open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ

**ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ** ( ప్రదేశ్ ఆంధ్ర ప్రదేశ్ : **ಆಂಧ್ರೊದ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊ** ), ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾದ್ **A.P.** ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಈ ರಾಜ್ಯೊ ಭಾರತೊದ ಆಗ್ನೇಯ ಕಡಲ ಕರೆತ ಬಾಗೊಡುಂಡು. ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲೆ ಪೈಕಿಡ್ ಮಲ್ಲ ರಾಜ್ಯೊಂದ್ ಪುದರ್ ದೆತೊಂದಿನ ಕೆಲವೇ ರಾಜ್ಯೊಡು ಉಂದುಲಾ ಒಂಜಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಜನಸಂಕ್ಯೆದ ಆಧಾರಡೊಡು ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲೆ ಪಟ್ಟಿಡ್ ನಾಲನೆದ ಮಲ್ಲ ರಾಜ್ಯೊಂದು ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ಉಂಡು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಸೊ ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜಧಾನಿ ಅಮರಾವತಿ. ಭಾರತ ದೇಸೊದ ಮಾಂತ ರಾಜ್ಯೊಲೆ ಪೈಕಿಡ್ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಸೊದ ಕಡಲ ಕರೆತ ಉದ್ದೊ ೯೭೨ ಕಿ.ಮೀ. ದೇಸೊದ ರಡ್ಡನೆ ಸ್ತಾನೊಡು ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಗುಜರಾತ್‌‌ ರಾಜ್ಯೊ ದಿಂಜ ಉದ್ದೊದ ಕಡಲ ಕರೆಂದ್(೧೬೦೦ ಕಿ.ಮೀ.)

ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಸೊ ೧೨°೪೧' ಬುಕ್ಕೊ ೨೨°N ಅಕ್ಷಾಂಸೊ ಅಂಚನೆ ೭೭° ಬುಕ್ಕೊ ೮೪°೪೦'E ರೇಕಾಂಸೊಲೆ ನಡುಟು ಉಂಡು. ಇಂದೆತ ಬಡೆಕಾಯಿಗ್ ತೆಲಂಗಾಣ, ಛತ್ತಿಸ್‌ಗಡ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿಸ್ಸಾ ರಾಜ್ಯೊಲು, ಮೂಡಾಯಿಗ್ ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿ, ತೆನ್ಕಾಯಿಗ್ ತಮಿಳ್ ನಾಡ್ ಅಂಚನೆ ಪಡ್ಡೋಯಿಗ್ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊನು ಅಯಿತ ಗಡಿಯಾದ್ ದೆತೊಂದುಂಡು. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಸೊ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್ **[[ಭಾರತ|ಭಾರತೊ]]ದ [[ಗಂಜಿ]]ದ ಪಾತ್ರೆ**ಂದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆವೊಂದುಂಡು. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಮುಲ್ಪ ೭೭%ಡ್ದ್ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಪ್ರಮಾನೊಡು ಮುಲ್ಪ ಬಾರ್‍ನ್ ಬುಲೆಪ್ಪೆರ್.

ಈ ರಾಜ್ಯೊಡು ಗೋದಾವರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕೃಷ್ಣಾ ರಾಜ್ಯೊದ ಉದ್ದೊ ಅಗೆಲೊಗು ಪರಿಪ್ಪುಂಡು. ಪುದುಚೆರಿ (ಪಾಂಡಿಚೆರಿ) ರಾಜ್ಯೊದ (ಭಾರತ) ಯಾಣಮ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಪರಾವೃತ ಪ್ರದೇಸೊ (೧೨ sq mi (೩೦ km²)) ರಾಜ್ಯೊದ ಈಸಾನ್ಯೊ ಬಾಗೊಡು ಗೋದಾವರಿ ಸುದೆತ ಮುಖಜ ಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಸೊಡುಂಡು.

ರಾಜ್ಯೊದ ಪ್ರದೇಸೊಲೆನ್ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್ **ಆಂಧ್ರಾಪಥೊ**, **ಆಂಧ್ರದೇಸ**, **ಆಂಧ್ರಾವನಿ** ಬುಕ್ಕೊ **ಆಂಧ್ರ ವಿಸಯೊ** ಇಂಚ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಸೊ ೧೯೫೬ನೆ ನವೆಂಬರ್ ೧ ತಾರಿಕ್‌ದಾನಿ ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯೊಂದ್ ರಚನೆಯಾಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ರಾಜ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು
ಆಗ್ನೇಯ

**ದಿಕ್ಕ್** ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಡ್ ಭೂಮಿದ ಅಕ್ಷೊದ ಆಧಾರೊದ ಮಿತ್ತ್ ಜಾಗೆಲೆನ್ ಗುರುತಿಸವುನ ಒಂಜಿ ವಿಧಾನೊ. ದಿಕ್ಕ್‌ಲೆಡ್ ನಾಲ್ ಪ್ರಧಾನ ದಿಕ್ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಲ್ ಉಪ ದಿಕ್ಕ್‌ಲು ಉಂಡು.

## ಪ್ರಧಾನ ದಿಕ್ಕ್‌ಲು
#ಮೂಡಾಯಿ ಪೂರ್ವೊ (ಮೂಡಣ), East
#ಪಡ್ಡೋಯಿ ಪಚ್ಚಿಮೊ (ಪಡುವಣ), West
#ಬಡೆಕಾಯಿ ಉತ್ತರೊ (ಬಡಗಣ), North
#ತೆನ್ಕಾಯಿ ದಚ್ಚಿನೊ (ತೆಂಕಣ), South

## ಉಪ ದಿಕ್ಕ್‌ಲು
#ಆಗ್ನೇಯೊ
#ಈಸಾನ್ಯೊ
#ನೈಋತ್ಯೊ
#ವಾಯುವ್ಯೊ

## ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕ್ ದ ಇಸೇಸೊ
ಈ ದಿಕ್ಕ್ ನ್ ತುಲುವೆರ್ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಮುಡಾಯಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಾಸೆಡ್ 'south east' ಪನ್ಪೆರ್. ಮುಡಯಿಗ್ ಮೋನೆ ಪಾಡ್ದ್ ಉಂತುಂಡ ನಮ್ಮ ಬಲತ ಮರ್ಗಿಲ್ಗ್ ತೆನ್ಕಾಯಿ ದಿಕ್ಕ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಮುಡಾಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ತೆನ್ಕಾಯಿ ದಿಕ್ಕ್ ದ ನಡುಟು ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ದಿಕ್ಕ್ ದ ಅಧಿಪತಿ ಅಗ್ನಿ ಆಯಿನೆರ್ದಾತ್ರ  ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರದಕ್ಕ್ಲು ಉಂದೆನ್ 'ಅಗ್ಗಿಮೂಲೆ' ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಡ್ಪಿಲ್ಲ್, ದಿಕ್ಕೆಲ್ ಮಾತ ಈ ದಿಕ್ಕ್ ಡೇ ಬರೊಡುಂದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಅಬಿಪ್ರಾಯ.
* ಆಗ್ನಿಮೂಲೆ ಪಂಡತ್ತ್ ಒಂಜಿ ದಿಕ್ಕು ಉಂಡು ಅವೆ ಆಗ್ನೇಯ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಆಟ

**ಆಟ** - ನೃತ್ಯ, ಭಾಗವತಿಕೆ, ಪಾತೆರ, ವೇಷಭೂಷಣಲು ಸೇರ್ದ್ ಆಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಲೆ ನೆನ್ನ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪನುವೇರ್. ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಬುಕ ಕೆರಳದ ಕಾಸರಗೋಡ್ದ ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರೊಲೆಡ್ ಪ್ರಮುಖವಾದುಂಡು. ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ (ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ  ಉಡುಪಿ) ಅಂಚೆನೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಗ್ ಕೈತಲುಪ್ಪುನ ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಸರ್ಗೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಆಟ ಜಿಂಜ ಪುದರ್ ಪೋತಿನ ಕಲೆಯಾದುಂಡು.ಕಾಸರ್ಗೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಡುಪ್ಪುನ ಕಣಿಪುರದ (ಕುಂಬ್ಳೆ) ಪತಿನೆನ್ಮನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕವಿ ಪಾರ್ತ್ತಿ ಸುಬ್ಬರೆನ್ ಆಟ್ಟೊದ ಪಿತಾಮಹೆ ಪಂಡ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಆಟದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶೊಲು
ಆಟ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬಯಲಾಟೊ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ರಂಗಕಲೆ ಆದುಂಡು. ಅವು ಪುರಾಣದ ಒಂಜಿ ಭಾಗೊದ ಪ್ರಸಂಗನ್ ಜನೊಕ್ಲೆನ ಎದುರು ಅಬಿನ ಮಲ್ತ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ಆಂಡ ಐಟ್ ಶಾಸ್ತ್ರಬದ್ಧವಾಯಿನ ಅಂಶೊಲು ಉಲ್ಲ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.
### ಪ್ರಸಂಗ
ಆಟೊಲೆಡ್ ಒವ್ವಾಂಡಲ ಒಂಜಿ ಕತೆನ್ ಅಭಿನ ಮಲ್ತ್ ತೋಜಾವೆರ್. ಮೂಲೊಡ್ ಪುರಾಣದ ಕತೆಕ್ಲೆನ್ ಮಾತ್ರ ಗೊಬ್ಬುದ್ ತೋಜಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇಂಚೊಗ್ ಅವು ಬದಲಾತ್ಂಡ್. ಜನಕ್ಲೆನ ರುಚಿಗ್ ತಕ್ಕ ಚರಿತ್ರೆ, ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯೊಲೆಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಕತೆಕ್ಲೆನ್ ಗೊಬ್ಬುವೆರ್. ಇಂಚ ಆಟೊ ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಜತ್ತ್ ದೈದಿನ ಕತೆತ ಬಾಗೊನ್ 'ಪ್ರಸಂಗ' ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಪ್ರಸಂಗೊಲೆನ್ ಪದ ರೂಪೊಡ್ ತೆರಿದಿನಕ್ಲು ಬರೆದುಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಪದೊಕೂ ತಾಳ, ರಾಗ ಬದ್ಧವಾದುಪ್ಪುಂಡು. ಇಂಚ ಪ್ರಸಂಗ ಪುಸ್ತಕೊಲೆನ್ ಬರೆಪುನಕುಎನ್ 'ಪ್ರಸಂಗ ಕರ್ತೆರ್' ಪನ್ಪೆರ್.
### ವೇಷದಕುಲು
ಆಟೊದ ಕತೆಕ್ ತಕ್ಕ ಪಾತ್ರ ಮಲುನಕ್ಲೆನ್ ವೇಷದಕೂ ಪನ್ಪೆರ್.
### ವೇಷೊಲು
ಆಟೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪಾತ್ರೊಲೆಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮುನೆದ ವೇಷೊಲು ಉಪ್ಪುವೆ.
### ಭಾಗವತೆರ್
ಆಟೊಡು ಮುಖ್ಯವಾಯಿನವು ಭಾಗವತಿಕೆ.
### ಹಿಮ್ಮೇಳ
ಭಾಗವತೆರ್ನ ಪದೊಕ್ ಸಕಾಯ ಕೊರುನವು 'ಹಿಮ್ಮೇಳ'
### ಪಾತೆರ

## ಆಟೊದ ಮೇಳೊಲು
ಕಟೀಲು ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳ ೧-೬

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನು

**ಆಟಿದ ಕುಲ್ಲುನೆ** ಸೌರಮಾನೊದ ನಾಲೆನೆ ತಿಂಗೊಲು ಆಟಿಡ್ ಈ ಕ್ರಮ ಆಚರಣೆಡ್ ಉಂಡು.  ಉತ್ತರಾಯನೊ ಕರಿದ್ ದಕ್ಷಿಣಾಯನೊದ ಈ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಕೀರಿಕುಟ್ಟ್‌ದ ಬರ್ಪುಂಡು.  ಈ ಬರ್ಸೊಗು ಭೂಮಿ ಪೂರಾ ಪರ್ಂದ್‌ದ್ ಪೋಪುಂಡು.  ಆಟಿಡ್ ಭೂಮಿ ಸೀತೊ ಏರ್ದಿಪ್ಪುಂಡು.  ಇಂದೆಕಾತ್ರೊ ಒಂಜಾತ್ ನಿಸೇದೊ, ಆಟಿಕುಲ್ಲುನೆದ ಪುದರ್ಡ್ ಆಟಿಡ್ ಇಸೇಸೊಡ್ ಆಪುಂಡು.   
ಮದಿಮೆ ಆದ್ ಕಂಡನಿಲ್ಲಡೆ ಬತ್ತಿನ ಪೊಣ್ಣು ಸುರುತ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುನು ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಡ್ ಕರಿಪುನ ಒಂಜಿ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಂದೆನ್ **ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನು** ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಪೊಸ ಮದಿಮಯ-ಮದಿಮಾಲ್ ಶಾರೀರಿಕವಾದ್ ಒಂಜಾಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ. ಅಂಚಾದ್ ಈ ಪೊರ್ತುಡು ಅಕುಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಉಪ್ಪೊಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ಪೊಣ್ಣನ್ ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಗ್ ಕಡಪುಡುವೆರ್.

## ಕಾರಣೊ
ಆಟಿ ಕಷ್ಟದ ತಿಂಗೊಲು. ಅಪಗ ಬೆನ್ನಿದ ಬೇಲೆ ಮುಗಿ ದುಪ್ಪುಂಡು. ಕೊಳಕೆ ಮಲ್ತಿನಕ್ಲೆನ ಇಲ್ಲಡ್ ಮಾತ್ರ ಅರಿ-ಬಾರ್ ಒರಿದುಪ್ಪುಂಡು. ಸುಗ್ಗಿ ಮಲ್ತಿನಕ್ಲೆನ ಇಲ್ಲಡ್ ಒಂತೆ ಉಪ್ಪು. ಅವ್ವೇ ಒಂಜೇ ಬುಲೆ ಮಲ್ತಿನಕ್ಲೆನ ಇಲ್ಲಡ್ ಕರಿ ವರ್ಸೊ ಏಣೆಲ್‌ದ ಅರಿ ಪೂರಾ ಕಾಲಿಯಾದುಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಆಟಿಡ್ ಕೆರೆಂಗ್, ತೇವು, ತಜಂಕ್, ಮೂಂಡಿ, ಉಪ್ಪಡಚ್ಚಿಲ್, ಸಾಂತಣಿ ಇಂಚಿನ ಸೊತ್ತುಲೆನೇ ತಿಂದ್‌ದ್ ದಿನ ಕರಿಯುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ. ಈ ಬಂಙನ್ ಪೊಸ ಮದಿಮಲ್ ಅನುಭವಿಸುನ ಬೊಡ್ಚಿ ಪಂಡ್‌ದ್ ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಗ್ ಕಡಪುಡುನ ಕ್ರಮ ಸುರು ಆದುಪ್ಪು.

### ಆಟಿ ಕುಲ್ಯರ ಲೆತೊಂದು ಪೋಪುನೆ
ಪೊಸ ಮದಿಮ್ಮಾಲೆ ಸುರತ್ತ ಆಟಿಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಡೆಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲ್ದಕ್ಲ್ ಪೋದು ಲೆತ್ತೊಂದು ಬರ್ಪುನ ಕ್ರಮ.   ಮದಿಮ್ಮಾಲೆನ್ ದಾಯೆ ಇಲ್ಲಡೆ ಲೆತೊಂದು ಬರ್ಪುನೆ?   ಆಟಿಕುಲ್ಲುನೆಂದ್ ದಾಯೆ ಪನ್ಪೆರ್?  ಇಂಚಪೂರ ಪ್ರಶ‍್ನೆಲು ಲಕ್ಕುವೊ.

### ಆಟಿಗ್ ಲೆತೊಂದು ಪೋಪುನ ಉದ್ದೇಸೊ
ಆಟಿಡ್ ಸೀಕ್- ಸಂಕಟ ಜಾಸ್ತಿ. ಅಂಚಾದ್ ಪೊಸ ಮದಿಮಲ್ ಈ ಪೊರ್ತುಡು ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಡ್ ಇತ್ತ್‌ಂಡ ಆಲೆಗ್ ಮನಸ್‌ಗ್ ನೆಮ್ಮದಿ ತಿಕ್ಕು. ಅಂಚನೆ ಉಪಚಾರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅಪ್ಪೆಲಾ ತಿಕ್ಕುವೆರ್. ಅಲ್ಪ ಬಂಙ ಇತ್ತ್‌ಂಡಲಾ ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಡ್ ಪೊಣ್ಣು ಕಷ್ಟೊಡುಲಾ ಕುಸಿಡುಪ್ಪುವಲ್. ಮದಿಮೆದ ಸುರುಟೆ ಕಷ್ಟೊದ ಸಮಯೊಡು ಮಾಮಿ ಇಲ್ಲಡ್ ಇತ್ತಲ್‌ಂಡ ಆಲೆನ ಮನಸ್‌ಗ್ ಮಸ್ತ್ ಬೇಜಾರ್ ಆವು ಪನ್ಪಿನ ಕಾರಣೊಗಾದ್ ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಡೆ ಕಡಪುಡುದು ಕೊರ್ಪಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದುಪ್ಪೆರ್. ಆಟಿದ ದಿರಿಕೂಟ ಬೊಲ್ಲೊಗು, ಜಡಿ ಬರ್ಸೊಗು ಪೊಸ ಮದಿಮಲ್ ಮಾನಸಿಕವಾದ್ ಜಗ್ಗುನ ಬೊಡ್ಚಿ ಪನ್ಪಿನ ಉದ್ದೇಶಲಾ ಉಂದೆತ ಪಿರವುಡುಪ್ಪು.

## ಆಟಿ ಸಮ್ಮನೊ
ಆಟಿ ಕುಲ್ಯರ ಬತ್ತ್‌ನ ಮಗಳೆನ್ ಕಂಡಾನಿ ಇಲ್ಲಡೆ ಲೆತೊಂದ್ ಪೋಪುನ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು.  ಅಪಗ ಕೊರಾಂದಿ ಸಮ್ಮನೊ ಕೊರೊಡುಂದು ಪನ್ಪೆರ್.  ಕಬಿತಡ್ ಇಂಚೊಂಜಿ ಪಾತೆರೊ ಉಂಡು, **ಬರಾಂದಿ ಬಿನ್ನೆರ್ ಬತ್ತೆರ್ ಮಗ ಸೇಸೊ ಕೊರಾಂದಿ ಸಮ್ಮನೊ ಕೊರೊಡಾಂಡೆ**.

### ಆಟಿದ ನಂಬಿಕೆಲು
ಆಟಿಡ್ ಪೊಣ್ಣು ಬಾಲೆ ಮದಿಮಾಲ್ ಆಂಡ ಅನಿಷ್ಠ ಪನ್ಪಿ ನಂಬೊಲಿಕೆ ಉಂಡು.  ಆಟಿಡ್ ಮದಿಮಲಾಯಿನ ಪೊಣ್ಣಗ್, ಸೀಕ್‌ದ ಜೋಕುಲೆಗ್, ಗೊಡ್ಡು ಪೆತ್ತಗ್, ಫಲಕೊರಂದಿ ತಾರೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂತತಿ ಆವಂದಿ ಪೊಂಜೋವುಲೆಗ್ ಆಟಿ ಕಳೆಂಜಡ ತರೆಕ್ಕ್ ನೀರ್ ಮೈಪದ್ ಕಳೆಂಜಗ್ ದಾನೊ ಕೊರ್ಂಡ ಆ ಅನಿಷ್ಠ ಕಳೆಯುಂಡು, ಜೋಕುಲಾಪುಂಡು ಪಲ ದಿಂಜಿದ್ ಉರ್ಕರುಂಡು ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆಲ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಆಟಿಕಳೆಂಜ ಪಾಡ್ದಾನೊಡು ಬರ್ಪುಂಡು.

### ಆಟಿದ ಗಾದೆಲು
# ಆಟಿಡ್ ಪೆದ್ದುನ ಬಾಲೆ ಪೊಣ್ಣು  
# ಆಟಿಡ್ ಕಂಡನಿ ಬುಡೆದಿ ಒಟ್ಟೂಗೆ ಇಪ್ಪರೆ ಆವಂದ್

### ಆಟಿದ ಕತ್ತಲೆ
ಆಟಿದ ಸಮಯೊಡು ಮಿನ್ಪುರಿ ಬರ್ಪುಂಡು.  ಕರೆಂಟ್ ಇದ್ಯಾಂದಿ ಇಲ್ಲ್ದ ಸುತ್ತುಡೆ ಮಿನ್ಪರಿದ ಬೊಲ್ಪು ಅಪಾಪಗ ಮಿಂಚುಂಡು.  ಅಯಿತ ನಡುಟ್ ಕರ್ಗುಡ ಕತ್ತಲೆ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ತಿಂಗೊಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಆಡ್ ಸೊಗೆ

**ಆಡ್ ಸೊಗೆ** ಒಂಜಿ ದೈಯಿ, ಉಂದೆತ ಇರೆ ಉದ್ದ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಇರೆಟ್ ಒಂತೆ ಅಯಿತನೆ ಘಾಟ್ ಇಪ್ಪು೦ಡ್. ಉ೦ದ್ 5ಅಡಿ ಮುಟ ಬುಲೆವು೦ಡು.ಅಯಿತ್ ಎಲ್ಯ ಪೂಲಾ ಆಪು೦ಡು. ಆಡ್ ಸೋಗೆದ ದೈತ ಕಾ೦ಡ ಕವಲಾದ್ ಬುಲೆವು೦ಡು. ಅ೦ಚಾದ್ ಈ ದೈ ಪುದೆತಲೆಕ್ಕ ಉಪ್ಪು೦ಡು. ಕಾ೦ಡ ಬೂದು ಬಣ್ಣಡ್ ಉಪ್ಪು೦ಡು.ಉಂದೆನ್ ಏಡ್ ಮುಟ್ಟಂದಿ ಸೊಪ್ಪು ಪಂಡ್ದ್ ಲಅ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಬೇಲಿ ಬರಿಟ್ಟ್ ಮಾತಾ ಬುಲೆವುಂಡು.

## ಆಯಿತ ಮರ್ದ್
* ಉ೦ದೆನ್ ಅರೆತುದ್ ಅಯಿತ ರಸನ್ ಪರ್೦ಡ ಕೆಮ್ಮ ಕಮ್ಮಿ ಆಪು೦ಡು.
* ಆಡ್ ಸುರಗೆದ ಇರೆನ್ ಅರೆತುದ್ ಕೀಲ್ ಬೇನೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಊತ ಇಪ್ಪುನ ಕಡೆ ಪೂಜ್೦ಡ ಬೇನೆ ಕಮ್ಮಿ ಆಪು೦ಡ್.
* ನೆತ್ತ ಇರೆತ ರಸ ಗೆತ್ತುದು ಅರಿಶಿಣ ಪೊಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಗೋಮೂತ್ರ ಪಾಡ್ಡ್ ಮೈಕ್ ಪೂಜ್೦ಡ ಕಜ್ಜಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸೆಖೆ ಪೊಕ್ಕೆ ಕಮ್ಮಿ ಆಪು೦ಡು.
* ಗುಲಾಬಿ ಪೂತ ದೈಕ್ ಕೀಟ ನಾಶಕವಾದ್ಲ ನೆತ್ತ ಕಷಾಯೊನ್ ಗಳಸುವೆರ್.
* ಆಡ್ ಸೋಗೆ, ತಿಕ್ತ, ಕಟು,ಶೀತ,ನೇಸ, ರಕ್ತಪಿತ್ತ, ಕಫ - ಇ೦ಚ ಮಸ್ತ್ ರೋಗೊಗ್ ಅಮೂಲ್ಯ ಮರ್ದ್ ಅತು೦ಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ದಯಿಕುಲು
ಆನೆ

**ಆನೆ** ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರೊದ ಪ್ರಕಾರ ಸಸ್ತನಿಲೆ ವರ್ಗೊಡು ಪ್ರೊಬೊಸಿಡಿಯ ಉಪವರ್ಗದ ಒಂಜಿ ಕುಟುಂಬೊಗು ಸೇರ್ದಿನ ಪ್ರಾಣಿ. ದುಂಬು ಇಂದೆನ್ ಪಾಚಿಡರ್ಮಾಟಾ ಪನ್ಪಿನ ದಪ್ಪಚರ್ಮದ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ಉಪವರ್ಗೊಡು ಸೇರಾದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಮೂಜಿ ನಮೂನೆದ ಆನೆಲು ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಉಂಡು. ಅವು: ಆಫ್ರಿಕದ ಪೊದೆಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಆನೆ, ಆಫ್ರಿಕದ ಕಾಡ್ ಆನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಏಷ್ಯಾದ ಆನೆ. ಏಷ್ಯಾದ ಆನೆನ್ ಭಾರತದ ಆನೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಸುಮಾರ್ ೧೦,೦೦೦ ವರ್ಷದ ದುಂಬು ಕೈದಾಯಿನ ಹಿಮಯುಗಡ್ ಒರಿನ ತಳಿತ ಆನೆಲು ಭೂಮಿಡ್ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಮರೆಯಾಂಡ್. ಮರೆ ಆಯಿನ ತಳಿಲೆಟ್ ಮ್ಯಾಮತ್ (ದೈತ್ಯ ಆನೆ) ಬಾರಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದ್ಂಡ್.
ಆನೆ ಜಗತ್ತ್ಡ್  ನೆಲತ್ತ ಮಿತ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಬಾರೀ ಮಲ್ಲ. ಪುಟ್ಟುನಗ ಒಂಜಿ ಆನೆದ ಕಿನ್ನಿ ೧೨೦ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಭಾರತಡ್ ಆನೆಲೆನ್ ೨೦೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೦ಗ್ ಭಾರತ ಸರಕಾರ ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪೀಳಿಗೆದ ಪ್ರಾಣಿಪಂದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.

## ಆನೆದ ಬಳಕೆ
ಇತ್ತೆ ಜೆ.ಸಿ.ಬಿ. ಚೈನ್ ಪುಲ್ಲಿ ಮಲ್ಪು ಬೇಲೆನ್ ಪಿರಾಕ್ ಡ್  ಆನೆಲು ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತ. ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಮರೊಕ್ಲೆನ್ ಸಾಗಾವರೆಗ್ ಮರತ್ತ ಡಿಪೊಲೆಡ್ ಆನೆನ್್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.  ದುಂಬು ಜೈನ ಬಸದಿ,  ದೇವಾಸ್ಥಾನೊಲೆನ್ ಕಟ್ಟನಗ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಪಾದೆಕಲ್ಲ್ಲೆನ್ ದೆರ್ಪರೆ ಆನೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. 
ದೇವಸ್ಥಾನೊ, ಮೆರವಣಿಗೆ, ರಾಜೆರೆ ಕಾಲದ ಲಡಾಯಿ, ಇಂಚ ಬೇತೆ ಸಂದರ್ಬೊಲೆಡ್ ಆನೆ ಬಳಕೆ ಆವೊಂದಿತ್ರ್ಂಡ್. 
## ಗಾದೆಲು
# ಆನೆ ಬೆರಿ ಪತ್ತ್ಂಡ ಅಡ್ಡ ಬಲಿಪೊಡು
# ಆನೆ ಕಂಡ್ಂಡಲಾ ಕಲ್ವೆ- ಬಜ್ಜೆಯಿ ಕಂಡ್ಂಡಲಾ ಕಲ್ವೆ
# ಅಡಿ ತತ್ತ್ಂಡ ಆನೆಲ ಮಗುರು
# ಆನೆಗ್ ದಾಯೆ ಗಂಟೆ?
# ಆನೆದ ದಿನ್ನೊ ಆನೆಗ್, ಪಿಜಿನ್‍ದ ದಿನ್ನೊ ಪಿಜಿನ್‌ಗ್
# ಆನೆದ ಬಾಯಿಗ್ ಕೊರ್ನ ಕರುಂಬುದಲೆಕೊ
# ಆನೆ ಧರ್ಮೊಗು ತಿಕ್ಕ್‌ನಲ ದಾಯೆ?
# ಆನೆ ಸಿರ್ಕ್‌ನಲ ಕಡೆಂಚಲ್ಗ್ ಪೊಗ್ಗಂದ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ಆನಂದ್ ಬೋಳಾರ್

**ಆನಂದ್ ಬೋಳಾರ್** ತುಳು ರಂಗಭೂಮಿದ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ಕಲಾವಿದೆರ್. ಕೆಲವು ಚಲನಚಿತ್ರೊಡ್ ಅಭಿನಯಿಸನ್ ಮೇರ್ ಇತ್ತೆ ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್ ಮೇರ್ನ 'ಲಕುಮಿ ಕಲಾವಿದೆರ್’ ನಾಟಕ ತಂಡೊಡು ಉಲ್ಲೆರ್.

## ನಾಟಕೊಡು ಮಲ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರೊಲು

ಆಟದ ಉಲಯಿ ಆಟ - ಬೋರುಮಂಡೆ ನಾಯ್ಕೆರ್

ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್ - ಕಾರ್ಪರೇಟರ್ ಕಾಂತಪಣ್ಣೆ

ಪುದರ್ ದೀತಿಜಿ - ದೊಂಬಯಣ್ಣೆ

ಅಕ್ಕ - ಗಿಬ್ಬಣ್ಣೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವ್ರಗೊ:ನಾಥಕದಕುಲು
ಆಟಿದ ಪೊರ್ಲು

ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು ಕೈತಲ್ ಬತ್ತಂದ್ ಪಂಡ ಓವೇ ಎಡ್ದೆ ಬೇಲೆಗ್ ಕೈ ಪಾಡೆರೆ ಬಲ್ಲಿಗೆ. ಅವೆನ್ ಬರಿಕ್ ದೀಂಡ ನಮಕ್ ಖುಷಿಯೆ. ಆಟಿಡ್ ಪೊಸ ಮದಿಮಾಲೆಗ್ ಗೌಜಿ ತಮ್ಮನ ಉಂಡು. ಪೆಲತರಿ, ತೇವು, ಉಪ್ಪಡ್ ಪಚ್ಚಿಲ್, ನೀರ್ಡ್ ಪಾರ್ದಿನ ಕುಕ್ಕುಬುಕ್ಕೊ ಬಗೆಬಗೆತ ತಪ್ಪುದ ಕಜೀಪುಲುಲ್ಲ. ಸೀಕುಲು ಬರಂದಿನಲೆಕ ಪಾಲೆದ ಕೆತ್ತೆದ ಪೇರ್ ಪರ್ಪ. ಮಾತ ಭಂಗೊನು ದೂರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಆಟಿಕಳೆಂಜ ಬರ್ಪೆ. ಅಯೆನ ನಲಿಕೆ, ಪದ ಮಾತಲ ಖುಷಿ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಅಯಿಕಾತ್ರ ಆಟಿ ಪಂಡ ಬೇಜಾರ್ ಮಲ್ಪೊರ್ಚಿ. ಆಟಿನ್ ತೆಲಿಕೆಡ್ ಎದುಕೊನುಲೆ.

## ಕಾಲ
ಸಾದಾರನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ತಿಂಗೊಲು ಜುಲೈ ೧೪ - ಅಗೋಸ್ತು ೧೫ ತಾರೀಕ್ದ ಸಮಯ ತುಲುವೆರೆನ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲ್ ಆದುಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಸೌರಮಾನ ಪದ್ಧತಿದ ನಾಲನೇ ತಿಂಗೊಲು. ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಪದ್ಧತಿದಕ್ಲು ಉಂದೆನ್ 'ಆಷಾಢ ಮಾಸ' ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಸಮಯೊಡು ಹವೆ ಬದಲಾಪಿನೆರ್ದ್ ತುಲುವೆರ್ನ ಬದ್ ಕ್ ಡ್ ಉಂದೊಂಜಿ ಬದಲಾವಣೆದ ಕಾಲ.

## ಚಟುವಟಿಕೆ
ಅವು ಮರಿಯಾಲದ ಪೊರ್ತು. ಕೀರಿಕಟ್ಟ್ದ್ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪಿನ ಪೊರ್ತು. ತುಳುವೆರ್ ಮೂಲೊರ್ದ್ ಬೆನ್ನಿ ಬೆನ್ಪಿನಕುಲು. ಬೆನ್ನಿಗ್ ನೀರ್ ಅಗತ್ಯ. ಬರ್ಸ ಸರಿಯಾಯಿನ ಪೊರ್ತುಡ್ ಬತ್ತ್ಂಡ ಈತ್ ಪೊರ್ತುಗ್ ಬಿತ್ತಿನ ಬಿತ್ತ್ ಕೊಡಿದ್ ನೇಜಿ ಆಪಿನ ಪೊರ್ತು. ಇತ್ತೆ ನೇಜಿ ಕೊಯ್ದ್ ನಟ್ಟಿ ನಡ್ಪಿನ ಒರ್ತು. ಬೆನ್ನಿದಕ್ಲು ಇತ್ತೆ ಅಕ್ಲೆ ಕಂಡೊದ ಬೇಲೆಡ್ ಮುರ್ಕುದುಪ್ಪುವೆರ್.

## ನಂಬಿಕೆ,ಆಚರಣೆಲು
ಕೀರಿಕಟ್ಟ್ ದ್ ಬರ್ಪಿನ ಬರ್ಸ, ಬೆನ್ನಿದ ಬೇಲೆ, ಇತ್ತೆ ಬುಲೆಪಿನ ಪೊರ್ತು ಆಯಿನೆರ್ದ್ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಬಡಪತ್ತ್ ಲ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಹವೆ ಬದಲಾನಗ ಪಿದಯಿ ಕ್ರಿಮಿಕ್ಲೆನ ಕಾಟ. ಸೀಕ್ ಪಗರುನ ಕಾಲ. ಬರ್ಸೊಗ್ ನೆನೆದ್ ಸೀತ, ಚಲಿ ಜ್ವರೊ ಬರ್ಪುಂಡ್. ಈ ಪರಿಸ್ತಿತಿಟ್ ಜೂವದ ಸಗ್ತಿನ್ ಹೆಚ್ಚಾಯೆರೆ ಪಾಲೆದ ಕೆತ್ತೆದ ಕಸಯ ಪರ್ಪೆರ್. ಆಟಿದ ಅಮಾಸೆದಾನಿ ಪಾಲೆದ ಕೆತ್ತೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಮರ್ದ್ ದ ಸತ್ವೊಲು ಉಪ್ಪುವ ಪಂಡ್ದ್ ಜನಕ್ಲೆನ ನಂಬೊಲಿಗೆ. ಆನಿ ಕಾಂಡೆ ಬೊಲ್ಪು ಮೂಡೆರೆ ದುಂಬು ಲಕ್ಕ್ ದ್ ಪಾಲೆಮರತ ಕೆತ್ತೆನ್ ಕಲ್ಲ್ ಡ್ ಗುದ್ದ್ ದ್ ಲಕ್ಕಾದ್ ಕನಪೆರ್. ಐಕ್ ಬೊಲ್ಲುಲ್ಲಿ,  ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ ಪಾಡ್ದ್ ರಸ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ಮರಿಯಾಲದ ಸೀತ ಒಯ್ಪೆರೆ ಬೊಲ್ಲುಕಲ್ಲ್ ಸೂಟ್ ಪಾಡ್ದ್ ಅವು ಕೆಂಪು ಆನಗ ಕಸಯಗ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಅಪಗ ಕಸಯ ಒಂತೆ ಬೆಪ್ಪು ಆಪುಂಡ್. ಅವೆನ್ ಬಜಿ ಬಂಜಿಗ್ ಪರ್ಪೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ ಮಲ್ತ್ ಉನ್ಪೆರ್. ಆನಿ ಕಡಲ್ ಮೀಪುನ ಕ್ರಮಲ ಉಂಡು. ಐಕ್ 'ಅಮಾಸೆ ಮೀಪಿನಿ' ಪನ್ಪೆರ್. ತುಲುವೆರೆಗ್ ಕಡಲ್ದ ಉಪ್ಪುನೀರ್ ಪಂಡ ತೀರ್ತದ ಲೆಕ್ಕ. ಬೇಸ ತಿಂಗೊಲುದ ಪತ್ತನೇ ದಿನೊನ್ 'ಪತ್ತನಾಜೆ' ಪನ್ಪೆರ್. ಆನಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ದೈವೊಲೆನ ಸಾನೊಗ್ ಬಾಕಿಲ್ ಪಾಡುವೆರ್. ದೈವೊಲು ಆಟಿಡ್ ಗಟ್ಟ ಮಿತರುವ ಪಂಡ್ದ್ ನಂಬಿಕೆ. ಅಂಚಾದ್ ಜನಪದೆರೆಗ್ ತನ್ಕುಲೆನ್ ಕಾಪೆರೆ ದೈವೊಲು ಇಜ್ಜೆರ್ ಪಂದ್ ಪೋಡಿಗೆ ಈ ಪೋಡಿಗೆರ್ದಾತ್ರ ಕೆಲವು ವರ್ಗೊದ ಜನೊಕುಲು 'ಆಟಿ ಕಳಂಜ' ನ ವೇಷ ಪಾಡ್ದ್ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲಡೆ ನಲ್ತೊಂದ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಆಟಿ ಕಳಂಜ ಊರ್ದ ಮಾರಿನ್ ಗಿಡಪೆರೆ ಬರ್ಪಿನಿ ಪಂಡ್ದ್ ನಂಬೊಲಿಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ಜನೊಕುಲು ಆಟಿಕಳಂಜನ್ ಬಗ್ತಿಡ್ ಎದ್ಕೊನುವೆರ್. ಆಯಗ್ ಒನಸ್ಗ್ ಬೋಡಾಪಿನ ಅರಿ, ತಾರಯಿ, ಪೆಲತರಿ ಕೊರ್ಪೆರ್.

## ಆಟಿದ ತಿನಿಸುಲು
ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡ್ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪಿನೆರ್ದಾತ್ರ ಊರೊರ್ಮೆ ಪಚ್ಚೆ ಜಿಂಜಿದುಪ್ಪುಂಡು. ಜನಕುಲು ತೇವು, ತಜಂಕ್, ತಿಮರೆ ಬೇತೆ - ಬೇತೆ ನಮುನೆದ ಸೊಪ್ಪುಲೆನ್ ಅಟಿಲ್ಡ್ ಗಲಸೊನುವೆರ್. ಕುಕ್ಕು ಪೆಲಕಾಯಿದ ಕಾಲ ಆದುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಆಟಿದ ಒನಸ್ಡ್ ತೇಟ್ಲ, ಪದೆಂಗಿ, ಪೆಲತರಿ, ಅಂಬಡೆ, ತಜಂಕ್, ನೀರುಪ್ಪಡ್, ಉಪ್ಪಡ್ ಪಚ್ಚಿರ್, ನೀರ್ ಡ್ ಪಾಡ್ದಿನ ರಚ್ಚೆದ ಚಟ್ನಿ, ಕಣಿಲೆ ಪದೆಂಗಿ ಆಜಾದಿನ ಇಂಚಿನ ಪೂರ ತೆನಸುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಆಫ್ರಿಕಾ

**ಆಫ್ರಿಕಾ** - ಪ್ರಪಂಚೊದ ಏಳ್ ಖಂಡೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಉಂದು, ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಬುಕ್ಕೊ ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ ವಿಶ್ವೊದ ರಡ್ಡ್’ನೇ ಮಲ್ಲ ಖಂಡವಾದುಂಡು.

ವರ್ಗೊ:ಭೂಗೋಳ
ಆರ್ಯಭಟ

**ಆರ್ಯಭಟೆ**(೪೭೬-೫೫೦ಕ್ರಿ.ಶ.) ಭಾರತದ ಮಾಮಲ್ಲ ವಿಜ್ಞಾನಿ.
ಆಯೆ **ಆರ್ಯಭಟೀಯಮ್** ಪನ್ಪಿನ ಮಲ್ಲ ಗ್ರ೦ಥನ್ ಬರೆತೆ.

## ಜೀವನದ ವಿಷಯೊಲು

### ಸಮಯೊ
ಆರ್ಯಭಟ ಆಯೆನ ಆರ್ಯಭಟೀಯ೦ ಬೂಕುಡು, ಕಲಿಯುಗ ಕರೀದ್ ೩೬೦೦ ವರ್ಷ ಆನಗ ಈ ಬೂಕು ಬರೆತೆಂದ್ ಪನ್ತೆ.ಅಪಗ ಆಯೆಗ್ ೨೩ವರ್ಷಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ಆಯೆ ಕ್ರಿ.ಶ.೪೭೬ಡ್ ಪುಟ್ಟುದೆ ಪಂದ್ ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡುವೆರ್.

### ಜಾಗೆ
ಆರ್ಯಭಟನ ಊರುದ ಬಗ್ಗೆ ಆರ್ಯಭಟೀಯಮ್ ಬೂಕುಡು ದಾಲ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಕ್ಕುಜಿ. ಆಂಡ, **ಭಾಸ್ಕರ ೧** ಪನ್ಪಿನ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಆರ್ಯಭಟೆ **ಆಸ್ಮಕೀಯ** (ಪಂಡ, ಆಸ್ಮಕ ಪನ್ಪಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಇತ್ತಿನಾಯೆ) ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆ. ಬುದ್ದನ ಕಾಲಡ್ ಕೆಲವು ಅಸ್ನಮಕ ಜನರ್ ನರ್ಮದಾ-ಗೊದಾವರಿ ಸುದೆತ ನಡುಟಕು ಬತ್ತೆರಿಗೆ; ಅನ್ಚಾದ್ ಆರ್ಯಭಟನ ಜಾಗೆ ಅವೇನ್ದ್ ಪನೊಲಿ.

### ಪುಸ್ತಕೊಲು
ಆರ್ಯಭಟೆ ಗಣಿತಡ್,ಖಗೊಳ ಶಾಸ್ತ್ರಡ್ ಮಸ್ತ್ ವಿಷಯನ್ ಬರೆತೆ.

#### ಆಯೆನ ಪುಸ್ಥಕೊಲು
***ಆರ್ಯಭಟೀಯಮ್**,ಭಾರತ ದೇಶೆದ ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಜ್ಞಾನೊಗು ಸಮಂದಪಟ್ಟಿನ ಬೂಕುಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.
***ಆರ್ಯಸಿದ್ದಾಂತ**,ಉಂದು ಇಡೆಮುಟ್ಟ ತಿಕ್ಕನ್ದಿನ ಗ್ರ೦ಥ. ಆನ್ದ ಉನ್ದು ಇತ್ತ್ನನ್ದ್೦ದ್ ಬೇತೆಕ್ಲೆನ ಪುಸ್ಥಕಡ್ದ್ ಗೊತ್ತಪುನ್ಡು.
***ಅಲ್-ನನ್ಫ಼್** ಅರೇಬಿಕ್ ಬಾಸೆದ ಗ್ರ೦ಥ.ಅರ್ಯಭಟೆನ ಪುಸತಕದ ಅನುವಾದನ್ದ್ ಗೊತ್ತಾಪುನ್ಡ್ ಆನ್ದ ಅಯ್ತ ಪುದರ್ ಗೊತ್ತಾಪುಜ್ಜಿ.

## ಗಣಿತ
ಆರ್ಯಭಟೆ ಆ ಕಾಲೊಡೆ **ಪಯ್ತ** ಮೌಲ್ಯನ್ ಪನ್ತೆ.
ಆಯೆ **ಬೀಜಗಣಿತ**ದ ವಿಷಯಡ್,**ಟ್ರಿಗ್ನೊಮೆಟ್ರಿ** ಪನ್ಪಿನ ವಿಸಷಯಡ್ ಮಸ್ತ್ ಪನ್ತೆ.

## ಖಗೊಳಶಾಸ್ತ್ರ
ನೆಟ್ಟ್ ಆಯೆ ಸೌರಮ೦ಡಲದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆತೆ.ಗ್ರಹಣ ಯೆನ್ಛ ಆಪುನ್ದುನ್ದ್ ತೆರಿಪಾದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖ

ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ

**ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ** ಅದಿಕ್ರತವಾದ್ **ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ** ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೂಲ ಬೂಮಿ, ತಾಸ್ಮೇನಿಯಾ ದೀಪೊ, ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ಎಲ್ಯ ದೀಪೊಲು ಇಪ್ಪುನ, ದಕ್ಷಿಣ ಭೂ ಗೋಳೊಡು ಇಪ್ಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ದೇಶ. ಉಂದು ಓಷಿಯಾನಿಯ ಪ್ರದೇಸೊದ ಮಲ್ಲ ದೇಶ ಬುಕ್ಕೊ ಜಗತ್ತ್‌ಡ್ 6ನೇ ಮಲ್ಲ ದೇಶ ಆದುಂಡು. ಈ‌ ದೇಸೊ ಸಮತಟ್ಟಾಯಿನ ನೆಲ ಇಪ್ಪುನ, ಬುಕ್ಕೊ ಕಡಮೆ ಜನಸಂಕ್ಯೆದ ಕಂಡೊ. ಅತ್ತಂದೆ ಮುಲ್ಪದ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಪಲವತ್ತತೆ ಕಡಮೆ ಉಂಡು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಒಂಜಿ‌ ಕಂಡಲಾ ಅಂದ್, ದೇಸೊಲಾ ಅಂದ್.

## ಪದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪುದರ್ **ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ** ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್  ಉಚ್ಚಾರ ಆಪುಂಡು)  ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಳಾರ್ದೊಡು ಪ್ರಾಕ್ದ ಕಾಲೊಡ್ದಿಂಚಿ ಒಂಜಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಂಡೊಗು ಬಳಕೆ ಆಪಿನ ಪುದರ್. ಕೆಲವು 16ನೇ ಶತಮಾನೊದ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಕೆರ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಆದುನಿಕವಾದ್ ಗುರುತಿಸದೆರ್. **ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ** ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್.

## ಇತಿಯಾಸೊ
### ನೆರೆಕರೆತ ಪ್ರಾಗೈತಿಯಾಸೊ
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಖಂಡೊಡು ನರಮಾನಿಲೆನ ವಾಸ 50,000 ರ್ದ್ 65,000 ವರ್ಸೊಗು ದುಂಬು ಸುರು ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಅಂದಾಜಿ ಉಂಡು, ಇತ್ತೆದ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಡ್ದ್ ಭೂಮಿ ಸೇತುವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಎಲ್ಯ ಸಮುದ್ರ ದಾಟ್‌ನ ಮೂಲಕ ಜನಕುಲೆನ ವಲಸೆದೊಟ್ಟುಗು. ಆದುನಿಕ ಅಬೊರಿಜಿನಲ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಲೆನ ಈ ಪಿರಾಕ್ದಕ್ಲೆಗ್ ಎಂಚ ವಲಸೆದ ಅಲೆಲು ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ತುಂಡು ಪನ್ಪಿನವು ಅನಿಶ್ಚಿತ. ಆರ್ನ್ಹೆಮ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‍ಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಮಡ್ಜೆಡ್ಬೆಬೆ ರಾಕ್ ಶೆಲ್ಟರ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಡ್ ನರಮಾನಿಲೆನ ಉಪಸ್ತಿತಿನ್ ತೋಜಾವುನ ಅತ್ಯಂತ ಪಿರಾಕ್ದ ಜಾಗೆ ಆದುಪ್ಪೊಲಿ.

## ಚಿತ್ರೊಲು

File:Australian Residents by Country of Birth 2021 Census.svg|thumb|ಪುಟ್ಟುನ ದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ನಿವಾಸಿಲು (೨೦೨೧ ಜನಗಣತಿ)
File:St Mary's Cathedral as viewed from Hyde Park, Sydney b.jpg|thumb|ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಸಿಡ್ನಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‍ಗ್ ಸೇರ್ದಿನವು, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮಲ್ಲ ದಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರ
File:Bradshaw rock paintings.jpg|thumb|upright=1.0|right|ಅಬೊರಿಜಿನಲ್ ರಾಕ್ ಆರ್ಟ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕಿಂಬರ್ಲಿ (ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ) ಪ್ರದೇಶೊಡು


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭೂಗೋಳ
ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು
ಇ

ಉಂದು ತುಲುತ ಒಂಜಿ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ.
**ಇ** ತುಳು ವರ್ಣಮಾಲೆತ ಮೂಜನೆ ಅಕ್ಷರೊ ಆತ್ಂಡ್. **ಇ** ತುಳುತ ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರ ಅಕ್ಷರೊ. ಇ ಬುಕ್ಕ ಈ ಜತೆ ಸೇರಾತ್ ಅಕ್ಷರೊ. ಅಂಚಾದ್ ಸಂಧಿಕಾರ್ಯೊಡು ಇ ಅಕ್ಷರೊದ ಪಾತ್ರೊಲಾ ಉಂಡು.

## 'ಇ' ಅಕ್ಷರೊದ ರೂಪಾಂತ
ಇ ಕಾರ ಅಕ್ಷರೊ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೂಜನೆತ ಶತಮಾನೊತ ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿತ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರೊದ ಮೂಜಿ ಬಿಂದುಲೆ ರೂಪೊಡಿತ್ತ್‌ಂಡ್. ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ರಿ.ಶ. ರಡ್ಡನೆದ ಶತಮಾನೊತ ಶಾತವಾಹನೆರೆ ಕಾಲೊಡು ರೂಪೊಡು ಇಸೇಸೊ ಬದಲಾವಣೆಲು ಆಯಿಜಂಡಲಾ ಬಿಂದುಲು ಮಲ್ಲೆ ಆಂಡ್. ಐನ್ನೆತ ಶತಮಾನೊಗ್ ಕದಂಬೆರೆ ಕಾಲೊಡು ಒಂಜಿ ಬಿಂದು ಮಾಯಾದ್ ಸೇರೊನುನ ರಡ್ಡ್ ವೃತ್ತೊಲೆ ತಿರ್ತ ಮೈಟ್ ರಡ್ಡ್ ಬಿಂದುಲು ದುಂಬರಿಂಡ್. ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಡು ಈ ವೃತ್ತೊಲು ಅಗೆಲೊ ಆಂಡ್. ಒರ್ಂಬನೆ ಶತಮಾನೊದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೆರೆ ಕಾಲೊಡ್ ಬಲತ ಮೈಟ್ ವೃತ್ತೊದ ತಿರ್ತ್‍ ಮುಟ್ಟ ಪರತ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಷರೊಗು ಒಂಜಿ ಪೊಸ ರೂಪೊ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್. ರಡ್ಡ್ ಬಿಂದುಲು ಮಾತ್ರೊ ಅಂಚನೆ ದುಂಬರಿಂಡ್. ಪತ್ತೊಂಜನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯೆರ್ ಲಿಪಿಡ್ ಈ ರಡ್ಡ್ ಬಿಂದುಲಾ ಬಲತ್ತ ಮೈತ ವೃತ್ತೊಗು ಸೇರ್ದ್ ತಿರ್ತ ಕೋಡಿದ ಒಂಜಿ ಕೊಂಡಿದ ಆಕಾರೊನು ಪಡೆಂಡ್. ಪದಿಮೂಜಿನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಸಮಯೊಗು ಅಕ್ಷರೊದ ಆಕಾರೊ ತಿರೊ ಅಂಡ್. ಬಲತ್ತ ಮೈತ ಕೊಂಡಿದ ಕೊಡಿ ತಿರ್ತ್ ಬಗ್ಗ್‌ಂಡ್. ಬುಕ್ಕೊ ಇಸೇಸೊ ಬದಲಾವಣೆಲ್ ಇದ್ಯಾಂತೆ ಉಂದೇ ರೂಪೊಡು ದುಂಬರಿಂಡ್.

## ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊಲು ಪಂಡ ದಾಯ್ತ?
# **ಸ್ವಯಂ ರಂಜತೇ ಇತಿಃ ಸ್ವರಃ** - ಸ್ವಸಂತ್ರವಾದ್ ಉಚ್ಚಾರಿಸಯೆರೆ ಬರ್ಪುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆಗ್ ಸ್ವರೊ ಪನ್ಪುನೆ.
# **ಅಕಾರಂ ಮೊದಲಾಗಿರೆ ಪದಿನಾಲ್ಕು ಸ್ವರಂಗಳ್**. ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು(ದೇವನಾಗರಿ) ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊಲು ‘ಅ’ ಕಾರೊಡ್ದು ‘ಔ’ ಕಾರೊಗ್ ಮುಟ್ಟ ೧೪ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಲ್ಲೊ. ಅವೆಕುಲು,
*ಅ, ಆ, ಇ, ಈ, ಉ, ಊ, ಋ, ಋೂ, ಲುೃ, ಲೂೃ, ಏ, ಐ, ಓ, ಔ .

### ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರೊ
ಒಂಜಿ ಮಾತ್ರೆದ ಕಾಲಾವಧಿಡ್ ಉಚ್ಚಾರ ಆಪುನಂಚಿನ ಅಕ್ಷರೊಲು ೫ - ಅ, ಇ, ಉ, ಋ, ಲುೃ. ಎ, ಒ - ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ವ್ಯಾಕರಣಕಾರೆರ್ **ಲಘು** ಅಕ್ಷರೊಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಇಂದೆಟ್ **ಇ** ಅಕ್ಷರೊಲಾ ಒಂಜಾದುಂಡು.

## ತುಳುತ ಸವರ್ಣ ಸ್ವರೊಕುಲು
ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಂದುಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಇ ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಇದಾನೊ

## '''ಇ''' ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾದ್ ಉಂಡಾಪುನ ತುಳುತ ನಾಮಪದೊಲು
*ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ :
*ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಇಂದಿರೆ
*ಸಸ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪದೊ : ಇರೆ, ಇಸ್ವರ ಬೇರ್, ಇಮರೆ

## ಇ ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ ಉಂಡಾಪುನ ತುಳುತ ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಿ ಪದೊಕುಲು
*ಇರ್ವೊ, ಇರ್ನೂದು, ಇರ್ವೊಡ್ದ್ ಇರ್ವತ್ತೊಂರ್ಬೊಗು ಮುಟ್ಟೊದ ಸಂಖ್ಯೆಲು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ
ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆ

**ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆ**ದ ತರವಾಡ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ದೇಸೊ. ಆಂಡಲ ಇತ್ತೆ ಜಗತ್ತ್‌ಡ್ ಸುಮಾರ್ ದೇಸೊಲೆಡ್ ಸಂವಹನೊಗ್ ಉಪಯೋಗಿಸಾವುನ ಬಾಸೆ ಇಂಗ್ಲಿಸ್. ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆಗ್ ೧೪೦೦ ವರ್ಸೊದಾತ್ ಇತಿಹಾಸೊ ಉಂಡು. ೫ನೇ ಸತಮಾನೊಡು ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆ ಆಂಗ್ಲೊ - ಫ್ರಿಸಿಯನ್ (Anglo-Frisian) ಬಾಸೆದ ಒಂಜಿ ಉಪಬಾಸೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ೧೧ನೇ ಸತಮಾನೊಡು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಆಂಗ್ಲೊ ಸೆಕ್ಸನ್ ನಿವಾಸಿಲು ಪನ್ಪಿನ ನಿಲೆಟ್ ಓಲ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಸ್, ಮಿಡಿವಲ್ ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಇಂಚ ಇಬಾಗೊ ಆತ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ
ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್

**ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್** ಪಂಡ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜ್ಞಾನೊನು ಉಪಯೋಗಿಸಾವೊಂದು ಅಂಚೆನೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಿಯಮೊಲೆಗ್ ಅನುಸಾರವಾದ್ ವಸ್ತುಲೆನ್, ಯಂತ್ರೊಲೆನ್, ಪದ್ಧತಿಲೆನ್ ಉಂಡು ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಶಾಸ್ತ್ರ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ

**ಇಂದಿರಾ ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ ಗಾಂಧಿ** (19 ನವೆಂಬರ್ 1917–31 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1984) 1977 ಡ್ದ್ ಸತತವಾದ್ ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ ಭಾರತದ ಗಣತಂತ್ರೊದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದಿತ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಲ್‍ನೇ ಸರ್ತಿ 1980–1984 ಮುಟ್ಟ(ಆರ್ನ ಹತ್ಯೆ ಮುಟ್ಟ), ಒಟ್ಟು ಪದಿನೈನ್ ವರ್ಸೊ ಕಾಲೋ, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ್ ಅಧಿಕಾರೊಡಿತ್ತೆರ್. ಆರ್ ಭಾರತದ ಸುರುತ ಪೊಂಜಾವು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ. ಇನಿ ಮುಟ್ಟ ಆ ಸ್ಥಾನೊನು ಆರೆ ಆ ಪುದರ್ ಒರಿಪಾವೊಂದೆರ್.

## ಪುಟ್ಟು ಬುಕ್ಕೊ ಬಳಕೆ
ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅಲಹಾಬಾದ್ಡ್ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಇತ್ತಿನ ನೆಹರೂ ಕುಟುಮೊಡ್ ಪುಟ್ಟುದೆರ್. ಭಾರತೊಗ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ತಿಕ್ಕಿನ ಬೆರಿಕ್ ಸುರೂತ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಯಿನ  ದಿ|ಜವಾಹರ್ ಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಬುಕ್ಕೊ ಕಮಲಾ ನೆಹರೂ ದಂಪತಿಲೆನ ಒರ್ತಿಯೆ ಮಗಲ್. ರಾಜಕೀಯೊಡ್ ಪ್ರಭಾವ ಇತ್ತಿನ ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಮೆರೆನ ಅಜ್ಜೆರ್. ಆರ್ ಎಲ್ಲಿಡ್ ಅಲಹಾಬಾದ್‍ಡ್ ಪುಟ್ಟಿನ ಇಲ್ಲಡೆ ಬಲತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಒಂತೆ ಸಮಯ ಆರೆನ ಅಪ್ಪೆನೊಟ್ಟಿಗೆ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲಾಂಡ್‍ಡ್ ಕರಿತೆರ್. ೧೯೪೨ ಮಾರ್ಚ್ ೨೬ಕ್ ಫ಼ಿರೋಜ್ ಗಾಂಧಿನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್. ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ಅರೆನ ರಡ್ಡ್ ಆನ್ ಜೋಕುಲು.

## ಶಿಕ್ಷಣ
ಆರ್ ಸ್ವಿಟ್ಝರ್ಲ್ಯಾಂಡ್, ಜಿನೇವಾ, ಪೂನಾ, ಮುಂಬಯಿ, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್, ವಿಶ್ವಭಾರತಿ, ಶಾಂತಿನಿಕೇತನ ಬುಕ್ಕೊ ಆಕ್ಸ್ಫ಼ರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜಿಲೆಡ್ ಬರವು ಕಲ್ತೆರ್.

## ಸೊತಂತ್ರಗ್ ಪುನೆಪಾಟ
* ಇಂದಿರಾಗಾಂದಿಯೆರ್ ಆರ್ನ ಪದಿಮೂಜನೇ ವರ್ಸೊಡೇ (೧೯೩೦) ಜೋಕುಲೆನ ಒಟ್ಟು ಸೇರಿಗೆಡ್ 'ಬಾಲ ಚಕ್ರ ಸಂಘ' ಬುಕ್ಕೊ 'ವಾನರ ಸೇನೆ' ಪನ್ಪಿನ ಕೂಟ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಗ್ ಸಕಾಯ ಕೊರ್ದಿತ್ತೆರ್.
* ೧೯೪೨ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಆರೆನ ಪುನೆಪಾಟಗ್ ಜೈಲುವಾಸನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.
* ೧೯೪೭ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯೆರ್ನ ಸಾದಿಡ್ ದಿಲ್ಲಿದ ಗಲಾಟೆ ನಡಪುನ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಬೇಲೆ ಬೆಂದೆರ್.

## ರಾಜಕೀಯ ಬದ್‍ಕ್
* ೧೯೫೫- ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯೆ
* ೧೯೫೮-ಕೇಂದ್ರ ಸಂಸದೀಯ ಮಂಡಳಿದ ಸದಸ್ಯೆ.
* ಎ.ಐ.ಸಿ.ಸಿ.ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕೀಕರಣೊದ ಗುರ್ಕಾರ್ದಿ.
* ಆಲ್ ಇಂಡಿಯ ಯುತ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಇಡೀ ದೇಶೋದ ಜವನೆರೆನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್)ದ ಗುರ್ಕಾರ್ದಿ.
* ಎ.ಐ.ಸಿ.ಸಿ. ಪೊಂಜೆಲೆನ ಎಗ್ಗೆದ ಗುರ್ಕಾರ್ದಿ.
* ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ದ ಗುರ್ಕಾರ್ದಿ.
* ೧೯೬೪-೬೬ ಸುದ್ಧಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಸಾರ ಕಾತೆಗ್ ಮಂತ್ರಿ
* ೧೯೬೬-೧೯೭೭ ಮುಟ್ಟ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ
* ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೬೭-ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೭೭-ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿಗ್ ಮಂತ್ರಿ
* ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರೊ

## ಪ್ರದಾನ ಮಂತ್ರಿ
### ಸುರೂತ ಕಾಲಾದಿ
(೧೯೬೬-೧೯೭೧)
೧೯೪೭ನೇ ಇಸವಿ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ನನೇ ತಾರೀಕ್ಗ್‍ ನಮ್ಮ ದೇಶೊಗ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ದಕ್ಲೆನ ಕೈರ್ದ್ ಬುಡುಗಡೆ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್. ಜವಹರ್ ಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ದೇಶೊದ ಸುರೂತ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ್ ಅದಿಕಾರೊ ದೆತೊನ್ಯೆರ್. ೧೯೬೪ನೇ ಇಸವಿಡ್ ನೆಹರೂ ತೀರ್ಪೋಯೆರ್. ಅಪಗ ಲಾಲ್ ಬಹದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿಲು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆಯೆರ್. ಆರ್ ೧೯೬೬ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಜನವರಿ ೧೧ತಾರೀಕ್ಗ್ ಲಾಲ್ ಬಹದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿಲು ತೀರ್ಯೆರ್. ಜನವರಿ ೨೪ನೇ ತಾರೀಕ್ಗ್  ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ್ ಅದಿಕಾರೊ ದೆತೊನ್ಯೆರ್. ಮೇರ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಯಿನ ಕಾಲೊಡೇ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷೊಡು ಉಲಬೇದೊಲು ಸುರುವಾಂಡ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷೊದ ಉಲಯಿ ರಡ್ಡ್ ಗುಂಪುಲಾಂಡ್. ಒಂಜಿ ಇಂದಿರಾಗಾಂದಿಯೆರ್ನ ಮುತಾಲಿಕೆದ ಸಮಾಜವಾದಿಲೆನ ಗುಂಪು. ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ಮೊರಾರ್ಜಿದೇಸಾಯಿಯೆರೆನ ಮುತಾಲಿಕೆದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಲೆನ ಗುಂಪು.೧೯೬೭ನೇ ಇಸವಿದ ವೋಟ್ದ ತೀರ್ಪುಡ್ ಈ ಉಲಬೇದದ ಮಲ್ಲ ಪರ್ನಾಮ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಲೋಕಸಬೆತ ೫೪೫ ಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್ ೨೯೭ ಸ್ಥಾನೊಲೆನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಗೆಂದ್ಂಡ್. ೬೦ ಸ್ತಾನೊಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ದ ಕೈ ಬುಡ್ಂಡ್. ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ ಉಪಪ್ರಧಾನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪನವುದ ಖಾತೆಗ್ ಮಂತ್ರಿಯಾಯೆರ್. ಈ ಸಮಯೊಡ್ ದೇಸಾಯಿಯೆರ್ನೊಟ್ಟುಗ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊ ಬೇದ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದಾತ್ರ ೧೯೬೯ಡನೇ ಇಸವಿಡ್ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ರಡ್ಡ್ ಭಾಗ ಆಂಡ್. ಗಾಂಧಿಯೆರ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷೊಲೆನ ಬೆರಿಸಾಯೊಡ್ ದುಂಬದ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಸೊಡ್ ಆಡಳಿತ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೯೬೯ನೇ ಇಸವಿಡ್ ದೇಶದ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಲೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್.

### ಪಾಕಿಸ್ಥಾನದೊಟ್ಟಿಗೆ ಲಡಯಿ
ಪಾಕಿಸ್ಥಾನದ ಸೈನ್ಯಪಡೆತಕ್ಲು ಮುಡಾಯಿ ಮೈಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಲ್ತ ಪ್ರಜೆಕ್ಲೆಗ್ ಉಪದ್ರ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಲ್ತ ಜನೊಕುಲು ನಮ್ಮ ದೇಶೊಗ್ ಪಾರ್ ಬತ್ತೆರ್. ಅಕ್ಲೆಗ್ ಆಸರೆ ಕೊರ್ಪಿನವು ನಮ್ಮ ದೇಶೊಗ್ ಮಲ್ಲ ಪುದೆಯಾಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ರಾಜಕಾರಣಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ
ವರ್ಗೊ:ಪೊಂಜೊ ರಾಜಕಾರಣಿಲು
ಇಡೆಡೋಲು/ತೆಂಬರೆ

**ಇಡೆಡೋಲು/ತೆಂಬರೆ** ಪನ್ಪಿನವು ಒಂಜಿ ದೈವ ನರ್ತನದ ಬೊಟ್ಟುನ ಪಾಣಾರ ನಲಿಕೆ ಜನಾಂಗದ ಚರ್ಮ ವಾದ್ಯ. ಇಟೆಡೋಲು ಮಲ್ಲ ಗಾತ್ರದವೂ, ಎಲ್ಯವು ನಲಿಕೆ ಜನಾಂಗದಕ್ಲೆನ ತೆಂಬರೆ. ಉಂದೆನ್ ಕೆಲವೆರ್ ಟಂಕೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಪಂಬದೆರ್ ದೈವ ಸಂಧಿಗ್ ಬೊಟ್ಟುನ ಪರಿಕರೊ. ಅರಸು ದೈವೊಲೆಗ್ ಪಂಬದೆರ್ ಸಂಧಿಗ್ ಪಟವು ಪನ್ಪಿ ಚರ್ಮದ ವಾದ್ಯ ಪರಿಕರ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಗಾತ್ರೊಡು ಉಂದು ಒಂತೆ ಉದ್ದ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಪಟವು ಪಂಬದೆರ್ ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುನಿ.

## ಸಂದರ್ಭೋ
ನಲಿಕೆದಕ್ಲ್,ಪಂಬದೆರ್ ಕೆಲವೊರ ದೈವ ಪಾತ್ರಿಲಾದ್ ದೈವ ಸಾನದ ಎದುರು ಉಂತುದು ತೆಂಬರೆ ಬೊಟ್ಟುದು ಪಾರ್ದನ ಪಂಡೆರ್ಡ ಕೆಲವೊರ ದೈವ ಪಾತ್ರಿಲ್ನ ಪಿರವು ಉಂತುದು ಕುಡೊರಿ ತೆಂಬರೆ ಬೊಟ್ಟುದು ಪಾರ್ದನ ಪನ್ಪುನವುಲ ಉಂಡು.

## ಉಪಯೋಗಿಸಪುನ
ತೋಕೂರು ಬಂಡಿ, ಕೊರಗತನಿಯೆ, ಪೂಕರೆ, ಮಾದಿರ, ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ ಬುಕ್ಕ ವಿಸೇಸ ಸಂದ್ಭೋಡು ಉಪಯೋಗ ಮನ್ಪುವೇರ್.

## ಉಲ್ಲೇಖ
* http://kmahendranath.blogspot.in/2015/02/idedholukaradatembare.html

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಇಡ್ಲಿ

**ಇಡ್ಲಿ** ಅರಿಟ್ ಮಲ್ಪುನ ತಿನಸ್. ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಎಚ್ಚ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ತೆನಸ್. ಉಂದು ಭಾರತದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಡ್ಲಾ ಸಿಕ್ಕುಂಡು. ಉರ್ದುಗ್ ಅರಿನ್ ಬೆರೆಕೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕಡೆದ್ ಬಂದ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಒಂಜಿ ರಾತ್ರೆ ಇಜಿಂಡ ಒಂಜಿ ಪಗೆಲ್ ಉರ್ಗೆರೆ ದೀವೊಡು. ಉರ್ಗುದಿನ ಬಂದೊನು ಇಡ್ಲಿದ ವಾಟಿಗ್ ಮೈತ್‌ದ್  ತೊಂದುರುಡ್ ದೀದ್ ಬೇಯ್ಪಾಂಡ ಇಡ್ಲಿ ಉಂಡಾಪುಂಡು.

## ಇಡ್ಲಿ ಮಲ್ಪುನು ಎಂಚ
ಬೊಲಂತೆ ಅತ್ಂಡ ಉರ್ಪೆಲ್‌ದ ಆರಿನ್‍ ನೀರ್‌ಡ್ ಲುಂಬುದು ಕಲ್ಲ್ ಕಜವು ಇತ್ತ್ಂಡ ನಿರ್ಮಲ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಸುಮಾರ್ ೬ ಗಂಟೆ ನೆನೆವರ ದಿಯೊಡು. ಆರಿತ್ತ ಕಾಲ್‍ವಾಸಿ ಉರ್ದುಲಾ ಅಂಚನೆ ನೆನೆವರೆ ದೀವೊಡು. ಕಡೆಪಿ ಕಲ್ಲ್, ಮಿಕ್ಸಿ ಅತ್ಂಡ ಗ್ರೈಂಡರ್‌ಡ್ ಕಡೆನಗ ರಡ್ಡೆನ್‍ ಒಟ್ಟು ಪಾಡ್‍ದ್  ಗರಿಗರಿ ಕಡೆವೊಡು. ಉರ್ದು, ಆರಿ ಬೇತೆ ಬೇತೆಲಾ ಕಡೆಪೆರ್, ಒಟ್ಟುಗುಲಾ ಕಡೆಪೆರ್. ಕಡೆವನಗ ರುಚಿಕ್‍ ತಕ್ಕ ಉಪ್ಪು ಪಾಡೊಡು. ಉಂದು ಇಡ್ಲಿದ ಬಂದ.

ಕಡೆದ್‍ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ  ಕೈಟ್ ಹಾಕ್ ದ್ ಸರಿ ಕಲತ್‍ದ್‍ ಕುಡ ಆಜಿ ಗಂಟೆ ದೀವೊಡು. ಆಪಗ ಬಂದ ಉರ್ಗುದು ಕರೊಟ್ಟು ಕಾಲ್‍ವಾಸಿ ಇತ್ತಿನ ಕರ ನಿಲಿಕೆ ಅಪುಂಡು. ಆಂಚಾದ್‍ ಬಂದ ಉರ್ಗೆರೆ ದೀನಗ ಕರೊಟ್ಟು ಕಾಲ್‍ವಾಸಿದಾತ್‍ ಮಾತ್ರ ಬಂದ ಉಪ್ಪೊಡು. ಸರಿ ಉರ್ಗೆರೆಗಾದ್‍, ಕಡೆವನಗ ಕಲಿ, ಈಸ್ಟ್, ನುಪ್ಪು, ಬಜಿಲ್‍, ಪೊರಿ ಬಿರಕಾದ್‍ ಕಡೆಂಡ ಎಡ್ಡೆ ಉರ್ಗುಂಡು. ಕರ ನಿಲಿಕೆ ಅನಗ ತೂವೊಂದುಪ್ಪೊಡು. ಸರಿ ಉರ್ಗಿ ಬುಕ್ಕೊ ತೊಂದುರುಡು ಬೋಡಾಯಿನಾತ್‍ ನೀರ್ ಪಾಡ್ದ್ ಬಂದೊನು, ಆಲ್ಮಿನ್‍ದ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಸ್ಟೀಲ್‍ದ ತಟ್ಟೆಗ್‍ ಚೂರು ತಾರಾಯಿದ ಎಣ್ನೆ ಒರೆಸ್ದ್‍  ಐಕ್‍ ಮುಕ್ಕಾಲ್‍ ವಾಸಿದಾತ್‍ ಬಂದ ಪಾಡ್ದ್‍ ತೊಂದುರುದ ನೀರ್ ಕೊದಿನಗ ಐತ ಆಟ್ಟಿದ ಮಿತ್ತ್ ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚುದು ಆರ್ದ ಗಂಟೆ ಬೆಯ್ಪಾವೊಡು. ಬೆಯ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಟ್ಟಲ್‍ಡ್‍ ನೀರ್ ಪಾಡ್ದ್ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಚಂಡಿ ಕುಂಟುದ ಮಿತ್ತ್ ತಟ್ಟೆನ್‍ ದೀದ್‍ ಒಂತೆ ಪೊರ್ತುಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ತಟ್ಟೆಡ್ದ್ ಇಡ್ಲಿನ್‍ ದೆತ್ತ್ ದ್  ಬೇತೆ ಬಾಜನೊಡು ದೀದ್‍ ತೆಲ್ಪು ಕುಂಟು ಪಾಡ್ದ್‍ ಮುಚ್ಚೊಡು. ಆರಿ ಕಡೆವಂದೆ ಆರಿತ್ತ ಪೊಡಿಟ್‌ಲಾ ಇಡ್ಲಿ ಮಲ್ಪರೆ ಅಪುಂಡು. ಅಂಡ ನೆಕ್ಕ್ ಉರ್ದು ಕಡೆದ್‍ ನೆನೆತಿ ಆರಿತ್ತ ಪೊಡಿನ್‍ ಕಡೆತಿ ಉರ್ದುನು ಬೆರೆಕಾದ್‍ ಉರ್ಗೆರೆ ದೀದ್‍ ಇಡ್ಲಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆಪುಂಡು. ತೊಂದುರು ಇಜ್ಜಾಂಡ ಇಡ್ಲಿದ ಕುಕ್ಕರ್ ಬೈದ್ಂಡ್‍. ಹೋಟೆಲ್‍, ಹಾಸ್ಡೆಲ್‍ಲೆಡ್‍ ಇಡ್ಲಿನ್‍ ಸ್ಡೀಮ್‍ಡ್‍ ಬೆಯ್ಪಾವೆರ್.

## ಇಡ್ಲಿದ ವಿದೊಕ್ಕುಲು
ಕಾಲ‌ ಬದಲಾಯಿ‌ ಲೆಕಾನೆ ಇಡ್ಲಿಡ್‌ಲಾ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಗೆ ತೂವರ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಕೆಲವು ಪನ್ನಗ:
# ತಟ್ಟೆ ಇಡ್ಲಿ,
# ಬಟನ್ ಇಡ್ಲಿ,
# ರವೆ ಇಡ್ಲಿ,
# ರಾಗಿ ಇಡ್ಲಿ

ಇಡ್ಲಿನ್‍ ತಾರಾಯಿದ ಚಟ್ನಿದೊಟ್ಟುಗು, ತರಕಾರಿ ಸಾಂಬಾರ್‍ದೊಟ್ಟುಗು, ಕೋರಿದ ಗಸಿತೊಟ್ಟುಗು, ತಾರಾಯಿದ ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡಿ ಪೇರ್‍ದೊಟ್ಟುಗು, ಕೊಜಪುದ ಒಟ್ಟುಗು ತಿನ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತಿನಿಸುಲು
ಇತಿಹಾಸ ದಾಖಲೆದ ಬೊಲ್ಪುಡು ಪರಶುರಾಮನ ಸೃಷ್ಟಿದ ಕಥೆ

## ಮುಖ್ಯ ಅಂಶೊಲು
ಪಡ್ಡೆಯಿ ಕರಾವಳಿ ಪರಶುರಾಮೆ ಕಡಲ್‍ದ ರಾಜನೆರ್‍ದ್ ಪಡೆದ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತಿನ ಭೂಮಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ನಮಕ್ ತೆರಿದುಂಡು.ಪುರಾಣೊಡು ದಾಖಲಾಯಿನ ಇತಿಹಾಸೊದ ಪ್ರಕಾರ ಪರಶುರಾಮೆ ದೇವೆರ್ ಅರೆನ ಕುಡರಿನ್ ಕಡಲ್‍ದಂಚಿ ಬೀಜಿಯೆರ್.ಆರ್ ಅರೆನ ಕುಡರಿ ಬೂರಿನ ಜಾಗೆ ಮುಟ್ಟ ಕಡಲ್‍ದ ನೀರ್ ಪಿರ ಪೋವೊಡುಂದ್ ಕಡಲ ರಾಜಗ್ ಆದೇಶ ಕೊರಿಯೆರ್.ಪರಶುರಾಮೆರೆನ ಪರಾಕ್ರಮಗ್ ಪೋಡಿನ ಸಮುದ್ರ ರಾಜೆ ಕುಡರಿ ಬೂರಿನ ಅಡೆ ಮುಟ್ಟ ಪಿರ ಪೋನಗ ಕಡಲ್‌ಡ್ ಮುರ್ಕ್ದಿನ ಭೂಭಾಗ ತೋಜಿಂಡ್.ಇಂಚ ಆಯಿನ ಪೊಸ ನೆಲಟ್ ಬೇತೆ ಜಾಗೆಡ್‌ದ್ ವಲಸೆ ಬತ್ತಿನ ಬ್ರಾಣೆರ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಹಿತೆಲ ಕೆಲವೆರ್ ದು೦ಬುದ ಕ‍್ರಮನೆ ಮಲ್‍ಫ‍ವೆರ್
*ಪುರಾಣೊಡು ನಂಬಿಕೆ ಇತ್ತಿನ ಆಸ್ತಿಕೆರ್ ಇಂದೆನ್ ನಂಬುವೆರ್ ಆಂಡ ನಾಸ್ತಿಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಾಸ್ತವಡ್ ನಂಬಿಕೆ ಇತ್ತಿನ ಅಕುಲು ಇಂದೆನ್ ತಿರಸ್ಕಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಇನಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ದತಿ

ಇನಿತ ದಿನೊಟು ಬಾಲೆ ಮಿರೆ ಪೇರ್ ಬುಡ್ಪುನ ದುಂಬೇ ಸಾಲೆಡ್ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆವೊಡು.ಕೊಞ ಪಾತೆರುನ ಮುಗ್ದ ಮನಸ್‍ದ ಬಾಲೆಗ್ ಬಲವಂತವಾದ್ ಶಿಕ್ಷಣ‍ ತರೆಕ್ ದಿಂಜಾವೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್.ರಡ್ಡ್ ಅಥ್ಂಡ ಮೂಜಿನೇ ಪ್ರಾಯೊಡೆ ಜೋಕುಲು ಸಾಲೆಗ್ ಕಡಪಾವುನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆದ‍್ ಪೋತ‍್ಂಡ್.ಆಂಡ ಈ ಪ್ರಾಯೊಡೆ ಜೋಕುಲು ಗೊಬ್ಬೊಂದು ಕಲ್ಪೊಡಾಂಡಲ,ಕೆಲವೊರ ಅಕ್ಲೇನ ಮಿತ್ತ್ ಓದುನ ಒತ್ತಡಲು ಜಾಸ್ತಿ ಆಪುಂಡು.

## '''''ಉಲ್ಲೇಕೊಲು'''''

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಇರನ ಅಮಾಸೆ

**ಇರನ ಅಮಾಸೆನ್** ಇರನ ಅಮಾಸೆಂದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಸೋಣೊ ತಿಂಗೊಲುಡು ಬರ್ಪುನ ಅಮಾಸೆನ್ ಇರನ ಅಮಾಸೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಅಮಾಸೆಗ್ ತೀರ್ಥೊದ ಅಮಾಸೆಂದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಅಮಾಸೆದಾನಿ ಕಡಲ್ ಮೀಪುನ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಕಡಲ್ ಮೀಪುನ ಅಮಾಸೆ. ಕಡಲ್‍ದ ಕೈತಲ್ ಇತ್ತ್‌ನಕುಲು ಕಡಲ್‍ಡ್ ಮೀದ್ ವೃತೊ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಹಿರಣಂದ್ ದಾಯೆ ಈ ಅಮಾಸೆಗ್ ಪುದರ್ ಬತ್ತಿಪ್ಪು ಪನ್ಪುನ ಚಿಂತನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷ ಪನ್ಪುನ ರಕ್ಕಸನ್ ಕೆರ್‍ನ ದಿನೊಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ಆಯನೆ ನೆಂಪುಡು ಹಿರಣ/ಇರನ ಅಮಾಸೆ ನಡಪ್ಪುಂಡು. ಇರನ ಅಮಾಸೆದಾನಿ ಮಾಸೊದ ಅಡಿಗೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪೌರಾಣಿಕ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ಇರೆ

**ಇರೆ** ಒಂಜಿ ನಾಮಪದೊ. ಮಾಂತ ದೈತ ಇರೆಕ್ಕ್ ಇರೆಂದೆ ಪನ್ಪುನೆ. ಮರತ್ತ ಇರೆ(ಕುಕ್ಕುದ ಇರೆ, ಪೆಲತ್ತ ಇರೆ), ಬಾರೆದ ಇರೆ, ಚೇವುದ ಇರೆ, ಬಚ್ಚಿರೆ, ಬೇವುದ ಇರೆ, ಇಂಚ ಮಸ್ತ್ ಅರ್ಥೊಲು ಉಂಡು.

## ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಇರೆತ್ತ ಬಳಕೆ
# ಬಾರೆದ ಇರೆ- ಗುಂಡ, ಗಟ್ಟಿ 
# ಪೆಲತ್ತ ಇರೆ- ಗಟ್ಟಿ, ಗುಂಡ, ಚಿಲ್ಲಿ
# ಮುಂಡೇವುದ ಇರೆ- ಮೂಡೆ
# ತೆಕ್ಕಿದ ಇರೆ- ಪೆಲಕಾಯಿ ಗಟ್ಟಿ
# ಪೊಂಗರೆದ ಇರೆ- ಗಟ್ಟಿ
# ಉಪ್ಪೊಲಿಗೆದ ಇರೆ- ಪೆಲಕಾಯಿ ಗಟ್ಟಿ
# ಬಾದಾಮುದ ಇರೆ- ಪೆಲಕಾಯಿ ಗಟ್ಟಿ
# ಸಂಪಿಗೆದ ಇರೆ- ಗಟ್ಟಿ
# ಗೋಸಂಪಿಗೆದ ಇರೆ
# ತಜಂಕ್ದ ಇರೆ- ಚಟ್ಟಂಬಡೆ, ತಜಂಕ್ ಮಸಾಲೆ ಪುಂವಿ
# ತೇವುದ ಇರೆ- ಪತ್ರಡ್ಡೆ
# ಗೋಳಿದ ಇರೆ - ಗಟ್ಟಿ
# ಮಂಜಲ್ದ ಇರೆ - ಗಟ್ಟಿ

## ಕಜಿಪುಗು ಬಳಕೆ ಆಪಿ ಇರೆಕ್ಕುಲು
# ಬಸಲೆ
# ಪದಿಪೆ
# ತಿಮರೆ
# ಬೇಸೊಪ್ಪು
# ತಜಂಕ್
# ನೆಲಬಸಲೆ
# ನುರ್ಗೆ
# ಮೆತ್ತೆ ಸೊಪ್ಪು
# ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಸೊಪ್ಪು
# ಪುದಿನ ಸೊಪ್ಪು
# ಪಾಲಕ್ ಸೊಪ್ಪು

## ಮರ್ದ್ ಗ್ ಆಪಿ ಇರೆಕ್ಕುಲು
# ಚಾ ತೊಪ್ಪು - ಸೀತೊಗು ಕಶಾಯ ಮಲ್ಪೆರೆ
# ಮದ್ರೆಂಗಿ - ಕೈಕ್ ಬಣ್ಣ ಪಾಡ್ಯರೆ, ಅರಸಿನಕುತ್ತೊಗು ಮರ್ದ್
# ನೀಲಿತೊಪ್ಪು - ತಾರಾಯಿದ ಎಣ್ಣೆ ಪಾಡ್ದ್ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಜೋಕುಲೆ ಪೂಜೆರೆ, 
# ಸಂಬರ ಬಳ್ಳಿ
# ತುಂಬೆಸೊಪ್ಪು
# ತಿಮರೆ
# ಕುಕ್ಕುದ ಇರೆ
# ಮಾಪಲದ ಇರೆ
# ಅಮೃತ ಬಳ್ಳಿ
# ಪೊಣ್ಣಳಿಗೆ ತಪ್ಪು
# ಬಚ್ಚಿರೆ
# ದಾಸವಾಳದ ಇರೆ
# ನೆಕ್ಕಿದ ತಪ್ಪು
# ಇಟ್ಟೆವುದ ಇರೆ
# ಬಪ್ಪಂಗಾಯಿದ ಇರೆ

## ಗಾದೆ ಗೊಂಚಿಲ್
# ತರೆಟ್ಟ್ ಬರೆಯಿನೆನ್ ಇರೆಟ್ಟ್ ಉರ್ದ್ಂಡಲಾ ಪೋವಂದ್.
# ಅಮಸರದಾಯಗ್ ಇರೆಟ್ಟ್ ಪಾಡಿ-  ಎಂಕ್ ನೆಲಟ್ಟ್ ಪಾಡಿ. 
# ಇರೆತ್ತ ಅಡ್ಡೊ ಯಾವುನಾಲೆಗ್ ಪುದೆಲ್ ನಾಡುನ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡಾ.
# ಇರೆತ್ತ ಗುರ್ತೊ ಉಪ್ಪುನಾಯಗ್ ಬೇರ್‌ದ ಗುರ್ತೊಲಾ ಉಪ್ಪುಂಡು.
# ಇರೆ ನಕ್ಕುನ ನಾಯಿಗ್ ಅಟ್ಟೆಮಿಲಾ ಒಂಜಿ, ಗುಂಡೆಮಿಲಾ ಒಂಜಿ.
# ಇರೆ ಪೊಲಿತ್ತ್‌ದ್ ಮರೆ ನಕ್ಕ್‌ಲೆಕ. ಇರೆ ಬಾಡಾದೇ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಕಟ್ಟೊಡು.
# ಇರೆತ್ತ ಕೊಡಿಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪಡ್-ಹಾಸಿಗೆದ ಕೊಡಿಟ್ ಬುಡೆದಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಇಲ್ಲ್

ತುಳುಟು **ಇಲ್ಲ್** ಪನ್ಪುನೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡು **[[:kn:ಮನೆ|ಮನೆ]]** ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್‍ (ಹೌಸ್‍ ಹೋಮ್‍) House ಪನ್ಪೆರ್. ನರಮಾನಿ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಪುನ ಜಾಗೆಗ್‍ ಇಲ್ಲ್ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಇತಿಹಾಸ
ಪಿರಾಕ್‍ದ ಕಾಲೊಡು ನರಮಾನಿಲು ದೊಂಬು ಬರ್ಸೊನು ತಡೆಪರೆ ಮಾಟೆಲೆಡ್‍/ಗುಹೆಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್‍ಡ ಬುಕ್ಕೊ ಮರತ್ತ ಕಂಬ ಪಾಡ್ದ್ ಮಾಡ್‍ಗ್‍ ಒಲಿ, ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಇರೆಕ್ಕುಲೆನ್‍ ಪಾಡ್ದ್‍ ಎಲ್ಯೆಲ್ಯ ಗುಡ್ಚಿಲ್‍ ಮಲ್ತ‍್‌ದ್‍ ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಐಡ್ದ್‍ ಬುಕ್ಕೊ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್‍ ಗೋಡೆ ಕಟ್ಟ್‌ದ್‍ ಮಾಡ್‍ಗ್‍ ಬೆದ್‍ರ್ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಕಂಗ್‍ ಪಾಡ್ದ್‍ ಮುಲಿ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಬೈ ಬೇತ್‍ದ್‍ ಇಲ್ಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಪಾಯೊಲೆಡ್‍ ಮುರ ಕಲ್ಲ್ ಕಡ್ಪರೆ ಸುರು ಮಲ್ತಿಬುಕ್ಕೊ ಕೆಂಪು ಕಲ್ಲ್‌ಡ್ ಇಲ್ಲದ ಗೋಡೆ ಕಟ್ಟ್‌ದ್‍ ತಾರೆ, ತಾರಿ, ಬೆದುರು, ಮರತ್ತ ಪಕ್ಕಾಸ್‍ ರೀಪು ಪಾಡ್ದ್‍ ಓಡು ಪಾಡ್ಯರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್‍ ಆರ್ದ ಪೈಪುದಂಚಿನ ತಿಪ್ಪಿ ಓಡುನು ಮಣ್ಣ್‌ಡ್‍ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಬೆಯ್ಪಾದ್‍ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ೧೮೬೫ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಸೆಲ್‍ ಮಿಶನ್‍ದಕುಲು ತಯಾರ್ ಮಲ್ತಿ ಓಡುಲೆನ್‍ ಪಾಡ್ಯರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಪ್ರತಿಯೊರಿ ನರಮಾನಿಗ್ಲಾ ಬೊಡಾಪಿನಿ ರಕ್ಷಣೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲ್. ನರಮಾನಿಲೆನ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗ್ ಅನುಕೂಲ ಆಯಿನ ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟುವೆರು. ಈ ಇಲ್ಲಡ್ ಗುಡಿಸಲ್ದ ಇಲ್ಲ್, ಒಡಿಲ್ದ ಇಲ್ಲ್, ಅರ್. ಸಿ. ಸಿದ ಇಲ್ಲ್, ಬೆದ್‍ರ್‍ದ ಇಲ್ಲ್ ಪನ್ದ್ ಮಸ್ತಗ ಇದೊ ಉಂಡು. ಕಾಡ್‍ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಜನಕುಲ್ ಮರತ ಇಲ್ಲದ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕೆಲವು ಜನಕುಲ್ ಬೋಟ್ದ ಇಲ್ಲಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮಾತೆರೆಗ್ಲ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ದೆತೊನರೆ ದಿಂಜ ಆಗತ್ಯೊ ಇಲ್ಲ್. ಬರ್ಸಡ್, ಚಳಿಟ್, ದೊಂಬುಡ್ ರಕ್ಷಣೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಈ ಇಲ್ಲ್ ದೇವಸ್ಥಾನಗು ಸಮ. ಇಲ್ಲ್‌ನು ಸುಚಿ ಮಲ್ತ್ತ್ ದೀವೊನೊಡು.

## ಇಲ್ಲ್‌ದ ಇದೊಕ್ಕುಲು
# ಮಣ್ಣ್‍ದ ಗೋಡೆದ ಇಲ್ಲ್
#ಮಣ್ಣ್ ದ ಇಟ್ಟಿಗೆದ ಇಲ್ಲ್
# ಕೆಂಪು ಕಲ್ಲ್‍ದ ಇಲ್ಲ್
# ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲ್‍ದ ಇಲ್ಲ್
# ಮುಲಿತ್ತ ಇಲ್ಲ್
# ಬೈತ್ತ ಇಲ್ಲ್
# ಓಡುದ ಇಲ್ಲ್
# ಉಪ್ಪರಿಗೆದ ಇಲ್ಲ್
# ಮುಂಡುಪ್ಪುರಿಗೆದ ಇಲ್ಲ್
# ಟ್ಯಾರಿಸ್‍ದ ಇಲ್ಲ್‌ ಪ್ಲ್ಯಾಟ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಇಲ್ಲ್ ದಿಂಜಾವುನು

ತುಳುನಾಡುಡ್ ಇಲ್ಲ್ ದಿಂಜಾವುನ ಕ್ರಮ ಬೆನ್ನಿ-ಬೇಸಾಯ ಇತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಇಲ್ಲಡ್ ಮಂತೊಂದು ಬಯಿದಿನ ಕ್ರಮ. ಈ ಬುಲೆನ್ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯಕುಲು ಮುಜಿ ವರ್ಗ ಮಂದೆರ್. ಅವು ಪಂಡ

## ಎನೆಲ್
ಸುರುತ್ತಾ ಬುಲೆನೇ ಈ ಎನೆಲ್ ಬುಲೆ. ಈ ಬುಲೆನ್ ದೇವೆರ್ಂದೇ ಹಿರಿಯಕುಲು ನಂಬೋಂದು ಬಯಿದೆರ್. ಈ ಸುರುತ ಎನೆಲ್ದ ಬುಲೆಟ್ ಇಲ್ಲ್ ಜಿಂಜಾವುನ ಕ್ರಮನ್  ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ದಂಚಿ ಮಾತ ಜನಕುಲು ಮನ್ಪುವೆರ್.ಈ ಇಲ್ಲ್ ದಿಂಜಾವುನ ಕ್ರಮ ಎಂಚ ಪಂಡ?
*ಇಲ್ಲದ ಪೊಂಜೊವುನಕುಲು ಇಲ್ಲನ್ ಪುರ ಅಡಿತ್‍ದ್, ಒಚ್ಚಿದ್, ಜಾಲ್ಗ್ ಅಂಬಿ ಅಡ್ತ್ದ್, ಕುರ್ದಿ ನೀರ್‍ನ್ ಇಲ್ಲಗ್ ತಲ್ತ್ದ್ ಇಲ್ಲದ ಜಾಲ್‍ಗ್ ಬಾಕಿಲ್ ದಾರಂದೊಗು ರಂಗೋಲಿ ಬುಡ್ಪಾದ್ ಇಲ್ಲನ್ ಸುದ್ದೊಡ್ ದೀವೊಡು.
*ಇಲ್ಲದ ಯಜಮಾನೆ ಪೋದು ಸುರುತ ಬುಲೆ ಆಯಿನಂಚಿನ ಎನೆಲ್ ಬುಲೆ

## ಸುಗ್ಗಿ
ಬುಳೆನ್ ಇಲ್ಲಗ್ ದೆತೊಂದು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಇಲ್ಲ್ನ್ ದಿಂಜಾವೆರ್. ಕೊನತ್ತ್‌ನ ಕುರಲನ್ ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆದ ಕೈತಲ್ ದೀಪೆರ್.

## ಕೊಳಕೆ

## ಕಿರಮೊ
ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶೊಡ್ ಒಂತೆ ವತ್ಯಾಸೊಲು ಉಂಡು. ಕುಡ್ಲ, ಬಂಟ್ವಾಳ, ಮೂಡಬಿದರೆ, ಮಂಗಳೂರು, ತುಳುನಾಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಆಚರಣೆ
ಇಸ್ಲಾಮ್ ಧರ್ಮ

ಇಸ್ಲಾಮ್ ಎಂಬುದು 'ಸಲಾಮ್' ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದುದಾಗಿದೆ. ಇದರರ್ಥ ‘ಶಾಂತಿ’ ಎಂದಾಗಿದೆ.

ವರ್ಗೊ:ಧರ್ಮ
ಈಶ್ವರ

ನಮ್ಮ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರೋ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಲೆಡ್ ಒರಿಯೆ ಶಿವೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಜನಕ್ಕುಲ್ ನಂಬುವೆರ್. ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮಡ್ ಶಿವೆ ಪರಬ್ರಹ್ಮೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ನಂಬೆವೆರ್. ಬ್ರಹ್ಮೆ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರೆ ಪನ್ಪಿ ಮೂಜಿ ದೇವೆರೆಡ್ ಶಿವನ ಬೇಲೆ ಲಯ. ಸೃಷ್ಟಿದ ಬೇಲೆನ್ ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವೆರ್ ಮಲ್ತೆರ್ಂಡ, ಪಾಲವುನ ಬೇಲೆ ವಿಷ್ಣುನ. 

ಮೂಲದ ಬಾಸೆಡ್ ಶಿವೆನ ಶೆನ್, ಶಿನ್ ಪನ್ಪುನ ಬೀಜ ಶಬ್ಭದ ಅರ್ಥದ ಉಲ್ಲೇಕೊ. ಕಂಪು ರೂಪಡ್ ತೋಜುನ ದೇವರ್. ಶಿವನ ಬುಡೆದಿ ಪಾರ್ವತಿ. ಪಾರ್ವತಿಗ್ ರಡ್ಡ್ ಜೋಕುಲು ಗಣಪತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೆ. ಶಿವನ್ ನಮ ಪರಶಿವೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವ. ದೇವತೆಲೆಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ರಕ್ಕಸೆರ್ ಸಮುದ್ರನ್ ಕಡೆನಗ(ಸಮುದ್ರ ಮಥನ) ಆಯಿಟ್ಟ್ ಬತ್ತ್‌ನ ಹಾಲಹಲ ವಿಷನ್ ಶಿವೆ ಪರ್‌ಪೆ ಅಪಗ ಪಾರ್ವತಿ ಶಿವನ ಕಂಠೆಲ್‌ಡ್ ಪತ್ತುವಲ್ ಅಪಗ ವಿಷ ಕಂಠೆಲದ‍ಡೇ ಉಂತುಂಡು. ಅಂಚದ್ ಶಿವೆ ನೀಲಕಂಟೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರ್ ದೆತೊನುವೆ. ಅಮ್ಬತನ್ ದೇವತೆ ನಕುಲ ಪರ್‌ಪೆರ್. ಶಿವಗ್ ರಡ್ ಕಣ್ಣ್ ಅತ್ತಂದೆ ನನೊಂಜಿ ಕಣ್ಣ್ ಮುಂಡಾಡ್ ಉಂಡು. ಶಿವೆ ಮೋಜಿನೆ ಕಣ್ಣ್ ಬುಡ್ಂಡ ಉರೂಡು ಪ್ರಲಯ ಅಪುಂಡು. ಶಿವ ದೇವೆರ್ ಭಕ್ತರೆಗ್ ಬೇಗ ದರ್ಶನೊ ಕೊರ್ಪೆರ್.

## ಶಿವನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರುಲು
* ಹರ
* ಶಿವೆ
* ಈಶ್ವರೆ
* ಸದಾಶಿವೆ
* ಪನ್ನಗ ಭೂಷಣೆ
* ಮುಕ್ಕಣ್ಣೆ
* ನೀಲಕಂಠೆ
* ಕೈಲಾಸನಾಥೆ
* ನೊಸಲನೇತ್ರೆ
* ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ
* ಸೋಮೇಶ್ವರೆ
* ಸೋಮನಾಥೆ
* ಬೈರವೇ
*  
ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವ. ಈಶ್ವರ ದೇವೆರೆನ ಇಲ್ಲ್ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತೊಡು. ಮಸ್ತ್ ಜನ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತೊಗು ಅರೆನ (ಶಿವ) ಲಿಂಗದ ದರ್ಸೊನೊಗು ಪೋಪೆರ್.

ಭಾರತಡ್ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ಇಡೀ ವಿಶ್ವೊಡೇ ಶಿವನ ಭಕ್ತೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಈಶ್ವರನ ತರೆಟ್ ಗಂಗೆ ಕುಲ್ಲ್‌ದಲ್. ದಾಯೆಗ್ ಪಂಡ ಗಂಗೆ ಪರಪುನಗ ಇಡೀ ದೇಸೊನೇ ನೀರಡ್ ಪೂರಾ ಪೋಪಂದೆ ಉಪ್ಪಡ್ ಪಂದ್ ಶಿವೆ ಗಂಗೆನ್ ತರೆಟ್ ಕಟ್ಟೊಂದ್‍ನಿ ಪನ್ಪುನ ನಂಬೊಲಿಗೆ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇವೆರ್
ಉಗುರು

**ಉಗುರು** ಕೆಲವು ಜ್ಯೂವರಾಸಿಲೆಡ್ ಕೈ-ಕಾರ್ದ ಕೊಡಿಟ್ ಇಪ್ಪುನ ಅರೆ ಮೆದು ಇಪ್ಪುನ ಬುಲೆವೊಂದೇ ಇಪ್ಪುನ ಪಾಲ್. ಬಿರೆಲ್ದ ದುಂಬುಡು ಚರ್ಮ ಇತ್ತ್ಂಡ ಪಿರಾವುಡು ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸ್ಪರ್ಶಜ್ಞಾನ ಕಡಮೆ ಇಪ್ಪುನ ಈ ಜಾಗನೇ ಉಗುರು. ಇಂದೆನ್ ನರಮಾನಿಲ್ ಅಪಗಪಗ ತುಂಡು ಮಲ್ತು ಗೆತ್ತೊಂದಿಪ್ಪುವೆರ್. 'ಉಗುರುದ ಇಡೆಟ್ ಕುರೆ ಕುಲ್ಲರೆ ಬಲ್ಲಿ, ಅವು ಬಂಜಿಗ್ ಪೋಪುಂಡು' ಪನ್ಪಿನ ಗ್ಯಾನ ನರಮಾನಿಲೆರ್ಗ್ ಉಂಡು.
* ಉಗುರುನು ಪೊರ್ಲು ಮಲ್ಪುನಕ್‍ಲ್,
* ಉಗುರು ಉದ್ದೊಗು ಬುಲೆಪವುನಕ್‍ಲ್
* ಉಗುರು ಪೂರ ದೆಪ್ಪುನಕ್‍ಲ್
* ಉಗುರು ಒಂತೆ ಒಂತೆ ದೆಪ್ಪುನಕ್‍ಲ್
 
## ತುಳು ಭಾಸೆದ ಪದ
* 'ಉಗುರು ಕುತ್ತು ನೀರ್‌ಗ್ ಪಾಡಾಯೆ', 
* 'ಉಗುರು ಬೆಚ್ಚ ನೀರ್', 
* 'ಉಗುರು ಅಗ್ಯುನು' ಪನ್ಪಿನ ಕೋಂಗಿ ಪಾತೆರ, ಪದಗೊಂಚಿಲ್ ಬಲಕೆಡ್ ಉಂಡು.

## ಉಗುರುದ ಬೆಳವಣಿಗೆ
ಕೈತ ಬಿರೆಲ್‌ಡ್ ಉಗುರು ತಿಂಗೊಲುಗು ೨.೫ ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಉದ್ದ ಬುಲೆವುಂಡು. ಉಗುರುನು ಅಂಚನೇ ಬುಂಡ ಅಂಚನೆ ಬುಲಿಯೋಂದೆ ಪೋಪುಂಡು. ಕಾರ್ ದ ಉಗುರುಡ್ ದ್ಲಾ ಕೈತ ಉಗುರು ಜಾಸ್ತಿ ಬುಲೆವೋಂಡು. ಕೈತ ಬಿರೆಲ್ ದ ಉಗುರು, ತಿಂಗೊಲುಗು ೨.೫ ಮಿ.ಮೀಟರ್ ಬುಲೆಂಡ ಕಾರ್ದ ಉಗುರು ೨ ಮಿಲಿ ಮೀಟರ್ ಬುಲೆವುಂಡು. ಬಾರಿ ಬೇಗೊನೆ ಬುಲೆಪುನ ಉಗುರು ಪಂಡ ಅವ್ ಉಂಗಿಲದ ಇಜ್ಜಿಂಡ ನಡುತ ಬಿರೆಲ್ ದ ಉಗುರು. ಮೆಲ್ಲ ಬುಲೆಪುನಿ ಕೊಂಬೆರಲ್ ದ ಉಗುರು. ಓವ್ ಕೈ ನಮ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವನಾ ಆ ಕೈತ ಉಗುರು ಬೇಗ ಬುಲೆವುಂಡು. ಪ್ರಾಯ ಜಾಸ್ತಿ ಆಯಿಲೆಕ್ಕನೆ ಉಗುರುದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಮ್ಮಿ ಆವೋಂದು ಪೋಪುಂಡು. ಬಂಜಿನ ಪೊಂಜೋವುಲ್ನೆಟ್ ಉಗುರು ಬೇಗನೆ ಬುಲೆಯುಂಡು. ಉಗುರುದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದ ಮಿತ್ ವಾತಾವರಣದ ಪ್ರಭಾವ ಲಾ ಬೂರುಂಡು. ಅರೆಗಾಲದ ಸಮಯಡ್ ಉಗುರು ಬೇಗನೆ ಬುಲೆವುಂಡು. ತೆಮ್ಮ ಬನ್ನಾಗ ಹಾರ್ಮೊನ್ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ತತ್ತಂಡ ಉಗುರುದ ಬೆಳವಣಿಗೆಲ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು. ರಾತ್ರೆಡ್ದ್ ಪಗೆಲ್ ಸಮಯೊಡು ಉಗುರು ಬೇಗನೇ ಬುಲೆವುಂಡು. ಕೈತ ಉಗುರುಡ್ದ್ ಲ ಕಾರ್ ದ ಉಗುರು ಬಾರೀ ಗಟ್ಟಿ.

## ಉಗುರುದ ಆರೋಗ್ಯ
ಉಗುರುದ ಮಿತ್ ಬೊಲ್ದು ಚುಕ್ಕಿ ಇತ್ತಂಡ ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಂ ಕೊರತೆ ಉಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಕ್ಕ. ಉಗುರುದ ತಿರ್ತ್ ಇಪ್ಪುನ ರಕ್ತನಾಳ ಉಗುರುದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಉಗುರುದ ಬಣ್ಣಲ ಐಡ್ದೇ ತೆರಿಯುಂಡು. ರಕ್ತನಾಳಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉಗುರುದ ಬಣ್ಣಡ್ದ್ ಆರೋಗ್ಯ ಸೂಚನೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ತಿನ್ಪಿನ ಆಹಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಆರೋಗ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿ ಉಗುರುದ ಮಿತ್ತ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೂರುಂಡು. ಉಗುರುದ ಮಿತ್ ಬೊಲ್ದು ಗೆರೆ ಇತ್ತಂಡ ಲಿವರ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಸೂಚನೆ

## ಉಗುರು ಚುಚ್ಚರೆ ಬಲ್ಲಿ ದಾಯೆಗ್?

### ನಂಬಿಕೆ
ಉಗುರು ಚುಚ್ಚುನ ದರಿದ್ರ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚೆನೇ ಉಗುರು ಚುಚ್ಚಿನಗ ಆಪಿನ ಗಾಯೊಲು ಕೆಲವೊರ ಬೇತೆ ಸೀಕ್‌ಗ್ ಕಾರಣ ಆವು.

### ವೈಜ್ಞಾನಿಕತೆಲು
ಉಗುರುದ ಇಡೆಟ್ಟ್ ಇತ್ತಿನ ಕುರೆ, ಧೂಳು ಪೂರ ಬಂಜಿಗ್ ಪೋದು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸೀಕುಲು ಬರು. ಅಂಚೆನೆ ಬಂಜಿಗ್ ಉಗುರು ಪೋಂಡ ಅವು ಜಠರಗ್ ಪೋದು ಉಲಾಯಿ ಇಪ್ಪುನ ನರಕುಲೆಗ ಪೆಟ್ಟಾಪಿನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇಪ್ಪು.

### ವೈಚಾರಿಕತೆಲು
ಉಗುರು ಚುಚ್ಚಿಂಡ ಇಲ್ಲಗ್ ದರಿದ್ರ ಪತ್ತುಂಡು.ಅಂಚೆನೆ ಆರೋಗ್ಯಗ್‌ಲ ಎಡ್ಡೆ ಅತ್ತ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ವರ್ಗೊ:ದೇಹತ ಅಂಗೊಲು
ಉದಕಮಂಡಲ

ಉದಕಮಂಡಲ ಉ೦ದು ಭಾರತ ದೇಶೊತ ತಮಿಳು ನಾಡು ರಾಜ್ಯೊ ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಪೇಂಟೆ.
ಉದಕಮಂಡಲೊಡು ಬಡಗ, ತೋಡ, ಕೊರಗ, ಕುರುಬ ಪಾತೆರನ್ ಜನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಉದಯವಾಣಿ

**ಉದಯವಾಣಿ** ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆ. ಉಂದು ಕನ್ನಡದ ಪತ್ರಿಕೆ. ಉಂದು ಮುದ್ರಣ ಉಡುಪಿ ತಾಲೂಕುದ ಮಣಿಪಾಲ ಪನ್ಪಿ ಊರುಡು. ತುಳುನಾಡ್ ಹೆಚ್ಚ ಮಾರಾಟ ಆಪಿನ ಪತ್ರಿಕೆ ಪಂಡ ಉಂದು. ದಾಯೆ ಪಂಡ ನೆಟ್ಟ್ ದೇಶ ವಿದೇಶದ ಸುದ್ದಿಲು ಅತ್ತಂದೆ ಊರುದ ಸುದ್ದಿಲು ಹೆಚ್ಚ ಪ್ರಕಟ ಆಪುಂಡು. ತುಳುನಾಡ್ದ ಜನೊಕುಲು ಉಪ್ಪು ಊರಿಡೀ ಪಂಡ ತುಳು ನಾಡ್ ಅತ್ತಂದೆ ಇಡೀ ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ವಿದೇಶೊಡುಲಾ ಈ ಪತ್ರಿಕೆನ್ ಓದುವೆರ್. ಇತ್ತೆ. ಉಂದು ಇಂಟರ್ನೆಟ್‍ಡ್ಲಾ ತಿಕ್ಕುಂಡು.

ನೆತ್ತ ಮಣಿಪಾಲ, ಬೆನ್ಗ್ಲೂರ್, ಮುಂಬೈ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಗುಲ್ಬರ್ಗದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆವ್ರಿತಿಲು ಉನ್ದು.

ಉನ್ದೆನ್ ಮೋಹನ್ದಾಸ್ ಪೈ ಬುಕ್ಕೊ ಟಿ.ಸತೀಶ್ ಯು ಪೈ ಪನ್ಪಿನಕ್ಲು ಸುರು ಮಲ್ಥೆರ್.
ಜೂನ್-ದೆಸೆಂಬರ್2012 ಪ್ರಕಾರ 3,00,000 ಪ್ರತಿಲ್ ಮಾರಾಟ ಆತ್‍ನ್ದ್.
ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕಡ್, ಕಾಸರಗೂಡುಡ್ ಯೆಡ್ಡೆ ಮಾರಾಟ ಆಪುನ್ದು.

## ಸೋದರ ಪತ್ರಿಕೆಲು
ಮಣಿಪಾಲ ಮಾದ್ಯಮ ಸಮೂಹದ ಬೇತೆ ಪತ್ರಿಕೆಲು
* ತರಂಗ (ವಾರದ ಪತ್ರಿಕೆ)
* ರೂಪತಾರ(ತಿಂಗೊಲ್ದ ಪತ್ರಿಕೆ)
* ತುಂತುರು(ಜೋಕ್ಲೆನ ಪತ್ರಿಕೆ)
* ತುಷಾರ(ತಿಂಗೊಲ್ದ ಪತ್ರಿಕೆ)

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪತ್ರಿಕೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಕನ್ನಡ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಲು
ಉದ್ಯಮ

**ಉದ್ಯಮ** ಪಂಡ ಗಿರಾಕಿಲೆಗ್ ಸರಕ್‍ನ್ ಒದಗಿಸಾವರೆ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಉಂದು ಖಾಸಗಿಯಾದುಪ್ಪು ಅತ್ತ್ಂಡ ಸರಕಾರಿ ಉದ್ಯಮವಾದುಪ್ಪು. ಉಂದೆನ್ ನಡಪುಡಾಪುನಾರೆನ್ ಉದ್ಯಮಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಉದ್ಯಮೊಲು

## ಸರಕಾರಿ

## ಖಾಸಗಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಉದ್ಯೋಗ
ಉದ್ಯಾವರ

ಉದ್ಯಾವರ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಒಂಜಿ ಊರುದ ಪುದರ್. ಉಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಂಡು.
ಉದ್ಯಾವರೊಡು ಪೂರ ಮೂಲಭೂತ ಅನುಕೂಲ ಉಂಡು. ಈ ಊರುಡು ಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ವೀರವಿಟಲ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇಂಚ ಮಸ್ತ್ ದೇವಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ನೆಟ್ಟೆ ಇತ್ತಿನ ಫಿಶ್ಮಿಲ್ ಮಸ್ತ್ ಜನಕುಲೆಗು ಉದ್ಯೋಗ ಅವಕಾಶ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ನೆಟ್ಟೆ ಒಂಜಿ ಪುದರ್ ಆತಿನ ಆಯುರ್ವೇದಿಕ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

* http://www.tuluacademy.org/tulu-nadu

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಉದ್ಯಾವರೊದ ಪರ್ವಲು

ಉದ್ಯಾವರ್‍ಡ್ ಸುಗ್ಗಿಡ್ ಸುರುತ ಬಿಸು ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸುರುತ ಸುಕ್ರಾರ ದ್ಯೆವೊಲು ಪಲ್ಲಿಗ್ ಪೊಪೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಪಗ್ಗುಡ್ ಪದಿನೆಣ್ಮೊಗ್ ಪಾಪೆಬಂಗಾರ್ ಇರ್ವತ್ತೈನೆಕ್ ಕೊಡಿ. ಸಂಕ್ರಾಂದಿಗ್ ಕೊಡಿ ಜಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪತ್ತನಾಜೆಗ್ ಮರ ಜಾಯರೆ.ಸೊನೊಡ್ ಕೊಂಬು ಉರಿತ್‍ದ್ ತುಡರ್ ದೀದ್ ದೈವೊಲು ಜೋಗೊಡ್ ಬರಿಯರೆ ಉಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ದಿನೊಲ ಅಂಗಾರೆ ಭಂಡಾರದ ಕೊಟ್ಯಡ್ ಪೂಜೆ ನಡಪುಂಡು. ಪೂಜೆ ಆಯಿಬುಕ್ಕ ದರ್ಶನಡ್ ಎಡ್ಡೆ ನುಡಿಕ್ಕುಲೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.
ಉಪ್ಪಡ್

**ಉಪ್ಪಡ್** ಪಂಡ ವನಸ್ತೊಟ್ಟುಗು ರುಚಿಗಾತ್ರ ಒಂಜಿ ಖಾದ್ಯ. ಇಂದೆನ್ ಪರ ಕಲಾರ್ದೆ ಮಂತ್ತೊಂದ್ ಬರೊಂದಿತ್ತೆರ್ ದಾಯೆ ಪಂಡಾ ಉಪ್ಪಡ್ನ್ ಮಸ್ತ್ ದಿನ ಮುಟ್ಟ ಉಪಯೋಗ ಮಂಪೋಲಿ. ರೆಫ್ರಿಜಿರೇಟರ್ ಸೃಷ್ಠಿ ಆಪುನೆರ್ದ್ ದುಂಬು ಉಪ್ಪಡ್ನ್ ಮಾತ್ರ ನಮಕ್ ಮಸ್ತ್ ದಿನ ಮುಟ್ಟ ದೆತ್ ದಿಯೆರ ಅವೊಂದಿತೀನಿ. ಉಂದು ದಾಲ ಹಲವೊಂದಿಜ್ಜಂಡ್. 

## ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಉಪ್ಪಡ್ ಗ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಉಪ್ಪಿನ ಕಾಯಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡ್ (Pickle) ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡೊಡು ಉಪ್ಪು ಇರುವ ಕಾಯಿ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಆಂಡ್. ಉಪ್ಪುದ ಕಾಯಿ ಅವು ಉಪ್ಪಡ್ ಆಂಡ್. ಕುಕ್ಕು, ಕಾಯಿಪೆಲಕಾಯಿ, ಅಂಬಡೆ, ಲಿಂಬೆ, ಕ್ಯಾಬೆಜ್, ತರಕಾರಿ ನೆಟ್ಟ್ ಮಾತಾ ಉಪ್ಪಡ್ ಪಾಡ್ವೆರ್. ಉಪ್ಪಡ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾರಣ ದಾನೆಂದ್ಂಡ ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ದಿನಾಲ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾದ್ಯ ಇಜ್ಜಿ, ಜೋಪಾನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರಿಡ್ಜ್ ಇಜ್ಜಿ. ಅಂಚಾದ್ ಅವೆನ್ ಉಪ್ಪುಡು ಪಾಡ್ದ್ ದೀವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅವನೇ ಮುಂಚಿ ಕಡೆದ್ ಪಾಡ್ದ್ ಉಪ್ಪಡ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತ್ ದ್ ಉನ್ಯರೆ ತಿನಿಯೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪರೆ ಸುರು ಆಂಡ್. ಒಣಸ್ ದ ಪೊರ್ತುಗು ಕಜಿಪು ಇಜ್ಜಿಡ ಉಪ್ಪಡ್ ಡ್ ಉನ್ಪಿನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಗಂಜಿದೊಟ್ಟುಗು ಕೊಜಪು ಬುಕ್ಕೊ ಉಪ್ಪಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ ಉನಿಯೆರೆ ಎಡ್ಡೆ ಆಪುಂಡು.  ಉಪ್ಪಡ್ ಮಲ್ಪನಗ ಹಾಳಾತಿ ವಸ್ತುಲೆನ್ ಪಾಡಂದೆ, ಚೌಲಿ ನೀರ್ ದ ಪಸೆ ತಾಗಾವಂದೆ ನಿರ್ಮಲೊಡು ಮಲ್ತ್ಂಡ ವರ್ಷ ಇಡೀ ಅವೆನ್ ಹಾಳಾವಂದಿಲೆಕ್ಕ ದೀವೊಲಿ, ನರಮಾನಿ ಸೃಷ್ಟಿಡ್ ಆಯಿ ಕಾಯಿ ಪರ್ಂದ್ ಲೆನ್ ವರ್ಷ ಇಡೀ ಬಳಕೆಗಾದ್ ಆಹಾರ  ಇಂಚಿತ್ತಿ ಪದ್ದತಿಲೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.

## ಉಪ್ಪಡ್ತ್ ತಾ ಬಗೆಕುಲು
ಒಣಸ್ ಮಲ್ಪುನಗ ಕಜಿಪುದೊಟ್ಟುಗು ಉಪ್ಪಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ ಒಣಸ್ ಹೆಚ್ಚ ಸೇರುಂಡು. ಗಂಜಿ ಉನ್ಪಿನಗಲು ಕಾಲಿ ಉಪ್ಪಡ್ಡ್ ಉನ್ಪೆರ್. ನಮ ಎನ್ನುನಿ ಉಪ್ಪಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ ಕುಕ್ಕುಡು ಪಂಡ್ದ್. ಆಂಡ ಉಪ್ಪಡ್ನ್ - ಕುಕ್ಕುದ ಅತ್ತಂದೆ, ತರಕಾರಿ, ಕರ್ಂಡೆ, ನೆಲ್ಲಿ, ಲಿಂಬೆ, ಗುಜ್ಜೆ, ಮನೋಲಿ, ಬಿಂಬುಳಿ, ದಾರೆಪುಳಿ, ಬಂಬೆ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಲಿ, ಶುಂಠಿ, ಎಟ್ಟಿ, ಮೀನ್, ಬಲ್ಯಾರ್, ಳೆಡ್ ಉಪ್ಪಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಗಡಿ ಉಪ್ಪಡ್, ಮುಡಿ ಉಪ್ಪಡ್, ನೀರ್ ಉಪ್ಪಡ್ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರುಲು ಉಂಡು.ಉಪ್ಪಡ್ಡ್ ನೀರ್ ಉಪ್ಪಡ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಉಂಡು. ನೀರ್ ಉಪ್ಪಡ್ನ್ ಬಿಂಬುಳಿ, ದಾರೆಪುಳಿ, ಲಿಂಬೆಪುಳಿ, ಅಂಬಡೆ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಪುಳಿತ್ತ ಕಾಯಿಲೆಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ರಚ್ಚೆ, ಬಂಬೆ,ಅರ್ತಿಕಾಯಿ, ಕುಕ್ಕುಸೂಂಟಿಡ್ದ್ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡ ನೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ಒವ್ವಾಂಡಲಾ ಪುಳಿತ್ತ ಕಾಯಿಲೆನ್ ಪಾಡೊಡು. ನೀರ್ ಉಪ್ಪಡ್ ಮಲ್ಪರೆ ಸುಲಭ, ನೀರ್, ಉಪ್ಪು, ಕಾಯಿಮುಂಚಿ, ಸೂಂಟಿ ಇತ್ತ್ಂಡ ನೀರ್ ಉಪ್ಪುಡ್ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ನೀರ್ ಉಪ್ಪಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ ಗಂಜಿ ಉನಿಯೆರೆ ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ. ಆಂಡ ಉಪ್ಪಡ್ ಮಲ್ಪರೆ ಒಂತೆ ಬಂಗ. ಪುಳಿ ಇತ್ತಿ ಕಾಯಿಳೆನ್ ಮೂಜಿ ದಿನ ಉಪ್ಪುಡು ಪಾಡ್ದ್ ದೀವೊಡು. ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ನುಂಗೆಲ್ ಮುಂಚಿ, ಜೀರ್ದರಿ, ದಾಸೆಮಿ, ಇಂಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ಸಣ್ಣ ಕಡೆದ್ ಬೆರಕಾದ್ ದಾಸೆಮಿದ ಎಣ್ಣೆ, ಬೇಸೊಪ್ಪುಡು ಒಗ್ಗರಣೆ ಕೊರ್ದು ಬರಣಿಡ್ ದಿಂಜಾದ್ ದೀವೊಡು. ಉಪ್ಪಡ್ ಗ್ ಪಂಡ್ದೇ ಎಡ್ಡೆ ಕುಕ್ಕು ತಿಕ್ಕುಂಡು, ಕುಕ್ಕುಡು ಮುಡಿ ಕುಕ್ಕುದ, ಗಡಿಕುಕ್ಕು ಇಂಚ ರಡ್ಡ್ ವಿದ ಉಂಡು. ಅಂಬಡೆಡ್ಲಾ ಕೊರಂಟ್ ಆತಿನ ಅಂಬಡೆದ ಪಂಡ್ದ್ ರಡ್ಡ್ ವಿದ ಉಂಡು. ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ನುಂಗೆಲ್ ಮೀನ್ದ ಉಪ್ಪಡ್ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಉಪ್ಪಡ್ ತಾ ಬಗೆಟ್ಟುಪ್ಪುನಾ ಗಾದೆಲೂ
*ಹಾಸಿಗೆದ ಕೊಡಿಟ್ಟ್ ಬುಡೆದಿ- ಇರೆತ್ತ ಕೊಡಿಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪಡ್.

## ಉಪಯೋಗಲು
ಉಪ್ಪಾದ್ಹ್ ನಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯಗ್ ಮಸ್ತ್ ಉಪಯೋಗಳ ಉಂಡು.ಸಕ್ಕರೆ ಕಾಯಿಲೆ ಇತಿನಕುಲೆಗ್ ಉಪ್ಪಡ್ ತಿನ್ಪುನೆರ್ದ್ ಆ ಕಾಯಿಲೆ ಒಂತೆ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು ಆಂಡ  ಮಸ್ತ್ ಉಪ್ಪು ಇಥಿನ  ಉಪ್ಪಡ್ ಆರೋಗ್ಯಗ್ ಎಡ್ಡೆ  ಅತ್.ಅಲ್ಸರ್ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡ್ ಉಪ್ಪಡ್ರ್ಧ್.ನಮ್ಮ ಲಿವರ್ ಹಾಲಪ್ಪುನೆರ್ದ್ಲ್ಯಾ ಕಪಾಡುಂಡ್.
## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ

**ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ** ಭೂಮಿದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಗೋಳಡ್ ಪಡ್ಡಯಿಡ್ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಖಂಡ.

## ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೊಲು

ಈ ಪಟ್ಟಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಉಪಯೋಗಿಸವುನ ವ್ಯವಸ್ಥೆದ ರೀತಿಡ್ ಕೂಟೊ ಆತ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭೂಗೋಲೊ
ವರ್ಗೊ:ಖಂಡೊಲು
ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು

## ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಲು
thumb|ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು ಊರುದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು|alt=ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು ಊರುದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು

ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕೊಡು (ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಡಕಾಯಿ ಭಾಗ) ಬರ್ಪಿನ ಜಿಲ್ಲೆಲು ಇಂಚ ಉಲ್ಲಾ:
* ಹಾವೇರಿ,
* ಧಾರವಾಡ,
* ಬೆಳಗಾವಿ,
* ಬಿಜಾಪುರ,
* ಬಾಗಲಕೋಟೆ, 
* ಗದಗ್, 
* ಗುಲ್ಬರ್ಗ, 
* ಬೀದರ್, 
* ಬಳ್ಳಾರಿ
* ರಾಯಚೂರು  
* ಕೊಪ್ಪಳ ಬುಕ್ಕೊ
* ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ - ಜಿಲ್ಲೆಲು

## ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು
alt=ಶಿವನ ಪ್ರತಿಮೆ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ|thumb|ಶಿವನ ಪ್ರತಿಮೆ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ
*
*ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ : ಸಿದ್ದಾರೂಢಸ್ವಾಮಿ ಜಾತ್ರೆ ನರೇಗಲ್ಲ್ ದ ಜಾತ್ರೆ ವೀರಪ್ಪಜ್ಜನ ಜಾತ್ರೆ,
*ಗಜೇ೦ದ್ರೆ ಘಡ:  ಕಾಲಕಾಲಲೇಶ್ವರನ ಜಾತ್ರೆ,
*ಧಾರವಾಡ:  ಮುರುಘಾಮಠದ ಜಾತ್ರೆ,
*ಯಮನೂರು: ರಾಜಾಬಾಗಸವಾರನ ಜಾತ್ರೆ,
*ಶಿರಹಟ್ಟಿ: ಫರಹಟ್ಟಿದ ಜಾತ್ರೆ,
*ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ 
*ಬಾಗಲಕೋಟೆ:  ಗೋಳಗೇರಿ,
*ಚೋಳಚ ಗುಡ್ಡ, ಲಚ್ಚಣ,
*ಜಮಖ೦ಡಿ,ರಬಕವಿ, ತೇರದಾಳ, ಮಹಾಲಿ೦ಗಪುರ, ಕೂಡಲ ಸ೦ಗಮ, ಕಲ್ಕೇರಿ, ಬನಶ೦ಕರಿ,ಇ೦ಚನ್ ಕೆಲವ್ ಕಡೆ ನಡಪುನ ಜಾತ್ರೆಲ್ ಪ್ರಸಿಧ್ದ ವಾತು೦ಡು.

ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕ
ವರ್ಗೊ:ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು
ಉಪ್ಪಡ್ ಪಚ್ಚಿಲ್

**ಉಪ್ಪಡ್ ಪಚ್ಚಿಲ್** ಉಂದು ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಒಂಜಿ ಕಜಿಪುದ ಸೊತ್ತು.

## ಉಪ್ಪಡ್ ಪಚ್ಚಿಲ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನೆ
#ಕಾಯಿ ಪೆಲಕಾಯಿನ್ ತಜತ್ತ್‌ದ್, ಅಯಿತ ಗಡಿತ ರೆಚ್ಚೆಡ್ದ್ ಪಚ್ಚಿಲ್ ಬೇತೆ, ಪೆಲತ್ತರಿ ಬೇತೆ, ಪೊದುಂಕುಲು ಬೇತೆ ಮಾಲ್ಪುವೆರ್. #ಬೇತೆ ಮಲ್ತ್‌ನ ಪಚ್ಚಿಲ್‍ನ ಮಲ್ಲ ಮಣ್ಣ್‌ದ ಮಂಡೆಗ್ ಪಾಡುವೆರ್.
#ಮಂಡೆದ ಉಲಾಯಿ ಸುರೂಕ್ ಷಜ್ಜಿ ಮಲ್ತ್‌ನ ಪಚ್ಚಿಲ್, ಅಯಿತ ಮೇಲ್‍ಗ್ ತಾರೆದ ಚೆಪ್ಪರಿಂಗೆ, ಕೂಡ ಪಚ್ಚಿಲ್, ಕೂಡ ಚೆಪ್ಪರಿಂಗೆ ಇಂಚ ಮೇಲ್‌ಮೇಲ್ ಅಟ್ಟಿ ಪಾಡುವೆರ್. ಆ ಅಟ್ಟಿದ ಮೇಲ್‍ಗ್ ಉಪ್ಪು ಪಾಡುವೆರ್.
#ಪಚ್ಚಿಲ್, ಚೆಪ್ಪರಿಂಗೆ, ಉಪ್ಪು ಅಟ್ಟಿ ಪಾಡ್‍ನ ಮಂಡೆನ್ ಬಾಯಿ ಗಡಿಪ್ಪ ಮುಚ್ಚುವೆರ್. ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಕುಂಟುಡು ಬಾಯಿ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಇಂಚ ಕಟ್ಟುನೆ ದಾಯೆ ಪಂಡ ಇಂದೆಕ್ಕ್ ಉಮಿಲಿ ಬರಂದಿಲೆಕೊ, ಪುರಿ ಆವಂದಿ ಲೆಕೊ ತೂವೊನುವೆರ್.

## ಉಪ್ಪಡ್ ಪಚ್ಚಿಲ್‍ದ ಉಪಯೋಗೊ

### ಕಜಿಪು
#ಮರಿಯಾಲೊಡು ಏನೆಲ್‍ದ ಬೆನ್ನಿದಪಗ, ನೇಚಿದಪಗ, ತೋಟೊಗು ಸಪ್ಪು ಕಡ್ಪುನಗ ಉಪ್ಪಡ್ ಪಚ್ಚಿಲ್‍ನ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪೆದೆರ್. ಆ ಸಮಯೊಡು ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಬೇತೆ ತರಕಾರಿ ಇಪ್ಪೆದ್‍ಜಿ.

### ತಿಂಡಿ
#ಉಂಡ್ಲುಗೊ - ಉಪ್ಪಡ್ ಪಚ್ಚಿಲ್‍ನ್ ಸನ್ನೊ ಮೂರ್ದ್ ಅಯಿನ್ ಅರಿತೊಟ್ಟುಗೆ ಕಡೆದ್ ಎಲ್ಯ ಉಂಡೆ ಮಾಲ್ತ್‌ದ್ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಕಾಯಿತ್‍ಂಡ ಉಂಡ್ಲುಗೊ ಆಪುಡು.
#ಉಪ್ಪಡ್ ಪಚ್ಚಿಲ್‍ದ ದೋಸೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಉಲ್ಲಿ

ಶತಶತಮಾನೊಡು ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿನ ವಸ್ಥು ಉಲ್ಲಿ. ತುಳುಟ್ಟು ನೆಕ್ಕ್  ಬೊಳ್ಳೊಳ್ಳಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆಕ್ಕ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್ ಉಂದೆತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ Allium sativum. ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ತೂವರೆಗ್ ಬೊಲ್ಧು ಉಂಡು ನೆಟ್ಟು ಮಸ್ಥ್ ಎಸಲ್ ಉಪ್ಪುಂಡು

ಉಂದು ಸಾಂಬಾರ್ ಮಲ್ಬೊಲ್ಪುನಗ ಬೋಡಾಪುಂಡು. ಉಂದು ಒಗ್ಗರಣೆ ಪಾಡರೆಗ್ ಬೋಡು.ಉಂದೆಟ್ಟ್  ಮಸ್ತ್ ಮರ್ದ್‌‍ದ ಗುಣ ಉಂದೆಕ್ಕ್‌ ಉಂಡು. ನೆಟ್ಟ್ ರೋಗ ನಿರೋದಕ ಶಕ್ತಿ ಉಂಡು. ದೇಹದ ಕೊಬ್ಬುನು ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ಪಂಡು ನೆತ್ತೆರ್‌‍ದ ಒತ್ತಡ ಸಮತೋಲನಡ್ ದೀವರೆ ಸಕಾಯೊ ಅಪ್ಪುಂಡು.

## ಉಪಯೋಗೊಲು
# ಸಾಂಬಾರ್, ಕಜಿಪು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ
# ಒಗ್ಗರಣೆ ಪಾಡ್ಯರೆ
# ಪೆದ್ಮೆದಿಗ್ ಬೊಳ್ಳೊಳ್ಳಿ ಮರ್ದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. 
# ಶುಂಠಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೊಳ್ಳೊಳ್ಳಿದ ಪೇಸ್ಟ್ (ಜಿಂಜರ್ ಗಾರ್ಲಿಕ್) ಬಳಕೆಡ್ ಇತ್ತ್ ದ್ ಮೀನ್ ಮಾಸ ಕಜಿಪುಗು ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು.
# ಬಂಜಿಬೇನೆ, ಪುರಿತ್ತ ಉಪದ್ರ, ಬಾಲಗ್ರಹ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಸೀಕ್ ಲೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಮರ್ದ್ ಲೆಗ್ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು.

ಉಲ್ಲಿ ವೈರಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಫಂಗಲ್ ವಿರೋದಿ ಗುಣ ಉಂಡು ಉಂದೆಟ್ ಜಿವಿಲೆನ್ ವಿರೋದಿಸವ್ವನ ಗುಣ ಉಪ್ಪುನೈಕ್ ಉಲ್ಲಿನ್ ಶತಮಾನೊಡ್ದು ಬಲಸೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್ ಉದೆಂಟ್ ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಂಶ ಉಂಡು ಉದೆಂಟ್ ಅಲ್ಸಿನ್ ಕ್ಯಾಂಡಿಡಾ ಅಲ್ಪಿಕನ್ಸ್ ಶೀಲಿಂದ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆನ್ ತಡೆಗಟ್ಟುಂಡು

ದೇಹೋಡು ಇಪ್ಪುನ ಕೊಬ್ಬುನು ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ಪುಂಡು ಉಂದೆಟ್ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಯಿನ ಆಂಟಿ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ ಉಂಡು ಅಪದಮನಿದ ಉಲಾಯಿ ಆಪಿನ ಹಾನಿನ್ ತಡೆಕಟ್ಟುಂಡು. ಉಂದು ಮದುಮೆಹ ಇತ್ತಿನಗಲೆಗ್ ಎಡ್ದೆ ಅಪ್ಪುಂಡು ಉಂದು ಶುಗರ್ ನಿಯಂತ್ರಣಡ್ ದಿಪ್ಪುಂಡು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಾಮಾನ್ ಪಾದಾರ್ಥ
ಉಲ್ಲಾಕುಳು

thumb|upright|ಉಲ್ಲಾಕುಲು

**ದೇವಇರ್ವೆರ್‌ರ್ ಎಂಕ್ಲು ಉಳ್ಳಾಕ್ಲು. ಎಂಕ್ಲೆನ್ ರಾಮೆಲಕ್ಷ್ಮಣೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್** ಇಂಚ ಉಳ್ಳಾಕ್ಲು ದೈವೊ ನುಡಿಕಟ್ಟ್ ಪನ್ಪುಂಡು. ಸುಳ್ಯೊಡು ಉಳ್ಳಾಕ್ಲೆನ ದೈವಸ್ತಾನೊ ಉಂಡು. ಮಂಡೆಕೋಲು ಗ್ರಾಮೊದ ಪೇರಾಲ್ಡ್ ಇಂದೆನ ಮಾಡೊ ಉಂಡು. ಪತ್ತನಾಜೆಗ್ ಪೇರಾಲ್ದ ಬಜಪ್ಪಿಲಡ್ ಅಕೇರಿದ ನೇಮೊ ಪ್ರತೀ ವರ್ಸೊ ನಡತ್ತೊಂದುಂಡು. ಕೊಡಿ ತೊಡಿಕಾನ ಕಡೆ ಬಜಪ್ಪಿಲಂದ್ ಇನಿಲಾ ನುಡಿಕಟ್ಟ್ ಆಪುಂಡು. ಕೆಲವು ಜಾಗೆಡ್ ಅಣ್ಣದೈವ ಬುಕ್ಕೊ ತಮ್ಮ ದೈವಗ್ ನೇಮ ಅಂಡ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ಜಾಗೆಡ್ ಒಂಜೇ ದೈವಗ್ ನೇಮ ನಡಪುಂಡು. ಒಂಜಿ ಆವಡ್ ರಡ್ಡ್ ನೇಮ ಆವಡ್ ಈ ದೈವನ್ ಉಳ್ಳಾಕುಲು/ಉಲ್ಲಾಕುಲು ಪಂದೇ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಪದತ್ತ ವಿವರಣೆ
ಉಲ್ಲಾಕುಲು ಪಂಡ ಉಲ್ಲಾಯ + ನಕುಲು. ಪಂಡ ಇರುವೆರ್. ಉಳ್ಳಾಯ ಪಂಡ ಉಪ್ಪುನಾಯೆ ಯಜಮಾನೆ ಪನ್ಪುನ ಅರ್ತೊಡು ಪ್ರಾಯೋಗ ಅಪುಂಡು. ದುಂಬು ಅರಸುನಕುಲೆನ್, ಊರುದ ಗುರಿಕಾರನ್, ಗುತ್ತುದ ಒಡೆಯನ್ ಉಳ್ಳಾಯ ಪಂಡ್ಂದ ಒಡತಿನ್ ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ ಪಂದ್ ಲೆತ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಉಳ್ಳಾಕುಲು ಪಂಡ ಒಡೆಯೇ ಪನ್ಪುನ ಅರ್ತೊ ಮೂಲು ಬರ್ಪುಂಡು.

## ದೈವೊದ ಪುಟ್ಟು

## ವಿದೊ
# ಎಲ್ಯ ಉಲ್ಲಾಕುಲು
# ಮಲ್ಲ ಉಲ್ಲಾಕುಲು
# ಇರ್ವೆರ್ ಉಲ್ಲಾಕುಲು
# ನಾಲ್ವೇರ್ ಉಲ್ಲಾಕುಲು
# ಐವೇರ್ ಉಲ್ಲಾಕುಲು

## ಚರಿತ್ರೆ

## ಅಡ್ಡಣ ಪೆಟ್ಟ್
thumb|ಅಡ್ಡಣೊ
thumb|ಅಡ್ಡಣ
thumb|ಅಡ್ಡಣ ಪೆಟ್ಟ್
## ಸಂಧಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭೂತಾರಾಧನೆ
ವರ್ಗೊ:ಭೂತೊಲು
ವರ್ಗೊ:ದೈವೊಲು
ಊಟಿ

**ಊಟಿ** ಉ೦ದು ಭಾರತ ದೇಶೊದ ಕರ್ನಾಟಕರಾಜ್ಯೊದ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ದೇವದುರ್ಗ ತಾಲೂಕುಡು ಇಪ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ಊರು. ಹಟ್ಟಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ೨೨ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರೊಡು ಈ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಋಷಿ ಪ್ರಭಾಕರ

ಯೋಗಬ್ರಹ್ಮ ಶ್ರೀ ಋಷಿ ಪ್ರಭಾಕರ್ ಮೇರ್ 'ಋಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಿದ್ಯಾ ಕೇಂದ್ರ'ನೆತ್ತ ಸಂಸ್ಥಾಪಕೆ. ಮೇರ್ 'ಸಿದ್ಧ ಸಮಾಧಿ ಯೋಗ', 'ಕಾಯಕಲ್ಪಕ್ರಿಯಾ', ನೂದು ಪ್ರತಿಶತ ನೆನೆಪು ಪನ್ಪಿ ಸುಮಾರ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಕುಲೆನ್ ಸುರುಮಲ್ತ್ ದೆ‍ರ್.

## ಓದು ಬರವು
ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊಡ್ದು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವಿ ಪಡೆದಿನ ಮೇರ್, ಕೆನಡಾದ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಒನ್ಟೇರಿಯೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊಡ್ದು M.B.A ಪದವಿ ಪಡೆತೆರ್.

## ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ
ಮೇರ್ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆನ್ ಅರೆನ ಗುರು ಭಗವಾನ್ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಮಹರ್ಷಿ ಮಹೇಶ್ ಯೋಗಿ ಮೇರೆನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನೊಡು ಮಲ್ತೆರ್.

## ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ
ಪ್ರಭಾಕರೆರ್ ಅರುಂಧತಿ ಮಾ ಮೇರೆನ್ ಮದ್ಮೆ ಆದ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ್ ಪುದರ್‌ದ ಮಗೆ ಉಲ್ಲೆರ್.

## ಮೃತ್ಯು
ಪ್ರಭಾಕರೆರ್ 16 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014 ತಾನಿ ಬೆಂಗಳೂರುಡು ತೀರ್‌ದ್ ಪೋಯೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಆಧ್ಯಾತ್ಮ
ಎಂ.ಎಸ್.ಧೋನಿ

## ಪುಟ್ಟು
**ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿ**, ಆರ್ ಪುಟಿದಿನಿ ಬಿಹಾರದ ರಾಂಚಿಡ್ ೭ ಜುಲೈ ೧೯೮೧.

## ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಜೀವನ
* ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿ ಬಿಹಾರದ ರಾಂಚಿಡ್ ಪಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ದೇವಕಿ ದೇವಿ ಅಕುಲೆನ ಮಗೆಯಾದ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. 
* ಧೋನಿ ಸುಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ ರಜನೀಕಾಂತ್‌, ಆಡಮ್ ಗಿಲ್‌ಕ್ರಿಸ್ಟ್‌ರೆನ ಅಭಿಮಾನಿ ಆತೆರ್. ಜಾರ್ಖಂಡನ ರಾಂಚಿಯ ಶ್ಯಾಮ್ಲಿಯಲ್ ಉಪ್ಪುನ DAV ಜವಾಹರ ವಿದ್ಯಾಮಂದಿರಡ್ ಧೋನಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್.
* ಧೋನಿ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ರೀಡೆಲೆನ ಪಟು ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಧೋನಿ ಅರೆನ ೧೦ನೇ ತರಗತಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗ್ ಮಸ್ತ್ ಗಮನ ಕೊರಿಯೆರ್.

## ಸಾದನೆ
ಆರ್ ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ದ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಇತ್ತೆದ ನಾಯಕರಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಅರೆನ ನಾಯಕತ್ವಡ್ ಭಾರತ ೨೦೦೭ ICC ವಿಶ್ವ ಟ್ವೆಂಟಿ20, ೨೦೦೭-೦೮ದ CB ಸರಣಿ ಬುಕ್ಕೊ ೨೦೦೮ದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಡ್ 2-0 ಅಂತರಡು ಸೋಲ್ಪಾದ್ ಬಾರ್ಡರ್‌-ಗವಾಸ್ಕರ್‌ ಟ್ರೋಫಿಣ‍್ ಗೆಂದೆಯೆರ್. ಆರ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಬುಕ್ಕೊ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ಡ್ ನಡೆತಿನ ODI ಸರಣಿನ್ ಸುರುತ್ತಾ ಬಾರಿಗ್ ಗೆಂದ್‌ದ್‍ ತಂಡೊದ ನಾಯಕರಾಯೆರ್.

## ಇಂಡಿಯನ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌
ಎಂ.ಎಸ್.ಧೋನಿ 1.5 ದಶಲಕ್ಷ(ಅಮೆರಿಕ ಡಾಲರ)ಮೊತ್ತಗ್ ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್ ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ತಂಡಗು ಗೊಬ್ಬಿಯೆರ್. ಅರೆನ ಸುರುತ್ತಾ IPL ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಾವಳೀದ ಹರಾಜ್‍ಡು ಮಸ್ತ್ ದುಬಾರಿ ಆಟಗಾರೆ ಅಯೆರ್. ಇತ್ತೆ ಧೋನಿ ಚೆನ್ನೈ ಸುಪರ್ ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ತಂಡದ ನಾಯಕರಾತೆರ್.

## ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನ ವೈಖರಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಎಂ.ವಿ.ಕಾಮತ್

**ಎಂ.ವಿ.ಕಾಮತ್** ಭಾರತದ ಪತ್ರಕರ್ತೆರೆಡ್ ಮಲ್ಲ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನಾರ್.

## ಬದ್‍ಕ್
ಮಾಧವ ವಿಠಲ ಕಾಮತ್ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ ದಾರ್ ೧೯೨೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗೊಲುದ ಏಳ್ ತಾರೀಕ್ ಗ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ವಿಠಲ ಕಾಮತೆರ್ ಮಲ್ಲ ವಕೀಲೆರಾದಿತ್ತೆರ್. ಉಡುಪಿದ ಸಂತ ಸೆಸಿಲ್ಸ್ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಡ್, ಉಡುಪಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಹೈಸ್ಕೂಲುಡು, ಬೋರ್ಡ್ ಹೈಸ್ಕೂಲುಡು, ಕುಡ್ಲದ ಸರಕಾರಿ ಕಾಲೇಜ್ ಡ್ ಕಲ್ತಿನ ಎಂ.ವಿ.ಕಾಮತೆರ್ ಬೊಂಬಾಯಿಡ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿನ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಆರ್ ತೀರ್ ಪೋಯಿನ ದಿನ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೯, ೨೦೧೪.

## ಬರೆಯಿನ
ಇಂಬ್ಯೆರೆನ ಸುರುತ್ತ ಲೇಖನ ಬೆಂಗಳೂರುದ ಪತ್ರಿಕೆಡ್ ಪ್ರಕಟ ಆಂಡ್.

ಎಂ.ವಿ.ಕಾಮತೆರೆಗ್ ಕೊಂಕಣಿ,ತುಳು, ಕನ್ನಡ, ಮರಾಠಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಪಾತೆರೆರೆ, ಬರೆಯೆರೆ ತೆರಿದುಂಡು.
ಆರ್ ಬೊಂಬಾಯಿದ ಟರ್ಕಿ-ರೆಡ್ ಡೈ ವರ್ಕ್ಸ್ ಡ್ ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆರಾದ್ ಐನ್ ವರ್ಸ ಬೆಂದ್ ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಂಪ್ ಎಂಡ್ ಕಂಪೆನಿ ಸೇರಿಯೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ರಡ್ಡ್ ಕಂಪೆನಿಡ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತಿನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರೊಗು ಜತ್ತೆರ್. ಪ್ರಿ ಪ್ರೆಸ್ ಬುಲೆಟಿನ್, ಭಾರತ್ ಜ್ಯೋತಿ, ಪ್ರಿ ಪ್ರೆಸ್ ಜರ್ನಲ್ ಲೆನ ಸಂಪಾದಕೆರಾದ್ ಬೆಂದೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರೆಸ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸೇರ್ದ್ ೧೯೫೫ಡ್ದು ೧೯೫೮ ಮುಟ್ಟ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಡ್ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದಿತ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಯುರೋಪ್-ಅಮೇರಿಕಾಲೆಡ್ ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದಿತ್ತ್ ದ್ ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ದಿ ಸಂಡೆ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, ದಿ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ವೀಕ್ಲಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾಲೆಡ್ ಬೆಂದ್ ದ್ ನಿವೃತ್ತಿ ಪಡೆಯೆರ್. ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊಲಾ ಪ್ರಸಾರ ಭಾರತಿದ ನಿರ್ದೇಶಕೆರ್, ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದಿತ್ತ್ ದ್ ಬಾರೀ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಬರೆಯೆರ್-ಪಂಡ ಪ್ರತಿವಾರ ಭಾರತದ ಪತ್ತ್ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಲೆಗ್ ಅಂಕಣ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಬರೆವೊಂದಿತ್ತೆರ್.

ಎಂ.ವಿ. ಕಾಮತೆರ್ ೪೫ಕ್ಕ್ ಲಾ ಎಚ್ಚ ಬೂಕುಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್, ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್.

## ಆರೆನ ಕೆಲವು ಬೂಕುಲು
# ಪಾರ್ಟೀಸ್ ಅಂಡ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ, ೧೯೪೮
# ಕರ್ನಾಟಕ ದರ್ಶನ (ಸಂ.) ೧೯೫೩
# ಪುನರಪಿ ಜನನಂ, ೧೯೬೦
# ಟು ದಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್, ೧೯೬೮
# ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ-೧೭೭೬-೧೯೭೯,
# ದಿ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ಡೆತ್ ಅಂಡ್ ಡೈಯಿಂಗ್, ೧೯೭೮
# ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್ ಜರ್ನಲಿಸಂ-೧೯೭೯
# ದಿ ಕಪ್ ಆಫ್ ಲವ್-೧೯೮೧
# ದಿ ಪರ್ಸೂಟ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸ್-೧೯೮೨

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
* ಆರೆಗ್ ಭಾರತ ಸರಕಾರ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊರ್ತುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜನಕುಲು
ಉಳ್ಳಾಲ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಲ್ಯ

**ಉಳ್ಳಾಲ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಲ್ಯ** (ಶೀನಪ್ಪ ಮಲ್ಯ) ಮೇರ್ ಅವಿಭಜಿತ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತೆರ್. ಮೇರ್ ೧೮ ವರ್ಷ ಸಂಸತ್‌ದ ಸದಸ್ಯೆರಾದಿತ್ತೆರ್. ಕುಡ್ಲ ಒಟ್ಟಾರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಸರ್ವತೋಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗ್ ಪುಣೆಯಿನಾರ್ ಮೇರ್.

## ಬಾಲ್ಯ
೨೧ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೦೨ ಟ್ ಕುಡ್ಲಡ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಅಮ್ಮೆರ್ : ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥ ಮಲ್ಯ ಅಪ್ಪೆ: ಶ್ರೀಮತಿ ಸರಸ್ವತಿ ಅಲಿಯಾಸ್ ರುಕ್ಮಾ ಬಾಯಿ. ಮೇರ್ನ ಪಲಯೆ ದಿವಂಗತ ಡಾ|ಯು. ಪದ್ಮನಾಭ ಮಲ್ಯ. ಎನ್ಮನೇ ತರಗತಿ ಮುಟ್ಟ ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಡ್ ಕಲ್ತಿನ ಮೇರ್ ಬುಕದ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಷ ಕೆನರಾ ಶಾಲೆಡ್ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್. ನೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಮೇರ್ ಗವರ್ಮೆಂಟ್ ಕಾಲೇಜ್ ಡ್ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್.

## ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ
೧೮ ನೇ ವರ್ಷೊಗು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟೊಗ್ ಸೇರ್ನ ಮೇರ್ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಿಯಾದ್ ಸುಮಾರ್ ಸರ್ತಿ ಜೈಲ್ ವಾಸ ಅನುಭವಿಸಯೆರ್. ಹೋರಾಟೊಡು ಉಪ್ಪುನಗ ದೇಶದ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ನಾಯಕೆರ್ನ ಪರಿಚಯ ಮೆರೆಗ್ ಅಂಡ್. ಮೇರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷ ಗ್ ಸದಸ್ಯೆರಾದ್ ಸೇರ್ಯೆರ್. ಮೇರ್ನ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಒಂಜಿ ಕೆಲಸನ್ ಪತ್ತ್ಂಡ ಬುಡಂದೆ ಪನ್ಪುನ ಛಲ ಮೇರೆನ್ ಪಕ್ಷೊಡ್ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನೊಗ್ ದೆತೊಂದು ಪೋಂಡು.

## ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ
ಸುರುಕು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಮಿಟಿದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದಿತ್ತಿನ ಮೇರ್ ಬುಕ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಮಿಟಿದ(ಎ.ಐ.ಸಿ.ಸಿ) ಸದಸ್ಯೆರಾಯೆರ್. ಮೇರ್ ದೇಶೊದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಯಿನ ಜವಾಹರ್ ಲಾಲ್ ನೆಹರುಗ್ ಆಪ್ತೆರಾದಿತ್ತೆರ್. ೧೯೫೧ ಡ್ ನೆಹರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾಯಿನಿಗ ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ನೊಟ್ಟಿಗೆ ಮೇರೆನ್ಲ ಎ.ಐ.ಸಿ.ಸಿ ದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ್ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೯೪೭ ಟ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆ ಕ್ ನೇಮಕ ಆಯಿನ ಮೇರ್ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಬಾಬು ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್, ನೆಹರು, ವಲ್ಲಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್, ಮೌಲಾನ ಅಬುಲ್ ಕಲಾಮ್ ಅಝಾದ್ ಬುಕ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮೆಕುಲ್ನೊಟ್ಟುಗು ಬೇಲೆ ಮಲ್ತಿತ್ತೆರ್.

## ಮೇರ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ ಕೆಲವು ಯೋಜನೆಲು

* ನವ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರ್
* ಕುಡ್ಲ ಬೆಂಗಳೂರು ರೈಲ್ ಮಾರ್ಗ
* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೭
* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೪೮
* ಕರ್ನಾಟಕ ರೀಜಿನಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್, ಸುರತ್ಕಲ್ (ಇತ್ತೆ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ)

* ಕುಡ್ಲ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಬಜ್ಪೆ
* ಕುಡ್ಲ ಆಕಾಶವಾಣಿ

## ನೆನಪು
ಮಲ್ಯೆರ್ ಆರ್ನ ತನು ಮನ ಧನ ನ್ ದೇಶೊಗ್ ಅರ್ಪಿಸಾಯೆರ್. ನಿಜವಾಯಿನ ದೇಶ ನಾಯಕೆರ್ ಆರ್. ಆರ್ನ ನೆನಪು ಕುಡ್ಲದಕ್ಲೆ ಮನಸ್ಸ್ ಡ್ ನನಲಾ ಉಂಡು. ಕುಡ್ಲಡ್ ಸುಮಾರ್ ದಿಕ್ ಡ್ ಆರ್ನ ಪುತ್ಥಳಿಲು ಉಂಡು - ಕುಡ್ಲದ ಪುರಭವನದ ಎದುರು, ಕದ್ರಿಡ್, ನವಮಂಗಳೂರು ಬಂದರ್ ದ ಎದುರು ಬುಕ ಕೆ.ಆರ್.ಇ.ಸಿ ದ ಎದುರು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಜನಕುಲು ಮೇರೆಗ್ ಸದಾ ಋಣಿಕುಲು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುವ ರಾಜಕಾರಿಣಿಲು
ಎಂ ಜಿ ಎಂ ಕಾಲೇಜ್

ಎಂ ಜಿ ಎಂ ಕಾಲೇಜ್ ಕರ್ನಾಟಕದ ಉಡುಪಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ. ಉಂದು ಉಡುಪಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮಣಿಪಾಲದ ನಡುಟು ಕುಂಜಿಬೆಟ್ಟುಡ್ ಉಂಡು. ೧೯೪೯ ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಡಾ|ಟಿ.ಎಂ.ಎ.ಪೈ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ. ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಜನರಲ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಮಣಿಪಾಲ ಈ ಸಂಸ್ಥೆನ್ ನಡಪಾವೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

ಎಂ ಜಿ ಎಂ ಕಾಲೇಜಿದ ಪೂರ್ತಿ ಪುದರ್ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್. ಎಂ ಜಿ ಎಂ ಕಾಲೇಜಿ  ಡ್ ಪದವಿ, ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವಿಭಾಗೊಲು ಉಂಡು. ಕಲೆ, ವಿಜ್ನಾನ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಷಯದ ತರಗತಿಲು ನಡಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಖ

ವರ್ಗೊ:ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಲು
ಎಚ್. ನಾಗವೇಣಿ

**ಡಾ.ಎಚ್.ನಾಗವೇಣಿ** ಮೇರ್ ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಸ್ತ ಮಲ್ಲ ಲೇಖಕಿ.ಮೇರ್ ಪುಟ್ಟುದಿನ ಕುಡ್ಲದ ಹೊನ್ನಕಟ್ಟೆಡ್. ಮಾಹಿತಿ ವಿಜ್ಞಾನೊಡ್ ಸ್ನಾತಕೊತ್ತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿನ ಮೇರ್ ಕೋಲ್ಕತ್ತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರ೦ಧಾಲಯದ ಕೇ೦ದ್ರೀಯ ಪರಿರ್ತನೆಡ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊ೦ದ್ ಇತ್ತೆರ್. 'ತಿರುಳು ತೋರಣ, ಕತೆಗಾರ್ತಿ ಗೌರಮ್ಮ, ಸೌರ ವಿಸ್ತಾರ, ಉ೦ದ್ ಮೆರೆನ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಕುಲ್. ಮೆರೆಗ್ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಗೀತಾ ದೇಸಾಯಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ತಿಕ್ದು೦ಡ್. 'ಧಣಿಗಳ ಬೆಳ್ಳಿ ಲೋಟ' ಕಲೆಟ್ 'ಹೊಳೆ' ಒ೦ಜಿ ಪಾತ್ರವಾದ್ ಬೊತ್ತ್ಂಡ್. ಇತ್ತಿನಗುಲ್ ಅಕ್ಲೆನ ಸ್ವಾರ್ಥೊ ಆಮಿಸೊಗ್ ಬಡವೆರೆನ್ ದಾಕ್ಷಿನ್ಯ ಇದ್ಯಾಂತೆ ಬೆನ್ಪಾಯಿನ ರೀತಿ ಅಮಾನುಷವಾತು೦ಡ್.
## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು

ವರ್ಗೊ:ಲೇಖಕೆರ್