ಖಂಡೋಬಾ

**ಖಂಡೋಬಾ,** **ಮಾರ್ತಾಂಡ ಭೈರವ** ಬೊಕ್ಕ **ಮಲ್ಹಾರಿ** ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ಒಂಜಿ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ ಆದುಂಡು, ಉಂದೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಶಿವನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಭಾರತದ ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರದೇಶೊಡು, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಡು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕುಲದೇವ (ಕುಟುಂಬ ದೇವತೆ) ಆರ್.  ಕೆಲವು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಮರಾಠೆ (ಯೋಧ) ಕೃಷಿ ಜಾತಿಲು, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಮುದಾಯ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ (ಪುರೋಹಿತ) ಜಾತಿಲು, ಬೊಕ್ಕ ಈ ಪ್ರದೇಶೊದ ಬೆಟ್ಟೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಕಾಡುಲೆಡ್ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಲು ಕೆಲವು ಬೇಟೆಗಾರೆರ್/ಸಂಗ್ರಹಕಾರೆರ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಲೆನ ಪೋಷಕ ದೇವೆರ್ಲಾ ಆತೆರ್.

ಖಂಡೋಬಾ ದೇವೆರೆನ ಆರಾಧನೆಗ್ ಹಿಂದೂ ಬೊಕ್ಕ ಜೈನ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕ ಉಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಮುಸ್ಲಿಮೆರ್ ಸೇರ್ದ್ ಜಾತಿನ್ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪಂದೆ ಮಾತಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಖಂಡೋಬಾ ಸಂಪ್ರದಾಯೊನು ಕನಿಷ್ಠ ೧೨ನೆ ಶತಮಾನೊಡ್ದ್ ಜಾನಪದ ದೇವತೆ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸವೊಂದುಂಡು. ಖಂಡೋಬಾ ಶಿವ, ಭೈರವ, ಸೂರ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಕಾರ್ತಿಕೇಯ (ಸ್ಕಂದ) ದೇವೆರೆನ ಗುಣೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್ ದ್ ಒಂಜಿ ಸಂಯೋಜಿತ ದೇವತೆ ಆದ್ ಪುಟ್ಟುದು ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ತೆಲಂಗಾಣ ಬೊಕ್ಕ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶೊಡು **ಮಲ್ಲಣ್ಣ** ಪಂಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಟಕೊಡು **ಮೈಲಾರ** ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್.

ಖಂಡೋಬೊನು ಲಿಂಗ ರೂಪೊಡು ಅತ್ತ್ಂಡ ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ಮಲ್ಪುನ ಯೋಧೆ ಆದ್ ತೋಜಾವೆರ್. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಜೆಜುರಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಖಂಡೋಬಾ ದೇವಸ್ಥಾನ ಖಂಡೋಬಾ ಆರಾಧನೆದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ. *ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ* ಗ್ರಂಥೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಲೆಡ್ ಲಾ ವರ್ಣನೆ ಆಯಿನ ಖಂಡೋಬಾದ ದಂತಕಥೆಲು ಮಣಿ-ಮಲ್ಲರ ರಾಕ್ಷಸೆರೆನ ಮಿತ್ತ್ ಅರೆನ ಗೆಲುವು ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಮದಿಮೆಲೆನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುಂಡು.

## ವ್ಯಾಕರಣ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಪುದರ್ಲು
ಖಂಡೋಬಾ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ "ಖಂಡೋಬಾ" (ಖಂಡೋಬಾರ್ ರಾಕ್ಷಸೆರೆನ್ ಕೆರ್ರೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಳಸೊಂದಿತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಆಯುಧ) ಬೊಕ್ಕ "ಬಾ" ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರತ್ಯಯೊಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್. ಕುಡೊಂಜಿ ಪುದರ್ "ಖಂಡೇರಾಯ" ಪಂಡ "ರಾಜೆ ಖಂಡೋಬಾ". ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ರೂಪ ಪಂಡ "ಖಂಡೇರಾವ್", ಉಂದೆಟ್ "ರಾವ್" (ರಾಜೆ) ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರತ್ಯಯೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸಂಸ್ಕೃತ ಗ್ರಂಥೊಲೆಡ್, ಖಂಡೋಬಾನ್ *"ಮಾರ್ತಂಡ* ಭೈರವ" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು "ಮಾರ್ತಂಡ" ( ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರೆನ ಅಡ್ಡನಾಮ) ಬೊಕ್ಕ "ಭೈರವ" ಪನ್ಪಿನ ಶಿವನ ಉಗ್ರ ರೂಪೊದ ಸಂಯೋಜನೆ. " *ಮಲ್ಲಾರ"* ಅತ್ತ್ಂಡ *"ಮಲ್ಹಾರಿ"* ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ನ್ "ಮಲ್ಲ" ಬೊಕ್ಕ " *ಆರಿ* " (ಶತ್ರು) ಪಂಡ್ದ್ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅರ್ಥ "ಮಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸನ ಶತ್ರು".  *"ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ"* ದಾಖಲೆಡ್ ಉಂಡು "ಮಾರ್ತಂಡ ಭೈರವೆ", ಮಲ್ಲನ ಶೌರ್ಯೊಗು ಸಂತೋಷೊಡು, ಮಲ್ಲಾರಿನ್ (ಮಲ್ಲನ ಶತ್ರು) "ಮಲ್ಲರಿ" ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್. ಬೇತೆ ರೂಪಾಂತರೊಲು *"ಮಲಣ್ಣ"* ಬೊಕ್ಕ *"ಮೈಲಾರ" ನ್* ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡು. ಬೇತೆ ಪುದರ್ ಲೆಡ್ *ಖಂಡು ಗವ್ಡ*, *ಮಹಾಲಸಾ-ಕಾಂತ್* (ಮಹಾಲಸಾನ ಗಂಡ) ಬೊಕ್ಕ *ಜೆಜುರಿಕಾ ವಾಣಿ* ಉಂಡು. 

## ಐಕಾನೊಗ್ರಫಿ
thumb|ಖಂಡೋಬಾದ ಪಿರಾಕ್ದ ದೇವಸ್ಥಾನ ಆಯಿನ ಜೆಜುರಿದ ಕಡೆಪಾಥರ್ ಗರ್ಭಗುಡಿ. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಮೂಜಿ ರೂಪೊಡು ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್: ಒಂಜಿ ಕಲ್ಲ್ ದ ಮೂರ್ತಿ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು (ಒಂಜಿ ಲೋಹದ ಮೂರ್ತಿ ಮಹಲ್ಸಾ, ನಡುಟು, ಮಾಲೆ ಬೊಕ್ಕ ರಡ್ಡ್ ''ಲಿಂಗೊಲು'' ತನ್ನ ಬೊಕ್ಕ ಮಹಲ್ಸಾನ್ ಸಂಕೇತವಾದ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು).
ಮೂರ್ತಿಲೆಡ್ ಖಂಡೋಬಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮೈಲಾರ ನಾಲ್ ಕೈಟ್ *ತ್ರಿಶೂಲ*, ಭಂಡಾರ ಬೊಕ್ಕ ಕತ್ತಿ ಪತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆತ್ಂಡ್. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮರಾಠಾ ಸರ್ದಾರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪಠಾಣೆರೆನ ವೇಷೊಡು ತೋಜಾವೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ರಡ್ಡ್ ಪತ್ನಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕುದುರೆದ ಮಿತ್ತ್ ಕುಲ್ಲುದು ಒಂಜಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಒಂಜರ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ನಾಯಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕುದುರೆದ ಮಿತ್ತ್ ಕುಲ್ಲುದುಪ್ಪುನ ಒರ್ತಿ ಯೋಧೆ ಪಂಡ್ದ್ ತೋಜಾವೆರ್. ಶಿವನ ಸಂಕೇತವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಲಿಂಗದ ರೂಪೊಡು ಅರೆನ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. . ಖಂಡೋಬಾ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್, ಖಂಡೋಬಾದ ರಡ್ಡ್ ನಿರೂಪಣೆಲು-ಆಣ್ವಿಕ ಲಿಂಗ ಬೊಕ್ಕ ಮಾನವರೂಪಿ ಕುದುರೆ-ಸವಾರಿದ ರೂಪ-ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತೋಜುಂಡು.&nbsp;

ಖಂಡೋಬದ ಐತಿಹ್ಯೊಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ದೈವ ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಲ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಣಿ ರಾಕ್ಷಸೆರ್ನ ನಡುಟು ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಲಡಾಯಿನ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ದಂತಕಥೆದ ಮುಖ್ಯ ಲಿಖಿತ ಮೂಲ ಪಂಡ *ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ* (ಮಲ್ಲರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ), ಉಂದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಗ್ರಂಥ *ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪುರಾಣದ* *ಕ್ಷೇತ್ರ-ಕಂಡ* ಅಧ್ಯಾಯೊಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನವು ಪನ್ಪೆರ್, ಆಂಡ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಆವೃತ್ತಿಲೆಡ್ ಸೇರ್ದ್ ಇಜ್ಜಿ. ಆರ್ . ಸಿ. ಧೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸೊಂಥೈಮರ್ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮಹಾತ್ಮ್ಯೊನು ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ. ಸಿದ್ಧಪಾಲ್ ಕೇಸಶ್ರೀ (೧೫೮೫) ಬರೆತಿನ ಒಂಜಿ ಆವೃತ್ತಿ ಮರಾಠಿಡ್ ಲಭ್ಯ ಉಂಡು. ಬೇತೆ ಮೂಲೊಲೆಡ್ ಗಂಗಾಧರನ ಗ್ರಂಥೊಲು *ಜಯದ್ರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ* ಬೊಕ್ಕ *ಮಾರ್ತಂಡ ವಿಜಯ* (೧೮೨೧) ಬೊಕ್ಕ "ದೇವೆರೆನ ಕುರುಬೆರ್" ವಾಘ್ಯನ ಮೌಖಿಕ ಕತೆಕುಲು ಉಂಡು.
left|thumb|ಈ ರತ್ನೊನು ಖಂಡೋಬಾದ ಜೆಜುರಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಬ್ರಹ್ಮೆರ್ದ್ ಅಜೇಯತೆದ ವರ ಪಡೆತಿನ ರಾಕ್ಷಸೆ ಮಲ್ಲಾ ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಎಲ್ಯ ಮೆಗ್ಯೆ ಮಾಣಿ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಋಷಿಲೆನ್ ಕಿರಿಕಿರಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ದಂತಕಥೆ ಉಂಡು. ಏಳ್ ಋಷಿಲು ರಕ್ಷಣೆಗಾದ್ ಶಿವನ ಸಮೀಪಿಸನಗ, ಬೀದರ್ ದ ಕೈತಲ್ದ ಮೈಲಾಪುರದ ಆದಿಮೈಲಾರೊಡು ಶುದ್ಧ ಪೂರ್ಣಿಮೆಡ್ ಶಿವ ಮಾರ್ತಂಡ ಭೈರವನ ರೂಪೊನು (ಮಹಾಮತ್ಯೆರ್ ಚೈತ್ರ ಖಂಡೋಬ ಪನ್ಪೆರ್) ಪಡೆಪೆರ್. ನಂದಿನ್ ಸವಾರಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ದೈವೊಲೆನ ಸೈನ್ಯೊಗು ಮುನ್ನಡೆ ಮಲ್ಪುವೆ. ಮಾರ್ತಂಡ ಭೈರವ ಬಂಗಾರ್ದ ಬೊಕ್ಕ ಸೂರ್ಯನಲೆಕ ಮಿಂಚುನ, ಅರಿಶಿನೊಡು ಮುಚ್ಚುನ (ಹರಿದ್ರನ ಮೂಜಿ ಕಣ್ಣುಲು ಬೊಕ್ಕ ಹಣೆಡ್ ಅರ್ಧಚಂದ್ರೆ). ರಾಕ್ಷಸೆರೆನ ಸೈನ್ಯೊನು ದೇವೆರ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಅಂಚನೆ ಖಂಡೋಬಾ ಮಲ್ಲಾ ಬೊಕ್ಕ ಮಣಿನ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸೈಪಿನಗ, ಮಣಿ ತನ್ನ ಬೊಲ್ದುದ ಕುದುರೆನ್ ಖಂಡೋಬಾಗ್ ತಪಸ್ಸ್ ದ ಕ್ರಮೊ ಆದ್ ಕೊರ್ದು ಒಂಜಿ ವರೊನು ಕೇನುವೆರ್. ಖಂಡೋಬದ ಪ್ರತೀ ದೇಸ್ತಾನೊಡು ಆಯೆ ಉಪ್ಪಡ್, ಜನಕ್ಲೆನ ಸ್ವಭಾವ ಸುಧಾರಿತ ಆವಡ್, ಆಯಗ್ ಕೋರಿದ ಮಾಸ ಕೊರ್ದು ವರ ಉಂಡು. ಖಂಡೋಬಾ ಈ ವರೊಲೆನ್ ಕೊರ್ಪೆ, ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ ಒರಿ ದೇವತೆ ಆದ್ ಪರಿವರ್ತಿತ ಆಪೆರ್. ಮಲ್ಲಗ್ ವರ ಕೊರ್ನಗ, ಲೋಕೊದ ಬೊಕ್ಕ ನರಮಾನಿ-ಮಾಂಸೊದ ನಾಶೊಗು ಕೇನುವೆರ್. ರಾಕ್ಷಸನ ಕೋರಿಕೆಡ್ ಕೋಪೊಗು ಬತ್ತಿನ ಖಂಡೋಬಾ ಆಯನ ತರೆ ಕಡ್ತ್ ದ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಲೆಡ್ ತಲೆ ಬೂರುಂಡು, ಅಲ್ಪ ಭಕ್ತೆರೆನ ಪಾದೊಲೆಡ್ ಮೆಚ್ಚಿದ್ ಪೋಪುಂಡು. ರಾಕ್ಷಸೆರೆನ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ತಿನ ಜಾಗೆ ಪ್ರೇಮಪುರಿಡ್ ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲು ಎಂಚ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಈ ದಂತಕಥೆ ದುಂಬು ನನಲಾತ್ ತೆರಿಪಾವುಂಡು.

ಮೌಖಿಕ ಕತೆಕುಲು ಖಂಡೋಬಾನ ಸಂಸ್ಕೃತೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆನ್ ಮುಂದುವರಿಸವುಂಡು—ಅರೆನ ಜಾನಪದ ದೇವತೆಡ್ದ್ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಲೆನ ದೇವತೆಗ್ ಎತ್ತರೊಗು ಬರ್ಪುನವು—ಉಂದು ಪಠ್ಯ ಬರವುಲೆಡ್ದ್ ಸುರು ಆಂಡ್. ಖಂಡೋಬಾನ ಪತ್ನಿಲು ಮಲ್ಸಾ ಬೊಕ್ಕ ಬನೈನ್ ಶಿವ, ಪಾರ್ವತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗಂಗಾ ಪನ್ಪಿನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹಿಂದೂ ಪತ್ನಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಗುರುತಿಸವೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ ಮಂತ್ರಿ ಬೊಕ್ಕ ಸೋದರ ಮಗೆ, ಲಿಂಗವತ್ ವಾಣಿ ಮಲ್ಸಾನ ಅಣ್ಣೆ ಹೆಗಾದಿ ಪ್ರಧಾನಿ, ಖಂಡೋಬಾಗ್ ರಾಕ್ಷಸೆರೆನ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ನಾಯಿ, ಮಣಿಗ್ ಕೊರ್ತಿನ ಕುದುರೆ, ಬೊಕ್ಕ ರಾಕ್ಷಸ ಸೋದರೊಲು ಕ್ರಮೊಟ್ಟು ವಿಷ್ಣು, ನಂದಿ, ಬೊಕ್ಕ ರಾಕ್ಷಸೆರ್ ಮಧು-ಕೈತಾಭೆರೆನ ಅವತಾರೊಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. ಬೇತೆ ಪುರಾಣೊಲೆಡ್ ಖಂಡೋಬಾ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಮಣಿ ಪನ್ಪಿನ ಮಣಿಮಲ್ಲ ಪನ್ಪಿನ ಒರಿ ರಾಕ್ಷಸೆನ್ ಸೋತುದು ತನ್ನ ಬೊಲ್ದು ಕುದುರೆನ್ ದೇವೆರೆಗ್ ಕೊರ್ಪೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಬೇತೆ ದಂತಕಥೆಲೆಡ್ ಮಲ್ಸಾ (ಅತ್ತ್ಂಡ ಪಾರ್ವತಿ) ಬೊಕ್ಕ ಬನಾಯಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬಾನು (ಅತ್ತ್ಂಡ ಗಂಗಾ) ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಯುದ್ಧೊಡು ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನಕುಲು, ಪ್ರತಿ ಸರ್ತಿಲಾ ಒಂಜಿ ಪೊಸ ರಾಕ್ಷಸೆನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪುನ ರತ್ನೊದ ರಕ್ತೊನು ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ಪುನಕುಲು, ಅಂಚನೆ ಅಂಚನೆ, ಖಂಡೋಬಾನ ನಾಯಿ ಮಾತಾ ರಕ್ತೊನು ನುಂಗುದು ಪೋಪುಂಡು. ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ, ಮಲ್ಸಾ, ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಪರೂಪೊಡು ಬನಾಯಿ, ಖಂಡೋಬಾನ ಪಿರವುಡು ಕುದುರೆದ ಮಿತ್ತ್ ಸವಾರಿ ಮಲ್ತ್ದ್ ಕತ್ತಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಈಟಿಡ್ ಜಗಳ ಮಲ್ಪುನವು ತೋಜುಂಡು.

ಖಂಡೋಬಾನ್ ಒರಿ ರಾಜೆ ಪಂಡ್ದ್ ದಂತಕಥೆಲು ತೋಜಾವುಂಡು, ಆರ್ ತನ್ನ ಜೆಜುರಿ ಕೋಟೆಡ್ದ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಆರಂಭೊನು ಅಯಿಡ್ದ್ ಆರ್ ಚಿನ್ನೊನು ವಿತರಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಂಚನೆ, ರಾಜೆ ಖಂಡೋಬಾ ಬೇಟೆಗ್ ಪೋಯೆರ್. ಉಂದು ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ "ಸರಸ" ಆದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮದಿಮೆ ಆದ್ ಬದಲಾವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್.

## ಬೊಡೆದಿಲು
thumb|ಖಂಡೋಬಾ ತನ್ನ ರಡ್ಡ್ ಮುಖ್ಯ ಪತ್ನಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು: ಮಲ್ಸಾ ಬೊಕ್ಕ ಬನಾಯಿ.
ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಕೆಲವು ಪೊಣ್ಣುಲು ಉಲ್ಲೆರ್, ಅಕುಲು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾದ್ ದೇವೆರೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಸಂಪರ್ಕೊಡು ಉಲ್ಲೆರ್ - ಮಲ್ಸಾ ಬೊಕ್ಕ ಬನಾಯಿ (ಬಾನು, ಬನುಬೈ) ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಮುಖೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ ಸುರುತ ಬುಡೆದಿ ಮಾಲ್ಸಾ ಲಿಂಗಾಯತ ವ್ಯಾಪಾರಿ (ವಾಣಿ) ಸಮುದಾಯೊಗು ಸೇರ್ದಿನಕುಲು, ರಡ್ಡನೆ ಬುಡೆದಿ ಬನಾಯಿ ಧಂಗಾರ್ (ಕುರುಬೆ ಜಾತಿ). ಮಹಲ್ಸಾ ಖಂಡೋಬಾನ್ ಒಂಜಿ ಆಚರಣೆದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮದಿಮೆಡ್ ಮದಿಮೆ ಆಪೆರ್. ಕುಡೊಂಜಿ ಕಡೆಟ್ ಬನಾಯಿ ಪ್ರೀತಿಡ್ ದೈವೊಲೆಗ್ ಮದಿಮೆ ಆಪುಂಡು. ಮಲ್ಸಾನ್ ಅಸೂಯೆ ಮಲ್ಪುನಾಯೆ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಆಂಡ ಒರಿ ಎಡ್ಡೆ ಅಡುಗೆ ಮಲ್ಪುನಾಯೆ - ಬನಾಯಿ ಒರಿ ಪ್ರೇಮಿ, ನಿಶ್ಚಯೊಡು ಉಪ್ಪುನ, ಆಂಡ ಅರೆಗ್ ಅಡುಗೆ ಮಲ್ಪೆರೆಲಾ ಗೊತ್ತುಜ್ಜಿ. ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಲು ಅಕ್ಲೆನ ಜಗಳೊಲೆನ್ ತೆರಿಪಾವುಂಡು. ಮಲ್ಸಾ "ಸಂಸ್ಕೃತಿ" ಬೊಕ್ಕ ಬನಾಯಿ "ಪ್ರಕೃತಿ"ನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸವುಂಡು. ಅಕ್ಲೆನ ನಡುಟು ಖಂಡೋಬಾ ರಾಜೆ ದೇವೆರ್ ನಿಲೆಯಾಪೆರ್.

ಖಂಡೋಬಾನ ಮೂಜಿನೆ ಬುಡೆದಿ ರಾಂಭಾಯಿ ಶಿಂಪಿನ್ ಒರಿ ಆಕಾಶ ಅಪ್ಸರೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ದೇವಾಂಗಣ ಆಯಿನ ಒರಿ ದರ್ಜಿ ಪೊಣ್ಣು. ಆರೆನ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ *[[ಅಪ್ಸರೆ|ದೇವಾಂಗಣ]]* ಬಾನಾಯಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಗುರುತಿಸವೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ್ "ಮದಿಮೆ" ಮಲ್ತಿನ ಮುರ್ಲಿಲೆನ (ಖಂಡೋಬಾನ ಮಸ್ತ್ ಮದಿಮೆ ಆಯಿನ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ) ಮೂಲಮಾದರಿ ಆರ್. ಖಂಡೋಬಾ ತನ್ನ ಬೇಟೆದ ನಂತರ ಅಲೆನ್ ತೂಯೆರ್. ರಾಂಭಾಯಿನ್ ಒರಿ ದೇವತೆ ಪಂಡ್ದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಜೆಜುರಿದ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಧಲೇವಾಡಿ ಗ್ರಾಮೊಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಒರಿ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ ಪನ್ಪೆರ್. ನಾಲ್ನೆಯ ಪತ್ನಿ ಫುಲಾಯಿ ಮಾಲಿನ್ ಒರಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮುರ್ಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಖಂಡೋಬಾದ ಭಕ್ತೆ. ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಒಂಜಿ ಮೆಚ್ಚಿನ ಸಸ್ಯ ಉಂಡು ಪನ್ಪಿನ "ಡೌನಾ ಮಾಲ್" (ದಕ್ಷಿಣ ಮರತ ಕ್ಷೇತ್ರ) ಡ್ ಆರ್ ಅಲೆನ್ ತೂಯೆರ್. ಐನನೇ ಬೊಡೆದಿ ಕಂಡೈ ಭಗ್ವಿನ್ ಕಬ್ಬುದ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನ ಜಾತಿದಕುಲು. ಮುಸ್ಲಿಮೆರ್ ಅಲೆನ್ ಒರಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್. ಅವೆನ್ ಬುಡ್ದು, ಮುರ್ಲಿಲು—ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಸಮರ್ಪಿತ ಆಯಿನ ಪೊಣ್ಣುಲು—ದೇವೆರೆನ ಬೊಡೆದಿಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ರಡ್ನೆ ಬೊಡೆದಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್.

## ಬೇತೆ ಸಂಘೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಮಾನ್ಯತೆಲು
thumb|325x325px|ಒಂಜಿ ಚಿತ್ರೊಡು ಖಂಡೋಬಾ ಮೊಹ್ಲ್ಸಾನೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜಿ ಬೊಲ್ದು ಕುದುರೆನ್ ಸವಾರಿ ಮಲ್ತೊಂದು, ಒಂಜಿ ನಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಟೆಂಡೆಂಟ್ಸ್ ನ ಒಟ್ಟುಗು, ಅರೆನ ಎದುರು ವಾಘ್ಯ ನಲಿಕೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಚಿತ್ರೊನು ತೋಜಾವುಂಡು.
ಮಲ್ಲಾನ (ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶೊಡು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಮೈಲಾರ) ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಖಂಡೋಬ (ಮಲ್ಲರಿ, ಮಲ್ಹಾರಿ, ಮೈಲಾರ) ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್. ಖಂಡೋಬಾ ಭೈರವನೊಟ್ಟುಗುಲಾ ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಆರ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಹಟ್ಟಿ (ಒರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಕೊಲೆಗಾರ)ನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಭಕ್ತೆರ್ ಖಂಡೋಬಾ ಶಿವನ ಪೂರ್ಣ ಅವತಾರ, ಭೈರವ ಅತ್ತ್ಂಡ ವೀರಭದ್ರನಲೆಕ ಭಾಗಶಃ ಅವತಾರ ಅತ್ತ್ ಪಂದ್ ಒತ್ತು ಕೊರ್ಪೆರ್. ಆರ್ ಒರಿ ರಾಕ್ಷಸ ರಾಜೆನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ದೆತೊನುವೆರ್—ಅರೆನ ಕುದುರೆ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರೊಲು, ಬೊಕ್ಕ ರಾಜಮನೆತನದ ಚಿಹ್ನೆಲು.&nbsp;

ಸೊಂಥೈಮರ್ ಖಂಡೋಬಾದೊಟ್ಟುಗು ಮಣ್ಣ್ ಬೊಕ್ಕ ಗೊಂಡೆಲೆನ ಸಂಬಂಧೊನು ಒತ್ತು ಕೊರ್ಪೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ *ಮೂರ್ತಿಲೆನ್* ಟರ್ಮೈಟ್ ಗುಡ್ಡೆಲೆಡ್ ಅತ್ತಂಡ "ಮಣ್ಣ್ ಡ್ ಮಲ್ತೆರ್" ಪಂಡ್ದ್ ಮೌಖಿಕ ದಂತಕಥೆಲು ಪನ್ಪುಂಡು. ಸೊಂತೆಮೈರ್ ನ ಪ್ರಕಾರ ಮಾರ್ತಂಡ ಭೈರವ (ಖಂಡೋಬಾ) ಪಂಡ ಸೂರ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಚಂದ್ರಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ಶಿವನ ಸಂಯೋಜನೆ. ಮಾರ್ತಂಡ (ಮಿಂಚುನ ಗೋಳ) ಪಂಡ ಸೂರ್ಯನ ಪುದರ್, ಭೈರವ ಪಂಡ ಶಿವನ ಒಂಜಿ ರೂಪ. ಭಾನುವಾರೊಲು, ಚಿನ್ನ, ಬೊಕ್ಕ ಅರಿಶಿನೊಲು ಖಂಡೋಬಾದ ಆಚರಣೆಲೆಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗೊಲು, ಉಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾದ್ ಸೂರ್ಯನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಸೊಂಥೈಮರ್ ಸೂರ್ಯನ ಆರಾಧನೆನ್ ಫಲವತ್ತತೆಗ್ ಟರ್ಮೈಟ್ ಗುಡ್ಡೆಲೆನ ರೂಪೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಖಂಡೋಬಾನ ಗುಣ ಮಲ್ಪುನ ಪಾತ್ರೊನು ಅರಿಶಿಣದ ಗುಣ ಮಲ್ಪುನ ಶಕ್ತಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಉಂದೆನ್ ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಗ್ ಕಾರಣ ಪನ್ಪೆರ್.

ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಸಿದ್ಧಾಂತೊಡು ಕಾರ್ತಿಕೇಯ (ಸ್ಕಂದ) ನ್ ಖಂಡೋಬಾನೊಟ್ಟುಗು ಗುರುತಿಸವೆರ್. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತೊದ ಊಹೆಲು ಸ್ಕಂದ ಬೊಕ್ಕ ಖಂಡೋಬಾ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಸಾಮ್ಯತೆಲೆನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಉಂಡು, ಅಂಚನೆ ಅಕ್ಲೆನ ಪರ್ವತೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಯುದ್ಧೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ, ಅಕ್ಲೆನ ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರೊಲೆನ ಸಾಮ್ಯತೆ (ಸ್ಕಂದನ ಶೂಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಖಂಡೋಬಾನ ಕತ್ತಿ) ಬೊಕ್ಕ ರಡ್ಡ್ ಜನಕ್ಲಾ ರಡ್ಡ್ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪತ್ನಿಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಚಂಪಾ ಷಷ್ಠಿ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಕಂದ ಷಷ್ಠಿ ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ದೈವೊಲೆನ ಪರ್ಬೊಲು ಕ್ರಮಾಂಕೊಡು ಖಂಡೋಬ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಕಂದಗ್ ಒಂಜೇ ದಿನ ಬರ್ಪುಂಡು. ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ಬೇತೆ ಚಿಹ್ನೆಲು ನಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಕುದುರೆ.

## ಪೂಜೆ
thumb|ಖಂಡೋಬ (ಕುದುರೆದ ಮಿತ್ತ್ ಮಲಸಾ ಬೊಕ್ಕ ಇಲ್ಲದ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ದೇವಾಗರ್ ಇಪ್ಪುನ ಕೇಂದ್ರ ಮೂರ್ತಿ)
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಡು ಶಿವ ದೇವೆರೆನ್ ಆಯನ ಮೂಲ ರೂಪೊಡು ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುಂಡಲಾ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಡು ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯೊಲು ಆರೆನ ಅವತಾರೊಲೆನ ರೂಪೊಡು ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಇಷ್ಟ ಮಲ್ಪ್ವೆ‌ರ್. ಅವುಲು, ಖಂಡೋಬಾ ಮಸ್ತ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಆದುಂಡು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಡು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕುಲದೇವ (ಕುಟುಂಬದ ದೇವತೆ). ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ದೇವತೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ, ಖಂಡೋಬಾನ್ "ಸಕಮ ಭಕ್ತಿ (ಆಸೆ-ಪ್ರದಾನ ಭಕ್ತಿ) ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ದೇವತೆ ಬೊಕ್ಕ ವ್ರತೊಲೆನ್ ಪೂರೈಸವುನ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ದೇವತೆಲೆಡ್ ಒರಿಯೆ" ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. ಸಮಾಜೊದ ಮಾತಾ ವರ್ಗೊಲೆಡ್ದ್ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಮರಾಠಿ ಹಿಂದೂಲು ಆರೆನ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಯೋಧೆರ್, ಕೃಷಿ, ಪಶುಪಾಲನೆ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಬ್ರಾಣೆರ್ (ಪುರೋಹಿತ) ಜಾತಿಲು, ಗುಡ್ಡೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಡುಲೆನ ಬೇಟೆಗಾರೆರ್-ಸಂಗ್ರಹಕಾರೆರ್, ವ್ಯಾಪಾರಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಅರಸುಲೆನ ಪೋಷಕ ದೇವೆರ್. ಡೆಕ್ಕನ್ ಡ್ ಖಂಡೋಬಾದ ಭಕ್ತೆರ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮರಾಠೆರ್ (ಕ್ಷತ್ರಿಯೆರ್) ಬೊಕ್ಕ ಕುನಾಬಿಲು, ಕುರುಬೆರ್ ಧಂಗರ್ ಲು, ಗ್ರಾಮದ ಕಾವಲುಗಾರೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾವಲುಗಾರೆರ್ ರಾಮೋಶಿಲು—ಒಂಜಿ "ಸ್ವತಂತ್ರ ಬುಡಕಟ್ಟ್", ದುಂಬುದ "ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ" ಮಹರ್ ಲು, ಬೊಕ್ಕ ಮಂಗಾಲು, ಮೀನುಗಾರೆರ್-ಜನಪದ ಕೋಲಿಲು, ತೋಟಗಾರೆರ್ (ಮಾಲಿ ತಳಿಲು) ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಂ ಜಾತಿಲು. ಅರೆನ ಆರಾಧನೆಡ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರೆನ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ನಾಮಮಾತ್ರೊಡು ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ, ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೊಂಕನಾಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್—ನಾಸಿಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾತಾರೊಡು—ಖಂಡೋಬಾನ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಅವುಲು ಕೆಲವೆರ್ ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರೆನ್ ಅನುಕರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಣೆರ್, ಚಂದ್ರಸೇನಿದ ಕಾಯಸ್ಥ ಅಧಿಪತಿಲು, ಅಂಚೆನೆ ಗೇಕ್ವಾಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಹೋಲ್ಕರ್ ನಂಚಿನ ರಾಜಕುಟುಂಬೊಲು ಖಂಡೋಬೊನು ಅಕ್ಲೆನ ಕುಲದೈವ ಆದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆಯನ್ ಜೈನೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಲಿಂಗಾಯತೆರ್ಲಾ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆರ್ ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಲೆನ "ರಾಜೆ" ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. .

### ಆಚರಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಆರಾಧನಾ ವಿಧಾನೊಲು |
ಕುಟುಂಬದ ಕರ್ತವ್ಯೊಲೆನ ಪ್ರಕಾರ ಸರಿಯಾದ್ ಸಮಾಧಾನ ಮಲ್ತ್ ಜಿಂಡ ತೊಂದರೆ ಮಲ್ಪುನ *ಕಡಕ್* (ಉಗ್ರ ದೇವತೆ) ಖಂಡೋಬಾ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಖಂಡೋಬೊನು ಅರಿಶಿಣ (ಭಂಡಾರ) ಬೆಳಕಾಯಿದ ಕಾಯಿ-ಇಲೆ, ಈರುಳ್ಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ತರಕಾರಿಲೆನ್ ಪಾಡ್ದ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದೇವೆರೆಗ್ ಪುರಾಣ ಪೊಲಿ - ಈರುಳ್ಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಬಾಳೆದ ಭರಿತ್ ರೋಡಗ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಸಿಹಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಸರಳ ಅಡಿಗೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಮಸ್ತ್ ಭಕ್ತೆರ್ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸಂಡಲಾ, ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ್ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ನೈವೇದ್ಯ (ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್ ಅನ್ನದ ಅರ್ಪಣೆ) ಕೊರ್ಪೆರ್. ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಉಲಯಿ ಮಾಸ ನಿಷೇಧ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಉಂದು ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಪಿದಯಿ ಮಲ್ಪುಂಡಲಾ ದೇವೆರೆಗ್ ಕೋರಿದ ಮಾಸೊನುಲಾ ಅರ್ಪಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. 

ಖಂಡೋಬಾ ಪಂಥದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗ ಪಂಡ *ನವಾಸ್*, ಒಂಜಿ ಎಡ್ಡೆ ಸುಗ್ಗಿ, ಒಂಜಿ ಪುರುಷ ಬಾಲೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಇಂಚಿನವುಲೆಗ್ ಬದಲಾದ್ ದೇವೆರೆಗ್ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಅರ್ಪಣೆ. *ನವಾಸ್* ಪೂರ್ಣ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ, ಜೋಕುಲೆನ್ ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಅರ್ಪಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಅತ್ತಂದೆ ಕೆಲವು *ಭಕ್ತೆರ್* ಕೆಂಡಾಡ್ ನಡತೊಂದು ಬೊಕ್ಕ ನಡತೊಂದು ಪೋದು ಕಷ್ಟೊಗು ಒಳಗಾವೆರ್. ನವೊಲೆನ್ ಬಳಸುವ ಈ ರೀತಿದ ಆರಾಧನೆನ್ *ಸಕಮಾಭಕ್ತಿ* ಪನ್ಪೆರ್ —ಫಲ ನಿರೀಕ್ಷೆಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಆರಾಧನೆನ್ "ಕಡಿಮೆ ಗೌರವ"ದ ಭಕ್ತಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. ಆಂಡ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತೆರೆನ್ ಅಕ್ಲೆನ ಭಗವಂತನ ಸಂಗತಿಗ್ ಮಾತ್ರ ಲೋಭಿಲು ಪಂದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್, ಖಂಡೋಬಾಲೆನ್ ಬುಕೆಲಾ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್—ಅಂಚನೆ ನಿಜವಾದ್ ಲಾ ಹಸಿದ ಭಕ್ತೆರೆನ್ *"ಮಾರ್ತಾಂಡ ವಿಜಯ" ಡ್* ತೋಜಾವೆರ್.
left|thumb|ಖಂಡೋಬಾದ ಟ್ರೆಕ್ಕರ್ ಎ. ''ವಾಘ್ಯ''
ವಾಘ್ಯ ಪನ್ಪಿನ ಜೋಕುಲು (ಅತ್ತ್ಂಡ ವಾಘ್ಯ, ಅಕ್ಷರಶಃ "ಹುಲಿಲು") ಬೊಕ್ಕ ಮುರಾ ಪನ್ಪಿನ ಪೊಣ್ಣುಲು ದುಂಬು ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಸಮರ್ಪಣೆ ಆದಿತ್ತೆರ್, ಆಂಡ ಇತ್ತೆ ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ್ ಮದಿಮೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ಕಡ್ಡಾಯ ಆತ್ಂಡ್. ವಾಘ್ಯೆರ್ ಖಂಡೋಬಾನ ಕುರುಬೆರೆನಲೆಕ ವರ್ತನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಖಂಡೋಬಾನ ನಾಯಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ತನ್ಕುಲೆನ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್, ಆಂಡ ಮುರ್ಲಿಲು ಅರೆನ ದೈವಜ್ಞೆರಾದ್ (ದೇವಾಂಗೊಲು—ಅಪ್ಸರೊಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ದೇವದಾಸಿಲು) ವರ್ತನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ವಾಘ್ಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಕ್ಲೆನ ಪೊಣ್ಣು ವೀರ ಮುರಲಿಲು ಖಂಡೋಬಾನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾದ್ ಪಾಡುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ನಲಿಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಜಾಗ್ರತೆಲೆಡ್ ಅಕ್ಲೆನ ಕತೆಕುಲೆನ್ ಪನ್ಪೆರ್—ರಾತ್ರೆ ಪೂರಾ ಗೀತೋತ್ಸವೊಲು, ಉಂದು ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ನವಾಸ್ ನ ಪ್ರದರ್ಶನೊದ ನಂತರ ನಡಪುಂಡು. ಕುಡೊಂಜಿ ಕ್ರಮ ಪಂಡ ವೀರೆರ್ ಆಚರಣೆದ ರೀತಿಡ್ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಲ್ಪುನವು. ದಂತಕಥೆದ ಪ್ರಕಾರ, ಖಂಡೋಬಾನ್ ಜೆಜುರಿಡ್ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಉಪ್ಪೆರೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಜೆಜುರಿಡ್ ಒಂಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಡಿಪಾಯೊಗು ಒರಿ "ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ" ಮಂಗ (ಮಾಟಂಗಾ) ತನ್ನನ್ ತಾನ್ ಬಲಿ ಕೊರ್ಪೆ. ಈ ಪಂಥೊದ ಬೇತೆ ನಂಬಿಕೆಲು ಖಂಡೋಬಾ ವಾಘ್ಯ ಅತ್ತ್ಂಡ ದೇವರ್ಶಿ (ಶಮನ್) ನ ದೇಹೊನು ಪಡೆಯೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡು. ಆರಾಧನೆದ ಕುಡೊಂಜಿ ಆಚರಣೆ ಪಂಡ ಸರಪಳಿನ್ ಮುರಿಪುನ ಕ್ರಮ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ವ್ರತೊನು ನಡಪಾಯೆರೆ ಅತ್ತಂಡ ಒಂಜಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಕುಟುಂಬದ ವಿಧಿವಿಧಾನೊದ ರೂಪೊಡು ಮಲ್ಪುವೆರ್—ಯುದ್ಧೊಡು ರಾಕ್ಷಸೆರ್ ಕಡ್ತ್ ದ್ ದೀತಿನ ಶಿವನ ಕತ್ತಿಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಹಾವುದೊಟ್ಟುಗು ಸರಪಳಿನ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಖುಷಿ ಮಲ್ಪುನ ಕುಟುಂಬದ ಕರ್ತವ್ಯೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಆಚರಣೆ ಪಂಡ ತಲಿಭರ್ನೆ, ಉಂದೆನ್ ಪ್ರತಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆದ ದಿನೊಟು ಮಲ್ಪೊಡು. ಒಂಜಿ ತಾಲಿ (ತಟ್ಟೆಡ್) ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಫಲವಸ್ತುಲು, ಅರೆಕಾ ಕಾಯಿ, ಕೇಸರಿ, ಅರಿಶಿನ (ಭಂಡಾರ) ಬೊಕ್ಕ ಬಚ್ಚಿರೆದ ಇರೆ ಪಾಡ್ದ್ ತುಂಬುವೆರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ತಾರಾಯಿನ್ ನೀರ್ ದಿಂಜಿದಿನ ಕುಂಟುದ ಮಿತ್ತ್ ದೀದ್ ಆ ಕುಡುನು ಖಂಡೋಬದ ಮೂರ್ತಿ ಆದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಐನ್ ಜನ ಒಂಜಿ ತಾಳಿನ್ (ತಡ್ಪೆ) ಎತ್ತುದು, ಅವೆನ್ ಕುಡರಿದ ಮಿತ್ತ್ ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ ದೀದ್ "ಏಲ್ಕೋಟ್" ಅತ್ತ್ಂಡ "ಖಂಡೆ ರಾಯಚ ಏಳ್ಕೋಟ್" ಪನ್ಪೆರ್. ತಾಳಿಡ್ ಇತ್ತಿನ ತಾರಾಯಿನ್ ಬೊಕ್ಕ ಮುರಿದ್, ಸಕ್ಕರೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡ್ದ್ ದೋಸ್ತಿಲೆಗ್, ಬಂಧುಲೆಗ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ತಾಳಿ ಭರ್ನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಗೋಂದಾಲ್ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಆಚರಣೆ ನಡಪುಂಡು.[೧]

ಖಂಡೋಬಾನ್ ಫಲವತ್ತತೆನ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಜಾಗೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿಂದೂ ದಂಪತಿಲು ಮದಿಮೆ ಆಯಿಬೊಕ್ಕ ಖಂಡೋಬಾನ ದೇವಸ್ಥಾನೊಗು ಭೇಟಿ ಕೊರ್ದು ಅರೆನ ಆಶೀರ್ವಾದ ದೆತೊನುವೆರ್. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕುಟುಮೊಲುಲಾ ಅಕ್ಲೆನ ಮದಿಮೆದ ಸಮಾರಂಭೊದ ಭಾಗವಾದ್ ಜಾಗೃತಿನ್ ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಮದಿಮೆಗ್ ದೇವೆರೆನ್ ಆಹ್ವಾನಿಸವೆರ್. ಸಂಸ್ಕೃತೊದ *ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯೆ* ಖಂಡೋಬಗ್ ಧೂಪ, ದೀಪ, ಅಡಕ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಅರ್ಪಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು ಪಂದ್ ಸೂಚಿಸವೆರ್. ಮರಾಠಿ ಆವೃತ್ತಿಡ್ ಮಾಸದ ಅರ್ಪಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಚೆ *ಚೆಡಪಟಾಡಿ* ಆರಾಧನೆದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖ ಉಂಡು, ಉಂದೆಟ್ "ತನ್ನ ಕಡ್ಪುನ", ಕೊಕ್ಕೆ ಸ್ವಿಂಗ್ ಮಲ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ವೀರೆರ್ ಸ್ವಯಂ ದಹನ ಮಲ್ಪುನವು ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಮರಾಠಿ ಆವೃತ್ತಿ ಈ ರೀತಿದ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿನ್ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ, ರಾಕ್ಷಸೀಯ *ಭಕ್ತಿ* ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. *ಮಾರ್ತಂಡ ವಿಜಯ* ರಕ್ಷಸಿ ಭಕ್ತಿನ್ (ಪ್ರಾಣಿಬಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಆತ್ಮಹಿಂಸೆದ ಮೂಲಕ ರಾಕ್ಷಸರಾಧನೆ) ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ ಸ್ವಾಧೀನ, ಗಾಳಿದ ರೂಪೊಡು, ಒಂಜಿ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ರಾಕ್ಷಸೀಯ ಆರಾಧನೆ ( *ಪಿಶಾಚಿ ಪೂಜೆ* ). ಶುದ್ಧ ಆರಾಧನೆ, ಸಾತ್ವಿಕ ಆರಾಧನೆ, ಒಂಜಿ ಬ್ರಾಣೆರ್ನ ಮೂಲಕ ಖಂಡೋಬಗ್ ಪೋಷಣೆ ಕೊರ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು.&nbsp;

### ಮುಸ್ಲಿಂ ಆರಾಧನೆ
ಜಟಪಥ ಖಂಡೋಬಾ ಮುಸ್ಲಿಮೆರೆಗ್ ಗೌರವ ಬೊಕ್ಕ ಆರಾಧನೆದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆದಿತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಈ ಸಂಪರ್ಕ ಅರೆನ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆನ ಶೈಲಿಡ್ ತೋಜುಂಡು. ಆರ್ *ಮಲ್ಲು* ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಜ್ಮತ್ ಖಾನ್ (ರೌತ್ರಾಯೆ) ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಈ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಆರ್ ಸ್ವತಃ ಒರಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪಂಡ್ದ್ ಚಿತ್ರಿಸವೆರ್. ಅಜ್ಮತ್ ಖಾನ್ ಪನ್ಪಿನ ಬಿರುದುನ್ ಮೊಘಲ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರೆ ಔರಂಗಜೇಬ್ ಕೊರ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು, ಖಂಡೋಬಾನ ಶಕ್ತಿಡ್ದ್ ಜೆಜುರಿಡ್ದ್ ಪಲಾಯನ ಮಲ್ಪೊಡಾಂಡ್. ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲಕ್ಷಣೊಲೆಡ್ ಕೆಲವು ಕುದುರೆದ ಮಿತ್ತ್ ಕುಲ್ಲುನ ಪಠಾಣೆರೆನ ಚಿತ್ರಣ, ಅರೆನ ಒರಿ ಪತ್ನಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಯಿನವು, ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಕುದುರೆ ಪಾಲಕೆ ಜೆಜುರಿಡ್ ಒರಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಯಿನವು. *ಮಾರ್ತಾಂಡ ವಿಜಯ* ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಪನ್ಪುಂಡು ಅರೆನ ಭಕ್ತೆರ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮುಸ್ಲಿಮೆರ್ ಪಂಡ್ದ್. ಖಂಡೋಬಾನ ಆರಾಧನೆಗ್ ರಡ್ಡನೆ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ರಾಜ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಯಾತ್ರಿಕೆರೆಗ್ ನಾಲ್ದುರ್ಗಾ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ಹಕ್ಕ್ ಉಂಡು. *ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ* ಮುಸ್ಲಿಮೆರೆನ್ ಲಾ ದಾಖಲಾತ್ ಂಡ್ (ಅಕುಲು *ಮಲ್ಲುಕ್ ಪಠಾಣ್* ಅತ್ತ್ಂಡ *ಮಲ್ಲು ಖಾನ್* ಪನ್ಪಿನ ದೇವೆರೆನ ಭಕ್ತೆರ್). ಜೆಜುರಿಡ್ ಒಂಜಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಕುಟುಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ದೈವೊದ ಕುದುರೆಲೆನ್ ತೂವೊಂದಿತ್ತೆರ್. 

### ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು
thumb|ಜೆಜುರಿ ಖಂಡೋಬಾ ನೂತನ ದೇವಸ್ಥಾನ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವದ ಪೊರ್ತುಡು ಭಕ್ತೆರ್ ಒರಿ ಒರಿನ ಮಿತ್ತ್ ಅರಿಸಿನ ಪೊಡಿ (ಭಂಡಾರ) ಸಿಂಪಡಾಯಿನೆನ್ ತೂಲೆ.
ಡೆಕ್ಕನ್ ಡ್ ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ್ 600 ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಉಂಡು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಸಿಕ್ ಡ್ದ್ ಬಡಕಾಯಿಡ್ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಾವಣಗೆರೆ ಮುಟ್ಟ, ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೊಂಕನ್ ಬೊಕ್ಕ ಪೂರ್ವಡ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮುಟ್ಟ ಅರೆನ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಉಂಡು. ಖಂಡೋಬಾ ಅತ್ತಂದೆ ಜಾಗೃತ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಪನ್ನೆರಡು ಪ್ರಮುಖ ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರೊಲೆಡ್, ದೇವಿನ್ ಅವೆಕ್ ಅತ್ತಂದೆ "ಜಾಗ್ರುತ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಅವುಲು ಆರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಉಳಿಯಿನವು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಗುರುತಿಸವೊಂಡುಂಡು. ಖಂಡೋಬಾದ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಕೋಟೆಲೆನಲೆಕ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜಧಾನಿ ಜೆಜುರಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಮುಲ್ಪದ ಪೂಜಾರಿಲು ಗುರುಕುಲು, ಬ್ರಾಣೆರ್ ಅತ್ತ್. ಇಂಬೆರೆನ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಈ ರೀತಿ ಉಂಡು:

ಜೆಜುರಿ ಖಂಡೋಬಾದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರ. ಉಂದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪುಣೆಡ್ದ್ 48 ಕಿ.ಮೀ ದೂರೊಡು ಉಂಡು. ಮೂಲು ರಡ್ಡ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಉಂಡು: ಸುರುತವು ಕಡೆಪಾತರ್ ಪನ್ಪಿನ ಪುರಾತನ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಕಡೆಪಾತರ್ ಏರೆರೆ ಕಷ್ಟ. ರಡ್ಡನೆ ಪೊಸ ಬೊಕ್ಕ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ  ದೇವಸ್ಥಾನ, ಉಂದೆನ್ ಏರೆರೆ ಸುಲಭ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಸುಮಾರ್ 450 ಮೆಟ್ಟಿಲು, 18 ಕಮಾನಿ (ಕಮಾನುದ ಮೆಟ್ಟಿಲು) ಬೊಕ್ಕ 350 ದೀಪಮಲೊಲು (ದೀಪದ ಕಂಬೊಲು) ಉಂಡು. ರಡ್ಡ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲುಲಾ ಕೋಟೆದಂಚಿನ ರಚನೆಲು. [೧]

ಪಾಲಿ (ರಾಜಪುರ) ಅತ್ತ್ಂಡ ಪಾಲಿ-ಪೆಂಬರ್, ಸಾತಾರಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ.[೨]

ಆದಿ-ಮಾಯ್ಲಾರ್ ಅಥವಾ ಖಾನಾಪುರ (ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೀದರ್ ಸಮೀಪದ ಪೆಂಬರ್ ಅಥವಾ ಮೈಲ್ಕರ್ಪುರ)

ನಾಲ್ದುರ್ಗ, ಒಸ್ಮಾನಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ.

ಮೈಲಾರಲಿಂಗ, ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕನಾ೯ಟಕ.

ಮಂಗಸೂಳಿ, ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರುನಾಡ.

ಕರುನಾಡ ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರು ತಾಲೂಕಿನ ದೇವರಗುಡ್ಡ ಮಾಲ್ತೇಶ್ ಅಥವಾ ಮೈಲಾರ ದೇವಸ್ಥಾನ.

ಮಣ್ಣಮೈಲಾರ ಅಥವಾ ಮೈಲಾರ (ಮೈಲಾರ, ಬಳ್ಳಾರಿ, ಕನಾ೯ಟಕ).

ನಿಮ್ಗಾಂವ್ ದಾವಡಿ, ಪುಣೆ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ.

ಶೇಗುಡ್, ಅಹಮದ್ ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ.

ಕೊಮುರವೆಳ್ಳಿ, ಸಿದ್ದಿಪೇಟೆ ಜಿಲ್ಲಾ, ತೆಲಂಗಾಣ.

ಸತಾರೆ, ಔರಂಗಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ.

ಮಲೆಗಾಂವ್, ನಂದೆರ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ.

ಮೈಲಾಪುರ ಮೈಲಾರಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಮೈಲಾಪುರ, ಯಾದಗಿರಿ, ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲಾ, ಕರುನಾಡ

### ಉತ್ಸವೊಲು
thumb|ತಿರುಚಿರಪ್ಪಳ್ಳಿ ಕಂಪೆನಿದ ಶೈಲಿದ ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮಾಲ್ಸಾದೊಟ್ಟುಗು ಖಂಡೋಬಾ. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಶಿವನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆಡ್ ತ್ರಿಶೂಲ, ದಾಮರು ಬೊಕ್ಕ ಜಿಂಕೆ ತೋಜಾದ್ ಚಿತ್ರಣ ಮಲ್ತೆರ್.
ಹಿಂದೂ ಮಾಸದ ಮಾರ್ಗಶಿರ್ಶದ ಪಕ್ಷದ ಸುರುತ ಪುಣ್ಣಮೆದ ದಿನೊಡ್ದ್ ಆರನೇ ದಿನ ಮುಟ್ಟ ಖಂಡೋಬಾನ ಗೌರವಾರ್ಥ ಆರು ದಿನೊತ ಪರ್ಬೊನು ಜೆಜುರಿಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ರಾಕ್ಷಸೆರ್ ಮಣಿ-ಮಲ್ಲನೊಟ್ಟುಗು ನಡತಿನ ಹೋರಾಟೊನು ನೆಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಆಜಿದಾನಿ (ಚಂಪಾ-ಷಷ್ಠಿ) ಖಂಡೋಬ ರಾಕ್ಷಸೆರೆನ್ ಕೊಂದಿವೆ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಪೆಂಬರ್‍ಡ್ ಚಂಪಾ- ಷಷ್ಠಿದಾನಿ ಒಂಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಉತ್ಸವ, ಜಾತ್ರೆ ನಡಪುಂಡು, ಉಂದು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಮುಟ್ಟ ನಡಪುಂಡು. ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಮರಾಠೆರ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಚಂಪಾ-ಷಷ್ಠಿ ಉತ್ಸವೊನುಲಾ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಖಂಡೋಬ, ಮಲ್ಲ ಮೂರ್ತಿಲೆನ್ ಸುದ್ದ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆಜಿ ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಏಳನೇ ದಿನ ಚಂಪಾಸಷ್ಟ್ಲಿಚೆ ಪರ್ನೆ ಪನ್ಪಿನ ಪರ್ಬೊಡು ಭಕ್ತೆರ್ ಉಪವಾಸ ಮುರಿಪೆರ್. ಈ ಪರ್ಬೊಗು ಒಂಜಿ ಆಹ್ವಾನೊನು ಖಂಡೋಬಾದ ಆಹ್ವಾನ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ ನಿರಾಕರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಷ್ಟ.

ಜೆಜುರಿಡ್ ಸೋಮವಾರೊಗು ಬರ್ಪಿನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆದ ದಿನ ಸೋಮವತಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಖಂಡೋಬಾ ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಸಾ ಮೂರ್ತಿಲೆನ ಒಂಜಿ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿನ್ (ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ) ಮೆರವಣಿಗೆನ್ ಗಡ್-ಕೋಟ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡ್ದ್ ಕರ್ಹಾ ನದಿಗ್ ಲೆತೊಂದು ಪೋಪೆರ್, ಅಲ್ಪ ಮೂರ್ತಿಲೆನ್ ಆಚರಣೆಡ್ ಸ್ನಾನ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

ಪಾಲಿ-ಪೆಂಬಾರ್ ಡ್ ಖಂಡೋಬ ಬೊಕ್ಕ ಮಹಲ್ಸಾದ ಮದಿಮೆದ ಲೇಸ್ ವರ್ಸೊಗೊರ ನಡಪುಂಡು. ಅರಿಶಿನನ್ ದೈವೊಗು ಅರ್ಪಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಖಂಡೋಬಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮೈಲಾರೊದ ಗೌರವಾರ್ಥ ರಡ್ಡ್ ಪರ್ಬೊಲೆನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಅವುಲು ದೇವರಗುಡ್ಡೊಡು ದಸರಾ ಪರ್ಬ ಬೊಕ್ಕ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಮೈಲಾರೊಡು ಮಾಘ ಮಾಸೊಡು (ಫೆಬ್ರವರಿ-ಮಾರ್ಚ್) ನಡಪುನ ಪನ್ನೆರಡು ದಿನೊತ ಪರ್ಬೊಲು ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಪರ್ಬೊಲೆಡ್ಲಾ ಮೈಲಾರ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಣಿ-ಮಲ್ಲರ ರಾಕ್ಷಸೆರೆನ ನಡುಟು ನಡತಿನ ಲಡಾಯಿನ್ ಚಿತ್ರಿಸವೊಂಡುಂಡು. ಚೈತ್ರ ಪೂರ್ಣಿಮೆ (ಹಣ್ಣು ಚಂದ್ರೆ ದಿನ) ನ್ ಲಾ ಶುಭ ಪಂದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್, ಸೂರ್ಯನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ಭಾನುವಾರೊಲೆನ್ ಖಂಡೋಬಾ ಆರಾಧನೆಗ್ ಶುಭ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್.

## ಆರಾಧನಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
thumb|ಕನಾ೯ಟಕದ ಬೀದರ್ ಸಮೀಪದ ಖಾನ್ಪುರದ ಮೈಲಾರ ಮಲ್ಲಣ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಖಂಡೋಬಾ ತನ್ನ ಬೊಡೆದಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು.
ಖಂಡೋಬಾದ ಜಾನಪದ ಧರ್ಮ ವೈದಿಕ ರುದ್ರನ ಪ್ರಭಾವೊನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸವುಂಡು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮೊಡು ಲಿಂಗ ಆದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ಪೌರಾಣಿಕ ಶಿವ, ನಾಥ ಬೊಕ್ಕ ಲಿಂಗಾಯತ ಪಂಥೊಲು. ಖಂಡೋಬಾ ವೈದಿಕ ರುದ್ರದ ವೃತ್ತಾಂತ ಆದಿತ್ತ್ ದ್ ಉಪ್ಪೊಲಿ, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಖಂಡೋಬಾದಲೆಕನೆ ರುದ್ರಲಾ ದರೋಡೆಕೋರೆರ್, ಕುದುರೆಲು ಬೊಕ್ಕ ನಾಯಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ೧೪ನೆ ಶತಮಾನೊದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರೆ ಸಯನ *ಮಲ್ಹಾರಿ* ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ನ್ ತೈತ್ತಿರಿಯ ಸಂಹಿತಾಡ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್, ಅಲ್ಪ ಮಲ್ಹಾರಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ನ್ ಶತ್ರು ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್ (ರುದ್ರನ ಒಂಜಿ ಉಪನಾಮ, ಮಲ್ಹಾ- ಪ್ರಜಾಪತಿನ ವಿರೋಧಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್). ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಖಂಡೋಬಾ ಒಂಜಿ ಪರ್ವತ ದೇವೆರ್, ಸೌರ ದೇವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಕ್ಷಕೆರ್ ಆದ್ ಪುಟ್ಟುದು, ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶೊಲೆನ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ದೇವೆರ್ ಆದ್ ತನ್ನನ್ ತಾನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತೆರ್. ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಖಂಡೋಬಾನ್ ಸೂರ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಚಂದ್ರೆನೊಟ್ಟುಗು ಗುರುತಿಸವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಶಿವನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯೊಡು ಶಿವನ ಚಂದ್ರನ ಚಿತ್ರ ಖಂಡೋಬಾನ ಸೌರ ಚಿತ್ರೊಗು ಎಂಚ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಒತ್ತು ಕೊರ್ದು, ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿ ಖಂಡೋಬಾನ್ "ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರ್ ಆಯಿನ ಚಂದ್ರ ದೇವೆರ್" ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್.

ಆರ್. ಸಿ. ಧೆರೆ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೬೩ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೪೮ಡ್ ಬರೆತಿನ ರಡ್ಡ್ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಜಾನಪದ ದೇವತೆ ಮೈಲಾರ ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಪತ್ನಿ ಮಾಲವನ ಉಲ್ಲೇಖ ಉಂಡು, ಉಂದು ಈ ಕಾಲೊಡು ಮೈಲಾರ ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಜನಪ್ರಿಯತೆನ್ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತೆ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು. ಈ ಜಾನಪದ ದೈವೊಗು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಅರಸುಲು ದೇವಸ್ಥಾನ ಕಟ್ಟೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದೆಡ್ದ್ ಮೈಲಾರನ್ ನಿಂದೆ ಮಲ್ತಿನ ಸ್ಥಾಪಿತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗಣ್ಯೆರೆಗ್ ಬೇಜಾರು ಆಂಡ್. ಸುರುಟು ಶಿವನ ಅವತಾರ ಪಂಡ್ದ್ ಉನ್ನತಿ ಪಡೆಯಿನ ಮೈಲಾರನ್ ಶಿವರಾಧನೆದ ಲಿಂಗಾಯತ ಪಂಥದ ಸ್ಥಾಪಕೆ ಬಸವಣ್ಣೆ ಖಂಡಿಸಯೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಮೈಲಾರನ್ ಪ್ರಚಾರ ಮಲ್ತೆರ್. ಮಹಾನುಭವ ಪಂಥದ ಸ್ಥಾಪಕೆರ್ ಆಯಿನ ಚಕ್ರಧಾರ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨೭೦), ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ (೧೨೯೬-೧೩೯೧) ಬೊಕ್ಕ ಶೇಖ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ (೧೫೬೦-೧೬೫೦) ಮೈಲಾರನ್ ಟೀಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ವರ್ಕಾರಿ ಕವಿ-ಸಂತ ಏಕನಾಥ್ ಲಾ ಖಂಡೋಬಾರ್ ಆರಾಧನೆದ ಬಗ್ಗೆ "ಅವಮಾನಕಾರಿ" ರೀತಿಡ್ ಬರೆಯೆರ್, ಆಂಡ ಅರೆನ ಬುಕ್ಕೊ ಖಂಡೋಬಾರ್ ಲೆನ "ಮುಕ್ತ" ವಿಮರ್ಶೆ ಉಂತುಂಡು, ಆಂಡಲಾ ಅಕ್ಲೆನ ಆರಾಧನೆದ "ಅನಾಗರಿಕ" ಆಚರಣೆಲೆನ್ ಗುರಿ ಮಲ್ತೆರ್. 

ಖಂಡೋಬಾ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಕುರುಬೆರೆನ ದೇವೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಜೈನ ಬೊಕ್ಕ ಲಿಂಗಾಯತ ಗ್ರಂಥೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಉಲ್ಲೇಖೊಲೆಡ್ದ್ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಪಿನಂಚಿನ ಖಂಡೋಬಾದ ಆರಾಧನೆ ಕನಿಷ್ಠ 12ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಪಿರಾಕ್ ದವು ಪಂದ್ ಸೊಂಥೈಮರ್ ಸೂಚಿಸವೆರ್. ೧೨ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಜೈನ ಲೇಖಕೆರ್ ಬ್ರಹ್ಮಸಿವ ಪನ್ಪೆರ್, ಶೌರ್ಯೊನು ತೋಜಾದ್ ಯುದ್ಧೊಡು ಸೈತಿನ ಒರಿ ಜೈನೆರೆಗ್ ಮೈಲಾರ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ೧೩ನೆ ಶತಮಾನೊಗು, ರಾಜೆರ್, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಕುಲು, ಬೊಕ್ಕ ಯೋಧೆರ್ ಮಲ್ಹಾರಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮೈಲಾರನ ಆರಾಧನೆನ್ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉದಿಪನೊಡು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ನಾಶವಾದ್, ಖಂಡೋಬಾ ಇಂಚಿನ ಜಾನಪದ ಧರ್ಮೊಲು ಪುಟ್ಟುದು ಬತ್ತ್ ಂಡ್. ಚಕ್ರಧಾರೆ ತನ್ನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ಲೀಲಚರಿತ್ರೆಡ್ "ಕಲಿಯುಗದ ಅಂತ್ಯೊಡು ವಿಷ್ಣು ಬೊಕ್ಕ ಶಿವನ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ನಾಶ ಆಪುಂಡು, ಆಂಡ ಮೈಲಾರ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಒರಿಯುಂಡು" ಪಂಡ್ ದ್ ತೆರಿಪಾವೆರ್. ೧೩೬೯ಡ್ ವಾರಂಗಲ್ ದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇನಾವೊಲು ಬತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಶಾಸನೊಡು ಮಲ್ಲಾರಿನ ಬಗ್ಗೆ ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯೊಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಲೆಕ್ಕ ಉಂಡು—ಶಿವೆ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ನಾಯಕ ಅರ್ಜುನಗ್ ಮಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸೆನ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಂಚಾದ್ ಅರೆಗ್ ಮಲ್ಲಾರಿ ಪನ್ಪಿನ ಬಿರುದು ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಮೈಲಾರ ಕಾಕತಿಯ ರಾಜವಂಶದ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೮೩-೧೩೨೩) ಒಂಜಿ ಕುಟುಂಬದ ದೇವತೆ, ಅಕ್ಲೆನ ಆಳ್ವಿಕೆದ ಒಂಜಿ ಗ್ರಂಥೊಡು ಮೈಲಾರ-ಭಕ್ತೆರೆನ ಸ್ವಯಂ-ಹಿಂಸೆದ ಕ್ರಮೊಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ ದ್ ದೇವೆರೆನ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಉಂಡು. ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಡ್, ಮೈಲಾರನ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಲಿಂಗಾಯತ ಬೊಕ್ಕ ಭಕ್ತಿ ಸಂತೆರ್ ಈಶ್ವರ (ದೇವೆರ್) ನ ಕೆಳಮಟ್ಟೊದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಪಂಡ್ದ್ ತೂಯೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ೧೮ನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಬನ್ನಗ ಖಂಡೋಬಾ ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ಕುಟುಮೊದ ದೈವ ಆದಿತ್ತೆ. ೧೭೫೨ಡ್ ಮರಾಠಾ ರಾಜಕುಮಾರಿ ತಾರಾಬಾಯಿ ದೇವೆರೆನ ಸನ್ನಿಧಿಡ್ ಪೇಶ್ವ ಅರಸು ಬಾಲಾಜಿ ಬಾಜಿರಾವ್ ನ ಒಟ್ಟುಗು ಒಪ್ಪಂದ ಮಲ್ಪೆರೆ ಖಂಡೋಬಾದ ಜೆಜುರಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊನು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. [೧]

*ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ* ಖಂಡೋಬಾ ಸುರುಕು ಪ್ರೇಂಪುರ್ ಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್—ಪೆಂಬರ್ (ಆದಿಮೈಲಾರ್, ಬೀದರ್ ದ ಸಮೀಪ, ಬೀದರ್ ದ ಸಮೀಪ) ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್—ಭಾನುವಾರದ ಚಂಪಾ-ಷಷ್ಠಿಡ್, ಬೊಕ್ಕ ಮರಾಠಿ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲು ಪನ್ಪುಂಡು ಖಂಡೋಬಾ ಮೂಲತಃ ಪ್ರೇಂಪುರ್ ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ದ್, ನನ ನಲ್ದುರ್ಗ್, ಪಾಲಿಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಂಚನೆ ಜೆಜುರಿಗ್ ಪೋಯೆರ್. ಮೈಲಾರ ಪಂಥ ಪೆಂಬರ್ ಡ್ ಪುಟ್ಟುದು ಬೊಕ್ಕ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಗು ವ್ಯಾಪಿಸಾಯಿನವು ಆದುಪ್ಪೊಲಿ, ಅಲ್ಪ ಉಂದು ಖಂಡಕ ಪಂಥೊದೊಟ್ಟುಗು ವಿಲೀನ ಆದುಪ್ಪೊಲಿ—ಪೈಥಾನ್-ಪೋಷಕ ಯಕ್ಷ (ಅರ್ಧ-ದೇವೆರ್) ಉಂದೆಕ್ ಅಯಿತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಕುಲು ಕನಡ್ಯ ಖಂಡೇರಾಯ ದೇವೆರೆನ್ ಕರ್ನಾಟಕದ ದೈವ ಪನ್ಪೆರ್. ಬಹುಶಃ ಈ ಪಂಥೊನು ಮೈಲಾರ-ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ಲಿಂಗಾಯತ್, ಜೈನ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಲು ಡೆಕ್ಕನ್ ದ ಬೇತೆ ಭಾಗೊಲೆಗ್ ಪಸರಿಸಯೆರ್. ಮೈಲಾರೊದ ಜೊತೆಗೆ ಖಂಡೋಬಾನ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಬೊಕ್ಕ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶೊದ ಬೇತೆ ದೇವತೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಗುರುತಿಸವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಲಣ್ಣ, ಮೈಲಾರ ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಲು ಖಾನ್ ಪಂಡ್ ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಜಾನಪದ ದೇವತೆಲೆನ ಶಕ್ತ ಆರಾಧನೆಲೆನಂಚಿನ ಬೇತೆ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲು ಖಂಡೋಬಾ ಆರಾಧನೆಡ್ ಸೇರ್ದ್, ಖಂಡೋಬಾನ ಪತ್ನಿಲು, ಮಲ್ಸಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬನಾಯಿ ಪನ್ಪಿನ ಗುರುತಿಸಾಯಿನ ದೇವತೆಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತೆರ್.&nbsp;

ಖಂಡೋಬಾ ಪಂಥದ ಬಗ್ಗೆ ಮರಾಠಿ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಉಂಡು. ಖಂಡೋಬಾಗ್ (೧೭೯೦) ಸಮರ್ಪಿತವಾದ್ ಒಂಜಿ ಸ್ತೋತ್ರೊಡು, ನರಂಜನಾಮಾಧವನ್ ಆಯನ್ "ಒರಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜೆ, ಶ್ರೀಮಂತವಾದ್ ವಸ್ತ್ರೊಡು ಬೊಕ್ಕ ರತ್ನೊಲೆಡ್ ಸೀರೆ ಪಾಡ್ದ್", ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು "ಒಂಜಿ ಪಿರಾಕ್ ದ ಎರುನು ಸವಾರಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಇರುವೆ ಕಚ್ಚಿದ ಗುಡ್ಡೆನ್ (ಖಟ್ವಾಂಗಾ) ಕೈಟ್ ಪತೊಂದು ಪೋಯಿನ ಒರಿ ತಪಸ್ವಿ ಭಿಕ್ಷು" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್ - ಶಿವನ ಪೌರಾಣಿಕ ಚಿತ್ರಣ. ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಸನ್ನಿವೇಶೊಡು (೧೮೫೫) ಒರಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮಿಷನರಿ ಬೊಕ್ಕ ಒರಿ ಕೊಂಕನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್ ಒರಿ ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಚರ್ಚೆಡ್ ಖಂಡೋಬಾನ್ ಭೂತ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಶೂದ್ರೆರ್ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬರ್ಪಿನ ಖಂಡೋಬಾ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಶುದ್ಧತೆದ ಬಗ್ಗೆ ಬೇತೆ ಒರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್ ಅಪಹಾಸ್ಯದ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಪುರೋಹಿತೆರ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಗುರುಕುಲು. ಮರಾಠಿ ಪದ "ಖೇಲ್-ಖಂಡೋಬಾ", ಉಂದೆತ ಅರ್ಥ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಡ್ "ನಾಶ" ಪನ್ಪಿನವು, ಅರೆನ ಪಂಥೊಡ್ದ್ ಒರಿ ಭಕ್ತೆ ಉಪ್ಪುನವು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು

* ಲಾರ್ಡ್ ಖಂಡೋಬಾ ಬಗ್ಗೆ ಪೂರ್ತಿ ಮಾಹಿತಿ ಉಪ್ಪುನ ವೆಬ್ಸೈಟ್ Error in webarchive template: Check | url= ಮೌಲ್ಯ. ಖಾಲಿ.
* ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ & ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಖಂಡೋಬಾ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಪರಿಶೀಲಿಸಂದಿನ ಅನುವಾದೊಲು ಇಪ್ಪುನ ಪುಟೊಕುಲು