open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ

thumb|ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿದ ಬಲ್ಲ್
thumb|ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿ
**ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ** ಒಂಜಿ ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥ. ಉಂದೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡು **ಕಾಳುಮೆಣಸು**, **[[:kn:ಕರಿಮೆಣಸು|ಕರಿಮೆಣಸು]]**ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಡ್ 'ಪೆಪ್ಪರ್' ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ಪಿಪ್ಪಲಿ' ಪದತ ಮೂಲೊರ್ದ್ ಬೈದ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ ಪಿಪೆರೆಸ್/Piperes ಉಂದೆತ್ತ ರುಚಿ ಖಾರ. ಆಯುರ್ವೇದ ಶಾಸ್ತ್ರೊಡ್ ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿಗ್ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಉಂಡು. ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿನ್ ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬುಲೆಯಾದ್ ಬುಲೆಪೆರ್..

## ಇತಿಹಾಸೊ
thumb|ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿದ ಪೊಡಿ
ಭಾರತೊಡು ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿತ ಬಳಕೆ ಪಿರಾಕ್‌ರ್ದ್‌ಲಾ ಉಂಡು. ಕೇರಳದ ಕಡಲ ಬರಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಡಲ ಬರಿಟ್ಟ್ ನೆನ್ನ ಕೃಷಿ ಸುರು ಅಂಡ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆನ್ನ್ ಕಪ್ಪು ಬಂಗಾರ್ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ದಾಯೆ ಪಂಡ ನೆನ್ನ ಬಿಲೆ ಬಾರಿ ಜಾಸ್ತಿ. ಇನಿತ ದಿನೋ ಭಾರತೊಡು ಕೇರಳ ಜಾಸ್ತಿ ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮನ್ಪುಂಡು. ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರ್ ಬುಕ್ಕ ಕುಡ್ಲದ ನವಮಂಗಳೂರು ಬಂದರ್ಲೆಡ್ ಪಿದಾಯಿ ದೇಶೊಲೆಗ್ ರಪ್ತು ಅಪುಂಡು.

## ಎಡ್ದೆ ಮುಂಚಿದ ಬೂರು
ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿದ ದೈತ್ತಲೆಕ್ಕ ಬುಲೆವುನತ್ತ್  ಮರಟ್ ಮಿತರೊಂದು ಪೋಪಿನ ದೈ ಅಂಚಾದ್ ನೆಕ್ಕ್ ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿದ ಬೂರು ಪನ್ಪೆರ್.. ಈ ಬಲ್ಲ್‌ದ ಗಂಟ್‍ಡ್ ಬೇರ್ ಪುಟ್ಟುಂಡು. ಬೇರ್ ಲ್ ಮರಟ್ ಪತ್ತುವ. ಬುಕ್ಕೊ ಮಣ್ಣ್‌ಗ್ ಜಪ್ಪುಂಡು.ಈ ಬೇರುಲು ಮಣ್ಣ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮರತ ಮುದೆಲ್‍ದ ಪೋಷಕಾಂಶಲೆನ್ ಒಯಿಪುಂಡು. ಪೂವುಲು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಗೆರೆತ ಮಿತ್ತ್ ಪುಟ್ಟುವ. ಎಡ್ದೆ ಮುಂಚಿದ ಗೆರೆ ಲತ್ತ್ ಇರೆತ ಸಂದ್ ಡ್ ಪುಟ್ಟುವ. ಲತ್ತ್ ಗೆರೆಲು ೪ ಡ್ದ್ ೮ ಸೆಂ.ಮೀ ಉದ್ದ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಎಡ್ಡೆ ಬುಲೆಯಿನ ಗೆರೆಕುಲು ೭ ಡ್ ೧೫ ಸೆಂ.ಮೀ ಉದ್ದವಾದ್ ಇಪ್ಪೂಂಡು.ಈ ಬಲ್ಲ್ ಫಲವತ್ತಾಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಹಾಗು ಪಸೆ ಇತ್ತಿನ ಮಣ್ಣ್ ಡ್ ಬುಳೆಪುಂಡು.ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗದ್ ಪರಂದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಂಡೊ ಡ್ದ್ ಬರ್ಪುನ ಬಲ್ಲ್ ಡ್ದ್ ಸಂತಾನಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಪುಂಡು.ಕೃಷಿ ಮಲ್ಪುನಕುಲು ಈ ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿದ ಬಲ್ಲ್ ನ್ ೧ ಮೀ ಉದ್ದಗ್ ಕಟ್ಟ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ನಾಟಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಎಡ್ಡೆ ಗಾಳಿ ಬೊಲ್ಪು ಅವಶ್ಯಕವಾದ್ ಬೋಡು,ಅಂಚನೆ ಒಂತೆ ನೆರಲ್ ಲಾ ಬೋಡು.
thumb|ಎಡ್ಡೆಮುನ್ಚಿಡ್ ಬೊಲ್ದು ಮುನ್ಚಿ
thumb|ಪಜಿ
ಪರ್‍ಂದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉಲ್ಂಗೆಲ್ ಮುನ್ಚಿ
*ಈ ಬೂರುಲೆಡ್ ೪ ಡ್ದ್ ೫  ವರ್ಷದುಲಯಿ  ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿ ಆಪುಂಡು.ಈ ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿ ಪರಂದ್ ಆನಗ ಕೆಂಪು ಆಪುಂಡು.
*ಕೊಯ್ಲ್ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಗೊಂಚಿಲ್ ನ್ ಬೇತೆ  ಮಲ್ತ್ ದ್ ಮುಂಚಿನ್ ಬೇತೆನೆ ಮಲ್ಪೊಡು.ಬುಕ್ಕೊ ದೊಂಬುಡು ನುಂಗಾವೂಡು.
*ಮೂಜಿ ನಾಲ್ ದೊಂಬು ಬೂರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಂಚಿ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ನೊಗು ತಿರುಗುಂಡು.
ಎಡ್ದೆ ಮುಂಚಿಗ್ ಇಂಗ್ಲೀಸ್ ಡ್ ಪೆಪ್ಪರ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪದ ಪಿಪ್ಪಲಿ ಅಂಚನೆ ಗ್ರೀಕ್ ಮೂಲದಾತ್ರ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.]

## ವಿದೊಕುಲು
# ಕರಿಮುಂಡ.
# ಹೈಬ್ರೀಡ್

## ಪ್ರಪಂಚೊದ ಸಾಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಾಪಾರೊಡು ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿ
ಕಜಿಪುಡು ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ನಮ್ಮ ದೇಶೊಗ್ ಬತ್ತಿನಪಗ ಈ ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿದ ರುಚಿ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಕೊಸಿಯಾಂಡ್ ಗೆ. ಈ ದೇಶೊನ್ ಬುಡ್ದ್ ಪೋನಗ ಅಕುಲು ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿನ್ ಅಕ್ಲೆನ ದೇಶೊಡ್ಲ ಪ್ರಸಾರ ಮಲ್ತೆರ್ ಗೆ. ಇನಿ ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ ಒಂಜಿ ರಫ್ತು ಬುಲೆಯಾದುಂಡು. ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ ಪ್ರಪಂಚೊಡೇ ಜಿಂಜ ಬೇರ ಆಪುನ ಸಂಬಾರ. ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಡ್ ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿದ ಕೇಂದ್ರ ಉಂಡು. ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿದ ಕಿರಯೊಡ್ ಹೆಚ್ಚಿ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು.
## ಅಡ್ಪಿಲ್ಲಡ್ ಬಳಕೆ
ಪ್ರತಿ ಇಲ್ಲದ ಅಡ್ಪಿಲ್ಲಡ್ ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಹೆಚ್ಚದ ಕಜಿಪುಗು ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. ತರಕಾರಿ ಸಾಂಬಾರ್ ದ ಪೊಡಿ, ಮೀನ್ ಮಾಸದ ಕಜಿಪುದ ಪೊಡಿಕ್ ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿ ಬೋಡೇ ಬೋಡು. ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಕಜಿಪುಲೆಗ್ ಇತ್ತೆ ಪೆಪ್ಪರ್ ಫ್ರೈ, ಪೆಪ್ಪರ್ ಚಿಲ್ಲಿ, ಪೆಪ್ಪರ್ ಸೂಪ್ ಇಂಚ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪುದರ್ ಲೆಡ್ ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ ಒನಸ್ ತಿನಸ್ ಲೆಡ್ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು.

## ಮರ್ದ್‍ಡ್ ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿದ ಬಳಕೆ
ಶೀತ, ಕಫ ಆಯಿನಪಗ ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿದ ಕಷಾಯ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಕಷಾಯ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನಗ ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ, ಬೆಲ್ಲ,ಮಜ್ಜಿಗೆತೊಪ್ಪು, ಉಂದೆನ್‍ ಎಡ್ಡೆ ಕೊದ್ಯಾದ್‍ ಪೇರ್‍ ಪಾಡ್ದ್‍ ಪರೊಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ
ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ಎದ್ರೋಳಿ

ಉಂದೊಂಜಿ ತುಳುತ ನಾಮಪದೊ. ಅಂಚನೆ **ಎದ್ರೋಳಿ** ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪದೊ. ಉಂದು ಬಲ್ಲ್‌ದ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್‌ನವು. ಉಂದು ಪುದೆಲ್‌ದಂಚನೆ ಬುಲೆಪ್ಪುನೆ. ಸುಳ್ಯ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೊ, ಪುತ್ತೂರು ಪ್ರದೇಸೊಡು ಉಂದು ಬೊಡಿತ್ತಿನಾತ್ ಉಂಡು.
## ಎದ್ರೋಳಿ ಪದೊತ ಅರ್ಥೊ
# ಕನ್ನಡೊಡು: ಕಾಡಮಲ್ಲಿಗೆ
# ತಮಿಳ್‍ಡ್: ಕಾಂಟ್‍ಮಲ್ಲಿಗೈ
# ತುಳುಟ್: ಎದ್ರೋಳಿ ಪದೊನು ಎದ್ರೊಳಿ, ಎದ್ರೋಳ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂದು ತೂಯರ ಕಾಟ್ ಮಲ್ಲಿಗೆದ ದೈತ ಲೆಕೊ ಉಂಡು.
# ತೆಲುಗ್‍ಡ್: ಅಡವಿಮಲ್ಲೆ
# ಮಲಯಾಳಿಡ್: ಕಾಟ್‍ನುಮಲ್ಲಿಕಾ

## ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರ್ಥೊ
# ಸಸ್ಯೊಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಇಂದೆಕ್ Jasminwn angustiifoliwn(Jasminanceae)

## ಎದ್ರೋಳಿತ ಮರ್ದ್
ಎದ್ರೋಳಿನ್ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ನಾಟಿ ವೈದ್ಯೆರ್ ಮರ್ದ್‍ಗ್ ಉಪಯೋಗಿಸಬೆರ್.
# ಎದ್ರೋಳಿದ ಬೇರ್‌ನ್ ಲಿಂಬೆರಸೊ ಬುಕ್ಕೊ ಬಜೆತೊಟ್ಟುಗೆ ಸೇರಾದ್ ನೆಯ್ಮೆನೊ ಅರೆತ್‍ದ್ ಕೈಕಾರ್‌ಡ್ ಬತ್ತ್‌ನ ದಡ್ಡ್‌ಗ್ ಪೂಜಿಂಡ ಮಸ್ತ್ ಬೇಗೊ ಗುಣಾಪುಂಡು.
# ಎದ್ರೋಳಿದ ಸಪ್ಪುನು ಸಣ್ಣೊ ಮೂರ್‌ದ್ ಗುದ್ದ್‌ದ್ ವಿಸೊ ಮುಟ್ಟ್‌ನಕ್ಲೆಗ್, ವಿಸೊ ಪರ್ನಗ್ಲೆಗ್ ಪರ್ಪಾವೆರ್. ಇಂದೆನ ರಸೊ ಪರ್ಂಡ ಬಂಜಿಡಿತ್ತಿನ ವಿಸೊ ಕಕ್ಕುಂಡು ಪನ್ಪೆರ್.
# ಎದ್ರೋಳಿದ ರಸೊನು ಗಂಜಿದೊಟ್ಟುಗ್ ಮಿಸ್ರೊ ಮಲ್ತ್ ಪರ್ಂಡ ಅಪಸ್ಮಾರೊ(ಮೂರ್ಚೆರೋಗೊ)ಕಮ್ಮಿ ಅಪುಂಡು.

## ಪಾತೆರ
* ಕುದ್ರೋಳಿಗ್ ಪೊಂಡ ಎದ್ರೋಳಿ ತಿಕ್ಕುಂಡು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದ್‌ಲು
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದ್‌ದ ದಯಿಕುಲು
ಎನಿಗ್ಮ

**ಎನಿಗ್ಮ** ಪನ್ಪುನವ್ ವಿಶ್ವ ಸಮರ II ಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಯಿನ, ಗುಪ್ತ ಲಿಪಿಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ದಿನ ಜರ್ಮನ್ ಲಾರೆನ್ಜ್ ಸೈಫರ್ ಯಂತ್ರೋ.
ಸೈಫರ್ ಯಂತ್ರನ್ ಒಂಜಿ ಕಡೆಡ್ದ್ ದ್ ಬುಕ್ಕೊಂಜಿ ಕಡೆಕ್ಕ್ ಗುಪ್ತ ಸಂದೇಶ ಕಡಪುಡ್ಯೆರ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಈ ಯಂತ್ರೊಡ್ ಕ್ರಿಪ್ಟೋಗ್ರಫಿ/ಕ್ರಿಪ್ಟೋಲಜಿ ಪನ್ಪುನ ಲಿಪಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಎರುಕೋಲೊ

ತುಳುನಾಡ್‍ದ ನಲಿಕೆದಕುಲು ಎರುಕೋಲೊ ನಲಿಪುವೆರ್. ಎರು ಅತ್ತಂಡ ಗೋಣದ ಮುಗೊ ಕಟ್ಟೊಂದು ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಗುತ್ತು-ಬೂಡು-ಅರಮನೆಲೆಡ್ ಸುಗ್ಗಿ ಬೆನ್ನಿ ಮುಗಿನಗ ಅಕೇರಿದ ದಿನೊ ಈ ನಲಿಕೆ ನಲಿಪುವೆರ್. ಕಂಬಲೊಗು ಗೋಣೆರೆನ್ ಜಪ್ಪುಡುನಗ ಈ ನಲಿಕೆ ನಡಪ್ಪುಂಡು. ಎರು ಕೋಲೊ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಬಂಧೊದ ಆಚರಣೆ ಆದ್ ತೋಜಿದ್ ಬರೊಂದುಂಡು.

## ಆಚರಣೆದ ವೇಸೊ
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಎಬೋಲಾ

**ಎಬೋಲಾ** ಸೀಕ್ (EVD) ಅತ್ತಂಡ ಎಬೊಲ **ಹೆಮರಾಜಿಕ್** ಜೊರೊ (ಈ.ಹೆಚ್.ಎಫ್), ಉಂದು ವೈರಾಣುಡ್ದು ಉಂಡಾಪುನ ಸೀಕ್.

## ಎಬೋಲ ಸೀಕ್‍

ಎಬೋಲ ಸೀಕ್ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ಕ್ರಮೊಟು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

### ಪರಡುನೆ
ಮಂಗೆ ಅತ್ತಂಡ ಬಾವಲಿದ ನೆತ್ತೆರ್‍ದ ಸೋಂಕುಡ್ದು, ಸೋಂಕುದ ಗಾಳಿಡ್ದ್ ಅತ್ತಂಡ ರೋಗಿನ ವೀರ್ಯೊಡ್ದ್ ಪರಡುಂಡು.
ಸಮಯ: ವೈರಸ್ ಸೋಂಕು ತಗುಲಿದ ಎರಡು ದಿನ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಮೂರು ವಾರಗಳ ಒಳಗೆ ಸಮಸ್ಯೆ ಶುರುವಾಗುತ್ತವೆ.

### ಲಕ್ಷಣೊಲು
ದೊಂಡೆ ಬೇನೆ, ಸ್ನಾಯು ಬೇನೆ ಬುಕ್ಕೊ ತರೆಬೇನೆ, ಯಕೃತ್ತು ಬೇಲೆಮಲ್ಪಂದೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪಡಿಕೆ ಪೋವಂದೆ ಸೀಕ್ ಹೆಚ್ಚಾಪುನೆ. ಜೊತೆಟ್ ವಾಂಕರಿಕೆ, ಕಕ್ಕುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಉರ್ಚುನೆ, ಕೆಲವೆರೆಗ್ ನೆತ್ತೆರ್ ಕಕ್ಕುನೆ ಉರ್ಚುನೆ ಆಪುಂಡು.

### ಪತ್ಯೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮರ್ದ್

೨೦೧೪ಗ್ ಮುಟ್ಟೊ ಒವ್ವೇ ಚುಚ್ಚು ಮರ್ದ್‌ನ್ ನಾಡ್ದ್‌ ಪತ್ತ್‌ಜೆರ್.

### ಎಬೋಲ ಸುರುಟು ತೋಜಿನ ಜಾಗೆ
ಆಫ್ರಿಕಾ ದೇಸೊಡು ಸಹಾರಾ (ಮರುಭೂಮಿ)ಸುತ್ತೊಮುತ್ತೊಡು (ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಕಾಂಗೋ, ಲೈಬೀರಿಯಾ, ಗಿನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಿಯೆರಾ ಲಿಯೋನ್‌ಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.)

## 14-8-2014ಗ್ ಮುಟ್ಟ ಸೀಕ್ ಬತ್ತ್‌ನಕುಲು
ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆದ ವರದಿದಂಚ

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು
* :kn:ಎಬೋಲಾ
* :en:2014 Ebola outbreak
 
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ರೋಗೊಲು
ಏಮೆ

**ಏಮೆ** ಒಂಜಿ ಚಿಪ್ಪುದ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರಿನ ಸರೀಸೃಪ ಜಾತಿ. ಏಮೆದ ನಾಲ್ ಕಾರ್ ನರಮಾನಿಯನ್ ತೂನಗ ಚಿಪ್ಪುದ ಉಲಾಯಿ ಪೋಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಅಯಿತ ಮಂಡೆ ಬಂಜಿದುಲಾಯಿ ಪೋಪುಂಡು. ಮಂಡೆ ಉಲಾಯಿ ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ಏಮೆನ್ ತೂಂಡ ತರೆ ಒಂಚಿ ಬೀಲೊ ಒಂಚಿಂದ್ ಗೊತ್ತಾಪುಜಿ. ಅಂಚಾದ್ ಒಂಜಿ ವಿಚಿತ್ರೊ ಜೀವಿ ಏಮೆ. ಏಮೆ ಕೆತ್ತಿ ದೀಡುನೆ. ಒರ ದೀವನಗ ನೂದೆಡ್ದ್ ಮಿತ್ತ್ ತೆತ್ತಿಲು ಪಿದಾಯಿ ಬರ್ಪುಂಡು. ಆಜರೆ ಫೀಟ್ ಅಗೆಲೊದ ೯೦೦ ಕಿಲೋ ತೂಕೊದ ಏಮೆಲುಲಾ ಉಲ್ಲ. ಏಮೆ ಜಡೊ ಪಂಡ ಉದಾಸೀನೊದಕ್ಲೆಗ್ ಉದಾರ್ಮೆ. ಏಮೆ ಮಸ್ತ್ ನಿಧಾನೊ. ಬೋಡಾ ಬೊಡ್ಚಾಂದ್ ಪಜ್ಜೆ ದೆಪ್ಪುನೆ.

thumb|right|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕದ ಆಣ್ ಏಮೆ
thumb|right|ಆಫ್ರಿಕ ಏಮೆ
thumb|218x218px|ಏಮೆ

## ಏಮೆದ ಜಾತಿ
#ಕಡಲ್ದ ಏಮೆ
#ಕಾರೇಮೆ
#ನಕ್ಷತ್ರೊಏಮೆ
#ಬೊಲ್ಲೇಮೆ
#ಪಾಲೆಪು

## ಎದ್‍ರ್ ಕತೆ
#ಅಡೊಕ್ಕ್ ತಕ್ಕಣೊ ಮೇಲ್‍ಗ್ ತಕ್ಕಣೊ, ತಕ್ಕಣೊ ದೇವೆರ್ ಬೋಂಟೆಗ್ ಪೋತೆರ್.
#ಅಡಿ ಪಾದೆ ಮೇಲ್ ಪಾದೆ ನಡು ಜೂವೊ.

## ಗಾದೆ
#ಏಮೆ ಪತ್ಯರ ಪೋದು ಕಪ್ಪೆ ಪತ್ತಿನಂಚಾಂಡ್ - ಏಮೆ ಪತ್ತುನವು ಆತ್ ಸುಲಭ ಅತ್ತ್ಂದ್ ಈ ಗಾದೆ.
#ಏಮೆ ಮಲಂಕನೆ ಪೋನಗ ತಡ್ಪೆ ಕಂಕಾನೆ ಪೋಂಡ್‍ಗೆ - ಈ ಗಾದೆ ಏಮೆ ತಡ್ಪೆದಾತ್ ಮಲ್ಲೆ ಉಂಡುಂದು ಪನ್ಪುಂಡು.

## ಕತೆ
#ಏಮೆ ಮೇರ್‍ನ್ ಸೋಲ್ಪಾಪಾಯಿನ ಕತೆ. ಏಮೆ ಮಂದೊ ಬುದ್ದಿದಾಯೆ, ಮೆರ್ ಸೋಮಾರಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಈ ಕತೆತ ತಾತ್ಪರ್ಯೊ
#ಏಮೆ ಬಾಯಿಬಡುಕೆ ಆಯಿನೆಡ್ದಾರೊ ಎತ್ತರೊಡ್‍ದ್ ಬೂರ್‍ದ್ ಸಯಿತಿನ ಕತೆ - ಬಾಯಿಡ್ ಬಡಬಡ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆಗ್ ಈ ಕತೆನ್ ಪನ್ಪೆರ್.
#ಏರಾಂಡಲ ಮೆಲ್ಲ ನಡತೆರ್ಂಡ ಏಮೆ ನಡಕೆ ಪನ್ಪೆರ್.
#ಮಲ್ಲ ಡೆಂಜಿಗ್ ಏಮೆ ಡೆಂಜಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್ - ಡೆಂಜಿನ್ ಏಮೆದಾತ್ ಮಲ್ಲೆಂದ್ ಪೋಲಿಪದೆರ್.

## ನಂಬಿಕೆಡ್‍
ಎಲ್ಯೆಲ್ಯ ಜಾತಿದ ಏಮೆಲು ತೋಡು, ತುದೆ ಬರಿಟ್ಟ್‍ ತಿಕ್ಕುವ, ಅಂಡ ಆವು ಪರತೊಂದು ಒಡೆಗ್‍ಲಾ ಪೋಪ. ತೋಟೊಗು ಪೊಗ್ಗಿನ ಏಮೆಲು ತಾರೆದ ಕಟ್ಟೆಡ್‍, ಜಾಲ ಬರಿಟ್ಟ್‍ಲಾ ತೋಜಿದ್‍ ಬರ್ಪಿನವು ಉಂಡು. ಏಮೆ ನಮ್ಮ ಇಲ್ಲಡೆ ಬತ್ತ್ಂಡ ಹಾಳ್‍, ಆವು ಮಾಟ ಮಲ್ತ್ ಬೈದಿನ ಏಮೆ ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ ಹಳ್ಳಿಲೆಡ್‍ ಉಂಡು. ನೆಕ್ಕ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಧಾರ ಇಜ್ಜಿ.

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು
*:kn:ಆಮೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುಸಾಹಿತ್ಯ
ಏಲಂಡಿ

ತುಳುನಾಡ್ಡ್ ರಡ್ಡ್ ತಂಡೊಕುಲು ಚೆಂಡ್ ಗೊಬ್ಬುನೆನ್ ಏಲಂಡಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂದೆಕ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಲಗೋರಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

**ಏಲ್+ಅಂಡಿ ಒಂಜಾತ್ ಏಲಂಡಿ** ಆತ್ಂಡ್. **ಅಂಡಿ** ಪಂಡ ಕಲ್ಲ್, ಅತ್ತಂಡ ಓಡುದ ತುಂಡು. ಏಲ್ ಅಂಡಿನ್ ಒಂಜೆತ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜಿ ದೀದ್ ಗೊಬ್ಬುವೆರ್. ಏಲಂಡಿ ಪನ್ಪುನವು ಭಾರತೊದ ಒಂಜಿ ಜನಪದ ಗೊಬ್ಬು.  ಇಂದೆನ್ *ಲಿಂಗೋಚ* ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ಬುಕ್ಕೊ *ಪಿತ್ತೋ*(ರಾಜಸ್ಥಾನೊಡು) ಅಂಚನೆ *ಸಟೋಲಿಯ* (ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಸೊಡು) ಇಂಚ ಪನ್ಪೆರ್.  ಉಂದು ಇಲ್ಲದ ಪಿದಯಿ ಜಾಲ್‍ಡ್ ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬು. ಇಂದೆನ್ ನಾಲ್ ಅತ್ತಂಡ ಅಯಿಡ್ದ್ ಎಚ್ಚಿಗೆ ಜನೊ ಒಟ್ಟಾದ್ ಗೊಬ್ಬುನ ಕ್ರಮೊ. ಇಂದೆಕ್ಕ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನ್ ಪಂಡ ಚೆಂಡ್, ಚಪ್ಪಟೆ ಕಲ್ಲ್, ತಾಯಿದ ತಿಪ್ಪಿ, ಓಡುದ ತುಂಡು ಇಂಚ. ಇಂದೆನ್ ಗೊಬ್ಬುನೆಕ್ ಸಮಯೊದ ಮಿತಿ ಇದ್ದಿ.

## ಏಲಂಡಿಗ್ ಬೇತ್ ಪುದರ್
ದೇಸೊದ ಬೇತೆ ಬಾಗೊಡು, ಉಂದೇ ಗೊಬ್ಬುನು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರ್‍ಡ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್:

# ಎಡು ಪೆಂಕುಳತ, ಡಿಕೋರಿ ಅತ್ತಂಡ ಪಿತ್ತು (ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಸೊ)
# ಎಜ್ಹು ಕಲ್ಲು (ತಮಿಳುನಾಡು)
# ಗರ್ಮಾನ್ (ಕಾಶ್ಮೀರ)
# ಡಬ್ಬಾ ಕಲಿ (ಕೇರಳ, ತಾರೆದ ಮಡಲ್‍ಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಚೆಂಡ್‍ನ್ ಗಳಸ್‍ದ್ ಗೊಬ್ಬುವೆರ್)
# ಪಿತ್ತು (ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಬಿಹಾರ, ಹರ್ಯಾಣ, ಪಂಜಾಬ್, ಚಂಡೀಘಢ ಬುಕ್ಕೊ ಉತ್ತರ ರಾಜಸ್ತಾನ)
# ಬಮ್ ಪಿತ್ತೋ (ಬಿಹಾರ)
# ಲಿಂಗೋರ್ಚ, (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ)
# ಲಗೋರಿ (ಕನ್ನಡ)
# ಸಾತೋಡಿಯು (ಗುಜರಾತ್)
# ಸೈಟೋಲಿಯ (ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಬಿಹಾರ)

## ಏಲಂಡಿ ಗೊಬ್ಬುತ ನಿಯಮೊ
ಉಂದೊಂಜಿ ಇಲ್ಲದ ಪಿದಾಯಿಡ್ ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬು. ಈ ಗೊಬ್ಬುಡು ರಡ್ಡ್ ಗುಂಪು ಮಲ್ತೊನೊಲಿ. ರಡ್ಡ್ ಗುಂಪುದಕ್ಲೆಗ್ ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ರಬ್ಬರ್ ಚೆಂಡ್ ಗಳಸುವೆರ್.
# ರಡ್ಡ್ ಗುಂಪುಡು ಗೊಬ್ಬುನೆ. ಒಂಜಿ ಗುಂಪುಡು ರಡ್ಡ್ ಜನೊ ಅತ್ತಂಡ್ ಅಯಿಡ್ದ್ ಎಚ್ಚಿಗೆ ಜನೊ ಬೋಡು. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಒರಿ ಚೆಂಡ್ ದಕ್ಕ್‌ನಗ ನಾನೊರಿ ಚೆಂಡ್ ಪತೊನೊಡು.
# ತಂಡೊದ ಪ್ರತಿಯೊರಿಲಾ ಚೆಂಡ್ ದಕ್ಕೆರೆ ಉಂಡು.  ಒರಿಯಗ್ ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿದಂಚ ಚೆಂಡ್ ದಕ್ಕೆರೆ ಅವಕಾಸೊ ಉಂಡು. ಏಲಂಡಿದ ಪಿರವು ಒರಿ ಉಂತುವೆ. ಆಯೆ ಚೆಂಡ್‍ನ್ ಒಂಜಿ ಪಿಚ್‌ಡ್ ಪತೊಂಡೆಂಡ ಚೆಂಡು ದಕ್ಕುನಾಯನ ಅವಕಾಸೊ ಒರೊಕ್ಕೆ ಮುಗಿವುಂಡು.
# ಚೆಂಡ್ ದಕ್ಕಿನವು ಏಲಂಡಿಗ್ ತಾಗೊಡು. ಅಪಗ ಎದುರುದ ಗುಂಪುದಕುಲು ಚೆಂಡ್‍ನ್ ಪೆಜಿದ್ ಚೆಂಡ್ ದಕ್ಕಿನ ಗುಂಪುದಕ್ಲೆನ ಮೈಕ್ ಮುಟ್ಟಾಂಡ/ಹಾಕ್ಂಡ ಒಂಜಿ ಗೊಬ್ಬುಡು ಗೆಂದುವೆರ್.  ಚೆಂಡ್ ದಕ್ಕ್‌ನಕುಲು ಏಲಂಡಿನ್ ಪೆಜಿದ್ ಕಟ್ಟಿಯೆರ್ಂಡ ಅಕುಲು ಒಂಜಿ ಗೊಬ್ಬುಡು ಗೆಂದುವೆರ್.

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು
# :kn:ಲಗೋರಿ#mediaviewer/File:Dabba Kali2.jpg
# https://www.google.co.in/search?q=lagori+game&biw=1366&bih=633&tbm=isch&tbo=u&source=univ&sa=X&ved=0ahUKEwj1i9fIwdPQAhUIRY8KHVYDCI8QsAQIOg
# https://www.youtube.com/watch?v=CifWcTKJA7A

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಗೊಬ್ಬುಲು
ಏಲಕ್ಕಿ

thumb|ಏಲಕ್ಕಿದ ದೈ
thumb|Cardamom4

**ಏಲಕ್ಕಿ** ಉಂದು ಅಟಿಲ್‍ಗ್ ಪಾಡುನ ಸಾಮಾನ್. ಉಂದೆತ ವೈಜ್ನಾನಿಕ ಪುದರ್ ಎಲೆತ್ತೇರಿಯ ಕರ್ಡಮೊಮ್. ಉಂದು ಸಿಟೇಮಿನ ಪನ್ಪಿ ವರ್ಗೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಿಂಜಿಬರೇಸಿ ಪನ್ಪಿನ ಕುಟುಂಬೊಗ್ ಸೇರ್ದುಂಡು. ನಮ ಭಾರತ ದೇಸೊ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಕೆಲವು ದೇಸೊಲುಡು ಉಂದೆನ್ ಬುಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಗ್ವಾಟೆಮಾಲ ಪ್ರಪಂಚೊಡು ದಿಂಜ ಜಾಸ್ತಿ ಬೊಲೆಪ್ಪುನ ದೇಸೊ, ಅಯಿಡ್ತ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಮ ಭಾರತ ದೇಸೊ.

thumb|Cardamom pods – Green BNC

## ಬೇತೆ ಬಾಸೆಡ್
* ಬಂಗಾಳಿ- ಚೋಟೀಲಾಯಿಚಿ
* ಗುಜರಾತಿ- ಇಲಾಯಿಚಿ
* ಹಿಂದಿ- ಚೋಟಿ ಇಲಾಯಿಚಿ
* ಕಾಶ್ಮೀರಿ- ಆಲ್‍ಬುದು ಆಲ್
* ಮಲಯಾಳಂ- ಏಳತ್ತರಿ
* ಮರಾಠಿ- ವೆಲ್‍ಚಿ
* ಒಡಿಯಾ- ಅಲಿಯಾಯಿಚಿ
* ತಮಿಳು- ಏಳಕ್ಕಾಯ್
* ತೆಲುಗು-ಏಳಕ್ಕಯಿಲು

## ಆರೋಗ್ಯದ ಉಪಯೋಗುಲು

* ಏಲಕ್ಕಿನ್ ಬಾಯಿಗ್ ಪಾಡೊಂದು ಅಗ್ಗಿಂಡ ಬಾಯಿಡ್ ಬರ್ಪಿನ ವಾಸನೆ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು.
* ಏಪಲಾ ಒಂಜಿ ಏಲಕ್ಕಿನ್ ಒಂಜಿ ಚಮ್ಚ ತೊಡ್ಡೆ ನೆಯಿ ತೊಟ್ಟು ದೆತ್ತೊಂಡ ನರಕ್ಕ್ಲೆಗ ಬಲ ಬರ್ಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಕಣ್ಣ್‌‍ದ ದೃಷ್ಟಿಗ್ ಯೆಡ್ಡೆ
* ಬೇದಿಗ್ ಏಲ್ಲಕ್ಕಿದ ಪೋಡಿನ್ ಚಾಕ್ಕ್ ಪಾಡ್‌ದ್ ದಿನಕ್ಕ್ 2-3 ಸಲ ಪರೊಡು ಉಂದರ‍್ದ್ ಬೇದಿ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು
* ಏಲಕ್ಕಿ ಬುಕ್ಕೊ ಡಾಲ್ಚಿನಿ ಚಕ್ಕೆ ಉಂದೆನ್ ಎಡ್ಡೆ ಕುಟ್ಟುದ್ದು ಅರ್ಧ ಲೋಟೆ ಉಗುರು ಬೆಚ್ಚ ನೀರ್‌ಗ್ ಪಾಡ್‌ದ್ ಬಾಯಿಗ್ ಪಾಡ್‌ದ್ ಗಳಗಳ ಮಲ್ಪುನರ‍್ದ್ ನಾಲಿ ಬೇನೆ‌ಗ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು
* ವಾಂಕದೆ ಬನ್ನಗ ಏಲಕ್ಕಿನ್ ಬಾಯಿಗ್ ಪಾಡುಂಡ ವಾಂಕದೆ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು
* ಉರಿಪಡಿಕೆ ಇಪ್ಪುನಕುಲು ಏಲಕ್ಕಿನ್ ನೈ ದೊಟ್ಟು ಇಜ್ಜಿಂಡ ಕೊಜಪು ದೊಟ್ಟು ತಿಂಡ ಉರಿ ಪಡಿಕೆ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ಏಷ್ಯನ್ ಗೊಬ್ಬುಲು

ಇಡೀ ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ಸಾಮರಸ್ಯ, ಐಕ್ಯತೆ ಪುಟ್ಟುನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಯತ್ನ ಈ ಕ್ರೀಡೆಡ್ ಆವೊಂದುಂಡು. ಪ್ರತಿ ನಾಲು ವರ್ಷೊಗ್ ಈ ಕ್ರೀಡೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ದೇಶೊಡ್ ನಡಪುಂಡ್. ಪ್ರಥಮ ಏಷ್ಯನ್ ಗೊಬ್ಬು ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿ ದೆಹಲಿಡ್ ನಡೆಯಿನಿ. ಮೊರಾನಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಡ್ ಇಂಚಿಯಾನ್ ನಗರೊಡು ೧೭ ದಿನತ ಗೊಬ್ಬು ನಡತುಂಡು. ನಮ್ಮ ಭಾರತದ ಸ್ಪರ್ಧಿಲು ೧೦ ಬಂಗಾರದ ಪದಕೊನು ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಎಡ್ಮನೆ ಸ್ತಾನ ಪಡೆವೊಂಡೆರ್. ಈ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಉದ್ದೇಶ ಶಾಂತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಐಕ್ಯತೆ.

ವರ್ಗೊ:ಗೊಬ್ಬುಲು
ಎಸ್.ಯು.ಪಣಿಯಾಡಿ

**ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಪಣಿಯಾಡಿ** (4 ಏಪ್ರಿಲ್ 1897- 13 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1959) ಮೇರ್ ತುಳು ಚಳುವಳಿ ಸುರುಮಲ್ತಿನ ಗಣ್ಯೆರ್. ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೊದ ಪುದರ್‌ಡ್ ವಿಧವೆ, ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹದಂಚಿನ ಕಟ್ಟ್‌ಲೆನ್ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಪಂಡ್‍ದ್ ಅವೆನ್ ವಿರೋಧ ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿದ ಪುದರ್‌ಡ್ ಶೀತಲ ಯುದ್ದೊಗು ಜನ್ಮ ಕೊರ್ದು ಗಾಂದೀಜಿನ ಮನದಾಸೆನ್ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಪಸರಿಸಾವರೆ ಬೆಂದಿನ *ಕೆಂಪಂಗಿಯ ಯುವಕ* ಪಂಡ್‍ದೇ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆಯಿನಾರ್ ಎಸ್.ಯು.ಪಣಿಯಾಡಿ. ಮೆರೆನ ನಿಜನಾಮೊ *ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ*. ಉಡುಪಿದ ಸೋದೆಮಠೊರ್ದ್ ಚೂರು ದೂರೊಡು ತಿಕ್ಕುನ ಪಣಿಯಡಿ ಬೈಲು ಪನ್ಪಿನ ಬೆನ್ನಿ ಬೆನ್ಪಿನ ಕಂಡೊದ ಸಾಲ್‍ಲೆಡ್ ಮೆರೆನ ಇಲ್ಲ್ ಉಂಡು.

## ಪುಟ್ಟು ಬುಕ್ಕೊ ಜೀವನೊ
ಪಣಿಯಾಡಿದಾರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ವಾದಿರಾಜ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ. ಅಪ್ಪೆ ಯಮುನಾ. ಎಸ್‍.ಯು.ಪಣಿಯಾಡಿದಾರ್ (೧೮೯೭ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೪ನೇ ತಾರೀಕ್‍ದಾನಿ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್ - 1959 ತೀರಿಯೆರ್). ಪಣಿಯಾಡ್‍ದಾರೆನ ಪೂರ ಪುದರ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ. ಶಿವಳ್ಳಿ ಬ್ರಾಣೆರೆ ಕುಟುಮೊಗು ಸೇರ್ದಿನ ಆರೆನ ಊರು ಪಣಿಯಾಡಿಬೈಲ್. ಒಡಿಪು ರಥಬೀದಿಗ್ ಮುಟ್ಟ ಈ ಬೈಲ್ ಉಂಡು. ಪಣಿಯಾಡಿದಾರ್ ಉಡ್ಪಿಡ್ ಒಂತೆ ವರ್ಸೊ ಕನ್ನಡ, ಸಂಸ್ಕೃತ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಲ್ತೆರ್. ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು ನಣಾದ್ ಎಚ್ಚ ಕಲಿವಿಕೆಗಾತ್ರೊ ಸುರುಗು ಮೈಸೂರುಗು ಬುಕ್ಕೊ ಮದ್ರಾಸ್‍ಗ್ ಪೋಯೆರ್‍. ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಿರೋಮಣಿ ಪರೀಕ್ಷೆಡ್ ಬಂಗಾರ್‍ದ ಪದಕೊ ಪಡೆಯೆರ್.

## ಉದ್ಯೋಗ
ಆರೆನ ಉದ್ಯೋಗ ಜೀವನ ಗುಜರಾತ್‍ಡ್‍ ಸುರುವಾಂಡ್. ಬರೋಡಾದ ಲೈಬ್ರರಿಡ್ ‍ಉದ್ಯೋಗೊಗು ಸೇರ್ಯೆರ್. ಅಲ್ಪ ಮೂಜಿ ವರ್ಸೊ ಇತ್ತೆರ್. ಆಸಮಯೊಡು ಗುಜರಾತ್‍ಡ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಗ್ರಾಮೊ ದಗದಗ ಉರಿಯೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ತನ್ನ ಪುಟ್ಟೂರುಡು ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿಜಯಘೋಷಣೆ ಆವೊಡು ಪಂಡ್‍ದ್ 1923 ಡ್ ಬೇಲೆನ್ ಬುರ್ದು ಉಡುಪಿಗ್ ಪಿರ ಬತ್ತೆರ್. ಅವೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ರಾತ್ರೆ ಪಗೆಲ್ ಕರಾವಳಿಡ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಚನೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಳುವಳಿನ್ ಪುಟ್ಟು ಪಾರ್ದ್ ಪದಿನೇಲ್ ವರ್ಷ ಮುಲ್ಪ ಅವೆಕ್ಕ್ಂದೇ ಬೆಂದೆರ್.

## ಮದಿಮೆ
1923 ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸೆರ್ ಮದ್ಮೆ ಆಯೆರ್. ಉಡುಪಿದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಮಧ್ವಸಿದ್ದಾಂತ ಗ್ರಂಥಾಲಯೊದ ಸ್ಥಾಪಕೆ ಪಾವಂಜೆ ಗುರುರಾಯೆರ್‍ನ ಮಗಲ್ ಭಾರತಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸೆರೆನ ಬೊಡೆದಿ. ಅವೆರ್ದ ಬುಕ್ಕೊ ಉಡುಪಿಡೇ ತನ್ನ ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಆಸ್ತಿಡ್ ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ಮೆಗ್ಯ ಪಲಯೆನಕ್ಲ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕುಲ್ಲಿಯೆರ್. ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಳುವಳಿ, ಲೇಕನೊ, ಸಮಾಜಸೇವೆದೊಟ್ಟುಗ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸೆರ್ ಉಡುಪಿನ್ ಬುಲೆಪಾವುನ ಪ್ರಯತ್ನೊನ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಅವೆತ್ತ ಫಲ ಪ್ರಕಾರೊ ತುಳುನಾಡು ಪ್ರೆಸ್, ಖಾದಿ ಭಂಡಾರಿ, ಸಪ್ಲೈ ಏಜೆನ್ಸಿ ಇಂಚಿನ ವ್ಯಾಪಾರೊಲು ಉಡುಪಿಡ್ ಪುಟ್ಟುಂಡ್.

## ತುಳು ಸೇವೆ
ತುಳುಬಾಸೆಗಾತ್ರೊ ಆರೆನ ಸೇವೆ ಮಾಮಲ್ಲ.ತುಳುನಾಡ ಪ್ರೆಸ್, ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯಮಾಲೆ, ತುಳು ಕಾದಂಬರಿ, ತುಳು ವ್ಯಾಕರಣ ಬರೆದ್ ಮಾಮಲ್ಲ ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ತೆರ್. ಸ್ವದೇಶಿ ಚಳುವಳಿತ್ತ ಪುದರ್ಡ್ ಆರ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿ ಬ್ಯಾಂಕ್- ತುಳುನಾಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ತುಳು ಚಳುವಳಿ ಉಂದೆಗಾತ್ರೊ ಆರ್ ಏತೋ ತ್ಯಾಗ ಮಲ್ತೆರ್.
* 1930 ಡ್ ವೆಲ್ಲೂರುಡ್ ಜೈಲ್‍ಡಿಪ್ಪುನಗ ಮೇರ್ ತುಳು ವ್ಯಾಕಣ ಗ್ರಂಥೊನ್ ಬರೆಯೆರ್.
* ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಮಾಲೆ ನೆರ್ದ್ 1936 ಮುಟ್ಟ ಮೇರ್ ರಡ್ಡ್ ಸಣ್ಣಕತೆ, ರಡ್ಡ್ ಕವನ ಸಂಕಲನ, ರಡ್ಡ್ ಕಾದಂಬರಿ, ಒಂಜಿ ಸಂಶೋಧನೆ, ನಾಟಕ, ಕಾವ್ಯೊದ ಮಿತ್ತ್ ೧೧ ಪುಸ್ತಕೊಲೆನ್ ಬರೆಯೆರ್.

## ತೀರಿನಿ
ತನ್ನ ಜೀವನೊದ ಕಡೆತ್ತ ಘಟ್ಟೊಡ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸೆರ್ ಮಸ್ತ್ ಕಷ್ಟ ಬೈದೆರ್. ಕಟ್ಟಿನ ಕನೊ ನಿಜ ಆವಂದೆ ಪೋಂಡು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ತುಳುನಾಡ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಆವೊಡು, ಅವ್ಲು ತುಳು ಬಾಸೆ ಕಲ್ಪಾವುನ ಸಾಲೆ ಉಪ್ಪೊಡು, ತುಳುಟ್ಟೇ ಪುಸ್ತಕೊಲು ಪ್ರಕಟ ಆವೊಡು, ತುಳು ಆಡಳಿತ ಬಾಸೆ ಆವೊಡು ಇಂಚ ಮಾತ ಸಾರ ಕನೊನು ತೂದಿತ್ತೆರ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸೆರ್. ಅವ್ ಒವ್ಲಾ ಈಡೇರಂದೆ 13 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1959 ಗ್ ಹೃದಯಾಘಾತವಾದ್ ಮೇರ್ ತೀರಿಯೆರ್.
ಉಡುಪಿದ ತುಳುಕೂಟ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ತುಳು ಕಾದಂಬರಿ ಸ್ಪರ್ದೆನ್ ದೀದ್ ಸುರೂತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿನಕ್ಲೆಗ್ ಪಣಿಯಾಡಿ ಮಾನಾದಿಗೆನ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಮೂಲಕ ಎಸ್.ಯು.ಪಣಿಯಾಡಿ ಮೆರೆನ ಪುದರ್ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಒರಿಪುಲೆಕ ಮಲ್ದ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
* ಪುಸ್ತಕ: *ಕರಾವಳಿ ಮಹನೀಯರ ಬದುಕು ಸಾಧನೆ*,ಸಂಪಾದಕೆರ್: ಡಾ.ಶ್ರೀಪತಿ ಕಲ್ಲೂರಾಯ ಪಿ.

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್

ಅವಿಭಜಿತ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕೇಂದ್ರ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸೌತ್ ಕೆನರಾ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಕೊ ಆಪರೇಟಿವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಎಸ್ ಸಿ ಡಿ ಸಿ ಸಿ ಬ್ಯಾಂಕ್)ಂದ್ ಲೆಪ್ಪಾವೊನೊಂದುಂಡು. ಈ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗ್ ಶತಮಾನ ಕಾಲದ ಸೇವೆದ ಚರಿತ್ರೆ ಉಂಡು. ಇನಿಮುಟ್ಟ ಈ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ದ ಅಡಿಟ್ ೯೦೯ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಲು ನೋಂದಾವಣೆ ಆದ್ ಉಲ್ಲ. ಇಡೀ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊಡು ಅನೇಕ ಪ್ರಥಮೊಲೆನ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್ ದಾಖಲೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಬ್ಯಾಂಕ್
ಏಷ್ಯಾ

**ಏಷ್ಯಾ** ಪರ್ಪಂಚೊದ ದಿಂಜ ಮಲ್ಲ ಅಂಚೆನೆ ಜಾಸ್ತಿ ಜನಸಂಕ್ಯೆ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಖಂಡೊ ಆದುಂಡು. ಭೂಗೋಲೊದ ಸುಮಾರ್ ೮.೭% ಪ್ರದೇಸೊ ಈ ಖಂಡೊಡುಂಡು.  ಅಂಚೆನೆ ಪರ್ಪಂಚೊದ ಸುಮಾರ್ ೬೦% ಜನಸಂಕ್ಯೆ ಮೂಲುಂಡು.

ಪಾರಂಪರಿಕವಾದ್ ಏಷ್ಯೊದ ಪಡ್ಡೋಯಿ ಪರಿಮಿತಿಡ್ ಸುಯೆಜ್ ಕಾಲುವೆ, ಯೂರಲ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಅಂಚನೆ ಬಡೆಕಾಯಿ ಪರಿಮಿತಿಡ್ ಕಾವ್ಕಸಸ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ, ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ(ಬ್ಲ್ಯಕ್ ಸೀ)ಲುಂದು ಪರಿಗಣಿಸದೆರ್.

ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥ ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡೊಬಯ ಈ ಪ್ರಕಾರೊ ವಿಭಜಿಸದ್ಂಡ್.

* ಮೂಡಾಯಿ ಏಷ್ಯಾ
* ಆಗ್ನೇಯೊ ಏಷ್ಯಾ
* ತೆನ್ಕಾಯಿ ಏಷ್ಯಾ
* ಮದ್ಯೊ ಏಷ್ಯಾ
* ಬಡೆಕಾಯಿ ಏಷ್ಯಾ
* ಪಡ್ಡೋಯಿ ಏಷ್ಯಾ

## ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೊಲು

ಈ ಪಟ್ಟಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಡ್ ಉಪಯೋಗಿಸವುನ ವ್ಯವಸ್ಥೆದ ರೀತಿಡ್ ಸಂಗಟನೆ ಆತ್ಂಡ್.



## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭೂಗೋಲೊ
ವರ್ಗೊ:ಖಂಡೊಲು
ಐಶ್ವರ್ಯಾ ರೈ

**ಐಶ್ವರ್ಯಾ ರೈ** (ಜನನ: ನವೆಂಬರ್ ೧, ೧೯೭೩) ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾ ನಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾಡೆಲ್. ೧೯೯೪ ಟ್ ಭಾರತಸುಂದರಿ ಪಂಥೊನ್ ಗೆಂದಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅವ್ವೇ ವರ್ಷ ವಿಶ್ವಸುಂದರಿ ಪಂಥೊನ್ ಗೆಂದಿಯೆರ್.

## ಪುಟ್ಟು ಬುಕ್ಕ ಕುಟುಂಬ
ಐಶ್ವರ್ಯಾ ಪುಟ್ಟುದಿನಿ ತುಳುನಾಡ್ದ ಕುಡ್ಲಡ್. ಅಮ್ಮೆರ್ ಕೃಷ್ಣರಾಜ್ ರೈ ಬುಕ್ಕೊ ಅಪ್ಪೆ ಬೃಂದಾ ರೈ. ಮುಂಬೈ ನಗರಡ್ ಡಿ ಜಿ ರೂಪಾರೆಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ಯ ವಿದ್ಯಾ ಕಾಲೇಜ್ ಡ್ ಓದಿನ ಐಶ್ವರ್ಯಾ ಒರ್ಮ್ಬನೆ ತರಗತಿಡ್ ಉಪ್ಪುನಗನೆ ಕ್ಯಾಮೆಲಿನ್ ಸಂಸ್ಥೆಗ್ ಮಾಡೆಲ್ ಆದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಮಸ್ತ್ ಜಾಹೀರಾತುಲೆಡ್ ನಟನೆ ಮಲ್ತಿನ ಐಶ್ವರ್ಯಾ ಪ್ರಪಂಚಸುಂದರಿ ಇನಾಮುನು ಗೆಂದಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಆಯೆರ್. ಉಂದೆತ ಬುಕ್ಕೊ ಮಸ್ತ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾಹಿರಾತುಲೆಡ್ ನಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್.

## ಪಿಚ್ಚರ್
ಮೆರೆನ ಸುರುತ ಚಿತ್ರ ಮಣಿರತ್ನಂ-ನಿರ್ದೇಶಿತ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ "**ಇರುವರ್**" (೧೯೯೭). ಈ ಚಿತ್ರ ಯಶಸ್ವಿ ಆಯಿಜಿ. ೨೦೦೦ಡ್ ಬುಡುಗಡೆ ಆಯಿನ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ "ಕಂಡುಕೊಂಡೇನ್ ಕಂಡುಕೊಂಡೇನ್" ಯಶಸ್ವಿ ಅಂಡ್. ಐಶ್ವರ್ಯಾ ನಟನೆ ಮಲ್ತಿನ ಬಹುಪಾಲು ಚಿತ್ರೊಲು ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆದವು. ಕೆಲವು ತಮಿಳು ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಬೆಂಗಾಲಿ ಚಿತ್ರೋಡುಲ ನಟನೆ ಮಲ್ತುದೆರ್. (ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಕೂರೆರ್ನ ಕಾದಂಬರಿಯಾಧಾರಿತ "ಚೋಕೆರ್ ಬಾಲಿ"). ಹಾಲಿವುಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್'ಡ್ ನಿರ್ಮಾಪಣೆ ನಡತಿನ "ಬ್ರೈಡ್ ಎ೦ಡ್ ಪ್ರೆಜುಡೀಸ್" (೨೦೦೪) ಪನ್ಪಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಚಿತ್ರೋಡುಲ ನಟನೆ ಮಲ್ತುದೆರ್.
ಇಂಬೇರ್ನ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರೊಲೆಡ್ ಕೆಲವ್ ಪಂಡ "ದೇವದಾಸ್" ಬುಕ್ಕೊ "ಹಮ್ ದಿಲ್ ದೇ ಚುಕೇ ಸನಮ್".

## ಸಾಧನೆ
ಐಶ್ವರ್ಯಾ ರೈ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದೇಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸ್ ಡ್ ಯುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದ ಸಮಿತಿಡ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತುದಿನ ಏಕೈಕ ಭಾರತೀಯೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ ನಟಿ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜನಕುಲು
ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್

**ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್** ಒಂಜಿ ತಂಪು ತಿನಿಸ್. ನೆಕ್ಕ್ "frozen custard", "frozen yogurt", "sorbet", "gelato" ಪಂದ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಮಲ್ಪರೆಗ್ ಬಗೆ ಬಗೆದ ಪರ್ಂದುಲು, ಫ್ಲೇವರ್ಲೆನ್, ಪೇರ್ನ್ ಉಪಯೋಗ ಪಲ್ಪುವೆರ್. ಅಯಿಕ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪಧಾರ್ಥ ಅತ್ತಾಂದೆ ಕ್ರೀಮ್, ಸಕ್ಕರೆ ಪದಾರ್ಥ ಬುಕ್ಕೊ ಬಣ್ಣೆನ್ಲಾ ಪಾಡ್ವೆರ್. ಈ ಪದಾರ್ಥಲು ತಂಪು ಆವೊಂದಿತ್ನಕನೆ ಅವ್ವೆನ್ ಐಸ್ದ ಗಡ್ಡೆ ಆವರೆ ಬುಡಂದೆ ಮೆಲ್ಲೊಡು ಮಗತೊಂತು ಇಪ್ಪೋಡು. ಅಪಾಗ ಇರೆಗ್ ಬೋಡಾಪಿನ ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್ ಸವಿಯರೆ ಸಿದ್ದ.

## ಉಲ್ಲೆಕೊ

ವರ್ಗೊ:ತಿನಿಸುಲು
ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್

**ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್** 2011 ಇಸವಿ ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಯಿನ ತುಳು ಚಲನಚಿತ್ರ. ಉ೦ದುವೇ ಪುದರ್ದ ನಾಟಕದ ಸಿನಿಮಾ ಅವತರಣಿಕೆ ಉಂಡು. ಈ ನಾಟಕದ ನಿರ್ದೆಶಕೆರ್ ವಿಜಯಕುಮಾರ್ ಕೊಡಿಯಾಲ್ ಬೈಲ್. ಈ ಚಲನ ಚಿತ್ರ ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಗು ಬೋದಾಯಿಲೆಕ್ಕ ನಾಟಕಡ್ ಬದಲಾವಣೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದು ತೆರೆಗ್ ಬತ್ತ್೦ಡ್. ನೆಕ್ಕ್ ಜನಕುಲ್ನ ಎದ್ದೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಲಾ ತಿಕ್ಕ್೦ಡ್. ಕುಡ್ಲ, ಉಡುಪಿ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಕಾಸರಗೋಡು, ಮುಂಬೈ, ಪುಣೆ ಮೂಲಪ ಮಾತಾ ಈ ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ವರ್ಗೊ:ಸಿನೆಮೊ
ಒಡಿಪುದ ಅಷ್ಟಮಠ

ದೇವಸ್ಥಾನದ ಊರು ಉಡುಪಿಡು ಕ್ರಷ್ಣ ಮಠ ದೊಟ್ಟುಗ್ ಅಷ್ಟ ಮಠಕುಲುಲ ಪುದರ್ ಪೊತ. ಒಡಿಪುದ ಅಷ್ಟ ಮಠೊಕುಲು ಪ೦ಡ ಪೇಜಾವರ ಮಠ, ಕಾಣಿಯೂರ್ ಮಠ, ಸೋದೆ ಮಠ, ಶೀರೂರು ಮಠ, ಪಲಿಮಾರು ಮಠ, ಪುತ್ತಿಗೆ ಮಠ ಬುಕ್ಕೊ ಕೃಷ್ಣಪುರ ಮಠ. ಈ ಮಠತ ಸ್ಥಾಪನೆನ್ ಮಧ್ವಾಚಾಯೆ೯ರ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಎಡ್ಮ ಮಠೊಕುಲು ರಥಬೀದಿಡ್ ಕೃಷ್ಣಾ ಮಠತ ಸುತ್ತೊನೆ ಉ೦ಡು. ಪರ್ಯಾಯ ಆನಗ ಒ೦ಜಿ ಮಠದ ಗುರ್ಕಕೆ೯ ಕುಡೊ೦ಜಿ ಮಠತ ಸ್ವಾಮಿಯೆರೆ ಪೋಪು೦ಡು. ಮಠತ ಗುರ್ಕಾರಿಕೆಡ್ ಆಯಾಯ ಮಠತ ಸ್ವಾಮಿಯೆರ್ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಸ ಇಪ್ಪುವೆರ್. ಉ೦ದೆನ್ ಪರ್ಯಾಯ ಪನ್ಪೆರ್. ಇತೆ ಗುರ್ಕರ್ಮೆಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಮಠ ಪ೦ಡ ಪೇಜಾವರ ಮಠ.

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ಒಲಿಮದೆ ಗುಂಡ

ಸಿರಿಜಾತ್ರೆಡ್ ಮಾತ ಸಿರಿನಕುಲು ಪಿಂಗಾರದ ಪುರ್ಪೊ ಬುಡಿಯೆರೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ್ ಮಡಲ್ ಕಟ್ದ್ ರಚನೆ ಮಂತಿನ ಒಂಜಿ ಗುಂಡೊ ಒಲಿಮದೆ ಗುಂಡೊ. ಸಿರಿನ ಜಾತ್ರೆಡ್ ಪುರ್ಪೊ ಪತ್ತುನೆಡ್ದ್ ಪುರ್ಪೊ ಬುಡ್ಪುನಾಡೆ ಮುಟ್ಟ ಇಡೀ ರಾತ್ರೆ ಪೊಣ್ಜೆನಕ್ಲೆಗ್ ಆಲಡೆಡ್ ದರ್ಶನೊ ಬರ್ಪುಂಡು. ದರ್ಶನೊದ ಅಕೇರಿಗ್ ಮೂಲೊ ಕುಮಾರನ ಮುತಾಲಿಕೆಡ್ ಮಾತ ಸಿರಿನಕುಲು ಒಲಿಮದೆ ಗುಂಡೊದಾಡೆ ಬತ್ದ್ ಪಿಂಗಾರೊನು ಬುಡ್ಪೆರ್. ಈ ಒಲಿಮದೆ ಗುಂಡೊನು ಅಜ್ಜೆರೆನ ಸುಡಲೆದ ಕಂಡೊಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಸಿರಿಜಾತ್ರೆ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ರೀತಿಡ್ ಅಜ್ಜೆರೆನ ಸಾವುದ ಆಚರಣೆದ ಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುವೋ?
ಒಷ್ಯಾನಿಯ

**ಒಷ್ಯಾನಿಯ** ಭೂಮಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಅರ್ಧವಲಯಡುಪ್ಪುನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲ್ದ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಂಗಡಣೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ದೇಶೊನು ಬುಡ್ದು ಈ ವಿಂಗಡಣೆಡ್ ಸೇರುನ ಪ್ರದೇಶೊಲ್ದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಗೊತ್ತಿಜ್ಜಿ. ಆಂಡಲಾ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್, ನ್ಯೂ ಗಿನಿ ಅಂಚೆನೆ ಮಲಯ ದ್ವೀಪಸಮೂಹದ ಕೆಲವು ದ್ವೀಪೊಲು ಇಂದೆಟ್ ಸೇರುಂಡು.
ಓಂಗಿಲೆ

**ಓಂಗಿಲೆ** ಆಫ್ರಿಕಾ ಬುಕ್ಕೊ ಏಷ್ಯಾಖಂಡಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದಿಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪಕ್ಕಿ. ಉಂದೆಕ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಡ್ ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್,ಕನ್ನಡಡ್ ಮಂಗಟ್ಟೆ ಬುಕ್ಕೊ ಓಂಗಿಲೆ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರುಂಡು. ನೆತ್ತ ಕೊಕ್ಕು ಉದ್ದ ಇಪ್ಪುನೆಡ್ದ್ ನೆಕ್ಕ್ ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕೊಂಬುಕೊಕ್ಕುದ ಪಕ್ಕಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಬೈದ್ಂಡ್.

ಓಂಗಿಲೆಡ್ ೫೭ ಪ್ರಭೇದ ಉಂಡು. ನೆಟ್ಟ್ ೫ ಪ್ರಭೇದ ಭಾರತಡ್ ಉಂಡು. ಈ ಪಕ್ಕಿಡ್ ಕರಿಕುಬ್ಜ ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್ ಮಸ್ತ್ ಕಿನ್ನ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಅಡಿ ಉದ್ದ, ಬುಕ್ಕೊ ಬಜಿ ೧೦೦ಗ್ರಾಮ್ ತೂಕ ಇಪ್ಪುಂಡು. ದಕ್ಷಿಣದ ಬ್ಲೂ-ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್ ೪ ಅಡಿ ಉದ್ದ, ೬.೨ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ. ತೂಕ ಇಪ್ಪುಂಡು.

ಫಲವಸ್ತು ನೆತ್ತ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ತೆನಸ್. ಪುರಿ, ಪಲ್ಲಿ, ಬುಕ್ಕೊ ಬಲೆಂಗರಾನ್ಲಾ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಸುಮಾರ್ ವರ್ಷ ಬದುಕುನ ಈ ಪಕ್ಕಿ, ಪಕ್ಷಿದಾಮಡ್ ೫೦ ವರ್ಷ ಬದುಕುದಿನ ದಾಖಲೆ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪಕ್ಕಿಲು
ಓಡು

**ಓಡು** ಪಂಡ ಕನ್ನಡೊಡು ಹಂಚು, ಇಜ್ಜಾಂಡ ಹೆಂಚು ಪಂಡ್ದ್‌‍ಲಾ (ಇಲ್ಲ್‌ದ ಮಾಡ್‍ಗ್ ಪಾಡುನ ಓಡ್)(roofing tiles) ಪನ್ಪೆರ್, ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಉಡುಪಿದಂಚಿ ಉಂದೆಕ್ಕ್ **ಒಡಿಲ್‍** ಪಂಡ್ದ್‍ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಓಡುನು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನು
ಓಡುನು ಮಣ್ಣ್‌‍ಡ್  ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಓಡು ಮಲ್ಪೆರೆ ಅವೆ ಮಣ್ಣ್ ಬೋಡು. ಕಡಲ ಬರಿತ್ತ ಉಪ್ಪುದ ಆಂಶ ಇತ್ತಿ ಮಣ್ಣ್ ಅಪುಜಿ. ಗುಡ್ಡೆ ಸಾಲ್‍ಡ್‍ ತುದೆ ಇತ್ತಿನಲ್ಪದ ಮಣ್ಣ್ ಎಡ್ಡೆ. ಮಣಿಪಾಲ, ಗುರುಪುರ, ಕೈಕಂಬ, ಬಂಟ್ವಾಳ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಜಾಗ್‍ಲೆಡ್‍ ಎಡ್ಡೆ ಮಣ್ಣ್ ತಿಕ್ಕುನೆಡ್ದಾವರ ಮುಲ್ತ ಮಣ್ಣ್‌ಲೆನೇ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್‍ ಓಡು ಮಲ್ಪರ ಗಲಸುವೆರ್. ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಪಿರಾಕ್‍ಡ್ ಆರ್ದ ವಾಂಟೆದ( half pipe)ಸುಮಾರ್ ಒಂಜಿ ಪೂಟುದಾತ್‍ ಉದ್ದದ ಓಡುನು ತಯಾರ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮಣ್ಣ್‌ದ ಕರ ಮಲ್ಪುನ ಇದಾನೊಡೆ ಓಡುನು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಇತಿಹಾಸೊ

1865ಟ್ಟ್ ಬಾಸೆಲ್‍ ಮಿಶನ್‍ ಸಂಸ್ಥೆದಕುಲು ಕುಡ್ಲದ ಜಪ್ಪುಡು ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಓಡುದ ಕಾರ್ಕಾನೆನ್‍ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಆಪಗ ಇಂದೆಕ್ ಮಂಗಳೂರು ಹಂಚು ಪಂಡ್ದ್‍ ಲೆತ್ತೆರ್(mangalore Tiles). ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದುವೇ ಸಂಸ್ಥೆ ಕುಡ್ಲದ ಕುದ್ರೋಳಿಡ್‍, ಬುಕ್ಕೊ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಪೆದ ಮಲ್ಪೆಡ್‍ಲಾ ಒಂಜಿ ಓಡುದ ಕಾರ್ಖಾನೆನ್‍ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಮಲ್ಪೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕುದ್ರೋಳಿದ ರಡ್ಡ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಇತ್ತೆ ಸುರುತ್ತ ಜಪ್ಪುದವು ಮಾತ್ರ ಉಂಡು.

## ತುಳುನಾಡ್ ಡುಪ್ಪುನ ಪಿರಾಕ್ ದ ಓಡುದ ಕಂಪೆನಿಲು
# ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಷನ್ ಟೈಲ್ಸ್, ಜೆಪ್ಪು (೧೮೬೫)
# ಆಲ್ಬುಕರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಸನ್ಸ್ (೧೮೬೮)
# ಅಲ್ವಾರೆಸ್ ಟೈಲ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ (೧೮೭೮)
# ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಷನ್ ಟೈಲ್ಸ್, ಕುದ್ರೋಳಿ(೧೮೮೨)
# ಹ್ಯಾಮರ್ ಟೈಲ್ಸ್ (೧೮೮೯)
# ಕಿಂಗ್ ಜಾರ್ಜ್ ಟೈಲ್ಸ್ (೧೯೦೫)
# ಜೆ.ಹೆಚ್ ಮೊರ್ಗಾನ್ ಆಂಡ್ ಸನ್ಸ್
# ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಷನ್ ಟೈಲ್ಸ್, ಮಲ್ಪೆ
# ರೀಗೊ ಆಂಡ್ ಸನ್ಸ್
# ಬಿ ಎಂ ಟೈಲ್ಸ್
# ಪೂಂಜ ಟೈಲ್ಸ್ ಮಂಗಳೂರು
# ರಾಜ್ ಟೈಲ್ಸ್

## ಬಿಕೆ ಟೈಲ್ಸ್
ಅಲ್ಬುಕರ್ಕ್ ಟೈಲ್ಸ್,  **[[ಮಂಗಳೂರು]] ಹಂಚು**

## ಒಡುದ ವಿದೊಕ್ಕುಲು
# ಮೂಲೆ ಓಡು
# ಎಲ್ಯ ಓಡು
# ತಟ್ಟೆ ಓಡು
# ದಂಬೆ ಓಡು
# ಮುಗುಳಿ ಓಡು
# ಕನ್ನಡಿ ಓಡು
# ಗುಮ್ಮೆ ಓಡು
# ಸೀಲಿಂಗ್ ಓಡು

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು
* ಕುಡ್ಲದ ಓಡು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ
ಓಡಾರಿ

**ಓಡಾರಿ** ಇಂದೊಂಜಿ ವೃತ್ತಿವಾಚಕ ಪದೊ. **ಓಡು** ಪಂಡ ಕರ ಪನ್ಪಿ ಅರ್ಥೊ. ಕರ ಮಲ್ಪುನಕ್ಲೆನ್ ಓಡಾರಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಡ್ ಕರ ಮಲ್ಪುನಕ್ಲೆಗ್ ಕುಂಬಾರ ಪನ್ಪಿ ಅರ್ಥೊ ಉಂಡು. **ಚೆಟ್ಟಿ ಪೊಡ್ಂಬೆ ಓಡಾರಿ ಜಾಣೆ ಪಣವು ಕಿನ್ನಿ ತಾರಾಯಿ ಮಲ್ಲೆ** ಪನ್ಪಿ ಗಾದೆ ಉಂಡು. ಪೊಡುಂಬೆ ಪಂಡ ಪೆದ್ದೆಂದ್ ಅರ್ಥೊ.
## ಗಾದೆಲು
ಅಚಾರಿ ಇಲ್ಲಡ್‍ ಮಡು ಇಜ್ಜಿ ಓಡಾರಿ ಇಲ್ಲಡ್‍ ಕರ ಇಜ್ಜಿ
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಓಮ

**ಓಮ** ಒಂಜಿ ಕಾಟ್ ದೈಯಿ. ಉಂದು ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕ, ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ನಾಡ್‍ದ ಮೂಲ ಸಸ್ಯೊ. ಉಂದೊಂಜಿ ಮೂಲಿಕೆ ಸಸ್ಯೊ. ಎಪಝೋಟೆ ಪನ್ಪುನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪುದರ್.

## ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್
ಕಿನೋಪೋಡಿಯೇಸಿ ಕುಟುಂಬೊಬು ಸೇರ್‍ದ್ಂಡ್. ಕಿನೋಪೋಡಿಯಮ್ ಆಂಬ್ರೋಸಾಯ್ಡಿಸ್ ಅತ್ತಂಡ ಡಿಸ್ಫೇನಿಯ ಆಂಬ್ರೋಸಾಯ್ಡಿಸ್ ಓಮದ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯೊ ಪುದರ್.

## ಓಮದ ಉಪಯೋಗ
*ಒಂಜಿ ಮಣ್ಣ್‌ದ ವೋಡ್ ದೀಯೊಡೂ, ಓಮನ್ ಪೊತ್ತವೊಡೂ ಪರಪರ ಪುಡವುಂಡು ಅದಗ ಅಯ್ಕ್ ಒಂಜಿ ಲೋಟ ನೀರ್ ಮೈಪೊಡು ಸಮ ಕೊದ್ಯೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ದ ಲೋಟ ನೀರ್ ಆಪುಂಡು ಬಂಜಿ ಬೇನೆ ಪುರಿ ಲಕ್ದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ ಅದಗ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು
*ಓಮನ್ ದೊಂಬುಡ್ ದೀಯೊಡು ಅವೆನ್ ಸಣ್ಣ ಕಡೇವೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆನ್ ತಾರಾಯ್ದ ಪೇರ್ಡ್ ಕೊದ್ಯರೆ ದೀಪೆರ್ ಸಮ ರಡ್ ಅವೆನ್ ಕೊದ್ಪವೊಡು ಅದಗ ಬೆಲ್ಲದಗಲಕ ಆಪುಂದು ಗಟ್ಟಿ ಆವನಗ ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ನೈ ಚೂರು ಪಾಡೊಡು ಅಯ್ಟ್ ಒಂತೆ ಕೊದ್ಯೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಸಮ ಗಟ್ಟಿ ಆಪುಂಡು ಮುದ್ದೆ ಅದಗ ಬರ್ಪುಂಡು ಪೆದ್ಮೆದಿನಗಲೆಗ್ ಚೂರ್ ಚೂರ್ ಕಾಂಡೆ ಬಯ್ಯ ಕೊರೊಡು
*ಓಮ ಒಂಜಿ ಸಂಬರ್ ಸಸ್ಯೊ. ನಂಕ್ ಅಂಗಡಿಡ್ ತಿಕ್ಕುನ ಓಮ ಅವು ಐತ ಸತ್ವ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಬರ್ಪಿ ಓಮ. ಅಂಚಾದ್ ಓಮದ ದೈ ಮಲ್ಪರೆ ನಂಕ್ ಆಪುಜಿ. ಉಂದೆನ್ ಕಜಿಪು ಕಡೆವನಗ, ಕೊತ್ತಂಬರಿ, ಜೀರಿಗೆ, ಮೆಂತೆದೊಟ್ಟಿಗೆ ಒಂತೆ ಪಾಡುವೆರ್.
*ಬಂಜಿ ಬೇನೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ
*ಓಮೊನು ಸೆಕೆ ನೀರ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಐತ ಸತ್ವ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಓಮಸತ್ವ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನೆಕ್ಕ್ ಓಮಂ ವಾಟರ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆತ್ತ ಸತ್ವ ಕಲ್ಲ್ ಸಕ್ಕರೆದ ಲೆಕ್ಕ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಯುರ್ವೇದ ಮರ್ದ್ದ ಅಂಗಡಿಡ್ ಉಂದು ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಬೆಚ್ಚ ನೀರ್ ಕೊದ್ಯೊಂದುಪ್ಪುನಗ ಒಂಜಿ ಸೌಂಟು ಓಮ ಸತ್ವದ ಕಲ್ಲ್ ಐಕ್ ಪಾಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಚೌಲಿ ಮಲ್ತ್ ಬಾಟ್ಟಿಡ್ ದಿಂಜಾದ್ ದೀವೊಡು. ಓಮ ಸತ್ವ ಬಂಜಿ ಬೇನೆಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು
*http://havyakapaaka.blogspot.in/2015/06/blog-post.html

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದುಲು
ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲ

**ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲ** ಉಂದೆನ್ ತಾರಿ ಇಜ್ಜಾಂಡ ತಾರಾಯಿದ ಕಲಿಟ್ಟ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತಾರಾಯಿದ ನೀರ್‌ಡ್‌ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

ಉಂದೆಕ್ **ತಾಟಿ ಬೆಲ್ಲ** ಪನ್ಪೆರ್. ತುಳುವೆರ್ **ತಾರಿ** ಬೆಲ್ಲೊಂದುಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ **[[ಕಲಿ]] ** ಬೆಲ್ಲೊಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ತಾರಿ ಪಂಡ ತಾರಿದ ಮರ. ತಾರಿದ ಮರತ ಕೊಂಬುಡು ಕಲಿ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಬುಲೆಪುನ ತಾರಿಡ್ ತಿಕ್ಕುನ ಪರ್ಂದ್‍ನ್ ತಾರಿಪರ್ಂದ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ತಾರಿಡ್ ತಿಕ್ಕುನ ಕಳಿನ್ ಸುಣ್ಣ ಪಾಡ್ದ್ ಕುಂದಾದ್ ತಾರಿದ ಇರೆತ್ತ ಕಾಜಿದಾತ್ ಮಲ್ಲ ಉರುಂಟುದ ಅಚ್ಚಿಗ್ ಮೈತ್‍ದ್ ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲೊನು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತೂವೆರೆ ಉಂದು ಕಂದು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬೆಲ್ಲೊಡ್ದು ಉಂದು ಉಪಯೋಗೊಗು, ಮರ್ದ್ ಗ್ ಎಡ್ಡೆ. ಪೆದ್ಮೆದಿ ಮರ್ದ್ ಗ್ ಉಂದೆನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮರಿಯಲೊಗು ಸೀತ ಆಂಡ ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ ಕಸಾಯೊಗು ಈ ಬೆಲ್ಲೊನು ಪಾಡುವೆರ್. ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು ತಿಂಗೊಲು ಆನಗ ಆಪಿನ ತೊಂದರೆಲೆಗ್ ಈ ಬೆಲ್ಲ ತಿಂದ್ಂಡ ಎಡ್ಡೆ. ಸೀತೊಗು ತಿನ್ಯರೆ ಪಂಡ್ದ್ ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ ಪಾಡ್ದ್ ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತಿನ್ಯರೆಗಾದ್ ಕಡ್ಲೆ ಬೇಳೆ, ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ ಪಾಡ್ದ್ ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲ ಮಾನ್ಪುನ ವಿಧಾನೊ
ಕಲಿನ್ ಮಲ್ಲ ಬನಲೆಡ್ ಪಾಡ್ದ್ ದಿಕ್ಕೆಲ್ಡ್ ದೀದ್ ಕೊದಿಪಾವೊದುಡು. ಕೊದ್ದಿದ್ ಅಂಟ್ ದ ಲೆಕ್ಕ ಆಪುಂಡು. ಕೊದ್ಯೊಂದು ಉಪ್ಪುನಗ ಸಿಮೆಂಟ್‍ದ ನೆಲೊಟ್ಟು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕಾಕಜಿ ಪಾಡ್ದ್ ತಾರಿದ ನುಂಗೆಲ್ ಒಲಿಡ್ದ್ ಕಾಜಿದ ಆಕಾರೊಡು ಅಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟ್ದ್ ಹಾಸಿದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತ್ ದೀವೊಡು. ಬೆಚ್ಟ ಬುಕ್ಕೊ ಮಂದ ಉಪ್ಪುನಗನೇ ಒಲಿತ್ತ ಅಚ್ಚಿಗ್ ಉಂದೆನ್ ಮೈಪೊಡು. ನುಂಗಿ ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದೆನ್ ನುಂಗೆಲ್ ತಾರಿದ ಒಲಿಟ್ಟ್ ಕಟ್ಟ್ದ್ ಅಡ್ಪಿಲ್ಲದ ಪುಗೆ ಪೋಪಿ ಜಾಗೆಡ್ ದೀವೊಡು. ಉಂದು ಏತ್ ಸಮಯ ಆಂಡಲಾ ಹಾಳಾಪುಜಿ. ಉಂದೆನ್ ಕೊದ್ಯಾನಗ ಸುಣ್ಣ, ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿ ಮಾತಾ ಪಾಡುವೆರ್. ಉಂದು ಸಾದಾರಣ ಬೆಲ್ಲ ಇತ್ತಿಲೆಕ್ಕನೇ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಒಲಿತ್ತ ಅಚ್ಚಿಡ್ ಈ ಬೆಲ್ಲ ಉಪ್ಪುನೆಡ್ದ್ ನೆಕ್ಕ್ ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಬೆಲ್ಲೊದ ವಿದೊ
* ಅಚ್ಚಿ ಬೆಲ್ಲೊ
* ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲೊ
* ನೀರ್ ಬೆಲ್ಲೊ
* ಕರ್ಜೂರೊ ಬೆಲ್ಲೊ

## ಉಪಯೋಗೊಲು
ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲೊಡು ಕಾಪಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತಿನಿಯೆರೆಲಾ ಬಾರಿ ರುಚಿ. ಪೆದ್ಮೆದಿ ಮರ್ದ್ ನೆಟ್ಟ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.(ಕೊಕನಟ್/ಪಾಮ್ ಜಾಗರಿ (Coconut/ palm jagary)

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತಿನಿಸುಲು
ಓಶೋ ರಜನೀಶ್

**ಚಂದ್ರ ಮೋಹನ ಜೈನ್** (11 ದಶಂಬರ್ 1931 – 19 ಜನವರಿ 1990) ಮೇರ್ 1960 ಡ್ದ್ *ಆಚಾರ್ಯ ರಜನೀಶ್* ಬುಕ್ಕೊ *ಭಗವಾನ್ ರಜನೀಶ್* ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತೆರಾಯೆರ್. 1970, 1980 ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಓಶೋ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್‍ಡ್ ಜಗತ್ತ್ ಗ್ ತೆರಿಯಿನಾರ್. ಮೇರ್ ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಬುಕ್ಕೊ ತಂತ್ರವಿದ್ಯೆಡ್ ವಿಷಯೊಲೆಡ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನಾರ್.

## ಕೃತಿಕುಲು
ಮೇರ್ನ 600 ಕ್ಲ ಮಿಕ್ಕದ್ ಕೃತಿಕುಲುಂಡು

## ಓಶೋ ಪುದರ್‍ದ ಪುಟ್ಟು
ಓಶೋ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ದ *ಓಶಿಯಾನಿಕ್* ಪನ್ಪಿ ಶಬ್ದೊಡ್ದು ಬ‍ತ್ತ್ದ್ಂ‍ಡ್, ಐತ ಅರ್ಥ ಸಮುದ್ರೊಡು ಲೀನ ಆಯಿನವುಂದು. ಅಂಚಾದ್ *ಓಶೋ* ಪಂಡ ಭಗವತ್ತತೆನ್ ಪಡೆಯಿನಾಯೆ ಪನ್ಪಿ ಅರ್ಥ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಕಂಗ್

**ಕಂಗ್** ತುಳುನಾಡ್‍ದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬುಲೆ ಬಜ್ಜೆಯಿ ಆಪುನ ಮರ.

## ಕಂಗ್‍ದ ರೂಪೊ
ಉಂದು ತಾರೆದ ಮರತ್ತ ಲೆಕ್ಕ ಉದ್ದ ಬುಲೆವುನ ಮರ. ಆಂಡ ತಾರೆದಾತ್ ತೋರ ಉಪ್ಪಂದೆ ಸಪೂರ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಮರಕ್ಕ್ ಇಂಗ್ಲಿಸ್ಡ್ ಅರೆಕಾನಟ್ ಟ್ರೀ ಪಂಡ್‍ದ್
ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಕಂಗ್‍ದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್  Areca catechu. ಕಂಗ್‍ದ ಮರಟ್ ಬಜ್ಜೆಯಿ ಆಪುಂಡು ಈ ಬಜ್ಜೆಯಿನ್ ಮಸ್ತ್ ವಿದೊಟ್ಟು ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. 

### ಧಾಮಿ‍ಕ ಆಚರಣೆಡ್ ಕಂಗ್
* ಪಿಂಗಾರ ನಾಗ ಮಂಡಲೊಗು
* ಬಯಕೆದ ಮದಿಮೆಗ್ 
* ಪಾಲೆ- ಮುಟ್ಟಾಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಗಗ್ಗರ ಕಟ್ಟ್‌ನಗ
* ಅಷ್ಟೆಮಿಡ್ ಕಂಗ್‍ದ ಮರೊನು ಎಡ್ಡೆ ಪಿರೆಸ್‍ದ್ ಚರ್ಬಿ(ಎಣ್ಣೆ) ಪೂಜಿದ್ ದೀಪೆರ್ ಐಕ್ ಮಿತ್ತರುನ ಪಂತೊ ನಡಪುಂಡು. 
* ಕಂಗ್ ದೊಂಪ ಪಾಡಿಯೆರೆ
* ಕಂಗ್‍ದ ತಲಕ್ಕೆ ಬೇಲಿ ಕಟ್ಟೆರೆ, ಸೂನಗ್

## ಉಪಯೋಗ
* ಬಜ್ಜೆಯಿನ್ ಬಚ್ಚಿರೆದೊಟ್ಟು ಸುಣ್ಣ ಪಾಡ್ದ್ ತಿನ್ಪೆರ್ 
* ಕಂಗ್‍ದ ಮರಟ್ಟ್ ಪಿಂಗಾರ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನಮ್ಮ ತುಳು ಸಂಸ್ಕ್ರತಿಡ್ ಪಿಂಗಾರದ ಈ ಪೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಯಿನ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಂಡು, ಪೂಜೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.
* ಕಂಗ್‍ದ ಮರಟ್ಟ್ ಇಲ್ಲಗ್ ಬೊಡಾಯಿನ ಪಕ್ಕಾಸ್, ರೀಪು, ದೊಂಪೊಗು ಕಂಬ ಆದ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
* ಐಟುಪ್ಪುನ ಪಾಲೆಡ್ ಇತ್ತೆ ತಟ್ಟೆ-ಬಟ್ಟಲು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಸಭೆ-ಸಮಾರಂಭೊಡು ಉನಿಯೆರೆ ತಿನಿಯೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಆವೊಂದು ಉಂಡು.
* ಮುಟ್ಟಾಲೆ ಮಲ್ಪರೆ,
* ಭೂತಾರಾಧನೆಡ್  ಕಾರ್‌ಗ್ ಗಗ್ಗರ ಕಟ್ಟನಗ ಪಾಲೆ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು.
* ಭೂತೊದ ಅಣಿಕ್ಕ್ ಪಾಲೆ ಗಲಸುವೆರ್
* ಕಜಿಪುಗು, ತರಕಾರಿ, ಪರ್ಂದ್‍ಲೆನ್ ಮುರ್‌ನಗ ಅಡಿಕ್ಕ್ ದೀಯೆರೆ ಪಾಲೆನ್ ಗಲಸುವೆರ್
* ಕಡೆಪಿಕಲ್ಲ್‌ಡ್ ಕಜಿಪು, ಬಂದ ಕಡೆನಗ ಪಾಲೆದ ಕಡ್ಡಿ ಆದ್ ಅರೆಪ್ಪು,ಬಂದನ್ ಕೂಟೆರೆ ಗಲಸೊಂದು ಇತ್ತೆರ್
* ದುಂಬು ಇಲ್ಲ್‌ಗ್, ಜಗಲಿಗ್ ಅಂಬಿ ಪೋಜಿನಗ ಪಾಲೆದ ಕಡ್ಡಿನ್ ಗಲಸೊಂದು ಇತ್ತೆರ್ 
* ಬಜ್ಜೆಯಿಗ್ ಇತ್ತೆ ಬಾರಿ ಬೇಡಿಕೆ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮರೊಕುಲ್
ಓಣಮ್

**ಓಣಮ್/ಓಣಂ** ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುಪುನ ಬಾರಿ ಮಲ್ಲ ಒಂಜಿ ಪರ್ಬ. ಈ ಪರ್ಬನ್ ಮಲಯಾಳೀ ಪಂಚಾಂಗದ ಸುರುತ ತಿಂಗೊಲು ಚಿಂಗಮ್ (ಆಗಸ್ಟ್-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್) ಸೋಣ ತಿಂಗೊಲೆಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪುರಾಣಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಮ್ರಾಟೆ ಆಯಿನ ಮಹಾಬಲಿ ಇಲ್ಲಡೆ ಪಿರ ಬರ್ಪುನ ಕುರುಹುಗಾದ್ ಸಂಭ್ರಮೊಡು ಪರ್ಬನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪತ್ತ್ ದಿನೊ ಈ ಪರ್ಬನ್ ಬಾರಿ ಸಡಗರೊಡು ನಡಪುನ ಈ ಪರ್ಬ ಕೇರಳದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿದೊಕುಲು ಸೇರೊಂದ.

## ನಂಬೊಲಿಗೆ
ಕೇರಳದ ರಾಜೆ ಆದ್ ಇತ್ತ್‌ನ ಮಹಾಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅರೆನ ಪ್ರಜೆಕುಲೆನ್ ತೂಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಬೂಮಿಗ್ ವರ್ಸೊಗೊರ ಬರ್ಪುನ ಸಂಕೇತವಾದ್ ಈ ಪರ್ಬನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಚಕ್ರವರ್ತಿಲು ಊರುಗು ಬರ್ಪೆರ್ ಪಂದ್ ಓಣಮ್ ಪರ್ಬೊನು ಕೇರಳ್ದ ಮಾತ ಜಾತಿದಕುಲುಲಾ ಮಲ್ತತೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ಕೇರಳದ ಜನಕುಲು ಪತ್ತ್ ದಿನ ಇಲ್ಲದ ಜಾಲ್‍ಡ್ ಪೂತ ರಂಗೋಲಿ ಬುಡ್ಪವೆರ್. ಓಣಮ್ ಪರ್ಬೊದಪಗ ಕೆಲವು ನಮೊನೆದ ಕಜಿಪ್ಪುಲು, ಪಾಯಸೊಲು, ಬಾರೆದ ಇರೇಟ್ ಮಲ್ತಿನ ಗಟ್ಟಿ, ಬುಕ್ಕೊ ಕೈರೊಟ್ಟಿ, ಕಲಿಲ ಬಲಸುವೆರ್. ವರ್ಸೊಗೊರ  ಚಕ್ರವರ್ತಿಲು ತನ್ನ ಪಾದೊನು ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ದೀವೊಂದು ಬರ್ಪೆರ್ಂದ್ ನಂಬೊಂದು ಪರ್ಬೊನು ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
 
## ಆಚರಣೆಲು
ಬಾರಿ ಬಂಙದ (ಕ್ಲಿಷ್ಟ) ವಿನ್ಯಾಸದ ಪೂತ(ಪುಷ್ಪ) ಚಿತ್ತಾರೊಲು, ಬಗೆ ಬಗೆತ ಭಕ್ಷ್ಯಲು, ಉಚ್ಚು ಓಡ ಗೊಬ್ಬುದ ಪಂತೊಲು (ದೋಣಿಯಾಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು), ಕೈಕೊತ್ತಿಕಲಿ ನೃತ್ಯ - ಉಂದು ಪೂರ ಈ ಉತ್ಸವದ ಪ್ರಮುಖವಾಯಿನ ಆಕರ್ಷಣೆಲ್.   
ಈ ಪರ್ಬೊಗಾದ್ ಮುಲ್ಪದ ಜನಕುಲು ಪೊಸಕುಂಟುಲೆನ್ ಪಾಡುನವು ವಾಡಿಕೆ. ಆಣ್‍ಜೆವುನಕುಲು ಅಂಗಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಂಡು (ಪಂಚೆ) ಧರಿಸಿದರೆ, ಪೊಣ್ಜೆನಕುಲು ಅಂಚಿನವೇ ಮುಂಡುದ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಬಂಗಾರ್‌ದ ಬಣ್ಣೊದ (ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ) *ನರಿಯತ್ತು* ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಮಿತ್ತ್ ದ ಅಂಗಿ (ಮೇಲಂಗಿ)ನ್ ಪಾಡೊಂದು ಸಂಭ್ರಮ ಪಡೆಪೆರ್. ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು *ಪಾವಡ* ಪನ್ಪಿ ಲಂಗ, ಆಯಿತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ರವಕೆನ್ ಪಾಡ್‌ದ್ ಬಾರಿ ಸಡಗರೊಡು ಅಂಚಿ ಇಂಚಿ ಪೋವೊಂದು ಉಪ್ಪುವೆರ್.  

ಓಣಂ ಕೇರಳದ ಸುಗ್ಗಿದ ಪರ್ಬೊಲ ಅಂದ್.

ಕೇರಳೊಡು ಮಹಾಬಲಿನ ಆಳ್ವಿಕೆನ್ ಸುವರ್ಣಯುಗ ಪಂಡ್‍ದೇ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಓಣಂದ ದಿನೊಟ್ಟು ಈ ಗೀತೆನೇ ಎಚ್ಚಾದ್ ಮಾತ ಕಡೆಟ್ಟ್‌ಲಾ ಪನ್ಪುನೆನ್ ನಮ ಕೇನೊಲಿ:
(ಅನುವಾದ)

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಬೊಲು
ಕಂಚಲ್

**ಕಂಚಲ** ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ತರಕಾರಿ. ಉಂದೆತ ಕನ್ನಡದ ಪುದರ್ ಹಾಗಲಕಾಯಿ. ಉಂದೆತ ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ದ ಪುದರ್ ಬಿಟ್ಟರ್ ಗಾರ್ಡ್. ವೈಜಾನಿಕ ಪುದರ್ *Momordica charantia*. ಕಂಚಲ ಬಳ್ಳಿಡ್ ಆಪಿನ ಒಂಜಿ ತರಕಾರಿ. ಉಂದೆತ ಬಣ್ಣ ಪಚ್ಚೆ. ಪ೦ರ್ದಿನದಗ ಮ೦ಜೊಲ್ ಕಿತ್ತಲೆ ರ೦ಗು ನೆಕ್ಕ್ ಬರ್ಪು೦ಡು. ಉಂದು ಮಸ್ತ್ ಕೈಪೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಆಂಡ ಉಂದು ಆರೋಗ್ಯೊಗು ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ. ಉ೦ದೆಟ್ ಮರ್ದ್ ದ ಗುನಲ ಉ೦ಡು.

## ಕಂಚಲದ ಕಜಿಪು
ಉಂದೆತ ಕೈಪು ಮಲ್ಪುನಗ ಪುಳಿಕ್ಕ್ ಆಂಬಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡುವೆರು. ದುಂಬಿನಾನಿ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಮನದಾನಿ ತಿಂದ್ಂಡ ಬಾರಿ ರುಚಿ.
ಕಂಚಲ್ ದ ಫ್ರೈ ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಮರ್ದ್

ಉಂದೆನ್ ತಿಂದ್ಂಡ ನಂಜಿ ಸೀಕುಲು, ಕಜ್ಜಿ ಮಾತ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು. ಕಂಚಲದ ಚಿಪ್ಸ್‍ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಂಚಲದ ಕಷಾಯ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸೀಪೆ ಪಡಿಕೆದಕುಲೆಗ್‍ ಉಂದು ಎಡ್ಡೆಗೆ. ಅಂಡ ದಿನಾಲ ತಿರಿಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿಗೆ. ಪುದ್ದರ್ ದಪಗ ಕಂಚಲದ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಅಧ್ಯಾ

## ಗಾದೆಲು
* ಕಂಚಲ ಕೈಪೆಂದ್‍ ದಕ್ಕೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಕಂಡನಿ ಹಾಕಿಯೆಂದ್‍ ಪಾರ್ಯರೆ ಬಲ್ಲಿ.
* ಕಂಚಲ ಕೈಪೆಂದ್‍ ದಕ್ಕೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಆಂಬಡೆ ಪಾಡ್ದ್‍ ಆಜಾವೊಡು.
* ಕಂಚಲ ಇತ್ತ್ಂಡ ಎಂಚಲಾ ಉನೊಲಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತರಕಾರಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ಕಂದೊಡಿ

**ಕಂದೊಡಿ** ಉಂದೊಂಜಿ ಜಾತಿದ ಉಚ್ಚು. ಉಂದೆನ್ ಇಸೊದ ಉಚ್ಚುಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆನ್ ತುಳುಟ್ **ಕಂದೊಡಿ** ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆಕ್ಕ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಕನ್ನಡಿಹಾವು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆಕ್ಕ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌‍ಡ್ Russell's viper ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆತ್ತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ **Daboia russellii** ಪಂದ್. ಉಂದು ಎಚ್ಚ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುಜಿ, ಒಂಜಿ ಅಡಿ ಉಪ್ಪುಂಡು ಅವ್ ಮಸ್ಕ್ ಕಪ್ಪು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿಟ್ಟ್ ಗೀಟ್ ಉಪ್ಪುಂಡು, ನೆಟ್ಟ್ ನಾಲ್ ಬಗೆ ಉಂಡು ಕಂದೊಡಿ, ಪಿಲಿ ಕಂದೊಡಿ, ತೌಡ್ ಕಂದೊಡಿ, ಬೊಲ್ ಕಂದೊಡಿ.

## ಕಂದೊಡಿದ ಇದೊ

### ಕಂದೊಡಿ
ನೆಕ್ ಕಪ್ಪು ಗೀಟ್ ಉಪ್ಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ತೌಡ್ ಬಣ್ಣ ಬಂಜಿದಡಿ ಬೊಲ್ದು ಎಚ್ಚಾದ್ ತೋರ ಉಪ್ಪುಜಿ, ಹದ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಐಕ್ ಪಗೆಲ್‌ಡ್ ಕಣ್ಣ್ ತೋಜುಜಿ, ರಾತ್ರೆಡ್ ಎಡ್ಡೆ ಕಣ್ಣ್ ತೋಜುಂಡು

### ಚಟ್ಟೆ ಕಂದೊಡಿ
ಉಂದೆತ ಮಂಡೆ ಚಟ್ಟೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆನ್ ಚಟ್ಟೆ ಕಂದೊಡಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

### ತೌಡ್ ಕಂದೊಡಿ
ಉಂದ್ ಒಂತೆ ವಲ್ಲೆದಲಕ ಉಪ್ಪುಂಡು ನೆತ್ತ ಬಣ್ಣ ತೌಡ್ ಉಂದ್ ಹೆಚ್ಚ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುಜಿ ಒಂಜಿ ಕಾಲ್ ಫೀಟ್ ಉಪ್ಪುಂಡು

### ಪಿಲಿ ಕಂದೊಡಿ
ಉಂದ್ ತೂವರೆ ಬೊಲ್ದು ಕಪ್ಪು ಬೊಟ್ಟ್ಟ ಉಪ್ಪುಂಡು ಉಂದ್ ಕುರಿ ಪೋತಿನ ಬಿಜಿಕ್ರೆದಲ್ಪ ಕಜವ್ದಲ್ಪ ಬುಕ್ಕೊ ಕಜವ್ದಲ್ಪ ಪುರ ಉಪ್ಪುಂಡು ಉಂದ್ ಅಗ್ಗಿಂಡ ಕೆಲವೆರ್ ಸೈಪೆರ್ ನೆಕ್ ಮರ್ದ್ ಮಂತ್ಂಡಲ ಕಂದೊಡಿದ ನಂಜ್ ಉಪ್ಪುಂಡು ಕಂದೊಡಿ ತುಚ್ಚುದು ಬದುಕುನೈರ್ದ್ ಸೈಪುನ ಎಡ್ಡೆ ಪಂದ್ ಹಿರಿಯೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್

### ಬೊಲ್ ಕಂದೊಡಿ
ನೆಕ್ ಕೆಕ್ಕಿದಲ್ಪ ಕಪ್ಪುಗೀಟ್‌ದಲೆಕ ಉಂಡು, ನೆತ್ತ ಮೈತ ಬಣ್ಣ ಬೊಲ್ದು ಉಂಡುಂಡಲಾ ಉಂದು ಕಜವ್‌ದ ರಾಶಿಡ್ ದೂಳುಡೇ ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಉಚ್ಚುಲು
ಕಂಪ್ಯೂಟರ್

**ಕಂಪ್ಯೂಟರ್** ಒಂಜಿ ಇಲೆಕ್ಟಾನಿ‌ಕ್ ಯಂತ್ರ. ಉಂದೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಗಣಕ ಯಂತ್ರ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದ ಮೂಲಕ ನಮಕ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಕೆಲಸಲೆನ್ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

## ವಿಧಕುಲು
* ಮೈನ್ ಪ್ರೇಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಮಸ್ತ್ ವಿಷಯ ಒಂಜೆ ಕಡೆತ್ ಇತುತು ಮಸ್ತ್ ಜನ ಬಳಕೆ ಮಾನಪುನಾ, ಪಾಂಡಾ ನಮ ಜನಗಣತಿತಂಚಿನ ಲೆಕ್ಕೋ ಲೇನ್ ನೆಟ್ಟ್ ಮಾನ್ಪುವೆರ್
* ಸೂಪರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಒಂಜಿ ವಿಷಯೋನು ಮಾತ್ರ ತಿರುನತ್ ಕಮ್ಮಿ ಸಮಯೋಡು ಪಲಿತಾಂಶ ಕೊರ್ಪಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಪಂಡ ವಾತಾವರಣ ಮುನ್ಸೂಚನೆ, ರಾಕೆಟ್ ಪುಡಪಪುಣಾ.
* ಮಿನಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್.

## ಇತಿಹಾಸ
ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ಧೊನ್ ೧೬೧೩ ಡ್ "ದ ಯಂಗ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಗ್ಲೀನಿಂಗ್ಸ್" ಪನ್ಪುನ ಪುಸ್ತಕೊಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬರಹಗಾರೆ "ರಿಚರ್ಡ್ ಬ್ರ್ಯಟ್ ವಿಡ್ತ್" ಬಳಕೆ ಮಲ್ದೆರ್. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ಧೊದ ಅರ್ಥ "ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್" ಅಂಚ ಪಂಡ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುನ ಪಂಡ್ ದ್ ಅರ್ಥ. ಪಿರಾಕ್ ದ ಕಾಲೋಡ್ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪರೆ ಕಯ್ತಾ ಪತ್ತ್ ಬೆರೆಳ್ ನ್, ಕಲ್ಲ್ ನ್,ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಅವ್ವು ಬಾರಿ ಕಷ್ಟ ಆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅಯಿಕ್ಕಾದೆ ಚಾ‍ರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್, ಪ್ಯಾರೆಲಲ್ ಪುರ ಪೊಸ ಪೊಸ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅವ್ವು ಜನಕುಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಉಪಯೋಗ ಆವೋಂದುಂಡು. ಚಾ‍ರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಲ ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಲಿಮೆತ್ ಲಾ. ಚಾ‍ರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ ನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದ ಪಿತಾಮಹಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಆರ್ ೧೮೩೩ ಡ್ "ಡಿಫ್ರೆಂಟ್ ಇಂಜಿನ್" ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದ ಸುರುತ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಡಿವ್ಹೆಸ್ "ಅಬಕಾಸ್". ರೋಮನ್ ಅಬಕಾಸ್ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯಾಡ್ ೨೪೦೦ ಬಿ ಸಿ ಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೋಂದಿತ್ತೆರ್. ಆಂನ್ಸಿಂಟ್ ಗ್ರೀಕ್ "ಆಂಟಿಕ್ಯಾತೆರಾ ಮೆಸಿನಿಸಿಮ್" ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೦ ದ್ ೧೦೦ ಮುಟ್ಡ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಅವ್ವು ಪಿರಾವುದಾ ಅನಲಾಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್.*ವ್ಯಾಕ್ಯೂಮ್ ಟ್ಯೂಬ್* ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೋರ್ದ್ ಸುರು ಆದ್, ಇತ್ತೆ ನಮ "Parallel Computing" ಬುಕ್ಕೊ "Cloud Computing" ದಡೆ ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತ್ ದ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದ ಪಿತಾಮಹ ಚಾ‍ರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್. ಆರ್ ಸುರುಕ್ "ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಡಿವೈಸ್" ನ್ ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ತೆರ್, ಅವ್ವು ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ರೂಮ್ ಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್, ಅಯಿನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ಇತ್ತೆ ಅವ್ವು ನಮ್ಮ ಕಯ್ಟ್ ಪತ್ತ್ ನಾತ್ ಸುಧಾರಣೆ ಆತ್ಂಡ್. ವಿಶ್ವೊಡೆ ಸಾಫ್ಡ್ ವೇರ್ ಡ್ ಭಾರತಗ್ ಮಾನ್ಯತೆ ಜಾಸ್ತಿ ವುಂಡು. ಅಯಿಟ್ಲಾ ಬೆಂಗಳೂರು ದ ಐಟಿ ಕಂಪನಿ ಸಾಫ್ಡ್ ವೇರ್ ಡ್ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನೊಡುಂಡು. ಇ ಸಾಫ್ಡ್ ವೇರ್ ದೆ ಭಾರತದ ಅಭಿವ್ರಧ್ಧಿ ಆವೊಂದುಂಡು. ಉಂದು ಭಾರತ ಹೆಮ್ಮ ಮಲ್ಪುನ.
## ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗೊಲು
* ಮೊನಿಟರ್
* ಸಿ.ಪಿ.ಯು
* ಮೌಸ್
* ಕೀ ಬೋರ್ಡು(ಕೀಲಿಮಣೆ)
## ಉಪಯೋಗ
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮನುಷ್ಯನೆರ್ದ್ಲಾ ಮಸ್ತ್ ಬೇಗ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡ್.
* ಕಡಿಮೆ ಸಮಯೊಡು ಮಸ್ತ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಗ್ ಮನುಷ್ಯನೆರ್ದ್ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ಜಾಸ್ತಿ.
* ಮಸ್ತ್ ಜನ ಮಲ್ಪುನ ಬೇಲೆನ್ ಒಂಜೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಒಂಜಿ ನಿಮಿಷೊಡು ಸಾವಿರ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಲೆಗ್ಲಾ ತಿಕ್ಕುಂಡು.
* ಜೋಕ್ಲೆಗ್,ಯೇರೆಗಾಂಡಲಾ ದಾದಂಡಲಾ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತಿಜ್ಜಿಂಡಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಡ್ ನಾಡ್ವೆರ್.
* ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಕ್ಕುಲುಲಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನ್ ಉಪಯೋಗಿಸೊಲಿ.
* ದೇಶೋದ ಅಭಿವ್ರಧ್ಧಿಲಾ ಆವೋಂದುಂಡು.
* ಒರಿಯರ್ದ್ ಒರಿ ವಿಚಾರ

## ಸಮಸ್ಯೆ
* ಕರೆಂಟ್ ಇತ್ತ್ಂಡಾ ಮಾತ್ರ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುನ.
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನ್ ತಪ್ಪು ಬೇಲೆಗ್ಲಾ ಉಪಯೋಗಿಸೊಲಿ, ಎಡ್ಡೆ ಬೇಲೆಗ್ಲಾ ಉಪಯೋಗಿಸೊಲಿ.
* ಉಪಯೋಗಿಸುನಾಯೆ ತಪ್ಪು ಲೆಕ್ಕ ಕೊರಿಯೆಂಡಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಲಾ ತಪ್ಪು ಉತ್ತರ ಕೊರಪುಂಡು.
* ದುರುಪಯೋಗಲಾ ಉಂಡು.

## ಬಾಹ್ಯ ಉಲ್ಲೇಕೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ಕಂಡಿ

**ಕಂಡಿ** ಪಂಡ ಬೊಲ್ಪು ಬುಕ್ಕೊ ಗಾಳಿ, ಶಬ್ದ ಪೋವೆರೆಗ್ ಯೆಡೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಗೊಡೆಡ್ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನಾ ಒಂಜಿ ಜಾಗೆ. ಕನ್ನಡೊಡು ಕಿಟಕಿ ಪಂಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್ ನೆಕ್ಕ್ **Window **. ಕಂಡಿ ತುಲುಟ್ಟು ಅಲಪುನ ಮಾನೊಲ ಅಂದ್.

## ರೂಪೊ
ಕಂಡಿಲೆಡ್ ತೋಜುನಂಚಿನಾ ಕುಪ್ಪಿತ ಬಾಕಿಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ತೋಜಂದಿನಂಚಿನಾ ಮರತ ಬಾಕಿಲ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ನೆಕ್ಕ್ ಬಲ ಕೊರ್ರೆಗ್ ಚೌಕಟ್ಟುಲ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.ಪೂರಾ ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟ್ ನಗ ಅವು ಮುಲಿತ್ತವು ಆದಿಪ್ಪಡ್, ಓಡುದ ಆದಿಪ್ಪಡ್ ಟ್ಯಾರೆಸ್ ದ ಆದಿಪ್ಪಡ್ ಅವೆನ್ ಕಟ್ಟನಗ ಕೋಣೆ, ಬಾಕಿಲ್, ಎಂಚನ ಕಂಡಿ ಬೋಡೆ ಬೋಡು. ಇಲ್ಲದುಲಯಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೊಲ್ಪು ಬರಿಯೆರೆ ಕಂಡಿ ದೀಪಿನಿ. ಮುಲಿತ್ತ ಇಲ್ಲಡ್ ಬೆದ್ರ್ ದ ತಲಕೆಡ್, ತಾರಿದ ತಲಕೆಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಕಂಡಿ ದೀವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಓಡುದ ಇಲ್ಲ್ ಆನಗ ಮರತ್ತ ಕಂಡಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ದೀವರೆ ಸುರು ಆಂಡ್. ಇತ್ತೆ. ಕರ್ಬದ, ಅಲುಮಿನದ ಕಂಡಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಂಡಿ ಮಲ್ಪುನಗ ಪಿರವುಡು ಐಕ್ ಮುಚ್ಚರೆ ಪಲಯಿದ ಬಾಕಿಲ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಆಂಡ ಇತ್ತೆ ಕಂಡಿಗ್ ಕುಂಟು (ಕರ್ಟನ್) ಪಾಡುನೆಡ್ದ್ ಮರತ್ತ ಪಲಯಿದ ಬದಲ್ ಕನ್ನಡಿ ಪಾಡುವೆರ್.

## ಅಲಪುನ ಮಾನೊ
ಸುಮಾರ್ ೨೫೦ಕಿಲೊ ತೂಕೊ ಇಪ್ಪುನೆನ್ ಒಂಜಿ ಕಂಡಿ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆನ್ನ್ ಇರ್ವ ಮಣೊ ತೂಕಲ ಅತುಂಡು.

### ತೂಕುನೊ
ಹೆಚ್ಚಾತ್ ಬಜ್ಜೆಯಿನ್ ಮಾತ್ರೊ ಕಂಡಿಡ್ ಅಲಪುಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಕಂಡೇವು ಮೀನಬೋಂಟೆ

ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕುದ ಹಳೆಯಂಗಡಿ ಕೈತಲ್ದ ಕಂಡೇವು ಕರಿಯಡ್ ವೊರ್ಸೊಗೊರ ನಡಪಿ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ ಜಾತ್ರೆನ್ ಕಂಡೇವು ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ ಜಾತ್ರೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕುದ ಹಳೆಯಂಗಡಿ ಕೈತಲ್ ನಂದಿನಿ ತುದೆ ಉಂಡು. ಇಂದೆನ್ ಕಂಡೇವು ಕರಿಯಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ನಂಬೊಲಿಕೆ
ಈ ಜಾಗೆಡ್ ಏರ್ಲಾ ಮಿನ್ ಪತ್ತಿಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪಿ ನಿಷೇಧ ಉಂಡು. ಈ ಜಾಗೆಡ್ ಕಂಡೇವುದ ಪ್ರಧಾನ ದೈವೊ ಆಯಿನ ಉಳ್ಳಾಯೆ ಮೀನ್ ಪತೊಂದು ಉಪ್ಪುವೆ ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಮುಲ್ಪ ಒರಿನಕುಲು ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ ನಿಷೇಧೊ.ವೊರ್ಸೊದ ಒಂಜಿ ದಿನೊ ವೃಷಭ ಸಂಕ್ರಾಂದಿದಾನಿ ಕಾಂಡೆ ನಿಗದಿತ ಸಮಯೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ಊರುದ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಒಟ್ಟುಗು ಈ ತುದೆಕ್ಕ್ ಜತ್ತ್ದ್ ಮಿನ್ ಪತ್ತುವೆರ್. ಸರ್ವೆರೆಗ್ಲಾ ಸಮಪಾಲ್ ಸಮಬಾಳ್ ಪನ್ಪಿ ಆಶಯೊಡು ಈ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ ಜಾತ್ರೆ ನಡಪುಂಡು. ತುಳುಬಾಸೆಡ್ ಉಳ್ಳಾಯೆ ಪಂಡ ಒಡೆಯೆಂದ್ ಅರ್ಥ. ಇಂಬ್ಯೆ ಒಂಜಿ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಒಡೆಯೆಲಾ ಅಂದ್. ಅಂಚಾದ್ ಕಂಡೇವು ಕರಿಯದ ಮೀನುಲುಲಾ ಉಳ್ಳಾಯನ ಅದಿನೊಡು ಉಂಡುಂದು ಜನೊ ನಂಬೊಂದು ಬತ್ತೆರ್. ಅಂಚಾದೇ ಉಳ್ಳಾಯನ ಅಧೀನೊಡು ಉಪ್ಪಿ ಮೀನ್ಲೆನ್ ಉಳ್ಳಾಯ ದೈವೊದ ಒಪ್ಪಿಗೆಡ್ ಸಮುದಾಯೊಗು ವೊರ್ಸೊಗೊರೊ ಒಪ್ಪಿಸಾವುನ ಕೆಲಸೊ ನಡಪುಂಡು.ಈ ತುದೆಕ್ಕ್ ಜತ್ತ್ದ್ ಮೀನ್ ಪತ್ತೊಡಾಂಡ ಉಳ್ಳಾಯ ದೈವೊದ ಪ್ರಸಾದೊ ಕನತ್ದ್ ಸುರುಟು ಪಾಡುವೆರ್. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಕದಿನೊ ಪುಡಪಾವೆರ್. ಅಪಗ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಒಟ್ಟುಗು ತುದೆಕ್ಕ್ ಜತ್ತ್ದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಾಧನೊಲೆನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ತ್ದ್ ಮೀನ್ ಪತ್ತುವೆರ್. ಉಂದು ದೈವೊದ ಪ್ರಸಾದೊ ಪನ್ಪಿ ನೆಲೆಟ್ಟ್ ಇಂದೆನ್ ಉಪಯೋಗೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ತುಳುನಾಡ್ಡ್ ನಡಪಿ ಜಾತ್ರೆಲೆಡ್ ಕಂಡೇವು ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ ಜಾತ್ರೆಗ್ ಬಾರೀ ಮಹತ್ವೊ ಉಂಡು. ಎರ್ಮಾಳ್ ಜಪ್ಪು ಕಂಡೇವು ಅಡೆಪ್ಪು ಪನ್ಪಿ ಗಾದೆದಲೆಕೊ ಕೊಡಿ ಏರ್ದ್ ಆಪಿ ಜಾತ್ರೆಲೆಡ್ ಎರ್ಮಾಳ್ದ ಜಾತ್ರೆ ಸುರುತವು. ಕಂಡೇವುದ ಅಕೇರಿದವು. ಕಂಡೇವು ಜಾತ್ರೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಕೊಡಿ ಏರ್ದ್ ಓಲುಲ‍ ಜಾತ್ರೆ ನಡಪುಜಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಕಂಸಾಳೆ

**ಕಂಸಾಳೆ** ಮಲೆಮಹದೇಶ್ವರನ ಭಕ್ತೆರಾಯಿನ ದೇವರೆಗುಡ್ಡೆರ್ ಉಪಯೋಗಿಸವುನ ಒಂಜಿ ಇಸೇಸ ಬಗೆತ ತಾಳೊ. ಇಂದೆನ್ ಮೈಸೂರು, ಚಾಮರಾಜನಗರೊ, ಮಂಡ್ಯ, ಬೆಂಗ್ಳೂರು ಬುಕ್ಕೊ ಕೋಲಾರೊ ಜಿಲ್ಲೆಗ್ಲೆ ಕೆಲವು ಬಾಗೊಡು ಆಚರಣೆಡ್ ಉಂಡು. ಮಹದೇಶ್ವರನ ಕಾವ್ಯೊನು ಈ ಕಲಾವಿದೆರ್ ಪದೊ ಪನ್ಪೆರ್. ಮೆಕ್ಲ್ ಮೈಸೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ಬೆಂಗಳ್ಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ನಿಲೆ ಆತೆರ್. ಕತಾ ರೂಪೊಡು ಶಿವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಶರಣೆರೆ ಮೈಮ್ಮೆನ್ ವಂಸ ಪರಂಪರ‍್ಯವಾದ್ ಪಂಡೊಂದು ಬತ್ತ್‌ದೆರ್.

## ಕಂಸಾಳೆ ಪದೊತ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ
**ಕಾಂಸ್ಯತಾಳ** ಪನ್ಪುನ ಸಬ್ದೊಡ್ತು ಕಂಸಾಳೆ ಪದೊ ಪುಟ್ಂಡ್‍ಗೆ. ಕಂಚು+ತಾಳೊನೇ ಕಂಸಾಳೆ ಆತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪುನ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊ ಉಂಡು. ಇಂದೆಕ್ ಕೇಶಿರಾಜನ ಸಮರ್ಥನೆ ಎಂಚಿನ ಪಂಡ "ಪೂರ್ವ ಪದಾಂತೊಗು ದೀರ್ಘೊ ಉತ್ತರ ಪದಾದಿಗ್ ಲೋಪ ಆದ್ ಕಾಂಸ್ಯತಾಳೊಗು ಕಂಸಾಳಂ ಆಂಡ್" ಪನ್ಪಿ ಇವರೊನು ಕೊರಿಯೆರ್. ಪರಕನ್ನಡೊ ಕಾವ್ಯೊಲೆಡ್ ಕಂಸಾಳೆದ ಬಗೆಟ್ ತೋಜಿದ್ ಪರ್ಪುನ ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ಪಂಡ ಹರಿಹರನ **ಗಿರಿಜಾ ಕಲ್ಯಾಣೊ** ಬುಕ್ಕೊ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಪಂಡಿತನ **ಚನ್ನಬಸವ ಪುರಾಣೊ**ಡು ’ಕಂಸಾಳ’ ಪನ್ಪುನ ಪದೊ ಬಳಕೆಡ್ ಉಂಡು. ರಾಘವಾಂಕನ ಕಾವ್ಯೊಲೆಡ್ **ಕಾಂಸ್ಯತಾಳೊ**ದ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಉಂಡು. ಕೈಸಾಲೆ, ಕೌಸಾಳೆ, ಕೈತಾಳ, ಬಟ್ಲು ಇಂಚ ಬೇತೆ ಪದೊಕುಲುಲಾ ತಿಕುಂಡು. ಚಾಮರಾಜನಗರ ಬಾಗೊಡು ಕಂಸಾಳೆಗ್ **ಬಿರುದು** ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಮಲೆ ಮಹದೇಶ್ವರ ಕಾವ್ಯೊ
ಕಂಸಾಳೆ ಬಾರಿಸವುನಕ್ಲೆನ್ ಮಲೆತ ಮಾದೇಸ್ವರನ ಸಂಪ್ರದಾಯೊದಕುಲು ಪಂಡ್‍ದ್ ಗುರ್ತೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮಾದೇಸ್ವರನ ದೀಕ್ಸೆ ಪಡೆಯಿನ ಬಕ್ತೆರೆನ್ ಗುಡ್ಡೆರ್ಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಗುಡ್ಡೆರ್ ಶಿವನ ಅವತಾರೊಂದು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯೊದಕ್ಲೆಡ ಬಾವನೆ ಉಂಡು. ಮೆಕ್ಲ್ ಮಾದೇಸ್ವರನ ಕಾವ್ಯೊನು ಪಂಡೊಂದು ಪ್ರಚಾರೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಪೋಪೆರ್. ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯೊನು **ಏಳು ಸಾಲು**ಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಇಂದೆತ ಒಂಜೊಂಜಿ ಸಾಲ್ ಒಂಜೊಂಜಿ **ಕಥನೊ ಕಾವ್ಯೊ**.

### ಸಿರಿತ ದೇವರೆ ಗುಡ್ಡೆರ್
ಕಂಚಿದ ತಟ್ಟೆಡ್ ಮೆಕ್ಲ್ ಒಣಸ್ ಮಲ್ಪುಜೆರ್. ಕಾರಣೊ ಮೆಕ್ಲ್ ಕಂಚಿನ್ ಮಾದೇಶ್ವರನ ಕಂಸಾಳೆಂದ್ ತೆರಿತೆರ್. ಮೆಕ್ಲ್ ಜೋಡು ಪಾಡುಜೆರ್. ಸೋಮಾರೊ, ಶುಕ್ರಾರೊ, ಅಮಾಸೆ ದಿನೊತಾನಿ ಕ್ವಾರಣ್ಯೊನು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪರ್ಬೊ, ಉಚ್ಚಯೊದ ದಿನಕ್‍ಲೆಡ್ ಮಾದೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನೊನು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಗುಡ್ಡೆರ್ ದೀಕ್ಷೆನ್ ದೆತೊಂಡಲಾ ಅಕ್ಲ್ ಮದಿಮೆ ಆವೊಲಿ.

### ಅಲೆಮಾರಿ ಗುಡ್ಡೆರ್
ಮಾದೇಶ್ವರನ ಪೂರ್ತಿ ಕತೆನ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಪರ್ಬೊ, ಉಚ್ಚಯೊದ ದಿನೊಟು ಮಾದೇಶ್ವನ ದರ್ಶನೊನು ದೆತೊಂದು ಸೇವೆನ್ ಸಂದಾವೆರ್.

## ಕಂಸಾಳೆ ಪದತೋತ ಬಗೆ
ಈ ಕಾವ್ಯೊನು ಪೂರ್ತಿ ಪನೊಡಾಂಡ ಮಸ್ತ್ ರಾತ್ರೆಲು ಬೋಡಾಪುಂಡು. ಇಂದೆನ್ ಮೇಲೊಡು ಪದೊ ಪನ್ಪೆರ್. ಪದೊ ಪನ್ನಗ ಕಂಸಾಳೆ ದಮ್ಮಡಿನ್ ಬಳಕುವೆರ್. ಕಂಸಾಳೆ ಮೇಳೊಡು ಮೂಜೆಡ್ದ್ ಎನ್ಮೊ ಜನೊ ಸೇರ್‍ಬೆರ್.
#ತಾಳುಗತೆ - ಬೀಮನ ಕೊಲ್ಲಿಡ್ ಮಾದೇಸ್ವರೆರ್ ತೋಜಿನೆಡ್ದ್ ಮೂಡಾಯಿದ ಏಲ್ ಮಲೆತ ನಡುಟು ನಿಲೆ ಆಯಿನೆ.
#ಶ್ರವಣ ದೊರೆನ ಸಾಲ್
#ಜುಂಜೇಗೌಡನ ಸಾಲ್
#ಸಂಕಮ್ಮನ ಸಾಲ್
#ಇಕ್ಕೇರಿ ದೇವಮ್ಮನ ಸಾಲ್
#ಬೇವಿನಕಾಳಿನ ಸಾಲ್
#ಸರಗೂರಪ್ಪನ ಸಾಲ್

**ಏಳ್ಮಲೆ ಹೆತ್ತಯ್ಯ ನಮ್ಮಪ್ಪಾಜಿ ಮಾಯ್ಕಾರ ಮಾದೇವ ನಿನ್ನ ಪಾದವೇಗತಿ ಕಣಪ್ಪ ಶರಣು ಶರಣಾರ್ತಿ**

## ಕಂಸಾಳೆಡ್ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆ

#ಕಂಸಾಳೆ
#ಬೀಸು ಕಂಸಾಳ

## ಸಂಕಮ್ಮನ ಪದೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಕನ್ನಡ ಜಾನಪದ
ಕಕ್ಕುಂಜೆ

ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ ತಾಲೂಕು ಶಿವಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಒಂಜಿ ಊರು **ಕಕ್ಕುಂಜೆ**. ಈ ಊರುಡ್ ಸುಮಾರು ದೇವಸ್ತಾನೊಲು ಉಲ್ಲ. ಈ ಊರುಡ್ ಜನವರಿ ಫೆಭ್ರವರಿ ತಿಂಗೊಲ್ಡು ನೇಮೋತ್ಸವ ಕೋಲೋತ್ಸವ ಪನ್ಪಿನ ಜಾತ್ರೆಲ್ ನಡೆಪುಂಡು. ಈ ಗ್ರಾಮದ ದೇವೆರ್ ವಿಶ್ನುಮೂರ್ತಿ ದೇವೆರ್. ಈ ದೇವಸ್ತಾನೊಡು ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗೊಲ್ದು ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಪುಂಡು. ದೀಪಾವಳಿತ ಸಮಯಡು ಯುವಕ ಮಂಡಲದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ನಾಟಕ ನಲ್ಕೆ ಪೂರ ನಡಪುಂಡು. ಕಕ್ಕುಂಜೆಡ್ ಭೂತೊಲೆನ ಕೆಲವು ದೈವಸ್ತಾನೊಲು ಉಲ್ಲ. ಕಟ್ಟೆ ಮಹಾದೇವಿ ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ತಾನ, ಬ್ರಹ್ಮ ಬೈದರ್ಕಳ ಗರೋಡಿ ಕಕ್ಕ್ಂಜೆ, ಬೊಬ್ಬರ್ಯ ಕಟ್ಟೆ, ಬಬ್ಬುಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ತಾನ ಕಕ್ಕುಂಜೆ. ಈ ಊರುಡ್ ನಾಗಬನೊಕುಲುಲ ಉಲ್ಲ. ನಾಗರ ಪಂಚಮಿದ ದಿನ ಬಾರಿ ಗೌಜಿಡ್ ನಾಗಗ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನೆಟೆ ಒಡಿಲ್ದ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಉಂಡು. ಆಯಿತ ಪುದರ್ ಭಾರತ್ ಒಡಿಲ್ದ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಮುಲ್ಪ ಒಡಿಲ್, ಮಣ್ಣದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಪೂರ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಕಕ್ಕೆ

**ಕಕ್ಕೆ** ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣೊದ ಪಕ್ಕಿ ದೇಸೊ ವಿದೇಸೊಡುಲಾ ತೂವೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡ್. ಕಕ್ಕೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಕಾಗೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೋರ್ವಿಡೇ ಪಕ್ಷಿ ಸಂತತಿಗ್ ಸೇರ್‌ನ ಒಂಜಿ ಪಕ್ಕಿ. ಈ ಪಕ್ಕಿಲು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾದ ದಕ್ಷಿಣೊ ಭಾಗೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾ ಬುಡುಂಡ ಜಗತ್ತ್‌ದ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾಂತ ಕಡೆಟ್‍ಲಾ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಯಿಟ್ಟ್‌ಲಾ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕೊ, ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕೊ, ಯೂರೋಪ್ ಬುಕ್ಕೊ ಏಷಿಯಾಡ್ ಕಕ್ಕೆಲು ಪ್ರಧಾನವಾದ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಕಕ್ಕೆಲೆಡ್ ಕ್ರೋ(ಭಾರತದ ಕಾಗೆ), ರೂಕ್, ಜಾಕ್ ಡಾ, ಜೇ, ಮ್ಯಾಗ್ ಪೈ, ಟ್ರೀ ಪೈ ಇಂಚ ಒಟ್ಟು ನೂತ್ತಿರುವೊ ಪ್ರಭೇದೊಲುಂಡು. ಪ್ರತಿ ಖಂಡೊಡು ಸುಮಾರ್ ಪತ್ತ್ ಪ್ರಭೇದೊಲು ತೋಜಿಂಡ, ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದ ಮೇಲ್ಭಾಗೊದ ಪಕ್ಕಿಲೆ ತಾನೊ ರೆವೆನ್‍ಡ್ ೪೦ಗು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಪ್ರಭೇದೊಲು ವಾಸೊ ಮಲ್ಪುವೊ. ಕಕ್ಕೆಲೆನ್ ಜಗತ್ತಡೇ ಅತಿ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಪಕ್ಕಿಂದ್ ಪರಿಗಣಿಸದೆರ್. ಅಂಚನೆ ಪ್ರಾಣಿ ಜಗತ್ತ್‌ಡೇ ಅತಿ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಒಂಜಾತಂಡ್. ಉಂದು ಇಡೀ ವರ್ಸೊ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಪಕ್ಕಿ.

## ಕಕ್ಕೆದ ತೆನಸ್
ಕಕ್ಕೆಲೆ ತೆನಸ್ ವೈವಿದ್ಯೊ. ಪಕ್ಕಿದ ಕಾರಿಡ್ದ್ ಪಕ್ಕಿದ ಕಿನ್ನಿ, ಕೋರಿದ ಕಿನ್ನಿ, ಎಲಿ ಇಂಚ ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್, ಪಕ್ಕಿಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಸೈತಿನ ಪಕ್ಕಿ, ಪ್ರಾಣಿ, ತರಕಾರಿ, ಬೊಡ್ಚಾಂದಿ ವಸ್ತುಲು ಇಂದೆನ ತೆನಸ್. ಒಟ್ಟುಡು ಕಕ್ಕೆ ತಿನಂದಿ ತೆನಸ್ ಇದ್ದಿ. ಕಕ್ಕೆ ಹಾಲ್ ಮೂಲ್‍ನ್ ತಿಂದ್‍ದ್ ಇಲ್ಲ ಸುತ್ತುನು ಸ್ವಚ್ಛ ಮಲ್ಪುನ ಪಕ್ಕಿ.
]

## ಕಕ್ಕೆದ ಕುಟುಮ್ಮೊ ಕ್ರಮೊ
ಕಕ್ಕೆಲು ಮಾಂತ ಮರಟ್ಟ್‌ಲಾ ಗೂಡು ಕಟ್ಟುಂಡು. ಗೆಲ್ಲ್‌ಲೆನ್ ಉಪಯೋಗಿಸವೊಂದು ಗೂಡು ಕಟ್ಟುಂಡು. ಕಕ್ಕೆ ೩-೮ ಕೆತ್ತಿ ದೀಡುಂಡು. ಕಿನ್ನಿಲೆನ್ ಆಣ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಪ್ಪೆ ಕಕ್ಕೆ ರಡ್ಡ್‌ಲಾ ಸೇರ್ದ್ ಸಾಂಕುವೊ.

## ಕಕ್ಕೆದ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ

ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಕಾಗೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಣ್ಮೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಈಸೋಪನ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕಾಗೆ ಮತ್ತು ಗಡಿಗೆ(ಹೂಜಿ) ಕಥೆ). ಕಾಗೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾವೆನ್ ಗಳು ಜಾಣ್ಮೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ.

ಇಸ್ರೇಲಿನ ಕಾಡು ಕಾಗೆಗಳು ಮೀನುಗಳ ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ರೊಟ್ಟಿ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಕಾಗೆಗಳು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮಧ್ಯೆ ಹಾರುವಾಗ ಸಹ ತಮ್ಮ ಸಮತೋಲನ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪಕ್ಕಿಲು
ಕಜಂಬು

**ಕಜಂಬು** ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕುದ ಕೇಪು ಪನ್ಪಿನಲ್ಪ ನಡಪಿನ ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿನ ಜಾತ್ರೆನ್ ಕಜಂಬುಂದು ಪನ್ಪೆರ್.
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಡ್  ದೈವಾರಾಧನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಭೂತಾರಾಧನೆಗ್ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಉಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಜಿಲ್ಲೆದ ಪ್ರತಿ ಭಾಗೊಡುಲಾ ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆಲು ಪ್ರಚಲಿತೊಡು ಉಂಡು. ಇಂಚಿನ ವಿಚಿತ್ರ ಆಚಾರ-ವಿಚಾರೊಲೆಡು, ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕುದ ವಿಟ್ಲದ ಕೈತಲ್‌ದ ಕೇಪು ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದೊ ಆರಾಧನಾ ಕ್ರಮೊ ಕೂಡ ಪ್ರಮುಖವಾದುಂಡು. ಮಲ್ಪ ವಿಶೇಷವಾದ್  "ಕಜಂಬು ಉತ್ಸವ" ಪಂದ್ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆ ನಡೆಪುಂಡು. ಈ ಉತ್ಸವೊಡು ಪುರು ಬಾಲೆಲೆನು ನಡುರಾತ್ರಿ ಸಮಯೊಡು ನೀರ್ ಗ್  ಮುರ್ಕಾದ್, ದೇವರೆಗ್ ಅರ್ಪಿಸುನ ಪದ್ಧತಿ ಕೈತಾಲ್ದ ಜನಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ ಆಚರಿಸಲಾಪುಂಡು. ಈ ಆಚರಣೆಡು ಸಾವಿರಾರು ಜೊಕುಲು ದೇವರೆಗ್ ಸಮರ್ಪಿಸಲ್ಪಡುವೆರ್. ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಭೂತಾರಾಧನೆ ಬುಕ್ಕೊ ದೈವಾರಾಧನೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಬೇತೆನೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದುಂಡು, ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡುದುಲಾ ಈ ಜಿಲ್ಲೆದ ಜನರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಚೀನ ಆಚರಣೆಲೆನ್  ಪುನರ್ ಜೀವ ಕೊರ್ಂದುಲ್ಲೇರ್.

ಕೇಪು ಗ್ರಾಮೊದ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆ ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ. ಈ ದೇವೆರೆಗ್ ದನು ಸಂಕ್ರಾಂತಿದಾನಿ ಕೊಡಿ ಏರ್ದ್ ನಡಪಿ ಜಾತ್ರೆನೇ ಕೇಪು ಕಜಂಬು. ಈ ಜಾತ್ರೆದಾನಿ ದೇವೆರೆಗ್ ಎಲ್ಯ ಜೋಕುಲೆನ್ ಒಪ್ಪಿಸಾದ್ ಬುಕೊ ಪ್ರಸಾದ ರೂಪೊಡು ಪಡೆವೊನುನವು ಈ ಜಾತ್ರೆದ ಕ್ರಮ. ಬಾಲೆದ ಬುಲಿಪುಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಕುಸಿಟ್ ಕಜಂಬುನ್ ಪೊರ್ಲುಡೆ ಪಡೆವೊಂದು ಜೊಕುಲೆಗ್ ಎಡ್ಡೆಪ್ಪು ಕೊರ್ಪಲ್ ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ವಿಟ್ಲ ಸೀಮೆದ ಡೊಂಬ ಹೆಗಡೆ ಅರಸುನ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಡ್ 16 ಗ್ರಾಮದ 16 ದೈವ ದೇವೆರ್ನ ಒಟ್ಟುಗು ಕೇಪುದ ಉಳ್ಳಾಲ್ದಿ ಅಪ್ಪೆನ ಸಾನ 800 ವರ್ಷ ಪಿರಾಕ್‌ದವು. ವಿಟ್ಲ ಅರಮನೆತ ಅರಸುನ ಗುರ್ಕಾರ್ಮೆಡ್ ಉಂದು ನಡತೊಂದುಂಡು.

## ಐತಿಹ್ಯ
ಸುಮಾರ್ ವೊರ್ಸೊಗು ಪಿರಪ ಇಟ್ಟೇಲ್ದ ಅರಮನೆಡ್ ಎಲ್ಯಕ್ಕೆ ನೇಲ್ಯಕ್ಕೆ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ದ ಅಬ್ಬೆರ್ಲು ಇತ್ತೆರ್ಗೆ. ಕೇಪುದ ಇತ್ತೆ ದೇವಸ್ಥಾನೊ ಉಪ್ಪಿ ಜಾಗೆ ಈ ಅರಮನೆದ ಆಡಳಿತೊಡು ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆಂಡ ಈ ಜಾಗೆಡ್ ನಿಧಿ ಉಂಡುಂದು ತೆರಿನ ಅಬ್ಬೆರ್ಲು ತನ್ಕುಲೆನ ನಲ್ಪಮಂದಿ ಆಳುಲೆನ್ ಕಡಪುಡ್ದು ಈ ನಿಧಿನ್ ಒಕ್ಕಾಯೆರ್ಗೆ. ಅಪಗ ಆ ನಿಧಿನ್ ಕಾತೊಂದು ಇತ್ತಿನ ವನದುರ್ಗೆನ್ಪಿ ದೈವೊದ ಕಾರಣಿಕೊಡುದಾತ್ರ ನಿದಿ ಒಕ್ಕರ ಬತ್ತಿನ ಆ ೪೦ ಜನೊಕುಲು ಮಾಯಕ ಆಯೆರ್ಗೆ. ಇಂದೆನ್ ತೆರಿದ್ ಅಬ್ಬೆರ್ಲೇ ಸ್ವತಃ ಆಡೆಗ್ ಬನ್ನಗ ಅಕುಲುಲಾ ದೈವೊದ ಕಾರಣಿಕೊಡು ಮಾಯಕ ಆಯೆರ್ಂದ್ ಕತೆ ತೆರಿಪಾವುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಈ ತಪ್ಪು ಮಂತಿ ಕೆಲಸೊಗು ಇಟ್ಟೆಲ್ದ ಅರಮನೆಡ್ ಪುಟ್ಟಿ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಬಾಲೆಲೆನ್ಲಾ ಈ ದೇವೆರೆಗ್ ಒಪ್ಪಿಸಾದ್, ಪಿರ ಪ್ರಸಾದ ರೂಪೊಡು ಪಡೆವೊನುಡು ಪನ್ಪಿನ ಕಟ್ಟ್‌ನ್ ಆ ಕಾಲೊದ ಅರಸೆರ್ ಕಟ್ಟಪ್ಪಣೆ ಮಂತ್ದಿತ್ತೆರ್ಗೆ. ಆಂಚ ಸುರುಟು ಇಟ್ಟೆಲ್ ಅರಮನೆದ ಬಾಲೆಲೆಗ್ ಮಾತ್ರೆ ಇತ್ತಿನ ಈ ಕಜಂಬುದ ವಿಧಿ, ಬುಳೆದ್ ಸಮಾಜೊದ ಮಾತ ವರ್ಗದಕ್ಲೆಗಲಾ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಇನಿ ಬಾಲೆಲೆನ ಆರೋಗ್ಯ ಬುಕ್ಕ ಎಡ್ಡೆ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್ದ ಆಶಯೊಡು ಉಂದು ನಡಪುಂಡು.

## ನಂಬೊಳಿಕೆ
*ದೈವ ಉಳ್ಳಾಲ್ದಿನ ನೇಮ‌ದ ಪೊರ್ತುಡು ಅಂಚೆನೆ ನೆರಿಜಪ್ಪುಡಾವುನ ಪೊರ್ತುಡಾವಡ್ ಪೊಂಜೆನಕ್ಲೆ ತೂವೆರೆ ಬಲ್ಲಿ 
*ದೈವದ ಚಾಕ್ರಿದಕ್ಲು ಬಾರಿ ಸುದ್ದಾಚಾರೊಡು ಉಪ್ಪೊಡು
*ಉಳ್ಳಾಲ್ದಿನ ಬಿತ್ತಿಲ್ಡ್ ಸಂತೆ ಮಾರಿಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ 
*ಮಲ್ಲಿಗೆ ಪುರ್ಪ ಬೇತೆ ಜಾಗೆರ್ದೆ ಕನವೊಡು

## ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ ಜಾಗೆಲು
ಐನ್(ಪಂಚ)ಉಳ್ಳಾಲ್ದಿ ತಂಗಡಿನಕುಲು. 
ಅಕಲೆನ ದೈವಸಾನ-ಬಂಟ್ವಾಳದ ಮಾಣಿ, ಕೆಲಿಂಜ, ಅನಂತಾಡಿ ಬುಕ್ಕ ಪುತ್ತೂರುದ ಬಲ್ನಾಡ್ ಜಾಗೆಡ್ ಅಪ್ಪೆನ ಸಾನ ಉಂಡು. 
ಕೇಪುದ ಉಳ್ಳಾಲ್ದಿ ರಡ್ಡನೆ ತಂಗಡಿ ಪನ್ಪಿ ನಂಬೊಳಿಗೆ. ಮುಲ್ಪ ಉಳ್ಳಾಲ್ದಿ ಅಪ್ಪೆನೊಟ್ಟುಗು ಮಲರಾಯೆ ಅಂಚೆನೆ ಪಿಲಿಚಂಡಿ ದೈವೊಲ್ಲಾ ಬಾರಿ ಕಾರ್ನಿಕಡ್ ಮೆರೆವೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ನಲಿಕೆಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರೆ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಕಜಂಬುದ ಮದಿಮೆ

ಜೋಕುಲೆನ ಕುಜಲ್ನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯೋ ಪ್ರಕಾರವಾದ್ ಸುರುಟು ದೆಪ್ಪುನೆಕ್ ಕಜಂಬುಂದು ಮದಿಮ್ಮೆಂದ್ ಪುದರ್.

## ಮೂ‍ರ್ತೋ
ತುಳುನಾಡ್ಡ್ ಆಣ್ ಜೋಕುಲೆನ ಸುರುಟು ಕುಜಲ್ ದೆಪ್ಪೊಡಾಂಡ ಅವೆಕ್ಕ್ ಕೆಲವು ವಿಧಿಕ್ಕುಲು ಉಂಡು. ಸುರುಟು ಜೋಕುಲೆನ ಕುಜಲ್ ದೆಪ್ಪಿಯೆರೆಗಾದ್ ಬಲ್ಯಾಯಡ ಮೂರ್ತ ಕೇನೊಡು. ಆಯೆ ಕೊರ್ದಿನೊ ಮೂರ್ತೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ಕೆಲೆಸಿಗ್ ತೆರಿಪ್ಪಾವೊಡು. ಆ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಊರುಗು ಹೇಲಿಕೆ ಕೊರೊಡು.

## ಕ್ರಮೋ
ಸುರೂಟು ದೇವೆರೆಗ್ ಬೊಲ್ಪು ಪೊತ್ತಾದ್, ಸುತ್ಯೆ ದೀದ್ ಪಣವುಲ್ಲ ಕಾನಿಗೆ ದೀವೊಡು. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಜಾಲ್ಡ್ ಮಣೆ ದೀದ್ ಬಾಲೆನ್ ಕುಲ್ಲಾದ್ ಕೆಲೆಸಿ ಇಲ್ಲದಕುಲು ಬುಕ ಊರುದಕ್ಲೆಡ ಬಾಲೆಗ್ ಕಜಂಬು ಮನ್ಪುವೆಂದ್ ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕೇಣೊಂದು ಬಾಲ್ನ್ ಮುಟ್ಟಾವೆ. ಕುಜಲ್ ದೆಪ್ಪುವೆ. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಬಾಲೆನ್ ಮೀಪಾದ್ ಪೊಸ ಕುಂಟು ಪಾಡ್ದ್ ಜಾಲ್ಡ್ ಮಣೆಟ್ಟ್ ಕುಲ್ಲಾದ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ದೇಸೆ ಪಾಡ್ದ್ ದುಡ್ಡು ದೀಪೆರ್.ಬತ್ತಿನಕ್ಲೆಗ್ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಕೋರಿಮೀನ್ದ ಒನಸ್ ಉಂಡು. ಕೆಲೆಸಿಗ್ ಅರಿತಾರಾಯಿ ಒಂತೆ ದುಡ್ಡು ಕೊರ್ಪೆರ್.ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ಟ್ ಆನಿಯೇ ಬಾಲೆದ ಕೆಬಿ ಕುತ್ತುನ ಕೆಲಸೊಲಾ ಆಚಾರಿಡ್ದ್ ನಡಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಕುಜಲ್ ದೆಪ್ಪುನ ಬುಕ ಕೆಬಿ ಕುತ್ತುನ ರಡ್ಡೆನ್ ಒಟ್ಟಾದ್ ಕಜಂಬುದ ಮದಿಮೆಂದ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ಆಚರಣೆಲು
ಕಟ್ಟೆ ಅಮ್ಮ

ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಶಿವಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಓಂಜಿ ಊರು ಕಕ್ಕುಂಜೆ. ಆ ಊರುದ ಒಂಜಿ ದೇವಸ್ತಾನ ಕಟ್ಟೆ ಮಹಾದೇವಿ ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ತಾನ. ಕಕ್ಕುಂಜೆ ಊರುದ ಭೂತೊಲೆನ ದೇವಸ್ತಾನ ಉಂದು. ಈಂದೆಟ್ ಪಂಚ ದೂಮಾವತಿ, ಬಂಟೆ ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ದೈವೊಲೆನ್ ಆರಾದನೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗೊಲುಡು ಕೋಲೋತ್ಸವ ಪನ್ಪಿನ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಪುಂಡು. ಆ ಸಮಯೊಡು ಊರುದ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಕೈಕ್ ಕೈ ಕೊರ್ದು ಅಗಲ್ನ ಅಗಲ್ನ ಜಾತಿನ್ ಮದತ್ ದ್ ಕಜ್ಜೆಡ್ ಒಂಜಾಪೆರ್. ಕೋಲದ ದಿನ ಕುದುರು ಚಾವಡಿಡ್ ಮೆರವಣಿಗೆ ಪಿದಾಡ್ದ್ ಭಂಡಾರ ಕೋಲ ನಡಪುನ ಬಲ ಭಾಗೊಗ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಆ ದಿನ ಬಯ್ಯಗ್ ಕೋಲೋತ್ಸವ ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಉಂದೊಂಜಿ ಕಾರ್ಣೀಕದ ಜಾಗ. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಊರುದ ಜನೊಕುಲು ಒಟ್ಟು ಸೇರ್ದ್ ಅಕುಲು ಪಂತಿನ ಪರಕೆನ್ ದೇವೆರೆಗ್ ಸಂದಾವೆರ್. ಕೋಲದ ಮನತಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಬಾಲ್ ಭಂಡಾರೊನ್ ಮೆರವಣಿಗೆದೊಟ್ಟು ಚಾವಡಿಗ್ ಕಡಪವೆರ್. ಪ್ರತಿವಾರದ ಶುಕ್ರವಾರ ನೆಟೆ ಪೂಜೆ ನಡೆಪುಂಡು. ನವರಾತ್ರಿದ ಸಂದರ್ಭಡ್ ಪತ್ತ್ ದಿನತ ಪೂಜೆ ಬಾರಿ ಗೌಜಿಡ್ ನಡಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಖ

ವರ್ಗೊ:ಭೂತೊಲು
ಕಂರ್ಬು

**ಕಂರ್ಬು** ಸ್ಯಾಕರಮ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪಂಗಡೋಗು ಸೇರಿನ ಪಂತಿ ಜಾತಿದ ದೈಯಿ. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ಸುಮಾರ್ ೩೬ ಬಗೆತ ಕರುಂಬು ಉಂಡು. ಒಂಜಿ ಕಂರ್ಬುದ ಎತ್ತರ ಸುಮಾರ್ ಒಂಜರೆ ಮೀಟರ್‍ ರ್ದ್ ಆಜಿ ಮೀಟರ್ ಮುಟ್ಟ ಬಲಪುಂಡು.
ಬ್ರೆಜಿಲ್ ದೇಸೋ , ಭಾರತ ರಡ್ಡನೇತಾ ದೇಸೋ. ಸಕ್ಕರೆ ಮಲ್ಪುನೆಕ್ಕ್ ಮೂಲ ಧಾತು. ಉಂದೆನ್ ಎಥನಾಲ್ ಗ್ಯಾಸ್ ಆದ್‍ಲಾ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ತುಳುನಾಡುಡಿಪ್ಪಿ ಕಂರ್ಬುದ ಜಾತಿಲು
ಕಂರ್ಬುಡು ರಡ್ಡ್ ವಿದೊ ಉಂಡು.
*ಕಪ್ಪು ಕಂರ್ಬು (ತೋರ ಇಪ್ಪುಂಡು)
*ಪಚ್ಚೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬೊಲ್ದು ಕಂರ್ಬು(ಒಂತೆ ಸಪುರ. ಸಕ್ಕರೆ ಕಂರ್ಬು ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್)

## ಉಪಯೋಗೊಲು
#ಕಂರ್ಬುದ ನೀರ್ ವೀರ್ಯವರ್ದಕವಾದ್, ಉರಿಪಡ್ಕೆ,ಜಾಸ್ತಿ ಬಾಜೆಲ್, ಅಜೀರ್ಣ, ಸಂದಿವಾತ, ನೆತ್ತೆರ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಯಿನೆಕ್ಕ್
#ಜ್ಞಾಪಕ ಶಕ್ತಿ ಕಮ್ಮಿ ಆಯಿನೆಕ್ಕ್ ಪಿದಾಯಿ ಸರಿಯಾದ್ ಪೂವಂದಿನೆಕ್ಕ್ ಕಂರ್ಬುದ ನೀರ್ ಗ್ ಲಿಂಬೆ ಶುಂಟಿ ಗುದ್ದು ದ್ ಪಾಡ್ದ್ ಪರ್ಂಡ ಆರೋಗ್ಯ ಸುದಾರಿಯರೇ ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ.
#ಮಂಜಲ್ ಸೀಕ್ ಇತ್ತಿನಕ್ಲು ಕರಂಬು ದ ನೀರ್ ಗ್ ಐಸ್ ಪಾಡ೦ದೆ ಪರ್ಂಡ ಸೀಕ್ ಗುಣ ಆಪುಂಡು.
#ಕರಂಬುನು ಅಗ್ಗಿದ್ ತಿನ್ದ್ಂಡ ಕೂಲಿದಬ್ ನಿಜಿ ಗಟ್ಟಿ ಆದ ಕೂಲಿ ಕ್ಲೀನ್ ತೋಜುಂಡು.
#ಜ್ವರ ಬತ್ತ್ ದ್ ಬಾಯಿಡ್ ಅಗ್ರೊ ಬತ್ತ್ ನವು ಪೋವೊಡಾಂಡಾ ಕಂರ್ಬು ಅಗ್ಗಿಂಡ ಆಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೈಯಿ
ಕಡಲ್‍

ಸಮುದ್ರೊ ಪನ್ಪುನೆಗ್ ತುಳುತಕುಲು **ಕಡಲ್** ಪನ್ಪೆರ್. ಕಡಲ್ ಪನ್ಪುನ ಪದೊ ಒಂಜಿ ನಾಮಪದೊ. ಕಡಲ್ (kaḍal). ಪದೊಕ್ಕು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಡ್ sea, ocean ಪನ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಕಡೀರ

**ಕಡೀರ** ಪಂಡ ಸುರೂತಂದ್ ಅರ್ಥೊ. ಕಡೀರೊದ ಮಗೆ, ಕಡೀರೊದ ಕಂಜಿ ಇಂಚ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅರ್ಥೊಲು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಕಡು

**ಕಡು** ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ ಒಂಜಿ ವಿಧಾನೊ.
ಸುದೆಕ್ಕ ಕಡುಪಾಡ್ದೆರ್ ಪನ್ಪುನ ಪಾತೆರೊ ಕೇನ್‍ದಿಪ್ಪರ್. ಮೀನ್‍ದ ಆಸೆಡ್ ಮೀನ್ ಪತ್ತಿಯರೊಗಾತ್ ನೀರ್‍ಗ್ ವಿಷೊ ಬೆರಕ್ಕೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಇಂದೆಡ್ದಾವರ ಇಡೀ ಸುದೆತ ಮೀನ್ ಸೈಪುಂಡು. ಕಡು ಪಾಡುನ ವಿಧಾನೊ ಬಾರಿ ಪಿರಾಕ್‍ಡ್‍ದೇ ಉಂಡು. ಅರೆಗ್ಗಾಲೊಡು ಸುದೆತ ನೀರ್ ಆಜಂದಿ ಜಾಗೆಡ್ ಮಿತ್ತಮೆಯಿಟ್ಟ್ ಕಟ್ಟಕಟ್ಟುವೆರ್. ತಿರ್ತಮೆಯಿಟ್ಟ್ ಕಡು ಪಾಡುವೆರ್.

## ಕಡು ಮಾನ್ಪುನ
ಕಡುಕ್ಕು ಕಾರೆದ ಕಾಯಿ, ನರುವೊಲ್ದ ಕಾಯಿ ಇಂಚ ಕಾರೊ ಆಪುನ ಕಾಯಿಲೆನ್ ಗುದ್ದುದು ನೀರ್‍ದ ಪಲ್ಲಲೆಗ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಈ ಕಾಯಿಗ್‍ಲೆನ ಖಾರೊಗು ಮೀನುಲು ಕುಡೆತ್ತ ಉಲಾಯಿಡ್ದ್ ಪಾರ್‍ಬರ್ಪೊ. ಅಂಚ ಬನ್ನಗ ಕತ್ತಿ ಪತ್ತ್‌ದ್ ತಯಾರಾದಿಪ್ಪುವೆರ್. ಮೀನ್‍ದ ಮುಟ್ಟೆಗ್ ಕಡ್ಪುವೆರ್. ಇಂಚ ಕಡು ಪಾಡ್‍ದ್ ಗೋಣಿಗಟ್ಟಲೆ ಮೀನ್ ಪತ್ತುವೆರ್.

## ತುಳು ಗಾದೆ
* ಕಡು ಪಾಡಿನ ಗುಂಡಿಗ್ ತೋಟೆ ಪಾಡ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಕಡೂರು

**ಕಡೂರು** ಭಾರತ ದೇಸದ, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯಡ್ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ತಾಲ್ಲೂಕುಡು ಉಪ್ಪುನ ಊರು. ಕಡೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ದುಂಬು ಮೈಸೂರ್ ರಾಜ್ಯಡ್ ಕೇಂದ್ರ ಆದ್ತಿಂಡ್. ೧೯೪೭ ಮುಟ್ಟ ಕಡೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಪಂದ್ ಲೆತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಕಡೂರುದ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಇಪ್ಪುನ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಜಾಗೆಲು ಪಂಡ ಕುಂತಿ ಸುದೆ, ಶಂಖತೀರ್ಥ, ನಕರಾಯೆನ ಗುಡ್ಡೆ, ನಿರ್ವಾಣ ಸ್ವಾಮಿ ಗುಡ್ಡೆ, ಅಯ್ಯನ ಕೆದು, ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ, ದೇವನೂರು, ಬಿಸಲೇಹಳ್ಳಿ.

ಕಡೂರುಡು ಉಪ್ಪುನ ಮುಖ್ಯ ಮಸೀದಿ, ಚರ್ಚ್ ಬುಕ್ಕೊ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಪಂಡ.

## ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು
* ಆಂಜನೆಯ ದೇವಸ್ಥಾನ
* ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿನ ಮಠ
* ಶನಿ ಮಹಾತ್ಮೆನ ಗದ್ದುಗೆ
* ಮುತ್ತು ಮಾರಿಯಮ್ಮನ ದೇವಸ್ಥಾನ
* ನಿತ್ಯಾಧಾರ ಮಾತೆನ ದೇವಸ್ಥಾನ ಪಂದ್ ಕ್ರೈಸ್ತರ ದೇವಸ್ಥಾನದೊಟ್ಟುಗ್ ಮುಸ್ಲಿಮೆರ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಉಂಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಕಡೆಕಾರು

**ಕಡೇಕಾರು** ಒಂಜಿ ಊರು. ಉಂದು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಗ್ರಾಮ. ಈ ಊರುಡು ವಿಶೇಷ ಪಂಡ ಮುಲ್ಪ ಒಂಜಿಲಾ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇಜ್ಜಿ. ನೆಕ್ಕ್ ಒಂಜಿ ಕಥೆ ಉಂಡು. ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಭಾರತೊಗು ಬತ್ತಿನ ಕಾಲೊಡು, ಅಕುಲು ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಿಗ್ರಹನು ಕಂಡ್‌ದ್‍ ಈ ಊರುದ ಕೆದುಟ್ಟು ದೆಂಗದ್‍ ದೀತೆರ್ ಪನ್ಪುನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಭಾರತೊನು ಬುಡುದು ಪೊಯಿಬುಕ್ಕೊ ಉದ್ಯಾವರದ ಜನಕುಲು ಗಣಪತಿ ದೇವರೆನ್ ಕುತ್ಪಾಡಿಡ್, ಅಂಚೆನೆ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರ, ವನದುರ್ಗೆ ದೇವೆರೆನ್ ಕಿದಿಯೂರುದ ಜನಕುಲು ಅಗಲೆನ ಊರುಡು ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ. ಅಂಡಾ ಮುಲ್ಪ ದೈವದೇವೆರೆನ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದೈವ ದೇವೆರಾಯಿನ ಜುಮಾದಿಕಟ್ಟೆ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ವರ್ಸೊಲಾ ಕೋಲ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಂಚನೆ ಮೂಜಿ ಬಬ್ಬುಸ್ವಾಮಿನ ಗುಡಿ ಉಂಡು, ಅಲ್ಪ ಪ್ರತಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗ್ ದರ್ಶನ, ವರ್ಷಲಾ ನೇಮ ನಡಪಾವೆರು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಕಣ್ಣೂರ್

**[[:kn:ಕಣ್ಣೂರು|ಕಣ್ಣೂರ್]]**(ಮಲಯಾಳಂ:കണ്ണൂര്‍) ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಕಣ್ಣೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಪೇಂಟೆ ಅಂಚೆನೇ ಪುರಸಭೆ. ಉಂದು ಕಣ್ಣೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕೇಂದ್ರ ಜಾಗೆಲಾ ಅಂದ್.
೪, ೯೮, ೧೭೫ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಹೊಂದ್‍ನ ಈ ನಗರೊ ಕೊಚ್ಚಿ, ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಬುಕ್ಕೊ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೇರಳಡು ೪ನೇ ಮಲ್ಲ ನಗರೊ ಸಮುಚ್ಚಯೊ. ಇಂಡಿಕಸ್ ಎನಲಿಟಿಕ್ಸ್(Indicus Analytics) ಪನ್ಪಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಮುಲ್ಪದ ವಸತಿ, ಆದಾಯ ಬುಕ್ಕೊ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ ಇಂದೆತ ಆದಾರೊದ ಮಿತ್ತ್ ಮಾಲ್ತಿನ ಸಂಸೋದನೆದ ಪ್ರಕಾರೊ ನಿಲೆ ಆಯರ ಬಾರತೊಡೆ ೧೦ ಅತ್ಯುತ್ತಮೊ ನಗರೊಲೆಡ್ ಒಂಜಾತ್ಂಡ್. ಇಂಡಿಕಸ್ ಈ ಸಂಶೋಧನೆದ ನಿವಾಸ ಸೂಚಿನ್ಯ ತಯಾರ್ಪಿಯೆರೆ ೬ ಅಂಸೊಲೆನ್ ಗಣನೆಗ್ ದೆತೊಂದೆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಅವು; ಆರೋಗ್ಯೊ, ಶಿಕ್ಷಣೊ, ಪರಿಸರೊ, ಸುರಕ್ಷತೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ಮನರಂಜನೆ. ತೆಯ್ಯಂ ಮುಲ್ಪದ ಮಲ್ಲ ಪುದರ್‍ದ ಕಲೆ. ಕಣ್ಣೂರ್‍ದಲ್ಪದ ಪೊರ್ಲುದ ಕಡಲಕರೆಂದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆದ್ಂಡ್. ಕೈಮಗ್ಗ ಕಣ್ಣೂರ್‍ದ ನಾನೊಂಜಿ ಆಕರ್ಸನೆ.

## ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣೋ

* ಸಂತ ಏಂಜಲೋಸ್ ಕೋಟೆ
* ಪಯ್ಯಾಂಬಲಂ ಕಡಲುತೀರ
* ಅರಕ್ಕಲ್ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ
* ಕ್ಯಾನನ್ನೋರ್ ದ್ವೀಪಸ್ಥಂಭ
* ಕ್ಯಾನನ್ನೋರ್ ಕ್ಯಾಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್
* ಬೇಬಿ ಬೀಚ್
* ಮೀನ್ ಕುನ್ನು ಬೀಚ್
* ಮಾಪ್ಪಿಲ ಕೊಲ್ಲಿ
* ಅಯಿಕ್ಕಲ್ ಫೆರಿ
* ಕಣ್ಣೂರ್ ಸಿಟಿ ಸೆಂಟರ್
* ಸೀ ವ್ಯೂ ಪಾರ್ಕ್

## ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಕಣ್ಣೂರುಗು ರಸ್ತೆ, ರೈಲು, ಸಮುದ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಮಾನ, ಓಯ್ಟ್ಲಾ ಬರೋಲಿ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೭ಡ್ ಮಾಹೆ ಬುಕ್ಕೊ ತಲಪಾಡಿದ ನಡುಟ್ ಕಣ್ಣೂರು ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಶಿಕ್ಷಣ
* ಕಣ್ಣೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮಗತ್ತುಪರಂಬ
* ವಿಮಲ್ ಜ್ಯೋತಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್ 
* ಸರಕಾರಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್
* ಬ್ರೆನ್ನೆನ್ ಕಾಲೇಜ್ ತಲಶ್ಶೇರಿ
* ಸರ್ ಸಯ್ಯದ್ ಕಾಲೇಜ್ ತಳಿಪರಂಬ
* ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಕಾಲೇಜ್
* ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಕಾಲೇಜ್ ಕಣ್ಣೂರು
* ಕೃಷ್ಣ ಮೆನನ್ ಕಾಲೇಜ್
* ಎನ್. ಎ. ಎಮ್ ಕಾಲೇಜ್
* ನಿರ್ಮಲಗಿರಿ ಕಾಲೇಜ್
* ಎಮ್. ಜಿ. ಕಾಲೇಜ್ ಇರಿಟ್ಟಿ
* ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಕಣ್ಣ್

**ಕಣ್ಣ್** ಪಂಡ ದೇಹದ ಒಂಜಿ ಅಂಗೊ. ಉಂದು ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಡ್ ಒಂಜಿ.

ಕನ್ನಡೊಡು ಕಣ್ಣ್ ಗ್ ಕಣ್ಣು ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್....
ಪಾತೆರ ಕತೆಕ್ಕುಲೆಡ್ ಕಣ್ಣ್ಕ ಣ್ಣ್ ಪಾಡುನೆಕ್ಕ್ - ಕಣ್ಣ್ ಹಾಕುನಿ, ಕಣ್ಣ್ ದ ಸೀಕ್ ಗ್ - ಕೇಂಕಣ್ಣ್

## ಕಣ್ಣ್ ದ ವಿದ
ಪುಚ್ಚೆ ಕಣ್ಣ್, ಬೋಳೆಕಣ್ಣ್,ಬಿದ್ದ್ ಕಣ್ಣ್, ಕುಪ್ಪುಳ್ ಕಣ್ಣ್ 
ಕಣ್ಣ ನೀರ್ ಪಾಡುನಿ
ಕಣ್ಣ್ ಕೂಂಪುನಿ
ಕಣ್ಣ್ ತಪ್ಪಾವುನಿ
ತಾರಾಯಿದ ಮಿತ್ತ್ ದ ಮೂಜಿ ಒಟ್ಟೆಗ್ ಕಣ್ಣ್ ಪನ್ಪೆರ್

## ತುಳು ಗಾದೆಲು
*ಕಣ್ಣ್ ಕೊರಿ ಮುರ್ಗೊ ಕಣ್ಣಿಡ್ ಬೂರ್ಂಡ್
*ಕಣ್ಣಗ್ ಅಂಜನೊ ಬಂಜಿಗ್ ಬೆಂಞಣೊ
*ಕಣ್ಣಗ್ ಬೂರಿ ಕಳುವೆ ಕಂತಂದೆ ದಾಲ ಬುಡಂದ್
*ಕಣ್ಣ್ ಡ್ ತೂಯಿನ ತಿಕ್ಕಂದ್ ಬಾಯಿಡ್ ಪಂಡಿನ ಬರಂದ್
*ಕಣ್ಣ್ ಡ್ ತೂಂಡಲಾ ಕಣ್ಣ್ ಪಾಡ್ಯರೆ ಬಲ್ಲಿ
*ಕಣ್ಣ್ ಡ್ ನೆತ್ತೆರಿಜ್ಜಿ ಕರ್ಳ್ ಡ್ ಪಸೆ ಇಜ್ಜಿ
*ಕಣ್ಣ್ ತೋಜಾಂದಿನಾಯಗ್ ಕನ್ನಡಿ ದಾಯೆ
*ಕಣ್ಣ್ ತೋಜಂದಿನಾಯಗ್ ಕುಣ್ಣೆ ತೋಜಾಯಿಲೆಕ್ಕ
ಪಾತೆರ್ನಗಲಾ ಕಣ್ಣ್ ಮಸ್ತ್ ವಿಧೊಟ್ಟು ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು- ಪುಚ್ಚೆ ಕಣ್ಣ್, ಕೇಂಕಣ್ಣ್, ಸೂಪಿ ಕಣ್ಣ್, ಬಿದ್ದ್ ಕಣ್ಣ್, ಕಣ್ಣ್ ಪಾಡುನಿ, ಕಣ್ಣ್ ಹಾಕುನಿ, ಕಣ್ಣ್ ಕೂಂಪುನಿ,

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಹತ ಅಂಗೊಲು
ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ