open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಅನಂತರಾಮ ಬಂಗಾಡಿ

**ಅನಂತರಾಮ ಬಂಗಾಡಿ** ವಿದ್ವಾಂಸೆ, ಲೇಖಕೆ, ಬುಕ್ಕೊ ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಪ್ರಸಂಗಕರ್ತೆ. ಜಾನಪದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಕುಲ್ನ ಬಗೆಟ್ ತುಳು ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡೊಡು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗೊಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್. ಇಂಬೆರ್ ಬರೆತಿನ ತುಳು ಪ್ರಸಂಗೊಲೆಡ್ ತುಳು ಪಾಡ್ದನದ ಕಥೆಕುಲು ಉಂಡು.

## ಪರಿಚಯೊ
ಅನಂತರಾಮ ಬಂಗಾಡಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲೂಕುದ ಬಂಗಾಡಿ ಅರಸುಲೆನ ಶ್ವೇತಛತ್ರ ಪತ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ಮಾಯಿಲ ಭಂಡಾರಿ ವಂಸೊದ ಕುತ್ರೊಟ್ಟು ಮಂಜು ಭಂಡಾರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಿನ್ಯಕ್ಕ ದಂಪತಿಲೆನ ಮಗೆ. ಇಂಬೆರ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸೊನು ಬಂಗಾಡಿಡೆ ಪೂರೈಸುವೆರ್. ೧೫೦ಗುಲಾ ಎಚ್ಚ ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಪ್ರಸಂಗೊಲೆನ್ ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುಟ್ ಬರೆತೆರ್. ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಂತೆರೆಲೆನ ಕತೆಕುಲುನು ಯಕ್ಷಗಾನಗು ಕಣಪಿನ ಪ್ರಯತ್ನೊ ಮಲ್ದೆರ್.  ಆರ್ನ ಉಸ್ತುವಾರಿಡ್ ಸುರು ಆಯಿನ ‘ಸೌಹಾರ್ದ ಕಲಾವಿದರು, ಯಕ್ಷರಂಗ ಬಂಗಾಡಿ’ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ತಂಡೊ 15 ವರ್ಸೊ ಮುಟ್ಟ ರಾಜ್ಯೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಡೆಟ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನೊ ಕೊರ್ತುಂಡು.

## ತುಳು ಪ್ರಸಂಗೊಲು
*ಮೂಲೆರ ಬೂಡುದ ಚಂದನ ಬಾಲೆ
*ಬಂಗವಾಡಿದ ಕೊಲ್ಲಿ ದುರ್ಗೆ
*ಬಂಗಾರ್ ಬಾಲೆ ಬೊಳ್ಳಿ ಕುಮಾರೆ
*ಬಾಲೆ ದುಗ್ಗು ಕೊಂಡೆ ಬಲ್ಲಾಳ್ತಿ
*ಮೂಜೂರ ಉಲ್ಲಾಕುಳ್ ಮೂವೆರ್ ದೈಯೊಂಕುಳು
*ಶೀಂತ್ರಿದ ಚೆನ್ನಕ್ಕೆ
*ಪಟ್ಟದ ಪದ್ಮಲೆ
*ಕಾಡ ಮಲ್ಲಿಗೆ
*ಪುಂಚದ ಪುರ್ಪ
*ಮರ್ಮಲ್ ಮಂದರೆ
*ಬಂಗಾರ್ ಕೇದಗೆ
*ನಾಗ ಸಂಪಿಗೆ
*ಸ್ವಾಮಿ ಭಕ್ತೆ ಅತಿಕಾಯೆ
*ಪದ್ಮ ತಾಮರೆ
*ಕೈ ಪತ್ತಿ ಕಂಡನಿ
*ಬೊಳ್ಳಿ ಗಿಂಡೈ
*ಮದ್ರೆಂಗಿ ಮದ್ಮಾಳ್
*ಸ್ವಾಮಿ ಭಕ್ತೆ ಕಾಜವೆ
*ಕಾನದ ತನಿಯೆ
*ಸಿಂಗಾರ್ದ ಸಿರಿಮುಡಿ
*ಮಗಳೆನ ಮದಿಪು

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಜ್ಯೋತಿಷ ಜ್ಞಾನ ರತ್ನ ಬಿರುದು, ಪುಳಿಂಚ ರಾಮಯ್ಯ ಶೆಟ್ಟಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನೊದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು ಸೇರ್ದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಮ್ಮಾನೊಲು ಆರೆಗ್ ತಿಕ್ದಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜನಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರ್
ವರ್ಗೊ:ಯಕ್ಷಗಾನ
ನಿತ್ಯಾನಂದ ಕಾರಂತ ಪೊಳಲಿ

**ನಿತ್ಯಾನಂದ ಕಾರಂತೆ**ರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಪೊಳಲಿದಾರ್. ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಹವ್ಯಾಸಿ ಕಲಾವಿದೆರಾಯಿನ ಇಂಬೆರ್ ಕನ್ನಡೊ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುಟ್ ಯಕ್ಷಗಾನೊತ ಪ್ರಸಂಗೊಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್. ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಯಿನ ಕಟ್ಟು ಕತೆಕುಲು ಇಂಬೆರ್ ಬರೆತ್ತಿನ ಪ್ರಸಂಗೊಲೆಡ್ ತೋಜುದು ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಪರಿಚಯೊ
ನಿತ್ಯಾನಂದ ಕಾರಂತೆರ್ ದಿ.ಪೊಳಲಿ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಬುಕ್ಕೊ ದಿ.ಗೌರಮ್ಮ ದಂಪತಿಲೆನ ಮಗೆ.  ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಶಾಸ್ತ್ರಿಲು ತಾಳಮದ್ದಲೆಡ್ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನಾರ್ ಅಂಚಾದ್ ನಿತ್ಯಾನಂದ ಕಾರಂತೆರೆಗ್ ಎಲ್ಯ ಇಪ್ಪುನಗನೆ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಪ್ರಭಾವೊ ಇತ್ತಂಡ್. ಅರ್ಥಧಾರಿಲ ಆದಿಪ್ಪುನ ಕಾರಂತೆರ್ ಸುಮಾರ್ ೨೦ ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಪ್ರಸಂಗೊಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್. ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಡ್ ಎ.ಜಿ.ಎಮ್. ಆದ್ ನಿವೃತ್ತರಾಯಿನ ಕಾರಂತೆರ್ ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತ್ ಡ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ದೆರ್. ಕೂಟ ಮಹಾ ಜಗತ್ ದ ಮಂಗಳೂರು ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆದ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ “ಕೂಟವಾಣಿ"ದ ಸಂಪಾದಕರಾದ್ಲ ಸೇವೆ ಮಾಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

## ಪ್ರಸಂಗೊಲು
* ಕಾಂತು ಕಬೇದಿ
* ಬೂತ ಬೈಕಡ್ಡಿ
* ಸತ್ಯದಪ್ಪೆ ಚೆನ್ನಮ್ಮ
* ನಾಡ ಕೇದಗೆ
* ಗೆಜ್ಜೆ ಪೂಜೆ
* ಗಿಂಡೆದ ಗಿಳಿ
* ಪುಣ್ಣಮೆದ ಪೊಣ್ಣು
* ನಾಗಬನ
* ಮಾಜಂದಿ ಕುಂಕುಮ
* ಧರ್ಮ ಧಾರೆ
* ಮಾಣಿಕ್ಯ ಮಾಧವಿ
* ಪರಕೆದ ಗಗ್ಗರ
* ಸ್ವರ್ಣ ಕೇದಗೆ
* ಬದಿತ ಪೊಣ್ಣು
* ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಸಂಕಣ್ಣೆ
* ಅಪ್ಪೆನ ಆತ್ಮ

### ಕನ್ನಡ ಪ್ರಸಂಗೊಲು
* ದೇವಸಿರಿ ಕನ್ನೆ
* ರಾಣಿ ರುದ್ರಾಂಬೆ
* ದಂಡಕಾರಣ್ಯ

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
ಶೇಣಿ ಕಲೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜನಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರ್
ಕಟ್ಟಿಂಗೇರಿ ಕೃಷ್ಣ ಹೆಬ್ಬಾರ್‌

**ಕಟ್ಟಿಂಗೇರಿ ಕೃಷ್ಣ ಹೆಬ್ಬಾರ್** ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಉಡುಪಿದಾರ್. ಇಂಬೆರ್ ಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡೊದ ಸಾಹಿತಿ. ಕಲಾ ಸಾಧನೆಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಲೆಡ್ದ್ ಸಮ್ಮಾನೊ ಪಡೆತೆರ್. ನಿಸರ್ಗೊ ಪ್ರೇಮಿಯಾದಿತ್ತಿನ ಇಂಬೆರೆನ್ ಕಲಾ ತಪಸ್ವಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೆ ಕೆ ಹೆಬ್ಬಾರ್ ಮಸ್ತ್ ರೇಖಾ ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ಲಾ ಬರೆತೆರ್.  ೧೯೧೧ಟ್ ಉಡುಪಿಟ್ ಪುಟ್ಯೆರ್ ೧೯೯೬ಟ್ ತೀರ್ಯೆರ್. ಕಲಾವಿದನ ಶೋಧ ಮೇರ್ನ ಆತ್ಮಕತನೊ. ಇಂಬೆರ್ ಕೆ ಕೆ ಹೆಬ್ಬಾರ್ ಆರ್ಟ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನಾರ್.

## ಬರೆತಿನ ಸಾಹಿತ್ಯೊಲು
*ಜಾನುವಾರು ಜಾತ್ರೆ
*ಪಂಡಿತರು
*ಗೌಳಿತಿಯರು
*ಜೀವನೋಲ್ಲಾಸ
*ಹೋಳಿ ನೃತ್ಯ
*ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ನಾಯಿ

## ರೇಖಾ ಚಿತ್ರೊಲು
*ನಾಗಮಂಡಲ
*ಯಕ್ಷಗಾನ
*ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
*ಮುಂಬಯಿ ಸರಕಾರೊದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
*ಕೇಂದ್ರ ಲಲತಾ ಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
*ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
*ಲಲಿತಾ ಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿತ ಫೆಲೋಶಿಪ್
*ಮೈಸೂರು ವಿವಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್
*ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
*ಸೋವಿಯತ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನೆಹರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ
*ವರ್ಣಶಿಲ್ಪಿ ಕೆ.ವೆಂಕಟಪ್ಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜನಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ
ಮರವಂತೆ

**ಮರವಂತೆ** ಕರಾವಳಿ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೈಂದೂರು ತಾಲೂಕುಡು ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಹಳ್ಳಿ. ಸುದೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕಡಲ್ ಒಟ್ಟುಗು ತೂವರೆಗ್ ತಿಕ್ಕುನ ಒಂಜಿ ಪ್ರದೇಸೊ. ಉಡುಪಿ -ಮುರ್ಡೇಶ್ವರ ಪೋಪಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಡ್ ಮರವಂತೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು.

## ಮಾರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊ
ಕಡಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸುದೆತ್ತ ನಡುಟ್ ಇಪ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ಜಾಗೆಡ್ ಮಾರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊ ಉಂಡು.ಅಲ್ಪ ವರಾಹ, ವಿಷ್ಣು ಬುಕ್ಕೊ ನರಸಿಂಹಗ್ ಪೂಜೆ ನಡಪುಂಡು. ಮೂಜಿ ಗುಂಡೊದ ಎದುರು ಏಮೆ ಆಮೆ, ಮೀನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮೊಸಳೆದ ಶಿಲ್ಪೊಲು ಉಂಡು. ಉಂದು ಕಡಲ್ದ ಜಲಚರಲೆನ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಉಂಡು ಮಲ್ದಿನ ದೇವಸ್ಥಾನ ಆದಿಪ್ಪೊಡು. ಕಾಲ ಕ್ರಮೇಣ ಬೇತೆ ದೇವರೆನ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪನೆ ಆದುಪ್ಪು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಸುದೆಟ್ ಇತ್ತೆಲಾ ಉಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಮೊಸಳೆಗ್ ವರ್ಸಗೊರ ಪೂಜೆ ನಡಪುಂಡು.

## ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ಸುದೆ
ಕೊಲ್ಲೂರು ಆದ್ ಪರಪ್ಪುನ ಸೌಪರ್ಣಿಕ ಸುಧೆ ಮರವಂತೆಡ್ ತೋಜುಂಡು. ಮಾರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಕೈತಲ್ ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಪರ್ವತೊ ಈ ಸುದೆತ ನೀರ್ಡ್ ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾದ್ ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು.

## ಕೈತಲ್ದ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಜಾಗೆಲು

* ಬೈಂದೂರು (೧೫ ಕಿ.ಮೀ)
* ಕುಂದಾಪುರ (೨೦ ಕಿ.ಮೀ)
* ಪಡುಕೋಣೆ (೧ ಕಿ.ಮೀ.)
* ತ್ರಾಸಿ ಬೀಚ್ (೩ ಕಿ.ಮೀ)
* ಉಡುಪಿ (೫೦ ಕಿ.ಮೀ.)
* ಕೊಲ್ಲೂರು (೨೫ ಕಿ.ಮೀ)
* ಕೊಡಚಾದ್ರಿ (೩೫ ಕಿ.ಮೀ)

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು/ದೇವಸ್ಥಾನ
ವರ್ಗೊ:ಜಾಗೆದ ಪುದರ್
ಕಲ್ಲಡ್ಕ ಟೀ

**ಕಲ್ಲಡ್ಕ ಟೀ** ಕಲಡ್ಕ, ರಾಷ್ಟೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೭೫ ಟ್ಟೆ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಊರು. ಕಲ್ಲಡ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕುಡು ಉಂಡು. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ್ ಕುಡ್ಲರ್ದ್ ಪೂರ್ವಡ್ ೩೨ ಕಿಮೀ ದೂರಡ್ ಉಂಡು. ಕಲ್ಲಡ್ಕಡ್ ತಿಕ್ಕುನ ಒಂಜಿ ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿದ ಚಾ **ಕಲ್ಲಡ್ಕ ಟೀ** ಪಂದ್ ಪುದರ್ ಪೋತುಂಡು.

## ವಿಶೇಷತೆ
ಈ ಚಾ ಕ್ಕ್ ಪಾಡಿನ ಪೇರ್ ಚಾ ತೊಟ್ಟು ಸೇರ್ದ್ ಲೋಟೆಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನೇ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಪಂಡ ಲೋಟೆದ ಅರ್ಧ ಭಾಗ ಪರ‍್ದಂಚ ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ಧ ಚಾ ಲಕ ತೋಜುಂಡು.

## ಇತಿಹಾಸ
೧೯೫೨ ಟ್ಟ್ ಲಕ್ಷೀ ನಾರಾಯಣ ಹೊಳ್ಳೆರ್ ಕಲ್ಲಡ್ಕ ಡ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ ಹೋಟೆಲ್ ಡ್ ಪೊಸ ಬಗೆತ್ತ ಚಾ ಮಲ್ಪೆರೆ ಶುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಾರಾಯಣ ಕುಟುಂಬಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಹೋಟೆಲ್ ಡ್ ಕಲ್ಲಡ್ಕ ಟೀ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಇತ್ತೆ ಶಿವರಾಮ ಹೊಳ್ಳ ಈ ಹೋಟೆಲ್ನ್ ನಡಪಾವೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್.

## ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನೊ

ಕುಪ್ಪಿ ದ ಲೋಟೆಗ್ ಸಕ್ಕರೆ ಪಾಡ್ದಿನ ಪೇರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆನೆ ತೋಜುನ ಡಿಕಾಕ್ಷನ್ ಟೀ ನ್ ಪಲ್ಪರೆ ಬೇತೆ ನೇ ವಿಧಾನೊನು ಅನುಸರಿಸೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್.

೯ ಚಮಚ ಚಹಾ ಪೊಡಿನ್ ಲಾಯ್ಕ್ ಡ್ ದೆಕ್ಕ್ದಿನ ಕುಂಟುಡ್ ಪಾಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ ೫೦೦ ಮಿಲಿ ಕೊದಿಪುನ ನೀರ್ ಪಾಡ್‌ದ್ ಸರಿಟ್ಟ್ ಪುಂಟಿದ್ ಅರಿಪುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ತಿಕ್ಕಿನ ಕಷಾಯದ ತೋಪುನು ಕೊದಿಪುನ ನೀರ್‌ಡ್ ದೀದ್ ಕಷಾಯದ ತಾಪಾಮಾನನ್ ೯೦ ಡಿಗ್ರಿ ಕಡಪುಲಕ ತೂವೊನುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಮಾರ್ ಅರ್ಧ ಲೀಟರ್ ದಾತ್ ಕೊದಿಪುನ ಪೇರ್ ನ್ ೪ ಚಮಚ ದಾತ್ ಸಕ್ಕರೆ ಪಾಡಿನ ತೋಪುಗು ಪಾಡೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಚ್ಚ ನೀರ್ ಡ್ ಪಾಡ್ದ್ ದೀತಿನ ಕುಪ್ಪಿದ ಲೋಟೆನ್ ಪಿದಾಯಿ ದೆತ್ತ್ ಸಕ್ಕರೆ ಪಾಡಿನ ಪೆರ್ ನ್ ನುರೆ ಮಲ್ತ್ ಲೋಟೆದ ಮುಕ್ಕಾಲ್ ಭಾಗದಾತ್ ಜಿಂಜವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಚಮಚ ಡ್ ಮೆಲ್ಲ ಅಯಿತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಚಾ ಕಷಾಯನ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಅಡೆಗ್ ಕಲ್ಲಡ್ಕ ಟೀ ತಯಾರ್!

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಬೂತ ಕನ್ನಡಿ

** ಬೂತ ಕನ್ನಡಿ**  ಪಂಡ ಎಲ್ಯ ವಸ್ತ್ ಲೆನ್ ಮಲ್ಲೆಡ್ ತೂಯೆರೆ ಗಲಸುನ ಕುಪ್ಪಿದ ಸಾಮನ್. ಉಂದೆನ್ ಎಚ್ಚಾದ್  ಓದಿಯೆರೆ, ಬಾರೀ ಎಲ್ಯ ವಸ್ತ್ ಲೆನ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನಕುಲು, ವಾಚಿ ರಿಪೇರಿ ಮಲ್ಪುನಕುಲು, ಬಂಗಾರ್ದ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನಕುಲು, ವಿಜ್ಞಾನಿಲು, ಕಂಪ್ಯುಟರ್ ದ ಬೋರ್ಡುಡು ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನಕುಲು ಮಾತಾ ಗಲಸುವೆರ್.

## ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನೊ

ಉಂದೆನ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಾರೀ ಚಾತುರ್ಪು ಬೋಡು. ಒಂಜಿ ಕುಪ್ಪಿನ್ ಉರುಂಟು ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ದ್ ಅಯಿನ ರಡ್ಡ್ ಮೈಯ್ಲಾ  ನಡ್ಪತ್ತ್ ಪಿದಾಯಿದ ಮೈಕ್ ಉಬ್ಬುದು ಇಪ್ಪುನಲೆಕ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಅಯಿನ್ ಪೀನ ಮಸೂರ ಪಂಡ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಒಂಜಿ ಉರೂಟುದ ಕುಪ್ಪಿದ ಗುಂಡುದ ಪಿದಾಯಿದ ಮೈ ತಲೆಕೊ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅಂಚನೆ ರಡ್ಡ್ ಮೈಲಾ ಉಲಾಯಿದ ಪುಡೆಕ್ ತಗ್ಗ್ದ್ ಇಪ್ಪುನಲೆಕೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅಯಿನ್ ನಿಮ್ನ ಮಸೂರ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚನೆ ಒಂಜಿ ಮೈ ಪಿದಾಯಿ ಅತ್ತಾಂಡ ಉಲಾಯಿ ಬತ್ತ್ ದ್ ಬುಕ್ಕೊದ ಮೈ ಸಪಾಯಿ  ಇಪ್ಪುಲೆಕೊಲಾ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಬಾರೀ ಜಾಗ್ರತೆಡ್ ಉರ್ದುದು ಮಲ್ಪೊಡು. ಉಂದು ಮಾತಾ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಾರ್ಯೊಗು ಉಪೊಯೋಗೊ ಬಪುಂಡು. ವಿಜ್ಙಾನೊಡು  ಉಂದೆನ್ ಬೊಲ್ಪುನು ಒಂಜಿ ಕಡೆಕ್ ಸೇರ್ಸಾಯೆರೆ ಗಲಸುವೆರ್.  ಪೀನ ಮಸೂರ ಬೊಲ್ಪುದ ರವಿನ್ ಒಂಜಿಕಡೆಕ್ ಒಂದಾವುಂಡು. ಅಂಚನೆ ನಿಮ್ನಮಸೂರ   ಬೊಲ್ಪುದ ರವಿನ್ ದೂರೊ ದೂರೊ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಬೂತ ಕನ್ನಡಿ ಡ್ ತರಾವಳಿ ಉಂಡು. ಇಂಚಿಪ್ಪ ಅಯಿನ್ ಕುಪ್ಪಿದ ಬದಲ್ ಗ್ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಲಾ ಮಲ್ಪೆರೆ ತೊಡಗ್ದೆರ್. ಕಣ್ಣ್ ದ ದೋಸೊ ಇತ್ನಕುಲುಲಾ ಕನ್ನಡಕ ಆದ್ ಗಲಸುವೆರ್.

## ಬಾಸೆಡ್ ಬಳಕೆ
ಬೂತ  ಕನ್ನಡಿ ಪಾಡ್ದ್ ನಾದ್ಬೆ ಪಂಡ ಬಾರೀ ಸೂಕ್ಶ್ಮಡ್ ನಾಡೊಂದುಲ್ಲೆ ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ತೊ.

ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ಗೂಂಜಿ

ಗೂಂಜಿ ಪಂಡ ಪೆಲಕಾಯಿದ ಉಳಾಯಿ ಇಪ್ಪುನ ತಿರ್ಲ್.

## ಇತಿಹಾಸ
ದುಂಬುದಕುಲು ಅವು ಪೆಲಕಾಯಿ ತಿಂದ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿನ ಗೂಂಜಿನ್ ತೂದ್ ಉಂದೆನ್ ದಕ್ಕುನ ಬದಲ್ ನೇನ್ ಒಂತೆ ಉಪ್ಪು ನೀರ್ಡ್ ಪಡ್ಡದ್ ದೀಂಡ ಕಜಿಪುಗಾಪುಂಡ ತೂಕಾ ಪಂಡ್ದ್ ಉಪ್ಪು ನೀರ್ಡ್ ಪಾಡ್ದ್ ದೀದ್ ಒಂತೆ ದಿನ ಬುಡುದು ರುಚಿ ತೂನಗ ಬಾರಿ ರುಚಿಯಾಂಡ್ ಅವೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆನ್ ಚಟ್ನಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ತಿನ್ನರೆ ಶುರು ಮಲ್ತೆರ್ಗೆ. ಉಂದು ಗಂಜಿ ದೊಟ್ಟು ತಿನರೆ ಬಾರಿ ಲಾಯ್ಕ್ ಆಪುಂಡು. ಮರಿಯಾಲದ ಸಮಯೊಡು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್

## ಉಪಯೋಗುಲು
ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಗೂಂಜಿನ್ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥ ಮಲ್ಪರೆ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪೆಲಕ್ಕಾಯಿ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗೊಳ್ ಡ್ ತಿಕ್ಕುನಿ. ಆಂಡ ಐತ ಗೂಂಜಿನ್ ಉಪ್ಪು ನೀರ್ ಡ್ ಪಾಡ್ದ್ ದೀಂಡ ವರ್ಷ ಪೂರ್ತಿ ಅವ್ವೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೋಲಿ

### ಗೂಂಜಿದ ಚಟ್ನಿ

**ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು**
*ಗೂಂಜಿ
*ತಾರಾಯಿ
*ಮುಂಚಿ
*ದಾಸೆಮಿ
*ಬೊಳ್ಳುಳ್ಳಿ
*ಜೀರಿಗೆ
*ಉಪ್ಪು
*ಪುಳಿ

**ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನ**

ಗೂಂಜಿನ್ ಉಪ್ಪು ನೀರ್‌ಡ್ ಪಾಡ್ದ್ ದೀದ್ ಇಪ್ಪೊಡು. ಅವೆನ್ ದೆತ್ತದ್ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ದೀವೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ತಾರಾಯಿ, ಮುಂಚಿ, ದಾಸೆಮಿ, ಬೊಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ಪುಳಿ ಪಾಡ್ದ್ ಕಡೆಪಿ ಕಲ್ಲ್ ಡ್ ಕಡೆವೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಕಡೆಯಿನ ಅರೆಪುಗು ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ದೀತಿನ ಗೂಂಜಿನ್ ಅವೆಕ್ಕ್ ಪಾಡೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಸರಿಟ್ಟ್ ಕಲಪೊಡು. ಅಪಗ ಗೂಂಜಿ ಚಟ್ನಿ ತಯಾರ್ ಆಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಗಂಜಿ ದೊಟ್ಟು ತಿನ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೋ

ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್ಸ್
ತಾರೆದ ಎಣ್ಣೆ

thumb|ತಾರೆದ ಎಣ್ಣೆ
thumb|right|150px|ತಾರೆದ ಪೂ

**ತಾರೆದ ಎಣ್ಣೆ**ನ್ ತಾರೆದ ಮರತ್ತ ಕಾಯಿಡ್ದ್ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ತಾರಾಯಿದ ಮರ ಪಾಮೇ (palmae)ಕುಟುಂಬೊಗು ಸೇರ್ದಿನ ದೈ. ಇದೆಂತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ 'ಕೊಕಸ್ ನ್ಯೂಸಿಫೆರಾ'(cocos nucifera). ತಾರೆದ ಎಣ್ಣೆನ್ ಕೇರಳ ಬುಕ್ಕೊ ಕರಾವಳಿ ಭಾಗೊಡು ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಗಳಸುವೆರ್.

## ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಡ್
# ಹಿಂದಿ - ನಾರಿಯಲ್(Nariyal)
# ಗುಜರಾತಿ - ನಲಿಯೆರಿ(Nalieri)
# ಮಲಯಾಳಂ - ತೆಂಗು(Tengu)
# ತೆಲುಗು- ಟೆಂಕಾಯ(Tenkaya),ಕೊಬ್ಬರಿ(kobbari)
# ತಮಿಳು - ತೆನ್ನೈ(Tennai)
# ಒರಿಯಾ - ನಡಿಯ(Nadiya)
# ಬೆಂಗಾಲಿ - ನಾರಿಕೇಲ್(Narikel)
# ಪಂಜಾಬಿ - ನಾರ್ಯಲ್(Naryal)
# ತುಳು - ತಾರಾಯಿ(Taaraayi)

## ತಾರೆದ ಎಣ್ಣೆನ್ ದೆಪ್ಪುನ ವಿಧಾನೊ
ತಾರೆದ ಎಣ್ಣೆನ್ ರಡ್  ರೀತಿಡ್ ದೆಪ್ಪೆರಾಪುಂಡು. ತಾರಾಯಿದ ಮಿತ್ತಿಪ್ಪುನ ಚೆಪ್ಪು ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ ದೈದ್, ದೊಂಬುಡು ನುಂಗಾವೆರ್. ನುಂಗಾದಿನ ಗೋಂಟು ತಾರಾಯಿನ್ ಗಾಣೊಡ್ ಪಾಡ್ದ್ ಎಣ್ಣೆ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ಕುಡೊಂಜಿ ವಿಧಾನೊಡು ಪಜಿ ತಾರಾಯಿದ ಪೂನು ಬನಲೆಡ್ ಪೊದ್ಪುದು ಎಣ್ಣೆ ದೆಪ್ಪೆರೆಲಾ ಆಪುಂಡು.

## ಉಪಯೋಗೊಲು
# ಅಟಿಲ್ದ ಎಣ್ಣೆಯಾದ್(cooking oil)ಗಳಸುವೆರ್
# ಕೇಶ ತೈಲೊ(Hair oil)ಆದ್ ಬಳಕೆ ಉಂಡು.
# ಬೇಕರಿ ತೆನೆಸ್, ಕಾಸ್ಮೆಟಿಕ್ಸ್, ಸಾಬೂನು, ಮರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ದೇವೆರ್ನ ಪೂಜೆಗ್ಲಾ ತಾರೆದ ಎಣ್ಣೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತೆನೆಸ್
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ತೆನೆಸ್
ಮಡಿಕೇರಿ

**ಮಡಿಕೇರಿ** ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆದ ತಾಲೂಕು ಬುಕ್ಕೊ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ. ಉಂದು ಕೊಡಗುದ ರಾಜಧಾನಿಲಾ ಆದುಂಡು. ಪೂರ ಹೆಚ್ಚ ವ್ಯವಹಾರ ನಡಪುನ ಜಾಗ. ಪೂರ ಸರ್ಕಾರದ ಕಛೇರಿಲು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಮಡಿಕೇರಿಡ್ ಉಂಡು. ಅಂತ್ತದೆ ಮಡಿಕೇರಿ ಒಂಜಿ ಪ್ರವಾಸಿ ಕೇಂದ್ರ ಲಾ ಅಂದ್. ಮಡಿಕೇರಿನ್ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾಶ್ಮೀರ ಪಂಡ್ ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಮಡಿಕೇರಿದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣೊಲು

* ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಅರಮನೆ 
* ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ
* ರಾಜಾಸೀಟ್
* ಗಾಂಧಿ ಮಂಟಪ
* ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ 
* ರಾಜರ ಗದ್ದುಗೆ
* ಅಬ್ಬಿ ಜಲಪಾತ
* ತಲಕಾವೇರಿ
* ಭಾಗಮಂಡಲ 
* ನಾಲ್ಕುನಾಡು ಅರಮನೆ
* ಇರ್ಪು ಫಾಲ್ಸ್
* ದುಬಾರೆ ಅರಣ್ಯ
* ನಾಗರ ಹೊಳೆ
* ಕಾವೇರಿ ನಿಸರ್ಗಧಾಮ
* ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ
* ಮಂದಾಲ್ ಪಟ್ಟಿ ಬೆಟ್ಟ
*

## ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಲು
* ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಕೆ ಎಂ ಕಾರಿಯಪ್ಪ ಕಾಲೇಜು, ಮಡಿಕೇರಿ
* ಕೊಡಗು ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್, ಮಡಿಕೇರಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಕೊಪ್ಪ

**ಕೊಪ್ಪ** ಪಟ್ಟಣ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ಕೋಪೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿನ ದೇವಾಲಯ ಕೊಪ್ಪಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಕಾರಣ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗ್ ಕೊಪ್ಪ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಂಡ ಇತ್ತೆದ ಕೊಪ್ಪ ಗ್ ಲಾ ಅಪಗದ ಕೊಪ್ಪಗ್ ಲಾ ಸಂಬಂಧನೇ ಇಪ್ಪಂದಿನಾತ್ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಆತ್ತ್ಂಡ್. ಶಾಲೆ, ಕಾಲೇಜುಲು, ಆಯುರ್ವೇದ ಕಾಲೇಜುಲು, ಅಂಚನೇ ಪೂರ ನಾಗರಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಲ ಉಂಡು. ಮಲೆನಾಡ್‌ದ ಮಧ್ಯದ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಜಾಸ್ತಿ ಇಪ್ಪುನ ಕಾರಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾಶ್ಮೀರ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಜಾಗೊಲು
* ಶ್ರೀ ಆದಿಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ ಪೀಠ ಹರಿಹರಪುರ
* ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮೇಗೂರು
* ಉತ್ತಮೇಶ್ವರ
* ಕುವೆಂಪು ಜನ್ಮಸ್ಥಳ, ಹಿರೇಕೊಡಿಗೆ
* ಕೋಟೇಗುಡ್ಡ
* ಕಮಂಡಲ ಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಹೊರನಾಡು
* ಕಳಸೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕಳಸ
* ತುಂಗಾ ನದಿ
* ಮೃಗವಧೆ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಶಕಟಪುರ ಭಂಡಿಗಡಿ
* ಕೆಸವೆ ಜಲಪಾತ ವೀಕ್ಷಣಾ ಗೋಪುರ ಚಿಟ್ಟೆಮಕ್ಕಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನ

## ತಾಲೂಕುದ ಪ್ರಮುಖ ಊರುಲು
* ಜಯಪುರ
* ಹರಿಹರಪುರ
* ಭಂಡಿಗಡಿ
* ಕಮ್ಮರಡಿ
* ಜೋಗಿಸರ
* ಬಸರಿಕಟ್ಟೆ

## ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮಾಹಿತಿ
ಮುಲ್ತ ಸರ್ಕಾರಿ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು ಪತ್ತನೆ ಕ್ಲಾಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಿಯುಸಿಡ್ ಎಡ್ಡೆ ಫಲಿತಾಂಶ ಗೆತೊನೊಂದುಂಡು. ಜ್ಞಾನವಾಹಿನಿ ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಾಲೆ, ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ವಿದ್ಯಾಮಂದಿರ, ಶ್ರೀ ಶಾರದ ವಿದ್ಯಾ ಮಂದಿರ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಸಾಲೆಲು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊರೊಂದುಂಡು.

ಪಿಯುಸಿ ಬುಕ್ಕೊದ ಶಿಕ್ಷಣೊಗು ಕೊಪ್ಪ ತಾಲೂಕುಡು "ಪ್ರಥಮದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು (ಬಾಳಗಡಿ)" ಬುಕ್ಕೊ "ಆರೂರು ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣರಾವ್ ಸ್ಮಾರಕ ಆಯುರ್ವೇದ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ" ಉಂಡು. ಸರ್ಕಾರೊಡ್ದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಕೊರ್ರೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರ ಲಾ ಉಂಡು.

ಸಂಸ್ಕೃತ ಬುಕ್ಕೊ ವೇದಪಾಠ ಅಭ್ಯಾಸಗೋಸ್ಕರ ಹರಿಹರಪುರ ಶ್ರೀಮಠೋದ ಚಿತ್ರಕೂಟಡ್ ಗುರುಕುಲ ಒಂಜಿ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಉಡುಪಿ ಸೀರೆ

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Udupi-Seere-1.jpg/220px-Udupi-Seere-1.jpg|thumb|ಉಡುಪಿ ಸೀರೆ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Udupi-Seere-2.jpg/220px-Udupi-Seere-2.jpg|thumb|ಉಡುಪಿ ಸೀರೆದ ವಿನ್ಯಾಸೊ

**ಉಡುಪಿ ಸೀರೆ** ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಕರಾವಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಲಾಯಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕೈಮಗ್ಗ ನೇಕಾರೆರು ಕೈಟ್ ನೇಯ್ದ ಮಲ್ತಿ ಸೀರೆದ ಪುದರು.

## ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ
ಈ ಸೀರೆ  ಭಾರತೊದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕೇರಳದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಡ್ ನೇಕಾರ ಜನಾಂಗದಕುಲು ಜೀವನಾಧಾರವಾದ್ ಮಲ್ತೊಂದು ಬಂದಿನ ಕುಲಕಸುಬು. ಪ್ರಮುಖವಾದ್ ಸೆಟ್ಟಿಗಾರ್ ಅತ್ ಡಾ ಶೆಟ್ಟಿಗಾರ್ ಮಣ್ಪಿನ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಜನಕುಲು ಈ ಕೆಲಸೊಡ್ ಪರಂಪರಾಗತವಾದ್ ತೊಡಗಿಸವೊಂದು ಬೈದೆರ್.

## ಇತಿಹಾಸೊ
ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯೋರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಮೆರೆನ ಸಹಕಾರಿ ತತ್ವೊರ್ದ್ ಪ್ರೇರಿತರಾದ್ ನೇಕಾರ ಸಂಘೊಳೆನ್ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ಸದಸ್ಯರಾದ್ ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಜೀವನ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಷನ್ ನ  ರೆ.ಮೆರ್ಟ್ಜ್ ಪಣ್ಪಿನರೆಡ 1844 ಡ್ ನೇಕಾರಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭ ಆಂಡ್. ಆ ಕಾಲೊಡ್ ಜೇಡರ, ಸಾಲಿಗ, ಬಿಲ್ಲವ, ಬಂಟ, ಮುಸ್ಲಿಂ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ರಿಶ್ಚನೆರ್ ನೇಯುನ ಬೇಲೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.

## '''ಪ್ರಮುಖ ನೇಕಾರ ಸಂಘೊಳು'''
# ತಾಳಿಪ್ಪಾಡಿ ನೇಕಾರರ ಸಂಘ
# ಉಡುಪಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನೇಕಾರರ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ
# ಶಿವಳ್ಳಿ  ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನೇಕಾರರ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ
# ಬಸ್ರೂರು  ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನೇಕಾರರ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ
# ಬ್ರಹ್ಮಾವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನೇಕಾರರ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ
# ಮಿಜಾರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನೇಕಾರರ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ
# ಪಡುಪಣಂಬೂರು  ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನೇಕಾರರ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ
# ಮಂಗಳೂರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನೇಕಾರರ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ

## ತಯಾರಿ ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನೊ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Hnad-weaving-mill.jpg/220px-Hnad-weaving-mill.jpg|thumb|ಕೈಮಗ್ಗೊದ ಗಿರಣಿ
ಸೀರೆನ್ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಷನ್ ಮೇರ್ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತಿನ ಮಲಬಾರ್ ಫ್ರೇಮ್ ಪಂಣ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಮಗ್ಗೊಡ್ ಪರ್ತಿದ ನೂಲುಡ್ ಸಾದಾ ವಿನ್ಯಾಸೊಡ್ ಇಜ್ಜಿಂಡ ಎಲ್ಯ-ಎಲ್ಯ ಚೌಕುಳಿ ದ ವಿನ್ಯಾಸೊಡ್  ತಯಾರಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಷನ್ ಮೇರ್ 1844 ಡ್ ಕೈ ಮಗ್ಗೊದ ಗಿರಣಿನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಜರ್ಮನಿರ್ದ್ ಬೈದಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಣತೆರ್ ಮುಲ್ಲರ್ ಪಣ್ಪಿನಾರ್ ನಿಯಂತ್ರಕ ಚಕ್ರ (ಫ್ಲೈ ವೀಲ್ ) ಉಂದೆನ್ ಅಳವಡಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್.  ಪರ್ತಿರ್ದ್ ತಯಾರಿ ಮಲ್ತಿನ ನೂಲುರ್ದ್ 60, 80 ಹಾಗೂ 100 ಸಂಖ್ಯೊ ದ ನೂಲಿದ ಸೀರೆಳೆನ್ ತಯಾರಿ ಮಲ್ಪೆರಾಪುಂಡು. ಸುರುಕ್ ನೂಲುನ್ ಸುಮಾರ್ 24 ಗಂಟೆ ಕಾಸ್ಟಿಕ್ ಸೋಡಾ ಬೆರೆತಿನ ನೀರ್ ಡ್ ಕೊದಿಪಾವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ನೀರ್ ಡ್ ದೆಕ್ಕ್ ದ್ ಕುಡ ಕೊದಿಪಾವೆರ್.. ಅಂಚನೇ ಅವೆನ್ ಶೃಂಗಾರ ಪೊಡಿತ್ತೊಟ್ ಗ್ ಬೆಚ್ಚ ನೀರ್ ಡ್ ಸುಮಾರ್ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆ ಕಾಲ ಮುರ್ಕಾದ್ ದೀಪೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆನ್ ಸಾವಯವ ಅತ್ತ್ ಡ ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಣ್ಣೊನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ನೂಲುನು ಗಿತ್ತ್ ದ್ ಸುತ್ತುವೆರ್. ದುಂಬಗ್ ಅವೆನ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಮಾಪ್ ಗ್ ಹೊಂದಾಯಿಸೊನುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆನ್ ನೇಯುನ ಗಿರಣಿಗ್ ಪಾಡುವೆರ್. ನೇಯುನ ಪುರ್ತುಡ್ ಅರಿತ್ತ ನುಪ್ಪುದ ಗಂಜಿನ್ ಪೂಜುವೆರ್. ಇಂಚನೇ ನೇಯುನ ಪ್ರತ್ರಿಯೆ ಮುಂದುವೆರೆಯುಂಡು. ಬೋಡಾಯಿನ ವಿನ್ಯಾಸ ಬುಕ್ಕೊ ಬಣ್ಣೊದ ನೂಲುದ ಸಹಾಯೊಡ್ ಉಡುಪಿ ಸೀರೆ ತಯಾರಾಪುಂಡು.

## ಗುಣಮಟ್ಟ ಅಂಚನೇ ಉಪಯೋಗ
ಉಡುಪಿ ಸೀರೆ ವಿನ್ಯಾಸೊಡ್ ಅಪರೂಪವಾಯಿನ. ಗಾಢ ಬಣ್ಣೊದ ಅಂಚ್ ಬುಕ್ಕೊ ತಿಳಿ ಬಣ್ಣೊದ ಸೀರೆಳು ಪರಿಸರೊಗ್ ಪೂರಕವಾಯಿನ ಬಣ್ಣೊಡ್ ಮಲ್ಲ್ ದೆರ್. ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪಿನ ವಿಧಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಮರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಗುಣೊಳೆಡ್ ಈ ಸೀರೆ ಸುಮಾರ್ ಮುಪ್ಪ ವರುಷ ಬಾಳಿಕೆ ಬರ್ಪಿನಂಚಿನವು.

## ಪುನರುಜ್ಜೀವನ
ನೇಕಾರ ಸಂಖ್ಯೆಳೆಡ್ ಗಣನೀಯವಾದ್ ಇಳಿಕೆ ಆಯಿನ ಕಾರಣ, ಈ ಕೌಶಲ್ಯಭರಿತ ಕಲೆ ನಾಶೊದ ಕಡೆಕ್ ವಾಲ್ ದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಆ ಸಂದರ್ಭೊಡ್ 'ಕದಿಕೆ ಟ್ರಸ್ಟ್ ' ನ ಪ್ರಯತ್ನೊಡ್  ಈ ಕೆಲೆಕ್ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ತಿಕ್ಕ್ ದ್ಂಡ್., 'ಕದಿಕೆ ಟ್ರಸ್ಟ್' ನಬಾರ್ಡ್ (National Bank for Agriculture and Rural Development, NABARD) ಸಹಾಯೊಡ್ ಸುಮಾರ್ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಾಗಾರೊಳೆನ್  ನಡೆಪಾದ್, ಆ ಮೂಲಕ ಪೊಸ ನೇಕಾರೆಳೆನ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾತ್ಂಡ್.

## ಮಾನ್ಯತೆ
# ಭಾರತ ಸರಕಾರೊದ ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆ ಉಡುಪಿ ಸೀರೆಯ ಕುರಿತಾದ್ ಅಂಚೆಲಕೋಟೆನ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ಂಡ್.[1]
# ಉಡುಪಿ ಸೀರೆಗ್ ಭಾರತ ಸರಕಾರೊದ ಭೌಗೋಳಿಕ/ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಾನ್ಯತೆ (GI tag) ತಿಕ್ಕ್ ದ್ಂಡ್.[2]

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಶಿಲ್ಪಾ ಶೆಟ್ಟಿ

**ಶಿಲ್ಪಾ ಶೆಟ್ಟಿ ಕುಂದ್ರಾ** (ಜನನ: 8 ಜೂನ್ 1975) ಮೇರ್ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ, ಚಲನಚಿತ್ರೊದ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ, ನರ್ತಕಿ, ಲೇಖಕಿ, ಉದ್ಯಮಿ ಅಂಚನೆ ಮಾಜಿ ಮಾಡೆಲ್. 
ಕುಡ್ಲದ ಊರುಡು ಪುಟ್ಟಿನ ಮೇರ್ ಸುಮಾರ್  ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆದ ಪಿಚ್ಚರ್ಲೆಡ್ ಅಭಿಯ ಮಲ್ದೆರ್. 1993 ನೆ ಇಸವಿಡ್ *ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಬಾಜಿಗರ್* ಪನ್ಪಿನ ಸಿನಿಮೊದ ಮೂಲಕ ಸಿನಿರಂಗೊಗ್ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಪಿಚ್ಚರ್ದಾತ್ರ ಮೇರ್ ರಡ್ಡ್ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಆದಿತ್ತೆರ್. 1994 ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಯಿನ *ಮೆ ಖಿಲಾಡಿ ತು ಅನಾರಿ* ಪನ್ಪಿನ ಸಿನಿಮೊ ಮೆರೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಯಶಸ್ವಿ ಕೊರುಂಡ್. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ಮೇರ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರೊಡ್ ಅಂಚನೆ ದ್ವಿಪಾತ್ರೊಡು ನಟನೆ ಮಲ್ದೆರ್. 
## ಪುಟ್ಟು, ಬರವು
ಶಿಲ್ಪಾ ಮೇರ್ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್(ಕುಡ್ಲ) ೮ ಜೂನ್ ೧೯೭೫ ಗ್ ದಿ.ಸುರೇಂದ್ರ ಶೆಟ್ಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸುನಂದಾ ಶೆಟ್ಟಿ ದಂಪತಿಲೆಗ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಮೆರೆನ ಪೊಪ್ಪ ಅಮ್ಮ ರಡ್ಡ್ ಜನಲಾ ಔಷಧೀಯ ಉದ್ಯಮೊಡು ಟ್ಯಾಂಪರ್ ಪ್ರೂಫ್ ವಾಟರ್ ಕ್ಯಾಪ್‌‍ದ ತಯಾರಕೆರಾದಿತ್ತೆರ್. ಮೆರೆನ ತಂಗಡಿ ನಟಿ ಶಮಿತಾ ಶೆಟ್ಟಿ.
ಮೇರ್ ಚೆಂಬೂರುದ ಸೇಂಟ್ ಆಂಥೋನಿ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಡ್ ಅಂಚನೆ ಮಾಟುಂಗದ ಪೋದರ್ ಕಾಲೇಜ್‍ಡ್ ಕಲ್ತೆರ್. ಅಂಚನೆ ಮೆರ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿನ ಭರತನಾಟ್ಯ ನರ್ತಕಿ.
1991ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಮೇರ್ ತನ್ನ ಪತ್ತನೇ ಕ್ಲಾಸ್‍ದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಬರೆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ, ಲಿಮ್ಕಾ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನೆತ್ತೊಟ್ಟುಗ್ ಜಾಹೀರಾತುಡ್ ಮಾಡೆಲ್ ಆದ್ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಅವೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಮಾರ್ ಜಾಹೀರಾತುಲೆಡ್ ಮೇರ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ನೆತ್ತ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರ್ ಸಿನಿಮೊಲೆಡ್ ಮೆರೆಗ್ ಅವಕಾಶ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್.

## ಬಣ್ಣೊದ ಲೋಕ
### ಸಿನಿಮೊಲು
ಶಿಲ್ಪಾ ಶೆಟ್ಟಿ ಮೇರ್ *ಬಾಜಿಗರ್*, *ಇನ್ಸಾಫ್*, *ಪೃಥ್ವಿ*, *ಆಕ್ರೋಶ್*,*ಹಂಗಾಮ ೨*, *ನಿಕ್ಕಮ್ಮಾ* ಇಂಚಿನ ಸುಮಾರ್ ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮೊಲೆಡ್, *ಪ್ರೀತ್ಸೋದ್ ತಪ್ಪಾ*, *ಆಟೋ ಶಂಕರ್* ಪನ್ಪಿನ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮೊಲೆಡ್ ಅಂಚನೆ ಕೆಲವು ತೆಲುಗು ಸಿನಿಮೊಲೆಡ್ಲಾ ನಟನೆ ಮಲ್ದೆರ್.

### ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ

### ವೆಬ್ ಸರಣಿಲೆಡ್ ಶಿಲ್ಪಾ
ನನಲ ಬಿಡುಗಡೆ ಆವಂದಿನ ಸರಣಿಲು

### ಸಂಗೀತೊ ವೀಡಿಯೊಲು

## ಮಾನಾದಿಗೆಲು
### ಬಾಲಿವುಡ್‍ಡ್ ಮೂವಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್

### ಫಿಲ್ಮ್‍ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರ್
ತೆಲಂಗಾಣ

**ತೆಲಂಗಾಣ** ೪೦ ವರ್ಷೋಡ್ದಿಂಚಿ ಮಲ್ತಿನ ಹೋರಾಟದ ಪ್ರತಿಫಲವಾದ್, ೨೦೧೪ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಭಾರತದ ಪೊಸ ರಾಜ್ಯವಾದ್ ಉದಯವಾಯಿನ ರಾಜ್ಯೋನೆ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗ ವಾದಿತ್ತಿನ ತೆಲಂಗಾಣ, ಇತ್ತೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯವಾದ್ ಉಂಡು

## ಜಿಲ್ಲೆಲು
*ಸಿದ್ದಿಪೇಟ, 
*ಜನಗಾಮ, 
*ಜಯಶಂಕರ್, 
*ಜಗಿತ್ಯಾಲ, 
*ವರಂಗಲ್(ಗ್ರಾಮಾಂತರ),
*ಯದಾದ್ರಿ, 
*ಪೆದ್ದಪಲ್ಲಿ, 
*ಕಾಮಾರೆಡ್ಡಿ, 
*ಮೆದಕ್, 
*ಮಂಚಿರ್ಯಾಲ, 
*ವರಂಗಲ್(ನಗರ) 
*ವಿಕಾರಾಬಾದ್, 
*ರಾಜನ್ನ, 
*ಆಸಿಫಾಬಾದ್, 
*ಸೂರ್ಯಾಪೇಟ, 
*ಕೊತ್ತಗೂಡೆಂ, 
*ನಿರ್ಮಲ್, 
*ವನಪರ್ತಿ, 
*ನಾಗರ್ ಕರ್ನೂಲು, 
*ಮಹಬೂಬಾಬಾದ್, 
*ಮಲ್ಕಾಜ್‌ಗಿರಿ

## ಜನಸಂಖ್ಯೆ

(ಜನಗಣತಿ ೨೦೧೧)

## ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣೋ

* ಚಾರ್ ಮಿನಾರ್, ಹೈದರಾಬಾದ್ 
* ಫಲಾಕ್ ನೂಮಾ ಅರಮನೆ
* ಗೋಲ್ಕೊಂಡ ಕೋಟೆ
* ಸಾಲಾರ್ ಜಂಗ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ
* ಬಿರ್ಲ ಪ್ಲಾನೇಟೊರಿಯಂ
* ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ್ 
* ವಾರಂಗಲ್ ಕೋಟೆ 
* ಅಲಾಂಪುರ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ರಾಜ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು
ಅನಂತ ಪುಷ್ಪ

**ಅನಂತ ಪುಷ್ಪ** ಅತ್ತಾಂಡ ಕಪ್ಪನ್ಸಸ ಪನ್ಪಿನ  ಪೂ ಬಾರಿ  ಕಮ್ಮೆನದ ಪೂ. ಇಂಗ್ಲಿಶ್ಡ್ ಉಂದೇನ್   Gardenia jasminoides  ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆತ ದೈ ಮಲ್ಲ ಮರ ಆಪುಂಡು. ಉಂದು ಕಾಫಿ ಕುಟುಂಬದ ಮರ.  ಆಫ್ರಿಕಾ, ಏಷ್ಯಾ, ಮಡಗಾಸ್ಕರ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪ ಲೆಡ್ ಉಂದು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

ಕಾರ್ಲ್ ಲಿನ್ನಾಸೆಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜೊನ್ ಎಲ್ಲಿಸ್ ಅಕುಲು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗಾರ್ಡೆನ್ ಅರೆನ ನೆನಪುಗು ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್.

## ವಿವರೊ
ಅನಂತ ಪುಷ್ಪ ದ ದೈ  ಎಪಲ ಪಚ್ಚೆ ಇಪ್ಪುನ ದೈ. ಉಂದು ೧೫ ಮೀಟರ್ ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತರೊಡು ಬಲಪುಂಡು. ೩-೪ ಇರೆಕುಲು ಒಟ್ಟೊಟ್ಟುಗು ಸುತ್ತು ಬತ್ತಲೆಕ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಇರೆ ೫-೫- ಸೆ.ಮೀ ಉದ್ದಲಾ ೧.೨ - ೯.೮ ಸ್.ಮೀ ಅಗೆಲೆಲಾ ಆಪುಂಡು. ಕಡು ಪಚ್ಚೆ ರಂಗ್ ದ ಇರೆತ ಮೆಲ್ಮೈ ಮಿನುಕುಂಡು.

೫-೧೨ ಸೆ.ಮೀ ಸುತ್ತಳತೆದ ಪೂ ಬೊಲ್ದು, ಮಂಜೊಲ್ ರಂಗ್ ಇತ್ತ್ ದ್ ೫-೧೨ ಎಸಲ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅರೆಗಾಲೊ ಸುರು ಆನಗ ಅರಲುನ ಪೂ ಬಾರೀ ಕಮ್ಮೆನ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ದೈತ ರಾಸಯೊನಿಕೊಲು
ಫ಼್ಲವೊನೊಲ್ಸ್, ಫ಼್ಲವೊನ್ಸ್, ಟ್ರಿಟೆರ್ಪೆನೆಸ್,  ಪನ್ಪುನ ರಾಸಾಯನಿಕೊಲೆಗ್ ಉನ್ದು ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು.

## ತರಾವಳಿಲು
ಜುಲ್ಯ್ ೨೦೨೨ ಕ್ಕ್ ಆನಗ ೧೨೮ ಬೇತೆ-ಬೇತೆ ಜಾತಿದ  ಅನಂತ ಪುಷ್ಪ ಉಂಡುಂದು ತೆರಿದ್ಂಡ್.  

## ದೈ ಮಲ್ಪುನೆ- ಬುಕ್ಕೊ ಉಪಯೋಗೊಲು
ದೈತ ಪೂ ಬಾರೀ ಕಮ್ಮೆನ ಇತ್ತೆದ್ದಾವರ ಉಂದೆಕ್ ಬಾರೀ ಗಿರಾಕಿ ಉಂಡು.

ಉಂದೆನ್ ಇಲ್ಲಲ್ ನಡ್ಪೆರ್. ಉಂದೆಕ್ ಉಸ್ಣ ಹವಾಗುಣೊ ಬೋಡಾಯಿನೆದಾದ್ದ್ ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಉಂದು ಬದ್ಕೆರೆ ಬಂಗ. ಊಂದೆಕ್ ವಾತಾವರೊಣೊಡು ನೀರ್ದ ಅಂಶಲಾ ಎಚ್ಚ ಬೋಡು.ಇಂಚ್ಚಿಂಪ ಅಯಿನ್ ಮಣ್ಣ್ ದ ಚಟ್ಟಿಲೆಡ್ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

Iಎಶ್ಯಾ, ಚೀನಾ, ಕೊರಿಯಾಲೆಡ್ ಉಂದೆನ್ ಆಹಾರ ಆದ್ ಲಾ, ಮರ್ದ್ ಆದ್ ಲಾ ಗಲಸುವೆರ್. ಉಂದೆತ ಕಾಯಿನ್ ಕುಂಟುಗು ರಂಗ್ ಆದ್, ಚೀನಾಡ್ ಅಕ್ಲೆನ ಪಿರಾಕ್ ದ ಮರ್ದ್ ಆದ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಡ್ ಆಂಜೆನಕುಲು ಪೊರ್ಲುಗು ಉಂದೆನ್ ಮುಡಿಪೆರ್. ಮಲ್ಲ ಇಲ್ಲದ ಜನಕುಲು ದೀಪುನ ಪೂ ಆದ್ಲಾ ಪುದರ್ಪೋತುಂಡು.

## ಪಟೊಕುಲು

ಫೈಲ್:Starr_030523-0050_Gardenia_brighamii.jpg|*Gardenia brighamii*
ಫೈಲ್:White Gardenia flower.jpg|*Gardenia jasminoides* 'Plena'
ಫೈಲ್:Gardenia_Flower.jpg|*Gardenia jasminoides*l 'Radicans'
ಫೈಲ್:Gardenia psidioides flower.jpg|*Gardenia psidioides
ಫೈಲ್:Tiare_maori.JPG|*Gardenia taitensis*
ಫೈಲ್:Gardenia thunbergia00.jpg|*Gardenia thunbergia* by Edith Struben (1868-1936)
ಫೈಲ್:Gardeniavolkensii-flowerface.JPG|*Gardenia volkensii* flower
ಫೈಲ್:Gardeniavolkensii-flowers&foliage&fruit.JPG|*Gardenia volkensii'' flowers, foliage, fruit
ಫೈಲ್:Blooming stages of gardenia flower 01.jpg|Blooming stages of gardenia flower (1 of 6)
ಫೈಲ್:Blooming stages of gardenia flower 02.jpg|Blooming stages of gardenia flower (2 of 6)
ಫೈಲ್:Blooming stages of gardenia flower 03.jpg|Blooming stages of gardenia flower (3 of 6)
ಫೈಲ್:Blooming stages of gardenia flower 04.jpg|Blooming stages of gardenia flower (4 of 6)
ಫೈಲ್:Blooming stages of gardenia flower 05.jpg|Blooming stages of gardenia flower (5 of 6)
ಫೈಲ್:Blooming stages of gardenia flower 06.jpg|Blooming stages of gardenia flower (6 of 6)


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:Articles with 'species' microformats
ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಮರಕುಲು
ಪುಳಿ ಕಜಿಪು

**ಪುಳಿ ಕಜಿಪು** ಪಂಡ್ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ್ತ ಕಜಿಪು. ಈ ಕಜಿಪುನ್ ಅಳೆ ಪಾಡ್ದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪಂಡ್‌ದ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್ನ ಒಂಜಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಟಿಲ್. ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಪಾಕ ವಿದಾನೊಡು ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ಕಜಿಪುಗು ಮಸ್ತ್ ಮಸಾಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಖಾರ ಪಾಡ್ರೆ ಇಜ್ಜಿ. ಪುಳಿ ಅಳೆನ್ ಪಾಡುನೆಡ್ದಾವರ ಇಂದೆಕ್ ಪುಳಿ ಕಜಿಪ್ಪು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ತರಕಾರಿ ಪಾಡ್ದ್ ಪುಲಿಕಜಿಪು ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಉಂದು ಜೀವೊಗು ತಂಪು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್

## ಬೇತೆ ಬಾಸಲೆಡ್
ಈ ಕಜಿಪುನು ತುಳುಟ್ ಪುಳಿ ಕಜಿಪು ಪನ್ಪೆರ್ ಆಂಡ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರ್ ಪನ್ಪೆರ್
*ಕನ್ನಡ - ಮಜ್ಜಿಗೆ ಹುಳಿ / ಕಾಯಿ ಹುಳಿ
*ಕರಾಡ - ಅಂಬಟ
*ಮಲಯಾಳಂ - ಪುಳ್ಶೆರಿ
*ಹವ್ಯಕ - ಮೇಳಾರ
*ತಮಿಳು- ಮೋರ್ ಕೊಳಂಬು

## ಬೋಡಾಪಿನ ಸಾಮಾನುಲು
*ತರಕಾರಿ (ತೌತೆ, ಕುಂಬುಡ, ದೀಗುಜ್ಜೆ, ಮಣೋಲಿ, ಲತ್ತಂಡೆ, ಬಟಾಟೆ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ತರಕಾರಿನ್ ಪಾಡೊಲಿ)
*ಉಪ್ಪು
*ಅಳೆ
*ಪಜಿಮುಂಚಿ
*ದಾಸೆಮಿ
*ಮೆತ್ತೆ
*ತಾರೆದ ಎಣ್ಣೆ
*ಬೇವು ಸಪ್ಪು
*ತಾರಾಯಿದ ಪೂ

## ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನೊ
ಪುಳಿ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನೊ ಒಂಜೊಂಜಿ ಕಡೆಟ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿಡ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಆಯಾ ಸಮುದಾಯೊದ ಮಿತ್ತ್ ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನೊ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು. ಸುರುಕ್ ತರಕಾರಿನ್ ಚೂರು ನೀರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉಪ್ಪು ಪಾಡ್ದ್ ಬೇಯೆರೆ ದೀವೊಡು. ಕಡೆಯೆರೆ ತಾರಾಯಿದ ಪೂ, ಖಾರೊಗು ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ಪಜಿಮುಂಜಿ ಪಾಡ್ದ್ ಕಡೆಯೊಡು. ಕಡೆತ್ತಿನ ಅರೆಪ್ಪುನು ಬೇಯ್ತಿನ ತರಕಾರಿಗ್ ಪಾಡೊಡು. ಒಂಜಿ ಕುದಿ ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ, ಚೂರು ಅಳೆನ್ ಸೇರ್ಸಾವೊಡು. ಅಳೆ ಪಾಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಎಚ್ಚ ಕೊದಿಪಾಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. ಕಡೆಕ್ ದಾಸೆಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮೆತ್ತೆನ್ ಬೆಣ್ಣೆ ಇಜ್ಜಿಂಡ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಪೊತ್ತುದ್, ಬೇವು ಸಪ್ಪು ಪಾಡ್ದ್ ಒಗ್ಗರಣೆ ಕೊರೊಡು. ಕೆಲವೆರ್ ಮಂಜಲ್ದ ಪೊಡಿಲ ಪಾಡುವೆರ್. ಅಳೆ ಪಾಡುನೆತ್ತಾವರ ಈ ಕಜಿಒಉಗು ಪುಳಿ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮೊ ಇಜ್ಜಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ವರ್ಗೊ:ಕಜಿಪು
ಕಾಡ್ ಬಸಲೆ

**ಕಾಡ್‌ ಬಸಲೆ** ಅತ್ತಂಡ ಕಾಡ್‌ ಬಸಲೆಂದ ಪನ್ಪೆರ್.‌ ಉಂದ್ ಸಾದಿ ಬರಿಟ್ ಬುಳೆಪುನ ಒಂಜಿ ದೈಯಿ. ಇರೆತ್ತ ಬರಿಟ್ ಇಪ್ಪುನ ಗಚ್ಚಿದ ನಡೂಡ್‌ದು ಪೊಸ ದೈ ಪುಟ್ಟುದು ಬರ್ಪುನ ಈ ದಯಿತ್ತ ಇಸೇಸ. ಶಾಲೆಗ್ ಪೋಪುನ ಜೋಕುಲು ಈ ದಯಿತ್ತ ಇರೆನ್ ಬೂಕುದ ಉಲಾಯಿ ದೀದ್ ಕಿನ್ನಿ(ಪೊಸ ದಯಿ) ದೀಪುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ನಂಬುವೆರ್. ನೀರ್‌ದ ಪಸೆ ಎಚ್ಚ ಇಪ್ಪುನ ಕಡೆಟ್ ಧಾರಾಳವಾದ್ ಬುಲೆಪುಂಡು. ಕ್ರಾಸ್ಸುಲೇಸಿಯೆ(Crassulaceae) ಕುಟುಮೊದ ಉಲಾಯಿ ಬರ್ಪುನ ಈ ದಯಿತ್ತ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪುದರ್ ಬ್ರಿಯೋಫಿಲ್ಲಮ್ ಪಿನ್ನಾಟಮ್(Briyophyllum Pinnatum).

## ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಪುದರ್

* ಕನ್ನಡ-ಪತ್ರಜೀವ, ಎಲೆಚಿಗರಿ, ಪಟ್‌ಪಟೆ ಎಲೆ, ಕಾಡುಬಸಳೆ, ದಡಬಡಕಿ
* ಸಂಸ್ಕೃತ-ಅಸ್ಥಿಭಕ್ಷ, ಪತ್ರಬೀಜ
* ಹಿಂದಿ-ಘಾಯಮಾರಿ, ಪಥರ್‌ಚಟಾ
* ಇಂಗ್ಲಿಷ್- ಮಿರಾಕಲ್ ಪ್ಲಾಂಟ್, ಕ್ಯಾಥಿಡ್ರಿಲ್ ಬೆಲ್
* ಮಲಯಾಳಮ್-ಎಲಮೊಳಚ್ಚಿ

## ಮೂಲ
ಈ ದಯಿತ್ತ ಮೂಲ ಮಡಗಾಸ್ಕರ್ ದ್ವೀಪ ಆಂಡಲಾ, ಭಾರತ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್, ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಸ್, ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್ ಈ ದೇಸೊಲೆಡ್‌ಲಾ ತೂವರ ತಿಕ್ಕುಂಡು.

## ತೂವರ
ಸುಮಾರ್ ೧ ಮೀಟರ್‌ದಾತ್ ಎತ್ತರ ಬುಳೆವುನ ಈ ದೈಯಿತ ಇರೆ ದೀರ್ಘ ಅಂಡಾಕಾರಡ್(ಪಕ್ಕಿದ ತೆತಿದಲೆಕ) ದಪ್ಪ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಇರೆ ಸುಮಾರ್ ೩೦ಸೆಮೀ. ಉದ್ದ.  ಮುದೆಲ್ಡ್ ಎದುರುಬದುರಾದ್ ೪-೫ ಇರೆಕ್ಕುಲು ಇಪ್ಪುವಾ. ದಯಿತ್ತ ಮುದೆಲ್‌ ದಪ್ಪ ಆದ್ ತಿರ್ಲ್ ದಿಂಜಿದ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಇರೆತ್ತ ಪಿದಯಿದ ಕೊಡಿ ಸಾಲ್‌ಡ್ ೫-೭ ಗಚ್ಚಿ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಗಚ್ಚಿದ ನಡುಡ್ದು ಪೊಸ ದಯಿ ಪುಟ್ಟುನಿ ಕಾಡ್ ಬಸಲೆದ ಇಸೇಸ. ಇರೆ ಪರ್ಂದ್ ಆದ್ ನಿಲಕ್ ಬೂರಿಬುಕ್ಕೊ ಗಚ್ಚಿಡ್ ಬತ್ತಿನ ತಿರಿ ಮಲ್ಲೆ ಆದ್ ಪೊಸ ದಯಿ ಪುಟ್ಟುಂಡು.

ಈ ದಯಿತ್ತ ಪೂ ತೂವರ ಕಂಕಣೆ ಪಾಡ್ದಿನ ತುತ್ತೂರಿದ ಲೆಕ ತೋಜುಂಡು. ಪೂ ಸುಮಾರ್ ೫ ಸೆಮೀ ಉದ್ದ ಮುದೆಲ್ಡ್ ಹದ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣೊಡು ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಗಲಸುನಿ
ಪಿರಾಕ್‌ಡ್ ಅತ್ತಂದೆ ಹಳ್ಳಿಲೆಡ್ ಈ ದಯಿತ್ತ ಇರೆನ್ ಮರ್ದ್‌ಗ್ ಗಲಸುವೆರ್. ಮೂತ್ರಪಿಂಡೊಡು ಕಲ್ಲ್ ಇತ್ತಿನಕುಲೆಗ್ ಕಲ್ಲ್ ಕರಾದ್ ಪೋವರ, ಕಾಟ್ ಬಸಲೆದ ಇರೆ ತಿನರ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಫ ಅಸ್ತಮಾ ಇತ್ತಿನಕುಲು ಈ ದಯಿತ್ತ ಇರೆನ್ ಕಲ್ಲ್‌ಸಕ್ಕರೆದೊಟ್ಟುಗು ದೆತೊಂಡ ಗುಣ ಆಪುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಈ ದಯಿನ್ ಅಧಿಕ ರಕ್ತ ಒತ್ತಡ, ಜ್ವರ, ಮಲಬದ್ಧತೆ ಸೀಕ್‍ಲೆನ್ ಗುಣ ಮಲ್ಪರ ಗಲಸುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ

**ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ** (ಜನನ: 26 ಮಾರ್ಚ್ 1965) ಮೇರ್ ಭಾರತೀಯ ನಟೆ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕೆ, ನಿರ್ಮಾಪಕೆ, ದೂರದರ್ಶನ ನಿರೂಪಕೆ ಅಂಚನೆ ರಾಜಕಾರಣಿಲಾ ಅಮದ್. ತೆಲುಗು, ತಮಿಳ್, ಕನ್ನಡ, ಹಿಂದಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆದ ಚಲನಚಿತ್ರೊಲೆಡ್ ನಟನೆ ಮಲ್ದೆರ್. ಮೆರೆಗ್ ಐನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು, ಎಡ್ಲ ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು, ಎಡ್ಮ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು, ಐನ್ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಸೌತ್, ನಾಲ್ ಸೈಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು ಇಂಚ ಸುಮಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು, ಮೂಜಿ ಸಿನೆಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು ಅಂಚನೆ ಮೂಜಿ ವಿಜಯ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲೆನ್ ಗೆಂದ್‍ದೆರ್.

## ಪುಟ್ಟು ಬುಕ್ಕೊ ಕಲ್ಪಾಟಿಕೆ
ನಮ್ಮ ಪುತ್ತೂರುದ ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ ಪುಟ್ಟಿನಿ 26 ಮಾರ್ಚ್ 1965ಗ್. ಪ್ರಸಾದ್ ರಾಜ್ ಮೆರೆನ ಮೆಗ್ಯೆ ಮೇರ್ಲಾ ಒರಿ ನಟೆ. ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ ಮೇರ್ ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ಸ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‍ಡ್ ಸಾಲೆದ ಶಿಕ್ಷಣೊನ್ ಅಂಚನೆ ಬೆಂಗಳೂರ್‍ದ ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್‍ಡ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ವಿಭಾಗೊಡ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್. ಕೆ.ಬಾಲಚಂದ್ರ ತಮಿಳ್‍ದ ಪುದರ್ ಪೋತಿನ ನಿರ್ದೇಶಕೆ ಅರೆನ ಸಲಹೆದ ಪ್ರಕಾರೊ ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ ಅರೆನ ಪುದರ್ ನ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡ ಕರ್ನಾಟಕೊಡ್ ಇತ್ತೆಲಾ ಮೆರೆನ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ ಪಂಡ್‍ದೇ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಮೇರ್ 1994ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಲಲಿತಾ ಕುಮಾರಿ ಪನ್ಪಿನರೆನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್. ದಂಪತಿಲೆಗ್ ಮೇಘನಾ ಬುಕ್ಕೊ ಪೂಜಾ ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ದಂಪತಿಲೆಗ್ 2009ಡ್ ವಿಚ್ಛೇದನೆ ಆಂಡ್. ಅವೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ, ಮೇರ್ 24 ಆಗಸ್ಟ್ 2010 ನೆ ಇಸವಿಡ್ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕಿ ಪೋನಿ ವರ್ಮಾ ಪನ್ಪಿನರೆನ್ ವಿವಾಹವಾದರು. ದಂಪತಿಲೆಗ್ ವೇದಾಂತ್ ಪನ್ಪಿನ ಒರಿ ಮಗೆ ಉಲ್ಲೆ.

## ಸಿನಿಮೊಲು
ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ ಮೇರ್ ದೂರದರ್ಶನೊದ *ಬಿಸಿಲು ಕುದುರೆ* ಪನ್ಪಿನ (ಕನ್ನಡ) ಬುಕ್ಕೊ *ಗುಡ್ಡದ ಭೂತ* (ತುಳು ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡ) ಧಾರಾವಾಹಿಲೆಡ್ ಬಣ್ಣೊ ಪೂಜಿದ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಅವೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ *ರಾಮಾಚಾರಿ*, *ರಣಧೀರ*, *ನಿಷ್ಕರ್ಷ* ಬುಕ್ಕೊ *ಲಾಕಪ್ ಡೆತ್* ಇಂಚಿನ ಸಿನಿಮೊಲೆಡ್ ಅಭಿನಯ ಮಲ್ದೆರ್. ಇಂಚ ಸಿನಿಮೊಲೆಡ್ ನಟೆ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ನಿರ್ದೇಶಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ಮಾಪಕೆ ಆದ್ಲಾ ಬೇಲೆ ಮಲ್ದೆರ್.

## ಮಾನಾದಿಗೆಲು
### ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು

### ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರ್
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ರಾಜಕಾರಣಿಲು
ಉಡುಪಿ ಅಷ್ಟ ಮಠೊಕುಲು

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಉಡುಪಿದ ಎಡ್ಮ ಮಠೋಲೇನ್ **ಅಷ್ಟ ಮಠ** ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೇರ್. ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯ ಮೇರ್ ಉಂದು ಅಷ್ಟ ಮಠೋಲೇನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತದೆರ್.

## ಅಷ್ಟ ಮಠೋಲು

## ಬೇತೆ ಮಠ

* ಭಂಡಾರಕೇರಿ ಮಠ
* ವ್ಯಾಸರಾಯ ಮಠ
* ಭೀಮನಕಟ್ಟೆ ಮಠ
* ಉತ್ತರಾದಿ ಮಠ ಮತ್ತು 
* ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿ ಮಠ
* ಆರ್ಯ ಅಕ್ಷೋಭ್ಯ ಮಠ
* ಬಾಳೆಗಾರು ಅಕ್ಷೋಭ್ಯ ಮಠ

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ
* ಶ್ರೀ ಉಡುಪಿದ ರಥ ಬೀದಿದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಲಪುಟ 
*ಶ್ರೀ ಪಲಿಮಾರು ಮಠ
*ಶ್ರೀ ಪುತ್ತಿಗೆ ಮಠ
*ಶ್ರೀ ಕಾಣಿಯೂರು ಮಠ 
*ಶ್ರೀ ಪೇಜಾವರ ಅಧೋಕ್ಷಜ ಮಠ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ
ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ

**ಮಂಡ್ಯ**, ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಂಜಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರಲಾ ಆದುಂಡು. ಮೈಸೂರು - ಬೆಂಗಳೂರು ದ ನಡುಟ್ ಬರ್ಪಿನ ಊರು ಮಂಡ್ಯ. ಉಂದು ಬೆಂಗಳೂರುಡ್ದು ಸುಮಾರ್ ೧೦೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರಡ್ ಉಂಡು.

## ತಾಲೂಕುಲು
* ಮಂಡ್ಯ
* ಮದ್ದೂರು
* ಮಳವಳ್ಳಿ
* ಪಾಂಡವಪುರ
* ನಾಗಮಂಗಲ
* ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ
* ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ

## ಜನಪ್ರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಲು

* ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ - ಕವಿ
* ತ್ರಿವೇಣಿ - ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ
* ಅಂಬರೀಷ್ - ನಟ, ರಾಜಕಾರಣಿ
* ಎ.ಎನ್.ಮೂತಿ೯ರಾವ್ - ಸಾಹಿತಿ
* ಕೆ.ಎಸ್.ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ - ಕವಿ
* ಬಿ.ಎಸ್.ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ - ರಾಜಕಾರಣಿ
* ಜಿ. ಮಾದೇಗೌಡ- ಕಾವೇರಿ ಚಳುವಳಿ ಹೋರಾಟಗಾರ
* ಮಂಡ್ಯ ರಮೇಶ್ - ಚಿತ್ರ ನಟ
* ಚಂದಗಾಲು ಬೋರಪ್ಪ - ತತ್ವಪದ ಗಾಯಕ, ಜನಪದ ಕಲಾವಿದ
* ಹ. ಕ. ರಾಜೇಗೌಡ - ಜಾನಪದ ಸಂಶೋಧಕ
* ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೀತಾಪುರ - ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸೆ, ಲೇಖಕಿ
* ಟಿ. ಸತೀಶ್ ಜವರೇಗೌಡ - ಕವಿ, ಸಂಘಟಕ
* ಕೆ. ಎಸ್. ಎಲ್. ಸ್ವಾಮಿ - ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು
* ಪು. ತಿ. ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ - ಕವಿ
* ರಮ್ಯಾ- ನಟಿ

## ಸುದೆ
* ಕಾವೇರಿ
* ಹೇಮಾವತಿ
* ಲೋಕಪಾವನಿ
* ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ
* ಶಿಂಷಾ
* ವೀರವೈಷ್ಣವಿ

## ಪ್ರವಾಸಿ ತಾನೋ
* ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ
#ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಬೃಂದಾವನ ಉದ್ಯಾನ
#ಟಿಪ್ಪೂ ಅರಮನೆ, ಕೋಟೆಗಳು, ಗುಡಿಗಳು, ಸಂಗಮ
#ರಂಗನತಿಟ್ಟು
#ಕರಿಘಟ್ಟ
*ಪಾಂಡವಪುರ
#ಕುಂತಿಬೆಟ್ಟ
#ಮೇಲುಕೋಟೆ
*ನಾಗಮಂಗಲ
#ನಾಗಮಂಗಲ ಚನ್ನಕೇಶವಸ್ವಾಮಿ ಗುಡಿ
#ಬಿಂಡಿಗನವಿಲೆ ಗರುಡಸ್ವಾಮಿ ಗುಡಿ
#ಆದಿ ಚುಂಚನಗಿರಿ
*ಮದ್ದೂರು
#ಶಿವಪುರದ ಸತ್ಯಗ್ರಹ ಸೌಧ, ಮದ್ದೂರು
#ಅರೆತಿಪ್ಪೂರು, ಶ್ರವಣಪ್ಪನ ಬೆಟ್ಟ
#ಕೊಕ್ಕರೆ ಬೆಳ್ಳೂರು
#ಸೋಮನಳ್ಳಮ್ಮನ ಗುಡಿ
#ಹನುಮಂತನಗರ ಆತ್ಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಗುಡಿ
#ಓದಪ್ಪನ ಗುಡಿ,ನಗರಕೆರೆ-ವೈದ್ಯನಾಥಪುರ
#ನಂಬಿನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ ಪಟ್ಟಲದಮ್ಮನ ಗುಡಿ
#ಹೊಸಹೊಳಲು ದೇವಸ್ಥಾನ
*ಮಳವಳ್ಳಿ
#ಶಿವನ ಸಮುದ್ರ ಜಲಪಾತ (ಗಗನ ಚುಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಭರಚುಕ್ಕಿ)
#ಸೋಮನಾಥಪುರ
#ಮುತ್ತತ್ತಿ
#ಬೆಂಕಿಅಬ್ಬಿ,ಹಲಗೂರು
#ಭೀಮೇಶ್ವರಿ
*ಕೆರೆ ತೊಣ್ಣೂರು
#ಬಸರಾಳು ಮಾಧವರಾಯ ದೇವಸ್ಥಾನ
#ಕೆರಗೋಡು ಪಂಚಲಿಂಗೇಶ್ವರನ ಗುಡಿ
*ದೇವರ ಮನೆ ಮೂಡಿಗೆರೆ, ಕಾಲಭೈರವೇಶ್ವರ
*ವರಹನಾಥ ಕಲ್ಲಹಳ್ಳಿ ಲಕ್ಶ್ಮೀ ಭೂವರಹನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಗುಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ
*ಹೇಮಗಿರಿ ಜಲಪಾತ
*ಮಂಡ್ಯ ಕೊಪ್ಪಲು - ಕಾವೇರಿ ಬೋರೇದೇವರ ದೇವಸ್ಥಾನ
*ಕುರುಬರ ಬಸ್ತಿ - ೧೯ ಅಡಿಯ ಜೈನ ಮಂದಿರ ಬಾಹುಬಲಿ ವಿಗ್ರಹ, ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ.
*ರಾಗಿಮುದ್ದನಹಳ್ಳಿ - ಬೇಬಿ ಬೆಟ್ಟ ಮಹದೇಶ್ವರ ಸಿದ್ದಲಿಂಗೇಶ್ವರನ ಗುಡಿ
*ಕಿಕ್ಕೇರಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ಗುಡಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೋ

ವರ್ಗೊ:ಜಿಲ್ಲೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಲು
ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆ

**ದಾವಣಗೆರೆ**, ಮಧ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಜಿಲ್ಲೆ ಆತಂಡ್. ದಾವಣಗೆರೆ ಕಾಟನ್ ಮಿಲ್ಸ್, ದಾವಣಗೆರೆ ಬೆಣ್ಣೆ ದೋಸೆ ಇಂಚಿನ್ನ ಪುದರ್ ಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಭಾರಿ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡತಂಡ್.

## ತಾಲೂಕುಲು
* ದಾವಣಗೆರೆ
* ಹರಿಹರ
* ಜಗಳೂರು
* ಹೊನ್ನಾಳಿ
* ನ್ಯಾಮತಿ
* ಚನ್ನಗಿರಿ

## ಭೂಗೋಳ
ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಹಾವೇರಿ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಬುಕ್ಕೊ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆದ ಸುತ್ತೊಡು ಉಂಡು. ಬೆಂಗಳೂರುಡ್ದ್ ಮುಂಬೈ ಪೋಯೆರೆ ದಾವಣಗೆರೆ ನ್ ದಾಂಟ್ದೇ ಪೋವೊಡು.

## ಇತಿಹಾಸೊ
೧೯೯೭ಡ್ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಅಪಗದ ಮುಕ್ಯೋಮಂತ್ರಿ ಜೆ.ಹೆಚ್.ಪಟೇಲ್‌, ದಾವಣಗೆರೆನ್ ಪೊಸ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಐಟ್ದುಂಬು, ಉಂದು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆದ ಭಾಗವಾದಿತ್ಂಡ್.

## ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣೋ

* ಗದ್ದೆ ರಾಮೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನೊ, ಕುರುವ
*ಕುಂದವಾಡ ಕೆರೆ
* ಶಾಂತಿಸಾಗರ (ಸೂಳೆಕೆರೆ) - ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆ. 
* ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗ್ಲಾಸ್ ಹೌಸ್
* ಹರಪನಹಳ್ಳಿ ತಾಲೂಕು ಬಾಗಳಿ  ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ.
* ನೀಲಗುಂದ ಭೀಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ
*ಲಕ್ಕಮುತ್ತೇನಹಳ್ಳಿಯ ಹತ್ತಿರದ ನೀರ್ಥಡಿ ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ದೆವಾಲಯ(ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಪಾಳೇಗಾರರ ಕಾಲದ್ದು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನ)
*ಚಿಗಟೇರಿ ಶಿವನಾರದಮುನಿ ದೇವಸ್ತಾನ
*ಕೊಂಡಜ್ಜಿ ಕೆರೆ
*ಹರಿಹರ ಸಂಗಮ ಕ್ಷೇತ್ರ.
* ಹರಿಹರದ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ (೧೨ನೇ ಶತಮಾನ, ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲ) 
* ಚನ್ನಗಿರಿಯ ಕೆಳದಿ ಚನ್ನಮ್ಮಾಜಿ ಕಟ್ಟಿದ ಕೋಟೆ
*ಚನ್ನಗಿರಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳದ ಶ್ರೀ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*ಚನ್ನಗಿರಿ ತಾಲೂಕಿನ ಹೋದಿಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಷಾಜಿ ರಾಜೆ ಬೋಸ್ಲೆ ರವರ(ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ತಂದೆ) ಸಮಾಧಿ.
*ಮಾಯಕೊಂಡದಲ್ಲಿನ ಶ್ರೀ ಹಿರೇಮದಕರಿ ನಾಯಕರ ಸಮಾಧಿ.
*ಆನಗೋಡಿನ ಇಂದಿರಾ ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ  ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ.
*ನೀರ್ಥಡಿಯ ಪುರಾತನ ರಂಗನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ - 
*ನರಗನಹಳ್ಳಿಯ ಆಂಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ 
*ಶಾಬನೂರಿನ (ಶಾಮನೂರು) ಕೋಟೆ ಪ್ರದೇಶದ ಜೈನ ತೀರ್ಥಂಕರ ಬಸದಿ
*ಬೇತೂರಿನ ಹಳೆಯ ಶ್ರೀ ಕಲ್ಲೆಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ
*ಬೇತೂರಿನ ಜೈನ ತೀರ್ಥಂಕರ ಮೂರ್ತಿಗಳು
*ಕೊಮಾರನಹಳ್ಳಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಹೆಳವನಕಟ್ಟೆ ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*ಚಿಗಟೆರಿ ಶಿವನಾರದಮುನಿ ದೇವಸ್ತಾನ
*.ಹರಿಹರದ ತುಂಗಭದ್ರೆ
*  ಕೊಂಡಜ್ಜಿಯ ಅರಣ್ಯಧಾಮ
*ಉಕ್ಕಡಗಾತ್ರಿ ಕರಿಬಸವೇಶ್ವರ,  ಅಜ್ಜಯ್ಯ ದೇವಾಲಯ,
*ನಂದಿಗುಡಿ ವೃಷಭಮಠ
* ಸಂತೇಬೆನ್ನೂರಿನ ಪುಷ್ಕರಿಣಿ.
* ದೊಡ್ಡಬಾತಿ ಪವಿತ್ರವನ.
* ನ್ಯಾಮತಿ ತಾಲೂಕು
*ತೀರ್ಥರಾಮೇಶ್ವರ
*ಗೋವಿನಕೋವಿ ಮಠ
*ಕಣಿವೆ ವೀರಭದ್ರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ
*ಸವಳಂಗ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾದ ಕೆರೆ
*ನ್ಯಾಮತಿ ನಗರದ ಬನಶಂಕರಿ ದೇವಾಲಯ 
*ನ್ಯಾಮತಿ ನಗರದ ಪೇಟೆ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ 
* ಚಿನ್ನಿಕಟ್ಟೆ ರುದ್ರಸ್ವಾಮಿ ಮಠ
* ಕಂಚಿಕೆರೆ ಗ್ರಾಮದ ಶ್ರೀ ಕೋಡಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಮದಗಾಂಭಿಕ ದೇವಿ

## ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಲು
* ದಾವಣಗೆರೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಕೇಂದ್ರ
* ಬ್ರಹ್ಮಪ್ಪ ದೇವೇಂದ್ರಪ್ಪ ತವನಪ್ಪನವರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ(ಬಿ.ಡಿ.ಟಿ)
* ಲಲಿತಕಲಾ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ,
* ಬಾಪೂಜಿ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ
* ಜಗದ್ಗುರು ಜಯದೇವ ಮುರುಘರಾಜೇಂದ್ರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ(ಜೆ.ಜೆ.ಎಂ)
* ಬಾಪೂಜಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ(ಬಿ.ಐ.ಇ.ಟಿ)
* ಜಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಪ್ಪ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ(ಜಿ.ಎಂ.ಐ.ಟಿ)
* ಎಸ್.ಎಸ್.ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು
* ಬಾಪೂಜಿ ದಂತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ (Dental college)
* ದಂತವಿಜ್ಞಾನ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ(C.O.D.S)
* ಕಲಾನೀಕೇತನ ವಸ್ತ್ರವಿನ್ಯಾಸ  ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ(K.C.F.D)
* ಧರ್ಮಪ್ರಕಾಶ ರಾಜನಹಳ್ಳಿ ರಾಮಶೆಟ್ಟಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್(ಡಿ.ಆರ್.ಆರ್)
* ಧರ್ಮಪ್ರಕಾಶ ರಾಜನಹಳ್ಳಿ ಮದ್ದೂರಾಯಪ್ಪ ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿಜ್ಞಾನ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ(ಡಿ.ಆರ್.ಎಂ)
* ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಲಲಿತಕಲಾ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ
* ರಾಜನಹಳ್ಳಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶೆಟ್ಟಿ ಕಾನೂನು ವಿದ್ಯಾಲಯ
* ಬಾಪೂಜಿ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು
* ಸರ್ಕಾರಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆ ದಾವಣಗೆರೆ
* ಶ್ರೀ ತರಳಬಾಳು ಜಗದ್ಗುರು ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು
* ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ
* ಶ್ರೀ ಜಗದ್ಗುರು ಜಯವಿಭವ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ
* ಮಾಗನೂರು ಬಸಪ್ಪ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್.
* ದಾವಣಗೆರೆ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಜಿಲ್ಲೆಲು
ಬನ್ನಂಜೆ ಗೋವಿಂದಾಚಾರ್ಯ

**ಬನ್ನಂಜೆ ಗೋವಿಂದಾಚಾರ್ಯೆರ್** ದೇಶೊದ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್‌ನೆಟ್ಟ್ ಒರಿ. ಮೇರ್ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಅಂಬಲಪಾಡಿಡ್ ೧೯೩೬ ಟ್ಟ್ ಪಟ್ಟುದಿನಿ. ಮೇರ್ ಪ್ರವಚನದ ಮೂಲಕ ತತ್ವ ಪ್ರಚಾರ ಪಲ್ದೆರ್. ಮಾಧ್ವ ತತ್ವ ಡ್ ಅಮೋಘ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದಿನ ಮೇರ್ ಮಸ್ತ್ ಕೃತಿಕ್ಲೆನ್ ರಚಿಸ್ದೆರ್. ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬಾಸೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಕೃತಿಕ್ಲೆನ್ ರಚಿಸ್ದೆರ್. ಮೇರ್ ವಾಗ್ಮಿಲು, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರವಚನಕಾರೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಚಿಂತಕೆರ್ ಆತೆರ್.

## ಕೃತಿರಚನೆಲು
ಮಸ್ತ್ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕೃತಿಗಲೆನ್ ಕನ್ನಡಗ್ ಅನುವಾದ ಮಲ್ದೆರ್

* ಬಾಣಭಟ್ಟನ ಕಾದಂಬರಿ
* ಕಾಳೀದಾಸನ ಶಾಕುಂತಲಾ,
* ಶೂದ್ರಕನ 'ಮೃಚ್ಛಕಟಿಕ' ಇಂಚಿನ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಕೃತಿಲು ಮೇರ್ನ ಅನುವಾದಿತ ಕೃತಿಲೆಡ್ ಪ್ರಮುಖವಾಯಿನ

## ಟಿಪ್ಪಣಿಲು
* ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮಾಚಾರ್ಯದಾಸರ ’ಆನ೦ದಮಾಲಾ’,
* ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ ಪ೦ಡಿತರ ’ವಾಯುಸ್ತುತಿ’,
* 'ವಿಷ್ಣುಸ್ತುತಿ’ ಇಂಚಿನ ಕೃತಿಲೆಗ್ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಬರೆತೆರ್.
* ಆಜಿ ಉಪನಿಷತ್ತುಲೆಗ್ ಟೀಕೆನ್ ಬರೆತೆರ್
* ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಮಹಾಭಾರತದ ತಾತ್ಪರ್ಯದ ಟೀಕಾ ಕೃತಿಯಾದ ’ಯಮಕ ಭಾರತ’ ಕೃತಿಗೆ ಟಿಪ್ಪಣಿನ್ ಬರೆತೆರ್
* 'ಭಾಗವತ ತಾತ್ಪರ್ಯ’ ಕೃತಿಗ್ಲ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಬರೆತೆರ್.

## ಕನ್ನಡಗ್ ಅನುವಾದ
ಮಸ್ತ್ ಸೂಕ್ತ ಮಂತ್ರಲೆನ್ ಕನ್ನಡಡೊಡು ರಚಿಸಿದೆರ್.

* ಪುರುಷಸೂಕ್ತ,
* ಶ್ರೀ ಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತೆ,
* ಶ್ರೀ ಸೂಕ್ತ,
* ಶಿವಸೂಕ್ತ,
* ನರಸಿಂಹ ಸ್ತುತಿ,
* ತಂತ್ರಸಾರ ಸಂಗ್ರಹ ಇತ್ಯಾದಿಲೆನ್ ಕನ್ನಡೀಕರಿಸಿದೆರ್
* ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ’ಮಾಧ್ವರಾಮಾಯಣ’,
* ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ ಯತಿಗಳ ಮಂಗಲಾಷ್ಟಕ ಕೃತಿಲೆನ್ ಕನ್ನಡಗ್ ಅನುವಾದಿಸಿದೆರ್.

## ಮನ್ನಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಗೌರವ
ಬನ್ನಂಜೆ ಗೋವಿಂದಾಚಾರ್ಯ ಮೆರೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬಿರುದು ತಿಕ್ಕದಂಡ್. ಒಂಜಾತ್ ಪಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪುನಾಂಡ,

* ಪದ್ಮಶ್ರೀ, ದೇಶದ ನಾಲನೇ ಮಲ್ಲ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವ, 2009
* ವೈದಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೋಡು ಆರ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸೇವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಂಡಿತ್ಯಗ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* 2001 ಟ್ ಅನುವಾದ ಮಲ್ತಿನೆಕ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ವಿದ್ಯಾ ವಾಚಸ್ಪತಿ - ಶ್ರೀ ಅದಮಾರ ಮಠ ಸ್ವಾಮೀಜಿ, ಉಡುಪಿ
* ಪುತ್ತಿಗೆ ಮಠ ಬುಕ್ಕೊ ಪಲಿಮಾರು ಮಠದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಲೆಡ್ದ್ ಪ್ರತಿಭಾಂಬುಧಿ ಪ್ರದಾನ
* ಶಾಸ್ತ್ರ ಸವ್ಯಸಾಚಿ - ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮಾಧ್ವ ಮಹಾ ಮಂಡಲ, ಬೆಂಗಳೂರು
* ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣಾನುಗ್ರಹ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಪೇಜಾವರ ಮಠಾಧೀಶ ಮೆರೆಡ್ದ್ ಪ್ರದಾನ
* ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಾರ್ವಭೌಮ - ಸಾರಸ್ವತ ಮಹಾ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು
* ಸಂಶೋಧನ ವಿಚಕ್ಷಣ : ಶ್ರೀ ಅದಮಾರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಶ್ರೀ ಪಲಿಮಾರು ಮಠಡ್ದ್
* ಪಂಡಿತ ರತ್ನ: ಪಲಿಮಾರು ಮಠದ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಮೆರೆಡ್ದ್
* ಪಂಡಿತ ಶಿರೋಮಣಿ - ಪ್ರತಿಭಾ ರಂಗ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ
* ಪಂಡಿತ ರತ್ನ: ಪರ್ತಗಾಳಿ-ಗೋವಾದ ಗೋಕರ್ಣ ಮಠದ ಎಚ್.ಎಚ್.ಶ್ರೀಮದ್ ದ್ವಾರಕಾನಾಥ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಮೆರೆಡ್ದ್
* ವಿದ್ಯಾ ರತ್ನಾಕರ - ಶ್ರೀ ಪಲಿಮಾರು ಮಠದ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಮೆರೆಡ್ದ್
* ಮಣಿಪಾಲದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಜನರಲ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಮೆರೆಗ್ ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮ ಬುಕ್ಕೊ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಡ್ ಮಲ್ದಿನ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಸೇವೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕಾಗಿ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಕೊರ್ತಂಡ್
* ವೇದವ್ಯಾಸ್ಯ ಸನ್ಮಾನ : ಶ್ರೀರಾಮಸೇವಾ ಮಂಡಳಿ, ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ, ಬೆಂಗಳೂರು

## ಮಸ್ತ್ ಸಮಾವೇಶೊಡು ಪಾಲ್ ಪಡೆತೆರ್
* 1979 ಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್, USA, ಧರ್ಮ ಬುಕ್ಕೊ ಶಾಂತಿದ ಬಗ್ಗೆಟ್ ಇತ್ತಿನ ವಿಶ್ವ ಸಮ್ಮೇಳನೊಡು ಭಾರತ ದೇಶದ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್
* 1980ರ ದಶಕೊಡು ದೆಹಲಿಡ್ ನಡತಿನ ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಮ್ಮೇಳನಡ್ ಪಾಲ್
* ಸೌತ್ ಕೆನರಾ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪರಿಷತ್ ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದಿತ್ತೆರ್
* 1995 ಡ್ ಚೆನ್ನೈಡ್ ನಡತಿನ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮಾಧ್ವ ಸಮ್ಮೇಳನ ನೆತ್ತ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದಿತ್ತೆರ್
* 2001ಡ್ ಉಡುಪಿಡ್ ನಡತಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದಿತ್ತೆರ್
* ನನಲಾತ್ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿ ಬುಕ್ಕೊ ಚರ್ಚೆಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆತೆರ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ

ಧಾರವಾಡ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಒಂಜಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಲಾ ಆದುಂಡು.  ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಆಕಾಶವಾಣಿ, ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹೈಕೋರ್ಟ್, ನೈರುತ್ಯ ರೈಲ್ವೆ ಘಟಕ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಹಿಂದಿ ಪ್ರಚಾರ ಸಭಾ, ಐ ಐ ಟಿ ಇಂಚ ಪೂರಲಾ ಧಾರವಾಡಡ್ ಉಂಡು.
೧೪೦೨ ಡ್ ವಿಜಯನಗರದ ರಾಮರಾಜೆರ್ನ ಕಾಲೊದ ಅರಸೆ ಧಾರಾರಾವ್ ಇಂಬೆರ್ ಮುಲ್ಪ ಒಂಜಿ ಕೋಟೆ ಕಟ್ಟಿಯೆರ್ ಪಂಡ್ದ್ ಈ ಊರುಗು ಧಾರವಾಡ ಪಂಪಿನ ಪುದರ್ ಬತ್ತಂಡ್ ಪಂದ್ಧ್ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಡ್ ಉಲ್ಲೇಕೋ ಮಲ್ದೆರ್.

## ತಾಲೂಕು
ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ 8 ತಾಲೂಕುಲು ಉಂಡು:

* ಧಾರವಾಡ ತಾಲೂಕು
* ಅಳ್ನಾವರ ತಾಲೂಕು
* ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ತಾಲೂಕು
* ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಶಹರ ತಾಲೂಕು
* ಕುಂದಗೋಳ ತಾಲೂಕು
* ನವಲಗುಂದ ತಾಲೂಕು
* ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ ತಾಲೂಕು
* ಕಲಘಟಗಿ ತಾಲೂಕು

## ರಾಜಕೀಯ
### ವಿಧಾನಸಭಾ
ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಒಟ್ಟು ೭ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಉಂಡು

* ಧಾರವಾಡ (ಇತ್ತೆದ ಶಾಸಕೆರ್: ಅಮೃತ ದೇಸಾಯಿ)
* ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ -ಧಾರವಾಡ ಪಶ್ಛಿಮ (ಇತ್ತೆದ ಶಾಸಕೆರ್: ಅರವಿಂದ ಬೆಲ್ಲದ)
* ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ -ಧಾರವಾಡ ಮಧ್ಯ (ಇತ್ತೆದ ಶಾಸಕೆರ್: ಜಗದೀಶ ಶೆಟ್ಟರ್)
* ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ -ಧಾರವಾಡ ಪೂರ್ವ (ಇತ್ತೆದ ಶಾಸಕೆರ್: ಪ್ರಸಾದ ಅಬ್ಬಯ್ಯ )
* ಕಲಘಟಗಿ (ಇತ್ತೆದ ಶಾಸಕೆರ್: ಸಿ.ಎಂ. ನಿಂಬಣ್ಣವರ )
* ಕುಂದಗೋಳ (ಇತ್ತೆದ ಶಾಸಕೆರ್: ಕುಸುಮಾ ಶಿವಳ್ಳಿ )
* ನವಲಗುಂದ (ಇತ್ತೆದ ಶಾಸಕೆರ್: ಶಂಕರ ಪಾಟೀಲ ಮುನೇನಕೊಪ್ಪ)

### ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್
ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ ಸದಸ್ಯೇರ್

* ಬಸವರಾಜ ಹೊರಟ್ಟಿ ( ಶಿಕ್ಷಕರ ಕ್ಷೇತ್ರ )
* ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಾನೆ. (ಸ್ಥಳಿಯ ಸಂಸ್ಠೆ)
* ಪ್ರದೀಪ ಶೆಟ್ಟರ್
* ಎಸ್.ವಿ. ಸಂಕನೂರ

## ಉಲ್ಲೇಕೋ

ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಜಿಲ್ಲೆಲು
ಅನುಷ್ಕಾ ಶೆಟ್ಟಿ

**ಅನುಷ್ಕಾ ಶೆಟ್ಟಿ** (ಜನನ: 7 ನವೆಂಬರ್ 1981), ಭಾರತೀಯ ನಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾಡೆಲ್. ಮೇರ್ ತರಲುಗು ಅಂಚನೆ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರೊಲೆಡ್ ಅಭಿನಯ ಮಲ್ತ್‍ದೆರ್. ಸಿನಿಮಾಲೋಕೊಡ್ ಮೂಜಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶೊದ ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯೊದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲೆನ್ ಮೇರ್ ಗೆಂದ್‍ದೆರ್. 47 ಸಿನಿಮೊಲೆಡ್ ಅಭಿನಯ ಮಲ್ದಿನ ಮೇರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಚಿತ್ರರಂಗೊದ ಲೇಡಿ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಜನಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದೆರ್.
ಮೇರ್ 2005 ನೇ ಇಸವಿಡ್ *ಸೂಪರ್‌* ಪನ್ಪಿನ ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರೊದ ಮೂಲಕ ಸಿನಿರಂಗೊಗ್ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಮೆರೆಗ್ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ - ತೆಲುಗು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪುಲೆಕ ಆಂಡ್. ಉಂದೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮೇರ್ ಎಸ್.ಎಸ್. ರಾಜಮೌಳಿ ಮೆರೆನ ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಹಿಟ್ ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕುಡು ಚಿತ್ರೊಡ್ ಅಭಿನಯ ಮಲ್ತೆರ್. ದುಂಬಗ್ ಲಕ್ಷ್ಯಮ್ (2007), ಸೌರ್ಯಂ (2008), ಚಿಂತಕಯಾಲ ರವಿ (2008) ಈ ಸಿನಿಮೊಲಾ ಮೆರೆಗ್ ಪುದರ್ ಕನತ್ಂಡ್.
2009 ನೇ ಇಸವಿಡ್ ತೆಲುಗು ಡಾರ್ಕ್ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಸಿನಿಮಾ *ಅರುಂಧತಿ* ಡ್ ದ್ವಿಪಾತ್ರೊನ್ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ- ತೆಲುಗು ಅಂಚನೆ ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಪಡೆಯೆರ್.

## ಪುಟ್ಟು ಬುಕ್ಕೊ ಕಲ್ಪಾಟಿಕೆ
ಅನುಷ್ಕಾ ಮೇರ್ 7 ನವೆಂಬರ್ 1981 ಗ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡೊದ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕ್‍ದ ಬೆಳ್ಳಿಪಾಡಿ ಗ್ರಾಮೊದ ತುಳು ಪಾತೆರುನ ಬಂಟ್ಸ್ ಕುಟುಂಬೊಡು ಪ್ರಫುಲ್ಲ ಬುಕ್ಕೊ ಎ.ಎನ್.ವಿಟ್ಟಲ್ ಶೆಟ್ಟಿ ದಂಪತಿಲೆಗ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಮೆರೆಗ್ ರಡ್ಡ್ ಅಣ್ಣನಕ್ಲ್ ಉಲ್ಲೆರ್.
ಮೇರ್ ಬೆಂಗಳೂರುದ ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಾಲೇಜ್‍ಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ ಡ್ ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್. ಅಂಚನೆ ಮೇರ್ ಯೋಗ ಕಲ್ಪಾವುನ ಗುರುಲಾ ಆದಿತ್ತೆರ್.

## ಸಿನಿಮೊಲು
ಸೂಪರ್ ಪನ್ಪಿನ ಚಿತ್ರೊದ ಮೂಲಕ ಬಣ್ಣೊದ ಲೋಕಗ್ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಲ್ತಿನ ಮೇರ್ *ಅಸ್ತ್ರಂ*, *ಮಹಾನಂದಿ*, *ಲಕ್ಷ್ಯಂ*, *ಡಾನ್*, *ಅರುಂದತಿ*, *ಕಿಂಗ್*, *ಸಿಂಗಂ*, *ವೇದಂ*, *ಲಿಂಗ*, *ಮಿರ್ಚಿ*,*ಭಾಗಮತಿ* ಇಂಚಿನ ಸುಮಾರ್ ತಮಿಳು ಬುಕ್ಕೊ ತೆಲುಗು ಸಿನಿಮೊಲೆಡ್ ಅಭಿನಯ ಮಲ್ತೆರ್. ಈತ್ ಸಿನಿಮೊಲೆಡ್ ಮೆರೆಗ್ ಎಸ್.ಎಸ್.ರಾಜಮೌಳಿ ಮೆರೆನ *ಬಾಹುಬಲಿ:ದಿ ಬಿಗಿನಿಂಗ್* ಬುಕ್ಕೊ *ಬಾಹುಬಲಿ ೨:ದಿ ಕನ್ಕ್ಲೂಷನ್* ಸಿನಿಮೊ ಮಸ್ತ್ ಪುಗಾರ್ಮೆ ಕೊರುಂಡು.

### ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ವೀಡಿಯೊಲು

## ಮಾನಾದಿಗೆ
### ಸಂತೋಷಂ ಫಿಲ್ಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು

### ಯುಗಾದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2025
ತುಮಕೂರು

ತುಮಕೂರು - ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ. ತುಮಕೂರುದ ಮೂಲ ಪುದರ್ ತುಮ್ಮೆಗೂರು. ಮುಲ್ತ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದಗಂಗಾ ಮಠ ಜಗತ್ ಡೇ ಪುಗಾರ್ತೆ ಪಡತಂಡ್.  ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ ತಿಪಟೂರು ತಾರೆ ಕೃಷಿಗ್ ಪುದರ್ ಪಡೆತ್ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ದ್ ಅವ್ವೆನ್ ಕಲ್ಪತರು ನಾಡು ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೇರ್. ಪಡೆದಿದೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೪ ಡ್ದ್ ಬೆಂಗಳೂರುಡ್ದ್ ೭೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರೊಡು ಉಂಡು.

## ತಾಲೂಕುಲು

ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಒಟ್ಟು ೧೦ ತಾಲೂಕುಲು ಉಂಡು.

* ತುಮಕೂರು
* ಗುಬ್ಬಿ
* ಕೊರಟಗೆರೆ
* ಮಧುಗಿರಿ
* ಪಾವಗಡ
* ಶಿರಾ
* ಚಿಕ್ಕನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ
* ತಿಪಟೂರು
* ಕುಣಿಗಲ್
* ತುರುವೇಕೆರೆ

## ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಲು

ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಲು
* ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
* ಶ್ರೀದೇವಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಠೆ
* ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಠೆ
* ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಠೆ
* ಹೆಚ್.ಎಮ್.ಎಸ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಠೆ
* ಸಿ.ಐ.ಟಿ (ಚನ್ನಬಸವೇಶ್ವರ) ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಠೆ

## ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಥಳೋ

* ಎಡೆಯೂರು ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ
* ಸಿದ್ದಗಂಗ ಮಠ
* ಬೆಟ್ಟಹಳ್ಳಿ ಮಠ: ಶ್ರೀ ಉರಿಗದ್ದೀಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯ, ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಉಚಿತ ವಸತಿ ನಿಲಯ
* ಅಂಕನಹಳ್ಳಿ ಮಠ
* ದೇವರಾಯನದುರ್ಗ
* ಮಂದರ ಗಿರಿ ಜೈನ ದೇವಸ್ಥಾನ
* ಮಧುಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಕೋಟೆ
* ಚನ್ನರಾಯನ ದುರ್ಗ
* ಕುಣಿಗಲ್ - ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ
* ಹುತ್ರಿದುರ್ಗ ಬೆಟ್ಟ
* ಮಧುಗಿರಿ
* ಕಗ್ಗಲಡು ಪಕ್ಷಿಧಾಮ

## ಉಲ್ಲೇಕೋ

ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಜಿಲ್ಲೆಲು
ಕೇಶವನ್ ವೆಳುತ್ತಾಟ್

**ಕೇಶವನ್ ವೆಳುತ್ತಾಟ್** (ಪುಟ್ಟು 1951) ಮೇರ್ ಕೇರಳ ಮೂಲದ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞೆರ್. ಮೇರ್ ಮಧ್ಯಯುಗದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸೊಡ್ ವಿಶೇಷ ಪರಿಣತೆರ್. ಮೇರ್ ಶಾಸನ ತಜ್ಞೆರ್ ಅಂಚನೇ ಸಂಸ್ಕೃತ, ತಮಿಳು, ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆನ್ ತೆರಿನಾರ್

## ವೃತ್ತಿ
ವೆಳುತ್ತಾಟ್ ಮೇರ್ ತಮ್ಮ ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣೊನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಫಾರ್ ರೂರಲ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಡ್, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿನ್ ಕೇರಳದ ಕೋಯೀಕೋಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡ್ (1974), ಎಮ್. ಫಿಲ್. ಪದವಿನ್ ದೆಹಲಿದ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊಡ್ (1978) ಅಂಚನೇ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿನ್ ಕೋಯೀಕೋಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡ್ (1987) ಪಡೆದೆರ್. ಮೇರ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರೆರಾಯಿನ ಎಮ್. ಜಿ. ಎಸ್. ನಾರಾಯಣ್ ರೆನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾದಿತ್ತೆರ್.

ವೆಳುತ್ತಾಟ್ ಮೇರ್ 1975ಡ್ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಕರಾದ್ ಆರ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊನ್  ಸುರು  ಮಲ್ತೆರ್. 1982 ಡ್ ಆರ್ ಪೊಸತಾದ್ ಸುರು ಆಯಿನ ಕುಡ್ಲ ದ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊಗ್ ಬತ್ತೆರ್. ವೆಳುತ್ತಾಟ್ 2008 ರಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸ ವಿಭಾಗೊದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ  ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ್ ನಿವೃತ್ತರಾಯೆರ್. ಆರ್ಫ಼್ ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊಡ್ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದ್ ಲಾ ಸೇವೆನ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ನೇ ಇಸವಿಡ್  ಡ್ ಇತಿಹಾಸ ವಿಭಾಗೊದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಅಂಚನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ್ ನಿವೃತ್ತರಾಯೆರ್. ಮೇರ್ ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊಡ್ ಇತಿಹಾಸೊದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದ್ ಲಾ ಸೇವೆನ್ ಕೊರ್ತೆರ್.

ಆರ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ದ ಎಕೋಲ್ ಪ್ರಾಟಿಕ್ ಡೆಸ್ ಹಾಟ್ಸ್ ಎಟುಡೆಸ್‌ ಅಂಚನೇ ಮೈಸನ್ ಡೆಸ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಡೆ ಎಲ್'ಹೋಮ್, ನವದೆಹಲಿದ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕೇರಳದ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಬುಕ್ಕೊ ಹೈದರಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡ್ ಸಂದರ್ಶಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದಿತ್ತೆರ್. ಮೇರ್ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಅಜೀವ ಸದಸ್ಯರಾದಿತ್ತೆರ್.  ಆರ್ ಭಾರತೊದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊಳು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಲೇಜುಳೆನ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಲ್ಪುನ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಅಂಚನೇ ಮಾನ್ಯತೆ ಮಂಡಳಿ (NAAC) ದೊಟ್ಟಿಗೆಲಾ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದುದಿತ್ತೆರ್.

## ಬರೆತಯಿನ ಬೂಕುಲು

* *ಬ್ರಾಹ್ಮಿನ್ ಸೆಟ್ಟ್ಲ್ ಮೆಂಟ್ಸ್ ಇನ್ ಕೇರಳ: ಹಿಸ್ಟೋರಿಕ್ ಸ್ಟಡೀಸ್*, (ಕೋಝಿಕೋಡ್, ಸಂಧ್ಯಾ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್, 1978; ಪರಿಷ್ಕೃತ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಸ್ತರವಾಯಿನ ಆವೃತ್ತಿ, ಕಾಸ್ಮೋಬುಕ್ಸ್, ತ್ರಿಶೂರ್, 2013)
* *ದಿ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಆಫ್ ಅರ್ಲಿ ಮೆಡಿವಲ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ,* (ನವದೆಹಲಿ, ಓರಿಯಂಟ್ ಲಾಂಗ್‌ಮನ್, 1993; ರಡ್ಡನೇ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ, ನವದೆಹಲಿ, ಓರಿಯಂಟ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಸ್ವಾನ್, 2012)
* *ಕೇರಳ ಥ್ರೂ ದಿ ಏಜಸ್,* (ತಿರುವನಂತಪುರಂ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಇಲಾಖೆ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ, 1976) MGS ನಾರಾಯಣನ್, ಬುಕ್ಕೊ ಇತರೆರ್.
* *ಸ್ಟೇಟ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇನ್ ಪ್ರಿ ಮೊಡೆರ್ನ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ,* ಸಂ., R. ಚಂಪಕಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು TR ವೇಣುಗೋಪಾಲನ್ (ಕಾಸ್ಮೋ ಬುಕ್ಸ್, ತ್ರಿಶೂರ್, 2002)
* *ದಿ ಅರ್ಲಿ ಮೆಡಿವಲ್ ಇನ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ,* ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, (ನವದೆಹಲಿ, 2009; ಮೊದಲ ಪೇಪರ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಆವೃತ್ತಿ, 2010; ಆಜನೇ ಆವೃತ್ತಿ, 2014)
* *ಇರ್ರೆವೆರೆಂಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ: ಎಸ್ಸೇಸ್ ಫಾರ್ ಎಂ.ಜಿ.ಎಸ್ ನಾರಾಯಣನ್,* ಸಂ., ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಆರ್. ಡೇವಿಸ್, ಪ್ರೈಮಸ್ ಬುಕ್ಸ್, ದೆಹಲಿ, 2014

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ ಪರಿಚಯೊ
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ

**ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ** ಭಾರತ ದೇಶದ ಒಂಜಿ ರಾಜ್ಯೊ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ ದೇಶದ ರಡ್ಡನೇ ಮಲ್ಲ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಸ್ತೀರಣೊಡು ಮೂಜಿನೆ ಮಲ್ಲ ರಾಜ್ಯವಾತಂಡ್. ಪಶ್ಚಿಮೊಡು ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ, ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್ಕಡ್ ಗುಜರಾತ್ ಬುಕ್ಕೊ ದಾದ್ರಾ ನಗರ ಹಾವೇಲಿ, ಈಶಾನ್ಯೊಡು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಪೂರ್ವೊಡು ಛತ್ತೀಸಘಡ, ದಕ್ಷಿಣೊಡು ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ ಡ್ ತೆಲಂಗಾಣ ಬುಕ್ಕೊ ನೈಋತ್ಯಡ್ ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯೋ ಉಂಡು.
## ಜಿಲ್ಲೆ
*ಅಹಮದ್‌ನಗರ
*ಅಕೋಲಾ
*ಅಮರಾವತಿ
*ಔರಂಗಾಬಾದ್
*ಬೀಡ್
*ಭಂಡಾರ
*ಬುಲ್ಧಾನ
*ಚಂದ್ರಾಪುರ
*ಧುಲೆ
*ಗಡ್ಚಿರೋಲಿ
*ಗೊಂಡಿಯಾ
*ಹಿಂಗೋಲಿ
*ಜಲಗಾಂವ್
*ಜಲ್ನಾ
*ಕೊಲ್ಲಾಪುರ
*ಲಾತೂರ್
*ಮುಂಬೈ ನಗರ
*ಮುಂಬೈ ಉಪನಗರ
*ನಾಗ್ಪುರ
*ನಾಂದೇಡ್
*ನಂದೂರ್ಬಾರ್
*ನಾಸಿಕ್
*ಉಸ್ಮಾನಾಬಾದ್
*ಪಾಲ್ಘರ್
*ಪರ್ಭಾನಿ
*ಪುಣೆ
*ರಾಯಗಡ
*ರತ್ನಗಿರಿ
*ಸಾಂಗ್ಲಿ
*ಸತಾರಾ
*ಸಿಂಧುದುರ್ಗ
*ಸೊಲ್ಲಾಪುರ
*ಥಾಣೆ
*ವಾರ್ಧಾ
*ವಾಶಿಮ್
*ಯಾವತ್ಮಾಲ್

## ಪ್ರವಾಸಿ ತಾನೊಲು
* ಮುಂಬೈ
* ಪುಣೆ
* ಲೋನಾವಾಲಾ 
* ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ
* ಖಂಡಾಲಾ
* ಮಥೆರಾನ್
* ಲಾವಾಸಾ
* ನಾಸಿಕ್ 
* ಶಿರಡಿ 
* ಪಂಚಗಣಿ
* ಅಲಿಬಾಗ್
* ಜಗತ್ಪುರಿ
* ಬಂಡಾರದರ
* ಕರ್ನಾಲಾ
* ಸತಾರ
* ನಾಗಪುರ್
* ರತ್ನಗಿರಿ

## ಉಲ್ಲೆಕೋಲು

ವರ್ಗೊ:ರಾಜ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು
ನೇರಳಕಟ್ಟೆ

**ನೇರಳಕಟ್ಟೆ** ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯೊದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ದ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೊಕುದ ಒಂಜಿ ಊರು. ನೇರಳಕಟ್ಟೆ ಪನ್ಪುನ ಊರು ಕುಡ್ಲಡ್‍ದ್  ಪುತ್ತೂರುಗ್ ಪೋನಗ ೪೧ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರೊಡು ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಉಂದು ನೆಟ್ಲಮುಡ್ನೂರು ಗ್ರಾಮೊಡು ಉಂಡು.ಈ ಎಲ್ಯ ಊರುಡು ೧೫೦೦ ಜನೊ ಉಲ್ಲೆರ್. ನೇರಳಕಟ್ಟೆದಕ್ ಲೆಗ್ ಬಿ.ಸಿ.ರೋಡ್ ತಾಲೂಕು ಕೆಂದ್ರ. ವಿಟ್ಲ ಕಸಬಾ ಬುಕ್ಕೊ ಪೋಲೀಸ್ ಸ್ಟೆಶನ್.

## ಜಾಗದ ಇತಿಹಾಸ
ನೇರಳಕಟ್ಟೆ ಪುದರ್ಗ್ ಇತಿಹಾಸ ಉಂಡು. ಈ ಜಾಗೆಡ್ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಕಟ್ಟೆ ಉಂಡು. ಅಯಿಟ್ ನೇರೊಳುದ ಮರ ಇತ್ತಂಡ್ ಪಂದ್ ನಂಬೊಲಿಗೆ. ಆ ಕಟ್ಟೆಡ್ ರಾತ್ರೆ ಬೋರಿದ ಗಾಡಿಡ್ ದೂರೊದ ಊರುಗು ಪೋಪುನ ಜನಕುಲು ಬಚ್ಚೆಲ್ ಅರಪಾಯೆರೆ,  ಜೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಗೆ.  ರಾತ್ರೆ-ಪಗೆಲ್ಡ್ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಜನೊ ತಪ್ಪೊಂದಿಂತ್ತಿಜೆಗೆ.ಇತ್ತೆಗಲಾ ಆ ಜಾಗೆಡ್ ಕಟ್ಟೆ ಉಂಡು. ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ-ಕಲ್ಖುಡ ದೈವದ ಕಟ್ಟೆ- ಕಮಾನ್ ಉಂಡು. ವರ್ಸ ವರ್ಸ ಬಾರೀ ಮಲ್ಲ ಜಾತ್ರೆಲಾ ನಡಪುಂಡು.ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ-ಕಲ್ಕುಡೆ ಈ ಜಾಗೆಡ್ ರಾಜಾನ್ ದೈವೊ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ಫೊತಿನ ದೈವೊ. ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ-ಕಲ್ಕುಡೆ ಈ ಜಾಗೆಡ್ ರಾಜಾನ್ ದೈವೊ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ಫೊತಿನ ದೈವೊ. ಉಬಾರ್ ದ್ ಪಿದಾಡಿ ದೈವೊಲು ಕಲ್ಲೇಗೊದ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಇಡೆಗ್ ಬತ್ತ್ಡ್,  ಕಡಂಬು, ಪೊಳತ್ತೂರು ಅಯಿದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಣೋಲಿಬೈಲ್ಗು ಪೋಯಿನ ಕತೆ ಉಂಡು.

## ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆ
ನೇರಳಕಟ್ಟೆಡ್ ಒಂಜಿ ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಉಂಡು. ಉಂದೆಕ್ ನೂದು ವರ್ಸೊ ಕರ್ಂಡ್. ಮೂಲು ಕಲ್ತಿನ ಕುಲ ರಾಮಪ್ರಸಾದ್ ರೈ ಅಮೇರಿಕಾ ಡ್ ಬಾರೀ  ಮಲ್ಲ ಸಾಫ್ಟ್ ವೆರ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್. ಆರ್ ಯಜ್ನ ( Yagna ) ಪನ್ಪಿ ಕಂಪನಿ ಸುರು ಮಲ್ತಿನಾರ್. ಅಯಿಕ್ ದುಂಬು IPCell Technologies ಕಂಪೆನಿ ಮಲ್ತಿನರ್. ಆರೆಗ್ (Digital Image Processing)  ದಿಗಿತಟಲ್ ಇಮಾಜ್ ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್ ಡ್ ಪೇಟೆಂಟ್  ಉಂಡು.. ಮೂಲು ಕಲ್ತಿನ ಕರಿಂಕ ಶ್ರಿಧರ ಆಳ್ವ ಅಮೇರಿಕಾ ಡ್ ಮಲ್ಲ ವಿಜ್ನಾನಿ ಆದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತ್ತೊದುಲ್ಲೆರ್. ಈ ಶಾಲೆಡ್ ಕಲ್ತಿನಕುಲು ರೈಲ್ವೆ, ಟೆಲಿಕಾಂ ಅಂಚನೆ ಬೇತೆ ಸರಕಾರಿ ಉದ್ಯೊಗೊಡು ಉಲ್ಲೆರ್.

## ಭಜನಾ ಮಂದಿರ
ನೇರಳಕಟ್ಟೆ ದರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ಭಜನಾ ಮಂದಿರ ಉಂಡು. ಮೂಲು ಪ್ರತಿ ಶುಕ್ರವಾರ ಭಜನೆ ನಡಪುಂಡು. ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಯುಗಾದಿದಾನಿ ಎಕಾಹ ಭಜನೆ ನಡಪುಂಡು.

## ವ್ಯವಸಾಯ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ
ನೆರಳಕಟ್ಟೆದ ವ್ಯವಸಾಯ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ ಬಾರೀ ಸುರುತ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ. ಉಂದು ರೈತೆರೆಗ್ ಬಾರೀ ಸಹಾಯೊ ಕೊರೊಂದು ಉಂಡು. 
## ಕಳೆಂಕ್ ಪುದಾರ್
ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಕೊಡಾಜೆದ ಪಲ್ಲಿಗ್ ನಮಾಜಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪೋಪೆರ್. ಹಿಂದು-ಮುಸ್ಲಿಂ ಶಾಂತಿಡ್ ಇತ್ತೆರ್ಂಡಲಾ ವಿಟ್ಲ ಪೋಲಿಸ್ ಸ್ಟೆಶನ್ ಡ್ ಆಡಳಿತೊಗು ಬರ್ಪಿನ ಈ ಊರು ಅತೀ ಸೂಕ್ಸ್ಮ ಪ್ರದೇಶ ಪನ್ಪಿ ಕಳೆಂಕ್ ಪುದಾರ್ಲಾ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಗುರುಕಿರಣ್

**ಗುರುಕಿರಣ್** (ಗುರುಕಿರಣ್ ಶೆಟ್ಟಿ) ಮೇರ್ ಭಾರತೊದ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮೊದ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕೆರ್. ಮೇರ್ *ಎ*(ಕನ್ನಡ ನಟೆ ಉಪೇಂದ್ರ ನಿರ್ದೇಶನೆ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ನಟನೆ ಮಲ್ದಿನ ಸಿನಿಮೊ) ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೊದ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕೆರಾದ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.
ಅವೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ *ಉಪೇಂದ್ರ* ಸಿನಿಮೊಡ್ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನೆ ಮಲ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮೊಡು ಒಂಜಿ ಎಡ್ಡೆ ಸ್ಥಾನ ಮೆರೆಗ್ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್. ಮೇರ್ ಕುಡ್ಲಾದಾರ್ ಬಂಟ್ಸ್ ಕುಟುಂಬೊಗ್ ಸೇರರ್ದಿನಾರ್. ಮೇರ್ ಸುಮಾರ್ ಚಲನಚಿತ್ರೊಲೆಡ್ ಎಲ್ಯ ಪಾತ್ರೊಲೆಡ್ ನಟಿನೆಲಾ ಮಲ್ದೆರ್ ಅಂಚನೆ ಸುಮಾರ್ ಪದ್ಯೊಲೆನ್ ಪಂತೆರ್.
## ಪುಟ್ಟು, ಕಲ್ಪಾಟಿಕೆ
ಗುರುಕಿರಣ್ ಕೆ.ಜಯರಾಮ ಶೆಟ್ಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ಎ.ರತ್ನಕಾಂತಿ ಶೆಟ್ಟಿ ದಂಪತಿಲೆಗ್ ಕುಡ್ಲಡ್ 28 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1970ಗ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಮೆರೆನ ಅಪ್ಪೆಬಾಸೆ ತುಳು. ಮೇರ್ ನಝರೆತ್ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸೈಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಡ್ ಸಾಲೆದ ಬರವು ಕಲ್ತೆರ್. ಅಂಚನೆ ಪಿ.ಯು.ಸಿ ಶಿಕ್ಷಣೊನ್ ಸ್ರೀ ಸತ್ಯ ಸಾಯಿ ಸಂಸ್ಥೆಡ್ ಕಲ್ತೆರ್.

## ಗುರುಕಿರಣ್ ಸಂಗೀತೊ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಲ್ದಿನ ಚಿತ್ರೊಲು

## ಮಾನಾದಿಗೆಲು
* '''ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶ'''ಸ್ತಿ:
# 2011 – ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕೆ - ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಚಿತ್ರ:ಮೈಲಾರಿ).
* **ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ:**
# 2012 - ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ,ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿ(ಚಿತ್ರೊ:ಗೋವಿಂದಾಯ ನಮಃ).
* **ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್:**
# 2001 – ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕೆ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರೊ.
# 2002 – ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕೆ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಕನ್ನಡ(ಚಿತ್ರೊ:ಧಮ್).

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರ್
ಮೆತ್ತೆ

** ಮೆತ್ತೆ ** (ಟ್ರೈಗೋನೆಲಾ ಫೇನಮ್-ಗ್ರೇಕಮ್) ಫ್ಯಾಬೇಸೀಯೇ ಕುಟುಂಬದ ಒಂಜಿ ದೈ. ಮೆತ್ತೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಮೆಂತೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಯಿನ್ ಸಪ್ಪು ಆದ್ ಲಾ ಕಜಿಪುಗು ಗಲಸುವೆರ್. ಮೆತ್ತೆದ ಬಿತ್ತ್  ಸಾಂಬಾರಡ್  ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ವಿಸ್ವೊಡು ಮಾತಾ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಲಾ ಒಂತೆ ನೀರ್ ಇತ್ತಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಬುಳೆಪಾವೆರ್. ಅಯಿನ ಸಪ್ಪುನು ಸಾಂಬಾರ್, ಚಟ್ನಿಗ್‌‍ಲಾ, ಅಂಚನೆ ಬಿತ್ತ್‌ನ್ ಕೆಲವು ಮರ್ದ್ ಗಾದ್ ಲಾ ಗಲಸುವೆರ್.

## ಬೊಲೆಚ್ಛಿಲ್
ಭಾರತೊ ಮೆತ್ತೆ ಬೊಳೆಪುನ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಮಲ್ಲ ಪಾತ್ರ ದೆತೊಂದುನು. ಅಯಿತ ೮೦ % ಮೆತ್ತೆ ರಾಜಾಸ್ಥನೊಡೆ ಬೊಳೆಪುಂಡು.

## ಮರ್ದದ ಗಣೊಕ್ಕುಲು
# ಮೆತ್ತೆ ಜೀರ್ಣೊ ಕ್ರಿಯೆಗ್ ಬಾರೀ ಸಹಾಯೊ ಮಲ್ಪುಂಡು.

# ಮುಂಗೆ ಬತ್ತಿನ ಮೆತ್ತೆ ಕೆಮ್ಮು, ದಮ್ಮು ಕಟ್ಟುನೆಕ್ ಮರ್ದಾದ್ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು.

# ಬಾಲೆಗ್ ಪೇರ್ ಪರ್ಪಾವುನ ಅಪ್ಪೆನಕುಲೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ ವಸ್ತ್.

# ಚೀಪೆ ಪಡಿಕೆದಕುಲೆಗ್ ಲ ಉಂದು ಮರ್ದ್. ಒಂಜಿ ಲೋಟೆ ನೀರ್‌ಗ್ ಒಂಜಿ ಚಮಚದಾತ್ ಮೆತ್ತೆದ್ ಪೊಡಿ ಪಾಡ್ದ್ ಕಾಂಡೆ ಕಾಲೊ ಬಂಜಿಗ್ ಪರ್ಂಡ ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ. ಉಂದು ಚೀಪೆ ಪಡಿಕೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಣಡು ದೀಯೆರೆ ಉಪಕಾರ ಮಲ್ಪುಂಡು.

# ತರೆಕೂಜಲ್ ಪೊರ್ಲಾದ್ ಬಳಪೆರ್ಲಾ ಊಂದು ಮರ್ದ್

# ಆಟಿದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆದಾನಿ ಪಾಲೆದ ಮರ  ತ್ತ ಕೆತ್ತೆನ್ ಕಡೆದ್ ಪರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ ಪರ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡೂ.  

## ಮೆತ್ತೆದ ಶಕ್ತಿದ ಲೆಕ್ಕೊ
೧೦೦ ಗ್ರಾಂ ಮೆತ್ತೆಡ್ ೧,೩೫೦ ಕಿಲೊ ಜ್ಯೂಲ್ಸ್ (೩೨೩ ಕಿಲೊ ಕ್ಯಾಲರಿ) ದಾತ್ ಶಕ್ತಿ ಉಂಡು.ಅಯಿಟ್ ೯ % ನೀರ್, ೫೮ % ಕಾರ್ಬೊಹೈಡ್ತ್ರೆಟ್, ೨೩ % ಪ್ರೊಟೀನ್, ೬ % ಎಣ್ಣೆದ ಅಂಶೊ, ಅಂಚನೆ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ದಯಿಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದ್
ರವಿ ಬೆಳಗೆರೆ

**ರವಿ ಬೆಳಗೆರೆ** ಮೇರ್ ಕನ್ನಡದ ಪತ್ರಕರ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿ. *ಹಾಯ್ ಬೆಂಗಳೂರು* ಪನ್ಪಿನ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಓ ಮನಸೇ ಪನ್ಪಿನ ಪಾಕ್ಷಿಕ ಪತ್ರಿಕೆದ ಸಂಪಾದಕರಾದಿತ್ತೆರ್. ಅವ್ ಅತ್ತಂದೆ, ಆರ್ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿ, ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರಹಗಾರೆ, ಈಟಿವಿ ಕನ್ನಡ ವಾಹಿನಿದ ಕ್ರೈಮ್ ಡೈರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಿರೂಪಕೆರಾದ್ ಅಂಚೆನೇ ಜನಶ್ರೀ ವಾಹಿನಿದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರಾದ್ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದೆರ್.

## ಕೃತಿಲು

**ಕಥಾ ಸಂಕಲನ**
* ದಾರಿ, 1980
* ಪಾ.ವೆಂ. ಹೇಳಿದ ಕಥೆ, 1995
* ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಥೆಗಳು, 2001

**ಕಾದಂಬರಿ**
* ಗೋಲಿಬಾರ್, 1983
* ಅರ್ತಿ, 1990
* ಮಾಂಡೋವಿ, ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 1996
* ಮಾಟಗಾತಿ, 1998
* ಒಮರ್ಟಾ, ಜನವರಿ 1999
* ಸರ್ಪ ಸಂಬಂಧ, ಜೂನ್ 2000
* ಹೇಳಿ ಹೋಗು ಕಾರಣ, ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2003
* ನೀ ಹಿಂಗ ನೋಡಬ್ಯಾಡ ನನ್ನ, ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2003
* ಗಾಡ್‌ಫಾದರ್, ಮಾರ್ಚ್ 2005
* ಕಾಮರಾಜ ಮಾರ್ಗ, ನವೆಂಬರ್ 2010
* ಹಿಮಾಗ್ನಿ, ೨೦೧೨
**ಅನುವಾದ**
* ವಿವಾಹ, 1983
* ನಕ್ಷತ್ರ ಜಾರಿದಾಗ, 1984
* ಹಿಮಾಲಯನ್ ಬ್ಲಂಡರ್, ಸೆಪ್ಟಂಬರ್1999
* ಕಂಪನಿ ಆಫ್ ವಿಮೆನ್, ಜನವರಿ 2000
* ಟೈಂಪಾಸ್, ಜನವರಿ 2001
* ರಾಜ ರಹಸ್ಯ, ನವೆಂಬರ್ 2002
* ಹಂತಕಿ ಐ ಲವ್ ಯೂ, ಜನವರಿ 2007
* ದಂಗೆಯ ದಿನಗಳು, ಮಾರ್ಚ್ 2008
**ದೇಶ-ಇತಿಹಾಸ-ಯುದ್ಧ**
* ಕಾರ್ಗಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹದಿನೇಳು ದಿನ, ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 1999
* ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಫ್ರೈಡೆ (ಅನುವಾದ) ಆಗಸ್ಟ್ 2005
* ರೇಷ್ಮೆ ರುಮಾಲು (ಅನುವಾದ) ಆಗಸ್ಟ್ 2007
* ಇಂದಿರೆಯ ಮಗ ಸಂಜಯ, ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2002
* ಗಾಂಧೀ ಹತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಗೋಡ್ಸೆ, ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2003
* ಡಯಾನಾ, ಜನವರಿ 2007
* ನೀನಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ
* ಅವನೊಬ್ಬನಿದ್ದ ಗೋಡ್ಸೆ
* ಮೇಜರ್ ಸಂದೀಪ್ ಹತ್ಯೆ
* ಅನಿಲ್ ಲಾಡ್ ಮತ್ತು ನಲವತ್ತು ಕಳ್ಳರು
* ಮುಸ್ಲಿಂ
**ಜೀವನ ಕಥನ**
* ಪ್ಯಾಸಾ, 1991
* ಪಾಪದ ಹೂವು ಫೂಲನ್, ಆಗಸ್ಟ್2001
* ಸಂಜಯ, 2000
* ಚಲಂ (ಅನುವಾದ) ಮಾರ್ಚ್ 2008
**ಕ್ರೈಂ**

ಹತ್ಯಾಕಥನ

* ರಾಜೀವ್ ಹತ್ಯೆ ಏಕಾಯಿತು? ಹೇಗಾಯಿತು? 1991
* ಮೈಸೂರಿನ ಸೀರಿಯಲ್ ಕಿಲ್ಲರ್ ರವೀಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್, 1998
* ರಂಗವಿಲಾಸ್ ಬಂಗಲೆಯ ಕೊಲೆಗಳು
* ಬಾಬಾ ಬೆಡ್‌ರೂಂ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ (ತನಿಖಾ ವರದಿ) ಜನವರಿ 2007
* ಪ್ರಮೋದ್ ಮಹಾಜನ್ ಹತ್ಯೆ (ಅನುವಾದ) ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012

ಭೂಗತ ಇತಿಹಾಸ

* ಪಾಪಿಗಳ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಾಗ -1, 1995
* ಪಾಪಿಗಳ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಾಗ 2, ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 1997
* ಭೀಮಾ ತೀರದ ಹಂತಕರು, ಮೇ 2001
* ಪಾಪಿಗಳ ಲೋಕದಲ್ಲಿ, 2005
* ಡಿ ಕಂಪನಿ, 2008

**ಬದುಕು**

* ಖಾಸ್‌ಬಾತ್ 96, 1997
* ಖಾಸ್‌ಬಾತ್ 97, ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 1997
* ಖಾಸ್‌ಬಾತ್ 98, ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 1998
* ಖಾಸ್‌ಬಾತ್ 99, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2003
* ಖಾಸ್‌ಬಾತ್ 2000, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2003
* ಖಾಸ್‌ಬಾತ್ 2001, ಜನವರಿ 2007
* ಖಾಸ್‌ಬಾತ್ 2002, ಜನವರಿ 2008
* ಖಾಸ್‌ಬಾತ್ 2003

**ಅಂಕಣ ಬರೆಹಗಳ ಸಂಗ್ರಹ**

ಜೀವನ ಪಾಠ

* ಬಾಟಮ್ ಐಟಮ್ ಭಾಗ 1, ಫೆಬ್ರವರಿ2002
* ಬಾಟಮ್ ಐಟಮ್ 2, ಅಕ್ಟೋಬರ್2003
* ಬಾಟಮ್ ಐಟಮ್ ಭಾಗ 3, ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006
* ಬಾಟಂ ಐಟಮ್ 4
* ಬಾಟಂ ಐಟಮ್ 5

ಪ್ರೀತಿ ಪತ್ರಗಳು

* ಲವಲವಿಕೆ -1, ಡಿಸೆಂಬರ್ 1998
* ಲವಲವಿಕೆ -2, ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2004
* ಲವಲವಿಕೆ -3
* ಲವಲವಿಕೆ -4

ಕವನ ಸಂಕಲನ

* ಅಗ್ನಿಕಾವ್ಯ, 1983

**ಇತರೆ**
* ಕೇಳಿ, ಜೂನ್ 2001
* ಮನಸೇ ಆಡಿಯೋ ಸಿಡಿ ಜನವರಿ 2007
* ಫಸ್ಟ್ ಹಾಫ್
* ಅಮ್ಮ ಸಿಕ್ಕಿದ್ಲು, ೨೦೧೨
* ಇದು ಜೀವ: ಇದುವೇ ಜೀವನ, ೨೦೧೨
* ಏನಾಯ್ತು ಮಗಳೇ, ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013
* ಕಾಫಿ ಡೇ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ, ನವಂಬರ್ 2019
* ಪುಲ್ವಾಮ, ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೋ
ಸೋಣ ಪೂತ್ತ ದೈ

**ಸೋಣ ಪೂತ್ತ ದೈ** ಉಂದು ಮರಿಯಾಲೊಡು ಎಚ್ಚ ಬುಳೆಪುನ, ಪೂ ಬುಡ್ಪುನ ಒಂಜಿ ದೈ. ಸಾಲೆದ ಜೋಕುಲು ಸ್ಲೇಟ್ ಉರೆಸರ ಈ ದಯಿತ್ತ ಕಡ್ಡಿನ್ ಗಲಸುವೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಮರ್ದ್‌ಗ್ಲಾ ಉಂದೆನ್ ಗಲಸುವೆರ್.

## ದಯಿತ್ತ ಬಗೆಟ್ಟ್

ಸೋಣ ಪೂತ್ತ ದೈ *ಬಾಲ್ಸಮಿನಸಿಯೆ*(*Balsaminaceae*) ಕುಟುಮೊಗು ಸೇರ್ದಿನ ದೈ. ಉಂದೆತ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪುದರ್ *ಇಂಪಾಶಿಯೆನ್ಸ್ ಮೈನರ್*(*Impatiens Minor*). ತುಳು ತಿಂಗೊಲುಲೆಡ್ ಒಂಜಾಯಿನ ಸೋಣೊ ಪುದರ್‌ದ ಈ ದೈ, ಉಂದೇ ತಿಂಗೊಲುಡು, ಪಂಡ ಮರಿಯಾಲೊಡು ಎಚ್ಚ ಬುಲೆಪುಂಡು. ದೈತ್ತ ಮುದೆಲ್ ಹದಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ, ಮುದೆಲ್‌ಡ್ ದೂರ ದೂರೊಡು ಜೋಡಿ ಇರೆಕ್ಕುಲು ಇಪ್ಪುವ. ಪೂ ಕಿನ್ಯ, ಹದ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣ, ಐತ ಎಸಲ್‌ದ ಪಿರಾವುಡು ಕಿನ್ಯ ಬೀಲದಂಚಿನ ರಚನೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಸೋಣದ ಕಾಯಿ ದಾಸ್ಮಿದ ಲೆಕ ಕಿನ್ಯ, ಮುಟ್ಟಿಗಲಿಗೆಡ್ ಪುಡಾದ್ ಮೋನೆಗ್ ರಟ್ಟುಂಡು.

## ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಡ್
* ಕನ್ನಡ- ಸೋಣೆ ಹೂ, ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹೂ, ನೀರ್‌ಕಡ್ಡಿ
* ಸಂಸ್ಕೃತ- ಶ್ರಾವಣಿ
* ತಮಿಳು- ಪೈಲಿ
* ಆಂಗ್ಲ- Wild Balsam

## ಗಲಸುನ
### ಜೋಕುಲು ಬುಕ್ಕ ಪೂಜೆಡ್
ಸಾಲೆಗ್ ಪೋಪಿನ ಜೋಕುಲು ಈ ದೈತ ಮುದೆಲ್ ಪೊರ್ತುದು ತುಂಡು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಸ್ಲೆಟ್ ಉರೆಸರ ಗಲಸುವೆರ್. ಪೊಣ್ಣುಲು ಈ ದೈತ ಮುದೆಲ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ನೂಲುಗು ಸುರೀದ್ ಮಾಲೆ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಸೋಣ ತಿಂಗೊಲುಡು ಮಲ್ಪುನ *ಹೊಸಿಲು(ತಡ್ಯ) ಪೂಜೆ*ಗ್ ಈ ದೈತ ಇರೆ ಪೂ ಬೀಜ ಸಮೇತವಾದ್ ಗಲಸುವೆರ್.

### ಮರ್ದ್‌ಗ್
ಪೊಂಜವುಲೆಗ್ ತಿಂಗೊಲ್ದ ಪೊರ್ತುಡು ಆಪಿನ ಬಂಜಿಬೇನೆ, ಸೊಂಟಬೇನೆಗ್ ಈ ದೈತ ಪೂನ್ ಗಳಸ್‌ಪೆರ್. ಅಂಚನೆ, ಸೂ ತಾಗ್‌ದ್ ಗಾಯ ಮಿನಿ ಆಂಡ, ಇಡೀ ಸೋಣೆ ದೈನ್(ಬೇರ್ ಬೊಡ್ಚಿ) ಅರೆತ್‌ದ್, ಪೊತ್ತಿನ ಗಾಯೊಗು ಲೇಪ ಪಾಡೊಡು. ಗಾಯದ ಉರಿ ಕಡಮೆ ಆಪಿನೇಟ ಇಂಚ ಲೇಪ ಪತ್ತಾಂಡ, ಉರಿ ಕಡಮೆ ಆದ್ ಗಾಯ ಗುಣ ಆಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದ್
ವರ್ಗೊ:ದೈಯಿ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಎಡಕುಮೇರಿ

**ಎಡಕುಮೇರಿ** ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯೊದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ ದ ಸಕಲೆಶಪುರ ತಾಲೊಕುದ ಒಂಜಿ ಊರು. ಇಂಗ್ಲಿಶ್ಡ್ (Yedakumeri) ಎಡಕುಮೇರಿ ರೈಲ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ಸಕಲೇಶಪುರ ಡ್‍ದ್  ೩೨ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರೊಡು ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಉಂದು ಪ್ರಾವಾಸಿ ತಾಣೊ ಆದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನ ಊರು.

## ಜಾಗೆದ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ
ಎಡಕುಮೇರಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಪಚ್ಚೆ ಕಾಡದ ನಡುಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಬಾರೀ ಪೊರ್ಲುದ ಊರು. ಸಾರ ಗಟ್ಟಲೆ ಜನಕುಲು ಈ ಜಾಗೆನ್ ತೂಯೆರೆ ಬರ್ಪೆರ್. ಬೆಂಗಳೂರು- ಕುಡ್ಲ್ಗ ಗ್ ರೈಲ್ಡ್ ಬನ್ನಗ ಸಕಲೇಶಪುರೊದ್ದು ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ದ ನಡುಟ್ ಈ ಜಾಗೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಈ ರೈಲ್ದ ಮಾರ್ಗೊಡು ಜನ ಪೋಪಿನ ಪಿರವುದ ಉದ್ದೇಶ ಎಡಕುಮೇರಿನ್ ತೂಪುನನೆ ಆದ್ ಉಂಡು. ರೈಲ್ ನ್ ಅಲ್ಪ ವಂತೆ ಪೊರ್ತು ಉನ್ತಾದ್ ಪಚ್ಚೆದ ಸಿರಿನ್ ತೂದು ಪೊರ್ಲುನು ಕಣ್ನ್ ದಿಂಜಾವೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಉಂಡು. ರೈಲ್ ಪೋದು    ಉಂದೆನ್ ತೂಪುನನೆ ಪೊರ್ಲು.

## ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗುಗು ಪ್ರಸಿದ್ದಿ
ಸಕಲೇಶಪುರೊದು ಪುತ್ತೂರುಗು ಬನ್ನಗ ಈ ಮರ್ಗೊಡು ೫೭ ಸುರಂಗ, ೧೦೯ ಸಂಕೊಲು ತಿಕ್ಕುವ. ಕೆಲವು ಸುರನ್ಗೊಲು ಮುಕ್ಕಾಲ್ ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದ ಉಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಸಂಕೊಲು ೨೦೦ ಮೀ ಎತ್ತರೊಡು ಕಟ್ತ್ ದೆರ್.  ಇಂಚ ಬನ್ನಗ ಸಾದಿ ಬರಿಟ್ ನೀರ್ದ ವಸರ್ ಜಪ್ಪುನ ತೂಪಿನೆನೆ ಬಾರೀ ಪೊರ್ಲು.
## ಚಾರಣ ತಾಣ
ಚಾರಣೊ ಅತ್ತಾಂದ ತ್ರೆಚ್ಕಿನ್ಗ್ ಪೊಪುನಕ್ಲೆಗ್ ಎದಖುಮೆರಿ ಪಂಡಿನ ಜಾಗೆ. ಕೆಲವು ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆದಕುಲು ಚಾರಣೊಗು ಪೋಯೆರೆ ಅಪ್ಪಣೆ ಕೊರ್ಪುಜೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಚಾರಣೊಗು ಪೋಪುನಕುಲು ಜಾಗ್ರತೆ ಬೋಡು. ತಪ್ಪು ಮಲ್ತ್ಂಡ ದಂಡ ಬುಕ್ಕೊ ಜೈಲ್ ಶಿಕ್ಸೆಲಾ ಆವು.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು