open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಕತ್ತಿ

ಬೆನ್ನಿ ಬೇಸಾಯೊ, ಇಲ್ಲದ ಉಲಾಯಿ ಪಿದಾಯಿದ ಬೇಲೆ, ತೋಟೊದ ಬೇಲೆಡ್ ಕತ್ತಿನ್ ಗಳಸುವೆರ್.

## ಪರಿಚಯೊ
**ಕತ್ತಿ** ಉಂದು ಕರ್ಬೊಡು ಮಲ್ದಿನ ಒಂಜಿ ಸಾಧನ. ಕೈಟ್ ಪತ್ತರೆ ಕಡೆ(ಪುಡಿ) ಇತ್ತುದ್ ಕಡ್ಪರೆ, ಮೂರೆರೆ ಆಪಿಲೆಕ್ಕ ಬಾಯಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ರೂಪೊ
ನೆಕ್ಕ್ ಮರತ್ತ ಅತ್ತಂಡ ಕರ್ಬೊತ್ತ ಕಡೆ(ಪುಡಿ) ಇಪ್ಪುಂಡು, ನೆನ್ನ ಅರು ಸರ್ತೊ ಅತ್ತಂಡ ಬಗ್ಗ್‌ತ್ಲ ಇಪ್ಪುಂಡು, ಒಂಜಿ ಪುಡೆತ್ತ ಬಾಯಿತ್ತ ರಡ್ಡ್ ಬರಿ ಬಾಯಿಲ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಗಳಸುನ
*ಒರ್ದ ಮಲ್ತುದ್ ಕನಕ್ ಕಡ್ಪರೆ ಬೋಡಾಯಿಲೆಕ್ಕ ಕತ್ತಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕತ್ತಿಲೆನ್ ಮಲ್ಪನಗ ಬೆನ್ನಿಗ್, ಇಲ್ಲದ ಕೆಲಸೊಗು, ಪಿದಯಿದ ಬೇತೆ ಕೆಲಸೊಗು ಬೋಡಾಪಿಲೆಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
*ಬೆನ್ನಿದ ಕೆಲಸೊಡು ಕೆಯಿ ಕೊಯ್ಯರೆ, ಪಜಿರ್ ಕೊಯ್ಯರೆ, ಕಣಕ್ ಕಡ್ಪರೆ, ಮರ ಕಡ್ಪರೆ ಎಯಿನ ಬೋಡಾಂಡಲಾ ಕಡ್ಪರೆಗ್ ಗಳಸುವೆರ್.

## ಕತ್ತಿದ ಬಗೆಕುಲು
*ಪರ್ಕತ್ತಿ
*ಮಂಡೆಕತ್ತಿ (ನೆಕ್ಕ್ ಕಡ್ಪ ಕತ್ತಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ  ಪನ್ಪೆರ್)  
*ಬಾಲ್ ಕತ್ತಿ 
*ಮೊಟ್ಟತ್ತಿ(ಮಣೆಕ್ಕ್ ಜೋಡಾದಿನ ಕತ್ತಿ) 
*ಬೀಸತ್ತಿ
*ತರ್ಕತ್ತಿ 
*ಗೆಜ್ಜೆ ಕತ್ತಿ
*ಅಮೆಕತ್ತಿ 
*ಇಡೆಕತ್ತಿ
*ಉಳೆ ಕತ್ತಿ
*ಒಡ್ಕತ್ತಿ 
*ಕಯಿ ಕತ್ತಿ
*ಕಸಿ ಕತ್ತಿ
*ಕಿರ್ಗತ್ತಿ
*ಕುಞ್ಞತ್ತಿ
*ಕುಮ್ಮಯ ಕತ್ತಿ
*ಕೊಡಂಕತ್ತಿ 
*ಕೊಯಿಲತ್ತಿ
*ಗಾರೆ ಕತ್ತಿ
*ಬಡ್ಡ್ಕತ್ತಿ
*ನಾರತ್ತಿ
*ಪಂತಿಕತ್ತಿ 
*ಪರ್ದತ್ತಿ 
*ಪೀಂಚಿಲ್ ಕತ್ತಿ 
*ಬಡ್ಡ್ ಕತ್ತಿ 
*ಬಾಯಿ ಕತ್ತಿ
*ಬಿಚ್ಚು ಕತ್ತಿ 
*ಮುಳ್ಳು ಕತ್ತಿ
*ಬೆರಿಕತ್ತಿ
*ಮೇಶೆ ಕತ್ತಿ
*ಹಾರ್‌ಕತ್ತಿ
*ದಡ್ಡ್ಕತ್ತಿ

## ಗಾದೆಲು
* ಕತ್ತಿಗ್ ಉದೆ ಬೋಡು ಮಾನೊಗು ಮದೆ ಬೋಡು
* ಕತ್ತಿ ಅಡಕ್ಕ್‌ದ್ ಉದೆಟ್ ಕಾದ್ಯುನಿ
* ಸಯ್ತಿ ಕೋರಿಗ್ ಕತ್ತಿದ ಪೋಡಿಗೆನಾ

## ಒಗಟ್
* ಕತ್ತಿ ಇಜ್ಜಂದೆ ಕಾಡ್ ಕಡ್ತೆ ದಾದ?  (ಬಚ್ಚಿರೆ ಕಿನುಕುನೆ)

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಕಥಕ್ಕಳಿ

**ಕಥಕ್ಕಳಿ** ಭಾರತೊಡು ಒಂಜೀ ನ್ರತ್ಯ ನಾಟಕವಾತಂಡ್. ಪಾತ್ರದಾರಿಲ ವೇಷ ಪಂಡ ಅಯಟ್ ಆಲಂಕಾರ ವಾತಿನ ವೇಷ,ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾವನೇಲು,ಚಲನೆಲು,ಸಂಗೀತ್ಲು, ಬುಕ್ಕೊ ತಾಳ-ವಾದಿಲು ನೇಟ್ಟೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಂದ್ ಪನೋಂದುಲೆರ್. ಕಥಕ್ಕಳಿ ಭಾರತ್ದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಡ್
೧೭ನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಪುಟ್ಟ್ದಂಡ್ ಪಂದ್ ಪನೋಂದುಲೇರ್. ಆಟ್ಟಂ ಪಂಡ ಆಭಿನೆ ಪಂದರ್ತ. ಕಥಕ್ಕಳಿಲು ಕೃಷ್ನನಾಟಂ,ಕೂಡಿಯಾಟ್ಡಂ ಬುಕ್ಕೊ ಅಷ್ಟಪದಿಯಾಟಂ ಉಂದು ಮೂಜೀ ಮಾಸ್ತ ವಿಶೇಷಣೆ ಪಂದ್ ಪಂನೋದುಲ್ಲೇರ್.ಕಥಕ್ಕಳಿ ನೃತ್ಯ-ನಾಟಕ ರೂಪಡ್ದ್ ರಾಮನಾಟ್ಟಂಡ್ದ್ ಪುಟ್ಟ್ಂಡ್. ಕಥಕ್ಕಳಿದ ದುಂಬ್ದ್ ಪುದರ್ ಹಿಂದೂ ದೇವರಾಯಿನ ರಾಮ ಬುಕ್ಕೊ ಕೃಷ್ಣನ ಕಥೇಳ್ನ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಲ್ತೋಂದೇರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಕಥಕ್ಕಳಿ ನಲಿಲು
ಕದಿಕೆ

**ಕದಿಕೆ** ಪಂಡ ಬಾರ್, ಬಜ್ಜೆಯಿ ಇಂಚಿತ್ತಿ ವಸ್ತುಲೆನ್ ಸಂಪಲ್ತಿದ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್ ದೀಪುನ ಜಾಗ್ ಅಂಚನೆ ವಸ್ತ್. ಕದಿಕೆದ ಉಪಯೋಗ ಕೃಷಿಕ್ಕ್ ಜಾಸ್ತಿ. ದಯೆಪಂಡ ತೋಟೊಡು ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಂಡೊಡು ಬುಲೆಯಿನ ವಸ್ತುಲೆನ್ ದಿಂಜದ್ ದೀಯೆರೆ ಕದಿಕೆನೇ ಬೋಡು.

## ಕದಿಕೆ ಮಾನ್ಪಿನ ಬಗೆ
ಕದಿಕೆನ್ ಬೆತ್ತರ್ದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಒಂಜಿ ಕದಿಕೆನ್ ಮೊಡೆಯೆರೆ ಕಮ್ಮಿಡ್ ಒಂಜಿ ವಾರ ಅಂಡಲಾ ಬೋಡು. ಬೆತ್ತನ್ ಕಾಡ್‌ಗ್ ಪೋದ್ ಕನತ್ತ್ ದ್ ಚಿಗ್‍ರ್‍ದ್ ಮೊಡೆದ್ ನೀರ್‍ಡ್ ಪಾಡ್ದ್ ಉನುಂಗಾದ್ ಅಂಬಿ ಪೂಜಿದ್ ಉನುಂಗಾದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನಗ ೧೫ ದಿನರ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಅಪುಂಡು.

## ಕದಿಕೆ ಪಂತ್ತಿ
ಕದಿಕೆ ಪಂತ್ತಿಂದ್‍ಲಾ ಒಂಜಿ ಉಂಡು. ಅಯಿನ್ ಪೂಜೆದ ಪೊರ್ತುಡು ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಲುವೆರ್. ಗಣಪತಿ ದೇವೆರೆಗ್ ಬಾರಿ ಪಿರ್ತಿಗೆ ಈ ಪಂತ್ತಿಡ. ಕದಿಕೆ ಪಂತ್ತಿಗ್ ಕನ್ನಡಡ್ ಗರಿಕೆ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಕದ್ರಿ ಕಂಬುಲ

ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕುಡ್ಲಡ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕದ್ರಿ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಗ್ ಸಂಬಂಧ ಉಪ್ಪುನ ಕಂಬುಲನ್ ಕದ್ರಿ **[[ಕಂಬುಲ]]** ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಕುಡ್ಲದ ಕದ್ರಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕೈತಲ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೆಗ್ ಕದ್ರಿ ಕಂಬುಲ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ಉಂಡು. ಆ ಜಾಗೆಗ್ ಕದ್ರಿ ಕಂಬುಲ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ ಬರಿಯೆರೆ ಕಾರಣ ಅವುಲು ನಡತೊಂದು ಇತ್ತಿನ ಕಂಬುಲನೇ ಕಾರಣ. ಕುಡ್ಲದ ಮಸ್ತ್ ಚರಿತ್ರೆ ಇಪ್ಪುನ, ಸುಮಾರ್‍ ವರ್ಸೊಡ್ದಿಂಚಿ ನಡತೊಂದು ಬತ್ತಿನ ದೇವೆರೆ ಕಂಬುಲೊ. ಈ ರಸ್ತೆಗ್‍ ಕದ್ರಿ ಕಂಬಳ ರಸ್ತೆ ಪಂಡ್ದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್‍. ಕದ್ರಿ ಕಂಬುಲೊದ ಜಾಗೆ ಬೆನ್ನಿ ಆಪಿನ ಜಾಗೆ. ಮುಲ್ಪ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಕಂಡೊಡು ಡಿಸೆಂಬರ್‍ ತಿಂಗೊಲ್‍ ಸಮಯೊಡು ಕಂಬಲ ನಡತೊಂದುಂಡು. ನೆಕ್ಕ್ ಕದ್ರಿ ಕಂಬಲೊ, **ದೇವೆರ ಕಂಬಲೊ** ಪಂಡ್ದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್‍.  ಕಂಬುಲೊ ಜನಕುಲೆನ ಪ್ರೀತಿದ ಗೊಬ್ಬು.  ಕದ್ರಿ ಕಂಬುಲ ಸುಮಾರ್ ಜಾರ್ದೆ ತಿಂಗಳುದ್ಡು **[[ಸುಗ್ಗಿ]]** ತಿಂಗಳೂ ಮುಟ್ಟ ನಡೆಪುಂಡು.  ಕದ್ರಿ ಕಂಬುಲನ್ ಕಂಬುಲ ಸಮಿತಿನು ಸಮಾರ್ ಈರುವ ಮುಪ್ಪ ವರುಷಡ್ದು ನಡೆಪೊಂದ್ ಬರೆಂದುಲೆರ್. ಸುರುಸುರುಕು ಕಂಬುಲ ಗೆಂದಿನ ಎರುಕುಲೆಗ್ ಇನಾಮಾದ್ ಬೊಂಡ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್.  ಇತ್ತೆ ಐತ ಬದಲ್ ಬಂಗಾರ್‍ದ ಬೊಳ್ಳಿದ ಪಣವು ಕೊರ್ಪೆರ್. ಕಂಬುಲೊಡ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಬಗೆತ ಸ್ಪರ್ದೆಲು ಉಂಡು. ಉದಾರ್ಮೆಗ್ ಕನೆ ಪಲಾಯಿ, ಮಲ್ಲ ಬಲ್ಲ್, ಎಲ್ಯ ಬಲ್ಲ್ ಪಂದ್ ಪಟ್‍ದೇರ್. ಇತ್ತೆ ಕದ್ರಿ ಕಂಬುಲ ನಡತೊಂದಿಜ್ಜಿ.

## ಇತಿಹಾಸ
ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಎರುಕ್ಲೆನ್ ಒಂಟಿಯಾದ್ ಕಂಡೊಲೆಡ್ ಗಿಡತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.  ದಾಯೆಗ್ ಪಂಡ ಎರುಕ್ಲೆನ ಬೇನೆ ಕಮ್ಮಿ ಆಯರೆ ಅಂಚನೆ ದೇವರೆಗ್ ಸೊಲ್‍ಮೆಲು ಸಂದಾಯೆರೆ ಬೊಡಾದ್. ಇತ್ತೆಇತ್ತೆ ಕಂಬ್ಲೊನು ರಾತ್ರಿ ಪಗಲೆಡ್ ನಡಪಾವೆರ್. ಕದ್ರಿ ಕಂಬ್ಲೊನು ದೇವರೆನ ಕಂಬುಲ ಪಂದ್ ಪನ್‍ಪೆರ್ ಇಂದು ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಾಸ್ಥಾನಗೊ ಸೇರ್ದಿನ. ಕಂಬುಲದ ಎರುತಾಂಕುನಕುಲು ಎರುಕುಲೆನ್ ಬಾರೀ ಮೊಕೆಡ್, ಜಾಗ್ರತೆಡ್ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಬಂಜಿಗ್ ತಿನ್ಪವೆರ್.  ಕೆಲವೊಂಜಿ ಜನಕುಲು ಎರುಕ್ಲೆಗಾದ್ ಬೇತೆನೆ ಕಿದೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮೀಪವುನ ವ್ಯವಸ್ತೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಕಂಬುಲೊ ನಡಪುನ ಜಾಗೆಲೆ ಪಟ್ಟಿ

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು
* ಕಂಬುಲ
* Kambala
* Specialities -> Kambala
* A photo documentary on Kambala
* Modbidri Kambala
* Bola Chittaranjandas Shetty

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಾಗೆಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ವರ್ಗೊ:ಗೊಬ್ಬುಲು
ವರ್ಗೊ:ಅಚರಣೆ
ಕಡ್ಲೆ

ಉಂದು ಬರ್ಸಡ್ ಜಾಸ್ತಿ ಆಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದಾನ್ಯೊಲು
ಕಣ್ಣಿ

alt=ಕಣ್ಣಿ|thumb|ಕಣ್ಣಿ
**ಕಣ್ಣಿ** ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ನಾಯಿ. ಪೊಣ್ಣು ಮಗಲ್ ದುಂಬುದ ಕಾಲೋಡ್ ಇಲ್ಲದ ಪೊಣ್ಣನ್ ಮದ್ಮೆ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ನಗ  ತಮಿಳ್ ನಾಡ್‌ಡ್ ಈ ಜಾತಿದ ಒಂಜಿ ನಾಯಿನ್‌ಲಾ ಕೊರ್ದು ಕಡಪುಡುನ ಕ್ರಮ ಇತ್ತ್ಂಡ್.
ಕಪ್ಪುದ ಮೇಲ್‌ದ ಬಣ್ಣ (ಮೈ), ಮಣ್ಣ್‌ದ ಬಣ್ಣದ ಮೋನೆ ಬುಕ್ಕೊ ತಿಗಲೆ. ಗಟ್ಟಿ ಮುಟ್ಟುದ ಮೈ ಕಟ್ಟ್ ಈ ನಾಯಿದ ಲಚ್ಚನೊ. ಈ ನಾಯಿಲೆನ್ ಬೋಂಟೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಇಲ್ಲ್ ಕಾಪಿಯರ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತುಳು ನಾಡ್ ಡ್ ಈ ಕ್ರಮ ಇಜ್ಜಿ. ಮುಲ್ಪ ಮದ್ಮಲೆ ಒಟ್ಟುಗು ಅಲೆ ಕುಟುಂಬದ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಪೊಣ್ಣನ್ ಕಡಪುಡುವೆರ್. ನೆಕ್ಕ್ ಪಾಸಡಿ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ವರ್ಗೊ:ನಾಯಿ
ಕದ್ರಿ ಮಂಜುನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ

**ಕದ್ರಿ ಮಂಜುನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ**  ಕುಡ್ಲದ ಮಸ್ತ್ ಪಿರಾಕ್‌ದ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಉಂದು ಕುಡ್ಲದ ಕದ್ರಿ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡ್ ಉಪ್ಪುನ ದೇವಸ್ಥಾನ.

## ಇತಿಹಾಸೊ ಕತೆ
ದೇವಸ್ತಾನೊದ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಪುರಾಣೊಡು ಮಸ್ತ್ ಕತೆಕುಲು ಉಂಡು. ಐಟ್ ಒಂಜಿ ಕತೆ ಮಹಾಭಾರತದ ಕಾಲೊಡು ನಡತಿನ ಕತೆ. ಪಾಂಡವೆರ್ ಅಜ್ಞಾತವಾಸೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಪೊರ್ತು. ಪಾಂಡವೆರೆಗ್ ಸೂರ್ಯೆ ಮುರ್ಕುದ್ ಕಾಂಡೆ ಕೋರಿ ಕೆಲೆಪುನ ದುಂಬು ಏಳ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆನ್ ಕಟ್ಟೆರೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಕೋರಿ ಕೆಲೆತಿನೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಕಾಶಿಗ್ ಪೋಯೆರೆ ಇತ್ತಂಡ್. ಆ ಏಳ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್ ಕದ್ರಿ ದೇವಸ್ಥಾನಲಾ ಒಂಜಿ. ಅಕುಲ್ ಕದ್ರಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಗೋಪುರ ಕಟ್ಟೋಂದುಪ್ಪುನಗ ವಿಷ್ಣು ದೇವೆರ್ ಕೋರಿದ ರೂಪೊಡು ಬತ್ತುದ್ ಕೆಲೆಪುವೆರ್. ಅಪಗ ಪಾಂಡವೆರ್ ಅಕ್ಲೆನ ಕೈಟ್ ಇತ್ತಿನ ಕಡೇತ್ತ ಕಲ್ಲ್‍ನ್ ಗೋಪುರದ ಮಿತ್ತ್‍ಡೇ ದೀದ್ ಬುಡ್ಪೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಶಿಗ್ ಅಲ್ಪರ್ದೆ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗೊಡು ಪೋಪೆರ್. ಅಕುಲ್ ಬುಡ್ತಿನ ಆ ಕಲ್ಲ್ ಇನಿಕ್ಕ್‍ಲಾ ಗೊಪುರದ ಮಿತ್ತ ಉಂಡು. ಅಕುಲ್ ಪೋತಿನ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ ಇನಿಕ್ಕ್‍ಲಾ ಪಾಂಡವ ಗುಹೆ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ಡ್ ಕದ್ರಿ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ್ ಉಂಡು.

## ರಾಮಯಾಣೊಡು ಕದ್ರಿದ ಪುದರ್
ಅಂಚೆನೆ ರಾಮಾಯಣೊದ ಕಾಲೊಡು ಸೀತೆ ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶ ಮಂತಿನ ಜಾಗೆ ಸೀತಾಬಾವಿ ಪನ್ಪುನ ನಂಬಿಕೆ ಕದ್ರಿಡ್ ಉಂಡು. ಕದ್ರಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಗೋಮುಖ ಗಣಪತಿನ ಪಾದದ ಅಡಿರ್ದ್ ತೀರ್ಥ ಬರೋಂದುಪ್ಪುಂಡು. ಅವ್ವು ತೀರ್ಥ ಕಾಶಿರ್ದ್ ಬರ್ಪುನಿ ಪನ್ಪುನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಅಂಚೆನೆ ಪರಶುರಾಮ ದೇವೆರ್ ಆರ್‍ನ ಕಾಲೊಡು ಯಾಗ ಮಲ್ತಿನ ಅಗ್ನಿಕುಂಡ ಕದ್ರಿದ ಜೋಗಿ ಮಠಟ್ಟ್ ಉಂಡು. ಅಪಗ ಪೊತ್ತದಿನ ಅಗ್ನಿದ ಪುಗೆ ಇನಿಕ್ಕ್‍ಲಾ ಉಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ಜನ ನಂಬುವೆರ್. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಇತಿಹಾಸದ ಮಿತ್ತ್ ಪುರಾಣೊಡು ನನಲಾ ಕತೆಕುಲು ಉಂಡು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಇತಿಹಾಸೊನು ತೆರಿಪಾವುನ ಮಸ್ತ್ ಶಿಲಾಶಾಸನೊಲು ಇನಿಕ್ಕ್‍ಲಾ ಕದ್ರಿ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ವರ್ಗೊ:ದೇಸ್ಥಾನೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್‌ದ ದೇವಸ್ತಾನೊಲು
ಕನೊ

**ಕನೊ** ನರಮಾನಿ ಜೀವನೊಡು ಕಡೀರ್ದ ಜಾಗೆಡ್ ತೂವೊಲಿ, ಕನ ಇಜ್ಜಂದಿ ನರಮಾನಿ ಇಜ್ಜಿ.

ಕನ/ಕನೊನು ಕನ್ನಡೊಡು**ಕನಸು** ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಕನ/ಕನೊ ಪಂಡ್ಂಡ ಒರಿ ನರಮಾನಿ ನಿದ್ರೆಡ್ ಅನುಭವಿಸುನ 'ಕಥೆ'. ಉಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾದ್ ಉಪ್ಪುನವು ಅಂಡಲಾ ನಿಜ ಜೀವನೊಗು ಬಾರಿ ಕೈತಲ್‍ದ ಸಂಬಂಧ ಆದ್ ಉಪ್ಪುನವು. ಕೆಲವು ಕನಕುಲು ಮನಸ್ಸ್‌ಗ್ ಕುಸಿ/ಮುದ ಕೊರ್ಂಡ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ಕೈಪೆ ಅನುಭವನು ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಕೆಲವೆರೆಡ ಉಂದು ಎಚ್ಚರಿಗೆ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊಲಾ ನೆನೆಪುಡು ಜ್ಞಾಪಕಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ, ಕೆಲವುದಕ್‍ಲೆಗ್ ಅರೆಬರೆ ನೆನೆಪುಡು / ಜ್ಞಾಪಕಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಒಂಜಿ ಕನತ್ತ ಅವಧಿ ಸುಮಾರು ೫ ರ್ದ್ ೫೦ ನಿಮಿಷ ಉಪ್ಪೆರೆ ಯಾವು. ಒರಿ ನರಮಾನಿ ತನ್ನ ಜೀವನಾವಧಿಡ್ ಸುಮಾರ್ ೧,೦೦,೦೦೦ರ್ದ್‌ಲಾ ಎಚ್ಚ ಕನ/ಕನೊಕುಲೆನ್/ಲು ತೂಪೆ/ಕಟ್ಟುಂಡು.
ಸ್ಪಷ್ಟ ಕನ/ಕನೊ ಪಂಡ, ಕನಕುಲು ಕಟ್ಟ್ಂಡ/ತೂನಗ ಕನ ಕಟ್ಟೊಂದು ಉಂಡು ಪನ್ಪುನವು ಆ ನರಮಾನಿಗ್ ತಾನ್ ಕನ ತೂವೊಂದು ಉಲ್ಲೆ ಪನ್ಪುನವು ಗೊತ್ತಿಪುಂಡು.

## ಕನ/ಕನೊ ಎಂಚ ಕಟ್ಟುಂಡು?
* ಕನ/ಕನೊ ನಂಕ್ ೨ ಕಾರಣೊಲೆರ್ದ್ ಬುರ್‌ಯೆರೆ ಯಾವು.
೧. ನಮ ವಾ ವಿಷಯದ ಬಗೆಟ್ಟ್ ಎಚ್ಚ ಆಲೋಚನೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ ಅತ್ತ್ಂಡ ಯೋಚನೆ/ಚಿಂತೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ ಆ ವಿಷಯ ನಂಕ್ ತೆರಿಯಂದೆನೇ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸ್‌ದ ಉಲಯಿ ಮುಟ್ಟ ಮುಟ್ಟ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.ಅಂಚಾದ್ ಅವು ಕನ/ಕನೊಟ್ಟು ಬರ್ಪುಂಡು. 
೨. ಕನ/ಕನೊನು ನರಮಾನಿನ ಜೀವನೊಡು ದುಂಬುಗು ಬರ್ಪುನ/ನಡಪುನ ಕಾರ್ಯದ/ಕೆಲಸೊದ ಮುನ್ಸೂಚನೆಲಾ ಆದ್ ಉಪ್ಪೆರೆ ಯಾವು.

## ಕನತ್ತ ಬಗೆತ್ತ ನಂಬಿಕೆಲು
* ಕಾಂಡೆದ ಕನೊಕುಲು ಸತ್ಯ ಅಪುಂಡು

## ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕೊಲು
* Dream Psychology by Sigmund Freud
* Rüya Tabirleri

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗ:ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಕನ್ನರ್ಪಾಡಿ ಶ್ರೀ ಜಯದುರ್ಗ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ತಾನ

ಉಡುಪಿದ ಶ್ರಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಉಪ್ಪುನ ನನೊಂಜಿ ದೇವಸ್ತಾನ ಕನ್ನರ್ಪಾಡಿ ಜಯದುರ್ಗ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ತಾನ ಬಕ್ತೆರೆನ ದು:ಖ ನಿವಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ದೇವಿನು ತೂವರೆಗು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರಜ್ಯದ ಬಕ್ತಾದಿಲು ಇಡೆಗು ಬರ್ಪೆರು.
ಅಂಗಾರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಶುಕ್ರವಾರ ಮುಲ್ಪ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಅನ್ನದಾನ ಉಂಡು ನವರಾತ್ರಿಡು ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ, ಚಂಡಿಕಾಹೋಮ ಉಂಡು. ಕಲೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಯಕ್ಶಗಾನ ಕರ್ಯಕ್ರಮೊಲು ಮುಲ್ಪ ನಡಪುಂಡು. ಕಲ್ಕುರ್ಟೀ ದೈವದ ಅಭಯ ಉಂಡು ದೇವಲಯದ ಪರಿಸರ ಸ್ವಚ್ಛ ಉಂಡು ಬಕ್ತೆರೆನು ಅಕರ್ಶಣೆ ಮಲ್ಥೊಂದುಂಡು.

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು/ದೇವಸ್ಥಾನ
ಕನಡೆ

ಕನ್ನಡೊ ಪಾತೆರುನಕುಲು **ಕನಡೆ**ರ್. ಮೆಕ್ಲ್ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ಸುಳ್ಯೊದಂಚಿ ಮಸ್ತ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮೆಕ್ಲೆನ್ ಓಜಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ ಮೆಕ್ಲೆನ್ ಸೆರೆಗಾರೆರ್ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಕನಡೆ, ಓಜಿ, ಸೆರೆಗಾರ ಇಂದು ಒಂಜೇ ಜಾತಿದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಉಲ ಜಾತಿಲು ಆದಿಪ್ಪಿಯರ ಯಾರು. ಮೆಕ್ಲೆಗ್ ಯಾದವ ವಂಸೊದ ಹೋಲಿಕೆಲಾ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಮುಕ್ಲು ಬಾರೀ ಪಿರಾಕ್‍ಡೇ ನಮೊನ ತುಳುನಾಡ್‍ಗ್ ವಲಸೆ ಬತ್ತಿಪ್ಪಿಯರಲಾ ಸಾಧ್ಯೊ ಉಂಡು. ಮೆಕ್ಲೆಗ್ ಜಾಲಾಟೊಡು ಇಸೇಸ ಸ್ಥಾನೊ ಉಂಡು.
ಬೂತೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಬೂತೊದ ಪುದರ್ ಎರುಕನಡೆ.
ಕಪ್ಪೆ

** ಕಪ್ಪೆ ** ಒಂಜಿ ಉಭಯವಾಸಿ ಜೀವಿ.ಭೂಗೋಲಡು ಮಾತಾ ಕಡೆಟುಲ ವಾಸವಾದುಪ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿ ಪಂಡ ಕಪ್ಪೆ. ಈ ಜಗತ್ತುಡು ಸುಮಾರು ೫,೨೫೦ ಜಾತಿದ ಕಪ್ಪೆಲುಲ್ಲ. ಜಾಸ್ತಿ ಕಪ್ಪೆಲು ಉಷ್ಣವಲಯಡು ಇಪ್ಪುಂಡು. ದಕ್ಷಿಣಧ್ರುವ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ದ್ವೀಪೊಡು ಕಪ್ಪೆಲು ಉಪ್ಪುಜಿ. ಕಶೇರುಕ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡು ಮಾತೆಡುಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ದೂರಗು ಲೈಪುನ ಶಕ್ತಿ ಇಪ್ಪುನು ಕಪ್ಪೆಗು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಪುಟಾಣಿ ಕಪ್ಪೆಗು ಅಯ್ತ ದೇಹೊದ ೫೦ ಪಾಲು ಜಾಸ್ತಿ ದೂರಗು ಲೈಪುನ ಶಕ್ತಿ ಉಂಡು. ಕಪ್ಪೆ ಒಂಜಿ ಮಾಂಸಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಪಾಂತೆ, ಪುರಿಕುಲು ಮಾತ ನೆತ್ತ ಆಹಾರ ಕಪ್ಪೆದ ನಾಲಯಿ ಉದ್ದ ಇತ್ತುದು ಅಂಟಂಟಾದು ಇಪ್ಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ಎದುರು ಪಾಂತೆಲು ಬತ್ತಂಡ ಸರಕ್ಕನೆ ನಾಲೈ ಪಿದೈ ಪಾಡ್ದ್ ಪಾಂತೆನು ಬಾಯಿ ದುಲಾಯಿ ಒಯಿಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ಚರ್ಮೊಡು ಆಮ್ಲಜನಕನ್ ಹೀರುನ ಶಕ್ತಿ ಉಂಡು. ನೀರುಡು ಉಪ್ಪನಗ ಕಪ್ಪೆ ಉಸಿರಾಡುನು ಚರ್ಮೊದ ಸಹಾಯೊಡು. ಎಚ್ಚಿನ ಕಪ್ಪೆದ ಮೈಟು ವಿಷ ಇಪ್ಪುಂಡು. ವೈರಿಲೆನು ದೂರ ದೀವೆರೆ ಉಂದು ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು.

## ಕಪ್ಪೆದ ವಿದೊಕ್ಕುಲು
# ಪನಿ ಕಪ್ಪೆ
# ಗೋಂಕುರು ಕಪ್ಪೆ
# ಮಂಡೆ ಕಪ್ಪೆ
# ಮರ ಕಪ್ಪೆ

## ನಂಬಿಕೆಲು
# ಮಲ್ಲ ಗೋಂಕುರು ಕಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲದುಲಯಿ ಬತ್ತ್ಂಡ ಮಾಟದ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್
# ಕಪ್ಪೆಲು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬುಲಿಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತ್ಂಡ ಮರಿಯಲ

## ಉಪಯೋಗ
# ಕ್ರಿಮಿಕೀಟೊಲೆನ್ ತಿನ್ಪಿಂಡು
# ಪಕ್ಕಿ, ಉಚ್ಚುಲೆಗ್ ಆಹಾರ
# ದೆಂಜಿ, ಮೀನ್ದ ಗಾಳೊಗು ಕಪ್ಪೆದ ಮಾಸ ಬಳಕೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ಕಪ್ಪೆಟ್ಟು

**ಕಪ್ಪೆಟ್ಟು** ಉಂದೋಜಿ ಊರು. ಉಂದು ಊರು ಮಸ್ತು ಜನಕ್ ಗೊತ್ತು ಉಪ್ಪುಜಿ ಎನೆಕ್ ಪಂಡ್ ಉಂದು ಮಸ್ತು ಊರುದ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಊರು. ಮೂಲು ಜನಕುಲು ಕಡಿಮೆ. ಊರೂದ ಕೊನೆಟೂ ಪಾದೆಲ್ ಉಂಡು. ಅಲ್ಲು ಮರೆಯಾಲಡು ನೀರ್ ಬರ್ಪಿನ್ ದ್ರಶ್ಯನೂ ತೊವರೆಗೂ ಮಸ್ತು ಜನ ಬರ್ಪೆರು. ಅಲ್ಲು ಉಸೂದು ಬಯ್ಯದಾನ ಸೂರ್ಯ ಕಂತುನವೆನ್ ತೊವರೆಗ್ ಮಸ್ತು ಖುಶಿ ಆಪುಂಡು. ಅಲ್ಲು ಮಸ್ತು ಪಿರವುದ ಗರಡಿ ಉಂಡು. ಅಲ್ಲು ದಿನ ಇಡೀ ಪೂಜೆ ಆಪುಂಡು. ವರ್ಶಡು ಒಂಜಿ ಸತಿ ಕೋಲ ಆಪುಂಡು. ಅವೆನ್ ತೊವರೆ ಮಸ್ತ್ ಜನ ಬರ್ಪೆರ್.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಕಬಿತೆ

ತುಳುನಾಡ್ ದ ಕೃಷಿತ ಪೊರ್ತುಡು ಪನ್ಪಿನ ಪದೊಕುಲೆನ್ ಕಬಿತಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಬಾರ್‌ದ ಬೆನ್ನಿದ ಬೇಲೆ ವರ್ಸೊಗು ಮೂಜಿ ಪುದರ್‌ಡ್ ಬೆನ್ಪೆರ್. ಎಣೆಲ್, ಸುಗ್ಗಿ, ಕೊಳಕೆಂದ್ ಉಂದೆಕ್ ಪುದರ್. ಈ ಬೆನ್ನಿದ ಪೊರ್ತುದ ಬಚ್ಚಾಟಿಗೆನ್ ಮದಪೆರೆ ಬೆನ್ಪಿನಾಕುಲು ಕಬಿತೊಲೆನ್ ಪನ್ಪೆರ್. 
## ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ಕಬಿತೊಲು

ಕಂಡೊಡು ನೇಜಿ ನಡ್ನಗ ಪೊಂಜೊವುನಕುಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪನ್ಪುನ ಪದೊ 'ಕಬಿತೊ'.
*ಓ ಬೇಲೇ ಓ ಬೇಲೇ
*ಟ್ರುವೇಲೇ ಬಾಲೆ ಬಾಲೆ ಪೊಲಿಯೇ
*ಏರಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಾಲ್ಹೇ
*ದಾ ಬಲ್ಲ ಮಗ ದೂಜಿ ಕೆಮ್ಮೈರಾ 
*ರಾವೊ ರಾ ಕೊರೊಂಗು ರಾಯೆರೆನೆ ಕೇನುಜೊಲೆ;
*ಪೋಯಾಜೇ ಪೋಯಾಜೇ ಕಾವೇರಿ ಅಮಾಸೆ ತೀರ್ಥೊಗ್ ಪೋಯಾಜೇ
*ಹಾತ್ ಲೌಡಿ ಗಂಗಸರೊ

ಈ ಕಬಿತೊಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಿಷಯೊಲೆದ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುನೆನ್ ಗುರ್ತ ಮಲ್ತೊನ್ನ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಅವೆನ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ದೆರ್:

## ಬಗೆಕುಲು
#### ಕೃಷಿತ ವಿಸಯೊತ ಕಬಿತೊಲು
#### ಪಾಡ್ದನದ ನಮುನೆಡ್ ಕತೆ ಉಪ್ಪುನ ಕಬಿತೊಲು
#### [[ಪದ್ದೆಯಿ ಬಂಗಾರ್]] ದ ಬಗ್ಗೆ ಉಪ್ಪುನ ಕಬಿತೊಲು
ರಾವೋ ರಾವು ಕೊರುಂಗೋ ರಾವಂದೇನ್ ದಾನ್‌ಬಿ, ಮುಪ್ಪೊದಿನತ್ತ ಬಾಲೆ ಆಲ್, ಪಾಡ್ಯರಲಿಂಗ ಕೇಂಡಾಲೇ, ಎಲ್ಯಾಲ್ ಎಲ್ಯಬಾಲೆ ತೆಲಿಕೇದಾ ಮೋನೆದಾಲೇ, ಪೊಣ್ಣು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ, ಅಲ್ಯೇರಕ್ಕೇರ್ ಆಲ್ಯೇರ್ ನೆರೆಟೊಂಜಿ ಮದ್ಮೆಂದಾಲ್ಯೇರ್ ಡಿಂಬಿಸಾಲೆ ಇ ಕಬಿತೆಲೆಟ್ ಗೋಧಿಮಾಲೆ, ಬುಲಾಕ್, ಬುಗುಡಿ, ರಾಕುಟಿ, ಬೋರಿಸರ, ಮೋನುಮಾಲೆ, ತಿರುಪ್ಪುದಪೂ, ಜಡೆಕೊಂಡೆ, ಬಂಗಾರ ಕೇದಗೆ, ತಾರ್, ಕಾಪಿಸರ, ಕೊಪ್ಪುಸರಪೊಳಿ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಪದ್ದೋಯಿತ ಪುದರ್ ಬರುಪುಂಡು.

#### [[ಕಾಯಿಕಜಿಪು]]ದ ಪುದರುಪ್ಪುನ ಕಬಿತೊಲು
ಹರಿನಾರಾಯಣ ಗೋವಿಂದಾ’, ಸತ್ಯನಂಗಡಿ ದೇಲಗುಡು. ದುಂಬಾಂಡಣ್ಣೆರೆ ಪಿರವಾಂಡಾ, ‘ಅರಿಕಡೆಪ್ಪಲ್ ಸಾಂಬಲಾ’, ‘ಗಿಜಿಗಿಜಿ ಕೆಮ್ಮಾಲೂ ತೇರಂಟೆ ಮಗಲ್ ಕೊಟ್ಯಾನ್ ನೂರ್ಯಲೋಯಾ’, ‘ಗೋವಿಂದ ಬದನೆ

#### ಪೂಕುಲೆನ ಪುದರ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಬಿತೊಲು
#### ಮುರ್ಗೊಲೆನ ಪುದರ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಬಿತೊಲು
#### ಮರಕ್ಲೆನ ಪುದರ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಬಿತೊಲು
ಮಾಲ್‌ಂಡ್‌ಮರ ಮಾಲ್‌ಂಡ್ ಸೇಕೇ ಸೇಕ್ ಬಡೆಕ್ಕಿಯಿ ಜಾಯಿನ ಮರ ಕೊಚ್ಚಿನರೇ, ಲೇಲಲೇಲೆಲೇಗಾ ಉರಿಕುಡುಪ್ನೆಲಾ ದಿಕ್ಕಾ
### [[ಜೋಕುಲೆ ಕಬಿತೆ|ಜೋಕುಲೆ ಕಬಿತೆಲು]]
#### ಊರುದ ಪುದರ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಬಿತೊಲು
#### ನರಮಾನ್ಯನ ಪುದರ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಬಿತೊಲು
#### ಜಾತಿಲೆನ ಪುದರ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಬಿತೊಲು
#### ಅಸಂಭಾವ್ಯ ವರ್ಣನೆದ ಕಬಿತೊಲು
#### ವರ್ಣನಾತ್ಮಕ ಕಬಿತೊಲು
#### ಹಾಸ್ಯ ಕಬಿತೊಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಂಞಣ್ಣ ರೈ

**ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಂಞಣ್ಣ ರೈ** ತುಳುನಾಡ್ದ ಮಾಮಲ್ಲ ತೆರಿನಾರ್. ಕಬಿತೆಲೆನ್ ಬರೆವೊಂದು, ಮಸ್ತ್ ಬೂಕುಲೆನ್ ಬರೆದ್, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಲಡಾಯಿಡ್ ಬೆಂದ್ ದ್ ಕನ್ನಡದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ಮಲ್ಲ ಬೇಲೆ ಬೆಂದಿನ ನೂದು ವರ್ಸ ಕರಿನ ಹಿರಿಯೆರಾಯಿನ ಆರ್ ಪೆರಡಾಲದ ಕವಿತಾ ಕುಟೀರ ಪನ್ಪಿನ ಇಲ್ಲಡ್ ಇತ್ತೆರ್.

## ಆರೆನ ಗುರ್ತಾರ್ತ
* ಅಮ್ಮೆರ್: ದುಗ್ಗಪ್ಪ ರೈ  
* ಅಪ್ಪೆ: ದೆಯ್ಯಕ್ಕೆ
* ಪುಟ್ಟಿನ ದಿನ: ಜೂನ್ ೮, ೧೯೧೫
* ತೀರ್ ಪೋಯಿನ ದಿನ: ಆಗಸ್ಟ್ ೯, ೨೦೧೫
* ಬೊಡೆದಿ: ಉಂಞಕ್ಕೆ

## ಕಲ್ತಿನವು
* ಬಿ.ಎ.,
* ಎಂಎ,
* ಸಂಸ್ಕೃತ ಕನ್ನಡ ವಿದ್ವಾನ್
* ಶಿಕ್ಷಕ ತರಬೇತಿ

## ಬರೆಯಿನವು

### ಪದ್ಯ ಬೂಕುಲು
* ಶ್ರೀಮುಖ
* ಐಕ್ಯಗಾನ
* ಪುನರ್ನವ
* ಮಕ್ಕಳ ಪದ್ಯ ಮಂಜರಿ ಭಾಗ-೧
* ಮಕ್ಕಳ ಪದ್ಯ ಮಂಜರಿ ಭಾಗ -೨
* ಚೇತನ
* ಉಪನಿಷತ್ತುಲೆನ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ-ಪಂಚಮೀ
* ಕೊರಗ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಕವನಗಳು
* ಶತಮಾನದ ಗಾನ
* ಪ್ರತಿಭಾ ಪಯಸ್ವಿನೀ
* ಗಂಧವತೀ
* ಆಶಾನರ ಖಂಡ ಕಾವ್ಯಗಳು
* ಎನ್ನಪ್ಪೆ ತುಳುವಪ್ಪೆ

### ಗದ್ಯ ಬೂಕುಲು
* ರತ್ನರಾಶಿ
* ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನ ಲಲಿತ ಕಥೆಗಳು
* ಅನ್ನದೇವರು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು
* ಪರಶುರಾಮ
* ಎ.ಬಿ.ಶೆಟ್ಟಿ (ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ)
* ಕನ್ನಡ ಶಕ್ತಿ
* ಕಾರ್ನಾಡು ಸದಾಶಿವರಾವ್
* ನಾರಾಯಣ ಕಿಲ್ಲೆ

### ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ
* ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ
* ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸ್ಮ್ರತಿ ಕೃತಿ
* ಮಹಾಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ
* ಮಲೆಯಾಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರಂ
* ಸಾಹಿತ್ಯ ದೃಷ್ಟಿ
* ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು

### [[:kn:ವ್ಯಾಕರಣ|ವ್ಯಾಕರಣ]] ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಬಂಧ
* ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಬಂಧ- ಭಾಗ ೧
* ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಬಂಧ- ಭಾಗ ೨
* ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಬಂಧ- ಭಾಗ ೩
* ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಬಂಧ- ಭಾಗ ೪
* ಕನ್ನಡ ಪಾಠಮಾಲೆ- ಶಾಲೆ ಜೋಕ್ಲೆಗಾದ್
* ನವೋದಯ ವಾಚನ ಮಾಲೆ- ಪುಸ್ತಕ ೧
* ನವೋದಯ ವಾಚನ ಮಾಲೆ- ಪುಸ್ತಕ ೨
* ನವೋದಯ ವಾಚನ ಮಾಲೆ- ಪುಸ್ತಕ ೩
* ನವೋದಯ ವಾಚನ ಮಾಲೆ- ಪುಸ್ತಕ ೪
* ನವೋದಯ ವಾಚನ ಮಾಲೆ- ಪುಸ್ತಕ ೫
* ನವೋದಯ ವಾಚನ ಮಾಲೆ- ಪುಸ್ತಕ ೬
* ನವೋದಯ ವಾಚನ ಮಾಲೆ- ಪುಸ್ತಕ ೭
* ನವೋದಯ ವಾಚನ ಮಾಲೆ- ಪುಸ್ತಕ ೮

### ನಾಟಕ
* ವಿರಾಗಿಣಿ

### ಆತ್ಮಕಥನ
* ದುಡಿತವೇ ನನ್ನ ದೇವರು

## ಮಾನಾದಿಗೆ
* ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೧೯೬೯
* ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೧೯೮೫
* ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೧೪
* ಸನ್.೧೯೬೯ ಟ್ ರೈಕುಲೆಗ್ 'ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಧ್ಯಾಪಕ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿ' .
* ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಞ್ಞಣ್ಣ ರೈಕುಲು ೧೯೯೭ಟ್ ಮಂಗಳೂರುಡು/ಕುಡ್ಲಡ್ ನಡತಿನ' ೬೬ ನೇ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ದಿತ್ತೆರ್'.
* ಸನ್.೨೦೦೫ ಟ್ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ .
* ಸನ್.೨೦೦೬ ಟ್ ಹಂಪಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ, **ನಾಡೋಜ** ಪ್ರಶಸ್ತಿ .
* ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರದ **ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಏಕೀಕರಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ** .
* ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 
*ಮೂಲ್ಕಿ ಸುಂದರರಾಮ ಶೆಟ್ಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಲೇಖಕರು
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಕನ್ನಡ ಕವಿ
ಕರ

ತುಳುವೆರ್ ನುಪ್ಪು ಬೆಯ್ಪಾವು ಬಾಜನೊಗು ಕರ ಪನ್ಪೆರ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಕರೊಕ್ಕ್ ಮಡಿಕೆ- ಮಡಕೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅವು ಮಣ್ಣ್‌ದ, ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ, ಸ್ಠೀಲ್, ತಾಮ್ರದ ಆವಡ್ ಐಕ್ ಕರ ಪಂಡ್‌ದೇ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ಪುನ ಬಾಜನೊಲೆಗ್ ಒಟ್ಟುಗು **ಕರ ಬಿಸಲೆ** ಪಂಡ್‌ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕರಟ್ಟ್ ಮಸ್ತ್ ವಿದಕುಲು ಉಂಡು. ಸುಮಾರ್ ಒಂಜಿ ಸೇರ್‌ಡ್ದ್ 5,ಪತ್ತ್ ಸೇರ್ ಬೆಯ್ಪಿಪುನ ಬಾಜನೊನು ಕರ ಪಂದೇ ಪನ್ಪರ್. ಒಂಜಿ, ರಡ್ಡ್ ಪಾವು ಬೆಯ್ಪಿಪುನವುಲಾ ಉಂಡು. ಅಲೆ, ಪೇರ್ ಪಾಡುನ ಕರಕ್ಕ್ **ಕುದ್ಪೆ** ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಳಸೆ ಅರಿ ಬೆಯ್ಪಿನೆಕ್ಕ್, ಮೀಯರೆ ಗಲಸುನ ಪಾತ್ರೊಗು **ಮಂಡೆ**ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಕರತ್ತ ವಿದೊಕುಲು
# ಗಂಜಿದ ಕರ
# ಅಲೆತ್ತ ಕರ/ಕುದ್ಪೆ(ಕುದುಪೆ)
# ಪೇರ್‌ದ ಕರ/ಕುದ್ಪೆ(ಕುದುಪೆ)

## ಪದೊತ ಅರ್ತೊ
* ಕನ್ನಡೊಡು ಕರ ಪಂಡ ಕೈ, ತೆರಿಗೆ ಪನ್ಪುನ ಅರ್ತೊ ಉಂಡು. 
* ಕರಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ ಮಸ್ತ್ ಪದೊಕ್ಕುಲು ಉಂಡು.
* ಕರಕುಶಲ ಪನ್ಪುನ ಪದ ಉಂಡು. ಇಲ್ಲಡೇ ಕೈಟ್ ಮೊಡೆಯಿನ, ಅತ್ತ್ಂಡ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತಿನವು ಪನ್ಪುನ ಅರ್ತೊ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಕರುಂಬು

**ಕರುಂಬು** ಉಂದೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡ್ ಸಿಹಿ ಕಬ್ಬು ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.ಉಂದೆನ್ ಆಂಗ್ಲಾಬಾಸೆಡ್ ಸುಗರ್ ಕೆನ್ ಪನ್ಪೆರ್.ಇಂದೆತ ವೈಜ್ನಾನಿಕ ಪುದರ್ ಸಕ್ಛರ್ಮ್. ಭಾರತೊಡ್ ಬೊಲ್ದು, ಕೆಂಪು, ಕಪ್ಪು ಇಂಚಿನ ಮಸ್ತ್ ಕರುಂಬುಲೆನ್ ಬುಲೆಪವೆರ್.ಇಂದೆತ ಜ್ಯೂಸುಡ್ ಸುಕ್ರೊಸ್ ಬಿಟಮಿನ್ ಕೊಬ್ಬುದ ಅಂಶ, ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಂ ಆಕ್ಸಲೇಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ನೀರುಡ್ ಕರಗುನ ಗ್ವಾನಿನ್ ಪನ್ಪಿನ ದ್ರವ ಉಂಡು.ಉಂದು ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್ ಮಂಡ್ಯದ ಬುಲೆ.ಉಂದೆಟ್ ಸಕ್ಕರೆ,ಬೆಲ್ಲ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಗಂಜಿನ್ ಬೇಯಿಪವ್ನಾಗ ಕರುಂಬುದ ಬೇರುನ್ ಕಿನ್ನ ಕಿನ್ನ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ಅಯಿಕ್ ಪಾಡೊಡ್.ಉಂದೆನ್ ಪೆದ್ಮೆದಿನಗಲೆಗ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಒಂತೆ ಕರುಂಬುದ ಪೇರ್ ಒಂತೆಬೆಲ್ಲ,ಪಜ್ಜಿ ಶುಂಟಿ ರಸ ಬೆರೆಸಾಂಡ ಅವು ತೆಮ್ಮ ಬುಕ್ಕೊ ಕಫ ಶಮನ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಕರುಂಬುನ್ ಪೊತ್ತುದ್ ಅವೆನ್ ಒಂಜಿ ಚಮಚ ಜೇನುತುಪ್ಪೊಡ್ ಪಾಡ್ದ್ ತಿಂಡ ಸ್ವರೊಕ್ ಎದ್ದೆ ಮರ್ದ್. ಮಂಜೋಲ್ ಕಾಮಾಲೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ರಾತ್ರಿ ಪೊರ್ತು ಕರುಂಬುದ ತುಂಡುಲೆನ್ ಒಂಜಿ ಬಾಜನೊಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ಜಾಲ್ದ್ ದಿವೊಡ್. ಮನತಾನಿ ಅಯಿತ ರಸೊನ್ ಹೀರೊಡ್. ಕರುಂಬುಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಬೆಲ್ಲೊನ್ ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಪುಡಿತ ಒಟ್ಟು ಪಾಡ್ದ್ ತಿಂಡ ಸುಸ್ತು ಪೊರ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು. ಮೂಕುಡ್ ನೆತ್ತೆರ್ ಬರೊಂದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಅಯಿಕ್ ಕರುಂಬುದ ರಸ ಪಾಂಡ ಅವು ಗುಣ ಆಪುಂಡು. ದಿನಲ ಕರುಂಬುದ ಪೇರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬಾರ್ಲಿದ ನೀರ್ ಪರ್ಂಡ ಮೂತ್ರಕೋಶದ ಕಲ್ಲ್ ಕರಗೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೆಕ

ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ಕಪ್ಪಲ್

**ಕಪ್ಪಲ್** ಉಂದು ಒಂಜಿ ನೀರುಡು ಪೋಪಿನ ಬಂಡಿ. ಉಂದು ಮಸ್ತು ಪಿರವುದ, ಮುಖ್ಯವಾದು ಬೊಡಾಯಿನಾ ಅಂಚಿನವು. ದಿನನಿತ್ಯ ಸಾವಿರ ಕಪ್ಪಲ್ ಸಾಗರಡೂ, ಸಮುದ್ರೊಡ್ ಚಲಿಸೊಂದಿಪ್ಪುಂಡ್. ಜನಕುಲು ಸಂಚಾರಗು, ವಸ್ತು ಸಾಗಾವರೆಗ್, ಮೀನ್ ಪತ್ತರೆಗ್, ತಿರುಗಾಡ್ರೆಗ್, ಯುದ್ದೊಗ್ ಉಂದೆನ್ ಬಳಸುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಾರಿಗೆ ವಾಹನೊ
ಕನ್ನಿ ಕಂಬೊ

thumb|ಕನ್ನಿ ಕಂಬೊ
**ಕನ್ನಿ ಕಂಬೊ** ತುಲುವೆರೆ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಅಡ್ಪಿಲ್‍ಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಪವಿತ್ರೊ ಕಂಬೊ. ಕೊಡಗ ಬಾಸೆಡ್ ಇಂದೆನ್ **[[:kn:ಕನ್ನಿಕೋಂಬರೆ|ಕನ್ನಿಕೋಂಬರೆ]]** ಪನ್ಪೆರ್.

## ಕನ್ನಿ ಕಂಬೊ ಪದೊತ ಅರ್ತೊ
ಕೊಡಗೆರೆ ಇಲ್ಲ್‌ಡಿಪ್ಪುನ ಪೂಜೆದ ಕೋಣೆ. ಇಂದೆಕ್ 'ಮೀದಿ ಕೋಂಬರೆ' ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್‌ಲಾ ಉಂಡು. 'ದೇವಡ ಕೋಂಬರೆ' (ದೇವರೆ ಕೋಣೆ) ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್‍ಲಾ ಉಂಡು. 'ಕನ್ನಿ' ಪಂಡ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಪೂಜ್ಯ, ಇಂಚಿತಿ ಅರ್ತೊ ಉಂಡು. ಐನ್ ಮನೆ ಪನ್ಪುನ ಇಲ್ಲ್ ಸುಳ್ಯೊಡ್ದು ಮಡಿಕೇರಿಗ್ ಪೋನಗ ಗ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಈ ಐನ್ ಇಲ್ಲದ ಕೈಸಾಲೆಡ್ ಪೊಗ್ಗುನಲ್ಪ ಇಪ್ಪುನ ಕಂಬೊಗು ಕನ್ನಿ ಕಂಬೊಂದ್ ಪುದರ್. ಒಂಜಿ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಯಜಮಾನ್ರೆಗ್ ಇಪ್ಪುನಾತೆ ಮರ್ಯಾದಿ ಈ ಕಂಬೊಗು ಉಂಡು. ಕೊಡಗೆರೆ ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್ಡ್ 'ಮೀದಿ' ಪಂಡ ನೆವೇದ್ಯೊಂದು ಅರ್ತೊ. ದಿನೋಲ ದೇವೆರೆಗ್ ಈ ಕೋಣೆಡ್ ಮೀದಿನ್ ದೀಡುನೆಡ್ದಾವರೊ ಇಂದೆಕ್ 'ಮೀದಿ ಕೋಂಬರೆ' ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ತುಲುತಕುಲು ಇಂದೆನ್ ಡೆಂಗಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಕನ್ನಿ ಕಂಬೊದ ರಚನೆ
thumb|ಕನ್ನಿ ಕಂಬೊದ ಬುಡೊಟು ನಡಪುನ ಪವಿತ್ರೊ ಕೆರ್ಮೊ-ಇಲ್ಲ್ ದಿಂಜಾವುನೆ
ಕನ್ನಿಕಂಬೊ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುಳ್ಯೊದ ಕಡೆತ ತುಳುವೆರೆನ ಮಾಂತ ಇಲ್ಲಡೆಡ್‍ಲಾ ಉಂಡು. ಕೊಡಗೆರೆ ಐನ್ ಮನೆಲೆಡ್ ಮಾಂತ್ರೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಕೋಣೆದುಲಾಯಿ ಮೂಡಾಯಿ ಎದುರ್ಪುದ ಗೋಡೆಡ್ ಒಂಜಿ ನೇಲುನ ದೀಪೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಸರಪ್ಪೊಲಿದ ಕೊಂಡಿಡ್ ಅಟ್ಟೊದ ಅಡ್ಡೊಗು ನೇಲ್ಪಾವೆರ್. ಕೊಡಗೆರ್ ಇಂದೆಕ್ *ತೂಕ್೦ಬೊಳ್‌ಚ* ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಗೋಡೆದ ಮಿತ್ತಮೆಯಿಟ್ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಗೂಡಿಪ್ಪುಂಡು. ಇಂದೆಟ್ ಬೊಲ್ಲಿದ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬಟ್ಟಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೊಲ್ಲಿದ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ **ಗಿಂಡ್ಯೆ** ಇಪ್ಪುಂಡು. ನೆಲಟ್ ಕನ್ನಿ ಕಂಬೊ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ಕನ್ನಿ ಕಂಬೊದಲ್ಪ ಕುಲೆಕ್ಲೆಗ್ ಬಲಸುನ ಕೆರ್ಮೊ
ನಿತ್ಯೊ ಬೊಲ್ಪೊಲ್ಪುಗು ಬುಕ್ಕೊ ಬಯ್ಯಗ್ ಇಲ್ಲ್‌ನ್ ಅಡಿತ್ತ್‌ದ್ ತೂಂಕು ದೀಪೊನು ಪೊತ್ತಾದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಮನೆತನೊದ ಕಾರ್ನೆರೆನ್ ನೆನೆತೊಂದು ಪ್ರಾರ್ತನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕೊಡಗೆರ್ ನಿತ್ಯೊ ರಾತ್ರಿ ಒನಸ್‍ದ ಸುರುಟು ಆನಿದ ಅಟಿಲ್‍ನ್ ಈ ಬೊಲ್ಲಿದ ಬಟಲ್‍ಡ್ ನೆವೇದ್ಯೊಂದು ದೀಡ್‍ವೆರ್. ಗಿಂಡ್ಯೆಡ್ ಪೇರ್ ಅತ್ತಂಡ ನೀರ್ ದೀಡುವೆರ್. ಇಸೇಸೊ ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ತ್‌ಂಡ ನೆವೇದ್ಯೊ ದೀಡುನ ಕೆರ್ಮೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಗಿಂಡ್ಯೆಡ್ ಒಂತೆ ಗಂಗಸರೊನು ದೀಡುನ ಕೆರ್ಮೊ. ಕೊರ್‌ನ ಪೊನ್ನುಲು ಅಪ್ಪೆಲ್ಲ್‌ಗ್ ಬನ್ನಗ ಕುಲೆಕ್ಲೆಗ್ ದೀಡುನ ಕೆರ್ಮೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಕನ್ನಿ ಕಂಬೊದ ಬಗೆಟ್ ನಂಬಿಕೆಲು
thumb|ಸೈತಿನಕ್ಲೆಗ್ ಬಜಿಲ್ ಪಾಡುನೆ
ಕನ್ನಿಕಂಬೊಗು ದೇವಸ್ತಾನೊಗು ಕೊರ್ಪುನಾತ ಗೌರವೊ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಇಂದೆತ ಉಲಾಯಿ ಬಜಿ ಕಾರ್‌ಡ್ ಪೋವೊಡು. ತರೆಕ್ ಮುಂಡಾಸ್, ಟೊಪ್ಪಿ ಕಟ್ಟೊಂದು ಪೋವೆರ ಬಲ್ಲಿ. ಕನ್ನಿಕಂಬೊನು ದಿನೊಲಾ ಸುದ್ದೊಡು ದೀಡೊಡು. ಸೂತಕೊದಕುಲು ಈ ಕೋಣೆದುಲಯಿಗ್ ಪೊಗ್ಯರ ಇದ್ದಿ.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಕರ್ಗಿಶೆಡ್ತಿ

**ಕರ್ಗಿಶೆಡ್ತಿ** ಒರ್ತಿ ಅನುಭವಿ ಸಿರಿ ದರ್ಸನ ಪಾತ್ರಿಣಿ. ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲೂಕುದ ಅಳದಂಗಡಿ ಬಡಕಾರಂದೂರು ಗ್ರಾಮೊದ ಒಬ್ಬೊದೊಟ್ಟುಡು ಉಪ್ಪಿನಾರ್ ಕರ್ಗಿ ಶೆಡ್ತಿ. ಕೂಲಿ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತ್ದ್ ಬದ್ಕುನಾರ್. ಕರಿನ ಸುಮಾರ್ ನಲ್ಪತೈನ್ ಒರ್ಸೊಡ್ದಿಂಚಿ ಅತ್ರಿಜಾಲ್ ಆಲಡೆಡ್ ಮೂಲ ಸಿರಿ ದರ್ಸನ ಪಾತ್ರಿಣಿ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ಮೇರೆನ ಪದ್ರಾಡನೆ ಒರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಅತ್ರಿಜಾಲ್ಗ್ ಸಿರಿ ಜಾತ್ರೆ ತೂಯೆರೆ ಇಲ್ಲದಕ್ಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಪೋಯಿನಾರೆಗ್ ಸಿರಿನ ಸೂಕೆ ಸುರು ಆಂಡ್ಗೆ. ಆ ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡೇ ಆರೆಗ್ ಮದಿಮೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಸುರುಸುರುಟು ಕಂಡನಿ ಉಂದು ನಿಕ್ಲೆ ಇಲ್ಲದ ಕುಲೆತ್ತ ಉಪದ್ರಂದ್ ಪಿರಿಪಿರಿ ಪಂಡ್ನಲಾ ಉಂಡು. ಆಂಡ ಅತ್ರಿಜಾಲ್ದ ಮೂಲ ಕುಮಾರೆ ಉಂದು ಎನ್ನ ಅಪ್ಪೆರ್. ಮೇರೆಗ್ ತೊಂದರೆ ಕೊರಡೆ ಪಂಡಿಬುಕ್ಕ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಗೌರವೊಡು ತೂಯೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್ಗೆ. ಮೇರ್ ಸುರುಟು ದಲಿಯೊಗು ಉಂತಿನೆನೇ ಅತ್ರಿಜಾಲ್ಡ್. ಅಲ್ತುಡ್ದು ಇನಿಮುಟ್ಟ ನಿರಂತರ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಬರೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ಏತೇತೋ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲೆಕ್ ದಲಿಯೊ ಕೊರ್ತೆರ್.

ಮೇರ್ ಮಲ್ಲ ಪಾಡ್ದನಗಾರ್ತಿಲಾ ಅಂದ್. ಮೇರೆ ಮನಸ್ಸ್ದ ಉಗ್ರಾಣೊಡು ಸಿರಿ, ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯ, ದೇವುಪೂಂಜ ಸಂಧಿಲತ್ತಂದೆ ಬಾರಿ ಕೆಲಸೊದ ಪದಕುಲುಲ್ಲ. ಮೇರ್ ಪಂಡಿನ ಸಿರಿನ ಸಂಧಿನ್ ಉಡುಪಿದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಜಾನಪದ ರಂಗಕಲೆಕ್ಕುಲೆ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರೊದ ಸಂಶೋಧಕೆರಾಯಿನ ಡಾ.ಆಶೋಕ ಆಳ್ವೆರ್ ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ಸಿರಿಕಾವ್ಯ ಲೋಕ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ಡ್ ಪ್ರಕಟಿಸಾದೆರ್. ಇಂಚಿಪ್ಪ ಪ್ರಕಟ ಆಯಿನ ಸಿರಿ ಪಠ್ಯಲೊಡ್ ಈ ಕಾವ್ಯೊಗು ಮಸ್ತ್ ಮಹತ್ವೊ ಉಂಡು. ಉಂದು ಅತ್ತಂದೆ ಮೇರ್ ಮಲ್ಲ ರೀತಿದ ನಾಟಿವೈದ್ಯೆಲಾ ಅಂದ್. ಮೇರೆ ಅನುಭವೊಡು ಇದಮುಟ್ಟ ಹಳ್ಳಿದ ಪಾಪೊದ ಸುಮಾರ್ ಐನೂದೆಡ್ದ್ಲಾ ಹೆಚ್ಚ ಪೊಂಜೆನಕ್ಲೆಗ್ ಪೆದ್ಪಾವುನ ಕೆಲಸೊನು ನಿಸ್ವಾರ್ಥವಾದ್ ಮಲ್ತ್ದೆರ್. ಪೆದ್ಪತ್ತ್ ಬುಕೊ ಪೆದ್ಮೆದಿ ಮರ್ದ್ಡ್ ಮೇರೆನವು ಮಲ್ಲ ಪುದರ್. ಮೆರ್ ಸಾಲೆಗ್ ಪೋತಿನಿ ರಡ್ಡನೆ ತರಗತಿ ಮುಟ್ಟ. ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡೇ ಮೇರ್ ಆಕರ್ಸನೆಗ್ ಒಳಗಾಯಿನಿ ನಟ್ಟಿದ ಪದೊಕ್ಕುಲೆಗ್. ಅಂಚಾದ್ ಸಾಲೆ ಕಲ್ಪಂದೆ ನಟ್ಟಿದ ಪದೊ ಕಲ್ತೆರ್. ಮೇರೆ ಸಾಧನೆಗ್ ಆಸಕ್ತಿಯೇ ಮೂಲ ಕಾರಣೊ. ಮೇರೆನ ಮಾನಸಿಕ ಪಠ್ಯೊಡು ಇನಿ ಸುಮಾರ್ ನೂದೆಡ್ದ್ಲಾ ಹೆಚ್ಚ ಗಂಟೆದ ಪದೊಕುಲು ಉಲ್ಲ. ಮೇರೆನ ಸಿರಿಕಾವ್ಯ ಲೋಕ ಪುಸ್ತಕ ಉಡುಪಿದ ಆರ್ ಆರ್ ಸಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಕಟೊ ಮಲ್ತಿ ಬುಕ್ಕ ಸಮಾಜೊ ಮೇರೆನ್ ಒರ್ತಿ ಮಲ್ಲ ಸಿರಿ ಕಲಾವಿದೆಂದ್ ಗುರುತಿಸಾಯೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಮೇರೆನ ಸಾದನೆನ್ ಗುರುತಿಸಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಅಕೇಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಅಬ್ಬಕ್ಕ ಪುರಸ್ಕಾರದಂಚಿನ ಮಹತ್ವದ ಮಾನಾದಿಗೆಲು ತಿಕ್ದ. ಮೇರೆಗ್ ನನಲಾ ಒಂಜಾತ್ ಪುರಸ್ಕಾರೊಲೊ ತಿಕಡ್ಂದ್ ತುಳುನಾಡ್ದ ನಮ್ಮ ಆಶಯೊ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸ
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಕರ್ನಾಟಕ

upright=1.2|thumb|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ
**ಕರ್ನಾಟಕ** ಭಾರತ ದೇಸೊದ ತೆನಕ್ಕಾಯಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ರಾಜ್ಯೊ. 1956ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯೊಂದು ಉದಯೊ ಆಂಡ್. ೧೯೭೨ಡ್ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯೊ ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯೊಂದು ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಇಂದೆಕ್ ಕಾರಣೊ ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಸುರುತ ಸೃಷ್ಟಿ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನೊನು ಆದರಿತ್‍ದ್ ೧೯೫೦ಡ್, ೧೯೫೬ಡ್ ಸುತ್ತುಮುತ್ತುದ ರಾಜ್ಯೊಲೆ ಕನ್ನಡ ಪ್ರದೇಸೊಲೆನ್ ಕರ್ನಾಟಕೊಕು ಸೇರಾಯರಾಂಡ್. ಮುಲ್ತ ಆಡಳಿತ ಬಾಸೆ ಕನ್ನಡ. ಬೆಂಗಳೂರು ನೆತ್ತ ರಾಜಧಾನಿ. ತುಳುನಾಡ್ದ ಮಲ್ಲ ಭಾಗ ಈ ರಾಜ್ಯಗ್ ಸೇರುಂಡು. ಕರ್ನಾಟಕನ್ ಪ್ರಾಕೃತಿಕವಾದ್ ಮೂಜಿ ವಿಭಾಗ ಆದ್ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು - ಕರಾವಳಿ, ಮಲೆನಾಡ್ ಬುಕ್ಕ ಬಯಲ್ ಸೀಮೆ ಪ್ರದೇಶ. ಇತ್ತೆದ ದಿನೊಟ್ ಆರ್ಥಿಕವಾದ್ ಬುಳೆವೊಂದುಪ್ಪುನ ರಾಜ್ಯ ಉಂದು.

## ಶಬ್ದ ಅರ್ಥೊ
"ಕರ್ನಾಟಕ" ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್‌ಗ್ ಅನೇಕೊ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಲೆನ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸದೆರ್. ಮಾಂತೆಡ್‍ತ್ಲ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಪಂಡ "ಕರು+ನಾಡು" ಪನ್ಪುನೆಡ್ದ್ ಪುಟ್‍ದ್ಂಡ್. **ಕರು ನಾಡು** ಪಂಡ ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣ್‌ದ ನಾಡ್ನಾ. "ಎತ್ತರೊದ ಪ್ರದೇಸೊ" ಪನ್ಪುನ ಅರ್ತೊಲ ಉಂಡು. ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯೊ ಸಮುದ್ರೊ ಮಟ್ಟೊಡ್ದ್ ಸರಾಸರಿ ೧೫೦೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರೊಡು ಉಂಡು. ಉಂದು ಬಾರತೊಡು ದಿಂಜ ಎತ್ತರೊ ಉಪ್ಪುನ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.

## ಜಿಲ್ಲೆಲು

# ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ
# ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ
# ಉಡುಪಿ
# ಶಿವಮೊಗ್ಗ
# ಬಳ್ಳಾರಿ
# ಬಾಗಲಕೋಟ
# ಚಿಕಮಗಳೂರು
# ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ
# ಚಿತ್ರದುರ್ಗ
# ಮೈಸೂರು
# ಕೊಡಗು
# ಚಾಮರಾಜನಗರ
# ಹಾಸನ
# ದಾರವಾಡ
# ದಾವಣಗೆರೆ
# ಹಾವೇರಿ
# ಗುಲಬರ್ಗ
# ಗದಗ
# ಬಿಜಾಪುರ
# ಮಂಡ್ಯ
# ಬೆಂಗಳೂರು
# ರಾಮನಗರ
# ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ
# ತುಮಕೂರು
# ಕೊಲಾರ
# ಬೆಳಗಾವಿ
# ಬಿದರ್
# ರಾಯಚೂರು
# ಕೊಪ್ಪಳ
# ಯಾದಗಿರಿ

## ಬಾಸೆಲು
* ಕನ್ನಡ
* ತುಳು
* ಹಿಂದಿ
* ಇಂಗ್ಲಿಷ್
* ತೆಲುಗು
* ತಮಿಳು
* ಮಲಯಾಳ
* ಉರ್ದು
* ಬ್ಯಾರಿ
* ಕೊಂಕಣಿ
* ಅರೆಬಾಸೆ
* ಹವ್ಯಕ ಕನ್ನಡ

## ಪರ್ಬಲು
* ದೀಪಾವಳಿ
* ಯುಗಾದಿ
* ಬಿಸು
* ದಸರ
* ಈದ್ ಮಿಲಾದ್
* ಕ್ರಿಸ್ ಮಸ್

## ಧರ್ಮೊಲು
* ಹಿಂದು
* ಇಸ್ಲಾಂ
* ಕೈಸ್ತ
* ಜೈನ
* ಬೌದ್ಧ
* ಇತರೆರ್.

## ಸಾಹಿತ್ಯೊ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ

ವರ್ಗೊ:ರಾಜ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು
ಕರ್ತವ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ

ಕರ್ತವ ಪ್ರಾರ್ತನೆಗ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಕರ್ತನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಡ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ಪ್ರೇಯರ್ (lord's prayer) ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರೆ. ಉಂದು ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥ ಆಯಿ ಸತ್ಯವೇದದ ರಡ್ಡನೇ ಭಾಗ ಆಯಿ ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಡ್ ಉಪ್ಪು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಆದುಂಡು. ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತೆರೆ ಶಿಷ್ಯೆರ್ ನಕುಲು ಯೇಸುಡ ಎಂಕುಲು ಎಂಚ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಲ್ಪೊಡು ಎಂಕಲೆಗ್ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಲ್ಪರೆ ಕಲ್ಪಾಲ ಪಂಡಿನೆಕ್ಕ್ ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತೆರ್ ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆನ್ ಕಲ್ಪಾಯೆರ್. ನೆಟ್ಟ್ ದೇವೆರೆನ್ ಸುಗಿಪುನವು ಅತ್ತಂದೆ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದ ಲೆಕ್ಕ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಲಾ ಆವಡ್ ಎಂಕಲೆಗ್ ಉನಿಯೆರೆ ಕೊರ್ಲ, ಹಾಳ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪಂದೆ, ಬಾಕಿದಾಯಗ್ ಮಾಪು ಮಲ್ಪುಲ ಪನ್ಪಿ ಅರ್ಥೊನು ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್ ದೇವಾಲಯಲೆಡ್, ಇಲ್ಲಲೆಡ್, ಸ್ಮಶಾನೊಡು,ಆತ್ತಂದೆ ಓಲು ದೇವೆರೆನ್ ಸುಗಿಪುನ ಗಳಿಗೆ ಉಂಡಾ ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

ಈ ಪ್ರಾರ್ತನೆದ ರಡ್ಡ್ ಆವೃತ್ತಿಲು ಸುವಾರ್ತೆಲುಡ್ ದಾಕಲಾತ್ಂಡ್: ಮ್ಯಾಥ್ಯೂನ ಸುವಾರ್ತೆಡ್ ಪರ್ವತದ ಮಿತ್ತ್‌ದ ಧರ್ಮೋಪದೇಶಡ್ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ರೂಪ, ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಲೂಕನ ಸುವಾರ್ತೆಡ್ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ರೂಪ **ಅರೆನ ಒರಿ ಶಿಷ್ಯೆ ಯೋಹಾನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗ್ ಪಂಡೆರ್**.

ಪರಲೋಕೊಳೆಡ್ ಉಪ್ಪು ಯೆಂಕುಳೆ ಅಮ್ಮಾ! ನಿನ ಪುದರ್ ಪರಿಶುದ್ಧ ಆವಡ್, ನಿನ ರಾಜ್ಯ ಬರಡ್, ನಿನ ಚಿತ್ತ ಪರಲೋಕೊಡು ಆಪಿಲೆಕ್ಕನೆ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತಲಾ ಆವಡ್, ಬೋಡಾಪಿನವು ಯೆಂಕುಳೆ ರೊಟ್ಟಿನ್ ಯೆಂಕುಳೆಗ್ ಇನಿ ಕೊರ್ಲ, ಯೆಂಕುಳೆ ಸಾಲದಾಕುಳೆಗ್ ಯೆಂಕುಳುಲಾ ಬುಡುಪಿಲೆಕ್ಕನೆ ಯೆಂಕುಳೆ ಸಾಲೊಳೆನ್ ಯೆಂಕುಳೆಗ್ ಬುಡುಲ, ಯೆಂಕುಳೆನ್ ಶೋಧನೆಡ್ ಸೇರಾವಂದೆ, ಕೇಡ್ ಗ್ ಯೆಂಕುಳೆನ್ ತಪ್ಪಾಲ; ದಾಯೆಗಂದ್ಂಡ ರಾಜ್ಯಲಾ ಬಲಲಾ ಮಹಿಮೆಲಾ ಸದಾಕಾಲೊಗು ನಿನ್ನವು ಆದುಂಡು. ಆಮೆನ್.

## ಪಟ್ಯೊ
ಮುಲ್ಪ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ಪ್ರಾರ್ತನೆದ ಪಟ್ಯ ಪೊಸ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆವೃತ್ತಿ(ಎನ್ಐವಿ)ಡ್ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಧರ್ಮ
ವರ್ಗೊ:ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ
ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್

ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಕುಡ್ಲಡ್ ಉಂಡು.

## ಇತಿಹಾಸೊ
ಈ ಕಾಲೇಜ್ ಬಾಸೆಲ್ ಇವ್ಯಾಂಜೆಲಿಕಲ್ ಮಿಷನರಿಲೆನ ಕಾಲೊಡು (1847) ಸ್ತಾಪನೆ ಆತ್ಂಡ್. ಜರ್ಮನಿ ಮಿಷನರಿ ರೆವೆ.ಹೆರ್ಮನ್ ಮ್ಯೊಂಗ್ಲಿಂಗ್ ಈ ಕಾಲೇಜ್ ದ ಸುರುತ್ತ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲೆರ್ ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್. 1834ಕ್ಕ್ ಭಾರತೊಗು ಬತ್ತಿ ಬಾಸೆಲ್‍ ಮಿಶನ್‍ ಸಂಸ್ಥೆದ ಮಿಶನರಿನಗುಲು ಕುಡ್ಲಡ್ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರ ಕೇಂದ್ರೊನು ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಅಕುಲು ಇಡೆ ಬತ್ತಿನ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ಬುಕ್ಕೊ ಮತ ಪ್ರಚಾರ ಆಂಡಲಾ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತೊಕ್ಕು ಜನೊಕ್ಲೆನ್‍ ಸೇರಾವೊಡಾಂಡ ಅಕ್ಲೆಗ್‍ ವಿದ್ಯೆ ಬೋಡು. ಆಪಗ ತುಳು ನಾಡ್‍ಡ್ ಮಾತೆರೆಗ್‍ಲಾ ವಿದ್ಯೆ ಕಲ್ಪಾವುನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ತ್‌‍ಜಿ. ಆಂಚಾದ್‍ ಮಿಶನರಿನಗುಲು 1837ಟ್ ಒಂಜಿ ಶಾಲೆನ್‍ ಸುರುಮಲ್ತೆರ್.

## ಧರ್ಮಗುರು ತರಬೇತಿ ಸಾಲೆ
ಶಾಲೆಡ್ ಕಲ್ಪಾವೆರೆ ಮಾಸ್ಟ್ರುನಗುಲು ಬೋಡು ಐಕಾದ್‍ ಐಗುಳೆ ಮಠೋಕ್ಕುಲೆನ್‍ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಐಗುಳೆ ಮಠೊಟ್ಟು ಕಲ್ಪುನಗ ರಡ್ಡ್‍ ವಿದತ್ತ ತರಬೇತಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಒಂಜಿ ಶಿಕ್ಷಕ ತರಬೇತಿ(ಮಾತಾ ಧರ್ಮದಕಲೆ) ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ. ಶಿಕ್ಷಕ ತರಬೇತಿದೊಟ್ಟುಗು ಧರ್ಮ ಬೋಧಕೆರಾಪಿ ತರಬೇತಿ. ಇಂಚ ಸುರು ಅಯಿನ ಶಿಕ್ಷಕ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆನೇ ಧರ್ಮ ಬೋದನೆ ಕಲ್ಪು ಶಾಲೆ ಅದ್‍ 1847 ಬಾಸೆಲ್ ಇವೆಂಜಿಲೆಕಲ್‍ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೆಜ್‍ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ಡ್‍ ಸುರು ಆಂಡ್. 1972ಡ್ದ್‍ ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಕಾಲೆಜ್‍ಗ್‍ ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಜಿಕಲ್‍ ಕಾಲೆಜ್‍ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಬಾಸೆಲ್‍ ಮಿಶನರಿನಗುಲು ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯೆರೆಗಾದ್‍ ಮಲ್ತಿ ಬೇಲೆನ್‍ ದುಂಬರಿಪೆರೆ 1969ಟ್ಟ್‍ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲೆರಾದಿತ್ತಿ ಡಾ. ಸಿ.ಡಿ. ಜತ್ತನ್ನರೆನ ನಾಯಕತ್ವೊಡು ಕಾಸೆಸ್‍ ಪನ್ಪಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆನ್‍ ಸುರು ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಐತ ಆಡಿಟ್ಟ್‍ ಈ ಕಾಲೆಜ್‍ ಉಂಡು. ಆತ್ತಂದೆ ಉಂದುವೇ ಪರಿಸರೊಡು.

## ಹೆಬಿಕ್‍ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ
ಬಾಸೆಲ್‍ ಮಿಶನರಿಲು ಪ್ರಾರಂಭ ಮಲ್ತಿ ಹೆಬಿಕ್‍ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ(1964) ಬಾಸಲ್‍ ಮಿಶನ್‍ ಪ್ರೆಸ್‍ (1841) ಪೊಲಿಗೆ ಕಲ್ಪಾವುನ ಶಾಲೆ, ಟೈಪ್‍ರೇಟಿಂಗ್‍, ಶಾರ್ಟ್‍ಹ್ಯಾಂಡ್‍, ಕಂಪ್ಯುಟರ್ ಕಲ್ಪಾವು ಶಾಲೆ, ಕಾಸೆಸ್‍ ಹಾಸ್ಟೆಲ್‍ ಉಂದು ಮಾತಾ ಇತ್ತ್ ದ್‍ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ತನ್ನ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಮದುಮಡು. ಕಾಲೆಜ್‍ದ ಗ್ರಂಥಾಲಯೊಡು 40 ಸಾರ ಪುಸ್ತಕೊಲು ಉಂಡು. ನೆಟ್ಟೇ ಪತ್ರಾಗಾರ (ಪರ ಬೂಕುಲೆ ಸಂಗ್ರಹ)ಲಾ ಉಂಡು. ನೆಟ್ಟ್‍ 200 ವರ್ಷದ ಪಿರುವುದ ಬೂಕುಲು, ಕೈಬರವುಲು, ತಾಳೆಗರಿ, ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಬರವು, ಕನ್ನಡ, ತುಳು, ಮಲಯಾಲಂ, ಕೊಂಕಣಿ ಬಾಸೆದ ಸುರುತ್ತ ನಿಗಂಟ್‍, ವ್ಯಾಕರಣ, ಪರಾ ಸಾಲೆದ ಬೂಕುಲು, ಮಾತಾ ಇತ್ತ್ ದ್ ಆದ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದ ಲೆಕ್ಕ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂಡು.

## ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್‍ ಕಾಲೇಜ್‍ಡ್ ಇತ್ತೆ ಉಪ್ಪುನ ಕೋರ್ಸುಲು
ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್‍ ಕಾಲೆಜ್‍ ಇತ್ತೆ ಬಿ.ಡಿ. ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಪದವಿನ್‍, ಸೆರಂಪೂರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೂಲಕ ಕಲ್ಪಾವುಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಕಲ್ತಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ತಿಲು ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಗ್‍ ಬೋಧಕೆರಾದ್‍ (ಗುರುಕುಲಾದ್‍) ಪೋಪೆರ್. ಉಂದು ನಾಲ್‍ ವರ್ಷ ಕಲ್ಪೆರೆ ಉಂಡು. ಡಿಗ್ರಿ ಆವಂದಿನಕುಲು ೫ ವರ್ಷ ಕಲ್ಪೊಡು. ೫ ವರ್ಷೊಡು, ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ಆತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಧರ್ಮ, ಧರ್ಮ ಚರಿತ್ರೆ, ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಗ್ರೀಕ್‍, ಹೀಬ್ರೂ, ಸಮಾಜ ಪರಿಚಯ, ಮಾತಾ ಕಲ್ಪೆರೆ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
# https://en.wikipedia.org/wiki/Karnataka_Theological_College

# https://www.deccanherald.com/india/karnataka/basel-mission-archives-museum-a-tribute-to-karnatakas-cultural-history-3680090

ವರ್ಗೊ:ಆಧ್ಯಾತ್ಮ
ವರ್ಗೊ:ಸಂಸ್ಥೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್
ಕಲಿ

**ಕಲಿ** ತುಳುನಾಡ್ದ್ ತಾರೆ, ಈಂದ್ ಬುಕ್ಕೊ ತಾರಿಡ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಪಿನ ಪಾನೀಯ. ಕನ್ನಡೊಡು ನೆಕ್ಕ್ ಶೇಂದಿ, ನೀರಾ ಪಂಡ್ದ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್ ನೆಕ್ಕ್ tody ಪನ್ಪೆರ್. ಮಸ್ತ್ ಇಲ್ಲಡ್ ದುಂಬುಗು-ಇತ್ತೆಲಾ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ದ್ರವರೂಪದ ಪಾನೀಯ. ಕಲಿ ಮೂರುನು ಒಂಜಿ ಕುಲ ಕಸುಬು ನೆನ್ ಪೂಜಾರಿಲು ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಉಂದೆನ್ ಮೂರ್ತೆದಾರಿಕೆ ಪನ್ಪೆರ್.ಕಲಿ ರುಚಿಟ್ ತೀಪೆ ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಕಲಿ ದೆಪ್ಪುನ ಮರೊಕ್ಕುಲು
# ತಾರೆದ ಮರ
# ತಾರಿದ ಮರ
# ಈಂದ್ ದ ಮರ
# ಈಚಿಲ್ದ ಮರ

## ಉಪಯೋಗ
# ಸೀಪೆ ಕಲಿ ಪರಿಯೆರೆ
# ಪುಳಿ ಕಲಿ ಅಮಲ್ ಗ್ ಪರಿಯೆರೆ
# ಸೀಪೆ ಕಲಿ ಅಡ್ಯೆದ ಬಂದ ಉರ್ಗೆರೆ
# ಕಲಿಟ್ಟ್ ವಾಲೆ ಬೆಲ್ಲ ಮಲ್ಪುವೆರ್

ದುಂಬು ಬಿನ್ನೆರ್ ಬನ್ನಗ ಪರ್ರೆ ಕೊರೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಇಡ್ಲಿ, ದೋಸೆಗ್ ಪಾಡ್ಂಡ ಮೆದು ಆಪುಂಡು.ಕಲಿಟ್ಟ್ ಓಲೆಬೆಲ್ಲ, ಗಂಗಸರಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಮಲ್ ಗಾದ್ ಕಲಿ ಪರ್ಪಿನವುಲಾ ಉಂಡು. ತುಳುನಾಡ್ ಡ್ ಕಲಿತ್ತ ಗಡಂಗುಲು ಉಂಡು. ಕಲಿ ಪರ್ಪಿ ಅಬ್ಯಾಸ ಇತ್ತಿನಕುಕಲು ಕಲಿತ್ತ ಗಡಂಗ್ ಗ್ ಪೋಪೆರ್.

## ಭೂತಾರಾದನೆಟ್ ಕಲಿ ಗಳಸುನಾ
ಭೂತರಾದನೆಡ್ ಕಲಿಕ್ಕ್ ಪ್ರಾಷಸ್ಯ ಉಂಡು. ಭೂತೊಲೆಗ್, ಕೊರಗಜ್ಜಗ್ ಕೋಲದಪಗ ಬಲಸುನಗ ಕಲಿ ದೀವೊಡೆ. ಆಂಡ ಇತ್ತೆ ಕಲಿಡ್ದ್ ಹೆಚ್ಚ ಗಂಗಸರನೇ ದೀಪೆರ್. ತುಳುನಾಡ್ದ ಚರಿತ್ರೆಡ್ ಗಂಗಸರ, ಕಲಿ ಸೇರ್ದಿಜ್ಜಿ. ತಾರಾಯಿ ತುಳುನಾಡ್ ಗ್ ಬರೊಡ್ದುಂಬು ತಾರಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯೆರೆ ಕತೆಟ್ಟ್ ಕಲಿ ಮೂರುನ ವಿಚಾರ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅವು ತಾರಿದ ಕಲಿ. ತಾರೆ ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ತಾರೆದ ಕಲಿ ಬತ್ತಿನವು. ಇತ್ತಿತ್ತೆ ತುಳು ನಾಡ್‌ಡ್ ತಾರೆದ ಕಲಿ ಹೆಚ್ಚ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ತಾರಿದ ಕಲಿಲಾ ಬಳಕೆಡ್ ಉಂಡು. ಭೂತರಾಧನೆದ ಪಾಡ್ದೊನೊಲೆಡ್ ಅಮೃತ ಪಂಡ್ದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅವು ಕಲಿ ಗಂಗಸರ ಅತ್ತ್. ಇತ್ತಿತ್ತೆ ಗಂಗಸರನೇ ದೀದ್ ಐತ ಅರ್ಥೊನೇ ಪೊವೊಂದುಂಡು. ಭೂತೊಲೆಗ್, ಸೈತಿನಗಲೆಗ್, ಬಲಸನಗ ಕಲಿ ಪಿರಾಕ್ ದ ಕಾಲೊಡು ಕಲಿ ದೀತೆರೇ ಅತ್ತಂದೆ ಗಂಗಸರ ದೀತ್ ಜೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪಾನೀಯ
ಕಲ್ಕುಡ

**ಕಲ್ಕುಡೆ** ತುಲುನಾಡ್‍ದ ಆನ್ ಬೂತೊ. ಅಣ್ಣೆ ಕಲ್ಕುಡೆ ತಂಗಡಿ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ. ಮೊಕುಲು ಇರ್ವೆರ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊನುವೆರ್.
ಕಲ್ಕುಡೆ ಭೂತೊಲೆಡ್ ಪ್ರಮುಖವಾಯಿ ಭೂತೊ. ಪ್ರದಾನವಾದ್ ಕಲ್ಕುಡೆ ಒರಿ ಶಿಲ್ಪಿ. ಇಂಬ್ಯನ್ ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡೇಂದ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂಬ್ಯನ ಅಮ್ಮೆ ಸಂಬು ಕಲ್ಕುಡೆ, ಮಲ್ಲ ಸಿಲ್ಪಿ.  ಬೆಳಗೊಳದ ಗೊಮ್ಮಟನ್ ಕೆತ್ತುವೆ.  ಮಲ್ಲ  ಕೆತ್ತನೆದ ಬೇಲೆನೇ ಮಲ್ಪುವೆ. ಆಂಡ ಈ ಕೆತ್ತನೆಡ್ ಆಯ ಮಗೆ ಆಯಿನ ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡೆನೇ ದೊಸೊ ತೋಜಾಬೆ. ಇಂದೆಡ್ದಾದ್ ಅಮ್ಮೆ ಅವಮಾನೊಡು ಸಯಿಪೆ. ಬುಕೊ ಮಗೆನೇ ಅಮ್ಮನ ಕೆಲಸೊನು ಮುಂದುವರಿಸಾವೆ. ಬೈರರಸನ ಲೆಪ್ಪುಗು ಕಾರ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ಕಾರ್ಲಡ್  ಗೊಮ್ಮಟನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುವೆ. ಇಂದೆನ್ ತೂದು ಕುಸಿ ಆಯಿನ ಬೈರರಸೆ ಎಲ್ಲೆ ಎನ್ನ ಅರಮನೆಡ್ ನಿಕ್ಕ್ ಸೇಜಪಾಲ್  ಕೊರ್ಪೆಂದ್ ಲೆಪುಡಾವೆ. ಅಲ್ಪ ನನ ದುಂಬುಗು ಬೇತೆ ಏರೆನಲ್ಪಲಾ ಈಂಚಿತ್ತಿ ಪೊರ್ಲುದ ಕೆತ್ತನೆದ ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ಪಿಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ಕಲ್ಕುಡನ ಒಂಜಿ ಕಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಕಾರ್ ಕಡ್ಪುವೆ. ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡನ ತಂಗಡಿ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ(ಕಾಳಮ್ಮ) ಪಲಯನ್ ನಾಡೊಂದು ಬತ್ತ್ ದ್ ಅಣ್ಣನ ಸ್ಥಿತಿ ತೂದು ಪ್ರಾಣ ದೆತೊಂದು ಮಾಯಕ  ಆದ್ ಬಯಿರರಸಗ್ ತೊಂದರೆ ಕೊರ್ಪೆರ್. 

## ಕಲ್ಕುಡ ಪದೊ ಎಂಚ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ?
**ಕಲ್ಲ್ ಕುಟ್ಟಿ** ಈ ರಡ್ಡ್ ಪದೊಕುಲು ಒಟ್ಟಾದ್ ಕಲ್ಕುಡ ಆಂಡ್. ಕಲ್ಲ್ ಕುಟ್ಟುನ ಬೇಲೆದಕುಲಾಯಿನ ಕಲ್ಕುಡ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊಂದುಲ್ಲೆರ್

## ಕಲ್ಕುಡೆ ಬೂತೊದ ವಿದೊ
ಕಲ್ಕುಡೆ
# ಅನ್ನರ ಕಲ್ಕುಡೆ
# ಆದೂರು ಕಲ್ಕುಡೆ
# ಸುಳ್ಯತಾ ಕಲ್ಕುಡ.
# ಪುತ್ತೂರು ಕಲ್ಕುಡ.

## ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿ
*http://namma-naadu.blogspot.in/2011/08/sri-karanikada-kulkuda-kallurti.htmll

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ಭೂತೊಲು
ಕರ್ನಾಟಕ ಮೊಬೈಲ್ ವನ್

ಡಿಸೆಂಬರ್,೦೮- ಪಹಣಿ, ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಮತ್ತಿತೆರ ೬೩೨ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಲುನು ಬುಕ್ಕೊ ೩೫೦೦ ಇತರೆ ಸೇವೆಲುನು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನಿಡ್ ಕೊರ್ಪುನ ಕರ್ನಾಟಕ ಮೊಬೈಲ್ ವನ್ ಸೇವೆನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪ್ರಣವ್ ಮುಖರ್ಜಿ ಬೆಂಗಳೂರ್ಡ್ ಉದ್ಘಾಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್.
ಕಲ್ಯಾಣಪುರ

**ಕಲ್ಯಾಣಪುರ** ಉಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ‌‍ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಂಡು. ಉಂದು ಸುವ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ರ್ಣ ತುದೆತ ಬದಿಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಗ್ರಾಮ ಊರು.

## ಪುದರ್ದ ಹಿನ್ನೆಲೆಲು
ಮುಲ್ಪ ಅನಾದಿ ಕಾಲೊಡು ಮಸ್ತ್ ಮದಿಮೆ ಅವೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು ಅಂಚಾದ್ ಈ ಊರುಗು ಕಲ್ಯಾಣಪುರ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
ಮುಲ್ಪ ಯೆಲ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರದ ವೈವಾಟ್ ಅವೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ್, ನೆಕ್ಕ್ ಮಾತ ಮುಲ್ಪದ ಸುವರ್ಣ ಸುದೆನೇ ಮೂಲ ಅದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಮುಲ್ಪ ಈ ತುದೆಟ್ ಪೊಯ್ಯ  ದೆಪ್ಪುವೆರ್,ಮುಲ್ಪ ಮೀನ್ ದ ಬೇರಲಾ  ಒಂಜಿ ಮುಲ್ಪದ ಉದ್ಯೊಗೊ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ತೂವೊದಾಯಿನ ಜಾಗೆ. ಉಂದು ದೇವ್ಯಲೊಲುಪ್ಪು ತೊಟ್ಟಿಲ್ ಪಂಡ್ದ್ ಪೊನೊಲಿ.
## ಪುರಾಣತ ಹಿನ್ನೆಲೆ

## ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಕುಲು
# ವೀರಭದ್ರ ದೇವಸ್ಥಾನ
# ಮಾಸ್ತಿ ಅಮ್ಮನ ದೇವಸ್ಥಾನ
# ಈಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ
# ವೆಂಕಟ್ರಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನ
# ಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ
# ಕೆಂಚಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ – ದೇವೆರು ಮುಲ್ಪದ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆ. ಈ ದೇವತೆಗು ವರುಷಲ ಕೋರಿ ಬಲಿ ಕೊರ್ಪಿನ ಪದ್ದತಿ ಮುಲ್ಪ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಕಷಾಯ

**ಕಷಾಯಂ**ದ್ ಪಂಡ ಕೈಪೆದ ಮರ್ದ್. ತಪ್ಪುನ್ ಗುದ್ದ್‌ದ್ ಬೇರ್‌ನ್ ತರೆತ್‌ದ್ ಬೆಯಿಪಾದ್ ಕಷಾಯನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪವೆರ್.

## ಹಳ್ಳಿಮರ್ದ್
#ಕಷಾಯನ್ ಮೆಚ್ಚುನಕುಲ್ ಮಸ್ತ್ ಕಮ್ಮಿ. ತುಲುನಾಡ್ದ್ ಮಾತಾ ಸೀಕ್‌ಗ್ಲಾ ಒಂಜೊಂಜಿ ಕಷಾಯಂದ್ ಉಂಡ್.
#ಇಲ್ಲದ ಸುತ್ತ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ದೈತ ಇರೆ, ಬೇರ್,ದಂಟ್,ಪೂ ಅಂಚೆನೆ ಇಲ್ಲದುಲೆಯಿ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಸಾಮಾನ್‌ರ್ದ್‌ ಮಾತ ಕಷಾಯ ಮಲ್ಪವೆರ್. ಈ ಕಷಾಯರ್ದ್ ಒವ್ ಬೇನೆ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ರಪ್ಪ ಗುನ ಆಪುಂಡ್.ಕಷಾಯಲೆಡ್ ಪಾಕ ಬಗೆ ಉಂಡ್

## [[ತುಲಸಿ]]ದ ಕಷಾಯ

ಇಲ್ಲ ಜಾಲ್ಡ್ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ತುಲಸಿದ ಇರೆನ್ ಗುದ್ದ್‌‌ದ್ ಐತ ರಸ ಟ್ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಮರ್ದ್ ಕೊರ್ಪೆರ್ ಶೀತ,ತೆಮ್ಮ,ಕಫ ಕ್ ಮಾತ ಉಂದ್ ರಾಮಬಾಣ. ಅಂಚೆನೆ ತುಲಸಿದ ರಸಕ್ ಜೀರಿಗೆ ಸೇರಾದ್ ಪರ್ಂಡ ಬಂಜಿ ಬೇನೆ ಮಾತ ರಪ್ಪ ಗುನ ಆಪುಂಡ್

## ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿದ ಕಷಾಯ

ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ ಮಸ್ತ್ ಖಾರ,ಉಂದೆನ್ ಗುದ್ದ್‌ದ್ ಪೊಡಿ ಮಲ್ತ್ ನೀರ್ದೊಟ್ಟಿಗೆ ಬೈಪಾದ್ ಪರ್ಂಡ ಶೀತ,ತೆಮ್ಮ,ಕಫ ಮಾತ ಗುನ ಆಪುಂಡ್ ಅಂಚೆನೆ ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿನ್ ಗುದ್ದ್ ದ್ ಸಿಕೆತ್ನೈದೊಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಾದ್ ಪರ್ಂಡಲಾ ತೆಮ್ಮಗ್ ಎಡ್ಡೆ

## [[ಅಮೃತಬಳ್ಳಿ]]ದ ಕಷಾಯ
ಅಮೃತ ಪಂಡ ಸಾವು ಇಜ್ಜಂದಿನ ಅಂಚಾದ್ ಈ ಅಮೃತ ಬಳ್ಳಿ ಮಾತಾ ಸೀಕ್‌ಗ್ಲಾ ಆಪುಂಡು, ಅಮೃತ ಬಳ್ಳಿದ ಇರೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅರ್ದ ಗೇನ್ ಬಳ್ಳಿನ್ ತರೆತ್‌ದ್ ಜೀರಿಗೆದ ಒಟ್ಟುಗ್ ಬೆಯಿಪಾದ್ ದಿನೋಲ ಕಾಂಡೆ ಬಯ್ಯ ಚೂರ್ ಚೂರ್ ಪರೊಡು ನೇರ್ದ್ ಜ್ವರತಂಚಿನ ಸೀಕ್ ಮಾತಾ ಪಕ್ಕ ಗುನ ಆಪುಂಡ್

## ಜೀರಿಗೆದ ಕಷಾಯ

ಜೀರಿಗೆದ ಕಷಾಯ ಬಂಜಿ ಬೇನೆಗ್ ಮಾತಾ ಪಂತಿನ ಮರ್ದ್,ಜೀರಿಗೆನ್ ನೀರ್‌ಡ್ ಬೆಯಿಪಾದ್ ಪರ್ಪುನೆರ್ದ್ ಬಂಜಿಬೇನೆ ಮಾತಾ ರಪ್ಪ ಸುಮಾರಾಪುಂಡ್,ಅತ್ತಂದೆ ಉಂದ್ ಜೀವಗ್ ಮಸ್ತ್ ತಂಪು ಆಯಿನೆರ್ದಾವರ ಉರಿ ಪಡಿಕೆಗ್ಲಾ ಉಂದ್ ರಾಮಬಾಣ

## [[ಮೆತ್ತೆ]]ದ ಕಷಾಯ
ಸಕ್ಕರೆ ಕಾಯಿಲೆದಕ್ಲೆಗ್ ಮೆತ್ತೆದ ಕಷಾಯ ಮಲ್ಪ್‌ವೆರ್. ಒಂಜಿ ಲೋಟೆ ನೀರ್‍ಗ್ ಅರ್ದ ಚಮಚ ಮೆತ್ತೆ ಪಾರ್ದ್ ಬೆಯಿಪಾದ್ ಪರೊಡು

## ಚಾ ಸೊಪ್ಪುದ ಕಷಾಯ
ಚಾ ಸೊಪ್ಪು, ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ, ಕಪ್ಪಲ್‍ ಶುಂಠಿ, ಬೆಲ್ಲ ಉಂದೆನ್‍ ನೀರ್‍ಡ್‍ ಕೊದ್ಯಾದ್‍ ಪೇರ್‍ ಪಾಡ್ದ್‍ ಕಷಾಯ ತಯಾರ್‍ ಮಲ್ಪುವೆರ್‍. ಉಂಡು. ಸೀತ, ತೆಮ್ಮೊಗು ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ ಆಪುಂಡು.

## ಕಿನ್ಯಂಬೂರುದ ಕಷಾಯ
ಕಿನ್ಯಂಬೂರು ದೈತ ಬೇರ್‍, ಜೀರ್ದರಿ, ತಾತಾಯಿ, ಬೆಲ್ಲ, ನೀರ್‍ದೊಟ್ಟುಗು ಕೊದ್ಯಾದ್‍ ಪೇರ್‍ ಪಾಡ್ದ್‍ ಮಲ್ತಿನ ಕಷಾಯ ಬೆರಿ ಬೇನೆ, ಕೊಲ್ಪುಗು, ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ.

## ಸುಕ ಜಿಲಾಬು ಸೊಪ್ಪುದ ಕ‍‌ಶಾಯ

## [[ಕಿರಾತ ಕಡ್ಡಿ|ಕಿರಿಯಾತ್ ಕಡ್ಡಿ]](ಕಿರತ ಕಡ್ಡಿ) ಕಷಾಯ
ಬಂಜಿಡ್ ಪುರಿತ್ತ ಉಪದ್ರ, ಸೀಪೆ ಪಡಿಕೆ ಸೀಕ್, ಬಂಜಿ ಬೇನೆ ಉಂದೆಕ್ ಈ ಕಷಾಯೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಿರಿಯಾತ್ ಗಿಡೊನು ಇಡಿ ನೀರ್ ಡ್ ಕೊದ್ಯಾದ್ ಕಷಾಯ ಮಲ್ಪುವೆರ್.  ಕಿರಿಯಾತ್ ದ ದೈ ತಿಕ್ಕಂದಿನಕಲೆಗ್ ನುಂಗೆಲ್ ಕಿರಿಯಾತ್ ಕಡ್ಡಿ ಮರ್ದ ಅಂಗಡಿಡ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು ಅವೆನ್ ಕೊದ್ಯಾದ್ ಕಷಾಯ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

ಈ ಸೊಪ್ಪುಗು ಕನ್ನಡೊಡು ಸೋನಾಮಕಿ ಸೊಪ್ಪು ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಮರ್ದ್ ದ್ ಅಂಗಡಿಡ್ ನುಂಗಾದ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಎಲ್ಯ ಜೋಕುಲು ಮೂಜಿ ನಾಲ್ ದಿನ ಪೀ ಮಲ್ತ್ ಜೆರ್ಡ ಈ ಸೊಪ್ಪುನು ನೀರ್ ಡ್ ಸರಿ ಕೊದ್ಯಾದ್ ಚಪ್ಪೆ ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ಪರ್ಪಾವೊಡು. ಬೇಗ ವಾಸಿ ಅಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೆಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದ್
ಕಾಂತೇರಿ ಜುಮಾದಿ

ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವುನ ಭೂತೊಲೆಡ್ **ಕಾಂತೇರಿ ಜುಮಾದಿ**ಲಾ ಒಂಜಿ.

## ಇತಿಹಾಸೊ
ಪಾಡಿದ ಘಟ್ಟ್ ಜತ್ತ್ದ್ ಬತ್ತ್ದ್ ತುಳುನಾಡ್ದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಡೆ ಆರಾದನೆ ಪಡೆದ್ ಕಡೆಕ್ ಬತ್ತ್ದ್ ಕುಡಲದ ಪಣಂಬೂರುಡು ನೆಲೆವೂರಿನ ದಯಿವೊ ಕಾಂತೇರಿ ಜುಮಾದಿಂದ್ ತೆರಿಯುಂಡು. ಈ ಭೂತೊಗು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ಒಂಜಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಗತ್ತಿಲಾ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅವು ದಾದ ಪಂಡ ದುಗ್ಗಣಕೊಂಡೆ ಪನ್ಪಿ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಇತ್ತೆ. ಆಯನ್ ಸುಲಬೊಡು ಗೆಲ್ಪೆರೆ ಏಣೂರುದು ಅಜಿಲ ಅರಸೆರೆಗ್ ಆಯಿಜಿ. ಅಪಗ ಆರ್ ದೇವುಪೂಂಜೆ ಪನ್ಪಿ ಒಕ್ಕೆತ್ರಿ ವೊಂಸೊದ ಬಾರಿ ಪರಾಕ್ರಮಿಡ ಪನ್ಪೆರ್. ದುಗ್ಗಣ ಕೊಂಡೆನ ತರೆಗಂಡಿಯಂಡ ನಿಕ್ಕ್ ಏಣೂರುದ ಎನ್ನ ಬೂಮಿಡ್ದ್ ಏಲದೆ ಭೂಮಿ ಬುಡು ಕೊರ್ಪೆಂದ್. ಅಂಚ ದೇವುಪೂಂಜೆ ಈ ಕೆಲಸೊಗು ತಯಾರಾಪೆ. ತಾನ್ ನಂಬುದಿನ ದಯಿವೊ ಕಾಂತೇರಿ ಜುಮಾದಿಗ್ ಪರಕೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪೋದು ದುಗ್ಗಣ ಕೊಂಡೆನ್ ಸೋಪಾಬೆ. ಆಯನ ತರೆಗಂಡಿದ್ ಕೊನಪೆ. ಆಂಡ ಪಂಡಿ ಪಾತೆರೊದಲೆಕೊ ಏಣೂರುದ ಅರಸೆರ್ ನಡತ್ತೊನುಜೆರ್. ಪಂಡಿಲೆಕೊ ಭೂಮಿ ಕೊರ್ಂಡ ಎನ್ನ ಭೂಮಿ ಒರಿಯಂದ್ ಪನ್ಪೆ. ಅಂಚ ಕೋಪಿತ್ತ್ದ್ ದೇವುಪೂಂಜೆ ಏನ್ ಮಾತ್ರೆ ಅತ್ತ್ ನನಡ್ದ್ ಮಿತ್ತ್ ಈ ಏಣೂರುದ ಊರುಡು ಎನ್ನಂಚಿನ ಒಕ್ಕೆತ್ರಿ ವೊಂಸೊದಕ್ಲೇ ಉಂತಾಯೆರ್ಂದ್ ಪಂಡ್ದ್ ಪಿದಾಡ್ದ್ ಬರ್ಪೆ. ಕಡೆಕ್ ಪೋದು ಸೂಳೆ ಸಿದ್ದುನ ಸಹವಾಸೊಡು ಬೂರ್ಬೆ, ಕಾಂತೇರಿ ಜುಮಾದಿನ ಪರಕೆನ್ ಮರಪ್ಪುಬೆ. ಭೂತೊದ ನೇಮೊಗು ಬರಂದೆ ಸೂಳೆ ಸಿದ್ದುನ ಸಂಗೊಡೇ ಇಪ್ಪುವೆ. ಇಂದೆನ್ ತೆರೆಯೊಂಡಿ ದಯಿವೊ ಆಯಗ್ ಮರಣೊದ ಬೂಳ್ಯೊ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚ ಸಾಹಸಿ ದೇವು ಪೂಂಜನ ದುರಂತ ಅಂತ್ಯೊ ಆಪುಂಡು. ಕಾಂತಣ ಅತಿಕಾರಿಯೇ ಕಾಂತೇರಿ ಜುಮಾದಿ ಆತ್ನೆ ಪನ್ಪಿ ಪಾತೆರೊ ಉಂಡು.
## ತಾನೊ
1960 ನೇ ದಶಕೊಡು ಕುಡಲಗ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಬನ್ನಗ ಈ ದಯಿವೊದ ಸಾನೊನು ಬೇತೆ ಕಡೆಕ್ಕ್ ಸ್ಥಾನಾಂತರೊ ಮಲ್ಪೊಡಾಂಡ್. ಆಂಡ ಭೂತೊದ ಕಾರಣಿಕೊಡು ಉಂದು ಸಾಧ್ಯಆತ್ಜಿ. ಅಪಗ ಸುರತ್ಕಲ್ಲ್ದ ಊರುಡು ಇತ್ತಿನ ಪೋಂಕ್ರು ಸೆಟ್ರ್ ಪನ್ಪಿನಾರ್ ರಾತ್ರೋರಾತ್ರೆ ತನ್ನ ಬೋರಿ ಗಾಡಿಡ್ ಪೋದು ಈ ಭೂತೊದ ಭಂಡಾರೊಲೆನ್ ಕೊನತ್ತ್ದ್ ಇತ್ತೆ ಇಪ್ಪಿನ ಸುರತ್ಕಲ್ಲ್ದ ಕಾವೇರೆ ಸಾನದಲ್ಪ ದೀಯೆರ್ಂದ್ ಊರುದಕ್ಲ್ ಪನ್ಪ್ಪೆರ್. ಈ ಕೆಲಸೊಗಾದ್ ಮೇರೆಗ್ ಸರಕಾರೊಡುದು ಭೂಮಿಲಾ ತಿಕ್ದ್ಂಡ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಂಡ ಈ ಸಾನೊ ಇತ್ತೆಲಾ ಸುರತ್ಲ್ಲ್ದ ನಡು ಪೇಂಟೆದಲ್ಪ ಪಣಂಬೂರು ಕಾಂತೇರಿ ಜುಮಾದಿ ಸ್ಥಾನ, ಇಡ್ಯಾ, ಸುರತ್ಕಲ್ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ಡ್ ಇನಿಲಾ ಉಪ್ಪಿನೆನ್ ತೂವೊಲಿ.ಪಿರಾಕ್ದ ಸಾನೊಲೆಡ್ ಉಂದುಲಾ ಒಂಜಿ.

thumb
## ಚಿತ್ರೊಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ಭೂತೊಲು
ಕಾಗಿನೆಲೆ

**ಬ್ಯಾಡಗಿ** ತಾಲ್ಲೂಕ್‍ಡ್ **ಕಾಗಿನೆಲೆ** ಉ೦ಡು. ಮೂಲು ಆದಿಕೇಶವೆರ್‍ನ ದೇಸ್ಥಾನೊಲ ಉ೦ಡು. ಕನಕದಾಸೆರ್ ಬ೦ಕಾಪುರದ ಬಾಡೊಡ್ದ್ ಆದಿಕೇಶವ ಮೂರ್ತಿನ್ ಕನತ್ ದ್ ಮೂಲು ಸ್ಥಾಪಸಾಯೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಐತಿಹ್ಯೊಲಾ ಉ೦ಡು. ಕನಕದಾಸೆರ್ ನ ಕೃತಿಲೆಡ್ 'ಕಾಗಿನೆಲೆಯಾದಿ ಕೇಶವ ರಾಯ' ಪನ್ಪಿನ ಅ೦ಕಿತ ಇಪ್ಪು೦ಡು. ಮಾತ ವರ್ಸೊಡ್ಲಾ ಮೂಲು ಕನಕದಾಸೆರ್ನ ಪುಟ್ಟ ಪರ್ಬೊನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೇಸ್ಥಾನೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಕಾನದ ಕಾಟದ

**[[ತುಳುನಾಡ್]]**ತಾ ಅವಳಿ ವೀರೆರ್ ದೈವರಾಧನೆತ ಭಿನ್ನನೆಲೆಟ್ಟ್‍ ಆರಾಧನೆ ಆಪಿನಾ ವೀರೆರ್.ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಪುಟ್ಟಿನ ವೀರೆರ್ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣ ಹೋಂದಾದ್, ಪಿತೃಪೂಜೆ ಆಪಿನಾಲೆಕ್ಕೊ ನಂಬುಗೆದ ದೈವ ಆದ್ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆತೇರ್.

## ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೀರೆರ್
# **[[ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯೆ|ಕೋಟಿ-ಚೆನ್ನಯೆ]]**. – ಬಿಲ್ಲವೆರೆನ ಆರಾಧನೆ
# **ಮುದ್ದ-ಕನಲ**. – ಮುಗೇರೆರೆನ ಆರಾಧನೆ
# **ಕಾಂತಾ ಬಾರೆ**-**ಬೂದ ಬಾರೆ**. – ಬಿಲ್ಲವೆರೆ ಆರಾಧನೆ.
# **ಕಾನದ-ಕಾಟದ**. – ಆದಿ ದ್ರಾವಿಡೆರೆನ ಆರಾಧನೆ.

## ಆರಾಧನೆ
ತುಳುನಾಡ್‍‌ಡ್ ವಿಶೇಷವಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಪ್ರದೇಶೊಲು
* ಮೂಡಬಿದರೆ.
* ಬೊಳ್ತೆರ್. (ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ).
* ಕಾರ್ಲ ಕಾರ್ಕಳ.
* ಬಂಟ್ವಾಳ.
* ಪಂಜ.

## ಕಸುಬು

## ಅರಸು ಮನೆತನಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಪಿದಯಿದ ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
# http://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/varthabharathi-epaper-varthabh/tulunaadina-avali-viraru-kaanadha-katadaru-newsid-38763461
# http://minchuhula.blogspot.in/search/label/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%A8%20%E0%B2%85%E0%B2%B5%E0%B2%B3%E0%B2%BF%20%E0%B2%B5%E0%B3%80%E0%B2%B0%E0%B2%B0%E0%B3%81%20%20%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B2%A6%20%E0%B2%95%E0%B2%9F%E0%B2%A6%E0%B2%B0%E0%B3%81

ವರ್ಗೊ:ಅವಳಿ ವೀರೆರ್
ಕಾರೆ

ಮಲೆನಾಡ್ ದ ಇಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತೋಜುನ ಎಲ್ಯ ದೈ ಕಾಕಿ. ಕಾಗೆಸೊಪ್ಪು, ಕಾಕಮಾಚಿ, ಕಾಚಿಸೊಪ್ಪು ಪಂದ್ ಕನ್ನಡಡ್ ಲೆಪ್ಪುನ ನೆತ್ತ ವೈಜಾನಿಕ ಪುದರ್ solanum nigram ಪಂದ್. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡ್ ನೆಕ್ ಬ್ಲಾಕ್ ನೈಟ್ ಶೇಡ್ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರು.
## ಇಪ್ಪುನಾ
ಚೂರು ನೀರ್ ದ ಪಸೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಈ ದೈ ಬುಲೆಪುಂಡು. ವಾ ಕಾಲಡ್ಲ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಡ್ ಪುಟ್ಟ್ ದ್ ಬುಲೆಪುಂಡು. ಕೆಲವೇ ದಿನಟ್ ಪೂ ಬುಡುದ್ ಕಾಯಿ ಆದು ಗೊಂಚಲು ಗೊಂಚಲು ಪರುಂದುಪುಂಡು. ಕಿನ್ನ ಕಿನ್ನ ಟೊಮೆಟೊ ಹಣ್ಣ್ ದ ಗೊಂಚಲ್ದಕ್ಕ ಉಂದ್ ತೋಜುಂಡು ತೂವನಾಗ ಕಪ್ಪದ್ ತೋಜುಂಡಲ ನೆತ್ತ ನಿಜ ಬಣ್ಣ ಕಡು ನೀಲಿ.
## ಮರ್ದ್
ಮಲಬದ್ದತೆಗು ರಮಬನ ನೆಟ್ಟು ಎಡ್ಮ ರಸ ಉಂಡು. ಜೋಕುಲ್ನ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಪಾಡುನೈಟು ಉಂದೆತ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ.ಕಫನಾಶಕ ಆತಿನ ಕಾಕಿ ಹಣ್ಣ್ಲೆದ, ತಿಗಲೆ ರೋಗ ಸಮಸ್ಯೆಗು, ಕೆಮ್ಮಗ್ ನೆಗಡಿ ಪೊವೆರೆಗ್ ಉತ್ತಮ ಔಷಧ ಆತುಂಡು.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಂದ್‍
ಕಾರ್ಕಳ

**ಕಾರ್ಕಳ** ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ.

## ಸಬ್ದೊ ಅರ್ಥೊ
ಕಾರ್ಕಳ ಬೆಂಗಳೂರೂ ಊರುಡ್ದ್ ಸುಮಾರು ೩೬೦ ಕಿ. ಮೀ. ದೂರಡ್ದ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಮುದೆಲ್‍ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಊರು. ಈ ಊರು ಸುಮಾರ್ ಶತಮಾನದ ಪಿರಾವ್ ಜೈನ ರಾಜೆರನ ಆಳ್ವಿಕೆದ ಕಾಲಡ್ ಪಾಂಡ್ಯ ನಗರಿ ಪಂಡ್ ಪ್ರಸಿಧ್ದಿ ಪಡೆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಮೂಲಿಪ್ಪುನ ಕರಿ ಬಂಡೆಡ್ "ಕರಿಕಲ್ಲು" ಪಂಡ್‍ದ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಆಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ 'ಕರಿಕಲ್ಲು' ತುಳುಟ್ 'ಕಾರ್ಲ' ಪಂಡ‍ದ್ ಬದಲ್‍ದ್ ಕನ್ನಡಡ್ 'ಕಾರ್ಕಳ' ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರಾಂಡ್.

## ತೂಪಿ ಜಾಗೊಲು
* ೪೨ ಅಡಿ ಉದ್ದದ ಏಕಶಿಲಾ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ಮೂರ್ತಿ, 
* ಚತುರ್ಮುಖ ಬಸದಿ, 
* ಪಡುತಿರುಪತಿ ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನೊ, 
* ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ದೇವಸ್ಥಾನೊ, 
* ಅತ್ತೂರು ಸಂತ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ (೧೭೫೯)
* ಬೆಥಾನ್ಯ ದೇವಾಲಯ (೧೮೭೧)
* ಆನೆಕೆರೆ
ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಜಾಗೊತ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರ್ಕಳ ಪುಗಾರ್ತೆ ಪಡೆದುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಜಾಗೆಲು
ಕಾಂತಬಾರೆ ಬೂದಬಾರೆ

**ಕಾಂತಬಾರೆ ಬೂದಬಾರೆ** ಪನ್ಪುನವು ಅಮರ್ ದೈವೊಲೆ ಪುದರ್. ತುಳುನಾಡ್‌ದ ವೀರೆರಾದ್ ಪುಟ್ಟುದು ದೈವದ ಪಟ್ಟೊಗು ಸೇರೊಂಡಿ ಕೆಲವು ಅಮರ್ ಭೂತೊಳೆ ಚರಿತ್ರೆಲು ಉಂಡು. ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯೆ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮುಗ್ಗೆರ್ಕಳ, ಕಿನ್ನಿಮಾಣಿ ಪೂಮಾಣಿ, ಅಬ್ಬಗ ದಾರಗೆ ಇಂಚ ಕೆಲವು ದೈವೊಲು ಉಂಡು.
**ಕಾಂತಬಾರೆ ಬೂದಬಾರೆ** ಮುಲ್ಕಿದ ಕೈತಲ್‌ ಉಪ್ಪುನ ಎಳಿಂಜೆ ಗ್ರಾಮೊದ ಕೊಲ್ಲೂರು ಪನ್ಪಿ ಜಾಗೆಡ್ ಕಾಂತಬಾರೆ ಬೂದಬಾರೆನಕ್ಲೆನ ಜನ್ಮಕ್ಷೇತ್ರ ಉಂಡು. 
ಕೊಲ್ಲೂರು ತಿರ್ತಗುಡ್ಡೆದ ಮಲ್ಲ ಜಾಗೆಡ್ ಬಾರೆನಕುಲು ಪುಟ್ಟಿನಪಗ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯಿ ತಾಕೊಡೆದ ಮರ, ನ್ಯಾಯಚಾವಡಿ, ಅಕುಲು ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿ ನಾಗಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ಥಾನ, ಬೆರ್ಮೆರೆಗುಂಡಿ, ತೀರ್ಥಸ್ನಾನ, ಗರಡಿ, ಬಾರೆ ಜೋಕುಲು ಪುಟ್ಟಿನ ತಿರ್ತಗುಡ್ಡೆ, ರಸಮಯ ಗುವೆಲ್, ಇಂಚಿತ್ತಿ ಜಾಗೆಲು ಉಂಡು.
ಕಾಂತಬಾರೆ ಬೂದಬಾರೆ ಅಮರ್ ಜೋಕುಲು ಪುಟ್ಟುದು ಬಳತ್ತ್‌ದ್ ಮಾಯಕಾದ್ ನಂಬಿನಕಲೆಗ್ ಆರಾದ್ಯ ದೈವೊಲಾದ್ ಮೂಲ್ಕಿ ಸೀಮೆಡ್ ಮೆರೆವೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಮೊಕುಲು ಪುಟ್ಟಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಾಗೆ, ಅಕುಲೆನ ದುತ್ತೈತೊಲು, ಅಲ್ಪ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಜಾಗೆಲು ಕತೆ ಪನ್ಪಿನತ್ತಾಂದೆ ಆನಿಡ್ದ್ ಇನಿ ಮುಟ್ಟ ಆರಾಧನೆ ನಡತೊಂದುಂಡು.

## ಕತೆತ್ತ ಲೆಕೊ
ಮೊಕಲ್ನ ಚರಿತ್ರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಆ ಜಾಗೆ ಮಾತ್ರ ಕತೆ ಪನ್ಪಿನತ್ತಾಂದೆ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯೊಡ್ದು ಬಾಯಿಡ್ದ್ ಬಾಯಿಗ್ ಬತ್ತಿ ಪಾಡ್ದನೊಲು ಇನಿಕ್ಕ್ ಲಾ ಐತ ಕತೆ ಪನ್ಪುಂಡು.
ಸುಮಾರ್ ನಾನ್ನೂದು ವರ್ಷೊಡ್ದು ಪಿರವುಡು ತುಳುನಾಡ್ದ ಮೂಲ್ಕಿ ಸೀಮೆನ್ ಸಾವಂತರಸೆರ್ ಆಳೊಂದು ಇತ್ತ್‌ನ ಕಾಲ. ಅರಸೆರೆ ತಂಗಡಿ ಪುಲ್ಲಪೆರ್ಗಡ್ದಿ ಉಳ್ಳೋಡಿಗುತ್ತು ಪೆರ್ಗಡೆ ಚಂದ್ರಾಯ ಬಲ್ಲಾಲೆರೆ ಬುಡೆದಿ. ಮದ್ಮೆ ಆದ್ ಕೆಲವು ವರ್ಸೊ ಕರಿದ್ಂಡ್. ಸಂತಾನದ ಭಾಗ್ಯ ಇಜ್ಜಿ ಪನ್ಪಿ ಬೇಜಾರ್ ಪೆರ್ಗಡೆರೆಗ್ಲಾ, ರಾಣಿ ಪುಲ್ಲ ಪೆರ್ಗಡ್ದಿಗ್ಲಾ. ಅಕ್ಲೆನ ಒಕ್ಕೆಲ್ ದಾಯೆ ಆದಿತ್ತಿ ಮಂಜಣ್ಣೆ ಪನ್ಪಿನಾಯೆ ತಾನ್ ನಡ್ದ್ ಬುಲೆಪಾಯಿ ತಾರೆದ ಸುರುತ್ತ ಫಲೊನು ಅರಮನೆಗ್ ಕಾಣಿಕೆ ಆದ್ ಕೊರ್ನಗ ಬೇಜಾರ್ಡ್ ಕುಲೊಂದಿತ್ತಿ ಪೆರ್ಗಡ್ದಿನ್ ತೂಪೆ. ಪೆರ್ಗಡ್ದಿನ ಬೇನೆನ್ ತೆರಿಯೊಂಡಿ ಮಂಜಣ್ಣೆ ತನ್ನ ನಂಬಿಕೆದ ಒಂಜಿ ಪಾತೆರೊನು ಅಗಲೆಡ ಪನ್ಪೆ. ಅಪ್ಪೇ.. ಕಾಶಿಡ್ ವಿಶ್ವನಾಥೆ, ಪುರಿ ಪನ್ಪಿವವುಲು ಜಗನ್ನಾಧ ದೇವೆರ್ ಎಂಚ ಮಲ್ಲೆನಾ ಅಂಚನೇ ಕದ್ರದ ಮಂಜುನಾಥೆ ನಂಬಿನಕಲೆ ಇಂಬು ಕೊರ್ಪಿ ದೇವೆರ್. ಕದ್ರದ ದೇವೆರೆಗ್...

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಕಾಪು ಪಿಲಿಕೋಲೊ

ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕಾಪುದ ಪರ ಮಾರಿ ಗುಡಿತ್ತ (ಹಳೆ ಮಾರಿಗುಡಿ) ಕೈತಲ್ಡ್‍ ಉಪ್ಪುನ ಗುಡಿಟ್ಟ್ ರಡ್ಡ್ ವೊರ್ಸೊಗೊರ ಪಿಲಿಕೋಲೊ ಸಮೇತವಾದ್ ಒಂರ್ಬೊ ದಿನೊತ್ತ ಕೋಲೊ ನಡಪುಂಡು. ಉಂದುವೇ **ಕಾಪು ಪಿಲಿಕೋಲೊ**.

## ಕೋಲೊದ ಕ್ರಮೊ
# ಬೆರ್ಮೆರ್
# ಬೈದೆರ್ಲು
# ಮುಗ್ಗೆರ್ಲು
# ಮೈಸಂದಾಯೆ
# ಸೇನೆರ್ ಪಟ್ಲೆರ್
# ಮದಿಮ್ಮಾಯೆ ಮದಿಮ್ಮಲ್ 
# ಪೋಲಿಸ್
# ಗುಳಿಗೆ ಬುಕ್ಕೊ 
# ಬೊಬ್ಬರ್ಯೆ – ಇಂಚ ಮಾತ ದೈವೊಲೆಗ್ಲಾ ಕೋಲೊ ಆದ್ ಕಡೇತ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಪಿಲಿಕೋಲೊ ನಡಪುಂಡು.

* ಪಿಲಿಕೋಲ ಪಂಡ್‌ದ್ ಪುದರ್ ಇಪ್ಪುನೆಡ್ದಾವರೊ ಉಂದು ಪಿಲಿಕ್ಕ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿ ಆರಾಧನೆಂದ್ ತೆರಿಯುಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಬೊಬ್ಬರ್ಯಗ್ ಏರ್ ಕಟ್ಟ್‌ಬೆರೋ ಅಕುಲೇ ಪಿಲಿಕ್ಕ್ ಕಟ್ಟೊಡುಂದು ನಿಯಮೊ. ಬೊಬ್ಬರ್ಯಗ್ ಕಟ್ಟ್‌ದಾಯಿ ಕೂಡ್ಲೆ ಪಿಲಿಕ್ಕ್ ಕಟ್ಟುನೆತ ಬಗೆಟ್ಟ್ ದೇವೆರೆಡ ಕೇಣಿಯೆರೆ ಉಂಡು. ಅಪಗ ಕಟ್ಟುನಾಯಗ್ ಒಂತೆ ಆಕರ್ಷಣೆ ಬರ್ಪಿ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು. ಒರೊ ಆಯ್ಕೆ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಆಯೆ ಓಡೆಗ್ಲಾ ಪೋಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ.
* ಕೋಲೊದ ದುಂಬುನಾನಿ ರಾತ್ರೆ ಸೀಮೆ ಸೇರೊಡು. ಕೋಲೊ ಕಟ್ಟುನಾಯಗ್ ಪೂಜಾರಿ ಎಣ್ಣೆ ಕೊರೊಡು. ಈ ಎಣ್ಣೆನ್ ಕಟ್ಟುನಾಯೆ, ಮಾರೆ(ಗುರಿಕಾರೆ), ಪಿಲಿತ್ತ ಅಲಾಸಿ ಬಲ್ಲ್‌ಡ್ ಪತ್ತುನಾಯೆ - ಇಂಚ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಎಣ್ಣೆ ಪೂಜೊಡು. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗುತ್ತಿನಾರೆ ಇಲ್ಲಲ್ ಪಲಾರೊ ಉಂಡು. ಪಲಾರೊ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಟ್ಟುನಾಯನ ತರೆಕ್ಕ್ ಗುತ್ತುದ ಯಜಮಾನಿ ಗುವೆಲ್‌ರ್ದ್ ಮೂಜಿ ಕೊಡಪಾನ ನೀರ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಮೈಪೊಡು. ಅಪಗ ಆಯೆ ಪಿಲಿತ್ತ ಲೆಕ್ಕ ಅರಬಾಯಿ ಕೊರ್ಪೆ. ಕೂಡ್ಲೆ ಆಯನ ಮೇಲ್‌ಗ್ ಬೊಲ್ದು ಕುಂಟು ಮುಸುಕು ಪಾಡ್ಬೆರ್. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೈರು ಗುತ್ತಿನಾರ್ ಇಂಬ್ಯಗ್ ಈಳ್ಯೊ ಕೊರೊಡು. ಅಲ್ತುಡ್ದು ಪೋದು ಆಯೆ ದೈವಸ್ಥಾನೊದ ಉಲಯಿ ಪಜಿ ಮಡಲ್ಡ್ ಜೆಪ್ಪೊಡು.
* ಮನದಾನಿ ಶುದ್ಧ ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ಕಟ್ಟುನಾಯಗ್ ಎಣ್ಣೆ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಎಣ್ಣೆ ಪೂಜಿದ್ ಕಟ್ಟುನಾಯನ್ ಬೊಲ್ದು ಕುಂಟುದುಲಾಯಿ ಮೀಯೆರೆ ಲೆತೊಂದು ಪೋಪೆರ್. ಕುಂಟುದ ಮುಸುಕುದುಲಾಯಿ ಇಂಬ್ಯೆ ಮೀಯೊಡು. ಇಂದಕ್ಕ್ ಪಿಲಿ ಮೀಪುನೆಂದೇ ಪುದರ್. ಅಪಗ ಮೈತ ಮಿತ್ತ್ ಆಕರ್ಷಣೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಮೀದ್ ಬತ್ತಿ ಕೂಡ್ಲೆ ಬೈರುಗುತ್ತಿನಾರ್ ಒಂಜಿ ಗಡಸುನು ಎದುರು ಉಂತಾದ್ ಅಯಿನ ಬಲ್ಲ್‌ನ್ ಕಟ್ಟುನಾಯನ ಮೇಲ್‍ಗ್ ದಕ್ಕುವೆರ್. ಕೂಡ್ಲೆ ಪಿಲಿತ್ತಲೆಕೊ ಪೆತ್ತದ ಮಿತ್ತ್ ಲಾಗಿಬೆ. ಒರಿದನಕುಲು ಪತೊನ್ಬೆರ್. ಇಂದೆಕ್ಕ್ ಪಿಲಿಕ್ಕ್ ಮುಂಡಾವರೊ ಕೊರ್ಪುನೆಂದ್ ಪುದರ್. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆಯನ್ ಒಲಿಮದೆ ಗುಂಡೊದುಲಾಯಿ ಕೊನೊಪೆರ್.

### ಪಿಲಿತ ಬಣ್ಣೊಗಾರಿಕೆ
* ಅಲ್ಪ ಕಾಲಿ ಚಡ್ಡಿಡ್ ಜಿಡ್ಡೆದ ಮಿತ್ತ್ ಕುಲ್ಲೊಡು. ಆಯಗ್ ಪಿಲಿತ್ತ ಬಣ್ಣಗಾರಿಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆಯನ ಸೊಂಟೊಗು ಪಲ್ಲೆದ ರಡ್ಡ್ ಬಲ್ಲ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಈ ಪೊರ್ತುಗು ಪಿಲಿಭೂತೊದ ಸಂದಿ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು.

### ಪಿಲಿತ ನಲಿಕೆ
ಬಣ್ಣೊದ ಕೆಲಸೊ ಮುಗಿ ಕೂಡ್ಲೆ ಮುಗ್ಗೆರ್ಲು ಪಾತ್ರಿಲು ದರ್ಸನೊಗು ಉಂತುಬೆರ್. ಮುಕ್ಕಾಲ್ದಿ ಒಲಿಮದೆ ಗುಂಡೊದುಲಾಯಿ ತೀರ್ಥ ರಟ್ಟಾಯಿ ಕೂಡ್ಲೆ ಪಿಲಿತ್ತ ಮುಗೊ ಕಟ್ಟೊಂಡಿ ಕಲಾವಿದೆ ಒಲಿಮದೆಡ್ದ್ ಪಿದಯಿ ಬರ್ಪೆ. ಸೊಂಟೊಗು ಪಾಡಿ ರಡ್ಡ್ ಬಲ್ಲ್ಡ್ ಒಂಜೆಟ್ ನಲಿಕೆದಾಯೆಲಾ ಬುಕೊಂಜೆಟ್ ಗೊಡ್ಡ ಜನಾಂಗೊದಾಯೆಲಾ ಪತೊಂದು ಇಪ್ಪುವೆರ್. ಅಂಚ ಪಿದಾಯಿ ಬತ್ತಿ ಪಿಲಿ ಬಂಟ ಕಂಬದಾಡೆ ಪೋಪುಂಡು. ಬಂಟ ಕಂಬೊದ ಕೊಡಿಟ್ಟಿತ್ತಿ ಕೋರಿನ್ ಪರಿತ್ತ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಮುಗೊನು ದೆತ್ತ್ದ್ ಬಂಟ ಕಂಬೊದ ಮಿತ್ತ್ ದೀದ್ ಕಂಬೊಗು ಮೂಜಿ ಸುತ್ತು ಬನ್ನಗ ಮುಗ್ಗೆರ್ಲು ಪಾತ್ರಿಲು ನೆಲತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಗೆರೆ ಒಯ್ತಿದ್ ಪಿಲಿಯೇ ಓಂದ್ ಗಟ್ಟಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೂಡ್ಲೆ ಜನೊಕ್ಕುಲು ಮೊಟ್ಟು ಕೈಟ್ ಪತೊಂದು ಬಲಿಪ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆರ್.

### ಪಿಲಿಕೋಲೊದ ನಂಬಿಕೆ
ಬಯ್ಯಗ್ ದುಂಬು ಪಿಲಿ ಬೆರಿ ಪತೊಂದು ಪೋದು ಏರೆನಾಂಡಲ ಮುಟ್ಟೊಡು. ಅಂಚ ಮುಟ್ಟುಂಡ ದುಂಬು ಬರ್ಪಿ ಕೋಲೊಗು ದುಂಬು ಮುಟ್ಟಾವೊನ್ನಾಯೆ ಸೈಪೆ ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಒಂಜಿ ವೇಳೆ ಏರೆನ್ಲಾ ಮುಟ್ಯೆರೆ ಆಯಿಜಿಂಡ ದುಂಬು ಬರ್ಪಿ ಕೋಲೊಗು ದುಂಬು ಕಟ್ಟ್‌ನಾಯೆ ಸೈಪೆ ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆಡ್ ಉಂದು ನಡಪುಂಡು. ಏರೆನ್ಲಾ ಮುಟ್ಯರಾಯಿಜಿಂಡ ಬೈರು ಗುತ್ತಿನಾರ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಪಿಲಿಕ್ಕ್ ಕೋರಿ ತಾರಯಿ ಪಾಡ್ಬೆರ್. ಈಡೆಗ್ ಪಿಲಿಕೋಲೊ ಮುಗಿಯುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ವರ್ಗೊ:ಭೂತಾರಾಧನೆ
ಕಾರ್ನಿಕೊದ ದೈವೊಲು

ತುಲುನಾಡ್ಡ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ಭೂತೊಲೆನ್ ದೈವೊಲೆಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಭೂತೊಲು ತೋಜಾವುನ ಅತಿಮಾನುಷ ಶಕ್ತಿನ್ ದೈವೊಲೆ ಕಾರ್ನಿಕಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉದಾಹರಣೆಗ್ ಕಲ್ಕುಡ, ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಭೂತೊಲೆನ ಚರಿತ್ರೆನ್ ತೂನಗ ಕಾರ್ಲದ ಭೈರರಸನ ಆಸ್ಥಾನೊಡು ಗೊಮ್ಮಟನ ಮೂರ್ತಿನ್ ಕೆತ್ತಿನ ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಸೇಜಿಪಾಲ್ ಕೊರ್ಪೆಂದ್ ಲೆತ್ತ್ದ್ ಆಯನ ಬಲತ್ತ ಕೈ ಎಡತ್ತ ಕಾರ್ ಕಡ್ಪಿನ ಇಚಾರ ಉಂಢು. ಇಂದೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಕಲ್ಕುಡೆ ಏಣೂರುಗು ಪೋದು ಅಲ್ಪಲಾ ಗೊಮ್ಮಟನ ಮೂರ್ತಿನ್ ಕೆತ್ತುವೆ. ಸುಮಾರ್ ಕಾಲೊಡ್ದು ಕಲ್ಕುಡೆ ಬರಂದಿನ ಅಣ್ಣನ್ ನಾಡೊಂದು ಮೆಗ್ದಿ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಪೋಪಲ್. ಕಾರ್ಲಗ್ ಬನ್ನಗ ಅಣ್ಣಗಾಯಿನ ತೊಂದರೆ ಗೊತ್ತಾದ್ ಆಲ್ ಏಣೂರುಗು ಬಲಿತೊಂದೆ ಪೋಪಲ್. ಅಲ್ಪ ಅಣ್ಣನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ತೂದು ಬೇಜಾರ್ ಮಲ್ತೊನುವಲ್. ಇಂಚ ಜೋಗೊಡು ತನ್ಕುಲೆಗಾಯಿನ ತೊಂದರೆಗ್ ಅಣ್ಣೆಮೆಗ್ದಿ ಮಾಯಕಾದ್ ಮಾಯೊಡು ಕಾರ್ಲದ ಭೈರರಸನ ಮಿತ್ತ್ ಸೇಡ್ ತೀರಿಸಾವೊನುಬೆರ್. ಅಣ್ಣೆಮೆಗ್ದಿ ಆಯಿನ ಕಲ್ಕುಡೆ ಕಲ್ಕುರ್ಟಿ ಮಾಯಕಾದ್ ಭೂತೊಲಾದ್ ಕಾರ್ನಿಕ ತೋಜಾಬೆರ್. ಅಂಚ ಕಲ್ಕುಡ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ್ ಕಾರ್ನಿಕೊದ ದೈವೊಲುಂದು ಲೆಪ್ಪೊಲಿ. ತುಲುನಾಡ್ದ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯೆರ್ಲಾ ತನ್ಕುಲೆಗಾಯಿನ ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ಮಲ್ತ್ದ್ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಲ್ತ್ದ್ ದೈವೊಲಾಯಿನಕುಲು. ಮೊಕುಲೆನ್ಲಾ ಕಾರಣಿಕೊದ ದೈವೊಲುಂದು ಲೆಪ್ಪೊಲಿ. ಕೋಡ್ದಬ್ಬು ದೈವೊಲಾ ಇಂಚನೆ ಆಯಿನವು. ಭೂತೊಲೆನ ಆರಾಧನೆ ಪನ್ಪಿನವು ಒಂಜಿ ನಂಬಿಕೆದ ಜಗತ್ತ್. ಮುಲ್ಪ ನಂಬುನಾಯಗ್ ಇಂಬು ತಿಕುಂಡು. ನಂಬದ್ನಾಯಗ್ ಭೂತೊಲು ಅಂಬುಡು ಉತ್ತರೊಕೊರ್ಪೊ ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ ತುಳುನಾಡ್ದ ಜನೊಕುಲೆನವು.ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಉಳ್ಳಾಕುಲು ದೈವ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭೂತಾರಾಧನೆ
ವರ್ಗೊ:ಕಾರ್ನಿಕೊದ ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲು

ತುಳುತ ನಾಲನೆ ತಿಂಗೊಲು ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲು. ಇಂದೆನ್ ಕಾರ್ತ್ಯೊಲುಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲುಲಾ ಕಾರ್ತ್ಯೊಲುಲಾ ರಡ್ಡಲಾ ಒಂಜೇ. ಕಾರ್ತೆಲ್, ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲು, ಕಾರ್ತ್ಯೊಲು ಇಂಚ ಈ ತಿಂಗೊಲುನು ಪನ್ಪೆರ್.

## ಕಾರ್ತಿ/ಕಾರ್
ಸೌರಮಾನೊದ ಮೂಜನೆ ತಿಂಗೊಲುದ ಪುದರ್. ಮರಿಯಾಲೊ ಸುರು ಆಪಿನೆಕ್ ದುಂಬುದ ತಿಂಗೊಲು. ಕಾರ್ ಪನ್ಪುನ ಪದೊ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಉಂಡು. ಇಂದೆತ ಅರ್ತೊ cloud, rain season
* ತಮಿಳು : ಕಾರ್
* ಮಲಯಾಳಿ : ಕಾರ್
* ಕೊಂಕಣಿ : ಕರ್
* ಕನ್ನಡ : ಕಾರ್/ಕಾರ್ತಿ
* ತೆಲುಗು : ಕಾರು

## ತುಳುತ್ತ ತಿಂಗೊಲು

## ಕಾರ್ತಿ ಪದೊ ತುಳುಟ್ ಗಳಸ್‌ನ ಬಗೆ
* ಕಾರ್ತಿದ ಬುಲೆ : ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲುಡು ನಡ್‍ದ್ ಮಲ್ಪುನ ಬುಲೆ.
* ಕಾರ್ತಿದ ಮಲಕ : ಕಾರ್ ತಿಂಗೊಲುಡು ಬರ್ಪುನ ಬಿರುಗಾಳಿ; ಮುಂಗಾರ್ ಬರ್ಸೊದೊಟ್ಟುಗು ಬರ್ಪುನ ಬಿರ್ಗಾಳಿ.
* ಕಾರ್ತಿಕೊ : ಚಾಂದ್ರಮಾನದ ಎನ್ಮನೆ ತಿಂಗೊಲು.

## ನಂಬಿಕೆ
* ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸೊದ ಚತುರ್ದಶಿಡ್ ಮೀಂಡ ಸೊರ್ಗೊ ತಿಕುಂಡುಗೆ.
* ಕಾರ್ತಿಕ ಪೂಜೆ : ದೇವೆರ್‍ನ ಎದುರುಡು ಸಾಲ್ ದೀಪೊ ದೀಡ್ದ್, ನೆವೇದ್ಯೊ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮಾಲ್ತ್ ನಡಪಾವುನ ಒಂಜಿ ಇದೊತ ಪೂಜೆ.
* ಕಾರ್ನವೆ/ಕಾರ್ನೆರ್ : ಕುಟುಂಬೊದ ಹಿರಿಮಾನ್ಯೆ, ಯಜಮಾನೆ. ತೀರ್ದ್ ಪೋಯಿನ ಹಿರಿಮಾನ್ಯೆ. ಗುರುಕಾರ್ನವೆ.
* ಕಾರ್ನವೆರೆಗ್ ಬಲಸುನೆ : ಸೈತಿನ ಹಿರಿಮಾನ್ಯೆರೆಗ್ ಕಾಲಾದಿಗ್ ಬಲಸುನ ಕೋರಿ ತಮ್ಮನೊ ಒನಸ್. ಕಾರ್ನೆರೆ ಅಗೆಲ್ಂದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಕಾವಲಿ

**ಕಾವಲಿ** ಉ೦ದು ಉಕ್ಕುಡು ಮಲ್ತಿನ ಒ೦ಜಿ ರೀತಿದ ತಿನಸ್ ಮಲ್ಪುನ ಸಾದನೊ.ಉಂದೆನ್ ಬೀಡ್ ಕರ್ಬದ ಕಾವಲಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಕಾವಲಿಡ್ ಕೆಲವು ವಿದ ಉಂಡು
ಅಪ್ಪದ ಕಾವಲಿ, ದೋಸೆದ ಕಾವಲಿ. ಕಾವಲಿ ದುಂಬು ಬೀಡ್ ಕರ್ಬೊಡೇ ಬರೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಇತ್ತೆ ಸ್ಠೀಲ್, ಅಲ್ಯೂಮೀನಿಯಂದಲಾ ಬರ್ಪುಂಡು. ಐಕ್ ಇತ್ತೆ ಕಾವಲಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪನಂದೆ ಪ್ರೈ ಪ್ಯಾನ್ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಪ್ಪದ ಕಾವಲಿ ಕರ್ಬದ, ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂದ, ಬುಕ್ಕೊ ಮಣ್ಣ್ ದಲಾ ಬರ್ಪುಂಡು, ರೊಟ್ಟಿದ ಕಾವಲಿ ಮಲ್ಲ ಉಪ್ಪುಂಡು ಐತ ನಡುಟ್ಟು ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಒಟ್ಟ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಮೀನ್ ಕೈಪೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ದೋಸೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಒಂಜೇ ನಮೂನೆದ ಕಾವಲಿ ಆಂಡಲಾ ನೆಕ್ಕ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಾವಲಿ ಗಳಸುವೆರ್. ಕನ್ನಡೊಡು ಕಾವಲಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಾವಲಿ ಅಗಲವಾದ್ ಹರಿವಾಣೊದ ಲೆಕ್ಕನೆ ಇಪ್ಪ್೦ಡು.

## ಕಾವಲಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ದೊಸೆ
ದೋಸೆ ಪ೦ಡ್ ತೆಳ್ಳಾವು, ಉರ್ದುದ ದೋಸೆ, ಮೆತ್ತೆದ ದೋಸೆ, ನೀರೊಳ್ಳಿದ ದೋಸೆ ಇ೦ಚ ಪೂರ ತೆನಸ್‍ಲು ಮಲ್ಪರೆ ಆಪು೦ಡು. ಇಲ್ಲಡ್ ಎಲ್ಯ ಕಾವಲಿ ಇತ್ತ್೦ಡ್ ಹೋಟೆಲ್‍ಡ್ ಅಗೆಲೊದ ಕಾವಲಿ ಉಪ್ಪು೦ಡ್. ಅಗೆಲೊದ ಕಾವಲಿಡ್ ಸೆಟ್ ದೋಸೆ, ಮಸಾಲದೋಸೆ, ಬೆಣ್ಣೆದೋಸೆ ಇ೦ಚಿತ್ತಿನ ತಿನಸಲೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರು. ಕಾವಲಿ ಉಕ್ಕುದ ಆ೦ಡಲಾ ತಿರ್ತ್ ಬೂರು೦ಡ ಪುಡಾವು೦ಡು. ದೋಸೆ ಲಕ್ಕಾವೊಡು ಆ೦ಡ ಬಸಲೆದ ಇರೆಟ್ ಪೂಜಿವೆರ್. ಇಜ್ಜಿಂಡ ಮನೊಲಿದ ಇರೆಟ್ ತೇತ್ ದೆಕ್ಕುವೆರ್. ಎಲ್ಮೆದೆಣ್ಣೆ ಪಾ೦ಡು೦ಡ ಕಾವಲಿಡ್ ಎಡ್ಡೆ ತೆನಸ್‍ಲಾ ಮಲ್ಪರೆ ಆಪು೦ಡ್.

## ಕಾವಲಿತ್ತಾ ಇತಿಹಾಸ

## ಅಧುನಿಕ ವಿದಕ್ಕುಲು
* ರೊಟ್ಟಿದ ಕಾವಲಿ
* ದೋಸೆದ ಕಾವಲಿ
* ಅಪ್ಪದ ಕಾವಲಿ
* ಚಪಾತಿತ್ತಾ ಕಾವಲಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಕಾವೇರಿ ಸುದೆ

**ಕಾವೇರಿ ಸುದೆ** ಕೊಡಗುಜಿಲ್ಲೆದ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊದ ತಲಕಾವೇರಿಡು ಪುಟ್ಟುಂಡು.ಉಂದು ಕೊಡಗು, ಹಾಸನ, ಮೈಸೂರು, ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಡು ಪರತೊಂದು ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ದ್ ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿನು ಸೇರುಂಡು. ಈ ಸುಧೆತ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ ೭೬೦ ಕಿ.ಮೀ.ಲು,ಉಂದೆಟು ೪೦೦ ಕಿ.ಮೀ ದಾತು ಕನ್ನಡ ನೆಲಟು ಪರಪುಂಡು.ಕಾವೇರಿ ಸುಧೆಕು ೩೦ ಡ್ದು ಜಾಸ್ತಿ ಉಪಸುಧೆಕುಲು ಉಲ್ಲ. ಅಯ್ಟಿ ಕೆಲವು ಪಂಡ ಹಾರಂಗಿ, ಕಬಿನಿ, ಹೇಮಾವತಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ, ಲೋಕಪಾವನಿ, ಸುವರ್ಣಮುಖಿ, ಅರ್ಕಾವತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಶಿಂಶಾ. ಕಾವೇರಿ ಸುಧೆತ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಪಾತೊಲು ಪಂಡ ಚುಂಚನಕಟ್ಟೆ, ಗಗನಚುಕ್ಕಿ, ಭರಚುಕ್ಕಿ(ಶಿವನ ಸಮುದ್ರ)ಬುಕ್ಕೊ ಹೊಗೇನಕಲ್(ತಮಿಳುನಾಡು).

ಕಾವೇರಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜೀವನದಿ. ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ತಲಕಾವೇರಿ ಪನ್ಪಿ ಜಾಗೊಡು ಪುಟ್ಟುದು, ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಡಾದ್  ತಮಿಳುನಾಡ್‌ಗ್ ಪರಿತ್‌ದ್ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿನ್ ಸೇರುಂಡು. ಮುಖ್ಯವಾದ್ ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕ್‌ಡ್ ಪರಿಪುನ ಈ ತುಧೆತ ಉದ್ದೊ ಸುಮಾರು ೭೬೫ ಕಿ.ಮಿ.ಆದುಂಡು.

## ಇತಿಯಾಸೊ
ಕಾವೇರಿ ತುಧೆತ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶೊ 27,700 ಚದುರ ಮೈಲಿ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಕಾವೇರಿದ ಉಪನದಿಕುಲುಶಿಂಷಾ, ಹೇಮಾವತಿ, ಅರ್ಕಾವತಿ,ಕಪಿಲಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಬಿನಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ತೀರ್ಥ ಬುಕ್ಕೊ ಲೋಕಪಾವನಿ ನದಿಕುಲು.

ಕಾವೇರಿ 'ದಕ್ಷಿಣ ಗಂಗೆ' ಪಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಹಾ ತುಧೆ. ತುಲಾಮಾಸೊಡು ಕಾವೇರಿ ತುಧೆಟ್ ಮೀಂಡಾ ಸಕಲ ಪಾಪೊಲು ಪರಿಹಾರ ಆಪುಂಡು ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ. ಕೊಡಗುದಕುಲು ಕಾವೇರಿನ್ ತಂಕುಲೆ ಕುಲದೈವದಂಚನೆ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಾವೇರಿ ಪುರಾಣೊಡು ವರ್ಣಿಸಯಿನ ಸಪ್ತ ಪುಣ್ಯ ತುಧೆಕುಲೆಡ್ ಒಂಜಾದುಂಡು, ಅಂಚನೆ ದಕ್ಷಿಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಏಕೈಕ ಮಹಾ ನದಿ.

ಕಾವೇರಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ 81,155 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (31,334 ಚದರ ಮೈಲಿ) ಪಂದ್ ಅಂದಾಜಿದ ಲೆಕ್ಕಚಾರ, ಹಾರಂಗಿ, ಹೇಮಾವತಿ, ಕಬಿನಿ, ಭವಾನಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ತೀರ್ಥ, ನೊಯಾಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ಕಾವತಿ ಸೇರ್ದ್ ಕೆಲವು ಉಪನದಿಕುಲು ಉಂಡು. ತುಧೆತ ನೀರ್ದ ಪ್ರದೇಶ ಮೂಜಿ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಪದ್‌ರ್ದ್ ಉಂಡೂ: ತಮಿಳುನಾಡು, 43,868 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (16,938ಚದರ ಮೈಲಿ); ಕರ್ನಾಟಕ, 34,372 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (13,223 ಚದರ ಮೈಲಿ); ಕೇರಳ, 2866 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (1,107 ಚದರ ಮೈಲಿ), ಬುಕ್ಕೊ ಪುದುಚೇರಿ, 148 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (57 ಚದರ ಮೈಲಿ). ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆದ ತಲಕಾವೇರಿಡ್ ಪುಟ್ಟುದು  ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿನ್ ಸೇರೆರೆ  ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕ್‌ಗ್ ಸುಮಾರು 800 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (500 ಮೈಲಿ) ಪರಿತ್ ಪೋಪುಂಡು. ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಡ್  ಉಂದು ಶಿವನಸಮುದ್ರ ದ್ವೀಪೊನು ರೂಪಿಸವುಂಡು, ಉಂದೆತ ರಡ್ಡ್ ಬರಿಟ್ ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಮೀಟರ್ (330 ಅಡಿ) ಜಪ್ಪುನ ಪೊರ್ಲುದ ಶಿವನಸಮುದ್ರ ಜಲಪಾತ ಉಂಡು. ಈ ತುಧೆ  ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಗ್ ಮೂಲವಾದುಂಡು. ಈ ಸುದೆ ಶತಮಾನೊಡ್ದಿಂಚಿ ನೀರಾವರಿ ಕೃಷಿಕ್ ಬೆರಿತಾಂಗಾದುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ  ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಪೊಸ ನಗರ ಪೇಟೆದ ಜೀವನಾಡಿಯಾದುಂಡು 
## ಕಾವೇರಿದ ಮೂಲ ಪುರಾಣ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸುದೆಕುಲು
ಕಿತ್ತೂರ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ

**ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ** (೧೭೭೮-೧೮೨೯) ಕನ್ನಡನಾಡ್‍ದ ಧೈರ್ಯದ ಪೊಂಜೊವುನ ಸಾಲ್‍ಗ್ ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಸೇರುವಲ್. ಕಿತ್ತೂರು ದೇಸಾ ಪಂದ್ ಪ್ರಸಿಧ್ದ ಆಯಿನ ಮಲ್ಲಸರ್ಜನ ಎಲ್ಯ ಬುಡೆದಿಯೇ ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ. ತನ್ನ ಎಲ್ಯ ರಾಜ್ಯೊದ ರಕ್ಷಣೆಗೋಸ್ಕರ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಒಟ್ಟುಗೆ ಲಡಾಯಿಗ್ ಉಂತಿನ ಧೈರ್ಯದ ಪೊಂಜೊವು. ಈ ಚೆನ್ನಮ್ಮರ್ದ್ ಆದ್ ಕಿತ್ತೂರು ಪನ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ಊರು ಮಲ್ಲ ಪುದರ್ನೆ ಪಡೆದ್‍ಂಡ್.
ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಕೋಟೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕದ ಒಟ್ಟುಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆ ಆದ್‍ ಉಂಡು. ಕಿತ್ತೂರು ಪನ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ಪಟ್ಟಣೊದ ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಕೋಟೆ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಪುದರ್‌ ಪಡೆದ್ಂಡ್. ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಕೋಟೆ ಬೆಳಗಾಂರ್ದ್ ೫೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರೊಡು ಉಂಡು. ಧಾರವಾಡೊರ್ದು ಉಂದು ೩೨ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರೊಡು ಉಂಡು. ಕಿತ್ತೂರು ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಪಟ್ಟಣ ಬುಕ್ಕೊ ಪರತ್ತ್ ಅರಮನೆಕುಲು, ಸ್ಮಾರಕೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರತಿಮೆಲೆರ್ದ್‌ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾದ್ ಉಂಡು.ಪೊಂಜೊವುನಕುಲೆನ ಪೆರ್ಮೆದ ಸಂಕೇತ ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಕೋಟೆ

## ಕಿತ್ತೂರುದ ಇತಿಹಾಸೊ
ಇತಿಹಾಸೊ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೮೬ರ್ದ್ ಸುರುವಾತ್ಂಡ್. ಮಲೆನಾಡ್‌ದ ಗೌಡಮನೆತಡ್ದ್ ಬಯಿದಿನ 'ಮಲ್ಲ' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್‍ದ ರಡ್ಡ್ ಅಣ್ಣ-ಮೆಗ್ಗೆನಕುಲು ವಿಜಯಪುರದ ಆದಿಲಶಾಹಿ ಸೈನ್ಯ್ಯೊಡ್ ಸೇರ್‌ದ್ ಇತ್ತೆರ್‌ಗೆ. ಈ ಅಣ್ಣ-ಮೆಗ್ಗೆನಕ್ಲೆನೆಟ್ ಸುರುತಾಯೆಗ್ "ಸೋಮಶೇಖರ ಜಂಗಾಬಹದ್ದೂರ" ಪನ್ಪುನ ಬಿರುದು ಬುಕ್ಕೊ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ವಿಭಾಗೊಡು ಸರದೇಶಮುಖಿನ ಸ್ಧಾನೊನ್‍ಲ ಕೊರ್‍ದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ.

* ಬೆಡ್ಕಾಯಿಡ್ ರಾಜ್ಯೊದ ವಿಸ್ತರಣೆಗ್ ಬಂಗ ಬರೊಂದಿತ್ತಿನ ಪೇಶ್ವೆ, ಹೈದರಾಬಾದ್‍ದ ನಿಜಾಮಶಾಹಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಸೂರುದ ಹೈದರಾಲಿ ಮೆಕ್‍ಲ್ ಪುರ ಅಕ್ಲೆನ ರಾಜ್ಯೊನು ಒರಿಪಾಯೆರೆ ಪುನೆಯೊಂದಿತ್ತಿನ ಎಲ್ಯ ಪಾಳೆಗಾರ್‍ನಕುಲು. ಮೆಕ್‍ಲೆನ ಈ ಕಷ್ಷದ ಸಂದರ್ಬೊ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪೆನಿಗ್ ಎಡ್ಡೆಂತಿನ ಅವಕಾಶನೆ ಒದಗಾದ್ ಕೊರುಂಡು.
* ಇಂಚಿನ ಸಮಯೊಡು ಮಲ್ಲಸರ್ಜನ ದೊರೆನ್ ಟಿಪ್ಪುಸುಲ್ತಾನನ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಕಪಾಲದುರ್ಗದಲ್ಪ ದೀಪೆಗೆ. ಉಪಾಯೊಡು ತಪ್ಪಾಯಿನಂಚಿನ ಮಲ್ಲಸರ್ಜನೆ ೧೮೦೨ಟ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿಗ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಕಿತ್ತೂರುನು ನನಲಾತ್ ಬಲ ಮನ್ತೆ. ೧೮೦೯ಡ್ ಪೇಶ್ವೆಗ್ ೧,೭೫,೦೦೦ ಕಾಸ್ ಕೊರ್‍ದು, ಅಕ್ಲೆನ ಸೈನಿಕೆರೆನ ಖರ್ಚಿಲಾ ಕೊರ್ದ್ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಸಹಾಯನ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಇತ್ತೆ. ಆಂಡ ಈ ಪೇಶ್ವೆ ಮಲ್ಲಸರ್ಜನಗ್ ಡೊಂಗಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಮಲ್ಲಸರ್ಜನ್ ೩ ವರ್ಷ ಪುಣೆಡ್ ದೀಪೆ. ೧೮೧೬ಡ್ ಇಂಬ್ಯಗ್ ಬುಡುಗಡೆ ಆದ್ ಬರೊಂದ್‍ಪ್ಪುನಗ ಸಾದಿಡೆ ಮಲ್ಲ ಸರ್ಜನೆ ತೀರ್‌ದ್ ಪೋಪೆಗೆ.
* ಆಯೆನ ಮಗೆ ಆಯಿನ ಶಿವಲಿಂಗ ರುದ್ರಸರ್ಜನೆ ಮರಾಠೆರೆನ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಲ್ತಾನೆರೆನ ಕಿರಿಕಿರಿನ್ ತಪ್ಪಾಯೆರೆಗೊಸ್ಕರ ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್‍ನೊಟ್ಟಿಗೆ ದೊಸ್ತಿಡ್ ಉಪ್ಪುವೆಗೆ. ಆಂಡ ಅವು ಎಂಚಿನ ದೊಸ್ತಿ ಪಂಡ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷೊಲ ೧,೭೦,೦೦೦ ಕಾಸ್ ಕೊರ್ಪುನ ಒಪ್ಪಂದಡ್ ಮೆಕ್ಲೆನ ದೊಸ್ತಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇ ಶಿವಲಿಂಗರುದ್ರಸರ್ಜನೆ ೧೧ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೮೨೪ಕ್ ಎರ್‌ಲಾ ಆಳೆರೆ ಜನ ಇಜ್ಜಂದೆ ತೀರ್‌ದ್ ಪೋಯೆ.
* ೧೩ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೮೨೪ಡ್ ಥ್ಯಾಕರೆ ಕಿತ್ತೂರುಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಕಂಪೆನಿ ಸರ್ಕಾರೊದ ದುಂಬುದ ಆದೇಶ ಬನ್ನೆಟ ಮಲ್ಲಪ್ಪಶೆಟ್ಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ಹಾವೇರಿ ವೆಂಕಟರಾವ್ ಇಂಬೆರೆನ್ ಸಂಸ್ಥಾನೊಡು ಬೇಲೆನ್ ತುಯೆರೆ ಉಂತಾವೆ ಅಯಿತೊಟ್ಟಿಗೆ ಕಿತ್ತೂರುದ ಭಂಡಾರೊಗು ತರ್ಕೊಲ್ ಪಾಡುವೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆಗೆ.
* ಅಪಗ ಉಂದೆನ್ ಧೈರ್ಯೊಡು ದುಂಬುಂತುದು ಲಡಯಿ ಮಂತಿನಾಲ್ ತಿರ್ನ ಮಲ್ಲಸರ್ಜನೆನ ರಡ್ಡನೆ ಅಪ್ಪೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ ೨೦೨೧
ಕಿದೆ

thumb|ಕಿದೆ
ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕ್ರುತಿಡ್ ಕಿದೆಕ್ ಮಹತ್ವದ ಮಲ್ಲ ಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಕಿದೆಕ್ ಕನ್ನಡದ್ 'ಕೊಟ್ಟಿಗೆ', ಹಟ್ಟಿ'ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಿದೆ ಪಂಡ ಪೆತ್ತಲೆನ್, ಕೈಕಂಜಿಲೆನ್, ಗೋಣಂಜಿಲೆನ್, ಎರ್ಮೆಲೆನ್ ಕಟ್ಟ್ದ್ ಪಾಡುನ ಜಾಗೆ. ಕಿದೆ ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್ದ ಎಚ್ಚಿನ ಇಲ್ಲಲ್ ಇಪ್ಪುಂಡ್. ಪ್ರತಿ ಇಲ್ಲಲ್ದ ಪಿರವ್ದ ಭಾಗೊದು ಕಿದೆನ್ ಕಟ್ತ್ದ್ ಇಪ್ವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಕಿನ್ನಿಮೂಲ್ಕಿ

thumb|ಕಿನ್ನಿಮೂಲ್ಕಿ
**ಕಿನ್ನಿಮೂಲ್ಕಿ** ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ಉಡುಪಿ ನಗರದ ಒಂಜಿ ಊರು. ಉಂದು ಉಡುಪಿ ನಗರಸಭೆತ್ತ ಉಲಾಯಿ ಬರ್ಪುಂಡು. ಉಡುಪಿಗ್ ಬರ್ಪುನಕುಲು ಕಿನ್ನಿಮೂಲ್ಕಿ ಸ್ವಾಗತ ಗೋಪುರೊಗಾದೇ ಬರೊಡು. 
* ಈ ಊರುದ ಬರಿಟೆ ಉಪ್ಪುನ ಕನ್ನರ್ಪಾಡಿ ಜಯದುರ್ಗೆ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊ ಬಾರಿ ಕಾರಣಿಕೊದ. ಇಡೆಗ್ ಊ‌ರುದ ಅಂಚನೆ ಪರವೂರದ ಜನಕುಲು ಅಪ್ಪೆನ ಕೃಪೆಗೊಸ್ಕರ ಬರ್ಪೆರ್. ಈ ಜಾಗೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಪಿರಾಕ್‍ದ ಇತಿಹಾಸೊ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು