open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಬಾಲ್‌ಕತ್ತಿ

**ಬಾಲ್‌ಕತ್ತಿ** ಪಂಡ ಬಾಳ್‍ದಲೆಕೊ ಪರ್ತೆ ಉಪ್ಪುನ ಉದ್ದದ ಕತ್ತಿ. ಇಂಚಿನ ಕತ್ತಿನ್ ಅರಸುನಕುಲು, ಮಂತ್ರಿನಕುಲು, ಸೈನಿಕೆರ್ ಗಲಸೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.

(ಬಾಲ್) ಕೋರಿದ ಕಟ್ಟಡ್ ಕೋರಿದ ಕಾರ್‌ಗ್ ಕಟ್ಟುನ ಒಂಜಿ ಸಾಧನ.

## ಗಲಸುನ
* ಲಡಾಯಿದ ಸಮಯೊಡು(ಯುದ್ಧ)
* ಅರಸುನಕುಲು, ಮಂತ್ರಿನಕುಲು, ಸೈನಿಕೆರ್ ಗಲಸೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಬೀಸತ್ತಿ

**ಬೀಸತ್ತಿ** ಉಂದು ಒಂಜಿ ನಮೂನೆದ ಎಲ್ಯ ಕತ್ತಿ. ತರಕಾರಿ ಮೂರಿಯೆರೆ ಗಳಸುನ ಸರ್ತದ ಎಲ್ಯ ಕತ್ತಿ.

## ಅರ್ಥೊ
ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ವಸ್ತುಲೆನ್ ಮೂರಿಯೆರೆ ಗಲಸುನ ಎಲ್ಯ ಕತ್ತಿನ್ ಬೀಸತ್ತಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ರೂಪೊ
ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೂಪೊಡ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಗಾದೆಲು

## ನಂಬೊಲಿಕೆ
ಈ ಕತ್ತಿಡ್ ಬಜ್ಜೆಯಿ ಪೆರೆಸೆರೆ ಗಲಸುನವು

## ಬಾಸೆ
ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬೀಸತ್ತಿ ಇತ್ತ್ಂಡ ಧೈರ್ಯೊಡು ಸಾದಿ ನಡವೊಲಿ

## ಬೀಸತ್ತಿ - ಚಿತ್ರ ದರ್ಶಿನಿ

File:Folding Knives (32862429426).jpg|thumb|Folding Knives
File:Knife with Moose Etching.jpg|thumb|Front side view of the knife with the blade facing towards the left
File:Display of knives in the Noor Mahal Bahawalpur.jpg|thumb|Display of knives in the Noor Mahal Bahawalpur
File:Wenger EvoGrip S17.JPG|thumb|A red multi-tool swiss army knife
File:Shang Bronze Scraper Knives.jpg|thumb|Shang Bronze Scraper Knives


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಸಂವತ್ಸರೊಲು

**ಸಂವತ್ಸರೊ** ಒಂಜಿ ಚಾಂದ್ರಮಾನ ವರ್ಸೊನು ಸಂವತ್ಸರೊಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಕಾಲದ ಪದ್ಧತಿಡ್ ೬೦ ಸಂವತ್ಸರೊಲೆ ಒಂಜಿ ಚಕ್ರೊ. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸಂವತ್ಸರೊಗು ಪ್ರಭವ, ವಿಭವ, ಶುಕ್ಲ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಪುದ್‌ರೆಲೆಡ್ದ್ ಗುರ್ತಿಸವೆರ್. ಸುರೂತ ಸಂವತ್ಸರೊ ಪ್ರಭವ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್‌ಡ್ದ್ ಲೆತ್ತುಂಡ ಅಕೇರಿದ ೬೦ನೇ ಸಂವತ್ಸರೊನು ಕ್ಷಯ ಅತ್ತಂಡ ಅಕ್ಷಯ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಗ್ರಹ ಒಂಜಿ ಸುತ್ತು ಬರಿಯೆರೆ ೧೨ ವರ್ಸೊ ಕಾಲೊ ಬೋಡು. ಇಂದೆನ್ "ಬ್ರಾಹಸ್ಪತ್ಯ ಯುಗ" ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂಚಿತ್ತಿ ಐನ್ ಬ್ರಾಹಸ್ಪತ್ಯ ಯುಗೊಲೆ ಒಟ್ಟು ಕಾಲೊನು ೬೦ ವರ್ಸೊಲೆ ಒಂಜಿ ಚಕ್ರೊಲೆ ಸಂವತ್ಸರಂದ್ ಲೆಕ್ಕೊಗು ದೆತೊನುವೊ.

## ವರ್ಸೊ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ
**ಸಂವತ್ಸರ** ಪಂಡ ಸಂಸ್ಕೃತಡ್ ಒಂಜಿ ವರ್ಸೊ ಆದಿತ್ತ್‌ದ್, ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಡು ಒಟ್ಟು ೬೦ ಸಂವತ್ಸರೊಲು ಉಂಡು. 
ಸಂವತ್ಸರ (संवत्सर)Samvatsara ಪನ್ಪುನವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆದ ಒಂಜಿ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದ ಆದುಂಡು. ವೇದ ಸಾಹಿತ್ಯೊಲೆಡ್ ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಋಗ್ವೇದ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಪಟ್ಯೊಲಡ್ ಒಂಜಿ ಒರ್ಸೊಗು ಸಮಗಟ್ಟ್‌ಡ್ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಒಂಜಿ ಜೋವಿಯನ್ ವರ್ಸೊನು ಭಾರತೊದ ಕೆಲೆಂಡರ್‌ಡ್ ಬೃಹಸ್ಪತಿ(ಗುರು) ಪಂಡ್‌ದ್ ವಿವರ್ತ್‌ದೆರ್. ಅವು ಒಂಜಿ ಬೊಳ್ಳಿದ ರಾಸಿಡ್ದ್ ದುಂಬುದ ಬೊಳ್ಳಿಗ್ ಪೋಯರ ದೆತೊನ ಪೊರ್ತು ಆದುಪ್ಪುಂಡು.

## ಸಂವತ್ಸರೊಲು
:01. ಪ್ರಭವ
:02. ವಿಭವ
:03. ಶುಕ್ಲ
:04. ಪ್ರಮೋದೂತ
:05. ಪ್ರಜೋತ್ಪತ್ತಿ
:06. ಆಂಗೀರಸ
:07. ಶ್ರೀಮುಖ
:08. ಭಾವ
:09. ಯುವ
:10. ಧಾತ್ರಿ
:11. ಈಶ್ವರ
:12. ಬಹುಧಾನ್ಯ
:13. ಪ್ರಮಾಥಿ
:14. ವಿಕ್ರಮ
:15. ವೃಷ/ ವಿಷು
:16. ಚಿತ್ರಭಾನು
:17. ಸ್ವಭಾನು
:18. ತಾರಣ
:19. ಪಾರ್ಥಿವ
:20. ವ್ಯಯ 
:21. ಸರ್ವಜಿತ್
:22. ಸರ್ವಧಾರಿ
:23. ವಿರೋಧಿ
:24. ವಿಕೃತ
:25. ಖರ
:26. ನಂದನ
:27. ವಿಜಯ
:28. ಜಯ
:29. ಮನ್ಮಥ
:30. ದುರ್ಮುಖಿ
:31. ಹೇವಿಳಂಬಿ
:32. ವಿಳಂಬಿ
:33. ವಿಕಾರಿ
:34. ಶಾರ್ವರಿ
:35. ಪ್ಲವ
:36. ಶುಭಕೃತ್
:37. ಶೋಭಾಕೃತ್
:38. ಕ್ರೋಧಿ
:39. ವಿಶ್ವಾವಸು
:40. ಪರಾಭವ 
:41. ಪ್ಲವಂಗ
:42. ಕೀಲಕ
:43. ಸೌಮ್ಯ
:44. ಸಾಧಾರಣ
:45. ವಿರೋಧಿಕೃತ್
:46. ಪರಿಧಾವಿ
:47. ಪ್ರಮಾದೀ
:48. ಆನಂದ
:49. ರಾಕ್ಷಸ
:50. ನಳ
:51. ಪಿಂಗಳ
:52. ಕಾಳಯುಕ್ತಿ
:53. ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಿ
:54. ರುದ್ರ / ರೌದ್ರಿ
:55. ದುರ್ಮತಿ
:56. ದುಂದುಭಿ
:57. ರುಧಿರೋದ್ಗಾರಿ
:58. ರಕ್ತಾಕ್ಷಿ
:59. ಕ್ರೋಧನ
:60. ಅಕ್ಷಯ/ಕ್ಷಯ

## ೧೮೦ ವರ್ಸೊಲೆ ಸಂವತ್ಸರ ಕ್ರಮೊ
ನಮೊ ಮಾತ ಪುಟ್ಟಿನ ವರ್ಸೊನು ಒರಾನೆ ಪನ್ಪೊ. ಭಾರತೊದ ಪಂಚಾಂಗೊ ಕ್ರಮೊಟು ಪುಟ್ಟ್‌ನ ಸಂವತ್ಸರೊ, ನಮೊನ ಪುಟ್ಟಿನ ವರ್ಸೊ ವಾ ಸಂವತ್ಸರೊಡು ಉಂಡುಂದು ತೂಯೆರೆ ಮುಲ್ಪ ತೂಲೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಂವತ್ಸರೊ
ವರ್ಗೊ:ಸಂವತ್ಸರೊಲು
ಕುರ್ವೆ

ಉಂದು ಸಾಮಾನ್‌ಲೆನ್ ದಿಂಜಾದ್ ಪತೊಂದು ಪೋಯೆರೆ ಆಪುನಂಚಿನ ಕುರ್ವೆ.

## ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
ಬೆತ್ತ ಅಂತ್ಂಡ ಕಾಡಬಲ್ಲ್‌ನ್ ಕೊನತ್‍ದ್ ತೆಲುಪುದು ಮೂರ್‌ದ್ ಬಲ್ಲ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆ ಬಲ್ಲ್‌ಡ್ ಕುರ್ವೆನ್ ಮೊಡೆಪೆರ್.

## ಗಲಸುನೆ
ಅರಿ, ಬಾರ್, ಬಜ್ಜೆಯಿ, ತಾರಾಯಿ - ಇಂಚಿತ್ತಿ ಸಾಮಾನ್‍ಲೆನ್ ದಿಂಜದ್ ದೀಯೆರೆ, ಕೊನೊಯೆರೆ ಉಂದೆನ್ ಗಲಸುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಬೆಡಿ

**ಬೆಡಿ** ಪಂಡ್ಂಡ ಕನ್ನಡೊಡು **ಬಂದೂಕು** (**ಕೋವಿ**) ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಘನ ಉತ್ಕ್ಷೇಪಕೊಲೆನ್ (ಬಹುತೇಕ ಬೆಡಿಕುಲು) ಗಾಳಿಡ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತ್‌ನ ಹೊಂದಿಸಾಯೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಉಪ್ಪುನ ವ್ಯಾಪ್ತಿದ ಆಯುಧ. 

* ಆಂಡ ಉತ್ಕ್ಷೇಪಕೊಲು ನೀರ್ (ಜಲ ಬೆಡಿಕುಲು/ಫಿರಂಗಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಉತ್ಕ್ಷೇಪಿತ ಜಲ ಆಸ್ಫೋಟಕ) ಅತ್ತ್ಂಡ ವಿದ್ಯುದಾವೇಶ ಹೊಂದ್‍ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಣೊಕುಲು (ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಬಂದೂಕು) ಲಾ ಉಪ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು. ಉತ್ಕ್ಷೇಪಕೊಲು ಮುಕ್ತವಾದ್ ರಾಯೆರೆ ಸಕ್ತಿ ಉಪ್ಪುನವು ಆದ್ ಉಪ್ಪು (ಗುಂಡುಲು ಬುಕ್ಕೊ ತೋಟೆಲು) ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಟ್ಟ್‌ನವು ಆದ್ ಉಪ್ಪು. 
* ಟೇಸರ್ ಬೆಡಿ (ಬಂದೂಕು), ಈಟಿ ಬೆಡಿಕುಲು (ಕೋವಿಗಳು) ಬುಕ್ಕೊ ಈಟಿಗಾಳ ಬೆಡಿಕುಲು (ಕೋವಿಗಳು). ಉತ್ಕ್ಷೇಪಕದ ನೋದನ ವಿಧಾನೊ ವಿನ್ಯಾಸಲೆನ ಪ್ರಕಾರ ಬದಲಾಪುಂಡು, ಆಂಡ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ತುಪಾಕಿ ಕೊಳವೆಡ್ (ಬಂದೂಕಿನ ನಳಿಗೆ) ಉಪ್ಪುನ ಅಧಿಕ ಗಾಳಿದ (ಅನಿಲ) ಒತ್ತಡ ಉಂಡು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಧಿಕ ಒತ್ತಡನ್ ನೋದಕೊಲೆನ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಮೊತ್ತುನ (ದಹನ)ತ ಮೂಲಕ (ಫಾಯರ್ ಆರ್ಮ್‌ಲು) ಅತ್ತ್ಂಡ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಕೋಚನದ ಮೂಲಕ (ಗಾಳಿಗೋವಿಲೆನ) ಸೃಷ್ಟಿ ಆಪುಂಡು. ಅಧಿಕ ಒತ್ತಡದ ಗಾಳಿನ್ (ಅನಿಲವನ್ನು) ಉತ್ಕ್ಷೇಪಕದ ಪಿರ ಬುಡೊಡಾಪುಂಡು. ಉಂದೆರ್ದ್ ಉತ್ಕ್ಷೇಪಕ ಬೇಗ ಆದ್ ನಳಿಕೆದ ಉದ್ದಗು ಪೋಪುಂಡು. ನಳಿಕೆದ ಕಡೆಟ್ಟ್ (ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ) ನೋದಕ ಅನಿಲದ ಉತ್ಕ್ಷೇಪಕದ ಮಿತ್ತ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನೆನ್ ಉಂತಾವುಂಡು(ಕಾರ್ಯಮಾಡುವುದು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ). ಅಂಡ ಅತೆಟ್ ಉತ್ಕ್ಷೇಪಕವು ಅಯಿತ್ತ ಗುರಿತ್ತಂಚಿ ದುಂಬುದ ಪ್ರಯಾಣಗು ಯಾವುನಾತ್ ಉಡಾವಣಾ ವೇಗನು ಪಡೆವೊಂದು ಪೋಪುಂಡು. 
* ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮರ, ಕರ್ಬೊಲೆನ್ ಗಲಸ್‍ದ್ ಉಂದೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಬಗೆಕುಲು
* ಏರ್ ಗನ್
* ಕೇಪುದ ಬೆಡಿ
* ತೋಟೆದ ಬೆಡಿ
* ಎ.ಕೆ.೪೭
* ಮಿಶನ್ ಗನ್

## ಗಳಸುನ
* ಕಾಡ್ ಮೃಗೊಕುಲೆನ್ ಕೆರಿಯೆರೆ
* ನಟ್ಟಿ ಮಲ್ತಿನವುಲು ಪಕ್ಕಿಲೆನ ಉಪದ್ರದಪಗ ಅಯಿನ್ ಬೆರಿಪತ್ಯೆರೆ ಅತ್ರ್ಂಡ ಕೆರಿಯೆರೆ
* ಲಡಾಯಿದ ಕಲೊಟ್ಟು
* ಪೋಲೀಸ್‍ದಕುಲ್ ಜನಕುಲೆನ ಹತೋಟಿಗ್
* ಆತ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಗ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಪಿಕ್ಕಾಸ್

**ಪಿಕ್ಕಾಸ್** ಪಂಡ್ಂಡ ಕರ್ಬೊಡು ಮಲ್ತ್ ದಿನ ಒಂಜಿ ಸಾದನೊ. ಐಕ್ ಒಂಜಿ ಮರತ್ತ ಪುಡಿ ಉಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಬಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ ಗರ್ತ್‌ದ್ ಕೊರ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಕರ್ಬೊದ ಸಾದನೊ. ಕೊಟ್ಟುಡು ಗೋರುಂಡ ಪಿಕ್ಕಾಸ್ ಗರ್ಪುನವು. ನೆಕ್ಕ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಪಿಕ್ಕಾಸಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಪಿಕ್ಕಾಸ್‍ನ್ ಕರ್ಬೊದ ಬೇಲೆದಕುಲು ಕರ್ಬೊದ ತುಂಡುಡ್ದು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪಿಕ್ಕಾಸ್‍ಡ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನಕುಲು ಉಂತುದು ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನೆಡ್ದ್ ಐಕ್ ಒಂಜಿ ಮರತ್ತ ಕಡೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇತ್ತೆ ಕರ್ಬದ ಕಡೆ ಪಾಡ್‍ದ್ ಕಂಪೆನಿರ್ದೇ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಪಿಕ್ಕಾಸ್‍ಡ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನ ವಿದೊಕ್ಕುಲು
# ಗಟ್ಟಿ ಇತ್ತ್‌ನ ಮಣ್ಣ್‌ನ್ ಗರ್ಪೆರೆ
# ಗುಂಡಿ ಮಲ್ಪೆರೆ/ತಟ್ಟ್ ಮಲ್ಪೆರೆ
# ಪಿಕ್ಕಾಸ್‍ಡ್ ನೆಲ ಪಿರೆಸುನೆ
# ಪಿಕ್ಕಾಸ್‍ಡ್ ತಾರೆದ ಕಟ್ಟೆ ಬುಡ್ಪಾವುನೆ
# ಪಿಕ್ಕಾಸ್‍ಡ್ ಮುರ ಕಲ್ಲ್ ತುಂಡು ಮಲ್ಪುನು
# ಪಿಕ್ಕಾಸ್‍ಡ್ ನೆಲ ಕೊಚ್ಚುಡು
# ಪಿಕ್ಕಾಸ್‍ಡ್ ನೆಲ ಒಕ್ಕುನೆ
# ಕಂಬೊಲೆನ ಗುರಿ ದೆಪ್ಪೆರೆ
# ದೈಕುಲೆನ ಗುರಿ ದೆಪ್ಪೆರೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಕೊಂಗೊಟ್ಟು

ಕೊಂಗುಟ್ಟು ಪಂಡ ಮಣ್ಣ್ ಗರ್ತ್‌ದ್ ಕೊರ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಕರ್ಬೊದ ಸಾದನೊ. ಕೊಟ್ಟುಡು ಕೊರುಂಡ ಕೊಂಗುಟ್ಟು ಗರ್ತ್‌ಪುನವು. ಕೊಂಗುಟ್ಟುಡು ಗಟ್ಟಿದ ಜಾಗೆನ್ ಗರ್ಪೆರೆ ಅಪುಂಡು. ಕೊಂಗುಟ್ಟುನು ಕರ್ಬೊದ ಬೇಲೆದಕುಲು ಕರ್ಬೊದ ದಪ್ಪದ ತಗಡ್‍ಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕೊಂಗುಟ್ಟುಡು ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನಕುಲು ಉಂತುದು ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನೆಡ್ದ್ ಐಕ್ ಒಂಜಿ ಮರತ್ತ ಕಡೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇತ್ತೆ ಕರ್ಬದ ಕಡೆ ಪಾಡ್‍ದ್ ಕಂಪೆನಿರ್ದೇ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಕೊಂಗುಟ್ಟುಡು ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನ ವಿದೊಕ್ಕುಲು
# ಗಟ್ಟಿ ಇತ್ತ್‌ನ ಮಣ್ಣ್‌ನ್ ಗರ್ಪೆರೆ
# ಗುಂಡಿ ಮಲ್ಪೆರೆ/ತಟ್ಟ್ ಮಲ್ಪೆರೆ
# ಕೊಂಗುಟ್ಟುಡು ನೆಲ ಪಿರೆಸುನು
# ಕೊಂಗುಟ್ಟುಡು ತಾರೆದ ಕಟ್ಟೆ ಬುಡ್ಪಾವುನು
# ಕೊಂಗುಟ್ಟುಡು ಪೊಯ್ಯ ಗೋರುನು
# ಕೊಂಗುಟ್ಟು ನೆಲ ಕೊಚ್ಚುಡು
# ಕೊಂಗುಟ್ಟುಡು ನೆಲ ಒಕ್ಕುನು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಶ್ರೀ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರೀ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇಚ್ಲಂಪಾಡಿ

## ಇತಿಹಾಸೊ
ದೇವೆರೆನ ಸ್ವಂತ ಊರು ಆಯಿನ ಕೇರಳದ ಉತ್ತರೊಡು, ಪೆರ್ಮೆದ ತೌಳವ ಅರಸುಲೆನ ಬೂಡು ಆಯಿನ, ಸತ್ಯದ ಸಿರಿಸೀಮೆ ಆಯಿನ ಕುಂಬಳೆ ಸೀಮೆದ ಇಚ್ಲಂಪಾಡಿ ಗ್ರಾಮೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಮುಂಡಪಳ್ಳ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ಐನವೇ ಆಯಿನ ವೈಭಅವದ ಪೂರ್ವೊದ ಇತಿಹಾಸನ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಲ್ ದಿಕ್ಕ್‌ಲೆಡ್ ಪಸರೊಂದು ಉಂಡು. ತುಳುಟ್ಟು **ಮುಂಡ** ಪಂಡ್ಂಡ ಕನ್ನಡೊಡು **ಹಣೆ**. ಪಳ್ಳ ಪಂಡ್ಂಡ **ಸರೋವರ** ಪನ್ಪನ ಅರ್ತೊ. ಇಚ್ಲಂಪಾಡಿ ಗ್ರಾಮೊಗು ತಿಲಕಪ್ರಾಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ, ವಿಶಾಲವಾಯಿನ ಸರೋವರ ಉಪ್ಪುನ ಮುಂಡಪಳ್ಳ ಪುಣ್ಯಭೂಮಿ ಪನ್ಪುನ ನನೊಂಜಿ ವಿಸೇಸೊ.

* ವೈವಿಧ‍್ಯಮಯವಾಯಿನ ಜಲಚರೊಜೀವಿಲೆನ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಯಿನ ಮುಂಡಪಳ್ಳದ ಪರಿಸರೊ ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡು ಋಷಿಮುನಿಲೆನ ತಪೋಭೂಮಿ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪುನ ಐತಿಹ್ಯೊಲು,ಇತಿಹಾಸಲು ತೆರಿಪಾವುಂಡು.
* ಸುಮಾರ್ ಎಣ್ಮನೂದು ವರ್ಸೊಗು ದುಂಬು ಈ ಪ್ರದೇಸೊ **ಇಚ್ಚಿಲತ್ತಾಯ** ಪನ್ಪುನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತುಳು ಬ್ರಾಣೆರೆನ ಕುಟುಂಬದಕುಲೆನವು ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಮೊಕುಲೆನ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿಲಾಯಿನ ಕಾರಿಂಜತ್ತಾಯೆರ್ ಕೈತಲ್‍ಡೇ ಉಪ್ಪುನ **ಕಾರಿಂಜ** ಪನ್ಪುನವುಲು ನೆಲೆ ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್.
* ರಡ್ಡ್ ಕುಟುಮೊದಕುಲು ಅಕುಲೆನ ಭಕ್ತಿಶ್ರದ್ಧಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ್ ಕಾರಿಂಜೊಡು ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವ - ಶಾಸ್ತಾರ ದೇವಸ್ಥಾನೊನು ಕಟ್ಟಯೆರ್.
* ಇಚ್ಚಿಲತ್ತಾಯೆರ್ ಮುಂಡಪಳ್ಳೊಡು ಶ್ರೀ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರೀ ಕ್ಷೇತ್ರೊನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಬತ್ತೆರ್.
* ಕುಂಬಳೆ ಸೀಮೆನ್ ಆ ಕಾಲೊಡು ಆಳೊಂದು ಇತ್ತ್‌ನ ಬಲ್ಲಾಳ ಅರಸುಲು ಕಂಚಿಕಟ್ಟೆಡ್ ಅರಮನೆ ಕಟ್ಟಾದ್ ಮುಂಡಪಳ್ಳದ ಶ್ರೀ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರೀ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತ್‌ನ ನಗೆಟ್ಟ್ ಚರಿತ್ರೆದ ಪುಟೊಟ್ಟು ಮಾಹಿತಿಲು ತಿಕ್ಕುಂಡು.
* ಇಚ್ಚಿಲತ್ತಾಯೆರೆಗ್ ಸಂತತಿ ಇಜ್ಜಂದೆ ಉಪ್ಪುನಗ ಬೋಳಗುತ್ತುದ ಬಂಟ ಸಮುದಾಯದಕುಲೆನ್ ಲೆಪ್ಪಾದ್ ಇಚ್ಚಂಪಾಡಿಡ್ ನೆಲೆ ಉಂತಾದ್ ಅಕುಲೆಗ್ ಅರೆನ ಸರ್ವಸ್ವೊನುಲಾ ಹಸ್ತಾಂತರ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕಾಶೀ ಯಾತ್ರೆಗ್ ಪೋಯೆರ್.
* ಸಂಪ್ರದಾಯೊಗು ಅರಸು ಮನೆತನೊದ ಪೊಸ ರಾಜೆರೆಗ್ ಇಚ್ಲಂಪಾಡಿ ಇಲ್ಲದ ಪಡಿಪ್ಪಿರೆಡ್ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡತೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅಯಿರ್ದ್ ದುಂಬು ಪಂಡ ನಾಂದಿ ಆದ್ ಕಾರಿಂಜ ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವ - ಶಾಸ್ತಾರ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಕಲಶ ಮೀಪುನವು ಪದ್ಧತಿ ಆದ್ ಇತ್ಂಡ್. ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ಇತಿಹಾಸೊನು ಚಿರಸ್ಥಾಯಿ ಆದ್ ಉರಿಪಾವುನ ಪಟ್ಟದಮಣೆ ಇನಿಕ್‍ಲಾ ಇಚ್ಚಂಪಾಡಿ ಇಲ್ಲಲ್ ಉಂಡು.
* ಪಟ್ಠಾಭಿಷೇಕ ಆಯಿನೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರಸುಲು ಕೈತಲ್ ಉಪ್ಪುನ ಮುಂಡಪಳ್ಳದ ಶ್ರೀ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರೀ ದೇವಿನ ದಿವ್ಯ ದರ್ಶನ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕೈತಲ್‍ಡ್ ಸುರುತ ದರ್ಬಾರ್ ನಡಪಾದ್ ಅರಮನೆಗ್ ಪೋಪುನವು ಪೂರ್ವ ಪದ್ಧತಿ ಆದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆಂಚಾದ್ ಮುಂಡಪಳ್ಳದ ಕೈತಲ್‍ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ದರ್ಬಾರ್ ಕಟ್ಟೆ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ಉಂಡು.
* ರಾಜೆರೆನ ಆಳ್ವಿಕೆಲ್ ಕಡೆ ಆಯಿನೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರಣಾಂತರೊಡು ಶ್ರೀ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಜೀರ್ಣಾವಸ್ಥೆಗ್ ಮುಟ್ಟ್‌ದ್ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವನೇ ಕಳೆವೊಂದ್ ಪೋಂಡ್.
* ಇತ್ತೆ ಪಿರ ಕೆ.ಕೆ ಶೆಟ್ಟಿರೆನ ಬಂಡವಾಳ, ಮುಂಜುನಾಥ ಆಳ್ವೆರೆನ ನೇತೃತ್ವೊಡು ಶ್ರೀ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರೀ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ನಿರ್ಮಾಣ ಆದ್ ಪ್ರತಿಷ್ಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಕಲಶಾಭಿಷೇಕ ನಡತ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇವಸ್ತಾನೊಲು
ಕುಂಞತ್ತಿ

**ಕುಂಞತ್ತಿ** ಪಂಡ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕತ್ತಿ. 'ಕುಂಞತ್ತಿ' ಕತ್ತಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ವಿದೊ. ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಅಪುನಲೆಕ ಉಪ್ಪುನವು. ಬಾರೆದ ಇರೆ, ಪಂತಿ ಪೆರೆಪುನ ಕತ್ತಿ.   
ಎಲ್ಯ ಮರತ್ತ ಗೆಲ್ಲ್, ಮಡಲ್, ಮಾಸ, ಕೋರಿದ ಮಾಸೊಲೆನ್ ಈ ಕತ್ತಿಡ್ ತುಂಡು ಮಲ್ಪೆರೆ ಉಂದೆನ್ ಗಲಸುವೆರ್.

## ಕತ್ತಿದ ಸುರ್ಪೊ
ಉಂದು ಬಗ್ಗ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ಕತ್ತಿ. ಕತ್ತಿದ ಅರು ಒಂಜೆ ಪುಡೆಟ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬಾಕಿ ಕತ್ತಿಲೆದ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎಲ್ಯ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕತ್ತಿತ ಕಡೆಲಾ ಎಲ್ಯ ಉಪ್ಪುಂಡು.  
ಕುಂಞತ್ತಿ ಒಂಜಿಡ್ಡ್ ಒಂಜೇ ಕಾಲ್ ಫೀಟ್ ದಾತ್ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಕತ್ತಿ ಒಂತೆ ಹಗುರ ಬುಕ್ಕೊ ಎಲ್ಯ ತೆಲುಪ್ಪು ಉಪ್ಪುಂಡು. 
ಇಲ್ಲ್‌ಲೆಡ್ ಕೋರಿ ಮಾಸ ಅಜಪುನಗ ರಡ್ಡ್ ಫೀಟ್‍ದ ಇಜಿನ್‌ದ ಮರತ್ತ ಒಂಜಿ ಮರತ್ತ ತುಂಡುನು ದೀವೊಂಡು ನೆಟ್ಟ್ ಮಾಸ ಕಡ್ಪುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಚೆಮ್ಮಟ್ಟಿ

ಚೆಮ್ಮಟ್ಟಿ ಪಂಡ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಸುತ್ಯೆ. **ಚೆಮ್ಮಟ್ಟಿ** ಲೆಡ್ ಕಿಲೊತ್ತ ಲೆಕ್ಕ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಲ್, ಅರ್ಧ, ಮುಕ್ಕಾಲ್, ಒಂಜಿ ಇಂಚ ಉಪ್ಪುಂಡು.
ಮಲ್ಲ ಚೆಮ್ಮಟ್ಟಿಲ್ ಕರ್ಬೊದ ಬೇಲೆದಕುಲೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮರ ಕಡ್ಪುನಕ್‍ಲೆಗ್, ಕಲ್ಲ್ ಪುಡಪ್ಪುನಕ್‍ಲೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಅಪುಂಡು.
ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಅಪುನಲೆಕ ಉಪ್ಪುನವು ಸುತ್ಯೆ. ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ವಜಿನೊದ ಬೇಲೆಗ್‍ ಚೆಮ್ಮಟ್ಟಿ.

## ಚೆಮ್ಮಟ್ಟಿದ ರೂಪೊ
ಚೆಮ್ಮಟ್ಟಿದ ನಡುಟ್ಬು ಒಂಜಿ ಒಟ್ಟೆ ಉಪ್ಪುಂಡು ಆ ಒಟ್ಟೆಗ್ ಒಂಜಿ ಪುಡಿನ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಕೈಟ್ ಪತೊಂದು ಗಲಸೆರೆ ಅಪುನಂಚ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಚೆಮ್ಮಟ್ಟಿದ ರಡ್ಡ್ ಪುಡೆಲಾ ಬೊಟ್ಯೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಅಪುಂಡು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎಲ್ಯ ಉಪ್ಪುನ ಸುತ್ಯೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಪುಡೆ ಬೊಟ್ಟುನಂಚ ಇತ್ತ್ಂಡ ನನೊಂಜಿ ಪುಡೆಟ್ಟ್ ಆಣಿ ದೆಪ್ಪುನ ಕೊಕ್ಕೆದಲೆಕೊ ಉಪ್ಪುಂಡು.  
ಚೆಮ್ಮಟ್ಟಿ ಅರ್ದೊರ್ದು ಒಂಜಿ ಫೀಟ್ ದಾತ್ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುಂಡು. ದಿನ್ನೊಗು ತಕ್ಕ ಒಟ್ಟೆ ಅಯಿಕ್ಕ್ ಪುಡಿ ಪಾಡ್‍ದ್ ಗಲಸೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಅಪಿಲೆಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. 
ಇಲ್ಲ್‌ಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುತ್ಯೆಲ್ ಉಪ್ಪುಂಡು ಚೆಮ್ಮಟ್ಟಿ ಅಂಚಿನ ಮಲ್ಲ ಬೇಲೆದಕ್‍ಲೆಗ್ ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗಗ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಬಂದಾರು

**ಬಂದಾರು** ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲೂಕುದ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಗ್ರಾಮೊ. ಗ್ರಾಮೊಡೂ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಉಂಡು. ಉಂದು ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆತ ಬರಿಟ್ ಉಂಡು.

## ಭೌಗೋಳಿಕವಾದ್
ಇಡಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಜಾಗ್ ೨೦೪೪.೬೫ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಆದ್ ಉಂಡು. ಬಂದಾರ್‌ಡ್ ೪೦೨೨ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇತ್ತ್‌ದ್‌, ಈ ಹಳ್ಳಿಡ್ ಸುಮಾರು ೮೦೨ ಇಲ್ಲ್ ಉಂಡು. ಬಂದಾರ್ ಪೇಂಟೆಡ್‌ದ್ ಸುಮಾರು ೨೬ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದ್ ಉಂಡು.

## ಶಾಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಲೇಜುಲು
ನಾಲ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಉಂಡು.

* **ಸರಕಾರಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಿದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಬಂದಾರು**
ಉಂದು ೧೯೫೪ಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದೆನ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ ನಡಪಾವೊಂದುಂಡು. ಉಂದು ಬಂದಾರುಡು ಉಂಡು. ಉಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ಡ್ ಉಂಡು. ಶಾಲೆಡ್ 1 ರ್ದ್ 8 ತರಗತಿದಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್.

* ಸರಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಪೆರ್ಲಬೈಪಾಡಿ
* ಸರಕಾರಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಿದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಮೈರೊಳಡ್ಕ
* ಸರಕಾರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಪೆರ್ಲಬೈಪಾಡಿ
* ಸರಕಾರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಕುಂಟಾಲಪಾಲ್ಕೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ತಳೆ

ತಲೆ ಪಂಡ ತಾರೆ, ಕಂಗ್, ತಾರಿ ಅತ್ತಂಡ ಸರ್ತೊ ಇಪ್ಪುನ ಕಾರ್‌ತ ಎಡೆಕ್ಕು ತಿಕ್ಕುನತ್ ಅಗೆಲ್ ಇಪ್ಪಿ ಮರಕುಲೆನ್ ಬರ್ತಿಯರ ಬೋಡತ್ ಇಪ್ಪುನ ಬಲ್ಲ್‌ಡ್ ಮಲ್ಪನ ಸೊತ್ತು.

## ರುಪೊ
ತಲೆನ್ ಚೆಪ್ಪುತ ಬಲ್ಲ್, ನೈಲಾನ್ ಬಲ್ಲ್‌ಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಸುಮಾರ್ ರಡ್ಡರೆ ಪೀಟ್ ಉದ್ದ ಇಪ್ಪುನ ಬಲ್ಲ್‌ನ್ ರಡ್ಡ್ ಪುಡೆ ಸೇರತ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಅಪಗ ಅವು ಕಾಜಿತಲೆಕೊ ಉರುಂಡು ಬರುಪುಂಡು. ಅಯಿನ ನಡುಟ್ಟೆ ಕಾರ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಮರಕ್ಕ್ ಒತ್ತುದ್ ಉಂತುದ್ ಮರಕ್ಕ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋಯೆರ ಅಪುಂಡು.

## ಬಗೆಕುಲು
* ಕಾರತಲೆ 
* ಕೈತಲೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಸುತ್ಯೆ

**ಸುತ್ಯೆ** (ಸುತ್ತೆ ಪಂದ್‌ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್) ಪಂಡ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಕರ್ಬದ ಆಣಿ ಬೊಟ್ಯೆರೆ ಗಲಸುನ ಕರ್ಬದ ಸಾದನೊ. ಸುತ್ಯೆಲೆಡ್ ಕಿಲೊತ್ತ ಲೆಕ್ಕ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಐವ ಗ್ರಾಮ್, ನೂದು ಗ್ರಾಮ್, ಕಾಲ್, ಅರ್ಧಕಿಲೊ ಇಂಚ ಉಪ್ಪುಂಡು.
ಸುತ್ಯೆ ಕರ್ಬೊದ ಬೇಲೆದಕುಲೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮರತ್ತ ಬೇಲೆದಕುಲೆಡ ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕಡ್ಪುನಕ್‍ಲೆಗ್, ಕಲ್ಲ್ ಪುಡಪ್ಪುನಕ್‍ಲೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಅಪುಂಡು. ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಅಪುನಲೆಕ ಉಪ್ಪುನವು ಸುತ್ಯೆ. ಆಂಡ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ವಜಿನೊದ ಬೇಲೆಗ್‍ ಚೆಮ್ಮಟ್ಟಿನ್ ಗಲಸುವೆರ್.

## ಸುತ್ಯೆದ  ರೂಪೊ

ಸುತ್ಯೆದ ನಡುಟ್ಬು ಒಟ್ಟೆ ಉಪ್ಪುಂಡು ಆ ಒಟ್ಟೆಗ್ ಒಂಜಿ ಪುಡಿನ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಕೈಟ್ ಪತೊಂದು ಗಲಸೆರೆ ಅಪುನಂಚ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಸುತ್ಯೆದ ರಡ್ಡ್ ಪುಡೆಲಾ ಬೊಟ್ಯೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಅಪುಂಡು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೆಲವು ಸುತ್ಯೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಪುಡೆ ಬೊಟ್ಟುನಂಚ ಇತ್ತ್ಂಡ ನನೊಂಜಿ ಪುಡೆಟ್ಟ್ ಆಣಿ ದೆಪ್ಪುನ ಕೊಕ್ಕೆದಲೆಕೊ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇಲ್ಲ್‌ಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುತ್ಯೆಲ್ ಉಪ್ಪುಂಡು ಚೆಮ್ಮಟ್ಟಿ ಅಂಚಿನ ಮಲ್ಲ ಬೇಲೆದಕ್‍ಲೆಗ್ ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗಗ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಬಗೆಕುಲು
* ಜೊಟ್ಟುಸುತ್ಯೆ 
* ಅಡ್ಡಬಾಯಿ ಸುತ್ಯೆ 
* ಕೊಂಬುಸುತ್ಯೆ 
* ಒಡ್ಡುಸುತ್ಯೆ 
* ಚುಟ್ಟುಸುತ್ಯೆ

## ಸುತ್ಯೆ ಗಲಸುನಕುಲು
* ಆಚಾರಿನಕುಲು
* ವಯರಿಂಗ್‍ದಕುಲು
* ಮರತ್ತ ಬೇಲೆದಕುಲು
* ಕರ್ಬದ ಬೇದಕುಲು
* ಕೆಲವು ಇಲ್ಲ್‌ಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು

## ಬಾಸೆ
ಸುತ್ಯೆದ ಪೆಟ್ಟ್‌ಡೆ ಆಣಿ ಪೊಗ್ಗುನೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊ

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ಬಾಳಪ್ಪ

ಡಾ| **ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ಬಾಳಪ್ಪ** ಒರಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪೊಂರ್ಬಾಟಗಾರೆರ್. ಸಮಾಜ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ. ಗಾಂಧಿವಾದಿ.

## ಪುಟ್ಟು
೧೯೨೧ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಡ್. ಕುಂಬಾರ/ಕುಲಾಲ/ಮೂಲ್ಯ ಜಾತಿದಾರ್. ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕುದ ಕುರ್ನಾಡು ಗ್ರಾಮದ ದೇವಷ್ಯ. ಬುಕ್ಕೊ ಸಜಿಪ ಮುನ್ನೂರು ಗ್ರಾಮದ ಮಾರ್ನಬೈಲ್‌ಡ್ ಇಲ್ಲ್.

## ಮರಣ
ಸಜಿಪ ಮುನ್ನೂರು ಗ್ರಾಮದ ಮಾರ್ನಬೈಲ್‌ಡ್, ಬಂಟ್ವಾಳೊಡು ಮೇ ೧೫ ಕ್ಕ್ ೨೦೧೪ ಟ್ಟ್ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥರಾಯೆರ್. ೯೩ ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದಾರದಿತ್ತೆರ್.

## ಶಿಕ್ಷಣ
ಕರ ಮಲ್ಪುನ ಜಾತಿದಾರ್ ಆಯಿನೆಕ್ಕ್ ೬ ತಿಂಗೊಲ್ ಮಾತ್ರ ಕಲ್ಪೆರೆ ಅವಕಾಶ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಸಹಾಯೆಕೆರಾದ್ ಇತ್ತಿನೆಟ್ಟ್ ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆ ತೆರಿದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಒಂಜರೆ ವರ್ಷ ಜೈಲ್‌ವಾಸಿ ಆದುಪ್ಪುನಾಗ ದುಂಬುದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಪಿ. ವಿ. ನರಸಿಂಹ ರಾವ್ ಮೊಕ್‌ಲ್‌ನೊಟ್ಟ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಹಿಂದಿ ಕಲ್ತೆರ್. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಮಸ್ತ್ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನೆಟ್ಟ್ ಹೊಮಿಯೋಪತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಆಯುರ್ವೇದ ಕಲ್ತೆರ್ ಅಂಚ ಆರೆನ್ ಡಾಕ್ಟರ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.

## ಜೀವನ
ದುಂಬುದ ರಕ್ಷಣಾ ಮಂತ್ರಿಯಾದಿತ್ತಿನ ಜೊರ್ಜ್ ಫ಼ೆರ್ನಾಂಡಿಸ್‌ಗ್ ಗುರು ಆದಿತ್ತೆರ್. ಮದಿಮೆ ಆತಿಜೆರ್. ೧೯೪೨ಟ್ಟ್ ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಚಳುವಳಿಡ್ ಭಾಗವಹಿಸಿದೆರ್. ಬಾವುಟಗುಡ್ಡೆದ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಲೊದ ಸಂಕೀರ್ಣೊದಲ್ಪ ಕಚ್ಚಾ ಬಾಂಬ್ ದೀದ್ ಅವೆನ್ ಪೊತ್ತಾಯೆರ್. ಅಂಚ ವೆಲ್ಲೂರುದ ಜೈಲ್‌ಡ್ ಒಂಜರೆ ವರ್ಷ ಸಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿತ್‌ದೆರ್. ೧೯೪೪ ಟ್ಟ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆದಿತ್ತೆರ್.

## ಉದ್ಯೋಗ
ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಸಹಾಯೆಕೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅರೆನ ಕೆಲಸ ತೂದ್ ಸಾನಿಟೆಶ್ನ್ ವಿಭಾಗೊಡ್ ಉದ್ಯೋಗ ಕೊರ್ಪಾಯೆರ್. ಜೈಲ್‌ಡ್ದ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವತಂತ್ರ ತಿಕ್ಕುನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಏಕೀಕರಣ ಚಳುವಳಿದಪಗ ಮುದ್ರಾಡಿ ಶಾಲೆ, ಕಾರ್ಕಳಡ್ ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆದ ಮಾಸ್ಟ್ರಾದಿತ್ತೆರ್.

## ಭಾಷಾಜ್ಞಾನ
ತುಳು, ಕೊಂಕಣಿ, ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಂದಿ.

## ಸಾಮಾಜೊಗಾದ್ ಬೇಲೆ
* ೧೯೮೦ ಡ್ ಬಂಟ್ವಾಳ ಸಮಾಜ ಸೇವಾ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಸ್ಥಾಪಕೆರಾದ್ ಸಹಕಾರಿ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಬಿ. ಹೂವಯ್ಯ ಮೂಲ್ಯ ಮೆರೊನೊಟ್ಟು ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ೨೫ ವರ್ಷ ಗುರ್ಕಾರೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಡ್‌ದ್ ಜನಕುಲೆಗ್ ಆಥಿಕ ಸಹಾಯ ಆಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಪೊನೆಯೆರ್.

## ಸ್ವತಂತ್ರ ಬುಕ್ಕೊದ ಪೊಂರ್ಬಾಟ
### ಸಂಘುಟನೆಲು
* ಹೋಟೆಲ್ ಮಾಣಿಲು, ಶಾಲೆದ ಬೇಲೆದಕುಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾದ್ ಬೆನ್ನಿ ಬೆನ್ಪುನಕ್‌ಲೆಗ್ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಾದೆರ್.
* ರೈತೆರೆಗ್‌ಲಾ ಗೇಣಿದಕ್‌ಲೆಗ್‌ಲಾ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಾಯೆರೆ ರೈತ ಸಂಘಟನೆ ಕಟ್ಟಿಯೆರ್.
* ೧೯೪೭ ಟ್ಟ್ ಭೂ ಸುಧರಣೆ ಕಾನೂನು (Land Reforms Act) ಅರ್ಥವತ್ತಾದ್ ಜಾರಿಗೆ ಬರ್ಪುನೆಕ್ಕ್ ಬೆನ್ನಿ ಬೆಂತೆರ್.

## ಸದಸ್ಯತ್ವ
* ೮ ವರ್ಷ ೧೯೭೫-೭೭, ೧೯೮೦-೮೩, ೧೯೮೫-೮೮ ಮುಟ್ಟ ಭೂನ್ಯಾಯ ಮಂಡಳಿದ ಸದಸ್ಯೆರಾದಿತ್ತೆರ್. 
* ಬಂಟ್ವಾಳದ ಭೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ನಿರ್ದೇಶಕೆರಾದಿತ್ತೆರ್.
* ಕರ್ನಾಟಕದ ರಡ್ಡನೇ ಹಿಂದುಳಿದ ಕೂಡುಕಟ್ಟ್‌ದ ಆಯೋಗದ ಮಾನಾದಿಗೆದ ಸದಸ್ಯೆರಾದಿತ್ತೆರ್.

## ಪತ್ರಿಕಾ ವಲಯದ ಆಸಕ್ತಿ
* ೧೯೫೨ ಟ್ಟ್ ಮಿತ್ರ ಪನ್ಪಿ ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.
* ೧೯೭೦ ಟ್ಟ್ ತುಳುಸಿರಿ ಪನ್ಪಿ ತುಳುಬಾಸೆದ ಸುರುತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪತ್ರಿಕಾ ಲೋಕೊಗ್ ಸೇವೆ ಕೊರ್ತೆರ್.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿ
೫೦ ನೇ ವರ್ಷದ ಸ್ವತಂತ್ರೋತ್ಸವದಪಗ **ಸ್ವರ್ಣ ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯ** ಪ್ರಶಸ್ತಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
{reflist}

ವರ್ಗೊ:ಸ್ವಾತಂತ್ತ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆ
ಮಚ್ಚೇಂದ್ರನಾಥ್ ಪಾಂಡೇಶ್ವರ್

**ಮಚ್ಚೇಂದ್ರನಾಥ್ ಪಾಂಡೇಶ್ವರ್** ತುಳು ನಾಟಕ ರಂಗೊಡು ಸೇವೆ ಮಲ್ತ್‌ನಾರ್. ನಾಟಕ ಬರೆತೆರ್, ತುಳು ಸಿನೆಮಾಡ್ ಅಭಿನಯ ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಲ್ದೆರ್.

## ಪುಟ್ಟು ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಲ್ಯ
ಜೂನ್ ೨೯, ೧೯೩೫. ಅಮ್ಮೆರ್ ಕುಡ್ಲ ಪಾಂಡೇಶ್ವರದ ದಿ. ಸುಬ್ಬಪ್ಪ  ಬುಕ್ಕೊ ಅಪ್ಪೆ ದಿ. ಲಲಿತಾ.

## ಮರಣ
ಎಪ್ರಿಲ್ ೫, ೨೦೧೩ ಎಕ್ಕೂರ್‌ಡ್. ೭೮ ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದಾರದಿತ್ತೆರ್.

## ಶಿಕ್ಷಣ
ರೊಸಾರಿಯೋ ಹೈಸ್ಕೂಲು.

## ಉದ್ಯೋಗ
ವಾಲ್ಕಾಟ್ ಬ್ರದರ್ಸ್, ಕನ್ಸೋಲಿಡೇಟೆಡ್ ಕಾಫೀ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರ್ದ ಚಾಮುಂಡಿ ಕ್ಯೂರಿಂಗ್ ವರ್ಕ್ಸ್‌ಡ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ನಿವೃತ್ತರಾದಿತ್ತೆರ್.

## ನಾಟಕೊಲು
### ಕನ್ನಡ ನಾಟಕ
* ೧೯೪೮ಡ್ **ನಾ ಸಾಯಲಾರೆ** ಪಾಂಡೇಶ್ವರ ಶಾಲೆಡ್ ಗೊಬ್ಬಿಯೆರ್
* ದೆವದಾಸ್
* ಮಾತೃಭೂಮಿಗಾಗಿ ಮದಿವೆ
* ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್
* ಯಮಲೊಕದಲ್ಲಿ ಮಿಸ್ ಮೂನ್‌ಲೈಟ್
### ತುಳು ರಂಗಭೂಮಿದ ನಾಟಕ
೧೬೦ ನಾಟಕೊಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್.
* ೧೯೪೯ಡ್ **ಮೋಕೆದ ಮಗಲೆಗ್ ಕುಸೇಲ್ದ ಕಂಡನಿ** ಹೆಚ್ಚ ಪುಗರ್ತೆ ಪೊಯಿನ ತುಳು ನಾಟಕ
* ಪೊರ್ತು ಕಂತ್ಂಡ್ ಸಿನೆಮಾಲಾ ಆತುಂಡು
* ನೆತ್ತೆರಾ ನೀರಾ
* ತೆಲ್ಪೆರೆ ಕಲ್ಪಿ
* ಅಜ್ಜಿನ ಗೌಜಿ
* ಮಂಡೆ ಅರ್ವತ್ತನ ಮುಂಡಾಸ್ ತಮ್ಮಲೆನ
* ಬೊಂಬಾಯಿದ ಪೊದು
* ಸತ್ಯ ಸಯ್ಯ್ಂದ್
* ಬದುಕೊಂಜಿ ಕನ
* ಬೊಲ್ಪುಗೆ ಬಲೆ
* **ಕೌನ್ಸ್‌ಲರ್ ಕೊಗ್ಗಣ್ಣೆ** ಪುದರ್ ಪೊಯಿನ ನಾಟಕ 
### ಆಕಾಶವಾಣಿಡ್ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿನ ನಾಟಕ
* ನಾಟಕದುಲಾಯಿ ನಾಟಕ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಸುರುವಾನಗದ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿ
### ಸಿನೆಮಾದ ಚಿತಕತೆಲು
ಸಿನೆಮಾಗ್ ಚಿತಕತೆ, ಸಂಭಾಷಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪದೊಕ್ಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್.
* ದಾರೆದ ಸೀರೆ
* ಪೆಟ್ಟಾಯಿ ಪಿಲಿ
* ತುಡಾರ್
* ಬದ್ಕೆರೆ ಬುಡ್ಲೆ
* ಭಾಗ್ಯವಂತೆದಿ
* ಬಂಗಾರ್‌ದ ಕುರಲ್

## ಸದಸ್ಯತ್ವ
* ೨೦೦೫-೨೦೦೮ ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿದ ಸದಸ್ಯೆ.
* ೨೦೦೩ಡ್ದ್ ತುಳು ನಾಟಕ ಕಲಾವಿದೆರೆ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸ್ಥಾಪಕ ಗುರಿಕಾರೆ ಆದ್ ೮ ವರ್ಷ ಬೇಲೆ ಬೆನ್ತೆರ್.

## ಪತ್ರಿಕಾ ವಲಯದ ಆಸಕ್ತಿ
* ೧೯೫೨ ಟ್ಟ್ ಮಿತ್ರ ಪನ್ಪಿ ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.
* ೧೯೭೦ ಟ್ಟ್ ತುಳುಸಿರಿ ಪನ್ಪಿ ತುಳುಬಾಸೆದ ಸುರುತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪತ್ರಿಕಾ ಲೋಕೊಗ್ ಸೇವೆ ಕೊರ್ತೆರ್.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿ
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
{reflist}
ಪನಿಯಾರ

**ಪನಿಯಾರ** ಅತ್ತಂಡ ಪಸರ್ನೆ ಪಂಡ ತುಳುನಾಡ್ ಡ್ ದೈವ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಕ್ರಮೊ. ಉಂದು ಇಲ್ಲದ ದೈವ ಅತ್ತಂದೆ ಗ್ರಾಮೊದ ದೈವೊಗುಲಾ ನಡಪುಂಡು.

## ಕ್ರಮೊ

## ಬಗೆಕುಲು
* ದೈವದ ಆವೇಶ ಇಜ್ಜಂದೆ
* ದೈವದ ದರ್ಶನಾವೇಶ ಇತ್ತ್ ದ್.

ದರ್ಶನಾವೇಶ ಇತ್ತ್ ನವುಲು ಹೋಮ ಮಲ್ಪೊಡೆ. ಕೆಲವೆರ್ ಆವೇಶ ಇಜ್ಜಂಡಲಾ ಹೋಮ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು
* ತಾರಾಯಿ
* ಬೊಳಂತೆ ಅರಿ
* ಬೊಂಡ
* ಬಚ್ಚಿರೆ
* ಬಜ್ಜೆಯಿ
* ಬಾರೆದ ಇರೆ
* ಮಣೆ
* ಎಣ್ಣೆ
* ಬತ್ತಿ
* ಊದುಬತ್ತಿ
* ಲತ್ತ್ ಪಿಂಗಾರ
* ಕೇಪುಳ ಪೂ
* ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಅಬ್ಬಮಲ್ಲಿಗೆ
* ಕೊಡಪಾನ
* ಚೊಂಬು
* ಕತ್ತಿ
* ಪಂಚಕಜ್ಜಾಯದ ಸಾಮಾನ್
* ಹೋಮಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಪೆಲತ ಕನಕ್
* ಧೂಪದ ಓಡು
* ಕಾಲ್ದೀಪೊಳು
* ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿ, ಚಲ್ಲನ ಗೆಜ್ಜೆ ಪೂರ ಆವೇಶ ಇತ್ತ್ಂಡ ದೈವೊಲೆಗ್ ಸರಿಯಾದ್
* ಲೋಬಾನ

## ತಯಾರಿ

## ಪನಿಯಾರ ವಿಸೇಸೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
* ನುಡಿಕಟ್ಟ್ ಬನ್ನಂಜೆ ಬಾಬು ಅಮೀನ್

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ವರ್ಗೊ:ಭೂತಾರಾಧನೆ
ಪೆಲಕಾಯಿದ ಹಪ್ಪಳ

thumb|ಕಾಯ್ದಿನ ಪೆಲಕಾಯಿದ ಹಪ್ಪಳ

ಪೆಲಕಾಯಿದ ಪಚ್ಚಿಲ್‍ಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಹಪ್ಪಲೊಗು ಪೆಲಕಾಯಿದ ಹಪ್ಪಳ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆಕ್ ಸಾಧಾರಣ ಬುಳೆದಿನ ಪೆಲಕಾಯಿ ಬೋಡಾಪುಂಡು. ಅರೆಗಾಲೊದ ದೊಂಬುಗು ಪೆಲಕಾಯಿದ ಹಪ್ಪಳ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಮರಿಯಾಲೊಡ್ ಬರ್ಸ ಬನ್ನಗ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಕಾಯ್ತ್‌ದ್/ಸೂಟು ಪಾಡ್‌ದ್ ತಿನೆರೆಗ್ ಬಾರಿ ಎಡ್ದೆ ಆಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊಲಾ ರುಚಿ ಆವೊಡುದಾಂಡ ತಾರಾಯಿದ ತುಂಡು/ಪೂಲುನು ಅಪ್ಪಲದೊಟ್ಟುಗು ಗಲಸೊನೊಲಿ.

## ಬೋಡಾಪುನ ವಸ್ತುಲು
* ಪೆಲಕಾಯಿದ ಪಚ್ಚಿಲ್
* ಮುಂಚಿ
* ಉಪ್ಪು ರುಚಿಕ್
* ಜೀರಿಗೆ
* ಎಣ್ಮೆ

## ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನೊ
ಸುರುಕಾದ್ ಪೆಲಕಾಯಿದ ಪಚ್ಚಿಲೆನ್ ರೆಚ್ಚೆಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬೇಯ್ಪಾವೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿನ್ ೨-೪ ಮುಂಚಿ, ಜೀರಿಗೆ, ಎಣ್ಮೆ ಬುಕ್ಕೊ ಉಪ್ಪುಲಾ ಪಾಡ್ದ್ ಕಡೆವೊಡು. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಕಡೆಪುನ ಬದಲ್ ಉಜ್ಜೇರ್ ಡ್ ಎಡ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಕಡೆದ್ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಉಂಡೆ ಪಲ್ಪೊಡು. ಉಂಡೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಒಂತೆ ಎಣ್ಣೆದ ಪಸೆ ಪಾಡೊಡು. ಈ ಉಂಡೆನ್ ಹಪ್ಪಳೊದ ಲೆಕ್ಕೊ ಒತ್ತೊದ್ ಪಜೆ ಇಜ್ಜಂಡ ಮುಡೆದಿನ ಮಡಲ್‍ಡ್ ದೊಂಬುಗು ನುಂಗೆರೆ ಪಾಡೊಡು. ಸುರುತ ದಿನ ದೊಂಬುಡು ನುಂಗಿನ ಹಪ್ಪಳೊನು ತಿರ್ಗಾದ್ ಪಾಡ್ದ್ ನುಂಗಾವೊಡು. ತಯಾರಾಯಿನ ಹಪ್ಪಳೊನು ರಡ್ದೆಡ್ದ್ ನಾಲ್ ದಿನ ದೊಂಬುಡು ಪಾಡ್ದ್ ನುಂಗಾವೊಡು. ಇಂಚ ತಯಾರಾಯಿನ ಹಪ್ಪಳೊನು ನೀರ್‌ದ ಪಸೆ ದಾಂತಿನ ಚೀಲೊಡು ಪಾಡ್ದ್ ದೀವೊಡ್.

## ಚಿತ್ರೊಲು

Jack Fruit.jpg|ಪೆಲಕಾಯಿದ ಪಚ್ಚಿಲ್
Happala Mane.jpg|ಹಪ್ಪಳೊದ ಮಣೆ
Happala.jpg|ಪೆಲಕಾಯಿದ ಪಜಿ ಹಪ್ಪಳೊ
Raw Jack Fruit Papad.jpg|ಜಾಲ್‌ಡ್ ನುಂಗಾರೆ ದೀತಿನ ಹಪ್ಪಳೊ


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಅಡ್ಯೆ
ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ಕೆರೆಂಗ್‌ದ ಹಪ್ಪಳ

ಕೆರೆಂಗ್‌ಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಹಪ್ಪಳೊಗು ಕೆರೆಂಗ್‌ದ ಹಪ್ಪಳ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆಕ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕೆರೆಂಗ್ ಬೋಡಾಪುಂಡು. ಅರೆಗಾಲೊದ ದೊಂಬುಗು ಕೆರೆಂಗ್‌ದ ಹಪ್ಪಳ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಮರಿಯಾಲೊಡ್ ಬರ್ಸ ಬನ್ನಗ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಕಾಯ್ತ್‌ದ್ ತಿನೆರೆಗ್ ಬಾರಿ ಎಡ್ದೆ ಆಪುಂಡು.

## ಬೋಡಾಪುನ ವಸ್ತುಲು
* ಕೆರೆಂಗ್‍ದ ಕಂಡೆಲು
* ಮುಂಚಿ 
* ಉಪ್ಪು ರುಚಿಕ್
* ಜೀರಿಗೆ/ಎಣ್ಮೆ

## ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನೊ
ಸುರುಕಾದ್ ಕೆರೆಂಗ್‌ದ ಕಂಡೆನ್ ಸರಿ ದೆಕ್ಕ್‌ದ್ ಬೇಯ್ಪಾವೊಡು. ಬೇಯ್ದಿನ ಕೆರೆಂಗ್‌ನ್ ೨-೪ ಮುಂಚಿಲಾ, ಉಪ್ಪುಲಾ ಪಾಡ್ದ್ ಕಡೆವೊಡು. ಕಡೆದ್ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಉಂಡೆ ಮಲ್ಪೊಡು. ಉಂಡೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಒಂತೆ ಎಣ್ಣೆದ ಪಸೆ ಪಾಡೊಡು. ಅಪಗನೇ ಜೀರಿಗೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಎಣ್ಮೆನ್ ಪಾಡೊಡು. ಈ ಉಂಡೆನ್ ಹಪ್ಪಳೊದ ಮಣೆಟ್ ದೀದ್ ಒತ್ತ್‌ದ್ ಪಜೆ ಇಜ್ಜಂಡ ಮುಡೆದಿನ ಮಡಲ್ಡ್ ದೊಂಬುಗು ನುಂಗೆರೆ ಪಾಡೊಡು. ಸುರುತ ದಿನ ದೊಂಬುಡು ನುಂಗಿನ ಹಪ್ಪಳೊನು ತಿರಗಾದ್ ಪಾಡ್ದ್ ನುಂಗಾವೊಡು. ತಯಾರಾಯಿನ ಹಪ್ಪಳೊನು ನಾಲ್ ಇಜ್ಜಂಡ ಐನ್ ದಿನ  ದೊಂಬುಡು ಪಾಡ್ದ್ ನುಂಗಾವೊಡು. ಇಂಚ ತಯಾರಾಯಿನ ಹಪ್ಪಳೊನು ನೀರ್‌ದ ಪಸೆ ದಾಂತಿನ ಚೀಲೊಡು ಪಾಡ್ದ್ ದೀವೊಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಅಡ್ಯೆ
ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ಸಾಂತನಿ

**ಸಾಂತನಿ** ಪಂಡ ಪೆಲಕಾಯಿದ ಪೆಲತರಿನ್ ಬೆಯಿಪಾದ್ ಉನ್ಗದ್ ದೀಪುನವು. ಉಂದೆನ್ ಕೆಲವೆರ್ ಸುಂಟಾಯಿಂದ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಪಿರಾಕ್ ದ ಕಾಲೊಡು ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯೆರ್ ಮರಿಯಾಲೊಡು ತಿಂದೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.

## ಸಾಂತನಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾಯಿ ಸಾಮಾನುಲು
# ಪೆಲತ್ತರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಉಪ್ಪು

## ಸಾಂತನಿ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
ಪೆಲತ್ತರಿನ್ ಉಪ್ಪು ಪಾಡ್ದ್ ಬೆಯಿಪಾವೊಡು.  ಬುಕ್ಕೊ ನಾಲೆಡ್ದ್ ಐನ್ ದಿನ ದೊಂಬುಡು ಉನ್ಗೆರೆ ಪಾಡುನೆ. ಉನ್ಗದ್ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ನೀರ್ ದ ಪಸೆದಾಂತಿನ ಡಬ್ಬಡ್ ಪಾಡ್ ದ್ ದೀವೊಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಅಡ್ಯೆಲು
ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ಕಯಿಲ್

**ಕಯಿಲ್** ಪಂಡ ತಾರಾಯಿತ ತಿಪ್ಪಿನ್ ಪೋರ್ಲುಡೆ ಪೆರೆಸ್‍ದ್ ಬೆದ್‍ರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಂಗ್‍ದ ತಲಕೆನ್ ಪೆರೆಸ್‍ದ್ ಕೈ ಪಾಡ್ಂಡ ನೆನ್ನ್ ಕಯಿಲ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಇಂಚಿನನೇ ಕಯಿಲ್‌ನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ತ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಕಯಿಲು ಲೆಡ್ ಸುಮಾರ್ ಬಗೆತ ಕಯಿಲುಗುಳು ಇತ್ತ್‌ನ್ಡ್.

## ಬಗೆಕುಲು
* ಎಲ್ಯ ತಿಪ್ಪಿದ ಎಲ್ಯ ಕೈಲ್, 
* ಮಲ್ಲ ತಿಪ್ಪಿದ ಮಲ್ಲ ಕೈಲ್, 
* ಗಂಜಿ ತೋಡುನ ಒಟ್ಟೆ ಇತ್ತಿನ ಕೈಲ್, 
* ಕಜಿಪ್ಪುದ ಕೈಲ್,
* ಚಟ್ನಿದ ಕೈಲ್, 
* ಗಂಜಿದ ಕೈಲ್, 
* ತಿಪ್ಪಿದ ಕೊಂಡೆ

## ಗಳಸುನ
* ಬಳಸಿಯರ
* ಕೊರಿಯರ
## ಎಲ್ಯ ತಿಪ್ಪಿದ ಕಯಿಲ್
ಈ ಕಯಿಲ್ ಕಜಿಪು ಬಳಸರೆ, ಸಾರ್, ಅಂಚಿನ ಮಾತಾ ಬಳಸರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಳ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.
## ಮಲ್ಲ ತಿಪ್ಪಿದ ಕಯಿಲ್
ಈ ಕಯಿಲ್ ಡ್ ನುಪ್ಪು,  ಬಳಸರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಳ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಕರರ್ದ್ ತೆಲಿ ಮೈಪೆರೆಲಾ ಗಳಸೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.
## ಗಂಜಿ ತೋಡುನ ಕಯಿಲ್
ಈ ಕಯಿಲ್ಡ್ ಗಂಜಿದ ಕರರ್ದ್  ನುಪ್ಪು ತೋಡೆರೆ ಗಳಸೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಈ ಕಯಿಲ್ ಒಟ್ಟೆ ಒಟ್ಟೆ ಇತ್ತಿನ ಕಯಿಲ್. ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಕಯಿಲ್ಡ್ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಕಾಯ್ತಿನ ತಿಂಡಿ ಲೆನ್ಲ ಎಣ್ಣೆರ್ದ್ ದೆಪ್ಪೆರೆ ಈ ಕಯಿಲ್ಡ್ ಲಾಯ್ಕ್ ಆಪುಂಡು.
## ಕಜಿಪುದ ಕಯಿಲ್
ಕಜಿಪುದ ಕಯಿಲ್ ಪಂಡ ಐಟ್ ಚಟ್ಟೆದ ಕಯಿಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಂಡಿದ ಕಯಿಲ್ ಅಂಚ ಉಂಡು. ಅಜಾದಿನ ಕಜಿಪು, ಉಪ್ಪುಕರಿ ನೆಕ್ ಪುರಾ ಚಟ್ಟೆದ ಕಯಿಲ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ರೇಸಾ, ಸಾಂಬಾರ್ ಅಂಚಿನ ಕಜಿಪುಗು ಗುಂಡಿದ ಕಯಿಲ್ ನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಳ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.
## ಚಟ್ನಿದ ಕಯಿಲ್
ಈ ಕಯಿಲ್ಡ್ ಚಟ್ನಿ ಬಳಸರೆ ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗ ಮಳ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಪದ್ಪೆತಪ್ಪು ಉಪ್ಪುಕರಿ

ಉಂದು ಪದ್ಪೆತಪ್ಪುಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಕಜಿಪು. 

## ಪದ್ಪೆದ ವಿಧೊ
# ಕೆಂಪು ಪದ್ಪೆ 
# ಬೊಲ್ದು ಪದ್ಪೆ
# ದಂಟ್ ಪದ್ಪೆ
# ಓಂಟಿಲ್ ಪದ್ಪೆ
# ಕೋರಿ ಪದ್ಪೆ 
# ಕಾಟ್ ಪದ್ಪೆ
# ಬೊಂಬಾಯಿ ಪದ್ಪೆ
# ದೋರೆ ಪದ್ಪೆ
# ಮುಳ್ಳು ಪದ್ಪೆ
# ಗೋಳಿ ಪದ್ಪೆ
# ದೊಗ್ಗುಳಿ ಪದ್ಪೆ
# ಕೊಯ್ಯೊಳು ಪದ್ಪೆ
# ದೇಶಬಾರಿ ಪದ್ಪೆ

## ಕಜಿಪುಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು
# ಪದ್ಪೆ ತಪ್ಪು
# ಒಗ್ಗರಣೆಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು
# ಉಪ್ಪು
# ಮುಂಚಿ
# ಪುಳಿ
# ಪೆರೆದಿನ ತಾರಾಯಿ

## ಪದ್ಪೆತಪ್ಪು ಉಪ್ಪುಕರಿ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
ಪದ್ಪೆದ ತಪ್ಪುನು ದೆಕ್ಕ್ದ್ ದೀವೊಡು. ಒಂಜಿ ಬಾಣಲೆಡ್ ಒಗ್ಗರಣೆ ದೀದ್ ಅಯಿಕ್ ದೆಕ್ ದ್ ದೀತಿನ ಪದ್ಪೆದ ತಪ್ಪುನು ಪಾಡೊಡ್. ಅಯಿಕ್ ಒಂತೆ ನೀರ್ ಪಾಡ್ದ್ ರುಚಿಕ್ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ಉಪ್ಪುಲಾ ಪಾಡೊಡು. ತಪ್ಪು ಬೆಯ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿಕ್ ತಾರಾಯಿ ಪಿರೆದ್ ಪಾಡೊಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಅಡ್ಯೆಲು
ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ಕೋರಿ ರೊಟ್ಟಿ

ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಮಾಸ ತಿನ್ಪುನಕುಲು ಮನ್ಪುನ ವಿಸೇಸವಾಯಿನ ತೆನಸೇ **ಕೋರಿ ರೊಟ್ಟಿ**. ಮಲ್ಲ ಕರ್ಬದ ಕಾವೊಲಿಡ್ ಮಂತಿನ ರೊಟ್ಟಿನ್ ಕೋರಿ ಕಜಿಪುದೊಟ್ಟು ತಿನ್ಪುನಯ್ಕ್ ಕೋರಿ ರೊಟ್ಟಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಊರುದ ಮುನ್ಚಿಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಕೋರಿ ಕಜಿಪುತ ರಸೊನ್ ಕರುಕುರು ರೊಟ್ಟಿದ ಮಿತ್ತ್ ದಿಂಜ ಪಾಡ್‌‌ದ್ ತಿನೊಡಾಪುಂಡ್.

## ರೊಟ್ಟಿಗ್ ಗಳಸುನ ಸೊತ್ತುಲು
# ಬೊಲಂತೆ ಅರಿ
# ಉಪ್ಪು

## ರೊಟ್ಟಿನ್ ತಯಾರ್ ಮನ್ಪುನಗ ಬೋಡಾಪಿ ಸಾಮಾನುಲು
# ಮಲ್ಲ ಕರ್ಬದ ಕಾವಲಿ 
# ಕಡೆವರೇ ಕಲ್ಲ್
# ತಟ್ಟುಗ
# ರೊಟ್ಟಿದ ಬಂದೊನು ಒಯಿಪುನ ಬ್ಲೇಡ್ 
# ರೊಟ್ಟಿ ತುಂಡು ಮಲ್ಪುನ ಬ್ಲೇಡ್ 
# ತೂಕದ ಮಷೀನ್ 
# ಪಿಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕ್ ಬ್ಯಾಗ್

## ರೊಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
ತೆಲುಪುದ ಅರಿತ ಬಂದೊನು ಬೆಚ್ಚ ಕಾವೆಲಿಗ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಬ್ಲೇಡ್‌ಡ್ ಮಿತ್ಡ್ ತಿರ್ತ್ ಒಯ್ತ್‌ದ್ ಇಡೀ ಕಾವೊಲಿಗ್ ಬರ್ಪಿಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪೊಡು. ಒಂತೆ ಕಾಯೊಂದು ಬನ್ನಗ ನಂಕ್ ಬೋಡಿತ್ತಿನ ಆಕಾರೊಗು ಉದ್ದದ ತುಂಡು ಮಲ್ಪೆರೆ ಉಪ್ಪುನ ಬ್ಲೇಡ್‌ಡ್ ಕಾಯೊಂದು ಬರ್ಪುನ ಬಂದೊದ ಮಿತ್ತ್ ಗೀಟ್ ಒಯ್ಯಿಪೊಡು. ಎಡ್ಡೆ ಕಾಯಿನ ರೊಟ್ಟಿನ್ ತಟ್ಟುಗಡ್ ಲಕ್ಕಾದ್ ನಂಕ್ ಬೋಡಿತ್ತಿಲೆಕ್ಕ ದೆತ್ತ್ ದೀವೊಲಿ.

## ಕೋರಿ ರೊಟ್ಟಿ ಸಿನೆಮಾ
ಕೋರಿ ರೊಟ್ಟಿ ಪನ್ಪಿ ಸಿನೆಮಾ/ಪಿಚ್ಚರ್‌ಲಾ ಬೈದುಂಡ್.

## ಗಲಸುನೆ ಎಂಚ
ಕೋರಿದ ಕಜಿಪುದ ಒಟ್ಟುಗು ತಿನ್ಪಿನ ತೆನಸ್. ತುಳುವೆರೆನ ಮಾತಾ ಎಡ್ಡೆ ಮಿಲ್ಯೆಡ್ ಕೋರಿ ರೊಟ್ಟಿಗ್ ಎಡ್ಡೆನೆ ಪ್ರಮುಖ್ಯತೆ ಉಂಡು.

## ಮಾರಾಟದ ಬೆಲೆ
ಕೋರಿ ರೊಟ್ಟಿಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಬೆಲೆ ಉಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಹೋಂ ಪ್ರೋಡಕ್ಟ್‌ದ ಲೆಕ್ಕ ಇಲ್ಲಾಲೇ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಮಾರುವೆರ್. ಎಚ್ಚಾದ್ ರೊಟ್ಟಿ ಬೆಯಿನಾಗನೇ ಆಯತಾಕಾರವಾದ್ ಗೀಟ್ ಒಯ್ಯ್‌ಪುವೆರ್. ಅವೆನ್ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತೊಟ್ಟೆಡ್ ಗ್ರಾಂ ಲೆಕ್ಕೊಡು ತೂಕುದು ದೀಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ಬಂಗುಡೆ ಪುಳಿಮುಂಚಿ

ಬಂಗುಡೆ ಮೀನ್‌‍ಟ್ ಮಾನ್ಪುನಾ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ್ತ ಕಜಿಪು
## ಬಂಗುಡೆ ದ ಬಗ್ಗೆ

ಬಂಗುಡೆ ಮೀನ್‍ಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ಕಜಿಪು. ನೆಕ್ ಪುಳಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಂಚಿ ಬೋಡಾಯ್ನ. ಅಂಚಾದ್ ನೆಕ್ ಪುಳಿಪುಳಿ ಕಜಿಪು ಮುಂಚಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕರಾವಳಿ ದಕುಲೆಗ್ ಮೀನ್ ಪಂಡ ಜಾಸ್ತಿ ಇಷ್ಟ. ನೆತ್ತ ಸುಮಾರ್ ಬಗೆತ ತೆನಸ್ ಲೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬಂಗುಡೆ ಮೀನ್ ಡ್ ಜಾಸ್ತಿ ಪ್ರಮಾಣಡ್ ಒಮೆಗಾ 3 ಫ್ಯಾಟಿ ಆಸಿಡ್ ಅಂಶಲು ಉಂಡು.ಮೀನ್ ತಿಂದ್ ನ್ಡ ನೆನಪು ಶಕ್ತಿ ಜಾಸ್ತಿ ಆಪುಂಡು.
ಬಂಗುಡೆ ಪುಳಿಮುಂಚಿಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು

ಬಂಗುಡೆ ಮೀನ್,ಮುಂಚಿ,ಪುಳಿ,ಉಪ್ಪು,ಮಂಜೊಲುನೀರುಳ್ಳಿ,ಶುಂಠಿ,ಕಾಯಿ ಮುಂಚಿ,ಮೆತ್ತೆಮೆತ್ತೆ,ಜೀರಿಗೆ,ಕೊತ್ತಂಬರಿ,ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ,ಎಣ್ಣೆ 
ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
ಬಂಗುಡೆನ್ ಮೂರ್‌ದ್ ಪೊರ್ಲುಡೇ ದೆಕ್ಕ್‌ದ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ದೀವೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಕೊತ್ತಂಬರಿ, ಮಂಜೊಲ್ಮಂಜೊಲ್, ಮುಂಚಿ ಪಾಡ್ದ್ ನೀರ್ ಸೇರ್ಸದ್ ಸಣ್ಣ ಕಡೆವೊಡು.ಐಕ್ ಕಡೇನಗ ನೀರುಳ್ಳಿನೀರುಳ್ಳಿ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ಜೀರಿಗೆ, ಮೆತ್ತೆ, ಈ ಮಸಾಲೆನ್ ಪಾಡ್ದ್ ಸಣ್ಣ ಕಡೆವೊಡು. ಆ ಅರೆಪುನು ಒಂಜಿ ತಪಲೆಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ದೀವೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಪಾತ್ರಡ್ ಪುಳಿತ ರಸ ಮಳ್ಪೋಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ನೇಸಲೆಡ್ ಚೂರು ಎಣ್ಣೆ ಪಾಡ್ದ್ ಬೆಚ್ಚ ಆನಗ ಮುರ್ದ್ ದೀತಿನ ನೀರುಳ್ಳಿ, ಪಾಡ್ದ್ ಚೂರು ಫ್ರೈ ಮಳ್ಪೋಡು. ಐಕ್ ಕಾಯಿ ಮುಂಚಿ, ಶುಂಠಿ, ಬೇವು ಸೊಪ್ಪು, ಪಾಡ್ದ್ ಪೊತ್ತುದು ಐಕ್ ಕಡೆಯಿನ ಮಸಾಲೆನ್ ಪಾಡೊಡು. ಐಕ್ ಪುಳಿತ ರಸ, ಟೊಮೇಟೊಟೊಮೆಟೊ, ಉಪ್ಪು ಬುಕ್ಕೊ ಚೂರು ನೀರ್ ಸೇರ್ಸದ್ ಕೊದಿ ಪಾವೊಡು. ಅರೆಪು ಚೂರು ದಪ್ಪ ಆನಗ ಐಕ್ ಮೂರ್ದ್ ದೀತಿನ ಬಂಗುಡೆ ಬಂಗುಡೆ ದ ತುಂಡುಲೆನ್ ಅರೇಪುಗು ಪಾಡೊಡು. ಮೀನ್ಮೀನ್ ಸರಿಟೆ ಅರೆಪುಡು ಮಿಕ್ಸ್ ಮಳ್ಪೋಡು. ಐಕ್ ಉಪ್ಪು ಪುಳಿ ಸರಿ ಉಂಡಂದ್ ತೂದು ಪಾಡೊಡು. ಮೀನ್ ಬೇಯಿತ್ ದಾಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಜಿಪುನು ಜಾದ್ ದೀವೊಡು. ಈ ಪುಳಿ ಮುಂಚಿ ನ್ ದುಂನಾನಿ ಮಲ್ತ್ ದೀದ್ ಮನದಾನಿ ತಿನೆರೆ ಲಾಯ್ಕ್ ಆಪುಂಡು. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಖಾರ ಪುಳಿ ಪುರಾ ಮೀನ್ ಗ್ ಒಯ್ತ್ ದುಪ್ಪುಂಡು.
## ಪುದರುಲು
* ತುಳು,ಕನ್ನಡಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ: ಬಂಗುಡೆ, ಬಂಗ್ಡೆ
* ಮರಾಠಿಮರಾಠಿ ಬಾಸೆ,ಕೊಂಕಣಿ: ಬಾಂಗ್ಡಾ
* ಮಲಯಾಳಂ/ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆ: ಅಯಿಲ.
* ತಮಿಳುತಮಿಳು ಬಾಸೆ:ಕುಮುಲ; ಕನಾಂಗೆಲುತಿ
* ಇಂಗ್ಲಿಸ್: Indian Mackerel
* ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್:*Rastrelliger kanagurta*

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಅಡ್ಯೆಲು
ಬೂತಾಯಿ ಪುಳಿಮುಂಚಿ

ಬೂತಾಯಿ ಮೀನ್‍ಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ಕಜಿಪು.

## ಬೂತಾಯಿ ಪುಳಿಮುಂಚಿಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು
# ಬೂತಾಯಿ ಮೀನ್
# ಮುಂಚಿ
# ಪುಳಿ
# ಮಂಜೊಲು

## ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
ಬೂತಾಯಿನ್ ಮೂರ್‌ದ್ ಪೊರ್ಲುಡೇ ದೆಕ್ಕ್‌ದ್ ಕಲತ್ತ್‌ನ ಮಸಾಲೆಡ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಬೆಯಿಪಾವೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಬೊಳ್ಳುಳ್ಳಿನ್ ತಾರಾಯಿದ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಪುಂರ್ಚಿದ್ ಪಾಡೊಡ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡ್ ಪುಳಿ ಮುಂಚಿನ್ ದಿಕ್ಕೆಲ್ ಡ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದಿಕ್ಕೆಲ್ ಡ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಪುಳಿಮುಂಚಿದ ಮಿತ್ತ್ ಡ್ ಗೆಂಡ ಪಾಡ್ದ್ ಬೇಯಿಪಾಯೆರೆ ಆಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಅಡ್ಯೆಲು
ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ಕುಂಡಕೋರಿ

**ಕುಂಡಕೋರಿ** ಪುಂಡದೆ, ಊವ ಪಂದ್ ಪುದರುಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪಕ್ಕಿ. ತೋಡುದ ಬರಿ, ಸುದೆತ್ತ ಬರಿಟ್ ವಾಸೋ ಮಲ್ಪುವು. ಈ ಪಕ್ಕಿಗ್ ಬಾರಿ ನಾಚಿಕೆ ಸ್ವಭಾವ. ಕನ್ನಡೊಡು ಹುಂಡುಕೋಳಿ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. *Amaurornis phoenicurus* ನೆತ್ತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್.  Rallidae ಕುಟುಂಬೊಗು ಸೇರ್ನ ಉಂದೆನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಡ್ White-breasted waterhen ಪನ್ಪೆರ್.

## ತೂಯರಾ
ಕಪ್ಪು ಬುಕ್ಕೊ ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣದ ಈ ಪಕ್ಕಿಗ್ ಕೆಂಪುದ ಎಲ್ಯ ನಾಮ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕುಪುಲು ಬಣ್ಣದ ಸುಯಿ ಇಪ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ಬೀಲೊನು ಘಳಿಗೆಗೊರ ಮಿತ್ತ್ ತಿರ್ತ್ ಆಡವೊಂದು ಮೆಲ್ಲ ಮೆಲ್ಲ ಪಜ್ಜೆ ದೀದ್ ನಡಪುಂಡು. ಕೊರ್ರೊಕೊಕ್ ಕ್ಕ್ ಕ್ಕ್ ಪಂದ್ ಬುಲಿಪುನ ನೆಕ್ಕ್ ಬಲ್ಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಇಪ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ಕಾರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿರೆಲ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಇಪ್ಪುನಾ
ತೋಡುದ ಬರಿ, ಸುದೆತ್ತ ಬರಿಟ್, ಕೆರೆತ್ತ ಮುಟ್ಟದ ಪುದೆಲ್ಡ್, ಮುಂಡೆವುದ ಅತ್ತುಂಡ ಕೇದಗೆತದ ಬಲ್ಲೆಡ್ ಗೂಡು ಕಟ್‌ದ್ ತೆತ್ತಿ ದೀಪುಂಡು, ಎಚ್ಚಾದ್ ನೀರ್‌ದ ಬರಿಟೇ ತಿನರೆ ತಿಕ್ಕುನೆನ್ ನಾಡೊಂದು ತಿರ್ಗೊಂದು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ನೀರ್‌ಡ್ ಎಚ್ಚ ನೀಂದುನ ಪಕ್ಕಿ ಅತ್ತ್.

## ನಂಬೊಳಿಗೆ
ಪೊನ್ನಿ ತಿಂಗೊಳುಡು ಬರ್ಪುನ ಕೆಡ್ಡಸದ ಪೊರ್ತುಗು ಈ ಪಕ್ಕಿಗ್ ಜ್ವರ ಬರ್ಪು೦ಡುಗೆ. ಆ ಪೊರ್ತುಡು ಉಂದು ಸುಲಬೊಡು ಕೈಕ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಕೆಡ್ಡಸಗ್ ಪುಂಡದನ್ ಪತ್ತೆರೆ ಪೋಪುನ ಕ್ರಮಲಾ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಉಂಡು. 
ನರಮಾನಿಲು ಕೋರಿದಲೆಕನೆ ಈ ಪಕ್ಕಿಲ್ನ ಕಜಿಪು ಮಲ್ತ್ ತಿನ್ಪೆರ್.

## ಗಾದೆಲು
* ಬಾರ್ ಬಲ್ಲಾಳ್‌ಗ್ ದೂರು ಪುಂಡದಗ್, ಪುಂಡದಗ್ ಜ್ವರ ಬನ್ನಗ ಗಿಳಿ ಮರ್ದ್ ನಾಡುಂಡ್‌ಗೆ
* ಕುಂಡಕೋರಿ ಕೂವೆಗ್ ನೂರು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪಕ್ಕಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ದಡ್ಪಲೆ

**ದಡ್ಪಲೆ** ಅತ್ತುಂಡ ದಟೊಲಿ ಉಂದೊಂಜಿ ಒಂಜಿ ದೈ. ಇಂದೆನ್ ದಡ್ಸ್ಂದ್ ಪನ್ಪುನವುಲಾ ಉಂಡು. ಉಡುಪಿದಂಚಿ ನೆಕ್ಕ್ ದಡ್ಡಲ್ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.  ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತೋಟ, ಕಂಡದ ಬರಿಟ್, ಅತ್ತುಂಡ ಜಾಗೆದ ರಕ್ಷಣೆಗ್ ಬೋಡಾದ್ ಬೇಲಿಯಾದ್ ನಡ್ಪೆರ್.   ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರಿನ ದಡ್ಪಲೆಡ್ ಸುಮಾರ್ 250 ಜಾಸ್ತಿ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಗೆಕುಲು ಉಂಡು. ನೆನ್ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ *Agave americana* ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಕನ್ನಡಡ್ ಕತ್ತಾಳೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಮರಿಲಿಡೇಸೀ ಅತ್ತಂಡ ಅಗೇವೇಸೀ ಕುಟುಂಬಗ್ ಸೆರ್ದುಂಡು.

## ದಯಿತ ಪೊಲಬು(ಬಗೆಟ್)
ಈ ದಯಿ ಬರ್ಸ ಕಮ್ಮಿ ಬೂರ್ನ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಬುಲೆವುಂಡು. ಈ ದಯಿತ ಇರೆಕ್ಕುಲು ದಪ್ಪ ಅದ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ನೀರ್‌‌ನ್ ಬೂಮಿದ್ ಒಯಿಪುನ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆದ್೦ಡ್. ಇರೆತ ಕೊಡಿಟ್  ಗಟ್ಟಿದ ಮುಳ್ಳು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬೇರ್ ಮಣ್ಣುದ ಆಳಗ್ ಪೋಪುಂಡು. ಈ ದಯಿಕ್ ಇರೆ ಇಪ್ಪುಜಿ. ಅಯಿತ ಕಂಡೆನೆ ಇರೆತ್ತ ರೂಪ ಪಡೆದುದುಂಡು. ಒರ ಉಂದೆತ್ತ ಮುದೆಲ್‌ಗ್ ನೀರ್ ಬೂರುಂಡ ಅವು ಆಜಿತ್ ಪಿದಾಯಿ ಪೋಪುಜಿ.  ಮರಿಯಾಲಡ್ ದೈ ನಡ್ದ್ ಬುಡುಂಡ ಆಯಿತತಿಗೇ ನೀರ್ ಇಜ್ಜಿಡಲ ಬುಲೆಪುಂಡು. ದಡ್ಪಲೆದ ದೈಕ್ ಒವ್ವೆ ಸೀಕ್ ಬರ್ಪುಜಿ.

## ವಾಣಿಜ್ಯ ಬುಲೆ
ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು, ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲೂಕುಡು ದಡ್ಪಲೆ ದೈನ್ ಬುಳೆಪವೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ದಡ್ಪಲೆದ ದೈನ್ ಕರಂಬುದ ಜೂಸ್ ದೆಪ್ಪುನಂಚಿನ ಮಿಶಿನ್‍ಗ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ನಾರ್ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ನಾರ್‌ನ್ ನುಂಗಾದ್ ಮಾರುವೆರ್. ನಾರು ದೆತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿನ ರಸ ಬುಕ್ಕೊ ಚೋಲಿ ಎಡ್ಡೆ ಗೊಬ್ಬರ ಆಪುಂಡು. ಆಜಿ ತಿಂಗೊಲು ಕುರಿಯರೆ ಪಾಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದು ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಗೊಬ್ಬರ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ನೆತ್ತ ಗೊಬ್ಬರಗ್ಲಾ ಎಡ್ಡೆ ಡಿಮಾಂಡ್ ಉಂಡು. ದಡ್ಪಲೆಡ್ ಐವೊರ್ದು 100 ಮುಟ್ಟ ಇರೆಕುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಒಂಜಿ ದೈಕ್ 100-200 ರೂ. ಆದಾಯ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆನ್ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋಡ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬುಳೆಯಾದ್ ಬುಲೆಪಾವೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್.

## ಮರ್ದ್
* ಕಂಜಿ ಕೈಕಂಜಿಲೆಗ್ ಪರೆಂಗಿ ರೋಗ ಬತ್ತುಂಡ ನೆತ್ತ ರಸ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.
* ದುಂಬು ಜೋಕುಲು ಎಲ್ಯ ಇಪ್ಪುನಗ ನೆತ್ತ ಮುಳ್ಳುಡ್ ಕೆಬಿ ಕುತ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.
* ಮುಳ್ಳುಡ್ ಮುಂಡೊನು ಚುಚ್ಚುದ್ ಹಚ್ಚೆ, tattoo ಮೈಯಿ ಮುಟ್ಟಾದ್ ಬುಡೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.

## ಗಳಸುನ
* ಉಂದೆರ್ದ್ ನಾರ್, ನೂಲು, ಟಾರ್ಪಲೀನ್, ವ್ಯಾನಿಟಿ ಬ್ಯಾಗ್‌, ಕೈ ಚೀಲ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
* ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಪನ್ಪಿನ ದೇಸೊಡು ಉಂದೆತ್ತ ಇರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪೂ ಬುಡ್ಪಿನ ದಂಡ್‌ದ ರಸ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಕುರಿಯರೆ ಬುಡುದು ಒಂತೆ ಅಮಲ್ ಉಪ್ಪುನ ಜ್ಯೂಸ್ ದೆಪ್ಪುವೆರ್ ಅವೆನ್ ಅಕುಲ್ ಪಲ್ಕ್ pulque ಪಂದ್ ಪನ್‌ಪೆರ್. ಅವು ಅಲ್ಪದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಾನೀಯ ಆದುಂಡು.
* ಈ ದಯಿತ ಕಂಡೆನ್ ಕುರಿಯರೆ ಪಾಡ್‌ದ್ ಗಂಗಸರ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. 
* ದುಂಬು ದಡ್ಡಲ್ ದ ಇರೆನ್ ಕೊಯ್ದ್ ನೆಲಕ್ಕ್ ಹಾಕ್ ದ್ ದೊಂಬುಗು ನುಂಗಾದ್ ಬಲ್ಲ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದೊಂಪ ಪಾಡ್ನಗ ಈ ಬಲ್ಲ್ ನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.
Tequila ಪನ್ಪಿನ ಮದ್ಯ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ತಿಕುಂಡು.

## ದಡ್ಪಲೆ- ಚಿತ್ರ ದರ್ಶಿನಿ

File:Agave americana - Centuryplant.jpg|thumb|Agave americana - Centuryplant
File:Maguey (Agave americana), Asparagaceae.jpg|thumb|Agave americana
File:Agave americana in Bosco Bottari.jpg|thumb|Agave americana
File:14 November 2016, Century plant or Maguey (Agave Americana), Mosqueira.JPG|thumb|14 November 2016, Century plant or Maguey (Agave Americana), Mosqueira


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೈಯಿ
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಲತ್ತನೆ ಉಪ್ಪುಕರಿ

ಲತ್ತನೆ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ತರಕಾರಿ. ಕೆಲವು ಊರುಡು ಲತ್ತನೆನ್ ಅಲ್ತಂಡೆ ಇಜ್ಜಂಡ ಲತ್ತಂಡೆಂದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡೊಡ್ ಅಲಸಂಡೆ ಪನ್ಪೆರ್. ತುಳುನಾಡ್ ಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆಡ್ ಲತ್ತನೆದ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಯಿಟ್ ಲತ್ತನೆ ಉಪ್ಪುಕರಿಲಾ ಒಂಜಿ. ತುಳುವೆರ್ನ ಮಾತಾ ಸಮಾರಂಭೊಲೆಡ್ ಲತ್ತನೆದ ಉಪ್ಪುಕರಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಲತ್ತನೆದ ವಿಧೊ
* ಕಜೆ ಲತ್ತನೆ
* ಬೊಲ್ದು ಲತ್ತನೆ

## ಲತ್ತನೆ ಉಪ್ಪುಕರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾಯಿ ಸಾಮಾನುಲು
# ಲತ್ತನೆ
# ಮುಂಚಿ
# ಉಪ್ಪು
# ಅಟಿಲ್‍ಗ್ ಗಳಸುನ ಎಣ್ಣೆ
# ಪೆರೆದಿನ ತಾರಾಯಿ
# ನೀರುಳ್ಳಿ
# ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ
# ದಾಸೆಮಿ
# ಬೇವು ಸೊಪ್ಪು
# ಪುಳಿ

## ಲತ್ತನೆ ಉಪ್ಪುಕರಿ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
ಒಂಜಿ ಬಾಣಲೆಡ್ ಒಗ್ಗರಣೆ ದೀದ್ ಅಯಿಕ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ದೀತಿನ ಲತ್ತನೆನ್ ಪಾಡೊಡ್. ಅಯಿಕ್ ಒಂತೆ ನೀರ್ ಪಾಡ್ದ್ ರುಚಿಕ್ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ಉಪ್ಪುಲಾ ಪಾಡೊಡು. ಲತ್ತನೆ ಬೆಯ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿಕ್ ತಾರಾಯಿ ಪಿರೆದ್ ಪಾಡೊಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಅಡ್ಯೆಲು
ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ಕೇಂಕನ್

**ಕೇಂಕನ್** ಉಂದು ಕಾಡ್, ಪಾಡಿ, ಗುಡ್ಡೆಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತೂವರೆ ತಿಕ್ಕುನ ಒಂಜಿ ಪಕ್ಕಿ, ನಾಚಿಕೆ-ಪೋಡಿಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾಗುರ್ತೆ ಈ ಮೂಜಿ ಒಂಜೇಲೆಕ ಇಪ್ಪುನ ಪಕ್ಕಿ. ತುಳುಟು ಈ ಪಕ್ಕಿನ್ ಕೇಂಕನ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಬೇತೆ ಪುದರ್
ಕನ್ನಡದ್ ಕೆಂಪು ಚಿಟ್ಟುಕೋಳಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಡ್ red spurfowl (ಗ್ಯಾಲೋಪೆರ್ಡಿಕ್ಸ್ ಸ್ಪೇಡೀಷಿಯಾ) ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಡ್ spur ಪಂಡ ಅರ್ವಾಯಿ. (ಪೂಂಜೆ ಕೋರಿದ ಕಾರ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಜೂಂಪೆದ ಮುಳ್ಳು). ಆಣ್ ಕೇಂಕನ್‌ದ ಕಾರ್‌ಡ್ ಇಂಚಿನ ನಾಲ್ ಮುಳ್ಳು, ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಣ್ಣು ಪಕ್ಕಿದ ಕಾರ್ಡ್ ರಡ್ಡ್ ಮುಳ್ಳು ಇತ್ತಿನೆರ್ದ್ ಆ ಪುದರ್ ದೀತೆರ್.

## ಜಾತಿಲು
ಈ ಪಕ್ಕಿಲೆಡ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆತ ಜಾತಿ ಉಂಡು. ಬುಕ್ಕೊೊಂಜೆತ ಸುಯಿಟ್ ಚುಕ್ಕಿ ಇತ್ತುದ್ ರಂಗ್ ರಂಗ್ ಇಪ್ಪುಂಡು ಆಯಿನ್ Painted Spurfowl (ಬಣ್ಣದ ಚಿಟ್ಟುಕೋಳಿ) ಪಂದ್ ಇಂಗಿಷ್‌ಡ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ನಮ್ಮಲ್ಪ ಜಾಸ್ತಿ ತೂವರೆ ತಿಕ್ಕುನ ಪಕ್ಕಿದ ರಂಗ್ ಮಂಜಲ್ ಬೆರೆಕೆ ಆಯಿನ ಚೂರು ಕೆಂಪು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಾರ್‌ಲಾ ಕೆಂಪು, ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಕಣ್ಣ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯ್ತ ಸುತ್ತ ಕೆಂಪು ಇತ್ತಿನೆರ್ದಾವರ ತುಳುಟು ಕೇಂಕನ್ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ತೂಯರೇ
ತೂಯರೇ ಲಾಕಿಲೆಕ ತೋಜುನ ಕೇಂಕನ್ ಕೋರಿರ್ದ್ ಒಂತೆ ಎಲ್ಯ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆಂಡ ಮನುಷ್ಯನ್ ಘಳಿಗೆಲಾ ತೂದ್ ಉಂತುಜಿ. ನರಮನಿ ಬರ್ಪುನ ಚೂರು ಸುಳಿ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ ಕೇಂಕನ್ ಅಲ್ಪ ಉಂತಾದೆ ರಪಕ್ಕ ಬಲ್ಲೆಗ್ ಅತ್ತುಂಡ ಪುದೆಲ್ಗ್ ನೂರುಂಡು. ಕಾಂಡೆ-ಬುಕ್ಕೊ ಬೈಯ್ಯದ ಪೊರ್ತುಗು..ಕ್ಕೆಕ್ಕೆರೆಕ್ಕೆರೆ ಕ್ರೆಕ್.. ಪಂದ್ ಜೋರು ವಿಚಿತ್ರ ಸ್ವರಟ್ ಬುಲಿಪುವ.

## ಇಪ್ಪುನು
ಕೇಂಕಣ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ನಾಲೈನ್ ಗುಂಪಾದ್ ಒಟ್ಟುಗೇ ಇಪ್ಪುವ. ಉಂದು ಅಪರೂಪೊಗು ರಾಪುನಾಂಡಲಾ ನೆಲಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುನನೇ ಎಚ್ಚ. ಪಕ್ಕಿದ ಕೆಬಿ ಬಾರಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ. ಅತ್ತಂದೆ ಬಲಿಪುನೆಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒವ್ವಾಂಡಲಾ ಪ್ರಾಣಿಲು ನೆಕ್ಕ್ ಎದುರು ತಿಕ್ಕ್ಂಡ ಸಬ್ದ ಮಲ್ಪಂದೆ ದೆಂಗ್‌ದ್ ಕುಲ್ಲುವ.

## ತೆನಸ್
ಬಿಜಕ್ರೆ ಒಕ್ಕುದು ಪುರಿ, ಕ್ರಿಮಿ ಕೀಟ, ಕಾಳು, ಬೀಜ, ಬಾರ್, ಚಿಗುರ್ ತಿಂದ್‌ದ್ ಬದುಕುನ ಕೇಂಕನ್‍ನ್ ಮುಂಗುಲಿ, ಕುದ್ಕೆ, ಅಲ್ಪುಚ್ಚೆ ಪತ್ತುದು ತಿನ್ಪ. ಅಂಚಾದ್ ಅಯಿಕ್ ನೆಕ್ಕುಲು ಮಲ್ಲ ಶತ್ರುಲು. ಮನುಷ್ಯೆರ್ಲಾ ಬಲೆ ಪಾಡ್ದ್ ಅತ್ತುಂಡ ಗಾಂತ್ ದೀದ್ ಪತ್ತುದ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಪಾತೆರೊ - ಗಾದೆ
* ಕಣ್ಣ್ ಕೆಂಪು ಇತ್ತಿನಕ್ಲೆನ್ ತುಳುಟು ಕೇಂಕಣ್ಣೆ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. 
* ಕಣ್ಣ್ ಕೆಂಪಾಪುನ ಸೀಕ್ ನ್ಲಾ ಕೇಂಕನ್ ಸೀಕ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. 
* ಬೇತೆಕ್ಲೆಗ್ ಅನ್ಯಾಯ ಮಲ್ಪರೆ ಪೋಯಿನವು ತಿರ್ಗ್ದ್ ಆಯಗೇ ಮುಟ್ಟುಂಡ ಅಯಿಕ್ ` ಕೇಂಕನ್‌ಗ್ ದೀನವು ಪೀಂಕನ್‌ಗ್ ಅಂಡ್' ಪನ್ಪುನ ಗಾದೆಲಾ ಉಂಡು.
* ಕೇಂಕಣ್ಣೆ ಉಪ್ಪುನ ಕೆಂಗುರಿ ಕಾಡ್.
* ಕೇಂಕಣ್‌ಗ್ಂದ್ ಅಡಕ್‌ನವು ಪೀಂಕಣ್‌ಗ್ ಆಂಡ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪಕ್ಕಿಲು
ಪುರುಂಗುಪುಚ್ಚೆ

**ಪುರುಂಗುಪುಚ್ಚೆ** ಪಂಡಾ ಮುಂಗುಲಿದ ಕುಟುಂಬೊಗು ಸೇರ್ದಿನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಾಣಿ. ತೂವರೆ ಒಂತೆ ಬೆರು ಲೆಕನೇ ಉಪ್ಪುಂಡು.
## ಬೇತೆ ಪುದರ್
ನೆತ್ತ ಪುದರ್'ದೊಟ್ಟುಗು ಪುಚ್ಚೆ ಪಂದ್ ಇತ್ತುಂಡಲ ಉಂದು ಪುಚ್ಚೆದ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರಿನ ಮುರ್ಗ ಅತ್ತ್. ಇಂಗ್ಲಿಷ್'ಡ್ ಉಂದೆನ್ Malabar large-spotted civet (Viverra civettina)ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡ ಪುದರ್ ಪುನುಗುಬೆಕ್ಕು.
## ತೂಯೆರೆ
ಬೊನ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಕಂದು ಬಣ್ಣ ದೊಟ್ಟುಗು ಮೈಟ್ ಅಲ್ಪಲ್ಪ ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಬೀಲೊಡು ಕಪ್ಪುದ ಪಟ್ಟಿ ಉಪ್ಪುನ ಉಂದು ರಾತ್ರಿ ತಿರ್ಗುನ ಜೀವಿ. 
## ಪುರುಂಗು ನೆಯಿ
ಪರಿಮಳ ಪಸರುನ ಗ್ರಂಥಿ ನೆತ್ತ ಜನನಾಂಗದಲ್ಪ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಯಿಕ್ ಪುರುಂಗು ನೆಯಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಅವು ತಿಗತ್ತ ನೈತಂಚ ಉಪ್ಪ್ಪುನ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣೊದ ನೆಯಿ. ಐನ್ ಉಂದು ಅಪಗಪಗ ಬಿಡ್ಗೊಡೆ ಮಲ್ಪು೦ಡು. ಅವೆನ್ ತಾನ್ ಒಲ್ಪ ಬೈದೆ ಪನ್ಪುನ ಗಡಿ ತೆರಿಯೊನರೇ ಬೋಡಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪು೦ಡು. ಈ ಪರಿಮಳದ ದ್ರವ್ಯನ್ ಸೆಂಟ್ ಮಲ್ಪರೆ ಗಳಸುವೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಐಕ್ ಬಾರೀ ಬೇಡಿಕೆ ಉಂಡು. ಸುಮಾರ್ 64 ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪೂಕುಲೆನ ಪರಿಮಳ ಈ ದೃವ್ಯಡ್ ಉಂಡು ಪನ್ಪುನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. 
## ಶಾಸನೊಡು
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯೆ ಪನ್ಪುನ ರಾಜೆ 1517ನೇ ಇಸವಿಟ್ ಒಂಜಿ ಸಹಸ್ರ ಬಂಗಾರ್ದ ನಾಣ್ಯಲೆನ್ ಮುಡಿಪು ದೀದ್ ಪುನುಗು ದ್ರವ್ಯನ್ ವಾರಗ್ ಒಂಜಿ ದಿನ ಭಟ್ರೆನಕ್ಳು ದೇವೆರೆಗ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಪೂಜೋಡ್ ಪನ್ಪುನ ಕಾನೂನು ಮಲ್ತ್ ದಿತ್ತಿನ ವಿಷಯ ಶಾಸನೊಡು ಉಂಡು. 
## ಇಪ್ಪುನು
ಜನಮಾನಿ ಇತ್ತಿನಲ್ಪ ಬರಂದಿನ ಉಂದು ಎಚ್ಚಾದ್ ಕಾಡ್ ಡೇ ಪುದೆಲ್ಡ್, ನೆಲತ್ತ ಒಟ್ಟೆಡ್ ಇಜ್ಜಿಡ ಕಲ್ಲುದ ಮಾಟೆಟ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. 
## ತೆನಸ್
ಉಂದು ಕೆಲವು ಕಾಯಿ, ಬೀಜ, ಚಿಗುರು, ಮರತ್ತ ಚೋಲಿ, ಪರ್೦ದೊಟ್ಟುಗು ಎಲಿ, ಪಲ್ಲಿ, ಉಚ್ಚು, ಎಲ್ಯ ಪಕ್ಕಿ, ತೆತ್ತಿಲೆನ್ ಪೂರ ತಿಂದ್ ಬದುಕುಂಡು. ನೆಕ್ಕ್ ರಾತ್ರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪಗೆಲ್ಡ್ ಕಣ್ಣು ಸೋಕ್ ತೋಜುಂಡು. ದಾಲಾ ತಿನರೆ ನಾಡೊಂದು ಮರಕ್ಕ್ ಮಿತರುನಾಂಡಲಾ ತಿರ್ತ್ ಉಪ್ಪುನೇ ಜಾಸ್ತಿ. 
## ಕಾಪಿ ಮಲ್ಪುನು
ನೆತ್ತ ಪರಿಮಳದ ದ್ರವ್ಯ, ಉಣ್ಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಚರ್ಮೊಗ್ ಬೋಡಾದ್ ಜನ ಕೆರ್ಪೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಮಾಸೊನ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ತ್ ತಿನ್ಪೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ನೆತ್ತ ಸಂತಾನಲಾ ಇತ್ತೆ ಭಾರತೊಡು ಅಳಿಯೊಂದು ಬೈದುಂಡ್. ಉಂದು ಎಡ್ಡೆಡ್ದೆ ಕಾಪಿ ಬೀಜಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಆಂಡ ಅವು ಸರಿಯಾದ್ ಬಂಜಿಡ್ ಕರವುಜಿ.. ಅವು ತಿಂದಿ ಬುಕ್ಕೊ ಐಟಿತ್ತಿನ ವಿಷೋತ್ತ ಅಂಶ ಪೋಪುಂಡು.. ಅಂಚಾದ್ ಅವು ತಿಂದುದ್ ಉರ್ಚಿನ ಬಿಟ್ಟೆಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತುದು ಪಿರ ಪೊಡಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇಂಚ ತಯಾರಾಯಿನ ಕಾಪಿ ಆರೋಗ್ಯಗ್ ಬಾರೀ ಎಡ್ಡೆ. ಈ ಕಾಪಿ ಪೊಡಿಕ್ ಪ್ರಪಂಚೊಡೇ ಎಚ್ಚ ಕ್ರಯ ಉಂಡು. ಆ ಕಾಪಿಜಿ  ನೂದು ಗ್ರಾಂ. ಗು 12 ಸಾರ ರೂಪಾಯಿ ಕ್ರಯ ಉಂಡು. ಅಯಿಕ್ ಕೊಪಿ ಲೂವಾಕ ಕಾಫಿ (Kopi Luwak Coffee) ಪಂದ್ ಪುದರುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ಕಾಡ ನರಮನಿ

**ಕಾಡ ನರಮನಿ** ನೆನ್ನ್ ಉರಿಯೋಲ್, ಕಾಡುಪಾಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಬಜೀ ಎಲ್ಯ ದೇಹರಚನೆ ಉಪ್ಪುನ ಈ ಕಾಡುಪಾಪ ರಾತ್ರಿ ಪೊರ್ತುಗು ತಿರ್ಗುನ ಜೀವಿ. ಕಾಡುಡುಪ್ಪುನ ಮಾತಾ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಬಜೀ ಪಾಪದ, ನಾಚಿಕೆ ಸ್ವಭಾವೊ ಬುಕ್ಕೊ ಉದಾಸೀನದ ಜೀವಿ. ಅಂಚಾದ್ ನೆಕ್ಕ್ **ಕಾಡ್‍ದ ಬಾಲೆ** ಪಂದ್ ಪುದರ್‌ಲಾ ಉಂಡು.

## ಬೇತೆ ಪುದರ್
ಇಂಗ್ಲಿಷ್'ಡ್ slender loris ಅತ್ತುಂಡ Slow loris (genus Nycticebus) ಪಂದ್, ಕನ್ನಡಡ್ ಕಾಡುಪಾಪ, ತುಳುಟ್ಟು ಕಾಡ್ ನರಮನಿ ಅತ್ತುಂಡ ಉರಿಯೋಲ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಜೀವಿ ಉರಿ ತಿನ್ಪುನೆರ್ದಾವರ ಉರಿಯೋಲ್ಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ತೂಯೆರೆ ಮನುಷ್ಯೆರ್ ಲೆಕ್ಕ ತೋಜುನ್ ಅತ್ತಂದೆ ನಮಲೆಕನೇ ವಿಸಿಲ್ ಪಾಡುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಎಲ್ಯ ಬಾಲೆಲೆಕ ಬುಲಿಪುಂಡು ಪನ್ಪುನ ನಂಬಿಕೆ ಇತ್ತಿನೆರ್ದಾವರ ಕಾಡ ನರಮನಿ ಪನ್ಪೆರ್.

## ತೂವರೆ
ಉಂಡಾ ಇಜ್ಜಂದ್ ಗೊತ್ತಾವಂದಿನ ಒಂಜಿ ಸೆ.ಮೀದಾತ್ ಎಲ್ಯ ಬೀಲ ಇತ್ತಿನ ನೆಕ್ಕ್ ಉರುಟು ಮಂಡೆ, ಇರತ್ತ ಆಕಾರೊದ ಮುಸುಂಟು, ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಕಣ್ಣ್, ಎಲ್ಯ ಕೆಬಿ, ಕಾರುರ್ದ್ ಎಲ್ಯ ಕೈ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಉಪ್ಪುನು
ಭಯಂಕರ ಉದಾಸೀನ ಜೀವಿಯಾಯಿನ ಕಾಡುಪಾಪ ಮಂಗನ ಜಾತಿ ಆಂಡಲಾ ಐತಲೆಕ ಚುರುಕಿಪ್ಪುಜಿ. ಅತ್ತಂದೆ ಮಂಗಲೆಕ್ಕ ನೆಕ್ಕ್ ಮರರ್ದ್ ಮರಕ್ಕ್ ಲಾಗೆರ್ಲಾ ಆಪುಜಿ. ತನ್ನ ಉದ್ದದ ಕೈನ್ ಒಂಜಿ ಮರಕ್ಕ್ ಪತ್ತುದು ಮೆಲಾನೇ ಬುಕ್ಕೊೊಂಜೆಕ್ ಪೋಪುಂಡ್. ಎಚ್ಚಾದ್ ಬೆದ್ರ್ ಪುಂಡೆಲ್, ಬೇವು, ಅಕೇಶಿಯಾ, ನೀಲಗಿರಿ, ಜತ್ರೋಪ ಮರ, ಆಲದ ಮರ, ಪುಲಿತ್ತ ಮರಟ್ಟ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.  ‘ವಿ’ ಆಕಾರದ ಮರತ್ತ ಗೆಲ್ಲ್'ದ ನಡುತ ಮಾಂಟೆಡ್ ಎಚ್ಚ ಗೂಡು ಕಟ್ಟುಂಡು.

## ತೆನಸ್
ಉಂದು ಪರ್ಂದ್, ಕಾಯಿ, ಕೀಟ, ಜೀರುಂಡೆ, ಮಿಡತೆ, ಪಲ್ಲಿ, ಉರಿ(ಪಿಜಿನ್), ಪಕ್ಕಿದ ಕೆತ್ತಿ ಇಂಚ ಸುಲಾಬೋಡ್ ತಿಕ್ಕುನೆನ್ ಪೂರಾ ತಿಂದ್ ದ್ ಕಾಡುಪಾಪ ಬದುಕುಂಡು.

## ಅಬ್ಬೆಸ
ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಕಾಡುಲೆಡ್ ಮಾತ್ರ ತೂವರೆ ತಿಕ್ಕುನ ಕಾಡುಪಾಪಗ್ ಐತ ಪಡಿಕೆನ್ ತನ್ನ ಮೈಕೈ ನಿಲಿಕೆ ಪೂಜುನ ಅಬ್ಬೆಸ ಉಂಡು. ಬೇತೆ ಉಮಿಲ್, ಕೀಟೊರ್ದು ಉಪದ್ರ ಆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ಅವು ಇಂಚ ಮಲ್ಪುನು. ಮನುಷ್ಯನ್ ಮಿನಿ ತೂಂಡ ದೆಂಗ್ ದ್ ಕುಲ್ಲರೆ ತೂಪುನ ಈ ಜೀವಿ ಐಕ್ ಅಪಾಯ ಉಂಡುಂದ್ ಆಂಡ ರಡ್ಡ್ ಕೈನ್ಲಾ ದೆರ್ತುದು ಶರಣಾಪುಂಡು.

## ವಿಷತ್ತ ಜೀವಿ
ಒರೊಕ್ಕು ಒಂಜಿ ಅತ್ತುಂಡ ರಡ್ಡ್ ಕಿನ್ನಿ ದೀಪುಂಡು. ಎಲ್ಯ ಕಿನ್ನಿನ್ ಮಂಗಲೆಕ ಬಂಜಿದಡಿತ್ ಪತೊಂದು ಸಾಂಕುಂಡು. ನೆತ್ತ ಮೈಟ್ ವಿಷ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಐಕ್ ಅಪಾಯ ಉಂಡುಂಡ ಅವು ತನ್ನ ಮೊಣಕೈತಲ್ಪ ಉಪ್ಪುನ ವಿಷತ್ತ ಒಂಜಿ ಮಚ್ಚೆನ್ ಬಾಯಿಗ್ ಅಂಟದ್ ತುಚ್ಚುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಕಾಡುಪಾಪಗ್ ಇಡೀ ಜಗತ್ತುಡೇ ವಿಷ ಇಪ್ಪುನ ಬೆಚ್ಚ ನೆತ್ತೆರ್‌ದ(ಬಿಸಿರಕ್ತ) ಒಂಜೇ ಒಂಜಿ ಪ್ರಾಣಿ ಪಂದ್ ಪುದರುಂಡು. ಅಂಚ ತುಚ್ಚಿಂಡ ಮನುಷ್ಯೆ ಸೈಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆಲಾ ಉಂಡು.

## ನಂಬಿಕೆಲು
ಆದಿವಾಸಿ ಜನಕುಲು ಈ ಪ್ರಾಣಿಡ್ ವಿಸೇಸ ಶಕ್ತಿ ಉಂಡುಂದು ನಂಬುವೆರ್ ಅತ್ತಂದೆ, ಕೆಲವು ಸೀಕ್‌ಲೆಗ್ ನೆತ್ತ ಮಾಸ ಮರ್ದ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಕೆರ್ದ್ ತಿನ್ಪೆರ್. ಎಚ್ಚ ಪಂಡ ೧೫ ವರ್ಸ ಬದುಕುನ ಈ ಜೀವಿದ ಜೀವನೊ ಕ್ರಮತ ಬಗ್ಗೆ ಏರ್ಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ತೆರಿಯೊನುನ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ದಿಜೆರ್. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋಡೆ ಎಚ್ಚ ತೂವರೆ ತಿಕ್ಕುನ ಕಾಡನರಮನಿ ಸಂತತಿ ಅಳಿಯೊಂದುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ಕಾಡ್ ಕೋರಿ

**ಕಾಡ್ ಕೋರಿ** ಅತ್ತುಂಡ ಕಾಟ್ ಕೋರಿ ಉಂದೊಂಜಿ ಪಕ್ಕಿ. ತೂಯರೆ ಊರುದ ಕೋರಿದಲೆಕನೇ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆಂಡ ಉಂದು ಕಾಡ್‌ಡ್ ಮಾತ್ರ ತೂವರೆ ತಿಕ್ಕುನು.

## ಬೇತೆ ಪುದರುಲು
ಈ ಪಕ್ಕಿ ಜಾತಿಗ್ ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ಡ್ Jungle fowl (gallus)ಪಂದ್ ಪೆನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಪಕ್ಕಿಲೆನ Pheasant ಕುಟುಂಬೊಗು ಸೇರ್ದಿನವು. ಕನ್ನಡದ್ ಕಾಡುಕೋಳಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
thumb|kadkori

## ಬೇತೆ ವಿದೊಕುಲು
ನೆಟ್ಟ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ Grey Junglefowl, Red Junglefowl, Green junglefowl ಬುಕ್ಕೊ sri lankan junglefowl ಪನ್ಪುನ ನಾಲ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಿದೊಕುಲು ಉಲ್ಲ. ಕರ್ನಾಟಕ ಕಡೆಟ್ ಕಡ್ಲೆ (Grey) ಬುಕ್ಕೊ ಉರಿಯೆ (Red) ಈ ರಡ್ಡ್ ಜಾತಿದ ಮಾತ್ರ ತೂವರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು.

## ಇಪ್ಪುನು
ಕಾಡ್ ಕೋರಿನ್ ಊರುದ ಕೋರಿದ ಪೂರ್ವಜೆರ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಸಾವಿರ ವರ್ಸ ಪಿರಾಕ್ ದಕುಲು ಕಾಡ್ ಕೋರಿನೇ ಊರುಗು ಕನತ್‍ದ್ ಸಾಂಕಿನೆರ್ದ್ ಊರುದ ಕೋರಿ ಉಂಡಾಯಿನಿ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಕಾಡ್ ಕೋರಿ ಕಾಡ್, ಪಾಡಿ, ಗುಡ್ಡೆಲೆಡ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಪೂಂಜೆ ಕಾಡ್ ಕೋರಿ ಊರ್ದ ಕೋರಿರ್ದ್ಲಾ ತೂಯರೇ ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲು. ಕೇಂಕನ್ ಲೆಕನೇ ನೆಕ್ಕ್ ಲಾ ಬಾರಿ ಸಂಕೋಚ ಬುಕ್ಕೊ ಪೋಡಿಗೆ ಸ್ವಭಾವೊ. ನರಮಾನ್ಯನ್ ತೂಯಿ ಸಾತಿಗೆ ಬಲಿಪುಂಡು. ಪುಲ್ಯ ಕಾಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬೈಯ್ಯಡ್ ಪೂಂಜೆ ಕಾಡ್ ಕೋರಿ *ಕೊಕ್ಕೊ...ಕು...ಕಯಾಕ್, ಕ್ಯೂಕ್* ಪಂದ್ ಕೆಲೆಪುಂಡು. ಪೂಂಜೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪೆರಡೆ ಏಪಲಾ ಒಟ್ಟುಗೇ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಅಯಿತ ಕಿನ್ನಿಲ್ಲಾ ಒಟ್ಟುಗೇ ಉಪ್ಪುವ.

## ಬಣ್ಣೊ
ಪೂಂಜೆ ಕಾಡ್ ಕೋರಿದ ರಂಗ್ ಕೆಂಪು, ನೇರೊಳ್,ಪಚ್ಚೆ, ನೀಲಿ ಒಟ್ಟುಗು ಆದ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಪರುಪರುತ ಕೆಂಪು ಜುಟ್ಟು(ಕೊಟ್ಟು), ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣೊ ಇಪ್ಪುನ ಬೀಲಡ್ ರಡ್ಡ್ ಉದ್ದದ ಕಮಾನ್ ದಂಚ ಮಿಣ್ಕುನ ಸುಯಿ ಬಗ್ಗ್ ದುಪ್ಪುಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಕಾರ್ ಡ್ಲಾ ಉದ್ದುದ್ದದ ಜೂ೦ಪೆದ ಅರ್ವಾಯಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಮಂಜಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಣ್ಣ್, ಬೊನ್ಯ ಕಲರ್ ಮಿಕ್ಸ್ ಆದಿಪ್ಪುನ ಪೆರಡೆ ತೂಯರೇ ಆತ್ ಸೋಕಿಪ್ಪುಜಿ.

## ಗೂಡು
ಉಂದು ಮಿತ್ತ್ ರಾದ್ ಮಲ್ಲ ಮರಟ್ಲಾ ಕುಲ್ಲುಂಡು. ಆಂಡ ಗೂಡು ಮಲ್ತ್ ಕೆತ್ತಿ ದೀಪುನು ನೆಲಟ್ಟೆ. ಒರೊಕ್ಕು 4ರ್ದ್ 7 ಮುಟ್ಟ ಕೆತ್ತಿ ದೀಪುಂಡು. ತೂಯರೇ ಊರುದ ಕೋರಿಲೆಕನೇ ಕೆತ್ತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕಿನ್ನಿಲೆನ್ ಸುಮಾರ್ 9 ವಾರ ಒಟ್ಟುಗೇ ಸಾಂಕುಂಡು. ಕಿನ್ನಿಲೆಗ್ ಅಪಾಯ ಎದುರಾ೦ಡ ಪೂಂಜೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪೆರಡೆ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪರೇ ತೂಪುಂಡು. ನರಮಾನಿ ಪತ್ತುದು ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಕಾಡ್ ಮುರ್ಗೊಲು ಉಂದೆನ್ ಪತ್ತುದ್ ತಿನ್ಪು೦ಡು. ಅಂಚ ಇತ್ತೆ ನೆತ್ತ ಸಂತಾನ ಅಳಿಯಂತ್ರ ಆವೊಂದು ಬೈದುಂಡು. ಕಾಡ್ ಕೋರಿದ ಸುಯಿನ್ ಗಾಲೊಗು ತಿಕ್ಕದ್ ಮೀನ್ ಪತ್ತುವೆರ್.

## ರಾಷ್ಟ್ರಪಕ್ಕಿ
ಭಾರತದೇಶದ ಪಕ್ಕಿ ನವಿಲ್ ಆದ್ ಇತ್ತಿಲೆಕ ಉಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಕಿ ಆದುಂಡು.
## ಕಾಡಕೋರಿದ ಚಿತ್ರೊಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪಕ್ಕಿಲು
ಪಲ್ಲಿಪುತ್ರೆ

**ಕ್ರೈಸೊಪೆಲಿಯಾ ಒರ್ನಾಟಾ**  ಕೊಲಬ್ರಿಡ್ ಉಚ್ಚು ಏಷ್ಯಾದ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಬುಕ್ಕೊ  ಏಷ್ಯಾದ ಆಗ್ನೇಯೊ ಈ ರಡ್ಡ್ ದೇಶೊಲೆಡ್ಲಾ ಉಂಡು. ಇಂದೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ **ಗೋಲ್ಡನ್ ಟ್ರೀ ಸ್ನೇಕ್**, **ಆರ್ನೇಟೆಡ್ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಸ್ನೇಕ್**, ಬುಕ್ಕೊ **ಗೋಲ್ಡನ್ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಸ್ನೇಕ್** ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ತುಳುಟು ಪಲ್ಲಿಪುತ್ರೆ, ಪೂರ್ಲಿಪುತ್ರ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.   ಉಂದು ಒಂಜಿ ಮರಡ್ದ್ ಮರಕ್ ರಾಪುನ ಉಚ್ಚು. ಅಂಚ ಪಂಡ್‌ದ್ ಪಕ್ಕಿದಲೆಕ ರಾಪುನ ಅತ್ತ್. ಉಂದು ಪಶ್ಚಿಮಗಟ್ಟದ ಕಾಡ್‌ಡ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.  

## ಬೇತೆ ಪುದರುಲು
ಈ ಉಚ್ಚುಗು ತುಳುಟು `ಪಲ್ಲಿಪುತ್ರೆ' ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡಡ್ ಹಾರುವ ಹಾವು, ಬಟ್ಟೆ ಬಣಜಿಗ ಹಾವು, ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ಡ್ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಟ್ರೀ ಸ್ನೇಕ್‌ (Golden tree snake)ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಉಚ್ಚುದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ 'ಕೈಸೋಪೆಲಿಯ ಆರ್ನೇಟ'. (Chrysopelea ornata)

## ತೂಯೆರೆ
ಉಚ್ಚು ಚರ್ಮ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣ ಇತ್ತ್‌ದ್ ತೂಯರೇ ಪೊರ್ಲು ತೋಜುಂಡು. ಅಯಿತ ಬೆರಿತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಕಪ್ಪು, ಕೆಂಪು ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಜಲ್‍ದ ಬಣ್ಣ ಇಪ್ಪುಂಡು. ತರೆತ್ತ ಅಡಿಟ್ ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ತೆನಸ್
ಕೆಲವು ಸರಿ ಉಂದು ಪಲ್ಲಿನ್ ಬೆರಿ ಪತ್ತೊಂದು ಇಲ್ಲದ ಉಲಯಿ ರಾವೊಂದು ಬರ್ಪುನಲ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ನೆಕ್ಕ್ `ಪಲ್ಲಿಪತ್ರೆ' ಅತ್ತ್ಂಡ `ಪೂರ್ಲಿಪುತ್ರೆ' ಪಂದ್ ಪುದರ್.  ಎಲ್ಯ ಜೀವಿಲೆನ್ ತಿಂದ್‍ದ್ ಬದುಕುಂಡು. ತೂಯರೇ ಒಂತೆ ಕಡಂಬಳಲೆಕನೇ ತೋಜುನೆರ್ದಾವರ ಜನಕುಲು ವಿಷತ್ತ ಉಚ್ಚು ಪಂದ್ ಒಂದೆನ್ ಕೆರ್ಪೆರ್.

## ರಾಪುನ ಉಚ್ಚು
ಅಯಿತ ಜೂವೊಗು ಅಪಾಯ ಉಂಡುಂದು ತೋಜಿಂಡ, ಅತ್ತ್ಂಡ ತಿನ್‌ಯರ ದಾಲ ದೂರೊಡು ತೋಜಿಂಡ ಅಯಿತ ಮೈತ ಚೋಲಿನ್(ಚರ್ಮನ್) ಸಡಿಲ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಉಲಯಿ ಇತ್ತಿನ ಗಾಳಿನ್ ಪಿದಾಯಿ ಬುಡುದು ಶರೀರೊನ್ `ಪ್ಯಾರಾಚೂಟ್‌'ದ ಲೆಕ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬಿಲ್ಲ್ ಪಗರಿನ್ ಬುಡ್ತಿನ ರೀತಿ ರಾಪುಂಡು.

## ವಿಷ ಇಜ್ಜಿ
ರಾಪುನ ಉಚ್ಚು ನಮ್ಮ ಪ್ರಕೃತಿದ ಇಸ್ಮಯೊ. ಈ ಉಚ್ಚುಗ್ ವಿಷ ಉಪ್ಪುಜಿ.

## ಚಿತ್ರೊಲು

File:Palliputre.jpg|ಪಲ್ಲಿಪುತ್ರೆ
File:Chrysopelea ornata in Kannur.jpg|ಪಲ್ಲಿಪುತ್ರೆ
Image:AB127 - Chrysopelea ornata.JPG|ಭಾರತೊದ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಬಡೆಕಾಡ್ *ಕ್ರೈಸೊಪೆಲಿಯಾ ಆರ್ನಾಟಾ* ದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊದ ಉಚ್ಚು
Image:AB128 - Chrysopelea ornata head.JPG|ಬಣ್ಣದ ನಾಲಯಿ ಆರ್ನಾಟಾ


## ಉಲ್ಲೇಕೊ

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿ

* Flying Snake Home Page.
* C. ornata at Thailand Snakes.

ವರ್ಗೊ:ಮರಿಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ಉಚ್ಚುಲು
ತಾರಿಮಡಲೆ

ಉಂದೊಂಜಿ ಉಚ್ಚು. ನೆನ್ ಮಂಡೆ ಕೊಡಪಲೆ, ನೆತ್ತಿಕೊಡಪ್ಪೆಲೆ, ತಾರಿಮಡಲೆ, ಚಾರಿಮಡಲೆ, ಆರಿಮಡಲೆ ಪಂಡ್‌ದ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಬೇತೆ ಪುದರ್
ಕನ್ನಡದ್ ಕಂಚುಬೆನ್ನಿನ ಮರಹಾವು, ಬಿಲ್ಲುಮರಿ, ಮರಮರಿ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಡ್ Bronze back tree sanke ಪಂದ್ ನೆಕ್ಕ್ ಪನ್‌ಪೆರ್.

## ತೂಯರ
ಉಂದು ತೂಯರೇ ನುಂಗುದಿನ ತಾರಿದ ಮಡಲ್ದ ರಂಗ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಮೆಯಿ ಪೂರ ಕಪ್ಪು ಕಲಕಲ ಇಪ್ಪುಂಡು ಸಪೂರ ಅದ್ ಉದ್ದ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಅಯಿಕ್ ತಾರಿಮಡಲೆ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ಬತ್ತುತುಂಡು.

## ಉಪ್ಪುನು
ತಾರೆ, ತಾರಿ, ಪೆಲತ್ತಮರ, ಕುಕ್ಕುದಮರ, ಬೀಜದ ಮರಕ್ಲೆಡ್ ಪೂರಾ ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಕಟ್ಟುಕತೆಕುಲು
ತೂಯೆರೆ ಕಡಂಬಳೆ ಉಚ್ಚುಲೆಕ ತೋಜುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಜನ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟುಕಥೆಕ್ಲೆನ್ ನಂಬುದು ಅವೆನ್ ಕೆರೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ಉಂದು ಮರಟ್ ಕುಲ್ಲುದು ನರಮಾನಿ ಬರ್ಪುನೆನ್ ಕಾತ್ ಕುಲ್ಲುಂಡು. ನರಮಾನಿನ್ ತೂಯಿ ಕೂಡ್ಲೇ ನೆತ್ತಿಗ್ ಕೊಡತುದ್ ಕೆರ್ಪುಂಡು. ಪುನ ಪೊತ್ತಾನಗ ಮರಟ್ ಕುಲ್ಲುದು ಪೋಪುನ ಪುಗೆ ತೂಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ತಪ್ಪು ನಂಬಿಕೆ ದುಂಬುದ ಜನಕ್ಲೆಡ ಇತ್ತುಂಡ್. ಅಂಡ ಮಂಡೆಗ್ ಕೊಡತ್ ಪುಡಪಂಚಿನ ಕೋಕೈಲಾ ಈ ಉಚ್ಚುಗ್ ಇಜ್ಜಿ. ಮಲ್ಲ ಕೂಲಿಲಾ ಇಪ್ಪುಜಿ. 
ಉಂದು ವಿಷ ಉಪ್ಪುನ ಉಚ್ಚು ಅತ್ತ್. ಉಂದೊಂಜಿ ಬಜೀ ಪಾಪದ ಉಚ್ಚು.

## ತಿನಸ್
ಉಂದು ಕಾತ್ ಕುಲ್ಲುದು ಓಂತಿ, ಅರಣೆ, ಕೀಡೆ, ಪಾತೆ, ಎಲ್ಯ ಪಕ್ಕಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿನ ಕೆತ್ತಿಲೆನ್ ತಿಂದ್ ಬದುಕುಂಡು.

## ನಂಬಿಕೆ
ಮೂರ್ತೆ ಮಾನ್ಪುನಕುಲೆಗ್ ನೆತ್ತಿಗ್ ಕೊಡಪುಂಡು ಪನ್ಪಿ ನಂಬೊಲಿಕೆ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮರಿಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ಉಚ್ಚುಲು
ನೇರೊಳು

thumb
ಊಂದೊಂಜಿ ಕಾಡ ಪರ್ಂದ್. ನೆನ್ನ್ ನೇರಳೆ, ನೆರೋಲ್, ನೇರೊಳ್ ಇಂಚ ಪುದರ್ ಉಲ್ಲ. ಉಂದೆಟ್ ಎಡ್ಡೆ ಪೋಷಕಾಂಶ ಉಪ್ಪುನ ಪರುಂದು. ಅಯಿತ ಬಣ್ಣೊರ್ದಾದ್ ಅವು ಪುದರ್ ಬೈದುಂಡು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಡ್ ನೇಕ್  Java Plum ಪಂದ್ ಪುದರುಂಡು.(Syzygium cumini), ನಮ್ಮ ಊರುದ ಪರುಂದುನ್ Malabar plum ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## 100 ಗ್ರಾಂ ನೇರೊಲ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಪೋಷಕಾಂಷಲು
* ಕ್ಯಾಲೋರಿ -6.2, 
* ನಾರಿನಂಶ -1.9 %,
* ಕಾರ್ಬ್ಸ್- 14 %., 
* ಖನಿಜಾಂಶ 1.4  %,  
* ಕಬ್ಬಿನಾಂಶ 1.2 ಮಿ.ಗ್ರಾಂ. 
* ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ – 15 ಮಿ.ಗ್ರಾಂ, 
* ಮಿಟಮಿನ್ ಸಿ – 18%, 
* ನೀರಿನಾಂಶ – 83 %, ಉಪ್ಪುಂಡು.
## ಮರ್ದ್
*ನೇರೊಲ್ ಸಕ್ಕರೆ ಮಟ್ಟನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ಪು೦ಡು. 
*ನೇರೊಲ್ದ  ಬಿತ್ತ್‌ನ್ ನುಂಗಾದ್ ಪೊಡಿ ಮಲ್ತುದು ಆರ್ಯುವೇದಡ್ ಗಲಸುವೆರ್. 
*ಬಿತ್ತ್‌ಡುಪ್ಪುನ‌ ಹೈಪೋಗ್ಲೈಸೆಮಿಕ್ ಪನ್ಪುನ ಅಂಶ ನೆತ್ತೆರ್ದ ಸಕ್ಕರೆ ಮಟ್ಟ ನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪು೦ಡು.  
*ಜಾಂಬೊಲಿನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾಂಬೊಸೈನ್ ಅಂಶ ಉಂಡು. ಅವು ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಮಟ್ಟನ್ ಜಾಸ್ತಿ ಮಲ್ಪು೦ಡು. 
*ನೇರೊಲ್ ಜೂವೊಡು ನೆತ್ತೆರ್ ದಂಶನ್ ಎಚ್ಚ ಮಲ್ಪರೆ ಸಕಾಯ ಮಲ್ಪು೦ಡು.
*ಚೀಪೆಪಡಿಕೆ ಸೀಕ್ (ಮದುಮೇಹ), ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ಹೃದಯಾಘಾತ, ಸಂಧಿವಾತ, ಬಂಜಿಬೇನೆ ಕಾಯಿಲೆ ಗುಣ ಮಲ್ಪುನ ಶಕ್ತಿ ನೇಕ್ ಉಂಡು.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಂದ್‍
ಕುದ್ಕೆ

thumb
**ಕುದ್ಕೆ** ನೆತ್ತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ Canis aureus. ಆಫ್ರಿಕಾ,ಯುರೋಪ್ ಬುಕ್ಕೊ ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡೊಲೆಡ್ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುನ ಮುರ್ಗ. ಮಲ್ಲ ಕಾಡ್, ಪುದೆಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೈಲ್ ಪ್ರದೇಶಡ್ಲಾ ಉಂದು ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಬೇತೆ ಪುದರ್
ನಾಯಿ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಕುದ್ಕನ್ ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಡ್ Indian fox (Bengal fox) ಅತ್ತುಂಡ Vulpes bengalensis ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡ ಪುದರ್ ನರಿ.

## ಬೇತೆ ಪ್ರಭೇದೊಲು
ಕರ್ನಾಟಕಡ್ ನರಿ (ಇಂಡಿಯನ್‌ ಫಾಕ್ಸ್‌) ಬುಕ್ಕೊ ಗುಳ್ಳೆನರಿ (ಜಕಾಲ್) ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಪ್ರಭೇದೊಲು ಉಂಡು. 

## ತೂಯೆರೆ
ಗುಳ್ಳೆನರಿ ತೂಯರೇ ಒಂತೆ ಕಾಡ್ ನಾಯಿಲೆಕ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಅವು ನರಿರ್ದ್ ಒಂತೆ ಮಲ್ಲ ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಉಪ್ಪುನು
ಗುಳ್ಳೆನರಿ ಕಾಡುದ ಉಲಯಿ ಎಚ್ಚ ಇತ್ತುಂಡ, ಕುದ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಒಂತೆ ಕಾಡ್ ಇತ್ತಿನ ಬರಿಟ್, ಜನವಾಸ ಇಪ್ಪುನಲ್ಪ ಪಂಡ, ಕಂಡ-ತೋಡು, ತೋಟ ಪೂರಾ ಇತ್ತಿನ ಕಡೆಟ್ ಎಚ್ಚಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ತೆನಸ್
ಪದ್ರಾಡ್ ವರ್ಷ ಬದುಕುನ ಕುದ್ಕೆ ಬಚ್ಚ೦ಗಾಯಿ, ಕರು೦ಬುದಂಚಿನ ಪರ್ನ್ದ್'ಲೆನ್ ಪೆರ್ಗುಡೆ, ಅರಣೆ, ಓಂತಿ, ದೆಂಜಿ, ಉದಲ್, ಎಲ್ಯೆಲ್ಯ ಪಕ್ಕಿಲೆನ್ ಪತ್ತುದ್ ತಿನ್ಪು೦ಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಪ್ರಾಣಿಲು ತಿಂದ್ ಬುಡ್ತಿನ ಮಾಸನ್ಲಾ ತಿನ್ಪು೦ಡು.

## ಅಬ್ಬೆಸ
ಕುದ್ಕನಕ್ಲೆಗ್ ತಿನ್ಪುನ ತೆನಸ್ ನಾಡರೆ ಪೋಪುನೆರ್ದ್ ದುಂಬು ಜೋರು ಬೊಬ್ಬೆ ಪಾಡುನ ಅಬ್ಬೆಸ ಉಂಡು. ಒಂಜಿ ಬೊಬ್ಬೆ ಪಾಡುಂಡ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇತ್ತಿನ ಮಾತ ಕುದ್ಕೆಲಾ ಓರೋನೇ ಅರಬಾಯಿ ಪಾಡುವ. ಇಂಚ ಮಲ್ತುದು ಏರ್ ಒಲ್ಪ ಉಲ್ಲೆರ್ ಪಂದ್ ಅವು ಗೊತ್ತು ಮಲ್ಪುನುಗೆ. ಒಂಜಿ ಕುದ್ಕೆ ಇತ್ತಿನ ಜಾಗೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ಕುದ್ಕೆ ತಿನರೆ ನಾಡೊಂದು ಪೋಪುಜಿ. ಬಜೀ ಪೋಡಿಗೆದ ಪ್ರಾಣಿಯಾಯಿನ ಕುದ್ಕೆ ನರಮಾನಿನ್ ತೂಂಡ ಅಲ್ಪ ಉಂತುಜಿ. ಉಂದು ನಾಯಿಲೆಕ ಒರೊಕ್ಕು ಮೂಜೆರ್ದ್ ಐನ್ ಮುಟ್ಟ ಕಿನ್ನಿ ದೀಪುಂಡು.

## ನಂಬಿಕೆ
ಕುದ್ಕೆ ಪಂಡ ಕುತಂತ್ರ ಪನ್ಪಿನ ಕಥೆ ಉಂಡು. ಕೋರಿ ಪತ್ತುಂಡು ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ದೂರು ಬುಡುಂಡ ನಮ್ಮ ನೆತ್ತ ಬೇತೆ ಉಪದ್ರ ಕಮ್ಮಿ. ಅತ್ತಂದೆ ಓಡೆಗ್ಲಾ ಪೋನಗ ಕುದ್ಕೆ ಎದುರು ತಿಕ್ಕುಂಡ ಗೇಲ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಅಂಚ ಪಂದ್ ಜನಕುಲು ಉಂದೆನ್ ಬದ್ಕೆರೆ ಬುಡ್ಪುನ ಕಮ್ಮಿ. ಕೆಲವು ಊರುಡು ಮಾಟ-ಮಂತ್ರೊ ಮಲ್ಪರೆ ಬೋಡಾದ್ ಕುದ್ಕನ ಚರ್ಮ, ಉಗುರು, ಬೀಲ ಬುಕ್ಕೊ ಎಲುನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮೈಸೂರ್ದ ಕಡೆಟ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿದಾನಿ ನಡಪುನ ಜಾತ್ರೆಡ್ ಉಂದೆನ್ ಪತ್ತುದು ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡುಗೆ. ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಜನಾಂಗದಕುಲು ಉಂದೆನ್ ಪತ್ತುದ್ ಕಜಿಪುಲ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಗಾದೆಲು
* ಕುದ್ಕನ್ ನಂಬುದು ಕೊಳಕ್ಕೆ ಬಿತ್ತಿಲೆಕ್ಕ 
* ಕುದ್ಕಗ್ ಕಾರ್ ಬಚ್ಚಿನಗ ನಾಯಿಗ್ ಪೀ ಬತ್ತ್ಂಡ್
* ಕುದ್ಕೆ ಬೊಳ್ಳೊಗು ಪೋನಗ, ಊರೇ ಬೊಳ್ಳೊಗು ಪೋಪುಂಡು ಪಂಡಿಲೆಕೊ
* ಕುಂಟಗ್ ಎಣ್ಮ ಬುದ್ಧಿ, ಕುದ್ಕಗ್ ಸಾರೊ ಬುದ್ಧಿ
* ತೆಕ್ಕರೆ ಕಾಪೆರೆ ಕುದ್ಕನ್, ಮೀನ್ ಕಾಪೆರೆ ಪುಚ್ಚೆನ್ ದೀಯಿಲೆಕೊ - ಕುದ್ಕನ ಬಗ್ಗೆ ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುಟು ಇಂಚಿನ ಮಸ್ತ್ ಗಾದೆಲು ತಿಕ್ಕುವ.
  
-ದೊಂಬು ಉಪ್ಪುನಗ ಬರ್ಸ ಬತ್ತುಂಡ ಐಕ್ **ಕುದ್ಕನ ಮದಿಮೆ** ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಡೋಂಗಿ ಜನಕ್ಲೆಗ್ **ಕುದ್ಕ ಬುದ್ದಿದಾಯೆ** ಪಂದ್'ಲಾ, ಅಂಚಿನ ಜನನ್ ನಂಬುದು ಒವುಲಾ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪರೆ ಪೋಂಡ ನಮ ಸೋತ್ ಪೋಪ ಪನ್ಪುನವು ಉಂದೆರ್ದ್ ತೆರಿಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಕುದ್ಕೆ-ಚಿತ್ರ ದರ್ಶಿನಿ

ಫೈಲ್:Vulpes vulpes Mallnitz 01.jpg|Vulpes vulpes Mallnitz 
ಫೈಲ್:Rød ræv (Vulpes vulpes).jpg|Rød ræv (Vulpes vulpes)
ಫೈಲ್:Sleepy Fox.jpg|Sleepy Fox
ಫೈಲ್:Young fox (4575206119).jpg|Young fox 
ಫೈಲ್:Foxes of Island Beach State Park New Jersey (16324545492).jpg|Foxes of Island Beach State Park New Jersey 


ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ತಂಪುದ ಪಂರ್ದ್

thumb
ಉಂದು ಒಂಜಿ ಕಾಡ ಪರ್ಂದ್. ತಿನ್ನಗ ಒಂತೆ ಪುಳಿ-ಚೀಪೆದ ರುಚಿ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಬೇತೆ ಪುದರ್
ತುಳುಟ್ಟು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಡೆಟ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರ್ಡ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಹಂಪುಲ್ ಪಂರ್ದ್, ಕಲ್ಲ್ ಸಂಪಿಗೆ ಪಂರ್ದ್, ಅರ್ಪುದ ಪಂರ್ದ್, ತೊಂಪೆದ ಪಂರ್ದ್, ಸಫಲ ಪಂರ್ದ್, ಅಬ್ಲುಕ ಪಂರ್ದ್, ಚಬುಕು ಪಂರ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.   ಕನ್ನಡಡ್  ಚಾಪೆ ಹಣ್ಣು, ಚಾಪಿ ಹಣ್ಣು, ಸಂಪಿಗೆ ಹಣ್ಣು, ಮುಳ್ಳುಸಂಪಿಗೆ ಹಣ್ಣು ಇಂಚ ಪೂರಾ ಪುದರುಂಡು. ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು ವಿಕಂಟಕ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. 
ಸೋಕುದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊದ ಈ ಪಂರ್ದ್‌‍ನ್ ಸುಣ್ಣದೊಟ್ಟಿಗೆಲಾ ತಿನ್ಪೆರ್. ಅಂಚ ತಿಂದುಂಡ ಅಯಿತ ರುಚಿ ಎಚ್ಚ ಆಪುಂಡು.

## ತೂಯರೆ
ನೆತ್ತ ಮರ ತೂನಗ ಕಾಯೆರ್ದ ಮರಲೆಕ್ಕ ಉಪ್ಪುಂಡು. ತೋಟದ ಗೊಬ್ಬರಗ್ ಗಳಸುವೆರ್.

## ಮರ್ದ್
ಮರತ್ತ ಕೆತ್ತೆ ಜಿಲಾಬು, ಗಂಟುಬೇನೆ, ಗಾಯದ ಬೇನೆಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಪಂರ್ದ್ ಲೆಕ್ಕೊರ್ದು ಜಾಸ್ತಿ ತಿಂದುಂಡ ಜಿಲಾಬು ಶುರು ಆಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಂದ್
ನೋಕಟೆ

ನೋಕಟೆ / ***ಗ್ನೆಟಮ್***  ಬೆತ್ತಲೆಬಿತ್ತ್‌‌ಲೆನ ಜಿನೊಫೈಟಾದ **ಗ್ನೆಟಾಸಿ** ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಒಂಜೇ ಕುಲೊ. ಅವು ಉಷ್ಣವಲಯೊಡು ಏಪಲಾ ಪಚ್ಚೆಯಾದಿಪ್ಪುನ   ಮರಕ್ಕುಲು, ಪೊದೆಲ್‌ಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬಲ್ಲ್‌ಲು. ಬೇತೆ ಬಿತ್ತ್‌ಲೆನ ಲೆಕೊ ಅತ್ತ್. ಅಯಿತ ಬೇರ್‌ಲೆಡ್ ನಾಳದ ಅಂಶೊಲು ಇಪ್ಪುಂಡು. **ನೋಕಟೆ** ಪಂಡ ಕಾಡ್ ಬೂರು. ಬೇತೆ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಮರನ್ ಸುತ್ತೊಂದು ಉಂದು ಬಾರಿ ಮಲ್ಲ ಆದ್ ಬುಲೆವುಂಡು.

## ಬೇತೆ ಪುದರ್
ನೋಕಟೆ ಬೂರುನು ಕನ್ನಡೊಡು **ನೋಕಟೆ ಬಲ್ಲ್** ಪುದರುಂಡು. ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ಡ್ Gnetum ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು Gnetaceae ಕುಟುಮ್ಮೊಗು ಸೇರ್ದಿನ ಬೂರು.
## ಚಿತ್ತೊಲು

ಫೈಲ್:Gnetum luofuense 125787614.jpg|thumb|ನೋಕಟೆ ಕಾಯಿ
File:倪藤果 Gnetum gnemon -檳城熱帶果園 Tropical Fruit Farm, Penang- (9222653200).jpg|*ನೋಕೊಟೆ* ಕಾಯಿ
File:Gnetum latifolium - കറുത്ത ഓടൽ.jpg|*ನೋಕೊಟೆ* ಸ್ಟಾಮಿನಾ/ರೇನ್ ಕಾನ್ಸ್
File:Gnetum africanum Leaves (Eru, Okok).jpg|ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತಿನ ಇರೆಕುಲು *ನೋಕೊಟೆ* ಬಿತ್ತ್‌ಲು


## ಕಾಯಿ
ನೋಕಟೆ ಬೂರುಡು ಎಲ್ಯೆಲ್ಯ ಕಾಯಿ ಆಪುಂಡು. ಉಂದೆಕ್ ನೋಕಟೆ ಕಾಯಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಕಾಯಿನ್ ಪಕ್ಕಿಲು, ಮಂಗೆರ್ಲು, ಬೆರು, ಕುಂಡಚ್ಚನಂಚಿನ ಕಾಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲು ತಿನ್ಪ.

## ಮರ್ದ್
ನೋಕಟೆ ಕಾಯಿಡ್ ಮರ್ದ್‌ದ ಅಂಶೊಲು ಉಂಡು. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಈ ಕಾಯಿನ್ ನುಂಗಾದ್ ಬೆಯ್ಪಾದ್ ನರಮಾನಿ ತಿನೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಆಯುರ್ವೇದಡ್ ಕೆಲವು ಮರ್ದ್‌ಗ್ ಈ ಕಾಯಿನ್ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.

## ನಾರ್
ಬೂರುದ್ ನಾರ್ ಲಾ ಬಾರಿ ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ನೇತ ನಾರ್ ನ್ ಬಲ್ಲ್ ಮಲ್ಪರೆ, ಕನಕ್ ಕಟ್ಟರೆ ಗಲಸುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊ

ವರ್ಗೊ:ಬೂರುಲು
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದುಲು
ಮಂತ್ ಪುಳಿ

**ಮಂತ್ ಪುಳಿ** **'ಗಾರ್ಸಿನಿಯಾ ಗಮ್ಮಿ-ಗುಟ್ಟಾ**' ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್‌ದ ಪುಳಿ.  ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಡ್ ದೇಸೀ ಪುದರ್.  *[[:en:Garcinia|ಗಾರ್ಸಿನಿಯಾ]]* ಪೊತ್ತೆಂಗಿರಿ ಜಾಗೆಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ಪರ್ಂದ್. **ಗಾರ್ಸಿನಿಯಾ ಕಂಬೋಜಿಯಾ** ಇಂದೆತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್. ಅಂಚನೆ **ಬ್ರಿಂಡಲ್ ಬೆರ್ರಿ**, ಬುಕ್ಕೊ **ಮಲಬಾರ್ ಟ್ಯಾಮರಿಂಡ್** ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ಉಂದು ಕಾಡ್‍ಡ್ ಬುಳೆವುನ ದಾರೆ ಪುಳಿತ ಮರ.  ಈ ಪರ್ಂದ್‌ಗ್‌ ಮರ್ದ್‌ದ ಗುಣೊ ಉಂಡು.  ಉಂದು ಮಂತ್‌ದ ಲೆಕೊ ತೋಜುನೆಡ್ದಾರ ಮಂತ್ ಪುಲಿಂದ್, ದಾರೆ ಇತ್ತ್‌ನೆಡ್ದಾರೊ ದಾರೆ ಪುಳಿಂದ್, ಕೊಡಗ್-ಸುಳ್ಯ ಕಡೆಟ್ ಕಾಚಿಪುಳಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
   
## ಬೇತೆ ಪುದರ್
ಕನ್ನಡಡ್ ಉಪ್ಪಾಗೆ, ಗಾಂಬೋಜ್, ಕಾಚ್‌ಪುಳಿ, ಕಾಚಂಪುಳಿ, ದಾರೆಪುಳಿ ಪಣಪ್ಪುಳಿ ಅತ್ತ್‌ಂಡ ಉಪ್ಪಗೆ ಪಂದ್ ಪುದರುಂಡು. ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಡ್ ಗಾರ್ಸಿನಿಯಾ ಕುಟುಂಬಡ್ ಬರ್ಪುನ ನೇಕ್ ಗಾರ್ಸಿನೀಯಾ ಗಮ್ಮಿಗಟ್ಟ (Garcenia gummi-gutta) ಪನ್ಪುನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರುಂಡು. ತಮಿಳು ಬುಕ್ಕೊ ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಡ್ ಕೋಡಂಪುಳಿ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಬುಳೆವುನ
ಈ ಮರಟ್ಟ್ ಒಟ್ಟು 35 ಪ್ರಬೇಧೊಲು ಭಾರತೊಡು ಉಂಡು. ಕರ್ನಾಟಕ ಬುಕ್ಕೊ ಕೇರಳದ ಕಾಡ್‍ಡ್ ಅತ್ತಂದೆ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಆಫ್ರಿಕಾ ದೇಸೊಡ್ಲಾ ಉಂದು ಉಂಡು. ಕರ್ನಾಟಕ ಬುಕ್ಕೊ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಂದು ಜಾಸ್ತಿ ಬುಳೆವುಂಡು. ಘಟ್ಟದ ಮಿತ್ತ್ ನೆತ್ತ ೧೦ ಪ್ರಬೇದೊಳು ತೂವರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು.

## ತೂವರೆ
ತಂಪಿತ್ತಿನ ವಾತಾವರಣಡ್ ಉಂದೆನ್ ನಡ್ದ್ ಬುಳೆಪಾವೊಲಿ. ತೂವೆರೆ ಶಂಕೊದ ಆಕಾರದ ಮರ ಉಂದು. ಸಾದಾರ್ಣ 10 ರ್ದ್ 20 ಮೀಟರ್ ಬೆಳೆವುಂಡು. ಕೆಲವು 30 ಮಿ. ಮುಟ್ಟಲಾ ಬುಳೆವುಂಡು. ನೆಟ್ಟ್ ಪೊಣ್ಣು ಮರ ಬುಕ್ಕೊ ಆಣ್ ಮರ ಪನ್ಪುನ ವಿದೊ ಉಂಡು. ಪೊಣ್ಣು ಮರಟ್ಟ್ ಮಾತ್ರ ಕಾಯಿ ಆಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ಪೂ ಕೆಂಫು ಮಿಶ್ರ ಆತಿನ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುಂಡು.ಮಾಯಿಡ್ ಪೂ ಬುಡುಂಡ ನಾಲೈನ್ ತಿಂಗೊಲು ಬುಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಯಿ ಆಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ಪರ್ಂದ್ ಚೂರು ಮಂಜಲ್ ರಂಗ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪರುಂದುದ ಮಿತ್ತ್ ಎರ್ತೆ ತಗ್ಗೆಲ್ ಇತ್ತುದ್ ತೂವರೆ ಎಲ್ಯ ಕೆಂಬುಡೆದ ಆಕಾರೋ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪರುಂದುದುಲಾಯಿ 6-8 ಬೀಜ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಮಲ್ಲ ಮರಟ್ಟ್ 15 -20 ಕ್ವಿಂಟಲ್ ಕಾಯಿ ಆಪುಂಡು.

## ಗಲಸುನ
ಈ ಪರುಂದುದ ಚೋಲಿ ದೆತ್ತುದು ನುಂಗಾದ್ ದೀಪೆರ್. ದ.ಕ, ಉಡುಪಿ, ಕೊಡಗು ಬುಕ್ಕೊ ಕೇರಳಡ್ ಮಾಸದ ಕಜಿಪುಗ್ ಪುಳಿ ಆದ್ ಗಲಸುವೆರ್. ಸರಿಯಾದ್ ನುಂಗಾಯಿನ ಚೋಲಿ ರಡ್ಡ್ ಮೂಜಿ ವರ್ಷ ಹಾಳ್ ಆಪುಜಿ. ಉಪ್ಪು ಸೇರದ್ ಗಾಳಿ ತಾಗಂದಿಲೆಕ ಕಟ್‌ದೀ೦ಡ ಜಾಸ್ತಿ ಬಾಳಿಕೆ ಬರ್ಪು೦ಡು.

## ಮರ್ದ್
* ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿ ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಅಂಶ ಜಾಸ್ತಿ ಉಂಡು 
* ಜೂವದ ಚರ್ಬಿ ಕರಪುಂಡು 
* ಮಲಬದ್ದತೆ ದೂರ ಮಲ್ಪು೦ಡು 
* ಪೊಂಜೋಕ್ಲೆನ ತಿಂಗೊಲ್ದ ತೊಂದರೆಗ್ 
* ಬಂಜಿದ ಪುರಿಕ್ 
* ಕಣ್ಣ್ ಕಿರಂಬುನೆಕ್ 
* ಕಾರ್ ಪುಡವುನೆಕ್ ಈ ನೇತ ಪುಳಿ ಮರ್ದ್ ಆದ್ ಉಂಡು.
* ದೊಂಡೆ ಬೇನೆಗ್
* ಕೆಪ್ಪೆ ಬಾಪುನ ಕೆಪ್ಪಟ್ರಾಯಗ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊ

ವರ್ಗೊ:ಮರೊಕುಲ್
ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಂದ್‍
ವರ್ಗೊ:ಪುಲಿ
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದ್‌ದ ದೈ
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದುಲು
ವರ್ಗೊ:ಕಾಟ್ ಮರ
ಅಡ್ಕಬಾರೆ

thumb|ಅಡ್ಕಬಾರೆ
ತುಳುಟ್ಟು ಅಡ್ಕಾರೆ, **ಅಡ್ಕಬಾರೆ** ಪಂದ್ ಪುದರುಪ್ಪುನ ಉಂದು ಒಂಜಿ ತ೦ಪು ಕಜಿಪುಗಾಪಿನ ಕಾಯಿ.

## ಇಪ್ಪುನ
ಕಾಡ್, ಗುಡ್ಡೆ, ಬೈಲ್ ಜಾಗೆಡ್ ತನ್ನತಿಗೇ ಬುಳೆವುನ ಮರ. ದೈ ನಡ್ದ್ ಜನಕುಲು ಬುಲೆಪುನ ಬಾರೀ ಕಮ್ಮಿ. ನೆತ್ತ ಪೂ ತೂವರೆ ಬಾರೀ ಪೊರ್ಲು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಕಮ್ಮೆನಲಾ ಎಡ್ಡೆ ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಬೇತೆ ಪುದರ್
ತುಳುಟ್ಟು ಅಡ್ಕಾರೆ, ಅಡ್ಕಬಾರೆ ಪಂದ್ ಪುದರ್. ಕನ್ನಡಡ್ ಅಡ್ಕ ಬಾಳೆ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಹಿಂದಿಡ್ पेंडारो /ಪೆಂಡಾರೊ ಪಂದ್ ಪುದರುಂಡು.

## ತೂವರೆ
ಅಡ್ಕಬಾರೆ ಮರಟ್ ಮುಳ್ಳು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಕಾಯಿ ತೂವರೆ ಮುಸುಂಬಿಲೆಕ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಮರ  6-8'ಎತ್ತರೊಗು ಬುಲೆವುಂಡು. ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗೊಳ್ಗು ಕಾಯಿ ಮಲ್ಲ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಅಂಚೆನೇ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪರೆ ಆಪುಜಿ. ಬಾರೀ ಕೈಪೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಯಿನ್ ಮೂರುದು ಬೈಪಾದ್ ನೀರ್ ದೆತ್ತುದು ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಾಯಿನ್ ಪಕ್ಕಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಚನಿಲ್ ದಂಚಿನ ಪ್ರಾಣಿಲು ತಿನ್ಪ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮರೊಕುಲ್
ಬಸೆನ್ ಮುರ್ಮು

**ಬಸೆನ್ ಮುರ್ಮು** (೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೮೭ - ೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೦)  ) ಮೇರ್ ಸಂತಾಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಆಲ್ಬಮ್ ಜಗತ್ತ್‌ದ  ಭಾರತೀಯ ಗಾಯಕೆ. ಬಸೆನ್ ಮುರ್ಮು ಪುಟ್ಟಿನಿ ಒಡಿಶಾದ (ಭಾರತ) ಮಯೂರ್ಭಂಜ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬಿಜ್ತಾಲಾ ಬ್ಲಾಕ್‌ದ ಬರ್ಹಜಿಯಾನ್ ಗ್ರಾಮೊಡು. ಮೇರ್ನ ಪೊಪ್ಪ ನರನ್ ಮುರ್ಮು ಬುಕ್ಕೊ ಅಮ್ಮ ಮೈನಾ ಮುರ್ಮು. ಮೇರ್ನ ಬೊಡೆದಿನ ಪುದಾರ್ ಮಮತಾ ಮುರ್ಮು. ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮುರ್ಮು ಮೇರೆನ ಒರ್ತಿಯೇ ಪುತ್ರಿ.

## ವೃತ್ತಿಜೀವನ
ಬಸೆನ್ ಮುರ್ಮು ಮೇರ್ ತನ್ನ ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಜೀವನೊಡು ಐನೂದೈಡ್ ದ್ಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಪದ್ಯೊಲೆಗ್ ಧ್ವನಿ ಕೊರ್ತೆರ್. ಮೇರೆನ ಸೂಪರ್ಹಿಟ್ ಪದ್ಯೊಲು - "ಕುಲ್ಮಿ ಡೇರ್ ಲೆಕಾ ಕುಡಿಮ್ ಹರಾಯೆನ್", "ಚೆಮೆಕ್ ಚೆಮೆಕ್", "ಜಿವಿ ರಾಣಿ ತಿಸೀಮ್ ಹಿಜುಗ್", "ಅಲಕ್ ಜಾಡಿ ನಾಡಿ ಲೆಕಾ".

## ತೀರ್‌ನೆ
ಬಸೆನ್ ಮುರ್ಮು ೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೦ ಗ್ ವಿಧಿವಶ ಆಯೆರ್.

## ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು
* https://kalingatv.com/state/odisha-based-santhali-singer-basen-murmu-passes-away-at-33/

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು