open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಕೈಪುಲು

ಉಂದು ಒಂಜಿ ಬಜ್ಜೆಯಿ ಬಾರ್ ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿನ್ ರಾಶಿ ಮನ್ಪುನ ಮರತ  ಕರ್ಬದ ಸಾಮಾನ್. ಬಾರ್ನ್ ಉಂದೆಟ್ ರಾಶಿ ಮಲ್ತೊಂದ್ ಇತ್ತ್ ನೆರ್ದ್ ಉಂದೆನ್ ನೆಲ್ಲಿಕೋರಿ ಪಂಡ್‍ದ್‍ಲಾ ಪೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಕೈಪುಲು, ಕೈಪೊಲು ಪಂದ್‍ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಆಯಿನ ರೂಪೋ
ಒಂಜಿ ೫ ಫಿಟ್ ಉದ್ದೊದ ಕೋಲುದ ಕಡೆಕ್ ಒಂಜಿ ಅಡ್ಡ ಪಲಯಿ ತಿಕ್ಕಬೆರ್. ಕೊಲುಡು ಪತೊಂದು ನಮ್ಮ ಪುಡೆಕ್ಕ್ ಒಯಿತ್ಂಡ ಪಲಯಿದ ಎದುರುಗು ಇತ್ತ್ ನ ಸಾಮಾನುಲು ರಾಶಿ ಅಪುಂಡು.

## ಕೈಪುಲುನು ತಯಾರ್ ಮಾನ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
ಹಗುರ ಮರಟ್ಟ್ ಉಂದೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುಕ್ಕು/ಪೆಲ/ಉಪ್ಪೊಳಿಗೆ ಮರಕುಲೆನ್ ಜಾಸ್ತಿ ಗಳಸುವೆರ್. ಕಂಗ್‍ದ ತಲಕ್ಕೆನ್ ಪೊರ್ಲುಡೆ ಪೆರೆಸ್‍ದ್ ಉದ್ದದ ಕೋಲುದ ಲೆಕೊ ಮಲ್ತ್ ದ್, ಆ ಕೋಲುದ ಕೊಡಿಕ್ಕ್ ಪಲಯಿನ್ ತಿಕ್ಕವೆರ್. ಅಂಚ ತಿಕ್ಕಾಯಿ ಪಲಯಿ ಕೋಲುರ್ದು ಪಿದಯಿ ಬರಂದಿಲೆಕೊ ಅಯಿಕ್ಕ್ ಒಂಜಿ ಕೀಲ್ ಪಾಡುವೆರ್.

## ಗಳಸುನ
*ಬಜ್ಜೆಯಿ ರಾಶಿ ಪಾಡಿಯೆರೆ/ ಪದ್‌ರಿಯೆರೆ 
*ಬೆಯಿಪಾಯಿನ ಬಾರ್‌ನ್ ರಾಸಿ ಮಲ್ಪೆರೆ/ಬುಡ್‍ಪಾಯೆರೆ
*ಎಡ್ಡೆ ಮುನ್ಚಿ ಪದ್‌ರಿಯೆರೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಕೊಂಕಣಿ ಬೂಕುಲು

**ಕೊಂಕಣಿ** ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್, ಚರಿತ್ರೆನ್, ಸಾಹಿತ್ಯೊನು, ಜಾನಪದೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು, ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನೊನು, ವ್ಯಾಕರಣೊನು, ಶಾಸನೊಲೆನ್, ಛಂದಸ್ಸ್‌ನ್ ತೆರಿಯರಾದ್ ಏತೋ ಪಿರಾಕ್‍ಡ್ದ್ ಇಂಚಿಪೊಗು ಮುಟ್ಟೊ ಬೂಕುಲು ಬತ್ತ್‌ದೊ. ಅವೆನ ಎಲ್ಯ ಪರಿಚಯೊನು ನಮೊ ಮಾಲ್ತೊನುಗೊ. ಇಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟೂಗೆ ಆ ಬೂಕುಲೆನ ಪರಿಚಯೊನುಲಾ, ವಿದ್ವಾಂಸೆರೆನ್, ಕವಿಕ್ಲೆನ್, ಮಾಂತ ಬರುವುದಕ್ಲೆನ್ಲಾ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಕೊಡವ ವಿದ್ವಾಂಸೆರೆಗ್, ಕೊಡವಟ್ ಬೆನ್ನಿ ಬೆಂದಿನ ಮಾಂತೆರೆಗ್ಲಾ ಸಂದುನ ಪುಗರ್ತೆ ಆವು. ಅಂಚಾದ್ ಕೊಂಕಣಿ ಸಮ್ಮಂದೊ ಪಡೆಯಿನ ಬೂಕುಲೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವರ್ಗೊ ಮಾಲ್ತೊಂದು, ಕೊಂಕಣಿ ಬಗೆಟ್ಟ್ ಬತ್ತ್‌ನ ಬೂಕುಲೆನ್ ಒಟ್ಟೂಗೆ ಮುಲ್ಪ ತೂಯರ ಆಪುಂಡು.

## ಬೂಕುಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಬೂಕುಲು
ಕೊಂಬೈ

ಉಂದು ತಮಿಳುನಾಡುದ ಒಂಜಿ ಭಾರಿ ಎಡ್ದೆ ಜಾತಿದ ನಾಯಿ
ಘನ ಗಟ್ಟಿದ ಮೈಕಟ್ಟ್ ಮಲ್ಲ ಬಾಯಿ, ಮಣ್ಣ್‌ದ ಬಣ್ಣ ಬಾಯಿದ ಸುತ್ತಲ ಕಪ್ಪುದ ಛಾಯೆ ಇಂದೆತ್ತ ಲಕ್ಷಣ.
ಭಾರಿ ಮಲ್ಲ ಮುರ್ಗೊಲೆನ ಬೊಂಟೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೈಕಂಜಿಲೆನ್ ಕಾಪೆರಗ್ ಈ ಜಾತಿದ ಉಪಯೋಗ, ಪಿಲಿತ ಬಾಯಿಡಿತ್ತಿನ ಕೈಕಂಜಿಲೆನ್ಲ ಒರಿಪದಿನ ನಾಯಿಲು೦ದು ಪಂದ್ ಇಂದೆನ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ನಾಯಿ
ಕೊಕ್ಕರೆ

**ಕೊಕ್ಕರೆ** ಒಂಜಿ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ ಪಕ್ಕಿ. ನೀರ್‍ಡ್ ಉಂತೆರೆಗ್ ಅನುಕೂಲ ಆಪಿನಕ್ಕ ನೆತ್ತ ಕಾರ್ ಉದ್ದ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಮೀನ್ ಪತ್ತೆರೆಗ್ ಸುಲಭ ಆವೆರೆಗ್ ನೆತ್ತ ಕಂಟೆಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೊಕ್ಕುಲಾ ಉದ್ದ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಕೊಕ್ಕರೆ ಉಪ್ಪುನ ದೇಸೊಲು
ಕೊಕ್ಕರೆಡ್ ೧೫ ಜಾತಿದ ಕೊಕ್ಕರೆ ತೂವೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಡ್ ೮ ಜಾತಿದ ಕೊಕ್ಕರೆ ತೂವರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಯುರೋಪ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾಡ್ ೨ ಜಾತಿದ ಕೊಕ್ಕರೆ ಉಂಡು.

## ಕೊಕ್ಕರೆದ ತೆನಸ್
ಕೊಕ್ಕರೆದ ಮುಕ್ಯೊ ತೆನಸ್ ಮೀನ್. ಆಂಡ ಉಂದು ಪೂರ ಆಹಾರನ್‌ಲಾ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್‌ಮೆಗ್: ಚೊಂದ ಕಪ್ಪೆ, ಕೀಡೆ, ದಾನ್ಯ, ಈತೆ ಅತ್ತಂದೆ ಕಾಡ್ಡ್ ತಿಕ್ಕುನ ಫಲ ವಸ್ತುಲೆನ್ಲ ತಿನ್ಪುಂಡು.

## ಕೊಕ್ಕರೆದ ವಿದೊ
ಕೇವಲ ೯೦ಸೆಂ.ಮೀ. ಬುಲೆವುನ ಮುಂಗೋಲಿಯದ ಡೆಮೋಸೆಲೀ ಕೊಕ್ಕರೆ ಪೂರೆಡ್ದ್ಲಾ ಕಿನ್ನ ಕೊಕ್ಕರೆ. ಭಾರತದ ಸಾರಸ್ ಕೊಕ್ಕರೆ ಸುಮಾರ್ ೫ ಅಡಿ ಉದ್ದ ಬುಲೆವುಂಡು.ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕೆಂಪು ಜುಟ್ಟುದ ಕೊಕ್ಕರೆ ೧೨ ಕಿಲ ಭಾರ ಇತ್ತ್ದ್,ಉಂದು ಮಾತೆಡ್ದ್ಲಾ ಭಾರದ ಕೊಕ್ಕರೆ ಆತ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

www.baalwala.com
Search this on google

ವರ್ಗೊ:ಪಕ್ಕಿಲು
ಕೇರಳ

**ಕೇರಳ** ಪನ್ಪುನವು ಬಾರತೊ ದೇಸೊದ ಒಂಜಿ ರಾಜ್ಯೊ. ತುಲುವೆರ್ ಇಂದೆನ್ ಕೇರ್ಲೊ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಕೇರಳ
***ಕೇರಳ** ಪನ್ಪುನ ಈ ರಾಜ್ಯೊಗು ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಮಲಬಾರ್ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ನೈರುತ್ಯೊ ಬಾರತೊದ ಕಡಲ ಕರೆತ ಒಂಜಿ ರಾಜ್ಯೊ ಕೇರಳ. ಈ ರಾಜ್ಯೊತ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ತಮಿಳುನಾಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಈಸಾನ್ಯೊಡು ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯೊಲು ಉಂಡು. ಪಡ್ಡೋಯಿಡ್ ಅರಬ್ಬೀ ಕಡಲ್‌ಡ್ ಸುತ್ತೊಂದುಂಡು. **ಬಾಸೆಲೆನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿ ಪ್ರದೇಸೊಂ**ದು ಲೆಪ್ಪುನ ದಕ್ಷಿನ ಬಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಉಂದು ಒಂಜಾದುಂಡು. ಮಲಯಾಳಂ ಪಂಡ ಮಲ್ಯಾಲಿ ಬಾಸೆಡ್ ಮುಲ್ಪದಕುಲು ಪಾತೆರುವೆರ್. ಬಾರತೊಡು ವಿಸ್ತೀರ್ನೊಡು ೨೧ನೇ ಸ್ಥಾನೊನು ಪಡೆವೊಂಡ್‍ನ ಕೇರ್ಲೊ ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ ೧೨ನೇ ಸ್ಥಾನೊನು ಪಡೆವೊಂದುಂಡು.
*ಮಲ್ಯಾಲಿ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಮುಲ್ಪದ ಜನೊಕುಲು ತಿರುವನಂತಪುರಂ, ಕೊಚ್ಚಿ, ಮಲಬಾರ್, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕಾಸರಗೋಡು ತಾಲೂಕು ಇಂಚಿತಿ ಪ್ರದೇಸೊಲೆನ್ ಸೇರೊಂದು 1956ಡ್ ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾದ್ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊ ರಚನೆಯಾಂಡ್.
***ಕೇರಳ** ರಾಜ್ಯ ನಮನ ತುಳುನಾಡ್‍ಗ್ ತಾಗೊಂದುಪ್ಪುನ ರಾಜ್ಯ. ಈ ರಾಜ್ಯೋತಾ ಮೂಡಾಯಿಗ್ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊ,ತೆಂಕಾಯಿಗ್ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯೊ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ ಉಂಡು ಮಲಯಾಳಂ ಪಾತೆರೊ ಮುಲ್ಪದ ಮುಕ್ಯೊವಾಯಿನ ಬಾಸೆ.ಮುನಾರ್ ಪಾನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ಕೇರಳದ ಆತಿ ಪ್ರಕ್ರತಿ ರಮಣೀಯವಾಯಿನ ಸ್ತಳ.ಮುಲ್ಪದ ಚಾಃ ತ ಗಿಡದ ಕ್ರಿ‍‌ಷಿ,ಗುಡ್ಡ,ಗುಡ್ಡದ ಪ್ರಾಣಿಲು ಬುಕ್ಕ ಅಲ್ಪದ ಚಳೀತ ವಾತಾವಾರಣ ,ಧಿಕ್ಕ್-ಧಿಕ್ಕ್ ಡ್ ಇಥಿನ ಪ್ರಯಣೀಲೆಣು ಬರ್ಪಿನ ಲಕ್ಕಾ ಅಕ್ರ‌ಷಿಸುಂಡೂ.ಅತಿ ತಾರೆದ ಕ್ರಿ‌ಷಿ ಉಲ್ಪದನೆ ಮಲ್ಪನ ರಾಜ್ಯ ಕೇರ್ಲೊ.'ಕಥಕಳಿ' ಮುಲ್ಪಾದ ಪ್ರಸೀದ್ದವಯಿನಂಚಿನ ಕಲೆ.ಒಣಂ ಪನ್ಪಿನ ಪರ್ಬ ಮುಲ್ಫಾದ ಮುಖ್ಯವಾಯಿಣಾ ಪರ್ಬ. ೧೦ ದಿನ  ನೆಜಿನಡ್ಡತ್ದ್ ದುಮ್ಬು ಕಲಡ್ ಅಲೊದಿತಿನಂಚಿನ ಮಹಃಬಲಿ ರಾಜನ್ ಸ್ವಗತ ಮುಲ್ಪೆರೆ ಪೂತ ರನ್ಗೊಲಿ ಛವಾಡ್ಡ್ ಪರ್ಧ್ ,ಒಣಂ ಸಧ್ಯ ಮಲ್ಥ್ ಕುಟೂಂಬದ ಒಟ್ಟೂ ತಿಂದ್,ಇಲ್ಲದ ಪೊನುಲು ಕಸವ್ ದ ಸಿರೆಡ್ ತಿರುವಥಿರಕಲಿ ನ್ರತ್ಯ ಮಲ್ಪಿನ ಸಂಸ್ಕ್ರಿತಿ ಕೇರಳಡ್ ಊಂಡೂ. ಮುಲ್ಪ ಮಾತ ಧರ್ಮ ದಕುಲು ಒಣಂ ಒಟೂಗು ಆಚರ್ರಿಸುವೆರ್.ಕೇರ್ಲೊನ್ ದೆವೆರೆನ ಸ್ವಂತ ನಡ್ ಪನ್ಧ್ ಲೆಪುವೆರ್. 
ಮಲಬರ್ ಬಿರ್ಯನಿ ,ಪಾಳ್ಂಪುರಿ,ಪುಟ್ಟೂ ಬುಕ ಕಡಲೆ ಮುಲ್ಪದ ತಿನಸ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ರಾಜ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು
ಕೊಟ್ಟು ಕೊಡ್ತಲೆ

ಉಂದು ಒಂಜಿ ಜಾತಿತ ಪಕ್ಕಿ, ನೆನ್ನ್ ಕೊಟ್ಟು ಕಡ್ತಲೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆನ್ನ ತರೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಕೊಟ್ಟು‌ ಇಪ್ಪುಂಡ್ ಅಂಚತಾರ ನೆನ್ನ್ ಕೊಟ್ಟು ಕಡ್ತಲೆಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಬೇತೆ ಬಾಸೆಡ್ ಕೊಟ್ಟು ಕೊಡ್ತಲೆ
#ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಡ್ ಬುಲ್ ಬುಲ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ದಕುಲು 'ಬುಲ್ ಬುಲ್'ಪಂದ್ ಪುದರ್ ದೀತೆರ್.
#ಕನ್ನಡೊಡು 'ಪಿಕಳಾರ', ಮಲ್ಯಾಲೊಡು 'ಇರಟ್ಟ ತಲೆಚ್ಚಿ' ಪಕ್ಷಿಂದ್ ಲೆಪ್ಪುನ.
#ತುಳುಟು ಇಂದೆಕ್ ಕೊಟ್ಟುಕಡ್ತಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಕೊಟ್ಟು ಕಡ್ತಲೆದ ಸೊರ್ಪೊ
ನಾಲ್ ಇಂಚ್ (ನೂದು ಮಿ. ಮೀ.) ಉದ್ದೊ ಉಪ್ಪುನ ನೆಕ್ಕ್ ತರೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಕಪ್ಪುದ ಜುಟ್ಟು ಇತ್ತದ್, ಕೆಪ್ಪೆದ ಮಿತ್ತ್ ಕೆಂಪುದ ಮೀಸೆ, ಬೀಲೊದಡಿಟ್ಟ್ ಕೆಂಪುದ ಸೂಯಿ ಉಂಡು. ಬೆರಿಡ್ದ್ ಮುಳ್ಳೆ ಮಟ್ಟ ಕಂದುರಂಗ್, ಕೆಕ್ಕ್‌ಲ್, ತಿಗಲೆ, ಬುಕ್ಕೊ ಬಂಜಿದಡಿ ಬೊಲ್ದು.ತಿಗಲೆದ ಮಿತ್ತ್ ತುಂಡಾಯಿನ ಮಾಲೆದ ಲೆಕ್ಕೊ ಕಪ್ಪುದ ಪಟ್ಟಿ ಉಪ್ಪುನ ಕೊಟ್ಟು ಕೊಡ್ತಲೆ ಪಕ್ಕಿಲೆಡ್ ಆಣ್ ಪೊಣ್ಣ್ ತೂಯೆರೆ ಒಂಜೇ ಲೆಕ್ಕೊ ತೋಜುಓಡು. ಮುಳ್ಳೆದ ಸಙೂಯಿ ಸರುತ್ತ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಸಾದಾರ್ನೊ ಆದ್ ಆಣ್, ಪೊಣ್ಣ್ ಒಟ್ಟುಗು ಉಪ್ಪುಂಡು. ನಟ್ಟಿಕಾಯೆದ ಬಲ್ಲ್‌ದ ಕೊಡಿನ್ ತುಂಡು ಮಲ್ಪುನ ಸುಬಾವು ಕೊಟ್ಟು ಕೊಡ್ತಲೆ ಪಕ್ಕಿ ಆಣ್.

## ಕೊಟ್ಟು ಕಡ್ತಲೆದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾತಿ ವಿದೊಲು
#ಪುರಿಕ್ಲೆನ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ತಿನ್ಪುನ ಪಕ್ಕಿಲೆ ಜಾತಿಡ್ (ಫ್ಲೈ ಕ್ಯಾಚರ್) ಕೊಟ್ಟು ಕೊಡ್ತಲೆನ್ ಪಕ್ಷಿ ತಜ್ಞೆರ್ ಪಕ್ನೋನೋಡಿಟೀ ಕುಟುಮೊಗು ಸೇರ್ಸದೆರ್.
#ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಪಕ್ಷಿ ತಜ್ಞೆ ಸಲೀಂ ಆಲಿ ಪತ್ತೊಂಜಿ ಜಾತಿದ ಕೊಟ್ಟು ಕೊಡ್ತಲೆನ್ ಗುರ್ತೊ ಮತ್ತ್ ದೆರ್‍ಂಡಲ, ಬಣ್ಣದ ಆದಾ ರೊಡು ತುಳುನಾಡ್‌‍ಡ್ ಐನ್ ಜಾತಿದ ಕೊಟ್ಟು ಕೊಡ್ತಲೆ ಪಕ್ಕಿಲುಂಡೂಂದು ಕೆ.ಪಿ. ಪಾರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೆಂಪು ಮೀಸೆದ ಬಲ್ ಬುಲ್, ಕೆಂಪು ಬೀಲದ ಬುಲ್ ಬುಲ್, ಕರಿಯ ಬುಲ್ ಬುಲ್, ಮಂಜಲ್ ಕೆಪ್ಪೆಟೆದ ಬುಲ್ ಬುಲ್, ಪಚ್ಚೆದ ಬುಲ್ ಬುಲ್ ಇಂಚ ಐನ್ ಜಾತಿ ಇತ್ತಂಡಲ ಬೊಲ್ದುದ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಂಪುದ ಉದ್ದೊ ಬೀಲೊದ ಕೊಟ್ಟು ಕೊಡ್ತಲೆ ಪಕ್ಕಿಲುಲಾ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಕೆಂಪು ಮೀಸೆದ ಕೊಟ್ಟು ಕೊಡ್ತಲೇ ಪಕ್ಕಿಯೆ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಪೂರ ಕಡೆಟ್ಟ್‌ಲ ತೋಜುದು ಬರ್ಪಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವೈಟ್ ವಿಸ್ಕರ್ಡ್ ಬುಲ್ ಬುಲ್ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಕೊಟ್ಟು ಕಡ್ತಲೆ ಬದುಕುನ ದೇಸೊ
ಉಂದು ದಿಂಜ ಎತ್ತರೊಡು ರಾಪುನಂಚ ಬಲವಾಯಿನ ಕಾರ್, ರೆಂಕೆನ್ ಪಡೆತ್ತ್‌‍ಜಿ. ಆಂಡ್ ತಿರ್ತಡೇ ಬಲ್ಲೆಡ್ದ್ ಬಲ್ಲೆಗ್ ರಬಸ್ಸೊಡೆ ಬಲಿಪುನಯಿಟ್ಟ್ ಉಸಾರ್. ಅರೇಬಿಯ, ಈಜಿಪ್ಟ್ ದೇಶೊದ ಸಾಹಿತ್ಯೋಡು ಈ ಪಕ್ಕಿದ ಪುದರ್ ಬರೆದಿತ್ತ್‌ನೆಡ್ದಾದ್ ಉಂದು ಬಾರೀ ಪಿರಾಕ್‌‍ಡ್ದೇ ನರಮಾನ್ಯಗ್ ಮುಟ್ಟೊ ಆದಿತ್ತ್‌‍ನ ಗುರ್ತೊದ ಪಕ್ಕಿಂದ್ ಪಕ್ಷಿ ತಜ್ಞೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್. ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಕೋರಿದ ಕಟ್ಟ್‌ದ ಲೆಕ್ಕೊನೆ ನಮ್ಮ ದೆಸೋದ ಬಡೆಕಾಯಿ ಬಾಗೊಡು ಕೊಟ್ಟು ಕೊಡ್ತಲೆ ಪಕ್ಕಿಲೆನ್ ಲಡಾಯಿ ಮಲ್ಪಾವುನ ಗೊಬ್ಬು ನಡಪುಂಡು.
## ತೆನಸ್ ಲು
ಕೊಟ್ಟು ಕಡ್ತಲೆ ಪಾಂತೆ, ಕಿನ್ಯ ಕಿನ್ಯ ಪರ್ಂದ್ ಬುಕ್ಕ ಪೂತ ಮಕರಂದೊ ತಿನ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨
ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಪಂತೊಗು ಮಲ್ಲೆ ಮಲ್ತಿನ ಲೇಕನೊ
ವರ್ಗೊ:ಪಕ್ಕಿಲು
ಕೊಡೆ

ಬರ್ಸೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ದೊಂಬುತ ರಕ್ಷಣೆಗ್ ಬೊಡಾಪಿನ ಒಂಜಿ ವಸ್ತು **ಕೊಡೆ**. 
ತುಳುನಾಡ್ ಡ್ ದುಂಬು ಬರ್ಸೊಗು ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತಿನಿ ತತ್ರ. ಉಂದೆನ್ ತಾರಿ ಮಡಲ್ದ ಒಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆದುರು,ಬೆತ್ತ ಬುಕ್ಕೊ ಬೂರುಡು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸುರೊಲಿ ಬೆತ್ತದ ಸರ್ತ ಇತ್ತಿ ಕೈತ್ತ ಪುಡಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಮಿತ್ತ್ ಉರುಂಟಾದ್ ಬೂರುಡ್ದು ಮುಡೆದ್ ಐಕ್ ತಾರಿದ ಒಲಿ ಪಾಡುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಮಡ್ಪೆರೆ ಆಪುಜಿ. ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಡು ತತ್ರದ ಬದಲ್ ಗ್ ಕೊಡೆ ಬೈದ್ಂಡ್.

## ಪದ ಅರ್ಥೋ
ಉಂದೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಕೊಡೆ ಇಜ್ಜಿಡ ಛತ್ರಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆತ ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಪದ ಅಂಬ್ರೆಲ್ಲಾ (umbrella) ಪ೦ದ್.

## ಮಲ್ಪರೆ ಬೋಡಾಯಿ ವಸ್ತುಲು
ನಮ್ಮ ಕೊಡೆನ್ ಕುಂಟು, ನೈಲಾನ್ ಕುಂಟು, ಕರ್ಬೊದ ಕಡ್ದಿದ ಸಹಾಯಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕೊಡೆಟ್ ಬಗೆ-ಬಗೆ ಬನ್ನ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಧ-ವಿಧತ ನಮುನಿ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ನಮಲ್ಪದ ಅಂಗಡಿಲೆಡ್ ಮಾತ ಇಂಚಿನ ಕೊಡೆಕುಲ್ ತಿಕ್ಕುಂಡ್. ಕೆಲವು ನಮುನಿದ ಕೊಡೆಕುಲ್ ಪಂಡ - ಮಡ್ಪುನ ಕೊಡೆ, ಅಜ್ಜೆರ್ ನಗುಲ್ ಪತೊಂಬಿನಂಚಿನ ಕೊಡೆ, ಮರತ ಪೊಡಿತ(ಮರದ ಹಿಡಿ)ಕೊಡೆ, ಜೊಕುಲೆಗ್ ಬನ್ನಬನ್ನದ ಕೊಡೆ, ಪೊಣ್ಣು ಜೊಕುಲೆಗ್ ಬಗೆ ನಮುನಿದ ಕೊಡೆ ಉಂಡು. ಕೊದೆ ಇಜ್ಜಿಡ ಬರ್ಸೊಗು ಪಿದಯಿ ಪೊವರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಪ್ಪುಜಿ.

## ವಿಧಕುಲು
# ಅಜ್ಜ ಕೊಡೆ
# ಸ್ವಿಚ್ ಕೊಡೆ
# ಎಲ್ಯ ಕೊಡೆ

## ತುಳು ಗಾದೆ
ಅರ್ಧ ರಾತ್ರೆಡ್ ಕೊಡೆ ಪತ್ತೊಂದು ಪೋಯಿಲೆಕ್ಕ
## ಕೊಡೆ - ಚಿತ್ರದರ್ಶಿನಿ

File:Esens, Steinstraße -- 2021 -- 6309.jpg|thumb|Esens, Steinstraße—2021–6309
File:Tarnetar Fair 11.jpg|thumb|Tarnetar Fair 11
File:Hakone 20200725 131205.jpg|thumb|Hakone 20200725 131205
File:Hozomon with visitors under their umbrellas, a rainy day in Tokyo, Japan.jpg|thumb|Hozomon with visitors under their umbrellas, a rainy day in Tokyo, Japan
File:Umbrellas at Caudan Waterfront Mall.JPG|thumb|Umbrellas at Caudan Waterfront Mall
File:Path of Umbrellas.jpg|thumb|Path of Umbrellas
File:Umbrella dance.jpg|thumb|Umbrella dance
File:Пляжные зонты, Эйлат, Израиль.jpg|thumb|Пляжные зонты, Эйлат, Израиль


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ

thumb|ಕೊಡಗು
thumb|ತಲಕಾವೇರಿ
**ಕೊಡಗು** ಉಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಒಂಜಿ ಜಿಲ್ಲೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಕಾಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಲು ಮಸ್ತ್ ಉಂಡು. ಕೊಡಗ್‌ದ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಮಡಿಕೇರಿಡ್ ಉಂಡು.

## ತಾಲೂಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರೊಲು
* ಸೋಮವಾರ ಪೇಟೆ ತಾಲೂಕು..  ಕೇಂದ್ರ. ಸೋಮವಾರಪೇಟೆ
* ವಿರಾಜ ಪೇಟೆ ತಾಲೂಕು..  ಕೇಂದ್ರ. ವಿರಾಜಪೇಟೆ
* ಮಡಿಕೇರಿ ತಾಲೂಕು..  ಕೇಂದ್ರ. ಮಡಿಕೇರಿ

## ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು
# ಮಡಿಕೇರಿ
# ಸೋಮವಾರ ಪೇಟೆ
## ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರೊಲು
# ತಲಕಾವೇರಿ.
# ಭಗಂಡೆಶ್ವೇರ  ಕ್ಷೇತ್ರ... ಭಾಗಮಂಡಲ.
# ಇಗ್ಗುತಪ್ಪ ದೇವಸ್ಥಾನ.

## ವಾಣಿಜ್ಯ ಬುಲೆಕುಲು
ಈ  ಜಿಲ್ಲೆಟ್ ಕಾಫಿ ಮಸ್ತ್  ಬುಲೆಪ್ಪೆರ್. ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ (ಕರಿ ಮೆಣಸು),ಏಲಕ್ಕಿ,ಕಿತ್ತಳೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾರ್ (ಭತ್ತ) ಪ್ರಮುಖ ಬೇಸಾ‍ಯೊಲು.

## ಬೌಗೋಳಿಕ
## ಪ್ರವಾಸಿ ಕ್ಷೇತ್ರೊ
# ಕಾವೇರಿ ನಿಸರ್ಗಧಾಮ,
# ಕೊಪ್ಪತ  ಬಂಗಾರು (ಗೊಲ್ಡನ್) ದೇವಸ್ಥಾನ,
# ವೀರಭೂಮಿ,
# ದುಬಾರೆ ಅರಣ್ಯ,
# ಹಾರಂಗಿ ಜಲಾಶಯ,
# ಚಿಕ್ಲಿ ಹೊಳೆ,
# ಹೊನ್ನಮ್ಮನ ಕೆದು (ಕೆರೆ),
# ಮಲ್ಲಳ್ಳಿ ಜಲಪಾತ
# ಅಬ್ಬಿ ಜಲಪಾತ,
# ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ,
# ಗದ್ದಿಗೆ,
# ಅರಮನೆ,
# ರಾಜಸೀಟ್,

## ಜನಸಂಖ್ಯೆ
೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿದ  ಪ್ರಕಾರೊ ಕೊಡಗ್‌ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೫,೫೪,೭೬೨. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ೨,೭೪,೭೨೫ ಅಣುಲು ಬುಕ್ಕೊ ೨,೮೦,೦೩೭ ಪೊಣ್ಣುಲು. ಅಂಚ ಪಂಡ ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಅಣುಲೆಗ್ ೧೦೧೯ ಪೊಣ್ಣುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಕೊಡಗ್‌ದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊ ೪,೧೦೨ ಚದರ ಕಿಲೊಮೀಟರ್ ಪಂದ್ ಪರಿಗಣನೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಅಲ್ಪದ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೊಮೀಟರಿಗ್ ೧೩೫ ಜನ. ಕೊಡಗುದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಟ್ ೪,೧೪,೩೦೫ ಜನ (ಪಂಡ ೮೨.೫೨%) ಅಕ್ಷರಸ್ಥೆರ್. ಇಂದೆಟ್ ೨,೧೬,೪೧೩ ಜನ ಅಣುಲು (೮೭.೨೪%) ಬುಕ್ಕ ೧,೯೭,೮೯೨ ಪೊಣ್ಣುಲು (೭೭.೯೧%). ಈ ತಿರ್ತಾ ಕೋಷ್ಠಕಟ್ ಕೊಡಗ್‌ದ ಕುರಿತಾಯಿ ಅಂಕಿ-ಅಂಶೊ ೨೦೦೧ರ ಜನಗಣತಿತೊಟ್ಟಗ್ ಹೋಲಿಸಾತ್ ಕೊರ್ತೊ:

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ವರ್ಗೊ:ಜಿಲ್ಲೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಲು
ಕೊಡಪಾನ

ನೀರ್ ದಿಂಜಾದ್ ಕೊಂಡೊಯರ ಇಪ್ಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ಪಾತ್ರೆನ್ ಕೊಡಪಾನ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೊಡ್ಪಾನೊ ಬಜಿ ನೀರ್ ಕನರೆ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಪೂಜೆಗ್ ನೀರ್ ಕೊಂಡರ್‍ಯರ, ದೈಕ್ ನೀರ್ ಪಾಡ್ಯೆರೆ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಕೆಲಸೊಗು ಕೊಡ್ಪಾನೊ ಬೋಡು. ಸುತ್ತ ಉರುಂಟಾದ್ ಇತ್ತದ್, ಒಂಜಿ ಮರ್ಗಿಲ್ಡ್ ಬಾಯಿ ಉಪ್ಪುಂಡ್. ಕೊಡಪಾನೊನು ಎದುರು ದೀಡೊಂದು ಇಂಚಿಪ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಚಳುವಳಿಲಾ ಆಂಡ್.

## ಬಗೆಕುಲು

### ಚೆಂಬು

ಎಲ್ಯ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್ ಚೊಂಬು ಪನ್ಪೆರ್, ಮಲ್ಲ ಆಂಡ ಕೊಡ್ಪಾನೊ ಪನ್ಪೆರ್.

### ಕುದ್ಪೆ
ಮಣ್ಣ್ಡ್ ಮಲ್ತ್‌ನ ಚೆಂಬುದಂಚಿತ್ತಿನ ಪಾತ್ರೊ. ಕಲಿ ಪರ್ಪುನಕ್ಲ್ ಕುದ್ಪೆನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇಂದೆತ ಬಾಯಿ ಎಲ್ಯೆ.

### [[ಕುಜಿಲಿ]]
ಕುಜಿಲಿನ್ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮೂರ್ತೆದಕುಲು ತಾರಿಡ್ ಕಲಿ ಬೂರೂನ ಕೊಂಬುಗು ಮಣ್ಣ್‌ದ ಕುಜಿಲ್‍ನ ಕಟ್ಟುನೆ ಕ್ರಮೊ. ಉಂದು ಕಡ್ಯಡ್ದ್ ಒಂತೆ ಎಲ್ಯೆ. ಬಾಯಿ ಮಲ್ಲೆ.

### ಮಣ್ಣ್‌ದ ಕಡ್ಯೊ

ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಮಣ್ಣ್‌ದ್ **ಕಡ್ಯ** ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಕಡ್ಯೊನೆ **ಕೊಡ**. ಕಡ್ಯ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಊರುದ ಪುದರ್‍ಲಾ ಆಪುಂಡು.

### ತಾಮ್ರೊದ ಕೊಡ್ಪಾನೊ
ತಾಮ್ರೊ ಒಂಜಿ ಲೋಹೊ. ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ತಾಮ್ರೊದ ಕೊಡ್ಪಾನೊಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಮಣ್ಣ್‌ದ ಕಡ್ಯನ್ ಬಡವೆರ್ ಪತ್ಯೆರ್ಂಡ ಮಲ್ಲಕ್ಲೆ ಇಲ್ಲಡೆಡ್ ತಾಮ್ರೊದ ಕೊಡ್ಪಾನೊ, ತಾಮ್ರೊದ ಮಂಡೆ ಇಪ್ಪೆದ್ಂಡ್.

### ಚೊಂಬು/ಪಿತ್ತಾಲೆದ ಕೊಡ್ಪಾನೊ

ಚೆಂಬು ಅತ್ತಂಡ ಪಿತ್ತಾಲೆ ರಡ್ಡಲ ಒಂಜೆ. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಬ್ರಾನೆರೆ ಇಲ್ಲಡೆಡ್, ಮಲ್ಲಕ್ಲೆ ಇಲ್ಲಡೆಡ್ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಕೊಡ್ಪಾನೊ ಇಪ್ಪೆದ್ಂಡ್. ದೇವೆರೆ ಬೇಲೆಗ್ ಇನಿಕ್ಕ್‌ಲಾ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಕೊಡ್ಪಾನೊಡು ನೀರ್ ಕೊಂಡರ್ಪೆರ್.

### ಎಲ್ಮೀನ್‍ದ ಕೊಡ್ಪಾನೊ
ಕಾಲೊ ಬದಲಾಯಿನಂಚನೆ ಪೊಸತ್ತ್ ಕೊಡ್ಪಾನುಲು ಪರಿಚಯೊ ಆಂಡ್. ಅಯಿಟ್ಟ್ **ಅಲ್ಯೂಮೀನಿಯಂ** ಕೊಡ್ಪಾನೊಲಾ ಒಂಜಿ. ತುಳುತಕ್ಲು ಇಂದೆನ್ **ಎಲ್ಮೀನ್‌ಂ**ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

### ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‍ದ ಕೊಡ್ಪಾನೊ
ಇಂಚಿಪದ ಕಾಲೊಡು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಫೈಬರ್‍ದ ಕೊಡ್ಪಾನುಲು ಮಾರ್ಕೆಟ್‍ಗ್ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಕೊರಲ್ ಕಟ್ಟುನು

**ಕೊರಲ್ ಕಟ್ಟುನ** ಬೆನ್ನಿ ಬೆಂದ್‍ದ್‍ ಬುಲೆ ಕೊಯ್ಯೆರೆ ಸುರು ಅನಗ ಸುರುತ್ತ ಕುರಲ್‍ನ್‍ ಕನತ್‍ದ್‍ ಇಲ್ಲ್, ದೇವಸ್ಥಾನೊಳೆಗ್‍ ಸುರುಟ್ಟು ಕಟ್ಟುನೆಕ್ಕೇ ಕುರಲ್‍ ಕಟ್ಟುನು ಪಂಡ್ದ್‍ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಲ್ಲಡ್, ಗುಡಿ, ಗೋಪುರ, ಉಂದೆನ್‍ ಮಾತಾ ಸುದ್ದ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕಂಡೊಡು ಬುಲೆಯಿ ಸುರುತ್ತ ಕುರಲ್‍ನ್‍ ಇಲ್ಲದ ಉಲಯಿ ಕನಪೆರ್. ನೆಕ್ಕ್ ಇಲ್ಲ್ ದಿಂಜಾವುನೆ (ಮನೆ ತುಂಬಿಸುವುದು) ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದ್ ಬೆನ್ನಿ ಮಲ್ಪುನಕಲ್ನ ಮಲ್ಲ ಪರ್ಬ. ನೆಕ್ಕ್ ಕನ್ನಡೊಡು ತೆನೆ ಕಟ್ಟುವುದು ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

ಬೆನ್ನಿದಗುಲು ಕಾರ್ತೆಲ್ ಬೇಷಡ್ ನಟ್ಪೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸೋನಡ್ ಕೊರಲ್ ಬರ್ಪುಂಡು ಆ ಕೊರಲ್ ಬತ್ತಿನವೆನ್ ಇಲ್ಲಡ್ ಗಮ್ಮತ್ ಮನ್ಪುವೆರ್ ರೈತೆರೆಗ್ ಅದಗ ಬಾರಿ ಖುಸಿ ಕೊರಲ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಅವೆನ್ ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಪಸತ್ದ್ ದೇಪೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ಅಲನ್ನಾರ್, ಬೆದ್‍ರ್‍ದ ತಪ್ಪು, ಉರ್ಕಿ, ತಾರೆದ ಮಡಲ್ದ ಮಡಲ್ ವೊಯ್ತ್ದ್, ಪೆಲತ ತಪ್ಪು, ಕುಕ್ಕು ತಪ್ಪು, ಪೂರ ಕೊರಲ್ದೊಟ್ಟು ದೇಪೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ತಾರಾಯಿ ದರ್ಪೊಡೂ ಬುಕ್ಕೊ ಆವೆನ್ ತುಂಬುನಗಲು ಸುತ್ತ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಉಲಯಿ ಪಸೊಂದು ಪೋನಗ ಕಾರ್‌ಗ್ ನೀರ್ ಮೈಪೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಯಿಡ್ ಮುಕ್ಕಲಿಗೆ ದೀದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್ ಉಲಯಿ ಪೋದ್ ಅವ್ಲೇ ಸೇಡಿಡ್ ರಂಗೋಲೀ ಪುಡ್ಪಾದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್ ಉಲಯಿ ಕನತ್ತ್ದ್ ೫ಸುತ್ತ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಮೂಕ್ಕಲಿಗೆಡ್ ದಿಯೊಡು ಅವುಲು ತಾರಾಯಿ ದರ್ಪೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಊದುಬತ್ತಿ, ಕಪೂರ್ರಾ ಲೊಭಾನಾ ಪಡೋಡು ಬುಕ್ಕೊ ತಾರಾಯ್ದ ಅಂಚಿ ಇಂಚಿ ಕಡೀಟ್ ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡ್ಡ್ ಕೊರಲ ಮಿತ್ತ್ ದಿಯೊಡೂ ಪೊಸ ದೆವೆರ್ ಉಲಯಿ ಬತ್ತೆರ್ ಪಂದ್ ಕೈ ಮುಗಿವೆರ್ ತುಲುತ ಸುರುತ ದೇವೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್ ಆನಿ ಸುಮಾರ್ ಬಗೆತ ಕೈಪು ಮನ್ಪುವೆರ್. ಏರ್‍ಲಾ ಮದುಮಾಸ ಆಡ್ಪುಜೆರ್‍.

## ಛಾಯಚಿತ್ರೊಲು

File:Ritual of tuluva(ಕುರಲ್ ಪರ್ಬ).jpg|thumb|Ritual of tuluva(ಕುರಲ್ ಪರ್ಬ)
File:ಕದಿರು.jpg|thumb|ಕದಿರು
File:ಕದಿರು ೧.jpg|thumb|ಕದಿರು ೧
File:ಕದಿರು ೨.jpg|thumb|ಕದಿರು ೨
File:ಕದಿರು ೩.jpg|thumb|ಕದಿರು ೩
File:ಕದಿರು ೪.jpg|thumb|ಕದಿರು ೪


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಕೊಳ್ತಿಗೆ

**ಕೊಳ್ತಿಗೆ ಗ್ರಾಮ**, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ತ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕುಗ್ ಸೇರುತ್ತುಂಡು. ಈ ಗ್ರಾಮಗೂ ಮಾರ್ಗೋ ಅಮ್ಚಿನಡ್ಕ, ಮಾಡಾವು, ನೆಟ್ಟಾರು, ಐವರನಾಡುತ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಇಂದು ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರೋತ್ ಸುಮಾರ್ ೨೩ ಕಿಮಿ ಬುಕ್ಕ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಕುಡ್ಲತ್ ೭೫ ಕಿಮೀ ಮುಡಾಯಿಗುಂಡು. ಪೆರ್ಲಂಪಾಡಿ ಪೋಸ್ಟ್ ತಾ ಪಿನ್ ಕೋಡ್ ೫೭೪೨೧೨.

## ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರೊಲು
ಮುಲ್ಪತ ಮುಖ್ಯ ಬಾಸೆ ತುಳು. ಈ ಗ್ರಾಮೊಡು ಅಂದಾಜಿ ೬೧೨೩ಸಾವಿರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು, ಒಟ್ಟು ೩೧೩೮ ಚದರ ಹೆಕ್ಟಾರ್ ಜಾಗೆ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಸುಮಾರು ೧೧೪೪ ಕುಟುಂಬೋಳು ಉಲ್ಲೋ. ಮುಲ್ಪ ೭ ಸರಕಾರಿ ಕಿರಿಯ ಬುಕ್ಕ ಹಿರಿಯ ಸಾಲೆಲು, ಒಂಜಿ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ, ೧೦ ಅಂಗನವಾಡಿ ಕೇಂದ್ರೋ, ೨ ದೇವಾಸ್ಥಾನ, ಪೇರ್ ತ ಡೈರಿ, ೨ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲೆನಾ ಉಪ ಕಚೇರಿ, ಸರಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ತ ಕಚೇರಿ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಭವನ ಬುಕ್ಕ ಸರಕಾರಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಉಂಡು.

## ಉದ್ಯೋಗ
ಮುಲ್ಪ ದಕುಲೆನ ಉದ್ಯೋಗ ಕೃಷಿ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಬಜ್ಜೆಯಿ, ತಾರಾಯಿ, ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚ್ಚಿ, ರಬ್ಬರ್, ಕೋಕೋ, ಗೋಂಕು ಅದುಂಡು.

## ಸಾಲೆಲು

### ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ
*ಸರಕಾರಿ ಕಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಕುಂಟಿಕಾನ

*ಸರಕಾರಿ ಕಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಎಕ್ಕಡ್ಕ
*ಸರಕಾರಿ ಕಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಪೆರ್ಲಂಪಾಡಿ
*ಸರಕಾರಿ ಕಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಕೊಳ್ತಿಗೆ
*ಸರಕಾರಿ ಕಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಕೊರಂಬಡ್ಕ
*ಸರಕಾರಿ ಕಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಸಬ್ಬಡ್ಕ

### ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ
*ಶ್ರೀ ಷಣ್ಮುಖ ದೇವ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ, ಪೆರ್ಲಂಪಾಡಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ವರ್ಗೊ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ
ಕೊರತಿ ದೈವ

ಕೊರತಿ ತುಳುವೆರೆ ಒಂಜಿ ದೈವೊ. ಈ ದೈವ ಇಲ್ಲ್‌ನ್ ಕಾಪುನ ದೈವ. ಇಲ್ಲಲ್ ಇಸೆಸದ ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ ದೈವದ ಪಲಯಿಡ್ ದೀದ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಮ ಗಲಸುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು.
ಈ ದೈವನ್ ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್ ಉಂದ್ ತೆನಸ್ ವಸಸ್‌ನ್ ಕಾಪುನೆತ್ತರ ಇ ಪುದರ್ ಬತ್ತುಂಡು.

## ದೈವದ ಮಹಿಮೆ
* ಕಾರ್ನಿಕದ ದೈವ. 
* ಇಲ್ಲದ ಪೊಂಜೆನಕುಲೆಗ್ ಬಾರಿ ಕೈತಲ್‍ದ ದೈವ. 
* ಅಟಿಲ್‍ದ ಕೋಣೆಡ್ ಈ ದೈವಗ್ ಓಂಜಿ ಪಲಯಿ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಅಯಿಟ್ ಇಸೆಸ ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ತ್‌ನೆನ್ ದೀದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಇಲ್ಲದಕುಲು ಗಳಸುನವು ಕ್ರಮ. ಇಜ್ಜಿಂಡ ಕೊರತಿ ಬಾಕ್‍ಲ್‍ಡ್ ಉಂತುಂದು ದೆತ್ತಿ ಎನನ್ ಮರತ್ತರ ಪಂಡ್‍ದ್ ಕೇನೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ್‍ಗೆ. 
* ಇಲ್ಲದ ಕೈಕಂಜಿಲ್ ತಪ್ಪಂಡ ಕೊರತ್ತಿ ಪೆತ್ತ ಬೈದ್‍ಜಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪಂಡ್ಂಡ. ಒಂತೆ ಪೊರ್ತನಾಗ ದೆತ್ತಿ ಪೆತ್ತ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಜಾಗೆಡ್ ಉಂಡು ದೇರೊಂದು ಬಲೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪಂಡೊಂದು ಇತ್ತ್‌ಂಡ್‍ಗೆ.

## ವಿಸೆಸೊ
* ಇಲ್ಲ್‌ನ್ ಕಾಪುನ್ನೇ ದೈವ ಬುಕ್ಕೊ ಇಲ್ಲದ ಉಲಾಯಿ ಉಪ್ಪುನನೇ ದೈವ ಆಯಿನೆಟ್ಟ್ ಈ ದೈವಗ್ ಅಮೆ ಸೂತಕ ಇಜ್ಜಿ. 
* ವಾ ಸಮಯೊಡ್‌ಲಾ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ಎಪೊಲ ಅಗೆಲ್ ಪಾಡೊಲಿ.
* ದಿಕ್ಕೆಲ್‌ತ ಕೈತಲ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.
* ನೆಲತ್ತ್ ಮೀತ್ತ್ ದೀಪೆರ್. 
* ಮಣೆ ಅತ್ತಂಡ ಉಜ್ಜಾಲ್‌ಟ್ ದಿಪೆರ್.
* ಪೊಂಜೊವುಲೆ ಅಡಿಗೆ ಮಾಲ್ತ್ ಅಗೆಲ್ ಪಾಡುನ.

## ಬಗೆಕುಲು
### ಮಲೆಕೊರತಿ
ಅರ್ಜುನನ ಬಿಲ್ವಿಧ್ಯೆ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಈಶ್ವರ ದೇವೆರ್ ಭೂಮಿಗ್ ಕಿರಾತ ವೇಷೊಡು ಭೂಮಿಗ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಅರ್ಜುನ ಪಂಜಿಗ್ ಬಾಣ ಬುಡ್ಪೆ ಅವೆನ್ ಕಿರಾತೆ ಪಂಜಿ ತನ್ನ ಬಾಣೊಗ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಪಂಜಿ ಆಯೆನಂದ್ ಪನ್ಪೆ. ಮೂಲು ಪಾರ್ವತಿಲಾ ಕಿರಾತಿನಿ ಆದ್ ಭೂಮಿಗ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಅರ್ಜುನನ ಶೂರತನ ತೂದ್ ಈಶ್ವರ ದೇವೆರ್ ಪಾಶುಪತಾಶ್ತ್ರ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಕಿರಾತಿನಿ ಆಯಿನ ಪಾರ್ವತಿಗ್ ಮಲೆ ಕೊರತಿಯಾದ್ ಭೂಮಿನ್ ಕಾಪೆರೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಪಡಿ ಪನ್ನಾಗ ಕೊರತಿ ಈರ್ ಶಾಂತಪ್ಪ ದೇವೆರೆ(ಈಶ್ವರ) ಬೆರಿ ಪತೊಂದು ಬತ್ತಿನಾರ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಪಂಡ್ಂಡಾ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಭಾರಿ ಸಂತೊಷು ಆಪುಂಡು ಪನ್ಪೆರ್.
### ಜಾಲ ಕೊರತಿ
ಕುರುವಾಯಿ ದೀದ್ ಆರಾಧಿಸುನ ಒಂಜಿ ಕ್ರಮೊ, ಕಿದೆತ ಪಿರವುಡು ನೀರ್ ತಲ್ತ್‍ದ್ ಮನೆ ದೀದ್ ತಡ್ಪೆನ್ ದೀಪೆರ್. ಬಲಸ್‍ದಿನ ಹಿರಿಯೆರ್ ಜಾಲ ಕೊರತಿ ಇಜ್ಜಾಂಡಾ ದಾರುಗು ಕೈ ಮುಗಿದ್ ನೆನೆತ್ತೊಂದು ನುಡಿಕಟ್ಟ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಿದೆಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಎರು ಕಂಜಿ ಕೈ ಕಂಜಿ ಮಾತೆನ್ ಪೋಯಿನಲ್ಪ ಬತ್ತಿನಲ್ಪ ಕಾಪೊಡು ಇಸೊನು ಕಡಪ ರಾಜ್ಯೊಗು ಪಾಡೊಡು.

## ಆರಾದನೆದ ಸ್ವರೂಪ
ವಾರಡ್ ಒರ ಅಗೆಲ್‌ಲ, ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಕ್ರಾಂದಿಗ್ ಅಗೆಲ ಕೊರ್ಪುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು ಐತ್ತ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕ್ವಟ್ರ್ ಕೊರ್ಪುನ ಕ್ರಮಲ ಉಂಡು ವರ್ಸಡ್ ಒರ ಕೋಲ ಬುಕ್ಕೊ ಪಟ್ಡೆ ಇಡೀ ಕುಟಂಬದಕಲ್ ಸೆರ್ದ್ ಮಲ್ಪುನಾ ಪರ್ವ.
ಅಗೆಲ್‌ಗ್ ಬಲಸುನಾಗ ಲಾಕಿ ಕೋರಿದ ಕಜಿಪು, ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪೊರಿ ಬಜಿಲ್ ಬಲಸುವೆರ್, ಪನಿಯಾರ ದೀಪೆರ್. ವರ್ಷದ ಪರ್ವದಾನಿ ಕಜೆ ಅರಿತ ನುಪ್ಪು ಪರ್‌ಂದ ಚೋಲಿ ದೆತ್ತ್‌ದೇ ದೀವೊಡು.
ಕೋಲದಾನಿ ಕಪ್ಪು ಸೀರೆ, ಗೆಜ್ಜೆ ಕತ್ತಿ ಉಪ್ಪೊಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭೂತಾರಾಧನೆ
ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ದೈವೊಲು
ಕೋಲೊ

ಭೂತಾರಾಧನೆನ್ ಜನಪದೆರ್ **ಕೋಲೊ** ಪನ್ಪೆರ್.

## ಭೂತಾರಾಧನೆತ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೂಪೊಲು
# ಭೂತೊದ ಆಚರಣೆನ್ ಜನಮಾನಿನಕುಲು ಕೋಲೊ, ನೇಮೊ, ಬಂಡಿ, ಜಾತ್ರೆ, ಆಯನೊ, ಮೈಮೆ, ಕೆಂಡಸೇವೆ, ದೊಂಪೊದ ಬಲಿ, ಜಾಲಾಟೊ, ಮೆಚ್ಚಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಜಾತ್ರೆ, ಆಯನೊ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ದೇವೆರೆನ ಆರಾಧನೆಡ್ ಬರ್ಪುನೆ.
# ಭೂತೊ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ನಲಿಪುನೆಕ್ ಕೋಲೊ ಪನ್ಪೆರ್. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ಕಲ್ಕುಡ ಭೂತೊದ ಕೋಲೊ, ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಭೂತೊದ ಕೋಲೊ, ಪಂಬುರ್ಲಿ ಭೂತೊದ ಕೋಲೊ ಇಂಚಪೂರ ಕೋಲೊ ಪದೊನು ಸೇರಾದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಕೋಲೊ ಪದಪ್ರಯೋಗೊ
# ಭೂತೊಗು ಕೋಲೊ ಕೊರ್ಪುನೆ
# ಭೂತೊಗು ಕೋಲೊ ಕಟ್ಟುನೆ
# ಭೂತೊಗು ಪಂಡ್‍ನ ಕೋಲೊ
# ವೇಸೊ, ಬಣ್ಣಬಂಗಾರೊ, ನಲಿಕೆ, ಆರ್ಭಟೆ, ಪೊರ್ತು, ಜಾಗೆ, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭೊಡು ಕಣ್ಣ್‌ಗ್ ತೋಜಾವುನ ಒಂಜಿ ರೂಪೊ ಕೋಲೊಂದು ಪನೊಲಿ.

## ಕೋಲೊ ಪದೊತ ಮೂಲ
# ಕೋಲೊ ಪದೊ ದ್ರಾವಿಡ ಮೂಲೊಡ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ಂಡ್.
# ಉಂದು ಒಂಜಿ ನಾಮಪದೊ.

## ಬೇತೆ ಬಾಸೆಡ್ ಕೋಲೊ ಪದೊ
# ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಡ್ : ಡೆವಿಲ ನಲಿಕೆ
# ಕನ್ನಡೊಡು : ಕೋಲ
# ತಮಿಳ್‍ಡ್ : ಕೋಲಂ
# ತೆಲುಗುಡ್ : ಕೋಲ
# ತುಳುಟ್ : ಕೋಲೊ
# ಮಲಯಾಳಿಡ್ : ಕೋಲಮು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ಕ್ಯಾರಮ್

thumb|upright=1.2|ಸುರುಮಲ್ಪುನಗ ಕ್ಯಾರಮ್ ಬೋರ್ಡ್‍ಲಾ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಯಿಲಾ
**ಕ್ಯಾರಮ್/ಕೇರಮು** ಉಂದು ಒಂಜಿ ಗೊಬ್ಬು. ಉಂದು ಇಲ್ಲ್, ಸಾಲೆ, ಕ್ಲಬ್ಬುದ ಉಲಯಿಡ್ ಗೊಬ್ಬುನ ಒಂಜಿ ಗೊಬ್ಬು. ಈ ಗೊಬ್ಬುಡು ನಾಲ್ ಜನ ಗೊಬ್ಬರೆಗ್ ಅವಕಾಸೊ ಉಂಡು. ಉಂದೆನು ಕಿನ್ಯ ಜೋಕುಲೆಡ್ಡ್ ಮಲ್ಲಕಲೆ ಮುಟ್ಟಲಾ ಗೊಬ್ಬುರೆಗ್ ಅಪುಂಡು. ನೆಟ್ಟ್ ಕಪ್ಪು ಬುಕ್ಕೊ ಬೊಲ್ದು ಕಾಯಿದ ಒಟ್ಟುಗು ಒಂಜಿ ಕೆಂಪುದ ಕಾಯಿಲಾ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಕಾಯಿಲೆನ್ ಹಾಕರೆಗ್ ಬೋಡಾದ್ ಒಂಜಿ ಸ್ಟ್ರೈಕರ್ ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಕಾಯಿ ಒಂತೆ ಮಲ್ಲವು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕೇರಮುಡ್ ಮಸ್ತ್ ನಿಯಮೊಲು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ನಮ್ಮ ಎದುರಾಳಿನ್ ಸೋಪವುನ ಮುಟ್ಟ ಗೊಬ್ಬೊಡು. ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಕಾಯಿನ್ ಐನ್ ಪಂಡ್‍ದ್ಲಾ, ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣದ ಕಾಯಿನ್ ಪತ್ತ್ ಪಂಡ್‍ದ್‍ಲಾ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಕಾಯಿನ್ ಇರ್ವತ್ತೈನ್ ಪಂಡ್‍ದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. 
thumb|Trincomalee jeu de Carrom

## ಕ್ಯಾರಮ್ ಗೊಬ್ಬುನ ರೀತಿ

## ಕ್ಯಾರಮ್‌ ಗೊಬ್ಬುದ ವಿದೊಕುಲು

## ಪಿದಯಿದ ಸಂಪರ್ಕೊಲು
* International Carrom Federation

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಗೊಬ್ಬುಲು
ಕ್ಯಾರೇಟ್

**ಕ್ಯಾರೆಟ್** ಒಂಜಿ ತರಕಾರಿ. ಉಂದ್ ಗಿರೆಂಗ್‌ದ ಲೆಕನೆ ನಿಲತ್ತ ಅಡಿಟ್ ಬುಳೆಪುಂಡು. ಒಂಜಿ ಕಂಡೆತಲಕ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ತುಲುಟ್ ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಪಂದೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆತ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪುದರ್ Daucus carota.

ಉಂದ್ ತೂವರೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ಇರೆ ಪಚ್ಚ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಉಂದ್ ಕಣ್ಣ್ ಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಆಪುಂಡು. ರಕ್ತಶುದ್ದಿ ಮನ್ಪುಂಡು. ಕೆಲವೆರ್ ಕ್ಯಾರೆಟ್ ನ್ ಪಜ್ಜಿನೆ ತಿನ್ಪೆರ್.

ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಡ್ ಕೆಲವು ತಿಂಡಿಲೆನ್ ಮನ್ಪೊಲಿ ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಹಲ್ವ, ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಪಲಾವ್, ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಬರ್ಫಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಯೆರ್/ಮುಗೇರ್‌ಲಾ ಉಂದೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು.

ಉಂದ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಏಷಿಯಟ್ ಪುಟ್ಟ್‍ತಿನೆ. ಇಂದೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಆಹಾರ ವಿಸಯೊಲು ಉಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತರಕಾರಿಲು
ಕ್ರಿಕೆಟ್

**ಕ್ರಿಕೆಟ್** ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಡ್ ಸುರುವಾದ್ ಇತ್ತೆ ಜಗತ್ತ್ ದ 100 ದೇಶಲೊಡ್ ಗೊಬ್ಬುನ೦ಚಿನ ಗೊಬ್ಬು. 11 ಜನತ ರಡ್ಡ್ ಟೀಮುಲು ಒಂಜಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮ್ಯಾಚ್ ಡ್ ಗೊಬ್ಬುವೆರ್. ಉಂದೆಟ್ ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪರ್, ಬೌಲರ್, ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಲ್ಪುನಾಕುಲುಂದು ಗೊಬ್ಬುನಾಕ್ಲೆಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮಾತೆಟ್ಲ ಉಸಾರಿತ್ತಿನಕ್ಲೆನ್ 'ಆಲ್ ರೌಂಡರ್'ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ವಿಕೆಟುಲು, ಬ್ಯಾಟುಲು, ಬಾಲ್‌ಲು, ಕೈ ಕಾರ್, ಮೋನೆದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಬೋಡಾಯಿನವು ಈ ಗೊಬ್ಬುಗು ಬೋಡಾಯಿನ ವಸ್ತುಲು. ಕೋಚ್ ನಕ್ಲು ಗೊಬ್ಬುನಾಕ್ಲೆಗ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಲ್ತೆರ್ಡ, ಅಂಪೈರ್ ನಕ್ಲು ಗೊಬ್ಬುನ ನಮುನೆನ್ ನಿಷ್ಕರ್ಷೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಏರ್ ಗೆಂದಿನಾಕ್ಲುಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ತುಳುನಾಡ್ದ ಜೋಕುಲು ಕೊತ್ತಲಿಗೆದ ಬ್ಯಾಟ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಗೊಬ್ಬುವ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಗೊಬ್ಬುಲು
ಕ್ರಿಯಾಯೋಗ

**ಕ್ರಿಯಾಯೋಗ** ಉಂದು ಒಂಜಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ವಿಧ. ಉಂದೆನ್ ಮಹಾವತಾರ್ ಬಾಬಾಜಿ ಲಾಹಿರಿ ಮಹಾಶಯ ಮೇರೆಗ್ 1861ಟ್ ಕೊರಿಯೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಯೋಗ
ವರ್ಗೊ:ಆಧ್ಯಾತ್ಮ
ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ

thumb|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮೊದ ಚಿಹ್ನೆ
**ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‍** ಧರ್ಮೊನು ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ಪಂಡ್ದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್ ಜಗತ್ತ್ ದ ಜಾಸ್ತಿ ಜನ ನ೦ಬುನಕ್ಲ್ ಉಪ್ಪುನ ಧರ್ಮ. ಏಸು ಕ್ರಿಸ್ತೆ ಈ ಧರ್ಮದ ದೇವೆರ್. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮದಕುಳೆನ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥ ಬೈಬಲ್. ಬೈಬಲ್ ನ್ ಸತ್ಯವೇದ, ಪರಿಶುದ್ದ ಗ್ರಂಥ ಪಂಡ್ದ್ಲ ಪನ್ಪೆರ್.ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥೊಡು ರಡ್ಡ್ ವಿಭಾಗೊಲು ಉಂಡು. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮೊಡು ರಡ್ಡ್ ವಿಭಾಗ ಉಂಡು.ಒಂಜನೆದವು ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಕ್ರಿಶ್ಚ್ಯನ್ ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಕ್ರಿಶ್ಚ್ಯನ್. ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತನ ಜನನೊಡ್ದು ಉಂಡಾಯಿನವು ಕ್ರಿಶ್ಚ್ಯನ್ ಧರ್ಮ ಒಂಜೇ. ೧೫೧೭ಟ್ಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್ ನ ಕಾಲೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ರಿಶ್ಚ್ಯನ್ ಧರ್ಮ ರಡ್ಡಾದ್ ಕೆಥೊಲಿಕ್ ಕ್ರಿಶ್ಚ್ಯನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಕ್ರಿಶ್ಚ್ಯನ್ ಆಂಡ್.

## ಧರ್ಮಗ್ರಂಥೊದ ರಡ್ಡ್ ವಿಭಾಗ
thumb|ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥ ಬೈಬಲ್ (ಸತ್ಯವೇದ)
ಒಂಜನೇ ಭಾಗ ಪರ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ರಡ್ಡನೇ ಭಾಗ ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆ. ಪರ ಒಡಂಬಡಿಕೆಡ್ ಭೂಲೋಕದ ಸೃಷ್ಟಿ ಯೇಸು ಭೂಲೋಕೊಗು ಅವತಾರ ದೆತೊಂದು ಬರಿಯೆರೆ ಉಲ್ಲೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪಿನ ಚರಿತ್ರೆ ಇತ್ತ್ಂಡ- ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಡ್. ಯೇಸುನ ಪುಟ್ಟು, ಆಯ ಬದ್ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆಯ ಬೋಧನೆ ಅತ್ತಂದೆ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಭೆ ಆರಂಭ ಆಯಿನವು, ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆ ಕಟ್ಟುಲು ಮಾತಾ ಉಂಡು. ಪರ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಲೋಕದ ಸೃಷ್ಟಿ, ನರಮಾನಿಳೆ ಸೃಷ್ಟಿ, ಪಾಪ, ಯೇಸುನ ಅವತಾರ ಇಂಚಿತ್ತಿ ವಿಚಾರೊಳು ಇತ್ತ್ಂಡ ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಡ್. ಧರ್ಮ, ಆಚಾರ-ವಿಚಾರ, ಕಟ್ಟ್ ಇಂಚಿನ ಮಾತಾ ಉಂಡು. ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಯೇಸುನ ಶಿಷ್ಯೆರ್ನಕುಲು ಬರೆತಿನವು. ಅಂಚಾದ್ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಸ್ಥಾಪನೆದ ಬಗೆಟ್ ಉಂಡು.

## ಕರ್ತವ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
ಪರಲೋಕೊಳೆಡ್ ಉಪ್ಪು ಯೆಂಕುಳೆ ಅಮ್ಮಾ! ನಿನ ಪುದರ್ ಪರಿಶುದ್ಧ ಆವಡ್, ನಿನ ರಾಜ್ಯ ಬರಡ್, ನಿನ ಚಿತ್ತ ಪರಲೋಕೊಡು ಆಪಿಲೆಕ್ಕನೆ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತಲಾ ಆವಡ್, ಬೋಡಾಪಿನವು ಯೆಂಕುಳೆ ರೊಟ್ಟಿನ್ ಯೆಂಕುಳೆಗ್ ಇನಿ ಕೊರ್ಲ, ಯೆಂಕುಳೆ ಸಾಲದಾಕುಳೆಗ್ ಯೆಂಕುಳುಲಾ ಬುಡುಪಿಲೆಕ್ಕನೆ ಯೆಂಕುಳೆ ಸಾಲೊಳೆನ್ ಯೆಂಕುಳೆಗ್ ಬುಡುಲ, ಯೆಂಕುಳೆನ್ ಶೋಧನೆಡ್ ಸೇರಾವಂದೆ, ಕೇಡ್‍ಗ್‍ ಯೆಂಕುಳೆನ್ ತಪ್ಪಾಲ; ದಾಯೆಗಂದ್ಂಡ ರಾಜ್ಯಲಾ ಬಲಲಾ ಮಹಿಮೆಲಾ ಸದಾಕಾಲೊಗು ನಿನ್ನವು ಆದುಂಡು. ಆಮೆನ್.

## ಪತ್ತ್ ಆಪ್ಪಣೆ
thumb|ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತೆರೆ ಪುಟ್ಟು
# ನಿನ್ನ ದೇವೆರಾದುಪ್ಪು ಕರ್ತವೆ ಯಾನೇ, ಯೆನ ಹೊರ್ತು ನಿಕ್ಕ ಬೇತೆ ದೇವೆರುಲು ಉಪ್ಪೆರೆ ಅವಂದ್
# ಮಿತ್ತ್ ಅಕಾಶೊಡುಲಾ ತಿತ್‍‍್ ಭೂಮಿಡ್‍ಲಾ ಭೂಮಿದ ತಿರ್ತ್ ನೀರ್‍ಡ್‍ಲಾ ಉಪ್ಪುನೆತ್ತ ಮೂರ್ತಿ ಅವಡ್ ರೂಪು ಅವಡ್ ಮಳ್ತ್‍ದ್ ಐಕ್ ಆಡ್ಡ ಬೂರುದ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅವಂದ್
# ನಿನ್ನ ದೇವೆರಾದುಪ್ಪು ಕರ್ತವ ಪುದರ್‍ನ್‍ ಪೊಕ್ಕಡೆಗ್‍ ದೆಪ್ಪೆರೆ ಆವಂದ್‍. ಪೊಕ್ಕಡೆಗ್ ದೆಪ್ಪುನಾಯಗ್‍ ಕರ್ತವೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಕೊರಂದೆ ಬುಡಯೆ
# ಸಬ್ಬತ್ತು ದಿನೊನು ಪರಿಶುದ್ದ ಮಳ್ಪೆರೆ ನೆನೆಪೊಡು
# ನಿನ್ನ ದೇವೆರಾದುಪ್ಪು ಕರ್ತವೆ ನಿಕ್ಕ್ ಕೊರ್ಪಿ ಭೂಮಿಡ್ ನಿನ ಆಯುಷ್ಯ ಹೆಚ್ಚುಲೆಕ್ಕ ನಿನ ಆಪ್ಪೆ ಆಮ್ಮಗ್‍ ಮಾನ ಕೊರೊಡು
# ನರಮಾನ್ಯ ಕೆರಿಯೆರೆ ಆವಂದ್
# ಹಾದ್ರ ವ್ಯಬಿಚಾರ ಮಳ್ಪೆರೆ ಆವಂದ್
# ಕಂಡೊಣಿಯೆರೆ ಆವಂದ್
# ನಿನ ನಿರೆತಾಯ ಮಿತ್ತ್‍ ಸುಳ್ಳು ಸಾಕ್ಷಿ ಪಣೆಯೆರೆ ಆವಂದ್
# ನಿನ್ನ ನಿರೆತ್ತಾಯ ಇಲ್ಲ್‍ನ್‍, ಅಶೆ ಮಳ್ಪೆರೆ ಆವಂದ್‍, ನಿನ್ ನಿರೆತಾಯ, ಬೊಡೆದಿನ್‍, ಚಾಕ್ರಿದಾಯನ್‍, ಚಾಕ್ರಿದಾಳೆನ್, ಅಯ ಬೋರಿನ್, ಕತ್ತೆನ್, ನಿನ ನಿರೆತಾಯಗ್‍ ಉಪ್ಪುನವು ವೊಯಿನ್‍ಲಾ ಅಶೆ ಮಳ್ಪೆರೆ ಆವಂದ್‍ (ಬೈಬಲ್:- ವಿವೋಚನ ಕಾಂಡ 20: 2-17)

## ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‍ ಧರ್ಮಕಲೆನ ಪರ್ಬೊಲು
ಪೊಸ ವರ್ಷ,
ಪರವರ್ಷ (ಡಿಸೆಂಬರ್‍ ತಿಂಗೊಲ್‍ದ ಕಡೆ ದಿನ),
ಬುಲೆತ್ತ ಪರ್ಬ, (ಸೆಬ್ಪೆಂಬರ್ / ಆಕ್ಟೊಬರ್),
ಪವಿತ್ರ ಶುಕ್ರವಾರ, (ಯೇಸು ಸೈತಿ ಪರ್ಬ),
ಪುನರುತ್ಥಾನ ಪರ್ಬ(ಯೇಸು ಲಕ್ಕಿ ಪರ್ಬ),
ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್‍(ಯೇಸು ಪುಟ್ಟಿ ಪರ್ಬ)(ಡಿಸೆಂಬರ್‍ 25),

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಧರ್ಮ
ಕೌಟುಂಬಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯ

ಕುಟುಂಬಡು ಬರ್ಪಿನ ಸಮಸ್ಯೆಲೆನ್ ತೀರ್ಮಾನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಉಪ್ಪುನ ನ್ಯಾಯಾಲಯ. ಅಮೇರಿಕಡ್ ೧೯೧೦ಡು ಈ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸುರು ಆಂಡ್. ಕೌಟುಂಬಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಕಾಯ್ದೆನ್ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ೧೪ ತಾರೀಕ್ ೧೯೮೪ಟ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಉಂದು ಮದಿಮೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಛ್ಛೇದನ, ಆಸ್ತಿಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ, ಜೋಕುಲೆನ ವಾರಸುದಾರಿಕೆಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗ್ ಪರಿಹಾರ ಕೊರ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಕೋರಿ

**ಕೋರಿ** ಉಂಜಿ ಪಕ್ಕಿ. ಇಂದೆನ್ ಪೊರ್ಲುಗಾತ್ ಬುಕ್ಕ ಕಜಿಪುಗು ಸಾಂಕುಬೆರ್. ಕೋರಿಕಟ್ಟಗಾದ್ ಸಾಂಕುಬೆರ್. ಕೋರಿಗ್ ರೆಂಕೆ ಉಂಡುಡಲಾ ದಿಂಜ ದೂರ ರಾಪುಜಿ, ಬಲಿಪುಂಡು ಇಜಿಂಡ ನಡಪುಂಡು. ಭಾರಿ ಅಗತ್ಯ ಬೂರಿನಲ್ಪ ಒಂತೆ ರಾಪುನ ಪಕ್ಕಿ.

## ಕೋರಿದ ವಿದೊಲು

ಕೋರಿದ ಬಣ್ಣೊನು ತೂದು ವಿದೊನು ತೆರಿಯೊಲಿ. ಪೂಂಜೆ ಅತ್ತಂಡ ಪೆರಡೆಗ್‍ಲಾ ಈ ಬಣ್ಣೊದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರೊ ಉಂಡು. ಆಯಾ ಬಣ್ಣೊಗು ಬೇತೆಬೇತೆ ಪುದರು ಬಳಕೆಡುಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಬಣ್ಣೊ ಸೇರ್ಂಡ ಅಯಿಕ್ ಬೇತೆ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ಅಂಚನೆ ಕೋರಿದ ಕೊಟ್ಟು/ಜುಟ್ಟುಡು ಬೇತೆಬೇತೆ ಆಕಾರೊ ಉಂಡು. ಒಂಜೇ ಜಾತಿದ ಕೋರಿಗ್‍ಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ಈ ಬಣ್ಣೊದ ತೀರ್ಮಾನೊ ಬೋಡಾಪುನೆ ಕೋರಿಕಟ್ಟಗ್ ಪೋನಗ ಮಾಂತ್ರೊ. ಇಂದೆಟ್ ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ಕೋರಿಲು ಕಟ್ಟದ ಕೋರಿ. ಕೆಲವು ಕಜಿಪುದ ಕೋರಿ.ಅವು ಇಂಚ ಉಂಡು;

## ಕೋರಿದ ವಿದೊಕುಲು
# ಊರುದ ಕೋರಿ
# ಗಿರಿರಾಜ ಕೋರಿ(ಕಜಿಪುದ ಕೋರಿ)
# ಬ್ರಾಯಿಲರ್ ಕೋರಿ(ಕಜಿಪುದ ಕೋರಿ)
# ಟೈಸನ್(ಕಜಿಪುದ ಕೋರಿ)

## ಕೋರಿದ ಬಣ್ಣೊಲು
# ಬೊಲ್ಲೆಕೋರಿ
# ಕರ್ಬೊಲ್ಲೆ
# ಸಾಸ್ತ್ರೊ ಬೊಲ್ಲೆ
# ಮೈಪೆ
# ಗಿಡಿಯೆ
# ಮಂಜೊಲೆ
# ಕುಪ್ಲೆ
# ಕೆಂಪೆ
# ಕಕ್ಕೆ/ಮಂಡಲಕಕ್ಕೆ
# ಉರಿಯೆ
# ಸೇಲಂ ಕೋರಿ

## ಗಾದೆಲು
# ಕೋರಿಡ ಕೇಂಡ್ ದ್ ಅರೆಪು ಕಡೆವೊಡಾ
# ಪೆರಡೆಲ್ ಒಕ್ಕುನೆ ಕಿನ್ನಿದ ಮುದೆಲ್‍ಗೇ

## ಕೋರಿದ ಜಾತಿ

ಕೋರಿಡ್ ರಡ್ಡ್ ಜಾತಿ.
ಆಣ್ ಕೋರಿ ಪೊಣ್ಣ ಕೋರಿಡ್ದ್ ತೂಯರೆಗ್ ಪೊರ್ಲು. ಕೋರಿದ ಕೊಟ್ಟು ತರೆತ ಜುಟ್ಟುದಲ್ಪ ಇತ್ತಿನವು. ಎಲ್ಯ ಕೋರಿದ ಕಿನ್ನಿಗ್‍ ಲಾಕಿ ಪನ್ಪೆರೆ್‍. ಮಲ್ಲ ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ಆಣ್ ಕೋರಿಗ್‍ ಪೂಂಜೆ, ಪೊಣ್ಣು ಕೋರಿಗ್‍ ಪೆರಡೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಣ್‍ ಕೋರಿನ್(ಪೂಂಜೆ) ತುಳು ಜನಪದ ಕ್ರೀಡೆಡ್‍ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್‍. ನೆಕ್ಕ್ ಕೋರಿದ ಕಟ್ಟ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೋರಿದ ಕಟ್ಟ ಪಿರಾಕ್‍ದ ಕಾಲೋಡೇ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್‍ ಉಂಡು. ಕಂಬಳ, ಕೋಲ, ಜಾತ್ರೆದಲ್ಪ ಕೋರಿದ ಕಟ್ಟ ನಡಪುಮಡು.

### ಪೂಂಜೆ(ಆನ್ ಕೋರಿ)

ಪೂಜೆ ಪಂಡ ಆಣ್/ಆನ್ ಕೋರಿ ಕೋರಿಗ್ ಪೂಂಜಲಾಕಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಪೂಂಜಲಾಕಿಗ್ ಎಲ್ಯೆಡ್ದೆ ಕೊಟ್ಟು ಬರ್ಪುಂಡು. ಪೂಂಜಲಾಕಿ ಮಲ್ಲೆ ಆಯಿನಂಚನೆ ಕೆಲೆಪ್ಯರೆ ಸುರುಮಲ್ಪುಂಡು. ಕೊಕ್ಕೊಕೋ..ಕೋ..... ಪಂಡ್‍ದ್ ಕೆಲೆಪುಂಡು. ಆನ್ ಬೂತೊಗು ತರೆ ಕೊಯ್ಯರೆ ಪೂಂಜ ಕೋರಿ ಬೋಡು. ಗುಳಿಗ್ಗೆ, ಬೈರವೆ, ಸಿರಾಡಿ, ರುದ್ರಾಂಡಿ, ಧರ್ಮೊದೈವೊ ಇಂಚ ಮಾತ ಬೂತೊಲು

### ಪೆರಡೆ(ಪೊಣ್ಣು ಕೋರಿ)

ಪೆರಡೆಲಾಕಿ - ಪೊಣ್ಣುಕೋರಿ ಲಾಕಿಯಾದುಪ್ಪುನಗ ಕೊಟ್ಟು ಇಪ್ಪುಜಿ. ಮಲ್ಲೆ ಆಪುನಂಚನೆ ಪೆರಡೆಲಾಕಿ ನರಕುಂಡು. ಕೆತ್ತಿದೀಡುನ ಸಮಯೊಡು ಜಾಸ್ತಿ ನರಕುಂಡು. ಕೋ...ಕೋ....ಕೋ..... ಪಂಡ್‍ದ್ ನರಕುಂಡು. ಪೊಣ್ಣು ಬೂತೊಲೆಗ್ ಪೆರಡೆ ಕೋರಿ ಬೋಡು. ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ, ಪಾಸನೊ ಮೂರ್ತಿ ಇಂಚಪೂರ ದೈವೊಲು ಕುಲೆಕ್ಲ್ (ಗುರುಕಾರ್ನೆರ್, ರಾವುಕುಲೆ) ಪೆರಡೆದ ತಮ್ಮನೊ. ಬೂತೊಗು ಕರಿಪು ಕೊರ್‍ನಗ ಕೊರ್‍ನ ಪೊಣ್ಣುಲು ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಾಗ್ ಪೋನಗ ಪೆರಡೆ ಲಾಕಿ ಕೊನೊಪುನೆ ಇನಿಕ್ಕ್‌ಲಾ ಕ್ರಮೊ.

## ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಕೋರಿ
# ಕನ್ನಡೊಡು **ಕೋಳಿ**
# ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ಡ್ **Fowl**
# ಪಕ್ಕಿ ಜಾತಿದ ಕೋರಿದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕುಟುಂಬದ ಪುದರ್ **Rooster**.
# ಮಲೆಯಾಳಂಡ್ **ಕೋೞಿ**, കോഴി/kōzhi
# ತಮಿಳ್‌ಡ್ **ಕೋೞಿ** கோழி/kōzhi
# ತೆಲುಗುಡು **ಕೋಡಿ** కోడి/kōḍi

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪಕ್ಕಿಲು
ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್

thumb|ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತ
[thumb|ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್, [ಕುಡ್ಲ]]
ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತಡ್ದ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಅಯಿ ಧರ್ಮೊನು ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಧರ್ಮದ ಜನೊಕ್ಲೆನ್‍ ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವರ್. ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮೊದ ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆಡ್ ರಡ್ಡ್ ವಿಧ ಉಂಡು. ಒಂಜನೆದವು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್‍ ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್, ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ಕೆಥೊಲಿಕ ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್, ಮೊಕುಲೆಗ್‍ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥ ಒಂಜೇ. ಆವು ಸತ್ಯವೇದ, ನೆಕ್ಕ್ ಬೈಬಲ್ ಪಂಡ್ದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ರಡ್ಡ್ ಧರ್ಮದಕಲೆಗ್‍ಲಾ ಧರ್ಮಗುರುನಗುಲು ಉಲ್ಲೆರ್‍. ಧರ್ಮಗುರುಕುಲ್‍ನಕುಲೆಗ್ ಕಲ್ಪರೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಗುರು ಮಠ ಉಂಡು. ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆ ಧರ್ಮಗುರುಕ್ಕುಲು ಕಲ್ಪುನ ಶಾಲೆಗ್ ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅವು ಕುಡ್ಲದ ಬಲ್ಮಠಡ್ ಉಂಡು. ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮದಕ್ಲೆನ ಧರ್ಮಗುರುಕ್ಕುಲು ಕಲ್ಪುನ ಶಾಲೆಗ್ ಸೈಂಟ್ ಜೋಸೆಪ್ಸ್ ಸೆಮಿನೆರಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಅವು ಕುಡ್ಲದ ವಲೆನ್ಸಿಯಾಡ್ ಉಂಡು. ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತನ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನಗಲೆಗ್ ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್ ಪಂಡಲಾ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಕೆಥೊಲಿಕ್ ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆಗ್ ಕಿರಸನ್ ದಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆಗ್ ಮಿಶನ್ ದಕುಲು ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥ
ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥ ಬೈಬಲ್. ನೆಕ್ಕ್ ಸತ್ಯವೇದ, ಪರಿಶುದ್ದ ಗ್ರಂಥ, ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಸತ್ಯವೇದೊಡು ರಡ್ಡ್ ವಿಭಾಗ ಉಂಡು. ಸುರುತ್ತವು ಪರ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಉಂದು ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತನ ಅವತಾರೊಡ್ದು ದುಂಬು ಬರೆತಿನವು. ನೆಟ್ಟ್ ಲೋಕದ ಸೃಷ್ಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ಯೇಸುನ ಅವತಾರೊನು ತೆರಿಪಾವುಂಡು. ನೆಕ್ಕ್ ರಡ್ಡ್ ಸಾರ ವರ್ಸೊಡ್ದು ದುಂಬು ಬರೆಯಿನವು. ಉಂದು ಇಬ್ರಿಯ (ಹೀಬ್ರೂ) ಬಾಸೆಡ್ ಸುರು ಬರೆಯಿನವು. ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದು ಜರ್ಮನ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಹಿಂದಿ, ಮರಾಟಿ, ಕೊಂಕಣೀ, ತೆಲುಗು, ಕನ್ನಡ, ಇಂಚ ಮಾತ ಬಾಷೆಲೆಡ್ ತರ್ಜುಮೆ ಆದ್ ಬಳಕೆಡ್ ಉಂಡು. 
ರಡ್ಡನೇ ವಿಭಾಗೊಗು ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆಡ್ದ್ ತರ್ಜುಮೆ ಆಯಿನವು. ಉಂದೆನ್ ಯೇಸುನ ಶಿಷ್ಯೆರ್ ನಗುಲು ಬರೆತಿನಿ. ನೆಟ್ಟ್ ಯೇಸುನ ಪುಟ್ಟು, ಸಾವು, ಕಾರ್ನಿಕ, ಬೋಧನೆ, ಇಂಚ ಮಾತ ವಿಷಯೊಲು ಉಂಡು. ಉಂದು ಪ್ರಪಂಚದ ಮಾತಾ ಎಲ್ಲೆಲ್ಯ ಬಾಸೆಲೆಗ್ಲಾ ತರ್ಜುಮೆ ಆದುಂಡು. ತುಳುಕ್ಕುಲಾ ತರ್ಜುಮೆ ಆದ್ ನೆಕ್ಕ್ ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಪಂಡ್ದ ಪುದರ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಇತ್ತೆಲಾ ಬಳಕೆಡ್ ಉಂಡು.

## ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆ ಬಗೆಟ್ ಅಧ್ಯಯನ ಕೃತಿಕ್ಕುಲು
# ಬಿಲ್ಲವರು ಮತ್ತು ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್, ರಮಾನಾಥ್ ಕೋಟೆಕಾರ್.
# ಬಿಲ್ಲವರು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತರು, ಬೆನೆಟ್ ಜಿ. ಅಮ್ಮನ್ನ.
# ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್, ಪೀಟರ್ ಪ್ರಭಾಕರ್ ವಿಲ್ಸನ್
# ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್, ಜೆ, ಎಮ್. ಜೋಗುಳ
# ಕಾರ್ಕಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತರು, ಬೆನೆಟ್ ಜಿ. ಅಮ್ನನ್ನ, ಡಾ.ಪೀಯೂಸ್ ಫಡೆಲಿಸ್ ಪಿಂಟೊ, ಜಾರ್ಜ್ ಕಾಸ್ಷಲಿನೋ
# ಕಾರ್ಲಡ್ ಕೈಸ್ತೆರ್, ಬೆನೆಟ್ ಜಿ. ಅಮ್ಮನ್ನ, ಡಾ. ಪೀಯೂಸ್ ಫೆಡೆಲಿಸ್ ಪಿಂಟೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

# https://en.wikipedia.org/wiki/Christians

ವರ್ಗೊ:ಧರ್ಮ
ಗಂಜಿಗಟ್ಟೆ

ಗಂಜಿಗಟ್ಟೆ (ಗಂಜಿ+ಕಟ್ಟೆ=ಗಂಜಿಗಟ್ಟೆ) ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯಡ್ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಹೊಳಲ್ಕೆರೆ ತಾಲೂಕ್ಡ್ ಒಂಜಿ ಗ್ರಾಮೊ. ಗಂಜಿಕಟ್ಟೊದ ಜನಸಂಕ್ಯ ಸುಮಾರ್ ೩೦೦೦. ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯಡ್ ಭಾರತ ದೇಶ ಪಿನ್ ೫೭೭೫೮೧.

ಸೇರುನ ಸಾದಿ: ಬಸ್ ಮಾರ್ಗೊ:ಚಿತ್ರದುರ್ಗರ್ದ್: ಚಿತ್ರದುರ್ಗ - ಸಾಸಲು - ಬೆನ್ನೂರ್ - ಸುಳೆಕೆರೆ - ಹೊನ್ನಾಳಿ - ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಸಾದಿರ್ದ್ ಚಿತ್ರದುರ್ಗರ್ದ್ ೩೮ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಪೋಂಡ ಮುತ್ತುಗದೂರು ಗ್ರಾಮೊ ಎತ್ತುವೇರ್. ಅಲ್ಪರ್ದ್ ಒಂಜಿ ಕಿ ಮೀ ಕಛ್ಧಾ ರಸ್ತೇದ ಸಾದಿ. ಇಜೀಂಡ ದಾವಣಗೆರೆರ್ದ್: ದಾವಣಗೆರೆ - ಹೊಳಲ್ಕೆರೆ - ಹೊಸದುರ್ಗ ಮಾರ್ಗೊ. ದಾವಣಗೆರೆರ್ದ ೩೮ ಕಿ ಮೀ ಪೋಂಡ ಅಂದನೂರು ಕ್ರಾಸ್ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಡ್ ಎತ್ತುವೇರ್. ಅಲ್ಪರ್ದ ಒಂಜಿ ಕಿ ಮೀ ಟಾರ್ ರಸ್ತೇಡ್ದ ಸಾದಿ. ರೈಲ್ ಮಾರ್ಗೊ: ಬೆಂಗಳೂರ್‌ರ್ದ್ ದಾವಣಗೆರೆ ಮಾರ್ಗೋರ್ದ ಸ್ಟೇಶನ್ (ದಾವಣಗೆರೆರ್ದ ೩೮ ಕಿ ಮೀಟರ್‌ರ್ದ್ ೩ ಕಿ ಮೀ) 

ಅಲ್ಪದ ವಿಶೇಷಣೆ ಪಂಡ ಜನಕುಲು ಪೂರ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಕುಲು. ಕೋರಿಳು ಉಂದು ಊರುಡು ಇಜ್ಜಿ ಪಂದ್ ಪನುವೇರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ

[thumb|[ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಡೈಡ್ಯಲಸ್ ತಗ್ಗು.]]
**ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ** ಪ೦ಡ ಭೂಮಿ ಬುಕ ವಾಯುಮ೦ಡಲನ್ ಬುಡ್ದ್ ಬೃಹ್ಮಾ೦ಡದ ಬೇತೆ ಮಾತ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ತೂದ್, ಸ೦ಶೋಧನೆ ಮಲ್ಪುನ೦ಚಿನ ವಿಜ್ಞಾನದ. ಬೇತೆ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರದ೦ಚೆನೆ ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರೊಡ್ ಲಾ ಹವ್ಯಾಸಿಲು ಲಾ ಅಕ್ಲೆನ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರೊಲಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ಗಜಲಿಂಬೆ

thumb

ಲಿಂಬೆಪುಳಿಟ್ಟೇ ಮಲ್ಲ ಜಾತಿದೆಕ್ಕ್ **ಗಜಲಿಂಬೆ ಪಂಡ್ದ್** ಪನ್ಪೆರ್.ಉಂದು ಮುಸುಂಬಿದಾತ್ ಮಲ್ಲ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಎಲ್ಯ ಲಿಂಬೆದ ಮರ ಮಿತ್ತ್ ಬುಲೆಂಡ ಗಜಲಿಂಬೆ ಅಡ್ಡೊಗು ಬುಲೆದ್ ನೆಲಟ್ಟೇ ಅಟಾರ ಆದ್ ಬುಲೆವುಂಡು.

## ಉಪಯೋಗ
ಗಜಲಿಂಬೆ ಲಿಂಬೆಪುಳಿತ್ತಲೆಕ್ಕನೇ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಆಂಡ ನೆತ್ತ ರಸ ದೆಪ್ಪರೆ ಒಂತೆ ಬಂಗ. ದಾಯೆಪಂಡ ನೆತ್ತ ಚೋಲಿ ಬಾರಿ ದಪ್ಪ. ಉಂದು ಉಪ್ಪಡ್ಗ್ ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ. ಲಿಂಬೆನ್ ಒಂತೆ ಬೆಯ್ಪಾದ್ ಚೌಲಿ ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ಗಡಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಉಪ್ಪಡ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಬೆಯ್ಪಾದ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ನುಂಗಾದ್ಲ ಉಪ್ಪಡ್ ಪಾಡುವೆರ್.

## ದೈ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ
ನೆತ್ತ ದೈ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಾರಿ ಸುಲಭ. ಉಂದು ನೆಲಟ್ಟ್ ಪರಡೊಂದು ಬುಲೆವುನೆಡ್ದ್ ಗಿಡತ್ತ ಗೆಲ್ಲ್ ನೆಲಕ್ಕ್‌ ತಾಗ್‌ದ್‌ ಇತ್ತ್ಂಡ ಅಲ್ಪನೆ ಬೇರ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಬೇರ್ ಬೈದಿನ ಗೆಲ್ಲ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ನೆಡ್ಂಡ ದೈ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

## ಲಿಂಬೆಪುಲಿ - ಚಿತ್ರ ದರ್ಶಿನಿ

File:Limetten - Stadtmarkt Augsburg Juni 2015-8618.jpg|Limetten - Stadtmarkt Augsburg Juni 2015-8618
File:Andahuaylas Peru- Lime seller.jpg|Andahuaylas Peru- Lime seller
File:Green Lemon.jpg|Green Lemon
File:Aiyu jelly by brappy! in Taipei.jpg|Aiyu jelly by brappy! in Taipei
ಫೈಲ್:Sam's Anchor Cafe - April 2019 - Stierch 13.jpg|Sam's Anchor Cafe - April 2019 - Stierch 
ಫೈಲ್:Lemon tree in Palestine.jpg|Lemon tree in Palestine
ಫೈಲ್:Lemon tree Noleta.jpg|Lemon tree Noleta
ಫೈಲ್:Lemon tree (4544462965).jpg|Lemon tree


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದಯಿಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಂದ್
ಗಟ್ಟಿ

**ಗಟ್ಟಿ** ಉಂದೊಂಜಿ ಅರಿತ ತಿಂಡಿ ಗಟ್ಟಿಡ್ ಕೆಲವ್ ನಮುನಿ ಉಂಡು ಮಂಜೊಲ್ದಇರೆತ ಗಟ್ಟಿ, ಬಾರೆದ ಇರೆತ ಗಟ್ಟಿ, ತೆಕ್ಕಿದ ಇರೆತ ಗಟ್ಟಿ ಇಂಚೆನೆ ಕೆಲವು ನಮುನಿ ಉಂಡು. ಗಟ್ಟಿನ್ ಎಚ್ಚಾದ್ ಪರ್ಬದ ಪೊರ್ತುಡು ಮನ್ಪುವೆರ್. ಒವು ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪುನಗಲ ಅರಿನ್ ಪೊರ್ಲುಡ್ ದೆಕ್ಕ್ ದ್ ಅರ್ಕಂಜಿ ದೆತ್ತ್ ದ್ ಒಂಜಿ ಗಂಟೆ ಮುಟ್ಟ ಬೊದುಲೆರೆ ಪಾಡೊಡ್. ಅರಿ ಎಡ್ಡೆ ಬೊದುಲುಡು.

## ಗಟ್ಟಿದ ನಮುನೆಲು
ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಗಟ್ಟಿಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಅಗತ್ಯದ ವಸ್ತು 'ಅರಿ'. ಆಂಡ ಅರಿತೊಟ್ಟಿಗೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಾಮಾನ್‍ಲೆನ್ ಪಾಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆದ ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅವೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಇರೆಟ್ ಪತ್ತಾದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಗಟ್ಟಿನ್ ೨ ಮುಕ್ಯವಾಯಿನ ನಮುನೆಡ್ ಗುರ್ತ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
# ಸೀಪೆ ಗಟ್ಟಿ
# ಚಪ್ಪೆ ಗಟ್ಟಿ
**ಸೀಪೆ ಗಟ್ಟಿ**:-
ಪೆಲಕಾಯಿದ ಗಟ್ಟಿ, ಮಂಜೊಲ್ದ ಇರೆತ ಗಟ್ಟಿ.

**ಚಪ್ಪೆ ಗಟ್ಟಿ**:-
* ಬಾರೆದ ಇರೆತ ಗಟ್ಟಿ, 
* ಬಾದಾಮುದ ಇರೆತ ಗಟ್ಟಿ, 
* ಕೂವೆದ ಇರೆತ ಗಟ್ಟಿ, 
* ಪೊನ್ನೆದ ಇರೆತ ಗಟ್ಟಿ, 
* ಪೊಂಗರೆದ ಇರೆತ ಗಟ್ಟಿ, 
* ಉಪ್ಪೊಲಿಗೆದ ಇರೆತ ಗಟ್ಟಿ, 
* ಬಸಲೆದ ಇರೆತ ಗಟ್ಟಿ,

## ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು
*ಅರಿ (ಕಟ್ಸಾಂಬಾರ್ ಅರಿ)- ೨ ಪಾವು
*ರಿತಿಗ್ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ಉಪ್ಪು
*ಬೆಲ್ಲ (ಅಚ್ಚಿ) - ಸೀಪೆಗ್ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್
*ತಾರಾಯಿ- ಎಲ್ಯ ೧
*ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿ - ೨ ಚಮಚ
*ಏಲಕ್ಕಿ- ೬ ಕೋಡು
*ಪೆಲಕಾಯಿದ ಪಚ್ಚಿಲ್ - (ಪೆಲಕಾಯಿದ ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪುನಾಂಡ) ಅರಿಕ್ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್
(ಇರೆಟ್ ಪತ್ತಾವುನ ಗಟ್ಟಿಯಾಂಡ ಅರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಉಪ್ಪು ಬುಕ್ಕೊ ಪತ್ತಯೆರೆ ಬೋಡಾಯಿನ ಇರೆ ಯಾವು)

## ಮಲ್ಪುನ ಕಿರಮೊ
### ಸೀಪೆ ಗಟ್ಟಿ

#### ಪೆಲಕಾಯಿದ ಗಟ್ಟಿ

ಅರಿನ್ ಪೊರ್ಲುಡ್ ಅರ್ಕಂಜಿ ದೆತ್ತ್ ದ್ ೧ ಗಂಟೆ ಮುಟ್ಟ ಬೊದುಲೆರೆ ಪಾಡೊಡು. ಪೆಲಕಾಯಿದ ಪಚ್ಚಿಲ್ನ್ ಮೂರುದ್ ಅರಿತೊಟ್ಟಿಗೆ ಕಡೆವೊಡು. ಸೀಪೆ ಏತ್ ಬೋಡ್ ತೂದ್ ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡೊಡ್. ರಿತಿಗ್ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ಉಪ್ಪು ಪಾಡೊಡ್. ಅದಾ ಸನ್ನ ಆನಗ ದೆತ್ತ್ ದ್ ತಾರಯಿನ್ ಒಂತೆ ಪೆರೆದ್ ಪಾಡೊಡ್. ಒಂತೆ ತಾರಾಯಿನ್ ತಿನ್ನಗ ಬಾಯಿಗ್ ತಿಕ್ಕುಲೆಕ್ಕ ಎಲ್ಯ ಮೂರುದ್ ಪಾಡೊಡು. ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿನ್ ಇಡಿಯೆ ಪಾಡೊಡ್. ಏಲಕ್ಕಿ ಪೊಡಿ ಮಲ್ತ್ ಪಾಡೊಡ್. ಪೆಲಕಾಯಿದ ಗಟ್ಟಿನ್ ಬಾರೆದ ಇರೆಟ್, ತೆಕ್ಕಿದ ಇರೆಟ್, ಉಪ್ಪೊಲಿಗೆದ ಇರೆಟ್ ಪತ್ತಾವೊಲಿ. ಈ ಇರೆಕ್ಲೆನ್ ಪೊರ್ಲುಡ್ ದೆಕ್ಕ್‌ದ್ ಒಚ್ಚಿದ್, ಒಂಜಿ ಅಂಗೈದಾತ್ ಬಂದನ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಈ ಇರೆಕ್ ಪಾಡ್ ದ್ ನಾಲ್ ಸುತ್ತ ಇರೆನ್ ಮಡಿತ್ ದ್ ಮುಚ್ಚೊಡ್. 'ತೊಂದುರ್ ಕರೊ'ಟ್ ಸಿಕೆಟ್ ೨೦ ನಿಮಿಷದಾತ್ ಪೊರ್ತು ಬೈಪಾವೊಡು.

#### ಮಂಜೊಲ್ದ ಇರೆತ ಗಟ್ಟಿ
ಅರಿ, ಉಪ್ಪು ಒಂತೆ ನೀರ್ ಪಾಡ್ ದ್ ಗಟ್ಟಿ ಕಡೆವೊಡ್. ಬೆಲ್ಲನ್ ಸನ್ನ ಪೆರೆಸೆದ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪೊಡಿ ಮಲ್ತ್ ದೀವೊಡ್. ತಾರಯಿ ಪೆರೆದ್ ಬೆಲ್ಲ ಬುಕ್ಕೊ ತಾರಯಿನ್ ಮೊರೆಪೊಡು. ಏಲಕ್ಕಿ ಪೊಡಿ ಮಲ್ತ್ ಪಾಡೊಡ್. ಮಂಜೊಲ್ದ ಇರೆನ್ ಪೊರ್ಲುಡ್ ದೆಕ್ಕ್ ದ್ ಒರೆಸ್ ದ್ ಐಟ್ ಕಡೆತಿನ ಅರಿತ ಬಂದೊನ್ ತೆಲುಪುಡ್ ಪೂಜೊಡ್. ನಡುಟ್ ಮೊರೆತಿನ ಬೆಲ್ಲ ತಾರಯಿ ಪಾಡ್ದ್ ಇರೆನ್ ಮಡ್ಪೊಡ್. ತೊಂದುರ್‌ದ ಕರೊಟ್ ಸಿಕೆ ಪೋಯೆರೆ ಇಡೆ ಬುಡ್ದ್ ದೀದ್ ೨೦ ನಿಮಿಷ ಮುಟ್ಟ ಸಿಕೆಟ್ ಬೈಪಾವೊಡು.

### ಚಪ್ಪೆ ಗಟ್ಟಿ
ಚಪ್ಪೆ ಗಟ್ಟಿನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಇರೆಕ್ಲೆಡ್ ಪತ್ತವೊಲಿ. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಇರೆಕ್ಲೆಡ್ ಪತ್ತನಗ ಆ ಇರೆಕ್ಲೆನ ಕಮ್ಮೆನ, ಮರ್ದ್‌ದ ಸತ್ವೊ ತಿಕ್ಕುಂಡ್. ಸಾದಾರ್ನಾದ್ ಬಾರೆದ ಇರೆ, ಉಪೊಲಿಗೆದ ಇರೆ, ಕೂವೆದ ಇರೆ, ಪೊನ್ನೆದ ಇರೆ, ಬಾದಾಮುದ ಇರೆಕ್ಲೆಡ್ ಗಟ್ಟಿ ಪತ್ತವೆರ್. ತೇವುದ ಇರೆಟ್ಲ ಪತ್ರಡೆ ಗಟ್ಟಿ ಪೂಜುವೆರ್.
ಅರಿ, ಉಪ್ಪುನ್ ಸನ್ನ ಕಡೆದ್ ಇರೆಟ್ ತೆಲುಪು ಮಲ್ತ್ ದ್ ಪೂಜಿದ್ ಮಡ್ತ್‌ದ್ ಸಿಕೆಟ್ ಬೈಪಾವೊಡು. ಈ ಗಟ್ಟಿನ್ ನೀರುಳ್ಳಿ ಸಾರ್, ಕೋರಿ ಮೀನ್ ದ ರಸೊಟ್ ಮೊರೆತ್ ತಿನೊಲಿ.

## ಮಲ್ಪುನ ಸಂದರ್ಬೊ
ಮಂಜೊಲ್ದ ಇರೆತ ಗಟ್ಟಿನ್ ತುಲುವೆರ್ `ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ'ದಾನಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನಾಗದೇವೆರೆಗ್ ಮಂಜೊಲು ಪಂಡ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರೀತಿ. ಐತ ಕಮ್ಮೆನಲ ಇಷ್ಟಗೆ. ಪೆಲಕಾಯಿದ ಗಟ್ಟಿನ್ ದೈವೊಲೆಗ್ ದೀಯೆರೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದೈವ ಇತ್ತಿನ ಇಲ್ಲದಕ್ಲು ಸುರೂಟ್ ದೈವೊಲೆಗ್ ಗಟ್ಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ತಾರಯಿದ ಪೇರ್ ಬಲಸುವೆರ್. ಐರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕುಲು ತಿನ್ಪೆರ್. ಮಂಜೊಲ್ದ ಇರೆತ ಗಟ್ಟಿನ್ ತುಡರ ಪರ್ಬದಪಗಲ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆನಿ ಸೈದಿನಕ್ಲೆಗ್ ಬಲಸುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಅಪಗ ಗಟ್ಟಿ, ಬಜಿಲ್ ಬಲಸುನ ಕ್ರಮಲ ಉಂಡು.

## ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪುನ ಇರೆಕ್ಕುಲು
ಬಾರೆದ ಇರೆ, ತೆಕ್ಕಿದ ಇರೆ, ಬಾದಾಮ್‍ದ ಇರೆ, ಉಪ್ಪೊಲಿಗೆದ ಇರೆ, ಪೊಂಗರೆದ ಇರೆ, ಕಾಟ್‍ ಸಂಪಿಗೆದ ಇರೆ, ಪೆಲತ್ತ ಇರೆ, ಮಂಜಲ್‍ದ ಇರೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತಿನಿಸುಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ಗಡಿ ಹಾರ

**ಗಡಿ ಹಾರ** ತುಳುವೆರ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆ, ಬೆರಿಪತ್ತಿನ ಗಂಡಗಣೊಕುಲೆನ ಉಪದ್ರ ತಡೆವರೆಗಾದ್ ದೇವಿಗ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಸೇವೆ.

## ಗಡಿಹಾರ ಪಂಡ ದಾದ?
ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತುಳುವೆರ್ ತುಳುನಾಡ್ದ ಬಡಕ್ಕಾಯಿ ಮೈಟ್ಟುಪ್ಪುನ 'ಮಾರ್‌ನಕಟ್ಟೆ'ದ (ಮಹಾನವಮಿಕಟ್ಟೆ)ದೇವಿನ್ ಮೂಲೊಡ್‌ದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬರೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಮಕರ, ಮಾಯಿ, ಸುಗ್ಗಿ- ಈ ಮೂಜಿ ಸಂಕ್ರಮಣತ್ತಾನಿ ತುಳುವೆರೆನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪಂಗಡೊಲು ಮಾರ್‌ನಕಟ್ಟೆದ ದೇವಿಗ್ ಸೇವಂತಿಗೆ, ಪಿಂಗಾರ, ಮುಡ್ಡೆಲ (ಲಾವಂಚ), ಕರಿಕಾಜಿ (ಕರಿಯಬಳೆ) ದುಂಬಾಯಿ ಮಾಂಗಲ್ಯಸೂಚಕ ವಸ್ತುಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ 'ಅರಿಯನ ನೇದ್ದೆ' (ಹರಿವಾಣ ನೈವೇದ್ಯ)ಸೇವೆನ್ ಒಪ್ಪಿಸಾವೆರ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು, ನಡತೊಂದು ಅತ್ತ್ಂಡ ಎರುತ್ತ ಗಾಡಿ/ಬಂಡಿಡ್ ಬಾರೀ ಬಂಗೊಡು ಪ್ರಯಾಣ ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಸಂಕ ಇಜ್ಜಾಂದಿನ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಓಡ-ಪಾಡಿಲೆಡ್ ಸುದೆ ಕಡತ್ತ್‌ದ್ ದೇವಿನ 'ತಲ' (ಸ್ಥಳ)ದರ್ಶನ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬರ್ಪೆದೆರ್.

ಇಂಚ ಪಿರವು ಬನ್ನಗ ದೇವಿನ ಪುರ್ಸಾದ ಕೈಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುನೆಡ್ದಾವರ ಮಾರ್ಗೊಡು 'ಗಂಡಗಣೊಕ್ಕುಲು' ಬೆರಿಪತೊಂದು ಬರ್ಪ ಪನ್ಪಿ ನಂಬೊಲಿಗೆ ತುಳುವೆರೆಡ ಇತ್ತ್ಂ‌ಡ್. ಅಯಿನ್ ಪರಿಹಾರ ಮಲ್ಪಿ ಸಲುವಾದ್ 'ಗಡಿಹಾರ' ಪನ್ಪಿ ಸೇವೆನ್ ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬರೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

## ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
ಮಾರ್‌ನಕಟ್ಟೆಡ್ ಸಂಕ್ರಮಣತ್ತಾನಿ ಸೇವೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಇಲ್ಲಗ್ ಬತ್ತಿನ ಮನದಾನಿ ಬಯ್ಯದ ಪೊರ್ತುಗು ಗಡಿಹಾರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಲ್ಪುನವು ಸಂಪ್ರದಾಯೊ. ಇಲ್ಲಲ್‌ಡ್ದ್ ಒಂತೆ ದೂರ ಬಡಕ್ಕಾಯಿಗ್ ಮೋನೆ ಪಾಡ್‌ದ್ ಪಾಳೆದ ತೊಟ್ಟೆಡ್ ಕುರುದಿ ನೀರ್ ದೀವೊನುವೆರ್. ಅಯಿಟ್ಟ್ ಒಂಜಿ ಕೋಲುನಿನೆ (ಕೋಲುತಿರಿ) ಪೊತ್ತಾದ್ ದೀಪೆರ್. ಬಾರೆದ ಕೊಡಿ ಇರೆಟ್ಟ್ ದೇವಿನ ಪುರ್ಸಾದ (ಸೇವಂತಿಗೆ ಪೂ, ಮುಡ್ಯಲ, ವಿಭೂತಿ) ದೀದ್ ಒಂಜಿ ತಾರಾಯಿ ಪುಡಾದ್ ದೀಪೆರ್. ಒಂಜಿ ತೂಟೆನ್ ಪೊತ್ತಾದ್ ಪತ್ತೊನುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಕೋರಿನ್ ಕಡ್ತ್‌ದ್ ತಾರಾಯಿಗ್‌ಲಾ ಕುರ್ದಿ ನೀರ್‌ಗ್‌ಲಾ ನೆತ್ತೆರ್ ಬೂರುನಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಒಂಜಿ ಮೈಟ್ಟ್ ದೀವೊನುವೆರ್.

## ಪ್ರಾರ್ತನೆ
ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಚ ಪ್ರಾರ್ತನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್:

::ಅಮ್ಮಾ,
::ಬಡಕ್ಕಾಯಿದ ಅಪ್ಪೆ,
::ಕಾಲೊಡ್ದು ಕಾಲೊಗು ನಡತೊಂದು ಬತ್ತಿಲೆಕ್ಕನೇ,
::ಕೋಡೆ ಮಕರಸಂಕ್ರಾಂತಿಗ್ ಇರೆನ ತಲೊಕು ಬತ್ತ್‌ದ್,
::ಅರಿಯನ ನೇದ್ದೆ ಒಪ್ಪ್ಯಾದ್ ಸಾರ ಪೂ ಒಪ್ಪ್ಯಾದ್,
::ಪೊರ್ಲುಡು ಪಿರ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಇಲ್ಲ್ ಮುಟ್ಟ್‌ದ.
::ಇತ್ತೆ ಇರೆನ ಪೂ-ಪುರ್ಸಾದೊದ ಬೆರಿ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಬತ್ತಿನ ಗಂಡಗಣೊಕುಲೆಗ್,
::ಪುರ್ಸಾದ ಪಾಡ್‌ದ್ ಜಿವಾದಿ ಕುತ್ತುದ್ ರಕ್ತಾರ ಕೊರೊಂದುಲ್ಲ.
::ಕೊರಿಂಚಿತ್ತಿನ ರಕ್ತಾರೊನು ಯೆಂಕ್ಲೆನ್ ಬೆರಿ ಪತ್ತೊಂದು ಬೈದಿನ ಸಾರೊತ್ತೊಂಜಿ
::ಗಂಡ ಗಣೊಕುಲಿತ್ಂಡಲಾ ಅಕ್ಲೆನ ಆರ (ಆಹಾರ) ಕೈಕೊಂದು ಪಿರ ತಿರ್ಗುನ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುಲೆ.
::ಈ ಗಿರಾಗಿರ್ತಿನ್ ಮುಂಡಗೊಂಜಿ ಮುಂಚಿಕಲ್ಲ್‌ದಾತ್ ಆಪತ್ತ್ ಬರಂದಿಲೆಕ್ಕ ಕಾತೊಂದು ಬಲ್ಲೆ...
::ಬಡಕ್ಕಯಿದಪ್ಪೆ ಪಂಡ್‌ದ್ ನಟ್ಟೊನುವ

ಇಂಚ ಪ್ರಾರ್ತನೆ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ತಿರ್ಗ್‌ದ್ ಉಂತುದು ಗಂಡಗಣೊಕ್ಕುಲೆಗ್ ಹಾರ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ಪಿಯರ ಅನು ಮಲ್ತ್ ಕೊರೊಡು. ಪಿರ ಬನ್ನಗ ಕೋರಿನ್ ಪತ್ತೊಂದು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ವನಸ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದುವೇ ಗಡಿಹಾರದ ಕಟ್ಟುಕಟ್ಟಲೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಗಿಡಿ

**ಗರುಡ** (ಹಕ್ಕಿ) ಪಕ್ಕಿಲೆಡೇ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪಕ್ಕಿ. ಗಿಡಿತ೦ಚ ಇಪ್ಪುನ ಮಲ್ಲ ಪಕ್ಕಿ. ಹ್ಯಾಲಿಯಾಸ್ಟರ್ ಇಂಡಸ್ ಪ೦ಡ್ದ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ ಕೈಟ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ಬೂಮಿಡ್ಗ ರುಡ ಭಾರತ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ನೇಪಾಳ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡ್ ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕು೦ಡ್.

## ವಿವರಣೆ
ಸುಮಾರು 48 ಸೆಂಮೀ. ಉದ್ದ ಇಪ್ಪುನ ಈ ಪಕ್ಕಿದ ತರೆ, ಕೆಕ್ಕಿಲ್, ತಿಗಲೆ, ಬೆರಿತ ಪಾಲ್ ಬೊಲ್ದ್. ಜೂವದ ಬಾಕಿದ ಪಾಲ್ ಕೆಂಪು ಕ೦ದ್. ಗರುಡನ ಕೊಕ್ಕು ಬಾರಿ ಗಟ್ಟಿ. ದೃಷ್ಟಿ ಬಾರಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ. ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ, ಉದ್ದ ಬೀಲ. ಕಾರ್, ಪಾದ ನು೦ಗೆಲ್ ಮರತ್ತ ಬಣ್ಣದ೦ಚ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅಯಿತ ಬುಲಿಪು ಬಿಗಿಲ್ ಪಾಡಿಲೆಕ. ಆರೋಮೀನು, ಕಪ್ಪೆ, ಕೇರಿ, ಪಲ್ಲಿ, ಕೋರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪುನಲಾ ತಿನ್ಪು೦ಡ್ಗೆ.

## ಗರುಡ ಪಕ್ಕಿದ ತೆನಸ್
ಮೀನ್, ಕಪ್ಪೆ, ಕಿನ್ಯ ಉಚ್ಚು, ಪಲ್ಲಿ, ಕಿನ್ಯ ಸ್ತನಿಲು, ಕೋರಿ, ಪಾತೆ ಇಂಚಿತ್ತಿನವು ಗರುಡಪಕ್ಕಿದ ತೆನಸ್. ಅಪರೂಪೊಗು ಉಂದು ಹದ್ದು, ರಣಹದ್ದುಲೆನಂಚ ಸೈತಿ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ತಿನ್ಪೊ.

## ಪುರಾಣಡು ಗರುಡೆ ಪಕ್ಕಿ
ಭಾರತದ ಪುರಾನಡು ಗರುಡೆ ವಿಷ್ಣು ದೇವೆರ್ನ ತೇರ್.  ಗರುಡಗ್ಲಾ ನಾಗಗ್ಲಾ ಪಗೆ ಪನ್ಪಿ ಕಥೆಲಾ ಉಂಟು. ಜಾಗತ್ತುಡ್ ಈ ಪಕ್ಕಿ ಶಕ್ತಿ, ಸಾಮಥ್ರಥ್ಯ ಇತ್ತಿನ ಪಕ್ಕಿರೋಮ್, ಇಂಡೋನೆಸಿಯ ದೇಶದ ರಾಷ್ಟ್ರಲಾಂಛನ. ರಡ್ಡ್ ತರೆತ ಗರುಡ ಪಕ್ಕಿ ಜರ್ಮನಿ, ರಷ್ಯ, ಆಸ್ಟ್ರಿಯ, ಪೋಲೆಂಡ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಲೆನ ರಾಷ್ಟ್ರಲಾಂಛನ ಆದಿತ್ತುಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪಕ್ಕಿಲು
ಗಾಣ

**ಗಾಣ** ಪಂಡ್ಂಡ ತಾರಾಯಿ, ಎನ್ಮೆ, ಕಡ್ಲೆ ಇಂಚಿತ್ತಿನೆನ್ ಒತ್ತುದು ದೆಪ್ಪುನೆಕ್ಕ್ ಗಾಣ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆಟ್ಟ್ ರಡ್ಡ್ ವಿದ ಉಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಚಕ್ರ ತಿರ್ಗುನ ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ಕಡೆಪಿ ಕಲ್ಲ್‌ದ ರೂಪೊಡು ಉಪ್ಪುನವು. ಸುರುತ್ತವು ಬೆಲ್ಲ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಂರ್ಬುದ ಪೇರ್ ದೆಪ್ಪುನವು. ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ತಾರಾಯಿ, ಎಡ್ಮೆ, ಕಡ್ಲೆ ಇಂಚಿತ್ತಿನೆತ್ತ ಎಣ್ಣೆ ದೆಪ್ಪರೆಗಾದ್, ಉಂದೆನ್ ತಿರ್ಗಾರೆಗ್ ಬೋರಿ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಏರುಕುಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬೆಲ್ಲ ದೆಪ್ಪುನ ದುಂಬು ಮರತ್ತವು ಇತ್ತ್‌ದ್ ಇತ್ತೆ ಕರ್ಬದ ಉಂಡು ಅಂಚನೆ ಎಣ್ಣೆ ದೆಪ್ಪುನ ಮರತ್ತ ಕಡೆಪಿಲೆಕ್ಕ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇತ್ತೆ ಕರ್ಬದ ಕಡೆಪಿಕಲ್ಲ್‌ಲಾ ಬೈದ್ಂಡ್. ಕರೆಂಟ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ಎಣ್ಣೆ ದೆಪ್ಪುನೆಕ್ಕ್‌ಲಾ ಗಾಣ ಪಂಡ್ದೇ ಪನ್ಪೆರ್ ಈ ಬೆಲೇನ್ ಸಪಲ್ಯೆರ್ ಮಾನ್ಪುವೆರ್.

## ಸಪಲ್ಯೆರ್

ತುಳುನಾಡ್‍ದ ತೆನ್‍ಕಯಿ ಭಾಗಡ್‍ದ್ ಅರಬ್ಬೀ ಕಡಲ್‍ದ ಮೂಡಯಿ ಉಲಯಿದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ತೂಯರೆ ತಿಕ್ಕುನ ಗಾಣಿಗ ಜಾತಿದಕುಲು ಕೆಲಸಡ್ ಗಾಣರ್‌ದ್ ಯೆಣ್ಣೆ ದೆಪ್ಪುನ ಬೇಲೆದಕುಲು. ಈ ಜನಕುಲು ತೆನ್‌ಕಯಿ ಕರಾವಳಿ ಉಲಯಿ ಪ್ರದೇಶ ಮಂಜೇಶ್ವರ, ಉಳ್ಳಾಲ, ಅತ್ತಾವರ, ಮೂಲ್ಕಿ, ಮುಂಡ್ಕೂರ್,ಕಾರ್ಕಳ,ಉಡುಪಿ,ಮಿಜಾರು, ಎಡಪದವು, ಮಳಲಿ, ಪೊಳಲಿ, ಈ ಪೂರ ಪ್ರದೇಶಡ್ ತೂಯರೆ ತಿಕ್ಕುವೆರ್. ಈ ಊರುಡ್ ಪೂರ ಗಾಣದ ಕೊಟ್ಯ ಪುದರ್ ಏತೋ ಗಾಣಿಗ ಜಾತಿದ ಇಲ್ಲುಲೆನ್ ತೂವೊಲಿ. ವಿದ್ಯುತ್ ಚಾಲಿತ ಮಿಶೆನ್ ಬತ್ತಿನೆರ್‌‍ದಾವರ ಗಾಣ ದ ಎಣ್ಣೆ ದೆಪ್ಪುನ ಕುಲಕಸುಬೇ ಉಂತುದು ಪೋತುಂಡು. ಇತ್ತೆ ಗಾಣಿಗೆರ್ ಜೀವನ ಸಾಗಾಯರೆ ಬೊಡಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕೆಲಸಲೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣದ ಎದುರ್ ಇತ್ತಿನ ಗಾಣ ಮಾಯಾದ್ ಗಾಣದ ಕೊಟ್ಯ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ಮಾತ್ರ ಒರಿದ್ಂಡ್. ಇಂಚ್ಚಿತ್ತಿನ ಗಾಣದ ಕೊಟ್ಯಡ್ ಗಾಣೊಲೆನ್ ಜೋಪಾನವಾದ್ ದೀದ್ ಅಯಿಕ್ ಪೂಜೆ ಸಂದಾವುನ ಕೆಲವು ಗಾಣಿಗೆರೆ ಇಲ್ಲುಲೆನ್ ಇತ್ತೆಲ ತೂವೊಲಿ.

## ಗಾಣ ಏಪೊದ
ಗಾಣ ಇನಿ ಕೊಡೆದ ಅತ್ತ್. ಶತಮಾನೊಗ್ ದುಂಬೇ ಗಾಣದ ಚರಿತ್ರೆ ದಾಖಲಾಯೆನವು. ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣೊಡ್ ಗಾಣದ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುನ ಗಾನಿಗೆರೆ ವಿವರ ಉಂಡು. ರಾಜೆ ವಿಕ್ರಮೆ ಶನಿ ದೇವೆರೆನ ಅವಕೃಪೆಗ್ ಪಾತ್ರರಾಯಿನಪಗ ಗಾಣಿಗೆರೆ ಇಲ್ಲಲ್ ಎಣ್ಣೆ ದೆಪ್ಪುನ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನವೆಕ್ ಇತಿಹಾಸ ಉಂಡು. ಈ ಹಿನ್ನಲೆಡ್ ಗಾಣ ಮಸ್ತ ಪಿರಾಕ್‍ದ ಆಯಿನವು ಪಂಡ್‍ದ್ ನಮಕ್ ತೆರಿವುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ವರ್ಗೊ:ಉದ್ಯೋಗ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಗಾಣಗಾಪುರ

**ಗಾಣಗಾಪುರ** ಪನ್ಪುನ ಊರುಡೊಂಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಅಂಚನೆ ಆ ಊರುಡು ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ದೇವಸ್ಥಾನರ್ದ್ ಉಂದೊಂಜಿ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳ ಆದ್ ಉಂಡು. ಈ ಜಾಗೆ ಚೆನ್ನೈ-ಮು೦ಬಯಿ ರೈಲುಮಾರ್ಗೊಡ್ ಗಾಣಗಾಪುರ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣೊಡ್ದ್ ೧೬ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರೊಡು ಉ೦ಡು. ಅಫಜಲಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಡು ಉ೦ಡು. ಮೂಲು ನರಸಿ೦ಹ ಸರಸ್ವತಿ ದತ್ತ ಮಹಾರಾಜೆರ್ನ ದೇವಾಲಯಲಾ ಉ೦ಡು. ಗಾಣಗಾಪುರ ಆಮರಜ ಬುಕ್ಕೊ ಭೀಮಾ ತುದೆತ ಸ೦ಗಮವಾದು೦ಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆ

ಗದಗ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯತ ಒಂಜಿ ಜಿಲ್ಲೆ. ಉ೦ದು ಪ್ರಾಚೀನ ಊರು. ದು೦ಬು ಈ ಊರುಗ್ ಕ್ರತುಕ, ಕ್ರತಪುರ, ಕರ್ಡುದು, ಗಳಗಡು, ಗಡುಗು, ಪ೦ನ್ಪಿನ ಪುದರ್ಲ್ಲಾ ಇತ್ತು೦ಡು. ಹೊಯ್ಸಳೆರ್ನ ರಾಜೆ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ಕಟ್ಟ್ ದೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ವೀರನಾರಯಣ ದೇಸ್ಥಾನಲಾ ಮೂಲು ಉ೦ಡು. ಉ೦ದೇ ದೇಸ್ಥಾನೊಡು ಕುಮಾರವ್ಯಾಸೆರ್ ದೆವೆರ್ನ ಎದುರ್ ಕುಲ್ಲುದ್ ಪುದರ್ ಆಯಿನ ಕನ್ನಡ ಮಹಾಭಾರತನ್ ಬರೆಯೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರತೀತಿಲಾ ಉ೦ಡು.

ಈ ಊರ್ದ ಕೈತಲ್ ತೋ೦ಟದಾರ್ಯರ್ನ ಮಠಲಾ ಉ೦ಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಸ್ಥಾನೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಜಿಲ್ಲೆಲು
ಗರ್ಗೊ

**ಗರ್ಗೊ** ಪನ್ಪುನವು ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಮರ್ದ್ ದಯಿ. ಉಂದೆನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಡ್ ಭೃಂಗರಾಜ ಪನ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆತ ಪೂ ಸುರುಟ್ ಬೊಲ್ದ್ ಆದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಪ್ಪು ಆಪುಂಡು. ಕಂಡದ ಬರಿಟ್ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೆಕ್ಕ್ ಕನ್ನಡೊಡ್ **ಗರುಗ ಗಿಡ** ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

ಉಂದೆನ್ ಮಸ್ತ್ ಜನೊಕುಲು ತರೆತ ತಂಪುಗು ಅಂಚನೆ ಕೂಜಲ್ ದ  ಬಣ್ಣೊಗು ಬೊಡಾದ್ ತರೆಕ್ ಉಪಯೋಗ ಮನ್ಪುವೆರ್. ಗರ್ಗೊದ ದಯಿನ್ ಗುದ್ದ್‌ದ್ ರಸ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಅವೆನ್ ತಾರಾಯಿದ ಎಣ್ಣೆದೊಟ್ಟುಗು ಬೆಚ್ಚ ಮನ್ತ್‌ದ್ ತರೆಕ್ ಪಾಡೊಲಿ. ತರೆಕಜೊ ನರೆವಂದೆ ಬಣ್ಣನ್ ಅಂಚನೆ ಒರಿಪಾದ್ ಕೂಜಲ್‌ನ್ ಮಂದೊಡು ಬಳಪಾವುನ ಗುನೊ ಉಪ್ಪುನ ಈ ದಯಿಕ್ ಸಂಸ್ಕೃತಡ್ ಕೇಶರಂಜನ, ಕೇಶರಾಜ ಪನ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಆರ್ಧ ತರೆ ಬೇನೆಗ್ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಎಡ್ಡೆ ಮರ್ದ್ ಅಂಚಾದ್ ನೆಕ್ ಸೂರ್ಯಾವರ್ತ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್‌ಲ ಉಂಡು. ಗರುಗದ ಎಣ್ಣೆನ್ ಕಿನ್ಯ ಬಾಲೆಗ್ ಪೂಜಿದ್ ಮಾಲಿಶ್ ಮನ್ತ್‌ದ್ ಬೆಚ್ಚನೀರ್‍ಡ್ ಮೀಪಾಂಡ ಚರ್ಮೊದ ಅರೋಗ್ಯೊಗು ಎಡ್ಡೆ.  ಉಂದೆತ ಇರೆಡ್ಡ್ ಸಂಕಷ್ಟಹರ ಚತುರ್ಥಿ ವ್ರತಟ್ ಗಣಪತಿಗ್, ನಿತ್ಯ ಸೋಮಾರೊ ವ್ರತಟ್ ಶಿವ ಬುಕ್ಕೊ ಗೌರಿಗೆ, ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹ ಜಯಂತಿ ವ್ರತಟ್ ವಿಷ್ಣುಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಶ್ರೀ  ಉಮಾ-ಮಹೆಶ್ವರಗ್ ಪೂಜೆ ಮನ್ಪುವೆರ್.

## ದಯಿತ ರೂಪ
ಗರಗದ ದಯಿ ಎಲ್ಯ ಜಾತಿದ ದಯಿ.ಉಂದು ನೆಲತ್ ಮಿತ್ತ್ ಅಂಚಿ ಇಂಚಿ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಗೆಲ್ಲ್ ನ್ ಪರಡದ್ ಬಳಪಿನಂಚಿನ ಎಲ್ಯ ದಯಿ. ನೆತ್ತ ದಂಡ್ ಮಸ್ತ್ ಮೆದುವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ದಯಿಟ್ ಎಲ್ಯ ಪೂ ಉಪ್ಪುಂಡು.  ಪೂತ ಬಣ್ಣ ಬೊಲ್ದು. ಪೂತ ಉಲಯಿದ ಬಿತ್ತ್ ಉಲ್ಗಿ ಬುಕ್ಕೊ ನೆಲಕ್ ಬೂರ್ದ್ ನೀರ್‌ದ ಅಶ್ರಯ ತಿಕ್ಕ್‌ನಗ ದಯಿಯಾದ್ ಕೊಡಿಪುಂಡು.

## ಗರ್ಗೊದ ಬೊಲೆಚ್ಚಿಲ್
ಗರ್ಗ ಮಾತ ತರತ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್  ಬುಲೆಪುನಂಚಿನ ದಯಿ. ಎಚ್ಚಾದ್ ಕಂಡದ ಬರಿಟ್, ಕಂಗ್ ತೋಟೊಡು ಅಂಚನೆ ನೀರ್ದ ಪರಿಪು ಜಾಸ್ತಿ ಇತ್ತಿನಲ್ಪ ಗರ್ಗೊ ಬುಲೆಪುಂಡು.

## ವಿದೊಕುಲು
ಗರ್ಗೊದ ದಯಿಟ್ ಬುಡ್ಫಿನ ಪೂತ ಬಣ್ಣಗ್ ಅನುಸಾರವಾದ್ ಮೂಜಿ ವಿದೊಕುಲೆನ್ ಗುರುತಿಸವೊಲಿ.  ಬೊಲ್ದು, ನೀಲಿ ಅಂಚನೆ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣದ ಪೂ ಬುಡ್ಫಿನ  ಮೂಜಿ  ವಿದೊಕುಲು.  ನೀಲಿಬಣ್ಣದ ಗರ್ಗೊನ್ ಪಡ್ಡೋಯಿ ಬಂಗಾಲೊಡು ಭೀಮರಾಜ ಪನ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ಕೇರಳೊಡು ಬೈದ್ಯೆರ್ನಕುಲು ಜಾಸ್ತಿ ಮಂಜಲ್ ಪೂತ ಭೃಂಗರಾಜನ್ ಮರ್ದ್‌ಗ್ ಉಪಯೊಗ ಮನ್ಪುವೆರ್.  ಆಂಡಾ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಕರಾವಳಿದಕುಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬೊಳುದ್ ಪೂತ  ಭೃಂಗರಾಜನ್ ಉಪಯೋಗ ಮನ್ಪುವೆರ್.

## ಪಂಚ ಅಂಗೊಲು
ಗರ್ಗದ ೫ ಅಂಗೊಲಾದಿತ್ತಿನ ಬೇರ್, ದಂಡ್, ಪೂ, ಬಿತ್ತ್ ಅಂಚನೆ ಇರೆ ಉಂದು ಮಾತಲ ಮರ್ದ್‍ದ ಸತ್ವನ್ ಹೊಂದೊಂದುಲ್ಲ.

## ಮರ್ದ್‍ದ ಉಪಯೋಗ
ಗರ್ಗೊ ಮಸ್ತ್ ಮರ್ದ್‌ಗ್ ಪುದರ್ ಪಡೆವೊನ್ನ ದಯಿ.
*ಅಜೀರ್ಣೊಡು ಬಂಜಿ ಉಬ್ಬರ ಅದಿತ್ತ್ಂಡ ಭೃಂಗರಾಜದ ದಯಿನ್ ಸಣ್ಣ ಕೊಚ್ಚಿದ್ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಪೊಗ್ತ್‌ದ್ ಬೆಞಣದೊಟ್ಟುಗ್ ಜೀರಿಗೆದ ಪೊಡಿ ಬೆರೆಸದ್ ತಿನೊಡು
*ಚರ್ಮರೋಗೊಗ್ ಭೃಂಗರಾಜದ ಬೇರ್‌ನ್ ಅರೆತ್‌ದ್ ಪೂಜೊಡು.
*ತರೆಬೇನೆಗ್ ಭೃಂಗರಾಜ ದಯಿತ ರಸನ್ ಎನ್ಮೆದೆಣ್ಣೆದೊಟ್ಟುಗು ಬೆರೆಸದ್ ಮುಂಡೊಗು ಪೂಜೊಡು.
*ಕಿನ್ಯ ಪ್ರಾಯೋಡೆ ತರೆಕೂಜಲ್ ನರೆಪುನಿ  ಅಂಚನೆ ಕೂಜಲ್ ತಾಳೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ ಭೃಂಗರಾಜದ ತೈಲನ್ ಪ್ರತಿದಿನ ತರೆಕ್ ಪಾಡೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ ಕೂಜಲುದುರುನ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ ಸೊಂಪಾದ್ ಬಳಪುಂಡು.
*ಉಂದೆತ ತಪ್ಪುಡು ತಂಬುಳ್ಳಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದಯಿನ್ ತರೆತ್‌ದ್ ಎಣ್ಣೆದೊಟ್ಟು ಬೆರಸದ್ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ತುದು ಮಂಡೆಗ್ ಪೂಜಿಂಡ ಕೂಜಲು ಕಪ್ಪಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ತರೆಕೂಜಲು ತಾಳುಜಿ. ಮಂಜೊಲ್ ಪಿತ್ತ್ ಆಯಿನಗುಲು ಬೇರುನು ಅರೆತುದು ಮಂಡೆಗು ಪುಜಿವೆರ್ ಅವು ಗುಣ ಅಪುಂಡು.

## ಎಣ್ಣೆ ಮಲ್ಪುನೆ
ಭೃಂಗರಾಜ ತೈಲ ತಯಾರ್ ಮನ್ಪುನ ವಿಧಾನ ಭಾರಿ ಸುಲಭ. ಗರ್ಗದ ದಯಿನ್ ಪೊರ್ತೊಂದು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಪೊರ್ಲು ದೆಕ್ಕ್‌ದ್ ನೀರ್ದ ಪಸೆ ಪೊಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇರ್ ಸಮೇತ ಸಣ್ಣ ಕೊಚ್ಚಿದ್ ಎಣ್ಣೆ ಕಾಯೆರ್ ದೀದ್ ಅಯಿಕ್ ಕೊಚ್ಚಿದ್ ದೀನ ಗರ್ಗನ್ ಪಾಡ್ಡ್ ಕುಡಲ ಒಂತೆ  ಪೊರ್ಲು  ಕೊದಿಯದ್ ಬೆಚ್ಚ ಕಮ್ಮಿಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅರಿತ್‌ದ್ ಕುಪ್ಪಿಡ್ ಪಾಡ್ಡ್ ದಿವೊಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ದಯಿಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದ್‌ದ ದಯಿ
ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ

**ಮೋಹನದಾಸ ಕರಮಚಂದ ಗಾಂಧಿ** (೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮೬೯ – ೩೦ ಜನವರಿ ೧೯೪೮) ಭಾರತೊದಕುಲೆನ ಪಾಲ್‌ಗ್ ರಾಷ್ಟ್ರಪಿತೆರ್. ಆರ್ ಭಾರತದ ಜನಕುಲೆನ ಸುಖೊಕಾದ್ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆನ್ ಮಲ್ದೆರ್. ಅರೆನ ಇಡೀ ಪುದರ್ ಮೋಹನದಾಸ ಕರಮಚಂದ ಗಾಂಧೀಜಿ. ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಪುದರ್ ಮೋಹನದಾಸ, ಅಪ್ಪೆನ ಪುದರ್ ಪುತಲೀಬಾಯಿ.

## ಪುಟ್ಟು ಬುಕ್ಕೊ ಬಲಕೆ
* ಮೋಹನ ದಾಸ ಕರಮಚಂದ ಗಾಂಧಿಯೆರ್ ೧೮೬೯ನೇ ಇಸವಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗೊಲುದ ೨ನೇ ತಾರೀಕ್‌ಗ್ ಗುಜರಾತ್ ದ ಪೋರ ಬಂದರ್‌ಡ್  ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್.
* ಆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಕರಮಚಂದ ಗಾಂಧಿ. ಅಪ್ಪೆ ಪುತಲೀ ಬಾಯಿ. ಎಲ್ಯ ಉಪ್ಪುನಗ ಗಾಂಧಿಯೆರೆಗ್ ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಶ್ರವಣಕುಮಾರ, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ದಂಚಿನ ಪುರಾಣದ ಆದರ್ಶ ಜನೊಕ್ಲೆನ ಕತೆ ಪನೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅವು ಗಾಂಧಿಯೆರ್ನ ಮಿತ್ತ್ ಎಡ್ಡೆ ರೀತಿದ ಪ್ರಭಾವ ಬೂರುಂಡ್. ಸತ್ಯ, ಸಮಾನತೆ, ಹಿರಿಯೆರ್ಡ ಭಕ್ತಿ, ಅಪ್ಪೆಮ್ಮೆನಕ್ಲೆಡ ಗೌರವ ಉಂದು ಪೂರ ಎಲ್ಲಿಡೇ ಆರೆಡ ಇತ್ತ್ಂಡ್.

## ಶಿಕ್ಷಣ

https://web.archive.org/web/20211003054849/http://lnmuacin.in/studentnotice/ddelnmu/2020/C%208%20EDUCATIONAL%20PHILOSOPHY%20OF%20MAHATMA%20GANDHI-A%20K%20Milan.pdf
Google Search

## ಹೋರಾಟ
* The beginning of India's Freedom Struggle | Our Bapu | Students Projects
* Biography: Historical and Celebrity Profiles

## ಗಾಂಧಿಯೆರೆನ ತತ್ವೊಲು
# ಶಾಂತಿ
# ಅಹಿಂಸೆ

## ಸಂದಿನ ಗೌರವ

## ಕಡೆತ ದಿನೊಕುಲು

## ಮರಣ
* ಆಫ್ರಿಕ ಖಂಡೊಡ್ ವರ್ಣ ಭೇದದ ನೀತಿದ ವಿರುದ್ದ ಹೋರಾಟ ಮಲ್ತೆರ್.
* ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಲೆಕ್ಕೊಡ್ ಭಾರತೊಗ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ದೊರಕಾದೆರ್.
* ಅರೆನ ಪ್ರಯತ್ನೊಗ್ ೧೯೪೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ಗ್ ಭಾರತೊಗ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್.
* ೧೯೪೮ದ ಜನವರಿ ೩೦ಗ್ ನ್ಯಾಥೂರಾಂ ಗೋಡ್ಸೆ ಪನ್ಪುನ ಹಂತಕನ ಗುಂಡುಗು ಬಲಿ ಆಯೆರ್.

## ಗಾಂಧೀಜಿ - ಚಿತ್ರ ಸಂಪುಟ

Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|ಮಹಾತ್ಮ-ಗಾಂಧಿ, ಸ್ಟುಡಿಯೋ, 1931
Gandhi spinning.jpg|ಚರಕೊಡು ನೂಲು ಸುಂದುನ ಗಾಂಧೀಜಿ.
Mahatma Gandhi and Kasturba.jpg|ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆನ ಬೊಡಿದಿ ಕಸ್ತೂರಿ ಬಾ
Mahatma Gandhi statue in Kollam.jpg|ಕೊಲ್ಲಂಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿನ ಪ್ರತಿಮೆ
Gandhi Salt March.jpg|ಗಾಂಧೀಜಿನ ಉಪ್ಪುದ ಮೆರವಣಿಗೆ
Gandhi, Harijan Work at Madras.jpg|thumb| ಹರಿಜನೊದಕಲೆನ ಕೆಲಸೊಡು ಮದ್ರಾಸುಡು ಗಾಂಧೀಜಿ
Bose & Gandhi 1938.jpg|ಬೋಸ್ ಬುಕ್ಕೊೊ ಗಾಂಧೀಜಿ 1938ಡ್
Lunettes de Gandhi-National Gandhi Museum (1).jpg|ಲುನೆಟ್ಸ್ ಡಿ ಗಾಂಧಿ-ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗಾಂಧಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ
Jinnah Gandhi.jpg|ಜಿನ್ನಾ ಬುಕ್ಕೊೊ ಗಾಂಧೀಜಿ
Gandhi and Nehru.jpg|ನೆಹರೂ ಬುಕ್ಕೊೊ ಗಾಂಧೀಜಿ
Chaplin and Gandhi 1931.jpg|ಚಾಪ್ಲಿನ್ ಬುಕ್ಕೊೊ ಗಾಂಧೀಜಿ  1931ಡ್
Gandhi Shantiniketan 1940.jpg|ಗಾಂಧಿ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನ 1940
Gandhi at Darwen.jpg|ಡಾರ್ವೆನ್‌ ಡ್  ಗಾಂಧೀಜಿ
Gandhi smiling, August 1942.jpg|ತೆಲುತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಗಾಂಧೀಜಿ, ಆಗಸ್ಟ್ 1942


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ರಾಜಕಾರಣಿಲು
ಗಿನ್ನಿ

ಉಂದೊಂಜಿ ಮಾಪು. ಕುಟ್ಟಿದೊನ್ನೆದ ಗೊಬ್ಬುಡು ಕುಟ್ಟಿದ ಎಲ್ಯ ಮಾಪುನೇ ಗಿನ್ನಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಗಿನ್ನಿ ಪಂಡ ಎಲ್ಯ ಪಂಡ್ದ್ ತುಳುವೆರ್ನ ಲೆಕ್ಕ. ಕುಟ್ಟಿನ್ ರಾಪಾದ್ ತಿರ್ತ್ ಬೂರುನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ರಡ್ಡ್ ಸರ್ತಿ ಹಾಕ್ಂಡ ಅವು ಗಿನ್ನಿದ ಲೆಕ್ಕೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಅಂಕೊಡು ನಕ್ಕಿಯಾಯಿನ ಅಕೇರಿದ ಲೆಕ್ಕ ಮುಟ್ಟರೆಗ್ ಗಿನ್ನಿದ ಸಾಯೋ ಇತ್ತ್ಂಡ ಬೇಗ ಮುಟ್ಟೊಲಿ. ಕಿನ್ನಿ ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದೊಡ್ದ್ ಬೈದಿನ ಶಬ್ದ ಗಿನ್ನಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಗುಜರಾತ್

**ಗುಜರಾತ್** ಭಾರತ ದೇಶೊದ ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ರಾಜ್ಯ. ಈ ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜಧಾನಿ ಗಾಂಧಿನಗರ್. ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್ ಮುಲ್ಪದ ಮಲ್ಲ ಊರು. ಈ ರಾಜ್ಯೊದ ಜನಕುಲು ಗುಜರಾತಿ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುವೆರ್. ಗುಜರಾತ್‍ದ ಗಡಿ ಭಾಗೊದ ಅಂಚಿಗ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ದೇಶ ಅಂಚೆನೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಅಂಚೆನೆ ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯೊಲು ಉಂಡು.

ಸಬರ್ಮತಿ, ಟಪಿ ಅಂಚೆನೆ ನರ್ಮದ ನದಿ ಮುಲ್ಪ ಪರಪುಂಡು. ಸಬರ್ಮತಿ ಮುಲ್ಪ ಪರಪುಮ ಮಲ್ಲ ನದಿ. ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್‍ಡ್ ಗುಜರಾತಿ ಜನಕುಲು ಜಾಸ್ತಿ ಉಲ್ಲೆರ್. ತೆಲುಗು, ತಮಿಳ್, ಕೊಂಕಣಿ, ಒರಿಯಾ, ಮಲಯಾಳ ಅಂಚೆನೆ ಪಂಜಾಬಿ ಪಾತೆರುನ ಜನಕುಲುಲಾ ಮುಲ್ಪ ಉಲ್ಲೆರ್.

ಹಿಂದು, ಇಸ್ಲಾಮ್, ಜೈನೆರ್, ಬೌದ್ಧೆರ್ ಅಂಚೆನೆ ಪೊರ್ಬುನಕುಲು ಈ ರಾಜ್ಯೊಡು ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುವೆರ್.

ಈ ರಾಜ್ಯೊದ ಇತ್ತೆದ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿ ಆನಂದಿಬೆನ್ ಪಟೇಲ್. ಇಂಬೆರೆನೆರ್ದ್ ದುಂಬು ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಮುಲ್ಪದ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಆರ್ ಭಾರತ ದೇಶೊದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆದ್ ಅಧಿಕಾರೊಡು ಉಲ್ಲೆರ್.

## ಜಿಲ್ಲೆಲು
ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯೊಡು ೨೫ ಜಿಲ್ಲೆಲು ಉಂಡು

* ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್ 
* ಅಮ್ರೇಲಿ
* ಅಣಂದ್ 
* ಬನಸ್ಕಾಂತ 
* ಭರೂಚ್ 
* ಭಾವನಗರ 
* ದಾಹೋಡ್ 
* ಡಾಂಗ್ಸ್ 
* ಗಾಂಧಿನಗರ 
* ಜಾಮ್ ನಗರ 
* ಜುನಾಗಡ್ 
* ಖೇಡಾ
* ಕಛ್ 
* ಮೆಹಸಾನಾ 
* ನರ್ಮದಾ 
* ನವ್ಸಾರಿ 
* ಪಂಚಮಹಲ್
* ಪಾಟನ್ 
* ಪೋರ್ ಬಂದರ್ 
* ರಾಜ್ ಕೋಟ್ 
* ಸಬರ್ಕಾಂತ 
* ಸೂರತ್ 
* ಸುರೇಂದ್ರನಗರ 
* ವಡೋದರಾ
* ವಲ್ಸಾಡ್

## ಪ್ರವಾಸಿ ಜಾಗೆಲು
* ಏಕತೆಯ ಪ್ರತಿಮೆ: ಉಂದು ಜಗತ್ ದ ಮಾ ಮಲ್ಲ ಪ್ರತಿಮೆ (182 ಮೀಟರ್) ಆತಂಡ್. ಮೂಲು ಭಾರತ ದೇಸೊದ ಸುರುತ್ತ ಉಪಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಗೃಹ ಸಚಿವೇರ್, ಉಕ್ಕಿನ ಮನುಷ್ಯ ಪಂಡ್ದ್ ಪುಗಾರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನ ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ ಮೆರೆನ ಮೂರ್ತಿ ಉಂಡು.
* ​ಸಪುತರ ಗಿರಿಧಾಮ: ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯೋದ ಸಪುತರ, ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟೋಡ್ ಇಪ್ಪುನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗಿರಿಧಾಮ ವಾತಂಡ್. ಮರಿಯಾಲಡ್ ಉಂದು ಗಿರಿಧಾಮಗ್ ಜಾಸ್ತಿ ಪ್ರವಾಸಿಗೇರ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮರಿಯಾಲಡ್ ಮುಲ್ಪ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಲಾ ಆಪುಂಡು.
* ​ರಾನ್ ಆಫ್ ಕಚ್: ರಾನ್ ಆಫ್ ಕಚ್ ಗುಜರಾತ್‌ದ ಇಂಡೋ-ಪಾಕ್ ಗಡಿಟ್ ಇಪ್ಪುನ ಜಾಗೊ. ಉಂದೆನ್ ಗ್ರೇಟ್ ರಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಲಿಟಲ್ ರಾನ್ ಪಂಡ್ದ್ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಲ್ತ್ದೇರ್. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಚಳಿಗಾಲಡ್ ರಾನ್ ಆಫ್ ಕಚ್ ಪುದರ್ಡ್ ವಿಶೇಷ ಉತ್ಸವ ಆಪುಂಡು.
* ​ಎಂಜಾಯ್ ಸಿಟಿ: ಗುಜರಾತ್‌ ರಾಜ್ಯೊದ ವಾಲ್ವೋಡ್ ಗ್ರಾಮೊಡು 200 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಎಂಜಾಯ್ ಸಿಟಿ ಉಂಡು. 
* ​ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ನಗರ ಪಲಿಟಾನಾ: ಜಗತ್ ದ ಸುರುತ್ತ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ನಗರ ಗುಜರಾತ್‌ಡ್ ಉಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಪುದರ್ ಪಲಿಟಾನಾ.
* ​ತುಳಸಿ ಶ್ಯಾಮ್: ಗುಜರಾತ್ ದ ಅಮ್ರೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಗಿರ್ ಸೋಮನಾಥ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಗಡಿಟ್ ತುಳಸಿ ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆಟ್ಟ ಉಂಡು.
* ​ದುಮಾಸ್ ಬೀಚ್: ಉಂದು ಸೂರತ್ ಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಬೀಚ್ ದ ಪುದರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ರಾಜ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು
ಗುಜ್ಜೆ

**ಗುಜ್ಜೆ** ಪಂಡ ಪೆಲಕಾಯಿ ಮರಟ್ಟ್ ಆಪಿನ ಲತ್ತ್ ಕಾಯಿಗ್ ಗುಜ್ಜೆ ಪನ್ಪೆರ್ಪೆಲಕಾಯಿ. ಪೆಲತ್ತ ಮರಟ್ಟ್ ಅಪಿನಾ ಕಾಯಿನ್ ಕಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಲಿಗೆ, ಗುಜ್ಜೆ, ಪೆಲಕಾಯಿ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಪೆಲತ್ತ ಮರ ಬಹು ಉಪಯೋಗಿ ಮರ. ಪೆಲತ್ತ ಇರೆನ್ ಪೂಜೆಗ್, ಪ್ರಸಾದ ಕೊರಿಯೆರೆ, ಇರೆ ಇರೆನ್‍ ಜೋಡ್ಯಾದ್(ಮೈಪುಕಡ್ದಿದ ತುಂಡುದ್ದು)ಗುಂಡ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಅಡ್ಯೆಗ್ ಗುಂಡ, ಕೊಟ್ಡಿಗೆ, ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಪೆಲತ್ತ ಕನಕ್ಕ್ ಪೂಜೆಗ್ ಬೋಡೆ ಬೋಡು. ಪೆಲತ್ತ ಮರಕ್ಕ್ ಬಾರಿ ಕ್ರಯ ಉಂಡು. ಪೆಲತ್ತ ಮರಟ್ಟ್ ಮಂಚವು, ಕುರ್ಚಿ, ಬೆಂಚಿ, ಕಬಾಟ್, ತೊಟ್ಟಿಲ್, ಕಂಡಿ, ಬಾಕಿಲ್, ಪಕ್ಕಾಸ್‍, ರೀಪು, ಇಂಚಿತ್ತಿನೆನ್‍ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪೆಲತ್ತ ವಸ್ತ್‌ಲ್ ಇಲ್ಲಲ್ ಉಂಡು ಪಂಡ ಆಯೆ ಮಲ್ಲಯೆ ಪನ್ಪಿ ಭಾವನೆಲಾ ಉಂಡು. ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟ್ ನಗ ಇಲ್ಲ್‌ಗ್ ಪೆಲತ್ತ ಮರನೇ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುನಕ್‍ಲ್‍ಲಾ ಉಲ್ಲೆರ್.

## ಪೆಲತ್ತ ಮರತ್ತ ಬಳಕೆ
# ಪೆಲತ್ತ ಮರ ಇರೆ ಗುಂಡ, ಕೊಟ್ಟಿಗೆ, ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪೆರೆ
# ಲತ್ತ್ ಗುಜ್ಜೆ ಆಜಾವೆರೆ
# ಬುಲೆದಿ ಪೆಲಕಾಯಿ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪೆರೆ
# ಪಂರ್ದ್ ಪೆಲಕಾಯಿ, ತಿನ್ಯರೆ, ಗಟ್ಟಿ, ದೋಸೆ, ತೊಂದುರುದಡ್ಡೆ ಮಲ್ಪೆರೆ, ಹಪ್ಪಳ, ಪಾಯಸ, ಪೋಡಿ ಮಲ್ಪೆರೆ
# ಪೆಲತ್ತ ಮರ ಬುಲೆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟ್ ನಗ ದಾರಂದ, ಕಂಡಿ, ಮಂಚ, ಕುರ್ಜಿ, ತೊಟ್ಟಿಲ್ ಇಂಚಿತ್ತಿನೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಳಕೆ

## ಗುಜ್ಜೆಡ್ ಮಲ್ಪುನ ತೆನಸುಲು

# ಗುಜ್ಜೆ ಆಜಾದಿನ
# ಗುಜ್ಜೆ ಕಡ್ಲೆ ಒಟ್ಟುಗು ಆಜಾವುನು
# ಗುಜ್ಜೆದ ಪೋಡಿ
# ಗುಜ್ಜೆದ ಉಪ್ಪಡ್
# ಗುಜ್ಜೆದ ಗಾರಿಗೆ
# ಪೆಲಕಾಯಿ ಗಟ್ಟಿ
# ಪೆಲಕಾಯಿ ಕಜ್ಜಾಯ. 

## ಪೆಲಕಾಯಿಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪು ಇರೆಕ್ಕುಲು
# ತೆಕ್ಕಿದ ಇರೆ
# ಉಪ್ಲೊಲ್ಗೆದ ಇರೆ
# ಬಾದಾಮುದ ಇರೆ

## ಗಾದೆಲು
* ಅಗ್ಗದ ಮಂದೆಗ್ ಗುಜ್ಜೆದ ಕಜಿಪ್ಪು
* ಗುಜ್ಜೆಗ್ ಗೂಂಟ ಪಾಡಿಲೆಕ್ಕ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪಂರ್ದುಲು
ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್

**ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್** ಪನ್ಪುನ ಪದ ಊರ್‍ದ ಇತಿಹಾಸೊನು ಪನ್ಪುಂಡು. ಊರುದ ಅತ್ತ್ಂಡ ಆ ಗ್ರಾಮೊದ ಸುರುತ ಮರ್ಯಾದಿದ ಇಲ್ಲ್ ಪಂಡ**ಗುತ್ತು**ದ ಇಲ್ಲ್.

## ಇತಿಹಾಸೊ
ಒಂಜಿ ಗುತ್ತು ದೈವದ ಸಾನಿಧ‍್ಯದ ಜಾಗೆ. ದಾಯೆ ಪಂಡ ನೆಟ್ಟ್ ದೈವೊಲೆನದ ತೂಂಕುಜ್ಜಾಲು ಇಪ್ಪು, ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಣೆ ಮಂಚವು ಇಪ್ಪು. ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಊರುದ ನ್ಯಾಯೊ ತೀರ್ಪುನ ಜಾಗ್ "ಕೋರ್ಟ್" ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ಇಲ್ಲ್ ಪಂಡ ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್. ಗುತ್ತುದಾಯೆ ಪಂಡ ಆ ಊರುದ ನ್ಯಾಯ-ನೀತಿನ್ ಪನೊಂದಿತ್ತಿನ/ಕಾತೊಂದು ಇತ್ತ್‌ನ ಯಜಮಾನೆ. ಆಯಿರ್ದ್‌ ಆದ್‍ ಗುತ್ತು ಒಂಜಿ ಮರ್ಯಾದಿದ ಇಲ್ಲ್.
ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್ ತುಳುನಾಡ್ ಯಿಂದು ಯಿಪ್ಪುನು ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣಡ್. ಯಿಂದು ಮಸ್ತ್ ಕಡೆಟ್ ಸ್ಕ೦ಸತಿದ ಬಿಡ್. ಯಿನ್ದೆನೆ ಕರಾವಳಿ ಪಂದೆ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಯಿನ್ದು ಅರಭಿ ಕಡಲ ದ ಕೈತ್ಹಲ್ ಡ್ ಉಂಡು.ಯಿಂದು ಮಸ್ತ್ ಶೋಕುದ ನಾಡ್ ಪಂಡ್ ಪುದರ್ ಪೊತ್ ಡ್.ಮುಲ್ಪ್ ಪುರಾ ಜನಕುಲೆಗ್ ತುಳು ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ತುಳುನಡ್ ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ ಉಂಡು. ಇಂದು ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಜೈನ ಬುಕ್ಕೊ ಬಂಟ್ಸ್ ನಕುಲೆನ.ಅವೆಟ್ ಕೆಲವು ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ ಉಧ್ಯವರ ಗುತ್ತು,ಕೊಡಿಯಲ್ಬಿಲ್ ಗುತ್ತು,ಕೊಡ್ಲೆಮುಗರ್ ಗುತ್ತು,ಬಡಿಲ ಗುತ್ತು,ಪವೂರ್ ಗುತ್ತು,ನೈಮುಗೆರ್ ಗುತ್ತು,ಈ ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲದಕುಳು ರಾಜೆ ನಕುಲೆನ ಲೆಕ್ಕ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಅಕುಳು ಅಲ್ಪ ದಾದಾ ಸಮಷ್ಯೇ ಬತ್ತ್ಹೆಂದಲ ಪರಿಹಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

### ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲದ ರಚನೆ

ಗುತ್ತು‍ದ ಇಲ್ಲ್ ಡ್ ಪ್ರಧಾನವಾದ್ ಒಂಜಿ ಚಾವಡಿ.ಈ ಚಾವಡಿಡ್ ಮಣೆ ಮಂಚವು ಅತ್ತ್ಂಡ ತೂಂಕುಜ್ಜಾಲು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಚಾವಡಿಡ್ ವಿಶೇಷ ಕೆತ್ತನೆದ ರಾಜ ಕಂಬೊಲು,ಈ ಚಾವಡಿರ್ದ್ ಒಳಮುಂದಿಲ್‍ಗ್ ಪೋನಗ ವಿಶೇಷ ಕೆತ್ತನೆದ ಬಾಕಿಲ್,ಗುತ್ತುದ ಮರತ ಕೆತ್ತನೆಲು ಇಲ್ಲ್ ದ ವಿಶೇಷ ಆಕ‍ರ್ಷಣೆ.ಈ ಒಳಮುದಿಲ್ದ ಮಿತ್ತ್ ಮಾಳಿಗೆಗ್ ಪೋಯರೆ ಮುಟ್ಟು ಇಪ್ಪುಂಡ್.ಇಂಚ ಭಾರೀ ಆಕರ್ಷಕ ರೀತಿಡ್ ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್ ದ ರಚನೆ ಆತ್ಂಡ್.

### ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಬಾಗೊಲು

ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್ ಮಸ್ತ್ ಉಂಡು. ಅವೆಟ್ ಒಂಜಿ ಕೇರಳದ ಹೊಸಂಗಡಿದ ಬಾಕ್ರಬೈಲ್ಡ್ ಸುರ್ಯೇಶ್ವರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗುವೆದ ಪಡ್ಪುದ ಒಂಜಿ ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್. ಅವು ಇಲ್ಲ್‌ಡ್ ಸುಮಾರ್ ೧೮ ಕೊನೆಲು ಉಂಡು. ಅವು ಇಲ್ಲದ ಉಲಯಿಡ್ ಮಸ್ತ್ ದೈವೊಲೆನ ನಂಬುನ ಅಂಚಿನ ಸಮನುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

### ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲಡ್ ಆಪಿಂಚಿತ್ತಿ ಪರ್ಬೊಲು
*ಬಿಸು*(ವಿಷು): ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಪ್ರಕಾರ ಬಿಸು(ಯುಗಾದಿ) ಪರ್ಬೊಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಂದೂಲೆಗ್ ಪೊಸ ವರ್ಷ. ಈ ಬಿಸು ಪರ್ಬೊ ಸಮಸ್ತ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಭಾರೀ
ವಿಶೇಷ ರೀತಿಡ್ ಆಚರಣೆ ಆಪುಂಡು. ಇಂಚ ಗುತ್ತುಡುಲಾ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಡ್ ಆಚರಣೆ ಆಪುಂಡ್.

*[[ಪತ್ತನಾಜೆ]]*: ಈ ಪರ್ಬಗ್ "ಗೆಜ್ಜೆ ಗಿದುಪುನ ಪರ್ಬ" ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಆ ಊರ್‍ದ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಆಪುಂಡು.

*ಆಟಿದಗೆಲ್*: ಉಂದು ಆಟಿ ತಿಂಗೊಳೂಡು ಬರ್ಪುಂಡು.ಈ ಆಟಿ ತಿಂಗಳೊಡು ಗುತ್ತುಡು ತೀರಿಪೊಯಿನ ಹಿರಿಯಕ್ಲೆಗ್ ಪದಿನಾಜಿ ಇರೆ ಪಾಡ್ದ್ ಬಲಸುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಉಂಡು ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ಪಂದ್ ತೋಜಿಂಡಲಾ, ಆಪಿನ ಕಟ್ಟ್ ಕಟ್ಟಳೆ.

*[[ಇಲ್ಲ್ ದಿಂಜಾವುನು|ಇಲ್ಲ್ ದಿಂಜಾವುನೆ]]*: ಉಂದು ಸೋನ ತಿಂಗೊಳ‍್ದ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಬರ್ಪಿನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಬರ್ಪಿನ ಪರ್ಬ. ಈ ಪರ್ಬ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಗುತ್ತುಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿಡ್ ಆಚರಣೆ ಆಪುಂಡು.

*[[ದೀಪಾವಳಿ]]*(ಪರ್ಬ): ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ವಿಶೇಷ ಪರ್ಬೊಡ್ ದೀಪಾವಳಿಲಾ ಒಂಜಿ. ಉಂದು ಮೂಜಿದಿನತ ಪರ್ಬ ಸುರುತಾನಿ ಮೀಪಿನ ಪರ್ಬ, ನಡುತಾನಿ ಲಕ್ಷೀಪೂಜೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕೇರಿದಾನಿ ಬಲೀಂದ್ರಪೂಜೆ,ಗೋಪೂಜೆ ನಡಪುಂಡು. ಈ ದೀಪಾವಳಿ ಗುತ್ತು ಗುತ್ತುಡ್ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಡ್ ಆಚರಣೆ ಆಪುಂಡು.

### ಗುತ್ತುದ ಇಲ್‍ದ ದೈವೊಲು
* ಪಂಜುರ್ಲಿ
* ಜುಮಾದಿ
* ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ್ಯ
* ಬೊಬ್ಬರ್ಯ

### ಜಾತ್ರೆಲು
ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲಡ್ ಸುಮಾರ್ ೧೫೦ ದೈವೊಲೆದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಉಂಡು. ಅವೆಟ್ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಾನಪದೆದಿನವು ಪಿಲಿಚಾಮುಂಡಿ,ಮಲರಾಯ ದೈವ,ಕಾಳೀ ಚಾಮುಂಡಿ, ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ.ಜಾತ್ರೆ ದ ಸಮಯಡ್ ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲದ ಅಕುಳು ಯೆಧುರು ಉಂತುನ ಕ್ರಮ ಉ೦ಡು.ದಾದನೆ ಅವಡ್ ತುಳುನಡೆದ ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಗ್ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ