ಕುಡ್ಲ

**ಕುಡ್ಲ** ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಪಡ್ಡಾಯಿ  ಕರಾವಳಿದ  ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಕೇಂದ್ರ. ಮಂಗಳೂರು ಪೇಂಟೆಡ್ ತುಳುವೆರ್ ಪಿರಾಕ್‌ಡ್ದೇ ಕುಡ್ಲ  ಇಜ್ಜಿಂಡ ಕುಡಲ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪೇಂಟೆ ಕುಡಲ/ಕುಡ್ಲ ಆದ್ ಉಂಡು. ಉಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ನೈರುತ್ಯ ಭಾಗೊಡು ಉಂಡು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಡ್ಡಾಯಿದ ಕುಡ್ಲದ ನವ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರ್ ಭಾರತದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಂದರ್. ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಕಾಫಿ ಬುಕ್ಕೊ ಗೋಂಕುದ ಬೀಜದ ರಫ್ತುಡು 75%  ರಫ್ತು ಮುಲ್ತುಡ್ದ್ ಆಪುಂಡು.
ಅಂಚೆನೆ ಮಂಗಳೂರು/ಕುಡ್ಲ ಪೇಂಟೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊಡು ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಕಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಗೆತ ತಂತ್ರ ಜ್ಞಾನೊಲೆಡ್ ಸುರುತ ಸಾಲ್‍ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಪೇಂಟೆ. ಈ ಊರುಗು ತುಳುಟು *ಕುಡ್ಲಾ/ಕುಡ್ಲ* ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.  ಕೊಂಕಣಿ ಪಾತೆರುನಕುಲು *ಕೊಡಿಯಾಲ* ಪನ್ಪೆರ್, ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುನಕುಲು *ಮೈಕಾಲ* ಪನ್ಪೆರ್.  ಮಲಯಾಳಂ  ಪಾತೆರುನಕುಲು *ಮಂಗಳಾಪುರ* ಪನ್ಪೆರ್. ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಕಾಲೊಡು  ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಾಸೆಡ್ ಮ್ಯಾಂಗಲೋರ್ (Mangalore) ಪಂಡ್‌ದ್ ಪಣೊಂದಿತ್ತಿನ  ಪುದರ್ ನ್, ಇಂಚೊಗು  ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ  ಮಂಗಳೂರು ಪಂಡ್ದ್ ಬದಲ್ ಮಲ್ತ್ ದ್ಂಡ್

ಕುಡಲದ ಇತ್ತೆದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪರಿಸರೊಡು ಊರುದ ತೆನ್ಕಾಯಿಡ್ ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆ, ಬಡಕ್ಕಾಯಿಡ್ ಗುರುಪುರ ಸುದೆ ಪರಪುವಾ. ಈ ರಡ್ಡ್ ಸುದೆಕುಲು ಬೆಂಗರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಉಳ್ಳಾಲದ ನಡುಟು ಅಳಿವೆಡ್ ಜೋಡಿಯಾದ್ ಕಡಲ್‌ಗ್  ಸೇರುವಾ.

## ಕುಡ್ಲ ಪದೊತ ಅರ್ತೊ
**ಕುಡ್ಲ** ಯಾನೆ **ಕುಡಲ**  ಪನ್ಪುನ ಪದೊತ್ತ ಪುಟ್ಟುದ ಬಗೆಟ್ಟ್ ಇದಮುಟ್ಟ ರಡ್ಡ್ ನಮೂನೆದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್:

೧.ಕುಡಲ ಪನ್ನಗ ಕೂಡ್+ಆಲ=ಕೂಡಲ. ರಡ್ಡ್ ಸುದೆಕುಲೆನ (ನೇತ್ರಾವತಿ, ಗುರುಪುರ) ಕೂಡುನ ಜಾಗೊ ಇಂದ್‍ದ್.

೨. ಕುಡಲ ಪನ್ನಗ ಕುಡು+ಆಲ=ಕುಡಲ/ ಕುಡ್ಲ. ಕುಡು ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದೊಗು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧದ ರಡ್ಡ್ ಅರ್ಥೊಲು. (ಅ) **ಕುಡು** =ಕು+ಡು: ಎಡ್ಡೆ ಕೃಷಿಯಾಪಿನ ಭೂಮಿ (ಆ) **ಕುಡು**= ಒಂಜಿ ಧಾನ್ಯ; ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಕೃಷಿ ಬುಳೆಪಿನ ನಾಗರೀಕತೆ ಸುರುವಾನಗ ಬುಳೆಯಿನ ಸುರುತ ಧಾನ್ಯದ ಬುಳೆ. **ಆಲ** ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ಧ ಸುದೆ ಇಜಿಂಡಾ ನೀರ್ದ ಬರಿತ ಊರುನು ಸೂಚಿಸಾವುಂಡು.

ಪರಾಮರ್ಶೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ, ಈ ಮಿತ್ತ್  ಪಂಡಿನ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಲೆಡ್, ರಡ್ಡನೆಯ ವಿವರಣೆ ಎಚ್ಚ ಸಮಂಜಸ ಪಂಡ್‌ದ್ತೋಜುಂಡು. ದಾಯೆಪಂಡ, ಸುರುತ  ಶಬ್ಧ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮೂಲೊಡ್ ಕುಡ್ಲದ ಬದಲ್ **ಕೂಡಲ** ಪಂಡ್‌ದ್ಆವೊಡು.  ಸುದೆಕುಲು ಸೇರುನಗ ಜಾಗೊಲೆಗ್ ಕೂಡಲ ಪನ್ಪುನ  ಪುದರುಲು ಕರ್ನಾಟಕದ  ಕೂಡಲಿ (ಶಿವಮೊಗ್ಗ), ಕೂಡಲಸಂಗಮ (ಬಾಗಲಕೋಟೆ), ಇಂಚ ಮಾತಾ ಉಂಡು. ಅವು ಅತ್ತಾಂದೆ, ಕುಡಲಡ್ ಇತ್ತೆ   ಉಪ್ಪುನಂಚ  ರಡ್ಡ್  ಸುದೆಕುಲು ಸೇರುನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ  ಜಾಗೊಗು  ಬೆಂಗೆರೆ/ ಉಳ್ಳಾಲ  ಪನ್ಪುನ  ಪುದರುಂಡು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ದುಂಬು ಒಂಜಾನೊಂಜಿ ಕಾಲೊಡು **ಕುಡಲ** ಪಂಡ್‌ದ್ ಆದಿತ್ತಿನ ಜಾಗೊ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ **ಕೊಡಿಯಾಲ**/ **ಕೊಡಿಯಾಲ ಬೈಲ್** ಪಂಡ್‌ದ್ಬದಲಾದ್ ಪೋತುಂಡು.  ಅಂಚಾದ್  ಕೊಂಕಣಿ  ಪಾತೆರುನಕುಲು ಕುಡಲದ ಬದಲಾದ್  ಕೊಡಿಯಾಲ್ ಪನ್ಪುನ ಪದೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೇರ್. ಆಂಡಾ, ಕುಡಲ/ಕೊಡಿಯಾಲ ಪ್ರದೇಶೊಡು ರಡ್ಡ್  ಸುದೆಕುಲು ಸೇರುಜಾ ಪನ್ಪುನೆನ್ಲಾ ತೂವೊಡಾಪಂಡು.

ಶಬ್ಧ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿದ ರಡ್ಡನೆದ ಅಯ್ಕೆ ಕುಡ್+ಆಲ ಈ  ಪರಿಸರೊಕು ಎಚ್ಚ  ಹೊಂದಿಕೆ ಆಪುಂಡು. ಅತ್ತಾಂದೆ ಕುಡು ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದೊಡ್ ಸುರುವಾಪಿನ ಅನೇಕ ಊರುಲು ಈ ಪರಿಸರೊಟು ಅಂಚನೆ ತುಳುನಾಡುದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಜಾಗೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನೆನ್ ತೂವೊಲಿ. ಕುಡುಪು, ಕುಡುತಡ್ಕ, ಕುಡಿಪಾಡಿ, ಕುಡ್ತಮುಗೇರ್, ಇತ್ಯಾದಿ ಊರುಲೆನ ಪುದರುಲೆನ್ ಗಮನಿಸಾವೊಲಿ.

## ಮಂಗಳೂರು ಪದೊತ ಮೂಲ
left|thumb|ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಯಾಯಿನ ಮಂಗಳಾದೇವಿರ್ದ್ ಕುಡ್ಲಗ್ ಮಂಗಳೂರು ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಬೈದ್ಂಡ್.

ಊರುದ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಯಾಯಿನ ಮಂಗಳಾದೇವಿರ್ದ್ ಕುಡ್ಲಗ್ ಮಂಗಳೂರು ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಮತ್ಸ್ಯೆಂದ್ರನಾಥೆ ಪನ್ಪಿನ ನಾಥ್ ಪಂತೊದ ಗುರ್ಕಾರೆ, ಪ್ರೇಮಲಾದೇವಿ ಪನ್ಪಿನ ಕೇರಳೊದ ಕೋವರ್ದಿನೊಟ್ಟಿಗೆ ಇಡೆ ಬತ್ತಿತ್ತೆ. ಆಯೆ ಕೋವರ್ದಿನ್ ಅಯನ ಪಂಥೊಗು ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಲ್ತ್'ದ್ *ಮಂಗಳಾದೇವಿ* ಪಂಡ್ದ್ ಪಿರ ಪುದರ ದೀಯೆ. ಒಂತೆ ಸಮಯೊರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉಷಾರಿಜ್ಜಂದೆ ಮಂಗಳಾದೇವಿ ತೀರ್ದ್ ಪೋಯಿನೇರ್ದಾವ್ರ ಅಕುಲು ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಯಾಣೊನು ದುಂಬರಿಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಯಿಜಿ. ಅಂಚಾದ್ ಅಲೆನ ಪುದರ್ಡ್ ಬೋಳಾರೊಡು ಒಂಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊನು ಉಂಡುಮಲ್ತೆರ್. ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ರಿ.ಶ. 968 ಟ್ ಅಲೂಪ ವಂಶೊದ ಅರಸೆ ಕುಂದವರ್ಮೆ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಲ್ತೆ.

ಈ ನಗರೊದ ಪಾಕ ಪರಾತ್ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆಡ್ ಒಂಜೆನ್ ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜೆ ಚೆಟ್ಟಿಯನ್ ಕೊರ್ತೆ. ಆಯೆ ಕ್ರಿ.ಶ. 715 ಟ್ ಇಂದೆನ್ *ಮಂಗಲಾಪುರಂ* ಪಂಡ್ದ್ ಲೆತ್ತ್'ದಿತ್ತೆ. 11 ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಅರಬ್ಬೀ ಸಾದಿಕಾರೆ *ಇಬ್ನ್ ಬತೂತ* ಕುಡ್ಲನ್ *ಮಂಜರೂರ್* ಪಂಡ್ದ್ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಮಲ್ತ್'ದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ.1526 ಟ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರ್ ಕುಡ್ಲನ್ ವಶ ಮಲ್ತೊಂಡೆರ್. ಆ ಕಾಲೊಡು *ಮ್ಯಾಂಗಲೋರ್* (ಉಂದು *ಮಂಗಳೂರು* ಪನ್ಪಿನೇತ ಅಪಭ್ರಂಷ) ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಅಧಿಕೃತ ಆಂಡ್. ಬುಕ್ಕೊ 1799 ಡು ಉಂದು ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ನ ವಶ ಆನಗ ಸುರುಟು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆದಿತ್ತಿನ ಈ ಪದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಾಸೆಡ್ ಸೇರ್ದ್ ಪೋಂಡು.

## ಇತಿಹಾಸೊ
ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣೊಲೆದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಇತ್ತೆದ ಕುಡ್ಲ ಪ್ರದೇಶೊ **ಪರಶುರಾಮ ಸೃಷ್ಟಿ**ದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಮಹರ್ಷಿ ಪರಶುರಾಮೆರ್ ಕಡಲ್‌ರ್ದ್ ಪಿರ ದೆತೊನಿನ ಕಡಲಕರೆ ಪ್ರದೇಶೊನೇ ಈ ಪರಶುರಾಮ ಸೃಷ್ಟಿ. ಐರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪರಶುರಾಮೆರ್ ಭಾನುವಿಕ್ರಮೆ ಪನ್ಪಿನ ರಾಜನ್ ಮುಲ್ತ ಪಟ್ಟಗ್ ಏರಾಯೆರ್. ಭಾನು ಆಯನ ಮೆಗ್ಯೆರೆಡ್ ಒರಿ ಆಯಿನ ಉದಯವರ್ಮಗ್ ತೆಂಕಾಯಿಡ್ ಪಯಸ್ವಿನಿ ಸುದೆ ಅಂಚೆನೇ ಬಡಕಾಯಿಡ್ ಗೋಕರ್ಣೊಲೆದ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ  ಪ್ರದೇಶೊದ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆನ್ ಒಪ್ಪಾಯೆ. ಬೇತೆ ಪುರಾಣೊಲೆದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಮಾಯಣೊದ ಕಾಲೊಡು ಶ್ರೀರಾಮೆ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ರಾಜೆ ಆದಿತ್ತೆ. ಮಹಾಭಾರತೊದ ಕಾಲೊಡು ಪಾಂಡವೆರೆಡ್ ಅಕೇರಿದಾಯೆ ಆಯಿನ ಸಹದೇವೆ ಮುಲ್ತ ರಾಜ್ಯಪಾಲೆ ಆದಿತ್ತೆ. ಅಜ್ಞಾತ ವಾಸೊದ ಕಾಲೊಡು ಬನವಾಸಿಡ್ ವಾಸ ಆದಿತ್ತಿನ ಪಾಂಡವೆರ್ ಕುಡ್ಲದ ಕೈತಲ್ದ ಸರಪಾಡಿಗ್ ಭೇಟಿ ಕೊರ್ದಿತ್ತೆರ್. ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ಅರ್ಜುನೆ ಗೋಕರ್ಣೊರ್ದು ಕಾಸರ್ಗೋಡು ಕೈತಲ್ದ ಅಡೂರುಗು ಪೋವೊಂದುಪ್ಪುನಗ ಈ ಜಾಗೆನ್ ಕರಿದ್ ಪೊದಿತ್ತೆ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ. ಮಹರ್ಷಿಲಾಯಿನ ಕಣ್ವೆರ್, ವ್ಯಾಸೆರ್, ವಶಿಷ್ಠೆರ್, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೆರ್ ಮುಲ್ಪ ಜಪೊಟು ಕುಲ್ಲುದು ದಿನ ಕರಿದಿತ್ತೆರ್.

ಈ ನಗರೊದ ಬಗ್ಗೆ ಮಸ್ತ್ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ತಿಕ್ಕ್'ದ್ಂಡ್. ಗ್ರೀಕ್ ಸಂತೆ **ಕೋಸ್ಮಸ್ ಇಂಡಿಕೊಪ್ಲೆಸ್ಟಸ್** ಕುಡ್ಲ ಬಂದರ್‌ನ್ *ಮ್ಯಾಂಗರೌತ್* ಬಂದರ್ ಪಂಡ್ದ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ದೆ. **ಪೈನಿ** ಪನ್ಪಿನ ರೋಮನ್ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞೆ *ನಿತ್ರಿಯಾಸ್* ಪನ್ಪಿನ ಜಾಗೆದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ತಿತ್ತ್ಂಡ, ಗ್ರೀಕ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರೆ ಟಾಲೆಮಿ *ನಿತ್ರೆ* ಪನ್ಪಿನ ಜಾಗೆದ ಉಲ್ಲೇಕೊನು ಮಲ್ತ್ದೆ. ಉಂದು ರಡ್ಡ್ ಉಲ್ಲೇಕೊಲುಲಾ ಬಹುಶಃ ಕುಡ್ಲದ ಮೂಲಕ ಪರಪುನ ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆತ ಬಗ್ಗೆ ಆದುಪ್ಪು. ಟಾಲೆಮಿ ಅಯನ ರಚನೆಲೆಡ್ ಕುಡ್ಲನ್ *ಮಗನೂರ್* ಪಂಡ್ದ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ತ್‌ದೆ. ರೋಮನ್ ಲೇಖಕೆ **ಏರಿಯನ್** ಕುಡ್ಲನ್ *ಮ್ಯಾಂಡಗೊರಾ* ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಯಿದೆ. ಏಳನೇ ಶತಮಾನೊದ ಒಂಜಿ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನ ಕುಡ್ಲನ್ *ಮಂಗಳಾಪುರ* ಪಂಡ್ದ್ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಮಲ್ದ್ಂಡ್.

## ಕುಡ್ಲದ ಬಾಸೆಲು
ಕುಡ್ಲದ ಜನ ಸಮುದಾಯೊಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಜನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್.  ಐಟ್ ತುಳು, ಕನ್ನಡ, ಕೊಂಕಣಿ, ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಷೆ, ಮಲಯಾಳಂ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು.

## ಬೇತೆ ಬಾಸೆಡ್ ಕುಡ್ಲ ಪದೊ
ಕುಡ್ಲಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರ್ ಉಂಡು
# ಕನ್ನಡಡ್ - ಮಂಗಳೂರು/ಮಂಗ್ಳೂರು
# ಕೊಂಕಣಿಡ್ - ಕೊಡಿಯಾಲ
# ಹವ್ಯಕ ಬಾಸೆಡ್ ಕೊಡೆಯಾಲ/ಕೊಡಿಯಾಲ
# ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆಡ್ - ಮೈಕಾಲ್
# ಸಂಸ್ಕೃತೊ/ಮಲಯಾಳೊಡು - ಮಂಗಳಾಪುರ/ಮಂಗಲಾವರ್
# ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ಡ್ - ಮಂಗಳೂರು (ದುಂಬು, ಮ್ಯಾಂಗಲೋರ್ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್).

## ಕುಡ್ಲದ ಇಸೇಸೊಲು
* ಕುಡ್ಲದ ಬೀಚ್‍ಲು
* ಕುಡ್ಲದ ಕೈಗಾರಿಕೆಲು
* ಕುಡ್ಲದ ತಾರಾಯಿದ ಮರಕುಲು
* ಕುಡ್ಲದ ಓಡುದ ಇಲ್ಲುಲು
* ಕುಡ್ಲದ ಬೂತೊ ತಾನೊಲು
* ಕುಡ್ಲದ ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜು - ಸಂತ ಎಗ್ನೆಸ್ ಕಾಲೇಜ್,
* ಸಂತ ಅಲೋಸಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜ್
* ಸಂತ ಆನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್
* ಸರಕಾರಿ ಕಾಲೇಜ್, ೧೮೬೮
* ಬಿ.ಇ,ಎಂ. ಶಾಲೆ,೧೮೩೮
thumb|ಸಂತ ಎಲೋಸಿಯಸ್ ಚಾಪೆಲ್
* ಸಂತ ಎಲೋಸಿಯಸ್ ಚಾಪೆಲ್
* ಶ್ರೀಮಂತಿ ಬಾಯಿ ಸ್ಮಾರಕ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಬಿಜೈ
* ಮೀನ್ ದ ಬಂದರ್
* ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್ ಓಡುದ ಕಾರ್ಖಾನೆ(ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್) ಜಪ್ಪು. ೧೮೬೫
* ಆಲ್ಬುಕರ್ಕ್ ಓಡುದ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಬೋಳೂರು, ೧೮೬೮
* ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ (೧೮೪೧) ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ
* ಹೆಬಿಕ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆ- ೧೯೬೪

## ಕುಡ್ಲದ ದೇವಸ್ತಾನೊಲು
# ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಟೀಲ್.
# ಮಂಗಳಾದೇವಿ ದೇವಸ್ತಾನ.
# ಕದ್ರಿ ಮಂಜುನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ತಾನ.
# ಶ್ರೀ ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ (ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ) ದೇವಸ್ತಾನ, ಕುಡುಪು.
# ಗೋಕರ್ಣನಾಥ ದೇವಸ್ತಾನ, ಕುದ್ರೋಳಿ.
# ಸೂರ್ಯ ನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ   ಮರೋಳಿ.
# ಸಂತ ಪೌಲನ ದೇವಾಲಯ ೧೮೪೩
# ಕಾಂತಿ ದೇವಾಲಯ ಜಪ್ಪು ೧೮೬೫
# ವಿಶ್ರಾಂತಿ ದೇವಾಲಯ ಬುಕ್ಕೊಪಟ್ನ ೧೮೮೨
# ಶಾಂತಿ ದೇವಾಲಯ, ಬಲ್ಮಠ (೧೮೩೪) ೧೮೬೨
# ಸಂತ ಪೌಲನ ದೇವಾಲಯ. ಹಂಪನಕಟ್ಟೆ ೧೮೪೩
# ಸುಶಾಂತಿ ದೇವಾಲಯ, ಮಡಿಕೇರಿಗುಡ್ಡೆ ೧೯೫೭
# ಹೆಬಿಕ್ ಸ್ಮಾರಕ ದೇವಾಲಯ, ಗೋರಿಗುಡ್ಡ, ೧೯೫೭
# ಅತ್ತಾವರ ಚಕ್ರಪಾಣಿ ದೇವಲ್ಯ.
# ಗೊಲ್ಲರಕೇರಿ ಶ್ರೀ ಹನುಮಂತ ದೇವಲ್ಯ.
# ಅತ್ತಾವರ ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ, ಮಹಾಗಣಪತಿ ಕ್ಷೇತ್ರ.
# ರಥಬೀದಿ ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಲ್ಯ, ಕುಡ್ಲ.
# ಶ್ರೀ ಸಂತಾನ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ದೇವಲ್ಯ, ಕುಡ್ಲ.
# ರಥಬೀದಿ ಶ್ರೀ ಕಾಳಿಕಾಂಬ ವಿನಾಯಕ ದೇವಲ್ಯ, ಕುಡ್ಲ.
# ಸೋಮನಾಥ ದೇವಸ್ತಾನ, ನೀರೇಶ್ವಾಲ್ಯ.
# ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ತಾನ, ಪಾಂಡೇಶ್ವರ.
# ಕೊಡಿಯಾಲ್‍ಬೈಲ್ ಭಗವತಿ ದೇವಲ್ಯ.
# ಡೊಂಗರಕೇರಿ ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಲ್ಯ.
# ರಥಬೀದಿ ವೀರ ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಲ್ಯ.
# ಬೋಳೂರು ವೀರಭದ್ರ ಮಹಾಮಾಯಿ ದೇವಲ್ಯ.
# ಅತ್ತಾವರ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರಿ ದೇವಲ್ಯ.
# ಚಿತ್ರಾಪುರ ದೇವಲ್ಯ.
# ರಥಬೀದಿ ಕುಡ್ತೇರಿ ಶ್ರೀ ಮಹಾಮಾಯ ದೇವಲ್ಯ.
# ಕುದ್ರೋಳಿ ಗೋಕರ್ಣನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಲ್ಯ.
# ಕಾಳಿಕಾಂಬಾ - ವಿನಾಯಕ ದೇವಲ್ಯ ರಥಬೀದಿ, ಕುಡ್ಲ.
# ಪಣಂಬೂರು ನಂದನೇಶ್ವರ ದೇವಲ್ಯ.
# ಗಣೇಶಪುರ ಮಹಾಗಣಪತಿ.
# ಕಾವೂರು ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಲ್ಯ.
# ಇಡ್ಯಾ ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಲ್ಯ.
# ಸುರತ್ಕಲ್ ವೀರಭದ್ರ ದುರ್ಗಾಂಬಾ ಮಹಾಮಾಯಿ ದೇವಲ್ಯ.
# ಕಾರಣಿಕ ಹನುಮಂತ ದೇವಲ್ಯ.
# ಕಾವು ಪಂಚಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಲ್ಯ.
# ಕಡಂದಲೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಲ್ಯ.
# ಸುರತ್ಕಲ್ ಸದಾಶಿವ ಮಹಾಗಣಪತಿ ದೇವಲ್ಯ.
# ಕುಳಾಯಿ ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ದೇವಲ್ಯ.
# ತಿರುವೈಲ್ ಅಮೃತೇಶ್ವರ ದೇವಲ್ಯ.
# ಮಾರಿಯಮ್ಮ ಮಹಿಷಮರ್ದಿನಿ ದೇವಲ್ಯ.
# ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ನಾಗಕನ್ನಿಕಾ ದೇವಲ್ಯ, ದೋಟ, ದೇರೆಬೈಲ್ ಕೊಂಚಾಡಿ

## ಕುಡ್ಲದ ದೈವಸ್ತಾನೊಲು
### ಸತ್ಯಸಾರಮಾನಿ (ಕಾನದ ಕಟದ) ದೈವಸ್ತಾನೊಲು
ವಿವೇಕನಗರ(ಬಲ್ಲಾಳಬಾಗ್), ಪಾಂಡೇಶ್ವರ ನ್ಯೂರೋಡ್(ಮಂಕಿಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ದ ಬರೀಟ್ ಅತ್ತಾವರ), ಜಪ್ಪು ಮಹಾಂಕಾಳಿ ಪಡ್ಪು, ಕಂಕನಾಡಿ ಗೋರಿಗುಡ್ಡೆ, ಪಚ್ಚನಾಡಿ (ಬಸವಲಿಂಗಪ್ಪ ನಗರ, ವಾಮಂಜೂರು(ಮಂಗಳಜ್ಯೋತಿ)).
### ಕೊರಗಜ್ಜ ದೈವಸ್ತಾನೊಲು
ಕಂಕನಾಡಿ ಕುದ್ಕೋರಿಗುಡ್ಡೆ;ವಾಮಂಜೂರು(ಮಂಗಳಜ್ಯೋತಿ); ಉರ್ವ(ಮಾರ್ಕೆಟ್); ನಂದಿಗುಡ್ಡೆ,ಮೇರಿಹಿಲ್.

### ಬ್ರಹ್ಮಮುಗೇರ ಮಾಂಕಾಳಿ ದೈವಸ್ತಾನೊಲು
ಕಂಕನಾಡಿ ಬಜ್ಜೋಡಿ,ದೇರೆಬೈಲ್ ಕೊಂಚಾಡಿ, ಪೊರಿಪು, ಪಂಜಮೊಗರು, ತಣ್ಣೀರುಬಾವಿ, ಕಾಟಿಪಳ್ಳ 1 ನೇ ಬ್ಲಾಕ್.

### ಗುಳಿಗ, ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ, ಪಂಜುರ್ಲಿ ಸಾನೊಲು
ಬೊಳಾರ, ಬುಕ್ಕೊಪಟ್ಣ, ಹೊಯ್ಗೆ(ಹೊಯ್ಗೆಬೈಲ್ ರೋಡ್),ದೇರೆಬೈಲ್ ಕೊಂಚಾಡಿ, ತಣ್ಣೀರ್ಬಾವಿ, ಸುಂಕದಕಟ್ಟೆ(ಉರ್ವಸ್ಟೋರ್), ಪದವಿನಂಗಡಿ ಗಂಧಕಾಡು, ಅಡು ಮರೋಳಿ, ಲಾಂಗ್‍ಲೇನ್‍ಕುದ್ರು, ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವಸ್ತಾನ(ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ-ಕಲ್ಕುಡ, ಪಂಜುರ್ಲಿ-ಗುಳಿಗ, ಚಾಮುಂಡಿ-ಗುಳಿಗ).

### ಬಬ್ಬರ್ಯ ಸಾನೊಲು
ಬುಕ್ಕೊಪಟ್ಟಣ, ಬೋಳಾರ, ನೀರೇಶ್ವಾಲ್ಯ, ಹೊಸಬೆಟ್ಟು, ತಣ್ಣೀರುಬಾವಿ.
### ಮಲರಾಯ ಧೂಮಾವತಿ ಸಾನೊಲು
ಅತ್ತಾವರ, ಹ್ಯೊಗೆಬಜಾರ್‌, ಧೂಮಾವತಿ ದೈವಸ್ಥಾನ; ಕಂಡೆಟ್ಟು, ಮೇಗಿನ ಮನೆ ಕೂಳೂರು ಪಯ್ಯರಗುಡ್ಡೆ-ಕಾಂತೇರಿ ಜುಮಾದಿ ಮಲರಾಯ ಸಾನ;
ಮಲರಾಯ ಧೂಮವವತಿ ದೈವಸ್ಥಾನ ಬೆಲಾರಾಂ; ಕಾವೂರು ಶ್ರೀ ಪಡುಕೋಡಿ ಧೂಮಾವತಿ ದೈವಸ್ಥಾನ; ಪಣಂಬೂರು (ಇಡ್ಕ, ಸುರತ್ಕಲ್‌) ಶ್ರೀ ಕಾಂತೇರಿ ಧೂಮಾವತಿ ದೈವಸ್ಥಾನ;
ಉರ್ವ ಚಿಲಿಂಬಿ ಮಲರಾಯ ಧೂಮಾವತಿ ದೈವಸ್ಥಾನ.
### ಬೈದೆರ್ಲೆನ ಗರೋಡಿಲು
ಕಂಕನಾಡಿ ಶ್ರೀ ಬೈದರ್ಕಳ ಗರೋಡಿ; ಕನಕರಬೆಟ್ಟು ಶ್ರೀ ಬ್ರಹ್ಮಬೈದರ್ಕಳ ಗರೊಡಿ, ಜಪ್ಪಿನಮೊಗರು; ಕೊಡಿಪಾಡಿ ಬಾರಿಕೆ ಗರೊಡಿ, ಸುರತ್ಕಲ್.

## ಕುಡ್ಲಡ್ ಸುರುತ್ತವು
thumb|ಪುರಭವನ
* ಕನ್ನಡದ ಸುರುತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆ **ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ** ಪ್ರಿಂಟ್ಅಯಿನಿ ಕುಡ್ಲಡ್ ೧೮೪೩
* ತುಳುನಾಡ್ ದ ಸುರುತ್ತ ಶಾಲೆ ಬಿ.ಇ.ಎಂ. ಶಾಲೆ ೧೮೩೬
* ಮಂಗಳೂರು ಹಂಚು-- ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಓಡು ೧೮೬೫
* ಕಾಕಿ ಕುಂಟು ಸುರು ಆಯಿನಿ  ಕುಡ್ಲಡ್
* ತುಳುನಾಡ್ ದ ಸುರುತ್ತ  ಪ್ರೆಸ್. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್, ೧೮೪೧
* ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿಳು ಕುಡ್ಲಗ್ ಬತ್ತಿನವು ೧೮೩೪
* ಕಲ್ಯಾಣಪ್ಪನ ಕಾಟಕಾಯಿ (ಕೊಡಗುದ ದಂಗೆ) ೧೮೩೭
* ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್. ೧೮೪೪
* ಕನ್ನಡ ಗಾದೆಲು ಸುರುಟ್ಟು ಅಚ್ಚಿ ಆಯಿನಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣೊಡು, ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್, ೧೮೪೭
* ತುಳು ವ್ಯಾಕರಣ- ಬ್ರಿಗೆಲ್ ೧೮೭೨
* ತುಳು ನಿಘಂಟು - ಮೆನ್ನರ್
* ಪಾಡ್ದನೊಳು- ಮೆನ್ನರ್ ೧೮೮೬

## ಕುಡ್ಲಡ್ ಉಪ್ಪು ಸಂಘ ಸಂಸ್ತೆಲು
# ಕಾಸೆಸ್ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ (ಆಣ್ ಜೋಕುಲೆ ಹಾಸ್ಟೆಲ್)೧೯೭೨
# ವೈ. ಎಂ. ಸಿ.ಎ (ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನಕಲೆಗ್ ಉಪ್ಪು ಹಾಸ್ಟೆಲ್)
# ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ೧೯೯೪
# ಕೊಂಕಣಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ೧೯೯೪
# ಬ್ಯಾರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ
# ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ
# ತಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಸೋಸೈಟಿ
# ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮಾಜ
# ಬಗಿನಿ ಸಮಾಜ
# ಕೇರಳ ಸಮಾಜ
# ಎಸ್. ಸಿ. ಎಮ್.
# ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ೧೮೪೭

## ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಮಂಗಳೂರು ಪನ್ಪಿ ಬೇತೆ ಊರುಲು
ಮಂಗಳೂರು ಪನ್ಪುನ ಪುದರುದ ಎಲ್ಯ ಮಲ್ಲ ಊರುಲು ಹಳ್ಳಿಲು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಬೇತೆ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ಲಾ ಉಲ್ಲಾ. ಉದರ್ಮೆಗ್ :
* ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ-ಬಾದಮಿ ತಾಲೂಕು-ಮಂಗಳೂರು
* ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ-ಬಿಜಾಪುರ ತಾಲೂಕು-ಮಂಗಳೂರು
* ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ-ಸಿಂಧಗಿ ತಾಲೂಕು-ಮಂಗಳೂರು
* ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆ-ಯೆಲಬರ್ಗ ತಾಲೂಕು-ಮಂಗಳೂರು.
* ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ-ಸೊರಬ ತಾಲೂಕು-ಮಂಗಳೂರು
* ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ-ನಂಜನಗೂಡು ತಾಲೂಕು-ಮಂಗಳೂರು.

## ಮಂಗಳೂರು/ಮಂಗ್ಲೂರ್
ಮಂಗಳೂರು ಪನ್ಪುನ ಪುದರುದ ಊರುಲು ಭಾರತದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ಲಾ ಉಲ್ಲಾ.
* ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯ-ಮುಜಾಫರ್ ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ-ಕೈರಾನ ತಾಲೂಕು-ಮಂಗ್ಲೂರ್
* ಛತ್ತೀಸ್ ಘಡ ರಾಜ್ಯ - ದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ- ಬೆರ್ಲಾ ತಾಲೂಕು- ಮಂಗ್ಲೂರ್
* ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ- ಕಡಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆ-ತಿತ್ತಕುಡಿ ತಾಲೂಕು- ಮಂಗಳೂರು.
* ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯ -ಅಂಬಾಲ ಜಿಲ್ಲೆ - ನಾರಾಯಿನ್ ತಾಲೂಕು - ಮಂಗ್ಲೂರ್
* ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯ- ಹರಿದ್ವಾರ ಜಿಲ್ಲೆ- ರೂರ್ಕಿ ತಾಲೂಕು- ಮಂಗ್ಲೊರ್.

## ಕೆಲವು ಪದೊಲೆತ ಅರ್ಥೊಲು
ಕೋವರ್ದಿ = ರಾಜಕುಮಾರಿ 
ಸಾದಿಕಾರೆ = ಪ್ರಯಾಣಿಕೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರೆ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು