చేసి ఓడిపోయాడు. ఆయనను 2024 జనవరి 20న తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఎస్సీ, ఎస్టీ, ఓబీసీ, మైనార్టీ శాఖల ప్రధాన సలహాదారుగా నియమించింది.

## మూలాలు

## బాహ్య లింకులు
షబ్బీర్ అలీ వెబ్‌సైటు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ముస్లిం నాయకులు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ లో ముస్లిం ప్రముఖులు
వర్గం:1957 జననాలు
వర్గం:తెలుగువారు
వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు
వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా రాజకీయ నాయకులు
వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా నుండి ఎన్నికైన ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు
వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లాకు చెందిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రులు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (1989)
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (2004)
వాల్మీకి (1945 సినిమా)

**వాల్మీకి** 1945లో విడుదలైన ఐదు తెలుగు చలనచిత్రాల్లో ఒకటి. వాల్మీకి చిత్రాన్ని మద్రాసులోని ప్రస్తుతపు వడపళని ఏరియాలో అప్పుడు అడవిగా వున్న ప్రదేశంలో చిత్రీకరించారు. భామా ఫిలిమ్స్‌ పతాకాన ఎల్లిస్‌ ఆర్‌ డంగన్‌, ఎం.ఎల్‌.టాండన్ దర్శకత్వంలో రూపొందించారు. వాల్మీకి జీవిత చరిత్రను, రామాయణంలోని ముఖ్య సన్నివేశాలు, సీతావనవాసం, లవకుశ జననం వంటి ఘట్టాలు చిత్రీకరించారీ చిత్రంలో. ఈ చిత్రం ద్వారా మాస్టర్ వేణు సంగీత దర్శకుడుగా పరిచయమయ్యాడు. 

మల్లాది విశ్వనాథ కవిరాజు, రచన అడవి బాపిరాజు కళాదర్శకత్వాన్ని నిర్వహించారు. కస్తూరి నరసింహారావు, సి.ఎస్‌.ఆర్‌.ఆంజనేయులు, రామకృష్ణ శాస్త్రి, బెల్లంకొండ సుబ్బారావు, కుమారి, దాసరి కోటిరత్నం, తవమణిదేవి, బాలాత్రిపుర సుందరి ముఖ్యపాత్రలు పోషించిన ఈ చిత్రం జూలై 14, 1945న విడుదలైంది. రామ నామమే మధురం మధురం, నీలి మబ్బులు అనే పాటలు హిట్టయ్యాయి.

## సంక్షిప్త కథ
రాకుమారి కళ్యాణికి దారి దోపిడి దొంగ పరిచయం కావడం, తొలి చూపులోనే ప్రేమలో పడటం, రాజు వారిని గుర్తించి అడిగితే రాజపుత్రుడుగా దోపిడీ దొంగను పరిచయం చేయడం, నిజం తెలిసాక రాజు ఆ దొంగకు ఉరిశిక్ష వేస్తే కళ్యాణి అతడిని తప్పించడం, తరువాత అతడు బందిపోటు నాయకుని కూతురుచే రక్షింపబడి ఆమె ప్రేమను పొందడం, బందిపోటు ముఠాలోని ఒక యువతి ఆ ప్రేమను భగ్నం చేయాలని ప్రయత్నించడం అడిగిన పెళ్ళికానుక ప్రియురాలికి తెచ్చే ప్రయత్నంలో ప్రియుడు పాములను చంపి నాగరత్నమాలను చేజిక్కించుకోడం, నారదుడు పాపపుణ్యాల్లో మీ వాళ్ళకు భాగం వుంటుందా అని ప్రశ్నించడంతో విరక్తి ఏర్పడి తపస్సు చేయడం వాల్మీకి ఇతివృత్తం. 

## తారాగణం

* కస్తూరి నరసింహరావు 
* చిలకలపూడి సీతారామాంజనేయులు 
* రామకృష్ణ శాస్త్రి 
* పారుపల్లి సుబ్బారావు 
* బెల్లంకొండ సుబ్బారావు 
* కుమారి 
* దాసరి కోటిరత్నం 
* తవమణిదేవి 
* బాలత్రిపురా సుందరి 
* వి.సుబ్బారావు 
* కె.శ్రీనివాసన్ 
* ఆర్.సూర్యనారాయణ 
* మాస్టర్ సీతారామశర్మ 
* బేబీ రాధ 
* బేబీ జమున 

## సాంకేతిక వర్గం

* దర్శకుడు: ఎల్లిస్ ఆర్ డాoగన్, ఎం.ఎల్.టాండన్ 
* సంగీతం: మాస్టర్ వేణు 
* కథ: టి.వీరారాఘవస్వామి 
* రచన: మల్లాది విశ్వనాథకవి 
* కళ: అడవి బాపిరాజు 
* గాయనీ గాయకులు: బాలాత్రిపుర సుందరి 
* విడుదల:14:07:1945.

## పాటలు
# ఉయ్యాల లూగుదాముయ్యాల పూల ఉయ్యాల 
# ఎంత గొప్పోడివిరా సెంచు ఇంకెవ్వరున్నారురా సెంచు 
# ఎంత మనోహరమే ఈ ప్రకృతి ఎంత ప్రేమ మయమే 
# ఏజాడ వేదుకుదాన ఓ సఖా ఈ జన్మమిక విఫలమే నా, గానం. బాలాత్రిపుర సుందరి 
# తెలియగ తరమా నీ మాయ దేవ దేవా బ్రహ్మాదులకైన 
# తొంగిసూస్తావేల సందమామ తొలగిపో తొలగిపో సందమామ 
# నమో నమో లోకబాంధవా నమో నమస్తే సూర్యనారాయణ 
# నవ్వవోయి నా రాజ నవ్వవోయి ఏది నవ్వవోయి 
# భజశ్రీ రాఘవ సీతారాం భవ సంతరణం 
# మొగలిపూరేకల్లె ముత్యాలకొవల్లె నారింజ పండల్లె 
# రామ నామమే శ్రీరామ నామమే మధుర మధురమే, గానం. బాలాత్రిపుర సుందరి 
# శాశ్వతమా ఇది శాశ్వతమా మరుక్షణమేమో తెలియక 
# సక్కని సుక్కా రావే రావే సక్కేరంటి ముద్దులియ్య రావే

## బయటి లింకులు
*వాల్మీకి పాటల పుస్తకం

## మూలాలు

వర్గం:రామాయణం ఆధారంగా నిర్మించబడిన సినిమాలు
పుష్పక విమానము (అయోమయ నివృత్తి)

* **[[పుష్పక విమానం (సినిమా)]]** - తెలుగు సినిమా
* **[[పుష్పక విమానము]]** - భారతీయ పురాణాలలో ప్రస్తావించబడ్డ గాలిలో ఎగరగలిగే ఒక వాహనం
దూసుకెళ్తా

**దూసుకెళ్తా ** 2013 అక్టోబరు మొదటి వారంలో విడుదలవబోతున్న తెలుగు చిత్రం 

## కథ
## నటవర్గం

* మంచు విష్ణు
* లావణ్య త్రిపాఠి
* బ్రహ్మానందం
* ఆహుతి ప్రసాద్
* కోట శ్రీనివాసరావు
* రావు రమేష్
*సామ్రాట్‌
* పంకజ్ త్రిపాఠి
* రఘుబాబు
* నాగినీడు
* శ్రవణ్
* భరత్
* పోసాని కృష్ణ మురళి
* వెన్నెల కిషోర్
* సామ్రాట్‌ 
* ఆలీ
* రవిప్రకాశ్
*ప్రభాస్ శ్రీను
* చిత్రం శ్రీను
*ప్రవీణ్
* వినయ్ ప్రసాద్
* హేమ
* అన్నపూర్ణమ్మ
* సురేఖా వాణి
* రజిత
* ఉషశ్రీ
* శరణ్య నాగ్
* సుజా వరుణీ
* రోజా
* యాని
* శరణ్య నాగ్

## సాంకేతికవర్గం
*దర్శకుడు - వీరు పోట్ల
*సంగీతం - మణిశర్మ

## పాటల జాబితా
ఈ సినిమాలోని అన్ని పాటలను రామజోగయ్య శాస్త్రి రచించారు.

## మూలాలు
 
## బయటి లంకెలు

వర్గం:2013 తెలుగు సినిమాలు
వర్గం:కోట శ్రీనివాసరావు నటించిన సినిమాలు
వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు