open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಕಾಸರಗೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ

**ಕಾಸರಗೋಡು** ಇತ್ತೆ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊಗು ಸೇರ್ದಿನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಜಿಲ್ಲೆ. ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಆತ್ಂಡ್. ಭಾರತ ದೇಶದ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ಭಾಷಾವಾರು ವಿಂಗಡಣೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಉಂದು ಸೌತ್ ಕೆನರಾ(ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ) ಜಿಲ್ಲೆಗ್ ಸೇರ್ದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ತೆನ್ಕಾಯಿ ತುಳುನಾಡ್ ಪ೦ಡ್‌ದ್ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆನ್ ಗುರುತಿಸಾವೆರ್. ಕುಡ್ಲರ್ದ್ ಕೆಲವೇ ಮೈಲ್ ದೂರಡ್ ಉಂದು ಉಂಡು. ಕೇರಳೊದ ಗಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಯಿನ ಕಾಸರಗೋಡುಡು ತುಳುವೆರ್ ಅಂಚೆನೆ ಕನ್ನಡದಕುಲು(ಕನ್ನಡಿಗೆರ್) ಜಿಂಜ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಐರ್ದಾದೆ ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಅಂಚೆನೇ ತುಳುನಾಡ್’ದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲೆಯಾಯಿನ ಆಟ(ಯಕ್ಷಗಾನ)ಲಾ ಸೇರ್ದ್ ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಲೆದ ಜಿಂಜ ಮೋನೆಲೆನ್ ಮೂಲು ತೂವೊಲಿ. ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ, ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಞ್ಞಣ್ಣ ರೈ ಇಂಚಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಲು ಕಾಸರಗೋಡುಗು ಸೇರ್ದಿನಕುಲು. ಗೋವಿಂದ್ ಪೈಕುಲೆಗ್ ಸುಮಾರ್ ಇರುವತ್ತರಡ್ದ್ ಬಾಸೆ ಗೊತ್ತಿತ್ಂಡ್.

## ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಿಲೆ
**ಕಾಸರ್‌ಕೋಡ್**, **ಕಾಸರಗೋಡು** ಆದಿಪ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು. ತುಳುತಕುಲು ಮಾಮೂಲು ಪನ್ಪುನೆ **ಕಾಸ್ರೊಡುಂ**ದು. ಈ ಕಾಸ್ರೋಡು ದಿಂಜ ಬಾಸೆಲೆನ ಬೂಮಿ. ಮುಲ್ಪ ಕನ್ನಡ, ತುಳು, ಮಲಯಾಳ, ಕೊಂಕಣಿ, ಮರಾಠಿ, ಹವ್ಯಕ, ಕೋಟ, ಶಿವಳ್ಳಿ, ಮೋಯ ಮಲಯಾಳಿ, ಬ್ಯಾರಿ ಮಲಯಾಳಿ, ತೀಯ ಮಲಯಾಳಿ ಇಂಚ ಮಸ್ತ್ ಬಾಸೆಲೆನ ಸೊಗಸ್ ಅಂಚನೆ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಪರಿಮಲೊ ಪರಡ್‌ದ್ಂಡ್. ನೀರ್ಚಾಲು ಮಹಾಜನೊ ಸಂಸ್ಕೃತೊ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಲು, ಮಂಜೇಶ್ವರ ಗೋವಿಂದ ಪೈಯೆರೆ ‘ಗಿಳಿವಿಂಡು’ ಬುಕ್ಕೊ ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಞ್ಜಣ್ಣ ರೈಕ್ಲೆನ ಇಲ್ಲ್ 'ಕವಿತಾ ಕುಟೀರ’ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಅಮೂಲ್ಯೊ ಗ್ರಂತೊಲೆ ಸಂಗ್ರಹೊನು ದಿಂಜವೊಂದುಉಂಡು. ಕಾಸರಗೋಡುಡು ಯಕ್ಷಗಾನೊ ‘ಬೊಂಬೆಯಾಟೊ’ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯೊ ಉಂಡು.

## ಚಾರಿತ್ರಿಕ ನಿಲೆ
* ಕಡಲ್ದ ತೆರೆಕ್ ಯಾಪೊಲಾ ಮೈ ಒಡ್ಡುನ ಬೇಕಲಕೋಟೆದ ಬೀಚ್, ಪಾರ್ಕ್, ಉತ್ಖನನೊದ ಮೂಲಕ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್‌ನ ಗತವೈಭವೊದ ಅರಮನೆದ ಅಡಿಪಾಯೊ, ಸುತ್ತಲ್‍ದ ಪೂತೋಟೊ ಬುಕ್ಕೊ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆದ ಪೊರ್ಲುನು ಜೊತೆಟ್ ಸವಿಯೊಲಿ. ಜಿಲ್ಲೆಡುಪ್ಪುನ ಬೇಕಲ ಕೋಟೆ,ಮಾಯಿಪ್ಪಾಡಿದ ಅರಮನೆ, ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಕೋಟೆ, ಆರಿಕ್ಕಾಡಿ ಕೋಟೆಲೆಗ್  ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೊ ಉಂಡು.
* ಕಾಸ್ರೋಡುದ ಕೈತಲ್‍ಡ್ ಸರೋವರೊ ಕ್ಷೇತ್ರ ಅನಂತಪುರೊ, ಅಲ್ಪದ ಮುದಲೆ ‘ಬಬಿಯಾ’, ಪಕ್ಕೊದ ಮುಜುಂಗಾವುಡುಪ್ಪುನ ವಿಸಾಲವಾದ್ ಪರಡಿನ ಸರೋವರೊ ಮುಲ್ಪದ ಕಾವೇರಿ ತೀರ್ಥೊ ಪ್ರವಾಸಿಗೆರೆ ಆಕರ್ಸನೆದ ಜಾಗೆಲು.  
* ಮಧೂರ್‌ದ ಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ತಾನೊದ ಗೋಡೆಡ್ದ್ ಮೂಡ್ದು ಬತ್ತಿನ ಗಣಪತಿ, ಮದರುಗು ತಿಕ್ಕಿನ ಶಿವಲಿಂಗೊ, 
* ಬೇಳ ಶೋಕಮಾತಾ ಇಗರ್ಜಿಡುಪ್ಪುನ ಗುಹೆ, 
* ಮಂಜೇಶ್ವರೊದ ಜೈನಬಸದಿ, 
* ಕಾಞಂಗಾಡ್‍ಡುಪ್ಪುನ ಆನಂದಾಶ್ರಮೊ ಬುಕ್ಕೊ ನಿತ್ಯಾನಂದಾಶ್ರಮೊಲು 
   ಉಂದು ಪೂರ - ಕಾಸರಗೋಡ್‍ದ ಪರಿಸರೊದ ಆರಾಧನೆದ ತಾನೊಲು.  
* ಪೊಸಡಿಗುಂಪೆ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಣಿಪುರಂ ಚಾರನಿಗೆರ್ ಅನುಕೂಲಕರವಾಯಿನ ಎತ್ತರೊದ ಗುಡ್ಡೆಲು.  
* ನೀಲೇಶ್ವರೊದ ಕೈತಲ್‍ಡುಪ್ಪುನ 'ಪಿರನೀರ್‌ದ ಸರೋವರ’ ಮನಸ್ಸ್‌ಗ್ ಕುಸಿ ಕೊರ್ಪುಂಡು.

## ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಲು
# ಸರಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು ಕಾಸರಗೋಡು. ವಿದ್ಯಾನಗರ.

## ಬೆನ್ನಿ ಬೇಸಾಯೊ
* ತಾರಾಯಿದ ಬೆನ್ನಿದ ಬಗೆಟ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಡ್ ತೊಡಗ್‍ನ ಕಾಸರಗೋಡ್‌ಡ್ ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಬುಲೆತ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರೊಡು ಬಿತ್ತ್‌ಲೆನ ವೈವಿದ್ಯೊತ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜದ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆವೊನೊಲಿ.  
* ಪೇರ್‌ದ ಸಂಸ್ಕರಣೆದ ಇದಾನೊಲೆನ್ ಮಾವುಂಗಾಲ್‌ಡುಪ್ಪುನ ‘ಮಿಲ್ಮಾ ಡೈರಿ’ಡ್ ತೂವೊಲಿ.

## ಆಚರಣೆಲು, ಕಲೆಕುಲು
* ಓಣಂ ಪರ್ಬೊದ ಸಂದರ್ಬೊಡು ರಚನೆ ಆಯಿನ ಪೂವುದ ರಂಗವಲ್ಲಿ ಮುಲ್ಪ ಉಂಡು. 
* ಮುಸ್ಲಿಂ ಕಲಾಪ್ರಕಾರೊಲಾಯಿನ ಒಪ್ಪನ ಬುಕ್ಕೊ ದಫ್‌ಮುಟ್ಟು ಕಾಸರಗೋಡುಗು ಪಯನೊಡಿಪ್ಪುನ ಜನೊಕ್ಕುಲೆಗ್ ಮನರಂಜನೆ ಕೊರ್ಪುಂಡು.
* ಮುಲ್ಲಪದ ಜನೊಕ್ಲೆನ ಮುಕ್ಯೊ ತೆನಸ್ ಉರ್ಪೆಲ್ ಅರಿತ ಗಂಜಿ. 'ಪರೋಟಾ’ ಬುಕ್ಕೊ ‘ಪುಟ್ಟು’ ಇಸೇಸೊ ತೆನಸ್‍ಲು.  
* ಕಡಲ್‍ದ ಕೈತಲ್ ಪೋಪುನ ಡಬಲ್ ಲೈನ್’ ರೈಲ್ ಮಾರ್ಗೊ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮಾನಾಂತರವಾದ್ ಪೋಪಪುನ ಮಲ್ಲ ಮಾರ್ಗೊ ಕಾಸರಗೋಡುನು ಸಂಪರ್ಕಿಸವುನ ಸೌಕರ್ಯೊನು ಹೆಚ್ಚಿಸದ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ವರ್ಗೊ:ಜಿಲ್ಲೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಮುಖ್ಯ ಪುಟ

ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗ್ ಸ್ವಾಗತ,
ಈ ಸೊತಂತ್ರ ವಿಶ್ವಕೋಸೊನು ಏರ್ಲಾ ಸಂಪೊಲಿಪೊಲಿ.
 ಸಕ್ರಿಯ ಸಂಪಾದಕೆರ್  ಲೇಕನೊಲು ತುಳುಟು ಉಂಡು





ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಬುಕ್ಕೊಂಜಿ ಅದೆಕುಲು

ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಅಂಗ ಯೋಜನೆಲು

ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಡ್

__NOTOC____NOEDITSECTION__
ತೊಪ್ಪುಲು

ಮರೊಕ್ಲೆನ, ದಯಿಕುಲೆನ ಇರೆಕ್ಲೆಗ್ **ತೊಪ್ಪು/ತಪ್ಪು/ಸಪ್ಪು** ಪಂಡ್ದ್‍ ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡೊಡು ಸೊಪ್ಪು ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ತೊಪ್ಪು/ಸೊಪ್ಪುಲೆಡ್‍ ಮಸ್ತ್ ನಮೂನೆದವು ಉಂಡು.

## ಕಜಿಪುಗು ಗಲಸುನ ತೊಪ್ಪುಲು
# ಬಸಲೆ ತೊಪ್ಪು
# ಪದ್ಪೆ ತೊಪ್ಪು
# ನೆಲಬಸಲೆ ತೊಪ್ಪು
# ಕೊತ್ತಂಬರಿ ತೊಪ್ಪು
# ಪಾಲಕ್‍ ತೊಪ್ಪು
# ಪುದಿನ ತೊಪ್ಪು
# ತಿಮರೆ ತೊಪ್ಪು
# ವಿಟಮಿನ್‍ ತೊಪ್ಪು
# ನುರ್ಗೆ ತೊಪ್ಪು
# ತಜಂಕ್‍ ತೊಪ್ಪು
* ಬೇಸೊಪ್ಪು ಉಂದು ಮಾತಾ ಕಜಿಪುಗು ಚಟ್ನಿಗ್‍ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ತೊಪ್ಪುಲು. 
* ಉಂದೆನ್ ಇಲ್ಲಗ್‍ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೆರೆಗಾದ್‍ ಇಲ್ಲ ಬಿತ್ತಿಲ್‍ಡೇ ಬುಲೆಪಾವೆರ್. 
* ಮಾರಿಯೆರೆಗಾದ್ ಬುಲೆಪಾಪುನಕುಲುಲಾ ಉಲ್ಲೆರ್. 
* ನೆಟ್ಟ್‌ಲಾ ಬಲ್ಲ್, ದಯಿ, ಮರ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಿಭಾಗೊಲು ಉಂಡು.

## ಮರ್ದ್‌ಗ್‍ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ತೊಪ್ಪುಲು
# ಕಾಯೆರ್ ತಪ್ಪು
# ಕೈಬೇವು ತಪ್ಪು
# ಪೊಂಗರೆ ತಪ್ಪು
# ನೀಲಿ ತಪ್ಪು
# ತುಂಬೆ ತಪ್ಪು
# ಸೋನಾಮಕಿ ತಪ್ಪು
# ಕಿಲೆಂಜಿ ತಪ್ಪು 
# ಅಡ್‍ಸೋಗೆ ತಪ್ಪು
# ಮದ್ರೆಂಗಿ ತಪ್ಪು
# ತುದೆಮದ್ರೆಂಗಿ ತಪ್ಪು

## ಅರಾಧನೆಡ್‍ ಬಳಕೆ ಅಪಿ ತಪ್ಪುಲು
* ತುಳಸಿ
* ಕೈಬೇವು
* ಕುಕ್ಕುತಪ್ಪು
* ನೆಕ್ಕಿತಪ್ಪು
* ಪೆಲತ್ತ ತಪ್ಪು

## ಕೃಷಿಟ್ಟ್ ತಪ್ಪುನ್ ಗಳಸುನಾ
ಕೈಕಂಜಿ ತಾಂಕುನಕುಲು ಕಿದೆಕ್ಕ್‍ ತೊಪ್ಪುಲೆನ್‍ ಪಾಡ್ದ್‍ ಗೊಬ್ಬರ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ತಾರೆ, ಕಂಗ್‍ದ ಮುದೆಲ್‍ಗ್‍ ಈಟ್‍ ಪಾಡ್ಯರೆಗಾದ್‍ ತೊಪ್ಪುಲೆನ್‍ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನೆಕ್ಕ್, ಕುಕ್ಕು ತಪ್ಪು, ಕೈಬೇವು ತಪ್ಪು, ಗೋಂಕು ತಪ್ಪು, ಕರ್ಮಾರ್ ತಪ್ಪು, ಈಟ್‍ದ ತಪ್ಪು, ಚಾಕಟೆದ ತಪ್ಪು ಉಂದೆನ್‍ ಪೂರ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

ಭೂಮಿಡ್‍ ಉಪ್ಪುನ ಮಾತಾ ದಯಿ, ಮರೊಕ್ಲೆನ ತಪ್ಪುಲು ಒಂಜತ್ತ್ ಒಂಜಿ ರೀತಿಡ್‍ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. ಉಂದು ಕೃಷಿಕ್ಕ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನವು ಉಪ್ಪು, ಕಜಿಪು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನವುಲಾ ಉಪ್ಪು. ಕೃಷಿ, ಮರ್ದ್, ಆರಾದನೆ, ಅಲಂಕಾರ, ಅಟಿಲ್, ಕಜಿಪು ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಡೆಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ತಪ್ಪುಲು ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

## ನಂಬೊಲಿಗೆ
* ತಪ್ಪು ಪಾಡುನಿ  (ಕೈಬೇವು, ಕಾಯೆರ್, ನೆಕ್ಕಿ)
* ಆಡುಸೋಗೆ ತಪ್ಪುಡು ಪೊಯ್ಯ ಕಲೆಪಿನಿ
* ಭೂತ ಬುಡ್ಪಾನಗ ಕುಕ್ಕು ತಪ್ಪು 
* ಮಾಟ ಬುಡ್ಪಾನಗ ಕೈಬೇವು ತಪ್ಪು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಅ

thumb|

200px|right|ತುಳು ಲಿಪಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡೊ ಲಿಪಿ ಅ

ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ:**ಅ** ತುಳುತ ಸುರುತ ಅಕ್ಷರ ಆತ್ಂಡ್. **ಅ** ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರ. ಕನ್ನಡೊದ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲೆಡ್ **ಅ** ಬುಕ್ಕೊ **ಆ** ಸೇರುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಸಂಸ್ಕೃತೊದಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಸಂಧಿಡ್ **ಅ** ಅಕ್ಷರೊದ ಪಾತ್ರೊಲಾ ಉಂಡು. ಸಂಧಿಕಾರ್ಯದ ಲೋಪಸಂಧಿಡ್ **ಅ**ಕಾರೊದ ಲೋಪ ಸಂಧಿ ಬರ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ಮೆಗ್ ಅಯನ+ಊರು=ಅಯನೂರು ಆಪುಂಡು. ಪಂಡ ಸಂಧಿ ಕಾರ್ಯೊಡು ಅ+ಊ=ಊ ಆಪುಂಡು.

## ಇತಿಹಾಸೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಷರೊ ರಚನೆ
ತುಳು ವರ್ಣಮಾಲೆದ ಸುರೂತ ಅಕ್ಷರೊ ಆಯಿನ ಅಕಾರೊದ ಪಿರಾಕ್‌ದ ರೂಪೊನು ಪ್ರ. ಶ.ಪೂ. 3 ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ತೂವೊಲಿ.  ಆ ಕಾಲೊದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಡ್ದ್ **ಅ**ಕಾರೊ ವಿಕಾಸೊ ಆದ್ ಇನಿತ ರೂಪೊನು ತಾಲ್ದ್‌ಂಡ್ಂದ್ ಗುಮನೊಗು ದೆತೊನೊಡು.  ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಡ್ ಉಂದು ಮೂಜಿ ರೇಖೆಡ್ದ್ ಕೂಡ್ದ್, ಈಗಿನ ರೂಪೊಡ್ದ್ಉ ಬೇತೆನೆ ತೋಜುಂಡು.  ಪ್ರ. ಶ. 2ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಸಾತವಾಹನೆಎರ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಲು ಗಮನಾರ್ಹೊ. ಅಕ್ಷರೊದ  ತಿರ್ತಮೆಯಿಟ್ ಕೊಡಿಕುಲು ಬಗ್ಗುಂಡು.  ಮಿತ್ತ ಮೆಯಿಟ್ ಕದಂಬ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರೊದ ಕೊಡಿಕುಲು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.  5ನೆಯ ಶತಮಾನೊ ಪ್ರ. ಶ. 5ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಕದಂಬೆರೆ ಲಿಪಿಡ್ ಚೌಕಾಕಾರೊದ ತರೆಕಟ್ಟೊನು ಗುಮನೊಗು ದೆಪ್ಪೊಲಿ.  ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊದ ಬಾದಾಮಿಚಾಳುಕ್ಯೆರ 6ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಶಾಸನೊಡು ಉಂದು ಅಗೆಲೊ ಆದ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊಗು ಸಾದಿ ಮಲ್ತ್‌ ಕೊರ್ಪುಂಡು.  ಪ್ರ. ಶ.9ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ರಾಷ್ರ್ಟಕೂಟೆರ ಶಾಸನೊಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕೊ ರೇಕೆಲು ಮಾಯಕ್ಕಾದ್ ತೊಡಿಡ್ದ್ ಅಕೇರಿ ಮುಟ್ಟೊ ಚಕ್ರಾಕಾರೊಡು ಒಂಜೇ ರೇಕೆ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಉಂದು ಇತ್ತದೆ ರೂಪೊಗು ದಿಂಜ ಕೈತಲಾದ್ ತೋಜುಂಡು.  ಉಂದೇ ರೂಪೊ ಸ್ತಿರೊ ಆದ್ದೆ ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ನಾನಲಾ ಉರುಂಟಾದ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊನು ಪ್ರ.ಶ. 18ನೆದ ಶತಮಾನೊಡು ಆಪುಂಡು.

## ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ
ವರ್ಣಮಾಲೆದ ಈ ಸುರುತ ಅಕ್ಷರೊ ರಡ್ಡ್ ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರ ಧ್ವನಿಕ್ಕ್‌ಲೆನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು. 
#ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ‍ ವಿವೃತ ಮಧ್ಯ ಅಗೋಲ ಸ್ವರೊ; 
#ಕೆಲವೆರ ಉಚ್ಚಾರೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಮಧ್ಯ -ಮಧ್ಯ ಅಗೋಲ ಸ್ವರೊ.

ಲಿಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್ ಅಕ್ಷರ ತಿರ್ತ್ ತೋಜ್ಪಾಯಿನಂಚನೆ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.

## '''ಅ''' ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ

### ಐಪಿಎಡ್ ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ

## ತುಳುತ ನಾವಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲು
ಈ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲೆನ್ ಸವರ್ಣೊಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು
# ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ
ಅಂತರ್ಜಾಲೊ

**ಅಂತರ್ಜಾಲ** ಒಂಜಿ ಖಾಸಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಆತ್ನ್ದ್.ಒಂಜಿ ಸಂಸ್ತೆದ ಮಾಹಿತಿ ಇಜ್ಜ೦ಡಾ ಸಂಸ್ತೆದುಳಯಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಕೊರ್ಪುನಂಚಿನ ಬೆಲೇನು ಅಂತರ್ಜಾಲ ಮನ್ಪುಂದ್.
## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು
ಅಂಬಡೆ

thumb
**ಅಂಬಡೆ/ಅಂಬಟೆ**ಗ್ ಕನ್ನಡೊಡ್ ಅಮಟೆಕಾಯಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಡ್ ಸ್ಪೋಂಡಿಯಾಸ್ (Spondias) ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂದೆತ್ತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ ಸ್ಪೋಂಡಿಯಾಸ್ ಪಿನ್ನಾಟ (spondias pinnata) ಪಂಡ್‍ದ್. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಪುಳಿ ಉಪ್ಪು ಕಾಯಿ ತೆಂಡೆಲ್, ಲಾಡ್ ದಾತ್ ಮಲ್ಲೆ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಒಂತೆ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಬಡೆಡ್ ಕೊರಂಟ್ ಮಲ್ಲೆದ, ಬುಕ್ಕೊ ಕೊರಂಟ್ ಎಲ್ಯೆದ, ಬುಕ್ಕೊ ಸೀಪೆ/ಚೀಪೆ ಅಂಬಡೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಬಡೆ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ತಿಂಡಿ. ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ವಿಶೇಷವಾಯಿನ ತಿಂಡಿ.

"ಅಂಬಡೆಗ್ ಅಮೆ ತಪ್ಪುಜಿಗೆ" ತುಳುಟ್ ಒಂಜಿ ಗಾದೆ. ಅಂಬಡೆ ಆದ್ ಇಪ್ಪುನ ಸಮಯೊಡೆ ಕುಡ ಪೂ ಪೊಫುಂಡು ಐಕ್ ಈ ಗಾದೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಬಡೆ ದ ಉಪ್ಪಡ್ ದ ಉನ್ಯರ ಬಾರಿ ಸೊಕು ಆಪುಂಡು.
ಪಚ್ಚೊಡಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ತಿನೊಲಿ. ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಮರ ಬಜಿ ಲತ್ತ್. ಮರತ ಕೊಡಿಕ್ ಪೋವರ ಆಪುಜಿ. ಸೇವುದ ಕಜಿಪುಗು ಅಂಬಡೆ ಪಾಡ್ದ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ತ್ಂಡ ಐನ ಕಮ್ಮೆನ ಬೇತೆನೆ ಉಂಡು. ಅಂಬಡೆನ್ ಜಾಸ್ತಿ ತಿನಿಯರ ಬಲ್ಲಿ.

## ಗಲಸುನಿ
ಅಂಬಡೆನ್ ಉಪ್ಪುಡ್ ಪಾಡ್ಯರೆ, ಬೆಂಡೆ ಆಜಾನಗ, ಚಟ್ನಿ ಮಲ್ಪನಗ, ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬೆಯ್ಪಾದ್ ನೀರ್ ಉಪ್ಪಡ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಅಂಬಡೆದ ಮರತ್ತ ಇರೆ ಪುಳಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಚಟ್ನಿ ಮಲ್ಪನಗ ಐತ ಇರೆನ್ ಪುಳಿಕ್ಕಾದ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಂಚಲದಂಚಿನ ಕೈಪೆ ತರಕಾರಿದೊಟ್ಟಿಗೆ ಅಂಬಡೆ ಪಾಡ್ದ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಂಬಡೆ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ತಿಂಡಿಲಾ ಉಂಡು. ಉರ್ದು ಕಡೆದ್ ಆಯಿಕ್ ಸುಂಟಿ, ಕಾಯಿಮುಂಚಿ ಮೂರ್ದ್ ಪಾಡ್ಡ್ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಕಯಿತ್ಂಡ ಅಂಬಡೆ ತಯಾರಾಪುಂಡು. ಈ ತಿಂಡಿನ್ ಚಹಾದ ಒಟ್ಟುಗು ತಿನೊಲಿ. ಆತ್ತಂದೆ ಬರ್ಸ್ ಬನ್ನಗ ಪೊರ್ತು ಕಳೆಯೆರೆ ಈ ತಿಂಡಿ ತಿನೊಲಿ.

## ಬುಲೆಪುನ ಜಾಗ್
ಅಂಬಡೆದ ದೈಯಿ ವಾ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್‌ಲಾ ಬುಲೆಪುಂಡು. ಅಂಡ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಜರಿತ್ತ ಜಾಗೆಡ್ ಬುಲೆವುಂಡು.

## ಬುಲೆಪುನ ರೀತಿ
ಅಂಬಡೆ ಮರ ಸುಮಾರ್ (೨೫ ಪೀಟ್)ಉದ್ದ ಪೋಪುಂಡು. ಅಂಬಡೆ ಆಪಿನ ಪೊರ್ತುಗು ಇರೆ ಕಮ್ಮಿಯಾಪುಂಡು. ಆತ್ ಗಟ್ಟಿದ ಮರ ಅತ್ತ್. ಆಯಿನೆರ್ದ್ ಏರ್ಲ ಮರಕ್ ಮಿತರುಜೆರ್. ದೋಂಟಿಡ್ ಕುಟ್ಟುದ್ ಕಾಯಿನ್ ತಲ್ಪುವೆರ್. ಬಜ್ಜೆಯಿದಾತ್ ಮಲ್ಲ. ಅವ್ವೇ ಆಕಾರೊದ ಪಚ್ಚೆ ಕಾಯಿಡ್ ಒಂಜೇ ಬಿತ್ತ್ ಉಪುಂಡು. ಬಿತ್ತ್ ನಾರ್ ನಾರಾದ್ ಗಟ್ಟಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಬಡೆ ಕಾಯಿ ಮಸ್ತ್ ಪುಲಿ ರುಚಿ. ಕಜಿಪುಲೆಡ್ ಪುಲಿತ ಪಗತೆಗ್ ಗಲಸುವೆರ್. ಸುಮಾರ್ ಮೇ ತಿಂಗೊಲ್ಡ್ ಪೂ ಪೋಂಡ ಜೂನೆ ಜುಲಾಯಿದಂಚಿ ಲತ್ತ್ ಕಾಯಿ ಜೊಂಕೆ ಜೊಂಕೆ ನೇಲ್ಂದುಪ್ಪುಂಡು.

## ಗಾದೆಲು
# ಪತ್ತಿನವು ನುರ್ಗೆದ ಗೆಲ್ಲ್ - ಪತ್ತಿನವು ಅಂಬಡೆದ ಗೆಲ್ಲ್
# ಕಂಚಲ ಕೈಪೆಂದ್ ದಕ್ಯರೆ ಬಲ್ಲಿ ಅಂಬಡೆ ಪಾಡ್ದ್ ಆಜಾವೊಡು
* ದುಂಬು ಜೋಕುಲು ಲಡಾಯಿ ಮಲ್ಪುನಗ ಅಂಬಟೆಂದ್ ಒರಿ ಪಂಡೆಂಡ ಬುಕ್ಕೊೋರಿ ಅಂಬಟೆದ ಕೊರಂಟ್ಂದ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಗೇಲಿ ಕಟ್ಟವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತಿನಿಸುಲು
ವರ್ಗೊ:ಮರಕುಲು
ಅಂಬಲಪಾಡಿ

ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯೊದ ಒಡಿಪು ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಊರುದ ಪುದರ್ ಅಂಬಲಪಾಡಿ. ಅಂಬಲಪಾಡಿ ಪನ್ಪಿನ ಈ ಊರು ಉಡುಪಿದ ಪೇಂಟೆಡ್ದ್ ಮೂಜಿ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ದೂರಡು ಪಡ್ಡೋಯಿ ದಿಕ್ಕ್‌ಗ್ ಉಂಡು.

## ದೇವಸ್ತಾನೊಲು
# ಮುಲ್ತ ಗ್ರಾಮದೇವತೆ ಅಂಬಲಪಾಡಿ ಮಹಾಕಾಳಿ. ಅಂಬಲಪಾಡಿ ಊರುನ್ ಮಸ್ತ್ ಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂಚಿ "ಮಹಾಕಾಳಿ" ಅಮ್ಮ ಜನೊಕುಲೆನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪರೆಗಾದೆ ಬಯ್ದಿನಿ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಜಾಗೆದ ಇತಿಹಾಸೊ
'ಅಮ್ಮನ ಪಾಡಿ' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಉಂದೆಕ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅವ್ವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅಂಬಲಪಾಡಿ ಅಯಿನಿ. ಮುಲ್ಪ "ಶ‍್ರೀ ಜನಾರ್ದನ ಮಹಾಕಾಳಿ" ದೇವಾಸ್ತಾನೊ ಉಂಡು. ದೇವಸ್ತಾನೊಡು ಜನಾರ್ದನ ದೇವೆರ್ನ ಮೂರ್ತಿ ಪೂರ್ವಗ್ ಮೋನೆ ಮಲ್ತ್ ಉಡುಪಿದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವೆರ್ಗ್ ಎದುರಾದ್ ಉಂಡು. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಸಿಲೆಕ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆಲಾ ಆ ಸಿಲೆನೇ ದೇವಿನ ರೂಪೊಡ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು/ದೇವಸ್ಥಾನ
ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ

thumb|upright=1.1|ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ
thumb|upright=1.1|ವಿಶ್ವೊದ ನಕ್ಷೆಡ್ ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ ಖಂಡೊದ ಜಾಗೆ
**ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ** ಭೂಮಿದ ತೆನ್‍ಕಾಯಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಖಂಡ. ಮೂಲು ತಾಪಮಾನ ಏಪಲಾ ೦ ಡಿಗ್ರಿರ್ದ್ ಕಮ್ಮಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಭೂಮಿದ ತೆನ್ಕಾಯಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಕಮ್ಮಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಪ್ಪುನ ಖಂಡ. ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್ ವೃತ್ತೊದ ಬಹುತೇಕ ದಕ್ಷಿಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಸಾಗರೊಡು (ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಸಾಗರ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್) ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶಲಾ ಮುಲ್ಪನೇ ಇಪ್ಪುನು.

ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾ ಇಡೀ ವಿಶ್ವೊಡು ೫ನೇ ಮಲ್ಲ ಖಂಡ ಆದುಂಡು. ಉಂದು ಯುರೋಪ್ ಖಂಡೊಡ್ದು ಸುಮಾರ್ ೪೦% ಮಲ್ಲೆ ಆದುಂಡು. ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 14,200,000 km2 (5,500,000 ಚದರ ಮೈಲಿ). ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗೊ   ಐಸ್‌ಡ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕೆಲವು ಬರಿಟ್ ಈ ಐಸ್‌ದ ಸರಾಸರಿ ದಪ್ಪ ೧.೯ ಕಿ.ಮೀ ಮುಟ್ಟಲಾ ಇಪ್ಪುಂಡು.


061212-nordkapp.jpg
GletscherMM.jpg
Fryxellsee Opt.jpg
Mount Erebus Aerial 2.jpg
Aurore australe - Aurora australis.jpg


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭೂಗೋಳ
ಅಜ್ಜನೂರು

**ಅಜ್ಜನೂರು** ಉ೦ದು ಭಾರತ ದೇಶೊದ ತಮಿಳು ನಾಡು ರಾಜ್ಯೊದ ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ಊರು.

## ಶಾಲೆಲು
ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾ ಭವನ
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಅಡ್ಯೆ

thumb|ನೆಯಿ ದೋಸೆ
ಅರಿತಾ ತಿಂಡಿ, ತೆನಸ್‌ಗ್ ತುಳುಟ್ **ಅಡ್ಯೆ** ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಉರ್ಪೆಲರಿನ್ ಅತ್ತಂಡ ಬೊಲಂತ್ಯರಿನ್ ಕಡೆದ್ ಬೆಯ್ಪಾದ್ ಕಾವಲಿಟೋ, ಕರಟೊ ಮಲ್ದಿನ ತಿಂಡಿಗ್ ಅಡ್ಯೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

thumb|ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪುನೆ

## ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಡ್ ಅಡ್ಯೆ ಪದೊ ಅರ್ತೊ
# ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಡ್ : ಕೇಕ್
# ಕನ್ನಡೊಡು : ಅಡೆ
# ತಮಿಳುಡ್ : ಅಟಯ್/பூட்டு/Pūṭṭu
# ತುಳುಟು : ಅಡ್ಯೆ
# ತೆಲುಗುಡು : ಅಟ್ಟು
# ಮಲೆಯಾಳಿಡ್ : ಅಟ
thumb|ರವೆ ರೊಟ್ಟಿ

## ಅಡ್ಯೆನ್ ಮಲ್ಪುನ ಸಂದರ್ಭೊ
# ಪರ್ಬೊ, ಪೊಸ ವರ್ಸೊ(ಯುಗಾದಿ), ಚೌತಿ, ಅಷ್ಟೆಮಿ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಎಡ್ಡೆ ದಿನೊತಾನಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
# ಇಲ್ಲಗ್ ಪೊಸ ಬಿನ್ನೆರ್ ಬತ್ತಿನಪಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
thumb|ಇಡ್ಲಿ ಸಾಂಬಾರ್ (ದಕ್ಷಿನೊ ಬಾರತೊದ ತೆನಸ್)

## ಅಡ್ಯೆನ್ ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನೊ
ಅಡ್ಯೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕರಟ್, ಕಾವೆಲಿಡ್, ಅರಿ,ಧಾನ್ಯೊಲೆಡ್, ಪರ್ಂದ್‍ಲೆಡ್, ಇರೆಟ್, ಪೂಕುಲೆಡ್ ಮಲ್ಪುನವು ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಉಂಡು
thumb|ಅರಿತ ರೊಟ್ಟಿ

### ಅರಿಟ್ ಮಲ್ಪುನ ಅಡ್ಯೆಲು
# ದೋಸೆ
# ನೀರ್ ದೋಸೆ
# ಮೂಡೆ
# ಗಟ್ಣಿ
# ಗುಂಡ
# ಇಡ್ಲಿ
# ತೊಂದುರು ದೋಸೆ
# ಕಪ್ಪರೊಟ್ಟಿ
# ಗೆಂಡದಡ್ಯೆ
# ಸೇಮಿಗೆ
# ಕೋರಿ ರೊಟ್ಟಿ

ಅಡ್ಯೆಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಗೆತ್ತ ಅರಿನ್ ಪಾಡುವೆರ್.
# ಉರ್ಪೇಲರಿ
# ಬೊಲಂತ್ಯರಿ
# ಅರೆ ಬೊಲಂತೆ/ಎದುರು ಬೊಲಂತೆ.
# ನಿಂಗಾಲರಿ
# ಕಡ್ಯೆರಿ
# ಬೈತ್ತ ಅರಿ
# ಬೆದರ್‌‍ದರಿ

### ಅರಿ ಸೇರಾದ್ ಮಲ್ಪುನ ಅಡ್ಯೆ
# ತರಕಾರಿ ಸೇರಾದ್ ಮಲ್ಪುನ ಅಡ್ಯೆ
## ಕುಂಬುಡೊ ಬೊಳಂತ್ಯರಿದ ಅಡ್ಯೆ
## ತೌತೆ ಬೊಳಂತ್ಯರಿದ ಅಡ್ಯೆ
## ತೆಕ್ಕರೆದ ಅಡ್ಯೆ
# ಪರ್ಂದ್‍ದ ಅಡ್ಯೆ
## ಬಾರೆದ ಪರ್ಂದ್‍ದ ಅಡ್ಯೆ
## ಪೆಲಕ್ಕಾಯಿದ ಪರ್ಂದ್‍ದ ಅಡ್ಯೆ
## ಕಾಯಿ ಪೆಲಕ್ಕಾಯಿದ ಅಡ್ಯೆ
# ತಪ್ಪುಲೆನ ಸೇರಾಯಿನ ಅಡ್ಯೆ
## ದಾಸಾವಳ ತಪ್ಪುದ ಅಡ್ಯೆ
## ಮೆಂತೆ ತಪ್ಪುದ ಅಡ್ಯೆ
# ಪೂವುದ ಅಡ್ಯೆ
# ಮಂಜಲ‍್ ತಾ ಇರೆತಾ ಅಡ್ಯೆ

## ಅಡ್ಯೆ ಮಯ್ಪುನ ಇದಾನೊ
# ಇರೆಟ್ ಮೈತಿನ ಅತ್ತಂಡ ಪೂಜಿನ ಅಡ್ಯೆ
# ಕಾವೊಲಿಡ್ ಮೈತ್‍ನ ಅಡ್ಯೆ
# ಗಿಣ್ಣಾಲ್/ಬಟ್ಟಾಲ್/ಲೋಟೆಡ್ ಮೈತ್‍ನ ಅಡ್ಯೆ
# ಕರಟ್ಟ್ ಮೈತ್‍ನ ಅಡ್ಯೆ

## ಅಡ್ಯದ ಬಗೆಕುಲು
### ಕಾವೊಲಿಡ್ ಮೈತ್‍ನ ಅಡ್ಯೆ
# ರೊಟ್ಟಿ :
# ನೀರ್‌ದೋಸೆ/ತೆಲ್ಲಾವು :
# ಪುಳಿದೋಸೆ :
# ಮಸಾಲೆ ದೋಸೆ :
### ಅಡ್ಯೆಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪು ಇರೆಕ್ಕುಲು
# ಬಾರೆದ ಇರೆ
# ಪೆಲತ್ತ ಇರೆ
# ತೆಕ್ಕಿದ ಇರೆ
# ಮಂಜಲ್ದ ಇರೆ
# ಬಾದಾಮ್ದ ಇರೆ
# ಸಂಪಿಗೆದ ಇರೆ
# ಸಂಪೊಲಿಗೆದ ಇರೆ
# ಮುಂಡೇವುದ ಇರೆ
# ಪೊಂಗರೆದ ಇರೆ
#ಉಪ್ಪೊಲಿಗೆದ ಇರೆ
#ಗೋಲಿದ(ಆಲದ)ಇರೆ

## ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ಪು ಬಾಜನೊಲು
# ತೊಂದುರು
# ಕಾವೊಲಿ
# ಅಪ್ಪದ ಕಾವೊಲಿ
# ಬನಲೆ
# ಪುಟ್ಟುದ ಕರ
# ಕುಕ್ಕರ್

### ಇರೆಟ್ ಮೈತಿನ ಅತ್ತಂಡ ಪೂಜಿನ ಅಡ್ಯೆ
# ಇರೆಟ್ಟ್ ಮಡಿತ್ತೀಡಿನ ಅಡ್ಯೆ :
# ಕೊಟ್ಟಿಗೆ :
# ಮಂಜಲ್‍ದ ಇರೆತ್ತ ಗಟ್ಟಿ : ನೇನ್ ಪರ್ಬದ ಮೂಜಿನೆ ದಿನ ಆಯಿನ ಬಲೀಂದ್ರ ಪೂಜೆದಾನಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇಲ್ಲದ ತೋಟೊಡು ತಿಕ್ಕುನ ಮಂಜಲ್‍ದ ಇರೆನ್ ಕೊಯ್ದು, ದೆಕ್ಕ‍ದ್, ನೆಕ್ಕ್ ಬಂದನ್ ಪತ್ತಾವೆರ್. ಈ ಬಂದನ್ ಎಂಚ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಪಂಡ ದುಂಬುದ ದಿನ ಉರ್ಪೆಲರಿನ್ ಪೊರ್ತು ಕಂತುನ ಪೊರ್ತುಗ್ ನೀರ್‍ಡ್ ನನೆತ್ತ್‌ ದೀದ್ ರಾತ್ರೆ ಕಡೆಪೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆ ಬಂದನ್ ಮಅನಜಅಲದಅ ಇರೆಕ್ಕ ಪತ್ತಾದ್, ಅಯಿತ್ತ ಮಿತ್ತ್‌ ಹೂರಣ ಪಾಡ್ದ್ ಇರೆನ್ ಅಡ್ಡ ಮಡುಪುವೆರ್. ಈ ಹೂರಣನ್ ಬಜಿಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಲ್ಲಡ್ ಮಲ್ಪುನು. ಬುಕ್ಕೊ ಇರೆನ್ ಅಡ್ಡ ಮಡತ್‍ದ್. ತೊಂದುರುಡು ಬೆಯೆರೆ ದೀಪೆರ್. ಇಂಚ ಮಂಜಲ್‍ದ ಇರೆತ್ತ ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪುನು
# ಪಜೆಮಡಿಕ್ಕೆಲ್ :
# ಪತ್ರೊಡೆ : ಇಂದೆನ್ ತೇವುದ ಇರೆಟ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

### ಗಿಣ್ಣಾಲ್/ಬಟ್ಟಾಲ್/ಲೋಟೆಡ್ ಮೈತ್‍ನ ಅಡ್ಯೆ
# ಇಡ್ಲಿ
### ಕರಟ್ಟ್ ಮೈತ್‍ನ/ಕರಟ್ಟ್ ಬೆಯ್ಪಾವುನ ಅಡ್ಯೆ
# ಗೆಂಡೊದಡ್ಯೆ
# ತೊಂದುರ್‌‍ದ ಅಡ್ಯೆ
# ಪುಂಡಿ

## ಆಡ್ಯೆ (ನಾನ್‍ವೆಜ್‍ದೊಟ್ಟುಗು)
* ಮರ್ವಾಯಿ ಪುಂಡಿ.
* ಎಟ್ಟಿಪುಂಡಿ.
* ಕೋರಿ ರೊಟ್ಟಿ. 
* ಬಜಿಲ್‍ ಕೋರಿ

## ಗಾದೆಲು
# ಅರಿ ಪಾಡ್ನಗ ಇಪ್ಪಯೆ ಅಡ್ಯೆಮಳ್ಪುನಗ ತಪ್ಪಯೆ
# ಊರಿಯಾಯ ಅಡ್ಯೆಗ್ ಪೇರ್‍ಮಲ್ತ್ ದೀಡಿಲೆಕ್ಕೊ
# ಪರ್ಬೊದಾನಿ ನಾಯಿದ ಬೀಲೊಡುಲಾ ಅಡ್ಯೆ ಉಂಡು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತಿನಿಸುಲು
ವರ್ಗೊ:ಅಡ್ಯೆಲು
ವರ್ಗೊ:ತಿಂಡಿಲು
ಅಣಿ

**ಅಣಿ** ಕೋಲೊಗು(ನೇಮ) ಸಿಂಗಾರೋಗೂ ಬೋಡಾಯಿನ ಬೇರಿಟ್ಟ್ ಕಟ್ಟೊಂದು ನಲಿಪಿಯೆರೆ ಬೋಡಪಿನಾ ಅಗತ್ಯ ಸಾಧನ. ಬಜ್ಜಯಿದ ಮರತ(ಕಂಗ್)ದ ಪಾಲೆ, ತಾರೆದ ಸಿರಿಟ್ ಅಣಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ನಾಗರ ಬೆತ್ತೊಡುಲಾ ಅಣಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆಪುಂಡು. ಕೆಲವ್ ಕಡೆಟ್ ಬೊಲ್ಲಿದ ಅಣಿಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತಾರೆದ ಸಿರಿ, ಬಾಳೆ ಉಡೆ, ಮುಗುಟೆ, ಮುಡಿ ಇಂಚ ಕೆಲವು ರಚನೆ ಮಲ್ತುದ್ ಅಣಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಣಿ ಮಲ್ಪನಗ ಸಿರಿತ ಬರ್ತೆನೇ ಮುಖ್ಯ. ಬರ್ತೆ ಏತ್ ಪೊರ್ಲುಡ್ ಮಲ್ಪುಂಡ ಆತ್ ಪೊರ್ಲುಡ್ ಅಣಿ ತಯಾರ್ ಆಪುಂಡ್.

## ಜಕ್ಕೆಲ್ ಅಣಿ
ಉಂದು ಕಿನ್ಯ ಅಣಿ ದೈವ ಪಾತ್ರಿನ ಸೊಂಟತ ಜಕ್ಕೆಲ್ಡ್ ಕಟ್ಟುನ ಅಣಿ. ನೆನ್ನ ಮಿತ್ತ್ ಪಾತ್ರಿ ಕೈ ದೀವೊಂದು ನುಡಿ ಕೊರ್ಪೆರ್. 

## ಅಣಿತಾ ಬಗೆಕುಲು
* ತಿರಿ(ಸಿರಿ) ಅಣಿ
ಈ ಸಿರಿತ ಅಣಿನ್ ತಾರೆದ ಪಜ್ಜಿ ಮಡಲ್ಡ್ ತಯಾರ್‌ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
thumb|ತಿರಿ(ಸಿರಿ) ಅಣಿ.
* ಬೆತ್ತದ ಅಣಿ
* ಬೊಲ್ಲಿದ ಅಣಿ.
* ಪ್ಲಾಸ್ಟೊ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಅಣಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ವರ್ಗೊ:ಭೂತಾರಾಧನೆ
ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

## ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆನ ಪರಿಚಯೊ
ರಡ್ಡನೇ ತೀರ್ಥಂಕರೆ ಅಜಿತನಾಥಸ್ವಾಮಿನ ಬಗೆಟ್ ಬತ್ತ್‌ನ ೧೨ ಆಶ್ವಾಸೊಲೆನ ಬೂಕುದ ರಚನೆಕಾರೆ ಮಹಾಕವಿ ರನ್ನೆ. ಇಂದೆನ್ ದಾನಚಿಂತಾಮಣಿ 'ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ' ಪುದರ್‍ದ ಜೈನ ಶ್ರಾವಕಿ ರನ್ನಡ್ದ್ ಬರೆಪಾಯಳ್. ದಾನ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ ಕನ್ನಡೊದ ಮಹಾಕವಿ ರನ್ನನ ಕಾಲೊಡು ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನಾಳ್. ಮಲ್ಲಪ ಪನ್ಪುನಾಯಗ್ ಐನ್ ಅಣ್‍ಜೋಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ರಡ್ಡ್ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು. ಪೊಣ್ಣುಜೋಕ್ಲೆಡ್ ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ -ಗುಂಡಮಬ್ಬೆ ಪನ್ಪಿ ರಡ್ಡ್ ಜನೊನ್ಲಾ ನಾಗದೇವಗ್ ಮದಿಮೆ ಮಲ್ತ್ ಕೊರಿಯೆರ್. ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆನ ಮಗೆ ಅಣ್ಣಿದೇವ ಪನ್ಪುನಾಯೆ ಬಾಲೆ ಆದಿಪ್ಪುನಗ ನಾಗದೇವೆ ಯುದ್ಧೊಡು ಸೈಪೆಗೆ. ಅಪಗದ ಕಾಲೊಡು ಸತಿ ಸಹಗಮನ ಮಲ್ಪಂದೆ ಅಣ್ಣಿದೇವನ್ ತೂವೊನಿಯಾರಂದ್ ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ ಬದ್ಕ್‌ವಳ್. ಅಪಗ್ ಆಳ್ ಜೈನಧರ್ಮೊನು ದೀಕ್ಷೆ ದೆತೊನುವಳ್. ಜೈನೊ ಧರ್ಮೊದ ಪ್ರಚಾರೊಗು ಪಿದಾಡುವಳ್. ಆಳ್ ರನ್ನಡ್ದ್ ಅಜಿತನಾಥ ಪುರಾಣೊನು ಬರೆಪ್ಪಾಯಳ್. ಆಳ್ ಪೊನ್ನನ ಶಾಂತಿಪುರಾಣೊ ಬುಕ್ಕೊ ೧೫೦೦ ಜಿನಬಿಂಬೊನು ದಾನಮಂತಲ್‍ಗೆ. ಇಂಚ ಜೈನಧರ್ಮೊನು ಪ್ರಚಾರ ಮಂತಲ್ಂದ್ ಚರಿತ್ರೆಡ್ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಆಳ್ ಜೀವಿಸವೊಂದಿತ್ತಿನ ಕಾಲೊಡು **ಉತ್ಸರ್ಪಿನಿ** ಬುಕ್ಕೊ **ಅವಸರ್ಪಿನಿ** ಪನ್ಪುನ ರಡ್ಡ್ ಸಂದರ್ಭೊ ಉಂಡಾಂಡ್. ಕಾಲ ಅತ್ತಾಂದಿ ಕಾಲೊಡು ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುನೆ ಪುಣ್ಯವಂತೆರ್ ಇತ್ತಿನಲ್ಪಂದ್ ಆ ಕಾಲೊಡು ಮಲ್ಲ ಪುದರ್ ಪಡೆಂಡ್.

## ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
# ದಾನಚಿಂತಾಮಣಿ ಪನ್ಪುನ ಮಲ್ಲ ಮಹಿಮೆದ ಪೊಂಜೊವು ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆನ ಪುದರ್‍ಡ್ ಮಹಿಳಾ ಬರಹಗಾರ್ತಿಯೆರೆಗ್ ಕೊರ್ಪುನ ಮಲ್ಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿ **ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ**.
# ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆಯಿನಕ್ಲೆಗ್ ೩ ಲಕ್ಷೊದ ಬೆಲೆದ ಬಹುಮಾನೊ ಬುಕ್ಕೊ ಫಲಕೊ ತಿಕುಂಡು.

## ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತೆರ್
# ವೈದೇಹಿ
# ಕಾಕೋಳು ಸರೋಜಾರಾವ್
# ಮಲ್ಲಿಕಾ ಕಡಿದಾಳ್ ಮಂಜಪ್ಪ
# ನೇಮಿಚಂದ್ರ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
ಅತ್ಯಾಸೆ ಗೆತಿಕೇಡ್

**ಉಂದು ಒಂಜಿ ಗಾದೆ ತಾ ಪಾತೆರಾ. ನಾಯಿ** ಒಂಜಿ ಸಾಂಕುನ ಪ್ರಾಣಿ. ಈ ಕತೆ ತುಳುಟತ್ತಂದೆ ಕನ್ನಡೊದ ಪಂಚತಂತ್ರೊಡು ಉಂಡು. ಈ ಕತೆಲಾ ಪಂಚತಂತ್ರೊದ ತುಲು ರೂಪೊಂದು ಪನೊಲಿ. ಭಾರತೊದ ಪುರಾಣೊಲೆಡ್, ಐತಿಹ್ಯೊಡು, ಸ್ಥಳಪುರಾಣೊಡು, ಬುದ್ದನ ಕತೆಟ್ ಇಂಚ ನಾಯಿದ ಮಸ್ತ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಬರ್ಪುಂಡು.
**ಅತ್ಯಾಸೆ ಗೆತಿಕೇಡ್ಂದ್** ತುಳುಟೊಂಜಿ ನಾಯಿದ ಜನಪದ ಕತೆ ಉಂಡು. ಆ ನಾಯಿಗ್ ತೂಯಿನವು ಪೂರ ಎನ್ನವು ಆವೊಡು ಪನ್ಪುನ ಆಸೆ. ತೂಯಿನೆನ್ ಪಡೆವೊನೊಡುಂದು ಕೈಟ್ಟ್ ಇತ್ತಿನೆನ್ ಬುಡ್ಪುಂಡು. ಅಯಿಕ್ಕಾತ್ರೊ **ಆಸೆನೇ ದುಕ್ಕೊಗು ಕಾರಣೊಂ**ದು ಪನ್ಪೆರ್. ಆಸೆ ಮಲ್ಪುನವು ಎಡ್ಡೆತ್ತ್. ಆಸೆನ್ ಬುಡೊಡು ಪನ್ಪೆರ್.

**ಆ [[ನಾಯಿ]]ದ ಎಲ್ಯ ಕತೆ ಇಂಚ ಉಂಡು** : ಒಂಜಿ ನಾಯಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅಯಿಕ್ಕೊರೊ ಒಂಜಿ ಎಲು ಅಗಿಯರ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್. ಅಯಿನ್ ತುಚ್ಚೋಂದ್ ನಾಯಿ ದೂರೊ ಪೋಂಡ್. ಪೋನಗ ಒಂಜಿ ತೋಡು ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್. ತೋಡುದ ಬರಿಟ್ ಉಂತುದ್ ಬಗ್ಗ್ಂಡ್. ನೀರ್ದ ಉಲಾಯಿಡ್ ನಾಯಿಗ್ ನಾನೊಂಜಿ ನಾಯಿ ತೋಜಿಂಡ್. ಆ ನಾಯಿನ್ ತೂಯಿನ ಈ ನಾಯಿಗ್ ಕೋಪೊ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಬೌಬೌಂದ್ ನೀರಿದುಲಾಯಿದ ನಾಯಿನ್ ತೂದ್ ಕೊರೆತ್ತ್ಂಡ್. ಕೊರೆತ್ತ್ ಪೆಟ್ಟಗ್ ನಾಯಿದ ಬಾಯಿಡಿತ್ತಿನ ಎಲು ನೀರ್ಗ್ ಬೂರುಂಡು. ಬೊಲ್ಲೊಡು ಪೋಂಡ್. ನಾಯಿಗ್ ನಿರಾಸೆ ಆಂಡ್. ಸೋತಿನ ಮೋರೆಡ್ ನಾಯಿ ಪಿರಾನೆ ಪೋಂಡ್.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್

thumb|ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್

**ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್** ಅತ್ತಂಡ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಬುಕ ಫೀಲ್ಡ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಗೊಬ್ಬುಲೆನ ಸಮೂಹ. ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಡ್ ಬಲಿಪುನ, ದಕ್ಕುನ ಬುಕ್ಕ ಲಾಗಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಬಲಿಪುನ
ಬಲಿಪುನ ಪಂಥೊಡು ೧೦೦,೨೦೦,೪೦೦,೮೦೦,೧೫೦೦,೩೦೦೦ ಇಂಚ ವಿವಾಗೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬಲಿಪುನೆಟ್ ರಿಲೆ ಪನ್ಪುನ ಬಲಿಪಾಟಿಕೆಲ ಉಂಡು.ಉಂದೆಟ್ ಮೂಜಿ ಜನ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಸುರುತಾಕುಲು ಕೋಲು ಪತೊಂದು ಬಲಿತ್‌ದ್ ಅಕುಲೆನ ಪಾರ್ಟಿದ ನನೊರಿಯಗ್ ಕೊರೊಡು ಆಯೆ ಬಲಿತ್‌ದ್ ನನೊರಿಯಗ್ ಕೊರೊಡು ಏರ್ ಸುರು ಮುಟ್ಟುವೆರ ಅಕುಲು ಗೆಂದಿಲೆಕ.

## ದಕ್ಕುನ
ದಕ್ಕುನೆಟ್ ಸ್ವಟ್ ಬೂಟ್, ಡಿಸ್ಕಸ್, ಜವುಲಿನ್ ಇಂಚಿತ್ತಿನವು ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಲಾಗಿನ
ಲಾಗ್ಯುನೆಟ್ ಹೈ ಜಂಪು, ಲಾಂಗ್ ಜಂಪು ಇಂಚ ಉಂಡು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಗೊಬ್ಬುಲು
ಅಗೆಲ್

**ಆಗೆಲ್** ಅಸುರಕ್ರಿಯೆಡ್ ನಡಪುನ ನಡಕೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಬೂತೊಲೆಗ್ ನರಮಾನಿಲು ತನ್ಕುಲೆನಾ ಅಸೆಲೆನ್ ಪಂಡೊಂತು ಅವು ತಿರ್ಂಡ ಕೊರ್ಪುನ ಒಂಜಿ ನಮೂನೆತ ಸಮ್ಮನ. ಅಂಚನೆ ಗುರು ಹಿರಿಯೆರೆನ್ ನೆನೆವರಿಕೆ ಮಾಂತುದ್ ಕೊರ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ.

## ಕ್ರಮೊ
ಅಗೆಲ್ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕ್ರಮೊ, ಬಾರೆ ಇರೆಟ್ಟ್ ತನ್ಕುಲು ತಿನ್ಪಿ ತೆನಸ್ ಉನುಪ್ಪು, ಕೋರಿ, ಮೀನ್‌‌ನ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಬಾರೆದ ಇರೆಟ್ಟ್ ಬಳಸುನ. ಕುಟುಮ್ಮೊದಕುಲು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬೂತೊಗು ಬಲಸುನ ಕ್ರಮೊ. ಭೂತಾರಾಧನೆಡ್ ಅಗೆಲ್ ಬಲಸುನವು ಬಾರಿ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನವು. ಕೋಲೊ ಕೊರ್ಯೆರೆ ಅಯಿಜಿಂಡಲಾ ಅಗೆಲ್ ಕೊರಂದೆ ಇಪ್ಪುಜೆರ್. ಇಂದೆಕ್ಕ್ ಕೋರಿ ತಮ್ಮನೊ ಆಪುಂಡು.

# ಬೇಸ ತಿಂಗೊಲುಡು ಬೈರವಗ್ ಅಗೆಲ್ ಪಾಡುನೆ.
# ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲುಡು ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಅಗೆಲ್ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮೊ.
# ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಗುಳಿಗಗ್ ಅಗೆಲ್ ತಂಬಿಲೊ ಪಾಡುನೆ.

## ಅಗೆಲ್‌ತ ವಿಸೇಸೊ
ಅಗೆಲ್ ಪಂಡ ವಿಶೇಷ ಆಡಿಗೆ ಮಲ್ತ್‍ದ್‍ ಬೂತೊಲೆಗ್ ಬಲಸುನೆಕ್ಕ್ ಅಗೆಲ್ ಬಲಸುನೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನುಂಗೆಲ್ ಮೀನ್‍, ಆರಿತ್ತ ಪುಮಡಿ, ರೊಟ್ಟಿ, ಕೋರಿ, ಕಾಯಿಕಜಿಪು ಇಂಚ ತರತರತ್ತ ಅಡಿಗೆ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಬಲಸುವೆರ್.

## ಬಗೆಕುಲು
* ಭೂತೋಲೆಗು ಅಗೆಲ್
* ಪದಿನಾಜಿ ಅಗೆಲ್
* ಆಟಿದ ಅಗೆಲ್
* ಜೈನ ಅಗೆಲ್
* ಪದಿನಾಜೆಕ್ ಸೇರಾವುನೆ

## ಕಲ್ಲ್‌ಗ್ ಬಲಸುನೆ
ಕಲ್ಲ್‌ಗ್ ಬಲಸುನೆ ಕ್ರಮೊ - ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಬೂತೊಗುಲಾ ನೆಲೆಯಾಯರ ಒಂಜಿ ಕಲ್ಲ್‌ ಪಾಡುವೆರ್. ಆ ಕಲ್ಲ್‌ಗ್ ಅಗೆಲ್ ಬಲಸುನ ಕ್ರಮ ಪಿರಾಕ್‍ಡ್ದ್ ಇಂಚಿಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಲ್ಲ್ ಪಾಡಂದಿನಕುಲು ಇಲ್ಲಡ್ ಭೂತದ ಮಣೆ ಇತ್ತಿ ಕೋಣೆಲೆಡ್‍ಲಾ ಬಲಸುವೆರ್.

## ಅಗೆಲ್‌ತ ನಂಬಿಕೆಲು
ಅಗೆಲ್ ಬಲಸುನೆಕ್ಕ್ ದಿನೊ ತೂಪುನ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು. ಅಂಗಾರೆ, ಸುಕ್ರಾರೊ, ಅಯ್ತಾರೊ ಅಗೆಲ್ ಬಲಸರ ಎಡ್ಡೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಈ ದಿನೊಕುಲು ಕಡ್ಪೊ ದಿನೊಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ದಿನೊತಾನಿ ಬೂತೊಗು ಉಗ್ರೊ ಏರುಂಡುಗೆ. ಅನಿ ಅಗೆಲ್ ಕೊರ್ಂಡ ಬೂತೊ ತಿನ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಪನೊಲಿಬೈಲ್‍ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿಗ್ ಏಪೊಲಾ ಅಗೆಲ್ ಉಂಡು. ಅಮಾಸೆದಾನಿ ಮುಲ್ಪ ಅಗೆಲ್ ಇದ್ದಿ.

## ಪಾತೆರೊ
* ಆಟಿದ ಅಗೆಲ್ ಸೋಣದ ಕೋಲ.
* ಸೋಣದ ದೀಪ
* ಆಟಿಡ್ ಆಟಿಕಲೆಂಜೆ, ಸೋಣೊಡು ಸೋಣದ ಜೋಗಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ವರ್ಗೊ:ಭೂತಾರಾಧನೆ
ಅದ್ದಯೊ

ಅದ್ದಯೊ ಪಂಡ ಕನ್ನಡೊದ **ಅಧ್ಯಾಯ** ಪನ್ಪುನ ಅರ್ತೊನೆ ಆಪುಂಡು. ಬೂತಾರಾದನೆದ ನಡವಳಿಕೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಪರಿಬಾಸೆಲೆನ್ ಇಂಚ ಇವರಿಸವೆರ್. ಬೂತೊ ಕಟ್ಟ್‌ನಕುಲು ಬೂತೊದ ಕ್ರಮೊಕುಲೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವರಸೆಡ್ ತೋಜಾದ್ ಕೊರ್ಪುನವೆ **ಅದ್ದಯೊ**. ಒಂಜಿ ಕೋಲೊಗು ಪದಿನಾಜಿ ಅದ್ದಯೊಲುಂಡುಂದು ಪನ್ಪೆರ್.

## ಕೋಲೊದ ಅದ್ದಯೊ
# ಪಾಲೆ ದೆಪ್ಪುನೆ
# ಎಣ್ಣೆ-ಬೂಲ್ಯೊ ಕೊರ್ಪುನೆ
# ಅರ್ದಲೊ ಪಾಡುನೆ
# ಕಾಜಿ,ತಲೆಪಟ್ಟೊ ಕಟ್ಟುನೆ
# ಗಗ್ಗರ ಕಟ್ಟುನೆ
# ಅಣಿ ಕಟ್ಟುನೆ
# ಮುಗೊ ದೀಡುನೆ
# ಪೂ-ಅರಿ ಪಾಡುನೆ
# ಅಬತಾರೊ ನಲಿಪುನೆ
# ಮೂಜಿ ಅಟ್ಟಹಾಸೊ ಕೊರ್ಪುನೆ
# ಮೂಜಿ ಸುತ್ತು ಬರ್ಪುನೆ
# ಸೂಟೆ ಪತ್ತುನೆ
# ಸಬೆಕ್ಕ್ ಬತ್ತಿನಕುಲೆನ್ ಮಲೇದ್ ತೂಪುನೆ
# ಪೂಜಾರ್ಮೆದಾಯಗ್ ದರ್ಸನೊ ಬರ್ಪುನೆ
# ಬಾರ್ನೆ ಕೊರ್ಪುನೆ
# ಬೂಲ್ಯೊ/ಪುರ್ಸಾದೊ ಕೊರ್ಪುನೆ
ಪದಿನಾಜಿ ಅದ್ದಯೊಲು ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ ಬನ್ನಗ ನಲ್ಪತ್ತ ಎನ್ಮೊ ಅದ್ದಯೊ ಆಪುಂಡು. ಈ ನಲ್ಪತ್ತ ಎನ್ಮೊ ಅದ್ದಯೊನು ಬೂತೊಗು ಇಡಿಸೇವೆ ಸಂದ್ಂಡ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ನಂಬುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಅನಂತಪುರ ಶಾಸನ

ಕುಂಬಳೆದ ಜಯಸಿಂಹ ಪನ್ಪಿ ರಾಜೆ ಸುಮಾರ್ ೧೫ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಅನಂತಪುರೊಟ್ಟು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತಿ ಶಾಸನೊ **ಅನಂತಪುರ** ಶಾಸನಂದೇ ಪುದರ್ ಪಡೆತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ತುಳುತ್ತ ತಿಕ್ಕ್ ನ ಸುರುತ್ತ ಶಾಸನೊ. ತುಳುಲಿಪಿಟ್ಟೇ ಉಪ್ಪುನವು ಈ ಶಾಸನದ ವಿಶೇಷೊ. ಪ್ರತಿ ಸಾಲ್ ಡ್ ಶಾಸನದ ಪಾಠ ಇಂಚ ಉಂಡು.(೫ ಬುಕ್ಕೊ ೬ನೇ ಸಾಲ್ ಓದಿಯರ ಆಪುಜ್ಜಿ):

# ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರೀ ಮೀನಾಂಡ್ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಪತಿ
# ಪ್ಪಿ ತಲೆ ತಿಂಗಳ್ ವೆಂದಿಕಾರ್ಯ
# ವೈಕಿಂ ದೇವಯಾಸ್ತಿಕು ಜಯಸಿಂ
# ಹ ದೆವಳಿ ಮುಗೈರರ ಗ್ರಾಮಕು
#......
#......
# ಡ್ ದ್ ಕೊಂಡೆಳಿಂರಂ ಸಂಕೇತ ಕಾಪಾ
# (ಡ್) ಅಬೆ ಪಳ್ಳಿಡ್ ದ್ ಒರಿಯೆ ಅಪ್ಪಿನ್ನ್ ಡ್
# ಅಯ್ ಡಿ ಕರ್ ತಾವೆ ಒವ್ವ್ ಪನ್ ತಿನವಾ
# ಗ್ರಾಮಂದನ್ನ್ ಟ್ ಡ್ ಪನ್ ತಿನ ಗ್ರಾಮಂಕೆಂಜಿಲಯ್
# ತಿಗೆ ಪನ್ ತಿನಾಯೆ ಎರ್ ದ್ ಅಡ್ ತಿನಾ
# ಯೆ ಗ್ರಾ(ಮಂ)ಕ್ ಪಿದೆ(ಯಿ)ಂರಂ ಗ್ರಮನ್ನ್ ಡ್ತ್ ಸಂಕೆ
# ಮನ್ ತ (ಸಿರಿತ್?)ಸಾಕ್ಷಿ...

ದುಂಬುದವು ಓದಿಯರ ಆಪುಜ್ಜಿ. ಉಂದೆತ್ತ ಅರ್ಥ ಇಂಚ ಉಂಡು: ಮೀನೊಡು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಉಂತಿನ ಸಿಂಹ ಮಾಸೊದ ವೈಕಿಂದೇವನ ಆಸ್ತಿಗ್ ಪರಕ್ಕೆ ಪಂಡಿಲೆಕ್ಕ ಮುಗರೈರ ಗ್ರಾಮೊದ ಮಾತಾ ತಡ್ಯೊ ಪರಿಹಾರೊನ್ಲಾ ಜಯಸಿಂಹೆ ರಕ್ಷಿಪ್ಪೆ. ಮುಗೈರೆರೆ ಗ್ರಾಮೊನು ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಸಂಕೇತೊನು ರಕ್ಷಿಪ್ಪೊಡು. ಅವೇ ಗ್ರಾಮೊಡ್ದ್ ಏರಾಂಡಲಾ ಒರಿ ಉಂದೆಕ್ಕ್ ವಿರೋಧ ಮಲ್ತ್ ದ್ ದಾನೆಂಡಲಾ ಪಂಡ್ಂಡ ಅವು ಒಂಜಿಲಾ ಈ ಗ್ರಾಮೊಗು ಲೆಕ್ಕೊಗು ಇಜ್ಜಿ. ಅಥವಾ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆನಕುಲು ಗ್ರಾಮೊಡ್ದು ಪಿದಾಯಿ. ಈ ಗ್ರಾಮೊಡು ಈ ಸಂಕೇತೊನು ಉಂತಾಯರ ಆವಂದಿನಾಯೆ ಗ್ರಾಮೊಡ್ದು ಪಿದಾಯಿ. ಗ್ರಾಮೊದ... ಸಾಕ್ಷಿ...

'ವೆಂದಿಕಾರ್ಯ' ಪಂಡ್ಂಡ ಅಗತ್ಯೊದ ಬೇಲೆ. 'ವೈಕಿಂದೇವ' ಪಂಡ್ಂಡ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಲ್ತಿನ ದೇವವಿಗ್ರಹೊ. 'ಆಯಿಡಿ ಕರ್ತಾವು' ಪಂಡ್ಂಡ ವಿರೋಧ ಮಲ್ಪಿನಾಯೆ ಪಂಡ್ ದ್ ಅರ್ಥೊ. ಈ ಶಾಸನೊಡು ಜಯಸಿಂಹ ರಾಜೆನ ಬಿರುದು ಬಾವಲಿ ಒಂಜಿಲಾ ತೋಜುಜ್ಜಿ. ದಾನ ಮಲ್ತಿನವು ವಾ ದೇವೆರೆಗ್ಂದ್ ಲಾ ಇಜ್ಜಿ. 'ವೈಕಿಂದೇವ'ಂದ್ ಮಾತ್ರನೇ ಉಪ್ಪುನೆಡ್ದಾವರೊ ಅತ್ತಂದೆ ಗಣಪತಿ ದೇವೆರೆನ ಎದುರು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತಿನೆಡ್ದಾವರೊ 'ಗಣಪತಿ' ದೇವೆರ್ಂದ್ ಎಣ್ಣೊಲಿ. ಶಾಸನೊಡು ಉಲ್ಲೇಖ ಆಯಿನ ಮುಗೈರರ ಗ್ರಾಮ, ಅನಂತಪುರತ್ತ ಪಡ್ಡೈಡುಪ್ಪುನ ಕಣ್ಣೂರು ಸುದೆತ್ತ ಬಡಕ್ಕಾಯಿಡುಪ್ಪುನ ಮೊಗರಾಲು ಗ್ರಾಮ ಆದುಪ್ಪೊಡು.

ತಳಂಗರೆತ್ತ ಶಾಸೊನೊಡ್ ಲಾ ಒರಿ ಜಯಸಿಂಹ ರಾಜೆ ಮೊಚ್ಚಬ್ಬೆ ಪನ್ಪಿ ರಾಣಿಗ್ ಕನ್ಯಾದಾನವಾದ್ ಬೂಮಿನ್ ಉಂಬಳಿ ಕೊರಿನ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಉಂಡು. ಆ ಬೂಮಿ ಮೊಗರಾಲು ಪುತ್ತೂರು ಆದುಂಡು. ರಾಜೆ ಸ್ವಂತ ಪಣವು ಖರ್ಚು ಮಲ್ತ್ ದ್ ದಿಂಜ ನೀರ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಕೆದು ಕಟ್ಟಾಪೆರ್. ಮಣ್ಣ್ ನ್ ಸಮತಟ್ಟ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇಲ್ಲ್, ತೋಟ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮುಟ್ಟೊಡೇ ಉಪ್ಪುನ ಸುದೆಕ್ಕ್ ಕಟ್ಟ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ಬೇಸಾಯೊಗು ತಿಕ್ಕುವಿಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅನಂತಪುರ ಶಾಸನೊಡು ಉಲ್ಲೇಖ ಆಯಿನ ಮುಗರೈರ ಗ್ರಾಮ ಉಂದುವೇ ಆದುಪ್ಪೊಡು.
ಅನಿಲ್ ಕುಂಬ್ಳೆ

thumb|upright|ಅನಿಲ್ ಕುಂಬ್ಳೆ**ಅನಿಲ್ ಕುಂಬ್ಳೆ** ಪುಟಿದಿನಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೭, ೧೯೭೦ ಬೆಂಗಳೂರುಡ್. ಅರೆನ ಪೂರ ಪುದರ್ ಅನಿಲ್ ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಕುಂಬ್ಳೆ. ಅರ್ ಸ್ಪಿನ್ನ್ ಬೌಲರ್, ಅರ್ ಅರೆನನೆ ಆತಿನ ಬೌಲಿಂಗ್ ಶೈಲಿಗ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧೆರಾತೆರ್. ಆರೆನ ಗೂಗ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಜಗತ್‍ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಸಿದ್ದರಾತೆರ್. ಆರ್ ಸುರುತ್ತಾ ಮಧ್ಯಮ ವೇಗೊದ ಬೌಲರ್ ಆದ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ಗ್ ಪ್ರವೇಸೊ ಮಲ್ತೆರ್. ಅನಿಲ್ ಕುಂಬ್ಳೆ ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ಡ್ ೫೩೦ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ವಿಕೆಟ್‌ ಪಡೆತೆರ್. ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೫, ೧೯೯೦ಡ್ ಆರ್ ಒಂಜಿ ದಿನತ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ಗ್‍ ಶ್ರೀಲಂಕೊದ ಎದುರುಡು ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಲ್ತೆರ್.

## ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ಡ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ
# ಒಂಜಿ ಟೆಸ್ಟ್ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ಡ್ ಪತ್ತ್ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆತಿನ ವಿಶ್ವೊದ ಬೌಲರ್‍ಗಳೆಟ್ ಅನಿಲ್ ಕುಂಬ್ಳೆ ಒರಿಯೆ ಆತೆರ್.

## ಮೈಲ್‍ಕಲ್ಲ್‌ಲು
# ಮಸ್ತು ಟೆಸ್ಟ್ ವಿಕೆಟ್‍ ಪಡೆತಿನ ಭಾರತೊದ ಬೌಲರ್ ಪನ್ಪುನ ಕೀರ್ತಿ.
# ಮಾರ್ಚ್ ೧೧, ೨೦೦೬ - ೫೦೦ ಟೆಸ್ಟ್ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆತಿನ ಸಾಧನೆ.
# ಜೂನ್ ೧೧, ೨೦೦೬ - ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್‍ದ ಕರ್ಟ್ನಿ ವಾಲ್ಷ್ ಅರೆನ ೫೨೦ ವಿಕೆಟ್‍ಲೆ ಗುರಿ ದಾಂಟ್‍ಯೆರ್ ಅನಿಲ್ ಕುಂಬ್ಳೆ. ಮಸ್ತ್ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆತಿನ ವಿಶ್ವೊದ ಬೌಲರ್‍ನಕ್ಲೆ ಪಟ್ಟಿಡ್ ನಾಲನೇ ಸ್ಥಾನೊ ಪಡೆತೆರ್.
೩೦೦ ಟೆಸ್ಟ್ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆತಿನ ಭಾರತದ ಸುರುತ್ತಾ ಸ್ಪಿನ್ನರ್.
# ವಿಶ್ವೊಡೇ ಮಸ್ತು ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆತಿನ ಬೌಲರ್‍ಡ್ ಮೂಜಿನೆದಾರ್(೫೬೬ ವಿಕೆಟ್).
# ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೯೯೯ಡ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊದ ಎದುರುಡ್ ದೆಹಲಿಡ್ ಒಂಜಿ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ಡ್ ೧೦ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆತಿನ ಪೆರ್ಮೆ ಆರೆನವು.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
# ೧೯೯೬ - ವಿಸ್ಡನ್ ವರ್ಸೊದ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗೆ ಪನ್ಪುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
# ೨೦೦೫ - ಪ್ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
# ಕರ್ನಾಟಕೊ ಸರಕಾರಡ್ದ್ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಗೊಬ್ಬುದಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಅಪ್ಪೆ

**ಅಪ್ಪೆ**ಡ್ದಾರೊ ಜೋಕುಲು ಪುಟ್ಟುನು. ಬಾಲೆ ಮಲ್ಲೆ ಅನಗ ಅಪ್ಪೆನೆ ಬಾಲೆಗ್ ಇಂಬೆ ಅಮ್ಮೆಂದ್ ಪನ್ಪುನೆ. ಒರ್ಂಬೊ ತಿಂಗೊಲು ಬಂಜಿಡ್ ತುಂಬುದು, ಪೆದಿ ಬುಕ್ಕೊ ಜಕ್ಕೆಲ್‍ಡ್ ಕುಲ್ಲಾದ್, ಮಿರೆಕೊರ್ದ್ ತೊಟ್ಟಿಲ್‍ಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ಮಾನಾದ್, **ನೆಲಟ್ ದೀಡ್ಂಡ ಪಿಜಿನ್ ಕೊನೊವು, ಮಿತ್ತ್ ದೀಡ್ಂಡ ಕಕ್ಕೆ ಕೊನೊವುಂ**ದು ಬಾಲೆನ್ ಜೋಪಾನ ಮಲ್ಪುನಾಲ್ ಅಪ್ಪೆ.

## ತುಳು ಪದೊ
ಅಪ್ಪೆ ತುಳು ಪದೊ. ಕನ್ನಡೊಡು ತಾಯಿ, ಮಾತೆ, ಅಮ್ಮ ಪನ್ಪೆರ್. ತುಳುಟು **ಅಮ್ಮ** ಪಂಡ ತಂದೆ. ಅಪ್ಪೆನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಡ್ Mother ಪನ್ಪೆರ್.

## ಪೊಣ್ಣನ ಮಹಾತ್ಮೆ
ಅಪ್ಪೆನಾ ಮಹಿಮೆ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲ. ಅಪ್ಪೆನೆ ಜೀವಾಂದ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಬದುಕುನಕುಲು ಏತೋ ಜನ ಉಲ್ಲರ್. ಅಪ್ಪೆ ಪಂಡ ಕಾಲಿ ನಮಕ್ ಜನ್ಮ ಕೊರ್ತಿನಾಲ್ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್ ಅವು ನಮ ಇಷ್ಟ ಪಡುನ ಒವ್ವೆ ವಸ್ತುಲಾ ಆದಿಪ್ಪು, ನಮಕ್ಕ್ ಅಯಿರ್ದ್ ಉಪಯೋಗ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು ನಮರ್ದ್ ಅಯಿಕ್ಕ್ ಉಪಯೋಗ ಆದಿಪ್ಪುಜ್ಜಿ, ಅಪಕಾರ ಬೋಡಿತ್ಂಡಾ ಆದಿಪ್ಪು ಅಯಿಕ್ಕ್ ಅಪ್ಪೆ ಪಂಡ್ ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಒಂಜಿ ಪೊನ್ನು ಆಲ್ನ ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲರ್ದ್ ಕಂಡನಿ ಇಲ್ಲಡೆ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಏತೋ ಕಷ್ಷ ಅನುಭವಿಸುವಲ್, ಒವ್ವೆ ಕಷ್ಟ ಬತ್ತ್ಂಡಲಾ ಸಹಿಸೊಂದ್ ಬದುಕುವಲ್. ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊದ ಜೀವನ ಅಮ್ಮ ಪನ್ಪುನ ಹಂತ. ಈ ಬದುಕ್ ಅಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಖುಷಿ ಕೊರ್ಪುಂಡುಗೆ, ಆಲ್ನ ಒವ್ವೆ ಕಷ್ಡ ಇತ್ತ್ಂಡಲ ಆಲ್ನ ಬಾಲೆದ ಮೋನೆ ತೂದ್ ಮರಪುವಲ್.
ಆ ಬಾಲೆ ಪೊನ್ನಾವಡ್ ಆನಾವಡ್ ಆಲೆಗ್ ರಡ್ಲಾ ಒಂಜೆ. ಸಾಮಾನ ಪ್ರೀತಿ ರಡ್ಡೆಕ್ಕ್ಲಾ ಕೊರ್ಪಲ್. ಆ ಬಾಲೆನ್ ಎಲ್ಯರ್ದ್ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಪರ ಏತ್ ಕಷ್ಡ ಬರ್ಪಲ್ ಪಂಡ್ದ್ ಅಲೆಗೆ ಗೊತ್ತು. ಆಂಡ ಅಕೇರಿಗ್ ಜೋಕುಲು ದಾದ ಮಲಪುವೆರ್ ಪಂಡ ಅಪ್ಪೆನ್ ಡಂಕ್‍ದ್ ಪೋಪೆರ್. ಅಪ್ಪೆನ್ ವ್ರಧ್ಧಾಶ್ರಮಗ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಅಂಚನೆ ಅಕ್ಲ್‌ಲಾ ವೃಧ್ಧಾಶ್ರಮಗೆ ಪೋಪುನಾ. ಅಯಿರ್ದ್ ಗೊತ್ತಾಪುಂಡು ಅಪ್ಪೆನ್ ಮದೆಪರ ಬಲ್ಲಿಂದ್

## ಗಾದೆಲು
* ಅಪ್ಪೆ ಅಪ್ಪೆನೆ, ಸಿದ್ದೆಪ್ಪೆ ಸಿದ್ದೆಪ್ಪೆನೆ
* ಅಪ್ಪೆ ಪಾಡಿ ಪಜೆನ್ ಮಡಿಪೆರೆ ಅಪುಜಿ, ಅಮ್ಮೆ ಪಾಡಿ ದುಡ್ಡುನು ಗೆನ್ಪೆರೆ ಅಪುಜಿ
* ಅಪ್ಪೆ ಸೈತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲ್‌ ದಾಯೆ./ ಅಪ್ಪೆ ಸೈತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಪ್ಪೆ ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಲ್ ಉಂತೆರೆ ಬಲ್ಲಿ, ಬರ್ಸ ಬುಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮರತ್ತ ಅಡಿಟ್ಟ್ ಉಂತೆರೆ ಬಲ್ಲಿ
* ಅಪ್ಪೆ ಬಂಜಿನೆ ತೂಪಲ್, ಬುಡೆದಿ ಕೈನೆ ತೂಪಲ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ಅಬ್ಬಯ ದಾರಯ

ಸಿರಿನ ಮಗಲಾಯಿನ ಸೊನ್ನೆನ ಅಮರ್ ಜೋಕುಲು ಅಬ್ಬಯದಾರಯನಕುಲು.
ಆಬ್ಬಯ ದಾರಯೊನು ಆಬ್ಬಗೆ ದಾರಗೆ ಪಂಡ್ದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್‍. ಮೊಕುಲು ಪರಕೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪುಟ್ಟಿನ ಜೋಕುಲು.

## ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕತೆ
ಸೊನ್ನೆಗ್ ಮದಿಮೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ ಆಲ್ ಪೊಣ್ಣು ಪೋದು ಪೊಂಜೋವು ಆದಿತ್ತ್ಜಲ್.
ಅಪಗ ಆಲ್ ತಾನ್ ಪೊಣ್ಣು ಪೋದು ಪೊಂಜೊವು ಆಯೆಂಡ ತೊಟಿಲ ಬಾಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪುಂಡಿ ಪಣವು ಪರಕೆನ್ ತಾನ್ ನಂಬ್ದಿನ ಉರಿಬೆರ್ಮೆರ್ ದೇವೆರೆಗ್ ಪರಕೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚ ಆರ್ ಪೊಣ್ಣು ಪೋದು ಪೊಂಜೊವು ಆಪೆರ್. ಒಂತೆ ಸಮಯೊ ಪೋನಗ ಬಂಜಿನಾರ್ ಆದ್ ಅಬ್ಬಯ ದಾರಯ ಪನ್ಪಿ ಅಮರ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಪೆದ್ದುವೆರ್. ಜೋಕುಲು ಎಲ್ಯೆ ಪೋದು ಮಲ್ಲೆ ಆನಗ ಅಕ್ಲೆನ ಪರಕೆನ್ ಮದತ್‍ದ್‍ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಮದಿಮೆದ ಅಟ್ಟಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಡೆರಿಕಾರ್ಲದ ಬೊಲಿಯ ಸಂದ್ರಾಮು ಸೆಟ್ಟಿನ ಜೋಕುಲು ರಾಮ ಲಕಣೆರೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಮದಿಮೆದ ನಿಶ್ಚಯ ನಿಗಂಟ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮದಿಮೆದ ಹೇಳಿಕೆ ಕೊರಿಯೆರೆ ಪೋನಗ ತಾದಿಡ್ ಉರಿಬೆರ್ಮೆರ್ ಬೆರಮಣ ಮಾನಿನ ರೂಪೊಡು ಬತ್ತ್‍ದ್‍ ಜೋಕುಲೆನ ಪರಕೆ ದೀದ್ ಮದಿಮೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲರಾಂದ್ ಕೇನುವೆರ್. ಅಪಗ ಸೊನ್ನೆ ಎಂಕುಲು ಪರಕೆ ಪನ್ನಗ ಈ ಇತ್ತನ ಬೆರಮಣಾಂದ್ ಕೇನುವೊಲು. ದುಂಬು ಪೋಪೊಲು. ಅಲ್ತ್ ಪಿದಾಡಿ ಬೆರಮಣ ಮಾನಿ ಸೀದ ಉರ್ಕಿದೊಟ್ಟುದ ಅರಮನೆಗ್ ಬತ್ತ್‍ದ್ ಅಬ್ಬಯ ದಾರಯ ಬಾಲೆಲೆನ್ ಚೆನ್ನೆಮಣೆಡ್ ನಿಕುಲು ಬಾರಿ ಬಿರ್ಸೆರ್ಂದ್ ಕೇನ್ದೆ. ನಿಕುಲು ಒಂಜಾಟೊ ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬುಲೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ. ಅಂಚ ಬಾಲೆಲು ಕಲೆಂಬಿಡ್ ದೀತಿ ಚೆನ್ನೆದ ಮಣೆನ್ ದೆತ್ತ್‍ದ್‍ ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬುವೆರ್. ಸುರೂತ ಗೊಬ್ಬುಡು ಮೆಗ್ದಿ ಗೆಂದುವಲ್. ರಡ್ಡನೆ ಗೊಬ್ಬುಡುಲಾ ಮೆಗ್ದಿಯೇ ಗೆಂದುವಲ್. ಮೂಜೆಟ್ಲಾ ಮೆಗ್ದಿ ಗೆಲ್ಪುನಗ ಪಲಿಗ್ ಪಿಸ್ರ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಏಲ್ ಏಲ್ ಲೋಕೊದ ಕೋಪೊ ಕೋಪಿತ್‍ದ್‍ ಮಣೆ ದೆರ್ಪುವಲ್ ಒಂಜಿ ಪೊಲಿ ಮೆಗ್ದಿ ತರೆಕ್ಕ್ ಹಾಕ್ಬಲ್. ಅಂಚ ಮೆಗ್ದಿ ದಾರಯ ಸೈಪಲ್. ಆಲೆನ್ ಉರ್ಕಿದೊಟ್ಟುದ ಗುವೆಲ್ಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ತಾನ್ಲಾ ಅಯಿಕ್ಕ್ ಲಾಗಿದ್ ಪ್ರಾಣೊ ಕಳೆವೊನುಬೆರ್.ಇಂಚ ಪಲಿ ಮೆಗ್ದಿನ ದುರಂತ ಅಂತ್ಯ ಆಪುಂಡು. ಇನಿಕ್ಕ್ಲಾ ಉರ್ಕ್ಕಿದೊಟ್ಟುಡು ಅಬ್ಬಯ ದಾರಯರೆನ ಆರಾಧನೆ ನಡಪುಂಡು. ಇಂದೆಕ್ಕ್ ದರಿಪ್ಯೆರೆ ಅಮರ್ ಮೆಗ್ದಿ ಪಲಿಯೇ ಆವೊಡುಂದು ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು. ಇನಿಕ್ಕ್ಲಾ ಅಬ್ಬಯದಾರಯ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಆರಾಧನೆದ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬುನ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು. ಅಬ್ಬಯ ದಾರಯನಕ್ಲೆನ ದುರಂತ ಅಂತ್ಯೊ ಚೆನ್ನೆದ ಮುಲಕೊ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರೊ ಮೆಗ್ದಿ ಪಲಿ ಇನಿಲಾ ಒಟ್ಟುಗೆ ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬಿಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ನಿಷೇಧ ಉಪ್ಪಿನೆನ್ ತುಳುನಾಡ್ಡ್ ನಮೊ ತೂವೊಲಿ. ಅಂಚಾದ್ ಮೆಗ್ದಿ ಪಲಿ ಒಟ್ಟುಗು ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬುಜೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦
ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ

**ಡಾ. ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ** ತುಳು ಸಾಹಿತಿಲು, ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್, ಯಕ್ಷಗಾನ ಕರ್ತುಲು, ವಿಮರ್ಶಕೆರ್, ನಿವೃತ್ತ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರ್, ತುಳು-ಕನ್ನಡ ರಡ್ಡ್ ಬಾಸೆಡ್ಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನಾರ್.

ಅಮೃತೆರೆನ ಅಪ್ಪೆಬಾಸೆ ಮೋಯ ಮಲಯಾಳ. ಬರವು ಕನ್ನಡೊಡು. ಆಂಡ ತುಳುತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಎಚ್ಚಮೋಕೆ. ಒಂತೆ ಸಮಯ ಮುಂಬಯಿಡ್ ಇತ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡೊಡು ಎಂ.ಎ. ಪದವಿ ಪಡೆದ್ ಕುಡ್ಲದ ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜ್ಡ್ ಉಪನ್ಯಾಸಕೆರಾದ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪುತ್ತೂರು ದ ಫಿಲೋಮಿನಾ ಕಾಲೇಜುಡ್ 2 ವರ್ಷ ಉಪನ್ಯಾಸಕೆರಾದ್ ಅಲ್ಪರ್ಧ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಿವೇಕಾನಂದ ಕಾಲೇಜ್‍ಡ್ ಉಪನ್ಯಾಸಕೆರಾದ್ ಕೆಲಸೊಗು ಸೇರಿಯೆರ್. ಸುಮಾರ್ ಮುಪ್ಪ ವರ್ಸೊ ಕಾಲ ವಿಭಾಗೊದ ಮುಕ್ಯಸ್ತೆರಾದ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರಾದ್ ಕನ್ನಡದ ಬೇಲೆ ಒಟ್ಟುಗು ತುಳುತ್ತ ಬೇಲೆಲಾ ಮಲ್ತ್‌‍ನಾರ್. ಆಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ವರ್ಷ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಡ್ ಸಂದರ್ಶಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರಾದ್, ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ‍ದ ನಿರ್ದೇಶಕೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಬೆಂದ್‍ನಾರ್. ಕನ್ನಡ ಸಂಘ, ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಘ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಕೂಟೊಲೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್, ತುಳು ಬಾಸೆಗಾತ್ರೊ ಎಡ್ಡೆ ಬೇಲೆ ಬೆಂದೆನಾರ್.

## ಕನ್ನಡ ಬೂಕುಲು

## ತುಳು ಬೂಕುಲು

## ಸಮ್ಮಾನೊ
# ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರೆರೆಗ್ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿನ್ ಅರೆನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೆಲಸಗಾದ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
# ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ
# ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ
# ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
# ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಹಾಗೂ ಯಕ್ಷಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
# ಕೀರಿಕ್ಕಾಡು ಪ್ರಶಸ್ತಿ
# ಭಾಷಾ ಸಮ್ಮಾನ್ ಪುರಸ್ಕಾರ.

## ಕಾಲ ಅಯಿನ ದಿನೊ
೨೦೨೪  ನೆ ಇಸವಿದ ಜನವರಿ ೬ ದ  ಬೊಲ್ಪುಗು ೯.೧೫ಗ್ ಆರ್ ದೇವೆರೆ ಪಾದೊಗು ಸಂದ್ಯೆರ್

## ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿ
ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಲೇಖಕರು
ವರ್ಗೊ:ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸ
ಅಯಸ್ಕಾಂತ

**ಆಯಿಸ್‍ಕಾಂತ** ಉಂದು ಒಂಜಿ ವಸ್ತು. ನೇನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷಡ್ ಮೆಗ್‍ನೆಟ್, ಕನ್ನಡೊಡು ಆಯಿಸ್ಕಾಂತ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆಟ್ಟ್‌ ಆಯಿಸ್‍ಕಾಂತೀಯ ಶಕ್ತಿನ್ ಸೃಷ್ಟಿಸಾಯೆರೆ ಆಪುಂಡು. ಈ ಶಕ್ತಿ ಕಣ್ಣ್‌ಗ್ ತೋಜುಜಿ ಆಂಡ ನೆಕ್ ನೆತ್ತನೆ ಆಯಿನ ಸೊತ್ತು ಉಂಡು. ಈ ಶಕ್ತಿ ಕರ್ಬ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಆಯಿಸ್ಸ್ಕಾಂತೀಯ ವಸ್ತುಲೆನ್ ಅಯಿತ್ತ ಕಯಿತ್ತಲ್ ವೊಯಿತ್ತೊನುಂಡ್. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಅಪರೂಪದ ವಸ್ತು. ಈ ವಸ್ತು ದಾಯೆ ಇಂಚ ವರ್ತಿಸಾವುಂಡ್ ಪಂದ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾದ ಮಸ್ತು ಕಾರಣೊಲು ಉಂಡು.
ಒಂಜಿ ಶಾಶ್ವತವಾಯಿನ ಆಯಿಸ್ಕಾಂತ ಆಯಿಸ್‍ಕಾಂತೀಯವಾದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಅಯಿಕ್ ಅಯಿತ್ತನೆ ಆಯಿನ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನ ಸೊತ್ತು ಇಪ್ಪುಂಡು. ನೆಕ್ಕ್ ಉದಾಹರಣೆ ನಮ್ಮ ದಿನ ನಿತ್ಯದ ಜೀವನೊಡು ಬರ್ಪಿನ ರೆಫ್ರಿಜರೇಟರ್ ಆಯಿಸ್ಕಾಂತ ಪಂದ್. ಉಂದು ತಂಪು ಡಬ್ಬೆ(ಫ್ರಿಜ್)ಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ತಂಪು ಡಬ್ಬೆದ ಬಾಕಿಲ್‍ನ್ ವೊಯಿತ್ತ್ ಪತ್ತೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ವಸ್ತುಲೆಡ್ ಅಯಿಸ್‍ಕಾಂತೀಯ ಗುಣ ಇತ್ತಂಡ ಅಯಿನ್ ಫೆರೊಮ್ಯಗ್‍ನೆಟ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಫೆರೊಮೆ
ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಪಂಡ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಸಂ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ವಸ್ತು. ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್‌‍ಲು ಮಸ್ತ್ ಆಕಾರೊಡು ಬರ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ಮೆಗ್ ಕುದುರೆದ ಕಡ್ಡಿ ಆಕಾರ, ದಪ್ಪ ಸಮತಟ್ಟ್ ಆಕಾರ, ಆಯತ ಆಕಾರ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೂಪೊಲೆಡ್ ಅಯಸ್ಕಾಂತೊಲು ಉಪ್ಪುವ.
ಇತ್ತೆದ ದಿನೊಕುಲೆಡ್ ಆಯಸ್ಕಾಂತೊಲು ಮಸ್ತ್ ಯಂತ್ರೊಪಕರಣಲೆಡ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾತ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಧನೊಲೆಡ್, ರೈಲ್ವೆ ಮೋಟರ್‌ಲೆಡ್, ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್‌ಲೆನ್ ವಿಡಿಯೋ ಬುಕ್ಕೊ ಆಡಿಯೋ ಕಾಯಿಲ್‌ಲೆಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದಿನೊತ ರೇಡಿಯೋಲೆಡ್, ದೂರದರ್ಶಕೊಲೆಡ್, ಬುಕ್ಕೊ ಟೆಲಿಫೋನ್‌ಲೆಡ್, ಚಿತ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಶಬ್ದ ದಮನೊಗು ಆಯಸ್ಕಾಂತೊಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು
ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್‌ಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನೊಲು, ಟ್ಯುಟೋರಿಯಲ್‌ಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮಾಹಿತಿನ್‌ಡ್ Archived  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉನ್ನತ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ
ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್‌‍ಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಜೋಕುಲೆನ ಕೆಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಲೆಗ್ ಉತ್ತರೊಲು ಡ್ ಡ್ Archived 
ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಯುನಿಟ್‌ಲೆನ್ ಮುಲ್ಪ ಚರ್ಚೆ ಮಲ್ತೆರ್‌ಡ್ Archived 
ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಇಪ್ಪುನ ಆಟಿಕೆಲೆಗ್ ಇಯು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಬೋಡು
ಶಾಶ್ವತ ಆಯಸ್ಕಾಂತೊಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ
ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ಸ್‌‌ದ ಬಗ್ಗೆ ಡ್ ಡ್ Archived 
ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಡ್ Archived 
Articles, tutorials and other educational information about magnets Archived 2008-10-07 ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ. National High Magnetic Field Laboratory

Answers to several questions from curious kids about magnets Archived 2008-09-12 ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.
Magnetic units are discussed here Archived 2007-12-22 ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.
EU requires warning on toys containing magnets
Information on Permanent Magnets
About Magnets Archived 2012-05-27 ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.
International Magnetics Association Archived 2009-08-04 ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಅರಿತ ಮಣ್ಣಿ

**ಅರಿತ ಮಣ್ಣಿ** ಉಂದೊಂಜಿ ತುಳುನಾಡ್ದ ವಿಸೇಸ ಸಂದರ್ಬಲೊಡ್ ಮಲ್ಪುನ ತಂಪುದ ತಿಂಡಿ. ಪೊಸತ್ ಅರಿ ವನಸ್ ಮಲ್ತಿನ ಮನದಾನಿ ಅರಿತ ಮಣ್ಣಿ ಮಲ್ತದ್ ತಿನ್ಪಿನ ಕ್ರಮೊ ತುಳುವೆರೆಡ ಉಂಡು. ಉಂದೊಂಜಿ ಉಡಲ್ನ್ ತಂಪು ಮಲ್ಪುನ ತಿನಸ್ಲಾ ಅಂದ್.

## ಮಣ್ಣಿ ಪಂಡ ಎಂಚಿನ?
ಅರಿ, ರಾಗಿ, ಕುವೆ,  ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನೆಯ್ಮೆನೊದ ಪೊಡಿಟ್ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ತೆನಸ್. ಎಚ್ಚಾದ್ ಬಾಲೆಗ್ ತಿನೆರೆ ಕೊರ್ಪುನ ತೆನಸ್ ಮಣ್ಣಿ. ದಂಜ ಬೆಯಿತ್‍ನ ಗಂಜಿಗ್ ಮಣ್ಣಿ ಆತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಅರಿತ ಮಣ್ಣಿ ಮಾನ್ಪುನಾ ಇದಾನೊ
ಅರಿನ್ ದೆಕ್ಕ್ದ್ ನೆನೆತ್ ದೀದ್ ಅಯ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ತಾರಾಯಿಲಾ ಪಾಡುದು ಕಡೆಪುನು. ಅಯಿಟ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊಾ ಮಲ್ಲ ಬಾಜೊನೊಡು ಈ ಬಂದೊನು ಮಸ್ತ್ ತೆಲ್ಪು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕೊದಿಪಾವೊಡು. ಅಡಿ ಪತ್ತಂದಿ ಲೆಕ್ಕ ಮಗೊತೊಂದೇ ಇತ್ತ್‌ದ್ ದಪ್ಪ ಪಾಯೊಸೊದ ಲೆಕ್ಕ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ನೀರ್ಡ್ ಕೈ ಮುರ್ಕಾದ್ ಐನ್ ಮುಟ್ಟುನಾಗ ಬೆರೆಲ್ಗ್ ಬಂದ ತಾಗಜಿಂದಾಂಡ ಬೆಯ್ತಂಡ್ಂದ್ ಅರ್ತ. ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ತಡ್ಪೆದ ಉಲಾಯಿ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಮರ್ಸಣದ ಇರೆನ್(ಬಾರೆತ ಇರೆಲಾ ಅಪುಂಡು) ಅಡಿ ಮಿತ್ತ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪಾಡ್ದ್ ಮಣ್ಣಿದ ಗಸಿನ್ ಇರೆತ ಮಿತ್ತ್ ತಮೆತ್ದ್ ಪೊರ್ಲುಡು ಒಂಜೆ ಲೆಕ್ಕ ಬುಡ್ಪಾವೊಡು. ರಾತ್ರೆಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಉಂದೆನ್ ಕಾಂಡೆ ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ತುಂಡ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ತಿನೊಲಿ. ತೀಪೆ ಮಣ್ಣಿ ಬೋಡಾಯಿನಕುಲು ಕೊದಿಪಾವೊನಗ ಬೆಲ್ಲೊನು ಬೊಡಾಯಿನಾತ್ ಪಾಡೊಲಿ. ಉಪ್ಪುನಲ್ಲಾ ರುಚಿಗ್ ತಕ್ಕೊ ಸೇರಾವೊಡು. ಬಡವುದ ಪೊರ್ತುಡು ಉಡಲು ತಂಪು ಮಲ್ಪುನ ತುಳುವೆರೆನ ತಿನಸು ಉಂದು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ವರ್ಗೊ:ತಿನಿಸುಲು
ಅರಿತ ಮುಡಿ

ಮುಡಿತ ಒಂಜಿ ಇದೊ ಅರಿತ ಮುಡಿ.  ಅರಿನ್ ಬಂದೊಬಸ್ತ್‌ಡ್ ದೀಯೆರೆ ಮುಡಿ ಕಟ್ಟುವೆರ್.  ತುಲುವೆರ್ ಅರಿನ್ ಹಾಲಾವಂದಿಲೆಕ್ಕ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್ ದೀವರೆಗಾತ್ರೊ ಮುಡಿ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಅರಿನ್ ಬೆಚ್ಚೊಡ್ ದೀದ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.  

## ಅರಿ ಮುಡಿ ಕಟ್ಯೆರೆ ಬೋಡಾಯಿ ಸಾಮಾನ್‍ಲು
ಬಜೀ ಬೈತ ಬಲ್ಲ್, ಬಾರೆದಅಗೆಲದ ಬಲ್ಲ್, ಬೈತ ಸೂಡಿ, ತೆಲ್ಪುದ ಬೈ, ಕೊದಂಟಿ ಇತ್ತ್ಂಡಾ ಮುಡಿ ಕಟ್ಟೊಲಿ. ಮುಡಿ ಪಂಡಾ ಮೂಜಿ ಕಲಸೆ ಅರಿ.

## ಮುಡಿ ಕಟ್ಟುನ ಕ್ರಮೊ
ಸುರುಟು ಮುಡಿತ ಗಾತ್ರೊಗು ಸರಿ ಆಪಿನ ಮೂಜಿ ಬೈತ ಕಲ್ಲೆದ ಬಲ್ಲ್‌ನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಯಿರ್ದ್ ದುಂಬು ಆಯಿನಾತ್ ಉದ್ದ ಇತ್ತಿನ ಬೈತ ಸೂಡಿನು ಜತ್ತುದ್ ನೀರ್ ತಲ್ತುದು ಕಡೆ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಕಲ್ಲೆದ ಬಲ್ಲ್‌ಲೆನ್ ದೀದ್ ಮದ್ಯೊಡೊ ಬೈತ ಸೂಡಿದ ಕಟ್ಟ ಮದ್ಯೊಡು ಬರ್ಪಿ ಲೆಕ್ಕ ಸೂಡಿದ ತರೆನ್ ಮಿತ್ತ್ ಪುಡೆಕ್ಕ್ ದೀಪೆರ್. ಐತ ಕೊಡಿನ್ ಕೈಟ್ ಪತೊಂದ್ ತಿರ್ತ್‌ಡ್ ಇತ್ತಿನ ಕಟ್ಟದ ಸುತ್ತ ಬೈತ ಕಡೆನ್ ಸುತ್ತಲಾ ಪಸೆದ್ ಕಾರ್‌ಡ್ ದೊಂಕುದ್ ದೀವೊನ್ವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಉದ್ದದ ಬೈನ್ ಸುತ್ತಲಾ ಬಾರೀ ಜಾಗ್ರತೆಡ್ ಸುತ್ತ ಪಸೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ತೆಲ್ಪುದ ಬೈನ್ ಐತ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜೆ ಲೆಕ್ಕ ಬಿರ್ಕ್‌ದ್ ಪೊರ್ಲುಡೆ ಬೈತ ಪದರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಲ್ಲೆದಾ ಒಂಜೊಂಜೇ ಬಲ್ಲೆನ್ ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಒಯ್ಪುವೆರ್. ಇತ್ತೆ ಮುಡಿತ ಕಲ್ಲೆ ತಯಾರಾಂಡ್. ನನ ಒಂತೊಂತೆ ಅರಿನ್ ಕಲ್ಲೆದ ಉಲಾಯ್ ದೊರ್ಪುವೆರ್. ಕಲ್ಲೆದ ಸುತ್ತ ಇತ್ತಿನ ಬೈ ಒಂದಂದಿಲೆಕ್ಕ ಎಚ್ಚರಿಗೆಡ್ ಪತೊಂದು ಒಂಜಿ ಮುಡಿ ಅರಿನ್ ದೊರ್ತ್‌ದ್ ಉರುಂಟು ಆಕಾರೊಗು ಬರ್ಪಿ ಲೆಕ್ಕ ಕಲ್ಲೆದ ಬಲ್ಲ್‌ನ್ ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರಿನ್ ಕಲಸೆದ ಕೋಲುಡು ಕುತ್ತ್‌ದ್ ಇಡೆದಾಂತಿ ಲೆಕ್ಕ ಗೈಪುವೆರ್. ನನ ಒರಿದಿನ ಬೈತ ಕೊಡಿನ್ ಒಟ್ಟ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಉಲಾಯಿದ ಮೈಕ್ ದಿಂಜದ್ ಈಸ್‍ದ್ ಪೊರ್ಲು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮುಡಿತ ಅಡ್ಡ ಸುತ್ತು ಸುಂದುದು ಮುಗಿಯೆರೆಗಾವನಗ ಬಲ್ಲ್‌ನ್ ಮುಡಿತ ಮಿತ್ತ್‌ರ್ದ್ ತಿರ್ತ್ ಅಡಿಕ್ಕ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಬಿಗಿತ್ತ್‌ದ್ ಸುಂದ್‍ನಗ ಪುಣ್ಕೆದ ಮರೊಟು ಮಲ್ದಿನ **ಕೊದಂಟಿ**ಡ್ ಕಾಯಿತ್ತ್‌ದ್ ಕುಟ್ಟ್‌ದ್ ತಟ್ಟ್‌ದ್ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ ರೂಪೊ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಇತ್ತೆ ಉದ್ದೊಗು ಪೀಜಿತ್‌ದ್ ಮಲ್ತ್‌ದಿನ ಬೈತ ಬಲ್ಲ್‌ನ್ ಕಲ್ಲೆದ ಸುತ್ತ ನೀಟೊಗು ಪೊರ್ಲುಡೆ ಸುತ್ತುದ್ ಈ ಬಲ್ಲ್‌ದ ಮಿತ್ತ್ ಮರತ್ತ ಕೊದಂಟಿಡ್ ಹಾಕೊಂದು ಬಿಗಿತೊಂದು ಪೋಪೆರ್. ಸುತ್ತ ಬಲ್ಲ್‌ನ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಲ್ಲ್‌ದ ಕೊಡಿನ್ ಮುಡಿತ ಅಡಿತ್ತ ಭಾಗೊಗ್ ತಿಕ್ಕಾದ್ ಗಂಟ್ ಪಾಡ್ದ್ ಕೊದಂಟಿಡ್ ಗುದ್ದ್‌ದ್ ಮುಡಿನ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಪುರೆಡ್ಪಾದ್ ದೀಪೆರ್. ಇಡೆಗ್ ಅರಿತ ಮುಡಿ ಕಟ್ಟ್‌ದಾಂಡ್.

## ಆರಿತ್ತ ಮುಡಿ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲೆಡ್‍ ಗಲಸುನೆ
ಇಲ್ಲ್ ಒಕ್ಕೆಲ್‍ದ ದಿನ ಒಕ್ಕೆಲ್ ಆನಗ ಎದುರುದ ದಾರಂದೊದ ಮಿತ್ತ್ ದೀದ್‍ ಐತ ಮಿತ್ತ್ ಇಲ್ಲದ ಮರತ್ತ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತಿನಾಯೆ ಉಂತುದು ತನ್ನ ಉಲಿಟ್ಟ್ ಒಂಜಿ ಗೆರೆ ಒಯ್ಪುವೆ. ಬುಕ್ಕೊ ಜತ್ತ್‌ದ್ ಮುಡಿನ್‍ ಉಲಯಿ ಒಯ್ಪುವೆ. ಬುಕ್ಕೊ ಆ ಮುಡಿ ಅಯಗ್‍ ಸೇರುಂಡು. ಇತ್ತೆ ಆ ಕ್ರಮ ಇಜ್ಜಿ. ಅಂಡ ಇಲ್ಲ್ ಒಕ್ಕೆಲ್‍ ಅನಗ ಇಲ್ಲ್ ದಿಂಜಾವೆರೆ ತಾರಾಯಿ, ಫಲವಸ್ತುಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಆರಿತ್ತ ಮುಡಿನ್‍ಲಾ ಉಲಯಿ ಕೊನೊಪೆರ್.

## ದೀಪುನ ಕ್ರಮೊ
ಈ ಮುಡಿಕ್ಲೆನ್ ಉಮಿತ ರಾಶಿಡ್ ನುಗಿತ್ ದೀಂಡ ಅರಿ ಹಾಲಾವಂದೆ ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ನಂಬೊಳಿಕೆ/ ಗಾದೆ
# ಅರಿತ್ತ ಮುಡಿತ್ತ ಮಿತ್ತ್, ಕಡೆಪಿ ಕಲ್ಲ್ ದ ಮಿತ್ತ್ ಕುಲ್ಯರೆ ಬಲ್ಲಿ
# ಅಡಿ ತೂದು ಮುಡಿ ಒಯಿಪೊಡು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಅಜ್ಜಿಕತೆ

ಜನಪದ ಪಂಡ ಅವು ತುಳುವೆರೆ ಬದ್‍ಕ್. ತುಳುವೆರೆನ ಬದ್‍ಕ್‍ಡ್ ನಡಪುನಂಚಿತಿನ ಮಾತ ಕ್ರಮೊನುಲಾ ತುಳುವೆರ್ 
ಕತೆಕ್ಕ್ ತುಳುಬಾಸೆಡ್ **ಅಜ್ಜಿಕತೆ** ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡೊಡು ಜನಪದ ಕತೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಜ್ಜಿ ಪುಳ್ಳಿನಕುಲೆಗ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ, ರಕ್ಕಸೆರೆನ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕತೆಕ್ಲೆನ್ ರಾತ್ರಿಡ್ ಪನ್ಪುನೆಕ್ ಅಜ್ಜಿಕತೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಜನಪದ ಕತೆಕ್ಕ್ ತುಳುಬಾಸೆಡ್ ಅಜ್ಜಿಕತೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಜ್ಜಿ ಪುಳ್ಳಿನಕುಲೆಗ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ, ರಕ್ಕಸೆರೆನ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕತೆಕ್ಲೆನ್ ರಾತ್ರಿಡ್ ಪನ್ಪುನೆಕ್ ಅಜ್ಜಿಕತೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
## ಕತೆತ ಚರಿತ್ರೆ



## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ಅಮೇರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊಲು

**ಅಮೇರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊಲು** – (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಾಸೆಡು: 'ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕ' ಅತ್ತ್ಂಡ 'ಯು.ಎಸ್.ಎ') - ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಡು ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ದೇಶ. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಇಂದೆತ ರಾಜಧಾನಿ. ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ದೇಸೊಲೆಗ್ ಅಮೇರಿಕಾಸ್(Americas) ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಮೇರಿಕ ದೇಸೊ 50 ಸಂಸ್ಥಾನೊಲ್ನ (ರಾಜ್ಯೊಲ್ನ) ಒಕ್ಕೂಟವಾದುಂಡು. ಈ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ್ USA-ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು
ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್

ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಿತಾಮಹೆ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್. ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ವೈಜ್ನಾನಿಕವಾದ್ ಅದ್ಯಾಯನ ಮಲ್ದಿನಾರ್ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್. ಮೇರ್ 158 ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಂವಿಧಾನಲೆನ್ ಅರ್ಥ ಮಲ್ತೊನ್ದ್ the politics ಕೃತಿ ರಚನೆ ಮಲ್ದೆರ್. ಮೇರ್ ಕ್ರಿ.ಪೂ 387 ಗ್ರೀಕ್ ಸ್ಟಾಗಿರಡ್ ಜನಿಸಿಯೆರ್. ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಮೆಸೆದೊನಿಯ ಅರಸೆರ್ನ ರಾಜವೈದ್ಯರ್ ಅದುದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಎಲ್ಳಡೆ ಮೆರ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ,ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ,ಸಂಗೀತ,ವಿಜ್ನಾನ,ಪೌರನೀತಿ,ಗಣಿತ ನೆಟ್ಟ್ ಪರಂಗತೆರ್ ಅದುದ್ ಇತ್ತೆರ್. ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಗಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ಲೇಟೋ ಗ್ರೀಕ್ ತತ್ವಜ್ನಾನಿನೊಟ್ ಸೆರೊಂಡೆರ್. ಪ್ಲೇಟೋನ ಅಕಾಡೆಮಿಡ್ ಮಸ್ತ್ ವರ್ಷ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಕಾಡೆಮಿಡ್ ನಿರ್ದೆಶೆಕೆರ್ನ ಹುದ್ದೆ ತಿಕ್ಕಂದೆ ಬೆಜರ್ ಅದುದ್ ಲೈಸಿಯಮ್ ಪನ್ಪಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಬಿಕ್ಕ ಒಂತೆ ಸಮಯ ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗ್ ಗುರುವಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಮೇರ್ ಬರೆತಿನ ಪುಸ್ತಕ the politics,history of animals,metaphysics ಇತ್ಯಾದಿ.

## ಉಲ್ಲೇಖ
## ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿ

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಅಲೆವೂರು

ಅಲೆವೂರ್ ಉಂದು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಗ್ರಾಮ. ಅಲೆವೂರು ಉಂದು ಗ್ರಾಮಪಂಚಾಯದ ಅಡಿಟ್ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಗ್ರಾಮ. ಈ ಗ್ರಾಮೊಡು ರಡ್ಡ್ ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಾಮ ಶಾಲೆ, ಒಂಜಿ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಾಮ ಶಾಲೆ, ಒಂಜಿ ಪ್ರೌಡ ಶಾಲೆ ಉಂಡು.
ಮುಲ್ಪ "ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ" ಬುಕ್ಕೊ "ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ" ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪದ ಈ ದೇವಿ ದೇವಸ್ತಾನ ಬಾರೀ ಪುದರ್ ಪೊತಿನ.

## ಈ ಗುಡಿತ ವಿಸೇಸೊಲು ಪಂಡ
ದುಂಬುದ ಕಾಲದ ಜನೊಕುಲು ದೇವಿನ ಮೂರ್ತಿನ್ ಕೊಲ್ಲುರುಡ್ದ್ ಕೊನವರೆ ನಿಗಂಟ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಕೊನನಗ ದೇವಿ ಪ್ರಥಿಜ್ನೆ ಮಲ್ಪುವೊಲ್ ಎನನ ಕೊನನಗ ಪಿರ ತಿರ್ಗದ್ ತೊವರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂಡದ್ ಆಂಡ ಮೊಗುಲ್ ಪಿರ ತಿರ್ಗ್ದ್ ತೂಪೆರ್ ಅಪನಗ ದೇವಿ ಅಲ್ಪನೆ ಉನ್ಥುವೊಲು. ಉ೦ದೆನ್ ತೂಯಿನ ಭಕ್ತೆರ್ ಬೇಡೊ೦ಬೆರ್ ಒನ್ಥೆ ಮುಟ್ಟೊಡ್ ಉ೦ತರೆ. ದೆವಿ ಉ೦ದೆಕ್ ಒಪ್ಪುದು ಮುಟ್ಟೊಗು ಬರ್ಪೊಲ್. ಅಲ್ಪನೆ ಅಲ್ನ ವಾಹನ ಆನೆ ಅಲ್ಪನೆ ಗುಡಿತ ಒಲಾಯಿಡ್ ಬ೦ಡೆ ಕಲ್ಲ್ದ ರೂಪಡು ನೆಲೆಸು೦ಡು. ಮುಲ್ಪ ಪ್ರತಿ ವರ್ಸೊಲ ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲುಡು ಮಾರ್ನೆಮಿ ಉತ್ಸವ ನಡಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಮುಲ್ಪ ಚೌತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ರಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿನ್ ಊರುದ ಸಂಘದಗುಲು ಸೆರ್ದ್ ತು೦ಬ ಪೊರ್ಲುಡ್ ನಡಪಾವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಅಲ್ಮಝಾನ್

**ಅಲ್ಮಝಾನ್**, ಸ್ಪೈನ್ ದೇಶದ ಸೊರಿಯಾ, ಕಸ್ಟೈಲ್ ಬುಕ ಲಿಯೋನ್ ಪ್ರಾ೦ತ್ಯೊಡು ಉಪ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಪುರಸಭೆ. ಸ್ಪೈನ್ ದೇಶದ 2004ನೇ ಇಸವಿದ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಊರುದ ಜನಸ೦ಖ್ಯೆ 5,727

## ಜನಸಂಖ್ಯೆ
* 5,727 ಜನಕುಲು (ಐ ಎನ್ ಇ 2005).

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಅಳಿಯ ಕಟ್ಟ್‌

**ಅಳಿಯ ಕಟ್ಟ್‌** ಉಂದು ಒಂಜಿ ನಮೂನೆತ ಕಾರ್‌ಬಾರ್‌ದ ಅಧಿಕಾರೋ, ನೆಟ್ಟ್ ಇಲ್ಲದ ಮಲ್ಲ ಪಲಿ ಯಜಮಾನ್ತಿ.

## ಬೂತಾಳ ಪಾಂಡ್ಯನ ಕತೆ
ಅಳಿಯ ಕಟ್ಟ್ ಎಂಚ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಕತೆ ಉಂಡ್. ಪಿರಾಕ್‌ಡ್ ಬೂತಾಳ ಪಾಂಡ್ಯ ಪನ್ಪುನ ಒಕ್ಕೆಲ್ಮೆ ಅರೆಸು ತುಳುನಾಡ್‌ನ್ ಆಳೊಂದಿತ್ತೆ. ಬಾರೀ ಎಡ್ಡೆಂತಿನಯೆ, ದರ್ಮಬೀರು ಆದಿತ್ತೆ. ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಕುಲೆನ್ ಸೊಂತೊ ಜೋಕ್ಲೆನ ಲೆಕ್ಕೊನೆ ತೂವೊಂದಿತ್ತೆ. ಆತೊಂಜಿ ಗುಣೊತ್ತಾಯೆ ಆದಿತ್ತೆ. ಇಂಚಿ ಇತ್ತಿನ ಅರಸುನ ರಾಜ್ಯೊದ ಒಂಜಿ ಸುದೆ ಏಪೊಲಾ ದಿಂಜಿದೇ ಪರತ್ತೊಂದಿಪ್ಪುನೈಡ್ದಾವರ ಅಂಚಿ ಇಂಚಿ ಕಡಪ್ಪುನಕ್ಲೆಗ್ ಬಾರೀ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಸಂಕಟೊನೇ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಜನೊಕ್ಲು ಪುಡ್ಡಿಯಾಡ್‌ದ್ ಅರಸುಲೆಡ ಕೇಂಡೊನ್ನಗ ಅರಸು ಬೂತಾಳ ಪಾಂಡಿಗ್‌ಲ ಬಾರೀ ಬಂಜಿ ಕರಗ್ಗುಂಡು. ಜನೊಕ್ಲೆಗ್ ಸಮಾಧಾನ ಸಂತೋಸ ಆಪಿನೈನೇ ಮಲ್ತೊಂದಿಪ್ಪುನ ಪಾಂಡಿಗ್ ಈ ಒಂಜಿ ಭಂಗೊನ್‌ಲಾ ಸರಿ ಮಲ್ಪೊಂಡುಂದಾಂಡ್. ಜನೊಕ್ಲೆಗ್ ಪಾತೆರೊ ಕೊರ್ದು ಸೀದಾ ಅರಮನೆಗ್ ಪೋಪೆ.

ಒಂಜಿ ಎಡ್ಡೆ ಗಲಿಗೆ ತೂದು ಬಾರೀ ಮಲ್ಲ ಮರ ಒಂಜೈನ್ ಕಡ್ಪಾದ್ ಪಾಡ್‌ದ್ ಓಡ ಕೆತ್ತಾವೆ. ಬಾರೀ ಮಲ್ಲೆ ಓಡೊ ಬಾರೀ ಬೇಗೊಡೆ ಕೆತ್ತ್‌ದಾಪೂಂಡು. ಬೇಲೇ ಪೂರಾ ಆದಿತ್ತಿನ ಓಡೊನು ಎಡ್ಡೆ ಘಲಿಗೆ ತೂದು ನೀರ್‌ಗ್ ಜಪುಡಾವುನ ಕೆಲಸೊಗು ತಯಾರಾಪುಂಡು. ಉಂದೆಕ್ಕಾತ್ರ ಬಾರೀ ಜನ, ಊರುಗು ಊರೇ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಓಡೊಗು ಪೂಜೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಸುದೆಕ್ಕ್ ಜಪುಡಾವೆರೆ ತೂನಗ ಅವು ಒಂಜಿ ಚೂರು ಪಂದರೆನೆ ಪಂದುಜಿ. ಬೋರ್ಲೆಡ ಒಯಿಪ್ಪಾಂಡ್, ಆನೆಲೆಡ ಒಯಿಪ್ಪಾಂಡ್ ಎಂಚಿನ ಮಲ್ತ್ಂಡಲಾ ಓಡ ನೀರ್‌ಗ್ ಜಪ್ಪುಜಿ. ವಾ ಪ್ರಯತ್ನೊ ಮಲ್ತ್ಂಡಲಾ ಓಡ ಪಂದುಜಿ.

ಉಂದೆಟ್ಟ್ ದಾಯ್ತನೋ ತಡೆ ಉಂಡುಂದ್ ತೆರಿದ್ ಬೂತಾಳ ಪಾಂಡಿಯೆ ಜೋಯಿಸೆರೆಡ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಪೋಪೆ. ಮರಕಡ್ಪುನಗ ಅಯಿಟ್ಟಿತ್ತಿನ ಬೂತರಾಜೆ ಕೋಪ ಮಲ್ತೊಂದೆ. ಆಯಗ್ ನರಬಲಿ ಕೊರಂದೆ ಸಾಂತ ಮಲ್ಪೆರೆಗೆ ಆವಂದ್. ನರಬಲಿಯೇ ಬೋಡುಂದ್ ಆಯೆ ಕೇಣುವೆ, ಪಂಡೆರ್‌ ಜೋಯಿಸೆರ್‌. ಒಂಜಿ ವೇಳೆ ನರಬಲಿ ಕೊರಂದಿತ್ತ್ಮಡ ಊರುಗೇ ತೊಂದರೆ ಕೊರ್ವೇಂದ್‌ಲ ಬೂತರಾಜೆ ಕಮೋಪೊಡುಲ್ಲೆಂದ್ ಜೋಯಿಸೆರ್‌ ಪಂಡೆರ್‌. ಬೂತಾಳ ಪಾಂಡಿಗ್ ದಿಕ್ಕ್ ತೋಜಂದಿಲೆಕ್ಕೊನೇ ಆಂಡ್.
ನರಬಲಿ ಪಂಡ ಏರೆನ್ ಕೊರ್ಪುನು? ಬಲಿಯಾವೆರೆ ಏರ್ ತಯಾರುಲ್ಲೆರ್? ಅರಸು ಸೀದಾ ತನ್ನ ಬುಡೆದಿನ ಕೈತಲ್ ಬತ್ತ್‌ದ್, ನಂಕಿಪ್ಪುನ ಮಸ್ತ್ ಜೋಕ್ಲೆಡ್ ಒರಿಯನ್ ಬೂತರಾಜಗ್ ಬಲಿ ಕೊರ್ಕ ಅಂದ್ ಕೇಣುವೆ. ಆಂಡಾ ಈ ಪಾತೆರೊಗು ರಾಣಿ ಒಪ್ಪಂದೆ ಕಂಡನಿನ ಸಂಬಂದನೇ ಬೊಡ್ಚಿಂದ್ ತನ್ನ ಜೋಕ್ಲೆನ್ ಪತೊಂದು ಸೀದಾ ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಗೇ ಪೋಪೊಲು. ಸುದ್ದಿ ತೆರಿನ ಅರಸು ತಂಗಡಿ ಪಲಯನಡೆಗ್ ಬಾರೀ ಬೀಸೊಡೆ ಬರ್ಪೊಲು. ಆಲೆಗಿಪ್ಪುನ ಒರಿಯೇ ಒರಿ ಆಣ್ ಬಾಲೆನ್ ಪಲಯೆ ಅರಸುನ ಕೈಕ್ಕ್ ದೀದ್, ಈ ಬಾಲೆನ್ ಬೂತರಾಜಗ್ ಬಲಿ ಕೊರ್ದು ಊರುಗು ಬೈದ್ದಿನ ಕಂಟಕೊನು ದೂರ ಮಲ್ಪುಲಣ್ಣಾ ಪಂಡ್‌ದ್ ಕೈ ಮುಗಿಪೊಲು. ಬೂತಾಳ ಪಾಂಡಿ ವಾ ತರೊಟ್ಟು ಪಂಡ್ಂಡಲಾ ತಂಗಡಿ ಕೇನುಜೊಲು. ಪಲಯೆ ಬುಕ್ಕೊ ಊರುದ ಕ್ಷೇಮೊನೆ ಯೆನ್ನ ಕ್ಷೇಮ, ಸಂತೋಸ ಅಂದ್ ಪಣ್ಪೊಲು.

ಅರಸು ತನ್ನ ಖಾಸಾ ಅರ್ವದನ್ ಬಲಿ ಕೊರಿಯರೆಂದ್ ತಟ್ಟೊಂದು ಪೋಪೆ. ಬಾಲೆನ್ ಜೆಪುಡಾದ್ ನನ ದಾನೆ ತರೆ ಕಡ್ಪುನುಂದಾನಗ ಬೂತರಾಜೆ *ಬಾಲೆದ ತರೆ ಕಡ್ಪೊಡ್ಚಿ, ಬಿರೆಲ್‌ದ ಕೊಡಿತ್ತ ಬೊಟ್ಟು ನೆತ್ತೆರ್ ದೆತ್ತ್ಂಡ ಯಾವು, ಯಾನ್ ಸಂತೋಸೊಡು ಗೆತೊನುವೆ* ಪಂಡ್‌ದ್ ಅಬಯ ಕೊರ್ಪುಂಡು.

ಆಪತ್ತ್‌ಡ್ ಬೆರಿಸಹಾಯೊಗು ಬತ್ತಿನ ತಂಗಡಿನ ಈ ಒಂಜಿ ಮನಸ್‌ಗಾತ್ರ ಬೂತಾಳ ಪಾಂಡ್ಯೆ ಅಳಿಯ ಕಟ್ಟ್ ಪದ್ದತಿನ್ ಜ್ಯಾರಿ ಕೊಂಡ್ರುವೆ. ಬುಡೆದಿನ ಕಡೆತ್ತ ಸಹಾಯ ತಿಕ್ಕಂದೆ ಸೋದರ ತಂಗಡಿನ ಸಹಾಯ ಗೆತೊನೊಡಾಯಿನ ಕಾರಣೊಗಾತ್ರ ಮಿತ್ತ್‌ಗ್ ಕುಟುಂಬೊ ಸಂಸಾರೊಡು ಸಂಬಂದೊಲೆಗ್ ಪೊಣ್ಣುಲೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪೆರ್ಂದ್ ತಾಕೀತ್ ಮಲ್ಪುವೆ. ಅಂಚಾದ್ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಅಳಿಯ ಕಟ್ಟ್ ಪದ್ದತಿ ನಡತ್ತೊಂದು ಬೈದ್ದ್ಂಡ್.

## ಅಳಿಯ ಕಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಾತಿಲು
# ಬಂಟ
# ಮಲೆಯಾಳಿ ಬಿಲ್ಲವ.
# ಬಿಲ್ಲವ

## ಅಳಿಯ ಸಂತಾನದ ಬಗೆಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಬೂಕುಲು
# ಬೂತಾಳಪಾಂಡ್ಯನ ಅಳಿಯ ಸಂತಾನ, ೧೮೫೫, ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್
# A Treatise on Aliya Santana Law and Usage. By Gangolly Krishna Rao, Mangalore: Codialbail Press, 1898
# ಅಳಿಯ ಸಂತಾನ ಕಟ್ಟ್‌ದ ಗುಟ್ಟು, ಸತ್ಯಮಿತ್ರ ಬಂಗೇರ, ೧೯೩೦
# ಬಾರ್ಕೂರಿನ ಕುಂಡೋದರ ಮತ್ತು ಅಳಿಯ ಸಂತಾನ ಕಟ್ಟು, ಡಾ. ಇಂದಿರಾ ಹೆಗ್ಗಡೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಮಂಗಳೂರು, ೨೦೧೯
# Translation of Bhûtâlapândya's Law of Alyasántana

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨
ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಪಂತೊಗು ಮಲ್ಲೆ ಮಲ್ತಿನ ಲೇಕನೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಅಶೋಕ ಆಳ್ವ

**ಡಾ. ಅಶೋಕ ಆಳ್ವೆರ್** ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುಟ್ಟು ಬೇಲೆ ಬೆಂದೊಂದುಪ್ಪುನಾರ್

## ಪುಟ್ಟು ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಲ್ಯ
೦೮.೦೮.೧೯೬೧ ಡ್ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕುದ ರಾಮಕುಂಜಡ್ ಪುಟ್ಟುದು ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕುದ **ಕೇಪುಡು** ಬಳತಿನಾರ್

## ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
* ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ - ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಕೇಪು
* ಪ್ರೌಡ ಶಿಕ್ಷಣ - ಸತ್ಯಸಾಯಿ  ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ ಅಳಿಕೆ
* ಕಾಲೇಜ್ - ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮಂಜುನಾಥೇಶ್ವರ ಕಾಲೇಜು, ಉಜಿರೆ
* ಸ್ನಾತ್ತಕೋತ್ತರ - ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮಂಗಳಗಂಗೋತ್ರಿ

## ಉದ್ಯೋಗ
# ಉಡುಪಿ- ತುಳು ನಿಘಂಟು ಯೋಜನೆಡ್ ಸಹಾಯಕ ಸಂಪಾದಕೆರಾದ್
# ಮೆಕರ್ಥರ್ ಫೌಂಡೆಶನ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮಂಗಳಗಂಗೋತ್ರಿ
# ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ
# ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ರಂಗ ಕಲೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ, ಉಡುಪಿ(Karnataka Regional Resource Center, Udupi)ಡ್ ಸಂಶೋಧಕೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಬೆಂದೊಂದು ಉಲ್ಲೇರ್.
# ಮಾಹೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕೆರ್
#ಪಿಲಿಕುಲ ನಿಸರ್ಗಧಾಮದ ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್ ಸಲಹಾ ಮಂಡಲಿದ ಸದಸ್ಯೆರ್

## ಬೂಕುಲು
# ಸಿರಿ ಕಾವ್ಯ ಲೋಕ
# ಪಂಚವಾದ್ಯ
# ಸಾನಾದಿಗೆ
# ತಿಬಾರ ಉಳ್ಳಾಯ, ಕೊಡಮಣಿತ್ತಾಯ ಮತ್ತು ಪರಿವಾರ ದೈವಗಳು
# ಒಂಜಿ ಕುಂದು ನಲ್ಪ ಕತೆಕ್ಕುಲು
# ಕೊಡವರ ಜನಪದ ಕುಣಿತಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ
# ಸಿರಿಕಾವ್ಯಾಲೋಕನ
# Olasari- Essays on Tulu and kodava reitual and dances
# ಅಣಿ ಅರದಲ-ಸಿರಿ ಸಿಂಗಾರ(ಸಂ.)  

## ಸನ್ಮಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
* ಒಲಸರಿ ಬೂಕುಗು ೨೦೦೧ಟ್ ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿದ ಬೂಕುದ ಬಹುಮಾನ
* ಒಂಜಿ ಕುಂದ ನಲ್ಪ ಕತೆಕ್ಕುಲು ಬೂಕುಗು ೨೦೧೧ಟ್ ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್

(**ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್** ದಿ ಗ್ರೇಟ್) (ಪ್ರ.ಶ.ಪೂ.೩೫೬-೩೨೩) ಪಂದ್ ಪುಗರ್ತೆನ್ ಪಡೆತಿನ ಮಸೊಡಿನಿಯದ ಮುಮ್ಮುಡಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರೀಸ್ ದೇಶೊದ ಒರಿ ಮಾಮಲ್ಲ ದಂಡನಾಯಕೆ. ಗ್ರೀಸ್ ದೇಶೂಗು ಸೇರಿನ ಮಸೆಡೊನಿಯ ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜೆನಾಯಿನ ಇಂಬೆ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಪನ್ಪಿನ ತತ್ವಜ್ನ್ಯಾನಿನ ಶಿಷ್ಯೆ.

## ಇತಿಹಾಸೋ
ಇಂಬೆ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಒಂಜಿ ಮಾಮಲ್ಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯನ್ ಉಂಡು ಮಲ್ತೆ. ಇಂಬೆ ತಿರುನಂಚಿನ ಪೊರ್ತುಗು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯನ್ ಸೊಪಾದ್ ಅಯಿನ್ ಗ್ರೀಕ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗ್ ಸೇರ್ಪಾದಿತ್ತೆ. ಇಂಬೆನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಗ್ರೀಸ್ಡ್‍ದ್ ಹಿಮಾಲಯೊದ ತಪ್ಪಲ್ ಮುಟ ಪರಡ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಪರ್ಷಿಯಾ ನ್ ಸೊಪಾದ್ ಭಾರತ ಮುಟ ದಂಡೆತ್ತ್ದ್ ಬಯಿದಿನ ಮಾಮಲ್ಲ ನಾಯಕೆ. ಅಮ್ಮೆರ್ ಫಲಿಕ್, ಅಮ್ಮೆರ್ ತಿರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರ.ಶ.ಪೂ. ೩೩೬ಟ್ ಅಯೆನ ೨೦ನೆ ಪ್ರಾಯೊಡ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪಟ್ಟೊಗು ಬತ್ತ್ದ್ ದೇಶೊಡು ತರೆ ದೆರ್‍ತ್‍ದಿತ್ತಿನ ಆಶಾಂತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅನಾಯಕತೆನ್ ಸರಿ ಮಲ್ತೆ. ಅಮ್ಮೆರ್ನಲೆಕನೆ ರಾಜ್ಯ ಪರಡಾಯೆರೆ ಮನಸ್ಸ್ ಮಲ್ತೆ. ಎಲ್ಯಡೆ ಅಮ್ಮೆರ್ನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನೊಡು ಪಡೆದ್ ಎಡ್ಡೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಒಟ್ಟುಗು ಅಯೆಡ ಇತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಬೆಲ ಸೇರ್ದ್ ಜವನೆ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಬೊಲ್ಪೆರೆ ಸುರುವಾಂಡ್.

## ಗ್ರೀಕ್ ನಾಗರಿಕತೆಗ್ ಕೊಡುಗೆ
ಗ್ರೀಕ್ ನಾಗರಿಕತೆದ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಮಸ್ತ್ ಮೊಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆ. ಹೋಮರ್ನ ಇಲಿಯಡ್ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಇಂಬೆನ ನಾಲಾಯಿದ ಕೊಡಿಟ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ವೈದ್ಯ, ವಿಜ್ಞಾನೊಡು ಮಸ್ತ್ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್.

## ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ
ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ಸಾವುಗು ಕಾರಣೆರಾಯಿನ ಲೈಸೆಸ್ಟಿಸ್ ರಾಜೆನ್ ತೀರಿಸಾದ್ ಅಯೆನ ವೈರಿಲಾಯಿನಕುಲೆನ್ ನಿರ್ನಾಮ ಮಲ್ತೆ. ಉತ್ತರ ಗ್ರೀಸ್‍ದ ಇಲಿರಿಯ ಮತ್ತು ಥ್ರೇಸ್ ಪ್ರದೇಶಡ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ಗ್ ವಿರುದ್ಧವಾದ್ ದಂಗೆಲಾಂಡ್. ಆಂಡ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಅಪಗನೆ ಪೊದು ದಂಗೆನ್ ಉಂತಾಯೆ. ಥ್ರೇಸ್ನಲ್ಲಿಡ್ ಏರಾ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ನ್ ಕೆರ್ಯೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ಧಿ ಥೀಬ್ಸ್ ನಗರೊಡ್ ಪರಡ್ದ್ ಮುಸಿಡೋನಿಯದ ರಕ್ಷಣ ಸೈನ್ಯಲೆಗ್ ಮುತ್ತಿಗೆ ಪಾಡ್ಯೆರ್. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಥೀಬ್ಸ ನಗರೊದ ಮಿತ್ತ್ ದಾಳಿ ಮಂತ್‍ದ್ ಆ ನಗರನ್ ನಾಶ ಮಲ್ತೆ. ಪೊರ್ಂಜೊವುಲು, ಜೊಕುಲು ಪಂದ್ ಲೆಕ್ಕ ಮನ್ಪಂದೆ ಸು.೩೦,೦೦೦ ಥೀಬ್ಸ ನಕ್ಲೆನ್ ಪತ್ತ್ದ್ ಗುಲಾಮೆರಾದ್ ಮಂತೆರ್. ಗ್ರೀಕೆರ್ನ ಗರ್ವನ್ ತಿರ್‍ತ್ ಮನ್ಪಾದ್ ಅಕುಲು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ನ್ ಅಕ್ಲೆನಾ ನಾಯಕೆ ಪಂದ್ ಒಪ್ಪೊಡಾಂಡ್. ಗ್ರೀಕ್ ದೇಶ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‍ನ ಕೈಕ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಖಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು/ರಾಜೇರ್
ಅಶ್ವತ್ಥ ಮರ

ತುಳುಟು ಅತ್ತೊಸುದ ಮರ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಸಸ್ಯೊಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಅತ್ತೊಸ್‍ದ ಮರ
# ಸಸ್ಯೊಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಇಂದೆಕ್ Ficus religiosa
# Peepul Tree ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ ಉಂಡು.
# ಕನ್ನಡೊಡು ಅಶ್ವತ್ಥಮರ
ಉಂದು ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ವಿಶಾಲ ಬುಲೆಪಿನ ಮರ. ಈ ಮರಟ್ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಲೆನ ಮರ ಇಪ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆಡ್ ಜನ ಆ ಮರನ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಶ್ವಥ ಮರತ ಕನಕ್ ನ್ ಹೋಮಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಸಾಲ್ ಮರಲೆಕ್ಕಲಾ ನಡ್ಪೆರ್. ಅಶ್ವಥ ಮರ ೧೦-೧೦೦ ಅಡಿ ಉದ್ದದಾತ್ ಬೆಳೆಯುಂಡು.ಮರತ ಚಿಗುರು ತಾಮ್ರದ ಬಣ್ಣಡಿಪ್ಪುಂಡು. ಅವ್ ಮಲ್ಲಾಯಿಲೆಕ್ಕಲಾ ಪಚ್ಚ ಪಚ್ಚಡಿಪ್ಪುಂಡು.ಸ್ವತಃ ಶ್ರೀ ಭಗವಾನ್ ಕ್ರಷ್ಣ ಭಗವದ್ ಗೀತೆದ ೧೦ನೇ ಅಧ್ಯಾಯಡ್ "ಅಶ್ವಥಃ ಸರ್ವ ವ್ರಕ್ಷಾಣಾಂ" ಪೂರಾ ಮರಡ್ದುಲಾ ಅಶ್ವಥ ಮರ ಆದಿಪ್ಪುವೆ ಪಂದ್ ಅರ್ಜುನಗ್ ಉಪದೇಶ ಮಲ್ತಿತ್ತೆ.

## ಈ ಮರಕ್ ಬೇತೆ ಬೆತೆ ಬಾಸೆಲೆಡ್
* ಸಂಸ್ಕ್ರತಡ್ ಅಶ್ವಥ, 
* ಹಿಂದಿಡ್ ಪಿಪಾಲ, 
* ತಮಿಳುಡ್ ಅಶ್ವದ್ಧಂ, 
* ಇಂಗ್ಲಿಶ್ಡ್‍ ಪಿಪಿಲ್ಲಾಟೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
* 

## ದೇಸೊ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಅಶ್ವತ್ಥ ಮರ
ಅಶ್ವತ್ಥೊ ಮರಕ್ಕ್ ಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಬೇತೆಬೇತೆ ಪುದರ್ ತಿಕುಂಡು.
# ಸಂಸ್ಕೃತೊ ಬಾಸೆಡ್ — अश्वत्थः aśvatthaḥ vṛksha, pippala vṛksha (vṛksha means tree)
# ಬೆಂಗಾಲಿ ಬಾಸೆಡ್ — অশ্বথ, i.e. ashwath, পিপুল, i.e. pipul
# ತಮಿಳು ಬಾಸೆಡ್ — அரச மரம் arasa maram (literally King or King's Tree. Arasu or Arasan is Tamil for King)
# ತೆಲುಗು ಬಾಸೆಡ್ — రావి చెట్టు Raavi Chettu
# ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಡ್ — araLi mara ಅರಳಿ ಮರ
# ಕೊಂಕಣಿ ಬಾಸೆಡ್ — Pimpalla Rook/jhadd
# ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಡ್ — അരയാല്‍ Arayaal
# ಗುಜರಾತ್ ಬಾಸೆಡ್ — પિપળો (Pipdo)
# ಪಂಜಾಬ್ ಬಾಸೆಡ್ — Pippal / پپل
# ಭೋಜಪುರಿ ಬಾಸೆಡ್ — Pippar
# ಮರಾಠಿ ಬಾಸೆಡ್ — पिंपळ pimpaL (where L stands for the German ld sound, used in for example Nagold)
# ಒರಿಯಾ ಬಾಸೆಡ್ — ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (Ashwatth)
# ಪಾಳಿ ಬಾಸೆಡ್ — assattha; rukkha
# ನೇಪಾಳಿ ಬಾಸೆಡ್ — पीपल(Peepal\Pipal)
# ಸಿಂಹಳ ಬಾಸೆಡ್ — ඇසතු esathu
# ಉರ್ದು ಬಾಸೆಡ್ — peepal پیپل

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಮರೊಕುಲು
ಅಸುರಕ್ರಿಯೆ

ಭೂತಾರಾಧನೆಡ್ ರಡ್ಡ್ ಕ್ರಿಯೆ ಉಂಡು
# ಅಸುರ ಕ್ರಿಯೆ
# ದೇವಕ್ರಿಯೆ
ಅಸುರ ಕ್ರಿಯೆ ಪಂಡ ಕೋರಿ ತಮ್ಮನೊಡು ಅಗೆಲ್ ಬಲಸುನೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್

**ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್** ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದ ದುಂಬುದ ರಾಜಧಾನಿ. ಉಂದು ದೇಶದೋ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಗರ. ಗುಜರಾತ್‍ದ ಮಲ್ಲ ನಗರ, ಭಾರತ ದೇಶೊದ ೬ನೇ ಮಲ್ಲ ನಗರ. ಸುಮಾರ್ ೫೫ಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು. ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್ ನಗರೊನು ಕರ್ನಾವತಿ (ಪರ ಪುದರ್), ಅಮ್ದವಾದ್ಲಾ (ಗುಜರಾತಿ ಬಾಸೆಯಲ್ಲಿ ಪಂಡಿಲೆಕ್ಕ) ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಇದೆನ್ ಮೂಡಯಿತಾದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಪಂಡ್‍ದ್‍ಲಾ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮೂಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿನ ಸಾಬರಮತಿ ಗಾಂಧಿ ಆಶ್ರಮ ಉಂಡು.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಆ

**ಆ** ತುಳುತ್ತ ರಡ್ಡನೆತ ಅಕ್ಷರ ಆತ್ಂಡ್. **ಆ** ತುಳುತ್ತ ದೀರ್ಘಸ್ವರ. ಕನ್ನಡೊದ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲೆಡ್ **ಅ** ಬುಕ್ಕೊ **ಆ** ಒಂಜಾದ್ ಸೇರುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಸಂಸ್ಕೃತೊದಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಸಂಧಿಡ್ **ಆ** ಪನ್ಪುನ ದೀರ್ಘ ಅಕ್ಷರೊದ ಪಾತ್ರೊಲಾ ಉಂಡು.

## ಇತಿಹಾಸೊ
ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಡ್ ರಡ್ಡನೆದ ಅಕ್ಷರಾದ್ ಕ್ರಿ,ಪೂ. ಮೂಜನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿಡ್ ಬೇತೆನೆ ರೂಪೊನು ತಾಲಂದೆ, ಆಕಾರೊಗು ದೀರ್ಘೊನು ಸೂಚಿಸವುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ರೇಕೆನ್ ಮಾತ್ರೊ ಸೇರೊಂದುಂಡು.  ಈ ರೂಪೊನೇ ಶಾತವಾಹನ, ಕದಂಬ, ಗಂಗ, ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯೆರೆ ಕಾಲೊಡು ದುಂಬರಿಂಡ್.  ಈ ಕಾಲೊದ ರೂಪೊಲೆಡ್ ದೀರ್ಘಸೂಚಕೊ ರೇಕೆ ಡೊಂಕಾವೊಂದು ಪೋದ್, ಅಕೇರಿಗ್ ಹೊಯ್ಸಳೆರೆ ಕಾಲೊಡು ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕೊಂಡಿ ಆಕಾರೊನು ಪಡೆಂಡ್.  ಕ್ರಿ.ಶ ಹದಿನೈದನೆನೆ ಶತಮಾನೊದ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲೊದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಈ ಕೊಂಡಿ ಅಕ್ಷರೊಗು ಸೇರೊಂಡ್.  ಈ ರೂಪನೇ ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ದುಂಬರಿದ್ ಇತ್ತದೆ ಆಕಾರೊ ಆತುಂಡು.
ಲಿಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್ ಅಕ್ಷರ ತಿರ್ತ್ ತೋಜ್ಪಾಯಿನಂಚನೆ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.

## ಆ ತುಳು ಅಕ್ಷರೊನು ಬರೆಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ

## ತುಳುತ ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆ
ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಉಚ್ಚಾರೊ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊನುಲಾ ಈ ಪಟ್ಟಿಡ್ ತೂವೊಲಿ

## ತುಲುತ ನಾವಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲು
ಈ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲೆನ್ ಸವರ್ಣೊಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು
#ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ
ಆಂಕೋಲೆದ ಮರ

ಇಂದು ಒಂಜಿ ಮರತ ಪುದರ್. ತುಳುಟ್ಟ್ ಆಂಕೋಲೆದ ಮರ ಪನ್ಪೆರ್, ಕನ್ನಡೊಡು ಆಂಕೋಲೆ, ತಮಿಳುಡು ಆಂಕೋಲಮ್, ಆತಿಕೋವಮ್, ತೆಲುಗುಡು ಆಂಕೋಲಮ್, ಮಲೆಯಾಲೊಡು ಆಂಕೋಲಮ್, ಚೆಮ್ಮರಮ್, ಆರಿಞಲ್, ಸಂಸ್ಜೃತೊಡು ಶೋಧನಂ್, ಆಂಕೋಲ, ಆಂಕೋದ, ಹಿಂದಿಡ್ ಆಕೋಲ, ಪನ್ಪೆರ್. ನೆತ್ತ ಪುಟ್ಟು ಮಲಬಾರ್‍ದ ಚೋಳಮಂಡಲ ಪ್ರದೇಶೊಡು. ಚೈತ್ರಡೊ ಬುಕ್ಕೊ ವೈಶಾಕೊಡು ಸಾಮಾನ್ನವಾದ್ ಪೂ ಬುಡ್ಪುಂಡು.
## ಮರತ ವರ್ಣನೆ
ಆಂಕೋಲೆದ ಮರ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ, ಪೊದೆತ ಮರ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕಾಂಡೊಡು ದಟ್ಟವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಇರೆತ ಮಾಡ್‍ದ ಲೆಕ್ಕ ಅಗಲವಾದ್ ಇಪ್ಪುಂಡ್. ಉಂದು ಪರಿಮಳದ ಬೊಲ್ದು ಪುಷ್ಪೊಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವುಂಡು, ಉಂದೆಟ್ ಪಚ್ಚೆ ಮೊಗ್ಗುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪೂತ ದಳೊಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಪಿರವುಗು ಸುತ್ತುದು ಬಹು ಪುಷ್ಪಕಂಠೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ರೇಖೀಯ ಕಳಂಕೊನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಪಿದಯಿ ಬುಡ್ಪುಂಡು. ಫಲವಸ್ತುಲು ಗೋಳಾಕಾರದ ಬೆರಿ ಪರ್ಂದ್ ಲೆಕ ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕ್ಯಾಲಿಕ್ಸ್ ದ ಪ್ರಮುಖ ಅವಶೇಷೊಲೆನ್ ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣೊಡು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ತೂವೊಲಿ. ಇರೆಕುಲು ಸರಳವಾದ್, ಪರ್ಯಾಯವಾದ್, ಉದ್ದವಾದ್-ಕುಲ್ಲುದ ರೂಪೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕುಂಟುದ ಶಾಖೆಲು ಚೂಪಾದ್ ಕೊಡಿಟ್ ಮುಗಿದ್ ಮುಳ್ಳುಲೆನಲೆಕ ತೋಜುಂಡು.. ಭಾರತೊಡು, ಈ ಮರ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಪೊಯ್ಯೆ ಮಣ್ಣ್‍ಡ್ ಸುದೆತ ಬರಿಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾದಿದ ಕಟ್ಟೆಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಮರ ಫೆಬ್ರವರಿ ಬೊಕ್ಕ ಏಪ್ರಿಲ್ ನಡುಟು ಪುಷ್ಪೊಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಮರ್ಯಾಲ ಸುರು ಆಪಿನ ದುಂಬು ಮಾರ್ಚ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೇ ನಡುಟು ಪರ್‍ಂದ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು.. ಉಂದು ಪುಷ್ಪೊಲು ಬುಲೆನಗ ಅಯಿತ ಇರೆಕ್‍ಲೆನ್ ಪೂರ್ತಿ ಬುಡ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಉಂದು ಫಲ ಕೊರ್ನಗ ಇರೆಕ್‍ಲು ಬರೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಪವಿತ್ರ ಮರ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಉಂದೆನ್  ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆನ ಬರಿಟ್ ನಡ್ಪೆರ್.

## ಉಪಯೋಗ
ಬೇರ್‌ದ ಬುಕ್ಕೊ ಚೆಕ್ಕೆದ ರಸ ಬಾಪುನೆಕ್ಕ್, ಪುರಿ ಅಪಿ ಸೀಕ್‍ಗ್‍ ಅಪುಂಡು. ಇರೆನ್‍ ಕಾಯಾದ್‍ ಸೇಕ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಪೊಡಿ ಮಲ್ತಿನ ಬೇರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿತ್ತ್‌ಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಎಣ್ಣೆ ಸರ್ಪ ತುಚ್ಚಿನೆಕ್ಕ್‍ ಮರ್ದ್. ನೆತ್ತ ಮರ ನಯಲಾ ಗಟ್ಟಿ ಅದ್‍ಲಾ ಉಂಡು. ನೆಟ್ಟ್ ಪಂರ್ದ್‍ ಆಪುಂಡು ಉಂದೆನ್‍ ತಿನ್ಪೆರ್. ಆಂಡ ಐತ ಬಿತ್ತ್‌ಡ್ ಎಣ್ಣೆನ್ ಪರಿಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ವರ್ಗೊ:ಮರಕುಲು
ಆಂಡಿಪುನಾರ್

**ಆಂಡಿಪುನಾರ್** ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ಮರ. ಉಂದು ಗಟ್ಟಿದ ಮರ. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ಕಾಯಿ ಅನಗ ಕೋಗಿಲೆಲ್ ಕಾಯಿ ತಿನಿಯೆರೆ ಬರ್ಪ.

## ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಡ್ ಮರತ್ತ ಪುದರುಲು
* ಕನ್ನಡೊಡು ನೆಕ್ಕ್ ಅಂಡಿಪುನಾರ್, 
* ತೆಲುಗುಡು ಕರಳಿ, 
* ಮಲಯಾಲೊಡು ನೆಕ್ಕ್ ವನ್ಕಣ 
* ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಡ್ Carallia integerrima ಪನ್ಪೆರ್. 
ಅಂಡಿಪುನಾರ್ ಮರತ ಇರೆ ಉರುಟಾದ್ ನಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಮರ ಉದ್ದವಾದ್ ಸರ್ತ ಬಳಪುಂಡು. ಉಂದು ಕಾಡ್ ಲೆಡ್ ಮಾತ್ರ ಬುಳೆವುಂಡು. ಈ ಮರನ್ ಪೀಠೋಪಕರಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಮರನ್ ನಿರೆಳ್ಗ್ ಬೋಡಾದ್ಲ ನಡೊಲಿ.

## ಮರ್ದ್‌‍ಡ್ ಬಳಕೆ
ನೆತ್ತ ಕಾಯಿಡ್ದ್ ನೆಯಿತ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ಬೆಯ್ಪಾದ್ ಮೈಟ್ ಆಪಿ ಕುರಿ ಪರ್ಂದ್ ಆಪಿಲೆಕ್ಕ, ಗಾಯ ಗುಣ ಆವೆರೆ ಪೂಜುವೆರ್,

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮರೊಕುಲ್
ವರ್ಗೊ:ಮರ
ವರ್ಗೊ:ಮರಕುಲು
ಆಂಡ್ರಾಯಿಡ್

**ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್** ಗೂಗಲ್ ಕಂಪೆನಿದಕ್ಲೆನ ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್.  ಉಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಟಚ್‌ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಮೊಬೈಲ್‌, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌ಗ್ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್. ಉಂದು ಲಿನಕ್ಸ್ ಕರ್ನಲ್‌ದ ಮಿತ್ತೇ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ದ ಮಿತ್ತ್ ಒತ್ತುದು ಅಂಚಿ-ಇಂಚಿ, ಮಿತ್ತ್-ತಿರ್ತ್, ಒತ್ತುದು ಇನ್‌ಪುಟ್ಟ್ ದೆತುನುಂಡು.

## ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಆಂಡ್ರಾಯಿಡ್ ಕಂಪೆನಿನ್ ಗೂಗಲ್ ಅಗಸ್ಟ್ ೧೭, ೨೦೦೫ಟ್ಟ್ ದೆತೊಂಡ್‌ಂಡ್. ಬುಕ್ಕೊ ಟಚ್ಚ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಫೋನ್‌ಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ೨೦೦೮ಡ್ ಎಚ್‌ಟಿಸಿ ದ ಡ್ರೀಮ್ ಮೋಡೆಲ್‌ಡ್ ಸುರುಕ್ಕ್ ಆಂಡ್ರಾಯಿಡ್(೨.೬.೨೫) ಬೇರದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ಮೊಬೈಲ್‌ಡ್ ವಿನ್‌ಡೋಸ್ ಒಎಸ್, ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ಪಾದ್ ಮಾರಾಟ ಆಪಿನೆಡ್ದ್ ಹೆಚ್ಚ ಮಾರಾಟ ಆವೊಂದುಂಡು.
ಆಂಡ್ರಾಯಿಡ್‌ದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವರ್ಶನ್‌ಲು ಪೂರ ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆದ ಆಲ್ಫಾಬೆಟಿಕಲ್ ಆರ್ಡರ್ಡ್ ಉಂಡು.

ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್‌ದ ಪೊಸ ಆವೃತ್ತಿ ಗೂಗಲ್ ಕಂಪೆನಿದ ನೆಕ್ಸಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ದ ಫೋನ್‍ಲೆಗ್ ಸುರುಕು ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಕಂಪೆನಿದ ಫೋನ್‍ಲೆಡ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಆಂಡ್ರಾಯಿಡ್‌ದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವರ್ಶನ್‌
# ಆಲ್ಫಾ (೧.೧)
# ಬೀಟಾ (೧.೨)
# ಕಪ್‌ಕೇಕ್ (೧.೫)
# ಡೋನಟ್ (೧.೬)
# ಎಕ್ಲೇರ್ (೨.೦-೨.೧)
# ಫ್ರೋಯೋ (೧.೨-೨.೨.೩)
# ಜಿಂಜರ್‌ಬ್ರೆಡ್ (೨.೩-೨.೩.೭)
# ಹನಿಕೋಂಬ್ (೩.೦-೩.೨.೬)
# ಐಸ್‌ಕ್ರೀಮ್‌ಸ್ಯಾಂಡ್ವಿಚ್ (೪.೦-೧.೦.೪)
# ಜೆಲ್ಲಿಬೀನ್ (೪.೧-೪.೩.೧)
# ಕಿಟ್‌ಕ್ಯಾಟ್ (೪.೪-೪.೪.೪)
# ಲೊಲಿಪಾಪ್ (೫.೦)
# ಮಾರ್ಷ್ ಮೆಲ್ಲೋ (೬.೦-೬.೧)
# ನೌಗಾಟ್ (೭)
# ಓರಿಯೋ (೮)
# ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್ ಪೈ (೯)

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ