open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಬಂಟ್ವಾಳ

**ಬಂಟ್ವಾಳ** ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ತಾಲೂಕು. ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುಧೆತ್ತ ಬರಿಯೆ ಉಪ್ಪುನ ಈ ಊರು ಕುಡ್ಲಡ್ದ್ ೨೩ ಕಿ.ಮೀ ದೂರೊಡು ಉಂಡು. ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕುದ ಬುಕ್ಕೊ ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯೊದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಪುಣ‍್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಪೊಳಲಿ, ಶ್ರೀ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರೀ ದೇವಾಸ್ಥಾನ ಪ್ರಾಚೀನವಾಯಿನಂಚಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಇತಿಹಾಸೊಡ್ ಪ್ರಾಮುಖ‍್ಯತೆ ಪಡೆನಯಿನಂಚಿನ ಜಾಗೆ.

ಬಿ.ಸಿ.ರೋಡ್ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕುದ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪೇಂಟೆ. ಈ ತಾಲೂಕುಡು ಅನೇಕ ಜಾತಿ ಮತದ ಜನಕುಲು ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದ್ದುಲ್ಲೆರ್. ಬೇಸಾಯ ಈ ತಾಲೂಕುದ ಮುಖ‍್ಯ ಕಸುಬು.

## ಇತಿಹಾಸ

## ಬೌಗೋಳಿಕ

## ಪ್ರಾಕೃತೀಕ

## ದೇವಸ್ಥಾನಲು
* ಪೊಳಲಿ ರಾಜಾರಾಜೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ.
* ವೆಂಕಟ್ರಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನ.
* ನರಹರಿ ಬೆಟ್ಟ
* ನಂದಾವರ

## ದೈವ ಸ್ಥಾನೊಲು
* ಪಣೋಲಿಬೈಲು ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವಸ್ಥಾನ.

## ಶಾಲೆಲು
### ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ
* ಎಸ್.ವಿಎಸ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸ್ಕೂಲ್, ವಿದ್ಯಾಗಿರಿ, ಬಂಟ್ವಾಳ
* ದೇವ ಮಾತಾ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೀಡಿಯಮ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಅಂಟಾರ್ರ್
* ಎಸ್.ವಿ.ಎಸ್ ದೇವಾಲಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಬಂಟ್ವಾಳ
* ಎಸ್.ವಿ.ಎಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಬಂಟ್ವಾಳ
* ಶಿಶು ಜೀಸಸ್ ಶಾಲೆ, ಮೊಡಂಕಪ್
* ದೀಪಿಕಾ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಮೊಡಂಕಪ್
* ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಮೊಡಂಕಪ್
* ಜಿಇಎಂ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಶಾಲೆ, ಗೋಲ್ಟಾಮಾಜಲ್, ವಿಟ್ಲಾ ರಸ್ತೆ, ಕಲ್ಲಾಡ್ಕಾ
* ಮನಾರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಏಡೆಡ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಲೋವರ್ ಬಜಾರ್
* ನೀಹೆದ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೀಡಿಯಮ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಲೋವರ್ ಬಜಾರ್
* ಪವಿತ್ರ ಸಂರಕ್ಷಕ ಶಾಲೆ, ಅಗ್ರರ್
* ಕ್ರಿಸ್ಟಾ ಜ್ಯೋತಿ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಅಗ್ಗರ್
* ಲೊರೆಟ್ಟೊ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಲೊರೆಟ್ಟೊ
* ಲೊರೆಟ್ಟೊ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಲೊರೆಟ್ಟೊ
* ಸೇಂಟ್ ಜಾಕೋಬ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಫರ್ಲಾ
* ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಎಚ್ಆರ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಸಿದ್ಧಕಟ್ಟೆ
* ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಸಿದ್ದಕಟ್ಟೆ
* ಗುನಶ್ರೀ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೀಡಿಯನ್ ಶಾಲೆ, ಸಿದ್ಧಕಟ್ಟೆ
* ಬಾಲ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಪ್ರಿಸ್ಕೂಲ್, ಸಿದ್ಧಕಟ್ಟೆ
* ಬಿ.ಎ., ತುಂಬೆ, ದೀಹೀಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೀಡಿಯಮ್ ಸ್ಕೂಲ್,
* ಶ್ರೀ ಶಾರದಾ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಪಣಮಂಗಲೂರ್
* ಹಯತುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಏಡೆಡ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಗುಡಿನಾಬಲಿ
* ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಸಹಾಯಕ ಹೃದಯ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಚೆಲುರ್
* ಶ್ರೀ ರಾಮ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ - ಹನುಮಾನ್ ನಾಗರಾ ಕಲ್ಲಡ್ಕ
* ಶಮ್ಬೋರ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್
* ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ . ಪಂಬತ್ತಜೆ, ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕು, ಕರೋಪಾಡಿ ಗ್ರಾಮ

## ಪಿದಯಿದ ಸಂಪರ್ಕೊಲು

* Shri Karinjeshwara Shiva & Parvati Temples, Karinje 
* Shri Veera Maruthi Temple,Nandavar  
* Bantwal 
* Sri Venkataramana Swamy College Bantwal 
* StPatrickChurch.com is for sale
* https://web.archive.org/web/20131021123414/http://www.bantwaltown.gov.in/ 

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ವರ್ಗೊ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ
ವರ್ಗೊ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ತಾಲೂಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ನಗರೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಪಟ್ಟಣೊಲು
ಭದ್ರಗಿರಿ ಅಚ್ಯುತ ದಾಸೆರ್

ಭದ್ರಗಿರಿ ಅಚ್ಯುತದಾಸೆರ್ ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುಟು ಹರಿಕಥೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ಮಲ್ಲ ಪುದರ್ ದಾರ್. ಆರ್ ತನ್ನ ಪದಿನೆನ್ಮನೇ ವರ್ಸ ಪ್ರಾಯೊಡು, ಬರೊಡಾಯಿನ ಹರಿದಾಸೆರ್ ಬರಂದಿನ ಪೊರ್ತುಡು ಊರುದಕ್ಲೆನ ಒತ್ತಾಯೊಡು ತಾಳ ಚಿಟಿಕೆಲೆನ್ ಪತ್ತ್ ದ್ ಹರಿಕಥೆ ಪನಿಯೆರೆ ಸುರುಮಲ್ತಿನಾರ್. ಆರೆನ ಪಲಯೆ ಸಂಗೀತ ಕಲ್ತೊಂದುಪ್ಪುನಗ ಅವೆನ್ ಕೇನ್ದೇ ಕಲ್ತ್ ದ್ ಅವೆನ್ ಹರಿಕತೆಟ್ ಗಲಸಿಯೆರ್. ಆರೆನ ಪಲಯೆ ಕೇಶವದಾಸೆರ್ ಲಾ ಹರಿಕಥೆ ಪಂಡೊಂದಿತ್ತಿನಾರ್. ಅಚ್ಯುತದಾಸೆರ್ ತನ್ನ ಹರಿಕತೆಕ್ಲೆಡ್ ತುಳು, ಕೊಂಕಣಿ, ಕನ್ನಡ, ಮರಾಠಿ, ಹಿಂದಿ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಗಲಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಭದ್ರಗಿರಿ ಅಚ್ಯುತದಾಸೆರ್ ಬಜೀ ಹರಿಕತೆದಾಸೆರಾದ್ ಒರಿಯಂದೆ, ಕೀರ್ತನೆಲೆನ್ ಲಾ ಬರೆಯೆರ್. ತನ್ನ ಕುಲಗುರುಕುಲಾಯಿನ ಕಾಶೀಮಠ ಸ್ವಾಮಿಲೆನ ಅಪ್ಪಣೆ ಪ್ರಕಾರ 'ಮೂಲನಾರಾಯಣ' ಪನ್ಪಿನ ಅಂಕಿತೊಡು ಕೀರ್ತನೆಲೆನ್ ಬರೆಯೆರ್. ಉಂದತ್ತಂದೆ 'ಹರಿಕಥಾ ಪೂರ್ವರಂಗ' ಬುಕ್ಕೊ 'ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಿಂಧು'ದಂಚಿನ ಬೂಕುಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್. ಅಜ್ಪ ವರ್ಸ ಹರಿಕಥೆ ಮಲ್ತಿನ ಅಚ್ಯುತ ದಾಸೆರ್ ೨೦೧೩ದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೨ತ್ತಾನಿ ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ

ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಡು ಮಸ್ತು ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನ ಅಂಗ ಪಂಡ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ. ಉಂದೆನ್ ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ ದ ಕಾರ್ಯಲಯ ಪಂದುದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಭಾರತ

**ಭಾರತ**, ಅಧಿಕೃತವಾದ್ **ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯ** ಜಗತ್ತ್‌ದ ೭ನೆ ಮಲ್ಲ ದೇಸೊ. ಜಗತ್ತ್‌ದ ಭೂಮಿದ ೨.೪ ಪಾಲ್ ಭಾರತೊ ಉಂಡು. ಈ ಭೂಮಿಗ್ ಮಸ್ತ್ ಇತಿಹಾಸೊ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಭಾರತೊಡು ೨೦೧೧ತ ಜನಗಣತಿತ ಪ್ರಕಾರೊ 1,293,057,000 (2016) ಕೋಟಿ ಜನ ಉಲ್ಲೆರ್. ಉಂದು ವಿಶ್ವ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ 17.5% ಭಾಗೊ ಅಪುಂಡು. ಭಾರತೊ ದೇಸೊಡು ೨೯ ರಾಜ್ಯ ಉಂಡು. ೭ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಸೊ ಉಂಡು. ಭಾರತೊನ್ **ಹಿಂದುಸ್ಥಾನ** ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಭಾರತೊದ ರಾಜಧಾನಿ ದೆಹಲಿ. ದೆಹಲಿಡ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸರ್ವೊಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಲಯೊ ಉಂಡು. ಭಾರತೊಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸೆ, ಸಂಸ್ಕ್ರತಿ, ಆಚಾರ, ವಿಚಾರೊಲು ಇತ್ತ್‌ಂಡಲಾ ಮಾತ ಜಾತಿ, ಧರ್ಮೊದಕುಲು ಒಂಜಾದ್ ಉಲ್ಲೇರ್.

## ಭಾರತೊ ಪುದರ್ ಉಂಡಾಯಿನೆ
*ಭಾರತೊ ಪನ್ಪುನವು "ಭರತವರ್ಷ" ಪುದರ್‌ದ ಮೂಲೊಡಡ್ದು ಬತ್ತ್ಂಡ್.
*ಪಿರಾಕ್‍ಡ್ ಪುರಾನೊದ ನಿಲೆಟ್ ಈ ಪುದರ್ ಭಾರತೊಂದು ಸೂಚಿತ ಆತ್ಂಡ್. ಋಷಭದೇವನ ಮಗೆ ಭರತ ಚಕ್ರವರ್ತಿಡ್ದ್ ಅತ್ತಂಡ ಮಹಾರಾಜೆ ದುಸ್ಯಂತನ ಮಗೆ ಆಯಿನ ಭರತ ಮಹಾರಾಜನ ಪುದರ್‌ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
*"ಇಂಡಿಯಾ" ಎನ್ಪಿ ಪುದರ್ ಸಿಂಧೂ ಸುದೆತ ಪರ್ಷಿಯನ್ ರೂಪಾಂತರೊ "ಇಂಡಸ್" ಪನ್ಪುನೆಡ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ನೆ. ಭಾರತೊನು ನಿರ್ದೇಸಿಸಯರೆ ಉಪಯೋಗಿಸವುನ ಬೇತೆ ಪುದರ್‌ಲೆಡ್ ಒಂಜಿ **ಹಿಂದುಸ್ತಾನ**.

## ಭಾರತೊದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಭಾಗೊಲೆ ಇವರೊ
*ಹಿಮಾಲಯೊ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ
*ಉತ್ತರೊದ ಸಮತಟ್ಟು ಪ್ರದೇಸೊ
*ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿ
*ದಖನ್ ಪ್ರಸ್ತಭೂಮಿ

## ಪರಿಪುನ ಸುದೆಕುಲು
ಭಾರತಡೊ ಪರಿಪುನ ಮುಕ್ಯೊ ಸುದೆಕ್‌ಲ್ ಇಂಚ ಉಂಡು;
*ಸಿಂಧೂ
*ಗಂಗಾ
*ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ
*ಯಮುನಾ
*ನರ್ಮದಾ
*ಗೋದಾವರಿ
*ಕೃಷ್ಣಾ
*ಕಾವೇರಿ

## ರಾಜ್ಯೊಲು
ಭಾರತೊ ದೇಸೊಡು ಒಟ್ಟುಗು ೨೯ ರಾಜ್ಯೊಲು ಉಲ್ಲೊ.

#ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ
#ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ
#ಅಸ್ಸಾಂ
#ಉತ್ತರಾಂಚಲ
#ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ
#ಒರಿಸ್ಸಾ
#ಕರ್ನಾಟಕ
#ಕೇರಳ
#ಗುಜರಾತ್
#ಗೋವಾ
#ಚತ್ತೀಸ್‍ಗಢ
#ಜಮ್ಮು ಕಾಶ್ಮೀರ
#ಜಾರ್ಖಂಡ್
#ತಮಿಳುನಾಡು
#ತೆಲಂಗಾಣ
#ತ್ರಿಪುರ
#ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್
#ಪಂಜಾಬ್
#ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ
#ಬಿಹಾರ
#ಮಣಿಪುರ
#ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ
#ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ
#ಮೇಘಾಲಯ
#ಮಿಝೋರಾಮ್
#ರಾಜಸ್ಥಾನ
#ಸಿಕ್ಕಿಂ
#ಹರ್ಯಾನ
#ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ

## ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು
ಭಾರತೊಡು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಸೊಂದು ಒಟ್ಟುಗು  8 ಪ್ರದೇಸೊಲು ಉಲ್ಲೊ.
#ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್
#ಚಂಡೀಗಡ
#ಡಾಮನ್ ಮತ್ತು ಡಿಯು
#ದಾದ್ರಾ ಮತ್ತು ನಗರ್ ಹವೇಲಿ
#ಪುದುಚೇರಿ
#ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ
#ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ
#ಲಡಾಕ್

## ರಾಜಧಾನಿ
ಭಾರತ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ದೆಹಲಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು
ಭಾರತದ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್

ಭಾರತೊಡು ಸಂಸದೀಯ ಪದ್ಧತಿ ಉಂಡು ಪಂಡ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಪದ್ಧತಿ. ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಮಸ್ತ್ ಅಧಿಕಾರ ಉಂಡು. ಈ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ರಾಷ್ಟ್ರದ ದಿನನಿತ್ಯೊಗು ಬೊಡಾಯಿನ
ಕಾನೂನು ಮಲ್ಪೆರೆಗ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಪಂಡ "ಪಾತೆರುನ ಇಲ್ಲ್" ಪಂದ್ ಆಪುಂಡು. ನೆಟ್ಟು ೨ಸದನೊಲು (ಇಲ್ಲ್) ಉಂಡು. ಮಿತ್ತ್‌ದ ಇಲ್ಲಗ್ ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್, ನೆಟ್ಟ್ ೨೫೦ಜನ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ತಿರ್ತ್‌ದ ಇಲ್ಲಗ್ ಲೋಕಸಭೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್, ನೆಟ್ಟ್ ೫೪೫ ಜನ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಮೊಗಲೆಗ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆಡಳಿತ ಮಲ್ಪುನ ಈ ಸಂಸ್ಥೆನೇ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್.

## ಉಲ್ಲೆಕೋಲು
ಭಾಸ್ಕರ ಭಂಡಾರಿ ಮಜಿಬೈಲ್

## ಪುಟ್ಟು
ಮಜಿಬೈಲ್‍ಡ್ ಪುಟ್ಟ್‌ನಾರ್ ಭಾಸ್ಕರ ಭಂಡಾರಿ ಮೇರ್

## ಬಾಲ್ಯೊ
ಮಜಿಬೈಲ್, ಮೀಯಪದವು, ಕೊಡ್ಲಮೊಗರು, ಮಂಜೇಶ್ವರ, ಕುಡ್ಲಲೆಡ್ ಶಾಲೆಗ್ ಪೋಯಿನ ಮೇರ್ ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯೊನು ಈ ಜಾಗೆಡೇ ಕಳೆಯೆರ್.

## ಕಲ್ಪಾಟಿಗೆ
ಮಜಿಬೈಲ್, ಮೀಯಪದವು, ಕೊಡ್ಲಮೊಗರು, ಮಂಜೇಶ್ವರ, ಕುಡ್ಲಲೆಡ್ ತನ್ನ ಸುರತ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತಿನ ಶ್ರೀ ಭಾಸ್ಕರ ಭಂಡಾರಿ ಮಜಿಬೈಲ್ ಇಂಬೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕರ್ನಾಟಕ, ಮೈಸೂರು, ಅಣ್ಣಾಮಲೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಗುಲೆಡ್ ತನ್ನ ಕಲ್ಪುನೆನ್ ಮುಂದುವರಿಸ್‌ದ್ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾನೂನು ಪದವಿ ಅಂಚೆನೇ ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಕಾನೂಲೆಡ್ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಲೆನ್‌ಲಾ. ಹಿಂದಿಡ್ ಪ್ರವೀಣ ಮುಟ್ಟು, ಕನ್ನಡೊಡು ರತ್ನ ಪದವಿಲೆನ್‌ಲಾ ಪಡೆಯೆರ್. ರಾಷ್ಟ್ರೀಕೃತ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಡ್ ೨೦೦೫ ವರ್ಷ ವರಿಷ್ಠ ಪ್ರಬಂಧಕೆರಾದಿತ್ತ್‌ದ್ ಸ್ವಯಂ ನಿವೃತ್ತಿ ಪಡೆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಡ್ಲಡ್ ವಕಾಲತ್ತ್‌ಲಾ ಕಾನೂನು ವಿದ್ಯಾಲಯೊಡು ಗೌರವ ಉಪನ್ಯಾಸಕೆರಾದ್‌ಲಾ ಬೆಂದೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

## ಬರೆಯಿನ ಬೂಕುಲು
ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಂಚನೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡೆಡ್‌ಲಾ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನಾರ್. ಇಂಬೆರೆನ ಮಸ್ತ್‌ ಲೇಖನ, ಕವಿತೆಲು ಅಪಗಪಗ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪತ್ರಿಕೆಲೆಡ್ ಪ್ರಕಟ ಆವೊಂದುಪ್ಪುವ. ಅವತ್ತಂದೆ ಕನ್ನಡ, ತುಳು ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಪುಸ್ತೊಕೊ ಬರೆತೆರ್‍. ಅಂಚೆನೇ ಅನುವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಡ್‌ಲಾ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. 
ಇನಿ ಮುಟ್ಟು ಆರೆನ 
* ಆಜಿ ಕನ್ನಡ ಕವನ ಸಂಕಲನೊಲುಲಾ, 
* ಒಂಜಿ ತುಳು ಸಂಕಲನಲಾ ಪ್ರಕಟ ಆತ್‌ಂಡ್. 
* ಅಂಚೆನೇ ಒಂಜಿ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ, 
* ಭಗವದ್ಗೀತೆದ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ ‘ಗೀತೆಯ ಗೀತೆಗಳೂ’ ಬೊಲ್ಪುಗು ಬೈದ್‌ಂಡ್.

## ಪಡೆಯಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
ಇಂಬೆರೆ ತುಳು ಕವನ ಸಂಕಲನ ‘ಗಗ್ಗರೊ’ಗು ತುಳು ಅಕಾಡಮಿದ ಪುಸ್ತಕ ಬಹುಮಾನೊ ಬೈದ್‌ಂಡ್. ೧೯೯೪ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಇಂಬೆರೆನ ಅವಿಭಜಿತ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ತುಳು ಕವಿಯಾದ್ ‘ದಸರಾ ಕವಿ ಸಮ್ಮೇಳನೊ’ಗು ಲೆತ್ತ್‌ದ್ ಗೌರವಿಸಿದೆರ್. ಅಖಿಲ ಭಾರತ ವಿಜಯಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕನ್ನಡ ಸಂಘದಕುಲು ‘ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’ ಅಂಚೆನೇ ವಿಶ್ವ ಬಂಟೆರೆ ಸಮ್ಮೇಳನದಕುಲು ಸನ್ಮಾನಲಾ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಕವಿ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೂಟೊಲು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರವಚನ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತಾ ಕೂಟೊಲೆಡ್ ಅಪಗಪಗ ಭಾಗವಹಿಸೊಂದುಪ್ಪುನ ಈ ಕವಿ ನಿರಂತರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆಡ್ ತನನ್ ತೊಡಗವೊಂದೆರ್...

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಲೇಖಕರು
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಭಾಸ್ಕರ ೧

**ಭಾಸ್ಕರ** (ಕ್ರಿ.ಶ.೬೦೦-೬೮೦) ಇಮ್ಬೆ ಭಾರತದ ಗಣಿತೊಡು ಅ೦ಕಿಲೆನ್ ಕನ್ತಿನ ಮೊದಲೆನೆ ವಿಜ್ನಾನಿ.

## ಜೀವನೆದ ವಿಷಯೊಲು
ಮರಾಠಿ ಖಗೂಲಶಾಸ್ತ್ರಜ್ನನ್ದ್ ಗೊತ್ತಾಪುನ್ದು.

ಆಯೆನ ಪುಟ್ಟಿನಿ ಮಹಾರಾಷ್ತ್ರ ರಾಜ್ಯತ ಪರಭಾನಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೊರಿ ಪನ್ಪಿನವ್ಲು.

ಆಯೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಗುರುವಾದ್ ಅಯೆಗ್ ವಿಜ್ನಾನದ ವಿಷಯನ್ ಪನ್ಡ್ ಕೊರ್ತೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ

**ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ** ಭೂಮಿದ ಬಗ್ಗೆ ಕಲ್ಪುನ ಬಗ್ಗೆ ಆದುಂಡು. ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರೊಗು ಸಂಬಂಧ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಕೆಲವು ವಿಷಯೊಲ್ದ ಪಟ್ಟಿ ತಿರ್ತುಂಡು.
* ನಕ್ಷೆ
* ಅಕ್ಷಾಂಶ
* ರೇಖಾಂಶ
* ಭೂ ಖಂಡೊಲು
* ಧ್ರುವ

## ಫೋಟೋ ಗ್ಯಾಲರಿ

File:Cyclone Catarina from the ISS on March 26 2004.JPG|ಕ್ಲಿಮಿಟೋಲಜಿ & ಮೆಟಿಯೊರೊಲಜಿ
File:90 mile beach.jpg|ಕರಾವಳಿ ಬೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೊ
File:Gavin Power Plant.jpg|ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆ
File:Meridian convergence and spehrical excess.png|ಜಿಯೋಡೆಸಿ
File:Delicate Arch LaSalle.jpg|ಜಿಯೋ ಮೊರ್ಪೋಲೊಜಿ
File:Receding glacier-en.svg|ಗ್ಲಾಸಿಯೊಲಜಿ
File:Meander.svg|:en:Hydrology & ಹೈಡ್ರಾಗ್ರಫಿ
File:Khajuraho-landscape.jpg|ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಕೇಪ್ ಇಕಾಲಜಿ
File:World11.jpg|ಓಸಿಯೋನಾಗ್ರಫಿ
File:Soil profile.jpg|ಪೆಡೊಲೊಜಿ
File:Pangea animation 03.gif|ಪಲಯೊಜೀಯಾಗ್ರಫಿ
File:Milankovitch Variations sv.png|ಕ್ವಾಟರ್ನರಿ ಸೈನ್ಸ್


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ಭೂತ ಕೋಲ

thumb|ಜುಮಾದಿ ಮುಗೊ
**ಭೂತ ಕೋಲ** (ಭೂತ ನೇಮ) ಕರ್ನಾಟಕೊದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಅಂಚೆನೇ ಕೇರಳದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ತುಳುವೆರ್ ಆಚರರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪುರಾತನವಾಯಿನ ಆರಾಧನೆನೆ ಭೂತಕೋಲ. ಉತ್ತರ ಕೇರಳಡ್ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ತೆಯ್ಯಂ ಇಂದೆತ ಕೈತಲ್ದ ಸಂಬಂಧಿ. ಭೂತ ಕೋಲೊಡ್ ಪೂಜೆ ದೆರೊನುನ ದೈವೊಲು ಶಿವ ದೇವೆರ್ನ ದೇವಗಣೊಟು ಇತ್ತಿನಕುಲು ಪಂಡ್‌ದ್ಲಾ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು.
ತುಲುನಾಡ್‍ದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಸಾರತೊಂಜಿ ಭೂತುಲು ಉಂಡು ಪಂಡ್ದ್‍ ನಂಬಿಕೆ.

ಅಂಚೆನೆ ತುಳುನಾಡ್ದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ದೈವಲಾಯಿನ ದೇವು ಪೂಂಜೆ ನಂಬಿನ ಪಣಂಬೂರು ಶ್ರೀ ಕಾಂತೇರಿ ಜುಮಾದಿ, ಶ್ರೀ ಸರಳ ಜುಮಾದಿ, ಶ್ರೀ ಕೊಡಮನಿತ್ತಾಯ, ಶ್ರೀ ಜಾರಂದಾಯ ಶ್ರೀ ಮಹಿಷಂತ್ತಾಯ ಐವೆರ್ ದೈವಲು ಬುಕ್ಕೊ ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಪಂಜುರ್ಲಿ, ಸಿರಿಕುಲು ಮಾಯದ ಪಡವೂಡು ಬತ್ತೆದ್ ನೆಲಯಾತಿನ ಜಾಗೆ ಉಂದುವೆ ಪಣಂಬೂರು "ಕಾವರೆಸ್ತಾನ". ಕಾರನಾಂತರೊಡು ಈ ಪಣಂಬೂರು ಬೂಡುದು ಸುರತ್ಕಲ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ನೆಲೆಯಾತಿನಾ ಸತ್ಯಲು.

ಭೂತಕೋಲಗ್ "ನೇಮ, ಮೆಚ್ಚಿ, ಕೋಲ" ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೋಲ ಕಟ್ಟುನಕುಲ್ ಬೋಡು. ಐಕ್ಂದೆ ನಲಿಕೆ ಜಾತಿದಕುಲ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ದೈವಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪರವ, ಪಂಬದೆರ್ ಮಲ್ಲ ದೈವಲೆಗ್ ಕೋಲ, ನೇಮ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಈ ಕೋಲ ಕಟ್ಟುನಕುಲ್ ಆತೆ ಪವಿತ್ರೊಡ್, ಶುದ್ದಮನಸ್ಡ್, ವೃತನ್ ಪತ್ದ್, ಶುದ್ಚಾಚಾರೋದಡ್ ಕ್ರಿಯೆನ್ ಮನ್ಪುವೆರ್.

## ಪದೊತಾ ಇವರೊ
*ಕೋಲ* ಪಂಡ ತುಳುಟು "ನಲಿಕೆ".

## ಸಂದಿ, ಪಾಡ್ದನೊ
ಪಡ್ದಾನೊಲು ತುಳು ಪಾತೆರೋ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಒಂಜಿ ಬಾಗೊ.

## ಭೂತಾರಧನೆದ ಬಗೆ
#ಕೋಲ
#ನೇಮ
#ಆಗೆಲ್-ತಂಬಿಲ

## ಭೂತ ಕೋಲ - ಚಿತ್ರ ದರ್ಶಿನಿ

ಫೈಲ್:BRAHMA BAIDARKALA Nema.jpg|ಬ್ರಹ್ಮ ಬೈದರ್ಕಳ ನೇಮ
ಫೈಲ್:PilichamundiBhuta.jpg|ನೆಲ್ಲಿತೀರ್ಥದಲ್ಪ ಒಂಜಿ ಕೋಲೊಡು ಪಿಲಿಚಾಮುಂಡಿ ದೈವ
ಫೈಲ್:KODAMANITTAYA NEMA.jpg|ಕೊಡಮಣಿತ್ತಾಯ ನೇಮ
ಫೈಲ್:KODAMANITTAYA NEMA 1.jpg|ಕೊಡಮಣಿತ್ತಾಯ ನೇಮ ೧
ಫೈಲ್:KODAMANITTAYA NEMA 2.jpg|ಕೊಡಮಣಿತ್ತಾಯ ನೇಮ ೨
ಫೈಲ್:KALKUDA nema.jpg|ಕಲ್ಕುಡ ನೇಮ
ಫೈಲ್:KALKUDA KOLA 2.jpg|ಕಲ್ಕುಡ ಕೋಲ ೨
ಫೈಲ್:Marl butha kola.jpg|ಮರ್ಲ್ ಬೂತ ಕೋಲಾ


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ಭೂತಾರಾಧನೆ
ಭೂಮಿ

**ಬೂಮಿ** (ಗುರ್ತ: ) - ಉಂದು ಸೌರಮಂಡಲಡ್ ೫ನೇ ಮಲ್ಲ ಗ್ರಹ. ಸೂರ್ಯಡ್ದ್ ಏರುನ ಕ್ರಮೊಡು ೩ನೇ ಗ್ರಹ ಆದುಂಡು.   ಸೌರಮಂಡಲತ ಗಟ್ಟಿರೂಪೊದ ಗ್ರಹಕ್ಲೆಡ್ ರಾಶಿ ಬುಕ್ಕೊ ಗಾತ್ರೊಡು ಮಲ್ಲ ಗ್ರಹ.  ಉಂದು ಅತ್ತಂದೆ ಮಾನ್ಯೆರೆಗ್ ಇತ್ತೆ ತೆರಿದಿಪ್ಪುನಂಚ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊಡು ಜೀವ ಸಮೂಹ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜೇ ಒಂಜಿ ಕಾಯ -  ಭೂಮಿ. ಆತ್ತಂದೆ ಅಲ್ಪ ಇಂದತ ಸಾಂದ್ರತೆಲಾ ದಿಂಜ ಜಾಸ್ತಿ.

## ಚರಿತ್ರೆ
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನೊದ ಪ್ರಕಾರೊ ಭೂಮಿ ೪೬೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಲೆ ಪಿರಾಕ್‌ಡೆ ರೂಪೊ ಆದಿತ್ತ್‌ಂಡ್.   ಭೂಮಿದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ ಆಯಿನ ಚಂದ್ರ ಅಯಿತ ವಂತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಮಾರ್ ೪೫೩ ಕೋಟಿ ವರ್ಸೊಲೆ ಪಿರಾಕ್‌ಡೆ ರೂಪೊ ಪಡೆತ್ಂಡ್.

## ಖಗೋಳದ ದೂರ ಮಾನೊ

* ಸೂರ್ಯಡ್ದ್ **ಸರಾಸರಿ ದೂರ-೧೪೯,೫೯೭,೮೮೭.೫ ಕಿ.ಮೀ. (೧.೦೦೦ ೦೦೦ ೧೧೨ ೪ ಖಗೋಳ ಮಾನೊ**) ಇಂದೆನ್ ಸೌರವ್ಯೂಹದ ವಿವರಣೆಡ್ ಈ ದೂರೊನ್ ೧  ಖಗೊಲ ಮೂಲಮಾನವಾದ್ ಲೆಕ್ಕೊ ದೀತೆರ್. ಅಯಿನ್ ಸುಲಬೊ ಮಲ್ಪೆರೆಗಾದ್ ೧೫,೦೦,೦೦,೦೦೦=೧೫ ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ.ನ್ ೧ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಗೋಲ ಮೂಲಮಾನವಾದ್ ಲೆಕ್ಕೊ ದೀತೆರ್.  ೧೫೦೦೦೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ.= ೧AU = ೧ Astronomical Unit.

## ಪರಿಚಯೊ
* ಭೂಮಿದ ಚಿಪ್ಪು ಮಸ್ತ್ ಫಲಕ ಆದ್ ಪುಡಾದುಂಡು. ಈ ಬೂಪಲಕೊಲು ನಿದಾನವಾದ್ ಬೂಮಿಡ್ದ್ ಅಂಚಿಡ್ದಿಂಚಿ ಅಸ್ತೆನೋ ಗೋಳದ ಮಿತ್ತ್ ಪರಿಪುಂಡು. ಬೂಮಿದ ಉಲಾಯಿದ ಬಾಗೊ ನಾನೊಲ ದಿಂಜ ಕ್ರಿಯೆದ್ದ್ ಕೂಡ್ದುಂಡು. ಬೂಮಿದ ದಿಂಜ ಮೇಲ್‌ದ ಪದರೊ ಚಿಪ್ಪು. ಉಂದು ಸಿಲಿಕ - ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಇಂದೆತ ಪಿದಯಿದ ಪದರೊ, ಸಿಲಿಕ - ಮೆಗ್ನೇಸಿಯಂ ಇಂದೆತ ತಿರ್ತ ಪದರೊಡ್ದ್ ಕೂಡುದುಂಡು.  ಖಂಡದ ತಿರ್ತ್ ಚಿಪ್ಪು ದಿಂಜ ಮಂದೊ ಉಂಡು.  
* ಆಂಡ ಕಡಲ್ದಡಿಟ್ಸಾ ತೆಲುಪಾದುಂಡು. ಕವಚ ಅರ್ದೊ ಗಟ್ಟಿ ಸ್ತಿತಿಡುಂಡು. ಉಂದು ಮಾತ ಲೋಹೊಲೆನ ಭಂಡಾರೊ. ಬೂಗರ್ಬೊ ಕರ್ಬೊ ಬುಕ್ಕೊ ನಿಕ್ಕಲ್‌ಡ್ದ್ ಉಂಡಾತ್ಂಡ್. ಬೂಮಿದ ನಿಲೆ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ. ಜೀವ ಸಂಪೊತ್ತುದ ಅಸ್ತಿತ್ವೊದ ಕಾರಣೊಡ್ದು ಬೂಮಿದ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು  ದಿಂಜ ಬದಲಾದುಂಡು.
* ಈ ಜೀವ ಸಂಪೊತ್ತುಲು ಉಂಡು ಮಲ್ಪುನ ಪರಿಸರ ಸಮ ಇದ್ಯಾಂತೆ ಬೂಮಿದ ಮಿತ್ತ ಮೆಯಿ ದಿಂಜ ಬದಲಾದಿಪ್ಪುಂಡು.  ಮಿತ್ತಮೈತ ಸುಮಾರ್ ೭೧% ಬಾಗೊ ಉಪ್ಪು ನೀರ್‌ದ ಕಡಲಾದ ಪರಡ್‌ದುಂಡು. ಒರಿನ ಮಿತ್ತಮೈ ಬೂಖಂಡೊ ಬುಕ್ಕೊ ದೀಪೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡ್ದುಂಡು. ಬೂಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ ಸುತ್ತುಬರಿತ ಅಂತರಿಕ್ಷದ ನಡುಟು ಬಾರಿ ವಿನಿಮಯ ಕ್ರಿಯೆಲು ನಡಪುಂಡು..
* ಒಂತೆ ಮಲ್ಲವುಂದೇ ಪನೊಡಾಪುನ ಚಂದ್ರನ ಕಾರಣೊಡ್ದ್ ಸಾಗರೊಲೆಡ್ ಎತ್ತರತಗ್ಗ್‌ಲು ಉಂಡಾಪುಂಡು. ಕೋಟಿ ವರ್ಸೊದ ಕಾಲೊಡ್ದು ಈ ಎತ್ತರತಗ್ಗ್‌ಲು ಬೂಮಿದ ಅಕ್ಷೀಯ ಸುತ್ತುನ ವೇಗೊನು ನಿದಾನಾದ್ ಕಡಮೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಬೂಮಿದ ಇತಿಹಾಸೊದ ಸುರೂತ ಬಾಗೊಡು ಧೂಮಕೇತು ತಾಗ್‌ನಗ ಕಡಲ್ ಉಂಡಾಂಡ್ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಒಂಜಿ ಸಿದ್ದಾಂತೊ. 
* ಅಯಿಡ್ದ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಲು ತಾಗ್‌ನೆಡ್ದ್ ಮಿತ್ತಮೈ ಮಲ್ಲ ಪ್ರಮಾನೊಡು ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಡು ಮಲ್ತಿಪ್ಪು. ಓತೆ ಆಯಿನ ಬೂಮಿ ಕಕ್ಷೆ ಕಾಲೊಡ್ದು ಬೂಮಿದ ಮಿತ್ತಮೈ ಮಸ್ತ್ ಬಾಗೊಲು ಹೊಮೊನು ಪೊದೆತ್‌ನ ಹಿಮಯುಗಲೆಗ್ ಕಾರಣ ಆದಿಪ್ಪು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಭೋಪಾಲ್

**ಭೋಪಾಲ್** (ಹಿಂದಿ: भोपाल)ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜಧಾನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಭೋಪಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರೊ. ಭೋಪಾಲ್ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾರೀ ಪ್ರಾಕ್‍ದ ನಗರೊ. ಭೋಪಾಲ್ ನಗರಡ್ ಮಸ್ತ್ ಕೆರೆಕ್‍ಳು ಉಪ್ಪುನೈಡ್ದಾವರ ಅಯಿನ್ *ಕೆರೆಕ್‍ಳ ನಗರ* ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಲು
* ಭೋಪಾಲ್ ನಗರದ ಅಧಿಕೃತ ತಾಣ
* ಭೋಪಾಲ್ ಪುರಸಭೆಯ ತಾಣ
* ಭೋಪಾಲ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ
* ಭೋಪಾಲ್ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ
* ಭೋಪಾಲ್ ಹವಾಮಾನ
* ಭೋಪಾಲದ ಹಕ್ಕಿಗಳು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ನಗರೊಲು
ಭೌತ ಶಾಸ್ತ್ರ

**ಭೌತ ಶಾಸ್ತ್ರ** ಪ೦ಡ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಇಪ್ಪುನ ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುಲೆನ ಅಧ್ಯಯನ. ಉ೦ದು ಬಲ, ಶಕ್ತಿ, ವಸ್ತುದ ಭಾರ ಇ೦ಚಿನ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ತೆರಿಯೊನ್ನ ವಿಜ್ನಾನ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ಮಂಗ

ಮಂಗನ್ ಹನುಮಂತ ದೇವೆರ್ನ ರೂಪಡ್ ಪೂಜಿಸುವೆರ್. ಉಂದೆತ್ತ ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಪುದರ್ ಮಂಕಿ.ಕನ್ನಡೊಟ್ ಮಂಗ. ಉಂದು ಮರಟ್ ಬದುಕುನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಮಂಗೆ ಪರ್ಂದ್, ತರಕಾರಿ  ತಿನ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಮಾಸ ತಿನ್ಪುಜಿ. ಮಂಗನ ಮೈನಿಲಿಕೆ ರೋಮ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಮಂಗೆರ್ಲು ಮಸ್ತ್ ವಿದೊಕ್ಕುಲು ಉಂಡು.

## ಮಂಗನ ವಿಧಕುಲು

## ಮಂಗ ಬುಕ್ಕ ಮನುಷ್ಯನ ಸಂಬಂಧೊ

## ಗಾದೆಲು
# ಮಂಗನ ಕೈಟ್ ಮಾಣಿಕ್ಯ ಕೊರಿಲೆಕ್ಕ
# ಮಂಗಡ್ದ್ ನರಮಾನಿ
# ಮಂಗಗ್ ಮದ್ಮೆ ಮಲ್ತಿಲೆಕ್ಕ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ಮಂಗಳಾದೇವಿ

**ಮಂಗಳಾದೇವಿ** ದೇವಸ್ತಾನ ಬೋಲಾರಾದ್ ಉಂಡು. ಕುಡ್ಲದ ಬೋಳರಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಈ ದೇವಸ್ತಾನ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದುಂಡು.

## ದೇವಸ್ಥಾನತ ಬಗ್ಗೆ
ಮಹತೋಭಾರ ಶ್ರೀ  ಮಂಗಳಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕುಡ್ಲ ನಗರಡ್ ಉಪ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ದೇವಸ್ತಾನ. ಕುಡ್ಲತ ಮಸ್ತ್ ಕಡೆರ್ದ್ ಇಡೆ ಬರಿಯರೇ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ತೆ ಉಂಡು. ಕುಡ್ಲ ನಗರರ್ದ್ ೧ ಕಿ. ಮಿ ದೂರಡ್ ಈ ದೇವಸ್ಠಾನ ಉಂಡು.

## ಉತ್ಸವ
* ಮಾರ್ನೆಮಿ
ಮಾರ್ನೆಮಿ ೯ ದಿನತ ಆಚರಣೆ ಆದ ಉಪುಂಡು. ಈ ಉತ್ಸವ ಅಶ್ವಿಜ ಮಾಸ ಶುಧ್ಹ ಪ್ರತಿಪದೆರದ್ ನವಮಿ ಮುಟ್ಟ ನಡಪುಂಡು. ಈ ಪೋರ್ತುದು ಮಸ್ತ್ ಜನ ಭಕ್ತೆರ್ ದೇವಸ್ತನಾಗ್ ಬರ್ಪೆರ್. ದೇವಿಗ್ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲದ್ ಪೋಪೆರ್. ಈ ಉತ್ಸವ ಜಾಸ್ತಿ ಅದ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ದ ಪೋರ್ತುಡ್ ಬರ್ಪುಂಡು.
* ದೀಪೋತ್ಸವ
* ವರ್ಷಾವಧಿ ಜಾತ್ರೆ
* ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಮಹೋತ್ಸವ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಸ್ಥಾನೊಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್‌ದ ದೇವಸ್ತಾನೊಲು
ಮಂಗಳೂರು, ಹರಿದ್ವಾರ ಜಿಲ್ಲೆ

ಮಂಗಳೂರು, ಉತ್ತರಾ ಖಂಡ ರಾಜ್ಯೊದ ಹರಿದ್ವಾರ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒ೦ಜಿ ಎಲ್ಯ ಪೇ೦ಟೆ. ಪಿನ್ ಕೋಡ್ ೨೪೭೬೫೬

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
* ಮಂಗಳೂರು ನಗರಸಭೆಯ ತಾಣ

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ವರ್ಗೊ:ಜಾಗೆಲು
ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ

**ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ** ಕುಡ್ಲಡ್ ಪ್ರಕಾಶನ ಆಯಿನ ಸುರುತ ಪತ್ರಿಕೆ. ಉಂದು ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆದದ ಸುರುತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆ. ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರದ ಸುರುತ್ತ ಪ್ರತಿ ೧೮೪೩ ಜುಲೈ ೧ಕ್ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣೊಡು (Lithography print) ಕುಡ್ಲದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‌ಡ್ ಅಚ್ಚಿ ಅಂಡ್. ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರದ ಸಂಪಾದಕೆರ್ ಹೆರ್ಮನ್ ಮ್ಯೋಗ್ಲಿಂಗ್. ವಾರಗೊರ ಪ್ರಕಟ ಆವೊಂದಿತ್ತಿ ಈ ಪತ್ರಿಕೆ ೪ ಪುಟತ್ತವು. ಉಂದು ಕುಡ್ದದ ಬಲ್ಮಠೊಡಿತ್ತಿ ಬಾಸೆಲ್‍ ಮಿಶನ್‍ ಪ್ರೆಸ್‍ಡ್‍ ಮುದ್ರಣ ಆದ್‍ ಪ್ರಕಟ ಆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್‍. ಕಲ್ಲಚ್ಚ್ ಮುದ್ರಣೊಡು ಪ್ರಕಟ ಆವೊಂದಿತ್ತಿನೆಡ್ಡ್ ಹೆಚ್ಚ ಪತ್ರಿಕೆಲೆನ್ ಅಚ್ಚಿ ಮಲ್ಪರೆ ಆವಂದಿನೆಡ್ದ್ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗೊಲು ಉಂದು ಬಳ್ಳಾರಿಡ್ ಇತ್ತಿನ  ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‌ಡ್ ಅಚ್ಚಿ ಆವೆರೆ ಸುರು ಆಂಡ್. 1817ಡ್ಡಿಂಚಿ ಕನ್ನಡ ಮುದ್ರಣ ಆವೆರೆ ಸುರು ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್‍. ಕನ್ನಡೊಗುಲಾ ತೆಲುಗುಗುಲಾ ಒಂಜೇ ಲಿಪಿನ್‍ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಆಂಚಾದ್‍ ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ ಪತ್ರಿಕೆಗ್‍ ಬಾರಿ ಬೇಡಿಕೆ ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಬತ್ರಿನೆಡ್ದಾದ್ ನೆಕ್ಕ್ ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ ದೆತ್ತ್ ದ್ ಕನ್ನಡ ಸಮಾಚಾರ ಪನ್ಪಿ ಪುದಾರಾಂಡ್, ಬಳ್ಳಾರಿಡ್‍ ಉಂದುವೇ ಆಚ್ಚಿ ಆಣಿಲೆಡ್(ಅಚ್ಚಿ ಮೊಳೆಕುಲೆಡ್) ಆಚ್ಚಿ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಕನ್ನಡದ ಸುರುತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆ ಜುಲೈ ೧ನೇ ತಾರೀಕ್‍ಗ್‍ ಸುರುಟ್ಟು ಆಚ್ಚಿ ಆಯಿನೆತ್ತ ನೆನೆಪುಗು ಇತ್ತೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಲಾ ಜುಲೈ ೧ನೇ ತಾರೀಕ್ ದಾನಿ ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕಾ ದಿನ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್.

## ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರೊಡು ಇತ್ತಿ ವಿಚಾರೊಲು
ಸುರುತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆಡ್ ಪತ್ರಿಕೆನ್ ದಾಯೆ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲ ಪಂಡ್ದ್ ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲು‍ಡು ಬರೆತೆರ್. ಊರುದಾಕುಲು ಬಾಯಿಡ್ದ್ ಬಾಯಿಗ್ ಸುದ್ದಿಲೆನ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅವು ಮನದಾನಿ ಆವನಗ ಬೇತೆನೇ ಸುದ್ದಿ ಆಪುಂಡು. ನಮ ಕಂಡಿ ದಾಂತಿ ಇಲ್ಲಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಳ. ಆಪೆ ಈಪೆಗ್ ದಾದ ಆಪುಂಡು ನಂಕ್ ಗೊತ್ತಾಪುಜಿ. ಐಕಾದ್ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ಕಂಡಿಲೆನ್ ದೀದ್ ಆ ಕಂಡಿಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಊರು, ಸಂಗತಿಲೆನ್ ತೂವೊಲಿ. ಅಪಗಾಂಡ ಮಾತ್ರ ನಮ ಊರುದ, ಪರ ಊರುದ, ಪರ ಬಾಸೆದ ಸಂಗತಿಲೆನ್ ತೆರಿಯೊಲಿ. 
# ವೂರ್ದ ವರ್ತಮಾನ
# ಸರಕಾರೊದ ಸಂಗತಿಳು
# ಸರ್ವ ರಾಜ್ಯದ ವರ್ತಮಾನೊಳು
# ಆಶ್ಚರ್ಯ ಸಂಗತಿಳು
# ಅನ್ಯೆರೆ ನಡಕೆಲು
# ಬುದ್ಧಿದ ವಿಚಾರ
# ಕಥೆಕ್ಕುಳು
# ಏರಾಂಡಲಾ ಒಂಜಿ ವರ್ತಮಾನ ಬರೆದ್ ಕಡಪುಡುಂಡ ಸತ್ಯ ಪಂಡ್ದಾಂಡ ಅವೆನ್ಲಾ ಪ್ರಕಟ ಮಳ್ಪುವ
## ಮಂಗಳೂರ ಸಮಾಚರ ಬುಕ್ಕೊ ಕಂನಡ ಸಮಾಚಾರ

ಈ ಪತ್ರಿಕೆ ೧೮೪೩-೧೮೪೫ ಮುಟ್ಟ ಕುಡ್ಲ ಬುಕ್ಕೊ ಬಳ್ಳಾರಿಡ್ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಬುಕ್ಕೊ ಲೆಟರ್ ಪ್ರೆಸ್ ಡ್ ಮುದ್ರಣ ಆದಿತ್ತಿದ್ ಓದೆರೆ ತಿಕ್ಕೊಂದಿತ್ತ್ ಜಿ, ೨೦೦೨೨ ' ಹೆರ್ಮನ್ ಮ್ಯೋಗ್ಲಿಂಗ್ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ ಮತ್ತು ಕಂನಡ ಸಮಾಚಾರ ಪನ್ಪಿ ಪುಸ್ತಕ ಡಾ. ಸಾಯಿಗೀತಾ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆನೆಟ್ ಅಮ್ಮನ್ನ ಮೊಕಲೆಡ್ದ್ ಸಂಪಾದನೆ ಆದ್ ಕುಡ್ಲದ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿಧ್ಯಾನಿಲಯ ಪ್ರಸಾರಾಂಗ ವಿಭಾಗೊಡು ಪಪ್ರಕಟ ಅತ್ಂಡ್.

## ದ್ವಂದೊಲು
ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ ಪತ್ರಿಕೆ ಸುರು ಅಯಿನಾ ಕುಡ್ಲಡ್ತು.ಬಕ್ಕ ಪ್ರಕಟವಾಯಿನಾ ಬಳ್ಳಾರಿಡ್ಂದ್. ವಾದ ಉಂಡು. ನೆಟ್ಟ್ ಸಂಶಯ ಇಜ್ಜಿ. ಆಪಗ ತುಳುನಾಡ್ ಡ್ ಆಚ್ಚಿದ ಇಲ್ಲ್ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಆವು ಕಲ್ಲಚ್ಚ್ ದವು. ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣೊಡು ಹೆಚ್ಚ ಪ್ರತಿ ಆಚ್ಚಿ ಮಲ್ಪರೆ ಅವೊಂದಿತ್ತಿಜಿ. ಆಪಗ ಬಳ್ಳಾರಿಡ್ ಇತ್ತಿ ಲಂಡನ್‍ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಡ್ ಲೆಟರ್ ಪ್ರೆಸ್ ದ ಆಚ್ಚಿದ ಇಲ್ಗ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಐಕಾದ್ ಬಳ್ಳಾರಿ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ಡ್ ಪ್ರಿಂಟ್ ಅವೆರೆ ಸುರು ಅಂಡ್. ಆಪಗ ಐತ ಪುದರ್ ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ ಪೋದು ಕನ್ನಡ ಸಮಾಚಾರ ಪಂಡ್ದ್ ಅಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಪತ್ರಿಕೆಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆ
ಮಂಜರಾಬಾದ್

ಮಂಜರಾಬಾದ್ ಕೋಟೆ ಬೆಂಗಳೂರ್ -ಕುಡ್ಲ ಮಲ್ಲ ಸಾದಿದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆದ ಸಕಲೇಶಪುರ ಕೈತಲ್ದ ಉಂಡು. ಸಕಲೇಶಪುರಡ್ದ್ ೫ ಕಿ.ಮೀ ದೂರಡ್ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಲಿಯ ಗುಡ್ಡದ ಮಿತ್ತ್ ಈ ಮಂಜರಾಬಾದ್ ಕೋಟೆ ಉಂಡು. ಉಂದು ಶಿರಾಡಿ ಘಾಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿಸಿಲೆ ಘಾಟಿ ಸಾದಿದ ಮದ್ಯಡ್ ಉಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನೂಡು ಕಟ್ಟಾಯಿನಿ. ಉಂದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ ೩೨೪೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರಡ್ ಉಂಡು.ಈ ಕೋಟೆ ಸುಮಾರ್ ೫ ಎಕ್ರೆ ಜಾಗೆಡ್ ಉಂಡು ಅತ್ತಂದೆ ಇಂದೆನ್ ನಕ್ಷತ್ರ ಆಕಾರೊಡು ಕಟ್ಟ್ದೆರ್.ಇಂದೆನ್ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಶೈಲಿಡ್ ಕಟ್ಟ್ದೆರ್. ಕೋಟೆದ ಉಲಯಿಡ್ ನೀರ್ದ ಜಾಗೆ, ವಿಶ್ರಾಂತಿದ ಜಾಗೆ, ಮೀಪಿನ ಜಾಗೆ ಉಂದು ಮಾತ ಉಂಡು.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಮಂಜಲ್

**ಮಂಜೊಲು** ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಂಜಲ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುನೆಕ್ ಕನ್ನಡೋಡು ಅರಶಿನ/ಹಳದಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಮಂಜೊಲ್‍ದ ವೈಜ್ನಾನಿಕ ಪುದರ್ [curcuma longa]. ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ಡ್ turmenic ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಬುಳೆಪಾವುನೆ
ಉಂದು ನೆಲತ್ತ ಆಡಿಟ್ಟ್‍ ಬುಲೆವುಂಡು. ಮೆದು/ಮೆತ್ತನೆದ ಮಣ್ಣ್‌ದ ಜಾಗೆಡ್‍ ಎಡ್ಡೆ ಸೊರ್ಕ್‌ದ್‍ ಉಂದು ಬುಲೆವುಂಡು. ಇರೆ ಅದ್‍ ಪಂರ್ದ್ ಆವೆರೆ ಅನಗ ಗರ್ತ್‍ದ್‍ ಮಂಜೊಲುನು ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪೊಡು. ಐತ್ತ ಕೆಲವು ಮುಂಗೆಲೆನ್‍ ಆಲ್ಪನೇ ಪಾಡ್ಂಡ. ಬರ್ಸ ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಡ ದೈ ಅಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್‍ ಇಡಿಲಾ ನುಂಗಾವೆರ್, ಬಾಗ ಮಲ್ತ್‍ದ್‍ಲಾ ನುಂಗಾವೆರ್. ಬೆಯ್ಪಾದ್‍ ನುಂಗಾವುನ ಕ್ರಮಲಾ ಉಂಡು.

## ಉಪಯೋಗೊಲು
ಕಜಿಪುದ ಸಂಬರೊಲೆಡ್‍ ಮಂಜಲ್‍ ಬೋಡೇ ಬೋಡು. ಐತ ಬಾರಿ ಕಮ್ಮೆನ. ನೆತ್ತ ಇರೆಟ್ಟ್‍ ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್‍. ಗಟ್ಟಿ ಬೆಯ್ಯನಗ ಇಲ್ಲಿಡೀ ಕಮ್ಮೆನ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ಗಟ್ಟಿನ್‍ ಹೆಚ್ಚಾದ್‍ ನಾಗರ ಪಂಚೆಮಿದಪಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮಂಜೊಲುಗುಲಾ, ಐತ ಇರೆಕ್ಕ್‍ಲಾ ಬಾರಿ ಬೇಡಿಕೆ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದ್‍ ಉಂದುಲಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೃಷಿ ಅದುಂಡು.

## ಮರ್ದ್ ಆದ್
# ಶುದ್ದವಾಯಿನ ಮಂಜೊಲುದ ಕೊಂಬುನು ಗುದ್ದುದ್ ಪೇರ್‌ಡ್ ಬೆರಕ್ಕೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್‍ ಮೋನೆಗ್ ಪಡುಂಡ ಮೋನೆಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಮುದ್ದನ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು.
# ಮಂಜೊಲುನ್ ಪೂಜೆಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. 
# ಪಿರಾಕ್‍ಡ್ ಮಂಜೊಲುದ ಕಂಡೆನ್‍ ಕಜಿಪುಗು ಕಡೆನಗ ಪಾಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಮಂಜೊಲುದ ಪೊಡಿ ಬರ್ಪುಂಡು. 
# ಮಂಜೊಲುದ ದೈ ಸುಮಾರ್ ಒಂಜರೆ ಪೀಟ್‍ದಾತ್‍ ಬುಲೆವುಂಡು. ಆವು ಸೋಗೊಣಿ, ಕುಕ್ಕು ಸೂಂಟಿ ದೈತ್ತ ಲೆಕ್ಕನೇ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ಇರೆ ಬಾರಿ ಪರಿಮಳ. ನೆತ್ತ ಇರೆನ್‍ ಹೆಚ್ಚಾದ್‍ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿದಾನಿ ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪುನಗ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮದ್‍ಮೆದ ಸಂದರ್ಬೊಡು ಪಿರವುದ ದಿನ ಮದ್ರೆಂಗಿದಾನಿ ಪಜ್ಚಿ ಮಂಜೊಲುಲು ತಾರಾಯಿದೊಟ್ಟುಗು ಕಡೆದ್‍ ಪೇರ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಮದಿಮಾಯ, ಮದಿಮಾಲೆಗ್‍ ಪೂಜುವೆರ್. ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು, ಗಂದ ಪ್ರಸಾದದ ಲೆಕ್ಕ, ಒಕುಳಿ ನೀರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಉಟಯೋಗ ಮಲ್ಪುನೆಡ್ದ್ ಧಾರ್ಮಿಕವಾದ್‍ಲಾ ನೆಕ್ಕ್ ಬಾರಿ ಬೇಡಿಕೆ ಉಂಡು.
# ಒಂಜಿ ಲೋಟ ಪೇರ್‍ಗ್‍ ಒಂಜಿ ಚಿಟಿಕೆ ಮಂಜೊಲು ಪಾಡ್ದ್ ಪರುಂಡ ಕಫ ಶೀತ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು.
# ತಿಂಡಿಗ್‍ ಬಣ್ಣ ಬರಿಯೆರೆ ಮಂಜೊಲ್ ಪಾಡುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದ್
ಮಂಡಲ

ಒಂಜಿ ಅರಾಧನೆ ನಡಪುನ ಜಾಗೆಡ್ ಪಾಡುನ ಒಂಜಿ ಗುರ್ತೊಗು ಮಂಡಲ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್ (to describe a circle) ಭೂತಾರಾದನೆ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಗಾರಾಧನೆಡ್‍ ಮಂಡಲ ಪಾಡುವೆರ್. ಮಂಡಲ ಪಾಡಿನಲ್ಪ ನಡತಿ ಪೂಜೆಲೆಗ್‍ ನಾಗ ಮಂಡಲ, ಮಂಡಲ ಪೂಜೆ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರುಲು ಉಂಡು. ಕೋಲ, ಆಪಿ ದೊಂಪದ ನಡುಟ್ಟು ಇಜ್ಜಿಂಡ ಗರೊಡಿ ಸಾನದ ಉಳಯಿ ನೆಲಟ್ಟ್ ಒಂಜಿ ಮಂಡಲ ಪಾಡುನವು ಉಂಡು. ಎಂಚಂದ್ ಪಂಡ ಬೊಳಂತೆ ಆರಿತ್ತ ಪೊಡಿ, ಸೇಡಿ, ಮಂಜಲ್‍ದ ಪೊಡಿ, ಲಾಳದ ಪೊಡಿ ಒಟ್ಟುಗು ಬಿರಾದ್ ಕಲತ್‍ದ್‍ ಉರುಂಟುಡು ಗೆರೆ ಪಾಡ್ದ್ ನಡುಟು ಬಣ್ಣ ಬುಡ್ಪಾದ್ ತರತರತ ಮೃಗ, ಪಕ್ಕಿ ಪರಣೆದವು ರೂಪುಳೆನ್ ಬರೆಪೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ನಾಲ್ ಮೂಲೆಗ್ ನಾಲ್‍ ತಾರಾಯಿ, ನಡುಟ್ಟು ಒಂಜಿ ನಾಲ್‍ ಮೂಲೆಗ್ ನಾಲ್‍ ಕವುಳೆ, ನಡುಟ್ಟು ಒಂಜಿ ಕವುಳೆ, ಬಚ್ಚಿರೆ, ಆಂಚೆನೇ ಬಜ್ಜೆಯಿಲಾ ದೀಪೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ನಡುಟ್ಟು ಒಂಜಿ ಮುಕ್ಕಳಿಗೆ ದೀದ್‍ ಐತ ಮಿತ್ತ್ ಚರುವ ಬಳಸ್‍ದ್‍ ದೀಪೆರ್. ಮಂಡಲೊಗು ಸರ್ತ ಮಿತ್ತ್ ದೊಂಪೊಡು ಒಂಜಿ ತಾರಾಯಿನ್‍ ಕೂರು ದೆತ್ತ್‍ದ್ ತಿರಿಒಲಿಟ್ಟ್‍ ದೀದ್‍ ಆಕ್ಕುಡುವೆರ್. (ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಕುಕ್ಯಾಲಿ ಇನ್ಪೆರ್) ನಾಗಾರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ಜಾಗೆಡ್‍ ನಾಗನ ಚಿತ್ರ ಪಾಡುವೆರ್. ನೆಕ್ಕ್ ಹೆಚ್ಚ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಪೂಕ್ಕುಲೆನ್‍ ಗಳಸುವೆರ್.

## ಮಂಡಲೊದ ವಿದೊಕುಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ

ಸೂರ್ಯೆ ಮಕರ ರಾಶಿಗ್ ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ಪುನ ಪೊರ್ತುನು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಮಣ ಪನ್ಪೆರ್. ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆ ಬಡಕಾಯಿಡ್ದ್ ತೆನ್ಕಾಯಿಗ್ ಮಾಲುನ ಪೊರ್ತು ಉಂದು. ಉಂದೆನ್ ಉತ್ತರಾಯಣ ಪುಣ್ಯಕಾಲೊದ ಆರಂಭ ಪನ್ಪೆರ್. ಒಂಜಿ ವರ್ಸೊಡು ಪದ್ರಾಡ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಬತ್ತ್‌ಂಡಲಾ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗ್ ಎಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ಉಂಡು.

## ತೆನಸ್
ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿದಾನಿ ಎಡ್ಮೆ (ಎಣ್ಮೆ) ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಲ್ಲ ತಿನ್ಪಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಂಡು.

### ಎಣ್ಮೆ ತಿನ್ಪಿನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರಣ
ಉತ್ತರಾಯಣ ಪುಣ್ಯ ಕಾಲ ಸುರು ಆನಗ ಹವಾಮಾನೊಡುಲಾ ಬದಲಾವಣೆ ಆಪುಂಡು. ಈ ಬದಲಾವಣೆ ನರಮಾನ್ಯನ ಆರೋಗ್ಯೊದ ಮಿತ್ತ್‌ಲಾ ಪ್ರಭಾವ ಬೂರುಂಡು. ಧನು ಮಾಸೊಡು ವಿಪರೀತ ಚಳಿ. ದಿನ ದಿನ ಚಳಿ ಎಚ್ಚಾದ್ ರಥ ಸಪ್ತಮಿದ ದಿನೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಒಂತೆ ಒಂತೆನೇ ಕಮ್ಮಿ ಕಮ್ಮಿಯಾದ್ ಶಿವರಾತ್ರಿದ ಪೊರ್ತುಗು ಚಳಿ ಪೂರಾ ಪೋಪುಂಡು. ದಕ್ಷಿಣಾಯೊನುಡು ಪಿದಯಿ ಪಾಡ್ದಿನ ಉಷ್ಣೊದ ಕೊರತೆನ್ ನಿವಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಉಷ್ಣ ಪದಾರ್ತೊನು ತಿನೊಡಾಪುಂಡು. ಈ ತಂತ್ರೊನು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನವಗ್ರಹ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಎಡ್ಮೆ (ಎಣ್ಮೆ) ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನವಗ್ರಹದ 9 ಧಾನ್ಯೊಡು ಎಣ್ಮೆಡ್ ಮಾತ್ರ ಎಣ್ಣೆದ ಅಂಶೊ ಉಂಡು. ಬಜೀ ಎಣ್ಮೆ ತಿನ್ನಗ ಪಿತ್ಥ ಆಪಿನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಈ ಪಿತ್ಥೊನು ದೆಪ್ಪೆರೆಗಾದ್ ಬೆಲ್ಲಲಾ ತಿನ್ಪೆರ್ ಪಜ್ಜಿ ಎಣ್ಮೆದ ದೋಷೊನು ದೆಪ್ಪೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ತಿನ್ನಗ ರುಚಿ ಆಪಿನೆಕ್ ಅವೆನ್ ಪೊದ್ಪುವೆರ್.

### ಕರ್ಂಬು
ಕಂರ್ಬುದ ರಸ ಪಿತ್ಥೊಗು ಎಡ್ಡೆ. ಉತ್ತರಾಯಣ ಕಾಲೊಡು ಉಷ್ಣ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುನೆಡ್ದ್ ಪಿತ್ಥ ಸಮ್ಮಂದವಾಯಿನ ದೋಷೊಲು ಬರ್ಪಿನ ಬೊಡ್ಚಿ ಪಂದ್ ಕಂರ್ಬುದ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಅಂಚಾದೇ ಈ ಪರ್ಬೊದ ದಿನ ಎಣ್ಮೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಕಂರ್ಬುದ ದಾನ ಮಲ್ಪುನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.

## ಸಂಕ್ರಾಂತಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಪುಣ್ಣಮೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆದಾನಿ ಮನಸ್‌ದ ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಇತ್ತಿನಕುಲು ಮಸ್ತ್ ಉದ್ರೇಕ ಆಪೆರ್. ಚಂದ್ರೆ ಬೂಮಿದ ಕೇಂದ್ರೊಗು ಬನ್ನಗ ಪಂಡ 180 ಡಿಗ್ರಿ ಕೋನೊಗು ಬನ್ನಗ ಚಂದ್ರನ ಆಕರ್ಷಣ ಶಕ್ತಿಡ್ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಭಾವ ಜಲವರ್ಣದ ಮಿತ್ತ್ ಪರಿಣಾಮ ಆಪುಂಡು. ಪಂಡ ಆ ರಡ್ಡ್ ದಿನೊಟು ಕಡಲ್‌ಡ್ ಎರ್ತೆಲ್- ಜಪ್ಪೆಲ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನರಮಾನ್ಯನ ಜೀವೊಡುಲಾ 80 ಶೇಕಡಾದಾತ್ ನೀರ್ ಉಪ್ಪುನೆಡ್ದಾದ್ ಈ ಪ್ರಭಾವ ಆಯನ ಮಿತ್ತ್‌ಲಾ ಆಪುಂಡು.

**ಶಾಸ್ತ್ತ್ರೊ ದಿಟ್ಟಿಡ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ** ಪರ್ಬೊದ ಇಚಾರೊ ಇಂಚ ಪನ್ತೆರ್:ಶಿತಸ್ಯಾಂ ಕೃಷ್ಣತೈಲೈಃ ಸ್ನಾನ ಕಾರ್ಯಂ ಚೋದ್ವರ್ತನಂ ಶುಭೈ:ತಿಲಾ ದೇಯಾಶ್ಚ ವಿಪ್ರೇಭ್ಯೌ ಸರ್ವದೇವೋತ್ತರಾಯಣೇ
: :ತಿಲ ತೈಲೇನ ದೀಪಾಶ್ಚ ದೇಯಾಃ ದೇವಗೃಹೇ ಶುಭಾಃಷಿ
: ಸಂಕ್ರಾಂತಿದಾನಿ ಕಪ್ಪು ಎನ್ಮೆದೊಟ್ಟುಗೆ ಮೀದ್, ಬ್ರಾಣೆರೆಗ್ ಎನ್ಮೆ ದಾನೊ ಕೊರೊಡು.  ದೇವಸ್ತಾನೊಲೆಡ್ ಎನ್ಮೆದೆಣ್ಣೆದ ಸೊಡರ್ ಬೊಲಗುಂಡು.  
**ಧರ್ಮೊದ ಕಟ್ಟ್‌ಪಾಡ್‍ಡ್ ಇಂಚ ಪನ್ತೆರ್**
: :ಶಿಸಂಕ್ರಾಂತೌ ಯಾನಿ ದತ್ತಾನಿ ಹವ್ಯ - ಕವ್ಯಾನಿ ದಾತೃಭಿಃ
: :ತಾನಿ ನಿತ್ಯಂ ದದಾತ್ಯರ್ಕಃ ಪುನರ್ಜನ್ಮನಿ ಜನ್ಮನಿ |
: :ತಿಲಾ ದೇಯಾಶ್ಚ ಹೋತವ್ಯಾ ಭಕ್ಷಾಶ್ಚೈವೋತ್ತರಾಯಣೇಷಿ
: :ಪಂಡ ಉತ್ತರಾಯನೊದ ಪುಣ್ಯಕಾಲೊದಾನಿ ನಮೊ ಮಲ್ತಿನ ದಾನೊ ಧರ್ಮೊಲು ಜಲ್ಮೊ ಜಲ್ಮೊಡು ಏಪೊಲಾ ನಂಕ್ ತಿಕುನಂಚನೆ ಸೂರ್ಯೆ ಕೊರ್ಪೆ. ಈ ಎಡ್ಡೆದಿನೊ ಎಲ್ಮೆ ದಾನೊ, ಎಲ್ಮೆ ಹೋಮೊ, ಎಲ್ಮೆದ ತೆನಸ್‍ಲೆಗ್ ಇಸೇಸೊ ಪ್ರಾಸಸ್ತ್ಯೊ ಉಂಡು.
: :ಈ ಪರ್ಬೊಗುಲಾ ಎನ್ಮೆಗ್‍ಲಾ ನಿಕಟೊ ಸಮ್ಮಂದೊ ಉಂಡು.  ಸೀತೊ, ವಾತೊಡು ಪುಟ್ಟಿನ ಕಾಯಿಲೆನ್, ಜಡೊನು, ಆಲಸ್ಯೊಲೆನ್ ದೂರೊ ಮಲ್ಪುನ ಮೋಕೆದ ದ್ರವ್ಯೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟುನ ಸೇವೆದ ದಾನೊ-ಧರ್ಮ ಈ ಪರ್ಬೊದ ಇಸೇಸೊ.  ಯುಗಾದಿದಾನಿ ಬೇವು-ಬೆಲ್ಲೊ ಪಟ್ಟುನಂಚ ಮುಲ್ಪ ಎನ್ಮೆ ಬೆಲ್ಲೊನು ಪಟ್ಟುನೆ.  ಮನಸ್ಸ್‌ದ ಕೈಪೆನ್ ಮರತ್‍ದ್ ಚೀಪೆನ್ ದಿಂಜೊಂದು ಅಮ್ರ್‌ದೊ ಜೋಕುಲಾಕೊಂದ್ ಇಂದೆತ ಸೂಚನೆ.  ಚೌತಿ, ಬಲೀಂದ್ರ ಪರ್ಬೊದಾನಿ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಗಮ್ಮತ್ತ್, ಬಾನ ಬಿರ್ಸ್ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಅಗತ್ಯೊ ದಾಂತಿನ ಆಡಂಬೊರೊ ಈ ಪರ್ಬೊಗು ಇದ್ದಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಮಗಳೂರು

**ಮಗಳೂರು** ಉಂದು ಭಾರತ ದೇಶೊದ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯೊದ ಕೃಷ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಕಂಚಿಕಚೆರ್ಲ ತಾಲೂಕುಡು ಇಪ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ಊರು.

ಮಗಳೂರು ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ಕರ್ನಾಟಕೊಡುಲಾ ಉಂಡು
ಚಿಕ್ಕ ಮಗಳೂರು
ದೊಡ್ಡ ಮಗಳೂರು
ಈ ರೀತಿದ ಪುದರ್ ಬರಿಯೆರೆ ಕಾರಣ ಇಂಚ ಉಂಡುಗೆ ಒರಿ ಊರುಡು ಮಲ್ಲ ಶ್ರೀಮಂತೆ ಇತ್ತೆಗೆ. ಆಯೆ ತನ್ನ ರಡ್ಡ್ ಜೋಕುಲೆಡ್ ಮಲ್ಲ ಮಗಳೆನ್ ಕೊರ್‍ನ ಊರು ದೊಡ್ಡ ಮಗಳೂರು ಎಲ್ಯ ಮಗಳೆನ್ ಕೊರ್‍ನ ಊರು ಚಿಕ್ಕ ಮಗಳೂರು ಅಂಡ್‍ಗೆ.

## ದೈವಸ್ಥಾನೊಲು
* ಅಂಕಮ್ಮ
* ಶ್ರೀ ರಾಮಚಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿ
* ಶಿವ
* ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಮಂಜಯ್ಯ ಹೆಗ್ಗಡೆ

ಧರ್ಮಸ್ಥಳ, ತುಳುನಾಡುದ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಯಿನ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ಮಂಜಯ್ಯ ಹೆಗ್ಗಡೆರ್ ಧರ್ಮಸ್ಥಳತ 19ನೇ ಪಟ್ಟಾಧಿಕಾರಿ.

## ಇತಿಹಾಸೊ
**ಧರ್ಮಸ್ಥಳ** ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ಷೇತ್ರೊ. ಇಂದೆಕ್ಕ್ ಸುಮಾರ್ ಏಳು ನೂದು ವರ್ಸೊದ ಇತಿಹಾಸ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವೆರ್ ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ. ಮಂಜಯ್ಯ ಹೆಗ್ಗಡೆರ್ ಧರ್ಮಸ್ಥಳತ 19ನೇ ಪಟ್ಟಾಧಿಕಾರಿ. ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆರ್ ಇತ್ತೆದ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿಲು. ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆತ್ತ ದಂಡೆಡ್ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಮುಲ್ಪದ ದೇವೆರಾಯಿನ ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿನ್ ಕುಡ್ಲದ ಕದ್ರಿರ್ದ್ ಕನತ್‍ದ್ ಉಡುಪಿದ ಯತಿಕುಲಾಯಿನ ಶ್ರೀ ವಾದಿರಜೆರ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. 
* ಈ ದೇವಸ್ಥಾನ ದಾನ, ಧರ್ಮದ ಕೆಲಸೊಡು ಪುದರ್ ಪಡೆತಿನವು.
* ಬುಕ್ಕೊ ಯಕ್ಷಗಾನ ನಾಡ್ದ ಪುದರ್ನ್ ಬೆಳಗಾವುನಂಚಿನ.

## ಅನ್ನದಾನ
ಧರ್ಮಸ್ಥಳಗ್ ಬರ್ಪುನ ಭಕ್ತಾದಿನಕ್‍ಲೆಗ್ ಒನಸ್‍ದ ಅಟ್ಟನೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆಕ್ ಬೊಡಾಪಿನಂಚಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾದ್ ಅನ್ನಪೂರ್ಣ ಪನ್ಪುನ ಛತ್ರೊಲಾ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಮಂಚಿ

**ಮಂಚಿ** ಪನಪಿನ ಒಂಜಿ ಊರು.ಉಂದು ಮಣಿಪಾಲಡುದು ನಾಲ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ಉಲೆಯಿ ಬತ್ತುಂಡ ಮಂಚಿ ತಿಕ್ಕುಂಡು.ಮುಲ್ಪ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ನಾಗಬನ ಉಂಡು ಅವುಲು ಮಸ್ತು ಗವುಜಿದ ವಾಷಿ‍ಕೋತ್ಸವ ಮಲ್ಪುವೆರು.ಪ್ರತೀ ವಷ‍ ಒಂಜಿ ಜಾತ್ರೆ ಆಪುಂಡು.ನಾಗಬನತ ಎದುರುಡು ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಕೆರೆ ಉಂಡು.ಆ ಕೆರೆ ಮರೆಯಲಗು ಜಿಂಜುಂಡು.ಬುಕ್ಕೊ ಮುಲ್ಪ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಗುಹೆ ಉಂಡು ಉಂದು ಮಂಚಿಡು ಇಪ್ಪುನ ಇಂದ್ರನ ದೇವಸ್ಥಾನ ಗು ಪೋದು ಸೇರುಂಡು ಪಂದು ಮಾತ ಜನಕುಲು ಪನ್ಪೆರು.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಮಟ್ಟು

**ಮಟ್ಟು** ಉಂದು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಗ್ರಾಮೊ. ಉಂದು ಅರಬ್ಬೀ ಕಡಲ್‌ದ ಕರೆಟ್ ನೆಲೆಯಾದುಂಡು. ಈ ಗ್ರಾಮೊನು ಮಟ್ಟಿ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್‌ಡ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಕುಡ್ಲಗ್ ಪೋನಗ ಸಾದಿಡ್ ಕಟಪಾಡಿದ ಬಲತ್ ಪಡ್ಡಾಯಿಗ್ ತಿರ್ಗ್‍ಂಡ ಈ ಎಲ್ಯ ಗ್ರಾಮೊಗು ಪೋವೊಲಿ. ಉಡುಪಿ ಪೇಂಟೆಡ್ದ್ ೮ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ದೂರೊಡು ಮಟ್ಟು ಗ್ರಾಮೊ ತಿಕ್ಕುಂಡು.   

## ಊರುದ ಪುದರ್ತ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಈ ಗ್ರಾಮೊಡು ಇಸೇಸೊ ಆಯಿನ ಗುಲ್ಲ ಬದನೆದ ಬುಲೆಪಾವೆರ್. ಇಂದೆನ್ ಮಟ್ಟಿ ಗುಳ್ಳ ಬದನೆ(ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣೊದ ಬದನೆ) ಪನ್ಪೆರ್. ಮಟ್ಟು ಗ್ರಾಮೊ ಕಡಲ್‍ದ ಬರಿಟ್ ಉ೦ಡು ಬುಕ್ಕೊ ಮುಲ್ಪ ಮಾತ್ರೊ ಗುಲ್ಲಾ ಬುಲೆಪೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಕಡಲ್‍ಗ್ ಪಾಪನಾಶಿನಿ ಸುದೆ ಸೇರೊಂಡು. ಅ೦ಬಾಡಿ, ದುಗ್ಗಪಾಡಿ, ಮಟ್ಟಿಬೈಲ್ ಉ೦ದು ಮಾತ ಈ ಗ್ರಾಮೊದ ಜಾಗೆಲು. ಈ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಎಚ್ಚ ಕೃಷಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್.  ಬಾರ್, ತಾರೆ, ಪದ್ಪೆ, ಮುಂಚಿ, ಗುಳ್ಳ ಬದನೆ ಉಂದೆನ್ ಮಾತ ಬುಲೆಪೆರ್.  ಮಟ್ಟು ಪನ್ಪಿ ಊರು ಮೂಲು ಬುಲೆಪಿ ಮಟ್ಟ್ ಗುಳ್ಳೊಡ್ದು ಜಗತ್ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಆತ್ಂಡ್.  ಈ ಬದನೆದ ಬಿತ್ತ್‌ನ್ ಶ್ರೀ ವಾದಿರಾಜ ಸ್ವಾಮಿಲು ಕೊರ್‍ನೆಗೆ.   

ಈ ಗ್ರಾಮೊನು ಕಟಪಾಡಿಗ್ ಸಂಪರ್ಕಿಸಾವುನ ಅನೆಕಟ್ಟ್ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್‍ದ ಸಂಕಲಾ 
ಈ ಗ್ರಾಮೊಡು ಪುದರ್ ಪಡೆವೊಂದುಂಡು.  ಈ ಸಂಕೊದ ಒಂಜಿ ಬಾಗೊಡು ಮಟ್ಟು ಗ್ರಾಮೊ ಉಂಡು.  ನನೊಂಜಿ ಬರಿಟ್ ಬಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್, ರಿಕ್ಷಾ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ಮಾತ್ರೊ ತಿಕುನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ವರ್ಗೊ:ತರಕಾರಿಲು
ಮಣಿಪಾಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ

**ಮಣಿಪಾಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ** ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಮಣಿಪಾಲೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಲು ಪಾಕ ಉಲ್ಲ. ೧೯೪೯ಡು ಸುರುಕು ಟಿಎಂಎ ಪೈಕುಲು ಎಂಜಿಎಂ ಕಾಲೇಜ್ ನ್ ಉಡುಪಿಡ್ ಸುರುಮಲ್ತೆರ್. ಇಂಚ ಮಣಿಪಾಲದಕ್ಲೆನ ಆಡ್ಪೊಲ್ತೆಡ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ ಹೈಸ್ಕೂಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಲೇಜ್ ಲು ಸುರುವಾಯ. ಬುಕ್ಕೊ ಮಣಿಪಾಲೊಡಿ ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಉಂದು ಭಾರತದ ಸುರುತ್ತ ಖಾಸಗಿ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಪನ್ಪಿನ ಎಚ್ಚಲ್ಮೆ ಪಡೆತ್ಂಡ್. ಉಂದು ಭಾರತೊಡು ISO 9001-2000 ಪಂಡ್ದ್ ಗುರ್ತ ಮಲ್ದಿನ ಸುರುತ್ತ ಖಾಸಗಿ ವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾದುಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಲು-
## ಮಣಿಪಾಲೊ ಕಾಲೇಜಿಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಲು
ಮಣೆ

ನರಮಾನಿ ನೆಲಟ್ಟ್ ಕುಲ್ಯರಾ ಮಲ್ತಿನ ಮರತ ಸಾಧನ **ಮಣೆ**. ಬಜಿ ನೆಲಟ್ಟ್ ಕಲ್ಲುನೆತ್ ವಂತೆ ಆರಾಮೋಡು ಕುಲ್ಯಾರ ಅಪುಂಡು. ನೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಮರಕುಲೆತ್ ಮನ್ಪುವೆರ್, ನೆಕ್ ರಡ್ಡು, ಮೂಜಿ, ನಾಲ್ ಇಂಚ ಅಗತ್ಯಗ್ ಬೋಡಪಿನತ್ ಕಾರ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಕಾರ್ಲೆನಾ ಮಿತ್ತ್ ಅಡ್ಡ ಪಾಲಾಯಿ ದಿಪುನಾ ಅವು ಚೌಕ, ಚಕ್ರ, ಅಯಾತೊ ಅಕಾರೊಡು ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಬಗೆಕುಲು

* ಅಡ್ಡ ಮಣೆ, 
* ಅಸೆ ಮಣೆ, 
* ಒಚ್ಚಿದ ಮಣೆ, 
* ಒರಗ್ ಮಣೆ, 
* ಕಯಿಮಣೆ, 
* ಕಾರ್ ಮಣೆ, 
* ಕೊಟ್ಟು ಮಣೆ, 
* ಮಲ್ಲ ಮಣೆ, 
* ಗುಮ್ಮ ಮಣೆ, 
* ಚೆನ್ನೆಮಣೆ, 
* ದಾರೆ ಮಣೆ, 
* ಪರೆಂಗಿ ಮಣೆ, 
* ಪೆರಮಣೆ, 
* ಪೊಯ್ಯಮಣೆ, 
* ಪೊಲಿಮಣೆ. 
* ಅಗೆಲ ಮಣೆ, 
* ಕಿನ್ನಿ ಮಣೆ, 
* ಓದು ಮಣೆ, 
* ಮಣೆ ಮಂಚವು, 
* ಮಣೆ ಸೊಲಯಿ. 
* ಮಣೆಗಾರೆ.

## ಉಪಯೋಗ
ಕುಲ್ಲೆರೆ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಳಕೆಗ್‌ಲಾ ಮಣೆ ಉಪಯೋಗ ಆಫುಂಡು. ದೈವೊಗುಲಾ ಮಣೆ ಮಂಚವು ಉಂಡು. ಅಂಚನೇ ಕುಲ್ಲೊಂದು ಓದೆರೆಗ್‌ಲಾ ಒಂಜಿ ಮಣೆ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತೆರ್.

## ಗಾದೆಲು
ಮುಂಡಾಸ್ ತೂದು ಮಣೆ ಪಾಡಿಯೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
 

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಮಣ್ಣಿದಡ್ಡೆ

**ಮಣ್ಣಿದಡ್ಡೆ** ಪಂಡ ಉಂದೊಂಜಿ ಅರಿತ ಅಡ್ಡೆ. ಉಂದೆನ್ ಕನ್ನಡೊದು ಆಲ್ಬಾಯಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಪೊಸ ಅರಿತ ಮಣ್ಣಿ ಮನ್ಪುವೆರ್, ಬೊಲಂತರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡ್‍ದ್ ಸಣ್ಣ ಕಡೆವೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆನ್ ಕುಂದವೊಡ್ ಗಟ್ಟಿ ಆವೊಂದು ಬನ್ನಗ ತಟ್ಪೆಗ್ ಬಾರೆದಿರೆ ಪಾಡ್ದ್ ಮೈಪೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಲಾಯಕ್‍ಡ್ ಅವು ಗಟ್ಟಿ ಆಪುಂಡು ಅದಗ ಮಣ್ಣಿದಡ್ಡೆ ಆಪುಂಡು.

## ವಿವರಣೆ
ಅರಿತ ಮಣ್ಣಿ, ಮೆತ್ತೆದ ಮಣ್ಣಿ, ರಾಗಿದ ಮಣ್ಣಿ, ಗೋದಿದ ಮಣ್ಣಿ, ಕೂವೆದ ಪೊಡಿತ ಮಣ್ಣಿ ಇಂಚ ಕೆಲವು ಬಗೆತ ಮಣ್ಣಿಲೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡ ಅರಿತ ಮಣ್ಣಿ ಮಲ್ಪುನಿ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಕಾವೇರಿ ಸಂಕ್ರಾಂದಿದಾನಿ ತುಲುವೆರ್ 'ಮಣ್ಣಿದಡ್ಯೆ' ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆನಿ ಅರಿತ ಮಣ್ಣಿ, ಅರೆಗಾಲಡ್ ಸಂಪುಗ್ ರಾಗಿದ ಮಣ್ಣಿ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಂದರಿಪುಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮುನೆದ ಮಣ್ಣಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಬೋಡಾಪಿನ ಸಾಮಾನುಲು
# ಬೊಲೆಂತರಿ, ಗೋದಿ, ರಾಗಿ, ಕೂವೆ - ೧ಪಾವು
# ತಾರಯಿದ ಪೂ - ೧ ಗಡಿ
# ಬೆಲ್ಲ -೧ ಅಚ್ಚಿ (ಸೀಪೆ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್)
# ಉಪ್ಪು - ೧ ಚಿಮ್ಟಿ
# ನೈ - ೧/೪ ಕೊಂಡೆ
# ಏಲಕ್ಕಿ - ಮೂಜಿ

## ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
ಅರಿತ ಮಣ್ಣಿ ಮಲ್ಪುನಾಂಡ ಒಂಜಿ ಗಂಟೆಗ್ ದುಂಬು ಬೊಲೆಂತರಿನ್ ಎಡ್ಡೆ ಅರ್ಕಂಜಿ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಬೊದುಲೆರೆ ಪಾಡೊಡು.ಗೋದಿ, ರಾಗಿ ಆಂಡ ಎಡ್ಡೆ ದೆಕ್ಕ್‌ದ್ ಪಾಡ್ಂಡ ಯಾವು. ಒಂಜಿ ಸ್ಟೀಲ್‌ದ ಬಟ್ಟಲ್ ಗ್  ಒಂತೆ ನೈ ತೊಡೆತ್ ದೀವೊಡು. ತಾರಯಿದ ಪೂ ಕಡೆದ್ ಒಂಜಿ ಮಡಿತ ಬೊಲ್ದು ಕುಂಟುಡ್ ಅರ್ತ್‌ದ್ ಪೇರ್ ದೆಪ್ಪೊಡು. ಏಲಕ್ಕಿ ಚೋಲಿ ದೆತ್ತ್ದ್ ಪೊಡಿ ಮಲ್ತ್ ದೀವೊಡು. ಅರಿ, ಬೆಲ್ಲ, ಒಂಜಿ ಚಿಮ್ಟಿ ಉಪ್ಪು ಸನ್ನ ಕಡೆವೊಡು. ತಾರಯಿದ ಪೇರ್ ದೊಟ್ಟಿಗೆ ಕಡೆತಿನ ಬಂದೊನ್ ಅಡಿ ದಪ್ಪ ಇತ್ತಿನ ಬಾಜನೊಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ದಿಕ್ಕೆಲ್ಡ್ ದೀದ್ ಎಡ್ಡೆ ಕುಂದವೊಡ್. ಕುಂದೊಂದ್ ಬನ್ನಗ ಒಂತೆ ನೈ ಪಾಡೊದ್. ಗಟ್ಟಿ ಯಾವೊಂದ್ ಅಡಿ ಬುಡೊಂದ್ ಬನ್ನಗ ಏಲಕ್ಕಿ ಪೊಡಿ ಪಾಡೊಡು. ಬೆಚ್ಚ ಬೆಚ್ಚ ಮಣ್ಣಿನ್ ನೈ ತೊಡೆತ್ ದೀತಿನ ಬಟ್ಟಲ್‌ಗ್ ಮೈಪೊಡು. ಒಂತೆ ಚೌಲಿಯಾನಗ ಚೌಕೊಗ್ ಗೀಟ್ ಪಾಡ್ದ್ ತುಂಡು ಮಲ್ಪೊಡು. ಮಣ್ಣಿದಡ್ಯೆ ತಿನೆರೆ ತಯಾರ್.

## ಬಾಸೆ
* ಅಡ್ಯೆಡ್ ಅಡ್ಯೆ ಮಣ್ಣಿದ ಸೇಂಟ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತಿನಿಸುಲು
ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ಮಣ್ಣ್‌ದ ಬಾಜನ

ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತಿನ ಬಾಜನೋಗ್ ಮಣ್ಣ್‌ದ ಬಾಜನೋ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್, ಉಂದೆನ್ ಅವೆ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಮಣ್ಣ್‌ದ ಬಾಜನೊದ ಬಗೆಕುಲು

* ನೆಸಲೆ
* ಬಿಸಲೆ
* ಕರ
** ಗಂಜಿದ ಕರ
** ನೀರ್‌ದ ಕರ
* ಸುಣ್ಣದ ಕರ
* ಕುದ್ಪೆ
** ಪೇರ್‌ದ ಕುದ್ಪೆ
** ಅಲೆತ್ತ ಕುದ್ಪೆ
* ಕೂಜಿ
* ಕುದ್ರೆ
* ಗುರ್ಕೆ
* ಮಂಡೆ
* ಪಲ್ಲಾಯಿ
* ಗದ್ದಾವು
* ತೂರಿ
* ಓಡು
* ಅಪ್ಪೊದ ಓಡು
* ರೊಟ್ಟಿದ ಓಡು
* ಓಡುಪಾಲೆದ ಓಡು
ಉಂದು ಒಂಜಿ ಬಟ್ಟಲ್ ದ ಲೆಕ್ಕ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ಕಪ್ಪರೊಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಸಂಬರ ಪೊದಿಪೆರೆಲಾ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಬಿಸಲೆದ ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚರೆಲಾ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. 
* ಮರಾಯಿ
* ಅಡ್ಯರ
* ಕಡ್ಯ
* ಕುಜಿಲಿ
* ತಿಬಿಲೆ
* ಪಿಂಗಾನಿ
* ಮಂಡೆ
* ತೊಂಡು 
** ಉಪ್ಪಡ್ ಪಚ್ಚಿಲ್‍ದ ಮಂಡೆ
** ಬಜ್ಜೆಯಿದ ಮಂಡೆ
** ಮರ್ದ್ ಬುಡ್ಪುನ ಮಂಡೆ

## ಬಾಜನೋ ಮಾನ್ಪುನಕುಲು

ಮಣ್ಣ್‌ದ ಬಾಜನ ಮಲ್ಪುನನೇ ಒಂಜಿ ಜಾತಿ ಉಂಡು. ಅಕ್ಲೆಗ್ ಕುಲಾಲೆರ್, ಒಡಾರಿಲು, ದುಂಬು ಅಂಚ ಪಂಡೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಮೊಕ್ಲೆನ ಕುಲ ಕಸುಬೇ ಕರ, ಬಿಸಲೆ ಮನ್ಪುನ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್.

## ಉಪಯೋಗ

* ಪುಟ್ಟುದಿನ ಎಲ್ಯ ಬಾಲೆಗ್ ನುಪ್ಪು ಅರೆತ್ತ್ ತಿನ್ಪಾವೆರ ಮಣ್ಣ್‌ದ ಗದ್ದಾವು ಬೋಡು
* ಪುಣ ಪೊತ್ತಾನಗ ಕಾಟೊಗು ಸೂ ಕೊರ್ಯೆರೆ ಮಣ್ನ ಕರಟ್ಟೇ ಸೂ ಬಾಕಿದ ಲೋಬಾನ ಕೊಣೋವೊಡು

## ಗಾದೆಲು
# ಪೊಣ್ಣ ಜೀವನ ಮಣ್ಣ್‌ದ ಬಾಜನದ ಲೆಕೋ.
# ನಾಯಿಗ್ ಸಲಿಗೆ ಕೊರ್ಂಡ ಬಿಸಲೆಲಾ ನಕ್ಕು
# ಕುಂಬಾರಗ್ ವರ್ಸೊ ದೊಣ್ಣೆಗ್ ನಿಮಿಷ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ವರ್ಗೊ:ಇಲ್ಲ್‌ದ ಸೊತ್ತುಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಮದಕ

ಮದಕ ಪಂಡ ನೀರ್ ಉಂತುನ ಜಾಗೆ. ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮಸ್ತ್ ನೀರ್ ಉಂತುನ ಜಾಗೆ. ದುಂಬು ಹಳ್ಳಿಲೆಡ್ ಕುಂಟು ದೆಕ್ಕಿಯೆರೆ, ಪಾತ್ರೊಲೆನ್ ದೆಕ್ಕಿಯೆರೆ ಮದಕಗ್ ಪೋವೊಂದಿತತೆರ್.
ಮದರಂಗಿ(ಮಾದ್ರಂಗಿ,ಮರ್ದ್)

**ಮದ್ರೆಂಗಿ** ಉಂದೊಂಜಿ ಮರ್ದ್ ದ ದೈ. ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಇರೆಕುಲು ಇತ್ತಿನ ಮಸ್ತ್ ಗೆಲ್ಲ್ ಲ್ ಇಪ್ಪುನ ಮರ ಪಂದ್ಲಾ ಪನೊಲಿ. ತುಲುನಾಡ್ಡ್ ನೆತ್ತ ಇರೆನ್ ಮರ್ದ್ ದ ಇರೆ ಪಂಡ್ ದೇ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಮದ್ರೆಂಗಿದ ಬಗೆಕುಲು
ಕೈಕ್ ತರೆಕ್ಕ್ ಪಾಡುನ ಒಂಜಿ ಬಗೆ ಆಂಡ. ತುದೆ ಮದ್ರೆಂಗಿ ಪಂಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ವಿದ ಉಂಡು. ಉಂದು ತುದೆ ಬರಿಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಒಯಿಕ್ಲಾ ಉಪಯೊಗೊಗು ಆಪುಜಿ.
ತುದೆ ಮದ್ರೆಂಗಿ ತಪ್ಪುದ ರಸೊ ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ಚಿನ್ನೆದ ಮರ್ದ್ ಕೊರಿಯರ ಬೋಡಾಪುಂಡು.

## ಮರ್ದ್ ಡ್ ಮದ್ರೆಂಗಿ ಬಳಕೆ
ನೆತ್ತ ಇರೆಕ್ಲೆನ್ ಬಚ್ಚಿರೆ, ಬಜ್ಜೈ, ನಾಲ್ ಮರಟ್ ಪರಪುನ ತಬುರುಲೆನ್ ಸೇರಾದ್ ಗಂಧದ ಲೆಕ್ಕ ಅರೆತ್ ದ್ ಅಂಗೈ ಅಂಗಾರ್ ಲೆಗ್ ತಾಗದ್ ಒಂಜಿ ಗಂಟೆ ಬುಡ್ದು ದೆಕ್ಕೊಲಿ. ನೆತ್ತ ಮರ್ದ್ ದ ಸಾರ ಇಡೀ ಜೀವದ ನರನಾಡಿಗ್ ಸೇರುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಮದ್ಮೆದ ದ್ಂಬಿನಾನಿ ಮದ್ಮಾಯೆ, ಮದ್ಮಲೆನ ಕೈಕ್ ಕಾರ್ ಲೆಗ್ ಬಲ್ಲಿ ಬುಡ್ಪಾವೆರ್. ನೇಡ್ದಾತ್ರ ಅಕಲೆನ ರಡ್ದ್ ಜೀವೊಲು ಒಂಜಾನಗ ಒವ್ವೇ ರೀತಿದ ನಂಜಾವಂದಿಲೆಕ್ಕ (elergy) ತಡೆ ಆಪುಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ತುಲುವೆರೆಗ್ ತೆರಿದಂಡ್. ಸಿಡುಬು ರೋಗ ಬತ್ತಿನ ಜೋಕುಲೆಗ್ಲಾ ನೀರ್ ಮೀಪಾವುನಗ ನೆತ್ತ ಇರೆತ ಕಸಾಯ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಐಟೇ ಮೀಪಾವೆರ್. ಉಂದು ಅಂಟು ರೋಗೊನು ಪಂರ್ಬಂದಿಲೆಕ್ಕ ಸಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡ್. ಬಂಜಿಗ್ಲಾ ರಡ್ಡ್ ಚಮಚ ನೆತ್ತ ಕಸಾಯ ಪರಂಡ ಜೀರ್ಣಸಕ್ತಿಲಾ ಹೆಚ್ಚಾಪುಂಡು.

## ಮಂಜಲ್ ಸೀಕ್ ಗ್ ಮದ್ರೆಂಗಿ ಮರ್ದ್
ಮಂಜಲ್ ಸೀಕ್ ಇತ್ತಿನಕಲೆಗ್ ಮದ್ರೆಂಗಿ ಸೊಪ್ಪು ರಡ್ಡ್ ಪುಂಡಿ ಜೀರ್ದರಿ ಒಂಜಿ ಪುಂಡಿ ಸೇರಾದ್ ಸನ್ನ ಕಡೆದ್ ಗಾಳಿದ್ ಮೂಜಿ ದಿನ ಮಸ್ತ್ ಇತ್ತ್ಂಡ ೬ ದಿನ ಬಜಿ ಬಂಜಿಗ್ ಪರೊಡು ಒಂಜಿ ಗಂಟೆ ಕರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಂಡೆದ ತಿಂಡಿ ತಿನೊಲಿ. ಮೀನ್,  ಮಾಸ, ಪುಳಿ  ಕಾರ,ಪೆಲಕಾಯಿ  ಒಂತೆ ತಿನ್ಯರೆ ಬಲ್ಲಿ.

## ಉಪಯೋಗ
ತರೆತ ಕೂಜಲ್ ತಾಲಂದಿಲೆಕ್ಕ, ಬೊಲ್ದಾವಂದಿಲೆಕ್ಕ ನೆತ್ತ ಇರೆನ್ ಅರೆತ್ ದ್,  ತರೆ ಕೂಜಲ್ದ ಮುದೆಲ್ ಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆ ಬುಡ್ದ್ ತರೆನ್ ದೆಕ್ಕ್ಂಡಾ ಬಾರೀ ಎಡ್ಡೆ ಪರಿಣಾಮ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಉಗುರು ಸುತ್ತು, ಮರಿಯಾಲದ ನಂಜಿ ತಿನ್ಪುನೆಕ್ಲಾ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ತರೆಕ್ಕ್ ಪಾಡುನ ಮಂದ್ರೆಂಗಿ ಕಡೆನಗ ಚಾತ್ತ ಪೊಡಿ, ಇಜ್ಜಾಂಡ ಕಾಪಿ ಪೊಡಿಲಾ ಬೆರಕಾವೆರ್. ಕೈಕ್ ದೀಪಿ ಮದ್ರೆಂಗಿದ ತಪ್ಪುಡ್ದು ಮರ್ದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನೆತ್ತ ತೊಪ್ಪುನು ಜೀರ್ದರಿದೊಟ್ಟುಗು ಸಣ್ಣ ಕಡೆದ್ ಪೇರ್ ಬೆರಕಾದ್ ಮೂಜಿ ದಿನ ಹೆಚ್ಚ ಇತ್ತ್ಂಡ ಆಜಿ ದಿನ ಬಜೀ ಬಂಜಿಗ್ ಪರ್ಂಡ ಅರಸಿನ ಕುತ್ತ ಪೋಪುಂಡು (ಅರಸಿನ ಕಾಮಾಲೆ) ಕೆಂಪುದ ರಂಗ್ ಬರ್ಪಿನೇಟಾತ್ರ ಉಂದೆನ್ ಮಧುರಂಗಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪಣ್ಪೆರ್ ಡ್ಲಾ ಮರ್ದಂದೇ ನೆತ್ತ ಪುದರ್ ತುಳುನಾಡ್ ಡ್ ಮೆರೆವುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೈಯಿ
ಮಡೆ ಮಡಸ್ತನ

ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆತ ಸುಳ್ಯ ತಾಲೂಕುತ ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ತಾನೊಡ್ ಭಟ್ರುನಕುಲು ಉಂಡಿನ ಮಡೆ ಇರೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಉರುಳು ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುನೆಕ್ 'ಮಡೆ ಮಡಸ್ತನ' ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಸುಭ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವೆರೆಗ್ ಕೊರ್ಪುನ ಮಲ್ಲ ಸೇವೆ.

## ಪದೋತ ಅರ್ಥ
ಮಡಸ್ತನ ಪಂಡ ತುಳುಟ್ಟು ಅಂಚಿ ಇಂಚಿ ಪುಡೆರುನ, ಉರುಳುನ ಪಂಡುತು ಅತುಂಡು. ಒಂದು ಒಂಜೆ ಶಬ್ದ ಮಡೆ ಸ್ನಾನ ಅತ್ತ್ ಮಡೆ ಉಚ್ಚಿಷ್ಟ ಸ್ನಾನ ಪಂಡ ಮೀಪುನ ಉಂದು ತಪ್ಪು ಪ್ರಯೋಗ ಕನ್ನಡ ಗ್ ಭಾಷಾಂತರ ಅತ್ ಇಂಚ ಅತುನ. ಮಡೆ ಟು ಉರುಳುನೆಗ್ ಮಡೆ ಮಡಸ್ತನ. ಕನ್ನಡೋತು ಉರುಳು ಸೇವೆ ಸರಿಯಾಯಿನ ಪ್ರಯೋಗ.

## ಮಡಸ್ತನದ ಬಗೆಕುಲು
#ಮಡಸ್ತನ : ಕಾಲಿ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪೊರೆಡುನ ಸೇವೆ.
#ಬೀದಿ ಮಡಸ್ತನ :ಬೀದಿತ ಉರುಳುಸೇವೆ.
#ಮೂಲೆ ಮಡಸ್ತನ : ದೇವಸ್ತಾನೊದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಡ್ ಮಲ್ಪುನ.
#ಪೊಡಿ ಮಡಸ್ತನ

## ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬಳಕೆ
ಕಾಂಡೆ ಪಜೆಡ್ದ್ ಲಕ್ಕಂದೆ ಆ ಪುಡೆ ಈ ಪುಡೆ, ಕಂಕನೆ, ಮರಂಕನೆ ಪೊರೆಡುಂದುಪ್ಪುನೆಗ್- 'ದಾನೆ ಮಡಸ್ತನ ಪಾಡೊಂದುಲ್ಲ' ಪಂಡ್‌ದ ಕೇನುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು.

## ನಂಬಿಕೆ
ಉಂಡಿನ ಇರೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಉರುಳು ಸೇವೆ ಮಂತಂಡ ರೋಗ ರುಜಿನ ಬರ್ಪುಜಿ, ಅಂಚನೆ ನಮ ಯೆನ್ನುನ ಕಾರ್ಯೋಲ ಕೈ ಕುಡುಂಡು ಪಂಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಮದರಂಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರೊ

ಮದಿಮೆದ ದುಂಬುದಾನಿ ಮದ್ಯಾನೋ ಅತ್ತಂಡ ರಾತ್ರೆ ಇಲ್ಲಲ್ ಒಣಸಾಯಿನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮದ್ಮಾಯೆ, ಮದ್ಮಲೆನ ಕೈಕ್ ಕಾರ್ ಲೆಗ್ ಬಲ್ಲಿ ಬುಡ್ಪಾವೆರ್. ನೇಡ್ದಾತ್ರ ಅಕಲೆನ ರಡ್ದ್ ಜೀವೊಲು ಒಂಜಾನಗ ಒವ್ವೇ ರೀತಿದ ನಂಜಾವಂದಿಲೆಕ್ಕ (allergy) ತಡೆ ಆಪುಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ತುಲುವೆರೆನ ನಂಬಿಕೆ. ಜೋಕ್ಲೆನ್ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಟ್ಟು ಸೇರ್ಸಾಪಿನೆಡ್ದಾವರ ಉಂದೊಂಜಿ ಗೌಜಿ ಗಮ್ಮತ್ತ್‍ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಪುಂಡು.

## ಮದ್ರೆಂಗಿ ಕೊಯ್ಪುನೆ

ಮದ್ರೆಂಗಿದ ದಯಿಡ್ದ್ ಮದ್ರೆಂಗಿ ಕೊಯ್ಪುನೆ. ಮದ್ರೆಂಗಿನ್ ಐನ್ ಜನೊ ಮದಿಮ್ಮೆ ಆಯಿನ ಪಂಜೋವುನಕುಲು ಕೊಯ್ಯರ ಪೋಪೆರ್. ಪೋನಗ ಕೈಟೊಂಜಿ ಚೆಂಬು ನೀರ್ ಕೊನೊಪೆರ್. ನೀರ್ ಪತ್ತೊಂದು ದೈಯಿಕ್ಕ್ ಒಂಜಿ ಸುತ್ತು ಬರ್ಪೆರ್. ಮೂಡಾಯಿ ಮೋನೆ ಮಲ್ತ್ ದೈಯಿಕ್ಕ್ ನೀರ್ ಮೈಪ್ಪುವೆರ್. ಮದ್ರೆಂಗಿ ಕೊಯಿನಗ ಸೋಬಾನೆ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಮದರಂಗಿ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ
ಮದರಂಗಿದ ತಪ್ಪು ಕನತ್‍ದ್ ಅರೆಯಿನಗ ಒಂತೆ 'ತಬುರು' (ಇರ್ಕೆ- ಇಂದೆಕ್ಕ್ 'ಉರಿ' ಅಂದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಒಂತೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊದ ಪಿಜಿನ್), ಒಂಜಿ ಬಚ್ಚಿರೆ, ರಡ್ಡ್ ತುಂಡು ಬಜ್ಜೈದ ಪೂಳು ಬೆರಸೊಡು. ಅರೆತ್‍ದ್ ಒಂಜಿ ಪಾತ್ರೆಡ್ ಪಾಡ್ದ್ ದೀವೊಡು. ಬಯ್ಯಡ್ ಇಲ್ಲದ ಪಿರಿಯೆರ್ ಉಂದೆನ್ 'ಅಡ್ಡದೀಪಿನಿಂದ್' (ಮೀಸಲು ದೀಪಿನಿ) ಮಲ್ಪುವೆರ್. ರಾತ್ರೆ ಒಣಸಾಯಿಬುಕ್ಕೊ ಮದಿಮಾಯೆ ಅಥವಾ ಮದಿಮಾಳ್‍ನ್ ಭೂತದ ಮಣಿಮಂಚದ ಎದುರು ಉಂತಾದ್ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಲ್ತೊನೊಡು.

ಬುಕ್ಕೊ ದೇವೆರೆಗ್ ಅಡ್ಡ ಬೂರುದು ತುಳಸಿಕಟ್ಟೆಗ್ ಸುತ್ತು ಬರೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಚಾವಡಿಡ್ ಪಜೆ ಪಾಡ್‍ದ್ ಅಯಿತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಮಣೆ ದೀದ್ ಅಯಿಟ್ಟ್ ಮದಿಮಾಯೆ ಅಥವಾ ಮದಿಮಾಳ್‍ನ್ ಕುಳ್ಳಾವೊಡು. ಮದಿಮಾಳೆನ ಸೋದರಮಾಮಿ ಅಥವಾ ನಾದಿನಿ (ಮೊಕುಲು ಮುತ್ತೇಸಿನಕುಲು ಆದುಪ್ಪೊಡು) ಮದರಂಗಿ ದೀಪುನ ಸಂಪ್ರದಾಯೊ. ಮದಿಮಾಯೆಗ್ ಸುರು ಮದರಂಗಿ ದೀಪಿನಿ ಆಯನ ಭಾವನೆಂಟ (ತಗೆ ಅಥವಾ ತಂಗಡಿನ ಕಂಡನಿ).

## ಮದ್ರೆಂಗಿ ದೀಡುನೆ

ಮದಿಮ್ಮೆಗ್ ದುಂಬುನಾನಿ ಮದ್ರೆಂಗಿ ದೀಡುನ ಕ್ರಮ ಮನ್ಪುವೆರ್. ಆನಗ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪೊಣ್ಣಗ್ ಮದ್ರೆಂಗಿ ದೀಡುನವು ತುಳುವೆರನ ಕ್ರಮೊ. ಮದ್ರೆಂಗಿ ದೀಡಿಯರ ದುಂಬು ಪೊಣ್ಣಗ್ ಅತ್ತಂಡ ಆನಗ್ ಎಣ್ಣೆ ಅರಸಿನ ಕ್ರಮೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಯಿನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಲೆನ್ ಮೀಪದ್ ಪೊಸ ಕುಂಟು ತುತ್ತಾದ್ ದಿಬ್ಬನೊಡು ಇಲ್ಲ್ ಪೊಗ್ಗುವೆರ್. ಗರ್ನಾಲ್, ಕದಿನೊ, ವಾದ್ಯೊದ ಮೇಳೊಲಾ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಬತ್ತಿನ ದಿಬ್ಬನೊನು ಐನ್ ಜನೊ ಮುತೈದೆಯೆರ್ ಮಂಟಪೊಡು ಆರತಿ ಮಲ್ತ್ ಎದ್ಕೊನುವೆರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮದಿಮ್ಮಾಲೆನ್ ಮದ್ರೆಂಗಿಗ್ ಕುಲ್ಪಾವೆರ್. ಆನಗ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪೊಣ್ಣಗ್ ಮದ್ರೆಂಗಿ ದೀಡ್ನಗ ಅಕ್ಲೆನ ಸೋದರೊದಕ್ಲು ದುಂಬು ಬರ್ಪೆರ್. ಸೋದರ ಸಮ್ಮಲೆನ/ಮಾಮಿನ ಜೋಕ್ಲೆನ್ ಮದ್ರೆಂಗಿ ದೀಡಿಯರ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಬಲತ್ತ ಕೈಕ್ ಸೂರ್ಯನ ಚಿತ್ರೊ, ಎಡತ ಕೈಕ್ ಚಂದ್ರನ ಚಿತ್ರೊ ದೀಡುವೆರ್.

## ಮದುರಂಗಿ ದೈಯಿ
ಮದುರಂಗಿ ದೈಯಿ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಇರೆಕುಲು ಇತ್ತಿನ ಮಸ್ತ್ ಗೆಲ್ಲ್ ಲ್ ಇಪ್ಪುನ ಮರ ಪಂದ್ಲಾ ಪನೊಲಿ. ತುಲುನಾಡ್ಡ್ ನೆತ್ತ ಇರೆನ್ ಮರ್ದ್ ದ ಇರೆ ಪಂಡ್ ದೇ ಪನ್ಪೆರ್.

### ಮರ್ದ್
ತರೆತ ಕೂಜಲ್ ತಾಲಂದಿಲೆಕ್ಕ, ಬೊಲ್ದಾವಂದಿಲೆಕ್ಕ ನೆತ್ತ ಇರೆನ್ ಅರೆತ್ ದ್, ಗಸಿಮಲ್ತ್ ದ್ ತರೆ ಕೂಜಲ್ದ ಮುದೆಲ್ ಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆ ಬುಡ್ದ್ ತರೆನ್ ದೆಕ್ಕ್ಂಡಾ ಬಾರೀ ಎಡ್ಡೆ ಪರಿಣಾಮ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಉಗುರು ಸುತ್ತು, ಮರಿಯಾಲದ ನಂಜಿ ತಿನ್ಪುನೆಕ್ಲಾ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

## ಮದುರಂಗಿಟ್ಟ್ ಅಧುನಿಕಕರಣ
ಇತ್ತೆ ಮಾತೆರ್ಲ ಎಚ್ಚ ಆದ್ ಮದರಂಗಿ ಕೋನ್ ನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ ಮದರಂಗಿ ಪನ್ಪಿನವು ಬಾರಿ ಮೋಕೆದ ವಸ್ತ್.

## ಮದುರಂಗಿದ ಬಣ್ಣೋತ ಬಗೆಟ್ಟ್ ನಂಬಿಕೆ
* ಮದರಂಗಿನ್ ರಾತ್ರೆ ಪೊರ್ತು ಪುದರ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪಿಯರ ಆವಂದ್‍ಗೆ. ಲೆತ್ತ್ಂಡ ಅವು ಬಣ್ಣ ಬರ್ಪುಜಿ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ನಂಬೊಳಿಗೆ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ರಾತ್ರೆ ಅಯಿನ್ 'ಮರ್ದ್ಂ‍ದ್' ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
* ಪೊಣ್ಣನ ಮದರೆಂಗಿ ಕೆಂಪು ಆಂದ ಅಲೆನ ಯಜಮಾನೆ ಅಲೆನ್ ಜಿಂಜ ಮೋಕೆ ಮಲ್ಪುವೆ ಪಂದ್ ನಮ್ಮ ಒಂಜಿ ನಂಬಿಕೆ ಉಂದು.
* ಮದಿಮೆ ಐತಾರೊ ಅಥವಾ ಬುದವಾರದಾನಿ ನಡಪುಂಡ, ಪಿರವುದ ದಿನ - ಪಂಡ ಶನಿವಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಅಂಗಾರೆ ಮದರಂಗಿ ದೀಪುಜ್ಜೆರ್. ಬದಲಾದ್ ಪಿರವುದ ಶುಕ್ರಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಸೋಮವಾರ ದೀಪೆರ್.

## ಚಿತ್ರೊ ಸಮೂಹೊ

File:Mehndi work at a south indian wedding.jpg|ಮದುವೆ ಸಂದರ್ಬೊದ ಮದ್ರೆಂಗಿ
File:Sudan Culture Woman with Jabana.jpg|ಸುದಾನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
File:Henna.jpg|ಭಾರತೊದ ಪಕ್ಕಿಲೆ ಚಿತ್ರೊದ ಮದ್ರೆಂಗಿ
File:Applying Mehndi.JPG
File:Mehendi on hands.jpg
File:Mehandi At Rajsthan Wedding.jpg|ರಾಜಸ್ತಾನೊದ ಮದಿಮೆದ ಮದ್ರೆಂಗಿ


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ಮದಿಮೆ
ಮದಿಮೆ

**ಮದಿಮೆ** ಒಂಜಿ ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರಾಯ ಆಯಿ ಪೊಣ್ಣು ಇಜ್ಜಾಂಡ ಆಣ್ ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ಕುಟುಂಬದ ಆಣ್ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಪೊಣ್ಣನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾದ್ ಪೊಸ ಒಂಜಿ ಕುಟುಂಬೊನು ಸುರು ಮಲ್ಪುನೆಕ್ಕ್ ಮದಿಮೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಧರ್ಮೊಲೆಡ್ ಮದಿಮೆಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕ್ರಮೊಕ್ಕುಲು ಉಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಮದಿಮೆಡ್ ಕೈದಾರೆ ಮದಿಮೆ, ಬುಡು ದಾರೆ ಮದಿಮೆ, ಕಾಂಟ್ರೆಂಕ್ಟ್ ಮದಿಮೆ, ರಿಜಿಸ್ಟ್ರರ್ಡ್ ಮದಿಮೆ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿದ ಮದಿಮೆಲು ಉಂಡು.

## ಮದಿಮೆದ ವಿದೊಲು

* **[[ಮದಿಮಾಳ್ ಮದಿಮೆ|ಮದಿಮಾಲ್ ಮದಿಮೆ]]** - ಆಣಗ್ ಕಜಂಬುದ ಮದ್ಮೆ ಮನ್ತಿಲೆಕ್ಕನೆ ಪೊಣ್ಣಗ್ ಮದ್ಮಾಲ್ ಮದ್ಮೆ ಪನ್ಪಿನ ಕಟ್ಟ್ ಉಂಡು. ಪೊಣ್ಣು ಪೋದ್ ಪೊಂಜೊವಾಪಿನ ಬದಲಾವಣೆನ್ ಮದ್ಮಾಲ್ ಮದ್ಮೆ ಕಟ್ಟ್ಡ್ ಮನ್ಪುವೆರ್. ಮಾತ ಕುಟುಬಮೊದ ಇಷ್ಟೆರ್ ಬತ್ತ್ ಸೇರ್ದ್ ಮದ್ಮೆದ ಲೆಕ್ಕನೆ ಕ್ರಮತ ಲೆಕ್ಕನೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ದಲಿತ ಸಮುದಾಯದಕುಲು "ಮುಳ್ಳುಮುಟ್ಟುನೆ" ಅತ್ತಂಡ ಕಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟುನೆ ಪನ್ಪೆರ್.
* **ದಾರೆದ ಮದಿಮೆ** - ಮದಿಮೆದ ಪ್ರಾಯೊಗು ಬತ್ತ್‌ನ  ಆಣಗ್  ಸರಿಯಾಪುನಂಚಿನ ಪೊಣ್ಣ‌ನ್ ನಾಡ್‌ದ್ ಅಕುಲೆಗ್ ರಡ್ಡ್ ಜನೊಕು ಒರಿಯಕ್ಕೊರಿ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿರಿಯಕುಲು ಮಾತ ಸೇರ್ದ್ ಒಂಜಿ ದಿನ ನಿಘಂಟ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆ ದಿನ ಪೊಣ್ಣನ್ ದಾರೆ ಮಯಿತ್ ಕೊರ್ದು ಅಣನ ಇಲ್ಲ್‌ಗ್ ಕಡಪಾವೆರ್ ಈ ಕ್ರಮೊಕು ದಾರೆದ ಮದಿಮೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊಡು ಧಾರೆದ ಮದಿಮೆದ ಕ್ರಮ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿ ಉಂಡು.
*ಬಯಕೆದ ಮದಿಮೆ - ಪೊಣ್ಣು ಮದಿಮೆ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಡೀರ (ಸುರುತ) ಬಂಜಿನಾಲ್ ಆನಗ ಆಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಆಶೆಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆಳೆನ ಆ ಆಶೆ ನೇರವೇರಿಸಪಿನ ಸಂಕೇತವಾದ್ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊಕು ಬಯಕೆದ ಮದಿಮೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಬಯಕೆ ಪಂಡ ಆಶೆ ಪಂದ್ ಅರ್ಥ.
* **ನೂಲ ಮದಿಮೆ**
* **[[ಕುಲೆ ಮದಿಮೆ]]**
* **[[ಕೈ ಪತ್ತಾವುನೆ]]** - ಬೊಡದಿ ಸೈದಿನ ಆಣ್‍, ಕಂಡನಿ ಸೈದಿನ ಪೊಣ್ಣು ಇತ್ತೆರ್‍ಂಡ, ಅಕಲ್ಲೆನ್‍ ಒಪ್ಪಿಸಾದ್‍ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್‍ದ್‍, ಹಿರಿಯಕ್ಲೆನ್‍ ದುಂಬು ದೀವೊಂದು, ಕೈ ಪತ್ತಾದ್‍. ಕಂಡನಿ ಬುಡೆದಿ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪವೆರ್. ಈ ಕೈ ಪತ್ತಾವುನ ಲೇಸ್‍ಗ್‍ ಪುರೋಹಿತೇರ್ ಬೋಡ್‍ಂದು ಇಜ್ಜಿ. ಹೆಚ್ಚಾದ್‍ ಈ ಲೇಸ್‍ಗ್‍ ಗುರ್ಕಾರೆನಕ್ಲುನೆ ದುಂಬು ದೀದ್‍ ಕಾರ್ಯ ಮಾಲ್ಪವೇರ್.

## ಮದಿಮೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಹಂತೊಲು
# ಕುಟುಂಬದಕುಲು ಆಣ್ ಪೊಣ್ಣನ್ ತೂಪಿನಿ
# ಆಣ್ ಪೊಣ್ಣು ಆವುಂದಾಂಡ ನಿಘಂಟ್ ಮಲ್ಪುನಿ
# ನಿಶ್ಷಯ
# ದಾರೆ
# ಮದಿಮೆ
# ಪೊಣ್ಣು ಒಚ್ಚಾತ್ ಕೊರ್ಪುನ
# ತಮ್ಮಣ
# ನೈ ಕೊಂಡು ಪೊಪುನ
# ಎಣ್ಮ ಕಲ್ಲುನ
# ಅಟಿ ಕುಲ್ಲುನ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ಮದಿಮೆ
ಮದಿಮೆ (ತುಳು ಸಿನೆಮೊ)

**[[ಮದಿಮೆ]]** ಇಂಚ ತುಳುತ ಪೊಸ ಸಿನೆಮೊದ ಪುದರ್.
ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ನಿರ್ಮಾನೊಡು 'ಮದಿಮೆ' ತುಳು ಸಿನೆಮೊ ೨೦.೧೧.೨೦೧೪ದ ಅನಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಆತ್‍ಂಡ್.
#ನಿರ್ಮಾಪಕೆರ್ ಮೇಗಿನ ಮಾಲಾಡಿ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಶೆಟ್ಟಿ
#ನಾಯಕ ನಟೆ ಲಿಖಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ
#ನಾಯಕಿ ನಟಿ ರಮ್ಯಾ ಬಾರ್ನೆ
#ಸಹ ನಟೆರ್ ಉಮೇಶ್ ಮಿಜಾರ್, ನವ್ಯಾ, ಉಷಾ ಭಂಡಾರಿ, ಸಂತೋಷ್ ಶೆಟ್ಟಿ, ಚೇತನ್ ರೈ ಮಾಣಿ, ರಾಘವೇಂದ್ರ ರೈ, ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎ.ಕೆ.ವಿಜಯ್, ನಟ ಸಂತೋಷ್ ಶೆಟ್ಟಿ
ಮದಿಮೆದ ಕಜ್ಜ

ಮದಿಮೆಂದ್ ಪನ್ನಗ ಸುರು ನೆನಪಾಪುನ್ ಸೋಕುಡ್ ಸಿಂಗಾರ ಮಲ್ದಿನ ಮಂಟಪ, ಪೂತ ರಾಸಿಲು, ಮಂಟಪಡ್ ಕುಲ್ದಿನ ಮದ್ಮಾಲ್ ಮದ್ಮಾಯೆ, ಮಂತ್ರ ಪನ್ಪುನ ಬಟ್ರ್, ಮಂಟಪದ ಸುತ್ತಲಾ ಎಡ್ಡೆ ಎಡ್ಡೆ ಸೀರೆ ಪಾಕ ಬಂಗಾರ್ ಪಾರ್ದ್ ತರೆ ನಿಲೀಕೆ ಪೂ ದೀದ್ ಆಮೆಕ್ ಈಮೆಕ್ ಪೋಪುನ ಪೊಂಜೊವುಲ್ ಸುದಾರಿಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಆಂಜೊವುಲ್, ಅಂಚಿ ಇಂಚಿ ಬೊಬ್ಬೆ ಪಾಡೊಂದು, ಗೊಬ್ಬೊಂದು ಬಲಿ ಬರ್ಪುನ ಜೋಕುಲ್ ದೊಂಪದಡಿಟ್ ಸೇರ್ದಿನ ಜನಕುಲ್, ಪದ್ಯ, ಅಟಿಲ್ದ ಗಮ್ಮತ್ ಮಾತಾ, ಆಂಡ ಈ ಮದ್ಮೆ ಎಡ್ಡೆ ರೀತಿಡ್ ಆವೊಡಾಂಡ ಅವೆತ ಪಿರವು ಪಾಕ ಕಜ್ಜ ಉಂಡು.
 
**ಪರಿಣಯ** ಅತ್ತ್ಂಡ **ದಾಂಪತ್ಯ** ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುನವು **ಮದಿಮೆ** ಸಾಮಾಜಿಕವಾದ್ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾದ್ ಗುರುತಿಸಾಯಿನ ಸಂಗಾತಿಲೆನ ನಡುತ್ತ ಒಕ್ಕೂಟ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕವಾಯಿನ ಒಪ್ಪಂದ.

ಉಂದು ಅಕುಲು ರಡ್ಡ್ ಜನತ್ತ ನಡುತ್ತ ಒಪ್ಪಂದ, ಅಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಅಕುಲೆನ ಜೋಕುಲೆನ ನಡುತ್ತ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕುಲೆನ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕುಲೆನ ಸಂಬಂಧಿಕೆರೆನ ನಡುತ್ತ ಹಕ್ಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕರ್ತವ್ಯಲೆನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸವುಂಡು. ಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಲೆನ ಪ್ರಕಾರ ಮದಿಮೆದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬದಲಾವುಂಡು, ಆಂಡ ಪ್ರಧಾನವಾದ್ ಅವು ಅಂತರವ್ಯಕ್ತೀಯ ಸಂಬಂಧೊಲು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧೊಲೆನ್ ಅಂಗೀಕರಿಸುನ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದ್ ಉಂಡು. ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕೃತಿಲೆಡ್, ಒವ್ವೇ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಲೆಡ್ ತೊಡನೆಕ್ ದುಂಬು ಮದಿಮೆನ್ ಶಿಫಾರಸು ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಡ್ಡಾಯಂದ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. ವಿಶಾಲವಾದ್ ವಿವರಿಸಾದಾನಗ, ಮದುಮೆನ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪಂಡ್‌ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ಮದಿಮೆ
ಮದಿಮ್ಮಾಯೆ ಮದಿಮ್ಮಾಲ್

ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಮದಿಮ್ಮಾಯ ಮದಿಮ್ಮಾಳ್ ಒಂಜಿ ನಲಿಕೆ. ಅಣ್ಮ ಪೊಣ್ಣು ಪನ್ಪಿನ ನಿಲೆತ್ತ ನಲಿಕೆ.

## ಮದಿಮ್ಮಾಯ ಮದಿಮ್ಮಾಲ್ ಪ್ರಸರಣೊ
ಈ ನಲಿಕೆ ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಸುಳ್ಯ, ಪುತ್ತೂರು, ಬಂಟ್ವಾಳ, ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲೋಕುಲೆಡ್ ಉಂಡು. ಇಂದೆನ್ ನಲಿಪುನಕುಲು ಪರವ ಜಾತಿದಕುಲು. ಈ ನಲಿಕೆನ್ ಸುಗ್ಗಿ ತಿಂಗೊಲುಡು (ಮಾರ್ಚ್-ಏಪ್ರಿಲ್) ಇಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲ್ ನಲಿತೊಂದು ಬರ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡೊಡು ಮದಿಮ್ಮಾಯೆ ಪಂಡ ಮದುಮಗ ಪಂದ್, ಮದಿಮ್ಮಾಲ್ ಪಂಡ ಮದುಮಗಳು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ನಂಬೊಳಿಗೆ
ಮದಿಮ್ಮಾಯ ಮದಿಮ್ಮಾಳ್ ನಲಿಕೆದ ಬಗೆಟ್ ಒಂಜಿ ಕತೆ ಇಂಚ ಉಂಡು. ಒಂಜಾನೊಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿ ಮಖೆ ಜಾತ್ರೆಗ್ ಏಳ್ ಜನೊ ರಾಜಕುಮಾರಿಯೆರ್ ಬತ್ತಿತ್ತೆರ್‍ಗೆ. ಅಂಚ ಬತ್ತ್‌ನ ಏಳ್ ಜನೊ ರಾಜಕುಮಾರಿಯೆರೆಡ್ ಅಕೇರಿತಾಳ್ ಪರವಕಟ್ಟೆಗ್ ಬರ್ಪಳ್. ಅಲ್ಪ ಭೂತೊ ನಲಿಪುನ ಪರವನೊಟ್ಟುಗು ಆಲೆಗ್ ಮೋಕೆ ಆಪುಂಡು. ಇಂದೆನ್ ತೆರಿನ ಆಳೆನ ಆಜಿ ಜನೊ ಪರ್ದಿನಕುಲು ತಂಗಡಿ ರಾಜಕುಮಾರಿಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆ ಪರವಗ್ ಶಾಪೊ ಕೊರ್ದು ಅಕ್ಲೆನ್ ಮಾಯೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್‌‍ಗೆ. ಅಂಚ ಮಾಯೊ ಆಯಿನ ಅಕ್ಲೆನ ನೆನೆಪುಗಾತ್ರೊ ಇನಿಕ್ಕ್‌ಲಾ ಅಕ್ಲ್ ಮದಿಮ್ಮಾಯ ಮದಿಮ್ಮಾಲಾದ್ ಬರ್ಪೆರ್ಂದ್ ಈ ನಲಿಕೆನ್ ಆಚರಿಪುವೆರ್.

## ಆಚರಣೆದ ಕ್ರಮೊ
ಪರವ ಜಾತಿದ ರಡ್ಡ್ ಜನೊ ಜವನೆರ್ ಮದಿಮ್ಮಾಯ ಮದಿಮ್ಮಾಳ್ ವೇಷೊ ಪಾಡುವೆರ್. ಕಾರ್‌ಗ್ ಗಗ್ಗರೊ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಹಿಮ್ಮೇಳೊಡು ತೆಂಬರೆ ಬೊಟ್ಟೊಂದು ಒಂಜಿ ಪೊಣ್ಜೋವ್ ಬರ್ಪೆರ್. ತೆಂಬರೆದೊಟ್ಟುಗೆ ಪಾಡ್ದನೊ ಪಣ್ಪೆರ್. ತೆಂಬರೆದ ಪೆಟ್ಟ್‌‍ಗ್‍ಲಾ ಪಾರ್ತನೊದ ಇಂಪುಗ್‍ಲಾ ಪೊರ್ಲುದ ನಲಿಕೆ ನಲಿಪುವೆರ್. ಮೋಕೆ, ವಿರಹೊ, ಶೃಂಗಾರೊ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾವೊಲು ಬರ್ಪುನ ನಲಿಕೆ ನಲಿಪುವೆರ್. ಇಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲದ ಜಾಲಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಮದಿಮ್ಮಾಯೆ ಮದಿಮ್ಮಾಲ್ ಬತ್ತೆರ್ಂದ್ ಲೆತ್ತ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೈಟೊಂಜಿ ಲಾಟಾನ್, ಪೋಡಿಗೊಂಜಿ ತಂದೆಲ್, ಇಲ್ಲ್‌ದಕುಲು ಕೊರ್ಪುನ ಅರಿ, ಬಾರ್ ಇಂಚ ಬೇತೆ ತೆನಸ್‍ಲೆನ್ ಚೀಲೊಡು ಪಾಡೊಂದು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಇಲ್ಲ್‌ಗ್ ಪೋಪೆರ್. ಇಂಚ ರಾತ್ರೆಯಿಡಿ ಊರಿಡಿಕ್ಕ ಪೋಪೆರ್. 

ಇಂದುವೆ ನಲಿಕೆನ್ ನಲಿಕೆ ಜಾತಿದಕುಲು ನಲಿಪುವೆರ್. ಇಂದೆನ್ ಕನ್ಯಾಪು ನಲಿಕೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ನಲಿಕೆನ್ ಆಯಾ ಊರುದಕು ಅವ್ವೇ ಊರುಡು ನಲಿಪುವೆರ್. ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಅಜಲ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್ ಅಂಚಾದ್ ಬೇತೆ ಊರುಗು ಪೋಪುಜೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ನಲಿಕೆಲು
ಮದ್ದೂರು, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ

ಮದ್ದೂರು ಉಂದು ಭಾರತ ದೇಶೊದ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯೊದ ಕೃಷ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಕಂಕಿಪಾಡು ತಾಲೂಕುಡು ಇಪ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ಊರು.

ಈ ಊರುಡು ಒಂಜಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆ ಉಂಡು.
ಮದ್ರೆಂಗಿ

**ಮದ್ರೆಂಗಿ** [:en:Lamiaceae|ಲ್ಯಾಮಿಯಾಸಿ] ಕುಟುಂಬೊಗು ಸೇರ್ದಿನ ಒಂಜಿ ಸಸ್ಯ. ಉಂದೆತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ ಲಾಸೋನಿಯಾ ಇನರ್ಮಿಸ್. ಕನ್ನಡೊಡು ಗೋರಂಟಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ಡ್ ಲಾಸೋನಿಯಾ ಇನಿರ್ಮಿಸ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ bukfko ನೈಋತ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಲು ಅಲಂಕಾರೊಗು ಅಯಿಡ್ದ್ ಬರ್ಪುನ ಬಣ್ಣೊಗು ಉಂದೆನ್ ಬುಳೆಪಾವೆರ್. ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು ಇಂದೆತ ಇರೆಲೆನ್ ನೀರ್‌ಡ್ ಅರೆತ್ತ್‌ದ್ ಕೈ ಕಾರ್‌ಗ್ ದೀಡುವೆರ್. ಲಾಸೋನಿಯಾ ಇನರ್ಮಿಸ್, ಇಂದೆನ್ ಹೆನ್ನಾ, ಗೋರಂಟಿ ಮರ, ಮಿಗ್ನೊನೆಟ್ ಮರ ಅಂಚನೆ ಈಜಿಪ್ಟ್‌‌ಡ್ ಪ್ರೈವೆಟ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ಉಂದು ಪೂ ಬುಡ್ಪುನ ದೈ.  ಲಾಸೋನಿಯಾ ಪರಿವಾರೊದ ರಡ್ಡ್ ಜಾತಿಲೆಡ್ ಉಂದು ಒಂಜಿ.  ನಾನೊಂಜಿ ಲಾಸೋನಿಯಾ ಓಡೋರಾಟಾ. ಮದಿಮೆಡ್ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲೆಗ್ ಮೆಹಂದಿ ಪಾಡುನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಂಡು.  ಇಂದೆನ್ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಮದ್ರೆಂಗಿ ಸಾಸ್ತ್ರತೊಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ದೈತ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು
ಮದ್ರೆಂಗಿ ಬೂದು-ಕಂದು ಬಣ್ಣೊದ ಚೋಲಿ ಇಪ್ಪುನ ದೈ.  ಉರುಂಟುದ ಇರೆಕುಲು. ಎಲ್ಯ ಬೊಲ್ದು ಪೂ. ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣೊದ ಪೂಲಾ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಪೂಕು ಪರಿಮಳೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಯಿಡ್ ದಿಂಜ ಬಿತ್ತ್‌ಲು ಇಪ್ಪುಂಡು. 

## ಕ್ರಿಸಿ
ಉಷ್ಣಪವಲಯೊದ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯೊಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಕಡೆಟ್ ಮದ್ರೆಂಗಿನ್ ಬುಳೆಪಾವೆರ್. ಮದ್ರಂಗಿನ್ ಭಾರತ, ಈಜಿಪ್ಟ್, ಪರ್ಷಿಯಾ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಸೂಡಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಡಗಾಸ್ಕರ್ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಬುಲೆಪಾವೆರ್.  ಮದ್ರೆಂಗಿದ ಇರೆತ ಬಣ್ಣೊಗಾದ್ ಭಾರತೊಡು ಬುಳೆಪಾವುನ ಮುಕ್ಯ ಪ್ರದೇಶೊಲು ಪಂಜಾಬ್, ಗುಜರಾತ್, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಜಸ್ಥಾನ. ಎಚ್ಚಾದ್ ಪಂಜಾಬ್‌ದ ಫರೀದಾಬಾದ್, ಗುಜರಾತ್‍ದ ಬರ್ದೋಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶಡ್ ಮದ್ರೆಂಗಿನ ಬುಲೆಪಾವೆರ್. 

ಮದ್ರಂಗಿ ವಾ ರೀತಿದ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ಲಾ ಬುಲೆಪುಮಡು.  ಆಂಡಲಾ ಮಣ್ಣ್ ಮಸ್ತ್ ಕೆಸರ್ ಆವರೆ ಬಲ್ಲಿ. ಮದ್ರೆಂಗಿನ್ ಬಿತ್ತ್‌ಡ್ದ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಗೆಲ್ಲ್‌ಡ್ ಬುಲೆಪಾವೊಲಿ. ಮದ್ರೆಂಗಿ ಸಪ್ಪುನು ವರ್ಸೊಗು ರಡ್ಡ್ ಸರ್ತಿ (ಏಪ್ರಿಲ್-ಮೇ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವೆಂಬರ್) ಉರುಂಬುವೆರ್. ಒಂಜಿ ಎಕ್ರೆಡ್ ಸುಮಾರ್ 350ಡ್ದ್-750 ಕಿಲೊ ಇರೆ ತಿಕುಂಡು. ನೀರಾವರಿ ಜಮಿನ್ಡ್ ಬುಲೆಚಿಲ್ 920 ಕಿಲೊ ಮುಟ್ಟ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಚಿತ್ರೊಲು

File:Lawsonia inermis henna Egyptian privet Vijayanrajapuram 01.jpg|ಮದ್ರೆಂಗಿ ಪೂ ಇರೆ
File:Lawsonia inermis henna Egyptian privet Vijayanrajapuram 02.jpg|ಮದ್ರೆಂಗಿ ಪೂ ಇರೆ
File:Lawsonia inermis henna Egyptian privet Vijayanrajapuram 05.jpg|ಮದ್ರೆಂಗಿ ಪೂ ಇರೆ
File:Lawsonia inermis henna Egyptian privet Vijayanrajapuram 07.jpg|ಮದ್ರೆಂಗಿ ಪೂ ಕಾಯಿ


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದುಲು
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದ್‌ದ ದೈ
ಮಧ್ವ ಸರೋವರ

ಉ೦ದೆತ ಪುದರ್ ಸುರುಟ್ ಅನ೦ತ ಪುಷ್ಕರಣಿ ಆದಿತ್ತು೦ಡು. ಮಧ್ವ ಸರೋವರ ಉಡುಪಿದ ಕೃಷ್ಣ ಮಠೊಟ್ ಇಪ್ಪುನ ಸರೋವರ. ಸುಮಾರು ೭೨೦ ವರ್ಸದ ಪಿರವುಡ್ ಶ್ರಿ ಮಧ್ವಾಚರ್ಯೆರ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮೂರ್ತಿನ್ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪನೆ ಮಲ್ಪೊಡ್ಡ ದು೦ಬು ಈ ಸರೋವರಡ್ ಮೂರ್ತಿಗ್ ಅಭಿಷೇಕ ಮಲ್ತೆರ್. ಅವೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಧ್ವ ಸರೋವರ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್೦ಡು.

ವರ್ಗೊ:ಸರೋವರೊಲು
ಮದ್ದೂರು

ಉಂದು ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ಮೈಸೂರ್ ಡ್ದ್ ೬೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರೊಡುಂಡು.ಶಿಂಷಾ ಸುದೆ ದಂಡೆಡ್ ಉಂಡು. ಈ ಊರುಗ್ ಅರ್ಜುನ ಪುರಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ಲಾ ಉಂಡು. ಅರ್ಜುನ ಆಯೆನ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಾಲೊಡು ಮೂಲು ಇತ್ತ್ ದ್ ಪೋತೆ ಪಂನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆಲಾ ಉಂಡು.

ಮದ್ದೂರು ಉಂದು ವೈಷ್ಣವೆರ್ನ ಕ್ಷೇತ್ರ ಆತುಂಡು.

ಮೂಲು ನರಸಿಂಹ ದೇವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ವರದರಾಜಸ್ವಾಮಿನ ಮೂರ್ತಿಲಾ ಮೂಲು ತೂವರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು ಅತ್ತಾಂದೆ ಮೂಲ್ ಹಿರಣ್ಯ ಕಶಿಪು, ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಹ್ಲಾದ,ಗರುಡೆಲಾ ಉಂಡು. ವರದರಾಜ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಮೂರ್ತಿಗ್ ಅಲ್ಲಾಳ ನಾಥ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ಲಾ ಉಂಡು. ಉಂದು 12ಅಡಿ ಎತ್ತರೊದ ಮೂರ್ತಿ. ಮದ್ದೂರಮ್ಮ ಮುಲ್ತ ಗ್ರಾಮೊದ ದೇವತೆ.

ಮದ್ದೂರು ವಡೆ ಬಾರೀ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ತೆನಸ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಸ್ಥಾನೊಲು
ಮನೊಳಿ

**ಮನೊಳಿ** (*Coccinia grandis*) ಪಂಡ ಒಂಜಿ ತರಕಾರಿ. ಮನೊಳಿನ್ ಕನ್ನಡ‍ಡ್ ತೊಂಡೆಕಾಯಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆನ್ ತುಳುನಾಡ್ ಅತ್ತಂದೆ ಗಟ್ಟದ ಮಿತ್ತ್‌ಲಾ ಬುಲೆಪವೆರ್.

## '''ಕಜಿಪ್ಪುದ ವಿದೊಕುಲು'''
ಮನೊಳಿನ್ ಕಡ್ಲೆ, ಬೀಜ (ಗೇರು ಬೀಜ) ಪಾಡ್‍ದ್ ಕಜಿಪ್ಪು ಮಲುಪುವೆರ್. ಮನೊಲಿದ ಉಪ್ಪುಕರಿ, ಮನೊಳಿ ಅಜಾವುನೆ, ಮನೊಳಿದ ಸಾರ್, ಮನೊಳಿದ ರೆಸ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೂಪೊಡ್ ಮನೊಳಿದ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಡ್ಲೆ ಮನೊಳಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಡ್ಲೆ ಬೀಜ ಬಾರಿ ಪ್ರಚಾರೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಆಜಾವುನ ಕಜಿಪುಲು. ಓವ್ವೆ ಕಜ್ಜೊಲೆಡ್ ಉಂದು ಉಪ್ಪುಂಡೆ.

## '''ಮನೊಲಿ ಬುಲೆ ಎಂಚ'''
ಮನೊಲಿದ ದೈ ಮಲ್ಪರೆ ಬಾರಿ ಸುಲಭ. ಉಂದು ದೈತ್ತ ಲೆಕ್ಕ ಬುಲೆವುನತ್ತ್‍. ಉದ್ದ ಬೂರು ಪೊವೊಂದೇ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಒಂಜಿ ಇಜ್ಜಾಂಡ ರಡ್ಡ್‍ ಪೂಟುದಾತ್‍ ಮಲ್ಲ ಬೂರುದ ತುಂಡುನು ಗೊಬ್ಬರ ಪಾಡ್ದ್‍ ನಡ್ಂಡ ಆಂಡ್‍. ನೆಡ್ದ್‍ ಮಲ್ಲೆ ಅನಗ ಬೂರು ಪೊವೆರೆ ಸುರು ಆವೊಡ್ದೇ ದುಂಬು ನೆತ್ತ ಬೂರು ಪೊಯೆರೆ ದೊಂಪ ಪಾಡೊಡು. ಬಸಲೆದ ದೊಂಪದ ಲೆಕ್ಕಲಾ ಆಪುಂಡು. ಅಂಡ ಆಜಿ ಏಲ್‍ ಪೀಟ್‍ ಎತ್ತರ ಮಲ್ಪೊಡು. ದಾಯೆಪಂಡ ಮನೊಲಿ ಕೊಯ್ಯೆರೆ ಸುಲಭ ಆಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ಬೂರುನು ಮರೊಕ್ಕು ಬುಡುಂಡ ಕೊಯ್ಯೆರೆ ಬಂಗ. ತಾರೆದ ಮರ, ಕಂಗ್‍ದ ಮರ ಕೈತಲ್ ಇತ್ತ್ಂಡ ಸರಿಗೆ ಕಟ್‍ದ್‍ಲಾ ದೊಂಪ ಪಾಡೊಲಿ. ಮರಿಯಲೊಗು ಮನೊಲಿದ ದೊಂಪ ಒಂತೆ ಹಾಳಾಪುಂಡು. ಆಂಡ ಆರೆಗಾಲೊಗು ಎಡ್ಡೆ ಈಟ್‍ ಪಾಡ್ದ್‍ ಬುಲೆಪಾಂಡ ಎಡ್ಡೆ ಮನೊಲಿ ಆಪುಂಡು. ಮನೊಲಿದ ಇರೆಟ್ಟ್‍ ಪೊಯ್ಯ (ಪೊಯ್ಯ ದಕ್ಕುನು) ದೆಪ್ಪೆರೆ ಆಪುಂಡು.

## '''ಗಾದೆಲು'''
*ಮನೊಲಿ ಇತ್ತ್ಂಡ ಎಂಚಲಾ ಉನೊಲಿ.
*ಮನೋಲಿ ಇತ್ತ್ಂಡ ಕದ್ಲೆ ಪಾಡ್ದ್ ಆಜಾವೊಡು.

## '''ಉಲ್ಲೇಕೊಲು'''

ವರ್ಗೊ:ತರಕಾರಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ಮಯಿಸಂದಾಯೆ

ಮಹಿಷೆ ಪಂಡ ಗೋಣೆ. ಅಂಚಾದ್ ಗೋಣದ ರೂಪೊದ ಭೂತೊನು ಮಯಿಸಂದಾಯೆಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಮಯಿಸಂದಾಯ ಭೂತೊನು ಕುರಿತಾದ್ ಮಸ್ತ್ ಪಾಡ್ದನೊಲು ಉಲ್ಲ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪಾಡ್ದನೊಲು ಈ ಭೂತೊದ ಉಟ್ಟುನು ಕುರಿತಾದ್ ಒಂಜೊಂಜಿ ರೀತಿಡ್ ತೆರಿಪಾಬ.

## ಮಯಿಸಂದಾಯನ ಕಥೆ
ಕಾಪುಮಜಲ್ದ ಜತ್ತು ಪರವೆ ಪನ್ತಿ ಪಾಡ್ದನೊಡು ಅಬ್ಬಗ ದಾರಗನಕುಲು ಒಂಜಿ ದಿನೊ ನೀರ ಜಲಕೊಗು ಪೋಪೆರ್. ಇಂದೆನ್ ಮೇಲ್ ಲೋಕೊಡ್ದು ತೂಯಿನ ಈಸ್ವರ ದೇವೆರೆಗ್ ಅಬ್ಬಗನ ಮಿತ್ತ್ ಮನಸ್ಸಾಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಅಕುಲು ಮೀಯೆರೆ ಜಪ್ಪುನ ಕೆರೆಟ್ಟ್ ಆರ್ ಬೊಲ್ದು ತಾವರೆದ ಪೂವದ್ ನೆಗಪ್ಪುವೆರ್. ಇಂದೆನ್ ತೂಯಿನ ಅಬ್ಬಗಗ್ ತಾವರೆ ಪೂತ ಮಿತ್ತ್ ಮನಸ್ಸಾಪುಂಡು. ಅವೆನ್ ಕೊಯ್ಯೆರೆ ಕಯಿತಡೆ ಪೋಪೆರ್. ಅಪಗ ಪೂ ದುಂಬು ದುಂಬು ಪೋದು ಕೆಕ್ಕಿ ಪಾಯಿ ಗುಂಡಿಗ್ ಪೋಪುಂಡು. ಆಡೆಗ್ ಅಬ್ಬಗ ಪೋನಗ ಆಲೆನ್ ಪತ್ತ್ದ್ ಮೆಯಿಸಂಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇಂಚ ಒಂತೆ ದಿನೊ ಪೋನಗ ಆಲ್ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಆಪಲ್. ಎನನ್ ದೇವಕೂಟೊಗು ಲೆತೊಂದು ಪೋಲೆ ಪನ್ಪಲ್. ಅಂಚ ಈಸ್ವರ ದೇವೆರ್ ಲೆತೊಂದು ಪೋಪೆರ್. ಅಲ್ಪ ಆಣ್ ಬಾಲೆನ್ ಪೆದ್ವಲ್. ಬಾಲೆಗ್ ಮಯೇಸರ ಕುಮಾರೆಂದ್ ಪುದರ್ ದೀಪೆರ್.

ಇಂಚ ಇಪ್ಪುನಗ ಈಸ್ವರ ದೇವೆರ್ ಏಪೊಲ ಪೂಜೆ ಮುಗಿತ್ತ್ದ್ ಬನ್ನಗ ಬಾಲೆಗ್ ಪೂಬಾರೆದ ಪರ್ಂದ್ ಬುಕೊ ಒಂಜಿ ಕೊಂಡೆ ಪೇರ್ ಕನವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಒಂಜಿ ದಿನೊ ಈ ಬಾಲೆ ಸೀದ ಪಿದಾಡ್ದ್ ಪೋಪುಂಡು. ಸಾದಿಡ್ ಪಲ್ಲದವುಲು ಗೋಣೆ ಒಂಜಿ ಈ ಬಾಲೆನ್ ತಾಡ್ದ್ ಕೆರ್ಪುಂಡು. ಅಪ್ಪೆ ಬಾಲೆನ್ ನಾಡೊಂದು ಬನ್ನಗ ಪಲ್ಲದ ಬರಿಟ್ಟ್ ಗೋಣೆ ಅಂಚಿ ಉಂತ್ದ್ಂಡ್. ಬಾಲೆ ಇಂಚಿ ಬೂರ್ದ್ಂಡ್. ಕೋಪೊ ಬತ್ತಿ ಅಪ್ಪೆ ಗೋಣದ ತರೆ ಕಡ್ತ್ದ್ ಬಾಲೆದ ಸರ್ರೊಗು ದೀದ್ ಜೂವೊ ಕಲೆ ಕೊರ್ಪಲ್.

ಇಂಚ ಇಪ್ಪುನಗ ಈಸ್ವರ ದೇವೆರ್ ಬತ್ತ್ದ್ ಬಾಲೆನ್ ಲೆಪ್ಪುನಗ ಆಯೆ ತರೆತ್ತ ಮಣಿ ಆಡವೊಂದು ಬರ್ಪೆ. ಅಯಕ್ಕ್ ಈಸರ ದೇವೆರ್ ಈ ದಿನೊಕ್ಕು ಮೂಜಿ ಅಬತಾರೊದ ಬಾಲೆ. ಈ ನನ ದುಂಬುಗು ನಂದೊಲಿಗೆ ನಾಲ್ ಸಾನೊಗು ಪೋದು ದೇವೆರೆ ಬಲಪಕ್ಕೊಡು ಬೆರ್ಮೆರೆ ಎಡಪಕ್ಕೊಡು ಜೋಗೊ ಪೋವೊಡು. ಒಂಜಿ ಸೇರ್ ಕುಡು, ಒಂಜಿ ತಾರಯಿ. ಕದಿಕ್ಕೆ ಪಂತಿಡ್ ಸಾಂತಿ ಮಂತೊನೊಡುಂದು ಪಂಡ್ದ್ ಕಡಪುಡುವೆರ್. ಉಂದುವೆ ಮಯಿಸಂದಾಯ ಭೂತೊ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭೂತೊಲು
ಮರ ತೇವ್

ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಳುಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ದೈ, ಬೂರು, ಮರತ್ತ - ಇರೆ, ಕಂಡೆ, ಕೆತ್ತೆ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಸ್ತ್ ಲೆನ್ ಮರ್ದ್ ದ ರೂಪೊಡು ಅತ್ತ್ಂಡ ಆಹಾರೊದ ರೂಪೊಡು ತಿನ್ಪುನ, ಅತ್ತ್ಮಡ ಪರ್ಪುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಆಯಿಟ್ಟ್ ಮರ ತೇವುಲಾ ಒಂಜಿ. ಈ ತೇವು ಅಶ್ವತ್ತ ಮರ, ಕುಕ್ಕು, ದೇವದಾರ್, ಶಾಂತಿ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಮರಟ್ಟ್ ಬುಲೆಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಆದ್ ಕಾಡ್ಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೆಕ್ಕ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಕೆಸು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ತೇವುದ ಅಡಿತ್ತ ಭಾಗೊ ಕೆಂಪು ಆದ್ ಮಿತ್ತ್ ಭಾಗೋ ಪಚ್ಚೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಪ್ಪು ಆಯಿ ಕಲೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದ್ ಮರತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಬುಲೆಪಿನ ತೇವು. ಈ ತೇವುಡು ಪತ್ರಡ್ಡೆ, ಚೇಟ್ಲ ಪೂರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅವು ಅತ್ತಂದೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮರ್ದ್ ಮನ್ಪರೆಗ್ಲ ಉಂದೆನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಮರ್ದ್ ಮನ್ಪುನ ಬಗೆ
*ಮರ ತೇವುದ ಕಂಡೆದ ನೋಳೆ ದೆತ್ತ್ದ್ ಅವೆನ್ ಒಂಜಿ ಕಡ್ಡಿಡ್ ತಿರ್ಗನಗ ನುರೆ ಬರ್ಪುಂಡು ಅವೆನ್ ಕುರಿ ಆಯಿನ ಜಾಗೆದ ಸುತ್ತ ಪುಜಿಂಡ ಕುರಿ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು
*ಬಂಜಿಡ್ ಇತ್ತಿನ ಕಲ್ಲ್, ಉಗುರು, ಕೂಜಲ್ ಇತ್ತ್ಂಡ ಕರಾದ್ ಪೋಪುಂಡು.

### ಪತ್ರೋಡೆ

ಪತ್ರೋಡೆ ಮರ ಚೇವುದು ಮಾನ್ಪಿ ತೆನಸ್, ಮರ ಚೇವುದ ಇರೆ ಕೋನತುತು ಶೋಕು ದೆಕ್ಕುದ್, ಚನ್ನೋ ಮುರುದು, ಕಡೆಯಿನ ಅರಿತ ಬಂದೊಡೊಟ್ಟುಗು ಮೊರೆಪೊಡು. ಪತ್ರಡ್ಡೆ ರಡ್ಡ್ ವಿದೊಟ್ಟು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅರಿ, ತಾರಾಯಿ, ಸಂಬರ ಪಾಡ್ದ್ ಕಡೆಯಿ ಮಸಾಲೆನ್ ಇರೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಇರೆ ದೀದ್ ಪೂಜಿದ್ ಪಜೆ ಮಡ್ದಿಲೆಕ್ಕ ಮಡ್ದ್ ತೊಂದುರುಡು ಬೆಯ್ಪಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ನೆಯಿ ಪಾಡ್ದಿ ಕಾವಲಿಡ್ ಕಾಯಾದ್ ತಿನ್ಪಿನವು. ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ. ಅರಿತ್ತ ಪುಂಡಿ ಕಡೆವುಲೆಕ್ಕ ಕಡೆದ್ ಐಕ್ ತೇವುದ ಇರೆನ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ಪಾಡ್ದ್ ಉಂಡೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ತೊಂದುರುಡು ಬೆಯ್ಪಾವುನು. ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆನ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ತಾರಾಯಿ, ಸಂಬರ, ಪಾಡ್ದ್ ಕಡೆಯಿ ಮಸಾಲೆಡ್ ಕೊದ್ಯಾದ್ ಬೊಳ್ಳೊಳ್ಳಿದ ಒಗರ್ನೆ ಪಾಡ್ದ್ ತಿನ್ಪಿನವು. ಪೂರ ತೇವುಡ್ಲ ಪತ್ರಡ್ಡೆ ಮಲ್ಪರೆಗ್ ಆಪುಜಿ. ಕೆಲವೈಟ್ ಪತ್ರಡ್ಡೆ ಮಲ್ತುಂಡ ಬಾಯಿ ಕಿರ್ಮುಂಡು ಆಯಿಕೊಸ್ಕರ ಪತ್ರಡ್ದೆ ಮಲ್ಪನಗ ಪುಲಿ ಪಡ್ವೆರ್ ತೇವುದ ಚಟ್ನಿ ಮಲ್ಪ್ವೆರ್ ತೇವುದ ಕೊದ್ದೆಲ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮರೊಕುಲ್
ವರ್ಗೊ:ದೈಯಿ
ಮರಯಿ

ಉಂದು ಒಂಜಿ ಮರತ್ತ ಸಾಧನ. ತುಳುವೆರ್‍ನ ಇಲ್ಲದ ಅಡ್ಪಿಲ್‍ಡ್ ಉಪ್ಪುನು ಉಂದು ಉರುಂಟು ಆಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಮರಯಿದ ಬಗೆಕುಲು
ಮರಯಿಡ್ ಸಾಂಬಾರ್‍ದ ಮರಾಯಿ, ನುಪ್ಪು ಕಬಿಡುನ ಮರಾಯಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಪ್ಪುದ ಮರಾಯಿಗ್ಲಾ ಸಾಂಬಾರ್ದ ಮರಾಯಿಗ್‍ಲಾ ಕೀಲ್ಡ್ ತಿರ್‍ಗಾದ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ದೀಪಿನ ಬಾಯಿ ಇತ್ತಂಡ್.

## ಸಾಂಬಾರ್ ಮರಯಿ
ಸಾಂಬಾರ್‍ದ ಮರಯಿಗ್ ನಡುಟು ಒಂಜಿ ಗುಂಡಿ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಅಯಿತ್ತ ಸುತ್ತ ಆಜಿ ಇಜಿಂಡ ಏಲು ಗುಂಡಿಲು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅಯಿಟ್ಟ್ ಕಜಿಪುಗು ಬೋಡಿತ್ತಿನ ಜೀರ್‍ದೆರಿ, ಕೊತ್ತೊಂಬರಿ, ಮೆತ್ತೆ, ಓಮ, ದಾಸೆಮ್ಮಿ, ಎಡ್ಮೆ, ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿ, ಮಂಜಲ್‍ದ ಕೊಂಬು, ಪಾಡುವೆರ್. ಸಾಂಬಾರ್‍ದ ಮರಯಿನ್ ಕುಲ್ಲೆರ್‍ಲಾ ಉಪಯೋಗಿಸಾವೆರ್.

## ಮರಯಿದ ಉಪಯೋಗೊ

## ತುಳುವೇರ ಆಚರಣೆಟ್ಟು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು