open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ಅಸ್ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ

**ಅಸ್ಸಾಮಿ** (/ˌæsəˈmiːz/),) **ಅಸಾಮಿಯಾ** (ɔxɔmija- অসমীয়া), ಉಂದು ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಈಶಾನ್ಯೊ ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯವಾಯಿನ ಅಸ್ಸಾಂಡ್ ಪಾತೆರುನ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆ.  ಅಲ್ಪ ಉಂದು ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದು ಮಾಂತೆರ್ಲಾ ಪಾತೆರುನ ಸಂಪರ್ಕ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸವುಂಡು.  ಮೂಡಾಯಿದ ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್ ಬಾಸೆಯಾಯಿನ ಉಂದು ಎಥ್ನೋಲಾಗ್‌ದ ಪ್ರಕಾರೊ 15 ದಶಲಕ್ಷೊಗು ಎಚ್ಚ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ್ ಹೊಂದ್‌ಂಡ್.

ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಅಸ್ಸಾಮಿ ಮೂಲೊದ ಪಿಡ್ಜಿನ್ ನೆಫಮೀಸ್ ಪನ್ಪುನ ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆಡ್ದ್ ಬದಲ್ಪುನ ಸಂಪರ್ಕ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತ್‌ನೆ.   ಬುಕ್ಕೊ ನಾಗಾಮೀಸ್, ಅಸ್ಸಾಮಿ ಮೂಲೊದ ಕ್ರಿಯೋಲ್ ಬಾಸೆ,  ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ಡ್ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಬಳಕೆಯಾತ್ಂಡ್. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಂಗ್‌ಪುರ ಇಬಾಗೊದ ಕಮ್ತಾಪುರಿ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೊದ ಕೂಚ್ ಬೆಹಾರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲ್ಪೈಗುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಲು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾದ್ ಅಸ್ಸಾಮಿಗ್ ಕೈತಲುಂಡು, ಆಂಡಲಾ ಬಾಸಿಕೆರಾದ್ ಬಂಗಾಳಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಬಾಸೆದೊಟ್ಟುಗೆ ಗುರ್ತಿಸವೊನ್ಬೆರ್.  ಪಿರಾಕ್‌ಡ್ ಉಂದು 17 ನೇ ಶತಮಾನಡ್ದ್ ಅಹೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ಆಸ್ತಾನೊ ಬಾಸೆಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್ಭಾ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬಾಸೆ

**ಕಾಶ್ಮೀರಿ** (ಇಂಗ್ಲಿಸ್: /kæʃˈmɪəri/) ಅತ್ತಂಡ **ಕೋಶುರ್** (ಕಾಶ್ಮೀರಿ:كٲشُر)  ಕಾಶ್ಮೀರ ಪ್ರದೇಸೊದ ಸುಮಾರ್ 7 ಮಿಲಿಯನ್ ಕಾಶ್ಮೀರಿಲು (ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಡ್) ಜಮ್ಮು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಶ್ಮೀರಡ್ ಪಾತೆರುನ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಗುಂಪುದ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆ. 2011ನೆ ಭಾರತದ  ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ, ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಭಾರತೊದ ರಡ್ಡನೇ ವೇಗವಾದ್ ಬುಲೆಪುನ ಬಾಸೆಯಾದುಂಡು. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಟೆ(ಮಣಿಪುರಿ) ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಜನೆ ಸ್ತಾನೊಡು ಗುಜರಾತಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಲನೇ ಸಾನೊಡು ಬಂಗಾಳಿ ಬಾಸೆ ಉಂಡು.

೨೦೨೦ನೇ ಇಸವಿಡ್, ಡೋಗ್ರಿ, ಹಿಂದಿ, ಉರ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ದ ಒಟ್ಟುಗು ಕಾಶ್ಮೀ‌ರಿ ಬಾಸೆನ್ ಜಮ್ಮು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಶ್ಮೀರೊದ ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಮಾಲ್ಪುನ ಮಸೂದೆನ್ ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ ಅಂಗೀಕರಿಸಾಂಡ್. ಸದ್ಯೊ ಭಾರತೊದ 22 ಅನುಸೂಚಿತ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬಾಸೆಲಾ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್.

## ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿತರಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ತಿತಿ
ಜಮ್ಮು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಶ್ಮೀರೊಡು ಸುಮಾರ್ 6.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಮತ್ತು ಸಮ್ಮಂದೊದ ಉಪಬಾಸೆಲೆನ್ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಎಚ್ಚದ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬಾಸೆತಕುಲು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜಮ್ಮು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಶ್ಮೀರೊದ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ನಿಲೆಯಾತೆರ್. ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಡ್ ಎಚ್ಚ ಸಂಕ್ಯೆಡುಲ್ಲೆರ್.

## ಇಂದೆನ್ ತೂಲೆ
* ಕಾಶ್ಮೀರಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ
* ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಕವಿಕ್ಲೆ ಪಟ್ಟಿ
* "ಜಮ್ಮು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಶ್ಮೀರೊದ" ಬೂಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಜನೊಕ್ಲೆ ವಿಸಯೊಲೆ ಪಟ್ಟಿ
* ಶಿನಾ ಬಾಸೆ
* ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬಾಸೆತಕ್ಲೆಡ್ದ್ ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು

## ಎಚ್ಚದ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಇಂದೆನ್ ತೂಲೆ
* ಕಾಶ್ವೀರ 
* ಕಾಶ್ಮೀರ ಸೈವ ಪಂತೊ 
* ಕಾಶ್ಮೀರ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟ್ 
* ಕಾಶ್ಮೀರೊದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ 
* ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಲು 
* ಕಾಶ್ಮೀರ ಹಿಂದೂಲೆನ ಜನಾಂಗೀಯ ಉಚ್ಚಾಟನೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
 

ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಡೋಗ್ರಿ ಬಾಸೆ

**ಡೋಗ್ರಿ** (ಪುದರ್ ಡೋಗ್ರಾ ಅಕ್ಖರ್; ದೇವನಾಗರಿ : ಡೊಗರಿ ; ನಸ್ತಾಲಿಕ್ : Nastaliq|ڈوگری ; IPA: [ɖoːɡɾiː]) ಪನ್ಪುನವು ಪ್ರಾತಮಿಕವಾದ್ ಭಾರತೊದ ಜಮ್ಮು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಶ್ಮೀರೊದ ಜಮ್ಮು ಪ್ರದೇಸೊಡು ಪಾತೆರುನ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆ.  ಪಡ್ಡೋಯಿ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಬಡೆಕಾಯಿ ಪಂಜಾಬ್, ಬುಕ್ಕೊ ಈಶಾನ್ಯ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಂಜಾಬ್‌ದ ಪಕ್ಕೊದ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ಪಾತೆರುನ ಎಲ್ಯ ಗುಂಪುಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್. ಉಂದು ಡೋಗ್ರಾ ಸಮುದಾಯೊದ ಬಾಸೆ.  ಗ್ರೇಟರ್ ದುಗ್ಗರ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕೊ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಬಾಸೆಂದಿತ್ತೆರ್.  ಇತ್ತೆ  ಕಥುವಾ, ಜಮ್ಮು, ಸಾಂಬಾ, ಉಧಂಪುರ್, ಬುಕ್ಕೊ ರಿಯಾಸಿ,  ಈ ಜಿಲ್ಲೆದ ನಿವಾಸಿಲು ಕಾಶ್ಮೀರಿ, ಹಿಂದಿ, ಉರ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಪಂಜಾಬಿ ಪಾತೆರುವೆರ್.  ಡೋಗ್ರಿ ಪರದೇಸೊದ ಪಹಾರಿ ಬಾಸೆಲೆ ಗುಂಪುದ ಸದಸ್ಯ ಬಾಸೆ. ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆಗ್  ವಂತೆ ಡೋಗ್ರಿ ಟೋನ್ ಉಂಡು. ಉಂದು ಬೇತೆ ಪರದೇಸೊದ ಪಹಾರಿ ಬಾಸೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಪಂಜಾಬ್‌ದೊಟ್ಟುಗೆ ಪಟ್ಟೊನುನ ಲಕ್ಷನೊ ಉಂಡು.  ಉಂದು ದಿಂಜ ಪ್ರದೇಒಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್,  ಮಾಂತಲಾ 80% ಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ದ್ವನಿ ಹೋಲಿಕೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್ (ಜಮ್ಮು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಶ್ಮೀರೊಡು).

## ದ್ವನಿಸಾಸ್ತ್ರೊ
### ಸ್ವರೊಲು

* ಈ ತಿರ್ತ ಸ್ವರೊಲೆ ಮೂಂಕುತ ಮಾರ್ಪಾಟುಲು / IPA|ĩ ũ ẽ õ ɛ̃ ɔ̃ ã /.
* ಪದ-ನಡು ಅತ್ತಂಡ ಪದ-ಅಕೇರಿ / IPA|n / ಸುರೂಕು ಆನಗ ಸ್ವರೊ ಸಬ್ದೊಲೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮೂಂಕುದ ಸಹಾಯೊಡು ದ್ವನಿಸವುಂಡು. 
* / IPA|ʊ / ಒಂಜಿ /a/ ಸ್ವರೊ ದ್ವನಿತ ಸುರುಕು ಆನಗ [ IPA|ʊᵛ ] ನ್ ಹೊಂದುಂಡು. 
* ಪದ-ಅಕೇರಿ / IPA|aː / ನ್ ಪಿರವುದ ಸ್ವರೊ [ IPA|ɑː ] ಪಂಡ್‌ದ್ ತೆರಿಯೊನೊಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತೊ [IPA|äː] ದ್ವನಿತ ಕಡೆಕ್ ಪರಿಪುಂಡು.

## ಲಿಪಿ

ಡೋಗ್ರಿನ್ ಮೂಲತೊ ಪರತ್ ಡೋಗ್ರಾ ಅಕ್ಕರ್ ಲಿಪಿಡ್ ಬರೆತೆರ್.  ಟಕ್ರಿಡ್ ಮಾರ್ಪಾಟ್ ಆಯಿನ ಆವೃತ್ತಿ.  ಈ ಲಿಪಿನ್ ಮಾರ್ಪಡಿಸದ್ ಆವೃತ್ತಿನ್ ಜಮ್ಮು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಶ್ಮೀರೊದ ಮಹಾರಾಜ ರಣಬೀರ್ ಸಿಂಗೆರೆನ ಆದೇಶಡ್ದ್ ರಚಿಸಯೆರ್.  ಇಂದೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಡೋಗ್ರಾ ಅಕ್ಕರ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆತ್ತೆರ್.  ಅದಿಕೃತ ದಾಕಲೆಲೆನ್ ಈ ಪೊಸ ಲಿಪಿಡ್ ಬರೆತ್‌ನೆ;  ಅಂಡಲಾ ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯೊ ಡೋಗ್ರಿ-ಪಾತೆರುನ ಜನೊಕ್ಲೆಗ್ ಪತ್ತ್‌ಜಿ.  ಇತ್ತೆ, ಭಾರತೊಡು ಡೋಗ್ರಿಗ್ ಅದಿಕೃತವಾದ್ ಮಾನಾದಿಗೆಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಲಿಪಿ ದೇವನಾಗರಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಿಜಾದ್ ಮಾತ ಡೋಗ್ಇ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು ಅಯಿಟ್ ಪ್ರಕಟಿಸದೆರ್.

## ಮಾದರಿ ಪಟ್ಯೊ
ತಿರ್ತ ಪಟ್ಯೊ ಮಾನವ ಹಕ್ಕ್‌ಲೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕೊ ಗೋಸನೆದ ಆರ್ಟಿಕಲ್ 1 ಡ್ ಬತ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ಗುಜರಾತಿ ಬಾಸೆ

**ಗುಜರಾತಿ**, (/ɡʊdʒəˈrɑːti/ GUUJ-ə-RAH-tee; ಗುಜರಾತಿ ಲಿಪಿ: ગુજરાતી, ರೋಮನೈಸ್ಡ್: ಗುಜರಾತಿ ɡʊdʒəˈrɑːti) ಭಾರತೊದ ಪ್ರಾದೇಸಿಕ ಬಾಸೆ, ಗುಜರಾತಿ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ರಾಜ್ಯೊ ಬಾಸೆ, ಇಂಡೋ ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟುಮ್ಮೊಗು ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಅತ್ತಂದೆ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತೊ ಪ್ರದೇಸೊಲಾಯಿನ ದಾದ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ನಗರಹವೇಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ದಿಯು - ದಾಮನ್ಲೆ ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆಲಾ ಅಂದ್. ಭಾರತೊಡು ಉಂದು ಒಕ್ಕೂಟೊದ 22 ಅನುಸೂಚಿತ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜಾದುಂಡು.

2011 ನೆ ಪೊರ್ತಗು ಗುಜರಾತಿ ನೆರೆಕರೆತ ಬಾಸೆಲೆ ಸಂಕ್ಯೆಡ್ದಾದ್ ಭಅರತೊಡು 6 ನೇ ಮಲ್ಲ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ ಆದುಂಡು. ಇಂದೆನ್ 55.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್, ಉಂದು ಭಾರತೊದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಕ್ಯೆದ ಸುಮಾರ್ 4.5% ಆತ್ಂಡ್. 2007ಗ್ ನೆರೆಟ್ ಪಾತೆರುನಕುಲೆನ ಸಂಕ್ಯೆಡ್ದ್ ಉಂದು ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಎಚ್ಚ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಪಾತೆರುನ 26ನೇ ಬಾಸೆಯಾತ್ಂಡ್.

ಭಾರತೊ ರಾಜ್ಯಾಂಗೊಡು ಸೇರ್‌ನ ಭಾರತೊದ 15 ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಉಂದೊಂಜಿ. ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯೊಡು ಗುಜರಾತಿ ಸಮುದಾಯೊಲು ನಿಲೆಯಾದಿಪ್ಪುನ ಭಾರತೊದ ಬೇತೆಬೇತೆ ಬಾಗೊಡ್ಲಾ ಭಾರತದ ಪಿದಯಿ ಏಷ್ಯ, ಅಫ್ರಿಕಡ್ ಈ ಬಾಸೆನ ಪಾತೆರುನ ಜನೊ ನೆಲೆಯಾತೆರ್. ಗುಜರಾತಿ ಪಾತೆರುನ ಸಂಕ್ಯೆ 54.6 ಲಕ್ಷ .

ಗುಜರಾತಿ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜಾದುಂಡು. ಇಂದೆತ ಮೂಡಾಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಈಶಾನ್ಯೊ ಗಡಿಟ್ ರಾಜಸ್ತಾನಿ ಉಂಡು. ಸಾಜವಾದ್ ಉಂದು ರಡ್ಡ್ ಬಾಸೆಲಾ ಕ್ರಮೇನೊ ಬೆರಕೆಯಾದ್ ಬತ್ತ್‌ದೊಂದ್, ಆಯೊಕಟ್ಟ್‌ಡ್ ಉಪಬಾಸೆಲು ವಾಮೂಲೊಡ್ಡ್ ಬತ್ತ್‌ದೊಂದ್ ಪನ್ಪುನ ಕಸ್ಟೊ.

## ಲಿಪಿ
ಗುಜರಾತಿ ಲಿಪಿ ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿದ ಸುತ್ತು ಬರವುದ ರೂಪೊ, ಕರಿನ ಆಜೇಳ್ ಸತಮಾನೊಡ್ಚಿಂಚ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಭಾರತೊಡು (ವಿಸೇಸವಾದ್ ಗುಜರಾತ್ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್) ಬಳಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.  ಇಂದೆನ್ ಮಹಾಜನಿ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ಇಂದೆತ ವರ್ಣಮಾಲೆ ಸಂಸ್ಕೃತೊಡ್ದ್ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್ಂಡ್, ಅಕ್ಷರೊಲೆ ಆಕಾರೊ ದೇವನಾಗರಿನ್ ದಿಂಜ ಕೈತಲ್‌ಡ್ ಹೋಲುಂಡು.

## ಬಾಸಾವರ್ಗೊ
ಗುಜರಾತಿದ ಇಂಡೋ-ಯೂರೋಪಿಯನ್ (ಭಾರೋಷೀಯ) ಬಾಸಾ ಪರಿವಾರೊದ ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್ (ಭಾರತೊದ ಇರಾನಿ) ಉಪವರ್ಗೊದ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ (ಭಾರತೊದ-ಆರ್ಯ) ಶಾಕೆಗ್ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್.  ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಶಾಕೆದ ರಡ್ಡ್ ಮುಕ್ಯೊ ಕವಲ್‌ಲು (ಬಡೆಕಾಯಿದ ಕವಲ್-ಪಹಾಡಿ. ಪಂಜಾಬಿ, ಲಹಂದ, ಸಿಂಧಿ, ಕಚ್ಛಿ; ಮೂಡಾಯಿದ ಕವಲು-ಬಂಗಾಳಿ, ಅಸ್ಸಾಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿಯ) ಬೇತೆ ಆದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಡ್ಡೋಯಿ, ತೆನ್ಕಾಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಡುತ ಎಗ್ಗೆಲಾದ್ ಪೆರಪ್ಪ ಕವಲಾಂಡ್. ತೆನ್ಕಾಯಿದ ಬಾಸೆಲೆ (ಮರಾಠಿ-ಕೊಂಕಣಿ) ಬೇತೆ ಆಯಿನೆನ ಪಿರವುಡೆ ಪೋದು, ಪಡ್ಡೋಯಿದ ಬಾಸೆಲು (ಗುಜರಾತಿ, ರಾಜಸ್ಥಾನಿ, ಭೀಲಿ) ನಡು ವಲಯೊದ (ಪಡ್ಡಾಯಿ ಹಿಂದಿ) ಬಾಸೆಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಆಂಡ್.

## ದ್ವನಿ ವ್ಯವಸ್ತೆ
ಗುಜರಾತಿ ದ್ವನಿ ವ್ಯವಸ್ತೆದ ವಿಸಿಸ್ಟ ಲಕ್ಷನೊ ಪಂಡ ಎನ್ಮೊ ಸ್ವರೊಲು - ಇ, ಎ ( ಉ ಓ ( ಅಆ-ವ್ಯವಸ್ತೆ ಬುಕ್ಕೊ ನ ಅಂಚನೆ ಣ  ಲ ಬುಕ್ಕೊ ಳ ಇಂದತ ಸ್ಪಸ್ಟೊ ದ್ವನಿಗಟಕೊಲು. ಆಜಿ ಸ್ವರೊಲು - ಇ (,ಉ (, ಆ, ಆ - ಅನುನಾಸಿಕ ಆದ್ ಬರೊಲಿ. ಮಾತ ಸ್ವರೊಲು ಗೋಷ ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ದಗೋಷ ಸ್ವರೊ ಆದಿಪ್ಪೊಲಿ.  ಇಂಚಾದ್ ಬಾರ್ (ಪದ್ರಾಡ್) ಬಾರ್ (ಪಿದಯಿ) ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರ್ (ಹೊರೆ) ಇಂಚಿತ್ತಿ ಸಬ್ದೊಲೆಡ್ ಬಾರ್‌ಡ್ ಬರ್ಪುನ ಅರ್ದೊಗೋಷಸ್ವರೊ ಬಾರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರ್‌ಡ್ ಬರ್ಪುನ ಸಾಮಾನ್ಯೊ ದೀರ್ಗೊ ಸ್ವರೊ 'ಆ'ಡ್ದ್ ಬಿನ್ನೊ. ಗುಜರಾತ್‍ಡ್ ಸ್ವರೊಕ್ಲೆ ಮಾತ್ರೆಗ್ ವಿಸೇಸೊ ಒತ್ತಾಯೊ ಇದ್ದಿ. ಲಿಪಿಡ್ ಇ, ಉ, ಕಾರೊಲೆ ಹ್ವಸ್ವ ಬುಕ್ಕೊ ದೀರ್ಗೊ ಸ್ವರೊಲೆನೇ ಸೂಚಸವುನ ಪ್ರತ್ಯೊಏಕೊ ವರ್ಣೊಲು ಉಲ್ಲೊ.

## ಉಪ ಬಾಸೆಲು
ಗುಜರಾತಿ ವ್ಯಾಕರಣೊದ ಸುರುತ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಯಿನ ಬ್ರಿಟಿಸ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ವಿಲಿಯಂ ಟಿಸ್ಡಾಲ್‌ನ ಪ್ರಕಾರೊ, ಗುಜರಾತಿಡ್ ಮೂಜಿ ಪ್ರಬೇದೊಲು ಅಸ್ತಿತ್ವೊಡುಲ್ಲೊ: ಪ್ರಮಾಣಿತ 'ಹಿಂದೂ' ಉಪಬಾಸೆ, 'ಪಾರ್ಸಿ' ಉಪಭಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ 'ಮುಸ್ಲಿಂ' ಉಪಬಾಸೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ಮೈತೇಯಿ ಬಾಸೆ

**ಮೈತೇಯಿ** (/ˈmeɪteɪ/; মৈতৈলোন্, ರೋಮನೈಸ್ಡ್: "ಮೈಟೆಇಲೋನ್") ಅದಿಕೃತವಾದ್ ಮಣಿಪುರಿ (/ˌmænɪˈpʊəri/, /mʌ-/; মণিপুরী) ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ಉಂದು ಭಾರತೊದ ಈಶಾನ್ಯೊದ ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮನ್ ಬಾಸೆ. ಉಂದು ಮಣಿಪುರದ ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಪರ್ಕ ಬಾಸೆ, ಜತೆಟ್ ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯೊದ 22 ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜಾತ್ಂಡ್.  ಇಂದೆನ್ ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನೊದ 8ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್‌ಡ್ ಸೇರಾದೆರ್.  ಉಂದು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜಾದುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಡ್ದ್ ಗುರ್ತ್ ಮಲ್ತೊಂದೆರ್. ಅಸ್ಸಾಂ ಬುಕ್ಕೊ ತ್ರಿಪುರಡ್ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜಾತ್ಂಡ್. ಮೈತೇಯಿ ಜನೊ ಸ್ತಳೀರಾದ್ ಸುಮಾರ್ 3 ಮಿಲಿಯನ್ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂದೆನ್ ಸುಮಾರ್ 1.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನೊ ಒಂಜನೆ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಗಳಸುವೆರ್.  ಪ್ರದಾನವಾದ್ ಮಣಿಪುರ ರಾಜ್ಯೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ರಡ್ಡನೆ ಬಾಸೆಯಾದ ಬೇತೆ ಬೇರೆ ಸಮುದಾಯೊದ ಗುಂಪುಲೆಡ್, ಭಾರತದ ಬೇತೆಬೇರೆ ಬಾಗೊಲೆಡ್, ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಸೊಡು ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.    ಮಣಿಪುರ ರಾಜ್ಯೊ ಸಂವಿಧಾನದ ಕಾಯಿದೆ 1947ನೆದ ಪ್ರಕಾರೊ ಪಿರಾಕ್‍ದ ಮಣಿಪುರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಡು ಇಂದೆನ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯೊದ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಬಳಸುವೆರ್.

ಮಣಿಪುರಡ್ ಈ ವರ್ಗೊಗ್ ಸೇರ್‌ನ ಜನೊ ಹಮರ್, ಅನಲ್, ನಂಗ್ತೆ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುವೆರ್. ಲಖೇರ್ ಪನ್ಪುನ ಬಾಸೆನ್ ಅಸ್ಸಾಂ, ಮಣಿಪುರ, ತ್ರಿಪುರಾಡ್ ಪಾತೆರುವೆರ್. ಮಣಿಪುರಿ, ಲುಶಾಯಿ ಮರಸುಮ್ ಬಾಸೆಲು ಉಲ್ಲೊ. ಅತ್ತಂದೆ ತಂಗ್‌ಖುಲ್, ವೈಪೈ, ಪೈತೆ, ಜೋವ್ ಪನ್ಪುನ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಮಣಿಪುರ ಬುಕ್ಕೊ ಅಸ್ಸಾಂದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಗೊಲೆಡ್ ಪಾತೆರುವೆರ್.  ಇಂದೆಟ್ ಅಸ್ಸಾಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬರ್ಮಿ ಬಾಸೆಲೆ ಪ್ರಬಾವೊ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
.

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು
*Meitei Mayek (Meithei Script)
**Manipuri/ Meiteilon: An Introduction 
*''Meetei Mayek'' Alphabet
*Learn to speak Manipuri, with the right pronunciation
*Learn Manipuri
*Learn Meitei Mayek (Meitei Script) - E-Pao.net
*Manipuri Poetry
*KokSum.com , a mobile-friendly news aggregator on Manipur

ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ಪಂಜಾಬಿ ಬಾಸೆ

**ಪಂಜಾಬಿ**  ಒಂಜಿ ಇಂಡೋ ಆರ್ಯ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂದೆನ್ ಜಗತ್ತ್‌ದಾದ್ಯಂತೊ ಸುಮಾರ್ ೧೦ ಕೋಟಿ ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಪೆರ್.  ಉಂದು ದಿಂಜ ಬಾಸೆದಕ್ಲೆನ ಪಟ್ಟಿಡ್ ೧೦ನೇ ಸ್ತಾನೊಡುಂಡು. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೊದ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರದೇಸೊದ ಸ್ತಳಿಯೆರ್ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ.

ಪಾಕಿಸ್ತಾನಡ್ ಪಂಜಾಬಿ ಎಚ್ಚ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ, ಭಾರತೊಡ್ ಇಂದೆತ ಬಾಸಿಗೆರೆ ಸಂಕ್ಯೆದ ಸ್ತಾನೊ ೧೧.  ಉಂದು  ಭಾರತೊದ ಉಪಕಂಡೊದ ಮೂಜನೆ ಎಚ್ಚ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂಡ್ ೪ನೆ ಎಚ್ಚ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ  ಕೆನಡದ ಸ್ತಾನೊ ಮೂರನೆದ (ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರೆಂಚ್‌ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊದ ಸ್ತಾನೊ).  ಇಂದೆನ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್, ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಡ್ ಎಚ್ಚ ಸಂಕ್ಯೆಡ್ ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.

## ಪ್ರಮಾಣಿಕ ಉಪಬಾಸೆ
ಅಮೃತಸರ ಬುಕ್ಕೊ ಲಾಹೋರ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತೊ ಪಾತೆರುನ ಮಾಝಿ ಉಪಬಾಸೆ ಪ್ರತಿಸ್ಟೆ ಪಡೆವೊಂದ್ಂಡ್. ಈ ಉಪಬಾಸೆನ್ ಪಂಜಾಬ್‌ದ ಮದ್ಯೊ ಪ್ರದೇಸವಾಯಿನ ಮಾಝಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಈ ಪ್ರದೇಸೊ ಲಾಹೋರ್, ಅಮೃತಸರ, ಗುರುದಾಸ್ಪುರ್, ಕಸೂರ್, ತರನ್ ತಾರನ್, ಫೈಸಲಾಬಾದ್, ನಾನ್‌ಕನ ಸಾಹಿಬ, ಪಠಾಣ್‌ಕೋಟ್, ಓಕರ, ಪಾಕ್‌ಪಟ್ಟನ, ಸಾಹಿವಾಲ, ನರೊವಾಲ, ಶೇಖುಪುರ, ಸಿಯಾಲ್‌ಕೋಟ, ಚಿನೊಟ, ಗುಜ್ರನವಾಲ, ಬುಕ್ಕೊ ಗುಜರಾತ್ (ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೊದ ಜಿಲ್ಲೆಲು) ಜಿಲ್ಲೆಲೆನ್ ಸೇರೊಂದ್ಂಡ್. ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡ್ ಗಳಸುನ ಮಾಝಿದ ಪದಕೋಸೊ ಎಚ್ಚ ಪರ್ಸಿಯೀಕರನೊ ಆದುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ಸಂತಾಲಿ ಬಾಸೆ

**ಸಂತಾಲಿ** (ಉಚ್ಚಾರೊ - santaɽi,  ಓಲ್ ಚಿಕಿ ಲಿಪಿ), ಸಂತಾಲ್ ಅತ್ತಂಡ ಸಂಥಾಳಿಂದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಈ ಬಾಸೆ ಹೋ ಬುಕ್ಕೊ  ಮುಂಡಾರಿಗ್ ಸಮ್ಮಂದಿಸಯಿನ ಆಸ್ಟ್ರೋಸಿಯಾಟಿಕ್ ಬಾಸೆಲೆಮುಂಡಾ  ಉಪಕುಟುಂಬೊಲೆಡ್ ಎಚ್ಚ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ; ಈ ಬಾಸೆ ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಅಸ್ಸಾಂ, ಬಿಹಾರ, ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಮಿಝೋರಾಂ, ಒರಿಸ್ಸಾ, ತ್ರಿಪುರಾ ಬುಕ್ಕೊ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳಡ್ ಪಾತೆರುವೆರ್. ಸಂತಾಲಿ ಬಾಸೆ ಭಾರತೊದ ಸಂವಿದಾನೊದ 8ನೇ ಪರಿಚ್ಚೇದೊದ ಪ್ರಕಾರೊ ಮಾನ್ಯತೆನ್ ಪಡೆಯಿನ ಪಡೆದ ಭಾರತೊದ ಪ್ರಾದೇಸಿಕ ಬಾಸೆ. ಸಂತಾಲಿಯನ್ನು&nbsp; ಭಾರತ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಭೂತಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ನೇಪಾಳಡ್ ಸುಮಾರು 7.6 ಮಿಲಿಯನ್‌ದಾತ್ ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್ ಅಂಚನೆ ಈ ಬಾಸೆ ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್‌ದ ಬುಕ್ಕೊ ಖಮೇರ್‌ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊದ ಮೂಜನೆ ಮಲ್ಲ, ಎಚ್ಚ ಪಾತೆರುನ ಆಸ್ಟ್ರೋಸಿಯಾಟಿಕ್ ಬಾಸೆ ಆದುಂಡು.

1925ಡ್ ಪಂಡಿತ್ ರಘುನಾಥ್ ಮುರ್ಮು ಆರ್ ಓಲ್ ಚಿಕಿ ಲಿಪಿನ್ ಬುಲಪಾವುನೆತ ಮುಟ್ಟ ಸಂತಾಲಿ ಬಅಸೆ ಒಂಜಿ ಮುಕ್ಯೊ ಬಾಯಿಬಾಸೆದ ಬಾಸೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್.   ಬೇತೆ ಇಂಡಿಕ್ ಲಿಪಿಲೆ ಒವ್ವೇ ಪಟ್ಯಕ್ರಮೊದ ಗುಣಲಕ್ಷನೊನು ಪಟ್ಟೊನಂದೆ ಓಲ್ ಚಿಕಿ ಲಿಪಿ ಅಯಿತವೇ ಆಯಿನ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೊಡು ಇತ್ತೆ ಸಂತಾಲಿನ್ ಬರೆಯರ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಗಳಸ್‌ಬೆರ್.

## ಇತಿಹಾಸ
ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪಾಲ್ ಸಿಡ್ವೆಲ್‌ರ ಪ್ರಕಾರೊ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಒಡಿಶಾಗ್ ವಲಸೆ ಬತ್ತ್‌ನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಮಾರ್ 4000 ವರ್ಸೊ ಪಿರವು ಮುಂಡಾಬಾಸೆಲು ಇಂಡೋಚೈನಾಡ್ದ್ ಒಡಿಶಾ ಕಡೆಕ್ ಬತ್ತಿಪ್ಪು.  19ನೇ ಸತಮಾನೊ ಮುಟ್ಟ ಸಂತಾಲಿಗ್ ಬರವುದ ಬಾಸೆ ಇಜಿಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾತ ಪಟ್ಟ್‌ನ ಗೇನೊ ಬಾಯಿಡ್ದ್ ಬಾಯಿಗ್ ಪೀಳಿಗೆಡ್ದ್ ಪೀಳಿಗೆಗ್ ಪರಡ್ಂಡ್.  ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲು ಅದ್ಯಯನೊಡು ಯುರೋಪಿಯನ್ನೆರ ಆಸಕ್ತಿದ ಸಂತಾಲಿ ಬಾಸೆನ್ ದಾಕಲಿಸವುನ ಸುರೂತ ಪ್ರಯತ್ನೊಗು ಕಾರಣೊ ಆಂಡ್. ಬಂಗಾಳಿ, ಒಡಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ರೋಮನ್ ಲಿಪಿಲೆನ್ 1860ದ  ದಸಕಗೂ ದುಂಬೇ ಯುರೋಪ್‌ದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ್, ಜಾನಪದ ತಜ್ಞೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಎ.ಆರ್. ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್, ಲಾರ್ಸ್ ಸ್ಕ್ರೆಫ್ಸ್‌ರುಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಲ್ ಬೋಡಿಂಗ್ ಸೇರ್‌ನಂಚಿತ್ತಿ ಮಿಸನರಿಲು ಸಂತಾಲಿನ್ ಬರೆಯರ ಗಳಸಿಯೆರ್.  ಅಕ್ಲೆ ಪ್ರಯತ್ನೊಲು ಸಂತಾಲಿ ನಿಗಂಟುಲು, ಜಾನಪದ ಕತೆಲೆ ಆವೃತ್ತಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಸೆದ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನೊ, ವಾಕ್ಯರಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಉಚ್ಚಾರಣೆದ ರಚನೆದ ಅದ್ಯಯನೊಗು ಕಾರಣ ಆಂಡ್.

ಓಲ್ ಚಿಕಿ ಲಿಪಿನ್ ಸಾಂತಾಲಿಗಾದ್ 1925ಡ್ ಮಯೂರ್ಭಂಜ್ ಕವಿ ರಘುನಾಥ್ ಮುರ್ಮು ರಚಿಸಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸುರುಟು 1937ಡ್ ಪ್ರಚಾರೊ ಮಲ್ತೆರ್ಮಾ.

ಓಲ್ ಚಿಕಿ ಲಿಪಿನ್ ಸಂತಾಲಿ ಲಿಪಿಯಾದ್ ಸಂತಾಲ್ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಸ್ವೀಕರಿಸಯೆರ್.  ಇತ್ತೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಒಡಿಶಾ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ಡ್ ಓಲ್ ಚಿಕಿ ಸಂತಾಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯೊ ಒಬುಕ್ಕೊ ಬಾಸೆದ ಅದಿಕೃತ ಲಿಪಿಯಾತ್ಂಡ್.  ಆಂಡಲಾ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಸೊದ ಬಳಕೆದಾರೆರ್ ಸಂತಾಲಿ ಬದಲ್‍ಗ್ ಬಂಗಾಳಿ ಲಿಪಿನೇ ಗಳಸುವೆರ್.

### ಅದಿಕೃತ ಸ್ತಿತಿ
ಭಾರತೊದ 22 ಸಾಂವಿದಾನಿಕ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಸಂತಾಲಿ ಕೂಡ ಒಂಜಾದುಂಡು.

### ಉಪಬಾಸೆಲು
ಸಂತಾಲಿದ ಉಪಬಾಸೆಲೆಡ್ ಕಮರಿ-ಸಂತಾಲಿ, ಕರ್ಮಲಿ, ಲೋಹರಿ-ಸಂತಾಲಿ, ಮಹಾಲಿ, ಖೋಲೆ, ಮಾಂಝಿ, ಪಹಾರಿಯಾ ಬಾಸೆಲು ಸೇರ್ದುಲ್ಲೊ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಬಾಸೆ

thumb|ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಪಾತೆರುನ ಸ್ತಳೀಯೆರೆ %
**ಭೋಜ್‌ಪುರಿ**  /'boʊdʒˈpʊəri/;ಭಾರತೊದ ಭೋಜ್‌ಪುರ - ಪೂರ್ವಾಂಚಲ್ ಪ್ರದೇಸೊ ಬುಕ್ಕೊ ನೇಪಾಳೊದ ತೇರೈ ಪ್ರದೇಸೊಗು ನೆರೆಕರೆತ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆ.  ಇಂದೆನ್ ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಬಿಹಾರ, ಮೂಡಾಯಿ ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶ ಬುಕ್ಕೊ ವಾಯುವ್ಯ ಜಾರ್ಖಂಡ್‌‌ಡ್ ಪಾತಗೆರುವೆರ್. ಉಂದು ಮೂಡಾಯಿ ಇಂಡೋ ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೊದ ಜನಸಂಕ್ಯೆದ ಸುಮಾರ್ 5% ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.  ಭೋಜ್‌ಪುರಿ, ಮಾಗದಿ ಪ್ರಾಕೃತದ ವಂಸಸ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಥಿಲಿ, ಮಾಗಾಹಿ, ಬಾಂಗ್ಲಾ, ಒಡಿಯಾ, ಅಸ್ಸಾಮಿ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬಾಸೆಲೆಗ್ ಕೈತಲ್‌ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಪಡೆವೊಂದ್ಂಡ್.

ಫಿಜಿ, ಗಯಾನಾ, ಮಾರಿಷಸ್, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ, ಸುರಿನಾಮ್ ಬುಕ್ಕೊ ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಟೊಬಾಗೋಡ್ ಉಂದು ಅಲ್ಪಸಂಕ್ಯಾತ ಬಾಸೆ. ಫಿಜಿ ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆ ಫಿಜಿ ಹಿಂದಿ, ಇಂಡೋ-ಫಿಜಿಯನ್ನೆರ್ ಪಾತೆರುನ ಅವದಿ ಬುಕ್ಕೊ ಭೋಜ್‌ಪುರಿದ ರೂಪಾಂತರೊ ಆತುಂಡು. ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ, ಭೋಜ್‌ಪುರಿದ ಬುಕ್ಕೊಂಜಿ ರೂಪಾಂತರೊನು ಇಂಡೋ-ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಉಂದು ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಟೊಬೆಗೊ ಅತ್ತಂದೆ ಗಯಾನಾಡ್ ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ಡ್ದ್ ಲೆಕ್ಸಿಕಲ್ ಪ್ರಭಾವೊನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್.  ಸುರಿನಾಮ್‌ಡ್, ಸ್ರಾನನ್ ಟೊಂಗೊ ಕ್ರಿಯೋಲ್, ಸುರಿನಾಮಿಸ್ ಡಚ್ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ನ್ ಲೆಕ್ಸಿಕನ್ ಆದ್ ಪ್ರಬಾವಿಸಯಿನ ಬಾಸೆಲು.  ಮಾರಿಷಸ್ ಬುಕ್ಕು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾಡ್ ಬೇತೆ ಉಪಬಾಸೆಲೆನ್ಉ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್, ಅಲ್ಲಪ ಅಯಿತ ಬಳಕೆ ಕಡಮೆ.

## ಸಾಹಿತ್ಯೊ
thumb|ತೇಗ್ ಅಲಿ ತೇಗ್ ಆರೆನ ಬದ್ಮಾಶ್ ದರ್ಪಣ್ ಕವರ್ ಪೇಜ್

### ವಾರದ ದಿನೊಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ವರ್ಗೊ:ತುಳುಬಾಸೆ
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ

**ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ** ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆ.  ಇಂದೆನ್ ಕುರುಬ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಎಚ್ಚಾದ್ ಪಾತೆರುವೆರ್.

## ಭೌಗೋಳಿಕವಾದ್ ಪರಡುನೆ
ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಕುರುಬ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಎಚ್ಚಾದ್ ತಮಿಳುನಾಡ್‍ದ,  ತೇಣಿ,  ಡಿಂಡಿಗಲ್, ಕೊಯಮತ್ತೂರು, ಧರ್ಮಪುರಿ, ವೆಲ್ಲೂರು ಈ ಕಡೆಟ್ ವಾಸೊಡುಲ್ಲೆರ್.  ಅತ್ತಂದೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಬುಕ್ಕೊ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವ್ ಕಡೆಟ್‍ಲಾ ಈ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನಕುಲು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ಸಿಂಧಿ ಬಾಸೆ

ಸಿಂಧಿ (IPAc-en|ˈ|s|ɪ|n|d|i) 
ಇಂಡೊ ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲೆ ವರ್ಗೊಗು ಸೇರ್‌ನ ಮುಕ್ಯ ಬಾಸೆ. ಸಿಂಧಿ ಪನ್ಪುನ ಪದ ಸಿಂಧ್ ಪನ್ಪುನ ಪದೊತ ವಿಶೇಷಣರೂಪಪ.  ಇತ್ತೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡಿಪ್ಪುನ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊದ ಬಾಸೆ ಸಿಂಧಿ. 1947ಡ್ ಭಾರತೊ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಸಿಂಧಿ ಪಾತೆರುನ ಹಿಂದುಲು ಭಾರತೊಗು ವಲಸೆ ಬತ್ತ್‌ದ್, ಭಾರತೊದ ಬೇತೆಬೇತೆ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಗುಜರಾತ್, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ರಾಜಾಸ್ತಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಸೊ ಆಯಿನ ದೆಹಲಿಡ್ ನಿಲೆಯಾದಿತ್ತೆರ್. ಭಾರತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆಡೆ ಏಳ್ ಮಿಲಿಯಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಜನೊ ಈ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.

ಸಿಂಧೂ  ಪನ್ಪುನ ಬಾಸೆ ಸಿಂಧೂ ಸುದೆತ  ಮೂಲೊಡ್ದ್ ಸಿಂಧಿ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್.  ಸಿಂಧಿ ಬಾಸೆ ಶ್ರೀಮಂತೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ವಿಶಾಲವಾಯಿನ ಜಾನಪದ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಮುಕೊ ಬಾಸೆ ಆತ್ಂಡ್.  ಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಗಳಂಚನೆ ಸಿಂಧಿ ಪರತ್ ಇಂಡೋ  ಆರ್ಯನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕೃತ, ಇಂಡೋ ಪಾಲಿ ಪ್ರಾಕೃತಲು ಬುಕ್ಕೊ ಅಪಭ್ರಂಸ ಬೆಳವಣಿಗೆದ ಹಂತಗೊಲೆನ್ ದಾಟ್‌ದ್ಂಡ್.  ಉಂದು ಕ್ರಿ.ಶ ೧೦ನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆನ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಂಡ್.  ೧೮೬೮ಡ್ ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೇಸಿಡೆನ್ನಿ ಸಿಂಧಿಡ್ ಗಳಸಿಯರ ಅಬ್ಜದ್ ಅನು ಖುದಾಬಾದಿ ಲಿಪಿತೊಟ್ಟುಗೆ ಬದಲ್ಪಿಯರ ನಾರಾಯಣ್ ಜಗನ್ನಾಥ ವೈದ್ಯೆರೆನ್ ನಿಯೋಜಿಸಂಡ್. ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಹುಸಂಕ್ಯಾತೊ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಅರಾಜಕತೆನ್ ಪ್ರಚೋಸವುನಂಚ ಆಂಡ.  ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಡ್ದ್ ಲಿಪಿನ್ ಆಡಳಿತ ಲಿಪಿಯಾದ್ ಗೋಸಣೆಯಾಂಡ್.

## ಉಪಬಾಸೆಗಳು

ಸಿಂಧಿ ದಿಂಜ ಉಪಬಾಸೆಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ನೆರೆತ ಬಾಸೆಲಾಯಿನ ಸರೈಕಿ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಜರಾತಿದೊಟ್ಟುಗು ಕೆಲವು ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಉಪಬಾಸೆದ ನಿರಂತರತೆನ್ ರೂಪಿಸವುಂಡು. ಸಿಂಧಿದ ಕೆಲವು ದಾಕಲಾಯಿ ಉಪಬಾಸೆಲು;
# ಉತ್ತರಾದಿ: ಬಡೆಕಾಯಿದ ಸಿಂಧ್‌ದ ಉಪಬಾಸೆ (ಉತ್ತರು, ಪಂಡ "ಉತ್ತರ").
# ಕಾಛಿ(ಕಾಛ್ಕಿ): ಇಂದೆನ್ ಗುಜರಾತ್‍ದ ಕಛ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಥಿಯವಾರ್‌ಡ್ ಪಾತೆರುವೆರ್. 
# ತ್ರರೇಲಿ: ಥರ್>ಥಲ್>ಸ್ಥಲ್ ಎಂದರೆ ಮರುಭೂಮಿ. 
# ಮಾಚಾರಿಯಾ ಡುಕ್ಸಿಲ್‌ಡ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಿಂಧಿಲೆನ್ ಸೇರೊಂದ್ಂಡ್.
# ಲಾಸಿ : ಲಾರ್ ಪಂಡ ಇಳಿಜಾರ್‌ದ ಪ್ರದೇಸೊಂದ ಅರ್ತೊ.  ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನೊದ ಲಾಸ್ಬೆಲಾ, ಹಬ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗ್ವಾದರ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಉಪಬಾಸೆ. 
# ವಿಚೋಲಿ ವಿಚ್ ಪಂಡ ಕೇಂದ್ರೊಂದ್ ಅರ್ತೊ.  
# ಫಿರಾಕಿ ಸಿಂಧಿ: ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನೊದ ಈಶಾನ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಲೆದ ಕಚ್ಚಿ ಬಯಲ್‌ದ ಉಪಬಾಸೆ.
# ಸಿಂಧಿ ಭಿಲ್: ಉಂದು ಸಿಂಧ್‌ಡ್ ಮೇಘವರ್‌ಲು ಬುಕ್ಕೊ ಭಿಲ್‌ಲು ಪಾತೆರುನ ಉಪಬಾಸೆ. 
# ಸಿರೋಲಿ/ಸಿರೈಕಿ ಅತ್ತಂಡ ಉಭೇಜಿ : ಬಡೆಕಾಯಿ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಡು ಗಳಸುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನಿ
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ಹೋ ಬಾಸೆ

**ಹೋ** (IPA|IPA: /hoː dʒʌgʌr/) ಪನ್ಪುನ ಆಸ್ಟ್ರೋಯಾಸಿಯಾಟಿಕ್ ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಮುಂಡಾ ಬಾಸೆ̤ ಉಂದು ಸುರುಕ್ಕಾದ್ ಭಾರತೊಡು  2001ನೆ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ ಸುಮಾರ್ 1.04&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಜನೊ ಭಾರತೊದ ಜನಸಂಕ್ಯೆದ 0.103%ದಾತ್ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ. ಹೋ ಒಂಜಿ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಬಾಸೆ. ಇದನ್ನು ಒಡಿಯಾ, ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಬಿಹಾರ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಅಸ್ಸಾಂ ಒರಿಸ್ಸಾ, ಮುಂಡಾ, ಕೊಲ್ಹಾ ಬುಕ್ಕೊ ಕೋಲ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಾರಂಗ್ ಸಿಟಿ ಲಿಪಿಟ್ ಬರೆತೆರ್. ದೇವನಾಗರಿ, ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಲಿಪಿ, ಒಡಿಯಾ ಲಿಪಿ ಬುಕ್ಕೊ ತೆಲುಗು ಲಿಪಿನ್ ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಗಳಸುವೆರ್. ಆಂಡಲಾ ಸ್ತಳೀಯ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಹೋ ಲಿಪಿನ್ ಆದ್ಯತೆಡ್ ಗಳಸುವೆರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ  ಒಟ್ಟ್ ಗುರು ಕೋಲ್ ಲಕೋ ಬೋದ್ರಾ ಲಿಪಿನ್ ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ತಿಯೆರ್.

"ಹೋ" ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ಸ್ತಳೀಯ ಪದೊ  **hoc**ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ಂಡ್.

## ವಿತರಣೆ
ಮಾತ ಹೋ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆಡ ಅರ್ದೊದಾತ್ ಜನೊ ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ದ ಪಡ್ಡೋಯಿ ಸಿಂಗ್‌ಭೂಮ್ ಜಿಲ್ಲೆದಕುಲು.  ಅಲ್ಪ ಅಕುಲು ಬಹುಸಂಕ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯೊನು ರೂಪಿಸವೆರ್. ಹೋ ಬಾಸೆತಕುಲು ತೆನ್ಕಾಯಿ ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಮೂಡಾಯಿ ಸಿಂಗ್‌ಭೂಮ್ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಡೆಕಾಯಿ ಒಡಿಶಾಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಹೋ ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ಡ್ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಡ್ದ್ ಮುಂಡರಿದ ಮಯೂರ್‌ಭಂಜ್ ಉಪಬಾಸೆಗ್ ಕೈತಲಾದುಂಡು. ಹೋ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಂಡರಿ ಜನಾಂಗೀಯವಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಸಿಕವಾದ್ ಕೈತಲ್ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಬಾಸೆದ ಪ್ರಾದೇಸಿಕ ಗುರ್ತೊ ಬೇತೆನೆ. ಸಂಶೋದಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಹೋ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಂಡರಿ ರಡ್ಡ್ ಸೋದರೊ ಬಾಸೆಲುಂದು ಪನ್ಪೆರ್.

## ದ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊ

### ವ್ಯಂಜನೊಲು

* ಪದ-ಅಕೇರಿ ಜಾಗೆಡಿಪ್ಪುನಗ /b, ɖ/ ಪೂರ್ವಬಾವಿಯಾದ್ [ˀb, ˀɖ] ಪಂಡ್‌ದ್ ಕೇನೊಲಿ
* /b/ ನ್ ಘರ್ಷಣೆದ [β] ಪಂಡ್‌ದ್ ಮದ್ಯಂತರೊ ಜಾಗೆಡ್ ಕೇನೊಲಿ.
* /ɳ/ ಸೀಮಿತ ದ್ವನಿಮಾತ್ಮಕ ವಿತರಣೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುರುಕು /n/ ಣ ಮೂರ್ದನ್ಯೊ ದ್ವನಿಲಾದ್ ತೆರಿವು.

### ಸ್ವರೊಲು

## ಎಚ್ಚಿನ ಓದುಗು
* ರೇ ಎ. ನಾರಿರೋಟ್ ಅವರಿಂದ *ಗ್ರಾಮರ್ ಆಫ್ ದಿ ಕೋಲ್*.
* ಜಾನ್-ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಹಾಫ್‌ಮನ್ ಅವರ *ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಮುಂಡರಿಕಾ* 'ಹೋ ಡಿಕ್ಷನರಿ' ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
* *ಹೋ ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಶಬ್ದಕೋಶ*, *ಹೋ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು* ಮತ್ತು *ಹೋ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸರ್ಜನ್* ಅವರಿಂದ ಫಾದರ್ ಜಾನ್ ಜೆ. ಡೀನಿ ಎಸ್.ಜೆ.
* ಡೀನಿ, ಜೆಜೆ (1991). *ಹೋ ಬಾಸೆಯ ಪರಿಚಯ: [ಹೋ ಅನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಲಿಯಿರಿ]*. ಚೈಬಾಸಾ: ಕ್ಸೇವಿಯರ್ ಹೋ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್.
* ಬರ್ರೋಸ್, ಎಲ್. (1915). **.
* ಡೀನಿ, ಜೆಜೆ (1975). *ಹೋ ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಶಬ್ದಕೋಶ*. ಚೈಬಾಸಾ: ಕ್ಸೇವಿಯರ್ ಹೋ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್.
* ದೇವಗಂ, ಚಂದ್ರಭೂಷಣ, "ಲರ್ಕಾ ಹೋ", ಚಂದ್ರಭೂಷಣ ದೇವಗಂ ಅವರಿಂದ.
* ಉಕ್ಸ್‌ಬಾಂಡ್, FA, "ಮುಂಡಾ-ಮಗ್ಯಾರ್-ಮಾವೋರಿ". FAUxbond.london ಲುಜಾಕ್ & CO. 46, ಗ್ರೇಟ್ ರಸೆಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್.(1928).
* ಡೀನಿ, ಜೆಜೆ (1978). *ಹೋ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು*. ಚೈಬಾಸಾ: ಕ್ಸೇವಿಯರ್ ಹೋ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್.
* ಆಂಡರ್ಸನ್, ಗ್ರೆಗೊರಿ ಡಿಎಸ್, ತೋಶಿಕಿ ಒಸಾಡಾ ಮತ್ತು ಕೆ. ಡೇವಿಡ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್. ಗ್ರೆಗೊರಿ ಆಂಡರ್ಸನ್‌ನಲ್ಲಿ *ಹೋ ಮತ್ತು ಇತರ ಖೇರ್ವಾರಿಯನ್ ಬಾಸೆಗಳು* (ಸಂ. ) *ಮುಂಡಾ ಬಾಸೆಗಳು*. (2008). ರೂಟ್ಲೆಡ್ಜ್. 
* ಪೆರುಮಾಳ್ಸಾಮಿ ಪಿ (2021) ಭಾರತದ ಭಾಷಾ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ "ಹೋ ಬಾಸೆ": ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಸಂಪುಟ, ಭಾಷಾ ವಿಭಾಗ, ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಚೇರಿ: ನವದೆಹಲಿ ಪುಟಗಳು: 339 – 431.
* https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables

## ಇಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ
* ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲು

## ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು
* ಕೆ. ಡೇವಿಡ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್, ಸ್ವಾರ್ಥ್‌ಮೋರ್ ಕಾಲೇಜ್‌ನಿಂದ ದಿ ಹೋ ಬಾಸೆಯ ವೆಬ್‌ಪುಟ
* RWAAI | RWAAI, Lunds universitet RWAAI (ಆಸ್ಟ್ರೋಯಾಸಿಯಾಟಿಕ್ ಇಂಟ್ಯಾಂಜಿಬಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್‌ಗಾಗಿ ರೆಪೊಸಿಟರಿ ಬುಕ್ಕೊ ವರ್ಕ್‌ಸ್ಪೇಸ್)

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವಿಜಯ್ ಪ್ರಕಾಶ್

**ವಿಜಯ್ ಪ್ರಕಾಶ್** (ಪುಟ್ಟಿನ 21 ಫೆಬ್ರವರಿ 1976) ಒರಿ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕೆ. ಇಂಬೆರ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಡ್ ಪದ್ಯ ಪಂತಿನ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನಾರ್. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊದ ಮೈಸೂರುಡು ಇಂಬೆರ್ ಪುಟ್ಯೆರ್. ಇಂಬೆರ್ನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವಾಂಸೆ ಆದಿತ್ತೆರ್. ವಿಜಯ ಪ್ರಕಾಶ್ ಅಮ್ಮೆರ್ನ ಮಾರ್ಗ‍ದರ್ಶನೊಡು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತೊನು ಕಲ್ತದ್ ದುಂಬಗ್ ಪಾಶ್ಯಾತ್ಯ ಸಂಗೀತೊನುಲಾ ಕಲ್ತೆರ್. ಪಿದಾಯೂರುಡುಲಾ ಕನ್ನಡ ಸಂಗೀತದ ಕಾರ್ಯ‍ಕ್ರಮ ಕೊರ್ತೆ‍ರ್.

## ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನೊ
ವಿಜಯ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಫೆಬ್ರವರಿ 21, 1976 ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಪುಟ್ಯೆರ್. ಇಂಬೆರ್ನ ಅಮ್ಮೆರ್ನ ಪುದರ್ ಎಲ್.ರಾಮಶೇಷು, ಅಪ್ಪೆ - ಆರ್.ಲೋಪಮುದ್ರಾ, ಅಜ್ಜೆರ್ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಲಾತಿಲಕ ಪನ್ಪಿ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನ ಲಕ್ಷ್ಮಿಪತಿ ಭಾಗವತರ್, ಅಣ್ಣೆ-ಫಣೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್,  ಬುಡೆದಿ-ಮಹತಿ, ಮಗಲ್- ಕಾವ್ಯ.https://www.newsbugz.com/mahathi-vijay-prakash-wiki-biography-age-family-movies-images/

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
ಜೈ ಹೋ' ಪದ್ಯೊಗು ಆಸ್ಕರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 
## ಕನ್ನಡದ ಪದ್ಯೊಲು
*ಗಾಳಿಪಟ' ಚಿತ್ರೊದ 'ಕವಿತೆ' ಪದ  
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಖರಿಯಾ ಬಾಸೆ

**ಖರಿಯಾ ಬಾಸೆ** ( IPA: [kʰaɽija] ಅತ್ತಂಡ IPA: [kʰeɽija]  ) ಆಸ್ಟ್ರೋಯಾಸಿಯಾಟಿಕ್ ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಮುಂಡಾ ಬಾಸೆ, ಇಂದೆನ್ ಪ್ರಾತಮಿಕವಾದ್ ಮೂಡಾಯಿ ಭಾರತೊದ ಖರಿಯಾ ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.

## ಇತಿಯಾಸೊ
ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪಾಲ್ ಸಿಡ್ವೆಲ್ ಪ್ರಕಾರೊ, ಆಸ್ಟ್ರೊಯಾಸಿಯಾಟಿಕ್ ಬಾಸೆಲು ಸುಮಾರ್ 4000-3500 ವರ್ಸೊದ ಪಿರವು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಡ್ದ್ ಒಡಿಶಾದ ಕರಾವಳಿಗ್ ಬತ್ತೊ.

## ಇಬಾಗೊ
ಖರಿಯಾ ಮುಂಡಾ ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟ್ಟುಮ್ಮೊದ ಖಾರಿಯಾ-ಜುವಾಂಗ್ ಶಾಕೆಗ್ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಅಯಿತ ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದಿ ಜುವಾಂಗ್ ಬಾಸೆ, ಆಂಡ ಖಾರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಜುವಾಂಗ್ ನಡುತ ಸಮ್ಮಂದೊ ದೂರೊಡುಂಡು.  

ಎಚ್ಚ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಉಲ್ಲೇಕಿಸಯಿನ ಇಬಾಗೊ ಖರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಜುವಾಂಗ್‌ನ್ ಮುಂಡಾ ಕುಟುಮ್ಮೊದ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಮುಂಡಾ ಎಗ್ಗೆದ ಉಪಗುಂಪಾದ್ ದೀಡೊಂಡು. ಆಂಡಲಾ ಕೆಲವು ದುಂಬುದ ಇಬಾಗೊ ಯೋಜನೆಲು ಖರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಜುವಾಂಗ್‌ನ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ದೀಡಿಯೊ, ಮುಂಡಾ ಬಾಸೆಲೆ ಮೂಲಡ್ದ್ ಸ್ವಸಂತ್ರೊ ಸಾಕೆಯಾದ್, ಅಕುಲು ಕೇಂದ್ರ ಮೂಂಡಾಂದ್ ಪುದರ್ ದೀಡಿಯೆರ್.  

ಖರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಸದ್ರಿ (ನೆರೆಕರೆತ ಸಂಪರ್ಕೊ ಬಾಸೆ), ಮುಂಡರಿ, ಕುರುಖ್, ಹಿಂದಿ ಬುಕ್ಕೊ ಒಡಿಯಾ ( ಒಡಿಶಾಡ್) ಸಂಪರ್ಕೊಡುಲ್ಲೆರ್.

## ವಿತರಣೆ
ಖರಿಯಾ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಭಾರತೊದ ಈ ತಿರ್ತ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ನಿಲೆಯಾತೆರ್.
* ಜಾರ್ಖಂಡ್
** ಸಿಮ್ಡೆಗಾ ಜಿಲ್ಲೆ
** ಗುಮ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆ
* ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ
** ಸುರ್ಗುಜಾ ಜಿಲ್ಲೆ
** ರಾಯಗಢ ಜಿಲ್ಲೆ
* ಒಡಿಶಾ
** ಸುಂದರಗಢ ಜಿಲ್ಲೆ
** ಜಾರ್ಸುಗುಡ ಜಿಲ್ಲೆ

## ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊ

* [ɽ, ɽʱ] ಕೇವಲ ಒಂತೆ ಧ್ವನಿಮಾ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ /ɖ, ɖʱ/ ದ ಧ್ವನ್ಯಂತರೊ.

* /f/ ನ್ ಕೆಲವು ಪಾತೆರ್‌ನಕುಲು ತಡೆತ್ [p͡f] ಪನ್ಪುನೆ.

* /v/ ನ್ ಕೆಲವು ಪಾತೆರ್‌ನಕುಲು ತಡೆತ್ [b͡v] ಪನ್ಪುನೆ.

* /c, cʰ, ɟ, ɟʱ/ ಲೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್  [t͡ʃ, t͡ʃʰ, d͡ʒ, d͡ʒʱ], ವಿಸೇಸಾದ್ ಪಗರೊದ ಪದೊಕ್ಲೆಡ್ ತಡೆಯಾದ್ ಶಬ್ದಗಳಾದ್ ತೆರಿಯೊನುನೆ.

* /i, e, o, u/ [ɪ, ɛ, ɔ, ʊ] ದ ಸಡಿಲವಾಯಿನ ಧ್ವನ್ಯಂತರೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್.
* /a/ [ɑ, ä, ə, ʌ] ದ ಧ್ವನ್ಯಂತರೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್‌ದಿಪ್ಪು. 

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು
* ಆನ್‌ಲೈನ್ ಖರಿಯಾ ನಿಘಂಟು 

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಇರ್ಬಾಯಿದೆಕ್ಕಲೆ

ಇರ್ಬಾಯೆಕ್ಕಲೆ (ಇರ್ಬಾಯಿದೆಕ್ಕಲೆ) ಉಚ್ಚುದ ಒಂಜಿ ಜಾತಿ. ನಮ ದೇಸೊಡು ಮೂಜಿ ಬಗೆತ್ತ ಇರ್ಬಾಯೆಕ್ಕಲೆ ಉಚ್ಚುಲು ತೂವರ ತಿಕ್ಕುವ. ಮೂಜಿ ಉಚ್ಚುಲೆನ ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು ತೂವರ ಒಂಜೇ ರೀತಿ ಇಪ್ಪುನೆಡ್ದಾವರ ಈ ಮೂಜಿ ಉಚ್ಚುಲೆಗ್‌ಲಾ ಇರ್ಬಾಯಿದೆಕ್ಕಲೆ ಪ್ಂಡ್‌ದೇ ಪುದರ್. ನೆಕುಲು ಇಸದಾಂತಿನ ಉಚ್ಚುಲು. ಉಂದೆತ ಬೀಲದ ಕೊಡಿ, ಮಂಡೆದ ಲೆಕ ತೋಜುಂಡು ಅಂಚಾದ್ ಈ ಉಚ್ಚುಲೆಗು ಇರ್ಬಾಯೆಕ್ಕಲೆ ಅತ್‌ಡ ಇರ್ಬಾಯಿದೆಕ್ಕಲೆ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

* ವೀಟೆಕರ್'ಸ್ ಇರ್ಬಾಯೆಕ್ಕಲೆ
* ಕೆಂಪು ಇರ್ಬಾಯೆಕ್ಕಲೆ
ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್ ಬಾಸೆ

**ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢಿ** (छत्तीसगढ़ी) ಭಾರತೊದ ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್, ಒಡಿಶಾ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಸೊ ಬುಕ್ಕೊ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಡು ಸುಮಾರ್ 16.25 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನೊ ಪಾರೆರುನ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆ ಆದುಂಡು.  ಉಂದು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢೊದ ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆ.  ಇಂದೆನ್ ಮೂಡಾಯಿದ ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆಲೆ ಗುಂಪುಡು ಸೇರಾದ್‌ನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೊದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಗಣತಿಡ್ದ್ ಹಿಂದಿದ ಉಪಬಅಸೆಂದ ಲೆಕ್ಕೊಗು ದೆತೊನೊಡು.

ಮದ್ಯೊ ಭಾರತೊದ ಒಂಜಿ  ರಾಜ್ಯಾದ್ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶೊದ ಆಗ್ನೇಯ  ಮೂಲೆಡಿಪ್ಪುನ ಛತ್ತೀಸ್ ಗಡಿಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಜಿಲ್ಲೆಲು ಒಂಜಾದ್ ನವೆಂಬರ್ ೧, ೨೦೦೦ ದಾನಿ ರಾಜ್ಯವಾದ್ ಗೋಸನೆ ಆತ್ಂಡ್.  ಛತ್ತೀಸ್ ಘರೀ ಬಾಸೆ  ಪೂರ್ವಬಾಗೊದ ಹಿಂದಿದ ಒಂಜಿ  ಪ್ರಕಾರವಾದ್. ಈ ರಾಜ್ಯೊದ ಪ್ರಮುಕ ಬಾಸೆಯಾತ್ಂಡ್ ಅಂಚನೇ ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆದೊಟ್ಟುಗು ಈ ರಾಜ್ಯೊದ ಅದಿಕೃತ ರಾಜ್ಯೊ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಜಾಗೆ ಪಡೆವೊಂದ್ಂಡ್. ಏತೋ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ದ ಅಂಚನೆ ಕೆಲವು ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ ಪ್ರಬಾವಿತ ಆಯಿನ ಬಾಸೆಲೆ ರೂಪೊಲು ಅತ್ತಂಡ ಬಾಸೆಲು ಛತ್ತೀಸ್ ಘಡ್ ವಿಬಾಗೊಡು ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.

## ಬಾಸೆದ ವಿವರ
ಛತ್ತೀಸ್ ಘಡಿನ್ ಖಲ್ತಾಹಿ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್‌ದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ್ದ ಬೆಟ್ಟೊದ ಜನೊ ಬುಕ್ಕೊ ಲೋರಿಯೂ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್‌ದ ನೆರೆಕರೆತ ಪ್ರದೇಸೊಲಾಯಿನ ಒಡಿಶಾಡ್ದ್ ಹಟತ್ತಿಸ್‌ಹಡ್ದ್ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ಬುಕ್ಕೊ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ದ ಕೆಲವು ಭಾಷಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆರ್ ಈ ಬಾಸೆ ನಾಗ್ಪುರಿ /ಸದ್ರಿಲಂಗುಜಸ್‌ನ್ ಒಡಿಯಾದ ಉಪಬಾಸೆಲುಂದು ಪರಿಗಣಿಸವೊ.

## ಉಪಬಾಸೆಲು
ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಬಾಗೊದ ಆದಾರೊದ ಮಿತ್ತ್ ಛತ್ತೀಸ್ ಘಹಿ ೫ ಉಪಬಾಸೆಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್.  ಅಯಿಟ್ ಒಂಜಿ ಕೇದ್ರಿ ಛತ್ತೀಸ್ ಘಹಿ ಪನ್ಪುನ ಸುದ್ದೊ ರೂಪೊ.  ಇಂದೆನ್ ಎಚ್ಚಾದ್ ಮಹಾನದಿ ಜಲಾಯನೊ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.  ಇಂದೆನ್ ಎಚ್ಚಾದ್ ಹಿಸ್ತ್ ಹೆ ಬಿಲಾಸ್ಪುರ್, ದುರ್ಗು, ಬೆಮೆಟಾರಾ, ರಾಯಪುರ್, ರಾಜನನಂದಗಾಂವ್,ಧಮ್ತಾರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ಯಂಕರ್ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.

## ಬಾಸೆದ ದಿನಾಚರಣೆ
ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್ ಬಾಸೆನ್ ಪ್ರತಿ ವರ್ಸೊ ನವಂಬರ್ ೨೮ ದಾನಿ ಭಾರತೊದ ಛತ್ತೀಸ್ ಘಡ್ ರಾಜ್ಯೊಡು ಆಚರಿಸವೆರ್.  ಛತ್ತೀಸ್ ಘಹಿ ಬೇತೆ ಮೂಡಾಯಿದ ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆಲಾಯಿನ ಭಾಗೇಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅವಧಿಲೊಟ್ಟುಗೆ ಎಚ್ಚಾದ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್ಂಡ್.  ಉಂದು ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲೆ ಮೂಡಾಯಿ ನಡೂತ ಬಾಗೊ ಆದುಂಡು.  ಉಂದು ಇಂಡೊ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಭಾರತೊದ ಎಗ್ಗೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಗಾರೊ ಬಾಸೆ

**ಗಾರೊ**, ಅಯಿತ ಉಲ ಪುದರ್ ಎ•ಚಿಕ್ಕು ಪಂಡ್‌ದ್ಲಾ ಉಲ್ಲಕೊ ಆತ್ಂಡ್. ಉಂದು ಈಶಾನ್ಯೊ ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲಾಯಿನ ಮೇಘಾಲಯ, ಅಸ್ಸಾಂ ಬುಕ್ಕೊ ತ್ರಿಪುರಡ್ ಪಾತೆರುನ ಟಿಬೆಟೋ-ಬರ್ಮನ್ ಬಾಸೆ. ನೆರೆತ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಸೊಡು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಸೊಡು ಇಂದೆನ್ ಪಾತೆರ್‍ಬೆರ್. 2001 ದ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ, ಭಾರತೊ ಒಂಜೆಡೆ ಸುಮಾರ್ 8,89,000 ಗಾರೊ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್; ನಾನಲಾ 1,30,000 ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಸೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿತರಣೆ
ಗಾರೋದ ಜಾಗೆದ ಪುದರ್‌ಲು;
* ಗಾರೋ ಹಿಲ್ಸ್ ವಿಬಾಗೊ, ಮೇಘಾಲಯ
* ಗೋಲ್ಪಾರಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕಮ್ರೂಪ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಶಿವಸಾಗರ್, ಕರ್ಬಿ ಆಂಗ್ಲಾಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಅಸ್ಸಾಂ
* ಕೊಹಿಮಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್
* ಉದಯಪುರ ಉಪವಿಬಾಗೊ, ತೆನ್ಕಾಯಿ ತ್ರಿಪುರಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ತ್ರಿಪುರ
* ಕಮಲಾಪುರ ಬುಕ್ಕೊ ಕೈಲಾಸಹರ್ ಉಪವಿಬಾಗೊಲು, ಬಡೆಕಾಯಿ ತ್ರಿಪುರಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ತ್ರಿಪುರ
* ಸದರ್ ಉಪವಿಬಾಗೊ, ಪಡ್ಡೋಯಿ ತ್ರಿಪುರಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ತ್ರಿಪುರ
* ಜಲ್ಪೈಗುರಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕೋಚ್ ಬಿಹಾರ ಜಿಲ್ಲೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ
* ಮೈಮೆನ್ಸಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ತಂಗೈಲ್, ಜಮಾಲ್ಪುರ್, ಶೇರ್ಪುರ್, ನೆಟ್ರೋಕೋನಾ, ಗಾಜಿಪುರ, ಸುನಮ್ಗೋಂಜ್, ಸಿಲ್ಹೆಟ್, ಮೌಲ್ವಿಬಜಾರ್, ಢಾಕಾ, ಗಾಜಿಪುರ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ

## ಬಾಸೆಲೆ ಸಮ್ಮಂದೊ
ಗಾರೊ ಬಾಸೆ ಸೈನೊ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟುಮ್ಮೊಗು ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮೀಸ್ ಉಪಗುಂಪುದ ಸದಸ್ಯೊ ಬ್ಯಾರಿಕ್ ಗುಂಪುಗು ಸೇರ್ದ್ಂಡ್.  ಬೋರೊ-ಗಾರೊ ಉಪಗುಂಪು ಸೈನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟುಮ್ಮೊಂದ್ ಸರಿಯಾದ್ ಗುರ್ತಿಸಯಿನ ಉಪಗುಂಪುಲೆಡ್ ಒಂಜಾತ್ಂಡ್.  ಗಾರೊ ಬಾಸೆ ಬೊರೊ, ಕೊಕ್ಬೊರೊಕ್, ದಿಮಾಸಾ, ರಭಾ, ಅಟೊಂಗ್, ತಿವಾ ಬುಕ್ಕೊ ಕೋಚ್‌ದಂಚಿನ ಬಾಸೆನ್ ದೇರೊಂದ್ಂಡ್.  ಒಂಜೆಗೊಂಜಿ ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಇತ್ತ್‌ನೆಡ್ದಾರೊ ಈ ಬಾಸೆಲು ಸಾಮಾನ್ಯೊ ದಿಂಜ ವಿಸಿಸ್ಟೊನು ಹೊಂದುದೊ.  ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಬಾಸೆಲೆಡ್ದ್ ಕೊರ್‌ನ ಪದೊಕ್ಲೆ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರೊದ ಮಿತ್ತ ಮಟ್ಟ್‌ದ ಅವಲೋಕನಡ್ದ್ ಸುಲಬವಾದ್ ಹೋಲಿಕೆನ್ ಗುರ್ತಿಸವೊಲಿ.

## ಗಾರೊ ಪದೊಲು
* ನಾಮೆಂಗ ಮಾ? - ಈರ್ ಎಂಚ ಉಲ್ಲರ್?
* ನಾಮೆಂಗಬಾ - ಯಾನ್ ಉಸಾರುಲ್ಲೆ ಅತ್ತಂಡ ಸರಿ ಉಲ್ಲೆ
* ಪ್ರಿಂಗ್ನಮ್ - ಬೊಲ್ಪುದ ಸೊಲ್ಮೆಲು
* ವಾಲ್ನಮ್ - ರಾತ್ರಿದ ಸೊಲ್ಮೆಲು
* ಅಟ್ಟಮ್ನಮ್ - ಮದ್ಯಾಹ್ನೊದ ಸೊಲ್ಮೆಲು
* ನಾ.ಎ ಬಾ.ಚಿ ರೆ.ಅಂಗೇಂಗಾ? - ಈರ್ ಓಡೆಗ್ ಪೋಪುನೆ?
* ಆಂಗ್.ಎ ತುರಾ ರೆ.ಅಂಗೇಂಗಾ - ಯಾನ್ ತುರಾಗ್ ಪೋಪುನೆ
* ಮಿ ಚಾಜೋಕ್ ಮಾ? - ಈರ್ ಉನ್ಪು ತಿನ್ತರಾ?
* ಅಂಗಾ ಮಿ ಚಾ.ಆಹಾ ಅಥವಾ ಚಾಜೋಕ್ - ಯಾನ್ ಉನ್ಪು ತಿನ್ತೆ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲುಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ದೇವಕಿ

**ದೇವಕಿ** ಕೃಷ್ಣೆ, ಬಲರಾಮೆ ಬುಕ್ಕ ಸುಭದ್ರೆನ ಅಪ್ಪೆ, ವಸುದೇವನ ಬುಡೆದಿಯರ್ಲೆಡ್ ಒರ್ತಿ. ಸ್ವಾಯಂಬೂ ಮನ್ವಂತರೊಡು ಪೃಶಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್‌ದ ಪೊಂಜವು ಆದಿತ್ತೊಲು. ಮಹಾ ಪತಿವೃತೆ ಆದಿತ್ತಿನ ಮೊಲೆನ ಕಂಡನಿ ಸುತಪ ಬ್ರಹ್ಮೆ. ವರ, ವಿಷ್ಣು ದೇವೆರೆನ್ ಎನ್ನ್‌ದ್ ತಪಸ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್, ವಿಷ್ಣು ದೇವೆರೇ ಎನ್ನ ಮಗೆ ಆದ್ ಪುಟ್ಟೊಡು ಪಂದ್ ವರ ದೆತೊಂದಿನ ಮಹಾತ್ಮೆದಿ ಪೊಂಜವು. ಈ ಕಂಡನಿ ಬುಡೆದಿಗ್ ಬುಕ್ಕೊದ ರಡ್ಡ್ ಜನ್ಮೊಡುಲಾ ವಿಷ್ಣು ದೇವೆರ್ ಮಗೆ ಆದ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.

ದೇವಕಿನ ಅಮ್ಮೆ ಯದುವಂಸೊದ ರಾಜೆ ದೇವಕ. ದೇವಕ ಮಥುರೆದ ರಾಜೆ ಶೂರಸೇನಗ್ ಪಳಯೆ. ಶೂರಸೇನನ ಮಗೆ ಕಂಸೆ. ದೇವಕಗ್ ೭ ಜನ ಪೊಣ್ಣುಜೋಕುಲು. ೪ ಜನ ಆಣುಲು.

## ಮದಿಮೆ ಬುಕ್ಕ ಸೆರೆವಾಸ
ದೇವಕಿ ಬುಕ್ಕ ಕಂಸೆ ಯಾದವ ವಂಸೊದ ಭೋಜ ಕುಲಕ್ಕ್ ಸೇರ್ದಿನಕುಲು. ದೇವಕಿನ ಕಂಡನಿ ವಸುದೇವೆ ವೃಷ್ಣಿ ಕುಲೊತ್ತ ರಾಜೆ ವಸುದೇವನೊಟ್ಟುಗು ಆಪುಂಡು. ಮದಿಮೆ ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ದೇವಕಿನ್ ಕಂಡನಿ ಇಲ್ಲಡೆ ಬುಡ್ದು ಬರಿಯರ ಮೆಗ್ದಿ ಬುಕ್ಕ ಬಾವನ್ ತನ್ನ ರಥೊಟ್ಟು ಕುಲ್ಲವೊಂದು ಕಂಸೆ ಪಿದಾಡುವೆ. ಸಾದಿ ಮದ್ಯೊಡು ಒಂಜಿ ಅಶರೀರವಾಣಿ ಕಂಸ, ನಿನ್ನ ಮೆಗ್ದಿನ ೮ನೇ ಬಾಲೆಡ್ದ್ ನಿಕ್ಕ್ ನಿನ್ನ ಸಾವು ಆಪುಂಡು ಪನ್ಪುಂಡು. ಅಪಗ ದೇವಕಿ ತನ್ನ ತಂಗಡಿ ಪಂದ್‌ಲಾ ಎನ್ನಂದೆ ಅಲೆನ್ ಕೆರಿಯರ ಪಿದಾಡುವೆ. ನಿನ್ನ ಸಾವು ಆಪುನ ದೇವಕಿನ ೮ನೇ ಬಾಲೆಡ್ದ್. ಅಂಚಾದ್ ಅಲೆಗ್ ಪುಟ್ಟುನ ಬಾಲೆಲೆನ್ ನಿಕ್ ಕನತ್ ಕೊರ್ಪೆ ಪಂದ್ ಕಂಡನಿ ವಸುದೇವೆ ಕಂಸಗ್ ಪನ್ಪೆ. ಇಂಚ ದೇವಕಿ ಕಂಸನ ಕಯಿಡ್ದ್ ಬಚಾವಾಪೊಲು. ಅಲೆನ್ ಬುಕ್ಕ ವಸುದೇವನ್ ಕಂಸೆ ಸೆರೆಟ್ ದೀಪೆ.

## ಜೋಕುಲು
ಕಾಲ ಪೋಯಿಲೆಕ ವಸುದೇವೆ-ದೇವಕಿಗ್ ಜೋಕುಲು ಆಪ. ಸುರುತ ಆಜಿ ಬಾಲೆಲೆನ್ ಕಂಸೆ ಕೆರ್ಪೆ, ೭ನೇ ಗರ್ಬ ವಸುದೇವನ ನನೊರ್ತಿ ಬುಡೆದಿ ರೋಹಿಣಿಡ ಬುಳೇದ್ ಬಲರಾಮೆ ಪುಟ್ಟುವೆ. ೮ನೇ ಬಾಲೆ ಕೃಷ್ಣೆ ಆದ್ ಭೂಮಿಗ್ ಬತ್ ಪುಟ್ಟುವೆ. ದೇವಕಿನ ಆಜಿ ಜೋಕುಲು- ಕೀರ್ತಿಮಂತ, ಸುಷೇಣ, ಉದಯಿನ್, ಭದ್ರಸೇನ, ಋಜುದಾಸ ಬುಕ್ಕ ಭದ್ರದೇಹ. ಪನ್ನಗ, ದೇವಕಿಗ್ ಜೋಕುಲು ಪುಟ್ಟಿ ಪೆಟ್ಟ್‌ಗೇ ಕಂಸೆ ಕೆರ್ತಿಜೆ, ಒಂತೆ ದಿನ ತೂದು,  ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಲೆನ್ ಕೆರಿಯೆನಾ ಪನೊಲಿ. ಈ ಆಜಿ ಜೋಕುಲು ದುಂಬುದ ಜಲ್ಮೊಡು ಕಾಲನೇಮಿನ ಜೋಕುಲು ಆದಿತ್ತೆರ್ ಪಂದ್ ಹರಿವಂಶ ಪುರಾಣೊಡು ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಕಾಲನೇಮಿನ ಅಮ್ಮೆ ವೀರೋಚನ ಪನ್ಪುನಾಯೆ, ಇಂಬ್ಯನ ಅಮ್ಮೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದೆ. ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಅಮ್ಮೆ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು. ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತೆ ಆಯಿನ ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವೆರೆನ್ ಈ ಜೋಕುಲು ಪೂಜೆ ಮಲ್ತಿನ ಅಜ್ಜೆ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುಗ್ ಗೊತ್ತಾದ್, ಆಯೆ ನನತ್ತ ಜನ್ಮೊಡು ನಿಕ್ಲೆನ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಕೈಟೆ ನಿಕ್ಲೆಗ್ ಸಾವು ಬರಡ್ ಪಂದ್ ಪುಳ್ಳಿಯರ್ಲೆಗ್ ಶಾಪ ಕೊರ್ಪೆ. ಈ ಕಾಲನೇಮಿಯೇ ಕಂಸೆ ಆದ್ ಪುಟ್ಟುವೆ, ಅತ್ತಂದೆ ಪಿರವುದ ಜಲ್ಮೊದ ತನ್ನ ಆಜಿ ಜನ ಜೋಕುಲೆನ್ ಕೆರ್ಪೆ.

## ಕೃಷ್ಣನ ಜನ್ಮ
ದೇವಕಿನ ೮ನೇ ಗರ್ಭೊಡು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣೆ ಪುಟ್ಟುವೆ. ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟಿಪೆಟ್ಟ್‌ಗ್ ಸೆರೆತ್ತ ಬಾಕಿಲ್ ತನ್ನಾತೆಗೆ ದೆತ್ಂಡ್, ಸೆರೆ ಕಾಪುನ ಸೈನಿಕೆರ್ ಮತಿದಾಂತೆ ನಿದ್ರೆಗ್ ಜಾರುವೆರ್. ಅಪಗ ಆ ಬಾಲೆನ್ ವಸುದೇವೆ ಕುರ್ಕಿಲ್‍ಡ್ ದೀವೊಂದು ಪಿದಾಯಿ ಬರ್ಪೆ. ಜೋರು ಬರ್ಸೊಡೆ ಪೋದು ಯಮುನಾ ತುದೆ ಕಡಪುವೆ. ಸ್ವತಃ ಯಮುನಾ ತುದೆನೇ ವಸುದೇವಗ್ ತಾದಿ ಬುಡ್ದು ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಗೋಕುಲಗ್ ಪೋದು ಯಶೋಧೆನ ಕೈತಲ್ ಆ ಬಾಲೆನ್ ಬುಡ್ಪೆ. ನಂದ ಬುಕ್ಕ ಯಶೋಧಗ್ ಪುಟ್ಟಿನ ಪೊಣ್ಣು ಬಾಲೆನ್ ಪತೊಂದು ವಸುದೇವೆ ಸೆರೆಕ್ ಬರ್ಪೆ. ಈ ಪೊಣ್ಣು ಬಾಲೆನೇ ಯೋಗಮಾಯೆ.

ಈ ಇಸಯ ತೆರಿನ ಕಂಸೆ ಸೆರೆಕ್ ಬರ್ಪೆ. ದೇವಕಿನ ಕೈಟಿತ್ತಿನ ಪೊಣ್ಣು ಬಾಲೆನೇ ಎನನ್ ಕೆರಿಯರ ಬತ್ತಿನ ಬಾಲೆ ಎನ್ನ್‌ದ್ ಬಾಲೆನ್ ಕೈಕ್ ದೆತೊಂಬೆ. ನಿಲಕ್ ಹಾಕ್‌ದ್ ಕೆರಿಯರ ಪೋನಗ ಆ ಬಾಲೆ ಬಾನೊಗು ರಾದ್ ದೇವಿನ ರೂಪ ಪಡೆವುಂಡು. ನಿನನ್ ಕೆರಿಯರ ಪುಟ್ಟಿನ ಬಾಲೆ ಪಿದಯಿಡ್ ಬುಳೆವೊಂದುಂಡು ಪಂದ್ ಮಾಯ ಆಪಲ್. ಕಡೆಕ್ ಕೃಷ್ಣೆ ಕಂಸನ್ ಕೆರಿ ಬುಕ್ಕೊ ದೇವಕಿ ವಸುದೇವನ ಸೆರೆಡ್ದ್ ಪಿದಯಿ ಬರ್ಪೆರ್.

## ಆಜಿ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಮೋಕ್ಷ
ವರ ದೇವಕಿ ಮಗೆ ಕೃಷ್ಣಡ, ತೀರ್ದ್ ಪೋತಿನ ತನ್ನ ಆಜಿ ಜೋಕುಲೆನ್ ತೂವೊಡು ಪನ್ಪೊಲು. ಅಪ್ಪೆನ ಆಸೆನ್ ಕೃಷ್ಣೆ ಪೂರೈಸಾವೆ. ಪಾತಾಲೊಡು ಇತ್ತಿನ ಆಜಿ ಜೋಕುಲೆನ್ ಅಪ್ಪೆನ ಎದುರು ಕೊನತ್ ಉಂತಾವೆ. ಆ ಜೋಕುಲೆಗ್ ದೇವಕಿ ಮಿರೆಪೇರ್ ಪರ್ಪಾಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕುಲು ಮೋಕ್ಷಗ್ ಸಂದುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮಹಾಭಾರತೊದ ಪಾತ್ರೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಪುರಾಣ
ವರ್ಗೊ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ
ಕುಮಾವೋನಿ ಬಾಸೆ

ಕುಮಾವೋನಿ ( कुमाऊँनी) ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆ, ಬಡೆಕಾಯಿ ಭಾರತೊದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯೊದ ಕುಮಾವೂನ್ ಪ್ರದೇಸೊದ ಬುಕ್ಕೊ ಪಡ್ಡೋಯಿ ನೇಪಾಳೊದ ದೋಟಿ ಪ್ರದೇಸೊದ ಕೆಲವು ಬಾಗಲೊಡ್ ಸುಮಾರ್ ರಡ್ಡ್ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. 1961ದ ಸಮೀಕ್ಷೆದ ಪ್ರಕಾರೊ ಭಾರತೊಡ್ 1,030,254 ಕುಮಾವೋನಿ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಇತ್ತೆರ್.  2011ಡ್ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ ಸಂಕ್ಯೆ 2.2 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗ್ ಏರ್ಂಡ್.

ಕುಮಾವೊನಿ ಅಳಿವುದಂಚಿಡ್ ಇದ್ದಿ. ಆಂಡ ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಅಟ್ಲಾಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್ ಇನ್ ಡೇಂಜರ್ ಇಂದೆನ್ ಅಸುರಕ್ಷಿತ ವರ್ಗೊದ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆಂದ್ ಗೊತ್ತುಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಆಂಡ ಇಂದೆಕ್ಕ್ ಸ್ತಿರಾವಾಯಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಪ್ರಯತ್ನೊಲೆ ಅಗತ್ಯೊ ಉಂಡು.

## ಲಿಪಿ
ಕುಮಾವೋನಿನ್ ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿನ್ ಗಳಸ್‍ದ್ ಬರೆಪುನೆ.

## ಬೌಗೋಳಿಕ ವಿತರಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಉಪಬಾಸೆಲು
ಕುಮಾವೂನ್ ಪ್ರದೇಸೊಡು ದಿಂಜ ಉಪಬಾಸೆಲೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಕುಮಾವೋನಿದ ಉಪಬಾಸೆಲೆನ್ ವಿಬಜಿಸವುನ ಒಂಜೇ ಒಂಜಿ ಸ್ವೀಕಾರೊ ಆಯಿನ ವಿದಾನೊ ಇದ್ದಿ. ವಿಶಾಲವಾದ್ ಪನ್ಪುನೆ ಪಂಡ, ಕಾಳಿ (ಅತ್ತಂಡ ಮದ್ಯೊ) ಕುಮಾವೊನಿ ಅಲ್ಮೋರಾ ಬುಕ್ಕೊ ಬಡೆಕಾಯಿ ನೈನಿತಾಲ್‌ಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಪಿಥೋರಗಢಡ್ ಈಶಾನ್ಯೊ ಕುಮಾವೋನಿ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಆಗ್ನೇಯ ಕುಮಾವೋನಿ ಆಗ್ನೇಯ ನೈನಿತಾಲ್‌ಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಪಡ್ಡೋಯಿ ಕುಮಾವೋನಿನ್ ಅಲ್ಮೋರಾ ಬುಕ್ಕೊ ನೈನಿತಾಲ್‌ದ ಪಡ್ಡೋಯಿಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಎಚ್ಚ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್:
* ಮಲ್ಲನ ಜೋಹರಿ ಬುಕ್ಕೊ ತಲ್ಲಾ ಜೋಹರ್ ( ಮಿಲಂ, ಮುನ್ಸಿಯಾರಿ )
* ಅಸ್ಕೋಟಿನ ಅಸ್ಕೋಟಿ
* ಹಲ್ದ್ವಾನಿ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಮನಗರದ ಭಭ್ರಿ 
* ದಾನ್‌ಪುರದ ದನ್‌ಪುರಿಯ ( ಬಾಗೇಶ್ವರ, ಕಾಪ್‌ಕೋಟ್ )
* ಗನೈ-ಗಂಗೊಳ್ಳಿದ ಗಂಗೊಳ್ಳಿ ( ಕಂದಾ, ಬೇರಿನಾಗ್, ಗಂಗೊಳ್ಳಿಹಾಟ್ )
* ಅಲ್ಮೋರಾದ ಖಾಸ್ಪರ್ಜಿಯಾ
* ಚಂಪಾವತ್‌ದ ಕುಮೈಯ್ಯ
* ಪಾಲಿ-ಪಚ್ಚೌನ ಪಚ್ಚೈ ( ರಾಣಿಖೇತ್, ದ್ವಾರಹತ್ )
* ಫಲ್ದಕೋಟಿದ ಫಲ್ದಕೋಟಿಯ
* ರೌ-ಚೌಬ್ಯಾನ್ಸಿ, ( ನೈನಿತಾಲ್ )
* ಸಿರಕೋಟ್‌ನ ಸಿರಾಲಿ ( ದಿದಿಹತ್ )
* ಸೋರ್ ಕಣಿವೆದ ಸೊರಿಯಾಲಿ ( ಪಿಥೋರಗಡ್ )

ಕೆಲವು ಕುಮಾವೋನಿ ಬಾಸಿಕೆರ್ ಪಡ್ಡೋಯಿ ನೇಪಾಳೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ತಪುಂಡುಂದು ವರದಿಯಾತ್ಂಡ್.

ಕಟ್ಯೂರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಚಂದ್ ಯುಗಡ್ದ್ ದೇವಸ್ತಾನೊದ ಕಲ್ಲ್‌ಲೆ ಮಿತ್ತ್ ತಾಮ್ರೊದ ಶಾಸನೊಲೆ ಮಿತ್ತ್ ಬೇತೆಬೇತೆ ಕುಮಾವೋನಿ ಪಟ್ಯೊ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಕುಮಾವೂನಿ ಕುಮಾವೂನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆ ಆದಿತ್ತಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಗುರುಂಗ್ ಬಾಸೆ

**ಗುರುಂಗ್** ( ದೇವನಾಗರಿ : गुरुङ), **ತಮು ಕಿ** (ತಮು ಕಿ, tamu kyī; ಟಿಬೆಟಿಯನ್ : ཏམུ་ཀི} ) ಅತ್ತಂಡ **ತಮು ಬಾಸಾ**(तमु भाषा, tamu bhāṣā), ನೇಪಾಳೊದ ಗುರುಂಗ್ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ. ನೇಪಾಳೊಡು ಗುರುಂಗ್ ಪಾತೆರುನಕುಲೆನ ಒಟ್ಟು ಸಂಕ್ಯೆ 1991ಡ್ 227,918 ಬುಕ್ಕೊ 2011ಡ್ 325,622 ಆತ್ಂಡ್.

ನೇಪಾಳೊದ ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆ ನೇಪಾಳಿ ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆಯಾತ್ಂಡ್.  ಆಂಡ ಗುರುಂಗ್ ಸೈನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬಾಸೆಯಾತ್ಂಡ್. ಗುರುಂಗ್ ನೇಪಾಳೊದ ಮುಕ್ಯೊ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜಾತ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತ, ಭೂತಾನ್, ಸಿಂಗಾಪುರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್‌ದಂಚಿನ ದೇಸೊಲೆಡ್ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ ಸಮುದಾಯಯೊಡು ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.

## ಬೌಗೋಳಿಕ ವಿತರಣೆ
ಗುರುಂಗ್ ಬಾಸೆನ್ ನೇಪಾಳ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೊದ ತಿರ್ತ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಪಾರೆರ್‌ಬೆರ್:
* ಗಂಡಕಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊ : ಕಸ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಸಯಾಂಜ ಜಿಲ್ಲೆ, ಲಾಮ್‌ಜಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ತನಾಹು ಜಿಲ್ಲೆ, ಗೂರ್ಖಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮನಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಸ್ತಾಂಗ್
* ಧವಳಗಿರಿ ವಲಯೊ : ಪರ್ಬತ್ ಜಿಲ್ಲೆ
* ಸಿಕ್ಕಿಂ : ದಕ್ಷಿಣ ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಪಶ್ಚಿಮ ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಪೂರ್ವ ಸಿಕ್ಕಿಂ

## ವರ್ಗೀಕರಣೊ
ಗುರುಂಗ್ ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮನ್ (ಅತ್ತಂಡ ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಹಿಮಾಲಯನ್) ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಮಲ್ಲ ಜಾಗೆಡುಂಡು.  ರಾಬರ್ಟ್ ಶೆಫರ್ ಪನ್ಪಪುನ ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನಿ ಗುರುಂಗ್‌ನ್ ಬೋದಿಶ್ ವಿಬಾಗೊಡು ವರ್ಗೀಕರಿಸಯೆರ್.  ಬೋದಿಶ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಡ್ಡೋಯಿ ಮದ್ಯೊ ಹಿಮಾಲಯೊಂದ್ ಉಪ-ಗುಂಪು ಮಲ್ತೆರ್. ಬೋದಿಶ್ "ವಿಬಾಗ"ದುಲಾಯಿ, ಅಕುಲು "ಬೋದಿಶ್" ಬಾಸೆಲೆನ್ ( ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಪ್ರಬೇದೊ ಸೇರೊಂದು) ಬುಕ್ಕೊ ಗುರುಂಗ್, ತಮಾಂಗ್ (ಮುರ್ಮಿ), ಬುಕ್ಕೊ ಥಕಲಿ (ಥಕ್ಷ್ಯ) ಸೇರ್‌ನಂಚ "ಗುರುಂಗ್ ಶಾಕೆ"ನ್  ಸ್ತಾಪಿಸಯೆರ್. ಶೆಫರ್ ಸ್ತಾಪಿಸಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾರ್ಜ್ ವ್ಯಾನ್ ಡ್ರೀಮ್ ನವೀಕರಿಸಯಿನ ಪದಕೋಸೊದ ಆದಾರೊದ ಮಿತ್ತ್, ಶೆಫರ್ ಬೋದಿಶ್ ಉಪ-ಗುಂಪುನು ಮೂಜಿ ಉಪ-ವಿಬಾಗಾದ್ ನಿರ್ಮಿಸಯೆರ್: (1) ಪಡ್ಡೋಯಿ, (2) ಮದ್ಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ತೆನ್ಕಾಯಿ (ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಸೇರ್‌ನಂಚ "ಪರಾತ್ ಬೋದಿಶ್") (3) ಮೂಡಾಯಿ (ಮೊನ್ಪಾ ದಂಚಿತ್ತಿ "ಪಿರಾಕ್‌ದ" ಬಾಸೆಲೆನ್ ಸೇರೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು) ಬುಕ್ಕೊ ಮುಕ್ಯವಾಹಿನಿದ ಬಾಸೆಲು. ನೂನನ್ ಬೋದಿಶ್‌ದುಲಾಯ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯೊ ಉಪ-ಗುಂಪುನು ಮನಂಗೆ/ನ್ಯೆಶಾಂಗ್ಟೆ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್-ಫು ಬುಕ್ಕೊ ಗುರುಂಗಿಕ್ (ಗುರುಂಗ್, ಥಕಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಚಾಂಟ್ಯಾಲ್ ಸೇರೊನ್‌ನ) ಪಂಡ್‌ದ್ ಉಲ್ಲೇಕಿಸದೆರ್. ನೇಪಾಳಿಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ವ್ಯಾಪಕವಾಯಿನ ಸಂಪರ್ಕ-ಪ್ರೇರಿತೊ ಬಾಸೆಲೆ ಬದಲಾವಣೆಡ್ದಾದ್ ಚಾಂಟ್ಯಾಲ್ ರಚನಾತ್ಮಕವಾದ್ ವಿಚಲಿತೊ ಆವಂದೆಂದ್ ಅಕುಲು ಗಮನಿಸದೆರ್.  ಸ್ಟೆನ್ ಕೊನೊವ್ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಟಿಬಿ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಪ್ರಾನೊಮಿನಲೈಸ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಾನ್-ಪ್ರೊಮಿನೈಸ್ಡ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸದೆರ್, ಅಲ್ಪ ಗುರುಂಗ್ ಉಂಡು.  ಆಂಡ ಈ ವರ್ಗೀಕರಣೊ "ಗ್ಯಾರುಂಗ್ - ಮಿಶ್ಮಿ"  ಸೈನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್‌ಡ್ ಉಪ-ಕುಟುಮ್ಮೊದುಲಾಯಿ ವೋಗ್ಲಿನ್ ಬುಕ್ಕೊ ವೋಗ್ಲಿನ್(1965)ನ್ ಹೋಲುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲುಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಖಾಸಿ ಬಾಸೆ

ಖಾಸಿ (Ka Ktien Khasi ) ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತೊಡು ಒಂಜಿ ಮಿಲಿಯನ್‌ಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಪಾತೆರುನ ಆಸ್ಟ್ರೋ ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಬಾಸೆ, ಮುಕ್ಯವಾfದ ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯೊದ ಖಾಸಿ ಜನೊ ಪಾತೆರುವೆರ್.  ಉಂದು ಈ ರಾಜ್ಯೊದ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಅದಿಕೃತ ಸ್ತಾನಮಾನೊನು ಹೊಂದ್ಂಡ್.  ಖಾಸಿದ ಕೈತಲ್ ಸಮ್ಮಂದಿಲು ಶಿಲ್ಲಾಂಗ್ ಪ್ರಸ್ತಬೂಮಿದ ಖಾಸಿಕ್ ಗುಂಪುಡಿಪ್ಪುನ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲು; ಇಂದೆಟ್ ಪ್ನಾರ್, ಲಿಂಗಂಗಮ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಾರ್ ಸೇರ್ದೊ.

ಖಾಸಿನ್ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಲಿಪಿ ಗಳಸ್‌ದ್ ಬರೆಪುನೆ. 19ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಸುರುಟು, ಬಂಗಾಳಿ-ಅಸ್ಸಾಮಿ ಲಿಪಿಡ್ ಖಾಸಿ ಬರೆಪುನ ಪ್ರಯತ್ನಲು ಒಂತೆ ಪ್ರೇಜನೊ ಆಂಡ್.

## ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿತರಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ತಿತಿಗತಿ
ಖಾಸಿನ್ ಭಾರತೊಡು 1,038,000 ಜನೊ ಸ್ತಳೀಯವಾದ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್(2011 ಜನಗಣತಿ. ಉಂದು ಮೇಘಾಲಯೊದ ಮೂರನೇ ಒಂಜಿ ಬಾದೊದಾತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಸುರುತ ಬಾಸೆ, ಅತ್ತಂಡ 997,000,  ಬುಕ್ಕೊ ಇಂದೆನ್ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಎಚ್ಚಾದ್ ಖಾಸಿ ಹಿಲ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜೈನ್ತಿಯಾ ಹಿಲ್ಸ್ ಪ್ರದೇಸೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪೆರ್.  ಭಾರತೊದ ನೆರೆತ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಖಾಸಿ ಪಾತೆರುನ ಎಲ್ಯ ಸಮುದಾಯೊಲು ಉಲ್ಲೊ.  ಅಯಿಟ್ 34,600 ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ಮಲ್ಲ ಬಾಗೊ ಅಸ್ಸಾಂಡುಲ್ಲೆರ್.  ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಸೊಡು ಉಂದುವೇ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಮಸ್ತ ಕಮ್ಮಿ ಸಂಕ್ಯೆಡುಲ್ಲೆರ್.

ಖಾಸಿ 2005 ಡ್ದ್ ಮೇಘಾಲಯೊದ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಲೆ ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ 2012ನೆ ಪೊರ್ತುಗು ಯುನೆಸ್ಕೋಡ್ದ್ ಅಳಿವುದಂಚಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಬಾಸೆಂದ್ ಗುರ್ತೊ ಮಲ್ತ್‌ಜೆರ್. ಈ ಬಾಸೆನ್ ಭಾರತೊದ ಸಂವಿದಾನೊದ ಎನ್ಮನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್‌ಗ್ ಸೇರಾಯರ ಬೇಡಿಕೆಲುಂಡು.

## ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬುಲೆಚಿಲ್
ಖಾಸಿಡ್ ಕಾದಂಬರಿಲು, ಕವನೊಲು, ದಾರ್ಮಿಕ ಬೂಕುಲು ಶಾಲೆಲೆ ಬೂಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಅತ್ತಂದಿನ ಬೂಕುಲು ಸೇರ್‌ನಂಚ ಮಲ್ಲ ಸಂಕ್ಯದ ಬೂಕುಲೆನ ಪ್ರಕಟಣೆ ಆತ್ಂಡ್.  ದಿಂಜ ಪುದರ್‌ಪೋಯಿನ ಖಾಸಿ ಕವಿ ಸೊಸೊ ಥಾಮ್ (1873-1940).  ಆರೆನ ಸೈತ್‌ನ ದಿನೊನು ವರ್ಸೊಗೊರೊ ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯೊಡ್ ಪ್ರಾದೇಸಿಕ ರಜಾದಿನವಾದ್ ನೆಂಪು ಮಲ್ತೊನುವೆರ್.

## ಉಪಬಾಸೆಲು
ಖಾಸಿ ಗುಮನೊಡಿಪ್ಪುನ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆದ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊನು ಹೊಂದ್ಂಡ್, ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದು ಖಾಸಿಕ್ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪುನೆಗ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಪುಲೆಕೊ ಒಂಜಿ ಸವಾಲ್‌ನ್ ಒದಾದ್ಂಡ್.  ಖಾಸಿದ ಕೆಲವು ಉಪಬಾಸೆಲು:
* ಸೊಹ್ರಾ ಖಾಸಿ
* ಮೈಲ್ಲಿಂ ಖಾಸಿ
* ಮೌಲಾಯ್ ಖಾಸಿ
* ನಾಂಗ್ಕ್ರೆಮ್ ಖಾಸಿ
* ಯುದ್ಧ ಖಾಸಿ, ನಿಕಟ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್‌ನ ಯುದ್ದೊ ಬಾಸೆದೊಟ್ಟುಗೆ ಗೊಂದಲ ಆಯರ ಬಲ್ಲಿ 
* ಭೋಯಿ ಖಾಸಿ
* ನಾಂಗ್ಲಂಗ್

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಮೂಲೊ
* ನಾಗರಾಜ, ಕೆಎಸ್ 1985. ಖಾಸಿ – ಒಂದು ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. ಪೂನಾ: ಡೆಕ್ಕನ್ ಕಾಲೇಜು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ.
* ಪ್ರೈಸ್, ವಿಲಿಯಂ. 1855. ಖಾಸಿಯಾ ಬಾಸೆಗೆ ಒಂದು ಪರಿಚಯ. (ಪುನರುತ್ಪಾದನೆ 1988)
* ರಾಬೆಲ್, ಲಿಲಿ. 1961. ಖಾಸಿ, ಅಸ್ಸಾಂನ ಬಾಸೆ. ಬ್ಯಾಟನ್ ರೂಜ್, ಲಾ: ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್.
* ರಾಬೆಲ್-ಹೇಮನ್. 1977. "ಖಾಸಿ ನಾಮಪದಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ". ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಮಾನ್-ಖಮರ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ 6:247–272
* ರಾಬರ್ಟ್ಸ್, H. 1891. ಖಾಸಿ ಬಾಸೆಯ ವ್ಯಾಕರಣ. ಶಾಲೆಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿವಾಸಿಗಳ ಬಳಕೆಗಾಗಿ. ಲಂಡನ್: ಕೆಗನ್ ಪಾಲ್, ಟ್ರೆಂಚ್, ಟ್ರೂಬ್ನರ್.
* ಸಿಂಗ್, ನಿಸ್ಸಾರ್. 1906. ಖಾಸಿ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು. ಶಿಲ್ಲಾಂಗ್: ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯ ಸೆಕ್ರೆಟರಿಯೇಟ್ ಪ್ರೆಸ್

## ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು
* ಆನ್‌ಲೈನ್ ಖಾಸಿ ಸಾಹಿತ್ಯೊ
* ಭಾಷಾ ಮಾಹಿತಿ ಸೇವೆಡ್ ಖಾಸಿಗ್ ಪ್ರವೇಸೊ
* ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಅಟ್ಲಾಸ್ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ಸ್ ಆನ್‌ಲೈನ್: ಖಾಸಿ
* ಭಾರತೊದ ಭಾಷಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊ ಪರಿಹಾರೊಲೆಗ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರ: ಖಾಸಿ
* ಖಾಸಿಡ್ದ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಬ್ದಕೋಶ
* ಖಾಸಿ ಬಾಸೆಡ್ ಮೂಲ ಪದೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಮತ್ತು ನುಡಿಗಟ್ಟುಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಕಮಾತಾಪುರಿ ಬಾಸೆ

ಕೆಆರ್‌ಎನ್‌ಬಿ ಲೆಕ್‌ಟ್ಸ್ (ಅತ್ತಂಡ ಕಮ್ತಾಪುರಿ, ರಾಜಬಾನ್ಶಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಡೆಕಾಯಿ ಬಾಂಗ್ಲಾ ಲೆಕ್‌ಟ್ಸ್ - ಲೆಕ್ಟ್‌ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ನಿರ್ದಿಸ್ಟೊ ಬಾಸೆದ ಉಪಬಾಸೆಲು ಅತ್ತಂಡ ಪ್ರಬೇದೊಲು) ಆದುನಿಕ ಲೆಕ್ಟ್‌ಲೆ ಸಮೂಹೊ ಆತ್ಂಡ್, ಅಯಿತ ಮೂಲ-ಕಮಾತಾ ಬಾಸೆದ ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್ ವಂಸೊ. 1250ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಮಾತಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜದಾನಿ ಕಮಾತಾಪುರೊದ ಸುತ್ತಲ ಮೂಲ-ಕಾಮರೂಪದ ಪಶ್ಚಿಮ ಶಾಕೆಯಾದ್ ಮೂಲ-ಕಮಾತಾ ಬಾಸೆ ಬೇತೆ ಆಯೆರ ಸುರುವಾಂಡ್.  ಆಂಡ ಪೂರ್ವೊ ಶಾಕೆದ ಮೂಲ-ಅಸ್ಸಾಮಿಯಾದ್ ಬುಲೆಂಡ್.  16ನೇ ಶತಮಾನಡ್ದ್ ಮೂಲ-ಕಮಾತಾ ಸಮುದಾಯೊ ವಿಬಾಗಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇರೆ ಪೊಸ ಲೆಕ್ಟ್‌ಲೆನ್ ಪುಟ್ಟದ್ ಪಾಡ್ಂಡ್.  ಪೊಸ ಲೆಕ್ಟ್‌ಲು ಪಂಡ: ಕಮ್ತಾ ( ಅಸ್ಸಾಂ ಬುಕ್ಕೊ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ), ರಂಗಪುರಿ (ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ), ರಾಜಬಾನ್ಶಿ (ನೇಪಾಳ) ಬುಕ್ಕೊ ಸುರ್ಜಾಪುರಿ (ಬಿಹಾರ).

ಈ ಪೊಸ ಲೆಕ್ಟ್‌ಲೆನ್ ಮೂರು ಗುಂಪಾದ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸವೊಲಿ: ಪಡ್ಡಾಯಿ, ಮದ್ಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಡಾಯಿ. ಅಸ್ಸಾಮಿ, ಬೆಂಗಾಲಿ, ಹಿಂದಿ ಬುಕ್ಕೊ ನೇಪಾಳಿ ಬಾಸೆಲೆಡ್ದ್ 19ನೇ ಬುಕ್ಕೊ 20ನೇ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಚಾರೊ ಮಾಲ್ತಿನ ಕೆಆರ್‌ಎನ್‌ಬಿ ಲೆಕ್ಟ್‌ಲೆನ್ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸದ್‌ಜಿ. ಇಂದೆತ ಪರಿಣಾಮೊ, ಕೆಆರ್‌ಎನ್‌ಬಿ  ಲೆಕ್ಟ್ ಈ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪ್ರಬೇದೊಲೆಗ್ ದೇಶೀಯವಾದ್ ಆಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆಡ್ದ್ ದ್ವನಿಸಾಸ್ತ್ರೊ ಬುಕ್ಕೊ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನೊದ ಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಪಡೆವೊಂಡ್.

ಎಂಚಿನವೇ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಕೆಆರ್‌ಎನ್‌ಬಿ  ಲೆಕ್ಟ್‌ಡ್ ರಡ್ಡ್ ಮಾನದಂಡೊಲು ತೋಂಜುಡು: ನೇಪಾಳೊಡು ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ್ ಗುಮನೊ ದೀಡ್ದ್ ಕೇಂದ್ರ ಝಾಪಾ ವಿದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಬಡೆಕಾಯಿ ಪಡ್ಡೋಯಿ ಬಂಗಾಳ ಬುಕ್ಕೊ ಪಡ್ಡೋಯಿ ಅಸ್ಸಾಂಡ್ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ್ ಗುಮನೊ ದೀಡ್ದ್ ಮೂಡಾಯಿದ ಕೂಚ್ ಬೆಹಾರ್ ವಿದೊ.

## ಮೂಲ ಕಮ್ತಾ
ಕಾಮರೂಪ ನಗರ (ಬಡೆಕಾಯಿ ಗುವಾಹಟಿ)ದ ಆಡಳಿತಗಾರ್ತಿ ಸಂಧ್ಯಾ, ಕಾಮರೂಪ ತನ್ನೊ ರಾಜದಾನಿನ್  ಕಮತಾಪುರಕ್ಕ್ ಬದಲ್ತ್‌ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಮಾತಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊನು ಸ್ತಾಪಸಯಿನ ಪರಿಣಾಮವಾದ್ ಮೂಲ-ಕಮಾತಾದ ಬುಲೆಚಿಲ್ ನೆರೆತ ಬಾಸೆದ ಜತೆಟ್ ಕೊಂಡ್‌ಪೋಂಡ್.

## ಸಾಮಾಜಿಕ-ಬಾಸೆಲೆ ಸಮುದಾಯೊಲು
ಪೊಸ ಕೆಆರ್‌ಎನ್‌ಬಿ  ಲೆಕ್ಟ್‌ಲೆನ್ ಸುರುಕಾದ್ ಪಡ್ಡೋಯಿ ಅಸ್ಸಾಂ, ಬಡೆಕಾಯಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಬಡೆಕಾಯಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಈಶಾನ್ಯೊ ಬಿಹಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಆಗ್ನೇಯ ನೇಪಾಳೊಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಹೊಲಿಯ ಬಾಸೆ

**ಹೊಲಿಯ** (ಗೋಲಾರಿ) **ಹೊಲಿಯ-ಗೊಲರ (ಕನ್ನಡ) ಬಾಸೆ** ಪನ್ಪುನವು ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ ಆದುಂಡು, ಉಂದು ಕನ್ನಡೊಗು ಸಮ್ಮಂದಿಸಯಿನವು.  ಉಂದು 1901ನೆ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊದ ನಾಗ್ಪುರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಭಂಡಾರಾ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ (ವಿದರ್ಭ) ಅಂಚನೆ ಮದ್ಯಪ್ರದೇಸೊದ ಸಿಯೋನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಲಾಘಾಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ 3,614 ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ.

## ಬಳಕೆ
ಈ ಬಾಸೆನ್  ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ,ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ,ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಪಾತರ್‌ಬೆರ್.  1951ನೆ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ ಈ ಬಾಸೆನ್ ೨೦೮೪ ಜನೊ ಪಾತೆರೆದೆರ್.

ಈ ಬಾಸೆದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಲು  ಗೊಂಡ ಬುಡಕಟ್ಟಿದ ಮದ್ಯೊ ಭಾರತೊದ ಸಾತಪುಡ ಪರ್ವತೊ ಶ್ರೇಣಿದ ನರ್(ಗಂಡು)+ಮಾದಾ (ಹೆಣ್ಣು)>ನರ್ಮದಾ, ವೇನ್(ಜನ)-ಪೇನ್(ದೈವ)ಗಂಗಾ ಸುದೆತ ಜಲಾನಯನೊಡು ವಾಸವಾಯಿನ ಗೊಂಡ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ದ ಹೊಲಿಯ-ಗೊಲರ (ಕೃಷಿಕ-ಪಶುಪಾಲಕೆರೆ) ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.  ಈ ಬಾಸೆಲಾ ಕನ್ನಡ ನಾಡ್‌ದ ಗೋದಾವರಿ ಜಲಾನಯನೊದ ಬೀದರ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಗೆ ಎಚ್ಚ ಹೋಲುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಮೌಂಡದನ್ ಚೆಟ್ಟಿ ಬಾಸೆ

ಮೌಂಡದನ್ ಚೆಟ್ಟಿ ಅತ್ತಂಡ ಚೆಟ್ಟಿ ಪನ್ಪುನವು ಭಾರತೊದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕನ್ನಡೊದ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ. ತಮಿಳುನಾಡ್‌ದ ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೊದ ಕೇರಳದ ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಮೌಂಡದನ್ ಚೆಟ್ಟಿ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಒಂಜಿ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರೊದ ಪ್ರಕಾರೊ ಈ ಬಾಸೆ 57% ದಾತ್ ಉಂದು ಎಚ್ಚಾದ್  ಬಡಗ ಲೆಕ್ಸಿಕಲ್‌‌ನ್ ಹೋಲುಂಡುಂದು ಪನ್ಪೆರ್.  ಅಂಚನೆ ಉಂದು ಕನ್ನಡ, ಮಲಯಾಳಂ, ತಮಿಳು ಬುಕ್ಕೊ ವಯನಾಡನ್ ಚೆಟ್ಟಿದೊಟ್ಟುಗೆ ವಂತೆ (47% – 41%) ಹೋಲಿಕೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್. ಜನೊ ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರೊನು ಉಂದೊಂಜಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕೊ ಬಾಸೆಂದ್ ಗುರ್ತಿಸವುನಂಚ ಮನವಿ ಮಾಲ್ತೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಸೋಲಿಗ ಬಾಸೆ

ಸೋಲಿಗ (**ಶೋಲಗ**) ಬಾಸೆ ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳ್‌ಗ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಯಿನ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಯಾದ್, ಸೋಲಿಗ ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.

## ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲು
**ಸೋಲಿಗ** ಬಾಸೆನ್ ಕಾಡ್ ಶೋಲಿಗರ, ಶೋಲಿಗ, ಶೋಲಿಗರ, ಸೊಲಗ, ಸೋಲೆಗ, ಸೋಲಿಗ, ಸೋಲಿಗರ, ಸೋಲನಾಯಕನ್ಸ್, ಶೋಲನಾಯಕ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊ
ಕೋಷ್ಟಕೊಲು ಸೋಲಿಗ ಬಾಸೆದ ಸ್ವರ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನ ದ್ವನಿಲೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು.

### ಸ್ವರೊಲು

ಜ್ವೆಲೆಬಿಲ್ ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊಡ್ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತಪ ನ್ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಲ್ತೆ.  ಬುಕ್ಕೊ  ನ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನ ನಿಜ ಗುಣಮಟ್ಟೊ ಸ್ವಸ್ಟೊ ಆತಿಜಿ.

* ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಮೂಂಕುದ ಸ್ವರೊಲುಲಾ ಉಲ್ಲೊ.

## ವರ್ಗೀಕರಣೊ
ಸೋಲಿಗ ಬಾಸೆನ್ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಂದ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬೆರ್, ಎಚ್ಚ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಅವು ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ. ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ, ದಕ್ಷಿಣ ಮದ್ಯೊ, ಮದ್ಯೊ, ಉತ್ತರ ಬುಕ್ಕೊ ವರ್ಗೀಕರಿಸವಂದಿನ ಪುದರ್‌ದ ಐನ್ ಮುಕ್ಯೊ ವಿಬಾಗವಾದ್ ವಿಂಗಡಿಸದ್‌ನೆ. ಸೋಲಿಗ ದಕ್ಷಿಣೊದ ವರ್ಗೊಗು ಸೇರುಂಡು,  ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿನ ಮೂಜಿ ವಿಬಾಗವಾದ್ ವಿಂಗಡಿಸದ್‌ನೆ : ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ-ತುಳು, ಬುಕ್ಕೊ ವರ್ಗೀಕರಿಸದ್‌ಜಿ. ಸೋಲಿಗ ತಮಿಳು - ಕನ್ನಡ ವರ್ಗೊಗು ಸೇರುಂಡು.

## ಸೋಲಿಗ ಪದೊಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
 

## ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು
* OLAC ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲು
*  

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಜರಾಸಂಧ

**ಜರಾಸಂಧ** ಮಹಾಭಾರತೊಡು ಬರ್ಪಿನ ಒರಿ ರಕ್ಕಸೆ ರಾಜೆ. ಇಂಬ್ಯನ ಅಮ್ಮೆ ಬೃಹದ್ರಥೆ. ವಾಯುಪುರಾಣ ಬುಕ್ಕ ಹರಿವಂಶ ಪುರಾನೊಡು ಜರಾಸಂಧನ ಪುದರ್ ತೂವರ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಹರಿವಂಶ ಪುರಾನೊಡು ಜರಾಸಂಧನ್ ೯ನೇ ಪ್ರತಿನಾರಾಯಣೆ ಪಂದ್ ಪಂತೆರ್. ಮಗಧ ರಾಜ್ಯೊನು ಆಡಳಿತ ಮಲ್ತಿನ ರಾಜವಂಸೊಲೆಡ್ ಎಚ್ಚ ಸಮಯ- ಪನ್ನಗ ಅಂದಾಜಿ ೨೫೦೦ ವರ್ಸೊಗುಲಾ ಎಚ್ಚ ಸಮಯ ಆಡಳಿತ ಮಲ್ತಿನ ಅರಸುವಂಸೊ ಬೃಹದ್ರಥನ ರಾಜವಂಸೊ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಪುಟ್ಟು
ಜರಾಸಂಧನ ಅಮ್ಮೆ ಬೃಹಧ್ರತೆ, ಇಂಬ್ಯಗ್ ಇರುವೆರ್ ಬುಡೆದಿಯರ್ಲು. ಅಕ್ಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಸಮಯಮುಟ್ಟ ಜೋಕುಲು ಇತ್ತಿಜಿ. ಒಂಜಿ‌ ದಿನ ಚಂಡಕೌಶಿಕೆ ಪನ್ಪಿನ ಮುನಿ ಮಗಧ ರಾಜ್ಯೊಗು ಬತ್ತೆ. ರಾಜೆ ಮುನಿಕ್ ಮಸ್ತ್ ಮರ್ಯಾದೆ ಮಲ್ತೆ ಗೌರವ ತೋಜಾಯೆ. ಕಡೆಕ್ ರಾಜೆ ತನ್ಕ್ ಜೋಕುಲು ಆವಂದಿನ ಸುದ್ದಿ ಮುನಿಟ್ಟ ಪಂಡೆ. ಪಿದಾಡನಗ ಮುನಿ ಒಂಜಿ ಮಾಯೊದ ಪರ್ಂದ್ ರಾಜಗ್ ಕೊರ್ದು ಬುಡೆದಿಗ್ ತಿನರ ಕೊರ್ಲ ಪಂದ್ ಪೋಪೆ. ರಾಜೆ ಬೃಹಧ್ರತೆ ಅವೆನ್ ರಡ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ತನ್ನ ಇರುವೆರ್ ಬುಡೆದಿಯರ್ಲೆಗ್ ತಿನರ ಕೊರ್ಪೆ.

ಪರ್ಂದ್ ತಿನ್ನ ಇರುವೆರ್ ಬಂಜಿನಕ್ಲ್ ಆಪೆರ್. ೯ ತಿಂಗೊಲ್ ಕರಿಬುಕ್ಕೊ ಪೆದ್ದುವೆರ್. ಆಂಡ, ಪೆದ್ದಿನವು ಅರ್ಧ ಬಾಲೆ ಆದುಪ್ಪುವ. ಪನ್ನಗ ಒರ್ತಿ ಬುಡೆದಿ ಬಾಲೆದ ಒಂಜಿ ಬಾಗೊನು ಪೆದ್ದುವಲ್ ನನೊರ್ತಿ ನನೊಂಜಿ ಬಾಗೊನು ಪೆದ್ದುವಲ್. ಬಾಲೆದ ಮೈತ ರಡ್ ಬಾಗೊಗುಲಾ ಜುವ ಇಪ್ಪುಜಿ ಅತ್ತಂದೆ ತೂವರ ಮಸ್ತ್ ಬಯಂಕರ ಆದುಪ್ಪುವ. ಇಂದೆನ್ ತೂಯಿನ ಬೃಹಧ್ರತೆ ಜುವದಾಂತಿನ ಆ ಮೈಬಾಗೊಲೆನ್ ಕಾಡ್‌ಗ್ ಪೋದು ಅಡಕ್ಕರ ತನ್ನ ಸೇವಕೆರೆಗ್ ಪನ್ಪೆ.

## ಪುದರ್
ಆ ಕಾಡ್‌ಡ್ ಇತ್ತಿನ ಜರಾ ಪುದರ್‌ದ ರಾಕ್ಷಸಿನ ಕೈಕ್ ಬಾಲೆದ ರಡ್ ಬಾಗೊಲು ಸಿಕ್ಕುವ. ಜರಾ ಆ ಬಾಲೆದ ರಡ್ ಮೈಭಾಗೊಲೆನ್ ತನ್ನ ರಡ್ ಕೈಟ್ ದೆತೊಂಬಲ್. ರಡ್ ಕೈನ್ ಕೈತಲ್ ಪತೊಂದು ಬತ್ತಿಲೆಕನೆ, ಆ ರಡ್ಡ್ ಬಾಗೊಲಾ ಸೇರ್‌ದ್ ಬಾಲೆದ ಮೈಕ್ ಜುವ ಬರ್ಪುಂಡು. ಆ ಬಾಲೆನ್ ರಾಜನಡೆ ಪತೊಂದು ಪೋಪಲ್, ನಡತಿನ ಪೂರ ಪನ್ಪಲ್. ರಾಜೆ ಬುಕ್ಕ ಜರಾ ಆ ಬಾಲೆನ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. ಇಂಚ ಜರಾ ಪುದರ್‌ದ ರಾಕ್ಷಸಿ ಬಾಲೆದ ರಡ್ ಮೈಬಾಗೊನು ಸಂಧಿಸಾಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಆ ಬಾಲೆಗ್ ಜರಾಸಂಧ ಪನ್ಪಿನ‌ ಪುದರ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಮಥುರೆದ ಮಿತ್ತ್ ದಾಳಿ
ಮಥುರಾದ ರಾಜೆ ಕಂಸೆ ಜರಾಸಂಧನ ಅರುವಾದೆ. ಆಯನ ಇರುವೆರ್ ಮಗಳರ್ಲೆನ ಕಂಸೆ ಮದಿಮೆ ಆದುಪ್ಪುವೆ. ಕೃಷ್ಣೆ ಕಂಸನ್ ಕೆರಿಬುಕ್ಕೊ, ಜರಾಸಂಧಗ್ ಕೃಷ್ಣನ್ ಪಗೆನಾಯೆ ಎನ್ನುವೆ. ದೇಗ್ ಪಂಡ, ಕಂಸೆ ತೀರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಜರಾಸಂಧನ ಮಗಳರ್ಲು ವಿಧವೆ ಆಪೆರ್. ಇಂದೆತ ಗರ್ವೊಡು ಜರಾಸಂಧೆ ೧೭ ಸರ್ತಿ ಮಥುರೆದ ಮಿತ್ ದಾಳಿ ಮಲ್ಪುವೆ. ಆಂಡ ಕೃಷ್ಣನ ಕೈಟ್ ಸೋತುದು ಪಿರ ಪೋಪೆ.

ಇಂಬ್ಯನ ಉಪದ್ರ ತಡೆವರ ಆವಂದೆ ಬುಕ್ಕ ಭವಿಷ್ಯೊಡು ನಡಪುನ ಅನಾಹುತೊಲೆನ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತಿನ ಕೃಷ್ಣೆ, ದ್ವಾರಕೆ ಪುದರ್ದ ಮಾಮಲ್ಲ ಊರುನು ಸಮುದ್ರೊದ ನಡುಟು ಕಟ್ಟಾದ್ ಕೊರ್ರ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಗ್ ಪನ್ಪೆ. ಕುಡ ದಾಳಿ ಮಲ್ತಿನ ಜರಾಸಂಧೆ ಈ ಸರ್ತಿ ಇಡೀ ಮಥುರೆಗ್ ಸೂ ಕೊರ್ದು ಪೊತ್ತಾದ್ ಪಾಡುವೆ. ಆಂಡ ಕೃಷ್ಣನ  ದೈವೀ ಶಕ್ತಿಡ್ದಾವರ, ಮಥುರೆದ ಮಾತಾ ಜನಾಕುಲೆಗ್ ದಾಲಾ ತೊಂದರೆ ಆವಂದೆ ದ್ವಾರಕೆಗ್ ಪೋದು ಎತ್ತುವೆರ್.

ವರ ದೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ರಾಜಸಭೆಟ್ ಇಪ್ಪುನಗ ಕೃಷ್ಣೆ ಬುಕ್ಕ ಆಯನ ಜನಕುಲು ನನಲಾ ಜುವೊಡು ಉಲ್ಲೆರ್, ಮಾತೆರ್ಲಾ ಮಥುರೆನ್ ಬುಡ್ದು ದ್ವಾರಕೆಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್ ಪಂದ್ ಜರಾಸಂಧಗ್ ತೆರಿವುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮಹಾಭಾರತೊದ ಪಾತ್ರೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಪುರಾಣದ ಪಾತ್ರೊಲು
ಬೆಟ್ಟ ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ

**ಬೆಟ್ಟ ಕುರುಂಬ** ಬಾಸೆ ( *Beṭṭa Kurumba* ) ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳು ಬಾಸೆಗ್ ನಿಕಟ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್‌ನ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ, ಅಂಚನೆ ನೀಲಗಿರಿ ಪರ್ವತೊಲೆಡ್,  ತಮಿಳುನಾಡು, ಕರ್ನಾಟಕ ಬುಕ್ಕೊ ಕೇರಳೊದ ಪಕ್ಕೊದ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ 32,000 ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. *Beṭṭa* ( ಬೆಟ್ಟ) ಪಂಡ ಎತ್ತರೊದ “ಗುಡ್ಡೆಲು” ಬುಕ್ಕೊ *ಕುರುಂಬ* ಪಂಡ "ಕುರುಬ".

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

## ಎಚ್ಚದ ಓದುಗು

* 
*  Accessed 30 July 2023.
* 
* 
* 

## ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು
* ELAR ಪ್ರವೇಶ ಆರ್ಕೈವ್ ತೆರೆಯಿರಿ

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಬಡಗ ಬಾಸೆ

**ಬಡಗ** ತಮಿಳುನಾಡ್‌ದ ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬಡಗ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಯಾತ್ಂಡ್. ಈ ಬಾಸೆ ತಮಿಳು ಬಾಸೆಡ್ದ್ ದಿಂಜ ಪ್ರಬಾವೊ ಆದ್ ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಗ್ ನಿಕಟೊ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್ಂಡ್. ನೀಲಗಿರಿಡ್ ಪಾತೆರುನ ಮಾತಾ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಬಾಸೆಲೆಡ್ (ಬಡಗ, ತೊದ ಬಾಸೆ, ಕೊತ ಬಾಸೆ ), ಬಡಗನ್ ಎಚ್ಚ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಯಾದುಂಡು.

**ಬಡಗ ಬಾಸೆ** ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುನ ಸುಮಾರ್ ೧,೪೦.೦೦೦ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ.

## ಮೂಲೊಲು
ಬಡಗ ಕನ್ನಡೊದ ಒಂಜಿ ಕಬರ್.  ಬಡಗ ಪೊಸ ಕನ್ನಡೊದೊಟ್ಟುಗೆ ದಿಂಜ ಸಾಮಾನ್ಯೊ ಲಕ್ಷನೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊನ್‌ನವು ಇಂದೆಟ್ ಸಾಬೀತಾಪುಂಡು.  ಇಂಚಿತ್ತಿ ಒಂಜಿ ವಿಸೇಸೊ ಪಂಡ ಬಡಗ 13ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಕನ್ನಡೊಡು ಇತ್ತೆ ಕಣ್ಮರೆ ಆಯೆರೆ ಸುರುವಾಯಿನ p ಬದಲ್‌ದ್ ಆರಂಬೊದ h (ಪೊಸ ಕನ್ನಡೊದೊಟ್ಟುಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯೊ) ತೋಜಾವುಂಡು.

## ದ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊ
ಬಡಗ ಐನ್ ಸ್ವರೊಲೆ ಗುಣೊನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್, /, ಅಯಿಟ್ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಮಲ್ಲೆ ಅತ್ತಂಡ ಎಲ್ಯೆ ಆದಿಪ್ಪು, ಬುಕ್ಕೊ 1930ನೆ ದಸಕೊ ಮುಟ್ಟ ಅವು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾದ್ ಅರ್ದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಪೂರ್ಣವಾದ್ ಪಿರ ಜಾರ್ದ್ಂಡ್, ಒಟುಗು 30 ಸ್ವರೊ ದ್ವನಿಮೊಲು ಉಲ್ಲೊ.   ಇತ್ತೆ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಕೆಲವು ಸ್ವರೊಲೆ ಪಿರ ಜಾರುನೆನ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸವುಂಡು.

ಪ್ರತಿಲೇಕನೊದ ಮಿತ್ತ ಗುಮಾನಿಪುಲೆ: ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯೊ ⟨ ◌˞ ⟩ ಅರ್ಧ-ಮೂರ್ಧನ್ಯಾಕ್ಷರೊನು ಸೂಚಿಸವುಂಡು; ರಡ್ಡ್ ಪಟ್ಟ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್ ⟨ ◌˞˞ ⟩ ಉಂದು ಪೂರ್ತಿ ಪಿರವು ಜಾರುನೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡ.

## ಬಾಸೆದ ದಾಕಲೆ
ಬಡಗೊ ಬಾಸೆನ್ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ್ ಅದ್ಯಯನೊ ಮಾಲ್ತ್‌ದ್ ದಾಕಲಿಸದೆರ್. 19ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಉತ್ತರಾರ್ದೊಡ್ದ್ ದಿಂಜ ಬಡಗ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಗಂಟ್‌ಲೆನ್ ತಯಾರಿಸದೆರ್.

ಬಡಗ ಬಾಸೆದ ನುಡಿಗಟ್ಟ್‌ಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕೊ ಹೇಳಿಕೆಲೆ ಸಂಗ್ರಹೊನು ಪಾಲ್ ಹಾಕಿಂಗ್ಸ್ ಆರ್ ಸಂಕಲಿಸದೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಪೊಲಿತ್ತೆರ್.  ಉಂದು ದಿಂಜ ದಶಕೊಲೆಡ್ದ್ ಸೊತ್ತುಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸವುನ ಅನೇಕೊ ಜನೊಕ್ಲೆ ಬೇಲೆದ ಪಲಿತಾಂಸೊ ಅತ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಜೇನು ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ

**ಜೇನು ಕುರುಂಬ**, **ಜೆನ್ ಕುರುಂಬಾ** ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಉಪಗುಂಪುದ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್.  ಇಂದೆನ್ ಜೇನು ಕುರುಂಬ / ಕಟ್ಟುನಾಯಕನ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.  ಇಂದೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕನ್ನಡದ ಉಪಬಾಸೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, *ಎಥ್ನೋಲಾಗ್* ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಾಸೆಯಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಜೇನು ಕುರುಂಬ ಮಾತನಾಡುವವರು ತಮಿಳುನಾಡು ಬುಕ್ಕೊ ಕರ್ನಾಟಕ, ಮೈಸೂರು ಅಂಚನೆ ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕೇರಳೊದ ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಲೆ ನಡುತ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆ ಅಡ್ಡ-ಗಡಿ ಪ್ರದೇಸೊಡು ನಿಲೆಯಾತೆರ್. ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಇಂದೆನ್ "ನಾಮ ಬಾಸೆ" ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

ಜೇನು ಕುರುಂಬ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಒದ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ಲೆಡ್‌ ಒಂಜಾತ್‌ಂಡ್.‌  ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರೊ ಅಕ್ಲೆನ್‌ ಪ್ರಾಚೀನಒ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಗುಂಪುಂದದ ಗುರ್ತಿಸದ್ಂಡ್.‌  ಅಕುಲು ತಮಿಳುನಾಡು, ಕೇರಳ ಬುಕ್ಕೊ ಕರ್ನಾಟಕ ಈ ಮೂಜಿ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್‌ ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್.‌  ಅವು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ತಮಿಳುನಾಡ್‌ದ ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕೇರಳೊದ ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೈಸೂರು ಅಂಚನೆ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಲೆ ಬೆಟ್ಟೊಲು, ಕಾಡ್‌ಲೆಡ್‌ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪೆರ್.  ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎಚ್ಚದ ಜೇನು ಕುರುಂಬೆರೆ ವಾಸಸ್ತಾನೊ ಮುದುಮಲೈ - ವಯನಾಡ್ - ಬಂಡೀಪುರ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಬಯಾರಣ್ಯೊಲೆಡ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

ತಮಿಳುನಾಡು ಬುಕ್ಕೊ ಕೇರಳೊಡು ಅಕ್ಲೆನ್ 'ಕಟ್ಟು ನಾಯಕರ್' ಪಂಡ್‌ದ್ ಗುರ್ತಿಸದೆರ್. ತಮಿಳುಡು 'ಕಾಡು' ಪಂಡ 'ಅರಣ್ಯ' ಬುಕ್ಕೊ  'ನಾಯಕ' ಪಂಡ 'ರಾಜ'. ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಅಕ್ಲೆನ್ 'ಜೇನು ಕುರುಂಬೆರ್' ಪಂಡ್‌ದ್ ಗುರ್ತಿಸದೆರ್.  ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್, ಜೇನು ಕುರುಂಬೆರ್ ಕಾಡ್‌ದ ಚೀಯದ ನೆಯಿನ್ ಸಂಗ್ರಹೊ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.

ಜೇನು ಕುರುಂಬ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟುಮ್ಮೊಗು ಸೇರ್‌ನವು. ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತಮಿಳು ಅತ್ತಂಡ ಮಲಯಾಳಂಡ್ದ್ ಕನ್ನಡೊಗು ಎಚ್ಚ ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್ಂಡ್.

## ಇಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ
* ಬೆಟ್ಟ ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ
* ಆಲು ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ
* ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು
* ಭಾರತೊಡು ನೆರೆಕರೆಟ್ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆ ಸಂಕ್ಯೆದ ಪ್ರಕಾರೊ ಬಾಸೆಲೆ ಪಟ್ಟಿ
* ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಬಾಸೆಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಲಡಾಖಿ ಬಾಸೆ

**ಲಡಾಖಿ ಬಾಸೆ** ಭಾರತೊದ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಸೊ ಆಯಿನ ಲಡಾಖ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಡು ಪಾತೆರುನ ಒಂಜಿ ಟಿಬೆಟಿ ಬಾಸೆ. ಬೌದ್ಧೆರ್ ಎಚ್ಚಾದ್ ಇಪ್ಪುನ ಲೇಹ್ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಪಾತಡರುನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಧಾನವಾಯಿನ ಬಾಸೆ. ಈ ಬಾಸೆ ಕೇಣೆರೆ ಟಿಬೆಟಿ ಬಾಸೆದ ಲೆಕ್ಕೊ ಇತ್ತಂಡ್ಲಾ ಉಂದೆತ್ ಅರ್ಥ ಬೇತೆನೆ ಉಂಡು ಅಂಚಾದ್ ಲಡಾಖಿ ಬುಕ್ಕೊ ಟಿಬೆಟಿ ಜನಕುಲು ಪರಸ್ಪರ ಹಿಂದಿ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆಡ್ ಪಾತೆರುವೆರ್. 
  
## ಉಪಬಾಸೆಲು
ಲಡಾಖಿ ಬಾಸೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಉಪಬಾಸೆಲಾ ಉಂಡು: ಲೇಹ್ ಜನಕುಲು ಪಾತೆರುನ ಲೆಹ್ಸ್ಕಾಟ್, ಶಮ್ಸ್ಕಟ್, ಸಿಂಧೂ ಕಣೀವೆದ ಜನಕುಲು ಪಾತೆರುನ ಸ್ಟೋಟ್ಸ್‌ಕಾಟ್, ಟೋನಲ್, ನುಬ್ರಾ, ಚಾಂಗ್‌ಥಾಂಗ್, ಚಾಂಗ್ಪಾ ಅಂಚನೇ ಚಾಂಗ್ಟಾಂಗ್ ಪ್ರದೇಸೊ ಮತ್ತು ಝನ್ಸ್ಕರ್ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಪಾತೆರುನ ಜಾಂಗ್ಸ್ಕಾರಿ ಬಾಸೆ ಲಡಾಖಿ ಬಾಸೆದ ಪ್ರಮುಕೊ ಉಪಬಾಸೆಲು. ಲಡಾಖಿ ಬಾಸೆನ್ ಭೋದಿ ಬುಕ್ಕೊ ಭೋತಿ ಪಂದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಲಡಾಖಿ ಲಿಪಿ
ಲಡಾಖಿ ಬಾಸೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಲಿಪಿಟ್ ಬರೆಪ್ಪೆರ್. ಟಿಬೆಟಿ ಬಾಸೆಡದ ಓದುನ ಲೆಕನೇ ಉಚ್ಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನೆ. ಆಂಡ ಮೂಲೊ ಟಿಬೆಟಿಯನ್‌ ಬಾಸೆಡ್ ಉಚ್ಚಾರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಇಜ್ಜಂದಿನ ಮಸ್ತ್ ಅಕ್ಷರೊಲು ಲಡಾಖಿ ಬಾಸೆಡ್ ಉಚ್ಚಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಲಡಾಖಿ ಬಾಸೆದಕುಲು ಬರೆಯೆರೆ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ವರ್ಣಮಾಲೆನ್ ಗಲಸುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕಾಶ್ಮೀರೊದ ಬಾಸೆಲು
ಜನವರಿ

**ಜನವರಿ** ಕ್ರೈಸ್ತ ವರ್ಸೊದ (ಜ್ಯೂಲಿಯನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗ್ರೆಗೊರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್) ಸುರುತ್ತ ತಿಂಗೊಲು. ಈ ತಿಂಗೊಲುಡು 31 ದಿನೊ ಉಂಡು. ಜನವರಿದ ಒಂಜನೇ ತಾರೀಕ್ ಗ್ ಪೊಸ ವರ್ಸೊನು ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಭಾರತೊದ ಪಂಚಾಂಗ ಕ್ರಮೊತ ಪ್ರಕಾರ ಮಾರ್ಗಶಿರ-ಪುಷ್ಯ ಮಾಸೊಲು ಜನವರಿಡ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ರೋಮ್‍ನ ಪುರಾಣೊದ ಪ್ರಕಾರೊ ಜಾನಸ್‌ ಪನ್ಪಿನ ದೇವತೆಡ್ದ್ ಜನವರಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಬತ್ತಂಡ್ - ಜನವರಿ ತಿಂಗೊಲು ಪೊಸ ವರ್ಸೊಗು ದ್ವಾರ ಪಂದ್ ಈ ಪುದರ್ದ ಅರ್ತೊ.

## ವಿಸೇಸೊ ದಿನಕುಲು
* ಜನವರಿ ೧೧: ಭಾರತೊದ ರಡ್ಡನೇ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ  ಲಾಲ್ ಬಹಾದುರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ತೀರ್ನ ದಿನ 
* ಜನವರಿ ೧೪ ಇಜ್ಜಿಂಡ ೧೫ - ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ 
* ಜನವರಿ ೨೬: ಭಾರತೊದ ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ದಿನೊ.
* ಜನವರಿ ೩೦: ಭಾರತೊದ ರಾಷ್ತ್ರಪಿತ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ತೀರ್ನ ದಿನ (ಹುತಾತ್ಮರ ದಿನ)
* ಜನವರಿ ೨೩ : ಭಾರತದ ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಪುಟ್ಟುದಿನ ದಿನ.
* ಜನವರಿ ೨೪: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲ್ನ ದಿನೊ
* ಜನವರಿ ೨೫: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ದಿನೊ

## ರೋಮನ್ ಚಿಹ್ನೆಲು
ಭಾರತೊಡು ಆಯಾಯ ಜನ್ಮರಾಶಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಕ್ಷತ್ರೊಗು ಒಂಜೊಂಜಿ ಕಲ್ಲ್ ಇತ್ತಿಲೆಕ್ಕ ರೋಮನ್ ನಂಬಿಕೆದ ಪ್ರಕಾರೊ ಜನವರಿ ತಿಂಗೊಲುಗು ಗಾರ್ನೆಟ್ ಪನ್ಪಿನ ಕಲ್ಲ್ ನ ಬರ್ತ್ ಸ್ಟೋನ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಕಲ್ಲ್ ಸ್ಥಿರತೆನ್ ಸೂಚಿಸುಂಡು. ಈ ತಿಂಗೊಲುಗು ಕಾಟೇಜ್ ಪಿಂಕ್ ಡಯಾಂಥಸ್ ಕ್ಯಾರಿಯೋಫಿಲಸ್, ಗ್ಯಾಲಂತಸ್ ಪನ್ಪಿನ ಪೂನು ಬರ್ತ್ ಫ್ಲವರ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಫೆಬ್ರವರಿ

ಜೂಲಿಯನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ ಡ್ (ಕ್ರೈಸ್ತ ವರ್ಸೊ) ಫೆಬ್ರವರಿ ವರ್ಸೊದ ರಡ್ಡನೇ ತಿಂಗೊಲು. ಈ ತಿಂಗೊಲುಡು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ೨೮ ದಿನೊ ಇಪ್ಪುಂಡು ಆಂಡ ೪ ವರ್ಷೊಗು ಒರ ೨೯ ದಿನೊಕುಲು ಇಪ್ಪುಂಡು. ೨೯ ನೇ ದಿನೊನು ಅಧಿಕ ದಿನೊ ಬುಕ್ಕೊ ಆ ವರ್ಸೊನು ಅಧಿಕ ವರ್ಸೊ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಇತಿಹಾಸೊ
ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗೊಲುನು ರೋಮನ್ ಬಾಸೆಡ್ ಫೆಬ್ರವರಿಸ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಬಾಸೆದ ಫೆಬ್ರುಮ್ ಪದೊಡ್ದ್ ಈ ಪುದರ್ ಬತ್ತಂಡ್. ಈ ಪದೊತ್ತ ಅರ್ತೊ ಶುದ್ದೀಕರಣ

## ವಿಸೇಸೊ ದಿನಕುಲು
*ಫೆಬ್ರವರಿ 1 - ಭಾರತೀಯ ಕೋಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡ್ ದಿನೊ
*ಫೆಬ್ರವರಿ 2 - ವಿಶ್ವ ತೇವಭೂಮಿ ದಿನೊ
*ಫೆಬ್ರವರಿ 4 - ವಿಶ್ವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ದಿನೊ
*ಫೆಬ್ರವರಿ 6 - 12 - ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವಾರೊ
*ಫೆಬ್ರವರಿ 13 - ವಿಶ್ವ ರೇಡಿಯೋ ದಿನೊ

## ತಿಂಗೊಲ್ದ ಚಿಹ್ನೆಲು
ಫೆಬ್ರವರಿಟ್ ಬರ್ಪಿನ ಪುಣ್ಣಮೆನ್ ಸ್ನೋ ಮೂನ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನೇರಳೆ ವಿಯೋಲಾ' ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರೈಮ್ರೋಸ್ ( *ಪ್ರಿಮುಲಾ ವಲ್ಗ್ಯಾರಿಸ್* ) ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗೊಲ್ದ ಬರ್ತ್ ಫ್ಲವರ್ಸ್. ಅಮೆಥಿಸ್ಟ್ ಪನ್ಪಿನ ಕಲ್ಲ್ ಬರ್ತ್ ಸ್ಟೋನ್. ಈ ಕಲ್ಲ್ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ನಂಬಿಕೆಗ್ ಸಂಕೇತ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ತೊದ ಬಾಸೆ

**ತೊದ** ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ, ಅಯಿತ ದಿಂಜ ದ್ವನಿಕುಲು ಪುದರ್ ಪೋಯಿನವು.  ತೆನ್ಕಾಯಿ ಭಾರತೊದ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ವಾಸೊಡಿಪ್ಪುನ ಸುಮಾರ್ ಒಂಜಿ ಸಾರೊ ಜನಸಂಕ್ಯೆದ ತೊದ ಸಮುದಾಯೊದ ಜನೊ ಇಂದೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.  ತೊದ ಬಾಸೆ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡೊದ ತೊದ-ಕೊತ ಉಪಗುಂಪುಡ್ದ್ ಪುಟ್ಟೊನ್ಂಡ್.  ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಪನ್ಪುನಾರ್ 2003ಡ್   ತೊದ-ಕೊತ ಬಾಸೆನ್ ಒಂಜೇ ಎಗ್ಗೆಂದ್ ಗುಮನೊಡು ದೀಡಂದೆ ಕೊತ ತಮಿಳು-ತೊದ ಬಾಸೆಲೆ  ಕೇಂದ್ರೊದ ಸ್ವರೊಲೆನ್ ಹೊಂದಂದಿ ಕಾರಣೊ ಕೊತ ಸುರುಕು ಇಬಜನೆಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ  ತೊದನ್ ಇಬಜನೆ ಮಲ್ತೆರ್‌ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಧ್ವನಿಮಾ ವಿವರo
### ಸ್ವರolu
ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಗ್ ತೊದತ 16 ಸ್ವರೊಲೆ ಕೊಡುಗೆ.  8 ಹ್ರಸ್ವo ಬುಕ್ಕೊ 8 ದೀರ್ಗೊ ಸ್ವರೊಲು ಉಲ್ಲೊ.  ದೀರ್ಗ ಬುಕ್ಕೊ ಹ್ರಸ್ವೊ ಸ್ವರೊಲೆ ನಡುಟು ಉಚ್ಛಾರಣೆಡ್ ವಂತೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಇಪ್ಪುಂಡು.

### ವ್ಯಂಜನೊಲು
ತೊದ ಅಸಾದಾರಣವಾದ್ ಮಲ್ಲ ಸಂಕ್ಯೆಡ್ ಗರ್ಸೊ ಬುಕ್ಕೊ ಕಂಪಿತೊ ದ್ವನಿಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್. ಒವ್ವೇ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಗ್ ಅಯಿತ ಉಚ್ಚಾರಣಾ ಜಾಗೆಲು ಮುಕ್ಯೊ. ದ್ವನಿ ಇದ್ಯಾಂತಿನ ಪಾರ್ಶ್ವಿಕೊಲು ನಿಜವಾದ್ ಗರ್ಸೊಲು, ದ್ವನಿ ಇದ್ಯಾಂತಿನ ಅಂದಾಜ್ ಅತ್ತ್; ಮೂರ್ದನ್ಯೊ ಕಂಪಿತೊಲು ಪ್ರಪಂಚೊದ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಅಸಾಮಾನ್ಯೊ ಆತ್ಂಡ್.

ತೊದಡ್ ದ್ವನಿ ಇದ್ಯಾಂತಿನ ಗರ್ಸೊ ಗೋಷ ದ್ವನಿಲೆನ್ ಮದ್ಯಂತರವಾದ್ ದ್ವನಿಸಬೆರ್.  ಒಂಜೇ ರೂಪವಾದ್ ದ್ವನಿಸವುನ ಗರ್ಸೊಲು /ʒ, ʐ, ɣ/, ರಡ್ಡನೆದ ಎಲ್ಯವು, ಅನುನಾಸಿಕೊಲು ಬುಕ್ಕೊ /r̠, ɽr, j/ ಅಕೇರಿ ಸ್ತಾನೊಡು ಅತ್ತಂಡ ದ್ವನಿ ಇದ್ಯಾಂತಿ ವ್ಯಂಜನೊಲೆ ಪಕ್ಕೊಡು ಸೇರೊನ್ಬೊ.  

ಈ ಮಾಂತ ವ್ಯಂಜನೊಲು ಪದೊ - ಮದ್ಯಮೊ ಬುಕ್ಕೊ ಪದೊ - ಅಂತಿಮೊ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಉಂಡಾಪುಂಡು.  ಆಂಡಲಾ, ನಿರ್ಬಂದಿತೊ ಸೆಟ್ ಮಾಂತ್ರೊ ಪದೊ ಸುರೂಟು ಪುಟ್ಟೊಂಡು. ಉಂದು 
/p, t̪, k, f, s̪, m, n̠, r̘, l̪, j, w/ ಮಿತ್ತ್‌ದ ವಿವರಣೆದಂಚ.

ಬೇತೆ ಕೂಲಿ ಸಕಾಯೊದ ವ್ಯಂಜನೊಲೆಡ್ದ್ ಬಿನ್ನೊವಾದ್  /θ/ ಕೂಲಿದ ಅಕ್ಷರ ಆತ್ಂಡ್.  ಅಂಚನೇ, /f/  ತುಟಿದ ಅಕ್ಷರ ಆತ್ಂಡ್.  ಆಂಡ ಬೇತೆ ತುಟಿದ ಅಕ್ಷರೊಲು ಕೂಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ತುಟಿದ ಸಹಾಯೊಡು ಉಂಡಾಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್