open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಕತೆ

thumb|ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ
**ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಕತೆ**  ವಿಷ್ಣು ದೇವೆರೆನ ಆರಾಧನೆ ಮನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪೂಜೆ. ಉಂದೆನ್ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಪೂಜೆ, ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ವೃತೋ ಪಂಡ್ ದ್ ಲಾ ಪನ್ಪರ್.

## ಪರಿಚಯೋ

ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಕತೆನ್  ಹೆಚ್ಚಾದ್  ತಿಂಗೊಲುದ  ಪುಣ್ಣಮೆದ ದಿನೊತಾನಿ, ಹಿಂದೂಲು ಮಲ್ತ್ದ್ ವಿಷ್ಣು ದೇವರೇನ ಆರಾಧನೆ ಮನ್ಪುವೆರ್.  ವಿಷ್ಣುದೇವೆರೆನ  ನಾರಾಯಣ ರೂಪೊ ಸತ್ಯೋದಾ ಅವತಾರ ಪಂಡ್ದ್  ನಂಬೋಲಿಕೆ. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಕತೆ  ಒಂಜಿ  ಪೂಜೆ. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ದೇವರೆನ್  ಜನೊಕುಲು ಈ ಕತೆನ್ ಪಂಡ್ ದ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಹಚ್ಚಾದ್ ಇಲ್ಲಲ್ ಎಡ್ಡೆ  ಕಜ್ಜಗು ತೊಡಗುನೆಕ್ ದುಂಬು ಅತಾಂಡ ಬುಕ್ಕೊ,  ಬದ್ಕಡ್  ಎಡ್ಡೆ ಆವಡ್ ಪಂದ್ ಕತೆ ಓದಬೇರ್.  ಶ್ರೀ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಕತೇನ್ ಗುಜರಾತ್, ಬಂಗಾಳ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಅಂಚನೆ ಕರ್ನಾಟಕೋದ ತುಳುನಾಡ್ ಲಾ ಸೇರ್ದ್ ಭಾರತೊದ  ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಜಾಗೆಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಡು ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಕತೆನ್ ತಿಂಗೊಲುದ ಏಕಾದಶಿ ಅತಾಂಡ ಪೂವೆದಾನಿ  ಮಲ್ಪುವೆರ್.  

thumb|ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಪೂಜೆ
## ಕಟ್ ಕಟ್ಟಳೆಲು

ವ್ರತೊ ಪಂಡ ಧರ್ಮೊದ ಮಿತ್ತ್ ಇಪ್ಪುನ ನಂಬೋಳಿಗೆ, ಆರಾಧನೆ, ಅಂಚನೆ ಕರ್ತವ್ಯ. ಮಾತಾ ಊರುದ ಹಿಂದೂಲು ಕೈ-ಕಾರ್ ಸುಕೋ, ಸಂಪತ್, ಬುಳೆ-ಬಾಗ್ಯೋ,  ಬರವು-ಸರವು, ಗಂಡಾಂತೋರೋ  ಅಂಚನೆ ಸೀಕ್ ದ್ ಪರಿಹಾರೋ ತಿಕ್ಕೊಡು ದೇವೆರೆನ, ಅನುಗ್ರಹಗು  ಬೋಡಾದ್ ಶ್ರೀ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ವ್ರತೋನು ಮಲ್ಪುವೆರ್.  ಉಂದೆನ್ ಬೇರೋ ಸುರು ಮನ್ಪುನಗ, ಪೊಸ ಕಸುಬು ಮನ್ಪುನಗ, ಮದಿಮೆ ದಂಚಿನ  ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯೋ, ಇಲ್ಲ್ ಒಕ್ಕೆಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಪುದರ್ ದೀನಗ ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್  ಈ ಪೂಜೆನ್ ಸುರುಕು ಋಷಿನಕುಲೆಗ್  ಸೂತ ಪುರಾಣಿಕೇರ್ ಪಂಡೆರ್ ಪಂದ್  ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದ ರೇವಾ ಖಂಡೊಡು  ಬರೆತೆರ್. ಈ ವಿಚಾರೊಳು  ಪೂಜೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪೂಜೆದ  ಜೊತೆಟ್  ಓದುನ  ಕತೆಟ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

ಶ್ರೀ ಸತ್ಯ ನಾರಾಯಣ ಪೂಜೆ  ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಗುಜರಾತ್, ಬಿಹಾರ, ಬಂಗಾಳ, ಒರಿಸ್ಸಾ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಅಸ್ಸಾಂ, ಬುಕ್ಕೊ  ಗೋವಾ ಅತ್ತಾಂದೆ  ಭಾರತದ ಮಸ್ತ್ ಕಡೆಟ್ ಪುದರ್ ಪೋತಿನ ಪೂಜೆ.

ಸತ್ಯ ನಾರಾಯಣ ಪೂಜೆನ್  ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗೊಲುದ ಪುಣ್ಣಮೆದಾನಿ,  ಏಕಾದಶಿ (ಪುಣ್ಣಮೆ ಅತ್ತಂಡ ಅಮಾವಾಸೆ  ಕರಿದ್ ೧೧ನೇ ದಿನೋ), ಕಾರ್ತಿಕ ಪುಣ್ಣಮೆ, ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಾನೊದಾಣಿ  ಅತ್ತಂಡ  ತಿಂಗೊಲ್ದಯೋದ್ಯ (ಸಿಂಗೊಡೆ ದಾನಿ)(ಆಟಿ ನ್ ಬುಡ್ದು) ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ದೇವೆರೆಗ್ ಪರಕೆ ಸಂದಾಯೋದಾಲೆಕ, ವಿಸೇಸ ಸಂದರ್ಭಲೆಡ್  ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಧನೆ ಮಲ್ತನ ಕಾಲೋಡುಲಾ ನಡಪಾವೆರ್.  ಉದಾರ್ಮೆಗ್  ಮದಿಮೆ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಡಿಗ್ರಿ, ಪೊಸ ಕೆಲಸ ಸುರು ಮನ್ಪುನಗ, ಪೊಸ ಇಲ್ಲ್  ಗೆತೊನ್ನಗ,  ಇಂಚ. ಪೊಸ ಮದಿಮೆ ಆಯಿನ ಜೊತೆಕುಲೆಗ್ ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟಿಯೆರೆಗಾದ್ ಈ  ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನ  ನಂಬೊಲಿಕೆಲಾ ಉಂಡು.

ಸತ್ಯ ನಾರಾಯಣ ಪೂಜೆನ್  ಏಪಲಾ, ಒವ್ವೆ ಕಾರಣ ಗುಲಾ ಮಲ್ಪೊಲಿ; ಉಂದು ಕಾಲಿ ಒಂಜಿ  ಪರ್ಬೊದಾನಿ ಮಲ್ಪುನ ಪೂಜೆ ಆದ್ ಇಜ್ಜಿ.  ಆಂಡ ಪುನ್ನೆಮದಾನಿ ಮಲ್ತನಂಡ  ಬಾರೀ ಎಡ್ಡೆ ಪನ್ಪುನ ನಂಬೊಲಿಕೆ. ಬಯ್ಯದ ಪೊರ್ತುಗು ಮನ್ಪುನ ಹೆಚ್ಚ ಎಡ್ಡೆ ಪನ್ಪೆರ್, ಆಂಡಲಾ ಕೆಲವೆರ್ ಕಾಂಡೆಲಾ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

ಈ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನ ಬಾರೀ ಸುಲಭ, ಏರ್ಲಾ ಮಲ್ಪೊಲಿ, ಬುಕ್ಕೊ ಇಂದೆನ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪುರೋಹಿತೆರ್ನ ಅಗತ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ಈ  ಪೂಜೆನ್  ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶೋಡು ಕೆಲವೆರ್  ಬೌದ್ದರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
## ಉಲ್ಲೇಖಕೊಲು


ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ನರ್ತೆ

**ನರ್ತೆ**  ಕಂಡೊಲೆಡ್ ತಿಕ್ಕುನ ಒಂಜಿ ಪುರುತ್ತ/ಪುವೆಚ್ಚಿ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಜೀವಿ. ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ನರ್ತೆ ಪನ್ಪಿನವು ಬಾರೀ ವಿಸೇಸವಾಯಿನ ಜೀವಿ, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಬೆನ್ನಿ ಕಂಡೊಲು ಇಪ್ಪುನ ಜಾಸ್ತಿ, ಅಂಚ ಇತ್ತನೈರ್ದಾವರ ಮುಲ್ಪ ಮಾಮೂಲಿಯಾದ್ ಉಂದು ತುವರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು.  ನರ್ತೆಲು ಅರೆಗೊಲೊಡು ತುವರೆ ತಿಕ್ಕುಜ ದಾಯೆ ಪಂಡ ಅರೆಗೊಲೊಡು ಉಂದು ಮಣ್ಣ್ ದ ಅಡೀಕ್ ಪೋದಿಪ್ಪುಂಡು. ಸುರೂತ ಬರ್ಸೊಗು ಮಣ್ಣ್ ದ ಅಡೀಕ್ ಪೋಯ್ನ ನರ್ತೆಲು ತೆತ್ತಿ ದೀವರೆ ಮಿತ್ತ್ ಬರ್ಪ. ನೆಟ್ಟ್  ಕರ್ಬದ ಅಂಶೊ, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ವಿಟಮಿನ್ ಎ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ಕನಿಜೊದ ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶೊಲು ಇಪ್ಪುಂಡು ಪ್ರೋಟಿನ್ ಲ ಜಾಸ್ತಿ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಈತ್ ಇತ್‌ದ್ಲಾ ನೆಟ್ಟ್ ಚರ್ಬಿದ ಅಂಶ ಇಪ್ಪುಜಿ. ನರ್ತೆನ್ ತಿಂದಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆತ್ತ ಚಿಪ್ಪುನ್ ದಕ್ಕುನ ಬದಲ್‍ಗ್ ಅವೆತ್ತ ಚಿಪ್ಪುನು ಸುರಿದ್ ಅವೆಕ್ಕ್ ಬಣ್ಣೊ ಕೊರ್ದು ಮಾಲೆಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
  

## ನರ್ತೆಲು ತಿನ್ಪಿನ ಆಹಾರ, ಬದುಕುನ ಜಾಗೆ
ನರ್ತೆಲು ಮಣ್ಣ್ ದುಲಾಯಿ ಇಪ್ಪುನೈರ್ದಾವರ ಪಾಮಜಿ, ಕೆಸರ್ ಮಣ್ಣ್ ನ್ ತಿಂದ್‍ದೇ ಬದುಕುಂಡು. ಕಂಡೊಲೆಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಈ ಜೀವಿಲು ಪಗೆಲ್‍ಡ್ ಬೆಚ್ಚೊಗ್ ಮಣ್ಣ್ ದ ಮಿತ್ತ್ ಬರ್ಪುಜ. ಅವ್ವೇ ಬಯ್ಯೊದ ತಂಪುದ ಪೊರ್ತುಗ್ ಮಣ್ಣ್ ‍ದ ಮಿತ್ತ್ ಬತ್‍ದ್ ಸೇರುವ. ನರ್ತೆದ ಶರೀರೊದ ಮಿತ್ತ್ ಶಂಕೊದ ರೂಪೊಡು ಒಂಜಿ ಚಿಪ್ಪು ಅಂಚನೆ ಉದ್ದೊದ ಮೀಸೆ  ಉಂಡು. ಚಿಪ್ಪು ಇಪ್ಪುನು ಅವೆಕ್ಲೆನ ರಕ್ಷಣೆಗ್. 15-20 ವರ್ಸ ಮುಟ್ಟ ನರ್ತೆಲು ನೀರ್ ಡ್ ಬದುಕುವ, ಅವ್ವೇ ಉಂದೆನ್ ನೀರ್ ರ್ದ್ ಪಿದಯ್ ದೆತ್ತ್ಂಡ ರಡ್ಡ್ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಮೂಜಿ ದಿನ ಬದ್ಕುಂಡು. ಅವತ್ತಂದೇ ರೈತೆರ್ ಗಲಸುನ ಯಂತ್ರೊಲೆರ್ದ್ ಅಂಚನೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರೊಲೆರ್ದ್ ನರ್ತೆಲು ಸಯ್‍ಪ. ನರ್ತೆಲು ಒರ ತೆತ್ತಿ ದೀನಗ 200-300 ತೆತ್ತಿ ದೀಪ. ಆಂಡ ನೀರ್ ಡ್ ತೆತ್ತಿಲು ಒರಿಯುನ ಮಸ್ತ್ ಕಮ್ಮಿ.

## ನರ್ತೆನ್ ಗಲಸ್‍ದ್ ಮಲ್ಪುನ ಕಜಿಪು
* ನರ್ತೆ ಸುಕ್ಕ.
* ನರ್ತೆ ಸಾರ್.
* ನರ್ತೆ ಗಸಿ.
* ನರ್ತೆ ಪುಂಡಿ.
* ಬಸಲೆನರ್ತೆ ಗಸಿ.
* ತೌತೆನರ್ತೆದ ಸಾರ್.

## ರೈತನ ಮಿತ್ರೆ ನರ್ತೆ
ನರ್ತೆಲು ಮಣ್ಣ್, ಪಾಮಜಿ, ಕೆಸರ್ ತಿಂದ್ ಬದ್ಕುನೈರ್ದಾವರ ಅವ್ ಇಪ್ಪುನ ಜಾಗೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶೊಲು ಇಪ್ಪುವ. ಅಂಚ ಇತ್ತಿನೈರ್ದಾವರ ಅಲ್ಪ ಬಿತ್ತನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಎಡ್ಡೆ ಫಲೊ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ನರ್ತೆಲೆನ್ ರೈತನ ಮಿತ್ರೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಮಿತ್ರೆ ಒಂಜಿ ಕಡೆಟ್ ಆಂಡ ನನೊಂಜಿ ರೂಪೊಡು ನರ್ತೆಲು ರೈತೆರೆಗ್ ಶತ್ರು, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಬಿತ್ತಿನ ಬಿತ್ತ್ ಮುಂಗೆ ಬರ್ಪಿನ ಪೊರ್ತುಗ್ ನರ್ತೆಲು ಈ ಮುಂಗೆ ಬೈದಿನವೆನ್ ತಿನರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವ. ಅಂಚಾದ್ ಬುಲೆ ನಾಶ ಆವರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಬಿತ್ತನೆ ಮಲ್ಪೊಡು ದುಂಬೇ ನರ್ತೆಲೆನ್ ಪೆಜ್ಜುವೆರ್. ಇಜ್ಜಾಂಡ ಬಿತ್ತನೆ ಮಲ್ಪಂದೆ ನೇಜಿ ನಡ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ಪಲ್ಲೆದ ಬೂರು

ಪಲ್ಲೆದ  ಬೂರು ಅತ್ತಂಡ ಪಲ್ಲೆದ ಮರ ಪಂಡ್ ದ್  ಪನ್ಪುನ ಬೂರು ಬಾರಿ ದಪ್ಪದ  ಬೂರು ಆದ್ ಮರತಲೆಕ ದಿಂಜ ಜಾಗೆಗ್ ಪದುರೊಂದು ಪೋಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಆಫ್ರಿಕಾಡ್ ಕಣೋತ ಮರ್ದ್  ಅತಾಂಡ ಸ್ನಫ್  ಬಾಕ್ಸ್  ಸೀ ಬೀನ್,  ಬುಕ್ಕೊ  ಜಮೈಕಾ ಡ್ ಕೊಕೋನ್ ವೈನ್ ಪಂಡ್ ದ್ಲಾ ಪನ್ಪರ್.. ಆಯಿನ ಕಾಯಿ (ಪಲ್ಲೆ) ದ  ಪಿದಯಿದ ಚೋಲಿ ದಪ್ಪ ಇತ್ ನೆಡ್ದಾವರ ಸಮುದ್ರ ದ ಅಡಿಟ್ ಲಾ ದಿಂಜ ಸಮಯ ಒರಿಪುಂಡು.

## ಪುದರ್
ಉಂದೆನ ಪುದರ್ನ್ ಸುರುಕು ಪಂಡ್ ನಾರ್ ಈ  ರಹೀಡೀ ಪಂಪುನರ್. ಆಂಡಲಾ, ಉಂದೆನ್ ಎಂಟಾದ ರಹೀಡೀ  ಬರೆದ್, ಹೆಡ್ರಿಕ್ ಆಂಡ್ರಿಯಾನ್ ವ್ಯಾನ್ ರಹೀಡೀ  ಟಟ್ ದ್ರಾಕ್ಸ್ಟೆಯ್ನ್ ಗ್ ಮರಿಯಾದಿ ಕೊರ್ಪೆರ್.(೧೬೩೭-೧೬೯೧). ತುಳುವೆರ್ ಉಂದೆನ ಕಾಯಿನ್ ತೂದು ಪಲ್ಲೆ ಕಾಯಿ ಬೂರು ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಉಪಜಾತಿಲು
ಈ ಉಪಜಾತಿಲೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್ 
* ಎಂಟಾದ ರಹೀಡೀ ರಹೀಡೀ 
* ಎಂಟಾದ ರಹೀಡೀ ಸಿನೋಹಿಮಲೆನ್ಸಿಸ್ ( ಗ್ರಿಸ್ವ್ನ್ & ಡಿ. ಜಿ. ಲಾಂಗ್ ) ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ

## ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕೋ  ಉಪಯೋಗೊ
ಈ ಜಾತಿದ ಬೂರುದ ಪಲ್ಲೆ ಲೆನ್ ಆಫ್ರಿಕಾ ದಕುಲು ನಮುನೆ-ನಮುನೆ ದ ಕಣ ಕಟ್ಟಿಯೆರೆ ಮರ್ದಾದ್, ಅಂಚನೆ, ಬೂತೊ-ಪ್ರೇತೋಳೆಡ ಪಾತೆರಿಯೆರ್ ಗಲಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಉಂದೆತ ಉಳಾಯಿದ ಬೊಂಡುನು ಸೀದಾ ತಿನ್ಪೆರ್ ಆಯಿನ್ ನುಂಗಾದ್ ಪುಗೆರೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರ್ಸಾದ್ ಜೆಪ್ಪುನೆಕ್ ದುಂಬು  ಎಡ್ಡೆ ಕಣ ಕಟ್ಟೊಡು ಪಂದ್  ಪುಗೆ ದೇತೊನುವೆರ್.

ಈ ದೈನ್ ಮಂಜಲ್ ಸೀ ಕ್, ಕೂಲಿ ಬೇನೆ, ಬಂಜಿದ ಉಳಾಯಿದ ಪುಡಿ, ಮೈಕೈ ಬೇ ನೇಗ್ ಮರ್ದ್ ಆದ್  ಗಳಸುವೆರ್. ಪಲ್ಲೆ ನ್  ನಗೋತಲೆಕೆ, ಪೊಲ್ಸುದ  ಮಾಲೆ ಆದ್ ಲಾ ಗಸುಳವೆರ್

೧೮೮೯ ದ ಬೂಕು ; " ದಿ ಉಸ್ಫುಲ್ ನೇಟಿವ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ " ಉಂದೆತ ಉಲ್ಲೇಖ ಉಂಡು. ಪಲ್ಲೆಲೆನ್ ಸೂಟು ಪೊದುತ್ತುದು, ನೀರ್ಡ್ ಪಾಡ್ ದ್ ತಿನೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಭಾರತೊದ ಪಿರಕ್ ದ ಜನೋ ಪಲ್ಲೆಲೆನ್ ಸೂಟು ಪೊದುತ್ತುದು, ನೀರ್ಡ್ ಪಾಡ್ ದ್ ತಿನೊಂದಿತ್ತೆರ್.

## ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಜಾಗೆಲು
ಪಲ್ಲೆಲು  ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಮುದ್ರೊದ ಬರಿಟ್  ಕೊಡಿತ್ತ್ದ್ ಆಯಿನ ಬರಿಟ್ಟ್ ಬೂರು ಆಡ್ ಬೊಲೆಪ  ಅಂಚನೆ ಸಮುದ್ರೊಡು ಪೋದು  ಉಷ್ಷಣವಲಯದ  ಆಫ್ರಿಕಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ, ಉಷ್ಷಣವಲಯದ ಏಷ್ಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ವೀನ್ ಲ್ಯಾನ್ಡ್ ಲಾ ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು

## ಪಟೊಕುಲು

File: Entada rheedii seeds picked up on a South African beach at Mapelane.jpg
File:Entada rheedii02.jpg
File:Entada rheedii seed.jpg
File:Entada_rheedii_sprouting.jpg
File:Entada rheedii05.jpg|ಪೊದಿನ ಬೂರು
File:Entada rheedii06.jpg
File:Entada rheedii07.jpg


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು


ವರ್ಗೊ:Articles with 'species' microformats
ದ್ರೌಪದಿ ಮುರ್ಮು

**ದ್ರೌಪದಿ ಮುರ್ಮು** ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಿಣಿ, ಮೆರ್ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆತೆರ್. ಮೆರ್ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ (ಬಿಜೆಪಿ) ಸದಸ್ಯೆ ಆದಿತ್ತೆರ್.ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯಿನ ಸ್ಥಳೀಯ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯೊಗು ಸೇರಿನ ಸುರುತ ಪೊಂಜೊವು. ಮೆರ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಆಪಿನ ಸುರುಕು ೨೦೧೫ ಬುಕ್ಕೊ ೨೦೨೧ನ ನಡುಟು ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ದ ಒರ್ಂಭನೆ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತಿನಾರ್ ಅಂಚನೆ ೨೦೦೦ಡ್ದ್ ೨೦೦೪ದ ನಡುಟು ಒಡಿಶಾ ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌‌ಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಖಾತೆಲೆಡ್ ಇತ್ತಿನಾರ್. ರಾಜಕೀಯಗ್ ಪ್ರವೇಶ ಆಪಿನೆಗ್ ದುಂಬು ರಾಜ್ಯ ನೀರಾವರಿ ಬುಕ್ಕೊ ವಿದ್ಯುತ್ ಇಲಾಖೆಡ್ ಕಿರಿಯ ಸಹಾಯಕಿಯಾದ್‌ಲ ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಯರಂಗಪುರದ ಶ್ರೀ ಅರಬಿಂದೋ ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರೊಡು  ೧೯೯೭ ಮುಟ್ಟ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ ಬೆಂದಿನಾರ್.

ಜೂನ್ ೨೦೨೨ ಡ್ ಬಿಜೆಪಿ ದ್ರೌಪದಿ ಮುರ್ಮು ಮೆರೆನ್ ೨೦೨೨ದ ಚುನಾವಣೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಒಕ್ಕೂಟದ (NDA) ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾದ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜುಲೈ ೨೦೨೨ ಡ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್, ದೇಶದ ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯದ ಕಿರಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಅಂಚನೆ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬುಕ್ಕೊ ಪುಟ್ಟಿನ ಸುರುತ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾದುಲ್ಲೆರ್

## ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ
ದ್ರೌಪದಿ ಮುರ್ಮು ಜೂನ್ 20, 1958 ಡ್ ಒಡಿಶಾದ ರೈರಂಗಪುರದ ಬೈದಪೋಸಿ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಸಂತಾಲೆರೆ  ಕುಟುಂಬೊಡು ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್.ಆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಜ್ಜೆರ್ ಗ್ರಾಮ ಪರಿಷತ್ತ್‌ದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದಿತ್ತೆರ್. ಮುರ್ಮು ರಮಾದೇವಿ ಮಹಿಳಾ ಕಾಲೇಜ್‌ಡ್ ಕಲಾ ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್.

ದ್ರೌಪದಿ ಮುರ್ಮು ಶ್ಯಾಮ್ ಚರಣ್ ಪನ್ಪಿ ಒರಿ ಬ್ಯಾಂಕರ್‌ನ್ ಮದಿಮೆ ಆದ್ ರಡ್ಡ್ ಆಣ್ ಜೋಕುಲು ಅಂಚನೆ ಒಂಜಿ ಪೊಣ್ಣು ಬಾಲೆನ್ ಪಡೆದ್ ಸುಖ ಸಂಸಾರಿಯಾದಿತ್ತೆರ್ .2009ಡ್ದ್ 2015ನೆ ಮುಟ್ಟದ 7 ವರ್ಷದ ಅವಧಿಡ್ ಆರೆನ ಕಂಡನಿ ಹೃದಯಾಘಾತಡ ಬುಕ್ಕೊ ರಡ್ಡ್ ಆಣ್ ಜೋಕುಲು, ಅಪ್ಪೆ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿ ಸಹೋದರನ ಮರಣ ಆಪುಂಡು. ಆರ್ ಬ್ರಹ್ಮ ಕುಮಾರೀಸ್ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಳುವಳಿದ ಅನುಯಾಯಿನಿ ಆದಿತ್ತೆರ್.

## ಸುರುತ  ವೃತ್ತಿಜೀವನ
1979 ಡ್ದ್ 1983 ಮುಟ್ಟ ಮುರ್ಮು ಒಡಿಶಾ ಸರ್ಕಾರದ ನೀರಾವರಿ ಇಲಾಖೆಡ್ ಕಿರಿಯ ಸಹಾಯಕೆರಾದ್  ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೆರ್.  ಅವೆಡ್ದ್  ಬುಕ್ಕೊ  ಶಾಲೆಡ್ ಶ್ರೀ ಅರಬಿಂದೋ ಇಂಟೆಗ್ರಲ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೆಂಟರ್, ರೈರಂಗಪುರೊಟು ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಂದಿ, ಒಡಿಯಾ, ಗಣಿತ ಬುಕ್ಕೊ ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರೊನ್  ಕಲ್ಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್.

## ರಾಜಕೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ
ದ್ರೌಪದಿ ಮುರ್ಮು ರಾಯರಂಗಪುರೊಟು ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷೊಗು (ಬಿಜೆಪಿ) ಸೇರಿಯೆರ್.1997 ಡ್ ಆರ್ ರಾಯರಂಗಪುರ ನಗರ ಪಂಚಾಯತ್ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ ಆದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್.2000 ಡು ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಡ್ ರಾಯರಂಗ್‌ಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡ್ದು ಗೆಂದಿಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ 2000 ಬುಕ್ಕೊ 2009ದ ನಡುವೆ ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭೆಟ್ ರಡ್ಡ್ ಅವಧಿಡ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಒಡಿಶಡ್  ಬಿಜೆಪಿ ಬುಕ್ಕೊ  ಬಿಜೆಡಿ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಡ್ ಮಾರ್ಚ್ 6, 2000 ಡ್ದ್ ಆಗಸ್ಟ್ 6, 2002 ಮುಟ್ಟ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾರಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಉಸ್ತುವಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರಾದಿತ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆಗಸ್ಟ್ 6, 2002 ಡ್ದ್ ಮೇ 16  2004 ಮುಟ್ಟುಅ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವೆರಾದಿತ್ತೆರ್. 2009 ಡ್, ಬಿಜೆಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿಜೆಪಿ ಮೈತ್ರಿ ಮುಗಿಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ ಮಯೂರ್‌ಭಂಜ್ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡ್ದು ಲೋಕಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಸೋತೆರ್.

## ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲೆಯಾದ್
ದ್ರೌಪದಿ ಮುರ್ಮು ಜಾರ್ಖಂಡ್‌‌ದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾದ್ 18 ಮೇ 2015 ಡ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್. ರಾಜ್ಯ ಪಾಲೆರೆನ ಪೀಠೊಡು ಕುಳ್ಳಿನ ಸುರುತ ಪೊಂಜೊವು ಪನ್ಪಿನ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯೆರ್. ಮೆರೆನ ಆಜಿ ವರ್ಷದ ಗವರ್ನರ್ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಮೇ 2015 ಡ್ ಸುರು ಆದ್ ಜುಲೈ 2021ಡ್ ಮುಗಿಯುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಲು
ಮಿಜಾರು ಅಣ್ಣಪ್ಪ

**ಮಿಜಾರು ಅಣ್ಣಪ್ಪ** ತುಳು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನ ಒರಿ ಹಾಸ್ಯಗಾರೆರು. ಇಂಬೆರೆಗ್ ಹಾಸ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ, ಅಭಿನವ ತೆನಾಲಿ ಪಂಡ್ದ್‍ ಪುದರ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯದ ಪಯ್ಯ ಬೈದ್ಯೆ ಬುಕ್ಕ ಜ್ಯೋತಿಷಿ, ದೇವುಪೂಂಜದ ಲಿಂಗಪ್ಪೆ, ಕೊರ್ದಬ್ಬು ಬಾರಗೊಡು ಕೊರ್ದಬ್ಬುನ ದೋಸ್ತಿ- ಉಂದು ಅಣ್ಣಪ್ಪೆರೆಗ್ ಪುದರ್ ಕೊಣತಿನ ಕೆಲವು ಪಾತ್ರೊಲು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಗು ಕಾರ್ ದೀ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಮಾರ್ ೬೮ ವರ್ಷ ಮುಟ್ಟ ಅಣ್ಣಪ್ಪೆರ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆ ಆದ್ ಸೇವೆ ಸಂದಾಯೆರ್.

## ಪುಟ್ಟಿನಿ ಬುಕ್ಕ ಕಲ್ಪಾಟ
ಅಣ್ಣಪ್ಪೆರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ತಾಲೂಕುದ ಮಿಜಾರ್ ಗ್ರಾಮೊದ ಕೈತಲ್ ಇತ್ತಿನ ಕಿಂಡೇಲ್ ಪನ್ಪಿನ ಊರುಡು ೧೯೨೪ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಕುಡುಬಿ ಕುಟುಮೊಡು ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಅಮ್ಮೆರ್  ಕೊರಗ ಗೌಡ, ಅಪ್ಪೆನ ಪುದರ್ ಪಾರ್ವತಿ. ಬೆದ್ರದ ಕೈತಲ್ ಇಪ್ಪುನ ಅಶ್ವತ್ಥಪುರಟ್ ಇಪ್ಪುನ ವಾಣಿವಿಲಾಸ ಶಾಲೆಡ್ ೬ನೇ ಕ್ಲಾಸ್ ಮುಟ್ಟ ಕಲ್ತೆರ್. ಶಾಲೆಗ್ ಪೋವೊಂದು ಇಪ್ಪುನಗ ಅಪ್ಪೆ ತೀರಿಯೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಶಾಲೆ ಬುಡ್ದು ಬೇಲೆಗ್ ಸೇರೊಡಾಂಡ್. ಸುಮಾರ್ ೧೦ ವರ್ಷ ಕುಂಟು ನೇಪುನ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಬೇಲೆಡ್ ಇಪ್ಪುನಗ ಆರೆಗ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಕ್ ಮನಸ್ ಮರ್ಲ್ಂಡ್. ಮಿಜಾರ್ಡ್ ಇತ್ತಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾ ಸಂಘೊಗು ಸೇರ್ದ್ ಅಲ್ಪ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ಸಣ್ಣಪ್ಪೆರೆಡ ಒಂಜಿ ವರ್ಷ ನಾಟ್ಯ ಬುಕ್ಕ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆನ್ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್.

## ಮೇಳ ಸೇರಿನಿ
೧೯೪೦ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಅಣ್ಣಪ್ಪೆರ್, ಬೊಳ್ತೆರ್‌ದ ಪಟ್ಲೆರ್ ನಡಪವೊಂದಿತ್ತಿನ ಕೂಡ್ಲು ಮೇಳೊಗು ಸೇರಿಯೆರ್. ಅಲ್ಪ ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ವಿದ್ವಾಂಸೆರಾಯಿನ ಕೂಡ್ಲು ಸುಬ್ರಾಯ ಶಾನುಭೋಗೆರೆನ ಬೆರಿಸಾಯ ಸಿಕ್ಕಿಂಡ್. ಆಲ್ಪಡ್ದ್ ಕಟೀಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕುಂಡಾವು ಮೇಳೊಡು ೨ ವರ್ಷ, ಇರಾ ಸೋಮನಾಥೇಶ್ವರ ಮೇಳೊಡು ೧೦ ವರ್ಷ, ಕಲಾಡಿ ಕೊರಗ ಶೆಟ್ರೆನ ಕರ್ನಾಟಕ ಮೇಳೊಡು ೩೮ ವರ್ಷ, ಕುಡ ಕಟೀಲ್ ಮೇಳೊಡು ೨ ವರ್ಷ ಕಲಾಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್.

## ಹಾಸ್ಯಗಾರೆ ಆದ್
ಅಣ್ಣಪ್ಪೆರ್ ಹಾಸ್ಯಾಗಾರೆ ಆಯಿನಿ ಒಂಜಿ ನೆನಪಂದಿನ ಪೊರ್ತುಡು. ಕರ್ನಾಟಕ ಮೇಳೊಡು ಇಪ್ಪುನಗ ಅಣ್ಣಪ್ಪೆರ್ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷೆ, ರಾವಣೆ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಬಣ್ಣದ ಪಾತ್ರ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಣ್ಣಪ್ಪೆರೆನ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆನ್ ತೂತಿನ ಮೇಳೊದ ಯಜಮಾನೆ ಕೊರಗ ಶೆಟ್ರ್, ಈರ್ ನನ ಹಾಸ್ಯಪಾತ್ರ ಮಲ್ಪುಲೆ ಪಂಡೆರ್. ಅಣ್ಣಪ್ಪೆರ್ ಹಾಸ್ಯಗಾರೆ ಆಯಿನಿ ಇಂಚ.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್, ಹಾಸ್ಯೊದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇಜಾಂದಿನ ಕೆಲವು ಪಾತ್ರೊಲೆಡ್ ಹಾಸ್ಯ ಮಲ್ಪಾವುನ ಬಾರಿ ಸವಾಲ್‌ದ ಬೇಲೆ ಆಪುಂಡು. ಅಣ್ಣಪ್ಪರೆಗ್ ಸಿಕ್ಕಿನ ಪಾತ್ರೊಲು ಮಾತ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಮುಗ್ಧ ಪಾತ್ರೊಲು. ಈ ಪಾತ್ರೊಲೆನ್‌ಲಾ ಅಣ್ಣಪ್ಪೆರ್ ತನ್ನ ಕಲ್ಪನೆನ್ ಗಲಸ್‌ದ್, ಸುದ್ದ ತುಳು ಬಾಸೆದ ಮೂಲಕ ರಂಗಸ್ತಲೊಟ್ಟು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಾಯೆರ್. ಆ ಕಾಲೊಡು ಅಣ್ಣಪ್ಪ-ರಾಮದಾಸ ಸಾಮಗ, ಅಣ್ಣಪ್ಪ-ಕೋಳ್ಯೂರು ಜೋಡಿ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟುದ ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಬಾರಿ ಪುಗರ್ತೆದ ಹಾಸ್ಯಜೋಡಿ ಆದಿತ್ಂಡ್. ಬೊಳ್ಳಿಗಿಂಡೆದ ದೇಚು, ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯದ ಪಯ್ಯಬೈದ್ಯ, ಜೋತಿಷಿ, ದೇವುಪೂಂಜದ ಲಿಂಗಪ್ಪ ಆಚಾರಿ, ಕೋರ್ದಬ್ಬು ಬಾರಗದ ಬಬ್ಬುನ ದೋಸ್ತಿ- ಉಂದು ಮಾತ ಅಣ್ಣಪ್ಪೆರೆಗ್ ಪುಗರ್ತೆ ಕೊನದಿನ ಪಾತ್ರೊಲು.

## ಪಡೆಯಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
* ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ 1996-97 ಸಾಲಿನ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ರಾಜಾಂಗಣದ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
## ತೀರಿನಿ
ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಹಾಸ್ಯಪಾತ್ರೊಗು ಕಳೆ ಕೊನತ್ ಕೊರ್ನ ಮಿಜಾರ್ ಅಣ್ಣಪ್ಪೆರ್ ಮಿಜಾರ್‌ದ ತನ್ನ ಇಲ್ಲಡ್ ೯೩ನೇ ಪ್ರಾಯೊಡು ತೀರಿಯೆರ್. ಅರೆಗ್ ತಿಗಲೆಬೇನೆ ಆದಿತ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೆಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಯಕ್ಷಗಾನ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ಭಜನೆ

**ಭಜನೆ** ಪನ್ಪುನ ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತೊ ಕಂಡು ಬರ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಜಾನಪದೊ ಕಲೆ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಭಾಗಡ್  ಭಜನೆ ಮಲ್ಪುನ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಕಾರೊಡದ್ ಒಂತೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಂಡು. ಒಟ್ಟಾದ್ ಭಜನೆ ಮೇಳಲ್ ಒಂದತ್ ಒಂಜಿ ರೀತಿಡ್ ನಾಡ್ದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕ್ ಪದ್ರ್ಂತ್ಂಡ್.
## ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಮಧ್ಯಕಾಲ್ದ ಭಕ್ತಿಯುಗೊ ಈ ಭಜನೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗ್ ಕೈತಲಾದಿಪ್ಪುನ. ಶೈವ ಬುಕ್ಕೊ ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥೊಲೂ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಭಜನೆದ ಪರಂಪರೆನ್ ಪುಡ್ಡು ಪಾರ್ದುಂಡು. ವೈದಿಕೊ ಪರಂಪರೆದ ನಿಗೂಢತೆಲೆನ್ ಅವಶ್ಯಕತೆನ್ ದುಂಬು ಸಾಮಾಜಿಕವಾದ್ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಪರಂಪರೆನ್ ದಾಸೊರ್ ಭಜನೆಗ್ ತಾತ್ವಿಕೊ ರೂಪನ್ ಕೊರ್ಪುನೆಡ್ ಅಕ್ಲ್ ಸಮರ್ಥರಾಯೆರ್. ನವ ವಿಧೊದ ಭಕ್ತಿದ ಮೂಲಕೊ ಅಕ್ಲ್ನ ಭಜನೆಗೊಂಜಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನನ್ ನೀಡ್ದೆರ್. ಇಂಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ಕೊರ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಅಕ್ಲ್ನ ಭಜನೆಗೊಂಜಿ ನಿರ್ಧಷ್ಟತೆ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್.
## ಭಜನೆದ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲು
ಭಜನೆ ಸಂಪ್ರದಾಯೊದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಪಂಡ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನನ್  ಕಾಲಾಂತರೊಡ್ ಮುರಿದುದು, ಆತ್ ಮಾತ್ರ ಅತ್ ಶೈವ ಬುಕ್ಕೊ ವೈಷ್ಣವ ಪನ್ಪುನ ವಿಂಗಡಣೆದ ಗೆರೆನ್ ದಾಟ್ದ್ ಭಾವೈಕ್ಯದ ಕಡೆಕ್ ಸಾಗ್ಯೊರ್. ಜನಪದ ಭಜನೆ ಪನ್ಪುನ ಜಾತಿ, ಮತನ್ ಮೀರ್ನ ದೇಶಿ ಆರಾಧನೆ ಗೀತೆದ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಅಯ್ಟ್ ಮುಲ್ಪದ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆದ ಸ್ತುತಿಯೇ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ, ಛಂದಸ್ಸುಲ ಶುದ್ಧವಾದ್ ದೇಶೀಯ ದಾಸರು ಬಳಸಿನ ಬಾಸೆ. ಛಂದಸ್ಸುದ ಶಿಷ್ಠ ರೂಪನ್ ಮೂಲ್ ಗುರ್ತಮಲ್ಪುಲೆಕ ಇಜ್ಜಿ, ಬಹುತೇಕವಾದ್ ಅವು ಪೂರ ಆಯಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಾಸೆದ ರೂಪೊನ್ ಪಡೆಯೊಂದ್ನಂಡ್. ಹಿಂದೂ ಮುಸಲ್ಮಾನ್ ಪನ್ಪುನ ಭೇದವಿಜ್ಜಂದೆ ಭಜನೆಗಾರರ ಮೇಳಲು ಕಂಡು ಬರ್ಪುಂಡು.
## ಭಜನೆದ ವಿಂಗಡಣೆಲು
ಭಜನೆನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪಂಡದ್ ರಡ್ ಹಂತವಾದ್ ವಿಂಗಡನೆಮಲ್ತದೆರ್. 
### ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಭಜನೆ
ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಭಜನೆದ ಸ್ಪಷ್ಟ ರೂಪಲೆನ್ ಏಕತಾರಿ ಪದಗಲೆನ್ ತೂಯೆರೆ ತಿಕುಂಡು. ಏಕತಾರಿ ತಾನೊಬ್ಬನೆ ಭಜನೆ ಪನ್ಪುನ ಅಲ್ಪದ ಕ್ರಮ,
### ಸಾಮೂಹಿಕ ಭಜನೆ
ಸಾಮೂಹಿಕ ಭಜನೆ ಪನ್ಪುನ ಮೇಳ ರೂಪದ. ಮುಲ್ಪದ ಸಂಖ್ಯೆನ್ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ್ ಪನಂದೆ ಒಂಜೆರ್ದೊಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪನ್ಪುನೆ ಸೂಕ್ತ. ತಾಳ, ತಪ್ಪಡಿ, ಏಕತಾರಿ, ಚಾಜು, ಶ್ರುತಿ ಮೊದಲಾದ ವಾದ್ಯ ಮೂಲಿಪುಂಡು. ಸಾಮೂಹಿಕ ಭಜನೆಡ್ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಮುಖ್ಯಗಾಯಕೆರ್ ಭಜನೆನ್ ಪನೊಂದು ಪೋಪೆರ್ ಬಾಕಿದಕ್ಲ್ ಅವ್ವೆ ಧಾಟಿಡ್ ಬಜನೆನ್  ಪುನರಾವರ್ತಿಸವೆರ್.
### ಕುಣಿತ ಭಜನೆ
ಕುಣಿತ ಭಜನೆ ಪನ್ಪುನವು ಪೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರ. ಪೊಸ ಮಾದರಿಲ ಅಂದ್.
## ಉಪಸಂಹಾರ
ಆರಾಧನಾ ಕಲೆಯಾತಿನ ಭಜನೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಉಂಡು, ಮಧ್ಯಕಾಲಿನ ಭಕ್ತಿಪಂಥದ ಪರಂಪರೆ ಭಜನೆಗ್ ಹಿನ್ನಲೆಯಾತ್ಂಡು, ಆತತಂದೆ ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ನೇತಾರರೂ ಉಂದೆ ಪರಂಪರೆಡಷ್ ಬರ್ಪೆರ್, ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನೊಟ್ ಭಜನೆನ್ ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಗ್ ಕಂತ್ದ್ ಉಂತಾಯಿನ  ಅನೇಕ ಹಿರಿಯ ಕವಿ ಮೂಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಕಲಬುರ್ಗಿದ ಕಡಗೋಳ ಮಡಿವಾಳಪ್ಪ, ಅವ್ವೆ ಜಿಲ್ಲೆದ ರಾಮಾಪುರತ್ತ ಬಕ್ಕಪ್ಪ, ಶಿಶುನಾಳ ಶರೀಫ, ಕಲಬುರ್ಗಿದ ಕೂಡಲೂರು ಬಸವಲಿಂಗ ಶರಣ, ಬಿಜಾಪುರೊದ ಸಾರವಾಡದ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯ  ಮೊಕುಲ್ ಪೂರ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕೊಡ್ ಭಜನೆ ಸಂಪ್ರದಾಯೊನ್ ಹಿರಿದಾದ್ ಬುಲೆಪಾದಿನಕ್ಲು, ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕಡ್ ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶಡ್ ವೃತ್ತಿಗಾಯಕರೇ ಭಜನೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಆಂಡ ದಕ್ಚಿಣ ಕನ್ನಡೊಡ್ ಅಂಚಿನ ಪರಂಪರೆ ಕಂಡು ಬರ್ಪುಜಿ.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
#ಸಂಪಾದಕ: ಹಿ.ಚಿ. ಬೋರಲಿಂಗಯ್ಯ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳ ಕೋಶ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೧೯೬೬.

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಕೊಲು
*Sanskrit Glossary - Bhajan 
*Swargarohan : Largest collection of Bhajans by 
*Bhajans : One Way of Worship
*Sampradaya Bhajan
*Bhajan – devotional and philosophical songs!
*stories 
*The Mummurthis – The Trinity of Bajan

ವರ್ಗೊ:ಸಂಗೀತೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಅದ್ಯಾತ್ಮೊ
ಬಿಕರ್ಣಕಟ್ಟೆ

thumb|ಭೀಕರ ರಣಕಟ್ಟೆ(ಬಿಕರ್ಣಕಟ್ಟೆ)

**ಬಿಕರ್ಣಕಟ್ಟೆ** ಪನ್ಪಿ ಊರು ಕುಡ್ಲ ದ ಕೇಂದ್ರ ಹಂಪನಕಟ್ಟೆ‌ರ್ದ್ ಸುಮಾರ್ 3 ಕಿ. ಮಿ. ದೂರ ಈಸಾನ್ಯೊ ದಿಕ್ಕುಡು ನಂತೂರ್ರ್ದ್  1 ಕಿ. ಮೀ. ಅಂತೊರೊಡ್ ಉಂಡು. ಕುಡ್ಲರ್ದ್  ನಂತೂರು- ಕುಲಶೇಖರ ಆದ್ ಮೂಡಬಿದ್ರೆ-ಕಾರ್ಕಳ-ಶಿವಮೊಗ್ಗಗು (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಎನ್ ಎಚ್ ನಂಬ್ರ 169) ಪೋಪಿ ರಾಜಮಾರ್ಗೊಡು ತಿಕ್ಕುಂಡು.

## ಚರಿತ್ರೆ
ಚರಿತ್ರೆಡ್ **ಬಿಕರ್ಣಕಟ್ಟೆ** – ಒಂಜಿ ತ್ಯಾಗೊ-ಬಲಿದಾನದ ಮಹತ್ವೊ ಉಪ್ಪಿನ ಊರು. ಕುಡ್ಲದ ನಗರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಡ್ ಬರ್ಪುನ ಬಿಕರ್ಣಕಟ್ಟೆ  ಊರುದ ಪಿರವುಡು ಉಪ್ಪುಣ ತ್ಯಾಗೊ-ಬಲಿದಾನದ ಮಹತ್ವೊ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಕ್ಲೆಕ್ ಗೊತ್ತಿಜ್ಜಿ. ಸುಮಾರ್ 2 ಶತಮಾನೊಗ್ ದುಂಬು ಉಂದು ಭೀಕರ ರಣಕಟ್ಟೆ ಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಸುರೂತ್ತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟೊಡ್ ನೆತ್ತೆರ್ ತೆತ್ತಿನ ಇತಿಹಾಸೊಗ್ ಉಂದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿನ ಕಟ್ಟೆಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆನ್ ಈ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಾದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಪುಣೊಲೆನ್ ಕಕ್ಕೆ-ಗಿಡಿಳೆಗ್ ತಿನೆರೆ ಬುರ್ದ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಅಮಾನವೀಯ ಕ್ರೌರ್ಯೊನ್ ಸಾರಿನಂಚಿನ ಕಟ್ಟೆ. ಜಿಲ್ಲೆದ ರೈತ ಹೋರಾಟರೆನ ಮಾಜಂದಿನ ಪಜ್ಜೆಗುರುತುಳು ನೆತ್ತ ಪಿರವುದುಂಡು.

ಸುಮಾರ್ 200 ವರ್ಷದ ದುಂಬು ಖಾಲಿ ಗುಡ್ಡೆಯಾದಿತ್ತಿನ ಬಿಕರ್ಣಕಟ್ಟೆ ಇನಿ ಫ್ಲೈಓವರ್, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಾದ್ ಬದಲಾತ್ಂಡ್. ಆಂಡ ಹೆದ್ದಾರಿದ ಕೈತಲ್ ಅಶ್ವತ್ಥ ಮರ ಇಪ್ಪುನ ಕಟ್ಟೆನೇ ಭೀಕರ ರಣಕಟ್ಟೆ ಪಂದ್ ಪಣೊಂದುಪ್ಪುಣಿ. ಐತ್ತಮಿತ್ತ್ ಜಾಗೆದ ಪುದರ್ ಕೆತ್ತ್ ದಿನ ಕಲ್ಲ್ ಲಾ ಅಡೆ ಉಂಡು. ಈ ಕಟ್ಟೆದ ಮಿತ್ತ್ ಕುಲ್ಲೆರೆ ಇಜ್ಜಿ. ಐತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ದ ಮರೊನ್ ಮಿತರೆರೆ ಇಜ್ಜಿ. ಕಟ್ಟೆದ ಮಿತ್ತ್ ದೇವರೆನ ಪಾಟೊನ್ ದೀಪುಲೆಕ್ಕ ಇಜ್ಜಿ. ಇಂಚಿದಿನ ವಾಡಿಕೆಲು ಮೂಲು ನಡೆತ್ತೊಂದು ಬೈದುಂಡು.
1799ಡು ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಒಟ್ಟುಗ್ ಆತಿನ ಯುದ್ದೊಡು ಟಿಪ್ಪುಸುಲ್ತಾನ್ ಜೀವ ಕಳೆಯೊನುವೆ.  ಮೈಸೂರು ವಶೊಗು ತಿಕ್ಕಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಉಪ್ಪು, ಬಚ್ಚಿರೆಗ್ ಸುಂಕ ಪಾಡಿಯೆರ್. ಉಳುಮೆದ ಗೇಣಿನ್ ಪಣೊತ ರೂಪೊಡ್ ಕೊರೊಡ್ ಪಣ್ಪಿನ ಕಟ್ಟಾಜ್ಞೆ ಪಾಡಿಯೆರ್. ಇಂದೆನ್ ವಿರೋಧಪಡಿಸಾದ್ 1837ಡ್ ಕೆಂದಬಾಡಿ ರಾಮಯ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ನಂಜಯ್ಯ ನೇತೃತ್ವೊಡು 'ಅಮರ ಸುಳ್ಯ ರೈತ ದಂಗೆ' ಆದ್ ಪೋಂಡು. ಪುಟ್ಟ ಬಸಪ್ಪ ಮೆರೆಗ್ ರಾಜ ಪಟ್ಟ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ಕಲ್ಯಾಣಸ್ವಾಮಿ ಪಣ್ಪಿ ಪುದರ್ ದೀದ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪರ ಯುದ್ಧೊಗ್ ಪೋಯೆರ್. ಸುಳ್ಯರ್ದ್ ಪೋಯಿನ ಈ ರೈತ ಸೈನ್ಯ ಜನರೆನ್ ಸೇರಿಸಾದ್, ಬ್ರಿಟಿಷರೆನ್ ಸೋಲಿಸಾದ್ 1837ಡ್ ಎಪ್ರಿಲ್ 5ಕ್ಕ್ ಕುಡ್ಲ ಮುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಕಲ್ಯಾಣಸ್ವಾಮಿಗ್ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಲಾ ಮಲ್ತೆರ್. ರಡ್ಡ್ ವರ್ಷ ಸುಂಕ, ಗೇಣಿ ರದ್ದ್ ಮಲ್ಪುಣ ನಿರ್ಣಯೊನ್ ಮಲ್ತೆರ್.

ಅವಮಾನ ತಡೆವೆರೆ ಆವಂದಿನ ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ರಡ್ಡೇ ವಾರೊಡ್ ಭಾರೀ ಸೈನ್ಯ, ಅಸ್ತ್ರೊನ್ ಗೆತೊಂದು ಯುದ್ಧ ಸಾರಿಯೆರ್. ಈ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧೊಡ್ ಕೆದಂಬಾಡಿ ರಾಮಪ್ಪ, ಹುಲಿಕುಂದ ನಂಜಯ್ಯ ಹುತಾತ್ಮರಾಯೆರ್, ನಂದಾವರ ಬಂಗರಸುರೆನ್ 1837 ಮೇ 27ಡ್, ಕಲ್ಯಾಣಸ್ವಾಮಿ ಅಂಚನೇ ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿದ ಮಂಜಪ್ಪರೆನ್ ಜೂನ್ 19ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಡ್ಡೆ ಮನೆ ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಮೆರೆನ್ ಅಗೊಸ್ಟ್ 31ಡ್ ಬಿಕರ್ಣಕಟ್ಟೆಡ್ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಾಯೆರ್.
ಬ್ರಿಟಿಷರೆನ ಪರ ಹೋರಾಟ ಮಲ್ಪೆರೆ ಜನ ದುಂಬು ಪೋಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಣ್ದ್ ಪೋಡಿಗೆ ಪುಟ್ಟಾವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡ್ ಗಲ್ಲುಗೇರಿಸಾಯಿನ ದೇಹೊಳೆನ್ ಜೆಪ್ಡಾಯೆರೆ ಬುಡಂದೆ ಅವೆನ್ ಕಕ್ಕೆ-ರಣಗಿಡಿಳು ತಿನ್ಪಿಲೆಕ್ಕ ತೂವೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಬ್ರಿಟಿಷರೆನ ಈ ಕ್ರೌರ್ಯೊಗ್ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿನ ಕಟ್ಟೆ ದುಂಬಗ್ ‘ಭೀಕರ ರಣಕಟ್ಟೆ’ ಪಣ್ದ್ ಇತ್ತೆಲಾ ಉಂಡು.

## ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು
# ಅಹ್ಸನುಲ್ ಮಸೀದಿ, ಬಿಕರ್ಣಕಟ್ಟೆ
# ಬಾಲೆಯೇಸುನ ಇಂಗ್ರೇಜಿ, ಬಿಕರ್ಣಕಟ್ಟೆ

## ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಷೇತ್ರೊಲು
# ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್/ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ), ಪದವು, ಬಿಕರ್ಣಕಟ್ಟೆ

File:ಕಟ್ಟೆದ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಲ್ಲ್ ದ ಕೆತ್ತನೆ.jpg|ಕಟ್ಟೆದ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಲ್ಲ್ ದ ಕೆತ್ತನೆ
File:DKJP School, Bikarnakatte.jpg|ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮೊ), ಪದವು, ಬಿಕರ್ಣಕಟ್ಟೆ
File:Infant Jesus Shrine, Bikarnakatte.jpg|ಬಾಲೆ ಯೇಸು ಇಂಗ್ರೇಜಿ, ಬಿಕರ್ಣಕಟ್ಟೆ
File:ಅಹ್ಸನುಲ್ ಮಸೀದಿ, ಬಿಕರ್ಣಕಟ್ಟೆ.jpg|ಅಹ್ಸನುಲ್ ಮಸೀದಿ, ಬಿಕರ್ಣಕಟ್ಟೆ


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

https://web.archive.org/web/20220725102125/https://kpepaper.asianetnews.com/c/68739307

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ವರ್ಗೊ:ಕುಡಲದ ಊರುಲು
ನರ್ತೆ ಸುಕ್ಕ

**ನರ್ತೆ ಸುಕ್ಕ** ಉಂದು ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ವಿಸೇಸವಾಯಿನ ಕಜಿಪು. ಉಂದೆನ್ ನರ್ತೆನ್ ಗಲಸ್‍ದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪಿರಾಕ್‍ಡ್ ತುಲುವೆರೆನ ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲಡ್ ಮರಿಯೊಲದಪಗ ನರ್ತೆದ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪಂದಿನ ಇಲ್ಲ್ ಇತಿಜಿ. ನರ್ತೆಲು ಪುವೆಚ್ಚಿ/ಪುರುಕ್ಲೆನ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರಿನ ಒಂಜಿ ಜೀವಿ. ನರ್ತೆಲೆನ ಆಹಾರವಾದ್ ತಿಂಡ ಅವೆರ್ದ್ ಮಸ್ತ್ ಶರೀರೊಗ್ ಆಪಿನ ಪ್ರಯೋಜನಲು ಉಲ್ಲ. ದಾಯೆ ಪಂಡ ನೆಟ್ಟ್ ಕರ್ಬೊದ ಅಂಸ, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ವಿಟಮಿನ್ ಎ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ಕನಿಜೊದ ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಸೊಲು ಉಂಡು ಅಂಚನೆ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಲ ಜಾಸ್ತಿ ಇಪ್ಪುಂಡು. ನರ್ತೆಲೆಡ್ ಸುಮಾರ್ ವಿದೊಕುಲುಲ್ಲ ಕೆಲವು ವಿದೊತ್ತ ನರ್ತೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಜೆರ್.

## ನರ್ತೆಲೆನ್ ಪೆಜ್ಜಿದ್ ಸಮ ಮಲ್ಪಿನ ಕ್ರಮೊ
ನರ್ತೆಲು ಅರೆಗೊಲೊಡು ತುವರೆ ತಿಕ್ಕುಜ, ಮರಿಯಲಡ್ ತಂಪು ಇಪ್ಪುನೈರ್ದಾವರ ಸುರೂತ ಬರ್ಸೊಗೆ ಮಣ್ಣ್ ದ ಮಿತ್ತ್ ಬರ್ಪ. ನರ್ತೆಲು ಮಣ್ಣ್, ಪಾಮಜಿ, ಕೆಸರ್ ಉಂದೆನೆ ತಿಂದ್‍ದ್ ಬದ್ಕುಂಡು. ಬರ್ಸೊಗು ಕಂಡೊಲೆಡ್ ನೀರ್ ದಿಂಜಿದಿಪ್ಪುಂಡು, ಅಂಚಾದ್ ಬಿತ್ತನೆ ಮಲ್ಪೊಡು ದುಂಬು ನರ್ತೆಲೆನ್ ಪೆಜ್ಜುವೆರ್ ದಾಯೆ ಪಂಡ ಬಿತ್ತಿನ ಬೀಜ ಮುಂಗೆ ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಆ ಮುಂಗೆನ್ ಈ ನರ್ತೆಲು ತಿನ್ಪ, ಬುಲೆ ಹಾಲಾಪುಂಡು. ಈ ಕಾರಣೊಗು ಬಿತ್ತನೆ ಮಲ್ಪೊಡ್ ದುಂಬೇ ನರ್ತೆಲೆನ್ ಪೆಜ್ಜುವೆರ್. ಅವ್ ಅತ್ತಂದೇ ನೆಜಿ ನಡ್ಪುನ ಪೊರ್ತುಡು ಪೊಂಜೊವ್ನಕುಲು ಸೀರೆದ ಸೆರಗ್ ‍ಡ್ ನರ್ತೆಲೆನ್ ಪೆಜ್ಜಿದ್ ಕಟ್ಟೊಂದಿತ್ತೆರ್.
ಪೆಜ್ಜಿನ ನರ್ತೆನ್ ಇಲ್ಲಗ್ ಕೊನತ್ತ್ ದ್ ಅವೆನ್ ಎಡ್ಡೆ ನೀರ್ಡ್ ಪಾರ್ದ್ ದೀವೊಡು. ರಡ್ಡ್ ದಿನ ಮುಟ್ಟ ಉಂದೆನ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುಜೆರ್. ದಾಯೆ ಪಂಡ ನರ್ತೆಲು ಕೆಸರ್ ಮಣ್ಣ್ ಲೆಡ್ ಇತ್ತಿನೈರ್ದಾವರ ಸಂಕೊದ ಉಲಯಿ ಮಸ್ತ್ ಮಣ್ಣ್ ಸೇರ್ದಿಪ್ಪುಂಡು ಅಂಚಾದ್ ಮಾತ ಮಣ್ಣ್ ದೆಪ್ಪರೆ ರಡ್ಡ್ ದಿನ ನೀರ್ ಡ್ ಪಾರ್ದ್ ದೀಪೆರ್.

## ಬೋಡಾಯ್ನ ಸಾಮಾನುಲು
* ನರ್ತೆ.
* ಸಂಬರ - ೨ ಚಮ್‍ಚ.
* ಬೇವಿರೆ, ಎಣ್ಣೆ, ದಾಸಿಮಿ - ಒಗ್ಗರಣೆಗ್ ಬೋಡಾಯ್ನಾತ್.
* ಜೀರ್ದರಿ - ಅರ್ದ ಚಮ್‍ಚ.
* ನೀರುಳ್ಳಿ - ೨ ಕಂಡೆ.
* ಗರಂ ಮಸಾಲೆದ ಚೆಕ್ಕೆ - ೨.
* ಉಪ್ಪು - ರುಚಿಗ್ ಬೋಡಾಯ್ನಾತ್.
* ಕೆಂಪು ಮುಂಚಿ - ೧೫.
* ಮಂಜೊಲ್ - ಅರ್ದ ಚಮ್‍ಚ.

## ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
### ನರ್ತೆನ್ ಬೈಪಾವುನ ಕ್ರಮೊ
ರಡ್ಡ್ ದಿನ ನೀರ್ ಡ್ ಪಾರ್ದ್ ದೀತಿನ ನರ್ತೆನ್ ಉಪ್ಪು ಪಾರ್ದ್ ಬೈಪಾವೊಡು. ಬೈತಿ ಬುಕ್ಕೊ ನರ್ತೆದ ಒಟ್ಟೆಲೆರ್ದ್ ಕಡ್ಡಿನ್ ಗಲಸ್‍ದ್ ಅವೆತ್ತ ಉಲಾಯಿದ ಮಾಸನ್ ದೆಪ್ಪೊಡು. ಈ ರೀತಿಡ್ ನರ್ತೆದ ಮಾಸೊನು ಕಜಿಪುಗ್ ಸಾರ್ ಇಜ್ಜಿಂಡ ಸುಕ್ಕ ಮಲ್ಪರೆ ಗಲಸೊಲಿ. ನರ್ತೆದ ಒಟ್ಟೆಲೆನ್ ಸುಕ್ಕ ಮಲ್ಪರೆ ಗಲಸುಜೆರ್.

### ಅರೆಪ್ಪು ಕಡೆಪುನ ಕ್ರಮೊ
ಬಾಣಲೆಡ್ ಒಗ್ಗರಣೆ ದೀದ್ ಅವೆಕ್ಕ್ ಸಂಬರ, ಜೀರ್ದರಿ, ಮಂಜೊಲ್, ಚೆಕ್ಕೆ, ನೀರುಳ್ಳಿ, ೧೫ ಕೆಂಪು ಮುಂಚಿ (ಖಾರೊಗ್ ಬೋಡಾಯ್ನಾತ್) ಉಂದು ಮಾತ ಕಾಯಿಬುಕ್ಕೊ ನೀರ್ ಪಾಡಂದೆ ಸನ್ನ ಕಡೆವೊಡು. ಪೊಡಿ ಮಲ್ತಿನ ಸಾಮಾನ್‍ನ್ ಬರೀಕ್ ದೀದ್ ನನೊಂಜಿ ಬಾಣಲೆಡ್ ಒಗ್ಗರಣೆ ದೀದ್ ಅವೆಕ್ಕ ಮೂರ್ದಿನ ನೀರುಳ್ಳಿ ಅಂಚನೆ ಹದ ಬೈಪಾದಿನ ನರ್ತೆ, ಚೂರು ಮಂಜೊಲ್ ಪಾರ್ದ್ ಕುಡ ಪತ್ತ್ ನಿಮಿಷ ಬೈಪಾವೊಡು. ನರ್ತೆ ಬೈತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಡಿ ಮಲ್ದಿನ ಸಾಮಾನ್‍ದ ಪೊಡಿ ತಾರಾಯಿನ ಪೂ ಅಂಚನೆ ಚೂರು ನೀರ್ ಪಾರ್ದ್ ಮಗುಪ್ಪೊಡು. ಕುಡ ಐನ್ ನಿಮಿಷ ಬೈಪಾಂಡ ನರ್ತೆದ ಸುಕ್ಕ ತಯಾರಾಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಪೊಳಲಿ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಶಾಸ್ತ್ರಿ

**ಯಕ್ಷಗಾನ ವಾಚಸ್ಪತಿ ಪೊಳಲಿ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಶಾಸ್ತ್ರಿ** ಮೇರ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಂಚನೆ ಪುರಾಣಪ್ರವಚನೊಲೆಡ್ ಪೋಯಿನ ಶತಮಾನೊಡು ಘನವಿದ್ವಾಂಸೆರಾದಿತ್ತೆರ್‌. ಮೇರ್ ಪೊಳಲಿಡೇ ಇತ್ತಿನೈರ್ದಾವರ ಮೆರೆನ್ ಪೊಳಲಿ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಪಂಡ್‍ದೇ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಯ್ಯನಕಟ್ಟೆಡ್ ನಡೆತಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟೊಡು ಕುಮಾರವಿಜಯ ಪ್ರಸಂಗೊದ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಪಾತ್ರೊಡು ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಮೆರೆನ ಪಾತ್ರೊ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದಿತ್ತಿನೈರ್ದಾವರ ವಿದ್ಯಾಧಿಕಾರಿ ಡಾ. ತಾತಾಚಾರ್ಯೆರ್ *ಯಕ್ಷಗಾನ ವಾಚಸ್ಪತಿ* ಪನ್ಪಿನ ಬಿರುದುನ್ ಮೆರೆಗ್ ಕೊರಿಯೆರ್. ಅವೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮೆರೆನ ಪುದರ್ *ಯಕ್ಷಗಾನ ವಾಚಸ್ಪತಿ ಪೊಳಲಿ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಶಾಸ್ತ್ರಿ* ಪಂಡ್‍ದ್ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆಂಡ್.
## ಪುಟ್ಟು, ಕಲಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜೀವನ
ಶಾಸ್ತ್ರಿಲು ಕುಡ್ಲದ ಮಿಜಾರ್ ಮಾಗಣೆದ ಕೆಲಂಜಾರು ಗ್ರಾಮೊಡು ಕೃಷ್ಣ ಕಾರಂತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪದ್ಮಾವತಿಯಮ್ಮ ದಂಪತಿಲೆಗ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಅಪಗದ ಗುರುಕುಲ ಪದ್ದತಿಡೇ ಶಾಸ್ತ್ರಿಲು ಬರವು ಕಲ್ತೆರ್. ದುಂಬಗ್ ಚಿದಂಬರಂಡ್ ಮಹಾಗುರುವಾಯಿನ ದಂಡಪಾಣಿ ದೀಕ್ಷಿತೆರೆರ್ದ್ ವ್ಯಾಕರಣಶಾಸ್ತ್ರೊದ ಬರವು ಕಲ್ತೆರ್. ಆಣನ ಬರವುದ ಪರಿಶ್ರಮೊನ್ ತೂದು ಗುರುಕುಲು ಅರೆಗ್ *ಶಾಸ್ತ್ರಿ* ಪನ್ಪಿನ ಬಿರುದುನ್ ಕೊರಿಯೆರ್.ವೃತ್ತಿಜೀವನೊದ ಸುರೂಟ್ ಕಾಸರಗೋಡುದ ಮಂಗಲ್ಪಾಡಿಡ್ ಅಧ್ಯಾಪಕೆಯಾದ್ ಮೇರ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಕುಡ್ಲದ ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಪ್ರೌಢಸಾಲೆಡ್ ಕನ್ನಡದ ಪಂಡಿತೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ನೆತ್ತ ಮದ್ಯೊಡ್ ಮೆರೆಗ್ ತಾಳಮದ್ದಲೆದ ಮಿತ್ತ್ ಆಸಕ್ತಿ ಪುಟ್ಟುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ರಡ್ಡ್ ಮೂಜಿ ಕಡೆಟ್ ತಾಳಮದ್ದಲೆಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಆಂಡ ಸುರುತ್ತ ಬಾರಿ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಡ್ ಮೆರೆಗ್ ಸೋಲಾಂಡ್ ಅವೆಕ್ಕಾತ್ರ ಉಂದೇ ಸೋಲುನು ಕಲಾಜೀವನೊಗ್ ಸವಾಲಾದ್ ದೆತೊಂದು ಪ್ರಸಂಗೊದ ಬಗ್ಗೆ ಕುಡ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್. ಅವೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಲಾಭಿಮಾನಿಲೆನ ಮನಸ್ಸ್ ನ್ ಮುಟ್ಟುಲೆಕ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆಯೆರ್.

## ಕಲಾಸಾಧನೆ
ಗಾಂಧಿನ ಟೊಪ್ಪಿ, ವೇಷ್ಟಿನ್ ಗಲಸ್‍ದ್ ಕಚ್ಚೆ ಪಾರ್ದ್, ಪೈರನ್, ಪುಗೆಲ್‍ಡ್ ಬೊಲುದುದ ಸಾಲ್ ಪಾಡೊಂದು ವೇದಿಕೆಡ್ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಗ್ ಕುಲ್ಲೊಂದಿತ್ತೆರ್ಗೆ. ಮೆರೆನ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಎಂಚ ಇಪ್ಪೆದ್ಂಡ್ ಪಂಡ್ಂಡ ಪುರಾಣಲೋಕೊಲೆನ್ ಪುನಃ ಸೃಷ್ಟಿಮಲ್ಪುಲೆಕ ಇಪ್ಪೆದ್ಂಡ್‍ಗೆ. ಶಾಸ್ತ್ರಿಲೆನ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಡ್ ಕಾಲಿ ಮನೋರಂಜನೆ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ಶ್ರೋತ್ರವರ್ಗೊಗ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಜ್ಙಾನೊನ್ಲಾ ಕೊರ್ಪೆದ್ಂಡ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಹರಿದಾಸ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮಗರು ತಮ್ಮ ಬರವುಡು ಬರೆತೆರ್‍ಗೆ.

## ಪುರಸ್ಕಾರೊಲು
1930 ನೆ ಇಸವಿಡ್ ಬೆಳ್ಳಾರೆದ ಅಯ್ಯನಕಟ್ಟೆಡ್ ಗೊಬ್ಬಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟೊಡು ಕುಮಾರವಿಜಯ(ನಂದಳಿಕೆ ಕವಿಮುದ್ದಣ್ಣ ಮೆರೆನ ಕೃತಿ) ಪ್ರಸಂಗೊದ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಪಾತ್ರೊಡು ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಮೆರೆನ ಪಾತ್ರೊ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್‍ಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ಆನಿದ ಮೇಳೊದ ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷೆ, ವಿದ್ಯಾಧಿಕಾರಿ ಡಾ. ತಾತಾಚಾರ್ಯೆರ್ *ಯಕ್ಷಗಾನವಾಚಸ್ಪತಿ* ಪನ್ಪಿನ ಬಿರುದುನ್ ಮೆರೆಗ್ ಕೊರಿಯೆರ್.
## ಪ್ರಕಟನೆಲು
* ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪೊಳಲಿ.

## ತೀರಿನಿ
ಶಾಸ್ತರಿ ಮೇರ್ 1972ನೇ ಇಸವಿಡ್ ತೀರಿಯೆರ್. ಆರ್ ತಿರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆನ ನೆನಪುಗು ಪೊಳಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಿತಿ ಪನ್ಪಿನ ಸಂಘೊನ್ ಕಟ್ಟಿಯೆರ್. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರವಚನೊಡ್ ಪ್ರವೀಣೆರಾಯಿನಕ್ಲೆಗ್ ಪೊಳಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
* ಪುಸ್ತಕ: *ಕರಾವಳಿ ಮಹನೀಯರ ಬದುಕು ಸಾಧನೆ*,ಸಂಪಾದಕೆರ್: ಡಾ.ಶ್ರೀಪತಿ ಕಲ್ಲೂರಾಯ ಪಿ.

ವರ್ಗೊ:ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರ್
ವರ್ಗೊ:ಯಕ್ಷಗಾನ
ಪಾದಲ ಸಪ್ಪು

thumb|ಪಾದಲ ಸಪ್ಪು
thumb|ಪಾದಲ ಸಪ್ಪು ಕಾಯಿ
**ಪಾದಲ ಸಪ್ಪು**, ಪಾದ್ರಂಡೆ ಪಾದೆಲಪ್ಪು ಅತ್ತಂಡ   ತಾಳಿ ತಪ್ಪು ಪನ್ಪುನ  ಉಂದು ಒಂಜಿ ಬಲ್ಲ್ (ಬೂರು). ಉಂದೆಕ್ ಕನ್ನಡೊಡು, ಪಾಡಾವಳಿ, ಹಾಡೆ ಅತ್ತಂಡ ಹಾಡೆಬಳ್ಳಿ ಪಂಡ್ ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ರೆ.

## ಗುರುತೊ

# ಪಾದಲ  ಸಪ್ಪು ಅಳಿಯೊಂದಿಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಲ್ಲ್ ಬೂರು. ಕಾಟ್ ದೈ  ಪಂಡ್ ದ್ ದಂಟ್ ದ್ ಪೋಪುನ ಈ ದೈಟ್ ಬಾರೀ ಮರ್ದದ ಗುಣೋ ಉಂಡು. 
# ಉಂದೆತ ವಿಜ್ಞಾನೊ ದ ಪುದರ್  ’ಸೈಕ್ಲಿಯಾ ಪೆಲ್ಟೇಟಾ’.
## ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು ಪಾಠಾ,
## ಹಿಂದಿಡ್  ಪಾಡ,
## ಮಲಯಾಳಿಡ್  ಕಟ್ಟುವಲ್ಲಿ,
## ಕನ್ನಡೊಡು ಹಾಡೆ ಬಳ್ಳಿ

## ಉಪಯೋಗ

# ಪಾದಲ  ಸಪ್ಪುದ  ಬೇರ್ ಬಾರಿ ಉಪಯೋಗೊಗು ಬರ್ ಪುಂಡು. ಆಯಿನ ಬೇರ್ ನ್ ಅರೆತ್ದ್ ಪೂಜಿಂಡ ಗಾಯೋ ಗುಣ ಆಪುಂಡು.
# ಪಾದಲ  ಸಪ್ಪುದ  ಬೇರ್ ದ ಎಣ್ಣೆ ಕಾರ್ ದ ಬೆರೆಲ್ದ ಇಡೆ  ಪುರಿ ತಿನ್ಪುನೆಕ್ ಮರ್ದ್. ಅಜೀರ್ಣ, ದೊಂಡೆ ಉರಿ ಪೋಪುನೆಕ್ ಲಾ  ಮರ್ದ್.
# ಉಂದೆತ ಇರೆನ್ ನೀರ್ ಡ್ ನೆನೆ ಪಾಡ್ದ್, ಪುಂಟುದು ರಸ ದೆತ್ತ್ದ್ ಮನ್ಪುನ ಅಂಟ್ ದ ಲೋಳೆ ಕಣ್ಣ್ ಜಿ ತಂಪು. 
# ಬೇರ್ ದ್  ದೆತ್ತಿನ ರಸೋನು ತರೆ ಬೇನೆ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪೆರೆಲಾ ಗಳಸುವೆರ್.
# ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ದಕುಲು ಉಂದೆನ್  ಕಾನ್ಸರ್ ಕಾಯಿಲೆಗ್ ಮರ್ದಾದ್ ಗಳಸೂಲಿಂದ್ ಪನ್ಪರ್.

## ಬುಲೆಚಿಲ್

# ಉದ್ದೊಗು ಬಲಪುನ ಬೂರು ಬಲ್ಲ್ ಉಂದು. ಇರೆಕುಳು ಹೃದಯಾಕಾರ ಇತ್ತ್ ದ್ ಒಂಜೇದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಿರ ಒಂಜಿ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕ್ ಡ್ ಇಪ್ಪುವ. ಉಂದೆತ ಪೂ ಏಕಲಿಂಗಿಯಾದ್ ಒಂತೆ ಮಂಜೊಲು ರಂಗ್ ಡ್ ಇಪ್ಪುವ. 
# ಪರಂದ್ ಲು  ಉರುಂಟು  ಬೊಲ್ದಾದ್  ದ್ರಾಕ್ಷೇ   ಜೊಂಕುಳಿದಲೇಕೋ ತೋಜಿಬೋ.
# ನಮ್ಮ ಪರಿಸರೊಡು  ತೋಜುನ ಮಾತಾ ದೈಲಾ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆಡ್ ಮರ್ದ್ ಅತ್ತಂಡ ಮೂಲಿಕೆ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಿಪ್ಪೋಗು ಇಂಚಿನ ಮರ್ದುಲು ಅಳಿಯಂತ್ರೋ ಅವೊಂದುಲ್ಲೊ. ನಮ್ಮ ದುಂಬುದ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಆಯಿನ ಗುರ್ತೊ ಇಜ್ಜಂದೆ ಪೋಪುನ ಕಾಲ ಬರು.  
# ಕಾಲ ಕರೀಲೆಕೊ ಇಂಚಿನ ಕೆಲವು ಅಪರೂಪೊದ ಮರ್ದ್ ದ ಡೈಕುಲೆನ  ಗುರ್ತೋ, ಆಯಿನ್ ಗಳಸುನ  ಗೇನ ದೂರ ಆವೊಂದುಂಡು. ಇಂಚಿನ ಮರ್ದ್ ಡ್  ವಾ ದೋಸಾಲಾ ಇದ್ದಿ. ನನ ದುಂಬುಗು ಕಾಡ್, ಪರಿಸರೋ ಪೂರಾ ಮಾಜಿದ್ ಪೋನಗ ಉಂದೆತ ಕೃಷಿ ಯೇ ಒಂಜಿ ಉದ್ದಿಮೆ ಆಪುನ ಲಚ್ಚನೊಲು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪಾ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ಝಾನ್ಸಿ ರಾಣಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್

**ಝಾನ್ಸಿ ರಾಣಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್** ಉಂದು ಸುಭಾಸ್ ಚಂದ್ರ ಭೋಸೆರ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತಿನ, ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಆರ್ಮಿ(INA ಅತ್ಂಡ ಆಝಾದ್ ಹಿಂದ್ ಫೌಝ್)ದ ಪೊಂಜವುಲೆನ ಪಡೆ ಆದಿತ್ಂಡ್. ಕ್ಯಾ. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೆಹೆಗಲ್ ಈ ಪಡೆತ್ತ ಮುಕ್ಯಸ್ತೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಸಿಂಗಪುರಡ್ ಸ್ತಾಪನೆ ಆಯಿನ ಈ ಪಡೆಟ್, ಮಲೇಷ್ಯಾ, ಸಿಂಗಾಪುರಡ್ ಇತ್ತಿನ ರಬ್ಬರ್‌ದ ತೋಟಲೆಡ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ಪೊಂಜವುನಕುಲು ಎಚ್ಚ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಇತ್ತೆರ್.

## ಇತಿಹಾಸೊ
೧೨ನೇ ಜುಲೈ ೧೯೪೩ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಭೋಸೆರ್ ಪೊಂಜವುನಕ್ಲೆನ ಪಡೆನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪುನ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಪಡೆ ಸುರು ಆನಗ ಅಂದಾಜಿ ೧೫೦ ಜನ ಪೊಂಜವುಲಕುಲು ಈ ಪಡೆಕ್ ಸೇರಿಯೆರ್. ಮಲೇಷ್ಯಾ ಸಿಂಗಾಪುರಡ್ ಇತ್ತಿನ ರಬ್ಬರ್‌ದ ತೋಟಲೆಡ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ಪೊಂಜವುನಕುಲು ಎಚ್ಚ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಇತ್ತೆರ್. ನನ ಕೆಲವೆರ್ ಈ ಪಡೆಕ್ ಸೇರರಗಾದ್ ಭಾರತ ದೇಸೊಡ್ದು ಸಿಂಗಾಪುರಗ್ ಬತ್ತೆರ್. ಪೊಂಜವುನಕುಲು ಕಲ್ತಿನ ಕಲ್ಪಾಟಿಗೆದ ಆಧಾರದ ಮಿತ್ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಸಿಪಾಯಿ, ನಾನ್ ಕಮಿಶನ್ಡ್ ಆಫೀಸರ್ ಹಂತೊದ ಜಬದಾರಿನ್ ಕೊರಿಯೆರ್. ೧೯೪೩ನೇ ನವಂಬರ್ ತಿಂಗೊಲ್ದ ಪೊರ್ತುಗು ಪಡೆಟ್ ೩೦೦ಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಪೊಂಜವುನಕುಲು ಸೇರ್ದಿತ್ತೆರ್. ಇಂಚ, ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತಿನ ಪಡೆಕ್ಲೆನ್ ಸುರುಟು ರಂಗೂನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್ ಪೇಂಟೆಡ್ ನಿಲೆ ಮಲ್ತೆರ್.

## ತರಬೇತಿ
ಸಿಂಗಾಪುರ ಬುಕ್ಕೊ ರಂಗೂನ್ ಪೇಂಟೆದ್ ಇತ್ತಿನ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‍ದ ಶಿಬಿರೊಲೆಡ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೩ ೧೯೪೩ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಮಿಲಿಟರಿ ತರಬೇತಿ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಪಡೆಟ್ ಇತ್ತಿನ ಪೊಂಜವುನಕುಲೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸೆಕ್ಷನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ಲಟೂನ್‌ಡ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೀರ್. ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರೊಡು ಪೊಂಜವು ಸೈನಿಕೆರೆಗ್ ಕಟ್‌ನಿಟ್ ಆಯಿನ ತರಬೇತಿ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮಣಬಾರೊದ ಗೋಣಿ, ಬೆಡಿ ಪತೊಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ ಪೋಪುನಿ, ಕೈಬಾಂಬ್ ಗಲಸುನಿ, ಬಯೋನೆಟ್(ಬೆಡಿತ್ತ ಎದುರು ತಿಕ್ಕಾದಿನ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ್ತ ಬೀಸತ್ತಿ) ಗಲಸುನಿ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಬಗೆತ್ತ ತರಬೇತಿಲೆನ್ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಂಚನೇ ಈ ತರಬೇತಿನ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಮುಗಿತ್ತಿನ ಕೆಲವು ಪೊಂಜವು ಸೈನಿಕೆರೆನ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಬರ್ಮಾ ದೇಸೊದ ಕಾಡ್‌ಡ್ ತರಬೇತಿಗಾದ್ ಕಡಪುಡ್ಯೆರ್. ರೆಜಿಮೆಂಟ್‍ದ ಕಮಾಂಡರ್ ಆದಿತ್ತಿನ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೆಹೆಗಲ್, ಈ ಗುಂಪುಡು ೫೦ ಪೊಂಜವುನಕುಲೆನ್ ದೆತೊಂದು ಅಕುಲೆಗ್ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಬುಕ್ಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತರಬೇತಿನ್‌ಲಾ ಕೊರ್ಪಾಯೆರ್.

ತರಬೇತಿ ಸೂರು ಆಯಿನ ೪ ತಿಂಗೊಲ್ಡು, ತರಬೇತಿ ದೆತೊಂದಿನ ೫೦೦ ಪೊಂಜವುನಕುಲೆನ ಸುರುತ ಗುಂಪು ೩೦ನೇ ಮಾರ್ಚಿ ೧೯೪೪ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಪಿದಯಿ ಬತ್ಂಡ್.

## ಭಾರತೊಗು ಬರ್ಪಿನ ವಿಫಲ ಪ್ರಯತ್ನ
ಇಂಪಾಲ್ ಲಡಾಯಿ(ರಡ್ಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧೊದ ಪೊರ್ತುಗು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ಭಾಗೊಲೆನ್ ವಶ ಮಲ್ತಿನ ಜಪಾನ್ ಪಡೆ, ಬರ್ಮಾ ದೇಸೊದ ಬಡಕಾಯಿದ ಗಡಿತ ಮೂಲಕ ಭಾರತೊಗು ಪೊಗ್ಗರ ತೂನಗ, ಅಕಲೆನ್ ತಡೆವರ ೧೯೪೫ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಬ್ರಿಟೀಷೆರ್ ಮಲ್ತಿನ ಲಡಾಯಿ)ದ ಪೊರ್ತುಗು ಝಾನ್ಸಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‍ದ ಸುಮಾರ್ ೧೦೦ ತುಕಡಿಲೆನ್ ಬರ್ಮಾ ದೇಸೊದ ಮೇಮ್ಯೊ ಪ್ರದೇಸೊಗು ಕಡಪುಡುದು ಕೊರೊಡಾಂಡ್. ಅಲ್ಪ ಜಪಾನೀ ಪಡೆತ್ತ ಬೆರಿಸಾಯ ದೆತೊಂದು ಭಾರತೊ ದೇಸೊದ ಉಲಾಯಿ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಬ್ರಿಟೀಷೆರೆನ ಎದುರು ಹೋರಾಟ ಮಲ್ಪುನಿ ಭೋಸೆರೆನ ಯೋಚನೆ ಆದಿತ್ಂಡ್. ಆಂಡ ಬರ್ಮಾ ಗಡಿ ಭಾಗೊಡು ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಪಡೆ, ಜಪಾನ್ ಪಡೆಕ್ಲೆಗ್ ಅತ್ತಂದೆ ಭೋಸೆರೆನ ಐಎನ್‌ಎ‌ಗ್ಲಾ ಮಾಮಲ್ಲ ರೂಪೊದ ಪೆಟ್ಟ್ ಕೊರಿಯೊ, ಇಂಫಾಲ್ ಲಡಾಯಿಡ್ ಜರ್ಮನಿದ ಪಡೆಕುಲು ಸೋತು ಪೋಯೆರ್, ಭೋಸೆರೆನ ಪೊಂಜವು ಪಡೆ ಭಾರತದ ಉಲಾಯಿ ಬರ್ಪುನ ಯೋಜನೆ ವಿಫಲ ಆಂಡ್.

ಈ ಪೊಂಜವು ಪಡೆತ್ತ ಪೊಂಜವುನಕುಲೆನ್, ಲಡಾಯಿಡ್ ಗಾಯ ಆದ್ ಪಿರ ಬತ್ತಿನ ಐಎನ್‌ಎದ ಸೈನಿಕೆರೆಗ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಯ ಮಲ್ಪರಗಾದ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಡ್ ನೇಮಕ ಮಲ್ತೆರ್.

## ರೆಜಿಮೆಂಟ್‍ದ ವಿಸರ್ಜನೆ
೧೯೪೫ನೇ ಇಸವಿ ಅಗೋಸ್ತುದ ಪೊರ್ತುಗು, ಅಮೇರಿಕಾ ಜಪಾನ್‌ದ ಮಿತ್ ರಡ್ ಅಣುಬಾಂಬ್‌ಲೆನ್ ಪಾಡಿಬುಕ್ಕೊ ರಡ್ಡನೇ ವಿಶ್ವಯುಧ್ಹ ಮುಗಿಯೋಂದು ಬತ್ಂಡ್. ಅಂಚನೆ ಜಪಾನ್ ಪಡೆತ್ತ ಬೆರಿಸಾಯ ದೆತೊಂದು ಭಾರತದ ಉಲಾಯಿ ಬರ್ಪಿನ ಐಎನ್‌ಎದ ಯೋಜನೆಲಾ ವಿಫಲ ಆಂಡ್. ಅಂಚಾಯಿನೆಡ್‌ದಾವರ ಬೋಸೆರ್ ಝಾನ್ಸಿ ರಾಣಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ನ್ ವಿಸರ್ಜಿಸಾವೊಡಾಂಡ್.

ಝಾನ್ಸಿ ರಾಣಿ ಪಡೆಡ್‌ದ್ ಬುಡ್ಕಡೆ ಪಡೆಯಿನ ಪೊಂಜವುನಕುಲೆನ್ ಭೋಸೆರ್ ಅಕುಲೆನ್ ಕುಟುಮೊಲೆಗ್ ಪಿರ ಕಡಪುಡ್ದು ಕೊರ್ಯೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಅಳಿಕೆ ರಾಮಯ್ಯ ರೈ

**ಅಳಿಕೆ ರಾಮಯ್ಯ ರೈ** (17 ಮಾರ್ಚ್ 1915 -21 ಆಗಸ್ಟ್‌ 1989) ಮೇರ್ ಯಕ್ಷಗಾನಡ್ ಸುರುತ ಬಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಗೆಂದಿನ ಪೆರಿಯ ಕಲಾವಿದೆರ್. ಅಜಿಪ ವರ್ಷ ಮುಟ್ಟ ರಂಗಸ್ಥಲೊಡ್ ಮೆರೆಯಿನಾರ್ ಮೇರ್. ಮೆರೆನ್ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸವ್ಯಸಾಚಿ ಪಂಡ್‍ದೇ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ನಾಟ್ಯ, ಅಭಿನಯ, ವೇಷ, ಪಾತೆರ ಇಂಚ ನಾಲ್ ಅಂಗೊಲೆಡ್ಲಾ ಮೇರ್ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆತೆರ್. ಅಂಚನೆ ಯಕ್ಷಗಾನೊಡು ಪುಂಡುವೇಷ, ಸ್ತ್ರೀವೇಷ, ರಾಜವೇಷ/ ಎದುರುವೇಷ ಐತೊಟ್ಟುಗೆ ತುಳು ಜಾನಪದ ಪ್ರಸಂಗೊಲೆಡ್ ಮೇರ್ ಮಾತೆರೆಗ್ ಆದರ್ಶವಾತೆರ್. ಕಣಿಪುರ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಮೆರೆನ ಎದುರು ಸುರೂತ ಬಾರಿ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿನ ರಾಮಯ್ಯ ರೈ  1984ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಕಟೀಲು ಭ್ರಮರಾಂಬೆನ ಸನ್ನಿಧಿಡ್ ಗೆಜ್ಜೆನ್ ದೆತ್ತ್ ದ್ ಯಕ್ಷಗಾನೊಗು ವಿದಾಯ ಪಂಡೆರ್.

## ಪುಟ್ಟು, ಬರವು ಬುಕ್ಕೊ ಜೀವನ
ಅಳಿಕೆ ರಾಮಯ್ಯ ರೈ ಮೇರ್  ಯಕ್ಷರಂಗೊದ ಭೀಷ್ಮಾಚಾರ್ಯೆ ಪಂಡ್‍ದೇ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆಯಿನ ಅಳಿಕೆ ಮೋನಪ್ಪ ರೈ(ಮೋನು ಶೆಟ್ಟಿ) ಬುಕ್ಕೊ ಶ್ರೀಮತಿ ಮಂಜಕ್ಕೆ ದಂಪತಿಲೆಗ್ 1915ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಮಾರ್ಚ್ 17ಗ್ ಅಳಿಕೆ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕುಡುಪ್ಪುನ ಅಳಿಕೆ ಪನ್ಪಿನ ಗ್ರಾಮೊಡು ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ರೈಕುಲು ಪುಟ್ಟಿನ ದುಂಬುನಾನಿ ಕುಮಬ್ಡಾಜೆಡ್ ಇಚ್ಲಂಪಾಡಿ ಮೇಳೊದ ಪದಿನೆಡ್ಮ ದಿನೊತ್ತ ಮಹಾಭಾರತ ಬಯಲಾಟ ಸುರುವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಕರ್ಣೆನ ಜನನೊಡು ಪಾತ್ರಧಾರಿಯಾದಿತ್ತಿನ ಮೋನುಶೆಟ್ರೆಗ್ ಆಣ್ ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟುಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಸುದ್ದಿನ್ ತನ್ನ ಬಾವನ ಮೂಲಕ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್. ಶೆಟ್ರ್ ಈ ವಿಸಯೊನು ಮೇಳೊದ ಯಜಮಾನೆ ಇಚ್ಲಂಪಾಡಿ ಕೋಟ್ಯಣ್ಣಾಳ್ವೆರೆಗ್ ಪನ್ನಗ, ನೂತ್ತ ಐನ್ ಪ್ರಾಯೊ ಆದಿತ್ತಿನ ಆರ್ ಕುಸಿಟ್ಟ್ *ಸ್ವಾಮಿಭಕ್ತೆ ಕರ್ಣನ ಜನನವಾತ್ತ್ಂಡ್; ಪೋದು ಬಲಾ* ಪಂಡ್‍ದ್ ಮೂಜಿ ತೊಲೆತ್ತ ಕುರ್ಜಾತುನ್ ಕೊರಿಯೆರ್‍ಗೆ.
ಮೇರ್ 11ನೇ ಪ್ರಾಯೊಗ್ ಇಚ್ಲಂಪಾಡಿ ಮೇಳೊನ್ ಸೇರಿನೈರ್ದಾವರ, ನಾಲನೇ ಕ್ಲಾಸ್ ಮುಟ್ಟ ಪೋದು ಬರವು ಕಲ್ಪಿನೈನ್ ಬುಡಿಯೆರ್. ಮೇರ್ ಪುಟ್ಟಿನಿ ಅಳಿಕೆ ಗ್ರಾಮೊಡಾಂಡಲ ಬುಕ್ಕೊದ ಮುಪ್ಪ ವರ್ಷೊದ ಜೀವೊನ್ ಮೇರ್ ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿದ ಹಿರೇಬಂಡಾಡಿಡ್ ಕಳೆಯೆರ್. ಮೆರೆನ ಬೊಡೆದ್ದಿ ಸುಂದರಿ, ದಂಪತಿಲೆಗ್ ರಡ್ಡ್ ಆಣ್ ಜೋಕುಲು, ನಾಲ್ ಪೊಣ್ಣುಜೋಕುಲು.

## ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಗುರುಕುಲು
ರಾಮಯ್ಯ ರೈ ಮೇರ್ ತನ್ನ ಪೊಪ್ಪನೊಟ್ಟುಗೇ ಯಕ್ಷಗಾನೊನ್ ಕಲ್ತ್‍ದ್ ಮೇಳ ಸೇರಿನಾರ್. ಅಂಚಾದ್ ಮೋನಪ್ಪ ರೈ ಮೆರೆನ ಸುರೂತ ಗುರುಕುಲು. ಅಂಚನೆ ಮೆರೆನ ಭಾಗವತಿಕೆದ ಗುರುಕುಲು ಮವ್ವಾರು ಕಿಟ್ಟಣ್ಣ ಭಾಗವತೆರ್.

## ಯಕ್ಷಗಾನೊಡ್ ಸಾದನೆಲು
ರಾಮಯ್ಯ ರಯ ಮೇರ್ ಕಿನ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡೆ ಅಭಿಮನ್ಯುನ ಪಾತ್ರೊಡು ಜೋಡಾಟೊಲೆಡ್ ದಿಗಿಣ್ ಪಾರ್ದ್ ಇದಿರು ಮೇಳೊದ ಕಲಾವಿದೆರೆನ್ ಸೋಪಾದಿತ್ತೆರ್. ಬಬ್ರುವಾಹನ, ಪರಶುರಾಮ, ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ, ಚಂದ್ರಹಾಸ, ಧ್ರುವ, ಲವ, ಕುಶ ಇಂಚಿನ ಪುಂಡುವೇಷೊಲೆಡ್ ಅಂಚನೆ ಸುಮಾರ್ ಸ್ತ್ರೀವೇಷೊನ್ಲಾ ಪಾರ್ದೆರ್. ಪೊಪ್ಪ ಮೋನಪ್ಪರೈಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ದಶರಥನೊಟ್ಟುಗು ಕೈಕೇಯಿಯಾದ್, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನೊಟ್ಟು ಚಂದ್ರಮತಿಯಾದ್ ಮೊಕ್ಲೆನ ಜೋಡಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್.ಅವ್‍ಅತ್ತಂದೆ ಅಕ್ರೂರ, ವಿಭೀಷಣ, ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ, ಇಂದ್ರಜಿತು, ಕೌರವ, ಕರ್ಣ, ಹನುಮಂತ, ದುಶ್ಯಾಸನ, ರಕ್ತಬೀಜಾಸುರ, ಅತಿಕಾಯ ಇಂಚಿನ ಮನೋಭಾವೊದ ಪಾತ್ರೊಲೆಡ್ಲಾ ತನ್ನ ಛಾಪು ಮೂಡಾದೆರ್. ಅಂಚನೆ ರಾಮ, ದುಶ್ಶಂತ, ನಳ, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಸುಧನ್ವ ಪಾತ್ರೊಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದೆರ್.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರೊಲು
* ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
* ಸಂಗೀತ - ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
* ಬೆಂಗಳೂರು, ಮುಂಬಯಿ, ಮದರಾಸು ಅಂಚನೆ ಸುಮಾರ್ ಸ೦ಘ-ಸ೦ಸ್ಥೆಲೆಡ್ದ್ ಸನ್ಮಾನ.
* ದೆಹಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘೊದ ವಸಂತ ಶೆಟ್ಟಿ ಬೆಳ್ಳಾರೆ ಮೆರೆನ ನೇತೃತ್ವೊಡು ಅಳಿಕೆ ಸಂಸ್ಮರಣ ಗ್ರಂಥ ಪ್ರಕಟಣೆ ಆತ್ಂಡ್.

## ಆಸಕ್ತ ಕಲಾವಿದೆರೆಗ್ ಅಳಿಕೆ ರಾಮಯ್ಯ ರೈ ಟ್ರಸ್ಟ್‌
ಅಳಿಕೆ ರಾಮಯ್ಯ ರೈ ಮೆರೆನ ಜೋಕುಲು ಅಂಚನೆ ಕುಟುಂಬಸ್ಥೆರ್ ಸೇರ್ ದ್ 2009 ಡ್ ಅಳಿಕೆ ರಾಮಯ್ಯ ರೈ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ನ್ ಕಟ್ಟಿಯೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಐನ್ ಆಸಕ್ತ ಕಲಾವಿದೆರೆಗ್ 20,000 ಸಹಾಯನಿಧಿನ್ ಕೊರೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
* ಪುಸ್ತಕ: *ಕರಾವಳಿ ಮಹನೀಯರ ಬದುಕು ಸಾಧನೆ*,ಸಂಪಾದಕೆರ್: ಡಾ.ಶ್ರೀಪತಿ ಕಲ್ಲೂರಾಯ ಪಿ.

ವರ್ಗೊ:ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರ್
ಕಾಮ ಕಸ್ತೂರಿ

**ಕಾಮ ಕಸ್ತೂರಿ** ತುಳಸಿದ ಜಾತಿದ, ಲ್ಯಾಮಿಯೇಸಿ ಕುಟುಮೊಗು ಸೇರ್ದಿನ ಒಂಜಿ ದೈಯಿ. ನೆತ್ತ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪುದರ್ ಆಸಿಮಮ್ ಬಸಿಲಿಕಮ್. ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ಡ್ ಈ ದಯಿಕ್ ಬೇಸಿಲ್, ಸ್ವೀಟ್ ಬೇಸಿಲ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಪುದರುಂಡು. ಈ ದಯಿತ್ತ ಬೀಜೊ ತಂಪು ಅಯಿನೆಡ್‍ದಾವರ, ಬೀಜೊಡ್ದು ಶರಬತ್ ಮಲ್ತ್ ಪರಿಂಡ ಜುವೊಗು ತಂಪು ಆಪುಂಡು.

## ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಪುದರ್
* ಕನ್ನಡ - ಕಾಮ ಕಸ್ತೂರಿ, ಸಿಹಿ ತುಳಸಿ
* ಹಿಂದಿ - ರಾಮ್ ತುಳಸಿ
* ಇಂಗ್ಲಿಷ್ - ಬೇಸಿಲ್, ಸ್ವೀಟ್ ಬೇಸಿಲ್
* ಮಲಯಾಳಂ - ರಾಮ ತುಳಸಿ, ಪಚ್ಚ ಪುಷ್ಪಮ್
* ತಮಿಳು - 
* ತೆಲುಗು - ಭೂತುಳಸಿ
* ಸಂಸ್ಕೃತ - ಬಾರ್ಬರಿ(ಬರ್ಬರಿ), ಮುಂಜರಕಿ

## ದಯಿತ್ತ ಮೂಲ
ಕಾಮಕಸ್ತೂರಿದ ಮೂಲ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ ಬುಕ ಭಾರತ. ಆಂಡ, ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಕಲೆಡ್ ಇತ್ತಿಲೆಕ ಈ ದೈನ್ ಚೈನಾ ದೇಸೊದ ಹುನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಡ್ ಬುಳೆವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಪಿರಾಕ್‌ದ ಈಜಿಪ್ಟ್ ದೇಸೊಡು, ಕಾಮ ಕಸ್ತೂರಿದ ಅರೆಪು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ತೀರಿನಕುಲೆನ ಮಮ್ಮಿಗ್ ಪಾಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಪುರಾತನ ಗ್ರೀಸ್ ದೇಸೊಡು, ಮಮ್ಮಿ ಅತ್ಂಡ ಸಮಾಧಿಡ್ ಈ ದಯಿತ್ತ ಇರೆ ದೀಂಡ ತೀರಿನಕುಲು ಬೇತೆ ಲೋಕೊಗು ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ್ ಪೋವೊಲಿ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಇತ್ಂಡ್.

## ದಯಿ ತೂವರ
### ಇರೆ
ಕಾಮ ಕಸ್ತೂರಿದ ದಯಿ, ನೆಲಡ್ದ್ ೩೦- ೧೦೦ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಎತ್ತರೊಗು ಬುಳೆಪುಂಡು. ದಯಿತ್ತ ಇರೆ ಎದುರುಬದುರಾದ್, ಈಟಿ ಅತ್ಂಡ ಕೋರಿದ ತೆತ್ತಿದ ಲೆಕ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಇರೆತ್ತ ಮೈ ತೂವರ ತುಳಸಿದ ಇರೆತ್ತ ಲೆಕ ಇಪ್ಪುಂಡು.

### ಪೂ ಬುಕ್ಕೊ ಬೀಜ

ದಯಿತ್ತ ಪೂ ಅರೆ ಬೊಲ್ದು ಅತ್ಂಡ ಅರೆ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣೊಡು ಇಪ್ಪುಂಡು, ಪೂತ್ತ ಗೊಂಚಿಲ್ ಮಿತ್ತಮುಖ ಮಲ್ತಿನ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರೊಡು ತೋಜುಂಡು. ಬೀಜಲ ತುಲಸಿದ ಬೀಜದಲೆಕ, ಒಂಜಿ ಕವಚದ ಉಲಾಯಿ ಒಂಜಿ ಬೀಜ ಇಪ್ಪುಂಡು.

### ರುಚಿ
ಈ ದಯಿಕ್ ಒಂತೆ ಮಟ್ಟ್‌ಗ್ ಲವಂಗದ ಪರಿಮಳ ಅತ್ತಂದೆ ಒಂತೆ ಉಪ್ಪುದ ಲೆಕ ರುಚಿ ಉಂಡು.

## ಬುಳೆ
ದಯಿತ್ತ ಬೀಜೊಡ್ದು ದಯಿನ್ ಉಂಡು ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತೊಟ್ಟೆಡ್ ಮಣ್ ದಿಂಜಾದ್ ಬೀಜ ಪಾಡ್‌ದ್ ದೈ ಮಲ್ಪೊಡು. ದೈ ಒಂತೆ ಮಲ್ಲ್ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ, ಅವೆನ್ ಬೇತೆ ಬರಿಟ್ ನಡೊಲಿ. ಸಪಾಟ್ ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಸೊಡಾಂಡ ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವಂಬರ್ ತಿಂಗೊಲುಡು, ಗುಡ್ಡೆ ಪ್ರದೇಸೊಡಾಂಡ ಮಾರ್ಚ್ ಎಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗೊಲ್ಡು ನಡೊಲಿ.

## ಗಲಸುನಿ
ಕಾಮ ಕಸ್ತೂರಿನ್ ಅಟಿಲ್‌ಗ್, ಮರ್ದ್‌ಗ್, ಪರಿಮಳ ದ್ರವ್ಯ ತಯಾರ ಮಲ್ಪರ ಗಲಸುವೆರ್.

### ಮರ್ದ್‌ದ ರೂಪೊಡು
ಕಾಮಕಸ್ತೂರಿದ ಬೀಜೊಡು ಸುಮಾರ್ ಬಗೆತ್ತ ಜೀವಸತ್ವೊಲು, ಖನಿಜಾಂಶೊಲು ಎಚ್ಚ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಉಲ್ಲ. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆತ ಬೀಜೊನು ಬುಕ್ಕ ಉಣುಂಗಾದಿನ ಇರೆನ್ ಮರ್ದ್‌ದ ರೂಪೊಡು ಗಲಸುವೆರ್. ನೆತ್ತ ಬೀಜೊ ತಂಪು. ಶರಬತ್‌ಗ್ ಕಾಮಕಸ್ತೂರಿದ ಬೀಜೊನ್ ಪಾಡ್‌ದ್ ಪರಿಂಡ, ಜುವೊಗು ತಂಪಾಪುಂಡು. ಆಂಚನೆ ಉಂದೆಟ್ ಫ್ಲೆವೊನಾಯ್ಡ್ ಅಂಸೊ ಜಾಸ್ತಿ ಇತ್ತಿನೆಡ್‌ದಾವರ, ಉಂದೆನ್ ದೆತೊಂಡ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಜಾಸ್ತಿ ಆಪುಂಡು. ಉಂದೆತ ಇರೆತ್ತ ರಸೊಕ್ಕು ಚಿಗತ್ತನೈ ಪಡ್‍ದ್ ದೆತೊಂಡ ದೊಂಡೆ ಬೇನೆ ಕಡಮೆ ಆಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೈಯಿ
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದ್
ಜನಮರ್ಲ್

**ಜನಮರ್ಲ್** ಪನ್ಪಿನವು ತುಳು ಭಾಸೆದ ಸುರುತ್ತ ಮುದ್ರಿತ ನಾಟಕೊ. ೧೯೩೩ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಮಾಧವ ತಿಂಗಳಾಯ ಪನ್ಪಿನಾರ್ ಈ ನಾಟಕೊನು ಬರೆತೆರ್. ಈ ನಾಟಕೊ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ತಿಕ್ಕುನ ದುಂಬುದ ತುಳು ನಾಡ್ದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆದ ಬಗೆನ್ ತೆರಿಪಾವುಂಡು.

## ನಾಟಕ ಬರೆತಿನಾರ್
ಜನಮರ್ಲ್ ನಾಟಕೋ ತುಳುತ್ತ ಸುರುತ್ತ ನಾಟಕ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಬರೆತಿನ ಮಾಧವ ತಿಂಗಳಾಯೆರ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಟ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆದಿತ್ತೆರ್. ಇಂಬೆರ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಚಾರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಹೊಯಿಗೆಬಜಾರ್ಡ್ ಜ್ಞಾನೋದಯ ಪನ್ಪಿನ ಸಮಾಜೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ಜನುಕುಲೆಗ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊರ್ಪುನು,ಮದ್ಯಪಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಡನಂಬಿಕೆದ ವಿರೋಧ ಚಳುವಳಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ದಿತ್ತೆರ್. ಊರುಡ್ದ್ ಊರುಗು ಪೋವೊಂದಿತ್ತಿನ ಮಾಧವ ತಿಂಗಳಾಯೆರ್ ಆರ್ನ ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡೆ ಈ ನಾಟಕೊನು ಬರೆತ್ತೆರ್.

## ರಂಗತಂತ್ರೊಲು
ಜನಮರ್ಲ್ ನಾಟಕೊಡು ಒಂಜಿ ದೃಶ್ಯದ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಡೊಂಜಿ ದೃಶ್ಯೊ ಬನ್ನಗ ಪರದೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್. ಕಂಪೆನಿ ನಾಟಕೊಲೆನ ಲೆಕನೆ ರಾಗೊ ಬುಕ್ಕೊ ತಾಳ ಇಪ್ಪುನ ಪದ್ಯೊಲು ಈ ನಾಟಕೊಡುಲ ಉಂಡು. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಜನಮರ್ಲ್ ನಾಟಕ ಒಂಜಿ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ನಾಟಕವಾದ್ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯುಂಡು. ಈ ನಾಟಕೊ ತುಳು ರಂಗ ಇತಿಹಾಸೊದ ಒಂಜಿ ವಿಸ್ತಾರ ವಿಶ್ಲೆಷಣೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು.

## ನಾಟಕೊದ ತಿರ್ಲ್
ಜನಮರ್ಲ್ ನಾಟಕೊಡು ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆತೆರ್. ಮದ್ಯಪಾನ, ಬದಿ ಸಂಪ್ರದಾಯೊ, ಅನಕ್ಷರತೆ, ಅಸ್ಪ್ರಶ್ಯತೆ, ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ಇಂದೆತ್ತ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ಮಲ್ಪುನ ನಾಯಕೆಯಾದ್ ರಮಾನಂದ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಪಾತ್ರ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಈ ನಾಟಕದ ನಾಯಕೆಯಾದ್ ಆಯೆನ್ ತೋಜಾವೆರ್. ಹೊಲೆಯ ತನಿಯೆ ಪನ್ಪಿನ ಪಾತ್ರ ಅಸ್ಪ್ರಶ್ಯತೆಗ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮಲ್ಪುನ ವಿಚಾರೊಡು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯೊಗು ಬಪಿ‍ನ ಕಥೆಲ ಈ ನಾಟಕೊಡು ಉಂಡು. ಕ್ರಿಸ್ತ ಮಿಷನರಿಲು ಕರಾವಳಿ ಭಾಗೊಡು ಇತ್ತಿನ ರೀತಿನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಸ ತಲೆಮಾರ್ಗ್ ಪೊಸ ರೀತಿದ ಜೀವನೊ ನಡೆಪಾವುನ್ ಸಾದಿನ್ ಜನಕುಲೆಗ್ ಪನ್ಪುನ ಪ್ರಯತ್ನೊನು ಈ ನಾಟಕ ಮಲ್ದ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆ ಪುಸ್ತಕ (ಮುದ್ರಿತ ತುಳು ನಾಟಕಗಳು - ಮಹಾಲಿಂಗ ಭಟ್), ಕನ್ನಡ ಪ್ರಸಾರಾಂಗ ವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಂಪಿ

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ನಾಟಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಎಂ. ಮೋಹನ್ ಆಳ್ವ

**ಡಾ. ಎಂ. ಮೋಹನ್ ಆಳ್ವೆ**ರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಮೂಡುಬಿದಿರೆದ ಮಿಜಾರು ಗ್ರಾಮದಾರ್. ಆಳ್ವಾಸ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ (ಆಳ್ವಾಸ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ (ರಿ))ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರ್. ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಮಸ್ತ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ದೆರ್.

## ಪರಿಚಯೊ
ಮಿಜಾರುಗುತ್ತು ಡಾ. ಮೋಹನ್ ಆಳ್ವೆರ್ ಮೇ 31, 1952ನೇ ಇಸವಿಟ್ ಮಿಜಾರ್ ಡ್ ಪುಟ್ಯೆರ್. ಇಂಬೆರ್ ಮಿಜಾರುಗುತ್ತು ಆನಂದ ಆಳ್ವ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಂದರಿ ಆಳ್ವೆರ್ನ ಮಗೆ. ಉಡುಪಿದ ಎಸ್.ಡಿ.ಎಂ ಆಯುರ್ವೇದ ಕಾಲೇಜ್ಡ್ ವೈದ್ಯ ಪದವಿ ಪಡೆತೆರ್. ಮೋಹನ್ ಆಳ್ವೆರ್ ವೈದ್ಯರಾದ್ ಬಡವೆರೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಎಚ್ಐವಿ ಸೋಂಕಿತೆರೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಉಪಕಾರ ಮಲ್ದೆರ್. ಆರೆಗ್ ನಾಟಕೊ, ಕ್ರೀಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ವಿಶೇಷವಾಯಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಉಂಡು.

## ಆಳ್ವಾಸ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ
1995ನೇ ಇಸವಿಟ್ ಮೋಹನ್ ಆಳ್ವೆರ್ ಆಳ್ವಾಸ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ (ಆಳ್ವಾಸ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ)ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್.  ಇತ್ತೆ ಈ ಸಂಸ್ಥೆದ ಅಡಿಟ್ 20,000ಗ್ಲಾ ಎಚ್ಚ ಜೋಕುಲು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಡ್ದ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಮುಟ್ಟಲ ಆಳ್ವಾಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಮೋಹನ್ ಆಳ್ವೆರ್ನ ಮುಂದಾಳತ್ವೊಡು ನಡಪಾವೊಂದು ಬರೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

## ಆಳ್ವಾಸ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಲು
* ಆಳ್ವಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ
* ಆಳ್ವಾಸ್ ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ
* ಆಳ್ವಾಸ್ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ
* ಆಳ್ವಾಸ್ ವಿಶೇಷ ಮಕ್ಕಳ ಶಾಲೆ
* ಆಳ್ವಾಸ್ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು
* ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜು(ಸ್ನಾತಕ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ)
* ಆಳ್ವಾಸ್ ಆಯುರ್ವೇದ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು
* ಆಳ್ವಾಸ್ ಹೋಮಿಯೋಪಥಿ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು
* ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಿಸಿಯೋಥೆರಪಿ
* ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಅಲೈಡ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸೈನ್ಸ್
* ಆಳ್ವಾಸ್ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು
* ಆಳ್ವಾಸ್ ನ್ಯಾಚುರೋಪತಿ ಆಂಡ್ ಯೋಗಿಕ್ ಸೈನ್ಸ್
* ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಲ್ಯಾಬ್ ಟಕ್ನಿಷಿಯನ್
* ಆಳ್ವಾಸ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ
* ಆಳ್ವಾಸ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ
* ಆಳ್ವಾಸ್ ದೈಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾಲೇಜು

## ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರ ಯೋಜನೆಲು
ಡಾ. ಎಂ. ಮೋಹನ್ ಆಳ್ವೆರ್ ಆರ್ನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಡ್ ಪ್ರತಿಭಾವಂತೆರೆಗ್ ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರ ಯೋಜನೆತ್ತ ಅಡಿಟ್ ಉಚಿತವಾದ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊರೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಕ್ರೀಡೆ, ಸಾಂಸ್ಖೃತಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರ ಅತ್ತಂದೆ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗ, ಜಾನಪದ ಕ್ರೀಡೆಟ್ ಸಾಧನೆ ಮಲ್ದಿನ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಂಗವಿಕಲೆರೆಗ್ಲ ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರ ಯೋಜನೆಟ್ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊರೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

### ಕನ್ನಡ ಮಾದ್ಯಮ ಸಾಲೆ
ಆಳ್ವಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಡ್ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಇಂದೆಕ್ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯೆರೆ ರಾಜ್ಯೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಜಾಗೆಡ್ದ್ ಜೋಕುಲು ಬರ್ಪೆರ್. ಈ ಶಾಲೆಡ್ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ಒಟ್ಟುಗು ಸಂಗೀತ, ಕ್ರೀಡೆ, ಕXಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿಲ ಕೊರ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜನಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ಶಿಕ್ಷಣೊ
ಕೈಮಗ್ಗೊ

## ಕೈ ಮಗ್ಗೊ

ನೂಲುನು ಸಮ ಅಂತರೊಡು ಜೋಡುಸಾದ್ ಅಡ್ದಲ-ನೀಟೊಲ ಪೊಗ್ಗಾದ್ ಕುಂಟುನು ನೇಯೆರೆ ಒಗ್ಗುನಲೆಕೊ ಮಲ್ಪುನ ಮರತ ಸಾಧೊನೆನ್ ಮಗ್ಗೊ  ಪನ್ಪೆರ್. ಕರೆಂಟ್ ದ ಸಹಾಯೊ ಇಜ್ಜಂದೆನೆ ಒರಿ ನೆಯ್ಗೆದಾಯೆ ಮಗ್ಗೊದ ದುಂಬು ಕುಲ್ಲುದು ಅಯನ ಕೈ-ಕಾರ್ ನ್ ಮಾತ್ರೆ ಆಡದ್ ಕುನ್ತುನು ನೇಯುನ  ಮಗ್ಗೊನೆ   ಕೈ ಮಗ್ಗೊ. ಪದ್ ರ್ದಿನ ನೂಲುದ ನಡುಟೆ ನೂಲುದ ಎಸಲ್ ಎಸಲ್ ನ್ ಪೊಗ್ಗಾದ್ ನೇಯೊಡು. ಪದ್ ರ್ ದಿನ ನೂಲುದ ಒಂಜಿ ಕರೆಟ್ ನೆಯುನಾರ್ ಕುಲ್ಲಿದಿಪ್ಪುವೆರ್. ನನ ಒನ್ಜಿ ಕರೆಟ್ ಮಂಡಕೋಲು  ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಪಲಯಿ ಅತ್ತಂಡ  ಉರುಳೆಗ್ ಪದ್ ರಿದಿನ ನೂಲುನು ಬಿಗಿತ್ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ಇಪ್ಪುವೆರ್. ನೂಲುನು ಲಾಳಿದ ಉಲಯಿ ದೀತ್ ನ ಕೀಲ್ ದ ಮೆಲ್ ಸುತ್ತುದು ಇಪ್ಪುವೆರ್.

## ಲಾಳಿ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/Pilikula_Heritage_Village_11.jpg/220px-Pilikula_Heritage_Village_11.jpg|thumb|ಲಾಳಿ. ಅಯಿತ ತಿರ್ತ್ ಇಪ್ಪುನೆ  ಕೈ ಮಗ್ಗೊಡು ತಯಾರೊಂದಿಪ್ಪುನ ಕುಂಟು.
ಲಾಳಿ ಪಂಡ ತುಂಡು ಕೋಲುದಲೆಕ ತೋಜುನ ಒಡೊದೆಲೆಕೊಂದಿನ ಸಾಮನ್. ಲಾಳಿ ಪದ್ ರ್ ದಿನ ನೂಲುದ ನಡುಟೆ ಅಂಚಿಂಚಿ ಪೋಪುಂಡು. ಅಂಚ ಪೋನಗ ಅಯಿತ ಒಟ್ಟುಗು ನೂಲುನು ನೂಲೋಣಂದು ಪೋಪುಂಡು. ಲಾಳಿ ಪದ್ ರಿ ದಿನ ನೂಲುದ ಉಲಯಿ ಪೊಗ್ಗುದು ನೂಲೋಂದು ಪೋಪುಂಡು. ನನೊರ ನ ಒಂಜಿ ದಿಕ್ಕ್ ಡ್ ಪೊಗ್ಗುದು ನನೊಂಜಿ ಅಂತರೊದ ನೂಲುದ ಉಲಯಿ ನೂಲೊಂದು ಪೋಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಲಾಳಿ ಅಂಚಿಂಚಿ ಪೋದು ನೆಯ್ಗೆ ಆಪುಂಡು. ಲಾಳಿನ್ ಮಿತ್- ತಿರ್ತ್ ಪೊಗ್ಗಾನುವ ಬಾರಿ ಮೂಖ್ಯೊ. ನೇಯ್ಗೆದಾಯೆನ ಕೈತ ಚಾಲಾಕ್ ಮುಖ್ಯೊ. ಕೈ ಪಂದಾವುನೆತ ಒಟ್ತುಗು ಕಾರ್ನ್ ಪಂದಾವುನೆಲಾ ಆತೇ ಮುಖ್ಯೊ. ಕೈಮಗ್ಗೊಡು ಸರ್ತೊ ಉಂತಾಯಿನ ಕಂಬೊದ ಮಿತ್ತ್ ಸಮಾಂತರೊಡು ಒಂಜಿ ಪಲಯಿನ್ ಕುಲಾದ್ ಇಪ್ಪುವೆರ್.

## ಪನ್ನೆ
ಪದ್ ರಿದಿನ ನೂಲುಲು ಅಂಚಿಂಚಿ ಪೋನಗ ಬಾರ್ಪನೆದಲೆಕೊಂದಿನ ತೋಜುನ ಉದ್ದೊದ ತುಂಡುದ ಮುದುಳೆದ ಕೂಲಿದಂಚಿನತ ನಡುಟೆ ಪೊಗ್ಗುದು ಬರಡಾಪುಂಡು. ಅಯಿನ್ ಪನ್ನೆ ಅತ್ತಾಂಡ ಕಟ್ಟ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉನ್ದೆತ ರಡ್ಡ್ ಕೂಲಿದ ನಡುತ ಜಾಗೆಡ್ ಲಾಳಿ ಅಂಚಿಂಚಿ ಪಾರುಂಡು. ಲಾಳಿ ಒಂಜಿ ಅತ್ತಾಂಡ ಕೆಲವು ಎಲೆಕುಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಪೋನಗ ನೆಯ್ಪುನಾಯೆ ಪನ್ನೆನ್ ತಟ್ಟೊಂದು, ಬಲೊಟು ಒಯಿತ್ತ್ ದ್ ಬೊಟ್ಟುವೆ. ಅಪಗ ನೂಲು ಒಂಜೆತ ಬರಿಕ್ ನನೊಂಜಿ ಕೈತಲ್ ಕೈತಲ್ ಕುಲ್ಲುಂಡು.  ಕುಂಟುದ ಅಗೆಲೊ ಎತ್ ದೂರೊಗು ಬರ್ಪುಂಡೊ ಆತ್ ಅಗೆಲೊನು ಪನ್ನೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನೂಲುನು ಒತ್ತೊತ್ತುಗು ಕುಲ್ಲಾಯೆರೆ ಸಹಾಯೊ ಮನ್ಪುನ ಮರತ ತುಂಡುಲಾ ಆತೇ ಇಪ್ಪುಂಡು.

ಲಾಳಿನ್ ಪನ್ನೆದ ಒಂಜಿ ಕರೆದ್ದ್ ನನೊಂಜಿ ಕರೆಕ್ಲ್ ನೂಕುನ ಕಾರ್ಯೊ ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲು. ಸರ್ತೊ ಉಂತಾದ್ ನ ಪಲಯಿದ ಎಡ-ಬಲೊತ ಕೊಡಿಕ್ ಬಲ್ಲ್ ಡ್ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ಇಪ್ಪುವೆರ್.  ಅಯಿತ ನಡುಕ್ಕು ಒಂಜಿ ಕುಟ್ಟಿನ್ ಕಟ್ಟ್ದ್ ಇಪ್ಪುವೆರ್. ಕುಟ್ಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿನ್ ಕಟ್ಟಿನ ಕೊಡಿತ ನಡುಟು ಉಂದೆತ ನಡುಟೆ ರಡ್ಡ್ ಬಲ್ಲ್ ದ ಕೊಡಿನ್ ಕಟ್ಟ್ದ್ ಇಪ್ಪುವೆರ್. ಕುಟ್ಟಿ ನ್ ಒಂಜಿ ಬರಿಕ್ ಒಯಿಪುನಗ ಒಂಜಿ ಬಲ್ಲ್ ಒಯಿತ್ ಪೋಪುಂಡು. ಈ ಬಲ್ಲ್ ದ ಕೋಡಿನ್ ಉಂದು ನೂಕುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಪನ್ನೆ ಅಂಚಿಂಚಿ ಪೋಪುಂಡು. ನೇಯ್ಪುನಾಯೆ ಈ ಕುಟ್ಟಿನ್ ಅಂಚಿಂಚಿ ನೂಕುದ ಲಾಳಿ ಪೋಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ನೂಲು ಮೊಡೆವೊಂದು ಪೋಪುಂಡು.

## ಕಾರ್ ಮಣೆ
ಕಾರ್ ನ್ ದೀದ್ದ್ ಒತ್ತುನ ಜ್ಝೊಡುದಲೆಕೊಂದಿನ ಸಾಮಾನ್ ಗ್ ಚಕ್ಕೆ ಪನ್ಪುನ ಕಾರ್ ಮಣೆಕುಲು ಕೈ ಮಗ್ಗೊಡು ಇಪ್ಪುವ. ಒಂಜಿ ಕಕಾರ್ ಮಣೆನ್ ಒತ್ತುನಗ ಒಂಜಿ ಪದೊರೊ ನೂಲುಲು ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಲಾ ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ತಿರ್ತ್ಗ್ ಲಾ ಬರ್ಪುಂಡು. ಕುಟ್ಟಿ ನ್ ಒಯಿಪುನಗ ಅಯಿತ ನಡುಟೆ ಕುಂಟು ಮೊಡೆಪುಂಡು.

## ಅಚ್ಚಿ
ನನೊಂಜಿ ಕಾರ್ ನ್ ಒತ್ತುನಗ ಮೇಲ್ಡ್ ಇತ್ತಿನ ನೂಲುಲೆನ ರಾಶಿ ತಿರ್ತಗ್ಲಾ  ತಿರ್ತ್ ಇತ್ತ್ ನ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ಲಾ ಪೋಪುಂಡು. ನನೋಂಜಿ ದಿಕ್ಕ್ ಗ್ ಒಯಿಪುನಗ ನನ ಒಂಜಿ ಸುತ್ತು ಮೊಡೆಪುಂಡು. ಕಾರ್ ಮಣೆ ಒತ್ತುನಗ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ನೂಲುನು ಮಾತ್ರೆ ದೆರ್ತ್ ಪತ್ತುನ ತುಂಡು ನು ಅಚ್ಚಿ ಪನ್ಪೆರ್.

## ತಯಾರಾಪುನ  ವಸ್ತುಲು
ಕೈ ಮಗ್ಗೊ ಡು ತಯಾರಾಪುನ ಕುಂಟು ಲು

#ವೇಸ್ಟಿ
#ಮುಂಡು
#ಸೀರೆ
#ಬೈರಾಸ್
#ಮಂದಿರಿ
#ಅಂಗಿದ ಅರುವೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಕಟ್ಟತ್ತಿಲ ಮಠ

**ಕಟ್ಟತ್ತಿಲ ಮಠ** ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಜಾಗೆ. ಈ ಮಠೊತ್ತ ಆಡಳಿತನ್ ಉಡುಪಿದ ಅದಮಾರು ಮಠತಕ್ಕುಲು ನಡಪಾವೊಂದು ಬರೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಅದಮಾರು ಮಠತ್ತ ಶಾಖೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಮೂಲು ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯೆರ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತಿನ ವೇಣುಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣೆ ದೇವೆರೆನ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಇತಿಹಾಸೊ
ಕಟ್ಟತ್ತಿಲ ಮಠೊಕ್ಕು ಸುಮಾರ್ ೭೦೦ ವರ್ಷೊ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಇತಿಹಾಸೊ ಉಂಡು. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯೆರ್ ಈ ಜಾಗೆಗ್ ಕಡೆಕಾದ್ ಬತ್ತಿ ಪೋಯಿನೆರ್ದಾತ್ರ ಈ ಜಾಗೆಗ್ ಕಡ್ತಿಲ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಬತ್ತಂಡ್. ಕಾಲ ಕರಿಲೆಕನೆ ಕಡ್ತಿಲ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಕಟ್ಟತ್ತಿಲ ಪಂದ್ ಬದಲಾಂಡ್. ಈ ಮಠತ್ತ ಕೈತಲ್ ಒಂಜಿ ಪುಸ್ತಕ ತೀರ್ಥ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ಉಂಡು. ಅಲ್ಪ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯೆರ್ ಆರ್ ಬರೆತ್ತಿನ ಸಿದ್ದಾಂತೊಲೆನ್ ಮಣ್ದಡಿಟ್ಟ್ ದೀತೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಈ ಜಾಗೆಗ್ ಕಾವಲಾದ್ ನಾಗ ದೇವೆರೆನ ಸಾನಿಧ್ಯ ಉಂಡು.

## ಆಡಳಿತ
ಕಟ್ಟತ್ತಿಲ ಮಠತ್ತ ಆಡಳಿತನ್ ಉಡುಪಿದ ಅದಮಾರು ಮಠತ್ತಕ್ಕುಲು ತೂವೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಸೇವಾ ಸಂಘದಕುಲು ಇಂದೆತ್ತ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ವಷ‍ಂಪ್ರತಿ ಮೂಲು ೪ ದಿನತ್ತ ವರ್ಷಾವಧಿ ಉತ್ಸವೊ ಅದಮಾರು ಮಠೊತ್ತ ಸಹಯೋಗೊಡು ನಡಪುಂಡ್.

## ಆಚರಣೆಲು
ಈ ಮಠಟ್ ವಾರೊಡು ಒಂಜಿ ದಿನ ಭಜನೆ ನಡಪ್ಪುಂಡು.ಪೇರ್ ಪಾಯಸ ಬುಕ್ಕೊ ಬಜಿಲ್ ಮುಲ್ಪ ದೇವೆರೆಗ್ ವಿಶೇಷವಾಯಿನ ಪರಕೆ. ವರ್ಷೊಡು ಒರ ನಡಪುನ ವರ್ಷಾವಧಿ ಉತ್ಸವೊ, ವಿಷು ಸಂಕ್ರಮಣೊ, ಅಷ್ಟೆಮಿ ಭಾರಿ ಗೌಜಿಡ್ ನಡಪುಂಡು. ದೇವೆರೆಗ್ ವಿಶೇಷ ದಿನತ್ತಾನಿ ಬೊಂಡಾಭಿಷೇಕಲ ಮೂಲು ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು.

## ಬರ್ಪಿನ ಸಾದಿ
ಈ ಮಠ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕುದ ಸಾಲೆತ್ತೂರು ಪನ್ಪುನ ಊರುಗು ಕೈತಲ್‌ಡ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು.ಕುಡ್ಲಡ್ದ್ ಮುಡುಪುದ ಸಾದಿಯಾದ್ ವಿಟ್ಲಗ್ ಪೋನಗ ಸಾಲೆತ್ತೂರುಗು ಪೋವೊಲಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
# ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆ(೩೦ ಜುಲೈ,ಕರಾವಳಿ ಪುರವಣಿ)

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು/ದೇವಸ್ಥಾನ
ವರ್ಗೊ:ಇತಿಹಾಸೊ
ಕರವೀರ

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Cascabela_thevetia1MTFL.jpg/225px-Cascabela_thevetia1MTFL.jpg|right|thumb|225x225px|ಕರವೀರದ ಇರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪೂ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Thevetia_peruviana_05.JPG/225px-Thevetia_peruviana_05.JPG|right|thumb|300x300px|ಕರವೀರದ ಪರಂದ್
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/Yellow_Oleander_%28Thevetia_peruviana%29_trunk_in_Kolkata_W_IMG_8009.jpg/225px-Yellow_Oleander_%28Thevetia_peruviana%29_trunk_in_Kolkata_W_IMG_8009.jpg|right|thumb|250x250px|ಕರವೀರದ ಮರ
**ಕರವೀರ** ಒಂಜಿ ಮರ್ದ್ ದ ದೈ

## ವಿಜ್ಞಾನೊದ ವರ್ಗೀಕರಣ
ಅಪೋಸೈನೇಸೀ ಕುಟುಂಬದ ದೈ.  ತೆವೀಷಿಯ ನೀರಿಫೋಲಿಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪುದರ್.  ಕನ್ನಡೊಡು ಕಾಡು ಕಣಿಗಿಲೆ, ಕರವೀರ, ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು ಅಶ್ವಘ್ನ, ಅಶ್ವಹ, ಹರಿ ಪ್ರಿಯ, ಕರವೀರ ಅಂಚ  ಬೇತೆ ಬೇತೆ  ಫುಡ್ ಉಂಡು. ಇಂಗ್ಲೀಷಿನಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಒಲೆಂಡರ್ ಪಂಡ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಲಚ್ಚನೊಲು
ಉಂದು   ೧೦ ದ್ದ್  ೨೦ ಆಡಿ ಎತ್ತಾರೋ  ಆಪ್ಪುನ ಮರತಲೆಕಂದಿನ  ದೈ.  ಸಪೂರ ಆದ್  ಉದ್ದ ಇಪ್ಪುನ ಇರೆಕುಲು.  ಎಡ್ಡೆ  ಕಮ್ಮೆನದ ಮಂಜೊಲ್ ರಂಗ್ ದ   ಪೂ. ಕೆಂಪು ಆತ್ತಂಡ ಕಪ್ಪು ರಂಗ್ ದ  ಮಲ್ಲ ಕಾಯಿಲು. ಮರಟ್ ಬರ್ಪುನ  ಬೊಲ್ದುದ ಪೇರ್ ಬಾರಿ ವಿಸೊ. ಉಂದು ಏಪಲಾ  ಪಚ್ಚೆ ಇಪ್ಪುನ ಮಲ್ಲ ಪುದೆಲ್ ದಕ ಇಪ್ಪುನ ದೈ, ಕೆಲ ಜಾಗೆಲೆಡ್  ಎಲ್ಯ ಮರ ಲಾ ಆಪುಂಡು. ಉಂದೆನ ಮೂಲೊ. ಭಾರತೊಡು ಇಡೀಕ ಉಂದು ಬುಲೆಪುಂಡು. ಡೈ ಟ್  ಪೇರ್  ಬರುಪುಂಡು.  ಇರೆಕುಲು ಉದ್ದುದ್ದ ಉಪ್ಪುವ. ಗಂಟೆದ ರೂಪೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಮಂಜೊಲ್ ರಂಗ್ ದ ಪೂ.  ಪೂತ  ಎಸಲ್ದ ಮಿತ್ತ್ ರೋಮದಲೇಕೋ  (ಕೊರೋನಾ) ಇಪ್ಪುಂಡು. ಪೂತ ಕೇಸರಳು ಎಸಲ್ ಸುರುವಾಪುನ ಜಾಗೆಡ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರ್ದ್ ಇಪ್ಪುವ. ಶಲಾಕಾಗ್ರ ಲಿಂಗೊದಲೆಕ. ಕಾಯಿದ ಉದ್ದ 3 ಸೆಂಮೀ., ಅಗೆಲೊ  3.8 ಸೆಂಮೀ. ಉಂದೆಟ್  4 ಬೀಜಲು ಉಪ್ಪುವ. ಕಾಯಿಗ್ ಉರುಂಟುದ ಮೂಲೆಲು ಉಪ್ಪುವ.

## ಉಪಯೋಗೊಲು
ಪೊರ್ಲುದ ದೈಯಾದ್ ಸಾದಿ ಬರಿಟ್  ಅಂಚನೆ ಪೂತೋಟೊಲೆಡ್  ನಡ್ಪೆರ್.ದೈ  ಬಾರೀ  ಕೈಪೆ. ಉಂದೆತ ಪೇರ್ ವಿಸೊ.  ಬುಡ್ದು  ಬುಡ್ದು ಬರುಪುನ ಜ್ವರಕ್ಕು ಉಂದೆತ  ಚೋಲಿನ್ ಮರ್ದದ್ದ್  ಗಲಸುವೆರ್.  ಬೀಜಲಾ ವಿಸೊ. ಮುಂಡರ್ ಪನ್ಪುನಕುಲು ಪಂಜಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕುದಿಕೆರೆನ್ ಕೆರಿಯೆರೆ ಉಂದೆತ ಬೀಜಲೆನ್ ಗಲಸುವೆರ್.  ಉಂದೆತ ಎಣ್ಣೆಲಾ  ಭೇಧಿಗ್   ಮರ್ದ್.  ಕಾಡ್ ದ  ಕರವೀರ ಡೈಯಿಡ್ದ್  ಥೆವಿಟಿನ್, ಥೆವಿಟಾಕ್ಸಿನ್, ನಿರಿಫೋಲಿನ್, ಅಸಿಟೈಲ್ ಪನ್ಪುನ ರಾಸಾಯನಿಕೊ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ಥೆವಿಟಿನ್ ಮರ್ದ್ ತಿಗಳೆದ ರೋಗೋ ಇತ್ತ್ ನಕುಲೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ  ಮರ್ದ್ ಪಂದ್ದ್  ಗೊತ್ತಾತಂಡ್.  ಮೂಲರೋಗ, ಚರ್ಮೋದ ರಂಗ್ ಪೋಪುನ ಸೀಕ್, ಚರ್ಮರೋಗೊ ಗುಲೆಗ್ ಉಂದೆನ್ ಗಲಸುವೆರ್.ಎಲಿ  ಕೇರಿಯೇರ್ಲಾ ಉಂಡು ಬೋಡಾಪುಂಡು.

## ಮರ್ದ್ ದ  ಗುನೊಕ್ಕುಲು
ಆಯುರ್ವೇದೊಡು   ಉಂದು  ಬಾರೀ  ಗಲಸೊಂದಿಪ್ಪುನ ಮರ್ದ್. ತಿಗಳೆ  (ಹೃದಯ)  ಸಂಬಂಧಿ ರೋಗೋಲೆಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಮರ್ದ್ ನ್ ಉಂದೆತ ಮರತ ಬೊಲ್ದು ಪೇರ್ ದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇರೆ  ಬುಕ್ಕೊ ಪೂ  ವಾತ, ಕಫ ಬುಕ್ಕೊ  ಪಿತ್ತಗು ಸಂಬಂಧೊ  ಇತ್ ನ ಮರ್ದ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾಪುಂಡು. ಚಾಳ್ಯೇ ತುಚ್ಚಿನ ಗಾಯೋಗುಲಾ ಉಂದೆಟ್ ಮರ್ದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. 
ಕರವೀರೋದ ದೈಯಿದ್ದ ಜೈವಿಕ ಕೀಟನಾಶಕೊನು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ದೈ ಕುಲೆಡ್ ಉದಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಫಂಗಸ್ ಬರಾಂದಿಲೆಕೊ  ರಂಗ್ ನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್..

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು


## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು

ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ಲಿಯೋ ಡಿ'ಸೋಜ (ವಿಜ್ಞಾನಿ )

**ಲಿಯೋ ಡಿ'ಸೋಜ** ಮೇರ್ ರೋಮನ್ ಕಥೊಲಿಕ್ ಮೂಲೊದ ಭಾರತೀಯ ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನಿಲು. ಆನ್ವಯಿಕ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಅಂಗಾಂಶ ಕಸಿ ಮೂಲಕ ಗೋಂಕುದ ಬೀಜದ ಕೃಷಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರೊನ್ ಮೇರ್ ವಹಿಸೊಂದೆರ್. ಮೇರ್ ಸೈಂಟ್ ಅಲೋಸಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಕುಡ್ಲ ಮೂಲು ಸಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆ ಆದಿತ್ತೆರ್.

## ಆರಂಭೊದ ಜೀವನ
ಲಿಯೋ ಡಿ'ಸೋಜ ಕುಡ್ಲದ ಕದ್ರಿಡ್ ರೋಮನ್ ಕಥೊಲಿಕ್  ಕುಟುಂಬೊಡು 1932 ರ ಮಾರ್ಚ್ 1ಕ್  ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಮೆರೆನ್ ಪೊಪ್ಪ ಸಿಪ್ರಿಯಾನ್ ಡಿ'ಸೋಜ ಬುಕ್ಕೊ ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮ ತೆರೇಸಾ ಡಿ'ಸೋಜ. ಕುಡ್ಲದ ಸೈಂಟ್ ಅಲೋಸಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು ಶಾಲೆಡ್ ಮೇರ್ ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ಅಧ್ಯಯನೊನು ಮಲ್ತೆರ್.

## ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸೊ
ಲಿಯೋ ಡಿ'ಸೋಜ ತನ್ನ ಕಾಲೇಜ್ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸೊನ್ ಸೈಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾಲೇಜು ತಿರುಚನಾಪಳ್ಳಿಡ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಮೇರ್ ಜರ್ಮನಿದ ಮಾಕ್ಸ್ ಪ್ಲಾಂಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಡ್ ನನಾತ್ ಅಭ್ಯಾಸೊಗ್ ಸೇರಿಯೆರ್. ಅಲ್ಪ ಆರ್ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್  ಪದವಿ ಪಡೆಯೊನ್ವೆರ್. ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಅದ್ಯಯನೊನ್ ಸೈಂಟ್ ಜಾರ್ಜೆನ್ ಫ಼್ರಾಂಕ್ಫಫಟ್ ಡ್ ಮಾಲ್ತೆರ್.

## ಬೇಲೆ
ರೋಮನ್ ಕಥೊಲಿಕ್ ಗ್ ಪಾದ್ರಿಯಾದ್ ಸೇರಿನ ಲಿಯೋ ಡಿ'ಸೋಜ ಮೇರ್ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನನೊನು ಸೈಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾಲೇಜ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಮೂಲು ಉಪಾನ್ಯಾಸಕರಾದ್ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಲ್ತೆರ್.  1980 ರ್ದ್ 1990 ಮುಟ್ಟ ಸೈಂಟ್ ಅಲೋಸಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಕುಡ್ಲ ಮೂಲು ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ 1992ರ್ದ್ 1998 ರ ವರೆಗ್ ಸಂಸ್ಥೆದ ರೆಕ್ಟರ್ ಆದ್ ಸೇವೆನ್ ಕೊರಿಯೆರ್. ಆನ್ವಯಿಕ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ್ 1982ರ್ದ್ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಾವೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

## ಸಂಶೋಧನೆಳು
ಅಂಗಾಂಶ ಕಸಿತ ಮೂಲಕ ಗೋಂಕುದ ಬೀಜದ ದೈಲೆನ್ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗ್ ಮಲ್ತಿನ ಕೀರ್ತಿ ಮೆರೆಗ್ ಸಲ್ಲಿಸಾವೊಡ್., ಮೆರೆನ ಸಂಶೋಧನೆ ಅಲಂಕಾರೊದ ದೈಲು ಬುಕ್ಕೊ  ಮರ್ದ್ ಗಾಪುನ  ದೈಲೆನ್  ಒಳಪಡಿಸಾವೊಂದುಂಡು. ನೋಕಟೆ  ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಭೂಮಿಡ್ ಕಮ್ಮಿಯಾವೊಂದು ಪೋಪಿನಂಚಿನ ಅಂಚನೇ ಕೆಂಪುಪಟ್ಟಿಅ ಸಸ್ಯೊಳೆಡ್ ಮರದರಿಸಿನದ  ಮಿತ್ತ್ ಮೇರ್ ಪ್ರಯೋಗಳೆನ್ ಮಲ್ತೇರ್. ೭ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಳು ಮೆರೆನಡೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.   ಡಾ. ಆಲಿಸ್ ಕ್ಲಾರ ಅಗಸ್ತಿನ್ ಡಾ. ವಿನೀತ ಕಾರ್ಡೋಜ, ಡಾ. ಸ್ಮಿತಾ ಹೆಗ್ದೆ, ಡಾ. ಶಶಿಕಿರಣ್ ನಿವಾಸ್  ಇಂಚಿತ್ತಿನ್ಕುಲು ಪ್ರಮುಖೆರ್.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಳು
೨೦೦೪ಟ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂದೇಶ ಪ್ರಶಸ್ತಿ   ಟ್ ಮೆರೆಗ್ ತಿಕ್ಕ್ ದ್ಂಡ್. ೧೯೯೩ ಟ್ ಜೀವಮಾನದ ಸಾಧನೆಗ್ **ಟಾಲೆಂಟ್ ಮಿಲಾದ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ** ಬುಕ್ಕೊ ಸುಮಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಳು ಮೆರೆಗ್ ಬೈದ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜನಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನಿಲು
ತೇರೆದ ಕೊಡಿತ್ತ ಚಟ್ನಿ

ತೇರೆದ ಕೊಡಿತ್ ಮಲ್ಪುನ ಚಟ್ನಿನ್ **ತೇರೆದ ಕೊಡಿತ್ತ ಚಟ್ನಿ** ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಪೂರಾ ಸಮಯೋಡ್ಲಾ ಮಲ್ಪುನ ಚಟ್ನಿ. ಗಂಜಿದೊಟ್ಟುಗು ಬಾರಿ ಲಾಯ್ಕ್ ಆಪುಂಡು.
thumb|ತೇರೆ ಮರ

## ಇತಿಹಾಸ
ದುಂಬುದಕುಲು ತೇರೆದ ಮರತ ಅಡಿಕ್ ಪೋನಗ ಮೈಕೈ ಕಿರ್ಬುಂಡು, ಬಾಪುಂಡು, ಮರೆ ತಾಗಂಡ ಪುಡಿ ಆವೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಕೆಯಿತ್ತ ಕಂಡೊಗು ಉಂದೆತ್ತ ತಪ್ಪು ಪಾಡ್ಂಡ ಕುಂರ್ಬಿಲ್ ಪೋಪುಂಡು. ಯೇರ್ ಜೋಕುಲು ಇಪ್ಪುನಗ ತೇರೆದ ಕೊಡಿತ ಕೊಡಿ ಮರ್ದ್ ಪರಿನಕುಲು ಮರತ ಅಡಿಕ್ ಪೊಂಡ ದಾಲ ಆಪುಜಿ ಪನ್ಪಿನ ಅಕಲ್ನ ನಂಬಿಕೆ.

## ಚಟ್ನಿ ಮಲ್ಪರೆ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು
right|thumb|ತೇರೆ ಪರ್೦ದ್
*ಬೊಳ್ಳುಲ್ಲಿ
*ದಾಸೆಮಿ
*ಜೀರಿಗೆ
*ಮುಂಚಿ
*ತಾರಾಯಿ
*ಪುಳಿ
*ತಾರಾಯ್ದ ಎಣ್ಣೆ

## ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನ
ಸುರುಕ್ಕು ತೇರ್‌ದ ಕೊಡಿನ್ ಎಡ್ಡೆ ನೀರ್ ಡ್ ದೆಕ್ಕದ್, ಬುಕ್ಕೊ ಸರಿ ಬೇಯ್ಪಾವೋಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಇರೆನ್ ದೆತ್ತದ್, ಐಕ್ ಬೊಳ್ಳುಲ್ಲಿ, ದಾಸೆಮಿ, ಜೀರಿಗೆ, ತಾರಾಯಿ, ಮುಂಚಿ, ಪುಲಿ ಪೂರ ಪಾಡ್ದ್ ಕಡೆವೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಐಕೊಂಜಿ ಒಗ್ಗರಣೆ ದೀಯೋಡು. ರುಚಿಕ್ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ಉಪ್ಪು ಪಾಡೋಡು.

## ಆರೋಗ್ಯ ಉಪಯೋಗೊಲು
*ಮೆ ಕೈ ಕಿರ್ಂಬುನೆಕ್ಕ್ ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ
*ಜೀವೊಗ್ ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ನುರ್ಗೆ ತೊಪ್ಪು

thumb|right|200px|ನುರ್ಗೆ ಸೊಪ್ಪು

ನುರ್ಗೆ ಮರತ ಸೊಪ್ಪುನು ನುರ್ಗೆ ಸೊಪ್ಪು ಪನ್ಪೇರ್. ನುರ್ಗೆ ಸೊಪ್ಪು ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ಸೊಪ್ಪು. ಉಂದೆತ್ತ ಮೂಲ ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೇರ್. ಆಂಡಲಾ, ಐತ ನಿಜವಾದ ಮೂಲಸ್ಥಾನ ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡೊಡು, ಭಾರತ ದೇಶದ ಆಗ್ರಾ ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳುನಾಡು ಪಂಡ್ದ್ ಉಲ್ಲೇಖೊನು ಇತಿಹಾಸಕಾರೇರ್ ಮಲ್ದೇರ್. ನುರ್ಗೆ ಸೊಪ್ಪುನು ನಮ್ಮ ಭಾರತ ದೇಶೊಡು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲೊಡ್ದುಲಾ ಆಯುರ್ವೇದ ಮರ್ದ್ಲೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ತೋಂದು ಬರೋಂದುಲ್ಲೇರ್.

## ಉಪಯೋಗುಲು
ನುರ್ಗೆ ಸೊಪ್ಪುದ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನುರ್ಗೆ ಸೊಪ್ಪುಗು ಪೆಲತ್ತರಿ ಪಾಡ್ದ್ ಆಜಾಂಡ ಅವ್ ಬಾರಿ ಶೋಕುದ ಕಜಿಪು ಆಪುಂಡು. ಬಂಜಿನಾಲೇಗ್ ಬಾಯಿಕೆದ ಸಮಯೊಡು ನುರ್ಗೆ ಸೊಪ್ಪುದ ಕಜಿಪುನು ಬಲಸುವೆರ್. ಆಟಿಡ್ ಈ ಕಜಿಪುನು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಂಚೆನೆ ನುರ್ಗೆ ಸೊಪ್ಪು ಜೀವೊಗು ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ.
ವಿಷ ಗೆತೊಂಡಿನಕ್ಲೆಗ್ ಕಕ್ಕಯರೆ ವಿಷನ್ ಪಿದಾಯಿ ದೆಪ್ಪರೆ ನುರ್ಗೆ ಸೊಪ್ಪುದ ರಸನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನುರ್ಗೆ ಸೊಪ್ಪುದ ರಸಕ್ಕ್ ತೊಡ್ಡೆದ ನೇಯಿ ಪಾಡ್‌ದ್ ಪರ್ಂಡ ತೆಮ್ಮ, ದಮ್ಮು ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು. ತರೆ ಬೇನೆಗ್ ನುರ್ಗೆ ಸೊಪ್ಪುದ ರಸನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೇರ್. ನುರ್ಗೆ ಸೊಪ್ಪು ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಲಂಗಿ ಸೊಪ್ಪುದ ಇರೆನ್ ಒಟ್ಟುಗು ಅರೆದ್ ಮೂಲವ್ಯಾದಿದ ಗುಳ್ಳೆಗ್ ಪಾಡಂಡ ಗುಳ್ಳೆ ಮಾಯ ಆಪುಂಡು.
ನುರ್ಗೆ ಸೊಪ್ಪುದ ಕಜಿಪು ತಿಂಡ ಬಂಜಿದ ಕಜವುಪುರಿ ಪೋಪುಂಡು. ೧೦-೧೫ ನುರ್ಗೆ ಸೊಪ್ಪುನು ಪೇರದೊಟ್ಟುಗು ಬೇಯ್ಪಾದ್ ತೊಡ್ಡೆ ನೇಯಿ ಸೇರ‍್ಪಾದ್ ಪರ್ಂಡ ಚೈತನ್ಯ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ನುಗ್ಗೆ ಸೊಪ್ಪು ರಫ್ತು

ಇಡೀ ವಿಸ್ವೊಡು ನುಗ್ಗೆ ರಫ್ತು ಮಲ್ಪುನೆಟ್ ಭಾರತ ದೇಸೊಗು ನಂ.೧ ಸ್ಥಾನ

* ಭಾರತ: 80%
* ಏಷಿಯಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್: 9%
* ಆಫ್ರಿಕಾ:8%
* ಅಮೇರಿಕ:3%

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೈಯಿ
ಸಂಬರುಳ್ಳಿ

**ಸಂಬರುಳ್ಳಿ** ಒಂಜಿ ನಮುನೆದ ಇರೆ. ಉಂದೆಟ್ ಭಾರಿ ಉಪಯೋಗುಲು ಉಂಡು. ಸಂಬರುಳ್ಳಿ ಇರೆ, ನಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯಗ್ ಭಾರಿ ಎಡ್ಡೆ.

=ಇತಿಹಾಸ=

ದುಂಬುದ ಕಾಲಡ್ ಹಳ್ಳಿಲೆಡ್ ಶೀತ, ತರೆ ಬೇನೆಗ್ ಸಂಬರುಳ್ಳಿ ತಪ್ಪುದ ರಸನ್ ಮರ್ದ್ ದ ಲೆಕ್ಕ ಕೊರೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.

=ಉಪಯೋಗುಲು=
ಸಂಬರುಳ್ಳಿ ಮಸ್ತ್ ಉಪಯೋಗುಲು ಉಂಡು

## ಸಂಬರುಳ್ಳಿ ಚಟ್ನಿ

ಸಂಬರುಳ್ಳಿ ತಪ್ಪುರ್ದು ಚಟ್ನಿ ಮಲ್ಪುವೇರ್. ಉಂದೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಗಂಜಿದೊಟ್ಟು ತಿನ್ಪೆರ್.

### ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು

* ಸಂಬರ
* ಜೀರಿಗೆ
* ಬೊಳ್ಳುಲ್ಲಿ
* ಕಾಯಿಮುಂಚಿ
* ಉರ್ದು
* ತಾರಾಯಿ
* ದಾಸೆಮಿ
* ಬೇವುರೆ
* ತಾರಾಯಿ ಎಣ್ಣೆ

### ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನ

ಸಂಬರುಳ್ಳಿ ತಪ್ಪುನು ದೆಕ್ಕ್ದ್ ಚೂರು ತಾರಾಯಿದ ಎಣ್ಣೆಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ಬಾಡಾವೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಯಿಮುಂಚಿ, ಜೀರಿಗೆ, ಸಂಬರ, ಬೊಳ್ಳುಲ್ಲಿ, ದಾಸೆಮಿ ಪೂರ ಪಾಡ್ಡ್ ಕಡೆವೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಒಗ್ಗರಣೆ 
ದೀವೊಡು.

### ಆರೋಗ್ಯ ಉಪಯೋಗೊಲು

* ತರೆ ಬೇನೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ
* ಶೀತ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು
* ಕಫ ನೀರಾಪುಂಡು

ಸಂಬರುಳ್ಳಿ ಸೊಪ್ಪು ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಜೊಲ್ದ ತುಂಡುನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಅರೆದ್ ಮೈಕ್ ಪೂಜೋಡು. ಅರ್ಧ ಗಂಟೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಚ್ಚ ನೀರ್ಡ್ ಮೀಂಡ ಪಿತ್ತ ಗಂಧೆಲು ಮಾಯ ಆಪುಂಡು

## ಸಂಬರುಳ್ಳಿ ರಸ
ಸಂಬರುಳ್ಳಿದ ಇರೆನ್ ದೆಕ್ಕದ್, ಅವೆನ್ ಕಲ್ಡ್ ಗುದ್ದುದು ರಸ ದೆಪ್ಪೋಡು.

### ಉಪಯೋಗುಲು
* ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್, ಜೋಕುಲೇಗ್ ಶೀತ, ತೆಮ್ಮ ಆನಾಗ ಕೊರ್ಪೇರ್
* ಶೀತ ಜಪ್ಪೆರೆ ಮಂಡೆಗ್ ಪಾಡುವೇರ್

=ಉಲ್ಲೇಖೋ=
ಪೆಲತ್ತರಿ

thumb|ಪೆಲತ್ತರಿ

**ಪೆಲತ್ತರಿ** ಪೆಲಕಾಯಿದ ಉಲಾಯಿ ಇಪ್ಪುನಂಚಿನ ಬಿತ್ತ್. ಉಂದೆನ ಬಡವೇರ್ನ ತೆತ್ತಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಉಪಯೋಗುಲು
*ಉಂದೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ತರಕಾರಿ ದೊಟ್ಟು ಬೆರಕೆ ಪಾಡುವೆರ್.
*ಪೆಲತ್ತರಿನ್ ಕಾಯದ್ ತಿನ್ಪೇರ್. ಬೆಯ್ಪದ್ ಲಾ ತಿನ್ಪೆರ್.
*ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ ದಾನಿ ಮರ್ದ್ ದೊಟ್ಟು ತಿನ್ಪೆರ್,
*ಮರಿಯಾಲ ಗ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಉಂದೆತ್ತ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್.
*ಅಂಚನೆ ಉಂದೆತ್ತ ಜ್ಯೂಸ್ ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
*ಮರಿಯಾಲಡ್ ದಿಕ್ಕೆಲ್ ದ ಮಿತ್ ಪಾಡ್ದ್ ಅವ್ವೇನ್ ನುಂಗಾದ್ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪಿನ ವೇಲೆಡ್ ತಿನ್ಪೇರ್

## ಕಜಿಪು
ಪೆಲತ್ತರಿನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಟ್ಟಿಕಾಯಿದೊಟ್ಟುಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುವೇರ್

*ತೌತೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಬೆರಕೆ ಪಾಡುವೇರ್
ತೌತೆದ ಕಜಿಪುಗು ಅರೆಪು ಕೂಟುನ ದುಂಬು ಐಕ್ ಪೆಲತ್ತರಿನ್ ಗುದ್ದುದು ಪಾಡೋಡು. ತೌತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅವ್ವೆನ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬೇಯ್ಪಾದ್ ಐಕ್ ಅರೆಪು ಕೂಟೊಡು.

*ಬಸಳೆದೊಟ್ಟುಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುವೇರ್
ಬಸಳೆದ ದಂಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪೆತ್ತರಿನ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬೇಯ್ಪಾವೋಡು. ಅವ್ ಬೇಯೋಂದು ಬನ್ನಾಗ ಐಕ್ ಅರೆಪುನು ಕೂಟೊಡು.

*ತೊಜಂಕ್ ದೊಟ್ಟುಗು ಪಾಡ್‌ದ್ ಸುಕ್ಕ ಮಲ್ಪುವೇರ್
ತೊಜಂಕ್ ನ್ ಸುರುಕ್ಕು ಬೇಯ್ಪಾವೋಡು. ಆಯ್ ಬುಕ್ಕೊ, ಐತ್ತೊಟ್ಟಿಗೆ ಪೆಲತ್ತರಿನ್ ಲಾ ಬೇಯ್ಪಾದ್ ಪಾಡೋಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾನುಲೇನ್ ಕಡೆತ್ತಿನ ಅರೆಪ್ಪುನು ಸುಕ್ಕೊಗು ಪಾಡೋಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಒಗ್ಗರಣೆ ದಿಯೋಡು.

*ಪೆಲತ್ತರಿಡ್ ಆಜಾವೇರ್
ಪೆಲತ್ತರಿನ್ ಸಣ್ಣ ಗುದ್ದುಡು ನೀರ್ ಡ್ ಬೇಯ್ಪಾವೋಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಐಕ್ ಜೀರಿಗೆ, ದಾಸೆಮಿ, ತಾರಾಯಿ, ಮುಂಚಿ ಪಾಡ್ದ್ ಅರೆಪು ಮಲ್ಪೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಅವ್ವೇನ್ ಪೆಲತ್ತರಿಗ್ ಪಾಡೋಡು. ರುಚಿಕ್ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ಉಪ್ಪು ಪಾಡೋಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಬನ್ನಂಜೆ ಬಾಬು ಅಮೀನ್

**ಬನ್ನಂಜೆ ಬಾಬು ಅಮೀನ್** ತುಳು ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್. ಇಂಬೆರ್ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬನ್ನಂಜೆದಾರ್. ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡುಲಾ ಇಂಬೆರ್ ಮಸ್ತ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ದೆರ್. ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಬುಕ್ಕೊ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿತ್ತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು ಮೇರೆಗ್ ಸಂದುದುಂಡ್. ತುಳುನಾಡ್ ದ ಗರಡಿಲೆನ ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನೊಗು ಇಂಬೆರೆನ್ ನಡೆದಾಡುವ ಗರಡಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್ 

## ಪರಿಚಯೊ
ಬಾಬು ಅಮೀನ್ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬನ್ನಂಜೆಡ್ ೧೯೪೪ನೇ ಇಸವಿದ ಆಗಸ್ಟ್ ೪ನೇ ತಾರೀಕ್ ದಾನಿ ಪುಟ್ಯೆರ್. ಇಂಬೆರ್ ತೋಮ ಬುಕ್ಕೊ ದಾರಮ್ಮ ಪೂಜಾರಿ ದಂಪತಿಲೆನ ಮಗೆ. ೧೯೬೩ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯೊಂದ್ ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ಗ್ ಸೇರುವೆರ್. ೧೯೭೪ಡ್ ಇಂಬೆರ್ ಉದ್ಯೋಗಗಾದ್ ಬೊಂಬಾಯಿಗ್ ಪೋಪೆರ್. ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯೊ, ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡ್ ಮಸ್ತ್ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ತೆರ್.

## ಸಾಹಿತ್ಯೊ ಕ್ಷೇತ್ರೊ
೧೯೭೦ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಬನ್ನಂಜೆ ಬಾಬು ಅಮೀನ್ ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ ಪನ್ಪಿನ ಆರ್ನ ಸುರುತ್ತ ಬೂಕುನು ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತುಳುನಾಡ್ ದ 217 ಗರಡಿಲೆನ ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ ಗ್ರಂಥೊನು ಮೋಹನ್ ಕೋಟ್ಯಾನ್ರೆ ಒಟ್ಟುಗು ಬರೆತೆರ್. ಕರ್ನಾಟಕ ಮಲ್ಲ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ೨೦೦೩ಟ್ ಸಾಹಿತ್ಯಪ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಸೇವೆಗ್ ಐಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆತೆರ್.

## ಯಕ್ಷಗಾನೊ
ಇಂಬೆರ್ ಉಡುಪಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯೆರ್. ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಅರ್ಥದಾರಿ ಬುಕ್ಕೊ ವೇಷಧಾರಿ.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
*ಐಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
*ತುಳುನಾಡ ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
*ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
*ಸಂದೇಶ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ ಪರಿಚಯೊ
ವರ್ಗೊ:ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್