ఉపేంద్ర త్రివేది

**ఉపేంద్ర జేత్‌లాల్ త్రివేది** (1936 జూలై 14 2015 జనవరి 4) భారతీయ చలనచిత్ర, రంగస్థల నటుడు, దర్శకుడు, నిర్మాత. గుజరాతీ సినిమా చరిత్రలో అత్యంత ఫలవంతమైన నటులలో అతను ఒకడు. నటుడిగా *మెహందీ రంగ్ లగ్యో* (1960), *జోగిదాస్ ఖుమాన్* (1962) వంటి చిత్రాలు గుజరాతీ చిత్రాలలో ఆయన తొలి ప్రదర్శనలలో కొన్ని. ఆయనను *అభినయ్ సామ్రాట్* అని కూడా పిలుస్తారు.  ఆయన క్రియాశీల రాజకీయాల్లో పాల్గొని, రాష్ట్ర శాసనసభకు మూడుసార్లు ఎన్నికయ్యాడు.

## తొలినాళ్ళ జీవితం
ఉపేంద్ర త్రివేది 1936 జూలై 14 న మధ్యప్రదేశ్‌లోని ఇండోర్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం గుజరాత్‌లోని ఇదార్ సమీపంలోని కుకాడియా గ్రామానికి చెందినది. అతని తల్లిదండ్రులు ఉజ్జయినిలో స్థిరపడ్డారు. అక్కడే అతను తన విద్యను పూర్తి చేశాడు. అతను తన అన్నయ్యతో కలిసి ముంబైలో నివసించాడు. మిల్లు కార్మికుడిగా ఉన్న అతని తండ్రి పక్షవాతంతో బాధపడుతున్నప్పుడు అతను గొడుగు తయారీ కర్మాగారంలో కార్మికుడిగా పనిచేశాడు.

త్రివేదికి ముగ్గురు సోదరులు, ఒక సోదరి ఉన్నారు. అతను బాంబే విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఆర్ట్స్ ఫ్యాకల్టీలో గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తి చేశాడు. అతని తమ్ముడు అరవింద్ త్రివేది కూడా హిందీ టీవీ సీరియల్ *[[రామాయణం (1987 టీవీ సిరీస్)|రామాయణం]]*లో రావణుడి పాత్ర పోషించిన ప్రసిద్ధ నటుడు. త్రివేది అన్నయ్య బాలచంద్ర ఒక విద్యావేత్త.

## కెరీర్
గుజరాతీ చిత్ర పరిశ్రమలో అత్యంత ప్రసిద్ధ నటులలో ఒకరిగా పరిగణించబడే త్రివేది, గుజరాతీ నాటక రంగం లోను, చిత్రాలలోనూ నటించాడు.

### నటనా వృత్తి

ఉపేంద్ర త్రివేది ముంబైలో తన కళాశాల జీవితంలో అనేక నాటకాల్లో నటించాడు. 1970లలో ఆయన పరిశ్రమలో తన కెరీర్‌ను ప్రారంభించి 40 సంవత్సరాలకు పైగా కెరీర్‌ను కొనసాగించాడు. డబ్బు సంపాదించడానికి, కళాశాల ఫీజులు చెల్లించడానికి ఆయన ప్రారంభంలో అనేక గుజరాతీ చిత్రాలలో సహాయక పాత్రలు పోషించాడు. ఆయన *వనరాజ్ చావ్డో,* *మెహందీ రంగ్ లగ్యో* వంటి చిత్రాలలో నటించాడు.

గుజరాతీ చిత్రాలలో అతనికి మొదటి పెద్ద బ్రేక్ ఇచ్చిన చిత్రం రవీంద్ర దవే దర్శకత్వం వహించిన *[[జెసల్ టోరల్|జెసల్ తోరల్]]* (1971). గుజరాతీ చిత్రం *అభినయ్ సామ్రాట్‌లో* అతని నటన చూసాక రవీంద్ర దవే, అతన్ని ప్రధాన పాత్రలో నటించడానికి ఎంచుకున్నాడు. జడేజా పాత్రను పోషించిన *జెసల్ తోరల్* వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైంది.

ఆయన అనేక గుజరాతీ చిత్రాలకు దర్శకత్వం కూడా వహించాడు. ఆయన నిర్మించిన *మన్విని భవై* (1993), గుజరాతీ రచయిత పన్నాలాల్ పటేల్ అదే పేరుతో రాసిన నవల ఆధారంగా తీసాడు. ఈ చిత్రం జాతీయ పురస్కారం గెలుచుకుంది. ఈ చిత్రం, 1956 (1900 AD) నాటి విక్రమ్ సంవత్ కరువు ఆధారంగా రూపొందించబడింది. ఆ కాలంలో ప్రజల పరిస్థితి దారుణంగా ఉండేది, చాలా మంది ఆకలితో మరణించారు. మనుభాయ్ పంచోలి రాసిన *జెర్ తో పీధన్ జాని జాని* అనే నవల ఆధారంగా, అదేపేరుతో తనే దర్శకత్వం వహించి సినిమా నిర్మించాడు.

అతను 1999లో *[[Maa Baap ne Bhulsho Nahi|మా బాప్ నే భుల్షో నహీ]]* చిత్రంలో మొదటిసారి నరేష్ కనోడియాతో జతకట్టాడు. అతను అనేక గుజరాతీ చిత్రాలలో స్నేహలతతో జతకట్టాడు.

ఆయన *అభినయ్ సామ్రాట్* అనే గుజరాతీ నాటకంలో ఏడు విభిన్న పాత్రలు పోషించాడు. 

అతని సోదరుడు అరవింద్ త్రివేది కూడా గుజరాతీ, హిందీ చిత్రాలతో పాటు టెలివిజన్ షోలలో నటించాడు. అరవింద్‌తో కలిసి ఉపేంద్ర, *జంగిల్ మే మంగళ్*, పవిత్ర పాపి, పార్దే కే పిచ్చే, నాగినా అనే హిందీ చిత్రాలలో ప్రతికూల పాత్రలో నటించాడు. 

### రాజకీయ జీవితం
ఉపేంద్ర త్రివేది 1980లలో రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించి 1985, 1990 లలో గుజరాత్ శాసనసభ ఎన్నికలలో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి గెలిచాడు; 1998 లో భిలోడా నియోజకవర్గంలో స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా పోటీ చేశాడు. ఆయన 2000 మార్చి 31 నుండి 2002 జూలై 19 వరకు అసెంబ్లీ డిప్యూటీ స్పీకర్‌గా పనిచేశాడు.  

ఆయన ఆత్మకథ " *ఉపేంద్ర త్రివేది"* రాశారు.* : ఆత్మకథన్ అనే అన్య ఆలేఖ్.*

## మరణం
త్రివేది 2015 జనవరి 4 న ముంబైలో శ్వాసకోశ సమస్య కారణంగా మరణించాడు. ఆయనకు వివాహమైంది. ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు.   

## గుర్తింపు
1989 లో ఉపేంద్ర పద్మశ్రీ పురస్కారం, పండిట్ ఓంకార్నాథ్ ఠాకూర్ పురస్కారం  అందుకున్నాడు.  2012 లో, అతను కవి కాగ్ అవార్డును అందుకున్నాడు. 

## ఫిల్మోగ్రఫీ

### నటుడిగా
అతను నటించిన సినిమాలు: 

* *కడు మక్రాని* (1960)
* *మెండి రంగ్ లగ్యో* (1960)
* *హిరో సలాత్* (1961)
* *వీర్ రాంవాలో* (1961)
* *జోగిదాస్ ఖుమాన్* (1962)
* *వనరాజ్ చావ్డో* (1963)
* *[[జెసల్ టోరల్]]* (1971)
* *పార్దే కే పీచే* (1971, హిందీ)
* *జెర్ తో పిధాన్ జానీ జానీ* (1972)
* *[[Jungle Main Mangal|జంగిల్ మెయిన్ మంగళ్]]* (1972, హిందీ)
* *కడు మక్రాని* (1973)
* *రాజా భారతారి* (1973)
* *రణక్‌దేవి* (1973)
* *మహాసతి సావిత్రి* (1973)
* *బ్లాక్‌మెయిల్* (1973)
* *ఘుంఘాట్* (1974)
* *హరిశ్చంద్ర తారామతి* (1974)
* *హోతల్ పద్మని* (1974)
* *జోగిదాస్ ఖుమాన్* (1975)
* *జై రాంచోడ్* (1975)
* *భదర్ తారా వేహతా పానీ* (1975)
* *షెటల్నే కాంతే* (1975)
* *చుండాడినో రంగ్* (1976)
* *మలవ్పతి ముంజ్* ముంజ్ (1976) 
* *రా'నవ్ఘన్* (1976)
* *సంతు రంగిలి* (1976)
* *[[విర్ మంగ్దావలో|వీర్ మంగ్దవలో]]* (1976)
* *భ్రష్టాచార్ ముర్దాబాద్* (1977)
* *హలమాన్ జెత్వో* (1977)
* *మన్నో మణిగర్* (1977)
* *పైసో బోలే ఛే* (1977)
* *సదావంత్ సావ్లింగ* (1977)
* *సోంకన్సారీ* (1977)
* *కాళి ఎలుక* (1977)
* *ఖేల్ ఖిలాడి కా* (1977, హిందీ)
* *చుండాది ఓధి తార నామ్ ని* (1978)
* *దాదా ఖేత్రపాల్* (1978)
* *మానెక్ థంబ్* (1978)
* *పత్రి పర్మార్* (1978)
* *వెర్ ని వసులత్* (1978)
* *అమర్‌సిన్హ్ రాథోడ్* (1979)
* *గర్వో గరాసియో* (1979)
* *కున్వారి సటినో కేసరి కాంత్* (1979)
* *లాల్వాడి ఫూల్వాడి* (1979)
* *నవరంగ్ చుండాడి* (1979)
* *ప్రీత్ ఖండనీ ధార్* (1979)
* *రంగ్ రసియా* (1979)
* *సోనా ఇంధోని రూపా బెడ్లున్* (1979)
* *సూరజ్ చంద్రాని సఖే* (1979)
* *వహుయే వాగోవ్యా మోటా ఖోర్దా* (1979)
* *వీర్ పసాలి* (1979)
* *చితడనో చోర్* (1980)
* *జీవి రబరన్* (1980)
* *కేసర్ కథియాని* (1980)
* *కోయినో లడక్వాయో* (1980)
* *నామ్ని నాగర్వేల్* (1980)
* *సోరత్ని పద్మిని* (1980)
* *అమర్ దేవిదాస్* (1981)
* *భావ్ భావ్న భేరు* (1981)
* *మెహులో లుహార్* (1981)
* *శేత్ జగదుషా* (1981)
* *వంశాలి వాగి వాలంని* (1981)
* *రెటీనా రతన్* (1982)
* *వచ్చడ దాదాని దిక్రి* (1983)
* *ధరతినా అమి* (1984)
* *మాలి మెథన్* (1984)
* *మనసైన దివా* (1984)
* *మచ్చు తారా వహేత పానీ* (1984)
* *నాగమతి నాగవలో* (1984)
* *సాజన్ సోనాల్డే* (1984)
* *మాలో నాగ్దే* (1985)
* *సోలే సోమ్వార్* (1988)
* *భదర్నే కాంతే* (1991)
* *మన్విని భావై* (1993)
* *మా బాప్ నే భుల్షో నహీ* (1999)

### దర్శకుడిగా

* *మన్విని భావై* (1993, అదే పేరుతో ఉన్న నవల ఆధారంగా) 
* *జెర్ తో పీధా ఛే జానీ జానీ* (1972) 

## మూలాలు

వర్గం:కళారంగంలో పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:జన్మస్థలం తెలియని వ్యక్తులు
వర్గం:2015 మరణాలు
వర్గం:1936 జననాలు
వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన గుజరాత్ వ్యక్తులు