భారతదేశపు ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు

thumb|ఢిల్లీ మీరట్ ఎక్స్‌ప్రెస్ వే, 14 లేన్‌లతో భారతదేశంలోనే అత్యంత విశాలమైన ఎక్స్‌ప్రెస్ వే
thumb|ఢిల్లీ నోయిడా డైరెక్ట్ ( DND ఫ్లైవే ), భారతదేశపు మొట్టమొదటి 8 వరుసల ఎక్స్‌ప్రెస్ వే
thumb|ముంబై పూణే ఎక్స్‌ప్రెస్ వే, భారతదేశపు మొట్టమొదటి 6 వరుసల ఎక్స్‌ప్రెస్ వే
**ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు** **భారతదేశంలోని** రహదారులలో అత్యధిక తరగతి. 2023 జూలైలో, భారతదేశంలో ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేల మొత్తం పొడవు  కాగా, తో నిర్మాణంలో ఉంది. ఇవి నియంత్రిత యాక్సెస్ హైవేలు, ఇక్కడ ప్రవేశ, నిష్క్రమణలను క్లోవర్‌లీఫ్, త్రీ వే, ట్రంపెట్ లేదా గ్రేడ్ వేరు చేసిన ఇంటర్‌ఛేంజ్‌ల ద్వారా నియంత్రిస్తారు. ఇవి ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే రూపకల్పనలో భాగం. గరిష్ఠ వేగం 120 కిమీ/గం ఉండేలా వీటిని రూపొందించారు. అయితే జాతీయ రహదారులపై ఫ్లైఓవర్ ద్వారా లేదా టోల్ ద్వారా నియంత్రణ ఉంటుంది. ఇక్కడ ప్రవేశం, నిష్క్రమణ ఫ్లైఓవర్ వైపు నుండి, రహదారితో రహదారికి సంబంధించిన ప్రతి కూడలిలో, నగరం/పట్టణం/గ్రామ ట్రాఫిక్‌ను దాటవేయడానికి ఫ్లైఓవర్‌లు ఉంటాయి. ఈ రహదారులను 100 కిమీ/గం వేగం ఉండేలా రూపొందించారు. కొన్ని రోడ్లు యాక్సెస్ నియంత్రిత ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు కావు, అయితే వాటికి ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలనే పేరు పెట్టారు. బగోదర తారాపూర్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే, బిజు ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే, ఇవి వాస్తవానికి రాష్ట్ర రహదారులు, వీటిని కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేగా ప్రకటించలేదు, కాబట్టి ఇవి ఎక్స్‌ప్రెస్ వే గానీ, నేషనల్ హైవే గానీ కాదు.

నిర్మాణంలో ఉన్న ఢిల్లీ ముంబై ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే భారతదేశంలోనే అతి పొడవైన ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే అవుతుంది. ఇది 2026 చివరి నాటికి పూర్తవుతుందని భావిస్తున్నారు.

ముంబై పూణే ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే భారతదేశంలో, 2002లో ప్రారంభించబడిన మొదటి 6 వరుసల ఆపరేషనల్ ఎక్స్‌ప్రెస్ వే. ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు ఇండియన్ రోడ్స్ కాంగ్రెస్, బ్యూరో ఆఫ్ ఇండియన్ స్టాండర్డ్స్ నిర్దేశించిన ప్రమాణాలను అనుసరిస్తాయి.

ప్రస్తుతం, తో పాక్షికంగా తెరవబడిన ఢిల్లీ ముంబై ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే (ఫేజ్ III), భారతదేశంలోని పొడవైన ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే. దీన్ని 2023లో ప్రారంభించారు. 2021లో ప్రారంభించబడిన 14 వరుసల ఢిల్లీ మీరట్ ఎక్స్‌ప్రెస్ వేలోని ఢిల్లీ దస్నా (UP సరిహద్దు) విభాగం అత్యంత విశాలమైన ఎక్స్‌ప్రెస్ వే.

## అభివృద్ధి
భారతదేశంలో గ్రీన్‌ఫీల్డ్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు 12 వరుసల వెడల్పు గల ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలుగా రూపొందించబడ్డాయి, ప్రారంభంలో 8 వరుసలు, గరిష్ఠ వేగం 120 కిమీ/గం.గా నిర్ణయించారు. అన్ని రకాల వాహనాలకు 4 వరుసల భవిష్యత్ విస్తరణ కోసం ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేల మధ్యలో భూమిని రిజర్వ్ చేసి పెట్టారు. గ్రీన్‌ఫీల్డ్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు జనావాస ప్రాంతాలను నివారించడానికి, కొత్త ప్రాంతాలకు అభివృద్ధిని తీసుకురావడానికి, భూసేకరణ ఖర్చులు, నిర్మాణ సమయపాలనలను తగ్గించడానికి వీలు కలిగిస్తూ కొత్త అమరికలను రూపొందించారు. ఢిల్లీ ముంబై ఎక్స్‌ప్రెస్ వే ప్రారంభ 8 వరుసల నిర్మాణం, కొత్తగా 12 వరుసలకు విస్తరణ దీనికి ఉదాహరణ.

భారతమాల అనేది రోడ్డు అభివృద్ధికి సంబంధించిన ప్రాజెక్టు. ఇందులో సొరంగాలు, వంతెనలు, ఎలివేటెడ్ కారిడార్లు, ఫ్లైఓవర్‌లు, ఓవర్‌పాస్, ఇంటర్‌ఛేంజ్‌లు, బైపాస్‌లు, రింగ్ రోడ్లు మొదలైనవాటి ద్వారా అనేక ప్రదేశాలకు అతి తక్కువ దూరంతో, ఆప్టిమైజ్ చేసిన కనెక్టివిటీని అందిస్తుంది. ఇది కేంద్ర ప్రాయోజిత, కేంద్ర నిధులతో కూడిన రహదారి, హైవేల ప్రాజెక్టు. తదుపరి ఐదు సంవత్సరాలలో 83,677 కి.మీ. ల కొత్త హైవేలు నిర్మించాలనే లక్ష్యంతో భారత ప్రభుత్వం  2017లో దీన్ని ప్రారంభించారు. అలాగే 4 వరుసల హైవేలను 6 వరుసల బ్రౌన్‌ఫీల్డ్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలుగా & కొన్ని రాష్ట్ర రహదారులను ఎన్‌హెచ్/NE లుగా మార్చడం ప్రారంభించబడింది. భారతమాల ప్రాజెక్టు మొదటి దశలో 2021-22 నాటికి ₹ 5.35 లక్షల కోట్ల అంచనా వ్యయంతో (ఎన్‌హెచ్DP కింద మిగిలిన ప్రాజెక్టులతో సహా) 34,800 కి.మి.. రహదారుల నిర్మాణాలు భాగంగా ఉన్నాయి.
*బ్రౌన్‌ఫీల్డ్ నేషనల్ హైవే ప్రాజెక్ట్* అంటే ఇప్పటికే ఉన్న జాతీయ రహదారుల విస్తరణ/పునరాభివృద్ధి. రహదారిని ఉన్నతీకరించడం అనేది బ్రౌన్‌ఫీల్డ్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే ప్రాజెక్టు. దీనికి ట్రాఫిక్ ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఇది గ్రామీణ, పట్టణ సెటప్‌లో భాగం. EPC మోడ్‌లో 4 వరుసల నుండి 6 వరుసలకు ఉన్నతీకరిస్తారు. గత 8 ఏళ్ళలో 43,000&nbsp;కి.మీ. రాష్ట్ర రహదారులను జాతీయ రహదారులుగా మార్చారు.

ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేల నిర్మాణానికి అవసరమైన పెట్టుబడిలో ఎక్కువ భాగం కేంద్ర ప్రభుత్వం నుండి వస్తుంది. ప్రత్యేక ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే కార్పొరేషన్‌ల ద్వారా ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేల నిర్మాణానికి పెట్టుబడులు పెడుతున్న రాష్ట్రాలు ఉత్తరప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర మాత్రమే.

రోడ్డు రవాణా, రహదారుల మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేసే నేషనల్ హైవేస్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేల నిర్మాణం, నిర్వహణకు బాధ్యత వహిస్తుంది. భారత ప్రభుత్వం జాతీయ రహదారుల అభివృద్ధి ప్రాజెక్ట్ దేశంలో ప్రస్తుతం ఉన్న ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే నెట్‌వర్క్‌ను విస్తరించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది, 2025 నాటికి 50,000 కి.మీ. 4 వరుసల గ్రీన్ ఫీల్డ్ జాతీయ రహదారులను నిర్మించడమే కాకుండా అదనంగా 18,637 కి.మీ. గ్రీన్ ఫీల్డ్ ఎక్స్ ప్రెస్ వేలను జోడించాలని యోచిస్తోంది. ప్రస్తుతం ఎన్‌హెచ్‌డిపి ఫేజ్ 6, ఎన్‌హెచ్‌డిపి ఫేజ్ 7 నిర్మాణాలు భారత్‌మాల ప్రాజెక్ట్‌తో పాటు కొనసాగుతున్నాయి.

2037 నాటికి *50,000 కి.మీ* కొత్త ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలను నిర్మించే ప్రణాళికను రోడ్డు రవాణా, రహదారుల మంత్రిత్వ శాఖ కొత్త ప్రభుత్వం ఏర్పడిన మొదటి 100 రోజుల్లో ఆవిష్కరించనుంది. భారత్‌మాల స్థానంలో వచ్చే ఈ కార్యక్రమం విజన్ 2047 కు అనుగుణంగా ఉంటుంది. లాజిస్టిక్ ఖర్చులను తగ్గించడం, రహదారి మౌలిక సదుపాయాలను ఆధునీకరించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

### ఆర్థిక కారిడార్లు/పారిశ్రామిక కారిడార్లు
**ఎకనామిక్ కారిడార్స్ ఆఫ్ ఇండియా** లేదా **ఇండస్ట్రియల్ కారిడార్స్ ఆఫ్ ఇండియా: ఇందులో**  పొడవైన 44 కారిడార్లను గుర్తించారు. ఇందులో ను దశ Iలో చేపడతారు. వీటిలో 6 జాతీయ కారిడార్లను మినహాయించారు. వాటిలో ఇవి ఉన్నాయి: 66  ఇంటర్ కారిడార్లు (IC), 116  భారతమాల కోసం ఫీడర్ మార్గాలు (FR).

44 ఆర్థిక కారిడార్ల జాబితా (EC):
 
* EC-1: ముంబయి-కోల్‌కతా
* EC-2: ముంబై-కన్యాకుమారి
* EC-3: అమృత్‌సర్-జామ్‌నగర్
* EC-4: కాండ్లా-సాగర్
* EC-5: ఆగ్రా-ముంబై
* EC-6: పుణె-విజయవాడ
* EC-7: రాయ్‌పూర్-ధన్‌బాద్
* EC-8: లూథియానా-అజ్మీర్
* EC-9: సూరత్-నాగ్‌పూర్
* EC-10: హైదరాబాద్-పనాజీ
* EC-11: జైపూర్-ఇండోర్
* EC-12: సోలాపూర్-నాగ్‌పూర్
* EC-13: సాగర్-వారణాసి
* EC-14: ఖరగ్‌పూర్-సిలిగురి
* EC-15: రాయ్‌పూర్-విశాఖపట్నం
* EC-16: ఢిల్లీ-లక్నో
* EC-17: చెన్నై-కర్నూలు
* EC-18: ఇండోర్-నాగ్‌పూర్
* EC-19: చెన్నై-మదురై
* EC-20: మంగళూరు-రాయచూర్
* EC-21: టుటికోరిన్-కొచ్చిన్
* EC-22: సోలాపూర్-బళ్లారి-గూటీ
* EC-23: హైదరాబాద్-ఔరంగాబాద్
* EC-24: ఢిల్లీ-కాన్పూర్
* EC-25: థరద్-ఫలోడి
* EC-26: నాగౌర్-మండి దబ్వాలి
* EC-27: సాగర్-లక్నో
* EC-28: సంబల్పూర్-పరదీప్
* EC-29: అమ్రేలి-వడోద్రా
* EC-30: గోధ్రా-ఖర్గోన్
* EC-31: సంబల్పూర్-రాంచీ
* EC-32: బెంగళూరు-మలప్పురం
* EC-33: రైసెన్-పఠారియా
* EC-34: బెంగళూరు-మంగళూరు
* EC-35: చిత్తౌర్‌గఢ్-ఇండోర్
* EC-36: బిలాస్‌పూర్-న్యూ ఢిల్లీ
* EC-37: సోలాపూర్-మహబూబ్‌నగర్
* EC-38: బెంగళూరు-నెల్లూరు
* EC-39: అజ్మీర్-ఉదయ్‌పూర్
* EC-40: సిర్సా-ఢిల్లీ
* EC-41: సిరోహి-బేవార్
* EC-42: జైపూర్-ఆగ్రా
* EC-43: పుణె-ఔరంగాబాద్
* EC-44: ఈశాన్య కారిడార్

## ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేల విస్తరణ క్రమం
thumb|200x200px| 11 భారతదేశ జాతీయ పారిశ్రామిక కారిడార్లు.

## రాష్ట్రాల వారీగా ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేల సారాంశం
2023 మార్చి నాటికి రాష్ట్రాల వారీగా కార్యాచరణ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేల జాబితా:

## రకాన్ని బట్టి మొత్తం ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు

## జాతీయ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు
2021 ఏప్రిల్ నాటికి, రోడ్డు రవాణా, రహదారుల మంత్రిత్వ శాఖ ఎనిమిది ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలను నేషనల్ ఎక్స్‌ప్రెస్ వేలు (NE)గా ప్రకటించింది.

     

## రాష్ట్రాల వారీగా ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేల జాబితా
రాష్ట్రాల వారీగా ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేల జాబితా (రాష్ట్రం, జాతీయ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలతో సహా).

* బీహార్‌లో ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు
* ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు
* హర్యానాలో ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు
* జార్ఖండ్‌లోని ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు
* మధ్యప్రదేశ్‌లోని ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు
* మహారాష్ట్రలో ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు
* పంజాబ్‌లోని ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు
* రాజస్థాన్‌లోని ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు
* ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు
* పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు

## రాష్ట్ర ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు (నగరం వెలుపల రాష్ట్రాల గుండా లేదా నగరాల మధ్య ప్రయాణించడం)
రాష్ట్ర ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు రాష్ట్రంలోని ప్రాంతాలను అనుసంధానించడానికి రాష్ట్ర/కేంద్ర ప్రభుత్వాలు నిధులు సమకూరుస్తాయి. ఈ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు ప్రయాణ సమయాన్ని తగ్గిస్తాయి. ఇంధనం ఆదా అవుతుంది. ఇది ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాలకు వస్తువుల పంపిణీ మరింత సమానంగా జరుగుతుంది. ఈ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు జాతీయ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలలో భాగం కావు కానీ రాష్ట్ర లేదా జాతీయ అధికారం ద్వారా నిర్వహించబడతాయి.

**గమనిక:** *AC = యాక్సెస్ నియంత్రిత ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే*, *GS = గ్రేడ్ సెపరేటెడ్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే*, *TE = టోల్డ్ ఎలివేటెడ్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే.*

## బైపాస్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు (నగరంలో రద్దీని తగ్గించడానికి/నగరం ప్రవేశ కేంద్రాలు)
నగరాల్లో ట్రాఫిక్‌ను దాటవేయడానికి రింగ్ రోడ్లు, బైపాస్, ఫ్రీవేలు, ఎలివేటెడ్ రోడ్లు వంటి బైపాస్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు పూర్తిగా నగరంలో గానీ, రెండు నగరాల మధ్య గానీ ఉన్నాయి. ఈ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు నగర రోడ్లను ట్రాఫిక్ నుండి విముక్తి చేస్తూ శివార్లకు భారీ ట్రాఫిక్‌ను మళ్లిస్తాయి. ఇది నగరంలో ట్రాఫిక్‌ను మరింత పరిమితం చేసే బదులు బయటి ట్రాఫిక్‌ను నేరుగా నగరాన్ని దాటడానికి అనుమతిస్తుంది.

**గమనిక:** *AC = యాక్సెస్ నియంత్రిత ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే*, *GS = గ్రేడ్ సెపరేటెడ్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే*, *TE = టోల్డ్ ఎలివేటెడ్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే.*
[thumb|250x250px| [ఔటర్ రింగు రోడ్డు, హైదరాబాద్|ఔటర్ రింగ్ రోడ్, హైదరాబాద్]]

 

## ప్రణాళికలో ఉన్న ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేలు

## ఇవి కూడా చూడండి

; భారతదేశంలో రింగ్ రోడ్లు

* భారతదేశంలో రింగ్ రోడ్లు

; ఇదే రైలు అభివృద్ధి

* భారతదేశంలో రైలు రవాణా భవిష్యత్తు, రైలు అభివృద్ధి
* భారతదేశంలోని హై స్పీడ్ రైల్వే లైన్ల జాబితా

; అదే తరహాలో రోడ్ల అభివృద్ధి

* భారతమాల
** డైమండ్ చతుర్భుజం, భారతమాలలో ఉపసంహరించబడింది
** బంగారు చతుర్భుజం, జాతీయ రహదారి అభివృద్ధి కనెక్టివిటీ పాత పథకం పూర్తయింది
** జాతీయ రహదారుల అభివృద్ధి ప్రాజెక్ట్, భారతమాలలో ఉపసంహరించబడింది
** ఉత్తర దక్షిణ, తూర్పు పశ్చిమ కారిడార్, భారతమాలలో ఉపసంహరించబడింది
* భారతదేశం చైనా సరిహద్దు రోడ్లు, భారతమాలలో ఉపసంహరించబడ్డాయి
* సేతు భారతం, భారతదేశంలో నది రోడ్డు వంతెన అభివృద్ధి
* చార్ ధామ్ హైవే, MORTH కింద ఒక ప్రాజెక్ట్
* భారతీయ నదుల అనుసంధానం ప్రాజెక్ట్
* భారతదేశంలోని జాతీయ జలమార్గాల జాబితా
* సాగర్ మాల ప్రాజెక్ట్, జాతీయ నీటి పోర్టు అభివృద్ధి అనుసంధాన పథకం

; ఇలాంటి వాయు రవాణా అభివృద్ధి

; భారతదేశంలో హైవేలు

* List of national highways in India
* List of ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేs in మహారాష్ట్ర


*