ತುಳುತ ಗಾದೆಲು

**ಗಾದೆ ಪಂಡ** ಜೀವನೊದ ಅನುಭವೊನು ಎಲ್ಯೆಡ್ ಪನ್ಪುನ ಬಾಸೆ. ಅವು ಬೇತೆ ಬೇತೆಕ್ಲೆನ ಅನ್ಬೋಗೊದ ಒಟ್ಟು ವಿವೇಕೊ. ಗಾದೆ ಪತ್ತ್ ನಾಲಾಯಿದ ಪರಿಪ್ಪುದ ನಾಣ್ಯೊ. ಬಾಯಿಡ್ ಪಾತೆರಾದ ಗಾಳಿಡ್ ರಾದ್ ಪೋಪುನವೇ ಗಾದೆ ಪಂಡ. ಗಾದೆನ್ ಓದುನೆ ಅತ್ತ್; ಪನ್ಪುನೆ. ಅಂಚಾದ್ ಗಾದೆ ಒಂಜಿ ಚಣೊದ ಎದುರುತ್ತರೊಂದ್ ಪನೊಲಿ. ಒಂಜಿ ಎಡ್ಡೆ ಪದೊಲಾ ಗಾದೆ ಆಪುಂಡು. ಹೋಲಿಕೆ ಇಪ್ಪುನ, ನೀತಿಪರವಾಯಿನ ಬಾಸೆಲು ಗಾದೆ. ಗಾದೆಡ್ ಬಾಸೆದ ರಸವತ್ತಾಯಿನ ರೂಪೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಬದ್ಕ್ ದ ಸಂಕೇತೊಲೆನ ಜೂವೊದ ಶಕ್ತಿ ಕೊರ್ದ್ ಬಲ ಮನ್ಪುಂಡು.

### ಗಾದೆ ಮೂಡುನೆ
ಗಾದೆ ಒಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊದ ಜನೊಕ್ಲೆನ ತೆರಿನಕುಲೇನಾ ಬಾಸೆ. ಬೇತೆ ಬೇತೆಕ್ಲೆನ ಮನಸ್ದ ರಸೊ. 
ಗಾದೆನ್ ಗಾಹೆ, ಸುಭಾಷಿತೊ, ಸಾಮತಿ ಇಂಚಪೂರ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಕ್ರಮಪ್ರಕಾರೊದ ಬಾಸೆ, ಪದ್ಯೊ, ಉಪಮೆಲು ಗಾದೆ ಆಪುಂಡು. ಗಾದೆ ಸೋಕುದ ಬಾಸೆ. ಅವು ಸಾದಿಡ್ ಕೇಂಡಿನ, ಜನೊಕ್ಲೆ ಎದುರುಡು ಪಂಡಿ ಬಾಸೆ. ಗಾದೆ ಪಿರಾಕ್ದ ಬಾಸೆ. ನರಮ್ಮಾನಿ ಪಳಗಿಸಾಯಿನ ಬಾಸೆ. ಪಂಡ ಒರಿ ಪಂಡಿನ ಪಾತೆರಾಂಡಲಾ ಮಾಂತೆರ್ಲಾ ಪಳಗಿಸಾಯಿನ ಬಾಸೆ. ಗಾದೆನ್ ಸುರೂಟ್ ಏರ್ ಪಂಡೆರ್ಂದ್ ಪನಿಯರ ಕಸ್ಟೊ. ಅವು ಅಜ್ಜೆರ್ ಪಂಡಿನವು; ಅಜ್ಜೆರ್ ಪನ್ಪುನವು ಪೂರ ನಿಜೊ ಇಪ್ಪುಂಡುಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಗಾದೆ ಸಾದಿದ ಜನೊಕ್ಲೆ ವಿವೇಕೊದ ಬಾಸೆ. ಜನಮಾನಿ ಇತ್ತಿನಂಚನೆ ಗಾದೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ವಿವೇಕಿಲು ಗಾದೆನ್ ರೂಪಿಸಬೆರ್. ಜನಮಾನಿಲು ಅಯಿನ್ ಬಾಯಿಡ್ದ್ ಬಾಯಿಗ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೆಲವೆರ್ ಪಂಡಿ ಬಾಸೆ ನಿಜೊ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾಂತೆರ್ನ ಬಾಸೆಲಾ ನಿಜೊ ಇಪ್ಪೊಡತ್ತೊ! ಅವು ಜನೊಕ್ಲೆ ಬಾಸೆ, ಜನೊಕ್ಲು ಸಿದ್ಧಿಸಯಿನ ಬಾಸೆ.

**ಗಾದೆಲು [[ಪಾತೆ]] ಇತ್ತಿಲೆಕೊ.** ಕೆಲವು ತಿಕ್ಕೊನುವೊ. ಒರಿನವು ರಾದ್ ಪೋಪೊ. ಎಡ್ಡೆ ಗಾದೆ ಕಣ್ಣ್ ದ ಪುರ್ಬುದ ನಡುಟೆ ತಾಗುಜಿ. ಕಣ್ಣ್ ದ ನಡುಕ್ ತಾಗುಂಡು. ಗಾದೆನ್, ಮೂರ್ಖನ್, ಸತ್ಯೊನು ಎದುರಿಸಯರ ಆಪುಜಿ. ಗಾದೆನ್ ತೆರಿನಾಯಗ್ ಪೊರ್ಲುಡು ಪಾತೆರುನವು ಸುಲಭೊ. ಬಾಸೆನು ಉನ್ಪುನಾಯಗ್ ಗಾದೆ ಇರೆ ಇತ್ತಿನಂಚನೆ. ಗಾದೆ ತೆರಿನಾಯೆ ಜಗಲೊ ಬುಡ್ಪಾವೆ. ಗಾದೆ ತೆರಿನಾಯಗ್ ಜಗಲೊ ಇದ್ದಿ. ಒನಸ್ಸ್ ತೆರಿನಾಯಗ್ ರೋಗೊ ಇದ್ದಿ ಪನ್ಪಿ ಗಾದೆ ಉಂಡು.

ನರಮಾನ್ಯೆರೆಗ್ ನರಮಾನ್ಯೆರೇ ಪುಟ್ಟವೊಂಡಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಗಾದೆ. ಒಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಅಕ್ಲೆನ ಮನಸ್ಸ್ದ ಎಡ್ಡೆಪು, ಅಕ್ಲೆನ್ ಸಾಂಕುನ ತಾಕತ್ತ್ ಗಾದೆಡುಂಡು. **ಶರಣೆರೆ ಗುಣೊನು ಮರಣೊಡು ತೂಲ, ತ್ಯಾಗಿನ ಗುಣೊನು ಭೋಗೊಡು ತೂಲಾ ಪನ್ಪಿ** ಗಾದೆ ಉಂಡು. ಅಂಚನೇ **ಜನಕ್ಲೆನ ಗುಣೊನು ಗಾದೆಡ್ ತೂಲಾಂದ್** ಪನೊಲಿ.
ಎಲ್ಯ ಬಾಸೆಲು ಪೂರಾ ಗಾದೆ ಆವಂದ್. ಆ ಬಾಸೆ ಜೀವನೊದ ಒಂಜಿ ಮೋರೆನ್ ತೊಜಾವೊಡು. ಒಂಜಿ ವಿಚಾರೊದ, ಒಂಜಿ ಸಮಸ್ಯೆದ, ಸಂಗತಿದ ಕೇಂದ್ರೊ ಆದಿಪ್ಪೊಡು. ಕೇಂಡಿನೆನೆ ಇಂದು ಸರಿಯಾಯಿನ ಬಾಸೆಂದು ಎನ್ನುನಂಚನೆ ಇಪ್ಪೊಡು.

ಗಾದೆಲು ವಿಚಾರೊಲೆನ ರಸರೂಪೊ. ವಿಚಾರ ಇತ್ತಿನಂಚಿನ ಸಂಗ್ರಹೊಗು ಪರಿತ್ತೊ, ಕಾರೊ ಇದ್ದಿಂಡ ರುಚಿ ಆಪುಜಿ. ಕೊಂಬಚೇಲುನು ಅಯಿನ ಮಣಿ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ತಿನಂಚನೆ; ಉಪ್ಪಡ್ ನ್ ಉಪ್ಪು ಕಾರೊ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ತಿನಂಚನೆ; ಬಾಣೊದ ಪರಿತ್ತೊಗು ಸುಯಿ ಇತ್ತಿನಂಚನೆ; ಗಾದೆಉ ಬಾಸೆದ ಉಳಯಿದ ಕೊಂಡಿ ಇತ್ತಿನಂಚನೆ. ಗಾದೆಡ್ ತತ್ವ ಉಂಡು. ಅಯಿಟ್ಟ್ ವಿಚಾರೊ ವಿನಿಮಯೊ ಉಂಡು. ಚರ್ಚೆಗ್ ಚಾಲನೆ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಶಕ್ತಿ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಗಾದೆಲು ಚೀಯದ ಕೆಲೆಂಜಿದಂಚನೆ. ಅಯಿತ ಜೂವೊ ಎಲ್ಯೆ ಆಂಡಲಾ ಅಯಿತ ನೆಯಿತ ಚೀಪೆ ದಿಂಜ.

## ಗಾದೆಂದ್ ಪನ್ಪಿನ ಗಾದೆಲು
ಗಾದೆದ ಮಯಿಮೆನ್ ಪನ್ಪಿನ ನೂತಾಜಿ ಗಾದೆಲು ಉಲ್ಲೊ. ಅವೆಕ್ಕುಲು ಗಾದೆದ ಗುಣೊನು ಪನ್ಪೊ. ಗಾದೆದ ಪ್ರಯೋಗೊದ ಅಗತ್ಯೊನು ಚರ್ಚಿಸಾಬೊ. ಗಾದೆಲು ಪುರಾಣೊ, ವೇದೊಗು ಸಮೊ. ಗಾದೆ ಸತ್ಯೊನು ಪನ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದೇ ಗಾದೆ ವೇದೊಗು ಸಮಾನೊಂದು ಪನ್ಪೆರ್.
*ಗಾದೆ ಬಾಸೆ ಸಾವಿರೊಗೊಂಜಿ
*ವೇದೊ ಸುಳ್ಳಾಂಡಲಾ ಗಾದೆ ಸುಲ್ಲಾವಂದ್
*ಗಾದೆ ಪಾತೆದಂಚನೆ
*ಸಾವುಗುಲಾ ಗಾದೆಗ್ಲಾ ಎಲ್ಯ ಆಸೆ
*ಗಾದೆ ಸಿದ್ಧಿಸಾಯಿನ ಬಾಸೆ
*ಪಿರಾಕ್ದಕ್ಲೆನ ಬಾಸೆ ಪುರಾಣೊ ಪರಬೆರೆನ ಬಾಸೆ ಗಾದೆ
*ವೇದೊ ಗಾದೆದೊ ಬಾಸೆ, ಶಾಸ್ತ್ರೊ ಸಂತೆದ ಸುದ್ದಿ, ಪುರಾಣೊ ಪುಂಡರೆ ಜಂಬರೊ
*ವೇದೊ ಓದಂದಿನಾಯೆ ಋಷಿಯತ್ತ್, ಗಾದೆ ಓದಂದಿನಾಯೆ ನರಮಾನಿಯತ್ತ್
*ಒನಸ್ದ ಸುರುಟು ಉಪ್ಪಡ್, ಬಾಸೆದ ಸುರುಟು ಗಾದೆ
*ಕಕ್ಕೆ ಇದ್ಯಾಂದಿ ಊರಿದ್ದಿ, ಗಾದೆ ಇದ್ಯಾಂದಿ ಬಾಸೆ ಇದ್ದಿ
*ಏಡ್ ಮುಟ್ಟಂದಿನ ತಪ್ಪಿದ್ದಿ, ಗಾದೆ ಇದ್ಯಾಂದಿ ಬಾಸೆ ಇದ್ದಿ
*ಪಟ್ಟೊಡು ಕುಲ್ಲುನಾಯಗ್ ಗಾದೆ ಗೊತ್ತಿಪ್ಪೊಡು.
*ಪನಿಯರ ಬರಂದಿ ಗಾದೆ, ಪೆದಿಯರ ಆವಂದಿನಾಲೆಗ್ ಕೊರ್ನ ಕಜ್ಜಾಯದಂಚನೆ
*ಗಾದೆದ ಅರ್ಥೊ ತೆರಿನಾಯೆ ವೇದೊನುಲಾ ತೆರಿದಿಪ್ಪುವೆ
*ಸತ್ಯೊನು, ಮೂರ್ಖನ್, ಗಾದೆನ್ ಎದುರು ಪಾಡ್ಯರ ಆಪುಜಿ.

ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಗಾದೆಗ್ಲಾ ಒಂಜೊಂಜಿ ಕತೆ ಉಂಡು. ಗಾದೆದ ಪಿರವುಡು ಕತೆ ದಾಯೆ ಬರ್ಪುಂಡು ?

ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕತೆದ ಬೇಲೆ ನೀತಿನ್ ಪನ್ಪುನೆ. ಗಾದೆದ ಪಿರವುದ ಕತೆ ಗಾದೆ ಪನ್ಪುನ ಸಮಯೊಗು ಸೇರೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಬಯಕ್ಕೆದ ವಸ್ತು ತಿಕ್ಕಂದಿಪ್ಪುನಗ ನಿರಾಸೆ ಆಪುಂಡು. ನಿರಾಸೆ ಆಯೆರ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ಮುಲ್ಪದ ನೀತಿ. ಒರಿ ನರಮಾನಿ ಯಾನೇ ತೆರಿನಾಯೆಂದ್ ಹಾಂಕಾರೊಡಿತ್ತೆಗೆ. ಆಯನ ಹಾಂಕಾರೊಡ್ದ್ ಆಯೆನೆ ಸೈತೆಗೆ. ನಾನೊರಿ ಬೇತೆಕ್ಲೆನ ಸಂಪೊತ್ತುಗು ಸಾರೋಂದಿತ್ತೆಗೆ. ಇಂದೆಡ್ದ್ ಆದ್ ಆಯಡ ಇತ್ತಿನ ಸಂಪೊತ್ತುನುಲಾ ಕಳೆವೊಂಡೆಗೆ. ಇಂಚನೆ ಗಾದೆದ ಪಿರವುಡು ಕತೆ ಉಂಡು. ಅಯಿಟ್ಟ್ ಕೆಲವು ಕತೆಕ್ಲೆನ್ ತೂಕೊ

## ಗಾದೆಲೆ ಕತೆಕ್ಲು
*ಅತ್ಯಾಸೆ ಗೆತಿಕೇಡ್
*ಕುದಿಕ್ಕೆ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಪುಳಿ ಪಂಡ್ಂಡ್
*ಮೂರ್ತಿ ಎಲ್ಯೆ ಆಂಡಲಾ ಕೀರ್ತಿ ಮಲ್ಲೆ
*ಕೊರ್ನಾಯೆ ಮಂಗೆ, ದೆತ್ತೊನ್ನಾಯೆ ಬಿರ್ಸೆ
*ಕುಂಬುಡೊ ಕಂಡು ಪುಗೆಲ್ ಮುಟ್ಟುದು ತೂಯೆಗೆ
*ಮಾಮಿಗ್ ಮರ್ಮಾಲ್ ಮಗ್ತೆಗ್ ಬಲಸ್ಯಾರ ಬತ್ತಲ್
*ಎಂಕು ಪನಂಬೂರುಗು ಪೋಯಿ ಲೆಕೊ
*ಎಕ್ಕಲೆ ಬೊಂಬಾಯಿಗ್ ಪೋಯಿ ಲೆಕೊ
*ಸೆಟ್ಟಿ ಪೊಡ್ಂಬೆ, ಓಡಾರಿ ಜಾಣೆ, ಪನವು ಕಿನ್ನಿ, ತಾರಾಯಿ ಮಲ್ಲೆ
*ಅಜ್ಜಿ ಸೈತಿನವುಲ ಮುಜು ತಿಕ್ಕಿನವುಲ ಸಮೋಸಮೊ
*ಕಂಚೊಲು ಇತ್ತ್ಂಡ ಎಂಚಲಾ ಉನೊಲಿ
*ತೆಡಿಲ್‍ಗ್ ಪುಟ್ಟಿನ ಲಾಂಬು
*ಮುಟಿಯ ದಾಯೆ ದೆಕ್‍ದ್‍ ಬುಡು
*ಬಂಗೆರೆ ಚೌಟೆರೆ ಸುದ್ದಿ ನಿಕ್ಕ್‍ ದಾಯೆ ಮಾಣಿ - ಈ ಬೇಗ ಉಣು ಮಾಣಿ
*ಮರಿಯಲದ ಪೆಲಕಾಯಿ ನಂಜಿ ಮಗಾ- ಆಮ್ಮೆ ಬರ್ಪೆನಾ ತೂಲ ಮಗಾ
*ಕುರಿಪೊತಿ ಕುಂಬುಡಗ್ ತೆಟ್ ಪೊತಿ ತಾರಯಿ

## ಸಂಪಾದಿತ ತುಳು ಗಾದೆ ಬುಕುಲು
## ತುಳು ಗಾದೆಲೆ ಮುದ್ರಣೊಲು

# ೧೮೭೪ಟ್ಟ್ ಸಹಸ್ರಾರ್ದ ತುಳು ಗಾದೆಲು,

# ೧೮೯೬ ಟ್ಟ್ ತೌಳವ ಗಥಾಮಂಜರಿ ಅಂದ್ಂಡ ಸಾರ ತುಳು ಗಾದೆಲು ಪನ್ಪಿ ರಡ್ಡ್ ಬೂಕುಲು ಕುಡ್ಲದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಡ್ ಪ್ರಕಟ ಆತ್ಂಡ್, ಉಂದೆನ್ ಬರೆತಿನಾರ್ ಮಿಶನರಿ ಆಯಿ ಅಗಸ್ಟ್ ಮೆನ್ನರ್ ಪನ್ಪಿನಾರ್. ಉಂದು ತುಳುಟ್ಟು ಮುದ್ರಣ ಆಯಿನ ತುಳು ಗಾದೆಲೆ ಪುಸ್ತಕೊಲು

# ೧೯೭೨ಟ್ಟ್ ಪ್ರಕಟ ಆಯಿ ಜಾನ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಬ್ರಿಗೆಲ್ ರೆನ ತುಳು ವ್ಯಾಕರಣ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಡ್ ಪ್ರಕಟ ಆತ್ಂಡ್.  ಈ ಪುಸ್ತಕೊಡು ಕೆಲವು ತುಳು ಗಾದೆಲು ಉಂಡು.
 
# ಪೆರುವಾಯಿ ಸುಬ್ಬಯ ಶೆಟ್ರ ಗಾದೆಲು, ಈ ಬೂಕು ಮಂಗಳುರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊಡ್ದು ಪ್ರಕಟ ಆತ್ಂಡ್. ನೆಟ್ಟ್ ಪತ್ತ್ ಸಾರ ತುಳು ಗಾದೆಲು ಉಂಡು. ತುಳು ಗಾದೆಲೆ ಸಂಗ್ರಹೊ ಉಪ್ಪು ಮಲ್ಲ ಗ್ರಂಥ  ಆದುಂಡು. ಈ ಬೂಕುಡು ಇತ್ತಿ ತುಳು ಗಾದೆಲೆಗ್ ಕನ್ನಡದ ಅನುವಾದಲಾ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ