open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಧರ್ಮದೈವ ಗಂಗನಾಡಿ ಕುಮಾರ (ಒಡಿಲ್ತಾಯ) ದೈವ

ತುಳುನಾಡ್ ದ ಒಂಜಿ ದೈವ ಗಂಗನಾಡಿ ಕುಮಾರೆ ಪಂಡ ಅವು ವೀರಭದ್ರ ದೆವೆರ್ನ ಒಂಜಿ ಅವತಾರ ದೇವೆರೆಗೆ ಸರಿ ಸಮಾನ ಆಯಿನ ಶಕ್ತಿ ಪನ್ಪಿ ನಂಬೋಲಿಕೆ.

## ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆ
ಈಶ್ವರ ದೇವೆರ್ ಕೈಲಾಸೊಡ್ ತಪಸ್ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಪ್ಪುನಗ ಅರೆನ ಬೆಗರ್‌ನ್ ನೆಲಕ್ ಕುಡ್ಪುವೆರ್‌ಗೆ. ಈಶ್ವರ ದೇವೆರೆನ ಬೆಗರ್ ನೆಲಕ್ ಬೂರ್ದ್‌ ಐಟ್ ಒಂಜಿ ರುದ್ರಾಂಶದ ಶಕ್ತಿ ಉದ್ಬವೊಗ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈಶ್ವರ ದೇವೆರ್ ಅಯನ್ ಭೂಮಿಗ್ ಜತ್ತ್ ದ್ ಧರ್ಮ ಕಾಪುಲ ಪಂದ್ ಭೂಮಿಗ್ ಕಡಪುಡ್ವೆರ್‌. ಇಂಚ ಉಪ್ಪನಗ ಕಾರ್ಲದ ಮರಿಗಲ್ಲ ಇಡತ್ತಡ್ಕ ಪನ್ಪಿನಲ್ಪ ಬಾನು ಸೇನವೆ ಪನ್ಪಿ ಅರಸು ಉಪ್ಪುವೆಗೆ. ಕಾಲದ ಕಟ್ಟ್ ಪ್ರಕಾರ ಅರ್ನ ಅಪ್ಪೆಲ, ಅಮ್ಮೆರ್ಲ ತೀರ್ ಪೊಪೆರ್‌ಗೆ. ಅಕಲ್ನ ಪಿಂಡೊನ್ ಬುಡ್ಯರೆಗ್‌ ಕಾಶಿಗ್ ಪೊದ್ ತನ್ನ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಪಿರ ಪಿದಡ್ನಗ ಮಸ್ತ್ ದೈವೊಲ್ ಗಂಗಾ ನದಿಡ್ ಮೀಯೊಂದು ಉಪ್ಪುವಗೆ ಆಂಡ ಒಂಜಿಲ ದೈವೊಲ್ ಅಯನ ಕಡೆ ತೂಪುಜಗೆ. ಉಂದೆನ್ ಮಾತ ತೂದ್ ಬಾನು ಸೇನವೆ ಪಿದಡ್ನಗ ಗಂಗಾ ನದಿತ ಮಧ್ಯಡ್ ಒಂಜಿ ತಾವರೆ ತೊಜುಂಡ್‌ಗೆ.ತೊವೊಂದಿತ್ತಿಲೆಕ್ಕನೆ ಆ ತಾವರೆ ಅರಲ್ದ್‌ ಐಟ್ ಒಂಜಿ ದೈವ ಪಿದಯಿ ಬರ್ಪುಂಡುಗೆ. ಪಿದಯಿ ಬತ್ತುದ್ ಬಾನು ಸೇನವನ ಕೈತಲ್ ಬತ್ತುದ್ ಪನ್ಪುಂಡ್ಗೆ ಅಯ್ಯ ಯನನ್ ಈಶ್ವರ ದೇವೆರ್ ಭೂಮಿಗ್ ಧರ್ಮ ಕಾಪೆರೆಗ್‌ ಕಡಪುಡ್ದೆರ್‌ ಯಾನ್ ನಿನ್ನ ಒಟ್ಟುಗು ಬರೊಲಿಯ ಪಂದ್ ಕೇನುಂಡ್‌ಗೆ. ಬರ್ಪೆ ಪಂದ್ ಪನಿನಯನ್‌ ಬೊಡ್ಚಿ ಪಂದ್ ಯಾನ್ ಪನಯೆ. ನಿನ್ನ ಪುದರ್ ಯೇನ ದೈವ ಪಂದ್ ಕೇನ್ವೆಗೆ ಅದಗ ದೈವ ಪನ್ಪುಂಡ್ಗೆ ಎಂಕ್ ಪುದರ್ ದೀತುಜೆರ್ ಪಂದ್. ಅದಗ ಬಾನು ಸೇನವೆ ಗಂಗೆದ ನಾಡಿಡ್ ಪಿದಯಿ ಬತ್ತಿನ। ದೈವಗ್ ಗಂಗನಾಡಿ ಕುಮಾರ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ ದೀದ್ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯಗ್ ಲೆತೊಂದು ಪೊಪೆಗೆ. ಬಾನು ಸೇನವನ ಜಾಲ್‌ಡ್ ಉಂತುದು ದೈವ ಪನ್ಪುಂಡ್ಗೆ ಎಂಕ್ ಒಂಜಿ ದೈವಸ್ಥಾನ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುಲ ಪಂದ್ ಪಂಡ್ದ್ ತೌತೆದ ಬಿತ್ತ್‌ನ್ ಕೊರ್ದ್‌ ಪನ್ಪುಂಡ್ಗೆ ಉಂದೆಟ್‌ ಬತ್ತಿನ ಸುರುತ ಬುಲೆಟ್‌ ಎನ್ನ ನೇಮದ ಪೊರ್ತುಡ್ ನೈವೇದ್ಯ ಮಲ್ಪುಲೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪಂಡ್‌ಗೆ. ಬಾನು ಸೇನವೆ ದೈವ ಕೊರಿನ ಬೀಜೊನ್ ಕಂಡೊಡ್ ಬಿತ್ತುವೆಗೆ. ತೂವೊಂದಿತ್ತಿಲೆಕ್ಕನೆ ಬೀಜ ಚಿಗರ್‌ದ್ ಐಟ್ ಒಂಜಿ ಮಾಯಕದ ಬುಲೆ ಪಿದಯಿ ಬರ್ಪುಂಡು. ಬಾನು ಸೇನವೆ ಆ ತೌತೆದ ಬುಲೆನ್ ಕಾಪೆರೆಗ್ ತನ್ನ ಐನ್ ಜನ ಮರ್ಮಲೆನ್ ಉಂತವೆಗೆ. ಅಕುಲ್ ಆ ಬುಲೆನ್ ಕಾತೊಂದು ಉಪ್ಪವೆರ್ಗೆ. ಐಟ್ ರಡ್ಡ್ ಜನ ಮರ್ಮಲೆಗ್‌ ಎಂಚಾಡಲ ಮಲ್ತ್ ತೌತೆದ ಮುಡಿನ್ ತಿನೊಡ್ ಪಂದ್ ಆಸೆ ಉಪ್ಪುಂಡ್. ಪ್ರತೀದಿನತ ಲೆಕನೆ ಬಾನು ಸೇನವೆ ತೌತೆದ ಮುಡಿನ್ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುನಗ ಒಂಜಿ ಮುಡಿ ಕಮ್ಮಿ ಬರ್ಪುಂಡುಗೆ. ಉಂದೆನ್ ತೂದ್ ಬಾನು ಸೇನವೆ ಅಕಿಲಾಸೆಡ್ ಪನ್ಪೆರ್ ಯೇರ್ ಎನ್ನ ದೈವದ ತೌತೆದ ಮುಡಿನ್ ಕನ್ನೊಂದೆರ ಅಕಲೆನ್ ಗಂಗೆನಾಡಿ ಕುಮಾರೆನೆ ತೂವೊಂಬೆ ಪಂದ್ ಪನ್ನಗ ಅಯನ ರಡ್ ಜನ ಮರ್ಮಲೆನಕುಲು ನೆಲಕ್ಕ್ ಬೂರ್ದ್ ಜೀವ ಬುಡ್ಪೆರ್‌ಗೆ. ಅದಗ ಮಾತೆರೆಗ್ಲ ಗಂಗೆನಾಡಿ ಕುಮಾರನ ಕಾರ್ನಿಕ ಗೊತ್ತಾಪುಂಡ್ಗೆ. ದೈವೊಗ್ ಒಡಿಲ್ದ ಮಾಡ್ ಕಟ್ಟಾದ್ ಒಡಿಲ್ದ ಮಾಡ್‌ಡ್ ಕುಲ್ದಿನಾಯೆನೆ ಒಡಿಲ್ತಾಯೆ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ನ್ ದೀದ್ ಬಾನು ಸೇನವೆ ಗಂಗೆನಾಡಿ ಕುಮಾರನ್ ನಂಬುವೆಗೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ದೈವೊಲು
ಧರ್ಮಸ್ಥಳ

**ಧರ್ಮಸ್ಥಳ** (ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಕುಡುಮಂದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೇರ್) ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲೂಕ್‌ದ ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆತ ಬರಿಟುಪ್ಪಿ ಭಾರತೊದ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಪೆಂಟೆ.

## ಇತಿಹಾಸೊ
**ಧರ್ಮಸ್ಥಳ** ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ಷೇತ್ರೊ. ಇಂದೆಕ್ಕ್ ಸುಮಾರ್ ಏಳು ನೂದು ವರ್ಸೊದ ಇತಿಹಾಸ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವೆರ್ ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ. ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆರ್ ಇತ್ತೆದ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿಲು. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲೆಕೊ ಬಾಹುಬಲಿನ ಪ್ರತಿಮೆ ಮುಲ್ಪಲ ಉಂಡು. ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆತ್ತ ದಂಡೆಡ್ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಮುಲ್ಪದ ದೇವೆರಾಯಿನ ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿನ್ ಕುಡ್ಲದ ಕದ್ರಿರ್ದ್ ಕನತ್‍ದ್ ಉಡುಪಿದ ಯತಿಕುಲಾಯಿನ ಶ್ರೀ ವಾದಿರಜೆರ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನ ದಾನ, ಧರ್ಮದ ಕೆಲಸೊಡು ಪುದರ್ ಪಡೆತಿನವು ಅಯಿಟ್ಟ್ ಅನ್ನದಾನ, ವಿದ್ಯಾದಾನ, ಅಭಯದಾನ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನವು. ಬುಕ್ಕೊ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪುದರ್ನ್ ಬೆಳಗಾವುನಂಚಿನ.

## ಸಮಾಜ ಸೇವೆಲು
ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಆಡಳಿತದಕುಲು ಮಸ್ತ್ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಲೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್ ಅಯಿಟ್ ಒಂಜಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಮದಿಮೆ.

## ಸಾಮೂಹಿಕ ಮದಿಮೆ
೧೮೭೨ಡ್‍ದ್ ಇನಿಮುಟ್ಟ ಬೆರಿ ಬೆರಿಕ್ ಸಮಾಜೊಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಬದಿತ ಸಮಸ್ಯೆ ಬುಕ್ಕೊ ಗರ್ದ್‍ದ ಮದಿಮೆದ ಸುಧಾರಣೆಗ್ ಬೋಡಾದ್ ಸಾಮೂಹಿಕ ಮದಿಮೆನ್ ಮನ್ಪಾವೊಂದು ಬರೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

## ಅನ್ನದಾನ
ಧರ್ಮಸ್ಥಳಗ್ ಬರ್ಪುನ ಮಾತಾ ಭಕ್ತಾದಿನಕ್‍ಲೆಗ್ ಉಚಿತ ವೊನಸ್ದ ಅಟ್ಟನೆನ್ ಮಲ್ದೆರ್. ಉಂದೆಕ್ ಬೊಡಾಪಿನಂಚಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾದ್ ಅನ್ನಪೂರ್ಣ ಪನ್ಪಿನ ಕೊಠಡಿಲ ಕಟ್ಟಾದೆರ್.

## ವಿದ್ಯಾದಾನ
ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ವತಿರ್ದ್ ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥೇಶ್ವರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆದ ಪುದರ್‌ಡ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆನ್ ಸುರುಮಲ್ತ್‌ದ್ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಟ್ಟ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸನ್ ಕೊರೊಂದುಲೆರ್.

## ಅಭಯದಾನ

## ತೂವೊಡಾಯಿನ ಜಾಗೆಲು
* ಗೋಮಟೇಶ್ವರನ ಬೆಟ್ಟ
* ಮಂಜೂಷ ಪಿರಾಕ್ದ ಸಾಮಾನುಲು ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೆ

## ವಸತಿ ಕಟ್ವನೊಲು
* ನೇತ್ರಾವತಿ
* ಶರಾವತಿ
* ಗಂಗಾ
* ಯಮುನ
* ಕಾವೇರಿ

## ಕೈತಲ್ದ ಜಾಗೆಲು
* ಕೊಕ್ಕಡ
* ಉಜಿರೆ
* ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ
* ನೆಲ್ಯಾಡಿ
* ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು/ದೇವಸ್ಥಾನ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್‌ದ ದೇವಸ್ತಾನೊಲು
ಧೀರು ಬಾಯಿ ಅಂಬಾನಿ

thumb|ಧೀರು ಬಾಯಿ ಅ೦ಬಾನಿ
ಭಾರತದ ಪುದರ್ ಪೋತಿನ ಲಯನ್ಸ್ ಇ೦ಡಸ್ಟ್ರೀದ ಮಾಲೀಕೆರಾದ್ ಇತ್ತಿನಾರ್. ಮೆರೆನ ಪೊಪ್ಪ ಸಾಲೆದ ಮೇಷ್ಟ್ರು. ಧೀರು ಬಾಯೆರ್ನ ಕನ ಬಾರಿ ಮಲ್ಲ ಇತ್ತು೦ಡು. ಮೆಟ್ರಕ್ಯುಲೇಶನ್ ಪರೀಕ್ಷೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾಗ್ ಪೋಯೆರ್. ಪೆಟ್ರೊಲ್ ಬ೦ಕ್ ಡ್ ಬೇಲೆಗ್ ಸೇರ್ಯೆರ್. ತೈಲ ಕ೦ಪೆನಿಡ್ ಗುಮಸ್ತೆರಾದ್ ಐವ ಸಾರ ರೂಪಾಯಿ ಪತೊನ್ದು ಬತ್ತ್ ದ್ ಕು೦ಟುದ ಅ೦ಗಡಿ ದೀಯೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಮೇರ್ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ದೇಶದ ನ೦.೧ ಕ೦ಪೆನಿ ಆದ್ ಲಕ್ಷಾ೦ತರ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಬೇಲೆ ಕೊರ್ತಿನ ಕಂಪೆನಿ ಆದುಂಡು.   ಅರೆನ ಜೊಕುಲು ಅನಿಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಖೇಶ್. ಇತ್ತೆ ಜಗತ್ತುಡು ಮಲ್ಲ ಶ್ರೀಮ೦ತೆರಾಯಿನ ಜನೊಕುಲ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ

## ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ
ದಕ್ಷಿಣ ಭರತೊದ ನಾಡಾಟ ಒಂಜಿ ಭಾರೀ ಪುದರ್ ಪೊಯಿನ್ಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಆತ ಪನ್ದ ಅವು ಧೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ.
## ಹಿನ್ನೆಲೆ
## ಕತೆ
## ಪ್ರಸಂಗ
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ದ್ರಾಕ್ಷಿ

**ದ್ರಾಕ್ಷಿ**  ಪರ್ಂದ್ ಒಂಜಿ ರುಚಿತ ಪರ್ಂದ್. ದ್ರಾಕ್ಷಿಡ್ ಸುಮಾರ್ ಬಗೆ ಉಂಡು. ಉಂದು ಆಫ್ರಿಕಾ ದೇಶೊಡ್ಡು ಭಾರತೊಗು ಬತ್ಂಡ್ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ದ್ರಾಕ್ಷಿಡ್ ಬೊಲ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಕಪ್ಪು, ಅಂಚೆನೆ ಬಿತ್ತ್ ಇತ್ತಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿತ್ತ್ ದಾಂತಿನ ಪಂಡ್ದ್ ರಡ್ಡ್ ವಿಧ ಉಂಡು. ಕಪ್ಪು ದ್ರಾಕ್ಷಿದ ಪಾನಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಪ್ಪು ದ್ರಾಕ್ಷಿಡ್ ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ ಉಂಡು. ದ್ರಾಕ್ಷಿನ್ ಅರೆಗಾಲ ಕಾಲೊಡ್ ನುಂಗಾದ್ ದೀಪೆರ್. ನುಂಗೆಲ‍್ ದ್ರಾಕ್ಷಿನ್ ಪಾಯಸ, ಸೀರ ಇಂಚೆನೆ ಕೆಲವು ಚೀಪೆ ತಿನಸುಲೆಗ್ ಬಲಸುವೆರ್. ಅಂಚೆನೆ ಈ ನುಂಗೆಲ್ ದ್ರಾಕ್ಷಿನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ತಿನಸುಗ್ ಬಲಸುನೆಡ್ದಾವರ ತಿನಸುದ ರುಚಿ ಹೆಚ್ಚಾಪುಂಡ್.
ಉನುಗೆಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಜ್ಜಿ ದ್ರಾಕ್ಷೆ ಉಂದೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಉದ್ದೇಸೊಗಾದ್ ಗಳಸುವೆರ್.

## ದ್ರಾಕ್ಷೆದ ವಿದೊಕುಲು
ಪಚ್ಚೆ ದ್ರಾಕ್ಷೆ
# ಬಿತ್ತ್‌ದ ದ್ರಾಕ್ಷೆ
# ಬಿತ್ತ್ ಇಂಜಂದಿನ ದ್ರಾಕ್ಷೆ
ಕಪ್ಪು ದ್ರಾಕ್ಷೆ
# ಬಿತ್ತ್‌ದ ದ್ರಾಕ್ಷೆ
# ಬಿತ್ತ್ ಇಂಜಂದಿನ ದ್ರಾಕ್ಷೆ

## ಗಳಸುನೆ
* ಪಾಯಸ
* ಲಾಡ್
* ಸೀರ
* ಮಿಕ್ಷರ್
* ಜ್ಯೂಸು
* ವೈನ್

## ದ್ರಾಕ್ಷೆ - ಚಿತ್ರ ದರ್ಶಿನಿ

ಫೈಲ್:Grapes, Dry Creek Valley-7705.jpg|thumb|Veraison (the onset of ripening) of Zinfandel grapes in Dry Creek Valley, Sonoma County, California
File:Grapes in Iran 01.jpg|thumb|ಇರಾನ್‌ದ ದ್ರಾಕ್ಷೆ
File:Grape Festival in Hebron.jpg|thumb|Hebronದ ದ್ರಾಕ್ಷೆದ ಪರ್ಬ
File:Grape-Festival-in-Hebron.jpg|thumb|Grape-Festival-in-Hebron 
File:Խաղող, Արարատի մարզ.jpg|thumb|Grapes, Ararat province 


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಂದ್‍
ದೈವೊಲೆನ ಮಣೆಮಂಚ

ದೈವೊಲೆನಾ ಮುಗ,ಮೂ‍ರುತಿ, ಹತ್ಯಾರ್ ದಿಪಿ ಅಡ್ಡ ಪಲಾಯಿ.

## ಹಿನ್ನೆಲೆ
ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಬೆನ್ನಿಬೇಸಾಯೊದ ಕುಲಕಸುಬುದ ಇಲ್ಲಲೆಡ್ ದೈವೊಲೆಗೆಂದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಾನೊ (ಸ್ಥಾನ) ಇಜ್ಜಂಡ್. ಚಾವಡಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಮದನಕೈಕ್ಕ್ ತಿಕ್ಕಾವೊಂದುಪ್ಪುನ ಪಲಾಯಿದ ಮಿತ್ತ್ ಮಿಲಾವುದ ಕಡ್ಸಲೆ, ಮುಟ್ಟೊಡು ಕಂಚಿ ಅಥವಾ ಪಿತ್ತಾಳೆದ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕೂಜಿ- ಈತೆನ್ ದೀದ್ ಅವೆನೇ ಮಣಿಮಂಚಂದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅನುಕೂಲ ಇತ್ತಿನ ಮಲ್ಲ ಜೆಮ್ಮಿದ ಇಲ್ಲಲೆಡ್ ಮಾತ್ರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೈವಸಾನೊ ಇತ್ತ್ಂ‌ಡ್. ಕಾಲ ಪೋಯಿಲೆಕ್ಕೊನೆ ಮಣಿಮಂಚ ದೀಪುನ ಕ್ರಮ ಬತ್ತ್ಂ‌ಡ್. ಮಣಿಮಂಚ ಪಂಡ್‌ಂಡ ರಡ್ಡ್ ಕತ್ತೆರಿ ಕಾರ್‌ದ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಪಲಾಯಿ ದೀಪುನವು.

## ದೈವೊಲೆನ ಗುಡಿ
ದೈವೊಲೆನ ಸಾನೊಲೆಗ್ ಆಯ-ಪ್ರಮಾಣೊ ಇಜ್ಜಿ. ಅನುಕೂಲೊಗ್ ಬೋಡಾಯಿಲೆಕ್ಕ ಆಯತ ಚೌಕೊದ ಆಕಾರೊಡು ಕಟ್ಟೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದೈವೊಲೆನ ಮೊಗ ಮೂರ್ತಿ ದೀಯರ ಕತ್ತೆರಿ ಮಂಚೊನು ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದೈವೊಲೆನ ಮಾತ ಸೇವೆನ್‌ಲಾ ಈ ಮಂಚೊಡು ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮಂಚೊಗು ಒರಗಿಯರ ಪಿರವುದ ಮೈಟ್ಟ್ ಒಂತೆ ಒರ್ದೊಡು ಪಲಾಯಿ ಜೋಡಣೆ ಮಲ್ಪೆದೆರ್. ಅಯಿತ್ತ ರಡ್ಡ್ ಮೈಟ್ಟ್‌ಲಾ ದಾರುಶಿಲ್ಪೊದ ವಿನ್ಯಾಸೊದ ಕೈ ಮಲ್ಪೆದಿತ್ತೆರ್. ಜುಮಾದಿ ದೈವೊಲೆನ ಮಂಚದ ಕೈಕ್ಕ್ ಸಿಮ್ಮೊದ ಮೋನೆ ಮಲ್ಪೆದೆರ್. ಪಂಜುರ್ಲಿ ದೈವೊದ ಮಂಚದ ಕೈಕ್ಕ್ ಪಂಜಿದ ಮೋನೆ, ಜಾರಂದಾಯ ದೈವೊದ ಮಂಚದ ಕೈಕ್ಕ್ ಕುದುರೆದ ಮೋನೆ ಮಲ್ಪೆದೆರ್.

## ಬಗೆ ಬಗೆತ ಮಣೆಮಂಚ
ಕೆಲವು ಮೈಟ್ಟ್ ರಡ್ಡ್ ಪಜ್ಜೆದಾತ್ ಎತ್ತರೊದ ಕಂಬ ನೆಡ್‌ದ್ ಅಯಿತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಆಯತಾಕಾರೊದ ಅಥವಾ ಚೌಕಾಕಾರೊದ ಪಲಾಯಿ ಹಾಕ್‌ದ್ ಅಯಿನ್ ಮಣಿಮಂಚಂದ್ ಲೆಪ್ಪೆದೆರ್. ಎಲ್ಯ ಮಂಚೊಡು ಮೂಲ ಮೈಸಂದಾಯನ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು. ಈ ಮಂಚ ಕಡ್ಡಾಯವಾದ್ ಗುಡಿತ್ತ ಬಲತ್ತ ಮೈಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪೊಡು. ಮೂಲ ಮೈಸಂದಾಯ ದೈವೊ ಮಾತಾ ದೈವೊಗುಲಾ ಸುರುತ್ತ ಸ್ಥಾನಗೌರವೊನ್ ಪಡೆಪುಂಡು. ಕೆಲವು ಮೈಟ್ಟ್ ಪಂಜುರ್ಲಿ ಅಥವಾ ಜೋಡು ಪಂಜುರ್ಲಿನ್ ಬೇತೆನೇ ಮಂಚೊಡು ನಂಬುವೆರ್. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೈಟ್ಟ್‌ಲಾ ಮಾತಾ ದೈವೊಲೆನ್ ಒಂಜೇ ಮಂಚೊಡು ನಂಬೊಂದು ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ಭೂತೊಲು
ನಂದನ್ ನಿಲೇಕಣಿ

thumb|ನಂದನ್ ಯಂ ನಿಲೇಕಣಿ
**ನಂದನ್ ನಿಲೇಕಣಿ** (ಜೂನ್ ೨, ೧೯೫೫) ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಉದ್ಯಮಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಆರ್ ಆಧಾರ್‌ದ ಪ್ರಮುಕೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತ್‌ನಾರ್.

## ಪುಟ್ಟು
ಪುಟ್ಟ್‌ನೆ ಜೂನ್ 2, 1955. ಆರ್ ಬೆಂಗಳೂರುಡು ಪುಟ್ಟ್‌ನೆ.

## ಜೀವನೊ
ಭಾರತದ ಉದ್ಯಮಿನಕ್‍ಲೆಡ್ ಭಾರೀ ಪುದರ್ ಮಲ್ತಿನಾರ್.  ಧಾರವಾಡದ್ ಪ್ರವ್ಧ ಶಾಲೆದ್ನ್ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತಿನ ಆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಂಬಯಿ IIT ಡ್ ಪದವೀದರರಯೇರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

:kn:ನಂದನ್ ನಿಲೇಕಣಿ

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ನಕ್ಕುರು

**ನಕ್ಕುರು** ಒ೦ಜಿ ಕೀಡೆ. ಉ೦ದು ಕಾರ್ ಉಪ್ಪ೦ದಿನ ಜೀವಿ. ಜೀವೊನ್ ತೇತೊ೦ದು ನಡಪು೦ಡು. ಪನ್ಪೆರ್. ಅಯಿಕ್ಕ್ ಒಂಜಿ ಗಾದೆ ಉಂಡು,(ನಕ್ಕ‌ರ್ ಜಿಡೆ ದೆಪ್ಪುಲೆಕ್ಕ) ಉ೦ದು ಮನ್ನುದ ಫಲವತ್ತತೆನ್ ಜಾಸ್ತಿ ಮಲುನೆಕ್ಕು ಸಾಯ ಮಲ್ಪು೦ಡು. ನಕ್ಕುರ್ದ ಗೊಬ್ಬರೊ ಬುಲೆ ಬುಲೆಯೆರ್ ಎಡ್ದೆ. ನಕ್ಕುರುನ್ ಬೆನ್ನಿಬೆನ್ಪಿನಾಯನ ದೋಸ್ತಿ ಪನ್ಪೆರ್. ನಕ್ಕುರುಡು ಸಪುರದ ತೋರದ ನಕ್ಕುರುಲಾ ಉಂಡು.

## ನಕ್ಕುರು ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿ
ಬಿಜಕ್ರೆ, ಅಂಬಿದ ನೀರ್, ಒಂತೆ ಮಣ್ನ್ ಉಂದೆನ್ ಒಂಜಿ ಸಿಮೆಂಟ್ ಟಾಂಕಿ ಮಲ್ತ್ ಪಾಡ್ದ್ ಐಕ್ ನಕ್ಕುರು ಒಂತೆ ಪಾಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ತಿಂಗೊಲು ಬುಡುಂಡ ಸೋಕುದ ನಕ್ಕುರು ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿ ಆಪುಂಡು. ನಕ್ಕುರು ಗೊಬ್ಬರೊಗು ನರ್ಸರಿಡ್, ತರಕಾರಿ ಮಲ್ಪುನಗಲೆಗ್, ಕೈತೋಟ ಮಲ್ಪುನಗಲೆಡ್ದ್ ಬಾರಿ ಬೇಡಿಕೆ ಉಂಡು.

## ನಕ್ಕುರುದ ಬಳಕೆ

*ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಗ್
*ಮೀನ್ ಗಾಳೊಡು ಪತ್ತೊಡಾಂಡ ಗಾಳೊಗು ನಕ್ಕರು ತಿಕ್ಕಾವೆರ್
*ಬಾಲಗ್ರಹ ತೈಲ ಮಲ್ಪುನಗ ನಕ್ಕುರು ಕೊದ್ಯನಗ ಪಾಡುವೆರ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪುರಿಕ್ಕುಲು
ನಕ್ಷತ್ರ ಮೀನ್

**ನಕ್ಷತ್ರ ಮೀನ್** ಉಂದು ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ಮೀನ್. ಉಂದು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ, ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ, ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ಕಾಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರಡ್ ತೂವೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ನೆಟ್ಟ್ ಸುಮಾರ್ ೧೮೦೦ ಪ್ರಬೇದೊಲು ಉಂಡು. ನಕ್ಷತ್ರ ಮೀನ್ ೧೦ ವರ್ಷ ಕಾಲ ಬದುಕುಂಡು. ಉಂದು ಕೆಂಪು, ಕೇಸರಿ, ನೀಲಿ, ಕಂದು ಬಣ್ಣೊಡ್ ತೂವೆರೆಗ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಉಂದು ಪೂರ ಬುಲೆವೆರೆಗ್ ಸುಮಾರ್ ಒಂಜಿ ವರ್ಸೊ ತಾಗುಂಡು. ನೆತ್ತ ಜೀವ ಮೆತ್ತೆನೊ ಇಪ್ಪುಂಡು.

ನಕ್ಷತ್ರ ಮೀನ್ ಆಲ್ಗೆ ಪನ್ಪಿನ ನೀರ್‌ ಪಂತಿನ್ ತಿಂದ್ ಬದುಕುಂಡು. ಇಂದೆಕ್ ನರಮಂಡಲೊದ ರಚನೆ ಉಂಡು.  ಸ್ಪರ್ಶ, ಬೊಲ್ಪು, ನೀರ್‌ದ ಮಟ್ಟ ಉಂದೆನ್ ಮಾತ ಬೇಗ ಗ್ರಹಿಸುವನ ಈ ಶಕ್ತಿ ಮೀನ್‌ಗ್ ಉಂಡು.

## ಚಿತ್ರೊಲು

File:Acanthaster planci - Sirinat.jpg|thumb|ಅಕ್ಯಾಂಥಾಸ್ಟರ್ ಪ್ಲಾನ್ಸಿ - ಸಿರಿನಾಟ್.
File:Crown of Thorns Starfish at Malapascuas Island v. II.jpg|thumb|ಕ್ರೌನ್-ಆಫ್-ಥಾರ್ನ್ಸ್ ಸ್ಟಾರ್ ಫಿಶ್, ಸಿರಿನಾಟ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್
File:Star Fish (7383795700).jpg|thumb|ನಕ್ಷತ್ರ ಮೀನ್


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮೀನುಲು
ನಮ್ಮ ತರವಾಡು

## ನಮ್ಮೊ ತರವಾಡ್

### [[ದೈವಾರಾಧನೆ]]
ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮೋದ ಪ್ರಕಾರ ಆರಾಧನೆಡ್ ದೈವಾರಾಧನೆ ಮುಖ್ಯ ಆಯಿನವು. ಪ್ರಪಂಚೊನು ನಿಯಂತ್ರಣೊ ಮಲ್ಪುನ ಮಾಯಕದ ಶಕ್ತಿನ್ ನರಮಾನಿಲು ತನ್ಕುಲೆ ಮಿತ್ತ್ ಆವಾಹನೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನನೆ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯೋ ಅಂಶ.
#ಅಸುರೋ ಕ್ರಿಯೆಲ್:ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮಧು_ಮಾಸೊ ತಿನ್ಪಿನಕ್ಲು ಅಸುರೊ ಕ್ರಿಯೆಡ್ತ್ ದೈವೋನ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ್.ಉದಾ:ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ,ರಕ್ತೆಶ್ವರಿ,ಚಾಮುಂಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ದೂಮಾವತಿ.
#ದೇವೋ ಕ್ರಿಯೆಲ್:ಸಾಮಾನ್ಯೊ ನರಮಾನಿಲೆಕೊ ಪುಟ್ಟುದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಾರಣಗಾತ್ ದೇವೆರ್ನೊಟ್ಟು ಮಾಯಕ ಆದ್ ಜನಕ್ಲೆನೆಡ್ತ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ದೇವತೆಲು. ಉದಾ:ಕೊರಗಜ್ಜ,ಬಬ್ಬುಸ್ಸಾಮಿ,ಜೋಗಿ,ಕೋಟಿ-ಚೆನ್ನಯ, ಕಾಂತಬಾರೆ ಬೂದಬಾರೆ. 

### ತೀಯಾ ಸಮುದಾಯೊತ ಪರಪೋಕು
ಚೋಳ ರಾಜೆರ್ನ ಸುರುತ್ತ ದಿನೊಟ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನ ರಾಜೆ ಕರಿಂಗಾಳ ಚೋಳೆ.ಆಯೆ ಸ್ರಿಲಂಕಾ ದೇಸೊಡ್ತ್ ಪದ್ರಾಡ್ ಸಾವಿರ ಯುದ್ದ ಕೈದಿಲೆನ್ ಸೆರೆ ಪತ್ತುದ್ ಕಣತ್ ಮಸ್ತ್ ಬಂಙ ಕೊರ್ಯೆ.ಮಸ್ತ್ ವರ್ಸೊಡ್ತ್ ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಸಮುದಾಯೊ ಮೂಡಾಯಿ ದಿಕ್ಕ್‌ದ ವಯನಾಡ್ ಪ್ರದೇಶೊನ್ ಸೆರೊಂಡೆರ್.ಇಡೆಗ್ ಬತ್ತಿನ ಮುಕ್ಲು ಕುಲ ದೇವೆರ್‍ ಆಯಿನ ಸಿವೆ ದೇವೆರ್‍ನ್ ವಯನಾಟ್ ಕುಲವನ್ ದೇವ ಅತ್ತಂಡ ತೊಂಡಚ್ಚನ್ ದೈವವಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಬತ್ತೆರ್.ಅಂಚಾದ್ ಮುಕ್ಲೆಗ್ "ತೀ-ಎರುಕ್ಕಾರ್" ಪನ್ದ್ ಲೆತ್ತೆರ್.ಕಾಲ ಸಂದುಲೆಕ್ಕನೆ "ತೀಯರ್" ಪನ್ದ್ ಬದಲಾವಣೆ ಆಂಡ್.

### ತೀಯಾ ಸಮುದಾಯೊತ ಕ್ಷೇತ್ರೊ ಪೊಳಬು
"ತೀಯಾ" ಪಂಡ ಮಲೆಯಾಳಿ ಬಿರ್ವೆರ್.ಮುಕ್ಲೆನೆಟ್ ಒಟ್ಟು ಎಳ್ಮ ಗೋತ್ರೊಲ್ ಉಂಡ್.
ನೆಲ್ಲಿ ಕತೀಯ(ಕುಂದರ್)
*#ಬಾತೀಯ(ಬಂಗೇರ್)
*#ಪಡಂಕುಡಿಯ(ಕೋಟ್ಯಾನ್)
*#ಪಾಲಂತೀಯ(ಅಮೀನ್,ಗುಜರಾನ್,ನಾಂ ಗುಡಿಯ)
*#ತೇನಾ ಕುಡಿಯ(ಸಾಲಿಯನ್)
*#ಕಾರಕತೀಯ(ಕರ್ಕೇರ)
*#ಪುಲ್ಲಿಯನ್ ಚೆಟ್ಟೆ(ಸುವರ್ಣ)
*#ಪೈಂಬ ಕುರಿಯ(ಉಪ್ಪಿಯಾನ್)

### ಆದಿ ತರವಾಡು

### ನಮ್ಮ ತರವಾಡು

### ಕೋರಚ್ಚ ದೈವ

### [[ವಿಷ್ಣು ಮೂರ್ತಿ|ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ದೈವ]]

### ವಯನಾಟ್ ಕುಲವನ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ವರ್ಗೊ:ಆರಾಧನೆ
ನರಮಾನಿ

## ನರಮಾನಿ
ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಮಸ್ತ್ ಪದೊಟ್ಟ್ ನರಮಾನಿ ಪನ್ಪುನ ಪದಲ ಒಂಜಿ. ಆಂಡ ಆ ಪದತ್ತ ಅರ್ತೊ ದಾದ ಪಂಡ್‍ದ್ ಎರೆಗ್ಲ ಸರಿಯಾದ್ ಗೊತ್ತುಜ್ಜಿ. ದಾಯೆಗ್ ಅಂಚ ಪಂಡ ರಡ್ಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪದಕುಲು ಒಟ್ಟು ಸೇರ್‌ನಗ ಅರ್ತೊ ಬದಲಾವಣೆ ಅಪುಂಡು

## ನರ
ನರ ಪಂಡ ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಡ್ ಮಾನವೆ ಪನ್ಪಿ ಅರ್ತೊ ಉಂಡು. ಅಂಚನೆ ಅರ್ಜುನನ ಪುದರ್‌ಲಾ ಉಂಡು. ತುಳುಬಾಸೆಡ್ ನರ ಪಂಡ ಮನುಷ್ಯ ಶರೀರದ ಒಂಜಿ ಅಂಗ.

## ಮಾನಿ
ಮಾನಿ ಪಂಡ ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುಬಾಸೆಡ್ ಬ್ರಾನೆ ಹುಡುಗೆ ಪನ್ಪಿ ಅರ್ತೊ ಉಂಡು. ಅಂಚನೆ ಒಂಜಿ ಊರುದ ಪುದರ್‌ಲಾ ಉಂಡು.
ನರಮಾನಿ ಪನ್ಪುನ ಪದಲ ಒಂಜಿ ಅರ್ತೊ ಬದಲಾವಣೆ. ಅಂಡ ಬಾಸೆಡ್ ಅವು ನಡಪುಂಡು. ಪದನ್ ಪುಡಪುನಗ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪದನ್ ಸೆರ್ಪನಗ ಪದತ್ತ ಅರ್ತೊ ಬದಲಾವಣೆ ಸಾದ್ಯ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ನರಹರಿ ಗುಡ್ಡೆ

ಉಂದೊಂಜಿ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರ. ಉಂದು ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯೊದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡೊ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕುದ ಕಲ್ಲಡ್ಕ ಬುಕ್ಕೊ ಮೆಲ್ಕಾರ್ ನಡೂಟು ತೂಯೆರೆ ತಿಕುಂಡು. ಮುಲ್ಪದ ಇಸೇಸೊ ಆಟಿ ಅಮಾಸೆದಾನಿ ನಡಪುನ ತೀರ್ಥೊ ಮೀಪುನ ಕ್ರಮೊ. ಇಡೀ ತುಳುನಾಡ್‍ದಕುಲು ಇಡೆಗ್ ತೀರ್ಥೊ ಮೀಯೆರ ಬರ್ಪೆರ್.

## ಜಾಗೆ
**ನರಹರಿ ಗುಡ್ಡೆ**(ಕನ್ನಡೊಟು ನರಹರಿ ಬೆಟ್ಟಕುಡ್ಲದ್ ಬೆಂಗಳೂರುಗು ಪೋಪಿನ ಸಾದಿಡ್ ೩೦.ಕಿ.ಮಿ ದೂರಡ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಉಂದು ಅಂದಾಜ್ ೩೫೦ ಅಡ್ಡಿ ಎತ್ತೊರೊಡು ಉಂಡು. ಗುಡ್ಡೆದ ಕೊಡಿಟ್ ನರಹರಿ ದೇವೆರೆನ ದೇವಸ್ಥಾನೊ ಉಂಡು. ಮುಲ್ತುರ್ದು ಉಂತೋಂದ್ ಬಯ್ಯದ ಪೋರ್ತ್ ಸೂರ್ಯಕಂತುನ ತುವೆರೆ ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲದ ಜಾಗೆ. ಗುಡ್ಡೆ ಮಿತರ್‍ಯರ ಮೊಟ್ಟುದ ಸಾದಿ ಉಂಡು ಅಂಚೆನೆ ಗುಡ್ಡೆ ಮಿತರ್‍ಯರ ಮಟ್ಟು ಇದ್ಯಾಂದಿ ಸಾದಿಲಾ ಉಂಡು. ಕುಡ್ಲ-ಬೆಂಗಳೂರುಗು ಪೋಪಿನ ರಾಜಮಾರ್ಗೊ ಸಾದಿ ೪೮ಡ್ ನರಹರಿ ಗುಡ್ಡೆದ ದೇವಸ್ತಾನೊಡು ಸದಾಶಿವ ದೇವೆರ್ ತೂಯರ ಆಪುಂಡು. ಕುಡ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅಲ್ಪರ್ದ್ ಪುತ್ತೂರು ಮಾರ್ಗೊಡು ೨೮ಕಿ.ಮಿ. ಬರೊಡು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ ಬಿ.ಸಿ.ರೋಡ್ ಜಂಕ್ಷನ್‍ರ್ದ್ ೫ಕಿ.ಮಿ. ದುರೊಡು ಬಲ ಬರಿಟ್ ನರಹರಿ ಗುಡ್ಡೆ ಸದಾಶಿವ ದೇವೆರೆ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಮಹಾದ್ವಾರ ತೋಜುಂಡು. ೧ಕಿ.ಮಿ.ದೂರ ವಾಹನೊಡು ಪಯನೊ ಮಲ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಟ್ಟು ಮಿತರ್ದ ದೇವಸ್ಥಾನೊ ತಿಕುಂಡು.

## ಪುರಾಣ ಕತೆ
*ಪುರಾಣ ಕತೆತ್ತ ಪ್ರಕಾರೊಡು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದ್ ನಿರ್ಮಿತ ಆಯಿನ ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದಾ, ಪದ್ಮಾ ಪೊದ್ ನಾಲ್ ತೀರ್ಥಭಾವಿಲ್ ಉಂಡು. ನಾಗದೇವರ್, ಮಹಾಗಣಪತಿ, ಶಿವಮೂರ್ತಿ ಮುಲ್ತಾ ಜನಾಕರ್ಷಣೆ ಆದ್ ಉಂಡು. ತೀರ್ಥಭಾವಿಲ್ ಉಂಡು. ಮಹಾಭಾರತೊದ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ದ ಆಯಿಬಕ ಪಾಂಡವೆರ್ ಅಕಲನ್ ಪಾಪ ವಿಮೋಚಣೆ ಮಲ್ಪರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಯಾತ್ರೆ ಮಲ್ತೆರ್.
* ಅವ್ವೆ ಸಂಧರ್ಭಡ್ ಹರಿ ಬುಕ್ಕೊ ನರ ಈ ಗುಡ್ಡೆನ್ ಬಡ್ತುವೆರ್. ಅಕ್‍ಲ್ ಬಯಿಇನ ಗುರುತುಗಾದ್ ಅಲ್ಪ ಅಕ್ಲೆನ ಆಯುಧೊಡ್‍ದ್ ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದಾ, ಪದ್ಮ ಪನ್ಪಿನ ನಾಲ್ ತೀರ್ಥಕೂಪನ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಯಿಟೆ ಅಕ್ಲೆನ ಪಾಪನ್ ಕಳೆವೆರ್. ಅಲ್ಪ ಶಿವಲಿಂಗನ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ಶಿವನ ಸಮೇತವಾದ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.
* ಇಂಚಾದ್ ಇಡೆ ನರಹರಿ ಸದಾಶಿವ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಬಯಿದಿನಿ.ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಂಖ್ಯೆದಾಲ ಕಮ್ಮಿ ಇಜ್ಜಿ.ಮುಲ್ಪದ ಮಸ್ತ್ ದೇವಸ್ಥಾನಲು ಪುರಾಣ ಕಥೆ ಇತ್ತಿನ ದೇವಸ್ಥಾನಲೆ.

## ಇಸೇಸೊಲು
* ತುಳು ಪರಂಪರೆಡ್ ಆಟಿ ಅಮಾಸೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸೋನ ಅಮಾಸೆಗ್ ಮುಲ್ಪ ತೀರ್ಥೊ ಮೀಪೆರ್. ಪುಲ್ಯಕಾಂಡೆನೆ ಮಸ್ತ್ ಭಕ್ತಾದಿಲು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮದಿಮಲ್ ಮದಿಮಾಯೆ ಬತ್ತ್‌ದ್ ನರಹರಿ ಗುಡ್ಡೆನ್ ಮಿತರ್‌ದ್ ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದಾ, ಪದ್ಮ ಪನ್ಪುನ ನೀರ್‍ದ ತೀರ್ಥೊ ಗುಂಡಿಡ್ ಮಿದ್, ನಾಗರಾಜಗ್, ವಿನಾಯಕಗ್, ಸದಾಶಿವಗ್ ಸೇವೆನ್ ಒಪ್ಪದ್ ಪೊಪಿನವು ಮುಲ್ಪದ ವಾಡಿಕೆ.
* ಭೂಲೋಕದ ಕೈಲಾಸ ಪಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಆತಿನ ಜಾಗೆ ನರಹರಿ ಸದಾಶಿವ ಗುಡ್ಡೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ವರ್ಗೊ:ದೇಸ್ಥಾನೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಾಗೆಲು
ನರೆ ಬೂರು

**ನರೆ ಬೂರು** ಕೆರೆಂಗ್ ದಂಚಿನ ಕಂಡೆ, ಉಂದ್ ಕಾಡ್‌ಡ್ ತಿಕುನ ಕಂಡೆ. ನೆನ್ನ ವೈಜ್ಙಾನಿಕ ಪುದರ್ *[https://en.wikipedia.org/wiki/Dioscorea_oppositifolia Dioscorea oppositifolia]*
## ಗುಣ ಲಕ್ಷಣ
ಉಂದು ತೂಯರ ಮರ ಕೆರೆಂಗುತ ಕಂಡೇತಾ ಲೆಕೊನೆ ಇಪ್ಪುನವು, ಅಂಡ ಕಂಡೆಟಾ ಸುತ್ತಲೂ ರೋಮ ತಂಚಿನ ರಚನೆ ಉಂಡು, ಪಜ್ಜಿ ಕಂಡೆ ನೋಲಿ ಆದುಪ್ಪುಂಡು.

## ಉಪಯೋಗ
ಈ ಕಂಡೆನ್ ಬೈಪಾದ್ ಉಪ್ಪು ಪಾಡ್ದ್ ತಿನಿಯರ ಆಫುಂಡು.ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಈ ನರೆನ್ ತಿಂದ್‌‍ದ್ ಬದುಕೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಈ ನರೆಟ್ ಲಾ ಕೆಲವು ಮರ್ದ್ ದ ಗುಣ ಉಂಡು. ಮೂಲವ್ಯಾಧಿ ಇತ್ತಿನಕ್ಲು ಬೂಡಾಂದೆ ತಿನೊಡು. ಈ ಬೂರುದ ತಪ್ಪು ಕೈಕಂಜಿಲೆಗ್ ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ. ಬೊರಿಪುನ ಪೆತ್ತಲು ತಿಂದ್ಂಡಾ ಪೇರ್ ಜಾಸ್ತಿ ಆಪುಂಡು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಕಂಡೆ
ನರ್ಸಣ್ಣೆ

ತುಳುನಾಡುಡ್ ಭವಿಷ್ಯ ಪನ್ಪಿನಕುಲೆನ್ ನರ್ಸನ್ನೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಬೇತೆ ಊರುಡ್ ಮೊಕ್ಲೆನ್ ಹಾಲಕ್ಕಿ, ಬುಡಬುಡಿಕೆದಾಯೆ ಪಂಡುದ್ ಲೆಪ್ಪುವೇರ್. ಮೂಲೋಡು ಮೊಗಲು ತುಳುನಾಡುದ ಜನೋಕುಲು ಅತ್ತ್. ಬಂಜಿದ ಬಡವುಗಾದ್ ಬೇತೆ ಜಾಗೆಡ್ದು ತುಳುನಾಡುಗ್ ಬತ್ತುದ್ ನೆಲೆ ಆಯಿನಕುಲು. ಬುಕ್ಕ ಊರು ಊರು ಸುತ್ತುನಕುಲು.

## ರೂಪೋ
ತರೆಕೋಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಮುಂಡಾಸ್, ಕೆಂಪು ಬೊಟ್ಟು, ಕಚ್ಚೇ ಪಾಡುತೂ ಪುಗೆಲ್ ಜೋಲಿಂಗೆ, ಕೈಟ್ ಕುರುಕುರು ಮಾಮಾ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನಾಯಿ ಬೇರಿ ಪತ್ತರ ಒಂಜಿ ಕೋಲು ಲ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಜೋಕುಲೆಗ್ ಉಪ್ಪಿ ಪೋಡಿಗೆ
ಜೋಕ್ಲೇನ್ ಜೋಲಿಗೆಗ್ ದಿಂಜಾದ್ ಪತೊಂದು ಪೋಪೆಗೆ ಪಂಡುದ್ ಪ್ರಾಯದಕುಲು ಪೋಡಿಗೆಗೆಟ್ಟವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.

## ನರ್ಸಣ್ಣೆ ಪನ್ಪಿ ಪದೋ
ಉಂದು ಮೂಲೊಡು ಕನ್ನಡೊಟು ಇಪ್ಪುಂಡು.


ಕುರುಕ್. ಕುರ್ರ್ರರ್ರ್ರ್ರರ್ರ್ರ್
ಬೈಯ್ಯಗ್ ತುಳಸಿಗ್ ದೀಪ ದೀಪಿನ ಪೋರ್ತು
ಇಲ್ಲ ಬಾಕಿಲ್ಗ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬರ್ಪಿನ ಪೋರ್ತು
ಈ ಇಲ್ಲಡ್ ಒಂಜಿ ಎಡ್ಡೆ ಬೇಲೆ ಆವರೆ ಉಂಡು,
ನಾಲ್ ಜನಕ್ ಲೆತ್ತುದು ಲೇಸು ಬಳಸೆರುಂಡು,
ಎದುರು ಪುಲಿತ ಮರಾಟ್ ಇತ್ತೀ ಪ್ರೇತ ಬುಡಾoದು
ಪೀಡೆ ಬುಡಾoದು..ಪಿಶಾಚಿ ಬುಡಾoದು
ಮನಸುಡಿತ್ತಿನವೇನ್ ಇತ್ತಿಲಕ್ಕ ಪನುವೆ..ಸುಲ್ಲಾಂಡ ಸುಳ್ಳು ಪನ್ಲೆ
ಸತ್ಯ ಆಂಡ...ಅರಿ ಬಾರ್ ಕೊರ್ಲೆ
ಈ ಇಲ್ಲಾಡ್ ಒಂಜಿ ಮಂತ್ರ ಉಂಡು
ಒಂಜಿ ಮಾಟ ಉಂಡು
ಮಾಟನು ದೆತ್ತು ಕೋರುವೆ....
ಮಂತ್ರೋನು ತಿರ್ಗ ಕೊರುವೇ
ಇಲ್ಲಡಿತ್ತಿ ಯಜಮಾನ್ತಿ ಕಣ್ಣ ನೀರುಡು ಮುರ್ಕೊಂದುಲ್ಲೆರ್
ಬಾಲೆ ಪತ್ತೆರಾವಂದಿ ಸಂಕಡ..ಉಡಾಲ್ಡ್ ಉಂಡು.
ಕುರುಕ್ಕಕ್ಕ್ಕ್ಕಕ್ಕ್ಕ್ಕ್ ಕುರುಕ್
ಸೊರಗೊಂದುಲ್ಲೆರ್ ಸೋರೊಂದುಲ್ಲೆರ್
ಕೂರೊಂದುಲ್ಲೆರ್ ಕುಸುರೊಂದುಲ್ಲೆರ್,
ಮಲ್ತಿ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತಿಲಕ್ಕಾವಂದು...
ಪಾಡಿ ಅರಿ ಸರಿಯಾದ್ ಬೇಯಂದ್
ಅಂಗಾರೆದಾನಿ ಕುಚ್ಚಿ ದೆಪ್ಪೆರಾವಂದ್ …
ಬುದವಾರದಾನಿ ಪೋಸ ಕುಂಟು ಪಾಡೆರಾವಂದ್
ಇಲ್ಲದುಲಾಯಿ ಉಗುರು ದೆಪ್ಪೆರಾವಂದ್...
ಇಲಲ್ದೆದುರು ಮಂಡೆಗ್ ಕೈ ದೀದ್ ಕುಲ್ಯರಾವಂದ್
ತಡ್ದೆದೆದುರ್ ಕುಂಟಿ ಮೈಪು ದಕ್ಕೆರಾವಂದ್,ಕತ್ತೆಲೆದ ಪೊರ್ತುಗು ಕುಂಟು ಅರ್ದೆರಾವಂದ್
ಬೈಯ್ಯದ ಸಮಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬರ್ಪಿ ಪೊರ್ತುಗು ದೀಪ ತೆಕ್ಕಾದ್ ಜೆಪ್ಪೆರಾವಂದ್,
ಕುಬಲ್ ಮುಟ್ ಲಕ್ಕ ತೆಲಿಪೆರಾವಂದ್
ಶನಿ ಪತ್ತು ಪೊರ್ತು ಬರು, ಭಾಗ್ಯ ಪೋದು ಬಡಪತ್ ಬರು
ಗ್ರಹಚಾರ ಕೆಟ್ಟಿನ್ನಲ್ಪ....
ಪುರಿ ಬಲ್ ಮರಿಯಾದ್ ಕೊಡತೊಂದುಂಡ್
ನಂಬಿ ದೈವೊಲು..
ನಂಬಿ ಜನೊಕುಲು ಕೈ ಬುಡ್ದು...
ಕಾಪುನಾರು ನೋತ್ಹೊಂದುಲ್ಲೆರ್
ಎನಡುಂದು ಪರಿಹಾರ …
ನಾಲ್ ನೀರ್ ತರೆಕ್ ಮೀದ್
ನಾಲ್ ಮಾರ್ಗ ಸೇರುನಲ್ಪದ...ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಸ್ತಾನೋಗು
ಸುತ್ತು ಬರೋಡು ನಾಲ್ ಸನಿವಾರ ನಾಲ್ ಜನೋಕು ನುಪ್ಪು ಪಾಡ್ದು
ಅಸರ್ ದಿಂಜಾವೋಡು.
ಜೋಕುಲು ಬಾಲ್ಲೇಲ ಮದಿಮೆ ಮಲ್ಪು ಭಾಗ್ಯ ಉಂಡು
ಇಲ್ಲೂ ಕಟ್ಟುನ ಭಾಗ್ಯ ಉಂಡು ಗುವೆಲ್ ತೋಡುನ ಭಾಗ್ಯ ಉಂಡು
ನೀರ್ ಪರ್ಪಿನ ಭಾಗ್ಯ ಉಂಡು,ನಾಲ್ ಜನಕ್ ನೀರ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಭಾಗ್ಯ ಉಂಡು
ಇರೆಟ್ ವರೆಸಿನ ಭಾಗ್ಯ ಹನೆಟ್ ಪತ್ತೆರೆ ಉಂಡು
ಕುರುಕ್ ಕುರುಕ್ಕಕ್ಕ್ಕ್ಕಕ್ಕ್ಕ್ಕ್ ಕುರುಕ್
ನರ್ಸನ್ನೇ ಪಂಡಿನ
ಸರಿಯಾಂಡ ಸರಿ ಪನ್ಲೆ
ತಪ್ಪಾಂಡ..ತಪ್ಪು ಪನ್ಲೆ
ಬರ್ಪಿ ಅಮಾಸೆ ದಾನಿ ಸರಿ ಪೊರ್ತುಗು ಪಿರ ಬರುವೆ
ಸರಿ ಆಯಿನಾಂಡ ನರಸನ್ನ ನ ಮಟ್ಟೆಲ್ ದಿಂಜಾಲೆ
ಮನಸ್ ದಿಂಜಾಲೆ
ತಪ್ಪಾಯಿನಾಂಡ ನರ್ಸನ್ನೆ ಕಜ್ಜ ಬುಡ್ಡು
ಬಡಕಾಯಿ ಮೋನೆಮಲ್ತು
ಕಲಿ ಪರೊಂದು ಗಟ್ಟ ಮಿತ್ತಾವೆ
ಕ್ರುರುಕ್ ಕುರುಕ್ಕಕ್ಕ್ಕ್ಕಕ್ಕ್ಕ್ಕ್ ಕುರುಕ್


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್

**ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್** (11 ನವಂಬರ್ 1969) ತುಳು ರಂಗಭೂಮಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟೆ, ನಿರ್ದೇಶಕೆರ್, ಪಾತೆರುನಾರ್.ಮೇರ್ ಜಾಸ್ತಿ ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರೊಲೆಡ್ ತೂವೆರೆ ತಿಕುವೆರ್,ಅಂಚಾದ್ ಮೆರೆನ್ "**ಕುಸಲ್ದರಸೆ**" ಪಂದುಲ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಪರಿಚಯ
ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್‍ನ ಅಭಿಮಾನಿಲು ಮೋಕೆಡ್ ’ಕುಸಲ್ದರಸೆ’ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಪಡೀಲ್ ಪಾತ್ರ ಮಂತಿನ ನಾಟಕೊಲು - ಆಟದ ಉಲಯಿ ಆಟ, ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್, ಪುದರ್ ದೀತಿಜಿ, ಗಂಗುನ ಗಮ್ಮತ್ತ್. ಸುರುಕು ವಿಜಯ ಕುಮಾರ್ ಕೊಡಿಯಾಲ್ ಬೈಲ್ ಮೆರೆನ ನಾಟಕ ತಂಡೊಡು ಇತ್ತಿನ ಪಡೀಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಚೂರು ದಿನ ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್ ಮೆರೆನ ನಾಟಕ ತಂಡಡ್ ಇತ್ತೆರ್. ಮೇರ್ ಕಿಶೋರ್ ಡಿ ಶೆಟ್ರೆನ ’ಲಕುಮಿ ಕಲಾವಿದೆರ್’ ಪನ್ಪಿ ನಾಟಕ ತಂಡದೊಟ್ಟುಗು ಉಲ್ಲೆರ್. ಮೇರ್ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಲ್ತಿನ ನಾಟಕೊಲು - ಅಂಚಿಲತ್ತ್ ಇಂಚಿಲತ್ತ್,...ಮಲಯಾಳದ ಜನಪ್ರಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕೆ ಅಡೂರು ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಮೆರ್ನ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮಲಯಾಳ ಚಿತ್ರ ’ವಿಧೇಯನ್’ಡ್ ಮೇರ್ ಒಂಜಿ ಪಾತ್ರ ಮಲ್ತಿತ್ತೆರ್. ಬುಲೆವೊಂದಿಪ್ಪುನ ತುಳು ಸಿನೆಮಾ ರಂಗೊಡ್ ನವೀನ್ ಡಿ.ಪಡೀಲ್ ಮೆರೆನ ಪಾತ್ರ ಮಲ್ಲ. ಪುಗಾರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನ ತುಳು ಹಾಸ್ಯ ಕಲಾವಿದೆರೆಡ್ ನವೀನ್ ಡಿ.ಪಡೀಲ್ ಮೇರ್ಲ ಒರಿ.ಇಂಚಿಪ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿನ ತುಳು ಸಿನೆಮಾ "ಚಾಲಿಪೋಲಿಲು"ಡ್ ಮೆರೆನ ಪಾತ್ರ ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲು ಆದಿತ್ಂಡ್. ಅಂಚೆನೆ "ಎಕ್ಕಸಕ್ಕ" ಸಿನಿಮೊಡ್ಲ ಮೇರ್ ಪಾತ್ರ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಈತೆ ಅತ್ತ್ ತೆರೆಕ್ ಬರೊಂದುಪ್ಪುನ ಮಸ್ತ್ ಸಿನಿಮಾಡ್ ಮೆರ್ ನಟನೆ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

## ನಾಟಕಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರೊಲು
* ಆಟದ ಉಲಯಿ ಆಟ - ಪುದಾ ಬುಕ್ಕೊ ಬಂಟಕೋರಿ
* ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್ - ಭಜನೆ ಮಾಸ್ಟರ್ ಬಸಪ್ಪಣ್ಣೆ
* ಪುದರ್ ದೀತಿಜಿ - ಬೂಬಣ್ಣೆ
* ಅಕ್ಕ - ಅಮರ್.
## ಪಿಚ್ಚರ್ಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿ

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಸಿನೆಮೊ ನಟೆರ್
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜನಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದೆರ್
ನಾಕುತಂತಿ

**ನಾಕುತಂತಿ** - ವರಕವಿ ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆನ ಕವನ ಸಂಕಲನೊ. ಇಂದೆಕಾತ್ರೊ ಬೇಂದ್ರೆಗ್ ೧೯೭೩ಡ್ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
’ನಾಕು ತಂತಿ’ ಕವನೊಡು ನಾಲ್ ಭಾಗೊಲುಂಡು. ಆರೇ ಪನ್ಪುನಂಚನೆ ಉಂದು ಒಂಜೇ ಗಾಗೊದ ನಾಲ್ ಮರ್ಗಿಲ್. ಸುರುತ ಬಾಗೊಡು ಧ್ವನಿ ಬಲವಾದ್ ಉಂಡು. ರಡನೆದ ಬಾಗೊಡು ಪ್ರತಿಮೆಲ್ ಸಾಲುಂಡು. ಮೂಜನೆ ಬಾಗೊಡು ಒಂಜಿ **ಸವಾಲ್ ಜವಾಬ್** ಉಂಡು. ನಾಲನೆ ಬಾಗೊಡು ಒಂಜನೆ ಬಾಗೊದ ಧ್ವನಿನ್ ಬುಡಂದೆ ಪನ್ಪುಂಡು.

## ಲೇಖನೊ

ವರ್ಗೊ:ಬೂಕುಲು
ನಾಲಿ

ನಾಲಿನ್ ಕನ್ನಡೊಡು ನಾಲಿಗೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಜೀವೊರಾಶಿದ ಜೀವೊಲು ಕೆಕ್ಕಿಲ್ ದ ಎದುರುದ ಪಾಲ್. ಬಾಯಿದ ಮುಖಾಂತ್ರ ಆಹಾರ ದೆತೊನ್ನಗ ಗಾಳಿ ಈ ನಾಲಿಡ್ದೇ ಪೋವೊಡು. ಅನ್ನನಾಳ, ಶ್ವಾಸನಾಳ ಜಾಗೆ ಉಂದು. ನಾಳನೇ ನಾಲಿ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ನಾಲಿಗ್ ಓಂಟೆ ನಾಲಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ನಾಲಿದ ಎಲುತ ಜಾಗೆ ಆದುಂಡ್.

## ನಾಲಿದ ಬೇಲೆ
ನಮ ತಿನ್ಪಿನ ಪುಳಿ,ಕಾರ,ತೀಪೆ, ಕೈಪೆ ಉಂದೆತ್ತ ರುಚಿನ್ ನಂಕ್ ತೆರಿಪಾವುನು ನಾಲಿ

## ಸೀಕ್ ಉಪ್ಪುನಗ ನಾಲಿದ ಬದಲಾವಣೆ
# ಜ್ವರ ಬತ್ತ್ಂಡ ಒಣಸ್ ತಿನಸ್ ರುಚಿ ಆಪುಜಿ
# ಸೀಪೆ ಪಡಿಕೆ ಆನಗ ನಾಲಾಯಿ ನುಂಗುಂಡು
# ಪಿಟ್ಸ್ ಬನ್ನಗ ನಾಲಾಯಿ ಮಗುರುಂಡು
# ವಿಷ ಪ್ರಯೋಗ ಅಂಡ ನಾಲಾಯಿ ಪಿದಯಿ ಬೂರ್ದು ನುರೆ ಬರ್ಪುಂಡು 

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ
ನಾಲ್ಪೊಳು

ನಾಲ್ಪೊಳು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕುದ ಕೇಪು ಕಜಂಬು ಜಾತ್ರೆದ ಪೊರ್ತು ಇಟ್ಟೇಲ್ ಅರಮನೆದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಲಾದ್ ಬರ್ಪಿನ ನಾಲ್ ಜನೊನು ನಾಲ್ಪೊಳು ಪನ್ಪೆರ್.

ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕುದ ಕೇಪು ಕಜಂಬು ಜಾತ್ರೆ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿನ ಜಾತ್ರೆ. ಶಿಶುಬಾಲೆಲೆಗ್ ಕಜಂಬು ಮುಲ್ತ ಮುಖ್ಯ ಪರಕೆ. ದಶಂಬರ ತಿಂಗೊಲುದ ಪದಿನಾಜನೆ ತಾರೀಖ್ದಾನಿ ಪಂಡ ಧನು ಸಂಕ್ರಾಂದಿಗ್ ಕೊಡಿ ಏರ್ದ್ ಮನದಾನಿ ಈ ಕಜಂಬು ಉತ್ಸವೊ ನಡಪುಂಡು. ಈ ಜಾತ್ರೆಗ್ ಒಂಜಿ ವಾರೊ ದುಂಬು ಇಟ್ಟೆಲ್ದ ಅರಮನೆದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಲಾದ್ ನಾಲ್ ಜನೊ ವಿಶಿಷ್ಠ ಉಡುಗೆಡ್ ಕೇಪುಗು ಬರ್ಪೆರ್. ಮೊಕುಲೆನ್ ನಾಲ್ಪೊಳುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಮೊಕುಲೆನ ಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸೊ ಜಾತ್ರೆಗ್ ಬೋಡಾಪಿನ ಪೂರ್ವ ತಯಾರಿನ್ ಊರುಡೆ ಪೋದು ನಡಪಾವುನ. ಅಂಚ ಅಕುಲು ಊರುಡೆ ಪೋನಗ ಜನೊ ಭಕ್ತಿ ಗೌರವೊಡು ತೂಪೆರ್. ಮೊಕುಲು ಇಂಚಿನ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಜಾಗೆಗ್ ಪೋವೊಡು. ಅಕ್ಲೆನ್ ಈ ರೀತಿಡ್ ಗೌರವಿಸಾವೊಡು ಪನ್ಪಿನ ಪರಂಪರೆಡ್ದ್ ನಡತಿ ಬತ್ತಿಲೆಕ ನಡಪುಂಡು. ಆಯಾ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಮೊಕುಲೆಗ್ ತಮ್ಮನೊಲಾ ನಡಪುಂಡು. ಕಜಂಬುದಾನಿ ರಾತ್ರೆ ಮೊಕುಲು ಗರ್ಭಗುಡಿತ್ತ ನಾಲ್ ಮೂಲೆಲೆಡ್ ಕುಂಟು ಅಡಿಕ್ಕ್ ಪಾಡ್ದ್ ಕುಲ್ಲುಬೆರ್. ಕಜಂಬು ಪರಕೆದ ಜೋಕುಲು ನಾಲ್ ಮೂಲೆಲೆಡ್ ಕುಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಪೊಲ್ಲೆಗ್ಲಾ ಪರಕೆ ಪಾಡ್ಬೆರ್. ಉಂದುವೇ ಅಕ್ಲೆನ ಸೇವೆಗ್ ತಿಕುನ ಸಂಭಾವನೆ. ಪಿರಾಕ್ಡ್ ನಾಲ್ ಜನೊತ್ತ ಬದಲ್ಗ್ ನಲ್ಪ ಜನೊ ಬರೊಂದು ಇತ್ತರ್ಂದ್ ತೋಜುಂಡು. ಮದಿಪುದ ಬಾಸೆಡು ನಲ್ಪಮಂದಿ ನಾಲ್ಪೊಲ್ಲೆಗ ಪನ್ಪಿ ಪಾತೆರ ಬರ್ಪುಂಡು. ಆಂಡ ಇತ್ತೆ ನಲ್ಪ ಜನೊತ್ತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಲಾದ್ ನಾಲ್ ಜನೊ ಮಾತ್ರೆ ಬರ್ಪೆರ್.

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ನಿಟ್ಟೂರು

ನಿಟ್ಟೂರು ಈ ಊರು ಅಕ್ಮದಕಟ್ಟೆ ಪ೦ದ್ ಪುದರ್ ಪೋತಿನ ಜುಮಾದಿ ಕಟ್ಟೆ ಉ೦ಡು ಮುಲ್ಪ ಸುರುಟ್ ಜುಮಾದಿ ಬೊಯ್ದಿನಿ ಪ್೦ದ್ ಪನ್ಪೆರು ಮೂಲು ಪ್ರತಿ ವ‌‌‌‌ರ್ಶಲಾ ಕೋಲೊನ್ ಜಾತ್ರೆದ ಲೆಕ್ಕ ಮನ್ಪುವೆರ್ ಮುಲ್ಪ ಏನಾ ಗಮ್ಮತ್ ಆ೦ಡಲಾ ಮೂಜಿ ಊರುದಕುಲ್ ಒಟ್ಟೂ ಸೇರ್ದ್ ಮನ್ಪುವೆರ್ ಮುಲ್ಪ ವಿ‌‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍ಸ್ಣುಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ತಾನ ಉ೦ಡು ಉ೦ದುಲ ಪುದರ್ ಪೋತಿನ ದೇವಸ್ತಾನ ಉ೦ದ್ ಸುಮಾರ್ ವರ್ಸೊದುಲ ಉ೦ಡು ಇ೦ಚಾದ್ ಜೀರ್ಣೊದ್ದಾರ ಆಯಿನಿ ಮೂಲು ಶುದ್ದ ನೀರಿನ ಘಟಕಲ ಉ೦ಡು
ನಿರ್ನಾಲೊ

**ನಿರ್ನಾಲೊ** ತುಳುತ ಆಜನೆ ತಿಂಗೊಲು  ತಿಂಗೊಲು.

## ತುಲುತ ತಿಂಗೊಲು

## ನಂಬಿಕೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ನೀರ್

**ನೀರ್** ಭೂಮಿದ ಒಂಜಿ ಜೀವಜಲ. ನೀರ್ ಪನ್ಪಿನವು ಪಂಚಭೂತೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಭೂಮಿಡ್ ಮುಕ್ಕಾಲ್‌ವಾಸಿ(೭೨%)ನೀರೆ ಉಂಡು. ಮಾತ ಜೀವಿಲೆಗ್ ನೀರ್ ಬೋಡಾಯಿನಂಚಿನ ವಸ್ತು. ಪ್ರಪಂಚದ ಜೀವರಾಶಿಲು ಪುರಾ ನೀರ್ನ ಒತ್ತಾಸೆರೆ ಆತ. ನರಮಾನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಾಣಿ, ಪಕ್ಷಿಲು ಅವ್ವೆಲೆಕ ಅವ್ವೇತೋ ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ಜೀವರಾಶಿಲೆ ಪುಟ್ಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಯಿಪಿನ ಮುಟ್ಟ ನೀರ್ ಭಾರೀ ಅಗತ್ಯ.

## ನೀರ್‌ದ ಬಗೆಕುಲು

ನೀರ್ ಬರ್ಪಿನ ಮೂಲೊಲೆಡ್ದ್, ಅವೆಕ್ಲೆ ನಮುನೆಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರ್ಡ್ ಗುರ್ತೆ ಮಲ್ಪ್ಪೊಲಿ ಉಪ್ಪು ನೀರ್ ಪಂಡ ಕಡಲ್ದ ನೀರ್, ಚಪ್ಪೆ ನೀರ್, ಚೀಪೆ ನೀರ್, ದಪ್ಪ ನೀರ್, ಒಗರ್ ನೀರ್, ಕಾಡ ನೀರ್, ತೋಡ ನೀರ್, ಮಲೆ ನೀರ್, ಗುವೆಲ್ದ ನೀರ್, ಕೆದುತ್ತ ನೀರ್, ಪಾಯದ ನೀರ್, ಪಲ್ಲದ ನೀರ್, ತಾರ್ದ ನೀರ್, ಕಡಲ ನೀರ್, ಸುದೆತ್ತ ನೀರ್, ಒಸರ್ ನೀರ್.

## ಉಪಯೋಗೊಲು

ಕೃಷಿಟ್ಟ್ ನೀರ್ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪಾತ್ರವಹಿಸುಂಡು. ಕೃಷಿಗ್ಲ ನೀರ್‍ಗ್‍ಲ ಒಂಜೆಗೊಂಜಿ ಸಂಬಂಧ ಉಂಡು. ಪಂಡ ನೀರ್ ಇಜ್ಜಂದೆ ಕೃಷಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾದ್ಯನೆ ಇಜ್ಜಿ. ಕೆಲವು ಕೃಷಿಕುಲೆಗ್ ಆರಂಭಡ್ದ್ ಬುಳೆ ಕೊಯ್ಪಿನ ಮುಟ್ಟ ನೀರ್ ಅಗತ್ಯ. ಸರಿಯಾಯಿನ ನೀರ್‍ದ ಪ್ರಮಾಣ ಇತ್ತ್ಂಡ ಕೃಷಿಕೆರೆಗ್ ವಾ ಸಮಸ್ಯೆಲಾ ಇಜ್ಜಂದೆ ಕೃಷಿ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ನೀರ್ ಮಾತಾ ಜಾಗೆಡ್ಲ ಒಂಜೇಲೆಕ ಇಜ್ಜಿ. ಉದಾಹರಣೆಗ್ ಭಾರತೊಡು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಡ್ ಇತ್ತನಾತ್ ಪ್ರಮಾಣ ಉತ್ತರ ಭಾರತೊದಡು ಇಪ್ಪುಜಿ ಅಂಚಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಊರುಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕೃಷಿಗ್ ಸಾದ್ಯಾಪುಂಡು.

## ಕಾರ್ಖಾನೆಲೆಗ್

ಅಂಚೆನೇ ಕಾರ್ಖಾನೆಗುಲೆಗ್ ನೀರ್ ಅತೀ ಮುಖ್ಯ. ಕೆಲವು ಕಾರ್ಖಾನೆಗುಲೆಗ್ ಅತೀ ಆಯಿನ ಪ್ರಮಾಣಡ್ ನೀರ್ ಬೋಡಾವುಂಡು.ಉದಾಹರಣೆಗ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಕಂಪೆನಿ, ರಾಸಾಯನಿಕ ತಯಾರಿದ ಕಂಪೆನಿ, ಗೊಬ್ಬರ, ಸಿಮೆಂಟ್, ಕರೆಂಟ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್, ಅಂಚೆನೆ ಬಾಕಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಲೆಗ್ ನೀರ್ ಅಗತ್ಯ. ಕಾರ್ಖಾನೆಲು ತಿರ್ತ್ ಕೊರ್ನ ಕಾರಣೊಲೆಗ್ ನೀರ್ನ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
* ಕರೆಂಟ್ ಸಂಚಾರೊಗು
* ಸ್ವಚ್ಚ ಮಲ್ಪೆರೆ
* ಉತ್ಪಾದನೆಗ್
* ಅಗ್ನಿ ದ ರಕ್ಷಣೆಗ್
* ಸಂಪು ವಾತಾವರಣಗ್
ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಪುರ ಕಾರ್ಖಾನೆಲು ನೀರ್ನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್

## ಜಲ ಸಂಚಾರ

ನೀರ್ನ್ ಒಂಜಿ ಜಾಗಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ಜಾಗಗ್ ಸಂಚಾರೋಗುಲಾ ಉಪಯೋಗಿಸವೆರ್.ಅಂಚಾದ್ ನೀರ್ ಒಂಜಿ ರಡ್ಡ್ ದೇಶದ ಮದ್ಯಸ್ತೆಯಾದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅಂಚೆನೆ ನೀಂದೆರೆ, ದೋಣಿ ಸಂಚಾರ, ಮೀನ್ ಸಾಂಕೆರನೆ ಪುರ ನೀರ್ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ಸಾದ್ಯನೆ ಇಜ್ಜಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ನೀರ್ನಿರೆಲ್

ಸಾವುದ ಆಚರಣೆದಾನಿ ಚಾವಡಿಡ್ ಮಡ್ಯೊಲೆ ಕಟ್ಟುನ ತ್ರಿಕೋನದಂಚಿನ ರಚನೆ ಕ್ರಮೋಕ್ಕು ನೇರ್ನೆರಲ್ ಪನ್ಪೆರ್.ಬೆತೆ-ಬೆತೆ ಜಾತಿಲೆಟ್ ಈ ಕ್ರಮೊಟ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸಲು ಉಂಡು.

## ಆಚರಣೆ
ತುಳುನಾಡ್ದ ಒರಿ ತೀರ್ ಪೋಯಿನ ಪತ್ತೊಂಜಿ ಅಥವಾ ಪದಿಮೂಜೆನಾನಿ ಆಯನ ಉತ್ತರಕ್ರಿಯೆ ಅಥವಾ ಬೊಜ್ಜ ನಡಪುಂಡು. ಆನಿ ಕೆಲವು ವಿಧಿವಿಧಾನೊಲು ನಡಪೆರುಂಡು. ಅಯಿಟ್ಟ್ ಈ ನೀರ್ ನಿರೆಲ್ದ ಕ್ರಮೊಲಾ ಒಂಜಿ. ಪುಲ್ಯರ ಕಾಂಡೆ ಊರುಗು ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನ ಮಡ್ಯೊಲೆ ಬತ್ತದ್ ಸಾವುದಿಲ್ಲದ ಚಾವಡಿಡ್ ನೀರ್ ನಿರೆಲ್ ಕಟ್ಟ್ಬೆ. ಇಂದೆಕ್ಕ್ ಮುಕ್ಕಾರ್ಂದ್ಲಾ ಪುದರುಂಡು.

## ಮಾನ್ಪಿ ಕ್ರಮೋ
ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಇಂದೆನ್ ಪಿಂಗಾರೊ ಬುಕ್ಕ ಕುಕ್ಕು ತಪ್ಪುಡು ಅಲಂಕಾರೊ ಮಲ್ಪುವೆ. ಸುರೂಟು ಐನ್ ಅಡಿ ಉದ್ದೊದ ಕಂಗ್ ಅಥವಾ ಪೊಂಗರೆದ ತಲಕ್ಕೆಲೆನ್ ಪೊರ್ಲುಡು ಗೀಸ್ದ್ ಮೂಜಿ ತಲಕ್ಕೆಲೆನ್ ಒಟ್ಟುಸೇರ್ಸಾದ್ ಕೊಡಿ ಕಟ್ಟ್ದ್ ತ್ರಿಕೋಣಾಕೃತಿಡ್ /|\ ಬುಡ್ಪಾಬೆರ್. ಅವೆನ ಕೊಡಿಕ್ಕ್ ಚೆಂಬುನು ಮುಗುಲಿದಲೆಕೊ ಕಂಕಣೆ ಪಾಡುವೆರ್. ಈ ಆಕೃತಿದ ರಡ್ಡ್ ಪುಡೆನ್ ಕುಂಟುಡು ಮುಚ್ಚಿದ್ ಎದುರು ಮೆಯಿನ್ ಅಂಚನೆ ಬುಡ್ಪೆರ್. ಈ ಕುಂಟುಡುಲಾ ಆಂಜೊವಾಂಡ ಬೊಲ್ದುಲಾ ಪೊಂಜೊವಾಂಡ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟೆಲಾ ಆವೊಡುಂದು ಕ್ರಮೊ. ಈ ನೀರ್ ನಿರೆಲ್ನ್ ಆಚಾರಿ ಮಂತ್ದ್ ಕೊರ್ಂಡ ಇಂದೆಕ್ಕ್ ಕುಂಟು ಮುಚ್ಚುನ ಕೆಲಸೊನು ಮಡ್ಯೊಲೆ ಮಲ್ಪುವೆ. ಇಂದೆನ ಎದುರುಡು ರಡ್ಡ್ ತಾರಯಿಲ ನೇಲ್ಪಾಬೆರ್. ಈ ಮುಕ್ಕಾರ್ನ್ ಮೂಡಯಿ ಮೋನೆ ಪಾಡದ್ ದೀಪೆರ್. ಮುಕ್ಕಾರ್ದ ಕೊಡಿಟ್ಟ್ ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ಟ್ ತಾರೆದ ಪೂ ಕಟ್ಟುನ ಕ್ರಮೊಲಾ ಉಂಡು. ಇಂದೆನ ಉಲಯಿ ಆಂಜೊವಾಂಡ ಆಯನ ಕುಂಟು ಅಂಗಿ, ಒಕ್ಕನೂಲು ಇತ್ಯಾದಿ ಪೊಂಜೊವಾಂಡ ಆಲೆನ ಸೀರೆರಾಕೆ ಪದ್ದೆಯಿನ್ ಒಂಜಿ ಮಣೆಟ್ಟ್ ದೀಪಿ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು. ನನೊಂಜಿ ಮಣೆಟ್ಟ್ ಕುಂಬುಡೊದ ತುಂಡು, ಒಂಜಿ ಪನ್ನೆ ಬಾರೆದ ಕಾಯಿ ದೀಪೆರ್. ಮೂಜಿನೆದ ಮಣೆಟ್ಟ್ ಮಂಜೊಲು ಸುಣ್ಣೊ ಪಾಡ್ದ್ ಮಿಶ್ರಣೊ ಮಂತಿ ಕುರಿ ನೀರ್ ದೀಪೆರ್. ಒಂಜಿ ಕವುಲೆ ಬಚ್ಚಿರೆ, ಬಜ್ಜೆಯಿ, ಪುಗೆರೆ ದೀಪಿ ಕ್ರಮೊಲಾ ಉಂಡು. ಮುಕ್ಕಾರ್ದ ುಲಯಿ ಮೆಯಿಡ್ದ್ ಕೊಡಿಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ನೂಲುನು ತಿರ್ತ್ ಜಪುಡಾದ್ ಅವೆತ್ತ ಕೊಡಿಕ್ಕ್ ಮಂಜೊಲುದ ಕೊಂಬುನು ಕಟ್ಟ್ಬೆರ್. ಈ ಕೊಂಬು ಬಟ್ಟಲ್ದ ಕುರಿನೀರ್ಗ್ ತಾಗುನಂಚ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದುವೇ ನೀರ್ ನಿರೆಲ್. ಪಂಡ ಮಂಜೊಲುದ ಕೊಂಬುದ ನಿರೆಲ್ ಕುರಿನೀರ್ಡ್ ತೋಜೊಂದು ಉಪ್ಪೊಡು ಪನ್ಪಿನನೇ ಅರ್ತೊ. ಇಂದೆನ ಉಲಯಿಡ್ ಬೊಂಡೊನುಲಾ ಒಟ್ಟೆ ಮಂತ್ದ್ದೀದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಪಾಸಿತ್ತ್ ಕುಲ್ಲುನಕ್ಲ್ ಬುಕೊ ಕುಟುಮೊದಕುಲು ಇಂದೆನ ಸುತ್ತು ಕುಲ್ಲುದು ಮುರಿಯೊ ಲೆಪ್ಪೊಡು ಪನ್ಪಿ ಕ್ರಮೊಲಾ ಉಂಡು. ಸಾವುದ ಮಾತ ವಿಧಿವಿಧಾನೊಲಾ ಈ ನೀರ್ ನಿರೆಲ್ದ ಎದುರುಡೇ ನಡಪುನವುಂದು ಪನೊಲಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ನೀಲಿತಪ್ಪು

## ಸ್ವರೂಪೊ
ನೀಲಿತಪ್ಪು ಒಂಜಿ ಮರ್ದ್‍ದ ದಯಿ. ಸುಮಾರ್ ೨ ಫೀಟ್‍ದಾತ್‍ ಬುಲೆವುಂಡು. ಐತ ತಪ್ಪು ಪುಳಿತ್ತ ತಪ್ಪುದ ಲೆಕ್ಕ ಇತ್ತ್‌ದ್‍ ಒಂತೆ ತೆಲ್‍ಪು ಉಂಡು. ದಾಸ್‍ಮಿ‌‌ದ ಬಿತ್ತ್‌ದ ಲೆಕೊ ಕೋಡ್‍ ಆಪುಂಡು. ಉಂದು ಕಿನ್ಯ ದಯಿ ಆಂಡ ಮಸ್ತ್ ಗೆಲ್ಲ್‌ಲು ಇತ್ತ್‌ದ್ ಬಂಬಲಾದ್ ಬುಲೆಪುಂಡು.

## ದೈ ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನ
ಮಲ್ಲ ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ಸದಾಪುಷ್ಪದ ದೈಟ್ ಬೀಜ ಆಯಿಲೆಕ್ಕ ನೆಟ್ಟ್ಲಾ ಮಸ್ಸತ್ ಬೀಜ ಆಪುಂಡು. ನುಂಗಿನ ಬೀಜೊನು ಪಾದ್ಂದ ದೈ ಆಪುಂಡು. ಗಾಳಿಗ್ ಬೀಜ ರಾದ್ ಪೋದು ಅಲ್ಪಪಷಪ ದೈ ಕೊಡಿಯುಂಡು. ನೀರ್ ಒಂತೆ ಇತ್ತ್ಂದ ಎಡ್ಡೆ ಬುಲೆಯುಂಡು

## ನೀಲಿತಪ್ಪುದ ಬಳಕೆ
# ತರೆಕ್ಕ್ ಪಾಡುನ ಎಣ್ಣೆ
# ಬಾಲೆಗ್ ಮೆಯಿಕ್ ಪೂಜುನ ಎಣ್ಣೆ
# ಪೆದ್ಮೆದಿಗ್ ಪೂಜುನ ಎಣ್ಣೆ
# ನೀಲಿ ತಪ್ಪುದ ರಸ ದೆತ್ತ್ದ್ ಗಾಯೊಗು ಪೂಜೆವೆರ್
* ನೆತ್ತ ತಪ್ಪುನು ಜೀರ್ದರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಂಪು ಬೇರ್ ಪಾಡ್ದ್ ತಾರಾಯಿದ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಕೊದ್ಯಾದ್‍ ಎಣ್ಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಎಣ್ಣೆ ಎಲ್ಯ ಬಾಲೆಲೆಗ್‍ ಮೀಪಿನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಪೂಜ್ಯರೆಲಾ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆತ್ತಂದೆ ಈ ಎಣ್ಣೆ ತರೆಕ್ಕ್ ಪಾಡ್‍ಂಡ ತರೆತ್ತ ಕೂಜಲ್ ಬೊಲ್ದು ಅವಂದೆ ಕಪ್ಪೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್‍ ನಮ ಇಲ್ಲಲೆಡೇ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಮಲ್ಪರೆ ಅಯಿಜಿಡ ಈ ಎಣ್ಣೆ ನೀಲಿ ಬೃಂಗಾದಿ ಹೇರ್ ಅಯಿಲ್‍ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್‌ಡ್ ಮರ್ದ್‌ದ ಆಂಗಡಿಡ್‌‍ಲಾ ತಿಕ್ಕುಂಡು.
* ನೀಲಿ ತಪ್ಪುನು ಸರಿಟ್ಟ್ ಅರೆತ್ತ್‌ದ್ ಕುರಿ ಆಯಿನಪಗ ಅಯಿಕ್ಕ್ ಪೋಜುವೆರ್. ಉಂದು ಬಾರಿ ತಂಪುಗೆ.
* ಈ ನೀಲಿ ತಪ್ಪು ಕುಂಟುಗು ಬಣ್ಣ ಪಾಡಿಯೆರೆಲಾ ಬಳಕೆ ಆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತೊಪ್ಪುಲು
ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ನೂಲಮದಿಮೆ

**ನೂಲಮದಿಮೆ** ಪಂಡ ಕೊಂಕಣೆರೆಗ್ (ನಾಯಕ್), ಆಚಾರಿನಕ್ಲೆಗ್ (ವಿಶ್ವಕರ್ಮ), ಬುಕ್ಕೊ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆಗ್ ನೂಲಮದಿಮೆ ಆಣುಲೆಗ್ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಯಿನಂಚಿನ. ಕೆಲ ಜಾತಿಲೆಟ್ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ಲಾ ನೂಲಮದಿಮೆ ಉಂಡು. ಆಣುಲೆಗ್ ೯, ೧೧, ೧೩, ೧೫ ವರ್ಷಡ್ ನೂಲಮದಿಮೆ ಆವೊಡ್. ಆಣುಲೆಗ್ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರ್ಯ ತಿಕ್ಕ್‌ದ್ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಒವುಲ ಅಪವಿತ್ರ ಉಪ್ಪುಜಿ. ನೂಲಮದಿಮೆ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಪವಿತ್ರವಾಯಿನಂಚಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ತಿಕ್ಕುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಅಕಲೆನ್ ದೇ‌ವೆರ‍್ನ ಲೆಕ್ಕ ತೂಪೆರ್ಕ.

## ನೂಲಮದಿಮೆದ ಕ್ರಮೊ

ನೂಲಮದಿಮೆದಾನಿ ಮದಿಮಾಯೆನ ಪೊಪ್ಪ ಆ ಮದಿಮಾಯೆಗ್ ಪವಿತ್ರವಾಯಿನ ಗಾಯತ್ರಿ ಜಪೊನ್ ತೆರಿಪಾದ್ ಐತ ಅರ್ಥನ್‌ಲ ತೆರಿಪಾವೆರ್. ಅಯ್ಧ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರತೀ ದಿನ ಕಾಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬಯ್ಯೊಡ್ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮಲ್ಫೊಡು. ವಾ ಕಾರಣೊಗ್ಲ ಅವೆನ್ ಮಲ್ಫಂದೆ ಕುಲ್ಲೆರೆ ಇಜ್ಜಿ. ನೂಲಮದಿಮೆ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಲೆನ ವರ್ಷದ ಪರ್ಬ ಪಂಡ ನೂಲಪುನ್ನಮೆ. ಆನಿ ಅಕುಲ್ ಅಕಲ್ನ ನೂಲ್‌ನ್ ನೀರ್‌ಗ್ ಪಾಡ್‌ದ್ ಪೊಸ ನೂಲ್‌ನ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಪೊಸ ನೂಲ್‌ನ್ ಪಾಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾತಾ ಹಿರಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆಗ್ ಜನಿವರ, ಬಚ್ಛಿರೆ, ಬಜ್ಜೆಯಿ ಕೊರ್ಪುನ ಒಂಜಿ ವಾಡಿಕೆ ಉಂಡು. ಐಟ್ ಇತ್ತಿನ ಜನಿವರೊನ್ ದೆತ್ತ್‌ಡ್ ಬಚ್ಚಿರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬಜ್ಜೆಯಿದೊಟ್ಟುಗು ಹಿರಿಯಕುಲು ಕಿರಿಯಕ್ಲೆಗ್ ಕಾಣಿಕೆನ್ ದೀದ್ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಆರ್ಶಿವಾದ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ನೂಲಮದಿಮೆದ ವಿಧಿಕುಲು
ನೂಲಮದಿಮೆ ಪಂಡ ಆಚಾರ್ಯೆರ್ನಡೆಗ್ ಉಪದೇಶಗ್ ಪೊಪುನೆ. ಉಂದೆಟ್ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಅಂಶ ಪಂಡ ಗಾಯತ್ರಿಮಂತ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರ್ಯ ವೃತ ದೀಕ್ಷೆ. ನೂಲಮದಿಮೆ ಆಪಿನಕುಲೆಗ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸಂಸ್ಕಾರ ಉಂಡು.
# ಮೆಕ್ಲೆನ ಉಡುಗೆಡ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಆಪ್ಪುಂಡು.
# ಯಜ್ಞೋಪವೀತಧಾರಣೆ ಮನ್ಪಾವೆರ್.
# ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾದ್ ಧರ್ಮೊನ್ ಪಾಲಿಸೋಡು.
# ಭವತಿ ಭಿಕ್ಷಾನ್ದೇಹಿ ಪಂದ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪೊಡು.
# ತ್ರಿಸಂಧ್ಯಾ ಕಾಲೊಡು ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ ಪೂರ್ವಕ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮನ್ಪೊಡು.ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ಘ್ಯ ಬುಡೋಡು.
# ವೇದಾ‍ಧ್ಯ‌ಯನ ಮದಿಮಾಯೆನ ಸುರುತ ಕರ್ತ‌ವ್ಯ.
# ಭಾರದ್ವಾಜರು ಪನ್ಪಿನಾರ್ ೭೫ ವರ್ಷ ಮುಟ್ಟ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಆದಿತ್ತ್‌ದ್ ವೇದ ಅಧ್ಯಯನೋ ಚೂರು ಮಾತ್ರ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ.
# ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಅಮ್ಮೆರ್ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರೋಪದೇಶನ್ ಮಲ್ತೋಂದಿತ್ತೇರ್ಂದ್ ನಂಬ್‌ದರ್.
# ನೂಲ ಪುಣ್ಯೆ‌ಮೆದ ಸಂಸ್ಕಾರೊನ್ ಅಪಸ್ತಂಭ ಗೃಹ ಸೂತ್ರೊಡು ವಿವರವಾದ್ ಪಂತ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ನೆಟ್ ಬಾಲ್

**ನೆಟ್ ಬಾಲ್** ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಗೊಬ್ಬುಡ್ದ್ ಒ೦ಜಿ ಪರಿವರ್ತಿತ ರೂಪ.

ನೆಟ್ ಜಾಸ್ತಿ ಪೊ೦ಜುವುನಕ್ಲ್ ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬು. ೧೮೯೫ ಡ್ ಕ್ಲಾರಾ ಗ್ರೆಗರಿ ಬಾಯೆರ್ ಪನ್ಪುನಾರ ಅವಿಷ್ಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಗೊಬ್ಬುನು ೭೦ ದೇಶೊಡು ೨ ಕೋಟಿ ಜನ ಗೊಬ್ಬುವೆರ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಗೊಬ್ಬುಲು
ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆ

**ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆ** ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯೊದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಸುದೆ. ಈ ಸುದೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ ಬಂಗ್ರೆಬಾಳಿಗೆ ಪನ್ಪುನವುಲು ಪುಟ್ಟುಂಡು. ಸುಮಾರ್ ೧೬೦ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುನ ಈ ಸುದೆ ಉಬಾರ್ (ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿ)ಡ್ ಕುಮಾರಧಾರ ಸುದೆಕ್ಕ್ ಸೇರುಂಡು. ಸೇರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರೊಗು ಉಳ್ಳಾಲದ ಕೃತಲ್ ಸೇರುಂಡು. ಕುಡ್ಲ ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆತ ಕರೆಟೇ ಉಂಡು. ಕುಡ್ಲ ಪೇಂಟೆಗ್ ನೀರ್ ಗ್ ಬೋಡಾದ್ ತುಂಬೆ ಡ್ ಈ ಸುದೆಕ್ಕ್ ಅಣೆಕಟ್ಟ್ ನ ಕಟ್ಟ್ ದೆರ್. ಉಂದೆತ್ತ ತುಳು ಪುದರ್ ನೇಲ್ಯತಾರ್ಂದ್. ಮಲ್ಲ ನೀರ್ದ ದಂಡ್- ಮಲ್ಲ ಸುದೆ ನೇಲ್ಯ ತಾರ್ಂದ್ ಲೆಪ್ಪಾವೊಂಡ್. ಕಾಲ ಬದಲಾಯಿಲೆಕ ಸಂಸ್ಕ್ಟತೀಕರಣ ಆದ್ ನೇಲ್ಯತಾರ್- ನೇತ್ರಾವತಿ ಆಂಡ್.
ಕುಡ್ಲ ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆತ ಕರೆಟೇ ಉಂಡು. ಕುಡ್ಲ ಪೇಂಟೆಗ್ ನೀರ್ ಗ್ ಬೋಡಾದ್ ತುಂಬೆ ಡ್ ಈ ಸುದೆಕ್ಕ್ ಅಣೆಕಟ್ಟ್ ನ ಕಟ್ಟ್ ದೆರ್.

## ಇತಿಹಾಸೊ

## ಯೋಜನೆಲು
ಎತ್ತಿನಹೊಳೆ ಯೋಜನೆಡ್ ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆನ್ ತಿರ್ಗಾಯೆರಾ ಯೋಜನೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕಗ್ ನೀರ್ ಕೋರಿಯರಾ ಈ ಯೋಜನೆ ಪಾಡ್ತೇರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಸುದೆಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ಸುದೆಕುಲು
ನೇಮಿಚಂದ್ರ

**ನೇಮಿಚಂದ್ರ** (ಜುಲೈ ೧೬, ೧೯೫೯) ಕನ್ನಡದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಬರೆಹಗಾರ್ತಿ. ಸಣ್ಣಕತೆ, ಕಾದಂಬರಿ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಚಾರಪೂರ್ಣವಾಯಿನ ಲೇಖನೊನ್ ಬರೆದ್ ಪುದರ್ ಮಲ್ತ್‌ನಾರ್.

## ಪುಟ್ಟು
**ಶ್ರೀಮತಿ ನೇಮಿಚಂದ್ರ** ಇಂಬೆರ್ ಚಿತ್ರದುರ್ಗಡ್ ಜುಲೈ ೧೬, ೧೯೫೯ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಅಮ್ಮೆರ್ ಪ್ರೊ. ಜಿ. ಗುಂಡಣ್ಣ, ಅಪ್ಪೆ ತಿಮ್ಮಕ್ಕ.

## ಶಿಕ್ಷಣೊ
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು. ಮೈಸೂರು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜನಿಯರಿಂಗ್‌ ಕಾಲೇಜ್ ಬಿ.ಇ. ಪದವಿ. ಬೆಂಗಳೂರು ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್‌ಡ್ತು ಎಂ.ಎಸ್.ಸಿ ಪದವಿ. ಬೆಂಗಳೂರು ಎಚ್.ಎ.ಎಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಡ್ ಉನ್ನತ ತಂತ್ರಜ್ಞೆ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಕನ್ನಡೊಡ್ ಚಿಂತನಪೂರ್ಣ ಲೇಖನ, ಬೂಕುಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್.

## ಸಾಹಿತ್ಯ/ಕೃತಿಲು
### ಕಾದಂಬರಿ
* ಯಾದ್ ವಶೇಮ್ (ನವಕರ್ನಾಟಕ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ೨೦೦೭)

### ಕಥಾ ಸಂಕಲನೊಲು
* ನಮ್ಮ ಕನಸುಗಳಲ್ಲಿ ನೀವಿದ್ದೀರಿ
* ಮತ್ತೆ ಬರೆದ ಕಥೆಗಳು
* ಕಳೆಯ ಬೇಕಿದೆ ನಿನ್ನ ಜೊತೆಯಲಿ ಒಂದು ಶ್ಯಾಮಲ ಸಂಜೆ
* ನೇಮಿಚಂದ್ರರ ಕಥೆಗಳು

### ಜೀವನೊ ಚರಿತ್ರೆಲು
* ಬೆಳಗೆರೆ ಜಾನಕಮ್ಮ ಬದುಕು - ಬರಹ (ಸಂಪಾದಿತ)
* ನೋವಿಗದ್ದಿದ ಕುಂಚ - ವ್ಯಾನ್ ಗೋ ಜೀವನ ಚಿತ್ರ
* ಬೆಳಕಿಗೊಂದು ಕಿರಣ ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ 
* ಥಾಮಸ್ ಆಲ್ವಾ ಎಡಿಸನ್
* ಡಾ.ಈಡಾ ಸ್ಕಡರ್
* ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಮಹಿಳಾ ವಿಜ್ಙಾನಿಲು
* ನನ್ನ ಕಥೆ... ನಮ್ಮ ಕಥೆ...
* ಕಾಲು ಹಾದಿಯ ಕೋಲ್ಮಿಂಚುಗಳು - ಮಹಿಳಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು
* ಹೋರಾಟದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಧೀಮಂತ ಮಹಿಳೆಯರು

### ಪ್ರವಾಸ ಕಥನೊ
* ಒಂದು ಕನಸಿನ ಪಯಣ
* ಪೆರುವಿನ ಪವಿತ್ರ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ

### ಬೇತೆ ಬರವುಲು
* ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ
* ಬದುಕು ಬದಲಿಸಬಹುದು (ಅಂಕಣ ಸಂಗ್ರಹ)
* ದುಡಿವ ಹಾದಿಯಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ (ದುಡಿವ ದಂಪತಿಗಳಿಗಾಗಿ)
* ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನ
* ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಸ್
* ನಿಮ್ಮ ಮನೆಗೊಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್
* ಮಹಿಳಾ ಲೋಕ (ಸಂಪಾದಿತ)
* ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾದ ಭಾಂವ್ರಿ ದೇವಿ (ಹೇಮಲತಾ ಮಹಿಷಿ ಅವರೊಡನೆ).

## ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಗೌರವ
* 'ಬೆಳಕಿನೊಂದು ಕಿರಣ ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ', 'ಪೆರುವಿನ ಪವಿತ್ರ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ' ಬುಕ್ಲೆಗ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪುರಸ್ಕಾರ. 
* ‘ಯಾದ್ ವಶೇಮ್’ ಕೃತಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ 2007ತ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬುಕ್ಕ ಶ್ರೀಮತಿ ಗಂಗಮ್ಮ ಸೋಮಪ್ಪ ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನತ 2009 ‘ಅಕ್ಕ’ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. 
* 'ಮತ್ತೆ ಬರೆದ ಕಥೆಗಳು' ಕಥಾಸಂಕಲನಕ್ ಆರ್ಯಭಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾತ್ 'ಸಂದೇಶ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ತಿಕ್ಕುತ್ತುಂಡು.
* 'ಒಂದು ಕನಸಿನ ಪಯಣ' ಕೃತಿಕ್ 'ಮಾತೋಶ್ರೀ ರತ್ನಮ್ಮ ಹೆಗ್ಗಡೆ' ಪ್ರಶಸ್ತಿ. 

* ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೧೫

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿ
* ನೇಮಿಚಂದ್ರ- 'ಕಣಜ' ಮಾಹಿತಿಕೋಶ
* Nemichandra's Peru Travelogue, Kamat's Potpourri

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ನೊಬೆಲ್

**ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ** ಇಂದೆನ್ ಸ್ವೀಡನ್ ದೇಸೊದ ಒಂಜಿ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಕೊರೊಂದುಂಡು. ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಿಸ್ತ್‌ಗ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಸ್ವೀಡಿಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ನೊರವೆಜ್ಯಿನ್ ಸಂಸ್ತೆಲು ಒಟ್ಟಾದ್ ಕೊರ್ಪಿನಿ.

## ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿದ ಪುಟ್ಟು

ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ನಿ ಆಲ್‌ಫ್ರಡ್ ನೊಬೆಲ್ ಪನ್ಪಿನಾರ್. ೧೮೯೫ನೆ ಇಸವಿಡ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ, ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಾಹಿತ್ಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ಶಾಂತಿಗಾತ್ರೊ ಇಂಚಾ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಿಚಾರೊಡ್ ಬೇಲೆ ಬೆಂದಿನಕ್ಲೆಗ್ ಕೊರೊಂದು ಬತ್ತೆರ್. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸುರುಟ್ ಕೊರಿನಿ ೧೯೦೧ ಇಸವಿಡ್. ಬುಕ್ಕೊ ಸುಮಾರ್ ೧೯೬೮ನೆ ಇಸವಿಡ್ ನೊಬೆಲ್ ಕೊರಿಯೆರೆ ಶುರು ಮಲ್ತಿನಿ. ನೊಬೆಲ್ ವಿಶ್ವದ ಒಂಜಿ ಮಾಮಲ್ಲಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.

## ಇತಿಹಾಸ

#ಅಲಪ್ರಡ್ ನೊಬೆಲ್ ೨೧ ಆಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮೩೩ ಇಸವಿಡ್ ಸ್ಟಕ್ಂದ್ ಪನಪಿನ ಊರ್‍ಡ್ ಪುಟಿದಿನಿ. ಅರನ್ ಇಡಿ ಇಲಡ್ ಮಸ್ತ ಜನ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಇತ್ತಿನ ಕಾರಣ ಆರೆಗ್ ಸಂಶೋದನೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಇಸ್ಟ. ಅಲಪ್ರಡ್ ಒಂಜಿ ರಾಸಾನಿಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಇಜ್ಞಾನಿ. ೧೮೯೪ಡ್ ನೊಬೆಲ್ ಬರಪ್ರರಸ್ ಕ್ರಬಾ ಭೊಕ್ಕ ಸ್ಟಿಲ್ ಮಿಲ್ ಈ ವಸ್ತುದ ಮುಕೇನ ನೊಬೆಲ್ ಬಲಸ್‍ದ್ ನಾಡ್ ಪತ್ತ್‌ಯೇ. ಆಯೇ ಪುಗೆ ಇಜಾಂದಿನ ಗನ್ ಪೊಡಿ ನಾಡ್‍ದ್ ಪತ್ತ್‌ಯೆ. ನೊಬೆಲೆ ಸಾದರಣಾ ೩೫೫ ವಿಜ್ಞಾನದ ವಿಷಯಡ್ ಕೆಲಸ್ ಮಂತ್ ಪುಗರತೆ ಪಡೆಯೆ, ಬುಕ್ಕೊೊ ಆತ್ ಬೇಲೆಡ್ ಜನಪ್ರಿಯೊದ ವಿಷಯೊ ಡೈನಮೆಟ್.
#ನೊಬೆಲ್ ೧೮೯೬ಡ್ ಇಟಲಿಡ್ ಆಯೇ ತಿರದ್ ಪೊಪೆ. ಆಲ್‍ಪ್ರೆಡ್ ನೊಬೆಲ್‍ನ ಪ್ರಾಯೊ ೬೩ ಒರ್ಸೊ. ಆಲ್‍ಪ್ರಡ್ ತಿರ್‍ದ ಪೊನಗಾ ಆಸ್ತಿದ ೯೪% ವಿಶ್ವದ ಬೇತೆ ಬೇತ ಜನಕುಲು ಅಧ್ಯಯನ ಮಂತಿನಕ್‍ಲೆಗ ಕೊರಿಯರೆ ಆಲ್‍ಪ್ರೆಡ್ ತೀರ್ಮಾನೊ ಮನ್‍ಪೆ. ಅಂಚನೆ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ, ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಾಹಿತ್ಯೊ ರಗನಾರ್ ಸೊಲೊಮಗ್ಯ ರುಡ್ಡಅಪ್ಪ್ ನೊಕ್ಕ ಲೇಬೇ ಕ್ಯೋಸ್ಟ್ ಮೊಲೆಗ ಜಬಾದರಿ ಕೊರಿಯೇ. ನೊಬೆಲ್ ಸಂಸ್ಥೆ ನೊರವೆಜ್ಯಿನ್ ಸಂಸ್ತೆ ಬುಕ್ಕೊ ನೊಬೆಲ್ ಸಂಸ್ತೆ ಶಾಂತಿಗ್ ಕೊರಿಯೆರೆ ೧೮೯೭ ತಿರಮನ ಮನಪೆರ್. ಜೂನ್ ೯ ರೊಯಲ್ ಸ್ವೀಡಿಶ್ ಅಕಡೆಮಿ, ಅಂಚನೆ ನೊರವೆ ನೊಬೆಲ್ ಕಮಿಟಿ ಈ ಸಂಸ್ತೆ ನೊಬೆಲ್ ಶಂತಿಗ್ ಜಬ್ದದಾರಿ ದೇತುನೆರ್. ಅಂಚನೆ  ಬೇತೆ ಪುರ ಪುಸ್ತಕದ್ ಜಬ್ದದಾರಿ ದೆತುನೆರ.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿದ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊನ್‌ನ ಶಿಸ್ತುಲು

#ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ :
#ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ
#ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ
#ಸಾಹಿತ್ಯೊ
#ಶಾಂತಿ ಪುರಸ್ಕಾರೊ
#ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಮಹಿಳೆಯೆರ್
#ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನ ಅತ್ತಂಡ ವೈದ್ಯಕೀಯ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
ನಲಿಕೆ

ಪರವ, ಪಂಬದ, ಪಾಣಾರ, **ನಲಿಕೆ** ಇಂಚ ಈ ನಾಲ್ ಜಾತಿದಕುಲು ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಭೂತೊ ಕಟ್ಟುನ ಕಲಾವಿದೆರ್. ನಲಿಕೆ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್‌ನೆನೇ ಅಕುಲು ಮಲ್ಪುನ ಬೇಲೆರ್ದ್.

## ನಲಿಕೆ ಪದೊತ ಅರ್ತೊ
# ತುಳುಟು ನಲಿಕೆ ಪಂಡ ನಲಿಪು ಪನ್ಪುನ ಅರ್ತೊ ಉಂಡು. ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಮಸ್ತ್ ನಲಿಕೆಲು ತೋಜಿದ್ ಪರ್ಪುಂಡು.
# ನಲಿಕೆದಕ್ಲು - ಮೆಕ್ಲ್ ಭೂತೊ ನಲಿಪುನಕುಲು ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರೊ ನಲಿಕೆದಕುಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುನೆ ಆದಿಪ್ಪು. ಮೆಕ್ಲ್ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್‍ನಕ್ಲ್. ಯಜಮಾನೆರೆನ, ಮಿತ್ತ ಜಾತಿದಕ್ಲೆನ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಜಾಲ್‍ಗ್ ಬನ್ನಗ ಅಡ್ಡ ಬೂರಿಯೆ ಉಲ್ಲಾಯಾಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಲ್ಲಾಯ ಪಂಡ ಯಜಮಾನಂದ್ ಅರ್ತೊ. ಒಂತ್ತೆ ಸೊತ್ತು ಇತ್ತಿನಕುಲು ಪೂರ ಉಲ್ಲಾಯನಕುಲು.
# ನಲಿಕೆದಕ್ಲೆನ್ ಅಜಲಾಯಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಜಲ್ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಒಂಜಿ ಪದ್ಧತಿ. ಈ ಪದ್ಧತಿ ಸೋಂಕು, ಪೋಡಿಗೆನ್ ದೂರೊ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ. ಅಜಲಾಯನಕುಲು ನೂಲು ಮಂತ್ರಿತ್‍ದ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಮೆಕ್ಲೆಗ್ ಮಂತ್ರವಾದೊ ಗೊತ್ತಿಪ್ಪುಂಡು. ಸೋಂಕಾಂಡ, ಸಾದಿಡೆ ಪೋನಗ ಬೂರ್ದ್ ಪೋಡಿತ್ತ್‌ಂಡ ಅಜಲಾಯನಕ್ಲ್ ಮಂತ್ರೊಪಂಡೊಂದು ನೆಕ್ಕಿಸಪ್ಪುನು ಸೋಂಕಾಯಿನಕ್ಲೆನ ತರೆಕ್ಕ್ ಹಾಕ್‍ವೆರ್. ಬುಕ್ಕು ನೂಲು ಮಂತ್ರಿತ್‌ದ್ ದೂಪೊಡು ಪುಗೆಟ್ ಸೊರತ್ತ್‌ದ್ ಸೋಂಕಾಯಿನಕ್ಲೆನ, ಪೋಡಿತ್ತ್‌ನಕ್ಲೆನ ಸೊಂಟೊಗು ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಅಜಲಾಯನಕುಲು ಮಂತ್ರಿತ್‌ನ ಬಸ್ಮೊ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಆಟಿಕಳೆಂಜ, ಸೋಣಂತ ಜೋಗಿ/ಸೋಣದ ಜೋಗಿ ಇಂಚ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಲೆನ್, ಊರುದ ಮಾರಿ ಕೊನೊಯರ ಅಜಲಾಯನಕುಲು ಬೋಡು.

## ತುಳುನಾಡ್‍ದ ನಲಿಕೆಲು
# ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ
# ಎರುಕೋಲೊ
# ಕಂಗಿಲು
# ಕರಂಗೋಲು
# ಕಾಡ್ಯನಾಟೊ
# ಕುಡುಬಿ ಹೋಳಿ
# ಕೊರಗ
# ಗೋಂದೊಲು
# ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆ
# ಚಿಕ್ಕಮೇಲೊ
# ಚುಣ್ಣೊ
# ಜಾಲಾಟೊ
# ಜೋಡಿವೇಸೊ
# ಡೊಲ್ಲು ನಲಿಕೆ
# ಢಕ್ಕೆಬಲಿ
# ದಪ್ಪು
# ದುಡಿನಲಿಕೆ
# ನಾಗಮಂಡಲೊ
# ಪಾಣಾರಾಟೊ
# ಪಿಲಿಪಂಜಿ
# ಪ್ರೇತೊ ನಲಿಕೆ
# ಬಾಲೆಸಾಂತು
# ಮದಿಮ್ಮಾಯೆ ಮದಿಮ್ಮಾಲ್
# ಮಾದಿರ ನಲಿಕೆ
# ಮಾಯೊದ ಪುರುಸೆ
# ಮಾಂಕಾಲಿ
# ಯಕ್ಷಗಾನೊ
# ಸಿದ್ಧವೇಷ
# ಸೋಣದ ಜೋಗಿ
# ಹೋಳಿ
# ಮೂರ್ಲೆ ನಲಿಕೆ

## ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿ
* ಯಕ್ಷಗಾನ ವೆಬ್‍ಸೈಟ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ನ್ಯೂ ಝಿಲೆಂಡ್

**ನ್ಯೂ ಜಿಲೆಂಡ್** ತೆನ್ಕಾಯಿ ಭೂಗೋಡು ಇಪ್ಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ದ್ವೀಪ ದೇಸೊ. **[[:kn:ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್]]** ನೈರುತ್ಯೊ ಶಾಂತ ಮಹಾಸಾಗರೊದ ಒಂದು ದೀಪೊ ಸಮೂಹೊ ದೇಸೊ. ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮುಕ್ಯೊ ಆದ್ ಬಡೆಕ್ಕಾಯಿ ದೀಪೊ ಅತ್ತಂಡ ತೆ ಇಕ-ಅ-ಮೌಇ ಮತ್ತು ತೆನ್ಕಾಯಿ ದೀಪೊ ಅತ್ತಂಡ ಟೆ ವೈಪೊನಮು Waipounamu ಪನ್ಪುನ ರಡ್ಡ್ ಮಲ್ಲ ದೀಪೊಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಮಸ್ತ್ ಎಲ್ಯ ದೀಪೊಲೆನ್ ಸೇರ್‌ದುಂಡು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯೊದ ಆಗ್ನೇಯೊಗು ಟಾಸ್ಮನ್ ಸಮುದ್ರದಂಚಿ ೨೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರೊಡು ಇಪ್ಪುನ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ದ ಬಡೆಕ್ಕಾಯಿಗ್ ನೆರೆಕರೆತ ದೇಸೊಲಾಯಿನ ನ್ಯೂ ಕ್ಯಾಲೆಡೋನಿಯ, ಫಿಜಿ ಬುಕ್ಕೊ ಟೋಂಗಾ. ಉಂದು ನರಮಾನಿಲು ನಿಲೆಯಾಪುನ ಕಡೇತ ನೆಲ ಜಾಗೆ. ತನ್ನೊ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆದ ಸಮಯೊಡು ಈ ದೇಸೊಡು ಪ್ರಾಣಿ, ಶಿಲೀಂಧ್ರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಸಸ್ಯೊ ಜೀವನೊದ ಒಂಜಿ ವಿಸಿಸ್ಟೊ ಜೀವೊ ವಿದೊಲೆನ್ ಹೆಚ್ಚಿ ಮಲ್ತ್‌ಂಡ್. ದೇಸೊದ ಮಸ್ತ್ ಲಕ್ಷಣೊ ಬುಕ್ಕೊ ದೂಂಚಿ ಆಯಿನ ಗುಡ್ಡೆಲ್ ಪರ್ವತೊಲು, ತೆನ್ಕಾಯಿ ಆಲ್ಪ್ಸ್, ನೆಲ ಬುಕ್ಕೊ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸ್ಫೋಟೊಲೆನ ಚಲನೆಡ್ದ್ ನೆಲತ ಮಿತ್ತಬಾಗೊ ಉಬ್ಬಿಯರ ಕಾರಣೊ ಆತಂಡ್. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ದ ರಾಜದಾನಿ. ಅಂಚನೆ ಆಕ್ಲೆಂಡ್ ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‍ಡೇ ದಿಂಜ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇಪ್ಪುನ ನಗರೊ.

ಉಂದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ದೇಸೊದ ಕೈತಲ್‌ದ ದೇಸೊ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು
ಪಂಜಿ

**ಪಂಜಿ** ಒಂಜಿ ಕಾಡಮುರ್ಗೊ. ಕ‌‍ನ್ನಡೊಡು ನೆನ್ನ್ **ಹಂದಿ** ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಪಂಜಿತ ಬಗೆಕುಲು
ಪಂಜಿಡ್ ರಡ್ಡ್ ವಿದ ಉಂಡು, ಕಾಡ ಪಂಜೊ ಬುಕ್ಕೊ ಊರ್ದ ಪಂಜಿ. ಕಾಡ್ದ ಪಂಜಿಲು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವು, ಊರ್ದ ಪಂಜಿಲು ಬೊಲ್ದು.

## ಪಂಜಿಲೆನ ತೆನಸ್
ತುಳುನಾಡ್ಡ್ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ಕಾಡ ಪಂಜಿಲು ಉಂಡು. ಕಾಡ್ದ ಮಣ್ಣ್ ದ ಅಡಿಟ್ಟ್ ತಿಕ್ಕು ಬೋಲೆ ಕಿರೆಂಗ್, ಮರಕಿರೆಂಗ್, ತುಪ್ಪೆ ಕಿರೆಂಗ್, ಗೋಂಕು, ಕುಕ್ಕು ಉಂದೆನ್ ಮಾತ ತಿಂದ್ ದ್ ಬದುಕುವ. ಕಾಡ್ಡ್ ದಾಲಾ ತಿನಿಯೆರೆ ತಿಕ್ಕ್ ಜಿಡ ಊರುಗು ಬರ್ಪಿನವುಲಾ ಉಂಡು. ಕೃಷಿಕೆರೆ ತೋಟೊಲೆಗ್ ಪೊಗ್ಗುದು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಮಣ್ಣ್ ದ ಅಡಿಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪು ಒವ್ವೇ ಕೃಷಿನ್ ಬುಡಂದೆ ತಿನ್ಪ. ಊರ್ದ ಪಂಜಿಲು ಇಲ್ಲಡ್ ಬುಡಿನ, ಪಾಡಿನ ವಾ ವಸ್ತುಲೆನ್ಲ ತಿನ್ಪ. ಒಣಸ್ ಬುಡಿನ, ಗೋಂಕು, ಕುಕ್ಕು, ಕ್ಯಾಬೆಜ್, ತರಕಾರಿ ಎಂಚಿನಲಾ ತಿನ್ಪ. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ರಡ್ಡ್ ವಿದ ಉಂಡು ಬೊಲ್ದುಡು ಗೋವೆ ತಳಿ ಉಂಡು ಅವೆನ್ ಸಿಮೆಂಟ್ ದ ಕಿದೆಟೇ ಸಾಂಕುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ. ತಳಿ ಬುಡ್ದುಲಾ ಸಾಂಕುವೆರ್. ಐಕುಲು ಕಿರೆಂಚಿಡ್ ತಿಕ್ಕಿನ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಿನ್ಪ.

## ಪಂಜಿ ಸಾಂಕುನಾ
ಪಂಜಿ ಸಾಕಣೆ ತುಳುನಾಡ್ ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜನ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಕೆತೊಲಿಕ್ ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್ ಉಂದೆನ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. ಕೊಂಕಣಿ ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್ ಪಂಜಿಗ್ ದುಕೊರು ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆತ್ತ ಮಾಸ ಬಾರಿ ರುಚಿ, ಅಂಚಾದ್ ಮುಸಲ್ಮಾನೆರ್ ಬುಡ್ದು ಮಾಸ ತಿನ್ಪಿನಕುಲು ಮಾತೆರ್ಲ ನೆತ್ತ ಮಾಸ ತಿನ್ಪೆರ್. ನೆಟ್ಟ್ ಒಂತೆ ಚರ್ಬಿ ಜಾಸ್ತಿ. ಕೆಲೆವೆರ್ ಚರ್ಬಿನ್ ದೆತ್ತ್ ದ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಲುವೆರ್. ತುಳುನಾಡ್, ಕೊಡಗು, ಮಾತಾ ಕಡೆಟ್ಟ್ ಪಂಜಿದ ಮಾಸದ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ತುಳುವೆರೆರೆ ಆರಾಧನೆಡ್ ಪಂಜಿ

## ಗಾದೆಲೆಡ್‍ ಪಂಜಿ

ಪಂಜಿದೊಟ್ಟು ಸೇರ್ದ್ ಕಂಜಿಲಾ ಪೀ ತಿನ್ದ್ಂಡ್

ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ತುಳುವೆರೆ ಬದ್ಕ್‍ಡ್, ತುಳುವೆರೆ ಆರಾಧನೆಡ್ ಪಂಜಿದ ಸೇರಿಗೆ ಉಂಡು.ಪಂಜಿ ಕೃಷಿಗ್‍ ಕಾಟಕೊರೊಂದ್‍ ಇತ್ತ್‌ಂಡ್ ಅಂಚ ಸುರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂಜಿನ್ ತುಳುವೆರ್ ಪಂಜುರ್ಲಿ ಆದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. **ಪಂಜಿದ ಕುರ್ಲೆ>ಪಂಜುರ್ಲಿ** ಆತ್ಂಡ್.

## ಪಂಜುರ್ಲಿ ದೈವೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರುಲು
# ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಕುಪ್ಪೆ ಪಂಜುರ್ಲಿ
#ವರ್ನಾರ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಕುಪ್ಪೆಟ್ಟಿ ಪಂಜುರ್ಲಿ
# ಜಾಗೆದ ಪಂಜುರ್ಲಿ
## ಕುಣಿತಲು
# ಪಿಲಿಪಂಜಿ ಕುಣಿತ.

## ಪಂಜುರ್ಲಿದೈವೊದ ಪೊರಪು
ಜಾನಪದೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ಪಂಜಾಬ್

**ಪಂಜಾಬ್** ಭಾರತೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ರಾಜ್ಯ. ಉಂದು ಭಾರತ ದೇಶತಾ ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕುಟ್ಟು ಉಂಡು. ನೆನ್ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ, ಹರ್ಯಾಣ, ರಾಜಸ್ಥಾನ ಬುಕ್ಕ ಪಡ್ಡೋಯಿಟ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಉಂಡು. ಈ ರಾಜ್ಯೋತ ಉಲ್ಲೇಖ ಗ್ರೀಕರ್ ಬುಕ್ಕಾ ಝೋರೊಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಟ್ಲಾ ಉಂಡು. ನೆಕ್ಕು ಪಂಜಾಬ್ ಪುದರು ಬತ್ತಿನಿ ಎಂಚ ಪಂಡ ೫ ನದಿಕುಲು ಸೇರುದು ಪಂಜಾಬ್ ಆಪುಂಡು. ಅಲ್ಪದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ದೇವಸ್ಥಾನ ಗೋಲ್ಧನ್ ಟೆಂಪಲ್. ಅಕುಲು ಗುರುನಾನಕ್‌ನ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪಂಜಾಬುದ ರಾಜಧಾನಿ ಚಂಡೀಗಡ. ರಣಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಪಂಜಾಬುದ ರಾಜೆ ಆದಿತ್ತೆ. ಆಯನ್ ಪಂಜಬುದ ಸಿಂಹ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರು. ಪಂಜಾಬುಡ್ ಗೋಧಿನು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಬೆಳೆಪವೆರ್. ಅಯ್ಕು ಪಂಜಾಬುನು ಗೋಧಿದ ಕಣಜ ಪನ್ಪೆರು. ಪಂಜಾಬುಡು ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ ಪಂಜಾಬಿ. ಪಂಜಾಬುದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಲಿಕೆ ಬಾಂಗ್ರಾ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ರಾಜ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು
ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

ಈ ಪುಟೊಡು **ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ** ಪಡೆಯಿನ ಮಹನೀಯೆರೆನಕುಲೆನ ಪಟ್ಟಿ ಉಂಡು.
#ಕುವೆಂಪು
#ತೀ.ನಂ. ಶೀಕಂಠಯ್ಯ
#ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ
#ಸಂ.ಶಿ. ಭೂಸನೂರ ಮಠ
#ಪು ತಿ ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್
#ಎ.ಎನ್. ಮೂರ್ತಿರಾವ್
#ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ
#ಸೇಡಿಯಾಪು ಕೃಷ್ಣಭಟ್ಟ
#ಕೆ.ಎಸ್. ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ
#ಎಂ.ಎಂ. ಕಲಬುರ್ಗಿ
#ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ
#ದೇಜಗೌ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
ಪಜೆ

**ಪಜೆ** ಉಂದೊಂಜಿ ಜೆಪ್ಪುನಗ ಅಡಿಕ್ ಪಾಡುನ ಅತ್ತೆರಿ ಸಾಧನ

## ಪಜೆ ಮುಡೆಪುನ ಬಗೆ
ಇಂದೆನ್ ಪುಲ್ಲುಡ್, ಮುಂಡೇವುದ ಒಲಿಟ್, ಬೂರುಡ್ ನೈದ್ ಮಲ್ಪವೆರ್. ಇತ್ತೆ ಪ್ಲಾಟ್ಟಿಕ್‌ದ ಪುಲ್ಲು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪಜೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಒಲಿಟ್ ಅಡ್ಡ ನೀಟ್ ಸಾಲ್ಡ್ ಮೊಡೆದ್, ಬೂರುಡು ಉದ್ದ ಉದ್ದ ಸಾಲ್‌ಡ್ ಮೊಡೆದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಮುಂಡೇವುದ ಒಲಿಟ್ಟ್ ಮಲ್ದಿ ಪಜೆಕ್ಕುಲೆನೇ ಎಚ್ಚ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಜೆಪ್ಪುನಗ ಪಜೆತ ಮಿತ್ತ್ ಕುಂಟು ಪಾಡುದ್ ಜೆಪ್ಪುನ ಕ್ರಮ ಎಚ್ಚಾದ್ ಉಂಡು. ಅನಪತ್ಯೊಗು ಬಜಿ ಪಜೆಟ್ಪ್ ಜೆಪ್ಪುನಲ ಉಂಡು.

### ಮುಂಡೇವು
ಮುಂಡೇವುದ ದೈ ಬೇಲಿಡ್ ಬುಲೆವುಂಡು. ಐತ ಒಲಿ ನಿಲಿಕೆ ಮುಳ್ಳು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಒಲಿನ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಐಟಿತ್ತಿ ಮುಳ್ಳುನು ದೆತ್ತ್‌ದ್ ದೊಂಬುಡು ಒಂತೆ ಬಾಡಾದ್ ಪಜೆ ಮುಡೆಪೆರ್.

## ಕೊಂಗಿ ಬಾಸೆ
ಪಜೆ ಪಾಡಿಯೆ, ಪಜೆ ಪತ್ತಿಯೆ, ಪಜೆ ನಾಡಿಯೆ, ಪಜೆ ಒಯ್ತೆ, ಪನ್ಪಿನ ಕೊಂಗಿನ ಪದ ತುಳುವೆರ್ ಗಳಸುವೆರ್.

## ಪಜೆತ ಬಗೆಕುಲು
* ಹಾಸ್ಪಜೆ 
* ತಕ್ಕಣಪಜೆ 
* ಬಣ್ಣದಪಜೆ 
* ನಾಗಪಜೆ 
* ಇರ್ಪಲೆದಪಜೆ 
* ಪುಲ್ಲಪಜೆ 
* ಒಲಿತಪಜೆ

## ಪಜೆತ ನಮೂನೆಲು
ಒರಿ ಜೆಪ್ಪುನ, ರಡ್ಡ್ ಜನಜೆಪ್ಪುನ, ನಾಲ್ ಜನ ಜೆಪ್ಪುನ, ಬಾಲೆ ಜೆಪ್ಪುನ ಅಳತೆದ ಪಜೆನ್ ಮುಡೆಪೆರ್. ದುಂಂಬುದ ಇಲ್ಲ್ಲೆಡ್ ಪಜೆ ಮಡ್ತ್ ದೀಪಿನ ಲಟ್ಟಣಿಗೆಲಾ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.

## ಗಾದೆಲು
* ಆಯ ಇಲ್ಲಡ್ ಬುಡ್ಪಾಯಿ ಪಜೆ ಮಡಿಪೆರೆಗೆ ಇಜ್ಜಿ
* ಪಜೆ ಆಂಡ ದಾನಿ ನಿಲ ಆಂಡ ದಾನಿ ನಿದ್ರೆ ಬತ್ತ್ಂಡ ಯಾವು
## ಎದುರು ಕತೆ
* ಅಪ್ಪೆ ಪಾಡಿ ಪಜೆನ್ ಮಡಿಪೆರೆ ಅಪುಜಿ, ಅಮ್ಮೆ ಪಾಡಿ ದುಡ್ಡುನು ಗೆನ್ಪೆರೆ ಆಪುಜಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಪಡಿ

ಬೇಲಿದ ನಡುಟ್ಟೆ ಜನಕುಲು ಪೋಯೆರೆ ಬರಿಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ದೀಪುನ ಕಡಪ್ಪು ಸಾದಿಗ್ **ಪಡಿ** ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಪಡಿನ್ ಎರ್ಲು ಪೋಪುನಲ್ಪಲಾ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ನರಮಾನಿ ಪೋಪುನಾಡೆಗ್ ತಡಮೆ, ಉರುವೆಲು, ಪಡಿ, ಗೂಂಟೊಲಾ ಕಟ್ಟುವೆರ್.

## ಪದೊ ಅರ್ತೊ
ಪಡಿ ಪನ್ಪಿ ಪದೊ ಪಡಿ ಅರಿ, ಪಡಿಬಾಕಿಲ್ ಪದೊಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸೇರೊಂದುಂಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅರ್ಥೊನು ಕೊರುಪುಂಡು.

## ಕೆಯಿ ಹಾಕುನ/ನೊಪುನ ಪಡಿ

ಕೆಯಿ ಹಾಕುನ/ನೊಪುನ ಪಡಿ (ಬಾರ್ದ ಪಡಿ) ಕೊಯಿಲ್‍ದ ಕೆಯಿನ್ ಹಾಕ್ಯರೆ ಮಂಚೊದ, ಬೇಂಚಿದ ಮೇಲ್‌ಡೆ ದೀಡುನವೆ ಬಾರ್ದ ಪಡಿ. ಉಂದು ಪಡಿತ ಅಡಿತ ಬೆಂಚಿ, ಮಂಚೊದ ಉದ್ದೊಗು ಸಮೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಬಾರ್‌ದ ಪಡಿನ್ ಬಾರಿ ಜಾಗರ್ತೆಡ್ ದೀಡೊನುವೆರ್. ಅಟ್ಟೊಡು ಪುಗೆ ಪತ್ತುನಲ್ಪ ಇತ್ತ್ಂಡ ಒರಿಯನ ತರೆ ಸಂದುನೆಟ ಈ ಪಡಿ ಬಾಳಿಕೆ ಬರ್ಪುಂಡುಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ಪಡಿನ್ ಮರತ್ತಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಅವು ನಾಲ್ ಕಾರ್ ಅಯಿಕ್ಕ್ ರೀಪು ಅತ್ತ್ಂಡ ತಲಕ್ಕೆನ್ ಪೆರೆಸ್‍ದ್ ಇಡೆ ಬುಡುದು ಹಾಕ್‍ದ್ ಪಡಿ ಮಲ್ಪ್ ವೆರ್.

## ಬೇಲಿದ ಪಡಿ

ಬಾರ್‌ದ ಪಡಿದಂಚನೆ ಆಂಡ ಎಲ್ಯೆ. ಇಂದೆನ್ ಕಿದೆತ ಬಾಕಿಲ್‌ಗ್, ಕೊಟ್ಯದ ಬಾಕಿಲ್‍ಗ್ ಇಂಚ ಕಟ್ಟೊಂದಿತ್ತೆರ್.

## ಮುಳ್ಳಪಡಿ
ಇಂದೆನ್ ಮುಳ್ಳಪಡಿಂದ್ ಪನ್ಪುನೆ. ರಡ್ಡ್ ಸಮಾನಾಂತರ ಉದ್ದೊದ ಬಡಿಗೆ ಅತ್ತಂಡ ತಲಕೆನ್ ಕತ್ತೆರಿ ಪಾಡ್ದ್ ಅಯಿತ್ತ ನಡೂಕು ಬಲ್ಲ್‌ಡ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಅಯಿತ್ತ ಮೇಲ್‌ಗ್ ಮುಳ್ಳು ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಎರ್ಲೆನ್ ಕಡಪ್ಪುವುನಲ್ಪ ಗೂಂಟೊ ಪಾಡ್ದ್ ಅಯಿಕ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಎರ್ಲು ಪೋನಗ ಬನ್ನಗ ಮುಳ್ಳಪಡಿನ್ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ದೂರೊಡ್ದು ತೂನಗ ಅಲ್ಪ ಪಡಿ ಉಂಡುಂದು ತೋಜಂದಿ ಲೆಕೊ ಆಯರ ಮುಳ್ಳಪಡಿ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

## ಪಡಿತ ರಚನೆ
# ಪಡಿನ್ ಮಾದೆರ್‌ದ ಬಲ್ಲ್‌ಡ್ ಮೊಡೆದ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಂಗ್‌ದ ತಲಕೆ ಅತ್ತಂಡ ಮರತ್ತ ಬಡಿಗ್ಗೆನ್ ಗೀಸ್‌ದ್ ಅಯಿಕ್ಕ್ ಮಾದೆರ್‌ದ ಬಲ್ಲ್‌ನ್ ಪಿಂಟಾದ್ ಮೊಡೆಪೆರ್.
# ಬಾರ್‌ತ ಪಡಿಕ್ಕ್ ಕಂಗ್‍ದ ತಲಕೆನೇ ಉಪಯೋಗೊ ಮಾಲ್ಪುವೆರ್.

## ವಿವರ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಪಡುಕರೆ

ತುಳುನಾಡುದ ಒಂಜಿ ಊರು **ಪಡುಕರೆ**.ಉಂದು ಊರುಗ್ ಬರೊಡಾಂಡ ಒಂಜಿ ವಾಡೊಡ್ ತುದೆನ್ ದಾಂಟೋನ್ದ್ ಬರೊಡ್.ನೆಟ್ಟೆ ಸಾಲ್ ಸಾಲ್ ಭಜನ ಮಂದಿರ ಉಂನ್ಡ್.ದಿನಾಲ ಭಜನೆಲ ಆಪುಂಡು.ಉಂದು ಊರುನ್ ದ್ವೀಪ ಪಂದೆ ಪನೊಲಿ.ಅಂಚಡ್ ಕಡ್ಲ್,ಇಂಚಡ್ ತುದೆ.ಉಂದೆನ್ ತೂವೆರೆ ಮಸ್ತು ಜನ ಬರ್ಪೆರ್.ಮುಲ್ತ ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ. ಸಾಧನ ಇಂಪಿನ ಸಂಸ್ತೆ ಪುಟೂದ್ ಊರುಡ್ ಇತ್ತಿನ ಸಾರಾಯಿ ಅಂಗಡಿಣ್ ಪುರ ಮುಚ್ಚಂಡ್.ನೆಟ್ಟೇ ಪೊಂಜೊವ್ನಗಲ ಬುಕ್ಕೊ ಅಂಜೊವ್ನಗಲ ಹಗ್ಗಜಗ್ಗಾಟದ ಪಟ್ಲಾಮ್ ಉಂಡು.

## ಚಿತ್ರೊಲು

Padukere Beach.jpg 01.jpg|thumb|ಪಡುಕೆರೆ ಬೀಚ್
Padukere Beach.jpg 02.jpg|thumb|ಪಡುಕೆರೆ ಬೀಚ್
Padukere Beach.jpg 03.jpg|thumb|ಪಡುಕೆರೆ ಬೀಚ್


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಪಡ್ಡಾಯಿ

ವಿಸ್ವೊದ ನಾಲ್ ಪ್ರದಾನೊ ದಿಕ್ಕ್‌ಲೆಡ್ **ಪಡ್ಡಾಯಿ**ಲಾ ಒಂಜಾದುಂಡು. ಪಡ್ಡಾಯಿದಂಚನೆ ಮೂಡಾಯಿ, ತೆನ್ಕಾಯಿ, ಬಡಕ್ಕಾಯಿ ದಿಕ್ಕುಲುಲಾ ಉಲ್ಲಾ. ಸರಳವಾದ್ ಪಣ್ಪಿನಾಂಡಾ, ಸೂರ್ಯೆ ಮೂಡುನ ದಿಕ್ಕ್ ನ್  **ಮೂಡಾಯಿ** ಪನ್ಪಪುನೆ.  ಅಂಚನೆ ಸೂರ್ಯೆ ಕಂತುನ ಜಾಗೆನ್ **ಪಡ್ಡಾಯಿ** ಪಂಡ್‌ದ್ಪನ್ಪುನೆ.

ದಿಕ್ಸೂಚಿ ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸರಳವಾಯಿನ ಯಂತ್ರ ಉಂಡು. ಅಯಿತ ಸಹಾಯೊಡು ಉತ್ತರ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿದಿನ ದಿಕ್ಕ್‌ಲೆನ್ ಸರಿಯಾದ್ ಗುರುತು ಮಲ್ಪರೆ ಸಾದ್ಯೊ ಆಪುಂಡು. ನನೊಂಜಿ ದಿಕ್ಕ್ ನಾಡ್‌ಪತ್ತುನ  ಸರಳವಾಯಿನ ಇದಾನೊ ಇನ್ನಗ ಈರ್ ಬಡಕಾಯಿ (ಉತ್ತರ) ದಿಕ್ಕ್‌ಗ್ ಮೋಣೆ ಪಾಡ್ದ್ ಸರ್ತ ಉಂತಿಯರ್ಡ ಇರೆನ ದತ್ತ ಕೈ ತೋಜಾವುನ ದಿಕ್ಕೆ ಪಡ್ಡಾಯಿ.

## ಪದೊತ ಅರ್ತೊ
*ಪಡ್ಡಾಯಿ ಪ೦ಡ ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಡ್ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕ್ ಪನ್ಪುನೆ. ಪಡುವಣಂದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪುನ ಉಂಡು. ಸೂರ್ಯೆ ಕಂತುನ ಜಾಗೆನೆ ಪಡುವಣ.
*ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ಡ್ West ಪನ್ಪೆರ್.

ವರ್ಗೊ:ದಿಕ್ಕ್‌ಲು
ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ
ಪಡ್ಯ

ಮಡೆ ಉಬಿಪುನ ಪಾತ್ರೊನ್ ಪಡ್ಯಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಪಡ್ಯೊ ಪದೊತ ಅರ್ತೊ

# ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ಡ್ ಪಡ್ಯನ್ **ಎ ಸ್ಪಿಟನ್**/A Spittoon ಪನ್ಪೆರ್.
# ಕನ್ನಡೊಡು ಪೀಕದಾನಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂದೆತ ಅರ್ತೊ ಉಗುಳುವ ಪಾತ್ರೆ.
# ತುಳುಟು ಪಡ್ಯ/ಪಡ್ಯೊ/ಉಬಿಪುನ ಪಾತ್ರೊ/ಮಡೆತ ಪಡ್ಯಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
# ಜೈನೆರೆ ತುಳುಟು ಪಡ್ಯಲೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಪಡ್ಯೊ ಪದ ಗಳಸುನಾ
* ಮಡೆ ಉಬಿಪುನ ಪಾತ್ರೊನ್ ತುಳುವೆರ್ ಪಡ್ಯಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
* ಒಂಜಿ ಊರುದ ಪುದರ್ ಪಡ್ಯ. ಪಡ್ಯ ಪನ್ಪುನ ಊರು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕಾರ್ಕಳ ತಾಲೋಕುದ ಕುಕ್ಕಂದೂರು ನಕ್ರೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.
* ಪಡ್ಯಂದ್ ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸ್ಥಳನಾಮ ಇನಿ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ ಪುದರ್‍ದ ಬಳಕೆಡ್ ರೂಢಿಯಾತಂಡ್.

## ಪಡ್ಯೊದ ಗಾದೆಲು

* ಉಬಿವುನ ಪಡ್ಯೊ ಉನೆರೆ ಆವೊ ? ಇಂದೆತ ಅರ್ತೊ ದಾನೆ ಪಂಡ **ಮಡೆ ಉಬಿಪುನ ಪಡ್ಯೊಡು ಒನಸ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆಪುಂಡಾ ?** ಪಂಡ ಅವು ಬಟ್ಟಲ್ ಅತ್ತ್ ಪಡ್ಯೊ.
* ಜೋಕುಲು ಅಡತ್ತ್‌ನ ಕಂಡ ಹಾಳ್, ಪರಬೆರ್ ಉಬಿನ ಪಡ್ಯೊ ಹಾಳ್ - ಜೋಕುಲುನ ಬೇಲೆನ್ ಪರಬೆರ್ ಉಬಿಪುನೆಕ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಇಂದೆಟ್ ಜೋಕ್ಲೆನ ಬುಕ್ಕೊ ಪರಬೆರೆನ ಬುದ್ದಿ ಒಂಜೆಂದ್ ಅರ್ತೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಪಣಂಬೂರು

ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಕರಾವಳಿ ಉಪ್ಪುನು ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಡ್. ಅವಟ್ಟ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕರಾವಳಿಲಾ ಒಂಜಿ. ಉಂದು ನಮೊ ಇನಿ ಮಂಗಳೂರುಂದು ಲೆಪ್ಪುಬಿ ಕುಡ್ಲನೆ. ಇಂದೆನ ಕೈತಲ್ದ ಊರು ಪಣಂಬೂರು. ಪಣಂಬೂರು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣ ಆದ್ ಏತ್ ಪುದರ್ ಪಡೆತ್ಂಡಾ ಆತೇ ಪುದರ್ ಮುಲ್ತ ಬಂದರ್ಡ್ದಾದ್ಲಾ ಪಡೆತ್ಂಡ್. ಪಣಂಬೂರುಡು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪೊರ್ಲುದ ಕಡಲಕರೆ(ಬೀಚ್) ಉಂಡು. ದಿನ ನಿತ್ಯ ಸಾವಿರಾರ್ ಜನೊ ಈಡೆ ಬರ್ಪೆರ್. ಮುಲ್ತ ನೀರ್ಡ್ ಗೊಬ್ಬುದು ತನ್ಕುಲೆನ ಸಂತೋಷ, ದುಕ್ಕೊಲೆನ್ ಮರಪುವೆರ್. ಈ ಬೀಚ್ ಎತ್ ಪೊರ್ಲ್ ಉಂಡೊ ಆತೆ ಅಪಾಯಲಾ ಅಂದ್. ಮುಲ್ಪ ಬಂದರ್ ಇಪ್ಪಿನೆಡ್ದಾವರ ನಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆಗ್ ಬೇತೆಬೇತೆ ಕಂಪೆನಿಲು ಬೈದ. ಕುಡಲದ ಎಂಆರ್ ಪಿಎಲ್, ಹೆಚ್ ಪಿಸಿಎಲ್, ಬಿಎಎಸ್ ಎಫ್, ಒಎಂಪಿಎಲ್ ಉಂದು ಪ್ರಮುಖವಾಯಿನವು. ಬಂದರ್ದ ಮೂಲಕೊ ಈ ಕಂಪೆನಿಲೆಗ್ ಬೇತೆ ದೇಶೊಲೆಡ್ದ್ ಕಚ್ಛಾತೈಲ ಬರ್ಪುಂಡು ಅಂಚನೇ ಈ ನಾಡ್ಡ್ದ್ ಬೇತೆ ದೇಶೊಲೆಗ್ ಕರ್ಬೊದ ಅದಿರ್, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನೊಲು ಪೋಪ. ಉಂದು ಪಿರಾಕ್ಡೇ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಬ್ಯಾರೊದ ಕೇಂದ್ರವಾದ್ ಬುಳೆದ್ಂಡ್. ಅವ್ವತ್ತಂದೆ ಮುಲ್ಪ ರಾಸಾಯಿನಿಕ ಗೊಬ್ಬರೊದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರ (ಎಂ.ಸಿ.ಎಫ್- MCF- Mangalore Chemicals & Fertilizers Ltd)  ಉಂಡು.

### ನಿರ್ದೇಶಾಂಕೊಲು
ಪಣಂಬೂರುದ (ನವಮಂಗಳೂರು ಬಂದರ  ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ) ನಿರ್ದೇಶಾಂಕೊಲು(Coordinates) ಡಿಗ್ರಿ-ಮಿನಿಟ್-ಸೆಕೆಂಡುಲೆಡ್ ಇಂಚ ಉಂಡು:
* ಅಕ್ಷಾಂಶ 12° 56' 10.96" N
* ರೇಖಾಂಶ 74° 49' 06.19" E

## ವಿಶೇಷೊಲು
* ಪಣಂಬೂರುಡು ಬಂದರ (ಹಡಗು ನಿಲ್ದಾಣ) ಉಂಡು. ಇಡೆಗ್ ನವ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರ (ಎನ್.ಎಮ್.ಪಿ.ಟಿ, NMPT- New Mangalore Port Trust) ಪನ್ಪೆರ್.
* ಪಣಂಬೂರು ಕಡಲ ಬರೀಟ್ ಉಂಡು.
* ಪಣಂಬೂರುಡ್   ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಬೀಚ್ ಉತ್ಸವ ಅಪುಂಡು.
* ಹೋವರ್ ಕ್ರಾಫ್ಡ್ ಎರ್ಕುಶನ್ ಎಚ್-೯೧೬ ಕುಡ್ಲದ ಪಣಂಬೂರುಡ್ ಉಂಡು.
* ಪಣಂಬೂರು ಬೀಚ್ ಬಜೀ ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸಿಲೇನ್ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮನ್ಪುನ ಮಾತ್ರ ಅತ್ ಬೇತೆ-ಬೇತೆ ಎಡ್ಡೆ-ಎಡ್ಡೆ ರುಚಿಕರ ಆಹಾರಲೇನ್ ಕೋರುಪಿನಾ ಒಂಜಿ ಫುಡ್ ಕೋರ್ಟ್ ಉಂಡು.

## ಅಪಾಯ
ಕಡಲ ಕರೆ(ಬೀಚ್)ಟ್ ನೀಂದ್ಯೆರೆ ಪೋತಿನ ಮಸ್ತ ಜೋಕುಲು ನೀರಗ್ ಬೂರ್ದ್ ಪ್ರಾಣ ಬುಡ್ಯೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ವರ್ಗೊ:ಕುಡಲದ ಊರುಲು
ವರ್ಗೊ:ಮಂಗಳೂರು
ಪತ್ತನಾಜೆ

thumb|ಪತ್ತನಾಜೆ
**ಪತ್ತನಾಜೆ** ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಜನೊಕುಲು ಮಾನ್ಪಿ ಗೌಜಿ, ಮಂಗಿಲೊಗ್ ಮಾಂತ ಗಡುತ್ತ ದಿನೊ. ಪಗ್ಗು, ಬೇಸ, ಕಾರ್ತೆಲ್, ಆಟಿ, ಸೋಣೊ, ನಿರ್ನಾಲ, ಬೊಂತೆಲ್, ಜಾರ್ದೆ, ಪೆರಾರ್ದೆ, ಪೊನ್ನಿ, ಮಾಯಿ, ಸುಗ್ಗಿ ಉಂದು ತುಳುವೆರೆನ ೧೨ ತಿಂಗೊಲು.  ಬೇಸ/ಬೇಶ ತಿಂಗೊಲುದ ಪತ್ತನೆ ದಿನೊನು *ಪತ್ತನಾಜೆಂದ್* ಪನ್ಪೆರ್. ಪಗ್ಗು ತಿಂಗೊಲುದ ಕಡೆತ್ತಾನಿತ ಸಂಕ್ರಾತಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊದ ಪತ್ತ್ ದಿನೊತ್ತ ವಾಯ್ದೆಗ್ ಪತ್ತನಾಜೆ ಪನ್ಪುನು. ಇಡೀ ಸಮಾಜೊದ ಧಾರ್ಮಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಜ್ಜೊಳೆಗ್ ಮಂಗಳೊ ಪನ್ಪುನ/ಪಾಡುನ ದಿನನೇ ಪತ್ತನಾಜೆ.

ಈ ಆಧುನಿಕತೆತ್ತ ಪೋರ್ತುಡು ಪತ್ತನಾಜೆದ ಉಳಾರ್ಥ ತೆರಿಯಿಂಡ ಎಡ್ಡೆ. ಈ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನೊದು ಶೈಲಿಡ್ ಬದಲಾವಣೆ ಅಂಡಲಾ ಮೂಲ ಆಚರಣೆಲೆಗ್ ಈ ಪತ್ತನಾಜೆದ ಸಮ್ಮಂದ ಉಂಡೇ ಉಂಡು.

ದುಂಬುದ್ ನೀರ್‌ದ ಆಸರೆ ಇತ್ತಿನಕುಲು ಬಿಸುತಾನಿ ನೇಜಿ ಪಾಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಪತ್ತನಾಜೆ ಕರಿದ್ ಬರ್ಸ ಬನ್ನಗ ನಟ್ಟಿದ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುಲಭ ಆಪುಂಡು. ಇತ್ತೆ ಬೆನ್ನಿಯೇ ಕಮ್ಮಿ ಆವೊಂದು ಬತ್ತಿನ ಊರುಡು ಬೆನ್ನಿದ ಕ್ರಮೊಟ್ಟುಲಾ ಬದಲಾವಣೆಲು ಆತ.

ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಆಜಿ ತಿಂಗೊಲು ಮರಿಯಾಲ. ಆಜಿ ತಿಂಗೊಲು ಅರೆಗಾಲ. ಉಂದು ದುಂಬುದ ಕಾಲೊದ ಲೆಕ್ಕೊ. ಆ ಕಾಲೊಡು ಮುಲ್ಪದ ಮರಿಯಾಲ ಪಂಡ ನಾಲೈನ್ ತಿಂಗೊಲು ಬುಡಂದೆ ಬರ್ಪಿನ ದಿರಿಕೂಟ ಬರ್ಸ, ಗಾಳಿ, ಮೆಂಚಿ, ತೆಡಿಲ್. ಅಂಚಾದ್ ಮರಿಯಾಲೊಡು ವಾ ರೀತಿದ ಗೌಜಿ, ಗಮ್ಮತ್ತ್, ಜಾತ್ರೆ, ಅಂಕ ಆಯನ ಮಲ್ಪುಲೆಕನೇ ಇಜ್ಜಿ. ಅಯಿಕಾದೇ ಪತ್ತನಾಜೆದಾನಿ ಈ ಮಾತಾ ಗೌಜಿಲೆನ್ ಕೈದ್ ಮಲ್ಪುನ ನಿರ್ಧಾರ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಂಚ ಪತ್ತನಾಜೆಗ್ ಬಾರೀ ಮಹತ್ವ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್.

## ಆಚರಣೆ
ಪತ್ತನಾಜೆತಾನಿ ಮದ್ಯಾನ, ಬಯ್ಯಾಗ್ ಗುಳಿಗ ಗುಡಿ ಅಥಂಡ ಬೈರವನ ಕಲ್ಲ್ ಇತ್ತಿನವುಲು ಗುಳಿಗಗ್ ಬೈರವಾಗ್ ಕರಿಪ್ಪಿ ಕ್ರಮ ಉಂಡು ಗುಳಿಗ್ಗೆ ನರಮನಿಗ್ ಬರ್ಪಿಂಚಿ ಕಾಯಿಲೆನ್ ಕಾಪುವೆ, ಬೈರವೇ ಕಂಜಿ- ಕೈಕಂಜಿ ಲೆಗ್ ಬರ್ಪಿ ರೋಗೊಲೆನ್ ತಡೆಪೆ ಪಂಪಿ ನಂಬಿಕೆ. ತಾಣನೋ, ಕಲ್ಲುನ್ ಶುದ್ದ ಮಂತ್‌ದ್ ಆಗೆಲ್ ಪಡುವೆರ್, ಕಲಿ, ಗಂಗಸರ ದೀದ್ ನಟ್ಟೊನುವೆರ್.  ಕಡೆಕ್ ಕೋರಿ ಕೊಯಿಪೆರ್. ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ ಮದ್ಯಾನ ಗುಡ್ದೆಟ್ ಅಗೆಲ್ ಪಾಡುತ್ ವನಸ್ ಮಾನ್ಪಿ ಕ್ರಮೊಲೋ ಉಂಡು.

## ಗಡು
ಈ ಪತ್ತನಾಜೆ ಆಚರಣೆ ತುಲುನಾಡ್‌ಡ್ ಒಂಜಿ ಸೂತ್ರ. ಬೆನ್ನಿ ಬೆನೊಂದಿಪ್ಪುನ ಈ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಬೆನ್ನಿದ ಬೇಲೆಗ್ ಪಿದಾಯಿದ ಗೌಜಿ ಗಲಾಟೆಲು ತೊಂದರೆ ಆವೆರೆಗ್ ಬಲ್ಲಿಂದೆ ಈ ಪತ್ತನಾಜೆದ ಕಟ್ಟ್‌ನಿಟ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದೆಡ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರತಿಯೊರಿಲ ಬೆನ್ನಿದ ಬೇಲೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ಪೊಡುಂದೇ ಅಟ್ಟನೆಂದ್ ಪನೊಲಿ. ಅಯಿತ್ ಬುಕ್ಕ ಎಂಚಿನ ಇತ್ತ್ಂಡಲ ಕನ್ಯೆ ದಾಂಟ್‌ದ್ ಪರ್ಬ ಕರೀಬುಕ್ಕೊನೆ. ಬೇಷಡ್ ಬೆನ್ನಿ ಸುರಾದ್ ಆಟಿಡ್ ಮುಗಿಪ್ಪೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಸೋಣ ಕನ್ಯೆಡ್ ಕೆಯಿ ಕೊಯ್ದ್ ಸುಗ್ಗಿದ ಸಾಗೋಲಿ ಆದ್ ಪರ್ಬ ಬರ್ಪುಂಡು. ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆಟ, ಕೋಲ, ಮದಿಮೆ ಪೂರಲ ಸುರು ಮಾನ್ಪೊಲಿ. ಇಂದೆನ್ ಬೇಸ ಪತ್ತನಾಜೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಬೇಸ ಪತ್ತೆಡ್ ಸೇರ್ದ್ ಪತ್ತೊಂಜೆಗ್ ನೇಮೊ ನಡಪ್ಪುಂಡು. ಇಂದೆಕ್ಕ್ ಪತ್ತನಾಜೆದ ನೇಮೊಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ಪತ್ತನಾಜೆ ಒಂಜಿ ಗಡುದಿನೊ. ಪತ್ತನಾಜೆಗ್ ನೇಮೊ ಜಾತ್ರೆ ಅಕೇರಿ. ಪತ್ತನಾಜೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಯಕ್ಷಗಾನೊಲಾ ನಡಪ್ಪುಜಿ ಬುಕ್ಕೊ ದಾನೆಂಡಲಾ ತಾಳಮದ್ದಲೆ, ಕಟೀಲ್ದ ಮೇಲೊದ ಸೇವೆದ ಆಟೊ ಇಂಚಮಾಂತ. ಇಂದು ತುಳುವೆರೆಡ ದುಂಬುಡ್ದಿಂಚಿ ನಡತ್ತ್ ಬತ್ತಿನವು.

## ಬಾಸೆಡು
* ಊರುಡ್ದು ದೂರೊ ಪೋಯಿನಕುಲು ಪತ್ತನಾಜೆಗ್ ಬರ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ. ನನ ಏಪ ಬರ್ಪುನೆಂದ್ ಕೇಂಡ **ಪತ್ತನಾಜೆಗ್ ಬರ್ಪುನೆಂದ್** ಪನ್ಪೆರ್.
* ಪತ್ತನಾಜೆಗ್ ಪತ್ತ್ ಪನಿ ಬರ್ಸೊ ಬರೊಡೇ.
* ಪತ್ತನಾಜೆ ಬತ್ತ್ಂಡ ಜತ್ತಿ ಆಟೊ ಉಂತ್ತ್ಂಡ್.
* ಪತ್ತನಾಜೆತ ಮಲಕ - ಪತ್ತನಾಜೆತಾನಿ ಬರ್ಪುನಾ ಜಡಿಕೂಟ ಗಾಳಿ ಬರ್ಸೊ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಪತ್ರೊಡೆ

**ಪತ್ರೊಡೆ**ಗ್ ಪತ್ರಡ್ಯೆ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಮಲ್ಪುನ ವಿಸೇಸವಾಯಿನ ಒಂಜಿ ತೆನಸ್ಸ್, ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮರಿಯಾಲೊಡು ಮಲ್ಪುನ ಅಡ್ಯೆ. ಉಂದು ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್ ಮಲೆನಾಡ್‍ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮರಿಯಲದಪಗ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ತೇವುದ ಇರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ತೇವುಡು ಮಸ್ತ್ ವಿದ ಉಂಡು.

## ತೇವುದ ಬಗೆಕುಲು
* ಮರತೇವು/ ಮರಚೇವು
* ಗೊವೆತೇವು / ಗೋವೆಚೇವು
* ಕರಿತೇವು / ಕರಿಯಚೇವು
* ಪತ್ರಡ್ಡೆ ಮಲ್ಪುನ ತೇವು
* ದಂಟ್ ಮಾತ್ರ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುನ ತೇವು ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಿಧೊಲು ಉಂಡು
* ಕ್ರೋಟನ್‍ ತೇವು (ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದವು) - ಉಂದು ತಿನ್ಯರೆ ಆಪುಜಿ

## ತಿನಿಸು ಮನ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
## ಪತ್ರೊಡೆ ಮನ್ಪರೆ ಬೋಡಾಪಿನ  ಸಾಮಾಗ್ರಿಲು
ಚೇವುದ ಇರೆ (30-35) ಒಂಜಿ ಲೋಟೆ  ಬೊಳಂತೆ ಅರಿ,  ಮುಕ್ಕಾಲು ಲೋಟೆ ತೊಗರಿಬೇಳೆ, ಅರ್ಧ ಲೋಟೆ ಕಡಲೆಬೇಳೆ,  ಒಂತೆ ಪುಳಿ,  ಉದ್ದದ ಮುಂಚಿ (20) ಒಂಜಿ ಚಮ್ಚ ಜೀರಿಗೆ, ಒಂತೆ ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಮೂಜಿ ಚಮ್ಚ,  ಒಂಜಿ ಚಮ್ಚ ಜೀರಿಗೆ, ಇಂಗು( ಒಂಜಿ ಚಿಟಕಿ) ಒಂತೆ ಬೆಲ್ಲ.

## ಪತ್ರೊಡೆ ಮನ್ಪುನ ವಿಧಾನೊ
ಸುರುಕಾದ್ ಅರಿ, ತೊಗರಿಬೇಳೆ, ಕಡಲೆಬೇಳೆ, ಜೀರಿಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕೊತ್ತಂಬರಿನ್  ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಬಾಜನೊಕ್ ಪಾಡುದು ನೀರ್ ಪಾಡುದು ನೆನೆಯರೆ ದೀಯೊಡು. ಅಂದಾಜಿ ಒಂಜಿ ಮೂಜಿ ಗಂಟೆ ನೆನೆಯರೆ ದೀವೋಡು. ನೀರ್ಡ್ ಬೊದುಲಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಕಲ್ಲುಗ್ ಪಾಡುದು ಸಣ್ಣ ಕಡೆಯೊಡು. ಕಡೆದಿನ  ಬಂದ ದಪ್ಪ ದಪ್ಪ ಉಪ್ಪುಡು. ಬುಕ್ಕೊ 10 ನಿಮಿಷ  ಪುನ್ಕೆದ ಪುಳಿ, ಉದ್ದದ ಮುಂಚಿ ಬುಕ್ಕೊ  ಬೆಲ್ಲನು ಪಾಡುದು ಕುಡ ಕಡೆಯೊಡು.ಉಂದೆಕ್ ಉಪ್ಪು ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಗ್ ನ್ ಸೇರಾವೊಡು. ಎಡ್ಡೆಡ್ ದೆಕ್ಕುದಿನ ಇರೆನ್ ಒಂಜಿ ಒಂಜಿ ಆದ್ ಬುಡ್ಪಾದ್ ಅಯಿತ ರಡ್ಡ್ ಕೊಡಿಗ್ಲಾ

ಬಂದೊನು ಪತ್ತವೊಡು. ಇಂಚೆನೆ ಒಂಜಿ 5 ಡ್ದ್  6 ಇರೆಗ್ ಬಂದೊನು ಪತ್ತವೊಡು. ಬಂದ ಪತ್ತನಗ ಮಲ್ಲ ಇರೆ ಸುರುಕು ದೀದ್ ಅಯಿತ ಬುಕ್ಕೊ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಇರೆನ್ ದೀದ್ ಬಂದೊನು ಪತ್ತವೊಡು.  ಬುಕ್ಕೊ ರೋಲ್ ದ ಲೆಕ್ಕ ಮಂತುದು. ಅಯಿತ ಮಿತ್ತುಲಾ ಬಂದೊನು ಪಾಡೋಡು. ಇಂಚೆನೆ ಮಸ್ತ್ ರೋಲ್ ಲೆನ್ ಮಂತುದು ಇಡ್ಲಿ ಬೇಯಿಪಾವುಲೆಕ್ಕ ಬೇಯರೆ ದೀವೊಡು. ಒಂಜಿ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆ ಬೇಯಿಪಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಚಪ್ಪೆ ಆವರೆ ಬುಡೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಕತ್ತಿಡ್ ತೆಳುವಾದ್ ತುಂಡು ಮನ್ಪೋಡು. ತುಂಡು ಮಂದಿನ ಪತ್ರೋಡೆನ್ ಇಂಚೆನೆ ತಿನೊಲಿ ಅತ್ತುಡಾ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಕಾಯಾದುಲಾ ತಿನೊಲಿ. 

## ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಯಿನ ಆಹಾರ ಖಾದ್ಯ
ಜುಲೈ 2021 ಟ್,   ಪತ್ರೊಡೆನ್  ‘ಆಯುಷ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ಪ್ರಕಾರೋ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಯಿನ ಆಹಾರ ಖಾದ್ಯಡು’ ಒಂಜಿ ಪಂದ್ ಕೇಂದ್ರ ಆಯುಷ್ ಸಚಿವಾಲಯ ಗುರುತಿಸಾದುಂಡು.
ಚೇವುದ ಇರೆಟು ಕರ್ಬದ ಅಂಶ ಸಮೃದ್ಧವಾದುಂಡು, ಅಂಚ ಹಿಮೋಗ್ಲೋಬಿನ್‌ ಮಟ್ಟೊನು ಸುಧಾರಿಸಾರೆ ಮಸ್ತ್ ಸಹಾಯೊ ಮಂಪುಂಡು. ಸಂಧಿವಾತೊದಂಚಿನ  ದೀರ್ಘಕಾಲೊದ ಉರಿಯೂತನ್  ಕಡಿಮೆ ಮನ್ಪರೆ ಸಹಾಯೊ ಮನ್ಪುಂಡು. ಚೇವುದ ಇರೆಟು  ವಿಟಮಿನ್‌ ಸಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೀಟಾ ಕ್ಯಾರೋಟಿನ್‌ದ ಪ್ರಮಾಣ ಜಾಸ್ತಿ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಆಯುಷ್ ಸಚಿವಾಲಯೊ ತೆರಿಪಾದುಂಡು.
ಆಯುಷ್ ಸಚಿವಾಲಯೊ ಇಂಚಿನ ಇರ್ವತ್ತ ಆಜಿ  ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಯಿನ ಖಾದ್ಯೊಲೆಗ್  *ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಯಿನ ಆಹಾರೊ ಖಾದ್ಯ* ಸ್ಥಾನೊನು ಕೊರ್ತೇರ್. ಉಂದು ಆಯುಷ್ ಇಲಾಖೆದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಡುಲಾ  ಇ-ನಮೂನಡ್ ಪೊರೆರಗ್ಲಾ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಫೋಟೊಲು, ಅಯಿತ ವಿವರಣೆಲು, ಬೋಡಾಯಿನ ಪದಾರ್ಥೊಲು, ತಯಾರಿ ಮನ್ಪುನ ವಿಧಾನೊ, ಆರೋಗ್ಯಕ್ ಉಂದೆಡ್ ಆಪಿನಾ ಪ್ರಯೋಜನೊಲು ಪೂರಾ ಬಗ್ಗೆಲಾ ವಿವರಣೆ ಕೊರ್ತೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ವರ್ಗೊ:ತಿನಿಸುಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರೆ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಅಡ್ಯೆ
ಪದ್ಪೆ

ಉಂದು ಒಂಜಿ ದೈ. ಉಂದೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡ್ ಹರಿವೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ವೈಜಾನಿಕ ಬಾಸೆಡ್ *[[:en:Amaranth|Amaranthus]]* ಪನ್ಪರ್. ಉಂದು ಪಚ್ಚೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಂಪು ರಂಗ್‍ಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಬಗೆಕುಲು

# ಕೆಂಪು ಪದ್ಪೆ 
# ಬೊಲ್ದು ಪದ್ಪೆ
# ದಂಟ್ ಪದ್ಪೆ
# ಓಂಟಿಲ್ ಪದ್ಪೆ
# ಕೋರಿ ಪದ್ಪೆ 
# ಕಾಟ್ ಪದ್ಪೆ
# ಬೊಂಬಾಯಿ ಪದ್ಪೆ
# ದೋರೆ ಪದ್ಪೆ
# ಮುಳ್ಳು ಪದ್ಪೆ
# ಗೋಳಿ ಪದ್ಪೆ
# ದೊಗ್ಗುಳಿ ಪದ್ಪೆ
# ಕೊಯ್ಯೊಳು ಪದ್ಪೆ
# ದೇಶಬಾರಿ ಪದ್ಪೆ

## ಉಪಯೋಗ
ತಪ್ಪುಡು ಉಪ್ಪುಕರಿ, ಆಜಾವುನು, ದಂಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ತಪ್ಪುನು ಒಟ್ಟುಗು ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಪುದ್ವರ್ ಪೊಸ ಅರಿತ್ತ ಓಣಸ್‍ದಪಗ ಪದ್ಪೆ ಪಾಡ್‍ನ ಕಜಿಪ್ಪು ಒಂಜಿ ಬೊಡೇ ಬೋಡು. ಅಪಗ ಪದ್ಬೆದ ದಂಟ್‍ಗ್ ಪದೆಂಗಿ, ತೇವುದ ದಂಟ್, ಅಂಬಡೆ ಉಂದೆನ್ ಮಾತಾ ಬೆರಕಾದ್ ಸಾಂಬಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ನಂಬಿಕೆಲು
* ಪದ್ಪೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬಸಲೆನ್ ಒಟ್ಟುಗು ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಇಜ್ಜಿ. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಪದ್ಪೆಲಾ ಬಸಲೆಲಾ ಪಲಯೆ ತಂಗಡಿ ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಉಂಡು.
* ಉಡುಪಿ ತಾಲೂಕುದ ಕಟಪಾಡಿದ ಪಡ್ಡಾಯಿಡುಪ್ಪು ಮಟ್ಟ್ ಪನ್ಪಿ ಪ್ರದೇಶೋಡು ಶ್ರೀ ವಾದಿರಾಜೆರ್ ಮಟ್ಟ್ ಗುಳ್ಳದ ಬಿತ್ತ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪತ್ಪೆದ ಬಿತ್ತುನ್ ಕೊರಿಯೆರ್ ಪನ್ಪಿನವು ಕಥೆ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಮಟ್ಟ್ ಡ್ ಬುಳೆಪಿ ಮಟ್ಟ್ ಗುಳ್ಳ ಬುಕ್ಕೊ ಪದ್ಪೆಗ್ ಬಾರಿ ಬೇಡಿಕೆ ಉಂಡು.

## ಗಾದೆ
* ಪಾಲ್ಡ್ ಪದ್ಪೆ ಬಿತ್ತಿ ಲೆಕ್ಕ.
* ಪದ್ಪೆಡ್ ಮೇಲಾಯಿ ರಾಜಬಾರಿ ಕೆಂಪದ್ಪೆ ಕಣತೊಲು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
#. http://www.tuludictionary.in/

ವರ್ಗೊ:ತರಕಾರಿಲು