open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ

**ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ** - ಭಾರತದ ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯೊಲೆಟ್ ಒಂಜಿ. ದಕ್ಷಿಣೊಭಾರತೊಡು ಅಸ್ಸಾಂ, ಆಗ್ನೇಯಡ್ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್, ಪೂರ್ವಡ್ ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್, ಪಶ್ಚಿಮೊಡ್ ಭೂತಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉತ್ತರೊಡ್ ಟಿಬೆಟ್‌ದ ಒಟ್ಟು ತನ್ನ ಸೀಮೆ/ಗಡಿನ್ ಪಾಲ್ ಮಲ್ದೆರ್.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/47/The_Himalayas_bordering_Arunachal_Pradesh.jpg/250px-The_Himalayas_bordering_Arunachal_Pradesh.jpg|right|thumb|250x250px|ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಗಡಿಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಹಿಮಾಲಯ
[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/BuddhaTwang.jpg/250px-BuddhaTwang.jpg|right|thumb|250x250px|[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 13% ರ್ದ್ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ತವಾಂಗ್‌ಡ್ ಬುದ್ಧನ ಪ್ರತಿಮೆ ನ್ ಮುಲ್ಪ ತೋಜಾಪದೆರ್.]]

## ಇತಿಹಾಸೊ
1962ತ ದುಂಬು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯೊನ್ ಈಶಾನ್ಯ ಗಡಿನಾಡ್ ದ ಏಜೆನ್ಸಿ ಪಂದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್    
ಅತ್ತಂದೆ ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆಧಿತ್ಂಡ್. 1972ತ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾದ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಅರುಣಾಚಲಪ್ರದೇಶ ಪಂದ್ ಪುನರ್ ನಾಮಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್. 1987 ಫೆಬ್ರವರಿ 20 ದಾನಿ ಉಂಡು ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟದ 24ನೆತ್ತ ರಾಜ್ಯವಾದ್ ಜಾರಿಗೆ ಬತ್ತ್ಂಡ್.

## ಕೈಗಾರಿಕೆಲು
ಈ ರಾಜ್ಯ ಉಪ್ಪುನ ಅರಣ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಆಧಾರದ ಮಿತ್ತ್ ಮಸ್ತ್ ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆಲು ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಸಿಮೆಂಟ್ ಉತ್ಪಾದನೆದ ಸ್ಥಾವರ,  ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಘಟಕಲು ಉಂಡು. ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕರಕುಶಲ ಉತ್ಪನ್ನ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪದ ಕೈಮಗ್ಗ ಕೈಗಾರಿಕೆಲು ಎಡ್ಡೆ ಪ್ರಗತಿನ್ ಮಲ್ದ್ಂ‌ಡ್. ಮುಲ್ಪದ ಜನ ಬೆತ್ತ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿದಿರ್‌ದ ಬಟ್ಟಿ  ಮಲ್ಪುನೆಟ್ ಹುಸರ್ ಉಲ್ಲೆರ್.ಗುದ್ದಲಿ, ಹಾರೆ ಲಕ್ಕದ ಕೃಷಿ ಯೋಗ್ಯ  ಉಪಕರಣ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ
ಈ ರಾಜ್ಯೊಡು ಎಡ್ಡೆ ರೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ವಾಯುಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಉಂಡು. ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ  ರಾಜ್ಯೊದ ಮಸ್ತ್ ಊರುಗ್ ಸಂಪರ್ಕನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು ಅಂಚೆನೆ ಪರ ರಾಜ್ಯೊಲೆಗ್ ಸಂಪರ್ಕ ಕೊರ್ತುಂಡು. ನಾಹರ್‍ಲಗೂನ್ ಮಾರ್ಗವಾದ್ ಉತ್ತರ ಲಖಿಂಪುರ ಬುಕ್ಕೊ ಇಟಾನಗರದ ನಡುಟ್ಟ್ ನೇರ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಪ್ರತಿ ದಿನಾಲ ಇಟಾನಗರರ್ಡ್ 429 ಕಿಮೀ ದೂರಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಗುವಾಹಟಿಗ್ ಬಸ್ ಉಂಡು. ಇಟಾನಗರರ್ಡ್ 33 ಕಿಮೀ ಬುಕ್ಕೊ ನಹಾರ್ ಲಗೂನರ್ಡ್ 23 ಕಿಮೀ ದೂರಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಸ್ಸಾಮದ ಹಾರ್ಮುಟಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ ಈ ರಾಜ್ಯೊಗ್ ಕೈತಲ್ದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ. ಆಂಡಲ ಇಟಾನಗರರ್ದ್ 60 ಕಿಮೀ, ನಹರ್ ಲಗೂನ್ರ್ದ್ 50 ಕಿಮೀ ದೂರಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಲಖಿಂಪುರ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ, ಆಧುನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯ ನ್ ಉಪ್ಪುನ ನಿಲ್ದಾಣ. ಇಟಾನಗರರ್ದ್ 67 ಕಿಮೀ ನಹರ್‍ಲಗೂನರ್ದ್ 57 ಕಿಮೀ ದೂರಡ್ ಅಸ್ಸಾಂದ ಉತ್ತರ ಲಖಿಂಪುರಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಲಿಲಾಬಾರಿಯಲ್ಲಿದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮಸ್ತ್ ಕೈತಲ್ ಆತ್‌ಂಡ್. ಇಂಡಿಯನ್ ಏರ್‍ಲೈನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರತೀ ಬುಧವಾರ, ಶುಕ್ರವಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಐತಾರ ಕೋಲ್ಕತ್ತರ್ದ್ ತೇಜ್‍ ಪುದ ಮಧ್ಯ (ಇಟಾನಗರರ್ದ್ 216 ಕಿಮೀ ದೂರಡ್ ಉಪ್ಪುನ) ನೇರ ವಿಮಾನ ಸೇವೆ ಕೊರೊಂಡುಂಡು.

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು

* Official website
* Tourism in Arunachal Pradesh (Official)
* ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Wikivoyage-inline
* Arunachal Pradesh Territorial Dispute between India and China Archived 2010-10-01 at the Wayback Machine., Inventory of Conflict and Environment
* reviewNE – all things North East India
* STD Codes of Arunachal Pradesh Archived 2016-05-31 at the Wayback Machine.
* Languages of Arunachal Pradesh (Roger Blench) Archived 2016-06-01 at the Wayback Machine.


## ಉಲ್ಲೆಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ರಾಜ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು
ಅಸ್ಸಾಂ

**ಅಸ್ಸಾಂ** ಭಾರತೋದ ಒಂಜಿ ರಾಜ್ಯ. ನೆತ್ತ ರಾಜಧಾನಿ ದಿಸ್ಪುರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉಂಡು ರಾಜ್ಯದ ಮಲ್ಲ ಸಿಟಿ ಗುವಾಹಾಟಿ ಮಲ್ಪ ಅಸ್ಸಾಮಿ,ಬೋಡೋ,ಬಂಗಾಳಿ  ಬಾಸೆ ಪಾತೆರ್ವೆರ್.

thumb

## ಪೀಠಿಕೆ
* ಐತ ಅದ್ಭುತ ಸಾಹಿತ್ಯ,ಸಂಸ್ಕೃತಿ,ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸಂಪತ್ತು ಇತ್ತಂಡಲ ಅಸ್ಸಾಮ್ ಐತನೇ ಆಯಿನ ಸಮಾಸ್ಯೊಡು ಮುಲುಗುಡುಂಡು, ಉಂದೇ ಸಮಸ್ಯೆ ಒರಿನ ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಲು ಮೇಘಾಲಯ, ತ್ರಿಪುರ, ಮಿಜೋರಾಮ್, ಮಣೀಪುರ, ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್, ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಉಂಡು. ಸಪ್ತ ಸೋದರಿಯರ ನಾಡು ಪಂದ್ ಪುದರಯಿನ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಡ್ ಚೂರು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಂಡು. ಅಸ್ಸಾಮ್ ಈ ಮಾತ ತೊಂದರೆದ ನಡುಟ್ ಐತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಒರಿಪಾದ್ಂಡ್.

### ಪ್ರಸಿದ್ಧ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Sukapha.jpg/220px-Sukapha.jpg|thumb|ಅಹೋಮ್ ರಾಜ:ಸುಖಾಪ

* ಅಸ್ಸಾಮ್ ಡ್ ಒರಿನ ಮಾತ ರಾಜ್ಯೊರ್ದು ಮಸ್ಸ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಜನ ಉಲ್ಲೆರ್. ಈ ಸಮೂಹನ್ ಆರ್ಯನೆರ್,ಅನಾರ್ಯರ ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಗೋಲಾಯ್ಡ್ ಮತ್ತು ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್ ಪಂದ್ ಭಾಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗೆ ಬೋಡೋ, ಕಾರ್ಬಿ, ರಾಜಬನ್ಸಿ, ಮಿರಿ,ಮಿಶಿಮ ಬುಕ್ಕೊ ರಭ ನಂಚಿನ ಬುಡಕಟ್ಟುಲು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಗೊಪ್ಪುಗಾರೆ ಸೋಮ್ದೇವ ದೇವ್ ವರ್ಮನ್ ಗೌಹಾಟಿಡ್ ೧೯೮೫ ಡ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಇಂಬೆ ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಗೊಬ್ಬುಡು ಮಸ್ತ್ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ತಿಕ್ಕಿದುಂಡ್. ಇಂಬೆ ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯದ ಐಕಾನ್ ಇತ್ತಿ ಲೆಕಾ. ಅಸ್ಸಾಂ ಪಂಡ ನೆನಪಾಪಿನ ನನೊಂಜಿ ಅಂಶ ನಮ್ಮ ಮಿಲಿಟರಿಯ ಅಸ್ಸಾಂ ರೈಫಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಸ್ಸಾಂ ರೆಜಿಮೆಂಟ್' ಉಂಡು ಬ್ರಿಟಿಶರ ಕಾಲೊಡೆ ಸ್ಥಾಪಿನೆ ಆತ್‌ಂಡ್ ಇತ್ತೆ ತಮ್ಮ ಕೇಂದ್ರನ್ ಶಿಲ್ಲಾಂಗ್ ಡ್ ಮಲ್ದೆರ್.

### ದೇವಸ್ತಾನ
* ಅಸ್ಸಾಮ್ ಪುರಾತನ ದೇವಸ್ತಾನದ ನಾಡ್. ಓಲ್ಪ ತೂಂಡಲ ಶಿವನ ದೇವಾಲಯನೆ ಉಪ್ಪುನು. ಉದಾಹರಣೆಗ್ ಕಾಮಾಕ್ಯಾ ದೇವಾಲಯದ ಶಕ್ತಿ ದೇವತೆ **’ಬಹಿಷ್ಟೆಆಪಿನ ಭಗವತಿ’**ಪಂದ್ ಪುದರಾತ್ಂಡ್. ನೆತ್ತ ಒಟ್ಟಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಿಯ ಪಾರ್ಕ್, ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಮಸ್ತ್ ಉಂಡು. ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ್ ರಹಸ್ಯಗಳ ನಾಡು ಪಂದ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರೆರ್ ಪಂತೆರ್.

## ಇತಿಹಾಸೊ
* ಅಸ್ಸಾಂದ ಇತಿಹಾಸ ಕ್ರಿಸ್ತ ಪೂರ್ವರ್ಡ್ ಶುರು ಆಯಿನ ಮಸ್ತ್ ಉಲ್ಲೆಕೋಲು ಇತಿಹಾಸೊಡ್ಯೆ ಎಂಕ್ಲೆಗ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ನಿಯೋಲಿಥಿಕ್ ಆದಿಮಾನವೆರ್ನ ಕೆಲ ಕುರುಹುಲು ಮುಲ್ತ ರೋಂಗ್ರಾಮ್ ಬೆಟ್ಟ-ಗುಡ್ಡಡ್ ತಿಕ್ಕ್‌ದ್ಂ‌ಡ್. ಅಸ್ಸಾಂ ಪನ್ಪಿನ ಪದತ ಮೂಲದ  
ಬಗ್ಗೆ ಮಸ್ತ್ ವಾದ ಉಂಡು. ಈ ಪದ ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯೊನ್ ಆಳಿನ"ಅಹೋಂ" ವಂಶಸ್ಥ ನಕ್ಲೆರ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಅಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯ ಮಿತ್ತ್ ತಿರ್ತ್ ಏರ್-ತಗ್ಗು ಇಪ್ಪುನ ರಾಜ್ಯ ಆಯಿನರ್ದ್ 'ಅಸಮ'  ಪಂದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಸ್ಸಾಂ ಆಂಡ್ ಅಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಬಾಸೆ
* ಬಂಗಾಳಿ ಬರಾಕ್ ವ್ಯಾಲಿಯ ಮೂಜಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಉಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ರಾಜ್ಯದ (27.5%) ರಡ್ಡ್‌ನೆತ ಮಸ್ತ್ /ಜಾಸ್ತಿ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ. ಅಂಚೆನೆ ಅಸ್ಸಾಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೋಡೋ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ಅಧಿಕೃತ ಬಾಸೆ ಆತ್ಂಡ್.
* ಬೋಡೊ ಅಸ್ಸಾಂದ ಪುರಾತನ ಬಾಸೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ರಾಜ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು
ಅರ್ಕೆದ ಬೂರು

**ಅರ್ಕೆದ ಬೂರು** ಉಂದು ಮರತ ಮೈಟ್ ಪಗರೊಂದು ಬುಳೆಪಿನ ಒಂಜಿ ಬೂರು. *ಅರ್ಕೆ ಪಜೆ, ಅರ್ಕೆ ಪಂತಿ* ಪಂಡ್‌ದಲಾ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ಈ ಬೂರುದ ಇರೆ, ದಂಟ್, ಬೇರ್, ಪೂ, ಪರ್ಂದ್, ಮಾತೆನ್ ಮರ್ದ್‌ಗ್ ಗಲಸುವೆರ್. ಈ ಬೂರು *ಅರೇಸಿಯೆ(Araceae)* ಕುಟುಮೊಗು ಸೇರ್‌ದಿನವು. *ಪೋಥೊಸ್ ಸ್ಕಾಂಡೆನ್ಸ್ (Pothos Scandens)* ಈ ಬೂರುದ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪುದರ್.

## ದೈ ತೂವರ

ಮರ ಬಂಡೆ ಗೋಡೆ ಮುಲ್ಪ ಮಾತ ಬರಿಟ್ ಪಗರೊಂದು ಈ ಬೂರು ಬುಳೆಪುಂಡು. ಬೂರು ಮಿತ್ ಪೋಯಿಲೆಕೊನೆ ಇರೆ ಎದುರುಬದುರಾದ್ ಬುಳೆವುಂಡು. ಇರೆ ತೂವರ ಅರಿತ್ತ ಲೆಕ ಇತ್‌ದ್, ಆ ಇರೆತ್ತ ಮುದೆಲ್‌ಡ್ದ್ ಪೊಸ ಬೇರ್ ಬತ್‌ದ್, ಮರ ಬಂಡೆದ ಮೈತ್ತ ಮಿತ್ ಪಗರೊಂದು ಪೋಪುಂಡು. ಬೂರುದ ಕೊಡಿಟ್ ಇರೆ ಬುಕ್ಕ ಪೂತ್ತ ಮುಗ್ಗೆ ಹೆಗುಲುಂಡು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮರಿಯಾಲದ ಪೊರ್ತುಗು ಕಾಯಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಪರ್ಂದ್ ಆಪುಂಡು.

## ಬೇತೆ ಪುದರ್‌ಲು
ಅರ್ಕೆದ ಬೂರುಗು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರ್ಲು ಉಲ್ಲ.
ಕನ್ನಡ- ಅಕ್ಕಿ ಬಳ್ಳಿ, ಅಪಚಿಕಾಲು ಬಳ್ಳಿ, ಅಡಿಕೆ ಬೀಳು ಬಳ್ಳಿ
ಮಲಯಾಳ- ಪರುವಕೋಡಿ
ತಮಿಳು- ಅನಪ್ಪರುಗ

## ಬುಳೆಪುನ ಪ್ರದೇಸೊಲು
ಈ ಬೂರು ಏಷ್ಯಾ ಬುಕ್ಕ ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡೊಲೆಡ್ ಈ ಬೂರು ಎಚ್ಚ ತೂವರ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಚೀನಾ, ಇಂಡೊನೇಶಿಯಾ, ಮಲೇಶಿಯಾ ಮಯಾನ್ಮಾರ್ ಫಿಲಿಪ್ಫಿನ್ಸ್, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಥಾಯ್ಲಾಂಡ್, ವಿಯೇಟ್ನಾಮ್ ಈಮ್ಚಿತ್ತಿನ ದೇಸೊಲೆಡ್ ಈ ಬೂರು ಬುಳೆವುಂಡು. ನಮ ದೇಸೊದ ಕರ್ನಾಟಕ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಕೇರಳ, ಬಿಹಾರ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಅತ್ತಂದೆ ಅಂಡಮಾನ್ ಬುಕ್ಕ ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪೊಲೆಡ್‌ಲಾ ಬುಳೆವುಂಡು.

## ಗಲಸುನ
### ದಿನಬಳಕೆಡ್
ಆದಿವಾಸಿ ಜನಕುಲು ಅರ್ಕೆದ ಬೂರುನು ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಬಲ್ಲ್‌ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕತ್ತಿ ತಿಕ್ಕವರ ಸೊಂಟದ ಬಲ್, ಉಗ್ಗೆಲ್ ನೀರ್ ದೆಪ್ಪರ ಬಲ್ಲ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅರೆಗಾಲದ ಪೊರ್ತುಗು ಕೈಕಂಜಿಲೆಗ್ ಪಜ್ಜಿ ಪಜಿರ್ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ಸಿಕ್ಕುಜಿ. ಅಪಗ ಅರ್ಕೆ ಬೂರುನು ದೆತ್‌ದ್ ಕೈಕಂಜಿಲೆಗ್ ತಿನರ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಈ ಬೂರು ಕೈಕಂಜಿಲೆಗ್- ಐಟ್‌ಲಾ ಅಡಪುನ ಎರುಕುಲೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಶಕ್ತಿ ಕೊರ್ಪುಂಡು.

### ಮರ್ದ್‌ಗ್
ಈ ಬೂರುನು ಜನಪದ ಬುಕ್ಕ ಕಾಡ ಜನಕುಲು ಮರ್ದ್‌ಗ್ ಎಚ್ಚ ಗಲಸುವೆರ್. ಕೆಲವು ಆಯುರ್ವೇದದ ಮರ್ದ್‌ಲೆಡ್ ಗಲಸುನಲಾ ಉಂಡು. ಅರ್ಕೆ ಬೂರುದ ಬೀಜೊದ ಎಣ್ಣೆ ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕವಾದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಈ ಬೂರುದ ಎಣ್ಣೆನ್ ಕುರು ಬಾಪುಗು ಪತ್ತಾಂಡ ಬೇಗ ಗುಣ ಆಪುಂಡು. ಈ ಬೂರುದ ದಂಟ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕರ್ಪೂರೊದೊಟ್ಟುಗು ಗುದ್ದುದು ಬೀಡಿದ ಲೆಕ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪುಗೆ ದೆತೊಂಡ ದಮ್ಮು(ಅಸ್ತಮಾ) ಗುಣ ಆಪುಂಡು. ಇರೆಡ್‌ದ್ ಮಲ್ತಿನ ಕಷಾಯೊ ಪಾಡಿನ ನೀರ್‌ಡ್ ಮೀಂಡ ಆಪಸ್ಮಾರ ಸೀಕ್ ಗುಣ ಆಪುಂಡು. ಕಿಡ್ನಿದ ಕಲ್ ಕರಪಾವರ, ಉಚ್ಚು ತುಚ್ಚಿನ ವಿಷ ದೆಪ್ಪರಲಾ ಅರ್ಕೆದ ಬೂರುದ ಇರೆನ್ ಗಲಸುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಬೂರುಲು
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದ್‌ಗ್ ಗಲಸುನ ಬೂರುಲು
ಕುಮೆ ಮಣ್ಣ್

**ಕುಮೆ ಮಣ್ಣ್** ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ಉಚ್ಚು. ಸುರುಕು ತೂನಗ ನಕ್ಕುರುದ ಲೆಕ ಇಪ್ಪುಂಡು ಆಂಡ ನೆಲಟ್ ಪರಪುನಗ ಉಂದೆಕ್ ಬುಕ್ಕ ನಕ್ಕುರುದ ನಡೂಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಉಂದೊಂಜಿ ವಿಷ ಇಜ್ಜಂದಿನ ಉಚ್ಚು. *ಟೈಫ್ಲೋಪಿಡೆ* ಕುಟುಮೊದ, *ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಾಪ್ಸ್* ಕುಲೊಕ್ಕು ಸೇರ್ದಿನ ಈ ಉಚ್ಚುದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪುದರ್ *ಟೈಫ್ಲಿನ ಬ್ರಾಮಿನ*. ಸಂಸೋದನೆಲು ನಡತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಕುಲೊಟ್ಟು ನನಾತ್ ಉಪಜಾತಿದ ಉಚ್ಚುಲು ತೂವರ ಸಿಕ್‌ದ್ಂಡ್.

## ತೂವರ

ಕುಮೆ ಮಣ್ಣ್‌ ಪುಟ್ಟುನಗ ಅಂದಾಜಿ ೩-೪ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಉದ್ದ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಪೂರ ಬುಳೆದಿನ ಉಚ್ಚು ೧೫ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌ದಾತ್ ಉದ್ದ ಇಪ್ಪುಂಡು. ತೂವರ ನಕ್ಕುರುದಲೆಕ್ಕ ಇಪ್ಪುಂಡು ಆಂಡ ನೆಲಟ್ ಪರತೊಂದು ಪೋನಗ ಅವು ಕುಮೆ ಮಣ್ಣ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ತೆರಿಯೊನೊಲಿ. ಈ ಉಚ್ಚುದ ಮೈ ಮೆತ್ತೆನ ನಯವಾದ್, ಕೆಂಪು ಕಂದ್ ಬೂದು ಅತ್ಂಡ ಬೊಳ್ಳಿದ ಲೆಕ ಮೆನ್ಕುಂಡು. ಬೀಲ ಬುಕ್ಕ ಮಂಡೆ ಮುಂಡಾದ್ ಇಪ್ಪುಂಡು, ಮಂಡೆಡ್ ದಾಸ್ಮಿಡ್‌ದ್ಲಾ ಕಿನ್ಯವಾಯಿನ ರಡ್ ಕಣ್ಣ್, ಬೀಲೊಡು ಕಿನ್ಯ ಮುಳ್ಳುದಲೆಕ ಅಂಗ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಇಪ್ಪುನ ಜಾಗೆ
ಕುಮೆ ಮಣ್ಣ್ ಉಚ್ಚುದ ಮೈ ಮೆತ್ತೆನ ಇತ್ತಿನೆಡ್‍ದಾವರ ಎಚ್ಚ ದೆಂಬು ಸೆಕೆ ತಡೆತೊನುಜ. ತಂಪು, ಪಸೆ ಇತ್ತಿನಲ್ಪ ಈ ಉಚ್ಚು ತೂವರ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಗೊಬ್ಬರದ ಗುಂಡಿ, ಪಜ್ಜಿ ಮಣ್, ಕುರಿದಿನ ಮರ ಇಜ್ಜಿಡ ದೈಕುಲೆ ಇರೆತ್ತ ಅಡಿ ಬಾಗೊಡು ಈ ಉಚ್ಚು ಎಚ್ಚ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಬಯ್ಯ, ರಾತ್ರೆ ಆನಗ ಸೆಕೆ ಕಡಮೆ ಇತ್ತ್‌ದ್, ಆ ಪೊರ್ತುಗು ಕುಮೆಮಣ್ ಎಚ್ಚ ಪಿದಯಿ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ತೆನಸ್
ಕುಮೆಮಣ್ಣ್ ಉದಲ್, ಪಿಜಿನ್, ನಕ್ಕುರುದ ಕಿನ್ನಿ, ಪಿಜಿನ್‌ದ ತತ್ತಿ- ಉಂದು ಮಾತ ಪುರಿ ಕೀಡ್‌ಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು.

## ಸಂತಾನಭಿವೃದ್ಧಿ
ಕುಮೆ ಮಣ್ಣ್‌ದ ಇಸೇಸ ಪನ್ನಗ ಈ ಉಚ್ಚುಲೆಡ್ ಆಣ್ ಜಾತಿ ಇಜ್ಜಿ. ಅಂಚಾದ್ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗಾದ್ ಆಣ್ಲೆಡ ಸೇರುನ ಪ್ರಸಂಗ ಬರ್ಪುಜಿ. ಆಣ್ ಬುಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣು ಸ್ವಭಾವ ಒಂಜೇ ಉಚ್ಚುಲೆಡ್ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಸ್ವ ಫಲೀಕೃತ ವಿದಾನೊಡು ತನ್ನ ಸಂತಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎಪ್ರಿಲ್ ಮೇ ಪೊರ್ತುಡು ತತ್ತಿ ದೀಪುಂಡು. ತತ್ತಿ ಬುಳಂತೆ ಅರಿತ್ತಾತ್ ಮಲ್ಲ ಇಪ್ಪುಂಡು. ವರಕ್ ೪ಡ್‍ದ್ ೧೫ದಾತ್ ತೆತ್ತಿನ್ ಕುಮೆಮಣ್ಣ್ ದೀಪುಂಡು.

## ಸ್ವಭಾವ
ಈ ಉಚ್ಚು ತುಚ್ಚಿಂಡ, ತುಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಕುರಿಯುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಹಳ್ಳಿಲೆಡ್ ಉಂಡು, ಆಂಡ ಉಂದು ಸುಳ್ಳು. ಉಂದೊಂಜಿ ಬಜಿ ಪಾಪದ ವಿಷದಾಂತಿನ ಉಚ್ಚು. ಉಂದೆತ ಬೀಲಡ್ ಮುಳ್ಳು ಇತ್ತುಂಡಲಾ, ತುಚ್ಚಿನಗ ಕಿಚಿಲ್ ಪಾಡಿಲೆಕ ಆಪುಂಡು ಆತೆ. ಉಂದುವೇ ಮುಳ್ಳುದ ಮೂಲಕ ಉಚ್ಚು ಪೀ ಪಡ್ಕೆ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುಂಡು. ಅಪಗ ಮಸ್ತ್ ಘಾಟ್‌ ಸುತ್ತ ಪಗರುಂಡು. ಉಂದು ಪಗೆಡ್‌ದ್ ತನ್ನ ಜೂವೊ ಒರಿಪಾವರಗಾದ್ ಈ ಉಚ್ಚುಗು ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಕೊರ್ತಿನ ಒಂಜಿ ವರದಾನ ಪನೊಲಿ.

## ವಾಸ
ಜಗತ್‌ದ ಎಚ್ಚ ಬಾಗೊಲೆಡ್ ತೂವರ ತಿಕ್ಕುನ ಉಚ್ಚು ಕುಮೆ ಮಣ್ಣ್ ಪನೊಲಿ. ಅಂಚನೆ ನಮ ದೇಸೊಡೊರ್ಮೆ, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟೊಡ್‍ದು ೧೦೦೦ಮೀ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ಲಾ ಈ ಉಚ್ಚು ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಒಂಜಿ ಸಂಸೋಧನೆದ ಪ್ರಕಾರ, ಲಕ್ಷದ್ವೀಪೊಡು ತೋಜುದು ಬರ್ಪಿನ ಒಂಜೇ ಒಂಜಿ ಉಚ್ಚು ಪನ್ನಗ ಕುಮೆ ಮಣ್ಣ್.

ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡದ ದೇಸೊಲು, ಏಷ್ಯಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಅಮೇರಿಕಾ, ಯುರೋಪ್- ಮುಲ್ಪ ಮಾತ ಕುಮೆ ಮಣ್ಣ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಖ

ವರ್ಗೊ:ಉಚ್ಚುಲು
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ಉಚ್ಚುಲು
ಮರಾಠಿ ಬಾಸೆ

***ಮರಾಠಿ*** - ಇಂಡೋಆರ್ಯನ್ ಭಾಷಾವರ್ಗಗ್ ಸೇರಿನ ಪ್ರಮುಖಬಾಸೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೀ ಅಪಭ್ರಂಶಡ್ ಉಂಡು ಬಾಸೆದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆತ್ಂಡ್. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ಬಾಸೆಯಾಯಿನ ಉಂದು 68,022,000(2001) ಜನಕುಲೆನ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಆತ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನಡ್  ಮಾನ್ಯತೆ ತಿಕ್ಕ್‌ದ್ಂಡ್.

## ವ್ಯಾಕರಣ
ಈ ಬಾಸೆಡ್ ಸ್ವರ ವ್ಯಂಜನ ವಿಸರ್ಗ ಪನ್ಪಿನ ಮೂಜಿ ಬಗೆತ ಸಂಧಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉಂಡು. ನಾಮಪದಡ್ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ, ನಪುಂಸಕ ಭೇದೊಳು ಏಕವಚನ ಬಹುವಚನ ರೂಪೋಲು ಉಂಡು. ಪುಲ್ಲಿಂಗ  ಮಲ್ಲತಿಕೆ ನ್ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಕೋಮಲತೆನ್  ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ ಕ್ಷುದ್ರತೆನ್ ತೋಜಪವುಂದು. ಪಂದ್ ಮರಾಠೀ ಜನತ ಭಾವನೆ.

## ಲಿಪಿ
ನೆತ್ತ ಉಗಮ ನಾಗರಿ ಲಿಪಿರ್ಡ್  ಆತ್‌ಂಡ್. ಅಶೋಕನ ಶಿಲಾಲೇಖದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ, ಸಾತವಾಹನ, ಕ್ಷಹರಾತ ದ ಶಿಲಾಲೇಖದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ, ವಾಕಟಾಕರ ಕಾಲದ ಪೇಟಿಕಾ-ಶೀಷಕ ಬುಕ್ಕೊ ಉತ್ತರ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿತ ನಾಗರೀ ರೂಪಲೆನ್ ಆಧಾರ ಆದ್ ಈ ಲಿಪಿ ಜನ್ಮ ಪಡೆಯಿಂಡ್. ಸುಮಾರ್ 10ನೆ ಶತಮಾನದ ಪೊರ್ತುಗು ಮರಾಠೀ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬರೆಹ ಜನ್ಮ ಆಂಡ್ ಪಂದ್ ಕೆಲವೆರ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪ೦ತೆರ್. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಮೂರ್ತಿದ ಪಾದ ಕೈತಲ್ ಉಪ್ಪುನ ಶಿಲಾಲೇಖ ಬರೆಹ (ಸುಮಾರು 982) ಚಾವುಂಡರಾಜೇಂ ಕರವೀಯಲೇ ಪಂದ್ ಮರಾಠೀ ಬಾಸೆದ ಪರತ್ತ್ ಬರೆಹ ಪಂದ್ ನಂಬುದಿತ್ತೆರ್. ಈ ಶಿಲಾಲಿಪಿ 12ನೆ ಶತಮಾನದ ಎಚ್. ಜಿ. ತುಳಪುಳ ಬುಕ್ಕೊ ಎ.ಎಸ್. ಆಳ್ತೆಕರ್ ಅರ್ ಆರ್ನ ನಿರ್ಧಾರ ಪನ್ತೆರ್. ಶಿಲಹಾರಕೇಶಿದೇವನ ಅಕ್ಷೀಗ್ರಾಮದ ಶಿಲಾಲೇಖನೇ (1012) ಪ್ರಾಚೀನ ಬರೆಹ ಪಂದ್ ತುಳಪುಳೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಂತೆರ್. ಎಮ್ ಜಿ. ದೀಕ್ಷಿತ ಪನ್ಪಿನಾರ್ ನೆತ್ತ ಕಾಲ 1210 ಅಂದ್ ಪಂತೆರ್. 1060ರ ದಿವೇ ಅಗರ್ ತಾಮ್ರಪಟ್ಟಿಕೆ ಪುರಾತನ ಶಿಲಾಲೇಖ ಪಂದ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಲಾ ಉಂಡು. ಮುಕುಂದರಾಜನ ವಿವೇಕ ಸಿಂಧು ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಉಪಲಬ್ಧ ಗ್ರಂಥ(12ನೆಯ ಶತಮಾನ). ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊದ ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿ (1290), ತರುವಾಯದ ಎಮಹಾನುಭಾವ ಸಾಹಿತ್ಯ(13ನೆತ ಶತಮಾನ). ಈ ಲಿಪಿ ಬಳಕೆ ದೇವಗಿರಿತ ಯಾದವೆರೆ ಕಾಲೊಡು ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದೆನ್ ಪೃಷ್ಠಮಾತ್ರಾ ಶಿರೋಮಾತ್ರಾ ಬುಕ್ಕೊ ಮೋಡಿ ಪಂದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವರ್ಗೊ ಮಲ್ದೆರ್. ಮರಾಠೀ ಸುರುತ ಬರಹೊಲೆನ್ ಪೃಷ್ಠ ಮಾತ್ರಾಶಿರೋಮಾತ್ರಾ ಇಜ್ಜಿಂಡ ಉಂಡು ರಡ್ಡೆತ ಮಿಶ್ರಣ ರೂಪೊಡು ಬರೆತೆರ್. ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಟ್ಟ್ ಕ ಬರೆತಿನ ನಿರ್ದೇಶನ ಉಂಡು.

## ಉಂದುಲ ತೂಲೆ

* ಕನ್ನಡ

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊ

* ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ
ಕಾಂತಾರ (ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ)

**ಕಾಂತಾರ** ಉಂದು ಒಂಜಿ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ.  ಕಾಂತಾರ ಪಂಡ ಕಾಡ್ಂದ್ ಅರ್ತೊ.  ಒಂಜಿ ಜಾಗೆದ ಪುದರ್‌ಲಾ ಉಂಡು.  ಈ ಸಿನೆಮೊಗು ಕಾಡ್ ಅರ್ತೊ ಹೊಂದುಂಡು. ರಿಷಬ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಈ ಸಿನಿಮಾದ ನಿರ್ದೇಸಕೆ, ಬುಕ್ಕ ವಿಜಯ್ ಕಿರಗಂದೂರು ನಿರ್ಮಾಪಕೆರ್. ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಆಯಿನ ಹೊಂಬಾಳೆ ಫಿಲಮ್ಸ್ ಈ ಸಿನಿಮಾನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತ್‌ದ್ಂಡ್. ೨೦೨೨ನೇ ಇಸವಿದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦ನೇ ತಾರೀಕ್‌ದಾನಿ ಈ ಸಿನೆಮಾ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯಡೊರ್ಮೆ ಬುಡ್ಕಡೆ ಆಂಡ್.

ತುಳುನಾಡ ದೈವೊಲೆನ ಶಕ್ತಿ, ಕಾರ್ನಿಕ, ತುಳುವ ಜನಕುಲೆನ ಆಚಾರ ವಿಚಾರೊಲೆನ್ ಐಕ್ ಅಪಚಾರ ಮಲ್ಪಂದೆ ಸಮರ್ಥವಾದ್ ಪರ್ದೆದ ಮಿತ್ ತೋಜಾಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಈ ಸಿನಿಮಾಗ್ ವೀಕ್ಸಕೆರೆಡ್ದ್ ಎಡ್ಡೆ ಪುಗರ್ತೆ ತಿಕ್ದ್ಂಡ್.

ಉಡುಪಿ‌ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲೂಕುದ ಕೆರಾಡಿ ಪನ್ಪಿನ ಊರುಡು ಕಾಂತಾರ ಸಿನಿಮಾಗ್ ಬೋಡಾದ್ ಸೆಟ್ ಪಾಡ್‌ದ್, ಅಲ್ಪ ಈ ಸಿನಿಮಾ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಸಿನಿಮಾದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಅಗೋಸ್ತು ೨೮, ೨೦೨೧ದಾನಿ ಸುರು ಆಂಡ್. ಕೆಮರಾಮೆನ್ ಆದ್ ಅರವಿಂದ್ ಎಸ್ ಕಶ್ಯಪ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಅಜನೀಶ್ ಲೋಕನಾಥ್ ಈ ಸಿನಿಮಾಡ್ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ, ಸಿನಿಮಾದ ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯೊಲೆನ್ ವಿಕ್ರಮ್ ಮೋರೆ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.

## ಕಥೆ
ಕಾಂತಾರ ಸಿನಿಮೊದ ಕತೆಟ್ಟ್ ಒಟ್ಟು ಮೂಜಿ ಅದೆ ಉಂಡು. ಅವು: 
೧.ರಾಜೆ ಬುಕ್ಕೊ ದೈವದ ಭೇಟಿ ಆಪುನ 
೨.ರಾಜನ ಸಂತಾನದಕುಲು ದೈವಗ್ ಬುಡ್ದುಕೊರ್ತಿನ ಜಾಗೆನ್ ದೈವಡ ಕೇಂಡ್‍ದ್ ದೈವದ ಕೋಪಗ್ ಗುರಿ ಆಪುನ ಬುಕ್ಕ 
೩.ರಾಜನ ಸಂತಾನೊಗು ಸೇರ್ದಿನ ಒರಿ, ದೈವೊಗು ಬುಡ್ದುಕೊರ್ತಿನ ಜಾಗೆನ್ (ಈ ಜಾಗೆಡೆ ಊರುದಕುಲು ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟೊಂದು ಬದ್ಕ್ ನಡಪಾವೊಂದು ಈಪುವೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಈ ಜಾಗೆ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆದ ಕೈಟ್ ಇಪ್ಪುನವು) ಮೋಸ ಮಲ್ತ್ ಜಾಗೆನ್ ತನ್ನ ಉಲಾಯಿ ಮಲ್ಪರ ತೂಪುನ.

### ೧.ರಾಜೆ ಬುಕ್ಕೊ ದೈವದ ಭೇಟಿ ಆಪುನ
ಪಿರಾಕ್‌ಡ್ ಒರಿ ರಾಜಗ್ ಆಯನ ಸಂಸಾರೊಡು ಶಾಂತಿ ನೆಮ್ಮದಿ ಉಪ್ಪುಜಿ. ತನ್ನ ಬದ್‌ಕ್‌ದ ಮಿತ್ ಜುಗುಪ್ಸೆ ಬತ್‌ದ್ ಸಾಂತಿ ನೆಮ್ಮದಿ ನಾಡೊಂದು ಕಾಡ್‌ಗ್ ಪೋಪೆ. ಕಾಡ್‍ಡ್ ಒಂಜಿ ಬರಿಟ್ ಒಂಜಿ ದೈವದ ತಾನೊ ಸಿಕ್ಕುಂಡು. ಅಲ್ಪ ಆಯಗ್ ತನ್ನ ಮನಸ್‌ಗ್ ನೆಮ್ಮದಿ ತೋಜುಂಡು. ಆ ದೈವದ ತಾನೊನು ತನ್ನ ಅರಮನೆಕ್ ಕನವರ ಆ ಕಾಡ್‌ಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಕಾಡ್ ಜನಕುಲೆಡ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕೇನುವೆ. ಅಪಗ ಆ ಜನಕುಲೆನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇತ್ತಿನ ಒರಿ ನಲಿಕೆದಾಯನ ಮಿತ್ ಪಂಜುರ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ್ ರಾಜೊಗು ನುಡಿ ಕೊರ್ಪೆ. ಯಾನ್ ವರ ಕೀದಿಂಡ, ಆ ಸ್ವರ ಕೇಣುನಾತ್ ಮುಟ್ಟದ ಜಾಗೆ ಎಂಕ್ ಬುಡ್ದು ಕೊರೊಡು. ಅಂಚಾಂಡ ನಿಕ್ ನಿನ್ನ ಸಂಸಾರೊಗು ಶಾಂತಿ ನೆಮ್ಮದಿ ಕೊರ್ಪೆ ಬುಕ್ಕ ನಿನ್ನ ಅರಮನೆಟ್ ಬತ್ ನಿಲೆ ಆಪೆ ಪನ್ಪುಂಡು ಪಂಜುರ್ಲಿ. ಉಂದೆಕ್ ರಾಜೆ ಒಪ್ಪುವೆ. ಅತ್ತಂದೆ ಎನ್ನ ಒಟ್ಟುಗು ಗುಳಿಗೆಲಾ ಬರ್ಪೆ. ಒಂಜಿ ವೇಳೆ

## ಪಾತ್ರೊಲು
* ಶಿವ ಕಾಡುಬೆಟ್ಟು ಬುಕ್ಕೊ‌ ಆಯನ ಅಮ್ಮೆ- ರಿಷಬ್ ಶೆಟ್ಟಿ
* ಲೀಲಾ- ಸಪ್ತಮಿ ಗೌಡ
* ಮುರಳೀಧರೆ (ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆದ ಅಧಿಕಾರಿ)- ಕಿಶೋರ್
* ದೇವೇಂದ್ರ ಸುತ್ತೂರು- ಅಚ್ಯುತ ಕುಮಾರ್
* ಸುಧಾಕರೆ- ಪ್ರಮೋದ್ ಶೆಟ್ಟಿ
* ಬುಲ್ಲೆ- ಶನಿಲ್ ಗುರು
* ರಾಂಪೆ- ಪ್ರಕಾಶ್ ತೂಮಿನಾಡ್
* ಶಿವನ ಅಪ್ಪೆ ಕಮಲ- ಮಾನಸಿ ಸುಧೀರ್
* ಲಾಯರ್- ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್
* ಗುರುವೆ- ಸ್ವರಾಜ್ ಶೆಟ್ಟಿ
* ಸುಂದರೆ- ದೀಪಕ್‌‌ ರೈ ಪಾಣಾಜೆ
* ದೇವೇಂದ್ರನ ಬಂಟೆ- ರಕ್ಷಿತ್ ರಾಮಚಂದ್ರ ಶೆಟ್ಟಿ
* ರಘು ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿ- ರಘು ಪಾಂಡೇಶ್ವರ
* ನಾರು- ಮೈಮ್ ರಾಮದಾಸ್
* ಲಚ್ಚು- ರಂಜನ್ ಸಾಜು
* ರಾಜೀವ ಭಂಡಾರಿ- ರಾಜೀವ್ ಶೆಟ್ಟಿ
* ದೇವೇಂದ್ರನ ಅಂಗವಿಕಲ ಮಗೆ- ಅತೀಶ್ ಶೆಟ್ಟಿ
* ದೇವೇಂದ್ರನ ಅಮ್ಮೆ- ಶೈನ್ ಶೆಟ್ಟಿ
* ರಾಜೆ- ವಿನಯ್ ಬಿಡ್ಡಪ್ಪ
* ರಾಜನ ಬುಡೆದಿ- ಪ್ರಗತಿ ರಿಷಬ್ ಶೆಟ್ಟಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಿನೆಮೊ
ಮಂಗ-ನಾಯಿ ಗೊಬ್ಬು

**ಮಂಗ-ನಾಯಿ ಗೊಬ್ಬು**: ಈ ಗೊಬ್ಬುನು ಜೋಕುಲು ಜಾಸ್ತಿ ಮರ ಇತ್ತಿನಲ್ಪ ಪಿದಾಯಿ ಗೊಬ್ಬುವೆರ್. ಈ ಗೊಬ್ಬುಡು ಮಂಗ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಯಿದ ಪಾತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನೈರ್ದಾವರ ಈ ಗೊಬ್ಬುನು ಮಂಗ-ನಾಯಿ ಗೊಬ್ಬುಂದು ಪನ್ಪೆರ್.

## ಗೊಬ್ಬು ಗೊಬ್ಬರೆ ಏತ್ ಜನ ಬೋಡು?
ಏತ್ ಜನಲಾ ಗೊಬ್ಬೊಲಿ
## ಗೊಬ್ಬುಡಿಪ್ಪುನ ಪಾತ್ರೊಲು
* ಮಂಗನ ಪಾತ್ರೊ
* ನಾಯಿನ ಪಾತ್ರೊ

## ಗೊಬ್ಬರೆ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು
* ಈ ಗೊಬ್ಬು ಗೊಬ್ಬರೆ ವೊವ್ವೇ ವಸ್ತು ಬೊರ್ಚಿ

## ಗೊಬ್ಬು ಗೊಬ್ಬುನೆ ಎಂಚ ?
ಈ ಗೊಬ್ಬುಡು ಒರಿ ನಾಯಿನ ಪಾತ್ರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿದಿನಕುಲು ಮಂಗನ ಪಾತ್ರೊಡು ಇಪ್ಪೊಡು. ಉಂದು ಗೊಬ್ಬು ಗೊಬ್ಬುನಗ ಪಿದಾಯಿ ಮಸ್ತ್ ಮರ ಇತ್ತಿನಲ್ಪ ಗೊಬ್ಬೊಡು. ನಾಯಿನ ಪಾತ್ರೊಡಿಪ್ಪುನಾಯೆ ಮಂಗೊನ ಪಾತ್ರೊಡ್ ಇಪ್ಪುನಕ್ಲೆನ್  ಮುಟ್ಟಿಂಡ, ಅಕುಲು ಗೊಬ್ಬುರ್ದ್ ಪಿದಾಯ್ ಪೋವೊಡು. ಮಂಗನ ಪಾತ್ರೊಡ್ ಇಪ್ಪುನಕುಲು ಮರರ್ದ್ ಮರಕ್ಕ್ ಪೋವೊಲಿ, ನಾಯಿಗ್ ಮಾತ್ರ ತಿಕ್ಕರೆ ಬಲ್ಲಿ. ಇಂಚ ನಾಯಿನ ಪಾತ್ರೊಡ್ ಇಪ್ಪುನಾಯೆ ಮಾಂತ ಮಂಗೊನು ಪತ್ತುನೆಟ್ಟ ಈ ಗೊಬ್ಬು ಮುಂದುವರಿಯುಂಡು.

## ಬೇತೆ ಬಾಸೆಡ್ ಗೊಬ್ಬುದ ಪುದರ್
* ಮಂಗ-ನಾಯಿ ಆಟ(ಕನ್ನಡಡ್)

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಗೊಬ್ಬುಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಗೊಬ್ಬುಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರೆ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು
ರುದ್ರಾಂಡಿ

**ರುದ್ರಾಂಡಿ** ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಧರ್ಮದೈವ ಆತ್ ಮೆರೆತಿ ದೈವ. ಈ ದೈವೊನು ಪಟ್ಟೊದ ದೈವೊಂದ್‌ಲ ಪನ್ಪೆರು.

## ಹಿನ್ನೆಲೆ

## ದೈವೊದ ಪುಟ್ಟು

## ಪಾಡ್ದನ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭೂತಾರಾಧನೆ
ವರ್ಗೊ:ಭೂತೊಲು
ಮೀಪುನ ಪರ್ಬ

ದೀಪಾವಳಿದ ಕಡೀರ್ದ ದಿನೊನು **ಮೀಪುನ ಪರ್ಬ** ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡೊಡು ಉಂದೆನ್ ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಮಾರ್ನೆಮಿ ಕರೀದ್ ಬರ್ಪುನ ಮಲ್ಲ ಪರ್ಬ. ತುಳುವೆರ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಜಿ ದಿನೊತ ಪರ್ಬಡು ಮೀಪುನ ಪರ್ಬ, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬಲಿ ಪಾಡ್ಯಮಿ. ಈ ದಿನೊಟು ಕೃಷ್ಣ, ದೇವೆರ್ ಸತ್ಯಭಾಮ ನ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರ್ದ್ ನರಕಾಸುರ ಪನ್ಪಿನ ರಕ್ಕಸನ್ ಕೆರಿಯೆರ್ ಪನ್ಪುನ ನಂಬೊಲಿಕೆ ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣೊಡು ಉಂಡು. ಅಂಚ ರಕ್ಕಸನ್ ಕೆರ್ದ್ ಲಡಾಯಿ ಮುಗಿದ್ ದೇವೆರ್ ತರೆ ಮೈಕ್ ಎಣ್ಣೆ ಪಾಡ್ದ್ ಮೀಯಿನ ಆಚರಣೆ ಆದ್. ತುಳುವೆರ್ಲಾ ಅಂಚನೆ ಪುಲ್ಯ ಕಾಂಡೆ ಲಕ್ಕ್ ದ್   ಎಣ್ಣೆ ಪಾಡ್ದ್  ಬೆಂದ್ರರ್ ಮೀಪೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಡೀಪಾವಳಿದ ಡುಂಬುದ ದಿನ ಮಲ್ಪುನೆದಾದ್ದ ಅಯಿನ್ ಸಣ್ನ ದೀಪಾವಳಿಂದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್

## ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮೊದ ಆಚರಣೆ
ಉತ್ತರ ದೇಶೊದ ಊರುಡು ನಕಾಸುರನ್ ಕಾಳಿದೇವಿ ಕೆರಿಯಲ್ ಪನ್ಪುನ ಕಲ್ಪನೆಲಾ ಉಂಡು. ಕಾಳಿನ ಪೂಜೆ ಪಂಡ ಶಕ್ತಿನ ಪೂಜೆ. ಉಂದೆನ್ ನಮ್ಮ ಕಸ್ಟೊಲೆನ್, ಕತ್ತಲೆನ್ ದೂರ ಮಲ್ಪುನ ಪರ್ಬ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚ ಅಯಿನ್ ದೀಪಾವಳಿದ ದುಂಬುದ ದಿನ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದುಂಬುದ ಯುಗೊಟ್ಟು ಬಲಿ ಚಕ್ರ ವರ್ತಿನ್ ನಾರಾಯಣ ದೇವೆರ್ ವಾಮನ ರೂಪೊಡು ಪಾತಾಳ ಲೋಕೆಗು  ತಾರ್ಪುನಗ, ಬಲಿನ ಆಸೆದ ಪ್ರಕಾರ ಅರ್ ಅಯೆಗ್ ವರ್ಸೊಡು ಒಂಜಿ ದಿನೋ ಭೂಲೊಕೊಗು ಬರಿಯೆರೆ ಅನುವು ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಂಚ ಬಲಿಪಾಡ್ಯೆಮಿದಾನಿ ಬಲಿ ಬನ್ನಗ ಭೂಮಿದ ಜನೊಕುಲು ಸಂತೊಸೊಡು ಇಪ್ಪುನೆನ್ ತೂಯೆರೆ ಬಯಕುವೆ. ಅಂಚನೆ ಜನೊಕುಲು ಮೀದ್ ಮಾತ ತಯಾರ್ ಆಪೆರ್.

## ಮೀಪುನ ತಯಾರಿ
ಮೀಪುನ ಪರ್ಬೊದ ದುಂಬುನಾನಿ ಬಯ್ಯಗ್ ನೀರ್ದ ಮಂಡೆಗ್ ನೀರ್ ದಿಂಜಾವುನ ಕಾರ್ಯಲ ಉಂಡು. ನೀರ್ದ ಮಂಡೆ ನ್ ದೆಕ್ದ್, ಅವು ಚೆಂಬುದ ಮಂಡೆ ಆಂಡ ಪುಲಿನ್ ಲಾ ಉಪ್ಪುನುಲಾ ಸೇರ್ಸದ್ ದೆಕ್ಕುವೆರ್. ಅಂಚನೆ ದಿಕ್ಕೆಲ್ನಾ ಬೆನ್ಯೊ ದೆತ್ತದ್ ಕಾಲಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಡೆದ ನಾಲಿಗ್ ಕುಕ್ಕುದ ತಪ್ಪುದ ಮಾಲೆ ಪಾಡುವೆರ್. ಗೂವೆಲ್ದ್ ನೀರ್ ಒಯಿತ್ ದ್  ಶಂಖ ಉರಿತ್ ದ್ - ಜಾಗಟೆ ಬೊಟ್ಟುದು ಮಂಡೆಗ್ ನೀರ್ ದಿಂಜಾಬೆರ್. ಕೆಲವುದಕುಲು ಮಂಡೆಗ್ ಗಂಧಲಾ ಪೂಜುವೆರ್. ಪಟಾಕಿಲಾ ಪುಡಪುವೆರ್. ಮೀಪುನ ಪರ್ಬೊದಾನಿ ಇಲ್ಲದಕುಲು ಬೇಗ ಲಕ್ಕದ್ ಬೆಂದ್ರ್ ಸೂ ಪಡುವೆರ್ (ನೀರ್ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುವೆರ್). ಬುಕ್ಕೊ ಇಲ್ಲದ ಮತೆರ್ಲಾ ಮೈಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ತರೆಕ್ಕ್ ಎಣ್ಣೆ ಪಾಡ್ದ್ ಮೀಪೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಸ ಕುಂಟು -ದಿರೆಸ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಬೆಲ್ಲ -ತಾರಾಯಿ ಪಾಡಿನ ಬಜಿಲ್ ಮೊರೆತ್ ದ್, ದೇವೆರೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಯಿತ್ ದ್ ಪೋಯಿನ ಹಿರಿಯಕುಲೆಗ್ ದೀದ್ ಮತೆರ್ಲಾ ತಿನ್ಪೆರ್. ಇಲ್ಲದ ಜೋಕುಲು- ಬಾಲೆಲು, ಪರೆಬೆರ್ಲಾ ಬಾರೀ ಸಂತೊಸೊಡು ಇಪ್ಪುವೆರ್. ಇಲ್ಲಡ್ ಬಿನ್ನೆರ್ ಬರ್ಪುನ, ಪೊಸ ಮದಿಮಯೆ-ಮದಿಮಳ್ ಬರ್ಪುನ ಕ್ರಮೊಲಾ ಉಂಡು.

## ಪಟಾಕಿದ ಸಂಭ್ರಮ
ಮದ್ಯಾಹ್ನ ಲಾ ಪರ್ಬದ ವನಸ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬೈಯಗ್ ಪಟಾಕಿ ಪುಡಪುವೆರ್. ನೆಲಚಕ್ರ, ಸುರು-ಸುರು ಕಡ್ದಿ ನ್ ಪೊತ್ಟಾದ್ ಜೋಕುಲು ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮಲ್ಲ ಜವನೆರ್ ಬರ್ಸ ಬುಕ್ಕೊ ಲಕ್ಶ್ಮಿ ಪಟಾಕಿ, ಮಾಲೆ ಪಟಾಕಿ ಪುಡಪುವೆರ್.

## ಬೇತೆ ರಾಜ್ಯೊಡು ಮೀಪುನ ಪರ್ಬ
ಗೋವಾದಕುಲು ಪಂತಿದ ನರಕಾಸುರನ ಬೊಂಬೆ ಮಲ್ತದ್, ಅಯಿಕ್ ಪಟಾಕಿ ದಿಂಜಾದ್, ಬೊಲ್ಪುದ ನಾಲ್ ಗಂಟೆಗ್, ಅಯಿಕ್ ಸೂ ಕೊರ್ದು ನರಕಾಸುರನ್ ಕೆರ್ಪುನೆನ್ ತೋಜಾವೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯಡು ಉಂದೆನ್ ಕಾಳಿ ಪೂಜೆದ ದುಂಬುದ  ದಿನ ಮಲ್ತ್ ದ್ **ಭೂತ ಚತುರ್ದಶಿ** ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಮೀಪುನ ಪರ್ಬೊದಾನಿ ಮೀಪುನೆದ್ದ್ ಜನೊಕುಲೆನ ಕಸ್ಟೊ, ದಾರಿದ್ರ್ಯ, ದೂರ ಆದ್, ಎಡ್ಡೆ ದಿನೊ ಶುರು ಆಪುಂಡು ಪನ್ಪುನ ನಂಬುಗೆಲಾ ಉಂಡು.
ಗೋವಾ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡ್ಡ್  ದೀಪಾವಳಿ ಪಂಡ ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿ. ಆಂಡ ಒರಿನ ಭಾರತದ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಅಯಿನ್ ಮನದನಿ ಪಂಡ  ಅಮಾವಾಸ್ಯೆದಾನಿ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.  ಕೆಲವು ಜಾಗೆಲೆಡ್  ದೀಪಾವಳಿ ಭೋಗಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೆಲವು ತಮಿಳು ಇಲ್ಲಲ್  "ನೊಂಬು" ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಈ ದಿನ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಪರ್ಬೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಬೊಲು
ಬಿಮ್ಮೊ

**ಬಿಮ್ಮೊಲು** ನರಮಾನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ಮೋನೆಡ್  ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುನಂಚಿನ ಸರೀರೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದುಂಡು. ಬಿಮ್ಮೊಲು ಮೆದುವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಚಲನೆ ಇತ್ತಿನವು, ಬುಕ್ಕೊ ತಿನಿಯೆರೆ  ಬುಕ್ಕೊ ಧ್ವನಿ ಅಂಚನೆ ಪಾತೆರುನ ಕಾರ್ಯೊಲೆಡ್ ಮಾತ  ಸಹಾಯವಾಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಅಂಗ. ನರಮಾನಿಯ ಬಿಮ್ಮೊಲು ಸ್ಪರ್ಶಸಂಬಂಧಿ ಸಂವೇದನಾವಾಹಕ ಅಂಗವಾದುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಮುತ್ತ ಕೊರ್ನಗ ಅಂಚನೆ ಬೇತೆ ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆದ ಕ್ರಿಯೆಡ್  ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕವಾಪಿನವುಲ ಉಂಡು.
## ರಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆಕಾರ
ಬಿಮ್ಮೊ-  ಬಾಯಿಸುತ್ತಲ ಇಪ್ಪುನ ಅಂಗ. ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚಿನಗ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅರ್ಧ ಮುಚ್ಚಿನಗ ಬಾಯಿಗ್ ಮಿತ್ತ್ ಬುಕ್ಕೊ ತಿರ್ತ್ ರಡ್ಡ್  ಮನೊಲಿದ ಭಾಗೊದ ಆಕಾರೊಡು  ತೋಜುಂಡು. ಮನೋದ್ರೇಕವಾನಗ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಷ್ಟದಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುನಗ ನಂಡ್  ತುಚ್ಚುನೆ  ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಿಯೆ.ಬಿಮ್ಮೊದ ರಚನೆಡ್  ನರಂಬುಲು ಉಪ್ಪುನೆಡ್ದಾತ್ರ ಬಿಮ್ಮೊಲೆನ್  ವಾ  ಕಡೆಕ್ ಬೋಡಾಂಡಲ ತಿರ್ಗಾವೊಲಿ . ಎತ್ ಪೊರ್ತು ಬೋಡಾಂಡಲ ಬಿಮ್ಮೊ ಮುಚ್ಚಿದ್‌ಲ ಉಪ್ಪೊಲಿ,ದೆತ್ತ್‌ದ್‌ಲ ಉಪ್ಪೊಲಿ.ಮನಸ್ಸ್‌ದ ಉದ್ರೇಕೊನು ಹೊಂದ್‌ದ್  ಬಿಮ್ಮೊಲೆನ  ಚಲನೆ ಬುಕ್ಕೊ  ಮೋನೆದ ಅಬತಾರ  ತನ್ನಾತೆಗೆ  ಬದಲಾಪುನವು ಬಿಮ್ಮೊದ ಮುಖಾಂತರ ಗೊತ್ತಾಪುಂಡು.ಬಿಮ್ಮೊದ ನಡುಟು  ಕೆಂಪು ಭಾಗ ಜಾಸ್ತಿ ಅಗಲವಾದಿತ್ತ್‌ದ್. ಬರಿಕ್  ಪೋಯಿಲೆಕ್ಕ ಉಂದು ಸಪೂರವಾದ ಬಾಯಿದಮೂಲೆಡ್  ಇಜ್ಜಾಂದೆ ಆಪುಂಡು. ಮೋನೆದ ಭಾಗೊನು ಗ್ರಹಣ ಶಕ್ತಿಡ್ ತೂಪಿನ ತಜ್ಜೆರೆಗ್ ಬಿಮ್ಮೊ  ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಸಂಕೇತವಾದುಂಡು. ಬಿಮ್ಮೊದ ಚಲನೆನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ್ ತೂದು ನರಮಾನಿಯನ  ಮನಸ್ಸ್‌ನ್ ತೆರಿಪುನಂಚಿನ ತಜ್ಞೆರ್‌ನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್.
## ಕೆಲಸ  ಕಾರ್ಯೊಲು
ಉಚ್ಚಾರಣೆಗ್ ಬಿಮ್ಮೊದ ಚಲನೆ ಅಗತ್ಯ.  ಕ್ಷಣಿಕವಾದ್ ಬಿಮ್ಮೊನ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಬುಡ್ಪುನ ಕ್ರಿಯೆಡ್ದ್  ಮಾತ್ರ ಉಚ್ಚಾರ ಸಾಧ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಗುಂಪಿನ ವರ್ಣಗಳಿಗೆ ಓಷ್ಠ್ಯಗಳೆಂದು ಹೆಸರು. ಫಕಾರ (ಈ) ವಕಾರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಡ್  ಕೂಲಿಗ್ ಬಿಮ್ಮೊ ತಾಗದೇ ಉಚ್ಚಾರ ಮಲ್ಪೊಡಾಪುಂಡು. ಸ್ವರವರ್ಣೊಲೆನ ಉಚ್ಚರಣೆಡ್ ಬಿಮ್ಮೊಲು ಬುಡ್ದೇ ಉಪ್ಪೊಡು ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ  ಚಲನೆದಲ ಅಗತ್ಯ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಎ ಏ ಐ ಉಚ್ಚರಣೆಡ್ ಬಿಮ್ಮೊಲೆನ್ ಅಗಲವಾದ್  ಬುಡ್ದು ಉಪ್ಪೊಡು. ಉ ಊ ಒ ಓ ಉಚ್ಚರಣೆಡ್ ಬಿಮ್ಮೊಲೆನ್ ಚೂರು ಮಾತ್ರ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಉಪ್ಪೊಡು. ತಿನ್ನಗ ಬಿಮ್ಮೊದ ಚಲನೆ ಅಗತ್ಯ. ತೆನಸ್ಸ್‌ನ್ ಕೂಲಿಲೆಡ್ ಅಗಿಯೆರೆ ಅನುಕೂಲವಾಪಿನಂಚ ಬಿಮ್ಮೊಲು ಮುಚ್ಚಿದ್ ತೆನಸ್ಸ್‌ನ ಕೂಲಿದ ನಡುಟು ತಿಕ್ಕುನಲೆಕ್ಕ  ಮಲ್ಪುಂಡು. ನೀರ್ ಪರ್ದ್ ನಿಂಗಿಯೆರೆ ಬಿಮ್ಮೊಲು  ಮುಚ್ಚಿದ್ ಉಪ್ಪುನವು ಅತಿ ಅಗತ್ಯ. ತೆಲಿಪುನಗ ಬುಕ್ಕೊ ಬುಲಿಪುನಗ ಗೊತ್ತಾವೊಡಾಂಡ ಬಿಮ್ಮೊದ ಚಲನೆ ಅತಿ ಅಗತ್ಯ.ಆರೋಗ್ಯವಂತರೆನ ಬಿಮ್ಮೊಲೆನ  ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ವಿಷೇಶವಾಯಿನ. ನೆತ್ತೆರ್ದ ಕಣ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತಿನಕುಲೆನ  (ಅನೀಮಿಯ) ಬಿಮ್ಮೊಲು  ಬೊಲ್ಚಿದ್  ಉಪ್ಪುಂಡು.ಬಿಮ್ಮೊಲು ನೀಲಿ ಉಪ್ಪುನವುಲ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ರೋಗೊಲೆನ ಸಂಕೇತ. ಜ್ವರೊಟು  ಬಿಮ್ಮೊಲು ಲುಂಗ್‌ದ್ ಪುಡದ್ ಚೋಲಿ ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ಪೋಪಿನೆಂದ್‌ಲ ಉಂಡು. ಬಿಮ್ಮೊಲೆನ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ ನಮ್ಮ ಪೊರ್ಲುನು ಹಾಳ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಗುಲಾಬಿದ ಎಸಲ್‌ದಂಚ ಅರಳುನ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಬಿಮ್ಮೊಲು ಪೊರ್ಲು ತೋಜುನೆ ಮಾತ್ರತ್ತಂದೆ ನಮ್ಮ ಮೋನೆದ ಪೊರ್ಲುನು ಜಾಸ್ತಿ ಮಲ್ಪುಂಡು.ಕೆಲವರೆನ ಬಿಮ್ಮೊಲು  ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಕಪ್ಪು ಆಪುಂಡು. ಕಪ್ಪು ಬಿಮ್ಮೊಲು ಆಯೆರೆ ಮಲ್ಲ  ಕಾರಣ ಸಿಗರೇಟ್ ಒಯ್ಯಿಪುನ.. ಬಿಮ್ಮೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್  ದಪ್ಪಗುಳ್ಳೆ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ ಅವೆಕ್ ಸರಿಯಾಯಿನ ಮರ್ದ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಇಜ್ಜಿಂದಾಂಡ ಕ್ರಮೇಣ  ಶಸ್ತ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಪಾಡೊಡಾಪುಂಡು. ತಂಬಾಕು(ಪುಗರೆ) ಸೇವನೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಕಿನ್ಯ ಗುಳ್ಳೆ ಆದ್   ಕ್ರಮೇಣ ಮಲ್ಲೆ ಆದ್   ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಯಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಬರ್ಪುಂಡು.
## ಸಿರಿ ಬಾಯಿ
ಸಿರಿ ಬಾಯಿ (ಸೀಳು ತುಟಿ)  (ಕ್ಲೆಫ್ಟ್ ಲಿಪ್) ಈ ತೊಂದರೆ ಪುಟ್ಟ್‌ನಗನೆ  ಜೋಕುಲೆಗ್ ಬರ್ಪಿನಂಚಿನವು.. ಸಿರಿಬಾಯಿ 17% ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯವಾದ್‌ ಬರ್ಪಿನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು.ಗರ್ಭಕೋಶೊಡು ಬಾಲೆದ  ಬುಲೆಚ್ಚಿಲ್ದ  ಪೊರ್ತುಡು ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲು ಸರಿಯಾದ್ ಕೂಡಂದೆ ಉಪ್ಪುನೆದ ಪರಿಣಾಮ ಸಿರಿ ಬಾಯಿ ಬರ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು.ಸಿರಿಬಾಯಿ ಇತ್ತಿನ  ನರಮಾನಿಯಗ್  ರಡ್ಡ್ ರೀತಿದ  ತೊಂದರೆ ಉಂಡು:   ಪೊರ್ಲು( ರೂಪ) ವಿಕೃತ ರೂಪ ಆಪುಂಡು ಅಂಚನೆ. ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆದ ತೊಂದರೆಡ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಒಯ್ಯಿತ್‌ದ್ ಪರ್ಪುನಂಚಿನ( ಹೀರುನ) ಕೆಲಸ ಸಾಧ್ಯ ಆಪುಜಿ.ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ತಿನಿಯೆರೆಲ ತೊಂದರೆ ಆವು. ಇಂಚ ಇತ್ತಿನ ಜೋಕುಲೆನ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆ ಬೇಗ ಈ ತೊಂದರೆನ್  ಶಸ್ತ್ರ ಕ್ರಿಯೆದ ಮುಖಾಂತರ ಸರಿ ಮಲ್ಪಾವುನ ಎಡ್ಡೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಕಾವೇರಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ

**ಕಾವೇರಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ** ತುಳುವೆರೆ ಮಲ್ಲ ಪರ್ಬ. ಪ್ರತಿ ತುಲಾ ಸಂಕ್ರಾಂತಿದಾನಿ, ಸೂರ್ಯೆ ತುಲಾರಾಶಿಗ್ ಪೊಗ್ಗುನಾನಿ. ಕಾವೇರಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಬಾರಿ ವಿಶೇಷ. ಈ ದಿನೊತಾನಿ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆದ ತಲಕಾವೇರಿಡ್ ಎಲ್ಯ ನೀರ್ದ ಗುಂಡಿಡ್ ಪೊರ್ತುಗು ಸರಿಯಾದ್ ನೀರ್ ಉರ್ಕಾರ್ದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಯಿಕ್ ಕಾವೇರಿ ತೀರ್ಥೋದ್ಭವ ಪಂಡ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಆ ಪೊರ್ತುಗು ಅವುಲು ಸಾವಿರಗಟ್ಟಲೆ ಜನ ಸೇರ್ದ್ ಕಾವೇರಿಗ್ ಜಯಕಾರ ಪಾಡುವೆರ್. ಅಲ್ಪದ್ದ್ ನೀರ್ನ್ ತೀರ್ಥೊ ಪಂದ್ ಇಲ್ಲ್-ಇಲ್ಲ್ ಗ್ ಕೊಂದು ಪೊಪೆರ್. ಮಾತೆರ್ಲ ತೀರ್ಥ ಮೀಪೆರ್. ಅಲ್ಪ ಪುಟ್ಟಿನ ಕಾವೇರಿ ಸುದೆ ಕರ್ನಾಟಕ, ತಮಿಳುನಾಡಿಡ್ ಪರತ್ದ್ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಗ್ ಸೇರುವಳ್. ರಡ್ದ್ ರಾಜ್ಯೊದ ಜನಕುಲೆಗುಲಾ ಬಾರೀ ಪ್ರಯೊಜನ ಕೊರ್ಪುನ ಕಾವೇರಿನ್ ಅಪ್ಪೆ ಪಂದ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. 

## ಆಚರಣೆ
ತುಳುನಾಡ್ದ ಜನೊಕುಲೆಗ್ ಕಾವೇರಿ ನೀರ್‌ದ ಉಪಯೋಗ ಇಜ್ಜಾಂಡಲಾ ಅಕುಲೆನ ಆಚರಣೆ ಬೇತೆ ರೀತಿಡ್. ಕಡೀರ್ದ ಬುಲೆ ಏನೆಲ್ದ ಕೈ ಕೊಯಿದ್, ಬಾರ್ ನುಂಗಾದ್, ಅಯಿಟ್ ಎಡ್ಡೆ ಬಾರ್ನ್ ಬರ್ಪಿ ವರ್ಷೊಗು ಬಿತ್ತ್ ದೀಪುನ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು. ಆ ಬಾರ್‌ದ ಮುಡಿ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ಅಯಿನ್ ಕಾವೇರಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿದ ಮನದಾನಿ ಪುಲ್ಯ ಕಾಂಡೆ ಅಟ್ಟೊಗು ಸೇರಾವೆರ್. ಕಾವೇರಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿದಾನಿ ಬಾರ್‌ದ ರಾಶಿಗ್, ಬೈತ ಮೊಟ್ಟೆಗ್ ಕಲ್ಲ್ಲಲಾ ಚೂರಿಮುಳ್ಲುಲಾ ದೀಪುನ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು. ಅಯಿತ ಅರ್ಥ ಆ ದಿನೊತಾನಿ ಕೈತ-ಬಾರ್ದ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಇಜ್ಜಿ. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ದಿನೋಲ ಬೆಂದ್ ದ್ ಆ ದಿನೊತಾನಿ ಓಂಜಾಂಡಲಾ ಅಕುಲೆಗ್ ಬೆಲೆ ಮಲ್ಪಾಂದಿಲೆಕ ಮಲ್ತಿನ ವ್ಯವಸ್ತೆ ಆದ್ ಇಪ್ಪು.  ಗಟ್ಟದ ಮಿತ್ತ್ದಕುಲು ಆನಿ ಇಲ್ಲ್ ಪೂರ ಅಯಿತನೊ ಮಲ್ದ್, ಕಂಡ, ಜಾಲ್, ಗೂವೆಲ್, ಕಿದೆ ಮಾತ ಪೊರ್ಲಾದ ಸಿಂಗರಿಪುವೆರ್.
## ಉರ್ದು ಪಾಡಿ ತೆಲ್ಲವು
ಕಾವೇರಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿದ ಮನದಾನಿ ಬಿತ್ತ್ ದ  ಮುಡಿ ಅಟ್ಟಗ್ ಏರಾಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಉರ್ದು ಪಾಡಿ ತೆಲ್ಲವು ಪಂಡ ಉರ್ದುದ ದೋಸೆ ತಿನ್ಪುನ ಕ್ರಮ. ಬೊಲಂತೆ ಅತಾಂಡ ಎದುರು ಬೊಲಂತೆ ಅರಿನ್, ಉರ್ದುದ ಒಟ್ಟುಗು ಪಾಡ್ದ್ ಕಡೆದ್ ತುಂಬುನಾನಿ ದೀಪೆರ್. ಅಯಿಕ್  ಮುಂಡಿದ ಕಾಯಿದ ಇರೆತ ದಂಡ್ ನ್ ಲಾ ಕೆಲವು ತುಂಡು ಪಾಡಿವೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ತೆಲ್ಲವುಡು ಎಡ್ಡೆ ಕಣ್ಣ್ ( ದೋಸೆಡ್ ಒಟ್ಟೆ) ಬೂರುಂಡು ಪನ್ಪೆರ್. ತೆಲ್ಲವುನು ಬಲವುದ ಕಲ್ಲಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.  ಪೊಸ ಅರಿತ ತೆಲ್ಲವುದ ಕಮ್ಮೆನ ಬುಕ್ಕೊ ರುಚಿ ಬಾರೀ ಎಡ್ಡೆ. ಅಂಚನೆ ಕಾವೇರಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿದಾನಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮೀನ್ ದ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುನಲಾ ಕ್ರಮ ಉಂಡು.

## ಕಾವೇರಿ ಸುದೆತ ಪಿರವುದ ಕಥೆ
ಕವೇರ ಪನ್ಪಿನ ಮುನಿ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ತಪಸ್ಸಡ್ ಮೆಚ್ಚಾದ್, ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಗಳಾಯಿನ ಲೋಪಾಮುದ್ರೆನ್ ಮಗಳಾದ್ ಪಡೆಪೆ. ಆಲ್ ಭೂಲೋಕೊಗು ಎಡ್ದೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಪುಟ್ಟುದಿಪ್ಪುವಳ್. ಆಡೆಗ್ ಬತ್ತಿನ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಹಾಮುನಿಕುಲೆಗ್ ಲೋಪಾಮುದ್ರೆನ್  ಮದಿಮೆ ಆಪುನ ಬಯಕೆ ಆಪುಂಡು. ಅಯಿಕ್ ಲೋಪಾಮುದ್ರೆ, ಎನನ್ ಎಪಾಲಾ ಕಾಪಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. ಎನನ್ ಕಾಪುಲೆಕ ಮಲ್ತರ್ ಂಡ ಯಾನ್ ಈರೆನ್ ಬುಡ್ದು ಪೋಪೆ ಪನ್ಪಿನ ಕರಾರ್ ದ ಮಿತ್ತ್ ಮದಿಮೆ ಅಪಳ್. ಅಯಿಕ್ ಒಪ್ಪಿನ  ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಹಾಮುನಿಕುಲು ಆಲೆನ್ ಮದಿಮೆ ಆಪೆರ್.  ಒಂಜಿ ದಿನ ಅಗಸ್ತ್ಯಮುನಿಕುಲು ಅರ್ನ ಗುರುಕುಲಟ್ ಶಿಷ್ಯರೆಗ್ ಪಾಠ ಮಲ್ಪುನೆಟ್ಟ್ ಪೊರ್ತಾಯಿನ ಆರೆಗ್ ಗೊತ್ತಾವಂದೆ ಪೋಪುಂಡು. ಅಪಗ ಲೋಪಾಮುದ್ರೆ ಆಳೆನ ಕರಾರ್ ಪ್ರಕಾರ ನಡತ್ ದ್ ಅಲ್ತ್ ಜತ್ತ ಫೊಪಲ್.  ಅಲ್ಪದ್ದ್ಅ ಪಿದಡಿನ ಆಳ್ ತಲಕಾವೇರಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾಗೆಡ್  ಸುದೆ ಆದ್ ಪರಪುವಳ್.  ಕವೇರ ಮುನಿಕುಲೆನ ಮಗಳಾಯಿನೆದ್ದಾರ ಅಳೆನ್ ಕಾವೇರಿ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ನನೊಂಜಿ ನಂಬಿಕೆ ಪ್ರಕಾರ ಆಳೆನ್ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಹಾಮುನಿಕುಲು ಕಮಂಡಲಡ್ ನೀರ್ದ ರೂಪೆಡು ದೀದ್ದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಒಂಜಿ ಕಕ್ಕೆ ಬತ್ತ್ ದ್ ಕಮಂಡೊಲೊನು ತಿರ್ತ್ ಪಾದ್ಡ್ ಕಾವೇರಿ ನೀರಾದ್ ಪರಪುನ ಸುದೆ ಆಪೊಲು. ಅವು ದಾದಾಂಡಲಾ ಕಾವೇರಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿದಾನಿ ಮೂರ್ತೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ನೀರ್ ಉರ್ಕರುನ ಮಾತ್ರ ಬಾರೀ ಅಚ್ಚಿರೊದ ಸಂಗತಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಬೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ
ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಪರ್ಬೊಲು
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ

***ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ*** ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಯಾದಿತ್ತ್‌ದ್ **ದೇವಿನ ನಾಲ್‌ನೆ ರೂಪ ಮಾತೆ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ**.ಉಂದೆತ ಅರ್ಥ ಲೋಕೊದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತೆ ಪಂದ್.ಪ್ರಪಂಚೊದ ಅಣು ಅಣುಕುಲೆಡ್ ಚೈತನ್ಯ ಕೊರ್ಪುನ ದೇವಿ ಪಂದ್.ಎಣ್ಮ ಕೈಕುಲು ಇತ್ತ್‌ದ್ ಮಾತೆಡ್ಲ ಆಯುಧ ಬುಕ್ಕೊ ಪೂಕುಲೆನ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ದಿವ್ಯ ರೂಪುಡು ಬೆಳಗುನ ದೇವಿ. ಕಲಿಕುಲ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅನುಯಾಯಿಲು ಮಹಾದೇವಿನ ನವದುರ್ಗೆಯ ರೂಪೊಲೆಡ್ ದೇವಿನ್ ನಾಲನೇ ಅಂಶ ಪಂದ್ ನಂಬುವೆರ್.ದೇವಿನ ಪುದರ್  ಅರೆನ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರೊನು ಸೂಚಿಸವುಂಡು ಕು ಪಂಡ  "ಚೂರು", ಉಷ್ಮಾ ಪಂಡ "ಉಷ್ಣತೆ" ಅತ್ತ್ಂಡ  "ಶಕ್ತಿ" ಬುಕ್ಕೊ ಆಂಡಾ ಪಂಡ "ತೆತ್ತಿ". ತನ್ನ ಮಧುರ(ಪೊರ್ಲುದ) ತೆಲಿಕೆಡ್ಡ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ತಿನ ಕಾರಣ ಈ ದೇವಿನ್ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

ನವರಾತ್ರಿಯ ನಾಲನೇ ದಿನತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿ ಆರಾಧನೆ ನಡಪುಂಡು.ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ ಆರೋಗ್ಯ ಭಾಗ್ಯ ಕೊರ್ಪೆರ್  ಸಂಪತ್ತು ಬುಕ್ಕೊ ಶಕ್ತಿ ಕೊರ್ಪೆರ್ ಪನ್ಪಿನ  ನಂಬೊಲಿಗೆ  ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿಗ್ ಎಣ್ಮ ಕೈಕುಲು ಉಂಡು ಅಂಚಾದ್  ಅಷ್ಟಭುಜಾ ದೇವಿ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಸಿದ್ಧಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಿಧಿಕುಲೆನ್ ಕೊರ್ಪುನ ಮಾತ ಶಕ್ತಿಲು ಅಳೆನ ಜಪಮಾಲೆಡ್ ಉಂಡು ಪನ್ಪಿನ  ನಂಬೊಲಿಗೆ
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಕಂಚಿಕಲ್ಲ್

**ಕಂಚಿಕಲ್ಲ್** ಬೂತಾರಾದನೆ ಬುಕ್ಕೊ ದೈವಾರಾದನೆಡ್ದ್ ಲಾ  ಪಿರಾಕ್ ಡ್ ಇತ್ತಿ 'ನಂಬಿನ ಸತ್ಯೊಲೆನ' ಅರಾದನೆದ ಒಂಜಿ ವಿಸ್ತೃತ ರೂಪೊ. ಕುಲಬಾಂದವೆರೆನ ಅರಾದನೆನ್ ತುಳುವೆರ್ ತಮ್ಮ ಆದಿ ಅಲಡೆಲೆಡ್ ಅರಾದನೆ ಮಲ್ತಿನ ಸುರೂತ ಸಂಕೇತನೇ ಕಂಚಿಕಲ್ಲ್. ಮುಲ್ಪ ಆಲಡೆ ಪಂಡ ಪ್ರಸ್ತುತ ಗುರುತುವಿಕೆ ಪಡೆಯಿನ ಸಿರಿ ಆಲಡೆ ಅತ್ತ್. ನೆಡ್ದ್ ಲಾ ದುಂಬು ಆದಿ ಆಲಡೆ ಪನ್ಪಿನವು ಇತ್ತ್ಂಡ್.

## ಕಂಚಿಕಲ್ಲ್ ದ ಉಲ್ಲೇಕೊ
ತುಳುಟ್ಟ್ ಕಂಚಿ ಪನ್ಪಿನ ಸಬ್ಧೊಗ್ ಅಂಗ ಪಂಡ್‍ದ್ ಅರ್ತ ಉಂಡು, 'ಕಂಚಿಕಳಲಿ' ಪಂಡ ಅಂಗ‌ಸಾದನೆ ನಡೆಪಿನ ಜಾಗೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಅಂಚನ್ ಮೇರ್ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಟ್ಟ್ ಗುರುತಿಸಾದೆರ್.  ಈ ಬಗೆಟ್ ಒಂಜಿ ನುಡಿಗಟ್ಟ್ ಅರೆನ ಕೃತಿಟ್ಟ್ ಉಲ್ಲೇಕೊವಾದುಂಡು. 'ಊರುಗಾಪಿನ ಕಂಚಿಕಳಲಿ ಸಾದಗದ ಕೊಟ್ಯ ಕಟ್ಟಾಯೆರ್' ಪಂಡ ಊರುಗು ಅನುಕೂಲ ಆಪುನಂಚ ಅಂಗ ಸಾದನೆದ ಕೊಟ್ಯನ್ ಕಟ್ಟಾಯೆರ್ ಪಂಡ್‍ದ್.

## ಕಂಚಿಕಲ್ಲ್ ದ ಗುರುತುವಿಕೆ
ತುಳುವೆರೆನ ಪ್ರಾಚೀನ ಆದಿ ಆಲಡೆಟ್ ಇತ್ತಿನ ರಡ್ಡ್ ಕಂಚಿಕಲ್ಲ್ ಕರಿ ಬಂಡೆಲು ಆದಿತ್ತ. ನಮ ಪೂರ್ವೊ ದಿಕ್ಕ್ ಗ್ ಮೋನೆ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಉಂತುನಗ ನಮನ ಬಲಬಾಗೊಗ್ ಇಪ್ಪುನ ಕಲ್ಲ್ 'ಪೊಣ್ಣು' ಅಂಚನೆ ಎಡಬಾಗೊಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಕಲ್ಲ್ 'ಆಣ್' ಪಂಡ್‍ದ್ ಗುರುತಿಸಾವೆರ್.

## ಪದ್ಧತಿ
ದುಂಬು ಮಾನವೆರ್ ಬೋಂಟೆಗ್ ಪೋದು ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಆ ಕಾಲೊಡ್ ಕುಟುಂಬೊದ ಮೂಲ ಆಲಡೆರ್ದ್ ಪೋದು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕುಲೊತ್ತಕುಲು ಒಂಜಿ ಜಾಗೆಡ್ ಒಟ್ಟಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಆ ಜಾಗೆಗ್ ಪಂಜಿಕಲ್ಲ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಪಂಜಿಕಲ್ಲ್ ಡ್ ಬೋಂಟೆಡ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಮೃಗೊತ್ತ ಮಾಸೊನ್ ಪಟ್ಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ತನ್ನ ಪಾಲ್‍ನ್ ಗೆತೊಂದು ತನ್ನ ಆಲಡೆಗ್ ಬತ್‍ದ್ ಅಲ್ಪ ನಂಬಿನ ಸತ್ಯೊಲೆನನ ಕಂಚಿಕಲ್ಲ್ ಗ್ ಮಾಸೊನ್ ಅರ್ಪಣೆ ಮಲ್‍ತ್‍ದ್ ಪ್ರಾರ್ತನೆ ಮಲ್ಪುನವು ತುಳುವೆರೆನ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಒಂಜಿ ಪದ್ದತಿ. ಈ ರಡ್ಡ್ ಜೋಡಿಕಲ್ಲ್ ಲೆಗ್ ಕಲ್ಲುಕುಟಿಕ ಬುಕ್ಕ ಕಲ್ಲುರುಟಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಇತ್‍ದ್ ಅವೆನ್ ಕಂಚಿಕಲ್ಲ್ಂದ್ ಪನೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಈ ಕಲ್ಲುರುಟಿ ಕಲ್ಲುಕುಟಿಕೊಲೆಗ್ ಇತ್ತಿನ ಕಲ್ಕುಡ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವೊಲೆಗ್ ವೊವ್ವೇ ಸಂಬಂದ ಇಜ್ಜಿ. ಈ ಕಂಚಿಕಲ್ಲ್ ದ ಅರಾದನೆಗ್ಲಾ ಒಂಜಿ ಕೂಡು ಕಟ್ಟ್ ಬುಕಗಕ ಅರಾದನೆದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅಯಾ ಕುಲೊತ್ತ ಪಿರಿಯ ಯಜಮಾನ ಯಜಮಾನ್ತಿಗ್ ಕಾಪಾಡ‌ ಕಪಾಡ್ತಿಯಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಮೊಕುಲೇ ಕುಲೊತ್ತ ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕೆರಾದಿತ್ತೆರ್. ಕಾಲಾಂತರೊಡ್ ಈ‌ ಪದವಿಗ್ ಪರ್ಯಾಯವಾದ್ 'ಪಾಲವ' ಬುಕ್ಕ ಮುಕ್ಕಾರಿ ಪನ್ಪಿನ ಸಬ್ದೊಲೆದ ಗಲಸರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರೆ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು
ಪಟಾಕಿ

**ಪಟಾಕಿ** ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಮಟ್ಟಡ್ ಶಬ್ದ ಮಲ್ಪೆರೆ  ಬೋಡಾದ್ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪಾಡ್ದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತಿನ ಸೊತ್ತು. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಪುಡಾವುನ ವಸ್ತ್. ತುಳುನಾಡದ ತುಡರ್ ಪರ್ಬೊ, ತುಳಸಿ ಪರ್ಬೊ, ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಕುಶಿತ ಆಚರೆಣೆಲೆಡ್ ಪಟಾಕಿನ್ ಗಳಸುವೆರ್.

## ಪಟಾಕಿದ ಮರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
ತೊಟೆ ಬೆಡಿ ಮರ್ದ್, ಗರ್ನಾಲ್ದ್ ಮರ್ದ್ದ್ ದ ಅಂಚಿನನೆ ಮರ್ದ್ ಪಟಾಕಿಡ್ಲಾ ಉಂಡು. ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಶಬ್ದ ಬರ್ಪುನ ಪಟಾಕಿಲೆಡ್ ಮರ್ದ್ ನ್ ಒಂಜಿ ಬತ್ತಿದೊಟ್ಟುಗು ಕಟ್ಟದ್ ಇಪ್ಪುವೆರ್. ಮರ್ದ್ ದ ಲಾ ಬತ್ತಿದಲಾ ನಡುಟ್ ಒಂತೆ ಜಾಗೆ ಇಪ್ಪುನೆದಾದ್ ಅವು ಪುಡಯೆರೆ ಸಮಯ ತಾಗುಂಡು. ಈ ಮರ್ದ್ ಲೆನ್ ದಪ್ಪದ ಕಾಕಜಿಡ್ ಸುತ್ತುದು ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಪಟಾಕಿಗ್ ಸೂ ಕೊರ್ದು ಪೊತ್ತುನಗ ಆ ಕಾಕಜಿ ಪೊಡಿ-ಪೊಡಿಯಾದ್ ರಟ್ಟೊಡು. ಅಪಗ ಶಬ್ದಲಾ ಬರ್ಪುಂಡು. ಪಟಾಕಿ ಚೀನಾ ದೇಶೊಡು ಶುರು ಆಯಿನ ಪಂದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. 
ಪಟಾಕಿನ್ ರಟ್ಟ್ ಕಾಕಜಿಡ್ ಅತಾಂಡ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪೊತ್ತುನ ಸಾಮಾನುಲು ಆಯಿನ ಮಿಂಚು ಪೊಡಿ, ಕಾರ್ಡೈಟ್, ಪುಗೆಬರಂದಿ ಪೊಡಿ, ಅತಾಂಡ ಕಪ್ಪುದ ಪೊಡಿನ್ ಅಂಚನೆ ಬೇತೆ ನಮುನೆದ ಮರ್ದ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಸೂತ ಪೆಟ್ಟಿಗೆದ ಮರ್ದ್, ಚಿಮಣೆದ ಎಣ್ಣೆದಲೆಕಂದ್ ನ್ ಸಾಮಾನ್ಲೆನ್ ಲಾ ಪಟಾಕಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಗಳಸುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಬಿಗಿತ್ತ್ ದ್ ಕಟ್ಟದ್ ಅಯಿತ ಉಳಯಿ ದಿನ್ನೊ ಬರ್ಪುನೆಲೆಕ ಮಲ್ಪುನನೆ ಬಾರೀ ವಿಶೇಷ.

## ಪಟಾಕಿದ ಮೂಲೊ
ಇತ್ತೆದ ಪಟಾಕಿದ ಮೂಲೊ ಚೀನಾ. ಇಂಗ್ಲಿಶ್ ಬಾಶೆಡ್ ಫೈರ್ ಕ್ರಾಕರ್ ಪಂಡ ಪುಡವುನ ಬೆದ್ರ್ ಪಂದ್ ಅರ್ತೊ . ಚೀನಾಡು ಬೆದ್ದ್ರ್ ನ್ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಶಬ್ದ ಬರ್ಪುನಲೆಕ ಮಲ್ಟ್ದ್ ಅಯಿನ್ ಕಾಡ್ ಮ್ರುಗೊಲೆನ್ ಪೋಡಿ ಕಟ್ಟಾದ್ ಗಿಡಪೆರೆ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬೆಡಿ ಮರ್ದ್ ನ್ ನಾಡ್ ಪತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಇತ್ತೆದ ಪಟಾಕಿದ ರೂಪೊ  ಬೈದ್ ಂಡ್. 
## ಪಚ್ಚೆ ಅತಾಂಡ ಪರಿಸರ ಪ್ರೀತಿದ ಪಟಾಕಿ
ಭಾರತ ದೇಶೊದ ನೇಶನಲ್ ಗ್ರೀನ್ ಟ್ರಿಬುನಲ್  National Green Tribunal (NGT), ಶಬ್ದ ಬುಕ್ಕೊ ಪರಿಸರ ಮಲಿನ ಮಲ್ಪುನ ಪಟಾಕಿನ್ ಮಾರುನೆನೆ ೨೦೨೦ ವ್ರ್ಶೊದ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಕೈದ್ ಮಲ್ತ್ಡ್ಂಡ್. ಅಂಚನೆ Council for Scientific and Industrial Research (CSIR) ಪಚ್ಚೆ ಪಟಾಕಿಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತ್ದ್ಂಡ್. ಉಂದೆಕ್ ಗಳಸುನ ಮರ್ದುಲು ಶಬ್ದಲಾ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪುನ್ತತ್ತ  ಒಟ್ಟುಗು ಪರಿಸರ ಹಾಳ್ ಮಲ್ಪುನ ವಸ್ತುಲೆನ್ಲಾ ಪರಿಸರೊಗು ಪಾಡುಜಿ.   ಅಂಡಲಾ ಉಂದು ಅಲುಮಿನಿಯಮ್, ಬೇರಿಯಮ್, ಪೊಟ್ಯಸಿಯಮ್ ನೈಟ್ರೇಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಗಾಲ ಪನ್ಪುನ ಹಾಳ್ ವಸ್ತುಲೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು.
## ಕಾನೂನು ಮಾನ್ಯತೆ ರದ್ದ್ ಮಲ್ತಿ ದೇಶೊಲು
ಪಟಾಕಿನ್ ಭಾರತೊ ದ ಲೆಕ್ಕೊನೆ ಈ ತಿರ್ತ್ ದ ದೇಶೊಲು ಮಾನ್ಯತೆ ರದ್ದ್ ಮಲ್ತ್ ದ.
# ಆಸ್ಟ್ರೆಲಿಯಾ
# ಕೆನಡಾ
#ಕ್ರೊಷಿಯ
#ಚೀನಾ
#ಜ಼ೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್
#ಜರ್ಮನಿ
#ಫ಼ಿನ್ಲಾಂಡ್
#ಹೊಂಗ್-ಕಾಂಗ್
#ಹಂಗೆರಿ 
#ಇಂಡೊನೇಸ್ಯ
#ಅಯರ್ಲಾಂಡ್
#ಮಲೇಸ್ಯ
#ನಾರ್ವೆ
#ಪಿಲಿಫ್ಹೆನ್ಸ್
#ಸಿಂಗಾಪುರ
#ಸ್ವೀಡನ್
#ತೈವಾನ್
#ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್
#ಅಮೇರಿಕಾ
#ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್

## ಪಟಾಕಿದ ತರಾವಳಿಲು
ಪಟಾಕಿಡ್ ರಡ್ಡ್ ನಮೂನೆಲು. ಶಬ್ದ ಬರ್ಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಪೊರ್ಲುದ ಬೊಲ್ಪು ಕೊರ್ಪುನ. 
 ಶಬ್ದ ಬರ್ಪುನ ಪಟಾಕಿಲು
#ಕೇಪು
#ಬೀಡಿ ಪಟಾಕಿ
# ಒಲಿ ಪಟಾಕಿ
# ಲಕ್ಶ್ಮಿ ಪಟಾಕಿ
# ಮಾಲೆ ಪಟಾಕಿ
# ಆಟಮ್ ಬಾಂಬು
#
 ಗರ್ನಾಲ್
ಗರ್ನಾಲ್ ಪಂಡ ಪಟಾಕಿದ ಜಾತಿದ ಮಲ್ಲ ಶಬ್ದ ಮಲ್ಪುನ ವಸ್ತ್. ಅಯಿಟ್ ಬೆಡಿ ಮರ್ದ್ನ್ ನೂಲುದ ಅದಾರೊಡು ಕಟ್ಟ ದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಅಯಿಕ್ ಒಂಜಿ ಬತ್ತಿ ಕಟ್ತದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಬತ್ತಿಗ್ ಸೂ ಕೊರ್ದು ಎತ್ತರೊಗು ಬೀಜೆದ್ ದಕ್ಕುವೆರ್. ಅಕ್ಕೊಸುಡು ಪುಡವುನ ಗರ್ನಾಲ್ ದ ಶಬ್ದ ನಾಲೂರುಗುಲಾ ಕೇನುಂಡು. ಮದಿಮೆದ ದಿಬ್ಬಣ ಪಿದಾಡ್ ನಗ, ಬೂತೊದ ಭಂಡಾರ ಪಿದಾಡ್ನಗ, ನೇಮ ಆನಗ, ಸಯಿತಿನ ಪುನತ ಕಾಟೊಗು ಸೂ ಕೊರ್ನಗ ಗರ್ನಾಲ್ ದಕ್ಕುನ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು.

 ಪೊರ್ಲುದ ಬೊಲ್ಪು ಕೊರ್ಪುನ ಪಟಾಕಿಲು
# ನೆಲಚಕ್ರ
# ಸುರು-ಸುರು ಕಡ್ಡಿ
# ಬರ್ಸ ಅತಾಂಡ ಬೆದ್ರ ಪುಂಡೆಲ್
#ಉಚ್ಛು
# ಫ್ಲವರ್ ಪಾಟ್
# ಕ್ರಷ್ನ ಚಕ್ರ
#ಮಾಲೆ
## ಪಟಾಕಿದ ಅಪಾಯ
ಪಟಾಕಿ ಪುಡಾನಗ ಅಪುನ ಅಪಾಯೊಲು ಪಂಡ ಕಣ್ಣದ್ ದ್ರಿಸ್ಟಿ ಕಳೆವೊನ್ನವು. ಜೋಕುಲು ಜಾಗ್ರತೆ ಮಲ್ಪಾಂದೆ ಪಟ್ಟಕಿ ಪುಡಾತ್ದ್ ಅಕ್ಲೆನಲಾ, ಬಾಕಿದಕುಲೆನಾಲಾ ಕಣ್ನ್ಗ್ ಅಪಾಯ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪಟಾಕಿ ಪುಡಾಪುನಗ ಮೈಕ್ ಪರ್ತಿದ ಅಂಗಿ-ಕುಂಟು ಪಾಡ್ಂಡ್ ಎಡ್ದೆ. ಪಾಲಿಸ್ಟೆರ್ ಅತ್ತ್. ಅಂಚನೆ ಬಾಲ್ದಿಡ್ ನೀರ್ಲಾ ತಯಾರ್ ಉಪ್ಪೊಡು. ಸೂತ ಗಾಯೊಲು ಆಂಡಾ ಸುರುಕು ನೀರ್ ಪಾಡ್ದ್ ದೆಕ್ಕೊಡು. ಅಂಚನೆ ಮಲ್ಲ ಪಟಾಕಿ ಕೈಟ್ ಪುಡಾಂಡ ಕೈ ಬೆರೆಳ್ ಚಿದ್ರ ಆಪುನಲಾ ಉಂಡು. ಗರ್ನಾಲ್ ದ ಅಂಚಿನ ಮಲ್ಲ ಮರ್ದ ದ ಪಟಾಕಿನ್ ದಕ್ಕುನ ಮಲ್ಲ ಕೆಲಸ. ಅಯಿಕ್ ಕೈತ ಚಾತುರ್ಪು ಬೋಡು.

## ಉಲ್ಲೆಕೊಲು
ಬಟಾಟೆ ದ ಪೋಡಿ

** ಬಟಾಟೆ ದ ಪೋಡಿ**, ಉಂದು  ಬಟೊಟೆನ್ ನ್ ಗಲಸ್ ದ್ ಮಲ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ್ತ ತಿಂಡಿ. ಜೀಗುಜ್ಜೆ ನ್ ಎಂಚ ಕೈತ್‍ದ್ ಪೋಡಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ತಿನ್ಪೆರಾ ಅಂಚನೆ ಬಟಾಟೆ ನ್ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಕೈತ್ ದ್ ಪೋಡಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬಟಾಟೆಲಾ ಲಾ ಜೀಗುಜ್ಜೆ ಪೋಡಿ ಲೆಕೊನೆ ರುಚಿಯಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ಅವತ್ತಂದೇ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಕೈತಿನ ತಿಂಡಿ ಬೆಚ್ಚ ಬೆಚ್ಚ ಚಾ-ಕಾಪಿ ದೊಟ್ಟುಗು ತಿನರೆ ಬಾರೀ ರುಚಿ.
## ಇತಿಹಾಸೊ
### ಮೊಘಲೆರೆನ ಕಾಲೊಡ್ ಬಜ್ಜಿ(ಪಕೋಡ, ಪಕೋರ)
ಮೊಘಲೆರೆನ ಕಾಲೊಡ್, ರಾಜ್ಯೊದ ಅಡಿಗೆಬಟ್ರ್ ನಕುಲು ಕೆತ್ತಿದ ಬಜ್ಜಿ, ಬೇತೆ ಬೇತೆ ತರ್ಕಾರಿದ ಬಜ್ಜಿ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಜ್ಜಿಲೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಪಾತೆರ ಉಂಡು. ಅವೆನ್ ದುಂಬು 'ಪಕ್ಕಾವತ್' ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಅವೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಕೈತಿನ 'ಪಕೋರಾ' ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್. ಪಕ್ಕಾವತ್ ಪದೊಟ್ಟ್ ‘ಪಕ್ವಾ’ ಪಂಡರೆ ಬೆಯ್ಪಾದಿನ, ಬುಕ್ಕ ‘ವಾತ್’ ಪಂಡ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ತುಂಡುಲು ಪಂದ್ ಅರ್ತ.

## ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪರೆ ಬೋಡಾಯ್ನ ಸಾಮಾನುಲು
* ಬಟಾಟೆ - ಒಂಜಿ.
* ಕಡ್ಲೆಹಿಟ್ಟ್ - ೨ ಕಪ್.
* ಜೀರ್ದರಿ - ಕಾಲ್ ಚಮ್ಚ.
* ಮುಂಚಿದ ಪೊಡಿ - ಕಾಲ್ ಚಮ್ಚ.
* ಅಟೆಲ್‍ಗ್ ಗಲಸುನ ಎಣ್ಣೆ (ಪೋಡಿ ಕಯ್ಪರೆ ಬೊಡಾಯ್ನಾತ್).

## ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
ಸುರುಕಾದ್ ಬಟಾಟೆದ ಮೇಲ್ದ ಚೋಲಿನ್ ದೆತ್‍ದ್, ಅವೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಬಾಗ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಅವೆನ್ ಒಂಜಿ ತೆಳು ಆಕಾರೊಡು ಮಸ್ತ್ ದಪ್ಪ ಮೂರಂದೆ ಹದ ತೆಳು ಮೂರ್ದ್ ಉಪ್ಪು ಪಾರ್ದ್ ಬರಿಕ್ ದೀವೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಬಾಜನೊಡು ಕಡ್ಲೆ ಹಿಟ್ಟ್ ನ್ ಸಾರ್ದ್(ಗಂಟ್ ಬರ್ರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂದ್ ಸಾರುನ) ಅವೆಕ್ಕ್ ಮಂಚಿದ ಪೊಡಿ, ಮಂಜಲ್ ದ ಪೊಡಿ ಕಾಲ್ ಚಮ್ಚ, ಜೀರ್ದರಿ ಅರ್ದ ಚಮ್ಚ, ರುಚಿಗ್ ಬೋಡಾಯ್ನಾತ್ ಉಪ್ಪು, ಒಂತೊಂತೆ ನೀರ್ ಪಾರ್ದ್ ಕಲಪ್ಪೊಡು. ಹಿಟ್ಟ್ ಕಲತ್ತಿನ ಮಸ್ತ್ ತೆಳು ಮಲ್ಪಂದೆ ಚೂರು ದಪ್ಪ ಇಪ್ಪೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಎಣ್ಣೆ ಬೆಚ್ಚ ಆವರೆ ದೀದ್ ಎಣ್ಣೆ ಕಾಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆಕ್ಕ್ ತುಂಡು ಮಲ್ದಿನ ಬಟಾಟೆ ನ್ ಒಂಜೊಂಜೆ ಕಡ್ಲೆಹಿಟ್ಟ್ ಡ್ ಮುರ್ಕಾದ್ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಬುಡೊಡು.

## ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಬಟಾಟೆದ ಪೋಡಿ
* ಹಿಂದಿ - ಆಲೂ ಪಕೋರ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರೆ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು
ಈಸ್ವರ ಬೂರು

**ಈಸ್ವರ ಬಲ್ಲ್- ಈಸ್ವರ ಬೂರು** ಪಾಳ್ ಜಾಗೆ, ಬೇಲಿದ ಮಿತ್, ಗುಡ್ಡೆಡ್ ಮುಲ್ಪ ಮಾತ ಬುಳೆಪುನ ಬೂರುದ ದೈ. ವಿಷ ಜಂತುಲು ತುಚ್ಚಿಂಡ ವಿಷನಿವಾರಣೆ ಮರ್ದ್ ಮಲ್ಪರ ಈ ಬೂರುನು ಎಚ್ಚ ಗಲಸುವೆರ್. ಪಿರಾಕ್‌ದ ಕಾಲೊಡ್ದು ಆಯುರ್ವೇದ ಬುಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿಮರ್ದ್‌ಡ್ ಈ ಬೂರುನು ವಿಷನಿವಾರಕವಾದ್ ಗಲಸುವೆರ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ದೈ *ಅರಿಸ್ಟೊಲೊಚಿಯಾಸಿಯೆ* ಕುಟುಮೊಗು ಸೇರ್ದಿನ ದೈ. ಉಂದೆತ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪುದರ್ *ಅರಿಸ್ಟೊಲೋಚಿಯಾ ಇಂಡಿಕ*. ನಮ ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜ್ಯ ಪಾತೆ(State butterfly) ಆಯಿನ *ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಚಿಟ್ಟೆ*(Southern Birdwing)ಲೆಗ್ ಈ ದೈ ಆಶ್ರಯತಾನೊಲಾ ಅಂದ್. ಈ ದೈತ ಬೇರ್‌ನ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ತ್, ಇಲ್ಲದ ಬಾಕಿಲ್‌ದ ಮಿತ್ ಕಟ್ಟಿಂಡ, ಉಚ್ಚು ಬುಕ್ಕ ಬೇತೆ ವಿಷಜಂತುಲು ಇಲ್ಲದುಲಯಿ ಬರ್ಪುಜ ಪನ್ಪಿ ನಂಬೊಲಿಕೆ ಹಳ್ಳಿಲೆಡ್ ಉಂಡು.

## ದೈ ತೂವರ
ದೈತ್ತ ದಂಟ್‍ಡ್ ಒಂತೆ ದೂರ ದೂರೊಡು ಇರೆಕ್ಕುಲು ಇಪ್ಪುವ, ಚಮಚದಾತ್ ಮಲ್ಲ, ೪-೬ ಅಂಗುಲದಾತ್ ಮಲ್ಲ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಪೂ ಕಡುನೇರಳೆ ಬಣ್ಣ, ಪಕ್ಕಿದ ಲೆಕ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಉರುಟು, ಒಂತೆ ಉದ್ದದ ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣದ ಕಾಯಿ, ಉಣುಂಗಿಬುಕ್ಕೊ ತೂಕದ ತಕ್ಕಡಿಲೆಕ ತೋಜುಂಡು. ಈಸ್ವರ ಬಲ್ಲ್‌ಡ್ ನಾಲ್ ಪ್ರಬೋದೊಲು ಉಲ್ಲ ಮಾತ ಪ್ರಬೇದೊನು ಮರ್ದ್‌ಗ್ ಗಲಸುವೆರ್.

## ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಪುದರ್

* ಕನ್ನಡ- ಈಶ್ವರ ಬಳ್ಳಿ, ಈಶ್ವರಿ ಬಳ್ಳಿ, ಇಸಡಿ ಬೇರು, ತಕ್ಕಡಿ ಹಂಬು, ಗೋಪಾಲಪುಟ್ಟಿ
* ಸಂಸ್ಕೃತ- ಉತ್ತಮಾ, ಈಶ್ವರೀ, ಕಡುಲಾ, ನಾಗಧಮನಿ, ನಕುಲಿ, ರುದ್ರಜಿತಾ
* ತುಳು- ಈಸ್ವರ ಬಲ್ಲ್
* ಮರಾಠಿ- ಸಾಂಪ್‌ಸಂದಾ
* ಮಲಯಾಳ- ಗರುಡಕ್ಕೋಡಿ
* ತಮಿಳು- ಈಯವರಿ
* ತೆಲುಗು- ದೂಲಗೋವೆ
* ಹಿಂದಿ- ಈಸುರ್ ಮೂಲ್
* ಇಂಗ್ಲಿಷ್- Indian Birthwort

## ಮೂಲ
ವರ್ಸೊಡು ವರ ಪೂ ಬುಡ್ಪುನ ಈಸ್ವರ ಬಲ್ಲ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದೇಸೊಡು ಬುಳೆವುಂಡು.

## ಮರ್ದ್‌ಗ್ ಗಲಸುನಿ
ಬೇನೆ ಬಾಪು, ಪೆದ್ಮೆದಿ ನಂಜಿ, ಉಚ್ಚು, ಕೊಂಬಚೇಳ್ ತುಚ್ಚಿನಗ- ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಮಾತ ಪೊರ್ತುಡು ಈಸ್ವರ ಬಲ್ಲ್‌ನ್ ಮರ್ದ್‌ಗಾದ್ ಗಲಸುವೆರ್.

* ಉಚ್ಚು, ಚೇಳ್ ಜಂತುಲು ತುಚ್ಚಿಂಡ, ಐತ ವಿಷ ನಿವಾರಣೆ ಮಲ್ಪರ ಈ ದೈತ್ತ ಬೇರ್‌ನ್ ಅರೆತ್‌ದ್, ಲೇಪೊನು ತುಚ್ಚಿನಲ್ಪ ಮೆತ್ತವೊಡು. ಲೇಪ ಕಪ್ಪು ಆಪುಂಡು. ಇಂಚನೆ ಮೂಜಿ ನಾಲ್ ಸರ್ತಿ ಮಲ್ಪೊಡು. ಮೆತ್ತಯಿನ ಲೇಪ ಏಪ ಕಪ್ಪು ಆಪುಜಿ ಅಪಗ ವಿಷ ಪೋದು ಗುಣ ಆಂಡ್ ಪನೊಲಿ. 
* ಎಲಿ, ಕೀಟ, ಬಲಂಗರೆ ತುಚ್ಚಿನ ಗಾಯೊಗು ಈಸ್ವರ ಬಲ್ಲ್‌ದ ಬೇರ್‌ನ್ ಅರಿ ದೆಕ್ಕಿನ ನೀರ್‌ಡ್ ಅರೆತ್‌ದ್ ಒಂಜಿ ಚಮಚೆದಾತ್ ದೆತೊಂಡ ವಿಷ ಕಡಮೆ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಇರೆನ್ ಅರೆತ್‌ದ್ ಐತ ಲೇಪೊನು ತುಚಿನ ಗಾಯೊಗು ಮೆತ್ತಾಂಡ ಎಡ್ಡೆ ಆಪುಂಡು. 
* ಇರೆನ್ ಮಂಜೊಲುದೊಟ್ಟುಗು ಅರೆತ್‌ದ್ ಲೇಪನ್ ಮುಂಡೊಗು ಪತ್ತಾಂಡ, ತರೆಬೇನೆ ಕಡಮೆ ಆಪುಂಡು. ಬೇರ್ ಅತ್ಂಡ ಇರೆನ್ ಅಗ್ಗಿದ್ ನಿಂಗಿಂಡ, ಬಂಜಿದ ಪುರಿಕುಲು ಕಡಮೆ ಆಪ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಪುತ್ತೂರಾಯೊನೊ

***ಪುತ್ತೂರಾಯೊನೊ*** ಅತಾಂಡ ಪುತ್ತೂರ್ದ ಜಾತ್ರೆ ತುಳುನಾಡ್ದ ಮಲ್ಲ ಪರ್ಬೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಉಂದು ಪುತ್ತೂರುದ  ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನಡು ನಡಪುನ ಮಾಮಲ್ಲ ಆಯೊನೊ (ಜಾತ್ರೆ). 
## ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕೆರೆ
ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಮೈಕ್ ಇಪ್ಪುನ ಮಲ್ಲ ಕೆರೆಟ್ ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಮುತ್ತು ತಿಕ್ಕಂಡ್ ಪನ್ಪರ್. ಅಂಚ ಮುತ್ತೂರು  ಕಾಲ ಕರಿನಗ ಪುತ್ತೂರು ಆಂಡ್.

## ಆನೆ ಪೊಗ್ಗೆರೆ ಇಜ್ಜಂದಿನ ದೇವಸ್ಥಾನ
ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಂಗಣೊಗು ಆನೆ ಜಪ್ಪೆರೆ ಇಜ್ಜಿ. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಕೆರೆಕ್ ಬೂರುನ ದೇವೆರೆನ ಲಿಂಗೋನು ರಾಜೆ ಆನೆಡ  ಒಯಿಪಾಯೆಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ದೇವೆರೆಗ್ ಕೋಪ ಬತ್ತ್ ದ್, ಇನಿಕ್ಲಾ ಆನೆ ಅಂಗಣೊಗು ಬತ್ತ್ ನಂಡ  ಸಾಯಿಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬೊಲಿಕೆ ಉಂಡು.

## ಆಯೊನೊ
ಪ್ರತಿ ವರ್ಸೊದ ಈಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗೊಳುದ ೧೦ ತಾರೀಕ್ ದ್ದ್ ೧೭ ತಾರೀಕ್ ಮುಟ್ಟ ನಡಪುಂಡು. ಏಪ್ರಿಲ್ ೧ನೇ ತಾರೀಕ್ ದಾನಿ ಬಾರೆದ ಕೈಲ್ ಕಡ್ತ್ ದ್ ಆಯೊನೊ ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಉಂದು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ವ್ರುಷಭ ಲಗ್ನೊಡು ನಡಪುಂಡು. 
 ಎಪ್ರಿಲ್ ೧೦ ತಾರಿಕ್ ದಾನಿ ಧ್ವಜಾರೋಃಹಣ. ಆನಿ ಬಯ್ಯಗ್ ಉತ್ಸವ ಬಲಿ; ಬೊಳುವಾರ್, ಶ್ರಿರಾಮಪೇಟೆ, ಕಾರ್ಜಾಲು, ರಕ್ತೆಶ್ವರಿ ಡೆವಸ್ತ್ತಾನ, ಕಲ್ಲೇಗ, ಕರ್ಮಲೊಗು ದೇವೆರೆನ ಸವಾರಿ ಪೊಪುಂಡು. 
 ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೧ ನೇ ತಾರೀಕ್ ದಾನಿ ನೆಲ್ಲಿಕಟ್ಟೆ, ಸಾಲ್ಮರ, ಸೂತ್ರಬೆಟ್ತುಗು ದೇವೆರೆನ ಸವಾರಿ ಪೋಪುಂಡು. 
 ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೨ ನೇ ತಾರೀಕ್ ದಾನಿ ಶಿವಪೇಟೆ, ತೆಂಕಿಲ, ಕೊಟ್ಟಬೆಟ್ತು, ಎಳ್ನಾಡು ಗುತ್ತು, ಬೈಪಾಸ್ ಹೆದ್ದಾರಿ, ರಾಧಾಕ್ರುನ ಮದಿರೊಗು ದೇವೆರೆನ ಸವಾರಿ ಪೋಪುಂಡು. 
 ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೩ ನೇ ತಾರೀಕ್ ದಾನಿ ಪೇಟೆ ಸವಾರಿ, ಕೋರ್ಟು ರಸ್ಟೆ,  ಸೈನಿಕಭವನ ರಸ್ತೆ, ಬಪ್ಪಳಿಗೆ, ಬೊಳ್ವರ್ಬೈಲ್ ಗ್ ದೇವೆರೆನ ಸವಾರಿ ಪೋಪುಂಡು. 
 ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೪ ನೇ ತಾರೀಕ್ ದಾನಿ ಕೊಂಬೆಟ್ತು, ಬೊಳುವಾರು, ಹಾರಾಡಿ, ತಾಳಿಪಾಡಿ, ದ್ರಾವಿಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹಾಸ್ತೆಲ್ಲ್, ಸಕ್ಕರೆಕಟ್ಟೆಗ್ ದೇವೆರೆನ ಸವಾರಿ ಪೋಪುಂಡು.
 ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೧ ನೇ ತಾರೀಕ್ ದಾನಿ ನೆಲ್ಲಿಕಟ್ಟೆ, ಸಾಲ್ಮರ, ಸೂತ್ರಬೆಟ್ತುಗು ದೇವೆರೆನ ಸವಾರಿ ಪೋಪುಂಡು. 
 ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೫ ನೇ ತಾರೀಕ್ ದಾನಿ ಬನ್ನೊರು, ರೈಲ್ವೆ ಮರ್ಗೊದಂಚಿಗ್ ದೇವೆರೆನ ಸವಾರಿ ಪೋಪುಂಡು. ಆನಿ ದೇವಸ್ಟಾನೊಡು ಚಂದ್ರಮಂಡಲ ಉತ್ಸವಲಾ ನಡಪುಂಡು. 
 ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೬ ನೇ ತಾರೀಕ್ ದಾನಿ ದೇವಸ್ಟಾನೊಡು ತುಲಾಭಾರ ಸೇವೆ, ಬಲ್ಣಾಡು ಶ್ರೀ  ದಂಡನಾಯಕ  ಉಳಾಲ್ತಿ ದೈವಗಳ ಕಿರುವೊಳು ಉತ್ಸವ. ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಉತ್ಸವ, ಕೆರೆ ಉತ್ಸವ, ಸಣ್ಣರಥೊಸ್ತವ, ತೆಪ್ಪೊತ್ಸವ.
 ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೭ ನೇ ತಾರೀಕ್ ದಾನಿ ವಸಂತ ಕಟ್ತೆ ಪೂಜೆ, ದರ್ಶನ ಬಲಿ, ರಾತ್ರಿ ಬ್ರಹ್ಮ ರಥೋತ್ಸವ, ಪುತ್ತೂರ್ದ ಬೆಡಿ, ಬಂಗಾರ್ ಕಯರ್ಕಟ್ತೆ ಸವಾರಿ,   ದಂಡನಾಯಕ  ಉಳಾಲ್ತಿ ದೈವಗಳ ಬೀಳ್ಕೊಡುಗೆ, ಶಯನ, ಬೂತಬಲಿ. 
 ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೮ ನೇ ತಾರೀಕ್ ದಾನಿ ಗುಂಡೊದ ಬಾಕಿಲ್ ದೆಪ್ಪುನ ಮುಹೂರ್ತ. ವೀರಮಂಗಲ ಅವಭ್ರುತ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಸವಾರಿ.
 ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯ ನೇ ತಾರೀಕ್ ದಾನಿ ಧ್ವಜಾ ಅವರೋಹಣ. ರಾತ್ರಿ ಪಿಲಿಬೂತ, ರಕ್ತೆಶ್ವರಿ ನೇಮ. 
 ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦ ನೇ ತಾರೀಕ್ ದಾನಿ ಸಂಪ್ರೊಕ್ಶಣೆ, ಬಾಕಿ ದೈವಗಳಿಗೆ ನೇಮ. 
ಆಯೊನ ಕಾಲೊಡು ಬ್ರಹ್ಮ ರಥೋತ್ಸವ ಸೇವೆ, ಸಣ್ಣ ರಥೋತ್ಸವ ಸೇವೆ, ಪುಷ್ಪ ಕನ್ನಡಿ ಸೇವೆ, ವಿಶೇಷ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಸೇವೆ ನಡಪುಂಡು. 

## ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ ಒಲಸರಿ
ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ ಒಲಸರಿ ಪಂಡ ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ ನ ಭಂಡಾರ ಬರ್ಪುನೆ. ಆನಿದ ದಿನೊತಾನಿ ಅಲ್ಪ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಪೂತ ರಾಶಿಯೇ ಪರಕೆದ ರೂಪೊಡು ಬೂರುಂಡು.  
## ಪುತ್ತೂರ್ದ ಬೆಡಿ
ಪುತ್ತೂರ್ದ ಬೆಡಿ ಬಾರೀ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ. ಬ್ರಹ್ಮ ರಥೋತ್ಸವದ ದಿನ ಬಾರೀ ಬೆಡಿ ಮರ್ದ್, ಪುಡಪುವೆರ್. ಅಯಿನ್ ತೂಯೆರೆ ಲಕ್ಸೊದ ಸಂಕೆಲೆಡ್ ಜನೊ ಸೇರುವೆರ್. ಬಾರೀ ಮಲ್ಲ,ಬುಕ್ಕೊ ರಂಗ್-ರ್ಂಗ್ದ ದ ಪಟಾಕಿಲೆನ್ ಅಕ್ಕೊಸೊಗು ಪಾರವೆರ್. ಬೂಮಿ ಅದುರುನಲೆಕ ಬಾರಿ ಶಬ್ದ ಆಪುಂಡು. 
ಆಯೊನ ಕಾಲೊಡು ಬ್ರಹ್ಮ ರಥೋತ್ಸವ ಸೇವೆ, ಸಣ್ಣ ರಥೋತ್ಸವ ಸೇವೆ, ಪುಷ್ಪ ಕನ್ನಡಿ ಸೇವೆ, ವಿಶೇಷ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಸೇವೆ ನಡಪುಂಡು.
## ಪುತ್ತೂರು ಕಂಬುಲ
ದೇವಸ್ತಾನದ ಬರಿಟೆ ದೇವೆರೆ ಕಂಬುಲ ಉಂಡು. ಅಲ್ಪ ವರ್ಸೊಲಾ ಕಂಬುಲಲಾ ನಡಪುಂಡು. ಉಂದೆಕ್ಲಾ ಬಾರೀ ಪುದರ್ ಉಂಡು. 
## ಸಂತೆ
ಪುತ್ತೂರ್ದ ಜಾತ್ರೆಡ್ ಸಂತೆಗ್ಲಾ ಬಾರೀ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ಸಂತೆಡ್ ಬಾರೀ ಬೆರಾಲಾ ಆಪುಂಡು.
ಸ್ಕಂದಮಾತಾ

**ಸ್ಕಂದಮಾತಾ** ದೇವಿನ್ ನವರಾತ್ರಿದ ಐನನೇ ದಿನ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬುಧಗ್ರಹತ್ತ ಅಧಿಪತ್ಯ ಇಪ್ಪುನ ಈ ದೇವಿ ತೊಡೆಟ್ಟ್ ಮಗೆ ಕಾರ್ತಿಕೇಯ/ಸ್ಕಂದನ್ ಜೆಪ್ಡಾದ್ ಇಪ್ಪುನ ಈ ಸ್ವರೂಪ ಮಸ್ತ್ ಪವಿತ್ರವಾಯಿನವು. ತಾರಕಾಸುರೆನ ಅಂತ್ಯೊಗಾತ್ರನೇ ದೇವಿ ಈ ಅವತಾರೊಡ್ ಬತ್ತೆರ್. 
## ದೇವಿನ ಸ್ವರೂಪ
ಈ ದೇವಿಗ್ ನಾಲ್ ಕೈ ಉಂಡು. ರಡ್ಡೈಟ್ ತಾಮರೆ ಒಂಜೈಟ್ಬಾಲೆ ಸ್ಕಂದ ನನೊಂಜಿ ಕೈ ಅಭಯ ಮುದ್ರೊಡ್ ಉಂಡು. ತಾಮರೆದ ಮಿತ್ತ್ ಕುಲ್ದಿನ ಈ ದೇವಿನ್ ಪದ್ಮಾಸನಾ ದೇವಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಸಿಮ್ಮ ಈ ದೇವಿನ ಸವಾರಿ.

## ದೇವಿನ ಪುದರ್ದ್ ಅರ್ಥ
*ಸ್ಕಂದಮಾತಾ* ಉಂದೆಟ್ಟ್ *ಸ್ಕಂದ* ಪಂಡ್ಂಡ ಬಾಲೆ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ ಪುದರ್ ಅಂಚನೆ *ಮಾತಾ* ಪಂಡ್ಂಡ ಅಪ್ಪೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಅರ್ಥ.

## ದೇವಿನ ಕತೆ
ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ್ ದೇವಿನ ಈ ರೂಪ ಜಗತ್ ಕಲ್ಯಾಣ ರೂಪ. ತಾರಕಾಸುರನ ಉಪದ್ರೊಡರ್ದ್ ದೇವತೆಲು  ಅಂಚನೆ ಭೂಮಿಡಿತ್ತಿನ ಜನಕುಲು ಬಾರೀ ದುಃಖೊಡು ಇತ್ತೆರ್. ತಾರಕಾಸುರಗ್ ಬ್ರಹ್ಮನ ವರ ತಿಕ್ಕ್ ದಿತ್ತ್ಂಡ್ ಅಂಚಾದ್ ಅವ್ವೇ ಧೈರ್ಯೊಡ್ ಇತ್ತೆ. ಈ ಅಸುರನ ವಿನಾಶ ಕೇವಲ ಶಿವ ಪಾರ್ವತಿನ ಮಗರ್ದ್ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಶಿವ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯಯ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಕಾರ್ತಿಕೇಯ(ಸ್ಕಂದ, ಷಣ್ಮುಖ) ಪನ್ಪಿನ ಆಣ್ ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟುಂಡು. ಮಾತ ದೇವಾನು ದೇವತೆಲು ಸೇರ್ದ್ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಲೆನ್ ಈ ಬಾಲೆಗ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಮಾತ ದೇವಸೇನೆ ದೊಟ್ಟುಗ್ ಷಣ್ಮುಖ ತಾರಕಾಸುರನ್ ಮಲ್ಲ ಯುದ್ದೊಡ್ ಕೆರ್ಪೆರ್. ಇಂಚಾದ್ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಗ್ ಪುಟ್ಟಿನ ಬಾಲೆ ಸ್ಕಂದ(ಷಣ್ಮುಖ)ರ್ದಾತ್ರಾ ಜಗತ್ ಕಲ್ಯಾಣ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನೈಕ್ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿನ ಮಗೆ ಆಯ್ನೈರ್ದಾತ್ರ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಗ್ ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.

## ದೇವಿನ ಮಂತ್ರ
ಯಾ ದೇವಿ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಮಾಂ ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ರೂಪೇಣ ಸಂಸ್ಥಿತಾ|
ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮೋ ನಮಃ||
### ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ಬೀಜ ಮಂತ್ರ
*ಹ್ರೀಂ ಕ್ಲೀಂ ಸ್ವಾಮಿನ್ಯೈ ನಮಃ*
### ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ಮಹಾಮಂತ್ರ
*ಸಿಂಹಾಸನಗತಾ ನಿತ್ಯಂ ಪದ್ಮಾಶ್ರಿತಕತದ್ವಯಾ|<br>
ಶುಭದಾಸ್ತು ಸದಾ ದೇವಿ ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ಯಶಸ್ವಿನಿ||<br>
ಓಂ ದೇವಿ ಸ್ಕಂದಮಾತಾಯೈ ನಮಃ*
### ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ಧ್ಯಾನಮಂತ್ರ
ವಂದೇ ವಂಚಿತ ಕಾಮರ್ಥೇ ಚಂದ್ರಾರ್ಧಕೃತಶೇಖರಂ
ಸಿಂಹರುಧ ಚತುರ್ಭುಜಾ ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ಯಶಸ್ವಿನಿಂ
ಧವಲವರ್ಣ ವಿಶುದ್ಧ ಚಕ್ರಸ್ಥಿತೋಂ ಪಂಚಮ ದುರ್ಗಾ ತ್ರಿನೇತ್ರಂ
ಅಭಯ ಪದ್ಮ ಯುಗ್ಮ ಕರಂ ದಕ್ಷಿಣ ಉರು ಪುತ್ರಧರಂ ಭಜೆಂ
ಪತಂಬರಾ ಪರಿಧನಂ ಮೃದುಹಾಸ್ಯ ನಾನಾಲಂಕಾರ ಭೂಷಿತಂ
ಮಂಜಿರಾ, ಹರಾ, ಕೀಯೂರ, ಕಿಂಕಿಣಿ, ರತ್ನಕುಂಡಲ ಧಾರಿಣೀಂ
ಪ್ರಫುಲ್ಲ ವಂದನಾ ಪಲ್ಲವಧರಂ ಕಾಂತಾ ಕಪೋಲಂ ಪಿನಾ ಪಯೋಧರಂ
ಕಾಮನಿಯಂ ಲಾವಣ್ಯಂ ಚಾರು ತ್ರೈವಲ್ಲಿ ನಿತಂಬನೀಂ

### ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ಸ್ತೋತ್ರ
ನಮಾಮಿ ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ಸ್ಕಂದಧಾರಿಣೀಂ
ಸಮಗ್ರತಾತ್ವಸಾಗರಂ ಪರಪರಗಹರಂ
ಶಿವಪ್ರಭಾ ಸಮುಜ್ವಲಾಂ ಸ್ಫುಚ್ಛಾಶಾಶಶೇಖರಂ
ಲಲಾಟರತ್ನಭಾಸ್ಕರಂ ಜಗತ್ಪ್ರದೀಪ್ತಿ ಭಾಸ್ಕರಂ
ಮಹೇಂದ್ರಕಶ್ಯಪಾರ್ಚಿತ ಸನಂತಕುಮಾರ ಸಮಸ್ತುತಂ
ಸುರಸುರೇಂದ್ರವಂದಿತಂ ಯಥಾರ್ಥನಿರ್ಮಲಾಧ್ಬುತಂ
ಅತರ್ಕ್ಯರೋಚಿರುವಿಜಂ ವಿಕಾರ ದೋಷವರ್ಜಿತಂ
ಮುಮುಕ್ಷುಭಿರ್ವಿಚಿಂತಿತಂ ವಿಶೇಷತತ್ವಮುಚ್ಚಿತಂ
ನಾನಾಲಂಕಾರ ಭೂಷಿತಾಂ ಮೃಗೇಂದ್ರವಾಹನಾಗೃಜಂ
ಸುಶುದ್ಧತಾತ್ವತೋಶನಂ ತ್ರಿವೇಂದಮರ ಭೂಷಣಂ
ಸುಧಾರ್ಮಿಕಾಪುಕಾರಿಣಿ ಸುರೇಂದ್ರ ವೈರಿಗ್ರತಿನಿಂ
ತಮೋಂದಕರಾಯಮಿನಿ ಶಿವಾಶುಭಾವಕಾಮಿನಿಂ
ಸಹಸ್ರಸೂರ್ಯರಂಜಿಕಂ ಧನಜ್ಜೋಗಕಾರಿಕಂ
ಸುಶುದ್ಧಾ ಕಾಲ ಕಂಡಾಲ ಶುಭ್ರಿದವೃಂದಮಾಜ್ಜುಲಂ
ಪ್ರಜಾಯಿಣೀ ಪ್ರಜಾವತೀ ನಮಾಮಿ ಮಾತರಂ ಸತೀಂ
ಸ್ವಕರ್ಮಕಾರಣೇ ಗತೀಂ ಹರಿಪ್ರಯಾಚ ಪಾರ್ವತಿಂ
ಅನಂತಶಕ್ತಿ ಕಾಂತಿದಾಂ ಯಶೋರ್ಥಭಕ್ತಿಮುಕ್ತಿದಾಂ
ಪುನಃ ಪುನಾರ್ಜಗದ್ಧಿತಂ ನಮಾಮ್ಯಂ ಸುರಾರ್ಚಿತಂ
ಜಯೇಶ್ವರಿ ತ್ರಿಲೋಚನೆ ಪ್ರಸಿದಾ ದೇವಿ ಪಾಹಿಮಾಂ
### ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ಕವಚ
ಏಂ ಬಿಜಲಿಂಕಾ ದೇವಿ ಪದ್ಯುಗ್ಮಧರಾಪರಾ
ಹೃದಯಂ ಪಾತು ಸ ದೇವಿ ಕಾರ್ತಿಕೇಯಾಯುತ
ಶ್ರೀ ಹ್ರೀಂ ಹ್ರೀಂ ಏಂ ದೇವೀ ಪರ್ವಸ್ಯಾ ಪಾತು ಸರ್ವದಾ
ಸರ್ವಾಂಗ ಮೇ ಸದಾ ಪಾತು ಸ್ಕಂದಮಾತಾ ಪುತ್ರಪ್ರದಾ
ವನವನಾಮೃತೇಂ ಹಂ ಫತ್‌ ಬಿಜಾ ಸಮಾನ್ವಿತ
ಉತ್ತರಸ್ಯಾ ತಥಗ್ನೇ ಚಾ ವಾರುಣೇ ನೈರಿತೈವತು
ಇಂದ್ರಾಣಿ ಭೈರವೀ ಚೈವಾಸಿತಂಗಿ ಚ ಸಂಹಾರಿಣಿ
ಸರ್ವದಾ ಪಾತು ಮಂ ದೇವಿ ಚನ್ಯಾನ್ಯಸು ಹಿ ದೀಕ್ಷು ವೈ
## ಸ್ಕಂದಮಾತೆನ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪಿನ ಪೂಜಾ ಕ್ರಮ
ಸ್ಕಂದಮಾತೆಗ್ ಕೆಮಪು ಬಣ್ಣೊದ ಪೂ ಪಂಡ್ಂಡ ಮಸ್ತ್ ಇಷ್ಟವಾಯಿನವು ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನವರಾತ್ರಿದ ಐನನೇ ದಿನ ಈ ದೇವಿಗ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಷೋಡಶೋಪಚಾರ ಪೂಜೆರ್ದ್ಬುಕ್ಕೊ ಆರತಿ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಪೂಜೆನ್ ಮುಗಿಪ್ಪೊಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ರಿಷಿ ಸುನಕ್

**ರಿಷಿ ಸುನಕ್**  ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ದ ನಿಯೋಜಿತ ಪ್ರಧಾನಿ, ಬುಕ್ಕೊ ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ಡ್ದ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕೆರಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಕಾರಣಿ. ಮೇರ್ ದುಂಬು ೨೦೨೦ ಡ್ದ್ ೨೦೨೨ ಮುಟ್ಟ ಖಜಾನೆದ ಕುಲಪತಿಯಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ೨೦೧೯ ಡ್ಡ್ ೨೦೨೦ ಮುಟ್ಟ ಖಜಾನೆದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಆರ್ ೨೦೧೫ ಡ್ದ್ ರಿಚ್ಮಂಡ್ (ಯಾರ್ಕ್ಸ್) ಗ್ ಸಂಸತ್ತ್‌ದ ಸದಸ್ಯರಾದುಲ್ಲೆರ್.ರಿಷಿ ಸುನಕ್ ೧೯೮೦ ಡ್ ಮೇ ೧೨ನೇ ತಾರೀಕ್‌ದಾನಿ ಪುಟ್ಟುದೆರ್.

## ಸುರುತ ಜೀವನೊ
೧೯೬೦ ನೇ ದಶಕೊಡು ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾಡ್ದ್ ಬ್ರಿಟನ್‌‌ಗ್ ವಲಸೆ ಬತ್ತಿನ ಭಾರತೀಯ ಪಂಜಾಬಿ ಮೂಲದ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಮೂಲದ ಹಿಂದೂ ಪೋಷಕರಾಯಿನ ಯಶ್ವೀರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉಷಾ ದಂಪತಿಗ್ ಮಗೆಯಾದ್ ಸುನಕ್‌ಗೆ ಸೌತಾಂಪ್ಟನ್‌ಡ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್. ಮೇರ್ ಮೂಜಿ ಜನೊ ಒಪ್ಪ ಪುಟ್ಟಿನಕುಲೆಡ್ ಮಲ್ಲಾರ್ (ಹಿರಿಯಾಯೇ). ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮ್ವೆರ್ ಕೀನ್ಯಾದ ಕಾಲೋನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟರೇಟ್‌‌ಡ್ (ಇತ್ತೆದ ಕೀನ್ಯಾ) ಪುಟ್ಟು ಬಳತೆರ್, ಮೆರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಟ್ಯಾಂಗನಿಕಾಡ್ ಪುಟ್ಟಿನಾರ್. ರಿಷಿ ಸುನಕ್‌ನ ಅಜ್ಜೆರ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಡು ಪುಟ್ಟುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೬೦ ನೇ ದಶಕೊಡು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬೊದುಟ್ಟುಗು ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾಡ್ದ್ ಯು.ಕೆಗ್ ವಲಸೆ ಬತ್ತೆರ್.  ರಿಷಿ ಸುನಕ್ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯೆರ್, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ದ ಲಿಂಕನ್ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ರಾಜಕೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ (ಪಿಪಿಇ) ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಡ್ದ್ ಫುಲ್‌ಬ್ರೈಟ್ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ್ ಎಂಬಿಎ ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್. ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ಡ್ ಓದೊಂದು ಉಪ್ಪುನಗ ಅರ್ ತನ್ನ ಬುಡೆದಿ ಆಪಿನ ಅಕ್ಷತಾ ಮೂರ್ತಿನ್ ಭೇಟಿಯಾಪೆರ್, ಅಕ್ಷತಾ ಇನ್ಫೋಸಿಸ್‌ನ್ ತಾಪನೆ ಮಲ್ತಿನ ಭಾರತದ ಬಿಲಿಯನೇರ್ ಉದ್ಯಮಿ ಎನ್‌ಆರ್ ನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿನ ಮಗಳ್. ರಿಷಿ ಸುನಕ್‌ನ  ಸಹೋದರೆಯಾದಿತ್ತಿನ ಸಂಜಯ್ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ. ಅಂಚನೆ ತಂಗಡಿ ರಾಖಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಯೋಜನೆಲೆನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರಾದಿತ್ತೆರ್. ಸಂಡೇ ಟೈಮ್ಸ್ ಶ್ರೀಮಂತರೆನ ಪಟ್ಟಿ ೨೦೨೨'' ಯುಕೆಡ್ ಸುನಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮೂರ್ತಿನ್ ೨೨೨ ನೇ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪಂದ್ ಉಲ್ಲೇಕ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಸುಮಾರ್ £730 ಮಿಲಿಯನ್ ಸಂಪತ್ತ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಸುನಕ್ "ಶ್ರೀಮಂತರೆ ಪಟ್ಟಿಗ್ ಸೇರಿನ ಸುರುತ ಮುಂಚೂಣಿ ರಾಜಕಾರಣಿ" ಪಂದ್ ಪುಗರ್ತೆ.ಬ್ರಿಟನ್ ಸಂಸತ್ತಡ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿ ಭಗವದ್ಗೀತೆನ್ ಮುಟ್ಟ್‌ದ್ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತಿನ ವ್ಯಕ್ತಿ ರಿಷಿ ಸುನಕ್‌.
## ವ್ಯಾಪಾರ ವೃತ್ತಿ
ಸುನಕ್ ೨೦೦೧ ಬುಕ್ಕೊ ೨೦೦೪ ದ ನಡುವೆ ಹೂಡಿಕೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್ ಸ್ಯಾಚ್‌ಗ್ ವಿಶ್ಲೇಷಕೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಆರ್ ಜೋಕುಲೆ ಹೂಡಿಕೆ ನಿಧಿ ನಿರ್ವಹಣೆದ ಹೆಡ್ಜ್ ಫಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಡ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೆರ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೬ಡ್ ಪಾಲುದಾರೆ(ಷೇರ್) ಆಯೆರ್. ಆರ್ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೯ಡ್  ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಮಾಜಿ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಲೆನ್ ಸೇರಿಯೆರೆ ಪೊಸ ಹೆಡ್ಜ್ ಫಂಡ್ ಫರ್ಮ್, ಥೆಲೆಮ್ ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್ಸ್,ನ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೦ಡ್  $700 ಬಜೆಟ್‌ಡ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.ಮೆರ್ ೨೦೧೩ ಬುಕ್ಕೊ ೨೦೧೫ದ ನಡುಟು ಭಾರತದ ಉದ್ಯಮಿ ಎನ್‌ಆರ್ ನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿನ(ಅರೆನ ತಮ್ಮಲೆ)  ಕ್ಯಾಟಮರನ್ ವೆಂಚರ್ಸ್‌ನ ಷೇರ್ ಸಂಸ್ಥೆದ ನಿರ್ದೇಶಕೆರಾಯೆರ್.
## ಸುರುತ ರಾಜಕೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ

ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೪ಡ್ ರಿಚ್ಮಂಡ್‌ಗ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾದ್ ಸುನಕ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್ ವೆಂಡಿ ಮಾರ್ಟನ್‌ನ್ ಸೋಪಯೆರ್. ಈ ಸ್ಥಾನೊಡು ದುಂಬುಡು ಪಕ್ಷದ ಮಾಜಿ ನಾಯಕೆ, ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸುರುತ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ವಿಲಿಯಂ ಹೇಗ್ ಇತ್ತೆರ್. ಈ ಸ್ಥಾನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ಡ್ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಯಿನ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್ ಒಂಜಾದುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ೧೦೦ ವರ್ಷೊಡ್ದಿಂಚಿ ಪಕ್ಷದ ಕೈವಶ ಉಂಡು. ಅವ್ವೆ ವರ್ಷೊಡು ಸುನಕ್  ಕೇಂದ್ರ-ಬಲ ಥಿಂಕ್ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಪಾಲಿಸಿ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ದ ಕಪ್ಪು ಬುಕ್ಕೊ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಘಟಕದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರಾದಿತ್ತೆರ್, ಉಂದೆಕ್ ಬೋಡಾದ್ ಆರ್ ಯುಕೆ ಡ್ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ಬಗ್ಗೆಟ್  ವರದಿನ್‌ಲ ಬರೆಯೆರ್. ಮೆರ್ ೨೦೧೫ದ  ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಡ್ 19,550 (36.2%) ಬಹುಮತದೊಟ್ಟುಗು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಸದೆರಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್.
## ಖಜಾನೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ
ರಿಷಿ ಸುನಕೆರೆನ್  ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಬೋರಿಸ್ ಜಾನ್ಸನ್  ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೧೯ಡ್ ಖಜಾನೆಗ್ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ್ ನೇಮಕ ಮಲ್ತೆರ್, ಚಾನ್ಸೆಲರ್ ಸಾಜಿದ್ ಜಾವಿದ್ ಮೆರೆನ ಕೈತಿರ್ತ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಮನದಾನಿಯೇ ಪ್ರಿವಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸದಸ್ಯೆರಾಯೆರ್. 
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವೀಟೆಕರ್'ಸ್ ಇರ್ಬಾಯೆಕ್ಕಲೆ

**ಇರ್ಬಾಯೆಕ್ಕಲೆ (ಇರ್ಬಾಯಿದೆಕ್ಕಲೆ)** ಉಚ್ಚುದ ಒಂಜಿ ಜಾತಿ. ನಮ ದೇಸೊಡು ಮೂಜಿ ಬಗೆತ್ತ ಇರ್ಬಾಯೆಕ್ಕಲೆ ಉಚ್ಚುಲು ತೂವರ ತಿಕ್ಕುವ. ಮೂಜಿ ಉಚ್ಚುಲೆನ ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು ತೂವರ ಒಂಜೇ ರೀತಿ ಇಪ್ಪುನೆಡ್ದಾವರ ಈ ಮೂಜಿ ಉಚ್ಚುಲೆಗ್‌ಲಾ ಇರ್ಬಾಯಿದೆಕ್ಕಲೆ ಪ್ಂಡ್‌ದೇ ಪುದರ್. ನೆಕುಲು ಇಸದಾಂತಿನ ಉಚ್ಚುಲು. ಉಂದೆತ ಬೀಲದ ಕೊಡಿ, ಮಂಡೆದ ಲೆಕ ತೋಜುಂಡು ಅಂಚಾದ್ ಈ ಉಚ್ಚುಲೆಗು ಇರ್ಬಾಯೆಕ್ಕಲೆ ಅತ್‌ಡ ಇರ್ಬಾಯಿದೆಕ್ಕಲೆ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಇರ್ಬಾಯೆಕ್ಕಲೆ ಉಚ್ಚುಲು
# *ವೀಟೆಕರ್'ಸ್ ಇರ್ಬಾಯೆಕ್ಕಲೆ*
# *ಕೆಂಪು ಇರ್ಬಾಯೆಕ್ಕಲೆ*
# *ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೊಯ್ಯೆದ ಇರ್ಬಾಯೆಕ್ಕಲೆ*

## ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಪುದರ್
* ಕನ್ನಡ- ವೀಟೆಕರ್'ಸ್ ಇರ್ತಲೆ ಹಾವು
* ಇಂಗ್ಲಿಷ್- Whitaker's sand boa ಅತ್ಂಡ Whitaker's boa
* ಹಿಂದಿ- ದೋ ಮುಅ

## ತೂವರ

Boidae ಕುಟುಮೊದ Eryx ಕುಲೊಕ್ಕು ಸೇರ್ದಿನ ಈ ಉಚ್ಚುದ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪುದರ್ *ಎರಿಕ್ಸ್ ವೀಟೆಕರಿ* (Eryx whitakeri). ಈ ಉಚ್ಚುನು ಸುರುತ ಸರ್ತಿ ಗುರ್ತ ಪತ್‌ದ್ ಲೋಕೊರ್ಮೆ ಗುರ್ತ ಮಲ್ತಿನಾರ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ಉರಗ ತಜ್ಞೆರಾಯಿನ *ರೋಮುಲಸ್ ವಿಟೇಕರ್* ಪನ್ಪಿನರ್. ಅಂಚಾದ್ ಈ ಉಚ್ಚುಗು ಆರೆನ ಪುದರ್ ದೀತೆರ್.

ವೀಟೆಕರ್'ಸ್ ಇರ್ಬಾಯೆಕ್ಕಲೆದ ಮೈ ಪೆರ್ಮರಿದ ಲೆಕ ಸಾಧಾರಣವಾಯಿನ ಉದ್ದ, ದಪ್ಪ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಮಂಡೆ ಕಂಟೆಲ್ಡ್‍ದ್ ಒಂತೆ ಮಲ್ಲ, ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರೊಡು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಿನ್ಯ ಕಣ್ಣ್, ವರಕ್ ತೂನಗ ಮಂಡೆ ಬುಕ್ಕ ಬೀಲದ ಕೊಡಿ ಒಂಜೇ ರೀತಿ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಉಚ್ಚುದ ಮೈ ಕೆಂಪು ಕಂದ್, ಕಡು ಕಂದ್ ಬಣ್ಣೊಡು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಸರೀರೊದ ಅಡಿಬಾಗ ಬೊಲ್ದು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಪಗೆನ ಪ್ರಾಣಿಲು ಉಂದೆತ ಬೀಲೊನು ತೂದು ತುಚ್ಚುವ. ಅಂಚಾದ್ ಉಚ್ಚುದ ಬೀಲದ ಕೊಡೀಕ್ ಗಾಯ ಆಪುನ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಈ ಉಚ್ಚು ನೀರ್‌ಡ್ ಮೀಂದುಂಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚನೆ ಮರ ಮಿತ್ತರುನಲಾ ಉಂಡು. ಸಾಧಾರಣವಾದ್ ಬುಳೆದಿನ ಆಣ್ ಉಚ್ಚು ಅಂದಾಜಿ ೭೫-೮೦ ಸೆಮೀ. ಉದ್ದ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಪೊಣ್ಣು ಉಚ್ಚು ಆಣ್ ಉಚ್ಚುಡ್ದು ಒಂತೆ ಮಲ್ಲ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಸ್ವಭಾವ
ತನ್ನ ಗೂಡು (ಪಜ್ಜಿ, ಮೆತ್ತೆನ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಮಾಟೆ)ನ್ ತಾನೆ ಕಟ್ಟೊಂಬುನ ವೀಟೆಕರ್'ಸ್ ಇರ್ಬಾಯೆಕ್ಕಲೆ, ಇಸದಾಂತಿನ ಉಚ್ಚು, ಸೋಮಾರಿ ಸ್ವಭಾವದ ಈ ಉಚ್ಚು ಬಯ್ಯ ಆನಗ ಪಿದಯಿ ಮಾಟೆಡ್‍ದ್ ಪಿದಾಯಿ ಬರ್ಪ. ಕತ್ತಲೆಡ್ ಎಚ್ಚ ಚಟುವಟಿಕೆಡ್ ಇಪ್ಪುವ. ಪಗೆನ ಪ್ರಾಣಿ ತೊಂದರೆ ಕೊರಿಂಡ ಪೋಡಿಗೆಡ್ ಮೈನ್ ಮುದ್ದೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಮಂಡೆನ್ ಪಿರಪಿರ ದೆಪ್ಪುವ. ಕುಡಲಾ ತೊಂದರೆ ಕೊರಿಂಡ ತುಚ್ಚುವ.

## ಜಾಗೆ
ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತಂಪು ಜಾಗೆಡ್, ಕಂಡದ ಕೈತಲ್, ಬಲ್ಲೆದ ಕೈತಲ್, ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು. ವಿಸೇಸವಾದ್ ಎಲಿತ್ತ ಮಾಟೆ ಒಲ್ಪ ಜಾಸ್ತಿ ಇಪ್ಪುಂಡಾ ಅಲ್ಪ ಈ ಉಚ್ಚು ಎಚ್ಚ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.

## ತೆನಸ್
ಎಲಿ, ಕೋರಿದ ಕಿನ್ನಿ, ಪಕ್ಕಿದ ಕಿನ್ನಿಲು ಈ ಉಚ್ಚುದ ಆಹಾರ. ಬೋಂಟೆ ಎಚ್ಚ ತಿಕ್ಕುನಲ್ಪ ಕಾತ್ ಕುಲ್ಲುದು, ಬೋಂಟೆದ ಉಸುಲುಕಟ್ಟಾದ್ ತಿನ್ಪುಂಡು.

## ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿ
ದಶಂಬರ್ಡ್‍ದ್ ಎಪ್ರಿಲ್ ಮುಟ್ಟ ಈ ಉಚ್ಚುದ ಸಂತಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ಪುನ ಪೊರ್ತು. ಪೊಣ್ಣು ಉಚ್ಚು ಕಿನ್ನಿ ದೀಪುಂಡು.

## ಮುಲ್ಪ ಮಾತ ಉಂಡು
ಕೇರಳ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಗೋವಾ ಮುಲ್ಪದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಈ ಉಚ್ಚು ತೂವರ ತಿಕ್ಕುಂಡು.

## ನಂಬೊಲಿಕೆ
ಈ ಉಚ್ಚು ತನ್ನ ರಡ್ ಮಂಡೆ ಪಾಡ್‌ದ್ ಪೆತ್ತಲೆನ ಕೆರ್ಂದೆಲ್‌ಗ್ ಬಾಯಿ ಪಾಡ್‌ದ್ ಪೇರ್ ಬುಕ್ಕ ನೆತ್ತೆರ್ ಪರ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಉಂಡು.

## ಉಂದೆನ್ಲಾ ಓದುಲೆ
* ಕೆಂಪು ಇರ್ಬಾಯೆಕ್ಕಲೆ
* ಕುಮೆ ಮಣ್ಣ್
* ಪಲ್ಲಿಪುತ್ರೆ
* ತಾರಿಮಡಲೆ
* ಕಾಳಿಂಗ ಸರ್ಪೆ
* ಎಡ್ಡೆಂದಿನ
* ಕಂದೊಡಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಉಚ್ಚುಲು
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ಉಚ್ಚುಲು
ಗೂಡುದೀಪ

** ಗೂಡುದೀಪ **  ಪಂಡ ತುಡರ್ ಪರ್ಬೊದ ಸಮಯೊಡು ಇಲ್ಲದ ಪಿದಾಯಿ ಕರೆಂಟ್ ದ ಬೊಲ್ಬು ಪಾಡ್ದ್ ನೇಲಾದ್ ಪೊರ್ಲುದ ಅಲಂಕಾರೊಗು  ದೀಪಿನ ಒಂಜಿ ತುಡರ್. ಕನ್ನಡೊಡು ಉಂದೆನ್ ಆಕಾಸಬುಟ್ಟಿ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಕ್ರಿಸ್ತನ್ದಕುಲು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್  ದ ಕಾಲೊಡು ನೇಲಾವುನ ಐನ್ ಕಬರ್ದ ನಕ್ಶತ್ರೊದ ಬೊಲ್ಪುದಲೆಕನೇ, ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊದಕುಲು ತುಡರ್ ಪರ್ಬೊದ ಕಾಲೊಡುಲಾ ಪಾಡುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಆಕಾಸ ದೀಪ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುನಕುಲುಲಾ ಉಲ್ಲೆರ್. ತುಳುತಕುಲು ಗೂಡುದೀಪ ಪನ್ಪಿನ ಕ್ರಮೊ.

ಉಂದೆನ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಒಂತೆ ಬೆದ್ ರ್ ದ ಕಡ್ದಿಲು ಬೋಡು. ಅಯಿನ್ ಗೂಡುದಲೆಕೊ ಜೋಡಿಪೊಡು, ಅಯಿತ ಉಳಾಯಿದ ಜಾಗೆ ಕಾಲಿ ಇಪ್ಪೊಡು. ಅಯಿಟ್ ಇಂಜಿ ಕರೆಂಟ್ದ ಬೊಲ್ಬು ಪಾಡಿಯೆರೆ ಆವೊಡು. ಗೂಡುದ ಸುರ್ಪೊ‌  ಆಜಿ ಮೋನೆದನೇ [ cube ] ಅವೊಂಡುಂದು ಇಜ್ಜಿ. ಅಯಿದ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಲಾ ಆಪುಂಡು. 
[octahedron dodecahedron] ಇಂಚ. ಆ ಬೆದ್ರ್ ದ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ರಂಗ್- ರಂಗ್ ದ ಕಾಕಜಿನ್ ಗೋಂದುಡು ಪತ್ತಾವೆರ್. ಇತ್ತೆ ಪೇಂಟೆಡ್ ತರಾವಳಿದ ಸುರ್ಪೊದ  ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರಂಗ್ ದ ಗೂಡುದೀಪಲು ಉಲ್ಲ. ದುಂಬು ಕಾಲಿ ನಕ್ಷತ್ರೊದ ರೂಪೊಡು ಇತ್ತಾ.

ತುಡರ್ ಪರ್ಬೊದ ಅಮಾಸ್ಯೆದಾನಿ ಪಾಡಿನ ಗೂಡು ದೀಪ, ತುಲಸಿ ಪರ್ಬೊ ಮುಟ್ಟ ರಾತ್ರೆದ ಕಾಲೊಡು ಪೊತ್ತುನ ಕ್ರಮೊ. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಗೂದುದೀಪೊನೊ ಇಲ್ಲದ ಪಿದಾಯಿ ಎತ್ತರೊಡು ಕಟ್ಟೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಕರಿದ್ ಪೋಯಿನ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯಕುಲು ಉಂದೆನ್ ತೂದು ಕುಸಿಟ್ ಇಪ್ಪಡ್ ಪನ್ಪಿ ನಂಬೊಲಿಗೆ.

## ಗೂಡುದೀಪದ ಇತಿಹಾಸ

ಗೂಡುದೀಪ ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ದ ಲಾಂಟೀನ್ ಪನ್ಪಿನ ಬೊಲ್ಪುದ ಮೂಲೊದ್ದು ಬತ್ತಿದಿನ. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಬತ್ತಿದ ತುಡರ್ನ್ ನೇಲ್ಪಾನಗ, ಅಂಚನೆ ಒಂಜಿ ಜಾಗೆದ್ದ್ ಪಿರ ಒಂಜಿ ಜಾಗೆಗ್ ದೆತ್ತೋಂದು ಪೋನಗ ಗಾಳಿ ಬೀಜಿದ್, ಬರ್ಸ ಬೂರುದು ತೆಕ್ಕಿಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂದ್ ಅಯಿಕ್ ಮದೆ ಮಲ್ಪಿನ ಕ್ರಮೊ ಸುರು ಆಂಡ್. ಅಂಚನೆ ಮರತ  
ಹಡಗ್ ಡ್ ಸೂ ಬೂರ್ದು ಸೂತ ಅವಗಡ ಆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ಪಂದ್  ಕರ್ಬೊದ ಮದೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ರೈಲ್ವೆದಕುಲು  ಚಿಮಿಣಿ ಎಣ್ನೆಡ್ ಪೊತ್ತುನ ಸಿಗ್ನಲ್ ದೀಪನ್ ಗೂಡುದೀಪದ ಮಾದರಿಡೆ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಟೆರಿದ ತುಡರ್ (ಟಾರ್ಚ್) ಗಳಸಿಯೆರೆ ಶುರು ಮಲ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದೆನ್ ಕಮ್ಮಿ ಗಳಸಿಯೆರೆ ಶುರು ಮಲ್ತೆರ್.

## ಗೂಡುದೀಪದ ಪಂತೊಲು
ತುಡಾರ್ ಪರ್ಬೊದ ಸಮಯೊಡು ಕೆಲವು ಊರುಲೆಡ್ ಗೂಡು ದೀಪ ಮಲ್ಪಿನ ಪಂತಲಾ ಉಂಡು. ಪೊರ್ಲುದ ಗೂಡುದೀಪ ಮಲ್ತಿನ ಕುಲೆಗ್ ಇನಾಮುಲಾ ಉಂಡು.

ಸ್ಪರ್ದೆಲೆನ ಕೆಲವು ನಿಯಮೊಲು
ಗೂಡುದೀಪೊಗು ಮೂಲೆ ಇಪ್ಪುನ ಕಡ್ದಯ

ಬಣ್ಣದ ಕಾಕಜಿ, ಗ್ಲಾಸ್ ಪೇಪರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಭೆಗಡೆ ಗಳಸ್ದ್ ಇಪ್ಪೊಡು.

ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಫಿಬೆರ್, ತೆರ್ಮೊಕೋಲು ಗಳಸಿಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ.

ಬೀಲೊ ಇಪ್ಪುನ ಕಡ್ದಾಯ
## ಪಂತ ನಡಪುನ ಜಾಗೆಲು
ಪೆರ್ಣಂಕಿಲ ಶಂಕರ ಪ್ರತಿಷ್ತಾನದ ವತಿಯಿಂದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗೂಡು ದೀಪ ಸ್ಪರ್ದೆ

ಕುದ್ರೋಳಿ ಗೋಕರ್ಣನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಗೂಡುದೀಪ ಸ್ಪರ್ಧೆ
ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗೂಡು ದೀಪ ಸ್ಪರ್ಧೆ -
ಕಾಪು ಗೂಡು ದೀಪ ಸ್ಪರ್ದೆ
ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ ವಿಚಾರ ವೇದಿಕೆ ಮಂಗಳೂರು 
ಕಾರ್ಕಳ ಮುದ್ದು ಶಾರದೆ ಗೂದಡು ದೀಪ ಸ್ಪರ್ದೆ
ಬೈಲೂರು ನಾಗರಾಜ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಪನ್ಪಿನಾರ್ ಕರಿನ 36 ವರ್ಷಲೆಡ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗೂಡುದೀಪ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತೋಂದುಲ್ಲೆರ್.

## ಪೊಸ ನಮೂನೆದ ಗೂಡುದೀಪೊಲು
ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೋಡು ಪಂತೊಗು ಬೋಡಾದ್ ಪೊಸ-ಪೊಸ ಚಾತುರ್ಪೊಲೆನ್ ಗಳಸ್ದ್ ಗೂಡುದೀಪ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಯಿಟ್ ಕೆಲವು
ಪರತ್ ಪಾವೊಲಿನೆಲ್ ಮಲ್ತ್ದ್ ಮಲ್ತಿನ ಗೂಡು ದೀಪ. ಅಯಿಟ್ ರಯಿ,  ಒಟ್ಟೆ ಮುಕ್ಕಾಲ್ದ್ ಬತ್ತ್ದ್ ೧೦ ರುಪಾಯಿದ ಪಾವೊಲಿಲಾ ಉಂಡು. ತೂಯೆರೆ ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲು. 
ಅಂಚನೆ ಒರಿ ಕೆತ್ತಿದ ಒಟ್ಟೆಡ್ ಬಾರೀ ಪೊರ್ಲುದ ಕಈಅನೆ ಮಲ್ತ್ ಗೂಡು ದೀಪ ತಯರ್ ಮಲ್ತ್ದೆ. 
ನೂಲುನು ಸುತ್ತುದೆ ಒಂಜಿ ಗೂಡ್ಯೌ ದೀಪ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತೆರ್.

ಆಟದ ವೇಸೊದ, ಕಿರೀಟದ, ಕೇರಳದ ಕತಕ್ಕಳಿದ, ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆನ ಇಂಚ ತರಾವಳಿ ಗೂಡು ದೀಪ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಕನಕನ ಕಂಡಿ

**ಕನಕನ ಕಿಂಡಿ**(ಕನ್ನಡ) ಇಜ್ಜಿಂಡ **ಕನಕನ ಕಂಡಿ** ಉಂದು ಒಡಿಪುದ ಪುದರಾಯಿನ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯದ ವಿಶೇಷತೆ. ಉಂದು ಸ್ವತಃ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವೆರೆನ ಮೂರ್ತಿ ತಿರ್ಗ್ದ್ ಕನಕದಾಸರೆಗ್ ದರ್ಶನ ಕೊರ್ತಿನ ಜಾಗ ಪನ್ಪಿನ ಉಂದೆತ ಪಿರವ್ದ ದಂತಕತೆ.
## ಇತಿಹಾಸೊ

ಕನಕದಾಸೆರ್ ಯಾತ್ರೆಗಾದ್ ಅರೆನ ಇಷ್ಟ ದೇವೆರಾಯಿನ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ್ ತುವೆರೆ ಒಡಿಪುಗ್  ಬತ್ತಿನಪಗ, ಅಪಗದ ದೇಸ್ತಾನದ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಆದಿತ್ತಿನ ಶ್ರೀ ವಾದಿರಾಜ ತೀರ್ಥೆರ್ ಬಗವಂತ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತಿತ್ತಿನಾರ್ ಆಯಿನ ಕನಕದಾಸೆರೆಗ್ ದೇಸ್ತಾನದ ಎದುರು ಒಂಜಿ ಗುಡಿಸಲ್ಡ್ ಉಂತೆರೆ ವ್ಯವಸ್ತೆ ಮಲ್ಪಾಯೆರ್. ಅಪಗದ ಕಾಲೊಡ್ ತಿರ್ತ್ ಜಾತಿದಗಲೆನ್ ದೇಸ್ತಾನದ ಉಲಾಯಿ ಸೇರ್ಪಾವೊಂದಿತ್ತುಜೆರ್, ಅಂಚಾದ್ ಕನಕದಾಸೆರ್ ಗುಡಿಸಲ್ದ ಉಲಾಯಿ ಕುದೊಂದು ತಂಬೂರಿ ಮೀಟೊಂದು ಪದ್ಯ ಪನೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಆಂಡ ದೇವಾಸ್ಥಾನದ ಪಿರಾವುದ ಗೋಡೆ ಅಗಲೆಗ್ ಅಡ್ಡ ಇತ್ತುಂಡು. ಭೌತಿಕವಾದ್ ಕಣ್ಣುಲೆಗ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ದರ್ಶನ ಆಯಿಜಿಡಲ ಅಗಲೆನ ಮನಸುಡು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಬಗ್ಗೆ ಇತ್ತಿನ ಅಪಾರ ಬಕ್ತಿ ಅಗಲೆನ್ ನಮ ಇನಿಕ್ಲ ನಿನೆಪು ದೀಪುನ ಲಕ ಮಲ್ತುದುಂಡು.

ಒಂಜಿ ರಾತ್ರೆ ಕನಕದಾಸರೆಗ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ್ ತುವೊಡುಂದು ಮಸ್ತ್ ಎನ್ನೊಂದುಪ್ಪನಗ ಆ ದೇವೆರೆ ಕೃಪೆಟ್ ಭೂಕಂಪ ಆದ್ ಗೋಡೆ ಬಿರಿ ಬುಡ್ದು, ಮೂಡಾಯ್ ದಿಕ್‍ಗ್ ಮೋನೆ ಮಲ್ತ್ ಇತ್ತಿನ ಕೃಷ್ಣನ ಮೂರ್ತಿ ಪಡ್ಡಾಯ್ ದಿಕ್‍ಗ್ ತಿರ್ಗ್ದ್ ಕನಕದಾಸರೆಗ್ ದರ್ಶನ ಕೊರುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಉಂದೆತ ಪಿರವ್ದ ಕತೆ. ಈ ಇಸಯ ತೆರಿದಿನ ವಾದಿರಾಜ ಸ್ವಾಮಿಲು ಆ ಬಿರಿ ಬುಡ್ತಿನ ಗೋಡೆನ್ ಮುಚ್ಚುನ ಬದಲು ಅಲ್ಪ ಕಂಡಿ ಮಲ್ಪಾಯೆರ್. ದೇವೆರ್ ಕನಕದಾಸರೆನ ಬಕ್ತಿಗ್ ಒಲಿದ್ ದರ್ಶನ ಕೊರ್ತಿನ ಈ ಜಾಗ ಇನಿಕ್ಲ ಕನಕನ ಕಂಡಿ ಪನ್ದ್ ಪುದರಾತುಂಡು. ದೇಸ್ತಾನಗ್ ಬರ್ಪುನ ಯಾತ್ರಿಕರೆಗ್ ಉಲಾಯಿ ಪೊವಂದೆ ಉಂದುವೆ  ಕಂಡಿಡೆ  ದೇವೆರೆನ ಮೂರ್ತಿ ತುವೊಲಿ. ಯಾತ್ರಿಕರ್ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ರಡ್ ವರ್ಷಗ್ ವರ ಪರ್ಯಾಯ ನಡಪನಗ ಮುಲ್ತ ಎಡ್ಮ ಮಠತ ಅಧಿಕಾರ ದೆತೊನುನ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಲು ಮೆರವಣಿಗೆಡ್ ಇಡೆಗ್ ಬರ್ಪೆರ್.

ಭಾರತ ದೇಶೊಡ್ ಪೂರಾ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಮೂಡಾಯ್ ದಿಕ್ಕ್‌ಗ್ ಮೋನೆ ಮಲ್ತ್ ಉಲ್ಲಂದ್ ಪುರಾಣೊಲ್ ಪನ್ಪ. ಆಂಡ ಒಡಿಪು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಮಾತ್ರ ಪಡ್ಡಾಯ್ ದಿಕ್‍ಗ್ ಮೋನೆ ಮಲ್ತ್ದುಂಡು.

## ಕಂಡಿ

ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವೆರೆನ ಮೂರ್ತಿ ತಿರ್‌ಗ್‌ತ್‌ ಕೊರ್‌ನ ನೆನೆಪುಗಾದ್ ವಾದಿರಾಜ ಸ್ವಾಮಿಲು ಈ ಕಂಡಿನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಕಂಡಿಡ್ ನಮ ಕೃಷ್ಣನ ದರ್ಶನ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಇನಿಕ್ಲ ಉಂದು ಕನಕನ ಕಂಡಿ ಪಂದ್
ಜನೊಕ್ಲೆಗ್ ಪರಿಚಿತ ಆದುಂಡು.  ಈ ಕಂಡಿಡೆ ನಿಲ್ಕಾದ್ ತೂಂಡ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ದಿವ್ಯ ರೂಪದ ದರ್ಶನ ನಮಕ್ ಆಪುಂಡು. ಈ ಕಂಡಿ ತಾಪನೆ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪೂರಾ ಬಕ್ತೆರ್  ದೇಸ್ತಾನದ ಉಲಾಯಿ ಪೋಪುನೆಗ್ ದುಂಬು ಆ ಕಂಡಿಡೆ ದೇವೆರೆನ್ ತೂಪಿನಿ ವಾಡಿಕೆ.

## ಉಂದೆನ್ಲ ತೂಲೆ
ಕನಕದಾಸ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ಡ್ ತಯಾರಾಯಿನ ಲೇಕನೊ