open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಸುಳ್ಯ

**ಸುಳ್ಯ** ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊತ ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ತಾಲೋಕು. ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆದ ಮಡಿಕೇರಿ ತಾಲೋಕುಡುದು ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗೊ, ಕೇರಳದ ಕಾಸರಗೋಡುದ ಪೂರ್ವಭಾಗೊ, ಹಾಸನೊ ಜಿಲ್ಲೆದ ಸಕಲೇಶಪುರೊಡುದು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗೊ, ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೋಕುದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗೊಡು ಸುಳ್ಯೊ ತಾಲೋಕು ಉಂಡು. ಭೌಗೋಳಿಕವಾದ ಕಾಡ್ ಪರಿಸರೊದ ಸುಳ್ಯ ಸಂಪತ್ತ್‌ದ ನಾಡ್. ಡಿ.ವಿ.ಸದಾನಂದ ಗೌಡೆರ್ ಭಾರತೊ ಸರಕಾರೊದ ರೈಲ್ವೆ ಮಂತ್ರಿ ಆಯಿನೆಡ್‍ದಾದ್ ಇನಿ ಸುಳ್ಯೊ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟೊಡು ಗುರುತಿಸಾವೊಂದ್ಂಡ್. ಬಜ್ಜೆಯಿ, ರಬ್ಬರ್, ಕೊಕ್ಕೊ, ಎಡ್ಡೆಮುನ್ಚಿ, ತಾರಾಯಿ, ಕಂಡೊ ಬೇಸಾಯೊ ಮುಲ್ಪದ ಕೃಷಿ.
## ಗ್ರಾಮೊಲು
ಐವರ್ನಾಡು -  ಐವತ್ತೋಕ್ಲು - ಅಜ್ಜಾವರ - ಅಲೆಟ್ಟಿ - ಅಮರಪಡ್ನೂರು - ಅಮರಮುಡ್ನೂರು - ಅರಂತೋಡು - ಬಾಲಗೋಡು - ಬಲಿಲ - ಬೆಳ್ಳಾರೆ - ದೇವಚಳ್ಳ - ಗುತ್ತಿಗಾರು - ಹರಿಹರ ಪಲ್ಲತ್ತಡ್ಕ - ಜಾಲ್ಸೂರು - ಕಳಮಡ್ಕ - ಕಳಂಜ - ಕಲ್ಮಕಾರು - ಕನಕ ಮಜಲು - ಕೊಡಿಯಾಲ - ಕೊಲ್ಲಮೊಗ್ರು - ಕುತ್ಕುಂಜ - ಮಡಪ್ಪಾಡಿ - ಮಂಡೆಕೋಲು - ಮರ್ಕಂಜ - ಮುಪ್ಪೇರಿಯ - ಮುರುಳ್ಯ - ನಾಲ್ಕೂರು - ನೆಲ್ಲೂರುಕೆಮ್ರಾಜೆ - ಪಂಬೆತ್ತಾಡಿ - ಪೆರುವಾಜೆ - ಸಂಪಾಜೆ - ತೊಡಿಕಾನ - ಉಬರಡ್ಕ ಮಿತ್ತೂರು

## ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಲು

### ಕೆವಿಜಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್
### ಕೆಎಸ್ ಗೌಡ ಸಂಸ್ಥೆಲು
### ಸರಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಲು
#### ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಲು
##### ಸರಕಾರಿ
##### ಅನುದಾನಿತ
##### ಕಾಸಗಿ
#### ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಲು
##### ಸರಕಾರಿ
##### ಅನುದಾನಿತ
##### ಕಾಸಗಿ
#### ಪಿ.ಯಿ.ಸಿ. ಕಾಲೇಜು
##### ಸರಕಾರಿ
##### ಅನುದಾನಿತ
##### ಕಾಸಗಿ
#### ಪದವಿ ಕಾಲೇಜು
##### ಸರಕಾರಿ
##### ಅನುದಾನಿತ
##### ಕಾಸಗಿ

## ಬೌಗೋಳಿಕ

ಪಯಸ್ವಿನಿ ಸುದೆ

## ಕೃಷಿ
# ಬಜ್ಜೆಯಿ
# ತಾರಾಯಿ
# ರಬ್ಬರ್
# ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ
# ಕಾಪಿ
# ಎಲಕ್ಕಿ

## ಪತ್ರಿಕೆಲು
* ಸುದ್ಧಿ ಬಿಡುಗಡೆ.
* ಅಮರಸುಳ್ಯಸುದ್ಧಿ.
* ಪಯಸ್ವಿನಿ
* ಚೇತನ
* ನಮ್ಮ ಸುಳ್ಯ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಸೂತ್ರದ ಗೊಂಬೆಯಾಟ

ಜಾನಪದ ರಂಗಕಲೆಕ್ಲೆಡ್ ಗೊಂಬೆಯಾಟಲಾ ಒಂಜಿ. ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಉಪ್ಪಿನಕುದ್ರುದ ಭಾಸ್ಕರ ಕೊಗ್ಗ ಕಾಮತ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಸರಗೋಡುದ ಕೆ.ವಿ. ರಮೇಶ್ ಇರ್ವೆರ್ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಇತ್ತೆ ಬೆನೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

ಮರ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಂಟುಡ್ದು ಉಂಡುಮಲ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ಗಾತ್ರದ ಗೊಂಬೆಲೆಗ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪಾತ್ರೊದ ವೇಷ ಪಾಡ್ದ್, ಮಿತ್ತ್ ಡ್ದ್ ನೂಲುಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಪರದೆದ ಪಿದಾಯಿಡ್ದ್ ಪ್ರಸಂಗೊಗು ಬೋಡಿತ್ತಿಲೆಕ್ಕ ಲಯೊಕ್ಕು ಅನುಸಾರವಾದ್ ಗೊಂಬೆಲೆನ್ ಗೊಬ್ಬಾವುನ ಕಲೆ 'ಯಕ್ಷಗಾನ ಗೊಂಬೆಯಾಟೊ' ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆತ್ಂಡ್. ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಮಾತ ಪ್ರಸಂಗೊನ್ಲಾ ಗೊಂಬೆಯಾಟೊಡು ತೋಜಿಪ್ಪಾಯರ ಆಪುಜಿ. ಚೂಡಾಮಣಿ, ಲಂಕಾದಹನ, ಘೋರಭೀಷಣ ಕಾಳಗ, ಅಶ್ವಮೇಧ ಪರ್ವ, ಸೀತಾಕಲ್ಯಾಣ, ನರಕಾಸುರ ವಧೆ, ಗರುಡ ಗರ್ವಭಂಗ- ದುಂಬಾಯಿ ಪ್ರಸಂಗೊಲು ಲಾಯಕ್‌ಡ್ ಮೂಡ್‌ದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

ಗೊಂಬೆಲೆನ ಅಂಗಾಂಗೊಲೆಗ್ ನೂಲು ಕಟ್ಟ್ ದ್ ಅಯಿತ್ತ ನನೊಂಜಿ ಕೊಡಿನ್ ಕೈಬಿರೆಲ್‌ಗ್‌ಲಾ, ತರೆಟುಪ್ಪುನ ಮುಂಡಾಸ್‌ಗ್‌ಲಾ ಕಟ್ಟೊನುವೆರ್. ಅಗತ್ಯೊಗು ಬೋಡಿತ್ತಿಲೆಕ್ಕ ಅಂಗಾಂಗಚಲನೆದ ಮುಖಾಂತರ ಗೊಂಬೆನ್ ನಡಪ್ಪಾಪೆರ್. ಸೂತ್ರಚಾಲಕೆರೆನ ಕೈಚಳಕೊ ಮುಲ್ಪ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಅಂಶೊ. ಆಜಿ ಪಜ್ಜೆ ಉದ್ದ, ನಾಲ್ ಪಜ್ಜೆ ಅಗಲೊದ ವೇದಿಕೆಡ್ ಗೊಂಬೆಯಾಟ ಆನಗ ಪುರಾಣೊದ ಸನ್ನಿವೇಶ ಅಲ್ಪ ಉಂಡಾಪುಂಡು.

ಗೊಂಬೆಯಾಟೊಗು ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾಗವತೊ ಈ ಮೂಜೆಡ್ದ್ ಕತೆ ಗೆತೊನುವೆರ್. ಬಂಗಾಳ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಆಧ್ರ, ಒಡಿಶಾ ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳ್ನಾಡ್ ಡ್ ಲಾ ಗೊಂಬೆಯಾಟ ಪರೆಂಪರೆ ಉಂಡೂಂದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ತಂಜಾವೂರುದ ಬೊಮ್ಮಲತಂ ಗೊಂಬೆಯಾಟೊ ಎಡ್ಡೆ ಪುದರ್ ಪಡೆತ್ಂಡ್. ಮಧ್ಯಯುಗೊಟ್ಟು ಗೊಂಬೆಯಾಟೊ ನರಮಾನಿಲೆಗ್ ಸಂತೋಷ ಪಡೆಯೊನುನ ಒಂಜಿ ಕಲಾಮಾಧ್ಯಮ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್.

ರಾಕ್ಷಸ ಪಾತ್ರೊದ ಗೊಂಬೆಲೆನ್ ಕಪ್ಪು, ಕೆಂಪು; ದೈವೀಗೊಂಬೆಲೆನ್ ಬೊಲ್ದು, ಕೆಂಪು, ಮಂಜಿಲ್ ರಂಗ್ ಗಲಸುವೆರ್. ದೇವತೆಲೆನ ಗೊಂಬೆಲೆಗ್ ನೀಲಿ ರಂಗ್. ಗೊಂಬೆಲೆನ ಮುಕಾಂತರ ಆಟೊ ಪ್ರದರ್ಶನ ಆನಗ ಯಕ್ಶಗಾನೊದ ಲೆಕ್ಕೊನ್ ಭಾಗವತೆರ್ ಪದಪಂಡ್ದ್ ಮೇಳದಕುಲು ಸಂಭಾಷಣೆ ಪನ್ಪೆರ್. ರಾಜಸ್ಥಾನದಕುಲು ಪೊಉರಾಣಿಕ ವಸ್ತುಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಸ್ತುಲಾಯಿನ ಅಮರಸಿಂಗ್ ರಾಥೋಡ್ ದುಂಬಾಯಿ ವೀರೆರೆನ ಕಥೆನ್ ಲಾ ಓಜಿಪ್ಪಾಪೆರ್.

ಸೂತ್ರಧಾರೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಪರಿಣತಿ ಇತ್ತ್ಂಡ ಗೊಂಬೆಯಾಟೊಲ ಎಡ್ಡೆ ಲಾಯಕ್‌ಡ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಆಪುಂಡು. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಭವಾಯಿ ನೃತ್ಯಗಾರೆರೆನ 'ಲಾಲುಆ ಗೊಂಬೆಯಾಟೊ', ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶೊದ 'ಗುಲಾಬೇ ಸಿತಾಬೊ' ಗೊಂಬೆಯಾಟೊ, ಆಂಧ್ರದ ಚರ್ಮದ ಗೊಂಬೆಯಾಟೊ, ತಂಜಾವೂರುದ ಬೊಮ್ಮಲತ ಗೊಂಬೆಯಾಟೊ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಗೊಂಬೆಯಾಟೊ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನ ಪ್ರಕಾರೊಲು. ಪಿರಾಕ್‌ದ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ಗೊಂಬೆಯಾಟೊದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಉಪ್ಪುನೆಡ್ದಾತ್ರ ಈ ಕಲೆಕ್ಕ್ ಮಲ್ಲ ಇತಿಹಾಸೊ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಪನೊಲಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
# http://vijaykarnataka.indiatimes.com/articleshow/13150340.cms.
# http://bckbimba.blogspot.in/2015/03/Uppinakudru-Gombeyata-Academy.html.

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ಕಲೆಕುಲು
ಸೂರ್ಯ

thumb|ಸೂರ್ಯನ ಚಿತ್ರೊ
**ಸೂರ್ಯ** (ಗುರ್ತ: 16px|☉) ಸೂರ್ಯೆ ಭೂಮಿಗ್ ಬೊಲ್ಪು ಕೊರ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ನಕ್ಷತ್ರ. ಭೂಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಗ್ರಹೊಕ್ಕುಲು, ಉಲ್ಕೆಲು, ಉಂದೆನ್ ಸುತ್ತುವರೆವುಂಡು. ಸೂರ್ಯೆ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಗ್ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಅತುಂಡು. ಆತೇ ಅತ್ತಂದೆ ಹವಮಾನದ ಮಿತ್ತುಲಾ ಪರಿನಾಮ ಬೂರುಂಡು. ಉಂದು ಭೂಮಿದ ಪೂರ ಜೀವಿಗ್‌ಲಾ ಬದುಕೆರೆಗ್ ಮೂಲ ಕಾರಣ ಅತುಂಡು. ಆತೇ ಅತ್ತಂದೆ ಉಂದು ಮಲ್ಲ ನಕ್ಷತ್ರಲ ಅತುಂಡು. ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖೊಡು ಸೌರಶಕ್ತಿ ಮಲ್ಪುವೆರು. ತುಲುವೆರ್ ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರ ಸಾಕ್ಷಿ ದೀದ್ ವಾಕ್‍ ಗೆತೊಂಬೆರು.

ಭೂಮಂಡಲೊಡು ಸೂರ್ಯೆ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಗೋಳ, ಸೂರ್ಯನಾಥ್ ಮಲ್ಲ ಗೋಳ ಮಲ್ಪರೆ ಭೂಮಿದಂಚಿ ೧೩ ಲಕ್ಷ ಗೋಳೊಲೆನ್ ಕೂಡಾವೊಡು. ಮಲ್ಲ ಲಿಂಬೆ ಪುಲಿತ್ತ ಎದುರುಡು ಪೊಯ್ಯದ ಎಲ್ಯ ಪರೆಲ್ದಲೆಕ್ಕ ಸೂರ್ಯನ ದುಂಬು ಭೂಮಿ ಉಂಡು. ಮಾತಾ ಗ್ರಹೊಕ್ಕುಲೆನ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪಾಡ್ದ್ ತೂಂಡಲಾ ಸೂರ್ಯೆ ಗೋಳ ಐಡ್ದ್ ಐನೂದು ಪಾಲ್ ಮಲ್ಲ ತೊಜುಂಡು. ಸೂರ್ಯೆ ನಂಕ್ ಕೋಟಿ ಮೈಲ್ ದೂರ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಫೀಟ್ ದಾತ್ ಮಲ್ಲ ತೋಜುಂಡು. ಮುಲ್ತುಡ್ದು ಸೂರ್ಯನಡೆ ಪೋವೆರೆ ರೈಲ್ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಻ಅಡೆಗ್ ಎತ್ಯರೆ ೪೦೦ ವರ್ಷ ಬೋಡಾವು. ಈತ್ ದೂರೊಡ್ದು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣೊಲು ಇಡೆಗ್ ಬೂರ್ನಗ ನಂಕ್ ಸೆಕೆ ಆಪುಂಡು.

ಮುಡಯಿದ ಆಕಾಶದ ಬರಿಟ್ ಮುಡಯಿದ ಬೊಲ್ಪು ಯಿನ್ಪಿ ಪ್ರಕಾಶ ತೋಜುಂಡು. ಆ ಸಮಯೊಗು ಪುಲ್ಯಕಾಂಡೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಸೂರ್ಯೆ ಬಾಣದ ನಡುಟ್ಟು ಪರ್ಪಿ ಪೊರ್ತುಗು ಮದ್ಯಾಹ್ಮ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ, ಸೂರ್ಯೆ ಪಡ್ಡಯಿಡ್ ಜತ್ತ್ ದ್ ಪೋಪಿ ಸಮಯೊಗು ಬಯ್ಯ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಸೂರ್ಯೆ ಮೂಡುನೆಡ್ದ್ ಸೂರ್ಯೆ ಮುರ್ಕುನೆಟ್ಟದ ಸಮಯೊಗು ಒಂಜಿ ದಿನ ಪನ್ಪೆರ್. ಸೂರ್ಯೆ ನಂಕ್ ತೋಜು ಸಮಯೊಗು ಪಗೆಲ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ನಂಕ್ ತೋಜಂದಿ ಸಮಯೊಗು ರಾತ್ರೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ಸೀತೆ

**ಸೀತೆ** ರಾಮಾಯಣ ಮಹಾಕಾವ್ಯೊದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಮನ ಬೊಡೆದಿ. ಜನಕರಾಜನ ಮಗಲ್. ರಕ್ಕಸೆರೆನ್ ಕೆರಿಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೆರ್ ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ್ ಲೆತ್ತೊಂದು ಪೋಪೆರ್, ರಕ್ಕಸೆರೆ ದಮನ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಜನಕನ ಮಗಲಾಯಿನ ಸೀತೆನೊಟ್ಟುಗು ಮದಿಮೆ ಮಲ್ಪವೆರ್. ರಾಮನೊಟ್ಟುಗು ಮದ್ಮೆ ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ಸೀತೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಗ್ ಬರ್ಪಲ್.

## ಸೀತೆನ ಪುಟ್ಟು
ಮಿಥಿಲೆದ ಅರಸು ಆಯಿನಂಚಿತ್ತಿನ ಜನಕರಾಯಗ್ ಮದಿಮೆ ಆದ್ ಸುಮಾರ್ ಸಮಯ ಆಂಡಲಾ ಜೋಕುಲ್ ಆಪುಜಿ. ಐಕ್ ಬೊಡಾದ್ ಆಯೆ ಮಾತ ರೀತಿಡ್ಲಾ ಸುಮಾರ್ ಪ್ರಯತ್ನಲೆನ್ ಮಲ್ಪೆ.

ಕಂಡನ್ ದಪ್ಪುನಗ ಜನಕ ರಾಜಗ್ ತಿಕ್ಕ್‌‍ನಾಲ್ ಸೀತೆ.

ರಾಮನ ಅಮ್ಮೆರ್ ದಶರಥ ರಾಜನ ಮೂಜಿನೆ ಬೊಡೆದಿ ಕೈಕೇಯಿನ ಆಸೆದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಮೆ ಕಾಡ್‍ಗ್ ಪೋವಡಾಪುಂಡ್. ಅಪಗ ಬೊಡೆದಿ ಸೀತೆಲಾ ರಾಮನೊಟ್ಟುಗು ಕಾಡ್‍ಗ್ ಪೋಪಲ್. ಕಾಡ್‍ಡ್ ಉಪ್ಪುನಪಗ ರಾಮನ್ ತಿನೊಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ಬತ್ತ್‌ನ ಸೂರ್ಪನಕಿ ರಾಮನ್ ಮದಿಮೆ ಆವೊಡುಂದು ಕೆನ್ನಪಗ ಆಯೆ ಪನ್ಪೆ ಯಾನ್ ಏಕಪತ್ನಿ ವೃತಸ್ಥೆ, ಎನ್ನ ಮೆಗ್ಯೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣೆ ಉಲ್ಲೆ ಪಂದ್ ಅಲೆನ ಬೆರಿಟ್ಟ್ 'ಮೋಲು ರಕ್ಕಸಿ ಅಲೆನ ಮೂಂಕುನುಲ, ಮೀರೆನ್‌ಲಾ ಕೊಯಿದ್ ಕಡಪುಡುಂದು' ಬರೆದ್ ಕಡಪುಡುವೆ. ಈ ರೀತಿ ಆಯಿನ ಕೋಪೊಗು ಅಣ್ಣೆ ಆಯಿನ ರಾವಣಡ ದೂರು ಪನ್ಪಲ್. ನಿಕ್ಕ್ ಬೋಡಾದ್ ಕಾಡ್‌ಡ್ ಇತ್ತ್‌ನ ಸೀತೆನ್ ಕನಯೆರೆ ಪೋಯೆ ಅಪಗ ಇಂಚ ಆಂಡ್ ಪಂದ್. ಆಯಿಕ್ಕ್ ಬೋಡಾದ್ ರಾವಣೆ ಸೀತೆನ ಅಪಹರಣ ಮಲ್ಪುವೆ. ರಾಮೆ ರಾವಣನ್ ಕೆರ್ದ್ ಸೀತೆನ್ ಲೆತ್ತೊಂದ್ ಬರ್ಪೆ.
ಸೀತೆ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಆದ್ ಉಪ್ಪುನ ಪೊರ್ತುಡು, ಒರಿ ಮಡ್ಯೆಲೆ ತನ್ನ ಬೊಡೆದಿ ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಗ್ ಪೋದ್ ಬತ್ತ್‌ನೆಕ್ 'ಯಾನ್ ನಿನನ್ ಪಿ ಎನ್ನ ಇಲ್ಲಗ್ ಸೇರಾಯೆರೆ ರಾವಣೆ ಲಂಕೆಗ್ ಕೊನೆಯಿನ ಸೀತೆನ್ ಪಿರ ತನ್ನ ಇಲ್ಲಗ್ ಸೇರಾಯಿನ ರಾಮೆ ಅತ್ತ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪುನ ವಿಚಾರ ರಾಮಗ್ ತೆರಿದ್ ಸೀತೆನ್ ಕಾಡ್‌ಗ್ ಬುಡ್‌ದ್ ಬರಿಯೆರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಡ ಪನ್ಪೆ.

## ಪಟೊಕುಲು

ಫೈಲ್:Rama placed a flower crown on head of sita.jpg|thumb|ಸೀತೆನ ಮದಿಮೆದ ಚಿತ್ರ
File:Ramayana Ballet - Sita, Pentas Ramajana, p8.jpg|thumb|ಸೀತಾರಾಮ
File:Ramayana poonga Rama & Sita.jpg|thumb|ಸೀತಾರಾಮ


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಪಿದಯಿದ ಸಂಪರ್ಕೊಲು
https://web.archive.org/web/20100324021639/http://ancientindians.wordpress.com/sita-devi/ Sita Kalyanam in the Valmiki Ramayana

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ರಾಮಾಯಣದ ಪಾತ್ರೊಲು
ವೀರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್

**ವೀರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್** (ಪುಟ್ಟ್‌ನ 20 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1978) ಒರಿ ಮಾಜಿ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರೆರ್. 1999ಡ್ದ್ 2013 ಮುಟ್ಟ ಭಾರತೊನು ಪ್ರತಿನಿದಿಸಯೆರ್. ಆರೆನ ಗೊಬ್ಬುದ ಪೊರ್ತುಡು ಆರಂಬಿಕ ಆಟಗಾರೆಲೆಡ್ ಒರಿಯೆ.  ಬುಕ್ಕೊ ಆರೆನ್ ಒರಿ ಮಲ್ಲ ಆಟಗಾರೆಂದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. ದೆಹಲಿ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ಸ್ ಡ್ ಐಪಿಎಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ದೆಹಲಿ ಅಂಚನೆ ಹರಿಯಾಣದ ಭಾರತೀಯ ದೇಶೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಡ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನಾರ್.  ಆರ್ ಬಲತ್ತ ಕೈಟ್ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಲ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ 1999ಡ್ ಸುರುತ ಒನ್ ಡೇ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗೊಬ್ಯರ ಸುರುಮಲ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ  2001ಡ್ ಭಾರತೀಯ ಟೆಸ್ಟ್ ತಂಡೊಗು ಸೇರ್ಯೆರ್. 2008ಡ್ ಗೊಬ್ಬುನೆಗಾದ್ ಎಪ್ರಿಲ್ 2009ಡ್ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಕ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗೆ ಪಂಡ್ದ್ ಗೌರವ ಪಡೆಯಿನ ಸುರುತ ಭಾರತೀಯೆ.  ಭಾರತೊ ತಂಡೊದ ನಾಯಕೆರಾದ್, ಉಪ ನಾಯಕೆರಾದ್ ತಂಡೊಗು ಬೆಂದಿನಾರ್.  ಅಂಚನೆ ದೆಹಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ದೆಹಲಿ **ರಂಜಿ** ತಂಡೊದ ಮಾಜಿ ನಾಯಕೆ.  ಭಾರತ ತಂಡೊಡಿಪ್ಪುನ ಪೊರ್ತುಡು ಸೆಹ್ವಾಗ್ 2002 ಐಸಿಸಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಟ್ರೋಫಿ, 2007 ಟಿ20 ವಿಶ್ವಕಪ್ ಬುಕ್ಕೊ 2011 ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಗೆಂದಿನ ತಂಡೊಲೆಡ್ ಒರಿ ಸದಸ್ಯೆ.  2002ನೆ ಐಸಿಸಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಟ್ರೋಫಿಡ್, ಸೆಹ್ವಾಗ್ 271 ರನ್ ಗಳಸ್‍ನ ಗೊಬ್ಬುದಾರ್. 2023ಡ್ ಐಸಿಸಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ಗ್ ಸೇರಾಯೆರ್.

## ಪುಟ್ಟು
ಮೇರ್‌ ಅಕ್ಟೋಬರ 20, 1978ಟ್ ಹರಿಯಾಣೊಡು ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್.
## ಸಾದನೆ
### ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್

## ಹುದ್ದೆ
ರಾಹುಲ್‌ ಡ್ರಾವಿಡ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಆದ್ ಉಪ್ಪುನಗ ಸೆಹ್ವಾಗ್ ವೈಸ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್.

## ಗೌರವ
ಎಪ್ರಿಲ್ 2009ಟ್ ಸೆವಾಗ್ ಮೇರೆಗ್ ಒನ್ ಡೇ ವೈಸ್ಡೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಗೌರವ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಕ್ರಿಕೆಟ್
ವರ್ಗೊ:ಸಾಧಕೆರ್
ಸೇಮೆದ ಮನೆ

**ಸೇಮೆದ ಮಣೆ** ತುಳುವೆರೆನ ಇಲ್ಲಲ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸಾದನ. ಈ ಮಣೆಟ್ಟ್ ಮಲ್ಪುನ ಅಡ್ಯೆನ್ ಸೇಮೆದ ಅಡ್ಯೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ತೂಯರೆ ಸೇಮಿಗೆತ ಲೇಕೋ ಇಪ್ಪುಂಡು

## ಸೇಮೆದ ಮಣೆದ ವಿದೊಕ್ಕುಲು

* ಮರಟ್ಟ್ ಮಲ್ತಿನ ಸೇಮೆದ ಮಣೆ ನೆಕ್ಕ್ ಒತ್ತು ಮಣೆ ಪಂಡ್ದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. 
* ಪಿತ್ತಳೆಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಸೇಮೆದ ಮಣೆ - ನೆಕ್ಕ್ ಮೂಜಿ ಕಾರ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಸೇಮೆದ ಬಂದೊನು ಪಾಡುನ ಜಾಗೆ ಮಾತ್ರ ಪಿತ್ತಳೆದವು ಉಪ್ಪುಂಡು.
* ಸ್ಟೀಲ್‍ದ ಸೇಮೆದ ಮನೆ
* ಕರ್ಬದ ಸೇಮೆದ ಮನೆ

## ಸೇಮೆದ ಮಣೆಟ್ಟ್ ಮಲ್ಪು ಸೇಮೆದ ಅಡ್ಡೆಗ್ ಬೋಡಾಯಿ ಸಾಮಾನುಲು
# ಅರಿ
# ಉಪ್ಪು

## ಸೇಮೆದ ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನ
ಸೇಮೆದ ಮಣೆ ಮೂಜಿ ಅತಂಡ ನಾಲ್ ಕಾರ್ ಇಪ್ಪುನ ಮಣೆ ಇಪ್ಪುಂಡು ಒಂಜಿ ಪರಸೆ ಉಂಡ್. ಪರಸೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಒಟ್ಟೆ ಉಂಡ್. ಅರಿನ್ ದಪ್ಪಗ್ ಕಡೆದ್ ಚೂರ್ ಉಪ್ಪು ಪಾಡ್ದ್ ತೊಂದುರುದು ಬೆಯಿಪಾಯಿನ ಬೆಚ್ಚ ಬೆಚ್ಚ ಅಡ್ಯೆನ್ ಪರಸೆಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುನ ತಿರ್ಗಣೆದ ಕೈನ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ತಿರ್ಗಾವೊಡ್ ಅಡ್ಯೆ ಬೆಚ್ಚ ಇತ್ತಿನಾತ್ ಎಡ್ಡೆ ಚವುಲಿ ಆಂಡ ಆಪುಜಿ ತಿರ್ಗಣೆನ್ ತಿರಗಾನಗ ಪರಸೆಡ್ ಅಡ್ಯೆ ನೂಲುದ ಲೆಕ ಜಪ್ಪುಂಡು. ಚವುಲಿ ಆಂಡ ಪರಸೆಡ್ ಅಡ್ಯೆ ಜಪ್ಪುಜಿ. ಈ ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ರಡ್ಡ್ ಜನ ಬೋಡು. ಒಂಜಿ ಜನ ತಿರ್ಗಾಯೆರೆ, ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ಜನ ಅಡ್ಯೆನ್ ಪರಸೆಗ್ ಪಾರ್ದ್ ತಿರ್ತ್ ಜತ್ತಿನ ಸೇಮೆದ ಅಡ್ಯೆನ್ ದೆಪ್ಪೆರೆ. ಅಡ್ಯೆಡ್ ಆಯಿನ ಸೇಮೆನ್ ಪೂಂಬೆಂದ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.

ಮಲ್ತಿನ ಅಡ್ಯೆದ ಸೇಮೆನ್ ದೊಂಬುಗು ನುಂಗಾದ್ ದೀಂಡ ಬೋಡಾನಗ ಬೆಚ್ಚ ನೀರ್‌ಡ್ ಪಾಡ್ದ್ ಉಪಾಹಾರೊಗು ಇಜ್ಜಂಡ ವನಸ್‍ಡ್ ಗಳಸೆರೆ ಆಪುಂಡು.

## ಸೇಮೆದಡ್ಡೆದೊಟ್ಟುಗು ಗಳಸುನ ಬಗೆಕುಲು
* ಸೇಮೆದ ಅಡ್ಯೆಲ ತಾರಾಯಿದ ಪೇರ್
* ಸೇಮೆದ ಅಡ್ಯೆಲ ಪರ್ಂದ್ ರಸಾಯನಲ
* ಸೇಮೆದ ಆಡ್ಯೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕೋರಿ ಕಜಿಪು
* ಸೇಮೆದ ಆಡ್ಯೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾಸದ ಕಜಿಪು
* ಸೇಮೆದ ಆಡ್ಯೆ ಬುಕ್ಕೊ ದಾಳಿ ತೋವೆ
* ಸೇಮೆದ ಆಡ್ಯೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಬಾರ್
* ಸೇಮೆದ ಅಡ್ಯೆದ ಉಪ್ಪುಕರಿ
* ನುಂಗಾಯಿನ ಸೇಮೆನ್ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಕಾಯ್ತ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಕರಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ಸೇರ್

**ಸೇರ್** ತುಳುವೆರ್ ಅರಿ ಬಾರ್ ಧಾನ್ಯಲೆನ್ ಲಪ್ಪುನ ಮಾಪು. ಆಜಿ ಕೊಂಡೆ ಅರಿ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಸೇರ್. ಒಂಜಿ ಸೇರ್‌ಗ್ ನಾಲ್ ಪಾವು.
thumb|ಸೇರ್ - ಅರಿ ಅಲಪುನವು.

## ಪಿರಾಕ್
ಬೇಲೆಗ್ ಬತ್ತಿನ ಜನಕುಲೆಗ್ ಸಂಬಳ ಆದ್ ಈತ್ ಸೇರ್ ಅರಿ ಬಾರ್ ಪಂದ್ ಕೊರೊಂದಿತ್ತಿನ ಪದ್ಧತಿ ಉಂಡು. ಅಯಿನ್ ಲಪ್ಪುನೆಕ್ಕ್ ಪಡಿ-ಪಡಿಯರಿ ಪಂದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಸುರು ಸುರುಟ್ ಬಾರ್‌ನ್ ಲತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್‍ಡ ಬುಕ್ಕೊ ಅರಿನೇ ಪಡಿ ಪಂದ್ ಲತ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

## ಮಾಪುಲು
ಪದಿನಾಲ್ ಸೇರ್‌ಗ್ ಒಂಜಿ ಕಲಸ. ಮೂಜಿ ಕಲಸೆಗ್ ಒಂಜಿ ಮುಡಿ. ಒಂಜಿ ಮುಡಿ ಅರಿ ಪಂಡ ನಲ್ಪತ್ತರಡ್ಡ್ ಸೇರ್. ಬಾರ್ದ ಮುಡಿ ಆಂಡ ಸೇರ್‌ಡ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇಜ್ಜಿ. ಒಂಜಿ ಮುಡಿಕ್ ನಾಲ್ ಕಲಸೆ. ಐವತ್ತಾಜಿ ಸೇರ್. ಸೇರು ಪಾವುದ ಬಗ್ಗೆ ತುಳುವೆರೆಗ್ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಪೊಸ ಬುಲೆ ಬರ್ಪಿನ, ಪೊಲಿ ಲೆಪ್ಪುನಾನಿ ಸೇರ್‍ಡ್.

## ಬಾಸೆ
ಸೇರ್‌ಡ್ ಪವನ್, ಕಲಸೆಡ್ ರೂಪಾಯಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಬಜಿಲ್ ಪಾಡುನ

ದೀಪಾವಳಿ ಪರ್ಬೊದ ದುಂಬುದಾನಿ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ 'ಸೈತಿನಕುಲೆನ ಪರ್ಬೊ' ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ನೆನ್ನ್ ಬಜಿಲ್ ಪಾಡುನಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಸೈತಿನ ಸುರುತ ವರ್ಸೊ ಬರ್ಪಿ ತುಡರ್ ಪರ್ಬೊಟು ಬಜಿಲ್ ಪಾಡಿನ ಕ್ರಮ ಮನ್ಪೆರ್. ತುಳುವೆರೆನ ನಂಬಿಕೆದ ಪ್ರಕಾರ, ಸೈತಿನಕುಲು ಇಲ್ಲ್‌ದ ಪರಿಸರೊನು ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಬುಡುದು ಪೋತುಪ್ಪುಜೆರ್. ಸೈತಿನಕುಲೆಗ್ ಮಲ್ಪುನ ಉತ್ತರಕ್ರಿಯೆಲು ಮುಗಿಬುಕ್ಕೊ ಇಲ್ಲಡ್ 'ಮಡೆಬೊಜ್ಜ' ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಬುಕ್ಕೊ ಸೈತಿನಕುಲೆಗ್ 'ಮಿಸೆಲ್' ಬಳಸುವೆರ್.

## ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಅಯಿಡ್‌ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸೈತಿನಕುಲೆನ ಆತ್ಮ ಇಲ್ಲದ ಬೇತೆ ಆತ್ಮೊಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರೊಂದು ಇಲ್ಲಲ್ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಇಪ್ಪುವೊ ಪಂಡ್‌ದ್ ತುಳುವೆರ್ ನಂಬುವೆರ್. ಇಲ್ಲಲ್ ಪರ್ಬೊ ನಡಪುನಗ, ವಿಶೇಷ ಅಟಿಲ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನಗ, ಪೊಸ ನಗನಾಣ್ಯೊ ಖರೀದಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕನಬನ್ನಗ ಪೆರಿಯಾಕ್ಲೆನ ಕುಲೆಕ್ಕುಲೆನ್ ನೆನೆತ್ತ್‌ದ್ ಅಕುಲೆಗ್ 'ಅಡ್ಡದೀಪುನ' ಕ್ರಮೊ ತುಳುವೆರೆಡ ಇನಿಕ್ಕ್‌ಲಾ ಉಂಡು. ಇಂಚ ಇಲ್ಲಗಾತ್ರ ಪುಣೆರಿನ ಪೆರಿಯಾಕ್ಲೆನ್ ಇಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪೊದ ಒಟ್ಟುಗು ನೆನೆತೊನುನ ಒಂಜಿ ಅಪೂರ್ವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ತುಳುವೆರೆನವು.

## ಕ್ರಮ
ಸೈತಿನಕುಲೆನ ಪರ್ಬೊ ಪಂಡ, ಸೈತ್ ಪೋಯಿನಕುಲೆನ ಕುಲೆಕ್ಕ್ ವರ್ಸೊಗೊರ ದಿಂಜ ಮರ್ಯಾದೆಡ್ 'ಎಡೆ' ದೀಪುನ ಕ್ರಮೊ. ದೀಪಾವಳಿ ಪರ್ಬೊದ ದುಂಬುದಾನಿ ಉರ್ಪೆಲ್ ಅರಿನ್ ಅರೆದ್ ತಾರಾಯಿ-ಬೆಲ್ಲ ಬೆರಸ್‌ದ್ ಮಂಜಲ್‌ದ ಇರೆಟ್ಟ್ ಅಡ್ಡ್ಯೆ (ಗಟ್ಟಿ, ಕಡುಬು) ಮಲ್ಪೊಡು. ಕುಂಬುಡ,ಬಾರೆಕಾಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮೀನ್ ಗಸಿ  ಮಲ್ಪೊಡು.

ಕತ್ತಲಾಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾತ್ರೆಡ್ ನೀರ್ ಕಾಯ್‌ತ್‌ದ್ ಪೊಸ ಸಾಬೂನು ಸಮೇತ ಅಟಿಲ್‌ದ ಕೋಣೆದ ಪಿದಾಯಿ ದೀವೊಡು. ಇಲ್ಲ್‌ದ ಉಲಾಯಿ ಅಟಿಲ್‌ದ ಕೋಣೆಡ್ ಕೊಡಿ ಬಾರೆ ಇರೆ ದೀದ್ ಅಯಿಟ್ಟ್ ನುಪ್ಪು, ಪಲ್ಯ, ಅಡ್ಡ್ಯೆ ಬಳಸುವೆರ್. ಎದುರುಡು ಮಣೆ ದೀದ್ ಪೊಸ ಕುಂಟು ಬುಕ್ಕೊ ಸೀರೆ, ಬೂಳ್ಯ ತಿನಿಯರ ಬೂಳ್ಯದ ಪರಿಕರೊಲೆನ್ ಅರಿಯಾಣಡ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಲ್ಪ ದೀವೊಡು. ಒಂಜಿ ಚೊಂಬು ನೀರ್ ದೀವೊಡು. ಇಲ್ಲದಕುಲು ಮಾತ ಅಲ್ಪ ಸೇರುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಾರ್ತನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

ಪ್ರಾರ್ತನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಮಾತೆರ್‌ಲಾ ಅಡ್ಡ ಬೂರುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಕೋಣೆದ ಬಾಕಿಲ್ ದೆತ್ತ್ ದೀದ್ ಪಿದಾಯಿ ಬರೊಡು. ಅಪಗ ಸೈತಿನ ಆತ್ಮೊಲು ಆಡೆಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ 'ಮಿಸೆಲ್' ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ತುಳುವೆರೆನ ನಂಬಿಕೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ಆರಾಧನೆ
ಸೊರಗೆ

# ಕನ್ನಡೊದ ಸುರಗಿನ್ ತುಳುಟು ಸೊರಗೆ/ಸೊರಗ್ಗೆ ಪನ್ಪೆರ್.
# ಚಳಿತ ಸಮಯೊಡು ಈ ಮರ ಪೂ ಬುಡುಪುಂಡು.
# ಮಲ್ಲಿಗೆದ ಲೆಕೊಂದಿನ ಪರಿಮಳೊದ ಪೂವು ಆಪುಂಡ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮರೊಕುಲ್
ಸೊಲ್ಮೆ

ತುಳುಟ್ಟ್ 'ಸೊಲ್ಮೆ' ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದೊ ಪಾಡ್ದನಲೆಡ್ ತೋಜಿತ್ ಬರ್ಪುಂಡ್. ದುಂಬು ಉಂದೆನ್ ಸೊಲುಮೆ ಪಂಡ್ದ್ ಬರೆವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ **ಸೊಲ್ಮೆ** ಆತ್ಂಡ್.  ಕನ್ನಡೊಡ್ 'ನಮಸ್ಕಾರ' 'ಪನ್ಪುನೆ' ಪನ್ಪಿ ಅರ್ಥೊಡ್ ಬಳಕೆ ಆತ್ಂಡ್ ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ ಪಾಡ್ದನ, ಕಲ್ಕುಡ, ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಪಾಡ್ದನೊಡ್ 'ಸೊಲ್ಮೆ' ಶಬ್ದೊ ಬರ್ಪುಂಡು. ಸೋಲ್ಯೋತ್ತ್‌‍ದ್ ಸೊಲ್ಮೆಲು ಪಂಡ್‌ದ್‌ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಸೊಲ್ಮೆ- ಶಬ್ಧಾರ್ಥ
ತುಳುನಿಘಂಟು (ಸಂಪುಟ ೬,ಪುಟ ೧೨೮೭) ಸೊಲ್ಮೆ ಶಬ್ಧೊಗು ರಡ್ಡ್ ಅರ್ಥೊಲೆನ್ ತೆರಿಪಾವುಂಡು:

೧. ವಂದನೆ,ನಮಸ್ಕಾರ, ಪ್ರಣಾಮ, ಗೌರವ,  salutation

೨. ಸೋತು ಶರಾಣಾಪಿನಿ, submission, yielding.

## ಗಾದೆ
ಒಂಜಿ ಸೊಲ್ಮೆ ಸಾಮಿಗಾಂಡ್, ಒಂಜಿ ಸೊಲ್ಮೆ ಬೂಮಿಗಾಂಡ್

## ಪಾರ್ದೊನೊಡು ಸೊಲ್ಮೆ
೧೮೮೬ ಟ್ ರೆವೆರೆಂಡ್ ಮ್ಯಾನರ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತಿನ ಪಾರ್ದೊನೊಳು ಪನ್ಪುನ ಸಂಂಚಿಡ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಪಾರೊನೊಡು ಬರ್ಪುನ ಪಾತೆರ 'ಅರಸು ಓಡೆರೆದ್ರಾ ಓಡೆರಾತೆರ್, ಸೋಲೆರ್ ಸೊಲ್ಮೆ ಸಂದಾಯೆ ಕಲ್ಕುಡೆ, ಬಲಬ್ಬ ಕಲ್ಕುಡ ಕುಳ್ಳುಂದ್ ಪಂಡೆರ್. ಅಂಚನೆ ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ ಪಾರ್ದೊನೊಡು 'ಓಲಗಾತಿ ಬಲ್ಲಾಳಗ್ ಸೊಲ್ಮೆ ಸಂದಾಯೆ. ಸೊಲ್ಮೆ ಉಳ್ಳಾಯಂದ್ ಆಯೆ ಪಂಡೆ.ಮೂಡಾಯಿ ಸೊಲ್ಮೆ ಸಂದಾನಗ ಬಡೆಕಾಯಿ ತೂಯೆರ್, ಬಡಕಾಯಿದ್ ಸೊಲ್ಮೆ ಸಂದಾನಗ ಪಡ್ಡಾಯಿ ತೂಯೆರ್, ಪಡ್ದಾಯಿದ್ದ್ ಸೊಲ್ಮೆ ಸಂದಾನಗ ತೆಂಕಾಯಿ ತೂಯೆರ್, ತೆಂಕಾಯಿದ್ದ್ ಸೊಲ್ಮೆ ಸಂದಾನಗ ತಿರಿಲೋಕ ತೂಯೆರ್. ಅಪಗ ನಾಲ್ ಸೊಲ್ಮೆ ಪಾಡಿಯೆ, ಒಂಜಿ ಸಂದಾಯೊಲಾ ಈರ್ ಕೊರ್ಜರ್,ಅಪಗ ಕಾಡ್ಡ್ ಇತ್ತಿನ ಕಾಯೆರೆ ಮರಕ್ ಸೊಲ್ಮೆ ಸಂದಾದುಂಡ ಕಾಯಿ ಇರೆ ತಾಲ್ದು, ತೆಗೆಲಿರೆ ತೆಲಿತ್ತು.ಈರ್ ಆತ್ಲಾ ಪಂಡ್ಜೆರ್.ಒಂಜಿ ಸೊಲ್ಮೆ ಮಿತ್ತ ನಾರಾಯಣಗ್ ಇಪ್ಪಡ್, ಒಂಜಿ ಸೊಲ್ಮೆ ತಿರ್ತ ಬೂಮಿ ದೇವಿಗ್ ಉಪ್ಪಡ್, ಒಂಜಿ ಸೊಲ್ಮೆ ನಿಕ್ಲೆ ಗುರು ಹಿರಿಯಾಕುಲೆಗ್ ಇಪ್ಪಡ್, ಒಂಜಿ ಸೊಲ್ಮೆ ಕೆಮ್ಮಲೆತ ಬ್ರಹ್ಮೆರೆಗ್ ಇಪ್ಪಡ್' ಇಂಚ ಸಂದಿಡ್ ಸೊಲ್ಮೆ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಬರವೊಡು ಸೊಲ್ಮೆ
ಬಡಕಬೈಲು ಪರಂಎಶ್ವರಯ್ಯೆರ್ ಬರೆಯಿನ ತುಳು ಕೃಷ್ಣರಾಜೇ ಪ್ರಸಂಗಡು (೧೯೨೬ ಇಸವಿಡ್ ಅಚ್ಚಾತ್ನ್ ಬೂಕು) 'ಅಂಚಿನ ಆ ಈಶ್ವರ ದೇವೆರೆಗ್ ಒಂಜಿ ಸೊಲ್ಮ'
ಪನ್ಪಿನ ಪಾತೆರ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಎನ್. ಎಸ್ ಕಿಲ್ಲೆರೆನ ಕಾಣಿಗೆ ಪನ್ಪುನ ತುಳುತ್ತ ಕಬಿತೆಳನ ಬೂಕುಡು (೧೯೩೨ ಟ್ ಅಚ್ಚಾತ್ ನ ಬೂಕು) ಪೆದಿಯಪ್ಪೆಗ್ ಸೊಲ್ಮೆ ಸಂದಾವೆ ಪನ್ಪಿನ ಬಾಸೆ, ಪೋಳಲಿ ಶೀನಪ್ಪ ಹೆಗ್ದೆರೆನ ಮಿತ್ಯನಾರಯಣ  ಕತೆ ಪನ್ಪಿನ ಕಾದಂಬರಿ (೧೯೩೫ ಟ್ ಅಚ್ಚಿ ಆತ್ಂಡ್)ಡ್ ಉಪಕಾರೊದ ಸೊಲ್ಮೆ ಸಂದಾವೆ ಪನ್ಪಿ ಬಾಸೆ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಸೊಲ್ಮೆ ಉಪಕಾರೊ ಸ್ಮರಣೆ ಪನ್ಪುನ ಅರ್ತ  ಕೊರ್ಪುಂಡು.

## ಸೊಲ್ಮೆದ ಮೂಲೊ
ಸೊಲ್ಮೆ ಅರೇಬಿಕ್ ಬಾಸೆದ ಸಲಾಮ್ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದೊದ್ದು ಬತ್ತಿನೆ ಪನ್ಪುನ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊನು ಪ್ರೊ.ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರಲಾ- ಮಂಜೇಶ್ವರ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ನಕುಲೆನ ಬಾಸೆ-ಕತೆನ್ ಆದರಿತ್ ದ್ ಪ್ರೊ. ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈಕುಲು ಪನ್ಪೆರ್. ಸಲಾಮ್ ಪಂಡ ಎಡ್ಡೆ ಆವಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ತೊಲಾ ಉಂಡು. ನಮಸ್ತೆ ಪನ್ಪುನ ಅರ್ತೊಲಾ ಉಂಡು.

## ೧೬ನೇ ಶತಮಾನೊಡೆ ಬಳಕೆ ಆಯಿನ ಪದ
ಕನ್ನಡೊಡು ಸಲಾಮ್ ಶಬ್ದ ೧೬ ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಗಲಸ್‌ನ ಮಾಹಿತಿ ಉಂಡು. ಕನ್ನಡದ ಬಬ್ರುವಾಹನ ಕಾಳಗ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗಡ್ ಸಲಾಮ್ ತೆಕ್ಕೊ- ಮಣಿಪುರ ದೊರೆಯೆ ಪನ್ಪಿ ಪದ್ಯ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
೧.ತುಳು ನಿಘಂಟು. (೧೯೯೭) ಸಂಪುಟ ೬, ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರ, ಎಂಜಿಎಂ ಕಾಲೇಜ್, ಉಡುಪಿ-೫೭೬೧೦೨, ಪುಟ:೨೯೮೭

೨. ಪ್ರೊ. ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈ ಕುಲು  ಆಕಾಶವಾಣಿ ಮಂಗಳೂರುಡು ಮಲ್ತಿನ ಪದ-ಪತ್ತಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊ ಆದರಿತ್ದ್.

ವರ್ಗೊ:ಸಂಸ್ಕಾರೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಬಾಸೆ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಶಬ್ದೊಲು
ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ

ಹೆಲಿಯಾಂಥಸ್ ಒಂಜಿ ಪೂ ಜಾತಿ.  ಉಂದು ವರ್ಸೊಗೊರೊ ಬುಕ್ಕೊ ದಿಂಜ ಸಮಯೊ ಪೂ ಬುಡ್ಪುನ ಸಸ್ಯೊಲೆ ಸುಮಾರ್ 70 ಪೂ ಜಾತಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.  ಇಂದೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ 'ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ಉಂದು ಆಸ್ಟರೇಸಿ ಡೈಸಿ ಕುಟುಂಬಬೊಗು ಸೇರುನ ಪೂ ಜಾತಿ.  ಇಂದೆತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ ಹೆಲಿಯಾನ್ಥಸ್. ಇಂದೆನ್ ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆಡ್ ಸನ್‍ಪ್ಲವರ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಪೂ ಪೊರ್ತು ಪೊರ್ತುಗು (ಸೂರ್ಯ) ಒಂಚಿ ತಿರುಗುಂಡ ಅಂಚನೇ ತಿರುಗುಂಡು.

## ವಿವರಣೆ
ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿನ್ ಎತ್ತರೊ, ಗುಡ್ಡೆ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಬುಲೆಪೆರ್. ಇಂದೆತ ಪೂ ತಟ್ಟೆದ ಆಕಾರೊಡು ಬುಲೆಪುಂಡು.  ಪೂತ ಸುತ್ತ ಪಿದಯಿ ಮೈಟ್ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣೊ, ಉಲಯಿಡ್ ಕಂದು, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣೊ.  ಇಂದೆಟ್ ಬೇತೆ ಬಣ್ಣೊಲಾ ಉಂಡು.  ಅವು ಒಂಜೆಡ್ದೇ ರೂಪಾಂತರೊ ಆತ್ಂಡ್.ref>Heiser, C.B. *The Sunflower*. University of Oklahoma Press. 1981.  ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿಲೆಡ್ ಬಹುಪಾಲು ಮಂಜೊಲು ಬಣ್ಣೊಡು ಇಪ್ಪುಂಡು.  ಅತ್ತಂದೆ ಕಿತ್ತಳೆ, ಕೆಂಪು ಬುಕ್ಕೊ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣೊಲೆಡ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಉಪಯೋಗ ಬುಕ್ಕೊ ಮರ್ದ್
ಉಂದೊಂಜಿ ಎಣ್ಣೆದ ಪೂ.  ಈ ಪೂ ಕಫಕ್ ಎಡ್ಡೆ. ಈ ದೈಟ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತಡೆಪುನ ಗುಣ ಉಂಡು. ಜ್ವರ, ತೆಮ್ಮ, ದಮ್ಮು, ಸೀತ ಇಂಚ ಕೆಲಾವ್ ರೋಗೊಲೆಗ್ ಮರ್ದುಲಾ ಆತುಂಡು.

## ಚಿತ್ರೊಲು

File:Sunflower_Kamand_DSC_2856.jpg|50px|ಒಂಜಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಕೊಡಿತ ಕ್ಲೋಸ್ ಅಪ್
File:Helianthus decapetalus 'Plenus'.jpg|50px|*ಹೆಲಿಯಾಂಥಸ್ ಡೆಕಾಪೆಟಲಸ್*"ಪ್ಲೀನಸ್"
File:Helianthus petiolaris (7161930155).jpg|50px|ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ(*ಎಚ್. ಪೆಟಿಯೋಲಾರಿಸ್*)
File:Helianthus giganteus.jpg|50px|ದೈತ್ಯ ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ(*ಎಚ್. ಜಿಗಂಟಿಯಸ್*)
File:HelianthusTuberosus.jpg|50px|ಜೆರುಸಲೆಮ್ ಆರ್ಟಿಚೋಕ್(*ಎಚ್. ಟ್ಯೂಬೆರೊಸಸ್*)
File:Helianthus x laetiflorus 001.JPG|50px|*ಎಚ್. ಲೇಟಿಫ್ಲೋರಸ್*
File:Helianthus orgyalis0.jpg|50px|ವಿಲೋಲೀಫ್ ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ(*ಎಚ್. ಸ್ಯಾಲಿಸಿಫೋಲಿಯಸ್*)
File:Helianthus annuus - flower view 01.jpg|50px|*ಎಚ್. ಅನ್ಯೂಸ್*
File:Red sunflower.jpg|50px|ಒಂಜಿ ಕಿತ್ತಳೆ-ಕೆಂಪು ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ
File:Redeed.jpg|thumb| ಒಂಜಿ ಕಪ್ಪು ಕೆಂಪು ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಜಾತಿ
File:Sunflower "Strawberry Blonde" (3931552086).jpg|50px|''ಹೆಲಿಯಾಂಥಸ್''<br />'ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಬ್ಲಾಂಡ್'
File:Flower bud of Sunflower - Helianthus.JPG|50px|ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಮೊಗ್ಗು
File:Side rear view of Sunflower head- Helianthus.JPG|50px|ಒಂಜಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಕೊಡಿತ ಪಿರವುದ ಪೊರ್ಲು
File:Sunflower Leaf- Helianthus.JPG|50px|ಒಂಜಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ದೈತ ಇರೆಕುಲು
File:Sunflower leaf structure.jpg|50px|ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿದ ಇರೆತ ರಚನೆ
File:Семечко подсолнечника.jpg|50px|ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕೊಡು ತೋಜಿನ ಬಿತ್ತ್


## ಉಲ್ಲೇಕೊ

ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ಸೋಣದ ಜೋಗಿ

**ಸೋಣದ ಜೋಗಿನ ನಲಿಕೆ** ಪಣ್ಪುನವು ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಒಂಜಿ ಜನಪದ ನಲಿಕೆ.

## ನಲಿಕೆದ ಪೊರ್ತು
ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು ಕರಿನೆ ತುಳುವೆರೆಗ್ ಸೋಣ ತಿಂಗೊಲು. ಸಂಕ್ರಾಂದಿದ ಮನದಾನಿ ತುಲುವೆರೆಗ್ ತಿಂಗೊಲು ಪಗರುನ ಕ್ರಮ. ಅಂಚಾದ್ ಸಾದಾರಣವಾದ್ ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗೊಲುದ ೧೬ ತಾರೀಕ್‌‍ರ್ದ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೬ ತಾರೀಕ್ ಮುಟ್ಟ `ಸೋಣ' ತಿಂಗೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡ್. ಉಂದ್ ತುಳುವೆರೆಗ್ ಪರ್ಬೊದ ಕಾಲ. ಕೊಸಿತ ಕಾಲ. ಈ ಸಮಯೊಡೆ `ಸೋಣದ ಜೋಗಿ' ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಕೆಲವು ಜಾಗ್‌ಲೆಡ್ ನಲಿತೊಂದ್ ಇಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲಡೆ ಬರ್ಪುಂಡ್. ಉಂದು ಪಗೆಲ್ ನಡಪುನ ನಲಿಕೆ.

## ನಲಿಕೆ ನಲಿಪುನ ಜನಾಂಗ
ತುಳುನಾಡ್ದ 'ನಲಿಕೆ' ಜನಾಂಗದಕುಲು ಈ ನಲಿಕೆನ್ ನಡಪಾದ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.

## ವೇಸೊದ ಪೊರ್ಲು
ಈ ನಲಿಕೆಡ್ ರಡ್ಡ್ ಜನೊಕುಲು ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಒರಿ ಮುಂಡು ತುತ್ತೊಂದ್ ಪುಗೆಲ್‍ಗ್ ಒಂಜಿ ಬೈರಾಸ್‍ನ್ ಪಾಡೊಂದುಪ್ಪುವೆ. ತರೆಟ್ ಪಾಲೆದ ಮುಟ್ಟಾಲೆ. ಈ ಮುಟ್ಟಾಳೆನ್ ಅಕುಲು ಕಿಲ್ಲಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಅವು ತೂಯೆರೆಲಾ ಕಿಲ್ಲಿದ ಲೆಕೊನೆ ಉಂಡು. ಕೈಟ್ ಡೋಲು. ಆಯೆ ಡೋಲು ಬೊಟ್ಟೊಂದ್ ಪಾಟ್(ಪದ) ಪನ್ಪೆ. ನನೊರಿ ಜೋಗಿನ ವೇಸೊ ಪಾಡುವೆ. ಸೊಂಟೊಗ್ ಸೀರೆದ ತುಂಡುನ್ ನೆರಿ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಲಂಗದ ಲೆಕ್ಕೊ ಸುತ್ತೊಂದ್ ಐತ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಬೊಳ್ದು ಕುಂಟುನ್ ಸುಂದುದು ಉಪ್ಪುವೆ. ಪುಗೆಲ್‍ಗ್ ಜನಿಯಾರ. ತರೆಕ್ ವಿಚಿತ್ರ ರೀತಿದ ತಾರೆದ ಒಲಿಡ್‌ದ್ ಮಲ್ತ್‌ನ ಟೊಪ್ಪಿ. ಕೈಟ್ ಗಂಟಾಮಣಿ ಬುಕ್ಕೊ ತಂಟೆ ಈ ತಂಟೆನ್ ಒಂಜಿ ಉದ್ದದ ಕೋಲುಗ್ ರಡ್ಡ್ ಕೊಡಿಟ್ ಮಡಲ ಸಿರಿನ್ ಜೊಂಕೆದ ಲೆಕ್ಕ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್.

## ನಲಿಕೆದ ಕ್ರಮೊ
ಇಲ್ಲ ಬಾಕಿಲ್‍ಗ್ ಬತ್ತಿನ ಜೋಗಿ ಸುರೂಟ್ ಇಲ್ಲದ ಯಜಮಾನೆ ಯಜಮಾನ್ತಿಗ್ ಕೈ ಮುಗಿಪೆರ್. ಜೋಗಿ ಬತ್ತೆ... ಪಂಡ್‍ದ್ ದೋಲು ಪತೊಂದಿನಾರ್ ದೋಲು ಬೊಟ್ಟುವೆರ್. ಡೋಲುದ ಬೊಟ್ಟುದ ಸದ್ದೊಗು ತಕ್ಕ ಜೋಗಿ ಕೈಟಿತ್ತಿನ ಕೋಲುನು ತಿರ್ ಗಾವೊಂದು ನಲಿಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ. ಇಂಚ ನಲಿಪುನ ಪೊರ್ತುಡು ಡೋಲು ಬೊಟ್ಟುನಾಯೆ ಇಂಚ ಕೇನುವೆ. ಈ ಸಂಬಾಸನೆ ಕನ್ಕಡಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.
* ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದೆ ಜೋಗಿ?
* ಜೋಗಿ: ಘಟ್ಟದ ಮೇಲಿಂದ ಬಂದೆ.
* ಬೇಂತಾನ ಬೆದ್ರ, ಕಾಂತನ ಕಣಿಪುರ ತಿರುಗಿಕೊಂಡು ಕನ್ಯಾರ ಚೌತಿಗೆ ಬಂದೆಯ ಜೋಗಿ?
* ಜೋಗಿ: ಹೌದು
* ಹಾಗೆ ಬಂದ ನಿನಗೆ ತೆಂಗಿನ ಕಾಯಿ, ಅರಸಿನ, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಹುಳಿ, ಬತ್ತ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಆಟ ಆಡು.
* ಜೋಗಿ ಪಿರ ನಲಿಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ
 
ನಿಕ್‌ಲೆ ಇಲ್ಲಗ್ ಬರ್ಪಿನ ಕಷ್ಟೊನ್ ದೂರ ಮಲ್ಪುವೆ ಪನ್ಪೆ. ಇಲ್ಲದಕ್ಲು ಅರಿ, ಮುಂಚಿ, ತಾರಯಿ ಬಾರ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ನಲಿಕೆಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಸೌರಮಂಡಲೊ

**ಸೌರವ್ಯೂಹ** ಪಂಡ ಸೂರ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಎಣ್ಮ ಗ್ರಹಕುಲು, ಉಪಗ್ರಹೊಲು, ಧೂಮಕೇತು, ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ, ಉಲ್ಕೆ, ನಕ್ಷತ್ರೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಆಕಾಶಕಾಯೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ಸಾದ್ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಗುಂಪು.

ಸೂರ್ಯ ಒಂಜಿ ನಕ್ಷತ್ರೊ. ಎಣ್ಮ ಗ್ರಹಕುಲು ಒವ್ ಮಾತ ಪಂಡ ಕ್ರಮವಾದ್ ಬುಧ, ಶುಕ್ರ, ಭೂಮಿ, ಮಂಗಳ, ಗುರು, ಶನಿ, ಯೂರೆನಸ್, ನೆಪ್ಚೂನ್ ಇತ್ಯಾದಿಲು. ಕೆಲವು ಗ್ರಹಕು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಉಪಗ್ರಹ ಉಂಡು. ಚಂದ್ರ ಭೂಮಿದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಉಪಗ್ರಹ. ಶನಿಗ್ರಹಕು ಉಂಗಿಲ ಉಂಡು. ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಯಿನ ಗ್ರಹ ಪಂಡ ಶುಕ್ರ ಗ್ರಹ. ಉಂದು ಸೂರ್ಯೊಗ್ ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕ್‌ಡ್ ಸುತ್ತೊಂದಿಪ್ಪುನುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಅವ್ ನಮಕ್ ಬೈಯ್ಯದ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಂಡೆದ ಪೊರ್ತುಡು ಪಡ್ಡೊಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಡಾಯಿ ದಿಕ್ಕಡ್ ತೋಜುಂಡು.

ಸೂರ್ಯೆ ಸ್ಥಿರವಾದ್ ಇಪ್ಪುನ ಗ್ರಹ, ಉಪಗ್ರಹ ಅಕಾಶಕಾಯೊಲು ಮಾತ ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತೊಂದಿಪ್ಪುಡು. ಬೂಮಿ ಸೂರ್ಯೊನ ಸುತ್ತ ಒಂಜಿ ಸುತ್ತು ಬರಿಯೆರೆ ೩೬೫/೩೬೬ ದಿನ ದೆತೊನುಂಡು.

## '''''ಉಲ್ಲೇಕೊಲು'''''

ವರ್ಗೊ:ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ
ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ಸ್ವರ ಪಗರುನೆ

**ಸ್ವರ ಪಗರುನೆ** ಪಂಡ ಕನ್ನಡಡ್ ಸ್ವರ ಬದಲಾಗುವುದು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ದಾಯೆ ಪಂಡ ಓವ್ವೆ ಒಂಜಿ ಕಾಯಿ ಪರ್ಂದ್ ಅವೊಂದು ಬರ್ಪುನ ಪೊರ್ತುನು ಸ್ವರ ಪಗರುನೆ, ಅತ್ತ್ಂಡ ಸ್ವರ ಬದಲುನೆ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ನರಮಾನಿಲ್ ಅಂಚನೇ ಪ್ರಾಣಿಲ್‌ಲಾ ಪ್ರಾಯೊಗು ಬನ್ನಗ ಸ್ವರ ಪಗರುನೆನ್ ಕೇನೊಲಿ.

## ಸ್ವರ ಪಗರುನೆಕ್ ಕಾರನೊ
* ಲತ್ತ್‌ದ ಸ್ವರ
* ಕಾಯಿದ ಸ್ವರ
* ಪರ್ಂದ್‌ನಗದ ಸ್ವರ
*  
*
*

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ವೀರೆರ್

ಭಾರತಗ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕನಯೆರೆ ಕೆಲವಾತ್ ವೀರೆರ್ ಅಕ್ಲೆನ ಜೀವನನ್ ಮುಡಿಪಾದ್ ದೀದ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಡ ಲಡಯಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ನಮಕ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕನತ್ ಕೊರ್‍ತೆರ್. ಅಕ್ಲ್‌ನೆಟ್ ಕೆಲವು ಪುದರ್ ಪಂಡ.

* ಕಿತ್ತೂರ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ - ೧೭೮೮–೧೮೨೯
* ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ - ೧೭೮೮–೧೮೩೧
* ರಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕ ದೇವಿ
* ಗುಡ್ಡೆಮನೆ ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಗೌಡ
* ಕೆದಂಬಾಡಿ ರಾಮ ಗೌಡ
* ಕಲ್ಯಾಣ ಸ್ವಾಮಿ
* ಸ್ವಾಮಿ ಅಪರಂಪರಾ
* ಚಿಕ್ಕ ವೀರರಾಜೇಂದ್ರ
* ಉಮಾಬಾಯಿ ಕುಂದಾಪುರ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆರೆ ಚಿತ್ರೊಲು

File:Freedom fighters.JPG|Freedom fighters
File:Freedom fighter Anjali Deb (right) with Chief Minister Biplab Deb (middle) and MLA Dilip Sarkar (left).jpg|Freedom fighter Anjali Deb (right) with Chief Minister Biplab Deb (middle) and MLA Dilip Sarkar (left)
File:Freedom Fighter(Muktijoddha) Memorial Stadium outfield.jpg|Freedom Fighter(Muktijoddha) Memorial Stadium outfield
File:FREEDOM FIGHTER.tif|FREEDOM FIGHTER
File:Freedom fighters malaysia.JPG|Freedom fighters malaysia
File:Freedom Fighters and leaders at ‘At Home’ function hosted by the President in New Delhi on August 09, 2006.jpg|Freedom Fighters and leaders at ‘At Home’ function hosted by the President in New Delhi on August 09, 2006


ವರ್ಗೊ:ರಾಜಮನೆತನೋಲು
ಸೋಣೊ

**ಸೋಣೊ** ತಿಂಗೊಲು ಸೌರಮಾನೊ ಒರ್ಸೊದ ಐನೆನೆ ತಿಂಗೊಲು. ಸೋಣೊ ಸಿಂಹ ಮಾಸೊಡು ಬರ್ಪುಂಡು. ದಿಂಜ ಪರ್ಬೊಲು ಬರ್ಪುನ ಎಡ್ಡೆ ತಿಂಗೊಲು. ಆಟಿ ಕರಿಂಡ್ ಸೋಣೊ ತಿಂಗೊಲು ಬರ್ಪುನೆ. ರಾಷ್ರ್ಟೀಯ ತಿಂಗೊಲು ಶ್ರಾವಣ ತುಳುವೆರೆಗ್ ಸೋಣ ಆಪುಂಡು. ಸೋಣೊಡು ಬೆನ್ನಿಬೇಸಾಯೊ ಮುಗಿದ್ ತೋಟೊದ ಬೇಲೆಗ್ ಜಪ್ಪುನ ಕಾಲೊ. ಊರುದಕುಲು ಬೆನ್ನಿ ಮುಗಿದ್ ಗಟ್ಟದ ಮಿತ್ತ್ ಕಾಪಿ ತೋಟೊದ ಬೇಲೆಗ್ ಪೋಪುನ ಕಾಲೊ. ಏನೆಲ್ದ ಬೆನ್ನಿ ಮುಗಿದ್ ನಿರ್ನಾಲೊಗು ಕೊಯಿಲ್ ಸುರು ಆನಗ ಗಟ್ಟದ ತೋಟೊದ ಕೆಲಸ ಮುಗಿದ್ ಬರಿಯರಾಪುಂಡು. ಸುಳ್ಯ ಪುತ್ತೂರುದಂಚಿದಕುಲು ಮಡಿಕೇರಿಗ್ ಏಲಕ್ಕಿ ತೋಟೊ, ಕಾಪಿ ತೋಟೊದ ಬೇಲೆಗ್ ಪೋಪೆರ್.

## ಸೋಣ ಪದೊ ವಿಚಾರೊ
* ಸೋಣ/ಸೋನ, ಶೋಣ/ಸೋಣೊ, ಚೋನೊ
* ಸೋಣದ ಅಜ್ಜಿ ಗಿಡಪುನೆ : ಸಿಂಹಮಾಸ ಮುಗಿದ್ ಕನ್ಯಾಸಂಕ್ರಾಂತಿದಾನಿ ರಾತ್ರಿ ಒರಿ ಆನಗ್ ಅಜ್ಜಿನಂಚನೆ ಸೀರೆ ತುತ್ತಾದ್ ದೋಸೆ, ಕಜ್ಜಾಯೊನು ಕೈಟ್ ಕೊರ್ದ್, ಇಲ್ಲ್‌ದ ಮೊಟ್ಟಿಕಲ್ಲ್‌ ದಾಂಟ್‍ದ್ ಪಿದಯಿ ಕಡಪುಡುನ ಆಚರಣೆ. ಆನ್ ತೋಟೊಡು ಕೈಟಿತ್ತಿನ ದೋಸೆ, ಕಜ್ಜಾಯೊನು ತಿಂದ್‍ದ್ ಅಜ್ಜಿನ ಯೇಸೊ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಇಲ್ಲಾಗ್ ಬರ್ಪೆ.
* ಸೋನೋದ ಆರೆತಿ : ಸಿಂಹಮಾಸೊಡು ದೇವಸ್ತಾನೊಲೆಡ್ ನಡಪುನ ರಾತ್ರೆಕಾಲುದ ಕುಸುಮೊದಾರತಿ.

## ತುಲುತ ತಿಂಗೊಲು

## ನಂಬಿಕೆ
* **ಸೋಣದ ಜೋಗಿ** : ನಲಿಕೆದಕುಲು ಸೋಣ ತಿಂಗೊಲುಡು ಸೋಣದ ಜೋಗಿ ಯೇಸೊಡು ಇಲ್ಲ್‌ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಮಾರಿ ಗಿಡತೊಂದು ಪೋಪುನ ಆಚರಣೆ
* **ಸೋನ ಸನಿಯಾರೊ** : ಸೋಣೊಡು ಸೋಣೊ ಸನಿಯಾರ ಉನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ.
* **ಸೋಣದೀಪ** : ಸೋನ ತಿಂಗೊಲುಡು ಬೂತೊಲೆ ಚಾವಡಿಡ್ ದೀಪೊ ದೀಡುನ ಕ್ರಮೊ.
* **ಸೋಣ ನಡಾವಳಿ** : ಸೋನೊ ತಿಂಗೊಲುಡು ಬೂತೊಲೆಗ್ ಕೊರ್ಪುನ ಆರಾಧನಾ ನಡಾವಳಿ. ಧರ್ಮನಡಾವಳಿ.
* **ಸೋಣದ ಪುಣ್ಣಮೆ** : ಸೋಣ ತಿಂಗೊಲುಡು ಬರ್ಪುನ ಪುಣ್ಣಮೆ ಇಸೇಸೊ ಆಯಿನವು. ಬಲೀಂದ್ರೆ ಭೂಮಿಗ್ ಬರ್ಪೆ ಪನ್ಪುನ ಮೂಜಿ ಸಂದರ್ಬೊಡು ಒಂಜಿ ಸೋಣ ಪುಣ್ಣಮೆ.
* **ಸೋಣದ ಪೂ** : ಸೋಣೊ ತಿಂಗೊಲುಡು ಅರಳುನ ಒಂಜಿ ಪೂವುಗು **ಸೋಣಪ್ಪೂ** ಪನ್ಪೆರ್
***ಸೋಣತ ಮದಿಮಾಲ್** : ಉಂದು ಒಂಜಿ ನಲಿಕೆ. 
  
ಅಟಿ ಬಂಞತ ತಿಂಗೊಲು ಅಯಿತ್ ಬುಕ್ಕ ಬರ್ಪಿ ತಿಂಗೊಲು ಪೊರ್ಲು ಮದಿಮಾಲ್‌ಂದ್ ಅದುಪ್ಪು,

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಆರಾಧನೆ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ತಿಂಗೊಲು
ಸೋದರ ಸಮ್ಮಲೆ

ಕನ್ನಡಿಗೆರೆನ ಸಹೋದರೊಗ್ ತುಳುವೆರ್ ಸೋದರ ಪನ್ಪೆರ್. ಸಮ್ಮಲೆ/ತಮ್ಮಲೆ/ಚಮ್ಮಲೆ/ಅಮ್ಮಲೆ ಪೂರಾ ಒಂಜೇ ಅರ್ಥೊ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಕನ್ನಡೊಡ್ ತಾಯಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ದ Mother ತುಳುವೆರೆಗ್ ಅಪ್ಪೆ. ಅಪ್ಪೆನ ಅಣ್ಣೆ, ಮೆಗಿಯನಕುಲು ಸೋದರ ಸಮ್ಮಲೆ ಆಪೆರ್. ಮದಿಮ್ಮೆದ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಸೋದರ ಸಂಬಂಧೊ ಅಗತ್ಯೊ ಆಪುಂಡು. ಪೊಣ್ಣನ್ ಮದಿಮೆ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪುನ ಸಮಯೊಡು ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿಯಾಯಿನ ಸಮ್ಮಲೆಗ್ ಮರ್ಯಾದಿ ಕೊರೊಡಾಪುಂಡು. ಮದಿಮ್ಮೆದ ವೀಳ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಸೋದರೊ ಸಮ್ಮಲೆನ ವೀಳ್ಯೊಂದು ಬೇತೆನೆ ವೀಳ್ಯೊ ಕಟ್ಟುವೆರ್.
ಸ್ವಾಮಿ ಯುಕ್ತೇಶ್ವರ ಗಿರಿ

**ಸ್ವಾಮಿ ಯುಕ್ತೇಶ್ವರ ಗಿರಿ** (10 ಮೇ 1855 – 9 ಮಾರ್ಚ್ 1936) ಸತ್ಯಾನಂದ ಗಿರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪರಮಹಂಸ ಯೋಗಾನಂದೆರ್ನ ಗುರುಕುಲು. ಮೇರ್ ವಾರಣಾಸಿದ ಲಾಹಿರಿ ಮಹಾಶಯೆರ್ನ ಶಿಷ್ಯೆ. ಗಿರಿ ಪಂಥಗ್ ಸೇರ್‍ನ ಸ್ವಾಮಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಮೇರ್ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಗಿ, ಜ್ಯೋತಿಷಿ, ಭಗವದ್ ಗೀತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬೈಬಲ್‍ದ ಬಗೆಟ್ ತೆರಿಯೊಂದೆರ್. ಪರಮಹಂಸ ಯೋಗಾನಂದ ಮೇರೆನ್ ಜ್ಞಾನೊದ ಅವತಾರೊ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಕಾರ್ನಿಕೊದ ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಆಧ್ಯಾತ್ಮ
ವರ್ಗೊ:ಯೋಗಿನಕುಲು
ಸ್ವಾಮಿ ರಾಮ

ಶ್ರೀ **ಸ್ವಾಮಿ ರಾಮ** (1925–1996) ಮೇರ್ ಪಡ್ಡೆಯಿದ ಜನಕುಲೆನ್ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮಲ್ತಿನಕುಲೆನ ಭಾರತೀಯ ಯೋಗಿಲ್ನ ಗುಂಪುಗು ಸೇರ್ವೆರ್. ಮೇರ್ ಒರಿ ಯೋಗಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರ ಕಲ್ತಿನಾರ್. 1960 ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮೇರ್ ಮೆನ್ನಿಂಜರ್ ಪ್ರಯೋಗ ಶಾಲೆಡ್ ದೇಹದ ಮಾತಾ ಕ್ರಿಯೆಕುಲೆನ್ (ಹೃದಯ ಬಡಿತ, ದೇಹೊದ ಶಾಕ) ಇಚ್ಚಾಶಕ್ತಿಡ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ತ್ದ್‍ ತೋಜಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್.

## ಕೃತಿಕುಲು
* 'ಲಿವಿಂಗ್ ವಿದ್ ದಿ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್'
*'ಎಟ್ ದಿ ಇಲೆವೆಂತ್ ಅವರ್' ಸೇರ್ದ್ ಇರುವೆಡ್ದ್ಲ‍ಜಾಸ್ತಿ ಕೃತಿಕುಲೆಡ್ದ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನಾರ್.

## ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತಿನ ಸಂಸ್ಥೆ
ಹಿಮಾಲಯನ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಯೋಗ ಸಾಯನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಫಿಲಾಸಫಿ. ನೆತ್ತ ಪ್ರಮುಖ ಕಚೇರಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಹೋನ್ಸ್ಡೇ‌ಲ್, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವಾನಿಯಾಡುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ

**ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ** ಮೇರ್ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ದೆರ್. ಮೇರ್ ವೇದದ ಆಧಾರೊದ ಮಿತ್ತ್ ಹಿಂದು ಸಮಾಜೊನು ಶುಧ್ಧಿಕರಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ದಿನ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ. ಮೇರೆನ ಮೂಲಪುದರು ಮೂಲಶಂಕರ. ಮೇರ್ ೧೮೨೪ಡು ಗುಜರಾತುದ ತಂಕಾರ ಗ್ರಾಮೊಡು ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಮೇರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಅಂಬಾ ಶಂಕರ ತಿವಾರಿ ಅಪ್ಪೆ ಅಮೃತ ಭಾಯಿ. ಮೇರ್ ೧೮೭೫ ಎಪ್ರಿಲ್ ೧೦ ಲಾಹೊರುಡು ಸುರೂತ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೮೭೭ಟ್ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜದ ರಡ್ಡನೆದ ಶಾಖೆನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅರೆನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಯಾಯಿನ **ಸತ್ಯಾರ್ಥ ಪ್ರಕಾಶೊಡು** ವೇದೊಲೆಗ್ ಪಿರ ಬಲೆ ಪನ್ಪುನ ಲೆಪ್ಪು ಕೊರಿಯೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಹಮ್ಮಿಂಗ್ ಬರ್ಡ್

**ಹಮ್ಮಿಂಗ್ ಬರ್ಡ್** ಉಂದು ಒಂಜಿ ಕಿನ್ಯ ಪಕ್ಕಿ. ಉತ್ತರ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ ಭೂ-ಖಂಡಡ್ ಉಂದು ತೂವೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಕೆಲವು ಹಮ್ಮಿಂಗ್ ಬರ್ಡ್ ಒಂಜಿ ಸೆಕುಂಡುಗ್ ೮೦ ಸರ್ತಿ ರೆಕ್ಕೆ ಬೊಟ್ಟುಂಡು. ಕೆಲವು ಹಮ್ಮಿಂಗ್ ಬರ್ಡ್‌ದ ಎದೆಬಡಿತ ನಿಮಿಷಗ್ ೧೨೬೦ದಾತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.

ಪೂತ ರಸ,ಕಿನ್ಯ ಉದಲ್‌ದ ಪುರಿಕ್ಲೆನ್ ಉಂದು ತಿನ್ಪುಂಡು. ನೆಟ್ಟ್ ೩೫೦ ಪ್ರಬೇದ ಉಂಡು. ಬೀ ಹಮ್ಮಿಂಗ್ ಬರ್ಡ್ ಜಗತ್ತ್‌ದ ಕಿನ್ಯ ಪಕ್ಕಿ. ಉಂದು ೧.೮ಗ್ರಾಂ ದಿನ್ನೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಜಾತಿಡ್ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲ ಪಕ್ಕಿ ಪಂಡ ಜಯಂಟ್ ಹಮ್ಮಿಂಗ್ ಬರ್ಡ್. ಉಂದು ಸುಮಾರ್ ೨೪ಗ್ರಾಂ ತೂಕ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪಕ್ಕಿಲು
ಹಂಪಿ

**ಹಂಪಿ** ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆದ ಹೊಸಪೇಟೆ ತಾಲೂಕುಡು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಊರು. ೧೩೩೬ನೇ ಇಸವಿ ಮುಟ್ಟ ಉಂದು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಹಂಪಿದ ದುಂಬುದ ಪುದರ್ ಪಂಪ ಪಂಡ್ಂದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಪಂಪ ಪಂಡ ತುಂಗಭದ್ರ ಸುದೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ವರ್ಷ ಪೊಯಿಲೆಕ್ಕ 'ವಿಜಯನಗರ' ಬುಕ್ಕೊ 'ವಿರೂಪಾಕ್ಷಪುರ' ಪಂದ್ ಲೆಲ್ತೊಂದ್ ಇತ್ತೇರ್.

ಹಂಪಿನ್ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಂದ್ ಘೋಷನೆ ಮಲ್ತೋಂದೇರ್. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜೆ ಆಯಿನ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಕಾಲಡ್ ಹಂಪಿ ಬಜಾರ್ ಪನ್ಪಿನ ಬೀದಿದ ಬರಿಟ್ಟ್ ವಜ್ರಾಭರಣೊಲೆನ್ ಸೇರ್ ಡ್ ಅಲತ್ತ್ ದ್ ಮಾರೋಂದಿತೆರ್ ಪನ್ಪುನವು ಇತಿಹಾಸೊರ್ದು ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು/ದೇವಸ್ಥಾನ
ಸ್ವಾಮಿ ಕ್ರಿಯಾನಂದ

**ಸ್ವಾಮಿ ಕ್ರಿಯಾನಂದ** (ಜೇಮ್ಸ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ವಾಲ್ಟರ್ಸ್) ಮೇರ್ ಪರಮಹಂಸ ಯೋಗಾನಂದ ಮೇರ್ನ ಶಿಷ್ಯೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆನಂದ ಸಂಸ್ಥೆನ್ ಪುಟ್ಟುಪಾಡಿನಾರ್. ಯೋಗಾನಂದೆರ್ ಆರೆನ ಜೀವಿತಾವದಿಡ್ ಆರೆನ 'ಸೆಲ್ಫ್ ರಿಯಲೈಸೇಶನ್ ಫೆಲಾಶಿಪ್'ದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗ್ ಸೇರ್ಪಾವೆರ್. ಕ್ರಿಯಾಯೋಗ ದೀಕ್ಷೆನ್ಲ ಕೊರಿಯೆರೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕೊರ್ದಿತ್ತೆರ್. ಯೋಗಾನಂದೆರ್ನ ತೀರ್‌ನೆರ್ದ್ (ಮರಣ)ರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸನ್ಯಾಸ ದೀಕ್ಷೆನ್ 1955ಟ್ ಎಸ್.ಆರ್.ಎಫ್.ದ ಅಪನಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ದಯಾಮಾತ ಮೇರೆಡ್ದ್ ಪಡೆಪೆರ್. ಮೇರ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬುಡ್ದು ಭಾರತೀಯ ಬಾಸೆಲಾಯಿನ ಹಿಂದಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಂಗಾಳಿನ್ ತೆರಿದಿತ್ತೆರ್. 2009ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಮೇರ್ ನಯಾಸ್ವಾಮಿ ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪೊಸ ಪಂಥೊನು ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಆಧ್ಯಾತ್ಮ
ವರ್ಗೊ:ಯೋಗಿನಕುಲು
ಹಿಂದೂ ಮದಿಮೆ

**ಹಿಂದೂ [[ಮದಿಮೆ]]**ಗ್ ಭಾರತೊಡು ವಿವಾಹ ಸಂಸ್ಕಾರ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥೊಲು ಮದಿಮೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥೊಲೆನ ಪ್ರಕಾರ ಕಂಡನಿ,ಬುಡೆದಿ ಒಂಜಿ ದೇಹದ ರಡ್ಡ್ ಭಾಗೊದ ಲೆಕ.ಅಯಿನ್ ಅರ್ಧ ನಾರೀಶ್ವರ ತತ್ವಗ್ ಹೋಲಿಸಾದೆರ್.

## ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂತೊಡು
ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥೊಲು ಕಂಡನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬುಡೆದಿನ್ ಮಲ್ಲೆ ಎಲ್ಯೆ ಪನ್‍ಪುನ ಭೇದ ಭಾವ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ದೇವೆರ್ ಕೊರ್‍ನ ದೇಹದ ರಡ್ಡ್ ಭಾಗವಾದ್ ತೂಪೆರ್.ಮದಿಮೆ ನರಮಾನೆನ ಜೀವನದ ರಡ್ಡನೇ ಜನ್ಮ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್‍ಪೆರ್.

## ಪದ್ಧತಿ

ಮದ್ಮೆ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮ ಪನ್ಪಿನವು ಜೀವನೊಗು ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ಪುನ ಪವಿತ್ರ ಸಂಸ್ಕಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಧರ್ಮದ ಭಾಗವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸ್‍ದೆರ್. ಹಿಂದೂ ಮದಿಮೆ ಆಚರಣೆಳು, ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಳು ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಬದಲಾಪುಂಡು. ಹಿಂದೂ ಮದಿಮೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಳು ಉಂಡು. ಮದಿಮೆಡ್ ಮೂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪದ್ದತಿಳು ಪಂಡ ಪಣಿಗ್ರಹನ,ಕನ್ಯಾದಾನ,ಸಪ್ತಪದಿ

## ೮ ಮದಿಮೆ ಪದ್ದತಿಲು
* ಬ್ರಹ್ಮ ಮದಿಮೆ - ಪೊಣ್ಣನ ಅಮಮ್ಮೆರ್ ಒಂಜಿ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಆನನ್ ನಾಡ್‌ದ್ ಧಾರ್ಮಿಕವಾದ್ ಮಗಳೆಗ್ ಮದಿಮೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇಂದೆನ್ ಮಸ್ತ್ ಸೂಕ್ತ ಮದಿಮೆಂದ್, ಪರಿಗಣಿಸಲಾಪುಂಡು. ಪೊಣ್ಣನ ಬುಕ್ಕೊ ಆನನ ಕುಟುಂಬೊಳು ಸ್ವಇಚ್ಛೆಡ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ಪುಪೆರ್. ಈ ರೀತಿದ ಮದಿಮೆ ಇತ್ತೆ ಆಧುನಿಕ ಭಾರತೊಡು ಹಿಂದೂಲೆನ ನಡುಟು ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಪರಡ್‍ದ್ಂಡ್.
* ದೈವ ಮದಿಮೆ - ಈ ರೀತಿದ ಮದಿಮೆಡ್, ಪೊನ್ನನ ಅಮ್ಮೆರ್ 'ಬಲಿ ಶುಲ್ಕ'ವಾದ್ ಮಗಳೆನ್ ಸನ್ಯಾಸಿಗ್ ಮದಿಮೆ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್‌ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆ

**ಹಿಂದಿ** (हिन्दी) ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ಬುಕ್ಕೊ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದ ರಾಜ್ಯಲೊಡ್ ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುವೆರ್.

## ಇತಿಹಾಸೋ
ಉಂದು ಇಂಡೋ-ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷಾವರ್ಗದ ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್ ಉಪವರ್ಗಗ್ ಸೇರುಂಡು. ಮಧ್ಯ ಯುಗೊಟು ಇತ್ತಿನಂಚಿನ ಪ್ರಾಕೃತ ಬಾಸೆಲೆರ್ದ್, ಅಂಚೆನೇ ಐತ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕೃತೊರ್ದ್, ಹಿಂದಿ ವಿಕಾಸವಾತ್’ನ್ಡ್. ಹಿಂದಿಡ್ ಉಪಯೋಗ ಮನ್ಪುನಂಚಿನ ಜಿಂಜ ಶಬ್ದೊಲು ಸಂಸ್ಕೃತೊರ್ದ್ ಬತ್ತ್’ದಿತ್ತ್’ದ್, ಉತ್ತರ ಭಾರತೊಡು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಆಳ್ವಿಕೆದ ಪ್ರಭಾವರ್ದಾದ್ ಪರ್ಷಿಯನ್, ಅರಾಬಿಕ್ ಅಂಚೆನೇ ಟರ್ಕಿಷ್ ಬಾಸೆಲೆದ ಶಬ್ಧೊಲುಲಾ ಈ ಬಾಸೆಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆದ ರಾಷ್ಟ್ರ ಕಬಿ ಪ್ರೇಮ‍್ ಚಂದ್. ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆನ್ ಸುಮಾರು ರಾಜ್ಯೊಡಲ ಪಾತೆರುವೆರ್, ದಾಯೆಪಂಡ ಅವ್ವು ನಮ್ಮ ದೇಸ ಬಾಸೆಳೆಡ್ ಒಂಜಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ಹುಡ್ ಹುಡ್

**ಹುಡ್ ಹುಡ್** ೨೦೧೪ನೇ ಇಸವಿದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗೊಲುದ ೧೨ನೇ ತಾರೀಕ್ ದಾನಿ ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿದ ಆಂಧ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯೊಲೆಗ್ ಬೈದಿನ ಚಂಡಮಾರುತ. ಗಂಟೆಗ್ ೧೯೫ ಕಿ.ಮೀ. ದಂಚ ಈ ಚಂಡ ಮಾರುತ ಬೀಜಿದ್ಂಡ್. ಕರಾವಳಿ ಮಾತಾ ಪೊಡಿ ದೂಸು ಮಲ್ತ್ ಬುಡ್ತ್ಂಡ್. ಅನೇಕ ನಷ್ಟ ಆತ್ಂಡ್.

ಹುಡ್ ಹುಡ್ ಒಮಾನ್ ದೇಶದ ಒಂಜಿ ಪಕ್ಕಿದ ಪುದರ್ ಲಾ ಅಂದ್.
ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ

**ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊ** ಜಗತ್ತ್‌ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಪಿರಾಕ್‌ದ ದರ್ಮೊ. ಅಯಿನೆರ್ದಾರ ಈ ದರ್ಮೊನ್ *ಸನಾತನ ದರ್ಮೊ* ಪನ್ಪೆರ್. ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಈ ದರ್ಮ ಒಂಜಿ ಜೀವನ ಕ್ರಮೊನು ಪನ್ಪುನ ವಾದೊಲಾ ಉಂಡು. ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊ ಜಗತ್ತ್‌ದ ಮೂಜಿನೇ ಮಲ್ಲ ದರ್ಮೊ. ಭಾರತ ದೇಸೊದ ಅಪ್ಪೆ ದರ್ಮೊ. ಈ ದರ್ಮೊಡ್ ಸುಮಾರ್ ದೇವರ್ನಕ್ಲೆನ ಆರಾದನೆ ಆಪುಂಡು. ಭಾರತ ದೇಸೊಡು ಹಿಂದುಲು ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊಗ್ ಅಯಿತವೇ ಆಯಿನ ಪರಪೋಕು, ಆಚಾರೊ, ಇಚಾರೊ, ನಂಬೊಲಿಕೆ, ನಡವಳಿಕೆ ಉಂಡು. ನಮ್ಮ ಮಹಾಪುರಾಣೊಲು ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾದ್ ತೆರಿಪಾವೊ. ಅವು ಬುಡ್ಂಡ್ ಜಗತ್ತ್‌ದ ನಾನಾ ದೇಸೊಡ್ ಹಿಂದುಲು ಬದ್ಕೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್.

## ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊದ ದೇವೆರ್
ಶಿವ, ಗಣಪತಿ, ವಿಷ್ಣು, ಶಕ್ತಿ. ಶಿವನ ಆರಾದಕೆರೆನ್ **ಶೈವೆರ್**, ಗಣಪತಿನ ಆರಾಧಕೆರೆನ್ **ಗಾಣಪತ್ಯೆರ್**, ವಿಷ್ಣು ಆರಾಧಕೆರೆನ್ **ವೈಷ್ಣವೆರ್** ಬುಕ್ಕ ಶಕ್ತಿ ಅತ್ತಂಡ ದೇವಿನ ಆರಾಧಕೆರೆನ್ **ಶಾಕ್ತೆರ್** ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊದ ತತ್ವೊಲು
ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊದ ನಂಬೊಲಿಕೆಲು, ಕಟ್ಟ್‌ಲು ಬುಕ್ಕೊ ತತ್ವಸಾಸ್ತ್ರೊಲು ವೈದಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಡ್ದ್ ನಡತೊಂದು ಬತ್ತಿಂಡ್. ಬೌದ್ಧ, ಜೈನ, ಸಿಖ್ ದರ್ಮೊಲು ಸಮೆತ ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊದ ಸುಮಾರ್ ನಂಬೊಲಿಕೆಲೆನ್, ಕಟ್ಟ್‌ಲೆನ್ ಗಳಸೊಂದೆರ್. ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊಡ್ ಗೋವುಗು ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯೆರ್ ಎಡ್ಡೆ ಮಾನಾದಿಗೆ ಕೊರ್ತೆರ್. ಗೋವುಡ್ ಮುಪ್ಪತ್ತಮೂಜಿ ಕೋಟಿ ದೇವತೆಲು ನೆಲೆಯಾತೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯೆರ್ನ ನಂಬೊಲಿಕೆಯಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಗೋಮಾತೆ ಪಂಡ್ದ್ ಆರಾದನೆ ಮಲ್ಪುನೆಟ್ಟೆ ಗೋವುಗ್ ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊಡ್ ಕೊರ್ತಿನ ಮಾನಾದಿಗೆದ ಅರ್ತೊ ಆಪುಂಡ್.

## ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊದ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂತೊಲು
* ವೇದೊಲು
* ಉಪನಿಷತ್
* ಭಗವದ್ಗೀತೆ
* ರಾಮಾಯಣ
* ಮಹಾಭಾರತ

## ನಾಲ್‍ ವೇದೊಲು
* ಋಗ್ಚೇದ
* ಯಜುರ್ವೇದ
* ಸಾಮವೇದ
* ಅಥರ್ವವೇದ

## ದರ್ಮೊದ ಉಳಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ ಜಾತಿಲು
# ಬ್ರಾಣೆ
# ಬಂಟೆ
# ಬಿಲ್ಲವೆ
# ಕುಲಾಲ
# ಗೌಡ್ರು
# ಮೋಗವೀರೆ
# ಮೊಗೇರ
# ಮನ್ಸ
# ಕೊರಗೆ
# ನಾಯ್ಕೆ
# ಪೂಜಾರಿ
# ವೀರಶೈವ
# ಲಿಂಗಾಯಿತ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಧರ್ಮ
ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷ

ಒರಿ ರಕ್ಕಸನ ಪುದರ್ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷ. ಹಿರಣ್ಯ ಕಶಿಪು ಬುಕ್ಕೊ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷ ಪನ್ಪುನ ರಡ್ಡ್ ಜನೊ ರಕ್ಕಸೆರೆ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಪುರಾಣೊಡು ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪೌರಾಣಿಕ
ಹುಲಿಪುರ

ಹುಲಿಪುರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶೊದ ಕುರಿಗ್ರಾಮ ಜಿಲ್ಲೆಡು ಒಂಜಿ ತಾಲೂಕು.
ಹೆಬಿಕ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಬಲ್ಮಠ, ಕುಡ್ಲ

ಕುಡ್ಲದ ಬಲ್ಮಠೊಡು **ಹೆಬಿಕ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆ** 1964 ಟ್ಟ್ ಸುರು ಆಂಡ್. 1834ಟ್ಟ್ ಕುಡ್ಲಗ್ ಬತ್ತಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ (basel Mission) ಸಂಸ್ಥೆದಕುಲು ಶಾಲೆ, ಓಡುದ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಪ್ರೆಸ್, ನೇಯಿಗೆ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಲೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ನೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ಒಂಜಿ ಕರ್ಬದ ಬೇಲೆದ ಕಾರ್ಖಾನೆಲಾ ಮಲ್ತಿತ್ತೆರ್. ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಕರ್ಬದ ಸಂಕ ಇನಿಕ್ಕ್ ಲಾ ಉಜಿರೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಕರ್ಬದ ಕಾರ್ಖಾನೆನ್ ಬಂದ್ ಮಲ್ತಿನ ಸಂಸ್ಥೆ ತುಳುನಾಡ್ದ ಜೋಕುಲೆಗ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತ್ ಐಕ್ ಹೆಬಿಕ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ದೀಂಡ್. ಹೆಬಿಕ್ ಪಂಡ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಮಿಶನರಿನ ಪುದರ್. 1834ಟ್ಟ್ ಕುಡ್ಲಗ್ ಬತ್ತಿ ಮೂಜಿ ಮಿಶನರಿಲೆಡ್ ಸಾಮುವೆಲ್ ಹೆಬಿಕ್ (samuel hebich)ಒರಿ. ಈ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಡ್ 2 ವರ್ಷದ ಫಿಟ್ಟರ್ ತರಬೇತಿ ಉಂಡು. ನೆಕ್ಕ್ ಸರಕಾರದ ಮಾನ್ಯತೆಲಾ ಉಂಡು.

## ಸಂಸ್ಥೆಡ್ ಕಲ್ಪಾವುನ ವಿಷಯ
ಎಸ್. ಎಸ್. ಎಲ್. ಸಿ. ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗ್ ಕಲ್ಪೆರೆ ಸೇರೊಲಿ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ದುಂಬು ವಿದೇಶಿಯೆರ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತಿನ ಸಂಸ್ಥೆ ಆದುಂಡು. ಸುರುಟ್ಟು ಮುಲ್ಪ ಟೂಲ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಡೈ ಮೇಕಿಂಕ್ ಪನ್ಪಿನ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ಕೋರ್ಸ್ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಇತ್ತೆ ಫಿಟ್ಟರ್ ಟ್ರೇಡ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ಲಾ ಒಂಜಿ ವರ್ಷದ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಕೋರ್ಸ್ ಲಾ ಉಂಡು.

## ಉಪಯೋಗ
ಈ ಸಂಸ್ಥೆಡ್ ಕಲ್ತಿನಕುಲು ಕರ್ಬ, ಪಿತ್ತಳೆ, ಎಲಿಮಿನಿ ಇಂಚಿತ್ತಿನೆಡ್ದ್  ಉಪಕರಣ, ವೀಲ್, ಪಾರ್ಟ್ಸ್. ಮೋಲ್ಡ್, ಇಂಚಿತ್ತಿ ವಸ್ತುಲೆನ್ ಕಲ್ಪಾವೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಮೂಳು ಕಲ್ತಿನಕುಲು ದೇಶ ವಿದೋಶೊಲೆಡ್ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಕಂಪೆನಿಲೆಡ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪರೆ ಆಪುಂಡು.

## ಆಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

https://hebichinstitute.edu.in/

ವರ್ಗೊ:ಸಂಸ್ಥೆಲು
ಹೈದರಾಬಾದ್, ಭಾರತ

ಭಾರತ ದೇಶೊದ ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜಧಾನಿ ಹೈದರಾಬಾದ್. ಮೂಸಿ ಸುಧೆ ಮೂಲು ಪರಪುಂಡು. ಹೈದರಾಬಾದ್ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿನ ಪೇಂಟೆ.
ಹೈದರಾಬಾದ್ ದುಂಬು ಭಾಗ್ಯನಗರ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್.

## ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಥಳ
*ಚಾರ್ಮಿನಾರ್
*ಬಿರ್ಲಾ ಮಂದಿರ
*ಚೌಮಹಲ್ಲ ಅರಮನೆ
*ಸಾಲರ್ ಝಂಗ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ
*ಸಿಟಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ
*ಹುಸೇನ್ ಸಾಗರ
*ಶಿಲ್ಪಾರಾಮ
*ಗೋಲ್ಕೊಂಡ ಕೋಟೆ
*ಕುತುಬ್ ಷಾಹಿ ಗೋರಿ
*ಪೈಗಾ ಗೋರಿ
*ಆಸಫಿಯ ಲೈಬ್ರರಿ
*ರಾಮೋಜಿ ಫಿಲಂ ಸಿಟಿ

## ಉದ್ಯಾನೊಲು

*ಎನ್ ಟಿ ಆರ್
*ಕಾಸು ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ ರೆಡ್ಡಿ
*ಇಂದಿರ
*ಪಬ್ಲಿಕ್ ಗಾರ್ಡನ್
*ಜವಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
*ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್
*ವೆಂಗಲರಾವ್
*ಸಂಜೀವಯ್ಯ
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಹೊಯಿಲು

'ಹೊಯಿಲು' (ಒಯಿಲ್) ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನೊಕುಲೆಡ ಬಳಕೆಡಿತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಾಚೀನ ನ್ಯಾಯದಾನ ಪದ್ಧತಿ.(ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಪ್ರಮಾಣ,ಆಣೆ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು) ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್, ಅಯಿಟ್ಟ್ ಲಾ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಈ ಕ್ರಮೊ ಇತ್ತ್ಂಡ್ಂದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಧರ್ಮಸ್ಥಳೊದ ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಈ ಕ್ರಮೊ ಇತ್ತೆಲಾ ಉಂಡು. ಅಂಚನೇ ಕಾನತ್ತೂರುದ ಪೂಮಾಣಿ-ಕಿನ್ನಿಮಾಣಿ ದೈವಸ್ಥಾನೊಡ್ಲಾ ಆಚರಣೆಡ್ ಉಂಡು. ಹೊಯಿಲುನು ದೇವಸ್ಥಾನೊಗು ಅಥವಾ ದೈವಸ್ಥಾನೊಗು ಪನ್ಪಿನ ಪರಕೆಂದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ನರಮಾನ್ಯನ ಕೈಟ್ಟ್ ನ್ಯಾಯ ತಿಕ್ಕಿಜ್ಜಿಂದಾಂಡ ದೇವೆರೆನ ಸ್ಥಾನೊಗು ದೂರು ಪತ್ತೊಂದು ಪೋಪಿನೆನ್ 'ಹೊಯಿಲು' ಪಂಡ್‌ದ್ಪನೊಲಿ. ಬೂಮಿ-ಜಾಗೆನ್ ಬೇತೆದಕುಲು ಒತ್ತುವರಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಅನ್ಯಾಯ ಆಂಡ, ಸೊತ್ತು ಸಾಮಾನ್ ಲೆನ್ ಕಳವು ಮಲ್ತ್ ದ್ ಕಳುವೆ ತಿಕ್ಕಂದೆ ಪೋಂಡ, ಬೇತೆ ಒವ್ವೇ ರೀತಿಡ್ ಒರಿಯಗ್ ಅನ್ಯಾಯ ಆಂಡ ಬೇನೆ ತಿಂದಿನಾಯೆ ನ್ಯಾಯ ಕೇನೊಂದು ದೇವೆರೆಗ್ ಪನ್ಪುನ ಪರಕೆನೇ ಹೊಯಿಲು.

ಉಂದೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಹುಯಿಲು(ಹುಯ್ಯಲು) ಪಂಡ್‌ದ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡ ದೇಶೊಡು ದೇವೆರೆಗ್ ಪನ್ಪಿನ ಪರಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಜೆರೆಗ್ ಕೊರ್ಪುನ ದೂರು- ರಡ್ಡೆಗ್ ಲಾ 'ಹುಯಿಲು' ಇಂದೇ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಂಡ ತುಳುನಾಡ್ ಡ್ ಮಾತ್ರ ದೇವೆರೆಗ್ ಅಥವಾ ಭೂತೊಗು ದೂರು ಪನೊಂದು ನ್ಯಾಯದಾನ ಕೇನುನೆಕ್ 'ಹೊಯಿಲ್' 'ಒಯಿಲ್' 'ಒಯ್ಲ್' ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಕ್ರಮ
ಅನ್ಯಾಯ ಆಯಿನಾಯೆ, ಯಾನ್ ಇಂಚಿನ ದೇವೆರೆಗ್ ಹೊಯಿಲು ಕೊರ್ಪೇಂದ್ ದುಂಬಾದೇ ಊರುದ ಮಾತೆರೆಡಲಾ ಪನೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಆ ಹೊಯಿಲುನು ದೇವಸ್ಥಾನೊಗು ಎತ್ತಾದ್ ಪರಿಹಾರ ಕೇನೊಡು. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ಎಂಕ್ ಪರಿಹಾರ ತಿಕ್ಕೊಡುಂದ್ ಕೇನೊಡತ್ತಾಂದೆ ಎದ್ ರ್ ದಾಯೆ ಹಾಳಾವಡ್ಂದ್ ಕೇನೊನಿಯರ ಬಲ್ಲಿ. ಪರಿಹಾರ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ ದೇವೆರೆಗ್ ಕೊರ್ಪುನ ಕಾನಿಗೆನ್ ದುಂಬೇ ತೆರಿಪ್ಪಾವೊಡು. ಪರಿಹಾರ ಆಯಿಬೆಟ್ಟ್ ಗೆ ಕಾನಿಗೆನ್ ಎತ್ತಾವೊಡು.

ಪಿರಾಕ್‌ಡ್‍ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು, ಭೂತಸ್ಥಾನೊಲು ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನೊಲ್ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್ಂದ್ ಉಂದೆಡ್ದ್ ಗೊತ್ತಾಪುಂಡು. ದೇವೆರೆಡ್‍ ಉಪ್ಪುನ ನಂಬುಗೆ, ಪೋಡಿಗೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆದ ಪಿರಾವುಡು ಉಪ್ಪುನವು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶೊ. ಊರುದ ಮಾತೆರೆಗ್ ಲಾ ಹೊಯಿಲುದ ಸಣ್ಗತಿ ಗೊತ್ತಾಪುನೆಡ್ದಾವರೊ ಪರಕೆ ಪಂಡಿನಾಯೆ ಸಾಭ್ಯಸ್ಥೆಂದ್‍ಲಾ, ಎದುರುದಾಯೆ ಕಲುವೆಣ್ದ್ ಲಾ ಪ್ರಚಾರ ಆಪುಂಡು. ಎದುರುದಾಯನ ಮನಸ್ಸ್‍ದ ಮಿತ್ತ್ ಉಂದು ಪರಿಣಾಮ ಮಲ್ಪುಂಡು.

ಧರ್ಮಸ್ಥಳೊಡು ಮಂಜುನಾಥಸ್ವಾಮಿಗ್ ಬಂಟೆಲಕ್ಕಂತಿನ ಅಣ್ಣಪ್ಪದೈವ ಹೊಯಿಲು ನಡಪಾದ್ ಕೊರ್ಪೇಂದ್ ಜನ ನಂಬುದೆರ್. ಸಿವಿಲ್ ವ್ಯಾಜ್ಯೊನ್‍ಲಾ ತೀರ್ಮಾನ ಮಲ್ಪುನ ಮುಲ್ಪದ 'ಹೊಯಿಲು' ವ್ಯವಸ್ಥೆದ ಬಗ್ಗೆ ೧೮೩೮ ದಾತ್ ಪಿರಾಕ್‍ಡ್ ಸ್ಟಾಕ್ಸ್ ಪನ್ಪಿನ ವಿದ್ವಾಂಸೆ ತೆರಿಪಾದೆ. ನಮ್ಮ ಇಡೀ ದೇಶೊಡು ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಬುಡ್ಂಡ ಒರಿಸ್ಸಾದ ಸಾಕ್ಷಿಗೋಪಾಲ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಮಾತ್ರ ಇಂಚಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉಂಡುಂದು ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

ಹೊಯಿಲುದ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾದ್ 'ಪಾತ್ರಿ' ಇಪ್ಪುವೆ. ದರ್ಶನ ಬತ್ತಿನ ಪಾತ್ರಿ ಇರ್ವೆರೆನ ಅಹವಾಲುಲೆನ್ ದೇವೆರೆಗ್ ತೆರಿಪಾದ್, ದೇವೆರೆನ ತೀರ್ಮಾನೊನು ದೂರುದಾಯೆಗ್‍ಲಾ ಎದುರು ಪಕ್ಷದಾಯೆಗ್‍ಲಾ ತೆರಿಪಾವೆ. ದರ್ಶನದಾಯೆ ಕೆಂಪು ದುತ್ತೈತೊಡು ಉಪ್ಪೊಡು. ಕೈಟ್ಟ್ ಪಿಂಗಾರ ಪತೊನೊಡು.

ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಡ್‍ಲಾ ಹೊಯಿಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್ಂದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಲ್ಪ 'ತೋಟಗದ್ದೆ' ಇನ್ಪಿ ಗ್ರಾಮೊಡು ಈ ಆಚರಣೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್ಂದ್ ಹಾರ್ಪರ್ ಪನ್ಪಿನಾಯೆ ಮಲ್ತಿನ ಅಧ್ಯಯನ ತೆರಿಪಾವುಂಡು. ಅಲ್ಪ ಪಾತ್ರಿಗ್ 'ಗಾಡಿಗ' ಪಂಡ್‌ದ್ಪನ್ಪೆರ್. ಕಳವುದ ಹೊಯಿಲು, ಸಾಲದ ಹೊಯಿಲು, ಭೂಮಿ ಹೊಯಿಲು, ನಂಬಿಕೆದ್ರೋಹದ ಹೊಯಿಲು, ಕಂಡನಿ-ಬುಡೆದಿಯೆರ್ನ ಹೊಯಿಲು ಇಂಚ ಹೊಯಿಲುಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರಭೇದೊಲು ಉಲ್ಲ.

ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಅಮಟಾಡಿ, ಅನಂತಾಡಿ, ಅಂಬಲಪಾಡಿ, ಅಸೋಡ, ಬಾರ್ಕೂರು, ಉದ್ಯಾವರ, ಕಾಳಾವರ, ಚಂಬಕಲ್ ಉದ್ಯಾವರ, ಹಾಲಾಡಿ, ಕೋಡಿ, ಉಳ್ಳಾಲ, ಮುಲ್ಕಿ, ಒಳಲಂಕೆ, ಮಣಿಕ್ಕಲ್, ಎಡೆಮಕ್ಕಿ, ಮೆಕ್ಕೆಕಟ್ಟು, ಮಂದಾರ್ತಿ, ಶಂಕರನಾರಾಯಣ, ಮಾರಣಕಟ್ಟೆ ದುಂಬಾಯಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್ ಹೊಯಿಲು ಕಟ್ಟುಕಟ್ಟಲೆ ಉಂಡು.

ಸರಕಾರೊದ ಶಾಸನೊಲು, ನಿಯಮೊಲು, ಸಹಕಾರ ಸಂಘೊಲೆನ ಮೂಲಕ ಸಾಲವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಬತ್ತ್ ಡಲಾ 'ಹೊಯಿಲು' ಕ್ರಮೊ ಇತ್ತೆಲಾ ಚಾಲ್ತಿಡುಂಡು. ಕೆಲವು ವರ್ಷ ದುಂಬು ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಲಾದಿತ್ತಿನ ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಪರಸ್ಪರ ಪರಕೆ ಪನೊಂದು ಧರ್ನಸ್ಥಳೊಗು ಹೊಯಿಲು ಪನೊಂದಿನ ಘಟನೆ ಇಂಚಿಪೊಗು ನಡತ್ತ್ಂಡ್. ೧೯೮೧-೧೯೮೨ ಅವಧಿಡ್ ಧರ್ಮಸ್ಥಳೊಡು ೮೨೯ ಹೊಯಿಲು ದಾಖಲಾದಿತ್ತ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಹ್ಯಾಮ್ ರೇಡಿಯೋ ( ಅಮೆಚೂರ್ ರೇಡಿಯೋ)

**ಹ್ಯಾಮ್ ರೇಡಿಯೋ** (*ಅಮೆಚೂರ್ ರೇಡಿಯೋ*) ಉಂದೊಂಜಿ ರೇಡಿಯೋ ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸಿತ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಆಯಿನ ತನ್ನ ರಂಗ್ ಕುಸಲ್ ಕೆನುನ ಪಾತೆರುನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಯಿನ ಅಬ್ಬೆಸ. ದುಡ್ಡುದಾಂತಿ ಸಂದೆಶ ಕಡಪುಡ್ನ, ವೈರ್ದಾಂತಿ ಪ್ರಯೋಗೋಲು, ಸ್ವತರಬೇತಿ ಬುಕ್ಕ ಅಗತ್ಯ ಸಮಯೊಡು ಸಕಾಯ ಮಾನ್ಪುನ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮೋ. ಈ ರೇಡಿಯೋನೂ ಅಧಿಕೃತವಾಯಿನಾ ಬುಕ್ಕ ರೇಡಿಯೋತ ಬಗೆಟ್ ಇಷ್ಟ ಉಪ್ಪುನಯೇ ಅತ್ತಂಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕೆರ್ನ ರಕ್ಷಣೆಟ್ಲಾ ಸಹಾಯ ಅಪುನೇಗ್ ಗಳಸೊಲಿ.

### ಇತಿಹಾಸೊ
ಉಂದು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನತ ಅಕೆರಿಡ್ ಶುರುವಾಯಿನವೂ ಅಂಡ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನತ ಕಡೀರ್‌ಟ್ ಬೊಲ್ಪುಗು ಬತ್ತುಂಡು. ೧೯೦೯ ಟ್ಟು ವಯರ್ಲೆಸ್ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ ಪನ್ಪಿ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಬುಕ್ಕ ಕೆನಡಾಟ್ಟು ಶುರುವಾಂಡ್. ಈ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್ ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಅಗತ್ಯ ಸಂದರ್ಭ ಬುಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಲೇಟ್ ಗಳಸುವೆರ್.

### ಲೈಸನ್ಸ್
ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ದೇಶಲೋ ಆ ದೇಶತಾ ಜನೋಕುಲೆಗ್ ಈ ರೇಡಿಯೋ ತಾ ಲೈಸನ್ಸ್ ಗ್ ಕೊರೋಡಂಡ ಅಕುಲೆಗ್ ರೇಡಿಯೋ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನತ ಸುರುತ್ತವಾಯಿನ ಗೇನಾ ಬೋಡು. ಆಯಿನ ವರ್ಷೋಟು ರಡ್ದು ಸರ್ತಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮನ್ಪುಂಡು ನೆನ್ನ್ ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ವಯರ್ಲೆಸ್ ಅಂಡ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪನ್ಪಿ ಭಾರತತ ಸರಕಾರದ ಮಂತ್ರಾಲಯ ನಡಪಪುಂಡು.

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು
#ಹ್ಯಾಮ್ ರೇಡಿಯೋ ಇಂಡಿಯಾ
#ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಅಂಡ್ ಇನ್ಫಾರ್ಮಶನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (ಅಮೆಚೂರ್ ರೇಡಿಯೋ)

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ಚಿಲಿ

**ಚಿಲಿ** ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾ ದೇಶ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು
ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಪಾತೆರೊ

ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಬಾಸೆ ಆ ಸ್ಪೇನ್ ಕಾಸ್ಟೈಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ರೋಮನ್ ಬಾಸೆಯಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಇಂದು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಿಕರ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹೊಂದಿದೆ.

ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ
ಸ್ಥಾನಿಕ ತುಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್

ಸ್ಥಾನಿಕ ತುಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್ನಕುಲು, ಸ್ಮಾರ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಣೆರ್ ಬುಕ್ಕ್ಕ ತೌಳವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್ನ ವರ್ಗೊಂಕು ಸೇರ್ನಕುಲು.
ಹೊರನಾಡು

ಉಡುಪಿರ್ದ್ ೧೩೫ ಕಿ. ಮೀ. ದೂರ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಯಾತ್ರ ಸ್ದಳ.ಶ್ರೀ ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕಳಸಡ್ಡು ೮ ಕಿ.ಮೀ ದೂರ ಉಂಡು.ಈ ಊರುಗು ಬರ್ರೆ ಬೆಂಗಳೂರು,ಮೈಸೂರು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ರಾಜ್ಯದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಡೆಡ್ತ್ ಬಸ್ಸು ಸೌಕರ್ಯ ಉಂಡು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಆಧಿದೇವತೆ ಶ್ರೀ ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿ ಮಸ್ತ್ ಇತಿಹಾಸ ಉಂಡು.ದೇವಸ್ಥಾನದ ಧರ್ಮಕರ್ತೆರ್ ಶ್ರೀ ಭೀಮೆಶ್ವರ ಜೋಷಿ ವಲ್ಲರು.ಏಪೊಲ ಕಾಂಡೆ,ಮಧ್ಯಾಹ್ನ,ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಸಾದ ಉಂಡು (ನಿತ್ಯನ್ನದಾನ),ಅಂಚೆನೆ ವಿಸೇಸ ಪೂಜೆ ಪುರಸ‍್ಕಾರಲ ನಡಪುಂಡು.ಮುಲ್ಪ ಕಲೆ,ಸಾಹಿತ್ಯ, ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ರೀಡೆ ಸಮಾಜಸೇವೆಗ್ ಪುರಸ್ಕಾರ ತಿಕ್ಕೊಂದುಪ್ಪುನ ಕಾರಣ ಆಸಕ್ತರೆಗ್ ಸಹಾಯ ಅವೊಂದುಂಡು.

## '''ಉಲ್ಲೇಕೊಲು'''

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಹೊಸಗುಂದ

**ಹೊಸಗುಂದ** ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಕಾಲೊಡು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯೆರ್ ಆಲೊಂದಿತ್ತಿನ ಜಾಗೆ. ಇತ್ತೆದ ಶಿವಮೊಗ್ಗೊಡುರ್ದು ೫೫ ಕಿ. ಮೀ. ಸಾಗರೊಡುರ್ದು ೧೬ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರೊಡುಂಡು. ಮುಲ್ತ ಉಮಾ ಮಹೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ೧೧೦೦ ವರ್ಸ ಪಿರಾಕ್‌ದವು.
ಅಲ್ಪನೇ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ನನಲಾ ಕೆಲವು ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಬಾರೀ ಜೀರ್ಣವಾದ್ ಉಪ್ಪುನೆನ್ ತೂವೊಲಿ.
ಮೂಲು ೬೫೦ ವರ್ಸ ಪ್ರಾಯ ಆಯಿನ ಒಂಜಿ ಕುಕ್ಕುದ ಮರ ಉಂಡು. ಐತ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಮಸ್ತ್ ಪರ ಮರಕ್ಕುಲು ಉಲ್ಲ. ಈ ಮರಕುಲು ಉಪ್ಪುನ ಕಾಡ್ ನ್ ದೇವೆರೆ ಕಾಡ್ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಆಡ್ಡ ಪುದರುಲು

ಆಡ್ಡ್ ಪುದರ್‍ ಪಂಡ- ನರಮಾನಿಗ್‍ ಪುದರ್‍ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಸುಲಭದ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಆಕಲು ಮಲ್ಪು ಬೇಲೆದ ಪುದರ್‍ದ ಒಟ್ಟುಗು ಲೆಪ್ಪುನೆಕ್ಕ್‍ ಆಡ್ಟ ಪುದರ್‍ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್‍.
## ಪುದರ್ ಇತ್ತ್‌ಂಡಲಾ ಮೋಕೆಡ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಪುದರುಲು

ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್‌-ಕ್ರಿಸ್ಟಿ, ಸುಲೋಚನ=ಚೋಚಕ್ಕ, ಅಮಿತ-ಅಮ್ಮಿ, ಸಾಮುವೇಲ್ = ಚಾಮಿ, ಇಮಾನುವೇಲ್‌= ಮಾನಣ್ಣೆ, ಜೇಮ್ಸ್= ಜೇಮಿಯಣ್ಣೆ, ಗಾಬ್ರೀಯೇಲ್‌=ಗಾಬಿ, ಚಾದೋಕ್=ಚದ್ದಣ್ಣೆ,

ಓಂಗೆಲೆ
ಪೂಪೆಲೆ
ಪೊಣ್ಣು ಮರ್ಲೆ
ಅರೆ ಮರ್ಲೆ
ಪೊಟ್ಟೆ
ಕೆಪ್ಪೆ
ಮೊಬೈಲ್ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪೆ
ಗಡಂಗ್ ಸೀನೆ

 
ಅಂಡೆ ದುರ್ಸು
ತಿಗಲೆಗಂಟೆ

## ಆಟಿಲ್‍ ಮಲ್ಪುನಕಲೆಗ್‍
ಕೊದ್ದೆಲ್ ಶಂಕರೆ
ಉಪ್ಪಡ್ ಜೆನ್ನಿ

## ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಸಬುದಕಲೆಗ್‍
ಪೈಂಟರ್‍ ಸಾಮಿ
ದಲಾಲಿ ಇಂಪು
ಎರು ಮೈಂದೆ
ಬೋಂಟೆ ಗುರುವೆ
ಬ್ಯಾಂಡ್ ರಾಜು
ಕೊಂಬು ಕೇಶವೆ
ಟ್ರಂಪೆಟ್ ಜೋಸೇಫ್
ಬಿಗಿಲ್ ಜಾನ್‌
ಪಿಟೀಲ್ ಸುನಿಲ್ 
ಮಿಲಿಟ್ರಿ ದಾನಣ್ಣೆ
ಬೆಡಿ ಮೋನೆ
ಗರ್ನಲ್ ಕೇಶವೆ
ಕದೊನಿ ಸುಬ್ರಯೆ

## ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅಡ್ಡ ಪುದರುಲು

ಕುಜರ್‍ ಲೀಲಕ್ಕ
ಲಿಪ್ಸ್ಟಿಕ್‍ ಕಮಲ
ಕುಡಿ ದೂಮೆ
ಪಿಲಿ ದಾಸಣ್ಣೆ

= ಜೀವ ತೂದು ಪನ್ಪಿ ಪುದರುಲು=
ದೋಂಟೆ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪೆ, ಕುಂಟೆ ರಾಮೆ,ಬೊಡ್ಡಿ ಕಮಲ,ಕುಂಟಿ ಶೀಲ, ನರ್ವಂಟೆ ಸುಬ್ರಾಯೆ, ಬೋರ್‌ಮಂಡೆ ಸಿದ್ದೆ, ಮೀಸೆ ರಾಬಿ, ಗಡ್ಡ ವಸಂತೆ, ಬಿಸಲೆ ಬಾಯಿ ಲೀಲ, ಬೋಳೆಕಣ್ಣ್ ಕಮಲ,

## ಪೊಸ ಅಡ್ಡ ಪುದರುಲು
ಮೊಬೈಲ್ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪೆ,
ವಾಟ್ಸಪ್ ಕಮಲ
ಪೊಲಿಟಿಕ್ಸ್ ರಾಮಣ್ಣೆ
ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್ ಕೇಶವೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ನಳಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಕಟೀಲ್

**ನಳಿನ್ ಕುಮಾರ್ ನಿರಂಜನ ಶೆಟ್ಟಿ ಕಟೀಲ್** ()(ಫೆಬ್ರುವರಿ ೭, ೧೯೬೬) ಇಂಬೆರ್ ಭಾರತ ದೇಸೊದ ಲೋಕ ಸಬೆತಾ ಸದಸ್ಯೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕರ್ನಾಟಕದ ೧೬ನೇ ಲೋಕಸಬೆಟ್ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿನ್ ಪ್ರತಿನಿದಿಸದೆರ್.

## ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನೊ
ನಳಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಕಟೀಲ್ ಇಂಬೆರ್ ಕಟ್ಟಡೋ ಬೇಲೆದಾ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್, ಅರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕ ಸಂಘೊದ ಸದಸ್ಯೆ ಆಯೀ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾಜಿಕೊ, ರಾಜಕೀಯೊಗ್ ಬತ್ತ್‌ನೆ. ಸುರುಕ್ಕು ಪ್ರಚಾರಕ್ ಆತ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕ ಸಂಗೊಡ್ ಬೇಲೆ ಬೆಂದೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿಗ್ ಸೇರ್ಯೆರ್. ೨೦೦೪ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕಾರ್ಯಂತೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ೨೦೦೯ಗ್ ಇಂಬೆರ್ ತಿರ್ತ ಇಲ್ಲ್ ಪನ್ಪುನ ಲೋಕಸಭೆಕ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್. ೨೦೧೪ಟ್ ೨ನೇ ಸರ್ತಿಗ್ ಕುಡೋರಾ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ೨೦೨೩ಗ್ ಮುಟ್ಟ ಮೇರ್ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ರಾಜ್ಯ ಅದ್ಯೆಕ್ಷೆರಾಯೆರ್.

## ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನೊ
ನಳಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಕಟೀಲ್ ಮೇರ್ ಶ್ರೀದೇವಿ ಶೆಟ್ಟಿ ಪನ್ಪುನಾರೆನ್ ಮದಿಮೆ ಆತೆರ್. ಇಂಬೆರೆಗ್ ರಡ್ದ್ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು &#x5B;*<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2012)">citation needed</span>*&#x5D;

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಪಿದಾಯಿ ಕೊಂಡಿ
* Official website

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ರಾಜಕಾರಣಿಲು
ಪಾಲೆ

ಹಾಳೆನ್‍ ತುಳು ಟ್ **ಪಾಲೆ** ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡೊಟ್ ಹಾಳೆಂದು ಪನಣ್ಪೆರ್. ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಬಜ್ಜೆಯಿ ಮರೊಟ್ಟು ಪಿಂಗಾರದ ಕವಷ ಅದುಪ್ಪುನವು ಪಾಲೆ. ಬಜ್ಜೆಯಿ ಕೊಯ್ಯನಗ ಆವು ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಈ ಪಾಲೆ ಮಸ್ತ್‍ ವಿದೊಟ್ಟು ಬಳಕೆ ಅಪುಂಡು.

## ಭೂತಾರಾಧನೆಡ್‍ ಪಾಲೆದ ಬಳಕೆ
ಗಗ್ಗರ ಕಟ್ಟನಗ ಕಗ್ಗರೊಡ್ದು ಕಾರ್‍ ಆರೆಂಚಂದಿಲೆಕ್ಕ ಪಾಲೆದ ತುಂಡುನು ಕಟ್ಟುವೆರ್‍. ಭೂತೊಲೆಗ್‍ ಬಲಸನಗ ಇಡೀ ಪಾಲೆಡ್‍ ಬಲಸುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಪಾಲೆಡ್ ಮುಟ್ಟಾಲೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್‍ ಉಂದು ಕೊರಗಜ್ಜ ಕೋಲ ಕಟ್ಟುನಗ ಬೋಡು.

## ಕೃಷಿಟ್ಟ್‍ ಪಾಲೆದ ಬಳಕೆ
ಮಂಡೆಗ್‍ ದೀವೆರೆ ಪಾಲೆದ ಮುಟ್ಟಾಲೆ, ಬಾರೆದ ಇರೆ ಮಾರ್ಯರೆ ಕೊನೊನಗ ಪಾಲೆಡ್‍ ಕಟ್ಟ್‍ದ್‍ ಕೊನೊಪೆರ್‍. ಕಂಗ್‍ದ ಮರತ್ತ ಪಿಂಗಾರೊನು ಕೊನೊನಗ ಪಾಲೆಡ್‍ ಕಟ್ಟ್‍ದ್‍ ಕೊನೊಪೆರ್‍.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಈ

thumb
**ಈ** ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ನಾಲನೇ ಅಕ್ಷರೊ ಆದುಂಡು  ಉಂದು ಒಂಜಿ ದೀರ್ಘ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ. **ಈ** ಅಕ್ಷರೊ ಒಂಜಿ ಸೊತಂತ್ರ ಧ್ವನಿಮಾ.

## ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊಲು ಪಂಡ ಎಂಚಿನವು ?
# ಸ್ವಯಂ ರಂಜತೇ ಇತಿಃ ಸ್ವರಃ - ಸೊತಂತ್ರವಾದ್ ಉಚ್ಚರಿಸಯೆರೆ ಬರ್ಪುನ ಅಕ್ಷರೊಲೇ ಸ್ವರೊಲು.
# ಅಕಾರಂ ಮೊದಲಾಗಿರೆ ಪದಿನಾಲ್ಕು ಸ್ವರಂಗಳ್. ಅಕಾರೊಡ್ದು ಸುರಾದ್ ಪದಿನಾಲ್ ಅಕ್ಷರೊಲು ಸ್ವರೊಲು.
ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು (ದೇವನಾಗರಿ) ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊಲು ‘ಅ’ ಕಾರೊಡ್ದು ‘ಔ’ ಕಾರೊಗು ಮುಟ್ಟ ೧೪ ಉಂಡು. ಅವೆಕುಲು ಪನ್ಪುಂಡ,
* ಅ, ಆ, ಇ, ಈ, ಉ, ಊ, ಋ, ಋೂ, ಲುೃ, ಲೂೃ, ಏ, ಐ, ಓ, ಔ.

### ಹೃಸ್ವ ಸ್ವರೊ
ರಡ್ಡ್ ಮಾತ್ರೆಲೆ ಕಾಲಾವದಿಡ್ ಉಚ್ಚರಿಸವುನ ಅಕ್ಷರೊಲು ೫ - ಆ, ಈ, ಊ, ಋೂ, ಲೂೃ. ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಗುರು(ವ್ಯಾಕರಣ) ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ಇಂದೆಟ್ **ಈ** ಅಕ್ಷರೊಲಾ ಒಂಜಾತುಂಡು.

## ತುಲುತ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಲು
ಈ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಲೆನ್ ಸವರ್ಣೊಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## '''ಈ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಉಚ್ಛರಿಸಾವುನ ಇದಾನೊ

## '''ಈ''' ಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ ನಾಮಪದೊಲು
* ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಬಂದಿ ಪದೊ :
* ಮಾನ್ಯ ಸಂಬಂದಿ ಒ: ಈರಮ್ಮ, ಈಸ್ವರ ದೇವೆರ್
* ಸಸ್ಯ ಸಂಬಂದಿ ಪದೊ : ಈರೊಲ್ ಮರೊ

## ಈ ಅಕ್ಷರೊಡ್ದ್ದು ಸುರುವಾಪುನ ಸಂಕ್ಯೆಲು
* ಈರೇಲ್ ಲೋಕೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ
ಪಿ.ವಿ.ಸಿಂಧು

**ಪುಸರ್ಲಾ ವೆಂಕಟ (ವಂಸೊದ ಪುದರ್) ಸಿಂಧು** (ಪುಟ್ಟ್ ನೆ ೫ ಜುಲೈ ೧೯೯೫) (ತೆಲುಗು :సింధూ) ಅಂತರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುರ್ಗರ್ತೆದ ಭಾರತೊದ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಆಟಗಾರ್ತಿ.
ಹೈದರಾಬಾದ್‍ದ ಗೋಪಿಚಂದ್ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಅಕಾಡೆಮಿಡ್ ತರಬೇತಿ ದೆತೊನೊಂದುನಾರ್ ಇಂಬೆರ್, ಭಾರತೊದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಲೆನ್ ಪೆರ್ಮೆದ ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಕ್ವೆಸ್ಟ್ಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊಂದೆರ್. ೧೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೩ಟ್ ಇಂಬೆರ್ ಚೀನಾಡ್ ನಡತ್ತಿನ ವಿಸ್ವೊ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ (ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಡುಕೋಣೆ ೧೯೮೩ಡ್ ಕಂಚಿದ ಪದಕೊನು ಗೆಂದ್‍ದೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೊದ ಸುರೂತ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಪದಕೊನು) ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ಡ್ ಪದಕೊ ಗೆಂದಿನ ಸುರುತ ಭಾರತೊದ ಪೊಂಜೋವು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೧, ೨೦೧೨ ದಾನಿ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ತಿನ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಶ್ರೇಯಾಂಕೊಡು ಸುರೂತ ೨೦ನೆ ಸ್ರೇನಿಡ್ ಇತ್ತೆರ್. ಬಿಡಬ್ಲ್ಯೂಎಫ್ ಜೂನಿಯರ್ ಸ್ರೇಯಾಂಕೊಡು ೩ ನೆದ ಜಾಗೊಡುಲ್ಲೆರ್.

## ಬಾಲ್ಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ಸುರುತ ತರಬೇತಿ

**ಪಿ.ವಿ ಸಿಂಧು** ಪುಟ್ಟ್ ದ್‍ನೆ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ಡ್. ಅಮ್ಮೆರ್ ಪಿ.ವಿ. ರಮಣ ಬುಕ್ಕೊ ಅಪ್ಪೆ ಪಿ. ವಿಜಯ. ಸಿಂಧುನ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರ್ ಇರ್ವೆರ್‍ಲಾ ಮಾಜಿ ವಾಲಿಬಾಲ್ ಗೊಬ್ಬುದಕುಲು ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಇಸೇಸೊ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕೊರ್ಪುನ ಪೆರ್ಮೆದ ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗ್ ಪಿ.ರಮಣೆರ್ ೨೦೦೦ ನೆ ಇಸವಿಡ್ ಭಾಜನೆರಾತೆರ್. ಅಮ್ಮೆರ್ ವೃತ್ತಿಪರ ವಾಲಿಬಾಲ್ ಗೊಬ್ಬುದಾರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್ಂಡಲಾ ಸಿಂಧು ಮಾತ್ರೊ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್‍ಗ್ ಆಕರ್ಸಿತೆರಾಯೆರ್. ಅಯಿಕ್ ಕಾರಣೊ, ೨೦೦೧ನೆತ ಆಲ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಓಪನ್ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆದಿತ್ತ್‌ನ ಪುಲ್ಲೇಲ ಗೋಪಿಚಂದ್‍‌ರೆ ಪುದರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆರೆನ ಸ್ಫೂರ್ತಿ. ಸಿಂಧು ಎನ್ಮನೆತ ವರ್ಸೊಡೇ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತಿತ್ತಲ್. ಉಂದುಲಾ ಸಿಂಧುನು ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಕಡೆಕ್ ಒಯ್ಪೆರೆ ಕಾರಣೊ ಅಂಡ್.

ಸುರುಕು ಸಿಂಧು ಸಿಕಂದರಾಬಾದ್‍ದ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸಿಗ್ನಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸಂಸ್ಥೆದ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಕೋರ್ಟ್ಗ್‌ಡ್ ಮೆಹಬೂಬ್ ಅಲಿ ಆರೆನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನೊಡು ಗೊಬ್ಬುದ ಕ್ರಮೊಲೆನ್ ಕಲ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಪುಲ್ಲೇಲ ಗೋಪಿಚಂದ್ ಆರೆನ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಅಕಾಡಮಿಗ್ ಸೇರಿಯೆರ್.

## ಸಿಂಧುನ ಗೊಬ್ಬುದ ದಾಕಲೆಲು

## ಈ ಪುಟೊಲೆನ್ ತೂಲೆ
*ಕೆ.ಶ್ರೀಕಾಂತ್‌
*ಸೈನಾ ನೆಹವಾಲ್

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು
* ಮಲೇಶ್ಯಾ ಓಪನ್ ಪೈನಲ್‍ಗ್ ಪೋಯಿನ ಪಿ.ವಿ.ಸಿಂಧು
* P. V. Sindhu at ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಕ್ವೆಸ್ಟ್
* P. V. Sindhu at ಗೋಪಿಚಂದ್ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ
* P. V. Sindhu at tournamentsoftware.com
* TOI,Aug,20,2016, All That Glitters Is Not Gold

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಗೊಬ್ಬುದಕುಲು
ಪಿಲಿಕುಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಗ್ರಾಮೊ

ಕುಡ್ಲ ಮಂಗಳೂರು  ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ಮಾರ್ಗೊಡು ೦೧-೧೨ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ಪೋನಗ ವಾಮಂಜೂರು ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಅಲ್ತ್ ರಡ್ಡ್ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ಎಡಕ್ಕ್ ಪೊಂಡ ಡಾ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಪಿಲಿಕುಳ ನಿಸರ್ಗಧಾಮ ಪ್ರದೇಶ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಯಾದ್ ಇತ್ತಿನ ಶ್ರೀ ಭರತ್‍‍‍‍‍‍‍‍ಲಾಲ್ ಮೀನ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಡ್ಲದ ಶಾಸಕರಾದ್ ಇತ್ತ್‌ನ ಜೆ.ಆರ್.ಲೋಬೊ, ಜೈವಿಕ ಉದ್ಯಾನವನತ್ತಾ ನಿರ್ದೇಶಕೆರ್ ಶ್ರೀ ಎಚ್ ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ಭಂಡಾರಿ, ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಯಿನ ಡಾ.ಕೆ.ವಿ ರಾವ್ ಇಂಬೆರೆನಾ ಮುತ್ತಾಲಿಕೆಡ್ ಪಿಲಿಕುಲ ನಿಸರ್ಗಧಾಮ ಆತ್ಂಡ್.,

ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಗ್ರಾಮೊಡು ಪೊರ್ಲುದ ಗುತ್ತು ಇಲ್ಲ್ ಉಂಡು

## ಪಿಲಿಕುಳ ನಿಸರ್ಗದಾಮೊ
ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಉರಿಪ್ಪಾಯೆರೆ ಈ ನೆಲೆಟ್ ಮಂಗಳೂರು ನಗರೊಡ್ದ್ ಪಿದಯಿದ ವಲಯಡ್ ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿನ ಪ್ರದೇಶೊ ವಾಮಂಜೂರುಡು ಡಾ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಪಿಲಿಕುಳ ನಿಸರ್ಗದಾಮ ಉಂತ್‍ದ್ ಉಂಡು.

## ಸ್ಥಳನಾಮೊ
ಪಿಲಿಕುಳಂದ್ ಬತ್ತಿನ ಪುದರ್ ತುಳುತ್ತ ಪದ (ಪಿಲಿ+ಕುಳ).ಪಿಲಿ ಪಂಡ ಕನ್ನಡೊಡು ಹುಲಿ,"ಕುಳ" ಪಂಡ ಕೆದು(ಕೆರೆ,ಕೊಳ) ಪನ್ಪುನ ಅರ್ತೊ ಕೊರ್ಪುಂಡು. *ಪಿಲಿಕುಳ* ಪಂಡ "ಹುಲಿಗಳ ಕೊಳ". ಪನ್ಪುನೆರ್ದ್ ಪಿರಾಕ್‍ದ ಕಾಲೊಡ್ 'ಪಿಲಿಕುಳ' ಜಾಗ್‍ಗ್ ಪುದರ್ ಬರಿಯೆರೆ ಕಾರಣ ಅತ್ಂಡ್, ಪಿಲಿಕುಲಟ್ಟ್ ದಿಂಜೊ ಕಾಡ್‍ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ಈ ಕಾಡ್‍ಡ್ ಪಿಲಿಕುಲು ಅಯಾಸೊನು ಪರಿಹಾರ ಮಲ್ತೊನೆರೆ, ನೀರ್ ಡ್ ನೀಂದೆರೆ  ಆ ಕೆರೆಕ್ಕ್ ಬರೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್‍ಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ಪಿಲಿಕುಳ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರ್ ಈ ಜಾಗೆಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್ಂದ್ ಪನೊಲಿ.

## ಜೈವಿಕ ಉದ್ಯಾನವನ
ಪಿಲಿಕುಳ ನಿಸರ್ಗಧಾಮೊಡು ೮೨ ಎಕರೆದಾತ್ ವಿಸ್ತಾರವಾದ್ ಈ ಜಾಗೆ ಉಂಡು. ಮಲೆನಾಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್.

ಇಂದೆತ್ತಾ ಸಂದರ್ಶನ ಸಮಯ:**ಬೊಲ್ಪುಗು ೯:೩೦ರ್ದು ಬಯ್ಯಗ್ ೫:೩೦ ಮುಟ್ಟ.** ವಾರೊದ ರಜೆ:**ಸೋಮವಾರ**.

## ಸಸ್ಯ ಕಾಶಿ
ಮಸ್ತ್ ಪೂ ಬುಕ್ಕೊ ಮರ್ದ್‌ಧ ದಯಿಕುಲೆನ ಸಂಗ್ರಹ ಉಂಡು. ಇಂಡೊ-ಸ್ಪೇನ್ ಸರಕಾರೊದ ಜಂಟಿ ಅಶ್ರಯೊಡು ಉಂದೆನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟೊಡು ಅಳಿದ್ ಪೋಪುನಂಚಿನ ದಯಿಕುಲೆನ್ ಮೂಲು ನಡ್‍ದ್ ಬುಲೆಪ್ಪದೆರ್. ಹೆಬ್ಬಲಸು, ರಾಮಪತ್ರೆ, ಜಾಯಿಕಾಯಿ, ಪುರ್ನಪುಳಿ, ಕುಕ್ಕುದ ಸ್ಥಳೀಯ ತಳಿಕುಲು, ಬಾಗೆ, ಪೊನ್ನೆಹೊನ್ನೆ, ಅಂಟುವಾಳ, ಕಾಡ್‍ಮಡ್ಡಿ(ದೂಪ), ಕಿಲಾರ್ ಬೋಗಿ, ದರ್ಬೆ, ಕಾಡುಬಾಳೆ, ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಜಾತಿದ ಮಸ್ತ್ ದಯಿಕುಲು ಮೂಲು ಉಂಡು.

## ಕುಶಲ ಕರ್ಮಿ ಗ್ರಾಮ
ಕುಶಲ ಕರ್ಮಿ ಗ್ರಾಮ ಪಿಲಿಕುಳ ನಿಸರ್ಗಧಾಮದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗ. ಮೂಲು ವಿನಾಶೊಡು ಉಪ್ಪುನ ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಕೃಷಿ ಪರಂಪರೆ ಮೂಲ ಬುಲೆಕುಲೆನ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ ರೂಪೊಡು ತುಯೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಉಂಡು. ಈ ಗ್ರಾಮೊಡ್ ಕರ ಮಲ್ಪುನ ಇಲ್ಲ್(ಕುಂಬಾರಿಕೆ), ಬಜಿಲ್ ಕುಟ್ಟುನ ಇಲ್ಲ್, ಮರದ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನ ಇಲ್ಲ್ (ಬಡಗಿ ಮನೆ,ಆಚಾರಿಕೆ), ಗಾಣದ  ಇಲ್ಲ್(ಗಾಣಿಗ), ಬೆತ್ತೊಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಸ್ತುಲೆನ್ ಮೊಡೆವುನ ಇಲ್ಲ್, ಕುಂಟುಬಟ್ಟೆ ನೈಪುನ ಇಲ್ಲ್ (ನೇಕಾರರ ಮನೆ), ಕರ್ಬೊಕಬ್ಬಿಣದ ಆಚಾರಿಲೆನ ಇಲ್ಲ್(ಕಮ್ಮಾರ), ಕಲ್ಲುಕುಟ್ಟಿಲೆನ ಇಲ್ಲ್ - ಇಂಚನೆ ಬೇತೆ-ಬೇತೆ ಇಲ್ಲ್‌ಲ್ ಮೂಲು ಉಂಡು. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಇಲ್ಲಲ್ ಕುಟುಂಬ ಸಮೇತ ಉಲ್ಲೇರ್.  
* ನೇಕಾರಿಕೆ
* ಬಡಿಗಾರ
* ಎಣ್ಣೆ ಗಾಣ
* ಬಜಿಲ್ ಕುಟ್ಟುನೆ
* ಕಮ್ಮಾರಿಕೆ
* ಕುಂಬಾರಿಕೆ

## ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಗ್ರಾಮ
* ಗುತ್ತ್‌ದ ಇಲ್ಲ್
* ಕಂಡೊದ (ಗದ್ದೆ) ಬೇಸಾಯ
* ಬಜ್ಜೆಯಿದ ಅಡಿಕೆ ತೋಟ
* ಸಿರಿತುಪ್ಪೆ
* ಬಾರ್ ಎಡ್ಪುನ ಗುರಿ(ಭತ್ತ ಕುಟ್ಟುವ ಗುಳಿ)
* ಕಂಬುಲ ಕಂಡೊ ಕಂಬಳಗದ್ದೆ 
* ತಾರೆದ ಕೊಪ್ಪಲ

## ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರ
* ಪ್ಲಾನಟೋರಿಯಂ

## ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆ

**ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆ **ಒಂಜಿ ಭಾರತದ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದಕುಲು ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ. ಉಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋದ ಕಡಲ ಬರಿತ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಪಾತೆರುವೆರ್. ಮುಖ್ಯವಾದ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಓಡಿಪು(ಉಡುಪಿ) ಬುಕ್ಕೊ ಕೇರಳದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆ ಮಲಯಾಳಂ ತುಳು ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಮೋರೆತ್ ದ್ ಅಯಿ ಬಾಸೆ. ಇಂದೆನ್ ಮಾಪಿಳ್ಳೆ ಬಾಸೆನ್ಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆದ ವಿಶೇಷತೆ
ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆ ಇತ್ತೇ ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರೊಡು ಬರೆಪುನ ಬಾಸೆ. ನೆಟ್ಟ್ ಮಸ್ತ್ ಮಲಯಾಲಂ ಪದೊಕುಲು ಉಲ್ಲ, ತುಳು ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡೊಡುಲಾ ಒಂಜಾತ್ ಪದೊಕುಲು ಈ ಬಾಸೆಡ್ ಸೇರೊಂದ. ಬ್ಯಾರಿನಕುಲು ಪಾತೆರ್ನಗ ತುಳು ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಸೇರ್ಸದ್ ಪಾತೆರುವೆರ್ ಅಂಚಾದ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಕುಲು ಮುಕುಲೆನ್ ಬ್ಯಾರಿಲು ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುಬೆರ್.

## ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆದ ಮಿತ್ತ್ ಅರಬ್ಬೀ ಬಾಸೆದ ಪ್ರಭಾವ
ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆಡ್ ಸುಮಾರ್ ಅರಬ್ಬೀ ಬಾಸೆದ ಪದೊಕುಲು ಉಲ್ಲ. ಮುಲ್ತ ಜನೊಕುಲು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ತನ್ ಕುಲೆನ ಬಂಜಿ ದಿಂಜಾಯರೆ ಅರಬ್ಬ್ ದೇಸಾಲೆಡ್ ಬೇಲೆ ಮಾಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ನೆತ್ತಲಾ ಒಂಜಾತ್ ಪ್ರಭಾವ ಬತ್ತ್ ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆನ್ ಬುಡಿಯೆರೆ ಅಪುಜಿ. ಕಾಕಜಿ, ಸೈತಾನ್, ಕಾಯೀನ್ - ಇಂಚಾ ಮಸ್ತ್ ಶಬ್ದೊಲೆನ್ ದಿನೋಲಾ ಗಲಸುವೆರ್.

## ಸಾಹಿತ್ಯ
ಇನಿ ತುಳುನಾಡ್ ದ ಕಡಲ ಬರಿಟ್ಟ್ ಮಸ್ತ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಅವೊಂತುಂಡು. ಸಂಶೋಧನೆದ ಬೂಕುಲು, ಕಡಲ ಬರಿತ ಬ್ಯಾರಿಲೆನ ಇತಿಹಾಸ, ಪ್ರಬಂದೊ, ಕತೆ, ಕಬಿತೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ - ಕನ್ನಡ - ಬ್ಯಾರಿ ಶಬ್ದೋ ಕೋಶ ಪೂರಾ ಉಂಡು. ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆದ ಸುಮಾರ್ ತಿಂಗೊಳ್ದ ಪೇಪರ್, ಬೂಕು, ಪದೋತಾ ಕೇಸೆಟ್ಟ್ ಮಾತಾ ಪೇಂಟೆಗ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ಉಂಡು.

## ನೆನ್ ಮಾಂತಾ ತೂಲೆ
* ಕನ್ನಡ
* ತುಳು ಬಾಸೆ
* ಬ್ಯಾರಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿ

ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ
ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಾಸೆಲು
ತುಳುನಾಡು ರಾಜೋಗಾತ್ರ ಹೋರಾಟೋ

thumb|ತುಳುನಾಡು ಮಂಜೊಲ್ದು ತೋಜುನಾ ಜಾಗೆ
ತುಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯೋದ ಪೊರ್ಂಬಾಟೊ, ತುಳು ಪಾತೆರ್ನ ಜನೊಕ್ಲೆಗ್ ರಾಜಕೀಯವಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋಡ್ ಬೇತೆ ರಾಜ್ಯೋ ಬೋಡು. ತುಳುನಾಡು ಉಂದು ಭಾರತ ದೇಶದ ಮೂಡಾಯಿದ ಕರ್ನಾಟಕೊದ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಕಡಲ ಬರೀತಾ ನಾಡ್. ಈ ಜಾಗೆಡ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ, ಹಾಸನ ದ ಕೆಲವು ಬಾಗೋ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಕೊಡಗುದ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಸರಗೋಡುದ ಜಾಗೆಲ್ ಕೇರಳ ತುಳುರಾಜ್ಯೊಡು ಸೇರ್ ದ್ ಉಂಡು. ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಪನ್ಪಿ ಸುದೆ ಕೇರಳ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಗಡಿ  ಆದ್ ಉಂಡು. ೧೪ನೇ ಶತಮಾನೊಡು, ತುಳುರಾಜ್ಯೊ ಬೋಡು ಪಂಡ್‍ದ್ ಒತ್ತಾಯಾ ಸುರು ಆಂಡ್. ಬ್ರಿಟೀಷೆರೆನ್ ಭಾರತ ಬುಡುದು ಪೋಲೆ ಪನ್ಪುನಾ ಚಳವಳಿದ ಸಮಯೊಡು ೧೯೪೨ನೇ ಇಸವಿದಪಗ, ನೆನ್ನ ಗುರ್ಕಾರ್ಮೆನ್ ವಯಿಸೊನ್ನಾರ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಪಣಿಯಾಡಿ ಇಂಬೆರ್. ಇಂಬೆರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ದಾರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪೇಪರ್ ದಾರ್. ಕುಡ್ಲ ಪನ್ಪುನವು ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಮಲ್ಲ ಪೇಂಟೆ, ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒಡಿಪು, ಪುತ್ತೂರು ಪೂರಾ ಬರ್ಪೊ. ತುಳುನಾಡ್ ರಾಜ್ಯೋಗಾತ್ರ ಬಯಕ್ಕುವ ಅಸೆ ಮಸ್ತ್ ಜಾಸ್ತಿ ಆಯಿನ ೧೯೯೦ ರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ. ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮುಲ್ತಾ ಬಾಸೆ, ಆಚರಣೆ, ಪದ್ದತಿಲು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಿಸೇಸ ಆಯಿನೆರ್ದ್ ಬೇತೆ ರಾಜ್ಯೊದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ. 

ತುಳುನಾಡ್‌ನ್ ಮಸ್ತ್ ರಾಜ ಮನೆತನೊಲು ಆಡಳಿತ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್. ಕದಂಬೆರ್, ಅಲುಪೆರ್, ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಳದಿ ಸಂಸ್ಥಾನೊದಕುಲು. ಸ್ವಾತಂತ್ರೋ ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಸೆದ  ಆಧಾರೊಡು ೧೯೫೬ ಟ್ ತುಳು ಬಾಸೆದಕುಲೆನ್ ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋದಕುಲೆನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ದುಂಬು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯೊ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಸುಮಾರ್ ಬಾಸೆದಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್, ಅಂಡ ಮೂಲು ತುಳು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಅರ್ಥ ಆಪುನಂಚಿನ ಬಾಸೆ ಆದುಂಡು  .

## ತುಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯೋದ ಗುರ್ತ
thumb|upright=1.25|ತುಳುನಾಡ್ ಬಾಕೀ ರಾಜ್ಯೋತಕುಲೇನಾ ಲೇಕೋ
1961ಭಾರತತೋ  ಜನಗಣತಿ ತಾ ಪ್ರಾಕಾರೋ ಸುಮಾರ್ ೬೭.೨೭% ತುಳು ಪಾತೆರ್ನಕುಲು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ (ಕುಡ್ಲ) ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್.

## ಕಾರನೋ
ರಾಜ್ಯೊ ಪಿರ ಸೇರ್ಸಾವುನ ಕಾಯಿದೆ (೧೯೫೬ದಾವರ, ತುಳುನಾಡ್(ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯೊ ಬ್ರಿಟಿಸೆರ್ನಾ ಕಾಲೊಡು) ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯೊಗು ಸೇರ್ಂಡ್ (ಇತ್ತೇ ಕರ್ನಾಟಕೊ). ತುಳುವ ಹೋರಾಟಗಾರೆರ್ ತುಳುನಾಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಡ್ಲದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿದ ಬಗೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ವಿಸಯೊಲೆನ್ ಚರ್ಚೆಗಾದ್ ದೆತ್ತ್ ದ್ ಪಾಡ್ಯೆರ್. ಅಯಿಟ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯೊ ಬೆಂಗಳೂರುನೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ಪುನೆನಾ? ಅತ್ತ್ ಉಡುಪಿ, ಕುಡ್ಲದಂಚಿನ ದೂರದ ಜಿಲ್ಲೆಲೆನ್‍ಲಾ ಉಂಡ? ಅತ್ತ್ ಬರಿಕ್ ಪಾಡುವರ? ಇಂಚನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿದ ವಿಸಯೊಡುಲಾ ಪಿರ ಜಾರುಂಡು. ಉಂದು ಮಾಂತಾ ತುಳುನಾಡ್‍ಗ್ ಸೆರ್ ನ ಜಾಗೆಲು.
ತುಳು ರಾಜ್ಯೊ ಹೋರಾಟ ಸಮಿತಿ ಇತ್ತೇ ಕುಡ್ಲ, ಒಡಿಪು, ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಸುರು ಅತ್ ಜನೊಕುಲೆನ್ ಸೇರ್ಸಾವೊಂದು, ಕರ್ನಾಟಕ, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ನೀತಿಲೆನ್ ವಿರೋಧಿಸವೊದುಂಡು. ನೆನ್ನ ವಿಶಯ ಅದ್ ಇಂಚಿಪೋ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ Mangalore ಸ್ಪೆಲ್ಲಿಂಗ್‍ನ್  Mangaluru ಮನ್ಪುನಾಗ ವಿರೋಧ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಸಮಿತಿದ ಪ್ರಾಕಾರೋ ಅವ್ವು ಕುಡ್ಲ ಆವೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಕುಡ್ಲ ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ ತುಳುನಾಡು ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ ಅತ್ತ್ಂಡ, ಅಬ್ಬಕ್ಕ ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ ಆವೊಡುಂದುಲಾ ಕೇನೊಂಡು. 
೨೧ನೇ ಶತಮಾನೊಡ್, ತುಳುನಾಡ್ ರಾಜ್ಯೊದ ಅಸೆ ಪುಟ್ಟಯಿನಾರ್ ಗಡಿ ನಾಡ್‍ದ ಕನ್ನಡ, ತುಳು, ಸಂಸ್ಕೃತ ಕವಿ ಆಯಿನಾ ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಂಞಣ್ಣ ರೈ ಬುಕ್ಕೊ ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯೆ ಆಯಿನಾ ರಾಮಣ್ಣ ರೈ. ಇಂಚಿಪೊ ಒಂತೆ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಪುನಾರ್ ಕರಿ ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೊದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿದ ಗುರ್ಕಾರೆರ್ ಅದ್ ಇತ್ತ್ ನ ಹರಿಕೃಷ್ಣ ಪುನರೂರ್."

## ಮಹಾಜನ್ ಆಯೋಗ
ಚಂದ್ರ ಗಿರಿ ಸೊದೆತಾ ಬರಿತ್ತಾ ನಾಡಾಯಿನ ಕಾಸರಕೋಡ್ ಕರ್ನಾಟಕಾಗೂ ಸೇರ್ಸಾಯೋರ ಕರ್ನಾಟಕೊ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರೋ ಅಪೀಲ್ ಪಾಡುಂಡು ಅಯಿಕ್  ವಕೀಲೆ ಮಹಾಜನ್ ಆಯೋಗ ೧೯೬೮ಡ್ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರ ಶಿಫಾರತ್ ಮಾಂತುಂಡು.  ಅಂಡ ಕೇರಳ ಸರಕಾರೊಗ್ ಜಯೋ ತಿಕುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೋ



ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ಫಿನ್ನಿಶ್

ಫಿನ್ನಿಶ್, ಯುರೋಪ್
thumb|left
thumb
|left|thumb
thumb

**ಫಿನ್ನಿಶ್** ಪನ್ಪನ ಪದ ಈ ತಿರ್ತ ವಿಷಯನು ಸೂಚಿಸವುಂಡು:
* ಫಿನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ದ ಜನಕುಲು.
* ಫಿನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್‍ದ ಯುರಲಿಕ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಗ್ ಸೇರವುನ ಫಿನ್ನಿಶ್ ಬಾಸೆ.

*