తుంగభద్ర నదీ యుద్ధం

**తుంగభద్ర నదీ యుద్ధం** అనేది విజయనగర అంతర్యుద్ధం (1542–1543) సమయంలో సలకమరాజు తిరుమల, రామ రాయ మధ్య జరిగిన పోరాటాల పరంపరలో చివరి యుద్ధం. తన సొంత నాయకుల వంచనతో చిక్కుకుపోయిన తిరుమల పట్టుబడటంతో ఈ నిర్ణయాత్మక యుద్ధం ముగిసింది. పట్టుబడిన తర్వాత, తిరుమల ఉరితీయబడ్డాడు, తద్వారా అతని ప్రతిఘటనకు ముగింపు పలికాడు. ప్రత్యర్థి వర్గం ఓడిపోవడంతో, కృష్ణదేవరాయల రాణులు తిరుమల దేవి, చిన్నాదేవి ఆనందంగా రామ రాయ, అతని విజేత సైన్యానికి రాజధాని ద్వారాలు తెరిచారు. ఆ తర్వాత కొద్దికాలానికే, రామ రాయ సదాశివ రాయను చక్రవర్తిగా పట్టాభిషేకం చేసి, సామ్రాజ్యానికి వాస్తవ పాలకుడిగా తన స్థానాన్ని సుస్థిరం చేసుకున్నాడు.
## నేపథ్యం
1543 మధ్య నాటికి, రామ రాయ విస్తృతమైన సన్నాహాలు పూర్తి చేసి విజయనగరంపై ముందుకు సాగాడు, శోభకృత శక సంవత్సరం 1465 భాద్రపద మాసంలో రాజధాని పరిసరాలకు చేరుకున్నాడు. బళ్ళారి తాలూకాలోని నిట్టూరులో ఉన్న ఒక శాసనం ఈ కాలంలో జరిగిన రాజకీయ, మతపరమైన కార్యకలాపాలపై వెలుగునిస్తుంది. ఇది రామ రాయ తరపున సదాశివ రాయ చేసిన రెండు మంజూరులను నమోదు చేస్తుంది. ఒకటి అచ్యుత దేవ రాయ పుణ్యం కోసం టెక్కల-కోట సీమలోని నిట్టూరులోని విఠలదేవ దేవుడికి, మరొకటి రామ రాయ ఆధ్యాత్మిక పుణ్యాన్ని పొందేందుకు మడనూర్ చందా వినాయకకు సర్వమాన్య మంజూరు. ఇది రాజధానికి, వారి చురుకైన పరిపాలనకు రామ రాయ, సదాశివల సామీప్యాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. తన స్థానానికి, భద్రతకు పొంచి ఉన్న ముప్పును గుర్తించిన సలకరాజు తిరుమల నిరాశకు గురయ్యాడు. రామ రాయ పురోగతిని ఎదుర్కోవడానికి, అతను ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా I సహాయం కోరాడు. సైనిక సహాయానికి బదులుగా, ఆదిల్ షా ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరిస్తానని, సుల్తాన్ సైన్యం కవాతు చేసే ప్రతి రోజుకు మూడు లక్షల హూన్‌ల భారీ మొత్తాన్ని చెల్లిస్తానని తిరుమల వాగ్దానం చేశాడు.

సలకరాజు తిరుమల ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా I కి చేసిన ప్రతిపాదన చాలా ఆకర్షణీయంగా ఉంది, ఇది ఆధిపత్యం, గణనీయమైన ద్రవ్య బహుమతులను వాగ్దానం చేసింది. తన అత్యంత ప్రభావవంతమైన మంత్రి అసద్ ఖాన్ ఒప్పించడంతో, సుల్తాన్ ఈ ప్రతిపాదనను అంగీకరించి తన రాజధాని నుండి విజయనగరం వైపు కవాతు చేశాడు. ప్రయాణంలో ఎలాంటి వ్యతిరేకత ఎదురుకాలేదు, అతను రాగానే తిరుమల అతనికి స్వాగతం పలికి వ్యక్తిగతంగా నగరంలోకి తీసుకువెళ్లాడు. విధేయతకు ప్రతీకగా, తిరుమల ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా I ని రాజ సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టి తన విధేయతను సూచించాడు. సుల్తాన్ రాకను గౌరవించటానికి, తిరుమల అనేక రోజుల పాటు కొనసాగే ఒక గొప్ప ఉత్సవాన్ని నిర్వహించాడు, రామ రాయ పురోగమిస్తున్న బలగాలకు వ్యతిరేకంగా మద్దతును పొందేందుకు అతని కృతజ్ఞత, అతని రాజకీయ వ్యూహాన్ని ఇది ప్రదర్శించింది.

తిరుమల ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా I తో పొత్తు పెట్టుకోవాలన్న నిర్ణయం విజయనగర ప్రభువులను తీవ్రంగా దూరం చేసింది, మహ్మదీయులు గతంలో చేసిన అకృత్యాల జ్ఞాపకంతో వారు భయభ్రాంతులకు గురయ్యారు. వంచనకు గురై, బహిరంగంగా ఎదిరించే శక్తి లేక ప్రభువులు దొంగ పశ్చాత్తాపం (feigned contrition) అనే వ్యూహాన్ని అవలంబించారు. వారు తమ మహ్మదీయ మిత్రుడిని బీజాపూర్‌కు ఉపసంహరించుకునేలా ఒప్పించాలనే షరతుతో తమ తిరుగుబాటుకు చింతిస్తూ, అతనికి శాశ్వత విధేయతను ప్రతిజ్ఞ చేస్తూ తిరుమలకు లేఖలు పంపారు. రాజకీయ ఉద్రిక్తతను గుర్తించిన రామ రాయ తిరుమలకు ప్రత్యేక హామీ కూడా ఇచ్చాడు. తిరుమల ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా I ని తన రాజ్యానికి వెనక్కి పంపించేలా చేస్తే తాను శాశ్వతంగా విధేయుడిగా ఉంటానని అతను ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.

వారి పునరుద్ధరించబడిన విధేయత ప్రతిజ్ఞలలో రామ రాయ, ప్రభువుల చిత్తశుద్ధిని విశ్వసించిన తిరుమల రాయ, తనకు ఇకపై తన మహ్మదీయ మిత్రుని మద్దతు అవసరం లేదని నిర్ణయించుకున్నాడు. వారి ఒప్పందాన్ని గౌరవించడానికి, అతను ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా I కి యాభై లక్షల హూన్‌ల గణనీయమైన రాయితీని చెల్లించాడు, సద్భావనగా అదనపు విలువైన బహుమతులను సమర్పించాడు. ఈ ఏర్పాటుతో సంతృప్తి చెందిన ఆదిల్ షా తన సరిహద్దు వైపు తన పూర్తి సైన్యాన్ని ఉపసంహరించుకున్నాడు.

ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా I నిష్క్రమణ ఒక మలుపు తిరిగింది, ఎందుకంటే ఇది తిరుమలపై విస్తృతమైన తిరుగుబాటుకు దారితీసింది. రామ రాయ తనకు విధేయత ప్రకటించిన మెజారిటీ ప్రభువులతో పాటు తమ వాగ్దానాలను ఉల్లంఘించి, తిరుమలను ద్రోహానికి శిక్షించడానికి విజయనగరంపై నిర్ణయాత్మక కవాతుకు సన్నాహాలు ప్రారంభించారు. రాజకీయ పరిస్థితులు వేగంగా అతనికి వ్యతిరేకంగా మారాయి, అతని అత్యంత విధేయులైన జనరల్‌లు కూడా వదిలిపోవడం ప్రారంభించడంతో అతని సైనిక బలం క్షీణించింది. పరిస్థితి ఆవశ్యకతను గుర్తించిన తిరుమల, తన బలగాలు పూర్తిగా చెల్లాచెదురు కాకముందే తన శత్రువులను తుది యుద్ధంలో ఎదుర్కోవాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. తాను సమీకరించగలిగిన దళాలను సేకరించి, అతను స్వయంగా కమాండ్ తీసుకుని తుంగభద్ర నది ఒడ్డున విడిది చేశాడు.

## యుద్ధం
ఆదోని లేదా సమీపంలో ఉన్నప్పుడు, రామ రాయ తిరుమల కదలికలను పర్యవేక్షించడానికి, అతని దళాల విధేయతను దెబ్బతీయడానికి గూఢచారులను మోహరించాడు. ఈ గూఢచారులు తిరుమల శిబిరంలోకి చొరబడి, వారి నాయకుడు తన సంపద ఉన్నప్పటికీ, కులరీత్యా కేవలం గొర్రెల కాపరి మాత్రమేనని, విధేయతకు అనర్హుడనే పుకార్లను ప్రచారం చేశారు. అసమ్మతిని మరింత పెంచేందుకు, వారు రామ రాయ తరపున తిరుమల నాయకులకు లంచాలు ఇచ్చారు, దీని వలన చాలా మంది ఫిరాయింపు గురించి ఆలోచించేలా చేశారు. తిరుమల దళాలు నిరుత్సాహానికి గురై విడిపోవడంతో, రామ రాయ అతని శిబిరంపై ఆకస్మిక, నిర్ణయాత్మక దాడి చేయడానికి అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకున్నాడు, అతన్ని పూర్తిగా అప్రమత్తం చేశాడు. అతని సైనికాధికారులు అతనిని విడిచిపెట్టడంతో, తిరుమలకు కొద్దిమంది పరివారంతో పారిపోవడం తప్ప వేరే మార్గం కనిపించలేదు. అయితే రామ రాయ అధికారులు త్వరలో అతన్ని పట్టుకున్నారు, తిరుమల వెంటనే శిరచ్ఛేదం చేయబడ్డాడు. ద్రోహానికి అతని ఓటమి, శిక్షకు సంబంధించిన కఠినమైన, బహిరంగ ప్రకటనగా అతని తెగబడిన తలను ఫ్లాగ్‌స్టాఫ్‌పై ప్రదర్శించారు.

## పరిణామాలు
తుంగభద్ర వద్ద సాధించిన విజయం తర్వాత రామ రాయ తన సైన్యాన్ని రాజధానిపై దండెత్తమని ఆదేశించాడు. విజేత సైన్యం రాకముందే తిరుమల ఓటమి వార్త విజయనగరానికి చేరుకుంది, ఇది గొప్ప సంతోషాన్ని కలిగించింది. తిరుమలాదేవి, చిన్నాదేవి అనే దివంగత కృష్ణదేవరాయల రాణులు ఈ విజయంతో ఎంతో సంతోషించి, నగరాన్ని అప్పగించమని తిరుమల మంత్రులను ఆదేశించారు. మంత్రులు వెంటనే అంగీకరించి, రామ రాయ దళాలు ఎలాంటి వ్యతిరేకత లేకుండా ప్రవేశించడానికి మార్గం సుగమం చేశారు. ఆ తర్వాత కొద్దికాలానికే, కొత్తగా ప్రకటించబడిన సార్వభౌముడు సదాశివ రాయ, తన శక్తివంతమైన రాజప్రతినిధి రామ రాయతో కలిసి రాజధానిలోకి గొప్పగా, విజయవంతంగా ప్రవేశించాడు. శాసనాల ప్రకారం ఇది శోభకృత (శక 1465) సంవత్సరంలోని కార్తీక శుక్ల 11 న జరిగింది. ఆ తర్వాత సదాశివ రాయల పట్టాభిషేకం జరిగింది, ఇది ఎంతో వైభవంగా, ఉత్సవంగా జరుపుకోబడింది.

## ఇవి కూడా చూడండి
* కోమలి యుద్ధం
* పెమ్మసాని ఎర్ర తిమ్మానాయుడు
* విజయనగర అంతర్యుద్ధం (1542–1543)

## మూలాలు

వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య యుద్ధాలు