open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
కృష్ణా డెల్టా

**కృష్ణా డెల్టా** అనునది కృష్ణా నది వలన కృష్ణా,, గుంటూరు జిల్లా ప్రకాశం జిల్లా లలో ఏర్పడిన సారవంతము అయిన నల్లరేగడి నేలలతో కూడిన ప్రాంతము.ఈప్రాంతము ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని ఆర్థికముగా, రాజకీయముగా,, సామాజికముగా ఉన్నతిన గల ప్రదేశము.ఇందులో అనేక పవిత్ర క్షేత్రాలు ఉన్నాయి.అందులో విజయవాడ, పెనుగంచిప్రోలు, శ్రీకాకుళం, తెనాలి, మంగళగిరి, చేబ్రోలు, భట్టిప్రోలు, కాకాని, కొండపల్లి, బాపట్ల వంటివి ముఖ్యమైనవి.ప్రజల ప్రధాన వృత్తి వ్యవసాయము.
వరి, పసుపు, చెరకు, అరటి, కూరగాయకు ప్రధానమైన పంటలు.ఇందలి తెనాలి పట్టణం ఆంధ్రా ప్యారిస్ గా, కృష్ణా డెల్టా రాజధానిగా పిలువబడుతున్నది.ఇంకా గుంటూరు, విజయవాడ, బాపట్ల, రేపల్లె, అవనిగడ్డ, గుడివాడ, మచిలీపట్నము వంటి ప్రధాన పట్టణాలు/నగరాలు ఉన్నాయి.ఇందలి కొండపల్లి బొమ్మలు ప్రపంచప్రఖ్యాతి గాంచాయి.మచిలీపట్నము, నిజాంపట్నములు ప్రధాన రేవులు.ఇక్కడ ప్రధాన మతము హిందూమతము.ప్రధాన భాష తెలుగు.తెలుగులో స్వచ్ఛమైన రూపం ఇక్కడ కనపడితుంది. అలాగే ఈ ప్రాంతములోని భట్టిప్రోలునందు లభించిన ఒక పురాతన లిపి తెలుగు ప్రస్తుత లిపికి మాతృకగా, దక్షిణభారత, ఆగ్నేయాసియాలోని భాషలకు మాతృకగా భావించబదుతోంది.
## కృష్ణా తూర్పు డెల్టా
కృష్ణా జిల్లాలోని కృష్ణానది పరీవాహక ప్రదేశాన్ని కృష్ణా తూర్పు డెల్టా అంటారు.
## కృష్ణా పశ్చిమ డెల్టా

గుంటూరు జిల్లా ప్రకాశం జిల్లా లలోని కృష్ణానది పరీవాహక ప్రదేశాన్ని కృష్ణా పశ్చిమ డెల్టా అంటారు. ప్రకాశం బేరేజినుండి ప్రధాన కాలువ, కొంచెం ఎగువన నది కుడి వొడ్డునుండి ప్రారంభమయ్యే గుంటూరు కాలువ, ద్వారా కృష్ణా నీరు వ్యవసాయానికి ఉపయోగపడుతుంది.

సర్ ఆర్ధర్ కాటన్ 150 ఏళ్ల క్రితం కృష్ణా నదిపై విజయవాడ దగ్గర నిర్మించిన బ్యారేజితో తెనాలి డివిజన్‌లోని కృష్ణా పశ్చిమ డెల్టా ప్రాంత ప్రజల జీవన విధానం మారిపోయంది. ఎందరో బ్రిటిష్ సాంకేతిక నిపుణులతో డెల్టా కాల్వలు రూపుదిద్దుకున్నాయి. మొదట 5.8 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టు విస్తీర్ణం 13.2 లక్షల ఎకరాలకు పెరిగింది. ఈ బ్యారేజి నుంచి ప్రధానంగా ఏడు కాల్వల ద్వారా 5.71 లక్షల ఎకరాల్లో వరి సాగవుతోంది. దీనిలో 4.99 లక్షల ఎకరాలు గుంటూరు జిల్లాలో ఉండగా మిగిలిన ప్రాంతం ప్రకాశం జిల్లాలో ఉంది.

### సాగునీటి కాల్వలు
ప్రకాశం బ్యారేజి నుంచి మొదలయ్యే ప్రధాన కాల్వ దుగ్గిరాల వరకు () రాగా, అక్కడినుండి ఆరు కాల్వలు చీలి, పశ్చిమ డెల్టాలో సాగునీటిని అందిస్తున్నాయి. వీటిలో ప్రధానంగా హైలెవల్ ఛానల్, తూర్పుకాల్వ, నిజాంపట్నం కాల్వ, పశ్చిమ కాల్వ, కృష్ణా పశ్చిమ బ్యాంకు కెనాల్, కొమ్మమూరు కాల్వలు సాగునీటిని అందిస్తున్నాయి.
;కొమ్మమూరు కాలువ
గుంటూరు జిల్లా దుగ్గిరాల వద్ద ఉన్న లాకుల నుండి ప్రకాశం జిల్లా చినగంజాం మండలం పెదగంజాం వరకు కొమ్మమూరు కాలువ ఉంది. () గతంలో ప్రకాశం జిల్లాకు దీని ద్వారా జల రవాణా వుండేది. దీని పొడవు సుమారు 63 కిలోమీటర్లు. కారంచేడు, చీరాల, వేటపాలెం, పర్చూరు, చినగంజాం, నాగులుప్పలపాడు మండలాల పరిధిలోని సుమారు లక్ష ఎకరాల భూములకు ఈ కాలువే సాగునీటి వనరు. ప్రధానంగా వరి, కొంతవరకు ప్రశుగ్రాసం కింద పిల్లిపిసర, జనుము సాగు చేస్తారు. కారంచేడు వద్ద దాదాపు 1000 క్యూసెక్కుల స్థాయి నీటి ప్రవాహం కాలువలో ఉంటే మొత్త ఆయకట్టుకు నీరందుతుంది.

### గుంటూరు ఛానల్
గుంటూరు ఛానల్ భారీ నీటిపారుదలప్రాజెక్టు. ప్రకాశం బేరేజికి ఎగువన, కృష్ణా కుడివడ్డున ఇది మొదలై వట్టి చెరుకూరు మండలం గారపాడు వరకు ప్రవహిస్తుంది.దీనిపొడవు 47 కిమీ. () దీనిద్వారా 27000 ఎకరాలకు సాగు నీరు అందుతుంది. తాడేపల్లి, మంగళగిరి, పెదకాకాణి, గుంటూరు చేబ్రోలు, వట్టిచెరుకూరు, ప్రత్తిపాడు మండలాల ప్రజలకు ఉపయోగంగా ఉంది. 4 టిఎంసిల నీటిలో 3.2 టిఎంసిల నీరు సాగుకొరకు, 1.4 టిఎంసీల నీరు తాగునీటికి వినియోగపడుతుంది. దీని ఆధునీకరణకు,, పర్చూరు వరకు పొడిగింపుకు పని మొదలైంది.

## మూలాలు

వర్గం:భౌగోళిక ప్రాంతాలు
గోరుచుట్టు

thumb|గోరు చుట్టు చేతివేళ్ళలో
thumb|గోరుచుట్టూ ఎక్కువగా ( తీవ్రము ) ఉండటం
**గోరుచుట్టు** చేతి లేదా కాలి వేలి గోరు కుదుళ్ళలో చీముపట్టి చాలా బాధించే వ్యాధి. ఇది బాక్టీరియా లేదా శిలీంద్రాల వలన సంక్రమిస్తుంది. చీము ఎక్కువగా ఉన్నచో చిన్న గంటు పెట్టి దాన్ని తొలగించవలసి వస్తుంది.గోర్లు నోటితో కొరికేవారిలో చిన్న గాయంతో ఇది మొదలవుతుంది. ఎక్కువగా నీటితో, ఆహార పరిశ్రమలో పనిచేసేవారిలో, గోరు మూలల్లో మురికి పట్టియున్నవారిలో ఈ వ్యాధి వచ్చే అవకాశాలెక్కువ.గ్రహణం సమయంలో వేలుతో చూపిస్తే గోరుచుట్టు వస్తుందని మూఢ నమ్మకం ఉంది. చేతి గోళ్ళ అంచున రావడం, పరోనిచియా (పియర్-ఆహ్-ఎన్ఐకె-ఇ-ఆహ్) అంటారు. ఇది సర్వసాధారణమైన చేతి సంక్రమణ, చికిత్స చేయకపోతే, మొత్తం వేలు లేదా బొటనవేల యొక్క తీవ్రమైన సంక్రమణకు చేరుకుంటుంది. పరోనిచియా ఒనికోమైకోసిస్, హెర్పెటిక్ వైట్లో వంటి ఇతర ఇన్ఫెక్షన్ల నుండి దాని స్థానం, రూపాన్ని బట్టి వేరు చేస్తుంది. గోరు చుట్టూ (పరోనిచియాస్) సాధారణ చర్మ బ్యాక్టీరియా ( స్టెఫిలోకాకి బ్యాక్టీరియా) గాయం వల్ల దెబ్బతిన్న గోరు చుట్టూ చర్మంలోకి ప్రవేశించడం, గోరు కొరకడం, వేలు పీల్చటం, చికాకులు వంటివి రావడం, ఫంగల్ ఇన్ఫెక్షన్ దీర్ఘకాలిక పరోనిచియాకు కూడా కారణం కావచ్చు. గోరుచుట్టు లక్షణములు వేలుగోలు, గోళ్ళ చుట్టూ వాపు, చేయి తాకడానికి నొప్పి వంటివి ఉంటాయి  గోరుచుట్టు లక్షణములు ప్రారంభ వేగం, సంక్రమణ వ్యవధి ద్వారా అవి ఎక్కువగా ఒకదానికొకటి భిన్నంగా ఉంటాయి. దీర్ఘకాలిక ఇన్ఫెక్షన్లు నెమ్మదిగా వస్తాయి, గోరు చుట్టూ చర్మం ఎర్రగా ఉండటం గోరు చుట్టూ చీముతో నిండిన బొబ్బలు, గోరు ఆకారం, రంగు, మార్పులు రావడం, గోరు యొక్క నిర్లిప్తతగా ఉండటంవి గోరుచుట్టును సూచించే ప్రాథమిక లక్షణములు . గోరుచుట్టుకు చికిత్స తేలికపాటి కేసులకు చికిత్స చేయడంలో ఇంటి చికిత్సలు ఉపయోగ పడతాయి చర్మం కింద సోకిన ప్రాంతాన్ని రోజుకు చాలా సార్లు గోరువెచ్చని నీటిలో నానబెట్టి, తరువాత పూర్తిగా ఆరబెట్టవచ్చు. సంక్రమణ తీవ్రంగా ఉంటే లేదా ఇంటి చికిత్సలకు స్పందించకపోతే మీ వైద్యులు యాంటీబయాటిక్ మందులను సూచించవచ్చు.దీర్ఘకాలిక పరోనిచియా చికిత్సకు తీవ్రమైన సందర్భాల్లో, మీ గోరులో కొంత భాగాన్ని తొలగించడానికి మీకు శస్త్రచికిత్స అవసరం కావచ్చు. మంటను నిరోధించే ఇతర సమయోచిత చికిత్సలను వైద్యులు ఉపయోగించవచ్చు 

## మూలాలు


వర్గం:చర్మ వ్యాధులు
అమీబా

**అమీబా** (ఆంగ్లం : **Amoeba**) ఒక ఏకకణ జీవి. ఇవి మిధ్యాపాదం (Pseudopodia) ద్వారా కదులుతాయి. ఆంగ్లంలో "అమీబా" ఏకవచనమైతే, "అమీబే" బహువచనం.
## చరిత్ర
అమీబాను మొదటి సారిగా ఆగస్టు జొహాన్ రొసెల్ వోన్ రొసెన్‌హాఫ్ 1757 లో కనుగొన్నాడు. పాతతరం ప్రకృతివాదులు అమీబాను "ప్రొటియస్ ఎనిమల్ క్యూల్" అని సంబోధించేవారు. గ్రీకుల దేవత "ప్రొటియస్" తన రూపాన్ని అనేకరకాలుగా మార్చుకునేవాడని, అతని పేరుమీద ఈ జీవికి ఆ పేరు పెట్టారు. ఆ తరువాత Bory de Saint-Vincent ఈ జీవికి "అమీబా" అను పేరు పెట్టాడు, గ్రీకు భాషలో అమీబా (*amoibè* (αμοιβή) ), అనగా "మార్పు".

thumb|250px|అమీబా శరీర నిర్మాణం.|alt=

## వ్యాధికారక అమీబా
అమీబాలో కొన్ని జాతులు ఇతర జీవులలో వ్యాధులను కలుగజేస్తాయి:

*ఎంటమిబా హిస్టాలిటికా (Entamoeba histolytica) వలన అమీబియాసిస్ (Amoebiasis), లేదా అమీబిక్ డిసెంటిరీ (*Amoebic dystentery*) వస్తుంది.
*నీగ్లేరియా ఫౌలెరీ (Naegleria fowleri) ("brain-eating amoeba") మంచి నీటిలో జీవించే ఈ అమీబా ముక్కు ద్వారా ప్రవేశించి, --183.82.8.198 05:18, 2014 నవంబరు 4 (UTC) ప్రాణాంతకమైన మెదడువాపు వ్యాధి కలిగిస్తుంది. 
*ఎకాంథమీబా (Acanthamoeba) వలన అమీబిక్ కెరటైటిస్ (Amoebic keratitis) అనే కంటి వ్యాధి వస్తుంది.

## వ్యాధులు
*అమీబియాసిస్
*మెదడువాపు
*అమీబిక్ కెరటైటిస్

## మూలాలు


## బయటి లింకులు

* Amoebae: Protists Which Move and Feed Using Pseudopodia, David Patterson (Tree of Life) 
* Wikibooks: compare size of cells 
* Joseph Leidy's Amoeba Plates

వర్గం:జీవులు
వర్గం:ఏకకణ జీవులు
వేటూరి

## ఇంటి పేరు గల వ్యక్తులు

*వేటూరి సుందరరామ్మూర్తి, సుప్రసిద్ధ తెలుగు సినీ గీత రచయిత
*వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి, తెలుగు కవి, భాష పరిశోధకుడు, చరిత్రకారుడు
*వేటూరి ఆనందమూర్తి
*వేమూరి రాధాకృష్ణ
*వేమూరి ఆంజనేయశర్మ
పింగళి లక్ష్మీకాంతం

**పింగళి లక్ష్మీకాంతం** (జనవరి 10, 1894 - జనవరి 10, 1972) ప్రసిద్ధ తెలుగు కవి. **పింగళి కాటూరి** **జంటకవుల**లో *పింగళి* ఈయనే. రాయల అష్టదిగ్గజాలలో ఒకడైన పింగళి సూరన వంశానికి చెందిన లక్ష్మీకాంతం అధ్యాపకుడిగా, నటుడిగా,  కవిగా బహుముఖ ప్రజ్ఞను ప్రదర్శించారు.

## జీవిత చిత్రం
పింగళి లక్ష్మీకాంతం 1894, జనవరి 10 న కృష్ణా జిల్లా ఆర్తమూరులో జన్మించాడు. ఈయన స్వగ్రామం చిట్టూర్పు. వీరి తల్లిదండ్రులు వెంకటరత్నం, కుటుంబమ్మ. ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం రేపల్లెలో పొందిన తరువాత మచిలీపట్నంలోని హిందూ ఉన్నత పాఠశాల, నోబుల్ కళాశాలలో చేశారు. మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయంలో ఎం.ఏ. పట్టా పొందారు. తిరుపతి వేంకట కవులలో ఒకరైన చెళ్ళపిళ్ళ వెంకటశాస్త్రికి శుశ్రూష చేసి, సంస్కృతాంధ్రాలలో బాగా పఠించి వారి శిష్యులలో అగ్రగణ్యులయ్యారు.

నోబుల్ కళాశాలకు చెందిన పాఠశాలలో ఆంధ్ర పండితుడిగా పనిచేశారు. మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయంలోని ప్రాచ్య పరిశోధన విభాగంలో కొంతకాలం పరిశోధన చేశారు. ఆంధ్ర విశ్వ కళాపరిషత్తులోను, శ్రీ వేంకటేశ్వరవిశ్వవిద్యాలయంలోను ఆంధ్రాచార్యులుగా అధ్యక్షులుగా పనిచేసారు.

కాటూరి వెంకటేశ్వరరావుతో కలసి వీరు ఆంజనేయస్వామిపై ఒక శతకం చెప్పారు. వీరిద్దరు జంటకవులుగా ముదునురు, తోట్లవల్లూరు, నెల్లూరు మొదలగు చోట్ల శతావధానాలు చేశారు.

వీరు పాండవోద్యోగ విజయములు, ముద్రా రాక్షసము నాటకాలలో ధర్మరాజు, రాక్షస మంత్రిగా పాత్రలు చక్కగా పోషించి పేరుపొందారు. కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ కార్యవర్గ సభ్యులుగా వ్యవహరించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ వీరికి విశిష్ట సభ్యత్వం ఇచ్చి సత్కరించింది.

## మరణం
వీరు 1972 సంవత్సరం జనవరి 10 తేదీన పరమపదించారు.

## నిర్వహించిన పదవులు
* బందరు నోబుల్ హైస్కూలులో తెలుగు పండితుడు
* మద్రాసు ఓరియెంటల్ మాన్యుస్క్రిప్ట్ లైబ్రరీలో పరిశోధకుడు
* 1931 - ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం, తెలుగు శాఖలో మొట్టమొదటిసారిగా బి.ఏ, ఆనర్స్ కోర్సు ప్రాంభించిన సమయంలో అక్కడ లెక్చరర్‌గా చేరాడు. క్రొత్త కోర్సులకు రూపకల్పన చేశాడు. 18 సంవత్సరాల సర్వీసు అనంతరం 1949లో పదవి విరమించాడు. ఇతను చేసిన పాఠ్య ప్రణాళికలే ఇతర సంస్థలకు మార్గదర్శకాలయ్యాయి. ఇతని బోధనల నోట్సులే సాహిత్య చరిత్ర, విమర్శలకు ప్రామాణికాలయ్యాయి.
* 1954 - 1961 - విజయవాడ ఆకాశవాణి కేంద్రం సలహాదారు.
* 1961 - 1965 - శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు ఆచార్యుడు.

## రచనలు

# *ఆంధ్ర సాహిత్య చరిత్ర*
# *సాహిత్య శిల్ప సమీక్ష*
# *మధుర పండిత రాజము*
# *సంస్కృత కుమార వ్యాకరణము*
# *గంగాలహరి*
# *తేజోలహరి*
# *ఆత్మాలహరి*
# *ఆంధ్ర వాజ్మయ చరిత్ర* (?)
# *గౌతమ వ్యాసాలు*
# *గౌతమ నిఘంటువు* (ఇంగ్లీష్ - తెలుగు)
# *నా రేడియో ప్రసంగాలు*
# *మానవులందరు సోదరులు* (మహాత్మా గాంధీ ప్రవచనాలకు అనువాదం)
# *తొలకరి*
# *[[సౌందర నందము]]* (1932) - పింగళి కాటూరి కవుల జంట కృతి
# *ఆంగ్లేయ దేశ చరిత్రము* (1931) 
# "పల్నాటి వీర చరిత్ర"ను పరిష్కరించాడు.

## మూలాలు

వర్గం:తెలుగు కవులు
వర్గం:తెలుగు జంటకవులు
వర్గం:1894 జననాలు
వర్గం:1972 మరణాలు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా అవధానులు
వర్గం:మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయ పూర్వవిద్యార్థులు
వర్గం:కృష్ణా జిల్లా కవులు
వర్గం:తెలుగు ఆచార్యులు
చేకూరి రామారావు

తెలుగు సాహిత్య ప్రపంచానికి విమర్శకులు, భాషా శాస్త్రవేత్తగా పిలువబడేవారు డాక్టర్‌ **చేకూరి రామారావు** (అక్టోబర్ 1, 1934 - జూలై 24, 2014). చేరాగా అందరికి సువరిచితులు.  ఆధునిక భాషాశాస్త్ర రంగంలో కొత్త విప్లవాన్ని తీసుకువచ్చిన నోమ్ చోమ్స్కీ పరివర్తన సిద్ధాంతాన్ని ఉపయోగించి తెలుగు వాక్యాన్ని విశ్లేషించి కొత్త ఒరవడికి ఆద్యులయ్యాడు.

## వ్యక్తిగత జీవితం
ఈయన 1934, అక్టోబరు 1న ఖమ్మం లోని మధిర తాలూకా ఇల్లెందులపాడులో జన్మించారు.

హెచ్ ఎస్ సి వరకు మచిలీపట్నంలో చదువుకున్నాడు. ఆంధ్రా విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఎంఎ (తెలుగు) చదివి, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో తూమాటి దోణప్ప ప్రోత్సాహంతో భాషా శాస్త్రంలో ఎంఎ పట్టభధ్రులయ్యాడు. భాషావేత్త భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి ప్రోత్సాహంతో అమెరికాలోని కోర్నెల్ యూనివర్సిటీ నుంచి  తెలుగు భాషా పరివర్తన సిద్ధాంతం ('ట్రాన్స్‌ఫర్మేషన్‌ థియరీ ఇన్‌ తెలుగు') అనే అంశంపై పిహెచ్‌డి పొందాడు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో భాషా శాస్త్రాధిపతిగా పనిచేస్తున్న కాలంలో చేరా దగ్గర డాక్టర్‌ ద్వానా శాస్త్రి శిక్షణపొందాడు. 

తన నివాసంలో ధ్యానం చేస్తుండగా 24 జూలై, 2014 రాత్రి గుండెపోటు వచ్చి మృతిచెందారు.

## రచనా ప్రస్థానం
ఆధునిక భాషాశాస్త్ర రంగంలో కొత్త విప్లవాన్ని తీసుకువచ్చిన నామ్ చామ్‌స్కీ పరివర్తన సిద్ధాంతాన్ని ఉపయోగించి తెలుగు వాక్యాన్ని విశ్లేషించి కొత్త ఒరవడికి ఆద్యులయ్యాడు.

ఆంధ్రజ్యోతి ఆదివారంలో చేరాతలు అన్న శీర్షిక నిర్వహించడం ద్వారా తెలుగు సాహిత్య విమర్శరంగంలోకి సుడిగాలిలా దూసుకువచ్చి, సంచలనం సృష్టించారు- ఒక కొత్త విమర్శ ధోరణిని ప్రవేశ పెట్టారు. ఈయన రాసిన స్మృతికిణాంకమనే వ్యాససంపుటికి 2002లో భారత ప్రభుత్వము కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డును బహూకరించింది.

### కొన్ని తెలుగు రచనలు
# 1975 తెలుగు వాక్యం(వికీసోర్స్ లో)
# 1978 వచన పద్యం: లక్షణ చర్చ 
# 1982 రెండు పదుల పైన 
# 1982 తెలుగులో వెలుగులు (భాషా పరిశోధన వ్యాసాలు)
# 1991 చేరాతలు సాహిత్య విమర్శ - పరామర్శ
# 1994 చేరా పీఠికలు
# 1997 ముత్యాల సరాల ముచ్చట్లు 
# 1998 ఇంగ్లీష్ తెలుగు పత్రికాపదకోశం
# 2000 స్మృతికిణాంకం
# 2000 భాషానువర్తనం
# 2001 భాషాంతరంగం
# 2001 సాహిత్య వ్యాస రింఛోళి
# 2001 కవిత్వానుభవం
# 2002 వచన రచన తత్త్వాన్వేషణ
# 2002 సాహిత్య కిర్మీరం
# 2003 భాషా పరివేషం

## మూలాలు

వర్గం:భాషా శాస్త్రవేత్తలు
వర్గం:పొట్టిపేరుతో పేరుపొందిన తెలంగాణ వ్యక్తులు
వర్గం:పత్రికలలో శీర్షికలు నిర్వహించినవారు
వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందిన తెలుగు రచయితలు
వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందిన తెలంగాణ రచయితలు
వర్గం:తెలుగు ఆచార్యులు
వర్గం:గుండెపోటు మరణాలు
అయోవా

thumbnail|
అయోవా అమెరికా దేశపు రాష్ట్రం. ఈ రాష్ట్రం అమెరికాకు దక్షిణ, మధ్య భాగంలో ఉన్నది. డిసెంబరు 28, 1846న ఈ రాష్ట్రం అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో 29వ రాష్ట్రంగా చేరింది. ఈ రాష్ట్రంలో నివసించిన అయోవా ఆదివాసీ తెగ వలన ఈ పేరు స్థిరమయ్యింది.   

## భౌగోళిక స్వరూపం
మిస్సిసిపీ నది ఈ రాష్ట్రపు తూర్పు సరిహద్దు. సియౌక్స్ నగరానికి దక్షిణంగా ఉన్న మిస్సూరీ నది, ఉత్తరంగా పెద్ద సియౌక్స్ నది ఈ రాష్ట్రపు పడమటి సరిహద్దులు. అయొవాలో పెద్ద పెద్ద సరస్సులు ఉన్నాయి. వీటిలో స్పిరిట్ సరస్సు, దక్షిణ ఒకోబోజీ సరస్సు, తూర్పు ఒకోబోజీ సరస్సులు అతి పెద్దవి. ఈ రాష్ట్రం ప్రధానంగా విశాలమైన మైదానాలతో కూడుకుని ఉన్నది. దక్షిణ సరిహద్దుల వెంబడి లోయెస్ కొండలు ఉన్నాయి. ఈశాన్య సరిహద్దులలో మిస్సిసిపీ నదీ తీరంలో ఉన్న కోనిఫర్ చెట్లతో నిండిన చిన్న చిన్న కొండలు ఉన్నాయి. 

## చరిత్ర
*ఫ్రెంచివారు ఈ రాష్ట్రాన్ని తొలిసారిగా పరిశోధించిన యూరోపియన్లు. లూయీ జోలియెట్, జాక్వెస్ మార్క్వెట్ ఈ రాష్ట్రాన్ని తొలిసారిగా సందర్శించారని ప్రతీతి.
*ఇథనాల్, బయోడీజల్ ఉత్పత్తిలో ఈ రాష్ట్రం ప్రముఖ స్థానంలో ఉన్నది.

వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు
వర్గం:అయోవా
ఆదిరాజు వీరభద్రరావు

**ఆదిరాజు వీరభద్రరావు** (నవంబరు 16, 1890 - సెప్టెంబరు 28,  1973) తెలంగాణ ప్రాంతపు చరిత్ర, సంస్కృతిపై విశేష పరిశోధన చేసిన గొప్ప బాషా శాస్త్రవేత్త.

## జననం - విద్యాభ్యాసం
ఇతను 1890 నవంబరు 16న ఖమ్మం జిల్లా, మధిర మండలం, దెందుకూరు గ్రామంలో ఒక బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు. చిన్న వయస్సులో ఉన్నప్పుడే తండ్రి లింగయ్య మరణించాడు. తల్లి వెంకమాంబ ఇతన్ని మంచి చదువు చదివించాలని తలచి దూరపు బంధువైన రావిచెట్టు రంగారావు ను ఆశ్రయించింది. రావిచెట్టు ప్రోత్సాహం, సహాయంతో ఆదిరాజు చాదర్‌ఘాట్ ఉన్నత పాఠశాలనుండి విద్యనభ్యసించి, రావిచెట్టు రంగారావు ఇంట్లో నెలకొల్పిన శ్రీ కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయం గ్రంథాలయానికి తొలి గ్రంథపాలకుడిగా ఆదిరాజు వీరభద్రరావు నియమితులైనాడు.

## రచనా ప్రస్థానం
1908లో కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు యొక్క విజ్ఞాన చంద్రికా మండలి హైదరాబాదు నుండి మద్రాసుకు తరలి వెళ్ళవలసి వచ్చిన తరుణంలో, లక్ష్మణరావు విజ్ఞప్తి మేరకు వీరభద్రరావు కూడా మండలిలో పనిచేయటానికి మద్రాసు వెళ్ళాడు. మండలిలో పనిచేస్తున్న సమయంలో అనేక ప్రసిద్ధ రచయితలు, కవులు, పండితులు, పరిశోధకులతో పరిచయం ఏర్పడింది. లక్ష్మణరావుచే ప్రభావితుడై, ఆయన మార్గదర్శకత్వంలో చక్కని పరిశోధకునిగాను, బాధ్యతాయుత రచయితగాను శిక్షణ పొందాడు. 1914లో హైదరాబాదుకు తిరిగివచ్చి మహబూబ్ కళాశాలలో తెలుగు ఆచార్యునిగా నియమితుడయ్యాడు. ఆ తరువాత ఛాదర్‌ఘాట్ ఉన్నత పాఠశాలలోనూ, నారాయణగూడలోని బాలికోన్నత పాఠశాలలోనూ తెలుగు పండితునిగా పనిచేశాడు. మర్రి చెన్నారెడ్డి ఇతని శిష్యులలో ప్రముఖుడు.

1921లో తెలంగాణ సాహితీ సాంస్కృతిక వికాసానికై ఆంధ్ర పరిశోధక మండలి స్థాపించినప్పుడు దానికి కార్యదర్శిగా ఆదిరాజు పనిచేశాడు. ఆ సంస్థ తెలంగాణ లోని పలు చారిత్రక ప్రదేశాలు, శిలా శాసనాలు, తాళపత్ర గ్రంథాలు సేకరించి "తెలంగాణ శాసనాలు" పేరిట పెద్ద గ్రంథాన్ని ప్రచురించుటలో ఆదిరాజు కృషి నిరుపమానమైనది. కాకతీయ రాజ్య పతనానంతరం ఓరుగల్లును ఏలిన సీతాపతి (షితాబుఖాను) చరిత్రను వెలువరించాడు. తెలంగాణ 9 జిల్లాల చరిత్రను, *భాగ్యనగరం* గ్రంథాలను కూడా రచించాడు.

## సారస్వత, గ్రంథాలయ సేవ
ఇతడు  శ్రీ కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయంలో లైబ్రేరియన్‌గా, కార్యదర్శిగా, అధ్యక్షుడిగా పనిచేశాడు. విజ్ఞానచంద్రిగా గ్రంథమాల కార్యాలయ ప్రముఖుడిగా, ఆంధ్ర జనసంఘ కార్యవర్గ సభ్యుడిగా, లక్ష్మణరాయ పరిశోధకమండలి కార్యదర్శిగా, ఆంధ్ర సారస్వతపరిషత్తు స్థాపక సభ్యుడిగా, ఆంధ్ర చంద్రికా గ్రంథమాల ప్రధాన సంపాదకుడిగా, విజ్ఞానవర్ధినీ పరిషత్తు సభ్యుడిగా, సంగ్రహాంధ్ర విజ్ఞానకోశ యాబై వ్యాసాలు రాశాడు.ప్రధాన సంగ్రాహకుడిగా, ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ విశిష్ట సభ్యునిగా ఇతడు తన సేవలను అందించాడు.

అలనాటి దక్కన్ రేడియోలో తెలుగులో మొట్టమొదటి ప్రసంగం చేసిన ఘనత ఇతనికే దక్కింది.

## మరణం
1973, సెప్టెంబరు 28 న మరణించాడు.

## మూలాలు
* ఆర్కీవులో జీవిత చరితావళి పూర్తి పుస్తకం.

వర్గం:1890 జననాలు
వర్గం:1973 మరణాలు
వర్గం:తెలుగు రచయితలు
వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా రచయితలు
వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా ఉపాధ్యాయులు
వర్గం:ఖమ్మం జిల్లాకు చెందిన చరిత్రకారులు
భీమారామం

పంచారామాల్లో ఒకటైన **సోమారామం -చంద్ర ప్రతిష్ఠ** భీమవరం పట్టణానికి రెండు కిలోమీటర్ల దూరం గునుపూడి లో ఉంది.  ఇక్కడి శివలింగాన్ని చంద్రుడు ప్రతిష్ఠించాడని స్థలపురాణంలో చెప్పబడింది. చంద్రుని పేరున దీనిని సోమేశ్వరక్షేత్రమని పిలుస్తారు. ఇక్కడ ప్రతీ కార్తీకమాసంలో ఉత్సవాలు జరుగుతాయి.
## స్థలపురాణం
త్రిపురాసుర సంగ్రామంలో కుమారస్వామి చేత విరుగగొట్టబడిన శివలింగం ముక్కలలో ఒకటి ఇక్కడ పడిందని, అందువలన ఇది పంచారామాలలో ఒకటి అయిందని పురాణ కథనం. ఈ లింగం చంద్రప్రతిష్ఠితమని విశ్వసించబడుతుంది. ఈ శివలింగాన్ని చంద్రుడు ప్రతిష్ఠించడం వెనుక కూడా ఓ పురాణ కథ ఉంది. చంద్రుడు తన గురువైన బృహస్పతి భార్య తారను మోహించాడు. గురువు భార్యను మోహించిన పాపానికి ప్రాయశ్చిత్తంగా చంద్రుడు ఈ శివలింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడని విశ్వసిస్తారు.
## చరిత్ర
చాళుక్య భీముడు ఈ దేవాలయానికి ప్రాకారాలను, గోపురాన్నినిర్మించాడనటానికి చారిత్రక ఆధారాలు కనిపిస్తున్నాయి. అందువలన ఇది భీమారామంగా పిలుస్తున్నారు.ఇక్కడి శివలింగ చంద్రప్రయిష్టితం కనుక సోమేశ్వరం అనికూడా పిలుస్తారు.

## ఆలయ విశేషాలు
దేవాలయంలో శ్వేతవర్ణంలో కనిపించే  శివలింగం  క్రమంగా అమావాస్య వచ్చే సరికి బూడిద లేదా గోధుమ వర్ణానికు మారిపోతుంది. తిరిగి పౌర్ణమి వచ్చేసరికి యదాతధంగా శ్వేతవర్ణంలో కనిపిస్తుంది. ఈ దేవాలయంలోని లింగం చంద్రునిచే ప్రతిష్ఠించిన చంద్రశిల కనుక ఈ మార్పులు కలుగుతున్నాయని అంటుంటారు. ఈ ఆలయం రెండు అంతస్తులుగా ఉంటుంది. ఆదిదేవుడు సోమేశ్వరుడు క్రింది అంతస్తులో ఉంటే, అదే గర్భాలయ పైభాగాన ఉన్న రెండవ అంతస్తులోని  గర్భాలయంలో అన్నపూర్ణాదేవి ఉంటుంది.  ఆలయపు ముందు కోనేరు ఉంది. ఈ క్షేత్రంలోని చంద్ర పుష్కరిణిలో స్నానం చేస్తే పాపాలు పోతాయని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. ఈ కోనేరు గట్టున రాతి స్తంభంపై ఒక నందీశ్వరుని విగ్రహం ఉంది. ఈ నందీశ్వరుని నుండి చూస్తే శివాలయంలోని లింగాకారం కనిపిస్తుంది. అదే దేవాలయం ముందున్న రాతి గట్టు నుండి చూస్తే శివలింగానికి బదులు అన్నపూర్ణాదేవి కనిపిస్తుంది. 

దేవాలయం ముందు భాగంలో రెండు నందులు ఉన్నాయి.మరో రెండు నందులు ఒకటి ధ్వజస్తంభం వద్ద, ఇంకో నంది ఆలయ ప్రాంగణంలో ఉంది. దేవాలయం ఎదురుగా ఉన్న చంద్రపుష్కరిణిలో మరో నంది ఉంది.ఆలయం ప్రాంగణంలో మొత్తం ఐదు నందులు ఉండడం వల్ల  పంచ నందీశ్వరాలయంగా ఈ ఆలయానికి మరో పేరు ఉంది. దేశంలో ఉన్న స్పటికలింగాల్లో ఇది ఒకటి. 
### ప్రత్యేక ఉత్సవాలు
ప్రతి ఏడాది ఇక్కడ మహా శివరాత్రి సందర్భంగా స్వామివారి కళ్యాణోత్సవాలు అయిదు రోజులపాటు జరుగుతాయి. అలాగే దేవీనవరాత్రులు కూడా ఎంతో వైభవంగా నిర్వహిస్తుంటారు.
## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు
జరాసంధుడు

**Jarasandh
** పరమ శివ భక్తుడు, రాక్షసుడు. జరాసంధుడు బృహధ్రద్రుడి కుమారుడు. మగధను పరిపాలించిన మహారాజు. మహాభారతంలో సభాపర్వం వచ్చే పాత్ర.

## జన్మ వృత్తాంతం

బృహద్రధ మహారాజు మగధని పరిపాలిస్తుండేవాడు. ఆయనకు ఇద్దరు భార్యల వలన సంతానం లేదు. ఒకరోజు బృహద్రధుడు వేటకు వెళ్ళి అనుకోకుండా చందకౌశిక అనే మహర్షిని చూస్తాడు. ఆ మహర్షికి నమస్కరించి తనకు సంతానం లేదని సంతానం కలిగే ఉపాయాన్ని చెప్పమంటాడు. బృహధ్రద మహారాజుతో సంతృప్తి పొందిన ఆ ఋషి ఆయనకు ఒక ఫలాన్ని ఇచ్చి, దాన్ని మహారాజు భార్య సేవిస్తే సంతనం కలుగుతుందని చెబుతాడు. (ఆ ఋషికి బృధ్రదుడికి ఇద్దరు భార్యలు ఉన్నారనే విషయం తెలియదు). రాజధాని చేరి అంతఃపురంలో ఉన్న ఇద్దరు భార్యలకు ఆ ఫలాన్ని సగ భాగం చేసి ఇద్దరికి పెడతాడు. ఆ సగ భాగాన్ని స్వీకరించిన ఇద్దరి భార్యలకు శిశువులు సగ భాగాలు జన్మిస్తారు. దీనితో దిబ్భాంత్రికి లోనైన మహారాజు ఆ శిశు భాగాలను రాజధాని ఆవల విసిరి వేయమని తన సేవకులకు అప్పగిస్తాడు. సేవకులు రాజు చెప్పినట్లు రాజధాని ఆవల విసిరి వేస్తారు. అలా విసిరిన శిశువులు జరా అనే రాక్షసికి దొరుకుతారు. జరా అనే రాక్షసి ఆ శిశువులను దగ్గరకు తెచ్చి కలుపుతుంది. ఆ శిశువుకి ప్రాణం వచ్చి అరుస్తుంది. ఆ రాక్షసి శిశువుకి ప్రాణం రావడంతో తిరిగి మహారాజు దగ్గరకి తీసుకొని వెళ్ళి జరిగిన వృత్తాంతాన్ని చెబుతుంది. ఒకరోజు చందకౌశిక మహర్షి బృహద్రడుడి రాజ్యానికి వచ్చి జరాసంసంధుడిని చూసి, జరాసంధుడూ పరమ శివ భక్తులలో ఒకడౌతాడు అని చెబుతాడు.

## యుధిష్టరుడి రాజసూయం - శ్రీకృష్ణుడు, భీముడు, పార్థుడు యుద్ధ భిక్ష

ధర్మరాజు రాజసూయయాగము చేయ నిశ్చయించి శ్రీకృష్ణుడి వద్దకు వెళ్ళి తన అభిప్రాయాన్ని వెల్బుచ్చుతాడు. రాజసూయానికి కావలసిన ధనము అవసరము అని ఆ జరాసంధుడి వద్ద మిక్కిలి ధనము ఉన్నదని, జరాసంధుడు అనేక రాజులను బంధించి హింసిస్తునాడని, రాజులను శివుడికి బలి క్రింద ఇస్తున్నాడని శ్రీకృష్ణుడు చెబుతాడు. శ్రీకృష్ణుడు ధర్మరాజుతో సమాలోచన జరిపి తాను, భీముడు, అర్జునుడు జరాసంధుడి వద్దకు బ్రాహ్మణు వేషముతో వెళ్ళి యుద్ధ భిక్ష వేడుతాను అని చెప్పి మగధ బయలు దేరుతాడు. మగధ పొలిమేరలకు చేరు కొనుచుండగా జరాసంధుడి కోట మీద ఉన్న డంకా గురించి శ్రీకృష్ణుడు భీముడికి చెబుతాడు. ఆ ఢంకాలు శత్రువులు ఎవరైన రాజ్యములో ప్రవేశిస్తే తామంటతామే మోగుతాయి. భీముడికి చెప్పి ఆ ఢంకాలను భీముడీ ఉదరముతో చీల్చమని చెబుతాడు. ఢంకలు ధ్వంసము చేశాక శ్రీకృష్ణ, అర్జున, భీములు రాజమార్గంలో కాకుండా దొడ్డిమార్గములో రాజధానిలో ప్రవేశిస్తారు. జరాసంధుడు వారికి అర్ఘ్య్పాద్యాలు ఇచ్చి, తాంబూలము ఇవ్వబోతే శ్రీకృష్ణుడు వాటిని నిరాకరిస్తాడు. అప్పుడు జరాసంధుడు శ్రీకృష్ణుడిని కారణము అడుగగా యుద్ధ భిక్ష కోరుతాడు. జరాసంధుడు భీముడితో మల్లయుద్ధము చేయడానికి అంగీకరించి వారి వారి పరిచయాలు చెప్పమంటాడు. అప్పుడు వారు వారి పరిచయాలు చెబుతారు. జరాసంధుడు తన కుమారుడైన సహదేవుడికి పట్టాభిషేకము చేసి మల్ల యుద్ధానికి దిగితాడు.

## జరాసంధుడు-భీముల యుద్ధము

యుద్ధం 27 రోజులు గడుస్తుంది. జరాసంధుడు-భీముడు ఘోరాతిఘోరంగా పోరాడుతుంటారు. శ్రీకృష్ణుడి సూచన మేరపు భీముడు జరాసంధుడి శరీరాన్ని రెండు భాగాలుగా చీల్చి రెండు భాగాలను వేరే వేరే దిక్కు విసిరేస్తాడు. ఆ విధంగా జరాసంధుడు అస్తమిస్తాడు.

## మూలాలు
* వేదవ్యాసుని మహాభారత మూలం
* గీతా ప్రెస్, గోరఖ్‌పూర్ 
* Gibbs, Laura. Ph.D. Jarasandha Modern Languages MLLL-4993. Indian Epics.

## బయటి లింకులు
జరాసంధుడి వధ

వర్గం:మహాభారతంలోని పాత్రలు
వర్గం:రాక్షసులు
శక్తి (అయోమయ నివృత్తి)

**శక్తి** పేరుతో అనేక వ్యాసాలున్నాయి. అవి.

*శక్తి - భౌతికశాస్త్ర భావన
*శక్తి (1983 సినిమా) - 1983లో విడుదలైన తెలుగు చిత్రం
*శక్తి (1989 సినిమా) - 1989లో విడుదలైన తెలుగు చిత్రం
*శక్తి (2011 సినిమా) - 2011 లో విడుదలైన తెలుగు చిత్రం
*శక్తి (ఋషి), వశిష్టుని జ్యేష్ఠ పుతృడు.
ఎర్ర రక్త కణం

right|frame|మానవ రక్తంలో ఎర్ర రక్తకణాలు 
ఎర్ర రక్త కణాలు (Red blood cells) రక్తంలో అన్నింటికన్నా ఎక్కువగా ఉండే రక్తకణాలు. ఒక మిల్లీలీటరు రక్తంలో ఎర్ర రక్త కణాలు ఐదు మిలియన్ల వరకు ఉంటాయి

మన రక్తంలో ప్రతి ఒక్క తెల్ల కణానికి జవాబుగా దరిదాపు 600 ఎర్ర కణాలు ఉంటాయి. నిర్ధిష్టమైన ఆకారం లేని తెల్ల కణం కైవారం 10-20 మైక్రానులు ఉంటే గుండ్రటి బిళ్లలులా ఉన్న ఎర్రకణం వ్యాసం 7 మైక్రానులు ఉంటుంది. (ఒక మైక్రాను అంటే మీటరులో మిలియనవ వంతు!) ఎర్ర కణాలు ద్విపుటాకారపు (bi-concave) ఆకారంలో ఉంటాయి; అనగా, మధ్యలో చిన్న లొత్త ఉంటుంది. 

ఎర్ర కణాలు వాటి జీవితకాలంలో మనకి ఎనలేని సేవ చేస్తాయి. సంతర్పణలో పరిచారకులు వంటశాల నుండి వడ్డన గది వరకు - ముందుకి, వెనక్కి - తిరిగినట్లు ఎర్ర కణాలు ఊపిరితిత్తులనుండి జీవకణాల వరకు - ముందుకీ, వెనక్కీ - పుట్టిన దగ్గరనుండి గిట్టే దాకా 75,000 సార్లయినా తిరుగుతాయి. ఇలా నాలుగు నెలలపాటు శ్రమించి జీవితం చాలిస్తాయి. 

ఒకొక్క ఎర్ర కణంలో సుమారు 270 మిలియన్ల హిమోగ్లోబిన్ బణువులు ఉంటాయి. ఒకొక్క బణువు (molecule)  ఎన్నో అణువుల (atoms) సముదాయం. ఒక బణువు ఎంత పెద్దదో చెప్పాలంటే దాని బణు భారం (:en: molecular mass) చెబుతాం. ఒక ఉదజని బణువులో రెండు ఉదజని అణువులు ఉంటాయి; దాని బణు భారం 2. ఒక ఆమ్లజని బణువులో రెండు ఆమ్లజని అణువులు ఉంటాయి; దాని బణు భారం 32. అదే విధంగా హిమోగ్లోబిన్ బణు భారం 64,000 డాల్టనులు ఉంటుంది. అనగా, ఒక మోల్ హిమోగ్లోబిన్ ఉరమరగా 64,000 గ్రాములు తూగుతుంది. 

ఒకొక్క హిమోగ్లోబిన్ బణువు కేవలం నాలుగు ఆమ్లజని అణువులని ఊపిరితిత్తుల దగ్గర సంగ్రహించి శరీరంలోని జీవకణాలకి అందజేస్తుంది. ఎర్ర కణాలు వాటి జీవితకాలంలో మనకి విశేషమైన సేవ చేస్తాయి. ఇవి పుట్టిన దగ్గరనుండి గిట్టే దాకా సుమారు 75,000 సార్లు ఊపిరితిత్తుల నుండి జీవకణాలకి ఆమ్లజనిని అందజేసి, సుమారు నాలుగు నెలలపాటు విశ్రాంతి లేకుండా పని చేసి, అవసాన కాలానికి తమ జన్మస్థానమైన మజ్జ (:en:marrow) లోకి చేరుకుంటాయి. అక్కడ ఉన్న తెల్ల కణాలు వీటిని కబళించి మింగెస్తాయి.

## కంటి ముందు బుడగలు
సగటు మగవాడి శరీరంలో సుమారు 25 ట్రిలియన్లు ఎర్ర కణాలు, సగటు ఆడదాని శరీరంలో సుమారు 17 ట్రిలియన్లు ఎర్ర కణాలు ఉంటాయి. వీటిలో వెయ్యింటికి ఎనిమిది చొప్పున రోజూ చచ్చిపోతాయి.అనగా, రోజుకి 200 బిలియన్లు చొప్పున (లేదా, సెకండుకి 2,300,000 చొప్పున చచ్చిపోతూ ఉంటాయి. కొన్ని మజ్జ చేరుకోకుండానే, దారిలో, చచ్చిపోయి రక్త ప్రవాహంలో కొట్టుకుపోతాయి. ఇలా చితికి, చివికి పోయిన కణ భాగాలు మన కంటి గుడ్డులోని నేత్రరసంలో చేరి తెప్పలులా తేలియాడుతాయి. అవే మన కంటి ముంది తేలియాడుతూ, బుడగలలా కనిపించే మచ్చలు.

## హిమోగ్లోబిన్ అవసరం
ఆమ్లజనిని మోసుకు వెళ్ళడానికి హిమోగ్లోబిన్ అవసరం. ఈ హిమోగ్లోబిన్ ని మొయ్యడానికి ఎర్ర కణాలు అవసరం. హిమోగ్లోబిన్ బణువులే నేరుగా రక్తప్రవాహంలో ప్రయాణించవచ్చు కదా? మధ్యలో ఎర్ర కణాలు ఎందుకు? ఇక్కడ ఒక ఉపమానంతో ఈ ప్రశ్నకి సమాధానం చెప్పవచ్చు. ప్రమిద హిమోగ్లోబిన్ అనిన్నీ, ప్రమిదలో వెలుగుతూన్న దీపం ఆమ్లజని అనీ అనుకుందాం. ఈ ప్రమిదని దేవుడిగది నుండి వాకట్లోకి తీసుకెళ్లాలనుకుందాం. దీపం దారిలో ఆరిపోకుండా చెయ్యి అడ్డు పెడతాం. అదే విధంగా రక్త ప్రవాహానికి ఎదురయ్యే అనేక వడపోత ప్రక్రియలకి బలి కాకుండా హిమోగ్లోబిన్ ని కాపాడడానికి ఎర్ర కణాలు "సంచులు" లా పని చేస్తాయి. 
## ఇవి కూడా చూడండి
* తలసేమియా

వర్గం:రక్తం
వర్గం:జీవ శాస్త్రము

## మూలాలు
* వేమూరి వేంకటేశ్వరరావు, జీవనది: రక్తం కథ, కినిగె ప్రచురణ,  https://web.archive.org/web/20190428112414/http://kinige.com/
రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ

రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ (Circulatory system) శరీరంలోని రక్తనాళాలు వివిధ భాగాలకు మంచి రక్తాన్ని సరఫరా చేసి తిరిగి చెడు రక్తాన్ని గుండెకు చేర్చుతుంది.  రక్త  ప్రసరణ వ్యవస్థ  గుండె, రక్త నాళాలతో రూపొందించబడింది. ఇది మీ శరీరంలోని అన్ని అవయవాలు, కణజాలాలకు ఆక్సిజన్ , ఇతర పోషకాలను రవాణా చేయడానికి పనిచేస్తుంది. కార్బన్ డయాక్సైడ్, వ్యర్థ పదార్థములను   తొలగిస్తుంది . మనిషికి  ఆరోగ్యకరమైన  రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థను కలిగి ఉండటం  ఆరోగ్యానికి   ఎంతో అవసరం.   రక్త  ప్రసరణ వ్యవస్థ  అనేక భాగాలతో రూపొందించబడింది.  గుండె. ఈ కండరాల అవయవం రక్తనాళాల  ద్వారా  శరీరమంతా రక్తాన్ని సరఫరా చేయడానికి పనిచేస్తుంది. ధమనులు ఇవి   రక్త నాళాలు ఆక్సిజనేటెడ్ రక్తాన్ని గుండెకు దూరంగా తీసుకువెళతాయి. సిరలు ఇవి  రక్త నాళాలు డీఆక్సిజనేటెడ్ రక్తాన్ని  గుండె వైపుకు తీసుకువెళతాయి.కేశనాళికలు ఇవి  చిన్న రక్త నాళాలు  అవయవాలు, కణజాలాల మధ్య ఆక్సిజన్, పోషకాలు, వ్యర్థాల మార్పిడిని సులభతరం చేస్తాయి.  

## చరిత్ర
రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ లోపం తో వచ్చే వ్యాధులు చూస్తే  సమిష్టిగా హృదయ సంబంధ వ్యాధులుగా సూచిస్తారు. రక్తనాళాలకు సంబంధించిన వాస్కులర్ వ్యాధులు. గుండె జబ్బులు గుండెను ప్రభావితం చేస్తాయి. రక్తంలో హెమటోలాజిక్ వ్యాధులు. హృదయనాళ వ్యవస్థ యొక్క వ్యాధులు పుట్టుకతోనే (పుట్టినప్పటి నుండి)  రావచ్చును . ఇవి వయస్సు, ఆహారం, జీవనశైలి, వంశ పారం పర్యం గా  సంబంధించినవి . వాస్కులర్ వ్యాధుల తో  ధమనుల   గట్టిపడటం, పనితీరును  తగ్గి వేయడం , అథెరోస్క్లెరోసిస్ అనేది ధమనుల యొక్క ఎండోథెలియంపై  ఏర్పడుతుంది, ఇవి కణజాలాలకు ఇరుకైన, ఆక్సిజన్ ను  తగ్గిస్తాయి.  కొరోనరీ ఆర్టరీ వ్యాధి గుండెకు సరఫరా చేసే ధమనులలో సంభవిస్తుంది, కొరోనరీ ధమనుల సంకుచితంతో గుండె కణజాలానికి ఆక్సిజన్  ను  తగ్గుతుంది. ఇది ఆంజినా అని పిలువబడే పరిస్థితికి దారితీస్తుంది,  రక్త ప్రవాహం తగ్గడం వల్ల కొరోనరీ ధమనుల యొక్క దుస్సంకోచంగా ఉంటుంది. మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్ (గుండెపోటు) కూడా అథెరోస్క్లెరోసిస్ కారణంగా కొరోనరీ ధమనుల సంకుచితం వల్ల వస్తుంది.  థ్రోంబస్ (రక్తం గడ్డకట్టడం) అభివృద్ధి కారణంగా ధమని పూర్తిగా మూసివేసినప్పుడు మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్ సంభవిస్తుంది.  సెరెబ్రోవాస్కులర్ వ్యాధి మెదడును సరఫరా చేసే ధమనులను ప్రభావితం చేస్తుంది.  వీటిలో వచ్చే వ్యాధి  ఇస్కీమిక్ స్ట్రోక్, ఇది అథెరోస్క్లెరోసిస్ వల్ల కూడా వస్తుంది. ఇస్కీమిక్ స్ట్రోక్ వల్ల మెదడు ప్రాంతాలకు రక్త ప్రవాహం తగ్గుతుంది, ఇది మెదడు పనితీరు బలహీనపడుతుంది. ఇది త్రంబస్ అభివృద్ధి లేదా శరీరంలోని మరొక ప్రాంతం నుండి మస్తిష్క ప్రసరణకు ఎంబోలస్ (అడ్డంకి కలిగించే పదార్థం) వెళ్ళడం వలన సంభవించవచ్చు.  రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ సరిగా పని చేయక పోతే మనిషిలో పక్ష పాతము, అన్న వాహిక సంభందిత వ్యాధులు ,  నుంచి ఎన్నో రకముల వ్యాధులు సంభవించే ప్రమాదం  ఉన్నది.     
*వివృత ప్రసరణ(Open Circulation)
* ఆవృత ప్రసరణ (Closed Circulation)

## అవయవాలు
*గుండె: రెండు రకాలు
#నాడీజన్య హృదయం(Neurogenic Heart ) 
# కండరజన్య హృదయం (Myogenic Heart)
*రక్తనాళాలు

## మూలాలు

వర్గం:రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ
మూత్ర వ్యవస్థ

**మూత్రపిండ వ్యవస్థ** లేదా మూత్ర మార్గము అని కూడా పిలువబడే మూత్ర వ్యవస్థలో మూత్రపిండాలు, మూత్రాశయాలు, ప్రసేకం ఉంటాయి. శరీరం నుండి వ్యర్ధాలను తొలగించడం, రక్త పరిమాణం, రక్తపోటును నియంత్రించడం, విద్యుద్విశ్లేష్యాల జీవక్రియల స్థాయిలను నియంత్రించడం, రక్త పిహెచ్‌ను నియంత్రించడం మూత్ర వ్యవస్థ ఉద్దేశం. మూత్రాన్ని చివరికి తొలగించడానికి శరీరం యొక్క జలనిర్గమన వ్యవస్థ మూత్ర మార్గము. మూత్రపిండాలు మూత్రపిండ ధమనుల ద్వారా విస్తృతమైన రక్త సరఫరాను కలిగి ఉంటాయి, ఇవి మూత్రపిండాలను మూత్రపిండ సిర ద్వారా వదిలివేస్తాయి. ప్రతి మూత్రపిండంలో నెఫ్రాన్స్ అనే ఫంక్షనల్ యూనిట్లు ఉంటాయి. రక్తం వడపోత, తదుపరి ప్రాసెసింగ్ తరువాత, వ్యర్ధాలు (మూత్రం రూపంలో) మూత్రపిండాల ద్వారా మూత్రపిండాల నుండి బయటకు వస్తాయి. మూత్రాశయం వైపు మూత్రాన్ని నడిపించే మృదువైన కండరాల ఫైబర్‌లతో తయారు చేసిన గొట్టాలు. ఇక్కడ నిల్వ చేయబడి మూత్ర విసర్జన ద్వారా శరీరం నుండి బహిష్కరించబడతాయి. ఆడ, మగ మూత్ర వ్యవస్థ చాలా పోలి ఉంటుంది, మూత్రాశయం యొక్క పొడవులో మాత్రమే తేడా ఉంటుంది. 

రక్తం వడపోత ద్వారా మూత్రపిండాలలో మూత్రం ఏర్పడుతుంది. అప్పుడు మూత్రం మూత్రాశయం ద్వారా మూత్రాశయానికి వెళుతుంది, అక్కడ అది నిల్వ చేయబడుతుంది. మూత్రవిసర్జన సమయంలో, మూత్రాశయం నుండి ప్రసేకం ద్వారా శరీరం వెలుపల వెళుతుంది.

ఆరోగ్యకరమైన మానవుడిలో ప్రతిరోజూ 800–2,000 మిల్లీలీటర్లు (ఎంఎల్) మూత్రం ఉత్పత్తి అవుతుంది. ద్రవం తీసుకోవడం, మూత్రపిండాల పనితీరు ప్రకారం ఈ మొత్తం మారుతుంది.

## నిర్మాణం

## '''మూత్ర వ్యవస్థ''' విసర్జన దశకు మూత్రాన్ని ఉత్పత్తి చేసి రవాణా చేసే నిర్మాణాలను సూచిస్తుంది. మానవ మూత్ర వ్యవస్థలో ఎడమ, కుడి వైపులా డోర్సల్ బాడీ వాల్, ప్యారిటల్ పెరిటోనియం మధ్య రెండు మూత్రపిండాలు ఉన్నాయి.
మూత్ర విసర్జన మూత్రపిండాల క్రియాత్మక యూనిట్, నెఫ్రాన్స్ లోపల ప్రారంభమవుతుంది. మూత్రం అప్పుడు నెఫ్రాన్ల ద్వారా, గొట్టాలను సేకరించే వ్యవస్థ ద్వారా నాళాలతో సేకరిస్తుంది. ఈ సేకరించే నాళాలు కలిసి చిన్న కాలిసెస్ ఏర్పడతాయి, తరువాత పెద్ద కాలిసెస్ చివరికి మూత్రపిండ కటిలో కలుస్తాయి. ఇక్కడ నుండి, మూత్రం మూత్రపిండ కటి నుండి మూత్రాశయంలోకి ప్రవహిస్తుంది, మూత్రాన్ని మూత్రాశయంలోకి రవాణా చేస్తుంది. మానవ మూత్ర వ్యవస్థ యొక్క శరీర నిర్మాణ శాస్త్రం మూత్రాశయం స్థాయిలో మగ, ఆడ మధ్య తేడా ఉంటుంది. మగవారిలో, మూత్రాశయం యొక్క త్రిభుజంలోని అంతర్గత మూత్ర విసర్జన వద్ద ప్రారంభమవుతుంది, బాహ్య మూత్ర విసర్జన కక్ష్య ద్వారా కొనసాగుతుంది, తరువాత ప్రోస్టాటిక్, పొర, బల్బార్, పురుషాంగ మూత్రవిసర్జన అవుతుంది. బాహ్య మూత్రాశయ మాంసం ద్వారా మూత్రం బయటకు వస్తుంది. ఆడ మూత్రాశయం చాలా తక్కువగా ఉంటుంది, మూత్రాశయం మెడ నుండి మొదలై యోని వెస్టిబ్యూల్‌లో ముగుస్తుంది.

## మూలాలు

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
కోనసీమ

**కోనసీమ,** ఇది తూర్పు గోదావరి జిల్లాలోని గోదావరి పాయలు, బంగాళాఖాతం మధ్య వున్న ద్వీపాల సమూహం. కోనసీమ ప్రకృతి రమణీయకతకు ప్రసిద్ధి చెందింది.

## భౌగోళికం

గోదావరి డెల్టా చుట్టూ గోదావరి పాయలైన వృద్ధ గోదావరి, వశిష్ట గోదావరి, గౌతమి, నీలరేవు ఉన్నాయి. రాజమండ్రి నగరాన్ని దాటిన తరువాత గోదావరి వృద్ధ గోదావరి, వశిష్ట గోదావరి పాయలుగా చీలుతుంది. వృద్ధ గోదావరి గౌతమి, నీలరేవుగా, వశిష్ట గోదావరి వశిష్ట, వైనతేయగా చీలుతుంది. ఈ పాయలు బంగాళాఖాతం తీరంలో 170 కి.మీ పొడవైన పరీవాహక ప్రదేశాన్ని ఏర్పరుస్తాయి. దీనినే కోనసీమ ప్రాంతం అంటారు..

కోనసీమలో అమలాపురం అతి పెద్ద పట్టణం. దీని తరువాత స్థాయిలో రాజోలు, రావులపాలెం, కొత్తపేట, ముమ్మిడివరం ఉన్నాయి. 

## చరిత్ర
కోనసీమ పదం మూల (కోన), ప్రదేశం (సీమ) నుండి వచ్చింది. 1996 సంవత్సరంలో కోనసీమలో తుఫాను వచ్చి పెను నస్టాన్ని కలిగించింది. 
## సంస్కృతి
ఈ ప్రాంతం పురాతన ఆంధ్ర సంస్కృతీ సంప్రదాయాల నిలయం. ఇక్కడ ఇంకా అంతరించని కొన్ని ఆంధ్ర సంప్రదాయాలు చూడవచ్చు. అతిథి, అభ్యాగతులను ఆదరించడం, పండుగలను, పబ్బాలను సంప్రదాయానుసారంగా నిర్వహించడం ఇక్కడ గమనించవచ్చు. అలాగే ఇక్కడి వారు కొత్తవారిని '' అండీ, ఆయ్ " అంటూ ఒక ప్రత్యేక శైలిలో ఆప్యాయంగా పలకరించడం చూడవచ్చు. 
## వ్యవసాయం
 

కోరమాండల్ తీరంలో ఆత్యంత సారవంతమైన ప్రదేశం. కోనసీమలో పండించని పంట కానరాదు. పలురకలైన కొబ్బరి మొదలు, అరటి, మామిడి, పనస, సపోటా, బత్తాయి బొప్పాయి ఇలా పలురకాలు కానవస్తాయి. ఇవేకాక అన్ని రకాల కూరగయలు, పూలమొక్కలు, లంక గ్రామప్రాంతాలలో విస్తారంగా పండిస్తారు. 
;వ్యవసాయ ఎగుమతులు
కొబ్బరి, పీచు, కూరగాయలు, పూలు, పండ్లు, కోడి గుడ్లు.
## పరిశ్రమలు
కోళ్ళ పారమ్స్, కొబ్బరి ఉత్పత్తులు, చేతి బొమ్మల తయారీ.
## పల్లె ప్రజల మాండలికం
* రేవు - తీరం.
* గోదారి - గోదావరి నది 
* లంక - దీవి
* డిబ్బ/తిప్ప - నది పరీవాహకం వల్ల లంకలో ఏర్పడిన చిన్న మైదానం
* మేట - పెద్ద డిబ్బ లేదా తిప్పని మేట అని పిలుస్తారు
* పేట/పాలెం - పల్లె/పట్టణం.
* కోత - గోదారి తాకిడి లేదా వరదకి నేల (మైదాన ప్రాంతం) అరిగి పోవడం
;మాండలికపు ఒక సంభాషణ.
నేను ముందే సెప్పేను (చెప్పాను). సంతకెళ్ళి సేపలట్రమ్మంటే (చేపలు) సింతసిగురట్టుకొచ్చి పులుసెట్టమన్నాడు. కాలవాతల (కాలువ అవతల) పుంతలో పాములున్నయంట. అటేపు ఎల్లొద్దంటే అటేపేఎల్తానంటాడు. తేన్లో నిమ్మరసం పిండి పొద్దేల పరగడుపునే ఏణ్ణీళ్ళతో తాగితే మంచిదంట. ఆడ్ని గోకితే ఊరుకుంటాడా మద్దిలోకెల్లిన ఆడ్ని నిన్ను ఇద్దర్నీ ఇరగతన్నేడు. కొత్తపెల్లికొడుకు పొద్దెరగడు.
## ప్రధాన నగరాలు
కోనసీమలో ఉన్న ప్రధాన ప్రదేశాలు 
*అంతర్వేది 
*అమలాపురం 
*రావులపాలెం
*రాజోలు
*ముమ్మిడివరం
*ముక్తేశ్వరం
*కొత్తపేట
*అంబాజీపేట
*రామచంద్రాపురం
*ద్రాక్షారామ

## రవాణా
హైదరాబాద్ నుండి కోనసీమలోని ప్రతి నగరానికీ హైటెక్ బస్సు సర్వీసులు ఉన్నాయి. రాజమహేంద్రవరం కోనసీమకు ప్రక్కనే ఉన్న పెద్ద నగరం. పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా పాలకొల్లు, నరసాపురం మధ్య ఉన్న చించినాడ వంతెన మీదుగా రాజోలు పట్టాణానికి ప్రవేశించవచ్చు.

## ఆలయాలు
*అంతర్వేది శ్రీ లక్ష్మి నరసింహస్వామి దేవాలయం
*ఉమా కొప్పులింగేశ్వర స్వామి ఆలయం (ఫలివెల)
*మందేశ్వర (శనీశ్వర) స్వామి దేవాలయం (మందపల్లి)
*అమలేశ్వర స్వామి దేవాలయం,
*వేంకటేశ్వరస్వామి దేవాలయం,
*సుబ్రహ్మణ్యేశ్వరస్వామి దేవాలయం,
*చంద్రమౌళీశ్వరస్వామి దేవాలయం
*షిర్దీ సాయి స్వర్ణమందిరం
*అయ్యప్పస్వామి దేవాలయం
## ఇవి కూడా చూడండి
*కోస్తా

## మూలాలు

## బయటి లింకులు
* కోనసీమ  ఛాయాచిత్రాలు OSM పటంపై
*

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికాంశాలు
వర్గం:కోస్తా
వర్గం:కోనసీమ
శ్వాస వ్యవస్థ

**శ్వాస వ్యవస్థ** (Respiratory system-rs) లోని ఊపిరితిత్తులద్వారా మన శరీరానికి 

## శ్వాస మార్గము
*ప్రధాన వ్యాసం శ్వాస మార్గము
మానవులలో **శ్వాస మార్గం** అనేది శ్వాసక్రియ యొక్క ప్రక్రియతో ముడిపడివున్న శరీర నిర్మాణ శాస్త్రం యొక్క భాగం.

### నిర్మాణము

శ్వాసమార్గాన్ని ఎగువ వాయుమార్గం, దిగువ వాయుమార్గాలుగా విభజించవచ్చు. ఎగువ వాయుమార్గం లేదా ఎగువ శ్వాసమార్గంలో ముక్కు, నాసికా మార్గాలు,  నాసికా కుహరాలు (paranasal sinuses), కంఠం, స్వరతంత్రులు (vocal cords) పైని స్వరపేటిక భాగం ఉంటాయి. దిగువ వాయుమార్గం లేదా దిగువ శ్వాసమార్గంలో స్వరతంత్రుల కింది స్వరపేటిక భాగం, శ్వాసనాళం (trachea), ఫుఫుసనాళాలు (bronchi), ఊపిరితిత్తులు ఉంటాయి. ఊపిరితిత్తుల్లో  ఫుఫుసనాళాల శాఖలు (ప్రధమ, ద్వితీయ, తృతీయ ఫుఫుసనాళాలు), శ్వాసనాళికలు (bronchioles), వాయుగోళ నాళికలు (alveolar ducts) వాయుగోళాలు (alveoli) ఇమిడి ఉంటాయి. 

శ్వాసమార్గంలో వహనభాగం (కండక్టింగ్ జోన్) ఉచ్ఛ్వాస, నిశ్వాసాలతో  గాలిని లోనికి, బయటకు కొనిపోవుటకు ఉపయోగపడుతుంది. శ్వాసించు భాగం (రెస్పిరేటరీ జోన్) రక్తంలోనికి ప్రాణవాయువును  అందించుటకు, రక్తంలోని బొగ్గుపులుసు వాయువును గ్రహించుటకు ఉపయోగపడుతుంది. 

శ్వాసనాళం నుండి శాఖోపశాఖలు వెలువడి వాయుగోళాలుగా ముగియుటకు ముందు సుమారు 20 నుంచి 23 విభాగాలతో క్రమక్రమంగా చిన్నవవుతుంటాయి.

#### ఎగువ శ్వాసమార్గం

ఎగువ శ్వాసమార్గం ఛాతీఎముకయొక్క కోణం (ఉరము వెలుపల) పైన, కంఠ బిలాల (గొంతులోని స్వరతంత్రుల) పైన లేదా స్వరపేటిక వద్దగల ఉంగరమును పోలిన (cricoid) మృదులాస్థి (cartilage) పైబడి శ్వాసవ్యవస్థ యొక్క భాగాలను సూచిస్తుంది. అలా స్వరపేటిక కొన్నిసార్లు ఎగువ వాయుమార్గంలోను, కొన్నిసార్లు దిగువ వాయుమార్గంలోనూ కలిసి ఉండును. ఈ స్వరపేటిక (larynx) అనేది కంఠధ్వని పెట్టె (voice box) అని కూడా పిలవబడుతుంది, సహ మృదులాస్థి కలిగి ఉండును అది ధ్వనిని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఈ ట్రాక్ట్ర్ లో నాసికా రంధ్రం (nasal cavity0, ఉపనాసికా రంధ్రాలు (paranasal sinuses), గొంతు (pharynx) (ముక్కుకి సంబంధించిన గొంతు, కొండ నాలుక నుంచి కంఠబిలం దాకా ఉన్న ప్రాంతం,, స్వరపేటికగొంతు), కొన్నిసార్లు స్వరపేటికతో సహా ఇమిడి ఉంటాయి.

#### దిగువ శ్వాస మార్గం
దిగువ శ్వాసమార్గం లేదా దిగువ వాయుమార్గం అనేది పూర్వాహారనాళం, వాయునాళం, శ్వాసనాళికలు (ప్రాథమిక, ద్వితీయ, తృతీయ), సూక్ష్మ శ్వాస నాళికలు (శ్వాస అంతిమ దశ సహా), ఊపిరితిత్తులు (వాయుకోశాలు సహా). ఇది కొన్నిసార్లు స్వరపేటికను కలుపుకుని కూడా.

#### శ్వాస వృక్షం

**శ్వాస వృక్షము** లేదా **శ్వాస నాళాల వృక్షము** అనే పదము ఊపిరితిత్తులకు, వాయునాళం, శ్వాసనాళికలు, సూక్ష్మ శ్వాసనాళికలు సహా వాయుమార్గాలకు గాలిని సరఫరా చేసే దానియొక్క శాఖా నిర్మాణమును సూచించడానికి కూడా ఉపయోగిస్తారు.

* శ్వాసనాళం (trachea)
** ప్రధాన శ్వాసనాళం (main bronchus)
***లోబర్ శ్వాసనాళం (lobar bronchus)
**** విభాగ శ్వాసనాళం (segmental bronchus)
***** వాహకత్వ సూక్ష్మశ్వాసనాళిక (conducting bronchiole)
****** అంత్య సూక్ష్మశ్వాసనాళిక (terminal bronchiole
******* రెస్పిరేటరీ సూక్ష్మశ్వాసనాళిక (respiratory bronchiole)
******** అల్వియోలార్ వాహిక (alveolar duct)
********* అల్వియోలార్ తిత్తి (alveolar sac)
********** శ్వాసవాయు గోనులు (alveolus) 

## అవయవాలు
* ముక్కు
* గొంతు
* స్వరపేటిక
* ఊపిరితిత్తులు
## మూలాలు


వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
సుదర్శన చక్రం

{విస్తరణ}}

thumbnail|కుడి|200px| లక్ష్మీనారాయణుల వెనుక సుదర్శనచక్రం
**సుదర్శన చక్రం** (సంస్కృతం: सुदर्शण चक्रम्) శ్రీ మహావిష్ణువు ఆయుధం. మహావిష్ణువు కుడి చేతితో సుదర్శన చక్రాన్ని పట్టుకొంటాడు. మిగిలిన మూడు చేతులతో శంఖం, గద, పద్మాన్ని ధరిస్తాడు. శ్రీమహావిష్ణువు సుదర్శన చక్రంతో అనేక మంది రాక్షసులను సంహరించాడు. సుదర్శన చక్రం తేజస్సుకి చిహ్నం. శ్రీరంగం మొదలైన క్షేత్రాలలో సుదర్శనచక్రానికి ప్రత్యేకంగా ఆలయాలు ఉన్నాయి. తిరుమల బ్రహ్మోత్సవాలలో చివరిదినాన స్వామి పుష్కరిణిలో చక్రస్నానం జరుగుతుంది.{

## సుదర్శన చక్ర ప్రాప్తి
### వామన పురాణంలోని కథ
శివుడు ప్రీతి చెంది సుదర్శన చక్రం అనే చక్రాయుధాన్ని ఇస్తాడు. విష్ణువు తన నేత్రాన్ని సమర్పించుకొంటాడు. పరమ శివుడు ప్రసన్నుడై మహావిష్ణువు కి అత్యంత శక్తి వంతమైన సుదర్శన చక్రాన్ని ఇస్తాడు. ఆ చక్రంలో 12 ఆకులు, 6 నాభులు, 2 యుగాలు ఉంటాయి, అవి సకలదేవతలను, రాశులని, ఋతువులను, అగ్నిని, సోముడు, మిత్రవరుణులు, ఇంద్రుడు, విశ్వ దేవతలు, ప్రజాపతి, హనుమంతుడు,ధన్వంతరి, తపస్సు, చైత్రమాసం నుండి ఫాల్గుణ మాసం వరకు ప్రతిష్ఠమై ఉంటాయి అని చెబుతాడు పరమశివుడు. విష్ణువు ఆ సుదర్శన చక్రం యొక్క శక్తిని శివుడి మీదనే ప్రయోగం చేయవలేననినున్నదని శివునితో ప్లుతాడు. శివుడు అందుకు అంగీకరిస్తాడు, పరమ శక్తి వంతమైన ఆ సుదర్శన చక్రం శివుడిని విశ్వేశుడు, యజ్ఞేశుడు, యజ్ఞయాజకుడు అనే 3 భాగాలుగా ఖండిస్తుంది, ఆ విధంగా ఖండింపడిన శివుని చూసి విష్ణువు ఖిన్నుడౌతాడు. అప్పుడు శివుడు కనిపించి సుదర్శన చక్రం తన పాకృత, వికృత రూపాలను ఖండించింది కాని తన తన స్వాభవమైన తత్వాన్ని ఏమి చేయలేక పోయిందని, ఆ సుదర్శన చక్రాన్ని తీసుకొని శ్రీదాముడి సంహరించమని చెబుతాడు. ఆ మూడు ఖండాలుగా హిరణ్యాక్ష, సువర్ణాక్ష, విరుపాక్ష గా పూజింపడుతాయని చెబుతాడు.

### మరో ఇతిహాసంలోని కథ
సుదర్శనోపనిషత్తు ప్రకారం, సుదర్శన చక్రం దేవశిల్పి అయిన విశ్వకర్మచే తయారుచేయబడినది. విశ్వకర్మ కూతుర్ని సూర్యునికిచ్చి వివాహం చేస్తాడు. అయితే ఆమె సూర్యుని తేజస్సు మూలంగా అతన్ని చేరలేకపోతుంది. విశ్వకర్మ సూర్యుని తేజస్సును తగ్గించడానికి సానపట్టాడు. అప్పుడు రాలిన పొడితో మూడింటిని తయారుచేశాడు. ఒకటి పుష్పక విమానం, రెండవది పరమశివుని త్రిశూలం, మూడవది విష్ణుముర్తి సుదర్శన చక్రం.

## అన్నమాచార్య కీర్తన
సుదర్శన చక్రము మీద అన్నమయ్య కీర్తన


ప|| చక్రమా హరిచక్రమా | వక్రమైనదనుజుల వక్కలించవో ||
చ|| చుట్టిచుట్టి పాతాళముచొచ్చి హిరణ్యాక్షుని | చట్టలు చీరిన వోచక్రమా |
పట్టిన శ్రీహరిచేత బాయక యీజగములు | వొట్టుకొని కావగదవో వోచక్రమా ||
చ|| పానుకొని దనుజులబలుకిరీటమణుల | సానలదీరిన వోచక్రమా |
నానాజీవముల ప్రాణములుగాచి ధర్మ- | మూని నిలుపగదవో వోచక్రమా ||
చ|| వెరచి బ్రహ్మాదులు వేదమంత్రములని- | పురట్లు గొనియాడే రోచక్రమా |
అరిమురి దిరువేంకటాద్రీశు వీథుల | వొరవుల మెరయుదువో వోచక్రమా ||


## మూలాలు
వామన పురాణం

వర్గం:దేవతల ఆయుధాలు
యాద్గార్‌పల్లి

**యాద్గార్‌పల్లి** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

* యాద్గార్‌పల్లి (మిర్యాలగూడ) - నల్గొండ జిల్లాలోని మిర్యాలగూడ మండలం లోని గ్రామం
*యాద్గార్‌పల్లి (తూర్పు) - మేడ్చల్ జిల్లా కీసర మండలం లోని గ్రామం
*యాద్గార్‌పల్లి (పడమర) - మేడ్చల్ జిల్లా కీసర మండలం లోని గ్రామం
స్వర్గసీమ

**స్వర్గసీమ** పేరుతో అనేక సంబంధిత వ్యాసాలున్నాయి. అవి

*స్వర్గసీమ (1945 సినిమా) - 1945లో విడుదలైన సినిమా (బి.ఎన్.రెడ్డి దర్శకత్వములో భానుమతి, నాగయ్య నటించిన సినిమా)
*స్వర్గసీమ (1978 సినిమా) - 1978లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా
లింగరాజుపల్లి

**లింగరాజుపల్లి**, తెలంగాణ రాష్ట్రం, యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా, వలిగొండ మండలంలోని గ్రామం.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు
సోలిపేట్

**సోలిపేట్** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

* సోలిపేట్ (సూర్యాపేట) - నల్గొండ జిల్లాలోని సూర్యాపేట మండలానికి చెందిన గ్రామం
* సోలిపేట్ (షాబాద్‌) - రంగారెడ్డి జిల్లాలోని షాబాద్‌ మండలానికి చెందిన గ్రామం
శరీర నిర్మాణ శాస్త్రం

**శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము** (Anatomy) జీవ శాస్త్రములో ఒక ముఖ్యమైన విభాగము. ఇది జీవం ఉన్న ప్రాణుల శరీర నిర్మాణము గురించి తెలియజేస్తుంది. దీనిలో మానవులు, జంతువులు, వృక్షాలు కొన్ని విభాగాలు. కొన్ని స్థూలనిర్మాణము తెలిపితే కొన్నిసూక్ష్మవిషయాలు కోసం సూక్ష్మదర్శిని అవసరం ఉంటుంది. వైద్య విజ్ఞానములో ఇదొక మూలస్థంభము.

పెద్దల దేహాన్ని, అంతర్గత భాగముల వివరాలని గూర్చి వివరించే శాస్త్రాన్ని human anatomy అంటారు. అనాటమీ శాస్త్రాభివృద్థి నాటు పద్థతుల నుండి జంతు దేహాలను పరిశీలించడం, వైద్య పద్థతులలో నిలవ చేసిన మానవ దేహాలను పరిశీలించడం, మైక్రొస్కోప్ ద్వారా పరిశీలించడం అనే సనాతన పద్థతుల వరకూ అనేక విధాలుగా సాగింది.

## విభాగాలు
* మానవ శరీర నిర్మాణము (Human Anatomy) : 
* జంతువుల శరీర నిర్మాణము (Animal Anatomy) :
* మొక్కల శరీర నిర్మాణము (Plant Anatomy) :

## రకాలు
అనాటమీ స్థూలంగా 2 రకాలు: 
* 1) గ్రాస్ అనాటమీ (Gross Anatomy) : మన కంటికి కనిపించే శరీర భాగాల నిర్మాణము.
* 2) మైక్రొస్కోపిక్ అనాటమీ (Microscopic Anatomy) : సూక్ష్మదర్శిని తో చూసినప్పుడు కనిపించే నిర్మాణ సంబంధమైన వివరాలు.

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
ధాబ

**ధాబ ** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

* ధాబ (కె)  (గాదిగూడ) - అదిలాబాదు జిల్లాలోని గాదిగూడ మండలానికి చెందిన గ్రామం
* ధాబ (బుజుర్గ్)  - అదిలాబాదు జిల్లాలోని గాదిగూడ మండలానికి చెందిన గ్రామం
* ధాబ (బి) (ఇచ్చోడ) - అదిలాబాదు జిల్లాలోని ఇచ్చోడ మండలానికి చెందిన గ్రామం
లొకరి

**లొకరి ** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

* లొకరి (కె) - ఆదిలాబాద్ జిల్లా, గాదిగూడ మండలంలోని గ్రామం
*లొకరి (బి) - ఆదిలాబాద్ జిల్లా, గాదిగూడ మండలంలోని గ్రామం
అస్థిపంజరం

thumb|300px|మానవుని అస్థిపంజరము
**అస్థిపంజర వ్యవస్థ** శరీర నిర్మాణ శాస్త్రములోని విభాగము. ఇది దేహానికి ఆధారాన్నిచ్చే ధ్రుఢనిర్మాణము. ఇవి దేహానికి వెలుపల ఉంటే వాటిని 'బాహ్య అస్థిపంజరం' అనీ, లోపల ఉంటే 'అంతర అస్థిపంజరం' అనీ అంటారు. శరీర మధ్యభాగంలోని అంతర అస్థిపంజరాన్ని 'అక్షాస్థి పంజరం'  అని, వీటికి అనుబంధంగా అతికించబడి ఉన్నదాన్ని 'అనుబంధాస్థి పంజరం' అని అంటారు. మానవుని శరీరములో 206 ఎముకలుంటాయి.

## అక్షాస్థి పంజరం
* కపాలము (22)
* మధ్యచెవి ఎముకలు (6)
* హనువు
* జత్రుక
* పక్కటెముకలు (24)
* ఉరోస్థి (1)
* వెన్నెముక (26)
* త్రికము

## అనుబంధాస్థి పంజరం
* అరత్ని
* రత్ని
* శ్రోణి
* తుంటి ఎముక
* జానుఫలకము
* అంతర్జంఘిక
* బహిర్జంఘిక

## ఉపయోగాలు
### కదలిక
సకశేరుకాలలో శరీర కదలిక కండరాలు ఎముకల సమన్వయంతో జరుగుతుంది.

### రక్షణ
# కపాలం మెదడు, జ్ఞానేంద్రియాల్ని రక్షిస్తాయి.
# పక్కటెముకలు, వెన్నెముకలు, ఉరాస్థి గుండె, ఊపిరితిత్తులు, ముఖ్యమైన రక్తనాళాల్ని రక్షిస్తాయి.
# వెన్నెముకలు అన్ని మొత్తంకలసి వెన్నుపామును రక్షిస్తాయి.
# కటి వెన్నెముకలు కలసి జీర్ణ, మూత్ర, జననేంద్రియ వ్యవస్థలను రక్షిస్తాయి.

### రక్తకణాలు
మూలుగనుండి రక్తంలోని ఎర్ర, తెల్ల రక్తకణాలు తయారవుతాయి.

### నిలువచేయుట
కాల్షియమ్ లవణాన్ని నిలువచేసే ముఖ్యమైన అవయవాలు - ఎముకలు.

వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము
మహాగావ్

**మహాగావ్** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

* మహాగావ్ (నార్నూర్‌) - అదిలాబాదు జిల్లాలోని నార్నూర్‌ మండలానికి చెందిన గ్రామం
* మహాగావ్ (భైంసా) - అదిలాబాదు జిల్లాలోని భైంసా మండలానికి చెందిన గ్రామం
* మహాగావ్ (వాంకిడి) - అదిలాబాదు జిల్లాలోని వాంకిడి మండలానికి చెందిన గ్రామం
* మహాగావ్ (సిర్పూర్ గ్రామీణ) - అదిలాబాదు జిల్లాలోని సిర్పూర్ గ్రామీణ మండలానికి చెందిన గ్రామం
కౌట్ల

**కౌట్ల ** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

## తెలంగాణ

* కౌట్ల (కె) (నిర్మల్ గ్రామీణ) - అదిలాబాదు జిల్లాలోని నిర్మల్ మండలానికి చెందిన గ్రామం.
* కౌట్ల (సారంగాపూర్‌) - అదిలాబాదు జిల్లాలోని సారంగాపూర్‌ మండలానికి చెందిన గ్రామం.
కూచిమంచి జగ్గకవి

[thumb|<center>'''ఉదాహరణ''': చాలాసార్లు నిషేధించబడిన 18వ శతాబ్దపు బూతు పుస్తకం ''[Fanny Hill*: plate XI: The bathing party; La baignade)</center>]]
కూచిమంచి జగ్గకవి 18వ శతాబ్దపు కవి. [[పిఠాపురం]] సమీపంలోని [[కందరాడ]] గ్రామానికి చెందినవాడు. [[కూచిమంచి తిమ్మకవి]]కి తమ్ముడు. *చంద్రరేఖా విలాపం* అనే [[బూతు]] ప్రబంధం రాశాడు. [[పుదుచ్చేరి]]లోని కామ గ్రంధమాల [[సంపాదకులు]] యస్. చిన్నయ్య [[1922]] లో ఈ పుస్తకాన్ని ప్రచురిస్తే [[ప్రభుత్వం]] దీన్ని నిషేదించిందట.

ఈయన 1700-1765 కాలానికి చెందిన కవి.  చింతలపాటి నీలాద్రిరాజు మీద మొదట [[చంద్రరేఖా విలాసం]] అనే [[కావ్యం]] వ్రాసి, తరువాత కృతి స్వీకరింప నిరాకరించిన ఆ నీలాద్రిరాజు మీద కోపంతో [[చంద్రరేఖా విలాపం]] అనే  కావ్యం వ్రాసి తిట్టు కవిగా సుప్రసిద్ధుడైన ఈ కవి వ్రాసిన ఒక చాటు [[శతకం]] కూడా ఉంది. *రామా! భక్తమందారమా!* అనే మకుటంతో వ్రాసిన ఈ శతకంలోని [[పద్యాలు]] అనేకం కవి ఆర్తిని, ఆనాటి కవుల హీనస్థితినీ వర్ణించేవిగా ఉన్నాయి. ఈ పద్యం చూడండి;

<poem>
 మ. గడియల్ రెండిక సైచి రా, వెనుక రా, కాసంతసేపుండి రా.
   విడిదింటం గడె సేద దీర్చుకొని రా, వేగంబె భోంచేసి రా,
   ఎడపొద్దప్పుడు రమ్మటంచు సుకవిన్ హీనప్రభుండీ గతిన్
   మడతల్ పల్కుచు త్రిప్పు కా సిడక రామా ! భక్తమందారమా !
</poem>

ఈయన అన్న [[కూచిమంచి తిమ్మకవి]] *నిరాఘాట నత చ్చాటు కవిత్వాంకు డరయ జగ్గన ధరణిన్* అని ఇతడిని వర్ణించాడు.
==రచనలు==
* చంద్రలేఖా విలాసం
* [[చంద్రరేఖా విలాపం|చంద్రలేఖా విలాపం]]
* *రామా భక్తమందారమా'' శతకము
* నర్మదా పరిణయము
* రాధాకృష్ణ చరిత్ర
* సుభద్రా పరిణయము
* సోమదేవరాజీయము
* పార్వతీ పరిణయము

## మూలాలు

* బాలాంత్రపు నళినీకాంతరావు, తెలుగు చాటువు పుట్టుపూర్వోత్తరాలు
* మువ్వల సుబ్బరామయ్య, తెలుగు సాహితీవేత్తల చరిత్ర,  కృష్ణవేణి పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ, 2008.

## బయటి లింకులు
* మధుర తంజావూరు నాయక రాజుల నాటి ఆంధ్ర వాఙ్మయ చరిత్ర - కూచిమంచి జగ్గకవి సహా పలువురు మధుర తంజావూరు నాయకరాజుల కాలంలో విలసిల్లిన కవులు, రచయితల గురించిన పరిశోధన.

వర్గం:తెలుగు రచయితలు
వర్గం:తెలుగు కవులు
వర్గం:1700 జననాలు
వర్గం:1760 మరణాలు
చంద్రరేఖా విలాపం

[thumb|<center>'''ఉదాహరణ''': చాలాసార్లు నిషేధించబడిన 18వ శతాబ్దపు బూతు పుస్తకం ''[Fanny Hill*: plate XI: The bathing party; La baignade)</center>]]
*'చంద్రరేఖా విలాపం''' అనేది హాస్యరస బూతు ప్రబంధం. దీనిని 18వ శతాబ్దంలో పిఠాపురంకు చెందిన కూచిమంచి తిమ్మకవి తమ్ముడు కూచిమంచి జగ్గకవి  వ్రాశాడు. పుదుచ్చేరి లోని కామ గ్రంథమాల సంపాదకులు యస్.చిన్నయ్య 1922లో ఈ పుస్తకాన్ని ప్రచురిస్తే ప్రభుత్వం దీన్ని నిషేధించారు. ఇది హాస్య కథ ప్రబంధం. ఈ గ్రంధాన్ని మితిమీరిన శృంగార అంశాలున్నందువల్ల ప్రభుత్వం దీనిని నిషేధించింది.

## కవి పరిచయం
కూచిమంచి జగ్గకవి 18వ శతాబ్దము తొలి భాగంలో పిఠాపురం ప్రాంతంలో ఉండేవాడు. ఇతని అన్న కూచిమంచి తిమ్మకవి. అతను కూడా ప్రసిద్ధుడే. జగ్గకవి రాసిన హాస్యరస ప్రబంధం ఇది.

## ప్రచురణ
ఈ కావ్యాన్ని 1922లో పుదుచ్ఛేరి నుండి "కామ గ్రంథమాల" వారు ప్రచురించారు. దీనికి ఎస్.చిన్నయ్య గారు సంపాదకులుగా ఉన్నారు. 1922లో ఇది మొదటి సారి ప్రచురించబడినా తరువాత దీనిని ఎవరూ ప్రచురించలేదు.

## గ్రంథ విశేషాలు
తెలుగులో విశిష్టమైన ప్రబంధం ఇది. రచనా పద్ధతి  ప్రబంధాల వలెనే నడుస్తున్నా, ఇందులోని భాషా, వర్ణనా సంప్రదాయాల్ని చిన్నాభిన్నం చేసిన హాస్య రస ప్రబంధం ఇది. ఈ కావ్యంలో కవి ఈ రచనకు ఎలా అంకురార్పణ జరిగిందో వివరించాడు.

ఒక కావ్యాన్ని మొదట తన సంప్రదాయ పద్ధతిలో రాసి, అంకితం తీసుకుంటానని వాగ్దానం చేసిన చింతలపాటి నీలాద్రిరాజు తీరా ఆ ప్రబంధం రచన జరిగిన తరువాత చేతిలో డబ్బులు లేవని, తీసుకొనలేనని చెప్పాడు. అంతే కాక వాటి వల్ల ఏమీ ఉపయోగం కలగడం లేదనీ, డబ్బు ఖర్చు లేకుండా తన గురించి, తను ఉంచుకున్న వేశ్య చంద్రరేఖ గురించి, ఓ హాస్య ప్రబంధం రాయమని సలహా కూడా ఇచ్చాడు.  అంతకు ముందు ఆడిమళ్ళ వెంకట శాస్త్రులు అతనికి ఒక ప్రబంధాన్ని అంకితం ఇచ్చాడు. చంద్రరేఖ ఆ వేంకటశాస్త్రులు ఉంచుకున్న వేశ్య కటకపు వేంకటసాని కూతురు. బహుశా వీటన్నిటి కారణంగా జగ్గకవి, తనకు నీలాద్రిరాజు డబ్బివ్వకపోవడానికి ముఖ్య కారకుడు ఆ వేంకటశాస్త్రి అని నమ్మినట్లు కనబడుతుంది. 

నీలాద్రి రాజునీ, చంద్రరేఖనీ, వేంకటశాస్త్రుల్నీ, వేంకట సానినీ గలగలిపి చండాలంగా బండబూతులు తిడుతూ జగ్గకవి ఈ గ్రంథాన్ని రాసాడు. 

## ఇతర విశేషాలు
వెలుదండ నిత్యానందరావు ప్రాచీనాధునిక సాహిత్యకారులందరూ ఈసడించుకున్న ఈ  ప్రబంధాన్ని తన ఎం.ఫిల్. పరిశోధనాంశంగా స్వీకరించి ఈ తొలి వికట ప్రబంధం పైన సమగ్ర పరిశీలన చేసి ఈ ప్రబంధంలోని ప్రౌఢమైన పదాల గుంభనాన్ని, సరస హాస్యాలను బయల్పరిచాడు.

## మూలాలు

## బాహ్య లంకెలు
* http://www.eemaata.com/books/candrarekha/candrarekha-1.pdf
* http://www.eemaata.com/books/candrarekha/candrarekha-2.pdf 

వర్గం:తెలుగు కావ్యములు
మన్నెగూడ

**మన్నెగూడ** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

## తెలంగాణ

* మన్నెగూడ (నెన్నెల్‌) - అదిలాబాదు జిల్లాలోని నెన్నెల్‌ మండలానికి చెందిన గ్రామం
* మన్నెగూడ (అబ్దుల్లాపూర్ మెట్) - రంగారెడ్డి జిల్లాలోని అబ్దుల్లాపూర్ మెట్ మండలానికి చెందిన గ్రామం
శంకరపూర్

**శంకరపూర్** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

* శంకరపూర్ (నేరడిగొండ) - అదిలాబాదు జిల్లాలోని నేరడిగొండ మండలానికి చెందిన గ్రామం
* శంకరపూర్ (శంషాబాద్) - రంగారెడ్డి జిల్లాలోని శంషాబాద్ మండలానికి చెందిన గ్రామం
భూటాయ్

**భూటాయ్ ** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

*భూటాయ్ (బుజుర్గ్) - అదిలాబాదు జిల్లాలోని బజార్‌హథ్నూర్‌ మండలానికి చెందిన గ్రామం
*భూటాయ్ (ఖుర్ద్) - అదిలాబాదు జిల్లాలోని బజార్‌హథ్నూర్‌ మండలానికి చెందిన గ్రామం
కాతేపల్లి

**కాతేపల్లి** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

## తెలంగాణ

* కాతేపల్లి (బెజ్జూర్‌) - అదిలాబాదు జిల్లాలోని బెజ్జూర్‌ మండలానికి చెందిన గ్రామం
*కాతేపల్లి (ఆత్మకూర్ మండలం) - వనపర్తి జిల్లా,ఆత్మకూరు మండలానికి చెందిన గ్రామం
* కాతేపల్లి (వేమన్‌పల్లి) - అదిలాబాదు జిల్లాలోని వేమన్‌పల్లి మండలానికి చెందిన గ్రామం
మసల

**మసల ** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

* మసల (బుజుర్గ్) - అదిలాబాదు జిల్లా బేల మండలం లోని గ్రామం
* మసల (బేల) - అదిలాబాదు జిల్లా బేల మండలం లోని గ్రామం
*మసల్గ - నిర్మల్ జిల్లా తానూర్ మండలం లోని గ్రామం
గణపతి

thumb|మహా గణపతి, బిక్కవోలు, తూర్పుగోదావరి
**గణపతి** పేరు చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి.
*గణపతి హిందు దేవుడు కొరకు ఈ పేజిని చూడండి గణపతి
*గణపతి సినిమాకు ఈ లింకు చూడండి గణపతి (సినిమా)
*గణపతి నవలకు ఈ లింకు చూడండి గణపతి (నవల)
*గణపతి నాటకానికి ఈ లింకు చూడండి గణపతి (నాటకం)
*గణపతి సచ్చిదానంద స్వామి, దత్తపీఠాధిపతి.
*గణపతిశాస్త్రి, తెలుగువారిలో కొందరు ప్రముఖుల పేరు (అయోమయ నివృత్తి పేజీ).
కుంభి

**కుంభి** పేరుతో చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆ వ్యాసాల జాబితా:

* కుంభి (భైంసా) - అదిలాబాదు జిల్లాలోని భైంసా మండలానికి చెందిన గ్రామం
* కుంభి (సీతంపేట) - శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని సీతంపేట మండలానికి చెందిన గ్రామం
నస్పూర్ (మంచిర్యాల)

**నస్పూర్,** తెలంగాణ రాష్ట్రం, మంచిర్యాల జిల్లా, నస్పూర్ మండలం లోని గ్రామం. తెలంగాణ ప్రభుత్వం చేసిన పురపాలక సవరణ బిల్లులో భాగంగా 2018, ఆగస్టు 2న నస్పూర్ పురపాలకసంఘంగా ఏర్పడింది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత ఆదిలాబాద్ జిల్లా లోని మంచిర్యాల మండలంలో ఉండేది. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన నస్పూర్ మండలం లోకి చేర్చారు. ఇది పూర్వపు జిల్లా హెడ్ క్వార్టర్స్ ఆదిలాబాద్ నుండి తూర్పు వైపు 157 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. మంచిర్యాల జిల్లా హెడ్ క్వార్టర్స్ నుండి 5 కి.మీ.దూరంలో ఉంది.

## సమీప పట్టణాలు
మంచిర్యాల, రామగుండం, మందమరి, బెల్లంపల్లి నగరాలు సమీపంలో ఉన్నాయి.

## రవాణా సౌకర్యం
మంచిర్యాల్ రైల్వే స్టేషన్, పెద్దంపెట్ రైల్వే స్టేషన్ నస్పూర్ కు సమీప రైల్వే స్టేషన్లు.రాష్ట్ర రోడ్ రవాణా సంస్థ వావానాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు

వర్గం:మంచిర్యాల జిల్లా పట్టణాలు
సీతరామపల్లి

**సీతారామపల్లి**, తెలంగాణ రాష్ట్రం, మంచిర్యాల  జిల్లా, నస్పూర్ మండలానికి చెందిన గ్రామం. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు  ముందు ఈ గ్రామం పాత ఆదిలాబాద్ జిల్లా లోని మంచిర్యాల మండలంలో ఉండేది.  పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన నస్పూర్ మండలం లోకి  చేర్చారు. ఇది మంచిర్యాల పట్టణంలోని భాగం.

## సమీప గ్రామాలు
నస్పూర్, శ్రీశ్రీ నగర్, సింగాపూర్, శ్రీరాంపూర్.
## గుణాంకాలు
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం మొత్తం జనాభా 3,024 అందులో పురుషుల 1,523 మందికాగా, స్త్రీల 1,501మంది ఉన్నారు.గృహాల సంఖ్య 802.

## మూలాలు

## వెలుపలి లంకెలు