open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಜಾನಕಿ ಬ್ರಹ್ಮಾವರ

**ಎಂ. ಜಾನಕಿ ಬ್ರಹ್ಮಾವರ**   ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕಡ್  ಆತಾ ಚಾಪನ್ ಮೂಡಿಸುತ್ತೆರ್ ಜಾನಕಿ ಎಂ.ಬ್ರಹ್ಮಾವರ.  ತುಳು  ಬಾಸೆಗ್ ಇಂಬೆರ ಕಾಣಿಕೆ ಮಸ್ತ್ ಉಂಡು.  ಇಂಬೆರ್ ತ್ರಿಭಾಷಾ ಲೇಖಕಿಯಾತ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್,ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುಟ್ ಮಸ್ತ್ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್.

ಜಾನಕಿ ಬ್ರಹ್ಮಾವರ ಇಂಬೆರ್ ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ತುಳು ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡ ರಡ್ಡ್ ಭಾಸೆಡ್‍ಲಾ ಬೇಲೆ ಬೆಂದಿನಾರ್.

## ಪುಟ್ಟು-ಜೀವನ
ಪುಟ್ಟಿ ದಿನಾಂಕೊ: ೨೦.೬.೧೯೫೦
ಪುಟ್ಟಿನ  ಜಾಗೆ : ಉಡುಪಿ ತಾಲೂಕ್ ಮೂಡುತೋನ್ಸೆ ಗ್ರಾಮತ ಮೂಡುಕುದ್ರು
ಅಪ್ಪೆ-ಅಮ್ಮೆರ್  : ಗುಂಡಿಬೈಲು ದಾರಪಾಲನೆ,ಮುತ್ತಕ್ಕ
ಕಂಡನಿ      : ಸುಧಾಕರ ತೋನ್ಸೆ
ಜೊಕುಲು     : ಜೋತ್ಸ್ನ ಪ್ರೀತಮ್, ಸೌಜ್ನಾ ಪ್ರೀತಮ್
ಶಿಕ್ಷಣ       : ಪದವಿ- ಕಲ್ಯಾಣಪುರದ ಮಿಲಾಗ್ರಿಸ್ ಕಾಲೇಜು,ಮಂಗಳೂರು ವಿ.ವಿಡ್ ಕನ್ನಡ ಎಂ.ಎ ಬುಕ್ಕ ಬಿ.ಎಡ್ ಪದವಿ

## ಸಾಧನೆಲು-ಸಂಘಟನೆ
# ಮಾಜಿ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರ್.
# ಕರಾವಳಿ ಲೇಖಕಿಯರ ಮತ್ತು ವಾಚಕಿಯರ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರ್.

## ಕೃತಿಕುಲು

### ಕವನ ಸಂಕಲನೊಲು
# ಕಂಬಳ
# ಬಿಸುಕಣಿ
# ಅಜ್ಜಿ ಪುಲ್ಲಿನ ನಡುಟು
# ಲೆಪ್ಪು
# ಪೊಂಜೊಲೆಂಚಗೆ
# ತುಡರ್ ಸುಗಿಪು
# ಪ್ರಾರ್ಥನ ಗೀತೆಗಳು

### ಕಾದಂಬರಿಲು
# ಕುದುರುದ ಕೇದುಗೆ
# ಕಪ್ಪು ಗಿಡಿ
# ಯಗ ಮಗರ್ನಗ
# ರುಕ್ಕು
# ದೂಲೊಪ್ಪ

### ಬಿಡಿ ಲೇಖನಲು
# ಚಿತೆಗಂಜದ ವನಜಕ್ಕ
# ಸಾಧನಾಶೀಲೆ ಶೀಲಾ ಕೆ.ಶೆಟ್ಟಿ
# ಅಭಯದಾತೆ ಶಾಂತಿ ನೊರೊನ್ಹಾ

### ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ
# ತಿರ್ಗಾಟದ ತಿರ್ಲ್

### ಕತೆಕುಲು
# ಸಮ್ಮಂದ
# ಆಟಿಡೊಂಜಿ ದಿನ
# ರಾವಂದಿ ರೆಂಕೆ
# ಡುಮ್ಮಿ
# ತಾನೊಂದು ಬಗೆದರೆ
# ಶುಭೊದಯ

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
# 'ಕುದುರುದ ಕೇದಗೆ' ಕಾದಂಬರಿಗ್''ಪಣಿಯಾಡಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''
# 'ಕುದುರುದ ಕೇದಗೆ'ದ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ 'ಯಾರಿಗೆ ಯಾರುಂಟು ' ಕೃತಿಕ್ಕ್ *೨೦೦೦ನೇ ವರ್ಷದ ಪುಸ್ತಕ ಬಹುಮಾನ*
# 'ತಿರ್ಗಾಟದ ತಿರ್ಲ್' ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ ಗ್ *ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ*
# 'ಯುಗ ಮಗರ್ನಗ' ಕೃತಿಕ್ *ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪುಸ್ತಕ ಬಹುಮಾನ*
# 'ರುಕ್ಕು' ಕಾದಂಬರಿಗೆ *ಪಣಿಯಾಡಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ*

## ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಲು
ದಲಿತ ಕವಿ ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯೆರಾ ಕನ್ನಡ ನಾಟಕ ತುಳುಕ್ಕು ಅನುವಾದ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಸಾಹಿತಿಲು
ಜಾಯಿಕಾಯಿ

**ಜಾಯಿಕಾಯಿ** (Myristica malabarica) ಉಂದು ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ಮರ. ಈ ಮರ ಯಾಪಗ್ಲಾ ಪಚ್ಚ ರಂಗ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಮರೊಟ್ ಮಸ್ತ್ ಇರೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ೨೦ಸೆಂ.ಮೀ. ಬುಲೆವುನ ಈ ಮರೊನು ಮಿರಿಸ್ಟಿಕ್ ಫ್ರಾಗ್ರನ್ಸ್ ಪಂದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಮರೊಟ್ಟು ಸಪ್ಪರ್‍ಜಲ್ಲಿದ ಅಕಾರೊಡು ಪಚ್ಚೆದ ಕಾಯಿ ಅಪುಮಡು. ಉಂದು ಬುಲೆವನಗ ಅ ಕಾಯಿ ಪುಡಾದ್‍ ಉಲಾಯಿದ ಜಾಯಿಕಾಯಿ ತೋಜುಂಡು. ಆಪಗ ಉಂದೆನ್‍ ಮರೊಡ್ದು ಕೊಯ್ದ್ ಬಾಗ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಜಾಯಿ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಜಾಯಿಕಾಯಿ ಪತ್ತ್‍ದ್‍ ಪತ್ರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನುಂಗಾದ್‍ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮಾರಾಟಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಉಂದೆಟ್ ಮರ್ದ್ ದ ಗುಣೊಲಾ ಉಂಡು. ಉಂದೆಕ್ ಜಾಪತ್ರೆ ಪಂದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೊಂಜಿ ಸಾಂಬಾರೊದ ಬುಲೆ. ಈ ಮರೊಟ್ ಬೀಜ ಬುಕ್ಕೊ ಪತ್ರೆ ಪನ್ಪಿನ ಜೋಡು ಸಾಂಬಾರ್ ದ ವಸ್ತುಲಾ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಜಾಯಿಕಾಯಿ ಮರೊಟ್ ಪೊಣ್ಣು ಪೂ ಬುಕ್ಕೊ ಆಣ್ ಪೂ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಗಿಡೊಟ್ ಅರಳುಂಡು.
## ಉಪಯೋಗ
ಮಸಾಲೆ ಪೊಡಿ ಮಲ್ಪುನಗ ಜಾಯಿಕಾಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪತ್ರೆ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು, ಬಿರಿಯಾರಿ ಮಲ್ಪುನಗ ಐತ ಮಸಾಲೆಗ್‍ ಉಂದು ಬೋಡು. ಪತ್ರೆನ್‍ ದಾಲ್ಚೀನಿ ಕೆತ್ರೆ, ಲವಂಗ ಉಂದೆನ್‍ ಮಾತಾ ಮಾಸ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುನಗ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. 
ಜೋಕುಲೆಗ್‍ ಸೀತ ಉಪ್ಪುನಗ ಉಂದೆನ್‍ ಆರೆತ್‍ದ್‍ ತಿಗತನೈಯಿದೊಟ್ಟುಗು ಕೊರ್ಪೆರ್. ಆಂಡ ಜೋಕುಲೆಗ್‍ ಹೆಚ್ಚ ಕೊರಿಯೆರೆ ಇಜ್ಜಿ, ನೆಟ್ಟ್‍ ಒಂತೆ ಆಮಲ್‍ದ ಆಂಶ ಉಂಡು.  
ಜಾಯಿಕಾಯಿ ಲತ್ತ್‍ ಉಪ್ಪುನಗ ಐತ ಜೋಲಿನ್‍ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್‍ದ್‍ ಉಪ್ಪುಡ್‍ ಪಾಡುವೆರ್, ನೆತ್ತ ಚೋಲಿ ಪುಳಿ ಉಪ್ಪುನೆಡ್ದ್‍ ಉಪ್ಪಡ್‍ಗ್‍ ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ ಆಪುಂಡು. 
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಾಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಾ
ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ಜಾಲಾಟೊ

ಬೂತಾರಾದನೆದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಬೇದೊ ದೇಯಿನಲಿಕೆ-ಜಾಲಾಟೊ.  ಮೂಜಿ, ಐನ್, ಏಳ್, ಒರುಂಬೊ ದಿನೊ ಮುಟ್ಟೊ ನಡಪುನ ಒಂಜಿ ಜನಪದ ನಲಿಕೆ ಮೇಲೊನೇ ದೇಯಿ ನಲಿಕೆ.  ಇಂದೆನ್ ಜಾಲಾಟೊಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
## ನಡಪುನ
ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯೊದ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕಾರ್ಕಳ ತಾಲೂಕುಡು ಇಂದೆನ್ **ದೇಯಿ ನಲಿಕೆ** ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯೊದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ, ಸುಳ್ಯೊ ತಾಲುಕುಲೆಡ್ ಇಂದೆನ್ **ಜಾಲಾಟೊ** ಪನ್ಪೆರ್.  ಮಸ್ತ್ ವರ್ಸೊಗೊರೊ ಒಂಜಿ ರಡ್ಡ್ ಕಡೆಟ್ ನಡಪುನ ಈ ಉಚ್ಚಯೊ ಕಾರ್ಕಳ ತಾಲೋಕುದ ಬಜಗೋಳಿದ ಹೊನ್ನೊಟ್ಟು ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ದಡೆಡ್ ಅಂಚನೆ ಸುಳ್ಯೊದ ದೇಂಗೋಡಿ (ಕಾರ್ಯತೋಡಿ ಜಾಲಾಟ) ನಡುಮುಟ್ಲು ನಡುಮಂಟಮೆ ತಲ್ಪ ನಡಪುಂಡು.

## ನಮೂನೆ
ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡೊ ಜಿಲ್ಲೆದ ಸುಳ್ಯೊ, ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲೋಕುಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಜಾಲಾಟೊ ಭೂತಾರಾಧನೆದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಭೇದೊ.
## ರೂಪೊ
*ಜಾಲಾಟೊ ಒಂಜಿ ಅರ್ತೊಡು ಆಟೊದ ಲೆಕೊ. ಜಾಲಾಟೊಡು ಗೀತೊ-ಸಂಗೀತೊ-ಸಂಭಾಷನೆ-ಅಭಿನಯೊ-ನಲಿಕೆ-ವಾದ್ಯೊಮೇಲೊ ಪೂರ ಉಂಡು.
*ಜಾಲಾಟೊಡು ಕನಡೆ, ಕರ್ಬೊದ ಬೇಲೆದ ಆಚಾರಿ, ಮಂತ್ರೊದಿ, ಬೆರನೆ, ಆಚಾರಿ, ಮಡ್ಯೊಲೆ, ಚೌರಿಂಗೆ, ಪರವೆ, ಪರತಿ, ಮೇರೆರೆ ನಲಿಕೆಲು ಬರ್ಪುಂಡು.
*ಮಾದಿರ ನಲಿಕೆ, ಕೃಷಿ, ಬೋಂಟೆದ ಅನುಕರಣೆ, ಮನ್ಸೆರೆ ಕೋಲೊಗ್ಲೆನ ನಾಟಕೊ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಜಾಲ್

ಇಲ್ಲದ ಎದುರುಪ್ಪುನ ಸ್ವಚ್ಛವಾಯಿನ ಜಾಗೊಗ್ **ಜಾಲ್** ಅತಂಡ **ಮುಂದಿಲ್** ಪನ್ಪೆರ್ ಉಂದೆನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್ frontyard ಪನ್ಪೆರ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಅಂಗಳ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್

ಎಲ್ಯ ಇಲ್ಲಡ್ ಎಲ್ಯ ಜಾಲ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಮಲ್ಲ ಇಲ್ಲಡ್ ಮಲ್ಲ ಜಾಲ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಜಾಲ್ದ ಲಕ್ಷಣ
ವಿಶಾಲವಾಯಿನ ಜಾಗೆಯಾದ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಜಾಗ ಇಜ್ಜಿಂಡ ಆಯತಾಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಎತ್ತರ ಇತ್ತಿನ ಜಾಗೆನ್ ಸಮತಟ್ಯ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಅಂಬಿ ಸಾರುವೆರ್ ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಡು ಸಿಮೆಂಟ್ ಪಾಡಿನ ಜಾಲ್, ಆಧುನಿಕವಾದ್ ಇಂಟರ್ ಲಾಕ್ ಪಾಡ್ದಿನ ಜಾಲ್ ಉಪ್ಪುಂಡು

## ಜಾಲ್‍ದ ವಿದೊಲು
*ಬಜ್ಜೆಯಿ ಜಾಲ್
*ಕೆಯಿ ಹಾಕುನ ಜಾಲ್
*ಮಿತ್ತ ಜಾಲ್
*ತಿರ್ತ ಜಾಲ್

## ಪ್ರಯೊಜನೊಲು
ಇಲ್ಲದ ಎದುರುಡು ವಿಶಾಲವಾಯಿನ ಜಾಲ್ ಇತ್ತ್ಂಡ ಇಲ್ಲಡ್ ಮದಿಮೆ, ತಮ್ಮಣ, ಪುಟ್ಟಿದಿನ, ಬಯಕೆ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಲೇಸ್ ಆನಗ ದೊಂಪ ಪಾಡ್ದ್ ಕುಚರಾತ್ರೆದ ಪೊರ್ತುಡು ಗಾಳಿ ಬೀಜನಗ ಆರಾಮ್ಡ್ ಕುಲ್ಲರೆ ಆಪುಂಡು ಬಿನ್ನೆರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ ಲೆಸ್ ಇತ್ತ್ಂಡ ದೊಂಪ ಪಾಡ್ದ್ ಮಸ್ತ್ ಜನ ಬತ್ತಿನಕುಲು ಕುಲ್ಲರೆ, ವನಸ್ ಮಲ್ಪರೆ ಜಾಗೆ ಆಪುಂಡು.  ಬೆನ್ನಿದಗುಲಾಂಡ ಕೆಯ್ ಪಾಡ್ರೆ ಜಾಗನ್ ನುಂಗಾವರೆ, ತುಪ್ಪೆ ಮಲ್ಪರೆ ಆಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಜಿಂಕೆ

**ಜಿಂಕೆ** ಒಂಜಿ ಕಾಡ್ಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿ. ಉಂದೆನ್ ಡೀರ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಹಿಂದಿಡ್ ಹಿರನ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್ ಜಿಂಕೆದ ವೈಜ್ನಾನಿಕ ಪುದರ್ Cervidae. ಜಿಂಕೆದ ಬಣ್ಣ ಕೇಸರಿ. ನೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಬೊಲ್ದು ಚುಕ್ಕೆ ಇಪ್ಪುಂಡು.ಉಂದು ಒಂಜಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿ. ನೆತ್ತ ಕಣ್ಣ್ ಕಿನ್ನ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆತ ಬೀಲ ಸಾದಾರಣ ಮಲ್ಲ ಇಪ್ಪುಂಡು.ಉಂದೆಕ್ ನಾಲ್ ಕಾರ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ದುಂಬುದ ಕಾಲದ ಜನಕುಲು ಉಂದೆನ್ ಬೋಂಟೆಯಾಡೊಂದು ಇತ್ತೆರ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ

**ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ** ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡೊದ ತೆನಕ್ಕಾಯಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ದೇಶ.

ಜಿಂಬಾಬ್ವೆದ ಮಲ್ಲ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು ಶೋನಾ ಜನಾಂಗ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ೮೦% ಶೋನಾ ಜನಾಂಗದಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಬಾಕಿದ ೨೦%ದಾತ್ ಜನಾಂಗ ಉತ್ತರ ನ್ಡೆಬೆಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಎಲ್ಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಜಿಂಬಾಬ್ವೆಡ್ ೧೬ ಅಧಿಕೃತ ಬಾಸೆಲು ಉಂಡು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಶೋನಾ, ಬುಕ್ಕೊ ನ್ಡೆಬೆಲೆ ಬಾಸೆಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದುಂಡು. ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆದ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರ. ಅತ್ತಂದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಮುದಾಯ, ಆಫ್ರಿಕನ್ ಒಕ್ಕೂಟ, ಪೂರ್ವ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆದ ಸದಸ್ಯೆ ಆದುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು
ಜೀವ ಶಾಸ್ತ್ರ

**ಜೀವ ಶಾಸ್ತ್ರ** ಪ೦ಡ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಜೀವ ಜ೦ತುಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ತೆರಿಯೊನ್ನ ವಿಜ್ನಾನ. ಜೀವ ಜ೦ತುಲೆಡ್ ಎಲ್ಯ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ಮಲ್ಲ ತಿಮಿ೦ಗಲ ಮುಟ್ಟ ಪ್ರಭೇದಲು ಸೇರುವ. ಅ೦ಚೆನೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ದೈಕುಲೆನ ಪ್ರಭೇದಲುಲ ಸೇರುವ.
ಜೆಂಜಿ

**ಜೆಂಜಿ** ಪಂಡ ಕಡಲ್ಡ್, ತುದೆಟ್ಟ್, ತೋಡು, ಕೆದುಕುಲೆಡ್  ಬದುಕುನ ಒಂಜಿ ಜೀವಿ. ನೆಕ್ಕ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಏಡಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಜೆಂಜಿ ಪದೊ
# ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಡ್ crab[ಏಡಿ], decapod[ದಶಪಾದಿ], decapoda
# ಕನ್ನಡೊಡು ಏಡಿ[Ēḍi], ದಶಪದಿ ಪನ್ಪೆರ್.
# ಮಲಯಾಳಿಡ್ ഞണ്ട് / ñaṇṭ
# ಮರಾಠಿಡ್ खेकडा / Khēkaḍā
# ತಮಿಳುಡು நண்டு / Naṇṭu
# ತುಳುಟು ಜೆಂಜಿನ್ ದೆಂಜಿ, ಡೆಂಜಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕುಡ್ಲಡ್ ಉಡುಪಿಡ್ ಜೆಂಜಿ/ದೆಂಜಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಬಂಟ್ವಾಳ, ವಿಟ್ಲ, ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ, ಪುತ್ತೂರು, ಸುಳ್ಯೊಡು ಡೆಂಜಿ ಪನ್ಪೆರ್.
# ತೆಲುಗುಡು పీత / Pīta
# ಹಿಂದಿಡ್ केकड़ा / Kēkaṛā

## ಜೆಂಜಿದ ವಿದೊಕುಲು
# ಬೈಲ್ ಜೆಂಜಿ - ತೋಡು, ಕೆರೆ, ಗುವೆಲ್, ಕಂಡೊದ ಪುಣಿ ಇಂಚಿತಿ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಜೀವಿಸವುನ ಜೆಂಜಿಲು ಬೈಲ್ ಜೆಂಜಿಲು.
# ಸುದೆ ಜೆಂಜಿ - ಸುದೆತ ಕಲ್ಲ್‌ದ ಸೆರೆಟ್ ಇಪ್ಪುನ ಜೆಂಜಿಲು.
# ಕಡಲ್ ಜೆಂಜಿ - ಕಡಲ್‍ಡ್ ಮಾಂತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನ ಜೆಂಜಿಲು. ಉಂದು ಬಣ್ಣೊ ಬಣ್ಣೊದ ಜೆಂಜಿ. ಪೇಂಟೆಡ್ ಮಾರುನಂಚಿತ್ತಿನ ಜೆಂಜಿಲು.
# ಪೇರ್ ಜೆಂಜಿ - ಉಂದು ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಜೆಂಜಿ. ಇಂದೆತ ಚಿಲ್ಲಿಕಾರ್‌ನ್ ಪೊಲಿತ್‍ಂಡ ಪೇರ್‌ದ ಲೇಕೊ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಇಂದೆನ್ ಪೇರ್ ಜೆಂಜಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂದೆನ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುಜೆರ್.
# ಕಲ್ಲದೆಂಜಿ - ತುದೆತ್ತ ಬರಿಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಲ್ಲ್ ದ ಮಾಟೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ದೆಂಜಿಲೆಗ್ ಕಲ್ಲದೆಂಜಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಬೇತೆ ದೆಂಜಿಡ್ದ್ ಒಂತೆ ಗಟ್ಟಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕಜಿಪು ಮಲ್ತ್ ತಿನಿಯೆರೆ ಕೂಲಿ ಗಟ್ಟಿ ಬೋಡು.

## ಜೆಂಜಿದ ವಿಕಾಸೊ

# ಜೆಂಜಿಲೆನ ಪಿದಯಿದ ಮೆಯಿಟ್ ಒಂಜಿ ದಪ್ಪೊದ ಓಡುಡ್ದು ಮುಚ್ಚೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಜತೆ ಕೊಬಾರ್{ಕೊಂಬ=ಕಾರ್] ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಎಡತ್ತ್ ಬಲತ್ತ್‌‍ಗ್ ನಾಲ್ ನಾಲ್ ಚಿಲ್ಲಿಕಾರ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಪತ್ತ್ ಕಾರ್‌ದ ಜೀವಿ. ಉಂದೆನ್ ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು ದಶಪಡಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಜೆಂಜಿಲು ಸಮುದ್ರಡು, ಸುದೆಟ್, ತೋಡುಡು, ಕೆರೆಟ್, ಬೈಲ್ ಕಂಡೊಡು, ತೋಟೊಡು, ಗುವೆಲ್‍ಡ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಜೆಂಜಿದ ಗಾತ್ರೊಲು ವೈವಿದ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ಬಟಾಣಿ ಕಡ್ಲೆದಾತ್ ಮಲ್ಲೆಡ್ದ್ ಅಂಗೈದಾತ್ ಮಲ್ಲ ದೆಂಜಿಲು ಉಂಡು. ಜಪಾನ್‍ಡ್ ಜೇಡನಂಚಿತ್ತಿನ ದೆಂಜಿಲೆ ಗಾತ್ರೊದ ವೈವಿದ್ಯತೆ ಉಂಡು.
# ಜೆಂಜಿಲೆನ ಜಾತಿದ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರ್ ಜಾತಿಲು ಚೀಪೆ ನೀರ್‌ದ, ಭೂಮಿದ ಅತ್ತಂಡ ಅರೆ ಭೂಮಿದ ಜಾತಿಲಾತೊ. ಪ್ರಪಂಚೊದ ಉಷ್ಣವಲಯೊದ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆ-ಉಷ್ಣವಲಯೊದ ಪ್ರದೇಸೊದ ಉದ್ದೊ ಅಗೆಲೊಗು ಅವು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪೊ. ಜೆಂಜಿಲು ಒಂಜಿ ಜೈವಿಕ ಕುಲೊದ ಗುಂಪು ಇಪ್ಪುಂದು ಪಿರಾಕ್‍ಡ್ ತೆರಿದಿತ್ತೆರ್. ಆಂಡ ಅವು ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷೊ ರಡ್ಡ್ ವಿಶಿಷ್ಟೊ ವಂಶಾವಳಿಲೆನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸವುಂದು ಇತ್ತೆ ನಂಬುದೆರ್. ಅಯಿಟ್ ಒಂಜಿ ವಂಶಾವಳಿ ಪೂರ್ವ ದೇಶೆಡಿತ್ತ್ಂಡ ನಾನೊಂಜಿ ಅಮೆರಿಕಾಡ್ ಉಂಡು.
#ಪಿರಾಕ್‍ದ ಜೆಂಜಿದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಲು ಜ್ಯುರಾಸಿಕ್‌‌ ಕಾಲೊಗು ಸೇರ್ಂಡಲಾ, ಅವು ಕೇವಲೊ ತನ್ನೊ ಬೆರಿತ ಚಿಪ್ಪಿಡ್ದ್ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಯಿನ ಕಾರ್ಬನಿಫರಸ್‌ ಕಾಲೊದ *ಇಮೋಕ್ಯಾರಿಸ್‌* ಜೆಂಜಿ ಒಂಜಿ ಆದಿಮೊ ಜೆಂಜಿ ಆದಿಪ್ಪುಂದು ಎನ್ನೊಡಾಪುಂಡು. ಕ್ರಿಟೇಷಿಯ ಅವಧಿಡ್ ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ತೋಒಜಿದ್ ಬತ್ತ್‌ನ ಜೆಂಜಿಲೆನ ಪ್ರಸರಣೊ ಗೊಂಡ್ವಾನೊದ ಅವನತಿದೊಟ್ಟುಗೆ ಅತ್ತಂಡ ಜೆಂಜಿಲೆನ ಮುಖ್ಯೊ ಪರಭಕ್ಷಕೊಗುಲಾಯಿನ ಮೀನ್‍ದ ಏಕಕಾಲೀನ ಪ್ರಸರಣದೊಟ್ಟುಗೆ ಸಂಬಂಧೊನ್ ಹೊಂದ್‍ದಿಪ್ಪು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಜೆಂಜಿ - ಚಿತ್ರೊ ದರ್ಶಿನಿ

ಫೈಲ್:Gecarcinus quadratus (YPM IZ 000564.CR).jpeg|Gecarcinus quadratus (YPM IZ 000564.CR)
ಫೈಲ್:Gecarcinus quadratus (dead).jpg|Gecarcinus quadratus (dead)
ಫೈಲ್:Gecarcinus quadratus (Nosara).jpg|Gecarcinus quadratus (Nosara)
ಫೈಲ್:Gecarcinus quadratus Costa Rica.jpg|Gecarcinus quadratus Costa Rica
Taxonavigation|
include=Malacostraca|
Subclassis|Eumalacostraca|
Superordo|Eucarida|
Ordo|Decapoda|
Subordo|Pleocyemata|
Infraordo|Brachyura|
Superfamilia|Grapsoidea|
Familia|Gecarcinidae|
Genus|Gecarcinus|
Species|Gecarcinus quadratus|
authority=De Saussure, 1853


quadratus
ವರ್ಗೊ:ಕಡಲ್ದ ಜೀವಿ
ಜೈನ ಮಂದಿರೊಳು

ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಗ್ಗೆ ನಮ ಆಲೋಚನೆ ಮನ್ಪುನಗ ನಮಕ್ ಜೈನ ಮಂದಿರ ನೆನಪುನವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್ ದ ಮಸ್ತ್ ಮಂದಿರೊಳು ಪುರಾತನ ಮಹಿಮನ್ ಸಾರೊಂದು ಉಂಡು.

ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ತಿಕ್ಕಿನ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೪೩೨ಟ್ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿನ ಕಾರ್ಕಳದ ಗೋಮಟೇಶ್ವರ, ಮಾಡಬಿದ್ರೆದ ಸಾರ ಕಂಬದ ಬಸದಿ, ಬುಕ್ಕೊ ಧರ್ಮಸ್ಥಳಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಯಿನ  ನ ವಿಗ್ರಹ ಇಂದು ಬಸದಿಗ್ ಜನರೆನ್ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮನ್ಪುನ ಶಕ್ತಿಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದ್ಂಡ್. ಈ ಜನರೆನ್ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮನ್ಪುನ ಶಕ್ತಿಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದ್ಂಡ್. ಈ ಜೈನ ಮಂದಿರೊಡು ನಮ ಮಹಾವೀರ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಹುಬಲಿನ ವಿಗ್ರಹ ಪೂಜೆ ಆಪುನೇನ್ ತೊವೊಲಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಸ್ಥಾನೊಲು
ಜೋಕಾಲಿ

**ಜೋಕಾಲಿ**ನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಜೋಕುಲು ಗೊಬ್ಬರೆ ಬಲಸುವೆರ್. ಅವತ್ತಂದೇ ಜೋಕಾಲಿನ್ ಪಿರಿಯಕ್ಲೆನ ಇಲ್ಲಡ್, ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲಡ್, ರಾಜೆರೆನ ಅರಮನೆಟ್ಟ್, ಗಾರ್ಡನ್, ಪಾರ್ಕ್ ಲೆಡ್ ತುವರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಇಲ್ಲದ ಉಲಾಯಿ ಅಂಚನೆ ಪಿದಾಯಿಲಾ ದೀಪೆರ್. ಉಲಾಯಿ ಆಂಡ ಕೊಕ್ಕೆಗ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್ ಪಿದಯಿ ಆಂಡ ಮರಕ್ಕ್ ಜೋಕಾಲಿನ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಜೋಕಾಲಿಡ್ ಸುಮಾರ್ ನಮುನೆ ಉಂಡು. ಇಲ್ಲದುಲಾಯಿ ಗಲಸುನ ಜೋಕಾಲಿ ಅಂಚನೆ ಪಿದಯಿ ಗಲಸುನ ಜೋಕಾಲಿಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಂಡು.

ಜೋಕಾಲಿ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ ಜೋಕುಲು ಪನ್ಪಿ ಪದೊತ್ತ್ ಬತ್ತಿಪ್ಪು. ದುಂಬು ಸೀರೆಡ್ ಮಂತಿನ ಜೋಕಾಲಿ ಇತ್ಂಡ್ ಇತ್ತೆ ಜೋಕಾಲಿದ ಬದಲ್ಗ್ ತೊಟ್ಟಿಲ್, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಕರ್ಬದ ಬತ್ತ್‌ತ್‌ಂಡ್.

## ಜೋಕಾಲಿಡುಪ್ಪುನ ಬಗೆ
* ಗಾಡಿದ ಟಯರ್ ನ್ ಗಲಸ್‍ದ್ ಮಲ್ದಿನ ಜೋಕಾಲಿ.
* ಜೋಕುಲೆನ್ ಜೆಪುಡಾವರೆ ಸೀರೆನ್ ಗಲಸ್‍ದ್ ಮಲ್ದಿನ ಜೋಕಾಲಿ.
* ಮರತ್ತ ಪಲಾಯಿಡ್ ಮಲ್ದಿನ ಜೋಕಾಲಿ.
* ಪಕ್ಕಿದ ಗೂಡುದಂಚಿನ ಬಲೆತ್ತ ಜೋಕಾಲಿ.
* ಬೆತ್ತದ ಜೋಕಾಲಿ.
* ರಬ್ಬರ್‍ದ ಸೀಟ್‍ದ ಜೋಕಾಲಿ.
## ಇತಿಹಾಸೊ
### ಏಷ್ಯಾ
ವಸಂತ ಋತುಟ್ಟು ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡೊದ ಚೀನಾ ದೇಸೊಡು ಸುರೂಕು ಜೋಕಾಲಿಡ್ ಗೊಬ್ಬರೆ ಸುರು ಮಲ್ತ್ದೆರ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್(771-476 BC). ಹಾನ್ ರಾಜವಂಶೊಡು ಜೋಕಾಲಿ ತೂಂಗುನು ಮಸ್ತ್ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಪಡೆದಿತ್ತ್ಂಡ್ ಅಂಚನೆ ಕ್ವಿಂಗ್ಮಿಂಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಡುವಾನ್ವು ಉತ್ಸವೊಡು ಉಂದೆನ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶೊದ ಸಮಯೊಡು ಜೋಕಾಲಿನ್ ನೀರ್ ದ ಮಿತ್ತ್ ದೋಣಿದ ನಡುಟ್ಟ್ ತೂಂಗುನ ಗೊಬ್ಬುಲಾ ಇಪ್ಪೆದ್ಂಡ್‍ಗೆ.

## ಜೋಕಾಲಿ ಗೊಬ್ಬು
# ಜೋಕಾಲಿ ಒಂಜಿ ಗೊಬ್ಬು. ಇಂದೊಂಜಿ ಜೋಕ್ಲೆನ ಮನರಂಜನೆದ ಗೊಬ್ಬು. ಒಂಜಿ ಮರತ್ತ ಗೆಲ್ಲ್‌ಗ್ ಉದ್ದೊದ ಬಲ್ಲ್‌ನ್ ಕಟ್ಟ್‌ದ್, ಆ ಬಲ್ಲ್‌ಗ್ ಪಲಯಿ ಅತ್ತಂಡ ಮಣೆ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಜೋಕ್ಲೆನ್ ಒಚ್ಚುನ ಗೊಬ್ಬು ಉಂದು.
# ಜೋಕಾಲಿನ್ ನಾಗರಪಂಚಮಿ ಪರ್ಬೊದಾನಿ ಗೊಬ್ಬುವೆರ್.
# ಭೂತಾರಾಧನೆಡ್ ಭೂತೊ ಕುಲ್ಲುನೆಗ್ ಉಜ್ಜಾಲ್ ಪನ್ಪೆರ್.
# ಬಾಲೆನ್ ತೊಟ್ಟಿಲ್‍ಡ್ ಜೆಪ್ಪುಡಾದ್ ಒಚ್ಚುವೆರ್.
# ಉಜ್ಜಾಲ್ / ತೊಟ್ಟಿಲ್ / ಜೋಕಾಲಿ ಇಂಚ ಮಾಂತಲಾ ತುಳುವೆರೆಡ್ ಉಪಯೋಗ ಇಪ್ಪುನ ಪದೊ.
# ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಆಟೊಡು ದೇವಿ ಜೋಕಾಲಿಡ್ ಕುಲ್ಲೊಂದು ಗೊಬ್ಬುನ ಸಂದರ್ಬೊ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಚಿತ್ರೊಲು

Swingset in playground (Unsplash).jpg|thumb|ಮೈದಾನೊಡ್ ಜೋಕಾಲಿ
Swing seat.jpg|thumb|ರಬ್ಬರ್‍ದ ಸೀಟ್‍ದ ಜೋಕಾಲಿ
Playground swing 03.jpg|thumb|ಪಕ್ಕಿದ ಗೂಡುದಂಚಿನ ಬಲೆತ್ತ ಜೋಕಾಲಿ
Baby sleeping in a swing suspended between trees - NARA - 285361.jpg|thumb|ಸೀರೆದ ಜೋಕಾಲಿಡ್ ಬಾಲೆ ಜೈದಿನ ದೃಶ್ಯೊ
SWING SWing Swing swing.jpg|thumb|ಮೈದಾನ/ಪಾರ್ಕ್ ಲೆಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಜೋಕಾಲಿ
Playground swing 05.jpg|thumb|ಟಯರ್ನ್ ಗಲಸ್‍ದ್ ಮಲ್ದಿನ ಜೋಕಾಲಿ


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಗೊಬ್ಬುಲು
ವರ್ಗೊ:ಆರಾಧನೆ
ಜೋಕುಲಾಟಿಕೆ

**ಜೋಕುಲಾಟಿಕೆ** ಕಿನ್ಯ ಕಿನ್ಯ ಜೋಕುಲು ಮಲ್ಪುನ ಕುಸಲ್‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍ಲೆನ್ ಜೋಕುಲಾಟಿಕೆಂದ್ ಪನೊಲಿ. ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಪ್ರಾಯದಕುಲು ಮಲ್ಪುನ ಅಬತರಲೆಗ್ ಜೋಕುಲಾಟಿಕೆಡ್ ಮಲ್ತ್‌ನೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪುನಲಾ ಉಂಡು. ಜೋಕುಲಾಟಿಕೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಮಕ್ಕಳಾಟಿಕೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ತೆರಿಯಂದೆ ಜೋಕುಲು ಮಲ್ಪುನ ತಪ್ಪುನು ಜೋಕುಲಾಟಿಕೆಡ್ ಗೊತ್ತಿಜ್ಜಂದೆ ಆಂಡ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಅರ್ತೊ

## ಗಲಸುನೆ

## ಗಾದೆಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಜ್ಞಾನಪೀಠೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತೆರಾಯಿನ ಕನ್ನಡಿಗೆರ್

ಈತ್‍ನೆಟ ಕನ್ನಡೊದ ಎನ್ಮೊ ಸಾಹಿತಿನಕ್‌ಲೆಗ್ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿದ ಸಮ್ಮಾನೊ ತಿಕ್‌ದ್ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಜ್ಞಾನಪೀಠೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ತಿಕ್‍ನ ಪುಗರ್ತೆದ ಬಾಸೆ ಕನ್ನಡೊಂದ್ ಪನೊಲಿ. ಜ್ಞಾನಪೀಠೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆವೊಂಡಿನ ಕನ್ನಡೊದ ಸಾಹಿತಿನಕುಲೆನ ಪಟ್ಟಿ ಇಂಚ ಉಂಡು :

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು
* ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಕನ್ನಡಿಗೆರ್
* ದರಾಬೇಂದ್ರೆ
* ನಾಕುತಂತಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಜ್ಞಾನಪೀಠೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು

**ಜ್ಞಾನಪೀಠೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿ** ಭಾರತೊದ ಸಾಹಿತಿಯೆರೆಗ್ ಸಂದುನ ಮಲ್ಲ ಪೆರ್ಮೆದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಇನಾಮು. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಭಾರತೊದ ಸಂವಿಧಾನೊದ ಎನ್ಮನೆ ಅನುಚ್ಛೇದೊಡ್ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಆಯಿನ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಬರೆತಿನ ಉತ್ತಮೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊ ಬೂಕುಗು ಅತ್ತಂಡ ಸಮಗ್ರೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಕೊಡುಗೆನ್ ಕೊರ್‍ನ ಭಾರತೊದ ನಾಗರಿಕೆರೆಗ್ ತಿಕುನವು. ಸಾಹು ಜೈನ್ ಪರಿವಾರೊದಕುಲು ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಮೇ ೨೨ ೧೯೬೧ ಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಸುರೂತ ಜ್ಞಾನಪೀಠೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ೧೯೬೫ಡ್ ಮಲೆಯಾಳಂ ಬಾಸೆದ ಲೇಖಕೆರಾಯಿನ ಜಿ. ಶಂಕರ ಕುರುಪೆರೆಗ್ ಪ್ರದಾನೊ ಮಲ್ತೆರ್. ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆಂದಿನಕ್ಲೆಗ್ ಫಲಕೊ, ೧೧ ಲಕ್ಷೊ ರುಪಾಯಿ ಚೆಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಾಗ್ದೇವಿ(ಸರಸ್ವತಿ)ನ ಕಂಚಿದ ಬಿಂಬೊನ್ ಕೊರ್‌ದ್ ಸಮ್ಮಾನ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಜ್ಞಾನಪೀಠೊದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಭಾರತೊ ಸರಕಾರೊ ಕೊರ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪುನ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಉಂಡು. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಪುನಕುಲು ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಟ್ರಸ್ಟ್. ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಯಜಮಾನೆರಾಯಿನ ಜೈನ್ ಕುಟುಂಬೊದಕುಲು ಜ್ಞಾನಪೀಠೊ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ದ ಸ್ಥಾಪಕೆರ್. ಇತ್ತೆಲಾ ಅಯಿತ ಸದಸ್ಯೆರೆಡ್ ಹೆಚ್ಚಿನಕುಲು ಈ ಕುಟುಂಬೊಗು ಸೇರ್‌ದೆರ್. ೧೯೮೨ಡ್ದ್ ಇಂಚಿಗ್ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಭಾರತೊದ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗು ಸಮಗ್ರೊ ಕೊಡುಗೆನ್ ಕೊರ್ಪುನ ಲೇಖಕೆರೆಗ್ ಸಂದಾಯ ಆಪುಂಡು. ಈತನೇಟ ಹಿಂದಿ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗು ಒರುಂಬೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕನ್ನಡಿಗೆರ್ ಎನ್ಮೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲೆನ್ ಪಡೆತೆರ್. ೧೯೮೨ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಬೂಕುದ ಬದಲ್‌ಗ್ ಸಮಗ್ರೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಕೊಡುಗೆನ್ ಗಮನಿಸದ್ ಕೊರೊಂದು ಬತ್ತೆರ್.

## ಜ್ಞಾನಪೀಠೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತೆರೆನ ಪಟ್ಟಿ
ಜ್ಞಾನಪೀಠೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆಯಿನ ಭಾರತೀಯರ್.

## [[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡೊ ಬಾಸೆ]]
# ಕುವೆಂಪು ಕುವೆಂಪು
# ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆ
# ವಿ.ಕೃ.ಗೋಕಾಕ
# ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ
# ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್
# ಯು.ಆರ್.ಅನಂತಮೂರ್ತಿ
#ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್
#ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ

## [[:kn:ಹಿಂದಿ|ಹಿಂದಿ]] ಬಾಸೆ
# ಸುಮಿತ್ರಾ ನಂದನ್ ಪಂತ್
# ರಾಮ್‍ಧಾರಿ ಸಿಂಘ್ ದಿನಕರ್
# ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ವಾತ್ಸಾಯನ
# ಮಹಾದೇವಿ ವರ್ಮ
# ನರೇಶ್ ಮೆಹ್ತಾ
# ನಿರ್ಮಲಾ ವರ್ಮ
# ಕುವಂರ ನಾರಾಯಣ
# ಅಮರ ಕಾಂತ
# ಶ್ರೀ ಲಾಲ್ ಶುಕ್ಲ

## [[:kn:ಬೆಂಗಾಲಿ ಬಾಸೆ|ಬೆಂಗಾಲಿ ಬಾಸೆ]]
# ತಾರಾಶಂಕರ ಬಂದೋಪಾಧ್ಯಾಯ
# ಬಿಷ್ಣು ಡೆ
# ಆಶಾಪೂರ್ಣ ದೇವಿ
# ಸುಭಾಷ್ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯ
# ಮಹಾಶ್ವೇತಾದೇವಿ

## [[:kn:ಮಲಯಾಳಂ|ಮಲಯಾಳಂ]] ಬಾಸೆ
# ಎಂ.ಟಿ.ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್
# ಜಿ. ಶಂಕರ ಕುರುಪ್
# ಎಸ್.ಕೆ.ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಾಟ್
# ಟಿ. ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ

## [[:kn:ಗುಜರಾತಿ|ಗುಜರಾತಿ]] ಬಾಸೆ
# ಉಮಾಶಂಕರ್ ಜೋಶಿ
# ಪನ್ನಾಲಾಲ್ ಪಟೇಲ್
# ರಾಜೇಂದ್ರ ಕೇಶವ್‌ಲಾಲ್ ಷಾ

## [[:kn:ಒರಿಯಾ|ಒರಿಯಾ]] ಬಾಸೆ
# ಗೋಪಿನಾಥ್ ಮೊಹಾಂತಿ
# ಎಸ್. ರೌತ್ ರಾಯ್
# ಸೀತಾಕಾಂತ್ ಮಹಾಪಾತ್ರ
#ಪ್ರತಿಭಾ ರೇ

## [[:kn:ಉರ್ದು|ಉರ್ದು]] ಬಾಸೆ
# ಫಿರಾಕ್ ಗೋರಕ್ ಪುರಿ
# ಕುರ್ರಾತುಲೈನ್ ಹೈದರ್
# ಅಲಿ ಸರ್ದಾರ್ ಜಾಫ್ರಿ

## [[:kn:ತೆಲುಗು|ತೆಲುಗು]] ಬಾಸೆ
# ವಿಶ್ವನಾಥ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ
# ಸಿ. ನಾರಾಯಣ ರೆಡ್ಡಿ
# ರಾವುರಿ ಭಾರದ್ವಾಜ

## [[:kn:ತಮಿಳು|ತಮಿಳು]] ಬಾಸೆ
# ಪಿ.ವಿ. ಅಕಿಲಾಂಡಮ್
# ಡಿ. ಜಯಕಾಂತನ್

## [[:kn:ಪಂಜಾಬಿ|ಪಂಜಾಬಿ]] ಬಾಸೆ
# ಅಮೃತ ಪ್ರೀತಮ್
# ಗುರ್ದಿಯಲ್ ಸಿಂಘ್

## [[:kn:ಅಸ್ಸಾಮೀಸ್|ಅಸ್ಸಾಮೀಸ್]] ಬಾಸೆ
# ಬಿ.ಕೆ. ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ
# ಇಂದಿರಾ ಗೋಸ್ವಾಮಿ

## [[:kn:ಮರಾಠಿ|ಮರಾಠಿ]] ಬಾಸೆ
# ವಿಷ್ಣು ಸಖಾರಾಮ್ ಖಾಂಡೇಕರ್
# ವಿಂದಾ ಕರಂದೀಕರ್
# ಕುಸುಮಾಗ್ರಜ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಜ್ಞಾನಪೀಠೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ಜರೊ

**ಜ್ವರೊ**ಟ್ಟು ಮಸ್ತ್ ವಿಧೊಕುಲು ಉಂಡು. *ಶೀತ ಜ್ವರ, [[ಮಲೇರಿಯಾ]], ದೆಂಗ್ಯು, ಕೊಲೆರಾ, ಟೈಫಾಯ್ಡ್, ಮಂಜಲ್ ಸೀಕ್, [[ಎಬೋಲಾ]]-ಉಂದು ಪೂರ ಜರತ್ತ ವಿಧಕ್ಲು.

=== ಟೈಫಾಯ್ಡ್ ===
[[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ]] ಪನ್ಪುನ ಕೀಟಾಣುದ ಸೋಂಕುರ್ದಾತ್ರ ಬರ್ಪುನ ಜ್ವರಕುಲೆಟ್ಟ್ ಟೈಫಾಯ್ಡ್ ಜ್ವರಲಾ ಒಂಜಿ.ಉಂದು ಜ್ವರ *ಸಾಲ್ಮೊನೆಲ್ಲಾ ಟೈಫಿ'' ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾರ್ದಾತ್ರ ಬರ್ಪುನು. ಧೂಳು ದಿಂಜಿನ ಸಾದಿ ಬರಿತ್ತ ತಿನ್ಯೆರೆ ತಿಂದ್ಂಡ ಉಂದು ಕೀಟಾಣು ನರಮಾನ್ಯನ ಕರ್‌ಲ್‍ನ್ ಸೇರುಂಡು.ಐತ್ತ ದೇಹೊರ್ದು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಪುನ 'ಒ' ಬುಕ್ಕೊ 'ಎಚ್' ವಿಷೊಲು ಜ್ವರ ಬರ್ಪುನಲ್ಕ ಮನ್ಪುಂಡು. ಕರ್‍ಲ್‍ನ್ ಸೇರಿನ ಕ್ರಿಮಿಲು ವಂಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಯಿನೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕರ್‍ಲ್‍ಡಿತ್ತಿನ ದುಗ್ಧರಸ ನಾಳದ ಮೂಲಕ ಅಂಚೆನೆ ನೆತ್ತೆರ್‍ದ ಮೂಲಕ ಇಡೀ ದೇಹೊನು ಸೇರುಂಡು.ಪಿತ್ತಕೋಶೊನು ಸೇರುಂಡು.ಪಿತ್ತರಸದ ಮೂಲಕ ಪಿರ ಪಿರ ಕರ್‍ಲ್‍ನ್ ಸೇರುಂಡು.ನೆತ್ತ ಪರಿಣಾಮ ನರಮಾನ್ಯಗ್ ರಕ್ತಸ್ರಾವ ಆವು.ಅಂಚೆನೆ ಮಿದುಳು ಪೊರೆ ಉರಿಯೂತಲಾ ಆವು.

### ಲಕ್ಷಣ
*ಉಂದು ರೋಗ ಜಾಸ್ತಿ ೫ರ್ದ್ ೨೫ ವರ್ಷದ ನಡುತ್ತ ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ಅಂಚೆನೆ ಜವನ್ಯೆರೆಗ್ ಆಪುಂಡು.
*ಜ್ವರ ಒಂಜಿ ವಾರ ಉಪ್ಪುಂಡು.ಲೆಂಚಿದ ಮುಟ್ಟುದಲ್ಕ ಜ್ವರ ದಿನೊರ್ದು ದಿನಕ್ಕ್ ಏರೋಂದು ಪೋಪುಂಡು.
*ಕೆಲವೆರೆಗ್ ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣದ ಭೇಧಿಲಾ ಆಪುಂಡು.
*ಉಂದು ಕಾಯಿಲೆ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಗೊತ್ತಾಯೆರೆ ವೈಡಾಲ್ ನೆತ್ತೆರ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮನ್ಪೊಡು.ಐರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸೂಕ್ತ ಮರ್ದ್ ದೆತೋನುಂಡ ಕಾಯಿಲೆ ಗುಣ ಆಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ರೋಗೊಲು
ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ಜಂಬು ನೇರಳೆ

**ಜಂಬು ನೇರಳೆ** ಒಂಜಿ ರೀತಿದ ಪರ್‌ಂದ್ (ಹಣ್ಣು). ಉಂದೆಕ್ ಸಂಸ್ಕ್ರತೊಡ್ ಜಂಬು, ಹಿಂದಿಡ್ ಜಾಮೂನ್, ಇಂಗ್ಲಿಸ್ಡ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಬೆರಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದ್ ಪೂರ ಬಗೆತ ಹವಾಗುಣೊಟ್ಲ ಬುಲೆಯುಂಡ್. ವರುಣ ದೇವೆರ್ ಜಂಬು ಮರವಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಉಂಡ್. ಮರತ ಎತ್ತರ ಹವಾಮಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಮಣ್ಣ್‌ದ ಪಲವತ್ತತೆಗ್ ಅನುಗುಣವಾದ್ ೧೫-೧೮ ಅಡಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕೈಯ್ಯದೇವ, ಭಾವಮಿಶ್ರ, ರಾಜ ನರಹರಿನ ಪ್ರಕಾರೊ ಜಂಬುನೇರಳೆಡ್ ೩ ವಿಧ ಉಂಡು. ಅವ್ವು ಪಂಡ ರಾಜ ಜಂಬು, ಕಾಕ ಜಂಬು, ಜಲ ಜಂಬು, ಉಂದು ಕಾಯಿ ಉಪ್ಪನಗ ಪಚ್ಚೆ ಬನ್ನೊ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಲಾಬಿ ಬನ್ನೊಗು ತಿರುಗುದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಪ್ಪು ಬನ್ನೊಗು ತಿರ್ಗುಂಡ್. ಉಂದು ಮರ್ದ್‌ದ ಗುಣೊನ್‍ಲಾ ಹೊಂದ್‍ದ್ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಂದ್‍
ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್

## ಪುಟ್ಟು
ಟಿಪ್ಪು ಸಾಹೇಬ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯೊಂದಿನ **ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್** ಪುಟ್ಟುದಿನಿ ೧೭-೧೧-೧೭೫೦ ದೇವನ ಹಳ್ಳಿ ಪನ್ಪುನ ಊರುಡ್. ೧೭೮೨ಟ್ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನನ್ ಆಳೆರೆ ಸುರುಮಲ್ತೆ. ಆ ಕಾಲೊಡು ಬ್ರಟಿಷೆರ್ನ ವಿರುಧ್ದ ಹೋರಾಟ ಮಲ್ತಿನೆಟ್ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್‍ಲ ಒರಿ. ಉಂದೆಕಾದ್ ಆಯಗ್ **ಷೇರ್-ಎ-ಮೈಸೂರ್** ಪಂದ್ ಬಿರುದುಲ ಬೈದ್ಂಡ್.

## ಜೀವನ
ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಯುಧ್ಧ ತಂತ್ರೊನು ತನ್ನ ಅಮ್ಮೆರಾಯಿನ ಹೈದರಾಲಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹೈದರಾಲಿನೊಟ್ಟಿಗೆ ಇತ್ತಿನ ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧಿಕಾರಿನಕ್ಲೆನೆಡ್ದ್ ತೆರಿಯೊಂಡೆಗೆ.೧೭೬೭ಡ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಯುಧ್ಧೊಡು ಅಶ್ವದಳದ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತ್ ದ್  ಸೇನಾನಾಯಕೆ ಆದ್ ಪ್ರಸಿಧ್ಧಿ ಪಡೆಯಿನಿ ೧೭೭೫-೭೯ ದ ಆಂಗ್ಲೊ-ಮರಾಠ ಯುಧ್ಧೊಡು.ಅಯಗ್ ೧೫ನ್ ವರ್ಷ ಅದುಪ್ಪುನಗ ಅಮ್ಮೆರಾಯಿನ ಹೈದರಾಲಿನೊಟ್ಟಿಗೆ ಸುರುತ ಮೈಸೂರು ಯುಧ್ಧೊಡು ಭಾಗವಹಿಸ್‍ದ್,ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಸೇನೆಗ್ ನಾಯಕೆ ಅದ್ ೧೭೮೨ ಟ್ ಫೆಬ್ರವರಿಡ್ ಆಂಗ್ಲ ಸೇನಾನಾಯಕ ಬ್ರಾತ್‍ ವೈಟ್‍ ನ್ ಸೊಲ್ಪಾದಿತ್ತೆ.

### ರಡ್ಡನೇ ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ
ಐನ್ ವರ್ಷೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ರಡ್ಡನೇ ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ ಶುರುವಾಂಡ್. ಈ ಯುದ್ಧೊಡು ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಸೋತುಂಡಲ ಅಕ್ಲೆನೆಡ್ದ್ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗ್ ತೊಂದರೆ ಉಂಡುಂದು ಟಿಪ್ಪುಗು ದುಂಬೆ ಗೊತ್ತಿತ್ತ್ಂಡ್. ೧೭೮೨ಡ್ ಹೈದರಾಲಿ ತೀರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ದುಂಬು ಬರ್ಪುನೆನ್ ತಡೆಯೆರೆ ಕೈತಲ್ದ ರಾಜೆರ್‍ನಕ್ಲೆನ ಸಂಘೊನು ಮಂತ್‍ದ್ ಅಕ್ಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೆರ್‍ಪಾವೊಂದು ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ್ ಪಿದಯಿ ಪಡ್ಗಾಂದ್ ಆಲೋಚನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಸುರುಕು ಮರಾಠೆರ್ನ ದೊಸ್ತಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಕ್‍ಲೆಡ ದೊಸ್ತಿನ್ ಮಲ್ಪುವೆಗೆ. ಆಂಡ ಮೆಕ್ಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆದ ಸಂಘ ತುಂಡರಿನಗ ಯೂರೋಪ್‌ಡ್ ನಡಯೊಂದಿತ್ತಿನ ಏಳ್‍ವರ್ಷದ ಯುದ್ಧೊದ ಪರಿಣಾಮೊಡ್ದ್ ದುರ್ಬಲ ಆದಿತ್ತಿನ ಫ್ರಾನ್ಸ್‍ದಂಚಿ ತಿರುಗುವೆಗೆ.ಈ ಫ್ರಾನ್‍ಸ್ದ ಸಂಗೊಡ್ದಾದ್ ೧೭೮೯ಡ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್‍ನ ಕೈಟಿತ್ತಿನ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ರಾಜ್ಯದ ಮಿತ್ತ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮನ್ಪುವೆ.

### ಮೂಜಿನೇ ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ
ಉಂದೆತ ಕಾರಣವಾದ್ ಮೂಜಿನೇ ಮೈಸೂರು ಯುಧ್ಧ ಸುರುವಾಪುಂಡು. ಉಂದೆಟ್ ಮೈಸೂರು ಮಲ್ಲ ಸೊಲುನ್ ಅನುಭವಿಸುಂಡು. ಉಂದುವೆ ಸಮಯಡ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದೇಶಡ್ ಕ್ರಾಂತಿ ಆರಂಭ ಆದ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದೇಶ ಟಿಪ್ಪುಗ್ ನೇರವಾಯಿಜಿ.

### ನಾಲನೇ ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ
ಟಿಪ್ಪು ತೀರ್‌‍ನೆ ನಾಲನೇ ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದ ಪೊರ್ತುಡು. ೧೭೯೮ಡ್ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಈಜಿಪ್ಟ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ದುಂಬುಗು ಭಾರತಡ್ ಇತ್ತಿನ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಮಿತ್ತ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಂತ್‍ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಸೂರುಗ್ ಕಾರ್ ದಿವೊಡುಂದು ಯೋಚನೆ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಉಪ್ಪುವೆಗೆ. ಆಂಡ ಆಯೆನ ಈ ಆಸೆನ್ ನೈಲ್ ಯುಧ್ಧೊಡು ಆಂಗ್ಲ ಅಧಿಕಾರಿ ಹೊರೇಷಿಯೋ ನೆಲ್ಸನ್ ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ ಸುಳ್ಳು ಮನ್ಪಾವೆಗೆ.
* ಮೇ ೪ಕ್ ಆಂಗ್ಲ ಸೇನೆ ಟಿಪ್ಪುನ ರಾಜ್ಯಗ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮನ್ಪುನಗ ಅವೆನ್ ತಡೆಯೆರೆ ಪೊಯಿನ ಟಿಪ್ಪು ಅಲ್ಪನೆ ತಿರ್ದ್ ಪೊಪೆ. ಟಿಪ್ಪು ಮಲ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಏಡ್ಡೆ ಕಾರ್ಯ ಪಂಡ ರಾಕೆಟ್‍ದ ಮೂಲಕ ಮಲ್ಲ ಮಟ್ಟದ ಆಕ್ರಮಣನ್ ಮಲ್‍ಪುನಂಚಿನ ಕೆಲಸನ್‍ ಪಂದ್ ಕೊರ್ತಿನ. ಮೂಜಿನೆ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಲನೇ ಮೈಸೂರು ಯುಧ್ಧೊಡು ವುಂದೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಂತಿನ ಪರಿಣಾಮ ಆಂಗ್ಲೆರ್‍ಲ ಉಂದೆನ್ ಬಳಕೆಗ್ ಕಂತೆರ್. ಟಿಪ್ಪುನ ಜೀವೊನದ ಒಂಜಿ ಆಸಕ್ತಿದ ವಿಷಯ ಪಂಡ ಆಯೆ ಜಾಕೊಬಿನ್ ಕ್ಲಬ್‌ದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕೇರ್‍ನೆಟ್ ಒರಯೆ ಸದಸ್ಯೆ ಆದಿತ್ತೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು/ರಾಜೇರ್
ವರ್ಗೊ:ಅರಸುಲು
ಟೆನ್ನಿಸ್

**ಟೆನ್ನಿಸ್** ರಡ್ಡ್ ಜನ ಅತ್ತಂಡ ರಡ್ಡ್ ಜನ ಇತ್ತಿನ್ ರಡ್ಡ್ ತಂಡೊಲು ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬು. ಗೊಬ್ಬುನಾಯೆ ಒಂಜಿ ರೇಕೆಟ್‍ಡ್ ಒಂಜಿ ರಬ್ಬರ್ ಬಾಲ್‍ನ್ ಹಾಕ್ದ್ ನೆಟ್‍ನ್ ಕಡಪ್ಪಾದ್ ಪಿರೊರ್ಯನ ಕೋರ್ಟ್‍ಗ್ ಪಾಡುವೆ.

ಟೆನ್ನಿಸ್ - ಒಂಜಿ ಪಂತಿದ ಮೈದಾನ ಅತ್ತಂಡ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಅತ್ತಂಡ ವಿಶೇಷವಾದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತಿನ ಮಣ್ಣ್ ದ ಗೊಬ್ಬುನ ಮೈದಾನೊಡು ರಡ್ಡ್, ನಾಲ್ ಜನ ಗೊಬ್ಬುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಪಿದಯಿದ ಅಂಗನೊಣೊಡು ಗೊಬ್ಬುನ ಒಂಜಿ ಗೊಬ್ಬು. ಈ ಗೊಬ್ಬುಡು, ಗೊಬ್ಬುನಕುಲು ಸುಮಾರ್ ಮೂಜಿ ಅರ್ಧ ಅಡಿ ಎತ್ತರೊದ ಪರದೆದ ರಡ್ಡ್ ಬರಿಟ್ ನಿಲೆ ಆದ್ ಒಂಜಿ ರಬ್ಬರ್ ಚೆಂಡೆನ್ ರಾಕೆಟ್ ದ ಸಹಾಯೊಡು ಬೇತೆ ಆಟಗಾರೆರೆನ ಬರಿಟ್ ಗುದ್ದುವೆರ್. ಈ ಗೊಬ್ಬುದ ಉದ್ದೇಶ ಪಂಡ ಎದುರಾಳಿಗ್ ಎಡ್ಡೆ ರಿಟರ್ನ್ ಪಾಡೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ ಪನ್ಪಿನ ರೀತಿಡ್ ಚೆಂಡೆನ್ ಪಾಡೊಡು.

## ಚರಿತ್ರೆ
ದುಂಬು ಈ ಗೊಬ್ಬುಗು ರಾಯಲ್ಟೆ (ರಾಜೆರ್-ಮಹಾರಾಜೆರ್) ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್‌ಡ್ ಲೆತ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಉಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಡ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ದ ನಿಜವಾಯಿನ ಗೊಬ್ಬು ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‍ಡ್ ಉಂದೆನ್ ಷೂಓ ಡ ಪಾಮ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಅಮೇರಿಕೊಡು **ಕೋರ್ಟ್ ಟೆನ್ನಿಸ್** ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಲಾನ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ರಡ್ಡ್ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ರಾಜೆರೆನ ನಡುಟು ಬಿರುಸಾಯಿನ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯೊರ್ದು ಬುಕ್ಕೊ, ಅಕುಲು ಬಾಜೆಲ್‌ಗ್ ರಡ್ಡ್ ಜನಲಾ ಅಪಗನೇ ಚೌಲಿ ನೀರ್ ಪರ್ದ್ ಸೈತೆರ್ ಪನ್ಪುನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಬಾಸೆಡ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ ಗೊಬ್ಬು/ಆಟ. ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಜೆರ್ ಅಕ್ಲೆನ ಅರಮನೆಲೆಡ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಅನುಮತಿ ಕೊರ್ತೆರ್. ಟೆನ್ನಿಸ್ ಗೊಬ್ಬೊಡಾಂಡ ವಿಹಾರದ ದೋಣಿಲಡ್‌ಲಾ ಒಂಜಿ ಜಾಗೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಟೆನ್ನಿಸ್‌ನ್ ಪಿದಯಿದ ಜಾಗೆಡ್ ಗೊಬ್ಬುಂಡಲಾ, ಉಂದೆನ್ ಒಳಾಂಗಣೊಡ್‌ಲಾ ಗೊಬ್ಬುವೆರ್.

ಲಾನ್ ಟೆನಿಸ್ 1874ಟ್ ಸುರು ಆಂಡ್ ಪಂದ್ ಪನೊಲಿ. ಉಂದೆನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯಾಧಿಕಾರಿ ಮೇಜರ್ ವಾಲ್ಟರ್ ಸಿ. ವಿಂಗ್ ಪೀಲ್ಟ್ ಪನ್ಪುನಾಯೆ ರೂಪಿಸಾದ್ ಸ್ಪೈರಿಸ್ಟೈಕ್ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್‌ಡ್ ಆಯನ ದೋಸ್ತಿನಕುಲೆಗ್ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕೊರಿಯೆ. ಈ ಗೊಬ್ಬು ಜನಪ್ರಿಯವಾಂಡಲಾ ಗೊಬ್ಬುದ ಪುದರ್ ಮಾತ್ರ ಜನಕುಲೆಗ್ ಸರಿ ಆಯಿಜಿ. ಸುರೂತ ಸರ್ತಿಗ್ ಲಾನಿನ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಕೂಟೊನು ಏರ್ಪಡ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಗೊಬ್ಬುದ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕೊರ್‌ನೆದ್ರ್ ಈ ಗೊಬ್ಬುನು **ಟೆನ್ಸಿಸ್ ಆನ್ ಲಾನ್** (ಪಂತಿದ ಮೈದಾನದ ಮಿತ್ತ್ ಗೊಬ್ಬುನ ಟೆನ್ನಿಸ್/ ಹುಲ್ಲಿನ ಮೈದಾನದ ಮೇಲೆ ಆಡುವ ಟೆನ್ನಿಸ್) ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುನವು ರೂಢಿಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಟೆನಿಸ್ ಪನ್ಪುನ ಪದ ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ಬಳಕೆಗ್ ಬತ್ತ್‌ನೆ ಬಾರಿ ದಿನೊಕುಲುಲೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊನೇ. ಈ ಪದತ್ತ ಮೂಲ ಫ್ರೆಂಚ್ ಬಾಸೆದ ಟೆನ್-ಈಸ್û (ಪಂಡ ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪೆರೆ) ಪಂದ್ ಉಪ್ಪು ಪನ್ಪುನವು ಕೆಲವೆರೆನ ಮತ. ಟೆನಿಸ್ ಗೊಬ್ಬು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ರ್ದ್ ಸುರುಕು ಬಮ್ರ್ಯೂಡೊಗು ಪೋದ್ ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಮೇರಿಕೊಡು ವ್ಯಾಪಿಸಾಂಡ್. ಬಮ್ರ್ಯೂಡರ್ದ್ ಅಮೇರಿಕಗ್ ಒಂದೆನ್ ಕೊನೆಯಿನ ಕೀರ್ತಿ ಒರ್ತಿ ಪೊಂಜೊವುಗು ಸೇರುಂಡು. ಅಯಿರ್ದ್ ಆದೇ ಸುರು ಸುರುಕು ಅಮೇರಿಕೊಡು ಈ ಗೊಬ್ಬುನು ಪೊಂಜೊವುನಕುಲೇ ಗೊಬ್ಬೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆಂಜೊವುನಕುಲು ಈ ಗೊಬ್ಬುದ ರುಚಿನ್ ಪತ್ಯೆರ್. ಕ್ರಮೇಣ ಬಾರಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿನ ಈ ಗೊಬ್ಬುನು ಶಿಷ್ಟಗೊಳಿಸವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು 1881ಟ್ ಅಮೇರಿಕೊಡು ಅಮೇರಿಕನ್ ಲಾನ್ ಟೆನಿಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಥೆ ಜನ್ಮಪಡೆಂಡ್. ಇನಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಟಿನಿಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡೇ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನೊನು ಪಡೆವೊಂದುಂಡು.
ಒಂಜಿ ವೇಳೆ, ಚೆಂಡೆನ್ ಎದುರಾಳಿಡ್ದ್ ಪಿರ ಕೊರ್ನಗ, ಅಯಿನ್ (1) ಜಾಲೊಗು, ಕಂಬೊಲೆನ್, ಬಲ್ಲ್‌ಗ್, ಇ-ಪಟ್ಟೆನ್ ಸ್ಪರ್ಶ ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಎದುರಾಳಿನ ಕೋರ್ಟ್ ಗ್ ಬೂರುಂಡು, (2) ಸರ್ವ್ ಮಲ್ತಿನ ಅತ್ತಂದೆ ಪಿರ ಕೊರ್ತಿನ ಚೆಂಡು ಸರಿಯಾಯಿನ ಕೋರ್ಟ್ ಗ್ ಬೂರುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಬೌನ್ಸ್ ಆಪುಂಡು ಅತ್ತಂದೆ ಗಾಳಿಡ್ ಊದುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ನೆಟ್ ದ ಮಿತ್ತ್ ಬರ್ಪುಂಡು, ಅಪಗ ಚೆಂಡೆನ್, ರಾಕೆಟ್ ನ್, ಬಾಡಿನ್, ಇಂಚಿತ್ತಿನವುಲೆನ್ ಹೊಡೆಯೆರೆ ವ್ಯಕ್ತಿನ ಸರದಿ ಬರ್ಪುಂಡು, ನೆಟ್ ನ್ ಮುಟ್ಟಾವಂದೆ ಜಾಗ್ರತೆ ಮಲ್ಪುಲೆ, ಬುಕ್ಕೊ ಚೆಂಡೆನ್ ರೋಲ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ನೆಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸರಿಯಾದ್ ಕೋರ್ಟ್ ಗ್ ಬೂರುಂಡು, (3) ವಾಪಸ್ ಬತ್ತಿನ ಚೆಂಡು ಪೋಸ್ಟ್ ಡ್ದ್ ಬೌನ್ಸ್ ಆಂಡ, ನೆಟ್ ದ ಮಿತ್ತ್ ಅತ್ತಂಡ ಕೆಳಗ್, ಆಂಡ ಪಿರ ಬತ್ತ್ದ್ ಸರಿಯಾದ್ ಕೋರ್ಟ್ ಗ್ ಬೂರುಂಡು, (4) ಆಟಗಾರೆನ ರಾಕೆಟ್, ಚೆಂಡು ದಾಟಿನ ಬುಕ್ಕೊ ನೆಟ್, ನೆಟ್ ದ ಮಿತ್ತ್ ಪೋಪುಂಡು, ಚೆಂಡು ಸರಿಯಾದ್ ವಾಪಸ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ತೆರಿದ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಗೊಬ್ಬುಲು
ಟ್ರೂ ಜೀಸಸ್ ಚರ್ಚ್

**ಟ್ರೂ ಜೀಸಸ್ ಚರ್ಚ್** (True Jesus Church) ಒಂಜಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಸಭೆಯಾದುಂಡು. ಉಂದು ಕ್ರಿ.ಶ.1917 ಟ್ ಚೀನಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೀಜಿಂಗ್ ನಗರೊಡು ಸ್ಥಾಪಿನೆಯಾಂಡ್. ಇತ್ತೆ ನಲ್ಪತ್ತೈನ್ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಸುಮಾರ್ 15 ಲಕ್ಷ ಇಂದೆತ ಸದಸ್ಯರುಲ್ಲೆರ್. ಭಾರತೊಡ್ ಈ ಸಭೆ ಕ್ರಿ.ಶ.1932 ಟ್ ತನ್ನ ಕೆಲಸ ಶುರು ಮಲ್ತ್ ದ್ಂಡ್  ಉಂದು ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಪ್ರೊಟಸ್ಟಂಟ್ ಗುಂಪುಗು ಸೇರ್ದಿನ ಸಭೆ ಆದುಂಡು. ಈ ಸಭೆತ್ತ  ಸದಸ್ಯೆರ್ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಈಸ್ಟರ್ ಪರ್ಬೊಲೆದ ಆಚರಣೆ ಮನ್ಪುಜೆರ್. ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿನಂಚಿನ ಬೆಂಗಳೂರುಡ್ ನೆತ್ತ ಸಭೆ ಕ್ರಿ.ಶ.1977 ರ್ದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದುಂಡು. ಟ್ರೂ ಜೀಸಸ್ ಚರ್ಚ್’ದ ಪತ್ತ್ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ನಂಬಿಕೆಲು.

# ಏಸು ಕ್ರಿಸ್ತೆ
# ಪವಿತ್ರ ಬೈಬಲ್
# ಮೋಕ್ಷ
# ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮ
# ದೀಕ್ಷೆ
# ಕಾರ್ ದೆಕ್ಕುನ ವಿಧಿ
# ಸಬ್ಬತ್ ದಿನ
# ಇಗರ್ಜಿ
# ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು
# ಪವಿತ್ರ ಸಮ್ಮಿಲನ
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಆರಾಧನೆ
ಡೋಲು

**ಡೋಲು** ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಸಂಗೀತ ಉಪಕರಣ ನೆಕ್ಕ್ ದೋಲು ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಚರ್ಮ ವಾದ್ಯ ವಿಭಾಗದವು ಅತ್ತ್ ಡ ಬೊಟ್ಟುನ ಸಾದನ. ಉಂದೆನ್ ಬೊಟ್ಟುನೆಕ್ಕ್ ಲಾ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಭೂತ ದರಿಪುನದಗ, ಜಾತ್ರೆಡ್, ಮೆರವಣಿಗೆ ಪೋನಗ, ಮರಣದ ಸುದ್ದಿದಪಗ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸ್ವರೊಟ್ಟು ಬೊಟ್ಟುವೆರ್.
ಬೂತೊ ನಲಿಪುನಗ, ನೇಮೊದಾನಿ, ಊರುದ ಜಾತ್ರೆ ಆನಗ ಡೋಲು ಬೊಟ್ಟುನ ದುಂಬುಡುದಿಂಚಿ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ನಡತ್ತ್ ಬತ್ತ್‌ನ ವಾಡಿಕೆ.
# ಮೇರೆರ್, ಕೊರಗೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮನ್ಸೆರ್ ಆರಾಧನೆದ ಸಮಯೊಡು ಬೂತೊ ನಡಪ್ಪುನ ಜಾಗೆಡ್, ಬೂತೊ ಚಾವಡಿದ ಪಿದಯಿಡ್ ಜಾಲ್‍ಡ್ ಉಂತುದು ಡೋಲು ಬೊಟ್ಟುವೆರ್.
# ಡೋಲು ಬೊಟ್ಟುನವು ಒಂಜಿ ಸೇವೆಂದ್ ನಂಬೊಂದು ಈ ಜಾತಿದಕುಲು ಈ ಸಮಯೊಡು ಬರ್ಪೆರ್. ಬೂತೊ ನಲಿಕೆ ಆನಗ ಅಕುಲು ಡೋಲು ಬೊಟ್ಟುವೆರ್.
# ಬೂತೊ ನಲಿಕೆಗ್‍ಲಾ ಡೋಲು ಬೊಟ್ಟುನೆಗ್‍ಲಾ ಸೀದೊ ಸಂಬಂದೊ ಇದ್ದಿ. ಆಂಡ ಡೋಲು ಬೊಟ್ಟುನೆಡ್ದಾವರ ಅಲ್ಪ ಬೂತೊ ಸುರುವಾಂಡ್ಂದ್ ದೂರೊಗು ಮುಟ್ಟ ಸೂಚನೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ನೇಮೊ ಜಾತ್ರೆದ ಸದ್ದ್ ಗದ್ದಲೊ ಹೆಚ್ಚುಂಡು.
#ಊರುದ ಜಾತ್ರೆದಪಗ ಜಾತ್ರೆದ ಅಡ್ಕಡ್ ಉಂತೊಂದು ಡೋಲು ಬೊಟ್ಟುವೆರ್.
# ಜಾತ್ರೆ, ನೇಮೊದಾನಿ ಡೋಲು ಬೊಟ್ಟುನಕ್ಲೆಗ್ ನಾಲ್ ಕಾಸ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು ಪಂಡ್‍ದ್ ಡೋಲು ಬೊಟ್ಟುನೆಗ್ ಪೊಸ ರಂಗ ಬರ್ಪುಂಡು.
# ಡೋಲು ಬೊಟ್ಟುನೆನ್ ಬೂತೊ, ನೇಮೊದ ಹಿಮ್ಮೇಲೊಂದ್ ಪನಿಯರ ಆಪುಜಿ. ಅವೊಂಜಿ ಕುಸಾಲ್‍ಗಾದ್ ಬೊಟ್ಟುನ ವಾದ್ಯೊ.

## ಪಿದಾಯಿ ಕೊಂಡಿ
*http://kannadajaanapada.blogspot.in/2014/06/blog-post_27.html

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ತಂಪು ಪಾನೀಯ

ತಂಪು ಪಾನೀಯ ಒಂಜಿ ಪರ್ಪಿನ ಅಂಗತ್‍ನೆ. ಉಂದೆನ್ ಬಗೆ ಬಗೆ ತರಕಾರಿಡ್ ಪಣ್ಣುಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅವ್ವುದಾಂತೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥನ್ಲಾ ಪಾಡ್ದ್ ಪಾನೀಯ ತಯಾರಿಸೊವೆರ್. ಬೇಸಿಗೆಗಾಲೊಗು ಭಾರೀ ಬೇಡಿಕೆಡುಪ್ಪುನ ಪದಾ‍ರ್ಥ. ಉಂದು ಮಸ್ತ್ ಸುಲಬಡ್ಲಾ ಬೇಗಲಾ ತಯಾರಾಪುನಡು. ಯೊವ್ವೇ ಒಂಜಿ ತರಕಾರಿ ಅಥವಾ ಪರ್ಂದ್‌ನ್ ಪುಂಟ್‍ದ್ ಅತ್ತಂಡ ಅರೆತ್ದ್ ರಸ ದೆತ್ತದ್ ಅಯಿಕ್ ಚೂರು ಸಕ್ಕರೆ ಬೆರಪಾದ್, ಐಸ್‍ದ ತುಂಡು ಪಾಡ್‍ಯರ್ಡ ಇರೆನ ಪರ್ಪುನ ಅಂಗತ್‍ನೆ ತಯಾರಾಪುಂಡು.
ಡಿ.ಕೆ.ಚೌಟ

**ದರ್ಬೆ ಕೃಷ್ಣಾನಂದ ಚೌಟ** ಪುದರ್‌ದ ಡಿ.ಕೆ. ಚೌಟೆರ್ ಕೃಷಿಕೆರ್, ನಾಟಕದಾರ್. ಇಂಬೆರ್ ತುಳು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿ.

ಕೃಷಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಡ್ದ್ ಬತ್ತ್‍ನ ದರ್ಬೆ ಕೃಷ್ಣಾನಂದ ಚೌಟೆರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ತುಳು.  ಭಾರತೊದ ಮಲ್ಲ ಉದ್ಯಮಿ, ಬರವುಗಾರೆ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಟಕಗಾರೆರಾದ್ ಪರಿಚಯೊ ಆದಿಪ್ಪುನ ಚೌಟೆರ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪರಿಷತ್‍ದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಂತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗುರ್ಕಾರೆರಾದ್ ಬೇಂದ್‍ನಾರ್.  ಬಂಟ ಸಮಾಜೊಗು ಸೇರ್‍ನ ಡಿ.ಕೆ.ಚೌಟೆರ್ ಇತ್ತೆ ಬೆಂಗಳೂರುಡು ನಿಲೆಯಾದುಲ್ಲೆರ್.  ಇತ್ತೆಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿತ ಬುಲೆಚ್ಚಿಲ್‍ನ್ ಮಾಲ್ತೊಂದಿಪ್ಪುನ ಚೌಟೆರ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತ್‍ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದಿತ್ತೆರ್.  ತುಳು ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಡ್ ಕತೆ, ನಾಟಕೊ, ಕಾದಂಬರಿಲೆನ್ ಬರೆಯಿನಾರ್.

## ಬದ್‌ಕ್‍ದ ಕತೆ
# **ಪುಟ್ಟ್** : ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಕಾಸರಗೋಡು ಕೈತಲ್ದ ಮೀಯಪದವುಡು ಜೂನ್ ೧, ೧೯೩೮ನೆ ಇಸವಿಡ್ ಪುಟ್ಟ್‌ಯೆರ್. 
# **ಸಾವು** : ೧೯-೦೬-೨೦೧೯ತಾನಿ ತಿರ್ ಪೊಯೆರ್.
# **ಚೌಟೆರೆನ ಜೋಕುಲು** : ಮಗೆ ಸಂದೀಪ್ ಚೌಟ ಬುಕ್ಕೊ ಮಗಳ್ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಚೌಟ.  
# **ವಿದ್ಯೆ** : ಚೌಟೆರ್ ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊಡು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂ.ಎ. ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿನ ಮುಗಿತ್‍ದ್ ಘಾನ, ನೈಜೀರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಲಂಡನ್ಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಂಪೆನಿಲೆಡ್ ಬೆಂದೆರ್.  
# **ಕಾವ್ಯನಾಮೊ** : ಇಂಬೆರೆನ ಕಾವ್ಯನಾಮೊ ಆನಂದಕೃಷ್ಣ.  
# **ಉದ್ಯಮೊ** : ಪಿದಯಿ ದೇಸೊದ ಅನುಭವೊಡು ಬೆಂಗ್ಳೂರುಗು ಬತ್ತ್‍ದ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಲೆಡ್, ಎಕ್ಸ್‍ಪೋರ್ಟ್ ಕಂಪೆನಿಲೆಡ್ ಅಂಚನೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಉದ್ಯಮೊಡು ಆರೆನ್ ತೊಡಗಿಸವೊಂದು ಎಂ/ಎಸ್ ಪವರ್ ಗ್ಯಾರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಎಂ/ಎಸ್ ಪಿ.ಸಿ. ಎಕ್ಸ್‍ಪೋರ್ಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸನ್ ವ್ಯಾಲಿಕ್ಲಬ್ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಕಂಪೆನಿಲೆನ್ ಸ್ವಂತೊ ಕಟ್ಟ್‍ದ್ ಬುಲೆಪಾಯೆರ್. ಇಂದೆಕಾತ್ರೊ ಚೌಟೆರೆಗ್ ಐನ್ ಸರ್ತಿ ಎಕ್ಸ್‍ಪೋರ್ಟ್ ಪ್ರೊಮೋಶನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್‍ದ ಅವಾರ್ಡ್ ಬತ್ತ್‍ಂಡ್.  ಅಂಚನೆ ಚೌಟೆರೆನ ಗುರ್ಕಾರ್ಮೆಡ್ 1995ಡ್ ವಲ್ರ್ಡ್ ಬಂಟ್ಸ್ ಕನ್‍ವೆನ್ಶನ್ ಬೆಂಗ್ಳೂರು ನಡತ್‍ಂಡ್.

## ಚೌಟೆರೆನ ಬೂಕುಲು
ತುಳುಟು ಮಿತ್ತಬಯಿಲ್ ಯಮುನಕ್ಕೆ ಕಾದಂಬರಿ, ಕರಿಯವಜ್ಜೆರೆನ ಕತೆಕುಲು ಕಿನ್ಯಕತೆಕ್ಲೆ ಕೋಪೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪಿಲಿಪತ್ತಿ ಗಡಸ್, ಮೂಜಿಮುಟ್ಟು ಮೂಜಿಲೋಕ, ಪತ್ತ್‍ಪೆಜ್ಜೆಲು ನಾಟಕೊಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್.  ಕನ್ನಡೊಡು ಅರ್ಧಸತ್ಯ, ಬಾಕಿಸುಳ್ಳಲ್ಲ ಕಾದಂಬರಿನ್ ಬರೆತೆರ್.

### ತುಳು ಕಾದಂಬರಿ
# ಮಿತ್ತ ಬೈಲ್ ಯಮುನಕ್ಕ
### ಕಿನ್ಯ ಕತೆಕುಲು
# ಕರಿಯವಜ್ಜೆರೆನ ಕಥೆಕುಲು
### ತುಳು ನಾಟಕೊಲು
# ಪಿಲಿಪತ್ತಿ ಗಡಸ್
# ಮೂಜಿ ಮುಟ್ಟು ಮೂಜಿ ಲೋಕ
# ಪಾಟ್ ಪಜ್ಜೆಲು

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
# ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟೊರೇಟ್
# ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪಶಸ್ತಿ, ೨೦೧೧

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಲೇಖಕರು
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜನಕುಲು
ತಂಬಿಲ

**ತಂಬಿಲ** ಭೂತಾರಾಧನೆದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಚರಣೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ದೇವಕ್ರಿಯೆದ ತಂಬಿಲ. ಅಯಿಟ್ ತಂಬಿಲೊ ಪಂಡ ಪನಿವಾರ ಬಲಸ್‍ದ್ ಭೂತೊಲೆನ್ ಸರಲವಾದ್ ಸಮಧಾನ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ.
[thumb|[ದೇವಕ್ರಿಯೆದ ತಂಬಿಲ]]

## ತಂಬಿಲ ಪದೊತ ಅರ್ತೊ
ತಂಬಿಲ ಪದೊನು **ಸಂಬಿಲ** ಪನ್ಪೆರ್. ತಂಬಿಲ ಪಂಡ ಭೂತಾರಾಧನೆಡ್ ಬೂತೊಗು ಸಾತ್ವಿಕ ರೂಪೊಡು ಕೊರ್ಪುನ ನೈವೇದ್ಯೊ. ಇಂದೆಕ್ ವೈದಿಕ ಕ್ರಮೊದ ಪೂಜೆ ಆಪುಜಿ. ತಂಬಿಲ ಪಂಡ ತಮ್ಮನೊ. ಬೂತೊಲೆಗ್ ತಮ್ಮನೊ ಆಯಾ ಊರುದ ವಾಡಿಕೆದ ಲೆಕೊ ನಡಪ್ಪುಂಡು. ಚೌತಿ, ಪರ್ಬೊ, ಪತ್ತನಾಜೆಡ್ ತಂಬಿಲೊ ಆಪುಂಡು.

# ಬೂತೊಗು ಅಗೆಲ್ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮೊ ತುಳುವೆರೆಡ ಉಂಡು. ಇಂದೆನ್ ತಂಬಿಲೊಂದು ಪನ್ಪೆರ್.
# ಬೇಸ ತಿಂಗೊಲುಡು ಬೈರವಗ್ ಅಗೆಲ್ ತಂಬಿಲೊ ಪಾಡುನೆ.
# ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲುಡು ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಅಗೆಲ್ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮೊ.
# ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಗುಳಿಗಗ್ ಅಗೆಲ್ ತಂಬಿಲೊ ಪಾಡುನೆ.

## ತಂಬಿಲೊದ ಬಗೆ
# ಅಸುರಕ್ರಿಯೆದ ಅಗೆಲ್
# ದೇವಕ್ರಿಯೆದ ತಂಬಿಲ
# ನಾಗ ತಂಬಿಲ, ಭೂತ ತಂಬಿಲ ಇನ್ಪಿ ಭೇದ ಉಂಡು
#  ಭೂತೊಗು ತಂಬಿಲ ಅಪಿನಾಂಡ ತರತರೊಟು ಆಪುಂಡು
#  ಬೆರ್ಮ ತಂಬಿಲ: ಸುತ್ತೆ (ಚಂದ್ರಿಕೆ) ದೀದ್‍ ಇರೆಟ್ಟ್‍ ಗಜ್ಜೆಯಿ ಪೂಪೂಜನೆ
#  ಲೆಕ್ಕೆಸಿರಿ ತಂಬಿಲ
# ನಂದಿಗೋಣಗ್‍ ಬೆಯಿಪಾದಿನ ಕುಡು
# ಬಬ್ಬರ್ಯಗ್‍ ಕಡುಂಬು ಕಲಿ
# ಮೈಸಂದಾಯಗ್‍ ಪೇರ್ ನೆಯಿ
ಪಾಕದೆಕ್‍ ಕೊರಿ ಕುದುಪುನಿ, ಪಾಕದೆಕ್‍ ತಾರಾಯಿ ದರ್ಪುನಿ, ಪಾಕದೆಕ್‍ ಗಜ್ಜೆಯಿ ಇರೆಟ್‍ ದೀದ್‍ ಭೂತೊಗು ಬಲಸುನಿ

## ಕ್ರಮೊ
ಸಾಧಾರಣವಾದ್‍ ಬೇಷಡ್‍ ಪತ್ತ್‍ ಪೋಪಿನಾನಿ ಭೂತೊಲೆಗ್‍ ಒಂಜಿ ಸೇರ್ ಆರಿ, ಒಂಜಿ ತಾರಾಯಿ, ಬಾರೆದ ಇರೆಟ್‍ ದೀತಿ ಗಂಧ, ಕೇಪುಲ ಪೂ ಕೊರ್ಪಿನಿ, ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಭೂತೊಗು ದೀಪ ತೋಜಾದ್‍ ಬಾರೆದ ಇರೆ ಎದ್‍ರ್‍ ದೀದ್‍ ಪೊದ್ದೊಲು, ನೆಯಿ, ಪಂರ್ದ್, ಬೆಲ್ಲ, ಬಚ್ಚಿರೆ ಬಜ್ಜೆಯಿ, ಕೇಪುಲಪೂ, ಬೊಂಡ ದೀಪಿನಿ.
ಗ್ರಾಮದ  ಸಾನೊಡು ಭೂತೊಲೆಗ್‍ ಮಂಚವುದ ಮಿತ್ತ್‍ ಒಂಜಿ ಸುತ್ರೆ ಒಂಜೊಂಜಿ ಕೊಡಿ ಇರೆಟ್‍ ಪಣಿಯಾರ, ಮಂಚವುದ ತಿರ್ತ್‍ ಒಂಜಿ ಇರೆಟ್‍ ಮುದ್ರೆ ಬಳಸ್‍ದ್‍ ಒಂಜೊಂಜಿ ಕೋಲು ನಿನೆ ಐಕ್‍ ಊರೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಕುರಿ ನೀರ್‍ ಐಕ್‍ ತಲಿತ್‍ದ್‍ ಹೋಮ ದೀದ್‍ ಜುಮಾದಿಗ್‍ ಒರಿ, ಬಂಟಗ್‍ ಒರಿ ಕುಂಬರಿಯೆರೆ ಉಂತೊಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ತಂಬ್ಲಿ

ಬೆಙಣೊಡು ಇಜ್ಯಡ ಅಲೆಟ್ ಮಲ್ಪಿ ಒಂಜಿ ತುಲುನಾಡ್‌ತಾ ಕಜಿಪು.

## ಉಪಯೋಗ
ತುಳುನಾಡ್ ಸೆಕೆಗಾಲೊಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಶೀತ, ಜ್ಡರ, ಬಾಯಿಪುಡಿ ಪುರ ಕಮ್ಮಿ ಆವರೆಗ್ ತಂಬ್ಲಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ನುಪ್ಪುದೊಡ್ಡ್ ತಿನೊಲಿ. ತಂಬ್ಲಿನ್ ಸೌತೆದೊ ಬೊಂಡ್ ಡ್, ಮೆಂತೆಡ‍್, ಸಂಬರಬಳ್ಳಿಡ್, ಎಲಸಿರಿ ಸೊಪ್ಪ್ ಡ್, ತಿಮರೆಡ್, ಎಚ್ಚಾದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಬೋಡಾಯಿ ಸಾಮಾನ್
ತಂಬ್ಲಿ ಮಲ್ಪರೆ ಕಾಯಿ, ಜೀರಿಗೆ, ಉಪ್ಪು, ಪಜಿಮುನ್ಚಿ, ಬೆಙಣ,ಸಾಸ್ಮಿ, ಗಾಟಿಮುನ್ಚಿ, ಉರ್ದಬೇಳೆ ಈತ್ ಸಾಮಾನುಲು ಬೋಡಾಪುಂಡ್.

ದುಂಬತ ಕಾಯಿನ್ಲಾ ಜೀರಿಗೆನ್ಲಾ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಙಣ, ಉಪ್ಪು, ಪಜಿಮುನ್ಚಿ ಬುಕ್ಕೊ ವೈಟ್ ತಂಬ್ಲಿ ಮಲ್ಪೊಡುಂದ್ ಉಲ್ಲರ ಅವೆನ್ ಪಾಡ್ದ್ ಮಿಕ್ಸಿಡ್ ಗ್ರಾಯಿಂಡ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಒಂತೆ ಅಲೆ ಪಾಡ್ದ್ ಸರಿಟ್ ಮಿಕ್ಸ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಕಡೆಕ್ ಒಗ್ಗರ್ಣೆ ಕೊರೊಡು.

## ಮರ್ದ್‌ಗಾತ್
* ಸೌತೆ ಬೊಂಡ್ ದ ತಂಬ್ಲಿ ಸೆಕೆಗಾಲೊಗ್ ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ.
* ಸಂಬರಬಲ್ಲಿ ತಂಬ್ಲಿ ಶೀತ, ಜ್ಡರೊಕು ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ.
* ಮೆತ್ತೆದ ತಂಬ್ಲಿ ಬಾಯಿಪುಡಿ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಎಲಸಿರಿ ಸೊಪ್ಪುದೊ ಬುಕ್ಕೊ ತಿಮರೆ ತಂಬ್ಲಿ ತಂಪುಗ್ ಎಡ್ಡೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತೆನೆಸ್
ತಡಮೆ

ಬೇಲಿದ ನಡೂಟೆ ಕಡತ್ ಪೋಯರೆ ಮಲ್ತಿನ ಸಾದಿ

## ಪದೊತ್ಪತಿ
ತಡಮೆ/ಹಡಮ್ಮೆ/ಚಡಮ್ಮೆ/ತೊಡಮೆಂದ್ ಊರುಗನುಸಾರೊ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಬೆತೆ ನಮೂನೆ
* ಬೇಲಿ ಕಡಪ್ಪೊಡಾಂಡ ತಡಮೆ ಅತ್ತಂಡ ಪಡಿ ಕಟ್ಟುವೆರ್. 
* ಅಗರ್ ಕಡಪ್ಪೊಡಾಂಡ ಪಾಪು ಪಾಡುವೆರ್. 
* ಗೋಡೆ ಕಡಪ್ಪೊಡಾಂಡ ಉರುವೆಲ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಈ ತಡಮೆ, ಪಡಿ, ಪಾಪು, ಉರುವೆಲ್ ಪದೊಕುಲೆಗ್ ಒಂಜೇ ಪದೊ 'ಗೇಟ್' ಬತ್ತ್ಂಡ್.

## ತಡಮೆ ಕಟ್ಟುನ
ತಡಮೆನ್ ಬೇಲಿದ ಪಿದಯಿಡ್ದ್ ಉಲಯಿಗ್ ಕಡಪಿಯರ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಉಲಯಿದ ಮೆಯಿಟ್ ನಾಲ್ ಕಂಬೊ ಪಿದಯಿದ ಮೆಯಿಟ್ ನಾಲ್ ಕಂಬೊ ಪಾಡ್ದ್, ಕಂಬೊದ ಮೇಲ್‍ಗ್ ಬಡಿಗ್ಗೆ ಪಾಡುವೆರ್. ಅವು ಸೊಂಟೊದಾತ್ ಎತ್ತರೊ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಗಳಸುನ
# ಎರ್ಲು ತೋಟೊಗು, ಕಂಡೊಗು ಬರಾಂದಿ ಲೆಕೊ ತಡಮೆ ಕಟ್ಟುವೆರ್.
# ತಡಮೆನ್ ಸಾದಿಗ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್.

## ಉಪಯೋಗ ಮಾಲ್ಪಿನ ಮರಕುಲು
# ಸಿರುವೆ.
# ಮತ್ತಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ತಮಿಳು ಬಾಸೆ

ತಮಿಳ್ ಬಾಸೆ ಭಾರತದ ತಮಿಳ್ ನಾಡ್ ರಾಜ್ಯೊಡು ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್ ಪಾತೆರುನ೦ಚಿನ ಬಾಸೆ. ಮೂಲು ಅತ್ತ೦ದೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಸಿ೦ಗಾಪುರ ದೇಶೊಡುಲ ತಮಿಳ್ ಪಾತೆರ್ನಕುಲು ತಿಕುವೆರ್. ಸಿ೦ಗಾಪುರ ದೇಶೊಡು ತಮಿಳ್ ಗ್ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಉ೦ಡು. ಭಾರತೊಡು ಈ ಬಾಸೆಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕೊರ್ತ್೦ಡ್.
ಈ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಜನಕ್ಲೆನ ಸಂಕೇ ಸುಮಾರ್ **𐴵𐴷 ಮಿಲಿಯನ್**.
ತಮಿಳ್ ಬಾಸೆನ್ ಮಲೇಶಿಯಡ್ ಕಲ್ಪುನ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಗಲಸುವೆರ್.
ತಮಿಳ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸುಮಾರ್ 𐴲𐴰𐴰𐴰 ವರ್ಷ ಪಿರಾಕ್ದ ಬಾಸೆ.
ತಮಿಳ್ ಸಾಹಿತ್ಯನ್ ಸುಮಾರ್ ಸಾ.ಶ.𐴳𐴰𐴰ಟ್ ಶುರು ಆತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಉಲ್ಲೇಖ ಉಂಡು.
𐴱𐴵𐴷𐴸ಟ್ ಪೊರ್ಚುಗಿಸ್ ಬರಹೆಗಾರೆ ತಮಿಳ್‌ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಪುಸ್ತಕನ್ ತಮಿಳ್ ಲಿಪಿಟ್ ಬರೆಯೆ (print ಮಲ್ತೆ). ಈ ಕಾರಣೊಡ್ ತಮಿಳ್ ಬಾಸೆ ಭಾರತಡ್ ಬರೆತಿನ(ಪ್ರಿಂಟ್ ಮಲ್ದಿನ) ಸುರುತ ಬಾಸೆ.

(ತಮಿಳ್ Wikipedia ಆಂಗ್ಲ ಬಾಸೆಡ್)
(ತಮಿಳ್ ಪನ್ಪುನು ಎಂಚ)

## ಇತಿವೃತ್ತ
ತಮಿಳು ಸಿಂಗಾಪುರ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಮಲೇಶಿಯ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಅಧಿಕೃತ ಬಾಸೆದ ಸ್ಥಾನಮಾನೊನು ಪಡೆದುಂಡು. ಈ ಬಾಸೆ ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರೊರ್ದು **ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಾಸೆ** ಪನ್ಪುನ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ್ಂಡ್. ಪಂಚದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ತುಳು – ತಮಿಳು ಬಾಸೆಲೆನ ನಡುಟ್ಟು ನಿಕಟವಾಯಿನ ಸಂಬಂಧ ಉಂಡು. ಶತಶತಮಾನೊರ್ದು ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್‌ನ ಸಂಬಂಧ ಉಂದು ಪಂದ್ ಮನೊಲಿ. ತುಳು – ತಮಿಳು ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಸಮಾನ ಪದೊಕುಲು (ಪಾಂಬು, ಕಲ್ಲ್, ಮಣ್ಣ್, ಎಲಿ, ನಾಯಿ, ಕೈ, ಜಲ್ಲಿ ಇತ್ಯಾದಿ) ಬಳಕೆಡ್ ಉಂಡು. ಈ ರಡ್ಡ್ ಬಾಸೆಲೆನ ನಡುಟ್ಟು ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧ ಬುಲೆದ್ ಬರ್ಪುನವುಲು ಸಹಕಾರಿಯಾದ್ ಉಂಡು. 


ತಮಿಳು (**தமிழ்**)
ಪ್ರದೇಶ:ತಮಿಳುನಾಡು, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಸಿಂಗಾಪುರ, ಮಲೇಶಿಯ
ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆ: ೬.೩ ಕೋಟಿ
ವರ್ಗೀಕರಣ:
ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು
&nbsp;ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು
&nbsp;&nbsp;ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ-ತೆಲುಗು
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;ತಮಿಳು

ಅಧಿಕೃತ ಮಾನ್ಯತೆ
ಅಧಿಕೃತ ಬಾಸೆ:ತಮಿಳುನಾಡು, ಭಾರತ, ಶ್ರೀಲಂಕ, ಸಿಂಗಾಪುರ

Language codes
ISO 639-1:ta
ISO 639-2:tam
SIL:TCV


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೀಯ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು
ತಮ್ಮನ

**ತಮ್ಮನ** ಪಂಡ ವಿಸೇಸವಯಿನ ಓನಸ್‍ದ ಏರ್‍ಪಾಡ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಆಯಿನ ತಮ್ಮನ ಪನ್ಪೆರ್.

## ತಮ್ಮನೊ ಪದೊ-ಅರ್ತೊ
*ತಮ್ಮನೊ ಇಂದೆನ್ ಸಮ್ಮನೊ ಇಂಚಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.
*ತಮ್ಮನೊ ಪಂಡ ನೆರಡೆ, ನೆರ್ಪುನೆಗ್ ಪನ್ಪುನ ಪದೊಂದು ಬಳಕೆಡ್ ಉಂಡು.
*ಸನ್ಮಾನ ಪನ್ಪುನ ಕನ್ನಡ ಪದೊತ ರೂಪೊನೆ ತಮ್ಮನೊ/ಸಮ್ಮನೊ ಆದಿಪ್ಪೊಡು. ಸನ್ಮಾನೊ ಪಂಡ ಬೊಮ್ಮನೊ, ಪುಗರ್ತೆದ ಕೂಟೊ, ಗೌರವೊ ಇಂಚಿತಿ ಅರ್ತೊಲು ಉಂಡು.
*ತಮ್ಮನೊನು ಮಾಮಿ ಸಿಕೆಂದ್ ಪನ್ಪುನವುಲಾ ಉಂಡು. ಉಂದು ಬಂಟ್ರ್, ಪೂಜಾರಿ ಮೊಕ್ಲೆಡ್ ಹೆಚ್ಚಾದುಂಡು.
*ಬೂತೊಲೆಗ್ ಅಗೆಲ್ ಬಲಸುನೆಕ್‍ಲಾ ತಮ್ಮನೊಂದು ಪನ್ಪೆರ್.
*ತುಳುಟು ತಮ್ಮನೊದ ಒನಸ್ ಪನ್ಪುನ ಬಾಸೆ ಉಂಡು. ಮದಿಮೆಗ್ ಪೊದುವೆರ್ ಸುರೂಕು ಬತ್ತ್ಂಡ ಸಮ್ಮನೊ ಕೊರ್ಪುನ ಕೆರ್ಮೊ ಉಂಡು.

## ತಮ್ಮನದ ವಿದೊಕುಲು
* ಮದಿಮಾಯೆ ಮದಿಮಾಲೆ ತಮ್ಮನ
* ಬಂಜಿನಾಲೆನ ತಮ್ಮನ
* ಬಯಕೆದ ತಮ್ಮನ
* ಬಿನ್ನೆರೆಗ್ ಮಲ್ಪುನ ತಮ್ಮನ
* ವಿಸೇಸ ದಿನತ ತಮ್ಮನ
* ಪರ್ಬದ ತಮ್ಮನ

## ವಿಸೇಸೊ ಬಳಕೆ
*ನಿಕ್ಕ್ ಎಡ್ಡೆ ಸಮ್ಮನೊ ತಿಕ್ಕ್‌ಂಡ ಪನ್ಪೆರ್. ಸಮ್ಮನೊ ತಿಕ್ಂಡಾ ಪಂಡ ನೆರಡೆ ತಿಕ್ಂಡಾ ಪನ್ಪುನ ಅರ್ತೊ ಆಪುಂಡು.
*ಮಾಮಿ ಇಲ್ಲಡೆ ಸಮ್ಮನೊ ಬಾರಿ ಕಮ್ಮೆನೊ ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಗಾದೆಲಾ ಉಂಡು. ಅರುವತೆ ಮಾಮಿ ಇಲ್ಲಡೆಗ್ ಸಮ್ಮನೊಗು ಪೋಯೆಗೆ. ಇಂಚ ತುಳುಟೊಂಜಿ ಪೆದ್ದನ ಕತೆ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ತಮ್ಮನೂರು

**ತಮ್ಮನೂರು** ಉಂದು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯೊದ ಕಾಂಚೀಪುರ ಜೆಲ್ಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ಗ್ರಾಮ.

## ದೈವಸ್ಥಾನೊಲು
ಶಿವ

## ಶಾಲೆಲು
ಪಂಚಾಯ್ತಿ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಪಾಠ ಶಾಲೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ವರ್ಗೊ:ತಮಿಳುನಾಡು
ತರೆ

**ತರೆ** ಜ್ಯೂವರಾಸಿದ ಜ್ಯೂವದ ಒಂಜಿ ಪಾಲ್. ಕಣ್ಣು, ಕೆಬಿ, ಮೂಂಕು, ತರೆ, ಕೂಜಲ್, ಬಾಯಿ, ಕೂಲಿ, ಇಂಚ ಕಂಟೆಲ್ದ್ ಮಿತ್ತ್ ಇಪ್ಪುನ ಜ್ಯೂವದ ಭಾಗ. ತರೆ ಪನಪಿನೆಕ್ ತುಳುವೆರ್ ಬುದ್ಧಿ ಪಂಡ್ದ್ಲಾ ಗೆರೆಪುವೆರ್. "ತರೆಕರ್ಚಿ ಮಲ್ತುಂಡ ದಾದಾಲ ಮಲ್ಪೊಲಿ" ಪನ್ಪಿ ನಾಟ್ ಪಾತೆರ ಉಂಡು.

## ಗಾದೆಲು
ರಡ್ಡ್ ತರೆ ಒಂಜಾವು ನಾಲ್ ಮಿರೆ ಒಂಜಾವಂದ್

## ನಂಬೊಲಿಕೆ
#ಒಣಸ್ ಮಲ್ಪನಗ ತರೆ ಬರ್ಚರೆ ಬಲ್ಲಿ
# ತರೆಕ್ಕ್ ಹಾಕೆರೆ ಬಲ್ಲಿ

## ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸರ್ರೊದ ಅಂಗೊಲು
ತರೆ ಪುಚ್ಚೆ

**ತರೆ ಪುಚ್ಚೆ** ಉಂದ್ ನರಮಾನಿಲ್ ತರೆಕೂಜಲ್ನ್ ಬಾರ್ ದ್, ಪೊರ್ಲುಡ್ ಮುಡೆದ್ ಮಲ್ತಿನವೇ ಪುಚ್ಚೆ. ಪುಚ್ಚೆ ಪಣ್ಪಿನಾ ಒಂಜಿ ಮುರ್ಗಲಾ ಉಂಡು.

## ನಮೂನೆಲು
ವಿಶೇಶವಾದ್ ಪೊಣ್ ಜೋಕುಲು ಅಕಲೆನಾ ಆಸಕ್ತಿದ ಪ್ರಕಾರ ರಡ್ದ್ ಪುಚ್ಚೆ, ಮೂಜಿ ಪುಚ್ಚೆ ಕಟೊನ್ವೆರ್. ಜಿಡೆ ನೇಪಿನವು ಒಂಜಿ ಸ್ರಜನಾತ್ಮಕ ಕಲೆ. ಮೂಜಿ, ನಾಲ್,ಆಜಿ ಎಲೆತ ಜಿಡೆ ಮುಡೆವುನ ಕೈಚಳಕ ನೆಕ್ಕೊಂಜಿ ಸಾಕ್ಶಿ. ಉದ್ದದ ಜಿಡೆ ಸೌಭಾಗ್ಯದ ಸಂಕೇತ ಪಂಡ್ ದ್ ತುಳುವೆರ್ನ ನಂಬಿಕೆಲಾ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಕೂಜಲನ್ ಉದ್ದ ಬುಲೆಪಾವೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಬೇತೆಬೇತೆ ರೀತಿದ ಎಣ್ಣೆಲೆನ್, ಸಸ್ಯೊಲೆನ ತಪ್ಪುದ ಗಸಿಕ್ಲೆನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ತರೆ ಸೂಡಿಲೆನ್ ಪೊಣ್ಜೊಲ್, ಮಲ್ಲ ಪುರೋಹಿತೆರ್ಲ,

## ತರೆಪುಚ್ಚೆದ ವಿದೊಕುಲು
* ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿನ ತರೆಪುಚ್ಚೆ 
* ಶಾಲೆಗ್ ಪೋನಗದ ತರೆಪುಚ್ಚೆ
* ಲೇಸ್‌ಲೆಗ್ ಪೋನಗದ ತರೆಪುಚ್ಚೆ
* ಮದಿಮಾಲೆನ ತರೆಪುಚ್ಚೆ

## ಭೂತರಾಧನೆ
ಭೂತ-ಕೋಲ ಕಟ್ಟುನ ಪಾತ್ರಿನಕುಲು ಪಾಡ್ವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ತಲೆಂಬು

**ತಲೆಂಬು** ನರಮಾನಿ ಜೆಪ್ಪುನಗ ತರೆದಡಿಕ್ ದೀಪಿನ ಒಂತೆ ಮೆತ್ತನೆದ ವಸ್ತ್. ಇಂದೆನ್ ಕುಂಟುಡ್ಲ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪರ್ತಿ ಜಿಂಜಾದ್ ಕುಂಟುದ ಚೀಲೊಡ್ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಪರ್ತಿದ ಬದಲ್ಗ್ ತೆಪ್ಪುದ ಕೂರು, ಸ್ಪಂಜಿನ್ಲಾ ಗಲಸುವೆರ್. ಕೆಲವು ನರಮಾನಿಲೆಗ್ ತಲೆಂಬು ಇಜ್ಜಿಂಡ ನಿದ್ರೆನೇ ಬರ್ಪುಜಿ. ಉಂದೆಕ್ ಇಂಗ್ಲಿಷುಡು `pillow'  ಪಂದ್‌ ಪನ್ಪೆರ್.

## ತಲೆಂಬುದ ವಿದೊಕುಲು
## ತಲೆಂಬುದ ಉಪಯೋಗ
## ತಲೆಂಬುದ ಅಗತ್ಯ
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

https://en.wikipedia.org/wiki/Pillow

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ತಾತ್ಯಾಟೋಪಿ

ನಾನಾಸಾಹೇಬೆನ ದೋಸ್ತಿ ತಾತ್ಯಾಟೋಪಿ ಇಡೀ ಪುದರ್ ರಾಮಚಂದ್ರ ಪಾಂಡುರಂಗ ಟೋಪಿ ಸುರುಟು ನಾನಾಸಾಹೇಬ್ ನೊಟ್ಟುಡು ಇತ್ತದ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ವಿರುದ್ದ ಕಾನ್ಪುರೊಟು ಯುದ್ದ ಸೆಣಸಯಿನ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಪಿದಾಯಿಕೊಂಡಿ

ವರ್ಗೊ:ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆರ್
ತಾರಾನಾಥ ವರ್ಕಾಡಿ

**ತಾರಾನಾಥ ವರ್ಕಾಡಿ** ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗೊದ ಕಲಾವಿದೆರ್. ಆರ್ ಕವಿ, ಕತೆಗಾರೆ, ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಪುಂಡು ವೇಷಧಾರಿ ಅಂಚನೆ ‘ಬಳ್ಳಿರೆನಯ್ಯ’ ಪನ್ಪಿನ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆನ್‌ಲಾ ಮಸ್ತ್ ವರ್ಸೊಡ್ದಿಂಚಿ ಸಂಪಾದಕೆರಾದ್ ನಡಪಾಯಿನ ಪತ್ರಕರ್ತೆರ್. ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಶಿಕ್ಷಕೆರಾದ್‌ಲಾ ಸಾದನೆ ಮಲ್ತ್‌ನಾರ್.  ವರ್ಕಾಡಿದ ತಾರಾನಾಥ ಬಲ್ಯಾಯೆರ್, ಒಂಜಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಿದ್ವಾಂಸೆ. ಆರೆಗ್ ಗೊತ್ತಿಪ್ಪಿ ಬಾಸೆನ್ ಬೊಡಾಯಿಲೆಕ ಬೆನ್ಪಾವುನ ಸಾಮರ್ತ್ಯೊ ಇತ್ತಿನ ತಾರಾನಾಥೆರೆ ಪಾಂಡಿತ್ಯೊ ಪುಗರೊಡಾಯಿನೊ.

## ಬಾಲ್ಯ
ವರ್ಕಾಡಿ ಪನ್ಪನ ಊರುದ ಪುದರ್.  ಕಾಸರಗೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಮಂಜೇಶ್ವರದ ಹೊಸಂಗಡಿದ ಕೈತಲ್ದ ಊರು. ಜೂನ್ ೧, ೧೯೬೩ಡ್ ಪಂಡಿತ್ ವಿ.ಎ.ಬಲ್ಯಾಯ ಬುಕ್ಕೊ ಕಮಲಾಕ್ಷಿಯೆರೆನ ಮಗೆಯಾದ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ವಿ.ಎ.ಬಲ್ಯಾಯೆರ್ ಒರಿ ಸಮಾಜ ಸೇವಕೆರಾದ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನಾರ್.

## ಶಿಕ್ಷಣ
ಮಗೆ ತಾರನಾಥೆ ಡಾಕ್ಟರ್ ಆವೊಡುಂದು ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮನ ಕನೊ.  ಆರ್ ಎಲ್ಯೆಡ್ದಿಂಚ ಕಲಾವಿದೆ ಆದಿತ್ತೆರ್.  ಅಂಚಾದ್ ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಧರ್ಮಸ್ಥಳೊದ ಲಲಿತ ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರೊಡ್ ಕೆ.ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕರ್ಗಲ್ಲು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ ಮೆಕ್ಲೆಡ್ದ್ ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಪಜ್ಜೆ ಕಲ್ತೆರ್.  ಅಂಚನೆ ದುಂಬುಗು ಆರ್ ಕಲ್ಪುನ ಸಂಸ್ತೆಡೇ ಶಿಕ್ಷಕೆರಾದ್ ತರಬೇತಿ ಕೊರ್ಪುನ ಅವಕಾಸೊಲ ತಿಕ್ಂಡ್.  ಆರೆನ ಕೈತಲ್ಡ್ ಪಜ್ಜೆ ಕಲ್ತ್‌ನ ಮಸ್ತ್ ಜನೊ ಕಲಾವಿದೆರಾಯೆರ್.  

## ವೃತ್ತಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿ
ಲಲಿತ ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರೊಡು ತರಬೇತಿ ಮುಗಿದ್ ಸುಂಕದಕಟ್ಟೆ, ಕದ್ರಿ, ನಂದಾವರ, ಅರುವ, ಬಪ್ಪನಾಡ್ ಮೇಳೊಲೆಡ್ ಪ್ರವಾಸ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಸ್ತ್ ವರ್ಸೊ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳೊಡು ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್.  ಇಂಚಪ ಮೇಲೊದ ಪ್ರವಾಸೊಡ್ದು ನಿವೃತ್ತೆರಾಯೆರ್. ಮೇಳದ ಪ್ರವಾಸೊ ಉಂತ್ಂಡಲಾ ಕಲಾ ಸೇವೆನ್ ದುಂಬರಿತೊಂದು ಕಲಾಬಿಮಾನಿಲೆನ್ ಮನರಂಜನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಶಾಲೆದ ಕಲ್ಪಾದಿ ಆದಿಪ್ಪುನಗಲಾ ತಾರಾನಾಥೆರ್ ವೇಸೊಲೆನ್ ತೂವೊಂದಿತ್ತೆ. ಅರೆನ ನಲಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾತೆರೊ ಕತೆ ಮಸ್ತ್ ಪೊರ್ಲು.  ಸಾತ್ವಿಕ ಪಾತ್ರೊಲೆನ್ ಮಲ್ಪುನ ಕಲೆಡ್ ಪೊಲಬು ಇತ್ತ್‌ನ ಆರ್ ವಿಷ್ಣು, ಬ್ರಹ್ಮ, ಶ್ರೀರಾಮ, ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ, ಈಶ್ವರ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಪಾತ್ರೊಲೆನ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರ್ ಅರೆನ್ ಗುರುತಿಸಾದ್ ಮೆಚ್ಚೆಂದಿತ್ತೆರ್. ಆರೆನ ಸುರುತ ಪ್ರವಾಸೊಲೆಡ್ ತುಳು ನಾಟಕೊಲೆಡ್ ಅಬಿನಯ ಮಲ್ತ್‌ನಾರ್. ದುಂಬುಗು ನಿರಂತರವಾದ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೊಂದು ಪುರಾಣ ನಾಟಕೊಲೆನ ಕತಾವಸ್ತುನ್ ಅರ್ತೊ ಮಲ್ತೆರ್.

## ತಾರಾನಾಥೆರ್ನ ಕೃತಿಕುಲು
* ದೇವಶಿಲ್ಪಿ ಶ್ರೀ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ
* ಆಸ್ತೀಕ ಪರ್ವ
* ಶ್ರೀ ರಾಮ ಕಾರುಣ್ಯ
* ಮಹಾಋಷಿ ಅಗಸ್ತ್ಯ
* ಪರಕೆದ ಪಿಂಗಾರ
* ಬ್ರಹ್ಮ ಬೈದ್ಯೆರ್
* ಮಸಣದ ತುಳಸಿ
* ಪುರಾಣ ಲೋಕದ ಬಾಲಕರು
* ಅಭಿನವ ನಾಗವರ್ಮ
* ದೇವೆರೆಗ್ ಅರ್ಪಣೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊ

ವರ್ಗೊ:ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರ್
ವರ್ಗೊ:ಯಕ್ಷಗಾನ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ನಾಟಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜನಕುಲು
ತಾರಾಯಿ ಕುಟ್ಟುನ ಗೊಬ್ಬು

**ತಾರಾಯಿ ಕುಟ್ಟು**ನ ಗೊಬ್ಬು ತುಳುನಾಡ್ಡ್ ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬು. ರಡ್ಡ್ ಜನ ಒ೦ಜೊ೦ಜಿ ತಾರಾಯಿನ್ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕ್‌‍ಡ್ ಬುಡ್ಪೆರ್.

## ಗೊಬ್ಬುನಾ ವಿಧಾನ
ಏರ್ ನೆಲಟ್ ಬುಡಿನ ತಾರಾಯಿ ಪಿರೊ೦ಜಿ ತಾರಾಯಿಗ್ ತಾಗ್ ದ್ ರಡ್ಡ್ ಭಾಗ ಆಪು೦ಡು ಆಯೆ ಸೋತಿಲೆಕ್ಕ. ತಾರಾಯಿ ಕುಟ್ಟುನೆಕ್ಕ್ ತಾರಾಯಿ ಕಟ್ಟುನು ಪಂಡ್ದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ತಾರಾಯಿ ಕಟ್ಯರೆ ಎಲ್ಯೆಲ್ಲ ತಾರಾಯಿ ಅಪುಜಿ, ಎಚ್ಚ ಮಲ್ಲೆ ತಾರಾಯಿಲಾ ಅಪುಜಿ. ಹದತ್ತ ಆವೊಡು. ತಾರಾಯಿ ಕಟ್ಟುನಕಲೆಗ್‍ ಕಟ್ಯರೆಗ್‍ ಎಡ್ಡೆಂತಿನೆನ್‍ ಆಜಪೆರೆ ಗೊತ್ತುಪುಂಡು. ತಾರಾಯಿ ಕುಟ್ಟುನ ಗೊಬ್ಬುಡು ರಡ್ಡ್ ವಿದ ಉಂಡು. ಆಪೆಡ್‍ ಒರಿ ಈಪೆಡ್‍ ಒರಿ 10 ಪೀಟ್‍ ದೂರೊಡ್ದು ಎದುರುಡು ಬರ್ಪಿ ತಾರಾಯಿಗ್‍ ಹಾಕೊಡು. ನೆಲಟ್ಟ್ ಪಿರೆಡೊಂದು ಬರೊಡು. (ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ಡ್‍ ಆಂಡರ್ ಆರ್ಮ್ ಬೌಲಿಂಗ್‍ ಇತ್ತಿಲೆಕ್ಕ) ಉಂದು ಒಂಜಿ ವಿದ ಆಂಡ ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ವಿದ - ರಡ್ಡ್ ಜನಲಾ ಎದುರೆದುರು ಬಗ್ಗ್ ದ್ ಕುಲೊಂಡು ತಾರಾಯಿನ್‍ ನೆಲಟ್ಟ್ ಒರೆಸೊಂದು ಗುದ್ದುನವು. ಈ ಗೊಬ್ಬು ಹಳ್ಳಿಲೆಡ್‍ ಆವುಲಾ ತಾರಾಯಿ ಮಾರುನ ಆಂಗಡಿದಲ್ಪ ನಡಪುಂಡು. ಕಂಬುಲ, ಕೋರಿದಕಟ್ಟ ಗೊಬ್ಬುಲೆಡ್‍ ದೂದು ಕಟ್ಟುಲೆಕ್ಕ ಈ ತಾರಾಯಿ ಕಟ್ಟು ಗೊಬ್ಬುಲೆಡ್‍ಲಾ ದೂದು ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಮಸ್ತ್ ತಾರಾಯಿ ಕಟ್ಟುನ ಜಾಗೆಲೆಡ್‍ ದರಿನ ತಾರಾಯಿನ್‍ ಮಾರುನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಗೊಬ್ಬುಲು
ತಾರಿ

**ತಾರಿ**ನ್ ಕನ್ನಡೊಡ್ `ತಾಳೆ ಮರ' ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ತಾರೆದಂಚೆನೇ ಎತ್ತರೊಗ್ ಬುಲೆಪಿನ ಮರ, ತಾರೆಡ್ದ್ ತೋರ ಆದ್ ಕಪ್ಪಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಮರ. ಈ ಮರತ್ತ ಕಾಯಿನ್ ಇರೊಲು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇರೊಲ್ ನ್ ತಿನ್ಪೆರ್. ಅವ್ವು ಪರ್ಂದಿ ಬುಕ್ಕೊ ತಾರಿ ಪರ್ಂದ್ ಅಪುಂಡು. ಅಯಿನ್‍ಲಾ ತಿನ್ಪೆರ್. ತಾರಿ ಪರ್ಂದ್ ತಾಲ್ದ್ ಬೂರ್ದ್ ಮುಂಗೆ ಬತ್ತಿಬುಕ್ಕೊ ಮುಂಗೆ ತಿನಿಯೆರೆ ಬಾರಿ ರುಚಿ.
  
## ಉಪಯೋಗ
* ಇಲ್ಲದ ಮಾಡ್‍ಗ್ ತಾರಿದ ಪಕ್ಕಾಸ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪಾಡುವೆರ್.
* ಪರ ತಾರಿನ್ ಕೊರೆದ್ ಮಲ್ದಿನ *[[ಮರಾಯಿ]]* ಉಪ್ಪು ಪಾಡೆರೆ, ತೌಡು ಪಾಡೆರೆ ಗಲಸುವೆರ್.
* ಪರ ತಾರಿನ್ ತೋಡ್ದ್ ಗಟ್ಟಿದ ಕಲೆಂಬಿಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇಂದೆತ್ತ ಒಲಿಟ್ಟ್ ಕುಡುಪು, ಕುರುವೆಲೆನ್ ಮೊಡೆಪೆರ್.
* ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲೊನು ಕಟ್ಯರೆ ತಾರಿದ ಮಡಲ್ನ್‍ ಬಲಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
* ತಾರಿದ ಇಡೀ ಅರೆ ಮಡಲ್ ನ್ ತಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟೆರೆ ಗಲಸುವೆರ್.
* ತತ್ರ ಮಲ್ಪೆರೆ ನೆತ್ತ ಇರೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್.
* ತಾರಿದ ಕೊತ್ತಲಿಗೆಡ್ ಪುಡಾಯಿ ಮೊಡೆಪೆರ್.
* ತಾಳೆ ಓಲೆ, ತಾಳೆಗರಿ, ನೆತ್ತ ಇರೆತ್ತವೇ.
* ಕಲ್ಲ್‌ಡ್, ತಾಮ್ರೊಡು ಬರೆಪಿನ ಕ್ರಮ ಇತ್ತ್ಂಡ ಅವು ಒಂತೆ ಮಾತ್ರ ಬರೆವೊಲಿ, ಆಂಡ ತಾಳೆಗರಿಟ್ಟ್, ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಗ್ರಂಥ ಬರೆದ್ ದೀವೊಲಿ, ಐತ ಇರೆನ್ ಸೀಳ್ದ್ ಹದ ದೊಂಬುಡು ನುಂಗಾದ್ ಕರ್ಬದ ಕಂಟೊಡು ಒತ್ತುದು ಬರೆವೊಡು ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ಕಪ್ಪು ಪೊಡಿನ್ ಒರೆಸೊಡು.ತಾಳೆ ಗರಿಟ್ಟ್ ಬರೆಯಿನ ಗ್ರಂಥೊಲು 200 ವರ್ಷ ಆಂಡಲಾ ಹಾಳಾಪುಜಿ. ತಾಳೆ ಗರಿ ಗ್ರಂಥೊಳೆನ್ ಲಾವಂಚದ ಕೆಂಪು ಕುಂಟು ಸುಂದುದು ಬಾಳಿಕೆ ಬರ್ಪಿಲೆಕ್ಕ ಕಾಪುವೆರ್. ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಕನ್ನಡ, ತುಳು,ಮಲಯಾಲಂ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆದ ಸಾರ ಸಾರ ಗ್ರಂಥೊಲು ಉಂಡು.
* ತಾರಿಡ್ದಾತ್ರ ದಿನ ದೆತ್ತೊಂದಿತ್ತಿನಕುಲು ತಾರಿಡ್ದ್ **[[ಕಲಿ]]** ಮೂರ್ದ್ ಮಾರೊಂದಿತ್ತೆರ್.
* ಆ ಕಲಿಡ್ದ್ ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.
* ಕಲಿನ್ ದೈವೊಲೆಗ್ ಬಾಜೆಲಾದ್ ದೀವೊಂದಿತ್ತೆರ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ವರ್ಗೊ:ಮರೊಕುಲ್
ತರ್ಂಬುಚ್ಛಿ

**ತರ್ಂಬುಚ್ಛಿ** ಒಂಜಿ ಉರುಂಟು ಆಕಾರೋಡು ಉಪ್ಪುನ ಹಗುರದ ಮರಟ್ ಮಲ್ತಿನ ವಸ್ತು. ಉಂದೆನ್ ನುಪ್ಪು  ಕಬಿಡ್ಯರ, ಅತ್ಹಂಡ ಮುಚ್ಚಳ ಅಥ್ ಗಳಸುವೆರ್.
## ಪದೋತ ಅರ್ಥೊ
**ತರ್ಂಬುಚ್ಚಿ**ನ್ ಅಂರ್ಬುಚ್ಚಿಂದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಸುಳ್ಯೊದಂಚಿ ತಂರ್ಬುಚ್ಚಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್ ಸುಳ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಪುತ್ತೂರುದಂಜಿ ಈ ಸಬ್ದೊನು ಗಳಸೊ೦ದುಲ್ಲೆರ್. ನೆನ್ನ್ ಒಡಿಪುಡ್ ತಟ್ಟಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ತರ್ಂಬುಚ್ಚಿದ ರೂಪೊ
ತರ್ಂಬುಚ್ಚಿನ್ ಸೇರೆ, ದೂಪ, ಪೆಲ ಮರತ್ತ ಪಲಯಿಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಸೇರೆದ ಮರತ್ತ ಪಲಯಿಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸೇರೆ ಮರ ದಾಯೆ ಪಂಡ ಅವು ದಿಂಜ ಹಗುರೊ. ತರ್ಂಬುಚ್ಚಿನ್ ಕೈಟ್ ಪತ್ತ್‌ನಗ ಆತ್ ಹಗುರೊ. ಉಂದು ಉರುಂಟು ಆಕಾರೊಡು ಉಂಡು. ಗಂಜಿದ ಕರಕ್ಕ್ ಆಪುನಲೆಕೊ ತರ್ಂಬುಚ್ಚಿ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಸುಮಾರ್ ಹದೋತ ಬಟ್ಟಲ್‍ದಂಚ ಇಪ್ಪುಂಡು. ತೂವನಗ ದೋಸೆದ ಕಾವಲಿದ ಲೆಕ್ಕನೇ ಉಪ್ಪುಂಡು.
## ತರ್ಂಬುಚ್ಚಿದ ಉಪಯೋಗ
#ಗಂಜಿ ನುಪ್ಪು ಬೆಯ್ತಿಬುಕ್ಕೊ ಐತ ತೆಲಿನ್ ದೆಪ್ಪೊಡಾಂಡ ಉಂದು ಬೋಡು. ನುಪ್ಪು  ಕಬಿಡ್ನಗ ಕರತ ಮಿತ್ತ ಮೈಟ್ ಪಂಡ ಬಾಯಿಗ್ ಕುಡ್ಪು ದೀಡ್ದ್ ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್ ಅಂರ್ಬುಚ್ಚಿ ದೀದ್ ಕೊರಾಯಿಗ್ ಕಬಿಡುವೆರ್. ದುಂಬು ಬೆನ್ನಿದ ಇಲ್ಲಲೆಡ್ ನುಪ್ಪು ಕಬಿಡ್ರೆಗ್ ಪಂಡ್ದ್ ಓಡ ಮರಯಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ನುಪ್ಪು ಕಬಿಡ್ರೆಗ್ ಮರಟ್ಟ್ ಮಲ್ತಿನವು ಆದುಂಡು.  ಈ ಕುಡ್ಪು ಬುಕ್ಕೊ ತರ್ಂಬುಚ್ಚಿ ಆಕಾರೊಡು ಒಂಜೇ ಲೆಕೊ. ಗಂಜಿದ ಕರತ ಬಾಯಿ ಏತ್ ಮಲ್ಲೆಂದ್ ಕೇಂಡ ಕುಡ್ಪು ತರ್ಂಬುಚ್ಚಿದಾತ್ ಮಲ್ಲೆಂದ್ ಪನೊಲಿ.
#ಗಂಜಿದ ಕರಕ್ಕ್ ಪಲ್ಲಿ, ಕೆಲೆಂಜಿ ಬೂರಂದಿ ಲೆಕೊ ತರ್ಂಬುಚ್ಚಿ ಮುಚ್ಚರೆ ಆಪುಂಡು.
#ತರ್ಂಬುಚ್ಚಿ ಪಂಡ ಇಲ್ಲಡ್ ಎಲ್ಯ ಮಟ್ಟ್‌ದ ಮುಂಚಿ ಅರೆಪೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಉಪ್ಪು ಪೊಡಿಮಲ್ಪೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪಿನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಮರತ ವಸ್ತು.
#ಇಲ್ಲಡ್ ಹಿರಿಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಿರಿಯೆರ್ ತೀರ್ ಪೋದು ಇತ್ತ್ಂಡ ಕುಲೆಕ್ಲೆಗ್ ಪಂದ್ ಈ ಅ೦ರ್ಬುಚಿಡ್ ನುಪ್ಪು ಕಜಿಪು ಬುಕ್ಕೊ ಎಡ್ಡೆ೦ತಿನ ತಿನಸ್ಲೆನ್ ದೆಂಗದ ಮಿತ್ತ್ ದೀಪೆರ್

## ನಂಬಿಕೆ
#ತರ್ಂಬುಚ್ಚಿಗ್ ಮೊಟ್ಟೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪೆರ್.
#ತರ್ಂಬುಚ್ಚಿ ಬಾಗೊ ಆವರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಸೇರೆದ ಮರತ ತರ್ಂಬುಚ್ಚಿ ಆತ್ ಸುಲಬೊಡು ಬಾಗೊಲಾ ಆಪುಜಿ. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಅವು ಮೆತ್ತೆನೊದ ಮರ. ಅಂಚನೆ ನಾರ್ ಮರ್ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರೊ ಆದಿಪ್ಪೊಡು.
#ಒಟ್ಟೆ ತರ್ಂಬುಚ್ಚಿಡ್ ಕಬಿಡಿಯರ ಆವಂದ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ತಾಳಮದ್ದಲೆ

**ತಾಳಮದ್ದಲೆ** ಉಂದು ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ನನೊಂಜಿ ರೂಪೊ. ನೆಟ್ಟ್ ವೇಸೊ, ನಲಿಕೆ, ಚೌಕಿ ಇಜ್ಜಿ. ಭಾಗವತೆರೆ ಪದೊ, ಚೆಂಡೆ, ಮದ್ದಳೆ, ಶ್ರುತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ಥೊ ಪನ್ಪುನಕುಲೆನ ಅರ್ಥೊ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಅಪುನ ಕಾಲೊ
ಪತ್ತನಾಜೆ ಕರಿಂಡ ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಬದಲ್ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ನಡಪುಂಡು. ಉಂದು ಮದಿಮೆ ಮಂಗಿಲೊ ಗಮ್ಮತ್ತ್‌ತಪಗ ಯೆಪೊಲ ನಡಪುಂಡು. ಉಂದು ಹವ್ಯಾಸಿ ಕಲೆ ಆಯಿನೆಡ್ದ್ ಮರಿಯಲೊಡುಲಾ ಬೇಸೊಡುಲಾ ನಡಪುಂಡು. ಪರ್ಬದ ದಿನೊಕ್ಕುಲೆಡ್. ವಾರದ ಕಡೆ ದಿನೊಕ್ಲೆಡ್, ಜಾತ್ರೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನ ಸಂದರ್ಭೊಳೆಡ್ ಉಂದು ನಡಪುಂಡು. ಅರ್ಧ ಗಂಟೆ, ಒಂಜಿ, ಗಂಟೆ, ನಾಲ್ ಗಂಟೆ ಅತ್ತಂದೆ ರಾತ್ರೆಡ್ದ್ ಪುಲ್ಯ ಮುಟ್ಟಲಾ ನಡಪುನವು ಉಂಡು.

## ತಾಳಮದ್ದಲೆ ರೂಪೊ
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಮಾತಾ ಕಡೆಟ್ಟ್ ತಾಳ ಮದ್ದಳೆ ಬಳಕೆಡ್ ಉಂಡು. ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳಮದ್ದಳೆ ಪಂಡ್‌ದ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ತಾಳ+ಮದ್ದಲೆಡ್ ವೇಷಭೂಷಣೊ ಇಜ್ಜಿ. ರಡ್ಡ್ ಪಾತ್ರೊಲು ಎದುರು ಬದುರಾದ ಪಾತೆರುನೆ. ತಾಳಮದ್ದಳೆಡ್ ಚೆಂಡೆ, ಮದ್ದಳೆ, ತಾಳ, ಶೃತಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಭಾಗವತೆರ್, ಅರ್ಥದಾರಿಲು ಮಾತಾ ಉಂಡು ಆಂಡ ಮುಲ್ಪ ಅರ್ಥದಾರಿಲು ವೇಷ ಪಾಡಂದೆ ನೆಲೊಟ್ಟು ಮುಂಡಾಸ್ ಪಾಡೊಂದು ಕುಲೊಂದು ಅರ್ಥ ಪನ್ಪೆರ್. ತಾಳೊನು ಪತ್ತೊಂದಿ ಭಾಗವತೆರ್  ಮದ್ದಳೆದ ಸ್ವರೊನು ಸೇರಾವೊಂದು ಪದ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಕೇಂಡ್ದ್ ಅರ್ಥದಾರಿಲು ಅರ್ಥ ಪನ್ಪಿನೆಡ್ದ್ ನೆಕ್ಕ್  ತಾಳಮದ್ದಳೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ಬೈದ್ಂಡ್ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಪಾರ್ಥದಾರಿಲು ಒಂಜಿ ಕಡೆ ಸೇರ್ದ್ ಒಂಜಿ ಕತೆಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪಾತ್ರೊಳೆ ನ್ ಪದ್ಯೊಳೆ ಆಧಾರೊಡ್ದು ತನ್ಕುಳೆ ಪ್ರತಿಭೆಲೆಡ್ದ್ ಬಾಸೆಳೆಡ್ದ್ ಮುಡೆವೊಂದೇ ಪೋಪೆರ್. ಪಾತ್ರದಾರಿಲು ರಡ್ಡ್ ಸಾಲ್‍ಡ್ ಮೇಲ್ತಟ್ಟ್ ಡ್ ಕುಲೊಂದು ಅರ್ಥ ಪನ್ಪೆರ್. ಚೆಂಡೆ, ಮದ್ದಳೆ, ಭಾಗವತೆರ್ ಪಿರವುಡು ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಮಹಾಭಾರತದಂಚಿ ಕತೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಕೌರವೆರ್ ಒಂಜಿ ಬರಿ ಪಾಂಡವೆರ್ ಒಂಜಿ ಬರಿ ಕುಲ್ಲುವೆರ್. ಗಣಪತಿ ಪೂಜೆದೊಟ್ಟುಗು ತಾಳಮದ್ದಳೆ ಸುರು ಆಪಂಡು. ಭಾಗವತೆರ್ ತಾಳ ಬೊಟ್ಟೊಂದು ಪದ್ಯ ಪನ್ನಗ ಮದ್ದಳೆದಾರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಶೃತಿತ್ತಾರ್ ಸ್ವರ ಸೇರಾವೆರ್. ಅರ್ಥದಾರಿಲು ಕೈ, ಕಣ್ಣ್ ಲೆಡ್ದ್ ಪದರ್ಶನ ಮಲ್ತೊಂದು ತನ್ಕುಲೆ ಪಾತ್ರೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಲೆಕ್ಕ ಮಂಗಳೊಡ್ದೇ ತಾಳಮದ್ದಳೆ ಕಡೆ ಆಪುಂಡು.

## ನಂಬೊಲಿಕೆ
ಪುರಾಣದ ಕತೆಕ್ಕುಲೆನ್ ಪನ್ಪಿನೆಡ್ದ್ ಲಾ ಕೇನುನೆಡ್ದ್ ಲಾ ಪುಣ್ಯ ಬರ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆದ ಮಿತ್ತ್  ಈ ಕಲೆ ಬುಲೆದ್ ಬೈದ್ಂಡ್ ಪಂಡ್ದ ಪನ್ಪೆರ್.

### ಭಾಗವತೆರ್
* A.s.ಮಹಾಬಲಗಿರಿ ರಾವ್ ಭಾಗವತರು ಅಮಚಿ (ಸೊರಬ)
* ನೆಬ್ಬೂರು ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರು
* ಕೆರೆಮನೆ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ
* ಕೃಷ್ಣ ಭಾಗವತ ಬಾಳೆಹದ್ದ
* ಕೆ.ಜೆ.ರಾಮರಾವ್
* ದುರ್ಗಪ್ಪ ಗುಡಿಗಾರ 
* ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತ ಉಪ್ಪೂರು
* ರಾಮಚಂದ್ರ ನಾವುಡರು
* ಭಾಗವತ ನೀಲಾವರ ರಾಮಕೃಷ್ಣಯ್ಯ
* ಭಾಗವತ ನೀಲಾವರ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣಯ್ಯ
* ಕಡತೋಕಾ ಮಂಜುನಾಥ ಭಾಗವತ
* ಕಡತೋಕಾ ಕೃಷ್ಣ ಭಾಗವತ
* ಕಡತೋಕಾ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತ
* ಸುಬ್ರಾಯ ಭಾಗವತ ಕೆಪ್ಪೆಕೆರೆ
* ಹಸ್ತೋಟಾ ಮಂಜುನಾಥ ಭಾಗವತ
* ಹಸ್ತೋಟಾ ಗಜಾನನ ಭಾಗವತ
* ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರು
* ಬಲಿಪ ಪ್ರಸಾದ ಭಟ್ಟ 
* ಬಲಿಪ ಶಿವಶಂಕರ ಭಟ್ಟ
* ಕುರಿಯ ಗಣಪತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ
* ಕೆರೆಮನೆ ರಾಮ ಹೆಗಡೆ 
* ಕಾಳಿಂಗ ನಾವಡರು
* ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ಪಾಟಕ ಕಾರ್ಕಳ
* ವಿದ್ವಾನ್ ಗಣಪತಿ ಭಟ್ಟರು 
* ಕೊಳಗಿ ಕೇಶವ ಹೆಗಡೆ 
* ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಧಾರೇಶ್ವರ
* ಐನಬೈಲ ಪರಮೇಶ್ವರ ಹೆಗಡೆ
* ದಂತಳಿಕೆ‌ ಅನಂತ ಹೆಗಡೆ
* ಜೋಗೀಮನೆ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಾಗವತ
* ಬಾಡ ಉಮೇಶ ಭಟ್ಟ
* ದಿನೇಶ ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯ
* ಪದ್ಯಾಣ ಗಣಪತಿ ಭಟ್
* ಪುತ್ತಿಗೆ ರಘುರಾಮ ಹೊಳ‍್ಳ
* ಕೆ.ಜೆ‌.ವೇಣುಗೋಪಾಲ
* ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ಭಾಗವತ ಬಾಳೆಹದ್ದ
* ಲೀಲಾವತಿ ಬೈಪಡಿತ್ತಾಯ
* ಕಾವ್ಯಶ್ರೀ ಅಜೇರು
* ಅಮೃತಾ ಅಡಿಗ
* ಹಿಲ್ಲೂರು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ
* ರಾಘವೇಂದ್ರ ಜನ್ಸಾಲೆ
* ಪಟ್ಲ ಸತೀಶ ಶೆಟ್ಟಿ
* ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ ಕೊಂಟೆಬೀಡು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ವರ್ಗೊ:ಯಕ್ಷಗಾನ
ತಾಸೆ

**ತಾಸೆ** ಸಮ್ಮೇಲ್, ಶ್ರುತಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಗಸೊರೊದೊಟ್ಟುಗೆ ಬೊಟ್ಟುವೆರ್. ಮೆಕ್ಲೆನ್ ಒಟ್ಟಾದ್ ಬೂತೊದ ವಾದ್ಯೊತಕುಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ತಾಸೆ ಬೊಟ್ಟುನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಂದರ್ಭೊಲು
# ಭಂಡಾರೊದ ಕೊಟ್ಯಡ್ದ್ ಭಂಡಾರೊ ದೆಪ್ಪುನಗ
# ಮಣಿ-ಕಡ್ತಲೆ ಪತ್ತ್‌ನಗ
# ಬೂತೊದ ಬಣ್ಣೊ-ಬಂಗಾರೊ-ಪದ್ದೋಯಿನ್ ಭಂಡಾರೊಡ್ದು ದೆಪ್ಪುನಗ
# ಬೂತೊಗು ಆವೇಸೊ ಬನ್ನಗ
# ಪೂಜಾರ್ಮೆದಾರೆಗ್ ಆವೇಸೊ ಬನ್ನಗ
# ಭಂಡಾರೊನು ಭಂಡಾರೊದ ಕೊಟ್ಯಡ್ ದೀಡ್‍ನಗ
# ಎನ್ನೆ ಬೂಲ್ಯೊಕೊರ್‍ನಗ
# ಬೂತೊಗು ಪಡಿಅರಿ ಕೊರ್‍ನಗ
# ಬೂತೊ ಲಕ್ಕ್‌ದುಂತುನಗ
# ಬೂತೊ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವರಸೆಡ್ ನಲಿಪುನಗ
# ಬೂತೊಗು ಪಾರಿ ಪಂಡೊಂದು ಉಂತಾನಗ
# ಕೊಡಿ ಇರೆಟ್ ಪ್ರಸಾದೊ ಕೊರ್‍ನ
# ಬಾರ್ನೆ ಕೊರ್‍ನಗ
# ಬೂತೊಗ್ ಆವೇಸೊ ಮುಗಿನಗ
# ಬೂತೊ ಬಿರಿನಗ
ತಾಸೆನ್ ಜೋರಾದ್ ಬೊಟ್ಟುವೆರ್.

## ತಾಸೆನ್ ಜೋರಾದ್ ಬೊಟ್ಟುನೆ
# ಬೂತೊದು ಆವೇಸೊ ಬನ್ನಗ
# ಬೂತೊ ಅಟ್ಟಹಾಸೊ ಮಲ್ಪುನಗ
# ಬೂತೊ ಬೋಂಟೆ ನಲಿಕೆ ನಲಿಪುನಗ
# ಬೂತೊ ವಾಲೆಸಿರಿ/ಒಲಸ್ಸಾರಿ ಪೋನಗ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ತಿಮರೆ

**ತಿಮರೆ** ಒಂಜಿ ಬೂರುದ ದೈ. ಇಂದೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡ್ ಒಂದೆಲಗ, ಸಂಸ್ಕ್ರತಡ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆತ ವೈಜ್ನಾನಿಕ ಪುದರ್ ಸೆಂಟಿಲ್ಲ ಎಸಿಯಾಟಿಕ. ಉಂದು ಎಲ್ಯ ಬೂರುಡು ಬುಲೆಪಿನ ಪಚ್ಚೆ ರಂಗ್‌ದ ದೈ. ಕಂಡದ ಪುಣಿಟ್ಟ್, ತಾರೆದ ಕಟ್ಟೆಡ್, ಪೂರ ದೈತ ಮುದೆಲ್‍ಡ್ ತೋಟೊಲೆಡ್, ತಂಪು ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಬುಲೆವುಂಡು. ಉಂದೆಟ್ ಮಲ್ಲ ಇರೆತ್ತ ತಿಮರೆ, ಜಲ ತಿಮರೆ, ಗಜ ತಿಮರೆ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆ ಉಂಡು. ತುಲುವೆರ್ ಉಂದೆನ್ ಪುದ್ದರ್ದಾನಿ ಎಚ್ಚ್ಯದ್ ಗಳಸುವೆರ್. ನೆತ್ತ ಇರೆನ್‍ ತಾರಾಯಿ, ಪುಳಿ, ಕಾಯಿಮುಂಚಿ, ಬೊಳ್ಳೊಳ್ಳಿ, ಉಪ್ಪು ಪಾಡ್ದ್ ಕಡೆದ್ ಚಟ್ನಿ ಮಲ್ಲುವೆರ್. ತಾರಾಯಿದ ಎಣ್ಣೆದೊಟ್ಟುಗು ನೆತ್ತ ಇರೆ ಪಾಡ್ದ್ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ತ್ ದೀದ್ ತರೆಕ್ಕ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಉಂದು ನೆಂಪುದ ಶಕ್ತಿ ಎಚ್ಚಾವುಂಡು ಪನ್ಪುನ ನಂಬುಗೆಗ್ ಆಯುರ್ವೇದ ಶಾಸ್ತ್ರೊ ಬಲ ಕೊರ್ಪುನ್ಡು. ವಿಶೇಷವಾದ್ ಎಲ್ಯ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಪನ್ಪಿನ ಗ್ಯಾನ ತುಲುವೆರೆಗ್ ಉಂಡು. ನೆತ್ತ ಚಟ್ನಿನ್‍ ರಾತ್ರೆಗ್‍ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುಜೆರ್.

## ಉಪಯೋಗೊಲು
ತರೆ ಕೂಜಲ್‍ ಎಡ್ಡೆ ಬರ್ಯರೆ ತಿಮರೆ ತೊಪ್ಪುನು ತಾರೆದ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಕೊದ್ಯಾದ್‍ ತರೆತ್ತ ಎಣ್ಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ತಾರಾಯಿದ ಚಟ್ನಿ ಮಲ್ಪುನಗ ನೆತ್ತ ತೊಪ್ಪು ಪಾಡುವೆರ್. ಚರ್ಮದ ತೊದರೆಯಾಯಿನ ಸೋರಿಯಾಸಿಸ್, ಕಿರ್ಬುನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಗಾಯೊಡು ರೇಶಿ ಆವಂದಿಲೆಕ್ಕ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದ್
ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ

**ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ** ಒಂಜಿ ಪಂಚಾಯತ್ ನಗರೊ. ಉಂದು ಶಿವಮೋಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಂಡು ತುಂಗಾ ಸುದೆತ ಬಂಮಂಡು. ಹಿಂದು ಪುರಾಣೊದ ಪ್ರಕಾರೊ ಪರಶರಾಮೆರ್ ಆರೆನ ಅಪ್ಪನ ಆಜೆದಂಚ ರೇನುಕೆನ ತರೆ ಕಡ್ತೆರ್. ಪರಶುರಾಮೆರ್ ಆರೆನ ಕೊಡರಿ ಪತ್ತ್ ನ ನೆತ್ತೆರ್ ದೆಕ್ಕರೆ ಒವೆವೇ ಹುದೆಕ್ ಪೊಂಡಲು ನೆಸ್ತೆರ್ ಪೊಯಿಜಿ ಅಕೊರಿಗ್ ಪುರಿಗಾಸುದೆಪ್ ದೆಕ್ಕ್ ನಗ ನೆತ್ತೆರನದ ಗುರ್ತೆಪೊಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು
ವರ್ಗ:ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ತುಲುನಾಡ್ದ ಜನಪದ

ತುಲುನಾಡ್ದ ಒಡಿಪುದ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಡ್ಲದ ಜಿಲ್ಲೆ ಸಾಂಸ್ಕ್ರತಿಕ ದಿಸ್ಟಿಡ್ ಲೋಕಮಾನಾದಿಗೆನ್ ಪಡೆತೊಂದ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಜಾನಪದ ಲೋಕೊನ್ ಪರ ಊರುಗು ತೋಜವುನ ನಿಟ್ಟ್ ಡ್ ತುಲುನಾಡ್ದ ಜನೊಕುಲು ಮಸ್ತ್ ಬೇಲೆಲೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲ್ ರ್. ಬಾಸೆಗ್ ಬೋಡಾಪಿನ ಆಚಾರ-ವಿಚಾರ,ಸಂಸ್ಕ್ರತಿ,ಸಾಹಿತ್ಯ,ಸಂಗೀತ,ನಲಿಕೆ ಮಾತಲಾ ಈ ಮಣ್ಣ್ ಡ್ ದೈವದತ್ತವಾದ್ ಬೈದ್ಂಡ್.

ತುಳುನಾಡ್ದ ಧಾರ್ಮಿಕ ನ್ಂಬುಗೆದ ಮಿತ್ತ್ ಅವಲಂಬಿತವಾದುಪ್ಪುನ
*ಆಟಿಕಳಂಜ
*ಮಾದಿರ
*ಹೋಳಿ ಕುಣಿತ
*ಚೆನ್ನು ಕುಣಿತ
*ಗೋಂದೋಲು ನಲಿಕೆ
*ಮಾಯಿದ ಪುರುಶೆ
*ಮಾಂಕಾಳಿ ಕುಣಿತ
*ಹೌದರಾಯನ ಓಲಗ
*ಕಂಗೀಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ತುಲುವೆರೆ ಪರ್ಬೊಲು

## ತುಲುವೆರೆ ಪರ್ಬೊಲು
# ಬಿಸು
# ಆಟಿದ ಅಮಾಸೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ

**ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ**

ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ, ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನೊಂದು ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ

## ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ

**ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ** ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಇಂದೆನ್ ಸ್ವರೊಕುಲು, ವ್ಯಂಜನೊಕುಲುಂದು ಮೇಲ್ನೋಟೊಗು ರಡ್ಡ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

## ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊ

## ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಇಬಾಗೊ ಕ್ರಮೊ
ತುಳು ಬಾಸೆದ ಅದ್ಯಯನೊದ ಕ್ರಮೊಟು ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಪೆರ ಉಲಾಯಿತ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು.

### ಸ್ವರ
*ಹ್ರಸ್ವ, ದೀರ್ಘ, ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಸಂದ್ಯಕ್ಷರ, ಪ್ಲುತ

### ವ್ಯಂಜನ
ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ
* ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನ

ನಮೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು ಮಾತ ವಾಕ್ಯೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ವಾಕ್ಯೊಲು ಪದೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪದೊಕುಲು ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಯಾನ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋದ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ವಾಕ್ಯೊಡು ನಾಲ್ ಪದೊಕುಲು ಉಂಡು. ೧.ಯಾನ್, ೨.ಸಾಲೆಗ್, ೩.ಪೋದ್, ೪. ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಪದೊಟುಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಯಾನ್ ಪದೊನು ಬುಡ್ಪಾದ್ ಬರೆನಗ ಯ್+ಆ+ನ್ ಇಂಚ ಮೂಜಿ ಧ್ವನಿಮಾ ಉಂಡು. ಇಂಚ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಮಾಲೆಗ್ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

**ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ** ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆನ್ ಬರೆನಗ ಗಲಸುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಸಾಲ್. ಇಂದೆತ ಇತಿಹಾಸೊ ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಫ್ತ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೭೦೦ಡ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಾರತೊಡು ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‌ದ. ಕೇಶಿರಾಜ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಯಾಕರನೆ ಆಯನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣಂ ಬೂಕುಡು ಕನ್ನಡೊದ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಶುದ್ದಗೆ ಪನ್ತೆ. ಶುದ್ದಗೆ ಪಂಡ ತುಳುಟುಲಾ ಸುದ್ದಾಕ್ಷರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ತುಳು ಪತ್ರಿಕೆಲ್

ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ದುಂಬುರ್ದೆ ಕೆಲವು ಪತ್ರಿಕೆಲ್ ಸುದ್ದಿನ್ ಕೊರೊಂದು ಬೈದ. ಆ ಪತ್ರಿಕೆಲೆನ ಪುದರ್

## ವಾರಗೊರ ಬರ್ಪುನ ತುಳು ಪತ್ರಿಕೆಲು
* ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಕುಡ್ಲ

## ತಿಂಗೊಳುಗು ಒರ ಬರ್ಪುನ ತುಳು ಪತ್ರಿಕೆಲು
* ತುಳುಬೊಳ್ಳಿ
* ತುಡರ್ (ಬರೊಂದುಂಡು)
* ತೂಟೆ
* ಉಡಲ್
* ಪೂವರಿ (ಬರೊಂದುಂಡು)

## ಮೂಜಿ ತಿಂಗೊಳುಗು ಒರ ಬರ್ಪುನ ತುಳು ಪತ್ರಿಕೆಲು
* ಮದಿಪು- ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿದ ಪ್ರಕಟನೆ

ಕರಿನ ೨೪ ವರ್ಷೊಡ್ದಿಂಚಿ ಈ ಪತ್ರಿಕೆ ನಡತೊಂದುಂಡು. ಮೂಜಿ ತಿಂಗೊಲುಗೊರ ಪ್ರಕಟ ಆಪಿ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಗ್ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿದ ಸದಸ್ಯೆರೆಡ್ ಒರಿ ಸಂಪಾದಕೆರ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್ ಸಂಪಾದಕ ಮಂಡಳಿಲಾ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಿದ್ವತ್ ಲೇಖನೊಲು ನೆಟ್ಟ್ ಪ್ರಕಟ ಆಪುಂಡು. ಮದಿಪು ಲೇಖನೊಲು ಪಂಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಬೂಕು ಮದಿಪುಡು ಬೈದಿನ ಲೇಖನೊಳೆನ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ತ್ ದ್ಂಡ್. ಇತ್ತೆ ೮೧ ನೇ ಸಂಚಿಡ್ ನಡತೊಂದುಂಡು.

* ತುಳುವ- ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರ, ಉಡುಪಿ

ಈ ಪತ್ರಿಕೆ ಉಡುಪಿಡುಪ್ಪುನ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರೋಡ್ದು ಬರ್ಪುಂಡು. ನೆಟ್ಟ್ ತುಳುನಾಡ್, ತುಳು ಸಂಸ್ಚೃತಿಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಡೆಯಿ ವಿದ್ವತ್ ಲೇಖನೊಲು ಪ್ರಕಟ ಆಪುಂಡು. ಈ ಪತ್ರಿಕೆ ಮೂಜಿ ತಿಂಗೊಲುಗು ಒರ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ಪತ್ರಿಕೆಡ್ ತುಳು ಚರಿತ್ರೆ/ಸಂಸ್ಕೃತಿಲೆನ ಲೇಖನೊಲು ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಪ್ರಕಟ ಅಪುಂಡು.

## ದಿನೊಲಾ ತುಳು ಬರವುನು ಬರೆಪುನ ಪತ್ರಿಕೆಲು
* ಪ್ರತಿ ಸೂರ್ಯ
* ಕಾರವಲ್
* ನಮ್ಮ ಕುಡ್ಲ

## ವಾರದ ಒಂಜಿ ದಿನ ತುಳು ಬರವುನು ಬರೆಪುನ ಪತ್ರಿಕೆಲು
* ಪ್ರಜಾವಾಣಿ
* ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಪತ್ರಿಕೆಲು