open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಟಿ. ಆರ್. ಮಹಾಲಿಂಗಂ

ಟಿ. ಆರ್. ಮಹಾಲಿಂಗಂ (ತಿರುವಿದೈಮರುದುರ್ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಮಹಾಲಿಂಗಂ) ಆರ್ ಮಾತೆರ್ ನ ಮೋಕೆದ **ಮಾಲಿ**    ಪುದರ್ ಪಡೆದಿತ್ತೆರ್.ಮಾಲಿ ಕೊಳಲುವಾದನೊಡ್ ತನ್ನನೇ ಆಯಿನ ಪೊಸ ಪದ್ಧತಿನ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತೊಡು ಪತೊಂದು ಬತ್ತಿತ್ತೆರ್. ಟಿ.ಆರ್.ಮಹಾಲಿಂಗಂ ಆರ್ ತಮಿಳ್ನಾಡ್ ದ ತಿರುವಿದೈಮರುದೂರ್,ತಂಜಾವೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಪುಟಿಯೆರ್. ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಐಯ್ಯರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಪ್ಪೆ ಬ್ರಹಾಡಂಬಲ್. ಅರೆನ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮ ಈಶ್ವರನ ಪರಮ ಬಕುತೆರಾದಿತ್ತೆರ್ ಅಂಚಾದ್ ಮಹಾಲಿಂಗಸ್ವಾಮಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್. ಅರೆನ ಅಕ್ಕನ ಪುದರ್ ದೇವಕಿ. ಜಾಲರ ಗೋಪಾಲ ಐಯ್ಯರ್ ಅರೆನ ಮಾಮನ ಕೈತಲ್ ಸಂಗೀತ ಕಲ್ಪರೆಗ್ ಸೇರಿಯೆರ್.ಐನೇ ವರುಷೊಡ್ ಬೇತೆ ಆಣ್ ಜೊಕುಲೆನ್ ತೂದು,ಅಪ್ಪನ ಸಮ್ಮತಿದ ವಿರೋದವಾದ್ ಕೊಳಲು ವಾದನೊನು ಅಬ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್. ಭೈರವಿ ರಾಗೊಡ್ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆಯೆರ್.

## ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ
ಮಾಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಕೊಳಲುವಾದನದ ಪೊಸ ಶೈಲಿನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.ಅರೆದ್ರ್ ದುಂಬು ಸರಭ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಶೈಲಿ ಪುದರ್ ಪಡೆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಮಾಲಿ ಅರೆಗ್ ಉಸಿರ್ ದ ಮಿತ್ತ್ ಮಸ್ತ್ ಹಿಡಿತ ಪಡೆದಿತ್ತೆರ್. ೪೦ ಸೆಕೆಂಡ್ ಮುಟ ಕೊಳಲು ಊದೊಂದಿತ್ತೆರ್.ಅರೆನ ಉಸಿರ್ ದ ಮಿತ್ತ್ ಹಿಡಿತ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದ್ ಅರೆಗ್ ತಿರ್ತ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಿತ್ತ್ ಸ್ಥಾಯಿಡ್ ಎತ್ತರದ ಧ್ವನಿಟ್ ಕೊಳಲು ಊದರೆಗ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.ಕೊಳಲ್ದ ಮಿತ್ತ್ ದ ಹಿಡಿತೊನು **ಪ್ಯಾರೆಟ್ ಕ್ಲಚ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ರಾಸ್ ಫಿಂಗರ್ ಸ್ಟೈಲ್** ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿಂಡ್.ಮಾಲಿ ಅರೆನ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಡ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಪೂರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊನು ಕೊಳಲ್ದ ಮಿತ್ತ್ ಪತ್ತೊಂದ್ ಬರಿಯರೆಗ್ ಆಪುಂಡ್. ಆಂಡ್.ಡಿಂಡಿಗಲ್, ಎಸ್.ವಿ.ನಟರಾಜನ್,ಟಿ.ಎಸ್.ಶಂಕರನ್, ಎನ್.ರಮಣಿ, ಬಿ.ಎನ್.ಸುರೇಶ್, ಎನ್.ಕೆಸಿ ಅಗಲೆಡ್ದ್ ಮಾಲಿ ಅರೆನ ತಂತ್ರೊಗ್ ಮನ್ನಣೆ ದೊರಕುಂಡ್.ಮಾಲಿ ಅರೆನ ತಂತ್ರ ಬೆದರ್ ದ ಕೊಳಲ್ ಗ್ ಪೊಸ ವಿನ್ಯಾಸೊನು ಪಡೆಯುಂಡು. ಆರ್ ತನ್ನ ಕೊಳಲ್ದ ಸ್ವರ ನಳಿಗೆನ್ ದಪ್ಪ ಮಲ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಐತ ಗುಳಿನ್ ಕಿನ್ಯ ಮಲ್ತೆರ್.ಉಂದೆರ್ದ್ ಸುಮಧುರ ಸ್ವರ ಮೂಡರೆಗ್ ಸಹಾಯ ಆಂಡ್. ಅರೆನ ಕೊಳಲ್ ಡೆ  ಎಣ್ಮನೆ ಗುಳಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಂಜಿ ಗುಳಿ ಕೊಳಲ್ ದ ಮಿತ್ತ್ ದ ಹಿಡಿತೊನು ತೋಜಾವುಂಡ್ ಪಂದ್    ಪ್ರೊ.ಪಿ.ಸಾಂಬಮೂರ್ತಿ ಪಂಡೆರ್.

## ಸಂಗೀತ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇಲೆ
೭ ನೇ ವರುಷೊಡು ೧೯೩೩ ಡ್ ಮೈಲಾಪುರದ ತ್ಯಾಗರಾಜ ಪರ್ಬದಾನಿ ಅರೆನ ಸುರುತ ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿ ನಡೆಯಿಡ್. ಈ ಕಛೇರಿಡ್ ರಡ್ಡ್ ದಿಗ್ಗಜೆರಾಯಿನ ಪಾರೂರು ಸುಂದರಾಮ ಐಯ್ಯರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಸಿರಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಐಯ್ಯರ್ ಭಾಗವಹಿತ್ತೆರ್. ಆರ್ ಮಾಲಿ ಅರೆನ ಸಂಗೀತೊನು ಮೆಚ್ಚಿದ್ ಕಛೇರಿ ಆವೊಂದಿಪ್ಪುನಗನೆ ಸನ್ಮಾನ ಮಲ್ಪರೆಗ್ ಶಾಲು ಪತರೆಗ್ ಪೋಯೆರ್.ಅವ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತೊಗು ಸಿಕಿನ ಮರ್ಯಾದೆ.ಸಂಗೀತ ದಿಗ್ಗಜೆರ್ ನ ಒಡನಾಟ ಬಾರಿ ಬೇಗನೆ ಪಡೆಯೆರ್.ವಂತೆ ಸಮಯೊಡೆ ಚೌಡಯ್ಯ,ಪಾಪಾ ವೆಂಕಟರಾಯ್ಯ,ಕುಂಭಕೋಣಂ ಅಝಗೀಯಾನಂಬಿ ಪಿಲೈ ಬುಕ್ಕೊ ತಂಜಾವೂರುದ ವೈದ್ಯನಾಥ ಐಯ್ಯರ್ ಒಟ್ಟುಗ್ ಒಡನಾಟ ಬುಲೆಯಿಂಡ್.ಮಾಲಿ ಆರ್ ಪಾಲಘಟ ಮಣಿ ಐಯ್ಯರ್  ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಲಾನಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಪಿಳೈ ಅಗಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಕೆಲಸನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಪಾಲಘಟ ಮಣಿ ಐಯ್ಯರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾಲಿ ಅರೆನ ಜುಗಲ್ ಬಂದಿ ಪುದರ್ ಪಡೆಯ್ಂಡ್.
ಮಾಲಿ ಪನ್ನೊಂದಿತ್ತೆರ್ಗೆ, ಆರ್ ಕೊಳಲು ಉರ್ಪರೆಗ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್ ದ್ ಐನೇ ನಿಮಿಷೊಗು ದೇವೆರೆನ್ ತೂವೊಂದಿತ್ತೆರ್ಗೆ. ದೇವೆರೆನ್ ತೂಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಗೀತೊನು ಮುಂದುವರೆಸುನು ವ್ಯರ್ಥ ಪಂದ್ ಎನ್ನೊಂದಿತ್ತೆರ್.ಮಾಲಿ ತನ್ನ ಜೊತೆದ ವಾದಕೆರೆನ್ ಕಷ್ಟದ ತಾಳನು ನುಡಿಸಾವರೆಗ್ ಉತ್ತೇಜನ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್.

## ಮಾನಾದಿಲು
ಮಾಲಿ ಅರೆಗ್ ಕೆಲವ್ ಸಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗ್ ಪುದರ್ ಪಾಡ್ದ್ ಇತ್ತೆರ್.ಪುದರ್ ಪಾಡ್ದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಆಂಡ ಮಾಲಿ ಪುಗರಿಕೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಇನಾಮುದ ಆಸೆಡ್ ಇತ್ತ್ ಜೆರ್. ೧೯೮೬ ಜನವರಿಡ್ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊರಿಯೆರ್.ಆಂಡ ಅವೆನ್ ತಿರಸ್ಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್.

## ತೀರ್ ಪೋಯಿನೆ
೧೯೫೫ ಗ್ ಬೆಂಗಳೂರುಗ್ ಬತ್ತೆರ್. ೧೯೫೮ ಗ್ ಏಕಾಂತೊಗ್ ಪೋದು ಕೊಳಲುವಾದನನು ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೯೮೬ ಗ್ ಅಮೇರಿಕಾದ್ರ್ ಭಾರತಗ್ ಬತ್ತೆರ್. ೧೯೮೬ ಗ್ ೫೯ ನೇ ವರುಷೊಡ್ ತೀರಿಯೆರ್. ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತನ್ ಕೊಳಲುವಾದನದ ಮುಖೇನ ಅಚ್ಚಳಿಯಂದಿನ ನೆನಪುದೊಟ್ಟುಗ್ ಮರೆಯಾಯೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಕೊಳಲುವಾದಕೆರ್
ಭಾನು ಜಹಾ೦ಗೀರ್ ಕೊಯಜಿ

**ಭಾನು ಜಹಾ೦ಗೀರ್ ಕೊಯಜಿ** ಭಾರತದ ವೈದ್ಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜನಸ೦ಖ್ಯೆನ್ ತಡೆಕಟ್ಟುನ, ಕುಟು೦ಬ ಇಲಾಖೆಡ್ ತೊಡಗ್ದ್ ಇತ್ತೆರ್.ಆರ್ ಕಿ೦ಗ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಮಾರಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಪುಣೆದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದಿತ್ತೆರ್. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಡ್ ಸಮಾಜಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆರ್ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮನು ಶುರು ಮಲ್ತೆರ್.ವಿದೇಶ ಬುಕ್ಕೊ ಕೇ೦ದ್ರ ಸರಕಾರಗ್ ಸಲಹೆ ಕೊರೊನ್ದಿತ್ತೆರ್.

## ಜನನ
ಸೆಪ್ಟೆ೦ಬರ್ ೦೭ ೧೯೧೭ರ೦ದು ಪುಟ್ಟುತೆರ್.
.
## ಮರಣ
ಜುಲೈ ೧೫ ೨೦೦೪ ರ೦ದು ತೀರಿಯೆರ್.

## ಬಾಲ್ಯ
ಭಾನು ಪೆಸ್ಟೊನ್ ಜಿ ಕಪಾಡಿಯ ಆರ್ ಸೆಪ್ಟೆ೦ಬರ್ ಏಳ್ ೧೯೧೭ ಮು೦ಬೈನ ಪಾರ್ಸಿ ಕುಟು೦ಬೊಡು ಪುಟಿಯೆರ್.

## ಕಲಿಕೆ
ಭಾನು ಅಜ್ಜ ಅಜ್ಜಿನ ಇಲ್ಲಡ್ ಇಪ್ಪನಗ ಸೈ೦ಟ್ ವಿನ್ಸೆ೦ಟ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಡ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಪಾಸತಿನ ಸುರುತ ಪೊನ್ನು ಮಗಲಾಯೆರ್.ಸೈ೦ಟ್ ಕ್ಶೇವಿಯರ್ ಕಾಲೇಜುಡ್ ಪೂರ್ವ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಲ್ತ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗ್ರಾ೦ಟ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜುಡ್ ಎ೦.ಡಿ ಪದವಿನ್ ಪಡೆಯೆರ್.ಡಾ.ವಿ.ಎನ್.ಶಿರೋಡ್ಕರ್ ಜೊತೆ ಸ್ತ್ರೀ ರೋಗ ತಜ್ನೆ ಆವರೆಗ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯೆರ್.೧೯೪೩ ಡ್ ಪುಣೆಡ್ ವೈದ್ಯ ವ್ರತ್ತಿನ್ ಡಾ.ಎಡುಜಿ ಕೊಯಾಜಿನೊಟ್ಟುಗ್ ಶುರು ಮಲ್ತೆರ್.

## ಮದಿಮೆ
೧೯೩೭ ಡ್ ಭಾನು ಮಹಬಲೇಶ್ವರಗ್ ಪೊದಿತ್ತಿನಗ ಅರೆನ ಭಾವಿ ಪತಿ ಜಹಾ೦ಗೀರ್ ಕೊಯಾಜಿ ಅರೆನ್ ತನ್ನಸಹೋದರಗ್ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತೆರ್. ಭಾನು ಬುಕ್ಕೊ ಜಹಾ೦ಗೀರ್ ೧೯೪೧ ಫ಼ೆಬ್ರವರಿ ೨೪ ದಾನಿ ಮದ್ಮೆ ಆಯೆರ್.೧೯೪೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೦೭ ತ ದಿನ ಕಡೀರ ಆನ್ ಬಾಲೆ ಕುರುಸ್ ನ್ ಪಡೆಯೆರ್.೧೯೪೩ ಡ್ ಪುಣೆಡ್ ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟಾದ್ ಅಲ್ಪನೆ ಜೀವನ ನಡೆಪಾಯೆರ್.

## ಆಸಕ್ತಿ
ಭಾನೂ,ಬರವಣಿಗೆದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಪಡೆದಿತ್ತೆರ್. ಆರ್ ಸಕಲ ಗ್ರೂಫ಼್ ಆಫ಼್ ನ್ಯೂಸ್ ಪೇಪರ್ಡ್ ೩೨ ವರುಷ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದಿತ್ತೆರ್.೧೯೯೪ ನೇ ವರುಷ ಪುಣೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಬುಕ್ಕೊ ಎಸ್.ಎನ್.ಡಿ.ಟಿ.ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಗೌರವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪದವಿನ್ ಪಡೆಯೆರ್.
ಭಾನೂ ಆರ್ ವಿದೇಶಿ-ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸ೦ಗೀತೊನ್ ಜೀಸಸ್ ಮೇರಿ ಕಾನ್ವೆ೦ಟ್ ಡ್ ಇಪ್ಪನಗ ಕಲ್ತೆರ್.ಲ೦ಡನ್ ದ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಸ೦ಗೀತ ಕಾಲೇಜುಡ್ ಪಿಯಾನೂ ಬಾರಿಸುನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೊರ್ದಿತ್ತೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಬಲ್ಯಾಯೆ

ಬಲ್ಮೆ ಪನಿಯರ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ತುಳುವ ಜನಾಂಗೊ. ಮುಕುಲೆನ್ ಕನಿಯಂದ್‌ಲ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
## ಸಬ್ದೊ
ಬಲ್ಮೆ ಪನ್ಪಿನಯನ್ ಬಲ್ಯಾಯೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. 
## ತುಳು ಪಾಡ್ದನೊಲೆಡ್
*ಕಲ್ಕುಡ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ಸಂದಿಡು, *ಕಾರ್ಳದ ಪೆಂಟೆಗ್ ಬರ್ಪೆರ್,ಕಡೆ ಪೆಂಟೆಗ್ ಕಲ್ಲ್ ಪಾಡ್ಯೆರ್,ಕೊಡಿ ಪೆಂಟೆಗ್ ಕೊಳ್ಳಿ ಕೊರ್ಯೆರ್,ಕಾರ್ಲದ ಪೆಂಟೆನ್ ಪೊತ್ತಾಯೆರ್,ಪಟ್ಟದಾನೆನ್ ಮರ್ಲ್ ಮಗ್ಗಿನ ಮಂತಳ್* ಇಂಚನೆ ಸಂದಿ ದುಂಬು ಪೊನಾಗ, ಅಪಗ ಕಾರ್ಳದ ಬೈರರಸೆ *ಉಂದು, ದಾನೆ ಸೊಗ ಮಾಯ ಪನ್ಪೆರ್,ಬಲ್ಯಾಯ ಬಲ್ಮನಡ್ ಕೆನೊಡು ಪನ್ಪೆರ್" ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಲ್ಯಾಯೆರ್ ಬತ್ತುದ್ ಕಲ್ಕುಡ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವೊಲೆನ ಕಾರ್ನಿಕದ ವಿಚಾರನು ಪನ್ಪೆರ್.*
*ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ ಸಂಧಿಡ್, *ಮುಟ್ಟಿ ಬೀರ ಬಲ್ಯಾಯೆರ್ ಬತ್ತೆರ್ "ಓ.. ಬಲ್ಲಾಲರೆ ಈರೆನ ಕಣನ್ ಎಂಕ್ ಪತ್ಯರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಣಿಯರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂಡೆರ್. ಕವಡೆ ಪಾಡಿಯೆರ್ ಕಂಟ ಪತ್ತಿಯೆರ್ ಬೋಂಟೆ ಬರವುದ ದಂಡ್ ದಲ್ಯದ ಕನ ಬುಡ್ಪಯೆರ್*
*ಕನಪಾಡಿತ್ತಾಯನ ಸಂದಿಡ್, *ಕುಂಬಳದ ಚಾವಡಿಡ್ ಬಲ್ಯಾಯ ಬಲ್ಮೆ ದೀಯೆರ್*
*ಜಾವದೆನ ಸಂದಿಡು *ಟ್ಟಮಾರ್ ಜನನಗ್ ಪೊಗ್ಯಲ್, ಪಶುಟ್ ಪಾರ ಪಾಡ್ಯಲ್,ಮಾನ್ಯಡ ದುರ್ಬುಲ ಯೆನ್ಯೊಲು, ಅತ್ ಪೊರ್ತುಗ್ ಬಲ್ಯಾಯನ್ ಲೆಪ್ಪಾದೆರ್, ಕರಿಯ ಕೆತ್ತೊದಿನ ಮನೆಟ್ಟ್, ಬೊಳ್ಳಿದ ಇಡೆ ಸಾರ್ಯಗ್ ಗುರ್ಯೆರ್,ಪುಂದಪ ಕೌಳಿಗೆ ತಟ್ಟೆರ್* ಈ ರೀತಿ ಬಲ್ಯಾಯೆರ್ ಮಂತ್ರ ಜಾವದೆ ಕಟ್ಟೆಮಾರ್ ಜನನಗ್  ಪೊಗ್ಗಿನೆನ್ ಪನ್ಪೆರ್.
*ಕುಪ್ಪೆಟ್ಟು ಪಂಜುರ್ಲಿನ ಸಂದಿಡ್,"ದೈವ ಕುಪ್ಪೆಟ್ಟ್ ಬರ್ಕೆಗ್ ಪೊಣ್ಣ ಸಂಸಾರದ ಬೆರಿ ಪಾತೊಂದು ಪೊಯನ,ಅಜಿ ಮೂಜಿ ದಿನೊಟ್ಟ್ ಪಶುಕ್ಕ್ ಪಾರ ಪಾಡ್ಯೆನ,ಮಾನ್ಯಗ್ ದುರ್ಬಿಲೆ ಮಲ್ತೆನ, ಬಲ್ಯಾಯ ಕೊಟ್ಯಡ್ ಬಲಿಮೆ ಕೆಂಡೆರುಗೆ" ಬಲ್ಯಾಯೆರ್ ಕೊರಗ ಬೈದೆರೆಡ ಪಂಜುರ್ಲಿ ಪೊಣ್ಣ ಬೆರಿಯೆ ಬತ್ತುನ ವಿಚಾರನು ತೆರಿಪವೆರ್.
*ಜಾರಂದಯನ ಸಂದಿಡು,*ಅ ಪೊರ್ತುಗ್ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪರಿಗೆಡ್, ಜಟ್ಟಿ ಬೈದ್ಯನ ಮೈತ ಕಟ್ಟುದ ಪೊರ್ಲು ಪೊನಿಕೆನ್ ತೂಯಿನ ಅರಸಬ್ಬೆಲೆಗ್ ಮೈಟ್ ತೂತ ಪೊಕ್ಕೆ ಲಕ್ಕ್ಂಡೆ,ಉಂದು ದಾನೆ ಕಲಾಮತಿಂದ್ ಬಲ್ಯಾಯನ ನೋಟ,ನಿಮಿತ್ತೊಡು ಬಲ್ಮೆ ದೀನಾಗ ತೊಜುಂಡು ಬೂಡುಗ್ ಧರ್ಮ ದೈವ ಜಾರಂದಯೆ ಬೈದ್ಯನ ರೂಪೊಡು ಬತ್ತೆ.*
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಜಾತಿಲೂ
ಕುಟ್ಟಿ ಪೂಜೆ

ಪೊಸ ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟ್‌‌ನ ಆಚಾರಿ ಇಲ್ಲ್‌ನ್ ಇಲ್ಲತ ಯಜಮಾನಗ್ ಬುಡುತ್ ಕೊರ್‌ಪುನ ಒಂಜಿ ನೆತ್ತೆರ್ ಪರಿಪಪುನ ಕಿರಿಯೆಗ್ ಕುಟ್ಟಿ/ಕುತ್ತಿ ಪೂಜೆ ಪಂದ್‍ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆನ್ನ್ ಕುತ್ತಿ ಪೂಜೆಂದ್‍ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಕ್ರಿಯೆ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊನೇ ಇಲ್ಲ್ ಒಕ್ಕೆಲ್‍ದ ಒರಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಕುಲು ಅಪುಂಡು. ಉಂದು ಮರರ್ದ್ ಮಾಂತಿನ ಸೊತ್ತುಲೆನ್ ಬುಡುತ್ ಕೊರ್ನಗಾ ಮನ್ಪುನ ಕಿರಿಯೊ ವಿಧಿಕುಲು. ಅಯಿನೆತ್ತವರ ಪಡವು ಕಟ್ಟ್‌ತ್ ಕಡಲ್‌ಗ್ ದಪ್ಪುನಗಲ ಮನ್ಪುವೆರ್.

## ಅರ್ತೊ
ಕುಟ್ಟಿ, ಕುತ್ತಿ ಪಂಡ ಮರ, ಮಾಡ್‌ಗ್ ಪಾಡುನ ಮರ.

## ಕುಟ್ಟಿ ಪಾಡುನೆ
ಬಲ್ಮೆದಕುಲೆಡ ಎಡ್ಡೆ ದಿನ ತೂದ್, ಎಡ್ಡೆ ಆಯ ತೂದು ಮಲ್ಪುನ ಮೂರ್ತೊ. ಕುಟ್ಟಿ ಪಂಡ ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟುನೆಕ್ ದುಂಬು ಅಯದ ಪಾಯದ ಮಣ್ಣ್ ಕಡ್ತ್‌ದ್, ಪಂಚಾಂಗದ ಬೇಲೆಗ್, ಬಲ್ಲ್ ಕಟ್ಯರ ನಾಲ್ ಸುತ್ತು ಪೆಲತ ಮರತ ಗೂಂಟೊ(ಮುಹೂರ್ತ ಶಂಕು) ಪಾಡುನೆ.

## ನಂಬೊಲಿಕೆ
ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟುದ್ ಪೊಸ ಇಲ್ಲ್‌ಗ್ ನನ ದುಂಬುಗ್ ಈ ಇಲ್ಲ್‌ಡ್ ದೋಷ, ನೆತ್ತೆರ್ ಬುರಿಯರ ಬಲ್ಲಿ, ದಾಲ ಅನಿಷ್ಟಲು ಬರಿಯರ ಬಲ್ಲಿ ಪಂಡುದ್ ರಕ್ತ ಬಿಂದು ಅಹುತಿ ಬಲಿ ಕೊರ್ಪೆರ್.

## ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು
ಕುಟ್ಟಿ ಪೂಜೆನ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಕಡೆಟ್ ಇಲ್ಲ್ ಒಕ್ಕೆಲ್ದ ದುಂಬುನನಿ , ಇಲ್ಲ್ ಒಕ್ಕೆಲ್‌‌ದ ಮೂಜಿ ದಿನ, ಐನ್ ದಿನ, ದುಂಬು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಪೊರ್ತು ಕಂತುನಾಗ ನಡಪುಂಡು. ಕುಟ್ಟಿ ಪೂಜೆಗ್ ಮೆಸ್ತ್ರಿ, ಅಚಾರಿ, ಬುಕ್ಕೊ ಇಲ್ಲದ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತ್‌ನ ಮಾಂತೆರ್ಲ ಇಪ್ಪುವೆರ್.

## ಕ್ರಮೊ
ಇಲ್ಲ್‌ದ ಉಲಾಯಿ ಚಾವಡಿಡ್ ಒಂಜಿ ಮಣೆಟ್ ಸುತ್ಯೆ ದೀದ್. ಬಜಿಲ್ ಬೆಲ್ಲದ ತಾರಯಿದ ಕಜ್ಜಯ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬಳಸ್‍ದ್ ಪೊರಿ ಬಜಿಲ್ ತಾರಯಿದ ಪನಿಯಾರ ಬಳಸುವೆರ್ . ದೂಪ, ದೀಪ, ಬೊಂಡ, ದೀದ್ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾನ್ಪುವೆರ್. ಪಿದಾಯಿ ಇಲ್ಲದ ನಾಲ್ ಮುಡ್ಯೆಟ್ ಕೊಲ್ತಿರಿ ಪೊತ್ತಪೆರ್. ಬಜಿಲ್, ಪೊರಿ‌, ಬೊಳಂತರಿ, ವುರ್ಪೆಲರಿನ್ ಕೊಡಿ ಇರೆಟ್ಟ್ ಬಳಸುವೆರ್. ಪಾಲೆದ ಚಿಲ್ಲಿಡ್ ಕುರ್ದಿ ನೀರ್ ದೀದ್, ಬೊಂಡ, ಕಲಿ ದೀದ್, ಕೊಲ್ತಿರಿ ಪೊತ್ತವೆರ್. ಇಲ್ಲ್‌ದ ಎದುರ್ ಮೂಜಿ ಇರೆಕ್ಕ್ ಒರಿನ ಪೊರಿ ಬಜಿಲ್ ಬಳಸುವೆರ್. ನೆಟ್ಟಿತ್ತಿ ಬೊಲಂತರಿನ್ ಅಚಾರಿಗ್ ಕೊರುತ್, ಉರ್ಪೆಲರಿನ್ ಮೇಸ್ತ್ರಿಗ್ ಕೊರುಪೆರ್. ಒರಿನ ಪೊರಿ ಬಜಿಲನ್ ಅವುಲ್ ಇತ್ತಿನಕುಲೆಡ ಪಟ್ಟುವೆರ್.  ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಇಲ್ಲ್‌ದ ನಾಲ್ ಕೊಡಿಗ್ ತಾರಯಿ ಬೊಟ್ಟೊಂದು ಇಲ್ಲಡೆಗ್ ಸಂಭಂದೊ ಪಟ್ಟಿನಕುಲು ಪಾಂತ ತಾರಾಯಿನ್ ಪತೊಂದ್ ಮುಟ್ಟವೊಂತು ಇಲ್ಲಡೆಗ್ ಬಲಿ ಬರುಪೆರ್. ಕಟೆಕ್ಕ್ ಕಲ್ಲ್ ಅಕುವೆರ್. ಕಡೆತ ತಾರಯಿನ್ ಇಲ್ಲದ ಯಾಜಮಾನೆ ಇಲ್ಲದ ಎದುರು ಅಕುವೆರ್. ಕೆಲವೊಂಜಿ ಕಡೆಟ್ ಕರ್ ಕುಂಬುಡಲಾ ಕಡ್ಪುಪುವೆರ್. ಇಲ್ಲದ ಬೆಲೆ ಮಲ್ತ್‌ನ ಅಚಾರಿ ತನ್ನ ಉಳಿಟ್ಟ್ ಎದುರು ಬಳಸುನ ಪೊರಿ ಬಜಿಲ್‍ದ ಮೇಲ್‍ಗ್ ಕೊರಿದ ತರೆ ಕೊಯಿದ್ ಬಿಂದ್ ಕೊರ್ದು, ನಾಲ್ ಕೊಡಿದ ಇರೆಕುಲಾ ಬಿಂದು ಮುಟ್ಟವೆರ್. ಮೆಸ್ತ್ರೀ  ತನ್ನ ಮಡುಟ್ ಕೋರಿನ್ ಕಡ್‌ಪುವೆ. ಅವು ಪೂರ  ಬಿಂದು ರಕ್ತ ಬಿಂದು ಕೊರಿನ ಬಲಿನ್ ಮಡಲ್‌ದ ತೂಟೆ ಪೊತ್ತದ್ ಯೆರ್ಲಾ ಪೊವಂದಿ ಮೂಜಿ ಸಾದಿ ಕೂಡುನ ಜಾಗ್‌‍ಡ್ ಕೊನದ್ ದೀದ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಇ ಬಲಿ ಕಾಡ್‌ತ್ ಕನತಿನ ಪೊಸ ಮರ ಬುಕ್ಕ ಪೊಸ ಕಲ್ಲ್ ಗಳಸಿಪ್ಪಿನೆತ್ತವರ ಅಯಿನೊಟ್ಟುಗು ಬತ್ತಿನ ದುಷ್ಟ ಪೀಡೆ ಪಿಸಾಚಿನ ಉಪದ್ರ ತಡೆವರಾಗಾದ್ ಮಾನ್ಪುವೆರ್. ಕಡೆಟ್ ಇಲ್ಲದ ಯಜಮಾನೆ ಬಾಕಿ ಇತ್ತಿ ಪಣವುನ್ ಆಚಾರಿಗ್ ಮೇಸ್ತ್ರಿಗ್ ಕೊರುಪೆರ್.

## ಸೇಜ ಬುಕ್ಕೊ ದಾನೊ
ಕುಟ್ಟಿ ಪೂಜೆಡ್ ಅಚಾರಿಲೆಗ್, ಮೆಸ್ತ್ರೀನಕುಲೆಗ್, ಇಲ್ಲ್‌ತ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತ್‌ನ ಸಮಸ್ತರೆಗ್ ಕುಂಟು, ಕರ ಬಿಸಲೆ, ಪಣವು, ಬಂಗಾರ್ ಕೊರ್ಪೇರ್.

## ಪಾಡ್ದನೊ
ಕುಟ್ಟಿ ಪೂಜೆತ ಬಗ್ಗೆ ಬಬ್ಬರ್ಯ ಪಾಡ್ದನೊಲೆಟ್ ತೆರಿದ್ ಬರುಪುಂಡು. ಸಾಂತಿ ಮರ ಕಡುತ್‌ತ್ ಪಡವು ಮಾನ್ತ್‌ತ್ ಮಾನ್ಪುನಗ ತಪ್ಪು ಕಾಣಿಕೆ ಪನ್ಪಿ ನೆಲೆಟ್ ಕುಟ್ಟಿ ಪೂಜೆನ್ ಬಬ್ಬರ್ಯೆ ಮಾನ್ಪುವೆ.

**ಪಡವುಗು ಕುತ್ತಿಪೂಜೆ ಆನ್ಗೆಯೆ ಮಗಿರಿ ಮನಲ ದಿನೊಟುಯೇ*.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಬಾಸೆ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಪದೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ಅಡೆಮೀನ್

**ಅಡೆಮೀನ್** ಪನ್ಪುನ ಕಡಲ್‍ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಮೀನ್, ಉಪ್ಪುದ ಮೀನ್. ಉಪ್ಪುದ ಮೀನ್ ಏರ್ತೆದ ಸಮಯೊಡು ಚೀಪೆ ನೀರ್‍ಗ್ ಪೋಪೊ. ಆಂಡ ಚೀಪೆ ನೀರ್‍ದ ಮೀನ್ ಉಪ್ಪು ನೀರ್‌ಗ್ ಪೋಂಡ ಹೆಚ್ಚ ಸಮಯೊ ಬದ್‍ಕುಜೊ. ಕೆಲವು ಮೀನ್‍ಲು ಚೀಪೆ ನೀರ್‌ಡ್‍ಲಾ, ಉಪ್ಪು ನೀರ್‌ಡ್‍ಲಾ ಉಪ್ಪುವೊ. ಮೀನ್‍ಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಿಧೊ ಉಂಡು.ಕಡಲ್‌ದ ಮೀನ್ ಸುದೆ ಕೆದುಕುಲೆಡ್ ಬದುಕುಜ. ಅಡೆ ಮೀನ್ ಕಡಲ್‍ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಮೀನ್. ಉಂದೆನ್ ಕಜಿಪ್ಪು, ಕಾಯಿನೆ, ಉನುಂಗದ್ ಚಟ್ನಿ ಮಲ್ಪುನೆ, ಸುಟು ಪಾಡ್‍ದ್ ಗಮಜಿದೊಟ್ಟುಗು ತಿನ್ಪೆರ್. ಬಾರಿ ರುಚಿತ್ತ ಮೀನ್ ಅಡೆಮೀನ್.

## ಮೀನ್‍ಲೆದ ಬಗೆಕುಲು
* ಕಡಲ್‍ದ ಮೀನ್
* ಸುದೆತ ಮೀನ್
* ತೋಡುದ ಮೀನ್
* ಕೆದುತ್ತ ಮೀನ್
* ಗುವೆಲ್‍ದ ಮೀನ್
* ಕಂಡೊದ ಮೀನ್
* ಅಕ್ವೇರಿಯಂದ ಮೀನ್ನವು ಮೀನ್ ಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಜಾತಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಅರಿಪೊಡಿ

**ಅರಿಪೊಡಿ** ಪಂಡ್ಂಡ ಅರಿನ್ ಪೊರ್ಲುಡೆ ಪೊದ್‍ತ್‍ದ್ ಬೀಸುನ ಕಲ್ಲ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಿಕ್ಸಿಗ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಪೊಡಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಅಯಿಕ್ಕ್ ತಾರಾಯಿ, ಬೆಲ್ಲ, ಏಲಕ್ಕಿ, ನೈಯಿ ಪಾಡ್‍ದ್ ತಿನಿಯೆರೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ್ತ ತಿಂಡಿ.
ಅರಿಟ್ ಪಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಬೊಹೈಡ್ರೇಟ್ ಜಾಸ್ತಿ. ಪ್ರೋಟೀನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಎಣ್ಣೆದ ಅಂಶ ಬಾರಿ ಕಮ್ಮಿ. ಮಾಸೊ, ಎಣ್ಣೆ, ಬೆಂಜನೊ, ಸೆರುಂಡ ಪೊರ್ಲುದ ನುಪ್ಪು ತೆನಸ್ ಅಪುಂಡು. ಅರಿತ್ತ್ ಚಕ್ಕುಲಿ, ದೋಸೆ, ಇಡ್ಲಿ, ರೊಟ್ಟಿ, ಹಪ್ಪಲೊ, ಸಂಡಿಗೆ ಮಾತ ಅರಿ/ಅರಿತ್ತ ಪೊಡಿಟ್ಟ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಚಿತ್ರಾನ್ನ, ಪುಳಿಯೊಗರೆ, ಪೊಂಗಲ್, ಉಪ್ಪುಕರಿ ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಮಾತಾ ಅರಿನ್ ಸೀದಾ ಗಲಸುವೆರ್
ಪೆತ್ತಲೆಗ್ ಅರಿನ್ ದೆಕ್ಕ್ನ ಅರ್ಕಂಜಿನ್, ಅರಿನ್ ಬೊದ್‌‍ಲೆರೆ ಪಾಡ್ನ ನೀರ್ ನ್ ಪರಿಯೆರೆ ಕೊರ್ಪೆರ್.

## ಅರಿ
ಅರಿ ಪಂಡ ನರಮಾನಿ ಒನಸ್‌ಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಬಾರಿ ಮುಖ್ಯ ತೆನಸ್. ನೆಕ್ಕ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಅಕ್ಕಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಡ್ ನೆಕ್ಕ್ ರೈಸ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಅರಿತ್ತ ಬುಳೆ ಪ್ರಧಾನವಾಯಿನ ಬುಳೆ. ರೈತೆ ದೇಸೊದ ಬೆರಿಮುಳ್ಳು ಪನ್ಪುನ ಪಾತೆರೊ ಪ್ರಚಲಿತೊಡು ಉಪ್ಪುವು ನಂಕ್ ತೆರಿದುಂಡು. ಕಂಡೊನು ದತ್ರ್ ದ್,ಬಿತ್ತ್ ದ್ ಬುಲೆ ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿನ್ ಕೊಯಿದ್, ಬಾರ್ ಬೈ ಬೇತೆ ಮಲ್ತ್ ದ್, ಬಾರ್ ನ್ ಬೆಯಿಪಾದ್,  ಉನುಗಾದ್, ಮಿಲ್ಲ್ ದ್ ಅರಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಆ ಅರಿನ್ ಪೊಡಿ ಮಾಲ್ಪದ್ ಬೊಡಾಪುನೈಕ್ ಗಲಸೊನುವೆರ್.

## ಅರಿತ್ತ ಪೊಡಿ
ಅರಿತ್ತ ಪೊಡಿನ್ ಕೆಲವು ಪರ್ಬದಪಕ ತಿನಿಯರೆ ಬೋಡಾದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬೂಮಿ ಅಪ್ಪೆನ ಪರ್ಬ ಕೆಡ್ಡಸೊದಪಗ ಅರಿಪೊಡಿತ್ತ ಉಂಡೆ, ಅರಿಪೊಡಿ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು.ಅರಿತ್ತ ಪೊಡಿನ್ ದುಂಬು ಪೊದ್‍ತ್‍ದ್ ಬೀಸ್‍ದ್ ಪುಡಿ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.ಅಂಡ ಇತ್ತೆ ಮಿಲ್ಲ್ ಡೇ ಪೊಡಿಯಾದ್ ಪ್ಯಾಕೆಟಾದ್ ನಂಕ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು.ಅಂಚ ತಿಕ್ಕುನ ಪೊಡಿ ನಮ ಇಲ್ಲಲ್ ಪೊದ್‍ತ್‍ದ್ ಬೀಸ್‍ದ್ ಮಲ್ಪುನ ಅರಿತ್ತ ಪೊಡಿತ್ತಲೆಕೊ ರುಚಿ ಅತ್ತ್.

## ಗಲಸುನೆ
* ತಿನಿಯೆರೆ
* ಮೀನ್ ಕಾಯಿಪುನಗ
* ಕೋರಿ ಕಾಯಿಪುನಗ
* ರಂಗೋಲಿ ಪಾಡ್‍ನಗ
* ಕೆಲವು ಪೂಜೆದ ಪೊರ್ತುಡು

## ಗಾದೆಲು
* ಅರಿ ತಿನ್ಪುನಾಯೆ ಪೋಯೆಂಡ ಬಾರ್ ತಿನ್ಪುನಾಯೆ ಬರ್ವೆ
* ಅರಿ ಕುಂದ್ಯರಲ ಬಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕನ ಬಾಲೆಲು ಬರೆಲ್ಯರ ಬಲ್ಲಿ
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ಅಂಜಲ್

thumb|ಅಂಜಲ್
**ಅಂಜಲ್** ಮೀನ್ ಸಮುದ್ರದ ಒಂಜಿ ಜಾತಿತ ಮೀನ್. ಉಂದೆನ್ Spanish mackere  ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್, ಮಾಂತೆರೆ ಬಾಸೆಟ್ Seer fish ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಅಂಜಲ್
ನೀರ್‌ದ ಮಿತ್ತ್ ಮೀನ್‍ನ್ ಪಾಡ್‍ಂಡ ಮೀನ್‍ಲ್ ಸೈಪುಂಡು. ಅಂಜಲ್ ಮೀನ್ ಇಲ್ಲಲ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಂಡೊಲೆಡ್ ಸಾಂಕುನ ಕ್ರಮೊ ಇಜ್ಜಿ. ಮೀನ್ ಅಂಚಿ ಇಂಚಿ ಪೋಪಿನೇನೆ ಒಂತೆ ಪೊರ್ತ್ ತುವೊಂದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ ಮನಸ್‍ಗ್ ಶಾಂತಿ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ನಮಡ ಇತ್ತಿನ ಕೋಪಲ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು. ಮೀನ್ ಪನ್ಪಿ ಪದೊಕ್ಕು ಅರ್ತೊ ಪಂಡ ಬಿರೆಲ್‍ ರ್ದ್ ಕೂಡ್‍ನ ಅವಯವೊಲು ಇಜ್ಜಂದೆ ಮಾತ ಕಿವಿರುಲೆನ್ ಹೊಂದ್‍ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಲವಾಸಿಲ್, ತರೆಬುರುಡೆ ಉಪ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಪಡೆವೊಂದಿನ ಪ್ಯಾರಫ಼ೈಲೆಟಿಕ್ ಜೀವಿಲೆನ ಗುಂಪುದ ಓವ್ವೇ ಸದಸ್ಯನ್ ಮೀನ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನೊಡು ಜೀವಂತವಾಯಿನ ಹ್ಯಾಗ್‍ಫಿಶ್, ಲ್ಯಾಂಪ್ರೀಲು ಬುಕ್ಕೊ ಮೃದ್ವಸ್ಥಿ ಹೊಂದ್‍ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಎಲುಕುಲೆನ್ ಹೊಂದ್‍ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಮೀನ್, ಒಟ್ಟುಗೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಿರ್ನಾಮವಾಯಿನ ಸಂಬಂಧಿತ ಗುಂಪುಲೆನ್ ಒಳಗೊಂಡ್‍ದುಂಡು. ಬಹುತೇಕ ಮೀನ್‍ಲು ಸುತ್ತಲ್‍ದ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಬದಲಾಯಿನಂಚ ತಮ್ಮ ದೇಹದ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಬದಲಾಪುನೆಕ್ ಅನುವು ಮಲ್ತ್ ದ್ ಕೊರ್ಪುನ ಶೀತರಕ್ತದ ಜೀವಿಲು, ಆಂಡ ಮಲ್ಲ ಸಕ್ರಿಯ ಈಜುಗಾರೆ ಮೀನ್‍ಲೆನ ಪೈಕಿ ಬೊಲ್ದು ಶಾರ್ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಟ್ಯೂನಾದಂಚಿನ ಕೆಲವು ಮೀನ್ ಲ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಂತರಿಕ ಉಷ್ಣಾಂಶೊನುಲಾ ತಡೆವುನ ಶಕ್ತಿನ್ ಪಡೆವೊಂದ.

## ಅಂಜಲ್‍ದ ಗುಣೊ
ಅಂಜಲ್ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಜಾತಿದ ಮೀನ್. ಉಂದೆನ್ ಮೀನ್ ತಿನ್ಪುನ ಜನಕುಲು ಬಾರಿ ಮೋಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಂಜಲ್ ಮೀನ್‍ಗ್ ಕ್ರಯಲಾ ಬಾರಿ ಜಾಸ್ತಿ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಮೀನ್ ಒಂಜೆರ್ದ್ ೧೦-೧೫ ಕಿಲೊ ಮುಟ್ಟಲಾ ತೂಕುಂಡು.

## ಅಂಜಲ್‍ನ್ ಕಜಿಪ್ಪು ಮಲ್ಲಪುನ ಕ್ರಮೊ
ಅಂಜಲ್ ಬಾರಿ ರುಚಿತ್ತ ಮೀನ್. ಉಂದೆಕ್ ಗಿರಾಕಿಲು ಜಾಸ್ತಿ. ಅಂಚನೆ ಕ್ರಯೊಲಾ ಜಾಸ್ತಿ.
* ರವೆ ಪಾಡ್‍ದ್ ಕಾಯಿಪುವೆರ್
* ಗಸಿ ಮಲ್ಪುವರ್
* ರೆಸೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್
* ತವ ಫ್ರೈ ಮಲ್ಪುವೆರ್
* ನೆಕೆಡ್ ಫ್ರೈ ಮಲ್ಪುವೆರ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮೀನ್‌ಲು
ಅಳೆ

**ಅಳೆ/ಅಲೆ** ಪಂಡ ಪೇರ್‌ಗ್ ಪೆರ್ಪು ಪಾಡ್ದ್‌ ಆನಗ ಅವು ಕೊಜಪು ಅಪುಂಡು. ಆ ಕೊಜಪುಗು ಮಂತ್ ಪಾಡ್ದ್ ತುಲಿತ್‌ಂಡ ಅಪು ಅಲೆ ಅಪುಂಡು. ಉಂದು ಪರಿಯರೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪಾನೀಯೊ. ಇಂದೆಕ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಮಜ್ಜಿಗೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಡ್ ಬಟರ್‌ಮಿಲ್ಕ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

ಪೆರ್ಪು ಪಾಡಿನ ಪೇರ್‌ ಕೊಜಪಾದ್ ಅಯಿನ್ ಮಂತ್ ಪಾಡ್ದ್ ತುಲಿಪುನಗ ಉಂಡಾಪುನವು ಅಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬೊಲ್ಲ್ ನೈಯಿ. ಎಡ್ಡೇನೊ ತುಲಿತ್ಂಡ ಅಯಿಟ್ ಬೊಲ್ನೆಯಿ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿನವು ಅಲೆ. ಅಳೆತ್ತ ಕನೆರ್‌ಗ್ ಕಾರಣ ಪೇರ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಆಮ್ಲ.

ಅಳೆ ದೆಮಗಾದ್ ದೀತಿನ ಪೇರ್‌ದ ಒಂಜಿ ಪಾನೀಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುನವು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬೆಚ್ಚ ವಾತಾವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಪ್ರದೇಶೊಡು ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಪೆತ್ತ ಅತ್ತ್ಂಡ ಎರ್ಮೆದ ಪೇರ್‌ರ್ದ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಅಪುನ ಉಂದು, ಒಂತೆ ಪುಳಿತ್ತ ಅಂಶೊನು ಹೊಂದ್‍ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಕಾರಣೊ ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೊಲು. ಉಂದೆನ್ ರಡ್ಡ್ ರೀತಿದ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೊಲೆರ್ದ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅಪುಂಡು. ಲಕ್ಟೊಕಾಚ್ಚುಸ್ ಲಕ್ಟಿಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಲಕ್ಟೊಬಸಿಲ್ಲುಸ್ ಬುಲ್ಗರಿಚುಸ್ ಪನ್ಪುನವು ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಬೋಡಾವುನ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೊಲು.

ಅಳೆ ಪಂಡ ಪೇರ್‌ನ್ ಕೊದಿಪಾದ್ ಆರಪಾದ್ ಪೆರ್ಪು ಪಾಡ್‍ದ್ ಕೊಜಪ್ಪು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ತುಲಿತ್ತ್‌ದ್ ಬೊಳ್ಳು ನೈ ಬೇತೆ ಅಳೆ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ. ಇಂಚ ಆಯಿನ ಆಳೆನ್ ಕನ್ನಡಡ್ ಮಜ್ಜಿಗೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಡ್ ಬಟರ್ ಮಿಲ್ಕ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಅಳೆ ಮನ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
ಅಳೆ ಪರಿಯೆರೆ ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ. ಉಂದೆನ್ ಶುಂಠಿ, ಕಾಯಿಮುಂಚಿ, ಉಪ್ಪು, ಒಂಜಿ ಒಗ್ಗರಣೆ ಕೊರ್‌ದ್ ಬೋಡಾಪುನಾತ್ ನೀರ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ತಂಪು ಮಲ್ತ್ಂಡ ಪರಿಯೆರೆ ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ.

## ಉಪಯೋಗ
ಪೆತ್ತದ ಪೇರ್ ರ್ದ್ ಅಳೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನವು ಉಂದು. ಒಂತೆ ಪುಲಿತ್ತ ಅಂಶ ಉಂಡು. ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಕಾರಣ ಪಂಡ ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೊಲು. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ರಡ್ಡ್ ರೀತಿದ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೊಲೆರ್ದ್ ಮಲ್ಪೊಡಪುಂಡು, ಲಕ್ಟೊಕಾಚ್ಚುಸ್ ಲಕ್ಟಿಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಲಕ್ಟೊಬಸಿಲ್ಲುಸ್ ಬುಲ್ಗರಿಚುಸ್ ಪನ್ಪುನವು ಉಂದೆಕ್ಕ ಬೊಡಾಪುನ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೊಲು.

## ಅಳೆತ್ತ ತಂಬುಳಿ
ಅಳೆತ್ತ ತಂಬುಳಿ ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನ ಎಂಚ ಪಂಡ ದಿಕ್ಲೆಲ್‍ದ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಬಾಣಲೆನ್ ದೀವೊಡು. ಎಣ್ಣೆ, ದಾಸಿಮಿ, ಜೀರಿಗೆ, ಉನುಗೆಲ್ ಮುಣ್ಚಿ ಪಾಡ್‍ದ್ ಒಗ್ಗರಣೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಅಯಿಕ್ಕ್ ಒಂತೆ ನೀರ್‌ನ್ ಪಡೊಡು. ಅಯಿಕ್ಕ್ ರುಚಿಕ್ಕ್ ಬೋಡಾಪುನಾತ್ ಉಪ್ಪು ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಲ್ಲ ಸೇರವೊಡು. ನೀರ್ ಕೊದಿನೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಳೆನ್ ಸೇರಾಂಡ ಅಳೆತ್ತ ತಂಬುಳಿ ತಯಾರಾಪುಂಡು.

## ಅಳೆ ಪಂಡ ದಾದಾ
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಯಿನ ಅಳೆ(ಮಜ್ಜಿಗೆ)
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅ‍ತ್ತ್ಂಡ ಇಲ್ಲಲ್ ತಯಾರಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಅಳೆಟ್ಟ್ ಪ್ರೋಬಯಾಟಿಕ್ ಪನ್ಪುನ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಲು ಉಪ್ಪುನ ಕಾರಣೊ ಅವು ನಮ್ಮ ದೇಹೊಗು ಎಡ್ಡೆ ಒಂಜಿ ಪದಾರ್ಥವಾದ್ ಉಂಡು. ಬಂಜಿ ಬುಕ್ಕೊ ಚೋಲಿ (ಚರ್ಮ)ಗ್ ತಂಪುನು ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಕೊಜಪ್ಪುನು ತುಲಿತ್‍ದ್ ಅಳೆ ಮಲ್ಪುನೆರ್ದ್ ಪೇರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೊಜಪ್ಪುಡು ಕೊಬ್ಬುದ ಅಂಶ ಉಂದೆಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುಜಿ. ಅಳೆ ದೇಹೊದ ರೋಗೊನು ತಡೆಗಟ್ಟೆರೆ ಬೊಡಾಪುನ ಶಕ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಭಾರತೊಡು ನೈ ಬೆಣ್ಣೆ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿಪುನ ಬೊಲ್ದುದ ನೀರ್‌ಗ್ ಅಳೆ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ರೀತಿಯಾದ್ ಅಳೆ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನ ಭಾರತ, ನೇಪಾಳ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಲೆಡ್ ನನಲಾ ಚಾಲ್ತಿಡ್ ಉಂಡು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ, ಪಂಜಾಬ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಜರಾತ್‌ಡ್ ಅಳೆಕ್ಕ್ ಒಂತೆ ನೀರ್, ಉಪ್ಪು,ಇಂಗ್ ಸೇರಾದ್ ಓಣಸ್ಸ್‌‍ಗ್ ಬಲಸುನೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಓಣಸ್ಸ್ ರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪರಿಯೆರೆ ಕೊರ್ಪುನವು ಪ್ರತೀತಿ.

## ಆಮ್ಲೀಕರಣ ಆಯಿನ ಅಳೆ (ಮಜ್ಜಿಗೆ)
ಆಮ್ಲೀಕರಣ ಆಯಿನ ಅಳೆನ್ (ಮಜ್ಜಿಗೆಯನ್ನು) ಆಹಾರ ಗ್ರೇಡಿದ ಆಮ್ಲರ್ದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಒಂಜಿ ಚಮಚ ವಿನೆಗರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಲಿಂಬೆಪುಲಿತ್ತ ರಸೊನು ಪೇರ್ಗ್ ಪಡ್‍ದ್ ಪತ್ತ್ ನಿಮಿಷೊರ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ತೂಂಡ ಅಳೆ ತಯಾರಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದುವೆ ಕ್ರಿಯೆನ್ ಬೆಚ್ಚದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಅಳೆತ್ತ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪನೀರ್‌ಲಾ ತಯಾರಾಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ವರ್ಗೊ:ಪೇರ್‌ಡ್ ಮಲ್ಪುನವು
ಅಚ್ಚಿದ ಮೊಳೆ

**ಅಚ್ಚಿದ ಮೊಳೆ** ಪಂಡ ದುಂಬು ಪ್ರೆಸ್‍ಲೆಡ್ ಬೂಕು ಮುದ್ರಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಅಕ್ಷರೊಲೆದ ಅಚ್ಚಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಅಯಿಟ್ಟ್ ಬೂಕು, ಲೆಪ್ಪೊಲೆ ಪೂರಾ ಕಲ್ಲಚ್ಚಿ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.
## ಅಚ್ಚಿದ ಮೊಳೆ
ಅಚ್ಚಿದ ಮೊಳೆ ಅಚ್ಚಿದ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸೀಸನ್ ನೀರ್ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಬೋಡಾಪಿ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಮುದ್ರಣ/ಪ್ರಿಂಟ್ ಮಲ್ಪುನಗ ಗಲಸೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದ ಬುಲೆಚ್ಚಿಲ್ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಚ್ಚಿ ಮೊಳೆತ್ತ ಮುದ್ರಣ ಉಂತುದು ಪೋಂಡು. ಮುದ್ರಣ ಕಲೆತ ಇತಿಹಾಸನ್ ತೂಂಡ ಮುದ್ರಣೊಗು ಲೋಹೊರ್ದು ಮಲ್ತ್ ನ ಅಚ್ಚಿದ ಮೊಳೆಕುಲೆನ್ ಉಪಯೋಗಿಸುನ ದುಮಬು ಕಲ್ಲು ಬುಕ್ಕೊ ಮರ ಕುಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಕೆತ್ತನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಕಲ್ಲ್ ಅಚ್ಚಿ ಮಾಲ್ತೊಂದ್ ಇತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿ ವಿಷಯ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಎರಕದ ಅಚ್ಚಿನ್ ನಾಡ್ ಪತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಬೇಲೆಗ್ ಸೀಸ ಬಾರಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಯಿನ ಲೋಹ ಪನ್ಪುನೆನ್ ತೆರಿನೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸುರುಕು ವಾ ಲೋಹನ್ ಉಪಯೋಗಿಸದ್ ಮೊಳೆಕುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತೆರ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಪನ್ಪುನವು ಬಂಗ. ಬಹುಶಃ ಬಿಸ್ಮತ್ ಪನ್ಪಿ ಮೂಲ ಲೋಹನ್ ಸುರುಕು ಪ್ರಯೋಗೊಗು ಬಳಸ್‍ದ್ ಉಪ್ಪೆರೆ ಯಾವು.
## ಅಚ್ಚಿದ ಇತಿಹಾಸೊ
ದುಂಬು ಕಲ್ಲ್ ಡ್ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಕೆತ್ತ್ ದ್ ಅಯಿಕ್ಕ್ ಶಾಯಿ ಪೂಜಿದ್ ಅಯಿತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಕಾಕಜಿ ದೀದ್ ಮುದ್ರಣ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಅಯಿನ್ ಮೀರರ್ ಇಮೇಜ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಮೊಳೆತ ಲೋಹ ಕಮ್ಮಿ ಚೆಚ್ಚೊಡು ಕರವೊಡು. ಅಂಚ ಕರಯಿನ ಲೋಹನ್ ಎರಕ ಮೈವುನಗ ವಾರೀತಿದಲಾ ಅಡಚಣೆ ಬರಿಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. ಸರಾಗ ವಾದ್ ಪರತೊಂದು ಪೋವೊಡು. ಲೋಹ ಅಕ್ಷರ ಮೋನೆದ ಪೂರ್ಣ ಎರಕೊಗು ಸರಿಯಅದಸ್ ಉಪ್ಪೊಡು. ಅಚ್ಚಿದ ಒತ್ತಡನ್ ತಡೆಪುನ ಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿ ಲೋಹೊಗು ಉಪ್ಪೊಡು. ಬಾರಿಬೇಗ ಕರದ್ ಪೋಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. ಈ ಮಾತ ಅಂಶೊಲೆನ್ ಗಮನೊಡು ದೀವೊಂದು ಲೋಹವಿದ್ಯೆಡ್ ಪಳಗ್‍ನಕ್‍ಲ್ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಸೀಸ, ತವರ ಬುಕ್ಕೊ ಆಂಟಿ ಮೊನಿ ಬೋಡಾಪುನ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಮಿಶ್ರ ಲೋಹ ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ ಪನ್ಪುನೆನ್ ತೆರಿಯೊಂಡೆರ್. ಸೀಸ 621º ಫ್ಯಾ. ಉಷ್ಣತೆಡ್ ಕರವುಂಡು. ಬಾರಿಬೇಕ ತನಿಪುಂಡು. ಭೂಮಿರ್ದ್ ದೆತ್ತ್ ನ ಸೀಸದ ಅದಿರು, ಸೀಸ ಬುಕ್ಕೊ ಗಂಧಕದ ಮಿಶ್ರಣೊರ್ದು ಕೂಡ್‍ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಶುದ್ಧ ಮಲ್ತ್ ನ ಸೀಸ ಬಾರಿ ಮೆತ್ತನೆ ಅಂಚಾದ್ ಅಕ್ಷರೊದ ಮೋನೆನ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಎರಕ ಮಲ್ಪೆರೆ ಯೋಗ್ಯ ವಾಯಿನ ಲೋಹಅತ್ತ್. ಅಂಚಾದ್ ಅಚ್ಚಿದ ಮೊಳೆಕ್ಕ್ ಅವು ಒಂಜೇ ಸರಿ ಆವಂದ್. ತವರ 449º ಫ್ಯಾ. ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಕರಗುತ್ತದೆ. ಮೃದುವಾದ ಲೋಹವಾದರೂ ಸೀಸಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಜಿಗುಟಾದ ಲೋಹ. ತವರವನ್ನು ಸೀಸದೊಡನೆ ಉಚಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಾಂಡ ಸೀಸ ಗಟ್ಟಿಯಾಪುಂಡು. ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ಪುಡಾದ್ ಪೋಪುನ ಸ್ವಭಾವನ್‍ಲಾ ಕಳೆವೊಂದು ಮುದ್ರಣಕಾಲೊಡು ಅಕ್ಷರೊಲು ಪುಡಾದ್ ಪೋವಂದಿಲೆಕೊ ತಡೆಪುನ ಶಕ್ತಿನ್ ತವರ ಸೀಸೊಗು ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಲೋಹೊನು ಕರನಗ ತವರ ಆ ಲೋಹನ್ ನೀರ್ ದ ರೋಪೊಗು ಕನಯೆರೆ ಕಾರಣ ಅಪುಂಡು, ಅತ್ತಂದೆ ಅಕ್ಷರದ ಮೋನೆನ್  ಪೊರ್ಲುಡೇ ಎರಕ ಮೈಪೆರೆ ಸಹಾಯಕ ಅಪುಂಡು.

## ಅಚ್ಚಿದ ಇಲ್ಲ್
ಅಚ್ಚಿದ ಇಲ್ಲ್ ಪಂಡ ಪ್ರೆಸ್. ಮೂಲು ಅಚ್ಚಿದ ಮೊಳೆ ನ್ ಬೋಡಾಪಿ ಲೆಕೊ ಅಕ್ಷರ ಜೋಡಿಸಾದ್ ಬುಕುಲೆನ ಮುದ್ರಣ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊ
ಓಂತಿ

**ಓಂತಿ** (ಕ್ಯಾಲೋಟಿಸ್): ಸರೀಸೃಪ ವರ್ಗೊದೊ ಸ್ಕ್ವಮೇಟ ಗಣತ್ತೊ ಲ್ಯಾಸರ್ತಿಲಿಯ ಉಪಗಣೊಗು ಸೇರ್ದಿನ ಒಂಜಿ ಜೀವಿ. ಇಂದೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡು ತೋಟದ ಹಲ್ಲಿ (ಗಾರ್ಡನ್ ಲಿಝರ್ಡ್) ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಕಂಡೊಡು,  ಬೇಲಿಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತೋಜುಂಡು. ಕರ್ನಾಟಕೊದ ರಾಜ್ಯೊಡು  ಇಪ್ಪುನ ಓಂತಿ ಕೆಲೊಟಿಸ್ ವರ್ಸಿಕಲ್ಸಾರ್ ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರಭೇದೊಗು ಸೇರುಂಡು.

## ಲಕ್ಷಣೊ
ಓಂತಿ ಕೀಟಾಹಾರಿ, ಇದೆಂತ ದೇಹೊನು ತರೆ, ತಿಗಲೆ ಬುಕ್ಕೊೊ ಬೀಲ ಪಂದ್ ವಿಂಗಡಿಸಾವೊಲಿ. ತರೆ ಬುಕ್ಕೊ ತಿಗಲೆದ ನಡುಟ್ಟ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಯಿನ  ಕೆಕ್ಕಿಲ್ ಉಂಡು. ದೇಹೊದ ಮಿತ್ತ್ ಹುರುಪೆ ತೋಜುದು ಬರ್ಪುಂಡು.

ಮುಂಡೊದ ಅಡಿಭಾಗೊಗು ಅಂಟ್ದ್ ರಡ್  ಕಾರ್ ಉಂಡು. ಐನ್ ಕೈ ಬಿರೆಲ್ ಉಂಡು. ಬೀಲ ದಪ್ಪೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಬೀಲದ ಕೊಡಿ ಸಪೋರ ಚೂಪು ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿ
ಓಂತಿಲು ಭಿನ್ನಲಿಂಗಿಲು. ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣೊದ ಪತ್ಪದ್ರಾಡ್ ಕೆತ್ತಿಲೆನ್ ದೀಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪರಪುನಾ ಜೀವಿಲು
ಲಂಕಿಣಿ

**ಲಂಕಿಣಿ** ಪಂಡ ಒಂಜಿ ರಕ್ಕಸಿ. ದೇವಶಿಲ್ಪಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮೆರ್ ಆಳೆಗ್ ಲಂಕೆನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ಮಾಮಲ್ಲ ಬೇಲೆನ್ ಒಪ್ಪಿಸದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್ 
## ಪುರಾಣ
ಪುರಾಣದ ಕಥೆಕುಲೆನ ಪ್ರಕಾರ ಲಂಕಿಣಿ ದುಂಬುಡು ಅಶ್ವಿನಿ ಪನ್ಪಿ ಯಕ್ಷಿನಿಯಾದಿಪ್ಪುವಳ್.ಪರಮ ಶಿವನ ಶಾಪೊಡ್ದಾತ್ರ ರಕ್ಕಸಿಯಾಪಲ್.ಶಾಪ ಪಡೆಯಿನ ಅಶ್ವಿನಿ ಶಾಪ ವಿಮೋಚನೆಗೋಸ್ಕರ ಶಿವನ್ ಪರಿ ಪರಿಯಾದ್ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಲ್ಪುವಲ್.ಅವೆಕ್ ಶಿವದೇವೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್ ಕಾಲಾಂತರೊಡು ಏನ್ನ ಅಂಶೊಡ್ದು ಪುಟ್ಟಿನ ದಯಾಮಯನೊಟ್ಟಿಗೆದ ಕಾದಾಟೊಡು ನಿನ್ನ ಶಾಪ ಸ್ಥಿತಿ ಅಂತ್ಯ ಆಯೆರೆ ಅಪಗ ನಿನ್ನ ಶಾಪ ವಿಮೋಚನೆ ಆಪುಂಡು  ಪಂದ್ ಅನುಗ್ರಹ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ದೇವ ಶಿಲ್ಪಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮೆರ್ ಸೃಷ್ಠಿ ಮಲ್ತಿನ ಈ ಲಂಕೆದ ರಕ್ಷಣೆಗ್ ಒಂಜಿ ನಗರಾಧಿದೇವತೆ ಬೋಡು ಪಂದ್ ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವೆರೆಡ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಬ್ರಹ್ಮದೇವೆರ್ ಶಾಪಗ್ರಸ್ತೆ ಅಶ್ವಿನಿಡ ಕರುಣೆ ತೋಜಾದ್ ಆಳೆನ್ ಲಂಕೆದ ರಕ್ಷಣೆಗ್ ನೇಮಕ ಮಲ್ಪುಲೆಕ್ಕ ಅನುಗ್ರಹ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಅಂಚನೆ ವಿಶ್ವಕರ್ಮೆರ್ ಲಂಕಿಣಿನ್ ಲಂಕಾ ಪಟ್ಟಣದ ರಕ್ಷಣೆಗ್ ನೇಮಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಇಂಚನೆ ಮಸ್ತ್ ಕಾಲೊ ಲಂಕಿಣಿ ಲಂಕೆದ ರಕ್ಷಕಿಯಾದುಪ್ಪುವಲ್.
## ಶಾಪ ವಿಮೋಚನೆ
ರಾವಣ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಲಂಕೆನ್ ಕಾತೊಂದಿಪ್ಪುನ ಲಂಕಿಣಿಗ್ ಮರ್ಕಟ(ಮಂಗ)ವಂಶೊದಾಯನೊಟ್ಟುಗು ಕಾದಾಟ ಆದ್ ಆಯಡ ಸೋತ್‌ನ ದಿನೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಲಂಕೆದ ರಕ್ಷಣೆಗ್ ಧರ್ಮ ಕಾರಣವಾಪುಂಡು ಆ ದಿನೊಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಿನ್ನ ಶಾಪ ವಿಮುಕ್ತಿಯಾಪುಂಡುಂದು ಶಿವ ದೇವೆರೆನ ಉಪದೇಶೊ ಉಪ್ಪುಂಡು ಅಂಚನೆ ಲಂಕೆಗ್ ಬತ್ತಿನ ಹನುಮಂತನೊಟ್ಟಿಗೆ ಲಾಡಾಯಿಡ್ ಸೋತ್‌ದ್ ಲಂಕಿಣಿ ಆಳೆನ ನಿಜ ರೂಪ ಪಡೆಪಳ್. ನಿಜ ರೂಪ ಪಡೆಯಿನ ಲಂಕಿಣಿ ಪನ್ಪಳ್ ಎಂಕ್ ಈ ಏರ್ಂದ್ ತೆರಿಯಂದೆ ನಿನಡ್ ಎನ್ನ್ ತಾಮಸ ಗುಣೊಟು ವರ್ತನೆ ಮಲ್ತೆ ಎನನ್ ಮಾಪು ಮಲ್ಪೊಡು ಈ ಶಿವಾಂಶೊಡು ಪುಟ್ಟಿನ ಮರ್ಕಟಡ್ದ್ ಯಾನ್ ಸೋತ್‌ದ್ ಪಾವನೆಯಾತೆ ಈ ಲಂಕೆನ್ ನನ ದುಂಬುಗು ಧರ್ಮೊನೆ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುಂಡು ನಿಕ್ಕ್ ಎಡ್ಡೆ ಆವಡ್ ಎಂಕ್ ಅನು ಕೊರ್ಲ ಪಂದ್ ಬಿನ್ನಯಿತ್‌ದ್ ಮಾಯ ಅಪಲ್.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ರಾಮಾಯಣದ ಪಾತ್ರೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಪಂತೊಗು ಬರೆಯಿನ ಲೇಕನೊ
ಬೆಲ್ಲ

*ಬೆಲ್ಲ* ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಚೀಪೆ ಉಪ್ಪುನ ಪದಾರ್ತೊ.

## ಬೆಲ್ಲದ ಅರ್ತೊ
ಚೀಪೆ ಉಪ್ಪುನ, ಬೇತೆ ವಸ್ತ್ ದೊಟ್ಟುಗು ಗಲಸುನ ಮೂಲಕೊ ಅಯಿನ್‍ಲಾ ಚೀಪೆ ಮಲ್ಪುನ ಗುಣ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ವಸ್ತ್.

## ಬೆಲ್ಲದ ಪುಟ್ಟು
* ಬೆಲ್ಲನ್ ಕರ್ಂಬುರ್ದು ಮಲ್ಪುವೆರ್
* ಬೆಲ್ಲನ್ ತಾರಿದಕಲಿಟ್ಟ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್
* ಬೆಲ್ಲನ್ ತಾರೆದಕಲಿಟ್ಟ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್

## ಬೆಲ್ಲೊನು ಗಲಸುನೆ
* ಬಾಜೆಲ್ ಕೊರ್ ನಗ (ಬೆಲ್ಲ ನೀರ್)
* ಪಾಯಸ
* ಪ್ರಸಾದ ತಯಾರಿಡ್
* ತಿಂಡಿಲೆನ ತಯಾರಿಡ್
* ಐಸ್ ಕ್ಯಾಂಡಿ(ಬೆಲ್ಲ ಕ್ಯಾಂಡಿ)
* ಮರ್ದ್ ಲೆನ ತಯಾರಿಡ್
* ಮಣ್ಣಿ,ರಸಾಯೊನ,ಅರಿಪೊಡಿ,ಬಜಿಲ್,ಪೊರಿ ತಯಾರಿಡ್
* ಪಾನಕೊ, ಕಸಾಯೊ, ಜೂಸುಲೆನ ತಯಾರಿಡ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಪುನರ್ಪುಳಿ

**ಪುನರ್ಪುಳಿ** ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ಪುಳಿ. ಈ ಮರ ಸುಮಾರ್ ೧೦-೨೦ ಫೀಟ್ ಎತ್ತರೊಗು ಬುಲೆವುಂಡು. ನೆತ್ತ ಇರೆ ಪಚ್ಚೆಲಾ, ರುಚಿಟ್ ಪುಳಿಲಾ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ಕಾಯಿ ಲಿಂಬೆಪುಲಿತ್ತಾತ್ ಮಲ್ಲೆ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪಂರ್ದ್ ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ಆಪುಂಡು. ಕೆಂಪು ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ಕೊಯ್ದ್ ಐತ ಉಲಯಿ ಇತ್ತಿನ ಬಿತ್ತ್‌ನ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಚೋಲಿನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಾಗೊ ಮಲ್ಲತ್‍ದ್ ನುಂಗೆರೆ ದೊಂಬುಡು ಪಾಡೊಡು. ನುಂಗುನ ಓಡುನು ನೀರ್‌‍ಡ್ ನನೆತ್ ದೀದ್ ಕೆಲವು ಗಂಟೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆ ನೀರ್‌ಗ್ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಲಾ ಬರ್ಪುಂಡು ಪುಳಿಲಾ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅವೆನ್ ಶರಬತ್ತ್ ಮಲ್ಪೊಲಿ,ಕಾಂಡೆ ಬಜಿ ಬಂಜಿಗ್ ಪರೊಲಿ. ಪಿತ್ತೊಗು ಒಂಜನೆ ಮರ್ದ್.

## ಉಪಯೋಗ
# ಸಕ್ಕರೆ ಪಾಡ್ದ್ ಪಾನಕ ಮಲ್ಪೊಲಿ
# ಒಡುದ ನೀರುಳ್ಳಿ ಪಾರ್ದ್ ಪುಳಿ ಸಾರ್ ಮಲ್ಪೊಲಿ ಕೊಡಕ್ಕನೆ ಆಪುಂಡು.
# ಚಟ್ನಿ ಮಲ್ಪುನಗ ಪುಳಿಕ್ಕಾದ್ ನೆತ್ತ ಇರೆ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ

## ಮರ್ದ್‌ಡ್ ಗಲಸುನೆ
* ನೆತ್ತ ಪಾನಕೊ ಪಿತ್ತೊಗು ಎಡ್ಡೆ
* ಪುನರ್ಪುಲಿ ಪರ್ಂದ್‍ದ ರಸ ಶರಬತ್ತ್‌ಗ್, ಪರ್ಂದ್‍ದ ಉನ್ಂಗೆಲ್ ಚೋಲಿ ಸಾರ್‌ಗ್ ಉಪಯುಕ್ತವಾಯಿನವು	T
* ಕಾಯಿದ ಪಾನಕ ಪಿತ್ತಹರ; ಉಂದೆತ್ರ ಬಿತ್ತ್‌ದ ಎಣ್ಣೆ, ಗಾಯ, ವ್ರಣಕುಲೆನ ಗುಣಕಾರಿ

## ಪುನರ್ಪುಲಿ - ಚಿತ್ತ ದರ್ಶಿನಿ

ಫೈಲ್:Punarpuli.jpg|thumb|Punarpuli 
ಫೈಲ್:Punarpuli fruit filled with Sugar to make Punarpuli Juice 2.jpg|Punarpuli fruit filled with Sugar to make Punarpuli Juice
ಫೈಲ್:Punarpuli fruit filled with Sugar to make Punarpuli Juice.jpg|Punarpuli fruit filled with Sugar to make Punarpuli Juice 
ಫೈಲ್:Punarpuli Seeds.jpg|thumb|Punarpuli Seeds


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಂದ್‍
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದುಲು
ಕರಕೈಲ್

**ಕರಕೈಲ್** ಪಂಡ ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಗಲಸುನ ವಸ್ತುಲು. ಕರ, ಬಿಸಲೆ ಪಂಡ್ಂಡ ಮಣ್ಣ್‌ರ್ದ್ ಮಲ್ಪುನ ಪಾತ್ರೊ. ಕರಟ್ಟ್,ಬಿಸಲೆಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಿದೊಕುಲು ಉಂಡು. ಕೈಲ್ ಪಂಡ ತಿಪ್ಪಿದವು. ಪಾತ್ರೊಡುರ್ದು ಬಟ್ಟಲ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ನನೊಂಜಿ ಪಾತ್ರೊಗು ತೋಡಿಯೆರೆ ಗಲಸುನವು. 

## ಮಣ್ಣ್‌ದ ಪಾತ್ರೊದ ವಿದೊಕುಲು
* ಉಪ್ಪಡಪಚ್ಚಿಲ್‍ದ ಮಂಡೆ
* ನೀರ್ ಕಾಯಿದ ಮಂಡೆ
* ನೀರ್ ಕುಕ್ಕುದ ಮಂಡೆ
* ಮೀಪುನ ಮಂಡೆ
* ಗಂಜಿದ ಕರ
* ಕಜಿಪುದ ಬಿಸಲೆ
** ಕಜಿಪುದ ಮಲ್ಲ ಬಿಸಲೆ
** ಕಜಿಪುದ ಎಲ್ಯ ಬಿಸಲೆ
** ಅರಿಯೊ
* ಅಲೆತ್ತ ಕರ
* ಪೇರ್‌ದ ಕುದುಪ್ಪೆ
* ಅಪ್ಪೊದ ಕಾವೆಲಿ
* ರೊಟ್ಟಿದ ಓಡು
* ಓಡುಪಾಲೆದ ಓಡು
* ತಿಬಿಲೆ
* ನೀರ್‌ದ ಕೂಜೆ (ಹೂಜಿ)
* ಮಣ್ಣ್‌ದ ಮುಚ್ಚಲ
* ದೂಪ ಕೊರ್ಪುನ ತಿಬಿಲೆ
* ಗದ್ದವು
* ಬಸ್ಮದ ಕರಂಡಿಗೆ


Mannina bisale.jpg|ಬಿಸಲೆ
Hooje.jpg|ಕೂಜೆ
Rottida Odu.jpg|ರೊಟ್ಟಿದ ಓಡು


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಕೈಮರಯಿ

**ಕೈಮರಯಿ** ಪಂಡ್‍ಂಡ ಗಂಜಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ನುಪ್ಪು ತೋಡುದು ಎಲ್ಯ ಪಾತ್ರೊಗು ಪಾಡ್ಯೆರೆ ಗಲಸುನ ಒಂಜಿ ವಸ್ತ್.

## ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ
ದುಂಬು ಮರರ್ದ್ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಕಂಚಿ, ಚೆಂಬು, ಎಲುಮೀನಿಯಂ, - ಇಂಚಿತ್ತಿ (ಮೆಟಲ್)ಡ್ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಕೈಮರಯಿನ್ ಸ್ಟೀಲ್‍ಡ್‌ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಬಳಕೆ
* ನನೊಂಜಿ ಮರರ್ದ್ ಮಲ್ಪುನ ಮರಯಿ ಪಂಡ್‍ದ್‍ಲಾ ಉಂಡು ಉಂದು ಗಂಜಿ ಕಬಿಡ್‍ದ್ ನುಪ್ಪು ಮಲ್ಪೆರೆ
* ಕೈಕಂಜಿಲೆಗ್ ಅರ್‌ಕಂಜಿ ಕೊರಿಯರೆ ಗಲಸೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಮರಯಿ ಮರತ್ತ ಬುಕ್ಕೊ ಚೆಂಬುದಲಾ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಅಂಚಿನ ಮಲ್ಪಂದೆ ಅಡ್ಯರ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಗಂಜಿನ್ ಕಬಿಡುಬೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಪಡಿ ಮಂಚ

**ಪಡಿ ಮಂಚ** ಪಂಡ್ಂಡ ಕೆಯಿ ನೊಪುನ ಮರತ್ತ ಮಂಚ. ಉಂದೆನ್ ಪಡಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಅಯಿನ್ ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುನೆನೇ ಬಾರಿ ಬಂಗ.
## ಪಡಿ ಮಂಚ ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
ಉಂದೆನ್ ಮರಟ್ಟ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನಾಲ್ ಕಾರ್. ಈ ನಾಲ್ ಕಾರ್ ದ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಆಯಾತಾಕಾರದ ಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ನಡುಟ್ಟು ಅಡ್ಡ ರಡ್ಡ್ ಮರತ್ತ ಅಡ್ಡ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ಕಂಗ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮರತ್ತ ರೀಪುದಂಚಿನ ಕೋಲುಲೆನ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಉಂದು ತೂಯೆರೆ ಒಂಜಿ ಮಂಚದ ಲೆಕೊ ತೋಜುಂಡು. ರೀಪುದ ನಡುಟ್ಟು ಜಾಗೆ ಉಪ್ಪುನೆರ್ದ್ ಕೆಯಿ ನೊಪುನಗ ಬಾರ್ ಆ ಒಟ್ಟೆಡೆ ತೀರ್ತ್ ಬೂರುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆನ್ ಪಡಿ ಮಂಚ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಕರ್ಪು

**ಕರ್ಪು** ಪಂಡ ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಕಾಡ್‍ದ ಮಲ್ಲ ಮೃಗೊಕುಲು ಊರುಗು ಬತ್ತ್ ದ್ ಉಪದ್ರ ಮಲ್ಪುನಗ ಅವೆನ್ ಪತ್ಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ತೋಡ್‍ದ್ ಮಾಲ್ದುನಾ ಮಲ್ಲ ಗುಂಡಿ. 
## ಕರ್ಪು  ಮಾನ್ಪುನ
ಕರ್ಪುತ ಗುಂಡಿದ ಮಿತ್ತ್ ಕೋಲುಲೆನ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ತೆಲುಪುದ ಪಲಯಿನ್ ಆ ಗುಂಡಿದ ಮಿತ್ತ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಆಯಿತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಬಜಕಿರೆ, ಉನ್‍ಗೆಲ್ ಬೈ, ಪಂತ್ತಿ ಪಾಡ್‍ದ್ ದೀಪೆರ್ ರಾತ್ರೆ ಕಾಡ್‍ದ ಮೃಗೊಕುಲು ಆ ಸಾದಿಡೆ ಬನ್ನಗ ತೆರಿಯಂದೆ ಆ ಗುಂಡಿಗ್ ಬೂರುವ. ಇಂಚ ಬೂರ್‌ನ ಮೃಗೊಕುಲೆಗ್ ಗುಂಡಿರ್ದ್ ಮಿತ್ತ್ ಬರಿಯೆರೆ ಅಪುಜಿ. ಕಾಂಡೆ ಕರ್ಪುನು ತೂದ್ ಮೃಗೊಕುಲು ಇತ್ತ್ಂಡ ಅವೆನ್ ಪತ್ತುನೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕೆರ್ಪುನ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಕರ್ಪು ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ.
## ಗಳಸುನೆ
* ಕಾಡ ಮೃಗೊಲೆನ್ ಪತ್ತಿಯರ
* ವೈರಿಲೆಗ್ ಶಿಕ್ಷೆ ಕೊರಿಯೆರೆ

## ಇತಿಹಾಸೊಡ್
* ದುಂಬು ಬ್ರಿಟಿಸೆರೆನ ಕಾಲೊಡು ಕೈದಿಲೆಗ್‍ಲಾ ಕರ್ಪುದ ಸಿಕ್ಷೆ ಕೊರೊಂದು ಇತ್ತೆರ್‌ಗೆ.
* ದುಂಬು ಅರಸುನಕುಲು ಪತ್ತ್‌ನ ವೈರಿಲೆನ್ ಕರ್ಪುದ ಗುಂಡಿಡ್ ಪಾಡೊಂದು ಇತ್ತೆರ್‌ಗೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಬೆಂದ್ರ ಮಂಡೆ

ಮೀಯೆರೆ ನೀರ್ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುನವು ಬೆಂದ್ರ್ ದ ಮಂಡೆ. ಉಂದೆನ್ ಇಲ್ಲ್ ದ ಉಲಯಿ ದೀಪುಜೆರ್. ಉಂದೆನ್ ದೀಪುನ ಜಾಗೆಗ್ ಬೆಂದ್ರ್ ದ ಕೊಟ್ಯ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. 
ಒಂಜಿ ಇಲ್ಲಲ್ ಏತ್ ಜನ ಉಲ್ಲೆರ್ ಪನ್ಪುನ ಆದಾರೊಡು ಬೆಂದ್ರ್ ದ ಮಂಡೆ ಮಲ್ಲೆ ಎಲ್ಯ ಅಪುಂಡು. ಬೆಂದ್ರ್ ಗ್ ಸೂ ಪಾಡ್‍ನಗ ತೆಪ್ಪು, ತಿಪ್ಪಿ, ಕನಕ್ಕ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಬೆಂದ್ರ್ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಗಾದೆಲು
* ಮಂಡೆದ ಬಾಯಿ ಅಡಂಲಾ ಕಟ್ಟೊಲಿ ದೊಂಡೆದ ಬಾಯಿ ಕಟ್ಟೆರೆ ಬಲ್ಲಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಕಡ್ಪತ್ತಿ

ಉಂದು ಕತ್ತಿಡ್ ವಿದ.  'ಕಡ್ಪಕತ್ತಿ'  ಕತ್ತಿಲೆಡ್ ಕೊಯ್ಪುನ ಕತ್ತಿ,(ಕಯಿ, ಪಂತಿ, ಇತರ) ಮೂರುನ ಕತ್ತಿ (ಕಲಿ ಮೂರುನವು, ಕಾಯಿ ಕಜಿಪು ಮೂರುನವು) ಮರ, ಇಜ್ಜಾಂಡ ಮಾಸ ಅಜಕಲ ಕತ್ತಿಗ್  ಕಡ್ಪಕತ್ತಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಮರ, ಮರತ್ತ ಗೆಲ್ಲ್, ಕೊತ್ತಲಿಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕುರಿತ್ತ ಮಾಸ ಏಡ್, ಕೋರಿದ ಮಾಸೊಲೆನ್ ಅಜಕಲಗ್ ಈ ಕತ್ತಿ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. 

## ಸುರ್ಪೊ
ಉಂದು ಬಗ್ಗಂತೆ ಇಪ್ಪುನ ಕತ್ತಿ ಅರು ಒಂಜೆ ಪುಡೆಟ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಬಾಕಿ ಕತ್ತಿಲೆದ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮಲ್ಲೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕತ್ತಿತ ಕಡೆ ಸೇರ್‌ತ್  ಒಂಜಿಡ್ಡ್ ಒಂಜೇ ಕಾಲ್ ಫೀಟ್ ದಾತ್ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಕತ್ತಿ ಒಂತೆ ದುನ್ನಲಾ ದಪ್ಪಲಾ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಮಾಸ ಕಡ್ಪುನ ಅಂಗಡಿಲೆಡ್ ಅಜಮಾರ ತುಂಡುದ ಮಿತ್ತ್ ಈ ಕತ್ತಿ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ಮಾಸ ಕಡ್ಪುವೆರ್. ಇಲ್ಲ್ ಲೆಡ್ ಕೋರಿ ಮಾಸ ಅಜಪುನಗಅ ರಡ್ಡ್ ಫೀಟ್ದ ಇಜಿನ್‌ದ ಮರತ್ತ ಒಂಜಿ ಮರತ್ತ ತುಂಡುನು ದೀವೊಂಡು ನೆಟ್ಟ್ ಮಾಸ ಕಡ್ಪುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಕಾಂಟ್ಯ

**ಕಾಂಟ್ಯ** ಪಂಡ್ಂಡ ಮಲ್ಲ ಬುಟ್ಟಿದ ಲೆಕ್ಕ ಉಪ್ಪು ಒಂಜಿ ವಸ್ತು. ಉಂದೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡು ನೆಕ್ಕ್ ಹೆಡಿಗೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಡೆರ್ ಕಾಂಟ್ಯೊಗು ಪುಡಯಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.
## ಕಾಂಟ್ಯ ಮಲ್ಪುನಿ
ಕಾಂಟ್ಯೊನು ತಾರಿದ ದಂಡ್ ದ ಬೆರಿತ್ತ ನಾರ್ ಒಂಜಿ ಕಾಲ್ ಇಂಚ್ ದಾತ್ ದಂಡ್ ಏತ್ ಉದ್ದ ಉಂಡಾ ಆತ್ ಉದ್ದದ್ದ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಮದೆ ದೊಂಬೊಡು ನುಂಗಾವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ನೆಟ್ಟ್ ಕಾಂಟ್ಯನ್ ಮುಡೆಪೆರ್. 
## ಕಾಂಟ್ಯದ ಬಳಕೆ
# ಅರಿ ಬಾರ್ ತುಂಬೆರೆ
# ನುಪ್ಪು ಬಳಸೆರೆ
# ತರಕಾರಿ ಪಾಡ್ದ್ ತುಂಬೆರೆ 
ನೆಟ್ಟ್ ಎಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲೆ ತರತ್ತಲಾ ಮುಡೆಪೆರ್. ಕೃಷಿಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇರದಕುಲು ಹೆಚ್ಚ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಅತ್ತಂದೆ. ಭೂತಾರಾಧನೆ, ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್ ಲಾ ಹೆಚ್ಚ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಮಂಜೊಲ್ ಇರೆತ್ತ ಅಡ್ಯೆ

**ಮಂಜೊಲ್ ಇರೆತ್ತ ಅಡ್ಯೆ/ಮಂಜೊಲ್ ಇರೆತ್ತ ಗಟ್ಟಿ** ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಆಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ತುಡರ್ ಪರ್ಬದಪಗ ಮಲ್ಪುನವು ತುಳುವೆರೆನ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಈ ಅಡ್ಯೆಗ್ ಮಂಜಲ್ದಿರೆತ್ತ ಗಟ್ಟಿ ಪಂಡ್‍ದ್‍ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಮಂಜಲ್ದ ದೈತ ಇರೆನ್ ಕೊಯಿದ್ ಆ ಇರೆಟ್ಟ್ ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪುನೆಡ್ದ್ ನೆಕ್ಕ್ ಮಂಜೊಲ್ದಿರೆತಡ್ಯೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಎಚ್ಚಾದ್ ಅಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಬುಕ್ಕೊ ನಾಗರ ಪಂಚೆಮಿದಪಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಸಮಯಡೇ ದಾಯೆ ಪಂಡ ಮಂಜಲ್ದ ಇರೆ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ತಿಕ್ಕುನ ಸಮಯ ಅತ್ತಂದೆ ಆಯಿತ್ತ ಅಡ್ಯೆ ಆ ಪೊರ್ತುಡು ತಿಂದ್ಂಡ ಸೀಕ್ ದ ವಿರುದ್ದ ಹೋರಾಟದ ಶಕ್ತಿ ತಿಕ್ಕುಂಡು ಪನ್ಪುನ ನಂಬೊಲಿಗೆ ತುಳುವೆರೆನವು.

## ಮಂಜೊಲ್ದಿರೆತ್ತಡ್ಯೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು
* ಉರ್ಪೆಲ್ ಅರಿ/ಬೊಳಂತೆ ಅರಿ
* ಬೆಲ್ಲ
* ಎಡ್ಮೆ
* ಬಜಿಲ್
* ತಾರಾಯಿ
* ಉಪ್ಪು
* ಮಂಜಲ್‍ದ ಇರೆ

## ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
ಅರಿನ್ ಬೊದುಲೆರೆ ಪಾಡ್‍ದ್, ಬೊದ್‍ಲೆನೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸರಿಯಾದ್ ಲುಂಬುದು ಕಡೆವೊಡು. ಅವು ಗರಿಗರಿ ಕಡೆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ. ಮಂಜಲ್‍ದ ಇರೆಕ್ಕ್ ಅರಿತ್ತ ಬಂದೊನು ಪತ್ತಾದ್ ಐತ ಮಿತ್ತ್ ಬೆಲ್ಲ ಬುಕ್ಕೊ ಪೆರೆದಿ ತಾರಾಯಿನ್ ಬೆರೆಕೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಪಾಡೊಡು. ಪರಿಮಳೊಗು ಏಲಕ್ಕಿದ ಪೊಡಿ ಮಿಶ್ರ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅಂಚ ಪಾಡ್‍ನ ಇರೆನ್ ಮಡಿತ್‌ದ್ ತೊಂದುರುದ ಕರಟ್ಟ್ ದೀದ್ ಬೆಯ್ಪಾವೊಡು. ಬೆಯ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಚ್ಚ ಬೆಚ್ಚ ಅಡ್ಯೆ ತಿನಿಯೆರೆ ಬಾರಿ ರುಚಿಲಾ, ಪರಿಮಳಲಾ, ಶರೀರೊಗು ಎಡ್ಡೆಲಾ.

## ನನೊಂಜಿ ರೀತಿಡ್ ಗಟ್ಟಿ
ಅರಿನ್ ಬೊದುಲೆರೆ ಪಾಡ್‍ದ್, ಬೊದ್‍ಲೆನೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸರಿಯಾದ್ ಲುಂಬುದು ಕಡೆವೊಡು ಅವೆಕ್ಕ್ ರುಚಿಗ್ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ಉಪ್ಪು ಪಾಡೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಎಡ್ಮೆನ್ ಪೊತ್ತುದು ಅವೆಕ್ಕ್ ಚೂರು ನೈ, ಬಜಿಲ್, ಚೀಪೆ ಬೋಡಾಯ್ನಾತ್ ಬೆಲ್ಲ ಪಾರ್ದ್ ಬಜಿಲ್ ಮೊರೆಯ್ಲೆಕ ಮೊರೆಪ್ಪೊಡು. ಈ ಮಿಶ್ರಣೊನು ಬಮದೊದೊಟ್ಟಿಗೆ ಕಲಪ್ಪೊಡು. ಮುಲ್ಲ ಬಂದ ಬಜಿಲ್ನ್ ಒಟ್ಟುಗ್ ಮಲ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆನ್ ಮಂಜಲ್ ‍ದ ಇರೆಕ್ಕ್ ಪೂಜಿದ್ ಮಡ್‍ತ್ದ್ ಬೈಯರೆ ದೀವೊಡು. ಇಂಚ ರಡ್ಡ್ ರೀತಿಡ್ ಅಡ್ಯೆನ್ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಅಡ್ಯೆಲು
ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರೆ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು
ಪೆಲಕಾಯಿದ ದೋಸೆ

ಪೆಲಕಾಯಿ ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ಪರ್ಂದ್. ಉಂದು ಲತ್ತ್ ಉಪ್ಪುನಗ ಗುಜ್ಜೆ. ಬುಲೆದ್ ಪರ್ಂದ್ಂಡ ಪೆಲಕಾಯಿ ಅಪುಂಡು. ಪೆಲಕಾಯಿ ಪರ್ಂದಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ್ತ ಪಚ್ಚಿರ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್‌ ಐತ್ತ ಪೆಲತ್ತರಿ/ಬೋಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಚ್ಚಿರ್‌ನ್‌ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅರಿತ್ತೊಟ್ಟುಗು, ಬೆಲ್ಲ ಉಪ್ಪು ಮಾತಾ ಪಾಡ್ದ್‌ ಕಡೆದ್ ಮಲ್ಪುನವೇ ಪೆಲಕಾಯಿದ ದೋಸೆ. ಉಂದು ಪೆಲಕಾಯಿ ಅಪುನ ಪೋರ್ತುಡು ತುಲುವೆರ್  ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ್ತ ತಿನಸ್.

## ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
ದುಂಬು ಬೊಲಂತೆ ಅರಿನ್ ನೀರ್‌ಡ್ ೮ ಗಂಟೆ ನೆನೆಪಾದ್ ದೀವೊಡು.. ಅರಿ ಬೊದ್‍ಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಜತ್‍ನ ಪೆಲಕಾಯಿದ ಪಚ್ಚಿಲ್‍ನ್ ಬೊದ್‍ಲೆರೆ ಪಾಡ್‍ನ ಅರಿನ್ ಸರಿಯಾದ್ ದೆಕ್ಕ್‌ದ್ ಐತ್ತ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪಾಡ್ದ್ ಕಡೆವೊಡು. ಕಡೆನಗ ತಾರಾಯಿ ರುಚಿಕ್ಕ್ ತಕ್ಕ ಉಪ್ಪು ಪಾಡೊಡು. ಎಡ್ಡೆ ಸಣ್ಣ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಆ ಬಂದೊನ್ ದೆತ್ತ್ ದ್ ದೋಸೆದ ಕಾವೊಲಿಡ್ ದೋಸೆ ಮೈಪೊಡು. ಉಂದೆನ್ ಪೆಲಕಾಯಿದ ದೋಸೆ, ಪಂಡ್ದ್‌ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್‌. ಉಂದುವೇ ಒಂತೆ ಗಟ್ಟಿ ಕಡೆದ್ ಕೊದಿಪುನ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಬುಡುಂಡ ಗಾರಿಗೆ ಆಪುಂಡು. 
 
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ವರ್ಗೊ:ತಿನಿಸುಲು
ವರ್ಗೊ:ಅಡ್ಯೆ
ಹಿರಣ್ಯ ಕಶಿಪು

## ಹಿರಣ್ಯ ಕಶಿಪು
Vishnu as Narasimha kills Hiranyakashipu, stone sculpture from Halebidu, Karnataka
ಹಿರಣ್ಯ ಕಶಿಪು ಪಂಡ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನ ಅಣ್ಣೆ. ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಅಮ್ಮೆರ್, ಕಯಾದುನ ಕಂಡನಿ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥೊಡು ಹಿರಣ್ಯ ಪಂಡ್ಂಡ ಬಂಗಾರ್(ಚಿನ್ನ), ಕಶಿಪು ಪಂಡ್ಂಡ ಮೆತ್ತನೆದ ಹಾಸಿಗೆ(ಮೆದುಶಯ್ಯೆ) ಪನ್ಪುನ ಅರ್ತೊ.

## ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವನ ತಪಸ್ಸ್
ಹಿರಣ್ಯ ಕಶಿಪು ಬೌತಿಕ ಜ್ಞಾನದ ಬಲೊರ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಅಜ್ಞಾನರ್ದು ಸೈಪುನೆನೆ ಗೆಲ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಪಿದಡ್‍ದ್ ಘೋರವಾಯಿನ ತಪಸ್ಸ್ ಗ್ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ. ಅಯನ ಘೋರ ತಪ್ಪಸ್ಸ್ ಗ್, ಅದ್ಬುತ ಶಕ್ತಿಗ್, ಮಾತ ಗ್ರಹೊಕುಲು, ಜನಕುಲು ನಡುಗೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಅಯೆ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತೆ ಆಯಿನ ಬ್ರಹ್ಮದೇವೆರೆನೇ ಭೂಮಿಗ್ ಜತ್ತ್ ದ್ ಬರಪುನಂಚ ಮಲ್ತೆ, ಬ್ರಹ್ಮೆ ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಎಂಕ್ ಸಾವೇ ಇಜ್ಜಂದಿನ ಅಮರತ್ವದ ವರನ್ ಕೊರೊಡು ಪಂಡ್‍ದ್ ಬ್ರಹ್ಮಡ ಕೇಂಡೊನುವೆ.
ಅಪಗ ಬ್ರಹ್ಮೆ ಸಕಲ ಗ್ರಹೊಕುಲೆನ ಬೌತಿಕ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತೆ ಆಯಿನ ಸ್ವತ; ಯಾನೇ ಅಮರೆ ಆದ್ ಇಜ್ಜಂದಿನೆರ್ದ್ ಯಾನ್ ಅಂಚಿನ ವರನ್ ಕೊರಿಯೆರೆ ಅಪುಜಿ ಪಂಡ್‍ದ ಪನ್ಪೆ. ಭಗವದ್ಗೀತೆ (೮-೧೭) ಮುಟ್ಟಡ್ ಬ್ರಹ್ಮೆ ಮಸ್ತ್ ದೀರ್ಘ ಕಾಲೊ ಬದುಕುನಾಯೆ ಅಂಡಲಾ ಅಯೆ ಸೈಯಂದೆ ಉಪ್ಪುನಾಯೆ ಅತ್ತ್ ಪನ್ಪುನವು ದೃಡಪಟ್ಟ್ ದ್ ಉಂಡು.
ಬಂಗಾರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಣ್ಣು ಉಂದೆತ್ತ ಆಸಕ್ತಿಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿನ್ ಭೋಗಿಸವುನ ಅಮರತ್ವದ ವರನ್ ಆಯೆ ಕೇಂಡೆ. ಬ್ರಹ್ಮೆ ಅಯಿನ್ ಕೊರಂದೆ ಉಪ್ಪುನಗ ಎಂಕ್  
ನರಮಾನಿರ್ದ್, ಪ್ರಾಣಿಲೆರ್ದ್, ದೇವತೆಲೆರ್ದ್, ಭೂಮಿ, ನೀರ್, ಗಾಳಿ ಬುಕ್ಕೊ ಓವ್ವೇ ಆಯುಧಲೆರ್ದ್ ಮರಣ ಬರಂದಿನಂಚ ವರೊನು ಪಡೆಯೊಂಡೆ. ಉಂದೆರ್ದ್ ಎಂಕ್ ನನ ಸಾವು ಪನ್ಪುನವೇ ಇಜ್ಜಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಮೂರ್ಖನಲೆಕೊ ಯೋಚನೆ ಮಲ್ತೆ.

## ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಸೈಪುನೆ
ಕಡೆಕ್ ಭಗವಂತೆ ಅರ್ಧ ಮಾನವೆ ಅರ್ಧ ಸಿಂಹ ಇಂಚ ನರಸಿಂಹನ ಅಬತಾರೊಡು ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುನು ಕೆರ್ಪೆರ್. ಅಯೆ ಕಲ್ಪನಾತೀತವಾಯಿನ ಅದ್ಭುತ ವ್ಯಕ್ತಿನ ತುಡೆಟ್ಟ್ ಉಗುರುಡು (ನಖಗಳಿಂದ) ಕೆರ್ಪೆರ್. ಅಯಿರ್ದ್ ದೇವೆರ್ ಕೊರ್ ನಾತ್ ಆಯುಷ್ಯೊಡು ನರಮಾನಿ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನೊನು ಪಡೆದ್ ಸಮಾಜೊಡು ಜ್ಞಾನಿಯಾಗದ್ ಬದುಕೊಡು. ಉಂದು ಇಂಜಿ ಪುರಾಣೊ ಆಂಡ್. ಸತ್ಯ ಹಿರಣ್ಯ ಒರಿ ದಾನವ ವಂಶೊಗು ಸೇರಿನಾಯೆ. ಧರ್ಮೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಅಧರ್ಮೊಗು ನಡತಿನ ಸಂಘರ್ಷನೇ ಇನಿ ಪುರಾಣವಾದ್ ನಮ್ಮ ದುಂಬು ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಉಂದೆನ್ ತೂಲೆ:
*ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಘೋರ ತಪಸ್ಸು; ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಸಾವಿಲ್ಲದಂತೆ ವರದಾನ
*ಭಾಗವತ
**ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣ

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಪಂತೊಗು ಬರೆಯಿನ ಲೇಕನೊ
ಪೆಲಕಾಯಿದ ಗಟ್ಟಿ

**ಪೆಲಕಾಯಿದ ಗಟ್ಟಿ/ಗುಜ್ಜೆದ ಗಟ್ಟಿ** ಉಂದೆನ್ ಪೆಲಕಾಯಿ ಆಪುನ ಪೊರ್ತುಡು ತುಲುವೆರ್ ವಿಸೇಸೊವಾದ್ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ್ತ ತೆನಸ್. ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಯಿಟ್ ಒಂಜಿ ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್ದ ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ. ಮುಲ್ಪ ಈ ತಿಂಗೊಲುಡು ಎಚ್ಚಾದ್ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದ್ ಲಬ್ಯವಾಯಿನ ವಸ್ತುಲೆಡ್ದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅವೆಟ್ಟ್ ಗುಜ್ಜೆದ ಗಟ್ಟಿಲಾ ಒಂಜಿ ಬಗೆ.

## ಗುಜ್ಜೆದ ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪರೆ ಬೋಡಾಯ್ನ ಸಾಮಾನುಲು
* ಪರ್ಂದ್ದಿನ ಪೆಲಕಾಯಿ.
* ಬೊಲಂತೆ ಅರಿ.
* ತೆಕ್ಕಿದ ಇರೆ/ಬಾರೆದ ಇರೆ.
* ತಾರಾಯಿ ಬೋಡಾಂಡ ಮಾತ್ರ
* ರುಚಿಗ್ ಬೋಡಾದ್ ಉಪ್ಪು.

## ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನೊ

ಒಂಜಿ ಅಳತೆ ಬೊಲಂತೆ ಅರಿನ್ ದೆರೊಂದು ನೀರ್‌ಡ್ ಬೊದ್‍ಲೆರೆ ಪಾಡ್‍ದ್ ದೀವೊಡು. ಬೊಲಂತೆ ಅರಿ ಬೊದ್‍ಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅರಿನ್ ಸಮ ದೆಕ್ಕ್‌ದ್ ಕಡೆಯೆರೆ ಪಾಡೊಡು. ಅಂಚನೆ ಅರಿ ಕಡೆನಗ ಜತ್‌ದ್ ದೀತ್‍ನ ಪೆಲಕಾಯಿದ ಪಚ್ಚಿಲ್‍ನ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮಾನೊಡು ಕಡೆಯೆರೆ ಅರಿತ್ತ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪಾಡ್‍ದ್ ಕಡೆವೊಡು. ಕಡೆನಗ ತಾರಾಯಿ ರುಚಿಕ್ಕ್ ಬೋಡಾಪುನಾತ್ ಉಪ್ಪು ಪಾಡೊಡು. ಎಡ್ಡೆ ಸನ್ನ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಆ ಬಂದನ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್ (ಬಂದ ಚೂರು ಗಟ್ಟಿಯಾದುಪ್ಪೊಡು), ದೋಸೆದ ಬಂದದಾತ್ ನೀರ್ ಆಯೆರೆಬಲ್ಲಿ. ಅಂಚ ಕಡೆದ್ ದೆತ್ತಿ ಬಂದನ್ ಬಾರೆದ/ತೆಕ್ಕಿದ/ಉಪ್ಪೊಲಿಗೆದ ಇರೆಟ್ಟ್ ಒಂತೆ ಒಂತೆ ಪಾಡ್‍ದ್ ಮಡ್‌‍ತ್‍ದ್ ತೊಂದುರುದ/ಇಡ್ಲಿದ ಕರಟ್ಟ್ ಬೈಯೆರೆ ದೀವೊಡು. 
ಅವು ಬೈಯೆರೆ ಸುಮಾರ್ ಒಂಜಿ ಒಂಜರೆ ಗಂಟೆ ಬೋಡು. ಬೈತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿನ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಪರ್ಂದ್ ಮುಂಚಿದ ಚಟ್ನಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ತಿಗತ್ ನೈಯಿಟ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ತಿನೊಲಿ. ಉಂದೆನ್ ಪೆಲಕಾಯಿದ ಗಟ್ಟಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಗುಜ್ಜೆದ ಗಟ್ಟಿ ಪಂಡ್‍ದ್‍ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಪೆಲಕಾಯಿರ್ದ್ ಮಲ್ಪುನ ಬೇತೆ ಅಡ್ಯೆಲು

* ಪೆಲಕಾಯಿದ ದೋಸೆ
* ಪೆಲಕಾಯಿದ ಗಾರ್ಯ
* ಪೆಲಕಾಯಿದ ಗಟ್ಟಿ
* ಪೆಲಕಾಯಿದ ಇಡ್ಲಿ
* ಪೆಲಕಾಯಿದ ಅಪ್ಪ/ಅಪ್ಪೊ
* ಬಟ್ಟಲ್‍ಡ್ ಮೈಪುನೆ
* ಪೆಲಕಾಯಿದ ಗೋಳಿಬಜೆಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಅಡ್ಯೆ
ವರ್ಗೊ:ಅಡ್ಯೆಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರೆ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು
ಮೊಟ್ಟತ್ತಿ

**ಮೊಟ್ಟತ್ತಿ**, ಮುಟ್ಟಕತ್ತಿ, ಮುಟ್ಟತ್ತಿ ಪಂಡ್‍ದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಕರ್ಬೊದ ಕತ್ತಿನ್ ಮರತ್ತ ಮಣೆಕ್ಕ್ ಜೋಡ್ಯಾದ್ ಮಲ್ತಿನೆಕ್ಕೆ ಮೊಟ್ದತ್ತಿ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಮುಟ್ಟಕತ್ತಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಮೆಟ್ಟುಕತ್ತಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಮೊಟ್ಟತ್ತಿ ತಯಾರಿ
ಎಡ್ಡೆ ಮಿಲಾವುದ ಕರ್ಬೊಡು ಮರತ್ತ ಪುಡಿ ದಾಂತಿ ಕತ್ತಿನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಕತ್ತಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನಗ ಮಣೆಕ್ಕ್ ಜೋಡ್ಯಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೋಲ್ಟ್ ಪಾಡ್ಯರೆ ಒಟ್ಟೆಲಾ ದೀಪೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ  ಪೆಜ, ಪೆಲ, ಇಂಚ ಒವ್ವಾಂಡಲಾ ಎಡ್ಡೆ ಮರತ್ತ ಅರ್ಧ ಪೀಟ್ ಎತ್ತರ ಒಂಜೇ ಮುಕ್ಕಾಲ್ ಪೀಟ್ ಉದ್ದದ ಮಣೆ ಮಲ್ಪ್ ದ್ ಐಕ್ ಕತ್ತಿನ್ ಜೋಡ್ಯಾವೊಡು. ಕೆಲೆವೆರ್ ಕತ್ತಿನ್ ಮಡ್ತ್ ದೀಪಿಲೆಕ್ಕಲಾ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅರ್ಧ ಫೀಟ್ ಎತ್ತರದ ಮಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ  ಕುಲೊಂದು ಮೂರ್ಯೆರೆ ಎಡ್ಡೆ ಆಪುಂಡು. ಕೆಲೆವೆರ್ ತಗ್ಗ್‌ದ ಮಣೆನ್‍ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇತ್ತೆ. ಮೊಟ್ಟತ್ತಿನ್ ಉಂತೊಂದು ಅಟಿಲ್‍ದ ಕೋಣೆದ ಮೇಜಿಡ್ ಒತ್ತುದು ಪತ್ತೊಂದು ಮೂರುನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ವ್ಯಾಸ

**ವ್ಯಾಸೆ** ಅತ್ತಂಡ **ವೇದವ್ಯಾಸೆ** ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಪರಂಪರೆಡು ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ಮಲ್ಲ ಪುದರು.
ವ್ಯಾಸೆರು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮೊದ ಮಲ್ಲ ಕಾವ್ಯೊ ಮಹಾಭಾರತೊನು ಬರೆಯಿನಾರ್. ಸಾವಿರೊಡ್ತು ಜಾಸ್ತಿ ವರ್ಸೊ ಕಾಲೊಡ್ತು ಪಿರಾಕ್‌ಡ್  ಭಾರತೊಡು ನಡತಿನ ಸಂಗತಿಲೆನ್ ಆಧಾರ ದೀಡ್ದ್ ಮಹಾಭಾರತೊ ಬರೆಯಿನೆ. ಆಂಡಲಾ ಮಹಾಭಾರತೊ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಕಾವ್ಯೊ. ಅಂಚಾದ್ ವ್ಯಾಸೆರೆ ಕಾಲ ಬುಕ್ಕೊ ದೇಸೊಲೆನ್ ಕತೆಲೆಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನೆ ದಿಂಜ ಕಸ್ಟೊ.  ಮಹಾಭಾರತೊದ ಪ್ರಕಾರೊ, ವ್ಯಾಸೆರ್ ಪರಾಶರ ಮುನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನಾಯನ ಮಗಳಾಯಿನ ಮತ್ಸ್ಯಗಂಧಿ ಅತ್ತಂಡ ಸತ್ಯವತಿನ ಮಗೆ. ಪುಟ್ಟ್‌ನೆ ಯಮುನಾ ಸುದೆತ್ತ ಒಂಜಿ ಉಲಿಯೊಡು. ಉಂದು ಇತ್ತೆತ ಕಾಲತ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಸೊದ ಜಲುವಾ ಜಿಲ್ಲೆದ 'ಕಲ್ಪಿ' ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆದ ಕೈತಲ್ ಉಂಡು. ವ್ಯಾಸೆರೆ ಬಣ್ಣ ಕಪ್ಪಾದಿಪ್ಪುನೆಗ್ ಕಾರಣೊ  'ಕೃಷ್ಣ' ಪಂದ್‍ಲಾ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಉಲಿಯೊಡು ಪುಟ್ಟಿನ ಕಾರಣ 'ದ್ವೈಪಾಯನ' ಪಂಡ್‌ದ್‌ಲಾ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಇಂಬೆರೆನ್  "ಕೃಷ್ಣ-ದ್ವೈಪಾಯನ" ಪಂಡ್‍ದ್‍ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.   ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣೊದ ಪ್ರಕಾರೊ ಇಂಬೆರ್ ಏಳ್ ಚಿರಂಜೀವಿಲೆಟ್ ಒರಿ.

thumb|ಮಹಾಭಾರತೊನು ಬರೆಪ್ಪಿನ ಗಣೇಶೆ

## 'ವೇದ' ವ್ಯಾಸೆ
ಹಿಂದೂಳೆನ ಪ್ರಕಾರ ಇಂಬೆರ್ ಪಿರಾಕ್‍ದ ಕಾಲೊದ ಒಂಜಿ ವೇದೊನು ನಾಲ್ ವೇದೊಳಾದ್ ವಿಂಗಡಿತ್‍ನ ಕಾರಣೊ **ವೇದವ್ಯಾಸ** ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದಾರಾಂಡ್. ಈ ಪುದಾರ್‍ಡೇ ಇಂಬೆರ್ ಮಾತೆರೆಗ್‍ಲಾ ಗೊತ್ತುಪ್ಪುನೆ. ವ್ಯಾಸೆರ್ ಒಂಜಿ ನರಮಾನಿಯೇ ಅತ್ತಂಡ ಒಂಜಿ ಗುಂಪೇ ಪಂಡ್‍ದ್‍ಲಾ ಅಲೋಚನೆ ಉಂಡು.

## ಮಹಾಭಾರತೊನು ಬರೆಯಿನಾರ್
thumb|ವ್ಯಾಸ ಗಣೇಶಗ್ ಮಹಾಭಾರತೊನು ಪಣ್ಪುನೆ, ಆಂಗ್‌ಕರ್ ವಾಟ್

ವ್ಯಾಸೆರ್ ಮಹಾಭಾರತೊ ಬರೆಯಿನಾರ್. ಅತ್ತಾಂತೆ ಆರೆಗ್ ಈ ಮಾಹಾಕಾವ್ಯೊಡು ಒಂಜಿ ಪಾತ್ರೊಲಾ ಉಂಡು.  ಇಂಬೆರೆ ಅಪ್ಪೆ ಸಯಿನೆಡ್ತ್ ಬುಕ್ಕೊ  ಹಸ್ತಿನಾಪುರೊತ ಶಂತನು ರಾಜನ್ ಮದಿಮ್ಮೆ ಆತ್ ರಡ್ಡ್ ಆನ್ ಜೋಕುಳೆನ್ ಪೆದ್‍ತಳ್. ಈ ರಡ್ಡ್ ಜನಲಾ ಜೋಕುಳಿಜ್ಜಾಂತೆ ಸಯಿಪೆರ್. ಪಿರಾಕ್‍ದ ಕ್ರಮೊತ್ತ ಪ್ರಕಾರ ನಿಯೋಗ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಸತ್ಯವತಿ ವ್ಯಾಸರೆಗ್ ಆಳೆನ ಸಯಿನ ಮಗೆ ಆಯಿನ ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯನ ಪರವಾದ್ ಆಣ್ ಜೋಕುಳೆನ್ ಪುಟ್ಟಾಯೆರ ಪಣ್ಪಾಳ್. ಅಂಚನೆ ವ್ಯಾಸೆರ್ ರಾಜನ ಬುಡೆದಿಯೆರಾಯಿನ ಅಂಬಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅಂಬಾಲಿಕೆರೆಡ್ತ್ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಂಡುಗು ಅಮ್ಮೆರಾಪೆರ್.

ಮಹಾಭಾರತೊದ ಸುರುತ ಬೂಕುಡು ಇಂಬೆರ್ ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯೊನ್ ಬರೆಯರ ಗಣೇಶನ್ ಕೇಣ್ಪೆರ್.  ಗಣೇಶೆ ವ್ಯಾಸೆರೆಗ್ ಮಹಾಕಾವ್ಯೊನ್ ಒಂಜಿ ಕ್ಷಣಲಾ ಉಂತಾವಂತೆ ಪಣಿಯೆರ ನೇಮೊ ಪಣ್ಪೆರ್. ಇಂದೆಗ್ ಪ್ರತಿಯಾತ್ ವ್ಯಾಸೆರ್ ಪಂಡಿನ ನೇಮೊ ಪಂಡ್ಂಡ ಯಾನ್ ಪಂಡಿನ ಒಂಜೊಂಜಿ ಶ್ಲೋಕನ್‍ಲಾ ಗಣೇಶೆ ಅರ್ತೊ ಮಲ್ತೊಂದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬರೆವೊಡುಂದ್. ಇಂಚ ವ್ಯಾಸೆರೆಗ್ ಬಚ್ಚಿನಗ  ಕಷ್ವಾಯಿನ ಸಂಸ್ಕೃತತ ಶ್ಲೋಕನ್ ಪಂಡೊಂಡೊಂದ್ ಇತ್ತೆರ್.

## ಬೇತೆ ಕೃತಿಕುಲು

* ಪದಿನೆಣ್ಮೊ **ಮಹಾಪುರಾಣೊಲು**

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು
* ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತಮ್  (ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ)
* ಮಹಾಭಾರತ
* ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪುರಾಣ
ಕೋಗಿಲೆ

ಕೋಗಿಲೆ ಕುಕುಲಿಡೆ ಕುಟುಂಬಗು ಸೇರಿನ ಪಕ್ಕಿ.ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಕ್ಕೆದ ಗೊಡುಡ್ ತೆತ್ತಿ ದೀಪುಂಡ್.ಅವು ಬುಳೆಯಿಲೆಕ ಅಯ್ತ ಕಂಟಡ್ ಬುಲ್ಪರ ಶುರು ಮಲ್ಪುನಗ ಅಯ್ತ ನಿಜ ಸ್ಡರುಪ ಕಕ್ಕೆಗ್ ಗೊತ್ತಾದ್ ಅವು ಅಯ್ನ ಅಯ್ತ ಗೂಡ್ದು ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುಂಡು.

ಕೋಗಿಲೆಲು ಸಾಮಾನ್ಯಾವಾದು ಮದ್ಯಮ ಗಾತ್ರೋದ ತೆಲ್ಪು ಪಕ್ಕಿಲು.ಅಯ್ಟ ಕೆಲವು ಜಾತಿ ವಲಸೆ ಉಲ್ಲ.ಕೋಗಿಲೆ ತೆನಸ್ ಆದ್ ಕೀಟಲೆನ್ ಕ್ರಿಮಿ ಕೀಟಕುಲ್ನ ಕಿನ್ನಿ ಲೆನು ತಿನ್ಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾನಿಲೆನು ತಿನ್ಪುಂಡು. ಅಂಚೆನೆ ಫಲ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು.ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಶಲುಡ್ದು ನರಮನಿ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿಡು ಕೋಗಿಲೆದ ಪಾತ್ರೊ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರೀಕ್ ಪುರಾಣೋಡ್ ದೇವತೆ ಹೇರಾ ಆದ್ ತೋಜಾವೊಂದೆರು.

## ಪ್ರಭೇದಲು
ಕೋಗಿಲೆ ಕುಟುಂಬೊಡು ಕ್ಯಕುಲಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ ’Asian emerald cuckoo (Chrysococcyx maculatus) ಪನ್ಪಿನ ಉಪ ಕುಟುಂಬ ಉನ್ಡು.ಯುರೋಪ್  ದೇಶೊಡು  ಕೋಗಿಲೆ ಲಕದ ಪಕ್ಕಿಲೆನು ಈ ಕುಟುಂಬೊಗ್ ಸೆರ್ಪಾದೆರು.ಕೋಗಿಲೆ, ರೋಡ್‌ರನ್ನರ್‌,  ಮಲ್ಕೋವಾಸ್‌, ಕೋವಾಸ್‌, ಕೊಕೊಲ್‌ಸಮಸ್‌ ಬುಕ್ಕ ಅನಿಸ್ ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರಬೇಧದ ಉಪ ಜಾತಿಲು ಉಲ್ಲ.

## ಗುಣಲಕ್ಸೋಣೊಲ್
ಆಣ್ ಕೋಗಿಲೆಲು ಮಿಂಚುನ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು ಮಂಜೋಲು ಬಣ್ಣೋದ ಕೊಕ್ಕು ಉಪ್ಪುಂಡ್.ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೋದ ಕಣ್ಣ್ ಉಂಡ್. ಪೊಣ್ಣೂ ಕೋಗಿಲೆ ಕಂದು ಬಣ್ಣೊಡು ಇಪ್ಪಂಡು.
ಅಯ್ತ ಮೈಟ್ ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣೊದ ಯೆಲ್ಯ ಪಟ್ಟೆಲು ಇಪ್ಪುವ.

## ಇಪ್ಪುನ ಪ್ರದೆಶಲು
ಕೋಗಿಲೆ ಭಾರತ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ಶ್ರೀಲಂಕ,ಪಾಕಿಸ್ತಾನ,ಬಾಂಗ್ಲದೇಶ,ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ದೇಶೊಲೆಡು ತೋಜುದುಬರ್ಪ.ಈಶಾನ್ಯ ಬಾರತೊಡು ತೋಜುಬರ್ಪುನ ಕೋಗಿಲೆಲು ಬೇತೆ ಜಾಗೊಲೆನ ಕೋಗಿಲೆಡ್ದ ಗಾತ್ರೊಡು
ಒಂತೆ ಮಲ್ಲ ಇಪ್ಪುವ.

## ನಿಲೆ
ಕೋಗಿಲೆಲು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಕಾಡ್ ಡ್,ತೋಟೊಡ್,ಜಾಸ್ತಿ ಇರೆ ಇಪ್ಪುನ ಮರೊಟ್ ದಿಂಜಿನ ಬಯೊಲಡು ಇಪ್ಪುಂಡು  ಉಂದು ಊರುಡು ಜಾಸ್ತಿ ನಗರ  ಪ್ರದೇಶ ದ ಮರೊಟ್ ಜಾಸ್ತಿ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಚಟುವಟಿಕೆಲು
ಕೋಗಿಲೆ ಮರರ್ದ್ ನೆಲಕ್ ಜಪ್ಪಂದಿನ ಪಕ್ಕಿ.ಚಲಿಗಾಲೊಡ್ ಅವು ಇಜ್ಜೆ ಪನ್ಪಿಲೆಕ ಶಬ್ದ ಮಲ್ಪಂದೆ ಬದ್ಕುಂಡು.ಸುಗ್ಗಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆಗಾಲ ದ ಸಮಯೊಡು ಬುಲ್ಪರ ಶುರು ಮಲ್ಪುಂಡು.ಅರೆಗಾಲೊಡು ಇಡಿ
ಅಯ್ತ  ಬುಲಿಪು ಕೆನುನೆ ಕುಶಿ.ಆಣ್ ಕೋಗಿಲೆ ಮಾತ್ರ ಶೋಕುಡು ರಾಗೊಡು ಬುಲಿಪುನು."ಕೂ... ಕೂ" ಪಂದು ಯೆಲ್ಯ ದ್ವನಿರ್ದ್ ಶುರು ಮಲ್ತ್.ಐಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜೊರು ಬುಲಿಪುಂಡು.ಪೊಣ್ಣು ಕೋಗಿಲೆ ಆತು ಶೋಕ್ ಬುಲಿಪುಜಿ.
## ಕಿನ್ನಿ ಮಲ್ಪುನ ಬಗ್ಗೆ
ಕೋಗಿಲೆ ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವಿಲು. ಉಂದುವೆ ನೆತ್ತ ವಿಶೇಶ. ಕಿನ್ನಿ ದೀವರ ಕೋಗಿಲೆ ಯೇಪಲಾ ಗೂಡು ಕಟ್ಟುಜಿ.ಪೊಣ‍್ಣು ಕೋಗಿಲೆ ಕಕ್ಕೆ ದ ಗೂಡುಗು ಕಂಡ್ ದ್ ಪೋದು ತೆತ್ತಿ ದೀಪುಂಡು.
ಅಂಚಾದ್ ಕೋಗಿಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ತೆತ್ತಿ ದೀಪುನ ಸಮಯೊ ಸಾದರನವಾದ್ ಒಂಜೆ ಲೆಕ ಇಪ್ಪುಂಡು.
ಆಣ್ ಕೋಗಿಲೆ ಕಕ್ಕೆದ ಗೂಡುದ ಕೈತಲ್  ಬತ್ತದು,ತೆತ್ತಿ ಕಾತೊಂದಿಪ್ಪುನ ಕಕ್ಕೆಲೆಗ್ ಉಪದ್ರ ಕೊರ್ದು ಐತ ಬೆರಿಯೆ ಬರ್ಪಿಲೆಕ ಮಲ್ಪುಂಡು.ಈ ಸಮಯೊನೆ ಕಾತೊಂದಿಪ್ಪುನ ಪೊಣ್ಣು ಕೋಗಿಲೆ ಕಕ್ಕೆ ಗೂಡೂಗ್
ಪೋದು ಕಕ್ಕೆ ದ ತೆತ್ತಿನೆ ಹೋಲು ನಂಚಿನ ಐತ ಕೋಗಿಲೆ ತೆತ್ತಿನ್ ಕಕ್ಕೆದ ಗೂಡುಡ್ ದೀಪುಂಡು. ಈ ಬೇಲೆಡು ಯೆತೋ ಸರಿ ಕಕ್ಕೆ ನಡುಕು ತಿಕ್ಕದು ಸೈಪುಂಡು. ಜೋಡಿ ಕಕ್ಕೆಲು ಗೂಡುಗ ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಐಕ್ ಗೊತ್ತಿಪ್ಪಂದೆ ಕೋಗಿಲೆ ದ ತೆತ್ತಿಗ್ ಲಾ ಕಾವು ಕೊರ್ದು ಕಿನ್ನಿ ಮಲ್ಪುಂಡು.ಕಿನ್ನಿ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊಲೈಕ್ ಗೊತ್ತಾವಂದೆ ಐಕ್ಲ ತಿನ್ಪಾವುಂಡು.
## ಬದುಕು
ಕೋಗಿಲೆದ ಕಿನ್ನಿಲು ಮಸ್ತು ಚಾಲ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.ತಿದ್ಯಪ್ಪೆ ಗುಟುಕು ಕೊರ್ನಗ ಬೇಗ ಆಯ್ತ ತೆನಸ್ ದೆತೊನುಂಡು.ಅನ್ಚಾದ್ ಈ ಕೋಗಿಲೆ ಕಿನ್ನಿಲೆನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಬೇಗ ಆಪುಂಡು.ತಿದ್ಯಪ್ಪೆ ಈ ಕಾರಣ ನಡ್ದ,ಪಕ್ಕಿ ಗೂಡುಡು ತೆತ್ತಿ ದೀಪುನ ಸಮಯನು ತೂದು -ಅಯ್ತ ಕಣ್ಣು ತಪ್ಪಾದು -

ವರ್ಗೊ:ಪಕ್ಕಿಲು
ಜಾರಿಗೆ

**ಜಾರಿಗೆ**  ಪಂಡ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಪುಳಿತ್ತ ಪುದರ್. ಉಂದು  ಕಾಡ್ ಡ್ ಬುಳೆಪಿ  ಪುಳಿ. ಉಂದು ಕಿತ್ತಳೆದಾತ್ ಮಲ್ಲ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ಮರ ಮಲ್ಲಾದ್ಗ್ ಬುಳೆಪುಂಡು. ಇರೆಕ್ಕುಲು ದಪ್ಪಲಾ ಕಡು ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣದಲಾ  ಆದುಪ್ಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ಕಾಯಿ ಸುರುಟ್ಟು ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣದವುಲಾ ಬುಲೆನಗ ಮಂಜೊಲು ಬಣ್ಣ ಆಪುಂಡು.

## ಜಾರಿಗೆ ಬಳಕೆ ಎಂಚ
ಜಾರಿಗೆ ಬುಳೆದ್ ಮಂಜೊಲು ಬಣ್ಣ ಬನ್ನಗ ಅವೆನ್ ಕೊಯ್ದ್ ರಡ್ಡ್ ಭಾಗ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಐತ ಉಳಯಿ ಇತ್ತಿ ಬೀಜೊನು ದೆತ್ತ್ ದ್ ಆ ಓಡುನು ದೊಂಬುಡು ನುಂಗಾಂಡ ಬಳಕೆಗ್ ತಯಾರಾಪುಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಚೋಳಿನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನಾಂಡಲಾ ನೇರ ಅವೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆಪುಜಿ. ಆ ಓಡುನು ನೀರ್ ಡ್ ನನೆಯೆರೆ ಪಾಡ್ದ್ ಆ ನೀರ್ ನ್ ಮಾತ್ರ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. ನುಂಗಯಿನ ಜಾರಿಗೆ ಸುರುಟ್ಟು ಮಂಜೊಲು ಬಣ್ಣ ಪುಪ್ಪುಂಡು. ವರ್ಷ ಕರಿಬುಕ್ಕೊ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ ಆಪುಂಡು.

## ಗಳಸುನ
ಮೀನ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುನಗ ಪುಣ್ಕೆ ಪುಳಿತ್ತ ಬದಲ್ ಗ್ ಈ ಪುಳಿನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಆಂಡ ಪುಣ್ಕೆದ ಪುಳಿನ್ ಅರೆಪು ಕಡೆನಗ ಒಟ್ಟುಗು ಕಡೆವೊಲಿ. ಜಾರಿಗೆ ಪುಳಿತ್ತ ನೀರ್ ಮಾತ್ರ ಪಾಡ್ದ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪೊಡು. ತುದೆತ್ತ ಮೀನ್ ದ ಕಜಿಪುಗು ಜಾರಿಗೆ ಪುಳಿನ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.   ಪೆದ್ಮೆದಿ ಮರ್ದ್ ಗ್ ಜಾರಿಗೆ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಒಮದ ಪಲದೆಗ್ ಲಾ ಜಾರಿಗೆ ಪುಳಿನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಂದ್
ತೇರೆ

thumb|ತೇರೆ ಮರ
**ತೇರೆ** ಮರ ಅತ್ತುಂಡ ಚೇರೆ ಮರ ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ಕಾಡ್ ಮರ. ಈ ಮರಟ್ಟ್ ಏಪ್ರಿಲ್ ಮೇ ತಿಂಗೊಲುಡು ಪರ್೦ದ್ ಆಪುಂಡು.

## ಬೇತೆ ಪುದರ್
ಈ ಮರನ್ ತುಳುಟ್ಟು ತೇರೆ ಅತ್ತುಂಡ ಚೇರೆ ಮರ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.  ನೆಕ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಗೇರ್ಕಾಯಿ, ಗೇರೆ ಮರ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಕೇರ ಮರ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆಕ್ಕ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡ್ Semecarpus anacardium, marking nut tree ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಗುಣೋ
left|thumb|ತೇರೆ ಪರ್೦ದ್
ತೇರೆ ಮರಟ್ ಒಂಜಿ ರೀತಿದ ರಸ, ಸುನೆ ಬರ್ಪುಂಡು. ಐನ್ ನರಮಾನಿ ಮುಟ್ಟು೦ಡ ಚೋಲಿ(ಚರ್ಮ) ಪೊತ್ತ್‌ದ್ ಪೋಪುಂಡು. ಈ ಮರ 25-30ಮೀ ಎತ್ತರ ಬುಳೆವುಂಡು. ಈ ಮರತ್ತ ಪೂ ತೊಡ್ಡೆದ ಕೆಲೆಂಜಿಗ್ ಬಾರಿ ಇಷ್ಟೊ ಆದುಂಡು. ತೇರೆ ಮರ ಪೂ ಜಾಸ್ತಿ ಪೋಯಿನ ವರ್ಷ ಜಾಸ್ತಿ ತಿಗತ್ತ ನೈ ಅತ್ತುಂಡ ತೊಡ್ಡೆ ನೈ ಇಪ್ಪುಂಡುಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ಮರತ್ತ ಪರ್೦ದ್ ನರಮಾನಿ ತಿಂದ್‍ಂಡ ಬಾಯಿಡ್ ಕಜ್ಜಿ/ಗಾಯ ಆಪುಂಡು. ಐಕ್ ಅಯಿತನೇ ಎಣ್ಮ ಇರೆಟ್ಟ್ ಮಾನಾದ್ ಪಂಡ ಅಯಿತ ಸುನೆ ದೆತ್ತುದ್ ತಿನೊಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಪರ್೦ದ್ ತಿನಿಯರೇ ಎಡ್ಡೆ ರುಚಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ತೇರೆದ ಚಿಗ್‍ರ್‍ದ ಕನೇರ್‌ನ್ ಎಲ್ಯ ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಐತ ತೆಗ್‌ರ್‌ದ(ಪಸ್ಂಗರಿ) ಚಟ್ನಿ ಬುಕ್ಕೊ ತಂಬುಳಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತೇರೆ ಮರೆ ಮರತ್ತ ಇರೆಟ್, ಮರತ್ತ ಚೋಲಿಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಯಿಡ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅವು ಕಣ್ಣ್‌ಗ್ ಬೂರುಂಡ ಅಪಾಯ ಉಂಡು. ಮೆಲ್‌ಗ್ ಕೈ ಕ್ ತಾಗುಂಡ ಕಿರು೦ಬು೦ಡು. ತೇರೆ ಪರ್೦ದ್ ಮಂಗಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ಮರಟ್ ಇಪ್ಪುನ ಮುರ್ಗೊಲೆಗ್ ಬಾರೀ ಇಷ್ಟೊ ಆದುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಪಜೆ ಮಡಿಕೆ

**ಪಜೆ ಮಡಿಕೆ** ಪಂಡ್ಂಡ ಉರ್ಪೆಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೊಲಂತೆ ಅರಿನ್ ರಡ್ಡೆಕ್ ಒಂಜೆತ ಪ್ರಮಾನೊಡು ಅರಿಕುಲುಲೆನ್ ಬೆರದ್ ಮಲ್ಪುನ ತುಲುವೆರೆನ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ್ತ ತಿನಸ್.

## ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು
* ಉರ್ಪೆಲ್ ಅರಿ
* ಬೊಳಂತೆ ಅರಿ
* ಉಪ್ಪು
* ತಾರಾಯಿ

## ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
ಉರ್ಪೆಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೊಲಂತೆ ಅರಿನ್ ನೀರ್‌ಡ್ ಬೊದ್‍ಲೆರೆ ಪಾಡ್‍ದ್ ದೀವೊಡು. ಅರಿ ಬೊದ್‍ಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅರಿನ್ ಸರಿಯಾದ್ ದೆಕ್ಕ್‌ದ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಡೆವೊಡು. ಕಡೆನಗ ತಾರಾಯಿ ರುಚಿಕ್ಕ್ ಬೋಡಾಪುನಾತ್ ಉಪ್ಪು ಪಾಡೊಡು. ಬಂದ ನೀರ್ ಆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. ಎಡ್ಡೆ ಸಣ್ಣ ಆಯಿನ ಬಂದನ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಬಾರೆದ ಇರೆಕ್ಕ್ ತೆಲುಪುಡೇ ಪೂಜೊಡು. ಅಂಚ ಪೂಜಿದ್ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಆ ಇರೆನ್ ಪಜೆನ್ ಮಡಿಪುನ ಲೆಕೊ ಮಡಿತೊಂದು ಪೋವೊಡು ಅಂಚ ಮಡಿತ್‍ನ ಇರೆನ್ ತೊಂದುರುದ ಕರಟ್ಟ್ ದೀದ್ ಬೈಪಾವೊಡು. ಬೈತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಅಡ್ಯೆಗ್ ಪಜೆ ಮಡಿಕೆದ ಅಡ್ಯೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಇಂಚ ತಯಾರ್ ಆಯಿನ ಅಡ್ಯೆನ್ ರೆಸೊಕ್ಕು ಪಾಡ್‍ದ್ ತಿನೊಲಿ. ಅತ್ತ್ಂಡ ರೆಸೊಕ್ಕು ಮುರ್ಕಾದ್‍ಲಾ ತಿನೊಲಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ವರ್ಗೊ:ತಿನಿಸುಲು
ವರ್ಗೊ:ಅಡ್ಯೆ
ದಾದಾ ಭಾಯಿ ನವರೋಜಿ

**ದಾದಾ ಭಾಯಿ ನವರೋಜಿ** (೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೮೨೫–೩೦ ಜೂನ್ ೧೯೧೭) ಒರಿ ಪುದರು ಪೋಯಿ ಪಾರ್ಸಿ ವಿದ್ವಾಂಸೆರು ಬುಕ್ಕೊ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞೆರು, ಮಾಮಲ್ಲ ದೇಶಭಕ್ತೆರು ಬುಕ್ಕೊ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕೆರಾತಿತ್ತೆರು. ೧೮೯೨ ಬುಕ್ಕೊ ೧೮೯೫ ರೊಡು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‍ತ ಸದಸ್ಯೆರಾತಿತ್ತೆರು. ಇಂಬೆರು ಭಾರತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತ ಸ್ಥಾಪಕೆರೊಟು ಒರಿ. ಇಂಬೆರು ಪಣತ್ತ ಸೋರುನ ಪಂಣ್ಪಿನ ಸಿದ್ದಾಂತೊನು ಪುಟ್ಟಾತೆರು.

## ಪುಟ್ಟು
ದಾದಾ ಭಾಯಿ ನವರೋಜಿ ಇತ್ತೆತ ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯತ ನವಸಾರಿ ಊರುಡು ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್.

## ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸೊ
ಮುಂಬಯಿದ ಎಲ್ಫಿನ್‍ಸ್ಟೈನ್ ಸಾಲೆಡು ಕಲ್ತೆರ್.

## ಬೇಲೆಲು
ದಾದಾ ಭಾಯಿ ನವರೋಜಿ ೧೮೫೫ಟ್ ಲಂಡನ್‍ಗ್ ಪೋದು ಕಾಮ & ಕಂಪೆನಿದ ಪಾರ್ಟ್ನರ್ ಆಯೆರ್. ೧೮೫೯ಟ್ ಪತ್ತಿತ ಬೇರ ಮಲ್ಪೆರ ದಾದಾ ಭಾಯಿ ನವರೋಜಿ & ಕಂಪೆನಿನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.

೧೮೬೫ಟ್ ಲಂಡನ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ೧೮೭೪ಟ್ ಬರೋಡದ ಮಹಾರಾಜ್ ಸಯಾಜಿರಾವ್ ಗಾಯಕವಾಡೆರೆನ ಮಂತ್ರಿ ಆದ್‍ ಇತ್ತೆರ್. ೧೮೮೬ಟ್ ಆರ್ ಇಂಡಿಯನ್ ನಾಶನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‍ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾಯೆರ್.

## ಕೃತಿಲು
ದಾದಾ ಭಾಯಿ ನವರೋಜಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಾಸೆಡ್ ಬರೆಯಿನ ಬೂಕುಲು-
* *The manners and customs of the Parsees* (Bombay, 1864)
* *The European and Asiatic races* (London, 1866)
* *Admission of educated natives into the Indian Civil Service*  (London, 1868)
* *The wants and means of India* (London, 1876)
* *Condition of India* (Madras, 1882)
* *Lord Salisbury's Blackman* (Lucknow, 1889)
* *Poverty and Un-British Rule in India* (1901)

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಕಲ್ಲಡ್ಕ

*ಕಲ್ಲಡ್ಕ* ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕುದ ಒಂಜ ಊರು. ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಂಡ್.

ತುಳು ಈ ಊರುತ ಬಾಸೆ, ಅಂಡ ಈ ಊರುಡು ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆ, ಕೊಂಕಣಿ, ಮಲೆಯಾಲಿ, ಕನ್ನಡ-ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಜನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಕುದುರೆ

ಕುದುರೆ (ಎಕೂಸ್ ಫ಼ೆರೂಸ್ ಕಬಾಲೂಸ್) ಎಕೂಸ್ ಫ಼ೆರೂಸ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಾಡ್ದ ಕುದುರೆಳ ರಡ್ಡ ಉಪಪ್ರಜಾತಿಳೆನ ಪೈಕಿ ಒಂಜಿ. ಅವು ಜೀವಿವರ್ಗೀಕರಣ ಕುಟುಂಬಡ್ ಎಕ್ವಿಡೈಗ್ ಸೆರ್ದಿನ ಒಂಜಿ  ಬೆಸ ಕಾಲ್ಬೆರೆಳುಪ್ಪುನ ದೊರಗುಲ್ಲ ಸಸ್ತನಿ. ಕುದುರೆಳು ಕರಿನ ೪೫ ದ್ದ ೫೫ ಮಿಲಿಯ  ವರ್ಷೊಡು ಎಲ್ಯ ಕಾಲ್ಬರೆಳುಪುನ ಪ್ರಾಣಿರ್ದ್ ದುಂಬುದ ಮಲ್ಲ ಒಂಜೆ ಕಾರ್ ದ ಬೆರೆಲ್‍ದ ಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವತ೯ನೆ ಆತ್ಂಡ್.
ಉಂದು ಏಕ ಖುರ ಜಾತಿಗ್ ಸೆರ್ದಿನ ಸ್ತನಿ; ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಯಿನ ಪುದರ್  ಈಕ್ವಸ್ ಕೆಬಲ್ಲಸ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡ್ದಿಂಚಿ  ಕುದುರೆ  ನರಮಾನಿಲು ಸಾಂಕೊಂದು ಬತ್ತಿನ ಪ್ರಾಣಿ.

## ಉಪಯೋಗೊಲು
ದಿನ್ನೊ ಕೊನೆಯೆರೆ, ಸವಾರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ, ವ್ಯವಸಾಯೊಡು ನಾನಾ ಬಗೆತ್ತ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕುದುರೆದಂಚಿನ ಪ್ರಾಣಿಲು ಉಪಯುಕ್ತವಾದುಂಡು. ಉಂದು ಅತ್ತಂದೆ ಕುದುರೆ ನನೊಂಜಿ ರೀತಿಡ್‍ಲಾ        ಉಪಯುಕ್ತವಾಯಿನ ಪ್ರಾಣಿ. ಉಂದೆತ ಮಾಸೊನುಲಾ ತಿನ್ಪೆರ್. ಚೋಲಿನ್ ಹದೊಮಲ್ತ್ ದ್ ಬಳಸುವೆರ್. ಚೋಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಜಲ್‍ ರ್ದ್ ಕುಂಟು, ಮುಟ್ಟು ಇಂಚಿತ್ತಿನ  ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಶರೀರೊದ ಅಂಗಾಂಶಲೆರ್ದ್ ಅಂಟ್, ಸೀರಮ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುದುರೆದ ಪೇರ್ ನ್‍ಲಾ ಪರ್ಪೆರ್. ಕುದುರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕತ್ತೆಲೆನ ನಡುವೆ ತಳಿಸಂಮಿಶ್ರಣೊಡು ಪುಟ್ಟುನ ಹೇಸರಗತ್ತೆಲಾ ಸಾಮಾನ್ ಕೊನೊಯೆರೆ ಬಾರಿ ಪುದರ್ ಪಡೆದ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಕುದುರೆ - ಚಿತ್ರ ದರ್ಶಿನಿ

ಫೈಲ್:Mangalarga Marchador Conformação Cabeza Anatomía.jpg|Mangalarga Marchador Conformação Cabeza Anatomía
ಫೈಲ್:Mangalarga Marchador Conforma back-fi.jpg|Mangalarga Marchador Conforma back-fi
ಫೈಲ್:Triplice Apoio.jpg|thumb|Triplice Apoio
ಫೈಲ್:Olímpia de Clarion.jpg|thumb|Olímpia de Clarion
ಫೈಲ್:Horse Axes -vector.svg|thumb|Horse Axes -vector
ಫೈಲ್:Equus species.png|thumb|Equus species


ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ಹಳೆಯಂಗಡಿ

ಹಳೆಯಂಗಡಿ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಊರುದ ಪುದರ್. ಕುಡ್ಲರ್ದ್ ಉಡುಪಿಗ್ ಪೋಪುನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಡೆ ಪೊಂಡ ೨೪ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರೊಡು ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಪೇಂಟೆ.

## ಊರುದ ಪುದರ್
ದುಂಬು ಈ ಜಾಗೆಡ್ ಒಂಜಿ ಅಂಗಡಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್‌ಗೆ. ಈ ಅಂಗಡಿ ಬಾರಿ ಪಿರಾಕ್‌ರ್ದ್ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದ್  ಐಕ್  **ಪರ ಅಂಗಡಿ** ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಜಾಸ್ತಿ ಆಯಿನ ಪೊರ್ತುಡು ಅವು **ಪರ ಅಂಗಡಿ**ಪೋದ್ **ಹಳೆ ಅಂಗಡಿ** ಆದ್ ಜನಕುಲೆನ ಬಾಯಿಡ್ **ಹಳೆಯಂಗಡಿ** ಅಂಡ್.

## ಊರುದ ಮಹತ್ವ
ಈ ಜಾಗೆ ಸುರತ್ಕಲ್ ಪೇಂಟೆ ಕರಿಬುಕ್ಕೊ ಮುಕ್ಕ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು ಆಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹಳೆಯಂಗಡಿ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಹಳೆಯಂಗಡಿ ಪೇಂಟೆರ್ದ್ ಬಲತ್ತ್‌ಗ್ ತಿರ್ಗ್ಂಡ ಪಕ್ಷಿಕೆರೆ ತೋಕೂರು ಅವೊಂದು ಎಸ್‌ಕೋಡಿಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಸೇರುಂಡು. ಎಸ್‌ಕೋಡಿರ್ದ್ ಬಲತ್ತ್‌ಗ್ ತಿರ್ಗ್ಂಡ ಕಿನ್ನಿಗೋಳಿಗ್‍ಲಾ ಎಡತ್ತ್‌ಗ್ ತಿರ್ಗ್ಂಡ ಮುಲ್ಕಿಗ್‌ಲಾ ಪೋವೊಲಿ. ಹಳೆಯಂಗಡಿ ಪೇಂಟೆರ್ದ್ ಎಡತ್ತ್‌ಗ್ ತಿರ್ಗ್ಂಡ ಸಸಿಹಿತ್ಲ್ ಗ್ ಪೋಯೆರೆ ಅಪುಂಡು.

## ಹಳೆಯಂಗಡಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು
# ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಮಹಾಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಪಾವಂಜೆ.
# ಶ್ರೀ ಜ್ನಾನಶಕ್ತಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಪಾವಂಜೆ.
# ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ತೋಕೂರು.
# ಶ್ರೀ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಹೊಯ್ಗೆಗುಡ್ಡೆ, ಪಡುಪಣಂಬೂರು.
# ಅಮ್ಮನ್ನ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ದೇವಾಲಯ 
# ಭಗವತಿ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಸಸಿಹಿತ್ಲು

## ಹಳೆಯಂಗಡಿಡ್ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಲು
# ಯು.ಬಿ.ಎಮ್.ಸಿ. ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ
# ಸಿ.ಎಸ್.ಐ ಆಂಗ್ಲ ಮಾದ್ಯಮ ಶಾಲೆ
# ಸರಕಾರಿ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು
# ಸರಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜ್

## ಊರುದ ವಿಸೇಸೊ
# ಅರಸುಲೆ ಕಂಬುಲ
# ವಿದ್ಯಾವಿನಾಯಕ ಯುವಕ ಮಂಡಲ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಪುಡಯಿ

**ಪುಡಯಿ** ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ ಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ದಿಂಜಾವುನ ವಸ್ತು. ನೆಕ್ಕ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಹೆಡಿಗೆ ಪನ್ಪೆರ್.ಉಂದೆನ್ ತಾರಿದ ಮಡಲ್ ದ ದಂಡ್ ಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್
## ಪುಡಯಿ ಮಲ್ಪುನ ವಿದ
ಬುಲೆದಿ ತಾರಿದ ಮಡಲ್ ದ ದಂಡ್ ದ ಬೆರಿತ್ತ ಒಂಜರೆ ಇಂಚಿದಾತ್ ಜೋಲಿ ಉದ್ದೊಗು ಒಯಿತ್ ದೆಪ್ಪೊಡು. ಅವೆನ್ ದೊಂಬುಡು ಸರಿ ಬಾಡಾವೊಡು. ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಎಡ್ಡೆ ಪೆರೆಸ್ ದ್ ಪುಡಯಿ ಮುಡೆವೆರ್. ಕೊರಗೆರೆ ಅಂಜೋಬವುಲು ಇಜ್ಜಾಂಲಡ ಪೊಂಜೋವುಲು ಉಂದೆನ್ ಬಾರೀ ನಾಜುಕೂಡು ಮುಡೆಪೆರ್
## ಪುಡಯಿದ ಬಳಕೆ
ತಾರಾಯಿ, ಬಜ್ಜೆಯಿ, ಅರಿ, ಬಾರ್ ದಿಂಜಾದ್ ತುಂಬೆರೆ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪೊಸ ಪುಡಯಿಡ್ ಲೇಸ್ ದಪಗ ನುಪ್ಪು ಬಳಸೆರೆ ಬಳಕೆ ಮಳ್ಪುವೆರ್. ನೆಟ್ಟ್ ಎಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲೆ ಪಂಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಭೂತಾರಾದನೆಡ್ ಪೊರಿ ಬಜಿಲ್ ಮಾತಾ ದಿಂಜಾಯೆರೆ ಎಲ್ಯ ಪುಡಯಿಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಪುಡಾಯಿ

ಪುಡಾಯಿಗ್  ಕಾಂಟ್ಯ ಪಂಡ್ ದ್ ಲಾ  ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡೊಡು ಹೆಡಿಗೆ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆಕ್ಸಾಮಾನ್ ಲೆನ್ ದಿಂಜಾವುನ ವಸ್ತುಗು ಪುಡಾಯಿ  ಪಂಡ್ದ್  ಪನ್ಪೆರ್.

## ಪುಡಾಯಿ ಮಲ್ಪುನು
ಪುಡಯಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ತಾರಿದ ಮಡಲ್ದ ದಂಡ್ ದ ಬೆರಿತ್ತ ಜೋಲಿ ದೆತ್ತ್ ದ್ ಅವೆನ್ ದೊಂಬುಡು ಬಾಡಾವೊಡು.  ಪೊರ್ಲುಡು ಪಿರೆಸ್ ದ್ ಪುಡಯಿ ಮುಡೆವೊಡು. ತುಲು ನಾಡ್ ದ ಕೊರಗ ಸಮುದಾಯದ ಅಂಜೊವುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಂಜೊವುಲು ಈ ಬೇಲೆನ್ ಬಾರಿ ನಾಜೂಕುಡು ಮುಡೆವೆರ್.

## ಉಪಯೋಗ
ಅರಿ, ತಾರಾಯಿ, ಬಜ್ಜೆಯಿ, ಬಾರ್ ದಿಂಜಾದ್ ತುಂಬ್ಯರೆ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. ದುಂಬುದ  ಕಾಲೊಡು ಅಂಗಡಿಗ್ ಪೋದು ಮಸ್ತ್ ಸಾಮಾನ್ ಕನವೆರೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಪುಡಾಯಿ ಕೊನೊವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗೋಣಿ ಆ ಜಾಗೆಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಇತ್ತೆ ಆ ಜಾಗೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತೊಟ್ಟೆಲು  ಬೈದ.  ಪುಡಾಯಿಡ್ ಮಲ್ಲ ಪುಡಾಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಎಲ್ಯ ಪುಡಾಯಿ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅಕಾರ ದ ಪುಡಾಯಿಲೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಭೂತಾರಾಧನೆಡ್ ಬಜಿಲ್, ಕುರ್ಲು. ಪೊದ್ದೊಲುಲೆನು ಪಾಡಿಯೆರೆ ಉಂದೆನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೆರು. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆತ ಇಂಡಿ ತಾಲೂಕುತ ಬಿಮಾರಾಣಿ ಪಣ್ಪುನ ಊರುಡು ಹೆಡಿಗೆ ಜಾತ್ರೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಸೊ ನಡಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಬಿ. ಸರೋಜಾದೇವಿ

ಬಹುಬಾಸೆದ ನಟಿ, ಅಭಿನಯದ ಸರಸ್ವತಿ, ಬಿ. ಸರೋಜದೇವಿ ಕನ್ನಡೊಡ್ ಪೆರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರನಟಿ. ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಕನ್ನಡ ಬೊಳ್ಳಿತೆರೆಡು ಬೆಳಗಿಂಡ್ ಅರೆನ ಅಭಿನೇತ್ರಿ.

## ಬಾಲ್ಯ, ಚಿತ್ರಜೀವನ
ಸರೋಜಾದೇವಿ ಇಂಬೆರ್ ರಾಮನಗರ ಜಿಲ್ಲೆದ ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ ತಾಲ್ಲೂಕುಡು ದಶವಾರ ಗ್ರಾಮೊದ ಪಾಪದ ಕುಟುಂಬೊಡು ಪುಟ್ಟುದಿನ ಸರೋಜಾದೇವಿ ಇಂಬೆರ್ ಬಾಲ್ಯೊಡುದುಲ ಲಲಿತಕಲೆತ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇತಿಂಡ್. ಇಂಬೆರ್ನ ಪ್ರತಿಭೆನ್ ಸುರುಕು ಗುರುತಿಸಾಯಿನಾರ್ ಹೊನ್ನಪ್ಪ ಭಾಗವತೆರ್. ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ ಪಂಡ ಕನ್ನಡಿಗರೆಗ್ ನೆನಪಾಪುನಿ ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ಪಾತ್ರ.
ಅಜಿಪನೆ ದಶಕೊಡು, ಆರ್ ನಟಿಸಿದಿನ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ಚಿತ್ರಲು ಇತ್ತೆಲ ಇರ್ಮೆಲ ಪುಟ್ಟುಂಡು.ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗಡು ಭೀಷ್ಮ ಹೊನ್ನಪ್ಪ ಭಾಗವತೆರ್ ಆರ್ನ ಮಹಾಕವಿ ಕಾಳಿದಾಸ ಚಿತ್ರನೆಡ್ದ್  ೧೯೫೫ಡು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ ಬತ್ತೆರ್ ಬಿ. ಸರೋಜಾದೇವಿ ಆರೆನ ಅಭಿನಯ  ಮಸ್ತ್ ಬೇಗ ಚತುರ್ಬಾಸೆದ ನಟಿ ಅಯೆರ್.

## ಅಭಿನಯ ಮಲ್ತಿನ ಚಿತ್ರೊಲ್
* ಕಿತ್ತೂರುರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ,
* ಅಮರಶಿಲ್ಪಿ ಜಕಣಾಚಾರಿ,
* ಕಥಾಸಾಗರ,
* ಬಬ್ರುವಾಹನ, 
* ಭಾಗ್ಯವಂತರು,
* ಆಷಾಡಭೂತಿ,
* ಶ್ರೀರಾಮಪೂಜಾ,
* ಕಚ ದೇವಯಾನಿ,
* ರತ್ನಗಿರಿ ರಹಸ್ಯ,
* ಕೋಕಿಲವಾಣಿ,
* ಸ್ಕೂಲ್‌ಮಾಸ್ಟರ್, 
* ಪಂಚರತ್ನ, 
* ಲಕ್ಷ್ಮೀಸರಸ್ವತಿ,
* ಚಿಂತಾಮಣಿ,
* ಭೂಕೈಲಾಸ,
* ಅಣ್ಣತಂಗಿ, 
* ಜಗಜ್ಯೋತಿ ಬಸವೇಶ್ವರ,
* ದೇವಸುಂದರಿ, 
* ವಿಜಯನಗರದ ವೀರಪುತ್ರ, 
* ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಪವಾಡ,
* ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣರುಕ್ಮಿಣಿ ಸತ್ಯಭಾಮ,
* ಪೂರ್ಣಿಮಾ, 
* ಗೃಹಿಣಿ,
* ಪಾಪಪುಣ್ಯ,
* ಸಹಧರ್ಮಿಣಿ,
* ಶ್ರೀನಿವಾಸಕಲ್ಯಾಣ,
* ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಮಹಿಮೆ,
* ಚಿರಂಜೀವಿ,
* ಶನಿಪ್ರಭಾವ

## ಪದವಿ/ಪುರಸ್ಕಾರೊಲು
* ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ  ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರದ 'ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' 
* ೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ  ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರದ 'ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ಪಡೆವೊಂದೆರ್.
* ೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯ ಸರ‍ಕಾರದ ಲೆಪ್ಪೊಲೆದ ಮೇರೆಗ್ ರಷ್ಯೊಡು ನಡತಿನ '೪ನೇ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವೊಡು'ದಲ್ದ್.
* ೨೦೦೬ನೇ ಸಾಲಿನ 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಸಮಾರಂಭ'ದಲ್ಲಿ 'ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪ್ರತಿಭಾ ದೇವಿಸಿಂಗ್ ಪಾಟೀಲ್' ರಿಂದ 'ಜೀವಿತಾವಧಿ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'ಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
* http://www.youtube.com/watch?v=7FTDfvduZgs

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ತರೆಬೇನೆ

## ತರೆಬೇನೆ
ಜನಕುಲೆಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬರ್ಪುನ ರೋಗ ಪಂಡ ಅವು ತರೇಬೇನೆ. ಮಸ್ತ್ ಜನಕ್ ತರೇಬೇನೆನ್ ತಡೆಯೊನುನ ಶಕ್ತಿ ಇಪ್ಪುಜ್ಜಿ. ತರೇಬೇನೆ ವಿಶೇಷವಾಯಿನ ಕಾರಣೆ ಇಜ್ಜಿಂಡಲ ಅವು ಬರ್ಪುಂಡು ಕೆಲವೆರೆಗ್ ವಿಶೇಷ ದೈಹಿಕ ತೊ೦ದರೆಡ್‍ ಈ ರೋಗ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಲಕ್ಷಣ
ಎಂದು ರೋಗ ಶೇತ,ತೆಮ್ಮ,ಮೂಂಕುದಟ್ಟೆ,ಕಣ್ಣ್ ಬಚ್ಚಿಲೆಕ ಅಪುಮಂಡು, ಬಟ್ಟೆ ಅಯಿನ ಕೂಲಿ,ಇಜಿಂಡ ಕೆಬಿ ಉರಿಪುನೆದ್ ಈ ರೋಗ ಬಪುಂಡು.ಜೋರುದ ಸೌಂಡುಗ ಮಸ್ತ್ ಮಧ‍್ಯಪಾನ ಪಂರ್ಡಲಾ ತರೇಬೇನೆ ಬರ್ಪುಂಡು.ನಿದ್ರೆ ಕಡಿಮೆ ಆಂಡಲ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬಚ್ಚಿದ್ ಇತ್ತ್ಂಡಲ ತರೇಬೇನೆ ಬರ್ಪುಂಡು.
 
## ಮರ್ದ್
ತರೆಬೇನೆ ಬನ್ನಾಗ ಆಸ್ಪಿರೆನ್ನನ ಕೊರೋಡು,ಪ್ಯಾರಸಿಟಮಾಲ್ ದೆತೊಂದು ವಿಶ್ರಾಂತ(ಜೆಪ್ಪುಲೆ)ಮಲ್ಪಲೆ, ಐದ್೯ ತರೆಬೇನೆ ಕಮ್ಮಿಆಪುಂಡು ಅಕ್ಲೆನ್ ಕಷ್ಪದ ಸಂಧಭ೯ ಬನ್ನಗ ದೂರ ಮಲ‍್ಪೊಡು ತರೇಬೇನೆ ಬನ್ನಗ ಜ್ವರ,ಕಾಕುನೆ,ದಿಟ್ಟಿ,ದೋಷ ಇತ್ತ್ಂಡ ವೈದ‍್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗ ಲೆತೊಂದು ಪೋಮೊಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ರೋಗೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಬೇನೆಲು
ತೊಡಂಕ್

**ತೊಡಂಕ್** ಪಂಡ ಉದ್ದದ ಕೋಲು ನೆಕ್ಕ್ ದೋಂಟಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಸಿಮೆಕೋಲು, ಇಜ್ಜಾಂಡ ಒವ್ವಾಂಡಲಾ ಉದ್ದದ ಮರತ್ತ ಕೋಲುಗು ತೊಡಂಕ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇತ್ತೆ ಅಲುಮೀನಿಯಂದ  ತೊಡಂಕ್ ಲಾಲ ಬೈದ್ಂಡ್.

## ಮಲ್ಪುನ ವಸ್ತುಲು
ಸಿಮೆಕೋಲು ಇಜ್ಜಾಂಡ, ಲೆಂಕಿರಿ ಪಂಡ ಬೆದುರುದ ಸಪುರ ಜಾತಿದ ದೈ. ಇಜ್ಜಾಂಡ ಮರತ್ತ ಗೆಲ್ಲ್‌ದ ಸಪೂರ ಕೋಲು, ನೆಟ್ಟ್ ಹೆಚ್ಚ ಗಂಟ್ ಉಪ್ಪೆರೆ ಬಲ್ಲಿ

## ಗಲಸುನೆ
ಕುಕ್ಕು, ಗೋಂಕು, ತಾರಾಯಿ, ಬಜ್ಜೆಯಿ ಕೊಯ್ಯೆರೆ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. ಬಜ್ಜೆಯಿ ತಾರಾಯಿ ಕೊಯ್ಪಿ ದೋಂಟಿಗ್ ಪರ್ತೆದ ಕತ್ತಿಲಾ ಕಟ್ಟುವೆರ್.  ಉಂದೇ ರೀತಿದ ಎಡ್ಡೆ ಗಟ್ಟಿದೆನ್ ಓಡ ಒಚ್ಚೆರೆ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡ ನೆಕ್ಕ್  ಜಲ್ಲ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ದೋಂಟಿಡ್ ಒಂತೆ ಎಲ್ಯ, ಅಯಿಕ್ ಬಲೆ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಯಿನ್ ಕಳ್ಳಿ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಕುಲಶೇಖರ

**ಕುಲಶೇಖರ** ಕುಡ್ಲರ್ದ್ ೫ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರೊಡು ಉಂಡು.ಕುಡ್ಲೊರ್ದ್ ಮೂಡಬಿದ್ರೆ ಗ್ ಪೊನಗ ಈ ಜಾಗೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು.
## ದಾರ್ಮಿಕ ಕೆಂದ್ರೊಲು
# ವೀರನಾರಯಣ ದೇವಸ್ತಾನ
# ಹೋಲಿ ಕ್ರಾಸ್ ಚರ್ಚ್

## ಶೈಕ್ಶಣಿಕ ಕ್ಶೇತ್ರೊಲು
# ಸೆಕ್ರೆಡ್ ಹಾರ್ಟ್ ಶಾಲೆ
# ಸೈಂಟ್ ಜೊಸೇಫ್ ಶಾಲೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು