చోళుల కళ, వాస్తుశిల్పం

[thumb|[తంజావూరు|తంజావూరులోని బృహదీశ్వర ఆలయం, 1010లో పూర్తయింది. ముందుభాగంలో ఉన్న విమానం (గోపురం) ఇప్పటికీ కుడివైపున ఉన్న గోపురాల కంటే చాలా ఎత్తుగా ఉంది.]]

 

దక్షిణ భారతదేశంలో చోళ సామ్రాజ్య కాలం (సుమారు సా.శ. 850 – 1250)లో కళలు, వాస్తుశిల్పం విశేషమైన పురోగతి సాధించాయి. వారు తమ విస్తృత విజయాల ద్వారా సంపాదించిన సంపదను ద్రావిడ సాంస్కృతిక నేపధ్యంలో సుదీర్ఘకాలం నిలిచి ఉండే రాతి దేవాలయాలు, అద్భుతమైన కాంస్య శిల్పాల నిర్మాణానికి ఉపయోగించారు.

చోళులు తమ దేవాలయాలను సాంప్రదాయ పద్ధతిలో నిర్మించారు. ఇవి అమరావతి వాస్తుశిల్ప పాఠశాల ప్రభావానికి గురైన పల్లవుల శైలిని పోలి ఉంటాయి. చోళ కళాకారులు, చేతివృత్తులవారు ఇతర సమకాలీన కళ, వాస్తుశిల్ప పాఠశాలల నుండి స్ఫూర్తి పొంది చోళ ఆలయ రూపకల్పనను ఉన్నత స్థాయికి తీసుకువెళ్లారు. చోళ రాజులు తమ రాజ్యం అంతటా అనేక దేవాలయాలను నిర్మించారు. ఇవి సాధారణంగా మైదానాలు, మధ్య, ఉత్తర తమిళనాడు, కొన్నిసార్లు మొత్తం తమిళనాడు రాష్ట్రంతో పాటు ఆధునిక కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్ పరిసర ప్రాంతాలను కలిగి ఉంటాయి. చోళ ఆలయ వాస్తుశిల్ప పరిణామంలో మనం స్థూలంగా మూడు ప్రధాన దశలను చూడవచ్చు. మొదటి దశ విజయాలయ చోళుడితో ప్రారంభమై సుందర చోళుడి వరకు కొనసాగుతుంది. మధ్య దశ రాజరాజ చోళుడు, రాజేంద్ర చోళుడి కాలంలో మునుపెన్నడూ లేని లేదా ఆ తర్వాత ఎన్నడూ చేరుకోని శిఖరాలను అధిరోహించింది. చివరి దశ కులోత్తుంగ I కాలం నాటి చాళుక్య చోళుల కాలంలో ప్రారంభమై చోళ సామ్రాజ్యం అంతమయ్యే వరకు ఉంటుంది.

దేవాలయాలతో పాటు ఆసుపత్రులు, ప్రజా ప్రయోజన భవనాలు, రాజ ప్రాసాదాల వంటి అనేక భవనాలను చోళులు నిర్మించారు. అటువంటి అనేక భవనాల ప్రస్తావన వారి శాసనాలు, సమకాలీన ఖాతాలలో కనిపిస్తుంది. తన తండ్రి సుందర చోళుడి కోసం ఆదిత్య కరికాలుడు నిర్మించాడని భావిస్తున్న బంగారు ప్యాలెస్ అటువంటి భవనానికి ఉదాహరణ. అయితే అటువంటి భవనాలు కలప, కాల్చిన ఇటుకల వంటి పాడైపోయే పదార్థాలతో నిర్మితమై కాలగర్భంలో కలిసిపోయాయి.

## తొలి చోళుల కాలం
[thumb|[రంగనాథస్వామి దేవాలయం, శ్రీరంగం|శ్రీరంగం రంగనాథస్వామి దేవాలయం ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద మతపరమైన సముదాయం, దీనిని సంగం కాలం (క్రీ.పూ. 500 - క్రీ.శ. 300) నాటి సంగం సాహిత్యంలో ప్రస్తావించారు]]

[left|thumb|విజయాలయ చోళీశ్వరం సముదాయంలో [విష్ణువు చిత్రాలు]]

వాస్తుశిల్ప ఆవిష్కరణలను కొనసాగించిన మొదటి దక్షిణ భారత రాజవంశం పల్లవులది. తమిళనాడులో చోళుల ఆలయ వాస్తుశిల్పానికి మొదటి బీజాలు బహుశా ఈ కాలంలోనే పడివుంటాయి. ఈ ఆలయ వాస్తుశిల్పం మామల్లపురంలోని తొలి గుహాలయాలు, ఏకశిలా దేవాలయాల నుండి కాంచీపురంలోని వైకుంఠ పెరుమాళ్ గుడి వరకు పరిణామం చెందింది. ఈ నిర్మాణ శైలి చోళులకు పునాదిగా ఏర్పడింది, నీలకంఠ శాస్త్రి తన *ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ సౌత్ ఇండియా*లో పేర్కొన్నట్లుగా పల్లవుల క్షీణదశలో వారితో సన్నిహిత సంబంధాలు కలిగి ఉన్న చోళులు వారి నుండి కొన్ని విలువైన పాఠాలు నేర్చుకున్నారు.

thumb|left|విజయాలయ చోళీశ్వరం 
తొలి చోళులు అనేక దేవాలయాలను నిర్మించారు. ఆదిత్య I, పరాంతక I తమ విశ్వాసం కోసం విరివిగా నిర్మాణాలు చేపట్టారు. కావేరీ నది ఒడ్డున ఆదిత్యుడు అనేక దేవాలయాలను నిర్మించినట్లు అతని శాసనాలు నమోదు చేస్తున్నాయి. ఈ దేవాలయాలు తరువాతి చోళుల భారీ స్మారక నిర్మాణాలతో పోలిస్తే చాలా చిన్నవి, ఇవి బహుశా రాతి కంటే ఇటుక నిర్మాణాలు కావచ్చు.

తమిళనాడులోని పుదుక్కోట్టై సమీపంలో ఉన్న విజయాలయ చోళీశ్వరం ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్న తొలి చోళ భవనానికి ఉదాహరణ. ఈ నిర్మాణం శైలి స్పష్టంగా డిజైన్‌లో పల్లవుల ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. ఇది చదరపు *[[ప్రదక్షిణ|ప్రాకారం]]* - ప్రదక్షిణ కారిడార్ లోపల వృత్తాకార గర్భగుడి అసాధారణ అమరికను కలిగి ఉంటుంది. దీనికి పైన *విమానం* లేదా గోపురం నాలుగు అంతస్థులలో పైకి వెళ్లేకొద్దీ తగ్గుతూ పెరుగుతుంది, వీటిలో కింది మూడు చతురస్రాకారంగా, పైభాగం వృత్తాకారంగా ఉంటాయి. ప్రతి స్థాయి కార్నిస్ ద్వారా తదుపరి దాని నుండి వేరు చేయబడుతుంది. మొత్తం నిర్మాణం ఒక గోపురంతో కప్పబడి ఉంటుంది, దీని పైభాగంలో రాతి *కలశం* ఉంటుంది. లోపల గోడలపై చాలా అస్పష్టంగా ఉన్న పెయింటింగ్‌ గుర్తులను చూడవచ్చు. విష్ణువుకు అంకితం చేయబడిన పల్లవ వాస్తుశిల్పాన్ని పోలిన శిల్పాలు, రాతి దేవాలయాలు ఉన్నాయి. గుడిలో మహావిష్ణువుకు చెందిన 12 నిలువెత్తు శిల్పాలు ఉన్నాయి. ఈ పెయింటింగ్స్ 17వ శతాబ్దం కంటే పాతవి కావు. కుంభకోణంలోని చిన్న నాగేశ్వర దేవాలయం కూడా ఇదే కాలానికి చెందినది.

[thumb|[వరదరాజ పెరుమాళ్ దేవాలయం, తిరుబువనై|వరదరాజ పెరుమాళ్ దేవాలయం వీక్షణం.]]

వరదరాజ పెరుమాళ్ దేవాలయం హిందూ దేవుడు మహావిష్ణువుకు అంకితం చేయబడింది. ఇది పుదుచ్చేరి శివార్లలో 23 కి.మీ దూరంలో ఉన్న తిరుబువనై అనే గ్రామంలో ఉంది. ద్రావిడ వాస్తు శైలిలో నిర్మించబడిన ఈ ఆలయం చోళ వాస్తుశిల్పానికి నిలయం, దీనిని పరాంతక I (సా.శ. 907-950) నిర్మించాడు. ఈ ఆలయంలో పరాంతక I, రాజరాజ చోళుడు (సా.శ. 985-1014), రాజాధిరాజ I (సుమారు సా.శ. 1048) కాలం నాటి శాసనాలు ఉన్నాయి, ఆలయంలో విద్యా సంస్థ నిర్వహిస్తున్నట్లు, *[[వేదాలు]]*, *శాస్త్రాలు* బోధిస్తున్నట్లు తెలుపుతున్నాయి. ఉపాధ్యాయులు, విద్యార్థులకు వరి రూపంలో పారితోషికం ఇచ్చిన ప్రస్తావన కూడా ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని రక్షిత స్మారక చిహ్నంగా ఆర్కియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా నిర్వహిస్తోంది.

thumb|left|కోరంగనాథ దేవాలయం దృశ్యం.

తొట్టియం సమీపంలోని శ్రీనివాసనల్లూర్‌లో శ్రీరంగనాథుడికి (మహావిష్ణువు రూపం) అంకితం చేయబడిన కోరంగనాథ దేవాలయం పరాంతక I కాలానికి ఉదాహరణ. ఈ ఆలయాన్ని మధ్యయుగ చోళులు నిర్మించారు. ఈ ఆలయం ఆర్కియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ASI) రక్షణలో ఉంది. కావేరీ నది ఒడ్డున ఉన్న ఈ చిన్న ఆలయం ప్రతి ఉపరితలంపై అందమైన శిల్పాలను కలిగి ఉంది. గోడ పునాదిపై చోళ వాస్తుశిల్పం ప్రత్యేక లక్షణమైన పౌరాణిక జంతువుల చెక్కబడిన వరుస ఉంది. మొదటి అంతస్తు ప్లాస్టర్ చేయబడిన ఇటుకలతో నిర్మించబడింది. చరిత్రకారుడు హార్లే ప్రకారం చోళ సామ్రాజ్యానికి చెందిన ప్రారంభ నాలుగు దేవాలయాలలో ఈ ఆలయం ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.

పుదుక్కోట్టై ప్రాంతంలోని మూవర్కోవిల్ ఆలయాన్ని పదవ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో పరాంతక II సామంతుడు నిర్మించాడు. పేరు సూచించినట్లుగా ఈ ఆలయ సముదాయంలో పరమశివుడికి అంకితం చేయబడిన మూడు ప్రధాన మంటపాలు పశ్చిమాభిముఖంగా ఉత్తర-దక్షిణ దిశలో పక్కపక్కనే వరుసగా ఉన్నాయి. ఈ మూడింటిలో మధ్య, దక్షిణ విమానాలు మాత్రమే ఇప్పుడు మిగిలి ఉన్నాయి. మూడవ లేదా ఉత్తర మందిరం పునాది మాత్రమే మిగిలి ఉంది. ఈ పుణ్యక్షేత్రాల నిర్మాణ శైలి తరువాతి చోళ దేవాలయాలతో స్పష్టమైన ఏకరూపతను ప్రదర్శిస్తుంది.

## మధ్యయుగ కాలం
thumb|గంగైకొండ చోళపురం
రాజరాజ చోళుడు, అతని కుమారుడు రాజేంద్ర I విజయాలు, మేధాశక్తి నుండి ఆలయ నిర్మాణానికి గొప్ప ప్రోత్సాహం లభించింది. ఈ కాలం ప్రారంభ దశలో అనేక చిన్న పుణ్యక్షేత్రాలు నిర్మించబడ్డాయి. వీటిలో తిరునెల్వేలి సమీపంలోని తిరువాలీశ్వరం ఆలయం ముఖ్యమైనది. ఈ ఆలయం అద్భుతమైన శిల్పాలు, హాస్య బొమ్మలను కలిగి ఉన్న ఫ్రైజ్‌లతో కప్పబడి ఉంటుంది. ఆలయ గోపురం కార్నిస్ మొత్తం తీగలు, ఆకుల డిజైన్లతో అలంకరించబడింది. ఇటువంటి దేవాలయాలకు ఇతర ఉదాహరణలు తిరుమలవాడిలోని వైద్యనాథ ఆలయం, తంజావూరులోని ఉత్తర కైలాస ఆలయంలో చూడవచ్చు.

చోళ వాస్తుశిల్పం పరిణామం చెందిన పరిపక్వత, గొప్పతనం తంజావూరు, గంగైకొండచోళపురంలోని రెండు అద్భుతమైన దేవాలయాలలో వ్యక్తమవుతుంది. 1009లో పూర్తయిన అద్భుతమైన తంజావూరు శివాలయం రాజరాజు కాలం నాటి భౌతిక విజయాలకు తగిన స్మారక చిహ్నం. అన్ని భారతీయ దేవాలయాలలో అతిపెద్దది, ఎత్తైనది అయిన ఈ మాస్టర్ పీస్ దక్షిణ భారత నిర్మాణ శైలిలో అత్యున్నత స్థాయిని సూచిస్తుంది.

ఈ ఆలయంలోనే మొదటిసారిగా రెండు *గోపురాలు* (గేట్‌వే టవర్లు, ఇక్కడ ఒకే దిశలో ఆధారితమై ఉన్నాయి) గమనించవచ్చు. ఇవి ప్రధాన విమానంతో నిర్మాణపరంగా సహజీవనం చేస్తాయి, శాసనాలలో *రాజరాజన్ తిరువాసల్*, *కేరళాంతకన్ తిరువాసల్* అని పేర్కొనబడ్డాయి. *గోపురాలు* భారీ పరిమాణంలో ఉన్నప్పటికీ 190 అడుగుల ఎత్తుకు గంభీరంగా పెరిగే *విమానం* ఆధిపత్యాన్ని కొనసాగిస్తుంది, తదుపరి కాలంలో మాత్రమే పరిమాణాల శ్రేణిలో మార్పు వస్తుంది.

రాజరాజు తన 19వ పాలనా సంవత్సరంలో ఈ ఆలయ నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించాడని, కేవలం 6 సంవత్సరాలు మాత్రమే తీసుకుని అతని 25వ పాలనా సంవత్సరం (1010) 275వ రోజున పూర్తయిందని ఎపిగ్రాఫిక్ ఆధారాలు వెల్లడిస్తున్నాయి. *రాజరాజు ఈ గుడికి రాజరాజేశ్వరం అని పేరు పెట్టాడు*, శివుడిని లింగ రూపంలో *పెరువుడైయార్* అని పిలుస్తారు, దేవుడి పేరు మీద ఈ ఆలయాన్ని *పెరువుడైయార్ కోవిల్* అని కూడా పిలుస్తారు. తరువాతి కాలంలో మరాఠా, నాయక్ పాలకులు ఆలయంలో వివిధ పుణ్యక్షేత్రాలు, గోపురాలను నిర్మించారు. మరాఠా పాలనలో సంస్కృత భాష బాగా ప్రాచుర్యంలో ఉన్న సమయంలో ఈ ఆలయానికి సంస్కృతంలో బృహదీశ్వరం అనీ, దేవునికి బృహదీశ్వరుడు అని పేరు పెట్టారు.

ఈ గుడి గోడలపై రోజువారీ పరిపాలనకు సంబంధించిన విస్తృతమైన పరిపాలనా, ఆర్థిక విధానాల చెక్కబడిన ఆధారాలు ఉన్నాయి. శాసనాలు ఆ కాలం నాటి సమగ్ర చరిత్రతో పాటు ఆలయంలో ఏర్పాటు చేసిన అన్ని లోహ చిత్రాల పూర్తి గణనను ఇస్తాయి. అరవై ఆరు సంఖ్యలో ఉన్న ఈ చిహ్నాలు పరిమాణం, ఆకారం, కూర్పు అత్యంత సూక్ష్మ వివరాల వివరణతో సూచించబడ్డాయి. ఆర్ట్ చరిత్రకారులకు ఇది మాత్రమే సమాచార గని.

ఈ ఆలయం ఒక కోటలో ఉంది, దీని గోడలను 16వ శతాబ్దంలో తంజావూరు నాయకులు నిర్మించారు. ఎత్తైన *విమానం* సుమారు 200 అడుగుల ఎత్తు ఉంటుంది, దీనిని *దక్షిణ మేరు* (దక్షిణ పర్వతం) అని పిలుస్తారు. అష్టభుజి *శిఖరం* 81 టన్నుల బరువున్న ఒకే గ్రానైట్ బ్లాక్‌పై ఉంటుంది. ఈ బ్లాక్‌ను ఆలయానికి 6 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ప్రదేశం నుండి ప్రత్యేకంగా నిర్మించిన ర్యాంప్‌పైకి తీసుకువెళ్లారని నమ్ముతారు. భారీ నందులు శిఖరం మూలల్లో ఉంటాయి, పైభాగంలో ఉన్న కలశం దాదాపు 3.8 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంటుంది. వందలాది గార బొమ్మలు విమానాన్ని అలంకరిస్తాయి, వీటిలో కొన్నింటిని మరాఠా కాలంలో చేర్చి ఉండవచ్చు. ప్రధాన దైవం శివలింగం, ఇది రెండు అంతస్తుల గర్భగుడిలో అమర్చబడి ఉంటుంది, గర్భగుడి చుట్టూ ఉన్న గోడలు కుడ్యచిత్రాలు, శిల్పాల నిలయంగా సందర్శకులను ఆహ్లాదపరుస్తాయి. గ్రానైట్ వనరులు లేని ప్రదేశంలో ఆలయం పూర్తిగా గ్రానైట్‌తో నిర్మించబడింది.

గంగైకొండ చోళపురం ఆలయం తంజావూరు గొప్ప ఆలయ ప్రణాళికను చాలా వివరంగా అనుసరించినప్పటికీ దాని స్వంత లక్షణాలను కలిగి ఉంది. తంజావూరు ఆలయంలో రెండు గోపురాలు, ప్రాకారాలు ఉండగా, దీనికి ఒక ప్రాకార గోడ, ఒక *గోపురం* మాత్రమే ఉన్నట్లు అవశేషాల నుండి చూడవచ్చు. ఇది ప్రణాళికలో పెద్దది అయినప్పటికీ అంత పొడవుగా ఉండదు, బేస్ వద్ద 100 అడుగుల చదరంగా, 186 అడుగుల ఎత్తులో *విమానం* ఉంటుంది. 340 అడుగుల పొడవు, 110 అడుగుల వెడల్పుతో పెద్ద దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఉన్న ఈ ఆలయం రక్షణ ప్రయోజనాల కోసం నిర్మించబడిన అపారమైన గోడల ప్రాకారం మధ్యలో ఉంది. *విమానం* తంజావూరులో ఉన్న నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంది, పిరమిడ్ శరీరాన్ని రూపొందించే శ్రేణుల సంఖ్య తంజావూరులో 13 కాగా ఇక్కడ కేవలం ఎనిమిది మాత్రమే. తంజావూరు *విమానం* బలమైన సరళ రేఖల స్థానంలో వక్రతలను ప్రవేశపెట్టడం అతి ముఖ్యమైన వ్యత్యాసం. పిరమిడ్ శరీరం దాని కోణాల వద్ద దాని ఆకృతిలో కొద్దిగా పుటాకారంగా ఉంటుంది, పక్క భాగాలు కుంభాకార ఆకృతిని ఉత్పత్తి చేయడానికి వక్రంగా ఉంటాయి. ఈ వక్రతలు విమానం ఆకృతిని మెరుగుపరుస్తాయి, అయినప్పటికీ అవి దాని గాంభీర్యం, శక్తి నుండి దృష్టి మరల్చుతాయి.

## తర్వాతి కాలం
thumb|రథ చక్రం, ఐరావతేశ్వర దేవాలయం, దారాసురం క్రీ.శ. 1200

చోళ శైలి ఒక శతాబ్దం పాటు వర్ధిల్లింది, చాలా పెద్ద సంఖ్యలో దేవాలయాలలో వ్యక్తమైంది. వీటిలో రెండు పెద్ద దేవాలయాలు రాజరాజ, రాజేంద్రుల గుడులతో పోల్చదగినవి.

రాజరాజ II హయాంలో తంజావూరు సమీపంలోని దారాసురంలో నిర్మించిన ఐరావతేశ్వర దేవాలయం క్రీ.శ 12వ శతాబ్దంలో చేరుకున్న నిర్మాణ అభివృద్ధి దశకు విలక్షణమైన అద్భుతమైన నిర్మాణం. ఈ ఆలయం గోడలపై కళాత్మక రాతి స్తంభాలు, అలంకరణలను కలిగి ఉంది, పొడవాటి అవయవాలు, మెరుగుపెట్టిన లక్షణాలతో మ్యానరిజం సరిహద్దులుగా ఉండే శైలిలో ఉంటుంది. వీటిలో దక్షిణామూర్తి ఆలయ గూళ్లలో ఉన్న ముదురు నలుపు బసాల్ట్ బొమ్మలు, దక్షిణాన బోధన వైఖరిలో ఉన్న శివుని చిత్రం, పశ్చిమాన బ్రహ్మ, విష్ణువులకు తన ఆధిపత్యాన్ని ఒప్పించడానికి కాంతి స్తంభం నుండి ఉద్భవించిన శివుడు ఉత్తమమైనవి. ముందు మండపం గుర్రాలు లాగుతున్న భారీ రథం ఆకారంలో ఉంటుంది.

ఈ కాలానికి చివరి ఉదాహరణ కుంభకోణం సమీపంలోని త్రిభువనంలోని కంపహరేశ్వర దేవాలయం, దీనిని కులోత్తుంగ III నిర్మించాడు, ఇది మంచి స్థితిలో మనుగడ సాగించింది. ఈ ఆలయ నిర్మాణ శైలి తంజోరు, గంగైకొండచోళపురం, దారాసురం ఆలయాలను పోలి ఉంటుంది.

## శిల్పకళ, కాంస్యాలు
[230px|thumb|[కృష్ణుడు, అతని భార్యలు రుక్మిణి, సత్యభామ, వాహనం గరుడుడు, తమిళనాడు, భారతదేశం, 11వ శతాబ్దం చివర-12వ శతాబ్దం]]

చోళుల కాలం శిల్పాలు, కాంస్యాలకు కూడా విశేషమైనది. ప్రపంచంలోని వివిధ మ్యూజియంలలో, దక్షిణ భారతదేశంలోని దేవాలయాలలో ఉన్న నమూనాలలో అతని భార్య పార్వతి, ఇతర దేవతలు, దేవతామూర్తులు, శైవ పాంథియన్‌కు చెందిన దేవతలు, విష్ణువు, ఆయన భార్య లక్ష్మి, నాయనార్లు, ఇతర శైవ సాధువులు, అనేక ఇతర దేవతలతో పాటు వివిధ రూపాల్లో ఉన్న శివుని అద్భుతమైన బొమ్మలు చూడవచ్చు. సుదీర్ఘ సంప్రదాయం ద్వారా స్థిరపడిన ఐకానోగ్రాఫిక్ సమావేశాలకు అనుగుణంగా ఉన్నప్పటికీ, శిల్పి కానానికల్ హిందూ ఐకానోగ్రఫీ సరిహద్దులలో తన ఊహను ప్రయోగించాడు, పదకొండవ, పన్నెండవ శతాబ్దాలలో గొప్ప స్వేచ్ఛతో పనిచేశాడు. ఫలితంగా శిల్పాలు, కాంస్యాలు క్లాసిక్ గ్రేస్, వైభవం, అభిరుచిని చూపుతాయి. దీనికి ఉత్తమ ఉదాహరణ డివైన్ డ్యాన్సర్ నటరాజు రూపంలో చూడవచ్చు.

### విగ్రహాల ఉద్దేశ్యం
ఆలయాన్ని శక్తివంతం చేసే రాతి శిల్పం, గర్భగుడి చిత్రం కదలలేనివిగా మిగిలిపోగా, 10వ శతాబ్దం చుట్టుపక్కల కాలంలో మారుతున్న మతపరమైన భావనలు మానవ చక్రవర్తి వలె దేవతలు కూడా వివిధ రకాల ప్రజా పాత్రలలో పాల్గొనాలని డిమాండ్ చేశాయి. తత్ఫలితంగా రోజువారీ ఆచారాలు, ఊరేగింపులు, ఆలయ ఉత్సవాల్లో పాల్గొనడానికి ఆలయం వెలుపల తీసుకువెళ్లడానికి పెద్ద కాంస్య చిత్రాలు సృష్టించబడ్డాయి. ఈ శిల్పాల స్థావరాలపై కనిపించే గుండ్రని లగ్స్, రంధ్రాలు భారీ చిత్రాలను మోయడానికి ఉపయోగించే స్తంభాల కోసం ఉద్దేశించినవి. అటువంటి ఉత్సవాల్లో పాల్గొన్న కాంస్య దేవతలు విలాసవంతమైన దుస్తులు, విలువైన ఆభరణాలతో అలంకరించబడ్డారు. వారి ప్రతి అవసరం, సౌకర్యాన్ని ఆలయ పూజారులు, సంగీతకారులు, వంటవారు, దేవదాసీలు, నిర్వాహకులు, పోషకులు అందించారు. శిల్పం విలాసవంతమైన వర్ణన, గొప్ప దుస్తులు, ఆభరణాల కోసం తమ ప్రియమైన దేవతను ఆరాధించడానికి సాధారణ ప్రజలు ఊరేగింపు మార్గంలో పోటెత్తారు.

[thumb|బృహదీశ్వర దేవాలయంలో [రాజరాజ చోళుడు I విగ్రహం వివరాలు]]
దక్షిణ భారతదేశంలో కాంస్య పోత సుదీర్ఘ చరిత్రను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, చోళుల కాలంలో మునుపటి కంటే భారీ నుండి సూక్ష్మ పరిమాణాల వరకు పెద్ద సంఖ్యలో కాంస్య శిల్పాలు పోతపోశారు, ఈ కాలంలో కాంస్య శిల్పం ప్రాముఖ్యతను ఇది మరింత ధృవీకరిస్తుంది. ఆరాధనలో ఉన్నప్పుడు ఈ చిత్రాలు ప్రత్యేక అవతారం, మతపరమైన సందర్భానికి తగినట్లుగా పట్టు దుస్తులు, పూలమాలలు, రత్నాలు పొదిగిన ఆభరణాలతో అలంకరించబడతాయి. ఆలయ కాంస్యాలను ఈ విధంగా అలంకరించడం కనీసం వెయ్యేళ్ల నాటి ఆచారం, ఇటువంటి అలంకరణలు 10వ శతాబ్దపు చోళ శాసనాలలో ప్రస్తావించబడ్డాయి.

ఇటీవలి కాలంలో ఈ అమూల్యమైన చోళ కాంస్యాలు అనేకం వాటి దేవాలయాలు లేదా మ్యూజియంల నుండి దొంగిలించబడ్డాయి, భారతదేశం నుండి స్మగ్లింగ్ చేయబడి ఆర్ట్ కలెక్టర్ల ప్రైవేట్ మ్యూజియంలకు చేరుకున్నాయి.

### లాస్ట్ వాక్స్ టెక్నిక్
చోళుల కాలం నాటి కాంస్యాలు లాస్ట్ వాక్స్ టెక్నిక్ ఉపయోగించి సృష్టించబడ్డాయి. ఇది కళాత్మక పరంగా "సిరే పెర్డ్యూ" అని పిలువబడుతుంది. సంస్కృత శిల్ప గ్రంథాలు దీనిని *మధు ఉచ్ఛిష్ట విధానం* అని పిలుస్తాయి.

తేనె మైనం, *కుంగిలియం* (ఒక రకమైన కర్పూరం) కొద్దిగా నూనెతో కలిపి బాగా పిసికి కలుపుతారు. అన్ని చిన్న వివరాలను రూపొందిస్తూ ఈ మిశ్రమం నుండి బొమ్మ చెక్కబడుతుంది. ఇది అసలు మైనపు నమూనా.

అచ్చు అవసరమైన మందం వచ్చే వరకు మొత్తం బొమ్మపై చెదపురుగుల పుట్టల నుండి తయారు చేసిన బంకమట్టితో పూత పూస్తారు. ఆ తర్వాత మొత్తాన్ని ఆరబెట్టి, ఆవుపేడ కేకులతో పొయ్యిలో కాల్చుతారు. మైనపు నమూనా కరిగి ప్రవహిస్తుంది, దానిలో కొంత భాగం ఆవిరైపోతుంది.

కాంస్య లోహ మిశ్రమాన్ని కరిగించి ఖాళీగా ఉన్న బంకమట్టి అచ్చులో పోస్తారు. ఈ నిర్దిష్ట కాంస్య మిశ్రమం *పంచ లోహం* అని పిలువబడుతుంది. లోహం అన్ని పగుళ్లను నింపి స్థిరపడి, గట్టిపడి, చల్లబడినప్పుడు అచ్చు పగలగొట్టబడుతుంది. ఈ విధంగా పొందిన కాంస్య బొమ్మ శుభ్రం చేయబడుతుంది, సూక్ష్మ వివరాలు జోడించబడతాయి, మచ్చలు తొలగించబడతాయి, సున్నితంగా, పాలిష్ చేయబడతాయి. అందువల్ల ప్రతి కాంస్య చిహ్నం ప్రత్యేకమైనది, కాపీలను రూపొందించడానికి అచ్చును ఉపయోగించలేరు.

### శైలి
[thumb|న్యూయార్క్ నగరంలోని మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్లో ఉన్న ''నటరాజు'' కాంస్య [చోళులు|చోళ విగ్రహం]]

విజయనగర, నాయక కాలం నాటి కాంస్యాలతో పోలిస్తే చోళుల కాంస్యాలు తక్కువ సంక్లిష్టమైన అలంకారాన్ని కలిగి ఉంటాయి. సున్నితమైన దయ, నిరోధిత, నిశ్శబ్ద సొగసు, అన్యార్థ, ప్రాపంచిక సౌందర్యం, అన్నింటికంటే మించి కాంస్య శిల్పానికి జీవం పోసేలా ప్రాణం పోసుకునే స్పందన ఉంటుంది. ముఖ కవళికలు, హావభావాలు లేదా *ముద్రలు*, మొత్తం శరీర భంగిమ, ఇతర అనుబంధ కాంస్యాల ద్వారా మనం పరిసరాలను, దేవుడు లేదా దేవత బొమ్మ మతపరమైన సందర్భాన్ని ఊహించవచ్చు; అతను లేదా ఆమె ఏ వాయిద్యం లేదా ఆయుధాన్ని పట్టుకున్నారో; అతను లేదా ఆమె దేనిపై ఆనుకుని ఉన్నారో; అతను లేదా ఆమె ఏమి చేస్తున్నారు లేదా ఏమి చేయబోతున్నారు అనేది తెలుసుకోవచ్చు.

ఉదాహరణకు, *రిషభాంధిక* లేదా *వృషభవాహన మూర్తి* భంగిమలో, ఒక కాలును మరొక కాలు మీదకు యవ్వనంతో అడ్డంగా వేసుకుని, దేనిమీదో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నట్లు లేదా ఆనుకున్నట్లుగా తన చేయి వంచి పైకి ఎత్తి నిలబడి ఉన్న శివుడిని మనం చూస్తాము. ఈ సొగసైన భంగిమలో, యవ్వన, అథ్లెటిక్ శివుడు తన ఎద్దు-వాహనం నందిపై ఆనుకుని ఉన్నాడని, అతని భుజాలపై తన చేతిని ఆనిస్తున్నాడని ఊహించవచ్చు.

అన్ని కాంస్య చిహ్నాలలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది *నటరాజు* లేదా అడవాళ్లర్. ప్రతీకవాదం శివుడిని సృష్టి, వినాశనం గురించిన విశ్వ నాట్యానికి అధిపతిగా ప్రదర్శిస్తుంది. అతను చురుకైనవాడు, అయినప్పటికీ పార్థినాన్ ఫ్రైజ్‌లోని దేవతల వలె దూరంగా ఉంటాడు. శివుని చుట్టూ మంటల వలయం విశ్వాన్ని సూచిస్తుంది, దీని అగ్ని శివుని ఎడమ వెనుక అరచేతిలో ఉంచబడుతుంది. అతని ఎడమ ముందు చేయి ఛాతీని దాటుతుంది, విముక్తిని సూచించే తన పైకి లేపిన ఎడమ పాదానికి "ఏనుగు తొండం" స్థానం (*గజహస్తం*) లో చేయి చూపిస్తుంది. అతని కుడి కాలు అజ్ఞానాన్ని సూచించే మరగుజ్జు *అపస్మారుడిని* తొక్కుతుంది.

ఆశీర్వాదం అందించే (*అభయ ముద్ర*) "భయపడకు" భంగిమలో శివుని కుడి ముందు చేయి పైకి ఎత్తి ఉంటుంది, అయితే అతని కుడి వెనుక చేయి నృత్య కొలతను కొట్టే డ్రమ్‌ను పట్టుకుంటుంది. శివుని చిహ్నం పాము అతని చేతి చుట్టూ వంకరగా ఉంటుంది. అతని జుట్టు మరొక చిహ్నమైన అమావాస్య చంద్రుడిని, ఆకాశం నుండి భూమికి పడిపోవడాన్ని శివుని జటాజూటాలు అడ్డుకున్న నదీ దేవత అయిన గంగ చిన్న చిత్రాన్ని కలిగి ఉంటుంది. నటరాజు లేదా అడవాళ్లర్ రూపంలో ఉన్న శివుడితో పాటు అతని భార్య శివకామి కూడా ఉంటుంది.

## మ్యూజియం నిల్వలు
కాంస్యాల ముఖ్యమైన సేకరణలు తంజావూరు మరాఠా ప్యాలెస్, ప్రభుత్వ మ్యూజియం, చెన్నై, పాండిచ్చేరి మ్యూజియం, ఇండియన్ మ్యూజియం, కోల్‌కతా లోపల ఉన్న మ్యూజియంలలో ఉంచబడ్డాయి. భారతదేశం వెలుపల చోళుల కాంస్య శిల్పాలు బ్రిటిష్ మ్యూజియం, న్యూయార్క్ నగరంలోని మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్, పాసాడెనాలోని నార్టన్ సైమన్ మ్యూజియం, శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలోని ఆసియన్ ఆర్ట్ మ్యూజియం, ఆమ్‌స్టర్‌డామ్‌లోని రిక్స్‌మ్యూజియం ఆధీనంలో ఉన్నాయి.

## చోళుల కుడ్యచిత్రాలు
thumb|నృత్యం చేస్తున్న అమ్మాయిల చోళ ఫ్రెస్కో. బృహదీశ్వర దేవాలయం క్రీ.శ. 1100
1931లో అణ్ణామలై విశ్వవిద్యాలయం ప్రొఫెసర్ ఎస్.కె. గోవిందస్వామి బృహదీశ్వర ఆలయ ప్రదక్షిణ కారిడార్‌లో చోళ కుడ్యచిత్రాలను కనుగొన్నారు. కనుగొనబడిన మొదటి చోళ కుడ్యచిత్రాలు ఇవి. కారిడార్ మార్గం చీకటిగా ఉంటుంది, రెండు వైపులా ఉన్న గోడలు నేల నుండి పైకప్పు వరకు రెండు పొరల పెయింటింగ్స్‌తో కప్పబడి ఉంటాయి.

ఈ కుడ్యచిత్రాలలో ఉపయోగించిన సాంకేతికతను పరిశోధకులు కనుగొన్నారు. సున్నపురాయి మిశ్రమం మృదువైన పిండిని రాళ్లపై పూస్తారు, ఇది సెట్ కావడానికి రెండు మూడు రోజులు పడుతుంది. ఆ కొద్ది వ్యవధిలో సహజ సేంద్రియ వర్ణద్రవ్యాలతో ఇంత పెద్ద పెయింటింగ్స్ చిత్రీకరించబడ్డాయి.

నాయకుల కాలంలో చోళ కుడ్యచిత్రాలపై పెయింట్ చేశారు. కింద ఉన్న చోళ కుడ్యచిత్రాలు వాటిలో వ్యక్తీకరించబడిన శైవ మత ఉత్సాహభరితమైన స్ఫూర్తిని కలిగి ఉంటాయి. అవి బహుశా రాజరాజ చోళునిచే ఆలయం పూర్తి కావడంతో సమకాలీకరించబడ్డాయి.

## ఇతర హస్తకళలు
బంగారం, విలువైన రాళ్లతో ఆభరణాలు తయారు చేసే కళ 11వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో అభివృద్ధి చెందిన దశకు చేరుకుంది. తంజావూరు శాసనాలలో పెద్ద సంఖ్యలో ఆభరణాలు ప్రస్తావించబడ్డాయి.

## గమనికలు

## మూలాలు

*
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
*

## బయటి లింకులు
* http://www.asia.si.edu/exhibitions/online/chola/chola.htm  - లాస్ట్ వాక్స్ టెక్నిక్.
* https://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=250
* guardian.co.uk
* http://www.varalaaru.com - చోళ కళ, వాస్తుశిల్పానికి సంబంధించిన అనేక వ్యాసాలు
* విజయాలయ చోళీశ్వరం - https://web.archive.org/web/20060105115131/http://www.pudukkottai.org/places/narttamalai/02narttamalai.html
* కోరంగనాథ దేవాలయం - http://www.tn.gov.in/trichytourism/other.htm
* బృహదీశ్వర దేవాలయం - http://www.thanjavur.com/bragathe.htm
* గంగైకొండచోళపురం - https://web.archive.org/web/20060615123255/http://tamilartsacademy.com/books/gcpuram/cover.html
* చోళ ఫ్రెస్కో - https://web.archive.org/web/20060824190408/http://www.thebigtemple.com/frescos.html
* చోళుల కాలం నాటి కాంస్య శిల్పం - https://web.archive.org/web/20060207215253/http://www.asiasocietymuseum.org/region_results.asp?RegionID=1&CountryID=1&ChapterID=7
* Devotion in South India: Chola Bronzes, ఆసియా సొసైటీ మ్యూజియం ప్రదర్శన
* చోళ సామ్రాజ్య చరిత్ర - https://cosmopolis.ch/a-history-of-the-chola-empire-or-chola-mandalam/

కళ
వర్గం:భారతీయ శిల్పకళ