open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಕನ್ನಡೊದ ಉಪಬಾಸೆಲು

**ಕನ್ನಡ ಉಪಬಾಸೆಲು**, ಕನ್ನಡ-ಬಡಗ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಸಂಯೋಜಿಸುವುನ ವಿಶಾಲ ಅರ್ತೊಡು, ಕರ್ನಾಟಕ ಬುಕ್ಕೊ ನೆರೆಕರೆತ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.  ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕನ್ನಡೊನು ಬುಡ್‌ತ್ ದೂರದರ್ಶನ, ಸುದ್ದಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ಗಳಸುನ ದಿಂಜ ಉಪಬಾಸೆಲು ಉಲ್ಲೊ.

## ಕನ್ನಡ ಉಪಬಾಸೆಲು
ಅಚ್ಚಕನ್ನಡೊದ  ಗುಂಪುಲು :

### ಕಡಲಬರಿ ಕರ್ನಾಟಕೊ
* ಮಂಗಳೂರು ಕನ್ನಡ
* ಹಾಲಕ್ಕಿ ಅಚ್ಚಗನ್ನಡ
* ಬಾರ್ಕೂರು
* ಹವ್ಯಕ
* ಕುಂದಗನ್ನಡ
* ಶಿರಸಿ ಕನ್ನಡ
* ಮಲೆನಾಡು ಕನ್ನಡ
* ನಾಡೋರ್ ಕನ್ನಡ
* ಅಂಕೋಲಾ ಕನ್ನಡ

### ಬಡೆಕಾಯಿ ಕರ್ನಾಟಕೊ
* ವಿಜಯಪುರ ಕನ್ನಡ
* ಕಲಬುರಗಿ ಕನ್ನಡ
* ಧಾರವಾಡ ಕನ್ನಡ
* ಬೆಳಗಾವಿ ವ

### ನೈಋತ್ಯೊ ಕರ್ನಾಟಕೊ
* ಅರೆಬಾಸೆ ಅಥವಾ ಗೌಡ ಕನ್ನಡ
* ತಿಪಟೂರು
* ರಬಕವಿ
* ನಂಜನಗೂಡು ಕನ್ನಡ

### ಆಗ್ನೇಯ ಕರ್ನಾಟಕೊ
* ಕೋಲಾರ 
* ತುಮಕೂರು

### ತೆನ್ಕಾಯಿ ಕರ್ನಾಟಕೊ
* ಅರುವು 
* ಬೆಂಗಳೂರು ಕನ್ನಡ 
* ಚಾಮರಾಜನಗರ 
* ಮಂಡ್ಯ 
* ಬಣಕಲ್ ಕನ್ನಡ 
* ಸೋಲಿಗ
* ಕನ್ನಡ ಕುರುಂಬ
* ಗೌಡ್ರ ಬಾಸೆ
* ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಾ೦ತ ಬಾಸೆ

## ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು
* ತಮಿಳುನಾಡ್‌ದ ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಬಡಗ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಪಾತೆರುನ ಬಡಗ - ಸಮ್ಮಂದೊದ ಬಾಸೆ ಕನ್ನಡೊ.
* ಉರಳಿ, ಹೊಲಿಯ ಬುಕ್ಕೊ ಸೋಲಿಗ ಕೂಡ ಕನ್ನಡೊಡಗು ಕೈತಲ್‍ದವು. 
* ಕುಂದಗನ್ನಡ, ಹವಿಗನ್ನಡ, ಅರೆಬಾಸೆ ಕನ್ನಡ ಸೇರೊಂದು ಕನ್ನಡೊಡು ಸುಮಾರ್ ೨೦ಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಸಮುದಾಯೊದ ಬಾಸೆಲು ಉಲ್ಲೊ.  

## ಕನ್ನಡೊ ಬಾಸೆದ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್
* ಆಲೂರು ವೆಂಕಟರಾವ್
* ಶಂಬಾ ಜೋಶಿ
* ಕುವೆಂಪು. ಕೆ ವಿ ಪುಟ್ಟಪ್ಪ
* ಡಿಎಲ್ ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್
* ಎಂ.ಚಿದಾನಂದ ಮೂರ್ತಿ
* ಟಿ. ವಿ. ವೆಂಕಟಾಚಲ ಶಾಸ್ತ್ರೀ
* ಎಂ ಎಂ ಕಲಬುರ್ಗಿ
* ಹಂಪ ನಾಗರಾಜಯ್ಯ
* ಕಮಲಾ ಹಂಪನಾ
* ಡಿಎನ್ ಶಂಕರ್ ಭಟ್
* ಎ.ಕೆ.ರಾಮಾನುಜನ್
* ಎಚ್.ತಿಪ್ಪೇರುದ್ರಸ್ವಾಮಿ
* ಕೋಡಿ ಕುಶಾಲಪ್ಪ ಗೌಡ
* ಸಂಗಮೇಶ ಸವದತ್ತಿಮಠ
* ಪಾಟೀಲ ಪುಟ್ಟಪ್ಪ 

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಕೊತ ಬಾಸೆ

**ಕೊತ ಬಾಸೆ** ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆ ಗುಂಪುಗು ಸೇರ್‌ನ ಬಾಸೆ.  ಉಂದು ತಮಿಳುನಾಡ್‌ದ ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಕೊತ ಜನಾಂಗೊದಕ್ಲೆಡ ಬಳಕೆಡುಂಡು.  ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಅಂತ್ಯೊಡು ಈ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ ಸಂಕ್ಯೆ 1100.. ಇತ್ತೆ ಅಕ್ಲೆನ ಸಂಕ್ಯೆ ಕೇವಲೊ 930. ಈ ಬಾಸೆ ಅಳಿವುದ ಅಂಚಿದ ಕೊಂಡಿಡಿಪ್ಪುನ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರೊಡು ಉಂಡು.  ಸಂರಕ್ಷಣೆಗ್ ತುರ್ತು ಕ್ರಮೊನು ದೆತೊನೊಡಾಪುಂಡು. ಕೊತ ಬಾಸೆ ಹೆಚ್ಚಿನಂಸೊ ಹಳೆಗನ್ನಡೊಡ್ದ್ ಪುಟ್ಟ್‌ದಿಪ್ಪೊಡು, ತೊದ ಬಾಸೆಗ್ ಕೈತಲಾದುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಗೊಂಡಿ ಬಾಸೆ

**ಗೊಂಡಿ**' (*Gōṇḍī*), ಸ್ಥಳೀಯವಾದ್ **ಕೋಯಿಟೂರ್** (**Kōī, Kōītōr**) ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ. ಸುಮಾರ್ ಮೂಜಿ ಮಿಲಿಯನ್ ಗೊಂಡಿ ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್   ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಭಾರತ  ರಾಜ್ಯೊಲು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ, ತೆಲಂಗಾಣ ಬುಕ್ಕೊ ನೆರೆತ ಎಲ್ಯ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ಅಲ್ಪಸಂಕ್ಯಾತೆರ್.  ಉಂದು ಗೊಂಡ ಜನೊಕ್ಲೆ ಬಾಸೆ, ಉಂದು ಎಚ್ಚ ಅಳಿವುದಂಚಿಡುಪ್ಪುನ ಬಾಸೆ ಆಂಡಲಾ, ಗೊಂಡೆರೆಡ್ ಐನನೆ ಒಂಜಿ ಬಾಗೊ ಮಾತ್ರೊ ಈ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.  ಗೊಂಡಿ ಬಾಸೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಜಾನಪದೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್.  ಇಂದೆಕ್ಕ್ ಉದಾರ್ಮೆ ಪಂಡ ಮದ್ಮೆದ ಪದ್ಯೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ನಿರೂಪಣೆಲು. ಗೋಂಡಿ ಜನೊ ಜನಾಂಗೀಯವಾದ್ ತೆಲುಗು ಬಾಸೆಗ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಪುನಕುಲು.

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಉರಳಿ ಬಾಸೆ

**ಉರಳಿ** ತೆನ್ಕಾಯಿದ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ.  ಕೇರಳೊದ ಇಡುಕ್ಕಿದ ಸುತ್ತಲ್‌ದ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಉರಾಳಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗೊದಕುಲು ಇಂದೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.

ಕೇರಳೊದ ಮೂಲ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ ಒಂಜಾಯಿನ ಉರಾಳಿಲು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಇಡುಕ್ಕಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪೆರ್.  ಊರ್ಲಿ, ಉರಳಿ, ಊರಲಿ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಮುಕ್ಲೆನ ಮೂಲ ಬೇಲೆ ಕ್ರಿಸಿ.   ಬೆತ್ತೊನು ಗಳಸ್‌ದ್ ಇಲ್ಲ್‌ಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಸೊತ್ತುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನೆಡ್ ಮುಕುಲು ನಿಪುನೆರ್.  ಅತ್ತಂದೆ, ಚೀಯೊದ ನೆಯಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸವುನೆಡ್ ಪರಿಣತಿನ್ ಹೊಂದ್‌ದೆರ್.  ಉರಾಳಿದ ಕೆಲವು ಮಲ್ಲ ಪರ್ಬೊ ಪಂಡ ಓಣಂ, ಬಿಸು ಬುಕ್ಕೊ ಪುತ್ತರಿ (ಕೊಯ್ಲಿಗ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಯಿನವು) ಬುಕ್ಕೊ ಮಾತ ಪರ್ಬೊಲೆಗ್ ಅಕುಲು ನಲಿಪುವೆರ್ ಅಂಚನೆ ಪದ್ಯೊಲೆನ್ ಪನ್ಪೆರ್.

ಉರಾಳಿ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಜನಪ್ರಿಯೊ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರೊಲೆಡ್ ಒಂಜಾದ್ ಮಲಂಕೂತ್ತು ಆಚರಣೆದ ಬಾಗೊ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರದರ್ಸನೊ ಮಾಲ್ಪುವೆರ್.

ಪೊಂಜೊನಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಆಂಜೋನಕುಲು ಇರ್ವೆರ್‌ಲಾ ಪ್ರದರ್ಸನೊ ಮಲ್ಪುನ ಈ ಸುತ್ತು ಬತ್ತೊಂದು ನಲಿಪುನ ಸಮುದಾಯೊದ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಪದ್ಯೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಮೂಲಕೊ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಗೀತೊ ವಾದ್ಯೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಿಸವುನ ಮೂಲಕ ಪ್ರದರ್ಸನೊನು ನಡಪಾವೆರ್.  ಪದೊತ ಜತೆಟ್ ನಲಿಕೆ ಅಕ್ಲೆನ ಸರ್ರೊನು ದುಂಬು ಪಿರವು ಬಗ್ಗಾವೆರ್.  ಮಲಂಕೂತ್‌ಗ್ ಗಳಸುನ ಸಂಗೀತೊ ವಾದ್ಯೊಲು ಪಂಡ ಉಡುಕ್ಕು, ಕುಜಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪರ ಅಂಚನೆ ನಲಿಕೆ ಬೊಲ್ಪಾವುನೆಟ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಉದಲ್

**ಉದಲ್** ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ಪಿಜಿನ್ ದಂಚಿನ ಎಲ್ಯ ಜೀವಿಯಾದುಂಡು.  ಉಂದು ಸೈತಿನ ಮರಕುಲೆನ್ ಜಾಸ್ತಿ ತಿಂದುದ್ ಬದುಕುಂಡು  ಉದಲ್ ಕ್ರಿಷಿಕರೆ ಪಾಲ್‌ಗ್ ಮಲ್ಲ ಶತ್ರು ಆದು ಉಂಡು.  ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಉದಲ್ ಪುಂಚ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಂಬು ಆಯಿನ ಮರತ ಕುಂಟೆಡ್ ಬದುಕುವೊ. ಈ ಉದಲ್ ಎಚ್ಚಾದ್ ಮರ ಬುಕ್ಕೊ  ಪುಸ್ತಕನ್ ತಿನ್ಪೊ. ಸುಮಾರ್ ೪೦೦೦ ಪ್ರಬೇದ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಗುರ್ತ ಮಲ್ತುದ್ದೆರ್. ಉದಲ್ ತಿನ್ಪುನ ತೆನಸ್‍ಡ್ ರಡ್ಡ್ ವಿದೊ ಉಂಡು. ಮಲ್ಲ ಉದಲ್ ಪಟ್ಟ್‌ದ ಉಲಯಿ ಇಪ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ಉದಲ್‌ದ ಕಿನ್ನಿಲೆಗ್ ಮರತ ತಿರ್ಲ್‌ನ್ ಪೆರೆದ್ ತಿನಸ್‌ದ ರೂಪೊಡು ಕೊನೊದು ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಮಣ್ಣ್‌ದ ಪುನ್ಚೊಡ್ ಜಾಸ್ತಿ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಪಿಕಾಕ್‌ದ ಕಾಲೊಡ್ದಿಂಚಿ ನರಮಾನಿ ಬುಳೆಯಿನ ತಿನಸ್ ರೂಪೊದ ಬುಲೆಕುಲೆನ್ ತಿಂದ್‌ದ್ ಹಾಳ್ ಮಲ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಜೀವಿಲು
ಇರುಳ ಬಾಸೆ

**ಇರುಳ** ಪನ್ಪುನವು ಭಾರತೊದ ತಮಿಳುನಾಡು, ಕೇರಳ ಬುಕ್ಕೊ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ಪರ್ವತೊಲೆ ಪ್ರದೇಸೊಡು ವಾಸೊಡಿಪ್ಪುನ ಇರುಳೆರೆ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಪಾತೆರುನ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ. ಉಂದು ತಮಿಳ್‌ಗ್ ಮಸ್ತ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್ಂಡ್.  ಇಂದೆನ್ ತಮಿಳು ಲಿಪಿಡ್ ಬರೆಪೆರ್.

## ಮೂಲಗಳು
ಈ ಬಾಸೆನ್ ಸುರುಕು ವಿವರಿಸಯಿನೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಬಾಗೊ ಮಲ್ತ್‌ನೆ 1955ಡ್ ಇಂಡಾಲಜಿಸ್ಟ್ ಕಾಮಿಲ್ ಜ್ವೆಲೆಬಿಲ್‌ದಕುಲು.  ಇರುಳ ಬಾಸೆ ಸೊಸಂತ್ರೊ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ.  ಅವು ತಮಿಳು, ವಿಸೇಸವಾದ್ ಪಿರಾಕ್‍ದ ತಮಿಳು, ಕೆಲವು ಕನ್ನಡದಂಚಿನ ವಿಸಿಸ್ಟೊನು ಹೋಲುಬೊ.  ಅಯಿಕ್ಕ್ ಸುರುಟು, ಇಂದೆನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ನಿರಾಕರಿಸಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅನುಮಾನೊಗ್ ಗುರಿಮಲ್ತೆರ್ ಅಂಚನೆ ಇರುಳ ಬಾಸೆನ್ ತಮಿಳು ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡೊದ ಕಚ್ಚಾ ಅತ್ತಂಡ ಬ್ರಸ್ಟ ಮಿಶ್ರಣೊಂದ್ ವಿವರಿಸಯೆರ್. 

ಕಾಮಿಲ್ ಜ್ವೆಲೆಬಿಲ್ ಆರೆನ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಊಹೆದ ಪ್ರಕಾರೊ, ಇರುಳದ ದಿಂಬ ಬಾಹೊನು ರೂಪಿಸವುನ ದ್ರಾವಿಡ ಪೂರ್ವೊದ ಮೆಲನಿಡ್ ಜನಸಂಕ್ಯೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಪೂರ್ವ ಅತ್ತಂಡ ಮೂಲ-ತಮಿಳು ಉಪಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ಯರ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ಂಡ್, ಉಂದು ಅಕ್ಲೆನ ನೆರೆಕರೆತ (ಪೂರ್ವ-ದ್ರಾವಿಡ) ಮಿತ್ತ್ ಪ್ರಬಾವೊ ಎಚ್ಚಾಂಡ್.  ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಸೆಗ್ ಆದಾರೊ ಆಂಡ್, ಅವು ಅಂಚನೆ ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಸೊದ ಬೇತೆ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಬಾಸೆಲೆ ಜತೆಟ್  ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು ಬುಕ್ಕೊ ಮಲಯಾಳಂ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಮಲ್ಲ ಬಾಸೆಲೊಟ್ಟುಗೆ ಕೈತಲ್ದ ಸಂಪರ್ಕೊನು ಹೊಂದ್ಂಡ್. 

## ದ್ವನಿಸಾಸ್ತ್ರೊ
ಪಟ್ಟಿಡ್ ಇರುಳದ ಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ  ದ್ವನಿಲೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. 

### ಸ್ವರೊಲು

ಜ್ವೆಲೆಬಿಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪೆರಿಯಲ್ವಾರ್ ಕುಲು ದ್ವನಿಸಾಸ್ತ್ರೊಡು ಸುರುಕು ತೋಜಾಯಿನ  ಪಟ್ಟಿಮಾಲ್ತೆರ್.  ಬುಕ್ಕೊ  ನ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನ ನಿಜ ಗುಣಮಟ್ಟೊ ಸ್ಪಸ್ಟೊ ಆತ್‌ಜಿ. 

### ವ್ಯಂಜನೊಲು

* /d/ ಬುಕ್ಕೊ /r/ ಎಂಚ ವಿಬಿನ್ನೊ ದ್ವನಿಮಾಲಾತೊಂದು ಸ್ಪಸ್ಟೊ ಇದ್ದಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ದಿಂಜದ ಓದಿಯರ
* 

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ಎರವಲ್ಲನ್ ಬಾಸೆ

**ಎರವಲ್ಲನ್** ಪನ್ಪುನವು ತಮಿಳುಗು ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಪುನ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ.  ಇಂದೆನ್ ಕೇರಳ ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳುನಾಡ್‌ದ ಎರವಲ್ಲನ್ ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.

ಸುರುಕು ಎರವಲ್ಲನ್‌ಲೆನ್ ‘ವಿಲ್ಲು ವೇದನ್’ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.  ಪಂಡ ಬಿಲ್ಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಣೊಲೆನ್ ಗಳಸುನ ಬೋಂಟೆಗಾರೆರ್.  ಆರಂಬಿಕೊ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಡ್ 'ಎರವನ್' ಕ್ರಿಸಿ ಜೀತ ಬೇಲೆಕದಕ್ಲೆಗ್ ಸಮ್ಮಂದಿಸಯಿನ.  ಅಕುಲು ತಮಿಳ್‌ದ ಕಚ್ಚಾ ಉಪಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.  ಅಂಚನೆ ಬೇತೆಕ್ಲೆನೊಟ್ಟ್‌ಗೆ ಮಲ್ಯಾಳಿ ಪಾತೆರುವೆರ್.

ಎರವಲ್ಲನ್‌ನಗುಲು ನೆರೆಕರೆತ ಬೂಮಿ ಇದ್ಯಾಂತಿನ ಕ್ರಿಸಿ ಬೇಲೆದಕುಲು.  ಬೇತೆಬೇತೆ ಬುಲೆನ್ ಬುಲೆಯರ ಮಜಲ್ ಬೂಮಿನ್ ಅಡತ್ತ್‌ದ್ ಹದ ಮಲ್ಪುನೆಡ್ ಉಸಾರ್.

## ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಎರವಲ್ಲನ್ ಜನೊ ಭಾರತೊದ ತೆನ್ಕಾಯಿದ ಕೊಡಿ ಬಾಗೊಡು ವಾಸೊ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.  ಅಕ್ಲೆಡ್ ಎಚ್ಚದಕುಲು ಪಶ್ಚಿಮ ಗಟ್ಟೊಲೆ ದೂರೊದ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

## ಉಪ ವಿಬಾಗೊ
ಎರವಲ್ಲನ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ಲು ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟುಮ್ಮೊಗು ಸೇರ್‌ನ ಇರುಳ ಬಾಸೆಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಕೆಲವು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆರ್ ಈ ಬಾಸೆನ್ ಎರವಲ್ಲನ್, ಎರುಕಳ, ಇರವ, ಇರುಳನ್, ಇರುಲರ್, ಇರುಲರ್ ಮೋಜಿ, ಇರುಳವನ್, ಇರುಳಿಗ, ಇರುಳಿಗರ್, ಕಾಡ್ ಚೆನ್ಸು, ಕೊರವ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಇರುಳ ಪಲ್ಲರ್ (ಉರಳಿ ಇರುಳ), ಮೆಲೆ ನಾಡು ಇರುಳ (ದಕ್ಷಿಣ ಇರುಳ), ಉತ್ತರ ಇರುಳ (ಕಸಬ, ಕಸವ, ಕಸುಬ), ವೆಟ್ಟೆ ಕದ ಇರುಳ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬೇತೆಬೇತೆ ಉಪಬಾಸೆಲು ಈ ಎರವಲ್ಲನ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ಲೆಡ್ ದಿಂಜ ಬಳಕೆಡುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಮುದುಗ ಬಾಸೆ

**ಮುದುಗರ್** ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಮುದುಗ ಬಾಸೆ ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುಡ್ದು ಪ್ರಬಾವೊ ಆಯಿನ ಭಾರತೊದ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ. ಇಂದೆನ್ ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಕೇರಳೊದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ನೀಲಗಿರಿದ ತೆನ್ಕಾಯಿಗ್ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಕಣಿವೆಡ್ ಮುದುಗ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊದಕ್ಲ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.  ಉಂದು ಅಟ್ಟಪಾಡಿ ಕುರುಂಬೆರೊಟ್ಟಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್ಂಡ್.

ಮುದುಗ, ಪೇರ್ ಕುರುಂಬ (ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಕುರುಂಬ) ಬುಕ್ಕೊ ಇರುಳ ಕೇರಳೊದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಪಾತೆರುನ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಬಾಸೆಲು. ಈ ಪ್ರದೇಸೊದ ಎಚ್ಚದ ನಿವಾಸಿಲು ಈ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ಲೆಡ್ ಒಂಜೆಗ್ ಸೇರ್‌ದೆರ್. ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಪ್ರದೇಸೊ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ತಮಿಳುನಾಡ್‌ದ ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಬಡೆಕಾಯಿಡ್ ನೀಲಗಿರಿ, ತೆನ್ಕಾಯಿಡ್ ಪಾಲಕ್ಕಾಡು ತಾಲೂಕು ಬುಕ್ಕೊ ಪಡ್ಡೋಯಿಡ್ ಮನ್ನಾರ್ಕ್ಕಾಡು ತಾಲೂಕುಲೆನ ಗಡಿಯಾತ್ಂಡ್. ಕೇರಳೊಡು, ಮುಡುಗಾ ಜನಸಂಕ್ಯೆ 4,668, ಕುರುಂಬಾಸ್ 2,251 ಬುಕ್ಕೊ ಇರುಳ 26,525. 1991ನೆ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ ತಮಿಳುನಾಡ್‌‍ದ ಇರುಳ ಜನಸಂಕ್ಯೆ 155,606 ಆತ್ಂಡ್. ಮಾತ ಮೂರು ಬಾಸೆಲೆನ್ ಸ್ತಳೀಯವಾದ್ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಪಂಡ್‌ದ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸದೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಕುರುಖ್ ಬಾಸೆ

**ಕುರುಖ್** /ˈkʊrʊx'/; ದೇವನಾಗರಿ : कुंड़ुख़), **ಕುರುಕ್ಸ್**, **ಓರಾನ್** ಅತ್ತಂಡ **ಉರಾನ್ವ್**, ಭಾರತೊದ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಕುರುಖ್ (ಒರಾನ್) ಬುಕ್ಕೊ ಕಿಸಾನ್ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ. ಇಂದೆನ್ ಭಾರತೊದ ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಒಡಿಶಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಅಸ್ಸಾಂ, ಬಿಹಾರ ಬುಕ್ಕೊ ತ್ರಿಪುರಾಡ್ ಸುಮಾರ್ ರಡ್ಡ್ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನೊ ಪಾರೆರ್‌ಬೆರ್, ಅಂಚನೇ ಬಡೆಕಾಯಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಸೊಡು 65,000, ನೇಪಾಳೊಡ್ ಉರಾನ್ವ್ ಪನ್ಪುನ ಉಪಬಾಸೆ 28,600 ಬುಕ್ಕೊ ಭೂತಾನ್‌ಡ್ ಸುಮಾರ್ 5,000 ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.  ಕೆಲವು ಕುರುಖ್ ಬಾಸೆದಕುಲು ಅಂಡಮಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪೊಡುಲ್ಲೆರ್. ಉಂದು ಮಾಲ್ತೊ ಬಾಸೆಗ್ ಎಚ್ಚ ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆತ್ಂಡ್.  ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಅಳಿವುದಂಚಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಬಾಸೆಲೆ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಂದು "ದುರ್ಬಲೊ" ಸ್ತಿತಿಡುಂಡುಂದ್ ಗುರ್ತಿಸದೆರ್. ಕಿಸಾನ್ ಉಪಬಾಸೆ 2011ನೆ ಪೊರ್ತುಗು 206,100 ಪಾತೆರುನಕುಲು ಇತ್ತೆರ್.

## ವರ್ಗೀಕರಣೊ
ಕುರುಖ್ ದ್ರಾವಿಡ ಕುಟುಂಬೊ ಬಾಸೆಲೆ ಉತ್ತರ ದ್ರಾವಿಡ ಗುಂಪುಗು ಸೇರ್ದ್ಂಡ್  ಸೌರಿಯಾ, ಪಹಾರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಮಾರ್‌ಭಾಗ್ ಪಹಾರಿಯಾಗ್ ಕೈತಲ್ದ್ ಸಮ್ಮಂದೊಡುಂಡು. ಇಂದೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮಾಲ್ತೊ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಬರವುದ ವ್ಯವಸ್ತೆ

ಕುರುಖ್ ಬಾಸೆನ್ ದೇವನಾಗರಿಡ್ ಬರೆತೆರ್, ಇಂದೆನ್ ಸಂಸ್ಕೃತ, ಹಿಂದಿ, ಮರಾಠಿ, ನೇಪಾಳಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಬರೆಯರ ಗಳಸುವೆರ್.

1991ಡ್, ಒಡಿಶಾದ ಬಸುದೇವ್ ರಾಮ್ ಖಲ್ಖೋ **ಕುರುಖ್ ಬನ್ನಾ** ಲಿಪಿನ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಒಡಿಶಾದ ಸುಂದರ್‌ಗಢ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಕುರುಖ್ ಬನ್ನಾ ವರ್ಣಮಾಲೆನ್ ಕುರುಖ್ ಪರ್ಹಾ ಕಲ್ಪವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಚಾರೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಜನನ ಅಯಿನ್ ಬೂಕುಲು, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಸೊತ್ತುಲೆಡ್ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಗಳಸ್‍ಯರ ಲಿಪಿಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಬಂಗಾಳ, ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಓರಾನ್ ಜನೊ ಈ ವರ್ಣಮಾಲೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್.

1999ಡ್, ನಾರಾಯಣ್ ಓರಾನ್ ಪನ್ಪುನ ವೈದ್ಯೆರ್, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಕುರುಖ್‌ಗಾದ್ ವರ್ಣಮಾಲೆದ ಟೋಲಾಂಗ್ ಸಿಕಿ ಲಿಪಿನ್ ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ತಿಯೆರ್. **ಟೋಲಾಂಗ್ ಸಿಕಿ** ಲಿಪಿಡ್ ಮಸ್ತ್ ಬೂಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆನ್ ಪ್ರಕಟಿಸದೆರ್ ಅತ್ತಂದೆ ಉಂದು 2007ಡ್ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯಡ್ದ್ ಅದಿಕೃತ ಮನ್ನಣೆನ್ ಪಡೆವೊಂಡ್.  ಕುರುಖ್ ಲಿಟರರಿ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಕುರುಖ್ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗಾದ್ ಟೋಲಾಂಗ್ ಸಿಕಿ ಲಿಪಿನ್ ಪರಡುನೆಡ್ ಮುಕ್ಯೊ ಪಾತ್ರೊ ವಹಿಸದ್ಂಡ್.

## ಮಾದರಿ ನುಡಿಗಟ್ಟ್‌ಲು

## ಬೌಗೋಳಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆ
ಕುರುಖ್ ಬಾಸೆನ್ ಎಚ್ಚಾದ್ ರಾಯ್‌ಗಢ್, ಸುರ್ಗುಜಾ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಡೊದ ಜಶ್‌ಪುರ್, ಗುಮ್ಲಾ, ರಾಂಚಿ, ಲೋಹರ್ದಗಾ, ಲತೇಹರ್, ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಸಿಮ್ಡೆಗಾ, ಝಾರ್ಸುಗುಡ, ಸುಂದರ್‌ಗಢ ಬುಕ್ಕೊ ಒಡಿಶಾದ ಸಂಬಲ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.

ಅತ್ತಂದೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಅಸ್ಸಾಂ ಬುಕ್ಕೊ ತ್ರಿಪುರಾ ರಾಜ್ಯೊಲೆ ಜಲ್ಪೈಗುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಎಚ್ಚಾದ್ ಚಯ ತೋಟೊದ ಬೇಲೆದಕುಲು ಕುರುಖ್ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.

## ಪರ್ಯಾಯ ಪುದರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉಪಬಾಸೆ
ಕುರುಖ್‌ಗೆ ಉರಾನ್, ಕುರುಕ್ಸ್, ಕುನ್ರುಖ್, ಕುನ್ನಾ, ಉರಾಂಗ್, ಮೊರ್ವಾ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿರ್ಹೋರ್ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಪರ್ಯಾಯೊ ಪುದರುಲುಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಉಪಬಾಸೆ, ಓರಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಿಸಾನ್, ಅಯಿತ ನಡುಟು 73% ಗ್ರೇತೊನುವೆರ್. ಒರಾನ್ ಆಂಡ ಕಿಸಾನ್ ಬಾಸೆನ್ ಇತ್ತೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸವುಂಡು. ಕಿಸಾನ್ ಇತ್ತೆ ಅಳಿವುದಂಚ ಉಂಡು, 1991ಡ್ದ್ 2001 ಮುಟ್ಟ್ 12.3% ದಾತ್ ಜಗ್ಗ್‌ದ್ಂಡ್.

## ದಿಂಜದ ಓದುಗು
* ಆಂಡ್ರೊನೊವ್, MS "ಕುರುಕ್ಸ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂಶಗಳು". ಇನ್: *ಆಂಥ್ರೋಪೋಸ್* 69, ಸಂ. 1/2 (1974): 250–53. http://www.jstor.org/stable/40458519.
* ಕೊಬಯಾಶಿ, ಮಸಾಟೊ. ಮಾರ್ಟಿನ್ ಫೈಫರ್ ಅವರಿಂದ "ಈಶಾನ್ಯದಿಂದ ಪ್ರೋಟೋ-ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ವಿಮರ್ಶೆ ". ಇನ್: *ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಓರಿಯೆಂಟಲ್ ಸೊಸೈಟಿ* 140, ಸಂ. 2 (2020): 467–81.
* ಪೆರುಮಾಳ್ಸಾಮಿ, ಪಿ. (2002) "ಕಿಸಾನ್" ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಂಗ್ವಿಸ್ಟಿಕ್ ಸರ್ವೆ: 
* ಒರಿಸ್ಸಾ ಸಂಪುಟ, ನವದೆಹಲಿ: ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್, ಪುಟಗಳು: 497-515. 
* https://censusindia.gov.in/census.website/data/LSI

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು
* 
* 
* 
* 
* Kurukh basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database
* Proposal to encode Tolong Siki
* Omniglot's page on Tolong Siki

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಕುವಿ ಬಾಸೆ

ಮಧ್ಯದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜಾಯಿನವು **ಕುವಿ ಬಾಸೆ**.  ಇಂದೆತ ಕ್ಷೇತ್ರೊ ಉರಿಯ ಬುಕ್ಕೊ ತೆಲುಗು ಬಾಸೆಲೆ ನಡುಟುಂಡು.  1951ನೆದ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ ಉಂದು 2,920ಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಜನೊಕ್ಲೆ ಬಾಸೆಂದ್ ಪರಿಗಣಿತ ಆತ್ಂಡ್.  ತೆಲುಗು ಬುಕ್ಕೊ ಉರಿಯ ಬಾಸೆಲೆ ದಟ್ಟಪ್ರಬಾವೊ ಇಂದೆತ ಮೇಲ್‍ಡುಂಡು.  ಒಂಜೇ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡಲಾ ಕುವಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಇ ಬಾಸೆಲಿ ಬಿನ್ನೊ ಬಾಸೆಲು. ಈ ಬಾಸೆಲೆನ್ ನಿಗಂಟಾದ್ ವಾ ಜನೊ ಗಳಸ್‌ಬೆರ್ಂದ್ ಪನ್ಪುನ ಅಂಸೊ ನಾನಲಾ ಗೊತ್ತಾತ್‌ಜೊ.   ಕುಯಿ ಬಾಸೆದಕುಲೇ ಈ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಜನಾಂಗೊಂದ್ ಕೆಲವೆರ್, ಕುವಿದಕುಲೇ ಕುವಿಬಾಸೆ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್ಂದ್ ಕುವಿಂಗದ ಕೆಲವೆರ್ ಅಬಿಪ್ರಾಯೊ ಪನ್ಪೆರ್.  ಪೊಸ ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನಿಲೆ ದಿಟ್ಟಿಡ್  ಅವು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸೊಸಂತ್ರೊ ಬಾಸೆಲುಂದು ಅಬಿಪ್ರಾಯೊ ಉಂಡು.

## ಕುವಿ ಬಾಸೆದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸ್ತಿತಿ
* ISO 639-3 : kxv
* ಪರ್ಯಾಯ ಪೊದರ್ - ಜಟಪು, ಖೊಂದ್, ಖಾಂಡಿ, ಕೊಂಡ್, ಕುವಿ ಕೊಂಡ್, ಕುವಿಂಗ, ಕುವಿ
* ಜನಸಂಕ್ಯೆ - 158,000 (2001 ರ ಜನಗಣತಿ).
* ಜಾಗೆ - ಒಡಿಶಾ, ಕೊರಾಪುಟ್, ಕಾಳಹಂಡಿ, ಗಂಜಾಂ ಬುಕ್ಕೊ ಫುಲ್ಬಾನಿ ಜಿಲ್ಲೆಲು; ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ, ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ, ವಿಜಯನಗರ, ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಲು.
* ಬಾಸೆ ನಕ್ಷೆಲು - ಭಾರತ, ನಕ್ಷೆ 7
* ಬಾಸೆದ ಸ್ತಿತಿ - 5 (ಅಬಿವೃದ್ಧಿ)
* ವರ್ಗೀಕರಣೊ - ದ್ರಾವಿಡ, ದಕ್ಷಿಣ-ಕೇಂದ್ರ, ಗೊಂಡಿ-ಕುಯಿ, ಕೊಂಡ-ಕುಯಿ, ಮಂಡಾ-ಕುಯಿ, ಕುಯಿ-ಕುವಿ
* ಡಯಲೆಕ್ಟ್ - ಡೊಂಗ್ರಿಯಾ ಕೊಂಡ್, ಲಕ್ಷ್ಮಿಪುರ, ರಾಯಗಡಾ.
* ಬಾಸೆದ ಬಳಕೆ - ಡೊಂಗ್ರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಕುವಿ ಉಪಗುಂಪುಲು ಕುವಿನ್ ಎಲ್ 1 ಪಂಡ್‌ದ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. 
* ಬಾಸೆದ ಬುಲೆಚ್ಚಿಲ್ - ಎಲ್ 2ಡ್ ಸಾಕ್ಷರತೆ ದರ: 34% -42% ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ, ವಿಜಯನಗರಂ, ಶ್ರೀಕಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು (2001 ಜನಗಣತಿ). ನಿಘಂಟು. ವ್ಯಾಕರಣ. ಎನ್ಟಿ: 1987.
* ಬಾಸೆದ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲು - ಕುವಾ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ ಬಗೆಟ್ OLAC ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲು
* ಬರವು - ಓರಿಯಾ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ [ಒರಿಯಾ].
* ಬೇತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಲು - ಕೊಂಡ್ ಒಂಜಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡೊ. ಕುಯಿ[kxu] ಬುಕ್ಕೊ ಕೊಯಿ(ಕೋಯಾ) ಬಿನ್ನೊ ಬಾಸೆಲು.

## ಬಾಸೆಲೆ ಅದ್ಯಯನೊ
ಎ.ಜಿ.ಫಿಟ್ಜ್‌ಗ್ ರಾಲ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಎಫ್. ವಿ. ಪಿ. ಸ್ಚುಲಝಿ ಮಾಲ್ತ್‌ನ ಅದ್ಯಯನವೊಂಜೆಡ್ ಅಕುಲು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅರಕುಡ್ ಕುವಿ ಬಾಸಿಗೆರೆನ್ ವಿಚಾರಣೆ ಮಲ್ಪಿಯರ ಒಂತೆ ಸಮಯ ಕಳೆಪರ್.  ಅಕುಲು ಮಾಹಿತಿದ ಸುಂಕರಮೆಟ್ಟ ಪನ್ಪುನ ಗ್ರಾಮೊಡ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್. ಅಕುಲು ಕುಯಿದ ಕುಟ್ಟಿಯಾ ಉಪಬಾಸೆನ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಾಲ್ಪೆರ್ ಗುದರಿಗ್ ಪೋಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕುವಿ ಸ್ಪೀಕರ್‌ನ್ ತೂವೊಂಡೆರ್.  ಸ್ಪೀಕರ್ ಜಾಗೆ ಅಕ್ಲೆನ ಪಾತೆರೊದಮಿತ್ತ್ ಪ್ರಬಾವೊ ಆತ್ಂಡ್ಂದ್ ಪತ್ತೆಯಾತ್ಂಡ್.  ಕುವಿ ಸ್ಪೀಕರ್ ತನ್ನನ್ನೇ ತಾನ್ ಪಾರ ಕಂಧ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ವಿವರಿಸದೆ.  ಅಯಿಡ್ದಾರ ಕೆಲವು ಉಪಬಾಸೆಲು ಪಿ ಮೂಲಕೊ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆತ್ಂಡ್, ಆಂಡ ಅರಾಕುಡ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ತಿನ ಉಪಬಾಸೆನ್ ಸ್ ಸೂಚಿಸದೆರ್.  ತಿರ್ತ ಸ್ವರೊಲು ಬುಕ್ಕೊ  ವ್ಯಂಜನೊಲು ಬಾಸೆಗಾದ್ ಅವಶ್ಯಕೊ.

### ಸ್ವರೊಲು

### ವ್ಯಂಜನೊಲು

ಮಾತ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು ಲಿಂಗ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಕ್ಯೆಲೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊಲೆಡ್ ಒಂಜಾದುಲ್ಲೊ.  ಏಕವಚನೊ ಬುಕ್ಕೊ ಬಹುವಚನೊಡು ಪುಲ್ಲಿಂಗ-ಪುಲ್ಲಿಂಗೇತರ (ಅತ್ತಂಡ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಬುಕ್ಕೊ ನಪುಂಸಕ) ವರ್ಗೊದ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡು. ಮಾತ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಕ್ರಿಯಾಪದೊದ ಮೂಲೊ + ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತ್ಯಯೊ + ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಂತ್ಯೊನ್ ಸೇರೊನ್‌ನ ಸಾಮಾನ್ಯೊ ವಿರೋದ ಉಂಡು.

ಕುವಿ ಬಾಸೆ  ಬೂತಕಾಲೊ ರಚನೆ- ಕ್ರಿಯಾಪದೊ ಆಧಾರ + ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತ್ಯಯೊ + ಪಿರವುದ ಪ್ರತ್ಯಯೊ + ವೈಯಕ್ತಿಕೊ ಅಕೇರಿನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್. 

## ವ್ಯಾಕರಣೊ
### ಬೂತಕಾಲೊ

### ಬೊವಿಷ್ಯತ್‍ಕಾಲೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಅಕ್ರೂರ

**ಅಕ್ರೂರೆ** ಕಂಸನ ೮ ಜನ ಮಂತ್ರಿಲೆಡ್ ಒರಿ. ಕೃಷ್ಣನ ಸಿದ್ಯಮ್ಮೆ. ಯದುವಂಶದ ಒರಿ ರಾಜಕುಮಾರೆ. ಇಂಬ್ಯನ ಅಮ್ಮೆ ಶ್ವಫಲ್ಕ, ಅಪ್ಪೆ ಗಾಂಧಿನಿ. ಮಥುರೆದ ರಾಜೆ ಕಂಸೆ ವರ ಧನುರ್ಯಾಗ ಮಲ್ಪನಗ ಕೃಷ್ಣ ಬುಕ್ಕ ಮಲರಾಮೆರೆನ್ ಈ‌ ಲೆತೊಂದು ಬರೊಂಡುಂದು ಅಕ್ರೂರಡ ಪನ್ಪೆ. ಅಂಚ ಕೃಷ್ಣ-ಬಲರಾಮೆರಡೆ ಪೋದು ಅಕ್ಲೆನ್ ತನ್ನ ತೇರ್‌ಡ್ ಲೆತೊಂದು ಬರ್ಪುನ ನಡುಟು ಯಮುನಾ ತುದೆಟ್ ಅಕ್ರೂರೆ ಮೀಯರ ಜಪ್ಪುವೆ. ಅಪಗ ನೀರ್‌ದ ಅಡಿಟ್ ಕೃಷ್ಣೆ ವಿಷ್ಣು ದೇವರೆನ ರೂಪೊಡು ಬುಕ್ಕ ಬಲರಾಮೆ ಆದಿಶೇಷನ ರೂಪೊಡು ಅಕ್ರೂರಗ್ ವಿಶ್ವರೂಪ ದರ್ಶನ ಮಲ್ಪಾವೆರ್.

## ಬಗೆಟ್
ಅಕ್ರೂರನ ಅಪ್ಪೆ ಗಾಂಧಿನಿ ಮಾಮಲ್ಲ ಮಾಯದ ಪೊಂಜವು ಪನೊಲಿ. ಮೋಲು ಅಪ್ಪೆನ‌ ಬಂಜಿಡ್ ೧೨ ವರ್ಸೊ ಇತ್ತೊಲುಗೆ. ತನ್ನ ಬುಡೆದಿ ನನಲಾ ಪೆದ್ದಂದೆ ಇಪ್ಪರ ದಾಯ್ತ ಕಾರನ ಪಂದ್ ಆಸ್ಥಾನೊದ ಪೊರೋಯಿತೆರೆಡ ರಾಜೆ ಕೆಣನಗ ಆರ್ ಯದುವಂಸೊದ ಶ್ವಫಲ್ಕನ್ ಬರ್ರ ಪನ್ಪೆರ್. ಶ್ವಪಲ್ಕಗ್ ಗರ್ಬೊಡಿತ್ತಿನ ಬಾಲೆ ಪೊಣ್ಣು ಪಂದ್ ತೆರಿವುಂಡು.  ಈ ನನಲ ಬೂಮಿಗ್ ದಾಯೆ ಬತ್ತಿಜ ಪಂದ್ ಗರ್ಬೊಡು ಇತ್ತಿನ ಬಾಲೆಡ ಕೇನ್ಬೆ. ಅಪಗ ಏನ್ ಪುಟ್ಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ಎನ್ನ ಅಪ್ಪೆಮ್ಮೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಒಂಜೊಂಜಿ ಪೆತ್ತನ್ ದಾನ ಮಲ್ಪೊಡು, ಅಂಚಾಂಡ ಮಾತ್ರ ಬೂಮಿಗ್ ಬರ್ಪೆ ಪಂದ್ ಬಾಲೆ ಪನ್ಪುಂಡು. ಇಂದೆಕ್ ರಾಜ ದಂಪತಿಲು ಒಪ್ಪುವೆರ್. ಕಾಲ ಸಂದಿಬುಕ್ಕೊ ಆ ಪೊಣ್ಣನ್ ಶ್ವಪಲ್ಕಗ್ ಕೊರ್ದು ಮದಿಮೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

ಅಕ್ರೂರಗ್ ರಡ್ ಜನ ಬುಡೆದಿಯರ್ಲು. ಒರ್ತಿ ಉಗ್ರಸೇನನ‌ ಮಗಲ್ ಉಗ್ರಸೇನಿ. ನನೊರ್ತಿ ಆಹುಕನ ಮಗಲ್ ಭುತನು. ಉಗ್ರಸೇನಿಡ್ ರಡ್ ಜನ ಜೋಕುಲು- ಸುದೇವ ಬುಕ್ಕ ಉಪದೇವ. ಅಂಚನೆ ಭುತನುಡು ರಡ್ ಜನ ಜೋಕುಲು-ದೇವಕ ಬುಕ್ಕ ಉಪದೇವಕ.

## ಉಲ್ಲೆಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮಹಾಭಾರತೊದ ಪಾತ್ರೊಲು
ಕೊಲಾಮಿ ಬಾಸೆ

**ಕೊಲಾಮಿ** (ವಾಯುವ್ಯ ಕೊಲಾಮಿ/ಆಗ್ನೇಯ ಕೊಲಾಮಿ) **ಕೊಲವ** ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಉಂದು ಭಾರತೊದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಪಾತೆರುನ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಮದ್ಯೊ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ.  ಉಂದು ಕೊಲಾಮಿ-ನಾಯ್ಕಿ ಬಾಸೆಲೆ ಗುಂಪುದ ಅಡಿಟ್ ಬರ್ಪುಂಡು.  ಉಂದು ದಿಂಜ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಪಾತೆರುನ ಮದ್ಯೊ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ ಆತ್ಂಡ್.

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಸೊದ ವರ್ಧಾ, ಯೋತ್‍ಮಾಲ್, ಅದಿಲಾಬಾದ್ ಅಂಚನೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊದ ಚಂದ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಕೊಲಾಮಿನ್ ಗಳಸುನ ಒಂಜಿ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ. 1951ಡ್ ಭಾರತೊ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ ಈ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಜನಸಂಕ್ಯೆ 45,000.  ಇಂದೆಕ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಯಿನಂಚನೆ ದಿಂಜ ಉಪಬಾಸೆಲು ಉಲ್ಲೊ.  ಆಂಡ ಏತ್ ಉಪಬಾಸೆಲು ಉಲ್ಲೊ, ಏತೆನೆ ಮಟ್ಟ್‌ಗ್ ಕೊಲಾಮಿಡ್ದ್ ಅವು ಬಿನ್ನೊ ಆತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪುನೆನ್ ನಾನಲಾ ಎಚ್ಚ ಸಂಶೋದನೆ ನಡಪಾದ್ ನಿರ್ದಾರೊ ಮಲ್ಪೊಡಾಪುಂಡು.  ತಿಕ್‍ನ ಸಾಮಗ್ರಿಡ್ ಅದಿಕೃತ ಬುಕ್ಕೊ ದಿಂಜ ಪರಿಣಾಮೊ ಪನ್ಪುನ ವರ್ಧಾ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ದ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸದ್ಂಡ್.

ಟಿ.ಬರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಎಮೆನೊ ಅಕ್ಲೆನ ಕೋಶಡ್ ಅದಿಲಾಬಾದ್‌ದ ಕಿನ್ವತ್‍ಡ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್‌ನ ಕೈಕಿ ಪನ್ಪುನ ಬಾಸೆನ್ ಬೇತೆನೆ ಬಾಸೆಂದ್ ಪನ್ಪುನೆ. ಆಂಡ ಇಂದೆನ್ ಕೊಲಾಮಿದ ಉಪಬಾಸೆಯಾಯಿನ ನಾಯ್ಕಿ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಕ್ಕೊಡು ದೀಡೊನೊಡುಂದು ಇಂಚಿಪದ ಸಂಶೋದನೆಲು ತೋಯ್ಪಾದ್ಂಡ್.

ಕೊಲಾಮಿ ಬಾಶೆ ತೆಲುಗು ಬುಕ್ಕೊ ಮರಾಠಿ ಬಾಸೆಲೆಡ್ದ್ ದಿಂಜ ಸಬ್ದೊಲೆನ್ ದೆತೊಂದ್ಂಡ್.  ವರ್ಧಾ ಉಪಬಾಸೆಡ್ದ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಯಿನ ಸಬ್ದೊಲೆಡ್ 35% ಬಾಗೊ ಮರಾಠಿ ಮೂಲೊದವು.

ಸಾತುಪತಿ ಪ್ರಸನ್ನ ಶ್ರೀಲು ಬಾಸೆನ್ ಗಳಸ್‍ಯರ  ವಿಸೇಸೊ ಲಿಪಿನ್ ಬುಲೆಪೊದೆರ್.

## ವರ್ಗೀಕರಣೊ
ಕೊಲಾಮಿ ಬಾಸೆನ್ ಕೇಂದ್ರ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಂದ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸದ್‌ನೆ.  ಉಂದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯೊದ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಂದ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನವು. ತೆಲುಗು ಬುಕ್ಕೊ ಗೊಂಡಿದಂಚಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಮಧ್ಯ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ದ್ ಲಾಯ್ಕ್ ಪ್ರಬಾವೊ ಆತ್ಂಡ್.  ಉಂದು ಬುಡಕಟ್ಟ್ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ.

## ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು
ಕೊಲಾಮಿಡ್ ಪುಲ್ಲಿಂಗೊ ಅತ್ತಂದಿನ ರಡ್ದ್ ಲಿಂಗ ವ್ಯವಸ್ತೆ ಉಂಡು.  ಕೊಲಾಮಿನ್ ಪೂರ್ವಜೆರಾಯಿನ ಪ್ರೊಟೊ-ದ್ರಾವಿಡಡ್ದ್ ದೂರ ಇತ್ತ್‌ದ್, ಇಚ್ಚೆದ ನಿಲುಗಡೆಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾದ್ಂಡ್.

## ದ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊ
### ಸ್ವರೊಲು

### ವ್ಯಂಜನೊಲು

## ಮಾದರಿ ಪಟ್ಯೊ

ವಿಕ್ಷನರಿಡ್ ಕೊಲಾಮಿ ಸ್ವದೇಶ್ ಪಟ್ಟಿನ್ ತೂಲೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಬಾಲವನ

**ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಬಾಲವನ** ಪುತ್ತೂರು ಡ್ ನೆಲೆ ಊರಿನ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆಯಿನಂಚಿನ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತೆರ್ನ ಇಲ್. ಅರೆನ ಇಲ್ ಇತ್ತೆ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಅದ್ ಬದಲಾದ್ ಸುತ್ತಲ ಪಚ್ಚೆ ಪಜಿರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮನರಂಜನೆಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಕೇಂದ್ರಲಾ ಉಂಡು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕರ್ನಾಟಕ ಡಾ ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆ ಡಾ ಅಡಿಟ್ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಲ್ತೊನ್ದಿಪುನ ಜಾಗ.

## ಇತಿಹಾಸ
ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮಯ ಕಳೆಯೆರೆ ಬೋಡಾಯಿನ ಜಾಗಗ್ ದೀಡಿನ ಪುದರ್ ಬಾಲವನ. ಕಾರಂತೆರ್ ಅರೆನ ಜೀವಿತ ಅವದಿದ್ ಸುಮಾರ್ ೪೦ ವರ್ಷಾರ್ದ್ಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಈ ಜಾಗದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಈ ಜಗದ್ ಆರ್ ಅರೆನ ಜೀವನದ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟ ಐನಂಚಿನ ಚೋಮನ ದುಡಿಯಲ್ಲಿ ಚೋಮ, ಬೆಟ್ಟದ ಜೀವದಲ್ಲಿ ಗೋಪಾಲಯ್ಯ ಪನ್ಪುನ ಕಾದಂಬರಿಲೆಗ್ ಜೀವನ ಕೊರ್ಯೆರ್ ಪನ್ಪುನ ಉಲ್ಲೇಖ ಉಂಡು.

## ಕೋಟ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ
ಕೋಟಾ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ (10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1902 - 9 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1997) ಇಂಬೆರ್ ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರೆರ್, ನಾಟಕದರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರೆರ್. ರಾಮಚಂದ್ರ ಗುಹಾ ಪಂಪುನರ್ ಇಂಬೆರ್ನ್ ಆದುನಿಕ ಭಾರತ ದೇಶದ ಟಾಗೋರ್ ಪಂದ್ ದು ಲೇತುದೆರ್. ಇಂಬೆರೆಗ್ ಭಾರತ ಸರಕಾರ ನೀಡುನ ೩ ನೆದ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರಕುದುಂಡು

### ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ
ಈ ಜಾಗದ್ ಕಾರಂತೆರ್ ಬರೆಯಿನ ಪುಸ್ತಕಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ೫೫ ಚಿತ್ರಲು  ಉಳ್ಳ. ಈ ಚಿತ್ರದ್ "ಚಿಗುರಿದ ಕನಸು", "ಸಮೀಕ್ಷೆ", "ಮೈಮನಗಳ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ", "ಕನ್ಯಾಬಲಿ", "ಆಲ ನೀರಾಳ", "ಮರಳಿ ಮಣ್ಣಿಗೆ", "ಕುಡಿಯರ ಕೂಸು", "ಔದಾರ್ಯದ ಊರಲ್ಲಿ" ಬುಕ್ಕೊ  "ಬೆಟ್ಟದ ಜೀವ" ಇಂಚಿನ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರಳು ಉಲ್ಲ

### ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತೆರ್ನ ಇಲ್
ಕರಂತೆರ್ನ ಇಲ್ ಇತ್ತೆ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಆದ್ ಬದಲತುಂಡ್. ಮುಲ್ಪ ಕರಂತೆರ್ನ ಅಪರೂಪ ಆಯಿನ ಚಿತ್ರಳು ಉಳ್ಳ.

### ಗ್ರಂಥಾಲಯ
ವಸ್ತುಸಂಗಹಾಲಯದ ಕೈತಲ್ ದ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಉಂಡು. ಪುರಾತನ ಪುಸ್ತಕದೊಟ್ಟಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಐನಂಚಿನ ಪುಸ್ತಕದ ಸಂಗ್ರಹ ಉಂಡು

* ಕದ್ರಿ ಪಾರ್ಕ್
* ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಪಾರ್ಕ್
* ಸಂತ_ಫಿಲೋಮಿನಾ_ಕಾಲೇಜ್,
ನಾಯ್ಕಿ ಬಾಸೆ

**ನಾಯಕಿ**, ಅತ್ತಂಡ **ಆಗ್ನೇಯ ಕೊಲಾಮಿ**, ಭಾರತೊದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯೊಡು ಗಳಸುನ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಮಧ್ಯ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ.  ಉಪಬಾಸೆಲು ನಾಯ್ಕಿ ಮೂಲ, ಅತ್ತಂಡ ಚಂದ, ಬುಕ್ಕೊ ನಾಯ್ಕ್‌ರಿ. (ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ 2003:57)

ನಾಯ್ಕಿ ಮಧ್ಯದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆದ ವರ್ಗೊಗು ಸೇರ್‌ನ ಉಪಬಾಸೆಲೆ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆ. ರಾಬರ್ಟ ಕಾಲ್ಡ್‍ವೆಲ್ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆ ತೌಲನಿಕ ವ್ಯಾಕರಣೊನು ರಚಿಸಯಿನ ಕಾಲೊಗು ತೆರಿಯಂದಿನ, ಇಂಚಿಪ ಸುಮಾರ್ 1925ಡ್ ಬೊಲ್ಪುಗು ಬತ್ತ್‌ನ ಬಾಸೆ. ಟಿ. ಬರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಅಕುಲು ತಯಾರ್‌ಮಲ್ತ್‌ನ ಪರ್ಜಿ ಬಾಸೆ ಪನ್ಪುನ ಗ್ರಂತೊಡು ನಾಯ್ಕಿ, ಪರ್ಜಿ, ಗದಬ ಬಾಸೆಲೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪೊ ಉಂಡು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯೊದ ಛಾಂದಾ ಜಿಲ್ಲೆದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಪ್ರದೇಸೊಡು ನಾಯ್ಕಿ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನಕುಲು ತೂಯರ ತಿಕುವೆರ್. 1961ನೆ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ ಮೆಕ್ಲೆನ ಸಂಕ್ಯೆ ಸುಮಾರ್ ರಡ್ಡ್ ಸಾವಿರೊಗು ಎಚ್ಚ.

ಟಿ.ಬರೊ ಮತ್ತು ಎಂ.ಬಿ. ಎಮಿನೊ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆ ಜ್ಞಾತಿಪದಕೋಶೊದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಡ್ ನಾಯ್ಕಿ ಬಾಸೆನ್ ಕೊಲಾಮಿ ಬಾಸೆದ ಉಪಬಾಸೆ ಇಪ್ಪುಂದು ಊಹಿಸದೆರ್. ನಾಯ್ಕಿ ಮಾಂತ ನೆಲೆಟ್‌ಲಾ ಅದಿಲಾಬಾದ್ ಕೊಲಾಮಿನೆ ಹೋಲುನ ಸಂಶಯೊ ಇಜಿಂಡಲ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ, ಎಂ.ಬಿ ಎಮಿನೊ, ಟಿ.ಬರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಎಸ್. ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಇಂಚಿತ್ತಿ ದ್ರಾವಿಡ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಇಂಚಿಪ ಕೊಲಾಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಯ್ಕಿ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸೊಸಂತ್ರೊ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲುಂದು ಒಪ್ಪುದೆರ್. ಆಂಡ ಇಂದೆನ್ ಕೊಲಾಮಿದ ಉಪಬಾಸೆಯಾಯಿನ ನಾಯ್ಕಿ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಕ್ಕೊಡು ದೀಡೊನೊಡುಂದು ಇಂಚಿಪದ ಸಂಶೋದನೆಲು ತೋಯ್ಪಾದ್ಂಡ್.

## ದ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊ
### ಸ್ವರೊಲು

### ವ್ಯಂಜನೊಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಕುಯಿ ಬಾಸೆ

**ಕುಯಿ** (କୁଇ)(ಕಂಧ್, ಖೋಂಡಿ, ಖೋಂಡ್, ಖೋಂಡೋ, ಕಂದ, ಕೊಡು (ಕೋಡು), ಕೊಡುಲು, ಕುಯಿಂಗ (ಕುಯಿಂಗ), ಕುಯ್) ಪನ್ಪುನವು ದಕ್ಷಿಣ-ಮದ್ಯೊ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ, ಮೂಡಾಯಿ ಭಾರತೊದ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯೊದ ಕಂಧ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.  ಇಂದೆನ್ ಎಚ್ಚಾದ್ ಒಡಿಶಾಡ್ 
ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒಡಿಯಾ ಲಿಪಿಡ್ ಬರೆಪೆರ್.  941,988 ನೋಂದಾವನೆ ಮಲ್ತಿನ ಸ್ತಳೀಯ ಬಾಸಿಕೆರ್, ಉಂದು 1991ನೆ ಭಾರತೊದ ಜನಗಣತಿಡ್ 29ನೇ ಸ್ತಾನೊಡುಂಡು. ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾದ್ ಕುಯಿ ಬಾಸೆನ್ ಕುಯಿಂಗಾ ಬಾಸೆಂದ್‍ಲಾ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.  ಉಂದು ಗೊಂಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕುವಿ ಬಾಸೆಲೆಗ್ ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್ಂಡ್.

## ದ್ವನಿಸಾಸ್ತ್ರೊ
### ಸ್ವರೊಲು
ಕುಯಿ ಬಾಸೆ ಐನ್ ಎಲ್ಯ/ಹ್ರಸ್ವೊ ಸ್ವರೊಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಐನ್ ಮಲ್ಲ/ದೀರ್ಗೊ ಸ್ವರೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್.  ಸ್ವರೊಲೆನ್ ಐಪಿಎಡ್ ತಿರ್ತ್ ವಿವರಿಸದ್‌ನೆ.

### ವ್ಯಂಜನೊಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು
* ಗ್ಲೋಬಲ್ ಲೆಕ್ಸಿಕೋಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಯಿ ಮೂಲ ನಿಘಂಟು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಬೆಳಾರಿ ಬಾಸೆ

**ಬೆಳಾರಿ ಬಾಸೆ** ಕರ್ನಾಟಕ ಬುಕ್ಕೊ ಕೇರಳೊದ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿದ ಸುಮಾರ್ 1,000 ಬೆಳಾರೆರ್ ಪಾತೆರುನ ಭಾರತೊದ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆದ ಪ್ರಬೇದೊ. ಉಂದು ತುಳು ಬುಕ್ಕೊ ಕೊರಗ ಬಾಸೆಗ್ ಕೈತಲ್‌ಡುಂಡುಂದ್ ವರದಿಯಾತ್ಂಡ್. ಆಂಡ ಉಂದು ತುಳುತ ಪ್ರತ್ಯೇಕೊ ಬಾಸೆ ಅತ್ತಂಡ ಉಪಬಾಸೆಂದ್ ತೆರಿದ್‌ಜಿ. ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲೂಕ್‌ಡ್ ಕಾಂಟ್ಯ ಮೊಡೆಪುನ ಐವೊ ಕುಟುಮ್ಮೊಲೆ ಸಮುದಾಯೊ ವಾಸೊ ಮಲ್ತೊಂದುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಅಟ್ಟಪಾಡಿ ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ

**ಅಟ್ಟಪಾಡಿ ಕುರುಂಬ**, ಇಂದೆನ್ **ಪಾಲ್ ಕುರುಂಬ** ಅಥವಾ **ಪೇರ್ ಕುರುಂಬ** ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ಉಂದು ಭಾರತೊದ ಪರಿಸಿಸ್ಟ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ದಕುಲು ಪಾತೆರುನ ವಿಬಾಗೊ ಮಲ್ಪಂದಿನ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ.  ಉಂದು ಕುರುಂಬ ಪುದರ್‌ದ ಬೇತೆ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆದೊಟ್ಟುಗೆ ಸರಿಸುಮಾರ್ 50% ಪದೊಕ್ಲೆ ಹೋಲಿಕೆನ್ ತೋಜಾಪುಂಡು.  ಆಂಡ 82% ದಾತ್ ಮುದುಗ ಬುಕ್ಕೊ 52% ದಾತ್ ಕನ್ನಡ ಕುರುಂಬದೊಟ್ಟುಗೆ; ಅಟ್ಟಪಾಡಿ ಕುರುಂಬ, ಮುದುಗ ಬುಕ್ಕೊ ಇರುಳ ಒರ್ಯಗೊರಿ ಪಾತೆರ್ನಗ ಅಕ್ಲೆನ್ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್.  ತುಡುಕ್ಕಿದ ಅಟ್ಟಪಾಡಿ ಕುರುಂಬದ  ವೈವಿದ್ಯೊನು ದಿಂಜ ಸುದ್ದೊ ಆತ್ಂಡ್ಂದ್ ವರದಿಯಾತ್ಂಡ್.

ಭಾರತೊಡು, ಕೇರಳೊದ ದಿಂಜ ಪಿರವು ಒರಿನ ಬ್ಲಾಕ್‌ಲೆಡ್ ಒಂಜಾಯಿನ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿಡ್ ಸ್ತಾಪಿಸಲಾಯಿನ ಸುರುತ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಬ್ಲಾಕ್. ಕೇರಳೊದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಅಟ್ಟಪಾಡಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ಡಿಪ್ಪುನ ಇರುಳ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ಲೆ ಜನಸಂಕ್ಯೆ ವಿವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಲೆನ್ ಅದ್ಯಯನೊ ಮಾಲ್ಪುನವು ಮುಕ್ಯ ಆತ್ಂಡ್.  ಇರುಳ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಡ್ ಬಡತನೊ, ಸಾರೊ, ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಜಬದ್ದಾರಿ, ಅದ್ಯಯನೊ ಆಸಕ್ತಿದ ಕೊರತೆ, ಹೋಸ್ಟೆಲ್ ಸೌಲಬ್ಯೊದ ಕೊರತೆ, ಸಾಂಕನೊದ ಅಜ್ಞಾನೊ, ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹೊ, ಸರಿಯಾದ್ ಇದ್ಯಾಂದಿನ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಬ್ಯೊಲು, ಬೋಡ್ತಿನಾತ್ ಓದುನ ಸೌಲಬ್ಯೊ, ಕಳಪೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಸೌಲಬ್ಯೊಲು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಸ್ಕಾರೊ ಬುಕ್ಕೊ ತಾರತಮ್ಯೊ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಮುಕ್ಯೊ ಜೀವನೋಪಾಯೊದ ಸಮಸ್ಯೆಲೆ ಅದ್ಯಯನೊ ಆವೊಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಕೈಕಾಡಿ ಬಾಸೆ

**ಕೈಕಾಡಿ ಬಾಸೆ** ತಮಿಳುಗ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಯಿನ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ, ಇಂದೆನ್ ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಡು ದುಂಬು ಅಲೆಮಾರಿಲಾದಿತ್ತ್‌ನ ಕೈಕಾಡಿ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ದ ಸುಮಾರ್ 23,000 ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.

**ಕೈಕಾಡಿ** ಪನ್ಪುನವು ಭಾರತೊದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಒಂಜಿ  ಸಮುದಾಯೊ.  ಅಕ್ಲೆನ ಪುದರ್ ಕೈ (ಪಂಡ "ಕೈಯಿ") ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಡೆಡ್ದ್ (ಪಂಡ "ಕಾಂಟ್ಯ") ಬತ್ತ್ಂಡ್, ಆಂಡ ಸಮುದಾಯೊ ಅಯಿತ ಪುದರ್‌ನ್‌ ಕೈ (ಪುದರಾದ್ ಉಂತುನ) ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಡಿಡ್ದ್ (ಒಂಜಿ ರೀತಿದ ಗೆಲ್ಲ್) ದೆತೊಂದ್ಂಡ್.  ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಅಕುಲು ಅಲೆಮಾರಿಲಾದಿತ್ತೆರ್, ಮುಕ್ಯವಾದ್ ರಾಜ್ಯೊದ ವಿದರ್ಭ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಬಲಿಬತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಆಂಡ ಎಚ್ಚದಕುಲು ಇತ್ತೆ ನಿಲೆಯಾತೆರ್. ಅಕುಲು ಕೈಕಾಡಿ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರ್‌ವೆರ್, ಉಂದು ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆದೊಟ್ಟುಗೆ ಗುಮನೊ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಮಿಸ್ರೊಡು ತಮಿಳುಗ್ ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್ಂಡ್. ಅಕುಲು ಬೇತೆ ತಮಿಳು ಸಮುದಾಯೊದಂಚನೆ  ಮಲ್ಲ ಕಜ್ಜೊನು ಅಬ್ಯಾಸ ಮಾಲ್ಪುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಮಾಲಾ ಮಲಸರ್ ಬಾಸೆ

**ಮಾಲಾ ಮಲಸರ್** ಪನ್ಪುನವು ಭಾರತೊದ ಪರಿಸಿಸ್ಟೊ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ಡ್ ಪಾತೆರುನ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ.  ಉಂದು ಇರುಳಗ್ ಕೈತಲ್‍ಡಿಪ್ಪುಂಡು.

ಮಲಸರ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಕೇರಳ ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳುನಾಡ್‌ಡ್ ವಾಸೊ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಅಕುಲು ಕೇರಳೊದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಮೀಸಲ್ ಅರಣ್ಯೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳುನಾಡ್‌ದ ಪಕ್ಕೊದ ಅರಣ್ಯೊಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕುಲು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆ ತಟ್ಟ್‌ ಬೆಟ್ಟೊಡು ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.  'ಮಲಸರ್' ಪನ್ಪುನವು 'ಮಲೈ' ಬುಕ್ಕೊ 'ಅರಸರ್' ಪನ್ಪುನ ಅಸುದ್ದೊ ರೂಪೊ ಆದಿಪ್ಪುಂದು ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಒಪ್ಪುದೆರ್.  ಉಂದು ಬೆಟ್ಟೊಲೆ ರಾಜನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು ('ಮಲೈ' ಪಂಡ ಬೆಟ್ಟೊ ಬುಕ್ಕೊ 'ಅರಸರ್' ಪಂಡ ರಾಜೆ). 15 ಡ್ದ್ 20  ಗುಡ್ಚಿಲ್‌ಲೊ ಎಲ್ಯ ಸಮುದಾಯೊ.  ಸಾಂವಿದಾನಿಕವಾದ್ ಈ ಸಮುದಾಯೊ ಪರಿಸಿಸ್ಡೊ ಪಂಗಡೊ.

ಮಲಸರ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಜನಾಂಗೊದಕುಲು ಪಾತೆರುನ ವರ್ಗೀಕರಣ ಆವಂದಿನ ತೆನ್ಕಾಯಿದ ಬಾಸೆ.  2001 ರ ಭಾರತೊದ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ ಮಲಸರ್ ಪಾತೆರುನಕುಲೆನ ಸಂಕ್ಯೆ 7760 ಆತ್ಂಡ್. ಮಲಸರ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ದಕುಲು ತಮಿಳು ಬಾಸೆದ ಸಮಾನರ್ತೊ ರೂಪೊಡು ಒರಿಯಗೊರಿ ಪಾರೆರ್‌ಬೆರ್.  ಬೇತೆಕ್ಲೆನೊಟ್ಟುಗೆ ಅಕುಲು ತಮಿಳು ಅತ್ತಂಡ ಮಲಯಾಳಂಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಸಂಕೇತಿ ಬಾಸೆ

**ಸಂಕೇತಿ** (ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ **ಸಂಕೇತಿ** ಪಂಡ್‌ದ್  ಉಚ್ಚರಿಸಬೆರ್) ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ.  ಅವು ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳುಗು ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್ಂಡ್.  ಇಂದೆನ್ ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಕನ್ನಡ ಅತ್ತಂಡ ತಮಿಳುದ ಉಪಬಾಸೆಂದ್ ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡ್ದೆರ್, ಆಂಡ ರಡ್ಡ್ ಬಾಸೆನ್‌ಲಾ ಪಾತೆರುನಕುಲೆಗ್ ಅರ್ತ ಆವಂದಿನಂಚಿನ ದಿಂಜ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡು.  ಉಂದು ಕನ್ನಡೊಡ್ದ್(ವಿಸೇಸವಾದ್ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆದ ರೂಪೊಡು) ಮಲ್ಲ ಪದಕೋಶ ಪ್ರಬಾವೊನು ಹೊಂದ್ಂಡ್, ಅಂಚನೆ ಸಂಸ್ಕೃತೊಡ್ದ್ ದೆತೊಂದ್ಂಡ್.  ತಮಿಳುನಾಡ್‌ದ ಸೆಂಗೊಟ್ಟೈಡ್ದ್ ವಲಸೆ ಬತ್ತ್‌ನ ಸಂಕೇತಿ ಜನೊ ಇಂದೆನ್ ಭಾರತೊಡ್ ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.

ಸಂಕೇತಿ ಬಾಸೆಡ್ ಮೂಜಿ ಉಪಬಾಸೆಲು ಉಲ್ಲೊ. ಅವು: ಕೌಶಿಕ, ಬೆಟ್ಟದಪುರ ಬುಕ್ಕೊ ಲಿಂಗದಹಳ್ಳಿ.  ಉಂದು ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಕರ್ನಾಟಕೊಡಿಪ್ಪುನ ಮೂಜಿ  ಸುರೂತ ಸಂಕೇತಿ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಸಮ್ಮಂದಿಸಯಿವು. ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಸೊಡು ಸಂಕೇತಿ ಗ್ರಾಮೊಲು ಇಪ್ಪುನೆಡ್ದಾರೊ ಈ ಉಪಬಾಸೆಲು ಕನ್ನಡೊ ಮಾತ್ರೊ ಅತ್ತಂದೆ ತುಳುನ್ಲಾ ಸೇರೊಂದು ಬಾಸೆಲೆ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ಉಂಡುಂದು ಗುಮನೊಡು ದೀಡೊಡಾಯಿನ ಸಂಗತಿ.  ಸಂಕೇತಿ ಒವ್ವೇ ಪ್ರಮಾಣೊದ ರೂಪೊನು ಹೊಂದಿಜಂಡಲಾ ಸಂಕೇತಿದ "ನಿಜವಾಯಿನ" ವ್ಯಾಕರಣೊ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಸೇಸೊಲು ದಾನೆಂಧ್ ನಿರ್ಣಯಿಸಯರ ಕಸ್ಟೊ.  ಎಸ್ ಅನಂತನಾರಾಯಣ ಬುಕ್ಕೊ ಕಿಕ್ಕೇರಿ ನಾರಾಯಣ ಅಕ್ಲೆನ ಸಾಹಿತ್ಯೊ ಸಾಕ್ಷಿಯಾತ್ಂಡ್. ಕನ್ನಡೊದ ವ್ಯಾಕರಣೊ ಒಬುಕ್ಕೊ ಸಬ್ದೊ ಅರ್ತೊದ ಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್  ಸಂಕೇತಿಡ್ ಎಚ್ಚಾದ್ ಸಂಯೋಜಿಸದ್‌ನೆ, ದಾಯೆ ಪಂಡ ದಿಂಜ ಸಂಕೇತೊಲು ಕನ್ನಡೊಡು ರಡ್ಡ್ ಬಾಸೆಯಾದುಂಡು.

## ಮಾದರಿ ಪಟ್ಯೊಲು
### ಇಂಗ್ಲಿಸ್
All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.

### ಕನ್ನಡ
ಎಲ್ಲಾ ಮಾನವರು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಘನತೆ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ವಿವೇಚನೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸಹೋದರತ್ವದ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ವರ್ತಿಸಬೇಕು.

### ತುಳು
ಓಲಾಂಡಲ ಮಾನ್ಯೆರ್ ಸೊಸಂತ್ರವಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗತ್ತ್‌ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹಕ್ಕ್‌ಲೆಡ್ ಸಮನಾದ್ ಪುಟ್ಟ್‌ದೆರ್.  ಅಗ್‌ಲ್ ಇವೇಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆತ್ಮೊಸಾಕ್ಷಿನ್ ಹೊಂದ್‌ದೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸೋದರತ್ವೊದ ಮನೋಬಾವೊಡು ಒರಿಯಗೊರಿ ವರ್ತಿಸವೊಡು.

### ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಕೇತಿ
ಏಲ್ಲಾ ಮನುಶ್ಯಂಗಳೂ ಸ್ವತಂತ್ರಮಯಿಟೆ ಹುಟ್ಟಂಡಾ. ಆವ್ಹಾಳುಕ್ಕುಮೆ ಆಂತಃಕರಣೂ ಘನತೆ ಹಕ್ಕು ರೆಂಡೂ ಉಂಡೂ. ವಿವೇಕೂ ಆಂತಃಕರಣೂ ಇಕರ್ತಣ್ಣೂ ಅವ್ಹಾಲೂಮೆ ವತ್ತರೂ ಕೊತ್ತರೂ ತಮಯೂಂ ತಮ್ಬ್ಯಾನ್ಯು ಪೋಲೆ ನಡಂಧ್ಗಣೂ.

### ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಲಿಪಿ
Ellā manuśyangaḷū svatantramayiṭe huṭṭanḍā. Avhāḷukkume āntahkaraṇu ghanate hakku renḍū unḍū. Vivēkū antaḥkaraṇū ikartaṇṇū avhālūme vattarū kottarū tamayūṃ tambyānyu pōle naḍandhgaṇū.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಮುಚುಕುಂದ

**ಮುಚುಕುಂದೆ** ಸೂರ್ಯವಂಸೊದ ಒರಿ ರಾಜೆ. ಮಾಂಧಾತನ ಜೋಕುಲೆಡ್ ಒರಿ. ಪುರುಕುತ್ಸ ಬುಕ್ಕ ಅಂಬರೀಷೆರ್ ಮುಚುಕುಂದನ ಮೆಗ್ಯ ಪಳಯರ್ಲು. ಮುಚುಕುಂದೆ ಸತ್ಯಯುಗೊ, ತ್ರೇತಾಯುಗೊ ಬುಕ್ಕ ದ್ವಾಪರಯುಗೊ- ಮೂಜಿ ಯುಗೊಟ್ಟು ಬದ್‌ಕ್‌ದಿತ್ತೆ.
## ಕಥೆ
ವರ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕೊಗು ತಾರಕಾಸುರೆ ಬುಕ್ಕ ಆಯನ ಪಡೆ ದಾಳಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. ರಕ್ಕಸೆರ್ ಬುಕ್ಕ ದೇವತೆಲೆಗ್ ಲಡಾಯಿ ಆಪುಂಡು. ಏತ್ ಕಾದಿಂಡಲಾ ದೇವತೆಲೆಗ್ ಯುದ್ಧ ಗೆಂದರ ಆಪುಜಿ. ಅಪಗ ಭೂಮಿಡ್ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ಮುಚುಕುಂದನ್ ದೇವಸೈನ್ಯದ ಗುರ್ಕಾರ್ತೆ ವಹಿಸೊನೊಡು ಪಂದ್ ಕೇನುವೆರ್. ಇಂದೆಕ್ ಒಪ್ಪಿನ ಮುಚುಕುಂದೆ ದೇವಸೈನ್ಯೊದ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಆದ್ ಲಡಾಯಿ ದುಂಬರ್ಪಾವೆ. ಕಡೆಕ್ ಈಸ್ವರ ದೇವೆರೆ ಮಗೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೆ ದೇವಸೇನೆದ ಸೇನಾಧಿಪತ್ಯನ್ ವಹಿಸೊಂದು ತಾರಕಾಸುರನ್ ವಧೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಲಡಾಯಿ ಗೆಂದಾದ್ ಕೊರ್ಪೆ.

ಸ್ವರ್ಗೊದ ಒಂಜಿ ವರ್ಸೊ ಭೂಮಿದ ೩೬೦ ವರ್ಸೊಗು ಸಮ ಪನ್ಪೆರ್. ದೇವಸೈನ್ಯದ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಆದ್ ಮುಚುಕುಂದೆ ಸ್ವರ್ಗೊಡು ೧ ಒಂಜಿ ವರ್ಸೊ ಮುಟ್ಟ ಇಪ್ಪುವೆ. ಲಡಾಯಿ ಆನಗ ಭೂಮಿಡ್ ಮುಚುಕುಂದನ ಕುಟುಮೊದಕ್ಲು ಮಾತೆರ್ಲಾ ತೀರ್ದ್ ಪೋದಿಪ್ವೆರ್. ಮುಚುಕುಂದನ ಧೈರ್ಯ ಶೌರ್ಯೊನು ತೂಯಿನ ಸ್ವರ್ಗೊದ ಅಧಿಪತಿ ಇಂದ್ರೆ ನಿಕ್ಕ್ ದಾದ ವರ ಬೋಡು ಕೇನುವೆ. ಅಪಗ ಲಡಾಯಿ ಮಲ್ತ್ ಕಾಲ ಸಂದಿನವೆ ಗೊತಾಯಿಜಿ, ಅತ್ತಂದೆ ಎನ್ನ ಕುಟುಮೊದಕ್ಲ್ ಮಾತಾ ತೀರ್ದ್ ಪೋತೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಎಂಕ್ ಮಸ್ತ್ ದೀರ್ಘವಾಯಿನ ನಿದ್ರೆ ಬೋಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಏರಾಂಡಲಾ ಎನ್ನ ನಿದ್ರೆಗ್ ಭಂಗ ಕೊರಿಯೆರ್ಂಡ ಅಕುಲು ಅಪಗನೇ ಪೊತ್ತುದು ಬೊಣ್ಯ ಆವೊಡು ಪನ್ಪೆ. ಇಂದೆಕ್ ಇಂದ್ರೆ ಒಪ್ಪುವೆ, ಮುಚುಕುಂದೆ ಒಂಜಿ ಕಲ್ಲ ಮಾಟೆದ ಉಲಾಯಿ ಪೋದು ನಿದ್ರೆಗ್ ಜಾರುವೆ.

## ನಿದ್ರೆಗ್ ಬಂಗ ಆಪುನ
ವರ ಯಾದವ ಅರೆಸೆರ್ ತನ್ಕುಲೆ ಗುರು ಆಯಿನ ಗರ್ಗ ಮುನಿಕ್ಕ್ ತಮಾಸೆ ಮಸ್ಕಿರಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಗರ್ವೊಡು ಗರ್ಗಮುನಿ, ಯಾದವೆರೆಗ್ ತೊಂದರೆ ಹಿಂಸೆ ಕೊರ್ಪುನ ಮಗನ್ ಪಡೆವೊಡು ಪಂದ್, ಈಸ್ವರ ದೇವೆರೆನ್ ಎನ್ನ್‌ದ್ ತಪಸ್ ಮಲ್ಪುವೆ. ಕಡೆಕ್ ಒರ್ತಿ ಅಪ್ಸರೆಡ ಸೇರ್‌ದ್ ಒರಿ ಮಗೆ ಪುಟ್ಟುವೆ. ಈ ಮಗೆನೆ ಕಾಲಯವನ. ಈಸ್ವರ ದೇವೆರೆನ ವರಬಲೊಟ್ಟು ಪುಟ್ಟಿನೆಡ್ದಾವರ ಸ್ವತಃ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವೆರೆಗ್ಲಾ ಕಾಲಯವನನ್ ಸೋಪಾವರ ಆಯಿಜಿ.

ವರ ಜರಾಸಂಧೆ ಬುಕ್ಕ ಕಾಲಯವನೆ ಇರುವೆರ್ ತನ್ಕುಲೆ ಪಡೆಕ್ಲೆನ್ ಸೇರಾವೊಂದು, ಕೃಷ್ಣನ ರಾಜಧಾನಿ ಮಥುರೆದ ಮಿತ್ ದಾಳಿ ಮಲ್ಪುವೆ. ಈಸ್ವರ ದೇವೆರೆನ ವರಬಲೊಟ್ಟು ಪುಟ್ಟಿನೆಡ್ದಾವರ ಕಾಲಯವನನ್ ಸೋಪಾವರ ಆಪುಜಿ ಪಂದ್, ಕೃಷ್ಣೆ ಒಂಜಿ ಉಪಾಯ ಮಲ್ಪುವೆ. ದಾಳಿ ಮಲ್ತಿನ ಪೊರ್ತುಗು ಕೃಷ್ಣೆ ಕಾಲಯವನನ ಎದುರುಡೆ ತನ್ನ ತೇರ್ಡ್‍ದ್ ಜತ್ತ್‌ದ್ ಪಾರುವೆ, ಇಂದೆನ್ ತೂಯಿನ ಕಾಲಯವನೆ ಕೃಷ್ಣನ ಬೆರಿ ಪತ್ತುವೆ. ಕೃಷ್ಣೆ ಒಂಜಿ ಗುಡ್ಡೆದ ಮಿತ್ತ್ ಇತ್ತಿನ ಕಲ್ಲ ಮಾಟೆದುಲಾಯಿ ಪೋಪೆ. ಅಲ್ಪ ಮುಚುಕುಂದೆ ದೀರ್ಘ ನಿದ್ರೆಡ್ ಇಪ್ಪುವೆ. ಕೃಷ್ಣೆ ತನ್ನ ಮೈತ್ತ ಮಿತ್ ಇತ್ತಿನ ಉತ್ತರೀಯ-ಕುಂಟುನು ಆಯಗ್ ಪುದೆಪಾದ್ ಕೃಷ್ಣೆ ಮಾಯ ಆಪೆ.

ಮಾಟೆದ ಉಲಾಯಿ ಬತ್ತಿನ ಕಾಲಯವನೆ ಕೃಷ್ಣನ ಕುಂಟು ಪುದೆತ್ ಜೆತ್ತಿತ್ತಿನ ಮುಚುಕುಂದನ್ ಕೃಷ್ಣೆ ಪಂದ್ ಎನ್ನಿದ್ ಆಯಗ್ ತೊರ್ತುದು ನಿದ್ರೆಗ್ ಬಂಗ ಮಲ್ಪುವೆ. ಮೂಜಿ ಕಾಲೊಡುಲಾ ಬಯಂಕರ ನಿದ್ರೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಮುಚುಕುಂದೆ ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ಕಾಲಯವನನ್ ಗರ್ವೊಡು ತೂಪೆ. ಇಂದ್ರೆ ಕೊರ್ನ ವರತ್ತ ಪ್ರಕಾರೊಡು, ಒಂಜೇ ಘಲಿಗೆಡ್ ಕಾಲಯವನೆ ಪೊತ್ತುದು ಭಸ್ಮ ಆಪೆ.

ಕಡೆಕ್ ಕೃಷ್ಣೆ ಮುಚುಕುಂದಗ್ ತನ್ನ ವಿಷ್ಣುರೂಪೊನು ತೋಜಾವೆ. ಮುಚುಕುಂದೆ ಜೆತ್ತಿನಾತ್ ಕಾಲೊಡು ಲೋಕೊರ್ಮೆ ದಾಯ್ತ ಮಾತ ಆಂಡ್ ಅವೆನ್ ತೋಜಾವರ ವಿಷ್ಣು ದೇವೆರೆಡ ನಟ್ಟುವೆ. ನಡತಿನ ಮಾತೆನ್ ತೋಜಾದ್ ಕಡೆಕ್ ಗಂಧಮಾದನ ಪರ್ವತೊಗು ಬುಕ್ಕ ಬದರೀಕಾಶ್ರಮೊಗು ಪೋದು ತಪಸ್ ಮಲ್ಪರ ವಿಷ್ಣುದೇವೇರ್ ಮುಚುಕುಂದಗ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚನೆ ತಪಸ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಮುಚುಕುಂದೆ ಮೋಕ್ಷೊಗು ಸಂದುವೆ.

## ಇಂದೆನ್‌ಲಾ ಓದುಲೆ
* ಯಯಾತಿ

## ಉಲ್ಲೇಕ

ವರ್ಗೊ:ಪೌರಾಣಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಮಾಲಪಂದರಂ ಬಾಸೆ

**ಮಾಲಪಂದರಂ** (ಬೆಟ್ಟದ ಪಂದರಂ) ಕೇರಳ ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ ಅವು ತಮಿಳುಗು ಕೈತಕ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್ಂಡ್.

ಕೇರಳoದ ಮಲೈ ಪಂದರಂ ಒಂಜಿ ಪರಿಸಿಸ್ಟೊ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊ. ಅಕುಲು ಕೇರಳೊದ ಕೊಲ್ಲಂ ಬುಕ್ಕೊ ಪಥನತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆದ ಗುಡ್ಡೆಕಾಡ್ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಬೇತೆಕ್ಲ್ ತಮಿಳುನಾಡ್‍ಡ್ ದುಂಬುಡ್ದ್ ವಾಸೊ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಕುಲು ಕೇರಳೊದ ಬಾಸೆಯಾಯಿನ ಮಲಿಯಾಳಿ ಪಾತೆರುವೆರ್.

## ಮೂಲ ವಿವರೊ
ಮಲಪಂದರಂ (ಇಂದೆನ್ ಬೆಟ್ಟದ ಪಂದರಂ ಪಂಡ್‍ದ್ ಒಪ್ಪುದೆರ್) ತೆನ್ಕಾಯಿ ಭಾರತೊದ ಕೇರಳೊ ರಾಜ್ಯೊದ ಪರಿಸಿಸ್ಟೊ ಪಂಗಡೊ ಬುಕ್ಕೊ ಪೆರಿಯಾರ್ ಸರೋವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ತೆನ್ಮಲಿ ಪಟ್ಟಣೊದ ನಡುಟೆ ಪಡ್ಡೋಯಿ ಗಟ್ಟಲೆ ಕಾಡ್ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮಾಲ (ಮಲೆ, ಪರ್ವತ) ಬೆಟ್ಟೊಕಾಡ್‌ದೊಟ್ಟಿಗೆ ದಿಂಜ ಸಮಯೊ ಸಮ್ಮಂದೊ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಪಡ್ಡೋಯಿದ ಗಟ್ಟಲು ಉಂದು ಭಾರತೊದ ಪರ್ಯಾಯಪ ಪ್ರದೇಸೊದ ಬೆರಿಮುಲ್ಲು ಬುಕ್ಕೊ 600 ಡ್ದ್ 2,400 ಮೀಟರ್ ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತರೊಡುಂಡು. ಅಲೆಮಾರಿ ಸಮುದಾಯೊ, ಬೆಟ್ಟೊದ ಪಂದರಂ ಅಕ್ಲೆನ್ ಕಾಡ್‌ದೊಟ್ಟುಗು ಸಲೀಸಾದ್ ಗುರ್ತಿಸಬೊನ್ಬೆರ್.

## ಜನಸಂಕ್ಯೆ
ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಸಮುದಾಯೊ, ಬೆಟ್ಟೊದ ಪಂದರಂ 1971 ಡ್ 1,569 ಜನೊ ಇತ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗ್ 1 ಡ್ದ್ 2 ಜನೊಕ್ಲೆ ಜನಸಂಕೆದ ಸಾಂದ್ರತೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಯುನೆಸ್ಕೊ ಸಮೀಕ್ಷೆದ ಪ್ರಕಾರೊ ಈ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಜನೊ 9,999 ಪಂಡ್‌ದ್ ದಾಕಲೆ ಆತ್ಂಡ್.

## ಇತಿಯಾಸೊ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಮ್ಮಂದೊ
ಮಾಲಪಂದರಂ ಜನೊ ಕಾಡ್‌ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ವಾಸೊ ಮಲ್ಪುನೆ, ಅಗ್ಲೆಗ್ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊದ ಜನೊಕ್ಲೆನೊಟ್ಟುಗೆ ಪೋಪುನ ಬರ್ಪು ಎಡ್ಡೆಪು ಉಂಡು. ತೆನ್ಕಾಯಿ ಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊಲಾಯಿನ ಪಾಲಿಯನ್, ಕದರ್, ಕನ್ನಿಕರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲಾ ಉಲ್ಲಾಡನ್‌ದಂಚನೆ, ಮಾಲಪಂದರಂ ಏಪೊಲ ಬೇತೆನೆ ಸಮುದಾಯೊ ಆದಿದ್ಯಂಡ್.  ಅಗ್‌ಲ್ ಮೂಲೊಡ್ದೆ ಬೆನ್ನಿ ಬೇಸಾಯೊದ ಕ್ರಿಸಿಕೆತ್. ಪದಿನೆನ್ಮೊನೆ ಶತಮಾನೊದ ಅಕೇರಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇರೊಗು ಜಪ್ಪುವೆರ್.  ಅಗ್‌ಲ್ ಏಲಕ್ಕಿ, ಬೆದ್ರ್, ದಂತೊ, ಚೀಯೊದ ನೆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮಯಣೊ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಉತ್ಪನ್ನೊ ಸಂಪೊಲಿತೊಂದಿತ್ತೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಮನ್ನನ್ ಬಾಸೆ

**ಮನ್ನನ್** ಕೇರಳ ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳುನಾಡ್‌ದ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ, ಇಂದೆನ್ ತಮಿಳು ಬಾಸೆಲೆ ಅಡಿಟ್ ವಿಬಾಗಿಸದೆರ್.

## ಮನ್ನನ್ ಪದೊ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ
'ಮನ್ನನ್' ಪನಜ್ಪುನ ಪದೊ  'ಮನ್ನಾ' (ಮಣ್ಣ್) ಬುಕ್ಕೊ ಮನುಸಿಯನ್‌ದ (ನರಮಾನಿ) ಸಂಯೋಜನೆ ಆತ್ಂಡ್.  ಇಂದೆತ ಅರ್ತೊ 'ಮಣ್ಣ್‌ದ ಜೋಕುಲು’.

ಮನ್ನನ್ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಇಡೀ ಕೇರಳೊದ ಕಡಲ ಬರಿತ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ವಿಸ್ತಾರವಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್.  ಅಗ್‍ಲ್ ತಮಿಳು ಬುಕ್ಕೊ ಮಲ್ಯಾಳಿದ ಉಪಬಾಸೆಯಾದ್ ಮನ್ನನ್ ಬಅಸೆನ್ ಪಾತೆರುವೆರ್.

ಮನ್ನನ್‌ ಸಮುದಾಯೊ ಕ್ರಿಸಿ ಕೇಂದ್ರಿತ ಆತ್ಂಡ್.  ಸೊಸಂತ್ರೊ ಕ್ರಿಸಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇಲೆಗಾರೆರಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲಾಯಿನ ಇತ್ತೆ ಮೆಕ್ಲೆನ ಮಲ್ಲ ಉದ್ಯೋಗೊ. ಅಗ್‌ಲ್ ಗುಡ್ಡೆ ಪ್ರದೇಸೊಡು ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದು ಎಡ್ಡೆ ಕ್ರಿಸಿಕೆರಾತೆರ್.  ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸವುನವು, ಮಾರಾಟೊ ಮಲ್ಪುನವು ದಿಂಜ ಜನೊಕು ಬೇಲೆ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್.  ಮೆಕ್ಲೆನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೇಲೆ ಕುಂಟು ನೆಯಿಪುನೆ.

ಮನ್ನನ್‌ ಸಮುದಾಯೊದಗ್‌ಲ್ ಹಿಂದೂಲು ಬುಕ್ಕೊ ಶಿವ, ವಿಷ್ಣು, ಬಗವತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಶಾಸ್ತಾವುನು ದೇವರ್ ಬುಕ್ಕೊ ದೇವತೆಲೆನ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬಗವತಿ ಅಗ್ಲೆನ ಕುಲದೇವತೆ. ಅಗ್‍ಲ್ ಮಂಡಲಂ ಪೊರ್ತುಡು ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಸ್ತಾನೊಗು ಪೋಪೆರ್.  ಗುರುವಾಯೂರು, ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು ಅತ್ತಂಡ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ತಾನೊಗು ಪೋಪೆರ್. ಓಣಂ, ವಿಷು, ಶಿವರಾತ್ರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಅಕ್ಲೆನ ಮಲ್ಲ ಪರ್ಬೊ. 2011 ನೆ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ, ಅಗ್ಲೆನ ಜನಸಂಕ್ಯೆ 9,780 ಪಂಡ್‍ದ್ ಅಂದಾಜಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಮುತುವನ್ ಬಾಸೆ

**ಮುತುವನ್** ಪನ್ಪುನವು ತಮಿಳು ಬಾಸೆಗ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಯಿನ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ, ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಕೇರಳೊದ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆದ ಪೂಯಂಕುಟ್ಟಿ - ಇಡಮಲಯಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟ್ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಮುತುವನ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.,,

## ಇತಿಯಾಸೊ
ಮುತುವನ್ ಬಾಸೆ ಮಧುರೈಡ್ದ್ ವಲಸೆ ಬತ್ತಿಪ್ಪೊಡು. ಮುತ್ತುಕು ಪದೊತ ಮೂಲ ಅರ್ತೊ ದೇಹೊದ ಪಿರವುದ ಮೈಯಿ. ಅಗ್‌ಲ್ ಗುಡ್ಡೆಬೆಟ್ಟೊಲೆಗ್ ವಲಸೆ ಪೋನಗ ಅಗ್ಲೆನ ಜೋಕ್ಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸೊತ್ತುಲೆನ್ ಬೆರಿತ ಮಿತ್ತ್ ತುಂಬೊಂದು ಪೋವುನೆಡ್ದಾರೊ ಈ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪೆರ್.  ಇನಿಕ್ಲಾ ಮುತುವನ್ ಸಮುದಾಯೊದಗ್ಲ್ ಅಗ್ಲೆನ ಜೋಕ್ಲೆನ್ ಬೆರಿತ ಮಿತ್ತ್ ತುಂಬೊಂದು ಪೋಪೆರ್.

## ಮುತುವನ್ ಉಪಬಾಸೆಲು
ಮುತುವನ್ ಜನೊ ಕೇರಳ ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳುನಾಡ್ದ ಗಡಿ ಕಾಡ್‌ಗುಡ್ಡೆಲೆಡ್ ವಾಸೊ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.  ಮುತುವನೆರೆಡ್ ರಡ್ಡ್ ಬೇತೆಬೇತೆ ಗುಂಪುಲು ಉಲ್ಲೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅಗ್ಲ್ ಒಂತೆ ಮಟ್ಟ್‌ಗ್ ರಡ್ಡ್ ಬಿನ್ನೊ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಪಾತೆರ್ಬೆರ್.  ಅಂಚಾದ್ ಅಗ್ಲೆನ್ ಮಲಯಾಳಂ ಮುತುವನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಂಡಿ ಮುತುವನ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಮುತುವನ್ ಪದಕೋಸೊ
ರಾಜ್ಯೊದ ಸುರೂತ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಎಡಮಲಕ್ಕುಡಿದ ಮುತುವನ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊ ಮಲಯಾಳಂ ಮುತುವನ್ ಭಾಷಾ **ನಿಖಂಡು** ಪನ್ಪುನ ಪದಕೋಸೊನು ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.  ಮುತುವನೆರ್ ಮಲಯಾಳಂದ ಬಿನ್ನೊ ಉಪಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.  ಆಂಡ ಅಗ್ಲ್ ಅಗ್ಲೆನವೇ ಆಯಿನ ಬಾಸೆನ್ ಇತ್ತೊಂದು, ಸಮುದಾಯೊಡು ಬೇತೆನೇ ಬಾಸೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್.  ಈ ಬಾಸೆ ಮಲ್ಯಾಳಿದಕ್ಲೆಗ್ ಗ್ರೀಕ್‌ದ ಲೆಕೊ ಆತ್ಂಡ್.

## ಜನಸಂಕ್ಯೆ
ಮುತುವನ್ ಬಾಸೆ ದ್ರಾವಿಡ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಬಾಸೆ. ಈ ಬಾಸೆ ತಮಿಳ್‌ಗ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಇತ್ತ್‌ದ್, 16,800 ಜನೊ ಈ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಪಾಲಿಯನ್ ಬಾಸೆ

**ಪಾಲಿಯನ್** ಕೇರಳoದ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ. ಅವು ತಮಿಳುಗು ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ  ದೀಡೊಂದ್ಂಡ್.  ಈ ಬಾಸೆನ್ ಪಾಲಿಯನ್ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.,

## ಪಾಲಿಯನ್ನೆರೆ ಇತಿಯಾಸೊ
ಪಾಲಿಯನ್ನೆರ್ ತಮಿಳುನಾಡ್‌ಡ್ದ್ ವಲಸೆ ಬತ್ತ್‌ನ ಆದಿವಾಸಿ ದ್ರಾವಿಡ ಜನೊ, ಪಶ್ಚಿಮ ಗಟ್ಟೊಲೆ ಬರ್ಸೊದ ಕಾಡ್, ವಿಸೇಸವಾದ್ ಕೇರಳೊಡು ವಾಸೊಡುಲ್ಲೆರ್.  ಕೇರಳೊ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಪೀರುಮೇಡು ಬುಕ್ಕೊ ಉಡುಂಬಂಚೋಳ ತಾಲೂಕುಲೆಡ್ ವಾಸೊ ಮಲ್ಪುನ ಮುಕುಲು  ಸುರುಟು ತಮಿಳುನಾಡ್‌ದ ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆದ ಗುಡಲ್ಲೂರ್‌‍ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ನೆಲೆಯಾತೆರ್.    ಮುಕ್ಲು ವಲಸೆ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅರ್ದೊ ಸತಮಾನೊಡು ನೆಲೆಯಾಯಿನ ಪ್ರದೇಸೊನು ಕ್ರಿಸಿ ಪ್ರದೇಸೊ ಆದ್ ಬದಲ್ತೊಂದೆರ್. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಅಗ್ಲ್ ಅಲೆಮಾರಿಲು, ಬೇಟೆಗಾರೆರ್, ಚೀಯೊದ ಬೇಟೆಗಾರೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ತೆನಸ್ ನಾಡುನಗ್ಲ್. 1960ನೆ ದಸಕೊದ ಸುರೂಟು ಪಾಲಿಯನ್ನೆರ್ ಬಂಡೆಕಲ್ಲ್‌ದ ಸಂದ್‌ಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾಡಿಲೆಡ್ ವಾಸೊ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.  ಕಲಾ ಕರಿನಂಚ ಕಾಡ್‍ದ ಬೇರೊಗು ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.

## ಜನಸಂಕ್ಯೆ
ಕೇರಳೊದ ಬೇತೆ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ಲೆಡ್ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಪಾಲಿಯನ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಜನಸಂಕ್ಯೆ ದಿಂಜ ಕಡಮೆ.  1991ನೆ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ ಕೇರಳೊಡು ಅಗ್ಲೆನ ಜನಸಂಕ್ಯೆ 1442 ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್.  1999ನೆ ಐಟಿಡಿಪಿ ವರದಿ ಪ್ರಕಾರೊ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ 383 ಪಾಲಿಯನ್ ಕುಟುಮ್ಮೊಲುಲ್ಲೊ.  2001ನೆ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ, ಇಡುಕ್ಕಿಡ್ ಪಾಲಿಯನ್‌ಡ್ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಕ್ಯೆ 1709 ಪಂಡ 0.47 % ರಾಜ್ಯೊದ ಪರಿಸಿಸ್ಟೊ ಜನಸಂಕ್ಯೆಗ್ ಸಮೊ.   2011ನೆ ಜನಗಣತಿ ಮೆಗ್ಲೆನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಕ್ಯೆ 1464 ಪಂಡ್‍ದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್, ಪಂಡ ಉಂದು ಒಟ್ಟು ಪರಿಸಿಸ್ಟೊ ಪಂಗಡೊಲೆಡ್ 0.43% ದಾತ್ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಆಲು ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ

**ಆಲು ಕುರುಂಬಾ**, ಹಾಲ್ ಕುರುಂಬಾ ಅತ್ತಂಡ ಪರ್ಯಾಯವಾದ್ ಪಾಲ್ ಕುರುಂಬಾ ಪಂಡ್‌ದ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ಆಲು, ಪಾಲ್, ಹಾಲ್ ಪಂಡ ಪೇರ್.  ಇಂದೆನ್ ಆಲು ಕುರುಂಬ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ದ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಉಪಗುಂಪುದ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ. ಇಂದೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕನ್ನಡೊದ ಉಪಬಾಸೆಂದ್ ಲೆಕ್ಕಪಾಡ್ದ್ ಗುರ್ತಿಸದೆರ್.  ಆಂಡಲಾ  **ಎಥ್ನೋಲಾಗ್** ಇಂದೆನ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕೊ ಬಾಸೆಯಾದ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸವುಂಡು. ಆಲು ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆತಕುಲು ತಮಿಳುನಾಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕರ್ನಾಟಕೊದ ನಡುತ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊದ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಸೊಡು ನಿಲೆಯಾತೆರ್.

ಆಲು ಕುಂಬರೆರ್ ಮೂಲತ ಕ್ರಿಸಿಕೆರ್, ತೆನಸ್ ಸಂಗ್ರಹಿತೊಂದು ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ಪೊರ್ತುಗು ಬೋಂಟೆ ಮಲ್ತೊಂದ್ ಬದುಕುನ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು.  ಭಾರತೊದ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಕಡೆತ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲು, ತೆನ್ಕಾಯಿ-ಪಡ್ಡೋಯಿ, ತೆನ್ಕಾಯಿ, ಆಗ್ನೇಯ ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಡಾಯಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆನ ಎಡೆಚೊಣಿಡ್ ಇಳ್ಚಾರ್‌ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಣಿವೆಲೆಡ್ ಸುಮಾರ್ ಸಾವಿರೊಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಜನೊ ವಾಸೊ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಇಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ
* ಬೆಟ್ಟ ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ
* ಜೇನು ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ
* ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು
* ಭಾರತೊಡು ನೆರೆಕರೆಟ್ ಪಾತೆರುನಕುಲೆನ ಸಂಕ್ಯೆದ ಪ್ರಕಾರೊ ಬಾಸೆಲೆ ಪಟ್ಟಿ 
* ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಬಾಸೆಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ತಮಿಳು ಬಾಸೆಲು

**ತಮಿಳು ಉಪಬಾಸೆಲು** ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು ಗುಂಪು ತಮಿಳುಗು ಎಚ್ಚ ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಉಂಡು.  ತಮಿಳುದ ಜತೆಟ್, ಅವು ಎರವಲ್ಲನ್, ಕೈಕಾಡಿ, ಮಾಲಾ ಮಲಸರ್, ಮಲಸರ್, ಮಲಪಂದರಂ, ಮನ್ನನ್, ಮುತುವನ್, ಪಾಲಿಯನ್, ಪಟ್ಟಾಪು ಬುಕ್ಕೊ ಎರುಕಲ.

**ಅರ್ವಿ** ಪನ್ಪುನ ಬೇತೆನೇ ಬಾಸೆ ಅತ್ತ್, ಬದಲಾದ್ ಮುಸ್ಲಿಮೆರ್ ಗಳಸುನ ತಮಿಳುದ ನೋಂದಾಣಿಯಾದುಂಡು.  ಇಂದೆನ್ ಅರೇಬಿಕ್ ವರ್ಣಮಾಲೆಡ್ ಬರೆಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೇಬಿಕ್‌ದ ದಿಂಜ ಸಾಲ್‌ನ್ ಸೇರೊಂದ್ಂಡ್.

**ಕಕ್ಕಳ** ತಮಿಳು ಬಾಸೆ ಅತ್ತಂಡ ಮಲ್ಯಾಳಿ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜಾದಿಪ್ಪು.

## ಆಂತರಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣೊ
ಗ್ಲೋಟೊಲಾಗ್ ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದಂಚ ವರ್ಗೀಕರಿಸದ್‌ನೆ: 
:**ತಮಿಳು ಉಪಬಾಸೆ**
#ಮಾಲಾ ಮಲಸರ್
#ಮಲಪಾಂದರಂ
#ಮಲಸ–ಎರವಲ್ಲನ್
#ಎರವಲ್ಲನ್
#ಮಲಸರ್
#ಮುತುವನ್–ಮನ್ನನ್
#ಮನ್ನನ್
#ಮುತುವನ್
#ಹಳೆಯ ತಮಿಳು
#ತಮಿಳು–ಪಾಲಿಯನ್
#ಪಾಲಿಯನ್
#ತಮಿಳು
#ಎರುಕುಲ–ಕೊರವ–ಕೈಕಾಡಿ
#ಕೈಕಾಡಿ
#ಪಟ್ಟಾಪು
#ಎರುಕುಲ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಜೆಸೆರಿ ಬಾಸೆ

**ಜೆಸೆರಿ** ( **ದ್ವೀಪ ಬಾಸೆಂದ್** ಲೆಪ್ಪುವೆರ್) ಪನ್ಪುನವು ಮಲ್ಯಾಳಿದ ಉಪಬಾಸೆ.  ಭಾರತೊದ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತೊ ಪ್ರದೇಸೊ ಆಯಿನ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪೊಡು ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.

'ಜೆಸೆರಿ' ಪನ್ಪುನ ಪದೊ ಅರೇಬಿಕ್ ಪದೊತ 'ಜಜಾರಿ' (جزري) ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್,  ಇಂದೆನ ಅರ್ತೊ 'ದ್ವೀಪೊ' ಅತ್ತಂಡ 'ದ್ವೀಪೊವಾಸಿ'. ಲಕ್ಷದ್ವೀಪೊದ ದ್ವೀಪಸಮೂಹೊಡಿಪ್ಪುನ ಚೆಟ್ಲಾಟ್, ಬಿತ್ರಾ, ಕಿಲ್ತಾನ್, ಕದ್ಮತ್, ಅಮಿನಿ, ಕವರತ್ತಿ, ಆಂಡ್ರೋತ್, ಅಗತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಲ್ಪೇನಿ ದ್ವೀಪೊಲೆಡ್ ಇಂದೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.  ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ದ್ವೀಪೊಲಾ ಅಯಿತವೇ ಆಯಿನ ಉಪಬಾಸೆನ್ ಹೊಂದ್‌ದೊ.  ಉಪಬಾಸೆಲು ಅರಾಬಿ ಮಲಯಾಳಂದಂಚ ತೋಜುವೊ. ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿದ ಮಾಪ್ಪಿಲ/ಮಾಪ್ಲೆ ಸಮುದಾಯೊದಗ್ಲ್ ಪಾತೆರುನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕೊ ಉಪಬಾಸೆ.

## ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊ
ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊ ಪರತ್ ಮಲಯಾಳಂದ ಉಪಬಾಸೆದಂಚ ತೋಜುಂಡು, ಆಂಡ ಕೆಲವು ಗುಮನೊ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊಲು ಉಲ್ಲೊ.

ಸುರುಕು ಎಲ್ಯ ಸ್ವರೊಲು, ವಿಸೇಸವಾದ್ 'ಉ'. ಉದಾರ್ಮೆಗ್: ರಂಗಿ (ಮಲಯಾಳಂ- ಉರಂಗಿ) - ಮಲಗಿದೆ, ಲಕ್ಕ (ಮಲಯಾಳಂ- ಉಲಕ್ಕ) - ಕೀಟ.

ವ್ಯಂಜನೊಲೆಗ್ ಸಮ್ಮಂದಿಸಯಿನಂಚ, ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊಲು ಗುಮನೊಗು ಬತ್ತ್‌ದೊ:

# ದುಂಬಾದ್ ಮಲಯಾಳಂಡ್ ಸುರುತ ಛ, ಶ ಆಪುಂಡು: sholli/ಶೋಲ್ಲಿ (ಮಲಯಾಳಂ-(ಪರತ್) cholli/ಛೊಲ್ಲಿ) ಕರೆ
# ಮಲಯಾಳಂಡ್ ಸುರುತ p/ಪ, f/ಫ: ಫೆನ್ನ್ (ಮಲಯಾಳಂ- ಪೆನ್ನು) - ಹುಡುಗಿ.
# ಮಲಯಾಳಂಡ್ ಸುರುತ ವಿ, ಬಿ ಆಪುಂಡು: ಬುಲಿ/ಬಿಲಿ (ಮಲಯಾಳಂ- ವಿಲಿ) - ಕರೆ.

## ವ್ಯಾಕರಣ
ವ್ಯಾಕರಣೊ ಮಲಯಾಳಂಗ್ ಹೋಲಿಕೆಲೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. 
### ನಾಮಪದೊಲು
ನಾಮಪದೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸರ್ವನಾಮೊ ಪ್ರಕರಣೊ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತಿರ್ತ್ ತೋಜಾಯಿನಂಚ ಉಂಡು:
* ನಾಮಕರಣ: ಶೂನ್ಯ;
* ಆರೋಪ: ಎ, ನಾ
* ಜೆನಿಟಿವ್: ಆ, ನಾ, ಥಾ;
* ತಾರೀಕ್: kk, n, oon;
* ಸಂವಹನ: ಒಡ, ಆ ಕೂಡ, ನಾ ಕೂಡ;
* ವಾದ್ಯೊ: ಆ ಕೊಂಡ್, ನಾ ಕೊಂಡ್;
* ಜಾಗೆ: nd, naa ul, l (ಗುರ್ತೊಲೆಡ್ ಮಾರ್ತೊ);
* ಅಬ್ಲೇಟಿವ್: nd;
* ಸ್ವರ: ಇ, ಆ;

#### ಸರ್ವನಾಮೊಲು

* ತಾನು: ಸ್ವಯಂ;

### ಕ್ರಿಯಾಪದೊಲು
ಕ್ರಿಯಾಪದೊಲೆ ಸಂಯೋಗೊಲು ಮೂಲ ಮಲಯಾಳಂನ್ ಹೋಲುಂಡು.

'ಕಾನು' ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಿಯಾಪದೊ - ಪಂಡ 'ತೂಲ/ನೋಡಿ', ಮೂಲ ಮಲಯಾಳಂದಂಚನೆ, ಮುಲ್ಪ ವಿವರಿಸದ್‍ನೆ.

**ಮೂಜಿ ಸರಳ ಕಾಲೊಲು.**
# ವರ್ತಮಾನೊ: ಸೇರಾಯಿನ ಪ್ರತ್ಯಯೊ nna/ಉನ್ನ (ಹೆಚ್ಚಾದ್ nda/ಉಂಡ); ಅಂಚಾದ್ kaanunna/kaanunda - ಕಾಣುತ್ತಾನೆ/ತೂಪೆ, ಕಾಣುತ್ತದ/ತೋಜುಂಡ.
# ಬೂತೊ: ಮೂಲ ಮಲಯಾಳಂಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಕ್ರಿಯಾಪದೊದ ಬೇರ್ ಬದಲಾತ್‍ಜಿ. 'ಕಾಣು'ಗೆ ಬೂತಕಾಲೊ ಕಂಡ - ಸಾ.
# ಬವಿಸ್ಯೊ: ಸೇರಾಯಿನ ಪ್ರತ್ಯಯೊ 'ಉಮ್' ಆತ್ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್, kaanum - ನೋಡುತ್ತಾರೆ/ ತೂಪೆರ್.

**ಈ ಕಾಲೊಲೆ ನಿರಾಕರಣೆಲು ಕೆಲವು ವ್ಯತ್ಯಾಸೊಲೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು:**
# ವರ್ತಮಾನೊ ಕಾಲೊಗು, ಮೂಲಡ್ ವೇಲಾ (ಕೆಲವು ಕ್ರಿಯಾಪದೊಲೆಗ್ ಪ್ಪೆಲಾ) ಸೇರಾವುನ ಮೂಲಕ ಋಣಾತ್ಮಕ ರಚನೆಯಾತ್ಂಡ್.  ಆತೇ ಅತ್ತ್, ಇತ್ತೆ ರುಣಾತ್ಮಕೊ ಬವಿಸ್ಯೊಡು ನಕಾರಾತ್ಮಕವಾದ್ ಆಪುಮಡು. ಅಂಚಾದ್, ಕಾಣುವೆಲಾ - ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ/ ತೂಪುಜಿ, ನೋಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ / ತೂಪುನನೇ ಇದ್ದಿ, ನೋಡಿಲ್ಲ / ತೂತ್‍ಜೆ.
# ಬೂತ ಕಾಲೊಗು, ಮೂಲ ಪ್ರತ್ಯಯಡ್ದ್ ರುಣಾತ್ಮಕೊ ರಚನೆ ಆಪುಂಡುಇ. ಅಂಚಾದ್ kandela/ಕಂಡೆಲಾ - ನೋಡಿಲ್ಲ / ತೂತ್‍ಜಿ, ನೋಡಿಲ್ಲ / ತೂಯಿಜಿ.
# ಬವಿಸ್ಯೊದ ಕಾಲಗಾದ್, ಪರ ಮಲಯಾಳಂ ಕಾವ್ಯೊದ ಪ್ರತ್ಯಯೊ 'ಆ' ನ್ ಗಳಸೊಲಿ (kaanaa/ಕಾನಾ).

ಪ್ರಶ್ನಾರ್ತಕ ರೂಪೊಲೆನ್ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆದೊಟ್ಟುಗು 'ಆ' ಪ್ರತ್ಯಯೊಡ್ದ್ ತಯಾರಿಸವೊಲಿ. ಆಂಡ, kaanunda/ಕಾನುಂಡ (ನೋಡುತ್ತದೆ / ತೂಪುಂಡು) ಗ್ kaanundyaa/ಕಾನುಂಡ್ಯಾ (ನೋಡುತ್ತದೆ/ ತೂಪುಂಡು), Kandyaa/ಕಂಡ್ಯಾ (ನೋಡಿದೆ / ತೂತ್ಂಡ್... ನೋಡಿ? / ತೂದ್?) ಕಂಡ (saw), ಬುಕ್ಕೊ kaanumaa/kaanunaa/kaanungaa (ಕಾಣುಮ್) (ನೋಡುತ್ತೇನೆ / ತೂಪೆ).

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು

**ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ** : ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಪಿದಯಿದ ಎಗ್ಗೆ.(ಜ್ವೆಲೆಬಿಲ್ 1990:56).  ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಬೇತೆಬೇತೆ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆರ್ ವಿಬಾಗೊದ ವಿದಾನೊಡು  ಒಂತೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡು. (ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ 1983, ಜ್ವೆಲೆಬಿಲ್ 1990, ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ 2003 ತೂಲೆ); ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಲು ತಮಿಳು-ತುಳುನ್ **ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ I** ಪಂಡ್‍ದ್, ತೆಲುಗು-ಕುಯಿನ್ **ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ II** ಪಂಡ್‍ದ್ ತಮಿಳು-ತೆಲುಗುನು **ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ** ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.  ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡೊಗ್ ಪ್ರತಿಯಾದ್ ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳು ಉಪಬಾಸೆಯಾದ್ ಕವಲಾತ್ಂಡ್.  ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಎಗ್ಗೆಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಬಾಸೆಲು ತಮಿಳು, ಕನ್ನಡ, ಮಲಯಾಳಂ, ಇರುಳ, ತೊದ, ಕೊತ, ಕೊಡವ, ಬುಕ್ಕೊ ಬಡಗ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳು ಎಗ್ಗೆನ್ ರೂಪಿಸವುನ ಬಾಸೆಲು ತುಳು, ಕೊರಗ, ಕುಡಿಯ, ಬೆಳಾರಿ. (ಜ್ವೆಲೆಬಿಲ್ 1990:56)

ತಿರುವನಂತಪುರಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ ಲಿಂಗ್ವಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ದ ನಿರ್ದೇಶಕೆ ಆರ್‌ಸಿ ಹಿರೇಮಠ್ ಆರೆನ ಪ್ರಕಾರೊ, ಸುಮಾರ್ 1500 ಬಿಸಿಎ ಡ್ ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡೊದ ಎಡೆತ ಎಗ್ಗೆಯಾದ್ ಸೊಸಂತ್ರೊ ಬಾಸೆಯಾದ್ ತಮಿಳು ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡೊನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸವುನೆ,  ಸುಮಾರ್ 300 ಬಿಸಿಇ ಡ್ ಸುರುವಾಯಿನ  ತುಳುನ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನ ಕಜ್ಜೊ ಪೂರ್ತಿಯಾಂಡ್.

ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು ಬುಕ್ಕೊ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾರತೊದ ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಗುರ್ತಿಸವೊಂದ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಈ ಬಾಸೆಲೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡ್ ಪಾತೆರ್ಬೆರ್. ತಿರ್ತ ಮೂಜಿ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರೊ ಸಂಸ್ಕೃತ, ತೆಲುಗು ಬುಕ್ಕೊ ಒಡಿಯಾದೊಟ್ಟುಗೆ ಅದಿಕ್ರತವಾದ್ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಾಸೆಲು ಪಂಡ್‍ದ್ ಗುರ್ತಿಸದ್ಂಡ್.

## ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊದ ಲಕ್ಷಣೊಲು
ತುಳು ಅಯ್ತ r/l ಬುಕ್ಕೊ s/c/t ಪರ್ಯಾಯಡ್ದ್ ನಿರೂಪಿತ ಆತ್ಂಡ್.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್, *sarɛ, tarɛ* ತುಳು ಉಪಬಾಸೆಲೆಡ್ ಕನ್ನಡದೊಟ್ಟುಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುಲೆ. ಉದಾರ್ಮೆಗ್: ತಮಿಳು *oṉṟu, ಒನ್ರು āṟu ಆರು* ತುಳು *oñji ಒಂಜಿ, āji ಆಜಿ. ಮೂರ್ಧನ್ಯ ಧ‍್ವನಿ*  ಎಚ್ಚಾದ್ ಒಂಜಿ /ɾ/ ಬುಕ್ಕೊ /ɭ, ɖ/, ಉದಾರ್ಮೆಗ್ ತಮಿಳು : *ēẓu, puẓu,* ತುಳು : */ ēḷŭ/, /ēlŭ/, /ēḍŭ/, /puru/ ಪುರು.*

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಅಲ್ಲರ್ ಬಾಸೆ

**ಅಲ್ಲರ್** (ಈ ಬಾಸೆನ್ **ಚಾತನ್** ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್) ಕೇರಳೊಡು ಪಾತೆರುನ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ. (ಭಾರತೊದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ-ಪೆರಿಂತಲ್ಮನ್ನಾ ತಹಶೀಲ್, ಮಂಜೇರಿ ತಹಶೀಲ್, ಮನ್ನಾರ್ಮಲಾ, ಅಮಿನಿಕಾಡು, ಬುಕ್ಕೊ ತಝೆಕೋಡ್; ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ-ಮನ್ನಾರ್ಕ್ಕಾಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒಟ್ಟಪ್ಪಲಂ ತಹಶೀಲ್) ಗಟ್ಟಿ ಅದ್ಯಯೊನದ ಕೊರತೆಡ್ದಾದ್, ಅಲ್ಲರ್ ಬಾಸೆನ್ ಈ ಸಮಯೊಡು ದ್ರಾವಿಡಡ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸದ್‍ಜೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ಬೇತೆ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆದ ಉಪಬಾಸೆ ಆದಿಪ್ಪು.  ಅಲ್ಲರ್ ಬಾಸೆ ಅಳಿವುದ ಅಂಚಿಡ್‌ ಇಪ್ಪುನ ಬಾಸೆ..  ಅಲ್ಲರ್ ಬಾಸೆನ್ ಮಲ್ಯಾಳಿ ಲಿಪಿಡ್ ಬರೆಪುನೆ.,

## ಉಲ್ಲೇಕೊ

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಆಲ್ಟಾ (ಬಣ್ಣ)

**ಅಲ್ಟಾ** ( Bengali), **ಅಲಾಹ್** ಅತ್ತಂಡ **ಮಹಾವರ್** ಪನ್ಪುನವು ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಭಾರತೊಡ್ ಪೊಂಜೋವುಲೆ ಕೈ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾದೊಲೆಗ್ ಮೆತ್ತುನ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊ. ಮದಿಮೆ ಜಂಬರೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಪರ್ಬೊಲೆ ಪೊರ್ತುಡು ಇಂದೆನ್ ಪರ್ತಿ ಅತ್ತಂಡ ಬ್ರೆಸ್‍ಡ್ದ್ ಕೈ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾದೊಲೆಗ್ ಲೇಪೊ ಪಾಡುವೆರ್.

ಆಲ್ಟಾನ್ ಮೂಲೊಡ್ದ್ ಅಲ್ಕಾನ್ನಾ ಟಿಂಕ್ಟೋರಿಯಾಡ್ದ್ ಉಂಡು ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಅಲ್ಕಾನ್ನಾ ಟಿಂಕ್ಟೋರಿಯಾ ಇಂದೆತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್.  ಆಂಡಲ ಇನಿ ಇಂದೆನ್ ಮುಕ್ಯವಾದ್ ರೂಡಿ ಮಲ್ತ್‌ನ ಬಣ್ಣೊಡ್ದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವೊ
### ಬಂಗಾಳಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಬೆಂಗಾಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಅಲ್ಟಾ ಮಲ್ಲ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವೊನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್.  ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಲೆನ್ ಬುಡ್ದ್, ಬೆಂಗಾಲಿ ಮಹಿಳೆಯೆರ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಕೈ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾದೊಲೆನ್ ಮದ್ಮೆಗ್  ಬುಕ್ಕೊ ಪಹೇಲಾ ಬೈಶಾಖ್, ಪಹೇಲಾ ಫಲ್ಗುನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಇತರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವೊಲೆಗಾದ್ ಅಲಂಕಾರೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆದಾನಿ ಅಲ್ಟಾನ್ ಮೆತ್ತೊನಗ್ಲ್ ಪಾಡೊನುನ ಒಡಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಬಂಗಾಳಿ ಪೊಂಜೊನಗ್ಲೆಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯೊ ಆಚರಣೆ.

### ಒಡಿಯಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಒಡಿಸಾಡ್ ಅಲ್ಟಾಡ್ ಮಹತ್ವೊ ಆತ್ಂಡ್. ಇಂದೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯಗಾರೆರ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸನಗ ಕೈ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರ್‌ದ ಮಿತ್ತ್ ಪೂಜುವೆರ್.  ಉಂದು ವಿಸೇಸವಾದ್ ರಾಜ ಅತ್ತಂಡ ಮಿಥುನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿದ ಸಮಯೊಡು ಪ್ರಚಲಿತೊಡಿಪ್ಪುಂಡು, ಉಂದು ಪೊಣ್ಣು ಮಲ್ಲೆ ಆಪುನ (ರುತುಚಕ್ರೊ) ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಜಿ ದಿನೊತ ಪರ್ಬೊ. ಈ ಪರ್ಬೊದ ಸಮಯೊಡು, ಆಚರಣೆದ ಬಾಗವಾದ್, ಪಲೊತ ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಗಳೊತ ಸಂಕೇತವಾದ್ ಪೊಂಜೊನಗ್ಲ್ ಅಕ್ಲೆನ ಪಾದೊಲೆಗ್ ಲೇಪೊ ಪಾಡುವೆರ್. ಓಡಿಯಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಮದ್ಮೆದ ಸಮಯೊಡು ಅಲ್ಟಾ ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಜಲ್‌ನ್ ಪೂಜುವೆರ್.

## ಇಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ
*  ಹೆನ್ನಾ
* ಮೆಹೆಂದಿ
* ಮೇಸನ್ಜೋನಿ
* ಕುಂಕುಮ್
* ಸಿಂಧೂರ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2024
ಪಟ್ಟಪು ಬಾಸೆ

**ಪಟ್ಟಾಪು** ಇಂಚಿಪ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಸೊದ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ.

ಪಟ್ಟಾಪು ಬಾಸೆನ್ ಬೇತೆ ಬಾಸೆದಗ್ಲ್ ನೆರೆಕರೆಟ್ ಪೆದ್ದ ಪಟ್ಟಾಪು ಪಾಲೆಂ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ಮೆಗ್ಲ್ ಪಾತೆರುನ ಬೇತೆ ಬಾಸೆ ಪಂಡೆ, ತೆಲುಗು, ಉರ್ದು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್.  ಎಚ್ಚದ ಹಳ್ಳಿ ಜನೊ ತೆಲುಗು, ಉರ್ದು ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.  ಪೆದ್ದ ಪಟ್ಟಾಪು ಪಾಲೆಂ ಜನೊ ಸಂವಹನೊಗಾದ್ ತೆಲುಗು, ಉರ್ದು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಾಸೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್.

ಪೆದ್ದಾ ಪಟ್ಟಪು ಪಾಲೆಂ ಭಾರತೊದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಸೊ ರಾಜ್ಯೊದ ನೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆಡಿಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಆತ್ಂಡ್.  ಪೆದ್ದ ಪಟ್ಟಪು ಪಾಲೆಂ ಗ್ರಾಮೊಗು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜಧಾನಿ.  ಉಂದು ಪೆದ್ದ ಪಟ್ಟಪು ಪಾಲೆಂಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ 317.8 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರೊಡುಂಡು. ಬೇತೆ  ಸುತ್ತುಮುತ್ತದ ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜಧಾನಿಲು ಚೆನ್ನೈ 210.5 ಕಿಮೀ., ಪಾಂಡಿಚೇರಿ 338.1 ಕಿಮೀ., ಬೆಂಗಳೂರು 347.8 ಕಿಮೀ. ದೂರೊಡುಂಡು.

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು
* ಪದ-ಪಟ್ಟಿದೊಟ್ಟುಗೆ ISO ವಿನಂತಿನ್ ಸೇರಾದ್‌ನೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಎರುಕಲ ಬಾಸೆ

**ಎರುಕುಲ** ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ, ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಎರುಕಲ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಜನಾಂಗೊದಗ್ಲ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.  ಈ ಬಾಸೆನ್ *ಕುರ್ರು ಬಾಷ* ಅತ್ತಂಡ *ಕುಲವತ* ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಎರುಕಳ ಬಾಸಾ ಸಾಸ್ತ್ರೊಡು ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲಾಯಿನ ರವುಳ ಬುಕ್ಕೊ ಇರುಳಗ್ ಕೈತಲ್‌ಡುಂಡು. ಈ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಪದಿಕ್ಲೆ ಹೋಲಿಕೆ 53% ಡ್ದ್ 81% ಗ್ ಮುಟ್ಟ ಇಪ್ಪುಂಡು; ಇರುಳ ಸಂದರ್ಬೊಡು ಉಂದು 33% ಡ್ದ್ 38% ಗೆ ಮುಟ್ಟ ಬದಲಾಪುಂಡು; ರವುಳದ ಸಂದರ್ಬೊಡು ಉಂದು 28% ಡ್ದ್ 45% ಗ್ ಮುಟ್ಟ ಬದಲಾಪುಂಡು; ಪೊಸ ತಮಿಳುದ ಸಂದರ್ಬೊಡು ಉಂದು 27% ಡ್ದ್ 45% ಗ್ವ ಮುಟ್ಟ ಬದಲಾಪುಂಡು.

## ಉಪಬಾಸೆಲು
ಎರುಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯೇತರ ದ್ರಾವಿಡ ಉಪಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜಾತ್ಂಡ್.  "ಸೆನ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ 1891" ಈ ತಿರ್ತ ಟಿಪ್ಪಣಿನ್ ಕೊರ್ತೆರ್; ಎರುಕಳಡ್ ತಮಿಳುದ ಮೂಜಿ ಉಪಬಾಸೆಲೆನ್ ತೋಜಾದೆರ್.  ಅವು; ಕೊರವ, ಇರುಳ ಬುಕ್ಕೊ ಕಸುವ. ಆಂಡ ತಮಿಳುಡು ಬಿನ್ನೊ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪ್ರಬೇದೊಲು ಉಂಡು. ಅವು ಆಯಾ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಗ್ ವಿಸೇಸವಾಯಿನವು ಬುಕ್ಕೊ ನಿಗಂಟ್‌ದ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಅತ್ತಂಡ ಜಾತಿಲೆ ಬಾಸೆ ಅತ್ತ್; ಬುಕ್ಕೊ ಅಗ್ಲ್ ಈ ಬಾಸೆನ್ ತಮಿಳು ಪಂಡ್‌ದೇ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಲಿಪಿದ ಬುಲೆಚಿಲ್
ಸಾತುಪತಿ ಪ್ರಸನ್ನ ಶ್ರೀಲು ಬಾಸೆದೊಟ್ಟುಗೆ ಗಳಸ್‍ಯರ ವಿಸಿಸ್ಟೊ ಲಿಪಿನ್ ಬುಲೆಪಾದೆರ್.  ಎರುಕಲ ಬಾಸೆದ ಲಿಪಿನ್ ಇಂದ್ರಾಣಿನ್ ಪನ್ಪುನಾರ್ ಬುಲೆಪಾದೆರ್.
## ಸಂಬಂಧವಾಚಕ ಪದಗಳು

## ಅನುವಾದೊ ಸೇವೆ
ಯುಎಸ್ಎ ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಡ್ದ್ ಎರುಕುಲಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಎರುಕುಲಡ್ದ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಾಸೆಗ್ ಜತೆಟ್ ಅನುವಾದೊ ಸೇವೆದ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.  100ಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಬೇತೆಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಗ್ ಅನುವಾದಿಸವುನ  ನಿಜಾದ್ ಎರುಕುಲನ್ ಅಕ್ಷರಶಃ ಪ್ರಪಂಚೊದ ಒವ್ವೇ ಬಾಸೆಗ್ ಪೂರ್ತಿ ತರ್ಜುಮೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಸ್ತೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು

* Yerukalas ಮುಖಪುಟ
* ಎರುಕಲ ಲಿಪಿ

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಸರಮಾ

ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ರಾಮಾಯಣೊಡು **ಸರಮಾ** ( Sanskrit, Saramā ) ಲಂಕೆದ ರಕ್ಕಸಿ, ರಾವಣನ ಮೆಗ್ಗೆ ವಿಬೀಷನನ ಬೊಡೆದಿ. ಒರೊರ ಸರಮಾನ್ ರಕ್ಕಸಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್ ಅಮಚನೆ ಕೆಲವೊರ ಗಂದರ್ವ ವಂಸೊದಾರ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ರಾಮನ (ಅಯೋದ್ಯೆಯ ರಾಜಕುಮಾರೆ ಬುಕ್ಕ ವಿಷ್ಣುನ ಅವತಾರ) ಬೊಡೆದಿ ಸೀತೆನ್ ಅಪಹರಿಸಾದ್ ಲಂಕೆಡ್ ಬಂದನೊಡ್ ದೀನ್ಯ ರಾವಣೆನ ಮೆಗ್ಯನ ಬೊಡೆದಿ ಸರಮಾ ಸೀತೆನೊಟ್ಟುಗು ಎಡ್ಡೆಡಿತ್ತೆರ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುರಾನೊಲು ಪನ್ಪ. ರಾವಣೆನ ವಿರುದ್ದ ಯುದ್ದೊಡ್ ರಾಮಗ್ ಬೊಡೆದಿ ಲೆಕ, ಸರಮಾ ರಾಮಗ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸರಮಾ ಬುಕ್ಕ ವಿಬೀಷನಗ್ ತ್ರಿಜಟಾ ಪುದರ್ದ ಒರ್ತಿ ಮಗಲ್ ಇತ್ತೊಲ್.

## ಪುಟ್ಟು
ಸರಮಾ ಪುಟ್ಟಿನಿ ಮಾನಸ ಸರೋವರೊದ ದಡೊಟ್ಟ್. ಸರೋವರೊದ ನೀರ್ ಏರುನ ತೂದು ಪುರು ಬಾಲೆ ಸರಮಾ ಜೋರು ಬುಲಿಪರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುಮಡು. ಉಂದೆನ್ ತುಯ್ನ ಸರಮಾನ ಅಪ್ಪೆ ನೀರ್ದ ದೇವತೆಗ್ ಸರೋಮಾ ವರ್ದತಾ(ನೀರ್ ಏರೊಚ್ಚಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಅರ್ತ) ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಬಾಲೆಗ್ ಸರಮಾ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರ್ ಬರ್ಪುಂಡು.
## ಸೀತೆನೊಟ್ಟುಗಿತ್ತಿನ ಸರಮಾನ ಸಂಬಂದ
ಕ್ಯಾಮಿಲ್ಲೆ ಬಲ್ಕೆ (ರಾಮ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಪರಿನಿತ) ಪ್ರಕಾರೊ, ಸರಮಾ ಮೂಲ ರಾಮಾಯಣಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಜೆರ್. ಆಂಡಲ ಬುಕ್ಕೊೊದ ಮದ್ಯಸ್ತಿಕೆಡ್ – ಪರಿಸೀಲನೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಪ್ರಸ್ತುತ – ವಾಲ್ಮೀಕಿನ ಪಟ್ಯೊಗು ಸರಮಾನ ಬಗ್ಗೆ ಸೇರಿಸಾವೆರ್. ಅರ್ ಸುರೂಕು ರಾಮನ ಬ್ರಮೆತ್ತ ತರೆ ಮಾಯಾ-ಶಿರ್ಸಾ ಸಂಚಿಕೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪೆರ್.
ರಾವಣೆ ಅಯೋದ್ಯೆದ ರಾಜಕುಮಾರೆ ಆಯಿನ ರಾಮನ ಬೊಡೆದಿ ಸೀತೆನ್ ಅಪಹರಿಸಾದ್ ಮದಿಮೆ ಆವರೆ ಗಡಿ ಗಡಿ ಉಪದ್ರ ಕೊರ್ಪೆ. ಆಂಡ ಪತಿವೃತೆ ಆಯಿನ ಸೀತೆ ಪ್ರತಿ ಸರ್ತಿ ಇಜ್ಜಿಂದೆ ಪನ್ಪೆರ್. ರಾಮ ತನ್ನ ವಾನರ ಸೈನ್ಯೆದೊಟ್ಟುಗು ಲಂಕೆಗ್ ಜತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ, ರಾವಣೆ ಜಾದುಗಾರೆ ಆಯಿನ ವಿದ್ಯುಜಿಹ್ವಾಡ ರಾಮನ ಕತ್ತೆರ್ದಿನ ಮಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿಲ್ಲ್ ಬಾಣೊನ್ ಸೀತೆಗ್ ತೋಜಾದ್ ರಾಮ ಕರಿದ್ ಪೋತೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಬ್ರಮೆ ಪುಟ್ಟಾವರೆ ಪನ್ಪೆ. ರಾಜೆ ಆದೇಸ ಕೊರ್ನ್ಯ ಲೆಕೊನೆ ರಾಮನ ಕತ್ತೆರ್ದಿನ ಮಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿಲ್ಲ್ ಬಾಣೊನ್ ಕೊನತ್ತ್ ದ್ ಸೀತೆನ್ ಬಂದನೊಡ್ ದಿತಿನ ಅಶೋಕ ವಾಟಿಕ ಡ್ ಸೀತೆನ ಎದುರು ದೀಪೆ. ರಾವಣೆ ಪಿದಯಿ ನಡತಿ ಲೆಕೊನೆ ಕತ್ತೆರ್ದಿನ ಮಂಡೆ ಲ ಬಿಲ್ಲ ಬಾಣೊಲ ಮಾಯಕ ಆಪುಂಡು. ರಾವಣೆ ಪೋಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಬೀಷನನ ಬೊಡೆದಿ ಸರಮಾ ಸೀತೆ ಇತ್ತಿನಡೆ ಬತ್‍ದ್ ಉಂದು ಪೂರ ರಾವಣನ ಮಾಯೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಸತ್ಯ ಪನ್ಪೆರ್. ರಾಮ ಸುಗ್ರೀವನ ನೇತೃತ್ವೊಡ್ ಸೈನ್ಯದೊಟ್ಟುಗು ಲಂಕೆಗ್ ಬತ್‍ದೆರ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಸರಮಾ ಸೀತೆಗ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂಚ ಸೀತೆಗ್ ಸರಮಾ ಸಹಾಯೊನ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.

## ವಿಬೀಷನ ಬುಕ್ಕ ಸರಮಾನ ಸಂಬಂದ
ಸರಮಾನ್ ವಿಬೀಷನನ ಬೊಡೆದಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ದುಂಬೇ ರಾಮಾಯಣೊದ ಕಡೇತ ಉತ್ತರಾಕಾಂಡ ಪನ್ಪಿನ ಪುಸ್ತಕೊಡ್ ಗುರುತಿಸಾದೆರ್. ಈ ಪಟ್ಯೊದ ಪ್ರಕಾರ ರಾವಣೆ ತನ್ನ ಮೆಗ್ಗೆ ವಿಬೀಷನಗ್ ಮದಿಮೆ ಮಲ್ಪರೆ ಗಂದರ್ವ ಸೈಲುಸನ ಮಗಲಾಯಿನ ಸರಮಾನ್ ಕೇಂಡೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪುಂಡು.

## ಉಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ
* ಸೀತೆ
* ರಾಮ
* ಲಕ್ಷ್ಮಣ

## ರಾಮಾಯನೊರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊದ ಸಾಹಿತ್ಯ
ರಾಮಾಯನೊರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊದ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡ್, ಸರಮಾ ಬುಕ್ಕ ವಿಬೀಷಣನ ಮಗಲಾಯಿನ ತ್ರಿಜಟಾನ ಬಗೆಟ್ ಎಚ್ಚಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿಲು ಉಂಡು. ಕೆಲವು ರೂಪಾಂತರೊಲೆಡ್, ಮೂಲ ಮಹಾಕಾವ್ಯೊಡ್ ತನ್ನ ಅಪ್ಪೆನ ಬಗೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ವಿಸಯೊಲು ಉಲ್ಲ. ಕೃತ್ತಿವಾಸಿ ರಾಮಾಯನೊಡ್ ತ್ರಿಜಟಾನ ಬಗೆಟ್ ಕ್ರೂರ ಮನಸ್ದ ಲೆಕ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ದೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2024
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಸರಸ್ವತಿ

**ಸರಸ್ವತಿ** ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊಡ್ ಜ್ಞಾನೊದ ಬುಕ್ಕ ಕಲೆತ್ತ ದೇವತೆ. ಸರಸ್ವತಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರೆನ ಬೊಡೆದಿ. ಶ್ವೇತವಸ್ತ್ರೊದ ದುತ್ತೈತೊಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಈ ದೇವಿನ್ ಕಲಾದೇವಿ ಪಂಡ್‍ದ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.
## ವಿದೇಸೊದ ಬೌದ್ಧದರ್ಮೀಯೊಡ್ ಸರಸ್ವತಿ
* ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿನ್, ಚೀನಾದ ಬೌದ್ಧದರ್ಮೀಯೆರ್ Miao-yin mu ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಡ್ ದೇವಿನ ಆರಾದನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
* ಮಂಗೋಲಿಯಾಡ್ Kele-yin ukin tegri ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಡ್,
* ಟಿಬೆಟ್‌ ಡ್ Nag-gi-lha-mo ಬುಕ್ಕ dByangs-can-ma (Yangchenma - English Phonetics) ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಡ್ಲಾ ಆರಾದನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಪದೊತ್ತ ಅರ್ತ ಪೊರ್ಲುದ ಸ್ತ್ರೀ ಬುಕ್ಕ ಮದುರ ಸ್ವರ ಇತ್ತಿನಾರ್ ಪಂಡ್‍ದ್.
## ಸರಸ್ವತಿ ಪುದರ್ ದ ಅರ್ತ
ವಿದ್ಯೆ, ಜ್ಞಾನ ಬುಕ್ಕ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆದ ದೇವತೆ, ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿಗ್ ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊಡ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಕವಾಯಿನ ಸ್ತಾನ ಉಮಡು. ಸರಸ್ವತಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದೊ 'ಶ್ರು' ರ್ದ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಉಂದು ಸುದ್ಧ ನೀರ್ ಬುಕ್ಕ ಜ್ಞಾನ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆದ ನಿರಂತರ ಬುಕ್ಕ ಸ್ವಯಂ-ನವೀಕರಣೊನು ಸೂಚಿಸಾವುಮಡು. ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿ ಜ್ಞಾನೊದ ಸಂಕೇತತೆ.
## ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿನ ಪುಟ್ಟು ಕತೆ
ಹಿಂದೂ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂತೊಲೆದ ಪ್ರಕಾರೊ, ಪ್ರಪಂಚೊದ ಸಮತೋಲನ ಬುಕ್ಕ ಸೃಷ್ಟಿಡ್ ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿ ಪ್ರಮುಕ ಪಾತ್ರೊನ್ ಪಡೆತೆರ್. ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತಿ ಬುಕ್ಕ ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವೆರ್ ತಾನ್ ರಚಿಸಾಯಿನ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊನ್ ತೂವರೆ ಪಿದರ್ದ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡನ್ ತೂನಗ, ಬವ್ರಹ್ಮಾಂಡೊಡ್ ಕ್ರೂರತೆ ದಿಂಜಿದಿನೈನ್ ತೂಪೆರ್.

## ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿನ ಅವತಾರೊಲು
* ವಿದ್ಯಾ - ಮಾಂತ ಅಂಸೊಡ್ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಬುಕ್ಕ ಜ್ಞಾನೊ ಇಪ್ಪುನಾರ್.
* ಗಾಯತ್ರಿ - ವೇದೊಲೆನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ.
* ಸಾವಿತ್ರಿ - ಶುದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವೆರೆನ ಪತ್ನಿ.

## ದೇವಸ್ತಾನೊಲು
* ಶೃಂಗೇರಿ ಶಾರದಾಂಬ ದೇಲಯ.
* ಜ್ಞಾನ ಸರಸ್ವತಿ ದೇಲಯ, ತೆಲಂಗಾಣ.
* ಪನಚಿಕ್ಕಾಡು ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಸ್ತಾನ, ಕೇರಳ.
* ಸರಸ್ವತಿ ಶಾರದಾ ಪೀಟ, ಕಾಶ್ಮೀರ.
## ದೇವಿನ್ ಆರದಿಸಾದ್ ಮಲ್ಪಿನ ಪೂಜೆ ಬುಕ್ಕ ಪರ್ಬೊಲು
* ಆಯುದ ಪೂಜೆ.
* ವಸಂತ ಪಂಚಮಿ.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು