open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಗುರು ನರಸಿಂಹ

ಶ್ರೀಮದ್ ಯೋಗಾನಂದ **ಗುರು ನರಸಿಂಹ** ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಊರುದ ದೇವೆರಾದುಲ್ಲೆರ್. ಗುರು ನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನ ಉಡುಪಿದ ಪೇಂಟೆರ್ದ್ 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರಡ್ ಉಂಡು.

## ಇತಿಹಾಸೊ
ಪದ್ಮಪುರಾಣದ ಪುಷ್ಕರ ಕಾಂಡದ 'ಶ್ರೀ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆ' ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಿಷಯವಾದ್ ಮಾಹಿತಿ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಪದ್ಮಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಶಂಖ ಬುಕ್ಕೊ ಚಕ್ರನ್ ಪತೊಂದಿನ ಶ್ರೀ ಗುರುನರಸಿಂಹ ದೇವೆರ್ನ ಮೂರ್ತಿ ಅಶ್ವತ್ಥ ಮರತ ತಿರ್ತ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನಾರದ ಮುನಿಕ್ ಅಶರೀರವಾಣಿ ಕೇಂದ್ ಆ ಮೂರ್ತಿನ್ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಶರೀರವಾಣಿ ಆ ದೇವೆರೆನ್ 'ಯೋಗಾನಂದ ನೃಸಿಂಹಾಕ್ಯಮ್' ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುಂಡು.
ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಖಾಂಡದ ಪ್ರಕಾರ ಕದಂಬ ವಂಶದ ಮಯೂರ ವರ್ಮೆ ತನ್ನ ಬ್ರಾಣೆರ್ನ ಬುಕ್ಕೊ ಸೇನೆದೊಟ್ಟಿಗೆ ಈ ಜಾಗೆಗ್ ಬರ್ಪೆ. ಬತ್ತಿನ ಈ ಬ್ರಾಣೆರ್ ಮಹಾಯಾಗ ಪೂರ ಮಲ್ಪುವರ್. ಮಹಾಗಣಪತಿ ದೇವರ್ನ ಆಶೀರ್ವಾದ ಸುರುಕು ದೆತೊನುವೆರ್. ಈ ಬ್ರಾಣೆರ್ನ ಗುಂಪುದ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಪನ್ಪಿನಾರೆಗ್ ರಾತ್ರೆ ಕನೊಟು ಪತ್ತ್ ಕೈತ ಗಣಪತಿ ದೇವೆರ್ ಬತ್ತ್ದ್ ಶ್ರೀ ಗುರುನರಸಿಂಹ ದೇವೆರ್ನ ಮೂರ್ತಿನ್ ಪುನರ್ ಪೃತಿಷ್ಟೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆ ಊರುದ ಸುತ್ತಲ್‍ದ ಪದಿನಾಲ್ ಊರುದ ಬ್ರಾಣೆರೆಗ್ ಮೇರೇ ದೇವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗುರು ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಇನಿ ಮುಟ್ಟ ಈ ಪದಿನಾಲ್ ಊರುದ ಬ್ರಾಣೆರೆಗ್ ನರಸಿಂಹೆ ಗುರುವಾದುಲ್ಲೆರ್. ಈ ಬ್ರಾಣೆರ್ 'ಕೋಟ ಬ್ರಾಣೆರ್ಂದ್' ಪುದರ್ ಪಡೆವೊಂಡೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು/ದೇವಸ್ಥಾನ
ಗುರುಕಾರ್ನವೆರೆಗ್ ಬಳಸುನೆ

**ಗುರುಕಾರ್ನವೆರೆಗ್ ಬಳಸುನೆ** ಪಂಡ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಹಿರಿಯಕ್‍ಲೆಗ್ ಬಳಸುನೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕುಲೆಕ್‍ಲೆಗ್ ಬಳಸುನೆ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಗುರುಕಾರ್ನವೆರೆಗ್ ಬಳಸುನೆ
ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಹಿಯಕ್‍ಲೆಗ್ ಬಳಸುನ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕುಲೆಕ್‍ಲೆಗ್ ಬಳಸುನೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.ಉಂದು ಸಾಮನ್ಯವಾದ್ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಬಳಸುವೆರ್.

### ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊಡ್ ಬಲಸುನ ಎಂಚ?

## ಬಳಸುನ ಕ್ರಮೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಗುರುವಾಯುರ್

**'ಗುರುವಾಯೂರ್**  ದೇಷೋಡು ಕೇರಳದ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜೀಲ್ಲೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಪುರಾತನವಾಯುನ ಒಂಜೀ ಊರ್. ಭಾರತ್ಡ ನಾಲನೆ ಭಾರೀ ಮಲ್ಲ ದೇವಸ್ತಾನ ಶ್ರೀ ಗುರುವಾಯೂರ್ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನ. ದಿನಾಲೆ ಸಾವಿರ ಗಟ್ಟಲೆ ಜನ ಬರ್ಪಿನ ಒಂಜೀ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಗುರುವಾಯೂರ್ ಮೂರ್ತಿದ ಪ್ರಕಾರ ಪನ್ಪಿನನಾಂಡ ಸಧಾರಣ ೫೦೦೦ ವಷ‍ ದುಂಬ್ದ ಪನ್ದ ಪನೋಂದುಲ್ಲೇರ್. ಮಾತ ಆನೇಲ್ಲಗ್ ಒನಾಸ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಉಂದು ದೇವಸ್ಥಾನಡ್ ನಡೆ ಪುಂಡು. ವರ್ಷ ವರ್ಷ ಭಾರೀಗ್ಒಜಿಡದ ನಡ್ತೋಂದುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಆನೇಲ್ನ ಜಿಡಪ್ಪುನ ಕಯ್ರಮೋಲ ನಡತೋಂದುಂಡು. ಗುರುವಾಯೂರ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನಡ್ ಕೃಷ್ಣೆನ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ತೋಂದುಲೇರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಗುರುವಾಯೂರ್ ದೇವಸ್ಥಾನೋನ್ ಮಸ್ತಬೇಲೆಡ್ ಭೂಲೋಕ ವೈಕುಂಠ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೇರ್. ಗುರುವಾಯೂರ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಮೂರ್ತಿಡ್ ನಾಲ್ ಕೈ ಉಂಡು,ಅವ್ ಒವು ಪಂಡ ಪಾಂಚಜನ್ಯ ಶಂಖ,ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ, ಕೌಮೋದಕಿ ಗದೆ,ಬುಕ್ಕೊ ತುಲಸಿ ಮಾಲೇಡ್ ಒಂಜಿ ಕಮಲದ ಪೂಸೇರ್ಪಾವೇರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ವರ್ಗೊ:ದೇಸ್ಥಾನೊಲು
ಗುರ್ಬಿ

**ಗುರ್ಬಿ** ಅತ್ತ್ಂಡ ಗುಬ್ಬಿ ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ಇಲ್ಲ್ ಪಕ್ಕಿ. ಉಂದೆನು ಕನ್ನಡೊಡು ಗುಬ್ಬಿ, ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ಡ್ ಸ್ಪೆರೊಪನ್ಪೆರ್. ವೈಜ್ನಾನಿಕ ಪುದರ್ Passeridae. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಪಕ್ಕಿ.

## ಕಮ್ಮಿ
ತುವೆರೆ ತಿಕ್ಕುನುಮಸ್ತ್ ಕಮ್ಮಿ. ದಾದೆಕ್ ಪಂಡ ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಡು ಮೊಬೈಲ್ ಬಲಕೆ ಜಾಸ್ತಿ ಅವೊಂದು ಉಂಡು. ಮೊಬೈಲ್‍ಡ್ ಬರ್ಪಿನ ತರಂಗೊಲು ಪಕ್ಕಿಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಉಪದ್ರೊ ಆಪುಂಡು. ಅಯಿಡ್ದಾತ್ರೊ ಗುರ್ಬಿದ ವಂಶ ನಾಶ ಆವೊಂದುಂಡು. ಗುರ್ಬಿಲು ಇತ್ತೆ ದೇವಸ್ಥಾನೊ, ಬುಕ್ಕೊ ದೊಂಪ(ಚಪ್ಪರ)ದ ಇಲ್ಲದ ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ ತುವೆರೆಗ್ ತಿಕ್ಕುವೊ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪಕ್ಕಿಲು
ಗುಳಿಗ

**ಗುಳಿಗ/ಗುಳಿಗೆ** ಭೂತೊ ತುಲುನಾಡ್‌ಡ್ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆಪುನ ವೊಂಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಭೂತೊ. ತುಲುನಾಡ್‍ದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರೊ ಸಾರತ್ತೊಂಜಿ ಭೂತೊಲು ಉಂಡು ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ. ಅಯಿಟ್ ಗುಳಿಗೆ ಬಾರೀ ಮಲ್ಲ ಕೋಪದ ಭೂತೊಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ಗುಲಿಗ ಬೂತೊದ ಪುಟ್ಟು ವಿಚಿತ್ರವಾಯಿನವು. ಅವು ಮಾತೆರೆಲೆಕೊ ಅಪ್ಪೆನ ಬಂಜಿಡ್ದ್ ಸಹಜವಾದ್ ಪುಟ್ಟಂದೆ ಅಪ್ಪೆನ ಬಂಜಿ ಉಡೆದ್ ಪುಟ್ಟಿನಿ ಪನ್ಪಿ ಕತೆ ಉಂಡು. ಪುಟ್ಟಿ ಕೂಡ್ಲೆ ಸಹಜವಾದೆ ಬಡವುಡು ನರಕುನ ಭೂತೊಗು ವಾವಾ ರೀತಿದ ತೆನಸ್ ಕೊರ್ಂಡಲಾ ಉಂತಂದೆ ಕಡೆಕ್ ನಾರಾಯಣ ದೇವೆರೆನ ಕಿನ್ನಿ ಬಿರೆಲ್ದ ನೆತ್ತೆರ್ ಅಂಚನೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿನ ಪುರ್ಪೊನ್ ಕೊರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಡವು ಉಂತ್ಂಡ್, ಪನ್ನಿ ಇಚಾರ ಗುಳಿಗ ಬೂತೊದ ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯವಾಯಿನ ಪಾಡ್ದನೊಡ್ದು ತೆರಿಯುಂಡು.

## ಗುಳಿಗ ಬೂತೊದ ಸ್ವರೂಪೊ

ಗುಲಿಗ ಭೂತ ಮಸ್ತ್ ರೋಷ, ಕೋಪೊದ ಭೂತ. ಗುಳಿಗ ಭೂತದ ಆರಾಧನೆದ ಸಂದರ್ಬೊಡು ಮಸ್ತ್ ಕೋರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೊಂಡ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಮಸ್ತ್ ಕೋರಿ ತಿನ್ಪುನ ಭೂತ ಗುಳಿಗ ಬೂತೊಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಗುಳಿಗ ಭೂತಗ್ ಕೋರಿ ಕೊರ್ಜಿಂಡ ಬಲಿಪೆರೆ ಶುರು ಮಲ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಅಪಗ ಜನೊಕುಲು ಭೂತನ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಕೋರಿ ಕೊರ್ದ್ ಸಮಾದಾನ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಗುಳಿಗ ಬೂತೊದ ವಿದೊ
# ಜಾಗೆದ ಗುಳಿಗೆ
# ಭೂಮಿ ಗುಳಿಗ
# ಸಂಕೊಲಿಗೆ ಗುಳಿಗ
# ಜೋಡು ಗುಳಿಗ
# ಮಂತ್ರ ಗುಳಿಗ
# ಪಾತಾಳ ಗುಳಿಗ
# ಒರಿಮಾಣಿ ಗುಳಿಗ
# ಆಕಾಶ ಗುಳಿಗ
# ಚಾಮುಂಡಿ ಗುಳಿಗ
# ರಾಜನ್ ಗುಳಿಗ
# ಮಾರಣ ಗುಳಿಗ
# ಅಂತ್ರ ಗುಳಿಗ
# ನೆತ್ತೆ ಗುಳಿಗ
# ಮುಳ್ಳು ಗುಳಿಗ
# ಮಂತ್ರವಾದಿ ಗುಳಿಗ
# ಬಂಡಾರಿಗುಳಿಗ
# ಚೌಕಾರು ಗುಳಿಗ
# ಗುಳಿಗ ಕೊರಗಜ್ಜ
# ಮುಕಾಂಬಿ ಗುಳಿಗೆ

## ವಿಧಿ ನಿಷೇದೊ
ಈ ಕೋಲ ಆನಗ ಪೊನ್ಜೊಲು ಎದುರ್ ಇಪ್ಪರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭೂತೊಲು
ಗುಳಿಗ ಕೋಲದ ವಿಶೇಸ

## ಕೋಲ ಪಂಡ ದಾದ?
ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಬೂತೊಲೆಗ್ ಕೊಪಿ‍ ಆರಾಧನೆನ್ ಕೋಲ, ನೇಮ, ಮೆಚ್ಚಿ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬೂತೊಲೆಗ್ ಆಪಿ ಆರಾಧನೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರ್‍ಡ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

ಈ ಗುಳಿಗ ಕೋಲ ಮಸ್ತ್ ಭಯ೦ಕರ ವಾತಿನ ಒ೦ಜಿ ಕೋಲ. ಈ ಕೋಲನು ಪೊ೦ಜೋಕುಲು ತುಯೆರೆ ಇಜ್ಜಿ. ಈ ಕೋಲಡ್ ಗುಳಿಗ ದೇವೆರ್ ಕೋರಿನ್ ಪಸೊ೦ದು ಅಯಿತಾ ನೆತ್ತರನು ಪರ್ಪೆರ್. ಈ ಕೋಲ ಆವೊ೦ದಿಪ್ಪಿನಾಗ ಪೊ೦ಜೋಕುಲು ಪೊ೦ಡಾ ಅತ್ತ್ ನಲ್ತೊ೦ದಿಪ್ಪಿನಗ ತು೦ಡಾ ಅಕಲ್ನ ಮಿತ್ತ್ ದ್ರಶ ದೀಪೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಳಿಗ ದೇವೆರ್ ನಲ್ತೊ೦ದಿಪ್ಪಿನಗ ಅಲ್ಪ ಇತ್ತಿನಕುಲ್ ಅರ್ದೊಡು ಲಕ್ಕುದು ಪೊ೦ಡಾ ಆ ಗುಳಿಗದೇವೆರ್ ಕಾರ್ನಿಕೊಲ್ಲಕ್ಕ ತೊಜೊವು೦ಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಗಾಂಧಿ ಜಯಂತಿ

**ಗಾಂಧಿ ಜಯಂತಿ** – ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯೆರೆ ಜನ್ಮೊ ದಿನಾಚರಣೆ. ಉಂದು ರಾಷ್ಟೀಯ ಪರ್ಬ, ಪ್ರತಿ ಒರ್ಸೊ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೦೨ ದಾನಿ ಗಾಂಧಿ ಜಯಂತಿ ಆಚರಿಸವುನೆ. ಭಾರತೊದ ಸ್ವಸಂತ್ರೊ ಹೋರಾಟಗಾರೆರೆಡ್ ಒರಿಯಾಯಿನ ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯೆರೆನ ಜನ್ಮೊ ದಿನಾಚರಣೆನ್‍ಲಾ ಇಂದುವೇ ದಿನೊ ಆಚರಿಸವುನೆ.

## ಗಾಂಧಿ ಜಯಂತಿದ ಇಸೇಸೊ

*ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2 ನಮೊನ ದೇಸೊ ಇಡೀಕ ಆಚರಿಸುನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯೊ ಪರ್ಬೊಗು ಕಾರಣೊ ಆನಿ ಗಾಂಧಿ ಜಯಂತಿ. ಮಾಂತ ಸಾಲೆಲೆಡ್, ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಲೆಡ್ ಗಾಂಧಿಜಿಯೆರೆ ಪಟೊನು ದೀಡ್ದ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸಾಲೆಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೋಲೇಜಿಲೆಡ್ ಆನಿ ಗಾಂಧಿಜಿಯೆರೆ ಬಗೆಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆರೆನ ಸಾದನೆತ ಬಗೆಟ್ ಒಟ್ಟಾದ್ ಆರೆನ ಬದ್ಕ್‌ದ ಚರಿತ್ರೆನ್ ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಯಿತ ಜೊತೆಟ್ ಆನಿ ಇಸೇಸೊ ಆದ್ ಸ್ವಚ್ಚ ಮಲ್ಪುನ ಬೇಲೆನ್ ದೀಡೊಂದು ಪ್ರತೀ ಗ್ರಾಮೊಲೆಡ್ ಸ್ರಮದಾನೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
* ಸಾಲೆದ ಜೋಕುಲು ಪುಲ್ಯಕಾಂಡೆ ಮೀದ್, ರಾಷ್ಟ್ರಪಿತೆರೆಗ್ ಅಡ್ಡ ಬೂರ್‌ದ್ ಆರೆನ ತತ್ವೊಲೆನ್ ಜೀವನೊಡು ಅಲವಡಿಸಯರ ತಯಾರಾದ್ ಸಾಲೆಗ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಇಂಚಿತ್ತಿ ಮಲ್ಲ ನರಮ್ಮಾನಿನ ಜನ್ಮೊ ದಿನೊ ಆಯಿನ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨ ನಾನಿ ಇಡೀ ದೇಸೊಡು, ರಾಜ್ಯೊಡು, ಗ್ರಾಮೊ ಗ್ರಾಮೊಡುಲಾ ಕಲಿ ಗಂಗಸರೊನು ಪರಿಯರ ಬಲ್ಲಿ, ಮಾರಿಯರ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪನೆನ್ ಸರ್ಕಾರೊ ನಿಸೇದೊ ಮಲ್ತಿನವು ನಮೊಕು ಪೆರ್ಮೆದ ಸಂಗತಿ.

## ಗಾಂಧಿಯೆರೆ ಪುಟ್ಟು ಬುಕ್ಕೊ ಬದ್‍ಕ್

* ಇಂಬೆರೆ ಪೂರ್ತಿ ಪುದರ್ ಮೋಹನದಾಸ್ ಕರಮ‍ಚಂದ್ ಗಾಂಧಿ. ಇಂಬೆರ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨, ೧೮೬೯ಡ್ ಭಾರತೊದ ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯೊದ ಪೋರಬಂದರ್ಡ್ ಪುಟ್‍ದೆರ್. ಇಂಬೆರೆ ಅಮ್ಮೆರ್ ಕರಮಚಂದ್ ಗಾಂಧಿ. ಅಪ್ಪೆ ಪುತಲೀಬಾಯಿ. ೧೩ನೆ ಪ್ರಾಯೊಡು ಗಾಂಧೀಜಿ ಕಸ್ತೂರಿ ಬಾ ಇಂಬೆರೆನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್. ಅಯಿನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಬೆರೆಗ್ ನಾಲ್ ಜೋಕ್ಲು ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಹರಿಲಾಲ್ ಗಾಂಧಿ, ಮಣಿಲಾಲ್ ಗಾಂಧಿ, ರಾಮದಾಸ್ ಗಾಂಧಿ ಬುಕ್ಕೊ ದೇವದಾಸ್ ಗಾಂಧಿ. ೧೯ನೆ ಪ್ರಾಯೊಡು ಗಾಂಧೀಜಿ ಲಂಡನ್ ನಗರೊದ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ವಕಲತ್ ಬೇಲೆಗ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯರ ಪೋದು ತರಬೇತಿನ್ ಮುಗಿತ್ ಬತ್ತೆರ್. ಅಲ್ಪಡ್‌ದ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಬೊಂಬಾಯಿ ನಗರೊಡು ವಕಲತ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪಿಯರ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಯೆರ್.
* ವಕಾಲತ್‍ಡ್ ಜಾಸ್ತಿ ಪ್ರೇಜನೊ ಆವಂದಿನೆಡ್ದಾವರೊ ರಡ್ಡ್ ಒರ್ಸೊಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕೊಗು ಕೆಲಸೊದ ಮಿತ್ತ್ ಪೋಯೆರ್. ಅಲ್ಪ ಬಾರತೊಡ ನಿವಾಸಿಲೆಗ್ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕ್‌ನ್ ಕೊರಂದಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರೊದ ವರ್ಣಭೇದೊ ನೀತಿನ್ ತೂದು ಬೇಜಾರಾದ್ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅಲ್ಪದ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿನ್ ಅಲಿಪಾಯರ ಚಳುವಳಿನ್ ಪುಟ್ಟ್‌ದ ಪಾಡ್ಯೆರ್. ಅಲ್ಪದ ಪೀಟರ್ ಮ್ಯಾರಿಟ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ಪನ್ಪಿನ ನಗರೊಡು ರೈಲ್‍ಡ್ ಒಂಜನೆ ದರ್ಜೆ ಟಿಕೆಟ್ ದೆತೊಂಡಲಾ ಅಲ್ಪ ಕುಲ್ಯರ ಬುಡಂದೆ ರೈಲ್‍ಡ್ದ್ ಪಿದಯಿ ಪಾಡ್‌ನಗ ಅಕ್ಲೆನ ವರ್ಣಭೇದೊ ನೀತಿದ ಇರುದ್ದೊ ಹೋರಾಟ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿಚ್ಚಯೊ ಆಂಡ್. ನವಂಬರ್ ೬, ೧೯೧೩ಡ್ ಬಾರತೊದ ಗಣಿಗಾರೆರೆ ಒಂಜಿ ಮೆರವಣಿಗೆಡ್ ಪೋನಗ ಗಾಂಧೀಜಿ ಬಂಧಿತೆರಾಯೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆರ್
ವರ್ಗೊ:ದಿನಾಚರಣೆಲು
ಗುಳ್ಳ

**ಗುಳ್ಳ** ಒಂಜಿ ಬದನೆ ಜಾತಿಗ್ ಸೆರ್ನ ತರಕಾರಿ. ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪರೆ ಆಪಿನ ಕಾಯಿ. Aubergine ನೆತ್ತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್. ಗುಳ್ಳ ಕೇವಲ ಕಜಿಪುಗ್ ಸೀಮಿತವಾತ್‍ಜಿ, ಐಟ್ ಮಸ್ತ್ ಔಷಧಿ ಗುಣೊಲಾ ಉಂಡು. ಉಂದೆತ ಬಜಿ ಕಾಯಿ ಅತ್ತ್, ಉಂದೆತ ಬೇರ್, ಇರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಎಳೆತ ಕಾಯಿಡ್ಲಾ ನಾ ನಾ ಕಾಯಿಲೆಲೊಗು ರಾಮಬಾಣ. ಮೂಲವ್ಯಾಧಿ, ಕಣ್ಣ್ ದ ಬೇನೆ, ಬುರ್ನ್ಯಾ ಗಾಯಗ್, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆನ್ಲಾ ಕೊರ್ಪುಂಡ್.
ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್‍ ಮಟ್ಟಿಗುಳ್ಳ ಪನ್ಪಿ ಒಂಜಿ ಬಿದೆ ಉಂಡು. ಆವು ಕಾಪುಡ್ದು ಕಟಪಾಡಿ ಕಡಲ ಬರಿಟ್ಟ್‍ ಉಪ್ಪು ಮಟ್ಟ್‍ ಪನ್ಪಿ ಜಾಗೆಡ್‍ ಮಾತ್ರ ಬುಲೆಪುಂಡು ನೆತ್ತ ಬಗೆಟ್‍ ಬೇತೆನೆ ಲೇಖನ ಉಂಡು.

## ಉಪಯೋಗ
* ಒರ ಒರ ವಿನಾಕಾರಣ ಮೈ ಮಾತಾ ಮಸ್ತ್ ಕಿರ್ಮನಗ (ತುರಿಕೆ) ಗುಳೊದ ಇರೆನ್ ಅರೆತ್ದ್ ಸಕ್ಕರೆ ಸೇರ್ಪಾದ್ ಕಿರ್ಮನ ಜಾಗೊಗು ಪೂಜಿನ ಒಂಜಿ ಗಂಟೆದ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಚ್ಚ ನೀರ್ಡ್ ಮೀಂಡ ಕಿರ್ಮುನ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು.
* ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣೊದ ಬದನೆನ್ ಬೇಯ್ಪಾದ್, ಚೂರು ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡ್ದ್ ಕಾಂಡೆ ಗೆತ್ತೊಂಡ ಮೂಲವ್ಯಾಧಿ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು.
* ಲತ್ತ್ (ಎಳೆಯ) ಗುಳ್ಳೊನ್ ಪೆತ್ತದ ನೆಯುಡು ಪೊತ್ತಾದ್ (ಹುರಿದು) ಪರ್ನ್ಡಾ ಕಣ್ಣ್ದಾ ತೊಂದರೆ ದೂರಾದ್ ದೃಷ್ಠಿದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಜಾಸ್ತಿ ಆಪುಂಡು.
* ಅರೆಗಾಲಡ್ ಅತ್ತಾಂತೆ, ಬರ್ಸದ ಪೊರ್ತುಗ್ಲಾ ಕೆಲವರೆಗ್ ಅಂಗೈ ಬುಕ್ಕೊ ಅಂಗಾಲ್ ಬೆಗಪುಂಡು. ಅಯಿಕ್ ಗುಳ್ಳೊನ್ ಕಿನ್ನಿಡ್ ಮೂರ್ದ್ ನೀರ್ಡ್ ದೀವೋಡ್. ಒಂತೆ ಪೊರ್ತು ಬುಡ್ದು ಗುಳ್ಳ ಕಲೆದ್ ಆ ನೀರ್ಡ್ 30 ನಿಮಿಶ ಕೈ-ಕಾರ್ನ್ ಮುರ್ಕಾದ್ ದೀವೊಡ್ ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ನಿಧಾನೊಡ್ ಮಸ್ತ್ ಬೆಗಪುನ ಉಂತುಂಡ್. ಮಟ್ಟಿಗುಳ್ಳ ಲೇಖನಲಾ ತೂಲೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತರಕಾರಿಲು
ಗೋಂಕು

**ಗೋಂಕು** ಬೀಜದ ಪರ್ಂದ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುನವು ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ಪರ್ಂದ್. ಉಂದೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಗೇರು ಹಣ್ಣು ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆಕ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಡ್ cashew fruit ಪನ್ಪೆರ್. ನೆತ್ತ ವೈಜ್ನಾನಿಕ ಪುದರ್  ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆತ್ತ ಇರೆ ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಉಂದ್ ಫೆಬ್ರವರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗೊಲುದಪಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಆಪುಂಡು. ಬೀಜದ ಮರಟ್ ಸುರುಕ್ ಪೂ ಆದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಯಿ ಆದ್ ಪರ್ಂದ್ ಆಪುಂಡು

## ಗೋಕ್‍ದ ಬಗೆಕುಲು
ಗೋಕ್ ರಡ್ ಬಗೆಟ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕೆಂಪು ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಜೊಲ್ ಬಣ್ಣೊಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪರುಂದುನೆಕ್ ದುಂಬು ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣೊ ಇತ್ತ್ಂಡ ಪರ್ಂದೊಂದು ಬನ್ನಗ ಆಯಿತ ಬಣ್ಣೊ ಕೆಂಪು ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಂಜಲಾವೊಂದು ಪೋಪುಂಡು.

## ಉಪಯೋಗೊಲು
* ಗೋಕುಡ್ ದೋಸೆ, ಇಡ್ಲಿ, ಗಟ್ಟಿ, ಜ್ಯೂಸ್,ಸಿರ್ಕ, ಗಂಗಸರತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಗೋವಾಡ್ **ಗೋವಪೆನ್ನಿ** ಬಾರಿ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನವು. ಗೋಕುದ ಗಂಗಸರ ಬುಕ್ಕೊ ಗೋಂಕುದ ಬೀಜೊಗು ಬಾರಿ ಬೇಡಿಕೆ ಉಂಡು.
* ಐತ ಬೀಜ ಲತ್ತ್ ಉಪ್ಪುನಗ ಐತ ಓಡು ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಬೀಜೊನು ಪಾಯಸೊಗು, ತರಕಾರಿದ ಕಜಿಪು ಆಜಾನಗ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನುಂಗೆಲ್ ಬೀಜೊ ಮಸ್ತ್ ಬಳಕೆಡ್ ಉಂಡು. ಗೋಂಕುದ ನುಂಗೆಲ್ ಬೀಜೊನು ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕಾಯಾದ್ ಓಡು ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಐತ್ ಉಲಯಿದ ಚೋಲಿ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಿದ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬಳಕೆಗ್ ಊರಿಡೀ ಪೋಪುಂಡು, ವಿದೇಶೋಗುಲಾ ಪೋಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಇತ್ತೆ ತುಳುನಾಡ್‌‍ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಗೋಂಕುದ ಬೀಜದ ಕಾರ್ಖಾನೆಲು ಉಂಡು. ಈ ಕಾರ್ಖಾನೆಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜನ ಪೊಂಜೊವುಲು ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
* ಗೋಂಕುದ ಇರೆಟ್ಟ್ ಹಳ್ಳಿದಕುಲು ಕೂಲಿ ದೆಕ್ಕುವೆರ್. ಐತ ಇರೆನ್ ತಾರೆದ ಮುದೆಲ್‍ಗ್ ಗೊಬ್ಬರ ಆದ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮರತ್ತ ಬುಲೆದಿ ಗೆಲ್ಲ್ ಲೆಡ್ದ್ ಕುಡರಿ, ಕತ್ತಿಲೆಗ್ ಕಡೆ ಪಾಡುವೆರ್. ಮರೊಟ್ಟು ಬರ್ಪಿ ಮಾಯಣೊನು ಅಂಟ್‌ಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಗೋಕುದ ಗಂಗಸರ ಮನ್ಪುನ ಬಗೆ
ಗೋಕುನ್ ಕುರಿಯದ್ ನವಸಾಗರ ಉಪ್ಪು ಪಾರ್ದ್ ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆನ್ ಕುರಿ ಪಾವೊಡು ಒಂತೆ ದಿನ ಆಯ್ನೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಚಪ್ಪೆ ನೀರ್ನ್ ಮೈತ್ದ್ ತೊಂದುರುಗ್ ಪಾರ್ದ್ ಆವಿ ದೆಪ್ಪೊಡು ತೊಂದುರುನ್ ದಿಕ್ಕೆಲ್ಗ್ ದೀದ್ ಕುರಿಪಾಯ್ನ ಗೋಕುನ್ ತೊಂದುರುಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ಅಯ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಅಟ್ಟಿ ದೀದ್ ಅಟ್ಟಿದ ಮಿತ್ತ್ ತೋಪ್ ದೀದ್ ತೋಪುದ ಮಿತ್ತ್ ತೊಂದುರ್ದ ಮುಚ್ಚೆಲ್ ಮರಂಕನೆ ದೀದ್ ಅಯ್ತ ನೀರ್ನ್ ಪಾರ್ದ್ ಸುತ್ತ ಕುಂಟು ಕಟ್ಟೊಡು ತೊಂದುರ್ದ ಮೂಚ್ಚೆಲ್ದ ನೀರ್ ದೆತ್ತ್ದ್ ಗುಚ್ಚೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ನೀರ್ನ್ ಬೇತ ಪಾಡೊಡು ಇಂಚೆನೆ ಐನ್ ಸಲ ಮನ್ಪೊಡು ಅವೆನ್ ಜಾವದ್ ಚಪ್ಪೆ ಆವರೆ ಬುಡ್ಪೆರ್
ಗೋಂಕುಗು ಕನ್ನಡೊಡು ಗೇರು ಹಣ್ಣು ಪನ್ಪೆರ್- ಗೋಂಕು ತಿನ್ಯರೆ, ಪಾನಕ ಮಲ್ಪರೆ, ಗಂಗಸರ ಮಲ್ಪರೆ, ಅಡ್ಡೆ ಮಲ್ಪರೆ, ಪಂಜಿಲೆಗ್ ತಿನಯರೆ ಆಪುಂಡು. ಐತ ಬೋಜೊ ಬಾರಿ ರುಚಿ, ಅವೆನ್ ಲತ್ತ್ ಡ್ ಆಜಾವೆರ್, ಪರಮಣ ಮಲ್ಪುನಗ ಪಾಡುವೆರ್, ಬುಲೆಯಿ ಬುಕ್ಕೊಲಾ ನೆಯಿಟ್ ಕೈತ್ ದ್ ಪರಮಣೊಗು ಪಾಡುವೆರ್. ಬೀಜೊನು ಸಕ್ಕರೆ ಪಾಕೊಡು ಪಾಡ್ದ್ ತಿಂಡಿ, ಚಿಕ್ಕಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬಿಸ್ಕಿಟ್ ಮಲ್ಪರೆಲಾ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ನೆಕ್ಕ್ ಬಾರಿ ಬಿಲೆ. ಗೋಂಕುದ ಬೀಜದ ಬೇರ ಇತ್ತೆ ದಿಂಜ ಉಂಡು. ನೆಕ್ಕ್ ಕಂಪೆನಿಲಾ ಉಂಡು. ಐಕ್ ಕೊರಂಟ್ ಕಂಪೆನಿ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಗೋಂಕುತಾ ವಿದೊಲು
* ಉಳ್ಳಲಾ ಒಂಜಿ
* ಉಳ್ಳಲಾ ರಡ್ಡು
* ಉಳ್ಳಲಾ ಮೂಜಿ
* ಉಳ್ಳಲಾ ನಾಲ‍್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ವರ್ಗೊ:ಪಂರ್ದುಲು
ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಂದ್
ಗೋಧಿ

ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯೊಡ್ ಒಂಜಿ ಧಾನ್ಯ ಗೋಧಿ. ಕನ್ನಡೊಡ್ ಗೋಧಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಡು Wheat ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ತೂವರೆಗ್ ಕೆಸರಿ ಕಂದು ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ Triticum spp. ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯೊಡು ಗೋಧಿನು ಜಾಸ್ತಿ ಬುಳೆಪೆರ್. ಅತ್ತಾಂದೆ ಗೋಧಿನ್ ಬಿಸ್ಕಿಟ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪರೆ, ಬುಕ್ಕೊ ಕೋರಿಗ್, ಪೆತ್ತಗು ಆಹಾರ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವೆರು. ಗೋಧಿ ತಿಂದ್ಂಡ ಶರೀರ ಗಟ್ಟಿ ಆಪುಂಡು.

## ಗೋದಿಡ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪು ತಿಂಡಿಲು
# ಗೋದಿದ ಪಾಯಸ
# ಚಪಾತಿ
# ಪೂರಿ
# ರೊಟ್ಟಿ
# ದೋಸೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಧಾನ್ಯೊಲು
ಗೋಬರ್ ಗ್ಯಾಸ್

**ಗೋಬರ್ ಗ್ಯಾಸ್** ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ಪರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುನ ಗ್ಯಾಸ್. ಈ ಗ್ಯಾಸ್ ನಮಕ್ ಇಲ್ಲಡೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಇಂದೆನ್ ಜಾಸ್ತಿ ಊರುಡ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಉತ್ಪಾದನೆ
ಹಾಲಾತಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಕುರಿದಿನ ಮರತ ತಪ್ಪುಲೆನ್, ಪೆತ್ತದ ಅಂಬಿ ಪೂರ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ಪೊಡು. ಒಂತೆ ಸಮಯದ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಹ್ರಹ ಮಲ್ತಿನ ಗೊಬ್ಬರಡ್ ಇತ್ತಿನ ಕ್ರಿಮಿಕುಲು ಇಂಗಾರದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ದ ಒಟ್ಟು ಸೇರ್ದ್ ಅವು ಗ್ಯಾಸ್ ಆದ್ ಬದಲಾಪುಂಡು.ಈ ಗೊಬ್ಬರ ಗ್ಯಾಸ್ನ್ ನಮ ಕುಡ ಕುಡ ಪಡೆಯೊನ್ನೊಲಿ.ಉಂದು ವಿದ್ಯುತ್, ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪರೆ ಇಂಚೀತಿನ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

## ಉಪಯೋಗ
ಉಂದೆನ್ ವಾಹನ ಸಂಚಾಲನೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ.ಇಲ್ಲಡ್ ಅಟಿಲ್ ಮಲಪೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಈ ಗೊಬ್ಬರ ಗ್ಯಾಸ್‌ನ್ ಜನರೆಟರ್ಡದ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ಗೂಗಲ್

**[[:en:Google|ಗೂಗಲ್]]** ಅಮೇರಿಕಾಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಧಾರಿತ ಸೇವೆಲೆನ್ ಕೊರ್ಪಿನಂಚಿನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ. ಇಂದೆಟ್ಟ್ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಎಡ್ವರ್ಟೈಸ್‍ಮೆಂಟ್, ಸರ್ಚ್ ಇಂಜಿನ್, ಕ್ಲೌಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್, ಮೊಬೈಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಗ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ಸಂಸ್ಥೆ.

ಗೂಗಲ್‌ನ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೪, ೧೯೯೮ಡ್ ಲ್ಯಾರ್ರಿ ಪೇಜ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸರ್ಜೇ ಬ್ರಿನ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾಡ್ ತಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಇಂದೆಕ್ಕ್ ಸನ್ ಮೈಕ್ರೋಸಿಸ್ಟಮ್‌ದ ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಕೆ ಆಂಡಿ ಬೆಚ್ಚೋಲ್‌ಶೇಯಿಮ್ ಸುರುಕ್ಕು ೧,೦೦,೦೦೦ ಡಾಲರ್ ಪನವು ಕೊರ್ದು ಸುರುತ್ತ ಅಡಿ ಪಾಡಿಯೆರ್.

ಗೂಗಲ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಸರ್ಚ್ ಇಂಜಿನ್, ಜಿಮೈಲ್, ಯೂಟ್ಯೂಬ್, ಗೂಗಲ್ ಡ್ರೈವ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಟ್ವರ್ಕಿಂಗ್(ಗೂಗಲ್+) ಇಂಚಿನ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಲೆನ್ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆನ್ ಪಡೆತ್‌ಂಡ್. ಉಂದು ಪೂರ ಗೂಗಲ್ ಡೊಮೈನ್‌ದ ಉಲಯಿ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ವೆಬ್‌ಸೈಟುಲು. ಮೊಬೈಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಟಿ.ವಿ. ಗ್ ಗೂಗಲ್ ಕಂಪೆನಿದ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಆಂಡ್ರಾಯಿಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ದ್‌ಂಡ್. ಗೂಗಲ್ ಕ್ರೋಮ್ ಪನ್ಪಿನಂಚಿನ ವೆಬ್‌ಬ್ರೌಸರ್‌ಲಾ ಮೆಕ್ಲೆನನೇ ಪ್ರಸಾರಣೆ. ಗೂಗಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಟ್ ಭಾಷಾಂತರ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ಸೌಲಭ್ಯ. ಇಂದೆಟ್ಟ್ ೩೫ ಬಾಸೆಲು ಉಲ್ಲ.
## ಉಲ್ಲೆಕೊ

ವರ್ಗೊ:ಜಾಲತಾಣೊ
ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಲಿ

ಗೆಲಿಲಿಯೋ (೧೫ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೫೬೪ - ೮ ಜನವರಿ ೧೬೪೨) ಮೇರ್ ಇಟಲಿದ ಖಗೋಲ ವಿಜ್ಞಾನಿ. ಇಟಲಿದ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಗಣಿತಜ್ಙ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಙ ಮತ್ತು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ. ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಸುರುಟ್ಟೇ ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಭೂಮಿ ಸುತ್ತುಂಡು ಪಂಡುದ್ ಸಾರ್ದೆರು.

ಇಂಬೆರ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಡ್ ಮಲ್ಲ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸದಿತ್ತೆರ್. ರೆನೆಸಾನ್ಸ್‌ ಕಾಲೊಡು ಉಂಡಾಯಿನ ವಿಜ್ಞಾನೊ ಪುನರುಜ್ಜೀವನೊದ ಆದ್ಯ ಪ್ರವರ್ತಕರೆಡ್ ಒರಿ. ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನೊದ ಆಧಾರ ಕಂಬೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಎನ್ನುನ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾರ್ಗೊನು ಅನುಷ್ಠಾನೊಗು ಕೊನತ್ತಿನ ಯಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರೊದ (ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ಸ್‌) ಮೂಲಪುರುಷೆಂದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆತೆ. ಖಗೋಲದ ಸಂಶೋಧನೆಗ್ ದೂರದರ್ಶಕೊನು ಸುರೂಕು ಗಲಸ್‍ದ್ ಆಕಾಸೊ ಕಾಯೊಲೆ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರೊ ಇಸಯೊಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಯಿನ ಕೊಪರ್ನಿಕಸ್ ಸಿದ್ಧಾಂತೊಗು ಬೆಂಬಲ ಕೊರ್ತೆ. ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿಡ್ದ್ ದಿಂಜ ಕಸ್ಟೊ ನಸ್ಟೊಲೆನ್ ಅನುಬವಿಸದೆ. ಗೆಲಿಲಿಯೋ ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ತಿನ ದೂರದರ್ಶಕ ಬಾನದ ಗ್ರಹ, ನಕ್ಷತ್ರೋಲೆನ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುಲಭ ಆಂಡ್. ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗಡಿಯಾರೊನುಲ ನಾಡ್ದ್ ಪತಿನಾರ್ಲ ಅಂದ್.

## ಬಾಲ್ಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜೀವನೊ
ಗೆಲಿಲಿಯೊ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್‌ನೆ 1564 ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 15ಗ್ ಇಟಲಿದ ಪೀಸಾ ನಗರೊಡು. ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ತಂದೆ ವಿನ್ಸೆನ್ಸಿಯೊ ಗೆಲೀಲಿ. ಉಣ್ಣೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ಸಂಗೀತಗಾರೆ. ಆಯನ ಅಭಿಲಾಸೆದಂಚ ಗೆಲಿಲಿಯೊ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೊ ಕಲ್ಪೆರೆ ಪೀಸಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಗು ಸೇರಿಯೆ. ಅಂಡ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾದ್ ಕೇನ್‌ನ ಒಂಜಿ ಉಪನ್ಯಾಸೊಡ್ದ್ ಪ್ರಭಾವಿತೆ ಆದ್ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಆಸಕ್ತೆ ಆಯೆ. ಕ್ರಮೇಣ ಗಣಿತೊದ ಗೀಳು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊನು ಬುಡ್ದು ಇಲ್ಲೆಡೆ ಬತ್ತೆ. ಆಯನ ದುಂಬುದ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸೊ ನಡತ್‍ನೆ ಇಲ್ಲಡೆಡೆ. ಬೇಗೊ ದಿಂಜ ಪಾಂಡಿತ್ಯೊನು ಸಂಪಾದಿಸದ್ ಪೀಸಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರೊದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆ ಆಯೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಗೌಡ

**ಗೌಡ** ಇಂದೊಂಜಿ ಜಾತಿದ ಪುದರ್. ತುಳುನಾಡ್‍ಗ್ ಗೌಡೆರ್‍ನಕುಲು ಐಗೂರು ಸೀಮೆಡ್‍ದ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೪೦೦ನೆ ಕಾಲೊಡೇ ಬತ್ತೆರ್ಂದ್ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಪನ್ಪರ್.

## ಗೌಡ ಪದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ
ಗೌಡ ಪದೊ **ಗಾವುಂಡ,ಗೌಂಡ,ಗಾವುಡ,ಗವುಡ,ಗೌಡ** ಇಂಚ ರೂಪ ಪಡೆದ್ಂಡ್. ಗೌಡ ದೇಶಂದು ಒಂಜಿ ದೇಸ ಪಿರಾಕುದ ಕಾಲೊಡ್ ಇತ್ತುಂಡು.

## ಗೌಡ ಪದದ ಅರ್ಥ
ಗೌಡ ಪದೊತ ಅರ್ಥೊ ಯಜಮಾನ ಪಂಡ್‍ದ್. ಊರುದ ಯಜಮಾನನ್ ಗೌಡೆರ್‌ಂದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್‍ಗೆ. ಕ್ರಮೇನೊ ಅಮೊಂಜಿ ಜಾತಿದ ಪುದರಾದ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಂಡ್. ಇನಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಒಕ್ಕಲಿಗ ಗೌಡ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಗೌಡ ಜಾತಿಂದ್ ಗುರುತಿಸಾವೊಂದೆರ್. ಮಣ್ಣ್‌ದ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರತಿಯೊರಿಲಾ ಒಕ್ಕಲಿಗ ಸಮುದಾಯೊಂದು ಗುರುತಿಸಾವೊಂದೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಮಸ್ತ್ ಜಾತಿದಕುಲು ಒಕ್ಕಲಿಗರ ಯಾನೆಂದ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಒಕ್ಕಲಿಗ ಪಂಡ ಕೃಷಿ ಕೆಲಸಕ್ಕಾತ್ ಒಕ್ಕೆಲು ಮಾಲ್ತೊಂತ್ ಇತ್ತೆರ್. ಗೌಡ ಪಂಡ ಗ್ರಾಮತಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ, ಅಧಿಕಾರಿ, ಒಂಜಿ ಹುದ್ದೆ.

## ನಡೆತ್ತುನಾ ಸಂಶೋಧನೆಲು
ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ವಾದೊನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನೆಲೆಗ್ ಕೊಂಡೊತ್ತ್ ಪೊತೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಜಾತಿಲೂ
ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಝಾದ್

**ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಝಾದ್** ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ ಚಳುವಳಿದ ಪ್ರಧಾನವಾಯಿನ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ನಾಯಕೆರ್. ಜುಲೈ ೨೩,೧೯೦೬ಡ್ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಸೊದ ಅಲಿರಾಜಪುರ ಜಿಲ್ಲೆದ ಭಾವರಾ ಪನ್ಪಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಪುಟ್ಯೆರ್. ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಪಂಡಿತ ಸೀತಾರಾಮ್ ತಿವಾರಿ, ಅಪ್ಪೆನ ಪುದರ್ ಜಗರಾಣಿ ದೇವಿ. ಮೆರೆನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಜಾಬುವ ಮುಲ್ಪ ಬುಕ್ಕೊ ಉನ್ನತ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ವಾರಾಣಾಸಿಡ್ ಆಂಡ್. ಮೇರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾದುಪ್ಪನಗೆನೆ ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿಯೆರೆನ ಮರ್ಜಿಗ್ ಮರ್ಲಾದ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‍ಡ್ದ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ ಹೋರಾಟೊಡು ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಮೆರೆನ್ ಬಂದಿಸಯರ ಬನ್ನಗ ಬೇತೆ ಸಾದಿ ಉಪ್ಪಂದೆ ಅರೆಗ್ ಆರೇ ಗುಂಡು ಪಾಡೊಂದು ಸೈತೆರ್.

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು
*:en:Chandra Shekhar Azad

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಚಂದ್ರೆ

**ಚಂದ್ರೆ** (ಗುರ್ತ: ) ಒಂಜೆ ಭೂಮಿದ ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹ. ಭೂಮಿದ ಲೆಕ್ಕೊ ಚಂದ್ರೆಲಾ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣೊಳೆಡ್ದ್ ಬೆಳಗುವೆ. ಭೂಮಿ ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತು ತಿರುಗುನ ಲೆಕ್ಕೊನೆ ಚಂದ್ರೆಲಾ ಭೂಮಿದ ಸುತ್ತುಡು ತಿರುಗುವೆ. ಆಂಚಾಯಿನೆಡ್ದ್ ಚಂದ್ರನ ರೂಪು ಸೂರ್ಯನ ಕಡೆಕ್‍ ಯೇಪಲಾ ಒಂಜೆ ಪ್ರಕಾರಾದುಪ್ಪಂದೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಮಯೊಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ತರ ಆದ್‍ ತೋಜಿದ್‍ ಬರ್ಪುಂಡು. ಪೊರ್ತು ಕಂತುನ ಸಮಯೊಡು ಚಂದ್ರೆ ಮೂಡ್‌ದ್ ಪೂರ್ತಿ ರೂಪೊನು ತೋಜಾವೆ. ಚಂದ್ರೆ ಭೂಮಿದ ಸುತ್ತ ತಿರುಗುನ ಉಪಗ್ರಹ. ತುಳುಟು ಚಂದ್ರನ ಬೊಳ್ಪುಗು ತಿಂಗೊಲ್ದ್ ಬೊಲ್ಪು ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪರ್. ತಿಂಗೊಲುದ ಬೊಲ್ಪು ತಂಪು ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ರಟ್ಟ್ಯಿನ ಎಲ್ಯ ತುಂಡೇ ಚಂದ್ರೆ. ಭೂಮಿದ ಸುತ್ತ ತಿರ್‍ಗೆರೆ ೩೦ ದಿನ ಗೆತೊನುಂಡು. ಚಂದ್ರೆ ಭೂಮಿ ಡ್ದ್ ತೂನಗ ಅಯಿತ ಮುಗೆರ್ತರೆ ತೋಜುಂಡು. ಚಂದ್ರಡ್ ಗುಡ್ಡೆ ತೋಡ್‍ನ ಕನಿ ಉಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಲ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಚಂದ್ರನಲ್ಪ ದಾದ ಉಂಡು ಪಂಡ್‍ದ್ ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್ ಸಂಶೋದನೆ ನಡತೊಂದು ಉಂಡು. ಪುಣ್ಣಮೆದಾನಿ ಚಂದ್ರೆ ಭೂಮಿಗ್ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲೆಡ್ ತೊಜುವೆ. ಅಂಚನೆ ಬೊಲ್ಪುಲ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಚಂದ್ರೆ, ಭೂಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸೂರ್ಯೆ ಮೂಜಿಲ ಒಂಜೆ ರೇಕೆಡ್ ಬನ್ನಗ ಗ್ರಾನೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು.

ತುಳುವೆರ್ ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರನ ಚಿತ್ರೊ ತಂಕುಲೆನ ಆರಾದನ ಸಾನೊಡು ಬರೆಪೆರ್. ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರರ್ ಇಪ್ಪುನ ಮುಟ್ಟ ಕಾತೊನೊವ ಏನ್ನುನ ದೈವದ ನುಡಿ ಉಂಡು.
ಸೂರ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಚ೦ದ್ರನ ನಡುಟ್ ಸರಳರೇಕೆಡ್ ಭೂಮಿ ಬನ್ನಗ, ಭೂಮಿದ ನಿರೆಳ್ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರ್ನಗ ಚ೦ದ್ರ ಗ್ರಹಣ ಆಪುಂಡು. ಭೂಮಿದ ನಿರೆಳ್ ಚ೦ದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರ್ನಗ ಚಂದ್ರೆ ಪೂರಾ ತೊಜಂದೆ ಆಂಡಾ ಅವೆನ್ ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರಗ್ರಾನೊಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಚ೦ದ್ರನ ಒಂತೆ ಭಾಗೊ ತೊಜಂದೆ ಆಂಡಾ ಅವೆನ್ ಅರ್ಧ ಚ೦ದ್ರಗ್ರಾನೊ ಪನ್ಪೆರ್.

ಚಂದ್ರೆ ತನ್ನ್ ಕಕ್ಷೆಡ್ ಸುತ್ತು ಬನ್ನಗ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಭೂಮಿದ ಭಾರಿ ಮುಟ್ಟಡೆ ಸುತ್ತು ಬರ್ಪೆ. ಅಪಗ ಚಂದ್ರೆ ಭಾರಿ ಮಲ್ಲೆಡ್ ತೊಜುವೆ ಚಂದ್ರನ ಬೊಲ್ಪುಲ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪ್ರತಿ ಪುಣ್ಣಮೆದ ಚಂದ್ರನ ಗಾತ್ರೋಡ್ದ್ ೧೪ ಪಾಲ್ ಮಲ್ಲೆ ಉಪ್ಪುಂಡು.ಅಂಚನೆ ಬೊಲ್ಪುಲ ೩೦ ಪಾಲ್  ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಘಟನೆ ೨೦೧೬ ನವೆಂಬರ್ ೧೪ ಕ್ಕ್ ಸೋಮವಾರ ರಾತ್ರೆ ನಡತುದುಂಡು ಉಂದೆನ್ ಸೂಪರ್ ಮೂನ್ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ವರ್ಷೊಗು ಒಂಜಿ ರಡ್ಡ್ ಸರ್ತಿ ಸೂಪರ್ ಮೂನ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಆಂಡಾ ೭೦ ವರ್ಷದ ಬುಕ್ಕೊ ಬತ್ತಿನ  ನವೆಂಬರ್ ೧೪ತ ಸೂಪರ್ ಮೂನ್ ಭಾರಿ ವಿಶೇಷ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ಚಾಂಗೇರಿ

**ಚಾಂಗೇರಿ** ಸಲಿಗಲಡ್ ಆಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ನನೊಂಜಿ ಪುದರ್ ಪುಳಿತಪ್ಪು. ಉಂದು ತಪ್ಪು ಪುಳಿ ಪುಳಿ ಆದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಸಂಸ್ಕತಡ್ 'ಆಮ್ಲ ಪತ್ರಿಕ' ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಲ್ಯಾಟಿನ್ಡ್ ಉಂದೆನ್ ಆಕ್ಸಲೀಸ್, ಕಾರ್ನಿ ಕ್ಯೊಲೀಟಾ. ಇಂಗ್ಲಿಸ್ದ್ ಉಂದೆಕ್ "ಬಿರಿಂಡ" ಪನ್ಪೆರ್.

### ವಿಶೇಷತೆ
ಉಂದು ಪೊರ್ಲದ್ ಕಿನ್ನ ಕಿನ್ನ ಮಂಜೊಲ್ ಪೂ, ಕಿನ್ನ ಕಿನ್ನ ಪಚ್ಚ ಕಾಯಿ ಪುರ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆಯುರ್ವೇದ ಉಂದೊಂಜಿ ಎಡ್ದೆ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ್ಂಡ್. ತಿನ್ಯ ಕರವಂದಿನೈಕ್, ಬಂಜಿಡ್ ತೂ ಬರ್ಪುನೈಕ್ ಯೆಡ್ದೆ ಆಪುಂಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. 'ಚರಕ ಸಂಹಿತೆ'ಡ್ ನೆತ್ತ ಮಸ್ತ್ ಗಳಸುವಿಕೆಲ್ ಉಂಡು.

### ಉಪಯೋಗ
ಉಂದು ತಪ್ಪುನು ಚಟ್ನಿ, ತಂಬುಳಿ ಸಾರ್ ಗ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಜ್ವರ ಬತ್ತ್ ದ್, ಉಣಸ್ ಸೇರಂದಿನದಗ ಉಂದ್ ತಪ್ಪುನು ತಿಂದ್ಂಡ ಉಣಸ್ಲ ರುಚಿ ಆಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ನೆಟ್ಟ್ 'ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ' ಉಂಡು. ಬಡ ಇಜ್ಜಿ ಪಂದ್ ಕುಲ್ಲುನ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಉಂದು ತಪ್ಪುನು ಅದಗದಗ ಕೊರ್ಂಡ ಅಗಲ್ನ ಬಡವ್ ಜಾಸ್ತಿ ಆಪುಂಡು. ಮೈಟ್ ಗುಳ್ಳೆ, ಗಂಟ್ ಆದಿಕ್ತ್ಂಡ ತಪ್ಪುನು ಮೈಕ್ ತಿಕ್ಕ್ ದ್ ಮೀಂಡ ಗುಳ್ಳೆಲ್ ಪೋಪುಂಡು.

## ಉಲೇಖ

ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ಚಾಣಕ್ಯ

**ಚಾಣಕ್ಯ** ಇಜಿಂಡ ಕೌಟಿಲ್ಯ ಪನ್ಪಿನ ವ್ಯಕ್ತಿ ತಕ್ಷಶಿಲೆಟ್ ಕ್ರಿ.ಪೂ ೩ನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಇತ್ತೆರ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಇತಿಹಾಸ ಪನ್ಪುಂಡು. ನಂದ ರಾಜೆರ್‌ಡ ಅವಮಾನ ಆದ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಂದೆರೆನ್ ಸಂಹಾರ ಮಲ್ತ್‌ದೆ ತಿರುವೆ ಪಂದ್ದ್ ಶಪಥ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ದುಂಬುದ ದಿನೊಟ್ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನೊಟ್ಟು ಸೇರ್ದ್ ನಂದರಾಜನೇ ಸಂಹಾರ ಮಲ್ತೆರ್.

ಚಂದ್ರಗುಪ್ತಗ್ ಮಂತ್ರಿಯಾದ್ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿಯೆರ್. ಜ್ನಾನಿ ಆದಿತ್ತಿನ ಮೇರ್ ಬರೆತ್ತಿನಾ ಪುಸ್ತಕ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಎಡ್ಡೆ ಗ್ರಂಥ ಆದ್ ನೆಟ್ಟ್ ರಾಜ್ಯದ ಏಳ್ ಅಂಗೋಲೆನ್ ವಿವರಣೆ ಮಲ್ದೆರ್. ಐಟ್ ಒಂಜಿ ರಾಜ, ಆಮಾತ್ಯ, ಕೋಶ, ಬಲ, ದುರ್ಗಾ, ಸ್ನೇಹಿತ, ಸೇನೆ ನೆತ್ತ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಕೊರ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಯಭಾರಿಲ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಡ್ ಮಾಹಿತಿ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಚಾಮುಂಡಿ

ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಪೊಣ್ಣ್ ಭೂತೊ **ಚಾಮುಂಡಿ**. ನಂಬುನಕುಲು ಇಂದೆನ್ ಅಪ್ಪೆ ಚಾಮುಂಡಿ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಇತಿಹಾಸೊ
ದುರ್ಗೆನ ಒಂಜಿ ರೂಪೊ ಚಾಮುಂಡಿ. ಚಂಡಿ, ದುರ್ಗೆ, ಪಾರ್ವತಿ ಮೆಕ್ಲ್ ಪೂರೆರ್ಲಾ ಒಂಜೇ ರೂಪೊಂದು ನಂಬುವೆರ್.
ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಚಾಮುಂಡಿ ಭೂತೊಗುಲು ಉಂಡು.

## ಚಾಮುಂಡಿ ಪದ ವಿವರಣೆ
ಮುಲ್ಪ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಪುದರ್‌ದೊಟ್ಟುಗೆ ಚಾಮುಂಡಿ ಸೇರೊಂದ್‍ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ಇಂದು ಮಾಂತ ಭೂತೊಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅತ್ತ್. ಬದಲಾತ್ ಚಾಮುಂಡಿ ಪುದರ್‌ನ್ ಸೇರೊನುನ ಈ ಮಾಂತ ಭೂತೊಲುಲ ಆಯಾ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಜಾಗೆದ ಕಾರ್ನಿಗೊ ಆದ್ ಜನೊ ನಂಬುನಂಚನೆ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ಂಡ್.
ಚಂಡಿ>ಚವುಂಡಿ>ಚಾವುಂಡಿ>ಚಾಮುಂಡಿ ಪುದರ್ ಇನಿಕ್ಕ್ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯಾದ್ ಪುದರ್ ಬೆಳಗೊಂದುಂಡು. ಚಂಡಿಕೆ, ಚವುಡಿಕೆ, ಚೌಡಿಕೆ, ಚೌಡಮ್ಮ, ಚೌಡೇಶ್ವರಿ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕನ್ನಡ ಪುದರ್‌ದ ದೇವಿ ಆರಾಧನೆಲು ನಡತೊಂದುಂಡು. ದೇವಿ, ಈಶ್ವರಿ, ಇಂಚ ನವದುರ್ಗೆನ ರೂಪ ಪಡೆಯಿನ ಪಾರ್ವತಿಲಾ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ಚಾಮುಂಡಿ ಆರಾಧನೆಗ್‍ಲಾ ಒಂಜಾತ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡು.

## ಚಾಮುಂಡಿದ ವಿದೊಕ್ಕುಲು

#ಅಗ್ನಿ ಚಾಮುಂಡಿ
#ಒಲಿ ಚಾಮುಂಡಿ
#ಕರಿಚಾಮುಂಡಿ
#ಕೋಮಾರು ಚಾಮುಂಡಿ
#ಗುಡ್ಡೆಚಾಮುಂಡಿ
#ಚಂಡಿ
#ಚವುಂಡಿ
#ಚಾವುಂಡಿ
#ಚಾಮುಂಡಿ
#ನಾಗ ಚಾಮುಂಡಿ
#ನೆತ್ತೆರ್ ಚಾಮುಂಡಿ
#ಪಾಪೆಲು ಚಾಮುಂಡ
# ಪಿಲಿ ಚಾಮುಂಡಿ.
#ಮಡೆ ಚಾಮುಂಡಿ
#ಮಲೆ ಚಾಮುಂಡಿ
#ಮಲೆಯಾಳ ಚಾಮುಂಡಿ
#ಮುಡ ಚಾಮುಂಡಿ
#ರುದ್ರಾಂಡಿ
#ರುದ್ರಚಾಮುಂಡಿ
#ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ಚಾಮುಂಡಿ
# ಗುಡ್ಡೆ ಚಾಮುಂಡಿ.

## ಚಾಮುಂಡಿ ಭೂತೊದ ಪಾರಿ ಪಾರಿ
ಕಳುವಾಜೆಡ್ ಚಾಮುಂಡಿಗ್ ಮೊಗದೆಚ್ಚಿಗ್ ಪೂವರಿತ ಪಾರಿ

ಸ್ವಾಮಿ ದೈವೊನೆ,

ದುಂಬಾತ್ ಸೀಮೆ ದೇವೆರಾಯಿನ ಪರಿವಾರ ಪಂಚಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವೆರೆನ್,

ಮಾಗಣೆ ದೇವೆರಾಯಿನ ಅಪ್ಪೆ ಜಲಧುರ್ಗೆನ್,

ಗ್ರಾಮ ದೇವೆರಾಯಿನ ಸದಾಶಿವ ದೇವೆರೆನ್,

ಗ್ರಾಮ ದೈವಲಾಯಿನ ಇರುವೆರ್ ಉಳ್ಳಾಕುಲು,

ಶಿರಾಡಿ ರಾಜನ್ ದೈವೊನು,

ಕುಟುಂಬೊತ ಧರ್ಮದೈವೊಲೆನು,

ಭೂಮಿಡ್ ನಾಗೆದೇವೆರನು ಮನಸಾರೆ ವಂದನೆ ಮಾಲ್ತೊಂದು,

ಅಪ್ಪೆ ಚಾಮುಂಡಿನ ರಜಾಂಗಣೊಡು ಮಾಲ್ಪಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ


ಕಳುವಾಜೆದ ಚಾಮುಂಡಿಗ್ ಮೊಗದೆಚ್ಚಿಗ್ ಪೂವರಿತ ಪಾರಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ಭೂತೊಲು
ಘಾಟಿ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ

**ಘಾಟಿ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ** ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನಾಗಾರಾಧನೆದ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಮೂಲು ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ದೇವೆರ್ ನಾಗನ ರೂಪೊಡ್ ಪೂಜೆ ಪಡೆವೊನುವೆರ್. ಮೂಲು ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ ದೀಪಾರಾಧನೆ ನಡಪು೦ಡು. ಸುರುತ ಮ೦ಗಳಾರತಿ ಪೂಜೆ ಕಾ೦ಡೆ ೬.೩೦ ನಡಪು೦ಡು. ನಾಗರ ಪ೦ಚಮಿದಾನಿ ಮುಲ್ತ ನಾಗನ ಕಲ್ಲುಗ್ ವಿಸೇಸ ಪೂಜೆ ನಡಪು೦ಡು. ಬೆಂಗಳೂರಿರ್ದು ೬೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರೊಡು ಈ ಜಾಗೆ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಸ್ಥಾನೊಲು
ಚಾಲಿ ಪೋಲಿಲು

ಜಯಕಿರಣ ಫಿಲಂಸ್‍ದ ಲಾಂಛನೊಡು ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಾಂಡೇಶ್ವರ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ಕಡೀರ ತುಳು ಸಿನೆಮಾ `ಚಾಲಿ ಪೋಲಿಲು'. ಯುವ ನಿರ್ದೇಶಕೆ ವೀರೇಂದ್ರ ಶೆಟ್ಟಿ ಕಾವೂರ್ ಇಂಬೆರ್ ಈ ಸಿನಿಮಾನ್ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಉಂದು ಅರೆನ ಸುರುತ್ತ ಸಿನೆಮೊ. ಈ ಸಿನೆಮೊನು ಕುಟುಂಬದ ಮಾಂತೆರ್ಲಾ ಕುಲೊಂದು ತೂವೊಲಿ. ಚಾಲಿಪೋಲಿಲು ಸಿನೆಮೊಡು ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್, ನವೀನ್ ಡಿ. ಪಡೀಲ್, ಭೋಜರಾಜ ವಾಮಂಜೂರ್ ಮೊಕುಲು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾನೊದ ಪಾತ್ರೊಡು ಅಭಿನಯಿಸದೆರ್. ಮೊಕ್ಲೆಗ್ ಅರವಿಂದ ಬೋಳಾರ್, ಸುಂದರ ರೈ ಮಂದಾರ ಸಾಥ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಮನರಂಜನೆಗ್ ಎಂಚಿನ ಮಾತ ಬೋಡು ಅವು ಪೂರ ಈ ಸಿನೆಮೊಡು ಉಂಡು. ಹಾಸ್ಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ಮೌಲ್ಯ ರಡ್ಡೆಕ್ಲ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕೊರ್ನನ್ಚಿನ ಸಿನಿಮೊ ಪಂಡ ಅವು ಚಾಲಿಪೋಲಿಲು ಅಂಚಾಯಿನ ಕಾರಣ ಈ ಸಿನೆಮೊ ನಾಲ್ನೂದು ದಿನ ಕರಿದುಂಡು. ನೆಟ್ಟ್ ಸುಮಾರ್ ಆಜಿ ಪದ್ಯ ಉಂಡು. ಐಟ್ಟ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಪದ್ಯೊಗ್ ವೀರೆಂದ್ರೆರೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದೆರ್, ಮಣಿಕಾಂತ್ ಕದ್ರಿ ಬುಕ್ಕೊ ವಿ ಮನೋಹರ್ ಮೆಕುಲು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಲ್ತ್ದೆರ್. ಉತ್ಪಲ್ ನಾಯನಾರ್ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೂಲ್ ಜಯಂತ್ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ದಿವ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ನವ್ಯ ಈ ಸಿನಿಮೊದ ನಾಯಕಿಯರಾದ್ ತೋಜಿದೆರ್. ಈ ಸಿನೆಮೊ ಸುಮಾರ್ ೫೦೦ರ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ದಿನ ಟಾಕಿಸ್ಡ್ ಬಲಿತ್‍ದುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಿನೆಮಾ
ಚಾವಡಿ

ಚಾವಡಿಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅರ್ಥೊ ಉಂಡು.
#ಆಸ್ತಾನೊ; ಸಭಾಮಂಟಪೊ; ಓಲಗಶಾಲೆ
#ಹಳ್ಳಿಡ್ ಪಂಚಾತಿಗೆಗ್ ಕುಲ್ಲುನ ಜಾಗೆ; ಗ್ರಾಮೊದ ಕಚೇರಿ
#ಇಲ್ಲ್‌ದ ಜಗಲಿ ಹಜಾರ ಪನ್ಪು ಅರ್ಥೊಲಾ ಉಂಡು. ತುಳುಟು Choultry; open hall; verandah in the front portion of a building
#ಗ್ರಾಮೊಚಾವಡಿ, ಧರ್ಮೊಚಾವಡಿ; ಚಾವಡಿಕಟ್ಟೆ; A public place of congregation; a village panchayat hall.
#ಆಶ್ರಯೊ ಕೊರ್ಪುನ ಜಾಗೆ, ಊರುಡ್‍ದ್ ಪಿದಾಯಿ ಪೋಯಿನಕುಲು ಉಂತುನ ಇಲ್ಲ್;
#ಪೋಲೀಸ್ ಚೌಕಿ; ಕೋತುವಾಲನ ಕಚೇರಿ
#ಚಾವಡಿಕಾರೆ-ಪಂಚಾತಿಗೆ ಸಭೆತ ಸದಸ್ಯೆ
#ದೇವಸ್ಥಾನೊ, ಭೂತೊಸ್ಥಾನೊದ ಗರ್ಭಗುಡಿದ ಎದುರುಡಿಪ್ಪುನ ಹಜಾರೊ - A Bhuta Shrine with an open hall in front.
#ಚಾವಡಿಗ್ ಸಾವಡಿ; ಶಾವೊಡಿ ಪನ್ಪುನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊಲಾ ಉಂಡು.
#ಇಲ್ಲ್‌ದ ನಡುಟು ಇಪ್ಪುನ ಜಾಗೆ ಚಾವಡಿ. ಚಾವಡಿಡ್ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಯಜಮಾನೆ ಮಾಂತ್ರೊ ಕುಲ್ಲುನೆ. ಪಿದಾಯಿ ಆಯಿನ ಪೊಂಜೊವುನಕುಲು ಚಾವಡಿಗ್ ಬರಿಯರಾವಂದ್ ಪನ್ಪುನ ನಿಸಿದ್ದೊಲಾ ಉಂಡು.
#ಚಾವಡಿಡ್ ಕನ್ನಿಕಂಬೊ ಇಪ್ಪುನ ಇಲ್ಲ್‌ಲಾ ಉಂಡು.
#ಚಾವಡಿಡ್ ಭೂತೊಗು ಅಗೆಲ್ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು.
#ಚಾವಡಿಡ್ ಮದಿಮ್ಮಾಯೆ ಮದಿಮ್ಮಾಲ್ ಹಸೆಪಜೆಟ್ ಕುಲ್ಪವುನ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು.
#ಚಾವಡಿದ ಎದುರು ಬಾಜಿರೊ, ಬಾಜಿರೊಕಂಬೊ. ಊರಕ್‍ಲ್, ಒಕ್ಕಲ್‍ದಕುಲು ಯಜಮಾನ್ಯೆರೆ ಇಲ್ಲಡೆ ಬತ್ತೆರ್ಂಡ ಬಾಜಿರೊಡು ಕುಲ್ಲುವೆರ್.
#ಬಾಜಿರೊಡುದು ತಿರ್ತ್ ತಗ್ಗ್‌ಡ್ ಇಪ್ಪುನವೇ ಜಗಲಿ. ಜಗಲಿಡ್ ಮಾಂತೆರ್‍ಲಾ ಕುಲ್ಲುವೆರ್. ಇಲ್ಲ್‌ದ ಪಿದಯಿದಕುಲು, ಉಲಾಯಿದಕುಲು, ಒಕ್ಕೆಲ್‍ದಕುಲು ಜಗಲಿಡ್ ಕುಲ್ಲುವೆರ್.

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಚಿಕ್ಕು

**ಚಿಕ್ಕು** ಒಂಜಿ ಫಲ ವಸ್ತು. ಚಿಕ್ಕುನ್ ಕರ್ನಾಟಕಡ್ ಸಪೋಟ, ಉತ್ತರಭಾರತಡ್ ಚಿಕೂ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.ನೆತ್ತ ಮೂಲ ದಕ್ಷಿಣ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಬುಕ್ಕೊ ಮದ್ಯ ಅಮೇರಿಕ. ನೆತ್ತ ವೈಜ್ನಾನಿಕ ಪುದರ್ ಸಪೊಡಿಲ್ಲಾ. ಉಂದ್ ೩೦ ಮೀ‌. (೯೮ಫೀಟ್) ಉದ್ದ ಬುಲೆವುಂಡ್. ನೆಟ್ಟ್ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಂಶ ಉಂಡು. ನೆತ್ತ ಇರೆ ಒಂತೆ ಚೂಪಾತಿನ ಆಕಾರಡ್ ಇಪ್ಪುಂಡ್. ಚಿಕ್ಕುಗ್ ಕನ್ನಡಡ್ ಚಿಕ್ಕು, 
## ಮರತ ಪೊಲಬು
ಚಿಕ್ಕುದ ಮರ ನಿಧಾನೊಗು ಬಳಪುನಂಚಿನ ಮರ ಉಂದು ಯಾಪಲ ಪಚ್ಚೆಯಾದೆ ಉಪ್ಪುಂಡು.ಚಿಕ್ಕುದ ಮರಟ್ ಎಲ್ಯ ಬೊಲ್ದುದ ಪೂ ಆದ್ ಕಾಯಿ ಆಪುಂಡು.ಚಿಕ್ಕು ಕೊಯ್ಯಿನಗ ಬೊಲ್ದುದ ಪೇರ್ದ್ ಲೆಕ್ಕಂದಿನ ಮಯಣ ಬರ್ಪುಂಡು.ಚಿಕ್ಕುದ ಉಲಯಿಡ್ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಬಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರುಲು
* ವೈಜ್ನಾನಿಕ ಪುದರ್- ಸಪೊಡಿಲ್ಲಾ
* ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್-ಸಪೋಟ 
* ಕನ್ನಡ-ಚಿಕ್ಕು
* ತುಳು-ಚಿಕ್ಕು
## ಉಪಯೋಗ
ಚಿಕ್ಕು ತಿನರೆ ಚೀಪೆ ಇಪ್ಪುಂಡ್. ಉಂದು ತಿನರೆಗ್, ಜ್ಯೂಸ್ ಮಲ್ಪರೆಗ್, ಬುಕ್ಕೊ ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್ ಮಲ್ಪರೆಗ್ ಉಪಯೊಗ ಆಪುಂಡು.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಫಲ ವಸ್ತು
ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ

**ಚಿತ್ರದುರ್ಗ** ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊದ ಒಂಜಿ ಜಿಲ್ಲೆ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಾಗೆ ಕೂಡಾ ಅಂದ್. ಮೂಲು ಉಪ್ಪುನ ಕಲ್ಲ್‌ದ ಕೋಟೆ ಮಸ್ತ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನವು.

**ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ** ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಒಂಜಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ ಉಂಡು. ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ ತನ್ನ ಪುದರ್‌ನ್ ಚಿತ್ರಕಲ್ದುರ್ಗ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್‌ರ್ದ್ ಪಡೆಪೊಂದುಂಡ್. ಉಂದು ಅಲ್ಪ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಕೊಡೆತ್ತ ಆಕಾರದ ಎತ್ತರವಾಯಿನ ಬೆಟ್ಟವಾದ್ ಉಂಡು. ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆನ್ ರಾಮಾಯಣ ಬುಕ್ಕೊ ಮಹಾಭಾರತದ ಅವಧಿಗ್ ಹೋಲಿಸವುಂಡು. ಇಡೀ ಜಿಲ್ಲೆನೇ ವೇದಾವತಿ ಸುದೆತ್ತ ಕಣಿವೆಡ್ ಉಂಡು. ವಾಯುವ್ಯಡ್ ತುಂಗಭದ್ರಾ ಸುದೆ ಪರಪುಂಡು. ಬ್ರಿಟೀಷೆರೆ ಕಾಲೊಡು ಉಂದೆನ್ ಚಿಟಾಲ್ಡ್ರೂಗ್ ಪಂದ್ ಪೆತ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಈ ಜಿಲ್ಲೆನ್  ಕರ್ನಾಟಕೊನು ಆಳ್‌ನ ಮಾತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜವಂಶೊಲು ಆಳ್‌ದ್ಂಡ್. ಹೆಗ್ಗೆರೆದ ಜೈನ ಬಸದಿದಂಚಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಾಗೆ ಜಿಲ್ಲೆದ ಜೈನೆರರ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ್ ಉಂಡು.

## ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ

೨೦೧೧ ತ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ ೧,೬೫೯,೪೫೬ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಂಡು. ಉಂದು ಭಾರತೊಡು ೨೯೭ ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕೊನು ಕೊರ್ಪುಂಡು (ಒಟ್ಟು ೬೪೦ ಟ್).  ಜಿಲ್ಲೆ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೫೧೦/ಚದರ ಮೈಲಿ) ಗ್ ೧೯೭ ನಿವಾಸಿಲೆನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆನ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಂಡು. ೨೦೦೧-೨೦೧೧ತ ದಶಕೊಡು ಉಂದೆತ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆದ ದರ ೯.೩೯%ದಾತ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ೧೦೦೦ ಪುರುಷೆರ್ ೯೬೯ ಪೊಂಜೊವುನಕುಲೆನ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತೊನು ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಂಡು. ಸಾಕ್ಷರತೆತ ಪ್ರಮಾಣ ೭೩.೮೨%. ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ೧೯.೮೬% ದಾತ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೇರ್. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡೊಲು ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಅನುಕ್ರಮವಾದ್ ೨೩.೪೫% ಬುಕ್ಕೊ ೧೮.೨೩% ದಾತ್ ಉಂಡು.

೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೮೩.೩೩% ರಷ್ಟು ಕನ್ನಡ, ೭.೩೩% ಉರ್ದು, ೫.೩೯% ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ೨.೨೯% ಲಂಬಾಡಿ ಬಾಸೆಯನ್ನು  ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು..

## ಆರ್ಥಿಕತೆ
೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಚಿವಾಲಯವು ಚಿತ್ರದುರ್ಗವನ್ನು ದೇಶದ ೨೫೦ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ (ಒಟ್ಟು ೬೪೦ ರಲ್ಲಿ) ಒಂದೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು. ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅನುದಾನ ನಿಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ (ಬಿಆರ್ಜಿಎಫ್) ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಐದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

## ಶಿಕ್ಷಣ

*ಶ್ರೀ ಶಿವಕುಮಾರ ರಂಗಪ್ರಯೋಗ ಶಾಲೆ

## ಜನಕುಲು
* ಮದಕರಿ ನಾಯಕ&nbsp;– ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ರಾಜೆ
* ಒನಕೆ ಓಬವ್ವ&nbsp;– ಹೈದರ್ ಅಲಿನ ಸೈನ್ಯದೊಟ್ಟುಗು ಹೋರಾಟ ಮಲ್ತಿನ ಪೌರಾಣಿಕ ಮಹಿಳೆ.
* ಮಲ್ಲಾಡಿಹಳ್ಳಿ ಶ್ರೀ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ &nbsp;– ಯೋಗಿ ಬುಕ್ಕೊ ಆಯುರ್ವೇದ ಗುರು
* ಎಸ್.ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪ (ವಿನಾಯಕ)&nbsp;– ರಾಜಕಾರಣಿ, ಮಾಜಿ ಸಿಎಂ, ಮಾಜಿ ಸಂಸದ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕ
* ಟಿ.ಆರ್.ಸುಬ್ಬರಾವ್ &nbsp;– ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಾದಂಬರಿ 'ದುರ್ಗಾಷ್ಟಮನ'ಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
* ತಿರುಮಲೈ ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯ – ಯೋಗಿ ಬುಕ್ಕೊ ಆಯುರ್ವೇದ ಗುರು. ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಯೋಗ ಶಿಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಬುಕ್ಕೊ ಹಠ ಯೋಗದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಧುನಿಕ ಯೋಗದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
* ಪಿ.ಆರ್.ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ&nbsp;&nbsp;– ಕಲಾವಿದ, ಬರಹಗಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸ - ಕೆ.ವೆಂಕಟಪ್ಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ - ೧೯೯೯ ಕರ್ನಾಟಕ ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು

## ಉಂದೆನ್ ತೂಲೆ
* ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ
ವರ್ಗೊ:ಭೂಗೋಳೊ
ವರ್ಗೊ:ಜಿಲ್ಲೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಲು
ಚಿಪ್ಪಿ ಪಾರೆಯ್

**ಚಿಪ್ಪಿ ಪಾರೆಯ್** ತೂಯೆರ ನಮ್ಮ ಮುಧೋಳ ದ ಲೆಕ್ಕನೆ ಉಪ್ಪುನ ಜಾತಿ ಉಂದು ತಮಿಳ್ನಾಡುದ ಪೆರಿಯಾರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಇನ್ದೆತ್ತ ಊರು. ಕಾಡ್ದ್ ಬೊಂಟೆ ದೇರುನಗ ಮುರ್ಗೊಲೆನ್ ತ್ಹೊಜಾದ್ ಕೊರ್ಪಿನೆಟ್ ಭಾರಿ ಉಸಾರ್.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ವರ್ಗೊ:ನಾಯಿ
ಚಿರತೆ

**ಚಿರತೆ** ಉಂದು ಒಂಜಿ ಮಾಂಸಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಉಂದೆತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ panthera pardus. ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಇಂಗ್ಲಿಸ್ಡ್ leopard ಪಂದ್‍ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಫೆಲಿಡೆ ಫ಼್ಯಾಮಿಲಿಗ್ ಸೇರ್‌ದುಂಡು. ಉಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ, ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ, ಸೈಬೀರಿಯ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಜಾಗೆಡ್‍ ಜಾಸ್ತಿ ತೋಜುಂದು. ಉಂದೆನ್ ಐಯುಸಿನ್‌ದ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಗ್ ಸೇರ್ಪಾದೆರ್.

**ಚಿರತೆ** (*ಪಾಂತೇರಾ ಪಾರ್ದೂಸ್*) ಆಫ಼್ರಿಕಾ ಬುಕ್ಕೊ ಉಷ್ಣವಲಯ ಏಷ್ಯಾದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲು, ಸೈಬೀರಿಯಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಬುಕ್ಕೊ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾರ್ದ್ ಆಫ಼್ರಿಕಾದ ಉಪ ಸಹಾರಾ ಪ್ರದೇಸೊಲು ಬಹುಪಾಲ್ ಉದ್ದಗೆಲ ಮುಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಕವಾಯಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿದ ಫ಼ೆಲಿಡೈ ಕುಟುಂಬದ ಒಂಜಿ ಸದಸ್ಯೆ. ಅವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಷ್ಟ ಬುಕ್ಕೊ ಛಿದ್ರೀಕರಣ, ಅತ್ತಂದೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಕೀಟ ನಿಯಂತ್ರಣಗಾದ್ ಬೊಂಟೆದ ಕಾರಣ ಅವು ಅಯಿತ್ತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಕ್ಷೇತ್ರದ ಎಚ್ಚಿನ ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಇಳಿಮುಖ ಆವೊಂದು ಉಪ್ಪುನೆರ್ದ್ ಅಯಿನ್ ಐಯುಸಿಎನ್ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಡ್ *[[ಬೆದರಿಕೆದ ಕೈತಲ್‌ದ]]* ಪಂದ್ ಪಟ್ಟಿ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್, ಸಿಂಗಪೋರ್, ಕುವೇಟ್, ಸಿರಿಯಾದ ಅರಬ್ ಗಣರಾಜ್ಯ, ಲಿಬ್ಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಟುನೀಶಡ್ ಅವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾದ್ ನಿರ್ನಾಮ ಆತ್ಂಡ್.

## ತಿನಸ್

## ಬೋಂಟೆದ ಕ್ರಮೊ

## ಬದುಕುನ ಜಾಗ್

## ಚಿರತೆದ ಬಿದೊಕುಲು

## ಚಿರತೆ-ಚಿತ್ರ ದರ್ಶಿನಿ

ಫೈಲ್:Amur Leopard (Panthera pardus), Colchester Zoo (6112672273).jpg|Amur Leopard (Panthera pardus), Colchester Zoo 
ಫೈಲ್:Panthera pardus orientalis Colchester Zoo (2).jpg|Panthera pardus orientalis Colchester Zoo 
ಫೈಲ್:Panthera pardus orientalis at Parc des Félins 16.jpg|Panthera pardus orientalis at Parc des Félins
ಫೈಲ್:Jaguar (Panthera onca) in snow.jpg|Amurleopard (Panthera pardus) im Schnee
ಫೈಲ್:Amur Leopard Pittsburgh Zoo.jpg|Amur Leopard Pittsburgh Zoo 
ಫೈಲ್:David Raju Leopard 3457 (cropped).jpg|thumb|David Raju Leopard 
ಫೈಲ್:Leopardo (Panthera pardus) devorando un antílope, parque nacional Kruger, Sudáfrica, 2018-07-26, DD 06.jpg|Leopardo (Panthera pardus) devorando un antílope, parque nacional Kruger, Sudáfrica, 2018-07-26
ಫೈಲ್:Leopard Tree AdF.jpg|Leopard Tree AdF
ಫೈಲ್:Indian leopard at Rasikbil.jpg|Indian leopard at Rasikbil 


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ಚೀನಾ

**[[:kn:ಚೀನಾ|ಚೀನಾ]]** (ಆಂಗ್ಲ ಬಾಸೆಡ್ ಚೈನChina; ಪಾರಂಪರಿಕ ಚೀನಿ ಬಾಸೆಡ್: 中國 ; ಸರಳೀಕೃತ ಚೀನಿ ಬಾಸೆಡ್: 中国 ; ಕನ್ನಡೊಡು ಅಕ್ಷರಸಹ: ಜಾಂಗುಓ) ಮೂಡಾಯಿ ಏಷ್ಯಾಡ್ ಪುರಾತನೊ ಕಾಲೊಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಸಾಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದೇಸೊ. ರಡ್ಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧೊಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊದ ಕಾಲೊಡು ನಡತ್ತಿನ **ಚೀನಿ ಅಂತಃಕಲಹೊ**ದ ಪರಿಣಾಮಡ್ದ್ ಇತ್ತೆ ಉಂದು ರಡ್ಡ್ ದೇಸೊ ಆದ್ ಇಂಗಡನೆ ಆತ್ಂಡ್;
# China *ಚೀನಾ* ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ **ಚೀನಿ ಜನೊಕ್ಲೆ ಗಣರಾಜ್ಯೊ** **ಚೀನೊದ ಖಂಡ ಬಾಗೊ**, ಬುಕ್ಕೊ ದಿಂಜದ ಮಟ್ಟ್‌ಗ್ ಸ್ವಯಂಪ್ರಭುತ್ವೊ ಹೊಂದ್‌ನ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಲಾಯಿನ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ (೧೯೯೭ಡ್ದ್ ) ಬುಕ್ಕೊ **ಮಕೌ** (೧೯೯೯ಡ್ದ್ ) ನೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ನಿಯಂತ್ರನೊ ಹೊಂದೊಂದುಂಡು.
# Taiwan **[[ಚೀನಿ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನಿ ಗಣರಾಜ್ಯೊ]] ([[Hong Kong]])** ತೈವಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ ಕೈತಲ್ದ ದ್ವೀಪೊಲೆ ಮಿತ್ತ್ ನಿಯಂತ್ರನೊಡು ಉಂಡು.

ವಿಶ್ವೊದ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‍ದ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲ್ಲ ನಾಗರಿಕತೆಕ್ಲೆಡ್ ಒಂಜಾಯಿನ ಚೀನೊ ಆಜಿ ಸಾವಿರೊಡ್ದ್ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಪಿರಾಕ್‍ದ ರಾಜ್ಯೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಚೀನೊದ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಹೊಂದ್‍ದ್ಂಡ್. ಉಂದು ಜಗತ್ತ್‌ಡ್ ದಿಂಜ ಕಾಲೊಡ್ದು ಏಪೊಲಾ ಗಳಸೊಂದಿಪ್ಪುನ ಬರವುದ ಭಾಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ಹೊಂದ್‍ಂಡ್. ಬುಕ್ಕೊ ಇಂದೆನ್ ದಿಂಜ ಅಗತ್ಯೊದ ಆವಿಷ್ಕಾರೊಲೆ ಮೂಲೊಂದ್ ಪರಿಗಣನೆ ಆತ್ಂಡ್ಪ. ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾದ್, ಚೀನೊದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಿಧಿ ಮೂಡಾಯ ಏಷ್ಯೊದಾದ್ಯಂತೊ ಪರಡ್‍ದ್ಂಡ್. ಚೀನೊದ ಧಾರ್ಮಿಕತೆ, ಪದ್ಧತಿಲು, ಬುಕ್ಕೊ ಬರವಣಿಗೆದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲು ನೆರೆಕರೆತ ದೇಸೊಲಾಯಿನ ಜಪಾನ್, ಕೊರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಯೆಟ್ನಾಂಕುಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಸೇರಾವೊಂದ್ಂಡ್. ಈ ಪ್ರದೇಸೊದ ಮಾನವೆರ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವೊದ ಸುರೂತ ಗುರ್ತೊಲು, ಸುಮಾರ್ ೩೦೦,೦೦೦ ಡ್ದ್ ೫೫೦,೦೦೦ ವರ್ಸೊ ಪಿರಾಕ್‍ಡ್ ಬದ್‍ಕ್‍ನ ಪೀಕಿಂಗ್ ನರಮಾನಿಂದ್ ಲೆಪ್ಪುನ *ಹೋಮೋ ಎರೆಕ್ಟಸ್‌* ದ ಸುರೂತ ಮಾದರಿಲು, **ಝಕೋಡಿಯನ್** ಗುಹೆಟ್ ತಿಕ್ಕಿನವು.

## ಚೀನ ಪದೊತ ವಿವರೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು
ಚೀಯೊ/ತಿಗ

## ಚೀಯೊದ ಪರಿಚಯೊ
ಉಂದು ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ಕೀಡೆ. ಉಂದೆತ ಕುಡೊಂಜಿ ಪುದರ್ ಕೂಂಡೆಲ್ ಪಂಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ತೊಡ್ಡೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡೊಡ್ ಜೇನ್ನೊಣ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂದೆತ ವೈಜ್ನಾನಿಕವಾದ್ ಅಪಿಸ್ ಕುಟುಂಬಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಕೀಡೆ.
ನೆತ್ತ ಕುಟುಮ ಬದ್ಕ್, ಒಟ್ಟುಗ್ ಗುಂಪಾದ್ ಬದುಕುನ ಜೀವಿ. ಪಟ್ಟು/ಎದಿ ಕಟ್ಟದ್ ರಾಣಿ ಕೂಂಡೆಲ್ನ್ ಸಾಂಕುನ ರೀತಿಡ್ ಬದುಕುಂಡು. ಸೈನಿಕೆರ್, ಆಣ್ ಕೆಲಸದಕುಲ್ ಪನ್ಪಿನ ಕಜ್ಜೊಡ್ ಬದುಕುನಪೂತ ನೈ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುಂಡ್. ತಿಗತ್ ನೈ ಪನ್ಪಿನ ಇಂದೆತ ಆಹಾರ ನರಮಾನಿಲೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ. ಉಂದು ಎಡ್ಡೆ ಮರ್ದ್ ಪಂಡ್ದ್ ಶಾಸ್ತ್ರೊಡ್ ಉಲ್ಲೇಕ ಉಂಡು.

## ಪದೊ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ

# ತುಳುಟು ತಿಗ ಪಂಡ 'ಚೀಯೊ' ಪನ್ಪುನ ಅರ್ಥೊಲಾ ಆಪುಂಡು. ಇಂದೆನ್ ಚೀಯೊದ ನೆಯಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಚೀಪೆ, ಸೀಪೆ ಪನ್ಪುನ ಪದೊನೆ ಚೀಯೊ ಆದುಪ್ಯರ ಸಾಧ್ಯೊ ಉಂಡು. ಪಾಯ್ಸೊಗು ಚೀಯನೊ, ಸೀಯನೊಂದು ಪನ್ಪೆರ್.
# ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ಡ್ Honeyಪನ್ಪೆರ್.
# ತೆಲುಗುಡು హనీ/Hanī ಪನ್ಪೆರ್.
# ತಮಿಳುಡು தேன்/Tēṉ ಪನ್ಪೆರ್.
# ಮಲಯಾಳಿಡ್ തേന്/tēn ಪನ್ಪೆರ್
# ಮರಾಠಿಡ್ मध/Madha ಪನ್ಪೆರ್.

## ಚೀಯೊದ ನೆಯಿತ ಇದೊ
ಚೀಯೊಡು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ನಾಲ್ ಬಗೆ.
# ಮಿಸ್ರೊ - ಒಂಜೆಡ್ದ್ ಹೆಚ್ಚ್ ಬಗೆತ ಚೀಯೊನು ಮಿಸ್ರೊ ಮಲ್ಪುನೆ. ಇನಿ ಮಾರ್ಕೆಟ್‍ಡ್ ತಿಕುನ ಚೀಯೊಲು ಈ ಬಗೆತ.
# ಮಸ್ತ್ ಜಾತಿದ ಪೂತ ಮಕರಂದೊಡ್ದ್ ತಯಾರಾಯಿನವು ಚೀಯೊ.
# ಒಂಜೇ ಜಾತಿದ ಪೂತ ಮಕರಂದೊಡ್ದ್ ತಯಾರಾಯಿನ ಚೀಯೊ.
# ಹನಿಡ್ಯೂ ಚೀಯೊ - ಆಫಿಡ್ ಕೆಲೆಂಜಿಲೆಡ್ದ್ ತಯಾರಾಯಿನ ಚೀಯೊ.

## ಚೀಯೊದೊ ಪ್ರಭೇದೊ
# ಕೋಲ್ಚಿಯೊ
# ತೊಡುವೆ
# ಪೆರಿಯ
# ಪಜೆ ಮಡಿಕೆಲ್
# ಮೊಜಂಟಿ
# ಕೊಲ್ಚಿಯ
# ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಚೀಯೋ

## ಚೀಯೊಡುಪ್ಪುನ ಪೋಷಕಾಂಸೊಲು
ಪ್ರತಿ ನೂದು ಗ್ರಾಂ ಚೀಯೊಡುಪ್ಪುನ ಪೋಷಕಾಂಸೊಲು ಇಂಚ ಉಂಡು :

ರಾಸಾಯನಿಕವಾದ್ ಚೀಯೊ ಹಲವು ಸಕ್ಕರೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಇತರೊ ಸಂಯುಕ್ತೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್‍ದಿಪ್ಪುಂಡು. ಚೀಯೊಡುಪ್ಪುನ ಶರ್ಕರಪಿಷ್ಟೊಲೆ ಪೈಕಿ ಫ್ರುಕ್ಟೋಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ಹೆಚ್ಚಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ಒರಿನಂಚನೆ ಚೀಯೊ ಒಂತೆ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಹಲವು ವಿಟಮಿನ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಖನಿಜೊಲೆನ್ ಹೊಂದೊಂಡುಂಡು. ಒವ್ವೇ ಚೀಯೊದ ರಾಸಾಯನಿಕೊ ಸಂಯೋಜನೆ ಆ ಕೆಲೆಂಜಿಲೆಗ್ ಒದಗುನ ಪೂವುಲೆ ಜಾತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪರಿಮಾನೊಲೆನ್ ಅವಲಂಬಿಸದುಂಡು.

## ಚೀಯೊದ ಸಾಮಾನ್ಯೊ ಸಂಯೋಜನೆ
# ಫ್ರುಕ್ಟೋಸ್ : ೩೮%
# ಗ್ಲುಕೋಸ್ : ೩೧%
# ಸುಕ್ರೋಸ್ : ೧%
# ನೀರ್ : ೧೭%
# ಇತರೊ ಶರ್ಕರೊಲು : ೯%
# ಇತರೊ ವಸ್ತುಲು : ೩.೫೫%

## ಇತಿಹಾಸೊ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಚೀಯೊ

ಮಾನವನ ಇತಿಹಾಸೊದುದ್ದೊಗು ಚೀಯೊ ಮಲ್ಲ ಸ್ಥಾನೊ ಪಡೆದ್‍ಂಡ್. ಚೀಪೆ ಇತ್ತ್‌ನ ಮಾಂತೆನ್ಲ ಚೀಯೊಗು ಹೋಲಿಸಬುನ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಚೀಯೊದ ಸಂಗ್ರಹೊ ಒಂಜಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಪರಂಪರೆಯಾದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಹೆಚ್ಚಿದ ಮಾಂತ ಧರ್ಮಗಂಥೊಲೆಡ್ ಚೀಯೊದ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಉಂಡು.

## ಮರ್ದ್‌ದ ಉಪಯೋಗೊಲು
ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡ್ದು ಚೀಯೊನು ಗಡಿಕ್ ಪೂಜುನೆ ಅತ್ತಂಡ ತಿನ್ಪುನೆಡ್ದ್‌ ಮರ್ದ್ ಆದ್ ಬಳಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಚೀಯೊ ನಂಜುವಿರೋಧಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ವಿರೋಧಿ ಗುಣೊನು ಹೊಂದ್‌ದ್ಂಡ್. ಆಂಡ ಒಂಜಿ ಒರ್ಸೊದ ಬಾಲೆಗ್ ಚೀಯೊನು ಕೊರ್ಪುನವು ಎಡ್ಡೆ ಅತ್ತ್ಂದ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಲು ತೆರಿಪಾವುಂಡು.

## ಬಾಹ್ಯೊ ಸಂಪರ್ಕೊಲು
* ಜೇನು ಕೃಷಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು
* ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿ ಜೇನು ಕೃಷಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಜೀವಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದ್
ವರ್ಗೊ:ತಿನಸ್
ಚೂಢಿ

**ಚೂಢಿ** ಕೊಂಕಣೆರ್ನ ಶ್ರಾವಣ ತಿಂಗೊಲ್ದ ಒಂಜಿ ಪರ್ಬ. ಅ ತಿಂಗೊಲ್ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಪವಿತ್ರವಾಯಿನ ತಿಂಗೊಲ್. ಅಕುಲ್ ಮತಾ ಕಾಟ್ ಪೂನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಒಂಜೆ ಕಟ್ಟ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನ ವಾಡಿಕೆ. ಅಂಚನೆ ಉಂದು ಇಡೀ ಶ್ರಾವಣ ತಿಂಗೊಲ್ಡ್ ಪ್ರತೀ ಶುಕ್ರವಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಆಯಿತಾರದಾನಿ ಈ ಚೂಢಿ ಪೂಜೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆನಿ ಮುತ್ತೈದೆನಕುಲು ಮಂಜಲ್ ನೀರ್‍ಡ್ ಮೀದ್ ರಂಗೋಲಿ ಪಾಡ್ದ್ ಈ ಚೂಢಿ ಪೂಜೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸುರೂಕ್ ತೊಲಸಿಗ್ ನೀರ್ ಪಾಡ್ದ್ ಚೂಢಿ ದೀದ್ ಆರತಿ ತೋಜಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ತಡ್ಡೆಗ್ ಚೂಢಿ ದೀದ್ ಆರತಿ ತೋಜಾದ್ ಕಡೆಕ್ ದೇವೆರೆಗ್ ಚೂಢಿ ದೀದ್ ಆರತಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಪ್ರಕಾರೊಡು ಚೂಢಿ ಪೂಜೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಮಾತಾ ಇಷ್ಟ ದೇವೆರೆಗ್ ಇಲ್ಲದ ದೇವೆರೆಗ್ ಚೂಢಿ ದೇದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿರಿಯಕ್ಲೆಗ್ ಚೂಢಿ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಐಟ್‍ಲಾ ಖಾಲಿ ಚೂಢಿ ಕೊರ್ಪಿ ಲೆಕ ಇಜ್ಜಿ, ಐಕ್ಲ‍ಲಾ ಒಂಜಿ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು. ಚೂಢಿದೊಟ್ಟು ಬಚ್ಚಿರೆ, ಬಜ್ಜೆ, ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲೆವೆರ್ ಕಾಣಿಕೆಲಾ ದೀದ್ ಹಿರಿಯಕ್ಲೆಗ್ ಕೊರ್ದು ಅಕಲ್ನ ಆರ್ಶಿವಾದ ಪಡೆಯೊನ್ವೆರ್. ಹಿರಿಯಕುಲು ಕಿರಿಯಕ್ಲೆಗ್ ಆರ್ಶಿವಾದದ ರೂಪೊಡು ಕಾಣಿಕೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಉಂದುವೆ ಚೂಢಿ ಪೂಜೆದ ವಿಧಾನ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಬೊಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಪರ್ಬೊಲು
ಚೆಂಡ್

**ಚೆಂಡ್** ಪಂಡ ಒರೋನೆ ನಮ್ಮ ತರೆಟ್ಟ್ ಬರ್ಪಿ ಇಚಾರ ಜೋಕುಲು ಗೊಬ್ಬುನ ಒಂಜಿ ಸಾಧನೊ. ಆಧುನಿಕವಾಯಿನ ನಾನಾ ಬಗೆತ ಚೆಂಡ್ಲ್ ಬರ್ಪಿ ದುಂಬು ಹಳ್ಳಿದ ಜನೊಕುಲು ಬಯಿಕ್ಕ್ ಕುಂಟು ಸುತ್ತುದು ಅಥವಾ ಕಾಗಜಿ ಸುತ್ತುದು ಅಥವಾ ತೆಂಬರೆದ ಕಾಯಿನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ತ್ದ್ ಹಳ್ಳಿಲೆಡ್ ಗೊಬ್ಬೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಚರ್ಮದ ನಾನಾ ಬಗೆತ್ತ ಚೆಂಡ್ಲ್ ಬತ್ತ. ವಿಶೇಷವಾದ್ ಚೆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನಿ ಹಳ್ಳಿಲೆಡ್ ದೇವಸ್ಥಾನ ದೈವಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್ ವಾರ್ಷಿಕವಾದ್ ನಡಪಿನ ಉತ್ಸವದ ಅಂಗವಾದ್ ನಡಪಿನ ಚೆಂಡ್ದ ಕ್ರೀಡೆ. ಉತ್ಸವೊಗು ದುಂಬತ್ತ ಅಥವಾ ಉತ್ಸವೊದ ದಿನತ್ತಾನಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೀತಿಡ್ ಈ ಉತ್ಸವ ನಡಪಾಬಿ ಮೊಕ್ತೇಸರನಕುಲು, ಗುರಿಕ್ಕಾರನಕುಲು ಒಟ್ಟು ಸೇರ್ದ್ ಚೆಂಡ್ ಪಾಡುನ ಕಂಡೊಗು ಪೋದು ಬಾಕ್ಯಾರ್ಡ್ ಈ ಚೆಂಡ್ನ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಊರುದ ಜವಣೆರ್ ಈ ಉತ್ಸವೊಡು ಭಾರೀ ಉಮೇದ್ಡ್ ಭಾಗವಹಿಸಾಬೆರ್. ಈ ಉತ್ಸವೊಡು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಪೊಳಲಿಡ್ ನಡಪಿನ ಜಾತ್ರೆದ ಅಂಗವಾದ್ ನಡಪಿ ಪೊಳಲಿ ಚೆಂಡ್ ಬಾರೀ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನವು. ರಡ್ಡೂರುದ ಜವಣೆರೆಗ್ ತನ್ಕುಲೆನ ರಟ್ಟೆದ ಬಲೊನು ವೊರ್ಸೊಗೊರೊ ತೋಜಾಪಿ ಒಂಜಿ ಸಂದರ್ಭೊಲಾ ಅಂದ್. ಅವ್ವತ್ತಂದೆ ಮಲ್ಲಿಗೆದ ಪೂಕುಲೆನ ಕಟ್ಟ್ದ್ ಮಲ್ಪಿ ಚೆಂಡ್ಲಾ ಉಂಡು. ಚೆಂಡ್ ಪಂಡ ಉರುಂಟು ಪನ್ಪಿ ಅರ್ಥಲಾ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೆಕೊ
ಚೆನ್ನೂರು

**ಚೆನ್ನೂರು** ಭಾರತ ದೇಶೊದ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶರಾಜ್ಯೊದ ನೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ಊರು.

## ದೇವಸ್ತಾನೊಲು
*ಕಾಟಾಳಮ್ಮ ಗುಡಿ
*ಚೆನ್ನಕೇಶವ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ
*ಶಿವಾಲಯ
*ಪ್ರಸನ್ನಾಂಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿ ಗುಡಿ
*ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ
*ಮಠಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ
*ಗಂಗಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ
*ಭಕ್ತ ಆಂಜನೇಯ ಗುಡಿ(ಗೌಡ ಬೀದಿ)
*ಶ್ರೀ ರಾಮ ಮಂದಿರ, ಬಜಾರ ಬೀದಿ
*ಶ್ರೀ ರಾಮ ಮಂದಿರ, ಸೀತ ಬೀದಿ
*ಶ್ರೀ ವೀರಭದ್ರ ದೇವಸ್ಥಾನ
*ಸಾಯಿ ಬಾಬಾ ದೇವಸ್ಥಾನ
*ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಮಂದಿರ, ಬಜಾರ ಬೀದಿ

## ಶಾಲೆಲು

*ಜಿಲ್ಲಾ ಪರಿಷತ್ ಶಾಲೆ
*ರಾಮರೆಡ್ಡಿ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ
*ಶ್ರೀ ಸರಸ್ವತಿ ವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ
*ಮಿತ್ರ ಮಂಡಳಿ ಶಾಲೆ
*ಉರ್ದು ಶಾಲೆ
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಚೆನ್ನೆಮಣೆ

**ಚೆನ್ನೆಮಣೆ** ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಗೊಬ್ಬುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಗೊಬ್ಬು. ಉಂದು ರಡ್ಡ್ ಜನ ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬು. ಒಂಜಿ ಪುಡೆಟ್ ಏಳ್ ಗುಂಡಿಟ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಒಟ್ಟು ಚೆನ್ನೆಮಣೆಟ್ ಪದಿನಾಲ್ ಗುಂಡಿಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಒಂಜಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಯಿನ ಕ್ರಮೊಟ್ಟು ಚೆನ್ನೆದ ಕಾಯಿನ್ ಆ ಗುಂಡಿಲೆಡ್ ಪಾಡುವೆರ್. ದುಂಬು ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಪೊಂಗರೆದ ಮರತ್ತ ಕಾಯಿನ್ ಗಳಸೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಪೊಂಗರೆದ ಮರ ಕಮ್ಮಿ ಆವೊಂದು ಇತ್ತಿನೆಟ್ಟ್ ಗುರುಗುಂಜಿ, ಮಂಜೊಟ್ಟಿ, ಪುಲ್ಕಟ್ಟೆ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಕಾಯಿಲೆನ್ ಗಲಸ್‍ದ್ ಗೊಬ್ಬುವೆರ್. ಜೋಡುಪೆರ್ಗೆ, ಅರಸು ಪೆರದಾನಿ ಗೊಬ್ಬುಲು ಪಂಥೊಡು ಗೊಬ್ಬುನಕ್ ಲೆನ್ ಕಣಕ್ ಜಪ್ಪಾವ. ಉಂದು ಚದುರಂಗ ಗೊಬ್ಬುನು ನೆನಪುಗು ಬರ್ಪಿಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುಂಡು.

## ಗೊಬ್ಬುದ ಬಗ್ಗೆ
ಜನಪದೊ ಗೊಬ್ಬುಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ವಿಸೇಸವಾಯಿನ ಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಅವೆಟ್ಲಾ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಇಂಚಿನ ಸುಮಾರ್ ಗೊಬ್ಬುಲುಲ್ಲ. ನೆಟ್ಟ್ ಚೆನ್ನೆಮಣೆಲಾ ಒಂಜಿ. ಚೆನ್ನೆಮಣೆ ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಒಂಜಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿನ ಗೊಬ್ಬು. ಉಂದು ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೇ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಫಿಲಿಫೈನ್ಸ್ ಮುಟ್ಟ ಈ ಗೊಬ್ಬು ಏಷ್ಯಾಖಂಡೊಡು ಜನಪ್ರಿಯವಾತ್ಂಡ್. ಉಂದು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಸೊದ ಉಲಗೊಬ್ಬು ಆತ್ಂಡ್. ತುಳುವನಾಡ್‍ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನೊದ ವಿವರೊ ಈ ಗೊಬ್ಬುಡುಂಡು. ಚೆನ್ನೆ ಪನ್ಪಿನವು ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನ ಶಬ್ದೊ. ಕನ್ನಡಡೊಡು ಚೆನ್ನೆ ಪಂಡ್ಂಡ ಸುಂದರ, ಮನೋಹರ ಪಂಡ್ದ್ ಅರ್ಥೊ.

## ಚೆನ್ನೆಮಣೆತ್ತ ಅರ್ತೊ
# 'ಚೆನ್ನೆ' ಪದೊ ಪಾಲಿ ಬಾಷೆರ್ದ್ ಬೈದ್ಂಡ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಚೆನ್ನೆ + ಮಣೆ = ಚೆನ್ನೆಮಣೆ.
# ಚೆನ್ನೆ ಪಂಡ ಅಳ್ಳುಮಣೆ, **ಅಟ್ಟುಗುಳಿಂದ್** ಕನ್ನಡೊಡು ಪನ್ಪೆರ್.
# ಚೆನ್ನೆಮಣೆ ಪಂಡ ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬುನ ಮಣೆ.
# ಚೆನ್ನೆಮಣೆ ಒಂಜಿ ಮರತ ಮಣೆ.

## ಚೆನ್ನೆಮಣೆತ್ತ ರಚನೆ
ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬುನ ಮಣೆನ್ ಮರತ ಪಲಾಯಿಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮರತ್ತ ಪಲಾಯಿನ್ ಒಂಜಿ ಫೀಟ್‍ ಉದ್ದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ದೊ ಫೀಟ್ ಅಗೆಲೊ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಅರ್ದೊ ಫೀಟ್ ಎತ್ತರೊದ ಕಾರ್ ದೀಪೆರ್. ಇಂಚ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಮಣೆ ಆಪುಂಡು. ಈ ಮನೆತ ಮೇಲ್ ಮೈಟ್ ರಡ್ಡ್ ಸಾಲ್‍ಡ್ ಏಳ್ ಏಳ್ ಗುರಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಚೆನ್ನೆಮಣೆ ತಯಾರ್ ಆಪುಂಡು. ಸುಮಾರು ಪದಿನೈನ್ ಅಂಗುಲ ಉದ್ದ, ಐನ್ ಅಂಗುಲ ಅಗೆಲದ, ತಿರ್ತ್‌ಗ್ ಅಧಾರ ಇಪ್ಪುನ, ದಪ್ಪೊದ ಪೆಲತ್ತ ಇಜ್ಜಿಡ ಸಾಗುವಾನಿ ಮರತ್ತ ತುಂಡುಡ್ತ್ ಚೆನ್ನೆಮಣೆಗ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ರಡ್ಡ್ ಬರಿಟ್ಟ್ ಚೆನ್ನೆಕಾಯಿನ್ ಶೇಖರಣೆ ಮಲ್ಪರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉಂಡು.

## ಚೆನ್ನೆಗೊಬ್ಬುನ ಪೊರ್ತು
ಚೆನ್ನೆಮಣೆತ್ತ ಗೊಬ್ಬುಡು ಕೆಲವು ನಂಬೊಲಿಗೆಲು ಉಲ್ಲ. ಉಂದೆನ್ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಗೊಬ್ಬುನೆ ಕ್ರಮೊ. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಕೀರಿ ಕುಟುದು ಬರ್ಪಿ ಬರ್ಸ. ಇಲ್ಲಡ್ದ್ ಪಿದಡಿಯೆರೆ ಆವಂದಿನ ಪೊರ್ತು. ಆ ಪೊರ್ತುಡು ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬೊಂದು ಕಾಲ ಕಳೆಪುನವುನ ಕ್ರಮೊ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಪಿರಿಯಕ್ಲ್ ಪಂಡಿಲೆಕೊ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು ಮುಗ್ಗಿ ಬುಕ್ಕೊ ಚೆನ್ನೆಮಣೆನ್ ಅಟ್ಟೊಡ್ ದೀವೊಡುಗೆ. ಈ ಗೊಬ್ಬು ಇತ್ತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡೊಡು ಅಂಚನೆ ಉಡುಪಿಡ್ ಗೊಬ್ಬುವೆರ್. ಸಿರಿಕ್ಲೆನ ಪಾಡ್ದನೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗೊವಾಯಿನ ಅಬ್ಬಗ ದಾರಗನ ಪಾಡ್ಡನೊಡು ಚೆನ್ನೆದ ಗೊಬ್ಬುದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಡು ಬರ್ಸ ಕಮ್ಮಿ ಅಂಚನೆ ಬೇತೆ ಬೋಡಾಪುನಾತ್ ಬೇಲೆ ಉಪ್ಪುನೆಡ್ದಾತ್ರ ಚೆನ್ನೆದ ಮಣೆ ಅಟ್ಟ ಸೇರ್‌ದ್ಂಡ್.

## ನಂಬೊಲಿಗೆ
ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬುನೆಕ್ ಕೆಲವು ನಂಬೊಲಿಗೆ ಅಂಚನೆ ಕೆಲವು ರೀತಿದ ನಿಶೇದಲು ಉಂಡು. ಚೆನ್ನೆಮನೆ ಗೊಬ್ಬುನಗ ಮೆಗ್ದಿ ಪಲಿಯರ್ಲು ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂಡ್ದ್ ನಂಬೊಲಿಗೆ ಉಂಡು. ತುಳು ಜಾನಪದೊಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿನ "ತುಳುನಾಡ ಸಿರಿ" ಪಾರ್ದನೊಡು ಬರ್ಪಿನ ಘಟನೆದ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರವಾಯಿನ ಹಿನ್ನಲೆ ನೆಕ್ಕ್ ಉಂಡು. ಇಂದೆಕ್ ಮೂಲೊ 'ಅಬ್ಬಗ ದಾರಗೆ'ರ್ನ ಕತೆ. ಅಬ್ಬಗೆ ದಾರಗೆನಕ್ಲು 'ಸಿರಿನ' ಮಗಲ್ 'ಸೊನ್ನೆ'ನ ಅಮರ್ ಜೋಕುಲು.  ಬೆರ್ಮೆರೆಗ್ ಪರಕೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪುಟ್ಟುದಿನಕ್ಲು. ಸೊನ್ನೆ ಪಂತಿನ ಪರಕೆನ್ ಸಂದಯೆರೆ ಮರತಿನೆಟ್ ಬೆರ್ಮೆರ್ ಬೆರಣನ ಏಸೊಡ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಮೆಗ್ದಿ ಪಲಿನ್ ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬಾದ್ ಲಡಾಯಿ ಅಪುನಂಚ ಮಲ್ಪಾದ್ ಪಲಿನ ಕೈಟ್ ಮೆಗ್ದಿನ್ ಕೆರ್ಪಾವೆರ್(ಗೊಬ್ಬುದ ಉತ್ಸಾಹೊಡ್ ಮರ್ಲ್ ಡ್ ಸೋಲು-ಗೆಲ್ಪುದ ಲಡಾಯಿಡ್ ಪಲಿ - ಸಂಗಡಿನ್ ಹಾಕ್ ದ್ ಕೆರ್ಪಲ್). ಮೆಗ್ದಿ ಸೈತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪಲಿ ಅಬ್ಬಗೆ ಅಲೆನ ಪುಣನ್ ಗುಮ್ಮೆಲೆಗ್ ದಕ್ಕ್ ದ್ ಗುವೆಲ್‍ಗ್ ಲಾಗಿದ್ ಸೈಪಲ್. ಪಂಡ್‍ದ್ ಪಾಡ್ದನದ ಕತೆಟ್ಟ್ ಪನ್ಪುಂಡ್. ಈ ಸಂಗತಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ತುಲುವೆರ್‌ನ ನಂಬೊಲಿಗೆದ ಪ್ರಕಾರೊ ಮೆಗ್ದಿ ಪಲಿ ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಉಂಡಾಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಪಿದಾಯಿತ ಕೊಂಡಿ
* TuLu Research & Studies: 97. Siri paDdana : A Tulu Sangham Epic

ವರ್ಗೊ:ಗೊಬ್ಬುಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ಚೇತನ್ ಭಗತ್

**ಚೇತನ್ ಭಗತ್** (ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೨, ೧೯೭೪) ವಿಶ್ವದ ಅಭಿಮಾನ ಗೆನ್ದಿನಂಚಿನ ಪ್ರಕ್ಯಾತ ಕಲಾವಿದೆರ್. ಆರ್ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೨, ೧೯೭೪ ದಾನಿ ನವದೆಹಲಿದ್ ಪುತ್ತಿಯೇರ್. ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಅದ್ಯಯನ ಕೆನ್ದ್ರಳಲು ಆದ ಐಐಟಿ, ಐಐಮ್ ಡ್ ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸ ಮಳ್ತ್ದೆರ್.

## ಚೇತನ್ ಭಗತ್ ಕೃತಿಲ‍್ ಮೆರ್ಣ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪದೆಯಿನ ಪುಸ್ತಕೊಳು
*Five Point Someone (2004), One Night @ the Call Center (2005),
*The 3 Mistakes of my life (2008) & 2 States (2009),
*Revolution 2020, What Young India Wants,
*half girlfriend(೨೦೧೪)

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಚೇವು

**ಚೇವು** ನೀರುತಾ ಪಸೆ ಇತ್ತಿ ಮಣ್ಣು ಟ್ ಅಪುನಾ ದೈ, ಮಾರ್ಯಲ್ ಸಮಯೋಡು ಮಸ್ತ್ ತಿಕುಂಡು, ಉಂದು ದಕ್ಷ್ಶಿಣ ಏಷಿಯಾದ್ ಬತ್ತುನವು.

## ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣ
ಕೊಲೊಕಾಸಿಯ ಎಸ್ಕುಲೆಂಟಾ Colocasia esculenta ಪನ್ಪಿ ಸಸ್ಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ಅರಾಸಿಯೆ (Araceae)ಕುಟುಂಬಗ್ ಸೇರುತುಂಡು. ನೆನ್ ಕನ್ನಡೋಟು ತೇವು, ಕೇಸು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್ ತಾರೋ (Taro), ಮಲೆಯಾಳಂಡ್ ಚೆಂಪು ಪನ್ಪರ್.

## ದೈತ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು
ಅಗೆಲ ಆಯಿನಾ ಇರೆ ಉಪುಂಡು, ನಿನ್ನ ದಂಡ್ ಮೆತ್ತನೆ ಆಥ್ ನೀರ್ ದಿಂಜಿತೂಪುಂಡು, ಉಂದು ಸುಮಾರ್ ರಡ್ದು ಮೂಜಿ ಫಿಟ್ ಎತ್ತರ ಆಪುಂಡು.

## ತೇವುದ್ ಬಗೆಕುಲು
* ಗೋವೆ ಚೇವು
* ಕಪ್ಪು ಚೇವು
* ಕರಿಯಚೇವು
* ಬೊಲ್ದ್ ಚೇವು
* ಪೆದ್ಮೆದಿ ಚೇವು
* ಕಾಟ್ ಚೇವು
* ಮರಚೇವು
ಗೊವೆ ತೇವು ಇಲ್ಲದ ಬರಿಟ್ ಪುಟ್ಟುಂಡ್. ಕಪ್ಪು ತೇವು ತೊಡ ಬರಿಟ್ ಪುಟ್ಟುಂಡು. ಬೊಲ್ದ್ ತೇವು ಗುಡ್ಡೆದ ಬರಿಟ್ ಪುಟ್ಟುಂಡು.

## ಉಪಯೋಗ

### ಪತ್ರಡ್ಡೆ

ಪತ್ರೋಡೆ ಮರ ಚೇವುದು ಮಾನ್ಪಿ ತೆನಸ್, ಮರ ಚೇವುದ ಇರೆ ಕೋನತುತು ಶೋಕು ದೆಕ್ಕುದ್, ಚನ್ನೋ ಮುರುದು, ಕಡೆಯಿನ ಅರಿತ ಬಂದೊಡೊಟ್ಟುಗು ಮೊರೆಪೊಡು. ಪತ್ರಡ್ಡೆ ರಡ್ಡ್ ವಿದೊಟ್ಟು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅರಿ, ತಾರಾಯಿ, ಸಂಬರ ಪಾಡ್ದ್ ಕಡೆಯಿ ಮಸಾಲೆನ್ ಇರೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಇರೆ ದೀದ್ ಪೂಜಿದ್ ಪಜೆ ಮಡ್ದಿಲೆಕ್ಕ ಮಡ್ದ್ ತೊಂದುರುಡು ಬೆಯ್ಪಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ನೆಯಿ ಪಾಡ್ದಿ ಕಾವಲಿಡ್ ಕಾಯಾದ್ ತಿನ್ಪಿನವು. ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ. ಅರಿತ್ತ ಪುಂಡಿ ಕಡೆವುಲೆಕ್ಕ ಕಡೆದ್ ಐಕ್ ತೇವುದ ಇರೆನ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ಪಾಡ್ದ್ ಉಂಡೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ತೊಂದುರುಡು ಬೆಯ್ಪಾವುನು. ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆನ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ತಾರಾಯಿ, ಸಂಬರ, ಪಾಡ್ದ್ ಕಡೆಯಿ ಮಸಾಲೆಡ್ ಕೊದ್ಯಾದ್ ಬೊಳ್ಳೊಳ್ಳಿದ ಒಗರ್ನೆ ಪಾಡ್ದ್ ತಿನ್ಪಿನವು. ಪೂರ ತೇವುಡ್ಲ ಪತ್ರಡ್ಡೆ ಮಲ್ಪರೆಗ್ ಆಪುಜಿ.ಕೆಲವೈಟ್ ಪತ್ರಡ್ಡೆ ಮಲ್ತುಂಡ ಬಾಯಿ ಕಿರ್ಮುಂಡು ಆಯಿಕೊಸ್ಕರ ಪತ್ರಡ್ದೆ ಮಲ್ಪನಗ ಪುಲಿ ಪಡ್ವೆರ್ ತೇವುದ ಚಟ್ನಿ ಮಲ್ಪ್ವೆರ್ ತೇವುದ ಕೊದ್ದೆಲ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
* ತೇವುದ ತೆಟ್ಲ ಪಂದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ತೇವುದ ಇರೆ ಅಗೆಲವಾದ್ ಉಪ್ಪ್ಂಡು.
* ಅಯಿಟ್ ಜೊಕುಲ್ ಗೊಬ್ಬುವೆರ್.
* ಅಯಿತ ದಂಟ್ಡ್ ಕಜಿಪ್ ಮಲ್ಪ್ವೆರ್.ಇ ತೇವು ಜೇರ್ಣಗು ಭಾರಿ ಎಡ್ಡೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ತರಕಾರಿಲು
ಜನಪದ ನ್ರುತ್ಯೊಲು

ಜನಪದ ನೃತ್ಯೊಲು ಪಂಡ ಜನಪದ ನಲಿಕೆಂದ್ ಲೆಪ್ಪೊಲಿ. ಜಾನಪದೊ ಪನ್ಪುನ ಸಿಸ್ತ್‌ಡ್ ಜನಪದ ನಲಿಕೆ, ಜನಪದ ವಾದ್ಯೊ, ಜನಪದ ಗೀತೆ, ಜನಪದ ಗೊಬ್ಬುಲು, ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಇಬಾಗೊ ಉಂಡು. ಉಂದು ಜನಪದೊ ನಲಿಕೆದ ಬಗೆಟ್ ಪೊಲಬು ತೋಜಾವುನ ಲೇಕನೊ.

## ಜನಪದ ನಲಿಕೆಲೆನ ಸಂದರ್ಬೊ
ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಉತ್ತರ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಜನಕುಲೆನ ನೃತ್ಯ ಕೋಲಾಟ, ವೀರಗಾಸೆ, ಕಂಸಾಳೆ, ರಂಗದ ಕುಣಿತ, ಪಟ್ಟದ ಕುಣಿತ. ಅಗಲ್ನ ಪರ್ಬ-ಪಂಚಮಿಡು ಊರುದಕುಲು ಮಾತೆರ್ಲಾ ಸೇರ್‌ದ್ ದೇವೆರೆನ ಗುಡಿತ ಎದುರುಡು ಇಂಚಿನ ನ್ರುತ್ಯಾ/ನಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆಟಾದು ಗ್ರಾಮದ ಐಕ್ಯತೆ, ಏಕತೆ ಪೂರ ವೊರಿಪುಂಡು. ಈ ಜನಪದ ನೃತ್ಯಡು ನನಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಉಂಡು. ಅಯ್ಟ್ ಕರಗ ಕುಣಿತ, ಸೋಮೆನ ಕುಣಿತ, ನಂದಿಕೋಲು, ಪೂಜಾಕುಣಿತ ಉಂಡು. ನಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಒರಿ ಪದ್ಯ ಪನ್ಪೆರ್. ಅವೆನು ಬೇತೆ ನೃತ್ಯ/ನಲಿಪುನಕುಲು ಪಂಡುದು ನಲಿಪುವೆರ್‌. ಉಂದ್ ತೂವೆರೆ ಮಸ್ತ್ ಪೊರ್ಲು.

## ಜನಪದೊ ನಲಿಕೆಲೆ ಚಿತ್ರೊಲು

File:DolluKunitha01.jpg|ಡೊಲ್ಲು ನಲಿಕೆ ೧
File:Janapada file.jpg|ಸೋಮನ ನಲಿಕೆ
File:ಸಿದ್ಧವೇಷ ನಲಿಕೆ 2.JPG|ಸಿದ್ದವೇಸೊ
File:DolluKunitha10.JPG|ಡೊಲ್ಲು ನಲಿಕೆ ೨
File:Pooja Kunitha05.JPG|ಪೂಜಾ ನಲಿಕೆ
File:Halakki Suggi Kunitha 01.JPG|ಹಾಲಕ್ಕಿ ಸುಗ್ಗಿ ನಲಿಕೆ
File:Goravara Kunitha 02.JPG|ಗೊರವ ನಲಿಕೆ
File:Patada Kunitha 02.JPG|ಪಟದ ನಲಿಕೆ
File:Keelu Kudure 01.JPG|ಕೀಲ್ ಕುದುರೆ
File:Hagalu Vesha 07.JPG|ಪಗೆಲ್ ವೇಸೊ
File:SONADA JOGI.png|thumb|ಸೋಣದ ಜೋಗಿ
File:Ati kalenja(ಆಟಿಕಳೆಂಜ)F.jpg|thumb|ಆಟಿಕಳೆಂಜ
File:Kamsale2.jpg|thumb|ಕಂಸಾಲೆ
File:Karnataka India folk dance 5.jpg|thumb|ಯಕ್ಷಗಾನ


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಕನ್ನಡ ಜಾನಪದ
ವರ್ಗೊ:ಜಾನಪದ ನಲಿಕೆಲು
ಚೌತಿ ಪೂಜೆ

**ಚೌತಿ** ಸಕಲ ವಿಘ್ನನಿವಾರಕೆ ಆಯಿಂಚಿ ಗಣಪತಿಗ್ ಮಲ್ಪುನ ಪೂಜೆ.

## ಮೂಲ ಇಲ್ಲದ ಚೌತಿ
ಗಣೇಶಚೌತಿದ ದಿನೊ ಈ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನೆಡ್ದಾತ್ರ ಚೌತಿಪೂಜೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ದೈವೊನು ನಂಬಿನ ಮೂಲ ಇಲ್ಲಲೆಡ್ ಚೌತಿಪೂಜೆ ನಡಪಾವೊಂದು ಬರ್ಪೆರ್. ಗ್ರಾಮ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್ ಲಾ ಚೌತಿಪೂಜೆ ನಡಪುಂಡು. ಚೌತಿಪೂಜೆದಾನಿ ಗಣಪತಿನ ಒಟ್ಟುಗು ದೈವೊಲೆಗ್‌ಲ 'ಪಸರ್ನೆ'(ಪನಿಯಾರ) ಸೇವೆ ನಡಪುನವು ವಿಶೇಷೊ.

## ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು
ದೈವಸ್ಥಾನೊಡು ಕರ್ಂಬುದ ರೂಪೊಡು ಗಣಪತಿನ್ ದೀದ್ ಚೌತಿಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನವು ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಒಂಜಿ ಆಚರಣೆ ಆದುಂಡು. ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಕರ್ಂಬು, ಪದೆಂಜಿ, ಕಡ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಎಳ್ಳು ಬೋಡಾಪುಂಡು. ಪದೆಂಜಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಡ್ಲೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆಯಾದ್ ಕಾಯ್ಪೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ತರಿತರಿಯಾದ್ ಪೊಡಿ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ದೀವೊನೊಡು.ಎಳ್ಳ್‍ನ್ ಲಾ ಕಾಯ್ತ್‍ದ್ ಬೇತೆ ದೀವೊನೊಡು.

## ಬಳಸುನ ಕ್ರಮ

### ಪೊರಿ
ಪೊದ್ದೊಲು ಈ ಪೂಜೆಗ್ ಬೋಡಾಪಿನ ಅಗತ್ಯೊದ ನನೊಂಜಿ ವಸ್ತು. ಕಾರ್ತಿದ ಬುಳೆಡ್ದ್ ಚೌತಿಪೂಜೆಗೆಂದೇ ೫ ಅತ್ತ್ಂಡ ೯ ಸೇರ್ ಬಾರ್ ಮುಡಿ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ದೀಪೆರ್. ಚೌತಿಗ್ ರಡ್ಡ್ ದಿನ ಉಪ್ಪುನಗ ಅವೆನ್ ಪೊದ್ದೊಲು (ಹೊದಳು ಅತ್ತಂಡ ಪೊರಿ) ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದೇವೆರೆಗ್ ಅರ್ಪಣೆ ಮಲ್ಪುನೆಕ್ಕ್ ದುಂಬು ಉಂದೆನ್ ಏರ್ ಲಾ ಮಡೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂಡ ತಿನಿಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ.

### ಕೊಲ್ಲಪೂ
ಒಂತೆ 'ಕೊಲ್ಲಪೂ' ಬೋಡಾಪುಂಡು. ಕೊಲ್ಲಪೂ ಪಂಡ ಕುಡು ಮುಂಗೆ ಬತ್ತಿನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿಟ್ಟ್ ಕೊಡಿತ್ತ್‍ದ್ ಬತ್ತಿನ ಪೂ.

### ನೈವೇದ್ಯೊ
ನೈವೇದ್ಯೊಗು ಉರ್ದುದ ದೋಸೆ, ಬಜಿಲ್, ಏಲಕ್ಕಿ, ಬಾರೆದ ಪರ್ಂದ್, ತಾರಾಯಿ, ಬೆಲ್ಲ, ನೆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪೂಜೆಗ್ ಒಂತೆ ಪಿಂಗಾರಲಾ ಬೇತೆ ಪೂಲಾ ಬೋಡಾಪುಂಡು.

### ಕರ್ಂಬು
ಕರ್ಂಬುನು ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಅವೆನ್ ಗಣಪತಿ ದೇವೆರ್ಂದ್ ಎಣ್ಣೊಣುವೆರ್. ಆರತಿ ಮಲ್ಪುನೆಕ್ಕ್ ದುಂಬು ಹಣ್ಣುಕಾಯಿ ಸೇವೆ ನಡಪುಂಡು. ಚೌತಿಪೂಜೆದಾನಿ ಕೆಲವು ಮೈಟ್ಟ್ ಹೋಮ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊಲಾ ಉಂಡು. ಗಣಪತಿ ದೇವೆರೆಗ್ ಧೂಪಾರತಿ ಮಲ್ತಿಬುಕ್ಕೊ ದೈವೊಲು ಉಪ್ಪುನ ಮಣೆಮಂಚೊಗುಲಾ ಆರತಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಜಗಲಿ

**ಜಗಲಿ** ಪದೊ ತುಳುವೆರೆ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಉಲಾಯಿಡ್ ಬರ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಜಾಗೆ. ಇಂದೆನ್ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಜಗಲಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ನಿಘಂಟ್‍ದ ವಿವರಣೆ
ತುಳುವೆರ್ ಜಗಲಿನ್ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಚಿಟ್ಯೆ, ಸಿನೆಂದ್ ಪಂಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಡ್ an open veranda ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡಿಗೆರ್ ಕೈಸಾಲೆ, ಜಗುಲಿ, ಕಟ್ಟೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನಿಘಂಟ್‍ಕಾರೆರೆ ಪ್ರಕಾರೊ ಜಗಲಿ ಪಂಡ ಪೊಸ್ತಿಲ್, ವೇದಿಕೆ, ಇಲ್ಲ್‌ದ ಪಿರವುದ ಕಟ್ಟೆ, ಪಡಶಾಲೆ, ಚಾವಡಿ, ಸಭಾಮಂದಿರ, ಓಲಗೆಶಾಲೆ ಇಂಚಿತ ಅರ್ಥೊಲು ಉಂಡು.

## ಜಗಲಿದ ಪ್ರಭೇದೊ
#ಜಗಲಿ - ಜಗಲಿ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಉಲಾಯಿ ಪೊಗ್ಗಿಲೆಕೊ ಇಕ್ಕುಂಡು. ಜಗಲಿ ಕರಿಂಡ ಬಾಜಿರೊ. ಬಾಜಿರೊ ಚಾವಡಿಗ್ ಸೇರ್‍ನ ಜಾಗೆ. ಜಗಲಿಡ್ದ್ ಒಂತೆ ಎತ್ತೊರೊಡು ಇಪ್ಪುನವು ಚಾವಡಿ.
#ಉಲಾಯಿದ ಜಗಲಿ - ಇಲ್ಲ್‌ದ ಉಲಾಯಿಡೆ ಒರಿ ಜೆಪ್ಪುನಾತ್ ಅಗೆಲೊಡು ಇಲ್ಲ್‌ದ ಸುತ್ತೂಲ, ಕೆಲವು ಇಲ್ಲಡೆಡ್ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಚಾವಡಿದ ಎದುರುಡು ಮಾಂತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನವು ಚಾವಡಿ. ಇಲ್ಲ್‌ದ ಪೊಂಜೊವು ಪಿದಾಯಿ ಆನಗ, ಒಕ್ಕೆಲ್‍ದಕುಲು ಬನ್ನಗ, ಪೊಸಬೆರ್ ಬನ್ನಗ, ಪೊಸಬಿನ್ನೆರ್ ಬನ್ನಗ ಉಲಾಯಿದ ಜಗಲಿಡ್ ಕುಲ್ಲುದ್ ಪಾತೆರುವೆರ್. ಜಗಲಿಡ್ ಮಣ್ಣಚಿಟ್ಯೆಂದ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅವು ಎತ್ತೊರೊಡು ಜೆಪ್ಯೆರೆಗಾದ್ ಕಟ್ಟ್‌ನವು. ಜೆಪ್ಯೆರೆ ಮಂಚವು ಇಜ್ಜಾಂದಿನಕುಲು ಈ ಚಿಟ್ಯೆಡ್ ಜೆಪ್ಪುವೆರ್.
#ಪಿದಯಿತ ಜಗಲಿ - ಇಲ್ಲ್‌ದ ಸುತ್ತೂಲ ಎದುರುಡುಲ ರಡ್ಡ್ ಅಡಿಕೋಲುದಾತ್ ಅಗೆಲೊಡು ಇಪ್ಪುನವೆ ಪಿದಯಿತ ಜಗಲಿ. ಪಿದಯಿತಕುಲು ಕುಲ್ಲಿಯರ ಈ ಜಗಲಿ ಬೋಡಾಪುಂಡು. ಇಂದೆನ್ ಸಿನೆ/ಹಿನೆ, ಚಿಟ್ಯೆ/ಹಿಟ್ಯೆ/ತಿಟ್ಯೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಚೆಟ್ಯಡ್ ಎಲ್ಯಚಿಟ್ಯೆ, ಮಲ್ಲಚಿಟ್ಯೆಂದ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಬಟ್ರ್‌ನಕುಲೆಡ್ ಸಾವು ಆಂಡ ಪುನನ್ ಚಿಟ್ಯೆಡ್‍ದ್ ತಿರ್ತ್ ಮಾಡಡಿಟ್ ಜೆರ್‍ಪುಡುವೆರ್.

## ಜಗಲಿದ ಉಪಯೋಗೊ
#ತುಳಸಿಕಟ್ಟೆಗ್ ನೀರ್ ಮೈಪುನ ಕ್ರಮೊ ಇತ್ತಿನಕುಲು ಜಗಲಿಡ್ ಬಸ್ಮೊದ ಕರಡಿಗೆನ್ ದೀಡ್‍ವೆರ್.
#ಇಲ್ಲಡೆಗ್ ಮಾಟ-ಮಂತ್ರೊದ ದೋಷೊ ತೋಜಿಂಡ ತಡೆನ್ ಜಗಲಿಡ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ತಡೆ ತಗಡ್, ಹೋಮೊದ ಬಸ್ಮೊ, ಮಂತ್ರಿತ್‍ನ ತಾರಾಯಿ ಇಪ್ಪುಂಡು.
#ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟಿನ ಇಲ್ಲಡೆಡ್ ಅಮೆ ದೆಪ್ಪುನ ಕ್ರಮೊನು ಜಗಲಿಡ್ ಮಾಲ್ಪುವೆರ್.
#ಮದಿಮೆ, ಬೇತೆ ಜಂಬರೊ ಇತ್ತ್‌ಂಡ ಬಿನ್ನೆರ್ ಬನ್ನಗ ಜಗಲಿಡ್ ಎದ್ಕೊನುವೆರ್.
#ಸಾವು ಆಂಡ ಪುನನ್ ಉಲಾಯಿದ ಜಗಲಿಡ್ ತನ್ಕಾಯಿ ಬಡೆಕ್ಕಾಯಿ ಜೆರ್‍ಪುಡುವೆರ್. ಪುನನ್ ಜೆರ್‍ಪುಡಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಕಾಲೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಆ ಜಾಗೆಡ್ ನೀರನೆರಿ ದೀಡುವೆರ್.
#ಪರ್ಬೊ ಬನ್ನಗ ಜಗಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಲ್ಪುವೆರ್. ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಆಟಿ, ಸೋನೊ ತಿಂಗೊಲುಡು ಜಗಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಲ್ಪುವೆರ್.
#ಏನೆಲ್‍ದ ಬೇಸಾಯೊಡು ಬತ್ತ್‌ನ ಬಾರ್‍ನ್ ಜಗಲಿಡ್ ರಾಸಿ ಪಾಡ್ದ್, ಮುಡಿಕಟ್ಟ್‌ದ್ ದೀಡುವೆರ್. ಮುಡಿನ್ ಕಾವೋರಿಸಂಕ್ರಾಂತಿದಾನಿ 'ಪೊಲಿಪೊಲಿಪೊಲಿಂ'ದ್ ಪಂಡೊಂದು ಅಟ್ಟೊಗು ಪಾಡುವೆರ್.
#ಆಟಿತಿಂಗೊಲುಡು ಜಗಲಿಡ್ ಕುಲ್ಲುದು ಚೆನ್ನೆಮಣೆ ಗೊಬ್ಬುವೆರ್.
#ನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಮಾನೊ ಮಾಲ್ಪುನಗ ಯಜಮಾನೆ ಚಾವಡಿಡ್ ಕುಲ್ಲ್‌ಂಡ ಒಕ್ಕೆಲಕುಲು ಜಗಲಿಡ್ ಕುಲ್ಲ್‌ದ್ ತೀರ್ಮಾನೊ ಕೇನುವೆರ್.
#ಜಗಲಿ ಆಂಜೋವುನಕುಲು ಕುಲ್ಲುನ ಜಾಗೆ. ಚಾವಡಿಡ್ ಯಜಮಾನೆ ಇಪ್ಪುನಗ ಪಂಜೊವುನಕುಲು ಜಗಲಿಗ್ ಬರ್ಪುಜೆರ್. ಅಕುಲು ಇಲ್ಲ್‌ದ ಉಲಾಯಿಡ್ ಇಪ್ಪುವೆರ್.

## ಜಗಲಿದ ಬಗೆಟ್ [[ನಂಬಿಕೆ]]
#ಜಗಲಿದ ಬಾಕಿಲ್‍ನ್ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಎಡತ್ತ್ ಜಾಗೆಡ್ ದೀಡೊಡು. ಇಜಿಂಡ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಯಜಮಾನಗ್ ಹಾಳ್‍ಗೆ.
#ಇಲ್ಲ್‌ದ ಮೂಜಿ ಬಾಕಿಲ್ ಸರೂತ ಇಪ್ಪೆರೆ ಬಲ್ಲಿಗೆ. ಇಂಚ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಮಾಂತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನೆ. ಚಾವಡಿದ ಜಗಲಿದ ಬಾಕಿಲ್ ಸರೂತ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಉಲಾಯಿದ ಬಾಕಿಲ್ ಒಂಜಿ ಮೂಲೆಡ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.
#ಜಗಲಿಡ್ ಉಂತುದು ಒಂಜಿ ಕಾರ್ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡೊಂದು ಉಂತ್ಯರ ಆವಂದ್‍ಗೆ. ಅಂಚನೆ ಜಗಲಿಡ್ ಕುಲ್ಲುದು ಒಂಜಿ ಕಾರ್ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡ್‍ದ್ ಕುಲ್ಯರ ಆವಂದ್‍ಗೆ. ಅಂಚ ಕುಲ್ಲ್‌ಂಡ ಇಲ್ಲ್‌ಗ್ ಹಾಳ್‍ಗೆ.
#ಇಲ್ಲ್‌ಡ್‍ದ್ ಪಿದಾಯಿ ಪೋನಗ ಜಗಲಿದ ಬಾಕಿಲ್ ತರೆಕ್ಕ್ ತಾಗಿಯರ ಆವಂದ್‍ಗೆ. ಅಂಚ ತಾಗ್‍ಂಡ ಜಗಲಿಡ್ ಒಂತೆ ಕುಲ್ಲ್‌ದ್ ಪಿದಾಯಿ ಪೋವೊಡುಗೆ. ದಾಯೆ ಪಂಡ ದುಂಬುದಕುಲೆನ ಇಲ್ಲಡೆದ ಜಗಲಿದ ಬಾಕಿಲ್ ತಗ್ಗ್‌ಡ್ ಇಪ್ಪೆದ್‍ಂಡ್. ಅಂಜಾದ್ ಜಾಗೃತೆಡ್ ಪೋಯರಗಾದ್ ಇಂಚ ನಂಬುದೆರ್.
#ಜಗಲಿದ ಎದುರುಡು ಕುಂಬುಡೊ, ಬಾರೆದ ಕೈಲ್ ದೀಡುಜೆರ್. ಇಂದೆನ್ ಸೈತಿನ ಇಲ್ಲಡೆಡ್ ಮಾಂತ್ರೊ ದೀಡುನೆ.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಜರ್ಮನಿ

ಯುರೋಪ್ ಖಂಡೊದ ಕೇಂದ್ರಡುಪ್ಪುನ ಈ ರಾಷ್ಟ ವಿಶ್ವದ ಅಗ್ರ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.
ಜಲ್ಲ ಪಾಡುನಿ

ಕಬತಾರ್ದ ಸಿರಿ ಜಾತ್ರೆದಾನಿ ಬಾಕಿಮಾರ ಕಂಡೊಡು ಹರಿಜನ ಪಂಗಡದಕುಲು ಎದುರು ಬದ್ರಾದ್ ಉಂತುದು ಜಲ್ಲೊನು ಪರಸ್ಪರ ತಾಗಾವುನೆಕ್ ಜಲ್ಲಪಾಡುನಿಂದ್ ಒಂಜಿ ಕಟ್ಟಲೆ.

## ಜಲ್ಲ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮೋ
ಕಬತಾರ್ದ ಸಿರಿ ಜಾತ್ರೆದಾನಿ ದೇವೆರೆ ಬಲಿ ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ಮೊಕ್ತೇಸರೆರ್ ಅಂಚನೆ ಊರುದಕ್ಲ್ ಮೆರವಣಿಗೆಡ್ ಪಿದಾಯಿದ ಬಾಕಿಮಾರ ಕಂಡೊಗು ಪೋದು ಉಂತುಬೆರ್. ಅಪಗ ಹರಿಜನ ಪಂಗಡದ ರಡ್ಡ್ ಗುಂಪುದಕ್ಲ್ ರಡ್ಡ್ ಕಡೆಡ್ದ್ ಎದುರು ಬದ್ರಾದ್ ಬತ್ತ್ದ್ ಅಜಿಲೆರೆನ ಎದುರುಡು ಈ ಜಲ್ಲ ಪಾಡುನ ಕ್ರಿಯೆನ್ ಮನ್ಪುವೆರ್. ಜಲ್ಲ ಪಂಡ ಬೆದ್ರ್ದ ಮಲ್ಲ ಸಪೂರೊದ ಕೋಲು ಅಥವಾ ಲೆಂಕಿರಿ. ಇಂದೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಗುಂಪುದ ಮುಕಾರಿನಕ್ಲ್ ಎದುರು ಬದ್ರಾದ್ ದೆರ್ತ್ದ್ ಪರಸ್ಪರ ಕೊಡಿನ್ ತಾಗಾವೊನುಬೆರ್. ಬುಕೊ ಒರಿ ಎದುರುದಾಯನ ಕೋಲುನು ಅಂಚನೆ ಮೆಲ್ಲ ಬಗ್ಗಾದ್ ನೆಲಕ್ಕ್ ತಾಗಾಬೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆ ರಡ್ಡ್ ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ ನಡಪುಂಡು. ಬುಕೊ ರಡ್ಡ್ ಕಡೆತಕುಲುಲಾ ಅಂಚನೆ ಪಿರ ಪೋಪೆರ್.

## ಗೊಬ್ಬುಲು
ಒವ್ವೇ ಒಂಜಿ ಜಾತ್ರೆದ ಅಂಗವಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿದ ಗೊಬ್ಬುಲು ತುಳುನಾಡ್ಡ್ ನಡಪುನವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿ. ತೂಟೆದಾರ, ತಾರಾಯಿದ ತಪ್ಪಂಗಾಯಿ, ಅಡ್ಡಣ ಪಾರಾವುನಿ, ಅಡ್ಢಣ ಪೆಟ್ಟ್, ಅಂಬೊಡಿಗೊಬ್ಬು- ಇಂಚ ಮಾತ ನಡಪುಂಡು. ಈ ಜಲ್ಲ ಪಾಡುನ ಆಚರಣೆಲಾ ಒಂಜಿ ರೀತಿದ ಅಂಬೊಡಿ ಗೊಬ್ಬುದಲೆಕೊನೆ ತೋಜುಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಪಂಗಡೊದಕ್ಲ್ ತನ್ಕುಲೆನ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನೊ ತೋಜಾಪಿ ಕ್ರಮೊತ್ತಲೆಕೊ ಈ ಆಚರಣೆ ತೋಜುಂಡು. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಸರಿಯಾಯಿ ಕಾಳಗೊನೇ ನಡತ್ತೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡಾ ದಾನ್ನ. ಆಂಡ ಇನಿ ಬಜೀ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಆಚರಣೆ ಆದ್ ನಡಪುನೆನ್ ನಮೊ ತೂವೊಲಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಕೆ. ಎಸ್. ಹೆಗ್ಡೆ

**ಜಸ್ಟೀಸ್ ಕೆ.ಎಸ್.ಹೆಗ್ಡೆ** ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟುದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ್ ಇತ್ತಿನಾರ್.

## ಕುಟುಮೊ
ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್: ಕೌಡೂರು ನಾಯರ್ ಬೊಟ್ಟು ಸುಬ್ಬಯ್ಯ ಹೆಗ್ಡೆ
ಅಪ್ಪೆ: ಇರ್ಮಾಡಿ ಲಿಂಗಮ್ಮ ಶೆಡ್ತಿ
ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಏಳ್ ಜನ ಜೋಕುಲೆಡ್ ಎಲ್ಯ ಮಗೆ ಆದ್ ಕಾರ್ಲ (ಕಾರ್ಕಳ)ದ ಎಲ್ಯ ಹಳ್ಳಿಯಾದುಪ್ಪುನ ಕೌಡೂರುಡು ಪುಟುದು ಬುಲೆಯೆರ್.

## ಕಲ್ಪಾಟಿಗೆ
ಕಾರ್ಲದ ಬೋರ್ಡ್ ಹೈಸ್ಕೂಲುಡು ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆಗ್ ಪೋಯಿನ ಆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಡ್ಲದ ಕೆನರಾ ಹೈಸ್ಕೂಲುಡು, ಸೈಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಡ್ ಕಲ್ತೆರ್. ಅಲ್ತ್ ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮದ್ರಾಸ್ ದ ಸರಕಾರಿ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಪದವಿ ದೆತೊಂದು ೧೯೩೩ಡು ಕಾರ್ಲಡ್ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಆಯೆರ್.

## ಬೇಲೆ
ಏಳ್ ವರ್ಸೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಕುಡ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್ ಮಲ್ತಿನ ಆರ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್ ಆಯೆರ್. ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೫೨ಡು ರಾಜ್ಯ ಸಭೆತ್ತ ಸದಸ್ಯೆರಾಯೆರ್. ೧೯೫೭ಡು ಮೈಸೂರು ಹೈಕೋರ್ಟುದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶೆರಾದ್ ನೇಮಕ ಆಯಿನೆಕ್ಕ್ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸ್ಥಾನೊಗು ರಾಜಿ ಕೊರಿಯೆರ್.
೧೯೬೭ಡ್ ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶೆರಾದ್ ನೇಮಕ ಆಯಿನ ಕೆ.ಎಸ್. ಹೆಗ್ಗಡ್ರ್ ೧೯೭೩ಡು ಅಪಗದ ಸರಕಾರ ಸೇವಾ ಹಿರಿಯಾದಿಗೆನ್ ಮದತ್ತಿನೆಕ್ಕ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಾದ್ ರಾಜಿ ಕೊರಿಯೆರ್. ಮೆರೆನ ಒಟ್ಟಿಗೆನೇ ಒರಿನ ರಡ್ಡ್ ಜನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶೆರ್ನಕುಲುಲಾ ರಾಜಿ ಕೊರ್ನವು ಮಲ್ಲ ಸುದ್ಧಿಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಸಂಸದೆ ಆದ್, ಲೋಕಸಭೆಡ್ ಸ್ಪೀಕರ್ ಆದ್ ಬೆಂದಿನಾರ್ ಕೌಡೂರು ಸದಾನಂದ ಹೆಗ್ಡೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಊರುಡು ನಿಟ್ಟೆ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಸ್ಥಾಪನೆಗ್ ಕಾರಣ ಆಯೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಜಾರಂದಾಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮೂಡು ಶೆಡ್ಡೆ.

*'ಜಾರಂದಾಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮೂಡುಶೆಡ್ಡೆ* ಕುಡ್ಲಡ್ದ್ ೧೦ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರೊಡು ಮೂಡಬಿದ್ರೆ ಪೋಪಿ ಸಾದಿಡ್ ಕುಡುಪು ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕಡತಿಬುಕ್ಕೊ ವಾಮಂಜೂರು ಪನ್ಪಿ ಪೇಂಟೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಐತ ಪಡ್ಟಾಯಿಗ್ ಮುಡುಶೆಡ್ಡೆ ಸರಕಾರಿ ಟಿ.ಬಿ. ಆಸ್ಪತ್ರೆಗ್ ಪೋಪಿ ಮಾರ್ಗೊಡು ದುಂಬು ಸುಮಾರ್ ೨. ಕಿ.ಮಿ. ದೂರೊಡು ಮೂಡುಶೆಡ್ಡೆ ಬಸ್ಸ್ ಸ್ಟಾಪ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಅಲ್ತ್ ಡ್ದ್ ಒಂತೆ ದುಂಬು ಪೋದು ದತ್ತ ಮರ್ಗಿಲ್ ತಿರ್ಗುನ ಮಾರ್ಗೊಡು ಒಂತೆ ಪೋಂಡ ಅಲ್ಪ ಜಾರ ಪನ್ಪಿ ಹಳ್ಳಿ ತಿಕ್ಕುಂಡು.

## ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
 ಜಾರ ಪನ್ಪಿ ಊರುಡು ಮಣಿಲ್ತಾಯ ದೈವ ನೆಲೆ  ಆಯಿನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾರಂದಾಯ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ಆಪುಂಡು.  ಮಣಿಯಲ್ತಾಯ ದೈವ ಬೊಲ್ದು ಕುದುರೆಡ್ ಕುಲ್ಲೊಂದು ಮೂಡುಶೆಡ್ಡೆದ ಜಾರ ಪನ್ಪಿ ಜಾಗೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿ ಅಬ್ಬು ಬೈದ್ಯೆತಿನ ಇಲ್ಲಗ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಬೈದೆತಿನ ಮಗ್ಗೆ ಜತ್ತಿ ಪೂಜಾರಿ ಮೂರ್ತೆ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದುಪ್ಪುನಗ ತಾರಿದ ಮರತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುನಗನೇ ಆಯಗ್ ಮೈಟ್ ಬರ್ಪಾವುಂಡು. ಇಂಚ ಈ ಇಲ್ಲಡ್ ನಿಲೆ ಆಯಿ ಕಾರಣೊಡ್ದು ದೈವೊಗು ಜಾರಂದಾಯ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಮೂಡುಶೆಡ್ಡೆ ಗ್ರಾಮದ ಅರ್ಧೊಡ್ಡು ಹೆಚ್ಚದ ಬಾರಿ ಬೂಮಿ ಹುಟ್ಟುವಳಿ ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಜಾರದ ಬಿಲ್ಲವ ಮನೆತನದ ಅಸ್ತಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಇತ್ತೆ ಮೂಡುಶೆಡ್ಡೆದ ಜಾರೊಡುಪ್ಪು ಕ್ಷೇತ್ರ ದೈವದ ಆದಿ ಸ್ಥಾನ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪವೊನುಂಡು. (ತುಳುನಾಡಿನ ಬಿಲ್ಲವರು-ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ-ರಮಾನಾಥ ಕೋಟೆಕಾರ್.)

## ಅಗಸ್ಟ್ ಮೆನ್ನರ್ ಪನ್ಪಿ ವಿದೇಶಿಯೆ ೧೮೮೬ ಟ್ಟ್ ಬರೆತಿ ಜಾರಂದಾಯ ದೈವದ ಸುರುತ್ತ ಲಿಖಿತ ಪಾಡ್ದನ

ಬಾಲಬೈಲತ ಭಟ್ಟೆರ್, ದೇರೆಬೈಲ್ ತಂತ್ರಿ, ನಾಲ್ವೆರ್ ಬಟ್ಟೆರ್ ನಾಕುಳೆಗ್ ಬಿತ್ತಿಯೆರೆ ಬಿತ್ತ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ದಪ್ಯೆರೆ ಯೆರು ಇತ್ತ್ಂಡ್, ಬುಳೆರಿ ಪುದ್ದೊಟ್ಟೊಗು ನಾಲ್ ಸಾವಿರ ಯೆರು ಕೊಂಡು ಜಯಿದೆ, ಆ ಸುದ್ದಿ ವರ್ತಮಾನ ಕೇಂಡೆರ್, ಪೊಯ್ಯೆ ನೀರ ಮಾರ್ಗದಿಲ್ಲ್ ಕಡತೆರ್, ಬುಳೆ ಆಯೆರೆ ಬದ್ದೊಟ್ಟುಗು ಬತ್ತೆರ್, ನಾಲ್ ಸಾರ ಯೆರುನು ತೂಯೆರ್, ಐಡ್ದ್ ರಡ್ಡ್ ಯೆರುಕು ಕ್ರಯ ಪಣ್ಲಾಂದ್ ದ್ ಪಂಡೆರ್, ದುಂಬುದ ಅಜ್ಜೆಗ್ ಸಾವಿರ ವರಾನ್ ಪಿರಾವುದ ಅಜ್ಜೆಗ್ ಸಾವಿರ ವರಾನ್ ಅಂದ್ ದ್ ಆಯೆ ಪಂಡೆ, ಯೆರುಕೋ ಮನುಕೊ ವೊಪ್ಪಾದ್ ಕೊರಿಯಡ ಯೆಂಕುಳೆ ಜನನ ಕಟ್ಟಳೆದ ಬೂತೊ ಯೆಂಕುಳು ಕಟ್ಟಳೆಗ್ ಮನೆ ದೇವೆರೆ ಬಲದಿಕ್ಕ್ ಡ್ ಮಯ್ಯೊಡು ಕೊಣೋದು ಪೂಜಿವೋ. ಯೆರುಕ್ಕುಲಾ ಮನೊಕುಲಾ ವೊಪ್ಯಾದ್ ಕೊರೆಯೆ ಬಟ್ಟೆರ್ ನಾಕುಳು ಎರಡ್ ಯೆರು ಕೊಂಡು ಬರುವೆರ್. ಪೊಯ್ಯೆ ನೀರ್ ಮಾರ್ಗದ ಇಲ್ಲಡೆಗ್ ಬರುವೆರ್. ಆಜಿ ತಿಂಗೊಳು ವೊಂಜಿ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಸೊಡು ಆ  ಬೂತೊನು ಪೂಜಿಯೆರ್, ಕಿಲದಿನ ಪೋದು ಬಲುಕಾಲ ಬನ್ನಗ ಸ್ಠಾನೊಗು ಪಾಣೆ ಬೋಡುಂದು ಪಂಡೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಾಗೆಲು
ಜಾರ್ತೆ

ತುಳುತ ಎನ್ಮೊನೆ ತಿಂಗೊಲು **ಜಾರ್ತೆ**. ಜಾರ್ದೆಂದ್ ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ತುಲುತ ತಿಂಗೊಲು

## ನಂಬಿಕೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲು ತಿಂಗೊಲು