open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಭಟ್ಟ

**ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಭಟ್ರ್** ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕುಡ್ಲ ಮೂಲೊದಾರ್.  ಕನ್ನಡ, ತುಳು ಭಾಸೆದ ಲೇಕಕೆರ್, ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರ್.  ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುಟು ಕಾವ್ಯ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ವಿಮರ್ಶೆ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಸಂಶೋಧನೆ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬಗೆಬಗೆ ಪ್ರಕಾರೊಡು ಸಾಹಿತ್ಯ ಬೂಕುಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್.  ತುಳುಟು **ಮಂದಾರ ರಾಮಾಯಣ** ಪನ್ಪುನ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಬರೆತೆರ್.  ಆರ್ ಸಾಹಿತ್ಯೊದೊಟ್ಟುಗು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅರ್ಥದಾರಿಲಾದಿತ್ತೆರ್.

## ಬಾಲ್ಯ
ಕೇಶವ ಭಟ್ರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕುದ ಕುಡುಪು ಗ್ರಾಮೊದ ಮಂದಾರ ಪನ್ಪುನಲ್ಪ ೧೯೧೯ರ ಜನವರಿ ೬ನೆ ತಾರೀಕ್‌ದಾನಿ ಪುಟ್‌ದೆರ್.  ಆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಲಕ್ಷೀನಾರಾಯಣ ಭಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಪ್ಪೆ ತುಂಗಮ್ಮ.  ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಭಟ್ರೆಗ್ ಐನ್ ಜನ ಜೋಕುಲು.  ಅಯಿಟ್ ಕೇಶವ ಭಟ್ರ್‌ಲಾ ಒರಿಯೆ.  ಆರ್ ಕರಾಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಂಸೊಗು ಸೇರ್‌ನಾರ್.  ಅಂಚಾದ್ ಆರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಕರಾಡ ಬಾಸೆ ಆದಿತ್ತ್‌ಂಡಲಾ ಇಲ್ಲ ಬಾಸೆ ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ ಆತ್ಂಡ್.

## ಓದು ಬರವು
ಕೇಶವ ಭಟ್ರ್ ಕುಡುಪುದ ಜಿಲ್ಲಾ ಬೋರ್ಡ್ ಸಾಲೆಡ್ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸೊ ಮಲ್ತೆರ್.   ಬುಕ್ಕೊ ಕೊಂಚಾಡಿದ ರಾಮಶ್ರಮ ಸಾಲೆಡ್ ಏಳನೇ ತರಗತಿ ಮುಟ್ಟ ಓದು ಬರವುನು ದುಂಬರಿತೆರ್.

## ಬೇಲೆ ಬದ್ಕ್
ಭಟ್ರೆನ ಪೆರಿಯಾಕುಲು ಕೃಷಿ ಬೇಲೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.  ೧೯೫೨ಡ್ ಮದ್ರಾಸ್ದ ವಿದ್ವಾನ್ ಪರೀಕ್ಷೆಡ್ ಪಾಸಾದ್ ಗುರುಪುರೊದ ಹಿಂದೂ ಹೈಯರ್ ಪ್ರೈಮರಿ ಸಾಲೆಡ್ ಮಾಸ್ಟೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್.  ೧೯೫೪ಗ್ ಕೂಳೂರ್‌ದ ಚರ್ಚ್ ಸಾಲೆಡ್ ಕನ್ನಡ ಪಂಡಿತರಾದ್ ಸೇರ್ದ್ ೧೯೭೫ಗ್ ಅಲ್ಪನೇ ನಿವೃತ್ತೆರಾಯೆರ್.   ೧೯೭೫ಡ್ದ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೃತಿ ಬರೆವೊಂದು ತಾಳಮದ್ದಲೆಲೆಡ್ ಅರ್ತದಾರಿಯಾದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊಂದಿತ್ತೆರ್.  ೧೯೪೦ಗ್ ಫರಂಗಿಪೇಟೆ ಹಸನಬ್ಬ ಒಡೆಯರ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತಿನ ಒಡೆಯರ್ ಬಳಗೊದ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಕೂಟೊಡು ಭಾಗವತೆರಾದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊಂದಿತ್ತೆರ್.

## ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಪೊಲಬು
ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಭಟ್ರೆ ಬೂಕುಲು ತುಳು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಪಾಡ್ದನ-ಕಬಿತೆಲು, ಜನಪದ ಕತೆಕುಲು, ತುಳುವೆರೆ ನುಡಿಕಟ್‍ಲೆ ಮಿತ್ತ್ ಪ್ರಭಾವೊ ಆತ್ಂಡ್.  ಗಾದೆ ಬಾಸೆಲು, ನುಡಿಕಟ್ಟ್‌ಲು ಇಂಬೆರೆ ಬೂಕುಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಗಳಸ್‌ದೆರ್.  ವ್ಯಾಕರಣ, ಸಂಶೋಧನೆ, ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಕುರಿತಾಯಿನ ಲೇಕನೊಲು ಪ್ರಕಟವಾತ್ಂಡ್.

### ತುಳು ಬೂಕುಲು
#ಮಂದಾರ ರಾಮಾಯಣ- ಎಸಳ್ ೧-೨:೧೯೭೭, ಮಣಿಪಾಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಘ
#ಮಂದಾರ ರಾಮಾಯಣ, ೧೯೮೭ ವಜ್ರದೀಪ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಳಗಾವಿ
#ಕನತ್ತ ಪೊಣ್ಣು, ೧೯೯೧,ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಪ್ರಕಾಶನ, ಕುಡುಪು(ಭಾಸ ಕವಿನ ಸ್ವಪ್ನವಾಸವಾದತ್ತ ಕೃತಿದ ಅನುವಾದೊ)
#ಜಾಗಂಟೆ, ೧೯೯೧, ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಪ್ರಕಾಶನ ಕುಡುಪು(ಕವಿತೆಲು)
#ಬೀರದ ಬೊಲ್ಪು, ೧೯೯೭, ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಮಂಗಳೂರು
#ತುಳು ಪಾಠ ಪುಸ್ತಕ (ಅಪ್ರಕಟಿತ)

### ಕನ್ನಡ ಬೂಕುಲು
#ಉನ್ಮತ್ತ ರಾಘವ,೧೯೯೭,ಯುಗಪುರುಷ ಪ್ರಕಟಣಾಲಯ, ಕಿನ್ನಿಗೋಳಿ
#ಶ್ರೀರಾಮ ಪರಂಧಾಮ, ೧೯೯೭, ಯುಗಪುರುಷ ಪ್ರಕಟಣಾಲಯ ಕಿನ್ನಿಗೋಳಿ(ಯಕ್ಷಗಾನ)
#ಮಂದಾರ ಮಾಲೆ (ಕವಿತೆಲು)
#ಹುಚ್ಚುಜೋಗಿಯ ಹಾಡು (ಅಪ್ರಕಟಿತ)
#ಸತ್ಯವತಿ ಶಪಥ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಕೋಟಿ(ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗೊಲು)
#ಗೋವರ್ಣೋದ್ಧರಣ (ಯಕ್ಷಗಾನ)
#ಗಜಾಸುರ ವಧೆ(ಯಕ್ಷಗಾನ-ಅಪ್ರಕಟಿತ)
#ಅಹಲ್ಯೊದ್ಧಾರ
#ಮಾಯೆದ ಸೂರ್ಪನಖಿ ಮತ್ತು ಮೋಜೆದ ಭರತ
#ಮಂದಾರ ರಾಮಾಯಣದ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ

## ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರಾದ್ ಭಟ್ರ್
ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಭಟ್ರ್ ಸಾಹಿತಿ ಮಾತ್ರೊ ಅತ್ತಂದೆ ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಕಲಾವಿದೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದಿತ್ತೆರ್.   ಬಾಲ್ಯೊಡ್ದ್ ಕದ್ರಿ, ಕಟೀಲು, ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳೊಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನೊನು ತೂವೊಂದು ಬುಲೆತೆರ್.  ೧೯೪೦ಡ್ದ್ ಒಡೆಯರ್ ಬಳಗೊಡು ಭಾಗವತೆರಾದಿತ್ತೆರ್.  ೧೯೪೦ಡ್ದ್ ೧೯೮೫ಗ್ ಮುಟ್ಟೊ ಯಕ್ಷಗಾನೊಡು ಅರ್ತದಾರಿಯಾದ್ ಭಾಗವತಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಡ್ ತೊಡಗೊಂದಿತ್ತೆರ್.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
* ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಫೆಲೋಶಿಪ್ (೧೯೯೬)
* ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗ್ರಂಥ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೮೭)
* ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೯೬)
* ವಿಶ್ವ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ತುಳು ಮಲ್ಲಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಮಣಿಪಾಲದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಜನರಲ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಲೇಖಕೆರ್
ವರ್ಗೊ:ಪುರಾಣ
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು
ಮರ ಕೊಡಪೆ

**ಮರ ಕೊಡಪೆ** ಉಂದ್ ಒಂಜಿ ಜಾತಿತ ಪಕ್ಕಿ.  
## ರೂಪೊ
ಮಲ್ಲ ಸರೆ, ಉದ್ದ ಕೊಕಾಯಿ, ಉಂದು ೨೬-೨೯ ಸೆಂ.ಮೀ. ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬಂಜಿತಡಿಟ್ ತಿರ್ತ ರಂಗ್ ರಂಗ್‌ತ ಸುವಿ ಬಂಗಾರ್, ಮಂಜಲ್, ಕಪ್ಪು, ರಂಗ್‌ದ ರೆಂಕೆ ಇಪ್ಪುಂಡು.
## ತೆನಸ್
ಪುರಿ, ಮರಟ್ಟಿತ್ತುನ ಉದಲ್
## ಬೇತೆ ಬಗೆಕುಲು
### ಬಂಗಾರ್ ಬೆರಿತ್ತ ಮರಕೊಡಪೆ
thumb|ಬಂಗಾರ್ ಬೆರಿತ್ತ ಮರಕೊಡಪೆ
ನೆನ್ನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್-ರಂಪ್ಡ್ ಫ್ಲೇಮ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌ ಅತಂಡಾ ಲೆಸ್ಸರ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ಬ್ಯಾಕ್ಡ್ ವುಡ್‌ಪೆಕ್ಕರ್ ವೈಜ್ಷಾನಿಕ ಪುದರ್ *Dinopium benghalense*  ಪನ್ಪಿನವು ಒಂಜಿ ರೀತಿದ ಮರಕೊಡಪೆ,ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾಡ್ ಮಸ್ತ್ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ತೂಯರ ತಿಕುಂಡು. ನೆಟ್ಟ್ ಕೆಲವ್ ಮರಕೊಡಪೆಲು ಊರುಟ್ ತೂಯರ ತಿಕುಂಡು. ಬಂಗಾರ್ ಬೆರಿತ್ತ ಮರಕೊಡಪೆ  ಮಾತ್ರೊ ಕಪ್ಪು ದೊಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕಪ್ಪು ಬಿಲೊ  ಇಪ್ಪುನ ಮರ ಕೊಡಪೆ.

### ವಿಸೆಸೊ
ಈ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್-ರಂಪ್ಡ್ ಫ್ಲೇಮ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌ ಮರ ಕೊಡಪೆ ಮಲ್ಲ ಪಕ್ಕಿತ ಜಾತಿ, ಐನ ತಿರ್ತ ಸುವಿ ಬಂಗಾರ್, ಮಂಜಲ್ ರಂಗ್‌ದ ರೆಂಕೆ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪಕ್ಕಿಲು
ನೆತ್ತೆರ್

thumb|ನೆತ್ತೆರ್
**ನೆತ್ತೆರ್**, ಜಿವೊಟುಪ್ಪುನ ಜೀವಿಲೆಟ್ ಜೀವೊ ರಸ.

## ನೆತ್ತರ್‌ತ ಬಗೆ
ಪ್ಲಾಸ್ಮ ಪನ್ಪಿನ ಜೀವರಸಡ್ದ್ ಕೂಡ್ದಂಡ್,ಐಟ್ ಸಮ ಪ್ರಮಾಣಡ್. ಕೆಂಪು ನೆತ್ತೆರ್ದ ಕಣಕ್ಲು ಬೊಲ್ದು ನೆತ್ತೆರ್ದಕಣಕ್ಲು, ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ಲೇಟ್ ಲೆಟ್ ಪನ್ಪಿನ ಜೀವಕೋಶಗಳು ತೇಲೋಂದುಪ್ಪುಂಡು.
thumb|ಕೆಂಪು ನೆತ್ತೆರ್

ಪ್ಲಾಸ್ಮ ಶೇ. ೯೧-೯೨ % ದಾತ್ ನೀರ್ ಡ್ದಾತುಪ್ಪುಂಡು, ಒರಿನ ಭಾಗ ಘನವಸ್ತುಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡ್ದುಪ್ಪುಂಡು. ಸಸಾರಜನಕ, ಯೂರಿಯ, ಆಸಿಡ್, ಕ್ರಿಯಾಟಿನಿನ್, ಅಮೋನಿಯಾ, ಅಮೈನೋ ಆಸಿಡ್, ಗ್ಜಾಂಥಿನ್,, ಶೇಕಡ ೭.೫% ದಾತುಪ್ಪುಂಡು. ಒರಿನವು, ಸೋಡಿಯಮ್, ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್, ಮೆಗ್ನೀಶಿಯಮ್, ಫಾಸ್ಫರಸ್, ಡ್ದ್ ಕೂಡ್ದುಪ್ಪುಂಡು.

ಸೋಡಿಯಮ್ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಲವಣಾಂಶ ಸರಿ ಪ್ರಮಾಣಡಿಜ್ಜಂಡ ಕಾಯಿಲೆ ಖಂಡಿತ. ನೆತ್ತೆರ್ದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ, ೧.೦೪೮ ಡ್ದ್, ೧.೦೬೬ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಜೀವ ಡ್ ನೀರ್ದ ಅಂಶ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿಲೆಕೊನೆ ನೆನ್ನ ಪ್ರಮಾಣಲ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು

## ನಮೂನೆಲು
ಎ, ಬಿ, ಎಬಿ ಬುಕ್ಕೊ ಓ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ನೆತ್ತೆರ್ದ ಕಣಕ್ಲು. ಹಿಮೋಗ್ಲೋಬಿನ್ ಅಂಶ ತೀರಾ ಕುಸಿಂಡ, (೧೮ ಗ್ರಾಮ್ ಉಪ್ಪೊಡು), ರೋಗಿಗ್ ನೆತ್ತೆರ್ ಮರುಪೂರಣ ಮಲ್ಪೊಡಾಪುಂಡು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಹತ ಅಂಗೊಲು
ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ಮೂಡುಶೆಡ್ಡೆ

ಮೂಡುಶೆಡ್ಚೆ ಪನ್ಪಿನವು ಒಂಜಿ ಊರುದ ಪುದರ್.  ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕುದ ವಾಮಂಜೂರುಡು ಈ ಜಾಗೆ ಉಂಡು. ಮಂಗಳೂರುಡ್ದು ಸುಮಾರ್ ೧೨ ಕಿ.ಮೀ ದೂರ ಉಂಡು. ನೆಟ್ಟೆ  ಮೂಡುಶೆಡ್ಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪಡುಶೆಡ್ಡೆ ಪಂಡ್ದ್ ರಡ್ಡ್  ವಿಭಾಗ ಉಂಡು.

## ಮೂಡುಶೆಡ್ಡೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ವಿಶೇಷೊಲು
# ಜಾರಂದಾಯ ಕ್ಚೇತ್ರ
# ಪಿಲಿಕುಲ ನಿಸರ್ಗದಾಮ
# ಗುತ್ತುಮನೆ
# ತಾರಾಲಯ
# ಪೋಲಿಸ್ದಕುಲು ಬೆಡಿ ಬುಡ್ಯರೆ ಕಲ್ಪು ಜಾಗೆ
# ಸರಕಾರಿ ಟಿ.ಬಿ. ಆಸ್ಟತ್ರೆ
# ಸರಕಾರಿ ನಿವೇಶನೊಲು

## ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು
# ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ
# ಶುಭೋಧಯ ಶಾಲೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಈಸ್ಟರ್

**ಈಸ್ಟರ್** ಪಂಡ್ಂಡ ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್ ಆಚರಿಪುನ ಒಂಜಿ ಪರ್ಬೊದ ಪುದರ್. **Easter** ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತೆರ್ ಸೈತ್‍ದ್ ಮೂಜನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಜುವೊಡು ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ಪರಲೋಕೊ ಸೇರಿಯೆರ್ ಪನ್ಪಿ ವಿಚಾರೊಲು ಕ್ರೈಸ್ಥ ಧರ್ಮದ ಧರ್ಮ‍ಗ್ರಂಥವಾಯಿನ ಸತ್ಯವೇದೊದ ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಡ್ ಉಂಡು.

## ಆಚರಣೆ ಏಪ ಎಂಚ
ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್ ವರ್ಷಲಾ ನಲ್ಪ ದಿನ ಶ್ರಮೆತ್ತ ದಿನ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆ ಸಮಯೊಡು ಅಕಲೆಡ್ ಮದಿಮೆ, ಇಲ್ಲ್ ಒಕ್ಕೆಲ್, ಬಯಕೆ, ಬಾಲೆ ತೊಟ್ಟಿಲ್ ಪಾಡುನ- ಇಂಚಿತ್ತಿ ಓವ್ವೆ ಎಡ್ಡೆ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ್ ಮಲ್ಪುಜೆರ್. ಕೆಲೆವೆರ್ ನಲ್ಪ ದಿನ ಮೀನ್ ಮಾಸಲಾ ತಿನ್ಪುಜೆರ್. ಕೆಲೆವೆರ್ ವಾರೊಗೊಂಜಿ ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯೊಲೆಡ್ ೪೦ ದಿನಲಾ ಪೂಜೆಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯೊಲೆಡ್ ವಾರದ ನಡುಟ್ಟು ಒಂಜಿ ಪೂಜೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕಡೆತ್ತ ವಾರೊಡು ಬರ್ಪಿನ ಗುರುವಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಮನದಾನಿ ಶುಕ್ರವಾರ Good Friday ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆನಿದ ಶುಕ್ರವಾರೊಗು ಶುಭ ಶುಕ್ರವಾರ ಪಂಡ್‍ದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಆನಿ ಉಪವಾಸ ಮಲ್ಪುನಕುಲುಲಾ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮನದಾನಿಡ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬರ್ಪಿ ಐತಾರೊಗು ಈಸ್ಟರ್ ಸಂಡೇ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಯೇಸು ಲಕ್ಕಿ ಪರ್ಬ, ಇಜ್ಜಾಂಡ ಕನ್ನಡೊಡು ಪುನರುತ್ತಾನದ ಹಬ್ಬ ಪಂಡ್‍ದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ತುಳು ಗೌಡೆರ್

**ತುಳು ಗೌಡೆರ್** () ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ನೆಲೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ತುಳುನಾಡ್‍ಗ್ ಗೌಡೆರ್‌ನಕುಲು ಐಗೂರು ಸೀಮೆರ್ದ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೪೦೦ನೆ ಇಸವಿದ ಕಾಲೊಡ್ ಬತ್ತೆರ್ಂದ್ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಇತಿಹಾಸೊ
ತುಳು ಅರೆಬಾಷೆ ಗೌಡ ಸಮುದಾಯೊ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ಕೊಡಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮೊಕುಲು ಮೂಲೊಡು ನಾಥ ಪಂಥದಕ್‌ಲ್. ಬುಕ್ಕ ಶಾರಾದಾಂಬೆನ್ ಪೂಜಿಸವೊಂದ್ ಇತ್ತೆರ್. ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನೆ ಅಳುನ ಕಾಲೊಡು ವಿಷ್ಣುನ ಆರಾಧಕೆರಾದ್ ತಿರುಪತಿ ದೇವೆರೆನ್ ಇಲ್ಲದ ದೇವೆರಾದ್ ನಂಬೊಂದು ಬತ್ತೆರ್. ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲೊಡು ತುಳುನಾಡ್‍ಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ನೆಲೆಸಿಯೆರ್. *ಪತ್ತ್ ಕುಟುಮೊ ಪದ್ನೆನ್ಮೊ ಬರಿ* ಪಂಡ್ದ್ ಮೂಲ ಕುಟ್‌ಮೊ ಎಗ್ಗೆ.

## ಸಮುದಾಯೋದ ವ್ಯವಸ್ತೆಲು

ತುಳು ಗೌಡೆರ್‌ನಗ್ಲ್‌ನನೆ ಒಂಜಿ ಆಡಲಿತ ವ್ಯವಸ್ತೆ ಇತ್ತುದ್ ಮೂಲು ಒಂಜಿ ಊರುಗು ಗ್ರಾಮೋ ಗೌಡೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒತ್ತು ಗೌಡೆರ್ ಇಪ್ಪುವೆರು. ಅಂಚನೆ ಎನ್ಮೋ‌ ಅತಂಡ ಪತ್ತು ಊರ್‌ಗ್ ಮಾಗಣೆ ಗೌಡೆರ್ ಮಿತ್ತ ಸ್ತರೋಟು ಉಪ್ಪುವೆರ್.

## ಕಟ್ಟ್‌ಪಾಡುಲ್
### ಮದಿಮೆ ಶಾಸ್ತ್ರೊ

ಒಂಜೆ ಬರಿಟ್ ಪುಟ್ಂಡ ಅವೇ ಬರಿತಗಳ್ ಮದಿಯೆ ಆವರ ಶಾಸ್ತ್ರ ನಿಸೆದ. ಗೌಡೆರ್‌ನಗ್‌ಳ್ ಜೋಕುಳೆ ಕಟ್ಟ್, ಪತ್ತ್ ಕುಟುಮೊ ಪದ್ನೆನ್ಮೊ ಬರಿ ಪಂಡ್ದ್‌.

### ಬರಿ ಪದ್ಧತಿ
ಗೌಡ್ರ್‌ನಕ್ಲೆಡ್ ​"ಪತ್ತ್ ಕುಟುಮೊ ಪದ್ನೆನ್ಮೊ ಬರಿ" 
ಪಂಡಿಲೇಕಾ ೧೮ ಬರಿ ಮೂಲೋಡ್ ತೋಜಿದು ಬರ್‌ಪುಂಡು, ಆಂಡಾ ಕಾಲ ಕರೀದ್ ೧೨ ಬರಿಕ್‌ಲೆನ್ ತುವೊಲಿ. ಅವೆಟ್ಟು ಕೆಲವೊಂಜ್ಜಿ ಪಂಡ ಬಲಸೆರೆ ಬರಿ, ನಾಯೆರೆ ಬರಿ, ನಂದೆರೆ ಬರಿ, ಬಂಗೆರೆ ಬರಿ, ಗುಂಡೆರೆ ಬರಿ, ಚಿತ್ತೆರೆ ಬರಿ, ಪೆರ್ಬೆರೆ ಬರಿ, ಸಾಲೆರೆ ಬರಿ ಇಂಚಾತ್ ಬರಿಕ್ಲೆನ್ ತುವೊಲಿ.

## ಬಾಸೆ
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ, ಪುತ್ತೂರು, ಸುಳ್ಯ ತಾಲ್ಲೂಕು‌ಡ್ ತುಳು ಬಾಸೆನ್ಲ, ಸುಳ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಕೊಡಗ್‌ಡ್ ಅರೆಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ನನಾತ್ ಓದರೆ

* 
* 
* 
* 
* 

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ಕುರವ ದೈವ

## ದೈವದ ಬಗೆಟ್ಟ್
ಕುರವ ದೈವ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಆರಾಧನೆ ಅವುನ ಒಂಜಿ ದೈವ. ಊರುಗು ಕಾಡ್ ಮೃಗೊಲೆತ್ ತೊಂದರೆ ಆಪುನೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಿದೆಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಂಜಿ ಕೈಕಂಜಿಲೆನ್ ಕಾಪುನವು ಈ ದೈವದ ಬೇಲೆ.

## ಆರಾದನೆದ ಕ್ರಮೊ
ದೈವಸ್ಥಾನದ ಎದುರು ಸೊಂಟೊಗು ತಿರಿಕಟ್ಟ್ ದ್ ಕೈಟ್ ಬಿರು ಪಗರಿನ್ ಪಂತೊಂದು ಪುಗೆಲ್‍ಗ್ ಜೋಲಿಗೆ ಪಾಡೊಂದು ಬೋಂಟೆಗ್ ಪೋವುನವು ಕುರವನ ಬೇಲೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭೂತಾರಾಧನೆ
ಪೊಕ್ಕು

ಒಂದು ಒಂಜಿ ಪೊಣ್ಣು ಪೊಂಜೊವು ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬು. ನೆನ್ ಇಲ್ಲ ಉಲಾಯಿ ಗೊಬ್ಬುನೆತ್ತವರ ಒಲಾಯಿ ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬುಂದ್ ಪನೊಲಿ.  
## ಗೊಬ್ಬುತ ಬಗೆ
ಗಜ್ಜಿಗೆದ ಕಾಯಿಡ್ ಕುಲೊಂದು ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬು 'ಪೊಕ್ಕು'. ಉಂದು ಮರಿಯಾಲೊಡು ಪಿದಯಿಡ್ ಬರ್ಸ ಬನ್ನಗ ಉಲಯಿಡ್ ಪೊರ್ತು ಪೋಯೆರೆ ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬು.
## ಉಲ್ಲೇಕೋ

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ಜುಬುಲಿ

ಉಂದು ಇಲ್ಲದ ಜಾಲ್‌ಡ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಸಾಲೆದ ಜಾಲ್‍ಡ್ ಜೋಕುಲು ಗೊಬ್ಬುನ ಒಂಜಿ ಗೊಬ್ಬು. ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬು 'ಜುಬುಲಿ'. ನೆಟ್ಟ್ ಓಡು ಅತ್ತ್ಂಡ ಸಪಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ ಪಲ್ಲೆಲೆನ್ ನೆಲಟ್ಟ್ ಪಾಡ್ತ್ ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬು. ಕನ್ನಡೊಡು ಉಂದೆಕ್ `ಕುಂಟೆ ಬಿಲ್ಲೆ ಆಟ/ಗೊಬ್ಬು' ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಪೋಣ್ಣು ಜೊಕುಲು ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬು, ಅಣ್ ಜೊಕುಲುಲ ಗೊಬ್ಬುವೆರ್, ಸುಮಾರ್ ಅಜಿ ವರ್ಸೊರ್ದು ಪದಿನೆನ್ಮ ವರ್ಸೊ ಮುಟ್ಟದ ಜೋಕುಲು ಎಚ್ಚಾದ್ ಗೊಬ್ಬುನಾ ಗೊಬ್ಬು ಉಂದು, ಜಾಸ್ತಿ ಪ್ರಾಯದಕುಲುಲ ಗೊಬ್ಬುಲಿ, ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪುನ ನಿಸೇದ ದಾಲ ಇಜ್ಜಿ. 
ಉಂದೆನ್ ಪಲ್ಲೆಗೊಬ್ಬು ಪಂಡ್‍ದ್‍ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲೆನ ಗೊಬ್ಬು ಉಂದು ಆಂಡಲಾ ಎಲ್ಯ ಆಣ್ ಜೋಕುಲು ಉಂದೆನ್ ದುಂಬು ಗೊಬ್ಬೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.

## ಗೊಬ್ಬುನ ಜಾಗೆ
ಉಂದು ಜಾಲ್‌ಡ್ ಗೊಬ್ಬುನ ಒಂಜಿ ಗೊಬ್ಬು. ನೆನ್ನ್ ಇಲ್ಲ ಜಾಲ್, ಕಂಡೊ, ಸಾಲೆತ ಮೈದಾನ, ತಟ್ಟ್ ಜಾಗೆ, ಜಾಗೆ ಇತ್ತಿನವುಲು ಗೊಬ್ಬಿಯರ ಅಪುಂಡು.

## ಗೊಬ್ಬಿಯರ ಬೋಡಾಪಿ ಸೊತ್ತುಲು
ಪೊಡಾಯಿನ ನೆಸಲೆ ತುಂಡು, ಚಪ್ಪಡೆ ಕಲ್ಲ್, ಓಡುತ ತುಂಡು, ಮರತ್ತ ತುಂಡುನು ಪೊರ್ಲುಡೆ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಗೊಬ್ಬುನೆಲಾ ಉಂಡು.

## ಬಗೆಕುಲು
* ಒಂಟಿ ಕಾರ್ 
* ಕಪ್ಪೆ
* ಕೈ ಅತ್ತಂಡ ಬಿರೆಳ್
* ಕಣ್ಣ್
* ಮುಂಡೊ

## ನಿಯಮೊಲು
* ಸುರುಟ್ಟು ಓಂಜಿ ಕಾರ್‌‌ಡ್ ಗೊಬ್ಬೊಡು.
* ಗೊಬ್ಬುನಗ ಬರಿತ್ತ ಗೆರೆಕ್ಕ್ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ ಪಿದಾಯಿ ಪೊವೊಡು.
* ಕಲ್ಲ್‌‍ನ್ ಕಾರ್‌‍ಡ್ ನೂಕೊಂದು ಕೋಣೆದ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕೈಟ್ ಪೆಜೊಲಿ.
* ಕಲ್ಲ್‌ನ್ ಒಲಯಿ ಪಾಡ್‍ನಗ ಗೆರೆಕ್ಕ್ ತಾಗ್ಂಡ ಪಿದಾಯಿ ಪೊವೊಡು.

## ಗೊಬ್ಬು ಗೊಬ್ಬುನ
ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಚೌಕ ಪಾಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿನ್ ನಾಲ್, ಆಜಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಎಣ್ಮ ಚೌಕ ಆದ್ ಬಾಗ ಮಲ್ತೊನುನೆ.
ನಾಲ್ ಚೌಕುಲಿ ಪಾಡೊಡು, ನೆನ್ನ್ ಕೊಲು, ಕೊಂಬಾ ಕಾರ್‌‍ಟ್ ಅತ್ತಂಡ ಚಾಕ್ ಪೀಸುಟ್ ಪಾಡುತ್ ಬೆಏತೆ ಬೇತೆ ಗುರ್ತ ಮಾಣಪೊಡು. ಬುಕ್ಕ ದುಂಬೆ ದೆತ್ತ್ ದಿತ್ ಇತ್ತುನ ಚಪ್ಪಟ್ಟೆ ಕಲ್ಲ್‌‍ಲೆನ್ ಒವ್ವಾಂಡಲ ಪುಡೆತ್ ಚೌಕುಲಿದ ಉಲಾಯಿ ಅಡಕೊಡು. ಅಯಿತ್ ಬುಕ್ಕ ಒಂಟಿ ಕಾರ್‌ಡ್ ಲಾಯಿತೊಂದು ಸುರತ್ತ ಚೌಕುಲಿದ ರಡ್ಡನೆಗ್, ಬುಕ್ಕ ಮೂಜಿನೆಗ್ ಕಡಪತ್ ಕಡೆಕ್ ನಾಲೆನೆತ್ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡೊಡು. ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡ್‌ನ ಕಲ್ಲ್‌‍ದ ಮಿತ್ತ್ ರಡ್ಡ್ ಕಾರ್‌ನ್ ಜೊಡಿಸತ್ ಲಾಯಿಪೊಡು ಬುಕ್ಕ ಮುಟ್ಟೊಡು.

## ವಿಸೆಸೊ ದಿನೊತಾನಿ ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬು
ಕೆಡ್ಡಸದಾನಿ ಜುಬುಲಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪಲ್ಲೆ ಪನ್ಪುನ ಗೊಬ್ಬುನು ಗೊಬ್ಬುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ವರ್ಗೊ:ಗೊಬ್ಬುಲು
ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦
ಪಾಟೀಲ ಪಟ್ಟಪ್ಪೆ

**ಪಾಟೀಲ ಪುಟ್ಟಪ್ಪ** (೧೯೨೧ ಜನವರಿ ೧೪ - ಮಾರ್ಚ್ ೧೬, ೨೦೨೦)  ಭಾರತೀಯ ಬರಹಗಾರೆ, ಅನುಭವಿ ಪತ್ರಕರ್ತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಮೂಲದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಕನ್ನಡ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ವಿಶ್ವವಾಣಿದ ಸ್ಥಾಪಕ-ಸಂಪಾದಕರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಪುಟ್ಟಪ್ಪೆ, 1940 ಬುಕ್ಕೊ 1950 ತ ದಶಕೊದ ಕಡೆಟ್ಟ್ ಕನ್ನಡಿಗೆರ್ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತೆರಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಪ್ರದೇಸೊಲೆನ್ ಏಕೀಕರಣ ಮಲ್ಪುನಂಚ ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಆಂದೋಲನದ ಮುಂಚೂಣಿಡ್ ಇತ್ತೆರ್. ಆರ್ ಧಾರವಾಡ ಮೂಲದ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿದ್ಯಾವರ್ಧಕ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಆರ್ ರಾಜ್ಯಸಭೆಟ್ಟ್ ರಡ್ಡ್ ಅವಧಿಡ್ ರಾಜ್ಯನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸದೆರ್ (1962 ರ್ದ್ 1974). ಆರ್ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾ ಕಾವಲು ಸಮಿತಿದ ಸುರುತ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್, ಆಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದೆನ್ ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪಿರ ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್. 2003ಟ್ ಬೆಳಗಾವಿಡ್ ನಡತಿನ 70 ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಲನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್ ಪಾಟೀಲ ಪುಟ್ಟಪ್ಪೆರ್. ಆರ್ 1949ಟ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿರ್ದ್ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮೊಡು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್.

## ಬಾಲ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಶಿಕ್ಷಣ
ಹಾವೇರಿ ತಾಲೂಕುದ ಕುರುಬಗೊಂಡಡ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಸಾಲೆ ಓದ್‍ನೆ ಕುರುಬಗೊಂಡ,ಬ್ಯಾಡಗಿ, ಹಾವೇರಿ, ಧಾರವಾಡ‍ಲೆಡ್.

* ಕರ್ನಾಟಕ ಕಾಲೇಜಿಡ್‍ ರ್ದ್ ಪದವಿ. ಬೆಳಗಾವಿಡ್ ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಯನ.
* ಮುಂಬಯಿಡ್, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಡ್ ಪತ್ರಿಕೆಲೆಡ್ ಕೆಲಸ. ೧೯೪೫ಟ್ ವಕೀಲಿ ವೃತ್ತಿಗಾದ್ ಮುಂಬಯಿಗ್ ಪೋಯೆರ್. 
* ೧೯೪೯ಟ್ ಕೆಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯರ್ದ್ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ‍ಡ್ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ. 
* ಅಮೇರಿಕರ್ದ್ ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ **ನವಯುಗ** ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆದ ಸಂಪಾದಕೆರಾಯೆರ್. 
* ೧೯೫೪ಟ್ ``ಪ್ರಪಂಚ`` ಪತ್ರಿಕೆದ ಸ್ಥಾಪನೆ.
* ೧೯೬೨‍ರ್ದ್ ೧೯೭೪‍ಮುಟ್ಟ ರಡ್ಡ್ ಅವಧಿಗ್ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯೆರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್.
* ಕನ್ನಡ ಕಾವಲು ಸಮಿತಿದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್

## ಸಂಪಾದಕರಾದ್
೧೯೪೭ಟ್ ವಿಶಾಲ ಕರ್ನಾಟಕ, ೧೯೫೨ಟ್ ನವಯುಗ, ೧೯೫೪ಟ್ ಪ್ರಪಂಚ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ, ೧೯೫೬ಟ್ ಸಂಗಮ ಮಾಸಿಕ, ೧೯೫೯ಟ್ ವಿಶ್ವವಾಣಿ ದೈನಿಕ, ೧೯೬೧ಟ್ ಮನೋರಮ ಸಿನಿಮಾ ಪಾಕ್ಷಿಕ, ೧೯೬೪ಟ್ ಸ್ತ್ರೀ ಮಾಸಿಕ ಇಂಚ ಬೆತೆ ಬೇತೆ ಪತ್ರಿಕೆಲೆನ ಸಂಪಾದಕೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಬೆಂದಿನಾರ್.

## ಪುಟ್ಟಪ್ಪೆರೆನ ಬರವುದ ಬೂಕುಲು
* ನಮ್ಮ ದೇಶ ನಮ್ಮ ಜನ
* ನನ್ನದು ಈ ಕನ್ನಡ ನಾಡು
* ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಥೆ
* ಪಾಪು ಪ್ರಪಂಚ
* ಶಿಲಾಬಾಲಿಕೆ ನುಡಿದಳು ಕಥಾಸಂಕಲನ
* ಗವಾಕ್ಷ ತೆರೆಯಿತು
* ಸಾವಿನ ಮೇಜವಾನಿ
* ಸರ್ ಸಿದ್ದಪ್ಪ ಕಂಬಳಿ, ಹೊಸಮನಿ ಸಿದ್ದಪ್ಪನವರು- ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ;
* ನನ್ನೂರು ಈ ನಾಡು,
* ಹೊಸದನ್ನ ಕಟ್ಟೋಣ,
* ಬದುಕುವ ಮಾತು-ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಕಲನೊಲು

## ತೀರ್ ದ್ ಪೋಯಿನೆ
ಪಾಟೀಲ ಪುಟ್ಟಪ್ಪೆರ್ ೧೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦, ಸೋಮವಾರದಾನಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿದ ಕಿಮ್ಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಡ್ ತೀರ್ ದ್ ಪೋಯೆರ್. ಆರೆಗ್ ೧೦೧ ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್.,

## ಪೊಸ ಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಲು
*ಪಾಟೀಲ ಪುಟ್ಟಪ್ಪ - 'ಕಣಜ' ಅಂತರಜಾಲ ಮಾಹಿತಿಕೋಶ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ಪಾಟೀಲ ಪುಟ್ಟಪ್ಪ
ವರ್ಗ:ಪತ್ರಕರ್ತರು
ವರ್ಗ:ನೃಪತುಂಗ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
ವರ್ಗ:ನಾಡೋಜ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
ವರ್ಗ:೧೯೧೯ ಜನನ
ವರ್ಗ:೨೦೨೦ ನಿಧನ
ಪೆದ್ಮೆದಿ

ಪೊಂಜೊವ್ ಬಾಲೆನ್ ಪೆದ್ದಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಲೆನ್ **ಪೆದುಮೆದಿ/ಪೆದ್ಮೆದಿ/ಪೆದಿಮೆದಿ** ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಬಾಲೆದ ಆರೋಗ್ಯಗಾತ್ರ ಪೆದ್ಮೆದಿಗ್ ಮೂಜಿ ತಿಂಗೊಳ್ ಮುಟ್ಟ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆದ ಮರ್ದ್ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪೆರು.

## ಪೆದ್ಮೆದಿ ಮರ್ದ್
ಪೆದ್ಮೆದಿ ಮರ್ದ್‌ನ್ ಪೆದುಮೆದಿನ ಮೈತ ನಂಜಿ ಪೋವರೆಗಾದ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಸುರುತ್ತ ಮೂಜನೇ ದಿನ ಚೇವು ಕಜಿಪು ಬುಕ್ಕೊ ಪತ್ತ್ ದಿನ ಕಾಲ್ ಜೀರ್ದೆರಿತ ಕಷಾಯ, ಬುಕ್ಕೊ ಪತ್ತ್ ಪತ್ತ್ ದಿನತ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಡ್ ಶುಂಠಿ, ನೀರುಳ್ಳಿ, ಉಳ್ಳಿ, ಮೆತ್ತೆ, ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲ ಇಂಚಿನೈಡ್ದ್ ಲೇಹ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಜಿಂಜ ಪೇರ್ ಕೊಜಪು, ನೈ, ಮಾತ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆದ ಕೊಡಿ ಉನ್ನರೆ ಪಾಡುವೆರ್. ರಡ್ಡ್ ತಿಂಗೊಲುರ್ದ್ ನಾಲ್ ತಿಂಗೊಲು ಮುಟ್ಟ ಪೇರ್ ಆವೆರೆಗ್, ನೆತ್ತೆರ್ ಕೂಡೆರೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ತ್ರಾಣಗಾತ್ರ ಕಡೆ ಮರ್ದ್‌ನ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕೊರೊಂದುಪ್ಪುವೆರ್.

## ಪೆದ್ಮೆದಿ ಸೀಕ್
ಸಾದಾರಣವಾದ್ ಪೆದ್ದಿನೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪೆದಿಮೆದಿನ ಮನಸ್ದ ಅಲಚನೆಡ್ ಆಪಿನ ಎತ್ತ್ ತಗ್ಗುಲು ಅಂಚೆನೆ ದುಂಬರಿದ್ ಅಕ್ಲೆನ್ ಖಿನ್ನತೆಗ್ ಕೊನೊಪುಂಡು. ಬಂಜಿನಾಲೆಗ್ ದಾದಾಂಡಲ ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪೆದ್ದೆರೆ ಮಸ್ತ್ ಬಂಗ ಆಂಡಲ ಈ ಸೀಕ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವರ್ಗೊಡು ಕ್ರಮೊಕ್ಕುಲು
ಕೆಲವೆರ್ ಕಾಲ್ ಜೀರ್‌ದೆರಿತ ಕಷಾಯಾ, ದಾಸೆಮಿದ ಉಂಡೆ, ತಾತಾಯಿದ ಮುಂಚಿ, ತೇರೆ ಕೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ, ಜಿರಿಗೆದ ಪಲದೆ, ತುರೆತ ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ,ಕೇರ್ತಿಲಪುದ ಕಷಾಯ, ಮಾತ ಮರ್ದ್‌ದ ಕೆತ್ತೆದ ಕಷಾಯ, ಸಾಂಬಾರ್ ಅರಿತ ಗಂಜಿ, ಮೆಂತೆ, ಓಮ ಬುಕ್ಕೊ ದಾಸಿಮೆದ ಗಂಜಿ ದಿನ ಕರಿದ್ ದಿನೊಟ್ಟ್ ಪೆದ್‌ಮೆದಿಗ್ ಕೊರೊಂದುಪ್ಪುವೆರ್. ಬಾಲೆಗ್ ಪುದರ್ ದೀದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಲೆನ್ ತೊಟ್ಟಿಲ್‌ಗ್ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮಲೆನ್ ಕೆಲವೆರ್ ಪುರೋಹಿತೆರೆನ್ ಲೆತ್ತ್‌ದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಇಜ್ಜಾಂಡ ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟಿನ ಪದಿನಾಜನೇ ದಿನೊಟ್ಟ್ ಇಲ್ಲದಕುಲೇ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ನನ ಕೆಲವೆರ್ ನಲ್ಪ ದಿನ ಕರೀನೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಎಡ್ಡೆ ದಿನ ತೂದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ದಿನತಾನಿ ಪೆದ್ಮೆದಿಗ್‌ಲಾ ಬಾಲೆಗ್‌ಲಾ ಆರತಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪೆದ್ಮೆದಿಗ್‌ ಮೀಪಾವುನ ದುಂಬುದ ಕ್ರಮೊಲೆಡ್ ಪೊಣ್ಣೆದೆಣ್ಣೆ ಸರಿಯಾದ್ ಪೂಜಿದ್ ಬೆಚ್ಚ ನೀರ್‌ನ್ ಪೆದ್ಮೆದಿಗ್‌ ಬೇನೆ ಪೊಯೆರೆ ಸೊಂಟಗ್ ತೇತ್‌ದ್ ಮೀಪಾವೆರ್. ಪುರುಬಾಲೆಗ್ ಪೂವೊಲ್‌ಗ್ ನೀರ್ ಪೊಗ್ಗಂದಿಲೆಕ್ಕ ಎಣ್ಣೆ ಪೂಜಿದ್ ಬೆಪ್ಪು ಬೆಚ್ಚದ ನೀರ್‌ಡ್ ಮೀಪಾವೆರ್. ಪೆದ್ಮೆದಿಗ್‌ಗ್ ಶೀತ ಆವಂದಿಲೆಕ್ಕ ಪಲಾದ್ಯೊಡ್ ಗಂಜಿ ಕೊರ್‌ಪೆರ್. ಮೂಜನೆ ಅಮೆ, ಏಲನೇ ಅಮೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪದಿನಾಜನೆ ದಿನತ ಪೆರಿಯಮೆ ಕಲೆಪುನ ಕ್ರಮೊಲಾ ಉಂಡು.

## ನಂಬೊಲಿಕೆ
* ಬಾಲೆದ ಮೈಟ್ ಕುಂಟು ಇಜ್ಜಾಂದೆ ನೆಲಟ್ ವಂತೆ ಪೊರ್ತು ದೀನಗ ನೆಲತ ಚಿಮ ತಡೆವರ ಆವಂದೆ ಬಾಲೆ ತೇರಂಟೆ ತುಲ್ಲಿಲೆಕ ತುಲ್ಲೊಂದು ಬುಲಿಪುಂಡು. ಇಂದೆನ್ ಬಾಲೆದ ಹಣೆಬರವುನ್ ಬ್ರಹ್ಮೆ ಬರೆಪುನಿ ಪನ್ಪುನ ನಂಬೊಲಿಕೆ.
* ಪೆದ್ಮೆತ್ತಿಗ್ ದೃಷ್ಟಿ ಬೂರುಂಡುಂದ್ ಪೆದ್ಮೆತ್ತಿ ಕೋಣೆಡೇ ಬಲಸುವೆರ್. ಕಡೀರ್ ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಾಡೇ ಪೆದ್‌ಪಾವೆರ್, ಮಡಿರ್ ಬಾಲೆನ್ ಕಂಡನಿ ಇಲ್ಲಾಡ್ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಾಡ್ ಪೆದ್‌ಪಾವೆರ್.

## ಇಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ
* ಪೆದ್ಮೆದಿ ಮರ್ದ್
* ಪೆದ್ಮೆದಿ ಸೀಕ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪೊಂಜೊಳೆನ ಆರೋಗ್ಯೊದ ಬಗೆಟ್ ಲೇಕನೊಲು
ಡೊಂಕ

**ಡೊಂಕ** ಉಂದು ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು ಗೊಬ್ಬುನ ಒಂಜಿ ಗೊಬ್ಬು

## ಗೊಬ್ಬುನ ಕ್ರಮೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಗೊಬ್ಬುಲು
ಮೂಂಕುತ್ತಿ

ಪೊಣ್ಜೊವುನಕುಲು ಮೂಂಕುಗು ಪಾಡುನ ಬಂಗಾರ್ ದ ಆಭರಣನೇ ಮೂಂಕುತ್ತಿ. ಉಂದೆನ್ ಮೂಂಕುದ ಬಲ ಅತ್ತ್ಂಡ ಎಡ ಭಾಗೊಡ್ ಎಲ್ಯ ಮೂಂಕುದ ಬೊಟ್ಟು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬಂಗಾರ್‌ ದ ಆಚರಿನಕುಲು ಪೊಣ್ಣು ಜೊಕುಲೆಗ್ ಕುತ್ತುವೆರ್.

## ಮೂಂಕುತಿದ ಬಗೆಕುಲು
ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟೊಡು ಸದರಿನೆರ್ದ್ ಮೂಂಕುತ್ತಿ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮ ವಿಶ್ವೊಡ್ ಫ್ಯಾಶನ್ ಆದ್ ಬಗೆ ಬಗೆಟ್ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು ಪಾಡುವೆರ್.

## ಮೂಂಕುತ್ತಿದ ಬಗೆಕುಲು
ಮೂಂಕುತ್ತಿಡ್ ಮಸ್ತ್ ವಿದಕುಲು ಉಂಡು.

## ಮೂಂಕುತ್ತಿದ ವಿನ್ಯಾಸೊಲು
ದುಂಬು ಮೂಂಕುಗು ವಜ್ರಗ್ ಬಂಗಾರ್ ದ ಕುತ್ತಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಕುತ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುತೈತ
ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦
ಕಾರುಂಗಿಲ

**ಕಾರುಂಗಿಲ** ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಾರ್‌ಉಂಗಿಲ ಪನ್ಪುನ ಪದ್ದೋಯಿ. ಮದಿಮೆ ಆಯಿನ ಪೂರ ಪೊಂಜೊವುಲೆನ ಕಾರ್‌ಡ್ ತೋಜ್‌ದ್ ಬರ್‌‌ಪುನ ವಸ್ತ್. ಕಾರುಂಗಿಲನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಗೆತ ಲೋಹ ಬುಕ್ಕೊ ಅಲೋಹಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಾರುಂಗಿಲನ್ ಒವ್ವೆ ಬಿರೆಲ್‌ಗ್‌ಲಾ ಪಾಡೊಲಿ, ಆಂಡ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ನೇನ್ ಕಾರ್‌ದ ರಡ್ದನೆ ಬಿರೆಲ್‌ಗ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಈ ಬಿರೆಲ್‌ಗೆ ದಾಯೆ ಪಾಡುವೆರ್ ಪಂಡ ಉಂದು ಪೂರೆಡ್ದ್‌ಲಾ ಉದ್ದ ಬಿರೆಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಬಿರೆಲ್ ಬಾಕಿದ ಬಿರೆಲ್ ಲೆಕ ಅಂಟ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಜಿ.
## ಚರಿತ್ರೆತ ಕತೆ
ದುಂಬುದ ನಂಬೊಲಿಗೆದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಮಾಯಣ ಕಾಲೊಡು ಸೀತಾದೇವಿ‌ನ ಅಪಹರನ ಆನಗ ಸೀತೆ ತನ್ನ ಕಾರುಂಗಿಲನ್ ನೆಲಕ್ ದಕ್ಕುವಲ್ ದಾಯೆ ಪಂಡ ಅಲೆನ ಕಾರುಂಗಿಲದ ಮೂಲಕ ಗುರ್ತ ಪತ್‌ದ್ ತನ್ನ ಕಂಡನಿ ತನನ್ ಲೆತೊಂದು ಪೋವೆ ಪಂದ್. ಕಾರುಂಗಿಲ ಬೊಲ್ಲಿದ ಉಂಡು, ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್ ಪೊಂಜೊವುಲ್ ಉಂದೆನ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಬಂಗಾರ್ದ ಕಾರುಂಗಿಲನ್ ಆತ್ ಪಾಡುಜೆರ್ ದಾಯೆ ಪಂದ ಅವು ಲಕ್ಶ್ಮೀ ದೇವೆರೆನ ಪ್ರತೀಕ ಪಂದ್.

## ಆನುಲೆನ ಕಾರುಂಗಿಲ
ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಆನುಲೆಗ್ಲಾ ಕಾರುಂಗಿಲ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ತಮಿಳ್‌ನಾಡ್ ದಂಚಿ ಪೊಂಜೋವುನಕುಲು ಅಕ್ಲೆನ ಕಂಡನಿಗ್ ಮೋನೆ ಕೊರ್ದು ಪಾತೆರೆರೆ ಇಜ್ಜಾಂಡ್. ಇಂಚ ಉಪ್ಪುನಗ ಬುಡೆದಿ ತನ್ನ ಕಂಡ್ಯನಿನ ಕಾರುಂಗಿಲ‌ನ್ ತೂದು ತನ್ನ ಕಂಡನಿಯನ್ ಗುರ್ತ ಪತೊಂದು ಇತ್ತಲ್. ಆಂಡ ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಡು ಆನುಲು ಕಾರುಂಗಿಲ ಪಾಡುನ ಸರ್ವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅತ್ಂಡ್.

## ಕಾರುಂಗಿಲದ ಅನುಕೂಲ
ಕಾರುಂಗಿಲ ಪಾಡುನೆರ್ದ್ ಅವು ಯೆತೋ ಅನುಕೂಲ ಉಂಡು. ನಮ್ಮ ಕಾರ್‌ದ ರಡ್ಡನೆ ಬಿರೆಲ್‌ದ ನರ ಗರ್ಭಕೋಶಗ್ ಹೊಂದಿಕೆ ಆದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚ್ಚಾದ್ ಉಪ್ಪುನಗ ಕಾರ್‌ದ ರಡ್ಡನೆ ಬಿರೆಲ್‌ಗ್ ಕಾರುಂಗಿಲ ಪಾಡುನೆರ್ದ್ ಪೊನ್ನುಲೆನ ಗರ್ಭಕೋಶ ಯೆಡ್ಡೆ ಸ್ಥಿತಿ‌ಟ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.
## ಕಾರುಂಗಿಲನ್ ಪಾಡುನ ನಂಬೊಲಿಕೆಲು
ಪೊಣ್ಣುಜೋಕುಲು ಕಾರುಂಗಿಲನ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಧಾರ್ಮಿಕವಾಯಿನ ಕೆಲವು ನಂಬೊಲಿಕೆಗ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಒಂಜಿ ಬಿರೆಲ್‌ದ ಕಾರುಂಗಿಲ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ಮುತ್ತೈದೆ ಪೊಂಜೊವ್‌ಲು ತಡ್ಯ ಕಡಪೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪುನಲ ನಂಬೊಲಿಕೆ ಉಂಡು. ಮದಿಮಲೆಗ್ ಮೈತಿದಿ ಆಪಿನಾಲೇ ಕಾರುಂಗಿಲ ದಿಬ್ಬಣ ಪಿದಡೆರೆ ಆನಾಗ ತುಳಸೀಕಟ್ಟೆದ ಎದುರು ಕಾರ್‌ದ ರಡ್ಡನೇ ಬಿರೆಲ್‌ಗ್ ಪಾಡೊಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬೊಲಿಕೆ. ಮದಿಮಲೆಗ್ ಪಾಡುನ ಕಾರುಂಗಿಲ ಮುಗ್‌ಳಿ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಐನ್ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಏಳ್ ಸುತ್ತುಡು ಉಪ್ಪೊಡು. ಮದಿಮಯಗ್ ಸಂಬಂದೊಡು ಭಾವ ಆಪುನಯೇನೇ ಒಂಜಿ ಸುತ್ತುದ ಕಾರುಂಗಿಲ ದಿಬ್ಬಣ ಪಿದಡ್‌ನಾಗ ತುಳಸೀಕಟ್ಟೆದ ಎದುರುಡೇ ಪಾಡೊಡು ಪನ್ಪುನ ನಂಬೊಲಿಕೆ ಉಂಡು.

## ಕಾರುಂಗಿಲದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರ್
# ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆಡ್ ಬಿಚಿಯಾ
# ಮಲಯಾಳಿ ಬಾಸೆಡ್ ಮಿಂಜಿ
# ಮರಾಟಿ ಬಾಸೆಡ್ ಜೊಡವಿ
# ತೆಲುಗು ಬಾಸೆಡ್ ಮೆಟ್ಟೆಲು
# ಬೆಂಗಾಳಿ ಬಾಸೆಡ್ ಅನ್ಗೊಟ್
# ತಮಿಳ್ ಬಾಸೆಡ್ ಮೆಟ್ಟಿ
# ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಡ್ ಕಾಲುಂಗುರ
# ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆಡ್ ಟೋ ರಿಂಗ್

## ಕಾರುಂಗಿಲ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮ
ಕಾರುಂಗಿಲನ್ ಪೊನ್ನ ಕೋಡಿಡ್ ಡಿಬ್ಬನ ಪಿದಡುನೆರ್ದ್ ದುಂಬು ಪಾಡುವೆರ್. ಮದಿಮಲೆನ್ ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆದ ಎದುರು ಕುಲ್ಲಾದ್ ಸಂಬಂದೊಡು ಮೈತಿದಿ ಬೂರುನಾಲ್ ಮದಿಮಲೆಗ್ ಕಾರುಂಗಿಲನ್ ಪಾಡುವಲ್. ಅವ್ವೆ ಆನ ಕೋಡಿ‌ಡ್ ಮದಿಮೆದ ಮಂಟಪೊಡು ಮದಿಮಾಯೆಗ್ ಪೊನ್ನ ಕೋಡಿರ್ದ್ ಯೇರ್ ಆಯೆಗ್ ಬಾವೆ ಬೂರುವೆನ ಆಯೆ ಕಾರುಂಗಿಲ ಪಾಡುವೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ ಮದಿಮಾಯೆ ಮದಿಮಲೆಗ್ ಕಾರುಂಗಿಲನ್ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು.
## ಕಾರುಂಗಿಲ ಬಗೆಟ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಲಾಬೊಲು
ಭಾರತೊಡ್ ಪೊಂಜೊವುಲು ಕಾರುಂಗಿಲ ಪಾಡ್ಂಡ ಅಕುಲೆನ್ ಮದಿಮೆ ಆತಿನಕುಲು ಪಂಡ್‍ದ್ ಗುರುತಿಸಾವೆರ್. ಮಸ್ತ್ ಭಾರತೀಯ ಪೊಂಜೊವುಲು, ಮದಿಮೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಕಾರುಂಗಿಲೊನು ಪಾಡುವೆರ್. ಕಾರುಂಗಿಲ ಪಾಡುನೈಕ್ಕ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರಣೊಲಾ ಉಂಡು. ಭಾರತೀಯ ವೇದಶಾಸ್ತ್ರೊಲೆನ ಪ್ರಕಾರೊಡ್, ರಡ್ಡ್ ಕಾರ್ಗ್ಲಾ ಕಾರುಂಗಿಲ ಪಾಡುನೈರ್ದಾವರ, ಪೊಂಜೊವುಲೆನ ಋತುಚಕ್ರ ಸರಿಯಾದ್ ನಡಪುಂಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಅವ್ ಅತ್ತಂದೇ, ಒಂಜಿ ನರ ಕಾರ್ ದ ರಡ್ಡನೇ ಬಿರೆಲ್‍ರ್ದ್ ಗರ್ಬೊಗ್ ಸಂಪರ್ಕ ಇತ್‍ದ್, ಅವು ತಿಗಲೆದ ಮೂಲಕ ಪೋಪುಂಡು. ಅವೆಕ್ಕಾತ್ರನೇ ಕಾರುಂಗಿಲೊಲೆನ್ ಬಲತ್ತ ಬುಕ್ಕ ಎಡತ್ತ ಕಾರ್ದ ರಡ್ಡನೇ ಬಿರೆಲೆಗ್ ಕಾರುಂಗಿಲೊನು ಪಾಡುವೆರ್.

## ಪಟಕುಲು

Kaalungura.jpg|thumb|೧೧ ಸುತ್ತುದ ಕಾರುಂಗಿಲ
Kaalungura 2.jpg|thumb|೧೩ ಸುತ್ತುದ ಕಾರುಂಗಿಲ
Kaarungula3.jpg|thumb|೭ ಸುತ್ತುದ ಕಾರುಂಗಿಲ
ಕಾರುಂಗಿಲ.jpg|thumb|೯ ಸುತ್ತುದ ಕಾರುಂಗಿಲ
Toe ring for two leg.jpg|thumb|೫ ಸುತ್ತುದ ಕಾರುಂಗಿಲ


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪದ್ದೇಯಿ ಬ೦ಗಾರುಲು
ವರ್ಗೊ:ತುತೈತ
ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦
ಸಿ.ಡಿ. ಜತ್ತನ್ನ

**ಸಿ.ಡಿ. ಜತ್ತನ್ನ** (1928-1996) ಮೇರ್ ಕುಡ್ಲಡ್  ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿನಕುಲು ಮಲ್ತಿ ಸೇವೆನ್ ಒರಿಪಾರೆ ಬೋಡಾದ್ ಕುಡ್ಲದ ಬಲ್ಮಠಡ್ ಕಾಸೆಸ್ ಪನ್ಪಿ ಸಂಸ್ಥೆನ್ ಸ್ಫಾಪನೆ  ಮಲ್ತಿನಾರ್. ಈ ಕಾಸೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಡ್ದ್  ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿನಕುಲು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತಿ ಸೆಮಿನೆರಿ,  ಹೆಬಿಕ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ, ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‌ನ್ ಇನಿಕ್ಕ್‌ಲಾ ನಡಪುಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪಯೆರೆ ಕೈಜೋಡಿಸಾಯಿನಾರ್.

## ಬಾಲ್ಯೊ
ಮೇರ್ ಪುಟ್ಟಿನವು ಉಡುಪಿ ತಾಲೂಕುದ ಕುತ್ಯಾರ್ ಪನ್ಪಿ ಊರುಡು. ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಆರ್.ಡಿ. ಜತ್ತನ್ನ, ಅಪ್ಪೆ ರೆಬೆಕ್ಕ ದೇವದತ್ತಿ. ಮೇರ್ ಪುಟ್ಟಿನವು 6ನೇ ತಾರೀಕ್ ಜುಲೈ ತಿಂಗೊಲು 1928. ಮೇರ್ ಶಿರ್ವ, ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ, ಮೂಡಬಿದ್ರೆಡ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಹೈಸ್ಕೂಲ್  ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸೊ ಪಡೆದ್ ಕುಡ್ಲದ ಸರಕಾರಿ ಕಾಲೇಜ್‌ಡ್ ಪದವಿನ್ ಪಡೆಯೆರ್.

## ಅಧ್ಯಯನೊಲು
### ಪದವಿ
ಮೇರ್ 1951ಡ್ ಕಲಾ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಅದ್ಯಯನೊ ಮಲ್ತೆರ್. ಒಂಜಿ ವರ್ಸೊಗು ಆರ್ ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರೊ *(ದುಂಬುದ ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರ)*ಡ್ ರೇಷನ್ ಅದಿಕಾರಿಯಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್.  ಬುಕ್ಕೊ 1952-1955ಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಥಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್, ಬೆಂಗಳೂರುಡ್ ಆದ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅದ್ಯಯನೊಗು ಪೋಯೆರ್. ಅಲ್ಪ ಆರ್ ಇ. ಸಿ ಜೋನ್, ವಿಕ್ಟರ್ ಪ್ರೇಮಸಾಗರ, ಎನ್. ಡಿ. ಆನಂದ ರಾವ್ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಮೆಕ್ಲೆನೊಟ್ಟುಗೆ ಓದಿಯೆರ್.

### ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ
1958ಡ್ ಆರ್ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿನ್ ಮಲ್ತೆರ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಥಿಯಾಲಜಿ ವರ್ಜೀನಿಯಾದ ಯೂನಿಯನ್ ಥಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸೆಮಿನರಿ, ಚಾರ್ಲೊಟ್ಸ್ವಿಲ್ಲೆ, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಆರೆನ ಪ್ರಬಂದೊನು *[[:en:Torah|ಟೋರಾ]] ಬುಕ್ಕೊ [[:en:Pentateuch|ಪೆಂಟಾಟಚ್]*ಡ್ ಬೆರಿತ್ ಪನ್ಪುನ ತರೆಬರವುಡು ಮಲ್ತೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊ

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಚಿಂತಕೆರ್
ವರ್ಗೊ:ಮಂಗಳೂರು
ವರ್ಗೊ:ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ
ವರ್ಗೊ:ಕುಡ್ಲ
ವರ್ಗೊ:ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಸುಶೀಲಾ ಪಿ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ

ಸುಶೀಲಾ ಪಿ. ಉಪಾಧ್ಯಾಯೆರ್ ಜಾನಪದ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಶೋಧಕಿ ಬುಕ್ಕೊ ವಿದ್ವಾಂಸೆರಾದಿತ್ತೆರ್.  ಜೀವನಡ್ ಯೆತೋ ಕಷ್ಟ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಸಾಧನೆದ ಸಾದಿಡ್ ದುಂಬು ಬೈದಿನಾರ್. ಸಾಂಸಾರಿಕ ಜೀವನದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ‌ನ್‌ಲಾ ಜಾನ್ಮೆಡ್ ನಿರ್ವಾಹನೆ ಮಲ್ತಿನಾರ್. ಮೆರೆನ ಕಂಡನಿಯಾಯಿನ ಪದ್ಮನಾಭ ಉಪಾದ್ಯಾಯೆರ್ ಮೆರೆನ ಸಾಧನೆದ ಸಾದಿಡ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಉಂತಿನಾರ್. ಜನವರಿ ೧೪, ೨೦೧೪ ತೀರಿಯೆರ್.
## ಪುಟ್ಟು
೧೯೩೭ಟ್ ಪುಟ್ಟು
ಜನವರಿ ೧೪,೨೦೧೪ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥರಾಯೆರ್. ೭೭ ಪ್ರಾಯದಾರಾದಿತ್ತೆರ್.
## ಬಾಲ್ಯ
ಉಡುಪಿದ ಮಜುರ್ ಗ್ರಾಮೊಡು ೧೯೩೭ಟ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಅಮ್ಮೆರಾಯಿನ ಪದ್ಮನಾಭ ಶರ್ಮ ಕೇರಳದ ತಿರುವನಂತಪುರದ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಅರ್ಚಕೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್‌ದೆರ್. ಅಮ್ಮೆರ್‌ನ ಮಾನಸಿಕ ಕಾಯಿಲೆ, ಅಪ್ಪೆನ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆದ ಪ್ರಯತ್ನ ಉಂದು ಮಾತಾ ಮೆರೆನ ಬಾಲ್ಯೊದ ಜೀವನಗ್ ಬಂಗದ ಸಾದಿನ್ ತೋಜಾಂಡ್. ಉಂದೆತ ನಡುಟ್‌ಲಾ ಸುಶೀಲಾ ಪಿ. ಉಪಾಧ್ಯಾಯೆರ್ ತಿರುವನಂತಪುರಮ್‌ದ ಕಾಲೇಜ್‌ಡ್ ೧೯೫೮ ಇಸವಿಡ್ ಸುರುತ್ತ ಸ್ಥಾನೊಡು ಬಿ.ಎ ಪದವಿ‌ನ್ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್.

## ಶಿಕ್ಷಣ
#ಪ್ರಾರ್ಥಮಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣ ಮಲಯಾಲಡ್.
#ಬಿ.ಎ ಪದವಿದಾರೆರ್.
#ಹಿಂದಿ‌ಡ್ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ.
#ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಷೆಡ್ ಪಿ.ಎಚ್.ಡಿ ಮಲ್ದೆರ್.
#ಪುಣೆದ ಡೆಕ್ಕನ್ ಕಾಲೇಜ್‌ಡ್ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಷಯಡ್ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ.
#ಆಫ್ರಿಕಾದ ಒಲಯೊ ಸಹಿತ ೮ ಬಾಸೆ ಗೊತ್ತಿತಿನಾರ್.
## ಸಂಶೋಧನೆ
ಉಡುಪಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರೊಡು "ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ತೀಯಾ ಜನಾಂಗ-ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ" ಈ ವಿಷಯೊದ ಮಿತ್ತ್ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಭೂತ, ಕಂಬಳ, ಜಾನಪದ, ಪಾಡ್ದನ, ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯೊ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ಕೋರಿದ ಕಟ್ಟ, ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಂದೆತ್ತ ಪೂರ ವಿಷಯೊಲೆಡ್ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತೆರ್.

## ಕಲೆ
ಸಂಗೀತ, ನಾಟಕ, ಕೃತಿ-ಕಾದಂಬರಿ ರಚನೆ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ಅಭಿರುಚಿ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್.
## ವೃತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸೇವೆ
#ಉಡುಪಿದ ಎಮ್.ಜಿ.ಎಮ್ ಕಾಲೇಜ್‌ಡ್ ಹಿಂದಿ ಟ್ಯುಟರ್ ಆದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪೊನ್ನುಲೆನ ಹಾಸ್ಟೆಲ್‌ದ ವಾರ್ಡನ್ ಆದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ದೆರ್.
#ಗುಡ್ ಶೆಫರ್‌ಡ್ ಕನ್‌ವೆಂಟ್ ಯೂರೊಪಿಯನ್ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಡ್ ಅಧ್ಯಾಪಕಿ ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್.
#ಬೆಂಗಳೂರ್‌ದ ಬಿ.ಎಂ.ಎಸ್ ಪೊನ್ನುಲೆನ  ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಉಪನ್ಯಾಸಕಿ ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್.
#ಪೂಣೆದ ಡೆಕ್ಕನ್ ಕಾಲೇಜ್‌ಡ್ ಸಹಾಯಕ ಸಂಶೋಧಕಿ ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್.
#ತುಳು ನಿಘಂಟ್‌ದ ಸಹಾಯಕ ಸಂಪಾದಕಿ ಆದ್ ೧೮ ವರ್ಷ ಸೇವೆ ಮಲ್ದೆರ್.
#ಸಿದ್ಧ ಸಮಾಧಿ ಯೋಗ ಶಿಬಿರಡ್ ಪಾಲ್‌ದೆತೊಂದು, ತರಬೇತಿಪಡೆದ್, ಯೋಗ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾದ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ್ ಸುಮಾರ್ ಜನಕ್ ಗುರುವಾದ್ ಇತ್ತೆರ್.
#ಮೈಸೂರ್‌‌ದ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್‌ಡ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಹಾಯಯಕಿ ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್. 
#ಆಫ಼್ರಿಕಾಗ್ ಪೋದು ಅಲ್ಪದ ಜನಕ್ಲೆನ ಆಚಾರ ವಿಚಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಲೆನ ಸಂಸ್ಕ್ರಿತಿ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್ 
#ಆಫ್ರಿಕಾದ ಡಕಾರ್ ವಿಶ್ವವಿಧ್ಯಾಲಯಡ್ ಸಂಶೋಧಕಿಯಾದ್ ಡ್ರಾವಿಡ್ ನೀಗ್ರೋ ಭಾಷಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಲ್‌ದೆರ್.
#ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್.
#ಭೂತ, ಕಂಬಳ, ಜಾನಪದ, ಪಾಡ್ದನ, ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ಕೋರ್ದ ಕಟ್ಟ...,ಇಂಚ ಒಂಜಿ ವಿಷಯನ್ಲ ಬುಡಂದೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ದೆರ್.
#ಕರ್ನಾಟಕ ಬ್ಯಾರಿ ಅಕಾಡೆಮಿದ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್.
#ರೇಕಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಪ್ರಾಣ ಚೈತನ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಪ್ರಕೃತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಸ್ಪಟಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಡ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ್ ಸಮಾಜ ಹಿತಕ್ಕಾದ್ ನೇನ್ ಬಳಕೆಮಲ್ದೆರ್.

## ಕೃತಿ
#ಕನ್ನಡ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಕೋರ್ಸ್.
#ಶಬ್ದಾತೀತ.
## ಮಾನಾದಿಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪುರಸ್ಕಾರೊಲು
#ಶಿರಸಿದ ಜಾನಪದ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ.
#ಉಡುಪಿದ ಮಹಿಳಾ ಸಾಹಿತಿನಕ್ಲೆನ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ.
#ಗಾರ್ಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
#ರಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
#ತುಳು ಅಕಾಡೆಮಿ ಗೌರವ.
#ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ದಿಬ್ಬಣ ಪುರಸ್ಕಾರ.
#ಕಲ್ಕೂರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
#ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
#ಕಾಪು ತುಳು ಬೊಳ್ಳಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
#ಒಡಿಯೂರು ತುಳು ಐಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
#ಪನ್ನಾಭ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
#ರಂಗ ಭಾರತಿ ಗೃಹ ಸನ್ಮಾನ.
## ಉಲ್ಲೇಖೋ

ವರ್ಗೊ:ಲೇಖಕೆರ್
ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦
ಬಂಗ್ಲೆಗುಡ್ಡೆ ಸಣ್ಣಕ್ಕ

ತುಳು ಪಾಡ್ಡನ,ಸಂದಿ, ನಲಿಕೆ ಇಂಚಿನ ವಿಚಾರೊಡ್ ಪುದಾರ್ ಪಡೆಯಿನ ಸಣ್ಣಕ್ಕ.ಜನಪದ ಗಾಯಕಿ. ತುಳುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗ್ ಅರೆನ ಕೊಡುಗೆ ಮಲ್ಲವು. ಮುಗೇರ ಸಮುದಾಯೊತ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾತ್ ಪುದಾರ್ ಪಡೆತೆರ್.
## ಪುಟ್ಟು
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ  ಸುಳ್ಯ ತಾಲೂಕುದಾರ್. ತುಳುತ ಪಾಡ್ದನಗಾರ್ತಿ. ಪಾಡ್ದನ ಪನ್ಪಿನ ಕಲೆ ದೈವದತ್ತವಾದ್ ಪಡೆತೆರ್. ಜಾನಪದ ತಜ್ಞೆ ಆದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆತಿನಾರ್.
## ಜನನೊ
## ಮರಣೊ
*೨೦೧೨ ಮೆ ತಿಂಗೊ.
೮೮ ಪ್ರಾಯೊಡ್ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥರಾಯೆರ್.
## ಪಾಡ್ದನೊಲು
ಎಲ್ಯೊಡೇ ಉರ್‌ಲ್ ಪಾಡ್ದೊನೆಲೆನ್ ಕೇಂಡ್‌ದ್ ಮರ್ಲಾದ್ ಅವಕಾಶ ತಿಕ್ಕಿನಪಗ ಪನೊಂದಿತ್ತೆರ್. 
ಸಣ್ಣಕ್ಕ ದೈವೊಲೆನ ಸಂದಿಲೆನ್ ಪನ್ಪೆರ್ ಅವು ಪಂಜುರ್ಲಿ, ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಕಲ್ಕುಡ, ಧರ್ಮದೈವ, ಕೊಲ್ಲುರ ಮೂಕಾಂಬಿ, ಶಿರಾಡಿಭೂತ, ತುಳುನಾಡ ಸಿರಿ, ಕೋಟೆದ ಬಬ್ಬು ಬುಕ್ಕೊ ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ ಮುಗ್ಗೇರ್ಕಳ ದೈವ.
*ಜನಪದ ಕತೆಕುಲುಲಾ ಸಣ್ಣಕ್ಕಗ್ ಗೊತ್ತಿತ್ತ್ಂಡ್.

## ಮೌಖಿಕ ಜ್ಞಾನೊ
* ಬಂಗ್ಲೆಗುಡ್ಡೆ ಸಣ್ಣಕ್ಕನ ಬಾಯ್ಬಾಸೆದ ಸಾಹಿತ್ಯೊ ಸಂಶೋಧಕೆರೆಗ್, ಸಾಹಿತಿಲೆಗ್ ಅಧ್ಯಯನ ಪಲ್ಪೆರೆ ಸಕಾಯ ಆತ್ಂಡ್.
*ಜನಪದ ಕತೆಕುಲು ಸಣ್ಣಕ್ಕ್‌ಗ್ ಗೊತ್ತಿತ್ತ್ಂಡ್.
*ಜನಪದ ನೃತ್ಯೊಗುಲಾ ಪಜ್ಜೆ ಪಾಡೊಂದಿತ್ತೆರ್.

## ಮಾನಾದಿಗೆ
*೨೦೦೮ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
*ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ೨೦೦೭ಟ್ಟ್ ಜಾನಪದ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
*ತಾಲೂಕು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಗೌರವ
*ಮುಗೇರ ಸಂಘ ಸನ್ಮಾನ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಜಾನಪದ ಕಲಾವಿದೆರ್
ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦
ಜಯಮ್ಮ ಚಟ್ಟಿಮಾಡ

**ಜಯಮ್ಮ ಚಟ್ಟಿಮಾಡ**  ತುಳು ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡ್ ಪುದರ್ ಪಡೆತಿನಾರ್. ಲೇಖಕಿ, ಪದೊ ಬರೆಪುನಾರ್, ಪ್ರಬಂಧಗಾರ್ತಿ, ಜೊಕುಲೆ ಸಾಹಿತ್ಯಗಾರ್ತಿ ಪಂಡ್‌ದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆತಿನಾರ್. ಅಧ್ಯಾಪಕಿಯಾದಿತ್ತೆರ್. ಮೆರೆನ ಬರವುಲು ನವೋದಯ ಕಾಲೊದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬುದ್ಧಿವಂತೆರೆ ಪ್ರವೃತ್ತಿದವು.

## ಪುಟ್ಟು
ಸುಳ್ಯ ತಾಲೂಕ್‌ದ ಜಾಲ್ಸೂರುದಲ್ಪ ಕಾಳಮನೆ ಮುಲ್ತ ಶಿಕ್ಷಕ ದಂಪತಿಲಾಯಿನ ಶ್ರೀಮತಿ ಯಶೋದ ಬುಕ್ಕೊ ಶ್ರೀ ಚಿನ್ನಪ್ಪ ಗೌಡ ಮೊಕ್‌ಲೆನ ಮೂಜಿ ಆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ರಡ್ಡ್ ಪೊಣ್ಣು ಜೊಕುಲೆಡ್ ಮೂಜನೆರಾದ್ ೧೭.೦೮.೧೯೪೮ಕ್ಕ್ ಜೆ.ಕೆ. ಜಯಮ್ಮ ಬ. ಚೆಟ್ಟಿಮಾಡೆರ್ ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿದ ಜಂಗಮ ಜಾಗೆಡ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಅಮ್ಮೆರ್ ಕೋಟ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರೆರ್ದ್ ಪ್ರೇರಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಶಿಕ್ಷಣ ದೆತೊಂದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅರ್ಥ-ಪಾತ್ರಧಾರಿಯಾದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಅಪ್ಪೆ ಶಿಕ್ಷಕಿ ಯದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ ಆಯಿತ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹಳ್ಳಿದಲ್ಪದ ಇಲ್ಲದ ಬಂಗ ಪದ್ಯೊದ ರೂಪೊಡ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಜೊಕುಲೆನ ಪದ್ಯೊನ್ ಬರೆಯೆರ್. ಇಂಚಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕಲೆತ ಪ್ರಭಾವ ಇತ್ತಿನ ಸಂಸ್ಕಾರವಾಯಿನ  ವಾತಾವರಣೊಡ್ ಜಯಮ್ಮರು ಬುಲೆತಿನಾರ್.

## ಶಿಕ್ಷಣ
ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಂದಿ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡ್ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವೀ ಮಲ್ತೆರ್.
## ಬರವುದ ಕ್ಷೇತ್ರ
ಮೆರೆನ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯೊ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಪರಂಪರೆ ಇತ್ತಿನವು. ಆರೆನ ಬದುಕ್‌ದ್ ರೀತಿ ದುಂಬುದ ತರೆಮಾರ್‌ಗ್ ಪ್ರೇರಣೆಯಾದುಂಡು. ತನ್ನವೇ ಆಯಿನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಬರ್ಪಿನ ತರೆಮಾರ್ ಮರೆತ್ ಪೊವಂದಿಲೆಕ್ಕ ಪಿರಾಕ್‌ದಕ್‌ಲೆನ ಜೋಳಿಗೆ ಉಪ್ಪಡ್ ಪನ್ಪಿಲೆಕ್ಕ ಕೃತಿಕ್‌ಲೆನ್ ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಸುಳ್ಯೊಡ್ ನಡೆತಿನ ಮೂಜನೇ ತಾಲೂಕು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನೊಡು ಗುರ್ಕಾರ್ತಿಯಾದಿತ್ತೆರ್.

## ಪ್ರಭಾವ-ಪ್ರೇರಣೆ
ಅಮ್ಮೆರ್ ಪನೊಂದಿತ್ತಿನ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪದೊಕುಲು, ಅಪ್ಪೆನ ಜೊಕುಲೆ ಚಮತ್ಕಾರದ ಕಬಿತೆಲು  ಪ್ರೇರಣೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಸಾಹಿತ್ಯ ಗುರುಕುಲಾದ್ 'ಕಾಲೂರ ಚೆಲುವೆ'ಪನ್ಪುನ ಅಚ್ಚಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯೊ ಕರ್ತೆ ಕೊಳಂಬೆ ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಗೌಡೆರ್ ಬೆರಿ ತಟ್ಟೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮೆರೆರ್ದ್ ಅಚ್ಚಕನ್ನಡ ಬರೆಯೆರೆ ಪ್ರಭಾವವಿತರಾದಿತ್ತೆರ್. ಮೆರೆನ ಅಜ್ಜಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆದಂಬಾಡಿ ಜತ್ತಪ್ಪ ರೈ ಮೆರೆಡ್ದ್‌ಲಾ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಪಡೆತಿನಾರ್.

## ಸಾಧನೆಲು
* ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ 'ಕಾವ್ಯ ಕಾವೇರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಜೀವಿನಿ' ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.
* ಮಾಸ್ಟ್ರು ಕೀಲಾರ್ ಕಜೆ ವೆಂಕಪ್ಪಯ್ಯ ಮೆರೆರ್ದ್ 'ನಗೆಮಲ್ಲಿಗೆ' ಪನ್ಪುನ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆತೆರ್. 
* ಗುರುಕಾಣಿಕೆ ಆದ್ ವಿದ್ವಾನ್ ಕೊಳಂಬೆ ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಗೌಡರೆನ್  ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ 
# 'ಗುರುವಿಗೆ' (ಲಹರಿ-೧೯೯೩ ಪು.೧೫) 
# 'ಕೊಳ್ಳಂಬೆ ಕನ್ನುಡಿಯ ಕವಿಯ ಕೈಂಕರ್ಯ' (ಕಾಡುಮೇಡಿನ ಜಾಡು: ೧೯೯೯ ಪು.೨೦) ಪನ್ಪಿನ ಪದ್ಯೊ 
# 'ಕನ್ನಡಕ್ಕೊರ್ವನೆ ಅಚ್ಚಗನ್ನಡಿಗಂ ಕೊಳಂಬೆ ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಗೌಡಂ' (ಪುರುಷಾರ್ಥ ಸಾಧಕರು: ೧೯೯೨ ಪು.೫೨-೫೩) ಪನ್ಪಿ ಸಾಹಿತ್ಯೊನ್  ಅಚ್ಚ ಕನ್ನಡೊಡೆ ಬರೆಯೆರ್.
* ಜಯಮ್ಮ ಅರೆನ ಇಲ್ಲಾಲ್ ಕೆದಂಬಾಡಿ ಪುಸ್ತಕ ಭಂಡಾರ' ನೆನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಓದುನಕುಲೆನ ಬೋಡಾದ್ ಓದುನ ವಾತಾವರಣ ಬರ್‌ಪಾಯೆರೆ ಪೊಣೆತೆರ್.

## ಬೂಕುಲು
### ಅನುವಾದ ಕತೆಕುಲು
* 'ಠುಕ್ರಾ ದೋ ಯಾ ಪ್ಯಾರ್ ಕರೋ' ಹಿಂದಿ ಪದ್ಯೊನು 'ತುಳಿ ಇಲ್ಲವೇ ಬಲಿ' ಕನ್ನಡೊಗ್ ಮಲ್ತೆರ್.
* ನಾ ಮರೆಯಲೆಂತು ನಿನ್ನ
* ಕೋಗಿಲೆ ಕಾಡಿನ ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ
* ನರಬೇಟೆ
* ತಬ್ಬಲಿಗಳು

### ಜೋಕುಲೆ ಸಾಹಿತ್ಯೊಲು
* ತನನ ದಿನನ ಐದು ಗೀತರೂಪಕ ಸಂಕಲನೊಲು
* ಕತ್ತಲೆಯೊಳಗಿನ ಕಿಡಿ - ಸಾಹಸ ಕಥೆ
* ಗುಬ್ಬಿ ಮತ್ತು ನತ್ತು - ರೂಪಕ
* ಹೆಣ್ಣಾನೆಯ ಕರುಣೆ
* ದೇವರೆಲ್ಲಿ
* ಅಂದು-ಇಂದು ಸಾಹಸ ರೂಪಕ

### ಪ್ರಬಂದೊಲು
* ವಿಗಂಡನೆ
* ಕೈಮರ

### ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣೊಲು
* ಪುರುಷಾರ್ಥ ಸಾಧಕೆರ್

### ಸಂಪಾದನೆಲು
* ಹನಿಹೊನಲು
* ಮುತ್ತು ಮಲ್ಲಿಗೆ
ಪಿರಾಕ್‌ದಕ್‌ಲೆನ ಜೋಳಿಗೆಗ್ ವಿಶೇಷ ಮಿನ್ನತ್ತ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ತರೆಮಾರುದಕುಲೆನ ನೆನಪುಲು ದುಂಬುದ ವಿಚಾರೊಲೆನ್ ಜೆ. ಕೆ. ಜಯಮ್ಮ ಬ. ಚೆಟ್ಟಿಮಾಡೆರೆನ ಬರವುಡು ತೋಜ್‌ದ್ ಬರ್ಪುಂಡು

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
* ಕುಂಬ್ರ ಜೇಸೀಸ್ ಸಂಸ್ಥೆದಕುಲು 'ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ಸನ್ಮಾನ್ - ೨೦೦೪ ಮಲ್ತೆರ್
* ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆಗಾದ್ ೭ನೇ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನೊಡು ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಮಕ್ಕಳ ಪುಸ್ತಕ 'ತನನ ದಿನನ' ಗಾದ್ ಜೆ.ಪಿ.ರಾಜರತ್ನಂ ಸ್ಮಾರಕ ಜೊಕುಲೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆತೆರ್.
* ಪರಬಲ್ತ ಪೆರಿಪಾಲೆಲು ಕಾದಂಬರಿಗ್ ಎಸ್. ಯು. ಪಣಿಯಾಡಿ ೨೦೧೩ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆತೆರ್.
* ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿರ್ದ್ ಸಂಮ್ಮಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಬೂಕುದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು ೨೦೧೩ ಟ್ಟ್ ತಿಕ್‌ದಿತ್ತ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಅರೆಬಾಸೆ ಬರಹಗಾರೆರ್
ವರ್ಗೊ:ಲೇಖಕೆರ್
ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦
ಸಸಿಹಿತ್ಲು ಭಗವತೀ ಅಮ್ಮ

ಭಗವತೀ ಅಮ್ಮನ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕುದ ಹಳೆಯಂಗಡಿಡ್ದ್ ಮುಕ್ಕದಂಚಿ ಪೋಂಡ ಸಸಿಹಿತ್ಲುದ ಕಡಲಬರಿಟ್ಟ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಸಿಹಿತ್ಲು ಭಗವತಿನ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಸುತ್ತ ಪೊಯ್ಯೆ ಉಂಡು.

## ಪುರಾಣ ಕಥೆ
ದುಂಬತ ಕಾಲೊಡು ದಾರಿಗಾಸುರ ಪನ್ಪಿನ ಅಸುರೆ ಶೋನಿತಾಪುರಡ್ ಮೆರೆಯೊಂದು ಇತ್ತೆ. ದಾರಿಗಾಸುರೆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವೆರೆನ ವರ ಪಡೆಯೊನುವೆ ಅವು ದಾದ ಪಂಡ ಅಯೆನ ಸಾವು ಯೋನಿಡ್ದ್ ಜನನ ಆಯಿನ ಜೀವಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪುರುಷ ಜೀವಿಡ್ದ್ ಬರಿಯರೆಬಲ್ಲಿ ಪಂದ್ ವರ ಪಡೆಯೊನುವೆ. ದಾರಿಗಾಸುರೆ ವಿಷ್ಣು ದೇವೆರೆಡ ಪೆಟ್ಟ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅರೆನ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರಲ ಆಯೆನ ಕೈವಶ ಆದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಯೇಪ ಮುಟ ಆ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ ಆಯೆನ ಕೈ‌ಟ್ ಉಪ್ಪುಂಡಾ ಅಪಗ ಮುಟ ಆಯಗ್ ಮರಣದ ಪೋಡಿಗೆ ಇಜ್ಜಿ ಪಂದ್ ಬ್ರಹ್ಮದೇವೆರ್ ಪಂದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಕಾಲೊಗು ವಿಷ್ಣುನ  ಕಣ ನೀರ್‌ಡ್ ಪುಟ್ಟಿನಕುಲು ಸಪ್ತ ದುರ್ಗೆಯೆರ್. ಅಯಿಟ್ ಸುರುಟು ಪುಟ್ಟಿನಾಲೆ ಭಗವತಿ. ದುಂಬುಗಾನಗ ದಾರಿಗಾಸುರನ ಇಲ್ಲದ ಸಾದಿ ಪತೊಂದು ಪೋಪೆರ್. ತನ್ನ ತಂಗಡಿನಕ್ಲೆನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ದುಂಬು ಪೋನಗ ಗುಳಿಗೆ ಸಾದಿದ ಮಧ್ಯ ಜೆತ್ತ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುವೆ ಭಗವತಿ ಅಯಗ್ ಅರಿವುನು ಪುಟ್ಟಾಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ತಾನ್‌ಲಾ ಅಪ್ಪೆನಕ್ಲೆನ ಸೇವೆ ಮಲ್ಪೊಡು ಪಂದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ದುಂಬ ಸಾದಿ ಪತ್ತೊನುವೆ. ಭಗವತಿ ಅಜ್ಜಿನ ರೂಪೊನು ಧಾರಣೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಉಪಾಯೊಡು ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರನ್ ದಾರಿಗಾಸುರನ ಕೈಡ್ದ್ ಪತೊಂದು ಬರ್ಪಲ್. ಭಗವತಿ ಭದ್ರಕಾಳಿನ ರೂಪೊಡು ದಾರಿಗಾಸುರನ ವಧೆ ಮಲ್ಪುವಲ್.  ಘಟ್ಟದ ಸಾದಿಡ್ ಪೋನಗ ಪಂಜುರ್ಲಿ ದೈವ ಭಗವತಿನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪೆಟ್ಟ್ ಮಲ್ಪುಂಡು ಭಗವತಿನ ಶಕ್ತಿನ್ ತೆರಿದ್ ಆಯೆನ ತಪ್ಪುನು ನಟ್ಟೊಂದು ಆಯೆಲ ಅಕ್ಲೆನ ಪಯನೊಡು ಪಾಲ್ ದೆತೊನುವೆ. ಅಕ್ಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ದೋಣಿದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಬೂರುಂಡು ವಿಷ್ಣುಡ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಗಂಧದ ಮರ ತಿಕ್ಕುಂಡು ಆಂಡ ದೋಣಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾಸ್ ಬೋಡಾಪುಂಡು ಒಂಜಿ ಸಾಲ ಕೊರ್ಪುನಾಯೆಡ ಸಾಲ ಕೇನುವೆರ್ ಕಾಸ್‌ದ ಬದಲ್ ತನ್ನ ಕಾರ್‌ಗೆಜ್ಜೆನ್ ದೀಪಲ್ ಆಂಡ ಅಯಿನ್ ಒವ್ವೆ ಕಾರನ‌ಗ್‌ಲಾ ಆಲ್ ಪಿರ ಬರ್ಪುನೇಟ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪೊರ್ಚಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪಲ್ ಆಂಡ ಸಾಲ ಕೊರಿನಾಯೆ ತನ್ನ ಪಾತೆರನ್ ಮೀರ್‌ನಗ ತನ್ನ ಮಾಯೊನು ತೋಜಾವಲ್. ಇಂಚ ದೋಣಿಯಾದ್ ತನ್ನ ತಂಗಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಳಿಗನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾವೊಂದು ಪಂಜುರ್ಲಿಡ ದೋಣಿನ್ ಸಾಗಾಯೆರೆ ಪನ್ಪಲ್. ಆಂಡ ಪಂಜುರ್ಲಿ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಮೋಸ ಮಲ್ಪುವೆ. ನೇನ್ ತೆರಿದ್ ಭಗವತಿ ಕೋಪೊಡು ಕಾರ್‌ಡ್ ಪಂಜುರ್ಲಿನ್ ಘಟ್ಟದಂಚಿ ದಕ್ಕುವಲ್. ಇಂಚೆನೆ ದುಂಬು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಒಂಜಿ ಕಡಲ ಬರಿಟ್ಟ್ ಜಪ್ಪುವೆರ್ ಆ ಜಾಗ ಸಸಿಹಿತ್ಲು ಆದುಪುಂಡು, ಈತ್ ಪೊರ್ತುಗು ಭಗವತಿಗ್ ಆಯಾಸ ಆಪುಂಡು, ಅಕುಲು ಅಲ್ಪನೆ ಉಪ್ಪುನ ತೋಟೊಗು ಪೋಪೆರ್ ಅಲ್ಪ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಪೊರ್ತುಗು ತೋಟದ ಮಾಲಿಕೆ ಆಯಿನ ಕೊಂದಕಣ್ಣಾಯ ಪನ್ಪಿನ ಮಲಯಾಳಿ ಬಿಲ್ಲವೆ ಅಡೆಗ್ ಬರ್ಪೆ. ಆಯೆ ಅಯೆನ ತೋಟಡ್ ಅಕುಲು ದಾದ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್ ಪಂದ್ ಕೇನುವೆ ಅಯಿಕ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ನರಮಾನಿ ರೂಪೊಡು ಇತ್ತಿನಕುಲು ಉತ್ತರ ಕೊರ್ದು ಆಯೆಡ ಬೊಂಡ ಕೇನುವೆರ್. ಸುರುಕ್ಕು ಒಪ್ಪಂದಿನ ಬಿಲ್ಲವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಳಿಗೆ ತನ್ನ ಮಾಯ ದೃಷ್ಟಿಡ್ ಬೊಂಡನ್ ಬೂರ್‌ಪಾಯಿನ ತೂದು ಅಕ್ಲೆಗ್ ಬೊಂಡನ್ ಕೊರ್ಪೆ. ಭಗವತಿಗ್ ಕೊರ್ನ ಬೊಂಡ ಕತ್ತಿದ ಕೊಡಿ ತಾಗ್‌ದ್ ಒಟ್ಟೆ ಆದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು ಅಂಚಾದ್ ಭಗವತಿ ಅಯಿನ್ ಅಮಸರೊಡು ಪರ್ಪಲ್. ನೇನ್ ತೂದು ತಂಗಡಿ ದುರ್ಗೆ ಅಕ್ಕಾ ಈ ದಾದ ಮಲ್ತ, ಬಿಲ್ಲವ ಕೊರ್ನ ಬೊಂಡ ಪರಿಯನ ಪಂದ್ ಕೋಪೊಡು ಅಲೆನ್ ಬುಡ್ದು ದುಂಬು ಪೋನಗ ಭಗವತಿ ಅಲೆಡ ಒಂಜಿ ಪಾತೆರ ಪನ್ಪಲ್ ಜಾತಿ ಮುಖ್ಯ ಅತ್ತ್ ಯೇರೆಡ ಪ್ರೀತಿ ದಿಂಜಿ ಭಕ್ತಿ ಉಪ್ಪುಂಡೊ ಅವು ಮುಖ್ಯ ಪನ್ಪಲ್. ನೇನ್ ಕೇಂದ್ ದುರ್ಗೆ‌ಗ್ ನೆತ್ತ ಅರಿವು ಆಪುಂಡು. ಭಗವತಿ ಬಿಲ್ಲವನ ಯೆದುರು ತನ್ನ ಮಾಯಸ್ವರೂಪೊಡು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಆದ್ ಬಿಲ್ಲವಡ ಯಾನ್ ದುಂಬುಗಾದ್ ಮೂಲೆ ಗುಳಿಗನೊಟ್ಟಿಗೆ ನೆಲೆ ಆಪೆ ಪಂದ್ ಅಲೆಗೊಂಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕಟ್ಟಾದ್ ಕೊರೊಡು ಆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅರ್ಚಕೆ ಬಿಲ್ಲವೆ ಆವೊಡು ಪಂದ್ ಸಸಿಹಿತ್ಲುದ ಜಾಗೆಡ್ ಭಗವತಿಯಾದ್ ನೆಲೆಯಾಪಲ್.

## ಬೇತೆ ವಿಸೆಸೋ
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜಾತ್ರೆ ಮಾರ್ಚ್ ಬುಕ್ಕೊ ಎಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗುಲ್‌‌ಡ್ ಬರುಪುಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಕಂಚಿಲ್ ಸೇವೆ ಮಸ್ತ್ ವಿಶೇಷ ಆಯಿನ ಸೇವೆ. ಅಪ್ಪೆನ ಮಹಿಮೆದ ಅಟೊ ಮೇಳಲ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦
ವರ್ಗೊ:ದೇಸ್ಥಾನೊಲು
ಬಾಲೆ ಚಂದ್ರಾಮು

ಬಾಲೆ ಚಂದ್ರಾಮು ತ್ಯಾಗಮಯಿ. "ಅಪ್ಪೆ ಕೊರಿ ಪಾತೆರ ತತ್ತ್ ನಡತ್ಂಡ ದೋಷ ತಟ್ಟು" ಪನ್ಪಿನ ಮೂಲಕ ಕೆದುತ ಕಟ್ಟ ಪುಡಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂಡ್‌ದ್ ಅಪ್ಪೆ ತತ್ತ್ ಪಂಡಿನ ಪಾತೆರನೆ ಪರಕೇಂದ್ ನಂಬುದು ತನನ್ ತಾನೇ ಕೆದುತ ಕಟ್ಟಗ್ ಬಲಿ ಕೊರಿನಾಲ್. ಸುರಾಲ ಹಳ್ಳಿದ ಜನಕ್‌ಲೆನ ಸಮಸ್ಯೆ ದೋಷ ದೂರ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಜನಮಾನಸಡ್ ನೆಲೆಯಾಯಿನಾಲ್ ಬಾಲೆ ಚಂದ್ರಾಮು.
## ಪುಟ್ಟು
ಸುರಾಲ ಬೂಡುದ ಗುತ್ತಿನೆಜಮಾನೆ ಸೂರಪ್ಪ ಮಾಡ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆನ ಬೊಡೆದಿ ದೇಯಿ ಮಾಡೆದಿ ದಂಪತಿಲೆಗ್ ಸುರುತ್ತ ಪೊಣ್ಣು ಮಗಳ್ ಬಾಲೆ ಚಂದ್ರಾಮು. ಬಾಲೆ ಚಂದ್ರಾಮುಗ್ ಏಳ್ ಜನ ಪಲಯಲ್ಲು. ಬೆರಿ ಬೆರಿ ಏಳ್ ಜನ ಆಣ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಪೆದ್ದಿನ ದೇಯಿ ಮಾಡೆದಿ ದಂಪತಿಲೆಗ್ ಪೊಣ್ಣು ಬಾಲೆ ಬೋಡು ಪನ್ಪಿನ ಅಂಗಲಪ್ಪು ಇತ್ತ್ಂಡ್.

## ಅಪ್ಪೆನ ಪಾತೆರ
ಬಾಲೆ ಚಂದ್ರಾಮು ಪುಟ್ಟುನ ಒಂತೆ ಪೊರ್ತುಗ್ ದುಂಬು ನೀರ್‌ಗ್ ಪೋಯಿನ ದೇಯಿ ಮಾಡೆದಿ ಕಟ್ಟೆದ ಮಿತ್ತ್ ಕುಲ್ಲ್‌ದ್ ಕೆದುತ ಮೀನ್‌ಲೆನ್ ತೂದ್ ತಿನ್ಪಿನ ಆಸೆ ಆಪುಂಡು. ಮೀನ್‌ಲೆನ್ ತೂದ್ ನಿಕುಲ್ ಎನ್ನ ಕೊಡಪಾನಡ್ ಬತ್ತರ್ಂದಾಂಡ ನಿಕುಲು ಪನ್ಪಿನ ಕೆಲಸ ಮನ್ಪುವೆ ಪನ್ಪಲ್. ಅಳನೇ ತೂವೊಂದಿತ್ತಿನ ಮೀನುಲು "ಈ ಆಣ್ ಪೆದ್ಯಡ ನಿನ್ನ ಎಣ್ಮ ಜನ ಜೋಕುಲೆಡ್‌ದ್ ಕೆದುತ ಏರಿನ್ ಭದ್ರ ಮನ್ಪೊಡು. ಪೊಣ್ಣು ಪೆದ್ಯಡ ಕೆದುತ ಕಟ್ಟೆದ ಭದ್ರತೆಗಾದ್ ಬಲಿ(ಹಾರ) ಕೊರೊಡು." ಪನ್ಪಿಲೆಕ್ಕಾಂಡ್, ಉಂದುವೇ ಪಾತೆರನ್ ಪರಕೆ ಪಂಡ್‌ದ್ ಎನ್ನಿನ ಬಾಲೆ ಮಾಡೆದಿ ಕೆದುಡ್ದ್ ಮೀನ್ ಕಣತ್ ಕಜಿಪು ಮಂತಲ್. ಆನಿಯೇ ಪೊಣ್ಣು ಬಾಲೆಗ್ ಜನ್ಮ ಕೊರಿಯಾಲ್.

## ಮದಿಮೆ ನಿಶ್ಚಯ
ಪ್ರಾಯ ದಿಂಜಿನಂಚ ಬಾಲೆ ಚಂದ್ರಾಮುನ ಸೌಂದರ್ಯ ಎಡ್ಡೆ ಆವೊಂದಿತ್ತಿಲೆಕ್ಕೊನೆ, ಸೂರಪ್ಪ ಮಾಡೆರ ಮೆಗ್‌ದಿನ ಮಗನೊಟ್ಟಿಗೆ ಮದಿಮೆ ನಿಶ್ಚಯ ಆಂಡ್. ಜಾತಕ ತೂಯಿನ ಜೋಯಿಸೆರ್ ಬೆರ್ಮೆರೆಗ್ ಪಂತಿ ಪರಕೆ ನೆನಪು ಮಲ್ತೆರ್. ಮಾಡೆರ್ ದಾದ ಪರಕೆಂದ್ ದೇಯಿ ಮಾಡೆದಿಡ(ಬೊಡೆದಿ) ಕೆನ್‌ನಪಗ "ಪೊಣ್ಣು ಪೆದ್ದ್ಂಡ ಕೆದುತ ಕಟ್ಟೆ ಗಟ್ಟಿಯಾದುಂತೆರೆ ಪೊಣ್ಣು ಬಾಲೆನ್ ಕೊರ್‌ಪೆ" ಪಂದ್ ಪಂಡಿನ ಪಾತೆರ ಕೇಂಡ್‌ದ್ ಮಾಡೆರ್‌ಗ್ ಬೇಷದ ತೆಡಿಲ್ ಹಾಕಿಲೆಕ್ಕ ಆಂಡ್. ಉಂದೆನ್ ಮಾತೆ ಬಾಲೆ ಚಂದ್ರಾಮು ದೆಂಗ್‌ದ್ ಕೇನೊಂದಿತ್ತಲ್.

## ಚಂದ್ರಾಮುನ ತ್ಯಾಗ ನಿರ್ಧಾರ
ಅಪ್ಪೆ ಪಂಡಿನ ವಿಷಯ ಚಂದ್ರಾಮುಗ್ ಗೊತ್ತಾದ್, ಯಾನೇ ಬಲೆಯಾಪಿನ ಸರೀಂದ್ ಎನ್ನ್‌ದ್, ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರೆಗ್ ದೋಷ ತಿಕ್ಕಂದಿಲೆಕ್ಕ ಮದಿಮೆದ ಏರ್ಪಾಡ್ ಹಾಳಾವಂದಿಲೆಕ್ಕ, ಮದಿಮೆಯಾದ್ ಕನ್ಯೆಯಾದುಪ್ಪುನಗನೆ ಬಲಿಯಾಪುನ ನಿರ್ದಾರ ದೆತೊನುವಲ್. ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಮೂಹೂರ್ತೊಡು ಮದಿಮೆ ನಡತ್ತ್ಂಡ್. ಪೊಣ್ಣು ಒಪ್ಪಾವುನ ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿಬುಕ್ಕೊ ಪಲ್ಲಕಿಡ್ ಬಾಲೆ ಚಂದ್ರಾಮು ಕೆದುತ ಕಟ್ಟೆನ್ ಏರ್‌ದ್ ಪೋನಗ ಬೆರ್ಮೆರೆಗ್ ಪೂಜೆ ಸಂದಾವೆ. ಈ ಸಂದರ್ಬೊಡು ಅಪ್ಪೆ ಪರಕೆ ಸಂದಾವೆಂದ್ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಂತಲ್ ಬಾಲೆ ಚಂದ್ರಾಮುನ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಕಟ್ಟೆದ ನಡುಕ್ ಬನ್ನಗ ಏರಿ ಭಾಗ ಆಂಡ್. ಚಂದ್ರಾಮು ಕೆದುತ ಕಟ್ಟೆದ ನಡುಟ್ಟು ಬೂರಿಯಾಲ್. ಅಲೆನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮನ್ಪೆರೆ ಬನ್ನಗ "ಯಾನ್ ಎನ್ನ ಇಚ್ಚೆದಂಚ ಕೆದು ಭದ್ರ ಮನ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಕೆರುಕ್ ಬಲಿ(ಹಾರ) ಆವೊಂದುಲ್ಲೆ." ಪಂಡ್‌ದ್, ಅಪ್ಪೆ ಪರಕೆ ಸಂದಾಯಿನಂಚನೆ, ಊರ ಜನಕ್ ಕೆದುನ್ ಒರಿಪಾವುನ ಮೂಲಕ ಜನ ಮಾನಸಡ್ ಅಮರಲಾಯಲ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦
ಉತ್ತರಣೆ

thumb|ಉತ್ತರಣೆದ ಪೂ
**ಉತ್ತರಣೆ** ಮರ್ದ್‌ಗ್ ಗಲಸುನ ಒಂಜಿ ದೈಯಿ. ಈ ದೈಯಿ  **ಅಮರಂತಾಸಿಯೇ** ಕುಟುಂಬಗ್ ಸೇರ್ದಿನವು. ನೆತ್ತ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪುದರ್ Achyranthes aspera (ಅಕಿರಾಂತಿಸ್ ಆಸ್ಪೈರಾ) ಪಂಡ್‍ದ್ ಉಂಡು.

## ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಸೆಡ್
* ಕನ್ನಡ ಭಾಸೆಡ್  **ಉತ್ತರಾಣಿ**, **ಮುಳ್ಳುಗಟ್ಟಿ ಹೂ**
* ಸಂಸ್ಕೃತಡ್ **ಅಪಾಮಾರ್ಗ**, **ಶೈಖರಿಕ**, **ಮಯೂರಕ**, **ಖರಮಂಜರೀ**
* ತಮಿಳು ಭಾಸೆಡ್ **ನಾಯುವ್ರಿ**
* ಮಲಯಾಳಡ್ **ಸಿರುಕಡಲಡಿ**
* ತೆಲುಗು ಭಾಸೆಡ್ **ಕಡಲರಿ ಕಾಟಲೇಟಿ**
* ಹಿಂದಿಡ್ **ಲಟಜೀರಾ**, **ಚಿರ್ಚಿಟಾ** ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರ್ ಉಂಡು.

## ಬಗೆಕುಲು
# ಕೆಂಪು ಉತ್ತರಣೆ
# ಬೊಲ್ದು ಉತ್ತರಣೆ

## ದೈಯಿ ತೂಯರ
thumb|ಪುದೆಲ್‍ದ ಲೆಕ ಬುಲೆದಿನ ಉತ್ತರಣೆದ ದೈಯಿ
ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಈ ದೈಯಿ ೩೦ಸೆಂ.ಮೀ. ಡ್ದ್ ೯೦ಸೆಂ.ಮೀ. ಎತ್ತರ ಬುಳೆವುಂಡು. ಬೊಳ್ದು ಉತ್ತರಣೆ ಬೊಲ್ದು-ಪಚ್ಚೆ ಮಿಶ್ರವಾಯಿನ ಬಣ್ಣದ, ತುರಾಯಿದ ಲೆಕ ತೋಜುನ ಪೂ ಬುಡ್ಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ, ಕೆಂಪು ಉತ್ತರಣೆದ ಪೂ ಇರೆ, ಕಡ್ಡಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊಡು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಂಡೆ ಗಂಟ್ ಗಂಟಾದ್, ಪುದೆಲ್‍ದ ರೂಪೊಡು ಬುಳೆವುಂಡು. ದೈಯಿದ ಇರೆಕುಲು ತೂವರ ಉರುಟಾದ್, ೫ ಸೆ.ಮೀ. ಉದ್ದ ಸುಮಾರ್ ೩-೪ ಸೆ.ಮೀ. ಅಗೆಲ ಇಪ್ಪುಂಡು. ನನ, ಪೂ ಬುಡ್ಪುನ ದಂಟ್‍ದ ಅರ್ಧಭಾಗ ತಿರ್ತ್ ಬಗ್‍ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಬುಳೆಪುನ ಜಾಗೆ
ಉತ್ತರಣೆ ದೈಯಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಬುಕ್ಕೊ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ಬುಳೇಪುಂಡು. ನೆಕ್ಕ್ ವಿಸೇಸವಾಯಿನ ಜೋಪಾಸನೆ ಮಲ್ಪೊಡು ಪಂಡ್ದ್ ದಾಲಾ ಇಜ್ಜಿ. ಸಾದಿ ಬರೀಟ್, ಖಾಲಿ ಜಾಗೆಡ್, ಕಂಡದ ಬರೀಟ್ ತನಾತೆಗೆ ನೆರೆಯೊಂದು ಬುಳೆಪುಂಡು.

## ಮರ್ದ್‌ದ ರೂಪೊಡು
ಉಂದೊಂಜಿ ಮರ್ದ್‍ಗ್ ಗಲಸುನ ದೈಯಿ. ನೆತ್ತ ಕಂಡೆ, ಬೇರ್, ಬಿತ್ತ್, ಇರೆ- ಇಡೀ ದೈಯೇ ಮರ್ದ್‌ದ ಒಂಜಿ ಕರಜನೊಂದ್ ಪಣೊಲಿ. ಕೆಲವು ಉಪಯೋಗೊ ಇಂಚ ಉಂಡು.

* ಜುಲಾಬು ಆಯಿನಕಲೆಗ್ ಉತ್ತರಣೆದ ರಸೊನು ಕೊಜಪು(ಬೆಂಜನ)ಗು ಪಾಡ್‍ದ್ ಪರ್ಂಡ ಜಿಲಾಬು ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು.
* ಕಂಡೆ ಬೇನೆ(ಮೂಲವ್ಯಾಧಿ), ಬಂಜಿಬೇನೆ, ಚರ್ಮದ ಸೀಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸೂ ಪೊತ್ತುದು ಆಯಿನ ಗಾಯಲೆಗ್ ಉತ್ತರಣೆದ ರಸೊನು ಪೂಜುವೆರ್
* ಉತ್ತರಣೆದ ಬೇರ್‌ನ್ ಗುದ್ದುದು ರಸ ದೆತ್‌ದ್ ಅವೆನ್ ನೀರ್‌ಡ್ ಕೊದಿಪಾದ್ ಪರಿಂಡ ನಿದ್ರಾಹೀನತೆ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು.
* ಉಣುಂಗುದಿನ ಉತ್ತರಣೆದ ಕಂಡೆನ್ ಪೊತ್ತಾದ್ ಐತ ಬೊಣ್ಯಗ್ ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿದ ಪೊಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಿಗತ್ತನೈ ಪಾಡ್‌ದ್ ದೆತೊಂದರ್‌ಡ, ಚೆಮ್ಮ, ನೆತ್ತೆರ್ ಕಡಿಮೆ ಆಪುನವು, ದಮ್ಮು ಕಾಯಿಲೆ ಗುಣ ಆಪುಂಡು.
* ಚಿಯತ ಕೆಲೆಂಜಿ(*ಸಿಗತ್ತಕಿಲೆಂಜಿ-ಜೈನ ತುಳು*), ಕೊಂಬಚೊಲ್- ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಕೀಟೊಲು ತುಚ್ಚಿಂಡ, ಉತ್ತರಣೆದ ಇರೆನ್ ಅರೆತ್‍ದ್ ಆ ಲೇಪೊನು ಗಾಯೊದ ಮಿತ್ತ್ ಪತ್ತಾಂಡ ಎಡ್ಡೆ ಗುಣ ಆಪುಂಡು.
* ಒಂಜಿ ಚಮಚೆ ಉತರಣೆದ ರಸೊನು ಬೆಲ್ಲದೊಟ್ಟುಗು, ಕಾಂಡೆ ಖಾಲಿ ಬಂಜಿಡ್ ದೆತೊಂಡ ರಕ್ತಹೀನತೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ.
* ಉತ್ತರಣೆದ ಉಣುಂಗುದಿನ ಕಡ್ಡಿಡ್ ಕೆಲವೆರ್ ಕೂಲಿಲಾ ದೆಕ್ಕುವೆರ್.

## ಪತ್ಯೊಲು
ಉತ್ತರಣೆನ್ ಬಂಜಿನಕುಲು ಗಳಸಿಯರ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಅಗತ್ಯೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ದೆತೊಂಡ ಗರ್ಭ ಪೊಪುನ ತೊಂದರೆ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಹಳ್ಳಿತ ಮರ್ದ್ ಕೊರುಪುನಕುಲು ಪನ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದ್‍ಗ್ ಗಲಸುನ ದಯಿಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ಆಯುರ್ವೇದ
ಅಂಬಿಕಾ ಸೋನಿ

**ಅಂಬಿಕಾ ಸೋನಿ** (ಪುಟ್ಟು ೧೩ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೪೨) ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗ್ ಸೇರ್‌ನ ಭಾರತೊದ ರಾಜಕಾರಣಿ. ಆರ್ ಮಾಹಿತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವರಾದ್ ಸೇವೆ ಸಂದಾದೆರ್. ಆರ್ ರಾಜ್ಯಸಭೆಡ್‍ ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯೊನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಯಿನ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಾದಿತ್ತೆರ್. ಇಂಬೆರೆನ ಸಂಗಾತಿ ಉದಯ್ ಸಿ. ಸೋನಿ ಹೊಸದಿಲ್ಲಿಡ್ ವಾಸೊಡುಲ್ಲೆರ್.

## ಜೀವನ ಬುಕ್ಕೊ ಶಿಕ್ಷಣೊ
ಅವಿಭಜಿತ ಪಂಜಾಬ್‌ದ ಲಾಹೋರ್‌ಡ್ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೪೨ಡ್ ಗೋವಾದ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ ಆದಿತ್ತ್‌ನ ನಕುಲ್ ಸೇನ್ ವಾಡ್ವಾ ದಂಪತಿಗ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್.  ಅಂಬಿಕಾ ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್‌ದ ವೆಲ್ಹಾಮ್ ಪೊಂಜೋಕ್ಲೆನ ಸಾಲೆಡ್ ಓದಿಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊದ ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಎಂ.ಎ. ಪಡೆತೆರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್‌ದ ಅಲೈಯನ್ಸ್ ಫ್ರಾಂಕೈಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಸುಪೀರಿಯೋರ್ ಎನ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ ಫ್ರಾಂಕೈಸ್, ಕ್ಯೂಬಾದ ಹವಾನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊದ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಕಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಪಡೆಯೆರ್. ಆರ್ ೧೯೬೧ಡ್ ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸೇವಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಉದಯ್ ಸೋನಿಯೆರೆನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್.

## ರಾಜಕೀಯ ವೃತ್ತಿ
ಅಂಬಿಕಾ ಸೋನಿಯೆರ್ ೧೯೬೯ಡ್ ಆರೆನ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನೊನು ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್ಪ್ರಾ, ೧೯೬೯ಡ್ ಪಕ್ಷ ವಿಭಜನೆದ ಪೊರ್ತುಡು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯೆರೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷೊಗು ಸಕಾಯೊ ಮಲ್ತೆರ್.  ಭಾರತೊದ ವಿಭಜನೆದ ಪೊರ್ತುಡು ಆರೆನ ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ಅಮೃತಸರೊದ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಯಾದ್ ನೇಮಿಸನಗ ಸೋನಿ ಗಾಂಧಿಯೆರೆ ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಪರಾತ್ ದೋಸ್ತಿ ಆದಿತ್ತೆರ್.  ಬುಕ್ಕೊ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಆರೆನೊಟ್ಟುಗೆ ದಿಂಜ ನಿಕಟವಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್.  ೧೯೭೫ಡ್ ಆರ್ ಭಾರತೀಯ ಯುವ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ಆರೆನೊಟ್ಟುಗೆ ನಿಕಟವಾದ್ ಬೇಲೆ ಬೆಂದೆರ್.  ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೭೬ಡ್ ಆರ್ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್. ೧೯೯೮ಡ್ ಆರ್ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮಹಿಳಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಯೆರ್. ೧೯೯೯ಡ್ದ್ ೨೦೦೬ಗ್ ಮುಟ್ಟ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಂತೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಜನವರಿ ೨೦೦೦ಡ್ ಆರ್ ನಾನೊರ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್. ೧೦ ಜೂನ್ ೨೦೦೪ದಾನಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೊರಿಯೆರ್. ಜುಲೈ ೨೦೦೪ಗ್ ಆರ್ ಪೆರ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್. ೨೯ ಜನವರಿ ೨೦೦೬ಡ್ದ್ ೨೨ ಮೇ ೨೦೦೯ಗ್ ಆರ್ ಯುಪಿಎ(I) ಸರ್ಕಾರೊದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ೨೨ ಮೇ ೨೦೦೯ಡ್ದ್ ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೨ಗ್ ಆರ್ ಯುಪಿಎ(II) ಸರ್ಕಾರೊಡು ಮಾಹಿತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವರಾದಿತ್ತೆರ್.  ಜುಲೈ ೨೦೧೦ಡ್ ಆರ್ ನಾನೊರ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್.

## ಪತ್ರಿಕಾ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ
ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೮, ೨೦೧೧ದಾನಿ **ಪ್ರೆಸ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ** ಆಯೋಜಿಸಯಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಹಕ್ಕ್‌ಲೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೊಲೊಕ್ವಿಯಂಡ್, **ನಮೊನ ಮಾಧ್ಯಮೊ ಬಹುಶಃ ವಿಶ್ವೊಡೇ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದುಂಡು**ಂದು ಪನ್ತೆರ್. ಆಂಡ ರಡ್ಡ್ "ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕೊಲು" ಇಂದೆಕ್ ವಿರುದ್ಧವಾದ್ ಪಾತೆರುವೊ. **ರಿಪೋರ್ಟರ್ಸ್ ವಿಥೌಟ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್** ಸಮೂಹೊದ ವಿಶ್ವ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸೂಚ್ಯಂಕ ೨೦೧೨ಡ್ ಭಾರತೊಡು ೧೭೯ಡ್ ೧೩೧ನೆ ಸ್ತಾನೊಡು ಉಂಡು.  ಉಂದು "ಗಮನಾರ್ಹ ಸಮಸ್ಯೆಲು" ಪನ್ಪುನ ವಿಭಾಗೊಡು ಸ್ಥಾನ ಪಡೆತ್ಂಡ್.  ಫ್ರೀಡಂ ಹೌಸ್ನ ಜಾಗತಿಕ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ೨೦೧೨ಡ್ ಭಾರತೊ ೧೯೭ಡ್ ೮೦ನೇ ಸ್ಥಾನೊಡುಂಡು.  ಉಂದು "ಭಾಗಶಃ ಉಚಿತ" ವಿಭಾಗೊಡು ಸ್ಥಾನ ಪಡೆತ್ಂಡ್‍.  ನಿಯಂತ್ರಕೆರ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮುಕ್ತ ಭಾಷಣೊಗು ಬಿಗಿಯಾಯಿನ ಸಾದಿನ್ ಪಾಡುನ ಬಗೆಟ್ ಗಂಬೀರ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸವೊಡು ಪಂಡೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦
ವರ್ಗೊ:ರಾಜಕಾರಣಿಲು
ಗಾಯತ್ರಿ ನಾವಡ

ಗಾಯತ್ರೀ ನಾವಡೆರ್ ಸ್ತ್ರೀವಾದ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಿಮರ್ಶೆ, ಜಾನಪದ ಸ೦ಗ್ರಹ, ಅನುಭಾವ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಅಧ್ಯಯನ ಇಂಚಿತ್ತ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಸಂಶೋಧಕಿಯಾದ್ ಬೆನ್‌ತಿನಾರ್. ಮೇರ್ ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ಮೆರ್‌ನಲಾ ಉಂಡು.೧೯೭೫‌ಡ್ ಎ.ವಿ.ನಾವಾಡೆರ್ ಮೆರೆನ ಬುಡೆತಿ. 'ಜೀವಿ' ಪನ್ಪಿನ ಕಾವ್ಯನಾಮೊಡು ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಲೇಜ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನಗನೆ ಲೇಖನ, ಕವಿತೆಲೆನ್ ಬರೆಯೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.

## ಜನನೊ
ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕೋಟೇಶ್ವರ್‌ಡ್ ಅಗೊಸ್ಟ್ ೭,೧೯೫೪‌ಕ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಅಮ್ಮೆರ್ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣ ಕೋಟೇಶ್ವರ, ಅಪ್ಪೆ ಕಮಲಮ್ಮ. ನಾಲ್ ಜನ ಆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಲ್ ಜನ ಪೊನ್ನು ಜೋಕ್ಲೆಡ್ ಕಡೆತಾರ್ ಗಾಯತ್ರೀ ನಾವಡೆರ್.

## ಶಿಕ್ಷಣ
ಮೇರ್ ಬಿ.ಎ ಪದವಿದಾರೆರ್. ಬಿ.ಎ ಪದವಿ ಪಡೆದ್ ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ೧೯೮೮ಡ್ ಧಾರವಾಡದ ಕರ್ನಾಟಕವಿಶ್ವವಿಧ್ಯಾಲಯಡ್ದ್ ಕನ್ನಡ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್.'ಕರಾವಳಿ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ನೆಲೆಗಳು' ಪನ್ಪಿನ ಮಹಾಪ್ರಬಂಧೊಗು ಗುಲ್ಬರ್ಗ ವಿಶ್ವವಿಧ್ಯಾಲಯಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ 'ಸಿರಿಪಂಥ: ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ - ಸಮಾಜೋ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ' ಮಹಾಪ್ರಬಂಧೊಗು ಮಣಿಪಾಲ ವಿಶ್ವವಿಧ್ಯಾಲಯಡ್ದ್ ಪಿ.ಎಚ್.ಡಿ ಪದವಿ ಪಡೆಯೊಂದೆರ್.

## ಕೃತಿ
ಮೇರ್ ಮಹಾಪ್ರಬಂಧೊಲೆನ್, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ವಿಮರ್ಶೆ, ಸಂಪಾದಿತ ಕೃತಿಕುಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್.

### ಮಹಾಪ್ರಬಂಧೊಲು
# ಕರಾವಳಿ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ನೆಲೆಗಳು.
# ಸಿರಿಪ೦ಥ:ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ -ಸಮಾಜೋ ಸಾ೦ಸೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ

### ಸ್ತ್ರೀವಾದ ವಿಮರ್ಶೆ ಕೃತಿ
# ವಿರಚನೆ - ೧೯೯೭
# ಭಾರತೀಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದ: ಒಂದು ಸಂಕಥನ - ೨೦೦೦
# ಮಹಿಳಾ ಸಂಕಥನ - ೨೦೦೩
# ಸಿರಿಪಂಥ: ಮಹಿಳಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಬಲೀಕರಣದ ಮಾದರಿ
# ನಮ್ಮ ಹೆಣ್ಣುಮಗು

### ಸಂಪಾದಿತ ಕೃತಿ
# ಮೂಕಜ್ಜಿ ಬದುಕು ಸಾಹಿತ್ಯ - ೧೯೮೮
# ಕಾಡ್ಯನಾಟ: ಪಠ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ - ೧೯೯೨
# ತೇರು -೧೯೯೩
# ಸಾವಿರ ಕೀರ್ತನೆಗಳು - ೨೦೦೦
# ಅಲೆಯೊಸಗೆ - ೨೦೦೧
# ಕರಾವಳಿಯ ಜನಪದ ಕತೆಗಳು
# ಕರಾವಳಿ ಮದುವೆ ಹಾಡುಗಳು

### ಬೇತೆ ಕೃತಿಕುಲು
# ಚಿತ್ತಾರ ಬರೆದ ಬದುಕು ೧೯೯೧
# ನಮ್ಮ ಹೆಣ್ಣು ಮಗು ೧೯೯೨
# ಭಾರತೀಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದ:ಒ೦ದು ಸ೦ಕಥನ
# ಕಾದ೦ಬರಿ-ಅಲೈ ಓಶೈ
# ಸಿರಿಕತೆ ೧೯೯೪
# ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿವಾಹ:ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಧ್ಯಯನ - ೧೯೯೨

## ಸಂಶೋಧನೆದ ಯೋಜನೆಲು
ಖಾರ್ವಿ ಸಮುದಾಯ ಆರ್ಥಿಕ - ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಧ್ಯಯನ
ಕುಡುಬಿಯರು,
ಕಾಡ್ಯನಾಟ,
ಪಾಣರಾಟ,
ಕೋಟ ಪರಿಸರದ ಜೀವನಾವರ್ತನೆಗ್ ಸಂಬಂಧಿ ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಪದ್ಯೊಲು,
ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶನ, ಪನ್ಪಿನ ಸಂಶೋಧನೆದ ಯೋಜನೆಲೆನ್ ಮಲ್ದೆರ್.

## ಸ್ಥಾನೊಲು
* ೧೯೯೨ ಮಹಿಳಾನಿಷ್ಠ ಜಾನಪದ ಕಾರ್ಯಗಾರ, ಧರ್ಮಸ್ಥಳಡ್ ನಡೆತಿನ ಮಹಿಳಾ ಜಾನಪದ ಕಲೆತ ತರಬೇತಿಡ್ ಕಾರ್ಯಗಾರ ಸಂಚಾಲಕಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಮಲ್ದೆರ್.
* ಸ್ತ್ರೀಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಕಾರ್ಯಗಾರದ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾದ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ.
* ಕುಂದಾಪುರದ ಸ್ಪಂದನ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ವೇದಿಕೆದ ಸ್ಥಾಪಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ.
* ಕುಂದಾಪುರದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯಾಸಾಂಗದ ಪ್ರಕಾಶಕಿ.
 *ಕರಾವಳಿ ಲೇಖಕಿ ಬುಕ್ಕೊ ವಾಚಕಿಯರೆನ ಸಂಘ ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲೂಕುದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
* 'ಮೂಕಜ್ಜಿ ಬದುಕು ಸಾಹಿತ್ಯ' ಕೃತಿಗ್ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಡ್ದ್ ಪೀಟರ್ ಜೆ.ಕ್ಲಾಸ್ 'ಮಹಿಳಾ ಜಾನಪದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'.
* 'ಚಿತ್ತಾರ ಬರೆದ ಬದುಕು' ಕೃತಿಗ್ ೧೯೯೦ಡ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಬುಕ್ಕೊ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಡ್ದ್ 'ಉತ್ತಮ ಕೃತಿ' ಇನಾಮು.
* ೧೯೯೨ಡ್ ಲೋಕ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ ಪುರಸ್ಕಾರ.
* ೧೯೯೪ಡ್ 'ಕಾಡ್ಯನಾಟ: ಪಠ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ' ಗ್ರಂಥಗ್ ಆರ್ಯಭಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
* ೧೯೯೪ಡ್ ಕಾಂತಾವರ ಕನ್ನಡ ಸಂಘಡ್ದ್ 'ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಂಶೋಧಕಿ' ಪುರಸ್ಕಾರ.
* ೧೯೯೩ಡ್ 'ಕಾಡ್ಯನಾಟ: ಪಠ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ' ಗ್ರಂಥಗ್ ಗು೦ಡ್ಮಿ ಜಾನಪದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
* ವೀರ ರಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
* ಕುಸುಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
* ಶಾಶ್ವತೀ ಸದೋದಿತಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಲೇಖಕೆರ್
ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦
ಸರಸ್ವತಿ ಭಂಡಾರಿ

ನೂದು ವರ್ಸದ ಸರಸ್ವತಿ ಭಂಡಾರಿನ ಮೋಕೆದ ಪುದರ್ ಸರ್ಸ.
## ಪುಟ್ಟು
೧೯೦೯ಡ್  ಬ್ರಹ್ಮಾವರ ತೆಂಕುಮನೆ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ಶೆಟ್ರ್ ಅಮ್ಮೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಪ್ಪೆ ಮುತ್ತೂರು ಮನೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಶೆಡ್ತಿ ಮೊಕ್‌ಲೆಗ್ ಪುಟ್ಟುನ ನಾಲನೇ ಮಗಲ್. ಅಮ್ಮೆರ್ ಪರಂಪರೆದ ಕೃಷಿ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನಾರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಓಡುದ ಕಾರ್ಖಾನೆದ ದನಿ.
## ಶಿಕ್ಷಣ
ಸೈಂಟ್ ಸಿಸಿಲಿ ಕಾನ್ವೆಂಟ್‌ಡ್ ೮ನೇ ಮುಟ್ಟ ಓದುದೆರ್.
## ಕಲೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಒಡಿಪು
ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತ, ಕನ್ನಡ ಪುರಾಣ ಬುಕ್ಕೊ ಯಕ್ಷಗಾನೊಲೆನ್ ತೂವೊಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಅಡಿಪಾಯ ಪಾಡಿಯೆರ್. ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೀಶ್ ಕಾವ್ಯೊನುಲಾ ಅಬ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್. ಕೊಡಗುಡ್ ಸರ್ಸಗ್ ಪೂರ್ವ ಪಶ್ವಿಮದ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಬಗ್ಗೆ ನನಲಾತ್ ತೆರಿಯೊಂಡೆರ್.
## ಮದಿಮೆ
ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಡ್ ಕಲ್ತ್ನ ಕೊಡ್ಲಮೊಗರು ಲಕ್ಕಣ್ಣ ಭಂಡಾರಿಲೆನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ೧೯೨೮ಗ್ ಮದಿಮೆ ಆಂಡ್. ಬುಕ್ಕೊದ ಜೀವನ ಕೊಡಗುದ ಸೊಮವಾರ ಪೇಂಟೆಡ್, ಮೂಲು ಸಿಂಧಿ ಪೆತ್ತ ಕೈಕಂಜಿಲೆನ್ ಸಾಂಕಿಯೆರ್. ಮಗೆ ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್ ಬುಕ್ಕೊ  ಮಗಲ್ ಉರ್ಮಿಳಾ.
## ಅಭ್ಯಾಸ
ನಾಯಿಲೆಗ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ ಕೊರ್ಪಿನವು ಅರೆಗ್ ಕುಸಿತ ಬೇಲೆ. ಪುಸೊತ್ತುದ ಪೊರ್ತುಗು ಸಂಗೀತಾಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್. ಕನ್ನಡೊಡು ಎಲ್ಯ ಕತೆಕ್ಲೆನ್ ಬರೆಯೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಫೋಟೊಗ್ರಫಿನ್ ಹವ್ಯಾಸವಾದ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಚ್ಚಿ ಮಲ್ಪುನ ಬೇಲೆಲಾ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಪೈಂಟಿಂಗ್, ತೋಟಗಾರಿಕೆ, ಟೆನ್ನಿಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಶಟ್ಲ್ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಗೊಬ್ಬುನು.
## ಮೈಸೂರುದ ಜೀವನ
ತನ್ನ ಆರೋಗ್ಯದ ದಿಟ್ಟಿಗಾದ್ ಕಂಡನಿನೊಟ್ಟು ಮೈಸೂರುಡು ಜೀವನ. ಯೂರೋಪ್ ಪ್ರವಾಸಲಾ ಪೋಯೆರ್. ಅರೆನ ತೋಟೊಗು ಏಪಲಾ ದಸರಾ ಬಹುಮಾನ ತಿಕೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. 
## ಸಂಘುಟನೆಲು
ಮಹಿಳಾ ಮಂಡಲದ ಕಾರ್ಯಂತೆರಾದುಪ್ಪುನಪಗ ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಣಿದ ಗುರ್ಕಾರ್ಮೆ ವಹಿಸ್‌ದಿತ್ತೆರ್. ಮೂಲು ಸಮಾಜ ಸೇವೆಗ್ ಜತ್ತೆರ್, ಬೈಲ್‌ಕುಪ್ಪೆಡ್ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ದಕ್ಲು ಉಂತುನ ಪೊರ್ತುಡು ಐಕ್ಕ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಪನವು ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಮಲ್ತ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್.
 
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಗೋರಟೆ

**ಗೋರಟೆ** '''ಅಕ್ಯಾಂತೇಸಿ''' ಕುಟುಂಬೊಗು ಸೇರ್ದಿನ ಪೂ ಬುಡ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ದೈಯಿ. ಈ ದೈಯಿ '''ಬಾರ್ಲೀರಿಯ''' ಪುದರ್‌ದ ಕುಲೊಕ್ಕು ಸೇರ್‌ದಿನವು. ಬಾರ್ಲೀರಿಯ ಕುಲಟ್ ಸುಮಾರ್ **೧೮೦**ಡ್‍ದ್‍ಲಾ ಮಸ್ತ್ ಬಗೆತ್ತ ಪ್ರಭೇದೊಲು ಉಲ್ಲ ಪಂಡ್ದ್ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಐಟ್ **ಭಾರತ ದೇಸೊಡು ಸುಮಾರ್ ೩೦ ಬಗೆತ್ತ ಪ್ರಭೇದೊಲು** ತೂವರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. 
## ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಟ್
ತುಳುಟು ಇಂದೆನ್ ಗೋರಂಟೆ‌‌‍(Gōraṇṭe‌‌‍), ಗೋರಟೆ(Gōraṭe), ಗೋರಟಿಗೆ(Gōraṭige) ಇಂಚ ಪನ್ಪುನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪದೊಕ್ಕುಲು ಉಂಡು.  ಗೋರಂಟೆ (N.)- Northern Dialects,  ಗೋರಟೆ - (S.) - Southern Dialects, ಗೋರಟಿಗೆ (r.o.(rare occurance)-NCht(North common, harijan, tribal dialects)   
* ಕನ್ನಡ :  **[[:kn:ಗೋರಟೆ|ಸ್ಫಟಿಕದ ಗಿಡ]], ಮುಳ್ಳು ಗೊರಟೆ, ಮುಳ್ಳು ಮದರಂಗಿ, ಗುಬ್ಬಿಮುಳ್ಳು ಗಿಡ**
* ಸಂಸ್ಕೃತ : **ಸಹಚಾರ** 
* ತಮಿಳು : ಕುರಂಟಮ್, ಕುರಂಟಕಮ್, ಕೂರಂಟಕಮ್
* ಮಲಯಾಳಿ : ಕುರಿಣ್ಣಿ
* ತೆಲುಗು : ಗೂರಂಟಾ
:ಇಂಚ ಮಾತ ಪುದರ್ ಉಂಡು.

## ತೂವರ
ಈ ದೈಯಿ ಪುದೆಲ್‍ದಲೆಕ ಬುಳೆಪುನವು. ಇರೆ ಎದುರುಬುದುರಾದ್, ಮಿತ್ತಮೈ ಕಡ್ಪಪಚ್ಚೆ, ಅಡಿಮೈ ಹದಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇರೆ ಬುಕ್ಕೊ ದಂಟ್‍ದ ನಡುತ ಜಾಗೆಡ್, ಮುಳ್ಳುದ ಇರೆತ್ತ ಲೆಕೊನೆ ಇಪ್ಪುನ ರಚನೆ, ಐತೊಟ್ಟುಗು ಪೂತ್ತ ಮುಗುರು ಚೆಗುರುದು ಬರ್ಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ಪೂ ಪುಲ್ಯಕಾಂಡೆ ಬೇಗ ಅರಲುಂಡು. ಏತೇ ದೊಂಬು ಇತ್ಂಡಲಾ ಬಯ್ಯಮುಟ್ಟಲಾ ಅರಲ್‍ದೇ ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಬಗೆಕುಲು
ಬಾರ್ಲೀರಿಯ ಕುಲೋಟ್ ಸುಮಾರ್ ೧೮೦ ಡ್ದ್‌ಲಾ ಮಸ್ತ್ ಬಗೆತ್ತ ಪ್ರಭೇದೊಲು ಉಲ್ಲ. ಐಟ್ ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದೊಲೆನ ಪುದರ್ ಇಂಚ ಉಂಡು.

* **ಬಾರ್ಲೀರಿಯ ಅಕ್ಯುಲೆಟಾ**
* **ಬಾರ್ಲೀರಿಯ ಕ್ರಿಸ್ಟಾಟಾ**
* **ಬಾರ್ಲೀರಿಯ ಲೂಪುಲಿನ**
* **ಬಾರ್ಲೀರಿಯ ಮೈಸೋರೆನ್ಸಿಸ್**
* **ಬಾರ್ಲೀರಿಯ ದುರೈರಾಜಿ**
* **ಬಾರ್ಲೀರಿಯ ಬಕ್ಸಿಫೋಲಿಯ** 
* **ಬಾರ್ಲೀರಿಯ ಕುರ್ಟಾಲಿಕ** 
* **ಬಾರ್ಲೀರಿಯ ಪ್ರಿಯೋನಿಟಿಸ್**
* **ಬಾರ್ಲೀರಿಯ ಸ್ಟ್ರೈಗೋಸ**
(*ಈ ಪಟ್ಟಿ ಒಂಜಿ ಉದಾರ್ನೆ ಮಾತ್ರ. ಬಾರ್ಲೀರಿಯ ಕುಲತ ಇಡೀ ಪಟ್ಟಿ* **[https://web.archive.org/web/20200406125114/http://www.theplantlist.org/browse/A/Acanthaceae/Barleria/ ಮುಲ್ಪ]** *ಉಂಡು ತೂಲೆ*)

ಒಂಜೊಂಜಿ ಪ್ರಭೇದದ ಪೂ ತೂವರ ಒಂಜೊಂಜಿ ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುಡು. ಉದಾರ್ಮೆಗ್: ಬಾರ್ಲೀರಿಯ ಕ್ರಿಸ್ಟಾಟಾ ಹದ ನೇರಲೆ ಬಣ್ಣಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ, ಬಾರ್ಲೀರಿಯ ಸ್ಟ್ರೈಗೋಸ ಒಂಜಿ ಬರಿಟ್ ಮೂಜಿ ಎಸಳ್, ಎದುರು ಭಾಗೊಡು ಒಂಜಿ ಎಸಳ್ ಇತ್‍ದ್ ಹದ ನೇರಲೆ ಬಣ್ಣಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಬಾರ್ಲೀರಿಯ ಪ್ರಿಯೋಂಟಿಸ್ ಪ್ರಭೇದದ ಪೂ ತೂವರ ಕಿತ್ತಲೆ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಬುಳೆಪುನ ಜಾಗೆ
ಗೋರಟೆ ದೈಯಿ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಬುಕ್ಕೊ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ಬುಳೇಪುಂಡು. ನೆಕ್ಕ್ ವಿಸೇಸವಾಯಿನ ಜೋಪಾಸನೆ ಮಲ್ಪೊಡು ಪಂಡ್ದ್ ದಾಲಾ ಇಜ್ಜಿ. ತನಾತೆಗೆ ನೆರೆಯೊಂದು ಬುಳೆಪುಂಡು. ಎಡ್ಡೆ ಜೋಪಾಸನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಗೊಬ್ಬರ-ನೀರ್ ಪಾಡ್‌ದ್ ತಾಂಕಿಂಡ ವರ್ಸ ಇಡೀ ಪೂ ಬುಡೋಂದು ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಮರ್ದ್‌ದ ಗುಣೊಕುಲು
ಗೋರಟೆ ದಯಿಟ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಮರ್ದ್‍ದ ಗುಣೋಕ್ಲುಲಾ ಉಂಡು. ನೆತ್ತ ಇರೆನ್ ಕೂಲಿಬೇನೆ, ಗಂಟ್‍ವಾತ, ಚೆಮ್ಮ, ಕೆಬಿಬೇನೆ, ಕುತ್ತಿಕಾರ್ ಪುಡಾಯಿನ ಬೇನೆಲೆಗ್ ಗಲಸುವೆರ್. ನನ, ಈ ದಯಿತ್ತ ಇರೆತ ರುಚಿ ಮಸ್ತ್ ಕೈಪೆ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ, ಇರೆತ್ತ ರಸೊನು ಕೀಟೊಲು ತುಚ್ಚಿನ ಗಾಯೊಗು, ತರೆತ್ತ ಪೇನ್ ನಿವಾರಿಸಾವರೆ ಗಲಸುವೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ, ಇರೆತ ರಸೊನು ಸಕ್ಕರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಚಿಯತನೈದೊಟ್ಟುಗು ಪಾಡ್ದ್ ಪರಿಂಡ ಕಫ ಕಡಮೆ ಆಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪೂ
ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನ
ವರ್ಗೊ:ಆಯುರ್ವೇದ
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದುಲು
ವರ್ಗೊ:ದೈಯಿ
ತನ್ನಿಮಾನಿಗ

## ಪರಿಚಯ
ಉಂದು ಒಂಜಿ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಮೂಲೊದ ಪೊನ್ನು ಭೂತೊ.

## ಪಿರಾಕ್‌ದ ಕತೆ
ಏಲ್ ಜನ ಬೈದ್ಯೆರ್ ದುಂಬತ್ತ ಕಾಲೊಡು ಬಿರು ಪಗರಿದ ವಿದ್ಯೆಡ್ ಪುದರ್ ಪೋತಿನಕುಲು. ಆಲುನ ಅರಸೆರ್ ಕಾಡು ಮುರ್ಗೊಲೆದ ಉಪದ್ರ ಜಾಸ್ತಿ ಆನಗ, ಈ ಏಳ್‌ಜನಕ್ ಬೋಂಟೆಗ್ ಆದೇಶ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್.ಈ ಏಲ್ ಜನ ಬೈದ್ಯೆರ್‌ಗ್ ಏಲ್ ಜನ ಬೇಲೆದ ಮಾನಿಲು ಇತ್ತೆರ್. ಮುಕುಲು ಕಲ್ಲಬಿರುಟ್ಟು ಕಲ್ಲ್‌ದೀದ್ ರಟ್ಟಾದ್ ಪಾರುನ ಪಕ್ಕಿಲೆನ್ ಬೂರ್ಪಾವುನೇಟ್ ಶೂರೆರ್.ಮುಕ್ಲೆನ್ ಮುಗ್ಗೆರ್ಲು ಪಂದ್ ಲೆತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್ ದಾಯೆ ಪಂಡ ಜೋರುಡು ಪಾರುನ ಮುಗೆರ್‌ನ್ಲಾ ಮುಕುಲು ಬೆರಿ ಪತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಈ ಏಲ್ ಜನಕ್ ಮುಗ್ಗೆರ್ಲೆಗ್ ಒರ್ತಿಯೆ ತಂಗಡಿ ಅಲ್ನ ಪುದರ್ 'ಮಾನಿಗ'. ಮೋಲ್ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ, ರೂಪೊದಾಲ್, ಮಂತ್ರವಿದ್ಯೆನ್ ಗೊತ್ತಿತಿನಾಲಾದಿತ್ತಲ್. ತನ್ನ ಪಲಯನಕುಲು ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಬೈದ್ಯೆರ್‌ನೊಟ್ಟಿಗೆ ಬೋಂಟೆಗ್ ಪೋಪುನ ವಿಷಯ ಸುರುಕ್ಕೆ ತೆರಿದಿನಾಲ್, ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಆಲ್‌ಲಾ ಬೋಂಟೆಗ್ ಬರ್ಪಲ್ ಪಂದ್ ಹಟ ಕಟ್ಟುವಲ್. ಅಲ್ನ ಹಟಕ್ ಸೋತುದು ಅಲೆನ್ಲಾ ಬೋಂಟೆಗ್ ಲೆತೊಂದು ಪೋಪೆರ್. ಮಾನಿಗೆ ತನ್ನ ಸೊಂಟೊಗು ಗೆಜ್ಜತ್ತಿನ್ ತಿಕ್ಕಾದ್ ಪಲಯೆರ್‌ನ ಪಿರಾವುಡು ಪೋಪಲ್. ಚೂರು ಪೊರ್ತು ಬೋಟೆ ದೇರ್ದ್ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪೋನಗ ಏರ ಲೆತ್ತಿನ ಸ್ವರ ಕೇನುಂಡು. ಪೂರ ಸೊರ ಕೇನುನಂಚಿ ಪಿದಡುವೆರ್. ಅಲ್ಪ ಒಂಜಿ ಹಾಸ್‌ಕಲ್ಲ್ ಹಾಸ್‌ದಿನ ಗುವೆಲ್ದ ಉಲಯಿಡ್ದ್ ಸ್ವರ ಕೇಂದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಉಲಯಿಡ್ ಇತ್ತಿನಾಯೆ ಪನ್ಪೆ ಆಯೆ ಬಬ್ಬು ದಾರೆಗೆ ಆಯೆನ್ ಬುದ್ಯಂತೆರ್‌ನಕುಲು ಗುವೆಲ್‌ಗ್ ಜಪುಡಾದ್ ಹಾಸ್‌ಕಲ್ಲ್ ಮುಚಿದೆರ್ ಪಂದ್ ಯೆಂಚಾಂದಲ ಅಯೆನ್ ಮಿತ್ತ್ ಬರ್ಪುಲಕ ಮಲ್ಪುಲೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆ. ಏಲ್ ಜನ ಬೈದ್ಯೆರ್‌ಲಾ ಏಲ್ ಜನ ಮುಗೇರೆರ್ ಹಾಸ್‌ಕಲ್ಲ್ ದೆಪ್ಪೆರ್ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಆಂಡ ದೆರ್‌ಪೆರೆ ಆವಂದಿನ ತೂದು ಪಿರ ಪೋಪೆರ್. ಅಪಗ ಮಾನಿಗ ಒಂಜಿ ಪ್ರಾಣ ನಾಶ ಅಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂದ್ ಅಲ್ಪನೆ ಇತ್ತಿನ ಕೇಪುಲ ಪೂನು ಹಾಸ್‌ಕಲ್ಲ್‌ದ ಮಿತ್ತ್ ಪಾಡ್ದ್ ಭೂಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಲ್ಲ್‌ಗ್ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ತನ್ನ ಸೊಂಟಡ್ ಇತ್ತಿನ ಗೆಜ್ಜತ್ತಿಡ್ ಹಾಸ್‌ಕಲ್ಲ್‌ದ ಮಿತ್ತ್ ಪದಿನಾಜಿ(೧೬) ಗೆರೆ ಪಾಡ್ದ್ ಹಾಸ್‌ಕಲ್ಲ್ ಪುಡದ್ ಪೋವಡ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪಲ್. ಅರೆಕ್ಷನಟ್ ಹಾಸ್‌ಕಲ್ಲ್ ಪದಿನಾಜಿ ತುಂಡಾದ್ ರಟ್ಟ್‌ದ್ ಬೂರುಂಡು. ಉಲಯಿಡ್ ಇತ್ತಿನ `ಬಬ್ಬು' ಈ ಯೆಂಕ್ ಮಲ್ಲ ಆಂಡ ಪಲಿ, ಯೆಲ್ಯ ಆಂಡ ತಂಗಡಿ ಯೆಂಚಾಂಡಲ ಯೆನನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆ. ಅಯಿಕ್ ನಿನನ್ ಮಿತ್ತ್ ದೆರ್ಪೆರ್ ಯೆನಡ ಬೊಡಾಪಿನ ವಸ್ತು ದಾಲ ಇಜ್ಜಿ ಎನ್ನ ಪದಿನಾಜಿ ಮುಲತ್ತ ಸೀರೆನ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಗುವೆಲ್‌ಗ್ ಜಪುಡಾವೆ ಅಯಿತ ಕೊಡಿನ್ ಪತೊಂದು ಮಿತ್ತ್ ಬಲ ಆಂಡ ಈ ಮಿತ್ತ ಬಾನದಂಚಿ ತೂವಂದೆ, ತಿರ್ತ್ ಭೂಮಿದಂಚಿಯೇ ಮೋನೆ ಪಾಡೊಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪಲ್. ಅಲೆನ ಸೀರೆನ್ ಪತೊಂದು ಮಿತ್ತ್ ಬತ್ತಿನ ಬಬ್ಬು ಆಯನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ತಿನಲೆನ್ ತೂವೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಸೂರ್ಯನ್‌ಲಾ ತೂವಂದೆ ಮಸ್ತ್ ದಿನ ಆಯಿನ ಕಾರಣ ಅಲ್ನಂಚಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸೂರ್ಯನಂಚಿ ತೂಪೆ. ನೇನ್ ಮಾನಿಗ ತೂದು. ಕೊರ್ತಿನ ಪಾತೆರನ್ ತತ್ತಿನ ನಿನನ್ ಪಿರ ಗುವೆ‌ಲ್‌ಗ್ ಪಾಡುನ ಶಕ್ತಿ ಉಂಡು ಪನ್ಪಲ್. ನೆಕ್ಕ್ ಬಬ್ಬು ಪನ್ಪೆ ಯಾನ್ ನಿನನ್ ಭಕ್ತಿದ ದೃಷ್ಠಿಡ್ ತೂಯಿನಿ ಬೇತೆ ಒವ್ವೆ ಹಾಲ್ ದೃಷ್ಠಿಡ್ ತೂತಿಜಿ ಪನ್ಪೆ ಆಂಡ ಕೊರಿ ಪಾತೆರಗ್ ತಪ್ಪಿನ ಕಾರಣ ಒವು ಶಿಕ್ಷೆಲ ಕೊರು ಪನ್ಪೆ. ಮಾನಿಗನ ಕೈ‌ಟ್ ಇತ್ತಿನ ಗೆಜ್ಜತ್ತಿ‌ನ್ ದೆತೊಂದು ಮೆಯಿತ ಮಿತ್ತ್ ಗೀರೊಂದು ಪದಿನಾಜಿ ಗಡಿ ಮಲ್ತೊನುವೆ. ನೆತ್ತೆರ್ ಒಡ್ಡೆರೆ ಸುರು ಆಪುಂಡು ನೇನ್ ತೂದು ಮಾನಿಗ ತನ್ನ ಕೈಟ್ ಗಾಯೊನು ಪೂಜಿವಲ್, ಪೂರ ಸರಿ ಆಪುಂಡು. ಬಬ್ಬು ಮಾನಿಗ‌ನ್ ತಂಗಡಿ ಪಂದ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ಪುವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾನಿಗ ಬಬ್ಬು‌ನ್ ಪಲಯೆ ಪಂಡ್‌ದ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ಪುವಲ್. ಬುಕ್ಕೊ ಇರುವೆರ್ಲ ಕಾಯ ಬುಡ್ದು ಮಾಯ ಸೇರೊನುವೆರ್. ಮಾನಿಗ ತನ್ನ ಕಾರ್ನಿಕನ್ ತೊಜಿಪಾವೊಂದು ಅಲೆನ ಪುದರ್ ತನ್ನಿಮಾನಿಗ ಆಪುಂಡು.

## ಕಟ್ಟ್
ಮಾನಿಗನ ಬರಿ ಮುಂಚಿರದನ್ನಾಳ ಆದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬಬ್ಬುನ ಬರಿಪರಕೆದನ್ನಯ ಆದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬಬ್ಬು ಪನ್ಪೆ ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರೆರ್ ಉಪ್ಪುನ ಮುಟ್ಟ ಈ ರಡ್ಡ್ ಬರಿತ ಉಲಯಿ ಮದಿಮೆದ ಸಂಬಂಧ ಆವೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಕಟ್ಟಾದ್ ಉಪ್ಪೊಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಪಾಂಚಾ

**ಪಾಂಚಾ** ಊಂದೊಜಿ ರಾಪುನಾ ಜಾತಿಗ್ ಸೆರ್ನಾ ಕುಂಞಿ ದಿಡುನಾ ಮೃಗೊ, ತೂಯರ ಚನಿಲ್‌ತ ಲೆಕೊ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಪೆರ್ಗುಡೆ ಜಾತಿತ ಮೃಗೊ ಅದುಂಡು. ನೆನ್ನ್ ಪಾಂಚ, ಪಾಂಜಾ ಪಂದ್‌ಲ ಪನ್ಪೆರ್. ವೈಜ್ಙಾನಿಕ ಪುದರ್ *Petaurista philippensi*, ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ಡ್  Indian giant flying squirrel ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ರೂಪೊ

ಮಯ ಮಯ ಕಂದು ಬಣ್ಣೊ ಅತ್ ಮೊನೆ ತೂಯರ ಚನಿಲ್‌ತ ಲೆಕೊ ಇಪ್ಪುಂಡು, ಜುವೊ ಮಾಂತ ಬಾವೊಲಿತ ಲೆಕೊ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಎದುರುತ ಕಾರ್ ಬುಕ್ಕ ಪಿರಾವುತ ಕಾರ್‌ತ ನಡುಟ್ಟು ಪಾಪೆತ ಲೆಕೊ ಪರೆ ಉಂಡು. ಉಂದು ರೆಂಕೆತ ಲೆಕೊ ರಚನೆ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಮರರ್ದ್ ಮರಕ್ ರಾವೊಂದು ಪೋಯರ ಸಕಾಯ ಮಾನ್ಪುಂಡು. ಮರತ್ ಮರಕ್ಕ್ ಮಾಂತ್ರೊ ರಾತ್ ಪೊಯರ ಅಪುಂಡು. ಸುಮಾರ್ ದೂರ ಮುಟ್ಟ ಪೋಯರ ಅಪುಜಿ. ಉಂದು ಕಾರ್‌ಟ್ ನಡತೊಂದುಲ ಪೋಪುಂಡು. ನೆನ್ನ ಜುವೊ ಉದ್ದೊ 43 ಸೆಂ.ಮೀ. ನೆನ್ನ ಬಿಲೊ 50 ಸೆಂ.ಮೀ ಉದ್ದೊ ಉಂಡು. ಬಾಕಿ ಮೃಗೊಲೆನ ಲೆಕೊನೆ ಬುಲಿಪುಂಡು.

## ಇಪ್ಪುನ
* ಉಂದು ಪಡ್ಡೊಯಿ ಗಟ್ಟೊಡು, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ, ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ಬುಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ ಚೀನಾಟ್ ಮಾಂತ ಉಂಡು. 
* ಅಂಚನೆ ಲಾವೋಸ್, ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ತೈವಾನ್, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ಕ ವಿಯೆಟ್ನಾಂಟ್ಲ ಉಂಡು.

## ತೆನಸ್
ಇರೆ, ಚೊಲಿ, ಪುರಿ, ಪರ್ದಂದ್, ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಕೀಡೆಲೆನ್ ಮಾಂತ ತಿನ್ಪುಂಡು.

## ಬಗೆಕುಲು
* ಬಾವೊಲಿ ಪಾಂಚ
* ಇರೆ ಬಾವೊಲಿ ಪಾಂಚ
* ಬಜಕ್ರೆ ಪಾಂಚ
* ದರ್ಗ್ಪಾಂಚ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಕಾಡ್ ಮೃಗೊಲು
ನುಗ

ಕೃಷಿತ್ತ ಬೇಲೆಲೆಗ್ ಗಳಸುನ ಒಂಜಿ ವಸ್ತ್

**ನುಗ** ಪಂಡ ಕಂಡೊನು ದಪ್ಪುನಗ ಬೋರಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಎರುಕುಲೆಗ್ ಕಟ್ಠ್‌ದ್ ರಡ್ಡೆತ ಕೆಕ್ಕಿಲ್‍ಗ್ ನುಗನ್ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ನುಗತ್ತ ನಡುತ್ತ ಬಲ್ಲ್‌ಗ್ ನಾಯೆರ್‌ನ್ ತಿಕ್ಕಾದ್ ಕಂಡೊನು ದಪ್ಪೆರೆ/ಪೊಡಿ/ಹದ ಮಲ್ಪೆರೆ ಗಲಸೆರೆ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸಾದನೊ.

## ನುಗ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನೊ
ಕಂಡೊಲು ಉಪ್ಪುನ ಪೊರ್ತು, ಯಂತ್ರೋಪಕರಣೊಲು ಬರ್ಪುನೆಕ್ ದುಂಬು ಕಾಯೆರ್‌ದ ಮರತ್ತ ತುಂಡುನು ನೀರ್‌ಗ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ದೀಪೆರ್, ಕೆಲವು ದಿನೊರ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿನ್ ನೀರ್‌ರ್ದ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಪಸೆ ಪಾರೊಂದು ಉಪ್ಪುನಗ ಆಚಾರಿನ್ ಲೆತ್ತ್‌ದ್ ನುಗನ್ ಕೆತ್ತವೆರ್. ನುಗನ್ ಕೆತ್ತ್‌ದ್ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿಕ್ ಕರ್ಬೊದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆ/ರಿಂಗ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮರತ್ತ ಕುಟ್ಟಿನ್ ಕುಲ್ಲಾದ್ ಬೋರಿಲೆನ ಕೆಕ್ಕಿಲ್‌ಗ್ ಕಟ್ಟ್‌ನ ನಾಯೆರ್ ಕೊಪಿಯೆರೆ ಬೋಪುನಲೆಕ ಕಂಗ್‍ದ ತಲಕೆದ ಕೋಲು ಪೂರ ಸೇರ್ಂಡ ಅವು ನುಗ ಅಪುಂಡು. ಎರ್ಲೆನ ನುಗಲಾ ಬೋರಿಲೆನ ನುಗಲಾ ರೂಪೊಡು ಒಂತೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ.

## ನುಗತ್ತ ವಿದೊಕುಲು
* ಬೋರಿಲೆ ನುಗ
* ಎರ್ಲೆನ ನುಗ
* ಕಂಬುಲದ ಗೋಣೆರೆನ ನುಗ
* ಪೋರ್ಲುಗು ಬೋಡಾದ್ ಮಲ್ಪವುನ ನುಗ
* ನೆಂಪುದ ಕಾಣಿಕೆಗ್ ಬೋಡಾದ್ ಮಲ್ಪುನ ನುಗ

## ಗಲಸುನ
* ಕಂಡ ಅಡಪಿಯರ (ದಪ್ಪರ)
* ಮಣ್ಣ್ ತಟ್ಟ್ ಮಾನ್ಪಿಯರ (ಮಣ್ಣ್ ಹದ ಮಲ್ಪುನು)
* ಕಂಬ್ಲತ ಏರುಕುಲೆಗ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಗೋಂಪರ್

ಗೋಂಪರ್ ಪಂಡ ಬರ್ಸದಪಗ ನಮನ್ ಬರ್ಸೊಡು ಚಂಡಿ ಆವಂದಿ ಲೆಕೊ ಮುಚ್ಚೊನುನ ಒಂಜಿ ಸಾದನ.

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಬಟ್ಟಿ

ಉಂದು ಗೊಬ್ಬರ ತುಂಬೆರೆ ಗಲಸುನ ಒಂಜಿ ಸಾದನೋ, ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಸಾಮಾನ್‌ಲೆನ್ ದಿಂಜಾದ್ ಪತೊಂದು ಪೋಯೆರೆ ಆಪುಂಡು. ಅಂಡ ಅರಿ, ಬಾರ್,ಪೊಯ್ಯೆದಂಚಿನ ಸಾಮಾನ್‍ಲೆನ್ ಇಂಚಿನ ಕಾಂಟ್ಯಡ್ ದಿಂಜದ್ ಕೊನೆಯೆರೆ ಅಪುಜಿ. ಉಂದೆನ್ ಗೊಬ್ಬರದ ಬಟ್ಟಿ ಪಂಡ್‍ದೇ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
ಬೆತ್ತ ಅಂತ್ಂಡ ಕಾಡಬಲ್ಲ್‌ನ್ ಕೊನತ್‍ದ್ ಇಡೀ ಬಲ್ಲ್‌ಡೇ ಮುಡೆದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಬಟ್ಟಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ವಿದೊಕುಲು
# ಎಂಜಿರ್ ಬಲ್ಲ್‌ದ ಬಟ್ಟಿ.
# ಮಾದೆರ್‌ದ ಬಲ್ಲ್‌ದ ಬಟ್ಟಿ.
# ಬೆತ್ತದ ಬಟ್ಟಿ.
# ಬೆರ್ದ್‌‍ದ ಬಟ್ಟಿ
# ಕೊತ್ತಲಿಂಗೆದ ಬಟ್ಟಿ

## ಗಲಸುನೆ
ಗೊಬ್ಬರ, ಬಜ್ಜೆಯಿ, ತಾರಾಯಿ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಸಾಮಾನ್‍ಲೆನ್ ದಿಂಜದ್ ದೀಯೆರೆ, ಕೊನೊಯೆರೆ ಉಂದೆನ್ ಗಲಸುವೆರ್. ಮಣ್ಣ್ ತುಂಬೆರೆಲಾ ಗಲಸುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು