open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ನಂಜಿಬಟ್ಟಲ್

alt=ನಂದಿಬಟ್ಟಲ್ ಪೂತ ಗಿಡ|thumb|ನಂಜಿಬಟ್ಟಲ್ ಪೂತ ದೈ

**ನಂಜಿಬಟ್ಟಲ್** ತುಳುನಾಡ್‍ದ, ಇಲ್ಲಡೆದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ  ದಿಂಜ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತೋಜಿದು ಬರ್ಪಿನ ಅಂಚನೆ ಸಾಜವಾದ್ ಬುಳೆಪಿನ ಪೂತ ದೈ - ನಂದಿ ಬಟ್ಟಲ್. ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣದ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಪೊರ್ಲುದ ಪೂಕುಲು ದೇವೆರೆನ ಪೂಜೆಗುಲಾ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ನಂದಿ ಬಟ್ಟಲು ನಮ್ಮ ಭಾರತ ಮೂಲದ ಒಂಜಿ ಪೂತ ದೈ. ಉಂದು ಕರಾವಳಿಡ್ ದಿಂಜ ಬುಳೆಪುಂಡು. ನಮ್ಮ ದೇಶೊಡು ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್, ಆಗ್ನೇಯೇಸಿಯಾದ ದೇಶೊಲೆಡುಲಾ ನಂದಿಬಟ್ಟಲುದ ದೈಕುಲು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪ. ಸಿಂಗಾಪುರ, ಕುವಲಾ ಲಂಪುರ, ಬ್ಯಾಂಕಾಕು ದಂಚಿನ ಆಗ್ನೇಯೇಸಿಯಾದ ನಗರೊಲೆಡು ನಂದಿಬಟ್ಟಲುದ ದೈಕುಲೆನ್ ಸಾದಿದ ಬರಿಟು ಬೇಲಿ ಆಲಂಕಾರದ ಪೂತ ದೈಕುಲೆನ ರೂಪೊಡು ಬುಳೆಪಾವೆರ್. 
 
## ಪುದರುಲು

* ತುಳು : ನಂಜಿಬಟ್ಟಲ್, ನಂದಿಬಟ್ಟಲ್
* ಕನ್ನಡ: ನಂದಿ ಬಟ್ಟಲು
* ಸಸ್ಯ ವಿಜ್ಙಾನದ ಪುದರು: *ಟಾಬರನೆ ಮೊಂಟಾನಾ ಡಿವರಿಕೇಟ*  ( [//en.wikipedia.org/wiki/Tabernaemontana_divaricata Tabernaemontana divaricata]).   ಸಸ್ಯ ಕುಟುಮ; *ಅಪೊಸೈನೇಸಿ*  (Apocynaceae)
* ಇಂಗ್ಲೀಷಿದ ಪುದುರುಲು:  ೧. *ಕ್ರೇಪ್ ಜಾಸ್ಮೀನ್*( Crape Jasmine);  ೨. *ಪಿನ್ ವೀಲ್ ಫ್ಲವರ್*( Pin wheel flower);‍ ೩. *ಕ್ರೇಪ್ ಗಾರ್ಡನಿಯಾ*( Crape gardenia); ೪. *ಮೂನ್ ಬೀಮ್*( Moonbeam);   ೫. *ಕಾರ್ನೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ* (Carnatation of India).
* ತಮಿಳು ಪುದರು: ನಂದಿಯಾರ್ ‍ ವಟ್ಟೈ 
* ಗುಜರಾತಿ ಪುದರು: ಸಾಗರ್
* ಮರಾಟಿ ಪುದರು: ಅನಂತ; ತಗರ್
* ಹಿಂದಿ: ಚಾಂದನಿ
alt=ನಂಜಿಬಟ್ಟಲು ಪೂತ ದೈ|thumb|ನಂಜಿಬಟ್ಟಲ್ ಪೂತ ದೈ. (ಅಪೋಸೈನೇಸಿ ಸಸ್ಯಕುಟುಮೊ)

## ಬುಳೆ
ನಂಜಿಬಟ್ಟಲ್ ದಯಿತ ಒಂಜಿ ಎಗ್ಗೆನು ಕಣತದ್ ಮರಿಯಲ ಸುರುವಾನಗ ನಡಿಯರ‍್ಡ ಅವು ಬೇರು ಪತುದು ಎಡ್ಡೆ ರೀತಿಡು ಬುಳೆವುಂಡು. ಎಚ್ಚಿನ ಆರೈಕೆ ದಾಂತೆ ಬುಳೆದು ದಿಂಜ ಪೂಕುಲೆನ್ ಕೊರುದು ಆ ಪರಿಸರ  ತೂವರೆ ಪೊರ‍್ಲು ತೋಜುಂಡು. ನಂದಿ ಬಟ್ಟಲುದ ಗಿಡ ಸುಮಾ‍ರ್  ೧೫-೨೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರೊಗುಲಾ ಬುಳೆಪುಂಡು. ದಿಂಜ ಪೂ ಕೊರ್ದು ಪರಿಸರೊಗು ಪೊರ್ಲು ಕೊರ್ಪುಂಡು.

## ಉಪಯೋಗ

ಪೊಂಜೋವು ಕನ್ನ್‌ದ ಬರಿಕು ತಾಗವುನ ಮಯಿ(ಕಾಡಿಗೆ) ಮಲ್ಪರೆ ಉಂದೆತ ಪೂತ ಎಸಲುಲು ಉಪಯೋಗ ಆಪಾ. ದೇವರೆನ ಪೂಜೆಗು, ವಾಹನೊಲೆನ ಪೂಜೆಗುಲಾ ಈ ಪೂನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರು.

## ಮರ್ದ್‌ದ ಉಪಯೋಗ
* **ಕಣ್ಣ್‌ದ ಸಮಸ್ಯೆಗ್**
ಕಣ್ಣ್ ಬೇನೆ,ಕಣ್ಣ್‌ದ ಬಲೆ,ಕಣ್ಣ್‌ದ ಬಾಪು ಇಂಚ ಮಾತ ಕಣ್ಣ್‌ದ ತೊಂದರೆಲು ಇತ್ತ್ಂಡ ನಂಜಿ ಬಟ್ಟಲ್ ಪೂನು ದೆತೊಂದು ಅವೆನ್ ಸಣ್ಣ ಗುದ್ದುದು ಅಯಿತ ರಸ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಕಣ್ಣ್‌ಗ್ ದಿನೊಕು ರಡ್ಡ್ ಬಿಂದ್ ಪಾಡೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ ಕಣ್ಣ್‌ದ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು
* **ಬಂಜೆತನ ನಿವಾರಣೆಗ್**
ನಂಜಿ ಬಟ್ಟಲ್ ಇರೆಕುಲೆನ್ ಪೊರ್ಲು ದೆಕ್ಕ್‌ದ್ ಅಯಿಕ್ ರಡ್ದ್ ಚಮಚ ಅರಿ ಸೇರಾದ್ ಸಣ್ಣ ಅರೆತ್‌ದ್ ಅಯಿಕ್ ಕಾಲ್ ಚಮಚ ಪೆತ್ತದ ನೈ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಲ್ ಚಮಚ ತಿಗೆತ ನೈ ಸೇರಾದ್ ಪಿದಯಿದ ಕುದಿತ ೪ನೇ ದಿನೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ತಿನೊಡು ಇಂಚ ೩,೪ ಪಿದಯಿದ ಕುದಿತ ಪೊರ್ತುಗು ಸೇವನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ ದೇವೆರೆನ ಅನುಗ್ರಹ ಇತ್ತ್ಂಡ ಜೋಕುಲು ಆಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂದೂ
* **ಬಿ.ಪಿ ದ ನಿವಾರಣೆಗ್**
ಅರ್ಧ ಪುಂಡಿ ನಂಜಿಬಟ್ಟಲ್‌ದ ಪೂನು ಒಂಜಿ ಲೋಟೆ ನೀರ್‌ಡ್ ಕೊದಿಪಾದ್ ದಿನೊಕು ರಡ್ಡ್ ಸರ್ತಿ ಪರ್ಂಡ ಬಿ.ಪಿ ಕಡೆಮೆ ಆಪುಂಡು
***ಮೂಂಕುಡೆ ನೆತ್ತೆರ್ ಬರ್ಪುನೆಗ್** 
ಅರ್ಧ ಪುಂಡಿ ನಂಜಿಬಟ್ಟಲ್‌ದ ಪೂಕು ಒಂಜಿ ಚಮಚ ಜೀರಿಗೆ ಸೇರ್ಸಾದ್ ಒಂಜಿ ಲೋಟೆ ನೀರ್‌ಡ್ ಕೊದಿಪಾದ್ ಅಯಿಕ್ ಚೀಪೆಗ್ ಬೋಡಾಪಿನಾತ್ ಕಲ್ಲ್ ಸಕ್ಕರೆ ಸೇರ್ಸಾದ್ ಒಂಜಿವಾರ ಪರ್ಂಡ್ ಮೂಂಕುಡೆ ನೆತ್ತೆರ್ ಬರ್ಪುನ ತೊಂದರೆ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು
* **ಕೂಲಿ ಬೇನೆಗ್** 
ನಂಜಿ ಬಟ್ಟಲ್ ದಯಿತ ಬೇರ್‌ನ್ ಪೊರ್ಲುಡೆ ದೆಕ್ಕ್‌ದ್ ಬಾಯಿಗ್ ಪಾಡ್‌ದ್ ಅಗಿಯೊಡು 
* **ಉಚ್ಚುದ ವಿಷ ನಿವಾರಣೆಗ್** 
ಉಚ್ಚು ತುಚ್ಚಿದ್ ಮತಿ ತತ್ತ್‌ದಿತ್ತ್ಂಡ ನಂಜಿ ಬಟ್ಲು ದಯಿತ ಬೇರ್‌ನ್  ದೆಕ್ಕ್‌ದ್ ನೀರ್‌ಡ್ ಅರೆತ್‌ದ್  ಮೂಂಕುದ ಒಟ್ಟೆಗ್ ಬಿಂದ್ ಬಿಂದ್ ಪಾಡೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆತ್ ‌ದೀನ ರಸನ್ ಚೂರು ಚೂರು ನಕ್ಕಾವೊಡು
***ಗಾಯ ಗುಣ ಆಯೆರೆ**
ನಂಜಿ ಬಟ್ಟಲ್ ಪೂ ಕೊಯ್ಯಿನಗ ಬರ್ಪುನ ಪೇರ್‌ದಂಚಿನ ರಸೊನು ಗಾಯ ಆಯಿನಾಡೆ ಪೂಜಿಂಡ ಗಾಯ ಗುಣ ಆಪುಂಡು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪೂ
ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನ
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದ್
ಸಸ್ಯಾಹಾರ

**ಸಸ್ಯಾಹಾರ ಸೂಕ್ತ ಆಹಾರೊ**  : ಸಸ್ಯಾಹಾರೊ ಜೀವನಕ್ರಮೊಟು ತೆತ್ತಿ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪಂದೆ, ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನೊ, ಸಸ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ಪೇರ್, ಪಜಿ ತರಕಾರಿ, ಪರ್ಂದ್ ಇಂಚಿತ್ತಿನೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್.  
## ಸಸ್ಯಾಹಾರೊದ ವಿದೊಲು
ಹಿಂದೂ ಸಸ್ಯಾಹಾರ, ಬೌದ್ಧ ಸಸ್ಯಾಹಾರ, ಜೈನ್ ಸಸ್ಯಾಹಾರ
*ಆರೋಗ್ಯವಾದಿಪ್ಪೆರೆ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಆಹಾರೊ ಕ್ರಮೊ ಏಪಗುಲಾ ಸೂಕ್ತವಾಯಿನವು. ಆರೋಗ್ಯವಾದಿಪ್ಪೆರೆ, ಹೃದಯ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯೊಗು, ಶಕ್ತಿಯುತವಾದಿಪ್ಪೆರೆ, ಮಧುಮೇಹಗ್, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‍ದ ತಡೆಕ್ ಸರಳ. ಮಾತೆಗ್‍ಲಾ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಡಯೆಟ್‌ ಸಕಾಯೊ ಅಪುಂಡು.  ಇಲ್ಲಡೆ ಇಪ್ಪುನ ಕೆಲವೇ ಆಹಾರೊಲೆಡ್ದ್ ನಮೊನ ಆರೋಗ್ಯೊನು ಸಮತೋಲನವಾದ್ ದೀವೊನೊಲಿ.   
***ಒಮೆಗಾ 3 ಫ್ಯಾಟಿ ಆಸಿಡ್‌**; ಸ್ವಸ್ಥ ಹೃದಯ, ಮೆದುಳು, ಚರ್ಮ ಬುಕ್ಕೊ ಕೀಲ್‌ಗ್ ಒಮೆಗಾ 3 ದಿಂಜ ಅಗತ್ಯೊ.  ಉಂದು ಅಗಸೆ ಬಿತ್ತ್, ಅಗಸೆ ಎಣ್ಣೆ, ಅಕ್ರೋಡ, ಗೋಣಿ ತಪ್ಪುಡು ಇಪ್ಪುಂಡು.
***ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ**: ವಿಟಮಿನ್‌ ಡಿ-೩ ಸೂರ್ಯನ ಬೊಲ್ಪುಡ್ದೇ ದೆತೊನೊಲಿ.  ಇಂದೆತೊಟ್ಟುಗು ಕಿತ್ತಲೆ ಪರ್ಂದ್‌ದ ರಸೊ, ಸೋಯೊ ಪೇರ್‌ಡ್ ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ ದ ಅಂಸೊ ಇಪ್ಪುಂಡು.  

*ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಹತೋಟಿ: ಸಸ್ಯಾಹಾರ ಆಹಾರ ಕ್ರಮೊ ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್‌ದ ಎಚ್ಚದ ಅಂಸೊನು ತಡೆವುಂಡು.  
*200ಎಂ.ಜಿಡ್ದ್ ಎಚ್ಚದ ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಅಂಸೊ ಎದೆಕ್ ತೊಂದರೆ ಬುಕ್ಕೊ ನೆತ್ತೆರ್‍ದ ಏರೊತ್ತಡೊಗು ಕಾರಣೊ ಆಪುಂಡು.  ಇಂಚಿತ್ತಿ ಹಾಲ್ ಚರ್ಬಿನ್ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಆಹಾರೊ ಕ್ರಮ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ್ ನಿಯಂತ್ರಿಸವುಂಡು.
*ಸಸ್ಯಾಹಾರೊದ ಉನಸ್-ತಿಂಡಿ ಸರಳವಾಯಿನೆಡ್ದ್ ಆರೋಗ್ಯೊನು ಕಾಪೆರೆ ಕಡಮೆ ಕಾಸ್ ಯಾರುಂಡು.  ಅಂಚಾದ್ ದುಂಬುಗು ಮರ್ದ್‌ಗ್ ದುಟ್ಟು ದೊರಿಪುನವು ತಪ್ಪುಂಡು.

## ಸಮತೋಲ ಸಸ್ಯಾಹಾರ ಸೇವನೆಡ್ ಉಪಯೋಗಿಸವುನ ಆಹಾರ ವಸ್ತುಲು

## ಪ್ರೊಟೀನ್‌

## ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ-ಸುಣ್ಣೊದ ಅಂಸೊ

## ಕರ್ಬೊದ ಅಂಸೊ
ಪದಿಪೆ, ಪುದಿನ, ಪಾಲಕ್ ದಂಚಿನ ತೊಪ್ಪುಲೆಡ್ ಕರ್ಬೊದ ಸತ್ವ ದಿಂಜ ಉಪ್ಪುಂಡು. ದಿನನಿತ್ಯದ ಆಹಾರೊಡು ತೊಪ್ಪು ತರಕಾರಿಲೆನ್  ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ದ್  ನಂಮ ಜೀವೊಗು ಬೋಡಾಯಿನ  ಕರ್ಬೊದ ಸತ್ವಾಂಶೊಲೆನ್ ಪಡೆವೊನೊಲಿ.

## ತೂಲೆ
*ಆಹಾರಾಂಸೊಲು :Nutrient contents of common foods *https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Nutrient_contents_of_common_foods
*ಆಹಾರ
*ಗುಲ್‌ಮೊಹರ್ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಸರಳ ಕ್ರಮ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ;15 Nov,2016 https://web.archive.org/web/20161117154450/http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/15/452039.html

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಆಹಾರ
ವರ್ಗೊ:ಜೀವಸತ್ವೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಖನಿಜಾಂಸೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಜೀವನ
ಬಿಂಬುಳಿ

ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ಡ್ ಅವೆರ್ರೋವಾ ಬಿಲಿಂಬಿ ಪನ್ಪುನವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ **ಬಿಲಿಂಬಿ**, **ಸೌತೆಕಾಯಿ ಮರ**, ಅತ್ತ್ಂಡ **ಮರತ ಸೋರೆಲ್** ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.)   **ಬಿಂಬುಳಿ** ಉಂದು ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ಪುಳಿ, ಮನೋಲಿದ ಲೆಕ್ಕ  ಉದ್ದ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ದೈ 10-12 ಫೀಟ್ ಎತ್ತರ ಬುಲೆವುಂಡು. ನೆತ್ತ ಕಾಯಿಡ್ದೇ ಬಿತ್ತ್ ಬೂರ್ದು ದೈ ಆಪುಂಡು.

## ಉಪಯೋಗ
# ನೀರ್ ಉಪ್ಪಡ್ ಪಾಡ್ಯರೆ
# ಉಪ್ಪಡ್ ಪಾಡ್ಯರೆ
# ತುದೆತ್ತ ಮೀನ್ದ ಸಾರ್‌‍ಗ್ ಪಾಡ್ಯರೆ
# ತೊಗರಿಬೇಳೆ ಸಾರ್‌ಗ್ ಪಾಡ್ಯರೆ
# ವೈನ್

## ನೀರ್ ಉಪ್ಪಡ್ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮ
ಬಿಂಬುಳಿನ್ ಕೊಯ್ದ್ ಕುಂಟುಡು ಒಚ್ಚಿದ್ ಸನ್ನ ಮೂರ್ದು ಕಾಯಿಮುಂಚಿ, ಉಪ್ಪು ದೊಟ್ಟುಡು ಪಾಡ್ದ್ ದೀವೊಡು. ಗಂಜಿ ಉನ್ಯರೆ ಎಡ್ಡೆ. ಬಾರೆದ ಬಂಬೆ ನೀರ್ ಉಪ್ಪಡ್ ಪಾಡ್ನಗ ಪುಲಿಕ್ಕಾದ್ ಉಂದೆನ್ ಐತೊಟ್ಟಿಗೆ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಪ್ಪಡ್ ಮಲ್ಪಡಾಂಡ ಸನ್ನ ಮೂರ್ದು ಮುಂಚಿ ಕಡೆದ್ ಉಪ್ಪುದೊಟ್ಟುಗು ಬೆರಕಾದ್ ದೀವೊಡು. ಆಂಡ ನೆತ್ತ ಉಪ್ಪಡ್ ಪಿದಯಿ ದೀಂಡ ಹೆಚ್ಚ ದಿನ ದೀವೆರೆ ಆಪುಜಿ, ಅವು ಹಾಳಾಪುಂಡು. ಪ್ರಿಜ್‌ಡ್ ದೀದ್ ಹೆಚ್ಚ ದಿನ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಉಂದು ಅಂಗಡಿಡ್ ತಿಕ್ಕುನು ಕಮ್ಮಿ. ಇಲ್ಲದ ತರಕಾರಿ ಮಾರುನಕುಲು ಮಾತ್ರ ಒಂತೊಂತೆ ಉಂದೆನ್ ಮಾರುವೆರ್. 

## ಚಿತ್ರೊಲು

ಫೈಲ್:ಬಿಂಬುಳಿದ ಮರ.jpg|thumb|ಬಿಂಬುಳಿದ ಮರ
ಫೈಲ್:ಬಿಂಬುಳಿ.jpg|thumb
File:Averrhoa bilimbi fruit by Sugeesh.jpg|ಪರ್ಂದ್
File:Averrhoa bilimbi flower.jpg|ಪೂ
File:Averrhoa bilimbi flower beegala.jpg|ಬಿಂಬುಲಿ ಪೂ
File:Javanese belimbing wuluh.jpg|ಬಿಂಬುಲಿ ಮರ ಬುಕ್ಕೊ ಪೂ


## ಉಲ್ಲೇಕೊ

ವರ್ಗೊ:ದಯಿಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ಪುಳಿತ್ತ ಒಂಜಿ ಜಾತಿ
ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಂದ್
ವರ್ಗೊ:ಪುಲಿ
ವರ್ಗೊ:ಉಪ್ಪಡ್
ದಾರೆಪುಳಿ

thumb|ದಾರೆಪುಳಿ
**ದಾರೆಪುಳಿ** ಒಂಜಿ ಪುಳಿತ್ತ ಕಾಯಿ. ನೆತ್ತ ಕಾಯಿಡ್ ೫ ಮೂಲೆದ ದಾರ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದ್ ನೆಕ್ಕ್ ದಾರೆ ಪುಳಿ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆತ್ತ ಮರ ೧೫ ಫೀಟ್ ದಾತ್ ಎತ್ತರ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಕಾಡ್‌ಡ್ ಬುಳೆವುಂಡು.

## ಉಪಯೋಗ
# ನೆತ್ತ ನೀರ್ ಉಪ್ಪಡ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಉಪ್ಪು ಮುಂಚಿದೊಟ್ಟುಗು ಬರಣಿಡ್ ಪಾಡ್ದ್ ಗಳಸುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಬಾರೆದ ಬಂಬೆ, ಪೆಲಕಾಯಿದ ರಚ್ಚೆ, ಪೆಜಕಾಯಿ, ನೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗುಲಾ ಬೆರಕೆ ಪಾಡ್ದ್ ನೀರ್ ಉಪ್ಪುಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಮುಂಚಿ ಕಡೆದ್ ಉಪ್ಪಡ್ ಪಾಡುಜೆರ್. 

## ಮರ್ದ್‌ಡ್ ದಾರೆಪುಳಿ
# ತೆಮ್ಮ ಇತ್ತ್ಂಡ ಉಂದೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್
# ತೆಮ್ಮೊಡು ಕಂಟೆಲ್ ಬೇನೆಗ್ ಬಳಕೆ
thumb|ದಾರೆ ಪುಳಿತ್ತ ಮರ

## ಉಲ್ಲೆಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಂದ್‌ಲು
ಖ

**ಖ**, ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ಕ-ವರ್ಗೊದ ರಡ್ಡನೇ ಅಕ್ಷರೊ.  ಉಂದು ಒಂಜಿ ವ್ಯಂಜನ ಮಹಾಪ್ರಾಣಾಕ್ಷರ.

## ಖ ಅಕ್ಷರೊದ ಇತಿಹಾಸೊ
ಇಂದೆತ ಪಿರಾಕ್‍ದ ಸುರ್ಪೊನು ಮೌರ್ಯರೆ ಕಾಲೊದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಶಾಸನಡ್ ತೂವೊಲಿ. ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಡ್ ಉಂದು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಥಕ ಚಿಹ್ನೆದಂಚ ಇತ್ತ್ಂಡ್.  ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಶಾತವಾಹನೆರೆ ಕಾಲೊಡು ತಿರ್ತ ಬಿಂದುದ ಬದಲ್ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಅಡ್ಡಗೆರೆ ಬತ್ತ್ ಸೇರ್ಂಡ್.  ಕದಂಬೆರೆ ಕಅಲೊಡು ಮಿತ್ತ ಕೊಂಡಿ ಎಲ್ಯೆ ಆವೊಂದು ಅತ್ತಂತೆ ಪೇಟಿಕಾಶಿರೊದ ತರೆಕಟ್ಟ್ ಮುಕ್ಯೊ ಆಂಡ್.  ಬಾದಾಮಿದ ಚಾಳುಕ್ಯೆರೆ ಕಾಲೊಗು ಈ ರೂಪೊಡು ಒಂತೆ ಬದಲಾವಣೆ ಆಂಡ್.  ಅಕ್ಷರೊ ಅಗೆಲೊ ಆಂಡ್.  ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೆರೆ ಕಾಲೊಗಾನಗ ಇಂದೆಕ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊ ಬರೆರೆ ಸುರುವಾಂಡ್.  ಅಲ್ತ್‌ಡ್ತ್ ದುಂಬುಗು ಅವ್ವೇ ರೂಪೊ ಸ್ತಿರೊ ಆಂಡ್. ಅಕ್ಷರೊ ನಾನೊಲಾ ಉರುಂಟಾದ್ ಕಲ್ಯಾಣೊದ ಚಾಳುಕ್ಯೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲೊಲೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊದ ಕಾಲೊಲೆಡ್ ನಡತ್ತ್ ಬರೊಂದಿಪ್ಪುನೆನ್ ಗುರ್ತಿಸವೊಲಿ.

## ಸಾಸ್ತ್ರೀಯೊ ಇಚಾರೊ
**ಖ** ಅಕ್ಷರೊ ಕಂಠ್ಯ ಕಂಠ್ಯ ಅಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶ ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.

## ತುಳುತ ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು
ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊನು ಮೂಜಿ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
# ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ 
# ಮಹಾಪ್ರಾಣ
# ಅನುನಾಸಿಕ

### ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣಕ್ಷರೊಲು

### ಮಹಾಪ್ರಾಣಾಕ್ಷರೊಲು

### ಅನುನಾಸಿಕ ಅಕ್ಷರೊಲು

## '''ಖ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ
ಚೆಂಡ್ ಪೂ

**ಚೆಂಡ್ ಪೂ**ನು ಪೊರ್ಲುಗು ಬೋಡಾದ್ ಬುಳೆಪಾವೆರ್ ಅಂಚನೆ ಪರಿಮಳದ ಎಣ್ಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮರ್ದ್‌ದ ಉಪಯೋಗಲ ಉಂಡು. ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಮೂಲದ ಪೂ ಉಂದು ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಆಳ್ವಿಕೆದ ಕಾಲೊಡು ಭಾರತೊಗು ಆಗಮನ ಆಂಡ್ ಪಂದ್ ಬಿ.ಜಿ.ಎಲ್ ಸ್ವಾಮಿ ಪನ್ಪಿನಾರೆನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ
## ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರುಲು
ಚೆಂಡ್ ಪೂಗು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರ್‌‌‌‌‌‌ ಉಂಡು
*  ಸಸ್ಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್  -ಟೆಗಟಿಸ್ ಇರೆಕ್ಟ್ 
* ಕನ್ನಡ       -  ಗೊಂಡೆಗಿಡ, ಚೆಂಡು ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಸೀಮೆಶ್ಯಾವಂತಿ
* ತಮಿಳ್      -  ತುರುಕ್ಕಸಮಂಡಿ
* ತೆಲುಗು      -  ಬಂಟಿ, ಬಂಟಿಚೆಟ್ಟು 
* ಇಂಗ್ಲಿಸ್     -  ಆಫ್ರಿಕನ್ ಮೆರ್ರೆಗೋಲ್ಡ್ 
* ಸಂಸ್ಕೃತ     -  ಸ್ಥೂಲಪುಷ್ಪ, ಜಂಡುಗ, ಗಂದುಗ
* ಹಿಂದಿ       -  ಗೆಂಡ, ಗುಟ್ಟೇರ
* ತುಲು        - ಚೆಂಡ್ ಪೂ, ಗೊಂಡೆ ಪೂ

## ದಯಿತ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಲಬು
ಚೆಂಡ್ ಪೂತ ದಯಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ೩ಡ್ದ್ ೪ ಫೀಟ್ ಎತ್ತರೊಗು ಬಳಪುಂಡು. ಅಗಲೊಗು ೨ಫೀಟ್‌ದಾತ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಪುದೆಲ್‌ದ ಲೆಕ್ಕ ಬಳಪುಂಡು. ನೀರ್‌ದ ಆಶ್ರಯ ಇತ್ತಿನಲ್ಪ ಚೆಂಡ್ ಪೂತ ದಯಿ ಭಾರಿ ಪೊರ್ಲುಡೆ ಬಳಪುಂಡು. ಮಂಜಲ್, ಆರೆಂಜ್ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಣ್ಣದ ಚೆಂಡ್ ಪೂಕುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಸಪೂರವಾದ್ ಉದ್ದ ಉದ್ದ ಇರೆಕುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇರೆ, ಪೂ ಮಾತ ಭಾರಿ ಪರಿಮಳ ಉಂಡು.ಚೆಂಡ್ ಪೂತ ದಯಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಭಾರತ ದೇಶದ ಮಾತ ರೀತಿದ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್, ಹವಮಾನೊಡು ಬುಳೆಪಿನಂಚಿನ ದಯಿ. ಚೆಂಡ್ ಪೂನು ಪೊರ್ಲು ಲುಂಗಾದ್ ಬಿತ್ತ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್ ದೀದ್ ಬೋಡಾನಗ ಬಿತ್ತ್ ಪಾಡ್‍‍ದ್ ದಯಿ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ದಯಿ ಮಲ್ಲೆ ಆದ್ ಮೂಜಿ ತಿಂಗೊಲಾನಗ ಪೂ ಬುಡರ ಸುರು ಆಪುಂಡು.

## ಮರ್ದ್‌ದ ಉಪಯೋಗ
* ಚೆಂಡ್ ಪೂತ ಎಸಲ್‌ದ ರಸೊನು ಪರ್ಂಡ ನೆತ್ತೆರ್ ಶುದ್ಧ ಆಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಲವ್ಯಾಧಿ ಗುಣ ಆಪುಂಡು.
* ಚೆಂಡ್ ಪೂತ ಎಣ್ಣೆ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ತರೆಕ್ ಪಾಡ್ಂಡ ಕೂಜಲ್‌ಗ್ ಬಣ್ಣ ಬರ್ಪುಂಡು.
* ಸೂ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬೆಚ್ಚ ತಾಗ್‌ನಾಡೆ ಚೆಂಡ್ ಪೂನು ಅರೆತ್‌ದ್ ಪೂಜಿಂಡ ಗುಣ ಆಪುಂಡು.
* ಚೆಂಡ್ ಪೂತ ರಸೊ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಪರ್ಂಡ ಶೀತ, ತೆಮ್ಮ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು.
* ಚೆಂಡ್ ಪೂತ ರಸೊ ಪರ್ಂಡ ಅಜೀರ್ಣ ತೊಂದರೆ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪೂ
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದುಲು
ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನ
ಸದಾ ಪುಷ್ಪ

**ಸದಾಪುಷ್ಪ** ಪಂಡ ಪೂ ಅಪಿನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ದಯಿ. ಈ ದಯಿಟ್ ಪೂ ಆಯೆರೆ ಸುರು ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ದಿನಾಲ ಪೂ ಆವೋಂದುಪ್ಪುಂಡು. ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ ಈ ದಯಿಕ್ ನಿತ್ಯ ಪುಷ್ಪ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ದಯಿನ್ ನಮ್ಮ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಕೈತಲ್ದ ಬಿತ್ತ್‌ಲ್‍ಡ್ ಪೊರ್ಲುಗು ಬೋಡಾದ್ ಅಂಚನೆ ಮರ್ದ್‌ದ ಉಪಯೋಗೊಗಾತ್ರ ಬುಳೆಪಾವೆರ್.

## ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರುಲು
* ಸಸ್ಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ - ಕ್ಯಾತರೊಂತಸ್ ರೊಸಸ್
* ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಪುದರ್  - ಮಡಗಾಸ್ಕರ್ ಪೆರಿವಿಂಕಲ್
* ಹಿಂದಿ ಪುದರ್    -  ಸದಾಬಹಾರ್
* ಕನ್ನಡ         -  ಕಾಶಿಕಣಗಿಲೆ, ಅನಂತ ಪುಷ್ಪ, ಸದಾಪುಷ್ಪ
* ತುಳು         -  ಸದಾಪುಷ್ಪ, ನಿತ್ಯ ಪುಷ್ಪ

## ದಯಿತ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಲಬು
ಸದಾಪುಷ್ಪದ ದಯಿ ೨ಡ್ದ್ ೩ ಫೀಟ್‍ದಾತ್ ಎತ್ತರ ಬಳಪುಂಡು.ಮಸ್ತ್ ಗೆಲ್ಲ್‌ಲ್ ಇತ್ತ್‌‍‌‍ದ್ ಪುದೆಲ್ದ ಲೆಕ್ಕನೆ ಬಳಪುಂಡು.ಸೂರ್ಯನ ಬೊಲ್ಪು, ನೀರ್, ಗಾಳಿ ಈ ದಯಿತ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್ ಅಗತ್ಯವಾದುಂಡು. ದಯಿತ ಬಿತ್ತ್ ಬೂರ್‌ದ್ ತನ್ನಾತೆಗೆ ದಯಿ ಕೊಡಿಪುಂಡು. ಎಡ್ಡೆ ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣದ ಉರುಟಾದ್ ತೆತ್ತಿದ ಆಕಾರದ ಇರೆಕುಲು ಇತ್ತ್‌ದ್ ಗೊಂಚಲಾದ್ ಪೂ ಆಪುಂಡು. ಸದಾಪುಷ್ಪದ ದಯಿಟ್ ೨ ವಿಧ ಉಂಡು. ಒಂಜಿ ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣದ ಪೂ ಆಪಿನ ದಯಿ ನನೊಂಜಿ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಪೂ ಆಪಿನ ದಯಿ. ರಡ್ಡ್ ಬಗೆತ ದಯಿಕುಲು ಮರ್ದ್‌ದ ಉಪಯೋಗೊಗು ಬೋಡಾಪುಂಡು.

## ಮರ್ದ್‌ದ  ಉಪಯೋಗ
* ಸಕ್ಕರೆ ಕಾಯಿಲೆ
ಸದಾಪುಷ್ಪದ ದಯಿತ ಬೇರ್‌ನ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ದೆಕ್ಕ್‌ದ ಲುಂಗಾದ್  ಪುಡಿ ಮಲ್ತ್ ದೀದ್ ಬೋಡಾನಗ ಅರ್ಧ ಗ್ರಾಮ್ ಪೊಡಿಕ್ಕ್ ಒಂಜಿ ಚಮಚ ತೊಡ್ಡೆನೈ ಬೆರಸದ್ ಬೊಲ್ಪುಗು ಖಾಲಿ ಬಂಜಿಗ್ ಅಂಚನೆ ರಾತ್ರೆ ವನಸ್ಸ್‌ಗ್ ದುಂಬು ದೆತೊಂಡ ಮಧುಮೇಹ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು. ಅತ್ತ್ಂಡ ಈ ದಯಿತ ಪೂ ಅತ್ತ್ಂಡ ಇರೆ‍ನ್ ಬೊಲ್ಪುಗು ಖಾಲಿ ಬಂಜಿಗ್ ಅಗಿದ್ ತಿಂದ್ಂಡ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾಯಿಲೆ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು.
* ನೆತ್ತೆರ್ದ ಒತ್ತಡ (ಬಿಪಿ, ಹೈಪರ್ ಟೆನ್ಷನ್)
ಸದಾಪುಷ್ಪ ದಯಿತ ೪-೫ ಇರೆ‍ನ್ ದೆತೊಂದು ರಸ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ೨-೩ ಎಮ್ ಲ್‌ದಾತ್ ಬೊಲ್ಪುಗು ಖಾಲಿ ಬಂಜಿಗ್ ಅಂಚನೆ ರಾತ್ರೆ ಜೆಪ್ಪುನಗ ಪರ್ಂಡ ಬಿಪಿ, ಹೈಪರ್ ಟೆನ್ಷನ್ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು.
* ಗಾಯ, ಕಜ್ಜಿಲು
ಸದಾಪುಷ್ಪ ದಯಿತ ಇರೆ‍ನ್ ದೆತೊಂದು ಅರೆತ್‌ದ್ ಅವೆನ್ ಗಾಯೊಲೆಗ್, ಕಜ್ಜಿಲೆಗ್ ದಿನೊಟು ೨-೩ ಪೂಜಿಂಡ ಗಾಯ, ಕಜ್ಜಿಲು ಬೇಕೊನೆ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು.
* ಋತು ಸಮಸ್ಯೆ
ಪೊಂಜೊಲೆನ ಋತುಚಕ್ರದ ಸಮಯೊಡು ಋತು ಸ್ರಾವ ಮಿತಿಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಇತ್ತ್ಂಡ ಸದಾಪುಷ್ಪ ದಯಿತ ೫-೬ ಇರೆ‍ನ್ ದೆತೊಂದು ಅವೆನ್ ೨ ಲೋಟೆ ನೀರ್ಡ್ ಪೊರ್ಲು ಕೊದಿಪಾದ್ ಪರ್ಂಡ ಋತು ಸ್ರಾವದ ಸಮಸ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು.
* ಮೂಂಕುಡೆ ನೆತ್ತೆರ್
ಸದಾಪುಷ್ಪದ ಮುಕ್ಕೆ ಅಂಚನೆ ದಾಳಿಂಬೆ ಪೂತ ಮುಕ್ಕೆದ ರಸ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಮೂಂಕುಗು ಪಾಡ್ಂಡ ಮೂಂಕುಡೆ ನೆತ್ತೆರ್ ಬರ್ಪುನ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು.
* ಕ್ರಿಮಿ ಕೀಟೊಲು ತುಚ್ಚಿನಗ
ಪುರಿ ತಾಗ್‌ದ್ ಮೈ ಕೆಂಪಾದ್ ದಡಾರ ಬತ್ತಿತ್ತ್ಂಡ ಸದಾಪುಷ್ಪ ದಯಿತ ಇರೆತ ರಸ ಪೂಜಿಂಡ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು.
* ಕ್ಯಾನ್ಸರ್
ಸದಾಪುಷ್ಪದ ಬೇರ್‌ನ್ ಲುಂಗಾದ್ ಪೊಡಿ ಮಲ್ತ್ ದೀದ್ ಬೋಡಾನಗ ಈ ಪೊಡಿತೊಟ್ಟುಗು ಸದಾಪುಷ್ಪದ ಇರೆನ್ ನೀರ್‌ಡ್ ಕೊದಿಪಾದ್ ಅರಿತ್‌ದ್ ದಿನಲ ಪರ್ಂಡ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು.ಉಂದೆಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಆಂಟಿ ಅಕ್ಸಿಡೆಂಟ್‌ಲು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಣತ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್ ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಮುದ್ವನ್
ಸದಾಪುಷ್ಪದ ಇರೆನ್ ಲುಂಗಾದ್ ಪೊಡಿ ಮಲ್ತ್ ದೀದ್ ಬೋಡಾನಗ ಈ ಪೊಡಿತೊಟ್ಟು ಬೇವುದ ಪೊಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಜಲ್‍ದ ಪೊಡಿನ್ ನೀರ್ಡ್ ಬೆರೆಸದ್ ಮೋನೆಗ್ ಪೂಜಿದ್ ಒಂತೆ ಪೊರ್ತು ಕರಿದ್ ದೆಕ್ಕೊಡು. ಇಂಚ ದಿನಲ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಮೋನೆದ ಮುದ್ವನ್, ಕಲೆ ಪೂರಾ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ ಮೋನೆ ಪೊರ್ಲಾಪುಂಡು.
* ನಿದ್ರೆದ ಸಮಸ್ಯೆ
ಸದಾಪುಷ್ಪ ದಯಿತ ಪೂ ಬುಕ್ಕೊ ಇರೆತ ರಸೊನು ದಿನ ನಿತ್ಯ ದೆತ್ತೊಂಡ ನಿದ್ರಾಹೀನತೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ ನಿದ್ರೆ ಸರಿ ಬರ್ಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಮನಸ್ಸ್‌ದ ಉದಾಸೀನ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಆತಂಕ, ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು.

### ಸದಾ ಪುಷ್ಪ - ಚಿತ್ರ ದರ್ಶಿನಿ

ಫೈಲ್:Catharanthus roseus Madagascar Periwinkle - Flickr - gailhampshire.jpg|thumb|Catharanthus roseus Madagascar Periwinkle - Flickr - gailhampshire
ಫೈಲ್:Catharanthus roseus Madagascar periwinkle.jpg|thumb|Catharanthus roseus Madagascar periwinkle


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ಕೇವಲ ಒಂದು ವಾರ ದಾಳಿಂಬೆ ಹಣ್ಣು ತಿಂದರೆ ಏನಾಗುತ್ತೆ ಅಂತ ಗೊತ್ತಾದ್ರೆ…

ವರ್ಗೊ:ಪೂ
ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನ
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದುಲು
ಗ

ತುಳುತ  ಕ-ವರ್ಗೊದ ಮೂಜನೇ ಅಕ್ಷರೊ ಗ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ವ್ಯಂಜನ.

**ಗ್** ಬುಕ್ಕೊ **ಅ** ಸೇರ್ದ್ ಗ ಆತ್ಂಡ್.

## ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ
**ಗ್** ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಕಂಠ್ಯ ಅಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶ ವ್ಯಂಜನ ಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.

## ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು

## '''ಗ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ
ವರ್ಗೊ:ತುಲು ಬಾಸೆ
ಘ

**ಘ**, ತುಳು ವರ್ಣಮಾಲೆದ ಕ-ವರ್ಗೊದ ನಾಲನೇ ಅಕ್ಷರೊ.  ಈ ವ್ಯಂಜನ ಒಂಜಿ ಮಹಾಪ್ರಾಣಾಕ್ಷರ.

## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿವರೊ
ಅಶೋಕನ ಕಾಒಡ್ದಿಂಚ ಮೈಸೂರು ಅರಸೆರೆ ಕಾಲೊ ಮುಟ್ಟೊದ ಬರವುಲೆನ್ ಪರಿಶೀಲಿಸಂಡ **ಘ** ಅಕ್ಷರೊದ ರೂಪೊ ಅವೇತ್ ಬದಲ್ದ್‌ಂಡ್ಂದ್ ಗುಮನೊಗು ದೆತೊನೊಲಿ.  ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೆರೆ ಕಾಲೊಗು ಘ ಅಕ್ಷರೊದ ಮುಕ್ಯೊ ಬಾಗಾದ್ ಕೊಂಡಿಯೊಂಜಿ ಬಲಬಾಗೊಡು ಮೂಡ್‍ನೆನ್ ತೂವೊಲಿ.  ಉಂದೇ ರೂಪೊ ನಾಲ್ ಶತಮಾನೊಲೆ ಕಾಲೊ ನಡತ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.  ಬುಕ್ಕೊ, ಉಂದೇ ರೂಪೊದ ಷ ಬುಕ್ಕೊ ಹ ಕಾರೊಲೆಡ್ದ್ ಇಂದೆನ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಇಂದೆತ ಪೂವೊಲುನು ಚಿಗಿತ್ತಿಲೆಕೊ ತೋಜುಂಡು.  ಹದಿನೆನ್ಮೊನೆ ಶತಮಾನೊದ ಹೊರ್ತುಗು ಕಚಿತವಾಯಿನ ಈ ರೂಪೊನೇ ಇನಿಕ್ಕ್‌ಲಾ ಗಳಸೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

## ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ
**ಘ್** ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಕಂಠ್ಯ ಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶ ವ್ಯಂಜನ ಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.

## ವರ್ಗೀಯ ಘೋಷ ಅಘೋಷ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು

## '''ಗ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ
ಙ

**ಙ**, ತುಳು ವರ್ಣಮಾಲೆದ ಕ-ವರ್ಗೊದ ಐನನೇ ಅಕ್ಷರೊ.  ಈ ವ್ಯಂಜನ ಒಂಜಿ ಅನುನಾಸಿಕ ಅಕ್ಷರೊ.

## ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ
**ಙ** ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಕಂಠ್ಯ ಅಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶ ವ್ಯಂಜನ ಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.  ಇಂದೆನ್ ಮೂಂಕುದ ಸಕಾಯೊಡು ಉಚ್ಛರಿಸವೆರ್.  ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆನ್ ಅನುನಾಸಿಕ ಪನ್ಪಿ ಪರಿಬಾಸೆಡ್ ಗಲಸುವೆರ್.

## ವರ್ಗೀಯ ಅನುನಾಸಿಕ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು

## '''ಙ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು
https://kannadadeevige.blogspot.in/p/homepage.html

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ
ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್

**ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಜಾವೇರಭಾಯ್ ಪಟೇಲ್** (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩೧, ೧೮೭೫ - ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೫, ೧೯೫೦) **ಉಕ್ಕಿನ ಮನುಷ್ಯೆ** - ಭಾರತೊದ ಮಲ್ಲ ಗಣ್ಯೆರೆಡ್ ಒರಿ, ರಾಜಕೀಯೊ ಮುತ್ಸದ್ಧಿ. ಇಂಬೆರ್ ಗಾಂಧಿಯೆರೆನ ಮಾರ್ಗದರ್ಸನೊಡು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟೀಯ ಕಾಂಗ್ರೇಸ್‌ದ ಮುಖ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಇಂಬೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನೊಡುಡ್ದ್ ೧೯೩೭ದ ಮತದಾನೊಡು ಕಾಂಗ್ರೇಸ್ ೧೦೦% ಡ್ ಗೆಂದಿಯೆರ್.  ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲ್‌‌ರೇ ಕಾಂಗ್ರೇಸ್ ಸದಸ್ಯೆರಡ್ದ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಹುದ್ದೆಗ್ ಬೆಂಬಲೊ ದೆತೊಂಡೆರ್. ಆಂಡ ಗಾಂಧಿಯೆರೆ ಒತ್ತಾಯೊಡ್ದಾರೊ ಇಂಬೆರ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಹುದ್ದೆಡ್ದ್ ಪಿರಜಾರ್ದ್ ಜವಾಹರ್ ಲಾಲ್ ನೆಹರುಗ್ ಸಾದಿ ಮಲ್ತ್‌ಕೊರಿಯೆರ್. 

right|thumb|ವಾರ್ಧಾಡ್ ಮೌಲಾನ ಆಝಾದ್, ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಬಾಯಿ ಪಟೇಲ್(ಎಡಡ್ತ್ ಮೂಜನೆದಾರ್) ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಕಾಂಗ್ರೇಸ್‌ದ ಜನೊಕುಲು
right|thumb|ಆಝಾದ್, ಪಟೇಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗಾಂಧಿ ಎಐಸಿಸಿ ಸಭೆಟ್ - ಬೊಂಬಾಯಿ ೧೯೪೦
right|thumb|ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲ್‌ರೆ ಕೋಟು. ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲ್ ನೇಶನಲ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಅಹಮ್ಮದಾಬಾದ್
thumb|ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲ್ ನೇಶನಲ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್‍ದ ಮುಖ್ಯೊ ಸಭಾಂಗನೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ರಾಜಕಾರಣಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆರ್
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ರೆವೆರೆಂಡ್ ಆಗಸ್ಟ್ ಮೇನರ್

ಮೆನ್ನರ್, ಅಗಸ್ಟ್ - ಮೇರ್ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆ ಮಲ್ತಿನ ವಿದೇಶಿ ತುಳುವೆ- ಜರ್ಮನಿದ ವುಟೆಂಬರ್ಗ್ದ ಒಸ್ವೆಲ್ ಪನ್ಪಿ ಊರುಡು ೨೨-೭-೧೮೨೧ ಪುಟ್ಟಿನ ಮೇರ್ ಭಾರತೊಗು ಬತ್ತನಿ ೧೮೫೭ಟ್ಟ್. ಕುಡ್ಲ, ಮುಲ್ಕಿ, ಉಡುಪಿಡ್ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ ಪ್ರಚಾರೆಕೆರಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತಿನ ಮೇರ್ ತುಳು ಬಾಸೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಸೇವೆ ಮಲ್ದೆರ್. ೩೩ ವರ್ಸ ಸೇವೆ ಮಲ್ತಿನ ಮೇರ್ ತುಳುಟ್ಟು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಇಸಯೊಗು ಸಂಬಂಧವಾಯಿನ ಮಸ್ತ್ ಬೂಕುಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಚ

**ಚ**, ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಮಾಲೆದ ಚ-ವರ್ಗೊದ ಸುರೂತ ಅಕ್ಷರೊ ಆದುಂಡು. ಉಂದೊಂಜಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ.

ತುಳು ವರ್ಣಮಾಲೆಡ್ **ಚ** ವರ್ಗೊದ ಸುರೂತ ಅಕ್ಷರೊ ಚಿತ್ರೊಡು ತೋಜುನಂಚ ಇಂದೆಕ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊದ ಒಂತೆ ಹೋಲಿಕೆ ತೋಜುದ್ ಬರ್ಪುನ ಗಂಗೆರೆ ಕಾಲೊಡು.  ಈ ಅಕ್ಷರೊದ ರೂಪೊ ನಾನೊಲಾ ನೆಗತ್ತ್ ತೋಜುನೆ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯೆರೆ ಕಾಲೊಗ್.  ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ **ಚ** ಅಕ್ಷರೊದ ಸುರುವಾಪುನೆ ಎಡತ ಕೊಡಿಟ್ ಎಲ್ಯ ಕೊಂಡಿ ಸೇರೊನುಂಡು.  ಅತ್ತಂದೆ **ಬ** ಬುಕ್ಕೊ **ಭ**ಕಾರೊಲೆಡ್ದ್ ಇಂದೆನ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಯೆರೆ ಇಂದೆತ ಬಲಬಾಗೊಡು ದಿಂಜದ ಒಂಜಿ ಕೊಂಡಿ ಸೇರ್ದುಪ್ಪುನವು ಗುಮನೊಗು ಬರ್ಪುಂಡು.

## '''ಚ''' ಅಕ್ಷರೊದ ಚರಿತ್ರೆ
ಕ್ರಿ.ಪೂರ್ವೊಡ್ದ್ ಅಶೋಕನ 3ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಕಾಲೊಮುಟ್ಟೊ,  ಕ್ರಿ.ಶ. 2ನೆಯ ಶತಮಾನೊದ ಶಾತವಾಹನ,   ಕ್ರಿ.ಶ. 5ನನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕದಂಬ,  ಕ್ರಿ.ಶ. 6ನನೆ ಶತಮಾನೊದ ಗಂಗ,   ಕ್ರಿ.ಶ. ೫ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯ,  ಕ್ರಿ.ಶ. 9ನೆ ಶತಮಾನೊದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ, ಕ್ರಿ.ಶ. 11ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯ,  ಕ್ರಿ.ಶ. 13ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕಳಚೂರಿ, ಹೊಯ್ಸಳ ಬುಕ್ಕೊ ಸೇವುಣ, ಕ್ರಿ. ಶ. 15ನೆ ಶತಮಾನೊದ  ವಿಜಯನಗರ,ಕ್ರಿ. ಶ. 18ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಮೈಸೂರು ಅರಸೆರ್,  
ಉಂದೇ ರೂಪೊನೇ ಇಸೇಸೊ ಬದಲಾವಣೆ ಇಜ್ಜಾಂತೆ ದುಂಬರಿದ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊನು ಪಡೆವುಂಡು.

## ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿವರೊ
ಈ ಅಕ್ಷರೊ ತಾಲವ್ಯ ಅಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.  ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಬೊಲೆಡ್ ಉಮದು ಸ್ಪರ್ಶಗ್ ಬದಲಾದ್ ಅನುಘರ್ಷೊಲಾ ಆದಿಪ್ಪಿಂಡು.

## ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು

## '''ಕ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ಛ

**ಛ**, ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ಚ-ವರ್ಗೊದ ರಡ್ಡನೆದ ಅಕ್ಷರೊ. ಉಂದೊಂಜಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ.
ಒಂಜಿ ವೃತ್ತೊನು ಒಂಜಿ ಲಂಬರೇಖೆಡ್ದ್ ಅರ್ದೊ ಮಾಲ್ತಿನಂಚ ತೂಪುನ ರೂಪೊನೇ ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್‌ಬರ್ಪುಂಡು. ಶಾತವಾಹನೆರೆ ಕಾಲೊಡು ಈ ರಡ್ಡ್ ಅರ್ದೊ ವೃತ್ತೊಲು ಎಲ್ಯ ರಡ್ಡ್ ವೃತ್ತೊಲಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಪುಂಡು.

## ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿವರೊ
ಘೋಷ ತಾಲವ್ಯ ಸ್ಪರ್ಶ ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಧ್ವನಿ ಆದುಂಡು.

## ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು

## '''ಕ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಜ

**ಜ** ಅಕ್ಷರೊ ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಮಾಲೆದ ಚ-ವರ್ಗೊದ ಮೂಜನೆತ ಅಕ್ಷರೊ ಆದುಂಡು. ಉಂದೊಂಜಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ.

## ಜ  ಅಕ್ಷರೊದ ರಚನೆ
**ಜ** ಅಕ್ಷರೊ ಚ ವರ್ಗೊದ ಮೂಜನೆತ ಅಕ್ಷರೊ.  ಉಂದು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೂಜನೆತ ಶತಮಾನೊದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿತ **ಜ** ಅಕ್ಷರೊ ರೂಪೊ ಸುಮಾರ್ ಆಜಿನೆದ ಶತಮಾನೊ ಮುಟ್ಟೊ ಅಂಚನೇ ದುಂಬರಿಂಡ್.  ಸಾತವಾಹನೆರೆ ಕಾಲೊಡು ಮೂಜಿ ಅಡ್ಡೊಗೆರೆಲೆನ್ ಒಂಜಿ ಉದ್ದೊ ಗೆರೆಲೆನೊಟ್ಟುಗೆ ಸೇರ್‌ನಂಚ ತೋಜುಂಡು.  ಸುಮಾರ್ ಒಂರ್ಬೊನೆ ಶತಮಾನೊದ ಸಮಯೊಗು ಮೇಲ್‌ದ ಅಡ್ಡಗೆರೆ ಎಲ್ಯೆ ಆದ್ ತಿರ್ತ ರಡ್ಡ್ ಗೆರೆಲು ಉದ್ದೊ ಆಪೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಷರೊದ ಅಗೆಲೊ ಎಚ್ಚಾಪುಂಡು.  ಕ್ರಿ.ಶ. ಪತ್ತೊಂಜನೆದ ಶತಮಾನೊಡು ಈ ಅಕ್ಷರೊಗು ಇತ್ತ ಇಪ್ಪುನ ರೂಪೊ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಜ ಅಕ್ಷರೊದ ಚರಿತ್ರೆ
ಅಶೋಕೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3ನೆದ ಶತಮಾನೊ, ಶಾತವಾಹನೆರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. 2ನೆದ ಶತಮಾನೊ, ಕದಂಬೆರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. 5 ನೆನೆ ಶತಮಾನೊ, ಗಂಗರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. 6ನೆದ ಶತಮಾನೊ, ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯೆರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. 6ನೆದ ಶತಮಾನೊ, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೆರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. 9ನೆದ ಶತಮಾನೊಇ, ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಳುಕ್ಯೆರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. 10ನೆ ಶತಮಾನೊ, ಕಳಚುರಿ, ಹೊಯ್ಸಳ ಮತ್ತು ಸೇವುಣ ಕ್ರಿ.ಶ. 13ನೆ ಶತಮಾನೊ, ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸೆರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. 15ನೆನೆ ಶತಮಾನೊ, ಮೈಸೂರು ಅರಸೆರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. 18ನೆ ಶತಮಾನೊ - ಇಂಚ ಈ ಕಾಲೊಲೆಡ್ ಈ **ಜ** ಅಕ್ಷರೊದ ರಚನೆ ಬದಲಾತ್ಂಡ್.

## ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿವರೊ
ಜ ಅಕ್ಷರ ತಾಲವ್ಯ ಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.  ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಕೆಲವು ಬಾಗೊಲೆಡ್ ಇಂದೆತ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಸ್ಪರ್ಶೊಗು ಬದಲಾದ್ ಅನುಘರ್ಷವಾದ್ ಉಂಡು.

## ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು

## '''ಜ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ
ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಕದಂಬ

**ಕದಂಬ** ವಂಸೊ ಕನ್ನಡೊ ರಾಜ್ಯೊದ ಸುರೂತ ರಾಜೆರೆ ವಂಸೊ. ಕನ್ನಡೊಡು ತಿಕಿನ ಸುರೂತ ಶಾಸನೊ ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನಡ್ ಕದಂಬೆರೆ ಆಳಿಕೆದ ಕಾಲೊಗು ಸೇರ್‍ದುಂಡು.

ಕದಂಬೆರ್ (ಕ್ರಿ.ಶ.೩೪೫-೫೨೫) ಇನಿತ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬನವಾಸಿಡ್ ಆಳೊಂದಿಪ್ಪುನ ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಒಂಜಿ ಪುರಾತನೊ ರಾಜವಂಸೊ. ದುಂಬುಗು ಚಾಲುಕ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಲೆ ಸಾಮಂತೆರಾದ್ ಆಳಿಕೆ ದುಂಬರಿತೊಂದು ಕದಂಬೆರೆ ರಾಜ್ಯೊ ಗೋವಾ ಬುಕ್ಕೊಹಾನಗಲ್ಲೆಡ್  ಸಾಕೆ ಹೊಂದ್ಂಡ್.  ರಾಜಾ ಕಾಕುಸ್ಥವರ್ಮನ ಕಾಲೊಡು ಮಲ್ಲಮಟ್ಟ್‌ಡ್ ಕದಂಬೆರೆ ರಾಜ್ಯೊ ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಅನೇಕೊ ಬಾಗೊಲೆನ್ ಸೇರ್‌ದಿತ್ತ್ಂಡ್.  ಕದಂಬೆರ್ ಪೂರ್ವೊದ ರಾಜ ವಂಶೊಲಾಯಿನ ಮೌರ್ಯೆರು, ಶಾತವಾನೆರು ಮೂಲೊಡು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಿದಾಯಿದಕುಲಾದಿತ್ತುದು, ಅಕಲೆನ ರಾಜ್ಯದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಿದಯಿ ಇತ್ತುಂಡು. ಕನ್ನಡೊನು ರಾಜ್ಯೊ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಗಳಸ್‍ನ ಸುರೂತ ರಾಜವಂಸೊ ಕದಂಬೆರೆ ವಂಸೊ.  ಈ ಪ್ರದೇಸೊದ ಬುಲೆಚಿಲ್ದ ಅದ್ಯಯನೊಡು ದಿಂಜ ಕಾಲೊ ಬದ್ಕಿನ ಊರ್ದ ರಾಜಕೀಯೊ ಸಕ್ತಿಯಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡೊ ಒಂಜಿ ಪ್ರಾಮುಕ್ಯೊ ಪ್ರಾದೇಸಿಕ ಬಾಷೆಯಾದ್ ಬುಲೆಯಿನ ಈ ಕಾಲಮಾನೊ ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಇತಿಹಾಸೊಡೆ ಸರಿಸುಮಾರ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾರಂಬೊ ಕಾಲೊಂದೆ ಪನೊಲಿ.

ಕ್ರಿ.ಶ. ೩೪೫ಡ್ ಮಯೂರವರ್ಮಡ್ದ್ ಸ್ತಾಪನೆ ಆಯಿನ ಈ ರಾಜ್ಯೊ, ಬೃಹತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊವಾದ್ ಬುಲೆಪುನ ಲಕ್ಷಣೊನು ಅಪಾಪಗ ತೋಜಾವೊಂದಿತ್ತಿಂಡ್.  ಅಪಗದ ರಾಜೆರೆ ಬಿರ್ದ್ ಬಾವಲಿಗ್‍ಲು ಈ ವಿಸಯೊಗು ಪುಸ್ಟಿ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಉಂದೇ ವಂಸೊದ ಕಾಕುಸ್ಥವರ್ಮೆ ಬಲಾಢ್ಯೊ ಅರಸೆ ಆದಿತ್ತ್‌ದ್, ಬಡೆಕಾಯಿದ ಗುಪ್ತ ಮಹಾಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ದೊರೆಕುಲು ಇಂಬ್ಯನೊಟ್ಟುಗೆ ಲಗ್ನೊ ಸಮ್ಮಂದೊ ದೀಡೊಂದಿತ್ತ್‌ದ್ ಈ ರಾಜ್ಯೊದ ಘನತೆನ್ ಸೂಚಸವುಂಡು.  ಉಂದೇ ಪೀಲಿಗೆದ ರಾಜೆ ಶಿವಕೋಟಿ ಅಪಾಪಗ ನಡತೊಂದಿತ್ತಿನ ಯುದ್ಧ, ರಕ್ತಪಾತೊಲೆಡ್ ಬೇಜಾರಾದ್ ಜೈನ ಧರ್ಮಗು ಮತಾಂತರೊ ಆಯೆ.  ಕದಂಬೆರ್, ಅಂಚನೆ ಅಕ್ಲೆನ ಸಮಕಾಲೀನೆರಾದಿತ್ತಿನ ತಲಕಾಡು ತೆನ್ಕಾಯಿ ಗಂಗೆರ್ ಸಂಪೂರ್ಣೊ ಸ್ವೊಸಂತ್ರೊ ರಾಜ್ಯಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಲ್ತಿನ ಸ್ಥಳೀಯೆಡ್ ಸುರೂತಕುಲು.

## ಉಲ್ಲೇಕು

ವರ್ಗೊ:ರಾಜಮನೆತನೋಲು
ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ತೇರ್ ಪೂ

**ತೇರ್ ಪೂ** ಉಂದೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ರಥಪುಷ್ಪ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಜಾತಿತ ಕಾಟ್ ಪೂ, ಅರ್ಧ ಇಂಚಿದಾತ್ ಗಾತ್ರದ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಪೂಕುಲೆನ ಗೊಂಚಲು ಸೇರ್ದ್ ತೇರ್ (ರಥ/ರಥೊ)ತ ರೂಪೊಡು ತೋಜುಂಡು. ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಇರೆಕುಲೆನ ಪುದೆಲ್ತ ರೂಪೊದ ಐನ್ ಆಜಿ ಅಡಿ ಎತ್ತರೊಗು ಬುಳೆಪಿನ ದಯಿ. ನೆನ್ ಹನುಮಾನ್‌ನ ಕೀರಿಟಂದ್‌ಲ ಪನ್ಪೆರ್, ವೈಜಾನಿಕ ಬಾಸೆಟ್ ಪೂ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್ನ Clerodendrum ಗುರ್ತಿಸಬೆರ್. ನೆನ್ನ ಮೂಲ ಎಷ್ಯಾ ಬಾಗ, ಚೀನಾ, ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶ ಬಾಂಗ್ಲಾಡ್ ಮಸ್ತ್ ತೂಯರ ತಿಕುಂಡು, ಭಾರತೊಡು ಉಂಡು ಸಾಮಾನ್ಯವದ್ ತೂಯರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡ್. ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕ, ಪಶ್ಚಿಮ ಘ‍ಟ್ಟ ಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಜುಲೈ - ಡಿಸೆಂಬರ್‌ಡ್ ಪೂ ಬುಡ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ದ್ವಿದಳ ಸಸ್ಯ. ಈ ದಯಿ ಮರಿಯಾಲೊಡು ಮಾತ್ರ ಆಪುನವು. ಬರ್ಸ ಬನ್ನಗ ತೋಟ ಗುಡ್ಡೆಲೆಡ್ ದಯಿ ಬಳತ್‌ದ್ ಪೂ ಆದ್ ತೂಯೆರೆ ಬಾರೀ ಪೊರ್ಲು ತೋಜುಂಡು.

## ಪುದರುಲು
* ತುಳು   :‍ ತೇರ್‌‍ ಪೂ; ರಥ ಪುಷ್ಪ; ರಥ ಪೂ.
* ಕನ್ನಡ   : ರಥ ಪುಷ್ಪ
* ತಮಿಳು  : ಕೃಷ್ಣ ಕಿರೀಟಂ
* ಹಿಂದಿ    : ಹನುಮಾನ್ ಕಿರೀಟಂ
* ಇಂಗ್ಲಿಸ್  : ಪಗೋಡಾ ಫ್ಲವರ್
* ಸಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪುದರ್:‍ ಕ್ಲೆರೊಡೆಂಡ್ರಂ ಪಾನಿಕುಲೆಟಂ; ಕ್ಲೆರೊಡೆಂಡ್ರಂ ಡೈವರ್ಸಿಫೋಲಿಯಂ; ವೋಲ್ಕಾಮೆರಿಯಾ ಡೈವರ್ಸಿಫೋಲಿಯಾ

## ಗಳಸುನ
* ಅಲಂಕಾರಗ್ ಗಲಸುವೆರ್, 
* ಕರ್ನಾಟಕತ ಕರಾವಳಿಡ್ ಪರ್ಬೊತ ಸಮಾಯೊತ ಬಲಿಯೇಂದ್ರನ ಸಿಂಗಾರ ಮಾನ್ಪುನೆರ್ ಬಳಸುವೆರ್.
* ತರೆಕ್ ದೀಯಾರ ಪೊಂಜೊವುನಕುಲು ದೀಪೆರ್.
* ದೈವೊ, ದೇವೆರೆಗ್ ದಿಯಾರ.

## ವಿಶೇಷತೆಲು
* ಕೊಂಕಣೆರ್ ಶ್ರಾವಣದ ಸಮಯೊಡು ಚೂಡಿ ಕಟ್ಟುನಾಗ ಈ ಪೂ ಒಂಜಿ ಪತಿವೃತೆ ಪೂ ಪಂಡ್‌ದ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. 
* ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಪಾತೆಲು ಆಕರ್ಷಿತ ಆಪುಂಡು.
* ತೂಯೆರೆ ರಥತ್ತ ಲೆಕೊನೇ ತೋಜುಂಡು'
* ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುನೆರ್ದ್ ಆಕರ್ಷನೆ ಜಾಸ್ತಿ ಕೆಲವು ಪೂಕುಲು ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣದಲಾ ಉಂಡು ಅವು ಉಂದೆತ್ತಾತ್ ಆಕರ್ಷಣೆ ಇಜ್ಜಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪೂ
ವರ್ಗೊ:ಕಾಡ್ ಪೂ
ಝ

**ಝ** ಅಕ್ಷರೊ ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಮಾಲೆದ ಚ-ವರ್ಗೊದ ನಾಲ್ನೆತ ಅಕ್ಷರೊ ಆದುಂಡು. ಉಂದೊಂಜಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ.

## ಝ ಅಕ್ಷರೊದ ರಚನೆ
ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಮಾಲೆದ ಚ ವರ್ಗೊದ ನಾಲ್ನೆದ ಅಕ್ಷರೊ. ಉಂದೊಂಜಿ ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಅಕ್ಷರಾದ್ ಬಳಕೆಡಿಪ್ಪುನ ಕಾರಣೊ ಮಾತ ಸಮಯೊದ ಪಂತ್ಯೊಡುಲಾ ತೋಜಿದ್‍ಬರ್ಪುಜಿ.  ಅಶೋಕನ ಕಾಲೊದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಡುಪ್ಪುನ ಈ ಅಕ್ಷರೊಗು ಒಂತೆ ಮಟ್ಟ್‌ಡ್ ಇತ್ತದೆ ಅಕ್ಷರೊದ ಹೋಲಿಕೆ ಬರ್ಪುನೆ ಗಂಗೆರೆ ಕಾಲೊಡು. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೆರೆ ಕಾಲಗು ಝ ಅಕ್ಷರೊದ ತರೆಕಟ್ಟ್ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ನಿಲೆ ಆಪುಂಡು. ಅಯಿತ ಪೂವೊಲು ಪಗಿದುಪ್ಪುನವು ಮೈಸೂರು ಅರಸೆರೆ ಕಾಲೊಡು ತೋಜಿದ್‍ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಅಕ್ಷರೊ
ಮಂಗು

**ಮಂಗು** ಉಂದೊಂಜಿ ಮಣ್ಣ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಮಣ್ಣಪುರಿ ನೆಕ್ಕ್ ಅಂಗರೇ, ಮಾನಿಗ, ಕುಯಮೆ, ಮಣ್ಣ ಮಂಗೆ ಪಂಡ್‍ದ್‍ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ನೆನ್ನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡ್ Antlion ಪಂಪೆರ್, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್  *Myrmeleontidae*.  ಲೇಸ್ವಿಂಗ್ಸ್  ಪನ್ಪಿನ ಪಾಂತೆದ ಕಿನ್ನಿ (nymph ) ಉಂದಾದುಂಡು, ಬಡಕಾಯ್ ಕನ್ನಡೊಡ್ ಗುಬ್ಬಕ್ಕ. 

## ಮಂಗುದ ಬಗೆಟ್

ಇಲ್ಲೊದ ಮಣ್ಣ್ ಗೋಡೆದ ಮುದೆಲುಡ್, ಗಾಲಿ ದಿಂಜ  ಬರಂದಿನ ಜಾಗೆದ ಸಡ್ಲ್ ಪೊಯ್ಯ ಮಣ್ಣುಡ್ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಜೂಲಿದ ಆಕಾರೊದ ಮಸ್ತು ಗುರಿನ್ ಮಂತುದ್, ಇಂಚಿನ ಗುರಿತ ಮಣ್ಣ ನಡ್ಯೆಡ್, ದೆಂಗುದು ಕುಲ್ಲುದು ಪಜ್ಜ ತತ್ತುದು ಬೂರುನ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಪಿಜಿನುಲು ನಸೆ ಪೊಯ್ಯಡ್ದು ಮಿತ್ತ್ ಬರಿಯೆರೆ ಒದ್ದಾಡ್ನಗ, ಅವೆನ್ ಉಲಾಯ್ ಒಯಿತೊಂದು ತಿಂಪುಂಡು.

## ಜೀವಿತ ಕ್ರಮೊ
ಉಂದು ರಡ್ಡ್ ಮೂಜಿ ವರ್ಷ ಮುಟ್ಟ ಬದುಕುಂಡು ಬುಕ್ಕೊೊದ ದಿನೊಟು  ತನ್ನೊ ಸುತ್ತಲಾ ಕೋಶ ಉಂಡು ಮಲ್ತೊಂದು ಪ್ಯೂಪ ಆಪುಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಮೂಜಿ ವಾರೊಡ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ್ ಬದಲಾದ್  ರೆಂಕೆ ಇತ್ತಿನ ಪಾಂತೆ ಆದ್ ಪೊಸ ದೇಕಿಡ್ ಪಿದಾಯ್ ಬರ್ಪುಂಡು.  ಪಾಂತೆ ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ಅವ್ವು ಬದುಕುನು ನಲ್ಪ ದಿನ ಮಾತ್ರ. ಮಂಗು ಪನ್ಪಿನ ಆಂಟ್ ಲಯನ್(Ant Lion) ಲು ನರಮಾನಿಲೆಗ್  ಮಸ್ತು  ಉಪಕಾರ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಉಪದ್ರ ಕೊರ್ಪಿನ  ಕೆಂಪು ಪಿಜಿನ್, ಎಲ್ಯ ತಾಲೆನ್ ತಿಂದುದು ಅಯಿಕ್ಲೆನ  ಸಂತತಿನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪುಂಡು.

## ತುಳುನಾಡ್‌ತ ಬದುಕುತೊಟ್ಟುಗು
ಈ ಪುರಿನ್ ಕಡಲ್ ಬರಿತ್ತಾ  ಕುಡ್ಲ  ಕಿನ್ಯ ಇಪ್ಪುನಗ ಜೋಕುಲು ಗೊಬ್ಬೊನ್ತಿತ್ತೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪುರಿಕುಲು
ಅತ್ತಾವರ ಎಲ್ಲಪ್ಪ

ಕುಡ್ಲಟ್ ಪುಟ್ಟಿನ ಎಲ್ಲಪ್ಪ. ಇಂಬೆರ್ ಕೃಷಿ ಸಮಾಜಟ್ ಪುಟ್ಟಿನಾರ್, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸೇನಾನಿ ಇಂಡಿಯನ್ ನೇಷನಲ್ ಅರ್ಮಿಸೇನಾನಿ ಅತ್ ಬೆಲೆ ಮಾಲ್ತೆರ್. ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಭೋಸ್ ರೆನಾ ಅನುಯಾಯಿ ಅತ್ ಇತ್ತೇರ್. 

## ಪುಟ್ಟು
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆತಾ ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕ್‍ತಾ ಅತ್ತಾವರಟ್ 1912 ಪುಟ್ಟುತೇರ್. ಮದ್ಮೆಯಾಯಿನ 17 ದಿನಕ್ ಕುಟುಂಬೊನ್ ಬುಡುತೇರ್.

## ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸ
ಅತ್ತಾವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಟ್ ಪಡೆತ್ತೇರ್, ಮಿಲಾಗ್ರೀಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸೈಂಟ್ ಅಲೋಷಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಟ್ ಬಿ.ಎ ಪದವಿ ಪಡೆತ್ತೇರ್. ಬುಕ್ಕ ಲಂಡನ್ ಗ್ ಪೋತ್ ಕಾನೂನು ಪದವಿ(ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್)ಟ್ ಪಸ್ಟ್ ರ್ಯಾಂಕ್  ಪಡೆತ್ತೇರ್.

## ಸಂಘಟನೆ
ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್ ಲೀಗ್ತಾ ಸಿಂಗಾಪೂರ ಘಟಕೊತಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾತೇರ್. ಅಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಸರಕಾರೋತಾ ಸದಸ್ಯರಾತ್ ಇತ್ತೇರ್. 

## ಸೇವೆಲು
1943 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 21 ದಾನಿ ಸುಭಾಸ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಸರಕಾರೊತ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲೊ ಮಾಲ್ಪುನಗ ಸಿಂಗಾಪುರಟ್ ಪ್ರಮೂಖ ಸದಸ್ಯರಾತ್ ಇತ್ತೇರ್. ಅಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಸರಕಾರೊ ಬ್ಯಾಂಕ್ ವಿಶ್ವತ ಮಲ್ಲಬ್ಯಾಂಕ್ಟ್ ಎಲ್ಲಪ್ಪ ಅರ್ಥಿಕ ಕ್ರೋಡಿಕರಣ ಕಾರರ್ ಆತ್ ಗುರುಸುತ್ತೇರ್. ಐಎನ್‍ಎ ಸೈನಿಕ ಪಡೆಗ್ ಹಣಕಾಸ್ ಸಲಹೆಗಾರ ಅತ್ ಬೆಲೆ ಮಾಲ್ತೆರ್. ಐಎನ್‍ಎತಾ ಸಲಹೆಗಾರ ಅತ್ ಇತ್ತೆರ್ 1945ಟ್ ಎಲ್ಲಪ್ಪ ಇಂಬೆರ್ ನಿಗೂಢ ಕಣ್ಮರೆ ಅತೆರ್. ಸ್ವತಂತ್ರ ಬತ್ತ್ ನೆಟ್ ಬುಕ್ಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆನಾ ಪಟ್ಟಿಟ್ ಅರೆನಾ ಪುದಾರ್ ಇಜ್ಜಿಯಾಂಡ್.

## ವಿಶೇಷತೆಲು
2012ಗ್ ಜನ್ಮ ಶತಾಬ್ಧಿ ವರ್ಷಂದ್ ಆಚರಣೆ ಮಾಲ್ತೆರ್.
ಅಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ರೂವಾರಿ.
ಇಂಡಿಯನ್ ನೇಷನಲ್ ಅರ್ಮಿತಾ ಸೇನಾ ನಾಯಕ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಹನುಮಂತನ ಬಿಲೋ

ಹನುಮಂತನ ಬಿಲೋ ಒಂಜಿ ಸೊಕುಗ್ ಬೋಡಾದ್ ನಡ್ಪುನ ಪೂವುತ ದೈಯಿ. ನೆನ್ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ *Amaranthus caudatus*, ನೆನ್ನ್ ಮಂಗನ ಬಿಲೊಂದ್ಲ ಪನ್ಪೆರ್.  

## ಮೂಲ
ನೆನ್ನ ಮೂಲ ಆಫ್ರಿಕಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್ ಅಂಡ ಸರಿಯಾಯಿನ ಮೂಲ ತೆರಿದ್ ಬರುಪುಜಿ. ಏಷ್ಯಾ, ಅಫ್ರಿಕಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಮೇರಿಕಾಡ್ ಮಾಂತತುಯಾರ ತಿಕುಂಡು. 

## ತೆನಸ್ ಅತ್
ಹನುಮಂತನ ಬಿಲೋನ್ ತೆನಸ್ ಅತ್ ಗಳಸುವೆರ್, ನೆನ್ನ ಇರೆ, ಬುಕ್ಕ ಬಿತ್ತ್ ತಿನ್ಪುನಂಚಿನವು ಅಯಿನ್ ಕಜಿಪು, ರಸಯಾನೊ ಮಾನ್ತುದ್ ಗಳಸುವೆರ್.

## ಬಣ್ಣತ ಪೂ
ನೆನ್ನ ಪೂ ಮಂಗನ ಬಿಲೋತ ಲೆಕೊ ಉದ್ದ ಬುಕ್ಕ ಕೆಂಪು ಅತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು ಅಂಚತಾರೊ ಈ ಪುದರ್ ಬತ್ತುದುಪ್ಪು. ಈ ಕರ್ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಗ್ ಅಯಿಟ್ ಜಾಸ್ತಿ ಇಪ್ಪುನ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ಕೊರ್ಪುನಾಂಚಿನ Betacyanins ಕಾರನೋ ಅದುಂಡು. 

## ನಡ್ಪುನಾ
ಉಂದ್ ಒಲೂಲಾ ಅಪುಂಡು. ಸುಮಾರ್ ೩ಪೀಟ್‌ತ್ ೮ ಪೀಟ್ ಏತ್ತರ ಅಪುಂಡು. ಬೊಲ್ಪುತ ದೇವೆರೆನ ಬೊಲ್ಪು ಬುರ್ನ ಜಾಗೆಡ್ ಬಾರಿ ಸೊಕು ಬೊಲೆಪುಂಡು. ನೆನ್ನ ಬಿತ್ ಪಡುಂಡಲ ಅಪುಂಡು, ಗೆಲ್ಲ್ ನಡ್ಂಡಲ ಅಪುಂಡು. ಮಾಂತ ದೊಂಬುಟ್ಲ, ತಂಪು ಇಪ್ಪಿ ಜಾಗೆಟ್ಲ ಬೋಲೆಪುಂಡು. 

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪೂ
ಎಸ್. ವಿ. ಪರಮೇಶ್ವರ ಭಟ್ರ್

## ಪುಟ್ಟು ಬಲಕೆ
* ಶೃಂಗೇರಿ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯಪುರ ಪರಮೇಶ್ವರ ಭಟ್ಟ ೧೯೧೪ ಫೆಬ್ರುವರಿಡ್ ಸದಾಶಿವರರಾಯೆರ ಬುಕ್ಕ ಲಕ್ಷ್ಮಿ  ಮೊಕುಲೆನ ಮಗೆ ಆದ್ ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಡ್ ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೧೪ದಾನಿ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. 
* ಅರೆನಾ ಅಮ್ಮೆರ್ ಸದಾಶಿವರಾಯೆರ್ ವೈದಿಕ ಕುಲತ್ತಾರ್ ಲೌಕಿಕೊಗು ಬೋಡಾಯಿನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಕನ್ನಡೊ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿತ್ತೆರ್, ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿದ ಕೈತಲ್ ಉಪ್ಪುನ ಮಾಳೋರಿಟ್ ಶಾಲಾ ಉಪಾಧ್ಯಾಯೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. 
* ಸದಾಶಿವರಾಯೆರೆಗ್ ರಡ್ಡ್ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು ಇತ್ತೆರ್. 
* ರಾಯರೆಗ್ ತಂದೂರಿಗ್ ವರ್ಗೊ ಆಯಿನಪಗ ಪರಮೇಶ್ವರೆಗ್ ಖಾಸಗಿಯಾದ್ ಪಾಠ ಪಂಡ್‍ದ್ ಕೊರೊಂದು ಇತ್ತೆರ್, ಲೋವರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗ್ ಕಟ್ಟಿಯೆರ್. ಅಪಗ ಅಮ್ಮೆರ್ ಎಸ್.ವಿ.ಪಿ. ಅರೆಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬೂಕುಲೆನ್ ಓದೆರೆ ಕೊನತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.
* ಅಮ್ಮೆರೆಗ್ ಯಕ್ಷಗಾನ, ನಾಟಕೊಡು ಆಸಕ್ತಿ, ಹವ್ಯಾಸವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್.
* ಮಗನ್ ಬಯಲಾಟೊಗು ಲೆತ್ತೊಂದು ಪೋವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್, ಅರೆಗ್ ಕಾರ್‌ಗ್ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಾದ್ ಮೊರೆಗ್ ಬಣ್ಣ ಪಾಡ್ಪದ್ ರಂಗ ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ಪಯೆರ್, ನಲಿಕೆ ತೂತ್ ಖುಷಿ ಆಯೆರ್. ಅರ್ ಬಾಲ‍ಕೃಷ್ಣೆ, ಉತ್ತರೆ ವೇಷೊ ಬಾರಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಾತ್ ಇತ್ತಂಡ್. 
* ಎಸ್.ವಿ.ಪಿ ಗ್ ಅಮ್ಮೆರ್ ಸದಾಶಿವರಾಯೆರ್ ದುಂಬುದ ಗುರು. 
* ಅರೆನಾ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಪಿಟೀಲು ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್. 
* ಅರೆನಾ ಮಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ವಾಸುದೇವಾಚಾರ್ಯರು ಬುಕ್ಕ ಚೆನ್ನಕೇಶವಯ್ಯರೆಡ ಸಂಗೀತ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್, ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಡ್ ಸಂಗೀತ ಉಪಾಧ್ಯಾಯೆರಾದ್ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಾಯೆರ್. 
* ಇಂಬೆರೆನ ಕುಟುಂಬ ಎಸ್.ವಿ.ಪಿ ಅರೆ ಕುಟುಂಬಗ್ ಸಂಗೀತ, ಕಲೆಟ್ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಪರಮೇಶ್ವೆರೆರ್ ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಡ್ ಓದುನಗ ಪಂಡಿತ ಕಮಕೋಡು ನರಸಿಂಹ ಶಾಸ್ತ್ರಿಲು ಗುರುಕುಲು ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್.

## ಶಿಕ್ಷಣೊ
ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಡ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸೊ ಮಲ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪರಮೇಶ್ವರ ಭಟ್ಟೆರ್ ಬೆಂಗಳೂರುಗ್ ಎಂ.ಎ. ಓದಿಯೆರೆ ಪೋಯೆರ್. ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗೊಡು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರಾದ್, ವಿಭಾಗೊದ ಅದ್ಯಕ್ಷರಾದ್ ಬೇಲೆ ಬೆಂದಿನಾರ್.

## ಬೂಕುಲು
* ಇಂದ್ರಚಾಪ
* ಇಂದ್ರಗೋಪ
* ಯಕ್ಷಾವಲೋಕನ
* ಉಪ್ಪುಕಡಲು
* ಗಗನಚುಕ್ಕಿ
* ರಾಗಿಣಿ
* ಕೃಷ್ಣಮೇಘ
* ಗಾಥಾಸಪ್ತಶತಿ
* ಅಮರುಶತಕ
* ಭರ್ತೃಹರಿಯ ಶತಕತ್ರಯ
* ಸುರಗಿ
* ಸುರಹೊನ್ನೆ
* ತುಂಬೆಹೂವು
* ಮಂಥಾನ
* ಮುದ್ದಣ ಕವಿಯ ಅದ್ಭುತ ರಾಮಾಯಣ
* ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ
* ಭಾವಗೀತೆ
* ಕೆಲವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪ್ರಬಂಧಗಳು
* ಸೀಳುನೋಟ
* ಜಹಾನಾರಾ
* ಮಾಚಯ್ಯ 
* ಅದ್ಭುತ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆ
* ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಾಲೆ
* ಗೀತ ಗೋವಿಂದ
* ಚಂದ್ರವೀಥಿ
* ಪಾಮರ
* ಕನ್ನಡ ಕಾಳಿದಾಸ ಮಹಾಸಂಪುಟ
## ಪುರಸ್ಕಾರ
* ೧೯೭೦ಟ್ ಪರಮೇಶ್ವರಭಟ್ಟರಿಗ್ ರಾಜ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪುರಸ್ಕಾರ ತಿಕ್ಕತ್ಂಡ್.
* ೧೯೯೭ಟ್ ಚಾವುಂಡರಾಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬತ್ತಂಡ್.
* ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ  ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬತ್ತಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು/ಕವಿಕುಲು
ಪೆದ್ಮೆದಿ ಸೀಕ್

ಪೆದ್ಮೆದಿಯರ್ಲೆಗ್ ಬರ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ರೀತಿದ ಮನಸ್ದ ಸೀಕ್.

## ವಿವರಣೆ
ಸಾದಾರಣ ಪೆದ್ದಿನೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪೆದ್ಮೆದಿನ ಮನಸ್ದ ಅಲಚನೆಡ್ ಆಪಿನ ಎತ್ತ್ ತಗ್ಗುಲು ಅಂಚೆನೆ ದುಂಬರಿದ್ ಅಕ್ಲೆನ್ ಖಿನ್ನತೆಗ್ ಕೊನೊಪುಂಡು. ಈ ಸ್ಥಿತಿ ಪೆದ್ದ್ ಕೆಲವು ತಿಂಗೊಲು ಮುಟ್ಟ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಕಾಲೊಡ್ ಅಪ್ಪೆನ ವರ್ತನೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಡ್ ಉಪ್ಪುಜಿ. ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಈ ಅವಸ್ಥೆ ಮಿತಿ ಮೀರ್ದ್ ಜೂವ ದೆತ್ತೊನುನ ಅಲಚನೆಗ್ಲ ಅಕ್ಲೆನ್ ಕೊನೊಪುಂಡು.

## ಏರೆಗ್ ಬರ್ಪುಂಡು
ಸುರೂತ ಪೇತ್ಡ್, ಬಂಜಿನಾಲಾಯೆರೆ ಮನಸ್ ದಾಂತಿನಕ್ಲೆಗ್ ಈ ತೊಂದರೆಲು ಬರ್ಪುನ ಅವುಕಾಸ ಉಂಡು. ಕುಟುಮಡ್ ಏರೆಗಾಂಡಲ ಈ ಸೀಕ್ ಇತ್ತ್ಂಡ ಬರ್ಪಿನ ಅವಕಾಸ ಹೆಚ್ಚ. ಬಂಜಿನಾಲೆಗ್ ದಾದಾಂಡಲ ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆ ಇತ್ತ್ಂಡ, ತಿಂಗೊಲು ಜಿಂಜೊಂದ್ ಬನ್ನಗ ದಾದಾಂಡಲ ನಂಜಿ ಆಪುನಿ. ನೆತ್ತೆರ್ದ ಒತ್ತಡ ಏರಿಕೆಯಾಪಿನಿ, ಅತ್ತ್ಂಡ ಫಿಟ್ಸ್ ದಂಚಿನ ಸೀಕುಲು ಇತ್ತ್ಂಡ ಈ ಖಾಯಿಲೆ ಬರ್ಪಿನ ಸಾದ್ಯತೆ ಉಂಡು. ಪೆದ್ದೆರೆ ಮಸ್ತ್ ಬಂಗ ಆಂಡಲ ಈ ಖಾಯಿಲೆ ಬರ್ಪಿನ ಸಂದರ್ಪು ಉಂಡು. ಪೆದ್ದಿ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾಸ್ತಿ ಮೈ ತಮೆಲ್ಂಡ, ಪೆದ್ಮೆದಿಗ್ ಜ್ವರ ಸೋಂಕು ಆಂಡ, ಕುಟುಮದಕ್ಲು ಪೆದ್ಮೆದಿನ್ ಗೋಸ್ಮಾರಿ ಮಲ್ತೆರ್ಡ, ಬಾಲೆದ ಬಗ್ಗೆ ಪೆದ್ಮೆದಿಗ್ ಸಮಾಧಾನ ಇಜ್ಜಿಡ ಇಂಚಿನ ಖಾಯಿಲೆ ಬರ್ಪುನ ಸಾದ್ಯ ಉಂಡು. ಪೆದ್ದೆರೆ ಮಸ್ತ್ ಬಂಗ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ ಬುಕ್ಕೊ ಪೆದ್ದಿನ ಬಾಲೆಗ್ ದಾದಾಂಡಲ ಆರೋಗ್ಯದ ತೊಂದರೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಲಕ್ಷಣೊಲು
ಅಪ್ಪೆಗ್ ಬಾಲೆದ ಮಿತ್ತ್ ಉದಾಸೀನ ಸ್ಥಿತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬಾಲೆಗ್ ಮಲ್ಪೊಡಿತ್ತಿನ ಆರೈಕೆ ಮಲ್ಪುಜಲ್. ಬಾಲೆದ ತೊಂದರೆಲೆನ್, ಬಾಲೆ ಬುಲ್ತ್ಂಡ ಕಾರಣೊನ್ ಅರ್ತ ಮಲ್ತೊನುಜಲ್. ಬಾಲೆದ ಜಬದಾರಿ ದೆತೊನುಜಲ್. ಮಿರೆ ಪೇರ್ ಕೊರ್ಯೆರೆ ಉದಾಸೀನ ಮಲ್ಪುವಲ್. ಬಾಲೆ ಬುಲ್ತ್ಂಡ ಕೋಪ ಬರ್ಪುಂಡು. ಪೆದ್ಮೆದಿಗ್ ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಏರೆಗ್ಲ ಕೇನಂದಿನ ಶಬ್ದೊಲು ಕೇನಿಲೆಕ್ಕಾಪುಂಡು. ಬಡವು, ನಿದ್ರೆದ ಹದ ತಪ್ಪುಂಡು. ಮನಸ್ ಡ್ ಇಜ್ಜಂದಿನ ಸಂಶಯೊಲು ಬರ್ಪುಂಡು. ಒರೊರ ಮಿತಿ ಮೀರಿನ ಕೋಪ. ಒರೊರ ಕೊಸಿ. ಕೋಪೊಡ್ ಬಾಲೆಗ್ ಹಿಂಸೆ ಮಲ್ಪುನ ಅವಕಾಶೊಲ ಉಂಡು. ಪೆದ್ದೆರೆ ಬಂಗ ಆಂಡ, ಬಾಲೆಗ್ ಉಸಾರ್ ಇಜ್ಜಿಡ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಲೆದ ಮಿತ್ತ್ ಅಗತ್ಯೊರ್ದ್ ಹೆಚ್ಚ  ಗುಮನ ಕೊರೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವಲ್. ಈ ಸಂದರ್ಪುಡ್ ಬಾಲೆಗ್ ಒಂತೆ ಉಸಾರ್ ಇಜ್ಜಿಡಲ ಅಪ್ಪೆ ಜಿಂಜ ಗಾಬು ಆಪಲ್. ಬಾಲೆದ ಆರೋಗ್ಯದ ವಿಷಯೊಡ್ ಏಪ ತೂಂಡಲ ಸಂಶಯೊಡೇ ಉಪ್ಪುವಲ್. ಗಡಿಗಡಿ ಬಾಲೆನ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಲ್ತೊಂದುಪ್ಪುವಲ್. ಈ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಸಾದಾರ್ನ ಪೆದ್ದ್‌ದ್ ಎನ್ಮನೇ ದಿನೊಟೇ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಪ್ಪೆ ಏಪಲ ಮಂಕಾದ್ ಕುಲ್ಲೊಂದುಪ್ಪುವಲ್. ಕಾರ್ನ ದಾಂತೆ ತನ್ನಾತೆಗೆ ಬುಲ್ಪುನಿ ಬುಕ್ಕೊ ತೆಲ್ಪುನಿ, ಇಜ್ಜಾಂದಿನ ಕಲ್ಪಾದಿಗೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬ್ರಮೆ ಆಪುಂಡು. ಪೆದ್ಮೆದಿಗ್ ಬಾಲೆ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್ ತನನ್ ತಾನ್ ನಿರ್ಮಲ ದೀವೊನೆರೆಲ ಉದಾಸೀನ ಆಪುಂಡು. ಅಲೆನ ಮನಸ್ಡ್ ನಮುನೆ ನಮುನೆದ ಗೊಂದಲ್ ಪುಟ್ಟುಂಡ್. ತನಕ್ ತಾನೇ ಹಿಂಸೆ ಮಲ್ಪುನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಜೂವ ದೆತ್ತೊನೆರೆಲ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ಪುವಲ್.

## ಕಾರಣೊಲು
ವಂಶ ಪಾರಂಪರ್ಯ, ಮನಸ್‌ದ ಒತ್ತಡ, ಗರ್ಬ ಉಂತುನಗ ಬುಕ್ಕೊ ಪೆದ್ದುನ ಸಮಯೊಡ್ ಆಪಿನ ಬೇತೆ ಪರಿನಾಮೊಲು, ಪೆದ್ದೆರೆ ಮಸ್ತ್ ಬಂಗ ಆಪುನಿ. ಗರ್ಬ ಕಟ್ಟುನ ಸಮಯೊಡ್ ಆಪುನ ಹಾರ್ಮೋನ್ಸ್‌ದ ಹೆಚ್ಚಿಕಮ್ಮಿ, ಬಂಜಿನಾಲೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪೆದ್ಮೆದಿಗ್ ಕುಟುಮ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮಾಜದ ಬೆರಿಸಾಯ ಇಜ್ಜಂದಿನಪಗ, ಕಂಡನಿ ಬೊಡೆದಿನ ನಡುಟು ಮನಸ್ತಾಪ ಇತ್ತಿನ ಸಂದರ್ಪುಡು ಬುಕ್ಕೊ ದಿನ ಜಿಂಜುನೆಕ್ ದುಂಬು ಪೆದ್ದುನಿ ಈ ಮಾತ ಕಾರಣೊಲು ಪೆದ್ಮೆದಿ ಸೀಕ್ ಉಂಡು ಮಲ್ಪುಂಡು.

## ಚಿಕಿತ್ಸೆ
# ಕೂಡ್ಲೇ ಶರೀರದ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮನಸ್ದ ಡಾಕ್ಟ್ರೆಡ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಲ್ಪಾವೊಡು. 
# ಪೆದ್ಮೆದಿ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ಅಲೆನ ಕುಟುಮದಕ್ಲೆಗ್, ಕಂಡನ್ಯಗ್ಲ ಆಪ್ತ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮಲ್ಪೊಡಾಪುಂಡು.
# ಕುಟುಮದ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಪೆದ್ಮೆದಿನ ಪರಿಸ್ತಿತಿನ್ ತೆರಿಯೊಂದ್ ಬೆರಿಸಾಯ ಕೊರೊಡು.
# ಪೆದ್ಮೆದಿಡ ಪೊರ್ಲುಡ್ ಪಾತೆರಕತೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ಅಲೆನ ಸಮಸ್ಯೆದ ಮೂಲೊನ್ ತೆರಿಯೊಂದ್ ಐಕ್ ಪರಿಹಾರಲ ನಾಡೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಐಕ್ ಅನು ಕೊರೊಡು. 
# ಪೆದ್ಮೆದಿನ್ ಒತ್ತೆ ಬುಡೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. ಏರಾಂಡಲ ಅಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ ಉಪ್ಪೊಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಲೆಗ್ ದೈರ ಕೊರೊಂದುಪ್ಪೊಡು. 
# ಇಲ್ಲದ ಆಪಿನ ಪೋಪಿನ ಸಂಗತಿಲೆಡ್ ಅಲೆನ್ ಸೇರ್ಸಾದ್ ಅಲೆನ ಮನಸ್ಗ್ ಬೇಲೆ ಕೊರೊಡು. 
# ನೆತ್ತೆರ್ ಜಿಂಜೆರೆ ಮರ್ದ್ ಕೊರೊಡಾವು.
# ಸೀಕ್ ಮಿತಿ ಮೀರ್ಂಡ ಕರೆಂಟ್ ಕೊರೊಡಾವು. 
# ಬಾಲೆದ ಮಿತ್ತ್ ಮೋಕೆ ಪುಟ್ಟುಲೆಕ್ಕ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರೊಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ರೋಗೊಲು
ಜೇಮ್ಸ್ ರಮಣ ಅಮ್ಮನ್ನ

**ಜೇಮ್ಸ್ ರಮಣ ಅಮ್ಮನ್ನ** (James Ramana Amanna)  ಮೇರ್ ೧೯೧೫ನೇ ಇಸವಿ ಉಡುಪಿ ತಾಲೂಕುದ ಪಾಂಗಾಳ ಗುಡ್ಡೆ ಪನ್ಪಿ ಜಾಗೆಡ್ ಬೆಂಜಮೀನ್ ಅಮ್ಮನ್ನ ಬುಕ್ಕೊ ಅಮ್ಮನ್ನ ದಂಪತಿಳೆ ೧೩ ನೇ ಜೋಕುಲೆಡ್ ಒರಿ ಆದ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್.ಮೊಕುಲು ಮೂಲತ ಬಿಲ್ಲವ ಸಮಾಜೊಡ್ದು ೧೮೫೧ ಕ್ಕ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಮತೊಕ್ಕು ಸೇರ್ದಿನಕುಲು.  ಕೃಷಿ ಕುಟುಂಬ ಆಂಡಲಾ ಮಾತಾ ಜೋಕುಲೆಗ್ ವಿದ್ಯೆ ಕೊರಿಯೆರೆ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮಾಡ್ಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಜೋಕುಲೆಗ್ ವಿದ್ಯೆ ಕೊರಿಯೆರ

## ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸ

ಪಾಂಗಾಳ ಗುಡ್ಡೆಡುಪ್ಪು ಯು,ಬಿ.ಯಂ.ಸಿ. ಶಾಲೆಡ್ ಕಲ್ಪರೆ ಸೇರ್ದ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸ ಮುಗಿತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಪುಡಿತ್ತಿ ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಡ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಸಾಲೆಡ್ ಕಲ್ತ್ ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಡ್ಡಡುಪ್ಪು ಸರಕಾರಿ ಶಿಕ್ಷಕೆರೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯೆರ್

## ಶಿಕ್ಷಕೆರಾದ್ ಬೇಲೆ

ಶಾಲೆ ಕಲ್ತಿ ಕೂಡ್ಲೆ ಪಾಂಗಾಳೊಡುಪ್ಪು ಶಾಲೆಡ್ ಒಂತೆ ಸಮಯ ಶಿಕ್ಷಕರಾಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ತಾನ್  ಕಲ್ತಿನ ಶಾಲೆಡ್ ಕೆಲವು ತಿಂಗೊಲು ಶಾಲೆಡ್ ಶಿಕ್ಷಕೆರಾದಿತ್ತೆರ್,  ಅಪರ ಅರೆನ ಶಾಲೆಡ್ ಎಸ್. ಆರ್. ಪುರ್ಟಾಡೋ ಮೇರ್ ಶಾಲೆದ ಹೆಡ್ ಮಾಸ್ಟ್ರೂ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಅಪಗ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿದಕುಲು ತನ್ಕುಲು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತಿ ಶಾಲೆಲೆಡ್ ಆ ಶಾಲೆದ ಕೈತಲಿತ್ತಿ ಇಂಗ್ರೇಜಿದ ಗುರುಕ್ಕುಲು ಆದಿತ್ತಿನಕುಲೇ ಆ ಶಾಲೆಡ್ ಪಾಠ ಮಲ್ಪು ಕ್ರಮ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅಕಲೆಗ್ ಗುರುಮಠೊಟ್ಟು ದೈವಜ್ಞಾನ ಶಾಸ್ತ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಶಿಕ್ಷಕ ತರಬೇತಿಲಾ ಆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. 
ಕುಡ್ಲದ ಸರಕಾರಿ ಶಿಕ್ಷಕ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಡ್ ಕಲ್ತ್ ದ್ ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ರಮಣ ಮಾಸ್ಟ್ರು ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಲೆಡ್ ಶಿಕ್ಷಕೆರಾದಿತ್ತಿದ್ ಕಾಪು, ಕೈಪುಂಜಾಲ್, ಎರ್ಮಾಳ್, ಪೊಲಿಪು ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಲೆಡ್ ಶಿಕ್ಷಕೆರಾದ್ ೧೯೭೬ಟ್ಟ್ ನಿವೃತ್ತಿ ಪಡೆಯೆರ್.
## ಶಿಕ್ಷಕ ದೋಸ್ತಿಲು
* ದಾದು ಮಾಸ್ಟ್ರು
* ಸುಂದರ್ ಮಾಸ್ಟ್ರು
* ಗೋವಿಂದ ಮಾಸ್ಟ್ರು
* ರಾಘು ಮಾಸ್ಟ್ರು
* ಮುಜಿಕ್ರ ಮಾಸ್ಟ್ರು

## ಕೃಷಿಕೆರಾದ್
ಕೃಷಿ ಕುಟುಂಬೊಡು ಬತ್ತಿ ಮೇರ್ ಎಲ್ಲಿಡುಪ್ಪುನಗ, ಕಂಡ ದಪ್ಪುನು, ಕಟ್ಟ ಬೇರುನು, ತಾರೆದ ಮುದೆಲ್ ಬುಡ್ಪಾವುನು, ಕೃಷಿ ಮಲ್ಪುನು ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬೇಲೆಲೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಶಿಕ್ಷಕೆ ಆದ್ ಬೇಲೆಗ್ ಸೇರಿ ಬುಕ್ಕೊ ತಾನ್ ಬುಳೆತಿ ಊರುನು ಬುಡ್ದು ಬೇತೆ ಬುಡಾರೊಡು ಉಪ್ಪುನಗ ತಾರೆದ ದೈ, ಮುಂಚಿದ ದೈ, ತರಕಾರಿ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬೇಲೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.
## ಸಂಸಾರ
ಮೇರ್ ಹಳೆಯಂಗಡಿದ ಸಲಾತಿಯೇಲ್ ಕರ್ಕಡ ಬುಕ್ಕೊ ಶಾವಂತಿ ಕರ್ಕಡ ಮೆರೆನ ಮಗಲಾಯಿ ಸರೋಜಿನಿ ಪ್ರೇಮಾವತಿನ್ ಮದ್ಮೆ ಆಯೆರ್. ಮೆರೆಗ್ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಜೋಸಿ, ಒಸಾಲ್ಡ್ ಕಿಶೋರ್, ಲೆನಿನ್, ಬೆನೆಟ್ ಅಮ್ಮನ್ನ, ಸ್ಟಾಲಿನ್, ರೆನೋಲ್ಡ್ ರತ್ನಾಕರ, ಬುಕಾರ್ಟ್ ಬರ್ಟಿ ಪನ್ಪಿ ೭ ಆಣ್ ಜೋಕುಲುಲಾ ಬಿಯಾಟ್ರಿಸ್ ಶಿಲಿಂಗ್ಸಿ ಪನ್ಪಿ ಒರ್ತಿ ಮಗಲ್ ಲಾ ಉಲ್ಲೆರ್. ಜೋಕುಲು ಮಾತೆರ್ ಸಂಸಾರೊಟುಟ್ಟುಗು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ರಡ್ಟನೆ ಮಗೆ ಶಿಕ್ಷಕೆ ಆದ್ ಲಾ, ಕಡೆತ್ತ ಮಗೆ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಗುರು ಆದ್ ಲಾ  ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

## ಸಮಾಜ ಸೇವೆ

## ಸಂಗೀತ ಬುಕ್ಕೊ, ಇಂಗ್ರೇಜಿದ ಸೇವೆ ಅತ್ತಂದೆ ರಾಜಿ ಪಂಚಾತಿಕೆ ಬರವು ದಾಂತಿನಕಲೆಗ್ ಕಾಕಜಿ ಬರೆದ್ ಕೊರ್ಪಿನವು, ಜಾಗೆದ ಕರಾರು ಪತ್ರೊಲೆನ್ ಬರೆಪಿನವುವ

## ವೈದ್ಯೆರಾದ್
ವಂಶಾನುಪಾರಂಪರ್ಯವಾದ್ ಬೈದಿ ಬಾಲಗ್ರಹ ತೈಲ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಈ ತೈಲ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾತಾ ಕುಟುಂಬದಕಲೆಗ್ ತೆರಿದುಂಡುಂಡು.ಪಿಟ್ಟ್, ಸೀತ, ಜರ, ಇಂಚಿತ್ತಿನೆಕ್ಕ್ ಈ ತೈಲ ಅವಶ್ವವಾದ್ ಬೋಡು.

## ಕಡೇ ದಿನೊಕ್ಕುಲು
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಒಂಟೆ

thumb|
ಒಂಜಿ ಡುಬ್ಬದ ಅರಬಿ ಒಂಟೆ
**ಒಂಟೆ**, ಉದ್ದ ಕಾರ್‌ದ, ಮಲ್ಲ ಬಿಮ್ಮದ ಮುಸುಂಟು ಉಪ್ಪುನ, ಅಂಚನೆ  ಬೆರಿತ್ತ ಮಿತ್ತ್  ಚರ್ಬಿದ ಡುಬ್ಬದ  ರಚನೆ ಇಪ್ಪುನ **ಕ್ಯಾಮೆಲಸ್** ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಒಂಜಿ ಸಸ್ತನಿ ವರ್ಗೊಗು ಸೇರ್ದಿನ ನಾಲ್ ಕಾರ್ದ ಪ್ರಾಣಿ. ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಭಾಸೆಡ್ ನೆಕ್ಕ್ Camel ಪಂಡ್ದ್  ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು
ಈ ಪ್ರಾಣಿದ ಕಾರುಲು ಉದ್ದವಾದಿತ್ತುದು, ಕಾರ್ದ ಬಿರೊಲುಲು ಅಗೆಲವಾದ್ ಅಂಚನೆ ಗಾತ್ರೊಡು  ಸಮಾನವಾದ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಪರಿಸರೊಲೆಡು, ಮುಖ್ಯವಾದ್  ಮರುಭೂಮಿಲೆಡು  ಸರಾಗೊಡು ನಡಪರೆ ಇಜಿಂಡ ಬಲಿಪರೆ ಅಯಿಕುಲೆಗ್ ಅನುಕೂಲವಾಪುಂಡು. ಸರಿಯಾದ್ ಬುಲೆಯಿನ  ಒಂಟೆಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ೧.೮೫ ಡುದು ೨.೧೫ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ ಉಪ್ಪುವಾ.ಗಂಟೆಗ್ ಸಾಧಾರಣ ೪೦ ಕಿಲೊಮೀಟರು ವೇಗೊಡು ಬಲಿಪುನ ಸಾಮಾರ್ತೆ ಒಂಟೆಲೆಗು ಉಂಡು. ಸಂದರ್ಭೊಗು ಬೋಡಾಂಡ ಗಂಟೆಗ್ ೬೦ ಕಿಮೀದಾತ್ ವೇಗ ದೆಪ್ಪುನ ಶಕ್ತಿ ಒಂಟೆಲೆಗ್ ಉಂಡು.

ಬೆರಿತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುನ ಡುಬ್ಬೊಲೆಡ್ ಚರ್ಬಿ (ಮೇದಸ್ಸು) ಇಪ್ಪುಂಡು. ಒಂಟೆಲೆಗ್ ಆಹಾರ ನೀರ್ ಇತ್ಯಾದಿ ತಿಕ್ಕಂದಿನ ಬರ ಕಾಲೊಡು ಅಯಿಕುಲೆನ ಡುಬ್ಬೊದ ಉಲಾಯಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಚರ್ಬಿ ಕರಾದ್  ಅಯಿಕುಲೆನ ಜೀವೊ ಒರಿಪಾವರೆ ಅನುಕೂಲ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಮರುಭೂಮಿದ ಬರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಕ್ ಒಂಟೆ ಹೊಂದುನ ಪ್ರಾಣಿ.

ಅಯಿಕುಲೆನ ಕಣ್ಣ್‌ದ ಸೀಮೆಲು ಉದ್ದವಾದಿತ್ತುದು, ಮರುಭೂಮಿಡು ರಭಸದ ಗಾಳಿ ಬನ್ನಗ ಬರ್ಪಿನ ಪೊಯ್ಯೆದ ಕಣಕುಲು ಕಣ್ಣ್ ದ ಉಲಾಯಿ ಪೋವಂದಿಲೆಕ್ಕ ಸಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು.

ಒಂಟೆಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ೩೦೦ ಡುದು ೧೦೦೦ ಕಿಲೊತಾತ್ ತೂಕ ಉಪ್ಪುವಾ.
thumb|ಜೈಸಲ್ಮೆರ್‌ದ ಒಂಟೆ ಉಚ್ಚಯೊಡು ಸಿಂಗಾರ ಆಯಿನ ಒಂಟೆ

## ವಿದೊಕುಲು
ಇತ್ತೆ ಜೀವೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಟೆಲೆಡ್  ಮುಖ್ಯವಾದ್ ರಡ್ಡ್ ವಿಧೊಕ್ಲು ಉಲ್ಲೊ.

೧.  **ಅರಬಿ ಒಂಟೆ**

ಒಂಜಿ ಡುಬ್ಬದ ಒಂಟೆ. ಉಂದೆಕ್ "ಡ್ರಾಮಡರಿ" ಒಂಟೆ ಇಂದ್ಲಾ ಪಣ್ಪೆರ್. ಪ್ರಾಣಿವಿಜ್ಞಾನದ ಭಾಸೆಡು *ಕ್ಯಾಮೆಲಸ್ ಡ್ರಾಮೆಡರಿಯಸ್* (Camelus dromedarius) ಪಂಡ್‌ದ್ಪುದರು. ಈ ಬಗೆತ ಒಂಟೆಲು ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ಆಫ್ರಿಕಾದ ದೇಶೊಲೆಡು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅರಬಿ ಒಂಟೆಲು ೩೦೦ ಡುದು ೬೦೦ ಕಿಲೊತಾತ್ ದಿನ್ನ ಉಪ್ಪುವಾ.
alt= ರಡ್ಡ್ ಡುಬ್ಬದ ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯಾದ ಒಂಟೆ|thumb|ರಡ್ಡ್ ಡುಬ್ಬದ ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯಾದ ಒಂಟೆ

೨. **ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯಾ ಒಂಟೆ**

ಉಂದು ರಡ್ಡು ಡುಬ್ಬದ ಒಂಟೆಲೆನ ಜಾತಿ.*ಕ್ಯಾಮೆಲಸ್ ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯೇನಸ್.*' (Camelus bacrianus) ಪಂಡ್‌ದ್ಪ್ರಾಣಿ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪುದರು.

ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯ ದೇಸೊಲೆಡ್ ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯ ಪನ್ಪುನ ದೇಶೊಡು ಉಗಮವಾಯಿನ ರಡ್ ಡುಬ್ಬದ  ಒಂಟೆ. ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯಾ ಒಂಟೆಲು ೩೦೦ ಡುದು ೧೦೦೦ ಕಿಲೊತಾತ್ ತೂಕ ಉಪ್ಪುವಾ. ಜೀವ ಮಲ್ಲೆಯಾಯಿನ ಕಾರಣ ಬಲಿಪುನ ವೇಗ ಗಂಟೆಗ್ ಸರಾಸರಿ ೨೭ ಕಿಲೊಮೀಟರ್ ಆದುಂಡು.

**ಕಾಟುಜಾತಿದ ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರೀಯಾ ಒಂಟೆ**

ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯಾ ಒಂಟೆಡು ಒಂಜಿ ಕಾಟು ಜಾತಿದ ಒಂಟೆಗ್ ಪ್ರಾಣಿವಿಜ್ಙಾನದ ಬಾಸೆಡು ಕ್ಯಾಮೆಲಸ್ ಫೆರಸ್ (Camelus ferus)ಪಂಡ್‌ದ್ಪುದರುಂಡು. ಇಂಚಿನ ಕಾಟು ಒಂಟೆಲು ಮಂಗೋಲಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ವಾಯುವ್ಯ ಚೀನಾದ ಭಾಗೊಲೆಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪಾ.

ಒಟ್ಟು ಒಂಟೆಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆನ್ ಗಣನೆಗು ಗೆತೊಂಡಾ, ೯೪% ಅರಬಿ ಒಂಟೆಲು ಒರಿದಿನ ೬% ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಟು ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯ ಜಾತಿದ ಒಂಟೆಲು ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು.

## ಅಳಿಯಿನ ಸಂತತಿ
ಪ್ಲೀಸ್ಟೋಸೀನ್ (Pleistocene) ಹಿಮಯುಗತ ಪಿರಾಕುಡು ಬಡಕಾಯಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಭಾಗೊಲೆಡು ಜೀವೊಡು ಇತ್ತುದು ಕ್ರಮೇಣ ಅಳಿದ್ ಪೋಯಿನ ಒಂಜಿ ಒಂಟೆದ ಸಂತತಿಗು ಕ್ಯಾಮೆಲೋಪ್ಸ್ ಹೆಸ್ಟರ್ ಮಸ್ (Camelops hestermus) ಪಂಡ್‌ದ್ ಪುದರುಂಡು.

## ಉಪಯೋಗೊಲು
ಒಂಟೆಲು ಮರುಭೂಮಿಲೆಡ್ ಮನುಸ್ಯೆರೆನ್ ಅಂಚನೆ ಸರಕುಲೆನ ಸಾಗಾಣಿಕೆಗ್ ದಿಂಜ ಉಪಯೋಗ ಬರ್ಪಿನ ಪ್ರಾಣಿಲಾದುಲ್ಲಾ. ಒಂಟೆಲೆಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಈ ರಡ್ ಜಾತಿದ ಒಂಟೆಲೆನ್‌ಲಾ ಪೇರ್, ಮಾಸ, ಉಣ್ಣೆ (ಕುಜಲ್), ಚರ್ಮೊಗಾದ್ ಸಾಂಕರೆ ಆಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
೧.:en:Camel

೨.https://www.livescience.com/27503-camels.html

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ಕೀಜಿದ ಅದುರು

alt=ಕೀಜಿದ ಅದುರು (ಬಾಕ್ಸೈಟ್) ದ ನಿಕ್ಷೇಪ - ಕಯೊಲಿನೈಟ್ ಕನಿಜೊದ ಒಟ್ಟುಡು |thumb|ಕೀಜಿದ ಅದುರು (ಬಾಕ್ಸೈಟ್)- ಕಯೊಲಿನೈಟ್ ಕನಿಜೊದ ಒಟ್ಟುಡು

ತುಳುಟು "ಕೀಜಿ"  ಇನ್ನಗ  ಆಲುಮಿನಿಯಂ ಲೋಹ. ಅಂಚಾದ್ "ಕೀಜಿದ ಅದುರು" ಇನ್ನಗ "ಬಾಕ್ಸೈಟು".

## ಉಲ್ಲೆಕೊ
ತೂಲೆ: ಬಾಕ್ಸೈಟು ಪುಟ.

ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ
ವರ್ಗೊ:ಅದುರುಲು
ವರ್ಗೊ:ಕನಿಜೊಲು
ಗರುಡ ಪಾತಾಳ

## [[:kn: ಸರ್ಪಗಂಧ|ಸರ್ಪಗಂಧಿ]]
ಒಂಜಿ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ; ಮರ್ದುದ ಗುಣ ಇತ್ತಿನ ದಯಿ. ಸರ್ಪಗಂಧಿ ದ ಬೇರ್ ಉಚ್ಚುದ ಲೆಕ್ಕ ಡೊಂಕಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.ಈ ಬೇರ್ಗ್ ಉಚ್ಚುದ ವಿಷೊನು ಕಡಿಮೆ ಮನ್ಪುನ ಶಕ್ತಿ ಉಂಡು.ಮುಂಗುಲಿ ಉಚ್ಚುದ ತರೆನ್ ತುಚ್ಚಿದ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಷೊನು ತಗ್ಗಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಸರ್ಪಗಂಧಿದ ಬೇರ್ ನ್ ಒಕ್ಕ್ ದ್ ತಿನ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನವು  ಪ್ರಚಲಿತ  ದಂತ ಕಥೆ.ಸರ್ಪಗಂಧಿ   ಬೇರ್‍ದ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆದ ಗುಣ ಚರಕಸಂಹಿತೆದ ಕಾಲೊಡೆ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದುಂಡು.

## ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರುಲು
* ತುಳು-  ಗರುಡಪಾತಾಳ, ಸರ್ಪಗಂಧಿ.
* ಸಸ್ಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ - ರೊವೊಲ್ಫಿಯಾ ಸರ್ಪೆಂಟೀನ (Rauvolfia serpentina) : (ಅಪೊಸೈನೇಸಿ - ಸಸ್ಯ ಕುಟುಮ).
*   ಕನ್ನಡ -  ಸರ್ಪಗಂಧ, ಸರ್ಪಗಂಧಿ, ಚಂದ್ರಿಕ, ಪಾತಾಳ ಗಂಧಿ, ಶಿವವಾಬಿಬಳ್ಳಿ, ಸೂತ್ರನಾವಿ.
*    ತಮಿಳ್ - ಚಿವನ್ ಅಮಲಪೊಡಿ
*   ತೆಲುಗು - ಪಾತಾಳಗಂಧಿ, ಪಾತಾಳಗರುಡ, ಪಾತಾಳಗೋಣಿ
*   ಮಲಯಾಳಂ -ಚುವನ್ನ  ವಿಲ್ಪೋರಿ, ಸುವಪಾವಾಲ್ ಫೊರಿಯಾನ್
*   ಇಂಗ್ಲಿಸ್ - ಸರ್ಪೆಂಟೀನ ರೂಟ್, ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ನೇಕ್ ರೂಟ್, ಡೆವಿಲ್ ಪೆಪರ್.
*   ಸಂಸ್ಕೃತ - ಸರ್ಪಗಂಧಿ
*  ಹಿಂದಿ - ಛೋಟ ಚಂದ್; ಚಂದ್ರಭಾಗ
*  ಉರ್ದು- ಆಸ್ರೇಲ್
*  ಮರಾಟಿ- ಹರ್ಕಾಯ, ಹರ್ಕಿ
*  ಬಂಗಾಲಿ -ಚಂದ್ರ
*  ಒರಿಯಾ - ಪಾತಾಳ ಗರೂರು, ಸಾನೊಚಾಡ.
*  ಇಂಡೋನೇಶಿಯಾ - ಪುಲೆ ಪಂಡಕ್.
*  ಚೀನಾ - ಶೇಗೇನ್ ಮೂ, ಇಂದು ಶೇಮು.

## ದಯಿತ್ ಪೊಲಬು
ಸರ್ಪಗಂಧಿದ ದಯಿ ೩೦ ಸೆ.ಮಿ ೭೫ ಸೆ ಮಿ ಎತ್ತರೊಗು ಬಳಪುಂಡು.ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ದಂಡ್ ಮೆದು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇರೆಕುಲು ಉದ್ದವಾದಿಪ್ಪುಂಡು.  ಎಲ್ಯ ಬೊಲ್ಡು ಅತ್ತ್ಂಡ ನಸುಕೆಂಪು ಪೂ ಗೊಂಚಲ್ ತೂಯೆರೆ ಭಾರಿ ಪೊರ್ಲು.ಎಲ್ಯ ಉರುಟುದ ಕಾಯಿ ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣೊಡಿತ್ತ್ ದ್ ಪರ್ಂದಾನಗ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣೊಗು ತಿರುಗುಂಡು.
## ಮರ್ದ್ ದ ಉಪಯೋಗ
# ಸರ್ಪಗಂಧಿದ  ದಯಿತ  ಮರ್ದ್ ಶರೀರೊದ ವಾತ, ಪಿತ್ತೊನು ಸಮತೋಲನಡ್ ದೀಯೆರೆ ಉಪಯೋಗ  ಆಪುಂಡು.
#ನೆತ್ತೆರ್ ದ ಸಕ್ಕರೆದ ಅಂಶೊನು ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ಪುನ ಶಕ್ತಿ ಸರ್ಪಗಂಧಿದ ದಯಿಕ್ ಉಂಡು.
# ನೆತ್ತೆರ್‌ದ ಜಾಸ್ತಿ ಒತ್ತಡೊನು ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ಪುನ ಶಕ್ತಿ ಸರ್ಪಗಂಧಿದ ದಯಿಕ್ ಉಂಡು.
# ಸರ್ಪಗಂಧಿದ ಲುಂಗಾಯಿನ ಬೇರ್ ದ ಪೊಡಿನ್ ಮಾನಸಿಕ ತಿನಿಯೆರೆ ಕೊರ್ಂಡ ಅಕುಲು ಶಾಂತ ಆಪೆರ್ ದುಂಬುದ ನೆನೆಪು ಬರಿಯೆರೆ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು.
# ಕೆಲವು ತರತ ಜ್ವರೊಕು ಸರ್ಪಗಂಧಿದ ದಯಿತ ಮರ್ದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು

## ರಾಸಾಯನಿಕ ಮರ್ದುಲು
ಗರುಡಪಾತಾಳ (ರೊವೊಲ್ಫಿಯಾ ಸರ್ಪೆಂಟೀನ) ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಡು ೨೦೦ ಡುದು ಹೆಚ್ಚ (ಮಸ್ತ್) ನಮೂನೆದ  ಕ್ಷಾರರೂಪಿ (ಅಲ್ಕಾಲೋಯಿಡುಲು) ರಾಸಾಯನಿಕ ಮರ್ದುಲೆನ್ ತಯಾರು ಮಲ್ಪುವೆರು. ಇಂಚಿನ ಕ್ಷಾರರೂಪಿ ರಾಸಾಯನಿಕೊಲೆಡು  ಅಜಮಾಲಿನ್,ಅಜಮಾಲಿಸಿನ್,ಡಿಸರ್ಪಿಡಿನ್, ರಿಸರ್ಪಿನ್, ಸರ್ಪೆಂಟಿನ್ ಇಂಚಿನವು ಸೇರುವಾ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದುಲು
ವರ್ಗೊ:ಆಯುರ್ವೇದ
ತೆಮ್ಮ

ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೊಡು  **ತೆಮ್ಮ** ಉಸಿರಾಟದ ಮಲ್ಲ  ಸಾಗುನಾಳೊಲೆನ್  ಸೇರುನ ರಸೊಕುಲು, ಸೊರಳೆ, ಕಫ, ಪಿದಯಿದ ಕಣೊಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ  ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಲೆನ್   ಪಿದಯಿ ಪಾಡಿಯೆರೆ  ಸಹಾಯ ಆಪುನ  ಒರೊಡುದು ಒರಾನೆ ಇಜಿಂಡ  ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಆಪಿನ ರಕ್ಷಣಾ ನಿರಿಚ್ಛಾ  ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ.  ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್  ವಿಶೇಷವಾಯಿನ  ಶಬ್ದದ ಸಹಿತವಾದ್ ತೆಮ್ಮ ಬರ್ಪುಂಡು. ತೆ ಮ್ಮ  ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾದ್  ಅತ್ತ್ಂಡ ಅನೈಚ್ಛಿಕವಾದ್ ಬರ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು,  ಆಂಡ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್  ಅನೈಚ್ಛಿಕವಾದಿಪ್ಪುಂಡು.

ಶ್ವಾಸೇಂದ್ರಿಯದ ಕಂಟೆಲ್ದ  ಪ್ರದೇಶೊಡು ರೋಗಾಣುಲು, ಕಶ್ಮಲೊಲು, ಹಾಳ್ ಗಾಳಿ, ದೂಳು, ಪುಷ್ಪಪರಾಗೊಲು ಇಂಚಿತ್ತಿ  ಸೂಕ್ಷ್ಮವಸ್ತುಲು   ಸೇರ್‍ನಗ ಅವೆನ್ ಪಿದಯಿ ಪಾಡೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಉಂಡಾಪಿನ ಒಂಜಿ ನಿರಿಚ್ಛಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆನೆ ತೆಮ್ಮ.  ಉಂದು ಶ್ವಾಸೇಂದ್ರಿಯೊನು ಸ್ವಚ್ಚ ಮನ್ಪುನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಧಾನ.

ನರಮಾನಿಗ್  ಶೀತವಾದ್ ಮೂಕುಡು ಸೊರಳೆ ದಿಂಜಿದ್, ತಿಗಲೆಡ್  ಕಫ ದಿಂಜಿದ್,  ಕಂಟೆಲ್  ಕೆರೆತೊಂದು,   ತೆಮ್ಮ  ಲಪ್ಪುನ ಸೀಕ್   ಒರ ಸುರುವಾಂಡ, ರಡ್ಡ್ - ಮೂಜಿ ವಾರದಾತ್  ಕಾಲ  ಗುಣ ಆವರೆ  ಬೊಡಿ ಗೆಪ್ಪುಂಡು.

## ಕಾರಣೊಲು
ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್  ತೆಮ್ಮ  ಶೀತೊಡು ಬರ್ಪಿನ ಒಂಜಿ  ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣ.  ಉಂದು ಅತ್ತಾಂದೆ, ಪುಗರೆನ್  ಜಾಸ್ತಿಯಾದ ಸೇವನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ, ಧ್ವನಿನಾಳೊಲೆನ್  ಸರಿಯಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪಂದೆ ಇತ್ತ್ಂಡ  ಈ ಮಾತ ಕಾರಣೊಲೆಡ್ದ್  ತೆಮ್ಮ  ಉಂಡಾಪುಂಡು. ಕಿರುನಾಲಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಡಿನಾಯ್ಡ್  ಗ್ರಂಥಿಲೆನ  ಬಾಪು ಬುಕ್ಕೊ  ಜಾಸ್ತಿ  ಶೀತೊಡ್ದುದಾತ್ರ  ತೆಮ್ಮ ಜಾಸ್ತಿ ಆಪುನ ಸಾದ್ಯಾತೆ ಉಂಡು.

## ತೆಮ್ಮದ  ಕ್ರಿಯಾತಂತ್ರ
ಮಲ್ಲ ಉಸುಲು ದೆತೊಂದಿ ಬುಕ್ಕೊ  ಧ್ವನಿತಂತುಲು ಅವೆನಾತೆಗ್ ಓಪನ್ ಆದ್ ಶ್ವಾಸಕೋಶೊಲೆಡ್ದ್ ಗಾಳಿ ಬಲವಂತೊಡು ಪಿದಯಿ ಬರ್ಪುಂಡು.  ಅಪಗ ಅವು ಧ್ವನಿಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ತಿರ್ತ ವಾಯುನಾಳೊಲೆಡ್ ಸೇರ್ದಿತ್ತಿನವ ಕಶ್ಮಲ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತನ್ನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪಿದಯಿ ಕೊನರ್ಪುಂಡು.  ಅಪಗ ತೆಮ್ಮ ಉಂಡಾಪುಂಡು.

ತೆಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್  ಉಂಡಾಪಿನಿ  ಧ್ವನಿಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆಡ್ದ್ ತಿರ್ತ್ ವಾಯು ನಾಳೊಲೆಡ್. ದಾದಾಂಡಲ ತಿನ್ನಗ ತಪ್ಪು ತಾದಿಟೆ ಪೋಯಿನ  ತೆನಸ್ಸ್ ದ ಚೂರು ದೊಂಡೆ ಮುಕ್ಕುನ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುನಗ  ಅವೆನ್ ತೆಮ್ಮ ಬಲವಂತೊಡು ಪಿದಯಿ ನೂಕುದು ಬುಡುಪುಂಡು..ಇಂಚ..ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ತೆಮ್ಮ ಉಪಕಾರಿಯಾದುಂಡು.  ಒವ್ವೆ ಪಿದಯಿದ  ಕಶ್ಮಲ ವಸ್ತು ದೊಂಡೆ ಮುಕ್ಕುನ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು..ಅಪಗ ಉಂದುವೆ ವಿಧಾನೊಡು ಅವು ಪಿದಯಿ ಬರ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು.ಇಂಚಿತ್ತಿ ಪೊರ್ತುಡು   ತೆಮ್ಮೊನು ಉಂತಾಪಿನ ಸರಿಯತ್ತ್.

## ರೋಗ ಲಕ್ಷಣೊಲು
ತೆಮ್ಮ ಮಸ್ತ್ ರೋಗೊಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.ನಿಗಡಿ, ದೊಂಡೆ ಬೇನೆ, ಎದೆಯ ಕ್ಷಯ, ನ್ಯುಮೋನಿಯ, ದಡಾರ, ಸಿಡುಬು, ನಾಯಿ ತೆಮ್ಮ, ಪ್ಲೂರಸಿ, ಬ್ರಾಂಕೈಟಿಸ್, ಇತ್ಯಾದಿ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತೆಮ್ಮದ ಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ತೂದು ಸೀಕ್ ದ ಸ್ವರೂಪೊನು ತೆರಿಯೊಲಿ.

ನಾಯಿತೆಮ್ಮ ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್ ಜೋಕುಲೆಡ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು ಮಸ್ತ್ ದಿನ ಮುಟ್ಟ  ಉಪ್ಪುಂಡು..ಒಂಜೆಜಾತಿ  ತೆಮ್ಮ ಬತ್ತ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ಉಸುಲು  ಕಟ್ಟುನಂಚ ಆಪುಂಡು. ಸುರುಕು ಒಂತೆ ನಿಗಡಿ  ಜ್ವರ, ತೆಮ್ಮ ಉಪ್ಪುಂಡು.  ರಾತ್ರೆದ  ಪೊರ್ತ್ತು ತೆಮ್ಮ ಜಾಸ್ತಿ ಆಪುಂಡು.  ಉಸುಲು  ಕಟ್ಟುನಂಚ ಆದ್  ಉಸುಲು ಒಯಿಪೆರೆನೆ ಆಪುಜಿ. ತೆಮ್ಮ ಉಂತ್‌ದ್ ಉಸುಲು ಒಯಿಪುನಗ ವಿಚಿತ್ರವಾಯಿನ ಶಬ್ದ ಬರ್ಪುಂಡು. ತೆಮ್ಮ ಜಾಸ್ತಿಯಾನಗ ಕಕ್ಕೆರೆ ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಈ ಕಫೊಡ್ದು ಸೋಂಕು ಪಗರುಂಡು. ನ್ಯುಮೋನಿಯದ ತೆಮ್ಮಾ ಆಂಡ ಎದೆ ಬೇನೆ ಉಪ್ಫುಂಡು. ಕಫ ಚೂರು ಕೆಂಪು ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ತೆಮ್ಮದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಜ್ವರಲ ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಮಸ್ತ್ ದಿನೊಡ್ಡಿಂಚಿ ಇತ್ತಿನ ತೆಮ್ಮಾ  ಕ್ಷಯದ ಲಕ್ಷಣ ಆದಿಪ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು. ಕೆಲವೆರೆಗ್ ತೆಮ್ಮ ಬೊಲ್ಪುದ ಪೊರ್ತುಗು ಬರ್ಪುಂಡು. ಕೆಲವೆರೆಗ್ ತೆಮ್ಮ ರಾತ್ರೆ ಮಾತ್ರ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನನ  ಕೆಲವೆರೆಗ್ ಮುಕ್ಕ್ ತೆಮ್ಮ ದಂಚನೆ ಬತ್ತ್ದ್ ದ್ ಕಕ್ಕುನೆ ಮುಟ್ಟ ಉಂತುಜಿ. ತೆಮ್ಮ ಜಾಸ್ತಿ ಯಾದ್ ತೆಮ್ಮದೊಟ್ಟಿಗೆ ಕಫ ಲ ಪಿದಯಿ  ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ಆರೋಗ್ಯ
ವರ್ಗೊ:ಆರೋಗ್ಯ
ಪಚ್ಚೆ (ನವರತ್ನೊ)

[alt=ಪಾರದರ್ಶಕ ಬೆರಿಲ್ [ಕನಿಜೊದ ಷಟ್ಕೋನ ಪರೆಲ್|thumb|ಪಾರದರ್ಶಕ ಬೆರಿಲ್ ಕನಿಜೊದ ಷಟ್ಕೋನ ಪರೆಲ್]]

**ಪಚ್ಚೆ** ಪನ್ನಗ ಪಚ್ಚೆ ರಂಗ್‍ದ ಒಂಜಿ ವಿಶೇಷ ಜಾತಿದ  ಮಣಿ ರತ್ನೊ - ಕನಿಜೊ. ತುಳು ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ "ಪಚ್ಚೆ" ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು **ಮರಕತ**, **ಗಾರುತ್ಮತ ಮಣಿ** ಪನ್ಪುನ ಪುದುರುಲು ಉಂಡು. ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆಡ್ ಎಮರಾಲ್ಡ್  (Emerald)  ಪಂಡ್‍ದ್ ಪಣ್ಪೆರ್. ಮಣಿ ರತ್ನೊಲೆನ್ ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡುದಿಂಚಿ ಅಲಂಕಾರೊಗು  ಪದ್ದೆಯಿ ಆಭರಣಲೆಡ್  ಅಂಚನೆ  ರಾಜ ಮಹಾರಾಜೆರೆನ ಪ್ರತಿಷ್ಟೆದ ಪ್ರದರ್ಶನೊಗು ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.
alt=ಪಚ್ಚೆ ಮಣಿ|thumb|ಪಚ್ಚೆ ಮಣಿ
alt=ಬೆರಿಲ್ ಕನಿಜೊ|thumb|ಬೆರಿಲ್ ಕನಿಜೊ

## ಬೆರಿಲ್ ಕನಿಜೊ
ಪಚ್ಚೆ ಮಣಿರತ್ನೊದ ಕನಿಜೊದ ಪುದರ್ ಬೆರಿಲ್ ಪಂಡ್‍ದ್. ಬೆರಿಲ್ (Beryl) ಇಂದೆತ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಗಟನೆದ ಸೂತ್ರ ಬೆರಿಲಿಯಂ ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಸೈಕ್ಲೊ ಸಿಲಿಕೇಟ್ (Be₃Al₂SiO₆) ಆದುಂಡು. ಬೆರಿಲ್ ಪದ ಗ್ರೀಕ್ ಮೂಲೊಡು ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆಡ್ ಬೆರಿಲ್ ಪಣ್ಣಗ ಕಡಲ್ದ ನೀರ್ದ ಬಣ್ಣದ ಮಣಿ ಪಂಡ್‌ದ್ಆಪುಂಡು.  ಈ ಕನಿಜೊಗು ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಪ್ರಾಕೃತ ಬಾಸೆಡ್ ವೆರುಲಿಯಾ ಪನ್ಪುನ ಪುದರು ಇತ್ತ್ಂಡ್.

ಬೆರಿಲ್ ಕನಿಜೊ ಶುದ್ಧರೂಪೊಡು ಕಾಜಿದ ಲೆಕ್ಕ ಪಾರದರ್ಶಕವಾದ್ ತಿಕ್ಕುನ ಉಂಡು. ಆಂಡ ಬೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಬೆರಿಲ್ ಉಂಡಾನಗ ಬೇತೆ ಲೋಹ ಮೂಲ ವಸ್ತುಲೆನ ಕಿನ್ಯ ಕಿನ್ಯ ಅಂಶೊಲೆನ ಕಜವು ಬಿರಕೆಯಾದ್ ಬೆರಿಲ್ ಕನಿಜೊಗು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆದ ಬಣ್ಣೊಲು ಬರ್ಪುಂಡು. ಬೆರಿಲ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ನಸು ಪಚ್ಚೆ ರಂಗ್‍ದ ಅಪಾರದರ್ಶಕ ಕನಿಜೊ. ಆಂಡ ವಿಶೇಷ ಸನ್ನಿವೇಶೊಲೆಡ್  ಕಡು ಪಚ್ಚೆ,  ತೆಳು ನೀಲಿ, ನಡು ನೀಲಿ, ಮಂಜಲ, ಬೊಲ್ದು ಇಜಿಂಡ ಅಪರೂಪೊಡು ಕೆಂಚಿ ಬಣ್ಣದ ಪರೆಲ್‌ಲೆನ ರೂಪೊಡು ಪೆಗ್ಮಟೈಟ್ ಜಾತಿದ ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಉಲಾಯಿ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಬೆರಿಲ್ ಕನಿಜೊ ಆಜಿಮೂಲೆದ ಷಟ್ಕೋನ  (Hexagonal) ಪರೆಲುಲೆನ ರೂಪೊಡು ಬೂಮಿಡು ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್  ಪೆಗ್ಮಟೈಟ್ (Pegmatite)  ಪನ್ಪುನ ಶಿಲೆಕುಲೆನ  ಒಟ್ಟುಗು ಬೆರಿಲ‍್ ಕನಿಜೊದ ಪರೆಲುಲು ಒಂಜೊಂಜಾದ್ ಇಜಿಂಡ ಚೊಪ್ಪದ ರಾಶಿಲೆನ ರೂಪೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

ಬೆರಿಲ್ ಕನಿಜೊ  ಮುಖ್ಯವಾದ್  ರಡ್ಡ್ ಬಗೆತ ಮಣಿರತ್ನೊಲೆನ ರೂಪೊಡು ತಿಕ್ಕುನ ಉಂಡು: (೧) ಪಚ್ಚೆ (೨) ನೀಲ.

## ಪಚ್ಚೆ : ಎಮರಾಲ್ಡ್
ಪಚ್ಚೆ ರಂಗ್‍ದ ಬೆರಿಲ್ ಕನಿಜೊಗು ಪಚ್ಚೆ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರು ದುಂಬುಡುದಿಂಚಿ ಚಾಲ್ತಿಡು ಉಂಡು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಯಲು ಸೀಮೆದ ಕೆಲವು ತಾಣೊಲೆಡ್ ಪಚ್ಚೆ ಮಣಿ  ತಿಕ್ಕೊಂದಿತ್ತೆನೆನ್  ಚರಿತ್ರಕಾರೆರ್ ದಾಖಲು ಮಲ್ತ್ ದೆರ್.

ಪಚ್ಚೆಗ್  ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲೆಡ್  ಮರಕತ,  ವೆರುಲಿಯಾ, ಗಾರುತ್ಮತ ರತ್ನ ಪನ್ಪುನ ಮಾತಾ ಪುದರುಲು ಉಂಡು. ಎಮರಾಲ್ಡ್ ಪನ್ಪುನ ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಪುದರುಲಾ ಚಾಲ್ತಿಡ್ ಉಂಡು.

## ನೀಲ: ಅಕ್ವಾಮೆರೈನ್
alt=ನೀಲ- ಅಕ್ವಾಮೆರೈನ್|thumb|ನೀಲ- ಅಕ್ವಾಮೆರೈನ್

ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಬೆರಿಲ್ ಕನಿಜೊದ ಮಣಿ ರೂಪೊಗು **ಅಕ್ವಾಮೆರೈನ್** (Aquamarine)  ಪನ್ಪುನ ಪುದರುಂಡು.  ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಉಂದೆಕ್ ನೀಲ ಪನ್ಪುನ ರತ್ನದ ಪುದರು ಉಂಡು ಆಂಡ ನೀಲ ಬಣ್ಣದ ಬೇತೆ ಕನಿಜೊ  ಜಾತಿದ ಮಣಿಕುಲುಲಾ ಬಳಕೆಡ್ ಉಲ್ಲಾ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ
ವರ್ಗೊ:ಕನಿಜೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಮಣಿರತ್ನೊಲು
ವರ್ಗೊ:ರತ್ನವಿಜ್ಞಾನ
ಪೊಯ್ಯೆದ ಕಲ್ಲ್

thumb|ವಿಂಧ್ಯದ ಪೊಯ್ಯೆದ ಕಲ್ಲು ಪದರೊಲು,ಅಲಹಾಬಾದ್ ಕೈತಲ್, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯ,ಭಾರತ|alt=ವಿಂಧ್ಯದ ಪೊಯ್ಯೆದ ಕಲ್ಲು ಪದರೊಲು,ಅಲಹಾಬಾದ್ ಕೈತಲ್, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯ,ಭಾರತ
thumb|ವಿಂಧ್ಯದ ಪೊಯ್ಯೆದ ಕಲ್ಲು ಪದರೊಲು,ಅಲಹಾಬಾದ್ ಕೈತಲ್, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯ,ಭಾರತ|alt=ವಿಂಧ್ಯದ ಪೊಯ್ಯೆದ ಕಲ್ಲು ಪದರೊಲು,ಅಲಹಾಬಾದ್ ಕೈತಲ್, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯ,ಭಾರತ

ಪೊಯ್ಯೆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಅಯಿನ ಕಲ್ಲುನು **ಪೊಯ್ಯೆದ ಕಲ್ಲು** ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡೊಡು **ಮರಳುಗಲ್ಲು** ಪನ್ಪುನ ಶಿಲೆ ಆಂಡ ಇಂಗ್ಲೀಷಿಡ್ sandstone  - ಸ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟೋನ್ ಪಂಡ್‌ದ್ಈ ಶಿಲೆಕ್ಕು ಪುದರ್. ಪೊಯ್ಯೆದ ಕಣಕುಲೆನ ರಾಶಿ, ತುದೆ ಜಲಾಶಯ ಕಡಲ್ ಇಂಚಿನ ಜಲಮೂಲೊಲೆನ ಅಡಿಟ್ ಸಂಗ್ರಹವಾದ್ ಸಾವಿರ ಸಾವಿರ ವರ್ಷೊಲು ಕರಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಯ್ಯೆ ಕಣಕುಲು ಒಂಜೆಕೊಂಜಿ ಸೇರ್ದ್ ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಪೊಯ್ಯೆದ ಕಲ್ಲ್ ಆಪಿನ ಉಂಡು.

## ಪೊಯ್ಯೆ-ಕಲ್ಲುಡು ಕನಿಜೊಲು
ಪೊಯ್ಯೆಕಲ್ಲುಡು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದುಪ್ಪುನ ಕನಿಜೊಲು- ಬೊಲ್ಕಲ್ (ಕ್ವಾರ್ಜ್ Quartz), ಫೆಲ್ಸ್ ಪಾರ್( Feldspar), ಅಭ್ರಕೊಲು(micas), ಕ್ಯಾಲ್ಸೈಟ್ (calcite) ಬುಕ್ಕೊ  ಸೇಡಿಲು (clays)

## ಜಲಜಶಿಲೆ
ಪೊಯ್ಯೆದ ಕಲ್ಲು ನೀರ್ದ ಅಡಿಟ್ ಆಪಿನ ಕಾರಣ ಅವೆನ್ **ಜಲಜಶಿಲೆ** (ಸೆಡಿಮೆಂಟರಿ ರಾಕ್-  Sedimentary rock ) ಪನ್ಪುನ ವರ್ಗೊಗು ಸೇರಾದೆರ್.
ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಕಡಲ್ದ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲಾಶಯೊಲೆನ ಅಡಿಟ್ ಸಂಗ್ರಹವಾದ್ ಗಟ್ಟಿಯಾಯಿನ ಪೊಯ್ಯೆದ ಕಲ್ಲು ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ಉಲ್ಲಾ. ಕೆಲವು ಮರುಭೂಮಿ ಪರಿಸರೊಲೆಡ್ಲಾ  ಪೊಯ್ಯೆದ ಕಲ್ಲ್ ಉಂಡಾಪುಂಡು.

## ಕಾಲದಗಿ -ಬಾದಾಮಿ ಪೊಯ್ಯೆದ ಕಲ್ಲುಲು
ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಕಾಲದಗಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾದಾಮಿ ಪನ್ಪುನ ವರ್ಗದ ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಶಿಲಾ ರೂಪಿಕೆಲು ಉಲ್ಲಾ. ಈ ಶಿಲಾರೂಪಿಕೆಲೆಡ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಬಾದಾಮಿದ (ಬಾಗಲಕೋಟೆ  ಜಿಲ್ಲೆ) ಸುತ್ತಾ  ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಪೊಯ್ಯೆದಕಲ್ಲುಲೆನ ನಿಕ್ಷೇಪೊ ಲು ದಿಂಜ ಉಂಡು. ಬಾದಾಮಿದ ಗುಹೆತ ಉಲಾಯಿ ರಚನೆಯಾತಿನ ಗುಹಾದೇವಾಲಯೊಲು ಇಂಚಿನ ಕೆಂಪು ಪೊಯ್ಯೆಕಲ್ಲುಡು ರಚನೆಯಾತಿನವು. ಪಟ್ಟದ ಕಲ್ಲು,ಐಹೊಳೆ ಪನ್ಪುನ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಊರುಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಚಾಲುಕ್ಯರೆನ ಕಾಲೊದ ವಾಸ್ತು ರಚನೆಲು ಇಂಚಿನ ಪೊಯ್ಯೆದ ಕಲ್ಲು ಪದರೊಲೆಡ್ ನಿರ್ಮಾಣವಾತಿನವು.

## ವಿಂಧ್ಯದ ಪೊಯ್ಯೆದ ಕಲ್ಲುಲು
ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತೊಲೆನ ಕೈತಲ್  ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶೊ ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶೊ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಉಂಡಾತಿನ ಪೊಯ್ಯೆದ ಕಲ್ಲುಲು ೧೪೦೦ ಡುದು - ೧೨೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷೊಲೆನ ಪಿರಾಕುಡು ಆನಿದ ನಿರಾಳ ಕಡಲುಲೆಡ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾತಿನವು ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರ್. ಅಲಹಬಾದುದ ಕೈತಲ್ ಪೊಯ್ಯೆಕಲ್ಲುಲೆನ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ದಿಂಜ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಉಲ್ಲಾ. ಈ ಪೊಯ್ಯೆಕಲ್ಲು ಲೆನ್ ಪೊಡಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಪೊಯ್ಯಯೆದ ಲೆಕ್ಕೊ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪರೆ ಆಪುಂಡು.

## ಉಪಯೋಗೊಲು
ಪೊಯ್ಯೆದ ಕಲ್ಲುನು ಪೊಡಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಬತ್ತಿನ  ಪೊಯ್ಯೆನ್ ಉಪಯೋಗಿಸಾವರೆ ಆಪುಂಡು.ಅವು ಅತ್ತಾಂದೆ ಈ ತಿರ್ತು ತೋಜಾಯಿನ ಉಪಯೋಗೊಲೆಗ್ಲಾ ಪೊಯ್ಯೆದ ಕಲ್ಲು ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು.
* ಕಟ್ಟುನ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಪೊಯ್ಯೆದ ಕಲ್ಲು ಬಳಕೆ
* ಆಲಂಕಾರಿಕ ಶಿಲೆಯಾದ್, ಮೂರ್ತಿ ಕೆತ್ತನೆಗ್ ಬಳಕೆ
* ಪೊಯ್ಯೆಕಲ್ಲುದ ಇಟ್ಟಿಗೆಲಾದ್ ಬಳಕೆ 
* ನೆಲಕ್ ಪಾಡುನ ಓಡುಲಾದ್ ಬಳಕೆ
* ಸಮಾಧಿ ಕಲ್ಲುಲಾದ್ ಬಳಕೆ
* ಸ್ಮಾರಕೊಲೆಗ್ ಬಳಕೆ
* ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣೊಗು ಬಳಕೆ
* ಪೊಡಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಪೊಯ್ಯೆದ ರೂಪೊಡು ಬಳಕೆ
* ಕಾಜಿದ(ಗ್ಲಾಸ್) ತಯಾರಿಕೆಡ್
* ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಉದ್ದಿಮೆಡ್

## ಕ್ವಾರ್ಜೈಟ್
ಪೊಯ್ಯೆದ ಕಲ್ಲು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಬುಕ್ಕೊ ರೂಪಾಂತರ ಶಿಲೆಯಾದ್ ಕ್ವಾರ್ಜೈಟ್ (Quartzite) ಪನ್ಪುನ ಶಿಲೆಯಾಪುಂಡು.

## ಉಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ
* ಪೊಯ್ಯೆ
* ಕನಿಜೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

1.http://geology.com/rocks/sandstone.shtml

2.https://flexiblelearning.auckland.ac.nz/rocks_minerals/rocks/sandstone.html

3.http://study.com/academy/lesson/what-is-sandstone-formation-properties-types.html

4.http://www.galleries.com/rocks/sandstone.htm

5.https://link.springer.com/article/10.1007/BF02703031. (Age of Vindhyan formations)

6.The Chalukyas of Badami Ed. Dr. M. S. Nagaraja Rao, The Mythic Society, Bangalore 1978.

ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ
ವರ್ಗೊ:ಕನಿಜೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಶಿಲೆಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ಉಪ ಕನಿಜೊಲು
ಪುದೀನ

**ಪುದೀನ** ಒಂಜಿ ದೈ. ಉಂದು ಆಹಾರೊಗು ರುಚಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಮ್ಮೆನ ಕೊರ್ಪಿನ ತಪ್ಪು. ಪುದೀನ, ಏಷ್ಯಾ, ಹಿಮಾಲಯದ ಪೂರ್ವೊಡು, ಪೂರ್ವ ಸೈಬೀರಿಯಾ, ಬುಕ್ಕೊ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣೊ ಪ್ರದೇಶಡ್ ಬುಲೆಪುಂಡ್. ಪುದೀನ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ೧೦-೬೦ ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರೊಗು ಬುಲೆಪುಂಡು. ಉಂದು ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ದೈ. ಇಂದೆತ ಕುಟುಂಬದ ಪುದರ್ ಲ್ಯಾಮಿನೇಸಿಯ. ನೀರ್ದ ಆಶ್ರಯ ಇಪ್ಪುನಲ್ಪ ಪುದೀನ ಮಸ್ತ್ ಬುಲೆಪುಂಡು. ಪುದೀನನ್ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಬಾಸೆಡ್ 'ಮೆಂತ' ಪನ್ಪೆರ್. ಮೆಂತ ಪಂಡ ಜಲದೇವಿ. ಈ ತಪ್ಪುನ್ ಸೂಪ್, ಸಾಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಚಟ್ನಿಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪುದೀನ ತಪ್ಪುಡ್ದ್ ತಿಕ್ಕುನ "ಪೆಪ್ಪರ್ಮಿಂಟ್' ಪನ್ಪಿನ ಅಂಶೊನ್ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ವೈದ್ಯಕೀಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ತಯಾರಿಕೆಡ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಮರ್ದ್‌ದ ಗುಣ
* ಆಹಾರೊನು ಸುಲಭವಾದ್ ಪಚನ ಮಲ್ಪುಂಡು
* ಕೊಬ್ಬುದ ಅಂಶೊನು ಕರಾವುಂಡು
* ಬಂಜಿ ಸೂ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪುಂಡು
* ಕಕ್ಕುನೆನು ನಿವಾರಣೆ ಮಲ್ಪಂಡು 
* ಕೂಲಿದ ತೊಂದರೆ ಶಮನ ಆಪುಂಡು
* ಬಂಜಿದ ಪುರಿತ್ತ ಉಪದ್ರ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು
* ತೆಮ್ಮ ಬುಕ್ಕೊ ಕಫದ ತೊಂದರೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ
* ಕಿರುಂಬುನವು ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು
* ನೆನಪುದ ಶಕ್ತಿ ವೃದ್ಧಿ ಆಪುಂಡು

## ಬುಲೆಪಾವುನ ವಿಧಾನ
ಪುದೀನ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮಣ‍್ದ ಮಿತ್ ಬುಲೆಪುಂಡು. ಫಲವತ್ತಾಯಿನ ಪೊಯ್ಯೆ ಮಣ್ಣ್, ಧಾರಾಳವಾದ್ ನೀರ್ ಪುದೀನ ಬುಲೆಯೆರೆ ಅಗತ್ಯ. ಈ ದೈತ ೧-೨ ಸೆಂ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಚಿಗ್ರ್ ನಡ್ದ್ ಬುಲೆಪಾವೊಲಿ. ಅರೆಗಾಲೊಡು ವಾರೊಗು ರಡ್ಡ್ ಸರ್ತಿ ನೀರ್ ಪಾಡೊಡು. ಬರ್ಸದ ಸಮಯೊಡು ತಪ್ಪು ತಾಲುಂಡು. ಮರಿಯಾಲ ಕರಿಬುಕ್ಕೊ ತಪ್ಪು ಚೆಗ್ರುಂಡು. ಒಂಜಿ ದೈ ೨-೩ ವರ್ಷೊ ಬದ್ಕುಂಡು.

## ಉಪಯೋಗೊ
* ಚಟ್ನಿ, ಪುದೀನ ಪುಲಾವ್, ಪುದೀನ ಸೂಪ್, ಪಾನೀಯ,ಮರ್ದ್ ಅಂಚನೆ ಮಸ್ತ್ ರೀತಿದ ಉಪಯೋಗೊಲು ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ಲವಂಗ

**ಲವಂಗ** ಕಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಕಮ್ಮೆನ ಇಪ್ಪುನ ರುಚಿ ಕೊರ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಸಂಬಾರ ವಸ್ತ್. ಪರಿಮಳತ ಲವಂಗನ್ ತೆನಸ್ ಗ್ ಕಮ್ಮೆನ ಕೊರ್ಯೆರೆ ಗಳಸುವೆರ್. ಉಂದು ಸುರುಕ್ ಇಂಡೋನೇಶ್ಯಾಡ್ ಬುಲೆಪಾವರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಅಲ್ಪ ಉಂದೆನ್ ಕಾಟ್ ಮರ ಆದಿತ್ಂಡ್. ಪೋರ್ಚಗೀಸ್ನಕುಲು ಲವಂಗನ್ ಯರೋಪ್ಗ್ ಕನಯೆರ್. ಭಾರತಗ್ ಉಂದ್ ಮಾರಿಷಸ್ದ್ ಬೈದಂಡ್..

## ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣೊ
ಲವಂಗ ಮಿರ್ಟೀಸಿ ಕುಟುಂಬೊಗು ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಉಂದೆತ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪುದರ್ 'ಸಿಝಿಯಮ್ ಅರೋಮಾಟಿಕಮ್'. ಲವಂಗ ಬರ್ಸ ಬೂರುನ ಜಾಗೆಡ್ ಬುಲೆಪುಂಡು.

## ಉಪಯೋಗೊಲು
* ಕೂಲಿ ಪುರಿ ತಿಂದ್ ದ್ ಬೇನೆ ಸುರುವಾಂಡ ಲವಂಗನ್ ಗುದ್ದ್ ದ್ ದೀಪೆರ್.
* ಲವಂಗದ ಎಣ್ಣೆನ್ ಬೇನೆದ ಕೂಲಿದಾಡೆ ಪರ್ತಿಡ್ ಬಾಯಿದ ಬೇತೆ ಜಾಗೆಗ್ ತಾಗಂದಿಲೆಕ್ಕ ಜಾಗ್ರತೆಡ್ ದೀಪೆರ್
* ಕೆಮ್ಮೊಗ್ಲ ಉಂದು ಎಡ್ಡೆ ಮರ್ದ್
* ಟೂಥ್ ಪೌಡರ್, ಪೇಸ್ಟ್ ತಯಾರಿಕೆಡ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್ 
* ಲವಂಗ ಒಂಜಿ ಆಯುರ್ವೇದ ಔಷಧ.
* ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ಪುನಗ ಉಂದೆನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್

## ಬುಲೆಪಾವುನ ವಿಧಾನ
ಲವಂಗ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಬುಲೆ. ಬೇತೆ ಬುಲೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ಉಂದೆನ್ ಬುಲೆಪ್ಪಾವೆರ್. ದೈನ್ 20 ಅಡಿ ಅಂತರೊಡ್ ನಾಟಿ ಮಲ್ಪೊಡು. ಗುಂಡಿ ಒಂಜರೆ ಅಡಿ ಆಳ ಇಪ್ಪೊಡು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮಾತ ರೀತಿದ ಮಣ್ಡಡ್ ಬುಲೆಯುಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಬುಲೆಕ್ ಮಲೆನಾಡ್ ಪ್ರದೇಶ ಎಡ್ಡೆ. ಒಂಜಿ ದೈಡ್ದ್ 1-10 ಕೆಜಿ ಬುಲೆ ದೆಪ್ಪೊಲಿ. ಸಸಿ ನಾಟಿ ಮಲ್ತ್ದ್ 5 ವರ್ಷದ ಬುಕ್ಕೊ ಬುಲೆ ಬರ್ಪುಂಡು. ಲವಂಗ ಕೃಷಿಗ್ ರೋಗ ಭಾದೆ ಕಮ್ಮಿ.

## ಚಿತ್ರೊಲು

File:The flowers of clove tree in Pemba island.JPG|thumb|ಲವಂಗ ಮರತ ಪೂ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಗುರು ಪೂ
File:Cloves.JPG|thumb|ಲವಂಗ
File:Clove Plant.jpg|thumb|ಲವಂಗದ ದೈ
File:Djarum-blacks-kretek.jpg|ಕ್ರೆಟೆಕ್ ಲವಂಗದ ಸಿಗರೇಟ್, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ
File:Orange pomander.jpg|ಒಂಜಿ ಚಿತ್ತ್‌ಪುಲಿಡ್ ಪೊಮಾಂಡರ್ ಆದ್ ಬಳಕೆ ಆಪುನ ಲವಂಗ
File:Clove close up.jpg|ಉಲ್ಂಗ್‌‍ನ ಲವಂಗೊದ ಮೊಗ್ಗು


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದುಲು
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದ್‌ದ ದೈ
ವರ್ಗೊ:ಸಂಬಾರಜೀನಸು