ఆదర్శ్ సేన్ ఆనంద్

**ఆదర్శ్ సీన్ ఆనంద్** (1 నవంబర్ 1936 - 1 డిసెంబర్ 2017) 29వ భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి. ఈయన 10 అక్టోబర్ 1998 నుండి 31 అక్టోబర్ 2001 వరకు ఆ పదవిలో పనిచేశాడు.

## ప్రారంభ జీవితం, విద్య
ఆనంద్ 1936 నవంబర్ 1న జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రంలో జన్మించాడు, జమ్మూలోని మోడల్ అకాడమీలో ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం పొందాడు. ఆనంద్ తన విద్యాభ్యాసాన్ని 1958లో జమ్మూలోని జి.జి.ఎం సైన్స్ కళాశాలలో (పూర్వపు ప్రిన్స్ ఆఫ్ వేల్స్ కళాశాల) పూర్తి చేశాడు. 1960లో లక్నో విశ్వవిద్యాలయం నుండి కార్మిక చట్టాల్లో ప్రథమ శ్రేణిలో ఎల్.ఎల్.బి, డిప్లొమా అభ్యసించాడు. 1963లో లండన్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ ఇన్ లాస్ (కామన్వెల్త్ రాజ్యాంగ చట్టం) డిగ్రీని పొందాడు. 1964లో లండన్‌లోని ఇన్నర్ టెంపుల్‌లో బార్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించాడు. ఆ తరువాత, అతను చండీగఢ్‌లోని పంజాబ్, హర్యానా హైకోర్టులో క్రిమినల్ లా, రాజ్యాంగ చట్టం, ఎన్నికల చట్టంలో ప్రాక్టీస్ చేశాడు.
9 నవంబర్ 1964న బార్ కౌన్సిల్‌లో న్యాయవాదిగా నమోదై, పంజాబ్, హర్యానా హైకోర్టులో క్రిమినల్ లా, రాజ్యాంగ చట్టం, ఎన్నికల చట్టంలో ప్రాక్టీస్ చేశాడు. 38 సంవత్సరాల ఆరు నెలల వయసులో, 26 మే 1975 నుండి జమ్మూ కాశ్మీర్ హైకోర్టు అదనపు న్యాయమూర్తిగా నియమితుడయ్యాడు, ఫిబ్రవరి 1976లో అదే కోర్టులో శాశ్వత న్యాయమూర్తిగా నిర్ధారించబడ్డాడు. అతను 11 మే 1985న జమ్మూ కాశ్మీర్ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి అయ్యాడు, 1 నవంబర్ 1989న మద్రాసు హైకోర్టుకు బదిలీ అయ్యాడు. 18 నవంబర్ 1991న అతను భారత సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా నియమితుడయ్యాడు.

తన సుప్రీంకోర్టు పదవీకాలంలో, ఆనంద్ 196 తీర్పులను రచించాడు, 911 బెంచ్‌లపై కూర్చున్నాడు.

17 ఫిబ్రవరి 2003న, అతను జాతీయ మానవ హక్కుల సంఘం చైర్‌పర్సన్‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు, 2 ఏప్రిల్ 2007న జస్టిస్ రాజేంద్ర బాబు అతని స్థానంలో వచ్చాడు.

ఫిబ్రవరి 2010లో, కేరళలోని ముల్లపెరియార్ డ్యామ్ భద్రతా అంశాలను పరిశీలించడానికి ఏర్పాటు చేసిన ఐదుగురు సభ్యుల కమిటీకి అతను ఛైర్మన్‌గా నియమితుడయ్యాడు. ఈ ప్యానెల్ 25 ఏప్రిల్ 2012న నివేదికను సమర్పించింది.

## సత్కారాలు
thumb|పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించిన అనంతరం ప్రమాణ స్వీకార రిజిస్టర్‌పై సంతకం చేస్తున్న భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఆదర్శ్ సీన్ ఆనంద్

thumb|మే 10, 2008న న్యూఢిల్లీలోని రాష్ట్రపతి భవన్‌లో జరిగిన సివిల్ ఇన్వెస్టిచర్-II వేడుకలో జస్టిస్ (డాక్టర్) ఆదర్శ్ సీన్ ఆనంద్‌కు పద్మ విభూషణ్ ప్రదానం చేస్తున్న రాష్ట్రపతి శ్రీమతి ప్రతిభా దేవిసింగ్ పాటిల్

ఆనంద్ 1996లో ఏకగ్రీవంగా ఇంటర్నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ హ్యూమన్ రైట్స్ సొసైటీ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. 1997లో, అతను చదువుకున్న విద్యాసంస్థ యూనివర్శిటీ కాలేజ్ లండన్ ఫెలోషిప్ పొందిన మొదటి భారతీయుడు అయ్యాడు. పేదలకు న్యాయ సహాయం అందించడంలో అతను చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా జూలై 1997 నుండి ఒక చట్టబద్ధమైన సంస్థ అయిన జాతీయ న్యాయ సేవల అధికార సంస్థ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఛైర్మన్‌గా నామినేట్ చేయబడ్డాడు. ఆ సంవత్సరమే అతను ఏకగ్రీవంగా లండన్‌లోని ఇన్నర్ టెంపుల్‌ గౌరవ బెంచర్‌గా ఎన్నికయ్యాడు. అతను 'ది కాన్‌స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ జమ్మూ అండ్ కాశ్మీర్ - ఇట్స్ డెవలప్‌మెంట్ అండ్ కామెంట్స్' అనే పుస్తకాన్ని రచించాడు. 26 జనవరి 2008న, ఆనంద్ భారతదేశంలో రెండవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన పద్మ విభూషణ్‌తో సత్కరించబడ్డాడు.

14 మార్చి 1996న లక్నో విశ్వవిద్యాలయం నిర్వహించిన ప్రత్యేక స్నాతకోత్సవంలో ఎల్.ఎల్.డి. (హానోరిస్ కాసా) డిగ్రీని ప్రదానం చేశారు.

19 మే 1997న యూనివర్శిటీ కాలేజ్, లండన్ ఫెలోషిప్ ప్రదానం చేసింది.

1998లో లండన్‌లోని గౌరవప్రదమైన ఇన్నర్ టెంపుల్ సొసైటీ గౌరవ బెంచర్‌గా ఎన్నికయ్యాడు.

20 మార్చి 1999న జమ్మూ విశ్వవిద్యాలయంలో జరిగిన 9వ స్నాతకోత్సవంలో డి.లిట్. (హానోరిస్ కాసా) డిగ్రీని ప్రదానం చేశారు.

అక్టోబర్ 2000లో లండన్‌లోని సొసైటీ ఫర్ అడ్వాన్స్‌డ్ లీగల్ స్టడీస్ ద్వారా జీవితకాల గౌరవ ఫెలోషిప్‌ను ప్రదానం చేశారు.

28 డిసెంబర్ 2001న చండీగఢ్‌లోని పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయం ఎల్.ఎల్.డి. (హానోరిస్ కాసా) డిగ్రీని ప్రదానం చేసింది.

న్యాయ రంగంలో అత్యుత్తమ విజయాలు, జాతీయ పురోగతి, మానవ సంక్షేమం పట్ల నిబద్ధతకు గాను 30 ఆగస్టు 2003న 'శిరోమణి అవార్డు - 2002' గ్రహీత.

చట్టం అభివృద్ధి, మానవ హక్కుల పరిరక్షణకు చేసిన కృషికి గాను 29 నవంబర్ 2003న బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం ఎల్.ఎల్.డి. (హానోరిస్ కాసా) డిగ్రీని ప్రదానం చేసింది.

దేశం, సమాజానికి చేసిన అత్యుత్తమ సేవలకు గాను 25 నవంబర్ 2004న లక్నో విశ్వవిద్యాలయం నుండి 'ప్లాక్ ఆఫ్ హానర్' అందుకున్నాడు.

27 అక్టోబర్ 2006న జమ్మూలో కౌన్సిల్ ఫర్ ప్రమోషన్ ఆఫ్ డోగ్రీ లాంగ్వేజ్, కల్చర్ & హిస్టరీ ఏర్పాటు చేసిన 'డోగ్రా రతన్ అవార్డు'ను ప్రదానం చేశారు.

న్యాయం నిష్పాక్షికంగా, సమర్ధవంతంగా నిర్వహించడంలో అత్యుత్తమ సేవలకు గాను 24 నవంబర్ 2007న భారత రాష్ట్రపతి చేతుల మీదుగా జాతీయ న్యాయ దినోత్సవ అవార్డును ప్రదానం చేశారు.

## చారిత్రాత్మక తీర్పులు
సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా ఆనంద్ ఇచ్చిన కనీసం మూడు చారిత్రాత్మక తీర్పులు మానవ హక్కులు, న్యాయం పట్ల అతని నిబద్ధతను వెల్లడిస్తున్నాయి.
# జె.ఎస్. వర్మతో కలిసి విచారించిన నీలాబేటి బెహెరా కేసు (1993) లో, కస్టోడియల్ మరణాల కేసులలో పరిహారం పొందే హక్కుపై అతని ప్రత్యేక తీర్పు మానవ హక్కుల పరిరక్షణకు ఒక ముఖ్యమైన సేవగా కొనియాడబడింది. ఆనంద్ పబ్లిక్ బాడీలు, అధికారులు పబ్లిక్ విధులను సరిగ్గా నిర్వర్తించాలని, రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21 కింద వ్యక్తిగత హక్కులను ఉల్లంఘించే చట్టవిరుద్ధమైన చర్యలకు దూరంగా ఉండాలని ఆనంద్ తీర్పునిచ్చాడు.
# డి.కె. బసు కేసు (1996) లో, అతను కస్టోడియల్ చిత్రహింసలకు వ్యతిరేకంగా ముఖ్యమైన రక్షణలను నిర్దేశించాడు. ఈ రక్షణలు ఖైదీల హక్కుల పరిరక్షణలో విలువైనవిగా పరిగణించబడతాయి.
# వి.సి. మిశ్రా కేసులో అతని తీర్పులో న్యాయపరమైన క్రమశిక్షణ పట్ల ఆనంద్ నిబద్ధత కూడా హైలైట్ చేయబడింది. కోర్టు ధిక్కారానికి గాను బార్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా చైర్మన్ వి.సి. మిశ్రాకు సుప్రీంకోర్టు ముందుగా జైలు శిక్ష విధించి, అతని ప్రాక్టీస్‌ను సస్పెండ్ చేసింది. తరువాత, ఆనంద్ నేతృత్వంలోని బెంచ్ ఒక న్యాయవాదిని కోర్టు ధిక్కారానికి దోషిగా నిర్ధారించినప్పటికీ అతని ప్రాక్టీస్‌ను నిషేధించే అధికారం సుప్రీంకోర్టుకు లేదని తీర్పునిచ్చింది.

## అవినీతి ఆరోపణలు
భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఆనంద్ పదవీకాలం వివాదాస్పదమైంది. కార్యకర్తలు ఆనంద్‌పై అవినీతి, అధికార దుర్వినియోగానికి సంబంధించిన నాలుగు తీవ్రమైన ఆరోపణలు చేశారు. అయితే ఏ ఆరోపణలపైనా ఎలాంటి విచారణ జరగలేదు.

## మూలాలు

వర్గం:భారతదేశ ప్రధాన న్యాయమూర్తులు
వర్గం:2017 మరణాలు
వర్గం:1936 జననాలు
వర్గం:పద్మవిభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు