open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
విద్యాపతి

thumb|విద్యావతి
విద్యాపతిగా సుప్రసిద్ధులైన విద్యాపతి ఠాకూర్ మైథిలి భాషా కవులలో అగ్రగణ్యుడు. ఆయన పశ్చిమబెంగాల్ సరిహద్దున గల తూర్పు బీహార్ ప్రాంతంలో నివసించే లక్షలాది ప్రజలు మాట్లాడుకునే మైథిలి భాషలో విద్యాపతి కవిత్వం చెప్పారు. మైథిలి భాషీయులైన కవులు కూడా ఇతర భాషల్లో కవిత్వం చెప్పే రోజుల్లో ఆయన మైథిలి భాషలోనే అసంఖ్యాక భక్తి పదాలు, అనేక గ్రంథాలు రచన చేసి మైథిలి సాహిత్య వైతాళికునిగా నిలిచారు.
## వంశ చరిత్ర
విద్యాపతి పూర్వీకులు మైథిలి ప్రాంతంలో సుప్రసిద్ధులైన రాజనీతివేత్తలు, పవిత్రగ్రంథకర్తలు. విద్యాపతికి 6 తరాల ముందువాడైన కర్మాదిత్యుడు మొట్టమొదటగా మిథిలా రాజ్యానికి మంత్రిగా చేరారు. ఆపైన కర్మాదిత్యుని కొడుకు దేవాదిత్యుడు, మనవడు వీరేశ్వరుడు, మునిమనవడు చండీశ్వరుడు మైథిలి రాజ్యానికి మహామంత్రులుగా పనిచేశారు. చండీశ్వరుడు మంత్రిగా పనిచేసిన కాలంలో వీరేశ్వరుని మరో కుమారుడు గణేశ్వరుడు సామంతరాజుల మండలికి అధ్యక్షునిగా మహాసామంతాధిపతి పదవిని, రాజాధిరాజ బిరుదాన్ని వహించారు. 

విద్యాపతి పూర్వీకులు మరొకపక్క మైథిలి ప్రాంతంలో సుప్రసిద్ధి పొందిన పలు స్మృతి గ్రంథాలను, ధర్మసూత్ర గ్రంథాలను రచించారు. ఆయన పూర్వీకులు వీరేశ్వరుడు సామవేదాధ్యాయులైన ఛాంద్యోగులు నిర్వర్తించాల్సిన కర్మకాండని వివరించే "పద్ధతి" గ్రంథాన్ని, రామదత్తుడు శుక్లయజుశ్శాఖీయులైన వాజసనేయులు నిర్వర్తించే కర్మకాండ వివరణలతో మరొక "పద్ధతి" గ్రంథాన్ని రచించారు. మైథిలి ప్రాంతీయులైన ఛాంద్యోగ, వాజసనేయ శాఖీయుల కర్మకాండల్లో ఈ గ్రంథాలు నేటికీ అమల్లో ఉన్నాయి. గణేశ్వర ఠాకూరు *సుగతి సోపానం* మొదలుగా గల ఎన్నో స్మృతి గ్రంథాలను రచించారు.

ఆయన పూర్వీకులందరిలోకీ రాజనీతిరంగంలోనూ, ధర్మశాస్త్ర రచనలోనూ మేధస్సులో సుప్రసిద్ధుడు చండీశ్వరుడు(విద్యాపతి ముందుతరం వాడు). ఏడుభాగాలుగా విభజించిన స్మృతిసారమైన *రత్నాకరం* అనే ధర్మశాస్త్ర గ్రంథాన్ని రచించి మైథిలి సమాజంలోని సాంఘిక, రాజకీయ జీవనాలను వందల ఏళ్లపాటు ప్రభావితం చేశారు. ఆ గ్రంథంలోని 7విభాగాల్లోనూ *రాజనీతి రత్నాకరం* మరింత ప్రభావశీలమైనది. *ఒయినబర* వంశీకులు మిథిలా పాలకులుగా ఉన్నా ఢిల్లీ సమ్రాట్టుకు తలవంచినందునా, బ్రాహ్మణులు కావడంతో పట్టాభిషేకార్హత స్వతః లేనివారు కావడంతో వారిని పూర్వాచార ప్రభావితులైన మిథిలా ప్రజానీకం తొలుత పాలకులుగా అంగీకరించలేదు. ఈ పరిణామాలన్నీ తుదకు దేశాన్ని పరతంత్రంలోకి నెట్టే పరిస్థితులు కనిపించడంతో, మారిన దేశకాలమాన స్థితిగతులు అవగాహన చేసుకుని చండీశ్వరుడు ప్రాచీన ధర్మశాస్త్రసూత్రాలతో సమన్వయం చేస్తూ *రాజనీతి రత్నాకరం* గ్రంథాన్ని
## ఇతర లింకులు
* Bisfi.in Website
* Birth place of Vidyapati
* 27 poems transl. Deben Bhattacharya, from *Love Songs of Vidyapati*, (UNESCO) 1963
* Vidyapati Padmavati
* Maharsi Sri Aurobindo on Vidyapati by Binod Bihari Verma
* Vidyāpati: Bangīya padābali; songs of the love of Rādhā and Krishna

వర్గం:1350 జననాలు
వర్గం:1440 మరణాలు
వర్గం:భారతీయ కవులు
వర్గం:బెంగాలీ రచయితలు
వర్గం:భారతీయ సాహిత్యవేత్తలు
బికనీర్ జిల్లా

రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని జిల్లాలలో **బికనీర్ జిల్లా** (హిందీ: ज़िला बिकाणो), (ఉర్దూ: ضِلع بِيكانير) ఒకటి. బికనీర్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. బికనీర్ రాజస్థాన్ విభాగాలలో ఒకటి. బికనీర్ విభాగంలో చురు, శ్రీ గంగానగర్, హనుమాన్‌గఢ్ జిల్లాలు భాగంగా ఉన్నాయి.

## భౌగోళికం
చిత్తౌర్‌గఢ్, బికనీర్ జిల్లాకు దగ్గరగా, థార్ ఎడారి గుండా ప్రవహిస్తున్న రాజస్థాన్ కాలువ (ఇందిరా గాంధీ కాలువ)
జిల్లా సరిహద్దులో ఉత్తర శ్రీ గంగానగర్ జిల్లా, ఈశాన్య సరిహద్దులో హనుమాన్‌గఢ్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో చురు జిల్లా, ఆగ్నేయసరిహద్దులో నాగౌర్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో జోధ్‌పూర్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో జైసల్మేర్ జిల్లా, సరిహద్దులో పాకిస్థాన్ లోని పంజాబు ఉన్నాయి. బికనీర్ జిల్లా థార్ ఎడారిలో ఉంది. ఇందిరా గాంధీ కాలువ జిల్లాలో వ్యవసాయ భూములకు అవసరమైన నీటిని అందిస్తుంది. బికనీర్ సమీపంలో దెష్నొక్ వద్ద ఉన్న ప్రపంచ పసిద్ధి చెందిన కర్ణి మాతా ఆలయం ఉంది.

## జనాభా గణాంకాలు

2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం రాజస్థాన్‌లోని బికనీర్ జిల్లాలో మొత్తం జనాభా 2,363,937. వీరిలో 1,240,801 మంది పురుషులు కాగా, 1,123,136 మంది మహిళలు ఉన్నారు. 2011 లో బికనీర్ జిల్లాలో మొత్తం 384,944 కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి. బికనీర్ జిల్లా సగటు సెక్స్ నిష్పత్తి 905. 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం మొత్తం జనాభాలో 33.9% మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తుండగా 66.1% మంది గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. పట్టణ ప్రాంతాల్లో సగటు అక్షరాస్యత రేటు 78% కాగా, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో 58.1%గా ఉంది. బికనీర్ జిల్లాలోని పట్టణ ప్రాంతాల సెక్స్ నిష్పత్తి 909 కాగా, గ్రామీణ ప్రాంతాలు 903గా ఉంది.జిల్లాలో 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 400554, ఇది మొత్తం జనాభాలో 17%గా ఉంది. 0-6 సంవత్సరాల మధ్య 209952 మగ పిల్లలు, 190602 ఆడ పిల్లలు ఉన్నారు. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం బికనీర్ చైల్డ్ సెక్స్ నిష్పత్తి 908, ఇది బికనీర్ జిల్లాలోని సగటు సెక్స్ రేషియో (905) కంటే ఎక్కువ.జిల్లా మొత్తం అక్షరాస్యత 65.13%. బికనీర్ జిల్లాలో పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 63.06%, స్లత్రీ అక్షరాస్యత రేటు 44.2%గా ఉంది.

2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం జిల్లా మొత్తం జనాభాలో 95.94% మంది హిందీ మాట్లాడేవారు ఉండగా,1.59% మంది పంజాబీ మాట్లాడేవారు ఉన్నారు.ఇతర భాషలు మాట్లాడవారు 2.47%మంది ఉన్నారు.

## విభాగాలు

* బికనీర్ జిల్లాలో 5 ఉప విభాగాలు ఉన్నాయి: బికనీర్, నోఖా, లూంకరంసర్, ఖజువాలా, దుంగర్‌పూర్.
* బికనీర్ ఉపవిభాగంలో జిల్లాలో 2 తాలూకాలు ఉన్నాయి: బికనీర్, కొలయత్.
* ఖజువాలా ఉపవిభాగంలో 2, తాలూకాలు ఉన్నాయి: ఖజువాలా, చత్తౌర్‌గర్, పూగల్.
* నోఖా, లూంకరంసర్, దుంగర్‌గర్ లలో అదే పేరుతో తాలూకాలుగా ఉన్నాయి.
* జిల్లాలో 923 గ్రామాలు, 219 గ్రామపంచాయితీలు ఉన్నాయి.
* జిల్లాలో ఒక మునిసిపల్ కార్పొరేషన్, 6 మునిసిపల్ కౌన్సిల్స్ ఉన్నాయి: డెష్నోక్, నోఖా, దుంగర్గర్హ్, ఖజువల, లూంకరన్సర్, నపసర్.

### 2001 గణాంకాలు

## వాతావరణం

## మూలాలు

## సరిహద్దులు

## వెలుపలి లింకులు

* 

వర్గం:రాజస్థాన్ జిల్లాలు
వర్గం:బికనీర్ జిల్లా
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
భరత్‌పూర్ జిల్లా

భరత్‌పూర్ జిల్లా, పశ్చిమ భారతదేశం లోని రాజస్థాన్ రాష్ట్రం లోని ఒక జిల్లా. భరత్‌పూర్ పట్టణం జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం, డివిజనల్ ప్రధాన కార్యాలయం.భరత్‌పూర్ జిల్లా భారతదేశ జాతీయ రాజధాని ప్రాంతం ఢిల్లీలో ఒక భాగం.

## చరిత్ర

పూర్వం భరత్‌పూర్ రాజాస్థానంగా ఉంది.

## భౌగోళికం
రాజస్థాన్ రాష్ట్టంలోని జిల్లాలలో **భరత్‌పూర్ జిల్లా** ఒకటి. భరత్‌పూర్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 5,066 చ.కి.మీ. ఉత్తర సరిహద్దులో హర్యానా రాష్ట్రానికి చెందిన గుర్‌గావ్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో ఉత్తర ప్రదేశ్కి చెందిన మథుర జిల్లా, ఆగ్రా జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో ధౌల్‌పూర్ జిల్లా, నైరుతీ సరిహద్దులో కరౌలి జిల్లా పశ్చిమ సరిహద్దులో దౌస జిల్లా, ఆల్వార్ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లాలో బాణగంగా, రూప్‌రెల్, గంభీర్ నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి. బాణగంగా, జైపూర్ జిల్లాలో పుట్టి దౌస, భరత్‌పూర్ జిల్లాలమధ్య ప్రవహించి, ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని యమనానదిలో సంగమిస్తుంది. గంభీర్ నది, కరౌలి జిల్లాలోని పచన ఆనకట్ట వద్ద మొదలై భయానా తాలూకాలో బాణగంగా నదిలో సంగమిస్తుంది. రూప్‌రెల్ ఆల్వార్ జిల్లాలో మొదలై భరత్‌పూర్ జిల్లాలోని కమన్ తాలూకాలో ప్రవేశిస్తుంది.

## విభాగాలు
భరత్‌పూర్ జిల్లాలో 10 రెవెన్యూ ఉపవిభాగాలు, 11 తాలూకాలు ఉన్నాయి. వెయర్ తాలూకా, భువనేశ్వర్ తాలూకాలు తప్ప మిగిలినవన్నీ అవి అదేపేరు అదే సరిహద్దులు కలిగి ఉన్నాయి. భయాన, భరత్పూర్ (ఉదయ్), డీగ్, కామన్, కుమ్హెర్, నద్బై, నగర్, పహారీ, రూప్వస్, (రుప్బస్)  తాలూకాలు ఉన్నాయి.

## జనాభా గణాంకాలు
### చారిత్రిక జనాభా

### 2011 గణాంకాలు
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం రాజస్థాన్‌లోని భరత్‌పూర్ జిల్లాలో మొత్తం జనాభా 2,548,462. వీరిలో 1,355,726 మంది పురుషులు కాగా, 1,192,736 మంది మహిళలు ఉన్నారు. 2011 నాటికి జిల్లాలో మొత్తం 425,414 కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి.సగటు సెక్స్ నిష్పత్తి 880. మొత్తం జనాభాలో 19.4% మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తుండగా 80.6% మంది గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. పట్టణ ప్రాంతాల్లో సగటు అక్షరాస్యత 79% కాగా, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో 67.9%. పట్టణ ప్రాంతాల సెక్స్ నిష్పత్తి 887 కాగా, గ్రామీణ ప్రాంతాలు 878గా ఉందిజిల్లాలో 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 436165, ఇది మొత్తం జనాభాలో 17%. 0-6 సంవత్సరాల మధ్య 233323 మంది మగ పిల్లలు, 202842 మంది ఆడ పిల్లలు ఉన్నారు. ఈ విధంగా 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం భరత్‌పూర్ చైల్డ్ సెక్స్ రేషియో 869, ఇది భరత్‌పూర్ జిల్లాలోని సగటు సెక్స్ రేషియో (880) కన్నా తక్కువ.జిల్లా మొత్తం అక్షరాస్యత 70.11%. భరత్పూర్ జిల్లాలో పురుషుల అక్షరాస్యత 69.62%, మహిళా అక్షరాస్యత రేటు 45.02%.

### 2001 గణాంకాలు

## ప్రముఖులు
* ఆచార్య రాజేంద్రసూరి (1826–1906), జైన్ సంస్కర్త. భరత్‌పూర్‌లో జన్మించాడు.

## పర్యాటక ఆకర్షణలు
భరత్‌పూర్ జిల్లాలో కియోలడియో అభయారణ్యం ఉంది. ఇది పక్షులకు ప్రధాన శీతాకాల ఆశ్రయంగా ఉంది. కియోలడియో అభయారణ్యంని భరత్‌పూర్ రాజులు డక్- హంటింగ్ రిజర్వ్‌గా దీనిని నిర్ంవించారు. బ్రిటిష్ కాలంలో ఇది డక్ షూటింగ్‌కు గుర్తింపు పొందింది. 1956లో ఇది పక్షుల శరణాలయంగా ప్రకటించబడింది. తరువాత ఇది నేషనల్ పార్క్‌గా అభివృద్ధి చేయబడింది. 
యునెస్కో దీనిని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తించింది. కియోలడియో అభయారణ్యం 360 పక్షులను ఆకర్షిస్తుంది. ఇక్కడ భారతీయ పక్షులేకాక ఆఫ్ఘనిస్థాన్, తుర్కమేనిస్తాన్, సైబీరియా, చైనా, టిబెట్ నుండి పక్షులు వలస వస్తుంటాయి. వీటిలో ప్రబల సైబీరియన్ కొంగలు కూడా ఉన్నాయి. వర్షాకాంలో చిత్తడి భూములలో నీరు నిండి పోతుంది. తరువాత పక్షుల రాక మొదలౌతుంది.
## సరిహధ్దులు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
* 
* Bharatpur History
* 

వర్గం:రాజస్థాన్ జిల్లాలు
వర్గం:భరత్‌పూర్ జిల్లా
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
అజ్మీర్ జిల్లా

రాజస్థాన్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **అజ్మీర్ జిల్లా** ఒకటి. జిల్లా పరిపాలనా కేంద్రం అజ్మీర్ పట్టణం. అజ్మీర్ జిల్లా రాజస్థాన్ మధ్యభాగంలో ఉంది. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో నాగౌర్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో జైపూర్ జిల్లా, టోంక్ జిల్లా దక్షిణ సరిహద్దులో భిల్వారా జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో పాలి జిల్లాలు ఉన్నాయి.

## భౌగోళికం
జిల్లా వైశాల్యం 8,481 చ.కి.మీ. జిల్లా తూర్పు భూభాగం చదునుగా ఉంటుంది. పశ్చిమ భాగంలో ఆరవల్లి పర్వతావళి ఉంది. జిల్లా అనేక లోయలు భారతదేశంలోని థార్ ఎడారిలో భాగంగా ఉన్న ఇసుక ఎడారులుగా ఉన్నాయి. జిల్లాలో ప్రస్తుతం కొన్ని వర్షాధార భూములు మరికొన్ని వ్యవసాయ భూములు ఉన్నాయి. నాగ్ పత్తర్ సర్పెంట్ రాళ్ళ గోడల మద్య ఒక కృత్రిమ సరోవరం ఉంది. అజ్మీర్ జిల్లాలో నదులు లేవు. జిల్లా సరిహద్దులో బనాస్ నది ప్రవహిస్తుంది.జిల్లాలో 4 సెలయేర్లు ఉన్నాయి. సాగర్మతి, సరస్వతి, ఖరిడై ఇంకా ఇతరాలు.
* జిల్లాలో 4 ఉపవిభాగాలు ఉన్నాయి: అజ్మీర్, బీవార్, కెక్రి, కిషన్‌గర్.
* జిల్లాలో 6 తాలూకాలు ఉన్నాయి:- అజ్మీర్, బీవార్, నసీరాబాద్, మసుద, కెక్రి, కిషన్‌నగర్

## జనాభా గణాంకాలు

### 2011 జనాభా
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం రాజస్థాన్‌లోని అజ్మీర్ జిల్లాలో మొత్తం జనాభా 2,583,052. వీరిలో 1,324,085 మంది పురుషులు కాగా, 1,258,967 మంది మహిళలు ఉన్నారు. 2011 లో అజ్మీర్ జిల్లాలో మొత్తం 494,832 కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి. అజ్మీర్ జిల్లా సగటు లింగ నిష్పత్తి 951గా ఉంది.

2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం మొత్తం జనాభాలో 40.1% మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తుండగా 59.9% మంది గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. పట్టణ ప్రాంతాల్లో సగటు అక్షరాస్యత రేటు 83.9% కాగా, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో 59.1%గా ఉంది అజ్మీర్ జిల్లాలోని పట్టణ ప్రాంతాల లింగ నిష్పత్తి 936 కాగా, గ్రామీణ ప్రాంతాలు 961 గా ఉన్నాయి.

అజ్మీర్ జిల్లాలోని మొత్తం జనాభాలో 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 381167, ఇది మొత్తం జనాభాలో 15%గా ఉంది. 0-6 సంవత్సరాల మధ్య 200511 మగ పిల్లలు, 180656 ఆడ పిల్లలు ఉన్నారు.పిల్ల లింగ నిష్పత్తి 901, ఇది అజ్మీర్ జిల్లా సగటు లింగ నిష్పత్తి (951) కన్నా తక్కువ.

అజ్మీర్ జిల్లా మొత్తం అక్షరాస్యత 69.33%. అజ్మీర్ జిల్లాలో పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 69.96%, స్త్రీ అక్షరాస్యత రేటు 47.69%.

### 2001 జనాభా
2001 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం జిల్లా జనసంఖ్య 2,180,526. జిల్లాలో హిందువులు 1,869,044, ముస్లింలు 244,341, జైనులు 47,812 మంది ఉన్నారు.

## సరిహద్దులు

## చారిత్రక ప్రదేశాలు

* అఢాయి దిన్ కా ఝోంప్రా : భారతదేశంలోని రాజస్థాన్ అజ్మీర్ నగరంలో ఉన్న ఒక చారిత్రక పూర్వ మసీదు. ఇది భారతదేశంలోని పురాతన మసీదులలో ఒకటి,, అజ్మీర్లో మిగిలి ఉన్న పురాతన స్మారక చిహ్నం. క్రీ. శ. 1192 లో కుతుబ్-ఉద్-దిన్-ఐబక్ చేత నియమించబడిన, హెరాత్ చెందిన అబూ బకర్ రూపొందించిన ఈ మసీదు ప్రారంభ ఇండో-ఇస్లామిక్ నిర్మాణానికి ఒక ఉదాహరణ. ఈ నిర్మాణం క్రీ. శ. 1199లో పూర్తయింది, క్రీ. శ 1213లో ఢిల్లీ చెందిన ఇల్తుత్మిష్ దీనిని మరింత మెరుగుపరిచారు. ఇండో-ఇస్లామిక్ నిర్మాణ శైలికి తొలి ఉదాహరణగా, భవనంలో ఎక్కువ భాగాన్ని ఆఫ్ఘన్ నిర్వాహకుల పర్యవేక్షణలో హిందూ మేసన్లు నిర్మించారు. మసీదు చాలా వరకు అసలు భారతీయ లక్షణాలను, ముఖ్యంగా అలంకరించబడిన స్తంభాలపై ఉంచింది.

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

* Ajmer  The Imperial Gazetteer of India, 1909, v. 5, p.&nbsp;137-146.
* Ajmer District website
*Ajmer on Marwadis.com

వర్గం:రాజస్థాన్ జిల్లాలు
వర్గం:అజ్మీర్ జిల్లా
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
బుంది జిల్లా

భారతదేశం, రాజస్థాన్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **బుంది జిల్లా** ఒకటి.ఈ జిల్లాకు బుంది పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది.జిల్లా వైశాల్యం 5,550 చ.కి.మీ.జిల్లా మొత్తం జనసంఖ్య 88,273. 
## విభాగాలు

జిల్లాలో 5 తాలూకాలు ఉన్నాయి: బుంది, హిన్ డోలి, నైంవా, కేషోరాజ్‌పతన్, ఇంద్రగర్.

## భౌగోళికం
బుంది జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో టోంక్ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో భిల్వార జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో కోట జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో చిత్తౌర్‌గఢ్ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లాలోని ఇంద్రఘర్ పట్టణం, సమీప ప్రాంతాలలో బిజసన్ మాతా, కమలేశ్వర్ వంటి ప్రముఖ ఆలయాలు ఉన్నాయి.బుంది జిల్లాలోని ఇంద్రగర్‌లో ఉన్న మెట్లబావి వర్షాకాలంలో ఒక పర్యాటక ఆకర్షణ.

## ఆర్ధికం
బుంది జిల్లా ఆర్థికరంగం ప్రధానంగా వ్యవసాయం, వస్త్రాల తయారీ, పర్యాటకం మీద ఆధారపడి ఇంది. హస్థకళాఖండాల తయారీ కూడా ఆర్థికరంగం మీద తగినంత ప్రభావం చూపుతుంది.రాజస్థాన్ లోని హదోతి భూభాగంలో చిన్న పట్టణంగా ఉన్న బుంది కోటలకు, మెట్ల బావులు (కోనేరు), పర్యాటక ప్రాంతాలకు ప్రసిద్ధిచెందింది.జిల్లాలో చిన్నతరహా పరిశ్రమలు అధికరిస్తూ ఉన్నాయి. ఇక్కడ ప్రధానంగా పాలియస్టర్ ఫైబర్ తయారుచేయబడుతుంది.బుంది జిల్లాలో రియల్ ఎస్టేట్ వ్యాపారంకూడా అభివృద్ధి దశలో ఉంది. జిల్లాలో పప్పధాన్యాలు, గోధుమలు, బార్లీ, పత్తి, పొగాకు, ఆవాలు, రాప్ గింజలు, ఇతర నూనె గింజలు పండిస్తారు.ఆరంజ్, దానిమ్మ, నిమ్మ, జామ, మామిడి మొదలైన జాతులకు పండ్లను పండిస్తారు.బహుసుందరమైన బుంది జిల్లా పర్యాటక ప్రాంతంగా అభివృద్ధి చెందుతూ ఉంది. జిల్లాలోని కోటలు, పురాతన ప్రదేశాలు పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తూ ఉన్నాయి. పురాతన భవనాలు, ప్రాంతాలునందు హోటల్స్‌గా ఏర్పడ్డాయి.

## గణాంకాలు

### 2011 గణాంకాలు
2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం వివరాలను బుంది జిల్లా జనాభా 1,110,906, ఇందులో పురుషులు 577,160 మంది కాగా, స్త్రీలు 533,746 మంది ఉన్నారు. 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, బుంది జనాభా 962,620, అందులో పురుషులు 504,818, మిగిలిన 457,802 మంది మహిళలు.

2001 నాటికి జనాభాతో పోలిస్తే జనాభాలో 15.40 శాతం మార్పు ఉంది. అంతకుముందు భారతదేశం 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, బుంది జిల్లా జనాభా, 1991 తో పోలిస్తే 30.41 శాతం పెరిగింది.

### 2001 గణాంకాలు

## దేవాలయాలు

* కమలేశ్వర్ మహాదేవ్ ఆలయం

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
* 

వర్గం:రాజస్థాన్ జిల్లాలు
వర్గం:బుంది జిల్లా
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
భిల్వార జిల్లా

రాజస్థాన్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో భిల్వారా జిల్లా ఒకటి. భిల్వారా పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది.

## భౌగోళికం

భిల్వారా జిల్లా వైశాల్యం 10,455 చ.కి.మీ, 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జనసంఖ్య 2,009,516.

## సరిహద్దులు
జిల్లా సరిహద్దులో ఉత్తర సరిహద్దులో అజ్మీర్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో బుంది జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో చిత్తౌర్‌గఢ్ జిల్లా తూర్పు, పశ్చిమ సరిహద్దులో రాజ్‌సమంద్ జిల్లా ఉన్నాయి.

## రవాణా సదుపాయాలు
జైపూర్- ఉదయపూర్ రాష్ట్రీయ రహదారి జిల్లా మీదుగా నిర్మించబడింది. జిల్లాలో 84 కి.మీ పొడవున బ్రాడ్ గేజి రైలు మార్గం అజ్మీర్, మధ్యప్రదేశ్ లోని ఖాండ్వా నగరాలతో కలపబడింది. జిల్లాకు సమీపంలో ఉన్న విమానాశ్రయం 171 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న ఉదయపూర్‌లో ఉంది.

## విభాగాలు
* జిల్లాలో 7 ఉపవిభాగాలు ఉన్నాయి: భిల్వారా, షాపురా (గంగానగర్), గంగాపూర్ (గంగానగర్ ), గులబ్పుర, అసింద్, మందల్గర్, జహజ్పుర్.
* జిల్లాలో 15 తాలూకాలు ఉన్నాయి: భిల్వారా, బనెర, మండల, మందల్గర్హ్, బీజొలియ కలాన్, కొత్రి, షాపురా, గంగానగర్, జహజ్పుర్, సహద, రాయ్పూర్, స్సింద్, హుర్ద, ఫులియకలన్, సహద, బంద్నర్
* జిల్లాలో 4 ఉపతాలూకాలు ఉన్నాయి: కరెద (మండలం ), బద్నర్ (అసింద్), హమిర్గర్ (భిల్వారా), ఫులియకలన్.
* 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లాలో 1783 గ్రామాలు ఉన్నాయి.

## 2011 గణాంకాలు

## జిల్లాకు సరిహద్దులు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
* 
* Bhilwara District
* Bhilwara
* Bhilwara district Profile

వర్గం:రాజస్థాన్ జిల్లాలు
వర్గం:భిల్వార జిల్లా
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
చురు జిల్లా

రాజస్థాన్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **చురు జిల్లా** ఒకటి.ఈ జిల్లాకు చురు పట్టణం ప్రధానకేంద్రం.

## సరిహద్దులు
చురు జిల్లా, రాజస్థాన్‌ రాష్ట్ర ఉత్తర భూభాగంలో ఉంది. జిల్లాకు ఉత్తర సరిహద్దులో హనుమాన్‌గఢ్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో హర్యానా రాష్ట్రం, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో ఝున్‌ఝును జిల్లా, సికార్ జిల్లా దక్షిణ సరిహద్దులో నగౌర్ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో బికనీర్ జిల్లాలు ఉన్నాయి.
## భౌగోళికం
జిల్లావైశాల్యం 16,830, పొడవు 190 కి.మీ. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 2,041,172. స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి 938:1000. అక్షరాస్యత 67.46%, 
## విభాగాలు

* జిల్లాలో 6 తాలూకాలు ఉన్నాయి: చురు, రత్నగర్ (చురు), రేణి (రాజస్థాన్), రాజ్‌గర్ (చురు), సర్దర్షహర్, సుజన్గర్.
* జిల్లాలో ప్రధాన పంటలు: జొన్న, పప్పులు.
* జిల్లాలో లభిస్తున్న ఖనిజాలు: రాగి, జిప్సం.

## ఆకర్షణలు
జిల్లాలో సుజనగర్, రతనగర్, సర్దషహర్, తరంగర్, రాజ్‌గర్, రతన్నగర్, చప్పర్, బిద్సర్, రాజల్దేసర్ మొదలైన ప్రధాన పట్టణాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో తల్చప్పర్ అభయారణ్యం, బ్లాక్‌బక్ అభయారణ్యం పర్యాటక ఆకర్షణలుగా ఉన్నాయి. బ్లాక్‌బాక్ అభయారణ్యంలో 1,680 బ్లాక్‌బక్, వసల పక్షులు ఉన్నాయి. రత్నగర్‌లో పలాటియల్ హవేలీలు ఉన్నాయి. హనుమాన్ ఆలయం, సలసర్ బాలాజీ, సుజనగర్ వద్ద వెంకటేశ్వరాలయం ఉన్నాయి. రాజల్దేసర్ వద్ద భధ్రకాళీ ఆలయం ఉంది. ఇది దేశం అంతటి నుండి శాక్తేయులు భధ్రకాళీని ఆరాధిస్తున్నారు. ఈ ఆలయాన్ని అనంత్ ష్రీ విభూషిత్ దండి స్వామీ జోగేంద్రాశ్రంజీ మహరాజ్ నిర్మించాడు. నవా సమీపంలో ఉన్న నాథ్ ఆలయం, నాథ్ ప్రజలు నివసిస్తున్న రాజ్‌గర్ ప్రజలలో ప్రాబల్యత కలిగి ఉన్నాయి.

## 2011 లో గణాంకాలు

## వివరణ
### స్థానిక కార్మిక శక్తి పంపిణీ శాతం
* రైతులు: 73,17%
* వ్యవసాయ కార్మికులు: 3.16%

### స్థానిక పరిశ్రమలు
* ప్రోసెసింగ్, సర్వీసింగ్,, మరమ్మతు: 2.26%
* ఇతర కార్మికులు: 21,41%

### ప్రధాన పంట ఉత్పత్తి
* గోధుమలు: 60.654 టన్నుల
* రాప్ విత్తన, ఆవాల: 24.705 టన్నుల
* పప్పు దినుసులు: 9.594 టన్నుల
* గ్రామ: 316 టన్నుల
* సజ్జ: 2545467 టన్నుల

### కమ్యూనికేషన్ సౌకర్యాలు
* పబ్లిక్ కాల్ కార్యాలయాలు: 682
* పోస్ట్ కార్యాలయాలు: 392
* టెలిగ్రాఫ్ కార్యాలయాలు: 89
* టెలిఫోన్ ఎక్స్చేంజ్: 83

### విద్య సౌకర్యాలు , సంస్థలు
* ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాలలు: 1,472
* ఉన్నత, పాఠశాలలు: 207
* ప్రైవేట్ బీఈడీ కళాశాలల్లో: 14
* పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్, గ్రాడ్యుయేట్: 11
* ఐటీఐలు: 3
* ప్రభుత్వ బీఈడీ కళాశాలల్లో: 1

### పారిశ్రామిక దృష్టాంతంలో
పెద్ద, మధ్య తరహా కర్మాగారాల 2, చిన్న తరహా యూనిట్ల 3.963, పారిశ్రామిక ప్రాంతాలు 6

## మౌలిక సదుపాయాలు
జిల్లాలో భక్రా హైడల్ కాంప్లెక్స్ జిల్లకు అవసరమైన విద్యుత్తును అందిస్తుంది. ఈ ప్రణాళిక కారణంగా 926 గ్రామాలకు విద్యుత్తు అందుతూ ఉంది. జిల్లాలో సుజనగర్, తరంగర్ తాలూకాలలో కాక మిగిలిన ప్రాంతాలలో నీరు 30 నుండి 48 అడుగుల లోతులో నీరు లభిస్తుంది. జాతీయరహదారి-11 జిల్లాను దేశంలోని ఇతరప్రాంతాలతో అనుసంధానం చేస్తూ ఉంది.జిల్లాలో రహదార్ల మొత్తం పొడవు 3,010 కి.మీ. ఢిల్లీ నుండి 270 కి.మీ దూరంలో ఉంది. జిల్లాలో ఉన్న నార్త్ వెస్టర్న్ రైల్వే స్టేషను జిల్లాను ఇతర ప్రాంతాలతో అనుసంధానం చేద్తుంది.జిల్లాకు సమీపంలో ఉన్న విమానాశ్రయం జైపూర్‌లో ఉంది.

### ప్రాథమిక పరిశ్రమలు
* అల్యూమినియం పాత్రలు
* బ్లాంకెట్ నేత
* సిమెంట్ ఉత్పత్తి
* చురన్ 
* చట్ని
* గుయార్గం 
* చేనేత వస్త్రం
* ఐరన్, ఉక్కు తయారీ
* ఆయిల్ ఉత్పత్తి
* ఉప్పు ఉత్పత్తి
## సరిహద్దులు

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* Churu District website

వర్గం:రాజస్థాన్ జిల్లాలు
వర్గం:చురు జిల్లా
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
చిత్తౌర్‌గఢ్ జిల్లా

రాజస్థాన్ రాష్ట్ర 33 జిల్లాలలో **చిత్తౌర్‌గర్ జిల్లా** ఒకటి. చిత్తౌర్‌గఢ్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లావైశాల్యం 10,856. 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 1,802,656.జిల్లాను మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని నీమచ్ జిల్లా పెద్ద పశ్చిమభాగం, చిన్న తూర్పు భాగంగా విభజించింది. పశ్చిమ భూభాగం తూర్పు సరిహద్దులో మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రనికి చెందిన నీముచ్, మందసౌర్, రట్లం జిల్లాలు, దక్షిణ సరిహద్దులో ప్రతాప్‌గఢ్ జిల్లా, ఉదయపూర్ జిల్లా, రాజ్‌సమంద్ జిల్లా, ఉత్తర సరిహద్దులో భిల్వార జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లా తూర్పు భూభాగం ఉత్తర సరిహద్దులో భిల్వారా, బుంది, కోట జిల్లాలు, దక్షిణ, పశ్చిమ సరిహద్దులో మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని నీమచ్ జిల్లాలు ఉన్నాయి.

## విభాగాలు
జిల్లాలో 10 తాలూకాలు ఉన్నాయి: చిత్తోర్, రష్మి, గంగ్రర్, మొదలయిన, కపసన్, రవత్భత, దుంగ్ల, భదెసర్, బారి సద్రి, నింబహెర.

## ఆర్ధికం
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పంచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో చిత్తౌర్‌గఢ్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న రాజస్థాన్ రాష్ట్ర 12 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
## చారిత్రిక జనాభా

## 2011 లో గణాంకాలు

## సరిహద్దులు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

*chittorgarh offical Website

వర్గం:రాజస్థాన్ జిల్లాలు
వర్గం:చిత్తౌర్‌గఢ్ జిల్లా
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
దౌస జిల్లా

రాజస్థాన్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **దౌస జిల్లా** ఒకటి. దౌస పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 2950.జిల్లా జనసంఖ్య 1,316,790. జనసాంధ్రత చ.కి.మీ 384. అక్షరాస్యత 62.75%. దౌస జిల్లా ఉత్తరసరిహద్దులో ఆల్వార్ జిల్లా, ఈశాన్య సరిహద్దులో భరత్‌పూర్ జిల్లా ఆగ్నేయ సరిహద్దులో కరౌలి జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో సవై మధోపూర్ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో జైపూర్ జిల్లా ఉన్నాయి.

### విభాగాలు

దౌస జిల్లా 5 తాలూకాలుగా విభజించబడ్డాయి: బస్వ, దౌస, లాల్సాట్, మహ్వా, శిఖరి. 
### భౌగోళికం
జిల్లాలో సవై నది, బాణగంగా నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి. జిల్లా జాతీయరహదారి-11 మార్గంలో జైపూర్, ఆగ్రా మధ్య ఉంది. ఇది జైపూర్ నుండి తూర్పుగా 55కి.మీ దూరంలో ఉంది. మహ్వా తాలూకాలో ఖెర్ల బుజుంగ్ గ్రామపంచాయితీ ఉంది. ఎం.ఎల్.ఎ ఎన్నికలలో ఇక్కడి నుండి గుజార్ జాతికి చెందిన ముగ్గురు సభ్యులు రాజస్థాన్ అసెంబ్లీకి పోటీ చేసారు. ముగ్గురు సభ్యులు మూడు జాతీయ పార్టీల కొరకు పోటీ చేయడం, ముగ్గురూ న్యాయవాదులు కావడం ప్రత్యేకతలతో ఇది సరికొత్త రికార్డుగా మారింది. చివరికి హరి సింగ్ విజయం సాధించాడు. ఈ వార్తను బి.బి.సి చానల్‌లో ప్రసారం చేయడం ఒక ప్రత్యేకత.

## పేరు వెనుక చరిత్ర
దౌస జిల్లాలో ఉన్న దేవగిరి కొండల కారణంగా ఈ ప్రాంతానికి ఈ పేరు వచ్చింది. 
## చరిత్ర
దౌసలో ఉన్న కొండమీద బద్‌గుజార్ రాజులు ఒక కోటను నిర్మించారు. బద్‌గుజార్ రాజులు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించిన మొదటి పాలకులుగా భావించుతారు. తరువాత చౌహాన్ రాజులు ఈ ప్రాంతాన్ని కచ్వహ రాజులకు ఇచ్చారు. అయినప్పటికీ పాలనాధికారం అంబర్ వద్ద కేంద్రీకరించబడింది.

1562లో అక్బర్ ఖవజా మొయిద్ధిన్ చిస్టి యాత్ర నిమిత్తం అజ్మీర్కు వెళ్ళినప్పుడు, వారు దౌస వద్ద బసచేసారు. అప్పుడు అక్బర్ దౌస హకిం రుప్సి బర్గి, భర్మల్ సోదరుని కలుసుకున్నాడు. ఇక్కడి ప్రజలకు వ్యవసాయం ప్రధానవృత్తిగా ఉంది.జిల్లాలో గోధుమలు, బజ్రా, ఆవాలు, వేరుశనగ, రాప్ గింజలు పండించుతారు.1991 ఏప్రిల్ 10 న సవై మధోపూర్ జిల్లా లోని దౌస, బస్వ, సిక్రై, కరొడి, లాల్సాట్, మహ్వ తాలూకాలను వేరు చేసి దౌస జిల్లా రూపొందించబడింది.

## గణాంకాలు
వైశాల్యపరంగా దౌస జిల్లా రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో అతి చిన్న జిల్లాగా గుర్తించబడుతుంది.

## 2011 లో గణాంకాలు

## మూలాలు

## సరిహద్దులు

## వెలుపలి లింకులు

* 
* Dausa district on Rajasthan govt page

వర్గం:రాజస్థాన్ జిల్లాలు
వర్గం:దౌస జిల్లా
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
ధౌల్‌పూర్ జిల్లా

రాజస్థాన్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **ధౌల్‌పూర్ జిల్లా** ఒకటి. ధౌల్‌పూర్ పట్టణం జిల్లా కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 3084 చ.కి.మీ.జిల్లా దక్షిణ సరిహద్దులో చంబల్ నది ప్రవహిస్తూ మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి సరిహద్దును ఏర్పరుస్తుంది. జిల్లా ఆగ్నేయ సరిహద్దులో ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం, వాయవ్య సరిహద్దులో భరత్‌పూర్ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో కరౌలి జిల్లా, చంబల్ నదీతీరంలో ఉన్న ధౌల్‌పూర్ జిల్లాలో పలు ఉపనదులు ప్రవహిస్తున్న్నాయి. పశ్చిమ భూభాగంలో దుగువ పర్వాతాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ క్వారీలు ఉన్నాయి.ఈ ప్రాంతంలో త్వరగా పగులకొట్టగలిగిన, మెత్తగా పొడిచేయగలిగిన ఎర్రని ఇసుక రాయి అధికంగా ఉన్నాయి.

## విభాగాలు
జిల్లాలో 4 ఉపవిభాగాలు ఉన్నాయి. (ధూల్‌పర్, బాడి, రాజఖేరా, బెసర్). 5 తాలూకలు ఉన్నాయి (ధోల్‌పూర్, బడి, రాజఖేరా, బసేడి, సైపౌ.జాలాప్రజలకు వ్యవసాయం ప్రధాన ఆదాయవనరుగా ఉంది.

## చారిత్రిక జనాభా

## 2011 లో గణాంకాలు

## సరిహద్దులు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

* 

వర్గం:రాజస్థాన్ జిల్లాలు
వర్గం:ధౌల్‌పూర్ జిల్లా
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
దుంగర్‌పూర్ జిల్లా

రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని జిల్లాలలో **దుంగర్‌పూర్ జిల్లా** ఒకటి. దుంగర్‌పూర్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది.

## చరిత్ర
దుంగర్‌పూర్ రాజ్యాన్ని భీల్ రాజు దుంగరియా 13వ శతాబ్దంలో స్థాపించాడు.

## భౌగోళికం
జిల్లా 23° 8' డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం, 73° 7' డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశం వద్ద ఉంది. వైశాల్యం 3,770 చ.కి.మీ. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి జనసంఖ్య 1,388,906. జిల్లా దాదాపు త్రిభుజాకారంలో ఉంటుంది. జిల్లా పశ్చిమ సరిహద్దులో మహినది ప్రవహిస్తూ బన్‌స్వార జిల్లా మధ్య సరిహద్దును ఏర్పరుస్తుంది, ఉత్తర సరిహద్దులో మహి ఉపనది అయిన సాంనది సరిహద్దును ఏర్పరుస్తుంది, మిగిలిన సరిహద్దులో ఉదయపూర్ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో గుజరాత్ రాష్ట్రం ఉన్నాయి.

## ఆర్ధికం
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో దుంగర్‌పూర్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న రాజస్థాన్ రాష్ట్ర 12 జిల్లాలలో ఈజిల్లా ఒకటి.
## చారిత్రిక జనాభా

## 2011 లో గణాంకాలు

రాజస్థాన్‌కు చెందిన వగాడ్ భూభాగంలో దుంగర్‌పూర్, బన్‌స్వార జిల్లా జిల్లాలు ఉన్నాయి. వగాడ్‌లో అధికంగా మధ్య భారతదేశానికి చెందిన భిల్లులు అత్యధికంగా ఉన్నారు.

## సంస్కృతి

### ప్రముఖులు
* పన్నాలాల్ పటేల్ (1912-1989) రచయిత. ఈయన మండ్లి గ్రామంలో జన్మించాడు.
* రాజ్ సింగ్ దుంగర్‌పూర్ (1935 డిసెంబరు 19 - 1969 ఆగస్టు 12) క్రికికెట్ కంట్రోల్ బోర్డ్‌కు మాజీ అధ్యక్షుడు. 
* షివేంద్ర సింగ్ దుంగర్‌పూర్ (1969 ఆగస్టు 25) చలన చిత్ర నిర్మాత, దర్శకుడు, చిత్రకళాకారుడు.

## మూలాలు

## సరిహద్దులు

## వెలుపలి లింకులు

* Dungarpur Site - Dungarpur.in 
* 
* Dungarpur District map (Invest Rajasthan)

వర్గం:రాజస్థాన్ జిల్లాలు
వర్గం:దుంగర్‌పూర్ జిల్లా
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
ఝలావర్ జిల్లా

రాజస్థాన్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **ఝలావర్ జిల్లా** ఒకటి. జిల్లా వాయవ్య సరిహద్దులో కోట జిల్లా, ఈశాన్య సరిహద్దులో బరన్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని గునా జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో రాజ్‌గఢ్ జిల్లా జిల్లా, పశ్చిమ మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని రత్లాం జిల్లా, మంద్‌సౌర్ జిల్లా జిల్లా, నిమచ్ జిల్లాలు ఉన్నాయి.జిల్లా వైశాల్యం 6928 చ.కి.మీ ఉంది. జిల్లా కోట్ విభాగంలో భాగంగా ఉంది. ఝలావర్ పట్టణం ఈ జిల్లాకు ప్రధాన పరిపాలనా కేంద్రంగా ఉంది..

## పేరువెనుక చరిత్ర
thumb|280x280px|ఝలావర్ నగరంలోని కోట దృశ్యం
ఈ ప్రాంతంలో ఝలావర్ రాజవంశస్థులు అధికంగా నివసించడం వలన ఇక్కడ ఝలావర్ రాజాస్థానం స్థాపించబడింది. ఝలావర్ రాజాస్థానం జిల్లాగా రూపొందినందున ఈ జిల్లాకు ఝలావర్ జిల్లా అని నామకరణం చేయబడింది.

## చరిత్ర
1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చే వరకు ఈ ప్రాంతం ఝలావర్ రాజాస్థానంలో భాగంగా ఉంది. 1838 ఏప్రిల్ 8 న కోట రాజాస్థానం నుండి ఝలావర్ రాజాస్థానం స్థాపించబడింది.

## భౌగోళికం
జిల్లా రాజస్థాన్‌లోని హదోతి భూభాగంలో మల్వా ప్లాట్యూ చివరి భాగంలో ఉంది. జిల్లా మధ్యభాగం నుండి ఉత్తర దిశగా కాళీసింధ్ నది ప్రవహిస్తుంది.

## ఆర్ధికం
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పంచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో ఝలావర్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న రాజస్థాన్ రాష్ట్ర 33 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.

## విభాగాలు
జిల్లాలో 6 ఉపవిభాగాలు ఉన్నాయి: ఝలావర్, అక్లెర, భవని మంది, పిరవ, ఖంపుర్ అంద్ మనోహర్ థాన.
## చారిత్రిక జనాభా

## 2011 లో గణాంకాలు

## మూలాలు

## సరిహద్దులు

## వెలుపలి లింకులు

* 

వర్గం:రాజస్థాన్ జిల్లాలు
వర్గం:ఝలావర్ జిల్లా
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
హనుమాన్‌గఢ్ జిల్లా

రాజస్థాన్ రాష్ట్ర 33 జిల్లాలలో **హనుమాన్‌గఢ్ జిల్లా** ఒకటి.హనుమాన్‌గఢ్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది.

## భౌగోళికం
జిల్లా రాజస్థాన్ ఉత్తర భూభాగంలో ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 12,645 చ.కి.మీ. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి జనసంఖ్య 1,779,650. జనసాంధ్రత 184. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో పంజాబు రాష్ట్రం, తూర్పు సరిహద్దులో హర్యానా రాష్ట్రం, దక్షిణ సరిహద్దులో చురు జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో శ్రీ గంగానగర్ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లాలో వరి, జొన్నలు, పత్తి, సోనాముఖి, గోధుమ, కూరగాయలు పండిస్తారు. హనుమాన్‌గఢ్ జిల్లా 1994 జూలై 12 లో రాజస్థాన్‌లో 31వ జిల్లాగా అవతరించింది. జిల్లాలో కలిబంగన్ (సింధూ నాగరికత), పల్లు వద్ద ఆర్కియాలజీ ప్రదేశం ఉంది. హనుమాన్‌గఢ్‌లో  భట్నర్ కోట ఉంది.

## 2011 లో గణాంకాలు

### భాషలు
జిల్లా తూర్పు, దక్షిణ భూభాగంలో బగ్రి, టోనల్ వంటి మాండలికాలు వాడుకలో ఉన్నాయి. జిల్లా ఉత్తర, పశ్చిమ భూభాగంలో అధికంగా పంజాబీ భాష వాడుకలో ఉంది. గ్రామీణ గృహాలలో జపద కళలు అక్కడక్కడా కనిపిస్తుంటాయి. అయినప్పటికీ గ్రామీణకళలు తగ్గుముఖం పడుతున్నాయి. జిల్లాలో భగ్రీ సంస్కృతి ఆధిక్యం చేస్తుంది. జిల్లాలోని దక్షిణ భూభాగంలోని గ్రామాలలో బగ్రి స్త్రీలలో ఓధ్ని ఎంబ్రాయిడరీ (అధికంగా ఎర్రరంగు) సాధారణంగా కనిపిస్తుంది. పొడవైన చొక్కా (షర్టు), బొర్లొ (శిరోభూషణం) భగ్రీస్త్రీలకు చిహ్నంగా ఉన్నాయి. పంజాబీ స్త్రీలు సల్వార్, చున్నీ (ముసుగు) ధరిస్తారు. భగ్రీ స్త్రీలు సంప్రదాయ సమయాలలో విడువకుండా ధరిస్తుంటారు. పంజాబీ స్త్రీలు పంజాబీ దుస్తులు ధరిస్తుంటారు. పంజాబీ దుస్తులు ఇతర స్త్రీలలో కూడా ప్రబలమయ్యాయి. పురుషులు సాధారణంగా ప్యాంటు, షర్ట్, కుర్తా, పైజమా, ధోతీ ధరిస్తుంటారు. పంజాబీ సంగీతం ప్రజలలో ప్రబలంగా ఉంది.

## తాలూకాలు
హనుమాన్‌గర్ జిల్లాలో 7 తాలూకాలు ఉన్నాయి: హనుమాంగఢ్, శంగరీ, భారతదేశం, రవత్సర్, నొహర్, భద్ర, తిబ్బి, పిలిబంగ.

## ఉత్సవాలు
### భద్రకాళీమేళా
జిల్లాకేంద్రానికి 7 కి.మీ దూరంలో భధ్రకాళీ ఆలయం ఉంది. బికనీర్ సామ్రాజ్య 6 చక్రవర్తి మహారాజా రాం సింగ్ అక్బర్ బాద్షాహ్ కోరిక మీద ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించాడని భావిస్తున్నారు. భక్తులు ఈ ఆలయాన్ని సంవత్సరమంతా దర్శిస్తారు. చైత్రం సుడి 8-9 ఉత్సవానికి పంజాబు నుండి వేలాది ప్రజలు భధ్రకాళీ దర్శనానికి వస్తుంటారు. 
### పల్లు మేళా
జిల్లాకేంద్రానికి 80కి.మీ దూరంలో ఉన్న పల్లు వద్ద ఇసుక గుట్టల మధ్య ఉన్న మాతా బ్రాహ్మణీ మేళా నవరాత్రి సందర్భంలో నిర్వహించబడుతుంది.
### షిలా మాతా మేళా
హనుమాన్‌గఢ్ బస్ స్టాండ్ వద్ద ప్రతి గురువారం షీలా మాతా మేళా నిర్వహించబడుతుంది. ఇక్కడ ఉన్న 6 అడుగుల రాతి స్థంబాన్ని హిందువులు, సిక్కులు షీలా మాతాగానూ, ముస్లిములు షీలా పీర్ గానూ భావించి పూజిస్తుంటారు.
### షైద్ బాబా సుఖ సింగ్‌జీ, మహితాబ్ సుంగ్‌జీ యాద్గిరి మేళా
షైద్ బాబా సుఖ సింగ్‌జీ మహితాబ్ సుంగ్‌జీ హనుమాన్‌గఢ్ వచ్చినప్పుడు ఒక చెట్టు కింద విశ్రాంతి తీసుకున్నారు. వారు విశ్రాంతి తీసుకున్న ప్రదేశంలో ఒక అందమైన గురుద్వారా నిర్మించబడింది. ఇది బికనీర్ కోటకు సమీపంలో ఉంది.25వ భందన్ మహీనా సమయంలో ఇక్కడ ఉత్సవం నిర్వహించబడుతుంది. హనుమాన్‌గఢ్, రాజస్థాన్‌లో వివిధ వర్గాలకు చెందిన ప్రజలమధ్య ఈ ఆలయం సమైక్యతకు చిహ్నంగా ఉంది. 
## మూలాలు


## సరిహద్దులు

## వెలుపలి లింకులు

* Hanumangarh district Official website

వర్గం:రాజస్థాన్ జిల్లాలు
వర్గం:హనుమాన్‌గఢ్ జిల్లా
వర్గం:1994 స్థాపితాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
ఝున్‌ఝును జిల్లా

రాజస్థాన్ రాష్రం లోని జిల్లాలలో ఝంఝునూన్ జిల్లా ఒకటి. ఝున్‌ఝును పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది.

## చరిత్ర
ఝంఝునున్ జిల్లా రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని షెకావతీ భూభాగంలో ఉంది. ఝున్‌ఝును ప్రాంతాన్ని కైంఖాని నవాబులు 1730 వరకు పాలించారు. ఝంఝనున్‌ చివరిపాలకడు రోహిల్లా ఖాన్.280 సంవత్సరాల తరువాత నవాబుల పాలన ముగింపుకు వచ్చింది.

రోహిల్లాఖాన్ షర్దుల్ సింగ్‌కు విశ్వాసపాత్రుడుగా ఉండి, షర్దుల్ సింగ్‌కు దివానుగా పనిచేసాడు. షర్దుల్ సింగ్‌కు ధైర్యసాహసాలు, శక్తివంతమైన పాలకుడుగా గుర్తించబడ్డాడు.

1730లో రోహిల్లాఖాన్ మరణించిన తరువాత షర్దుల్ సింగ్‌ ఝున్‌ఝును ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించుకున్నాడు.తరువాత మహారాజా షర్దుల్ సింగ్ ఈ ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించుకుని 12 సంవత్సరాల కాలం పాలించాడు.

అతను మరణించిన తరువాత కుమారులు ఈ ప్రాంతాన్ని 5 సమాన భాగాలుగా పంచుకున్నారు. వారి వారసులు ఈ ప్రాంతాన్ని 1947 వరకు పాలించారు. షర్దుల్ సింగ్ ఝున్‌ఝునులో కల్యాణ్‌జీ మందిర్, గోపీనాథ్‌జీ కా మందిర్ నిర్మించాడు. మహారావు షర్దుల్ సింగ్ కుమారులు పరసరంపురా మహారావు, షర్దుల్ సింగ్ కొరకు స్మారక మందిరం నిర్మించి ఫ్రెస్కో పెయింటింగులతో అలంకరించాడు.

## నైసర్గికం
జిల్లా షెకావతీ భూభాగంలో ఉంది. జిల్లా ఈశాన్య, తూర్పు సరిహద్దులో హర్యానా రాష్ట్రం, ఆగ్నేయ, దక్షిణ, నైరుతీ సరిహద్దులలో సికార్ జిల్లా, వాయవ్య సరిహద్దులో చురు జిల్లా ఉంది.

## ప్రముఖులు
280px|ఝున్‌ఝును పట్టణంలో జిల్లా వ్యవస్థాపకుడు జుజార్ సింగ్ నెహ్రా విగ్రహం|alt= ఝున్‌ఝును పట్టణంలో జిల్లా వ్యవస్థాపకుడు జుజార్ సింగ్ నెహ్రా విగ్రహం|thumb
పసరి, పిరమల్, చందక్, బిర్లా కుటుంబం వంటి పారిశ్రామికుల 4 కుటుంబాలు ఈ జిల్లాకు చెందినవారే.

## పర్యాటక ఆకర్షణలు
* రామకృష్ణ మిషన్, ఖెత్రి పట్టణంలో ఉన్న ఖెత్రి సెంటర్.
* ధొసి హిల్.
* రాణి సాతి ఆలయం.

## పరిశ్రమలు
జిల్లాలోని ఖెత్రిలో రాగి గనులు ఉన్నాయి. ఖెత్రి కాపర్ కాంప్లెక్స్ ఆఫ్ హిందూస్థాన్ కాపర్ లిమిటెడ్, (భారతదేశంలో అతి పెద్ద రాగి గనులు) ఖెత్రి పట్టణానికి 10 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇక్కడ సల్ఫరిక్ ఆమ్లం, ఎరువులు ఉత్పత్తి జరుగుతుంది.

## విద్య
* బిట్స్ పిలాని
* శ్రీ జగదీష్ ప్రసాద్ ఝబర్మల్ తిబెర్వాలా విశ్వవిద్యాలయం.
* సి.ఎస్.ఐ.ఆర్ - సి.ఇ.ఇ.ఆర్, పిలాని
* శ్రీధర్ విశ్వవిద్యాలయం
* షేఖావతి పబ్లిక్ స్కూల్ హెతాంసర్

## 2011 లో గణాంకాలు

## సరిహద్దులు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు
* Jhunjhunu information 
* 


వర్గం:రాజస్థాన్ జిల్లాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
నాగౌర్ జిల్లా

రాజస్థాన్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **నగౌర్ జిల్లా** ఒకటి. ఈ జిల్లాలో మొదటిసారిగా పంచాయితీ రాజ్ పరిపాలన ప్రవేశపెట్టబడింది. జిల్లా వైశాల్యం 17,718 చ.కి.మీ. నాగౌర్ పట్టణం జిల్లా కేంద్రంగా ఉంది.

## భౌగోళికం
నగౌర్ జిల్లా 26°25' & 27°40' ఉత్తర అక్షాంశం, 73°.10' & 75°.15' డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. జిల్లా వాయవ్య సరిహద్దులో బికనీర్ జిల్లా, ఉత్తర సరిహద్దులో చురు జిల్లా, ఈశాన్య సరిహద్దులో సికార్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో జైపూర్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సతిహద్దులో అజ్మీర్ జిల్లా, వాయవ్య, పశ్చిమ సరిహద్దులో జోధ్‌పూర్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో పాలి జిల్లాలు ఉన్నాయి. జిల్లా రాజస్థాన్ లోని మేవార్ ప్రాంతంలో ఉంది. ఇది థార్ ఎడారి సమీపంలో ఉన్న " నార్త్‌వెస్టర్న్ థార్న్ స్క్రబ్ ఫారెస్ట్స్" బెల్టులో ఉంది. జిల్లా ఆగ్నేయ భూభాగం వరకు ఆరావళి పర్వతాలు విస్తరించి ఉన్నాయి. జిల్లా ఆగ్నేయ మూలలో దేశంలోనూ రాష్ట్రంలోనూ అతిపెద్ద ఉప్పునీటి సరోవరంగా గుర్తించబడుతున్న " సంభర్ సరోవరం " ఉంది. ఈ సరోవరం జైపూర్ సరిహద్దు వరకు విస్తరించి ఉంది.

## తాలూకాలు
జిల్లాలో 10 తాలూకాలు ఉన్నాయి: నాగౌర్, ఖిన్వ్సర్, జయాల్, మెర్ట, డెగన, దిద్వానా, లడ్నన్, పర్బత్సర్, రాయి, కుచమన్. ఖివంసర్ కాక మిగిలినవన్నీ ఉపవిభాగాలుగా ఉన్నాయి. జిల్లాలో 11 మండలాలు 1607 గ్రామాలు ఉన్నాయి.

## 2011 గణాంకాలు

## చారిత్రిక జనాభా

## మూలాలు

## సరిహద్దులు

## వెలుపలి లింకులు
* 
* Nagaur district
* Nagaur district :: Rajasthan
* Nagaur Map

వర్గం:రాజస్థాన్ జిల్లాలు
వర్గం:నాగౌర్ జిల్లా
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
జోధ్‌పూర్ జిల్లా

రాజస్థాన్ రాష్ట్రం జిల్లాలలో **జోధ్‌పూర్ జిల్లా** ఒకటి. జిల్లా ప్రధానకార్యాలయం జోధ్‌పూర్ పట్టణం 2011 గణాంకాలను అనుసరించి రాజస్థాన్ రాష్ట్ర జిల్లాలలో అత్యధిక జనసంఖ్య కలిగిన జిల్లాలో రెండవ స్థానంలో ఉన్నట్లు గుర్తించబడింది. మొదటి స్థానంలో జైపూర్ జిల్లా ఉంది.

## చరిత్ర
చారిత్రకంగా జోధ్‌పూర్, మేవార్ మధ్యభూభాగంలో ఉంది. జిల్లాలో ప్రతిహరా రాజపుత్రుల రాజధాని (6-13 శతాబ్దాలు) మందోర్ నగరం, ఆలయ నగరం, ఒసియాన్ నగరం ఉన్నాయి. జోధ్‌పూర్‌ను 15వ శతాబ్దంలో రావు జోధా స్థాపించాడు. అలాగే జోధ్‌పూర్ రాథోర్ రాజపుత్రుల పాలనలో 1947 వరకు మేవార్ రాజ్యానికి రాజధానిగా ఉంది.

## భౌగోళికం
జోధ్‌పూర్ జిల్లా రాజస్థాన్ రాష్ట్ర పశ్చిమ భూభాగంలో ఉంది. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో బికనీర్ జిల్లా, ఈశాన్య సరిహద్దులో నగౌర్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో అజ్మీర్ జిల్లా, నైరుతీ సరిహద్దులో పాలి జిల్లా, పశ్చిమ, వాయవ్య సరిహద్దులో జైసల్మేర్ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లా 26 00’, 27 37’ డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం, 72 55’, 73 52’ డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది.

## పర్యాటకం
జోధ్‌పూర్ ప్రాంతం చారిత్రకంగా సుసంపన్నమైంది. దీనికి బ్లూ సిటీ, సన్ సిటీ అనే పేర్లు ఉన్నాయి. మెహ్రాంగర్ కోటలో గృహాలకు నీలిరంగు కలిపిన వైట్ వాష్ వేయడం వలన ఈ నగరానికి బ్లూ సిటీ అనే పేరు వచ్చింది. జిల్లాలో ఉమైడ్ భవన్ ప్యాలెస్ వంటి పర్యాటక ఆకర్షణలు ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం ఉమైడ్ భవన్ ప్యాలెస్‌లో కొంతభాగం ప్రస్తుత మహారాజా గజ సింగ్ కుంటుంబానికి నివాసంగా ఉంది.మిగిలిన భాగంలో ఐదు నక్షత్రాల హోటల్ " తాజ్ గ్రూప్ హోటల్ "లో ఒకటిగా ఉంది.

## విభాగాలు
2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లాను 5 ఉపవిభాగాలుగా, 7 తాలూకాలుగా విభజించబడి ఉంది. నిర్వహణా సౌలభ్యం కొరకు 4 ఉప తాలూకాలు (బలేశ్వర్, బాప్, ఝంవర్, తుంవరి)  రెండు స్థానిక సంస్థలు (పంచాయతీ సమితి), బాలేశ్వర్, బాప్.2011 నాటికి జిల్లాలో 3 ఉప విభాగాలు, 11 తాలూకాలు, 2 స్వతంత్ర ఉప తాలూకాలు (జంవర్, తింవారి) ఉన్నాయి.

### తాలూకాలు
తాలూకాలు అన్ని మండలాలు, పంచాయితీ సమితులుగా ఉన్నాయి. జోధ్‌పూర్ మాత్రం నగరపాలక సంస్థగా ఉంది. బిర్లా, ఫలోడీ, పిపర్‌సిటీలు పురపాలికలుకలుగా ఉన్నాయి. జిల్లాలో 1,794 గ్రామాలు  351 గ్రామ పంచాయితీలు . ఉన్నాయి.

## 2011 లో గణాంకాలు

## ఇవి కూడా చూడండి
* 2008 జోథ్ పూర్ తొక్కిసలాట

## మూలాలు

## సరిహద్దులు

## వెలుపలి లంకెలు

*
*Jodhpur district Official website
* Jodhpur district
* Jodhpur Map

వర్గం:జోధ్‌పూర్ జిల్లా
వర్గం:రాజస్థాన్ జిల్లాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
జైపూర్ జిల్లా

రాజస్థాన్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **జైపూర్ జిల్లా** ఒకటి. రాజస్థాన్ రాష్ట్ర రాజధాని జైపూర్ నగరం. ఈ జిల్లాలోనే ఉంది. దేశంలో జైపూర్ జిల్లా జనసంఖ్యాపరంగా 10వ స్థానంలో ఉంది.

## భౌగోళికం
జైపూర్ జిల్లా వైశాల్యం 11,152 చ.కి.మీ. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో సికార్ జిల్లా, ఈశాన్య సరిహద్దులో ఆల్వార్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో దౌస జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో సవై మధోపూర్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో టోంక్ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో అజ్మీర్ జిల్లా, వాయవ్య సరిహద్దులో నగౌర్ జిల్లా ఉన్నాయి.

## విభాగాలు
thumb|280x280px|జైపూర్ నగరంలో సిటీప్యాలెస్ మ్యూజియం.
రాజస్థాన్ రాష్ట్ర రాజధాని కార్యాలయాలు, జైపూర్ శాసనసభ జైపూర్ నగరంలో ఉన్నాయి. జైపూర్ జిల్లాలో 13 సబ్ డివిజన్లు, 13 పంచాయితీ సముతులు, తాలూకాలు 13, గ్రామాలు 2369, గ్రామ పంచాయితీలు 489, నగరపాలికలు 10 మహా నగర నిగమ్ 1 ఉన్నాయి.
# జైపూర్
# అంబర్ 
# బాసీ 
# చక్సు
# చొము
# మౌజ్మబద్
# జంవ రామ్
# ఫగి
# ఫులెర
# కోట్పుట్లీ
# సంగనేర్
# షాపురా 
# విరత్నగర్

### పంచాయితీ సముతులు (బ్లాక్స్)
# అంబర్
# బాసీ
# చక్సు
# గొవింద్గర్హ్ 
# డుడు 
# ఝంవరామ్
# ఫగి
# సాంబార్,
# ఝొత్వర
# కోట్పుట్లీ
# షాపురా 
# సంగనేర్
# విరత్నగర్

### తాలుకాలు
# అంబర్
# బాసీ
# హక్సు
# హొము
# డుడు
# జంవరామ్
# ఫగి
# సాంబార్
# జైపూర్
# కోట్పుట్లీ
# షాపురా 
# సంగనేర్
# విరత్నగఢ్

## జనాభా

2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం గణాంకాలు జిల్లా గణాంకాలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి.

మతాలు వివరాలు

## వాతావరణ పట్టిక

## దేవాలయాలు
**[[జగత్ శిరోమణి ఆలయం, ఆమేర్|జగత్ శిరోమణి ఆలయం]]** భారతదేశంలోని రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని జైపూర్ సమీపంలోని ఆమేర్ పట్టణంలో ఉన్న 17వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయం. ఈ ఆలయం శ్రీకృష్ణుడు, మీరా బాయి, విష్ణువు లకు అంకితం చేయబడినందుకు ప్రత్యేకమైనది. భక్తి ఉద్యమంలో కవి - సన్యాసిని అయిన మీరాబాయి శ్రీకృష్ణుడితో పాటు ప్రతిష్ఠించబడిన భారతదేశంలోని కొన్ని దేవాలయాలలో ఇది ఒకటి.

## సరిహద్దులు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

* 

వర్గం:రాజస్థాన్ జిల్లాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
వర్గం:జైపూర్ జిల్లా
కరౌలి జిల్లా

రాజస్థాన్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో కరౌలి జిల్లా ఒకటి. కరౌలి పట్టణం ఈ జిల్లాకు ప్రధాన పరిపాలనా కేంద్రం. జిల్లాలో ప్రబల " హిందూస్థాన్ రెడ్‌స్టోన్ స్లేట్ ఫ్యాక్టరీ " ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 1,458,248 చ.కి.మీ.జిల్లా జనసాంధ్రత 264.

## భౌగోళికం
కరౌలి జిల్లా వైశాల్యం 5530 కి.మీ. జిల్లా తూర్పు సరిహద్దులో ధౌల్‌పూర్ జిల్లా, ఈశాన్య సరిహద్దులో భరత్‌పూర్ జిల్లా, ఉత్తర సరిహద్దులో దౌస జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో సవై మధోపూర్ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లా ఆగ్నేయ సరిహద్దులో చంబల్ నది ప్రవహిస్తుంది. జిల్లా మొత్తం కొండలు, ఉపనదులతో నిండి ఉంది. జిల్లాలో గంభీరమైన శిఖరాలు మాత్రం లేవు.జిల్లా సముద్రమట్టానికి 1400 కి.మీ ఎత్తులో ఉంది. జిల్లాలో నాణ్యమైన పాలరాతి గనులు, ఇనుప గనులు ఉన్నాయి.

## చరిత్ర
ఆరంభకాలంలో కరౌలి ప్రాంతం మత్స్య రాజ్యంలో భాగంగా ఉంటూ వచ్చింది. 11వ శతాబ్దం తరువాత ఈ ప్రాంతాన్ని 1947 వరకు రాజపుత్రులు పాలించారు.జిల్లాలో 4 ప్రధాన ఆలయాలు ఉన్నాయి ( శ్రీమహావీర్జీ హింద్యాన్, శ్రీ అంజనీ మాతాజీ, మెహందీపూర్ బాలాజీ ). జిల్లాలో తిమంగర్, మంద్రయల్, రావల్ మహల్, సౌత్ మహల్, హింద్యాన్, నరసింగ్‌జి హింద్యన్ అనే ప్రముఖ కట్టడాలు ఉన్నాయి.

## కరౌలి స్థావరాలు
* హిందౌన్
* కరౌలి
* తొదభిం
* నదొతి
* సపొత్ర
* మంద్రైల్

## ఆర్ధికం
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పంచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో కరౌలి జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న రాజస్థాన్ రాష్ట్రజిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
## చారిత్రిక జనాభా

## 2011 లో గణాంకాలు

## మూలాలు

## సరిహద్దు జిల్లాలు

## వెలుపలి లింకులు

* 

వర్గం:రాజస్థాన్ జిల్లాలు

వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
కోట జిల్లా

రాజస్థాన్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **కోట జిల్లా** ఒకటి. కోట పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది.

## చరిత్ర
12 శతాబ్దంలో హడా నైనికాధికారి రావ్ దేవా ఈ ప్రదేశాన్ని జయించి బుంది, హడోతి సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. 17 వ శతాబ్దంలో జహంగీర్ చక్రవర్తి కాలంలో బుంది పాలకుడు రావు రతన్ సింగ్ చిన్న కోట ప్రింసిపాలిటీని మాధోసింగ్‌కు ఇచ్చాడు. అప్పటి నుండి కోట రాజపుత్రుల శౌర్యం, సంస్కృతికి చిహ్నంగా మారింది. స్వాతంత్ర్యానికి ముందు కాలంలో సాంఘిక సంస్కర్త " గురు రాధా క్రిష్ణన్ " ఇతర స్వాతంత్ర్య సమరయోధులతో ఇక్కడ పనిచేస్తూ ప్రజలను ఉత్తేజితులను చేయడంలో కృషిచేసాడు. ప్రభుత్వం గురు రాధా కృష్ణన్‌ను ఖైదు చేయాలని అరెస్ట్ వారెంటు చూసిన ప్రాంతీయ పాలకులకు ఆయన ప్రభుత్వవ్యతిరేక చర్యలు తెలిసిరావడం వలన ఆయన కోట ప్రాంతాన్ని వదిలి వెళ్ళాడు.

## సరిహద్దులు
జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో బుంది జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో బరన్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో ఝలావర్ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో చిత్తౌర్‌గఢ్ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లాలోఉన్న్ " ఐ.ఐ.టి, జె.ఇ.ఇ. ప్రవేశ పరీక్షల శిక్షణా స్థస్థలు జిల్లాకు ప్రత్యేక గుర్తింపు తీసుకువస్తున్నాయి. జిల్లా ప్రస్తుతం విద్యాకేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది. కోటజిల్లా ఆసియాలో బృహత్తర ఎరువుల తయారీ కేంద్రంగా గుర్తించబడుతుంది.

## ఆర్ధికం
కోట జిల్లాలో 50 కి.మీ సర్కిల్‌లో 4 పవర్ స్టేషన్లు ఉన్నాయి. మొదటిది కోటకు సమీపంలో రావత్భటా వద్ద ఉన్న ఆటోమాటిక్ పవర్‌స్టేషను ,  రెండవది " రాజస్థాన్ ఆటోమాటిక్ పవర్ స్టేషను " , కోట నగర సరిహద్దులో ఉన్న చంబల్ నదీ తీరంలో ఉన్న " కోట థర్మల్ పవర్ స్టేషను, మూడవది బరన్ జిల్లాలోని అంట వద్ద ఉన్న " అంటా గ్యాస్ పవర్ ప్లాంట్ ", నాలుగవ జలవిద్యుత్ కేంద్రం.
## చారిత్రిక జనాభా

## 2011 జనాభా గణాంకాలు

## సరిహద్దులు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:రాజస్థాన్ జిల్లాలు

వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
రాజ్‌సమంద్ జిల్లా

రాజస్థాన్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో రాజసమంద్ జిల్లా ఒకటి. రాజసమంద్ పట్టణం ఈ జిల్లాకు ప్రధాన పరిపాలనా కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లాలో 17వ శతాబ్దంలో మేవార్ రాజా " రాణా రాజ్ సింగ్ " నిర్మించిన రాజసమంద్ " సరోవరం రాజసమంద్ పట్టణానికి ప్రత్యేక గుర్తింపు తీసుకు వస్తుంది.

## భౌగోళికం
జిల్లా వైశాల్యం 4,768 చ.కి.మీ. జిల్లా ఉత్తరభూభాగంలో ఉన్న ఆరావళి పర్వతాలు పాలి జిల్లా వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో అజ్మీర్ జిల్లా, తూర్పు, ఈశాన్య సరిహద్దులో భిల్వార జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో చిత్తౌర్‌గఢ్ జిల్లా , దక్షిణ సరిహద్దులో ఉదయపూర్ జిల్లాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో బనాస్ నది వాటర్ షెడ్, బనాస్ నది ఉపనదులు ఉన్నాయి. అంతే కాక జిల్లాలో అరి, గోమతి నది, చందా, భోగా నదులు ఉన్నాయి.

## చారిత్రిక జనాభా

## 2011 గణాంకాలు

## జిల్లాలోని పిప్లాంటి గ్రామ  విశేషాలు

పిప్లాంట్రి గ్రామస్థులు గ్రామంలో ఎవరికి ఆడపిల్ల జన్మించినా వారు పుట్టిన సందర్భంగా 111 చెట్లను నాటుతారు. అక్కడి సమాజం ఈ చెట్లను బతికేలా చూస్తుంది. ఆడపిల్లలు పెరిగేకొద్దీ ఈ చెట్లు పెరిగి ఫలాలను పొందుతాయి. భారతదేశంలో ఆడపిల్లల కొరత చాలా ఎక్కువగా ఉంది. ఎందుకంటే సమాజం మగబిడ్డపై మక్కువ కలిగి, వరకట్న పద్ధతుల కారణంగా ఆడపిల్లలను ఆర్థిక భారంగా పరిగణిస్తారు.

## దేవాలయాలు

* శ్రీనాథ్ జీ ఆలయం

## సరిహద్దులు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

*Rajsamand District  Official website
* Rajsamand district Population
* Rajsamand District Hindi Website
* Rajsamand Profile

వర్గం:రాజస్థాన్ జిల్లాలు
వర్గం:రాజ్‌సమంద్ జిల్లా
వర్గం:1991 స్థాపితాలు
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
సవై మధోపూర్ జిల్లా

రాజస్థాన్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో **సవై మధోపూర్ జిల్లా** ఒకటి. సవై మధోపూర్ పట్టణం ఈ జిల్లాకు ప్రధాన పరిపాలన కేంద్రంగా ఉంది

## భౌగోళికం
జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో దౌస జిల్లా, ఈశాన్య సరిహద్దులో కరౌలి జిల్లా, నైరుతీ సరిహద్దులో జైపూర్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో జిల్లాను మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర సరిహద్దులను విడదీస్తూ ప్రవహిస్తున్న చంబల్ నది, నైరుతీ సరిహద్దులో కోట జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో బుంది జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో టోంక్ జిల్లాలు ఉన్నాయి.

## విభాగాలు
సవై మధోపూర్ జిల్లాలో 8 రెవెన్యూ ఉపవిభాగాలు, తాలూకాలు ఉన్నాయి.
* సవై మధొపుర్
* ఛొథ్ కా బర్వర
* ఖందర్
* బొన్లి
* మలర్న దుంగర్
* గంగపుర్, సవై మధొపుర్ గంగపుర్ నగరం 
* వజిర్పుర్
* బమన్వస్
## ఆదాయం

### జిల్లా న్యాయస్థానం
1977లో సవై మధోపూర్ జిల్లా వ్యాయస్థానం స్థాపించబడింది. మధోపూర్ జిల్లా న్యాయస్థానంలో 10 న్యాయాధిపతులు ఉన్నారు..

## ఆర్ధికం
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పంచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో సవై మధోపూర్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న రాజస్థాన్ రాష్ట్ర 12 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి..
## చారిత్రిక జనాభా

## 2011 గణాంకాలు

## పండుగలు , ఉత్సవాలు

### గణేశ్ చతుర్ధి ఉత్సవం
గణేశ్ చతుర్ధి ఉత్సవం సవై మాధోపూర్‌లో అత్యంత వైభవంగా జరుగుతుంది. బాధ్రపద శుక్ల చతుర్ధి నాడు రంథాంభోర్ కోటలో ఈ ఉత్సవం నిర్వహించబడుతుంది. రాజస్థాన్‌లో ఈ ఉత్సవం కోలాహలంగా నిర్వహించబడుతుంది. రాజస్థాన్, రాజస్థాన్ వెలుపలి ప్రాంతాల నుండి ఈ ప్రాంతానికి ప్రజలు తండోపతండాలుగా వస్తుంటారు. 3 రోజులపాటు నిర్వహించబడే ఈ ఉత్సవాలను చూడడానికి వేలాది భక్తులు వస్తుంటారు.

### మౌహాన్ మాతా ఉత్సవం
జిల్లాకేంద్రం " సవై మాధోపూర్ "కు 25 కి.మీ దూరంలో ఉన్న బరవారా పట్టణంలో ఉన్న చౌహాన్ మాతా ఆలయం ఉంది. మార్గశిరమాసం కృష్ణ పక్ష చతుర్ధి నాడు ఇక్కడ ఉత్సవం నిర్వహించబడుతుంది. ఈ ఉత్సవానికి రాజస్థాన్, ఇతర ప్రాంతాల నుండి లక్షలాది భక్తులు వస్తుంటారు.

### శివరాత్రి ఉత్సవం
ఇసేర్దా రైల్వే స్టేషన్‌కు 3 కి.మీ దూరంలో మాధోపూర్ - జైపూర్ రైలు మార్గంలో షివార్ పట్టణంలో ప్రఖ్యాత ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటైన గుష్వేశ్వర మహాదేవాలయం ఉంది. శివరాత్రి పర్వదినంలో శివుని ఆశీర్వాదం కోరడానికి ఇక్కడకు వేలాది భక్తులు వస్తూ ఉంటారు.

### రామేశ్వరం ఆలయం
సవై మాధోపూర్‌కు 60కి.మీ దూరంలో ఉన్న బనాస్ చంబల్ సంగమంలో సుందరమైన రామేశ్వరాలయం ఉంది. శివరాత్రి రోజు ఈ ఆలయంలో నిర్వహించే పూజలను చూసి శివుని ఆరాధించడానికి
రాజస్థాన్, మధ్యప్రదేశ్ నుండి లక్షలాది భక్తులు వస్తుంటారు.

### కల్యాణ్‌జీ ఉత్సవం
ప్రతిసంవత్సరం వైశాఖ శుక్ల పౌర్ణమి నాటికి గంగాపూర్ వద్ద ఈ ఉత్సవం నిర్వహించబడుతుంది. 7 రోజులపాటు నిర్వహించబడే ఈ ఉత్సవానికి వేలాది మంది భక్తులు వస్తుంటారు.
## సరిహద్దులు

## మూలాలు

## వెలుపలి లింకులు

వర్గం:రాజస్థాన్ జిల్లాలు

వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు
మధిర పురపాలకసంఘం

**మధిర పురపాలక సంఘం,** ఖమ్మం జిల్లా, మధిర పట్టణానికి చెందిన పాలక సంస్థ. **మధిర నగర పంచాయతిగా** 2013లో ఏర్పడింది.1956లోనే పురపాలక సంఘంగా ఉన్న మధిర పట్టణం 1964లో పంచాయతీగా మార్చబడి, మళ్ళీ 2013లో నగర పంచాయతీగా చేయబడింది.ఆ తరువాత తెలంగాణ పురపాలక సంఘాల కొత్త చట్టం ప్రకారం పురపాలక సంఘంగా మారింది.2014 మార్చిలో జరగనున్న ఎన్నికలకై చైర్మెన్ పదవిని ఎస్సీ (మహిళ) కు కేటాయించారు.

## చరిత్ర
1956లో పురపాలక సంఘముగా అవతరించిన తర్వాత మధిర తొలి చైర్మెన్‌గా చెరుకుమల్లి హనుమయ్య ఎన్నికయ్యారు. కోనా విశ్వనాథం రెండో చైర్మెన్‌గా పనిచేశారు. 1964లో వచ్చిన నూతన పంచాయతి చట్టం ప్రకారం మధిరను గ్రామపంచాయతీగా మార్చారు. పంచాయతీగా మార్చిన పిదప కూడా కోనా విశ్వనాథం మధిర సర్పంచిగా పనిచేశాడు. లక్ష్మీప్రియ 2006 నుంచి 2011 వరకు సర్పంచిగా పనిచేయగా 2013లో మధిర పాలక సంస్థ హోదా పెంచబడి నగర పంచాయతీగా చేశారు. 2014 మార్చి 30న ఎన్నికలు జరగనున్నాయి. చైర్-పర్సన్ స్థానాన్ని ఎస్సీ (మహిళ) కు కేటాయించారు. మొండితోక నాగరాణి  ఎన్నికైంది.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:తెలంగాణ పురపాలక సంఘాలు
వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా పురపాలక సంఘాలు
మల్లేపల్లి శేఖర్ రెడ్డి

**మల్లేపల్లి శేఖర్ రెడ్డి ** మహబూబ్ నగర్ జిల్లాకు చెందిన కవి. ఈ కవి స్వగ్రామం జిల్లాలోని తెల్కపల్లి మండలం లోని రాకొండ. భార్య పేరు మల్లేపల్లి సుభద్రమ్మ. శేఖర్ రెడ్డికి రుక్మాంగద రెడ్డి, మల్లికార్జున రెడ్డి అను ఇద్దరు కుమారులు, హైమావతి అను ఒక కూతురు సంతానం. 
## వృత్తి జీవితం
వృత్తి రీత్యా తెలుగు ఉపాధ్యాయులు. లింగాల ఉన్నత పాఠశాలలో సీనియర్ తెలుగు పండితుడిగా పనిచేసి పదవీ విరమణ చేశారు. వృత్తి పరంగా ఎంతో మంది విద్యార్థులకు స్ఫూర్తిగా నిలిచి చాలా మంది పండిత ఉపాధ్యాయులుగా ఎదగడానికి కారకులయ్యారు. 
## సాహిత్య జీవితం
;రచనలు
# గురుత్రయ స్తోత్రం
# వివేక శంఖారావం -1
# గాయత్రీ రామాయణం
# హనుమద్రామాయణం 
# చాటువులు
# రామగిరి రామయోగి చరితం
# వేంకటాచల మహత్యం 
# దున్నయదాసు తత్వాలు 
# రాఘవేంద్ర శతకం
ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేస్తూనే, ఒక వైపు వ్యవసాయ క్షేత్రంలో, మరో వైపు సాహితీ క్షేత్రంలో కృషి చేశారు. సాహితీ క్షేత్రంలో వారు కృషి చేసిందంతా భక్తి మార్గమే. అందుకనే వారి ద్యాసంతా బడి, గుడి, మడిపైనే అంటారు.హలం పట్టి పొలం దున్నుతూ, కలం పట్టి కవిత రాస్తూ ' పాలమూరు పోతన ' గా పేరు తెచ్చుకున్నారు. 
పాటలు, వచనం, పద్యం, సంకీర్తనల రూపంలో వీరి సాహిత్య కృషి సాగింది. కమలారామం అను వచన గ్రంథం, భజగోవిందం, భజేయతి రాజం, రాఘవేంద్ర స్తోత్రం మూడింటిని కలిపి గురుత్రయ స్తోత్రంగా తెలుగులోనికి అనువదించి, ముద్రించారు. వివేక శంఖారావం -1, అనే ఖండకావ్యం, గాయత్రీ రామాయణం, హనుమద్రామాయణం అను గేయ రచనలను చేసి ప్రచురించారు. చాటువులు, రామగిరి రామయోగి చరితం, వేంకటాచల మహత్యం అను హరికథ, దున్నయదాసు తత్వాలు వెలువరించారు. అభిలాష సాహితీ సాంస్కృతిక సంస్థకు ప్రధాన కార్యదర్శిగా పనిచేశారు. అక్షర కిరణం, పసిడి మొగ్గల ప్రచురణలోనూ వీరి కృషి ఉంది.. రాఘవేంద్ర శతకం వీరి చివరి రచన.
## సాహితీ మిత్రులు
వీరు ప్రముఖ కవి, పరిశోధకులు కపిలవాయి లింగమూర్తికి అత్యంత సన్నిహితులు. అలాగే మరో పాలమూరు కవి రుక్మాంగదరెడ్డి వీరికి అత్యంత ఆత్మీయులు. ఎంతగా అంటే శేఖర్ రెడ్డి తన కుమారుడికి తన మిత్రుడి పేరునే పెట్టుకునెంతగా . తన పెద్ద కుమారుడికి రుక్మాంగద రెడ్డి అని పేరు పెట్టి తన మిత్రుడి పట్ల తనకున్న వాత్సల్యాన్ని చాటిన స్నేహశీలి శేఖర్ రెడ్డి. అలాగే రుక్మాంగద రెడ్డి కూడా తన మిత్రుడి చివరి రచన రాఘవేంద్ర శతకాన్ని అచ్చు వేయించి మిత్రుడి ఋణం తీర్చుకున్నాడు.

## శేఖర్ రెడ్డి వ్యక్తిత్వం
మిత్రుడు రుక్మాంగద రెడ్డి మాటల్లో శేఖర్ రెడ్డి ... ." అతనిది స్వచ్ఛమైన మనసు.  ప్రేమమయ జీవనం. ఆదర్శవంతమైన వ్యక్తిత్వం.  జీవితాంతం గురువు గారికి సేవ చేసిన భాగ్యవంతుడు. నా అభివృద్ధికి ఎంతో తపన పడ్డాడు. నా మీది అంతులేని అభిమానంతో తన కొడుకుకు నా పేరు పెట్టకున్నాడు. ఎన్ని చెప్పినా అతని బాకీ తీరేది కాదు. కనుక తాను చివరి దశలో రాసిన 'గురు రాఘవేంద్ర ' శతకాన్ని అచ్చు వేయించాను." అని అంటాడు.
## మరణం
శేఖర్ రెడ్డి తేది: 11.05.2016 రోజు ఈ ప్రపంచాన్ని విడిచివెళ్ళాడు.

## మూలాలు

వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా కవులు
వర్గం:తెలుగు కవులు
గంగాపురం హనుమచ్ఛర్మ

**గంగాపురం హనుమచ్ఛర్మ** పాలమూరు జిల్లాకు చెందిన కవులలో ఒకరు. ఈయన 1925లో వేపూరు గ్రామంలో జన్మించారు. సంస్కృతాంధ్త విధ్వాంసులైన గంగాపురం హనుమచ్ఛర్మ "దుందుభి" కావ్యం వల్ల ప్రసిద్ధులైనప్పటికీ తెలుగు, సంస్కృత భాషలలో పలు గ్రంథాలు రచించారు. 1996, ఆగస్టు 15న మరణించారు.

## బాల్యం
1925లో వేపూరు గ్రామంలో జన్మించిన హనుమచ్ఛర్మ వేపూరు, కల్వకుర్తి, మార్చాలలో అభ్యసించారు. చిన్న వయస్సులోనే పలు పండితుల వద్ద శిక్షణ పొంది పాండిత్యం సంపాదించారు.

## జీవనం
అభ్యసన అనంతరం పురోహితునిగా, పురాణ ప్రవచకుడిగా ప్రజలకు సన్నిహితుడైనారు. గ్రంథాలయ ఉద్యమంతో పాటు, భూదాన, సర్వోదయ ఉద్యమాలలో పాల్గొన్నారు. గుండూరు గ్రామ సర్పంచిగా కూడా ఎన్నికై గ్రామాభివృద్ధికి పాటుపడ్డారు. ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికైన పోతుగంటి రాములు ఈయన రాజకీయ శిష్యుడు కాగా, కవి ముకురాల రామారెడ్డి ఈయన సాహితీ శిష్యుడు.

## మూలాలు

వర్గం:1925 జననాలు
వర్గం:1996 మరణాలు
గట్టు మనోహర్ రెడ్డి

"'గట్టు మనోహర్ రెడ్డి"' మహబూబ్ నగర్ జిల్లా గాయక కవులలో ఒకరు. వివిధ సందర్భాలలో జరిగిన అనేక సంఘటనలకు స్పందించి పాటలు రాసి, బాణీలు కూర్చి పాడటం ఆయనకు నిత్యకృత్యం. 
## స్వస్థలం
గట్టు మనోహర్ రెడ్డి స్వస్థలం మహబూబ్ నగర్ జిల్లా బల్మూర్ మండలం పోలిసెట్టిపల్లి గ్రామం.

## విద్యాభ్యాసం
వీరిది నిరుపేద రైతు కుటుంబం. పాడి పశువులే ఆధారం. పాలు అమ్మడంలో కుటుంబానికి ఒక వైపు ఆసరగా ఉంటూనే మరో వైపు చదువును కొనసాగించారు. అచ్చంపేట ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాలలో పదవ తరగతి వరకు చదువుకున్నారు. తెలుగు భాషపై మమకారంతో పాలెం లోని ఓరియంటల్ కాలేజిలో సాహిత్యంలో బ్యాచిలర్ డిగ్రిని పూర్తి చేశారు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో తెలుగు సాహిత్యంలో మాస్టర్ డిగ్రిని అందుకున్నారు. తెలుగు పండిత శిక్షణ పూర్తి చేసి తాను చదువుకున్న పాఠశాలలోనే ప్రస్తుతం చదువు చెబుతున్నారు.
## వృత్తి
రెడ్డి వృత్తిరీత్యా ఉపాధ్యాయులు. వీరు ప్రస్తుతం అచ్చంపేట ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాలలో తెలుగు పండితులుగా పనిచేస్తున్నారు.
## సాహితీ కృషి
20 సంవత్సరాలుగా మనోహర్ రెడ్డి సాహితీ కృషి కొనసాగిస్తున్నారు. కార్గిల్ యుద్ధం, హైదరాబాదు బాంబు పేలుళ్ళు, పాలమూరు కరువు, బాల కార్మిక వ్యవస్థ, ఏయిడ్స్ నియంత్రణ, పర్యావరణ పరిరక్షణ, గ్రంథాలయాల ప్రాముఖ్యత తదితర అనేక అంశాలపై పాటలు, పద్యాలు రాసి, పాలమూరు సాహిత్యం సుసంపన్నం కావటంలో తోడ్పడ్డారు. సామాజిక స్పృహతో, దేశభక్తితో వీరు రాసిన అనేక గేయాలు పలువురి ప్రశంసలు అందుకున్నాయి. జిల్లాలో ఎక్కడ కవి సమ్మేళనం జరిగినా మనోహర్ రెడ్డి గొంతు విప్పాల్సిందే. జిల్లాలో జరిగిన అవధానాలలో పృచ్ఛకుడిగా ప్రతిభ చాటుకున్నారు. పాలమూరు కవిత, పాలమూరు గోస, బాల సాహిత్యం, బాలగేయాలు తదితర సంపుటాల్లో వీరి రచనలకు చోటు దక్కింది. తాను వివిధ సందర్భాలలో రాసిన అనేక గేయాలను కలిపి ' మనోహర గేయాలు ' పేరుతో పుస్తక రూపంలో తీసుకవచ్చారు.
## మూలాలు

వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా కవులు