ತಾಮ್ರದ ಅದುರು

thumb|141x141px|ತಾಮ್ರದ ಸಂಜ್ಞೆ, ಅಣು ಸಂಕ್ಯೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕಣಬಾರೊ
ತಾಮ್ರ (Copper) ಒಂಜಿ ಕೆಂಚಿ ರಂಗ್‍ದ  ನೈಸರ್ಗಿಕ  ಮೂಲವಸ್ತು (element)  ಬುಕ್ಕೊ ಲೋಹ (metal). ತುಳುಟು ತಾಮ್ರೊಗು ಚೆಂಬು ಪನ್ಪುನ ಪುದರುಲಾ ಉಂಡು. ಚೆಂಬು ಪನ್ಪುನ ಪದೊನು ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಾಜನೊಗುಲಾ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನೆಡಾತ್ರ "ತಾಮ್ರ" ಪದೊನು  ಈ  ನಿರ್ದಿಷ್ಟ  ಲೋಹೊಗು  ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಎಡ್ಡೆ. ತಾಮ್ರೊಗು ಲ್ಯಾಟೀನ್ ಬಾಸೆಡ್ **ಕುಪ್ರಂ** ಪಂಡ್‌ದ್ ಪುದರ್.‍ ಅಂಚಾದ್ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರೊಡು **Cu** ಪನ್ಪುನ ಸಂಜ್ಙೆ ಬಳಕೆಡು ಉಂಡು. ಈ ಮೂಲವಸ್ತುದ ಅಣು ಸಂಖ್ಯೆ 29.

ಭಾರತೊಡು ವೇದಕಾಲೊಡ್ದಿಂಚಿ  ತಾಮ್ರ ಲೋಹದ ಪರಿಚಯ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.  ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಸೈಪ್ರಸ್ ಪನ್ಪುನ ದ್ವೀಪ ದೇಶೊಡು ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡುದಿಂಚಿ ತಾಮ್ರದ ಅದುರುಲು  ತಿಕ್ಕೊಂದು ಇತ್ತುಂಡು.  ತಾಮ್ರದ ಬಳಕೆ ಕರ್ಬೊದ ಪರಿಚಯ ಆಪಿನೆಡ್ದ್  ದುಂಬೆ ನಂಮ ಜನಕುಲೆಗ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಚರಿತ್ರಕಾರೆರ್ ತೆರಿಪಾವೆರ್. ತಾಮ್ರ ಬಗೆಬಗೆತ ಅದುರುಲೆನ ರೂಪೊಡು ಭೂಮಿಡ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ತಾಮ್ರದ ಅದುರಲೆಡ್ ಚಾಲ್ಕೊಪೈರೈಟ್ ಪನ್ಪುನ ದಿಂಜ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಕನಿಜೊ. ಚಾಲ್ಕೊಪೈರೈಟ್ ತೂವರೆ ಮಂಜೊಳ್ ಬಣ್ಣ ಇತ್ತ್‌ದ್  ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರೆಗ್  ಬಂಗಾರ್ದ ಲೆಕ್ಕೊನೆ ತೋಜುಂಡು. ತಾಮ್ರದ ಅದುರುಲೆನ್  ಕರಾದ್  ತಾಮ್ರ  ಲೋಹೊನು ಪಡೆವೆರ್.

alt=ತಾಮ್ರದ ಬಾಜನ|thumb|ತಾಮ್ರದ ಬಾಜನ

## ತಾಮ್ರದ ಗುಣ-ಲಚ್ಚಣ
ತಾಮ್ರ  ಮೃದು ಗುಣತ, ತಟ್ಟ್‌ದ್ ತಗಡ್ (malleable) ಇಜ್ಜಿಂಡ ಸರಿಗೆ(ductile) ರೂಪೊಗು ಕೊಣರೆ ಸಾದ್ಯೊ ಇಪ್ಪುನ, ಅಂಚನೆ ಬೆಚ್ಚ ಬುಕ್ಕೊ ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕ (conductor) ಆದ್ ಗಳಸಿಯರ ಸಾದ್ಯೊ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊದ ಲೋಹೊ. ತಾಮ್ರ ಬೇತೆ ಲೋಹೊಲೆ ಒಟ್ಟುಗು ಮಿಶ್ರ ಆಪಿನ ಗುಣ ಇತ್ತಿನ ಕಾರಣ, ಬಂಗಾರ್, ಬೊಳ್ಳಿ, ಸತು, ತವರೊ, ನಿಕಲ್  ಇಂಚಿತ್ತಿ ಲೋಹೊಲೆನ್ ಸೇರಾದ್  ವಿಶೇಷ ಗುಣಕುಲು  ಇಪ್ಪುನ  ವಿಶಿಷ್ಟ  ಮಿಶ್ರಲೋಹಲೆನ್  ಮಲ್ಪರೆ ಆಪುಂಡು. ಬಂಗಾರ ಶುದ್ಧ ರೂಪೊಡು ಒಂಜಿ ಮೆದುವಾಯಿನ ಲೋಹ ವಾಯಿನ ಕಾರಣೊ ತಾಮ್ರ ಸೇರಾಂಡ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ್  ನಾಜೂಕಾಯಿನ ಬಂಗಾರ್‌ದ ಆಬರಣೊಲೆನ್  ಮಲ್ಪರೆ ಅನುಕೂಲವಾಪುಂಡು. ತಾಮ್ರೊಗು ಸತು ಬೆರಕೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪಿತ್ತಾಳೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸತು ಬೆರೆಕೆಯಾಯಿನ ತಾಮ್ರ  ಪಿತ್ತಳೆಡ್ ಬಂಗಾರ್ದಂಚಿನ ಬಣ್ಣೊಗು ಬದಲಾಪುಂಡು. ತಾಮ್ರೊಗು ತವರ ಸೇರ್ಸಾದ್ ಕಂಚಿ ಮಲ್ಲುವೆರ್.

## ತಾಮ್ರದ ಅದುರುಲು
alt=ಚಾಲ್ಕೊಪೈರೈಟ್- ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೈಡು ಅದುರು.|thumb|ಚಾಲ್ಕೊಪೈರೈಟ್- ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೈಡು ಅದುರು.

ನಿಸ‍ರ್ಗೊಡು ತಾಮ್ರ ಮೂಜಿ ಬಗೆತ ರೂಪೊಲೆಡ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು: (೧) ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಾಮ್ರ ಅದುರು (೨) ಸಲ್ಫೈಡು ರೂಪದ ತಾಮ್ರದ ಅದುರುಲು ಬುಕ್ಕೊ (೩) ಆಕ್ಸೈಡು ರೂಪೊದ ತಾಮ್ರದ ಅದುರುಲು.
alt=ಕೋವೆಲೈಟ್- ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೈಡು ಅದುರು|thumb|ಕೋವೆಲೈಟ್- ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೈಡು ಅದುರು

### (೧) ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಾಮ್ರ ಅದುರು
ನಿಸರ್ಗೊಡು ತಾಮ್ರ ಸಹಜ ಲೋಹ ರೂಪೊಡು ತಿಕ್ಕುನ ಉಂಡು: ಅಂಚಿನೆಕ್ಕ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಾಮ್ರ (Native copper) ಅದುರು ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರ್. ಉಂದೆಟ್  99.9 % ಮುಟ್ಟ ತಾಮ್ರದ ಲೋಹಾಂಶ ಉಪ್ಪುಂಡು.

### (೨) ಸಲ್ಫೈಡು ರೂಪದ ತಾಮ್ರದ ಅದುರುಲು
ಸಲ್ಫೈಡು ರೂಪೊದ ತಾಮ್ರದ ಅದುರುಲೆನ ಪುದರು  ಅಯಿಕುಲೆಡು  ಉಪ್ಪುನ ಸರಾಸರಿ ಲೋಹಾಂಶೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿಕುಲೆನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಘಟನೆಲೆನ್ ಈ ತಿರ್ತು ಕೊರುತುಂಡು:
alt=ಅಜುರೈಟ್ (ಕಡುನೀಲಿ ರಂಗ್ ದ)  ಬುಕ್ಕೊ ಮಾಲಕೈಟ್ (ಪಚ್ಚ ರಂಗ್ ದ) ಕನಿಜೊಲು|thumb|ಅಜೂರೈಟ್ (ಕಡುನೀಲಿ ರಂಗ್ ದ)  ಬುಕ್ಕೊ ಮಾಲಕೈಟ್ (ಪಚ್ಚ ರಂಗ್ ದ) ಕನಿಜೊಲು
* ಚಾಲ್ಕೊಪೈರೈಟ್ ( Chalcopyrite. ತಾಮ್ರ ಲೋಹಾಂಶ  34.6  % ).CuFeS2
* ಚಾಲ್ಕೊಸೈಟ್ (Chalcocite. ತಾಮ್ರ ಲೋಹಾಂಶ   79   % ). Cu2 S
* ಕೋವೆಲೈಟ್ ( Covellite. ತಾಮ್ರ ಲೋಹಾಂಶ  66.5   % ). Cu S
* ಬೋರ್ನೈಟ್ (Bornite. ತಾಮ್ರ ಲೋಹಾಂಶ  63.3   % ). 2 Cu2 S·CuS·FeS
* ಡಿಜೆನೈಟ್  (Digenite. ತಾಮ್ರ ಲೋಹಾಂಶ  78.1   % ). Cu9 S5
* ಎನರ್ಜೈಟ್ ( Enargite.ತಾಮ್ರ ಲೋಹಾಂಶ   48.4   % ).Cu(As,Sb)3. S4
* ಟೆಟ್ರಾಹಿಡ್ರೈಟ್ (Tetrahedrite. ತಾಮ್ರ ಲೋಹಾಂಶ  46.7    % ). Cu.3 Sb S3

### (೩) ಆಕ್ಸೈಡು ರೂಪೊದ ತಾಮ್ರದ ಅದುರುಲು
ಆಕ್ಸೈಡು ರೂಪೊದ ತಾಮ್ರದ ಅದುರುಲೆನ ಪುದರು  ಅಯಿಕುಲೆಡು  ಉಪ್ಪುನ ಸರಾಸರಿ ಲೋಹಾಂಶೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿಕುಲೆನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಘಟನೆಲೆನ್ ಈ ತಿರ್ತು ಕೊರುತುಂಡು
alt=ಕ್ರೈಸೊಕೊಲ್ಲಾ ಕನಿಜೊ|thumb|ಕ್ರೈಸೊಕೊಲ್ಲಾ ಕನಿಜೊ
* ಕುಪ್ರೈಟ್. ( Cuprite:. ತಾಮ್ರ ಲೋಹಾಂಶ  88.8  % ). CuO
* ಟೆನಾಂಟೈಟ್.(Tennantite. ತಾಮ್ರ ಲೋಹಾಂಶ  79.9  % ) Cu12 As4 S13
* ಮಾಲಕೈಟ್.(Malachite. ತಾಮ್ರ ಲೋಹಾಂಶ  57.5  % ) Cu CO3•Cu (OH)2
* ಅಜೂರೈಟ್ (Azurite. ತಾಮ್ರ ಲೋಹಾಂಶ  55.3  % )  2Cu CO3·Cu (OH)2
* ಕ್ರೈಸೊಕೊಲ್ಲಾ (Chrysocolla. ತಾಮ್ರ ಲೋಹಾಂಶ  37.9  % ) CuO·SiO2·2H2O
* ಬ್ರೊಕಾಂಟೈಟ್ (Brochantite. ತಾಮ್ರ ಲೋಹಾಂಶ  56.2  % ) Cu4SO4(OH)6
* ಚಾಲ್ಕಂತೈಟ್.(Chalcanthite. ತಾಮ್ರ ಲೋಹಾಂಶ  25.5  % ) CuSO. 4· 5H2O

## ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಮ್ರದ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು
ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊಡು ಪ್ರಿಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಮಹಾಯುಗತ ಶಿಲಾರೂಪಿಕೆಲೆಡು ಮಸ್ತ್ ತಾಣೊಲೆಡ್ ತಾಮ್ರದ ಎಲ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ಉಪ್ಪುನೆನ್ ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಲು ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ ದೆರ್. ಅಯಿಕುಲೆಡ್ ಈ ತಾಣೊಲು ಗಮನೊಗು ಅರ್ಹವಾದುಲ್ಲಾ:
* ಇಂಗಳದಾಳು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ
*  ಕಲ್ಯಾಡಿ, ಅರಸಿಕೆರೆ ತಾಲೂಕು, ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ
* ಆಲದಹಳ್ಳಿ, ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ
* ತಿಂತಿಣಿ, ಗುಲಬರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ
*  ಕಲ್ಲೂರು, ಮಾನ್ವಿ ತಾಲೂಕು,ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ
ಈ ತಾಣೊಲೆಡ್  ಮುಖ್ಯವಾದ್  ಇಂಗಳದಾಳು   ಬುಕ್ಕೊ ಕಲ್ಯಾಡಿ ಗ್ರಾಮೊಲೆಡ್ ನಾಲ್ ಐನ್ ವರ್ಷಕಾಲ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪ್ರಯೋಗ ಮಲ್ತ್ ದ್  ಸರಾಸರಿ 0.5%-0.8% ತಾಮ್ರದ ಲೋಹಾಂಶ ಉಪ್ಪುನ ಅದುರು ಶಿಲೆಕುಲೆನ್  ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತ್ ದ್   ಕರಪಾದ್ ತಾಮ್ರ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್. ಕ್ರಮೇಣ ಉತ್ಪಾದನೆದ ಕರ್ಚಿ, ತಾಮ್ರದ  ಮಾರ್ಕಟ್ಟೆದ  ಬಿಲೆಡುದು ಎಚ್ಚ ಬರ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪುನ ಕಾರಣೊಗು ಗಣಿಗಾರಿಕೆನ್ ಉಂತಾದೆರ್.

### ತುಳುನಾಡು / ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ
ಸುಳ್ಯ ತಾಲೂಕುದ ಜಾಲ್ಸೂರುದ ಕೈತಲ್ದ ಆನೆಗುಂಡಿ ಅರಣ್ಯದ ಉಲಾಯಿ ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಲ್ಪುನಗ  ರೂಪಾಂತರ ಶಿಲೆಕುಲೆಡ್ ತಾಮ್ರದ ಅದುರು ಇತ್ತಿನ ಕನಿಜೊಲು ತೋಜಿದ್ ಬೈದಾ. ಅಯಿಕುಲೆಡ್ **ಚಾಲ್ಕೊಪೈರೈಟ್** ಬುಕ್ಕೊ **ಪೈರೈಟ್** ಕನಿಜೊಲು  ಬಯೊಟೈಟ್ ಗಾರ್ನೆಟ್ ಪದರುಶಿಲೆಕುಲೆಡ್ ಸೇರ್ದಿತ್ತಿನ ಮಾದರಿಲು ತಿಕ್ದಾ.

## [[:en:Copper production in India|ಭಾರತದ ತಾಮ್ರದ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು]]
ನಂಮ ದೇಶದ  ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಜಾರಖಂಡ ಬುಕ್ಕೊ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್  ತಾಮ್ರದ ಗಣಿಕುಲು ನಡತೊಂದು ಉಲ್ಲಾ. ಅಯಿಕುಲೆಡ್ ಈ ತಿರ್ತು ತೋಜಾಯಿನವು ಮುಖ್ಯವಾಯಿನವು:
* ಖೇತ್ರಿ ತಾಮ್ರದ ಗಣಿ, ರಾಜಸ್ಥಾನ
* ಉದಯಪುರ, ರಾಜಸ್ಥಾನ
* ಸಿಂಗಭೂಂ ತಾಮ್ರದ ಗಣಿಕುಲು, ಜಾರಖಂಡ
* ಮಲಂಜಖಂಡ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ.
* ಸುಂದರಘರ್,ಒರಿಸ್ಸಾ.
* ದಿಕ್ಚು ತಾಮ್ರದ ಗಣಿ, ಸಿಕ್ಕಿಂ.

## ಉಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ
* ತಾಮ್ರ
* ಕಲ್ಯಾಡಿ
* ಇಂಗಳದಾಳು
*

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
*1.https://en.wikipedia.org/wiki/Copper_production_in_India
*https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_mines_in_India
* Ravindra, B.M. (1994) Geo Karnataka: An Overview.*in* B. M. Ravindra & N. Ranganathan (editors) "Geo Karnataka: Mysore Geological Department Centenary Volume". Karnataka Assistant Geologists Association, Department of Mines & Geology, Bangalore pp:306-428.

ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ
ವರ್ಗೊ:ಅದುರುಲು
ವರ್ಗೊ:ಕನಿಜೊಲು