open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಕುಶ ಲವ

thumb|ರಾಮಾಯಣೊದ ಒಂಜಿ ಸನ್ನಿವೇಸೊ
ರಾಮ ಸೀತೆನ ಜೋಕುಲು ಕುಶ-ಲವೆರ್. ಕುಶ-ಲವ ಮೆಕ್ಲೆನ ಪಟ್ಟಾಬಿಸೇಕೊ ಇಂದೆಕ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಪಿನ ಪೌರಾಣಿಕೊ ವಿವರೊ.

## ಪುರಾಣೊದ ವಿವರೊ
ಕುಶ ಲವೆರ್ ಸೀತೆನ ಅಮರ್ ಜೋಕುಲು.  ಕುಶೆ ಮಲ್ಲಮಗೆ. ಲವೆ ಎಲ್ಯ ಮಗೆ. ಲೋಕಾಪವಾದೊಗು ಪೋಡಿತ್ತ್ ಶ್ರೀರಾಮೆ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಸೀತೆನ್ ಕಾಡ್‍ಗ್ ಗಿಡತ್ತೆ. ಆಯನ ದುರ್ಬುದ್ದಿನ್ ಎನ್ನಿದ್ ಬೇಜಾರೊಡಿತ್ತಿನ ಸೀತೆನ್ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರುಸಿ ಗುರ್ತಿಸದ್ ಆಯನ್ ಆಸ್ರಮೊಗು ಲೆತೊಂದು ಸಮಾದಾನೊ ಮಲ್ತೆ. ಅಲ್ಪ ಸೀತೆ ಅಮರ್ ಜೋಕ್ಲೆನ್ ಜಲ್ಮೊ ಕೊರಿಯಲ್. ಈ ಕುಸಿಟ್ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಸೀತೆನಾಡೆಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಒಂಜಿ ಕೈಟ್ ಕುಶನ್ ನಾನೊಂಜಿ ಕೈಟ್ ಲವನ್ ಪತ್ತೊಂದು ಕುಶ ಲವಂದ್ ಪುದರ್ ದೀಡಿಯೆ.  ಜೋಕ್ಲು ರಡ್ಡ್ ಜನೊಲಾ ವಾಲ್ಮಿಕಿ ರುಸಿಡ್ದ್ ಸಂಸ್ಕಾರೊನು ಗಳಸೊಂದು ವಿದ್ವಾಂಸೆರಾಪೆರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಬರೆಯಿನ ೨೪ ಸಾವರೊ ಗ್ರಂತೊದ ಪರಿಮಿತಿಡುಪ್ಪುನ ರಾಮಾಯಣೊನು ವಾದ್ಯೊದ ಹಿನ್ನೆಲೆಡ್ ಪದೊ ಪನ್ಪುನೆನ್ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಆ ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ಕಲ್ಪಾಯೆ.  ಇರ್ವೆರ್‌ಲಾ ಆ ಕಾವ್ಯೊನು ಅಲ್ಪಲ್ಪ ಪದೊ ಪಂಡೊಂದು ಮಾತೆರೆಗ್ಲ ಕುಸಿ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಂಚಿಡ್ ಶ‍್ರೀರಾಮೆ ಆಶ್ವಮೇಧ ದೀಕ್ಷೆನ್ ವಹಿಸೊಂದು, ಕುದುರೆದ ಅಂಗರಕ್ಷಕೆ ಆದ್ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ್ ಕಡಪುಡ್ಯೆ.  ಕುದುರೆ ಪೆರ ಅರಮನೆಗ್ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್.  ನೈಮಿಶಾರಣ್ಯೊಡು ನಡತ್ತಿನ ಯಜ್ಞಗು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಶಿಷ್ಯೆರೊಟ್ಟುಗು ಪೋದ್ ಕುಸಿ ಪಡೆಯೆ.  ಮನದಾನಿ ಯಜ್ಞವಾಟಿಕೆಡ್ ಕುಶೆ ಲವೆರ್ ರಾಮಾಯಣೊ ಪದೊನು ಪನ್ಯರೆ ಸುರುಮಲ್ಪುವೆರ್.  ೨೦ ಸರ್ಗೊ ಮುಟ್ಟ ರಾಮಾಯಣೊದ ಪದೊ ಕೇಂಡ್‌ನ ಶ್ರೀರಾಮೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ್ ಲೆತ್ತ್‌ದ್ ಇರ್ವೆರ್ ಪದೊಪಂಡಿನಕ್ಲೆಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ೧೮ ಸಾರೊ ದುಡ್ಡುಲೆನ ಜತೆಟ್ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನ್‌ಲೆನ್ ಕೊರ್ದ್ ಸಮ್ಮನೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪಂಡೆ. ಆಂಡ ಆ ಜೋಕ್ಲು ಆಶ್ರಮೊಡು ಇಪ್ಪುನೆಡ್ದಾವರೊ ತಂಕ್ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಸಮ್ಮನೊದ ಅಗತ್ಯೊ ಇದ್ದಿಂದ್ ಕೇಂಡರ್ಂಡ ಇಡೀ ರಾಮಾಯಣೊದ ಪದೊ ಪನ್ಪೊಂದು ರಾಮಗ್ ಪಂಡೆರ್. ಜೋಕ್ಲ್ ಕೇಂಡಿನಂಚ ಶ‍್ರೀರಾಮೆ ಒಪ್ಪಿಯೆ.  ಆನಿ ಕುಶ ಲವೆರ್ ಸೀತೆನ್ ರಾಮ್ ಬುಡುಪುನಾಡೆಮುಟ್ಟದ ಪದೊನು ಪಂಡ್‌ದ್ ಉಂತಾಯೆರ್. ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಯಜ್ಞವಾಟಿಕೆಡ್ ಸೇರ್ನಗ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಸೀತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಶ ಲವೆರೆನ್ ಪಿರವು ದೀಡೊಂದು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಸೀತೆನ್ ಲೆತೊನೊಡುಂದು ರಾಮಗ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಆಡೆಗ್ ಮುಟ್ಟ ನಡತ್ತಿನ ಕತೆನ್ ತೆರಿಪಾಯೆರ್. ರಾಮೆ ಒಪ್ಪಿಯೆ. ಸೇರ್ದ್‌ನ ಸಮೂಹೊದಕುಲು ಕುಸಿ ಪಡೆವೊಂಡೆರ್. ಆಂಡ ಸೀತೆ ರಾಮನ ಸಂಗೊನು ಪೆರ ಬಯಕ್ಕಂದೆ ತಾನ್ ಪರಿಸುದ್ದೊ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ ಬೂಮ್ಯಪ್ಪೆಗ್ ತನನ್ ಐಕ್ಯೊ ಮಲ್ಪೊಡುಂದು ಬೇಡೊಂಡಲ್. ಒರಾನೆ ಬೂಮ್ಯಪ್ಪೆ ಐಕ್ಯೊ ಮಲ್ತೊಂಡಲ್. ಸೀತೆ ಮಾಯೊ ಆಯಲ್. ರಾಮನ ಯಜ್ಷ ಪೂರ್ತಿ ಆಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಅಯೋಧ‍್ಯೆಗ ಪೋಯೊರ್. ಉಂದು ರಾಮಾಯಣೊಡ್ದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಕತೆ.  

## ಪಟ್ಟಾಬಿಷೇಕೊ
ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಒಪ್ಪಿ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಮೆ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರರಾಯಿನ ಕುಶ ಬುಕ್ಕೊ ಲವನಕ್ಲೆಗ್ ಪಟ್ಟಾಬಿಷೇಕ ಮಾಲ್ತದ್, ವಿಂಧ್ಯಪರ್ವತೊದ ಬರಿತ ಕುಶಾವತಿ, ಶ್ರಾವಸ್ತಿ ಪನ್ಪುನ ಪಟ್ಟಣೊಲೆನ್ ನಿರ್ಮಿಸಾದ್ ಅಲ್ಪ ಅಕ್ಲೆನ್ ನಿಲೆ ಮಲ್ತೆರ್.  ಕುಶಗ್ ಚಂಪಕಾ, ಕುಮುದ್ವತಿ ಪನ್ಪುನ ಬುಡೆದಿನಕುಲಿತ್ತೆರ್ಂದ್ ಉತ್ತರ ರಾಮಚರಿತ್ರೆಡ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಕಾವ್ಯೊಲೆಡ್ ಕುಶ ಲವೆರ್
ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನ ಪ್ರಸಿದ್ಧೊ ಕಾವ್ಯವಾಯಿನ ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತೊಡು ರಾಮೆ ಕುಶ, ಲವೆರೆ ಕಾಳಗೊನು ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿನ ವರ್ಣನೆ ಉಂಡು.  ಅಲ್ಪ ಪಂಡಿನಂಚನೆ ಶ್ರೀರಾಮ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದೀಕ್ಷೆ ದೆತೊಂದು ಶತ್ರುಘ್ನನ್ ಯಜ್ಞಾಶ್ವೊದ ಅಂಗರಕ್ಷಕೆ ಆದ್ ನಿಯಮಿಸದ್ ಕುದುರೆನ್ ಬೂಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಗ್ ಬಿಡ್‌ಯೆ. ಅವು ಸಂಚಾರೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ವಾಲ್ಮೀಕಿನ ಆಶ್ರಮೊಗು ನೂರ್ಂಡ್.  ಲವೆ ಆ ಕುದುರೆನ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಕಟ್ಟ್‌ಪಾಡ್ದ್ ಶತ್ರುಘ್ನನೊಟ್ಟುಗು ಯುದ್ದೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬೋದ ತತ್ತ್‌ದ್ ಬೂರ್ಪೆ. ಅಪಗ ಶತ್ರುಘ್ನ ಬೋದತತ್ತಿನ ಲವನ್ ರತೊದ ಮಿತ್ತ್‌ದ್ ದೀಡೊಂದ್ ಯಜ್ಞೊದ ಕುದುರೆದೊಟ್ಟುಗು ಅಯೋಧ್ಯೆದಂಚಿಗ್ ಪೋಯೆ. ಇಂದೆನ್ ತೆರಿನ ಕುಶ ಬಿಲ್ಲ್‌ಪಗರಿ ಪತೊಂದು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಶತ್ರುಘ್ನನ ಎದುರುಂತುದು ಸೋಲ್ಪಾದ್, ಬೋದತಪ್ಪಾದ್ ಲವನ್ ಬುಡ್ಪಾವೊಂದು ಪೋಪೆ. ಈ ಸುದ್ದಿ ತೆರಿನ ರಾಮ ಅಯೋಧ್ಯೆಡ್ದ್ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ್ ಸೇನೆ ಸಮೇತ ಕಡಪುಡ್‌ಯೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣೆಲಾ ಬೋದತಪ್ಪುವೆ. ಭರತೆ ರಂಗೊಗು ಬರ್ಪೆ. ಆಯಗ್ಲಾ ಅವ್ವೇ ಗತಿಯಾಂಡ್. ಅಕೇರಿಗ್ ಶ್ರೀರಾಮೆನೇ ಸ್ವತೊ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಯುದ್ದೊ ಮಲ್ಪುವೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪುರಾಣ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಕೆಬಿ

**ಕೆಬಿ** ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಕೆಬಿ ಕೇನುನ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.

## ಕೆಬಿತ್ತ ಭಾಗೊಲು
**ಕೆಬಿ**ಟ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮೂಜಿ ವಿಭಾಗೊ ಉಂಡು. 
* ಪಿದಾಯಿದ ಕೆಬಿ 
* ನಡು ಕೆಬಿ
* ಉಲಯಿದ ಕೆಬಿ 
ಪಿದಾಯಿದ ಕೆಬಿ ಮುರ್ಗೊಲೆಡ್ ಪಾಲೆದಲೆಕ ಮಲ್ಲ ಇಪ್ಪುಂಡು, ಅವೆನ್ ಪೂರ ದಿಕ್ಕುಲೆಡ್ ತಿರ್ಗಾಯೆರೆ ಆಪುಂಡು. ಮುರ್ಗೊಲೆಡ್ ಪಿದಾಯಿದಕೆಬಿ ಶಬ್ದ ತರಂಗೊಲೆನೆ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಕಾಯೊ ಮಲ್ಪುಂಡು.ನರಮಾನಿಲೆಗ್ ನೆತ್ತ ಸಕಾಯೊ ಕಮ್ಮಿ.

## ಕೆಬಿತ ಬೇಲೆ
ಶಬ್ದ ತರಂಗೊಗುಲು ಕೆಬಿತ ಪಾಲೆಡ್ ಒಟ್ಟಾದ್ ಕೆಬಿತ ಓಂಟೆಡೆ ಪೋದು ಕೆಬಿತಪರೆಕ್ಕ್ ಎತ್ತ್‌ನಗ ಕೆಬಿಟ್ಟ್ ಸಬ್ದ ಕೇನುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಸಬ್ದ ತರಂಗೊಲ್ ಕಿಗ್ಗೊಡತಿ, ಅಡಿಕಿ ಬುಕ್ಕೊ ರಿಕಾಪಿ ಪನ್ಪಿನ ನಡು ಕೆಬಿತ ಮೂಜಿ ಮೆತ್ತನೆದ ಎಲುಕುಲೆಡೆ ಪೋದು ಉಲಾಯಿದ ಕೆಬಿತ ಕರ್ಣಶಂಕೊದ ಪದರೊಡೆ ಪೋದು ಶ್ರವನೇಂದ್ರಿಯ ಜೀವಕೋಶೊದಡೆ ಎತ್ತುಂಡು. ಅಲ್ಪರ್ದ್ ಜೀವಕೋಶದ ಬುಡೊಟ್ಟಿಪ್ಪುನ ಉಲಾಯಿದ ಕೆಬಿತ ನರೊತ್ತ ತಂತುಲೆಡೆ ಪೋದ್ ಮೆದುಳುನು ಸೇರುಂಡು. ಈ ಸಾದಿಡ್ ದಾಲ ಅಡ್ಡ ಬತ್ತ್ಂಡ ಕೆಬಿ ಕೇನನ್ದೆ ಆಪುಂಡು.

**ಕೆಬಿ**ಕ್ ನಮ್ಮ ದೇಹೊನು ಸರಿಸಮ ಮಲ್ಪುನ ಕರ್ತವ್ಯೊ ಉಂಡು. ನೆಕ್ಕ್ ಕಾರಣೊ ಉಲಾಯಿ ಕೆಬಿತ ಕರ್ಣಶಂಖೊದ ಪಿರಾವುಡಿಪ್ಪುನ ಮೂಜಿ ಅರೆ ಸುತ್ತು ಕನಿಕುಲು ಕೆಬಿತ ಒಂಜೊಂಜಿ ಕಡೆರ್ದ್ ಈ ಮೂಜಿ ಅರೆಸುತ್ತು ಕನಿಕುಲು ಒಂಜೆಕೊಂಜಿ ಸರಿ ಸಮ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಜೊಡನೆ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ದೇಹೊನು ಸರಿ ಸಮ ಮಲ್ಪೆರೆ ಉಲಾಯಿದ ಕೆಬಿತೊತ್ತೊಟ್ಟುಗು ಕಣ್ಣ್‌ದ ಸ್ನಾಯುಲೆಡೆ ಬರ್ಪುನ ಮಾಹಿತಿಲು ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು.

## ಕೆಬಿತ ಸಮಸ್ಯೆಲು
* ತರೆಬೇನೆ
ಕೆಬಿತೊತ್ತೊಟ್ಟುಗು ಕಣ್ಣ್‌ದ ಸ್ನಾಯುಲೆಡೆ ಬರ್ಪುನ ಮಾಹಿತಿಲು ಸರಿದಾಂತೆ ತರೆಬೇನೆ ಸುರಾಪುಂಡು. 
* ನಿದ್ರೆದ ಸಮಸ್ಯೆ
ಬೇನೆ ಜೋರಾದ್ ಕೆಬಿ ಕೇನಂದೆ  ನಿದ್ರೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಮಸ್ಯೆ ಆಪುಂಡು. ಕೆಬಿಕೇನಂದಿನಕುಲೆನ್ **ಕೆಪ್ಪೆ** ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಕೆಬಿತ ರೋಗೊಲು

### ಪಿದಾಯಿದ ಕೆಬಿತ ರೋಗೊಲು
# ಕೆಬಿತ ಗುಗ್ಗೆ
# ಕೆಬಿತ ಕುರು

### ನಡುಕೆಬಿತ ರೋಗೊಲು

## ಕೆಬಿತ್ತ ಬಗೆಟ್ ಪಾತೆರೊಲು
# ಕೆಬಿ ಪಿತ್ತಲೆ
# ಎಬಿ ಕುತ್ತ ಮಲ್ತ್ ಕೇನುನು
# ಕೆಬಿ ಕೊಂಡೆ ಮಲ್ತ್ ಕೇನುನ
# ಕೆಬಿ ಕೊರ್ಪಿನಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಹತ ಅಂಗೊಲು
ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ

ಲಕ್ಷ್ಮೀಶೆ ಪನ್ಪಿನ ಕನ್ನಡದ ಕವಿ. ಲಕ್ಶ್ಮೀಶೆ ಬರೆಯಿನ 'ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ ಪನ್ಪಿನ ಬೂಕು ತುಲುನಾಡ್ದ ಇಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲಡ್ ದುಂಬು ಓದೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಆ ಕತೆ, ಪದೊಕುಲು ಆಟೊ-ಕೂಟೊಲೆದ ಭಾಗವತಿಕೆಡ್, ಅರ್ಥದಾರಿಕೆಗ್ ಬೆರಿಸಾಯ ಕೊರ್ತುಂಡು.
ಲಕ್ಷ್ಮೀಶೆರ್ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ ಅರಸೀಕೆರೆತ ಕೈತಲ್ದ ದೇವನೂರುಡು ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಅದ್ವೈತ ತತ್ತ್ವನ್ ಅನುಸರಿಯೊಂದಿತ್ತೆರ್ಂದ್ ಕೆಲವೆರ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ; ಕೆಲವೆರ್ ಈ ಕವಿ ರಾಮಾನುಜೆರ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತದ ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವದ ಅನುಯಾಯಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ದೇವನೂರುದ ಲಕ್ಶ್ಮೀಕಾಂತ ದೇವಸ್ತಾನೊಡು ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನ ಮೂರ್ತಿ ಉಂಡು. ಲಕ್ಶ್ಮೀಶಗ್  ಇತ್ತ್ಂಡ್. 
"ವಿದ್ವತ್ಸಭಾವಲಯಮರಿಯೆ ವಿರಚಿಸಿದಂ ಭ|
ರದ್ವಾಜಗೋತ್ರ ಭವನಣ್ಣಮಾಂಕನ ಸುತಂ|
ಸದ್ವಿನುತ ಕರ್ನಾಟಕವಿಚೂತವನಚೈತ್ರ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನೆಂಬೋರ್ವನು||
ಆಯನ ಕಾವ್ಯೊಡು ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಆಯೆ  ತಾನ್ ಭಾರದ್ವಾಜ ಗೋತ್ರದ ಅಣ್ಣಮಾಂಕನ ಮಗೆಂದ್‌ಲಾ ಕರ್ನಾಟ ಕವಿಚೂತ ವನಚೈತ್ರ ಪನ್ಪಿನ ಬಿರುದುಲಾ ಮಾತ್ರಾ ತೆರಿಪಾದಿನಿ. 
ಲಕ್ಶ್ಮೀಶೆ ಬರೆಯಿನಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತದ ಕನ್ನಡ ರೂಪ.
ವ್ಯಾಸಭಾರತೊಡು ಅಶ್ವಮೇಧ ಪರ್ವ ಎಲ್ಯೆಡ್ ಉಂಡು. ವ್ಯಾಸ ಮುನಿನ ಶಿಷ್ಯೆ ಜೈಮಿನಿ ಮುನಿ ಅಶ್ವಮೇಧ ಪರ್ವೊನು ವಿಸ್ತಾರ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಸಂಸ್ಕ್ರತೊಡು ಬರೆತೆ. ಲಕ್ಶ್ಮೀಶೆ ಅವೆನ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕಾವ್ಯದಂಚಿನ ಪೊರ್ಲುಡು ಕನ್ನಡೊಗು ಕನದೆ. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ಕೃಷ್ಣ ಮಹಿಮೆನೇ ಮಲ್ಲೆ ಆದುಂಡು. 
ವ್ಯಾಸ ಭಾರತೊದ ೧೦ ಪರ್ವೊಲೆನ್ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸೆ ಕನ್ನಡೊಡು ಬರೆಯೆ. ಒರಿನ ಎನ್ಮ ಪರ್ವೊಲೆನ್ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ಕವಿ ಬರೆಯೆ. ಲಕ್ಷ್ಮೀಶೆ ಮಹಾಭಾರತದ ಅಶ್ವಮೇಧ ಪರ್ವೊನು ಮಾತ್ರಾ ಮಲ್ಲೆ ಮಲ್ತ್ ಬರೆತೆರ್.
ಕವಿನ ಕಾಲ
ಲಕ್ಶ್ಮೀಶ ಕವಿನ ಕಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಉಂಡು. 
ಗೋವಿಂದ ಪೈಕುಲು : ೧೪೫೦ತ್ತ ಬೊಮ್ಮರಸನ ಸೌಂದರ ಪುರಾಣೊಡು ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನ ಕಾವ್ಯದ ಪ್ರಭಾವ ಉಂಡುಂದು, ಅಂಚಾದ್ ಲಕ್ಶ್ಮೀಶನ ಕಾವ್ಯ ಅವೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಪಂಡ ೧೩೩೫ಡ್ದ್ ೧೩೫೨ತ್ತ ನಡುಟುಂದು ಆರ್ ಪಂಡಲಾ ಬೇತೆ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಒಪ್ಪಿಜೆರ್.
ಇತಿಹಾಸಕಾರೆ ರಾಜಪುರೋಹಿತೆರ್ : ಲಕ್ಶ್ಮೀಶನ ಕಾಲ ೧೩೩೭
ಡಿ.ಎಲ್.ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ಯೆರ್ :ಲಕ್ಶ್ಮೀಶೆ ೧೬೦೦ಕ್ಕ್ ದುಂಬುದಾಯೆ
ಬೇಂದ್ರೆ : ಲಕ್ಶ್ಮೀಶನ ಕಾವ್ಯೊಡು ಸುಡುಮರ್ದ್ ದ ಸುದ್ದಿ ಬೈದಿನೆಡ್ದ್ ಆಯನ ಕಾಲ ೧೫೨೦.
ತಿತಾಶರ್ಮ : ಲಕ್ಶ್ಮೀಶನ ಕಾಲ ೧೫೩೦
ರಂಶ್ರೀಮುಗಳಿ : ಲಕ್ಶ್ಮೀಶನ ಕಾಲ ೧೫೫೦
ಹಯವದನರಾಯೆರ್ : ಲಕ್ಶ್ಮೀಶನ ಕಾಲ ೧೬೭೫ ಡ್ದ್ ೧೭೦೪
ಆರ್ ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ಯೆರ್ : ೧೭೨೪- ಕಾರಣ ಅವೆಡ್ದ್ ದುಂಬುದ ವೊವ್ವೇ ಕಾವ್ಯೊಲೆಡ್ ಲಕ್ಶ್ಮೀಶನ ಪುದರ್ ಬೈದಿಜಿ. ೧೭೨೪ಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊದ ಮಸ್ತ್ ಕಾವ್ಯೊಲೆಡ್ ಆಯನ ಪುದರ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು.
ಅಂತೂ ಪದಿನಾಜಿ- ಪದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಇತ್ತೆಂದ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧಕೆರೆನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
ಕೆಂಪು ಕೋಟೆ

**ಕೆಂಪು ಕೋಟೆ** ದೆಹಲಿದ ಮುಟ್ಟ ಆಗ್ರಾ ಪನ್ಪಿ ಜಾಗೆಡ್ ಉಂಡು. ತಾಜ್ ಮಹಲ್‌ಡ್ದ್ ೨.೫ ಕಿಮೀ ದೂರೊಡು ಉಂಡು. 
## ಚರಿತ್ರೆ
೧೬ ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕಡೆಕ್ ಅಕ್ಬರನ ಕಾಲೊಡು ಮೊಘಲೆರ್ ಈ ಕೋಟೆನ್ ಲೋದಿ ವಂಶದಕ್ಲೆಡ್ದ್ ಪಡೆತೆರ್. ಅಕ್ಬರೆ ತನ್ನ ಆಡಳಿತೊದ ಕಾಲೊಡು ರಾಜಧಾನಿನ್ ದೆಹಲಿಡ್ದ್ ಆಗ್ರಾಗೊ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಲ್ತೆ. ಅಂಚಾದ್ ಆಗ್ರಾ ನಗರ ಮಸ್ತ್ ಅಭಿವೃದ್ದಿಯಾಂಡ್. ಅಕ್ಬರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೋಟೆ-ಕಟ್ಟೊಲೆನ್ ಕಟ್ಟಾವೊಂದಿತ್ತಿನಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಕಲ್ಲ್‌ಡ್, ಅಂಚನೆ ಕೆಂಪು ಕೋಟೆಡ್ಲ ಉಂದುವೆ ಪ್ರಭಾವೊನು ತೂವೊಲಿ. ಕೆಂಪು ಕೋಟೆ ಬಜಿ  ಕೋಟೆಯಾದೆ ಇಜ್ಜಂದೆ  ರಾಜ-ರಾಣಿನಕುಲೆಗ್ ವಾಸ ಜಾಗವಾದ್‌ಲ ಉಪಯೋಗ ಆವೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ್.

ಕೆಂಪು ಕೋಟೆ  ಇತ್ತೆದ ರೂಪ ಪಡೆಯಿನೆ ಅಕ್ಬರನ ಪುಲ್ಲಿ ಷಾ ಜಹಾನನ ಕಾಲೊಡು. ಷಾ ಜಹಾನ್ ನ ಕಾಲೊದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಕ್ ಶ್ವೇತ ಅಮೃತಶಿಲೆನ್ ಜಾಸ್ತಿ  ಉಪಯೋಗಿ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. (ಉದಾಹರಣೆಗ್ ತಾಜ್ ಮಹಲ್). ಷಾ ಜಹಾನ್ ಮುಲ್ಪ ಇತ್ತಿನ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟಡೊಲೆನ್ ಪೊಲಿತ್‌ದ್ ತನ್ನನೆ ಆಯಿನ ಪೊಸ ಕಟ್ಟಡೊಲೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆ.

ಷಾ ಜಹಾನ್ ನ ಮಗೆ ಔರಂಗಜೇಬ್ ಷಾ ಜಹಾನನನ್ನು ಉಂದುವೆ ಕೆಂಪು ಕೋಟೆಡ್ ಬಂಧನೊಡು ದೀದ್ ಇತ್ತೆ. ನಮ ಗೊತ್ತಿತ್ತಿಲೆಕ್ಕ, ಷಾ ಜಹಾನ್ ಸಯಿತಿನಿ ಉಂದುವೆ ಕೆಂಪು ಕೋಟೆದ ಮುಸಮ್ಮನ್ ಬುರ್ಜ್ ಪನ್ಪಿ ಗೋಪುರೊಡು - ಉಂದು ಅಮೃತಶಿಲೆಟ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನವು ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ದ ಅದ್ಭುತ ದೃಶ್ಯ ಇಡೆಗ್ ತೋಜುಂಡು.
೧೮೫೭ ತ ಸುರುತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಒಂಜಿ ಲಡಾಯಿ ಉಂದುವೆ ಜಾಗಡ್ ನಡತ್ಂಡ್.

## ವಿನ್ಯಾಸ

ಇಡೀ ಕೋಟೆ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರವಾದಿತ್ತ್‌ದ್, ಕೋಟೆ ಗೋಡೆಲು ೨೧ ಮೀ ಎತ್ತರ ಉಂಡು. ಕೋಟೆದ ಸುತ್ತಲ ಒಂಜಿ ಕಾಲುವೆ ಪರಿತೊಂದುಂಡು. ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ (ದೆಹಲಿ ದ್ವಾರ) ಯಮುನಾ ತುಧೆತ ಪುಡೆಕ್ ಉಂಡು. ಕೋಟೆದ ಸುತ್ತಳತೆ ೨.೪ ಕಿಮೀ.

ಕೋಟೆಡ್ ರಡ್ಡ್ ದ್ವಾರೊಲುಂಡು - ದೆಹಲಿ ದ್ವಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಲಾಹೋರ್ ದ್ವಾರ (ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಮರ್ ಸಿಂಗ್ ದ್ವಾರ). ದೆಹಲಿ ದ್ವಾರ ಮಸ್ತ್ ವೈಭವೊಡು ಉಂಡು. ಇನಿಕ್‌‌ಲ ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೈನ್ಯ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಜಪುಟಾಣಾ ರೈಫಲ್ಸ್ ತುಕಡಿ) ಕೋಟೆದ  ಈ ಭಾಗೊನು ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುನೆಡ್ದಾತ್ರ ಈ ದ್ವಾರಡೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕೆರೆಗ್ ಅವಕಾಶ ಇಜ್ಜಿ. ಪ್ರವಾಸಿಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುನೆ ಲಾಹೋರ್ ದ್ವಾರೊನು. (ಲಾಹೋರ್ ದ ಪುಡೆಕ್ ಮೋನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನೆಡ್ದಾತ್ರ  ಈ ಪುದರ್).

## ಶಿಲ್ಪಕಲೆ

ಶಿಲ್ಪಕಲೆತ ಬಗ್ಗೆ ತೂಯೆರೆ ಪೋನಗ ಈ ಕೋಟೆಡ್ ಹಿಂದೂ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಶೈಲಿ ರಡ್ದೆನ್‌ಲ ಮುಲ್ಪ ತೂವೊಲಿ.  
## ಮುಖ್ಯ ಭಾಗೊಲು
* ಅಂಗೂರಿ ಬಾಗ್: ಪೊರ್ಲುದಉದ್ಯಾನೊಲು
* ದಿವಾನ್-ಎ-ಆಮ್: ಸಾರ್ವಜನಿಕೆರ್ ಸಭೆ ಸೇರೊಂದಿತ್ತಿನ ಜಾಗ; ಪೊರ್ಲುದ ನವಿಲು ಸಿಂಹಾಸನ ಇತ್ತಿನಿ ಉಂದುವೆ ಸಭಾಮಂಟಪೊಡು
* ದಿವಾನ್-ಎ-ಖಾಸ್: ಮಾಮಲ್ಲ ಜನೊಕುಲೆನ್ ರಾಜೆ ಲೆತ್ತ್‌ದ್ ಬೇಟಿ ಆವೊಂದಿತ್ತಿನ ಜಾಗ - ಜಹಾಂಗೀರನ ಕಪ್ಪು ಸಿಂಹಾಸನ ಮುಲ್ಪ ಉಂಡು
## ಶಿಲ್ಪಕಲೆ

Agra-Fort-12-Suedtor-2018-gje.jpg|South gate
Agra-Fort-38-Moti Masjid-2018-gje.jpg|Moti Masjid
Agra-Fort-32-Diwan-i-Am-2018-gje.jpg|Diwan-i-Am
Agra-Fort-58-Jahangiri Mahal-2018-gje.jpg|Jahangiri Mahal
Agra-Fort-62-Inkrustation-2018-gje.jpg|Diwan-i-Khas
Agra-Fort-48-Anguri Bagh-2018-gje.jpg|Anguri Bagh


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಉಳಿ

**ಉಳಿ** ಒಂಜಿ ಕರ್ಬೊದ ಸಾಧನೊ. ಅಯಿನ ಬಾಯಿ ಬಾರೀ ಪರಿ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ರೂಪೊ
ಉಂದು ಐನ್, ಅಜಿ, ಇಂಚಿ ಉದ್ದೊ ಉಪ್ಪುನಾ ಕರ್ಬೊತ್ತ ತುಂಡು ಅಯಿನ ಒಂಜಿ ಪುಡೆ ಬಾಯಿ ಪರಿತ್ತೆ  ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಗಳಸುನ
* ಮರ ಪೊಡಪಾಯರ
* ಉಳಿಬಾಜಿ

## ಗಾದೆ
ಉಳಿಕೊದಂಟಿ ಏರೆಗ್ಲ ತಿಕ್ಕು ಕೆತ್ತುನ ಪತ್ತುನ ತೆರಿನಾಯಗೇ ದಕ್ಕು.
## ಪಾತೆರೊ
ಉಳಿಡ್ದ್ ಕೆಲಸೊ ಆವೊಡಾಂಡ ಕೊದಂಟಿದ ಪೆಟ್ಟೇ ಬೂರೊಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಲಿಂಬೆಪುಳಿ

**ಲಿಂಬೆಪುಳಿ** ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಪುಳಿ ನೆಕ್ಕ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಲಿಂಬೆ ಹಣ್ಣು, ಲಿಂಬೆ ಹುಳಿ ಪನ್ಪೆರ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡ್ Lime ಪನ್ಪೆರ್ (ಸಿಟ್ರಸ್ aurantifolia) ಮಾತೇರ್ಲ ಶರ್ಬತ್ತ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉ‍ಪ್ಪಡ್‍ಗ್ ಬಲಸುವೆರ್.

## ಲಿಂಬೆದ ವಿದೊಕ್ಕುಲು
# ಲಿಂಬೆ- ಉಂದು ಎಲ್ಯ ಲಾಡ್ ದಾತ್ ಮಲ್ಲವು
# ಗಜ ಲಿಂಬೆ- ಉಂದು ಮುಸುಂಬಿದಾತ್ ಮಲ್ಲವು.

## ದಯಿತ ರೂಪ
ಲೀ೦ಬೆಪುಳಿ ದೈಯ್‍ಟ್ ಬುಲೆಪುನಾ ಒ೦ಜಿ ಕಾಯೀ. ಮೂಲವಾದ ಏಷ್ಯಾ ಕ೦ಡ ಬುಲೆಪುನಾ ದೈಯ್‍. ೫ ಮೀ (೧೬ ಅಡಿ) ಎತ್ತರ ಬುಲೆಪು೦ಡು, ಎಲ್ಯ ಇರೆ, ಚೂಪ್‍ದ ಮುಳ್ಳುಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಲದು ಪೂ ಯಾದ ಕಾಯಿ  ಗೊಂಚಿಲ್‍ಡಾಪುಂಡು. ಲತ್ತ್ ಕಾಯಿ ಪಚ್ಚೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬುಲೆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಜೊಲು ಬಣ್ಣ ಆಪುಂಡು.

## ದೈ ಮಲ್ಪುನ ರೀತಿ
ಎಲ್ಯ ಲಿಂಬೆದ ದೈ ಮಲ್ಪುನಿ ಬೀಜೊಡ್ದು. ಉಂದು ಮಿತ್ತ್ ಬುಲೆವುನ ದೈ. ಪತ್ತ್ ಪೀಟ್ ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತರೊಗು ಬುಲೆವುಂಡು. ಬುಲೆಯಿ ಲಿಂಬೆ ಪರ್ಂದ್ ದ ಬೀಜೊಡು ದೈ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡ ಗಜಲಿಂಬೆದ ದೈ ಮಲ್ಪರೆ ಸುಲಭ.  ದೈ ನೆಲಕ್ಕ್ ಬೂರೊಂದು ಬುಲೆವೊಂದುಪ್ಪುಂಡು. ನೆಲಕ್ಕ್ ತಾಗಿನ ಗೆಲ್ಲ್ ಗ್ ಬೇರ್ ಪುಟ್ಟುಂಡು ಆ ಗೆಲ್ಲ್ ನ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ದ್ ನಡ್ಂಡ್ ದೈ ಆಪುಂಡು ಉಂದು ಅಟಾರೆ ಬುಲೆವುನೆಡ್ದ್ ನೆಕ್ಕ್ ಸುಮಾರ್ ೧೦ ಪೀಟ್ ದಾತ್ ಅಗೆಲ ಜಾಗ್ ಬೋಡು.

## ಲಿಂಬೆದ ಬಳಕೆ
# ಪಾನಕ- ಸಕ್ಕರೆ ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡ್ದ್  ಪಾನಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್
# ಉಪ್ಪಡ್ ಪಾಡುವೆರ್
# ಉಪ್ಪಡ್ - (೧) ಸೆಕೆ ಬರ್ಪಾದ್ ತುಂಡು ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ದ್ ಶುಂಠಿ ತುಂಡು, ಮುಂಚಿದ ತುಂಡು, ಉಪ್ಪು ಬೆರಕಾದ್ ಬಾಟ್ಲಿಡ್ ಪಾಡ್ದ್ ದೀಪೆರ್. ಈ ನೀರುಪ್ಪಡ್ಗ ಗಂಜಿ ಉನಿಯೆರೆ, ಬಾರಿ ಎಡ್ಡ ಆಪುಂಡು. ಜ್ವರ ಬತ್ತ್ ದ್ ಬಾಯಿ ರುಚಿ ದಾಂತಿನಕುಲು ಈ ಉಪ್ಪಡ ಹೆಚ್ಚ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. (೨) ಸೆಕೆ ಬರ್ಪಾದ್ ದೊಂಬುಡು ಪಾಡ್ದ್ ನುಂಗಾದ್ ಮುಂಚಿ ಕಡೆದ್ ಉಪ್ಪಡ್ ಪಾಡುನ ವಿದಲಾ ಉಂಡು. (೩) ಪಾನಕ ಮಲ್ತಿ ಲಿಂಬೆದ ಚೋಲಿಲೆನ್ ಉಪ್ಪುಡು ಪಾಡ್ದ್  ನುಂಗಾದ್ ಉಪ್ಪಡ್ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮಲ ಉಂಡು (೪) ಸಕ್ಕರೆ ಪಾಕೊಡುಲಾ ಉಪ್ಪಡ್ ಪಾಡುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಂದ್
ವರ್ಗೊ:ದಯಿಕುಲು
ಶೀಗಂಧದ ಮರ

**ಶೀಗಂಧದ ಮರ**ಪನ್ಪನ ಪರಿಮಳ ಇಪೂನ ಒಂಜೀ ಮರ. ಈ ಮರ ಮಸ್ತ್  ದುಣ್ಣ ಇಪ್ಪುಂಡು  ಐತ ಬಣೊ ಮಂಜಲ್ ಇಪುಂಡು.
## ಮರತ ಪೊಲಬು
ಲೋಕದ ಭಾರಿ ಎಡ್ಡೇ ಮರ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆತಿನ ಶೀಗಂಧದ ಮರ  ದಕ್ಷಿಣಾ ಭಾರತೊಡೂ ಜಾಸ್ತಿ ಬಳಪುಂಡು.ಕರಿನ ೫  ವಷೋರ್ದು ಶೀಗಂಧದ ಮರದ  ಎಣ್ಣೆದ ಕಸ‍್  ಒಂಜೀ ಕೇಜೀ ಗ್ ೧೦೦೦–೧,೫೦೦
ಲಾ 
## ಉಪಯೋಗೊಲು
ಈ ಮರ ಗ್ರಹೋಪಯೋಗಿ ವಸ್ತು ತಯಾರು ಮಲ್ಪೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಚಿತ್ರಕಲೆ, ದೇವೆರ್ನವಿಗ್ರಹ, ಶ್ರ೦ಗಾರ ವಸ್ತುಗಳ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ    ತಯಾರೀ ಮನ್ಪೇ
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಗಗ್ಗರದೆಚ್ಚಿ

ದೈವತ ಪದಿನಾಜಿ ಕಟ್ಟ್ ಕಟ್ಲೆಟ್ ಒಂಜಿ.
## ಕ್ರಮೊ
ಕಾರ್‌ಗ್ ಗಗ್ಗರ ದೀಪುನಿ, ನೆನ್ನ್ ದೈವ ಪಾತ್ರಿ ಕೈಟ್ ಗಗ್ಗರ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಅಬ್ಬರೊಡು ನರ್ತನ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಗಗ್ಗರೊತ ಬೂಳ್ಯ ದೆತ್ತೊಂದ್ ಸುಮಾರ್ ಕೈ ಬಾಸೆಡ್ ತಾನ್ ಗಗ್ಗರ ಕಟ್ಟುನ ಬಗೆನ್ ತೆರಿಪಾವೆರ್.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭೂತಾರಾಧನೆ
ಸಬ್ಬಲ್

**ಸಬ್ಬಲ್** ಪಂಡ ಸೋಂಟೆದಲ್ಕ ಉಪ್ಪುನ ಕರ್ಬದ ಒಂಜಿ ಅತ್ಯಾರ್. ನೆನ್ನ್ ಸಯಿಂಗೋಲುಂದ್‌ಲ ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡೊಟು ಹಾರೆಗೋಲು, ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ಟ್ [crow bar](https://en.wikipedia.org/wiki/Crowbar_(tool)) ದ್ ಪನ್ಪೆರ್

## ರೂಪೊ
ತೂಯರ ಉದ್ದ ಮರಿತ ಲೆಕೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಸುಮಾರ್ ಒಂಜಿ ಫೀಟ್ಡ್‌ದ್ ಅಜಿ ಫೀಟ್ ದಾತ್‌‌‍ಲಾ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಒಂಜಿ ಕೈ ಪತ್ತ್‌ತಾತ್ ದಪ್ಪ, ಉಂಜಿ ಪುಡೆ ದೂಂಚಿ, ಅ ಪುಡೆಟ್ ಗರಿಪುನ.

## ಗಳಸುನ
*ಸಬ್ಬಲ್‌ನ್ ದೊಂಪ ಪಾಡ್ನಗ  ಗುರಿ ದೆಪ್ಪೆರೆ ಗಳಸುವೆರ್. 
*ಕಡೆಪಿ ಕಲ್ಲ್‌ಡ್ ಕಂಜಿ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಮರ್ದ್ ಗುದ್ಯೆರೆ ಎಲ್ಯ ಸಬ್ಬಲ್‌‌ನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಗಾದೆಲು
* ಮನಸ್ಸ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಸಬ್ಬಲ್‌ನ್‍ಲಾ ನಿಂಗೊಲಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೋ

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಕಾರ್

ಕಾರ್ ನಡಪೆರೆ ಬೋಡಾಪುನ ಒಂಜಿ ಅಂಗ. ಶರೀರದ ದಿನ್ನೊನ್ ದೆತೊಂದು ಒಂಜಿ ಕಡೆರ್ದ್ ಒಂಜಿ ಕಡೆ ನಡೆಪೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆಧಾರಗು ಬೋಡಾಪುನ ಅಂಗ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಸಮ ಸಂಖ್ಯೆದ ಕಾರ್‌ಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. 
ಮನುಷ್ಯೆರೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಸ್ತರಿ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್, ಕಾರ್‌ದ ಎಲು, ಸ್ನಾಯುಲು, ಸ್ನಾಯುರಜ್ಜುಲು, ಅಸ್ಥಿರಜ್ಜುಲು, ರಕ್ತನಾಳಲು, ನರಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಚರ್ಮೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

**ಕಾರ್** ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಂಬದ ಆಕಾರೊ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ, ದಿನ್ನೊನು ತುಂಬುನ ಬುಕ್ಕೊ ಚಲನೆದ ಶಾರೀರಿಕ ರಚನೆ ಆದ್ ಉಂಡು. ಚಲನೆದ ಅವಧಿಡ್, ಕಾರ್‌ಲೆನ್ ವಿಸ್ತರಿಸುನ ಆಧಾರ ದಂಡೊಲಾದ್‌ಲಾ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.

ನರಮಾನಿ ಬುಕ್ಕೊ್ದ ಒರಿನ ಸಸ್ತನಿಲೆಡ್, ಕಾರ್ ಎಲುಕುಲು, ಸ್ನಾಯುಲು, ಸ್ನಾಯುರಜ್ಜುಲು, ಅಸ್ಥಿರಜ್ಜುಲು, ರಕ್ತನಾಳಲು, ನರಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಚರ್ಮನ್ ಒಳಗೊಳ್ಳ್‌ದ್ ಉಂಡು. ಕೀಟಲೆಡ್, ಕಾರ್ ಬಹುತೇಕ ಈ ಮಾತೆನ್‌ಲಾ ಒಳಗೊಳ್ಳ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಒಂಜೆನ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಾದ್, ಅಪು ಪಂಡ ಕೀಟೊಲು ಎಲುಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಚರ್ಮ ರಡ್ಡೆತ ಕಾರ್ಯೊನು ಮಲ್ಪುನ ಬಾಹ್ಯಕವಚನ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಕಾರ್‌ದ ಕೊಡಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪಾದನ್ ಕಾರ್‌ದ ಭಾಗ ಪಂಡ್‌ದೇ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್, ಬೇತೆ ಸಮಯೊಡು ಅಯಿನ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಂದ್ ಪರಿಗಣಿಸವುಂಡು. ಅವ್ವೇ ರೀತಿ, ಸೊಂಟದ ಕೀಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಾರ್ ಮುಖ್ಯ ಶರೀರೊಗು ಸೇರುನ ಒರಿನ ಜಾಗೆಲೆನ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಾರ್‌ದ ಭಾಗ ಪಂಡ್‌ದೇ ಪರಿಗಣಿಸವೊಲಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಕಾರ್- ಚಿತ್ರ ದರ್ಶಿನಿ

File:Grasshopper leg.tif|Grasshopper leg
File:Female Legs On Beach.png|Female Legs On Beach
File:Laughing Dove - Spilopelia senegalensis 02.JPG|Laughing Dove - Spilopelia senegalensis 02
File:Comparison legs.jpg|Comparison legs


ವರ್ಗೊ:ದೇಹತ ಅಂಗೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ
ಕೊಲ್ಲೂರು

**ಕೊಲ್ಲೂರು** ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊದ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಡಿಪ್ಪುನ ಕಿನ್ಯ ಊರು.  ಉಂದು ಕುಂದಾಪುರಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೈಂದೂರುಡ್ದ್ ೨೭ ಕಿ.ಮೀ ಅಂಚನೆ ಮಂಗಳೂರು ನಗರಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ ೧೪೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೮೭ ಮೈಲ್) ದೂರೊಡುಂಡು.  ಈ ಊರು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಅಡಿಟುಂಟು.  ಮುಲ್ಪ ಇಪ್ಪುನ ಮೂಕಾಂಬಿಕ ದೇವಸ್ತಾನೊ ಒಂಜಿ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಹಿಂದೂ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರೊ ಆದುಂಡು.  ಇಂದೆನ್ ಕೊಲ್ಲಾಪುರ ಪಂಡ್‌ದ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಪ್ರದೇಸೊನು ದೇವಿ ಮೂಕಾಸುರ ಪನ್ಪುನ ರಕ್ಕಸನ್ ಕೆರ್‌ನೆಡ್ದಾವರ ಈ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಪೋಪುನ ಮಾರ್ಗೊ

### ಸಾಗರಡ್ದ್ ಕೊಲ್ಲೂರು ಪೋಪುನ ಮಾರ್ಗೊ
ಸಾಗರಡ್ದ್ ಆವಿನಹಳ್ಳಿದ ಮಾರ್ಗೊಡು  ೨೪.೮ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರ ಇಪ್ಪುನ ಹಸಿರುಮಕ್ಕಿ ಪನ್ಪುನ ಶರಾವತಿ ಹಿನ್ನೀರ್‌ದ  ಊರ್‌ಗ್ ಪೋವೊಡು. ಅಲ್ತ್‌ಡ್ದ್ ಓಡೊಟು ಸುದೆ ಕಡತ್‌ದ್ ಪೋವೊಡು. ಹಸಿರುಮಕ್ಕಿಡ್ದ್ ಕೊಲ್ಲೂರ್‌ಗ್ ಮಾರ್ಗೊಡೆ ಪೋಪುನ ದೂರೊ ೩೯.೨,ಕಿ.ಮೀ.

## ಚಿತ್ರೊಲು

Kollur Mookambika bronze icon view 1.JPG|ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬಿಕೆ ಕಂಚಿದ ಮೂರ್ತಿ
Kollur mookambika temple21.jpg|ಕೊಲ್ಲೂರು ಮುಕಾಂಬಿಕ ಜಾತ್ರೆ Kollur_Mookambika_Temple_20080123.JPG|ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೋಕಾಂಬಿಕ ದೇವಸ್ತಾನೊ
VCA_2016_IMG_0455.JPG|ಹಸಿರುಮಕ್ಕಿ- ಸಾಗರಡ್ದ್ ಕೊಲ್ಲೂರ್‌ಗ್ ಪೋನಗ ಓಡಡ್ ಕಡಪುನ ಜಾಗೆ


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಜಾಗೆಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಬಾಯಿ

**ಬಾಯಿ** ನಮ್ಮ ದೇಹೊದ ಬಾರಿ ಮುಕ್ಯವಾಯಿನ ಅಂಗ. 
## ಬಾಯಿದ ಬಗೆಟ್ಟ್

ಕೂಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಲಾಯಿ ಅಯಿತುಲಯಿ ಉಪ್ಪುನ ೨ ಮುಕ್ಯ ಅಂಗೊಲು. ಜೋಕುಲೆಗ್ ೨೦ ಕೂಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲ್ಲಾಕುಲೆಗ್ ೨೮-೩೨ ಕೂಲಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಮಿತ್ತ್ ಬುಕ್ಕೊ ತಿರ್ತ್‌ದ ತುಟಿಕುಲು ಬಾಯಿಗ್ ಬಾಕಿಲಿತ್ತಿನ ಲೆಕ್ಕೊ. ತೆನಸ್ ತಿನಿಯೆರೆ, ಪಾತೆರಿಯೆರೆ, ತಿಂದಿನ ಕಕ್ಕಿಯೆರೆ, ಗಾಳಿ ಉಲಯಿ ಪಿದಯಿ ಬುಡಿಯೆರೆ ಬಾಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತೊಟ್ಟು ಉಪ್ಪುನ ಅಂಗೊಲು ಉಪಕಾರ ಆಪೊ. ಬಾಯಿದುಲಯಿದ ಚೋಲಿ ಮೆದು ಚೋಲಿ, ಅವು ಯೇಪಲ ಉಬ್ಬಿ ನೀರ್‌ರ್ದ್ ಚಂಡಿ ಆದುಪ್ಪುಂಡು, ಅಂಚಾದ್ ತಿನಿಯೆರೆ, ಪಾತೆರಿಯೆರೆ ಸುಲಬ ಆಪುಂಡು. ನುಂಗೆಲ್ ಬಾಯಿಡ್ ಯೆಪೊಲ ತಿನಿಯೆರೆ, ಪಾತೆರಿಯೆರೆ ಕಸ್ಟ ಅಪುಂಡು, ಅಂಚೆನೆ ಸುಲಬೊಡು ಬಾಯಿಡ್ ಗಾಯ ಆಪುಂಡು, ಬಾಯಿ ವಾಸನೆ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಬಾಯಿಡ್ ಉಬ್ಬಿ ನೀರ್ ಜಿಂಜ ಮುಕ್ಯ.

## ಬಾಯಿದ ಆರೋಗ್ಯ
ಬಾಯಿದ ಆರೋಗ್ಯ ನಮಕ್ ಜಿಂಜ ಮುಕ್ಯ. ಅಂಚಾದ್ ಯೆಡ್ಡೆ ತೆನಸ್ ತಿನೊಡು, ಜಿಂಜ ನೀರ್ ಪರೊಡು. ದಿನೊಲ ಬಾಯಿ, ಕೂಲಿ ದೆಕ್ಕೊಡು, ದುರಬ್ಯಾಸ ಬುಡೊಡು. ತೆರಿದ್ನಕುಲೆಡ ಸರಿಯಾಯಿನ ಕೂಲಿ ದೆಕ್ಕುನ ಕ್ರಮ ಕಲ್ಪೊಡು. ಬಾಯಿದ ಆರೋಗ್ಯ ನಮ್ಮ ಇಡಿ ದೇಹೊದ ಆರೋಗ್ಯದ ಕೈಕನ್ನಡಿ ಅಂಚಾದ್ ದೇಹೊದ ಬೇತೆ ಸೀಕ್ದ ಚಿನ್ನೆಲು ಬಾಇಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡ್.ದೇಹೊಗು ಉಶ್ನ ಆಂಡ ಬಾಯಿಡ್ ಪುಡಿ ಬೂರುಂಡು. ಚೀಪೆ ಪಡಿಕೆದ ಸೀಕ್ದಕುಲೆನ, ಬಂಜಿದುಲಯಿದ ಗಾಯ, ಕಪ ದಮ್ಮು ಇಂಚಿನ ಸೀಕ್ ಉಪ್ಪುನಕುಲೆನ ಬಾಯಿ ಮೂರಿ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚೆನೆ ಜಿಂಜ ಪೊರ್ತು ಪಾತೆರ್ನಕುಲೆನ ಬಾಯಿ ನುಂಗುದು ವಾಸನೆ ಬರ್ಪುನಲ ಉಂಡು.

## ಬಾಯಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್
ದುರಬ್ಯಾಸ ಇತ್ತಿನ ಬಾಯಿಡ್ ಮಲ್ಲ ಸೀಕ್ ಪಂಡ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬರಿಯೆರ್ಲ ಆವು.  ಕಲಿ ಗಂಗಸರ ಪರ್ಪುನ ಅಬ್ಯಾಸ, ಪುಗೆರೆ ಅಗ್ಗಿನ ಅಬ್ಯಾಸ, ಬೀಡಿ, ಸಿಗ್ರೇಟ್ ಒಯಿಪುನ ಅಬ್ಯಾಸ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬರಿಯೆರೆ ಮಲ್ಲ ಕಾರನ.

## ಕೂಲಿ
ಜೊಕುಲೆನ ಬಾಯಿಡ್ ೨೦ ಕೂಲಿಲು, ಮಲ್ಲ ಪ್ರಾಯದಕುಲೆಡ ೨೮-೩೨ ಕೂಲಿ ಉಪ್ಪುಂಡು.ತೆನಸ್ ತಿನಿಯೆರೆ, ಪಾತೆರಿಯೆರೆ ಕೂಲಿಲು ಬೋಡು. ಕೂಲಿಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮುನೆದ ಉಲ್ಲ, ತೆನಸ್ ತುಂಡು ಮನ್ಪೆರೆ, ತೆನಸ್ ಚುಚ್ಚೀ ಒಯಿಪೆರೆ, ತೆನಸ್ ಕಡೆಯೆರೆ ಅಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬೇಲೆ ಮನ್ಪೆರೆ, ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮುನೆದ ಕೂಲಿಲು ಉಲ್ಲ. ಕೂಲಿಗುಪ್ಪುನ ಬೇರ್ ಕೂಲಿನ್ ಯೆಲುಕು ಪತ್ತ್ ಕುಲ್ಲಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ನಾಲಯಿ
ದೇಹೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಅಂಗೊಲೆಡ್ ಆಯಿನಾತ್ ಜಿಂಜ ಬೆಚ್ಚ ತಾಂನ್ಗೊನುನ ಅಂಗ ನಾಲಯಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಹತ ಅಂಗೊಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಸಿರಿ ಕಾವ್ಯ ಲೋಕ

**ಸಿರಿ ಕಾವ್ಯ ಲೋಕ** ಕೃತಿ ಸಿರಿ ಆರಾಧನೆಡ್ ಸುಮಾರ್ ೬೦ ವರ್ಷ ದರ್ಶನ ಪಾತ್ರಿಯಾದ್ ಚಾಕಿರಿ ಮಲ್ದಿನ ಶ್ರೀಮತಿ ಕರ್ಗಿ ಶೆಡ್ದಿ ಮೇರ್ ಪಂಡಿನ ಸಿರಿ ಕಾವ್ಯದ ತುಳು ಪಠ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡಾನುವಾದ ಸಹಿತವಾಯಿನ ಮಲ್ಲ ಕೃತಿ. ಈ ಕೃತಿಟ್ಟ್ ವಿವರವಾಯಿನ ಮುನ್ನುಡಿದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸುಮಾರ್ ಐನ್ ಸಿರಿನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪಠ್ಯೊಲೆನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅದ್ಯಯನ ಉಂಡು. ಕೃತಿತ್ತ ಅಕೇರಿಗ್ ಸಿರಿ ಕಾವ್ಯ ಪಂಡಿನ ಕರ್ಗಿ ಶೆಡ್ದಿಯೆರೆ ವಿವರವಾಯಿನ ಸಂದರ್ಶನ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ಕಂಚಡ್ಪೆ

**ಕಂಚಡ್ಪೆ** ಪಂಡ ಬಾರ್ ಎಡ್ಡ್‌ದ್ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅರಿನ್ ಕಂಚಡ್ಪೆಡ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಗಾಲಿಪುವೆರ್. ಅಪಗ ತೌಡು ತಿರ್ತ್ ಬೂರುಂಡು ಅರಿ ಕಂಚಡ್ಪೇ ಒರಿಯುಂಡು. ಅರಿ, ತೌಡು, ಉಮಿನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಸಾಧನೊ. ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ತೌಡುನು, ಉಮಿನ್ ಅತ್ಂಡ ಕೆಲವು ದಾನ್ಯೊನು ದಲಿಪುರೆ/ಗಾಲಿಪುಯೆರೆ ಕಂಚಡ್ಪೆನ್ ಗಲಸುವೆರ್.
ಕಂಚಡ್ಪೆ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಕೃಷಿಕ್ಕ್ ಗಲಸುನ ಒಂಜಿ ಸಾದನ. ಕೃಷಿ ಪಂಡ ಕಂಡೊಡು ಬುಲೆಪುನ ಬಾರ್. ಅಯಿನ್ ಎಡ್ತ್‌ದ್ ದಲಿಪೆರೆ ಕಂಚಡ್ಪೆನ್ ಗಲಸೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.

## ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನ
ಕಾಡ್‍ಡ್ ಇತ್ತಿ ಬಲ್ಲ್‌ನ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬೆತ್ತನ್ ಕನತ್‍ದ್ ಪೊರ್ಲುಡೆ ಚಿಗ್‍ರ್ತ್‍ದ್ ಬಲ್ಲ್ ಮಲ್ಲ್‌ದ್ ಅಯಿನ್ ಮೊಡೆದ್ ಕಂಚಡ್ಪೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇನಿ ಕಂಡ ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡ್ ಕಂಚಡ್ಪೆ ಕುಂಬು ಆಂಡ್. ಮಿಶನರಿಲು ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಕಂಚಡ್ಪೆ ಮೂಲೆಗ್ ಬೂರ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ನೆಕ್ಕಿದ ಮರ

**ನೆಕ್ಕಿದ ಮರ** ಒಂಜಿ ಮರ್ದ್ ಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಗಿಡತ್ತ ಪುದರ್ ನೆಕ್ಕ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡ್ Vites Negundo   ಪನ್ಪೆರ್. ನೆಕ್ಕಿಡ್ ರಡ್ಡ್ ನಮೂನೆ ಉಂಡು ಒಂಜಿ ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣದ ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ಕರಿ ನೆಕ್ಕಿ.  ನೆಟ್ಟ್ ಕರಿ ನೆಕ್ಕಿ ಎಡ್ಡೆಂತಿನವು. ಉಂದೆನ್ ಹೆಚ್ಚ ಮರ್ದ್ ಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಉಪಯೋಗ
ನೆತ್ತ ಇರೆತ್ತ ರಸೊನು ಶರೀರೊಗು ತಾಗ್ ದ್ ಬಾಪು ಇತ್ತ್ಂಡ ಪೂಜುವೆರ್. ತಪ್ಪುನು ಗುದ್ದುದು ಬಾತಿನ ಜಾಗೊಡು ಕಟ್ಟುನವುಲಾ ಉಂಡು. ಚರ್ಮೊದ ಸೀಕ್ಗ್, ಕುಷ್ಟ, ಗಾಯ, ಇಂಚಿತ್ತಿನೆಕ್ಕ್ ಲಾ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಚಳಿ ಜರೊಕ್ಕು, ಸೀತ, ಕಫ ನೆಕ್ಕ್ ನೆತ್ತ ರಸತೊಟ್ಟುಗು ಹಿಪ್ಪುಳಿದ ಚೂರ್ಣೊನು ಸೇರಾದ್ ಪರಿಯೆರೆ ಕೊರ್ಪೆರ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಕೊಟ್ಟು

**ಕೊಟ್ಟು** ಪಂಡ ಮಣ್ಣ್ ಗರ್ಪೆರೆ, ಗೋರ್ಯರೆ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸಾಧನೊ. ನೆಕ್ಕ್ ಉಡುಪಿಡ್ ಕೊಟ್ರೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. 
ಕೊಟ್ಟುನು ಕರ್ಬೊದ ಬೇಲೆದಕುಲು ಕರ್ಬದ ಶೀಟ್‍ಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. 
ಕೊಟ್ಟುಡು ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನಕುಲು ಉಂತುದು ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನೆಡ್ದ್ ಐಕ್ ಒಂಜಿ ಮರತ್ತ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕರ್ಬೊದ ಪುಡಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಯಿನ್ ತಲ್ಲೆ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಕೊಟ್ಟುಡು ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನ ವಿದೊಕ್ಕುಲು
# ಕೊಟ್ಟುಡು ನೆಲ ಪಿರೆಸುನು
# ಕೊಟ್ಟುಡು ತಾರೆದ ಕಟ್ಟೆ ಬುಡ್ಪಾವುನು
# ಕೊಟ್ಟುಡು ಪೊಯ್ಯ ಗೋರುನು
# ಕೊಟ್ಟುಡು ನೆಲ ಕೊಚ್ಚುನೆ
# ಕೊಟ್ಟುಡು ನೆಲ ಒಕ್ಕುನು
# ಮಣ್ಣ್/ಪೊಯ್ಯೆ/ಕಜವು ಬಟ್ಟಿಗ್ ದಿಂಜವುನೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಮೂಂಕು

**ಮೂಂಕು** : ಇಂದೆನ್ ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆಡ್ (ನೋಸ್, ಕನ್ನಡೊಡು ಮೂಗು) ಪನ್ಪೆರ್.  ಸರ್ರೊದ ರಚನೆಡ್ ಮೂಂಕು ಕಶೇರುಕಲೆಡ್ ಬಾಯಿದ ಸಂಯೋಗದೊಟ್ಟುಗೆ ಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸಗಾದ್ ಗಾಳಿನ್ ಉಲಯಿಗ್ ಬುಡಿಯರ ಬುಕ್ಕೊ ಪಿದಯಿ ಪಾಡುನ ಒಟ್ಟೆಲೆಗ್ ಅವಕಾಸೊನು ಮಲ್ತ್‌ಕೊರ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಜಾಗೆ. ಮೂಂಕುದ ಪಿರವುಡು ವಾಸನೆನ್ ದೆತೊನುನಂಚಿತ್ತಿನ ಲೋಳೆಪೊರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸೈನಸ್‍ಲು ಉಂಡು. ಮೂಂಕುದ ಒಟ್ಟೆದ ಪಿರವು, ಗಾಳಿ ಪಚನ ವ್ಯವಸ್ತೆದೊಟ್ಟುಗೆ ಪಟ್ಟೊನ್ಯೆರೆ ಆವಂದಿನ ಗಳಕುಹರದ ಮೂಲಕ ಪರಿತ್ ಪೋಪುಂಡು. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉಸುಲು ದೆತೊನುನ ಬುಕ್ಕೊ ಬುಡುಪ್ಪುನ ವ್ಯವಸ್ತೆದ ಒರಿನ ಬಾಗೊಗು ಆಮ್ಲಜನಕನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು.
## ರಚನೆ
ಮೂಗು ಉಸಿರಾಟೊಗು ಇಂದೆಡ್ದ್ ಮುಕ್ಯವಾದ್, ವಾಸನೆ ದೆತೊನ್ಯರೆ ಶಬ್ದೊದ ಉಚ್ಚಾರನೆಗ್ ಮಾತ್ರೊ ಮೀಸಲಾಯಿನ ಅಂಗೊ.   ಸಸ್ತನಿಲೆಡ್ ಮಾತ್ರೊ ಮೂಂಕು ಬಾಯಿದ ಅಂಗೊಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆದುಂಡು.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಕುತ್ತರಿ

**ಕುತ್ತರಿ** ಪಂಡಾ, ಕೋರಿ ಕೆತ್ತಿ ಒಡೆತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ, ಪೆರಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕಿನ್ನಿಲೆನ್ ಪತ್ರ್ ಪಾಡ್ಯೇರೆ ಬೋಡಾದ್ ಉಪ್ಪುನವು. ಉಂದೆನ್ ಬೂರು/ಬಲ್ಲ್‌ನ್ ಮೊಡೆದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ರೂಪ
ಬೂರ್ದ ಬಟ್ಟಿಡ್ದ್ ಮಲ್ಲ, ಕುರ್ಕಿಲ್ಡ್ ಎಲ್ಯಾ, ಅರ್ದ ಕುರ್ಕಿಲ್‌ದ ಲೆಕ ಉಪ್ಪಂಡು.

## ಉಪಯೊಗ
ಕೋರಿ ಸಾಂಕುನಕುಲು ಕೋರಿದ ಕಿನ್ನಿಲೇನ್, ಮಲ್ಲ ಕೋರಿದೊಟ್ಟುಗು ಕೂಡೂಡು ಪಾಡ್ಡ್ ಸಾಂಕುಜೇರ್, ದಾಯೇ ಪಂಡಾ ಮಲ್ಲ ಕೋರಿಲು ಕಿನ್ನಿಲೆಗ್ ದೊಂಕುವ ಅತ್ಂಡ ಕಿನ್ನಿಲೇಗ್ ಮೊಟ್ಟುವ, ಅಂಚೇನೇ ಕೋರಿದ ಕಿನ್ನಿಲೆನ್ ಕಕ್ಕೆ, ಗಿಡಿ, ಮುಂಗುಲಿ, ಪಕ್ಕಿಸಾಲೇ ಕೊನೊಪ,ಆಯಿಕಾದ್ ಕೋರಿದ ಕಿನ್ನಿಲೇನ್ ಮಲ್ಲೇ ಆನೇಟಾ ಕುತ್ತರಿಡ್ ಪತ್ರ್ ಪಾಡ್ದ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. ಕೋರಿ ಸಾಂಕೇರೇ ಕುತ್ತರಿ ಬಾರಿ ಪ್ರಯೋಜನ ಆಪುಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಗುರ್ಕೆ

**ಗುರ್ಕೆ** ಉಂದೊಂಜಿ ಮಲ್ಲ ನೀರ್ ಜಿಂಜುವುನ ಪಾತ್ರೊ. ನೆಕ್ಕ್ **ಮಂಡೆಂದ್‌**ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್, ಕನ್ನಡೊಟ್ ಗುಡಾಣ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಹಂಡೆ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಪಿರಾಕ್‌ದ ಕಾಲೊಡು ಉಂದೆನ್ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಇತ್ತೆ ಅಲಿಮ್ಯೂನಿಯಮ್, ಪಿತ್ತಳೆ, ಸ್ಟೀಲ್‌ಡ್‌ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನೆಟ್ಟ್ ಎಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲೆಲಾ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಎಲ್ಲಿ ಪಂಡ ನಾಲ್ ಕೊಡಪಾನ ನೀರ್ ಪತ್ತುನಾತ್, ಮಲ್ಲ ಮಂಡ ೧೦-೧೫ ಕೊಡಪಾನ ನೀರ್ ಪತ್ತುನಾತ್ ಮಲ್ಲಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಗುರ್ಕೆತ ನಮೂನೆಲು
* ಮಣ್ಣ್ ದ ಗುರ್ಕೆ, 
* ಚೊಂಬುದ ಗುರ್ಕೆ, 
* ಎಲಿಮಿನಿದ ಗುರ್ಕೆ, - ಇ ಗುರ್ಕೆಲೆನ್ ಮಣ್ಣ್‌ದ ದಿಕ್ಕೆಲ್ ಪಾಡ್ದ್ ಅರ್ದ ಮುಚ್ಚುವೆರ್.

## ಗಾದೆ
* ಪಂಜಿ ತಾಡಿನಾಯಗ್ ಗುರ್ಕೆ ತೂನಗ ಪೋಡಿಗೆ ಆಪುಂಡು.
* ಬಾಯಿ ಸುಣ್ಣಜನೊ ಬಂಗಿ ಬಾರಗೊಳಿ

## ಗಳಸುನ
ತುಳುನಾಡ್ಡ ಹಳ್ಳಿಲೆಡ್ ಗುರ್ಕೆನ್ ಬೆಂದ್ರ್ ಮೀಯರೆ ಗಲಸುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಬೆಂದ್ರ್‌ದ ಮಂಡೆ ಪಂಡ್‍ದ್‍ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಗುರ್ಕೆಡ್ ಬೆನ್ನಿದಕುಲು ಬಾರ್ ಬೆಯ್ಪಾರೆಗ್ ಲಾ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. 
ಪಿರಾಕ್ ದ ಕಾಲೊಡು ಬೆನ್ನಿದ  ಇಲ್ಲಡ್ ಮಸ್ತ್ ಅರಿತ್ತ ಪೊಟ್ಟು ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪುನಗ ಗುರ್ಕೆಡೇ ಬೆಯ್ಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಡಿಕ್ಕ್, ತೆಪ್ಪಯಮ ಬೈ ಪಾಡ್ದ್ ನೀರ್ ಮೈತ್ ದ್ ತಲಕೆ  ದೀದ್ ಐತ ಮಿತ್ತ್ ಗಟ್ಟಿ ಬೆಯ್ಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. 

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಕಂಡೊಲೆನ ಪುದರ್

ಬೆನ್ನಿ ಬೆನ್ಪುನ ಜಾಗೆಗ್ ಕಂಡ ಪನ್ಪೆರ್ ಕನ್ನಡೊಡು ನೆಕ್ಕ್  ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಡ್  ಪನ್ಪೆರ್. ಮಸ್ತ್ ಕೃಷಿ ಮಲ್ಪುನಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಮಸ್ತ್ ಕಂಡ ಉಪ್ಪುನಕುಲು ಕಂಡೊಲೆನ ಗುರ್ತ ಪತ್ಯೆರೆ ತನ್ಕುಲೆ ಕಂಡಲೊಗ್ ಬೇತೆ ಪುದರ್ ಲೆನ್ ದೀವೊಂದು ಗುರ್ತ ಮಲ್ತೊನುವೆರ್. ತಗ್ಗ್‌ಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಕಂಡೊಗು ತಗ್ಗ್ ಕಂಡ, ಎತ್ತರದೆಕ್ಕ್ ಎತ್ತರ ಕಂಡ ಗುರಿಟ್ಟ್ ಇತ್ತಿನೆಕ್ಕ್ ಗುಂಡಿಕಂಡ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಗುರಿಕಂಡ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಂಡದ ಕೈತಲ್ ಮರೊಕ್ಕುಲು ಇತ್ತ್ಂಡ ಮರತ್ತ ಪುದರ್‌ದೊಟ್ಟಿಗೆ ಕಂಡನ್ ಸೇರಾದ್ ಪುದರ್ ದೀಪೆರ್. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಕಂಡೊಗುಲಾ ಒಂಜೊಂಜಿ ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್ಡಲಾ ಐಕೊಂಜಿ ಅರ್ಥ ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಜಾಗೆ ತೂದು ದೀಪಿನ ಕಂಡೊದ ಪುದರುಲು
# ಕೋಡಿ ಬೊಟ್ಟು
# ನಡು ಬೊಟ್ಟು
# ಮಲ್ಲ ಕಂಡ
# ಎಲ್ಯ ಕಂಡ
# ಗುರಿಕಂಡ
# ತಗ್ಗ್ ಕಂಡ
# ಎತ್ತರ ಕಂಡ
# ಕಿನ್ಯ ಬಾಕಿಮಾರ್
# ನಡು ಮಜಲ್
# ಕಡೆ ಮಜಲ್
# ಪೊಯ್ಯೆದ ಕಂಡ
# ಗುಳಿಕಂಡ
# ಪೆರ್‌ಮಾರ್
# ಎಟ್ರೆಮಾರ್
# ಪಟ್ಟೆಮಾರ್
# ಪಾದೆಟ್ಟ
# ಕಂಪೊ
# ದೇವಸೊ
# ನೆಲ್ಯಂಡೊ
# ಬೊಟ್ಯಂಡೊ

## ನೀರ್‌ದ ಕೈತಲ್ ಇತ್ತಿ ಕಂಡೊಲು
# ತುದೆ ಬರಿ ಕಂಡ
# ತುದೆ ಬೈಲ್
# ಕಿರೆ ಬೈಲ್
# ತೋಡಬರಿ ಕಂಡ
# ಉಗ್ಗೆಲ್ ಬರಿ ಕಂಡ
# ಗುವೆಲ್ ಬರಿ ಕಂಡ
# ನೀರ್ ಕಂಡ
# ಉಬರ್ ಕಂಡ

## ಬೈಲ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಕಂಡೊಲು
# ಕರ್‌ಮಾರ್ ಬೈಲ್
# ಪಣೊಲಿಬೈಲ್
# ಕೊಡಿಯಾಲ್ ಬೈಲ್
# ಸಂಗಡಿಬೈಲ್
# ತಾಕೊಡೆ ಬೈಲ್
# ಕರಿಂಜೆ ಬೈಲ್
# ಮೇರಜೆ ಬೈಲ್
# ಕನಡ ಬೈಲ್
# ಜಾರಿಗೆ ಬೈಲ್
# ತಡಂಬೈಲ್

## ಗಿಡ ಮರೊಕ್ಲೆ ಪುದರ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಕಂಡೊಲು
# ಪುಣ್ಕೆದಡಿ ಕಂಡ
# ಕುಕ್ಕುದಡಿ ಕಂಡ
# ಪುಣ್ಕೆ ಮಾರ್
# ಕರ್ಮಾರ್ ಬೈಲ್
# ಮರತ್ತ ಕಂಡ 
# ತುಂಬೆದಡಿ
# ಉರ್ಕಿ ಬೊಟ್ಟು
# ಮಂಜೊಟ್ಟಿ ಮಾರ್
# ಪೆಲತ್ತಡಿ
# ಗೋಳಿದಡಿ
# ಬಜೆಮಾರ್
# ಕೇಪುಳ ಕಂಡ
# ನೆಕ್ಕಿದಡಿ

## ನರಮಾನಿ ಬಳಕೆ ಪುದರುಲು
# ಅರಸುಲೆ ಕಂಡ
# ಶೆಟ್ರೆ ಬೈಲ್
# ಹೆಗ್ಡೆಬೈಲ್
# ಅರಸುಲೆ ಬಾಕ್ಯಾರ್
# ಬಂಟಮಾರ್
# ಅಮ್ಮನೊಟ್ಟು
# ಪಟ್ಲ ಕಂಡ
# ಅಜ್ಜೆರೆ ಕಂಡ
# ಅಜ್ಜಿ ಕಂಡ

## ತಿನ್ಲುನ ತೆನಸ್‌ಲೆ ಪುದರ್
# ತಾರಿ ಕಂಡ 
# ತುರೆ ಬೈಲ್
# ಜಾರಿಗೆ ಬೈಲ್
# ಮನೋಲಿಬೈಲ್
# ಕಿರೆಂಗ್ ಬೈಲ್
# ತಿಮರೆ ಕಂಡ

## ಪ್ರಾಣಿಲೆ ಪುದರ್ದ ಕಂಡೊಲು
# ಪಿಲಿಬೈಲ್
# ಕುದ್ಕಮಾರ್ 
# ಮುಂಗುಲಿ ಮಾರ್
# ಕಕ್ಕೆಬೆಟ್ಟು
# ನಾಯಿಬೆಟ್ಟು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ವಾಲ್ಮೀಕಿ

right|thumb|ವಾಲ್ಮಿಕಿ
**ವಾಲ್ಮಿಕಿ** ಒಂಜಿ ಋಷಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕ್ರತ ಕವಿ. ರಾಮಾಯಣ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಕರ್ತೃ. ವಾಲ್ಮಿಕಿರ್‌ನ್ ಆದಿಕವಿ ಪನ್ದ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಹಿನ್ನೆಲೆ
ವಾಲ್ಮೀಕಿನ ಜೀವನದ ವಿಶಯೊಡು ಮಸ್ತ್ ದಂತಕತೆಲು ಉಲ್ಲ. ಅಯ್ಟ್ ಒಂಜಿ ಕಥೆದ ಪ್ರಕಾರ ವಾಲ್ಮಿಕಿ ಋಶಿಯಾಪುನ ದುಂಬು ರತ್ನಾಕರ ಆದಿತ್ತೆರ್. ನಾರದೆರ್ನ ಉಪದೆಶದ ಬುಕ್ಕೊ ರತ್ನಾಕರಗ್ ಜ್ಞಾನೋದಯ ಆಂಡ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ವಾಲ್ಮಿಕಿ ಮಹರ್ಷಿರ್ ಪ್ರಚೇತಸ ಮುನಿರ್‍ನ ಮಗೆ ಅಂಚ ಅರೆಗ್ 'ಪ್ರಚೇತಸ' ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ಲಾ ಉಂಡು. ದೇವೆರ್ನ್ ನೆನೆಯೋಂದ್ ಮಸ್ತ್ ವರ್ಸ ತಪಸ್ಸ್ ಮಲೋಂದ್ ಉಪ್ಪುನಗ ಅರ್‌ನ ಸುತ್ತೊಡ್ ಪುಂಚ ಬೊಳೆಯ್ಂಡ್. ಪುಂಚ(ಸಂಸ್ಕ್ರತ: ವಾಲ್ಮೀಕಾ, ಕನ್ನಡ: ಹುತ್ತ)ಡ್ದ್  ಪಿದೈ ಬತ್ತಿನ ಕಾರನೊಗ್ ಅರೆಗ್ ವಾಲ್ಮಿಕಿ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.

## ರಾಮಾಯಣ ರಚನೆಗ್ ಪ್ರೇರಣೆ
ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮಿಕಿ ತಮಸ ನದಿತ ಸುದೆಟ್ ಕುಲ್ಲೋಂದು ಖುಷಿಟ್ ರಾಪುನ ಕ್ರೌಂಚ ಪಚ್ಚಿದ ಜೋಡಿನ್ ತೂವೋಂದಿತ್ತೆರ್ ಅಪಗ ಒಂಜಿ ಬೇಡ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಆ ಜೋಡಿದ ಆನ್ ಪಕ್ಶಿನ್ ಬಾಣ ಬುಡ್ದು ಕೆರ್ಪೆ ಅಪಗ ಆ ಪೊನ್ನು ಪಕ್ಶಿ ಸಂಕಟಡ್ ಬುಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುಂಡು ಈ ಘಟನೆನ್ ತೂತಿನ ವಾಲ್ಮಿಕಿ ಕರುಣೆ, ದುಖಃ, ಕೋಪಡ್ ಬೇಡಗ್ ಶಾಪ ಕೊರ್ಪುನಗ ಶೋಕಡ್ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಾಕ್ಯನ್ ಶ್ಲೋಕ ರೂಪಡ್ ಪನ್ಪೆರ್ 
**ಮಾ ನಿಷಾದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ತ್ವಮಗಮಃ ಶಾಶ್ವತೀಃ ಸಮಾಃ|**

**ಯತ್ಕ್ಕ್ರೌಂಚಮಿಥುನಾದೇಕಮವಧೀಃ ಕಾಮಮೋಹಿತಮ್** ||

ಇಂದು ರಾಮಾಯಣ ಬರೆಯರೆ ವಾಲ್ಮಿಕಿಗ್ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿನ ಘಟನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆ ಸಂದರ್ಭಗ್ ಪ್ರತಿಕ್ರೀಯೆಯಾದ್ ಶ್ಲೋಕರೂಪಡ್ ಪನ್ತಿನ ಪಾತೆರ.
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥ ಇಂಚ ಉಂಡು:
ಅಕಾರನಗ್ ಪಕ್ಶಿನ್ ಕೆರ್ತಿನ ಅನ್ಯಾಯಿ|

ನಿನ್ನ ಪಾಪದ ಫ಼ಲವಾದ್ ಈ ಇತ್ತೆನೇ ಸೈಲ||

ಆ ಪೊರ್ತುಗು ಬ್ರಹ್ಮದೇವೆರ್ ಮಹರ್ಷಿ‌ರ್‌ನ ಆಶ್ರಮಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಇಂದೇ ಶ್ಲೋಕರೂಪಡ್ ರಾಮಾಯಣ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ರಚಿಸೆರೆ ಪನ್ಪೆರ್. ನಾರದೆರ್ ಅರೆಗ್ ಪನ್ತಿನ ರಾಮನ ಕಥೆನ್ ವಾಲ್ಮಿಕಿ ಮಹರ್ಷಿ ೨೪೦೦೦ ಶ್ಲೋಕ ಉಪ್ಪುನ ರಾಮಾಯನ ಮಹಾಕಾವ್ಯನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್.

## ರಾಮಾಯಣಡ್ ಒಂಜಿ ಪಾತ್ರ ಆದ್
ರಾಮ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಕೆಲವೆರ್ ಸೀತೆದ ಮಿತ್ತ್ ಆರೋಪ ಮಲ್ಪುನ ವಿಶಯನ್ ಗೂಡಾಚಾರೆರ್ನ ಮುಖಾಂತರ ಅರೆತ್‌ದ್ (ಆಗಸೆನ ಆರೋಪ ಪಂದ್ ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತಡ್ ಲಕ್ಮೀಶ ಕವಿ ಬರೆತೆ) ತುಂಬಿನ ಬಾಣಂತಿಗ್ ಅರಣ್ಯಡ್ ಬುಡ್ದು ಬರಿಯಿರೆ ಲಕ್ಶ್ಮಣಡ ಪನ್ಪೆ ರಾಮ ಪನ್ಲೆಕ ಲಕ್ಶ್ಮಣ ಮಲ್ಪೆ. ಅರನ್ಯಡ್ ಬುಲ್ತೋಂದ್ ಇತ್ತಿನ ಸೀತೆನ್ ವಾಲ್ಮಿಕಿ ಮಹರ್ಷಿಲ್ ಅರ್ನ ಆಶ್ರಮಗ್ ಲೆತ್ತೋಂದ್ ಪೋದ್, ಋಶಿಬೊಡೆದಿಯೆರ್ಡ ಅಲ್ನ ಉಪಚಾರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪನ್ಪೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅಲೆಗ್ ಅಲ್ಪನೆ ಉಂತೆರೆ ವ್ಯವಸ್ತೆ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪೆ.ಅಲ್ಪನೇ ಲವ-ಕುಶ ಪುಟ್ಟುವೆರ್. ಆ ಅಮರ್ ಜೋಕುಲೆಗ್ ವಾಲ್ಮಿಕಿ ಮಹರ್ಷಿ ಗುರು ಆಪೆರ್. ರಾಮಾಯಣದ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಗಾಯನನ್ ಲವ-ಕುಶರೆಗ್ ಪಂದ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ವಾಲ್ಮಿಕಿ ಮಹರ್ಷಿ ಲವ-ಕುಶನಕುಲ್ನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬತ್ತ್‌ದ್ ರಾಮಡ ರಾಮಾಯಣ ಗಾನ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸೀತೆನ್‌ಲಾ ಆರ್ ರಾಮನ ಕೈತಲ್ ಲೆತ್ತೋಂದ್ ಪೋಪೆರ್.

## ವಾಲ್ಮಿಕಿ ನಮನ
::*ಕೂಜಂತಂ ರಾಮ ರಾಮೇತಿ | ಮಧುರ ಮಧುರಾಕ್ಷರಮ್ ||*
::*ಆರುಹ್ಯ ಕವಿತಾಶಾಖಾಂ | ವಂದೇ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಕೋಕಿಲಮ್ ||*
ಈ ಪೊರ್ಲುದ ರೂಪಕಾಲಂಕಾರಡ್ದ್ ತುಂಬಿನ ವಾಲ್ನಿಕಿ ಮುನಿನ್ ವಂದಿಸುನ, ನಮಸ್ಕರಿಸುನ ಶ್ಲೋಕ, ಬುಧಕೌಶಿಕ ಮುನಿ ಮಲ್ತಿನ ಶ್ರೀರಾಮರಕ್ಷಾ ಸ್ತೋತ್ರಡ್ ಉಂಡು.

## ವಾಲ್ಮಿಕಿ ಜಯಂತಿ
ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ ವಾಲ್ಮಿಕಿ ಜಯಂತಿಗ್ ರಜೆ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್

## ಜಾಸ್ತಿ ಒದರೆ
* ಆದಿಕವಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ -ಮಾಸ್ತಿ ವೆಖಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್
* ವಾಲ್ಮೀಕಿ -ತ.ಸು. ಶಾಮರಾಯ (ಭಾರತ-ಭಾರತಿ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಪದ)
* ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ -ಕೆ.ವಿ. ಚಂದ್ರಜ್ಯೋತಿ (ಪ್ರ: ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಬುಕ್ ಕಂಪನಿ, ತುಮಕೂರು)
* ಎಳೆಯರ ರಾಮಾಯಣ -ಮೈ.ನ. ನಾಗರಾಜ
* ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಭಾಗ್ಯ -ಕುವೆಂಪು
* ಜನಪ್ರಿಯ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ -ಕುವೆಂಪು
* ಶೂದ್ರ ತಪಸ್ವಿ -ಕುವೆಂಪು
* ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ -ಕುವೆಂಪು
* ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ಮಹಾನ್ವೇಷಣಂ -ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯಿಲಿ
* ರಾಮಾಯಣ ವಿಷವೃಕ್ಷ -ಬಂಜಗೆರೆ ಜಯಪ್ರಕಾಶ್

## ದೃಶ್ಯ ಮಾದ್ಯಮಡ್
ಕನ್ನಡಡ್ ಡಾ|ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್‌ನ ಅಭಿನಯಟ್ 'ವಾಲ್ಮಿಕಿ' ಪನ್ಪುನ ಚಿತ್ರ ಉಂಡು. ಘಂಟಸಾಲೆ‌ರ್ನ ಸಂಗೀತ ಉಂಡು. ಪಿ.ಸುಶೀಲಾ ಪನ್ತಿನ 'ಜಲಲ ಜಲಲ ಜಲಧಾರೆ' ಪದ ಜನಪ್ರೀಯ ಆತ್ಂಡ್.

## ತೂಲೆ
* ರಾಮಾಯಣ

## ಪಿದಯಿದ ಸಂಪರ್ಕ
* ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ
* ವಾಲ್ಮಿಕಿ‌ರ್‌ನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ(English)
* - Adikavi"
* Bhagwan Valmiki

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪುರಾಣ
ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್

**ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್** ಪುಟ್ಟ್‌ದಿನಿ ಜನವರಿ ೨೩, ೧೮೯೭ ಕ್ ನೇತಾಜಿ ಪಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆತೆರ್ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಮುಖ್ಯ ಜನನಾಯಕೆರೆಡ್ ಒರಿ. ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರೆನ ವಿಚಾರೊಲೆಡ್ದ್ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಯಿನ ಮೆರ್ ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊ ಪೊರಂಬಾಟೊಡು  ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಲ್ತೆರ್.

## ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
* ಸುಭಾಷ್‌ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಪುಟ್ಟುದಿನಿ ೧೮೯೭ ಜನವರಿ ೨೩ಕ್ ಒಡಿಶಾದ ಕಟಕ್‌‌‌ಡ್. ಅಮ್ಮೆರ್ ಜಾನಕೀನಾಥ ಬೋಸ್, ಅಪ್ಪೆ ಪ್ರಭಾವತಿ. ಆ ದಂಪತಿಲೆನ ೧೪ ಜನ ಜೋಕುಲೆಡ್ ಸುಭಾಷ್‌ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ೯ನೆದಾರ್. ಜಾನಕಿನಾಥ್ ಬೋಸ್ ವಕೀಲೆರಾದಿತ್ತೆರ್ ಅರೆಗ್ ರಾಯ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಪನ್ಪಿ ಬಿರ್ದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್
*ಸುಭಾಷ್‌ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಕಟಕ್‌‌ಡ್ ರ‍ಯಾವೆನ್‌ಶಾ ಕೊಲಿಜಿಯೇಟ್ ಶಾಲೆಡ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್, ೧೯೧೯ಡ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗೊಡು ಬಿ.ಎ. ಪದವಿ, ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೧೯ಡ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೫ನಾನಿ ಐ.ಸಿ.ಎಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗಾದ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಪೋಪೆರ್. ೧೯೨೦ಡ್ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್‌ಡ್ ನಾಲ್‌ನೆ ಸ್ಥಾನೊಡು ಐ.ಸಿ.ಎಸ್ ಪದವಿ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್.

## ಸುಭಾಷ್‌ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್‌ ತೀರ್‌ನೆ
* ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಷ್‌ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ 1945 ಆಗಸ್ಟ್‌ 18ಕ್ ತೈವಾನ್‌‌ಡ್ ನಡತಿನ ವಿಮಾನ ಅಪಘಾತೊಡು ಸಯಿತೆರ್ಂದ್ ಜಪಾನ್‌ ಸರ್ಕಾರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ತಿನ ವರದಿಡ್ದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.*ಬೋಸ್‌  ಪ್ರಯಾಣ ಮಲ್ಪುನ ವಿಮಾನ, ಆಕಾಸೊಗು ರಾಯಿನ ಅಪಗನೆ ನೆಲಕ್ಕ್ ಬೂರ್ದ್ ಅದಗನೆ ಸುಭಾಷ್‌ಚಂದ್ರೆರೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಗಾಯ ಆತ್ಂಡ್‌ಗೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 3ಗಂಟೆಗ್ ತೈಪೆಯ ಸೇನಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗ್ ಸುಭಾಷ್‌ಚಂದ್ರೆರೆನ್ ಸೇರಾವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ 7 ಗಂಟೆಗ್  ಆರ್ ತೀರ್‌‍ದ್ ಪೋಪೆರ್. ಆಗಸ್ಟ್‌ 22ಕ್ಕ್ ಬೋಸ್‌‌ನ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ನಡತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ವರದಿಡ್ದ್ ತೆರಿದ್ ಬತ್ತಿನ ಸಂಗತಿ. ಆರ್ ವಿಮಾನ ಅಪಘಾತೊಡು ಸಯಿದ್‌ಜೆರ್, ವಿಮಾನೊಡು ಪ್ರಯಾಣ ಮಲ್ತ್‌ದ್‌ಜೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಕೆಲವೆರೆನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆರ್
ಭರತೆ

**ಭರತ** ದಶರಥನ ರಡ್ಡನೇ ಮಗೆ. ರಾಮನ ಸೀತಾ ಬುಕ್ಕೊ ಲಕ್ಶ್ಮಣನೊಟ್ಟುಗು ಕಾಡ್‍ಗ್ ಪಿದಡ್‍ನಗ ಭರತೆ ಉಪ್ಪುಜೆ. ಎನ್ನ ಅಪ್ಪೆನೇ ರಾಮನ್ ಕಾಡ್‍ಗ್ ಕಡಪುಡುನೆತ ಮೂಲಕ, ಎನ್ನ ಅಮ್ಮೆ ದಶರಥನ ಸೈಯೆರೆ ಕಾರಣ ಆಯಿನ ವಿಷಯ ಭರತಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗೊತ್ತಾಪುಂಡು. ಅಪಗನೇ ಅಪ್ಪೆನ ಮಿತ್ತ್ ಕೋಪ ಮಲ್ತೊಂದು ರಾಮನ್ ನಾಡೆರೆ ಪಿದಡುವೆ. ಭರತೆ ಏತ್ ಕೇಡೊಂಡ್‍ನಗಲಾ ಯಾನ್ ಅಮ್ಮೆರೆಗ್ ಕೊರ್‌ನ ಪಾತೆರಗ್ ತಪ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ರಾಮೆ ಭರತನೊಟ್ಟುಗು ಪಿರ ಬರಿಯೆರೆ ಕೇನುಜೆ. ಅಪಗ ಭರತೆ ರಾಮನ ಪಾದುಕೆಲೆನ್ ಕೇನ್‍ದ್ ಪತೊಂದು ರಾಜ್ಯೊಗು ಪಿರ ಬರ್ಪೆ. ಆಯೆ ಆಯೋಧ್ಯೆಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮಿತ್ತ್ ಕುಲ್ಲಂದೆ, ಅಣ್ಣನ ಪಾದುಕೆಲೆನ್ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮಿತ್ತ್ ದೀದ್, ರಾಮನ ಪರವಾದ್ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತನ್ ನಡಪಾವೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ರಾಮಾಯಣದ ಪಾತ್ರೊಲು
ಬಲ

**ಬಲ** ಪಂಡ ಅಲೆ, ಪೇರ್‌ನ್ ಬುಕ್ಕ ತೆನಸ್‌ನ್ ಎತ್ತರೊಡು ದೀಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಬಲ್ಲ್‌‍ಡ್ ಮಲ್ತ್‌ನ ಒಂಜಿ ವಸ್ತ್. ಬಳ, ನಿಲವು ಪಂದ್ಲ ಪುದರುಂಡು, ನೆನ್ನ್ ಕನ್ನಡೊಟು ನೆಲವು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಬಲನ್ ಮಲ್ಲುನ ರೀತಿ
ಬಲನ್ ಬಲ್ಲ್‌ನ್ ನೈದ್ ಮಾನ್ಪುವೆರ್. ಮೂಜಿ ಬಲ್ಲ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದ್ ಒಂಜೇ ಆದ್ ಮಿತ್ತ್ ಆಣಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪಕ್ಕಾಸ್ ಗ್ ಕಟ್ಟುನ ಲೇಕ ಇತ್ತ್ಂಡ ತಿರ್ತ್ ಕರತ್ತ ರೂಪೊಗು ತಕ್ಕ ಎಲ್ಯ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಲ್ಲ ರೂಪೊದ ಮೊಡೆಯಿನ ಜಾಗೆ ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಬಗೆಕುಲು
### ಕನ್ನಟಿಬಲ
ಬಲೊತ್ತ ತಿರ್ತ ಮೆಯಿಟ್ ಅಂದಾಜಿ ಚೌಕುಲಿ, ಚೌಕುಲಿ ಅದ್ ಇಪ್ಪುನ ಬಲೊಕ್ಕು ಕನ್ನಟಿಬಲ ಪನ್ಪೆರ್

## ಬಲತ್ತ ಉಪಯೋಗೊಲು
ಬಲಟ್ಟ್ ಪೇರ್, ಅಲೆ, ನೈಯಿ ಇಂಚಿತ್ತಿ ವಸ್ತುಲೆನ್ ದೀಪೆರ್. ಪುಚ್ಚೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಎಲಿ ಪಿಜಿನುಲು ಪೋಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಬಲನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅವು ಅತ್ತಂದೆ ಎಲ್ಯ ಜೋಕುಲು ಪೇರ್ ಅಲೆ ನೈಕ್‌‌ಕೈ ಪಾಡೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪು ಉದ್ದೇಸೊಲ ಉಂಡು.

## ಬಾಸೆ
ಕಜಿಪುನ್ಲಾ ರೊಟ್ಟಿನ್ಲಾ ಬಳಟ್ ಒಟ್ಟುಗು ದೀವರೆ ಬಲ್ಲಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಸಂಸ್ಕ್ರತಿ
ಬಾರ್‌ದ ಮುಡಿ

ಬೈತ ಸೂಡಿಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್‌‍ದ್ ಬಾರ್ ಪಾಡ್‌ದ್ ಕಟ್ಟುನವು **ಬಾರ್‌ದ ಮುಡಿ**. ಅರಿ ಪಾಡ್‌ದ್ ಕಟ್ಟ್ಂಡ ಅರಿತ್ತ ಮುಡಿ.

## ಮುಡಿ ಕಟ್ಟುನ ಕ್ರಮೊ
ಉದ್ದದ ಬೈನ್ ದೆತೊಂದು ಕಡೆಕ್ಕ್ ಗಟ್ಟಿಡೇ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಸುತ್ತು ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಬುಡ್ಪವೊಡು, ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೈತ ಪೊಡಿನ್ ಪಾಡ್‌ದ್ ಉರುಂಟುಗು ಕಟ್ಟೊಂದು ಬರೊಡು. ಅಂಚನೇ ಕಟ್ಟೊಂದು ಬನ್ನಗ ಅರ್ದ ಮುಟ್ಟ ಮಟ್ಟ್‌ನಗ ಒಂಗಿ ಪಾತ್ರೊದ ಲೆಕೊ ಅಪುಂಡು. ಅಪಗ ಅರಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬಾರ್ ಪಾಡ್‌ದ್ ಕಟ್ಟೊಂದು ಬರೊಡು. ಅವು ಎಡ್ಡೆ ಚೆಂಡ್‌ದ ಲೆಕೊ ಅಪುಂಡು.

## ಮುಡಿ ಕಟ್ಟುನ ಉದ್ದೇಸೊ
ಅರಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬಾರ್‌ನ್ ಮುಡಿ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ದೀಡ್ಂಡ ಅವು ಬೇಗೊ ಹಾಲ್ ಅಪುಜಿ. ಗುಗ್ಗುರು ಬರ್ಪುಜಿ. ಪೊಗೆ ತಾಗುನಲ್ಪ ದೀಂಡ ಅವು ಏತ್ ವರ್ಸೊಗುಲಾ ದಾಲಾ ಅಪುಜಿ. ಬಿತ್ತ್‌ದ ಬಾರ್‌ನ್ ಮುಡಿ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ದೀಂಡ ಮುಡಿನೇ ನೀರ್‌ಡ್ ದೀಯೆರೆ ಅಪುಂಡು. ದುಂಬು ಪದೆಂಜಿ, ಉರ್ದು, ಪೇರ್ ಪದೆಂಜಿ, ಕುಡು ಇಂಚಿತ್ತಿ ದಾನ್ನೊಲೆನ್‌‍ಲಾ ಮುಡಿ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ದೀವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್‌ಗೆ.
* ಇಲ್ಲ್ ಒಕ್ಕೆಲ್ ಮಲ್ಪುನಗ ಪೊಸ ಇಲ್ಲದ ಉಲಯಿ ಕೊನಯೆರೆ

## ಮುಡಿ ಕಟ್ಟೆರೆ ಗಲಸುನ ವಸ್ತುಲು
* ಬೈಯಿ
* ಪೊಡಿ ಬೈಯಿ
* ಕೊದಂಟಿ
* ಬಲ್ಲ್
** ಬೈತ್ತ ಬಲ್ಲ್
** ಬಾರೆದ ಬಲ್ಲ್
** ಮುಡಿತ್ತ ಬಲ್ಲ್
* ಅರಿ
* ಬಾರ್
* ಬಿತ್ತ್‌ದ ಬಾರ್
* ಕಲಸೆ
* ಸೇರ್

## ಕುರುಂಟು
ಕುರುಂಟು ಪಂಡ ಎಲ್ಯ ಮುಡಿ ಪನ್ಪುನ ಅರ್ತೊ.

## ಬಾಸೆಲು
* ಪೊಸ ಮದಿಮಾಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕುರುಂಟು ಪೋಯಿಲೆಕೊ
* ಮುಡಿ ಎಡ್ಡೆ ಚೆಂಡ್‌ದ ಲೆಕೊ ಆತ್ತ್ಂಡ್.
* ಎಡ್ಡೆ ಮುಡಿತ್ತ ಲೆಕೊ ಉಲ್ಲೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಇಸ್ವಾಮಿತ್ರೆ

**ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ** - ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೆ ಒರಿ ಋಷಿ. ಕೋಪಗು ಬಾರಿ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನಾಯೆ. ಕಾಡ್‍ಡ್ ತನ್ನ ಹೋಮ, ಹವನಾದಿಗ್‍ಲೆಗ್ ಉಪದ್ರ ಕೊರೊಂದು ಇತ್ತ್ ನ ರಕ್ಕಸೆರೆನ್ ಕೆರಿಯೆರೆ(ಸಂಹಾರ ಮಲ್ಪೆರೆ)ಬೋಡಾದ್ ರಾಮ,ಲಕ್ಷ್ಮಣರೆನ್ ಕಾಡ್‍ಗ್ ಲೆತ್ತೊಂದು ಪೋಪೆ. ಪೋಪುನ ಸಾದಿದ ನಡುಟ್ಟು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೆ ರಾಮನ್ ಮಿಥಿಲಾನಗರೊಗು ಲೆತ್ತೊಂದು ಪೋಪೆ. ಅಲ್ಪ ಜನಕರಾಜೆ ಸೀತಾ ಸ್ವಯಂವರ ಏರ್ಪಡ್ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಇತ್ತೆ. ಅಲ್ಪ ರಾಮೆ ಶಿವ ಧನುಸ್ಸ್ ನ್ ಪೋಲಿತ್ತ್ ದ್ ಸೀತೆನ್ ಮದಿಮೆ ಆಪೆ.

ಕೌಶಿಕೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೆ ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಅಯೋಧ್ಯೆನ್ ಆಳೊಂದು ಇತ್ತೆ. ಬೇಟೆಗ್ಂದ್ ಬತ್ತಿ ರಾಜೆ, ವಶಿಷ್ಠ ಮಹಾಮುನಿನ ಆಶ್ರಮೊಡು, ಕಾಮಧೇನುನು ತೂಪೆ. ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್ ಮೋಹ ಉಂಡಾಯಿನ ಅರಸೆ, ಅಯಿನ್ ಎಂಕ್ ಕೋರ್ ಲೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಮಹಾಮುನಿಕುಲೆಡ ಬೇಡಿಕೆ ದೀಪೆ... ಆಂಡ ಇಂದ್ರೆ, ಎಂಕ್ ಬಹೂಮಾನ ರೂಪೊಡು ಕೊರ್ ನ ಆ ಧೇನುನು ಕೊರಿಯೆರೆ ಅಪುಜಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ವಶಿಷ್ಠೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಯಿನ್ ಬೇತೆಕ್‍ಲೆಗ್ ಕೊರ್ಪುನ ಅಧಿಕಾರ ಎನ್ನವು ಅತ್ತ್. ಕೇವಲ ಧೇನುದ ಪೋಷಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ್ತ ಪೇರ್ ದ ಬಳಕೆ ಮಾತ್ರ ಯಾನ್ ಮಲ್ಪೊಲಿಯಾತೆ ಪನ್ಪಿ ವಶಿಷ್ಠರೆನ ಸೌಜನ್ಯಯುತವಾಯಿನ ತಿರಸ್ಕಾರ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ್ ಕೋಪ ಬರ್ಪುನಲೆಕೊ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅಲ್ಪರ್ದ್ ಸೀದಾ ಅರಮನೆಕ್ಕ್ ಬತ್ತ್ ನ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೆ, ಯಾನ್‍ಲಅ ಅಂಚಿನವೇ ಧೇನುನು ಪಡೆಪುನ ಹಟಕ್ಕಾದ್ ರಾಜ್ಯ ತ್ಯಜಿಸಾದ್, ತಪಸ್ಸ್ ಗ್ ಪೋಪೆ. ಅಂಚ ತಪೋ ನಿರತೆ ಆದ್ ಉಪ್ಪುನಗನೇ ದೇವತೆಲ್ ತಪೋ ಭಂಗಗಾದ್, ಮೇನಕೆನ್ ಕಡಪುಡುದ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. 

ಮೇನಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಗ್ ಪುಟ್ಟುನ ಬಾಲೆನೇ ಶಕುಂತಲೆ. ಬುಕ್ಕೊ ಭರತೆ ಪನ್ಪುನ ಬಾಲೆಗ್ ಜನ್ಮ ಕೊರ್ಪುನ ಈ ಶಕುಂತಲೆ, ಭರತ ವಂಶದ ಉದಯಗ್ ಕಾರಣ ಅಪಲ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ರಾಮಾಯಣದ ಪಾತ್ರೊಲು
ಕಿಷ್ಕಿಂದ

thumb|ಕಿಷ್ಕಿಂದ ಪರ್ವತೊ
ತ್ರೇತಾಯುಗಟ್ ಶ್ರೀರಾಮೆ ವನವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಪ್ಪುನಗ ಕಿಷ್ಕಿಂದ ಪನ್ಪಿ ಜಾಗೆಗ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ಶ್ರೀ ಪಂಪಾಪತಿನ ದರ್ಶನ ಪಡೆಪೆ. ಶ್ರೀರಾಮಗ್ ಮನಸ್ಸ್ ಗ್ ಬಾರಿ ಸಂತೋಸ್ ಶಾಂತಿ ತಿಕ್ಕ್ ನೆರ್ದ್ ಆಯೆ ಅವುಲೆ ಉಂತುವೆ. ಆ ಪೊರ್ತುಡು ಸುಗ್ರೀವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಹನುಮಂತನ ಭೇಟಿ ಅಪುಂಡು. ಸುಗ್ರೀವನ ಪಟ್ಟಾಭೀಷೇಕ ಆವೊಡುಂದು ಆಂಡ ಸುಗ್ರೀವನ ಅಣ್ಣೆ ಆಯಿನ ವಾಲಿನ್ ಕೆರೊಡು. ಅಂಚಾದ್ ವಾಲಿನ್ ಕೆರ್ ದ್ ಸುಗ್ರೀವಗ್ ಪಟ್ಟಾಭೀಷೇಕ ರಾಮೆ ಮಲ್ಪುವೆ.
ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಮೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣೆರೆನ್ ಅಲ್ಪನೇ ಉಪ್ಪೆರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಲ್ತೆ ಸುಗ್ರೀವೆ. ಹನುಮಂತೆ ತನ್ನ ಸಹಸೊಡು ಲಂಕೆಗ್ ಪೋದ್ ಅವುಲು ಸೀತೆನ್ ತೂದ್ ಪಿರ ಬತ್ತ್ ದ್ ರಾಮಗ್ ತೆರಿಪಾವೆ. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಪುರಾಣದ ಕಿಷ್ಕಿಂದಾ ಪನ್ಪಿ ಪೇಂಟೆ ಆದ್ ಉಂಡು. ಈ ಜಾಗೆಡ್ ಇತ್ತೆಲ ಸುಗ್ರೀವನ ಗುಹೆ, ಆಂಜನೇಯನ ಪುಟ್ಟ್ ನ ಜಾಗೆ ಅಂಜನಾದ್ರಿ ಪರ್ವತ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣೆರೆನ ಗುಡಿಕುಲೆನ್ ತೂವೊಲಿ.
thumb|ಕಿಷ್ಕಿಂದ ಕಾಂಡದ ಒಂಜಿ ದೃಶ್ಯ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ವರ್ಗೊ:ಪುರಾಣ ಕಾಲದ ಊರುಲು
ಕೋದಂಡರಾಮ ದೇವಸ್ಥಾನ

ಮಾತುಂಗ ಬೆಟ್ಟರ್ದ್ ರಥಬೀದಿಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ ಬಲತ್ತ ಪುಡೆಟ್ಟ್ ವಿಠಲ ದೇವಸ್ಥಾನೊಗು ಪನ್ಪಿ ಸಾಧಿತೋಜವುನ ಫಲಕ ತೋಜುಂಡು.ಅಲ್ಪನೇ ಬಲತ್ತ್ ಗ್ ಒಂಜಿ ನಡತ್‍ದ್ ಪೋಪುನ ಸಾದಿ ಉಂಡು. ಅಯಿಟ್ಟೆ ದುಂಬು ಪೋಂಡ ಅವು ತುಂಗಭದ್ರಾ ಸುದೆತ್ತ ಪುಡೆಟ್ಟೆ ಪೋಪುಂಡು. ಈ ಸಾದಿಯೆ ಪೊಂಡ ಕಲ್ಲ್ ಲ್, ಬಂಡೆಕಲ್ಲ್ ಲ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಆ ಕಲ್ಲ್, ಬಂಡೆಲೆನ್ ಬಡ್‍ತ್‍ದ್ ಜತ್ತ್ ದ್ ಒಂತೆ ದೂರ ಪೊಂಡ ಕೋದಂಡರಾಮ ದೇವಸ್ಥಾನ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊ ಸುದೆರ್ದ್ ಸುಮಾರ್ ೬೦-೭೦ ಮೊಟ್ಟು ಎತ್ತರೊಡು ಉಂಡು. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಎದುರುಡು ಉಂತ್‍ದ್ ತೂಂಡ ಸುದೆತ್ತ ಪೊರ್ಲುದ ದೇಕಿನ್ ತೂಯೆರೆ ಅಪುಂಡು. ಮುಲ್ಪ ತುಂಗಭದ್ರಾ ಸುದೆ ರಡ್ಡ್ ಗುಡ್ಡೆದ ನಡುಟ್ಟೆ ಪರತೊಂದು ಪೋಪುಂಡು. ಇಂಚ ಪೋನಗ ಬಾರಿ ಮಲ್ಲ ಗುಂಡಿಯೇ ಅತ್ಂಡ್. ಬರ್ಸದಪಗ ಬಾರಿ ಮಲ್ಲ ಪ್ರವಾಹ ಬರ್ಪುನೆರ್ದ್ ನೀರ್ ಮಿತ್ತ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಉಲಯಿ ಸುದೆತ್ತ ನೀರ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅವು ಅತ್ತಂದೆ ನೀರ್ ಬಾರಿ ರಭಸೊಡೇ ನೂರೊಂದು ಬನ್ನಗ ಗುಡ್ಡೆಗ್ ತಾಗ್‍ದ್ ಸುತ್ತೊಂದು ದುಂಬು ಪೋಪುಂಡು. ಅಂಚ ತಿರುಗೊಂದು ಪೋಪುನ ಈ ಜಾಗೆಗ್ ಚಕ್ರತೀರ್ಥ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರ್.
ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಒಂಜೇ ಬಂಡೆಡ್ ಶ್ರೀರಾಮೆ,ಸೀತೆ,ಲಕ್ಷ್ಮಣೆ ಈ ಮೂಜಿ ಜನತ್ತಲಾ ಮೂರ್ತಿನ್ ಕೆತ್ತ್ ದೆರ್. ಈ ಮೂರ್ತಿಲು ಸುಮಾರ್ ೬ ರ್ದ್ ೯ ಮೊಟ್ಟು ಎತ್ತರವಾದ್ ಉಪ್ಪು. ಈ ಮೂಲ  ದೇವಸ್ಥಾನೊನು ಅರವೀಡು ವಂಶದ ಚಿಕ್ಕ ವೆಂಕಟಪತಿರಾಯೆ ಕಟ್ಟಯೆ ಪಂದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ರಂಗ ಮಂಟಪದ ಗೋಪುರ ಇಂಚಿಪ ಕಟ್ಟ್ ನಂಚ ತೋಜುಂಡು.
ಕ್ಯಾನ್ಸರ್

**ಕ್ಯಾನ್ಸರ್** ಪಂಡ ಅಸಹಜ ಜೀವಕೋಶ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಆಕ್ರಮಣೊ ಅತ್ತಂಡ ಪರಡುನ ಸರ್ರೊದ ಬೇತೆ ಬಾಗೊಲೆಗ್ ಇಪ್ಪುನ ಸಾಮರ್ತ್ಯೊಡು ಇಪ್ಪುನ ರೋಗೊಲೆನ ಒಂಜಿ ಗುಂಪು. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊಲು ಸೌಮ್ಯ ಗೆಡ್ಡೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು, ಅವು ಪರಡಂದಿನವು. ಸಂಬಾವ್ಯೊ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ದ ಚಿಹ್ನೆಲು ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಒಂಜಿ ಗಡ್ಡೆ, ಅಸಹಜ ರಕ್ತಸ್ರಾವೊ, ದೀರ್ಗೊಕಾಲದ ಚೆಮ್ಮೊ, ವಿವರಣೆ ಇದ್ಯಾಂದಿನ ತೂಕ ಕಡಿಮೆ, ಬುಕ್ಕೊ ಕರುಳು ಚಲನೆಡ್ ಬದಲಾವಣೆನ್ ಸೇರೊಂದ್ಂಡ್. 
ಈ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು. ಆಂಡ ಅವು ಬೇತೆ ಕಾರಣೊಲೆನ್‌ಲಾ ತೋಜಾವುಂಡು. 100ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಬಗೆತ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಲು ನರಮಾನಿಯೆರೆಗ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುಂಡು.

## ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ದ ಲಕ್ಷನೊ
ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪಂಡ ನರಮಾನಿಯನ ಸರೀರೊಡು ಉಂಡಾಪಿನ ಜೀವಕೋಶಲೆನ ಅಸಹಜ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನರಮಾನಿಯನ ಸರೀರೊಡೆ ಸುರುವಾದ್ ಅಂತ್ಯ ಆಪಿನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಸೀಕ್. ಈ ರೋಗೊ ಒಂಜಾ ಪೂರಾ ಗುಣ ಆವು ಅತ್ತ್ಂಡ ನರಮಾನಿಯನ್ ಬಲಿ ದೆತೊನುನಂಚಿನ ಸೀಕ್. ಒವ್ವೆ ಅಂಗದ ಜೀವಕೋಶೊಲು, ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಂಗಾಂಶೊಲು ಲೆಕ್ಕೊಡ್ದು ಜಾಸ್ತಿದ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್ ಇತ್ತ್ಂಡ ಅವು ಕಂಡೆಯಾದ್ ಕಡೆಕ್ ಆ ಅಂಗಾಂಶದ ಕಾನ್ಸರ್‌ಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು ಉದಾರ್ಮೆಗ್ ಬಾಯಿ, ಕರ್ಲ್, ಮಿರೆ, ಗರ್ಭಕೋಶ, ಶ್ವಾಸಕೋಶ, ಪಿತ್ತಜನಾಂಗ - ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಅಂಗೊಲೆಗ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬರ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆಲ್ ಎಚ್ಚ. ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಚರ್ಬಿದ ಕಂಡೆದ(ಗಡ್ಡೆ) ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್ ಆಯೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಉಂಡು. ಅವೆಡ್ದ್ ದಾಲ ತೊಂದರೆ ಆಪುಜಿ ಆಂಡ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಂಡೆ(ಗಡ್ಡೆ)ಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ ಜಾಗ್ರತೆ ಮಲ್ಪೊಡಾಪುಂಡು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಒರಿಯಡ್ದ್ ಕುಡೊರಿಯಗ್ ಪಗರುನ ಸೀಕ್ ಅತ್ತ್. ಬುಕ್ಕೊ ಪಿದಯಿಡ್ದ್ ನರಮಾನಿಯನ ಸರೀರೊಗು ಅಂಟೊನುನವುಲ ಅತ್ತ್.

## ವ್ಯಾಖ್ಯಾನೊ
ಮಿರೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತಿಗಲೆದ ಅಂಗಾಂಸೊಡ್ದು ಬುಳೆಪುನ ಒಂಜಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್. ಮಿರೆಕ್‌ಲೆಡ್ ಗಟ್ಟಿಯಾಯಿನ ಉಂಡೆ ಆಕಾರದ ಎಲ್ಯ ಮುದ್ದೆ, ಮಿರೆಕ್‌ಲೆನ ಆಕಾರ ಬದಲಾವಣೆ, ಚರ್ಮದ ಮಿತ್ತ್ ಕೆಂಪು ಪ್ಯಾಚ್, ತೊಟ್ಟುಲೆಡ್ ನೀರ್ ವಿಸರ್ಜನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮಿರೆಕ್‌‌ಲ್ ಕಿನ್ಯ ಆಪುನೆ ಉಂದು ಮಾತ ಮಿರೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ದ ಲಕ್ಷಣೊಲು. ಈ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬೇತೆ ಬಾಗೊಲೆಗ್ ಪಗರುನಕುಲೆಗ್ ಮಿರೆ ಬೇನೆ, ಬಾತಿನ ದುಗ್ಧರಸ ಗ್ರಂತಿಲು, ಉಸಿರಾಟೊಗು ತೊಂದರೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಾಮಾಲೆ/ಮಂಜಲ್ ಚರ್ಮೊ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಲಕ್ಷಣೊಲು ತೋಜಿದ್ ಬರು.

## ಕಾರಣೊ
90-95% ಪ್ರಕರಣೊಲು ಬಹುತೇಕೊ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಲು ಪರಿಸರ ಬುಕ್ಕೊ ಜೀವನಶೈಲಿದ ಕಾರಣೊಡ್ಡ್ ಬರ್ಪುನ ಆನುವಂಶಿಕ ರೂಪಾಂತರೊಲೆಡ್ದ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಒರಿನ 5-10% ಆನುವಂಶಿಕ ಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ದ ಕಾರಣೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು.

## ಚಿತ್ರೊ ಗ್ಯಾಲರಿ

File:GHS-pictogram-silhouette.svg|ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾರಕ ವಸ್ತುಲೆಗ್ ಜಿಎಚ್‌ಎಸ್ ಅಪಾಯದ ಚಿತ್ರ
File:Share-of-cancer-deaths-attributed-to-tobacco.png|2016ಡ್ ಟೊಬೆಕೊದ ಕಾರಣವಾದ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಾವುಲೆನ ಪಾಲು
File:IDC1.jpg|IDC1


## ಉಲ್ಲೇಕೊ

ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ವರ್ಗೊ:ರೋಗೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಸೀಕ್‌ಲು
ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ

thumb|ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಚಿಹ್ನೆ

: **ಭಾರತೊದ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸೊ**

## ಪೀಠಿಕೆ - ಹಿನ್ನಲೆ
* ಭಾರತೊದ ನಾಗರಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಸು. 5000 ಸಾವಿರ ವರ್ಸೊದಾತ್ ಪಿರಾಕ್‍ದವು. ದುಂಬು ಸಿಂಧೂನದೀ ನಾಗರಿಕತೆ/ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿರ್ದ್ ಸುರು ಆಯಿನ ವೇದಕಾಲೊದ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿಡ್ ದುಂಬು ಪೋವೊಂದು ಕ್ರಿಪೂ. 4 ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಮೌರ್ಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ರಿ.ಶ. 4 ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಗುಪ್ತರೆನ ಕಾಲೊಡು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಂಡ್. ಕ್ರಿಶ.೧೨ನೇ ಶತಮಾನೊ ಮುಟ್ಟ ಮಸ್ತ್  ರಾಜೆರೆನ ಆಳ್ವಿಕೆನ್ ತೂಂಡ್..
* ಮಹಮದೀಯೆರ್ ಕ್ರಿ.ಶ.೧೨ ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಕಡೆಕ್ ಭಾರತೊದ ಮಿತ್ತ್  ಧಾಳಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ಸುರುಕು ದೆಹಲಿಡ್ ಗುಲಾಮಿ ಸಂತತಿದ ಆಡಳಿತ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ದೆಹಲಿಡ್  ಮುಸ್ಲಿಮೆರೆನ ಆಡಳಿತ ಕ್ರಿ.ಶ.1857 ಮುಟ್ಟ ನಡತ್ತ್ಂಡ್. ದಕ್ಷಿಣೊಡು ಮರಾಠೆರೆನ ಬುಕ್ಕೊ ಅರಸೆರೆ ಆಡಳಿತ ಇತ್ಂಡ್. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‍ದ ಕಂಪನಿದ ಆಡಳಿತ ಕ್ರಿ.ಶ.1857 ತ ಸಿಪಾಯಿ ದಂಗೆ ಮುಟ್ಟ ನಡತ್ತ್ಂಡ್. ಕಂಪನಿದ ಆಡಳಿತ ಕಡೆ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಇಡೀ ಭಾರತೊದ ಆಡಳಿತ ಪೂರ್ಣವಾದ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಆಡಳಿತೊಗು ಒಳಗಾಂಡ್

thumb|231x231px|ಭಾರತೊದ ಕಡೆತ ವೈಸ್‍ರಾಯ್‍- ಲಾರ್ಡ್ ಮೌಂಟ್ಬ್ಯಾಟನ್ (ಬರ್ಮಾಡ್ ನೇವಲ್ ಅಲನ್ ವಾರೆನ್ ಬಣ್ಣೊಡು)

* ಪೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್, ಕ್ರಿ.ಶ.1857 ಟ್ ಭಾರತ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕಾರೊದ ಸೀದ ಅಧಿಕಾರೊಗು ಒಳಗಾಂಡ್. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸಚಿವೆರ್ ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್, ಅರೆಗ್ ಜವಾಬ್ದಾರೆರ್ ಆದ್ ಉಪ್ಪುನಾರ್ ಭಾರತೊದ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್, (ವೈಸ್ರಾಯ್) ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ವಹಣೆದ ಜವಾಬ್ದಾರೆರಾಯೆರ್. ವೈಸ್ರಾಯ್‍ಗ್ ಸಲಹೆ ಕೊರಿಯರೆ ಒಂಜಿ ಸಮಿತಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್. 1858 ಟ್ ಭಾರತೊದ ಜನಕುಲೆಗ್ ರಾಜಮನೆತನೊದ ಘೋಷಣೆ ಒಂಜೆಟ್, ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾನೂನುದ ಅಡಿಟ್ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗ್ ಭರವಸೆ ಕೊರಿಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕುಮಾರೆರ್ ನ ಹಕ್ಕುಲೆನ್ ಗೌರವಿಸಯೆರೆ ವಾಗ್ದಾನ ಮಲ್ತೆರ್. ರಾಜರೆರ್ದ್ ರಾಜ್ಯೊನು ವಶಪಡಿಸವುನ  ನೀತಿನ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಉಂತಯೆರ್, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆನ್ ವಿಧಿಸಾಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ  ಭಾರತೀಯೆರೆನ್. ಸರ್ಕಾರೊಗು ಅಧೀನೆರಾದ್ ಉಪ್ಪುನಂಚ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಯೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಇತಿಹಾಸೊ
ಅರಿ

**ಅರಿ** ಪಂಡ ನರಮಾನಿ ಒನಸ್‌ಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪು ಮುಖ್ಯ ತೆನಸ್. ನೆಕ್ಕ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಅಕ್ಕಿ ಪನ್ಪೆರ್.  ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಡ್ ನೆಕ್ಕ್ ರೈಸ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಅರಿತ್ತ ಬುಳೆ ಪ್ರಧಾನವಾಯಿನ ಬುಳೆ.

## ಅರಿತ ಬಗೆಟ್ಟ್
ಅರಿ ಒಂಜಿ ಒಂಜಿಬಿತ್ತ್ ಇಪ್ಪಿ ದೈ ಆರೈಝಾ ಸಟೀವಾತ ಬಿತ್ತ್. ಇ ಲೋಕೊತ ಹೆಚ್ಚಿತಕುಲೆನ ಉನ್ಪುನ ತೆನಸ್ ಅದ್ ಅರಿ ಉಂಡು. ಎಚ್ಚಾತ್ ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ, ದಕ್ಷಿಣಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ, ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ, ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕ, ಬುಕ್ಕ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್‌‌ಡ್ ಉಂಡು. ಅರಿನ್ ಇ ಪ್ರಪಂಚದ ಮೂಜೆತ ಒಂಜಿ ಪಾಲ್ ಜನ ಗಳಸುಪೆರ್. ಅಯಿನ್ ಬೆಯಿಪಾಂಡ ನುಪ್ಪು ಅಪುಂಡು. ಅರಿ ಬೆಯಿಪಾಯಿನ ನೀರ್ ನ್ ತೆಲಿ ಪನ್ಪೆರ್. ತೆಲಿತ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇತ್ತಿನ ಬೆಯ್ದಿನ ಅರಿನ್ ಗಂಜಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ತೆಲಿ ಅರಿತ್ ದ್ ಅಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿನ್ ನುಪ್ಪು ಪನ್ಪೆರ್. ಪಿರಾಕ್ತ ಕಾಲೊಡು ಊರುಲೆಡ್ ಅರಿನ್ ಉಜ್ಜೆರ್ಟ್ ಕುಟ್ಟುತ್ ಬಾರ್ ತ ಚೊಲಿನ್ ದೆಪ್ಪೆತೆರ್. ಅಯಿಟ್ ಬರ್ಪಿ ಪೊಡಿಪೊಡಿ  ಸೌಡುಟ್ ಬಿ.ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಪನ್ಪಿ ವಿಟಮಿನ್ ಉಂಡು.

## ಅರಿತ ಬೆತೆ ಬೆತೆ ನಮೂನೆಲು
*ಬೊಲಂತೆರಿ
*ಉರ್ಪೆಲರಿ
*ಬೆದ್ರರಿ
## ಬೇತೆ ರೂಪೊಡು
*ಪೂವರಿ
*ಮುಗುಲರಿ
*ಪಜಿಯರಿ
*ಕಡಿಯರಿ

## ಗಳಸುನ
*ಉನುಪ್ಪುಗು
*ಅಡ್ಯೆ
*ಚಕ್ಕುಲಿ
*ಉಂಡ್ಲುಂಗ

## ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅತ್ ಗಳಸುನ
* ಅರಿಟ್ ಪಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಬೊಹೈಡ್ರೇಟ್ ಜಾಸ್ತಿ. ಪ್ರೋಟೀನ್ ಬುಕ್ಕ ಎಣ್ಣೆತಂಶ ಬಾರಿ ಕಮ್ಮಿ. ಮಾಸೊ, ಎಣ್ಣೆ, ಬೆಙಾನೊ, ಸೆರುಂಡ ಪೊರ್ಲ ನುಪ್ಪು ತೆನಸ್ ಅಪುಂಡು. ಅರಿತ್ತ್ ಚಕ್ಕುಲಿ, ದೋಸೆ, ಇಡ್ಲಿ, ರೊಟ್ಟಿ, ಹಪ್ಪಲೊ, ಸಂಡಿಗೆ ಮಾಂತ ಮಾನ್ಪುವೆರ್.
*ಚಿತ್ರಾನ್ನ, ಪುಳಿಯೊಗರೆ, ಪೊಂಗಲ್, ಉಪ್ಪುಕರಿ ಮಾಂತ ಸಿದಾ ಗಲಸುವೆರ್ 
* ಪೆತ್ತಲೆಗ ಅರ್ಕಂಜಿನ್ ಅರಿನ್ ಬೊದ್‌ಲ್‌ನ ನೀರ್‍ನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್

## ತುಳುನಾಡ್‌ಟ್ ಅರಿ
## ಗಾದೆಲು
*ಅರಿ ತಿನ್ಪುನಾಯೆ ಪೋಯೆಂಡ ಬಾರ್ ತಿನ್ಪುನಾಯೆ ಬರ್ವೆ
*ಅರಿ ಕುಂದ್ಯರಲ ಬಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕನ ಬಾಲೆಲು ಬರೆಲ್ಯರ ಬಲ್ಲಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨
ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಪಂತೊಗು ಮಲ್ಲೆ ಮಲ್ತಿನ ಲೇಕನೊ
ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ಮಾತುಂಗ ಬೆಟ್ಟೊ

**ಮತಂಗ ಗುಡ್ಡೆ**, (**ಋಷಾಮುಕ ಪರ್ವತ**) ಪಂಡ್ದ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ಉಂದು ಮಾತಾಂಗ ಬೆಟ್ಟೊದ ಎತ್ತರೊಡು ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಕಲ್ಲ್‌ದ ಗುಡ್ಡೆ ಹಂಪಿ, ಕರ್ನಾಟಕ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಡ್ ಉಂಡು.  ಈ ಗುಡ್ಡೆ ಹಿಂದೂಲು ರಾಮಾಯಣೊ ಮಹಾಕಾವ್ಯೊಡ್ದ್ ಪವಿತ್ರ ಬೂಮಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಮಾತಂಗ ಗುಡ್ಡೆ ಹಂಪಿ (ವಿಜಯನಗರ)ದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗಡಿ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ಅಯಿತ ಪುದರ್ದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜದಾನಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಗುಡ್ಡೆಲು ಪಿದಯಿದ ಬೂಮಿದ ದಾಳಿಗ್ ರಕ್ಷಣೆ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ, ಸಂಗಮ ಸೋದರೆರ್ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾದ್ ಅಲ್ಪ ವಿಜಯನಗರೊನು ಸ್ತಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್.

ಮಾತುಂಗ ಕಲ್ಲ್‌ಗುಡ್ಡೆ ಹಂಪಿದ ಕೈತಲ್ ಇಪ್ಪುನ ಜಾಗೆ. ಈ ಗುಡ್ಡೆದ ಮಿತ್ತ್ ಪೋಯೆರೆ ಪಡ್ಡಾಯಿಗ್ ಮೋನೆ ಪಾಡ್‍ದ್ ಮೊಟ್ಟುಲು ಉಂಡು. ಈ ಗುಡ್ಡೆದ ಮಿತ್ತ್ ಪೋಂಡ ಅಲ್ಪ ವೀರಬುವನೇಶ್ವರನ ಗುಡಿ ಉಂಡು. ಈ ದೇಸ್ತಾನೊ ಓವ್ವೇ ಒಂಜಿ ಆಕರ್ಷಣೆ ಇಜ್ಜಂದೆ ಸಾದಾರಣವಾದ್ ಉಂಡು.

## ಇತಿಯಾಸೊ
ಭಾರತೊದ ಮಾತಾ ಭಾಗೊಡು ಸುರುತ gನೀಕೃತ ಕಲ್ಲುಲು ಮಾತಾಂಗಾ ಬೆಟ್ಟೊದ ಕೊಡಿಟ್ ತೋಜುಂಡು.  ಈ ಕಲ್ಲ್‌ಲು ಮಂಜೊಲು ಬಣ್ಣೊಡು ಇಪ್ಪುಂಡು.

ಮಾತಂಗ ಗುಡ್ಡೆ ಒಂಜಿ ಪವಿತ್ರ ಜಾಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ದ್ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಕೇಂದ್ರ ಆದ್ ಉಂಡು. ಈ ಗುಡ್ಡೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ದೇಸ್ತಾನೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬಜಾರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉದ್ದೊದ ಬೀದಿಲೆಡ್ ಅಂಗಡಿಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್. 

## ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊಡು
### ಮಾತಾಂಗ ಗುಡ್ಡೆದ ದಂತಕಥೆ
ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣ ಪ್ರಕಾರ ಮಾತಂಗ ಗುಡ್ಡೆ ಮಾತಂಗ ಪನ್ಪಿನ ಒರಿ ಸನ್ಯಾಸಿನ ಇಲ್ಲ್ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ದುಷ್ಟೆ ಅರಸು ವಾಲಿ ಗುಡ್ಡೆಗ್ ಪೋದು, ದುಂದುಭಿ ರಕ್ಕಸನ್ ಕೆರ್ದ್ ಅಲ್ಪನೆ ಬುಡ್ದು ಪೋಯೆ. ಸನ್ಯಾಸಿ ಅಪಗ ವಾಲಿಗ್ ಒಂಜಿ ಶಾಪೊ ಕೊರಿಯೆ. ಅವು ಗುಡ್ಡೆದ ಮಿತ್ತ್ ಪೋಂಡ ಅವು ಸಾಕಾರ ಆಪುಂಡು. ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ, ರಕ್ಕಸನ ಮಗೆ ತನ್ನ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಪ್ರತೀಕಾರ ದೆತೊನೊಡಾಂಡ್.  ಅಂಚಾದ್ ಆಯೆ ವಾಲಿನ್ ಗುಡ್ಡೆದ ಒಂಜಿ ಗುಹೆಗ್ ಒಯ್ತೆ. ಆಯನ ಮೆಗ್ಯೆ ಸುಗ್ರೀವ ಗುಹೆತ ಪಿದಯಿ ಕಾತುಂತ್‍ಯೆ. ವಾಲಿ ಸೈತೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ತೆರಿದ್ ಮಲ್ಲ ಕಲ್ಲ್‌ ದೀಡ್ದ್‌ ಪೋಪೆ.  ಗುಹೆಡ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಉಂದುವೇ ಕಾರಣೊಡು ವಾಲಿ ಆಯನ್ ದೇಶದ್ರೋಹಿ ಪಂಡ್‌ದ್ ಬಂದನೊ ಮಲ್ಪುವೆ.   ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಗ್ರೀವನ್ ರಾಜ್ಯೊಡ್ದ್ ಪಿದಯಿ ಪಾಡ್ಯೆ. ಸುಗ್ರೀವೆ, ಒಂಜಿ ಹತಾಶೆದ ಕ್ರಮೊಟು, ವಾಲಿನ ಕೈತಡೆ ಪ್ರವೇಶ ಇಜ್ಜಂದಿನ ಒಂಜಿ ಗುಡ್ಡೆಡ್ ಜನೊ ಸುಗ್ರಿವನ್ ಮೆಚ್ಚುವರ್. ಅಂಚನೆ ಸುಗ್ರಿವನ್ ರಾಮ ದೇವೆರ್ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಡ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಕಪಿ ರಾಜ್ಯೊದ ಅದಿಪತಿ ಪಂಡ್ದ್ ನೇಮಕ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ವಾಲಿನ್ ಆ ಪೊರ್ತುಡು ರಾಮೆ ಕೆರ್ಪೆ.

## ವಿಸೇಸೊ
ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಮಿತ್ತ್ ದ ಪೊರ್ಲು ಬಾರಿ ಸೊಗಸ್. ಉಂದೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಉಂತುದ್ ಪಡ್ಯೆಯಿಗ್ ತೂಂಡ ಪಂಪಾಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಎದುರುದ ಆನೆಬಾಕಿಲ್, ರಥಬೀದಿ, ಹೇಮಕೂಟ ಪರ್ವತ ತೋಜುಂಡು. ಬಡಕಾಯಿಗ್ ತುಂಗಭದ್ರೆ ಸುದೆ, ಮೂಡಾಯಿಗ್ ತೂಂಡ ಅಚ್ಚುತರಾಯನ ಗುಡಿ, ತೆನ್ಕಾಯಿಗ್ ತೂಂಡ ಆನೆದ ಕಿದೆ (ಗಜಶಾಲೆ) ಅರಸುಲೆ ಇಲ್ಲ್ (ಅರಮನೆ)ದ ಕೋಟೆ ಪೊಲಿದ್ ಪೋಯಿನ ಅವಸೇಸೊಲು(ಭಿನ್ನಾವಶೇಷ)ತೋಜುವ. ಅತ್ತಂದೆ ಮುಲ್ಪರ್ದ್ ಪ್ರಕೃತಿಕವಾಯಿನ ಪೊರ್ಲುನು ತೂಯೆರೆ ಬಾರಿಸೋಕು. ಸೂರ್ಯೆ ಮೂಡುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕಂತುನೆನ್ ತೂಯೆರೆ ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲು. ಲೋಘರ್ಸ್ಟ ಪನ್ಪುನಾಯೆ ಮುಲ್ಪರ್ದ್ ತೂಯಿನ ಪೊರ್ಲುನು `ಇಡೀ ದಕ್ಷಿಣ ಹಿಂದುಸ್ಥಾನೊಡು ಉಂದೆರ್ದ್ ಮಲ್ಲ ಕಣ್ಣ್‌ಗ್ ಪೊರ್ಲು ಕೊರ್ಪುನ ಸೋಕುದ ಜಾಗೆ ನನೊಂಜಿ ಇಜ್ಜಿ, ಅತ್ತಂದೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೊಬಗುದ ಜಾಗೆ ನನೊಂಜಿ ತೋಜುಜಿಂದ್' ಪನ್ಪೆ. ಅಪಗದ ರಾಜವೈಭವಲಾ ಅತೇ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪುನೆಕ್ ಅವ್ವೇ ಸಾಕ್ಷಿ ಆದ್ ಉಂಡು.

## ತೂಲೆ
* ಭಾರತೊದ ಪರ್ವತೊಲೆನ ಪಟ್ಟಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಜಾಗೆಲು
ಕೊಪ್ಪರಿಗೆ

**ಕೊಪ್ಪರಿಗೆ** ಪಂಡ್ಂಡ ಅಗೆಲವಾಯಿನ ಬಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ ಪತೊನಿಯೆರೆ ಕೈಕುಲು ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಪಾತ್ರೊಗು (ಅಗಲವಾದ ಬಾಯಿಯುಳ್ಳ, ಹಿಡಿಗಳಿರುವುದನ್ನು) ಕೊಪ್ಪರಿಗೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆಲತ್ತಡಿಟ್ ದೆತ್ತ್ ದಿನಾ ಬಣ್ಣೊ ಬಂಗಾರ್‌ತ ನಿಧಿಕ್ಲ ಕೊಪ್ಪರಿಗೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಅರ್ತೊ
ಕೊಪ್ಪರಿಗೆ ಪಂಡ ಮಲ್ಲ 

## ಗಳಸುನ
* ಹಿರಿಯಕುಳು ದುಂಬು ದೆತ್ತ್ಡ್ ಪಾಡಿ ಕೊಪ್ಪರಿಗೆಡಿತ್ತೆ ಅಡ್ಪೆರ್
* ಅಯಿನ್ ಕಯಿತ ಕೊಪ್ಪರಿಗೆಡ್ ಎಣ್ಣೆಲ ಬೆಚ್ಚನೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ಪುಣ್ಕೆದ ತಿರ್ಲ್ ಪಾಡ್ದ್ ಗೆಂಡೊಡು ಅಪ್ಪ ಕೊದಿ ಬರ್ಪಾವೊಡು.

## ಕೊಪ್ಪರಿಗೆದ ವಿದೊಕುಲು
* ದರ್ಮಕೊಪ್ಪರಿಗೆ 
* ಲಕ್ಪ್ಮಣಕೊಪ್ಪರಿಗೆ 
* ರಾಮಕೊಪ್ಪರಿಗೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಜುಮಾದಿ

**ಜುಮಾದಿ** ದೈವನ್ ಧೂಮಾವತಿ ದೈ‌ವ, ಜುಮಾತಿ, ಜಿಮಾದಿ ಪಂಡ್‌ದ್‌ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ರಾಜನ್ ದೈವ.ತುಳುನಾಡ್‌ದ ದೈವಾರಾಧನೆಡ್ ಭಾರಿ ಅಪೂರ್ವವಾಯಿನ ದೈವ. ಧೂ‌ಮ ಪಂಡ್‌ಂಡ ಪುಗೆ, ಆವತಿ ಪಂಡ್‌ಂಡ ಪುಟ್ಟಿದ್‍ದಿನಾರ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಅರ್ತೊ. ಅಂಚಾದ್ ಧೂಮಾವತಿ ಪಂಡ ಪುಗೆಟ್ಟ್ ಪುಟ್ಟಿದಿನಾಲ್ ಪನ್ಪುನ ಅರ್ತೊ ಬರ್ಪುಂಡು. ಜುಮಾಯಿ ಪಂಡ ಮಲ್ಲ ಭೂಮಿ ರೂಪೊದ ದೈವ ಪನ್ಪೆರ್. ಬಂಟ ಬಲಿ, ಬಂಡಿ ಬಲಿ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ಪುನ ದೈವ. ಕುಟುಂಬದ ದೈವವಾದ್, ಗ್ರಾಮದ ದೈವವಾದ್, ಗುತ್ತುದ ದೈವವಾದ್, ಪ್ರಧಾನ ದೈವವಾದ್, ಪರಿವಾರ ದೈವವಾದ್ ತೋಜುದ್ ಬೈದುಂಡು. ಪರವೆರ್, ಪಂಬದೆರ್ ನಲಿಕೆದ ಕಲಾವಿದೆರ್ ಈ ದೈವನ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್.

## ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ರೂಪೊಲು
* ಪಂಜಿದ ರೂಪ
* ಪೊಣ್‌ಜೊವ್‌ಲೆನ ರೂಪ
* ಆಂಜೊಲೆನ ರೂಪ
* ಅಂಜೊವ್ ಪೊಂಜೊಲೆನ ಒಂಜೇ ರೂಪ

## ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರುಲು
* ಧೂಮಾವತಿ
* ಜುಮಾದಿ
* ಕಾಂತೇರಿ ಜುಮಾದಿ
* ಸಾರಾಳ ಜುಮಾದಿ
* ಪಡ್ಡೆ ಜುಮಾದಿ
* ಮರ್ಲ್ ಜುಮಾದಿ
* ಜುಮಾದಿ ಬಂಟ
* ಮಲೆರಾಯ
* ಮಲೆರಾಯಿ
* ಪಂಚ ಜುಮಾದಿ

## ಬೇತೆ ಬೇತೆಜಾತಿದ ಪಾತ್ರಿಲು
* ಗೌಡೆರ್
* ಮಣಿಯಾಣಿಲು
* ಮಡ್ಯೊಲೆರ್
* ಬ್ರಾಣೆರ್
* ಶೆಟ್ರುನಕುಲು
* ಪೂಜಾರಿಲು

## ಜುಮಾದಿದ ಕತೆ
* ಪಾಡ್ದನದ ಪ್ರಕಾರೊಡು
ಕನರಾಡಿ ವಾದಿರಾಜ ಭಟ್ರೆರ್ ಒಟ್ಟುಮಲ್ತಿ ಪಾಡ್ದನದ ರೀತಿಡ್ ಕಲ್ಲಗದ ಬೀಡ್‌ದ ಕಲ್ಯ ಕೊಂಡಾರಿಗೆರ್, ಕಾಪೆ ಕೊಂಡಾರಿಗೆರ್ ಬೀಡ್‌ದ ಪಲವಸ್ತುಲೆನ್ ಕಾಪೆರೆ ದೈವೊನ್ ಕನಯೆರೆ ಪೋಯೆರ್. ಎಣ್ಮುಂದ ಸುದೆಟ್ಟ್ ಜಪ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ನೆಕರೆದಕ್‌‌ಲೆಡ ನಟ್ಟ್‌ದ್ ದೈವನ್ ಕನಯೆರ್. ಬಚ್ಚಿರೆಡ್ ಆಣ್ ರೂಪ ಪೊಣ್ಣ್ ರೂಪ ಬರೆದ್ ಪಿಂಗಾರೊಡ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ‌ಪಿಸ್‌ದ್ ಬತ್ತಿನ ದೈವೊನ್ ಚಾವಡಿದ ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ನೆಲೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದುಂಬಾಗ್ ವಿಧಿ ದಾಂತೆ ತಾಂಬ್ರೊದ ಚೊಂಬುಡು ದೈವೊನ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಬಾಕಿಮಾರ್ ಕಂಡೊಡು ಕೌಂತ್‌ದ್ ದೀಪೆರ್. ಕಾನದ ಕಾಟೆದಕುಲು ೧೨ ವರ್ಷೊರ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಕಂಡೊಗ್ ಜತ್ತ್‌ದ್ ಗರ್ಪುನಾಗ ಪಿಕ್ಕಾಸ್‌ಗ್ ಚೆಂಬು ತಿಕ್ಕ್‌ದ್ ದಿಕ್ಕ್ ದೆಸೆಗಾದ್ ದೈವ ರಾವೊಂದು ಪೋಪುಂಡು.

## ದೈವ ಪನ್ಪಿ ಕತೆ
* ಜುಮಾದಿ(ಬೀರ)
ಆದಿಮಾಯೆ ಯಾನ್, ದುರ್ಗಿ, ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿನ ಅಬತಾರ ಯಾನ್. ನಾಲ್ ಕೈ ನಲ್ಪತ್ತರಡ್ಡ್ ಆಯುಧ ಧಾರಣೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಬೈದಿನ ಶಕ್ತಿ. ಮಾರಿಯಮ್ಮ, ಮುತ್ತಿಯಮ್ಮ ಧೂಮಾವತಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುರಾವು ಎಂಕುಂಡು. ದೂಮ್ರಾಕ್ಷನ್ ವಧೆ ಮಲ್ತೊಂಡೆ.
## ಪಾಡ್ದನೊ
ಪಾಡ್ದನೊ ಊರುಕಟ್ಟುತಂಚ ಬದಲಾಪುಂಡು.

::ಆಲುದ್ಧ ತರೆ,ಗೇಣುದ್ಧ ಮಿರೆ,
::ಭೂಮಿದ್ದ ನಾಲಾಯಿ ಚಾಚೊಂದು ಬತ್ತಿನ ಸತ್ಯ,
::ಬಾಯಿಡ್ ಮಾಸದ ಮುದ್ಧೆ,
::ಸೊಂಟರ್ದ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೊಣ್ಣ ರೂಪ,
::ಸೊಂಟರ್ದ್ ತಿರ್ತ್ ಆಣ ರೂಪ,
::ಆಣ್ ಪೊಣ್ಣು ಮೆಚ್ಚುನ ರೂಪ
::ಜಾಗೆ ಜಾಗೆಡ್ ನಾನಾ ಪುದರ್ ಪುರಾಪು,


File:Jumadi dhumavati.jpg|ಜುಮಾದಿನ ಮೂಗೊ
File:Bhutakola.jpg| ಜುಮಾದಿ ಬೂತೊ
File:ಜುಮಾದಿ ದೈವ.jpg|thumb|ಜುಮಾದಿ ದೈವ
File:Jumavadi 1.jpg|thumb|ಜುಮಾದಿ



## ಉಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭೂತಾರಾಧನೆ
ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦
ನಾಯೆರ್

**ನಾಯೆರ್** (ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ಟ್ ನಾವೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್) ಪಂಡ ಕಂಡೊನು ದಪ್ಪುನಗ ಬೋರಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಎರುಕುಲೆಗ್ ಕಟ್ಠ್‌ದ್ ಕಂಡೊನು ಪೊಡಿ/ಹದ ಮಲ್ಪೆರೆ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸಾದನೊ.

## ನಾಯೆರ್‌ನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನೊ
ಕಂಡೊಲು ಉಪ್ಪುನ ಪೊರ್ತು, ಯಂತ್ರೋಪಕರಣೊಲು ಬರ್ಪುನೆಕ್ ದುಂಬು ಕಾಯೆರ್‌ದ ಮರತ್ತ ತುಂಡುನು ನೀರ್‌ಗ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ದೀಪೆರ್, ಕೆಲವು ದಿನೊರ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿನ್ ನೀರ್‌ರ್ದ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಪಸೆ ಪಾರೊಂದು ಉಪ್ಪುನಗ ಆಚಾರಿನ್ ಲೆತ್ತ್‌ದ್ ನಾಯೆರ್ ಅಡಪ್ಪವೆರ್. ನಾಯೆರ್ ಕೆತ್ತ್‌ದ್ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿಕ್ ಕರ್ಬೊದ ಪನೊರು ಕುಲ್ಲಾದ್ ಕೈ ಪತ್ಯೆರೆ ಪುಕೈಯಿ ಬೋರಿಲೆನ ಕೆಕ್ಕಿಲ್‌ಗ್ ಕಟ್ಟ್‌ನ ನುಗೊಕ್ಕು ಕೊಪಿಯೆರೆ ಕಂಗ್‍ದ ತಲಕೆದ ಕೋಲು ಪೂರ ಸೇರ್ಂಡ ಅವು ನಾಯೆರ್ ಅಪುಂಡು.

## ಗಲಸುನ
* ಕಂಡ ಅಡಪಿಯರ (ದಪ್ಪರ)
* ಮಣ್ಣ್ ತಟ್ಟ್ ಮಾನ್ಪಿಯರ (ಮಣ್ಣ್ ಹದ ಮಲ್ಪುನು)
* ಕಂಬ್ಲತ ಏರುಕುಲೆಗ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಮಂಚ

**ಮಂಚ** ಇಲ್ಲಲ್ ಜೆಪ್ಪೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುನ ಮರತ್ತ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕರ್ಬೊದ ಒಂಜಿ ಸಾಧನೊ.
**ಮಂಚ**ವು ಮೆತ್ತೆ ಮತ್ತು ಆಧಾರವನ್ನು (ಅಡಿಪಾಯ) ಇರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಹಾಸಿಗೆ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಮೇಲೆ ಮೇಲಾವರಣವಕ್ಕೆ ಆಸರೆ ನೀಡಲು ಸಾಧನವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮಂಚಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಅಥವಾ ಲೋಹದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಚವು ಶಿರ, ಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಅಡ್ಡಕಂಬಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೆತ್ತೆಗೆ ಆಧಾರ ನೀಡಲು ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಫ಼ಾರ್ಮ್ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಧಾರದ ಅಗತ್ಯ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಬಹುತೇಕ ಇಮ್ಮಡಿ (ಪೂರ್ಣ) ಗಾತ್ರದ ಹಾಸಿಗೆಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಎಲ್ಲ ರಾಣಿ ಹಾಗೂ ರಾಜ ಗಾತ್ರದ ಹಾಸಿಗೆಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೋ ಬಗೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಧಾರ ಕಂಬಿ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾಲುಗಳೂ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

## ಪದೊ ಅರ್ತೊ
ಮಂಚೊ

## ಗಳಸುನ
* ಮಂಚಮೆದ ಕಾರ್ದ ಲೆಕ್ಕ ಉಬ್ಬುಂಡು ಪಂಜಿದ ಕಾರ್.

## ಗಾದೆ
ಲಂಚೊಡು ತಿಕ್ಕಿನವು ಮಂಚೊಡು ಪೋಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಪರ್ಕತ್ತಿ

**ಪರ್ಕತ್ತಿ** ಉಂದು ಒಂಜಿ ನಮೂನೆತ ಕತ್ತಿ. ಕೆಯಿ ಕೊಯ್ಯರ ಗಳಸುನ ಕತ್ತಿ ಅತುಂಡು. ನೆನ್ನ್ ಪರ್ದತ್ತಿಂದ್‌ಲ ಪನ್ಪೆರ್

## ಪದೊ ಅರ್ತೊ
ಪರು - ಕೂಲಿ, ಕೂಲಿ ಇತ್ತಿನ ಕತ್ತಿ

## ರೂಪೊ
ನೆನ್ನ ಬಾಯಿ ಗರ್‌ಗಸತ್ತಲೆಕೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಇಂಚ ಇತ್ತಿನೆತ್ತರ ಕೆಯಿ ಕೊಯ್ಯರ ಲಾಯಿಕಾಪುಂಡು

## ನಂಬೊಲಿಕೆ
ಇ ಕತ್ತಿಟ್ ಬಜ್ಜೆಯಿ ಪೆರೆಸರ ಬಲ್ಲಿ

## ಬಾಸೆ
ತರ್ಕತ್ತಿ ತಾರಿಗ್ ಪರ್ಕತ್ತಿ ಕೆಯಿಕ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಮಿನಾಲ್ ರೋಹಿತ್

**ಮಿನಾಲ್ ರೋಹಿತ್** ಮೇರ್ ಭಾರತದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋದನಾ ಸಂಸ್ಥೆದ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್. ಮಂಗಳಯಾನ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಯನ್ನು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹೊಕು ಕಡಪುಡಿಯರ ಸಕಾಯ ಮಲ್ತೆರ್. ನಿರ್ಮ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಡ್ ಪದವಿ ಪಡೆಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಮಿನಾಲ್ ಇಸ್ರೋಗ್ ಸೇರುವೆರ್. ಆರ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಒಟ್ಟುಗ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ದೆರ್. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆದೊಟ್ಟುಗು ಇಪ್ಪುನ ಮಿಥೇನ್ ಸಂವೇದಕನ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಸಿಸ್ಟಮ್ ಇಂಟಿಗ್ರೇಷನ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆದ್ MOM ನು ಸುರು ಮಲ್ತಿನಾ ತಂಡದ ಬಾಗವಾತೆರ್.

## ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ
ಮಿನಾಲ್ ಮೆರೆಗು ಒರಿ ಮಗೆ ಉಲ್ಲೆ.

## ಬಾಲ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸೊ
ಮಿನಾಲ್ ರೋಹಿತ್ ಭಾರತದ ರಾಜ್‌ಕೋಟ್‌ಡ್ ಪುಟಿಯೆರ್. ಸಾಲೆಗ್ ಪೊವೊಂತಿಪ್ಪುನಗ ಅರೆನಾ ದೊಸ್ತಿನಕುಲೆನ ಅಕಾಸ ವಿಜ್ಞಾನತ ಬಗೆತ್ ತೆರಿಯೆರ. ಆರ್ ಕಾಲೇಜುಡು ಪೂರ್ತಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುನೈಟ್ ಬುಡುಂಡಲ, ಅರೆನಾ ಗೆಳತಿಯೆರು ಮದ್ಯೊಡೆ ಶಿಕ್ಷಣನ್ ಉಂತಾವೆರ್. ಗುಜರಾತ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಡ್ ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಅಂಚೆನೆ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ದ ಕೇಂದ್ರೊಡ್ ಸಂವಹನಡ್ ಬಿ ಟೆಕ್ ಪದವಿ ದೆತೊಂಡೆರ್. ಅಂಚೆನೆ ಅಹಮದಾಬಾದ್ ನ ನಿರ್ಮ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸ್‌ರ್ದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಬಕ ಸಂವಹನ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ಡ್ ಬಂಗಾರ್ತ ಪದಕ ಪಡೆತೆರ್.

ಮಿನಾಲ್ ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಇಸ್ರೋ)ಡ್ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರು. ಅಂಚೆನೆ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಕೇಂದ್ರಡ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ದೆರು. ಆರ್ 500 ವಿಜ್ಞಾನಿನೈಟ್ ಒರಿಯಾದು ಇತ್ತೆರು. ಅಂಚೆನೆ ಮಾರ್ಸ್ ಆರ್ಬಿಟರ್ ಮಿಷನ್‌ಡ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ದಿನಾ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌. ಮಿಷನ್ಗಾದು ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆದ್, ಆರ್ಬಿಟರ್ ಸಾಗಿಸುನ ಸಂವೇದಕಗಲೆನ್ ಸಂಯೋಜಿಸರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪರೀಕ್ಷಿಸರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತೆರು. ಐಕಾದ್ ೨ ವರುಷ ರಜೆ ಗೆತೂಂದಿಜೆರು. ರೋಹಿತ್ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್  ಬುಕ್ಕೊ  ಚಂದ್ರಯಾನ್ II ನ ಯೋಜನೆಲೆಗ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್. ರೋಹಿತ್ ಪ್ರಸ್ತುತಡ್ ಇಸ್ರೋಡ್ ಉಪ ಯೋಜನಾ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದು ಉಲ್ಲೆರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಏಜೆನ್ಸಿದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಆದು ಸುರುತಾ ಮಹಿಳಾ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಪಿನ ಗುರಿ ಹೊಂದುದೆರು.

## ಸಂಶೋಧನೆ
ಇಸ್ರೋದ ನೇತೃತ್ವಡ್ ಮಂಗಳಯಾನ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಡ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತಿನ 500 ವಿಜ್ಞಾನಿನೈಟ್, ಮಿನಾಲ್ ಯೋಜನೆಗ್ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿನ 10 ಮಹಿಳೆಯೆರುಡ್ ಒರಿಯಾದು ಇತ್ತೆರು. ಆರು ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆದ್ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸದೆರು. ಮೀಥೇನ್ ಸೆನ್ಸರ್ (ಎಂಎಸ್ಎಂ), ಲೈಮನ್-ಆಲ್ಫಾ ಫೋಟೊಮೀಟರ್ (ಎಲ್ಎಪಿ), ಥರ್ಮಲ್ ಇನ್ಫ್ರಾರೆಡ್ ಇಮೇಜಿಂಗ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಮೀಟರ್ (ಟಿಐಎಸ್), ಬುಕ್ಕೊ ಮಾರ್ಸ್ ಕಲರ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾ (ಎಂಸಿಸಿ)ದ ಅಂಶೊಲೆನ್ ಸೇರಿಸುನೈಟ್ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡೆರು. ಆರ್ ಇಸ್ರೋಡ್ ಹಿರಿಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಅಂಚೆನೆ  ಪ್ರಸ್ತುತಡ್ ಚಂದ್ರಯಾನ್ -2 ದೊಟ್ಟುಗು ಸೆರೊಂದೆರು. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಭಾರತದ ಸುರುತ ಯಶಸ್ವಿ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತುಗ್ ನೌಕೆನ್ ಕಳುಹಿಸರೆ ಚಂದ್ರಯಾನ್ -1 ದ ಅನುಸರಣಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಾತುಂಡು. ಯೋಜನೆದ ಮಿತ್ತುದ ಅರೆನಾ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೆಲಸ ಪಂಡ ವಾತಾವರಣದ ದತ್ತಾಂಶ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವೀಕರಿಸುನ ಗುಣಮಟ್ಟನ್ ಹೆಚ್ಚಿಸವರೆ ಇನ್ಸಾಟ್ -3 ಡಿಎಸ್ ಉಪಗ್ರಹನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನು.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
* 2007ಡ್ ಇಸ್ರೊಡ್ ಯಂಗ್ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್ ಮೆರಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ 
* ಟೆಲಿಮೆಡಿಸಿನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಕು ಕೊರ್ತಿನ ಕೊಡುಗೆಗಾದು ಬುಕ್ಕೊ 2013ಡ್ ಇಸ್ರೋ ಟೀಮ್ ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ INSAT 3D ಹವಾಮಾನ ಪೇಲೋಡ್‌ಡ್ ಮಂದಿನ ಕೆಲಸಗಾದು ಪಡೆದೆರು.
* ಎರ್ಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂವಹನ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ಡ್ ಚಿನ್ನದ ಪದಕದೊಟ್ಟುಗು ಗುಜರಾತ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಡ್ ಪದವಿ ಪಡೆತೆರು. 
* ಟೆಲಿಮೆಡಿಸಿನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಕು ಕೊರ್ತಿನ ಕೊಡುಗೆಗಾದು ಆರ್ ಇಸ್ರೋ ಯಂಗ್ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್ ಮೆರಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ 2013ಡ್ ಪಡೆದೆರು.[೫] ರೋಹಿತ್ ಮೆರೆನ್ ಸಿಎನ್‌ಎನ್‌ನ 2014ದ  ವರ್ಷದ ಮಹಿಳೆ ಪಂದುದು ಗುರುತಿಸಿದೆರು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊತ ಪೊಂಜೋವು ವಿಜ್ಞಾನಿಲು
ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನಿಲು
ಬನ್ನಂಗಾಯಿ

ತಾರೆದ ಬೊಂಡತ್ ಜಾಸ್ತಿ ಬುಲೆಯಿನ ತಾರಿಯಿತ್ ಕಮ್ಮಿ ಅಯಿನ ತಾರಯಿನ್ ಬನ್ನಂಗಾಯಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.  
## ಗಳಸುನ
*ಬೊಂಡದ ಬಾವೆ ತೆಲ್ಪು ಇತ್ತ್‌ದ್ ಅವೆನ್ ಪಿರೆಸಿದ್ದ ತಿನಿಯೆರೆ ಆಪುಂಡು. ಆಂಡ ಬನ್ನಂಗಾಯಿ ಅಂಚಿ ತಾರಾಯಿಲಾ ಇಂಚಿ ಬೊಂಡಲಾ ಅತ್ತ್. ಐತ ಬೊಂಡುನು ಸುಲಬೊಡು ತಿನಿಯೆರೆ ಆಪುಜಿ.  ಕತ್ತಿಡ್ ಲಕ್ಕಾದ್ ಅಗ್ಗಿದ್ ತಿನೊಡು. 
*ಬಜಿಲ್ ಬನ್ನಂಗಾಯಿ - ಬಜಿಲ್‌ಗ್ ಬನ್ನಂಗಾಯಿನ್ ಪಿರದನೆಡ್ ಪಿರೆದ್ ಬಜಿಲ್ ಮೊರೆಪೆರೆ ಆಪುಂಡು.
*ಬನ್ನಂಗಾಯಿತ್ ಅಡ್ಯೆ ಮಾನ್ಪಿಯರ ಅಪುಂಡು. ಅರಿ ಕಡೆತ್ ಬನ್ನಂಗಾಯಿ ಪಿರೆತ್ ಪಾಡ್‌ತ್ ಮಾನ್ಪಿಯರ ಅಪುಂಡು.
## ಬಾಸೆ
ಬನ್ನಂಗಾಯಿ ತಿಂದ್‌ತ್ ಸಜ್ಜಿ ಅತೆ
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ವರ್ಗೊ:ತಾರಾಯಿ
ಅಲಂಕ್

ಉಂದು ಒಂಜಿ ಓಡು ಇಪ್ಪುನ ಕುಂಞಿ ದಿಪುನ ಒಂಜಿ ಕಾಟ್ ಮೃಗೊ. ನೆನ್ನ್ ಕನ್ನಡಟ್ ಚಿಪ್ಪು ಹಂದಿ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ಡ್  Indian pangolin (*Manis crassicaudata*)  ಪನ್ಪೆರ್.

## ರೂಪೊ
ನೆನ್ ತರೆ ನಡು ಬುಕ್ಕ ಬಿಲೊ ಪಂದ್thumbತೂವುಲಿ. ಮೂಂಕು, ಮೊನೆ ಬುಡುತ್ಜಿ ಜಿವೊ ಇಡಿ ಓಡು ಚಿಪ್ಪಿ ಉಂಡು.

## ಅಯಿನ ತೆನಸ್

ಉರಿ(ತಬುರು), ಪಿಜಿನ್, ಉದಲ್ ಬುಕ್ಕ ಪಿಟ್ಟೆ ಪಿಟ್ಟೆ ಕಿಡೊಲೆನ್ ಪತ್ತುತ್ ತಿನ್ಪುಂಡು.

## ಕಾಪುನ
ಅಲಂಕ್ ಉವ್ವೊ ಜುವೊ ವಿರೊಧಿ ಮೃಗೊಲೆತ್ ತನ್ನನ್ ತಾನ್ ಕಾಪುನ ಅ ಓಡು ಚಿಪ್ಪಿತೂಲಾಯಿ ನೂರೊಂತು ಚಾರೆ ಜಾಗೊತಿತ್ತುಂಡ ಕಲ್ಲ್‌ತ ಲೆಕೊ ಪೊರೆಲುನಾ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:Project Tiger 2019
ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು