open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ತುಳು ತಿಂಗೊಲು

**ತುಳು** ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಜನೊಕ್ಲೆ ಇಲ್ಲದ ಬಾಸೆ. ತುಳುವೆರೆನ ತಿಂಗೊಲುದ ಲೆಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡೊದಕ್ಲೆ ಲೆಕೊ ಅತ್ತ್. ಭಾರತೀಯೆರ್ ಜನವರಿಡ್ದ್ ದಶಂಬರೊಗು ಮುಟ್ಟ ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಲುನು ಲೆಕ್ಕೊಗು ದೆತೊನುವೆರ್. ತುಳುವೆರೆಗೆ ತಿಂಗೊಳು ಸುರುವಾಪುನೆನೆ ಪಗ್ಗುಡ್ದು. ನಮ್ಮ ಸಾಲೆದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರೊಡು ಎಪ್ರಿಲ್-ಮೇ ತಿಂಗೊಲಾಪುಂಡು. ಎಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗೊಲ್ದ ಅರ್ದೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾದ್ ಮೇ ತಿಂಗೊಲ್ದ ಅರ್ದೊಡು ಪಗ್ಗು ಮುಗಿಪುಂಡು. ಪಗ್ಗುಡ್ದ್ (ಎಪ್ರಿಲ್-ಮೇ), ಬೇಶ(ಮೇ-ಜೂನ್), ಕಾರ್ತೆಲ್(ಜೂನ್ - ಜುಲಾಯಿ), ಆಟಿ(ಜುಲೈ-ಆಗೋಸ್ಟು), ಸೋಣ(ಆಗಸ್ಟ್ - ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ, ನಿರ್ನಾಲೊ(ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್-ಅಕ್ಟೋಬರ), ಬೊಂತ್ಯೊಲ್‌/ಬೊಂತೆಲ್ (ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವೆಂಬರ್), ಜಾರ್ದೆ(ನವೆಂಬರ–ದಸಂಬರ), ಪೆರಾರ್ದೆ(ಡಿಸೆಂಬರ್-ಜನವರಿ, ಪೊಣ್ಣಿ/ಪುಯಿಂತೆಲ್ (ಜನವರಿ ವರ್ಷಾರಂಭ-ಫೆಬ್ರವರಿ), ಮಾಯಿ(ಫೆಬ್ರವರಿ-ಮಾರ್ಚ್), ಸುಗ್ಗಿ (ಮಾರ್ಚ್-ಎಪ್ರಿಲ್). ಇಂಚ ತುಳುವೆರೆಗ್ 12 ತಿಂಗೊಲು. **[[ಬಿಸು ಪರ್ಬ|ಬಿಸು]]** ಸಂಕ್ರಾಂತಿದ ಮನದಾನಿ ಪಗ್ಗು ತಿಂಗೊಲುಡು ಪೊಸ ಒರ್ಸೊ ಸುರು. ರಡ್ಡನೇ ತಿಂಗೊಲು ಬೇಸ. ಈ ತಿಂಗೊಲುದ ಪತ್ತನೆ ದಿನೊ **[[ಪತ್ತನಾಜೆ]]**. ಪತ್ತನಾಜೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮರಿಯಾಲೊ. ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಮರಿಯಾಲೊ ಸುರು ಆಪುನ ಪೊರ್ತುನು ಒರ್ಸೊಗಟ್ಟಲೆ ಕುಲ್ಲುದು ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡ್ದ್ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯಾಕ್ಲ್ ಈ ಪತ್ತನಾಜೆ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಗಡುಗು ನಿಗಂಟ್ ಮಲ್ದೆರ್. ಅಂಚಾದ್ 'ಪತ್ತನಾಜೆದಾನಿ ಪತ್ತ್ ಪನಿ' ಪನ್ಪಿನ ಅನುಭವೊದ ಪಾತೆರ ಉಂಡು. ಪತ್ತನಾಜೆ ಕರಿಂಡ ಬುಕ್ಕೊ ಮರಿಯಾಲ ಪನ್ಪಿನ ಲೆಕ್ಕ. ಈ ವರ್ಸೊ ಪತ್ತನಾಜೆ ಉಂದೇ ಮೇ ತಿಂಗೊಲುದ 24 ತಾರೀಕ್ಗ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ತುಳುವೆರೆಗ್ ಸುಗ್ಗಿ ಅಕೇರಿದ ತಿಂಗೊಲು. ಪಗ್ಗುಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಸ ತಿಂಗೊಲು. **ತುಳು ತಿಂಗೊಲು**ಲು ಇಂಚ ಉಂಡು.

## ತುಳುವೆರೆ ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಲು
ತುಳುವೆರೆನ ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಲು ಇಂಚ : ಪಗ್ಗು, ಬೇಸ, ಕಾರ್ತೆಲ್, ಆಟಿ, ಸೋಣೊ, ನಿರ್ನಾಲ, ಬೊಂತೆಲ್, ಜಾರ್ದೆ, ಪೆರಾರ್ದೆ, ಪೊನ್ನಿ, ಮಾಯಿ, ಸುಗ್ಗಿ.
# ಪಗ್ಗು
# ಬೇಸ
# ಕಾರ್ತೆಲ್/ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲು
# ಆಟಿ
# ಸೋಣೊ
# ನಿರ್ನಾಲೊ
# ಬೊಂತಿಂಗೊಲು/ಪುಯಿಂತೆಲ್
# ಜಾರ್ದೆ
# ಪೆರಾರ್ದೆ
# ಪೊನ್ನಿ
# ಮಾಯಿ
# ಸುಗ್ಗಿ

## ತಿಂಗೊಲ್ದುದ್ಯೆ
ಸಂಕ್ರಾಂತಿದ ಮನತ್ತಾನಿ ತಿಂಗೊಲ್ದುದ್ಯೆ. ತಿಂಗೊಲುದ ಸುರೂತ ದಿನೊಕು ತಿಂಗೊಲ್‍ದ+ಉದ್ಯೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಇನಿ ಇಲ್ಲಡ್ದ್ ಪೆಟ್ಯೆದ ಬಾಕ್ಲ್ ದೆಪ್ಪುಜೆರ್. ಎರೆಗ್‍ಲಾ ದುಡ್ಡು, ಬಿತ್ತ್, ಇಂಚ ದಾಲಾ ಕೊರ್ಪುಜೆರ್. ತಿಂಗೊಲ್ದುದ್ಯೆದಾನಿ ಕಾಸ್ ಕೊರಂಡ ಬುಕ್ಕೊ ಇಡೀ ತಿಂಗೊಲುಲಾ ಕರ್ಚಾಪುಂಡುದು ನಂಬುವೆರ್. ಇನಿ ಏತಾಂಡಲಾ ಉಲಯಿ ಪೆಟ್ಟ್‍ದ ದಿನೊ. ಅಂಚನೇ ಸುಬಕಾರ್ಯೊಗ್‍ಲಾ ತಿಂಗೊಲ್ದುದ್ಯೆ ಎಡ್ಡೆತ್ತ್‌ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ತುಳುವೆರೆ ಪರ್ಬೊ ಬುಕ್ಕೊ ತಿಂಗೊಲು
*ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಆಜಿ ತಿಂಗೊಲು ಮರಿಯಾಲ. ಆಜಿ ತಿಂಗೊಲು ಅರೆಗಾಲ. ಉಂದು ದುಂಬುದ ಕಾಲೊದ ಲೆಕ್ಕೊ. ಇತ್ತೆ ಎಚ್ಚಿ ಕಮ್ಮಿ ಇಂಚನೇ ಉಂಡು. ಆ ಕಾಲೊಡು ಮುಲ್ಪದ ಮರಿಯಾಲ ಪಂಡ ನಾಲೈನ್ ತಿಂಗೊಲು ಬುಡಂದೆ ಬರ್ಪುನ ಜಿರಿಕೂಟ ಬರ್ಸೊ. ಗಾಳಿ, ಮೆಂಚಿ, ತೆಡಿಲ್ ಇಂಚ ಮಾರಿ ಬೋಲ್ಲೊ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಮರಿಯಾಲೊಡು ಮುಲ್ಪ ವಾ ರೀತಿದ ಗೌಜಿ, ಗಮ್ಮತ್ತ್, ಜಾತ್ರೆ, ಅಂಕ ಆಯನ ಮಲ್ಪುಲೆಕನೇ ಇದ್ದಿ. ಅಯಿಕಾದೇ ಪತ್ತನಾಜೆದಾನಿ ಈ ಮಾತಾ ಗೌಜಿಲೆನ್ ಕೈದ್ ಮಲ್ಪುನ ನಿರ್ಧಾರ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಂಚ ಪತ್ತನಾಜೆಗ್ ಬಾರೀ ಮಹತ್ವ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
*ತುಳು ಪರಂಪರೆದ ಪ್ರಕಾರ ಪತ್ತನಾಜೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾತ್ರೆ, ನೇಮ-ನೆರಿ, ಕೋಲೊ, ತಂಬಿಲ, ಅಗೆಲ್, ಆಟೊ, ನಾಟಕ ಒವುಲಾ ಇಜ್ಜಿ. ಪತ್ತನಾಜೆದಾನಿ ಮಾತಾ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡುಲಾ ಇಸೇಸೊ ಉಚ್ಚಯೊನು ಉಂತಾವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆ ಮಾತ್ರೊ. ಆಟೊದಕ್ಲು ಪತ್ತನಾಜೆದಾನಿ ಬನ್ನೊ ಬಿಚ್ಚಾವೆರ್. ಬೂತೊ ಕಟ್ಟುನಕುಲು ಪತ್ತನಾಜೆದಾನಿ ಗಗ್ಗರೊ ಗಿಚ್ಚುವೆರ್. ಊರುದ ದೈವ, ಇಲ್ಲದ ದೈವ, ಕುಟುಮೊದ ದೈವೊಲೆಗ್ ಕೊರ್ಪಿನ ತಮ್ಮನೊ ಪೂರಾ ಪತ್ತನಾಜೆದಾನಿಗ್ ಕೈದ್.

## ಪಿದಾಯಿ ಕೊಂಡಿಲು
*https://web.archive.org/web/20151229054724/https://vanihegde.wordpress.com/2013/06/20/9220/%3C/

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ತಿಂಗೊಲು
ತುಳು ನಾಟಕೊಲು

**[[ತುಳು]]** ನಾಟಕೊಲು ಕುಡ್ಲದ ಜನಕುಲೆಗ್ ಜಾಸ್ತಿ ಇಷ್ಟ ಆಯಿನ ಒಂಜಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಕಾರ. ತುಳು ನಾಟಕೊಲೆಡ್ ಹಾಸ್ಯಗು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಜಾಸ್ತಿ. ’ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್’, ’ಆಟದ ಉಲಯಿ ಆಟ’, ’ಲಾಕಿ ಮಗಲ್’ ಉಂದು ೯೦ನೇ ದ ದಶಕಡ್ ಬತ್ತಿನ ನಾಟಕೊಲು. ತುಳು ರಂಗಭೂಮಿಡ್ ಪುದರ್ ಪೊಯಿನ ಕಲಾವಿದೆರ್ - ಆನಂದ್ ಬೋಳಾರ್, ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್, ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್, ದಿನೇಶ್ ಅತ್ತಾವರ್. ಇತ್ತೆ ತುಳು ರಂಗಭೂಮಿಡ್ ಪ್ರಮುಖವಾದ್ ಮೂಜಿ ನಾಟಕ ಗುಂಪುಲು ಉಂಡು - ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡೆರ್ನ ’ಚಾ ಪರ್ಕ’, ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲೆರ್ನ ’ಲಕುಮಿ ಕಲಾವಿದೆರ್’ ಬುಕ್ಕ ವಿಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಕೊಡಿಯಾಲ್ ಬೈಲ್ ಮೆರ್ನ ’ಕಲಾ ಸಂಗಮ’. 
ಕೆಲವು ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ತುಳು ನಾಟಕೊಲ್ನ ಪಟ್ಟಿ - *’ಪುದರ್ ದೀತಿಜಿ’, *’ಅಕ್ಕ’, *’ಗಂಗುನ ಗಮ್ಮತ್ತ್’, *’ಬಲೇ ಚಾ ಪರ್ಕ’, *’ಅಪ್ಪು’, *’ನರ್ವಸ್ ನಾರಾಯ್ಣೆ’, *’ಮದಿಮೆ’, *’ಅಂಚಿಲತ್ತ್ ಇಂಚಿಲತ್ತ್’.

ತುಳು ನಾಟಕೊಲು ಕುಡ್ಲ ಅತ್ತಂದೆ ಉಡುಪಿ, ಬೊಂಬಾಯಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ಬುಕ ದುಬೈ ಡ್ಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ಆಪುಂಡು. ಜಾಸ್ತಿ ಸರ್ತಿ ವೊವೆ ತುಳು ನಾಟಕದ ಸುರುತ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕುಡ್ಲದ ಪುರಭವನಡ್ ಆಪುಂಡು.ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದೇಶಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್ಲಾ ಅಯಿನ್ ತೆಲಿಕೆಡೆ ನಾಟಕೊನು ಕೊನೊಪಿನ ತುಳು ನಾಟಕೆಲ್ನ ವಿಶೇಷ. ತುಳು ನಾಟಕದ ದಿಗ್ಗಜೆರ್ - ನವೀನ್ ಡಿ. ಪಡೀಲ್ ಬುಕ ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್. ನವೀನೆರೆಗ್ ’ಕುಸಲ್ದರಸೆ’ ಪಂಡ್ದ್ ಬುಕ ದೇವದಾಸೆರೆಗ್ ’ತೆಲಿಕೆದ ಬೊಳ್ಳಿ’ ಪನ್ಪುನ ಬಿರುದು ಉಂಡು. ಇಂಚಿಪ ಕುಡ್ಲಡ್ ಸುರುವಾಯಿನ ’ಬಿಗ್ ೯೨.೭ ಎಫ್.ಎಮ್’ ರೇಡಿಯೊ ಡು ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್ ’ಬಿಗ್ ಗಡ್ಬಡ್’ ಪನ್ಪಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡಪಾದ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.

## ತುಳು ನಾಟಕೊಲೆನ ಪಟ್ಟಿ
* ಜನಮರ್ಲ್, ಮಾಧವ ತಿಂಗಳಾಯ, 1933
* ತೌಳವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಬೇಕಲ ರಾಮ ನಾಯಕ, 1937
* ಇಂಕ್ವಿಲಾಬ್ ಜಿಂದಾಬಾದ್‍, ಕೆಮ್ತೂರು ದೊಡ್ಡಣ್ಣ ಶೆಟ್ಟಿ 1946
* ಮಾಮಿಗಾವಂದಿ ಮರ್ಮಯೆ, ಕೆಮ್ತೂರು ದೊಡ್ಡಣ್ಣ ಶೆಟ್ಟಿ 1946
* ಬದ್ಕೊಂಜಿ ಭ್ರಮೆನಾ ? ಬಿ. ಎಸ್‍. ರಾವ್‍ 2002
* ಬೆರಿ ಬುಡಂದಿ ಭೂತ. ಬಿ.ಎಸ್. ರಾವ್‍. 1998
* ಪಕೀರಗ್‍ ಪಿಕಿರಿಜ್ಜಿ ಬಿ. ಎಸ್‍. ರಾವ್‍. 1989
* ಪುಣ್ಯಾತ್ಮೆ, ಬಿ. ಎಸ್‍. ರಾವ್
* ಸಂಶಯದ ಸಂಕಲೆ,ಬಿ. ಎಸ್‍. ರಾವ್
* ಭಾಗ್ಯ ದಾಂತಿ ಬದ್‍ಕ್‍, ಬಿ. ಎಸ್‍. ರಾವ್
* ಮೋಕೆದ ಮೆಗ್ಗೆ, ಬಿ. ಎಸ್‍. ರಾವ್
* ಕಣ್ಣ್ ಇತ್ತ್‍ ಕುರುಡೆರ್‍, ಬಿ. ಎಸ್‍. ರಾವ್
* ಮಾಟೊಗು ಪಿರ ಮಾಟ, ಬಿ. ಎಸ್‍. ರಾವ್
* ಸಂಶಯದ ಸಂಕಲೆ,ಬಿ. ಎಸ್‍. ರಾವ್
* ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್
* ಆಟದ ಉಲಯಿ ಆಟ
* ಲಾಕಿ ಮಗಲ್
* ಬಲೇ ಚಾ ಪರ್ಕ
* ಪುದರ್ ದೀತಿಜಿ
* ಅಕ್ಕ
* ಗಂಗುನ ಗಮ್ಮತ್ತ್
* ಅಪ್ಪು
* ನರ್ವಸ್ ನಾರಾಯ್ಣೆ
* ಮದಿಮೆ
* ಅಂಚಿಲತ್ತ್ ಇಂಚಿಲತ್ತ್
* ದೇವೆರ್ ದೀಲೆಕ್ಕ ಆಪುಂಡು
* ಈರ್ ದೂರ
* ಗಂಟೇತಾಂಡ್
* ಬಾಬು
* ಮೊಬೈಲ್ ಮಾದವೆ
* ತೆಲಿಕೆದ ಬರ್ಸೊಲು
* ಯಾನೊರಿ ಬರೊಲಿಯಾ?
* ಬಿತ್ತಲ್ದ ಉಲಯಿ ಉಲ್ಲ ಕೆಲವು ಸೊತ್ತುಲು
* ಕಾಪ– ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಶಿಬಾರ್ಲ (2020)
* ಸುಳಿ ಸುರುಳಿ– ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಶಿಬಾರ್ಲ (2023)

## ತುಳು ರಂಗಭೂಮಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲಾವಿದೆರ್
* ದೊಡ್ಡಣ್ಣ ಶೆಟ್ಟಿ
* ಬಿ.ಎಸ್. ರಾವ್
* ಕೆ. ಎನ್‍. ಟೈಲರ್
* ಆನಂದ್ ಬೋಳಾರ್
* ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್
* ಡಾ.ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್
* ವಿಜಯಕುಮಾರ್ ಕೊಡಿಯಾಲ್ ಬೈಲ್
* ದಿನೇಶ್ ಅತ್ತಾವರ್
* ಭೋಜರಾಜ್ ವಾಮಂಜೂರ್
* ಅರವಿಂದ್ ಬೋಳಾರ್
* ಸತೀಶ್ ಬಂದಲೆ
* ವಿಜಯ್ ಶೋಭರಾಜ್ ಪಾವೂರು
ತುಳು ಮಾಧ್ಯಮೊಲು

## ಇತಿಹಾಸ
* ತುಳುಟ್ಟು ಮುದ್ರಣ, ಶ್ರಾವ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ದೃಶ್ಯ ಮೂಜಿ ನಮೂನೆದ ಮಾಧ್ಯಮೊಲಾ ಇಂಚಿಪೊಗು ಕಾರ್ಯಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲ. ದಿನಪತ್ರಿಕೆ, ವಾರಪತ್ರಿಕೆ, ಪಾಕ್ಷಿಕ, ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ, ತ್ರೈಮಾಸಿಕ, ಚರ್ತುಮಾಸಿಕ, ಅರ್ಧಮಾಸಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ವಾರ್ಷಿಕ - ಇಂಚ ಪತ್ರಿಕೆಲು ಉಲ್ಲ. 
* ಮಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿ ಎಫ್. ಮ್ ಟ್ 100.3&nbsp;MHz ಟ್ ಬುಕ್ಕ ಮೀಡಿಯಂ ವೇವ್ 1089Khz ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಶನ್‍ಡ್ ವಾರೊಗು ೯೦ ಮಿನಿಟ್‍ದ ತುಳು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಸಾರ ಆವೊಂದುಂಡು. ಅಯಿಟ್ಟ್ ಭಾಷಣ, ನಾಟಕ, ಸಂದರ್ಶನ, ತುಳು ಪದ್ಯೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ರೂಪಕ ಪ್ರಸಾರ ಆವೊಂದುಂಡು. ಕೆಲವು ಖಾಸಗಿ ಎಫ್.ಎಂ.ರೇಡಿಯೋಡುಲಾ ತುಳುಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲು ಪ್ರಸಾರ ಆವೊಂದುಂಡು. ಕುಡ್ಲ, ಉಡುಪಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೆಲವು * ಟಿ.ವಿ.ವಾಹಿನಿಲೆಡ್ ತುಳು ವಾರ್ತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲು ಪ್ರಸಾರ ಆವೊಂದುಂಡು.

## ಎಫ್.ಎಂ. ರೇಡಿಯೊಲು
# ಅಕಾಶವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರ ಕುಡ್ಲ.(ಮಂಗಳೂರು).
# ಎಪ್.ಎಂ ರೇಡಿಯೊ.೯೩.೧ ಬಿಗ್ ಎಪ್ ಎಂ.
# ರೇಡಿಯೋ ಸಾರಂಗ್ ೧೦೭.೮ 

## ಟಿ.ವಿ ಮಾಧ್ಯಮ
# ನಮ್ಮ ಕುಡ್ಲ.
# v4.ಛಾನೇಲ್ ಕುಡ್ಲ.

## ಪತ್ರಿಕೆಲು
# ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡು.
# ಜೈ ತುಳುನಾಡು.

## ಟೈಮ್ಸ್‍ ಆಫ್‍ ಕುಡ್ಲ
ವಾರೊಗೊರ ಕುಡ್ಲಡ್ದು ಪ್ರಕಟ ಆಪುಂಡು

## ತುಳುವ
ಮೂಜಿ ತಿಂಗೊಲುಗೊರ ಪ್ರಕಟ, ಆರ್.ಆರ್.ಸಿ. ಉಡುಪಿ

## ಮದಿಪು
ಮೂಜಿ ತಿಂಗೊಲುಗೊರ ಪ್ರಕಟ, ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ

## ತಿಂಗೊಲುಗೊರ ಪ್ರಕಟ ಆಪಿ ಪತ್ರಿಕೆ
* ಪೂವರಿ

## ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ವರ್ಗೊ:ಮಾಧ್ಯಮೊಲು
ತುಳು ಸಿನೆಮಾ

**ತುಳು ಸಿನಿಮಾ**ನ್ ಕೋಷ್ಟಲ್ಉಡ್ ಪಂದುಲ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ತುಳು ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ ವರ್ಷಗ್ ಐನೆರ್ದ್ ಏಳ್ ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮನ್ಪುವೆರ್. ೧೯೭೧ಡ್  ಪನ್ಪಿನ ಸುರೂತ ತುಳು ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್.

## ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಸಿನೆಮೊ

### ಕೋಡೆ
# **ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ** ಚಿತ್ರ ಜಿಂಜ ಪುದರ್ ಪೋತಿನ ಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರದ **ಪಡುಮಲೆದ ಬೃಹ್ಮ** ಬುಕ **ಎಕ್ಕ ಸಕ್ಕ** ಗೀತೆಲು ಜನಪ್ರಿಯ ಆದಿತ್ತ್‌ಂಡ್.
# ಅಂಚೆನೆ **ಪಗೆತ್ತ ಪುಗೆ,** **ಬೀಸತ್ತಿ ಬಾಬು**, **ತುಡರ್**, **ಬದ್ಕ್ದ ಬಿಲೆ**, **ಮಾರಿ ಬಲೆ**, **ಬೊಳ್ಳಿದೋಟ**, **ಸತ್ಯ ಓಲುಂಡು**, **ದಾರೆದ ಬುಡೆದಿ**, **ಕಾಸ್ದಾಯೆ ಕ೦ಡನಿ**, **ಏರ್ ಮಂತಿನ ತಪ್ಪು** ಉಲ್ಲೇಕೊ ಮನ್ಪುನಂಚಿನ ಚಿತ್ರಲು. **ಕೆ.ಎನ್. ಟೇಲರ್** ತುಳು ಚಿತ್ರರಂಗದ ಮಲ್ಲ ನಿರ್ಮಾಪಕೆರ್. ಆರ್ ಮಲ್ತಿನ ಚಿತ್ರಲೊನೆ ಜನಕುಲು ನನಲ ನೆನೆಪ್ವೆರ್.

### ಇನಿ
# ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಎಲ್ಯ ಮಟ್ಟ್‌ದ ಸಿನೆಮಾ ಉಂಡು. ೨೦೦೬ ನೇ ಇಸವಿಡ್ ತುಳು ಸಿನೆಮಾಗ್ ೩೫ ವರ್ಸ ಆಂಡ್. **ಎನ್ನ ತಂಗಡಿ** ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಆಯಿನ ಸುರುತ ಚಲನಚಿತ್ರ.
# **ಬಂಗಾರ್ ಪಟ್ಲೇರ್** ೯೦ ದ ದಶಕಡ್ ಬತ್ತಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ. ನೆಕ್ಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುರಸ್ಕಾರ ತಿಕ್ಕ್ದಿ‌ತ್ತ್‌ಂಡ್. ನೆಟ್ಟ್ ಕನ್ನಡದ ನಟಿ **ಸುಧಾರಾಣಿ** ಪಾತ್ರ ಮಲ್ತಿತ್ತೆರ್.
# **ಕಡಲ ಮಗೆ** ೨೦೦೬ಟ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಯಿನ ಚಿತ್ರ. ಕುಡ್ಲಡ್ ೧೦೦ ದಿನ ಬಲಿತಿನ ಈ ಚಿತ್ರೊಡು ಕನ್ನಡದ ನಾಯಕ ನಟೆ ದಿಗಂತ್ ಪಾತ್ರ ಮಲ್ತಿತ್ತೆರ್. ಉಂದು ಆರ್ನ ವೊವೆ ಬಾಸೆಡ್ ಸುರುತ ಚಿತ್ರ.
# ಕುಡ್ಲಡ್ ೧೦೦ ದಿನ ಬಲ್ತಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಉಂದು. ಇಂಚಿಪ **ಸುದ್ದ** ಪನ್ಪಿನ ತುಳು ಚಿತ್ರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟಡ್ ಸುದ್ದಿ ಮಲ್ತ್‌ಂಡ್.
# ಈ ವರ್ಸ ೨೦೦೮ ಡು ತುಳು ರಂಗಭೂಮಿಡ್ ಪುದರ್ ಮಲ್ತಿನ **[[ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್]]** ರ್ನ **ಬಿರ್ಸೆ** ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್.

## ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಲು

## ತುಳು ಚಲನಚಿತ್ರೊಲೆನ ಪಟ್ಟಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಿನೆಮಾ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಸಿನೆಮೊಲು
ತುಳುನಾಡ್ದ ಐತಿಹ್ಯೊಲು

## ತುಳುನಾಡ್ದ ಐತಿಹ್ಯೊಲು
ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಮೂಜಿ ಬಗೆತ್ತ ಐತಿಹ್ಯೊಲೆನ್ ಗುರುತಿಸಾವೊಲಿ
# ವ್ಯಕ್ತಿ ಐತಿಹ್ಯೊ
## ಅಗೋಳಿ ಮಂಜಣ
## ಪುಲ್ಕೂರು ಬಾಚ
## ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯೆ

# ಸ್ಥಳೈತಿಹ್ಯೊ
## ಮದವೂರು
## ಧರ್ಮಸ್ಥಳ

# ಘಟನಾ ಐತಿಹ್ಯೊ
## ಸೌತಡ್ಕ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ತುಳುನಾಡ್ದ ಗೊಬ್ಬುಲು

## ತುಳುನಾಡ್
ತುಳುನಾಡ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾದ್ ಪೆರ್ಮೆದ ಪ್ರದೇಸೊ. ನಾಡ್‍‍ರ್ದ್ ಮಲ್ಲ ನಾಡ್ ತುಳುನಾಡ್ ಇನ್ಪಿಲೆಕೊ ಮೂಲು ಬಗೆ ಬಗೆತ ಗೊಬ್ಬುಲು ಉಲ್ಲೊ.

## ಗೊಬ್ಬುಲು
ಗೊಬ್ಬುಲು ಪನ್ಪಿನವು ತುಳುನಾಡ್ದ ಮನರಂಜನೆದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ. ನಮ್ಮ ಶರೀರದ ಬೇನೆ ಬೇಸರನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ತೊನೆರೆ ಗೊಬ್ಬು ಭಾರಿ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ. ನಮ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಗೊಬ್ಬು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ನೆನೆಪು ಮಲ್ತೊನೊಲಿ. ಪ್ರಾಣಿಲು ತನ್ಕ್ ತಿಕ್ಕಿನ ತೆನಸ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‍‍‌‌‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍ನ್ ಗೊಬ್ಬಾದ್ ಗೊಬ್ಬಾದ್ ತಿನ್ಪಿನೆನ್ ತೂಪುನೇ ಭಾರಿ ಪೊರ್ಲು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಗೊಬ್ಬುಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ತುಳುನಾಡ್ದ ದೇವಸ್ತಾನೊಲು

ಪುರಾತನೊ ಕಾಲಡ್ದಿಂಚಿ ಜನೊಕುಲು ನಂಬೊಂದಿತ್ತಿನಾ ತುಳುನಾಡ್‍ದ ದೇವಸ್ಥಾನೊನು ತುಳುವೆರೆನ ಇಲ್ಲ್ ಪಂಡದ್ ಎನ್ನುವೆರ್. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಮನುಷ್ಯೆರೆನ ದೇವೆರೆನ್ ಕೈತಲ್ ಬರೋಡು. ದೇವೆರ್ ಮಾನವೇರನಾ ನಡುತಾ ಸಂಬಂಧ ಭಕ್ತಿ,ಶ್ರದ್ಥೆಡ್ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ತಿಕ್ಕೊಡು ಪನ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶ. ತುಳುವೆರೆ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತಿನಾ ಜಾರ್ಜ ಮೈಕೆಲನಾ ವಾಕ್ಯ ಪಂಡ ತುಳುವೆರೆನ್ ಸತ್ಯದ ಧರ್ಮದ ಜಗತ್ತನ್ ತೋಜಾಪಾವುನ್ಂಚಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮನ್ನು ನಡಾಪಾವೊಡ್. ವೇದೊದ ಅರ್ಥೊಡ್ ಪನ್ಪುನಾ ೫ ಪದೋಲಾ ತುಳುವೆರ್ ಅಕಲ್ನ ನೀಜ ಜೀವನ್ಡ ಅಳವಡಿಸೊಂಡೆರಡ್.

## ವೇದೊತ ೫ ಪದೊಳ್
*ಧರ್ಮ
*ಕಾಮ
*ಅರ್ಥ
*ಮೋಕ್ಷ
*ಕರ್ಮ

ನಮ್ಮ ಭಾರತ ದೇಶೊಡ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೋಡ್ ನೇಪಾಳ ದೇಶೊಡ್ ನಂಕ್ ತುವರೆ ತಿಕ್ಕುನ್ ಕಲೆ ಪಂಡ್ ನಾನಾ ತರಹದ ಶಿಲ್ಪಿ ಮಲದಿನ ಚಮತ್ಕಾರದ ಕಲೆಕುಳ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡ್ ನಂಕ್ ನಮ್ಮ ತುಳುವೆರನ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿದಾ ನೆನೆಪುನ ಕೊರಪುಂಡು ಅಂಚಿಂದಾ ಪುಣ್ಯ ಭೂಮಿಡ್ ಜನ್ಮಗೆತೊನಿನ ನಮ್ಮ ಮಾತೆರಲ್ಲ ಭಾಗ್ಯವಂತೆರ್ ನಮ್ಮ ಈ ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನ್ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿ ವರಪಾವುನ್ ನಮ್ಮ ತುಳುವೆರನ್ ಕರ್ತವ್ಯ ನಮ್ಮ ತುಳವನಾಡ ನಮ್ಮ ತುಳು ಅಪ್ಪೆನ ನಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪೋಡ್ ನಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಪಅರ ಮಹಿಮೆನ್ ವಿದುರ್ ಬರ್ಪಿನ ಪೀಡಿಳೆಗ್ ನಮ್ಮ ಸಾರ್ ಸಾರ್ದ್ ಪನಪಿನ ಮಾತ್ರ ತುಳುವೆರನ್ ಆದ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯ.

## ಉಲೇಖ

ವರ್ಗೊ:ದೇಸ್ಥಾನೊಲು
ಕೆತ್ತಿ ಕಲುವೆ

ಕನ್ನಡೊಡು ಈ ಪಕ್ಕಿನ್ **ಕಂದು [[:kn:ಮಟಪಕ್ಷಿ|ಮಟಪಕ್ಷಿ]]** ಸಾ೦ಬಾರ್ ಕಾಗೆ ಪ೦ದ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಕ್ಕೆದ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಈ ಪಕ್ಕಿ ತುಳುನಾಡೊರ್ಮೆ ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕು೦ಡು. ಉಂದೆತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ *Dendrocitta vagabunda* ಪ೦ಡ್‌ದ್. 
## ತೂಯರ
ಬ೦ಜಿದ ಅಡಿ ಕ೦ದು ಮ೦ಜಲ್, ತರೆ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ, ರೆ೦ಕೆದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊ, ಬಿಲೊದ ಅಡಿ ಬೊಲ್ದು - ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣೊದ ಈ ಪಕ್ಕಿದ ಬೀಲೊ ಕೈಲ್ದ ಕಡೆತ್ತ ಅ೦ಚನೆ ಉದ್ದ ಉ೦ಡು. ಅ೦ಚಾದ್ ನೆಕ್ಕ್ ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ಟ್ ಕೈಲ೦ಗಾನೆ ಪ೦ಡ್‌ದ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. 
## ಪುದರ್‌ತ ವಿಸೆಸೊ
ಬಾಕಿದ ಪಕ್ಕಿಲೆನ ತೆತ್ತಿನ್ ಕ೦ಡ್‌ದ್ ತಿನ್ಪುನಯಿಡ್ಡ್ ನೆಕ್ಕ್ **ಕೆತ್ತಿ ಕಲುವೆ** ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್‌ ಬತ್ತುಂಡು.

## ಇಪ್ಪುನೊ
ಕೆತ್ತಿಕಲುವ ಪಕ್ಕಿದ ಮೂಲೊ ಭಾರತೊದ ಉಪಖಂಡೊ ಬುಕ್ಕೊ ಈಶಾನ್ಯ ಏಷ್ಯೊದ ಪ್ರದೇಸೊ. ಈ ಪಕ್ಕಿ ಬೂಲ್ಪುನವು ಇಂಪಾದ್ ಕೇನುನಕ್ಲೆನ ಗಮನೊ ಒಯ್ಪುಂಡು. ಈ ಪಕ್ಕಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕುರುಚಲ್ ಕಾಡ್, ಪರ್ಣಪಾತಿ ಕಾಡ್, ಕೃಷಿಭೂಮಿ, ನಗರೊದ ಉದ್ಯಾನವನೊ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಕಕ್ಕೆಲೆ ಕುಟುಮ್ಮೊದ **[[:en:Corvidae|ಕಾರ್ವಿಡೇ]]**ದಂಚನೆ ಹೊಂದೊಂದಿಪ್ಪುನ ಪಕ್ಕಿ. 
## ತೆನಸ್
ಈ ಪಕ್ಕಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಪರ್ಂದ್‌ಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಒರೋರೊ ಪಾತೆ, ಕಪ್ಪೆ, ಪಲ್ಲಿ ಇಂಚಿತಿನ ಮಾಸೊದ ತೆನಸ್‍ನ್ಲಾ ತಿನ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪಕ್ಕಿಲು
ತುಳುನಾಡ್ದ ಮೀನ್

## ತುಳುನಾಡ್ದ ಮೀನ್ದ ಒಂಜಿ ಪರಿಚಯ
# ಅಂಜಲ್
# ಇರ್ಪೆ
# ಅಡೆಮೀನ್
# ಎಟ್ಟಿ
# ಬೂತಾಯಿ
# ಬೊಂಡಸ್
# ಬೊಳೆಂಜೀರ್
# ಬಂಗುಡೆ
# ಕೊಡ್ಡೈ
# ಕಲ್ಲೂರ್
# ಕುರ್ಚಿ
# ಕೊಲ್ಲತ್ತರು
# ಕಾನೆ
# ಚನ್ಣಡಕ್ಕ
# ಮಾಂಜಿ
# ಮರುವಾಯಿ
# ಮದಿಮಾಲ್ ಮೀನ್
# ಮಂಡೆಲಿ
# ಮನಂಗ್
# ನಂಗ್
# ತಾಟೆ
# ತೇಡೆ
# ತೊರಕೆ
# ಕೊಂತಿ
# ಪಯ್ಯೆ
# ಬಲ್ಚಟ್
# ಜೆಂಜಿ
# ಕಲ್ಲುಮುಳ್ಳ
# ನಕ್ಷತ್ರ ಮೀನ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಕಡಲ್ದ ಜೀವಿ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ತುಳುನಾಡ್‍ದ ದೇವತಾರಾಧನೆ

**[[ತುಳುನಾಡ್]]** ದೈವ ದೇವೆರೆನ ಗುಡಿ, ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು  ಉಪ್ಪುನ ಬೀಡ್. ಧರ್ಮದ ವಿಚಾರೊಡ್ ನಿಯಮ ಅತಿ ಅಗತ್ಯವಾಯಿನ.ಪ್ರತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಯಿನನೇ ಅಯಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಉಂಡು.ಒವ್ವೇ ಒಂಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ನಿರ್ಮಾಣೊಗು ಒಂಜಿ ಕಾರಣ ಉಂಡೇ ಉಂಡು. ಅಯಿಕ್ ಒಂಜಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ಥ  ಉಂಡು. ನರಮೂನೆನ ಅಂಚನೆ ದೇವಸ್ದಾನದ ಉದ್ದಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಪತನ ಉಂಡು. ಇಂದೆಕ್ ಮಸ್ತ್ ಕಾರಣಲಾ ಉಂಡು.ಮುಖ್ಯವಾದ್ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕಟ್ಟಾಯಿನ ಸಮಾಜ ಬುಕ್ಕೊ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಈ ರಡ್ದ್ ವಿಷಯು ಮಸ್ತ್ ಮುಖ್ಯವಾದುಂಡು. ಒಂಜಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿನ ಮಹಾಪುರುಷೆರೆಡ್ದ್ ಲಾ ಇಜ್ಜಂಡ ಒಂಜಿ ಸಮಾಜಡ್ ದ್ ಇಂದು ನಿರ್ಮಾನ ಅಯಿಜಿಂಡ ಅವು ಕ್ರಮ ಪ್ರಕಾರವಾದ್ ಮಿತ್ತ್ ಬರೊಂದುಂಡು.

ಅಯಿಕ್ ಸಹಾಯವಾದ್ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ವಿಡ್ಡಿ ಇತ್ತ್ಂಡ  ಒವೇ ಆಡಚೆಣೆ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ಕಾರ್ಯ ನಡಪುಂಡು. ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್ ನ ಆಳಿನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರಾಜೆರೆನ ಕಾಲಡ್ ಜನೊಕುಲೆನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೆಲಸಗ್ ಮಾಲ್ಪವ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇವಸ್ಥಾನಲು ಆಯಿನವು. ಮುಲ್ಪ ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುನ ದೇವಸ್ದಾನಲೆಡ್ ಈಶ್ವರ, ವಿಷ್ಣು, ದುರ್ಗ, ಗಣಪತಿ ಇಂದು ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಮಸ್ತ್  ದೈವದ ಗುಡಿನ್ ತೂವೊಲಿ.

## ಉಲೇಖ

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್‍ದ ದೇವತಾರಾಧನೆ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಪರ್ಂದ್‍ಲು

## ಪರಿಚಯೊ
ಪರ್ಂದ್ ಪಂಡ ನೆಂಪಾಪನೆ ಒಂಜೆ ಅವು ಬಾರೆ ಪರ್ನ್ದ್. ಅಂಡ ಪರ್ಂದ್ ಪನ್ಪುನವು ಒಂಜಿ ನಾಮಪದೊ. ಬೇತೆಬೇತೆ ಜಾತಿದ ಫಲೊ ಪರ್ಂದ್‍ಲು ವಿಶಾಲ ಅರ್ತೊಡು ಪರ್ಂದ್ ಪಂಡ್‍ದೇ ತೋಜಿದ ಬರ್ಪುನ ಅರ್ತೊ. ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ವಾ ನಮೂನೆದ ಪರಂದ್‍ಲು ಉಂಡು ಪನ್ಪುನೆನ್ ದುಂಬುಗು ತೂವೊಲಿ.

## ಪರ್ಂದ್‍ಲೆ ಇದೊ
ಪರ್ಂದ್‍ಡ್ ಇಲ್ಯೆ ಮಲ್ಲೆಂದ್ ಭೇದೊ ಇದ್ದಿ. ಎಂಚಿನವುಲಾ ಅವು ಪರ್ಂದೇ ಆಪುಂಡು.

### ಕಜಿಪುದ ಕಾಯಿ/ಪರ್ಂದ್
# ಅಂಬಟೆ
# ಕುಕ್ಕು
# ಚವುಲಿಕಾಯಿ
# ಪಟ್ಲಕಾಯಿ
# ಪೆಜಕ್ಕಾಯಿ
# ಪೆಲಕ್ಕಾಯಿ
# ಬದನೆ
# ಮನೊಳಿ
# ಸೌತೆ

### ಕಾಡ್ ಕಾಯಿ/ಪರ್ಂದ್
# ಅಬುಲಿಂಕೆ
# ಕೊಟ್ಟೆ
# ಗೋಂಕು/ಬೀಜೊ
# ಗೋಳಿ
# ಚಲ್ಲಂಗಾಯಿ
# ಚವಿ
# ಚೂರಿ
# ಜಾರಿಗೆ
# ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ
# ನೇರೊಲು
# ಪೊನ್ನೆ
# ಬಚ್ಚಂಗಾಯಿ
# ಬಾರೆ ಪರ್ನ್ದ್
# ಮಾದೆರ್
# ಮುಡ್ಕರೆ ಕಾಯಿ
# ಮುಳ್ಳಂಕೋಲೆ
# ಸರೊಳಿ
# ಸೇರೆ/ತೇರೆ
# ಸೌತೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಂದ್‍
ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಸುರುತ್ತ ಅಚ್ಚಿದ ಇಲ್ಲ್

ಕನ್ನಡದ ಅಕ್ಷರೊಳೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಳ್ತ್‍ದ್ ತುಳುಟ್ಟು ಬರೆಪಿನ ಕ್ರಮ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ೧೮೪೧ ಮುಟ್ಟ ಅವು ಅಚ್ಚಿ ಆತ್‍ಜಿ. ೧೮೩೪ಡ್ ಕುಡ್ಲಗ್ ಬತ್ತಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಸಂಸ್ಥೆದಕ್‍ಲು ೧೮೪೧ಟ್ ಕುಡ್ಲದ ಬಲ್ಮಠೊಡ್ ಒಂಜಿ ಅಚ್ಚಿದ ಇಲ್ಲನ್ ಸುರು ಮಳ್ತೆರ್. ಬೊಂಬಾಯಿಡ್‍ದ್ ಕಣತ್ತಿನ ಕಲ್ಲ್‍ದ ಅಚ್ಚಿ ಮಳ್ಪುನ ಯಂತ್ರೊಡ್ ತುಳು ಬೂಕುಳೆನ್ ಅಚ್ಚಿ ಮಳ್ತೆರ್. ಈ ಅಚ್ಚಿದ ಇಲ್ಲಡ್ ಶುರ್‍ಟ್ ಅಚ್ಚಿ ಆಯಿನ ಬೂಕ್ **ಮತ್ತಾಯೆ ಬರೆತಿ ಸುವಾರ್ತಮಾನ**. ಉಂದು ಸತ್ಯವೇದದ ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ. ಉಂದೆನ್ ತುಳ್‍ಕ್ ತರ್ಜುಮೆ ಮಳ್ತಿನಾರ್ ಸಿ. ಎಲ್. ಗ್ರೇನರ್.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ವರ್ಗೊ:ಸಂಸ್ಥೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್
ತುಳುವೆರೆನ ಅಟಿಲ್‌ದ ಸೊತ್ತುಲು

ನಮ ತುಳುವೆರ್ ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ಪುನಗ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿದ ಸೊತ್ತುಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲುವೆರ್. ಅಂಚಿತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಪರಿಚಯ.

## ಮಣ್ಣ್‌ದ ಸೊತ್ತುಲು

# ಗಂಜಿದ ಕರ
# ಕಜಿಪುದ ಬಿಸಳೆ
# ಕೂಜಿ ನೀರ್ ದಿಂಜಾವುನ
# ಮಣ್ಣ್‌ದ ಗದ್ದಾವು
# ಕುದುಪೆ
# ಅಡ್ಯಾರ
# ನೀರಡ್ಯಾರ
# ಮಂಡೆ
# ಬಾವಡಿ
# ಓಡು(ಕಪ್ಪರೊಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪರೆ
# ಅಪ್ಪದ ಕಾವಲಿ

## ಕೈಲ್
# ಕಜಿಪುದ ಕೈಲ್
# ನುಪ್ಪು ಬಳಸುನ ಕೈಲ್
# ಸಟ್ಟುಗ ಮರತ

## ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ಪುನವು
# ದೋಸೆದ ಕಾವಲಿ
# ರೊಟ್ಟಿದ ಕಾವಲಿ
# ಅಪ್ಪೊದ ಕಾವಲಿ
# ಸೇಮಿಗೆ ಮಲ್ಪುನ ಮಣೆ
# ಇಡ್ಲಿದ ಕರ/ತೊಂದುರು
# ಓಡುಪಾಲೆ

## ನುಪ್ಪುಗು ಸಂಬದಿಸಿನವು
# ಬಾವುಡೆ
# ನುಪ್ಪು ಕಬಿಡುನ ಕುಡ್ಪು
# ನುಪ್ಪುದ ಕೈಸಟಿ
# ವಣಸ್‍ದ ಬಟ್ಟಲ್
# ಗದ್ದವು

## ನೀರ್ ಕೂಟ್ಯರ ಇತ್ತಿನವು
# ಕೊಡಪಾನ
# ಚೊಂಬು
# ಗ್ಲಾಸ್
# ಕುದುಪೆ
# ಮಂಡೆ

## ಇತರೆ
# ಪೇರ್ ಲಪ್ಪುನ ಕೊಂಡೆ
# ಅಲೆ ತುಳಿಪುನ ಮಂತ್
# ಪೇರ್ ಬೆಚ್ಛ ಮಲ್ಪುನ ಕುದುಪೆ
# ಬಲಾಯಿ
# ಸಂಬಾರ ಮರಾಯಿ
# ಕಡೆಪಿ ಕಲ್ಲ್
# ಬೀಸ್ ಕಲ್ಲ್

## ಕುಲ್ಲುನ ಮಣೆ
# ಮುಕ್ಕಾರ್ ಮಣೆ
# ಉಪ್ಪಡ್ ದ ಕಲ್ಪಡ
# ಕಜಿಪುದ ಪಿಂಗಾಣಿ
# ಬಲ
# ಮೈಪು ಸೂಡಿ
# ಮುಗಯಿ
# ಕನಕ್ ದ ದಿಕ್ಕೆಲ್
# ದಿಕ್ಕೆಲ್ ದ ಸೊಗಲೆ
# ಚಿಮಿಣಿ

## ತುಂಡು ಮಲ್ಪರೆ ಸೊತ್ತುಲು
# ಕತ್ತಿ
# ಚೂರಿ
# ಕಡ್ಪ ಕತ್ತಿ
# ಮುಟ್ದದನೆ
# ಪೆರದನೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ತುಳುವೆರ್ ಮೊಡೆಪಿನ ಸೊತ್ತೊಲು

ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಜನಮಾನ್ಯೆರ್ ದಿನೊನಿಚ್ಚೊಗು ಬೇಲೆ ಬೆನ್ನಗ ಒಂಜಾತ್ ಸೊತ್ತುಲೆನ್ ಅಕ್ಲೆ ಮೊಡೆದ್ ದೀಡೊನುಬೆರ್. ಅಂಚಿತ್ತ್‌ನ ಸೊತ್ತುಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಒಂತೆ ಮಾಹಿತಿ ಇಂಚ ಉಂಡು.

## ಸೊತ್ತುಲು
ಕೈಟ್ ಮೊಡೆದ್ ಮಲ್ಲಪುನವು ಈ ಸೊತ್ತುಲು.

### ಬೇಸಾಯೊಗು ಬೋಡಾಪುನ ಸೊತ್ತುಲು
*ಕದಿಕೆ(ಬಾರ್ ದಿಂಜಾದ್ ದೀಪಿನ)
*ಕಾಂಟ್ಯ(ಅರಿಬಾರ್ ದಿಂಜಾವುನ)
* ಕೈಸಟ್ಟಿ
* ಕೈಪುಲು
* ಕಲಸೆ
* ತಟ್ಟಿ(ಮಡಲ್ದ)
*ನೀರ್ಪಡಿ(ಕಂಡೊದ ಕಡಿಕ್ಕ್ ಕಜವು ಬೂರಂದಿಲೆಕ್ಕ)
*ಪಡಿ(ಕಿದೆಕ್ಕ್ ಅಡ್ಡ ದೀಪುನ ಸೊತ್ತು)
*ಪಡಿ (ಕೆಯಿ ಹಾಕುನವು)
*ಬಟ್ಟಿ(ಗೊಬ್ಬರದ ತುಂಬುನ ಬಟ್ಟಿ, ಮಣ್ಣ ಬಟ್ಟಿ)
* ಮೂಡೆ(ಬಜಾವು ದಿಂಜಾಯರೆ ಉಪಯೋಗೊ ಮಲ್ಪುನವು. ಇಂದೆನ್ ಪಜಿ ಮಡಲ್‍ಡ್ ಮೊಡೆಪುನೆ. ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಡೆ ಕಟ್ಟುನೆ.
* ನುಗ
* ನಾಯೆರ್

### ಬೋಂಟೆಗ್ ಬೋಡಾಪುನ ಸೊತ್ತುಲು
*ಕುಂಟಾಯಿ (ಕೋರಿಲೆನ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ದೀಪುನ)
*ಪುಡಾಯಿ(ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ)
*ಕೂರಿ(ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ)
*ಕುತ್ತರಿ(ಕೋರಿ ಪತ್ರ್ ಪಾಡುನ)
*ಮಕ್ಕೆರಿ(ಮೀನ್ ಪತ್ತುನವು)
*ಕೂಜೋಲು

### ಬೆನಿಯರ ಬೋಡಾಪುನ ಸೊತ್ತುಲು
*ಸೂಪು(ಬೀಡಿ ಕಟ್ಟುನ)
*ಮುಟ್ಟಾಳೆ(ಪಾಲೆದವು ತರೆಕ್ ದೀಪಿನ)
*ಗೋಂಪರ್(ಮಲ್ಲ ಮುಟ್ಟಾಳೆ)
*ಮೂಡೆ(ಗೋಂಕು ಪಾಡ್ದ್ ದೀಪಿನವು ಪಾಲೆಡ್ ಮಲ್ಪುನು)
*ಕೆಡೆಂಜೊಲು (ಬರ್ಸ ಬನ್ನಗ ಪಾಡೊನುನವು)

## ಅಟಿಲ್ದ ಕೋಣೆಡ್ ಇಪ್ಪಿನ ಸೊತ್ತು
*ಬಲ(ಬೆಲ್ಲ ದೀಪಿನವು)
*ತೆರಿಯೆ (ಕರ, ಬಿಸಲೆ ದೀಪುನವು)
*ಕುಡ್ಪು(ಅಡ್ಯೆ ಪಾಡುನ, ನುಪ್ಪು ಕಬಿಡುನ)
*ಕುರ್ವೆ(ಕಾಂಟ್ಯಡ್ತ್ ಎಲ್ಯೆ)
*ಕೈಕುರ್ವೆ
*ತಟ್ಟಿ(ಮಡಲ್ದ)
*ಕುಡ್ಪು (ಪೇರ್ ಬಲ್ಲ್ ಡ್ ಮೊಡೆದ್ ಮಲ್ಪುನವು)
*ತಡ್ಪೆ(ಅರಿ ಬಾರ್ ಪುಡೆಪುನ)
*ತರ್ಂಬುಚ್ಚಿ(ಗಂಜಿ ಕಬಿಡ್‍ನಗ ಕುಡ್ಪುದ ಮೇಲ್‌ಗ್ ದೀಡುನವು ಉಂದೆನ್ ಮರರ್ದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್)

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ತೆಂಕನಿಡಿಯೂರು

**ತೆಂಕನಿಡಿಯೂರು** ಒಂಜಿ ಊರು. ಉಂದೆನು **ಗರಡಿಮಜಲ್** ಪಂದುಲ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಗುಡ್ಡೆದ ನಾಡ್. ದಾಯೆಗ್ ಪಂಡ ಮುಲ್ಪ ಮಸ್ತ್ ಜಾಗೆಲ್ ಗುಡ್ಡೆದ ಲೆಕನೆ ಉಂಡು. ಮೂಲು **ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ** ದೇವಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಅಂಚನೆ ಈಶ್ವರ ದೇವೆರೆನ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ತೆನ್ಕಾಯಿ

,

ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ ಪ್ರಧಾನೊ ದಿಕ್ಕ್‌ಲೆಡ್ ತೆನ್ಕಾಯಿಲಾ ಒಂಜಾದುಂಡು. ತೆನ್ಕಾಯಿ (ತೆಂಕಾಯಿ, ದಕ್ಷಿಣ, South, **S**)  ತೆನ್ಕಾಯಿದಂಚನೆ ಪಡ್ಡಾಯಿ, ಮೂಡಾಯಿ, ಬಡಕ್ಕಾಯಿ ದಿಕ್ಕ್‌ಲ ಉಂಡು.

## ಪದೊತ ಅರ್ತೊ
*ಕನ್ನಡೊ ಬಾಸೆಡ್ :kn:ದಕ್ಷಿಣ ಪದೊಕು ತುಳುಟು ತೆನ್ಕಾಯಿ ಪನ್ಪುನೆ.
*ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ಡ್ South ಪನ್ಪೆರ್.
*ತೆನ್ಕಾಯಿದಕುಲು, ತೆನ್ಕಾಯಿದ ಬಾಸೆ ಪನ್ಪುನ ಬಾಸೆ ಉಂಡು

## ದರ್ಮೊದ ವಿಚಾರೊ
ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊದ ಪ್ರಕಾರೊ ಯ Dr nnnnnnnnnñಮೆ ತೆನ್ಕಾಯಿ ದಿಕ್ಕ್‌ದ ಅದಿಪತಿ ಪನ್ಪೆರ್.
## ತೆನ್ಕಾಯಿದ ಬಗೆಟ್ ಗಾದೆ
ತೆನ್ಕಾಯಿ ಬಡಕಾಯಿ ಪೋಪರ ಮಾಮಿ ಬಯ್ಯಗೇತರಿ ಕಾಂಡೆಗೇತರಿ
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದಿಕ್ಕ್‌ಲು
ತೆಯ್ಯಂ

**ತೆಯ್ಯಂ** ಅತ್ತ್’ನ್ಡ **ತೆಯ್ಯಾಟ್ಟಂ** ಉಂದು ಉತ್ತರ ಕೇರಳೊದ ಒಂಜಿ ಜನಪ್ರಿಯ ನೃತ್ಯ ಕಲೆ. ಉಂದು ಕೊಲತನಾಡು (ಇತ್ತೆದ ಕಾಸರ್ಗೋಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಣ್ಣೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) ಪ್ರದೇಶೊಡು ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ತೆಯ್ಯಂ **ದೈವಂ** ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಬ್ಧೊದ ಅಪಭ್ರಂಶ. ನೃತ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಗೀತೊದ ಅಪರೂಪ ಸಂಯೋಜನೆಯಾದುಪ್ಪುನ ಉಂದು ಮುಲ್ಪದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಕ್ಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಲೆನ್ ತೊಜ್ಪಾವುಂಡು.

## ತೆಯ್ಯಂದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೂಪೊಲು
* ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ
* ಪುದಿಯ ಭಗವತಿ
* ಮುತ್ತಪ್ಪನ್
* ವೇಟ್ಟಕುರುಮಗನ್
* ಪೋಟ್ಟನ್ ತೆಯ್ಯಂ
* ತೀಚಾಮುಂಡಿ
* ರಕ್ತಚಾಮುಂಡಿ
* ಮುಚ್ಚಿಲೋಟ್ಟ್ ಭಗವತಿ
* ವಯನಾಟ್ಟು ಕುಲವನ್
* ಓಣಪೊಟ್ಟನ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಆರಾಧನೆ
ತೆಲುಗು ಬಾಸೆ

**ತೆಲುಗು ಬಾಸೆ** ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ & ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಜನಕುಲು ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ. ನೆತ್ತ ಲಿಪಿ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿತ ಲೆಕನೆ ಉಂಡು.
ತುಳುನಾಡ್ಗ್ ತೆಲುಗು ಬಾಸೆದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಪರ್ಕ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸುಲೆ ಕಾಲೊಡು ಆತ್ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ತುಳುನಾಡ್ದ ಕನ್ನಡ ಕವಿ ರತ್ನಾಕರವರ್ಣಿ ತುಳು ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡದೊಟ್ಟಿಗೆ ತೆಲುಗುನುಲಾ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ತಿನಿನ್ಪಿನೆನ್ ಗುರ್ತ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸುಲೆ ಕಾಲೊಡು ತುಳುನಾಡ್ಗ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ಉಂತುದಿನ ಅನೇಕ ತೆಲುಗು ಅಪ್ಪೆಬಾಸೆದ ಕುಟುಂಬೊಲು ಮೂಲು ಉಲ್ಲ.

## ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ
 
ದ್ರಾವಿಡಭಾಷಾವರ್ಗೊಗು ಸೇರ್‌ನ ತೆಲುಗುನು ಆಂಧ್ರಬಾಸೆ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುನವು ಆತ್ ಸರಿ ಅತ್ತ್ಂಡಲಾ ರೂಢಿಡ್ ಆ ಪುದರ್ ಉಂತ್‌ದ್ ಪೋತ್ಂಡ್. ಉಂದೆಕ್ ಕಾರಣ ಪಂಡ್ಂಡ ಆಂಧ್ರ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯಲಾ ತೆಲುಗು ದೇಶಲಾ ಸಮಾನವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇತ್ತ್‌ನವು ಅತ್ತ್. ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾಯಿನ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಏಪೊಗುಲಾ ತೆಲುಗು ದೇಶದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾಯಿಜಿ. ತೆಲುಗು ದೇಶದ ಭಾಗೊಲಾಯಿನ ಕಳಿಂಗದ ಮಧ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಲು ಆಂಧ್ರ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯೊಗು ಏಪೊಗುಲಾ ಸೇರ್‌ದ್ ಇಜ್ಯಂಡ್. ತೆಲುಗು ದೇಶೊಡು ನೂರಾರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಾಕೃತ ಪದೊಕುಲು ಬಳಕೆಡ್ ಉಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ನನಲಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪದೊಕುಲು ತೆಲುಗು ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ಪ್ರಯುಕ್ತವಾತ್ಂಡ್. ಆಂಡ ಈ ಸಾಲ ದೆತೊಂದಿನ ಶಬ್ದೊಲೆರ್ದ್, ಉಂದು ಏತೇ ಉಪ್ಪಡ್, ನಾಡ್‌ಡೇ ಏತೇ ಪರಡ್ಂಡಲಾ, ಭಾಷಾ ಬಾಂಧವ್ಯನ್ ನಿರ್ಧರಿಸಯೆರೆ ಆಪುಜಿ. ತೆಲುಗು ತೆಲಂಗಾಣದ (ತ್ರಿಲಿಂಗ) ಬಾಸೆ. ಅವು ಇತ್ತೆದ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಉಪ್ಪುನೆರ್ದ್ ಅಯಿತ್ತ ಸ್ಥೂಲ ಪರಿಚಯನ್ ಮುಲ್ಪ ಮಲ್ಪೊಡಾಪುಂಡು.

## ಬಾಸೆತ ಇತಿಯಾಸೊ
ತೆಲುಗು ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ ಆದ್, ಆದಿ-ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನವು. ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣೊಡು ಆದಿ-ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ ನಾಲ್‌ನೆ ಸತಮಾನೊಡು ಬಾಸೆಂದಿತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನವು ತೋಜುಂಡು. ರಷ್ಯಾದ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಎಸ್. ಆಂಡ್ರೊನೊವ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ, ಆದಿ-ತೆಲುಗು ಬಾಸೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಸುಮಾರ್ ೧೦೦೦ಡ್ ಆದಿ ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ-ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಆಂಡ್ ಪಂದ್‌ ಮನ್ಪೆರ್.

## ಬೆಳವಣಿಗೆ
ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿಡ್ ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ವಂಶದ ರಾಜ ರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ (1033-43) ಆಸ್ಥಾನೊ ಇತ್ತ್‌ನ ನನ್ನಯನ ಕಾಲೊಗು ದುಂಬು ತೆಲುಗು ಬಾಸೆ ಎಂಚ ಬುಲೆಂಡ್ ಪನ್ಪುನ ವಿಷಯೊನು ನಿರೂಪಿಸಯೆರೆ ನಂಕ್ ಬೋಡಾಪುನಾತ್ ಆಧಾರೊಲು ತಿಕ್ಕ್‌ದ್‌ಜಿ. ಬೆಜವಾಡಪಡು ಉಪ್ಪುನ (ವಿಜಯವಾಡ) ಒಂಜಿ ಕಂಬೊಡು ಕೊರೆದ್ ಉಪ್ಪುನ "ಯುದ್ಧಮಲ್ಲ ಶಾಸನಮು" ಪನ್ಪುನ ಶಾಸನ ಬುಕ್ಕೊ ನನ್ನಯಗ್ ದುಂಬುದ ಬೇತೆ ಶಾಸನೊಡು ಪದ್ಯೊಲು ಉಂಡು; ಅಯಿತ್ತ ಬಾಸೆ ನನ್ನಯ ಬಳಸಾಯಿನ ಬಾಸೆ ಅಂಚನೇ ಉಂಡು. ತೆಲುಗು ಬಾಸೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಏಪ ಪುಟ್ಟ್ಂಡ್ ಪನ್ಪುನೆನ್ ಖಚಿತವಾದ್ ಪನಿಯೆರೆ ಸಾಧ್ಯಜ್ಜಿ. ಆಂಡ ಅವು ಕ್ರಿ.ಶ 600ತ ಪೊರ್ತುಗು ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆದ ಒಂಜಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಾಖೆಯಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪುನೆನ್ ಆ ಕಾಲದ ಚೋಳದ ಮಹಾರಾಜೆರೆನ ತೆಲುಗು ಶಾಸನವೊಂಜೆರ್ದ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಪನೊಲಿ.

## ಸಾಹಿತ್ಯ

## ತುಳುಕ್ಕು ಕೊಡುಗೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ತುಳುನಾಡುದ ಬೆನ್ನಿ

ಬೆನ್ನಿ ಪಂಡ ಕಂಡದ ಸಾಗೋಲಿದ ಬೇಲೆ, ಏನೆಲ್, ಸುಗ್ಗಿ ಸುಗ್ಗಿ, ಇಡೆಕೊಳಕೆ, ಕೊಳಕೆ, ಪಟ್ಲ, ಪಂಡ್‍ದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬೆನ್ನಿ (ಬೇಸಾಯ) ಮನ್ಪೆರ್.

## ಬೆನ್ನಿದ(ಬೇಸಾಯದ)ಕ್ರಮೊಕುಲು
### ನೇಜಿ ಪಾಡುನಿ
ಕಂಡೊಡು ಏನೆಲ್ದ್ ನೇಜಿ ಪಡುನ. ನಂಬಿನ ದೈವ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್ತೊಂದು ಏನೆಲ್ದ ಬುಲೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಎರ್ಲೆಗ್ ನುಗಾ ನಾಯೆರ್ ಕಟ್ಟುದು ನೇಜಿ ಪಾಡ್ಯೆರೆ ದಪ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದತ್ತ್ ದಾದ್ ಪಲಯಿ ಮುಟ್ಟಾದು ಕಂಜಿ ಒಯಿಪುವೆರ್. ಅಟ್ಟೊಡು ದೀತಿನ ಬಿತ್ತ್ ನ್ ದೆತ್ತ್ ದು ಒಂಜಿ ದಿನ ನೀರ್‍ಡ್ ದೀದ್ ದೆತ್ತ್ ದ್ ಅಂಬಿಡ್ ಮೊರೆಂಕಾದ್ ಈಟ್‍ದ ತಪ್ಪು ಪಾಡ್‍ದ್ ಮುಂಗೆ ಬರ್ಯೆರೆ ದೀಪೆರ್. ಮುಂಗೆ ಬತ್ತಿನ ಬಿತ್ತ್ ನ್ ದಿನ ಕಂಡಡ್ ಬಿತ್ತುವೆರ್ ನೆಕ್ ನೇಜಿ ಪಾಡುನಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಪಾಡಿನ ನೇಜಿಗ್ ಯೆರ್ನಲ ಕಣ್ಣ ದ್ರಸ್ಟಿ ಬೂರುನ ಬೊರ್ಚಿ ಪನ್ತ್ದ್ ಕಂಡದ ನಡುಕ್ ಕಾಯರ್ದ ತಪ್ಪು ಕುತ್ತುವೆರ್.

### ಕಂಡದ ಕೋರಿ
ನೇಜಿಗ್ ೨೦ ರ್ದ್ ೨೫ ದಿನ ಕಡಪುನಗ ನೇಜಿ ದೆತ್ತ್ ದು ನಡ್ಪುನ ಬೇಲೆ ಸುರುವಾಪುಂಡು ಮಾತಾ ಕಂಡಲೆನ್ ದತ್ತುದು ಅದ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ನೇಜಿ ದೆತ್ತುದು ನಡ್ಪೆರ್. ನೇಜಿ ನಡ್ಪುನ ಅಕೇರಿದಾನಿ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಗೆತ ಕಜಿಪು ಮಲ್ತುದು ಗಮ್ಮತ್ತ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ನೆಕ್ ಕಂಡದ ಕೋರಿ ಪನ್ಪೆರ್.

### ಇಲ್ಲ್ ದಿಂಜಾವು
ನಿಚ್ತಿ ಅತುಂಡಾ ಮಾರ್ನೆಮಿದ ಪೊರ್ತುಗು ಕೈ ಬಲತ್ ಪಾಯಾದ್ ಬುಲೆವುಂಡು. ಕುರಲ್ ದ ರೂಪೂಡು ಧಾನ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿನ್ ನ್ ಇಲ್ಲದ ಉಲಯಿ ಕೊನೊಪುನ ಕ್ರಮಕ್ ಇಲ್ಲ್ ದಿಂಜಾವುನಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಆನಿದ ದಿನ ಪುಲ್ಯ ಕಾಂಡೆ ಇಲ್ಲದ ಯಜಮಾನ್ಯೆ ತರೆಕ್ ಮೈಕ್ ಮೀದ್ ಕಂಡದಡೆ ಪೋದು ಮೂಡಾಯಿಗ್ ಮೋನೆ ಪಾಡುದು ನಂಬಿ ದೈವ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತೊನ್ದು ಒಂಜಿ ಪುಂಡಿ ಕುರಲ್ ಕೈಟ್ ಎಗ್-ತ್-ದ್ ಕನತ್. ತುಲಸಿ ಕಟ್ಟೆದ ಎದುರು ಅರೆತಿನ ಗಂಧಡ್ ಗೆರೆ ಪಾಡಿನ ಮನೆ ದೀದ್ ಐತ ಮಿತ್ ಕೊಡಿ ಇರೆ ಪಾಡುದು ಕುರಲ್ ನ್ ದೀಪೆರ್. ಐತ ಮಿತ್ ಕುಕ್ಕು ತಪ್ಪು, ಪೆಲತ ತಪ್ಪು, ಬೆದುರುದ ತಪ್ಪು, ಹಿಟ್ಟೆವುದ ತಪ್ಪು, ಪೊಲಿಬಲ್ಲುದ ತಪ್ಪು, ದಡ್ಡಲ್ ದ ನಾರ್, ತೆಕ್ಕರೆ, ಪದ್ಪೆ, ಪುದ್ದಾರ್ ತೇವು, ಅನ್ಚೆನೆ ಇಲ್ಲಡಾಪುನ ಕಾಯಿಕಜಿಪುಲೆನ್ ಕೋಡಿ ಎದುರಾದ್ ದೀದ್ ಒಂಜಿ ತಾರಾಯಿನ್ ಗಡಿ ಮಲ್ತುದು ಕುರಲ್ ದ ದತ್ತ್ ಬಲತ್ತ್ ಗ್ ದೀದ್ ಐಟ್ ನಿನೆ ದೀದ್ ಬೊಲ್ಪು ಪೊತ್ತಾವೆರ್.ಇಲ್ಲಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಳಸೆ, ಸೇರ್, ಕೊದಂಟಿಲೆನ್ ಬರಿಟ್ ದೀಪೆರ್. ಈತಾಯಿನೆ ಇಲ್ಲದ ಯಜಮಾನ್ಯೆ ಮನೆ ಸಮೇತ ಕುರಲ್ನ್ ಪತೊಂದು ಇಲ್ಲ್ ಪೊಗ್ಗುವೆರ್. ಅಪಗಾ ಬಾಕಿಲ್ದಲ್ಪ ಉಂತಿನ ಯಜಮಾನ್ದಿ ಕುರಲ್ಗ್ ಪೇರ್, ಅರಿ ಪಾಡುದು ಎದುಕೊನುವಲ್. ದೇವೆರೆನ ಎದುರುಡು ದೀನ ಕುರಲ್ಗ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಮೂಜಿ ಸಲ ಅರಿ ಪಾಡುದು ಕೈಮುಗಿವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಕುರಲ್ ದೆತ್ತುದು ಕ್ರಮವಾದ್ ಹಿಟ್ಟೆವು, ಕುಕ್ಕು, ಪೆಲ, ಕುರಲ್, ಬೆದುರು, ಪೊಲಿಬಲ್ಲುದ ಇರೆ ದೀದ್ ದಡ್ಡಲ್ದ ನಾರ್ ಡ್ ಸುತ್ತುದು ದೈವ, ದೇವೆರ್, ಇಲ್ಲು, ಬೆನ್ನಿದ ಆಯುದೊಲು, ಕುಕ್ಕು ಪೆಲ ತಾರೆ ಕಂಗು ದ ಮರಕ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಇಲ್ಲ್ ಪೊಗ್ಗಿನ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಿದಾಯಿ ಪೊಪುನ ಬೊರ್ಚಿನ್ದ್ ಆನಿದ ದಿನ ಇಲ್ಲರ್ದ್ "ಧನ ದಾನ್ಯ" ಪಿದಾಯಿ ಕೊರ್ಪುಜೆರ್.

### ಪೊಲಿ ಲೆಪ್ಪು
ಪೊಲಿ ಪಂಡಾ ಸಮ್ರದ್ದಿ. ಬುಲೆಯಿನ ಕೈನ್ ಕೋಯ್ದ್ ಜಾಲ್ಗ್ ಕನತ್ ನೋತುದು ಬಾರ್ ನ್ ರಾಸಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಒಂತೆ ಬೊನ್ಯ ಪತೂನ್ದು ಬಾರ್ ದ ರಾಸಿದ ಮಿತ್ತ್ ೩-೫ ನಾಮದಲೆಕ ಗೆರೆ ಪಾಡುವೆರ್ ನೆಕ್ ಪೊಲಿ ಪಾಡುನಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಅನ್ಚೆನೆ ಬೈತ ಮುಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟುನಗ ಮುಟ್ಟೆದ ಮಿತ್ತ್ ಉಂತುದು ಕದಿಕೆ ದಿಂಜಡುಂದು ಪೊಲಿ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. "ಪೊಲಿ ಪೊಲಿ ಆ ಜಾಲ ಪೊಲಿ ಈ ಜಾಲ ಪೊಲಿ ಎಲ್ಪತ್ತೇಳ್ ಜಾಲ ಪೊಲಿ, ಪಂಚ ಪಾಂಡೇರ್ಕೆಲೆ ಪೊಲಿ, ನಿತ್ಯ ದೇವೇರ್ಕೆಲೆ ಪೊಲಿ. ಅಪ್ಪೆ ಬೆರಿಯೆ ಬಾಲೆಲು ಬನ್ನೆಂಗೆ ಬರೊಡು ಪೆರಡೆದ ಬೆರಿಯೆ ಕಿನ್ನಿಲು ಬನ್ನೆಂಗೆ ಬರೊಡು ಪೇರ್ ಉರ್ಕರಿನೆಂಗೆ ಉರ್ಕರೊಡು ಕಡಲಸೆರೆ ಮಗುರುನೆಂಗೆ ಮಗುರೂಡು ಬಲಿಪ ಬೀಲೋಡು ಬರೋಡು ಕುದುಕ ಕೂಲಿಡ್ ಬರೊಡು ಮದ್ಮಲ್ ಪೊಣ್ಣಗ್ ತರೆ ಬನ್ನೆಂಗೆ ಬರ್‍ಒಡು ಕೆರ್ಮೆಲ್ ಪೊಣ್ಣಗ್ ಮಿರೆ ಬನ್ನೆಂಗೆ ಬರೊಡು ಎಂಕಲ್ನ ಜಾಲ್ಗೇ ಪೊಲಿ ಬರೊಡು ಪೊಲಿ ಪೊಲಿ ಪೊಲಿ"

### ಪುದ್ದಾರ್
ಕದಿಕೆ ಸೇರಿನ ಬಾರ್ ನ್ ಬೈಪಾದ್ ನುಂಗಾದ್ ಕುಟ್ಟುದು ಅರಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಪೊಸ ಅರಿ ಉನ್ಪುನೆಕ್ ಪುದ್ದಾರ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕರಕ್ ಗಂದ ಪೂಜಿದ್ ಪೊಲಿಬಲ್ಲ್ ಸುತ್ತುದು ನೀರ್ ಪಾಡುದು ದಿಕ್ಕೆಲ್ಗ್ ದೀಪೆರ್ ಐತ ಮಿತ್ತ್ ಅರು ಬುಡ್ಪಿಲೆಕ ಕುಡುಪು ಕೈಸಟ್ಟಿ ದೀಪೆರ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ೩ ಸಲ ಅರಿ ಪಾಡುದು ಕೈ ಮುಗಿದು ಬೈಯೆರೆ ದೀಪೆರ್, ನಾನಾ ಬಗೆತ ಕಾಯಿಕಜಿಪು ಅಡ್ದ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಒನಸ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ತೆಲ್ಲಾವು

**ತೆಲ್ಲಾವು** ನೆಕ್ಕ್ ನೀರ್ ದೋಸೆ ಪಂಡ್ದ್ಲ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್ ಉಂದು ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಮಾಂತ ಇಲ್ಲಲ್ಲಾ ಕಾಂಡೆ ಚಾತ್ತ ಪೊರ್ತುಗ್ ಮಲ್ಪಿನ ಅಡ್ಯೆ. ಕುಡ್ಲ ಉಡುಪಿ, ಕಾಸರಗೋಡು ಬಾಗೊಡ್ ಈ ತಿಂಡಿನ್ ಮಸ್ತ್ ಮನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಕಾವಲಿಡ್ ಮೈತ್ ಮನ್ಪುನಾ ಒಂಜಿ ಬಗೆತಾ ತಿಂಡಿ. ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್ ಬುಕ್ಕ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಉಪ್ಪುನ ತೆನಸ್.

## ಪುದರ್ದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
'ತೆಲ್ಲಾವು' ನೀರ್‌ದೋಸೆತ ಪುದರ್ ತೆಲುಪು ಇಪ್ಪಿನೆತ್ತವರ ತೆಲ್ಲಾವುಂದ್ ಬತ್ತಿಪ್ಪು. ನೀರ್ ದೋಸೆ - ನೀರ್ ಟ್ ಪಾಡಿ ಅರಿನ್ ಕಡೆತ್ ಅಪಗನೆ ಕಾವಲಿಡ್ ಮೈಪುನಾ.

## ನೀರ್ ದೋಸೆ ಮಲ್ಪರೆ ಬೋಡಾಯ್ನ ಸಾಮಾನುಲು
* ಬೊಲಂತೆ ಅರಿ (ನೆನೆತ್ ದೀವೊಡು)
### ದೋಸೆಗ್ ಚಟ್ನಿ ಮಲ್ಪರೆ ಬೋಡಾಯ್ನ ಸಾಮಾನುಲು
* ತಾರಾಯಿ
* ಕಾಯ್ಮುಂಚಿ - ೨
* ದಾಸೆಮಿ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ - ಒಗ್ಗರಣೆಗ್

## ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನ ರೀತಿ
ನಾಲ್ - ಐನ್ ಗಂಟೆ ದುಂಬು ಅರಿನ್ ನೀರ್ ಟ್ ಪಡುತ್ ಅವ್ವು ಬೊದುಲುನೇಟ್ ಬುಕ್ಕ ಕಡೆತ್ ರುಚಿಕ್ಕ್ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ಉಪ್ಪು ಪಡೊಡು. ನೀರ್ ದೋಸೆತಾ ವಿಸೇಸ ಪಂಡಾ ಅಪಗ ಕಡೆತ್ ಅಪ್ಪಗನೇ ಮೈಪುನಾ. ಕಾವಲಿನ್ ದಿಕ್ಕೆಲ್ಡ್ ಚೆಚ್ಚ ಆಯಾರಾ ದೀತ್, ಆಯಿನಾ ಮಿತ್ತ್ ನೇಯೋ, ಎಣ್ಣೋನೋ ಪಾಡುತ್, ಕೈಲ್ ಡ್ ಬಂದ ದೆತೊಂತ್, ಕಾವಲಿ ದಿಂಜಾ ಚೆಲ್ಲುನಾ ಲೇಕೋ ಮೈಪೊಡು. ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಸೆಕೆ ಅನಾಗ ಮುಚ್ಚಿನ ಮುಚ್ಚಲ್ ದೆತುದ್, ಸಟ್ಟುಗೋಡು ಲಕ್ಕಾವೋಡು.
### ಚಟ್ನಿ ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
ಚಟ್ಟನಿ ಮಲ್ಪರೆ ಕಾರಗ್ ಬೊಡಾಯ್ನಾತ್ ರಡ್ಡ್ ಕಾಯ್ಮುಂಚಿ ಗೆತೊಮದ್ ಅವೆಕ್ಕ್ ಒಂಜಿ ಕಪ್ ತಾರಾಯಿ, ನಾಲ್ ಪಜ್ಜಿ ದಾಸೆಮಿ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ರುಚಿಗ್ ಉಪ್ಪು ಪಾರ್ದ್ ಸನ್ನ ಕಡೆವೊಡು. ಬೋಡಂಡ ಚಟ್ನಿಗ್ ಒಗ್ಗರಣೆ ಕೊರೊಲಿ.

## ಒಟ್ಟುಗೆ ತಿನ್ಪಿ ಕಜಿಪು
ಇಂದೆನ್ ಕೋರಿದ ಕಜಿಪುಡ್ ಇಜಿಂಡ ಚಟ್ನಿಡ್ ತಿಂದಡ ಎಡ್ಡೆ ರುಚಿ ತಿಕುಂಡ್. ಈ ದೋಸೆಗ್ ನಮ ಮಸ್ತ್ ಎಣ್ಣೆನ್ ಉಪಯೋಗ ಮನ್ಪುಜ.
## ತೆಲ್ಲಾವುದ ಇಸೇಸತೆ
ನೀರ್ ದೋಸೆದ ಇಸೇಸತೆ ಈನ ಪಂಡ ಉಂದೆನ್ ಕಾಂಡೆ ಚಾತ್ತ ಪೊರ್ತುಗು ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ಮದ್ಯಾಹ್ನ ಬುಕ್ಕ ರಾತ್ರೆ ಒಣಸ್‍ದ ಪೊರ್ತುಗ್ಲಾ ತಿನೊಲಿ. ತುವರೆ ಪೋಂಡ ದಿನಟ್ಟ್ ಏಪ ಬೋಡಂಡಲಾ ತಿನೊಲಿ. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಉಮದು ಸುಲಬವಾದ್ ಮಲ್ಪಿನ ತಿಂಡಿ.

## ನೀರ್ ದೋಸೆದ ಬಗೆಟ್ ಗಾದೆಲು
# ಬೊಲ್ದು ಅಜ್ಜೆರ್ನ್ ಮೈ ಪೂರಾ ಒಟ್ಟೆ ಒಟ್ಟೆ.
# ದಪ್ಪ ಆಂಡ ದೋಸೆ - ನೀರ್ ಅಂಡ ತೆಲ್ಲಾವು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ವರ್ಗೊ:ಅಡ್ಯೆ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರೆ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು
ತೋಕೂರು

## ತೋಕೂರು
ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಊರುಲೆಡ್ ಬಾರೀ ಪಿರಾಕ್ ಡ್ ದಾಖಲೆಡ್ ಒರಿದ್ ಬೈದಿನಂಚಿನ ಪುದರ್‍ದ ಊರು ತೋಕೂರು. ಕೂಲೂರ ಸುದೆತ್ತ ಕೈ ಈ ಮೈಟ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಬೋಡಾಯಿನಡೆ ಓಡೊಡು ಪೋಪಿನವು ಮಾಮೂಲಿಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್.

### ಒನ್ನೊದ ಕಾಲೊಡು
ಚರಿತ್ರೆದ ದೃಷ್ಟಿಡ್ ತೂನಗ ತೋಕೂರು ಜಾರಂದಾಯ ಸಾನೊಡು ತಿಕಿನ ಏಳನೇ ಶತಮಾನದ ದಾನ ಶಾಸನೊಡು ಈ ಊರು ತೋಕೂರುಂದೇ ಉಂಡು. ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊದ ದಿನೊಕ್ಲೆಗ್ ಬನ್ನಗ ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕ ೧೩೧೨ಟ್ಟ್ ಕರಿಯಂಗಳ ಗ್ರಾಮದ ಪಲ್ಲಿಪಾಡಿಡ್ ಪಾಡ್ದಿ ಶಾಸನೊಡು ತೋಕೂರು ಗುತ್ತುದ ಕಿಟ್ಟುಸೆಟ್ರೆನ (ಪೇಜಾರ ಶೀಮೆಯ ತೊಕುರಗುತ್ತಿನಲು ಬಾಳಿಹ ಮಾರಂಸೇಖನ ಸಂತತಿಯಲು ಮಾಸಾದಿಕ ಜಯಿನ ಕಿಟ್ಟುಸೆಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಹವಾಗಿ) ಪುದರ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊದ ನಂದೊಲ್ಗೆ ಚೊಂಬುದ ಪಾಲೆಡ್ ಬರೆಯಿನ(ತಾಮ್ರ) ಶಾಸನೊಡುಲಾ ಈ ಊರುದ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ಬೆದ್ರದ ಎರಮನೆತ ರಿಕಾರ್ಡ್ ಲೆಡ್ ಲಾ ತೋಕೂರ ಗುತ್ತುದ ಯಜಮಾಂಟ್ರ್ ಬೆದ್ರ ಚೌಟೆರೆ ಸೀಮೆದ ಜಬಾದಾರಿದ ನಾಲ್ ಇಲ್ಲಲೆಡ್ ಒಂಜಿಂದ್ ಲಾ, ಅವೆತ್ತ ಜಬಾದಾರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆಕ್ಕುಪ್ಪುನ ರಾಜಮರ್ಯಾದಿದ ಮಲ್ಲ ಮಟ್ಟ್‍ ಲೆನ ವಿವರೊಲು ಉಲ್ಲ.

### ತುಳು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು
ಜಾರಂದಾಯ ಪಾಡ್ದನ, ಜುಮಾದಿ ಪಾಡ್ದನೊಲೆಡ್ ತೋಕೂರುಗು ಎಂಚ ಬೈದಿನಿ ಪನ್ಪಿನ ವಿವರೊಲು ತಿಕ್ಕುವ. ‘ಜೋಕಟ್ಟೆ’ ಪುದರ್ ಎಂಚ ಬೈದ್ಂಡ್ಂದ್ ಕೋಡ್ದಬ್ಬುನ ನುಡಿಗಟ್ಟ್ ತೆರಿಪಾವುಂಡು. ‘ತೋಕೂರ ಬದನೆಗ್ ತೊಟ್ಟಿಜ್ಜಿ’ ಪನ್ಪಿನ ಎದುರುಕತೆಲಾ ತೋಕೂರುದ ಪುದರ್ ಪನ್ಪುಂಡು. ಇಂಚ ಅನೇಕವು ತಿಕ್ಕುವ.

### ಇನಿತ್ತ ದಿನೊಟ್ಟು
ಇತ್ತೆದ ಮಟ್ಟ್ ಡ್ ತೂನಗ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕುಡು ಉಂಡು. ಈ ಗ್ರಾಮೊನು ೬೨ನೇ ತೋಕೂರುಂದು ಗುರ್ತ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಜೋಗಟ್ಟೆ ಈ ಊರುದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ.
ಈ ಊರುಡುಂತುಂಡ ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಪನಂಬೂರ ಬಂದರ್ ಡ್ ಕಪ್ಪಲ್, ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಏರ್ ಪೋರ್ಟ್ ತೋಜುವ. ಕೊಂಕಣ ರೈಲ್ವೆದ ತೆನ್ಕಾಯಿದ ಕಡೆತ್ತ ಸ್ಟೇಶನ್ ತೋಕೂರುಡುಂಡು. ಊರ ನಡುಟು, ಬರಿಟ್ ಮಾರ್ಗೊಡು ಇತರ ವಾಹನೊಲು ಪೋಪ.
ಊರುದ ಮಲ್ಲ ತೋಕೆ ಎಂ ಆರ್ ಪಿ ಎಲ್, ಎಚ್ ಪಿ ಸಿ ಎಲ್ ದಂಚಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆದಡಿಟ್ ಉಂಡು. ಒರಿನ ಜಾಗೆಡ್ (ಜಾಗೆ ಪೋಯಿನಕ್ಲೆಗ್ ಜಾಗೆ ತಿಕ್ ದ್ ಕಟಿನ) ಇಲ್ಲುಲು ಉಲ್ಲ.
ಇತ್ತೆಲಾ ಉಪ್ಪುನ ಜಾರಂದಾಯ ಸಾನ, ಕೋಡ್ದಬ್ಬು ಸಾನ, ಮದ್ಯ ಚಾವಡಿ, ಶತಮಾನ ಕರಿನ ಪಲ್ಲಿ, ತೋಕೂರು ಚರ್ಚ್, ತೋಕೂರು ಗುತ್ತುಲು ಪರಂಪರೆದ ಪಜ್ಜೆಲೆನ್ ತೆರಿಪಾವೊಂದುಲ್ಲ. ಈ ಊರುಡು ಇತ್ತೆ ಬಾರ್‌ದ ಬೆನ್ನಿ ನಡತೊಂದಿಜ್ಜಿ. ಪರವೂರುದಕುಲು ಮಸ್ತ್ ಜನ ಈ ಊರುಗು ಬತ್ತ್ದ್ ತೋಕೂರುದಕುಲೃ ಆದುಲ್ಲೆರ್.

ವರ್ಗೊ:ಊರು
ತೋಟ

**ತೋಟ** ಪಂಡ್ಂಡ ಕೃಷಿ ಮಲ್ಪುನ ಜಾಗೆ. ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ವ್ಯಾಪಾರದ ಉದ್ದೇಶೊಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಕೃಷಿಕ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟದ್‍ನವು. ಇಲ್ಲದ ಎದುರು ಉಪ್ಪುನೆಕ್ಕ್ ಕೈತೋಟದ ಕೃಷಿ ಪಂದ್‍ ಪನ್ಪೆರ್. ಬೆನ್ನಿ, ತೋಟ ಇತ್ತಿನಾಯೆನ್ ಬೆನ್ನಿದಾಯೆ/ತೋಟದಾಯೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆತ್ತ ಅರ್ತ ಪಂಡ ಕಂಡೊಡು ಮಲ್ಪುನ ಬೆನ್ನಿ ಬುಕ್ಕೊ, ಕಂಗ್, ತಾರೆ, ಬಾರೆ, ಬಜ್ಜೆಯಿ, ಇಂಚಿತ್ತಿ ಕೃಷಿ ಮಲ್ಪು ಜಾಗೆಗ್ ತೋಟ ಪಂದ್‍ ಪನ್ಪೆರ್.

## ತೋಟದ ವಿದೊಕುಲು
* ತಾರೆದ ತೋಟ/ತಾರೆದ ಮರ
* ಬಾರೆದ ತೋಟ/ಬಾರೆತ ಪರ್ಂದ್
* ಕಂಗ್‍ದ ತೋಟ/ಕಂಗ್
* ನೀಲಗಿರಿತ್ತ ತೋಟ
* ಕಾಫಿದ ತೋಟ
* ಚಾದ ತೋಟ
* ಕೈ ತೋಟ
* ಪೂತ ತೋಟ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಉದ್ಯೋಗ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ತೋಡು

ಕಂಡೊಡು, ಗುಂಡಿಡ್ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಪಲ್ಲಡ್ ಉಂತಿನ ನೀರ್‌ನ್ ಬುಡ್ಪಾದ್ ಕಣಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪರಿಪ್ಪೆರೆ ಸಾದಿ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಐಟ್ ನೀರ್ ಜತ್ತ್‌ದ್ ಪೋಪುಂಡು. ಅಂಚಿನ ಮಸ್ತ್ ಕಣಿಕುಲೆನ ನೀರ್ ಒಂಜಾಂಡ ತೋಡಾಪುಂಡು. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಊರುಡುಲಾ ಒಂಜಿ ತೋಡು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಿನ ಮಸ್ತ್ ತೋಡುಲು ಸೇರ್ಂಡ ಸುದೆ ಆಪುಂಡು.

## ಪದತೋ ಅರ್ಥೋ
ತೋಡು ಪನ್ಪುನೆಕ್ ಗುಂಡಿ ಮಲ್ಪು ಪನ್ಪುನ ಅರ್ಥ ಉಪ್ಪುನೆರ್ದ್ ತೋಡ್‍ದ್ ಮಲ್ತ್‍ನವು ತೋಡು ಆದ್ ಉಪ್ಪೆರೆಲಾ ಯಾವು. ತೋಡು ಮಾತೆನ್‍ಲಾ ತನ್ನ ಪರಿಪುದ ಒಟ್ಟುಗು ತೋಡ್‍ದ್ ಕೋನೊಪುಂಡು. ತೋಡು ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಅರ್ತೊಡು ನೀರ್ ಪರಪ್ಪುನ ಜಾಗೆ ಪಂಡಲಾ, ನನೊಂಜಿ ಅರ್ತೊಡು ತೋಡ್‍ದ್ ಕೊರ್ಪುನ ಬಗೆತ್ತ ಅರ್ತೊಲಾ ಉಂಡು. ನುಪ್ಪು ತೋಡುನೆ, ಕಜಿಪ್ಪು ತೋಡುನೆ, ಪಾಯಸ ತೋಡುನೆ, ಬೆಂದ್ರ್ ತೋಡುನೆ. ಮಲ್ಲ ಪಾತ್ರೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ವಸ್ತುಲೆನ್ ಎಲ್ಯ ಪಾತ್ರೆಲೆಗ್ ತೋಡುನೆ ಪನ್ಪಿ ಅರ್ತೊಲಾ ಉಂಡು.

## ತುಳುಗಾದೆ
ಬಂಗುಡೆ ಮದಿಮಾಯೆ ಬೂತಾಯಿ ಮದಿಮಾಲ್ ಸುದೆಟೆ ಪೋನಗ ತೋಡುಡಿತ್ತಿನ ಕೈಪೆ ತರುಕ್ಕುಲು ಮಸ್ಕಿರಿ ಮಲ್ತೊಗೆ.

## ಉಪಯೋಗ
ಇಂಚಿತ್ತಿನ ತೋಡುಡು ತರು ಮೀನ್‌ಲು ಮಸ್ತ್ ಇಪ್ಪುವೊ. ಆ ತರುಕ್ಕುಲ ಸುದೆತ್ತ ಮೀನ್‌ಡ್‌ದ್‌ಲ ಜೋರು ಇಪ್ಪುವೊ. ಬೆನ್ನಿ ಬೆನ್ಪಿನಕುಲು ಕಂಡೊಗ್ ಇಜ್ಜಿಂಡ ತೋಟೊಗ್ ನೀರ್‌ದ ತೊಂದರೆ ಆನಗ ತೋಡುಗ್ ಕಟ್ಟ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ನೀರ್‌ನ್ ದಾಸ್ತಾನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ತೋಡುಲೆನ್ ಕಡಪೆರೆ ಪಾಪು ಪಾಡುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸುದೆಕುಲು
ತೋನ್ಸೆಪಾರ್

ಉಂದು ಒಂಜಿ ದ್ವೀಪ. ಉಂದೆನು ಸೈಂಟ್ ಮೇರಿಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ಂದ್ಲ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಒಡಿಪು ಜಿಲ್ಲೆದ ಮಲ್ಪೆದ ಮುಟ್ಟೊಡು ಉಂಡು. ಇಡೆಗು ಪೊವೊಡಾಂಡ ಮಲ್ಪೆಡದ್ಲ ಇಜಿಂಡ ಮಲ್ಪೆ ಬೀಚ್ ದುಲಾ ಪೊವೊಲಿ. ಉಂದು ಮಲ್ಪೆಡ್ದು ೭ಕಿ.ಮಿ ದೂರ ಉಂಡು.ಇಡೆಗು ವಾಸ್ಕೊಡಗಾಮ ೧೪೯೮ ಗು ಬೈದೆ ಪಂದ್ ಇತಿಹಾಸ ಪನ್ಪುಂಡು.ಉಂದು ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರೊಡು ಉಂಡು.

ಉಂದು ಒಂಜಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಜಾಗ ಆತುಂಡು.ನೆಟ್ಟೆ ಉಪ್ಪುನ ತಾರಾಯಿದ ಮರ ಬುಕ್ಕೊ ಕಪ್ಪು ಬಂಡೆ ಕಲ್ಲುಲು ಪ್ರವಾಸಿಗೆರುನು ಆಕರ್ಷಿಸುಂಡು.ಮುಲ್ಪ ಫಿಲ್ಮ್ ಶೂಟಿಂಗ್ ಲಾ ಅಪುಂಡು.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆ

**ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ರಾಮಚಂದ್ರ ಬೇಂದ್ರೆ** (31 ಜನವರಿ 1896 - 26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1981), ಜನಪ್ರಿಯವಾದ್ ದಾ ರಾ ಬೇಂದ್ರೆ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ಡ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ 20ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕನ್ನಡ ಗೀತ ಕವಿ. ಬುಕ್ಕೊ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿಲೆಡ್ ಒರಿಯೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ.

"ಕುಣಿಯೋಣು ಬಾರಾ ಕುಣಿಯೋಣು ಬಾ", "ಇಳಿದು ಬಾ ತಾಯಿ ಇಳಿದು ಬಾ", "ನಾನು ಬಡವಿ ಆತ ಬಡವ ಒಲವೆ ನಮ್ಮ ಬದುಕು", ಇಂಚ ಸುರುವಾಪುನ ಕವಿತೆಲೆನ್ ಕೇನಂದಿ ಕನ್ನಡಿಗೆರ್ ಇದ್ಯೆರ್. ಉತ್ಸಾಹೊದ ಚಿಲ್ಮೆ ಆದಿಪ್ಪುನ, ಬೇನೆದ ಜೀವೊಗು ದೈರ್ಯೊ ಕೊರ್ಪುನ, ಪ್ರೀತಿ ಪ್ರೇಮೊನು ಮೂಡಾವುನ ಕವಿತೆಲೆನ್ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಕೊರ್‍ನಾರ್ ಕನ್ನಡೊದ ವರಕವಿ ಬೇಂದ್ರೆ. 'ರಸೊ ಜನನೊ, ವಿರಸೊ ಮರಣೊ ಸಮರಸೊನೆ ಜೀವನೊ' ಪಂಡ್ಂದ್ ಬದ್ಕ್‌ದ ಬಗೆಟ್ ಮಲ್ಲಾದಿಗೆದ ಪಾತೆರ ಪಾತೆರ್‍ನ ಕವಿ ಬೇಂದ್ರೆ.

## ಜೀವನೊ
ಬೇಂದ್ರೆ ೧೮೯೬ನೆ ಇಸವಿ ಜನವರಿ ೩೧ದಾನಿ ಪುಟ್‍ಯೆರ್. ಬೇಂದ್ರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ರಾಮಚಂದ್ರ ಭಟ್ಟ, ಅಪ್ಪೆ ಅಂಬಿಕೆ(ಅಂಬವ್ವ). ಬೇಂದ್ರೆರ್‍ನ ಕಾವ್ಯನಾಮೊ ಅಂಬಿಕಾತನಯದತ್ತ. ಬೇಂದ್ರೆನ ಮನೆತನೊದ ಪುದರ್ ಠೋಸರ. ಬೇಂದ್ರೆ ವೈದಿಕ ಕುಟುಂಬೊ. ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಸಾಂಗ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾನೊಗು ಸೇರ್‍ನ ಗದಗ ಪಟ್ಟಣೊದ ಕೈತಲ್‍ದ ಶಿರಹಟ್ಟಿಗ್ ಬತ್ತ್ ನೆಲೆಯಾಯೆರ್. ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆ ಪತ್ತೊಂಜಿ ವರ್ಸೊದಾರಿಪ್ಪುನಗ ರಾಮಚಂದ್ರ ಭಟ್ರ್ ತೀರ್‍ಯೆರ್. ೧೯೧೩ಡ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಶನ್ ಓದ್‍ಯೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಪುಣೆದ ಕಾಲೇಡ್ ಓದದ್ ೧೯೧೮ಡ್ ಬಿ.ಎ. ಓದಿಯೆರ್. ೧೯೩೫ಡ್ ಎಂ.ಎ. ಪದವಿ ಮಾಲ್ತ್‌ದ್ ಒಂತೆ ಸಮಯೊ ೧೯೪೪ - ೧೯೫೬ಗ್ ಮುಟ್ಟ ಸೊಲ್ಲಾಪುರೊದ ಡಿ.ಎ.ವಿ ಕಾಲೇಡ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರಾದ್. ಬೇಂದ್ರೆ ೧೯೧೯ಡ್ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಡ್ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿ ಪನ್ಪುನಾರೆನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್.

## ಬೇಂದ್ರೆ ಬರೆತಿನ ಕವಿತೆದ ಬೂಕುಲು

# ೧೯೨೨: ಕೃಷ್ಣಾಕುಮಾರಿ
# ೧೯೩೨: ಗರಿ
# ೧೯೩೪: ಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾಮಕಸ್ತೂರಿ
# ೧೯೩೭: ಸಖೀಗೀತ
# ೧೯೩೮: ಉಯ್ಯಾಲೆ
# ೧೯೩೮: ನಾದಲೀಲೆ
# ೧೯೪೩: ಮೇಘದೂತ (ಕಾಳಿದಾಸನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೇಘದೂತೊದ ಕನ್ನಡ ಅವತರಣಿಕೆ)
# ೧೯೪೬: ಹಾಡುಪಾಡು
# ೧೯೫೧: ಗಂಗಾವತರಣ
# ೧೯೫೬: ಸೂರ್ಯಪಾನ
# ೧೯೫೬: ಹೃದಯಸಮುದ್ರ
# ೧೯೫೬: ಮುಕ್ತಕಂಠ
# ೧೯೫೭: ಚೈತ್ಯಾಲಯ
# ೧೯೫೭: ಜೀವಲಹರಿ
# ೧೯೫೭: ಅರಳು ಮರಳು
# ೧೯೫೮: ನಮನ
# ೧೯೫೯: ಸಂಚಯ
# ೧೯೬೦: ಉತ್ತರಾಯಣ
# ೧೯೬೧: ಮುಗಿಲಮಲ್ಲಿಗೆ
# ೧೯೬೨: ಯಕ್ಷ ಯಕ್ಷಿ
# ೧೯೬೪: ನಾಕುತಂತಿ
# ೧೯೬೬: ಮರ್ಯಾದೆ
# ೧೯೬೮: ಶ್ರೀಮಾತಾ
# ೧೯೬೯: ಬಾ ಹತ್ತರ
# ೧೯೭೦: ಇದು ನಭೋವಾಣಿ
# ೧೯೭೨: ವಿನಯ
# ೧೯೭೩: ಮತ್ತೆ ಶ್ರಾವಣಾ ಬಂತು
# ೧೯೭೭: ಒಲವೇ ನಮ್ಮ ಬದುಕು
# ೧೯೭೮: ಚತುರೋಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕವಿತೆಗಳು
# ೧೯೮೨: ಪರಾಕಿ
# ೧೯೮೨: ಕಾವ್ಯವೈಖರಿ
# ೧೯೮೩: ತಾ ಲೆಕ್ಕಣಕಿ ತಾ ದೌತಿ
# ೧೯೮೩: ಬಾಲಬೋಧೆ
# ೧೯೮೬: ಚೈತನ್ಯದ ಪೂಜೆ
# ೧೯೮೭: ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಕವಿಕುಲು
ದಂಬೆ

*'ದಂಬೆ* ಇಲ್ಯ ಮಟ್ಟ್‌ದ ತೋಡು ಇತ್ತ್ಂಡ ಅಂಚಿರ್ದ್ ಇಂಚಿ ನೀರ್ ಕಡಪಯೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುನವು. ನನೊಂಜಿ ತೋಟೊಡು ನೀರ್ ತೆಪೆರೆ ದುಂಬು ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಸ್ಪಿಂಕ್‍ಲರ್, ಡ‍್ರೀಪ್, ಬಬ್ಲರ್ ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ದಂಬೆ ಮೂಲೆಗ್ ಬೂರ್ದ್ ಪೊಂತ್ಂಡ್.

## ದಂಬೆದ ವಿದೊಕುಲು
* ದಂಬೆ
* ಕೈದಂಬೆ
* ತೋಡ ದಂಬೆ
* ಚೊಟ್ಟೆ ಮಗಪುನ ದಂಬೆ
* ಮಾಡ್‌ಗ್ ದೀಪುನ ದಂಬೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ

**ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ** ಭೂಮಿದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ ಗೋಳಡ್ ಪಡ್ಡಯಿಡ್ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಖಂಡ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು
ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ

**ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ** ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡೊದ ಅತ್ಯಂತ ತೆಂಕಯಿದದೇಶ. ಅಯ್ತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸರಿಸುಮಾರ್ ಆಜಿ ಕೋಟಿ. ಈ ದೇಶ ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ, ನಮಿಬಿಯಾ, ಬೋಟ್ಸ್ವಾನಾ, ಮೋಜಮ್ಬೀಕ್, ಎಸ್ವಟೀನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಲೆಸೋಥೋ ದೇಶೋಲೆನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಗಡಿ ಹಂಚೋನುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು
ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಬೊಕ ಕೈಗಾರಿಕೆ

## ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ಕೈಗಾರಿಕೆ
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಪನ್ನಗ ನೆನೆಪಾಪಿನಿ ನಂಕ್ ಶೋಕುಡ್ ಪರಡ್ದಿನ ಕಡಲ ಕರಾವಳಿ. ಅಲ್ಪ ರೈಸುನನ್೦ಚಿನ ತಾರೆ ಕಂಗ್‍ದ ಸಾಲುಲು. ಸುತ್ತೊಗು ಗೋಡೆ ಕಟ್ ನಂಚಿನ ಪಕ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಲು. ನೆತ್ತ ನಡುಟ್ ಪಲವತ್ಥಯಿನ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ. ಕಡಲ್ದ ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ದ್ ಬೀಜುನ ತಂಪಾಯಿನ ಗಾಳಿಗ್ ಮೆಯಿಒಡ್ಡುದ್ ಬುಲೆವುನಂಚಿನ ಕಡಲ್ದ ಕರೆಡ್ದ್ ಮೀನ್‌ನ್ ಪೆಜಿದ್ ತಿನ್ಪಿನ ಪಕ್ಕಿಸಂಕುಲ. ಸೂರ್ಯೆ ಪುಟ್ಟುನಗ ಬುಕ್ಕೊ ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ಥಮನ ಅಪಿನ ನಡುಟ್ ಆರಾಮದ ಬದ್ ಕ್ ಗ್  ಉಪ್ಪುನ ಮುಲ್ಪದ ಜನಕುಲೆನ ಬಚ್ಚೆಲ್ ಮನಸ್ಗ್ ಸಮಾದಾನ ಕೊರ್ಪಿನಂಚಿನ ಮುಲ್ಪದ ದೇವಸ್ಥಾನೊಳು ಮಸೀದಿ, ಚರ್ಚ್, ಒಂಜತ್ತಂದೆ ಒಂಜಿ ಬಗೆಟ್ ಪೌರನಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ವೈಭವನ್ ಪುರೆರ್ಗ್ ತೋಪವುನೆಟ್ ಬಾರಿ ಮಲ್ಲ ಪಾತ್ರ ವೈಸದ್ಂಡ್.

ಪೂರ ಊರು ಬುಲೆಯಿನಂಚನೆ ನಮ್ಮ ಊರು ಬುಲೆವೊಡುಂದು ಅಂಡ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಪನ್ಪುನ ಭೂತ ಐತ ಬುಲೆನ್ ಪತೊನೊಡು. ಈ ಬದಲಾವನೆಗ್ ಅಧುನಿಕ ಜನಕುಲು ಸ್ಪಂದಿಸುವೆರ್. ಅಂಡ ಅತಿ ಆಯಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ನಮ್ಮ ಪರಿಸರದ ಪೊರ್ಲುನು ಅಂಚನೆ ಶುದ್ದತೆನ್ ಒರಿಪೆರೆ ಅವಂದಿನಡೆಗ್ ಎತ್ತಪುಂಡು.

## ಕುಡ್ಲದ ಪೇಂಟೆ
ಇನಿ ಕುಡ್ಲ ಬಾರಿ ಮಲ್ಲ ಪೇಂಟೆ. ಎತೋ ವಾಹನಳು ಜಿಂಜಿದ್ ಪೋಥೆಂಡ್. ಅಂಚೆನೆ ಜನಕುಲ್ ಜಿನ್ಜಿದ್ ಪೋಥೆರ್ ಅಂಚೆನೆ ತುಳುವೆರ್ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಜಥಿದ ಜನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಮೂಲಪ ಯಿತ್ತಿನಕುಳು ಪೂರ ಒರಿಯೇಗ್ ಒರಿಯೇಗ್ ಸಹಾಯ ಮಳ್ತ್ಹೊಂದು ಉಪ್ಪಿನಂಚಿನ ಗುಣ ಈ ಕುಡ್ಲ್ ದ ಅಕುಲೆನ.

## ಕುಡ್ಲದ ದಸರಾ ವೈಭವ
ಕುಡ್ಲದ ಶ್ರೀ ಗೋಕರ್ಣಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕುದ್ರೋಳಿದ ಆಶ್ರಯೊಡು ದಸರಾ ಬಾರಿ ಗೌಜಿಡ್ ನಡಪುಂಡು. ೯ ದಿನ ದೇವಿಗ್ ಪೂಜೆ ನಡಪುಂಡು.

## ಕೈಗಾರಿಕೆ
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಇತ್ತೆ ಮಸ್ತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆದ ಜಾಗ್ ಆತ್ತ್ಂಡ್. ಮೂಲು ಎಂ.ಆರ್.ಪಿ.ಎಲ್, ನಾಗರ್ಜುನ ದಂಚಿನ ಮಲ್ಲಮಲ್ಲ ಕೈಗಾರಿಕೆಲು ಉಂಡು. ಅಂಚನೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶ ಮನ್ಪುನ ಜಾಗೆಲ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಅವುಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿದ ಕೈಗಾರಿಕೆಲು ಅವೊಂದು ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಕೈಗಾರಿಕೆಲು
ದಯಾ ಮಾತ

**ದಯಾ ಮಾತ** (ಜನವರಿ 1914-ನವೆಂಬರ್ 2010) ಮೇರ್ ಶ್ರೀ ಪರಮಹಂಸ ಯೋಗಾನಂದೆರ್ನ ಮೋಕೆದ ಶಿಷ್ಯೇದಿ. ಮೇರ್ ಪರಮಹಂಸ ಯೋಗಾನಂದೆರ್ನ ಆಶ್ರಮೊಗು 1931 ಟ್ ಸೇರಿಯೆರ್, ಅಪನಗ ಆರ್ ಪದಿನೇಳ್ ವರ್ಷದಾರ್. ಯೋಗಾನಂದೆರ್ನ ಶಿಷ್ಯೆ ರಾಜರ್ಷಿ ಜನಕಾನಂದೆರ್ 1955ಟ್ ತೀರಿಬುಕ್ಕೊ, 2010ಟ್ ಆರೆನ ಮೃತ್ಯು ಮುಟ್ಟ ಯೋಗಾನಂದೆರ್ನ ಸೆಲ್ಫ್ ರಿಯಲೈಸೇಶನ್ ಫೆಲಾಶಿಪ್/ಯೋಗದಾ ಸಂತ್ಸಂಗ ಸೊಸೈಟಿದ ಸಂಘ ಮಾತಾ ಬುಕ್ಕೊ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಆದಿತ್ತೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಆಧ್ಯಾತ್ಮ
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ದರ್ಮಸ್ತಳ

## ಧರ್ಮಸ್ಥಳ
ಉಡುಪಿಡ್ದ್ ನೊತ್ತ ಐನ್ ಕಿಲೊ ಮೀಟರ್ ಅಂಚಿ ಇಪ್ಪುನ ಕ್ಶೇತ್ರ ದರ್ಮಸ್ತಳ.ಮುಲ್ತ ಕುಲದೈವ ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾತ ಸ್ವಾಮಿ.ಈ ಕ್ಸೇತ್ರ ನೇತ್ರಾವತಿ ನದಿತ ದಂಡೆಡ್ ಉಂಡು.ಶ್ರೀ ಕ್ಸೇತ್ರೊಗ್ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಸಾವಿರಾದಿ ಭಕ್ತಾದಿಲ್ ಬರ್ಪೆರ್.ರಾಜ್ಯದ ಮಾತಾಕಡೆಟಾದ್ಲ ಇಡೆ ಬರ್ರೆಗ್ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ತೆ ಉಂಡು.ಭಕ್ತಾದಿಲೆಗ್ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ ಅನ್ನದಾನ ಉಂಡು.ಶ್ರೀ ಕ್ಶೇತ್ರದ ದರ್ಮಾದಿಕಾರಿಲ್ ಡಾ.ವಿರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆರ್.ಕ್ಶೇತ್ರದ ವತಿಡ್ದ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಆಯುರ್ವೇದ ಕಾಲೇಜು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವಿ, ಪದವಿ ಪೂರ್ವ,ಐ ಟಿ ಐ,ಡಿಪ್ಲೊಮ ಕಾಲೇಜು ಉಂಡು.ನೆಟ್ಟ್ ಸಾವಿರಾರು ಜೋಕುಲು ಕಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್.ಕಲೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮಾಜ ಕ್ರೀಡಾ ಸೇವೆಡ್ ಶ್ರೀ ಹೆಗ್ಗಡೆರ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಸ್ಥಾನೊಲು
ದಲೈಲಾಮ

**ದಲೈ ಲಾಮ** ಸದ್ಯೊಗು ಇಪ್ಪುನ ೧೪ನೇ ಲಾಮಾ ಆದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮೇರೆನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುದರ್ ಟೆನ್ಸಿನ್ ಗ್ಯಾಟ್ಸೊ ಪಂದ್. ಮೇರೆನ ನಿಜವಾಯಿನ ಪುದರ್ ಲ್ಹಾಂಬೋ ಡಾನ್ಡ್ರುಬ್ ಪಂಡ್‍ದ್‍.

## ಪುಟ್ಟು
ಈ ದಲೈಲಾಮ ಮೇರ್ ಜುಲೈ ೬, ೧೯೩೫ ತಾನಿ ಪುಟ್ಯೆರ್.  ಮೇರ್ ಟಿಬೆಟ್‌ದಕುಲೆನ ಆದ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರು ಆದುಲ್ಲೆರ್. ಮೇರ್ 1959 ಡ್ದ್ ಭಾರತಡ್ ವಾಸೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್, ದಾಯೆಪಂಡ ಟಿಬೆಟ್ ಇನಿಕ್ಲಾ ಕಮ್ಯೂನಿಷ್ಟ್ ಚೈನಾದ ಕೈಟ್ ಉಂಡು. ಮೇರ್ ಭಾರತೊದ ಧರ್ಮಶಾಲಾ ಪನ್ಪಿನೈಟ್ ನೆಲೆ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮೇರ್ ಬೌದ್ದೆರ್ನ 14ನೇ ಧರ್ಮಗುರು.

## ಬೂಕುಲು
# "The Book Of Transformation"
# "Transforming the Mind"
# "Art of Happiness"

## ಸಂದ್‍ನ ಗೌರವೊಲು
ಟಿಬೆಟ್‍ನ್ ಚೈನಾದ ಕೈಡ್ದ್ ಬುಡ್‍ಪಾಯೆರೆ ಅಂಹಿಸಾ ಮಾರ್ಗದ ಬೇಲೆಗ್ ಇಂಬೆರೆಗ್ 1989ಡ್ **ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪುರಸ್ಕಾರ**  ತಿಕ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಆಧ್ಯಾತ್ಮ
ವರ್ಗೊ:ಧರ್ಮ
ದಶಾವತಾರ

ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ ದೇವೆರ್ ಹರಿ-ಹರ-ಬ್ರಹ್ಮ. ಮುಕುಲು ಮೂವೆರ್‍ಲಾ ಅವತಾರೊ ಪುರುಸೆರ್. ಈ ಮೂವೆರೆಡ್ ಹರಿ ಪಂಡ ವಿಷ್ಣು ದೇವೆರ್ ದುಷ್ಟೆರೆನ್ ಮುಗಿಪೆರಾದ್ ಪತ್ತ್ ಅವತಾರೊ ತಾಳ್‌ನೆಂದ್ ಪುರಾಣ ಬೂಕುಲೆಡ್ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಉಂಡು. ಇಂದೆನ್ ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು ದಶಾವತಾರೊ ಪನ್ಪೆರ್.

#ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರ
#ಕೂರ್ಮಾವತಾರ
#ವರಾಹಾವತಾರ
#ನರಸಿಂಹ
#ವಾಮನಾವತಾರ
#ಪರಶುರಾಮ
#ರಾಮ – ದಶರಥನ ಮಲ್ಲ ಮಗೆ ಶ್ರೀರಾಮ
#ಕೃಷ್ಣ – ವಸುದೇವನ ಮಗೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ
#ಬುದ್ಧ –
#ಕಲ್ಕಿ – ಕಲಿಯುಗದ ಅಂತ್ಯೊಡು ಅವತಾರೊ ಆಪುನೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ದಸರ

## ಶಿರೋಲೇಖ

ದಸರಾ ನಮ್ಮ ನಾಡ್ದ ಪರ್ಬ. ಈ ಪರ್ಬೊನು ಪತ್ತ್ ದಿನತ ಕಾಲ ಆಚರಣೆ ಮಳ್ಪುವೆರ್. ಪತ್ತನೆದ ದಿನತಾನಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿನ ಮೂರ್ತಿನ್ ಆನೆದ ಮಿತ್ತ್ ಬಂಗಾರದ ಅಂಬಾರಿಡ್ ಕುಲ್ಲಾದ್ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ದಿನೊಕ್ಕು ವಿಜಯ ದಶಮಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಪರ್ಬೊನು ವರ್ಸಲ ಗೌಜಿಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ೩ ಸರ್ತಿ ಬಂಗಾರದ ಅಂಬಾರಿನ್ ಆನೆದ ಮಿತ್ತ್ ದೀದ್ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಪರ್ಬೊನು ಶ್ರೀ ಕ್ರಷ್ಣದೇವರಾಯರ್ ವಿಜಯನಗರೊನು ಆಳೊ೦ದು ಇತ್ತಿನ ಕಾಲೊಡು ಆಚರಣೆ ಮಳ್ಪರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.

## ಅರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ದೇವಿಲು
ಶೈಲ ಪುತ್ರಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ, ಚ೦ದ್ರಘ೦ಟ,ಕೂಶ್ಮಾ೦ಡಿನಿ, ಸ್ಕಂದಮಾತೆ,ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ, ಮಹಾಕಾಲಿ, ಮಾಹಾಗೌರಿ, ಸಿದ್ದಿಗಾತ್ರಿ,ಬುಕ್ಕೊ ಆದಿಶಕ್ತಿ ದೇವಿನು ಈ ಪತ್ತ್ ದಿನ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ದಸರೊ ಆಚರಣೆ ಮಳ್ಪು ಊರುಲೂ
ದಸರೊನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಸಲಾ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಮೈಸೂರ್, ಕೊಡಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಡ್ಲಡ್ ಮಸ್ತ್ ಗೌಜಿಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಕುಡ್ಲ‌ಡ್ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ದಸರೊದ ಸಾಂಸ್ಕ್ರತಿಕ ಕಾ‍ರ್ಯಕ್ರಮೊಲು
ಸಂಗೀತೊ, ನಾಟಕೊ, ಹಾಸ್ಯೊ, ಬುಕ್ಕೊ ಮಸ್ತು ಲೇಸುಲು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಇಂಚ ದಸರಾ ಒಂಜಿ ಗಮ್ಮತ್ತ್‌ಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಪರ್ಬ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಧಾರವಾಡ ಪೇಡ

ಉಂದ್ ಧಾರವಾಡ ನಗರದ ಯೆಡ್ಡೆ ತಿಂಡಿ. ಉಂದೆನ್ ಧಾರವಾಡದ ಒಂಜಿ ಬಾಗೊ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದ್ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ

## ಮಾಲ್ಪನ ಕ್ರಮ
ಪೇರ್‌ನ್ ಸರಿಯಾದ್ ಕೊದಿಪಾದ್ ಕುಂದಪೊಡು ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿಕ್ಕ್ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ಸಕ್ಕರೆ ರುಚಿ ಬರಿಯೆರೆ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನ್‍ಲೆನ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಅಯಕ್ಕ್ ಬೋಡಾಪಿ ರೂಪು ಕೊರ್ಪೆರ್.

## ಇತಿಹಾಸ

## ಛಾಯಾಂಕಣ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿ

ವರ್ಗೊ:ತಿನಸ್
ದಿಕ್ಕೆಲ್

ತೂ ಪೊತ್ತಾದ್ ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ಪುನ ಜಾಗೆನ್ **ದಿಕ್ಕೆಲ್** ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್, ಕನ್ನಡೊಡು ಒಲೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್, ದಿಕ್ಕೆಲ್‍ಗ್ ಕನಕ್ಕ್, ಮಡಲ್,ತೆಪ್ಪು,ತಿಪ್ಪಿ ಪೊತ್ತುನ ಮಾತೆನ್ಲಾ ಪಾಡ್‍ದ್ ತೂ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದಿಕ್ಕೆಲ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೆನ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕೋನೆನ್ ಅಟ್ಟಿಲ್ದ ಕೋಣೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡೊಡು ಅಡುಗೆ ಮನೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂಗ್ಲೀ‌‌‍ಶ್‍ಡ್ kitchen, ಸಂಸ್ಕೃತೊದು ಪಾಕ ಶಾಲೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ದಿಕ್ಕೆಲ್‍ದ ಲಕ್ಷಣ

ಮೂಜಿ ಮೈಟ್ ಬಂದ್ ಮಲ್ತುದ್ ಒಂಜಿ ಪುಡೆಟ್ಟ್ ಕನಕ್ ದೀಯೆರೆ ಜಾಗೆ ದೀಪೆರ್. ಮಿತ್ತ್ ಕರ, ಬಾಜನ ದೀವೆರೆ ಆಪಿಲೆಕ್ಕ ಮೂಜಿ ಮರ್ಗಿಲ್‍ದ ನಡುಟು ಎತ್ತರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇಲ್ಲ್ ದ ಉಲಯಿ ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ಪುನ ದಿಕ್ಕೆಲ್ ಎಲ್ಯ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನಾಲ್, ಐನ್ ಜನಕ್ಕ್ ಬೋಡಾವುನಾತ್ ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ಪುನಾತ್ ಮಾತ್ರ ಅಪುಂಡು. ಜನ ಎಚ್ಚ ಉಂಡುಂದು ಅಂಡ ಮಲ್ಲ ಕರ ಉಂತುನ ಮಲ್ಲ ದಿಕ್ಕೆಲ್ ಕೊಟ್ಯಡ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ದಿಕ್ಕೆಲ್‍ದ ವಿದೊಕುಲು

* ದಿಕ್ಕೆಲ್ ಎಲ್ಯ ಅಟಿಲ್‍ ಮಲ್ಪುಂಡ ಎಲ್ಯ ದಿಕ್ಕೆಲ್
* ಮಲ್ಲ ಅಟಿಲ್‍ಗ್ ಮಲ್ಲದಿಕ್ಕೆಲ್  
* ಅಸ್ತ್ರ ಒಲೆ
* ಸಿಗಡಿ

## ದಿಕ್ಕೆಲ್‍ನ್ ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನ

* ದಿಕ್ಕೆಲ್‍ನ್ ಕಲ್ಲಡ್, ಇಟ್ಟಿಗೆಡ್, ಮಣ್ಣ್‌ಡ್, ಸಿಮೆಂಟ್‍ಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್

## ದಿಕ್ಕೆಲ್ದ ಬೊನ್ಯದ ಉಪಯೋಗ
* ದಿಕ್ಕೆಲ್‍ಡ್ ಪೊತ್ತಿನ ಕನಕ್‍ದ ಬೊನ್ಯನ್ ಕರ ದೆಕ್ಯರ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್
* ತಾರಿಲೆಗ್, ತಾರೆ, ಬಾರೆಗ್ ಗೊಬ್ಬರ ಅತ್ ಗಳಸುವೆರ್
* ತೋಟಗ್ ಪಾಡುವೆರ್.

## ದಿಕ್ಕೆಲ್‌ದ ಬಗೆಟ್ ಗಾದೆಲು
* ದಿಕ್ಕೆಲ್ ಕೋರಿ ಒಕ್ಕ್ಂಡಲಾ ದರ್ಬು ಬುಡಾಯೆ.
* ಕಪ್ಪಲ್ ಉಂತುಂಡ್ ಕರಿನೀರ ಮಿತ್, ದಿಕ್ಕೆಲ್ ತೆಕ್ಕುಂಡ್ ಮಾಡ ನೀರ್ ಜತ್!

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ದಾಸವಾಳ

**ದಾಸವಾಳ** ಪೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ *Malvaceae*, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಡ್ *Hibiscu*s ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಇಲ್ಲಡ್‍ಲಾ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣೊಡುಪ್ಪುನ ದಾಸವಾಳನ್ ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣಡ್ ಕಡ್ಡಿ ನಡ್ದ್ ಬುಲೆಪಾವೊಲಿ. ನೆತ್ತ ಇರೆ, ಮಸ್ತ್ ಉಪಕಾರಿ.

## ಬಣ್ಣೊದ ಬಗೆ

ನಮ್ಮ ದೇಶ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್ ಪರದೇಶೊಡುಲ ಈ ದಾಸವಾಳ ಉಂಡು. ವಾ ಜಾಗೆಡ್‍ಲ ನೆತ್ತ ದೈ ಬದ್ಕುಂಡು. ದುಂಬುಮಾತ ನಮ ತೂಪೆದಿನ ಕೆಂಪು ಬುಕ್ಕೊ ಬೊಲ್ದು ದಾಸವಾಳ. ಆಂಡ ಇತ್ತೆ ಸುಮಾರ್ ಪತ್ತ್ ಪದ್ರಾಡ್ ಬಣ್ಣೊ ಬಗೆತ್ತ ದಾಸವಾಳ ಉಂಡು. ಕಸಿ ಕಟ್ಟುನಕ್ಲೆಗ್ ಒಂಜೈತ್ತ ಬಣ್ಣೊನು ಬುಕ್ಕೊೊಂಜೈಕ್ ಬೆರೆಸವುನನೆ ಕೆಲಸ.

## ಸೌಂದರ್ಯಗಾದ್

ಈ ಪೂನು ದೇವಿ,ದೇವೆರೆಗ್ ದೀಪೆರ್, ಪೊಂಜೊವುಲು ತರೆಕ್ಕ್ ದೀಪೆರ್.
ದಾಸವಾಳದ ಇರೆನ್ ಗೊಂಪು ಮಲ್ತದ್ ತರೆಕ್ ಪಾಡ್ಂಡ ಕುಜಲ್ ಪೊರ್ಲಾಪುಂಡು ಪನ್ಪೆರ್.

## ಉಪಯೋಗ

ಉಂದು ಮರ್ದ್ ಅಂದ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಅನಾದಿಕಾಲೊಡ್ದುಲ ಜನೊಕ್ಕುಲು ತೆರಿಯೊಂದು ಬಯಿದ್ದೆರ್. ಮೈಟ್ಟ್ ಜಾಸ್ತಿ ಅತ್ತಾಂಡ ಅಪಗಪಗ ಕುರಿ ಲಕ್ಕೊಂದಿಪ್ಪುನಕ್ಲೆಗ್ ದಾಸವಾಳದ ತಪ್ಪುನು ಅರಿಟ್ಟಪ್ಪ ಕಡೆದ್ ಬಲ್ಚಟ್ಟ್ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪುನ. ಪರಿಣಾಮ ದದನ್ನಗ ಈ ತಪ್ಪುಗು ನಮನ ನೆತ್ತೆರ್ ಸುದ್ಧ ಮಲ್ಪುನ ಗುಣ ಉಂಡುಗೆ. ನೆತ್ತ ಬಲ್ಚಟ್ ರಡ್ಡ್ ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ ತಿಂದ್‍ಂಡ ಯಾವುಂಡು.

ಈತ್ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್ ನೆತ್ತ ಪ್ರಯೋಜನ. ದಾಸವಾಳ ಪೂನು ದಿನೋಲ ಕಾಂಡೆ ಒಂಜಿ ತಿಂದ್‍ಂಡ ಕಣ್ಣ್‌ದ ದೋಷ ಇತ್ತಿನವು ಪೋಪುಂಡು. ಇರೆಕ್ಲೆನ್ ಒಂತೆ ನೀರ್ಡ್ಪಾಡ್ದ್ ಸಮಾ ಪುರಿಂಚಿದ್ ಮೀನಗ ತರೆಕ್ಕ್ ಪಾಡೊಂಡ ಇತ್ತೆದ ವಾ ವೊಂಜಿ ಶಾಂಪುಲ ಬೊಡ್ಚಿ. ತುಗಲ್ ಸೈಪುನ್ ಉಂತುಂಡು, ತರೆಕೂಜಲ್ ಪಳಪಳ ಆಪುಂಡು, ತರೆಸೆಡ್ತೆ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು.

ಪೊಂಜೊವುಲು ದಿನೋಲ ಕಂಡೆ ಮೂಜಿ ದಾಸವಾಳ ಪೂನು ತಿಂದ್‍ದ್ ನೀರ್ ಪರಿಯೆರ್ಂದಾಂಡ್ ಅಕ್ಲೆಗ್ ತಿಂಗೊಲಾನಗ ಆಪಿನಂಚಿನ ಬಗೆಬಗೆತ್ತ ಸಂಕಟ್ ಬೇನೆಲು ಪೋಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ಪೂ ಬುಕ್ಕೊ ಇರೆತ್ತ ಯೆಣ್ಣೆ ಮಲ್ತ್‍ಂಡ ತರೆಕ್ಕ್ ಭಾರಿ ಯೆಡ್ಡೆ. ತಾರಯಿದ ಎಣ್ಣೆಗ್ ನೆತ್ತ ಪೂ ಬುಕ್ಕೊ ಇರೆನ್ ಸಣ್ಣ ಮೂರುದು ಪಾಡ್ದ್ ಹದ ಸೂಟ್ಟು ಕೊದಿಪಾವೊಡು. ಇಂದೆತ್ತ ನೀರ್ದ ಅಂಶ ಪೋನೆಟ್ಟ ಕಾಯಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾವೊಡು.

ಪೂ ಬುಕ್ಕೊ ಇರೆನ್ ನೀರ್‌ಡ್ ಸರೀ ಪುರಿಂಚಿದ್ ಕಾಂಡೆ ದಿನೋಲ ಪರೊಡು ಅಜೀರ್ಣ, ಬಂಜಿ ಉರಿ, ನಂಜಿ ಪೂರ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು. ದೋಸೆ, ಇಡ್ಲಿಗ್ ಕಡೆನಗಲ ತಪ್ಪು, ರದ್ಡ್ ಪೂ ಪಾಡ್‍ಂಡ ಯೆಡ್ಡೆನೆ.

ದಾಸವಾಳದ ಪೂ ಬುಕ್ಕೊ ಇರೆನ್ ನಿರೆಲ್‍ಡ್ ನುಂಗಾದ್ ದೀವೊಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಐನ್ ಸಣ್ಣ ಪೊಡಿಮಲ್ಪೊಡು. ಈ ಪೊಡಿ ತೊಡ್ಡೆದ ನೈಟ್ಟ್ ದಿನೊಕ್ಕು ಒಂಜಿ ಚಿಮ್ಟಿ ನಕ್ಕ್ಯರಾಂಡ ನಿತ್ರಾಣ, ಆಯಾಸ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಈ ಚೂರ್ಣೊನು ನೀರ್‌ಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ಪರ್‌ಂಡ ಮೂಲವ್ಯಾಧಿ ಕಮ್ಮಿಯಾಪುಂಡು.

ಎಡ್ಡೆ ಕೊದ್ಯುನ ನೀರ್‌ಗ್ ದಾಸವಾಲದ ಪೂತ್ತ ನಾಲ್ ಎಸಳ್‍ನ್ ಪಾಡ್ದ್ ಒಂತೆ ಪೊರ್ತು ಮುಚ್ಚಿದ್ ದೀವೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಕಷಾಯೊಗು ತೊಡ್ಡೆದ ನೈ ಪಾಡ್ದ್ ಪರ್೦ಡ ಜೀವೊಗು ಭಾರೀ ಎಡ್ಡೆ. ಅಂತೂ ಈ ದಾಸವಾಳದ ಪೂ ಆವಡ್ ಇರೆ ಆವಡ್ ನಮ್ಮ ಜಿವೊಗು ಭಾರೀ ಒಂಜಿ ಸೊತ್ತು. ಉಂದೆನ್ನ್ ಮರ್ದ್ ಪಂಡ್ದ್ ತಿಣ್ಪುನೈಡ್ದ್ ಆರೋಗ್ಯ ಅಂಡ ದಿನೋಲ ತಿಣ್ಪುನು ಖ೦ಡಿತವಾದ್‍ಲಾ ಎಡ್ಡೆ ಅತ್ತ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪೂ
ದೀರ್ಸಲೆಮುಂಚಿ

ಮುಂಚಿಡ್‍ ಉದ್ದಮುಂಚಿ, ಕುದ್ಯಮುಂಚಿ ಇತ್ತಿಲೆಕ್ಕ ದೀರ್ಸಲೆ ಮುಂಚಿ ಪನ್ಪಿನ ವಿದಲು ಉಂಡು. ಇಂದೆತ್ತ ದೈ ಸುಮಾರ್‍ 3 ಫೀಟ್‍ ಬುಲೆವುಂಡು. ಮುಂಚಿ ಮಾತ್ರ ಒಂಜಿ ಇಂಚಿದಾತ್‍ ಮಲ್ಲ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಬಾರಿ ಕಾರ ಉಪ್ಪುನೆಡ್ದ್ ನೆತ್ತ ಬಳಕೆ ಕಡಮೆ. ಆಂಡಲಾ ನೀರ್‍ ಉಪ್ಡಡ್ (ಬಿಂಬುಳಿ, ಕುಕ್ಕು, ಲಿಂಬೆ, ದಾರೆಪುಳಿ, ನೆಲ್ಲಿ, ಕರಂಡೆಕಾಯಿ)ಪಾಡ್‍ನಗ ಐತೊಟ್ಟುಗು ಪಾಡುವೆರ್‍. ನೀರುಪ್ಪಡ್‍ನ್‍ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ ದೀರ್ಸಲೆ ಮುಂಚಿನ್‍ ನುರ್ತುದು ಉನ್ಪೆರ್. ಪಕ್ಕಿಲು ತಿನ್ಪ, ನೆಡ್ದೇ ಆಲ್ಪಲ್ಪ ದೈಕುಲಾಪ.ಚೋಕುಲು ಚೂಟಿ ಇತ್ತ್ಂಡ, ಪೊಂಜೋವುಲು ಚೂಟಿ ಇತ್ತ್ಂಡ, ಆಯೆ/ ಆಲ್‍ ದೀರ್ಸಲೆ ಮುಂಚಿಯಾ ಪನ್ಪಿ ವಾಡಿಕೆ ಉಂಡು.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಂದ್‍
ವರ್ಗೊ:ಸಂಬಾರಜೀನಸು
ದುಡಿ

**ದುಡಿ** ಕರಾವಳಿ ತೀರದ ಜನಪದೆರೆ‍‍ಡ್ ಬಳಕೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ವಾದ್ಯ. ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಪೆಲತ ಪರತ ತುಂಡುಲೆಡ್ ಮಲ್ದಿನ್ ಈ ವಾದ್ಯ ಸುಮಾರ್ ಓಂಜಿ ಕಾಲ್ ಅಡಿ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಉಪಯೋಗ
ಬೂತೊ ನಲಿಪುನಗ, ನೇಮೊದಾನಿ, ಊರುದ ಜಾತ್ರೆ ಆನಗ, ಮದಿಮೆದಾನಿ, ಸಾವುದಾನಿ ದುಡಿ ಬೊಟ್ಟುನ ದುಂಬುಡುದಿಂಚಿ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ನಡತ್ತ್ ಬತ್ತ್‌ನ ವಾಡಿಕೆ.
#ಮೇರೆರ್,ಮಾಯಿಲೆರ್, ಯರವೆರ್, ಮನ್ಸೆರ್, ಕೊಡವೆರ್ ಆರಾಧನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂತೊಸದ ಸಮಯೊಡು ದುಡಿ ಬೊಟ್ಟುದು ನಲಿಪುವೆರ್.
#ದುಡಿ ಬೊಟ್ಟುನವು ಒಂಜಿ ಸೇವೆಂದ್ ಅಕುಲು ನಂಬೊಂದು ಬತ್ತ್‌ದೆರ್.
#ಬೂತೊ ನಲಿಕೆಡ್ ಆರಾಧನೆದ ಭಾಗವಾದ್ ದುಡಿ ಬೊಟ್ಟುವೆರ್.
#ಊರುದ ಜಾತ್ರೆದಪಗ ಜಾತ್ರೆದ ಅಡ್ಕಡ್ ಉಂತೊಂದು ದುಡಿ ಬೊಟ್ಟುವೆರ್.
#ದುಡಿ ಬೊಟ್ಟುನೆನ್ ಮದಿಮೆ, ಬೂತೊ, ನೇಮೊದ ಹಿಮ್ಮೇಲೊಡು ಆರಾಧನೆಗಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂತೊಸ ಆನಗ  ಅವೊಂಜಿ ಕುಸಾಲ್‍ಗಾದ್ ಬೊಟ್ಟುನ, ಬೇಜಾರೊ ಕಲೆಯರ ಬೊಟ್ಟುನ ವಾದ್ಯೊ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ದುಡಿನಲಿಕೆ

ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಮೇರೆರ್, ಮನ್ಸೆರ್, ಮಾಯಿಲೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೊಡಗೆರೆಡ್ ನಲಿಪುನ ನಲಿಕೆ ಒಂದು ಕಾಲೊಗ್ ಸರಿಯಾತ್ ನಡಪಿ ನಲಿಕೆ ಅತ್ತ್. ಉಂದೆನ್ನ್ ವರ್ಸೊತೋ ಏಪೊಲ ನಲಿಪೊಲಿ.

## ದುಡಿ ಪದೊತ ಅರ್ತೊ
# ದುಡಿ ಒಂಜಿ ಚರ್ಮೊ ವಾದ್ಯೊ ಪರಿಕರೊ.
# ದುಡಿ ಒಂಜಿ ನಲಿಕೆದ ಪುದರ್.
# ದುಡಿ ಪಂಡ ಮುಸುಂಟು, ಮೋನೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪೊರುಳ್(ಅರ್ಥ) ಉಂಡು. ದುಡಿ ಬಾಪವುನೆ, ಎರುಕ್ಕು ದುಡಿಪಣೆ ಪಾಡುನೆ, ದುಡಿ ಬಳ್ಳ್ ಪಾಡುನ ಇಂಚ ಉಂಡು.

## ದುಡಿತ ರಚನೆ
# ದುಡಿನ್ ಪೆಲತ್ತ ಮರ ಅತ್ತಂಡ ಕಾಚಿಪುಳಿತ್ತ ಮರಟ್ಟ್ ಕೆತ್ತುವೆರ್.
# ದುಡಿತ ಮೋನೆಗ್ ಪೊಳಿಂಕೆತ(ಉಡುತ್ತ) ಚೋಲಿ ಅತ್ತಂಡ ಮಂಗನ ಚೋಲಿನ್ ಹದೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬಿಗ್ಗಿತ್ತ್‌ದ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಎಡತ್ತ್‌ಗ್ ಪೊಳಿಂಕೆತ ಚೋಲಿ ಬಲತ್ತ್‌ಗ್ ಮಂಗನ ಚೋಲಿ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಅಂಚನೆ ಚಟ್ಟೆದಚೋಲಿನ್‍ಲಾ ಉಣುಂಗಾದ್ ಈ ದುಡಿತ ಮರತ ಬಾಯಿಗ್ ಒಯ್ತ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಎಡತ್‍ಗ್ ಚಟ್ಟೆದ ಚೋಲಿ ಬಲತ್‍ಗ್ ಮಂಗದ/ಪೊಳಿಂಕೆತ ಚೋಲಿ ಪಾಡುನವು ಕ್ರಮ. ಉಂದು ಪ್ರಾಯದಕುಲೆನ ಅನುಭವದ ಪಾತೆರ. ನನ ದುಡಿನ್ ಬೊಟ್ಟೊಡಾ೦ಡ ಕೊಡಿ ಬಗ್ಗಿನ ಕೊಕ್ಕೆಯಾಯಿನ ಬೆತ್ತತ ಕೋಲ್‌ನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಾಲ್ಪುವೆರ್.

## ದುಡಿನಲಿಕೆ ಪೊರ್ತು
# ದುಡಿ ನಲಿಕೆನ್ ಮದಿಮೆ, ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಸಮಾರಂಭೊ, ಪರ್ಬೊ, ಜಾತ್ರೆ, ನೇಮೊ, ಕೋಲೊ, ಆರಾಧನೆದ ಪೊರ್ತುಟ್, ಬಚ್ಚೆಲ್‍ದ ಪೊರ್ತುಡು ಬೊಟ್ಟುವೆರ್.
# ಮೇರ ಜನಾಂಗೊದಕ್ಲೆನ ಒವ್ವೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಡು ದುಡಿ ನಲಿಕೆ ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ನಲಿಕೆದ ಕ್ರಮೊ
# ದುಡಿ ನಲಿಕೆನ್ ಗುಂಪುಟ್ ನಲಿಪುವೆರ್.
# ಆಣ್‌ಜೋವ್‌ನಕುಳು, ಪೊಣ್‌ಜೋವ್‌ನಕುಳು ಒಟ್ಟಾದ್ ನಲಿಪುವೆರ್.
# ನಲಿಪುನಕುಲು ನಿಚ್ಚೆಡ್ ಸುತ್ತೊನುನಂಚಿನ ಅಂಗಿಕುಂಟುಡು ನಲಿಪುವೆರ್.
# ದುಡಿನಲಿಕೆಡ್ ಏತ್ ಜನೊ ಬೋಡಾಂಲಾ ನಲಿಪೊಲಿ.
# ದುಡಿನ್ ಬೊಟ್ಟುನಾಯೆ ದುಡಿನ್ ಸೊಂಟೊಗು ಕಟ್ಟೊನುವೆ. ಅತ್ತಂಡ ಪುಗೆಲ್‍ಗ್ ನೇಲ್ಪಾವೊನುವೆ. ಬೊಟ್ಟುನಗ ಒಂಜಿ ಕೈಟ್ ಪತ್ತೊಂದು ನಾನೊಂಜಿ ಕೈಟ್ ಬೊಟ್ಟುವೆರ್.
# ನಲಿಪುನಕುಲು ದುಡಿ ಬೊಟ್ಟುನ ಲಯೊಕ್ಕು ಸರಿಯಾದ್ ನಲಿಪುವೆರ್.
ಈ ನಲಿಕೆಗ್ ಕೆಲವು ಪೊರ್ತುಡು ಪಾಡ್ದನ ಅತ್ತ್೦ಡ ನೇಜಿದ ಕಬಿತೆಲೆನ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅವು ಪದ ಪನ್ಪಿನಕ್ಲೆನ ಅನುಭವದ ಮಿತ್ತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕೆಲವು ಸಮಯೊಡು ನಿತ್ಯ ತೂಯಿನ ಸಂಗತಿಲೆನ್ ಪಾಟ್‌ತ ರೂಪೊಡು ನೈತ್‌ದ್ ಪಣ್‌ಪುನಲಾ ಉಂಡು. ಒಂಜಿ ಉದಾರ್ಮೆ ಕೊರ್ಪಿನಾಂಡ ರಾವೋ ರಾವು ಕೊರೊಂಗು ದುಡಿತ ದುನಿಪುತ ಬೊಟ್ಟುಗು ಕೇಣ್ಯರ ರಡ್ಡ್ ಕೆಬಿ ಯಾವಂದ್. ದುಡಿ ನಲಿಕೆದ ಪದೊಕುಲು ತುಳು ಬಾಸೆಗ್ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾದ್ ಇಜ್ಜಿ

## ದುಡಿ ಬೊಟ್ಟುನ ಗತ್ತ್
# ದುಡಿ ಬೊಟ್ಟುನೆಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಗತ್ತ್ ಉಂಡು.
## ಬಾನೆ ಪಾಡುನೆ
## ಒತ್ತುಕೋಲು
## ಕರಂಡೆ - ಕರಂಡೆ ಬೊಟ್ಟುನಗ ದುಡಿ ಪಿಲಿತಂಚನೆ ಅರೆದ್ದುಂಡುಂದು ಪನ್ಪೆರ್.
# ದುಡಿ ಬೊಟ್ಟುನಾಯೆ ಗಟ್ಟಿಗೆ ಆದಿತ್ತ್‌ಂಡ ಅಯಿತ ಸೊರೊಲಾ ಎಡ್ಡೆ ಕೆನುಂಡು.
# ದುಡಿನ್ ಪಂತೊಡು ಬೊಟ್ಟುನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಕಾರಂತೆರೆನ ಚೋಮನ ದುಡಿ ಕಾದಂಬರಿದ ಚೋಮೆ ದುಡಿಬೊಟ್ಟುನೆಗ್ ವಿಸೇಸೊ ಅರ್ತೊ ಇತ್ತ್‌ಂಡ್, ಬೇಂಗ ಸೊರ, ಕುಂಡಕೋರಿ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬಗೆಲು ಉಲ್ಲ. ಪೊಣ್ಣನ್ ದಾರೆದ ಪರಿಜಿ ಗ್ ಲೆತ್ತೊಂದು ಬನ್ನಗ, ಅಂಚನೆ ಪೊಣ್ಣನ್ ಜಪುಡಾದ್ ಕೊರ್ನಗ ನ ಬೇತೆ ನಮೂನೆಡ್ ಬೊಟ್ಟುವೆರ್. ಕೊಡೊಂಜಿ ಗಮ್ಮತ್ ದ ಸಂಗತಿ ಉಂಡು. ಮದಿಮೆದ ಕಲೊಟು ಕುಸಲ್ ಗಾದ್ ನಲಿಪರೆ ಬೋಡಾದ್ ಬೊಟ್ಟುನ ಒಂಜಿ ವಿಧಾನೋಗು ಕುಂಡ ಕೋರಿ ಗ್ ನಲಿಪಿನ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂಚ ದುಡಿತ ಇಸಯೊ ಪಂಡಿನಾತ್ ಮುಗಿಯುಜಿ ಕೇಂಡಿನಾತ್ ಯಾವುಜಿ.

## ಪಿದಾಯಿ ಕೊಂಡಿ
*http://vkkadaba.blogspot.in/2015/04/vk-kadaba.html

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ನಲಿಕೆ
ದೇವಕ್ರಿಯೆ

ಭೂತಾರಾಧನೆಡ್ ಅಗೆಲ್ ಬಲಸ್‍ನಗ ಅನುಸರಿಸಾವುನ ಒಂಜಿ ಕ್ರಮ. ದೈವೊಲೆಗ್ ಅಗೆಲ್ ಬಲಸರ ರಡ್ದ್ ಕ್ರಮೊ ಅನುಸರಿಸಾವೆರ್.

#ಅಸುರಕ್ರಿಯೆ
# ದೇವಕ್ರಿಯೆ
ದೇವಕ್ರಿಯೆ ಪಂಡ ಪೊರಿ, ಬೊಂಡ, ಪರ್ಂದ್‍ ಉಂದೆನ್ ಪಾಡ್ದ್ ಅಗೆಲ್ ಬಲಸುನೆ ಕ್ರಮೊ. ಮುಲ್ಪ ಕೋರಿ ಕೆರಿಯರ ಇದ್ದಿ. ಈ ಕ್ರಮೊನು ಸುರೂಕು ಅಗೆಲ್ ಬಲಸ್‍ನಗ ಮಲ್ತ್‌ನಂಚನೆ ನಡಪಾವೊಂದು ಪೋಪುನೆ. 

ಹೆಚ್ಚಾದ್ ರಾಜನ್ ದೈವೊಲೆಗ್ ನೇಮೊ ಅತ್ತಂಡ ಜಾತ್ರೆ ಆನಗ ದೇವಕ್ರಿಯೆನೇ ನಡಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾ : ಉಲ್ಲಾಕ್ಲೆನ ನೇಮೊಡು ದೇವಕ್ರಿಯೆ 
ಡ್ ಬಲಸುನ ವಾಡಿಕೆ ಉಂಡು.
ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್

**ಡಾ.ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್** ಮೇರ್ ತುಳು ರಂಗಭೂಮಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟೆ, ನಿರ್ದೇಶಕೆರ್, ಪಾತೆರುನಾರ್.

## ಪರಿಚಯ
ಮೇರೆನ್ ಅಭಿಮಾನಿಲು ಮೋಕೆಡ್ **ತೆಲಿಕೆದ ಬೊಳ್ಳಿ** ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ತುಳು ನಾಟಕರಂಗೊರ್ದ್ ಸಿನೆಮಾ ಮುಟ್ಟ ಮಲ್ಲ ಪುಗರ್ತೆ ದೆತೊನುನಾರ್. ತುಳು ರಂಗಭೂಮಿದ ಪಿರಿಯ ಕಲಾವಿದೆರ್. ಕುಡ್ಲ ಪೇಂಟೆದ ಕಾಪಿಕಾಡ್ ಮೆರೆನ ಊರು. ನವರಸೊಟ್ಲ ಅಭಿನಯ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ಚಾತುರ್ಪು ಪಡೆತೆರ್. ತುಳು ಬಾಸೆದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮಳಯಾಳಂ,ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಹಿಂದಿ, ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆಡ್ ಪಾತೆರುನಂಚಿನ ಚಾತುರ್ಪು ಪಡೆತೆರ್. ಮೇರೆನ ನಾಟಕೊಲ್ ಮಸ್ತ್ ಪುದರ್ ಗ್ ಬೈದ. ಕಾಪಿಕಾಡ್‌ನ್ ಮಸ್ರ್ ಪ್ರಸಸ್ತಿಲು ತಿಕ್ಕುನಂಚ ಮಲ್ತಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರೊಲು:

ಶ್ರೀ ಜಿತೇಂದ್ರ ಕುಂದೇಶವರ ಬರೆಯಿನ ಬರವು ಇಂಚ ಉಂಡು :

## ಚಿತ್ರೊಲು
### ತುಳು ಸಿನಿಮೊಲು

### ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮೊಲು

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
* ರೆಡ್ ಎಫ್ ಎಮ್ ತುಳು ಫಿಲ್ಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ತಲಿಕೆದ ಬೊಳ್ಳಿ ಚಿತ್ರಗ್ - ಬೆಸ್ಟ್ ಡಯಲಾಗ್.
* ತುಳು ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ ೨೦೧೫ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟೆ (ಸಹಾಯಕ ಪಾತ್ರ) ತೆಲಿಕೆದ ಬೊಳ್ಳಿ.
* ತುಳು ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ ೨೦೧೫ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ತೆಲಿಕೆದ ಬೊಳ್ಳಿ ಚಿತ್ರೊಗ್ - ಬೆಸ್ಟ್ ಡಯಲಾಗ್.
* ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯತ್ತ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ (೨೦೨೨)

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಸಿನೆಮೊ ನಟೆರ್
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರ್
ವರ್ಗೊ:ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದೆರ್
ದೇವೀ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು

ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ **ದೇವೀ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು** ಎಚ್ಚ. ತುಳುನಾಡ್‍ಗ್ ಶಕ್ತಿಸ್ಥಾನೊಂದ್‍ಲಾ ಪುದಾರ್ ಉಂಡು. ಶಕ್ತಿದ ಆರಾಧನೆಲಾ ಭೂತಾರಾಧನೆಲಾ ಮೂಲೊಡು ಒಂಜೇ ಆದುಪ್ಪುನೆನ್ ತೂವೊಲಿ. ಉಂದು ರಡ್ಡ್‌ಲಾ ಒಂಜೇ ನಾಣ್ಯೊದ ರಡ್ಡ್ ಮೋನೆಲು. ತುಳುನಾಡ್ ಪ್ರಾಕೃತಿಕವಾದ್ ಏರ್ ತಗ್ಗ್ ಕಾಡ್ ಸುದೆ ಕಡಲ್‍ದ ನಾಡ್ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಪ್ರಕೃತಿ ಮೂಲು ಭಯಂಕರವಾದುಂಡು. ಅಭೇದ್ಯವಾದ್‍ಲಾ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಶಕ್ತಿದ ಆರಾಧನೆಲೆಡ್, ದೇವಸ್ತಾನೊದ ರೂಪೊಡು ಸೌಮ್ಯದೇವಿನ ನಾನಾ ರೂಪೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಳಿಕಾದೇವಿ ರೂಪೊಡು ಭೀಕರವಾದ್‍ಲಾ ತೋಜುದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಭೂತಾರಾಧನೆಡ್ ದಿಂಜ ಪೊಣ್ಣು ಭೂತೊಲು ಉಲ್ಲ. ಉಂದುಲಾ ಶಕ್ತಿ ಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾದ್ ಉಪ್ಪಿನೆನ್ ತೂವೊಲಿ.

ಶೃಂಗೇರಿಡ್ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯೆರ್ ಶ್ರೀ ಶಾರಾದಾಂಬೆನ್ ತಾಪನೆ ಮಲ್ಪಿಯರೆ ಮೂಲ ಕಾರಣೊನೇ ಈ ಭೂಭಾಗೊಡು ಶಕ್ತಿದ ಆರಾಧನೆ ಎಚ್ಚ ಇತ್ತಿನಿ. ನಾಡ್‍ಡ್ ಇತ್ತಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಗು ಶಾರದೆನ್ ಪೀಠೊಡು ಕುಲ್ಲಾದ್ ಆರ್ ಅಧಿಕೃತ ಮನ್ನಣೆ ಕೊರಿಯೆರ್. ಕೊಲ್ಲೂರುರ್ದು ಪತ್ತ್‌ದ್ ಕಾಸರಗೋಡು ಮುಟ್ಟ ಸುಮಾರ್ ಮುನ್ನೂತೈವ ದೇವೀ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಉಲ್ಲ. 
* ಕಟೀಲು ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ, 
* ಪೊಳಲಿ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ, 
* ಮಂಗಳಾದೇವಿ, 
* ಮಲ್ಲ, 
* ಕಟ್ ಬ್ಯಾಲ್ತೂರು, 
* ಕೇಪು, 
* ಉದ್ಯಾವರ, 
* ಬಳ್ಪ,
* ಬಪ್ಪನಾಡು ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ, 
* ಕಿಲ್ಲೂರು, 
* ಊರ್ವ
* ಕಾಪು 
* ಮಾರಿಯಮ್ಮ ಇಂಚ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿನ ದೇವೀ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್ ಒಂಜತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಮೈಮೆದ ಕಾರ್ಣಿಕೊ ಉಂಡು.

ಶಕ್ತಿ ಆರಾಧನೆಗ್‍ಲಾ ಮಾತೃಮೂಲೀಯ (ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ) ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗ್‍ಲಾ ಒಂಜಿಗೊಂಜಿ ಸಮ್ಮಂದ ಉಂಡು. ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಉಂದೆನ್ 'ಅಳಿಯಕಟ್ಟ್' ಸಂಪ್ರದಾಯಾಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ಆಸ್ತಿದ ಹಕ್ಕ್ ಕುಟುಮೊದ ಪೊಂಜೊಕ್ಲೆಗ್ ಪೋಪುಂಡು. ಪೊಂಜೊನಕುಲು ಆಸ್ತಿಗ್ ಹಕ್ಕ್‍ದ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥೆರಾಪೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಶಕ್ತಿ ಆರಾಧನೆ ಅಥವಾ ಪೊಣ್ಣಗ್ ಸ್ತಾನಮಾನ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್.

ಪೃಕೃತಿ ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಿಯೆತ್ತ ಮೂಲೊಡು ಉಪ್ಪುನೆಡ್ದಾತ್ರ, ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಿಯೆ ಎಚ್ಚ ಉಪ್ಪುನೆಡ್ದಾತ್ರ (ದೊಂಬುಲಾ ಬರ್ಸೊಲಾ ಹೆಚ್ಚ ಉಪ್ಪುನೆಡ್ದಾತ್ರ) ಭೂಮಿನ್ ಕೇಂದ್ರವಾದ್ ದೀದ್ ಶಕ್ತಿ ದೇವತಲೆಗ್ ಮೂಲು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ತಿಕ್ಕ್‌ದ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ಹಿಂದು ದೇವತೆಲು
ದೈವಾರಾಧನೆ

ಪರಶುರಾಮನ ಸೃ‍ಷ್ಱಿಯಾಯಿನ ನಮ್ಮ ಈ ತುಲುನಾಡ್, ಬೂತಾರಾಧನೆ, **ದೈವಾರಾಧನೆ**, ನಾಗಾರಾಧನೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಉಂಡು. ಐಟ್ಲ ನಮನ ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡಡ್ ಅಂತು ಈ ಪರಂಪರೆ ಅಮರವಾದುಂಡು. ಬೂತಾರಾಧನೆದ ಪರಂಪರೆ ಪಿರಾಕ್‍ರ್ದೆ ಬತ್‍ನವ್. ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿಡ್ದ್ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನವಾದ್ ಕ್ರಮಪ್ರಕಾರ ಬಯ್ದಂಡ್.

ಬೂತಕೋಲಗ್ "ನೇಮ, ಮೆಚ್ಚಿ, ಕೋಲ" ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೋಲ ಕಟ್ಟುನಕುಲ್ ಬೋಡು. ಐಕ್ಂದೆ ನಲಿಕೆ ಜಾತಿದಕುಲ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ದೈವಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪರವ, ಪಂಬದೆರ್ ಮಲ್ಲ ದೈವಲೆಗ್ ಕೋಲ, ನೇಮ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಈ ಕೋಲ ಕಟ್ಟುನಕುಲ್ ಆತೆ ಪವಿತ್ರೊಡ್, ಶುದ್ದಮನಸ್ಡ್, ವೃತನ್ ಪತ್ದ್, ಶುದ್ಚಾಚಾರೋಡು ಕ್ರೀ ಯೆನ್ ಮನ್ಪುವೆರ್.

## ಬೂತಾಕೋಲದ ಸುರು
ಬೂತಕೋಲದ ದಿನ ಕಾಂಡೆರ್ದೆ ನಂಬುಗೆ,ಶ್ರದ್ದೆಡ್ ವಿಧಿ ವಿಧಾನ ಸುರುವಾಪುಡ್. ಕುಕ್ಕುದ ಇರೆಟ್ ತೋರಣ ಕಟ್ದ್ ಬೂತಕೋಲ ನಡಪುನ ಜಾಗನ್ ಶೃಂಗಾರ ಮನ್ಪ್ವೆರ್. ಬೂತ, ದೈವೊಲೆನ್ ನಂಬುನ ಜಾಗೆಗ್ 'ಸ್ಥಾನ' ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.ಬಯ್ಯ ೬ಗಂಟೆಗ್ ವಾದ್ಯ,ತೆಂಬರೆ, ಡೋಲು, ಬ್ಯಾಂಡ್,ಪಟಾಕಿಲೆದ ಸಬ್ದೊಲು ಸುರುವಾಪುಂಡು. ಬೂತಕೋಲ ಉಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಇಸಯ ಇಡೀ ಊರುಗೇ ಇಂಚ ಗೊತ್ತಾಪುಂಡು.

## ವಿಧಿ-ವಿಧಾನೊಲ್
*ಭಂಡಾರ ಬರ್ಪುನಿ.
*ಬೂಳ್ಯ ಕೊರ್ಪುನಿ.
*ಬೂತಕಟ್ಟುನಕುಲೆನ ವೇಷ ಪಾಡೆರೆ ಸುರುವಾಪುಂಡು.
*ಬತ್ತಿನ ಬಿನ್ನೆರೆಗ್ ಸಮರ್ದನೆ.
*ಬೂತಕೋಲ ನಲಿಪೆರೆ ಸುರುವಾಪುಂಡು.

## ಕ್ರಮೋ
ಬೂತಕಟ್ಟುನಾಯಗ್ ಒಸಯೊ(ದರ್ಶನ)thumb|ದೈವಾರಾಧನೆ
 ಸುರುವಾಪುಂಡು,ಸೂತದೊಂದಿನ್(ಜೀಟಿಗೆ) ಪತೊಂದು, ಮುರಿಯ ಪತ್ತೋಂದು ಬೊಬ್ಬೆನ್ ಪಾಡೊಂದು, ತೆಂಬರೆದ ಸ್ವರೋಕ್ ನಲಿತೊಂದು ನರ್ತನೆ ಮನ್ಪೆರ್.ಬುಕ್ಕೊ ಸುತ್ತ ಕುಲ್ದಿನ ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲದ ಗುರ್ಕರದ 'ಗಗ್ಗರ'ಕಟ್ವೆ ಪಂಡ್ದ್ ಅಪ್ಪನೆನ್ ಬೂತ ಕಟ್ಟುನಾಕುಲು ಕೇನೊಂದು, ಮಾತ ಸರ್ವೆಡ್ದಲ ನಟ್ಟೋಂದು ಗಗ್ಗರ ಕಟ್ದ್ ಸುರುವಾಪುಂಡ್. ಬುಕ್ಕೊ ಶಾಂತಿ ಸಮಾದನೊಡ್ ನುದಿಕಟ್ತ್ನ್ ಪಂಡ್ದ್, ಇಲ್ಲದಕುಲೆನ ಕುಟುಂಬದಕುಲೆನ ಸಮಸ್ಯೆಗ್ ಪರಿಹಾರ ಕೊರ್ದು, ಕೋಲ ಸೇವೆ ಕೊರ್ನೆಕ್ ಸಂತೊಷ ಪಡೆ ಯೊನ್ದು ಕೊರ್ನ್ಸಾ ಬಾರಣೆನ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಂತೊಂದ್, ನಿಕುಲು ಮಲ್ಪಿನ ಮಾತಾ ಎಡ್ಡೆ ಕೆಲಸೊಡ್ಲ ಯಾನಿಪ್ವೆ ಪನ್ಪಿನ ಅಬಯನ್ ಕೊರ್ದು ಮಾತಾ ಕ್ರಿಯೆನ್ಲ ಪೊರ್ಲುಡು ನಡಪದ್ ಕೊರ್ದು, ಮಾತೆರೆನ್ಲ ಎಡ್ಡೆ ಆಶಯದೊಟ್ಗೆ ಬೂತಕೋಲ ಪಿರಿಪುಂಡು.

## ಪಿದಾಯಿ ಕೊಂಡಿ
* Savitha: ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಭೂತಾರಾಧನೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು

**ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು** ಪಂಡ ಭಾರತದ ಒಂಜಿ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ. ಈ ಕುಟುಂಬದ ಬಾಸೆಲು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ, ಮಧ್ಯ ಭಾರತ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ,ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಬುಕ್ಕೊ ನೇಪಾಲ  ದೇಶಲೆಡ್ ಬಳಕೆಡ್ ಉಂಡು. ಈ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಸುಮಾರ್ 215 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಕುಲು ಗಲಸುವೆರ್. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿನ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ. ಇತ್ತೆ ಈ ಕುಟುಂಬಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಬಾಸೆಲು ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೊಡ್ದ್‍ಲಾ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ ಪನ್ಪುನ ಒಂಜೇ ಬಾಸೆ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂ‌ಡ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ಲೆನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಉಂದು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶಲೆಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರಭಾವಗ್ ಒಳಗಾದ್ ಇತ್ತೆ ಸುಮಾರು ೮೫ ಬಾಸೆಲಾದ್ ಬಳಕೆಡ್ ಉಂಡು. **ದೆಟ್ಟ್ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಬಾಸೆಲೆನ ಪಟ್ಟಿ ತಿರ್ತ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್.**

## ಮುಖ್ಯ ಬಾಸೆಲು
* ತುಳು ಬಾಸೆ
* ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ
* ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ
*ತಮಿಳ್ ಬಾಸೆ
*ತೆಲುಗು ಬಾಸೆ
*ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್
*ಬಡಗ
*ಕುರುಂಬ
*ಪಳಿಯನ್
*ಕೋಟ
*ಬೆಳ್ಳಾರಿ
*ಕೋತ
*ತೊದ
*ಬ್ರಹೂಯಿ
*ಕೊರಗ ಬಾಸೆ

## ಪಿದಾಯಿದ ಓದುಗ್ ಸಂಪರ್ಕ
* ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆನ ಪದಕೋಶ
* ಎಥ್ನೋಲಾಗ್‍ ಡ್ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆನ ಪುಟ.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ಧನಂಜಯ ಕುಂಬ್ಳೆ

ಇಂಬೆರ್ ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕ ತುಳುತ್ತಾ ಕವಿ,ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪೆಕೆರ್,ಸಂಶೋಧಕೆರ್ ಆತ್ ಕುಡ್ಲಟ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯೊಂದುಳ್ಳೆರ್.

## ಪುಟ್ಟು
ಧನಂಜಯ ಕುಂಬ್ಳೆ ಇಂಬೆರ್ ಪುಟ್ಟುದಿನ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆದ ಕಾಸರಗೋಡು ತಾಲೂಕುದ ಕುಂಬ್ಳೆ ಗ್ರಾಮೊಡು. ಅಮ್ಮೆರ್ ನಾರಾಯಣ ಎಂ,ಅಪ್ಪೆ ಶಾರದ.

## ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
ಇಂಬೆರ್ ಕಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣೊನು ಅಜ್ಜಿಬೆಟ್ಟು ಕಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಬಂಟ್ವಾಳ, ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಕುಂಬ್ಳೆಡ್, ಪ್ರೌಡಶಾಲೆನು ಸರಕಾರಿ ಪ್ರೌಡಶಾಲೆ ಕುಂಬ್ಳೆಡ್, ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣೊನು ಸರಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು ಕಾಸರಗೋಡುಟ್ ಮಲ್ತ್ದೆರ್. ಅಂಚನೆ ಕಣ್ಣೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡು ಕನ್ನಡ ಎಂ. ಎ ಪದವಿ, ಅವ್ವೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಡ್ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿನ್ಲ ಪಡೆತ್ತೆರ್.

## ಪಿಎಚ್.ಡಿ
ಅರುಣಾಬ್ಜ ಮತ್ತು ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ತೌಲನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ.

## ಉದ್ಯೋಗೊ
* ವಿವೇಕಾನಂದ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯೊಡ್ ಉಪನ್ಯಾಸಕೆರ್-೧೯೯೯-೨೦೦೫,
* ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜು ಮೂಡಬಿದ್ರೆಡ್ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪೆಕೆರ್-೨೦೦೫-೨೦೧೨,
* ಪ್ರಸ್ತುತ ಇಂಬೆರ್ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಡು ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರಾದ್ ಬೆಲೆ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

## ಬರೆಯಿನ ಕೃತಿಕುಲು

### ಕವನ
* ಮೊದಲ ಪಾಪ
* ಹಾಡು ಕಲಿತ ಹಕ್ಕಿಗೆ
* ಹಣತೆ ಹಾಡು

### ವಿಮರ್ಶೆ
* ಯಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆಕಾಶ

### ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರ
* ನಿರಂಜನ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರ.
* ಕಜಂಪಾಡಿ ರಾಮ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರ.

### ಸಂಶೋಧನೆ
* ಐತಿಹ್ಯಗಳ ಕಥನ

## ಪತ್ರಿಕೆ
* ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಟ್ ವರದಿಗಾರ ಆತ್ ಬೆಲೆ ಮಾಲ್ತೆರ್
* ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆತ್ತಾ ಮೂಡಬಿದರೆತ್ತಾ ವರದಿಗಾರ ಆತ್ ಬೆಲೆ ಬೆಂದಿನಾರ್.
* ಅಂಚೆ ಕಾರ್ಡ್ ಪತ್ರಿಕೆತ್ತಾ ಸಂಪಾದಕೇರ್ ಆತ್ ಬೆಲೆ ಮಾಲ್ತೆರ್.

## ಜವಾಬ್ದಾರಿಲು
# ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಪ್ರಸಾರಾಂಗದ ಸಹನಿರ್ದೇಶಕೆರ್,
# ಶ್ರೀ.ಸತೀಶ್ಯ ಪೈಮತ್ತು ದಯಾನಂಧ ಪೈ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದ ಸಂಯೋಜಕೆರ್,
# ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವರದಿ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯೆರ್,
# ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ನ್ಯೂಸ್ ಬುಲೆಟಿನ್ ಸಂ.ಸದಸ್ಯೆರ್.

### ಸಂಘಟನೆ
* 'ನುಡಿಸಿರಿ' ಕನ್ನಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನತಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ,
* ವಿಶ್ವ ನುಡಿಸಿರಿ ವಿರಾಸತ್ತಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಆತ್ ಬೆಲೆ ಮಾಲ್ತೆರ್.
* ಕಾಂತಾವರ ಕನ್ನಡ ಸಂಘತ ಸಹ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿ
# ಮುಂಬಾಯಿ ಕರ್ನಾಟಕದ "ಪೇಜಾವರ ಸದಾಶಿವರಾವ್ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ".
# ಕಾಂತಾವರ ಕನ್ನಡ ಸಂಘದ "ಮುದ್ದಣ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ".

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸ
ವರ್ಗೊ:ಕವಿ