open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ವರ್ತೆ ಪಂಜುರ್ಲಿ

ತುಳುನಾಡು ದೈವ ದೇವೆರೆಗ್ ಪುದರ್ ಪೋತಿನ ನಾಡ್. ಮುಲ್ಪ ಮಾತ ಜನಕುಲುಲ ದೈವ ದೇವೆರೆನ್ ನಂಬುವೆರ್, ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತುಳುನಾಡುದ ಕೆಲವು ದೈವೊಲಾಯಿನ ವರ್ತೆ ಪಂಜುರ್ಲಿ, ಕಲ್ಕುಡ, ಗುಳಿಗ, ಜುಮಾದಿ, ಬಂಟ, ಚೌಂಡಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ಈ ದೇವೆರ್ ಮಾತ ಮಸ್ತ್ ಕಾರ್ನಿಕದವು ಮಾತ ಜನಕುಲುಲ ನಂಬುವೆರ್. ವರ್ತೆ ಪಂಜುರ್ಲಿ ಉಂದು ಅಣ್ಣ ಮೆಗ್ದಿ ದೈವ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಮಸ್ತ್ ಕಾರ್ನಿಕೊದ ದೈವ, ನಮ ಭಕ್ತಿಡ್ ಕೇಂಡ್‍ನೆನ್ ಬೇಗ ನೇರವೇರಿಸವೆರ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡುಲ ನಂಬೊಂದು ಬೈದಿನ ದೈವ. ದುಂಬುಡ್ದಿಂಚಿಲ ನಂಬೊಂದು ಬೈದಿನ ದೈವ.

## ಪಂಜುರ್ಲಿ ಪದೊ ಉಂಡಾಯಿನೆ
ಪಂಜಿ+ಕುರ್ಲೆ ಈ ರಡ್ಡ್ ಪದೊಕುಲು ಒಟ್ಟಾದ್ **[[ಪಂಜುರ್ಲಿ]]** ಪದೊ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್ಂಡ್. **ಹಂದಿ ಪಿಳ್ಳೆ** ಪಂಡ ಪಂಜಿದ ಪಿಲ್ಲೆ ಪದೊಡ್ದ್ ಪಂಜುರ್ಲಿ ಪದೊ ಬತ್ತ್‌ದಿಪ್ಪು.

## ಪಂಜುರ್ಲಿದ ಕತೆ
ಪಂಜುರ್ಲಿ ಕತೆನ್ ಪಾರ್ತಾನೊದ ಆಧಾರೊಡು ತೆರಿಯೊನೊಲಿ. ಕಾಡ್ ಪಂಜಿಲು ಒಕ್ಕೆಲ್‍ದಕ್ಲೆನ ಬೆನ್ನಿ ಬೇಸಾಯೊನು ಹಾಳ್ ಮಲ್ಪುವೊ. ಈಸ್ವರ ಅತ್ತಂಡ ಬಲ್ಲಾಲೆ ಪುದರ್‍ದ ಬೇಸಾಯೊಗಾರೆ ತಾನ್ ಬುಲೆಪ್ಪಾಯಿನ ಬುಲೆನ್ ಕಾಪುನಗ ಪಂಜಿಲು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಪೊಡಿಮಲ್ಪುವೊ. ಅಪಗ ಒಕ್ಕೆಲ್ದಾಯೆ ಆ ಪಂಜಿನ್ ಬೋಂಟೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕೆರ್ಪೆ. ಬೋಂಟ್‍ಡ್ ಪಂಜಿಲು ಸೈಪೊ. ಅಂಚ ಸೈತಿನ ಪಂಜಿಲು ಪಂಜುರ್ಲಿ ಬೂತೊಲಾಪೊ.

## ಪಂಜುರ್ಲಿ ಬೂತೊದ ವಿದೊ
# ಅಂಗಣತ್ತಾಯೆ
# ಅಂಬಾಡಿ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಅಂಬಡಾಡಿ/ಅಮ್ಟಾಡಿ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಉಡುಪಿದ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಉರಿಮರ್ಲೆ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಒಡ್ತೆ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಒರ್ನರ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಒರಿಬಂಟೆ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಕಡಬದ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಕಡೆಕ್ಕಾರ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಕಾಡಬೆಟ್ಟು ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಕುಂಟಾಲ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಕುಡುಮೊದ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಕುಪ್ಪೆಟ್ಟಿ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಕುಪ್ಪೆ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಕೂಳೂರು ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಕೊಟ್ಯದ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಕೋರೆದಂಡ್ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಗೂಡುಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಗ್ರಾಮೊ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಚಾವಡಿ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ನಾಡ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಪಂಜಣತ್ತಾಯೆ
# ಪಟ್ಟೊದ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಪಾರೆಂಕಿ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಪೊಟ್ಟ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಮನಿಪನ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಮಲರಾಯ
# ಮಲಾರ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಮುಗೇರ ಪಂಜರ್ಲಿ
# ರುದ್ರ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ವರ್ಣರೊ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಸೇಮಕಲ್ಲ್ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಪಂಜಣತ್ತಾಯ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಜೋಡು ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಮುಗೇರ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಉದ್ದಿದ ಪಂಜುರ್ಲಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ಭೂತೊಲು
ವಿಜ್ಞಾನ

**ವಿಜ್ಞಾನ** ಪಂಡ ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ದ Science ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತ್ನ್ ನನಲ ಜಿಂಜ ತೆರಿಯೊನ್ರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನ ಕಾರ್ಯೊ. ಗೇನೊನು ಮೊಡೆತ್, ಒಟ್ಟುಸೇರ್ಪಾದ್, ಪ್ರಯೋಗೊಲೆದ ಮುಖಾಂತರೊ ಸಾಧಿಪುನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ವಿಜ್ಞಾನ. ವಿಜ್ಞಾನೊದ ಕಲೊಟು ಬೆನ್ಪುನಕಲೆಗ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

**ವಿಜ್ಞಾನೊ** ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊದ ಬಗೆಟ್ ಪರೀಕ್ಸೆ ಮಲ್ತ್‌ನ ಇವರೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಭವಿಸ್ಯೊವಾನಿಲೆ ರೂಪೊಡು ಜ್ಞಾನೊನು ನಿರ್ಮಿಸವುನ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಘಟಿಸವುನ ಒಂಜಿ ಯವಸ್ತಿತೊ ಯೋಜನೆ.
ಮಾನವಡ್ದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುನ ವಿಶ್ವೊದ ಬಗೆತ ಜ್ಞಾನೊದ ಸಮೂಹೊನೇ **ವಿಜ್ಞಾನ**. ಒಂಜಿ ಪರತ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಿಕಟವಾದ್ ಸಂಬಂದವಾಯಿನ ಅರ್ತೊಡು, "ವಿಜ್ಞಾನೊ", ತಾರ್ಕಿಕವಾದ್ ಇವರಿಸಯರ್ ಆಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾದ್ ಅನ್ವಯಿಸವುನ ಪ್ರಕಾರೊದ, ಜ್ಞಾನೊದ ಮಂಡಲೊನೇ ನಿರ್ದೇಸನೊ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಈ ಜ್ಞಾನೊನು ನರಮ್ಮಾನಿ ಅಕ್ಲೆನ ಇಂದ್ರೀಯೊಡ್ದ್ ತೆರಿಪುನಂಚ ಇಪ್ಪೊಡು. ತರ್ಕೊಗು ಬದ್ಧವಾದಿಪ್ಪೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಪರಿಶೋಧನೆಗ್ ವಿಧೇಯವಾದಿಪೊಡು. ಈ ಜ್ಞಾನೊ ಸಂಪಾದನೆತ ವಿಧಿನ್ *[[:kn:ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಿ|ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಿಂದ್]]* ಪರಿಗಣಿಸವೊಡಾಪುಂಡು. ವಿಜ್ಞಾನೊದ ವೃತ್ತಿ ನಡಪಾಪುನಾಯನ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಂದ್ ಲೆಪ್ಪೊಡಾಪುಂಡು.

## ವಿಜ್ಞಾನೊದ ಬಗೆಟ್ಟ್
ವಿಜ್ಞಾನೊಡು ರಡ್ಡ್ ಮಲ್ಲ ಎಗ್ಗೆಲು ಉಲ್ಲ. ಅವು ಪಂಡ,
# ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ. ಉಂದು ಪ್ರಕೃತಿದ ಸ್ವರೂಪೊನು ಅಧ್ಯಯನೊ ಮಲ್ಪುಂಡು
# ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ. ಉಂದು ನರಮಾನಿಯನ ನಡತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮಾಜೊದ ಅಧ್ಯಯನೊ ಮಲ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ವಿರಾಟ್ ಕೊಹ್ಲಿ

**ವಿರಾಟ್ ಕೊಹ್ಲಿ**
ಆರ್ ಪುಟ್ಟ್‌ನೆ ನವೆಂಬರ್ ೫, ೧೯೮೮ ಡೆಲ್ಲಿ ಡ್.ಭಾರತ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡೊದ ಆಟಗಾರೆ. ಆರ್ ಮದ್ಯಮ ಕ್ರಮಾಂಕೊದ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮಾನ್. ಆರ್ ಬಲಗೈ ಮಧ್ಯಮ ವೇಗದ ಬೌಲಿಂಗ್ ಕೂಡ ಮಲ್ಪೆರ್. ವಿರಾಟ್ ಕೊಹ್ಲಿ ೨೦೦೮ ಮಲೇಶಿಯಾ ಡ್ ನಡೆತಿನ ೧೯ ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯೊದಕ್ಲೆನ ವಿಶ್ವಕಪ್‍ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಡ್ ಭಾರತೊ ತಂಡೊದ ನಾಯಕರಾದ್ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಗೆಂದೆರ್ https://web.archive.org/web/20130814195944/http://ipl/.ಐಪಿಎಲ್‍ ಡ್ ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು ತಂಡೊದ ಪರವಾದ್ ಗೊಬ್ಬುದೆರ್. ಆರ್ ಸುರುತ ಒಂಜಿದಿನೊತ ಪಂದ್ಯೊನು ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್, ೨೦೦೮ ಗೊಬ್ಬುದೆರ್.ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ ಡ್ ಡೆಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತ೦ಡೊದ ಪರವಾದ್ ಆರ್ ಗೊಬ್ಬುದೆರ್.

## ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನೊ

ವಿರಾಟ್ ಕೊಹ್ಲಿ ನವೆಂಬರ್ ೫, ೧೯೮೮ದಾನಿ ದೆಹಲಿದ ಪ್ರೇಮ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸರೋಜ್ ಕೊಹ್ಲಿ ಪನ್ಪುನ ದಂಪತಿಲೆಗ್ ಪುಟ್‍ದೆರ್. ಕೊಹ್ಲಿಗ್ ವಿಕಾಶ್ ಪನ್ಪುನ ಅಣ್ಣೆ ಬುಕ್ಕ ಭಾವ್ನಾ ಪನ್ಪುನ ಅಕ್ಕ ಉಲ್ಲೆರ್. ವಿರಾಟ್‍ನ ಪೊಪ್ಪ ಪ್ರೇಮ್ ವಕೀಲರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೬ಗ್ ಆರ್ ತೀರ್‍ಯರ್.

## ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶತಕೊಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಗೊಬ್ಬುದಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವಿವೇಕಾನಂದ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್, ಪುತ್ತೂರು

**ವಿವೇಕಾನಂದ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್**, ಪುತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥೆ ವಿವೇಕಾನಂದ ವಿದ್ಯಾವರ್ಧಕ ಸಂಘ ಪುತ್ತೂರು ನೆನ್ನ ಅಡಿಟ್ ಸುರು ಆಂಡ್. ೧೯೮೬-೮೭ ನೆ ಇಸವಿಡ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ ನೆಕ್ ಮಾನ್ಯತೆ ಕೊರುಂಡ್. ಉಂದು ಪುತ್ತೂರು ಪೇಟೆಡ್‍ದ್ ೩ ಕಿ.ಮೀ ದೂರಡ್ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದ ನಡುಟ್ ಉಪ್ಪುನೈಡ್ದಾವರ, ಕಲ್ಪರೆ ಎಡ್ಡೆ ಜಾಗೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಲು
ವಿಶ್ವ ತುಳುವೆರೆ ಪರ್ಬ ೨೦೧೪

ಸುರುಕು ಕುಡ್ಲಡ್ ಶ್ರೀ ಎಸ್.ಆರ್. ಹೆಗ್ಡೆರೆನ ಮುತಾಲಿಕೆಡ್ ತುಳು ಕೂಟನ್ ಕಟ್ಯೆರ್. ೧೯೮೯ಡು ತುಳು ಕೂಡಲೆನ್ ಸೇರಾದ್ `ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತುಳು ಒಕ್ಕೂಟ' ಪನ್ಪಿ ಸಂಘಟನೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಆ ಸಂಘಟನೆದ ಮೂಲಕ ಮಸ್ತ್ ತುಳು ಪರ್ಬೊಲು ನಡತ್ ದ್ ಬೈದ. ೨೦೧೪ ದಶಂಬರ ತಿಂಗೊಳುದ ೧೨-೧೪ ಮುಟ್ಟ ಅಡ್ಯಾರ್ ದ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಿದ ಆವರೊಣದ ಉಲಾಯಿ ನಡತ್ತ್ಂಡ್.
 
**ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ತುಳು ಕೂಟಾಸ್** " ಸುರು ಅಯಿನ ವರ್ಷ ೧೯೮೯. ದಿ| ಯುಸ್.ಆರ್.ಹೆಗ್ಡೆ ಮೇರೆನ ಮತಾಲಿಕೆಡ್ ಸುರು ಆಂಡ್. ಇತ್ತೇ ಇತ್ತಿನ ಅಂಕಿ ಅಂಶದ ಪ್ರಕಾರ ೩೦ ತುಳು ಕೂಟಲು ಬೇಲೆ ಮಂತೊಂದ್ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಲೇಸ್
ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾನಿಲಯ

**ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ** ಪಂಡ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಉನ್ನತ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸನ್ ಒದಗಿಸಾವುನ ಬುಕ್ಕೊ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪದವಿಲೆನ ಕೊರ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸಂಸ್ಥೆ. ಕನ್ನಡೊ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಕಲ್ಪಾವುನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊಲು ಇಂಚ ಉಂಡು

## ಹೊರನಾಡ್‍ದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊಲು
* ಮದ್ರಾಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊ – ತಮಿಳುನಾಡ್
* ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊ – ದೆಹಲಿ
* ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊ – ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊ
* ಓಸ್ಮಾನಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊ – ಆಂದ್ರ
* ಕಣ್ಣೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊ – ಕೇರಳ kannuruniversity.ac.in
* ಕುಪ್ಪಂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊ – ತೆಲಂಗಾಣ www.dravidianuniversity.ac.in
* ಉಸ್ಮಾನಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ - ಹೈದರಾಬಾದ್.
* ಜವಾಹರ್ ಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ - ದೆಹಲಿ.
* ಕೇಂದ್ರಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ - ಹೈದರಾಬಾದ್.
* ಕೇಂದ್ರಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ - ಕಾಸರಗೋಡು.

## ಕರ್ನಾಟೊಕದ ಉಲಯಿದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊಲು
* ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮೈಸೂರು
* ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, (ಮಂಗಳಗಂಗೋತ್ರಿ)
* ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ
* ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ,ಗೊಟಗೋಡಿ, ಹಾವೇರಿ
* ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಧಾರವಾಡ
* ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ
* ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ
* ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ತುಮಕೂರು
* ಬಿಜಾಪುರ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬಿಜಾಪುರ
* ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು
* ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಮೈಸೂರು
* ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಳಗಾವಿ
* ವಿಜಯನಗರ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬಳ್ಳಾರಿ
* ಕರ್ನಾಟಕ ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮೈಸೂರು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
https://edurank.org/geo/in/

ವರ್ಗೊ:ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಲು
ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ತೆ

ದೇಶ ದೇಶದ ಸಂಭಂದೊನು ಗಟ್ಟಿಮಲ್ಪರೆ ಉಪ್ಪುನ ಸಂಸ್ಟೆ ಉಂದು. ಲೀಗ್ ಆಫ್ ನೇಶನ್ಸ್ ನೆತ್ತ ಕಾರ್ಯ ವಿಫಲ ಆಯಿ ಬಕ್ಕ ೩ನೇ ವಿಶ್ವ ಯುಧ್ದ ಕರಿನ ಬುಕ್ಕೊ ೫೧ ದೇಶಲು ಸಹಿ ಮಲ್ಥುದು ಉಂದೆನ್ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಲ್ಥೆರ್. ನೆತ್ತ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕುಡ್ ಉಂಡು.
ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ

**ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊ**ನ್ ೧೩೩೬ಡ್ ಹಹರಿಹರ ಬುಕ್ಕೊ ಬುಕ್ಕ ಪನ್ಪುನ ಮೆಗ್ಯೆ ಪಲಾಯೆ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಂತೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನ ಉಂದುವೇ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ತೆರಿದ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಅಕ್ಲೆನ ಗುರು ಆಯಿನ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯೆರ್ ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮನ್ಪೆರೆ ಸಾಯ ಮಂತೆರ್. ವಿಜಯನಗರದ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ ಇತ್ತೆದ ಹಂಪಿದ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ.

ರಾಜಧಾನಿ ದುಂಬು ತುಂಗಭದ್ರಾ ಸುದೆತ್ತ ತೆನ್ಕಾಯಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ವಿಠ್ಠಲ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಕೈತಲ್ಡ್ ಇತ್ತಿನ ಆನೆಗುಂದಿ ಪನ್ಪುನ ಗ್ರಾಮೊಡು ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆನ್ ವಿಜಯನಗರೊಗ್ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಂತೆರ್.

ಇಮ್ಮಡಿ ದೇವರಾಯ ಅಂಚೆನೆ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಕಾಲೊಡು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲೊಡು ವಿಸ್ತಾರ ಆಂಡ್.

೧೫೬೫ತ್ತ ಕಾಲೊಡು ಬಹಮನಿ ಪಂಡಿನ ಮುಸಲ್ಮಾನ ರಾಜ್ಯೊಲುದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮೈತ್ರಿಗ್ ಸೋತುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಅಕ್ಲೆನ ರಾಜಧಾನಿನ್ ವಶ ಮಂತೆರ್. ವಿಜಯನಗರೊನು ಲೂಟಿ ಮಂತೆರ್. ರಾಜಧಾನಿ ಆದಿತ್ತಿನ ವಿಜಯನಗರೊನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮನ್ಪೆರೆ ಆಯಿಜಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವಿಜಯ ಬ್ಯಾಂಕ್

**ವಿಜಯಾ ಬ್ಯಾಂಕ್** ಭಾರತ ದೇಶೊಡು ಕೃಷಿಕೆರ್ ಒಟ್ಟು ಕೂಡ್‍ದ್ ಮಲ್ತ್‌ನ ಒಂಜಿ ಬ್ಯಾಂಕ್. ನೆತ್ತ ಬೇರ್ ಭೂಮಿದ ಉಲಯಿ ಬಾರೀ ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಉಂಡು. ಭಾರತ ದೇಶೊದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕೃತ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲೆಡ್ ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಜಯಾ ಬ್ಯಾಂಕ್. ಈ ನಾಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಲು ದೇಶೊದ ಪದ್ನೊಂರ್ಬ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲೆಡ್ ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್ದ ಪಾಲ್ ಜಾಸ್ತಿ. ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಆಜಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಲೆಡ್ ಐನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಲ್ ತುಳುನಾಡ್‍ದವು. ಅಂಚಾದ್ ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್‍ನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ದ ತೊಟ್ಟಿಲ್ ಅತ್ತಂಡ ಅಪ್ಪೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಸ್ಥಾಪಕೆರ್
## ಇತಿಹಾಸೊ
## ವಿಜಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಶಾಖೆಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಬ್ಯಾಂಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬ್ಯಾಂಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಬ್ಯಾಂಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ಬ್ಯಾಂಕುಲು
ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ

**ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ** ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಬೆಂದೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ಕನ್ನಡ, ತುಳು, ಅರೆಭಾಸೆಲೆಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನೆಲೆಟ್ಟ್ ಬೇಲೆ ಬೆಂದೊಂದುಪ್ಪುನಾರ್.

## ಪುಟ್ಟು ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಲ್ಯ
ಸುಳ್ಯ ತಾಲೂಕುದ ಬದಿಕಾನಡ್ ಪುಟ್ಟುದು ಬುಲೆಯಿನಾರ್

## ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
#ಎಂ.ಎ.: ಕನ್ನಡ-೧೯೮೮–೧೯೯೦ (ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗ, ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ)
#ಎಂ.ಫಿಲ್: ಗೌಡಕನ್ನಡದ ಜನಪದಕತೆಗಳ:ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಆಶಯಸೂಚಿ-೧೯೯೧–೧೯೯೨ (ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗ, ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ)
#ಪಿ.ಹೆಚ್‍ಡಿ: ಕನ್ನಡ ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೊದಲಘಟ್ಟ ೧೯೯೨–೧೯೯೬ (೧೮೦೦ ರಿಂದ ೧೯೫೦) ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಂಪಿ.

## ಉದ್ಯೋಗ
ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಬೆಂದೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್.
thumb|ಸುಳ್ಯ ತುಳು ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಡಾ.ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ ಮಾತು

## ಬೂಕುಲು
#ಗೌಡಕನ್ನಡದ ಜನಪದಕತೆಗಳ:ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಆಶಯಸೂಚಿ (೧೯೯೪ಡ್ ಮದಿಪು ಪ್ರಕಾಶನೊಡ್ದ್ ಪ್ರಕಟೊ)
#ಗಾದೆಗಳು (೧೯೯೪ಡ್ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಂಪಿ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗೊಡ್ದ್ ಪ್ರಕಟೊ)
#ಎ.ಕೆ.ರಾಮಾನುಜನ್:ಬದುಕು ಬರಹ (೧೯೯೫ಡ್ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಂಪಿ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗೊಡ್ದ್ ಪ್ರಕಟೊ)
#ತುಳುತ ಕಥಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿ (೨೦೧೧ಡ್ ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಡ್ದ್ ಪ್ರಕಟೊ)
#ಅರೆಬಾಸೆನ ಅಜ್ಜಿಕತೆಗ(೨೦೧೬ಡ್ ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಗೌಡ ಸಂಘ, ಬೆಂಗಳೂರು)

## ಸನ್ಮಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
## ಸಂಘಟನೆ
# ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ ಸಂಘೊದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಲೇಖಕರು
ವರ್ಗೊ:ಅರೆಬಾಸೆ ಬರಹಗಾರೆರ್
ವಿಷ್ಣು ಮೂರ್ತಿ

ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಇಪ್ಪುನಾ ಶಿವಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಕಕ್ಕುಂಜೆ ಪನ್ಪಿನ ಊರೂಡ್ ಈ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ತಾನ ಉಂಡು. ಉಂದು ಎಂಕಲ ಊರ್ದ ಗ್ರಾಮ ದೇವೆರ್. ಮುಲ್ಪ ವರ್ಸಲಾ ದೀಪೋತ್ಸವ ಆಪುಂಡು. ವರ್ಸಗೊರ ಜಾತ್ರೆಲಾ ಆಪುಂಡು. ಉಂದು ದುಂಬು ಪಾಲ್ ಬೂರ್ದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇಸೆ ಜೀರ್ನೊದ್ದಾರ ಆದ್ ಪುದರ್ ಪೊತುಂಡ್. ಮುಲ್ಪದ ಜಾತ್ರೆ ಬಾರಿ ಗೌಜಿ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅಪಗ ಮಸ್ತ್ ಅಂಗಡಿ ಪುರ ಬೈದುಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ದೇವಸ್ತಾನದ ಪಿದಾಯಿಡ್ ಒಂಜಿ ನಾಗನ ಬನ, ಬುಕ್ಕೊ ಈಶ್ವರನ ಗುಡಿ ಉಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಾಯಿಡ್ ಗಣಪತಿ ಮೂರ್ತಿ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಈ ದೇವಸ್ತಾನೊಡ್ ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗೊಲ್ಡ್ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಪೂಜೆ ನಡಪ್ಪುಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಪ್ರತಿವಾರದ ಸೊಮವಾರ ಪೂಜೆ ನಡಪ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ವಿಶ್ವನಾಥನ್ ಆನಂದ್

**ವಿಶ್ವನಾಥನ್ ಆನಂದ್** ಆರ್ ಪುಟಿದಿನ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೧, ೧೯೬೯. ವಿಶ್ವನಾಥನ್ ಆನಂದ್ ಭಾರತೆದ ಪ್ರಸಿದ್ದ್ ಚದುರಂಗದ (ಚೆಸ್) ಆಟಗಾರ ಆತೆರು. ಆರ್ ೨೦೧೩ ಪ್ರಪಂಚದ್ಡ್ ರಡ್ಡ‍ನೆ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿತೇರ್. ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‍ಮಾಸ್ಟರ್ ಪದವಿ ದೆತ್ಹೊಂದೆರ್. ೨೦೦೭ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಪಟ್ಟ ಪಡೆದೆರ್.ವಿಶ್ವನಾಥನ್ ಆನಂದ್ ಅರ್‍ನ "ವಿಶಿ" ಪಂಡ್ ಲೆಪ್ಪೆರ್. ಆರ್‍ನ ಸುರೂತ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯಶಸ್ಸು ೧೯೮೭ ವಿಶ್ವ ಜೂನಿಯರ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಡ್ ಗೆದೆರ್.

## ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‍ಶಿಪ್ ೧೯೯೫
೧೯೯೫ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರೆಡ್ ಆರ್ ಅಪಗದ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಗ್ಯಾರಿ ಕ್ಯಾಸ್ಪರೋವ್‍ರ ಪರ ಗೊಬ್ಬುದೆರ್.

## ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‍ಶಿಪ್ ೨೦೦೦
೨೦೦೦ಡೆಡ್ ಫಿಡೆ ಪಂಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆನು ಆಯೋಜಿತ ಮಲ್ತಿನ ವಿಶ್ವ ಚೆಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‍ಶಿಪ್ ಪಂದ್ಯೆಟ್ ರಷ್ಯದ ಅಲೆಕ್ಸೀ ಶಿರೋವ್ ಪರ ಗೆದ್ದೆರ್.

## ವಿಶ್ವ ರಾಪಿಡ್ ಚೆಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‍ಶಿಪ್ ೨೦೦೩
ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೩ ಪ್ರಪಂಚದ ಪದ್ರಡ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟಗಾರೆಡ್ ಪತ್ ಜನರೆಟ ಪಾಲ್ಗೊಂಡೆರ್ ಹಇಘ್ತ್ ವೇಗದ ಚೆಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‍ಶಿಪ್ ಗೆದ್ದೆರ್.

## ವಿಶ್ವ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ೨೦೦೭
ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ನಗರಡ್ ನಡೆತಿನ ಚದುರಂಗದ ವಿಶ್ವ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಡ್ ಆನಂದ್ ಒಂಜಿ ಪಂದ್ಯಲ ಸೊಪದೆ ಮಾತ ಪಂದ್ಯಲ ಗೆದ್ದೆರ್. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೯ ರಂದ್ ಆರ್ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‍ ಆತೇರ್.

## ಇತರ ಗೆದ್ದಿನ ಪಂದ್ಯಲು
#ಕೋರಸ್ ಸರಣಿ (೨೦೦೩)
#ಕೋರಸ್ ಸರಣಿ (೨೦೦೪)
#ಡಾರ್ಟ್‍ಮಂಡ್ ಸರಣಿ (೨೦೦೪)

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಗೊಬ್ಬುದಕುಲು
ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯಿಲಿ

**ಮಾರ್ಪಾಡಿ ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯ್ಲಿ** ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊದ ೧೩ನೆದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯಿಲಿಯೆರ್ ಗಣ್ಯ ಸಾಹಿತಿಲುಲಾ ಅಂದ್. ಆರೆನ ಬುಡೆದಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಮಾಲತಿ ಮೊಯಿಲಿಲಾ ಲೇಖಕಿ. ಮಗೆ ಹರ್ಷ ಮೊಯಿಲಿ.

## ಜನನೊ
#ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯಿಲಿಯೆರ್ ೧೯೪೦ ಜನವರಿ ೧೨ದಾನಿ ಪುಟ್‍ದೆರ್.
#ಇಂಬೆರ್‌ನ ಅಪ್ಪೆ ಪೂವಮ್ಮ
#ಅಮ್ಮೆರ್ ತಮ್ಮಯ್ಯ ಮೊಯಿಲಿ.

## ಶಿಕ್ಷಣೊ
# ಮೊಯಿಲಿಯೆರ್‌ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣೊ ಮೂಡಬಿದಿರಿಡ್ ಆಂಡ್.
# ಮಂಗಳೂರ್‌ದ ಸರಕಾರಿ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಪದವಿ ಅಧ್ಯಯನ ಪಡೆಯೆರ್.
# ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರೊದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆಡ್, ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೀಯ ಜೀವವಿಮಾ ನಿಗಮೊಡು ಸೇವೆಡ್ ಇಪ್ಪುನಗ ಬೆಂಗಳೂರ್‌ದ ಸರಕಾರಿ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜಿಡ್‌ದ್ ಬಿ.ಎಲ್.ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್.

## ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ
# ಕಾರ್ಕಳ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಡ್ಲಡ್ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.
# ಬೆಂಗಳೂರ್‌ಡ್ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯೊದ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ವೃತ್ತಿನ್ ದುಂಬರಿತೆರ್.

## ರಾಜಕಾರಣ
#೧೯೬೮ಡ್ ಮೊಯಿಲಿಯೆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷೊದ ಸದಸ್ಯರಾಯೆರ್.
#೧೯೬೯ಡ್ ಕಿಸಾನ ಸಭಾ ಪುಟ್‍ದ್ ಪಾಡ್ಯೆರ್.
#೧೯೭೨ರಡ್ದ್ ೧೯೯೯ಗ್ ಮುಟ್ಟ ಮೊಯಿಲಿಯೆರ್ ಕಾರ್ಕಳೊದ ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಶಾಸಕೆರಾಯೆರ್.
#೧೯೭೪ಡ್ದ್ ೧೯೭೭ಗ್ ಮುಟ್ಟ ಮೊಯಿಲಿಯೆರ್ ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಖಾತೆದ ಮಂತ್ರಿಯಾಯೆರ್.
#೧೯೮೦ಡ್ದ್ ೧೯೮೨ಗ್ ಮುಟ್ಟ ಹಣಕಾಸು ಬುಕ್ಕೊ ಯೋಜನಾ ಖಾತೆದ ಮಂತ್ರಿಯಾಯೆರ್.
#೧೯೮೩ಡ್ದ್ ೧೯೮೫ಗ್ ಮುಟ್ಟ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷೊದ ನಾಯಕೆರಾದಿತ್ತೆರ್.
#೧೯೮೯ಡ್ದ್ ೧೯೯೨ಗ್ ಮುಟ್ಟ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಇಲಾಖೆಡ್ ಸಚಿವೆರಾದಿತ್ತೆರ್.
#ಕೇಂದ್ರೊದ ಯುಪಿಎ ಸರಕಾರೊದ ಕಾನೂನು ಸಚಿವೆರಾದಿತ್ತೆರ್.
#೧೯೯೨ಡ್ದ್ ೧೯೯೪ಗ್ ಮುಟ್ಟ ಕರ್ನಾಟಕೊದ ೧೩ನೆದ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿಯಾದ್ ಸೇವೆ ಸಂದಾಯೆರ್.

## ಕಾದಂಬರಿ
#ಸುಳಿಗಾಳಿ
#ಸಾಗರದೀಪ
#ಕೊಟ್ಟ
#ತೆಂಬರೆ

## ನಾಟಕೊಲು
#ಮಿಲನ
#ಪ್ರೇಮವೆಂದರೆ
#ಪರಾಜಿತ

## ಕವನೊ ಸಂಕಲನೊ
#ಹಾಲು ಜೇನು
#ಮತ್ತೆ ಮಡೆಯಲಿ ಸಮರ
#ಯಕ್ಷಪ್ರಶ್ನೆ
#ಜೊತೆಯಾಗಿ ನಡೆಯೋಣ (ಶ್ರೀಮತಿ ಮಾಲತಿ ಮೊಯಿಲಿಯೆರೆ ಜೊತೆಡ್)

## ಮಹಾಕಾವ್ಯೊ
#ಶ್ರೀರಾಮಾಯಣ ಅನ್ವೇಷಣಂ

## ಪ್ರಶಸ್ತಿ
#೨೦೦೦ನೆದ ಸಾಲಿಡ್ ಮೊಯಿಲಿಯೆರ್‌ಗ್ ಅಲ್-ಅಮೀನ್ ಸದ್ಭಾವನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ತಿಕ್‍ಂಡ್.
#೨೦೦೧ನೆದ ಸಾಲಿಡ್ ದೇವರಾಜ ಅರಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ತಿಕ್ಂಡ್.
#೨೦೦೧ನೆದ ಆರ್ಯಭಟ ಪುರಸ್ಕಾರ ತಿಕ್ಂಡ್.
#೨೦೦೨ಡ್ ಗೊರೂರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನೊದ ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರೊ ತಿಕ್ಂಡ್.
#೨೦೧೪ದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸರಸ್ವತಿ ಸನ್ಮಾನ 
#೨೦೨೦ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಕನ್ನಡ ಕವಿ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುವ ರಾಜಕಾರಿಣಿಲು
ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್

]
**[[:kn:ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್|ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್]]** ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕದ ತೆಂಕಾಯಿಡ್ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ದೇಶ. ಇಂದೆನ್ **ಕೆರೀಬಿಯನ್** ಪಂಡ್‍ದ್‍ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡೊಲೆ ನಡುಟೆ ಉಂಡು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೆರೆಬ್ಬಿಯನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊನು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕೊದ ಖಂಡೊದ ಉಪಪ್ರಾಂತ್ಯೊಂದೇ ತೆರಿಯೊಂದೆರ್.

ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಡ್ ಸುಮಾರ್ ೭೦೦೦ಡ್ದ್ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ದ್ವೀಪೊಲು ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು
ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ

ಸುಮಾರ್ ೭೮೮–೮೨೦ ಕಾಲೊಡು ಕಲಾಟಿ ಪನ್ಪುನ ಗ್ರಾಮೊಡು ಶಿವಗುರು ಬುಕ್ಕೊ ಆರಾಂಬಾಗ್‌ರೆನ ಮಗೆ ಆದ್ ಪುಟ್ಟಿನಾರೇ **ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯೆ**ರ್. ಸನಾತನ ಭಾರತೊದ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಪ್ರಕಾರ ಆಚಾರ್ಯತ್ರಯಡ್ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರೇ ಸುರುತಾರ್. ಐಕ್ ಆದೇ ಅರೆನ್ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯೆ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಬಜೀ ೩೨ ವರ್ಸೊ ಮಾತ್ರ ಬದುಕ್‍ನ ಮೇರ್ ಆ ಅಲ್ಪ ಕಾಲೊಡೇ ಆರ್ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗ್ ತಿರ್‌ಗ್‌ದ್ ಗೀತಾಚಾರ್ಯ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಯಿನ **ಅದ್ವೈತ** ತತ್ವನ್ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಅವು ಎತೊ ಮತಕುಲೆನ ದಾಳಿ ಆವೊಂದಿತ್ತಿನ ಸನಾತನ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮೊಗು ಪುನರ್‌ಜನ್ಮ ಕೊರ್ತಿನಾರ್ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯೆರ್. ಶೈವ, ವೈಷ್ಣವ, ಶಾಕ್ತ, ಗಾಣಪತ್ಯ, ಸೌರ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಕಂದ ಮತೊನು ಒಟ್ಟುಗುಡಾಯಿನಾರ್. ಆದಿಶಂಕರ ಭಗವದ್ಗೀತೆ, ಉಪನಿಷತ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬ್ರಹ್ಮ ಸೂತ್ರಗ್ ಭಾಷ್ಯೆ ಬರೆಯಿನ ಎಕೈಕ ಆಚಾರ್ಯರೆರ್.

## ಶ್ರೀ ಶಂಕರೆರೆನ ಜನ್ಮ

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯೆರ್‌ನ ಕಾಲದ ಬಗೆಟ್ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ನನಲಾ ಚರ್ಚೆ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಒಂಜಿ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ಮೇರ್ ೮ (ಕ್ರಿ.ಶ್.೭೮೮) ಶತಮಾನೊಡ್ ಪುಟ್ಟಿನಿ ಪಂದ್ ನಂಬ್‍ದ್ ಬೈದೆರ್. ಮೇರ್ ಪುಟ್ಟಿನಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲಡಿ ಪನ್ಪಿನ ಹಳ್ಳಿಡ್ ಬಡ ವಿಶ್ವಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬಡ್. ಅಮ್ಮೆರ್ ಶಿವಗುರು, ಅಪ್ಪೆ ಆರ್ಯಾಂಬೆ. ಮೆರ್ ಪುಟ್ಟಿನಿ ದಿನ ವಿಭವ ಸಂವತ್ಸರದ ವೈಶಾಖ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಪಂಚಮೀ ತಿಥಿ. ಮೆರ್ ಆತ್ರೇಯ ಗೋತ್ರದ ಯಜುರ್ ವೇದದ ತೈತ್ತ್ರೀಯ ಶಾಖೆ ಸೇರ್ದಿನಾರ್. ಮಾತಾ ಪೊಂಜೊಕುಲು ಮೇರೆಗ್ ಮಾತೃಸ್ವರೂಪಿಣಿ.

## ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯೆನ ಬಾಲ್ಯೊದ ದಿನೊಲು
ಬಾಲ್ಯೊಡೆ ಪೊಪ್ಪನ್ ಕಲೆಯೊಂಡೆರ್. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಡ್ ಅನಕ್ತಿ ತೊಜಾಯಿನ ಮೇರ್ ಸನ್ಯಾಸತ್ವವೊನು ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ಪೊಡು ಪಂದ್ ಆಸೆ ಇತ್ತಂಡ್. ಆರ್ ಒರಿಯೆ ಮಗೆ ಆದಿತ್ತಿನ ಕಾರಣ ಶಂಕರನ್ ಸನ್ಯಾಸಿ ರೂಪೊಡು ತುಯರೆ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಇಷ್ಟ ಇಜ್ಜಾಂಡ್. ಇಂಚ ಉಪ್ಪುನಗ ಅಪ್ಪೆನ್ ಒಪ್ಪಾಯೆರೆ ಶಂಕರಗ್ ಮಸ್ತ್ ಬಂಗ ಬರೊಡಾಂಡ್. ಅಪ್ಪೆನ ಅಂತ್ಯ ಕಾಲೊಡು ಯಾನ್ ಓಲ್ ಇತ್ತಂಡಲಾ ಬರ್ಪೆ ಪನ್ಪಿ ಬಾಸೆನ್ ಕೊರ್ದ್ ಅರೆಗ್ ಒಂಜಿ ಗುರು ಬೊಡು ಪಂದ್ ನಾಡೊಂದು ಅರೆನ ಪ್ರಯಾಣ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಅಪ್ಪೆಗ್ ಕೊರ್ನ ವಾಕ್ಯೊದ ಪ್ರಕಾರ ಶಂಕರೆ ಅಪ್ಪೆನ ಅಂತಿಮ ಕಾಲೊಡು ಕಾಲಡಿಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅಪ್ಪೆನ ಅಂತಿಮ ವಿಧಿ ವಿಧಾನ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನರ್ಮದಾ ಸುದೆತ ತೀರೊಡು ಗೋವಿಂದ ಭಗವತ್ಪಾದೆರೆನ್ ಭೇಟಿ ಆಯಿನ ಶಂಕರೆ ಅರೆನ್ ಅರೆನ್ ಗುರುವಾದ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಯೋಗ, ವೇದ, ಉಪನಿಷತ್, ವೇದಾಂತೊನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಶಿಗ್ ಪೋದು ಕೆಲವೆರೆನ್ ಅರೆನ ಶಿಷ್ಯರಾದ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತೊಂಡೆರ್.

## ಶ್ರೀ ಶಂಕರೆರ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತಿನ ಪೀಠೊಲು
***ಉತ್ತರೊಡು**: ಬದರಿ ಪೀಠ - ಉತ್ತರ ಜ್ಯೋತಿರ್ ಮಠ
***ದಕ್ಷಿಣೊಡು**: ಶೃಂಗೇರಿ ಪೀಠ - ದಕ್ಷಿಣ ಶಾರದಾ ಮಠ
***ಪೂರ್ವೊಡು**: ಪುರಿ ಪೀಠ - ಪೂರ್ವಾ ಗೋವರ್ಧನ ಮಠ
***ಪಶ್ಚಿಮೊಡು**: ದ್ವಾರಕಾ ಪೀಠ - ಪಶ್ಚಿಮ ಮಠ

## ಅದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತ
ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು **ದ್ವಿ** ಪಂಡ ರಡ್ಡ್ ಪಂದ್ ಅರ್ಥ. ಅಂಚ "ಅ" + "ದ್ವೈತ" ಪಂಡ *ರಡ್ಡ್ ಅತ್ತಂದಿನ* ಪಂದ್ ಅರ್ಥ. ಅದ್ವೈತಸಿಧ್ಧಾಂತೊದ ಮೂಲ ಸಾರನೇ ಉಂದು.

"ಆತ್ಮ" ಬುಕ್ಕೊ "ಪರಮಾತ್ಮ" ಪಂಡ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅಂಶೊಲು ಅತ್ತ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸನ್ಯಾಸಿಲು
ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು

ಪಡ್ಡೈ ಕರೆಟ್ಟ್ (ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಡ್)ಶಿವ ದೇವಸ್ತಾನೊಲು ಹೆಚ್ಚ. ಪಡ್ಡೈ ಕರೆ ಬದ್ಕ್ ದ ಅಂತ್ಯಕಾಲೊನು ತೋಜಿಪ್ಪಾವುನ ಸಂಕೇತೊ. ಪಡ್ಡೈ ದಿಕ್ಕ್ ಸೂರ್ಯ ದೇಬೆರ್ ಮುರ್ಕುನ ದಿಕ್ಕ್‍ಲಾ ಅಂದ್. ಶಿವ ದೇಬೆರ್ ಲಯಕಾರಕೆ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಪಡ್ಡೈ ಕರೆಟ್ಟ್ ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಎಚ್ಚ.

ಗೋಕರ್ಣ ಬುಕ್ಕೊ ಮುರುಡೇಶ್ವರಡ್ದ್ ಶುರುವಾದ್ ಕುಂದಾಪುರದ ಕುಂದೇಶ್ವರ, ಕೋಟೇಶ್ವರ, ಉಡುಪಿದ ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರ, ಸುರತ್ಕಲ್, ಕುಡ್ಲ, ಸೋಮೇಶ್ವರ, ಮಂಜೇಶ್ವರ, ಕಾಸರಗೋಡು, ಮಧೂರು, ಧರ್ಮಸ್ಥಳ- ಇಂಚ ಮಸ್ತ್ ಮೈಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆನ್ ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡ್ಂಡ ಸುಮಾರ್ ಮುನ್ನೂದೆಡ್ದ್ ಲಾ ಹೆಚ್ಚ. ಬೇತೆ ಮಾತ ದೇಬೆರ್ ಮೂಡಾಯಿದಂಚಿ ಮೋನೆ ಪಾಡ್ಂಡ ಈ ಶಿವ ದೇವೆರೆನ ಮೋನೆ ಪಡ್ಡೈ ಮೈಕ್ಕ್. ಉಂದೊಂಜಿ ವಿಶೇಷ ಆದುಂಡು, ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತವಾದ್‍ಲಾ ಆದುಂಡು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಶಿವ ದೇವೆರೆನ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಆಯನ ಗಣೊಕ್ಕುಲಾಯಿನ ಗಣಪತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವೆರ್ಲಾ ಉಪ್ಪುವೆರ್.

ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಅಪರಕರ್ಮೊದ ಕ್ರಿಯೆಕ್ಕುಲು ನಡಪುಂಡು. ಶಿವೆ ಲಯಕರ್ತೆ ಆದುಪ್ಪುನವೇ ಅಯಿಕ್ಕ್ ಕಾರಣೊ. ಸೃಷ್ಟಿದ ಆದಿ ಆಯಿನ ಅಪ್ಪೆ (ಶಕ್ತಿಮಾತೆ) ಬುಕ್ಕೊ ಲಯಕರ್ತೆ ಆಯಿನ ಶಿವ- ಇಂಚ ಕಡೀರ್ದ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕೇರಿದ ರಡ್ಡ್ ದೇವರ್ಕೆರ್ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ದಿಂಜ ಮೈಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುನವು ಒಂಜಿ ವಿಶೇಷ ಆದುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ಹಿಂದು ದೇವತೆಲು
ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್

**ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್** (ಪುಟ್ಟಿನ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೧೮ ೧೯೫೦)ಗ್ ಮೈಸೂರುಡು ಪುಟುದಿನ ಮೆರೆನ ಸುರುತ ಪುದರ್ ಸಂಪತ್ ಕುಮಾರ್.
ಮೇರ್ ೨೨೦ದ್ಲಾ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಸಿನೆಮೊಡು ನಟಣೆ ಮಲ್ದೆರ್. ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣ್ಗಾಲ್ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಲ್ದಿನ ನಾಗರಹಾವು (೧೯೭೨) ಪಿಚ್ಚರ್ ಡ್ ಸುರುಕು ನಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪಾತ್ರೊಲೆನ್ ಮಲ್ತೆದ್ ಒರಿಯೆ ಮಲ್ಲ ನಟೆ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ನ ಪಡೆವೊಂನ್ಡೆರ್ ಬಂಧನ, ನೀಬರೆದ ಕಾದಂಬರಿ, ಸಾಹಸ ಸಿಂಹ, ಆಪ್ತಮಿತ್ರ, ಆಪ್ತರಕ್ಷಕ ಏ ಸಿನೆಮೊಲೆಗ್ ಬಾರಿ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡು.
ಸಿನೇಮಾದ ನಟಿ ಭಾರತಿ ಮೆರೆನ್ ಮದಿಮೆಯಾಯೆರ್. ಕೀರ್ತಿ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ ಪನ್ಪಿನ ಮಗಲ್. ಅಸಿರುದ್ಧ್ ಮಮಾರ್ಯ,ಅಂಚಿತ್ತಿನ ಮಲ್ಲನಟೆ....
೫೯ ನೇ ವಾರ್ಷೊಡು ೨೦೦೯, ಸಪ್ತೆಂಬರ್ ೩೦ ತಾರಿಖುಗು ತೀರ್ ಪೊಯೆರ್...

## ಪುಟ್ಟು

## ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸೊ

## ಅಭಿನಯ ಮಲ್ತಿನ ಸಿನೆಮಾಲು
***ಕನ್ನಡ**

### ಹಿಂದಿ

### ತಮಿಳು

### ತೆಲುಗು
 
### ಮಲಯಾಳಂ

## ನಿರ್ದೇಶನ ಸಿನೆಮಾಲು

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

# https://web.archive.org/web/20140228201126/http://www.vishnuvardhan.com/home.htm.
# http://chiloka.com/celebrity/vishnuvardhan.
ಶಿವರಾತ್ರಿ

ಶಿವರಾತ್ರೆ ಕನ್ನಡೊಡು:ಶಿವರಾತ್ರಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಫೆಬ್ರವರಿ ಇಜ್ಜಿಂಡ ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳುಡು ಬರ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಆಚರಣೆ. ಉಂದೆನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ ಪಂಡ ಇಡೀ ದಿನ ಉಪವಾಸ, ಜಾಗರಣೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಜಾಗರಣೆದ ಪೊರ್ತುಡು ಇಡೀ ರಾತ್ರೆ ಭಜನೆ, ಶಿವನ ಕುರಿತಾಯಿನ ಕತೆ, ನಾಟಕ, ಯಕ್ಷಗಾನದಂಚಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಕುಲೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಆಚರಣೆ
ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಈಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಭಜನೆ, ವಿಶೇಷ ರೀತಿದ ಪೂ ಪೂಜನೆ ಅಂಚೆನೆ, ರಾತ್ರೆ ದೇವೆರೆನ್ ಸುಗಿತೊಂದು ಜಾಗರಣೆ ನಡಪುಂಡು. ಶಿವರಾತ್ರೆಗ್ ತುಳುವೆರ್ನ ಇಲ್ಲಡ್ ವಿಶೇಷ ತೆನಸ್ ವಂತೆ ಕಾರ ಚೀಪೆ ಬೆರಕೆ ಆದುಪ್ಪುನ ಸಾರ್ನಡ್ಡೆ.

## ವಿಸೆಸೊ ತೆನಸ್
ಸಾರ್ನಡ್ಡೆ ಒಂಜಿ ವಿಸೆಸೊ ಅಯಿನ ತೆಸನ್, ನೆನ್ನ್ ಮಾನ್ಪುನ ಪಿರಾವುದು ಕಥೆ ಉಂಡು. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಕಾಲದಂಚ ಬೋಡಾನಗ ಅಡ್ಯೆ, ತೆನಸ್ ಮಲ್ತ್ ತಿನೆರೆ ಆತ್ ತಾಕತ್ತ್ ಏರೆಡಲಾ ಇಜ್ಜಂಡ್‌ಗೆ. ಅಷ್ಟೆಮಿ ಚೌತಿ ದಾನಿ ಕಲ್ಲ್‌ಗ್ ಅರಿ ಪಾರ್ದ್ ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅಷ್ಟೆಮಿದಾನಿ ಕಡೆಪಿ ಕಲ್ಲ್‌‍ಗ್ ಒಂಜಿ ಪಾವು ಆಂಡಲಾ ಅರಿ ಪಾರ್ದ್ ಕಡೆದ್ ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ಪೊಡು ಪನ್ಪಿ ಕಟ್ಟ್ ತುಳುವೆರ್ನ. ಅಂಚಿತ್ತಿನಲ್ಪ ದುಂಬು ಬಡಪತ್ತ್‌ದ ಕಾಲೊಡು ಅಷ್ಟೆಮಿದಾನಿ ಇಲ್ಲಡ್ ಅರಿ ಉಪ್ಪಂದೆ ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಾಂದಿ ಪೊರ್ತುಗು ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆ ಅಕಲ್ನ ಕಡೀರ ಮಗನ್ ಲೆತೊಂದು ಪೋದು ಮಲ್ಲಕ್ಲೆನ ಇಲ್ಲಡ್ ಅಡವು ದೀದ್ ಅಲ್ತ್ ಅರಿ ಕನತ್‌ದ್ ಕಲ್ಲ್‌ಗ್ ಅರಿ ಪಾರ್ದ್ ಕಡೆದ್ ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ತ್ ಒರಿದಿನ ಜೋಕುಲೆಗ್ ತಿನ್ಪಾದ್ ಅಷ್ಟೆಮಿ ಆಚರಿಪುವೆರ್‌ಗೆ. ಆ ಅಡವು ದೀತಿನ ಕಡೀರ ಮಗನ್ ಬೆನ್ನಿದ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತ್ ಆ ಮಲ್ಲ ಇಲ್ಲದ ಸಾಲೊನು ಸಂದಾದ್ ಶಿವರಾತ್ರೆದಾನಿ ಬುಡ್ಪಾದ್ ಲೆತೊಂದು ಬರ್ಪೆರ್ ಗೆ. ಇಲ್ಲಡೆ ಬತ್ತಿನ ಕಡೀರ ಮಗಕ್ ಮಗನ್ ತೂಯಿನ ಖುಷಿಟ್ಟ್ ಇಲ್ಲದಕುಲು ಸಾರ್ನಡ್ಡೆ ಮಲ್ತ್ ಬಾಯಿ ಚೀಪೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್‌ಗೆ. ಈ ಬಗೆಟ್ ಆಚರಣೆಗ್ ಬೈದಿನ ಈ ಕಡೀರ ಮಗಕ್ಕ್ ಬೊಡತ್ ಸಾರ್ನಡ್ಡೆ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಕಟ್ಟ್ ಅದುಂಡು.

## ಶಿವರಾತ್ರೆತಾನಿ ಕಂಡುನಾ
ಶಿವರಾತ್ರೆತಾನಿ ಕಂಡುನಾ ಒಂಜಿ ವಿಸೆಸೊ ಅಯಿನ ಕ್ರಮೊ. ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಬೊಂಡ ಪರಿಯೆರಗಾತ್ರ ಕಂಡುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ವೊಂತೆ ಮೀಪುನ ಮಂಡೆನ್ ಮಾಂತ ಬೆಂದ್ರ್ ದಿಕ್ಕೆಲ್‌ತಲ್ತ್ ದೆತ್ತುತ್ ಸಾದಿಟ್ ಮಾಂತ ದೀಪೆರ್.

## ನಂಬೊಲಿಕೆ
* ಕಡೀರ ಜೋಕುಲು ಶಿವರಾತ್ರೆದಾನಿ ಏರೆನಾಂಡಲ ಬಾಯಿಡ್ ನೆರಡೆ ಕೇನೊಡುಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಯಿಕಾತ್ ನಿರೆಕರೆತ್ತ ಇಲ್ಲದ ಮಾಡ್‌ಗ್ ಕಲ್ಲ್ ಪೊಯ್ಯೆ ದಕ್ಕುನ ಕ್ರಮಲ ಉಂಡು.
* ಬೊಂಡ ಕಂಡುಂಡ ಪರಕೆ ಮುಟ್ಟುಜಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಬೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಹಿಂದುಲೆನ ಆಚರಣೆ
ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಪರ್ಬೊಲು
ಶಿವಾಜಿ

**ಶಿವಾಜಿ** (1627) ಡು ಶಿವನೇರಿ ಊರುಡು ಜನಿಸುದರ್. ಮೆರೆನ ಅಪ್ಪ ಷಹಜಿ ಭೋಂಸ್ಲೆ, ಅಮ್ಮ - ಜೀಜಾಬಾಯಿ. ಶಿವಾಜಿನ ಅಮ್ಮ ಶಿವಾಜಿಗ್ ರಾಮಾಯಣ ಮಹಾಭಾರತ ಕಥೆಲುನು ಪನೊಂದಿತ್ತೊಲು. ದಾದಾಜಿ ಕೊಂಡದೇವ ಶಿವಾಜಿನ ಗುರು. ಆದಿತ್ತೆರು ಶಿವಾಜಿ ಸಂತ ರಾಮದಾಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ತುಕಾರಾಂ ನಗಲೆದು ಪ್ರಭಾವಿತರಾದಿತ್ತೆರ್. ಶಿವಾಜಿ 20 ವರ್ಷಡು ದುಂಬೇ ಸೈನಿಕ ಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಾದೆರು. ಶಿವಾಜಿಯು ಸಾ.ಶ 1674 ಡು ರಾಜ ಪಂಡುದು ಕಿರೀಟಧಾರಣೆ ಮಲ್ದೆ.

ಶಿವಾಜಿನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ರಾಯಗಾಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಊರುಡು ಆಂಡ್. ಶಿವಾಜಿಗು 'ಛತ್ರಪತಿ ' ಪನ್ಪಪಿನ ಬಿರುದು ಇತ್ತಂಡ್. ಶಿವಾಜಿ 1680 ಡು ಮರಣ ಹೊಂದಿಯೆರ್. ಶಿವಾಜಿನ ರಾಜ್ಯ ಸೈನಿಕ ರಾಜ್ಯವಾದಿತ್ತುಂಡು. ಶಿವಾಜಿದ 200 ಕಪ್ಪಲ್ ಇತ್ತಿನ ಬಲಿಷ್ಠ ನೌಕಾಪಡೆ ಇತ್ತುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಶೃಂಗೇರಿ

**ಶೃಂಗೇರಿ** ಉಂದು ದಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಂಡು. ಏಳ್‌ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತೊದ ಪ್ರತಿಪಾದಕೆರಾಯಿನ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯೆರ್ ಉಂಡುಮಂತಿನ ನಾಲ್ ಮಟೊಟ್ ಸುರುತ್ತ ಮಟ ಕ್ಷೇತ್ರ ಶೃಂಗೇರಿ‍ಡ್ ಇಪ್ಪುನು.  ಉಂದು ತುಂಗಾ ಸುದೆ ತಟೊಟ್ ಇಪ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ಊರು. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯೆರ್ ಕಟ್ಟಾಯಿನ ಬೆತೆ ಮಟಕುಲು ಬದರಿನಾಥ, ಪುರಿ ಬುಕ್ಕೊ ದ್ವಾರಕೆಡ್ ಉಂಡು.

## ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಲು
# ಅಡ್ಡಗದ್ದೆ ಗ್ರಾಮಪಂಚಾಯಿತಿ-(ಗ್ರಾಮಗಳು-ಬೆಳಂದೂರು,ಕಾವಡಿ)
# ಹೊಳೇಕೊಪ್ಪ [೧]
# ಮರ್ಕಲ್ (ಕೋಗೋಡು, ಗಂಡಘಟ್ಟ, ಯಡದಳ್ಳಿ, ಯಡದಾಳು)
# ಕೂತಗೋಡು
# ಕೆರೆಕಟ್ಟೆ (ಕೆರೆ)
# ನೆಮ್ಮಾರು
# ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯಪುರ

## ಹೋಬಳಿ ಕೇಂದ್ರೊಲು
# ಕಸಬ[೧]
# ಕಿಗ್ಗಾ

## ತೂವೊಡಾಯಿನ ಜಾಗೆಲು
ಶೃಂಗೇರಿಪಟ್ಟಣಡ್ ದಿಂಜ ದೇವಾಲಯ ಉಂಡು.
#ಐಟ್ ಕಾಳಿಕಾಂಬ ದೇವಸ್ತಾನ, ದುರ್ಗಾ ದೇವಸ್ತಾನ, ಕೆರೆ ಆಂಜನೇಯ ದೇವಸ್ತಾನ, ಕಾಲ ಭೈರವ ದೇವಸ್ತಾನ (ಉಂದು ೪ ದಿಕ್ ಪಾಲಕ ದೇವರುಲು.ಉಂದೆನ್ ಆದಿ ಶಂಕರೆರ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತ್ದೆರ್)
# ಗುಡ್ಡೆದ ಮಲಹನಿಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ(ಋಷ್ಯಶೃಂಗ ಮುನಿಲೆನೆ ಅಮ್ಮೆರ್), ಛಪ್ಪರದಾಂಜನೇಯ ದೇವಾಲಯ, ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಾಲಯನ್ ಲಾ ತೂವೊಲಿ.
#ಶೃಂಗೇರಿ ಪಟ್ಟನೊದ ಮಧ್ಯಭಾಗಡ್ ಪುರಾತನವಾಯಿನ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಜೈನ ಬಸದಿ ಉಂಡು. ಶೃಂಗೇರಿ ತುಂಗಾ ತುದೆತ ಬರಿಟ್ ಉಂಡು
#ಸಿರಿಮನೆ ಜಲಪಾತ- ಉಂದೊಂಜಿ ಸುಂದರ ನಿಸರ್ಗದ ಮಟ್ಟೆಲ್‍ದ್ ಇಪ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ಜಲಪಾತ. ಈ ಜಲಪಾತ ಕಿಗ್ಗಾ ಋಷ್ಯಶೃಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನಡ್ದ್ ಕೇವಲ ಐದು ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್‍ದ ದೂರೊಡು ಉಂಡು.
#ಮಘೇಬೈಲು ಜಲಪಾತ - ಉಂದು ಸಿರಿ ಇಲ್ಲ್ ಗ್ ಕೈತಲ್ ಇಪ್ಪುನ ನನೊಂಜಿ ಜಲಪಾತ.
#ನರಸಿಂಹ ವನ - ತುಂಗಾ ತುದೆತ ಕೈತಲ್ ನರಸಿಂಹ ವನ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಜಗದ್ಗುರುಲೆನ ಇಲ್ಲಲಾ ಇತ್ತಿನೆದಾತ್ರ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಭಕ್ತರೆಗ್ ದರ್ಶನ ಕೊರ್ಪೆರ್.
*ಅಂಚನೆ ವೇದ ಪಾಠಶಾಲೆ, ಸಂಸ್ಕ್ರುತ ಗ್ರಂಥಾಲಯಲಾ. ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪನೆ ಗೋಶಾಲೆ, ಗಜ ಶಾಲೆ ಲಾ ಉಂಡು
#ಕುದುರೆಮುಖ - ಕುದುರೆಮುಖ ಸುಂದರ ಗಿರಿಧಾಮ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಪೊರ್ಲುದ ಪರಿಸರೊಡು ಈ ಜಾಗೆ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಉಂದು ಶೃಂಗೇರಿಡ್ದ್ ೫೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರಡ್ ಉಂಡು
#ಗಂಗಾಮೂಲ - ತುಂಗಾ ಭದ್ರಾ ಬುಕ್ಕೊ ನೇತ್ರಾ ಸುದೆತ ಪುಟ್ಟುನ ಜಾಗೆ.
#ನರಸಿಂಹ ಪರ್ವತ - ಚಾರಣಪ್ರಿಯರೆಗ್ ಉಂದೊಂಜಿ ಎಡ್ಡೆ ಜಾಗೆ. ಉಂದು ಕಿಗ್ಗಾ ಊರಿದ ಎರ್ಕಡ್ ಉಂಡು.
#ಹನುಮಾನ್ ಗುಂಡಿ (ಸೂತನಬ್ಬಿ) ಜಲಪಾತ- ಉಂದು ಗಂಗಾಮೂಲದ ಕೈತಲ್ ಉಂಡು ಕೆರೆಕಟ್ಟೆಡ್ದ್ ಕುದುರೆಮುಖಕ್ಕಗ್ ಪೋಪಿನ ಮಾರ್ಗೊಡು ತಿಕ್ಕುಂಡು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿ
# ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆದ ಮಾಹಿತಿ ಕೈಪಿಡಿ
# ಸರಕಾರಿ ಇಲಾಖೆ ಮಾಹಿತಿ

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು/ದೇವಸ್ಥಾನ
ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್

**ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್** (೧೯೧೮–೨೦೦೬) ಮೇರ್ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆದ ಕುಂಬಳೆ ಕೈತಲ್ದ ಮೈರೆ ಗ್ರಾಮದ ಶೇಣಿ ಪನ್ಪಿನ ಊರುಡು ಏಪ್ರಿಲ್ ೭, ೧೯೧೮ಟ್ ಪುಟ್ಟ್ ದ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಮಾಮಲ್ಲ ಪುದರ್ ಮಲ್ತಿನಾರ್. ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಸರಗೋಡುದ ಅಶೋಕ ನಗರೊಡು ಇಲ್ಲ್ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಪಾತೆರದ ಮಾಂತ್ರಿಕೆ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ಮಲ್ತ್ ನಾರ್. ವೇಷಧಾರಿ, ಪ್ರಸಂಗಕರ್ತೃ, ಮೇಳದ ಯಜಮಾನೆ ಇಂಚ ಮಸ್ತ್ ಮೊನೆದ ಪ್ರತಿಭೆಲೆನ ಸಂಗಮ ದಂಚ ಇತ್ತಿನಾರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ರು

## ಜೀವನೊ ಪರಿಚಯೊ

* ಜನನ ಏಪ್ರಿಲ್ ೭. ೧೯೧೮. ಅಮ್ಮೆರ್ ನಾರಾಯಣಭಟ್ರ್. ಅಪ್ಪೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀಅಮ್ಮ. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ರೆಗ್ ಮೂಜಿ ವರ್ಷ ದಿಂಜುನ ದುಂಬೆ ಪಿತೃವಾತ್ಸಲ್ಯಡ್ದ್ ವಂಚಿತೆರಾಯೆರ್. ಅಪ್ಪೆ ಅಜ್ಜಿನ ಮಡಿಲ್‍ಡ್ ಆರೆನ ಬದ್‍ಕ್ ನಡತ್ಂಡ್. ಇಂಬೆರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತೊ, ತೊರವೆ ರಾಮಾಯಣೊ, ಭಾಗವತೊ ಇಂಚಿತಿ ಬೂಕುಲೆನ್ ರಾಗೊಡು ಪಂಡೊಂದಿತ್ತೆರ್.
* ಕಾಸರಗೋಡು ತಾಲೂಕುದ ಶೇಣಿಡ್ ಪುಟ್ಟ್ ನಾರ್ ಬಾಲ್ಯಡೆ ಆಟದ ಮಿತ್ತ್‌ದ ಪ್ರೀತಿ ಗುತ್ತುದ ಅಮ್ಮಣ್ನ ರೈಕುಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರ್‍ದ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತಿನಾರ್ ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಗುರುಕುಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲ್ತಿನಾರ್.
* ಮರಣ ಜೂನ್ ೮, ೨೦೦೬ ಕಾಸರಗೋಡುದ ಅಶೋಕನಗರದ ಇಲ್ಲಲ್

## ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
ಭಟ್ರ್ ಬೇಳೊ ಪನ್ಪುನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಾಲೆಡ್ ಓದೊಂದಿಪ್ಪುನಗ 'ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಕೃಪಾ ಪೋಷಿತ ನಾಟಕ’ ಮಂಡಲಿದ ಬಾಲೆನಟೆ ಆದ್ ರಂಗಪ್ರವೇಸೊ ಮಲ್ತೆರ್. ಭಕ್ತಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊ, ಸದಾರಮೆ, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಮೃಚ್ಛಕಟಿಕ, ಗಿರಿಜಾಕಲ್ಯಾಣ, ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಚರಿತ ಇಂಚಿತ್ತಿ ನಾಟಕೊಲೆಡ್ ಅಭಿನಯೊದ ಪಾಲ್ ದೆತೊಂದು ಪುದರ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಭಟ್ಟೆರ್ ಮೈಸೂರುದ ಮಹಾರಾಜ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಓದಿಯೆರ್.

## ಉದ್ಯೋಗ
# ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರ್
# ತಾಳಮದ್ದಳೆ ಕಲಾವಿದೆರ್

## ಬೂಕುಲು
ವಾಗ್ಮಿಲು, ವೇಷಧಾರಿಲು ಆಯಿನ ಶೇಣಿಯೆರ್ ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಪ್ರಸಂಗೊಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್.
# ಮಧ್ಯಮ ವ್ಯಾಯೋಗ
# ಪರಿಣಯ
# ಶರವು ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆ
# ಮೇಘನಾದ ವಿಜಯ

## ಸಾಧನೆ
ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಮಸ್ತ್ ಬದಲಾವಣೆಗ್ ಕಾರಣಕರ್ತೆರಾಯಿನಾರ್. ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ಇಂಬೆರೆನ ಪುದರ್‍ಡ್ ಯಕ್ಷಗಾನೊಡು ಬೆಂದಿನಕ್ಲೆಗ್ ಕೊರ್ಪುನ**ಶೇಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ** ಪನ್ಪುನವು ಇಂಬೆರೆನ ಕೀರ್ತಿದ ಕನ್ನಡಿ.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮ್ಮಾನೊಲು
ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ರೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮ್ಮಾನೊಲು ಸಂದ್‍ದ್ಂಡ್. ಕರ್ನಾಟಕ, ಕೇರಳ, ಈ ರಡ್ಡ್ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ದ್ ರಾಜ್ಯೊಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೆತೊನುನ ಇಂಬೆರ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆಂದ್ ಪೆರ್ಮೆಗ್ ಪಾತ್ರೆರಾತೆರ್. ಇಂಬೆರೆನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾಸೆಟ್‌ಲು ಇನಿಕ್‍ಲಾ ಮಾರ್ಕೆಟ್‍ಡ್ ಮಾರಾಟೊಡು ಉಂಡು. ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊ ಇಂಬೆರೆಗ್ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಕೊರ್ದ್ ಸಮ್ಮಾನೊ ಮಲ್ತ್‌ಂಡ್. ಯಕ್ಷಗಾನೊದಕ್ಲೆಗ್ ಮೀಸಲಾಯಿನ ಸಾಮಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಇಂಬೆರೆಗ್ ಸಂದ್‍ದ್ಂಡ್. ಕೇರಳ ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ದೆತೊನ್ತೆರ್. ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಪಡೆವೊಂದೆರ್. ಇಂಬೆರ್ ಒಂಜಿ ಅವಧಿಗ್ ಅಖಿಲ ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಮ್ಮೇಳನೊದ ಗುರಿಕಾರೆರ್ ಆದತ್ತೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಯಕ್ಷಗಾನ
ಶೋಭಾ ಕರಂದ್ಲಾಜೆ

**ಶೋಭಾ ಕರಂದ್ಲಾಜೆ** (ಪುಟ್ಟುದಿನಿ ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೬೬) ಮೇರ್ ಕನಾ೯ಟಕದ ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ. ರಾಜಕಾರಣಿ, ಬುಕ್ಕೊ ೧೯ ನೆತ್ತ ಲೋಕಸಭೆಟ್ ಉಡುಪಿ-ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಸಂಸತ್ ಪ್ರತಿನಿದಿ.

ಶೋಭಾ, ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯೆರೆನ ಮೂಜನೆ ಅವದಿದ ಸರ್ಕಾರೊಡು ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಸಣ್ಣ ಬುಕ್ಕೊ ಮಧ್ಯಮ ಉದ್ಯಮೊಲೆನ ಸಚಿವಾಲಯೊ ಬುಕ್ಕ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತೆ- ಉಂದು ರಡ್ಡ್ ಖಾತೆದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವೆರಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯೆರೆನ ರಡ್ಡನೆ ಅವಧಿದ ಸರ್ಕಾರೊಡು ಕೃಷಿ ಬುಕ್ಕೊ ರೈತೆರೆನ ಕಲ್ಯಾಣ ಖಾತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆನ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವೆರಾದ್‌ಲಾ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಯೆರ್. ಶೋಬಾ ಕರ್ನಾಟಕ ಬಿಜೆಪಿದ ಉಪ ಗುರ್ಕಾರ್ತಿಲಾ ಅಂದ್. ಅತ್ತಂದೆ ೨೦೨೪ನೇ ಇಸವಿಡ್ದ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಉತ್ತರೊ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡ್ದು ಲೋಕಸಭೆಕ್ ಆಯ್ಕೆ ಆದುಲ್ಲೆರ್. ೨೦೧೪ನೇ ಇಸವಿಡ್ದ್ ೨೦೨೪ನೇ ಇಸವಿ ಮುಟ್ಟ ಉಡುಪಿ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊತ ಪ್ರತಿನಿದಿಲಾ ಆದಿತ್ತೆರ್.
## ಸ್ವಂತ ವಿವರೊ
ಪೊಪ್ಪ ಮೋನಪ್ಪ ಗೌಡ, ಅಪ್ಪೆ ಪೂವಕ್ಕ. ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪುತ್ತೂರುದಾರ್ ಶೋಭಾ ಆರ್ ರಾಷ್ಟೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘೊಡ್ ಭಾರಿ ಯಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೋಡೆ ಆಸಕ್ತಿನ್ ಹೊಂದುದಿತತ್ತೆರ್. ಸಂಘ ಪರಿವಾರದ ಮಸ್ತ್ ಮಹಿಳಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರೆಡ್ ಒರ್ತಿಯಾದಿತ್ತೆರ್. ರಾಜಕೀಯೋಗ್ ಸೇರಾ ಆರ್ ನಿರ್ದಾರ ಮಲ್ತಿನದಗ, ಆರಂಭೊಡ್ ಆ.ರ್.ಸ.ಸ್. ಸ್ಪೂರ್ತಿಯಾಂಡ್.

## ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸೊ

## ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನೊ
ಆರ್ ೨೦೦೪ಡ್ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷೊಡ್ದು ಶಾಸನ ಸಭೆಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್. ಮೇ ೨೦೦೮ ಡ್ ಆರ್ ಬೆಂಗಳೂರು ದ ಯಶ್ವಂತಪುರ ಡ್ದ ವಿಧಾನ ಸಭೆಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ ಸರ್ಕಾರೊಡ್ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವ್ರದ್ದಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಚಿವೆಯಾದ್ ಆಯ್ಕೆಆಯೆರ್.

ಆರ್ ೨೦೦೪ಡ್ ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಉಡುಪಿ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು(ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)ಅರ್ದ್ ಸ್ಫರ್ದೆ ಮಲ್ತು ೧.೮೧ ಲಕ್ಷ ಮತಕುಲ್ನ ಅಂತೊರಡ್ ಗೆಂದ್ಯೆರ್.

ಆರ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತಿನ ವಿಭಾಗೊಲು
೨೦೦೪-೨೦೦೮ ಮುಟ್ಟ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತು ಸದಸ್ಯೆರ್
೨೦೦೮-೨೦೧೩ ಮುಟ್ಟ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಸಚಿವೆ,

೨೦೧೪ ಮೇ,೧೯ ನೆತ್ತ ಲೋಕಸಭೆಗ್ ಆಯ್ಕೆ

೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ - ೦೩ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪,ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯೆ

1 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2014 - 03 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014, ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯೆ

1 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2014 ನಂತರ, ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯೆ, ಕೃಷಿ ಸಚಿವಾಲಯ

13 ಮೇ 2015 ಅರ್ದ್, ಜಮೀನು ಸ್ವಾಧೀನೊಡು ನ್ಯಾಯೋಚಿತ ಪರಿಹಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಜಂಟಿ ಸಮಿತಿ, ಪುನರ್ವಸತಿ (ರಡ್ಡನೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ 5) ಬಿಲ್, 201

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ರಾಜಕಾರಣಿಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುವ ರಾಜಕಾರಿಣಿಲು
ವೀಳ್ಯೊಶಾಸ್ತ್ರ

ವೀಳ್ಯೊ ಪದೊಕು ತುಳುಟು ಬಚ್ಚಿರೆ ಪನ್ಪೆರ್. ವೀಳ್ಯೊಶಾಸ್ತ್ರೊ ಪಂಡ ಬಜ್ಜಿರೆನ್ ಹರಿವಾಣೊಡು ಕವುಲೆ ಕವುಲೆಯಾದ್ ದೀಪಿನಿ.

## ವೀಳ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೊ ಪದೊ ಅರ್ತೊ
* ಫರ್ದಿನೆಂಡ್ ಕಿಟೆಲ್ ರೆನ *English–Kannada Dictionary* (1888) ಡ್ **Engagement** ಪನ್ಪಿನ ಪದ ಉಂಡು. Engagement ಪಂಡ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥೊ, ವಾಗ್ನಿಶ್ಚಯೊ (ವಾಕ್+ನಿಶ್ಚಯೊ) ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥೋಲು ಉಂಡು.

* ತುಳುವೆರ್ ಮದ್ಮೆದ ಕರಾರು ಮಲ್ಪುನೆ, ಒಪ್ಪಂದ ಮಲ್ಪುನೆ, ನಿಶ್ಚಯೊ ಮಲ್ಪುನೆ ಒಂಜಿ ಕ್ರಮೋ.
ತುಳುನಾಡುತಾ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಡು ಮದ್ಮೆಡ್ ವೀಳ್ಯೊಶಾಸ್ತ್ರೊಗು ಹೆಚ್ಚಿ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೊ. ಮದಿಮೆ ತಪ್ಪಿಯರ ಬಲ್ಲಿಂದ್ Engagement ಪಂಡ ದಿನೊ ಗೊತ್ತು ಮಲ್ಪುನೆನ್ ತುಳುವೆರ್ ವೀಳ್ಯೊಶಾಸ್ತ್ರೊಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಮದಿಮೆದ ನಿಗಂಟ್ಂದ್ (Engage) ಪನ್ಪೆರ್. ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಮದಿಮೆಗ್ ಒಂಜಿ ವಾರೊ ದುಂಬ ಪೊಣ್ಣನ ಇಲ್ಲಡೆ ಆನ ಕಡೆತಕುಲು ದಿಬ್ಬಣೊ ಬರ್ಪೆರ್. ಬನ್ನಗ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ಬಜ್ಜಿರೆ ಬಜ್ಜೆಯಿ ಪತೊಂದು ಬರ್ಪೆರ್. ನಿಗಾಂಟ್ ಆಯಿನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮದಿಮ್ಮೆದ ಬೇಲೆಗ್ ಸುರು ಮಲ್ಪೊಲಿ.

## ವೀಳ್ಯೊಶಾಸ್ತ್ರೊದ ವಿದೊಲು
ವೀಳ್ಯ ಸಾಸ್ತ್ರೊಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಿದೊಕುಲು ಉಂಡು. ಮದಿಮೆಗ್ ಒಂಜಿ ವಾರೊ ದುಂಬುಡು, ಅತ್ತಂಡ ಮದಿಮೆದಾನಿ ನಡಪುಡುನ ಈ ಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಆಯಾ ಊರುದ ಹಿರಿಯೆರೆ ಅನುಕೂಲದಂಚ ಕಟ್ಟ್‌ಕಟ್ಲೆಡ್ ಈ ಶಾಸ್ತ್ರೊ ನಡಪುಂಡು.

# ಸ್ವಾಗತೊವೀಳ್ಯೊ: ಮದಿಮೆಗ್ ದಿನೊ ಗೊತ್ತಾನಗ ವೀಳ್ಯಸಾಸ್ತ್ರೊದಾನಿ ಸ್ವಾಗತ ವೀಳ್ಯ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಬತ್ತಿನ ಮಾಂತ ಬಿನ್ನೆರೆಗ್, ಚೌಕೊಡು ಕುಲ್ಲುನ ಬಿನ್ನೆರೆಗ್ ಬಚ್ಚಿರೆ ಬಜ್ಜೆಯಿ ಕೊರ್ದು ಈ ವೀಳ್ಯೊ ಕಟ್ಟುವೆರ್.
# ಬಿನ್ನೆರೆವೀಳ್ಯೊ.
# ಚೌಕೊದವೀಳ್ಯೊ
# ಲಗ್ನೊದವೀಳ್ಯೊ
# ಬಂಧು ಬಾಂಧವೆರೆವೀಳ್ಯೊ
# ದೇವೆರೆವೀಳ್ಯೊ
# ಪೂಪಿಂಗರೊವೀಳ್ಯೊ
# ಗುರುವೀಳ್ಯೊ
# ಅಮ್ಮೆವೀಳ್ಯೊ
# ಅಪ್ಪೆವೀಳ್ಯೊ
# ತೆರವುವೀಳ್ಯೊ
# ಸೋದರೊವೀಳ್ಯೊ
# ತೆರವು ಮರೆವುವೀಳ್ಯೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ವರ್ಗೊ:ಮದಿಮೆ
ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ

Shimoga in Karnataka (India).svg


ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯೊದ ಒಂಜಿ ಜಿಲ್ಲೆ. **ಶಿವಮೊಗ್ಗ** ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಏಳ್ ತಾಲೂಕುಲು ಉಂಡು.

## ಇತಿಹಾಸೊದ ವ್ಯಕ್ತಿಲು
# ಕೆಳದಿಯ ಚೆನ್ನಮ್ಮಾಜಿ
# ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ದೇವರು
# ಕೆಳದಿ ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕ
# ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ - ಉಡುತಡಿ, ಶಿಕಾರಿಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ

## ತಾಲೂಕುಲು

## ಪ್ರವಾಸಿಗೆರೆ ತಾನೊ

# ಸಾಗರ ತಾಲೂಕುಡು ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತ ಜೋಗ ಜಲಪಾತ
# ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ "ಶ್ರೀ ರೇಣುಕಾಂಬ ದೇವಸ್ಥಾನೊ" ಬುಕ್ಕೊ ಕೋಟೆ
# ಭದ್ರಾವತಿಡ್ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನೋದ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮೀ ದೇವಸ್ಥಾನೋ
# ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟ್
# ವನಕೆ-ಅಬ್ಬೆ ಜಲಪಾತೊ
# ಲಕ್ಕವಳ್ಳಿದ ಭದ್ರಾನದಿ ಯೋಜನೆ
# ತು೦ಗಾನದಿ ಯೋಜನೆ
# ಗಾಜನೂರು ಅಣೆಕಟ್ಟು
# ಆಗು೦ಬೆದ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ದೊ ಸೊರ್ಯಾಸ್ತೊ
# ಮ೦ಡಗದ್ದೆದ ಪಕ್ಕಿದಾಮೊ
# ಅ೦ಬುತೀರ್ಥೊ
# ಶರಾವತಿದ ಉಗಮ ತಾನೊ
# ಕು೦ದಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟೊ
# ಕುಪ್ಪಳ್ಳಿದ ಕವಿಶೈಲ
# ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ಕೋಟೆ ಶ್ರೀ ಸೀತಾರಾಮಾ೦ಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊ
# ಕೂಡ್ಲಿ - ತುಂಗಾ ಬುಕ್ಕೊ ಭದ್ರಾ ಸುದೆಕ್ಲೆ ಸಂಗಮೊ ಆಪುನ ಜಾಗೆ
# ನಿಟ್ಟೂರು ಹಿಡ್ಲುಮನೆ ಜಲಪಾತೊ
# ಸಿರಿಮನೆ ಜಲಪಾತೊ
# ದಬ್ಬೆ ಜಲಪಾತೊ
# ಚೀಲನೂರು ಗ್ರಾಮೊದ ಜೋಗೊದ ಜಲಪಾತೊ
# ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟೊ
# ಬಿದನೂರು ನಗರೊದ ಶಿವಪ್ಪನಾಯಕನ ಕೋಟೆ
# ಸಿಗಂದೂರು
# ತಾವರೆ ಕೊಪ್ಪೊದ ಸಿಂಹ ಧಾಮೊ
# ಚೀಲನೂರು ಸೊರಬ ತಾಲ್ಲೊಕು
# ಕರ್ನಾಟಕೊಡೆ ರಡ್ಡನೆ ಮಲ್ಲ ಪಕ್ಕಿಧಾಮೊ ಸೊರಬ ತಾಲೂಕುಡುಪ್ಪುನ ಗುಡವಿ ಪಕ್ಷಿಧಾಮೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಜಿಲ್ಲೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಲು
ಶ್ರಿಲಂಕಾ

**ಶ್ರೀಲಂಕಾ** ಉಂದು ನಮ್ಮ ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕ್‍ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟೋ. ಮುಲ್ಪದ ಜನಕ್‍ಲೆಡ್ ಹಿಂದೂ, ಬೌದ್ಧ, ಇಸ್ಲಾಂ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಈ ದೇಶಕ್ ನಮ ದ್ದೇಅಶದ ಹ್ಲೆಕ್ಕನೆ ದುಂಬು ಬ್ರಿಟಿಷ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಧೀನಡ್ ಇತ್ತರ್್ಂಡ್.

ವರ್ಗೊ:ದೇಶಲು
ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕೋಟೇಶ್ವರ

ಸಪ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಡ್ ಒಂಜಾಯಿನ ಧ್ವಜಪುರ ಕೋಟೇಶ್ವರ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುದ ಪ್ರಸಿಧ್ಧ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ಮುಲ್ಪ 'ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ'ನ ಸಾನಿದ್ಯ ಉಂಡು. ಪರಶುರಾಮ ಸೃಷ್ಟಿದ ಸಪ್ತಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಡ್ ಒಂಜಾಯಿನ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ 'ಮಧ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರ' ಪಂಡ್‍ದ್ ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಡ್ 'ಕೋಟೇಶ್ವರ' ಪಂದ್ ಪುದರ್ ಪೋತುಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇವಸ್ತಾನೊ
ವರ್ಗೊ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಾಗೆಲು
ಶ್ರೀ ಜನಾರ್ದನ ಮಹಾಕಾಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಅಂಬಲಪಾಡಿ

ದೇಗುಲದ ನಗರಿ ಉಡುಪಿ ಶ್ರೀಕ್ಶೆತ್ರ. ಉಡುಪಿ ನಗರೊರ್ದು ಸುಮಾರ್ 2 ಕಿ.ಮೀ ದೂರಡ್ ಅಂಬಲಪಾಡಿ ಪನ್ಪುನ ಗ್ರಾಮಡ್ ನೆಲೆ ಆದ್ ಉಪ್ಪುನ ಶ್ರೀ ಜನಾರ್ದನ ಮಹಾಕಾಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊಗು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರಾಜ್ಯೊದ ಭಕ್ತಾದಿಲು ಬರ್ಪೆರ್.

## ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಿಸೇಸೊ
* ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಶುಕ್ರವಾರ ಅನ್ನದಾನ ನಡಪುಂಡು. 
* ಅವು ಅತ್ತಂದೆ ಶ್ರೀ ದೇವಿಗ್ ನವರಾತ್ರಿದ ಪತ್ತ್ ದಿನ ವಿಶೇಷ ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. 
* ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲು ನಡತೊಂದು ಉಪ್ಪುಂಡು. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪರಿಸರ ಸ್ವಚ್ಚವಾದ್ ಉಂಡು.

## ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ವಿಸೇಸ ಸೇವೆಲ್
* ಎಲ್ಯ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಶಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಧರ್ಮದಿಕಾರಿಲು ಮಲ್ದೆರ್. 
* ಅತ್ತಂದೆ ಸಮಾಜ ಸೇವೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಲೆ,ಯಕ್ಷಗಾನ, ಸಂಗೀತ, ಸಾಹಿತ್ಯೊಗು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರೊಂದು ಉಂಡು. 
* ಅಶಕ್ತೆರೆಗ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಂಡು. 
- ಅಂಚದ್ ಮಸ್ತ್ ಜನ ಭಕ್ತಾದಿಲು ಇಡೆಗ್ ಬರ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಕಾಲೇಜು

**ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಕಾಲೇಜ್‍** ಕುಡ್ಲದ ಬಂಟ್ಸ್ ಹಾಸ್ಟೆಲ್‍ದ ಪರಿಸರೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಕಾಲೇಜ್. ಬಂಟರ ಯಾನೆ ನಾಡವರ ಮಾತೃ ಸಂಘದ ಪುದರ್‌ಡ್ ಪುಟ್ಟಿನ ಸಂಸ್ಥೆ. ಈ ಕಾಲೇಜ್ ೨೦೦೫ಡ್ ಉದಿಪನ ಅಂಡ್. ಈ ಕಾಲೇಜ್ ಸುಮಾರ್ ೫೫೦ ಜನ ಕಲ್ತೊಂದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಈ ಕಾಲೇಜ್‍ಡ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಗಣಕ ವಿಭಾಗೊಲು ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಕಾಲೇಜ್. ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಕಾಲೇಜ್‍ಡ್ ಕಲ್ಪುನೆಕ್ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶ ಅತ್ತಂದೆ ಗೊಬ್ಬುನೆಕ್ ಕಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮಂತೊಂದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಈ ಕಾಲೇಜ್‍ಗ್ ಮಸ್ತ್ ಇನಾಮುಲು ಪೂರ ಬೈದ್ಂಡ್. ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಕಾಲೇಜ್ **ರಾಷ್ರಿಯ ಸೇವಾ ಯೋಜನೆ**ಗ್ ಮಸ್ತ್ ಪುದರ್ ಪೊತುಂಡ್. ಅಂಚೆನೆ ೨೦೧೩-೨೦೧೪ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆಯಿನ ಕಾಲೇಜ್. ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟಗ್ ಪೊತಿನ ಕ್ರೀಡಾಪಟು ನಕುಲೂ ಮೂಲು ಕಲ್ತೊಂದ್ ಉಲ್ಲೆರ್.ಈ ಕಾಲೇಜ್ ಕುಡ್ಲದ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ಕಾಲೇಜ್‍ಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಅದು ಉಂಡು. ಡಾ.ನವೀನ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಕೆ., ಶ್ರೀಕರ್, ಪ್ರತಿಮಾ ಅಂಚನೆ ಇತ್ತೆ ಪ್ರೊ.ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಶೆಟ್ರ್ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲ್ ಅದ್ ಕಾಲೇಜ್‍ಡ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಶ್ರೀಮತಿ ಅನುಸೂಯ ಮೇರ್ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲ್ ಆದ್ ಉಲ್ಲೇರ್.

## ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇವಾ ಯೋಜನೆ
ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಕಾಲೇಜ್‍ದ ೨೦೦೬ಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇವಾ ಯೋಜನೆ ಸುರು ಅಂಡ್. ಸುರುಕು ೪೦ ಜೊಕುಲೆಡ್ದ್ ಸುರು ಅಯಿನ ಇತ್ತೆ ಸುಮಾರು ೨೭೦ ಜನ ಉಲ್ಲೆರ್. ಇಂದೆತ ಯೋಜನಾ ಅಧಿಕಾರಿಳಾದ್ ಮಸ್ತ್ ಜನ ಬೆಂತೆರ್. ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಕಾಲೇಜ್ಗ್ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇವಾ ಯೋಜನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇವಾ ಯೋಜನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊರ್ದು ಗೌರವಿಸದೆರ್.

## ಇತಿಹಾಸೊ
ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಕಾಲೇಜ್ ಬಂಟರ ಯಾನೆ ನಾಡವರ ಮಾತೃ ಸಂಘ ದ ಪುದರ್ ದ ಡ್ ಪುಟ್ಟಿನ ಕಾಲೇಜ್. ಈ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ ದ ಪ್ರಯಾಣ ಓಲು ಸುರು ಆಂಡ್ ಪಾಂಡಾ
*೧೯೮೦ ಡ್ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ
*೧೯೮೭ ಡ್ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಶಾಲೆ
*೧೯೯೨ ಡ್ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜ್
ಪಿಸಿಎಂಬಿ
ಪಿಸಿಎಮ್‌ಸಿ
ಪಿಸಿಎಮ್‌ಎಸ್
ಬಿಎಎಸ್‌ಇ
ಬಿಎಸಿಇ
*೨೦೦೫ ಡ್ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಕಾಲೇಜ್ ಸುರು ಅಂಡ್
ಈ ಕಾಲೇಜ್‌ನ್ ಬಂಟರ ಯಾನೆ ನಾಡವರ ಮಾತೃ ಸಂಘ ದಕುಲ್ ನಡಪವೊಂದ್ ಉಲ್ಲೆರ್

## ವಿಭಾಗೊ
ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಕಾಲೇಜ್ ೩ ವರ್ಷದ ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊರ್ಪುಂಡು. BBM, BCOM ಬುಕ್ಕೊ BCA ವಿಭಾಗ ದ ಶಿಕ್ಷಣನ್ ಕಲ್ಪುನ ವ್ಯವಸ್ತೆ ಮುಲು ಉಂಡು..
*೨೦೦೫-೦೬ ಡ್ BBM ಶಿಕ್ಷಣ
*೨೦೦೬-೦೭ ಡ್ BCOM ಶಿಕ್ಷಣ
*೨೦೦೭-೦೮ ಡ್ BCA ಶಿಕ್ಷಣ

ಸುರು ಅಂಡ್ ಇತ್ತೇ ಸದರನ ೫೫೦ ಜನ ವಿದ್ಯಾಅಭ್ಯಾಸ ಮೂಲು ಮಂತೊಂದ್ ಉಲ್ಲೆರ್ ...

## ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಲು

* ಐ ಡಿ ಸಿ

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊ
* ಕಾಲೇಜ್‍ತ ವೆಬ್‍ಸೈಟ್
* ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಕಾಲೇಜ್‍ತ ಎನ್‍ಎಸ್‍ಎಸ್‍ತ ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ಪುಟೊ
* ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಕಾಲೇಜ್ ದ ಫೇಸ್ಬುಕ್ ಪೇಜ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಂಸ್ಥೆಲು
ವರ್ಗೊ:ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಲು
ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಟೀಲು

ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ದ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳೊಕ್ಕುಳೆಡ್ ಕಟೀಲ್‌ಲಾ ಒಂಜಿ ಆದುಂಡು. ಜಿಲ್ಲೆದ ಮಾತಾ ದೇವಸ್ತಾನೊಲೆ ಲೆಕ್ಕನೇ ಕಟೀಲ್ ಡ್ಲಾ  ಅನ್ನದಾನ ಬುಕ್ಕೊ ವಿದ್ಯಾದಾನದ ಸೇವೆ ನಡತೊಂದುಂಡು. ಈ ದೇವಸ್ತಾನ ನಂದಿನಿ ಸುದೆತ ನಡುಟ್ಟು ಉಂಡು. ದಿನಾಲಾ ಸಾವಿರಕಟ್ಲೆ ಭಕ್ತೆರ್ ದೇವಿನ ದರ್ಶನ ಮಲ್ಪರೆ ಬರ್ಪೆರ್.

## ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ
ಈ ದೇವಸ್ತಾನ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಜರಾಯಿ ಇಲಾಖೆದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಡ್ ಉಂಡು. ಈ ದೇವಸ್ತಾನ ಕಲೆಕ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರೊಂದುಂಡು. ಇಂದೆಟ್ಟ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಯಕ್ಷಗಾನ. ೬ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳೊಲು ಸೇವೆದ ರುಪೋಡು ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ ನಡಪಾವೊಂದು ಉಂಡು.

## ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಲು
ಮೂಲು ಚಂಡಿಕಾ ಹೋಮ,ತುಲಾಭಾರ, ವೇದ ಪಾರಾಯಣ, ಹರಿಕಥೆ ಬೇತೆ ಪೂರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಾಲು ಮೂಲು ನಡಪೂಂಡ್.

## ಉತ್ಸವೊಲು/ ಜಾತ್ರೆಲು
* ವರ್ಷಾವದಿ ಜಾತ್ರೆ ಉತ್ಸವಳು
* ಲಕ್ಷ ದಿಪೋತ್ಸವ
* ಮಾರ್ನೆಮಿ
* ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಸ್ಥಾನೊಲು
ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ರವಿಶಂಕರ್

**ರವಿಶಂಕರ್** (ಪುಟ್ಟು ೧೩ ಮೇ ೧೯೫೬) ಒರಿ ಭಾರತೀಯ ಯೋಗ ಗುರು, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡೆ. ಆರೆನ್ ಮರ್ಯಾದೆಡ್ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ, ಗುರು ಜೀ, ಅತ್ತಂದೆ ಗುರುದೇವ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ೧೯೭೦ದ ನಡುಟು, ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಧ್ಯಾನೊದ ಸ್ಥಾಪಕೆರ್ ಮಹರ್ಷಿ ಮಹೇಶ್ ಯೋಗಿ ಅರೆನೊಟ್ಟುಗು ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್ ಆದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೯೮೧ನೇ ಇಸವಿಡ್ ರವಿಶಂಕರೆರ್ ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್.[೪]

## ಪುಗರ್ತೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸಮ್ಮನೊ
* ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ, ೨೦೧೬

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು
ಆರೆನ ವೆಬ್‍ಸೈಟ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಆಧ್ಯಾತ್ಮ
ವರ್ಗೊ:ಯೋಗಿನಕುಲು
ಶ್ರೀಅನಂತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ

ಉಂದು ಉಡುಪಿದ ರಥಬೀದಿದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊ. ಪಾಂಡವೆರೆನ ಕಾಲೊಡು ಈ ದೇವಸ್ತಾನೊನ್ ಕಟ್ಟುನ ಕೆಲಸ ನಡತುಂಡು ಪನ್ಪುನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಈ ದೇವಸ್ತಾನದ ಎದುರುಡು ಮಾನ ಸ್ತಂಭ, ಕೆತ್ತನೆ ಮಲ್ದಿನ ಬಲಿ ಕಲ್ಲ್ ಉಂಡು. ದೇವಸ್ತಾನೊದ ಯಾರ (ನೈರುತ್ಯ) ಭಾಗೊಡು ಶ್ರಿ ಪ್ರಸನ್ನ ಸೊಮೇಶ್ವರ, ನಾಗ ದೇವೆರೆನ ಬುಕ್ಕೊ ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತಾರನ ಗುಡಿಕುಲು ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಸ್ಥಾನೊಲು
ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್

**ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್** ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯಡ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುನೆಕ್ ದುಂಬು ಬ್ಯಾರ ಮಲ್ತೊಂದು ಬುಕ್ಕೊೆ ರಂಗ ನಾಟಕ ಬರೆಯರೆ ಸುರುಮಲ್ತೆರ್.

ಇಂಬೆರ್ನ ನಾಟಕಲು 
# *ದಿ ಕಿಂಗ್ ಲಿಯರ್*, 
# *ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್*, 
# *ದಿ ಮರ್ಚಂಟ್ ಆ‌‍ಫ್ ವೆನಿಸ್*, 
# *ರೋಮಿಯೋ ಆಂಡ್ ಜೂಲಿಯಟ್* ಪನ್ಪಿನವು ವಿಶ್ವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.

## ಕೃತಿಕುಲು
# ದಿ ಕಿಂಗ್ ಲಿಯರ್.
# ರೋಮಿಯೊ ಮತ್ತು ಜೂಲಿಯೆಟ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು/ಕವಿಕುಲು
ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪರ್ಬೊ

ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಸ ವರ್ಸೊ. ಈ ಆಚರಣೆನ್ ದಕ್ಷಿಣೊ ಭಾರತೊಡು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಒಂಜಿ ಸಮೃದ್ದಿದ ಸಂಕೇತೊ.

## ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪದೊತ ಇವರೊ
#ಸಂಕ್ರಮಣೊ/ಸಂಕ್ರಾಂದಿ
ಸೂರ್ಯೆ ಒಂಜಿ ರಾಶಿಡ್ದ್ ನಾನೊಂಜಿ ರಾಶಿಗ್ ಪೋಪುನ ದಿನೊ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ

## ಸಂಕ್ರಾಂತಿಲು
#ಮೇಷ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ
#ವೃಷಭ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ
#ಮಿಥುನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ
#ಕರ್ಕಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ
#ಸಿಂಹ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ
#ಕನ್ಯಾ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ
#ತುಲಾ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ
#ವೃಶ್ಚಿಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ
#ಧನು ಸಂಕ್ರಾಂತಿ
#ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ
#ಕುಂಭ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ
#ಮೀನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ

## ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಆಚರಣೆ
#ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗ್ "ಎಳ್ಳು ಬೆಲ್ಲ" ಪಂಡ ಎನ್ಮೆ ಬೆಲ್ಲೊನು ತಯಾರ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕೈತಲ್ದ ಇಲ್ಲಾದಕ್ಲೆಗ್ ಪಟ್ಟುವೆರ್. ಅಂಚನೆ ಎನ್ಮೆದೊಟ್ಟುಗೆ ಸಕ್ಕರೆದ ಅಚ್ಚಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪರ್ಂದ್ ಕರ್ಂಬು, ಗೋಟು ತಾರಾಯಿ, ಹುರಿಕಡ್ಲೆನ್ ಸೇರಾದ್ ಪಟ್ಟುವೆರ್.
#ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಕರಿಪುನೆ - ಸಂಕ್ರಾಂತಿದಾನಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್, ಬೂತೊ ಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್ ಸಂಪ್ರದಾಯೊದ ಸೇವೆ ಕರಿಪುನೆ.
#ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ತಂಬಿಲೊ - ಪ್ರತೀ ತಿಂಗೊಲುದ ಸಂಕ್ರಾಂತಿದಾನಿ ಕೊರ್ಪುನ ಸಂಬಿಲೊ ಸೇವೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜ್

ಮಂಗಳೂರುದ **ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜ್** ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕುಡ್ಲ ಪೇಟೆಡುಂಡು. ಕುಡ್ಲದ  ಕಾಲೇಜ್ಲೆಡ್ ಉಂದುಲಾ ಒಂಜಿ.ಇಂಚಿಪ ನ್ಯಾಕ್‌ಡ್ತ್ ೩.೬೨ ಮಾರ್ಕ್ ದೆತೊಂದು ಎಡ್ಡೆ ಪುದರ್ ಪಡೆದ್ಂಡ್. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಐನ್ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಕಾಲೇಜಿಟ್ ಒಂಜಿ ಅತುಂಡು. ಉಂದ್ ಬಾವುಟ ಗುಡ್ಡೆಡ್ ಉಂಡು.

## ಇತಿಹಾಸೊ
ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು 1880ಟ್ ಸುರುವಾಂಡ್. ಈ ಕಾಲೇಜ್‌ಗ್ ೧೩೯ ವರ್ಷೊದ ಇತಿಹಾಸ ಉಂಡು. ಉಂದು ಜೆಸ್ವಿಟ್ ಪಾದ್ರಿನಕುಲು ನಡಪಾವೊಂದು ಬರ್ಪಿನ ಕಾಲೇಜ್ ಆದ್ ಉಂಡು.

ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು ಜನವರಿ ೧೯, ೨೦೨೪ ದಾನಿ ಪರಿಗಣಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಆದ್ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆನ್ಡ್ 

## ಕಾಲೇಜಿನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಲ್ಪಿ ಬಗೆಕುಲು
#ಕಲಾ ಅಧ್ಯಯನ 
#ವಿಜ್ಞಾನ ಅಧ್ಯಯನ 
#ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಧ್ಯಯನ 
#ವ್ಯವಹಾರ ಅಧ್ಯಯನ 
#ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಅಧ್ಯಯನ 
#ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಅಧ್ಯಯನ 
#ಬಿಸಿಎ, ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅನಿಮೇಶನ್
#ಬಿ.ವೊಕೇಶನ್ 
#ಪಿ.ಹೆಚ್.ಡಿ.

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು
ಕಾಲೇಜ್‍ತ ವೆಬ್‍ಸೈಟ್

ವರ್ಗೊ:ಕಾಲೇಜಿಲು
ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಗೊನ್ಸಗ

ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಒಂಜಿ ಸಿರಿವಂತ ಕುಟುಂಬಡ್ ಪುಟುದಿನಾರ್. ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮೆರೆಗ್‍ಲ ಅಪ್ಪೆಗ್‍ಲ ಏಳ್ ಜನ ಜೋಕುಲು. ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಐಟ್ ಸುರೂತ ಆನ್ ಮಗೆ. ಮೇರ್ ಕುಟುಂಬಡ್ ಮಲ್ಲ ಮಗೆ ಆತಿನ ಕಾರಣ ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಪರಂಪರ್ಯನ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಮುಂದುವರ್ಸೊದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ಅರ್ನ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಆಸೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ನೆಕ್ಕಾದ್ ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಅರೆನ್ ಮಿಲಿತರಿಗ್ ಸೇರ್ಸಾಯೆರೆ ನಿರ್ಧಾರ ಮಲ್ತೇರ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಅರೆಗ್ ಎಲ್ಯಡ್ದಿಂಚಿ ಮಿಲಿಟರಿ ತರಬೇತಿ ಕೊರಿಯರೆ ಶುರು ಮಲ್ತೇರ್. ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಅರೆನ ೫ನೇ ವರ್ಷ‍ಡ್ ಮಿಲಿಟರಿಗ್ ಸೇರಿಯೇರ್. ಅರೆನ ೮ನೆ ಪ್ರಾಯೊಡು ಅರೆಗ್ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಸೀಕ್ ಉಂಡು ಪಂಡ್‍ದ್ ಗೊತ್ತುಬರ್ಪುಂಡು. ಆರ್ ಅರೆನ ನನತ ಜೀವನನ್ ಜೀವನೊನು ಕ್ರಿಸ್ತೇರ್‍ನ ಸಂದೇಶೊನು ಪ್ರಚಾರ ಮನ್ಪಾರೆ ನರ್ಧಾರ ದೆತೊಡೇರ್. ಉಂದು ಕಾರ್ಯೊನು ಶುರುಮನ್ಪಾರೆ ದುಂಬು ಆರ್ ಜೋಕುಲೇಗ್ ನೀತಿಭೋದನೆದ ತರಬೇತಿ ಕೊರಿಯಾರೆ ಶುರು ಮಲ್ತೇರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಅರೆನ ಜೀವನೊನು ದೇಶಸೇವೆಗಾದ್ ಮುಡಿಪುದೀಯೆರ್. ಆರ್ ಅರೆನ ಲತ್ತ್ ಪ್ರಾಯೊಡು ಅರೆನ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗಮನ್‍ತೇರ್.

*ಜನನ:೯ ಮಾರ್ಚ್ ೧೫೬೮
*ಮರಣ:೨೧ ಜೂನ್ ೧೫೯೧

## ಜೀವನ
ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಇಟಲಿದ ಗೊಂಜಾಗದ ರಾಜಕುಮಾರೆ. 16 ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಬದ್‍ಕ್ದಿತ್ತಿನ ಮೇರ್, ರಾಜಕುಮಾರ ಪದವಿನ್ ಬುಡ್ದು ದೇವೆರೆನ ಮಿತ್ತ್‍ದ ಪ್ರೀತಿಗ್, 18 ನೇ ವರ್ಸೊಡು **Society of Jesus** ಸೇರ್ದ್, ಬೇತೆದಕ್ಲೆನ ಸೇವೆಗ ತನನ್ ಅರಪಿಸಾಯೆರ್.

## ಪ್ಲೇಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮರಣ
ಆರ್ ರೋಮ್ ನಗರೊಡು ಕಲ್ತೊಂದುಪ್ಪುನ ಪೊರ್ತುಡು ಪ್ಲೇಗ್ (plague) ಸೀಕ್ ಇಡೀಕ ಪರಡೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಅಪನಗ 24 ವರ್ಸೊದ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಗೊಂಜಾಗ ಮೆಕ್ಲೆನ ಸೇವೆಗ್ ಉಂತ್ಯೆರ್. ತನ್ನ ಒರಿನ ಸಹಪಾಠಿಲ್ನೊಟ್ಟಿಗೆ ಈ ಸೇವೆಡುಪ್ಪುನಗ ಆರೆಗ್ಲ ಪ್ಲೇಗ್ ಬತ್ತ್‌‍ದ್ ತೀರ್ದ್ ಪೋಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಗೊನ್ಸಗ
https://tcy.wikipedia.org/s/wg

ಜೂನ್ ೨೧ಗ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್‍ನ ಪರ್ಬ ಪಂದ್ ಆಚರ್ಸುವೇರ್.

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಸಂತೆರ್
ಸಂತೆಮಗಳೂರು

ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯೊದ ಪ್ರಕಾಶಂ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಗ್ರಾಮ. ಈ ಗ್ರಾಮ ಒಂಗೋಲಿರ್ದ್‌ ೬೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್. ಹೈದರಾಬಾದ್, ಭಾರತಡ್ದ್ ೨೧೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‍ ದೂರೋಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೆ.

ಶಾಲೆಲು:
* ವೆಂಕಟ ಪದ್ಮ ಸಾಯಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್
* ಬಾಲಾಜಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್
* ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ
* ಕೆ ಜಿ ವಿ ಬಿ
* ಎಂ ಪಿ ಯು ಪಿ ಎಸ್

ವರ್ಗೊ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಗ್ರಾಮೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಕಾಶಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮೊಲು
ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆ

**ಸಂಸ್ಕೃತ** ಬಾಸೆ ಮಾತ ಬಾಸೆಗೆ ಅಪ್ಪೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥೊಲು ಮಾತ ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆಡೆ ಬರೆತೆರ್. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಬಾಸೆಗ್ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಕುಲು ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆಡ್ ನಡಪುಂಡು. ಭಾರತ ದೇಶೊಡು  17 ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಲು ಉಲ್ಲ. ಸಂಸ್ಕೃತಭಾರತೀ ಪನ್ಪಿನ ಸಂಸ್ಧೆ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲೊಡುಲಾ ಸಂಸ್ಕೃತಡ್ ಪಾತೇರೊಡು, ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆನ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಕಲ್ಪೊಡು, ಸಂಸ್ಕೃತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆವೊಡು ಪಂಡ್ದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದ್ ಉಂಡು. ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆಡ್ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಲಾ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ಸರ

ಕೆಕ್ಕಿಲ್ ಪಾಡುನ ಮಾಲೆ ಲೆನ್ ಸರೊ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.. ಉಂದೆನ್ ಬಂಗಾರ್‌ಡ್, ಅಲುಮ್ಯೂನಿಯಂ, ಪಿತ್ತಳೆ, ಸ್ಟೀಲ್, ಬೊಳ್ಳಿ, ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಲೋಹೊಲೆಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಆಣ್ ಪೊಣ್ಣುಲು ಮಾತೆರ್‌ಲಾ ಪಾಡೊನುವೆರ್. ಆಂಡ ಪೊಣ್ಣುಲು ದಿಂಜ ಗಳಸುವೆರ್. ಆಣ್ ಪೊಣ್ಣುಲು ಪಾಡುನ ಸರೊಕ್ಕುಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಆಣ್ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಗೆತ ಸರೊಕುಲ್ ಉಲ್ಲ. ಉಂದು ಪೊರ್ಲು ಕೊರ್ಪಿನ ವಸ್ತುಲೆಡ್ ಒ೦ಜಿ. ಸರೊಟ್ ಪದಕಲ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕೆಲವು ಸರಕ್ಕೊ ಪದಕ ಉಪ್ಪುಜಿ.  ಸರೊಟ್ ತೋರ, ಸಪೂರ ಅತ್ತಂದೆ ಉದ್ದ, ಕುದ್ಯಲಾ ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಸರತ್ತ ವಿದೊಕ್ಕುಲು
# ಹವಳದ ಸರ/ಪಕಲದ ಸರ
ಕೆಂಪು ಹವಳನ್ ಬಂಗಾರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬೊಳ್ಳಿಡ್ ಕೊತ್‍ದ್ ಮಲ್ಪುನ ಸರ. ಕೊಂಕಣಿ ಜಾತಿದಕುಲು ಮದಿಮೆದಾನಿ ಉಂದೆನ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಕಾಡುಗೊಲ್ಲೆರ್, ಲಂಬಾಣಿಗೆರ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಹಾಲಕ್ಕಿ ಗೌಡ್‌ತಿನಕುಲು ಹವಳದ ಸರಕುಲೆನ್ ಪಾಡುವೆರ್.
# ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಸರ
ಕೊತ್ತಂಬರಿದ ಲೆಕೊ ಬಂಗಾರ್‌ಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಸರ
# ಕುಕ್ಕು ಮುಡಿ ಸರ
ಕುಕ್ಕು ಮುಡಿತ ಲೆಕೊ ಬಂಗಾರ್‌ಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಸರ
# ಅಪ್ಪ ಸರ
ಅಪ್ಪದ ಗುರಿತ ಲೆಕೊ ಬಂಗಾರ್‌ಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಸರ
# ಬಜಿಲ್ ಸರ
ಬಜಿಲ್‌ದ ಲೆಕೊ ಬಂಗಾರ್‌ಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಸರ
# ಕರಿಮಣಿ ಸರ
ಕರಿಮಣಿ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಮದಿಮೆ ಆಪುನವು ಹಿಂದು ಸಂಸ್ಕ್ರತಿದ ಕ್ರಮ. ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿಡ್ ಕರಿಮಣಿಗ್ ಭಾರಿ ಮರ್ಯಾದಿ ಉಂಡು. ಕರಿಮಣಿನ್ ನೂಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ಬಂಗಾರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೊಳ್ಳಿಡ್ ಕಟ್ಟೊಲಿ. ಕರಿಮಣಿ ಪಂಡ್ಂಡ ಕಪ್ಪುದ ಮಣಿ ಪಂಡ್ ‍ದ್ ಅರ್ಥೊ.  
# ಚಕ್ರ ಸರ
ಚಕ್ರದ ರೂಪೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಸರ
# ಪಾವಲಿ ಸರ
ಬಂಗಾರ್‌ದ ಪಾವಲಿಲೆನ್ ಜೋಡಾದ್ ಮಲ್ಪುನ ಸರ.
# ಕಂಠಿ ಸರ
ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ರಡ್ಡ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಗೊಂಡೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹಾಲಕ್ಕಿ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ದಕುಲು ಸೀರೆನ್ ಕೆಕ್ಕಿಲ್‌ಗ್ ಸುತ್ತುವೆರ್ ರಾಕೆ ಪಾಡುನು ಅಕ್ಲೆನ ಸಂಪ್ರಾದಯೊಗ್ ವಿರುದ್ದವಾಯಿನ ಸಂಗತಿ. ಆ‌ಯಿಕ್ ಅಕುಲು ಕೆಕ್ಕಿಲ್‌ ನಿಲಿಕ್ಕೆ ಸರಕುಲೆನ್ ಪಾಡುವೆರ್. 
# ಕಾಸಿನ ಸರ
# ಮಣಿಸರ
# ದೃಷ್ಟಿ ಸರ
# ಕೊಳ್ ನೂಗ್ಲು
ಕಪ್ಪು ನೂಲಿದ ಮಂಗಲ ಸರ. ಅತ್ತಂದೆ ಸೀರೆದ ಸೆರಂಗ್‌ಗ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಸರ. ಕಂಡನಿ ತೀರ್ ನಂಚಿನಕ್‍ಲ್ ಈ ಸರನ್ ಪಾಡುಜೆರ್. 
# ತವಜಿಗಿ ಸರ
ಇಲ್ಲಾದ ಯಜಮಾನ್ತಿನ ಕೆಕ್ಕಿಲ್‌ಡ್ ಸರತ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇಲ್ಲದ ಬುಕ್ಕೊ ಪೆಟ್ಟಿಗೆದ ಬೀಗದ ಕೈ ಪಾಡೊಂದುಪ್ಪುವೆರ್. ಗೊಂಡೆರೆನ ಕೆಕ್ಕಿಲ್‌ಡ್ ವಿಶೇಷವಾದ್ ಉಪ್ಪುನು **ತವಜಿಗಿ ಸರ** ಉಂದು ಅಕ್‌ಲೆನ ಪವಿತ್ರವಾಯಿನ ಬಂಗಾರ್. ಮದಿಮೆ ನಿಶ್ಚಯ ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ಮದಿಮೆ ಆದ್ ಮೂಜಿ ದಿನ ಮುಟ್ಟ ಈ ಸರನ್ ಪಾಡೊಂದು ಉಪ್ಪೊಡು ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಉಂದು ಬೊಳ್ಳಿಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಸರ. ಕಂಡನಿ ತೀರ್ ನಂಚಿನಕ್‍ಲ್ ಈ ಸರನ್ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮ ಇಜ್ಜಿ.

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪದ್ದೇಯಿ ಬಂಗಾರುಲು
ವರ್ಗೊ:ತುತೈತ
ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦
ಸರಸ್ವತಿ ಸುದೆ

**ಸರಸ್ವತಿ ಸುದೆ** ಉ೦ದು ಭಾರತೊದ ತುದೆಕುಲೆಡ್ ಒ೦ಜಿ. ಉ೦ದೆಕ್ ಘಗ್ಗರ್ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ಲ ಉ೦ಡು. ಈ ಸುದೆನ್ ಪ್ಲಕ್ಷ ಪ್ರಸರಣ ಪ೦ಡ್‌ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.  ಉ೦ದು ಹಿಮಾಲಯೊದ ಶಿವಾಲಿಕ ಪರ್ವತೊದ ಶ್ರೇಣಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಬದರಿನಾಥ ಪನ್ಪುನ ಪುಣ್ಯ ಜಾಗೆದ ಮಿತ್ತ್ ಚಮೇಲಿ ಪನ್ಪುನ ಭಾರತ ಟಿಬೆಟ್ ಗಡಿ ಬಾಗೊಡು ಪುಟ್ಟು೦ಡು. ಘಗ್ಗರ್ ಸುದೆನ್ ಈ ಸುದೆತ ಉಪ ಸುದೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3000 ವರ್ಸೊದ ಪಿರವುಡ್ ಈ ಸುದೆ ಪುದರ್ ಪೋತಿನ ಸುದೆ. ಉ೦ದು ಕೆಲವ್ ಕಡೆಟ್ 8-9ಕಿ.ಮೀ. ಅಗೆಲೊ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆ೦ಡ ಈ ಸುದೆ ಇತ್ತೆ ಇಜ್ಜಿ. ಈ ಸುದೆ ಇತ್ತಿನ ಜಾಗ ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿ ಅತು೦ಡು. ಉಂದು ಒಂಜಿ ದೇವೀಕರಣ ಪುರಾಣೊಡ್ ಸುದೆತ ಬಗೆಟ್ ಸುರುಕು ಋಗ್ವೇದೊಡು ಉಲ್ಲೇಕೊ ಆತ್ಂಡ್.  ಬುಕ್ಕೊ ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ವೈದಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ವೈದಿಕೊದ ಪಿರವುದ ಬೂಕುಲೆಡ್ ಉಂದು ವೈದಿಕ ಧರ್ಮಡ್ ಮಲ್ಲ ಪಾತ್ರೊ ವಹಿಸೊಂದು ಋಗ್ವೇದೊ ದ ನಾಲನೆದ ಬೂಕುಲೆಡ್ ಬುಡ್ದ್  ಬೇತೆ ಮಾತಾ ಪುಸ್ತಕೊಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.

## ಇತಿಯಾಸೊ
ಒಂಜಿ ಬೌತಿಕ ಸುದೆ ಆದ್, ಋಗ್ವೇದೊದ ಪಿರಾಕ್‍ದ ಬೂಕುಲೆಡ್ ಉಂದು ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತೊಡು ಮಲ್ಲ ಬುಕ್ಕೊ ಪವಿತ್ರ ಸುದೆಯಾದ್ ವರ್ಣನೆ ಆತ್ಂಡ್.  ಆಂಡ ನಡು ಬುಕ್ಕೊ ಪಿರವುದ ಋಗ್ವೇದ ಬೂಕುಲೆಡ್ ಉಂದು ಕಡಲ್ ಸೇರುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಸುದೆಂದ್ ವರ್ಣನೆ ಆತ್ಂಡ್. ವೈದಿಕ ಕಾಲೊಡು ಒಂಜಿ ಸೊಸಂತ್ರೊ ಗುರ್ತೊ ಆದ್ ಬುಲೆಚಿಲ್ ಆಂಡ್. ಈ ಸುದೆನ್ ಒಂಜಿ ಬಲಶಾಲಿ ಸುದೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲ್ಲ ಬೊಲ್ಲ ಬರ್ಪುನೆಂದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್.

## ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ
ಸಾರಸ್ವತಿ ಪನ್ಪುನವು ಸಾರಸ್ವತೊ ಪದೊತ ವಿಶೇಷಣೊ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಪುದರ್ದ ಏಕವಚನ ರೂಪೊ. (ಉಂದು ಋಗ್ವೇದೊಡ್(ಉದಾರ್ಮೆ:7.96.4, 10.66.5) ಆಕಾಸೊ ನೀರ್‌ದ ರಕ್ಷಕನ ಪುದರಾದ್ ತೊಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು).  ಉಂದು 'ಸಾರಸ್' + 'ವತ್' ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.  ಕನ್ನಡೊಡು **ಸಾರಸ್** ಪಂಡ ಹೊಂದಿರುವ' ಅರ್ತೊ. ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು ಸಾರಸ್ ಪಂಡ **ಸರೋವರ, ಕೊಳ** (ಸಾರಸ-'ಸರೋವರದ ಪಕ್ಕಿ). ಮೇರ್ಹೋಫರ್‌ಡ್ ಸರ್-'ಓಡು, ಹರಿವು' ಪನ್ಪುನ ಮೂಲೊಡ್ದ್ ಸಂಪರ್ಕೊ ಹೊಂದ್‍ನ ಸಂಬವೊ ಇದ್ದಿ.  ಆಂಡ ವು ದಿಂಜಿ ನೀರ್‌‍ಡ್ದ್ ದಿಂಜ ಸರೋವರೊಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕಿಸವುನ ಸುದೆಯಾದಿತ್ತಿಪ್ಪುಂದ್ ಒಪ್ಪುವೆರ್.

ಸರಸ್ವತಿನ್ ಅವೆಸ್ತಾನ್ ಹರಕ್ಸ್ವತಿದ ಸಹವರ್ತಿಂದ್ ಪರಿಗಣಿಸದೆರ್. ಕಿನ್ಯ ಅವೆಸ್ತಾಡ್ ಹರಕ್ಸ್ವತಿ ಪನ್ಪುನವು ಅರಚೋಸಿಯಾ ಪಂಡ ಉಂದು ಸುದೆಕ್ಲೆಡ್ದ್ ಬುಲೆಚ್ಚಿಲಾತ್ಂಡ್ಂದ್ ವಿವರಿಸಯಿನ ಪ್ರದೇಸೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ ಪರತ್ ಪುದರ್ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಸಹವರ್ತಿ ಹರೌವತಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊ

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು
* Is River Ghaggar, Saraswati? by Tripathi, Bock, Rajamani, Eir
* Saraswati – the ancient river lost in the desert by A. V. Sankaran
* Sarasvati research and Education Trust
* C.P. Rajendran (2019), Saraswati: The River That Never Was, Flowing Always in the People's Hearts, The Wire
* Map 

ವರ್ಗೊ:ಸುದೆಕುಲು
ಸರ್ ಎಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ

**ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಮ್ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ** ಮೇರ್ ಒರಿ ಸಿವಿಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ೧೯೬೧ತ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೫ನೇ ತಾರೀಕ್‌ದಾನಿ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆದ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ತಾಲೂಕುದ ಮುದ್ದೇನಹಳ್ಳಿಡ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಬುಕ್ಕೊ ವೆಂಕಟಮ್ಮ ದಂಪತಿಗ್ ಮಗೆ ಆದ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಮೇರೆನ ವಂಶೊದ ಪೂರ್ವಜೆರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊದ ಕರ್ನೂಲ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ಪನ್ಪಿ ಹಳ್ಳಿಡ್ದ್ ವಲಸೆ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಮುದ್ದೇನಹಳ್ಳಿಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಆ ಹಳ್ಳಿದ ಸಂಪರ್ಕ ಇಜ್ಜಿಂಡಲಾ ಮೇರ್ ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಪಂಡ್ದೇ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆಯೊಂದೆರ್.

## ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
ಬಡ ಕುಟುಂಬೊಡು ಪುಟ್ಟಿನ ಮೇರ್ ಕಾಂಡೆ ಬೇಕ ಲಕ್ಕ್ದ್ ನಾಲ್ ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ಪಾಠ ಕಲ್ಪಾದ್ ಕಾಸ್ ಸಂಪಾದನೆ ಮಂತ್ದ್ ರಾತ್ರೆದ ಪೊರ್ತುಗ್ ಬೀದಿ ದೀಪೊದ ತಿರ್ತ್ ಕುಲ್ಲುದ್ ಓದ್ದದ್ ೧೯೮೨-೯೩ಟ್ ಬೊಂಬಾಯಿಡ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಬರೆದ್ ಪಾಸಾದ್ ಅಸಿಸ್ಟಂಟ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರೊದ ಚೀಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಯೆರ್. ಆರೆನ ಕಾರ್ಯೊದಕ್ಷತೆ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವೊನ್ ಪುಗರ್ದ್ ಅರಸೆರ್ ೧೯೧೨ಟ್ ಸಂಸ್ಥಾನೊದ ದಿವಾನೆರಾದ್ ನೇಮಕ ಮಲ್ತೊಂಡೆರ್.ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಪ್ರಗತಿಗ್ ಬೆಂದಿಯೆರ್.

## ಸಾಧನೆ
ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಜೀವನದಿ ಆಯಿನ ಕಾವೇರಿ ಸುದೆಕ್ ಅಡ್ಡ ಆದ್ ಮಲ್ಲ 'ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ' ಪನ್ಪುನ ಅಣೆಕಟ್ಟ್ ಕಟ್ಟಿಯೆರ್. ಭದ್ರಾವತಿದ ಕರ್ಬ ಬುಕ್ಕೊ ಉಕ್ಕುದ ಕಾಖಾ೯ನೆ ಮೈಸೂರುದ ಗಂಧದೆಣ್ಣೆ ಕಾಖಾ೯ನೆ, ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಯ್ ಆಫ್ ಮೈಸೂರು, ಉಂದು ಮಾತೆತೊಟ್ಟುಗ್ಲಾ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯೆರೆನ ಪುದರುಂಡು.

## ಸಮ್ಮಾನೋ
ಮೇರೆನ ಬೇಲೆ ಮೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಮೇರೆಗ್ ೧೯೫೫ಟ್ ಭಾರತ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊರ್ದು ಗೌರವಿಸಾಂಡ್.ಬೇಲೆಡ್ ಪ್ರತಿಯೊರಿಯಗ್ಲಾ ಮಾದರಿಯಾದಿಪ್ಪುನ ವಿಶ್ವಕೀರ್ತಿ ಪಡೆಯೊಂದಿನ ಮೇರ್ ೧೯೬೨ಟ್ ಇಹಲೋಕ ತ್ಯಜಿಸಿಯೆರ್. ಈ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆ ಸರ್ ಎಂ ವಿ ಸದಾ ನಮಕ್ ಮಾತ ಪ್ರಾತಃ ಸ್ಮರಣೀಯೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಸತೀ ಕಮಲೆ

**ಸತೀ ಕಮಲೆ** ತುಳುಟ್ಟು  ಬರೆಯಿ ಸುರುತ್ತ ಕಾದಂಬರಿ. ಈ ಕಾದಂಬರಿ ೧೯೩೬ಡ್ ರಚನೆ ಆಂಡ್. ಉಂದೆನ್‍ ಬರೆಯಿನಾರ್ ಪಣಿಯಾಡಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಉಪಾಧ್ಯೆರ್‍. ಎಸ್‍.ಯು.ಪಣಿಯಾಡಿ ಎಂದ್‍ ತುಳುವೆರೆಗ್ ತೆರಿದುಪ್ಪಿ ಇಮೆರ್ ತುಳುಕು ಸಲ್ಲಿಸಾಯಿ ಸೇವೆ ಮಾಮಲ್ಲ.

## ಕಾದಂಬರಿತ್ತ ಬಗೆ
ಸತೀ ಕಮಲೆ ಕಾದಂಬರಿಡ್ ಪದಿರಾಡ್‍ ಉಲ್ಲಾಸೊಲು ಉಲ್ಲ. ಕಾದಂಬರಿದ ಕತೆ ಎಲ್ಯೆ ಆಂಡಲಾ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ವಾದುಂಡು. ಪಣಿಯಾಡಿದಾರ್ ತನ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಶಿವಳ್ಳಿ ತುಳುಟ್ಟು ಈ ಕಾದಂಬರಿನ್ ಬರೆತ್ತೆರ್‍. ಆಧುನಿಕತೆತ ಏಚನೆಗ್ ಉಂದೆಟ್ಟ್ ವಿರೋದ ತೋಜುಂಡು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿಲೆಕ್ಕ್ ಎಚ್ಚಿಂಬು ಕೊಪಿ‍ ಲೆಕ, ಜಾತಿವ್ಯವಸ್ತೆಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರಿನವು ತೋಜುಂಡು. ಆಣ್‍ಜೇವುಲೆಗ್ ಎಚ್ಚ ಮರ್ಯಾದೆ, ಪೊಣ್ಣಜೇವುಲೆಗ್ ತಿರ್ತ ತಾನೊ ಕೊರ್ತೆರ್.
ಸರ್ವೊದಯದ ತತ್ವೊಲ್

ರಾಷ್ಟ್ರಪಿತ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಮೆರೆನ ಅನುಯಾಯಿಲು ಗಾಂಧೀಜಿನ ಜೀವನದ ಮೌಲ್ಯ, ಅರೆನ ಯೊಚನೆ ಮುಂದುವರೆಸರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೆರ್ ಈ ಸರ್ವೊದಯ ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದ ರಸ್ಕಿರೆನ **ಅನ್‌ಟು ದ ಲಾಸ್ಟ್- Unto This Last** ಕೃತಿರ್ದ್ ಕನೈದೆರ್. ಈ ಸರ್ವೊದಯದ ತತ್ವೊನು ಜಗತ್ತ್‌ಗ್ ಸಾರರೆಗ್ ಕಾಕಾ ಕಾಲೇಕರ್, ಆಚಾರ್ಯ ವಿನೋಭಾವ ಪುನೆತೆರ್.

ನೆತ್ತ ತತ್ವ ಪಂಡ
# ಸಹಕಾರ ಮನೋಭಾವ.
# ಗ್ರಾಮ ಸ್ವರಾಜ್ಯ
# ಪಕ್ಷದಾಂತಿನ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ
# ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ.
# ಅಸಹಕಾರ ತತ್ವ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಾಧಕೆರ್
ಸಾಂತಣಿ

ಪೆಲತ್ತರಿ ಅಥವಾ ಬೋಲೆನ್ ಉಪ್ಪು ಪಾಡ್ದ್ ಬೆಯಿಪ್ಪಾದ್ ನುಂಗಾದ್ ದೀಪುನೆಕ್ ಸಾಂತಣಿ ಪನ್ಪೆರ್.

## ತೆನಸ್
ತುಳುನಾಡ್ದ ಜನೊಕುಲು ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಸ್ಕೃತಿದಕುಲು. ಬೆನ್ನಿ ಮೊಕುಲೆನ ಪ್ರಧಾನ ಕಸುಬು. ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಗುತ್ತು ಬರ್ಕೆದಕ್ಲೆಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಬೆನ್ನಿ ಇತ್ತ್ಂಡ ಒರಿನ ಒಂತೆ ಪಾಪೊದಕುಲು ಮೊಕುಲೆನಲ್ಪ ಬೆನ್ನಿದ ಕೂಲಿ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತ್ ಬದುಕುನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಪಾಪೊದಕ್ಲೆಗ್ ಮರಿಯಲೊಡು ಒಂತೆ ಬೇಲೆ ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡ ಉಣಿಯೆರೆ ತತ್ವಾರೊ ಆಪಿ ಸ್ಥಿತಿಲಾ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ಆ ಪೊರ್ತುಡು ಪೆಲಕ್ಕಾಯಿ ತಿಂದ್ ದೋ ಅತ್ತಂಡ ಕುಕ್ಕು ನೀರ್ಡ್ ಪಾಡ್ದಿನೆನ್ ತಿಂದ್ದೋ ಬದ್ಕೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅವೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಜೋಕುಲೆಗಾದ್ ಮರಿಯಲೊಡು ತಿನಿಯೆರೆ ಸಾಂತಣಿಲಾ ಮಂತ್ದ್ ಅಟ್ಟೊಡು ದೀವೊಂದಿತ್ತೆರ್.

## ಮಾನ್ಪುನಾ
ಪೆಲತ್ತರಿ ಅಥವಾ ಬೋಲೆನ್ ಉಪ್ಪು ಪಾಡ್ದ್ ಬೆಯಿಪ್ಪಾದ್ ದೊಂಬುಡು ಸರೀ ನುಂಗಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಸರೀ ನುಂಗಿ ಬುಕ್ಕ ಭದ್ರವಾದ್ ಅಟ್ಟೊಡು ಕಟ್ಟ್ದ್ ದೀವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಸರೀ ಬರ್ಸೊ ಬನ್ನಗ ಇಂದೆನ್ ತಿನ್ನಗ ಅಯಿತ್ತ ರುಚಿಯೇ ಬೇತೆ.ಇನಿತ್ತ ಕಾಲೊಡು ಮಾರ್ಕೆಟ್ಟ್ಡ್ ತಿಕುನ ಒವ್ವೇ ಕುರುಕುರುಡ್ದ್ ಉಂದು ಎಡ್ಡೆ ರುಚಿ ಆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಇನಿ ಸಾಂತಣಿ ಪಂಡ ದಾದಂದ್ ಕೇನುನ ಕಾಲ ಬತ್ತಿನವು ನಮ ನಮ್ಮೆನ್ ಕಲೆವೋದುಲ್ಲ ಪನ್ಪಿನೆತ ಎಚ್ಚರಂದ್ ತೆರಿಯೊಣೊಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಸಾದಿ

**ಸಾದಿ** ಒಂಜಿ ಕೊಡಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ಕೊಡಿಕ್ ಪೋವೆರೆಗ್ ಉಪ್ಪುನ ಮಾರ್ಗೊ. ಕನ್ನಡೊಡ್ ದಾರಿ, ಸಂಸ್ಕ್ರತಡ್ ಪಥ, ಮಾರ್ಗ, ಇಂಗ್ಲಿಶ್ ಡ್ road ಪನ್ಪೆರ್.

ಸಾದಿ ಕಲ್ಲ್, ಮಣ್ಣ್ ಮುಳ್ಳು ದಾಂತಿಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ತುದು ಪೋವೆರೆಗ್ ಬರ್ಯರೆಗ್ ಅನುಕೂಲ ಆಪಿಲೆಕ್ಕ ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಸಾದಿಡ್ ಕಾರ್ ಸಾದಿ,ಮಣ್ಣ್ ಸಾದಿ, ಡಾಮರ್ ಸಾದಿ, ಕಾಂಕ್ರಿಟ್ ಸಾದಿ, ಇಂಟರ್ಲಾಕ್ ಸಾದಿ ಇಂಚ ಪೂರ ಬಗೆಲಾ ಇಪ್ಪುಂಡು.

ಜನಕುಲು ಪೋವೊಂದು ಬರೊಂದು ಇಪ್ಪುನ ಕಾಡುಡ್ಲಾ ಪಜಿರ್ ಪೋದು ಕಾರ್ ಸಾದಿ ಆಪುಂಡು. ಜನ ಪೋವಂದೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಆ ಸಾದಿ ಮಾಜಿದ್ ಪೋಪುಂಡು..

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಸಾಲೆ

**ಸಾಲೆ** ಪಂಡ ಶಿಕ್ಷಕೆರೆನ ನಿರ್ದೇಶನೊಡು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಲೆಗ್ ಬೋಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ಕಲ್ಪುನ ಜಾಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕಲ್ಪುನ ಪರಿಸರೊಲೆನ್ ಒದಗಾವುನಂಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕಟ್ಟಡ. ವಿದ್ಯೆ ಕಲ್ಪಾವುನ ಜಾಗೆಗ್ ಸಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡೊಡು ಒಂಜಿ ಗಾದೆ ಉಂಡು ತಾಯಿಯೇ ಮೊದಲ ಪಾಠ ಶಾಲೆ ತುಳುಟ್ಟು ಉಂದೆನ್ ಅಪ್ಪೆನೇ ಸುರು ಪಾಠ ಕಲ್ಪಾವುನ ಶಾಲೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಬರವು ಕಲ್ಪಾವುನ ಶಾಲೆಲೆಗ್ ಶಾಲೆ ಪಂಡ್ ಡ ವೈದಿಕ ಪಾಠೊಲೆನ್ ಕಲ್ಪಾವು ಶಾಲೆಗ್ ವೇದ ಪಾಠ ಸಾಲೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಂಡ ಐನ್ ವರ್ಷೊಡ್ದು ತಿರ್ತ ಜೋಕುಲು ಪೋಪಿನ ಶಾಲೆಗ್ ಬಾಲವಾಡಿ, ಅಂಗನವಾಡಿ ಪಂಡ್ಂಡ ಐಡ್ದ್ ಮಿತ್ತ ಜೋಕುಲು ಕಲ್ಪುನ ಜಾಗೆಗ್ ಶಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಸಾಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನವು

# ಸಾಲೆದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರೆಗ್ ಹೆಡ್ ಮಾಸ್ಟ್ರು ಪನ್ಪೆರ್
# ಬಾಕಿದ ಬರವು ಕಲ್ಪಾವುನಕಲೆಗ್ ಮಾಸ್ಟ್ರು ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್
#  ಪೊಂಜೋವುಲು ಆಂಡ ಟೀಚರ್, ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರೆಗ್ ಹೆಡ್ ಟೀಚರ್ ಪನ್ಪೆರ್
# ಆಟದ ಮೈದಾನ
# ಬ್ಯಾಟ್, ಬಾಲ್, ಇಂಚಿತ್ತಿ ಗೊಬ್ಬುನ ಸಾದನೊಲು
# ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕ್ಲಾಸ್ ಲೆಗ್ ಬೇತೆ ಕೋಣೆಲು
# ಬೋರ್ಡ್(ಬರೆವೆರೆ)
# ಪುಸ್ಕಕ
#ದ್ವಜಸ್ಥಂಭ
# ಆ

ವರ್ಗೊ:ಶಿಕ್ಷಣೊ
ಸರ್ಪಗಂಧಿ

**ಸರ್ಪಗಂಧಿ** ಉಂದು ಒಂಜಿ ದೈಯಿ. ಉಂದೆತ್ತ ಚಿಗ್‍ರ್ ಚಂದ್ರಡ ಪುಡವುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಈ ದೈಕ್ ಚಂದ್ರೆ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರುಲ ಉಂಡು. ಉಂದೆನ್‍ ಆಂಗ್ಲ ಬಾಸೆಡ್ ರವುಲ್ಫಿಯ ಸರ್ಪೆಂಟ್ಟೈನ ಪನ್ಪೆರ್. ದೋಣಿ ಕಡವುಡ್ ಈ ದೈನ್ ಬುಲೆಪೆರ್. ಇತ್ತೆ ಈ ದೈ ತೊಜುನ್ ಕಡಮೆ. ಇಂದೆತ ಬೇರ್ ಕೇರೆದಲಕ್ಕ ಇತ್ತುದ್ ಕೇರೆದ ವಿಷ್ಮನು ಗೆಪ್ಪುನ ಸಕ್ತಿ ಉಂಡು. ಜ್ವರಕ್ ಎಡ್ದೆ ಮರ್ದು ಉಂದು. ಮುಂಗುಲಿ ಕೇರೆನ್ ಕೆರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದೆನ್‍ ತಿನ್‌ಪುಂಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂದೆತ ಬೇರುದ ಕಾಕಿ ರಂಗಿದ ರಾಲೊಡ್ ಮರ್ದುದ ಅಂಶ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ಸಿಮೆಂಟ್

**ಸಿಮೆಂಟ್** ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟರೆಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಗ್ರಿಲೆಡ್ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ, ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಲೆನ್ ಪಾಡ್ದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತಿನ ಸಾಮಗ್ರಿ. ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಡ್ ಸಿಮೆಂಟ್ ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಡರೆಗ್ ಬೊಡೇ ಬೋಡು ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಸಿಮೆಂಟ್‍ದ ಉಪಯೋಗ ಆಮೊಂದು ಇ ನೆತ್ತ ಬದಲುಗ್ ಬೆಲ್ಲ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಣ‍್ಣ ಉಪಯೋಗ ಆಮೊಂದಿತ್ತುಂಡು. ಸಿಮೆಂಟ್ಡ್ಲ್ ವಿಧಕುಲ್ ಉಲ್ಲ ದಪ್ಪ ಸಿಮೆಂಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ತೆಲುಪು ಸಿಮೆಂಟ್. ಸಿಮೆಂಟ್ನ್ ಇಲ್ಲ ಕಟ್ಟನಗ ಗಾರೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವುರೆ ಸಿಮೆಂಟ್ಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಿಧದ ಸಿಮೆಂಟ್ಲ್ ಉಲ್ಲ. ಅವು ಪಂಡ ಎ.ಸಿ.ಸಿ, ಜೆ.ಕೆ, ಅಂಬುಜ, ಅಲ್ಟಾಟಕ್, ಭಾರತ್ ಸಿಮೆಂಟ್. ಸಿಮೆಂಟ್ಟ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮುನಿದ ಬ್ಲಾಕ್ ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಸಿಮೆಂಟ್ ಡ್ ಮಲ್ಪು ವಸ್ತುಲು
ಕಲ್ಲ್, ಇಟ್ಟಿಗೆ, ಓಡು, ಪೂತ್ತ ಚಟ್ಟಿ, ಜಾಲ್ ಗ್ ಪಾಡು ಇಟ್ಟಿಗೆ, ದಾರಂದ, ಕಂಡಿ, ದಲಿ, ಮೂರ್ತಿ, ಲೈಟ್ ಕಂಬ, ಉಗ್ಗೆಲ್ ದ ರಿಂಗ್,

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಸುಗ್ಗಿ

**ಸುಗ್ಗಿ ತಿಂಗೊಲು** ತುಲುತ ಪದಿರಾಡನೆ ತಿಂಗೊಲು. ಸೌರಮಾನೊದ ಪದ್‍ರಾಡನೆ ತಿಂಗೊಲು. ಮೀನ ಮಾಸ.

## ತುಲುತ ತಿಂಗೊಲು

## ನಂಬಿಕೆ
* ಮಾರುನ ಮುಂಬುನ ಸುಗ್ಗಿಪಗ್ಗುಡು ಮಾರ್ಂಡ್. 
* ಮಾರುನ ಪೆತ್ತೆರುಲೆನ್ ಸುಗ್ಗಿಪಗ್ಗು ತಿಂಗೊಲುಡೆ ಮಾರ್‍ದಾಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲು ತಿಂಗೊಲು
ಸುದೆ

ದಂಡೆಯಾದ್ ಪರಿಪುನಾ ನೀರ್ ಗ್ **ಸುದೆ** ಪನ್ಪೆರ್.

## ಪದೊತ ಅರ್ಥೋ
ಕನ್ನಡೊದ ಹೊಳೆ, ನದಿಕ್ಕ್ ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದ ಸುದೆ. ಉದೆ, ಚುದೆ, ತುದೆ, ಹುದೆ, ಇಂಚ ಸುದೆ ಪದೊಕ್ಕು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊದ ಅರ್ಥೊ ಉಂಡು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಡ್ a River, Stream ಅರ್ಥೊ ಉಂಡು. ತೊರೆ ಪನ್ಪುನ ಪದೊ ಉಂಡು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಡ್ a small stream ಪನ್ಪೆರ್. **ಸುದೆತ ಅಬ್ಬರೊ ಅಳಿವೆ ಬಾಕಿಲ್ ಮುಟ್ಟ** ಪನ್ಪಿ ಗಾದೆ ಉಂಡು.
ದಿಂಜ ನೀರ್ ಪೋಪುನವು ಸುದೆ. ಸುದೆ ಕಡಲ್ಗ್ ಸೇರುಂಡು.

## ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಸುದೆಕುಲು

### ಕುಮಾರಧಾರ ಸುದೆ
ಕುಮಾರಧಾರ ಸುದೆ ಭಾರತೊದ ಸುದೆಕ್ಕುಲೆಡ್ ಒಂಜಾದುಂಡು. ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯೊದ ಸುಳ್ಯ ತಾಲೋಕುದ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೊದ ಕುಮಾರಪರ್ವತೊಡು ಪುಟ್ಟುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಇಂದೆಕ್ಕ್ ಕುಮಾರಧಾರೆ ಸುದೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೊಗು ಬತ್ತಿನಕ್ಲೆಗ್ ಈ ಸುದೆ ಪುಣ್ಯ ಕೊರ್ಪುನ ತೀರ್ಥದ ಸುದೆ ಆದುಂಡು. ದುಂಬುಗು ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿಡ್ ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆತೊಟ್ಟುಗೆ ಸೇರ್ದ್ ಕುಡ್ಲಡ್ ಗುರುಪುರ ಸುದೆ ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆಕ್ಕುಲು ಅರಬ್ಬೀ ಕಡಲ್‍ಗ್ ಸೇರುಂಡು.ಇಂದೊಂಜಿ ತೀರ್ಥೊ ಮೀಪುನ ಸುದೆ.ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೊಗ್ ಬತ್ತ್‌ನ ಭಕ್ತೆರ್ ಈ ಸುದೆಟ್ ಮೀದ್ ಪಾಪೊ ಪರಿಹಾರೊ ಮಲ್ತೊನುವೆರ್.

### ಗುರುಪುರ ಸುದೆ
ಗುರುಪುರ ಸುದೆ ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಸುದೆ. ಇಂದೆಕ್ ಪಾಲ್ಗುಣಿ ಸುಂದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.

### ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆ
ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆ ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯೊದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಸುದೆ. ಈ ಸುದೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟತ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ ಬಂಗ್ರೆಬಾಳಿಗೆ ಪನ್ಪುನವುಲು ಪುಟ್ಟುಂಡು. ಸುಮಾರ್ ೧೬೦ ಕೀಲೋ ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪಿನ ಈ ಸುದೆ ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿಡ್ ಕುಮಾರಧಾರೆ ಸುದೆ ನೆಕ್ಕ್ ಸ೦ಗಮ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಕುಡ್ಲ ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆತ ಕರೆಟೇ ಉಂಡು. ಕುಡ್ಲ ಪೇಂಟೆಗ್ ನೀರ್ಗ್ ಬೋಡಾದ್ ತುಂಬೆಡ್ ಈ ಸುದೆಕ್ಕ್ ಅಣೆಕಟ್ಟ್ ನ ಕಟ್ಟ್‌ದೆರ್.

### ಪಯಸ್ವಿನಿ ಸುದೆ
ಪಯಸ್ವಿನಿ ಸುದೆ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆದ ಮಡಿಕೇರಿದ ಭಾಗಮಂಡಲೊಡು ಪುಟ್ಟುಂಡು. ಅಲ್ಪಡ್ದ್ ಜೋಡುಪಾಲ, ಮದೆನಾಡಾದ್ ಸುಳ್ಯೊಡು ಪರತ್ತ್‌ದ್ ಪಂಜಿಕಲ್ಲ್‌ಡ್ ಕೇರಳೊಗು ಸೇರುಂಡು. ದುಂಬುಗು ಪೋನಗ ಈ ಸುದೆಕ್ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಸುದೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

### ಶಾಂಭವಿ ಸುದೆ
ಶಾಂಭವಿ ಸುದೆ ಉಂದು ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಒಂಜಿ ಸುದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟೊದ ಕುದುರೆಮುಖೊಡು ಪುಟ್ಟುನ ಈ ಸುದೆ, ಪೂರ್ವೊಡ್ದ್ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಕ್ ಪೋದು ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡದ ಮುಲ್ಕಿದ ಕಯ್ತಲ್ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರೊನು ಸೇರುಂಡು. ಸುಮಾರ್ ೬೦ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪಿನ ಈ ಸುದೆ, ಎಲ್ಯ ಸುದೆ ಆಂಡಲಾ, ಉಂದು ಪರಪುನ ಕಯ್ತಲ್ದ ಊರುದಕಲು, ನೀರ್ ಗಾದ್ ಉಂದೆಕ್ಕೆ ಅವಲಂಬಿತರಾದುಲ್ಲೆರ್. ಬಾರೀ ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯ ಇತ್ತಿನ ಈ ಸುದೆಟ್ ಮೀನು ಪತ್ತುನೆನ್ ಜನ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಾವಂದೆ ಕ್ರಷಿಕ್ ಲಾ ಈ ಸುದೆತ್ತ ನೀರ್ ಉಪಯೋಗೊಗು ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಗಾದೆಲು
* ಸುದೆತ ಅಬ್ಬರೊ ಅಳಿವೆ ಬಾಕಿಲ್ ಮುಟ್ಟ
## ಸುದೆತ್ತ ಬಗೆಟ್ಟ್ ಬತ್ತಿ ಬರವುಲು
*ನಾರಾಣಜ್ಜೆರ್ ಸುದೆ ತಿರ್ಗಯೆರ್ - ಮಹಾಲಿಂಗ ಭಟ್

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು
https://www.rivernetwork.org/

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸುದೆಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ವರ್ಗೊ:ನೀರಾಶ್ರಯೊಲು