open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಮರುವಾಯಿ

**ಮರುವಾಯಿ** ಮೀನ್‍ದ ಒಂಜಿ ಜಾತಿ. ಉಂದೆ ಕ್ಕಷಿ ಉಡುಪಿದಂಚಿ ಕೊಯ್ಯೊಲು ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆತ್ತ ಮೇಲ್‍ಡ್ ಚಿಪ್ಪಿ ಇಪ್ಪುನೆಡ್ದಾವರೊ ಇಂದೆನ್ ಚಿಪ್ಪುಮೀನ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಮರುವಾಯಿನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಡ್

# ಕನ್ನಡೊಡು ಚಿಪ್ಪು ಮೀನ್ ಪನ್ಪೆರ್
# ತುಳುಟು **ಮರುವಾಯಿ**, **ಕೋಲ್‍ಚಿಪ್ಪಿ**, ಉಡುಪಿದಂಚಿ ನೆಕ್ಕ್ ಕೊಯ್ಯೊಲು ಪನ್ಪೆರ್.
# ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಡ್ **[[:en:Shellfish|Shellfish]]** ಪನ್ಪೆರ್.
# ಮಲಯಾಳಿಡ್ **ಕಕ್ಕೈರಾಚ್ಚಿ** കക്കയിറച്ചി/kakkayiṟacci ಪನ್ಪೆರ್
# ತೆಲುಗುಡು **ಶೆಲ್‍ಫಿಶ್** షెల్ఫిష్/Ṣelphiṣ ಪನ್ಪೆರ್
# ತಮಿಳುಡು **ಮಟ್ಟಿ** மட்டி/Maṭṭi ಪನ್ಪೆರ್
# ಮರಾಠಿಡ್ **ಕಾಸವ** कासव/Kāsava ಪನ್ಪೆರ್.
# ಹಿಂದಡ್ **ಕಾಸ್ತೂರಾ** कस्तूरा/Kastūrā ಪನ್ಪೆರ್.

ಕೆಲೆವೆರ್ ಪುರಿಯೋಳ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲೆವೆರ್ ಕೊಯ್ಯೊಲು ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್

## ಮರುವಾಯಿದ ವಿದೊಕ್ಕುಲು
# ಕೇಸ ಮರುವಾಯಿ
# ದಡ್ಡ್ ಮರುವಾಯಿ
# ಕಕ್ಕೆ ಮರುವಾಯಿ
# ಆನೆ ಮರುವಾಯಿ

## ಮರುವಾಯಿ ಇಪ್ಪುನಾ
ಉಂದು ತುದೆಟ್ಟ್, ಕಡಲ ಬರಿಟ್ಟ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಮರುವಾಯಿಡ್ ಮಸ್ತ್ ವಿಧ ಉಂಡು. ಆನೆ ಮರುವಾಯಿ, ದಡ್ಡ್ ಮರುವಾಯಿ, ಕಕ್ಕೆ ಮರುವಾಯಿ, ಕೇಸ ಮರುವಾಯಿ, ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಿದೊಕುಲು ಉಂಡು. ಮಲ್ಲ ಮರುವಾಯಿಗ್ ಆನೆ ಮರುವಾಯಿ, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ ಇತ್ತಿನೆಕ್ಕ್ ಕಕ್ಕೆ ಮರುವಾಯಿ, ಒಂತೆ ಮಲ್ಲ ಮರುವಾಯಿಗ್ ಕೇಸ ಮರುವಾಯಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಕಡಲ ಬರಿ, ತುದೆತ್ತ ಬರಿಟ್ಟ್ ಬದುಕುಂಡು ಪಂದ್ ಪ್ರತಿ ಒರಿ ನರಮಾನಿಗ್ ಗೊತ್ತಿತ್ತಿನವು ಆದುಂಡು. ಉಂದು ಮೀನ್‍ದ ಒಂಜಿ ಜಾತಿ ಅಂಡಲಾ ಉಂದೆನ್ ಬಲೆ ಪಾಡ್ದ್ ಪತ್ತುನವು ಆತ್ತ್. ಸುದೆಟ್ಟ್ ನಡತೊಂದು ಪೋನಗ ಕಾರಗ್‍ ತಿಕ್ಕಿನೆನ್, ಕೊಡಪಾನೊಡಾ ಮಣ್ಣ್‌ದ ಕಡ್ಯೊಡ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಡಲ ಬರಿಟಾಂಡ ಸೆರೆ ಬನ್ನಗ ಬರಿಕ್ಕ್ ಬರೊಂದೇ ಉಪ್ಪುನ ಆವೆನ್ ಪೆಜಿದ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಮರುವಾಯಿದ ಕಜಿಪು
ಮರುವಾಯಿನ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಮರುವಾಯಿ ಸುಕ್ಕ, ಮರುವಾಯಿ ಗಸಿ,ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಮರುವಾಯಿನ್ ತರಕಾರಿಗ್ ಬೆರಕೆ ಪಾಡ್ದ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಲುವೆರ್. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಉಂದು ಒಂತೆ ಉಷ್ಣ. ಐಕಾದ್‍ ಬಸಲೆ ಮರುವಾಯಿ, ಗುಳ್ಳ ಮರುವಾಯಿ, ತೌತೆ ಮರುವಾಯಿ ಇಂಚ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮರುವಾಯಿನ್ ಅಡ್ಡೆದೊಟ್ಟುಗು ಬೆರೆಕೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನೆಕ್ಕ್ ಮರುವಾಯಿ ಪುಂಡಿ/ ಮರುವಾಯಿದಡ್ಡೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಮರುವಾಯಿ ಕಜಿಪು ಇಜ್ಜಾಂಡ ಐತ ತಿನಸ್‍ ಮಲ್ಪುನಗ ಸುರುಟ್ಟು ಮರುವಾಯಿನ್‍ ನೀರ್‌ಡ್ ಸರಿಯಾದ್‍ ದೆಕ್ಕ್‌‍ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ನೀರ್‌ಡ್ ರಡ್ಡ್ ಗಂಟೆ ಪೊರ್ತು ಆಂಚೆನೇ ಬುಡೊಡು. ಆಪಗ ಮರುವಾಯಿ ಮಾತಾ ಬಾಯಿ ಬುಡ್ದು ಐಟಿತ್ತಿ ಕೆಸರ್, ಕುರೆತ್ತ ಆಂಶೊಲು ಪೋಪುಂಡು. ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮರುವಾಯಿನ್ ಕತ್ತಿಡ್‍ ರಡ್ಡ್ ಭಾಗ ಮಲ್ಪೊಡು. ಭಾಗ ಮಲ್ಪುನಗ ತಿರ್ತ್ ಬೂರುನ ನೀರ್‌ನ್ ದಕ್ಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ, ಗಾಲಿದ್‍ ಕಜಿಪುಗು ಸೇರಾವೊಡು. ಭಾಗ ಮಲ್ಪುನಗ ದೆಂಜಿದ (ಏಡಿ)ಕಿನ್ನಿಲು ಉಪ್ಪುವ ಆವೆನ್‍ ಗೆತ್ತ್ ದಕ್ಕೊಡು. ಮರುವಾಯಿದ ಓಡುಗು ಕಜಕ್‍/ತಿಪ್ಪಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆಟ್ಟ್ ಸುಣ್ಣ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತಿನ್ಪಿ ಮರುವಾಯಿ ಆತ್ತಂದೆ ಉಂದೇ ಜಾತಿಗ್‍ ಸೇರ್ದಿ ನರ್ತೆ, ಶಂಕ, ಇಂಚಿತ್ತಿ ವಸ್ತುಲು ಮಸ್ತ್ ನಮೂನೆದ ಉಂಡು. ಉಂದು ಸುಣ್ಣ ಮಲ್ಪೆರೆಗ್‍, ಆಂಗಿದ ಗುಬ್ಬಿ ಮಲ್ಪೆರೆ, ಮಣಿಸರ ಮಲ್ಪರೆ ಮಾತಾ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವರ್.

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು
* BC Shellfish Growers Association
* East Coast Shellfish Growers Association
* Pacific Coast Shellfish Growers Association
* Shellfish News
* Shellfish Guide
* Freshwater and Marine Image Bank—Shellfish at the University of Washington Libraries, Digital Collection
*Nutrition Facts for Various Shellfish

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತಿನಿಸುಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್ ಝಾಯಿ

ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್ ಝಾಯಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಒಂಜಿ ಪೊಣ್ಣು. ತಾಲಿಬಾನ್ ಉಗ್ರಗಾಮಿಲು ಪೊಣ್ಣುಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ ಅಮಾನವಿಯವಾದ್ ನಡತೊಂದು ಉಪ್ಪುನಗ ತನ ಅಮ್ಮೆರ್ನ ಒಟ್ಟುಗು ಕೂಡುದು ಅಯಿಕ್ ದಿಟ್ಟವಾಯಿನ ಪ್ರತಿರೋಧ ತೊಜಿಪಾಯಿನ ಸಾಹಸಿ ಮಲಾಲಾ. ಈ ಸರ್ತಿದ ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶತ್ತಿ ಮಲಾಲಾಗ್ ತಿಕ್‌ದ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಮಲೇರಿಯಾ

**ಮಲೇರಿಯಾ** ಪನ್ಪುನ ಜ್ವರ ಪ್ರೊಟೋಝೋನ್ ಪರಾವಲಂಬಿಲೆದ ಮೂಲಕ ಪರಡುನ ಒಂಜಿ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸೀಕ್. ಈ ಸೀಕ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಬೂಬಾಗೊದ ಕೆಲವು ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಅಂಚೆನೆ ಏಷ್ಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಆಫ್ರಿಕಾದಂಚಿನ ಉಷ್ಣವಲಯೊಲು ಅಂಚೆನೆ ಉಪ ಉಷ್ಣವಲಯೊಲೆಡ್ ಪರಡ್‍ದ್ಂಡ್. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅಂದಾಜ್ ೩೫೦-೫೦೦ ದಶಲಕ್ಷ ಮಲೇರಿಯಾ ಪ್ರಕರಣೊಳು ದಾಕಲಾಪುಂಡು. ಐಟ್ ಒಂಜೆರ್ದ್ ಮೂಜಿ ದಶಲಕ್ಷ ಜನೊಕುಲು ಸೈಪೆರ್.

## ಮಲೇರಿಯಾಗ್ ಕಾರಣೊ
ಮಲೇರಿಯಾ ಮಸ್ತ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಮ್ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಪ್ರೊಟೋಝೋನ್ ಪರಾವಲಂಬಿ ಉಂದು ರೋಗೊಗು ಕಾರಣ. ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಮ್ ಪರಾವಲಂಬಿದ ೫ ಜಾತಿಲು ಜನಕುಲೆಗ್ ಸೋಂಕು ತಾಗವುಂಡು. ಈ ರೋಗ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲ ಸ್ವರೂಪೊಗು ಬರಿಯೆರೆ ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಮ್ ಫಾಲ್ಸಿಪಾರಮ್ ಕಾರಣ. ಬೇತೆ ಜಾತಿಲು ಮಲ್ಲ ಸ್ವರೂಪೊಡು ಜನಕುಲೆಗ್ ತೊಂದರೆ ಕೊರ್ಪುಜಿ.

## ಮಲೇರಿಯಾ ಸೊಳ್ಳೆಲು
ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸೋಂಕು ತಾಗಿನ ಪೊಣ್ಣು ಅನಾಫಿಲಿಸ್ ಉಮಿಲ್ ಜನಕುಲೆಗ್ ಚುಚ್ಚುನೆಟ್ಟ್ ಜನಕುಲೆಗ್ ಉಂದು ರೋಗ ಬರ್ಪುಂಡು. *ಆನಾಫೆಲಸ್* ಉಮಿಲ್ ಚುಚ್ಚುನೆಟ್ಟ್ ಮಾತ್ರ ಈ ರೋಗ ಜನಕುಲೆಗ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ಸೋಂಕು ಇತ್ತಿನ ನರಮಾನಿನ ನೆತ್ತೆರ್ ಪರಿನ ಉಮಿಲ್‌ಗ್ ಈ ಸೋಂಕು ಬರ್ಪುಂಡು. ಒಂಜಿ ವಾರ ಕರಿದ್ ಉಂದು ಉಮಿಲ್ ಸೋಂಕು ಇಜ್ಜಂದಿನ ಬೇತೆ ನರಮಾನಿಗ್ ಚುಚ್ಚಿಂಡ ಅವ್ ಜನಕ್‍ಲಾ ಇಂದು ಸೋಕು ತಾಗುಂಡು.

## ಮಲೇರಿಯಾದ ಲಕ್ಷಣೊ
ಅಂಚಾದ್ ಜನಕುಲೆಗ್ ಅನೇಮಿಯಾ, ತರೆ ತಿರ್ಗುನು, ದಂಬು ಕಟ್ಟುನು ಇಂಚಿನ ಲಕ್ಷಣ ತೋಜೆರೆ ಶುರು ಆಪುಂಡು. ಐರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜ್ವರ, ಚಳಿ ಅಂಚೆನೆ ಓಂಕದೆ ಅಂಚೆನೆ ಫ್ಲೂ ರೋಗದಂಚಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೋಗಲಕ್ಷಣೊಲು ತೋಜೆರೆ ಶುರು ಆಪುಂಡು. ಕೆಲ ಪ್ರಕರೊಣಡು ಈ ಜ್ವರ ಜೋರಾದ್ ಕೋಮಾಗ್ ಪೋಪುನ ಅತ್ತ್ಂಡ ಜನಕುಲು ಸೈಪುನ ಸಂಭವಲ ಉಂಡು.

## ಮಲೇರಿಯಾನ್ ತಡೆಗಟ್ಟುನೆ
ಉಂದು ರೋಗ ಪರಡುನೆನ್ ಉಂತಯೆರೆ ಮಸ್ತ್ ವಿಧಾನೊಲುನ ಉಂಡು. ಮಸ್ತ್ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಮರ್ದುಲು ಉಂಡು. ಆಂಡ ಸದ್ಯೊಗು ಈ ರೋಗ ತಡೆಗಟ್ಟುನಂಚಿನ ಒವ್ವುಲಾ ಲಸಿಕೆ ಇಜ್ಜಿ. ಐನ್ ನನಲ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಂತೋಂದುಲ್ಲೆರ್. ಉಮಿಲ್‍ಲೆನ್ ದೂರ ದೀಯೆರೆ ಉಮಿಲ್‍ದ ಪರದೆ ಉಪಯೋಗ ಮನ್ಪೊಡು. ಅಂಚೆನೆ ಇಲ್ಲದ ಕಯತಲ್ ಒಲ್ಪಲ ನೀರ್ ಉಂತೆರೆ ಬುಡೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. ಕುರೆ ನೀರ್ ಇತ್ತಿನ, ಕೆರೆಂಚಿ ನೀರ್ ಇತ್ತಿನ ಜಾಗೊಲೆನ್ ಆಯಿನಾತ್ ಮುಚ್ಚೊಡು ಅತ್ತ್ಂಡ ಅವೆರ್ದ್ ದೋರ ಉಪ್ಪೊಡು. ಅಂಚಿನ ಜಾಗೊಲೆಡ್ ಉಮಿಲ್ ಕುಲ್ಲುನು ಜಾಸ್ತಿ. ಅಂಚಿನ ಜಾಗೊಲೆಡ್ ಉಮಿಲ್‍ಲೆನ್ ಕುಲ್ಲೆರೆ ಬುಡೆರೆ ಬಲ್ಲಿ.

## ಚಿತ್ರೊಲು

File:Anopheles-female.JPG|thumb|*ಅನಾಫೆಲಸ್* ಪೊಣ್ಣು ಉಮಿಲ್
File:Malaria parasites in blood smear.jpg|thumb|ನೆತ್ತೆರ್ಡ್ ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗಾಣು
File:Symptoms of Malaria.png|thumb|upright=1.15|ಮಲೇರಿಯಾದ ಮುಕ್ಯ ಲಕ್ಷಣೊಲು



## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ಮಲ್ಪೆ

thumb|ಮಲ್ಪೆದ ಕಡಲ ಬರಿ
**ಮಲ್ಪೆ** ಒಂಜಿ ಊರು. ಉಡುಪಿಡ್ದ್ ೬ ಮೈಲ್ ದೂರೊಡುಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪೇಂಟೆ. ಉಂದು ಕಡಲ ಬರಿಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಊರು. ಇಡೆಗ್ ಜನಕುಲ್ ತಿರ್ಗಡ್ಲೆಗ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಮುಲು ತೂಪಿನಂಚಿನ ಮಸ್ತ್ ಜಾಗ ಉಂಡು.

## ಕಸುಬು
ಮುಲ್ತ ಜನಕುಲೆನ ಮೂಲ ಕಸುಬು ಪಂಡ್ಂಡ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನವು (ಮೀನುಗಾರಿಕೆ). ಮುಲ್ತ ಬಂದರ್, (ದಕ್ಕೆ) ಮೀನ್‍ಗಾದೆ ಉಪ್ಪುನವು. ಅಂಚಾದ್ ಮುಲ್ಪ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನವು, ಮಾರುನವು, ರಪ್ತು ಮಲ್ಪುನವು ಮಸ್ತ್ ನಡಪುಂಡು. ಮೀನ್‍ದ ಉದ್ದಿಮೆ ಮಲ್ಲವು ಇತ್ತಿನೆಡ್ದ್ ಮುಲ್ಪ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬೋಡಾಯಿನ, ಓಡ ತಯಾರಿ, ಹಡಗ್ ಶಿಪ್ ತಯಾರಿ, ಶಿಪ್ ಗಿರ್ಪುನವು, ಮೀನ್‍ದ ಎಣ್ಣೆದ ಮಿಲ್ಲ್, ಮೀನ್‍ದ ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಕಂಪೆನಿ, ಐಸ್‍ದ ಕಂಪೆನಿ ಮಸ್ತ್ ಉಂಡು.

## ಮಲ್ಪೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ವಿಶೇಷ ಜಾಗೆಲು
# ಮೀನ್‍ದ ಬಂದರ್
# ಸೈಂಟ್ ಮೇರಿಸ್ ದ್ವೀಪ
# ಕಪ್ಪಲ್ ಕಟ್ಟುನ/ಗಿರ್ಪುನ ಸಂಸ್ಥೆ
# ಕೋರ್ನೆಟ್ ಫಿಶ್ ಮಿಲ್
# ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಓಡುದ ಕಾರ್ಖಾನೆ (ಇತ್ತೆ ಬಂದಾತ್ತ್ಂಡ್)
# ಕೋರ್ನೆಟ್ ಓಡುದ ಕಾರ್ಖಾನೆ (ಇತ್ತೆ ಬಂದಾತ್ತ್ಂಡ್)
# ಎಬ್ನೇಜರ್ ದೇವಾಲಯ, ಉಂದು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆ ದೇವಾಲಯ

## ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಲು
# ಯು.ಬಿ.ಎಂ. ಸಿ. ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಸಂಸ್ಥೆದಕುಲು ಸುರು ಮಲ್ತಿನವು
# ಸಿಲಾಸ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ವರ್ಗೊ:ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ
ಮಲ್ಲಿಗೆ

**ಮಲ್ಲಿಗೆ** ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣದ, ಜಿಂಜ ಪರಿಮಳದ ಒಂಜಿ ಪೂ. ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಕೆಲವು ಬಗೆತ್ತ ಮಲ್ಲಿಗೆಲು ಉಲ್ಲೊ. ಆಂಡ ರಡ್ಡ್ ಮಲ್ಲಿಗೆಲು ಬಾರೀ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನವು. ಅವು ಉಡುಪಿ/ **ಶಂಕರಪುರ ಮಲ್ಲಿಗೆ** ಬುಕ್ಕೊ ಕುಡ್ಲದ/ಮಂಗಳೂರು ಮಲ್ಲಿಗೆ. ಉಡುಪಿ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಮೊಗ್ಗೆಡ್ ಸಪುರ ಉಂಡು. ಮಂಗಳೂರು ಮಲ್ಲಿಗೆ ಉಡುಪಿ ಮಲ್ಲಿಗೆಡ್ದ್ ಒಂತೆ ದಪ್ಪದ, ಒಂತೆ ಮಲ್ಲ ಪೂ. ಉಡುಪಿ ಮಲ್ಲಿಗೆದ ಚೆಂಡ್ ಉದ್ದ ಕಟ್ಟುವೆರ್, ಮಂಗಳೂರು ಮಲ್ಲಿಗೆನ್ ಉರುಂಟುಡು ಕಟ್ಟುವೆರ್.

## ವ್ಯಾಪ್ತಿ
ಎಚ್ಚದ ಜಾತಿಲು ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಇಪ್ಪುಂಡು.  ಇಂದೆಟ್ ಹಿಮಾಲಯ, ಚೀನಾ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲೇಷ್ಯಾ ಸೇರ್ದ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಈ ಪ್ರದೇಶೊ ಮಲ್ಲಿಗೆದ ಮೂಲ ಆದುಪ್ಪು ಪನ್ಪುನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಜಗತ್ತ್‌ಡ್ ಸುಮಾರ್ 200 ಜಾತಿದ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಉಂಡು. ಭಾರತೊಡು ಸುಮಾರ್ 40 ಜಾತಿಲು ಉಂಡು ಪನ್ಪೆರ್.

ಇಂದೆನ್ ಭಾರತೊಡು ಅನಾದಿ ಕಾಲೊಡ್ದಿಂಚಿ ಬುಳೆಪಾವೊಂದು ಬತ್ತ್‌ದೆರ್. ಸುಮಾರ್ 140 ಸಂಸ್ಕೃತ ಪುದರ್‌‍ಲು ಉಂಡು ಪನ್ಪುನ ಸತ್ಯೊಲಾ ಬೆಂಬಲ ಕೊರ್ಪುಂಡು.  ಬುಕ್ಕೊ ಅಮರಕೋಶಡ್ 6 ಬಗೆತ ಮಲ್ಲಿಗೆದ 16 ಪುದರ್‌ಲೆನ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಉಂಡು. 

## ಮಲ್ಲಿಗೆದ ವಿದೊಲು
ಉಡುಪಿ ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಭಟ್ಕಳ ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಮೈಸೂರು ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಮಂಗಳೂರು ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಜಾಜಿ ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಸೂಜಿ ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಗುಂಡು ಮಲ್ಲಿಗೆ 

### ಉಡುಪಿ ಮಲ್ಲಿಗೆ
ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಶಂಕರಪುರ, ಬೆಳ್ಮಣ್, ಶಿರ್ವ, ಕಟಪಾಡಿ, ಕಾಪು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಮಲ್ಲಿಗೆನ್ ಮಸ್ತ್ ಬುಲೆಪಾವೆರ್.  

#### ಇತಿಯಾಸೊ
೭೦ ವರ್ಸೊಗು ದುಂಬು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪಾದ್ರಿ ಒರಿ ಬೇತೆ ಜೀವನೋಪಾಯ ದಾಂತಿನ ಬಡಪತ್ತ್‌ದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕುಟುಂಬೊಲೆಗ್ ದಿನತ್ತ ಪಡಿ ಬೆನಿಯೆರೆ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬುಲೆತ್ತ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತೆರ್. ಇತ್ತಿ ಇಲ್ಲದ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಮಲ್ಲಿಗೆದ ಪುದೆಲ್ ಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾದ್, ಮಲ್ಲಿಗೆ ಆಯಿನೆ ಅವೆನ್ ಮಾರ್ದ್ ದಿನ ದೆಪ್ಪುವೆರ್.  ೫ಡ್ದ್ ೧೦ ಸೆಂಟ್ಸ್ ಜಾಗೆಡ್ ಪತ್ತೆಡ್ದ್ ಐವ ಪುದೆಲ್ ಬುಲೆಪಾವೆರ್.ಒಂಜಿ ಪುದೆಲ್‌ಡ್ದ್ ದಿನೊಕ್ಕು ೨೦೦ ಮೊಗ್ಗೆಡ್ದ್ ೭೦೦ ಮೊಗ್ಗೆ ಮುಟ್ಟ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಪುಲ್ಯ ಕಾಂಡೆ ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ಇಲ್ಲದಕುಲು ಮಾತ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಮೊಗ್ಗೆ ಕೊಯ್ಪೆರ್. ಕಾಂಡೆ ಪತ್ತ್ ಗಂಟೆದ ಉಲಯಿ, ಇತ್ತಿ ಪೂಕುಲೆನ್ ಬಾರೆದ ಬಲ್ಲ್‌ಡ್ ಮಾಲೆ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಕುಟುಂಬದ ಪುದರ್ ಬರೆಯಿನ ಎಲ್ಯ ಚೀಟ್‌ದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪಿದಾಡ್ಯೆರೆ ತಯಾರಾಪುಂಡು. ಉಂದು ಬಾರೀ ಸಿಸ್ತ್‌ಡ್ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಏಜೆಂಟೆರೆನಡೆ ಪೋಪುಂಡು.

ಪ್ರತಿದಿನ ೧೧ ಗಂಟೆದ ಪೊರ್ತುಗು ಪೂಕುಲು ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಗ್ ಪೋಯೆರೆ ತಯಾರಾದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ವರ್ಸೊಡು ೩೬೫ ದಿನಲಾ ಪರ ಮರತ್ತಡಿಟ್ ಸೇರ್ದಿನ ಏಜೆಂಟೆರ್ ಪೂತ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಬುಲೆಪಾದಿನಕ್ಲೆನ ಬುಕ್ಕೊ ದೆತೊನುನಕ್ಲೆನ ಗರ್ಜ್ ಲೆನ್ ತೂವೊಂದು ಮಲ್ಲಿಗೆಗ್ ದಿನತ್ತ ಬಿಲೆ ನಿಗದಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆ ಬಿಲೆನ್ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ತೋಜುನಂಚ ಬರೆದ್ ಲಾ ದೀಪೆರ್.ಮೂಲು ಮೋಸದ ಪ್ರಕರಣೊಲು ಇಜ್ಜಿಂದೇ ಪನೊಲಿ.

ಇತ್ತೆ ಈ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಊರುಡು ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ, ಪರವೂರುಗು, ಕುಡ್ಲದ ಏರ್ ಪೋರ್ಟುಡ್ದಾತ್ರ ಪರದೇಶೊಗ್ಲಾ ಪೋಪುಂಡು. ಉಂದು ಮೂಲತಃ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕುಟುಂಬದಕುಲು ಬುಲೆವೊಂದಿತ್ತಿನ ಪೂ, ಆಂಡ ಇತ್ತೆ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯದಕುಲುಲಾ ಬುಲೆಪಾವೆರ್. ಪೂನು ಗಳಸುನಕ್ಲೆಡ್ ಎಚ್ಚಿನಕುಲು ಹಿಂದುಲು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪೂ
ಮಸಾಲೆ ದೋಸೆ

**ಮಸಾಲೆ ದೋಸೆ** ಪಂಡ್ಂಡ ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಒಂಜಿ ತಿನಸ್. ಉಂದು ದೋಸೆಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ರುಚಿಯಾಯಿನ ತಿಂಡಿ. ಉಂದು ಭಾರತದ ಬಡಕೈದ ತಿನಸ್. ಉಂದೆತ ಮೂಲ ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಕುಡ್ಲ. ಉಡುಪಿ ಹೋಟೆಲ್‍ದಕುಲು ಉಂದೆನ್ ಭಾರತ ದೇಶೊಗ್ ಅತ್ತಂದೆ ಲೋಕೊರ್ಮೆ ಗುರ್ತ ಮಲ್ಪದ್ ಕೊರ್ಯೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಅರಿ, ಬಟಾಟೆ, ಮೆತ್ತೆ, ಬೆವುರೆನ್ ಮಾತ ಪಾಡ್‍ದ್ ಐಕ್ ಬಾಜಿ‍ನ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಚಟ್ನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಬರ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಇಷ್ಟ ಆಪುಂಡು. ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡದ ಮಾತಾ ಹೋಟೇಲ್‍ಡ್‍ಲಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿನ ತಿಂಡಿ ಉಂದು. ಅಂಚೆನೆ ಮಸಾಲೆ ದೋಸೆ ಒಂಜಿ ಪೆಂಟೆರ್ದ್ ನನೊಂಜಿ ಪೆಂಟೆಂಗ್ ಪೋನಗ ಮಲ್ಪನ ರೀತಿ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅವುಂಡು.

## ಮಲ್ಪುನ ರೀತಿ
ಮಸಾಲೆ ದೋಸೆಡ್ ರಡ್ ಬಗೆ ಉಂಡು. ಒಂಜಿ ದೋಸೆ ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ಬಾಜಿ ದಿಂಜಾವುನಿ. ಅರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಉರ್ದುನ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ನೀರಿಗ್ ದುಂಬುದ ದಿನೊ ನನೆಪರೆ ಪಡೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆನ್ ಮನದಾನಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಡೆದ್ ಬಂದ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆನ್ ಕಾವೊಲಿಡ್ ದೋಸೆದ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬಟೊಟೆ, ನೀರುಳ್ಳಿ ಅಂಚೆನೆ ಐಕ್ ಒಗ್ಗರ್ಣೆ ಪಾರ್ದ್ ಲ್ಂಬೆದ ರಸನ್ ಪಾರ್ದ್ ಬಾಜಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅವೆನ್ ದೋಸೆದ ಉಲಾಯಿ ದೀಪೆರ್. 
ಮೈಸೂರ್ದ ಮಸಾಲೆ ದೋಸೆ ಕೆಂಪು ಚಟ್ನಿ ಇತ್ದ್ ಕೆಂಪು ಮುಂಚಿ, ನೀರುಳ್ಳಿ ಪಾರ್ದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ದೋಸೆದ ಒಲಯಿ ಬಾಜಿ ಪಡೋಡ ದುಂಬು ಬೋಳ್ಳುಳ್ಳಿನ್ ದೋಸೆದ ಒಲಯಿ ಪಾಡೊಡು. ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್ ಉಂದೆನ್ ತರಕಾರಿದೋಟ್ಟುಗೆ ತಿನ್ಪೆರ್.

## ಬೋಡಾಪಿ ಸಾಮಾನುಲು
* ಅರಿ
* ಉರ್ದು
* ದಾಸಿಮಿ
* ಮೆತ್ತೆ
* ಉಪ್ಪು
* ಎಣ್ಣೆ
* ಬಟೋಟೆ
* ನೀರುಳ್ಳಿ
* ಕಾಯಿಮುಂಚಿ.
* ಬೇವುರೆ.
* ಮನ್ಜೊಲ್ದ ಪೊಡಿ.

## ದೋಸೆದ ವಿದೊ
* ಮೈಸೂರು ಮಸಾಲೆ ದೋಸೆ. 
* ರವಾ ಮಸಾಲೆ ದೋಸೆ.
* ನೀರುಳ್ಳಿ ಮಸಾಲೆ ದೋಸೆ
* ಕಾಗಜಿದ ಮಸಾಲೆ ದೋಸೆ.
* ಮಿನಿ ಸೋಯ ದೋಸೆ
* ಬೊಲ್ನೆಯಿ ದೋಸೆ.


File:Mysore masala dosa (2912728481).jpg|thumb|ಮೈಸೂರು ಮಸಾಲೆ ದೋಸೆ
File:Rava masala dosa @ Komalas (6055491799).jpg|thumb|ರವಾ ಮಸಾಲೆ ದೋಸೆ
File:Paper Dosa in Pune.jpg|thumb|ಕಾಗಜಿದ ಮಸಾಲೆ ದೋಸೆ
File:Butter Masala Dosa.png|thumb|ಬೊಲ್ನೆಯಿ ಮಸಾಲೆ ದೋಸೆ


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಅಡ್ಯೆಲು
ಮಹಾವತಾರ್ ಬಾಬಾಜಿ

**ಮಹಾವತಾರ್ ಬಾಬಾಜಿ** ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ ಲಾಹಿರಿ ಮಹಾಶಯ ಬುಕ್ಕೊ ಆರೆನ ಶಿಷ್ಯೆರ್ 1861 ಡ್ದ್ 1935 ಮುಟ ತೂಯಿನ ಯೋಗಿನ ಪುದರ್ ಆದುಂಡು. ಪರಮಹಂಸ ಯೋಗಾನಂದ ಆರ್ನ ಜೀವೊನ ಕಥೆಟ್ ಮೇರೆನ ಭೇಟಿದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆತೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಸ್ವಾಮಿ ಶ್ರೀ ಯುಕ್ತೇಶ್ವರ ಗಿರಿ ಮೇರ್ ಕೂಡ ಆರ್ನ 'ದಿ ಹೋಲಿ ಸಾಯನ್ಸ್' ಬೂಕುಡು ಬಾಬಾಜಿನೊಟ್ಟಿಗೆದ ಭೇಟಿ ಬಗ್ಗೆ ಪನ್ಪೆರ್.
ಬಾಬಾಜಿನ ನಿಜವಾಯಿನ ಪುದರ್ ಏರೆಗ್ಲ ಗೊತ್ತಿಜ್ಜಿ. ಆರೆನ ಶಿಷ್ಯೆ ಲಾಹಿರಿ ಮಹಾಶಯ ಆರೆನ್ ಈ ಪುದರ್ಡ್‌ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಬಾಲ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಜೀವನ
ಕೆಲವು ಮೂಲದ ಪ್ರಕಾರ ಮೇರೆನ ಊರು ತಮಿಳುನಾಡ್‍ದ ತರಗಿಪೇಟೈ, ಆಂಡ ನೆಕ್ಕ್ ಒವ್ವೇ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಲು ಇಜ್ಜಿ. ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಗೋಸ್ಕರ ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡ್ದೇ ಆಸೆ ಇತ್ತಿನಾರ್. ಮೇರೆನ ಗುರು **ಬೋಗಾರ್** ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ರಿಯಾಕುಂಡಲಿನಿ ವಿದ್ಯೆನ್ ಋಷಿ ಅಗಸ್ಯೆರೆಡ್ದ್ ಕಲ್ತೆರ್.

## ಬೇತೆ ಪುದರುಲು
ಮೇರೆನ ನಿಜವಾಯಿನ ಪುದರ್ ಏರೆಗ್ಲ ಗೊತ್ತಿಜ್ಜಿ ಆಂಡ ಕೆಲವೆರ್ನ ಪ್ರಕಾರ **ನಾಗರಾಜನ್** ಪಂದ್ ಆರೆನ ಪುದರ್. ಆರೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರ್‍ಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. **ಮಹಾಮುನಿ ಬಾಬಾ**,**ತ್ರ್ಯಂಬಕ್ ಬಾಬಾ**, **ಬೋಲೇನಾಥ್ ಬಾಬಾ** ಪನ್ಪಿನ ಪುದರುಲುಂಡುಂದು ಪರಮಹಂಸ ಯೋಗಾನಂದೆರ್ ಆರೆನ ಆತ್ಮಕಥೆಟ್ ಪನ್ತೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಪಿದಯಿದ ಸಂಪರ್ಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಕಾರ್ನಿಕೊದ ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಆಧ್ಯಾತ್ಮ
ವರ್ಗೊ:ಯೋಗಿನಕುಲು
ಮಹರ್ಷಿ ಮಹೇಶ್ ಯೋಗಿ

**ಮಹರ್ಷಿ ಮಹೇಶ್ ಯೋಗಿ** (12 ಜನವರಿ 1918-5 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008) ಮೇರ್ **ಟ್ರಾನ್ಸೆಂಡೆನ್ಟಲ್ ಮೆಡಿಟೇಷನ್** ಪನ್ಪಿ ಧ್ಯಾನ ಪದ್ಧತಿನ್ ಜಗದ್ವಿಖ್ಯಾತ ಮಲ್ತಿನಾರ್. ಇಂದೆನ್ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಧ್ಯಾನೊ ಪನ್ಪೆರ್. **ಮಹೇಶ್ ವರ್ಮ** ಮೇರ್ನ ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮೊದ ಪುದರ್. ಮೇರ್ನ ಗುರುಕುಲು **[[:en:Brahmananda Saraswati|ಸ್ವಾಮಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ]]**.

## ಶಿಷ್ಯೆರ್‍ನಕುಲು
ಸಿದ್ಧಸಮಾಧಿ ಯೋಗದ ಋಷಿ ಪ್ರಭಾಕರ ಬುಕ್ಕೊ **ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್‍**ದ ರವಿಶಂಕರ್ ಮೇರೆನ ಶಿಷ್ಯೆರ್.

## ಪುಟ್ಟು ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಲ್ಯ
ಪುಟ್ಟಿನ ದಿನ ಒರಿನ ಇಸಯೊದ ಬಗೆಟ್ ಒವ್ವೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಇಜ್ಜಿ. ಆಂಡ ಕೆಲವು ದಾಖಲೆಲು ಆರೆನ ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮೊದ ಪುದರ್ ಮಹೇಶ್ ಪ್ರಸಾದ್ ವರ್ಮ ಪಂಡ್‌ದ್ ಉಂಡು. ಕೆಲವು ದಾಖಲೆಡ್ ಆರೆನ ಪುಟ್ಟಿದಿನ ಇಸವಿ 1911, 1917, 1918 ಪಂಡ್ದ್ ಉಂಡು. ಕೆಲವು ಮೂಲದ ಪ್ರಕಾರ ಆರ್ ಶಾಲೆದ ಶಿಕ್ಷಕೆ ಆದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಆಧ್ಯಾತ್ಮ
ವರ್ಗೊ:ಯೋಗಿನಕುಲು
ಮಾಯಿ

**ಮಾಯಿ ತಿಂಗೊಲು** ಸೌರಮಾನೊದ ಪತ್ತೊಂಜನೆ ತಿಂಗೊಲು. ಮಾಯಿ ತಿಂಗೊಲು ಕುಂಭಮಾಸೊಡು ಬರ್ಪುಂಡು. ಪಡ್ಡೋಯಿ ದೇಸೊಲೆಡ್ ಮಾಯಿ ಒಂಜಿ ತಿಂಗೊಲುದ ಹವಾಮಾನೊನು ತೆರಿಪಾವುನ ಪದೊ.

## ಮಾಯಿ ಪದ ಪ್ರಯೋಗದ ಬಳಕೆ
* ಮಾಯಿ : ಮಾಮಿ ಅರ್ತೊ ಉಂಡು.
* ಮಾಯಿಂದ ದೊರೆ : ಪಾಡ್ದನೊಡು ಬರ್ಪುನ ಒಂಜಿ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಆನ್ಜೋವು ಪನ್ಪುನ ಅಂಕಿತನಾವೊ
* ಮಾಯಿಲ : ಅನ್ಜೋಲೆ ಪುದರ್.
* ಮಾಯಿಲು : ಪನ್ಜೋಲೆ ಪುದರ್.
* ಮಾಯಿಲೆರ್ : ಮಾಯಿಲ ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಜಾತಿ ಸೂಚಕ ಪದ. ಮೆಕ್ಲ್ ಒಂಜಿ ವರ್ಗದ ನರಮಾನ್ಯೆರ್.
* ಮಾಯಿಲೊ : ಕಂಗಿಲೋ ಮಾಯಿಲೋ ಮಾಯಿದಾ ಪುಣ್ಣಮೆ. ಕಂಗಿಲು ನಲಿಕೆಡ್ ಬರ್ಪುನ ಪದೊತ ಒಂಜಿ ಸಾಲ್.
* ಮಾಯಿದ ಪುಣ್ಣಮೆ : 
#  ಕಂಗಿಲು ಪನ್ಪುನ ನಲಿಕೆಡ್ ಇಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲ್ ಬರ್ಪುನ ಮಾರಿಬೆರ್ತುನ ಕ್ರಮೊ.
#  ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆ ಪನ್ಪಿ ಒಂಜಿ ಜನಪದ ನಲಿಕೆ ಮಾಯಿತ ಪುಣ್ಣಮೆಡ್ದ್ ಸುಗ್ಗಿದ ಪುಣ್ಣಮೆ ಮುಟ್ಟ ಇಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲಗ್ ಬರ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ.

## ತುಲುತ ತಿಂಗೊಲು

## ನಂಬಿಕೆ
* ಮಾಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮರಿಯಾಲೊ, ಆಟಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆಗಾಲ ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಗಾದೆ ಉಂಡು. ಕುಂಭಮಾಸೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಮರಿಯಾಲ, ಕರ್ಕಾಟಕ ಮಾಸೊಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆಗಾಲ ಇಂಚ ವಾಡಿಕೆಡ್ ಉಂಡು. ಮಾಯಿಗ್ ಚಳಿ ಮರಕ್ಕ್ ಬಡ್ತುನೆಗೆ ಪನ್ಪುನ ಬಾಸೆಲಾ ಉಂಡು. ಮಾಯಿಡ್ ಬರ್ಸೊ ಬತ್ತ್‌ಂಡ ಮಲೆ ಬುಲೆವುಗೆ
* ಮಾಯಿದ ನಡಾವಳಿ : ಮಾಯಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ದೈವಲೆಗ್ ಕೊರ್ಪುನ ಧರ್ಮೊ ನೇಮೊ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲು ತಿಂಗೊಲು
ಮಾರ್ನೆಮಿ ಅಮಾಸೆ

ಮಹಾಲಯೊನೆ ಮಾರ್ನೆಮಿ ಆತ್ಂಡ್. ಇರಾನ ಅಮಾಸೆದ ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ನಾಲೊ ತಿಂಗೊಲುಡು ಮಾರ್ನೆಮಿದ ಅಮಾಸೆ ಬರ್ಪುಂಡು. ಇಂದೆನ್ ತೀರ್ಥೊ ಮೀಪುನ ಅಮಾಸೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಮಾಂತ ಪಿತೃಲೆಗ್‍ಲಾ ಪಿಂಡದಾನೊ ಮಲ್ಪುನ ತಿಂಗೊಲು ಮಾರ್ನೆಮಿ ಅಮಾಸೆ ತಿಂಗೊಲು. ಅಮಾಸೆನ್ ಸುರೂಕು ಪತ್ತುನಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬುಡ್ಪುನಕುಲೆಗ್ ಈ ಅಮಾಸೆ ಮುಖ್ಯೊ ಆಪುಂಡು. ತೀರ್ಥೊದ ಅಮಾಸೆನ್ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆ ಇತ್ತಿನಕುಲು ಪತ್ಯರ ಆವಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಮಾಸೆ ಪನ್ಪುನವೇ ಸೈತಿನಕ್ಲೆನ ನೆಂಪುಡು ಪಿಂಡೊ ಬುಡ್ಪುನ, ವೃತ ಮಲ್ಪುನ ದಿನೊ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಬೊಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಪರ್ಬೊಲು
ಮಾಸ್ತಿಕಲ್ಲ್

ಮಾಸ್ತಿ ಕಲ್ಲ್‌ದ ವಿವರವಾಯಿನ ರೂಪ ಮಹಾಸತಿ ಕಲ್ಲ್.  ಕಂಡನಿ ತೀರ್ದ್ ಪೋಯಿ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಲ್ತಿನ ಪೊಣ್ಣನ ನೆಂಪುಗಾದ್ ಮಸ್ತಿಕಲ್ಲ್ ದೀಡ್ಪೆರ್. ಈ ಕಲ್ಲ್‌ಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬಲತ್ತ ಕೈನ್ ಸೊರ್ಗೊದ ದಿಕ್ಕುಗು ದೇರ್ತ್‌ದ್ ದೀಡ್ಪೆರ್.  ಇಂದೆನ್ ‘ವ್ಯಾಸನ ತೋಳು’

## ಮಾಸ್ತಿಕಲ್ಲುದ ವರ್ಣನೆ
ಮಾಸ್ತಿಕಲ್ಲು 'ಮಹಾಸತಿ' ಅತ್ತ್ಂಡ 'ವೀರಮಾಸ್ತಿ' ಪಂದ್ ಪುದರಾತ್ಂಡ್. ಕಲ್ಲ್‌ಡ್ ಒರ್ತಿ ಪೊಣ್ಣು ತನ್ನ ಕೈನ್ ಮಿತ್ತ್ ದೀದ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ಉಂದು ಸ್ವರ್ಗೊಗು ಪೋಪಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಆಶೀರ್ವಾದೊಲೆನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.

## ದೈವ ಸ್ತಾನಮಾನೊ
ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಲ್ತಿನ ಪೊಣ್ಣನ್ ದೇವಿಯಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ದೇವಿ ಸ್ತಾನೊಗು ಎತ್ತರ ಮಲ್ತೆರ್.

## ಕರ್ನಾಟಕೊದ ವಿಶೇಷೊ
ಮಾಸ್ತಿಕಲ್ಲ್ ಕರುನಾಡ್‌ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ.  ಇತಿಹಾಸೊಡು ಈ ಕಲ್ಲುಲೆನ ಅದ್ಯಯನೊಡ್ "ಸತಿ"ದ ಆಚರಣೆ ಪೊಂಜೊವುಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ತೊಂದಿಜ್ಜಿ, ಬದಲಾದ್ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾದ್ ನಡತೊಂದು ಬೈದ್ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನವು ತೆರಿಯುಂಡು.

## ಇತಿಹಾಸೊಡ್ ನಡತಿನ ಕತೆದ ಉಲ್ಲೇಕೊ
ಊರು ಪೂರಾ ಒಂಜೇ ಸುದ್ದಿ. ಸೀಮೆದರಸುಲು ಕೋಟೆಕಟ್ಟಾಬೆರ್‌ಗೆ. ಆಂಡ ಕಟ್ಟಿನ ಕೋಟೆ ಉಂತೆರೆ ಕೇನುಜಿಗೆ! ಪಗೆಲ್‍ಕಟ್ಟಿ ಕಲ್ಲಕಟ್ಟ ಇರ್ಲ್‌ಡ್ ಜರಿದ್ ಬೂರುಂಡುಗೆ. ಆಂಡ ನೆಕ್ಕ್ ಒಂಜಿ ಪರಿಯಾರಲಾ ಉಂಡು. ಅವೆನ್ ಮಾತ್ರ ಊರುದ ಕೆಲವು ಜನೊಕುಳು ಗುಟ್ಟು ಮನ್ತೆರ್ಂಡ, ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವರ್ ಮೆಲ್ಲ ಮೆಲ್ಲ ಬಾಯಿ ಬುಡ್ಪೆರ್. ಬಂಗವಾಡಿದ ಪಟ್ಟದ ಕರ್ತುಲಾಯಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಬಂಗರಸೆರ್ ಕಟ್ಟಾವುನ ಕೋಟೆ ಉಂತೊಡುಂದು ಆಂಡ, ಕಡೀರ ಬಂಜಿನ ಪೊಣ್ಣನ್, ಪುಡಾದ್ ಜರಿಪಿ ಕೋಟೆಗೆ ಆವುತಿ ಕೊರೊಡುಂದು. ರಾಜನ ಆರಂತಡೆಗ್‍ಲ ಸುದ್ದಿ ಪಾರುಂಡು.ಇಂದೆಟ್ ಸತ್ಯ ಒವು?ಸುಳ್ಳು ಒವು? ಧರ್ಮ ಒವು ಆಧರ್ಮ ಒವು? ಪಂಡ್ದ್ ಏರೆಗ್ಲಾ ಅರ್ಥ ಆಪುಜಿ ಬೂಡುದ ಪಾರ್‍ಪತಿಗೆ‍ ಮನ್ಪಿ ಚೇತಗಂಗೆ,ಕೆಲವು ಸಂಗತಿಲುನ್ ಕೆಲವು ಗಣ್ಯೆರೆಡ ಪಣ್ಪಾನಗ, ಚಂದ್ರ ಶೇಖರ ಅರಸುಲೆಗ್ ಬೆಚ್ಚಾಂಡ್. ಬಲಿಮೆದ ಬಲ್ಯಳಯನ್‍ ಯಿಚಾರ ಮನ್ಪುನ ಬುಡ್ಡು,ಚೇತಗಂಗನ್ ಲೆತ್ತ್ದ್ ಕೇಂಡೆರ್, "ಚೇತಗಂಘ,ನಮ್ಮ ಅರಮನೆಕ್‍ ಒಂಜಿ ಕೋಟೆದ ಅಗತ್ಯ ಬೂರ್ನಗ ನಿನಡೆ ಪಂಡೆ,ಇಂದೆನ್ ಕಟ್ಟಾವುನ ಮಲ್ಲ ಕಟ್ಟೊದ ಪುದೆ ನಿಕ್ಕ್ ತುಂಬುಡಿಯೆ.ಈ ಕಟ್ಟಾಯಿ ಕೋಡೆ ಜರಿದ್ ಬೂರುಂಡ.ಈ ಬಗೆಟ್ ದಾದನಾ ಯಿಚಾರ ಯೆನ್ನ ಕೆಬಿಕ್ ಮುಂಟುಂಡ್.ದಾದಂದ್ ಪಣ್ಪನಾ?" "ಅರಸುಲೆ ಕೋಟೆ ಕಟ್ಟಾವು ಕಾರ್ಯ,ಉಮೇದ್‍ ಮನ್ಪಾವೋಂದು ಉಲ್ಲೆ. ಆಂಡ ದಾನೆ ಮನ್ಪುನು,ಪಗೆಲ್ ಏರಿ ಕಲ್ಲ್ ರಾತ್ರೆ ತನ್ನಾತಿಗೆ ಜರಿದ್ ಬೂರ್ದು ನೆಲ ಪತ್ತುಂಡ.ತೆರಿನ ಜೋಯಿ ಸೆರೆಡ,ಬಲಿಮೆ ಕೇಂಡ.ಪುಡಾಯಿ ಕೋಟೆಗ್ ಕಡೀರ ಬಂಜಿನ ಪೊಣ್ಣೊರ್ತಿನ್‍ ಅವುತಿ ಕೊರುಂಡ, ಕೋಟೆ ಉಂತುಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ತೋಜಿಬತ್ತ್ಂಡ್‍. ಈ ವಿಷಯ ಕೇಂಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಉಂಡಿನುಪ್ಪು ಮೆಯಿಕ್ ಪತ್ತುಜಿ,ರಾತ್ರೆ ಜೆತ್ತ್ಂಡ ನಿದ್ರೆ ಬೂರಿಜಿ. ದಾದವಾ,ಬಂಗವಾಡಿ ಸೀಮೆಗ್‍ ಗ್ರಾಚಾರ ತಾಗ್‍ದ್‍ಂಡ್‍,ಪಂಡ್ದ್,ಬೇನೆ ಬೇಸರಿತೊಂದು ಉಲ್ಲೆ" ಅಂದ್‍ ಚೇತಗಂಗ, ಬಲ್ಯಾಯ ಬಲಿಮೆಡ್‍ ತೋಜಿನ ಸಂಗತಿ, ಕೋಟೆಗ್‍ ಕಡೀರ ಬಂಜಿನ ಪೊಂಜೊವೆ ಆವುತಿ. ಇಂಡೆಟ್ ವಾ ಸತ್ಯನಾ, ವಾ ಧರ್ಮನಾ,ತೆರಿಯೆ.ಆಂಡ ಜೈನ ಕುಲೊಟು ಪುಟ್ಟಿ ಯಾನ್ ಖಂಡಿತಾ ನರಬಲಿ ಕೊರೊಡೇ ಪಂದಾಂಡಾ ಯಾನೇ ಬಲಿಯಾಪೆ ಉಂದು ಯೆನ್ನ ನಿರ್ದಾರ "ಇಂದ್‍ ಅರಸು ತರೆಬೆಚ್ಚಡು ಉಪ್ಪುವೆ.ಇಂಚೆನೆ ಕೆಲದಿನ ಸಂದುಂಡು.ಮಿತ್ಯಾವು ಬರ್ಕೆ ಬಂಗವಾಡಿಗ್‍ ಸೇರ್ದಿನ ಒಂಜಿಹಳ್ಳಿ.ಅಲ್ಪ ಉಪ್ಪಿ ಬೂಬನ ಪುಳ್ಳಿ ಲಚ್ಚಕ್ಕೆ, ಒರ್ತಿ ಕಟ್ಟದ ಕಣನೀರ್ಡ್ ಕೈದೆಕ್ಕು ಪೊಣ್ಣು. ಒಂತೆ ಸಮಯೊಗು ದುಂಬು ಕಂಡನಿ ದಂಡ್‍ಗ್ ಪೋಯೆ. ಪೋಯಿನನಾಯೆ ಪಿರ ಬತ್ತ್ಜೆ.ಊರುಗು ಬೋಡಾತ್‍ರ ಅಂಕೊದ ಕಲೋಟು ಸೊರ್ಗೊ ಸೇರ್ಯೆ.ಮೂಲು ಲಚ್ಚಕ್ಕೆ ಕಡೀರ ಬಂಜಿನಾಳ್‍, ಅಜ್ಜ ಬೂಬ ಬಿರುವ ಬುರುಂಡ ಆಳೆಗ್‍ ಏರ್ಲಾ ಗತಿಯಿಜ್ಜಿ. ಕಣ್ಣ್‍ಡ್‍ ಕನದುಕ್ಕೊಗೆತ್ತೊಂದು ಬದ್ಕುನ ಲಚ್ಚಕ್ಕೆಗ್‍, ಬಂಗವಾಡಿದರಸುಲೆನ, ಕೋಟೆಗ್‍ ನರಬಲಿ ಆವೋಡುನ್ಪಿ ಸುದ್ದಿ ತಿಕ್ಕುಂಡು.ಈಯಿಸಯಯೊಡು ಮಸ್ತು ಆಲೋಚನೆ ಮನ್ತ್ದ್ ಒಂಜಿ ನಿರ್ಧಾರೊಗು ಬರ್ಪಳ್‍.ಅಜ್ಜನ್ ಲೆತ್ತೊಂದು ಆರಸುಲೆನ್ ತೂವರೆಂದ್‍ ಆನಿ ರಾಜಚಾವಡಿಗ್ ಬತ್ತೊ. ರಾಜಸಭೆ, ಚಾವಡಿಡ್ ನಿರೆದಿತ್ತ್‍ಂಡ್. ರಾಣಿ ಗಂಗಾಂಬಿಕೆ ಪೊರ್ತ್‍ ಬಂಜಿನಾಳ್‍.

## ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಾಸ್ತಿಕಲ್ಲುಲು
* ಕುಂದಾಪುರದ ಬಂಗಾಡಿ
* ಬಂಟ್ವಾಳದ ಪಾಣೆಮಂಗಳೂರುಡು ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪರಪೋಕು
ವರ್ಗೊ:ರಾಜಮನೆತನೊಲು
ಮಿಹಿರ್ ಸೇನ್

ಜಗತ್ತದ ೫ ಸಮುದ್ರ ಮೀಂದಿನ ಸುರುತ ಜನ ಮಿಹಿರ್ ಸೇನ್. ಅರ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಮಗಾಲಡ ಪುರುಲಿಅಡ ೧೬ನವೆಂಬರ್ ೧೯೩೦ಗ ಪುಟುದಿನಿ. ಅರ್ ಕಾನೂನ್ ಪದವಿದಾರೆ. ಆರ್ ಕಾನೂನ್ ಪದವಿದಾರೆ ಆದ್ ಇತ್ಂಡಲ ಆರ್ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಉದ್ಯಾಮಿ ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್.ಅರ್ನ ಸಂಸ್ತೆಗ್ ಭಾರತ ದೇಶ ೨ನೆ ಅತಿ ಮಲ್ಲ ರೆಶ್ಮೆ ಕಡಪಾವುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಲ್ತ್ದೆರ್. ಆರ್ ಜೂನ್ ೧೯೯೭ಗ ತೀರ್ದ ಪೊಯೆರ್.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
*ಪದ್ಮ ಶ್ರೀ,೧೯೫೬ ಭಾರತ ಸರಕಾರ
*ಪದ್ಮ ಭೂಶನ,೧೯೬೭ ಭಾರತ ಸರಕಾರ
*ಜಗತ್ ದಾಕಲೆ ಗಿನ್ನಿಸ್ ಪುಸ್ತಕ
*ಬ್ಲಿಟಿಜ್ ನೆಹರೂ ಟ್ರೋಫಿ,೧೯೬೭ ಭಾರತ ಸರಕಾರ
ಉಲೇಖೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಮೀನ್ದ ಕಜಿಪು

ಕಜಿಪುಲೆಡ್ ಮೀನ್ ತಿನ್ಪುನಕಲೆನ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ಕಜಿಪು. ಮೀನ್‍ಲೆಡ್‍ ತೋಡುದ ಮೀನ್, ಕೆದು/ಕೆರೆತ್ತ ಮೀನ್, ತುದೆತ್ತ ಮೀನ್‍, ಕಡಲ್‍ದ ಮೀನ್‍, ನುಂಗೆಲ್‍ ಮೀನ್‍ ಇಂಚ ಕೆಲವು ವಿದೊಕುಲು ಉಂಡು.

## ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
ಮೀನ್‌ದ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪೊಡಾಂಡ ಮೀನ್‌ದ ಪೊಡಸ್‍, ಪೊಲಜ್ಜಿ, ಮಂಡೆ ಮಾತಾ ದೆತ್ತ್‌‍ದ್ ನೀರ್‌‍ಡ್ ಪೊರ್ಲುಡೇ ದೆಕ್ಕ್‌ದ್ ಎಡ್ಡೆ ಸುದ್ದ ಮಲ್ಪೊಡು. ಇಜ್ಜಾಂಡ ಪೊರಲ್‍ (ಒಂಜಿ ನಮೂನೆದ ಮೀನ್ದ ವಾಸನೆಗ್‍ ಪೊರಲ್‍ ಪನ್ಪೆರ್) ಬರ್ಪುಂಡು. ತಾರಾಯಿ,ಮುಂಚಿ,ಕೊತ್ತಂಬರಿ,ಮೆಂತೆ,ಜೀರಿಗೆ,ಓಮ,ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿ,ಕಾಯಿ ಮುಂಚಿ,ನೀರುಳ್ಳಿ,ಬೊಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ಪುಳಿ, ಪೂರ ರುಚಿಕ್ ಏತ್ ಬೋಡೊ ಆತ್ ಪಾದ್ದ್ ಕಡೆಪಿ ಕಲ್ಲ್ ಡ್ ಕಡೆದ್ ಕೊದ್ಯರೆ ದೀದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಐಕ್ ತುಂಡು ಮಲ್ದಿನ ಮೀನ್ ಪಾಡ್ದ್ ಕೊದ್ಯಾದ್ ಸಾರ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮಣ್ಣ್ ದ ಬಿಸಲೆಡ್ ಮಲ್ದಿನ ಮೀನ್ ಸಾರ್ ಬಾರಿ ಕಮ್ಮೆನ ಬುಕ್ಕೊ ರುಚಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಮೀನ್ದ ಕಜಿಪು ಆರೆಪು ಕಡೆನಗ ಪುನ್ಕೆದ ಪುಳಿ ಪಾಡುವೆರ್‍, ಎಸಲ್‍ ಪುಳಿ ಇತ್ತ್ಂಡ ಆವೆನ್‍ಲಾ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಜಾರಿಗೆದ ಓಡುದ ಪುಳಿ ನೀರ್‍ನ್‍ ತುದೆತ್ತ ಮೀನ್‍ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುನಗ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಮೀನ್ ಕಜಿಪುದ ಬಗೆಕುಲು

ಬೂತಾಯಿ ಪುಳಿಮುಂಚಿ,ಬಂಗುಡೆ ಪುಳಿಮುಂಚಿ,ತೇಡೆ ಪುಳಿಮುಂಚಿ,ತೊರೆಕೆ ಪುಳಿಮುಂಚಿ ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ ಕಜಿಪುಲು.ಮೀನ್ ತಿನ್ಪುನಕಲೆಗ್ ರಾತ್ರಿಡೊಂಜಿ ಮೀನ್ದ ಕಮ್ಮೆನ ಇಜ್ಜಿಡ ವನಸ್ ಸೇರುಜ್ಜಿಂದೆ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತಿನಿಸುಲು
ವರ್ಗೊ:ಕಜಿಪು
ಮುಂಚಿ

**ಮುಂಚಿ** ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗೊ ಬೋಡಯಿನೆಡ್ ಮುಂಚಿಲ ಒಂಜಿ. ಕಾಯಿಮುಂಚಿದ ಬಣ್ಣೊ ಪಚ್ಚೆ, ನುಂಗೆಲ್ ಮುಂಚಿದ ಬಣ್ಣ ಕೆಂಪು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆತ್ತಾ ವೈಜ್ನಾನಿಕ ಪುದರ್ (Nahuatl)ಮುಂಚಿಡ್ ಊರುದ ಮುಂಚಿ ಬುಕ್ಕೊ ಘಾಟೀ ಮುಂಚಿ ಪಂಡ್‌ದ್‍ ೨ ಬಗೆ ಉಂಡು. ಊರುದ ಮುಂಚಿ ಉರುಂಟಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಘಾಟಿ ಮುಂಚಿ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಸಾರ್ ಮಲ್ಪರೆ ಅಗತ್ಯವಾದ್ ಬೋಡು. ಮುಂಚಿಗ್, ತಾರಯಿ, ಪುಳಿ, ಉಪ್ಪು ಪುರಾ ಪಾಡ್ದ್ ಚಟ್ನಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಪ್ಪಡ್ಗ್ ಮುಂಚಿ ಅಗತ್ಯ. ದೇಹದ ಉಷ್ಣಾಂಷಗು ಎಡ್ಡೇ.
ನುಂಗೆಲ್ ಮುಂಚಿದ ಉಲಯಿ ಇತ್ತಿ ಬಿತ್ತ್‌ನ್ ನೀರ್‌ಡ್ ಒಂಜಿ ದಿನ ನೆನೆತ್‍ದ್‍ ಮನದಾನಿ ಪೊಯ್ಯೆ ಬೆರಕಾದ್‍ ದೀದ್‍ ಮನದಾನಿ ಕಲ ಮಲ್ತ್ ಬಿತ್ತುವೆರ್. ದೈ ಆರ್ದ ಫೀಟ್ ಬುಲೆನಗ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಕಂಡೊಡು ಸಾಲ್‍ಡ್ ನೆಡ್ದ್ ಮುಂಚಿ ಬುಲೆಪಾವೆರ್. ಮುಂಚಿಡ್ ಊರುದ ಮುಂಚಿ ಗಾಟಿ ಮುಂಚಿ ಇತ್ತಿಲೆಕ್ಕ ದೀರ್ಸಲೆ ಮುಂಚಿ ಬುಕ್ಕೊ ಚಟ್ಟಿಡ್‍ ನಡ್ಪಿ ಆಲಂಕಾರಿಕ ಮುಂಚಿಲಾ ಉಂಡು. ನೆಟ್ಟ್‍ ಕಾರ ಕಮ್ಮಿ ಮುಂಚಿದ ಬೇರ ಬಾರಿ ಎಡ್ಡ ಉಂಡು. ದಾಯೆಪಂಡ ಮಾತಾ ಇಲ್ಲ್‍ಲೆಗ್‍ ಆಟಿಲ್ ಮಲ್ಪೆರೆ, ತಿಂಡಿ ಮಲ್ಪೆರೆ, ಮುಂಚಿ ಬೋಡೇ ಬೋಡು.
ಕಾಯಿ ಮುಂಚಿನ್‍ ನೀರ್‍ ಉಪ್ಪಡ್‍ದೊಟ್ಟುಗು ಪಾಡ್ದ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತರಕಾರಿದ ತಳ್ಳಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾಯಿ ಮುಂಚಿ ಬೋಡು.

## ಮುಂಚಿದ ವಿಧಕುಲು
# ಗಾಂಧಾರಿ ಮುಂಚಿ.
# ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿ.
# ದೀರ್ಸಲೆಮುಂಚಿ
# ಕೆಂಬುಡೆ ಮುಂಚಿ
# ಊರುದ ಮುಂಚಿ
# ಕುಮ್ಟೆ ಮುಂಚಿ
# ಬ್ಯಾಡಗಿ
# ಗುಮ್ಟುರು
# ಸಿಮ್ಲ
# ಕಾಶ್ಮೀರಿ
# ಪಾವೂರು

## ಉಪಯೋಗ
ಮುಂಚಿ ಇಜ್ಯಂದೆ ವಾ ಕಜಿಪುಲಾ ರುಚಿ ಅಪುಜಿ. ಉಪ್ಪು ಕಾರ, ಪುಲಿ ನರಮಾನ್ಯಗ್ ಬಾರಿ ಅಗತ್ಯದ ವಸ್ತುಲು. ರುಚಿಕ್ಕ್ ತಕ್ಕ ಕಾರ ಅಗತ್ಯ ಅಯಿನೆರ್ದ್ ಮುಂಚಿನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತರಕಾರಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಸಾಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಾ
ಮುಂಬಯಿ

**ಮುಂಬಯಿ** (ಬೊಂಬಾಯಿ, ಬಾಂಬೆ ಪುದರ್‌ಲಾ ಉಂಡು) ಭಾರತದ ಮಲ್ಲ ಪೆಂಟೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ. ಭಾರತೊಡು ಉದ್ದಿಮೆಲೆಡ್ ಪಣವುದ ಬೇರೊಲೆಡ್ ಬಾರೀ ಪುದರ್ ಉಪ್ಪುನ ಪೇಂಟೆ. ಭಾರತ ದೇಶೊಡು ಮಸ್ತ್ ದಿಂಜ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಪ್ಪುನ ನಗರ ಮುಂಬಯಿ. ಮುಂಬಯಿ ಭಾರತ ದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಡ್ ಉಂಡು. ಮುಂಬಯಿಡ್ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮಸ್ತ್ ಎಡ್ಡೆ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪದ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲಾ ಎಡ್ಡೆ ಉಂಡು. ಭಾರತದ ಸಿನೆಮಾ ಉದ್ಯಮದ ಮಲ್ಲ ಕೇಂದ್ರ ಮುಂಬಯಿ ಆದುಂಡು. ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಈ ಮಲ್ಲ ಪೇಂಟೆಗ್ "ಭಾರತದ ಹಾಲಿವುಡ್" ಬುಕ್ಕೊ **ಬಾಲಿವುಡ್** ಪನ್ಪಿನ ಪುದರುಲು ಬೈದ್ಂಡು.

## ಚರಿತ್ರೆ
ಕ್ರಿಸ್ತ ಪೂರ್ವ ೩೦೦ ದುದ ಸುಮಾರುಗ್ ಈ ಪ್ರದೇಶೊ ಸಾಮ್ರಾಟೆ ಅಶೋಕನ ಆಳ್ವಿಕೆಗ್ ಸೇರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಇನ್ನಗ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿಶ್ತ ಶಕ ೨೫೦ ದ ಗ್ರೀಕೆರೆನ ಸಾಹಿತ್ಯೊಲೆಡ್ **ಹೆಪ್ತಾನೆಸಿಯಾ** (ಏಳ್ ದ್ವೀಪೊಲೆನ ಊರು) ಪನ್ಪುನ ಪುದರು ಮುಂಬಾಯಿದ ಪ್ರಾಕ್ದ ಪುದರುಂದ್ ನಂಬಿಗೆ ಉಂಡು.

## ಮುಂಬಾದೇವಿ
ಮುಂಬಾಯಿ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ಈ ಊರುಡು ಉಪ್ಪುನ **ಮುಂಬಾ ದೇವಿ**ನ  ದೇವಸ್ಥಾನೊಡುದು ಬೈದ್ಂಡ್ ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರ್. ಈ ಮುಂಬಾ ದೇವಿನ ಮಂದಿರ ಝವೇರಿ ಬಜಾರ್ ಪನ್ಪುನ ತಾಣೊಡು ಉಂಡು.

ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರ್ ಈ ಊರುಗು ಬೊಂಬಾಹಿಯಾ ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪುನ ಪಾತೆರ ಉಂಡು. **ಬೊಂಬಾಹಿಯಾ** ಕ್ರಮೇಣ ಬೊಂಬಾಯಿ ಆಂಡ್. ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಅವೆನ್ **ಬೊಂಬೇ** ಪಂಡ್‌ದ್ಮಲ್ತೆರ್. ೧೯೯೫ನೆ ಇಸವಿಡ್ ಈ ಮಹಾನಗರದ ಪುದರುನ್ ಮುಂಬಾಯಿ ಪಂದ್ ಬದಲ್ ಮಲ್ತೊಂಡೆರ್.

## ಜನಸಂಖ್ಯೆ - ವಿಸ್ತೀರ್ಣ
೨೦೧೧ ಇಸವಿದ ಜನಗಣತಿಡ್ ಮುಂಬಾಯಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೨೪,೪೨,೩೭೩. ಮುಂಬಯಿ ನಗರದ ಇತ್ತೆದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರ್ ೧೮.೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಪಂದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಇಡೀ ವಿಶ್ವೊಡು ಮಸ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಪ್ಪುನ ೮ನೇ ನಗರ ಮುಂಬಯಿ. ಮುಂಬಾಯಿ ನಗರ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟೊಡುದು ಸರಾಸರಿ ೧೪ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರೊಡು ಉಂಡು.
ಮುಂಬಾಯಿ ನಗರೊದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೬೦೩ ಚದರ ಕಿಲೊಮೀಟರ್. ಮಹಾನಗರ (ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್) ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೪೩೫೫ ಚದರ ಕಿಲೊಮೀಟರುಲು.

## ಬೊಂಬಾಯಿ-ಮುಂಬಾಯಿ
ಬೊಂಬಾಯಿ ಒಂಜಿ ಪೇಂಟೆ ಆದ್ ಅಸ್ತಿತ್ವೊಗು ಬತ್ತಿನಿ ೧೫೦೭ ಇಸವಿಡ್ ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರ್.
ಮುಂಬಯಿಗ್ ದುಂಬು ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಕಾಲೊಡು  ಬಾಂಬೆ (Bombay )  ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಊರುದಕುಲು ಬೊಂಬಾಯಿ ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.
ಭಾರತೊಗ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ತಿಕ್ಕಿಬುಕ್ಕೊ ಬಾಂಬೆ ಒಂಜಿ ರಾಜ್ಯ ಪಂದ್ ಅಸ್ತಿತ್ವಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ೧೯೬೦ರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಡತಿನ ಸಂಯುಕ್ತ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಆಂದೋಲನದ ಪರಿಣಾಮ ಪೊಸ ರಾಜ್ಯ **ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ** ಅಸ್ತಿತ್ವಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಬಾಂಬೆ ಐತ್ತ ರಾಜಧಾನಿ ಆಂಡ್. ಬಾಂಬೆಗ್ ೧೯೯೬ಡ್ ಮುಂಬಯಿ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ಕೊರಿಯೆರ್.

## ಉಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ
* ಮುಂಬೈ
* Mumbai

## ಚಿತ್ರ ಗ್ಯಾಲರಿ

File:Mumbai in India.png|thumb|ಭಾರತರೊಡು ಮುಂಬಾಯಿದ ತಾಣೊ|alt=ಭಾರತರೊಡು ಮುಂಬಾಯಿದ ತಾಣೊ
File:Mumbai 03-2016 72 Flora Fountain.jpg|thumb|ಫ್ಲೋರಾ ಫೌಂಟೈನ್, ಮುಂಬಾಯಿ|alt=ಫ್ಲೋರಾ ಫೌಂಟೈನ್, ಮುಂಬಾಯಿ
File:Victoria Terminus, Bombay (c. 1900).jpg|thumb|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಟರ್ಮಿನಸ್ ಮುಂಬಾಯಿ- ೧೯೦೦ ಇಸವಿ|alt=ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಟರ್ಮಿನಸ್ ಮುಂಬಾಯಿ ೧೯೦೦ ಇಸವಿ
File:Bandra-Kurla complex Bombay 3239.JPG|thumb|ಬಾಂದ್ರ-ಕುರ್ಲಾ ಸಂಕೀರ್ಣ-ಮುಂಬಾಯಿ
File:SuratAhmedabadMumbai 108.jpg|thumb|ಸಾಂತಾಕ್ರೂಸ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮುಂಬಾಯಿ
File:Churchgate railway station, Mumbai (2006).jpg|thumb|ಮುಂಬಾಯಿದ ಚರ್ಚ್ ಗೇಟ್ ಸ್ಟೇಷನ್ಡ್  ಜನಸಂದಣಿ


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
1.http://www.india.com/travel/mumbai/
2.https://wikitravel.org/en/Mumbai

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ವರ್ಗೊ:ಸಾರಿಗೆ
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಮಹಾನಗರೊಲು
ಮುಗ

**ಮುಗ** ದೈವರಾಧನೆಟ್ ದೈವೊತ ಮೊನೆಗ್ ಮುಗ ಏರುನ ಸಮಯಟ್ ಕಟ್ಟುನ ಒಂಜಿ, ಪಿತ್ತಾಳೆ, ಅತ್ತಡ ಬೇತೆ ಲೋಹೊಡು ಮಲ್ತಿನ ಮೋನೆತ ರೂಪೊ ಉಪ್ಪುನವು.
## ಅರ್ಥೊ
ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಮುಗ ಪಂಡಲಾ ಮೋನೆ, ಮುಖವಾಡ ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥಲ ಉಂಡು.

## ಮುಗ ದೀಪುನಾ
ಮುಗ ದೀಪುನಿ ಪಂಡ ದೈವ ಪಾತ್ರಿ ಅಣಿ ಕಟ್ಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ದೈವ ಚಾಕಿರಿದ ಒರಿ ದೈವದ ಮುಗೊನು ಪತೊಂದು ಬತ್ತ್ ದ್ ದೈವ ಪಾತ್ರಿನ ಮೋನೆಗ್ ದೀಪೆ. ಉಂದೆನ್ ಮುಗ ದೀಪುನಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಮುಗ ದೀಪುನಿ ಪಂಡ ದೈವ ಪಾತ್ರಿ ಅಣಿ ಕಟ್ಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ದೈವ ಚಾಕಿರಿದ ಒರಿ ದೈವದ ಮುಗೊನು ಪತೊಂದು ಬತ್ತ್ ದ್ ದೈವ ಪಾತ್ರಿನ ಮೋನೆಗ್ ದೀಪೆ. ಉಂದೆನ್ ಮುಗ ದೀಪುನಿ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಮುಗತ ಬಗೆಕುಲು
ದೈವೊಲೆನ ಮುಗ (ಮುಖವಾಡ)ತುಳುನಾಡ್ ಡ್ ಆರಾಧನೆ ದೆತೊನುನವು. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ನರಮಾಯನ್ಯ ಮೋನೆಗ್ ಉದ್ದ ನಾಲಯಿ, ಪಂಜಿ, ಪಿಲಿ ಇಂಚಿತ್ತಿ ನಮುನೆದ ಅನೇಕ ಮುಗೊಕುಲು, ಆಯಾ ದೈವೊಲೆಗ್ ಹೊಂದೊಂದು ಉಪ್ಪುವ. ಪಾಲೆದ ಮುಗೊಡ್ದು ಸುರುವಾದ್ ಕಂಚಿ, ಪಿತ್ತಾಲೆ, ಬೊಲ್ಲಿ, ಬಂಗಾರ್ದ ಮುಗೊಕ್ಕುಲುಲಾ ಉಲ್ಲ. ಮುಗನ್ ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ ಉಜ್ಜಾಲ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಣೆ ಮಂಚವುಡು ದೀಯೆರ್ಡ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ ಬಂಡಾರದೊಟ್ಟಿಗೆನೇ ದೀಪೆರ್. ಕೋಲ ನೇಮದ ಪೊರ್ತುಗು ಮುಗ ಏರುನವು, ಮುಗತ್ತ ಎಚ್ಚಿ, ಮ್ಮೂಗತ್ತ ನುಡಿಗಟ್ಟ್, ಮುಗ ಜಾಪಿನವು ಒಂಜೊಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಹಂತೊಲಾದುಲ್ಲ.

## ತುಳು ಗಾದೆ
ನರಮಾನಿ ಮುರಿ ಮೋನೆ ಮಲ್ತ್ ದಿತ್ತೆರ್ಡ 'ಮುಗೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಪುಂಡಿ ಬಾರ್ ದಕ್ಕ್ಂಡ ಒಂಜಿ ಮುಡಿ ಪೊರಿ ಆವು'ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಮುಡದಾಯ

ಕಾಶಿ ಕ್ಶೇತ್ರೊಡ್ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಯಾದಿತ್ತಿನ ಕಾಲಭೈರವೆ ಪನ್ಪಿನ ಶಿವ ಗಣ ಕದಿರೆದ ನಾಲ್ ಜೋಗಿ ಪುರುಷೆರೆಡ್ದ್ ತುಳುನಾಡೊರ್ಮೆ ಮುಡದಾಯೆ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ಡ್ ಮೆರೆಯೊಂದುಂಡು.

## ವೈದ್ಯನಾಥ
ಮುಡಿ

**ಮುಡಿ** ಅರಿ ಬಾರ್‌ನ್ ಅಲಪುನ ಮಲ್ಲ ಲಾಪು. ನಲ್ಪತ್ತ ರಡ್ಡ್ ಸೇರ್ ಇಪ್ಪುನಾ ಬೈಟ್ ಕಟ್ಟಿನ ಉರುಂಟು ಉಪ್ಪಿ ಕಟ್ಟ್‌ನ್ ಮುಡಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಲತೆತ ಮಾಪು ಸುಮಾರ್ ೩೯ ಕೆಜಿ ತೂಕುಂಡು.

## ಬೇತೆ ಅರ್ಥೊ
**ಮುಡಿ** ಪದಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅರ್ಥೊಲು ಉಂಡು.
*ಕನ್ನಡೊದ ಮಿಡಿ ಪದೊಕ್ಕು ತುಳುಟು ಮುಡಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಕುಕ್ಕುದ ಮುಡಿ, ಅಪ್ಪೇ ಮುಡಿ, ತೌತೆದ ಮುಡಿ, ಪೇರೊಲ್ದ ಮುಡಿ ಇಂಚ ಆಲಪಲೊಕ್ಕು ಮುಡಿ ಪದೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್.
*ಭೂತೊಗು ಮುಡಿಕಟ್ಟುನ ಪದೊ ಭೂತಾರಾಧನೆಡ್ ಉಂಡು.
*ದೇವೆರೆಗ್ ಪರಕ್ಕೆ ಸಂದಾಯ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮುಡಿತ ಪರಕ್ಕೆ ಕೊರ್ಪುನ ಉಂಡು. ವಿಟ್ಲದ ಕೇಪು ಉಳ್ಳಾಳ್ತಿ ಜಾತ್ರೆಗ್ ಮುಡಿ ಒಪ್ಪಾವುನ ಕಜಂಬು ಕ್ರಮೊದ ಆಚರಣೆ ಇನಿಲಾ ನಡತೊಂದುಂಡು.
*ತರೆ ಕಟ್ಟುನೆಗ್ ಮುಡಿ ಅರ್ಥೊ ಉಂಡು. ಮಹಾಭಾರತೊಡು ದ್ರೌಪದಿನ ಸಿರಿಮುಡಿಕ್ಕ್ ಕೈಪಾಡಿಯೆ ದುಶ್ಶಾಸನೆ ಪನ್ಪಿ ಸಂದರ್ಭ ಉಂಡು.
*ಕಂಡೊಡು ಕೊಯಿಲಾದ್ ಬಾರ್, ಬಿತ್ತ್, ಅರಿನ್ ಮುಡಿ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಬಾರ್ದ ಮುಡಿ, ಅರಿತ್ತ ಮುಡಿ, ಬಿತ್ತ್ ಮುಡಿ ಇಂಚ ಅರ್ಥೊ ಉಂಡು.
*ಮಾಮಿ ನೆರಿಯಲ್ಂದ್ ಪಂಡ್ದ್ ಮರ್ಮಾಲ್ ಮುಡಿ ಬಾಪಾಯಳ್ ಪನ್ಪಿ ಗಾದೆ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಮುಡಿ ಪಂಡ ಮುಸುಂಟು ಪನ್ಪಿ ಅರ್ಥೊ ಅಪುಂಡು. ಮುಡಿ ಬಾಪಾವುನೆ, ಮುಸುಂಟು ಬಾಪವುನೆ.

## ನಂಬೊಲಿಕೆ
*ಪೊಸ ಇಲ್ಲ್ ಒಕ್ಕೆಲಾನಗ ಮರತ್ತ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತಿನಾಯೇ ಎದುರುದ ದಾರಂದೊಡು ಮುಡಿತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಉಂತುದು ಉಲಿಟ್ಟ್ ಮರೊಕ್ಕು ಗಿರೆ ಪಾಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಡಿ ಪುರೆಪುವೆರ್- ಆ ಮುಡಿ ಮರತ್ತ ಬೇಲೆದಾಯಗ್
*ಪೊಸ ಇಲ್ಲ್ ಪೊಗ್ಗನಗ ಪೆತ್ತ ಕಂಜಿ ಪೊಗ್ಗಾಯಿಲೆಕ್ಕ, ಅರಿ, ದಾನ್ಯ ಉಲಯಿ ಕೊನೊನಗ ಅರಿತ್ತ ಮುಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾರ್‌ದ ಮುಡಿ ಉಲಯಿ ಕೊನೊಪುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು

## ಮಾನ್ಪರೆ ಬಲ್ಲಿ
*ಮುಡಿತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಕುಲ್ಯರೆ ಬಲ್ಲಿಗೆ

## ಪಿದಾಯಿ ಕೊಂಡಿ
* ಅರಿತ್ತ ಮುಡಿ ಮಲ್ಪುನ ಎಂಚ ಪಂಡ್‍ದ್ ಒಂತೆ ವಿವರೊ ಮೂಲುಂಡ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ಸೊತ್ತುಲು
ಮುದ್ದು ಮೂಡುಬೆಳ್ಳೆ

thumb|ಮುದ್ದು ಮೂಡುಬೆಳ್ಳೆ
**ಮುದ್ದು ಮೂಡುಬೆಳ್ಳೆ** ಆಕಾಶವಾಣಿದ ಹಿರಿಯ ಶ್ರೇಣಿದ ಉದ್ಘೋಷಕೆರಾದ್ ತುಳು ಬಾಸೆದ ಬುಲೆಚ್ಚಿಲ್‍ಗಾದ್ ಬೇಲೆ ಬೆಂದಿನಾರ್. ಮೇರ್ ತನ್ನ ಬೇಲೆದ ಪೊರ್ತುಡು ೧೫೦ದಾತ್ ನಾಟಕ, ರೂಪಕಲೆನ್ ಬರೆದ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಆಕಾಶವಾಣಿಡ್ ಪ್ರಸಾರೊ ಆತ್ಂಡ್. ೨೦೦೯ಡುಲಾ ಮೇರೆನ ನಾಟಕೊಗು ಆಕಾಶವಾಣಿ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಬಾನುಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಡ್ ಸುರುತ್ತ ಬಹುಮಾನ ತಿಕ್‍ದ್ಂಡ್. ಆರೆನ ೨೦೧೩ಟ್ ಪದಪಾಡ್ದನ ಪಣ್ಪನಾ ತುಳು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ರೂಪಕ ರಾಷ್ಟ್ರೊಮಟ್ಟದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕನತ್ಂಡ್.

## ಪುಟ್ಟು ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಲ್ಯ
ಉಡುಪಿ ತಾಲೂಕುದ ಮೂಡುಬೆಳ್ಳೆದ ಕಪ್ಪಂದ ಕರಿಯಡ್ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್‍ನಾರ್, ಮೂಡುಬೆಳ್ಳೆದ ಸಂತ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಚರ್ಚ್‌ದ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಾಲೆಡ್ ಓದಿಯೆರ್.

## ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸೊ
# ಎಂ.ಜಿ.ಎಂ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಪಿ.ಯು.ಸಿ, ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಝಾ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಪದವಿ
# ಕನ್ನಡಡ್ ಎಂ.ಎ. ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ
# ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಡ್ ಎಂ.ಎ.
# ಕೊಂಕಣಿ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯಡ್ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಡಿಪ್ಲೊಮೊ
# ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಡಿಪ್ಲೊಮೊ
# ಅಕೌಂಟ್ಸ್ ಡಿಪ್ಲೊಮೊ
# ಬಿಸ್‍ನೆಸ್ ಕರೆಸ್ಪಾಂಡೆನ್ಸ್ ಡಿಪ್ಲೊಮೊ
# ನಾಟಕ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತ ಸರಕಾರದ ಯುವಜನ ಮುಂದಾಳತ್ವ ತರಬೇತಿಲ್
# ಆಕಾಶವಾಣಿದ `ಬಿ-ಹೈ' ಶ್ರೇಣಿದ ನಾಟಕ ಕಲಾವಿದೆ
# `ಬಿ' ಶ್ರೇಣಿದ ಲಘುಸಂಗೀತ ಗಾಯಕೆ

## ಉದ್ಯೋಗೊ
# ಅರೆನ ೧೫ನೇ ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯರ್ದ್ ಗಳಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಶಿಕ್ಷಣ
# ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ತಿಕ್‍ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೊಂಬಾಯಿಡ್‍ಲಾ ಖಾಸಗಿ ಉದ್ಯೋಗೊಲು
# ೧೯೭೬-೧೯೮೫ ಮುಟ್ಟ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಇಲಾಖೆಡ್ ಬೇಲೆ
# ೧೯೮೫ಟ್ ಕುಡ್ಲದ ಆಕಾಶವಾಣಿದ ಹಿರಿಯ ಶ್ರೇಣಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಸಾರಕೆ, ೨೦೧೩ಟ್ ಹಿರಿಯ ಶ್ರೇಣಿಡ್ ನಿವೃತ್ತಿ
# `ಮಂಗಳೂರು ದರ್ಶನ' ಸಂಪುಟದ ಉಪಸಂಪಾದಕೆ
# ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರು ಅಧ್ಯಯನ ಪೀಠದ ನಿರ್ದೇಶಕೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಬೆಂದೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್

## ಬೂಕುಲು
# ಚೆರಾನ್ ರಹಸ್ಯ (ಪತ್ತೇದಾರಿ ಕಾದಂಬರಿ) ೧೯೭೨
# ನಮನ (ಕವನ ಸಂಕಲನ) ೧೯೭೮
# ಓದುತ್ತೀರಾ ನನ್ನ ಕಥೆ (ಕಥಾ ಸಂಕಲನ) ೧೯೮೪
# ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು (ಕಥಾ ಸಂಕಲನ) ೧೯೯೦
# ಗೂಢ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು (ಕಥಾ ಸಂಕಲನ) ೧೯೯೭
# ಸುಖಧ್ವನಿ (ಕಥಾ ಸಂಕಲನ) ೨೦೦೭
# ಉದಿಪು (ತುಳು ಕಥಾ ಸಂಕಲನ) (ಎಂ.ಎ.ಗ್ ಪಠ್ಯವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್) ೧೯೮೭
# ಒಸಯೊ (ತುಳು ಕಥಾ ಸಂಕಲನ) (ಅಕಾಡೆಮಿರ್ದ್ ಬಹುಮಾನ ತಿಕ್ಕ್ ನ) (ಪಠ್ಯವಾದುಂಡು) ೧೯೯೪/೨೦೧೪
# ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ (ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರ) ೧೯೯೦
# ಜಾನಪದ ಇನೆರೂಪಕೊಲು (ತುಳು ಜಾನಪದ) ೧೯೯೧
# ನಮ ಎಡ್ಡನಾ ಊರ್ಯೆಡ್ಡೆ (ಏಕಾಂಕ ನಾಟಕಗಳು) ೧೯೯೧
# ಮೂಲ್ಕಿ ಸೀಮೆಯ ಅವಳಿ ವೀರರು ಕಾಂತಬಾರೆ ಬೂದಬಾರೆ(ಸಂಶೋಧನೆ) ೧೯೯೮, ಪರಿಷ್ಕೃತ ಅಧ್ಯಯನ ೨೦೧೧
# ಪೂವರಿ (ತುಳು ಅಧ್ಯಯನ ಲೇಖನಗಳು)(ಅಕಾಡೆಮಿರ್ದ್ ಬಹುಮಾನ ತಿಕ್ಕ್ ನ) ೧೯೯೯
# ನಾಡುನುಡಿಯಿದೊಂದು ಬಗೆ (ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಧ್ಯಯನ)(ಭಾರತೀಯ ಭಾಷಾ ಸಂಸ್ಥೆರ್ದ್ ಪುರಸ್ಕರ ಪಡೆಯಿನ) ೨೦೦೪ ಬುಕ್ಕೊ ೨೦೦೭ ಮುದ್ರಣ
# ಸತ್ಯದ ಸುರಿಯ ಸಾಯದ ಪಗರಿ (ತುಳು ಕಾದಂಬರಿ) (ಪಣಿಯಾಡಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆಯಿನ) ೨೦೦೪
# ಒಸಯೊ (ತುಳು ಕತೆಕ್ಲು)ಪರಿಷ್ಕೃತ ೨೦೧೪
# ಬಜಿಲ್ ಬಣ್ಣಂಗಾಯಿ (ತುಳು ಬಾಸೆ,ಸಾಹಿತ್ಯ,ಸಂಸ್ಕೃತಿಗ್ ಸಂಬಂಧವಾಯಿನ ಲೇಖನಲು)೨೦೧೪
# ಪದ್ದೆಯಿ (ತುಳು ಕಾದಂಬರಿ-ಸಂಜೆವಾಣಿ ಧಾರಾವಾಹಿ) ೨೦೦೬
# ತುಳು ರಂಗಭೂಮಿ (ಅಧ್ಯಯನ) ೨೦೦೫
# ಉಳ್ಳಾಲ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಲ್ಯೆರ್ (ಅನುವಾದ, ಕೊಂಕಣಿ ಮೂಲ:ಬಸ್ತಿ ವಾಮನ ಶೆಣೈ) ೨೦೦೭
# ಕನ್ನೆಗ (ತುಳು ಕವನ ಸಂಕಲನ) ೨೦೦೯
# ಮಾನವತಾವಾದಿ ಜಗದ್ಗುರು ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ (ಬದುಕು-ಸಂದೇಶ) ೨೦೧೨
# ಮೂಡುಬೆಳ್ಳೆ ಕತೆಗಳು (ಸಮಗ್ರ ಕಥಾಸಂಕಲನ) ೨೦೧೩
# ಬಜಿಲ ಬನ್ನಂಗಾಯಿ (ತುಳು ಅಧ್ಯಯನ ಲೇಖನೊಲು) ೨೦೧೪
# ಕಾಂತಬಾರೆ ಬೂದಬಾರೆ ಜನ್ಮಕ್ಷೇತ್ರ ಕೊಲ್ಲೂರು-ಕ್ಷೇತ್ರ ಪರಿಚಯ ೨೦೧೫
# ತುಳು ಜನ ಜಾನಪದ (ತುಳು ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನದ ಕನ್ನಡ ಕೃತಿ) ೨೦೧೫

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
# ಮೊಗವೀರ (ಮುಂಬಯಿ)ಪತ್ರಿಕೆದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಲೇಖಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೧೯೮೦
# ಭಾರತೀಯ ಜೇಸೀಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಲಲಿತಕಲೆ ವಿಭಾಗೊ) ೧೯೮೬
# ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಬಹುಮಾನಲು ೧೯೯೬, ೨೦೦೧, ೨೦೦೯
# ಗೋರೂರು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ (ಕಾಂತಾಬಾರೆ ಬೂದಬಾರೆ ಬೂಕುಗು) ೧೯೯೮
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಲೇಖಕರು
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುಸಾಹಿತ್ಯ
ಮುಧೋಳ ನಾಯಿ

ನಾಯಿಲ್ ನರಮಾನ್ಯನ ವಿಶ್ವಾಸೊದ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಅಂಚಾದ್ ನಾಯಿಲೆನ್ ಜನಕುಲು ತನ್ನ ಇಲ್ಲನ್ ಕಾಪೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಸಾಂಉವೆರ್. ಕರ್ಣಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮುಧೋಳದ ಬೊಂಟೇದ ನಾಯಿ ಪ್ರಪಂಚೊಡೆ ಭಾರಿ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ಜಾತಿ ನಾಯಿ. ತನ್ನ ಚರ್ಬಿದಾಂತಿನ ಬಿರುತ ಲೆಕಂತಿನ ಶರೀರ. ಭಾರಿ ಸೂಕ್ಸ್ಮ ಕಣ್ಣ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಬಿ, ಬಿರುಡ್ದ್ ಬುಡ್ನ ಪಗರಿತ ಲೆಕೊಂತಿ ಬಲಿಪು ಈ ನಾಯಿಲೆನ ವಿಶೇಷ. ಸೊಂಡೂರುದ ರಾಜ ಮನೆತನ ಈ ನಾಯಿಲೆನ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೀತಿಡ್ ಬುಲೆಪಾದ್ ಈ ತಳಿನ್ ಒರಿಪಾಯೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ವರ್ಗೊ:ನಾಯಿ
ಮುನ್ಚಿ

ಮುನ್ಚಿಡ್ ರಡ್ಡ್  ವಿದೊಕುಲು ಉಂಡು.

ಒಂಜಿ 
### ಎಡ್ಡೆ ಮುನ್ಚಿ

ನನೊಂಜಿ 
### ಕಜಿಪುದ ಮುನ್ಚಿ

ಕನ್ನಡೊದ **ಮೆಣಸು** ತುಳುಟು **ಮುನ್ಚಿ**. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಡ್ **'ಚಿಲ್ಲಿ**' ಪನ್ಪೆರ್. ಹಿಂದಿಡ್ **ಮಿರ್ಚಿ** ಪನ್ಪೆರ್.  ಮುನ್ಚಿಂದ್ ಪಂಡ ಕಾರೊ ಪನ್ಪುನ ಅರ್ತೊ ಉಂಡು. ಅವು ಷಡ್ರಸೊಡು ಒಂಜಿ. ತುಲುವೆರೆ ಅಟಿಲ್‍ಡ್ ಮುಂಚಿಗ್ ಮುಕ್ಯ ಸ್ತಾನ ಉಂಡು. ಉಂದ್ ಕಾರ ಇತ್ತಿನೆರ್ದ್ ಕಜಿಪುಗ್ ಕಾರ ಕೊರೆರೆ ಮುಂಚಿನ್ ಗಲಸುವೆರ್. ಮುನ್ಚಿ ನಮೊನ ದೇಸೊಗು ಪಿದಾಯಿಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ. ಆಂಡ ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ಮುನ್ಚಿಲು ನಮೊನಲ್ತ್ ಬೇತೆ ದೇಸೊಗು ಪೋಪುಂಡು. ಅಯಿಟ್ಟ್ ಎಡ್ಡೆ ಮುನ್ಚಿಲಾ ಒಂಜಿ. ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಯುರೋಪುದಕ್ಲೆಗ್ ಭಾರತೊಡ್ದು ಎಡ್ಡೆಮುನ್ಚಿನ್ ರಫ್ತು ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್ಗೆ.
ಮುನ್ಚಿಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜಾತಿಲುಂಡು.

## ಹರೇಕಳ ಮುಂಚಿ
ಈ ಮುಂಚಿನ್ ಪಾವೂರು, ಹರೇಕಳ, ಬುಕ್ಕೊ ಅಂಬ್ಲಮೊಗರು ಪನಿನ ಊರುಡ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಸುದೆ ಬರಿಟ್ ಬುಲೆಪೆರ್. ಹರೇಕಳನ್ ತುಲುಟ್ 'ಪರ್ಯಲ' ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚಾದ್ **ಪರ್ಯಲ ಮುಂಚಿ** ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದ್ ಮಸ್ತ್ ಕಾರ ಇತ್ತ್ತಿನೆಡ್ದಾವರ ಉಪ್ಪಡ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮೀನ್ ಮಾಸದ ಅಟಿಲ್ ಡ್ ಈ ಮುಂಚಿನ್ ಜಾಸ್ತಿ ಗಲಸುವೆರ್.

## ಬ್ಯಾಡಗಿ ಮುಂಚಿ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಡಕಾಯಿದ (ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ) "ಬ್ಯಾಡಗಿ' ಪನ್ಪಿನ ಊರುಡ್ ಬುಲೆಪೆರ್. ಈ ಮುಂಚಿ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುನೆರ್ದ್ 'ಉದ್ದದ ಮುಂಚಿ' ಪಂದ್ಲ ಪನ್ಪೆರ್.ಈ ಮುಂಚಿ ಕಾರ ಕಮ್ಮಿ. ಆಂಡ ರಂಗ್ ಕಡು ಕೆಂಪು. ಅಟಿಲ್ಗ್ ಎಡ್ಡೆ ರಂಗ್ ಕೊರೆರೆ ಈ ಮುಂಚಿನ್ ಗಲಸುವೆರ್.

## ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿ

ಎಡ್ಡೆಮುನ್ಚಿ

## ಗಾಂಧಾರಿ ಮುಂಚಿ
ಗಾಂಧಾರಿ ಮುನ್ಚಿ

## ಕೆಂಪು ಗಾಂದಾರಿ ಮುನ್ಚಿ

## ಬೊಳ್ದು ಗಾಂದಾರಿ ಮುನ್ಚಿ

## ಮುಂಚಿದ ಉಪಯೋಗ
ಕಾಯಿಮುಂಚಿನ್ ನೀರ್ ಉಪ್ಪಡ್ ಗ್, ತರಕಾರಿ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುನಗ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. ಮೀನ್ದ ಸಾರ್ ಕೊದ್ಯನಗ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ಪಾಡುವೆರ್, ನುಂಗೆಲ್ ಮುಂಚಿ ಕಜಿಪುದ ಸಂಬರದೊಟ್ಟುಗು ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಅವೆನ್ ಪೊಡಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಸಾಂಬಾರ್ ಪೊಡಿ, ಮುಂಚಿದ ಪೊಡಿ, ಗರಮ್ ಮಸಾಲೆ ಮಾತಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದೀರ್ಸಲೆ ಮುಂಚಿ ನೀರ್ ಉಪ್ಪಡ್ ಗ್ ಮಾತ್ರ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿ, ಮರ್ದ್ ಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಬರದ ಲೆಕ್ಕ ಮಾತಾ ಕಜಿಪುಗು ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. ಇಲ್ಲಡ್ ಅರಿ, ಸಕ್ಕರೆ ಎಂಚ ಬೋಡ ಮುಂಚಿ ಬೋಡೇ ಬೋಡು, ಸಾರ್, ಕೊದ್ದೆಲ್, ತರಕಾರಿ ಆಜಾವೆರೆ, ತಿಂಡಿ ಮಲ್ಪರೆ, ಮೀನ್ ಮಾಸದ ಕಜಿಪು ಒವ್ವೇ  ಆವಡ್ ಐಕ್ ಮುಂಚಿ ಬೋಡೇ ಬೋಡು.

## ಗಾದೆ
* ಆಯೆ ಮುನ್ಚಿದ ಲೆಕೊ ಪೊತ್ತುವೆ.
* ಆಯೆ ಗಾಂಧಾರಿ ಮುನ್ಚಿದ ಲೆಕೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತರಕಾರಿಲು
ಮುಯ್ಯೆರ್

ಉಂದು ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ. ಸುಳ್ಯೊ, ಪುತ್ತೂರು, ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ, ಕಡಬೊಡ್ ತುಳುಟು ಇಂದೆಕ್ **ಮೇರ್** ಪನ್ಪುನು. ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ಡ್ Rabit ಪನ್ಪೆರ್. ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆಡ್ खरगोश/Kharagosh ಪನ್ಪೆರ್. ಮೇರ್ ತಪ್ಪು ಪಂತಿ ತಿನ್ಪುನು. ಅಂಚಾದ್ ಇಂದೆನ್ ತಪ್ಪುಮೇರ್ಂದ್ ಪನ್ಪುನು. ಕುಡ್ಲತ ತುಳುಟು **ಮುಯ್ಯೆರ್** ಪನ್ಪೆರ್. ಕುಡ್ಲತಕುಲೆ ಬಾಸೆಡ್ ಮೇರ್ ಪಂಡ ಇಂಬೆರ್ ಪನ್ಪುನ ಅರ್ತೊಲಾ ಆಪುಂಡು. ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ ಮುಗ್ಗೆರ್ ಪನ್ಪುನ ಪದೊಲಾ ಉಂಡು. ಆಂಡ ಕನ್ನಡೊಟು **ಮೊಲ** ಪನ್ಪೆರ್.

## ಮುಯ್ಯೆರ್/ಮೇರ್/ಮೊಲತ ಇದೊ
ಉಂದೆತ ವರ್ಗೊ ಲ್ಯಾಗೋ ಮೋರ್ಘ ಪಂದು. ಮೊಲೊಟ್ ಯುರೊಪಿಯನ್ ಮೊಲ, ಹತ್ತಿ ಬಾಲದ ಮೊಲ ಪನ್ಪಿನ ಬಗೆಕುಲ್ ಉಲ್ಲ. ಮೊಲ ದಿನೊಕ್ ಸರಾಸರಿ ೮-೪ ಗಂಟೆ ನಿದ್ರೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆತ ಕಿಂಜ್ನಿ ದೀಪಿನ ಪೊರ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿರ್ದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮುಟ್ಟ. ಒಂಜಿ ಪೊಣ್ಣು ಮೊಲ ೮೦೦ ಕಿಂಜ್ನಿಲೆನ್ ಅವ್ ಬದುಕುದು ಉಪ್ಪನ ಮುಟ್ಟ ಪೆದ್ದುಂಡು.
#ಕಾಡ್ ಮೇರ್ - ಕಾಡ್‍ತ ಮೇರ್ ತಬುಕು ತಬುಕುಂದು ಲಾಯ್ತೊಂದು ಪೋಪುಂಡು. ಮೇರ್ ಬಲಿಪುನೆನೊ, ಲಾಯಿಪುನೆನೊ ಪನಿಯರೆ ಆಪುಜಿ.
#ಸಾಂಕ್‍ನ ಮೇರ್ - ಸಾಂಕ್‍ನ ಮೇರ್ ಗೂಡುತ ಉಲಾಯಿಡೇ ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಮೇರ್‍ದ ತೆನಸ್
ಉಂದು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ (ಮಾಸ ತಿನಂದಿನ). ಉಂದೆಕ್ ತೊಪ್ಪು, ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಇಸ್ಟ. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರಂಗುದ ಮೊಲ ಉಂಡು. ಉಂದು ಲೆಪೊರೆಡಿ ಕುಟುಂಬೊ ಸೇರ್ದುಂಡು.

## ಮೇರ್‍ದ ಮಾಸೊ
ಉಂದೆತ ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪು.

## ಮೇರ್‍ದ ಕತೆ
ಪಂಚತಂತ್ರೊ ಕತೆಟ್ ಮೆರ್‍ದ ಕತೆ ಬರ್ಪುಂಡು. ತುಳುತ ಕತೆಲೆಟ್‍ಲಾ ಈ ಕತೆಕುಲು ತಿಕುಂಡು.

## ಗಾದೆಲು
* ಆನೆ ಲದ್ದಿ ಪಾಡ್ಂಡ್ಂದ್ ಮೇರ್‌ಲ ಲದ್ದಿ ಪಾಡಿಲೆಕೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨
ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಪಂತೊಗು ಮಲ್ಲೆ ಮಲ್ತಿನ ಲೇಕನೊ
ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ಮುರುಡೇಶ್ವರ

**ಮುರುಡೇಶ್ವರ** ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಭಟ್ಕಳ ತಾಲೂಕುಡು ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಇಪ್ಪುನ ಮುರುಡೇಶ್ವರ ಈಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿನ ದೇವಸ್ತಾನೊ ದಾರ್ಮಿಕ ಪುಣ್ಯೊ ಜಾಗೆ ಅದಿತ್ತ್‌ದ್, ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್‍ಲಾ ಪುದರ್ನ್ ಪಡೆದ್ಂಡ್. ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ಮುಟ್ಟೊಡು ಇಪ್ಪುನ ಈ ಊರು ಲೋಕೊಡು ಮಾಮಲ್ಲ ಎತ್ತರದ ಶಿವನ ವಿಗ್ರಹೊಗ್ ಪುದರಾತಿನ ಕ್ಷೇತ್ರೊ. ಮುರುಡೇಶ್ವರ ದಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್, ಜನಕುಲು ಬತ್ತ್‌ದ್ ತುಪುನಂಚಿನಲ ಜಾಗೆ.

## ಮುರುಡೇಶ್ವರದ ವಿಶೇಷತೆಲು
ಮುರುಡೇಶ್ವರಡ್ ಶಿವನ ಲಿಂಗ ಉಂಡು, ಅಯಿತೊಟ್ಟಿ ಏಷ್ಯಾಡೆ  2ನೇ ಎತ್ತರೊದ ಶಿವನ ಪ್ರತಿಮೆ. ಉಂದು ಬುಕ್ಕೊ ಮಾಮಲ್ಲ ಎತ್ತರೊದ ರಾಜ ಗೋಪುರ.  ಈ ದೇವಸ್ತಾನೊ ಬಕ್ತೆರೆನ್ ಮಾತ್ರ ಒಯಿಪಂದೆ ಪಿದಯಿಡ್ದ್ ಬರ್ಪುನ ಬೆತೆ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ತುಪಿನಂಚಿನ ಜಾಗೆಲ ಅತ್ಂಡ್. ಇಂಚಿಪ್ಪೊಗು ಮುಲ್ಪ ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಸೀತಾ ದೇವಿನ ಮೂರ್ತಿನ್ ಸೇರ್ದಿನಂಚಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಶನಿ ದೇವಾಲಯನ್‌ಲಾ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  ಮುಲ್ಪದ ಸಮುದ್ರೊಡು ನೀರಾಟಗೊಬ್ಬುನನೆ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲು.  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಡ್ದ್ ಊರುಗು ಪೊಗ್ಗುನಗ ಮಹಾದ್ವಾರನ್ ತೂಂಡ ಕಣ್ಣ್ ಜಿಂಜುಂಡು.  ದೇವಸ್ತಾನೊಗ್ ಮುಟ್ಟ ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತ್‌ನಗ ರಡ್ಡ್ ಆನೆ ಜನಕ್ಲೆನ್ ಕಯಿತಲ್ ಒಯಿಪುಂಡು.

## ಪುರಾಣೊದ ಕತೆ
ಗೋಕರ್ಣದ ಆತ್ಮಲಿಂಗ ಸ್ತಾಪನೆಯಾನಗನೆ ನನಲ ಕೆಲವು ಲಿಂಗೊಲು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಸ್ತಾಪನೆ ಆತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪುನ ಪುರಾಣ ಕತೆ ಉಂಡು.  ಬೇತೆ ನಾಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಂಡ ಮುರುಡೇಶ್ವರ, ಗುಣವಂತೇಶ್ವರ, ಧಾರೇಶ್ವರ ಬುಕ್ಕೊ ಸಜ್ಜೇಶ್ವರ.ಮುರುಡೇಶ್ವರ ಕಡಲ್ದದಂಡೆಡ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡ್ದಿಂಚಿಲ ದಾರ್ಮಿಕತೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಐತಿಹಾಸಿಕತೆಗ್ ಪುದರ್ ಪೊತಿನ ದೇವಸ್ತಾನ ಅತ್ಂಡ್.  ಅಂಚೆನೆ ಇತ್ತೆಗ್‌ಲಾ ಅಲ್ಪ ಹಾಡುಹಳ್ಳಿದ ಸಾಳ್ವ ದೊರೆಕುಲು ಕಟ್ಟಾಯಿನ ಬಸದಿ, ತೀರ್ತಂಕೆರೆರ್‌ನ ಮೂರ್ತಿಲು, ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಲು,  ಕೆರೆ, ವೀರೆರ್ನ ಇಲ್ಲ್, ವೀರಕಲ್ಲ್‌ಲು, ಮರಡ್‍ದ್ ಮಲ್ತ್‌ನ 16 ಮಾಸತಿದ ಮಾಸ್ತಿಕಲ್ಲ್ ಗುರುತುಲು, ಇಂದೆಕ್ ಪುರ ಕಿರೀಟ ದೀಡಿತಿಲೆಕ ಪೊರ್ಲುದ ಜಾಗೆಡ್ ಮಿಂಚೊಂದಿಪ್ಪುನ ಮುರುಡೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ತಾನೊ ಬುಕ್ಕೊ ದುಂಬುದ ಕಾಲದ ದೇವಸ್ತಾನೊದ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಗುರುತುಲೆನ್ ತುವೊಲಿ.

## ಚಿತ್ರೊಲು

File:Long view of murudeshwar.jpg|thumb|ಮುರುಡೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ತಾನೊದ ಶಿವನ ವಿಗ್ರಹೊ
File:Lord Shiva the tallest statue @ Murudeswar.jpg|ಮುರುಡೇಶ್ವರದ ಅತಿ ಎತ್ತರೊದ ಮೂರ್ತಿ ಶಿವ ದೇವರ್
File:Tower of Murudeswar.jpg|ಮುರುಡೇಶ್ವರದ ಗೋಪುರ 
File:Murudeshwar temple from beach.jpg|ಕಡಲತೀರೊದ ಮುರುಡೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ತಾನೊ
File:Murudeshwar Full view.jpg|ಮುರುಡೇಶ್ವರ ಪೂರ್ತಿ ನೋಟೊ
File:Lord Shiva statue at Murudeshwara.jpg|ಮುರುಡೇಶ್ವರದ ಶಿವ ಮೂರ್ತಿ
File:Murudeshwar shiva.JPG|ಶಿವನ ಮೂರ್ತಿ 
File:Murudeshwar Temple Shiva.jpg|ಶಿವನ ಮೂರ್ತಿ 
File:Statue of Nandi at Murudeshwar Temple.jpg|ಮುರುಡೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ತಾನೊದ ನಂದಿ ಮೂರ್ತಿ
File:Murdeshwar temple gopuram.jpg|ಮುರುಡೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ತಾನೊದ ಗೋಪುರ
File:Murudeshwara Temple.JPG|ಮುರುಡೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ತಾನೊದ ಶಿಕರೊ
File:Karwar Pictures - Yogesa 08.JPG|ಓಡ ಬುಕ್ಕೊ ಜೆಟ್ ಸ್ಕೀಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಊರುಡೇಶ್ವರ ಕಡಲಬರಿ


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು/ದೇವಸ್ಥಾನ
ಮೂಕಜ್ಜಿಯ ಕನಸುಗಳು

**[[:en:Mookajjiya Kanasugalu|ಮೂಕಜ್ಜಿಯ ಕನಸುಗಳು]]** ಕೋಟ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಇಂಬೆರ್ ಬರೆಯಿನ ಒಂಜಿ ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆದ ಕಾದಂಬರಿ. ಈ ಕಾದಂಬರಿಗ್ ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ತಿಕ್‍ದ್‍ಂಡ್.

## ಮೂಕಜ್ಜಿ ಪ್ರಕಟಣೆ
* ರಚನೆ : ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ
* ದೇಸೊ : ಭಾರತೊ
* ಬಾಸೆ : ಕನ್ನಡೊ
* ಪ್ರಕಾರೊ : ಕಾದಂಬರಿ
* ಪ್ರಕಾಶಕೆರ್ : ಎಸ್ ಬಿ ಎಸ್ ಪ್ರಕಾಶಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಿತರಕೆರ್
* ಪ್ರಕಟಣೆ : ೧೯೬೮
* ಪುಟೊ : ೨೭೨
* ಪ್ರಶಸ್ತಿ : ಜ್ಞಾನಪೀಠೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* isbn ಸಂಖ್ಯೆ : 9788172850623

## ಮೂಕಜ್ಜಿನ ಬಗೆಟ್ ರಡ್ದ್ ಬಾಸೆ
ಅಜ್ಜಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪುಳ್ಳಿನ ನಡುಟೆ ನಡಪುನ ಸಂಭಾಷಣೆನ್ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತೆರ್ ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲುಡೆ ಮೊಡೆದ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಪುಳ್ಳಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗ್ ಅಜ್ಜಿ ತನ್ನೊ ಅನಿಸಿಕೆಗ್‍ಳೆನ್ ಪಂಡೊಂದು ಇನಿತ ನರಮಾನ್ಯೆರ್‍ಗ್ ಇಪ್ಪುನ ದಿಂಜ ಬಗೆತ ಗೊಂದಲೊಲನ್ ಬುಡ್ಪಾದ್ ಪನ್ತೆರ್. ಈ ಕಾದಂಬರಿಡ್ ಬರ್ಪುನ ಮೂಕಜ್ಜಿಗ್ ಒಂಜಿ ಆಚಿರೊದ ಸಾಮರ್ತಿಗೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅವು ಎಂಚಿನ ಪಂಡ ಒವ್ವೇ ವಸ್ತುನು ಅತ್ತಂಡ ನರಮಾನ್ಯನ್ ತೂನಗ ಅಕ್ಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಕನೊ ಕಟ್ಟುನೆ. ಪಂಡ ಉಂದು ನಿದ್ರೆಡ್ ಬೂರುನ ಕನೊ ಅತ್ತ್. ಎಚ್ಚರಿಗೆಡ್ ಇಪ್ಪುನಗನೆ ಬೂರುನ ಕನೊ. ಈ ಕಾದಂಬರಿದ ಕಥಾನಾಯಕಿ *ಮೂಕಜ್ಜಿ* ತನ್ನೊ ಕನೊತ ಬಗೆಟ್ ಆಳ್ ಪುಳ್ಳಿನ ಒಟ್ಟುಗು ಪಂಡೊನುವಳ್. ಈ ಕನೊಕುಲು ನರಮಾನ್ಯನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ದೇವೆರೆ ಸ್ವರೂಪೊದ ಬಗೆಟ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಮಸ್ತ್ ಪಾತ್ರೊಲು ಬತ್ತ್ ಪೋಂಡಲಾ ಅಜ್ಜ್ಜಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪುಳ್ಳಿನ ಪಾತ್ರೊಲು ದುಂಬಾದ್ ಒರಿಪುಂಡು. ಅಕ್ಲಕ್ಲೆನ ಪಜಿ ನಂಬುಗೆಲು ಬೇತೆಕ್ಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ತುಂಬಾಯಿನ ಜನೊಕ್ಲೆ ಕತೆಲಾ ಮುಲ್ಪ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ ಇನಿತ ನಮೊಕ್ ಅವು ಕೇನಂದೆ ಪೋದ್ ಕೆಲವು ಯಾತನೆದ ಧ್ವನಿಕುಲೆನ್ ಕಾದಂಬರಿಕಾರೆರ್ ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲಾದ್ ಮನಸ್ಸ್‍ಗ್ ತಾಗುಲೆಕ ಪುಟೊಕ್ಲೆಡ್ ಕೊನತ್ತೆರ್.,

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಬೂಕುಲು
ಮುಂಕುತ್ತಿ

ಪೊಂಜೊವುಲು ಮುಂಕುಗು ದೀಪುನ ಬಂಗಾರ್ ದ, ಬೊಳ್ಳಿದ ಪದ್ದೆಯಿನ್ ಮುಂಕುತ್ತಿ ಪಂಡ್ ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಮೂಕುದಬೊಟ್ಟು, ಮೂಂಕುತ್ತಿ, ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಕುದಿ ಪಂಡ್ ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಮೂಂಕುಗ್ ಸಿಂಗರಿಸವುನ ಒಂಜಿ ಲೋಹದ ಪದ್ದೆಯಿ. ಇಂದೆನ್ ಬಂಗಾರ್, ಬೊಲ್ಲಿ, ಕಂಚಿಡ್ ಇಜಿಂಡ ತಾರೆದ ಒಲಿಟ್ ಮಲ್ತುದ್ ಲಾ ಮೂಂಕುಗ್ ತಿಕ್ಕಾವೆರ್. ಪೊಣ್ಣ್ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡು ಮೂಂಕು ಕುತ್ತುನಗ ಗೌಜಿ ನಡಪುಂಡು. ಅಲಂಕಾರೊಗಾದ್ ಉಂದೆನು ಪಾಡುವೆರು. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮುನೆಡ್ ಉಂದೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮೂಂಕುತ್ತಿಡ್ ಎದುರುಡು ಬೊಟ್ಟ, ಪಿರಾವುಡ್ ಅಂಡೆ ಪನ್ಪಿನ ಪಾಲ್ ಉಂಡು. ಅಂಚನೆ ನತ್ತ್, ಬುಲಾಕ್ ಪನ್ಪಿನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಗೆತ ಮೂಂಕುಗು ದೀಪುನ ಬಂಗಾರ್‍ಲು ಉಂಡು.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸರ್ರೊದ ಅಂಗೊಲು
ಮೂಡಬೆಟ್ಟು

**ಮೂಡಬೆಟ್ಟು** ಉಂದು ಕಟಪಾಡಿದ ಬರಿಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಕಿನ್ನ ಊರು. ಮೂಡಬೆಟ್ಟುಡ್ ಬೂಡ್ದದ ಇಲ್ಲದ ಬರಿಟ್ ಕಂಬಳ ಆಪುಂಡ್. ಉಂದು ಜನವರಿ-ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿ೦ಗಳೊಡು ಬಾರಿ ಗೌಜಿಡ್ ಆಪು೦ಡ್. ಬುಕ್ಕೊ ಆಟಿಡೊಂಜಿ ದಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಸರ ಗದ್ದೆ ಓಟ ಉಂದೆನ್ ಪೂರಾಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾತಿನ ಮಹಾಲಿ೦ಗೇಶ್ವರ, ವಿಶ್ವನಾಥ ಕ್ಷೇತ್ರ ದೇವಸ್ತಾನ ಉಂಡು. ವಿಶ್ವನಾಥ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕರ್ನಾಟಕಡ್ ಉಪ್ಪುನ ದೇವಸ್ಥಾನಲೆಡ್ 2ನೇ ಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಉಂದು ದೇವಸ್ತಾನನ್ 2014ಡ್ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ನಿರ್ಮಾಣ ಸುಮಾರು 9ಕೋಟಿ ಮುಟ್ಟ ಆತುಂಡ್. ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ಕೋಲ ಉಪ್ಪುಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಮೂಡಾಯಿ

ನಾಲ್ ಪ್ರಧಾನೊ ದಿಕ್ಕ್‌ಲೆಡ್ ಮೂಡಾಯಿಲಾ ಒಂಜಾದುಂಡು. ಮೂಡಾಯಿದಂಚನೆ ಪಡ್ಡಾಯಿ, ತೆನ್ಕಾಯಿ, ಬಡೆಕ್ಕಾಯಿ ದಿಕ್ಕ್‌ಲ ಉಂಡು. ಸೂರ್ಯೆ ಪುಟ್ಟುನ ಜಾಗೆನ್ ಮೂಡಾಯಿ ಪನ್ಪಪುನೆ. ಸೂರ್ಯೆ ಮೂಡುನ ಜಾಗೆನ್ ಮೂಡಾಯಿಂದ್ ಪನ್ಪುನೆ.

## ಪದೊತ ಅರ್ತೊ
* ಕನ್ನಡೊ ಬಾಸೆಡ್ ಪೂರ್ವ ಪದೊಕು ತುಳುಟು ಮೂಡಾಯಿ ಪನ್ಪುನೆ. ಮೂಡಣಂದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪುನ ಉಂಡು. ಮೂಡುನ ಜಾಗೆನೆ ಮೂಡಣ.
* ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ಡ್ East ಪನ್ಪೆರ್.
* ಮೂಡುನೆ ಪಂಡ್ಂಡ ಪುಟ್ಟುನೆ, ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ಬರ್ಪುನೆ ಪನ್ಪುನ ಅರ್ತೊ ಉಂಡು.
* ಮೂಡೆ, ಅಲಂಬು ಮೂಡುನೆ ಇಂಚ ತುಳುಟು ಬೇತೆ ಅರ್ತೊಲಾ ಉಂಡು.
* ಮೂಡಾಯಿ ಬೆಟ್ಟು ಪನ್ಪುನ ಊರುದ ಪುದರ್ ಉಂಡು.
* ಮೂಡಬಿದ್ರೆ ಪನ್ಪುನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಾಗೆ ಉಂಡು.
* ಮೂಡಾಯಿದಕುಲು, ಮುಡಾಯಿದ ಬಾಸೆ ಪನ್ಪುನ ಬಾಸೆ ಉಂಡು

## ದರ್ಮೊದ ವಿಚಾರೊ
ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊದ ಪ್ರಕಾರೊ ಸೂರ್ಯೆ ದಿಕ್ಕ್‌ದ ಅದಿಪತಿ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದಿಕ್ಕ್‌ಲು
ಮೂಡುಬಿದಿರೆ

**ಮೂಡುಬಿದಿರೆ** ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡಡೊಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ತಾಲೂಕು. ಮೂಡುಬಿದರೆ ಅರಸು ಮನೆತನೊಲು ಇತ್ತ್‌ನ ಊರು. ಮೂಲು ಬಸದಿಲು, ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಉಂಡು. 
ಮೂಡಬಿದಿರೆಟ್ ಬಸದಿಲು ಮಸ್ತ್  ಉಂಡು. ಮಂಗಳೂರುಡ್ ೩೬ ಕಿಲೊ ಮೀಟರ್ ದೂರ ಉಂಡು. ಸಾದಿಡ್ ಇಂಚ ಪೋಡು ಕಾರ್ಕಳ-ಮಂಗಳೂರು, ಕಾರ್ಕಳ-ಬಂಟ್ವಾಳ ಬುಕ್ಕ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ-ಮಂಗಳೂರು.
ಬೆದ್ರನ್ ಜೈನಕಾಶಿಂದು ಪಣಪ್ಪೇರ್.ಬುಕ್ಕೊಲ ಪನೋಡಂಡ ಹನುಮಂತನ ದೇವಸ್ತಾನ ಮುಲು ಬಾರಿ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆವೊಂದಿನ ದೇವಸ್ತಾನ.ಮೂಡುಬಿದರೆಗ್ ಅಲ್ಪದ ಜನಕುಲು ಬೆದ್ರ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನೆ ಜಾಸ್ತಿ.

## ಮೂಲ ಪುದರ್
ಮೂಡು ಪಂಡ ಕನ್ನಡೊಡ್ ಪೂರ್ವ. ಬೆದರ್ ಮಸ್ತ್ ಬುಳೆಯುಂತ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ದುಂಬು ಮೂಡುಬಿದಿರೆಗ್ ಮೂಡುವೇಣುಪುರ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿದಿರೆಪುರ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್.

## ಶಿಕ್ಷಣ
# ಆಳ್ವಾಸ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ.
# ಶ್ರೀ ದವಳಾ ಕಾಲೇಜು.
# ಜೈನ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯ.
# ಶ್ರೀಮಹಾವೀರ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ.
# ದಿಗಂಬರ ಜೈನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ.
# ಬಾಬು ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ.
# ಹೋಲಿ ರೋಸರಿ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ.
# ಜ್ಯೋತಿನಗರ ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ.
# ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ.
# ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಸರಕಾರಿ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ.
# ರೋಟರಿ ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ.
# ಸಂತ ಥಾಮಸ್‍ ಶಾಲೆ.
# ಕಲ್ಲಬೆಟ್ಟು ಸರಕಾರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ.
# ಸರಕಾರಿ ಸಹಕಾರ ತರಬೇತಿದ ಸಂಸ್ಥೆ
# ಎಸ್ ಎನ್ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‍.
# ಎ ಜಿ ಸೋನ್ಸ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆ.
# ಎಂ ಕೆ ಅನಂತರಾಜ ದೈಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ.

## ಸಾಹಿತ್ಯ
ಜೈನ ಕವಿ ರತ್ನಾಕರ ವರ್ಣಿನ ಪುಟ್ಟೂರು ಬೆದ್ರ.

## ಬೌಗೋಳೀಕ

ಕರಾವಳಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಹವಾಮಾನ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಪ್ರಾಕೃತಿಕ

## ವಾಣಿಜ್ಯ
ಬಾರ್(ಭತ್ತ), ಬಜ್ಜೆಯಿ, ತಾರೆ, ಬಾರೆ, ಮುಂಚಿ ಇತ್ಯಾದಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಾಗೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಪ್ರವಾಸಿ ತಾನೊ
ಮೂಡುಬೆಟ್ಟು

ಮೂಡುಬೆಟ್ಟು ಉಂದು ಕಟಪಾಡಿದ ಬರಿಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜ ಕಿನ್ನ ಊರು. ಮೂಡುಬೆಟ್ಟುಡ್ ಬೂಡ್ದ ಇಲ್ಲದ ಬರಿಟ್ ಕಂಬಳ‍ ಆಪ್ಪುಂಡ್.
ಮೂಲವ್ಯಾಧಿ

**ಮೂಲವ್ಯಾಧಿ** ಪನ್ಪುನವು ಪಿರಾಕಡ್‍ದೆ ನರಮಾನ್ಯನ್ ಸತಾಯಿಸವೊಂದು ಬತ್ತ್‌ನ ಒಂಜಿ ಕಾಯಿಲೆ.

## ಮೂಲವ್ಯಾದಿ ಬಗೆಟ್ ವಿವರೊ
ಮೂಲವ್ಯಾಧಿಗ್ ತುಳುಟು ಪೈಲ್ಸ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಕಾಯಿಲೆ ಪೀಂಕಾನ್‍ದ ದ್ವಾರೊಡು ಉಬ್ಬುದ್ ಬನ್ನಗನೇ ಗೊತ್ತಾಪುನೆ. ನೆತ್ತೆರ್‌ದನಾಳೊದ ಆಧಾರೊ ಆಯಿನ ಅಂಗಾಂಸೊ ಜಾರುನೆಡ್ದಾವರೊ ನೆತ್ತೆರ್‌ದನಾಳೊ ತಿರ್ತ್ ಜಾರುಂಡು. ಆ ಜಾಗೆಡ್ ಆ ಸಮಯೊಡು ಗಡಿಯಾದ್ ನೆತ್ತೆರ್ ಅರಿಪ್ಪುಂಡು.

## ಮೂಲವ್ಯಾದಿನ್ ಗುಣೊ ಮಲ್ಪುನೆ
# ಮೂಲವ್ಯಾದಿಗ್ ಮರ್ದ್‍ದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದ್ದಿ.
# ಸಪ್ಪು, ತರಕಾರಿದ ಆಹಾರೊ ತಿನೊಡು.
# ಪರ್ಂದ್‍ದ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ದೆತ್ತೊನೊಡು.
# ಮಾಸೊ ತಿನ್ಪುನೆನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಾಲ್ಪೊಡು.
# ನಾಚಿಗೆದ ಮುಳ್ಳುದ ಕಷಾಯೊಡು ಮೂಲವ್ಯಾದಿ ಪೋಪುಂಡುಂದು ಜನಪದೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್.
# ಬಪ್ಪಂಗಾಯಿ ತಿಂದ್ಂಡ ಮೂಲವ್ಯಾದಿ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪೊಲಿ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಮೂಲವ್ಯಾದಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ
# ಮೂಲವ್ಯಾದಿ ಬತ್ತ್‌ನಕುಲು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಡ್ ಗುಣೊ ಮಲ್ತೊನುವೆರ್.
# ಮೂಲವ್ಯಾದಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗ್ ಸ್ಟೇಪ್ಲರ್‌ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಂಗ್ಲ ಬಾಸೆಡ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಪಿದಾಯಿ ಕೊಂಡಿ
*https://web.archive.org/web/20160306152839/http://arogyavani.blogspot.in/2011/12/blog-post_27.html

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ರೋಗೊಲು
ಮೂಲ್ಕಿ

**ಮೂಲ್ಕಿ** ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕುಡ್ಲ ತಾಲೂಕುದ ಒಂಜಿ ಪಟ್ಟಣೋ. ಒಂರ್ಬೊ ಮಾಗಣೆದ ಊರು ಮೂಲ್ಕಿ. ಬಡೆಕಾಯಿಡ್ ಶಾಂಭವಿ ಬುಕ್ಕೊ ತೆನ್ಕಾಯಿಡ್ ನಂದಿನಿ ಸುದೆ ಮೂಲ್ಕಿದ ಗಡಿ. ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಕಡಲ್, ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಮುಂಡ್ಕೂರು ಗಡಿ ಉಂಡು.

## ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಇತಿಹಾಸ ಕಾಲೊಡು ಬಾರೀ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನ ಊರು ಉಂದು. ಮೂಲ್ಕಿ ಸಾವಂತ ಅರಸುಲು ಆಲ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಜಾಗ್‌ಲಾ ಅಂದ್. ಬಪ್ಪನಾಡ್‌ದ ಅಪ್ಪೆ ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ ಉಪ್ಪುನ ಊರುಲಾ ಅಂದ್. ಮೂಲ್ಕಿ, ಮುಲ್ಕಿ, ಮುಲ್ಕೆ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಪುದರ್‌ಡ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಪುದರ್‌ದ ಪಿನ್ನೆಲೆ
ಮೂಲತಃ 'ಮೂಲಿಕೆ' ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದೊಡ್ದಾದ್ ಈ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್‌ಂದ್ ಚರಿತ್ರೆಕಾರೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್. 'ಮೂಲಿಕೆ' ಪಂಡ ಮರ್ದ್‌ದ ದಯಿ. 'ಮೂಲಿಕೆ' ಶಬ್ದ ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳು ರಡ್ಡ್ ಬಾಸೆಡ್ಲಾ ಉಂಡು.
ಈ ಊರುಡು ದಿಂಜ ಮೂಲಿಕೆ ದಯಿಕುಲು ಇತ್ತಿನೆಡ್ದಾದ್ ಇಡೆಗ್ 'ಮೂಲಿಕೆ' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಬೈದುಪ್ಪು. ಅವ್ವೇ ಪುದರ್ ಬುಕ್ಕೊ 'ಮೂಲ್ಕೆ' ಆದ್ ಕ್ರಮೇಣ'ಮೂಲ್ಕಿ' ಆಂಡ್. ಬಾರೀ ವಿಶೇಷವಾಯಿನ ಒಂಜಿ ಸಂಗತಿ ಪಂಡ ಇತ್ತೆ ನಂಕ್ ಮಲ್ಲ ಪೇಟೆದ ರೂಪೊಡು ತೋಜುನ ಈ ಮೂಲ್ಕಿ ಪ್ರದೇಶೊ ಸುಮಾರು 400 ವರ್ಸೊಗು ಇತ್ತಿಜಂಡ್. ಶಾಂಭವಿ ಸುದೆ ಈ ಬಾಗೊಡೇ ಪರಿತೊಂದು ಇತ್ತ್‌ಂಡ್.

## ಇತಿಹಾಸೊ
ಇತ್ತೆದ ಕಾರ್ನಾಡ್ (ಕಾರನಾಡ್) ಆ ಕಾಲೊಡು ಸುದೆತ ಬರಿತ ಊರಾದಿತ್ತ್‌ಂಡ್. ಕ್ರಿ.ಶ.1623ನೇ ಇಸ್ವಿದ ಪೊರ್ತುಡು ಕಾರನಾಡ್ ಸುದೆ ಬರಿತ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೇಂದ್ರವಾದಿತ್ತ್‌ಂಡ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗೆರ್ ಬರೆತೆರ್.
ಇಟಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗೆ ಬಾರ್ಬೊಸ್(ಕ್ರಿ.ಶ.1516) ಬುಕ್ಕೊ ಡೆಲ್ಲಾವೆಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಶ.1623) ಬರೆಯಿನ ಪ್ರಕಾರ ಆ ಕಾಲೊಡು ಇತ್ತೆದ ಮೂಲ್ಕಿ ಪ್ರದೇಶ ಸುದೆ ನೀರ್‌ಡ್ ಮುರ್ಕ್‌ದಿತ್ತ್‌ಂಡ್. ಆಂಡ ಕಾಲ ಕ್ರಮೇಣ ಸುದೆ ತನ್ನ ಸಾದಿನ್ ತಿರ್ಗಾದ್ ಪೋಂಡು. ಅಪಗ ನೀರ್ ಜತ್ತ್‌ದ್ ಉಂಡಾಯಿನ ಜಾಗೆನೇ ಇತ್ತೆದ ಮೂಲ್ಕಿ. 14ನೇ ಶತಮಾನೊಡ್ದು 18ನೇ ಶತಮಾನ ಮುಟ್ಟ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಸಾವಂತ ಅರಸು ಮನೆತನ ಸುರುಟು ಏಳಿಂಜೆನ್ ರಾಜಧಾನಿ ಮಲ್ತಿತ್ತೆರ್. ಅವು ಬುಕ್ಕೊ ಸೀಮಂತೂರುಗು ವರ್ಗಾವಣೆ ಆಂಡ್. ಅಲ್ಪಡ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅವು ಪಡುಪಣಂಬೂರುಗು ವರ್ಗಾವಣೆ ಆಂಡ್. ಇತ್ತೆಲಾ ಪಡುಪಣಂಬೂರುಡು ಅರಸು ಮನೆತನ ಉಂಡು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸೆರಾಯಿನ ಮುದ್ದು ಮೂಡುಬೆಳ್ಳೆ ಮೇರ್ ಬರೆಯಿನ **'ಮೂಲ್ಕಿಯ ಸಾವಂತರು**' ಪುಸ್ತಕ ಇಡೀ ಮೂಲ್ಕಿ ಚರಿತ್ರೆಗ್ ತುಡರ್ ಪತ್ತುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

# https://en.wikipedia.org/wiki/Mulki,_India
#https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BF_%E0%B2%B8%E0%B3%80%E0%B2%AE%E0%B3%86%E0%B2%AF_%E0%B2%A6%E0%B2%82%E0%B2%A1%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%81
# https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%82%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%B0

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಮೂಸಿ ಸುಧೆ

## ಸುಧೆತ್ತ ಪೊಲಬು
ಈ ಸುಧೆ ತೆಲಂಗಾಣದ ಅನಂತಗಿರಿ, ವಿಕರಾಬಾದ್ ಪುಟ್ಟದ್. ಈ ಸುಧೆ ಕೃಷ್ಣ ಸುಧೆ ಉಪಸುಧೆ. ೨೪೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರೊನ್ ಕ್ರಮಿಸಿದ್ ವಡಪಲ್ಲಿ, ನಲ್ಗೊಂಡದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಸುಧೆನ್ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್.

## ವಿಸೇಸೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸುಧೆಕುಲು
ಮೈಪು ಸೂಡಿ

**ಮೈಪು ಸೂಡಿ** ಕನ್ನಡೊಡು ಉಂದೆಕ್ ಹಿಡಿ ಸೂಡಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್ ಉಂದೆನ್ ತಾರೆದ ಮಡಲ್ದ ಒಲಿಡ್ದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನುಂಗೆಲ್‍ ಮಡಲ್‍ ಅಂಡ ನೀರೆಲ್ಡ್ ಪಾಡ್ದ್  ಒಲಿಡ್ದ್ ಮೈಪು ಸೂಡಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್.  ಪಜ್ಜಿ ಒಲಿ ಅಂಡ ಆಂಚೆನೇ ಮೈಪು ಮಲ್ಪೆರೆ ಅಪುಂಡು. ಇಲ್ಲದ ಜಾಲ್‍ ಆಡಿಪೆರೆ, ಇಲ್ಲದುಲಯಿ ಆಡಿಪೆರೆ, ಬಲೆ ದೆಪ್ಪೆರೆ ಮೈಪುಸೂಡಿ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಕನ್ನಡೊಟ್ ಕಸಬರಿಕೆ, ಹಿಡಿಸೂಡಿ ಪಣ್ಪೆರ್. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಟ್ ಬ್ರೂಮ್ (broom) ಪಣ್ಪೆರ್. ತಾರೆದ ಮಡಲ್‍ದ ಕಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕೊಡಿ ಭಾಗದ ಒಲಿಡ್ದ್‍ ಮೈಪು ಮಲ್ತ್ಂಡ ಮೈಪು ಎಡ್ಡೆಲಾ ಉಪ್ಪುಂಡು ಬಾಳಿಕೆಲಾ ಬರ್ಪುಂಡು. ಪಜ್ಜಿ ಮಡಲ್‍ದ ನನಲಾ ಎಡ್ಡೆ. ತಾರೆಡ್ದ್‍ ಮಡಲ್‍ ಬೂರಿ ಕೂಡ್ಲೆ ಮೈಪು ಮಲ್ತ್ಂಡ ಎಡ್ಡೆ ದಾಯೆ ಪಂಡ ದೊಂಬುಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಬರ್ಸೊಡು ಎಚ್ಚ ದಿನ ಮಡಲ್‍ ಇತ್ತ್ಂಡ ಆವು ಕುಂಬು ಆದ್‍ ಮೈಪುಸೂಡಿ ಬಾಳಿಕೆ ಬರ್ಪುಜಿ. ಇತ್ತಿತ್ತೆ ಘಟ್ಟದಂಚಿದ ಪುಲ್ಲುದ ಮೈಪು ಬರ್ಪುಂಡು. ತೂವೆರೆ ಪೊರ್ಲು ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಬಾಳಿಕೆ ಬರ್ಪುಜಿ ಆತ್ತಂತೆ ಪುಲ್ಲುದ ತುಂಡು ತುಂಡು ಬೂರೊಂದೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಇತ್ತೆ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‍ದ ಮೈಪುಲಾ ಬರಿಯೆರೆ ಸುರು ಅತ್ಂಡ್‍. ಆವುಲಾ ಹೆಚ್ಚ ದಿನ ಬರ್ಪುಜಿ. ತಾರೆದ ಒಲಿತ್ತ ಬಾಳಿಕೆಲಾ ಬರ್ಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಕಮ್ಮಿಡ್‍ ಆಪುಂಡು. ತಾರೆ ಇತ್ತಿನಗುಲು ಇಲ್ಲಿಲ್ಲಡೇ ಮೈಪು ಸೂಡಿ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ನೆತ್ತ ಉದ್ಯೋಗಲಾ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ದುಂಬು ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್‍ ತಾರೆ ಇತ್ತಿನಕುಲು ಮೈಪು ಸೂಡಿ ಆಗುಲಗುಲೇ ಮಲ್ತೊಂದು ಗಲಸೊಂದು,ಹೆಚ್ಚ ಇತ್ತ್ಂಡ ಆಂಗಡಿಗ್‍ ಮಾರೊಂದುಲಾ ಇತ್ತೆರ್‍. ಇತ್ತೆ ನಂಕ್‍ ಉದಾಸಿನ ಆದ್‍ ಕೇರಳ ಕಾಸರಗೋಡುದಂಚಿಡ್ದ್‍ ಬರ್ಪಿ ತಾರೆದ ಮೈಪುಸೂಡಿನ್‍ ದೆತೊಂದು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್‍. ಆಂಚಾದ್‍ ಹೆಚ್ದ ತಾರೆ ಬುಳೆಪಿ ತುಳುನಾಡ್‍ ಬುಕ್ಕೊ ಕೇರಳೊಡು ಬೋಡಾಯಿನಾತ್‍ ಮೈಪುಸೂಡಿ ಮಲ್ಪು ಆವಕಾಶ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಇತ್ತೆ ಕೇರಳದಕುಲು ಮಾತ್ರ ಮಾರುನಾತ್‍ ಮೈಪು ಸೂಡಿ ಮಲ್ಪುನೆಡ್ದಾದ್ರ ತುಳುನಾಡ್‍ ಹೆಚ್ಚದ ಇಲ್ಲಡ್‍ ಕೇರಳೊಡ್ದು ಬರ್ಪಿ ಮೈಪು ಬಳಕೆ ಆವೊಂಡುಂಡು.

## ಇತಿಹಾಸೊ
*ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ತುಳುವೆರ್ ಇಲ್ಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾಲ್ ಅಡಿಪ್ಯರ ಬೋಡಾದ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತಿನ ಸೊತ್ತು.
*ಮೈಪು ಇಜ್ಜಂತಿನ ಇಲ್ಲೇ ಇಜ್ಜಿ. ಒಗ್ಗ್‍ಟ್‍ಡ್ ಬಲ ಉಂಡು ಪನ್ಪಿನೆಕ್ ಈ ಮೈಪುನು ಉದಾರ್ಮೆ ಕೊರ್ಪೆರ್.
*ಐಟ್ಲಾ ಪಿರಾಕ್ ನ್ದ ಕಾಲೊಡು ತಾರೆದ ಬುಕ್ಕೊ ಸೋಗೆಡ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇಲ್ಲದ ಮೂಡ್ಯೆಡ್ ಈ ಮೈಪು ಇಪ್ಪುಂಡು

## ವಿಧೊಕುಲು

### ಕುಂಟಿ ಮೈಪು
ಉದ್ದ ಮೈಪು ಡ್ ಅಡಿತ್ ಅಡಿತ್ ದ್ ಎಲ್ಯ ಆಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್  ಜಾಲ್ ಅಡಿಪೆರೆ,ಕಿದೆ ಅಡಿಪ್ಯರ, ಬಿಜಿಕ್ರೆ ಆಡ್ಪೆರೆ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮಲ್ಲ ಕಜವುನ್ ಬೇಗ ಅಡಿಪೆರೆ ಆಪುಂಡು

### ಉದ್ದ ಮೈಪು
ಉಂದು ಇಲ್ಲ್ದ ದ ಉಲಯಿ ಅಡಿಪುನವು. ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಕಜವು ಸೋಕುಡೆ ಪೋಪುಂಡು.

## ಮೈಪುದ ಬಗೆಟ್ ಇಪ್ಪುನ ನಂಬಿಕೆಲು
*ಮೈಪುನು ಏರೆಗ್ಲ ತಾಗವರ ಬಲ್ಲಿ
*ಮೈಪುನು ಕೈಟ್ ಬುಕೊರ್ಯಗ್ ಕೊರುಂಡ ಲಡಾಯಿ ಆಪುಂಡು
*ಮೈಪುದ ಕೊಡಿನ್ ಮಿತ್ತ್ ದೀವರ ಬಲ್ಲಿ ನೆರಡೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು
*ಕುತ್ತ ದಿಂಡಾ ದೇವೆರೆನ ಕಣ್ಣ್ ಗ್ ಕುತ್ತುಂಡು, ಸೂರ್ಯನ ಕಣ್ನ್ ಗ್ ಕಂತುಂಡು
*ಬುಳೆಕ್ ಕಣ್ಣ್ ಮುಟ್ಟುನೆಗ್ ಜೋಡು ಬುಕ್ಕೊ ಕಳ್ಳಿ ಐನ ಒಟ್ಟುಗು ಕುಂಟಿ ಮೈಪುನು ಕಟ್ಟುವೆರ್
*ಕೆಲವು ಕಿನ್ನ ಜೋಕುಲು ಪೋಡಿಂಡ ಜೆಪ್ಪನಗ ಕೈತಲುಡು ಮೈಸುಡಿನು ದೀಪೆರು. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಪರ ಕಾಲದ ನಂಬಿಕೆಯಾತುಂಡು ಕೆಲವು ಜೋಕುಲು ಮೈಸುಡಿಡು ಗೋಬ್ಬುವೆರು.

## ಗಾದೆಲು
*ಮಾಯ್ಪುಸೂಡಿ ನೆಲ ಮಾತ್ರೊ ಅತ್ತ್ ಬೆರಿಲ ಅಡಿತ್ರು

## ಉಪಯೋಗ
*ಮೈಸುಡಿಡು ಇಲ್ಲದ ಬಲೆ ಪುರ ಗೆಪ್ಪುವೆರು.
*ಕಜವು ಅಡುಪುನ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

# ಬೊಳ್ಳೆ ದಾಸರಗುಡ್ಡೆ ಸಂದರ್ಶನ ಪೊರ್ತು ಪಂಡಿನವು.
# ಮಾನೀಷಾ ೨೦೧೩-೧೪ ಸಂಚಿಕೆ-ಭರತ್ ರಾಜ್ ಲೇಖನೊ.
# http://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/udupi/-/articleshow/45168782.cms.

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಮೈಸೂರು

**ಮೈಸೂರು** ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಗರ. ಮೈಸೂರುಡು ಅವ್ವೇ ಪುದರ್ದ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ ಬುಕ್ಕ ದುಂಬು ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ ಪರಾ ರಾಜಧಾನಿ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಮೈಸೂರುನು *ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ* ಪಂದ್ ಲೇಪ್ಪುವೆರ್. ಮೈಸೂರುಡು ನಮೂನೆ ನಮೂನೆದ ತೂಪುನ ಜಾಗೆಲು ಉಂಡು. ಅರಮನೆ ಇತ್ತ್‌ನೆರ್ದ್ ಜನಕುಲ್ ಅವೆನ್ ಅರಮನೆದ ನಗರ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಮೈಸೂರು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊದ ೨ನೇ ಮಲ್ಲ ನಗರ. ಮೈಸೂರು ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನಂಚಿಂದ ನಗರ ಅನಂಚನೇ ಉಂದು ಪ್ರವಾಸಿಗ್ ಆಕರ್ಷಣೆ ಆದ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಆಕರ್ಷಣೆದ ಜಾಗೆ ಪಂಡ ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ.

## ಮೈಸೂರುಡು ತೂಪಿನಂಚಿನ ಜಾಗೆಲು
# ಶ್ರೀ ಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಮೃಗಾಲಯ
# ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟ
# ಕಾರಂಜಿ ಕೆರೆ
# ಕುಕ್ಕರಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆ
# ರೀಜನಲ್ ಮ್ಯೂಜಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ
# ಜಗನ್ಮೊಹನ ಅರಮನೆ.

ಮೈಸೂರುಗ್ ಮುಟ್ಟಡ್ ಉಪುನ ಅಕರ್ಷಣೆ ಜಾಗ ಪಂಡ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ, ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ, ರಂರನತಿಟ್ಟು, ಬಂಡೀಪುರ, ತಲಕಾಡು, ಮುಡುಕುತೊರೆ ತಿರುಮಕೂಡಲು ನರಸೀಪುರ.

## ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಲು
# ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊ
# ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜು - ಮಹಾರಾಣಿ ಕಾಲೇಜ್
# ಜಯ ಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲೇಜ್
# ಮಹಾಜನ ಕಾಲೇಜ್ ಮೈಸೂರು.

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿ
* ಮೈಸೂರು
* ಮೈಸೂರು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ವರ್ಗೊ:ರಾಜಮನೆತನೊಲು
ಮೊಘಲೆರ್

ಮೊಘಲೆರು ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ರಾಜವಂಶಡ್ ಒಂಜಿ. ಉಂದೆಟು ಪ್ರಸಿದ್ದ ಆತಿನ ರಾಜೊಡು ಒಂಜಿ ಬಾಬರ್, ಜಲಾಲ-ಉದ್-ದಿನ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಕ್ಬರ್. ಬಾಬರ್ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಆತಿನಾ ಕವಿ ಬುಕ್ಕೊ ಗದ್ಯೆಬರೆಪಿನಾಯ ಆತೆ. 'ಬಾಬರ್ ನಾಮ'ಪನಗ ಅಯನ ಆತ್ಮ ಚರಿತೆ ಆತುಂಡ್. ಹುಮಾಯಾನ್ ಅಯೆನ ಮಗ ಬುಕ್ಕೊ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಆತೆ. ಬುಕ್ಕೊ ೧೫ ವರ್ಷದ ಬುಕ್ಕೊ ಆಯೆ ಅಧಿಕಾರೆಗ್ ಬತ್ತ. ಉಂಬೆ ಸಾ.ಶ. ೧೫೫೬ಡ್ ಹಠಾತ್ ಮರಣ ಆಂಡ್. ಉಂಬೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆಯೆನ ಮಗ ಅಕ್ಬರ್ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರೆಗ್ ಬತ್ತೆ.
ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್

**ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್** ಭಾರತ ದೇಶೊಗು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕ್ ಡ್ ತಾಗೊಂದುಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇಶೊ. ದುಂಬು ನೆಕ್ಕ್ ಬರ್ಮಾ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು
ಮೂಡೆ

**ಮೂಡೆ** ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಅಡ್ಯೆ ಉಂದೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಕೊಟ್ಟೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಪರಗನ್ನಡೊಟ್ ಕಡುಂಬುಂದು ಪಣುಪ್ಪೆರ್. ಇಂದೆತ್ತ ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ಮುದ್ದಣನ ಕಾವ್ಯೊಟ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಮುಂಡೇವು ಪನ್ಪಿ ದೈತಾ ಇರೆಟ್ಟ್ ಮೂಡೆ ಕಟ್ಟುಪೆರ್. ಇರೆಟ್ಟ್ ಕಟ್ಟ್‌ದಿನ ಮೂಡೆಡ್ ದುಂಬಿನಾನಿ ಕಡೆದ್ ದೀತಿ ಅರಿತ್ತ ಬಂದೊನು ಮೈತ್‍ದ್ ತೊಂದುರುಡು ಬೆಯ್ಪಾಂಡ ಮೂಡೆ ತಯಾರಾಪುಂಡು.

ತುಳುನಾಡುದ  ಜನ ಪರ್ಬೊದ  ಸಮಯೊಡು ವಿಶೇಷವಾಯಿನ ತಿಂಡಿ ತಿನಿಸುಲೆನ್  ಮನ್ಪುವೆರ್. ಅಚಿನ ತಿನಿಸುಲೆನ  ಪೈಕಿ ಮೂಡೆಲಾ  ಒಂಜಿ.  ಅಷ್ಟಮಿಗ್ ಲಾ  ಮೂಡೆಗ್ಲಾ  ಭಾರೀ ಒಂಜಿ  ಸಂಬಂಧ.  ಪ್ರಕೃತಿದತ್ತ ಪರಿಕರೊದ ಸಹಾಯೊಡು ತಯಾರಾಪಿನ  ಮೂಡೆ ರುಚಿಕರ ಬುಕ್ಕೊ  ಆರೋಗ್ಯೊಕುಲಾ  ಹಿತಕರ. ಆಧುನಿಕ ಭರಾಟೆಡು ಇಂಚಿನ  ಅವೆತೋ  ತಿನಿಸುಲು  ಮರತು ಪೋಂಡಾಲಾ  ಮೂಡೆ ಮಾತ್ರ ನನಲ ತುಳುನಾಡುದ ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲಡ್ ಒರಿದು ಬೈದುಂಡು.

## ಮುಂಡೇವುದ ಇರೆ
ಮುಂಡೇವುದ ಪೊದೆನ್   'ಕಾಮನ್ ಸ್ಕ್ರೂ ಪೈನ್' ಅಥವೊ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾದ್ ಪಾಂಡನಸ್ ಯುಟಿಲಿಸ್ ಪಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೊದೆ ಅತ್ತಂದೆ  ಸ್ಪೈನಿ ಬುಷ್ ಗಿಡ ಉಂದು. ಇರೆತ ಅಂಚುಡು  ಸರಣಿ ಮುಳ್ಳು, ರಿಬ್ಬನ್ದ ಲೆಕ್ಕ ಇರೆಲು ಉಪ್ಪಂಡು.  ಬೇಲಿಲು ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ತೋಡು, ತುದೆತ ಕೈತಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಡಲುದ ತೀರೊಡುಲಾ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದ್  ಬುಳೆಯುಂಡು.

## ಮೂಡೆ ಕಟ್ಟುನ ಕ್ರಮೋ
ಮುಂಡೇವು ಪನ್ಪಿ ಇರೆ ತೋಡು, ಸುದೆತ್ತ ಬರಿಟ್ಟ್, ಬೇಲಿಲೆಡ್ ಬುಲೆಪುಂಡು. ಅವೆನ್ ಕೊಯ್ದ್ ಕನತ್ ಸುರುಟ್ಟು ಐತ ಮುಳ್ಳು ದೆಪ್ಪೊಡು. ದೊಂಬುಡು ಆ ಇರೆನ್ ನುಂಗಾದ್ ಒಂತೆ ಪೊರ್ತು ಮುಟ್ಟ ತೂಟು ಇರೆನ್  ಬಾಡಾವೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದೆನ್ ಮೈಪು ಕಡ್ಡಿ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಕರ್ಕಟೆ ಮುಳ್ಳು ಕುತ್ತುದು ಉರುಂಟುಡು ತೊಟ್ಟೆದಲೆಕ್ಕ ಕಟ್ಟೊಡು. ನೆತ್ತ ಇರೆಕ್ಕ್ ಮುಂಡೈ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಐತ ಮುಳ್ಳು ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಮಡಲ್ದ ವೊಲಿಟ್ ಬಾಡವೊಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆನ್ ಮಟ್ತುದ್ ಬೆಚ್ಚ ಬೆಚ್ಚನೆ ಸಮ ನೆಲಕ್ ತಿಕ್ಕೊಡ್ ಅದಗ ಲಾಯ್ಕ್ ಅಗೆಲ ಬರ್ಪುಂಡು. (ತಾರೆದ ಮಡಲ್‌ದ ಚಿಂಕ್ರ್) ಕಂತವೊಡ್ ಅದಗ ಮೂಡೆದ ಇರೆ ಆಪುಂಡು.

## ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೋ
ಒಂಜಿ ಸೇರ್ ಅರಿಕ್ ಒಂಜಿ ೩೦೦ ಗ್ರಾಂ ಉರ್ದಬೇಳೆ ಪಾಡೊಡು ಉರ್ದಬೇಳೆ ಸಣ್ಣ ಕಡೆವೊದು ಅರಿ ಒಂತೆ ಜರಿಜರಿ ಕಡೆದ್ ದೀಯೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಮನದಾನಿ ಆ ಬಂದೊನು ಕಟ್ಟ್‌ದಿ ಮೂಡೆದ ಇರೆಕ್ ಮೈತ್‍ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ತೊಂದುರುಡು ಬೆಯ್ಪಾವೊಡು. ಮೂಡೆ ಬೆಯ್ಪಾರೆಗೆಂದೆ ಮಲ್ಲ ನಮೂನೆದ ತೊಂದುರು ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಉದ್ದ ಮುಡೆತಿ ಮೂಡೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಮಲ್ಲ ತಪಲೆಡ್ ಬೈ, ಬುಕ್ಕೊ ನೀರ್ ಪಾಡ್ದ್ ತೊಂದುರುದ ಬಾಯಿ ದೀದ್ ಬೆಯ್ಪಾರೆ ಆಪುಂಡು ಮೂಡೆ ಮೂಜಿ ದಿನ ದೀಂಡಲಾ ಹಾಳಾಪುಜಿ.

## ಮೂಡೆಗ್ ಕಜಿಪು
ಮೂಡೆನ್ ಕೋರಿ, ಇಜ್ಜಾಂಡ ಮಾಸದ ಸಾರ್‌ಡ್ ತಿನಿಯೆರೆ ಆಪುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ, ತಾರಾಯಿದ ಚಟ್ನಿ, ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡ್ದಿನ ತಾರಾಯಿದ ಪೇರ್‌ಡ್, ಕೊಜಪು, ತೊಗರಿಬೇಳೆ ತೋವೆ, ತರಕಾರಿ ಸಾಂಬಾರ್ ನೆಟ್ಟ್ ತಿನಿಯೆರೆ ಎಡ್ಡೆ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚಾ ಮೂಡೆ ಕೋಳಿ ಗಸಿಗ್ ಲಾ  ಸೈ, ತೋವೆ ಸಾಂಬಾರ್ಗೂ ಲಾ ಸೈ. ಅತೇ ಅತ್ತ್. ತಾರಾಯಿದ ಪೇರ್ ದೆತ್ತ್  ಬೆಲ್ಲ ಏಲಕ್ಕಿ ಪಾಡುದು ಅಯಿತ ಒಟ್ಟುಗು ಈ ಮೂಡೆ ಅಡ್ಯೆನ್ ತಿನ್ಪಿನ ಸುಖನೇ ಬೇತೆ.

## ಮೂಡೆ ಮಲ್ಪುನ ವಿಸೇಸ ದಿನೋ
ದೀಪಾವಳಿ, ಕುಡ್ಲಡ್ ಮಾರಿ ಜಾತ್ರೆ ತಾನಿ, ಅಷ್ಟೆಮಿ, ಚೌತಿ, ಬಿಸು(ಸೌರಮಾನ ಯುಗಾದಿ) ಪರ್ಬದಾನಿ ಹೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತಿನಿಸುಲು
ವರ್ಗೊ:ಅಡ್ಯೆ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರೆ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು
ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ಯೆನ್

ಜಪಾನ್‍ದ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ದ ಪ್ರಕಾರೊ ಜಪಾನ್‍ದ ಕರೆನ್ಸಿನ್ **[[:en:Japanese yen|ಯೆನ್]]** ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು 1872ಡ್ದ್ ಜಾರಿ ಆಂಡ್. ಆಂಡ ರಡ್ಡ್ ಒರ್ಸೊದ ಬುಕ್ಕೊನೆ ಇಂದೆನ್ **ಕಾಸ್** ಆದ್ ಪರಿಚಯೊ ಮಲ್ರ್‌ರ್. ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ 1869ಟ್ ೧೦ಯೆನ್‍ಡ್ದ್ ೧೦೦ಯೆನ್‍ಗ್ ಮುಟ್ಟೊ ನೋಟು ನೇಮಕಾಂಡ್. ಇಂಪೆರಿಯಲ್ ಜಪಾನೀಸ್ ಪೇಪರ್ ಕರೆನ್ಸಿ ೧೮೭೮ಟ್ ಉಂದೆನ್ ಪಾಲಿಸಾಂಡ್. ಒಂಜಿ ಯೆನ್‌ರ್ದ್ ಇರ್ವ ಯೆನ್ ಮುಟ್ಟ ಪೊಂಡ್. ೧೮೮೧ರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ೧೮೮೩ಡ್ ಡಿನೊಮಿನೇಶನ್ನು ೨೦ಯೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ೧೦ ಯೆನ್ **ಇಂಪೆರಿಯಲ್ ಜಪಾನೀಸ್ ಪೇಪರ್ ಮನಿ**ನ್ ಪರಿಚಯೊ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ೧೮೭೭-೧೮೭೮ಡ್ **ಇಂಪೆರಿಯಲ್ ಜಪಾನೀಸ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್** ೧ರ್ದ್ ೫ ಯೆನ್ ನೋಟುನು ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ೧೮೮೫ಡ್ ಜಪಾನ್‍ದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒಂಜಿ, ಐನ್, ಪತ್ತ್, ನೂದ್ ಯೆನ್[೧,೫,೧೦,೧೦೦]ದ ನೋಟುನು ಜಾರಿ ಗೊಳಿಸಾಂಡ್. ೧೯೧೭ ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೨೨ಡ್ ಜಪಾನ್ ಸರ್ಕಾರೊ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತಿನ ಪತ್ತ್, ಇರ್ವೊ, ಐವೊ[೧೦,೨೦,೫೦] ಯೆನ್ ನೋಟುನು ೧೯೩೮ಡ್ ಪೊಸ ರೂಪೊಡ್ ಪರಿಚಯೊ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ೧೯೪೪-೪೫ಡ್ ಪತ್ತ್ ಯೆನ್‌ದ ನೋಟುನು ಜಪಾನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಕಾಸ್