open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ನೈಕುಳಿ

**ನೈಕುಳಿ** ಅತ್ತುಂಡ ನಾಯಿಕೂಲಿ ಪನ್ಪುನವು ಅಪರೂಪೊದ ಒಂಜಿ ಕಾಡ್ ಮರ.
## ಬೇತೆ ಪುದರ್
thumb
ಕನ್ನಡೊಡು ಈ ಕಾಯಿನ್ ಬೆಂಡುಗ, ಬೊಡ್ಲಿಗೆ ಹಲ್ಲು, ಬೊಡ್ಲಿಗ ಪಂಡ್ ದ್, ಮಲಯಾಳೊಡು ಇರುಮುಳ್ಳಿ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  Santalaceae ಮರತ್ತ  ಕುಟುಂಬೊಗು ಸೇರ್ದಿನ ಈ ಮರತ್ತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ Scleropyrum pentandrum.

## ತೂವರೆ
ಲಿಂಬೆ ಪುಳಿತ್ತ ದೈತೊಲೆಕ ಜೂ೦ಪೆದ ಮುಳ್ಳು ಇಪ್ಪುನ ಈ ಮರ ಸಾಧಾರಣ 7 ಮೀ ಎತ್ತರ ಬುಳೆಯುಂಡು. ನೆತ್ತ ಕಾಯಿ ಮರತ್ತ ಗೆಲ್ಲ್ ದ ಕೊಡಿಟ್ ಆಪುಜಿ. ಅರ್ತಿದ ಮರತ್ತ ಕಾಯಿಲೆಕ್ಕ ಕಾಂಡದೇ ಗೊಂಚಿಲ್ ಕಾಯಿ ಆಪುನವು. ಕಾಯಿ (ಬೀಜ)ತೂವರೆ ಬೊಗೊರಿಲೆಕ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಲತ್ತ್ ಕಾಯಿ ಪಚ್ಚೆ ರಂಗ್ ಇತ್ತುಂಡ ಪರ್೦ದಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಂದು ಬಣ್ಣ ಆಪುಂಡು. ನೇಕ್ ತುಳುಟ್ಟು ನೈಕುಳಿ' ಅಥವಾ `ನೈಕುಲಿ' (ನಾಯಿಕೂಲಿ) ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. 
## ಮರ್ದ್
thumb|ನೈಕುಳಿ ಮರ
ತುಳುಟ್ಟು ಕೂಲಿ ಪಂಡ ದಾದಂದ್ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಗೊತ್ತುಂಡು. ನಾಯಿ ಪಂಡ ಪ್ರಾಣಿದ ಪುದರ್. ನೈಕುಳಿದ ಕಾಯಿದ ಎಣ್ಣೆ ನಾಯಿ ತುಚ್ಚಿನೆಕ್ ಎಡ್ಡೆ ಮರ್ದ್ ಆಯಿನೆರ್ದಾರ ಅಯಿಕ್ ಆ ಪುದರ್ ಬೈದುಂಡ್. ಮರತ್ತ ಮುಳ್ಳುಲಾ ನಾಯಿದ ಕೂಲಿಲೆಕ ಇಪ್ಪುಂಡು.  
## ಎಣ್ಣೆ
ಪೊಣ್ಣೆದ ಮರದ ಕಾಯಿದಂಚ ನೇತ ಕಾಯಿನ್ ನುಂಗಾದ್ ಎಣ್ಣೆ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ದುಂಬು ಅವೆನ್ ನರಮಾನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮುರ್ಗದ ಗಾಯೊಗ್  ಮುಟ್ಟವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ನೆತ್ತ ಎಣ್ಣೆ ತರೆಕ್ಲಾ ಪಾಡುವೆರ್. ಅವು ಎಣ್ಣೆ ಕಣ್ಣ್  ದ ದೃಷ್ಟಿಗ್  ಬಾರೀ ಎಡ್ಡೆಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ಎಣ್ಣೆ ತರೆಕ್ ಪಾಡುಂಡ ಪಗೆಲ್ ಲಾ ಬಾನೊದ ನಕ್ಷತ್ರೋ ತೋಜು ಪಂದ್ ಪನ್ಪಿ ಪಾತೆರ ಉಂಡು. ನಾಯಿ ತುಚ್ಚಿ೦ಡ ಉಂದು ರಾಮ ಬಾಣೋಲೇಕ ಕೆಲಸ ಅವು ಮಲ್ಪು೦ಡು ಪನ್ಪಿನ ಪಾತೆರ ಉಂಡು. ಆಯುರ್ವೇದ ಬುಕ್ಕೊ ಸಿದ್ಧವೈದ್ಯ ಪದ್ಧತಿಡ್ ಈ ಎಣ್ಣೆ ಗಲಸೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. 
## ಬಯೋ ಡೀಸೆಲ್
ಜತ್ರೋಪ ಬುಕ್ಕೊ ಪೊನ್ನೆ ಕಾಯಿಲೆಕ ನೈಕುಳಿದ ಬೀತ್ತ್‌ನ್‌ಲ ಬಯೋ ಡೀಸೆಲ್ ಆದ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಂದ್‍
ದಡ್ಡಲ್ ಮರ

thumb
**ದಡ್ಡಲ್** ಉಂದು ಒಂಜಿ ಕಾಡ್ ಮರ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಾತಾ ಭಾಗೊಡ್ಲಾ ಉಂದು ಬುಳೆವುಂಡು.

## ಬೇತೆ ಪುದರ್
ದಡ್ಡಲ್ ಮರನ್ ಕನ್ನಡೊಡ್ ದಡ್ಡಲಮರ, ಕವಲ್‌ಕಾಯಿ, ಕೌಲ್ ಮರ, ಕವಲುಮರ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಡ್ Careya arborea ಪಂದ್ ಪುದರ್. ಉಂದು Lecythidaceae ಕುಟುಂಬೊಗು ಸೇರ್ದಿನವು. 15ಮೀಟರ್ದ್ -45 ಅಡಿ ಮಲ್ಲ ಮುಟ್ಟ ಬುಳೆವುನ ಈ ಮರ ಕಾಡ್ ಅತ್ತಂದೆ ಬಯಲ್ ಪ್ರದೇಸೊಡ್ಲಾ ಬುಳೆವು೦ಡು. 
thumb

## ಮರ್ದ್
ಈ ಮರತ್ತ ಚಿಗುರುನ್ ಸೇರ್ಸಾದ್ ಎಲ್ಯ ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ಕಸಾಯ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಬೇತೆ ಕೆಲವು ದೈತ್ತ ಕೊಡಿನ್ ಇರೆಕ್ ದಡ್ಡಲ್ ಸುತ್ತುದು ಗೆಂಡೊಡು ಪಾಡ್ದ್ ಕೊಡಿಕ್ಲೆನ ಸೀತ ಮಾಜದ್ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಗುದ್ದುದು ರಸೊಟ್ಟು ಕನೆರ್ ಮರ್ದ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಮರತ್ತ ಚೋಲಿ (ನಾರ್)ದ ರಸ ದೆತ್ತುದು ಗಾಯೋಗ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಬೆಚ್ಚ ನೀರ್ ಬೂರುಂಡ, ಸೂ ತಾಗುಂಡ ಈ ಎಣ್ಣೆನ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಅಪಗ ಗಾಯದ ಕಲೆ ಒರಿಯುಜಿ.

## ಬೇತೆ ಉಪಯೋಗೊಳು
ದಡ್ಡಲ್ ಮರ ನಿಧಾನವಾದ್ ಬುಳೆವುನ ಬುಳೆವುನ ಮರ, ನೆತ್ತ ತಪ್ಪುನು ಗೊಬ್ಬರವಾದ್ ಗಲಸುವೆರ್. ತೋಡು, ಸುದೆಕ್ ಕಟ್ಟ ಕಟ್ಟ್ ನಾಗ ನೇತ ಮರತ್ತ ಪಲಯಿ ಗಲಸುವೆರ್.

## ಕಾಯಿ
ಈ ದಡ್ಡಲ್ ಮರಟ್ ತೂವರೆ ಸೋಕು ಉಪ್ಪುನ ಕಾಯಿ ಆಪುಂಡು. ಉಂದು ತೂವರೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಗೊಬ್ಬುನ ಚೆಂಡ್‌ದ ಲೆಕ ತೋಜುಂಡು. ಈ ಕಾಯಿನ್, ಕುಂಡಚ್ಚೆ, ಬೆರುತಂಚಿನ ಕಾಡ್ ಮುರ್ಗೊಲು ತಿನ್ಪ.

## ನಾರ್
ದಡ್ಡಲ್ ಮರತ್ತ ನಾರ್ ಬಾರಿ ಗಟ್ಟಿಯಾದುಂಡು. ಐನ್ ತುಳುನಾಡ್ಡ್ ಕುರಲ್ ಪರ್ಬದಪಗ ಕುರಲ್ ಕಟ್ಟೆರೆ ಗಳಸುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮರೊಕುಲ್
ವರ್ಗೊ:ಮರಕುಲು
ಒಡು

thumb|ಒಡು
**ಒಡು** ಪಂಡ ಒಂಜಿ ರೀತಿದ ಕಾಡ್‌ದ ಮುರ್ಗೊ. ಒಡು ಪಲ್ಲಿದ ಉಪಗಣ ಆದುಪ್ಪುನ ವೆರಾನಸ್‌ ವಂಶೊಗು ಸೇರ್ದಿನ ಸರೀಸೃಪ. ರೆಪ್ಟೀಲಿಯ ವರ್ಗದ ವೆರಾನಿಡೀ ಕುಟುಂಬೊಗು ಸೇರ್ದಿನವು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಡ್ ನೆಕ್ಕ್ ವೆರಾನಸ್ ಬೆಂಗಾಲೆನ್ಸಿಸ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡಡ್ ತೂವರೆ ತಿಕ್ಕುನ ಒಡು ಏಷ್ಯಾದ ಮಾತಾ ದೇಶೊಡುಲಾ ಉಂಡು. ಸುಮಾರ್ ಸು. ೧.೭೫ ಮೀ. ಉದ್ದ ಬುಲೆವುಂಡು. ಅಯಿತ ಬೀಲನೆ ಸುಮಾರ್ ಒಂದು ಮೀ. ಉದ್ದ ಬುಲೆವುಂಡು.

## ಬೇತೆ ಪುದರುಲು
ಕನ್ನಡೊಡ್ ಉಡ ಫುದರಾಂಡ, ತುಳುಟ್ಟು ಒಡು, ಉಡು, ಉಡುಂಬು, ಇಜ್ಜಿಡ `ರಡ್ಡ್ ನಾಲಾಯ್ದ' ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ನೇತ ಆಕಾರ, ಬಣ್ಣ, ವರ್ತನೆನ್ ತೂದು ಪೊಳಿಂಕೆ, ಮಣಿ ಒಡು, ಚಟ್ಟೆ ಒಡು ಇಂಚ ಮಾತಾ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಜಾತಿದ ಒಡುನು ತುಳುಟ್ಟು ಗುರ್ತಿಸಾವೆರ್.

## ಇಪ್ಪುನು
ಕಾಡ್ ಇತ್ತಿನಲ್ಪ ಉಂದು ಮರತ ಅತ್ತುಂಡ ಕಲ್ಲ್ ದ ಮಾಟೆಡ್, ನೆಲತ್ತ ಒಟ್ಟೆಡ್ ವಾಸೋ ಮಲ್ಪು೦ಡು.

## ಬದುಕುನ ರೀತಿ
ಬಾರಿ ರಭಸಡ್ ಬಲಿಪುನ ತಾಕತ್ ನೇಕ್ ಉಂಡು. ಲಡಾಯಿ ಮಲ್ಪುನಗ ಅತ್ತುಂಡ ಕೋಪ ಬನ್ನಗ ಬೀಲೊನ್ ಟಪ ಟಪಂದ್ ನೆಲಕ್ಕ್ ಹಾಕುನ, ಉಚ್ಚುದಲೆಕ ನಾಲಯಿ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುದು ಸುಯಿ೦ಪುನ ಅಬ್ಬೆಸ ಒಡುಕು ಉಂಡು. ಪೊಣ್ಣು ಒಡು ಆಣ್ ಓಡುರ್ದು ಚೂರು ಎಲ್ಯೆ ಉಪ್ಪುವ. ಅಯಿತ ಬುಳೆವಣಿಗೆಗ್ ಸರಿಯಾದ್ ಎಣ್ಮರ್ದ್ ೩೦ ಮುಟ್ಟ ಕೆತ್ತಿ ದೀಪುಂಡು. ಪ್ರಾಯ ಆವಂದಿನ ಒಡು ತೂಯರೇ ಪೊರ್ಲು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಒಡು ನೀರ್ ಪರ್ಪುಜಿ ಅತ್ತಂದೆ ಇರ್ನೂದು ವರ್ಸ ಬದುಕುಂಡು ಪನ್ಪುನ ತಪ್ಪು ನಂಬಿಕೆ ಜನೊಕ್ಲೆಡ ಉಂಡು. ಉಂದು ಎಚ್ಚ ಪಂಡ ೨೨ ವರ್ಷ ಬದುಕುನವು.

## ತೆನಸ್
ಉದಲ್, ಕಪ್ಪೆ, ಓಂತಿ, ಅರಣೆ, ಎಲ್ಯೆಲ್ಯ ಉಚ್ಚುಲೆನ್, ಪಕ್ಕಿದ ಕೆತ್ತಿಲೆನ್ ಉಂದು ತಿನ್ಪು೦ಡು. ನೀರ್‌ಡ್ ಮೀದುಂಡು, ಸುಲಬೊಡು ಮರ ಮಿತರುಂಡು.

## ಇತಿಹಾಸೊ
ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ರಾಜೆರ್ ನಕುಲು ಲಡಾಯಿದ ಕಲೊಟು ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ಒಂಟೆದಂಚಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಮಾತಾ ಬಳಕೆ ಮಂತೊಂತಿನ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಗೊತ್ತಿತ್ತಿನವು. ಅಂಚೆನೇ ಬೇತೆಕ್ಲೆನ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಕೋಟೆನ್ ಮಿತರಿಯರೆ ಒಡುನ್ಲಾ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ನಿದರ್ಶನೊಲು ಭಾರತದ ಚರಿತ್ರೆದ ಪುಟೊಕ್ಲೆಡ್ ದಾಖಲಾತುಂಡ್. ಒರ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿನ ಸೇನೆದ ಮುತಾಲಿಕೆ ತಾನಾಜಿ ರಾಯಘಢ ಕೋಟೆಗ್ ಮುತ್ತಿಗೆ ಪಾಡಿಯೆ. ಆ ಕೋಟೆ ಬಾರಿ ಮಲ್ಲ ಅತ್ತಂದೆ ಗಟ್ಟಿಯಾದಿತುಂಡ್. ಒಡು ತನ್ನ ಕೈಕಾರ್ಡ್ ಪತ್ತುಂಡ ಅವು ಬಾರಿ ಬಿಗಿಯಾದುಪ್ಪುಂಡು ಪಂದ್ ತೆರಿದಿತ್ತಿನ ತಾನಾಜಿ, ಒಡುತ್ತ ಸೊಂಟೊಗು ಬಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟುದ್ ರಾಯಘಢ ಕೋಟೆದ ಮಿತ್ತ್ ಬುಡಿಯೆ. ಒಡು ಕೋಟೆದ ಗೋಡೆ ಮಿತರ್ದ್ ಪೋದು ಅಂಚಿ ಡಾಂಟ್ ದ್ ಗೋಡೆಡ್ ಪತೊಂದು ಕುಲ್ಲುಂಡು. ಐರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ತಾನಾಜಿನ ಸೈನಿಕೆರ್ ಒರ್ಯೋರ್ಯೆ ಬಲ್ಲ್ ಪತ್ತುದ್ ಗೋಡೆನ್ ಮಿತಾರ್ದ್ ಕೋಟೆದುಲಾಯಿ ಪೋದು ಇಡೀ ಕೋಟೆನ್ ವಶೊಕ್ಕು ದೆತೊನುವೆರ್ ಪಂದ್ ದಾಖಲೆ ಪನ್ಪು೦ಡು.

## ನಂಬಿಕೆಲು
ಉಂದು ಕೈಕಾರ್ಡ್ ಬಾರಿ ಬಿಗಿಟ್ ಪತ್ತುನೆರ್ದಾದ್ ತುಳುಟ್ಟು **ಆಯೆ ಪತ್ತುಂಡ ಒಡು ಪತ್ತಿಲೆಕ** ಪನ್ಪಿ ಪಾತೆರ ಉಂಡು. ಅಂಚೆನೇ ಎಡ್ಡೆ ಬೇಲೆಗ್ ಪಿದಾಡ್ದ್ ಪೋನಗ ಒಡು ಎದುರು ತಿಕ್ಕುಂಡ ಪೋಪುನ ಬೇಲೆ ಆಪುಜಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಇಲ್ಲ್ ದುಲಯಿ ಬರ್ರೆ ಬಲ್ಲಿ ಅವು ಮಲ್ಲ ಅಪಶಕುನ ಪಂದ್ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಅವು ಪೊಗ್ಗಿನ ಇಲ್ಲ್ ಉದ್ಧಾರ ಆಪುಜಿ೦ದ್ **ಒಡು ಪೊಗ್ಗಿಲೆಕೊ** ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಒಡು ಪೊಗ್ಗಿನ ಇಲ್ಲಲ್ ಕುಲ್ಲರೆ ಬಲ್ಲಿ, ಅಯಿನ್ ಪೊಲಿತ್ ಬೇತೆ ಕಟ್ಟೊಡು ಪಂದ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಒಡು ಉದಲ್ ನಾಡೊಂದು ಇಲ್ಲದುಲಾಯಿ ಬರ್ಪುಂಡು. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಇಲ್ಲಗ್ ಮಣ್ಣ್‌ದ ಗೋಡೆ ಜಾಸ್ತಿ ಇತ್ತುಂಡ್. ಈ ಗೋಡೆ ಪರತ್ತಾನಗ ಉದಲ್ ಬರ್ಪುನ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಇಂಚ ಉದಲ್ ಪತ್ತಿನ ಇಲ್ಲ್ ಬೂರ್ಯೆರೆ ತಯಾರಾತುಂಡ್ ಪಂದ್ ಅರ್ಥ. ಇಲ್ಲ್ ಗ್ ಒಡು ಪೊಗ್ಗೋಡಾ೦ಡ ಅಲ್ಪ ಮಸ್ತ್ ಉದಲ್ ಉಂಡುಂದು ಅರ್ಥ ಅಂಚಾದ್ ಅವು ಪೊಗ್ಗಿನ ಇಲ್ಲ್ ನ್ ಪುಡಪ್ಪೊಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಬತ್ತಿಪ್ಪರೆ ಯಾವು ಪಂದ್ ಈ ನಂಬಿಕೆಗ್ ಉರಗತಜ್ಞೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಒಡುತ್ತ ಮಾಸ ಕೆಲವು ಸೀಕ್ ಲೆಗ್ ಮರ್ದ್ ಪಂದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯ್ತ ಚರ್ಬಿ ಕರಾದ್ ಮಲ್ತಿನ ಎಣ್ಣೆ ವಾತ ರೋಗದಕ್ಲೆಗ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಒಡುತ್ತ ನೆತ್ತೆರ್ ಕಾಮೊ ಉತ್ತೇಜಕ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಕೆಲವು ಜನಕ್ಲೆಡ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆನ್ ಜನಕುಲು ಕೆರ್ಪೆರ್ ಅತ್ತಂದೆ ಕಂಡುದ್ ಮಾರುವೆರ್. ಉಂದು ನಮ್ಮ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಾರ ಅಪರಾಧ. ತಜ್ಞ ವೈದ್ಯೆರ್ನ ಪ್ರಕಾರ ಉಂದು ಪೂರಾ ಸುಳ್ಳು. ನೆತ್ತ ಮಾಸೊ, ಎಣ್ಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ನೆತ್ತೆರ್ಗ್ ಅಂಚಿನ ದಾಲಾ ಶಕ್ತಿ ಉಪ್ಪುಜಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ಪುವೆಚ್ಚಿ

thumb
ಪುವೆಚ್ಚಿ/ಪೂವಚ್ಚಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುನವು ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ಪುರಿ. ಉಂದು ಕೆಲವು ದೈಕ್ಲೆನ ಇರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪರ್೦ದ್ ತಿಂದುದು ಬದುಕುನ ಜೀವಿ.  ಇಂದೆನ್ ಪುರು, ಬೂಮಿದ ಮೃದ್ವಂಗಿಂದ್ ಗುರ್ತಿಸದೆರ್.

## ಬೇತೆ ಪುದರ್
ಪುರುನು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ಡ್ Snail ಅತ್ತುಂಡ land Snail ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡಡ್ ಗೊಂಡೆಹುಳು, ಗೊಣ್ಣೆಹುಳ, ಚೂಳೆಚ್ಚಿ, ಬಸವನ ಹುಳ, ಶಂಕ ಹುಳ ಅತ್ತುಂಡ ಸಿಂಬಳದಹುಳು ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ತೂವರೆ ಪಾತೆಪುರಿ(ಬಸವನ ಹುಳು)ಲೆಕ್ಕ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆಂಡ ನೇಕ್ ಆಯಿತಲೆಕ ಬೆರಿತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಚಿಪ್ಪು ಇಪ್ಪುಜಿ. ತುಳುಟ್ಟು ಪೂವಚ್ಚಿ, ಅಂಟ್ ಪುರಿ, ಪುರು ಪನ್ಪೆರ್.

## ಇಮರ್ಸೆ
ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಇತ್ತ್‌ನ ಉಸಿರಾಟೊ ಮಲ್ಪುನ ಬಸವನ ಹುಳು ಜೀವಿಲೆ ಗುಂಪುಗು ಸೇರುಂಡು. ಆಫ್ರಿಕಡ್ ಬೂಮಿದ ಬಸವನ ಪುರಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ *[[:en:Achatina|ಅಚಾಟಿನಾ]]* ಕುಲೊದ ಕೆಲವು ಜಾತಿಲು ಉಲ್ಲೊ.  ಉಂದು ಮೂಂಕುಡ್ದ್ ಬೀಲೊಗು  ಮುಟ್ಟ ಬುಲೆಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ದಿನ್ನೊ ಇಪ್ಪುಂಡು.

## ತೆನಸ್
ಉಂದು ಎಚ್ಚಾದ್ ಮರಿಯಾಲಡ್ ತೂವರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಪಂತಿ, ಪುದೆಲ್, ಮರ, ದಯಿಕುಲೆಡ್ ತಿಪ್ಪುನೆ. ಉಂದು ಇರೆ ಪರ್೦ದ್ ಅತ್ತಂದೆ ಕುರಿನ ಸೊತ್ತುಲೆನ್ ಪೂರಾ ತಿಂದುದ್ ಬದುಕುಂಡು.

## ಚಿತ್ರೊಲು

File:The snail 1 నత్త.jpg|ಪೂವೆಚ್ಚಿ
File:Snail climbing stone slabs.png|ಪೂವೆಚ್ಚಿ ಬಡ್ತೊಂದ್ ಪೋಪುನೆ
File:SeaSnails.ogv|ಕಡಲ ಬರಿತ ಪೂವೆಚ್ಚಿಲೆನ ತೆನಸ್
File:Snail Melc melc codobelc.ogv|ಬರ್ಸೊದ ಪೊರ್ತುಡು ಪೂವೆಚ್ಚಿಲು
File:Snail moving on ground.webm|ಉಲ್ಂಗ್‌ನ ನೆಲಟ್ ಪೂವೆಚ್ಚಿ ಪೋಪುನೆ
File:Snail moving across leaves.webm|ಇರೆಕ್ಲೆಡ್ ಪೂವೆಚ್ಚಿ ಪೋಪುನೆ
File:Lumache nei monti Iblei - Pantalica.jpg|ಪರ್ವತೊಲೆಡ್ ಪೂವೆಚ್ಚಿಲು


## ಉಲ್ಲೇಕೊ

ವರ್ಗೊ:ಪುರಿಕ್ಕುಲು
ನಾನಿಲ್ ಮರ

thumb|ನಾನಿಲ್ ಮರ
**ನಾನಿಲ್ ಮರ** ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಕಾಡ್ ಮರ. ಈ ಮರಟ್ ಆಪುನ ಪೂವುಡು ಚೀಯದ ನೈ ಲೆಕೊಂದಿನ ಚೀಪೆದ ರಸ ಬರ್ಪು೦ಡು. ಇಂದೆತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ 'ಬ್ಯಾಸ್ಸಿಯ ಲ್ಯಾಟಿಫೂಲಿಯಾ'. ಉಂದು 'ಸಪೋಟೇಸಿ' ಕುಟುಂಬೊ ವರ್ಗೊಗ್ ಸೇರ್ದಿನವು.

## ಬೇತೆ ಪುದರ್
ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ಡ್ ಈ ಮರಕ್ಕ್ ಹನಿ ಟ್ರೀ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬಟರ್ ಟ್ರೀ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡಡ್ ಇಪ್ಪೆ ಮರ, ತಮಿಳ್‍ಡ್ ಇಲ್ಲಿಪ್ಪೆ, ತೆಲುಗುಡು ಇಪ್ಪಿ, ಹಿಂದಿಡ್ ಮೊಹ್ವ, ಸಂಸ್ಕ್ರತಡ್ ಮಧೂಕ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಕುಡ್ಲ ಬುಕ್ಕೊ ಉಡುಪಿದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ 'ನಾನಿಲ್ ಮರ' ಪನ್ಪೆರ್. ಮೋಹ, ಮಹಲ, ಇಲುಪ, ಪೂನಮ, ಮಹುವಾ ಪಂದ್ ನೆಕ್ಕ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಡ್ ಪುದರುಂಡು.

## ತೂವರೆ
ಇರೆ ತಾಲುನ ಮರತ್ತ ಜಾತಿಗ್ ನಾನಿಲ್ ಮರ ಸೇರ್ದ್೦ಡ್. ಮರ ಸುಮಾರ್ 12 ರ್ದ್ 20 ಮೀ ಎತ್ತರೊಗು ಬುಲೆವುಂಡು. ಉಂದು ಚಳಿ, ಮೈಂದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸೀತ ವಾತಾವರಣಡ್ ನೀರ್ ಇತ್ತಿನಲ್ಪ ಸೋಕು ಬುಲೆಪುಂಡು. ಕರ್ನಾಟಕಡ್ ತೆನ್ಕಾಯ್ ಘಟ್ಟದ ಕಾಡ್‍ಡ್ ನೀರ್‌ದ ಬರಿಟ್ ಜಾಸ್ತಿ ಉಂಡು. ಮರತ್ತ ಚೋಲಿ ಒಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ್, ಬೊನ್ಯ ರಂಗ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. 
ಚಳಿತ್ತ ಪೊರ್ತುಗು ಈ ಮರ ಪೂ ಪೋದು ಸೋಕುದ ಕಮ್ಮೆನ ಬರ್ಪುಂಡು. ಸರ್ತ ಬುಳೆವುನ ಮರತ್ತ ಗೆಲ್ಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜೂಮ್ಫೆದ ಇರೆಕುಲೆನ್ ತೂನಗ ಕೊಡೆ ಬುಡ್ಪಾಯಿಲೆಕ ತೋಜುಂಡು. ವರ್ಸೊಗೊರ ಮರತ್ತ ಇರೆ ತಾಲುಂಡು. ಪೊಸ ಚಿಗ್‍ರ್ ಬನ್ನಗ ತಾಮ್ರ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಡ್ ರೈಸುಂಡು.

## ನಂಬಿಕೆಲು
ನಾನಿಲ್ ದ ಮರನ್ ಕೆಲವು ಊರುದ ಆದಿವಾಸಲು ಬುಕ್ಕೊ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಗೊಂಡ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಲು ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಕುಲೆಗ್ ಈ ಮರ ಬಾರಿ ಪವಿತ್ರವಾದುಂಡು. ಚಳಿ ಪೊರ್ತುಡು ಆದಿವಾಸಿನಕ್ಲೆಗ್ ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟು೦ಡ ಅಕುಲ್ ಬಾಲೆಗ್ ಮಿರೆ ಪೇರ್ ಕೊರ್ಪುನೆರ್ದ್ ದುಂಬು ನಾನಿಲ್ ಮರತ್ತ ರಸೋನು ಪರ್ಪಾವೆರ್. ಈ ಮರ ಇತ್ತಿನ ಪ್ರದೇಶಡ್ ನೆಲತ್ತ ಅಡಿಟ್ ನೀರ್ ದ ತಂದೆಲ್ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಗುವೆಲ್ ಮಲ್ತುಂಡ ನಿಗಂಟ್ ನೀರ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು.

## ಪೂ ಬುಕ್ಕೊ ಪರ್೦ದ್
ಪೊಸ ಚಿಗ್‌ರ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಬುಲೆನಗ ಮರ ಪೂ ಬುಡುಪುಂಡು. ಪೂ ಗೆಲ್ಲ್‌ದ ಕೊಡಿಟ್ ಗೊಂಚಿಲ್ ಆದ್ ನೇಲೊಂದು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಪೂಕುಲೆನ ಉಲಯಿ ತಿಗತ್ತ ನೈತಂಚ ರಸ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಪಕ್ಕಿಲೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಚನಿಲ್ ದಂಚಿನ ಜೀವಿಲೆಗ್ ಬಾರಿ ಇಷ್ಟ ಆದುಂಡು. ನೇತ ಬೀಜರ್ದ್ ಅಟಿಲ್‍ಗಾಪಿನ ಎಣ್ಣೆ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ನಾನಿಲ್‍ದ ಕೊಡಿತ  ಚಟ್ನಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆದಿವಾಸಿಲು ನಾನಿಲ್ ಮರತ್ತ ಪರ್೦ದ್‍ಡ್ ಗಂಗಸರಲಾ ದೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಮರೊಕುಲ್
ಚಿರಂಜೀವಿ ಸರ್ಜಾ

ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ರಂಗೊಡ್ ಪೊಲಬು ಇತ್ತಿನ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಸಾದ್ ಇಂಬೆರೆನ ಪುಳ್ಳಿ ಚಿರಂಜೀವಿ ಸರ್ಜಾ (೧೯೮0-೨೦೨೦). **ಚಿರು** ಪಂಡ್ ದೇ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ಇಂಬೆರ್ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ನಟೆ ಆದ್ ಬೇಲೆ ಬೆಂದಿನಾರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಬೊಂಬಾಯಿಪುಳಿ

thumb|ಬೊಂಬಾಯಿಪುಳಿ
**ಬೊಂಬಾಯಿಪುಳಿ** ಪಂಡ ಒಂಜಿ ತರಕಾರಿ ದೈ. ಕರ್ನಾಟಕ,ಆಂಧ್ರ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿಹಾರೋಡ್ದು ಪತ್ತಿನ ಹಿಮಾಲಯ ಮುಟ್ಟ ಉಂದು ಮಾತಾ ಭಾಗೊಡ್ಲಾ ಬುಲೆವುಂಡು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಳಗಾವಿ, ಬಿಜಾಪುರ, ಧಾರವಾಡ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ನೆತ್ತ  ಸಾಗುವಳಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಬೇತೆ ಪುದರ್
ತುಳು ಪುದರ್ ಬೊಂಬಾಯಿ ಪುಳಿ. ಕನ್ನಡೊಡು ಪುಂಡಿ ಪಲ್ಲೆ, ಪುಂಡಿ ಸೊಪ್ಪು, ಪುಂಡಿ ಪಲ್ಯ, ಗೋಗು, ಪಿಂಡಿಸೊಪ್ಪು, ಪುಂಡಿ, ಪುಂತ್ರಿಕೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಡ್ Roselle ಪಂದ್ ಪುದರ್. ತೆಲುಗುಡು Gongura Pappu ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಉಪಯೋಗೊ
ಬೊಂಬಾಯಿಪುಳಿ ದೈತ ಇರೆರ್ದ್ ಪತ್ತಿನ ಕಾಯಿ, ಕಾಂಡ, ಬೇರ್ ಮಾತೆತ್ತಲಾ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ದೈಟ್ ಮಾತಾ ರೀತಿದ ಪೋಷಕಾಂಶಲು ಉಂಡು. ನೆತ್ತ ಇರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಯಿ ಪುಳಿಯಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ಉಪ್ಪಡ್, ತಂಬುಳಿ, ಚಟ್ನಿ ಪೂರಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಅಗ್ನಿ ಮಾಂದ್ಯನ್ ನಿವಾರಣೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ತಿನ್ಪುನ ತೆನಸ್ ದ ರುಚಿ ಜಾಸ್ತಿ ಮಲ್ಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ತಿಂದಿನ ತೆನಸ್  ಜೀರ್ಣ ಆಯೆರೆ ಎಡ್ಡೆ ಆದುಂಡು. ಪಿತ್ತೊರ್ದು ಆಯಿನ ವಾಂಕತೇನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪುಂಡು.ನೆತ್ತ ಸೊಪ್ಪು ಮಲಬದ್ಧತೆನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇರೆತ್ತ ಕಷಾಯನ್ ತೆಮ್ಮೊಗು ಮರ್ದ್ ಆದ್ ಗಲಸುವೆರ್. ಬೀಜನ್ ಅರೆತುದು ಗಾಯಗ್ ಲೇಪ ಪಾಡುವೆರ್. ಈ ದೈತ ನಾರ್ ನ್ ಬಲ್ಲ್, ಗೋಣಿ ಚೀಲೋಗ್ ಪೂರಾ ಗಲಸುವೆರ್. ಕಾಕಜಿ ಮಲ್ಪರೆಲಾ ನೇತ ನಾರ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ದೈಯಿ
ದೀಪಕ್ ಪಾಲಡ್ಕ

ದೀಪಕ್ ಡಿ ಸಿಲ್ವಾ ಮೇರ್ ಅಲಿಯಾಸ್ **ದೀಪಕ್ ಪಾಲಡ್ಕ** ಪಂಡ್ದೇ  ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆದೆರ್. ಮೇರ್ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟೆ ಬುಕ್ಕೊ ರಂಗ ಕಲಾವಿದೆ. ತುಳು ಸಿನೆಮೋತ್ಸವ ೨೦೧೫ ಡ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಸೇರ್ಪಾದ್ ೫ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲೆನ್ ಗೆಂದಿನ *ನಿರೆಲ್* ಪನ್ಪಿನ ತುಳು ಚಲನಚಿತ್ರೊದ ಮೂಲಕ ಮೇರ್ ರಂಗಭೂಮಿಗ್ ಸುರುತ ಪಜ್ಜ ದೀಯೆರ್. ನೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ *ದಂಡ್*(ತುಳು), *ಅಸತೋಮ ಸದ್ಗಮಯ*(ಕನ್ನಡ), *ಬೆಂಡ್ಕಾರ್*(ಕೊಂಕಣಿ),*ಏಕ್ ಅಸ್ಲ್ಯಾರ್ ಏಕ್ ನ* (ಕೊಂಕಣಿ),*ಜ಼ಾವೋಯ್ ನಂಬರ್ 1* (ಕೊಂಕಣಿ), *ಅಮ್ಮೆರ್ ಪೋಲಿಸಾ*(ತುಳು) ಪನ್ಪಿನ ಚಿತ್ರೊಲೆಡ್ ನಟನೆ ಮಲ್ದೆರ್.

## ಜನನ, ಶಿಕ್ಷಣ
ದೀಪಕ್ ಪಾಲಡ್ಕ ಮೇರ್ ಜಾರ್ಜ್ ಡಿ'ಸಿಲ್ವಾ (ಪೊಪ್ಪ), ಫಿಲೊಮೆನಾ (ಅಮ್ಮ) ದಂಪತಿಲೆಗ್ ೧೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ಗ್ ಬೆದ್ರದ ಪಾಲಡ್ಕಡ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್.ಮೇರ್ ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣೊನು ಬೆದ್ರದ ಜೈನ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಡ್ ಪಡೆಯೆರ್ ಅಂಚನೆ ಅಲ್ಪದ ಮಹಾವೀರ ಕಾಲೇಜ್‌ಡ್ ಪಿಯು ಶಿಕ್ಷಣೊನು ಪಡೆದ್, ಮುಂಬೈದ ಕೈಝನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಡ್ ಸ್ನಾತ್ತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ(ಎಂ.ಬಿ.ಎ) ಪಡೆಯೆರ್. ರಂಗನಟೆಯಾದ್, ಮೇರ್ ಸುಮಾರ್ ೧೫-೨೦ ಕೊಂಕಣಿ, ತುಳು ಅಂಚನೆ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮೊಲೆಡ್ ಹಾಸ್ಯ ನಟೆಯಾದ್ ನಟನೆ ಮಲ್ದೆರದ. ಮೇರ್ 105.4 ರೇಡಿಯೊ ಮಸಾಲೆ ದುಬೈ, 93.5 ರೆಡ್ ಎಫ್‌ಎಂ ಡ್  ರೇಡಿಯೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲೆನ್ ಲಾ ಕೊರ್ತೆರ್.

### ವೃತ್ತಿಜೀವನೊ
ದೀಪಕ್ ಪಾಲಾಡ್ಕ ಮೇರ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟೊಡು ಬಿಡುಗಡೆ ಆಯಿನ ತುಳು ಚಿತ್ರೊ *ನಿರೆಲ್* ಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರೊಡ್ ಹಾಸ್ಯ ನಟೆಯಾದ್ತಯಳು ರಂಗಭೂಮಿಗ್ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅವೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ *ದಂಡ್* ಸಿನಿಮೊಡು ಅರ್ಜುನ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್ರೆನೊಟ್ಟು ಹಾಸ್ಯ ನಟೆಯಾದ್ ಅಭಿನಯ ಮಲ್ತೆರ್. ಮೆರೆನ ಕೊಂಕಣಿ ಚಿತ್ರೊ *ಏಕ್ ಅಸ್ಲ್ಯಾರ್ ಏಕ್ ನಾ*, *ಸವೋಯ್ ನಂಬರ್ ೧* (೨೦೧೮), *ಬೆಂಡ್ಕಾರ್* (೨೦೧೯) ಚಿತ್ರೊಲು ಯು.ಎ.ಇ, ಇಸ್ರೇಲ್, ಕುವೈಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೊಡು ಬಿಡುಗಡೆಯಾತ್ಂಡ್. ''

## ನಟನೆ ಮಲ್ದಿನ ಸಿನಿಮೊದ ಪಟ್ಟಿ
### ತುಳು ಸಿನಿಮೊಲು

### ಕೊಂಕಣಿ ಸಿನಿಮಾಗಳು

### ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮೊಲು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಸಿನೆಮೊ ನಟೆರ್
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಐತಾರೊ

ಒಂಜಿ ವಾರೊಗು ಏಳ್ ದಿನೊ. ವಾರದ ಪುದರ್ ಒಂಜೇ ಆಂಡಲಾ ಅಯಿನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆದೇ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಉಂದು ವಾರದ ಸುರುತ್ತ ದಿನ. ತುಳುವೆರ್ ವಾರೊಲೆನ್ ಇಂಚ ಪನ್ಪೆರ್.

## ವಾರೊದ ಏಳ್ ದಿನೊಕುಲು
# ಐರಾರೊ   -  ಆದಿತ್ಯವಾರ/ರವಿವಾರ/ಭಾನುವಾರ (ಕನ್ನಡ)     SUNDAY (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
# ಸೋಮಾರ  -  ಸೋಮವಾರ/ಚಂದ್ರವಾರ (ಕನ್ನಡ)   MONDAY (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)    
# ಅಂಗಾರೆ   -   ಮಂಗಳವಾರ (ಕನ್ನಡ)          TUESDAY(ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
# ಬುದಾರ   -   ಬುಧವಾರ (ಕನ್ನಡ)             WEDNESDAY(ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
# ಗುರುವಾರೊ -  ಗುರುವಾರ (ಕನ್ನಡ)             THURSDAY(ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
# ಸುಕ್ರಾರ    -  ಶುಕ್ರವಾರ (ಕನ್ನಡ)             FRIDAY(ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
# ಸನಿವಾರೊ  -  ಶನಿವಾರ (ಕನ್ನಡ)              SATURDAY(ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವಾರೊಲು
ಬಟ್ಟಲ್

ಬಟ್ಟಲ್ ಪಂಡ ಒಣಸ್ಸ್ ಮಲ್ಪೆರೆ, ತಿಂಡಿ ತಿನಿಯೆರೆ ಗಳಸುನ ಒಂಜಿ ಪಾತ್ರೊ.

## ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನ
ಬಟ್ಟಲ್‌ನ್ ಮಣ್ಣ್, ಕಂಚಿ, ಅಲುಮೀನಿಯಂ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಟೀಲ್‍ಡ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇತ್ತೆ ಪಾಲೆ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಕುಪ್ಪಿಡ್‍ಲಾ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಬಟ್ಟಲ್‍ದ ವಿಧೊಕುಲು
* ಮಣ್ಣ್‌ದ ಬಟ್ಟಲ್
* ಮರತ್ತ ಬಟ್ಟಲ್
* ಕಂಚಿದ ಬಟ್ಟಲ್
* ಅಲುಮಿನಿಯಂ ದ ಬಟ್ಟಲ್
* ಸ್ಟೀಲ್‌ದ ಬಟ್ಟಲ್
* ಕುಪ್ಪಿದ ಬಟ್ಟಲ್
* ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ದ ಬಟ್ಟಲ್
* ಪೇಪರ್‌ದ ಬಟ್ಟಲ್
* ಪಾಲೆದ ಬಟ್ಟಲ್
* ಫೈಬರ್‌ದ ಬಟ್ಟಲ್
ಇರೆನ್‌ಲಾ ಬಟ್ಟಲ್‌ದ ಮಾದರಿಡ್ ಗಲಸುವೆರ್. ಆಯಿಕ್ಕ್ ಗಲಸುನ ಇರೆಕುಲು ಬಾರೆದ ಇರೆ, ಉಪ್ಪೊಳಿಗೆದ ಇರೆ, ತೆಕ್ಕಿದ ಇರೆ, ಪಾಲೆದ ಇರೆ, ಪೊಂಗರೆದ ಇರೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಲೋಟೆ

ನೀರ್ ಪರಿಯೆರೆ ಗಳಸುನೆನ್ ಲೋಟೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಲೋಟೆ ಪಂಡ ನೀರ್ ಆದ್ ಉಪ್ಪುನ ವಸ್ತುಲೆನ್ ಪರಿಯೆರೆ ಗಳಸುನ ಒಂಜಿ ಪಾತ್ರೊ. ಹೋಟೆಲ್‍ಡ್ ಚಾಗ್ ಬೋಡಾದೇ ಲೋಟೆಲೆನ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪವೆರ್.

## ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನೆ
ಲೋಟೆನ್ ಮಣ್ಣ್, ಕಂಚಿ, ಅಲುಮೀನಿಯಂ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಟೀಲ್‍, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಕುಪ್ಪಿಡ್‍ಲಾ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುಪ್ಪಿದ ಲೋಟೆಲೆನ್ ಗ್ಲಾಸ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಲೋಟೆದ ವಿಧೊಕುಲು
* ಎಲ್ಯ ಲೋಟೆ
* ಚಾದ ಲೋಟೆ
* ನೀರ್‌ದ ಲೋಟೆ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಚೊಂಬು

ಚೊಂಬು/ಚೆಂಬು ಪಂಡ ನೀರ್‌ನ್ ದಿಂಜದ್ ದೀಯೆರೆ ಗಳಸುನ ಒಂಜಿ ಪಾತ್ರೊ.

## ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನೆ
ಚೆಂಬುನು ಮಣ್ಣ್, ಕಂಚಿ, ಅಲುಮೀನಿಯಂ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಟೀಲ್‍ಡ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇತ್ತೆ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಕುಪ್ಪಿಡ್‍ಲಾ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

## ಉಪಯೋಗ
* ಬಿನ್ನೆರ್ ಬನ್ನಗ ಅಕುಲೆಗ್ ಕೈಕಾರ್ ದೆಕ್ಕಿಯೆರೆ ನೀರ್ ಕೊರಿಯೆರ
* ಓಣಸ್‌ಗ್ ಕುಲ್ಲ್ ನಪಗ ಇರೆಕ್ಕ್ ನೀರ್ ಪಾಡಿಯೆರೆ
* ಪೇರ್ ಬೊರಿಯೆರೆ

## ಚೆಂಬುದ ವಿಧೊಕುಲು
* ಮೀಯೆರೆ ಗಳಸುನ ಚೆಂಬು
* ಬಿನ್ನೆರೆಗ್ ನೀರ್ ಕೊರಿಯೆರೆ ಗಲಸುನ ಚೆಂಬು
* ಬೊರಿಯೆರ ಗಲಸುನ ಚೆಂಬು

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಗೂಮೆ

**ಗೂಮೆ** ಊಂದೊಂಜಿ ರಾತ್ರೆ ತೆನಸ್ ನಾಡೊಂತು ಪೊಪುನ ಒಂಜಿ ಪಕ್ಕಿ. ನೆನ್ನ್ ಗೂರ್ಮೆ, ಗುಮ್ಮೆ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ಡ್ Owls ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಕನ್ನಡದ್ ಗೂಬೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. 
## ಬಗೆಕುಲು
ವಿಶ್ವಡ್ ಒಟ್ಟುಗು ಗುಮ್ಮೆದ ಸುಮಾರು 133 ಪ್ರಬೇದೊಳು ಉಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಭಾರತೊಡು ಎಲ್ಯ ಮಲ್ಲ ಇಂಚ ಮಾತ ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡುಂಡ ಒಟ್ಟು 15 ಪ್ರಬೇದ ಉಂಡುಗೆ. ನಂಕ್ ಎಚ್ಚ ತೂವರೆ ತಿಕ್ಕುನ ಗುಮ್ಮೆದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪುದರ್ನ್ ತುಳುಕ್ಕು ಬದಲಿ ಮಲ್ತುಂಡ ಅಯಿತ ಕೆಲವು ಪುದರ್ ಇಂಚ ಉಪ್ಪುಂಡು.. ಕಣಜದ ಗುಮ್ಮೆ, ಕೊಂಬುದ ಗುಮ್ಮೆ, ಮೈನ್ದ್ ಗುಮ್ಮೆ, ಮೀನ್ ತಿನ್ಪುನ ಗುಮ್ಮೆ, ಕುಂಟಗುಮ್ಮೆ etc.. ಆಂಡ ತುಳುಟು ಐಟ್ ಕೆಲವೆಕ್ ಬೇತೆನೇ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ನತ್ತ್ ಪಕ್ಕಿ, ನತ್ತಿಂಗೆ, ನತ್ತ್ ಗುಮ್ಮೆ, ಕುಕ್ಕುಸುಡು.. ಇಂಚ ಗುಮ್ಮೆಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ಅಯಿತ ಬಣ್ಣ, ಆಕಾರೋ, ಸ್ವಭಾವಡ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇತ್ತುಂಡಲಾ ಒಟ್ಟಾರೆ ಗುಮ್ಮೆನ್ ತೂನಗನೇ ಅವು ಗುಮ್ಮೆ ಪಂದ್ ಸುಲಬೊಡು ಗುರ್ತ ಪತ್ತೆರೆ ಆಪುಂಡ್. ತಟ್ಟೆದಂಚ ಅಗೆಲ ಉಪ್ಪುನ ಮೋನೆ. ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಕಣ್ಣ್, ದಪ್ಪ ಮಂಡೆ, ವರ್ದ ಕಂಟೆಲ್, ಮೆದುವಾಯಿನ ಸುಯಿ, ರೆಂಕೆ, ಕೊಕ್ಕೆದಂಚಿನ ಕೋಕೈ, ಘನಗಟ್ಟಿದ ಕಾರ್ ಉಂದು ಗುಮ್ಮೆದ ಮೈಕಟ್ಟ್ ದ ವಿಶೇಷತೆ. ಎಚ್ಚಿಕಮ್ಮಿ ಮಾತಾ ಪರಿಸರೋಗ್ಲಾ ಹೊಂದೊಂದು ಗುಮ್ಮೆ ಬದುಕುಂಡು. ಇರ್ಲ್ ಪೊರ್ತುಗು ತಿನರೆ ನಾಡೊಂದು ಪಿದಾಡುನ ನೆಕ್ಕ್ ಪಗೆಲ್ ಕಣ್ಣ್ ತೋಜುಜಿ ಪನ್ಪುನ ತಪ್ಪು ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಆಂಡ ನೆಕ್ ಇರ್ಲ್ ಡ್ ಕಣ್ಣ್ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಆದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಪಗೆಲ್ ಏರ್ನಲಾ ಕಣ್ಣ್ ಗ್ ತಿಕ್ಕ್ ಬೂರುನ ಕಮ್ಮಿ. ಅವು ಮನುಷ್ಯರ್ದ್ ಏಪಲಾ ದೂರ ಇಪ್ಪರೆ ತೂಪುಂಡು.

## ಇಪ್ಪನ
ಮರತ್ತ ಮಾಟೆ, ಮಲ್ಲ ಬರೆತ್ತಾ ಸಂದ್, ನೆಲತ್ತ ಗುರಿ, ಪರಾ ಇಲ್ಲ್, ಜನ ವಾಸೋ ಇಪ್ಪಂದಿನ ಕಟ್ಟೊನೊಡ್ ಪೂರಾ ಉಂದು ಗೂಡು ಕಟ್ಟು೦ಡು. ಕೆಲವು ಸರಿ ಗಿಡಿ ಅತ್ತುಂಡ ಕಕ್ಕೆನ್ಲ ಪರತ್ತ್ ಗೂಡುಡು ಉಂದು ಕುಲ್ಲುಂಡುಗೆ.

## ತಿನಿಯರ
ಗೂಮೆ ಎಲಿ, ಪೆರ್ಗುಡೆ, ಉಚ್ಚುಲೆನ್ ಪತ್ತುದು ತಿನ್ಪುಂಡು.

## ವಿಸೆಸೊ
ಗೂಮೆ ರಾನಗ ಸಬ್ದ ಉಪ್ಪುಜಿ. ಕಾರಣ ನೆತ್ತ ರೆಂಕೆದ ನಡುಟು ಮಸ್ತ್ ದೂಂಚಿ ಅಯಿನ ಸುಯಿ (fringe) ಉಂಡು. ನೆನ್ನ ಕಂಟೆಲ್ನ್ ಮಿತ್ತ್ ತಿರ್ತ್ ಎದುರು ಪಿರ ಒರ್ಮೆಲಾ ತಿರ್ಗಯೆರೆ  ಆಪುಂಡು. ಗುಮ್ಮೆ ಒವ್ವಾ೦ಡಲ ಜೀವಿನ್ ತಿಂದುಂಡ ಅವು ಕೂಜಲ್, ರೆಂಕೆ, ಸುಯಿ, ಎಲುನು ಅಗ್ಯ೦ದೆ ನಿಂಗುಂಡು. ನೆನ್ನ್ ಪೂರಾ ಐತ ಬಂಜಿಡ್ ಒಟ್ಟುಗಾದ್ ಉಂಡೆಲೆಕ ಮಾಂನ್ಪುಂಡು. ಉಂದು owl pelletಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.  ಐನ್ ಗೂಮೆ ಬಾಯಿಟ್ ಅಪಗಪಗ ಉಬ್ಯುಂಡು..

## ನಂಬೊಲಿಕೆ
* ಗುಮ್ಮೆ ಇಲ್ಲದುಲಯಿ ಪೊಗ್ಗೆರೆ ಬಲ್ಲಿಉಂದು 
* ಇಲ್ಲದ ಕೈತಲ್ ಮುನ್ಕುಂಡ ಎಡ್ಡೆತ್ತ್. ಇಲ್ಲದ ಗುರ್ಕಾರಗ್ ತೊಂದ್ರೆ ಆಪುಂಡು. 
* ಇಲ್ಲ್ ದ ಮಿತ್ತ್ ಕುಲ್ಲುದು ಮುನ್ಕುಂಡ ಮಲ್ಲ ಗಂಡಾಂತರ ಆಪುಂಡು. 
** ಅಂಚಾದ್ ಗುಮ್ಮೆ ಮುನ್ಕೆರೆ ಸುರು ಮಂತ್ಂಡ ಒಂಜಿ ರಡ್ಡ್ ಮೂಜಿ ನಾಲ್ ಪಂದ್ ಗೆನ್ಪರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಪಗ ಅವು ರಾದ್ ಪೋಪುಂಡು ಪನ್ಪುನ ನಂಬಿಕೆ. 
** ಕೆಲವೆರ್ ಇಲ್ಲದ ಉಲಯಿ ಮೂಲೆಡ್ ಪೆರೆದನೆನ್ ಕುತ್ತ ನೆಲಕ್ಕ್ ಕಂತದ್ ದೀಪೆರ್. 
* ಮೂಜಿ ನಾಲ್ ದಿನ ಇಲ್ಲದಲ್ಪ ಕುಲ್ಲುಂಡ ಇಲ್ಲಗ್ ಕಲ್ವೆರ್ ಪೊಗ್ಗುವೆರ್ ಪಂದ್ ನಂಬುವೆರ್. 
* ಗುಮ್ಮೆ ಎಡತ್ತ ಕಡೆಟ್ ಮುನ್ಕುಂಡ ಎಡ್ಡೆ. ಬಲತ್ತ ಕಡೆಟ್ ಮುನ್ಕುಂಡ ಎಡ್ಡೆತ್ತ್ ಪನ್ಪೆರ್. 
* ಸಾದಿದ ಮಧ್ಯೆ ತೂವರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡ ಗೇಲ್.
* ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣೊದ ಎಡ್ಡೆ೦ದ್ ನಂಬುವೆರ್. ಗ್ರೀಕೆರ್ನ ನಂಬಿಕೆದ ಪ್ರಕಾರೋ ಗುಮ್ಮೆ ಅದೃಷ್ಟ ಬುಕ್ಕೊ ಬುದ್ಯಂತಿಕೆದ ಸಂಕೇತ ಆದುಂಡು.

## ಗಾದೆ/ನಂಬಿಕೆ
* ರಾತ್ರೆ ಕಕ್ಕೆಗ್ ವೈರಿ ಪಗೆಲ್ ಗೂಮೆಗ್ ವೈರಿ
* ಗೂಮೆ ಬುಲಿತ್ಂಡ ಬಜ್ಜೆಯಿಗ್ ರೇಟ್ ಜಾಸ್ತಿ ಅಪುಂಡು
* ಗೂಮೆಗ್ ಪಗೆಲ್ ಕಣ್ಣ್ ತೋಜುಜಿ

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಪಕ್ಕಿಲು
ಮಣಿಕಾಂತ್ ಕದ್ರಿ

**ಮಣಿಕಾಂತ್ ಕದ್ರಿ** ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗಾಯಕೆ. ಮೇರ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ತುಳು, ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರೋಲೆಗ್ ಪದ ಪಂತೆರ್. ಮೇರ್ ಪೌರಾಣಿಕ ಸ್ಯಾಕ್ಸೋಫೊನಿಸ್ಟ್ ಕದ್ರಿ ಗೋಪಾಲ್ನಾಥ್ ಮೆರೆನ ಮಗೆ.

## ಬೇಲೆ
ಮಣಿಕಾಂತ್, ಜಿಂಗಲ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಭಕ್ತಿ ಆಲ್ಬಮ್‌ಲೆಗ್ ಪದ ಸೇರ್ಪಾವುನ ಮೂಲಕ ಅರೆನ ಬೇಲೆದ ಬದ್ಕ್ ನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಮೇರ್ ಮಲಯಾಳಂ ಪದ ಸಯೋಜನೆಗಾದ್  ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಗೆಂದುದೆರ್.

ಮೇರ್ ೨೦೦೧ ಡ್ ಡ್ರೀಮ್ ಜರ್ನಿ ಪನ್ಪಿನ ದುಂಬಾಯಿನ ವಾದ್ಯಸಂಗೀತ ಆಲ್ಬಂ ನ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿನ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜರ್ನಲ್ ಗಾದ್ ಮೇರ್ ಪಿನ್ನೆಲೆಗಾದ್ ಸ್ಕೋರ್ ಮಲ್ತೆರ್.

ಮೆರೆನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ ಬೇಲೆದ ಬದ್ಕ್ ೨೪ ನೇ ವಯಸ್ಸ್ ಡ್ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿ (ಮಲಯಾಳಂ) ಬುಕ್ಕೊ ಶ್ರೀ ಗರಗಸ (ಕನ್ನಡ) ದೊಟ್ಟುಗು ಸುರು ಆಂಡು. ಈ ಚಿತ್ರಳೆದ ಬುಕ್ಕೊ, ೨೦೦೯ ಡ್ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ 'ಸವರಿ'ಒಟ್ಟುಗು ಮೆರೆಗ್ ಪ್ರಮುಖ ವಿರಾಮ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್. ಮೇರ್ ತೆಲುಗು, ಮಲಯಾಳಂ, ಕನ್ನಡ, ತುಳು ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಬಾಸೆಡ್ ಪದ ಪಂತೆರ್.

## ಡಿಸ್ಕೊಗ್ರಾಫಿ

## ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್
*ಕಲರ್ಸ್ ಸೂಪರ್ ಕನ್ನಡಕ್ಕಾದ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಐಡಿ
*ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಕಲರ್ಸ್ ಸೂಪರ್ ಕನ್ನಡಕ್ಕಾದ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪದ
*ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡದ ಸೂಪರ್ ಮಿನ್ಯುಟ್ ೨ ಗಾದ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪದ
*ಝೀ ಕನ್ನಡದ ಶ್ರೀಮನ್ ಶ್ರೀಮತಿಗಾದ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪದ
*ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡದ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ಸ್ ೨ ಗಾದ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪದ
*ಕಲರ್ಸ್ ಅನುಬಂಧ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲೆಗಾದ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪದ.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಳು
* ೨೦೦೫ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತಕ್ಕಾದ್ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ೨೦೦೯ - ವರ್ಸದ ಎಡ್ಡೆ ಪದ ಬುಕ್ಕೊ ವರ್ಸದ ಕೇನುನಕ್ಲೆನ ಆಯ್ಕೆದ ಪದ ಬುಕ್ಕೊ "ಸವಾರಿ" ಗಾದ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಗಾಯಕಿಗಾದ್ ಮಿರ್ಚಿ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಳು
* ೨೦೧೦ - ಬೆಂಗಳೂರು ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಕಾಡೆಮಿತ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ "ಪೃಥ್ವಿ"
* ೨೦೧೪ - ಸವಾರಿ ೨ ದ 'ನಿನ್ನ ದನಿಗಾಗಿ' ಪದಗ್ ಝೀ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿಳು 
* ೨೦೧೪ - ಸವಾರಿ ೨ ಗಾಗಿ ಚಿತ್ರ ಸಾಂತೆಯಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ೨೦೧೪ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕಗಾದ್ ರೆಡ್ ಎಫ್ಎಂ ತುಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಳು
* ೨೦೧೪ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಿನ್ನೆಲೆ ಸ್ಕೋರ್ (ಚಾಲಿಪೊಲಿಲು) ಗಾದ್ ರೆಡ್ ಎಫ್ಎಂ ತುಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಳು
* ೨೦೧೭ - ರನ್ ಆಂಟನಿಗಾದ್ ವರ್ಸದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಲ್ಬಮ್
* ೨೦೧೮ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಿನ್ನೆಲೆ ಸ್ಕೋರ್ಗಾದ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಕಾಫ್ಟಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಳು (ಮಾರ್ಚ್ ೨೨)

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಕಾವೇರಿ

ಒಂದೊಂಜಿ ತುಳುತ್ತ ಪಿರಾಕ್‌ದ ತುಳು ಕೃತಿ. ಉಂದು ತುಳು ಲಿಪಿಟ್ಟ್ ಬರೆಯಿನವು. ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ತಿಕ್ಕು‌ನ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಕೃತಿಕುಲೆಟ್ ಉಂದುಲಾ ಒಂಜಿ ಅದ್‍ ಉಂಡು. ಕಾವೇರಿ ಕೇರಳದ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊದ ಸಂಗ್ರಹೊಡ್ ಇತ್ತಿನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಕ್‍ಲೆಡ್ ತಿಕ್ಕ್‌ನ ಬೂಕು. ದಿ| ವೆಂಕಟರಾಜ ಪುಣಿಂಚತ್ತಾಯೆರ್ ಈ ಕೃತಿನ್ ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಈ ಕಾವ್ಯೊದ ತಾಡವಾಲೆದ ಸುರುತ ಬುಕ್ಕೊ ಕಡೇತ ಕೆಲವು ಪುಟೊಕುಲು ದಕ್ಕ್‌ದ್ ಪೋಯಿನೆರ್ದಾತ್ರ ಈ ಕೃತಿ ಬರೆತಿನಾಯನ ಪೊಲಬು ಇಜ್ಜಿ. ಈ ಕೃತಿನ್ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತಿನ ಪುಣಿಂಚತ್ತಾಯೆರ್ ಕೃತಿಡ್ ಗಲಸಿನ ಬಾಸೆ, ಛಂದಸ್ಸ್‌ದ ಆಧಾರೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಕೃತಿತ ಪತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯೊಡು ಬತ್ತಿನ 'ಪ್ರಜೋತ್ಪತ್ತಿ' ಸಂವತ್ಸರೊತ ನಿಲೆಟ್ ಕಾವೇರಿ ಕಾವ್ಯೊದ ಕಾಲ ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೬೩೧ ಇಜಿಂಡ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೬೯೧ ಪನ್ದ್ ನಿರ್ಣಯೊ ಮಲ್ದೆರ್.

## ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಸಂಸ್ಕೃತೊದ 'ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣೊ'ದ 'ಕಾವೇರಿ ಮಹಾತ್ಮೆ'ನೇ ತುಳುತ ಕಾವೇರಿ ಕಾವ್ಯೊಗು ಮೂಲ. ಆಂಡ ಉಂದು 'ಕಾವೇರಿ ಮಹಾತ್ಮೆ'ದ ಅನುವಾದೊದ ಕೃತಿ ಅತ್ತ್. ಕವಿ ಸುಮಾರ್ ಕಡೆಟ್ ಮೂಲ ಕತೆತೊಟ್ಟುಗು ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತ್ ಬರೆಪಿನ ಸ್ವತಂತ್ರೊ ದೆತೊಂದೆರ್. ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗ್ರಂಥೊಡು ಸುಮಾರ್ ೧೫ ಅಧ್ಯಾಯೊಲು ಉಂಡು. ತುಳುಟು ತಿಕ್ಕಿನ ಸಂಗ್ರಹೊಡು ಏತೊ ಬಾಗೊಲು ತಾಡೆವೋಲೆಡ್ ಸರಿಯಾದ್ ತಿಕ್ಕ್ದಿಜಿ. ತುಳುಟು ತಿಕ್ಕಿನ ಆಜಿ ಅಧ್ಯಾಯೊಲೆಡ್ ಏಳ್ ಬುಕ್ಕೊ ಎನ್ಮನೇ ಅಧ್ಯಾಯೊ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ್ ತಿಕ್ಕ್ದ್ಂಡ್, ಒರಿದಿನ ಮಾತಾ ಒಂತೆ ಒಂತೆ ತಿಕ್ಕ್ದ್ಂಡ್.

## ಲಿಪಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬರವು
ತುಳುಟು ತಿಕ್ಕಿನ ಪಿರಾಕ್ದ ಶಿಷ್ಟಕಾವ್ಯೊಲಾಯಿನ 'ತುಳು ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ', 'ಶ್ರೀಭಾಗವತೊ', 'ಮಹಾಭಾರತೊ', 'ಕರ್ಣಪರ್ವ' ಪೂರಾ ತುಳು ಲಿಪಿಟೇ ಉಂಡು. ಅಂಚೆನೇ 'ಕಾವೇರಿ'ಲಾ ತಾಡವಾಲೆಡ್ ತುಳು ಲಿಪಿ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳು ಬರವುಡು ಉಂಡು. ಕಾವೇರಿದ ಒಂಜೇ ಒಂಜಿ ತಾಡವಾಲೆ ಕಟ್ಟ್ ಇತೋರ್ತು ತಿಕ್ಕ್ದಿನಿ.

## ಕಾವ್ಯೊದ ವಿಶೇಷೊಲು
ಕಾವೇರಿ ಕಾವ್ಯೊದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾಗೊ ಮಲ್ಲಿಕಾಮಾಲಾ ಬುಕ್ಕೊ ತೋಟಕದೀರ್ಘ ವೃತ್ತೊಳೆಡ್ ಉಂಡು, ಅವ್ವಂತ್ತಂದೆ ತರಳ, ವನಮಯೂರ ಛಂದಸ್ಸ್ ವೃತ್ತೊಳೆನ್ಲಾ ಕವಿ ಗಲಸ್ದೆರ್. ಕವಿ ಕಾವ್ಯೊದ ಅನೇಕ ಕಡೆಟ್ ಅನುಪ್ರಾಸೊನ್ಲಾ ಗಲಸ್ದೆರ್. ಉಪಮಾಲಂಕಾರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಎದುರ್ಕತೆಕುಲೆನ್ ಕಾವ್ಯೊದ ಅಲ್ಪಲ್ಪ ಬಿರಾದಿನಲಾ ಉಂಡು. ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯಲೋಕೊದ ನಿಷಿದ್ಧವಾಯಿನ 'ಅರಿಸಮಾಸೊ'ಲಾ ತುಳುತ ಕಾವೇರಿಡ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ದಿನ ತೋಜುಂಡು.ಅಂಚೆನೆ ಇತ್ತೆದ ತುಳುಟು ಬಳಕೆ ದಾಂತಿನ, ಅಳಿದ್ ಪೋತಿನ ಅವೇತೊ ಶಬ್ಧೊಲು ಕಾವೇರಿ ಮಹಾಕಾವ್ಯೊಡುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
https://web.archive.org/web/20211016080223/http://puninchathaya.com/tulu_grantha.html

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯೊ
ತುಳು ಮಹಾಭಾರತೊ

**ತುಳು ಮಹಾಭಾರತೊ** ಉಂದು ತುಳು ಬಾಸೆದ ಶಿಷ್ಟ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಪಿರಾಕ್‍ದ ಕಾವ್ಯೊ. ಇ ಕಾವ್ಯೊನು ಬರೆತಿನಾರ್ 'ಅರುಣಾಬ್ಜ' ಕವಿ.

## ಕವಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಲ
'ಅರುಣಾಬ್ಜ' ಪಂಡ್ಂಡ ಕವಿನ ನಿಜ ಪುದರ್ ಆವಂದೆ ಕಾವ್ಯನಾಮ ಆದ್ ಉಪ್ಪು ಪಂಡ್‍ದ್ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪನ್ಪೆರ್. ಕವಿನ ಊರು, ಉಡುಪಿದ ಕೈತಲ್ದ ಕೊಡವೂರು ಪನ್ಪುನವು ಕಾವ್ಯೊಡು ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಇತ್ತೆ ನಮಡ ಉಪ್ಪುನ ಕಲ್ಪನೆದ ಆಧಾರೊಡು ಅರುಣಾಬ್ಜ ಕವಿನ ಕಾಲ ಸುಮಾರ್ ೧೪ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಕಡೆ ಇಜ್ಜಿಂಡ ೧೫ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಸುರು ಪಂಡ್‍ದ್ ನಿರ್ಣಯೊ ಆತ್ಂಡ್. ಅರುನಾಬ್ಜ ಕವಿ 'ಶಿವಾ ನೆಡ್ಂಬುರಾರ್'ನ ಸಮಕಾಲೀನೆರ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಕಾವ್ಯೊಡುರ್ದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಕಾವ್ಯೊದ ವಿಶೇಸೊಲು
ತುಳು ಮಹಾಭಾರತೊದ ರಚನೆರ್ದ್ ದುಂಬೇ ತುಳುಟು ರಾಮಾಯಣೊ ರಚನೆ ಆತ್ಂಡ್ ಅಂಚೆನೆ ಕೆಲವಾರ್ ತುಳು ಕವಿಕುಲೆನ ಪೂರ್ವ ಸ್ಮರಣೆನ್ ಅರುಣಾಬ್ಜೆರ್ ಮಲ್ದೆರ್. ಕೀಚಕವಧೆ, ರುಕ್ಮಿಣೀಸ್ವಯಂವರೊ,ಬಾಣಾಸುರವಧೆ ಪನ್ಪುನ ಮೂಜಿ ತುಳು ಕೃತಿಕುಲೆನ್ 'ಗುಡ್ಡೆತ ರಾಯೆ' ಪನ್ಪುನ ಕವಿ ಬರೆತೆರ್ ಪನ್ಪುನ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಉಂಡು. ಅರುಣಾಬ್ಜ ಕವಿನ ಕಾವ್ಯೊದ ವಸ್ತ್ ಮಹಾಭಾರತೊದ ಸಂಭವ ಪರ್ವ. ಮಲ್ಲಿಕಾಮಾಲೆ, ತೋಟಕವೃತ್ತ, ತೋಟಕಜನ್ಯ ವೃತ್ತ,ಅಂಶಗಣ ಷಟ್ಪದಿಲೆನ್ ಗಲಸ್‍ದ್ ಈ ಕಾವ್ಯೊನು ಬರೆತೆರ್. ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಮದಿಮೆ, ಭೂತಾರಾಧನೆ, ವೃಕ್ಷವೈಭವ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ಈ ಕೃತಿಡ್ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.

## ಲಿಪಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಸೆ
ತುಳು ಮಹಾಭಾರತೊದ ಮೂಲ ಪ್ರತಿ ತುಳು ಲಿಪಿಟ್ ಉಂಡು. ಈ ಕಾವ್ಯ ಪಿರಾಕ್ದ ತುಳು ಬಾಸೆಡುಂಡು. ಪಿರಾಕ್ದ ತುಳುಟು ಇತ್ತಿನ 'ರಳಾಕ್ಷರ' ಹೇರಳವಾದ್ ಕಾವ್ಯೊಡು ಗಲಸ್ದೆರ್. ತುಳುತ ಮಾತಾ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥೊಲೆಡ್ ಇತ್ತಿನ 'ಸ್ಟ್' ಧ್ವನಿ ಸಂಕೇತಲಾ ಈ ಕೃತಿಡ್ ಜಿಂಜ ಗಲಸ್ದೆರ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯೊ
ತುಳು ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ

**ತುಳು ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ** ತುಳುಟು ಇತೋರ್ತು ತಿಕ್ಕಿನ ಸುರುತ ಪಿರಾಕ್ದ ಗದ್ಯಕೃತಿ. ಈ ಕೃತಿಟ್ ಗಲಸಿನ ತುಳು ಬೇತೆ ಪಿರಾಕ್ದ ಕೃತಿಕುಲಾಯಿನ 'ಶ್ರೀಭಾಗವತೊ', 'ಕಾವೇರಿ' ದಂಚಿನ ಕೃತಿಕುಲೆರ್ದ್ ಭಿನ್ನವಾದ್ಂಡ್. ಈ ಕೃತಿನ್ ಡಾ.ವೆಂಕಟರಾಜ ಪುಣಿಚಂತಾಯೆರ್ ಬೊಲ್ಪುಗು ಕನತೆರ್.

## ಲಿಪಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬರವು
ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಪುರಾಣೊ'ಡು ಉಪ್ಪುನ 'ದೇವಿಮಹಾತ್ಮೆ'ದ ಕಥೆನ್ ತುಳುಟು ಬರೆತಿನ ಗದ್ಯಗ್ರಂಥೊ ತುಳು ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ. ತುಳುನಾಡ್ದ್ ಪಿರಾಕ್ದ ಕಾಲೊಡು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದಿತ್ತಿನ ತುಳು ಲಿಪಿನ್ ಈ ಗ್ರಂಥ ಬರೆಯರೆ ಗಲಸ್ದೆರ್. ಪೊಸಕಾಲೊದ ತುಳು ಬಾಷೆ ಅಂಚೆನೆ ಶ್ರೀಭಾಗವತೊ, ಕಾವೇರಿದಂಚಿನ ಕಾವ್ಯೊಲೆಡ್ಲಾ ಉಪ್ಪಂದಿನ ಕೆಲವು ತುಳು ಪದೊಕುಲೆನ ಪ್ರಯೋಗ ನಮಕ್ ಈ ಕೃತಿಟ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು.

## ಗ್ರಂಥಕಾರೆರ್ನ ಪೊಲಬು
ತುಳು ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆನ್ ಬರೆಯಿನ ಗ್ರಂಥಕಾರೆರ್ ಪಿರಾಕ್ದ ಕುಂಬ್ಳೆ ಸೀಮೆ (ಇತ್ತೆದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ)ದ ಮುಟ್ಟತ್ತೋಡಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಪದಾರ್ ಪನ್ದ್ ತೆರಿದ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಗ್ರಂಥಕಾರೆರ್ನ ನಿಜವಾಯಿನ ಪುದರ್ ತೆರಿದ್ ಬೈಜಿ ಆಂಡ ಆರ್ನ ಕುಲನಾಮ 'ತೆಂಕಿಲ್ಲಾಯ' ಪನ್ದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ತುಳು ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆದ ತಾಡೆವಾಲೆ ತಿಕ್ಕಿನಿ ಪುಲ್ಲೂರುದ ತೆಂಕಿಲ್ಲಾಯೆರ್ನ ಇಲ್ಲಡ್. ಸುಮಾರ್ ಐನೂದು ವರ್ಷೊರ್ದು ದುಂಬೇ ತೆಂಕಿಲ್ಲಾಯ ವಂಶದಕುಲು ಬಾರಿಕ್ಕಾಡ್ನ್ ಬುಡ್ದು ಪುಲ್ಲೂರುಡು ನೆಲೆಯಾಯೆರ ಪನ್ದ್ ಐತಿಹ್ಯ ಉಂಡು. ತೆಂಕಿಲ್ಲಾಯ ವಂಶದಕುಲು ಬಾರಿಕ್ಕಾಡಿ ಗ‍್ರಾಮೊಡು ಉಪ್ಪುನಗ ಈ ಕೃತಿ ರಚನೆ ಆಂಡ್ ಪನ್ದ್ ವಿಧ್ವಾಂಸೆರೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊ.

## ಪಳಂತುಳು ಬಾಸೆದ ವಿಶೇಷೊಲು
ತುಳು ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆಡ್ ಗಲಸಿನ ತುಳು ಬಾಷೆ ಮಸ್ತ್ ಪಿರಾಕ್ದ, ಈ ಬಾಷೆನ್ ಬಾಷಾವಿಧ್ವಾಂಸೆರ್ ಪಳಂತುಳು ಪನ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಶ್ರೀಭಾಗವತೊ-ಕಾವೇರಿದ ಕಾಲೊಡು ಇತ್ತಿನಾತ್ ಪರಿಷ್ಕೃತ ತುಳು ಬಾಷೆ ಈ ಗ್ರಂಥೊಡು ಇಜ್ಜಿ.ಬುಕ್ಕೊದ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯೊಲೆಡ್ ತಿಕ್ಕಂದಿನ 'ರಳ'ತ ಪ್ರಯೋಗಲಾ ಈ ಗ್ರಂಥೊಡು ನಮಕ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು.ಪೊಸಕಾಲೊದ ತುಳುಟು ರಚನೆ ಮಲ್ಪರೆ ಆವಂದಿನ ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಗಲಾ ಈ ಗದ್ಯೊಡು ಗಲಸಿನ ತುಳುಟು ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯೊ
ಶ್ರೀಭಾಗವತೊ

**ಶ್ರೀಭಾಗವತೊ**ನು ತುಳುತ ಆದಿಕಾವ್ಯ ಪನ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಕಾವ್ಯೊನು ಬರೆತಿನ ಕವಿನ ಪುದರ್ 'ವಿಷ್ಣುತುಂಗ' ಪನ್ದ್. ರೂಢಿಡ್ ಈ ಕೃತಿನ್ 'ತುಳುಭಾಗವತ' ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ಡ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

## ಕವಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಲ
ಶ್ರೀಭಾಗವತೊನು ಬರೆತಿನ ಕವಿನ ಪುದರ್ 'ವಿಷ್ಣುತುಂಗ' ಪನ್ದ್. ಕಾವ್ಯೊಡು ಕವಿಕುಲು ತನ್ನ ಜಾತಕೊನು ತೆರಿಪಾಯಿನೆರ್ದಾತ್ರ ಕಾಲ ನಿರ್ಣಯೊ ಸುಲಭ ಆತ್ಂಡ್. ಆ ಜಾತಕೊದ ಆಧಾರೊಡು ವಿಷ್ಣುತುಂಗನ ಕಾಲ ಕೃ.ಶ ೧೬೩೬ ಪನ್ಪಿನ ನಿರ್ಣಯೊಗು ವಿಧ್ವಾಂಸೆರ್ ಬೈದೆರ್. ಕವಿನ ಪುಟ್ಟುದಿನ ಊರು ಕಾಸರಗೋಡ್ ದ ಪೇರೂರು ಪನ್ದ್‌ಲಾ, ಅಂಚೆನೆ ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಷೆ ಕನ್ನಡ ಪನ್ದ್‌ಲಾ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಸಂಸ್ಕೃತದ ಮೂಲ ಭಾಗವತೊಡು ಒಟ್ಟು ೧೨ ಸ್ಕಂಧೊಲುಂಡು, ಆಂಡ ತುಳುಟು ಇತೋರ್ತು ತಿಕ್ಕಿನಿ ಮೂಜಿ ಸ್ಕಂಧೊಲು ಮಾತ್ರೊ. ಈ ಮೂಜಿ ಸ್ಕಂದೊಲೆಡ್ ಒಟ್ಟು ೪೯ ಅಧ್ಯಾಯೊಲು ೧೯೮೬ ಪದ್ಯೊಲು ಉಂಡು. ವಿಷ್ಣುತುಂಗ ಈ ಕೃತಿನ್ ಬರೆಯರೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ವೃತ್ತೊಲೆನ ಶೈಲಿನ್ ಗಲಸ್‌ದೆರು. ಅಕ್ಷರಗಣೊಕುಲೆನ್ ಮಾತ್ರಾಗಣೊಕುಲಾದ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕೆಲವು ಪೊಸ ವೃತ್ತೊಲೆನ್ಲಾ ಉಂಡು ಮಲ್ದೆರ್. ಕಾವ್ಯೊ ಬರೆನಗ ವಿಷ್ಣುತುಂಗ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿಯಾಪದೊಕುಲೆನ್ ತುಳುಕು ರೂಪಾಂತದ ಮಲ್ತ್‌ ಬರೆತೆರ್. ವಿಷ್ಣುತುಂಗೆರ್ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕವಿ ಚಾಟುವಿಠಲನಾಥೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡೊದ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ ಕೃತಿಲೆನ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತಿನ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

## ಲಿಪಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಸೆ
ತುಳುಭಾಗವತೊನು ತುಳು ಲಿಪಿಟ್ ಬರೆತೆರ್. ತುಳುಭಾಗವತೊಡು ಗಲಸಿನ ತುಳು ಬಾಸೆಗ್ಲಾ ಇತ್ತೆದ ತುಳು ಬಾಸೆಗ್ಲಾ ಮಸ್ತ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಂಡು. ಪಿರಾಕ್ದ ತುಳುಟು ಉಪ್ಪುನ ಶ್ರೀಭಾಗವತೊದ ವಚನರೂಪೊಲು, ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯೊಲು ಇತ್ತೆದ ತುಳುರ್ದ್ ಭಿನ್ನವಾದುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
https://web.archive.org/web/20211016080223/http://puninchathaya.com/tulu_grantha.html

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯೊ
ಕೊತ್ತಂಬರಿ

**ಕೊತ್ತಂಬರಿದ** ದಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಯಿ ರಡ್ಡ್‌ಲ ಉಪಯೋಗ ಆಪಿನಂಚಿನ ಮರ್ದ್‌ದ ಅಂಶ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಸಾಂಬಾರ ವಸ್ತ್. ಕೊತ್ತಂಬರಿ ತಪ್ಪುಡು ಖನಿಜೊಲು, ಥಿಯಮೈನ್, ವಿಟಮಿನ್ 'ಸಿ'ದಂಚಿನ ವಿಟಮಿನ್‍ಲು, ರೈಬೊಫ್ಲವಿನ್, ರಂಜಕ, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ಪ್ರೊಟೀನ್, ನಾರ್ ಬುಕ್ಕೊ ನೀರ್‌ದಂಶ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ತಪ್ಪು ರುಚಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪರಿಮಳ ಉಪ್ಪುನೆಡ್ದಾತ್ರ ನಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯದ ತೆನಸ್ಸ್‌ಡ್ ಗಳಸುವೆರ್, ಅಂಚನೆ  ಈ ಕೊತ್ತಂಬರಿ ತಪ್ಪು ಮಸ್ತ್ ಸೀಕ್‌ನ್ ಗುಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಕಾರಿಯಾದುಂಡು.

## ದಯಿತ ಪೊಲಬು
ಉಂದು ಮೆದುವಾಯಿನ ಬೋಳು ದಯಿ ಜಾಸ್ತಿ ಪಂಡ ೨೦ ಇಂಚಿದಾತ್ ಉದ್ದ ವಾದ್ ಬಳಪುಂಡು. ಕಿನ್ಯ ಕಿನ್ಯ ಇರೆಕುಲು ಸಪುರ ಸಪುರ ಉದ್ದೊದ್ದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಪೂಕುಲು ಕಿನ್ಯ ಗೊಂಚಲಾದ್ ಬೊಲ್ದು ಬಿಳಿ ಅತ್ತ್ಂಡ  ನಸುಗೆಂಪು ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.

## ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸೆದ ಪುದರ್
* ತುಳು - ಕೊತ್ತಂಬರಿ
* ಕನ್ನಡ - ಕೊತ್ತಂಬರಿ
* ಇಂಗ್ಲಿಸ್ - ಕೊರಿಯಾಂಡರ್
* ಹಿಂದಿ - ದನಿಯಾ
* ತೆಲುಗು - ದನಿಯಾಲು
* ತಮಿಳು - ಕೋತಾಮಲ್ಲಿ

## ಉಪಯೋಗ
ಕೊತ್ತಂಬರಿ ದಯಿತ ಮಾತ ಭಾಗೊಲ ಉಪಯೋಗವಾಪಿನಂಚಿನವು. ಪಜಿ ದಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಲುಂಗಾಯಿನ ಕಾಯಿ(ಬಿತ್ತ್)ನ್ ಅಟಿಲ್‌ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮರ್ದ್‌ಗ್ ಗಳಸುವೆರ್.
* ಜಾಸ್ತಿ ಬಾಜೆಲ್ ಆಪಿನಂಚಿನ 'ತೃಷ್ಣಾ' ಪನ್ಪಿ ಸೀಕ್‌ಗ್ ಕೊತ್ತಂಬರಿನ್ ನೀರ್‌‌ಡ್ ಪಾಡ್‌ದ್ ದೀದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರಿತ್‌ದ್ ಪರೊಡು.
* ಕಣ್ಣ್, ಮೈಕೈ ಮಾತ ಬೆಚ್ಚ ಬೆಚ್ಚ ಆಪಿನಂಚಿನ ಅನುಭವ ಅಂಚನೆ ಪಟಿಗೆದ ತೊಂದರೆಗ್ ಮಾತ ಕೊತ್ತಂಬರಿದ ಕಷಾಯ ಪರ್ಂಡ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು.
* ವಾಯಿಗ್ ಕೊತ್ತಂಬರಿನ್ ನೀರ್‌ಡ್ ಕೊದಿಪಾದ್ ಪರ್ಂಡ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು.
* ಕಜಿಪುಗು ಅಂಚನೆ ಕೆಲವೊಂಜಿ ತೆನಸ್ಸ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಕಾಳುದ ಉಪಯೋಗ ಉಂಡು.

## ಕೊತ್ತಂಬರಿ ತಪ್ಪುದ ಉಪಯೋಗ
 
### ಕಣ್ಣ್ ಬೇನೆಗ್
ತಾಜಾ ಕೊತ್ತಂಬರಿ ತಪ್ಪುಡು ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ, ವಿಟಮಿನ್ ಎ, ದಂಚಿನ ಆಂಟಿ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್‍ಲು ಬುಕ್ಕೊ ರಂಜಕದಂಚಿನ ಖನಿಜೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಮಕುಲರ್ ಡಿಜೆನರೇಷನ್, ಕಂಜಂಕ್ಟಿವಿಟಿಸ್, ಕಣ್ಣುಲೆಗ್ ಉಂಡಾಪಿನ ವಯೋ ಸಹಜ ಬೇನೆಲು ಬುಕ್ಕೊ್ ಒತ್ತಡೊಡ್ದು ಕಣ್ಣ್ಲೆಗ್ ಆಪಿನ ಆಯಾಸೊನು ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು. ಚೂರು ಕೊತ್ತಂಬರಿ ತಪ್ಪುನು ಗುದ್ದ್‌ದ್ ಅವೆನ್  ನೀರ್‌ಡ್ ಬೇಯಿಪಾದ್ (ಕೊದಿಯದ್) ಆ ರಸೊನು ಸ್ವಚ್ಛ ಕುಂಟುಗು ಪಾಡ್‌ದ್ ಆ ಕುಂಟುನು ಪುಂಟುದು ಕಣ್ಣ್ ಕೆಲವು ಬೊಟ್ಟ ಬುಡೊಡು. ಇಂಚ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಕಣ್ಣ್‌ದ ಬೇನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕಿರ್ಬುನ ಅಂಚನೆ ಕಣ್ಣ್‌ಡೆ ನೀರ್ ಬರ್ಪುನ  ತೊಂದರೆ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು.

### ಮೂಂಕುಡೆ ನೆತ್ತೆರ್ ಬರ್ಪುನ್
20 ಗ್ರಾಂ ದಾತ್ ತಾಜಾ ಕೊತ್ತಂಬರಿ ತಪ್ಪು ದೆತ್ತೊಂದು. ಚೂರು ಕರ್ಪೂರದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಉಂದೆನ್ ಬೆರೆಸದ್ ಗುದ್ದ್‌ದ್  ಬುಕ್ಕೊ ಆ ರಸೊನು ಮೂಂಕುದ ಒಟ್ಟೆಗ್ ಪುಂಟೊಡು. ಮೂಂಕುಡೆ ನೆತ್ತೆರ್ ಬರ್ಪುನ್ ಉಂತುಡು. ಈ ರಸೊನು ಮುಂಡೊಗು ಪೂಜಿಂಡಲ ಮೂಂಕುಡೆ  ನೆತ್ತೆರ್ ಬರ್ಪುನ್ ಉಂತುಡು. ಅತ್ತಂದೆ ತಾಜಾ ಕೊತ್ತಂಬರಿ ತಪ್ಪುದ ವಾಸನೆನ್ ದೆತೊಂಡಲ ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಕಡಮೆ ಆಪುಂಡು.

### ಚರ್ಮ ವ್ಯಾಧಿಗ್
ತಾಜಾ ಕೊತ್ತಂಬರಿ ತಪ್ಪುಡು ಬೂಷ್ಟು ನಿರೋದಕ, ನಂಜು ನಿರೋಧಕ, ನಂಜು ನಿವಾರಕ ಬುಕ್ಕೊ ಕೊಳೆ ನಿರೋಧಕ ಗುಣೊಕುಲು ಉಪ್ಪುನೆಡ್ದಾತ್ರ  ಉಂದು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಚರ್ಮ ವ್ಯಾಧಿಲೆನ್ ಗುಣ ಮಲ್ಪುನ ಮರ್ದ್ ಆದ್ ಉಪಯೋಗ ಉಂಡು. ಕಿರ್ಬೆಲ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪುರಿಕಜ್ಜಿಗ್ ತಾಜ ಕೊತ್ತಂಬರಿ ತಪ್ಪುದ ರಸ ಬುಕ್ಕೊ ಚಿಗತ ನೈ (ಜೇನು ತುಪ್ಪವನ್ನು) ಸೇರಾದ್ ಪೇಸ್ಟ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅವೆನ್ ಚರ್ಮೊಗು ಲೇಪ ಪಾಡ್‌ದ್ 15 ನಿಮಿಷ ಕರಿಬುಕ್ಕೊ, ಈ ಭಾಗೊನು ಉಗುರು ಬೆಚ್ಚ ನೀರ್‌ಡ್ ದೆಕ್ಕೊಡು.

### ಬಂಜಿನಾಲೆನ ಕಕ್ಕುನ ಸಮಸ್ಯೆಗ್
ಬಂಜಿನಾಲಾಯಿನ ಸುರುಕು ಕೆಲವು ಪೊಂಜೊಲೆಗ್ ಕಕ್ಕುನ ಸಮಸ್ಯೆ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಯಿಕ್ ಒಂಜಿ ಕಪ್ ಕೊತ್ತಂಬರಿ ತಪ್ಪು, ಒಂಜಿ ಕಪ್ ಸಕ್ಕರೆ ಅಯಿಕ್ ನೀರ್ ಸೇರಾದ್ ಪೊರ್ಲು ಕೊದಿಪಾದ್ ಅರತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ್ ಪರ್ಂಡ ಕಕ್ಕುನ ಸಮಸ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು.

### ಕೊತ್ತಂಬರಿ - ಚಿತ್ರ ದರ್ಶಿನಿ

ಫೈಲ್:A scene of Coriander leaves.JPG|thumb|ಕೊತ್ತಂಬರಿ ದಯಿತ ಇರೆ
ಫೈಲ್:Coriandrum sativum 1.1.jpg|thumb|ಕೊತ್ತಂಬರಿದ ದಯಿ
ಫೈಲ್:(MHNT) Coriandrum sativum - inflorescence.jpg|thumb|ಕೊತ್ತಂಬರಿದ ಪೂ
ಫೈಲ್:Coriandrum sativum 15-p.bot-corian.sati-1.jpg|thumb|Coriandrum sativum 15-p.bot-corian.sati



## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಸಾಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಾ
ತುಳು ಕರ್ಣಪರ್ವ

**ತುಳು ಕರ್ಣಪರ್ವ** ತುಳುತ ಪಿರಾಕ್ದ ಕೃತಿ. ಹರಿಯಪ್ಪ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ದ ಅರಸೆ ಉಂದೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್.

## ಕವಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಲ
ತುಳು ಕರ್ಣಪರ್ವೊನು ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸೆ ೨ನೇ ಹರಿಹರೆ(ಹರಿಯಪ್ಪೆ) ಬರೆತಿನಿ ಪನ್ದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸೆರೆ ಎರಮನೆಟ್ಲಾ ತುಳು ಬಾಸೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನೆಕ್ ಉಂದು ಉದಾಹರಣೆ.ಅರುಣಾಬ್ಜ ಕವಿ ಬರೆತಿನ ತುಳು ಮಹಾಭಾರತೊ ಕಾವ್ಯೊಡ್ಲಾ ಹರಿಯಪ್ಪನ ತುಳು ಕರ್ಣಪರ್ವೊದ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಉಂಡು.ಕಾವ್ಯೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಗ್ರಹಕುಂಡಲಿದ ಆಧಾರೊಡು ಕಾವ್ಯೊದ ಕಾಲ ಕೃ.ಶ ೧೩೮೦ ಪನ್ದ್ ತೆರಿಯುಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
https://web.archive.org/web/20211016080223/http://puninchathaya.com/tulu_grantha.html

ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯೊ
ಮಾಲತಿ ಹೊಳ್ಳ

ಪೋಲಿಯೋ ಪನ್ಪಿನ ಸೀಕ್ ಬರ್ಪಿನ ಪೊರ್ತುಗು ಆ ಬಾಲೆಗ್ ನನಾಲ ಒಂಜಿ ವರ್ಸ.ದುಂಬುಗು ಆರ್ನ ಬದುಕು ಪೂರ ಚಕ್ರದ ಕುರ್ಚಿಡೇ ಕರಿಂಡ್.ಆಂಡಲಾ ಮೇರೆಗ್ 300 ಡ್ಲಾ ಮಿತ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪದಕೋಲು ಬೈದ.ಐಟ್ ಸ್ವರ್ಣ ಪದಕಲ ಒಂಜಿ.ಆರೇ ಮಾಲತಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಹೊಳ್ಳ.
## ಜೀವನ
ಮಾಲತಿ ಪುಟ್ಟುದಿನಿ ಜುಲೈ ೬, ೧೯೫೮ ಇಸವಿಡ್.ಅರೆಗ್ ಪೋಲಿಯೋ ಬತ್ತಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಆರೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡತ್oಡ್.ಚೆನ್ನೈಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಎಲುಬುದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗ್ ಸುಮರ್ ೧೫ ವರ್ಸ ಅಲೆದೆರ್.ಅರೆಗ್ ಆಯಿನ ಒಟ್ಟು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ೩೨.

## ಡಿಫರೆಂಟ್ ಸ್ಪಿರಿಟ್
ನಮ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬೇನೆ ಅಂಡಲ,"ಅಯ್ಯೋ ದೇವರೇ,ಉಂದೆಟ್ ಯೆಂಕ್ ಯಾಪ ಮುಕ್ತಿ.ಎನ್ಕ್ ಎನೆಕ್ ಈ ಶಿಕ್ಷೆ.ಪನ್ಪತೇ? ಅಂಡ ಮಾಲತಿ ಇಂಚಿನ ಮಾತ ಪ್ರಶ್ನೆಗ್ಲಾ ಉತ್ತರ ನಾಡಿನಾರ್.ಯಾಪಲ ಪ್ರಶ್ನೆದ ಪಿರ ಪೊತಿನಾರ್ ಅತ್ತ್.ಆರ್ ಅರ್ನ ಬೇನೆನ್ ಮದಪೆರೆ ಮರ್ದುದ ಪಗತೆ ಕ್ರೀಡೆನ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತೆರ್.ಅಂಚ ಪಂಡ ದಾದ?,ಕ್ರೀಡೆಡ್ ಪಾಲ್ ದೆತ್ತೊನೆರೆ ದೈಹಿಕವಾದ್ ಬಂಗ ಅಪುಜ? ಆರ್ ಅರ್ನ ಬದುಕ್ ನೇ ಒಂಜಿ ಅನುಭವ ಮಲ್ತೊಂದಿನಾರ್.ಅಂಚಾದ್ ಈ ವಿಚಾರೊನ್ ಮನಸುಗ್ ನಾಟು ಲಕ್ಕ ಪನ್ಪೆರ್:"ಬದುಕುಡ್ ಗೆಂದುನ ತಾಜಿ ತಿಕ್ಕೊಡಾಂಡ ಐಕ್ ಮಸ್ತ್ ಸ್ರಮ ಬೊಡು.ನಮ್ಮ ದೇಹಗ್ ತಿಕ್ಕುನ ಮಾತ ಕಸ್ಟಲಾ ನಮ್ಮಕ್ ನನ ಆತ್ ಉಮೆದ್,ಶಕ್ತಿ ಕೊರ್ಪ.ಅಂಚಾದ್ ಯಾನ್ ಕ್ರೀಡೆನ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತೆ" ಪಂಡ್.ಆರ್ ನಮ್ಮಲೆಕ್ಕ ಸಾಮಾನ್ಯೆರತ್ತ್ ಅಂಚಾದ್ ಅರ್ನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆದ ಪುದರ್ ಕನ್ನಡೊಡು 'ಬೇರೆಯದೇ ಆದ ಚೈತನ್ಯ' ಅವೆನೆ ಇಂಗ್ಲೀಶ್ ಡ್ 'ಯೆ ಡಿಫರೆಂಟ್ ಸ್ಪಿರಿಟ್' ಪಂಡ್.
ಮಾಲತಿ ಪನ್ಪೆರ್, "ಯಾನ್ ಎಲ್ಯ ಉಪ್ಪನ ಇಲ್ಲದ ಪಿರಟ್ ಬೂರುನ ಕುಕ್ಕುನು ಪೆಜ್ಜೆರೆ ಪೋಪಿನ ಆತ್ ಜೊಕುಲೆಡ್ದ್ ಯಾನೆ ದುಂಬು ಬರೊಡು ಪಂಡ್ ಆಸೆ.ಪಕ್ಕಿ ಲಕ್ಕ ಪೋಡಿಗೆ ಉಪ್ಪಂದೆ ರಾವೊಡು ಪಂಡ್ ಯೆನ್ನೊಂದಿತ್ತೆ.ಒಂತೆ ಮಲ್ಲ ಅಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ 'ಓ ಯಾನ್ ಬಲ್ಪೊಡಾಂಡ ಯೆಂಕ್ ಕಾರ್ ಉಪ್ಪೊಡು,ರಾವೆರೆ ಬೊಡಾದ್ ರೆಕ್ಕ ಇಪ್ಪೊಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಸತ್ಯ ಗೊತ್ತಾಂಡ್.ಬೇಜಾರ್ ಆಂಡ್,ಆಂಡಲಾ ಯಾನ್ ನಂಬಿಕೆ ಬುಡ್ತಿಜಿ.ದಾಯೆ ಪಂಡ ಯೆಂಕ್ ಗೊತ್ತಿತ್ತುಂಡ್ ಯಾನ್ ಒಂಜಿ ದಿನ ಬಲ್ಪುವೆನೇ ಪಂಡ್..."

## ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ಚಲನಚಿತ್ರ
ಡಾ||ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ನ ಒಟ್ಟುಗು ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ಪನ್ಪಿನ ಪಿಚ್ಚರ್ ಡ್ ನಟನೆ ಮಂತಿನ ಮಲತಿಗ್ ಒಂಜಿ ಗರ್ವದ ವಿಚಾರ.
## ಕೀಳರಿಮೆ ಪನ್ಪಿನನೇ ಅಂಗವಿಕಲತೆ
ಮಾಲತಿ ಹೊಳ್ಳ ಪನ್ಪೆರ್ "ನಮ್ಮ ದೇಹೊದ ಅಂಗ ವಿಕಲತೆಡ್ದ್ ಯೆಂಕಲೆನ ಮನಸುಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೀಳರಿಮೆನೇ ಮಲ್ಲ ಅಂಗವಿಕಲತೆ. ಯೆಂಕುಲು ಮಾತ ಒರಿಯಡ್ದ್ ಒರಿ ವಿಭಿನ್ನ ನಿಜ.ಅಂಚೆನೇ ನಮ್ಮ ಬದುಕ್ ಲಾ ವಿಭಿನ್ನತೆಡ್ ಮಿಂಚೊಡು" ಪಂಡ್.
## ಕನಿಕರ ಬೊಡ್ಚಿ
ಈ ಸಮಾಜೊಡು ನಡೆತ್ತೊಂದು ಬತ್ತಿನ ಅಸಮಾನತೆದ ಕಾರಣ ಅಂಗವಿಕಲೆರೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಬಂಗ ಅವೊದುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಮಾಲತಿ "ಯೆಂಕಲೆ ಬೊಡಾಯಿನಿ ನಿಗನ ಕನಿಕರ ಅತ್ತ್ ನಮಲಾ ಸಾಧನೆ ಮಲುವ ಪಂಡ್ ನಿಕುಲ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಉಮೇದ್,ಸಹಾಕಾರ ಮಾತ್ರ" ಪಂಡ್ ಖಡಾಖಂಡಿತವಾದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
## ಮಾತೃ ಫೌಂಡೆಶನ್
ಮಾಲತಿ ಹೊಳ್ಳ ಕ್ರೀಡ ಪಟು ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್.ಆರ್ ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಆದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.ಐತ ಒಟ್ಟುಗು "ಮಾತೃ ಫೌಂಡೆಶನ್" ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಸಂಸ್ತೆ ನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.ಐಟ್ ಅಂಗವಿಕಲ ಜೊಕುಲೆಗ್ ಆಶ್ರಯನು ಕೊರ್ದು ಅಕುಲು ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಯಾದ್ ಬದುಕುಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ತೆರ್."ಗ್ರಾಮಿಣ ಪ್ರದೆಶೊಡು ಮರ್ದ ಮಲ್ಪೆರೆ ತೀರಂದಿನ ಜೊಕುಲೆಗು ಆಶ್ರಯ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಂಬಲ ಕೊರ್ಪಿನನೇ ಯೆನ್ನ ಗುರಿ " ಪನ್ಪೆರ್ ಮಾಲತಿ ಹೊಳ್ಳ.
## ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವೊಲು
ಮಾಲತಿ ಹೊಳ್ಳ ಅರ್ನ ಆತ್ಮ ವಿಶ್ವಸನ್ ಬುಡಂದೆ ಮಂತಿನ ಸಾದನೆಗ್ ಪದ್ಮಶ್ರೀ, ಅರ್ಜುನ, ಏಕಲವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು ಬೈದುಂಡ್.
## ಉಲ್ಲೆಕೊ

೧.
೨.
೩.
೪.
## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಜೀಗುಜ್ಜೆ ಅಜದಿನ

ಜೀಗುಜ್ಜೆಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ಕಜಿಪು.

## ಜೀಗುಜ್ಜೆ ಅಜದಿನೆಕ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು
# ಜೀಗುಜ್ಜೆ 
# ತಾರಾಯಿ
# ಮುಂಚಿ
# ಪುಳಿ
# ಉಪ್ಪು
# ಮಂಜೊಲು
# ಕೊತ್ತಂಬರಿ
# ಜೀರಿಗೆ
# ಬೊಳ್ಳುಳ್ಳಿ

## ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
ಜೀಗುಜ್ಜೆನ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ದ್ ರುಚಿಕ್ ಉಪ್ಪು ಪಾಡ್ದ್ ಬೇಯಿಪಾವೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ತಾರಾಯಿನ್ ಮುಂಚಿ,ಕೊತ್ತಂಬರಿ,ಜೀರಿಗೆ,ಬೊಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ಪುಳಿ, ಮಂಜೊಲ್ ದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಅಡೆವೊಡು. ಆಜಾವುನ ಕಜಿಪು ಆಯಿನೆಡ್ದ್ ದಿಂಜ ಕಡೆವೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. ಕಡೆದ್ ಆಯಿನ ಅರೆಪುನ್ ಬೇಯ್ದಿನ ಜೀಗುಜ್ಜೆಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ಕುಡ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪೊಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಅಡ್ಯೆಲು
ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ರಕ್ಷಾಬಂಧನ

ರಕ್ಷಾಬಂಧನ ಮೆಗ್ದಿ ಪಲಯೆ ಓಟ್ಟು ಸೆರ್ದ್ ಆಚರಿಸವುನ ಪರ್ಬೊ. ಒರಿಯನ ಮಿತ್ತ್ ಒರಿಯಗ್ ಉಪ್ಪುನ ಪ್ರೀತಿ, ನಂಬಿಕೆ,ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಜವಾಬ್ದಾರಿದ ಸಂಕೇತನೇ ಈ ಪರ್ಬೊ. ಭಾರತಿಯೆರ್ ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸೊಡ್ ಆಚರಿಸವುನ ಪರ್ಬ. ಈ ದಿನ ಮೆಗ್ದಿ ನಕುಲು ಪಲಯ ನಕಲೆ ರಾಕಿ ಕಟ್ಟುದ್, ಆರತಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಆಶೀರ್ವಾದ ದೆತೊನೊಡು. ಮೆಗ್ದಿನ ರಕ್ಷಣೆ ಪಲಯೇ, ಪಲಯನ ರಕ್ಷಣೆ ಮೆಗ್ಡಿ ಮಲ್ಪುನ ಸಾಕ್ಷಿ ಈ ಪರ್ಬೊ.

## ಭಾರತಡ್ ಆಚರಣೆ
ಭಾರತಡ್ ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಪುಣ್ಣಮೆನ್ ಯಜುರ್ ಉಪಕರ್ಮ ಪಂಡ್ದ್ ಪಿರಾವುಡ್ಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ಈ ದಿನಕ್ ನನೊಂಜಿ ವಿಶೇಷ ಉಂಡು. ದುಂಬು ಉತ್ತರ ಭಾರತಡ್ ಮಾತ್ರ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಚಲಿತವಿತ್ತಿನ 'ರಕ್ಷಾಬಂಧನ' ಅತ್ತ್‌ಂಡ 'ರಾಖಿ' ಪರ್ಬನ್ ಕೆಲವು ವರ್ಷಡ್ದ್ ಇಡೀ ಭಾರತಡ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಆಚರಿಸವೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಆಂಡ ಪಲಯೇ ಮೆಗ್ಡಿ ನಕನ ಬಾಂಧವ್ಯನ್ ಪ್ರತಿ ಒರಿಲಾ ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾದ್ ನೆನಪು ಮಲ್ಪುನ ಈ ದಿನ ಬಾಲ್ಯೋದ ಮಸ್ತ್ ಸಿಹಿ ಕಹಿ ನೆನಪು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸುಡ್ ಮೂಡುಂಡು.

ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನ ಆಚರಣೆಗ್ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಐತನೆ ಆಯಿನ ಮಹತ್ವ ಉಂಡು. ಮಾತ ಮೆಗ್ದಿನಕುಲು ಸಮಾಜೊದ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಡ್ದ್ ಕಾಪು ಪಂಡ್ ಅಕ್ಲ್‌ನ ಪಲಯನ ಮುಂಗೈಗ್ ರಾಖಿನ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಮಾತ ಪಾಲಯಾಡೆಗ್ಲ ಈ ಪೊರ್ತುಗು ಮೆಗ್ದಿನ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುನ ಪ್ರೀತಿ,ಮೋಕೆ, ಜವಾಬ್ದಾರಿನ್ ನಾನಾತ್ ಉಜ್ವಲ ಮಲ್ಪುನ ರಕ್ಷಾಬಂಧನ ಪರ್ಬದ ನೀತಿ ಆತ್ತುಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಆಚರಣೆ
ಜೀಗುಜ್ಜೆ

thumb|ಜೀಗುಜ್ಜೆ

**ಜೀಗುಜ್ಜೆ** ಒಂಜಿ ತರಕಾರಿ ಆದ್ ಗಲಸುನ ಮರಟ್ಟ್ ಬುಲೆಪುನ ಒಂಜಿ ಕಾಯಿ. ಉಂದೆಕ್ ಕನ್ನಡೊಡು ದಿವಿಹಲಸು(ಸೀಮೆಹಲಸು)ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
೧೮ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ವಿಲಿಯಮ್ ಬ್ಲೀಗ್ ಪನ್ಪುನಾಯೆ ಜೀಗುಜ್ಜೆನ್ ಮಾತಾ ಜಾಗೆಗ್‌ಲಾ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತೆ. ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಕರಾವಳಿ ಅಂಚೆನೆ ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಸೊಡು ಎಚ್ಚಾದ್ ತೋಟೊಡು ಜೀಗುಜ್ಜೆನ್ ಬುಳೆಪಾವೆರ್.

## ಮೂಲೊ

## ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್
ಉಂದು ಮೊರಸಿ ಕುಟುಮೊಗು ಸೇರ್ದ್, ಅರ್ಟೋಕಾರ್ಪಸ್ ಇನ್ಸಿಸ (Artocarpus incisa)(Artocarpus altilis) ಪನ್ಪಿನವು ಉಂದೆತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಡ್ ಬ್ರೆಡ್ ಫ್ರುಟ್ (Bread Fruit) ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

## ಗಲಸುನೆ
ಜೀಗುಜ್ಜೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ದೀಗುಜ್ಜೆ ಉಂದೆನ್ ಕಜಿಪು, ಉಪ್ಪುಕರಿ, ಕಡ್ಲೆ ಜೀಗುಜ್ಜೆ, ಪೋಡಿ, ಅಪ್ಪಲ - ಮಲ್ಪೆರೆ ಗಲಸುವೆರ್.

### ಜೀಗುಜ್ಜೆ ಪೋಡಿ
ಜೀಗುಜ್ಜೆಡ್ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ತಿಂಡಿ

***ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು**
#ಜೀಗುಜ್ಜೆ
#ಕಡ್ಲೆ ಹಿಟ್ಟು
#ಜೀರಿಗೆ
#ಉಪ್ಪು
#ಮುಂಚಿದ ಪುಡಿ
#ಎಣ್ಣೆ

***ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನೊಲು**

ಜೀಗುಜ್ಜೆನ್ ಎಲ್ಯ ತುಂಡು ಮಲ್ತೊನೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆಕ್ಕ್ ಕಡ್ಲೆಹಿಟ್ಟು, ಜೀರಿಗೆ, ಉಪ್ಪು, ಮುಂಚಿದ ಪೊಡಿ ಪಾಡ್ದ್ ಬಿರವೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ದಿಕ್ಕೆಲ್ಡ್ ಎಣ್ಣೆ ದೀದ್ ಅವೆಕ್ಕ್ ಉಂದೆನ್ ಪಾಡೋಡು ಸರಿಟ್ಟ್ ಕಾಯಿಪೊಡು. ಅಡೆಗ್ ಪೋಡಿ ರೆಡಿ.

### ಜೀಗುಜ್ಜೆ ಕಬಾಬ್

***ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು**

#ಜೀಗುಜ್ಜೆ
#ತೆತ್ತಿ
#ಉಪ್ಪು
#ಮುಂಚಿದ ಪೊಡಿ
#ಕಬಾಬ್ ಪೊಡಿ
#ಎಣ್ಣೆ

***ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನೊಲು**

ಜೀಗುಜ್ಜೆನ್ ಎಲ್ಯ ತುಂಡು ಮಲ್ತೊನೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆಕ್ಕ್ ಕಬಾಬ್ ಪುಡಿ,ಮುಂಚಿದ ಪೊಡಿ,ತೆತ್ತಿ,ಉಪ್ಪು,ಉಪ್ಪು ಪಾಡ್ದ್ ಸರಿಟ್ಟ್ ಕಲತ್ತೊಂದು ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆನ್ ಒಂಜೊAಜೆನೇ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಬುಡೊಡು.ಸರಿಟ್ಟ್ ಕಾಯಿಪೊಡು.

### ಜೀಗುಜ್ಜೆ ಸುಕ್ಕ

***ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು**

#ಜೀಗುಜ್ಜೆ
#ತಾರಯಿ
#ಮುಂಚಿ
#ಸಂಬರ
#ಜೀರಿಗೆ
#ದಾಸೆಮಿ
#ಉಪ್ಪು
#ನೀರುಳ್ಳಿ

***ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನೊಲು**

ಜೀಗುಜ್ಜೆನ್ ನೀರ್‌ಡ್ ಬೈಪಾವೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ತಾರಾಯಿ, ಮುಂಚಿ, ಸಂಬರ, ಜೀರಿಗೆ, ದಾಸೆಮಿ, ನೀರುಳ್ಳಿ, ಉಪ್ಪು ಉಂದೆನ್ ಕಡೆವೊಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆನ್ ಜೀಗುಜ್ಜೆಗ್ ಕೊಟೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಸರಿಟ್ಟ್ ಬೈಪಾವೊಡು. ಅಡೆಗ್ ಜೀಗುಜ್ಜೆ ಸುಕ್ಕ ರೆಡಿ

## ಮರ್ದ್‌‌ಡ್
ಎಡ್ಡೆ ಬುಳೆದಿನ  ಕಾಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೀಜೊಲೆನ್ ತರಕಾರಿಯಾದ್ ಗಳಸುವೆರ್ತ್ತಾ. ಕಾಯಿದ ತಿರ್ಲ್ಡ್  ಶೇ.೭೦ ದಾತ್ ತಿನೆರೆ ಆಪುನಂಚಿನವು. ಬೇಯಿಸಿದಾಗ ರುಚಿಯಲ್ಲಿ ಆಲೂಗೆಡ್ದೆಯಂತಿರುತ್ತದೆ. ಬೀಜವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ತಿನ್ನಬಹುದು. ಸಾರು, ಪಲ್ಯ, ಹುಳಿ ಮಂತಾದ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಉತ್ತಮ. ಪೊಲಿನೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಹಸಿಕೊಬ್ಬರಿಯನ್ನು ನುಣ್ಣಗೆ ರುಬ್ಬಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಹಾಲು ಅಥವಾ ಹೋಳುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಅಥವಾ ಹೋಳುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಬೇಯಿಸಿ ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಒಣಗಿಸಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಲೋಮಾನ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಹಣ್ಣನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಜೋಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಮನೆಯಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿದರೆ ಉತ್ತಮ ಅಲಂಕಾರ ಸಸಿಯಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಎಲೆ ದಿನಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಮೇವು ಇದರ ಸಸ್ಯಕ್ಷೀರವನ್ನು ದೋಣಿಗಳ ಬಿರುಕು ಮುಚ್ಚಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಾರಿನ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚು ಇರುವುದರಿಂದ ಮಲಬದ್ದತೆ ಇರುವವರಿಗೆ ಅನುಕೂಲ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತರಕಾರಿಲು
ಕರಿಮಣಿ

**ಕರಿಮಣಿ** ಪಂಡ ಮದಿಮೆಡ್ ಮದಿಮಯೆ ಮದಿಮಾಲೆಗ್ ಕಟ್ಟುನ ಪವಿತ್ರವಾಯಿನ ಸರ. ವೈವಾಹಿಕ ಸ್ಥಿತಿತ ಸಂಕೇತವಾದ್ ಕರಿಮಣಿನ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಈ ಪದ್ಧತಿ, ಆಚರಣೆ ಪುಟ್ಟಿನಿ ಭಾರತೊದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೋಡು. ಕರಿಮಣಿನ್ ಮಂಗಳ ಸೂತ್ರ ಪಂಡ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಮಂಗಳ ಸೂತ್ರ (ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು ಮಂಗಳ ಪಂಡ 'ಪವಿತ್ರ, ಶುಭ', ಬುಕ್ಕೊ ಸೂತ್ರ ಪಂಡ 'ದಾರ') ಪನ್ಪುನ ಅರ್ತೊ ಉಂಡು. ಉಂದೆತ ಮೂಲ ಕ್ರಿ.ಶ ೬ ನೇ ಶತಮಾನ ಪಿರವುದ. ದಾಯೇ ಪಂಡ ಬೇತೆ ಅಂಜೊವು  ಬುಕ್ಕೊ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಡ್ದ್ ಕಾಪೆರೆಗಾದ್ ಮದಿಮಾಲೆನ ಸುತ್ತ ಒಂಜೇ ಮಂಜೊಲ್ ನೂಲುನು ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಕರಿಮಣಿನ್ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮೊ ಭಾರತ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಬುಕ್ಕೊ ನೇಪಾಲೊಡು ಒಂಜಿ ಅಭ್ಯಾಸ, ಪದ್ದತಿ ಆತುಂಡು. ಈ ಅಭ್ಯಾಸ ಮದಿಮೆ ಸಮಾರಂಬೊದ ಮಲ್ಲ ಆಚರಣೆ.

## ಬೇತೆ ಪುದರ್‌ಲ್
* ಕರಿಮಣಿ
* ತಾಳಿ
* ಮಾಂಗಲ್ಯ
* ಮಂಗಳಸೂತ್ರ

## ಮಹತ್ವ
ಕರಿಮಣಿತ ಮಹತ್ವನ್ ಆದಿಶಂಕರಾಚಾರ್ಯೆರ್ ಅರ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುಸ್ತಕೊಡ್ ಸೌಂದರ್ಯ ಲಹರಿಡ್ ಕುಡ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮಲ್ದೆರ್. ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯೋದ ಪ್ರಕಾರ, ಕಂಡನೆನೆ ದೀರ್ಘಾ ಆಯಸ್ಸುಗ್ ಬೋಡಾದ್ ಕರಿಮಣಿನ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರೀಕ್ಷೆದ ಪ್ರಕಾರ ಪನ್ಪಿನಾಂಡ, ಮದಿಮೆ ಆಯಿನ ಪೊಣ್ಣು ತನ್ನ ಜೀವನೊದ ಕಡೇ ಮುಟ್ಟಲ ಕರಿಮಣಿನ್ ಪಾಡೊಡು. ದಾಯೇ ಪಂಡ ಈ ಅಭ್ಯಾಸ ಕಂಡನೆನ ಆಯಸ್ಸುನ್ ಜಾಸ್ತಿ ಮಲ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು.

## ವಿನ್ಯಾಸೊಲು
ಕರಿಮಣಿನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಗೆತ ವಿನ್ಯಾಸೋಡು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತೂವೆರೆ ಸಿಕ್ಕುನು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಾಳಿ, ತೆಲುಗೆರ್ ಪಾಡುನ ಪುಸ್ತೇಲು, ಮಲಯಾಳಿ ದಕುಲ್ ಪಾಡುನ ಎಲಾ ತಾಳಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮಿನ್ನು ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಜಾತಿದ ತಮಿಳೆರ್ ಪಾಡುನ ಕುಂಭ ತಾಳಿ. ವಿನ್ಯಾಸೋನು ಮದಿಮಾಯೆನ  ಕಡೆತಕುಲು ಅಕನ ಪದ್ಧತಿದ ಪ್ರಕಾರ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಗುಜರಾತಿದಕುಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾರ್ವಾಡಿ ನಗುಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬಂಗಾರ್ದ್ದ್ ಸರೋಟ್ ವಜ್ರದ ಪೆಂಡೆಂಟ್ ನ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಉಂದು  ಅಲಂಕಾರೊಗ್ ಮಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯೋಗ್ ಅರ್ಥಗ್ ಬದಲಿ ಅತ್ತ್. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಕುಲು ರಡ್ದ್ ಪೆಂಡೆಂಟ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಕನ್ನಡಿಗೆರ್ನ ಮಾಂಗಲ್ಯ, ತಾಳಿ, ಮಂಗಳ ಸೂತ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಕರಿಮಣಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಕಲೆ ಹೋಲುಂಡು. ಐಟ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ರಡ್ಡ್ ವಾಟಿ ಉಪ್ಪುಂಡ್. ಆಂಡ ಇತ್ತೆ ಫ್ಯಾಷನ್ ಬರ್ರೆ ಪೋದ್ ಜನಕುಲ್ ಒಂಜೇ ವಾಟಿದ ಕರಿಮಣಿ ಅತ್ತುಂಡ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮುನಿದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕರಿಮಣಿ ಪಾಡುವೆರ್.

## ಚಿತ್ರೊಲು

Mangalsutra.png|ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶ ಸಂಪ್ರದಾಯೋದ ಕರಿಮಣಿ
Indian Mangalsutra.jpg|ಭಾರತೊದ ಕರಿಮಣಿ
Nasrani Syrian Christian Minnu.jpg| ಕೇರಲೊದ ಸೈಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬಳಸುನ ೨೧ ಮಣಿತ ಶಿಲುಬೆ ಉಪ್ಪುನ ಕರಿಮಣಿ.
A thaali- pillaiyar thaali.jpg|ಪಿಳ್ಳಾಯರ್ ಕರಿಮಣಿ
A thamiar-thaali.jpg|ಥಮರಿ ಕರಿಮಣಿ
A thennaimaraththaali.jpg|ತೆನ್ನೈಮಾರತ ಕರಿಮಣಿ
A- thaali koundars.jpg|ಕೊಂಗು ವೆಲ್ಲಾಳ ಗೌಂಡರ್ ಕರಿಮಣಿ
A- thaali vanniyar.jpg|ವನ್ನಿಯರ್ ಕರಿಮಣಿ 
Amman thali.jpg|ದೇವಿ ಕರಿಮಣಿ
Mangalsutra (Thaali).JPG|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕರಿಮಣಿ


## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
#Mangalsutra in Indian Culture is not just a jewelry item, but a sacred thread of love and goodwill which is worn by married women, as a symbol of their successful marriage.
#Why Do Married Hindu Women Wear Mangalsutra?
#

ವರ್ಗೊ:ಸೊತ್ತುಲು
ವಿಲ್ಫಿ ರೆಬಿಂಬಸ್

**ವಿಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ಜೆರಾಲ್ಡ್ ರೆಬಿಂಬಸ್** ಕೊಂಕಣಿ ಬಾಸೆಡ್ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನ ಕುಡ್ಲದ ಗಾಯಕೆ. ಕೊಂಕಣ್ ಕೋಗುಳ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನಾರ್. ಕರಾವಳಿಡ್ ಮಾತ್ರ ಅತ್, ಪರದೇಸೊಡುಲಾ ಕೊಂಕಣಿ ಬಾಸೆದ ಪದೊಕುಲೆನ್ ಊರೊರ್ಮೆ ಪಸರಿಸಾಯಿನ ಕುಡ್ಲದ ಕಲಾವಿದೆ.

## ಪುಟ್ಟು ಬುಕ್ಕೊ ಬದ್‌ಕ್
ರೆಬಿಂಬಸೆರ್ ಪುಟ್ಟಿನ 1942 ಎಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗೊಲ್ದ 2 ನೇ ತಾರೀಕ್‍ದಾನಿ, ಕುಡ್ಲದ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕುಟುಂಬೊಡು. ಅಮ್ಮೆರ್ ಲ್ಯಾಂಡಲಿನ್ ರೆಬಿಂಬಸ್- ಕೇರಳದ ಕಾನ್ಹಂಗಾಡ್‌ದಾರ್, ಅಪ್ಪೆ ಮಗ್ದಲಿನಾ ಮೆಂಡೋನ್ಸಾ- ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯೊದಾರ್.

ರೆಬಿಂಬಸೆರ್ ತನ್ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣೊನ್ ಕುಡ್ಲದ ಮಿಲಾಗ್ರಿಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲುಡು ಕಲ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಕೋರ್ಸ್ ಓದಿಯೆರ್.

ಶಾಲೆ ಕಾಲೇಜಿದ ದಿನೊಟೆ ರೆಬಿಂಬಸೆರ್ ಎಡ್ಡೆ ಪದ ಪನ್ಪಿನಾರ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಪುಗರ್ತೆ ದೆತೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಗೆತ ಸ್ಪರ್ದೆಲೆಡ್ ಪಾಲ್ ದೆತೊಂದು ಬಹುಮಾನಲೆನ್ ಗೆಂದ್‌ದಿತ್ತೆರ್. ಎಡ್ಡೆ ಕಬಡ್ಡಿ ಆಟಗಾರೆಲಾ ಆದಿತ್ತಿನ ವಿಲ್ಫಿ ರೆಬಿಂಬಸ್, 14ನೇ ಪ್ರಾಯೊಡೇ ಕೊಂಕಣಿ ಪದೊಕುಲೆಗ್ ರಾಗ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪರೆ ಸುರು ಮಲ್ತಿತ್ತೆರ್. 15ನೇ ಪ್ರಾಯೊಡು ಆರ್ ಸುರುತ ಕೊಂಕಣಿ ನಾಟಕ *ಪೊಯ್ಶಾಂಚೆ ಸಂಸಾರ್* ರಚನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಸಂತ ಜೊಸೆಫ್ ನಾಟಕ ಸಂಘೊದ ಮೂಲಕ ಗೊಬ್ಬಾಯೆರ್. ಅಯಿಡ್‌ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಯಮಾರ್ 8 ಕೊಂಕಣಿ ನಾಟಕೊಲೆನ್ ಬರೆದ್ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಲ್ತೆರ್. 1959ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಆರೆನವೇ ಆಯಿನ ಪದ ಪನ್ಪಿನಕುಲೆನ ತಂಡ ಯುನೈಟೆಡ್ ಯಂಗ್‌ಸ್ಟರ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ‌ನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಾಯೆರ್. ಅಪಗ ಆರೆಗ್ 17 ವರ್ಷ ಆತೆ.

## ಕುಟುಂಬ
ಮೀನಾ ಗ್ರೇಶಿಯಾ ರೆಬಿಂಬಸ್, ವಿಲ್ಫಿ ರೆಬಿಂಬಸ್‌ರೆನ ಬುಡೆದಿ. ಕಂಡನಿ ಲೆಕನೆ ಬುಡೆದಿಲಾ ಕಿನ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡೇ ಪದ ಪನ್ಪಿನ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. 1963ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಕಂಡನಿನೊಟ್ಟುಗು ಪದ ಪನರ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ತನ್ನ 16 ನೇ ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯೊಡು, ಯುನೈಟೆಡ್ ಯಂಗ್‌ಸ್ಟರ್ಸ್ ತಂಡದ ದೋತ್ ಮಕನಕ ನಾಟಕೊಡು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ ಆದ್ ಮೀನಾ ರಂಗೊಗು ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಲ್ತೆರ್.

ರೆಬಿಂಬಸೆರೆನ ಕುಟುಂಬನೇ ಒಂಜಿ ಸಂಗೀತ ಕುಟುಂಬ ಪನೊಲಿ. ಬುಡೆದಿನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಗಿಟಾರ್ ಕಲಾವಿದೆ, ಅತ್ತಂದೆ ಗಿಟಾರ್ ಶಿಕ್ಷಕೆರ್‌ಲಾ ಅಂದ್. ಬುಡೆದಿ ಪದ ಪನ್ಪಿನ ಅತ್ತಂದೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕಿಲಾ ಅಂದ್. ಮಗೆ ವಿಶ್ವಾಸ್ ರೆಬಿಂಬಸ್ ಪಾಯ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಗಲ್ ವೀಣಾ ರೆಬಿಂಬಸ್ ಪಾಯ್ಸ್ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಯಂಗ್‌ಸ್ಟರ್ಸ್ ತಂಡೊಡು ಗಾಯಕೆರಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್.

## ಸಾಧನೆಲು
ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿದ 50 ವರ್ಸೊಲೆಡ್ ರೆಬಿಂಬಸೆರ್ 3000ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕೊಂಕಣಿ ಪದೊಕುಲೆಗ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. 500ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನೊಲೆನ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ದೇಸೊಡು ಅತ್ತಂದೆ ಪರದೇಸೊಡು ಸೇರ್ದ್ 248ಡ್ದ್‌ಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ವಿಲ್ಫಿ ನೈಟ್ಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲೆನ್ ನಡಪಾದೆರ್.

ಉಂದು ಅತ್ತಂದೆ, 40 ಸಂಗೀತದ ಕೆಸೆಟ್‌ಲು, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಭಕ್ತಿಗೀತೆದ ೬ ಕೆಸೆಟ್‌ಲು, ೧ ವಾದ್ಯ ಸಂಗೀತೊದ ಸಿಡಿ, ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲೆಡ್ ಪಂತಿನ ಪದೊಕುಲೆನ ೯ ಆವೃತ್ತಿದ ಬೂಕುಲು, ಬುಕ್ಕೊ ಕೊಂಕಣಿ ಸಿನೆಮಾಡ್ ಪಂತಿನ ಪದೊಕುಲೆನ ಬೂಕುಲಾ ಬುಡುಕಡೆ ಆತ್ಂಡ್.

## ಸಿನೆಮಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು
ಆರ್ ಪದ ಪಂತಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಲ್ತಿನ ಕೆಲವು ಕೊಂಕಣಿ ಸಿನೆಮಾ

* ಮೊಗ್ ಅನಿ ಮೊಯ್‌ಪಾಸ್ - ೧೯೭೭
* ಕಾಜಾರಾ ಉಪ್ರಾಂತ್- ೧೯೮೮
* ಬೊಗ್ಸಾಣೆ- ೧೯೮೬
* ಪಾದ್ರಿ- ೨೦೦೫

ಉಂದು ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ, ಬೆಂಗಳೂರು ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಗಳೂರುದ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರೊಲೆಡ್, ಬೆಂಗಳೂರು ಬುಕ್ಕೊ ದೆಹಲಿ ದೂರದರ್ಶನೊಲೆಡ್‌ಲಾ ಮೆರೆನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಸಾರ ಆತ್ಂಡ್.

## ಪುಗರ್ತೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
* ೧೯೭೧ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಕೊಂಕಣ್ ಕೋಗುಳ್ ಬಿರುದು
* ೧೯೯೧ಡ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಓರಿಯೆಂಟೇಶನ್ ಸೆಂಟರ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಡ್ದ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ರೆಕಗ್ನಿಶನ್
* ೧೯೯೨ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಅಬುಧಾಬಿ ಕೊಂಕಣಿ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಪ್ರದಾನ ಮಲ್ತಿನ ಸಂಗೀತ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಬಿರುದು
* ೧೯೯೬ಡ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕೊಂಕಣಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿದ ಪ್ರಥಮ ವರ್ಷದ ಕೊಂಕಣಿ ಸಂಗೀತ ಪುರಸ್ಕಾರ
* ೧೯೯೮ಡು ನಮ ತುಳುವೆರ್- ದುಬೈ ಸಂಸ್ಥೆದಕುಲು ಕೊರಿನ ತುಳುನಾಡ ಕೋಗಿಲೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ೧೯೯೯ಡು ಕುವೈಟ್ ಕೆನರಾ ವೆಲ್‌ಫೆರ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಸಂಸ್ಥೆದಕುಲು ಪ್ರದಾನ ಮಲ್ತಿನ ಕೊಕಣಿ ಕಲಾರತ್ನ

## ತೀರಿನಿ
ವಿಲ್ಫಿ ರೆಬಿಂಬಸೆರ್ ಮಾರ್ಚಿ ೯ನೇ ತಾರೀಕ್ ೨೦೧೦ನೇ ಇಸವಿಡ್, ಕುಡ್ಲದ ಫಾದರ್ ಮುಲ್ಲರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಡ್ ತೀರಿಯೆರ್. ಆರೆಗ್ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೀಕ್ ಬತ್ತಿತ್ಂಡ್. ತೀರ್ನಗ ಆರೆಗ್ ೬೭ ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯ ಆದಿತ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ಕುಂಡಡ್ಕ ಜಲಪಾತೊ

## ಕುಂಡಡ್ಕ ಜಲಪಾತೊ
ಈ ಜಲಪಾತೊ ಇಪ್ಪುನ ಕಡಬ ತಾಲೂಕುದ ಮರ್ದಾಳ ಪನ್ಪಿನ ಕೈತಲ್ ದ ಕೈಕುರೆ ಪನ್ಪಿನಲ್ಪ. ದುಂಬು ಮುಲ್ಪ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಆವೊಂದು ಇತ್ತುಂಡು ಕಾಲ ಕ್ರಮೆನ ಉಂತುಂಡು. ಜೂನ್ ತಿಂಗೊಳುರ್ಡ್ ನವಂಬರ್ ಮುಟ್ಟ ಈ ಜಲಪಾತ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಮಿತ್ತ್ ಮೂಜಿ ಕೆರೆಕುಲು ಉಲ್ಲ ಅವೆತ್ತ ನೀರ್ ಜಲಪಾತದ ರೂಪೊಡು ಈ ಬಂಡೆದ ಮಿತ್ತ್ ಜಪ್ಪುಂಡು ಸದ್ಯ ಕುಂಡಡ್ಕ ಜಲಪಾತೊ ಪಂದ್ ಪ್ರಚಾರೊಗು ಬರೊಂದುಂಡು
## ಹಿನ್ನೆಲೆ

## ಜಾಗೆ
## ಉಲ್ಲೇಖ
https://kadabatimes.online/archives/4796https://web.archive.org/web/20210115222528/https://kadabatimes.online/archives/4796
ಕೊರಗ ಬಾಸೆ

ಕೊರಗ ಜನಾಂಗದಕಲೆನ ಬಾಸೆಗ್ **ಕೊರಗ ಬಾಸೆ** ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಒಂಜಿ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ.

## ಪೊಲಬು
ಕೊರಗ ಬಾಸೆನ್ ತುಳುನಾಡ್ದ ಕೊರಗೆರೆ ಜನಾಂಗದಕುಲು ಪಾತೆರುವೆರ್. ತೆನ್ಕಾಯಿ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆನ ಎಗ್ಗೆಗ್ ಕೊರಗ ಬಾಸೆ ಸೇರುಂಡು. ಕೊರಗ ಬಾಸೆಡ್ ನಾಲ್ ವಿಭಾಗೊಲು ಉಂಡು

* ಒಂಟಿ ಕೊರಗ
* ತಪ್ಪು ಕೊರಗ
* ಮುಂಡು ಕೊರಗ
* ಅಂಡೆ ಕೊರಗ

ಒಂಟಿ ಕೊರಗ ಉಪಬಾಸೆಡ್ ತುಳು ಪಾತೆರೊದ ಪ್ರಭಾವ ತೋಜುಂಡು ಅಂಚೆನೆ ಮುಂಡು ಕೊರಗ ಉಪಬಾಸೆಡ್ ಕನ್ನಡೊದ ಪ್ರಭಾವ ಉಂಡು. ಕೊರಗೆರೆ ಪಾತೆರೊ ಇತ್ತೆ ವಿನಾಸೊದ ಸಾದಿಡ್ ಉಂಡು. ಕೊರಗೆರ್ ತನ್ನ ಜನಾಂಗದಕಲೆಡ ಪಾತೆರ್ನಗ ಮಾತ್ರ ಕೊರಗ ಬಾಸೆನ್ ಗಲಸುವೆರ್.

## ಒಂಟಿ ಕೊರಗ
ಒಂಟಿ ಕೊರಗ ಬಾಸೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ಉಡುಪಿ ಬಾಗೊದ ಕೊರಗೆರ್ ಪಾತೆರುವೆರ್. ತುಳು ಪಾತೆರುನ ಜನಾಂಗೊಲೆನ ಕೈತಲ್ದ ಸಂಬಂದೊ ಇತ್ತಿನೆರ್ದಾವರ ಒಂಟಿ ಕೊರಗ ಬಾಸೆಡ್ ತುಳುತ ಪ್ರಭಾವ ಜಿಂಜ ತೋಜುಂಡು.

ಒಂಟಿ ಕೊರಗ - ತುಳು

ಅಪ್ಪೆ - ಅಪ್ಪೆ

ಬಿನ್ನೆ - ಬಿನ್ನೆ

ಪರಯಿ - ಪಲಯೆ

ಕೊರಯಿ - ಕಂಡನೆ

ಕಿಲ್ಲಿ - ಕಿನ್ನಿ

ಕೊರ್ರು - ಕೆರ್

ಚೈ - ತೈ/ಸೈ

ನುನು - ನಿಂಗ್

ಕೊರ್ತಿ - ಬೊಡೆದಿ

ಪುರಿ - ಹುರಿ

## ತಪ್ಪು ಕೊರಗ
ತಪ್ಪು ಕೊರಗ ಬಾಸೆನ್ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಹೆಬ್ರಿ ಬಾಗೊದ ಕೊರಗೆರ್ ಪಾತೆರುವೆರ್. ಈ ಬಾಸೆ ತುಳು ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಭಾವೊಗು ಬತ್ತ್ ದ್ ಒರಿನ ಕೊರಗ ಉಪಬಾಸೆಲೆರ್ದ್ ಬೇತೆನೇ ರೀತಿ ತೋಜುಂಡು.

ತಪ್ಪು ಕೊರಗ - ತುಳು

ಹರಿ - ಪರ್

ಹುಗೆ - ಪುಗೆ

ಹುದರಿ - ಪುದರ್

ಕೆಮಿ - ಕೆಬಿ

ಗರ್ಬ - ಕರ್ಬ

ಹೊರ್ತು - ಪೊರ್ತು

ಮಡಿ - ಮಲ್ಪು

ಹುರಿ - ಪುರಿ

## ಮುಂಡು ಕೊರಗ
ಮುಂಡು ಕೊರಗ ಬಾಸೆಡ್ ಕನ್ನಡೊದ ಪ್ರಭಾವ ಎಚ್ಚಿ ಉಂಡು.

ಮುಂಡು ಕೊರಗ - ಕನ್ನಡ - ತುಳು

ಹೂಂಜಿ - ಹುಂಜ - ಪೂಂಜೆ

ಹೋಗ - ಹೋಗು - ಪೋ

ಬೂಳು - ಬೀಳು - ಬೂರು

ಅದಿ - ಅದು - ಅವ್

ಅಲ್ಲ - ಅಲ್ಲಿ - ಔಲು

ಹುಳ - ಹುಳು - ಪುರಿ

## ಕೊರಗ ಬಾಸೆದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ
ಕೊರಗ ಬಾಸೆ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆನ ಗೊಂಚಿಲ್ದ್ ಒಂಜಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಬಾಸೆ ಪನ್ಪಿ ಪುಗಾರ್ತೆನ್ ಪಡೆದ್ಂಡಲಾ ಕೊರಗ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಆವೊದುಂಡು.ಇತ್ತೆ ಕೊರಗ ಬಾಸೆ ತೆರಿದಿನಕ್ಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಾಲಿ ೨೦,೦೦೦ ಪನ್ದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.ಕೊರಗೆರೆನ ಪೊಸ ಪೀಳೆಗೆ ತುಳು ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡೊನು ತನ್ನ ಬಾಸೆ ಆದ್ ಗಲಸುನ ಅಂಚೆನೆ ಕೊರಗೆರ್ ಕೊರಗ ಬಾಸೆನ್ ಬುಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ಪುನ ಕೊರಗ ಬಾಸೆ ಅಳಿಯರೆ ಕಾರಣೊ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ಕೊಡವ ಬಾಸೆ

**ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್** ಪಂಡ ಕೊಡವೆರ್ನ ಪಾತೆರ ಪನ್ದ್ ಅರ್ಥೊ. ಈ ಬಾಸೆನ್ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಪಾತೆರುವೆರ್. ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್ ಅಳಿಯೊದುಪ್ಪುನ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆನ ಎಗ್ಗೆಗ್ ಸೇರಿನ ಬಾಸೆ. ೨೦೧೧ ನೇ ಜನಗಣತಿದ ಆಧಾರೊಡು ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್ ನ್ ಪಾತೆರುನ ಜನಕುಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೧೩,೮೫೭. ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್ ನ್ ಬರೆಯರೆ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕೂರ್ಗ್-ಕಾಕ್ಸ್ ಲಿಪಿನ್ ಗಲಸುವೆರ್.

## ಬಾಸೆದ ಸ್ವರೂಪೊ
ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್ ತೆನ್ಕಾಯಿ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆನ ಎಗ್ಗೆಗ್ ಸೇರಿನ ಬಾಸೆ. ತುಳು, ಕನ್ನಡ, ಮಲಯಾಳಂ ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಲ್ದೊಟ್ಟುಲು ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್‌ಗ್ ಕೈತಲ್ದ ಸಂಬಂದೊ ಉಂಡು. ಅಂಚೆನೆ ತುಲುನಾಡ್ದ ಬ್ಯಾರಿ ಸಮುದಾಯೊದಕ್ಲು ಪಾತೆರುನ ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆಗ್ಲಾ ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್ ದೊಟ್ಟುಗು ಕೈತಲ್ದ ಸಂಬಂದ ಇಪ್ಪುನ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್‌ನ್ ಕನ್ನಡೊದ ಉಪಬಾಸೆ ಪನ್ದ್ ಪನೊದಿತ್ತೆರ್ ಆಂಡ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ನಡತಿನ ಅಧ್ಯಯನೊಲೆನ ಆಧಾರೊಡು ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್ ಒಂಜಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಬಾಸೆ ಪನ್ದ್ ತೆರಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.

## ಸಾಹಿತ್ಯೊ
ಪಟ್ಟೋಲೆ ಪನ್ಪಿನ ತಾರಿಯೊಲೆಲೆಡ್ ಕುಟುಮೊದ ಇಸಯೊಲು, ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲು ಅಂಚೆನೆ ಬೇತೆ ದಾಖಲೆಲೆನ್ ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಬಲ್ಮೆದಕುಲು ಬರೆದ್ ದೀತಿನವು ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್‌ಡ್ ಉಂಡು. ಜಾನಪದ ಪದ್ಯೊಲು (ಪಳಮೆ) ಪೀಳಿಗೆರ್ದ್ ಪೀಳಿಗೆಲೆಗ್ ಬಾಯಿಪಾತೆರೊಡು ಜತ್ತೊಂದು ಬೈದ್ಂಡ್.

೨೦ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಅಪ್ಪಚ್ಚು ಕವಿ ಪನ್ಪಿನಾರ್ ‘ಯಯಾತಿ ರಾಜಂಡ ನಾಟಕ’, ‘ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮಹಾತ್ಮೆ’  ‘ಸತೀ ಸಾವಿತ್ರಿ’ ಬುಕ್ಕೊ ‘ಶ್ರೀ ಕಾವೇರೀ ಮಹಾತ್ಮೆ’ ಪನ್ಪಿನ ಕೃತಿಕುಲೆನ್ ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್‌ಡ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್.

ನಡಿಕೇರಿಯಂಡ ಚಿನ್ನಪ್ಪ ಪನ್ಪಿನಾರ್ 'ಭಗವಂತಂಡ ಪಾಟ್ಟ್' ಬುಕ್ಕೊ 'ಪಟ್ಟೋಲೆ ಪಳಮೆ' ಪನ್ಪಿನ ಕೃತಿಕುಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್.

ಬಿ.ಡಿ. ಗಣಪತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಐ.ಎಮ್.ಮುತಣ್ಣ ಪನ್ನಿನಕುಲುಲಾ ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್‌ಡ್ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಬೆನ್ನಿ ಬೆನ್ತೆರ್.

## ಕೊಡವ ಸಿನಿಮೊ
ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್‌ಡ್ ಸಿನಿಮೊಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಮ್ಮಿ ಉಂಡು.ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್‌ದ ಸುರುತ ಸಿನಿಮೊ 'ನಾಡ ಮಣ್ಣ್ ನಾಡ ಕೂಳ್'. ಈ ಸಿನಿಮೊನು ಎಸ್.ಆರ್.ರಾಜನ್ ಮೇರ್ ೧೯೭೨ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಉಂಡುಮಲ್ತೆರ್. ನಿರೀಕ್ಷೆ(೧೯೯೪), ಪೊಣ್ಣರ್ರ ಮನಸ್ಸ್(೨೦೧೧), ಪೊನ್ನಮ್ಮ(೨೦೧೧), ನಾ ಪುಟ್ಟಿನ ಮಣ್ಣ್(೨೦೧೧) ಕೆಲವು ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್ ದ ಸಿನಿಮೊಲು.

## ಪತ್ರಿಕೆಲು
ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್‌ದ ಸುರುತ ವಾರೊದ ಪತ್ರಿಕೆ 'ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ' ೧೯೮೦ಡ್ ಸುರುವಾಂಡ್.'ಪೂಮಾಲೆ' ಇಂಚ ಸುಮಾರ್ ಪತ್ರಿಕೆಲು ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್‌ಡ್ ಬೈದ್ಂಡ್.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು
ಕಟ್ಲಿಸ್

**ಕಟ್ಲಿಸ್** ನೆನ್ ಚಿಕ್ಕಿಂದ್ಲ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆನ್ನ್ ನೆಲಕಡ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಲ್ಲಡ್ದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಯಿನ ಚೀಪೆ ಮಿಠಾಯಿ. ಕಡ್ಲೆ ಬೀಜದ ಚಿಕ್ಕಿ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ಚಿಕ್ಕಿಡ್ ಬೇತೆ ಕೆಲವು ವಿದಕುಲು ಉಲ್ಲ. ಹುರಿಗಡ್ಲೆ, ಎಳ್ಳು, ಕುರ್ಲು, ಬಜಿಲ್, ಬುಕ್ಕೊ ತಾರಾಯಿಡ್ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬಳಸುನ ವಸ್ತುದ ಮಿತ್ತ್ ಐಕ್ ಪುದರ್.

## ಕಡ್ಲೆಬೀಜದ ಚಿಕ್ಕಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು
* ಕಡ್ಲೆಬೀಜ
* ಬೆಲ್ಲ
* ಏಲಕ್ಕಿ(ಪುಡಿ ಮಲ್ದಿನ)

## ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ
ಸುರುಕ್ ಕಡ್ಲೆಬೀಜನ್ ಪೊತ್ತುದು ಪೊಡಿ ಮಲ್ತ್ ದೀವೊಡ್. ಆಯೀ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಟವ್ ಪೊತ್ತದ್ ಐತ ಮಿತ್ತ್ ಮಲ್ಲ ಅಡಿ ಉಪ್ಪುನ ಪಾತ್ರೆನ್ ದೀವೊಡ್. ಪಾತ್ರೆಗ್ ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡ್ಡ್ ೨ ಚಮಚ ನೀರ್ ಪಾಡ್ಡ್, ಬೆಲ್ಲ ಕರಗುದ್ ಚೂರ್ ಪಾಕ ಬತ್ತಿನ ಕೂಡ್ಲೆ ಐಕ್ ಪೊಡಿ ಮಲ್ದಿನ ಕಡ್ಲೆಬೀಜನ್ ಪಾಡ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಐಕ್ ಏಲಕ್ಕಿ ಪೊಡಿ ಪಾಡ್ಡ್ ಎಡ್ಡೆ ಮಲ್ತ್ ಕಲಪೊಡ್ ಆಯೀ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ತಟ್ಟೆಗ್ ಒಂತೆ ನೈ ಪೂಜಿದ್ ಐತ ಮಿತ್ತ್ ಬೆರಕೆನ್ ಪಾಡ್ಡ್ ಬೆಚ್ಚ ಉಪ್ಪನಗನೆ ಬೋಡಾಯಿನ ಆಕರೋಗ್ ಚಿಕ್ಕಿನ್ ಕತ್ತೆರೊಲಿ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
2020 ಬೈರುತ್ ಸ್ಫೋಟ

ಲೆಬೆನಾನ್ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲ್ಲ ಬಂದರ್.

## 2020 ಬೈರುತ್ ಸ್ಫೋಟ
ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2020 ಬಯ್ಯ ಈ ಘಟನೆ ಆಯಿನಿ. ಸುಮಾರ್ 157 ಜನ ತಿರ್ಯೆರ್, 5000 ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಪೆಟ್ಟ್ ಆತ್ಂಡ್, ಸುಮಾರ್ 10-15 US$ ನಷ್ಟ ಆತ್ಂಡ್.
ಈ ಸ್ಫೋಟ ಸುಮಾರ್ 2,750 ಟನ್ ಅಮೊನೀಯಮ್ ನೈಟ್ರೆಟ್‌ ಬುಕ್ಕೊ 1,155 ಟನ್ Trinitrotoluene [C6H2(NO2)3CH3]ರ್ದ್ ಆತಿನಿ ಪಂದ್ ಪಂತೆರ್. ಈ 2 ರಾಸಾಯನಿಕನ್ ಬಂದರ್‌ಡ್ ಒವ್ವೇ ಮುಂಜಾಗ್ರತೆ ಇಜ್ಜಂದೆ ಆಜಿ ವರ್ಷ ಮುಟ(2014-20) ದೀತೆರ್. ಈ ಬಾಂಬ್ ಟರ್ಕಿ, ಸಿರಿಯ, ಇಸ್ರೆಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಯುರೋಪುದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗ್ ಕೇಂದ್ಂ‌ಡ್ (ಸುಮಾರ್ 100 ಮೈಲ್ ದೂರ) ಪಂದ್ ವರದಿ ಆತ್ಂಡ್. ಲೆಬೆನಾಸೆ ಸರ್ಕಾರ 2 ವಾರದ state of emergencyನ್ ಪಾಡ್ದೆರ್.

## ಮಾಹಿತಿ
ಮೂಲಿಕೆದ ಸಾವಂತೆರ್

ಮೂಲಿಕೆ, ಇತ್ತೆದ ಮುಲ್ಕಿ ಪ್ರದೇಶೊನು ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಆಳೊಂದಿತ್ತಿನ ವಂಶನೇ ಸಾವಂತೆರೆನ ವಂಶ.

## ರಾಜ್ಯೊದ ಗಡಿ
ಮೂಲಿಕೆದ ಸಾವಂತೆರೆನ ರಾಜ್ಯೊ ಮುಲ್ಕಿ ತುದೆರ್ದ್ (ಶಾಂಭವಿ ತುದೆ) ಪಾವಂಜೆ ತುದೆ ಮುಟ್ಟ, ಪಡ್ಡಾಯಿ ಕಡಲ ಬರಿಡ್ದ್‌ ಮೂಡಾಯಿದ ಪುತ್ತಿಗೆ ಚೌಟೆರ್ನ ರಾಜ್ಯೊ ಮುಟ್ಟ, ಅಂಚೆನೆ ಬಡಕಾಯಿಡ್ ಪಡ್ಡೆದ್ರ ರಾಜ್ಯಲಾ, ತೆನ್ಕಾಯಿ ಗಡಿಟ್ ಕುತ್ತೆತ್ತೂರ ಪೆರ್ಗಡೆರೆನ ರಾಜ್ಯೊನ್ಲಾ ಸುತ್ತುವರೆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಮುಲ್ಕಿ ಸೀಮೆದ ೯ ಮಾಗಣೆಲು ಈ ರಾಜ್ಯೊಗು ಸೇರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ೯ ಮಾಗಣೆಲು - ಬಪ್ಪನಾಡ್, ಕಾರ್ನಾಡ್, ಅತ್ತೂರ್, ಕುಡೆತ್ತೂರ್, ತಾಳಿಪಾಡಿ, ಪಂಜ, ಕುಬೆವೂರ್, ಒಳಲಂಕೆ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಐಕಳ.

## ರಾಜಧಾನಿ
ಚಮತೂರು (ಶಿಮಂತೂರು) ಮೂಲಿಕೆ ಸೀಮೆದ ಸುರುತ ರಾಜಧಾನಿಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಅಲ್ಪನೇ ಸೀಮೆದ ದೇವಾಲಯಲಾ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಕಾಲಾಂತರೊಡು ಸಾವಂತೆರ್ ಅರಮನೆನ್ ಕೋಟೆಕೇರಿ ಬಸದಿದ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಕಟ್ಟಾಯೆರ್. ಮೂಜನೇ ರಾಜಧಾನಿ ಒಳಲಕೆಯಾಂಡ್.

## ಸಾವಂತೆರೆನ ಪಟ್ಟೊ
ಮೂಲಿಕೆದ ಸಾವಂತೆರೆನ ಪಟ್ಟೊದ ಪುದರುಲು ರಡ್ಡ್ ೧) ದುಗ್ಗಣ್ಣ ಸಾವಂತ ೨) ಚನ್ನರಾಯ ಸಾವಂತ. ಸಾವಂತೆರೆಗ್ ಪಟ್ಟಕಟ್ಟುನಕುಲು ಗುರುರಾಯ ಭಟ್ಟೆರ್ನ ಇಲ್ಲದಕುಲು. ಮೊಕಲೆಗ್ ಮೂಜಿ ಸೇನಾಧಿಪತಿಕುಲು - ಬಂಟೆರೆ ಜಾತಿಡ್ ಪುತ್ತೂರು ಬಾವದಕುಲು, ಬಿರುವೆರೆ ಜಾತಿಡ್ ಬಂಕಿನಾಯಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಡ್ಡೆಸಾನೊದ ನಾಯಕೆರ್. ಪಟ್ಟದ ಉಂಗಿಲ ಕೈಕ್ ಪಾಡುನಕುಲು ಕಾರ್ನಾಡ್‌ದ **ಕರಾಡ ಬೆರನೆರ್ ಕಾಸಪ್ಪಯ್ಯನ ಇಲ್ಲದಕುಲು**. ೯ ಮಾಗಣೆದ ಮುಂಡಾಲ ಸಮುದಾಯೊದ ಗುರ್ಕಾರೆರಾದ್ ಒಳಲಂಕೆದ ತುಕ್ರಮುಖಾರಿನ ಕುಟುಮದಕುಲು.

## ಪರತಿರಿ
ಒಳಲಂಕೆದ ಅರಮನೆ ಇತ್ತಿನ ಜಾಗೊದ ಬಡಕಾಯಿಡ್ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಬಾಕ್ಯಾರ್‌ ಕಂಡೊ ಉಂಡು, ಅಲ್ಪ ೨೦ ಸಾವಂತೆರ್ನ ಸಮಾಧಿ ಉಂಡು. ಒಳಲಂಕೆ ರಾಜಧಾನಿ ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ೨೦ ಸಾವಂತೆರ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಪಂಡ್ದ್‌ ಉಂದೆರ್ದ್ ನಮಕ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಾದ್ ಸುಮಾರ್ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಕಡೇಕ್ ಒಳಲಂಕೆ ರಾಜಧಾನಿಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನೊಡ್ದು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನೊ ಮುಟ್ಟ ಒಳಲಂಕೆ ಮಲ್ಲ ಪೇಂಟೆಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂಡ್ದ್‌ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

೧೫೧೦ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರ್ ಗೋವೆನ್ ಆಕ್ರಮನೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಅಲ್ಪ ಇತ್ತಿನ ಸಾರಸ್ವತ ಬಿರನೆರೆನ್ ಕ್ರೈಸ್ತಮತೊಕು ಬಲಾತ್ಕಾರೊಡು ಸ
ಸೇರಾವೊಂದಿಪ್ಪುನಗ, ಅಲ್ಪದ ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಸಾರಸ್ವತೆರ್‌ ಅಲ್ತ್‌ಡ್ದ್  ತಪ್ಪಾವೊಂದು ತುಳುನಾಡ್ಗ್ ಬತ್ತೆರ್. ಐಟ್ಟ್ ಕೆಲವೆರ್ ಮೂಲಿಕೆದ ಬಂದರ್ ಸೇರೊಂಡೆರ್. ಮೂಲಿಕೆದ ಸಾವಂತೆರೆಡ ತನ್ಕುಲೆನ ಕಷ್ಟೊಲೆನ್ ಅರಿಕೆ ಮಲ್ತೊಂಡೆರ್. ಸಾವಂತೆರ್ ಸಾರಸ್ವತೆರೆಗ್ ಜಾತಿ, ಮತೊ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಅಭಯ ಕೊರ್ದು, ಅಕುಲು ಉಪ್ಪರೆಗಾದ್ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿದ ಕೋಟೆದ ಕೈತಲ್ ಉಪ್ಪರೆ ಜಾಗ ಕೊರಿಯೆರ್, ಅಂಚೆನೆ ಒಂಜಿ ದೇವಾಲಯ ಕಟ್ಟಾದ್ ಕೊರಿಯೆರ್. ಉಂದೆನ್ ತೆರಿನ ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರ್ ೧೫೨೪ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಕಾರ್ನಾಡ್‌ಗ್ ಬತ್ರ್‌ದ್ ಉಪದ್ರ ಮಲ್ಪರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್, ಸಾವಂತೆರ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರೆರ್ದ್ ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಕುಲೆಗ್ ಬಂಗ ಬರಿಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂಡ್ದ್‌ ವರ್ಷೊಗು ೮೦೦ ಮುಡಿ ಅರಿ ಅಕಲೆಗ್‌ ಕೊರ್ದು ಅಕ್ಲೆನ ಉಪದ್ರ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ತೆರ್.

## ಸಾಹಿತ್ಯೊ
ಕಿಸ್ತಶಕ ೧೭೧೦ನೇ ಇಸವಿದ್ ಮೂಲಿಕೆದ ಸೀಮೆನ್ ತಿರುಮಲ ಸಾವಂತೆರ್ ಆಳೊಂದಿಪ್ಪುನಗ ಮೂಲಿಕೆದ ಭಂಡಾರೊದ ಪಣವುದ ಕಾರ್ಯಂತೆರಾದಿತ್ತಿನ ಪದ್ಮನಾಭ ಭಟ್ಟ್ ಪನ್ಪಿನಾರ್ ಸಾವಂತೆರೆನ ಕುಲದೇವಿಯಾಯಿನ ಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನ ವಿಷಯೊಡು 'ಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನವರ ಚರಿತ್ರೆ ಅಥವಾ ಪದ್ಮಾವತಿ ಮಹಾತ್ಮೆ' ಪನ್ಪಿ ಕೃತಿ ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್.

## ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೊ ಬುಕ್ಕೊ ದೇವಾಲಯೊಲು
ಒಳಲಂಕೆಡ್ ಪಾಡಿ ಬೂರ್ದಿನ ಅರಮನೆದ ಕುರುಹುಲು ಇತ್ತೆಲಾ ಉಂಡು. ಅಲ್ಪನೇ ಒಂಜಿ ಕೆರೆ, ಹನುಮಂತ ಸ‍್ವಾಮಿನ ದೇವಾಲಯ, ಬುಕ್ಕೊ ಕೋಟೆದ ಕುರುಹು ಉಂಡು. ಅರಮನೆತ ಜಾಗೊರ್ದು ಸುಮಾರ್ ಅರ್ಧ ಮೈಲ್ ದೂರೊಡು ಶಿಲಾಮಯ ಬಸದಿ ಉಂಡು, ಈ ಬಸದಿದ ಉಲಾಯಿಡ್ ೪ ಮೂಲೆಡ್ ೪ ಎಲ್ಯ ಬಸದಿಲು ಉಂಡು. ಇ ಬಸದಿರ್ದ್ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಪೋಂಡ ಕುಡೊಂಜಿ ಶಿಲಾಮಯ ಬಸದಿ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಚಮತೂರುದ ಜನಾರ್ದನ ದೇವಾಲಯ ಬುಕ್ಕೊ ಬಪ್ಪನಾಡ್ ದೇವಾಲಯ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾವಂಜೆದ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯೊಗುಲಾ ಸಾವಂತೆರೆನ ಕೊಡುಗೆ ಮಸ್ತ್ ಉಂಡು.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
https://web.archive.org/web/20200203115847/http://www.gsbkonkani.net/TEMPLES/47_SHRI%20VENKATRAMANA%20TEMPLE,MULKY.htm

https://www.casemine.com/judgement/in/56ea7578607dba36cc745fc5
ಕುಂಚಡ್ಕ

ಅಲೆಟ್ಟಿ ಗ್ರಾಮೊಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಮನೆತನ. ಮಸ್ತ್ ಪುದಾರ್ ಪಡೆಯಿನ ಮನೆತನಡ್ ಕುಂಚಡ್ಕ ಒಂಜಿ ಅರೆಬಾಸೆ ಮಾತೃಬಾಸೆಯಾತ್ಂಡ್.

## ಬೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿ
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆತ ಸುಳ್ಯ ತಾಲೂಕ್ ಅಲೆಟ್ಟಿ ಗ್ರಾಮೊಡ್ ಒಂಜಿ ಮನೆತನ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟೊದ ನಿತ್ಯ ಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಲೆನ ನಡುಟ್ಟು ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಊರು.

## ಇತಿಹಾಸೊ

### ಅಮರ ಸುಳ್ಯ ರೈತ ಬಂಡಾಯೊ
ಅಮರ ಸುಳ್ಯಬಂಡಾಯೊ ಕಾಸರಗೋಡು ಭಾಗೊಡ್ ಕುಡೆಕಲ್ಲು ಪುಟ್ಟ ಬುಕ್ಕ ಕುಂಚಡ್ಕ ತಿಮ್ಮ ಮುಕುಲು ರಡ್ಡ್ ಜನತ ನಾಯತ್ವೊಡ್. ಕೆದಂಬಾಡಿ ರಾಮಗೌಡರ ಸೈನ್ಯ ಇದ್ದು,ವಿಟ್ಲ ಅಲ್ಪ ಮುಟ್ಟ ಪೊತ್, ಸೈನ್ಯೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗೊನು ಬೇಕಲ, ಕುಂಬ್ಳೆ ಅಂಚಿಗ್ ಲೆತ್ತೊಂದು ಪೋದ್ ಅಢಳಿತೊನ್ ನಡಪ್ಪಾಯಿನ ಸಾಹಸಿಗೆರ್. ಕುಂಬ್ಳೆ ಸುಬ್ರಾಯ ಹೆಗ್ಡೆರ್ ಸೇರಾತ್ಕಲ್ಯಾಣಸ್ವಾಮಿನ್ ತೂಯರ ಕುಡ್ಲಗ್ ಬತ್ತೆರ್. ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆಬರಿಟ್ ಆಂಚಿತ ಕಡೆತ್ತ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಫಿರಂಗಿ ದಾಳಿನ್ ತಡೆಯೆರೆ ಅವಾಂದೆ. ಹೆಗ್ಡೆನ ಪರಿವಾರದಕುಲು ಈ ದಾಳಿಡ್ ಸೈತ್ ಪೊಯೆರ್. ಕುಡೆಕಲ್ಲು ಪುಟ್ಟ ಬುಕ್ಕ ಕುಂಚಡ್ಕ ತಿಮ್ಮೆ ಈ ದಾಳಿಡ್ತ್ ಎಂಚನೊ ತಪ್ಪಾತ್, ಮಂಗಳೂರುಗ್ ಬತ್ತ್ತ್ ಬಂಡಾಯಗಾರೆನ್ ಸೇರೊಂಡೆರ್. ಮೊಕುಲು ರಡ್ಡ್ ಜನ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಕೈಕ್ ತಿಕ್ಕ್‌ದ್ ಬೂರ್ದ್ ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಬವಿಸಾಯೆರ್..

## ಕೃಷಿ
* ರಬ್ಬರ್
* ತಾರಾಯಿ
* ಬಜ್ಜೆಯಿ
* ಕೊಕ್ಕೊ

## ಶಾಲೆ
# ಸರಕಾರಿ ಕಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಭೂತಕಲ್ಲು

## ಆಚರಣೆಲು
* ಪುದ್ವಾರ್(ಹೊಸಕ್ಕಿ ಊಟ)
* ವಿಷು
* ದೀಪಾವಳಿ
* ಪತ್ತನಾಜೆ
* ಕೆಡ್ಡಸ.

### ಆರಾಧನೆ
* ಒತ್ತೆಕೋಲ.
* ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ
* ಸೋಣ ದೀಪಾರಾಧನೆ.
* ತಂಬಿಲ
* ದೈವದ ನೇಮ.

## ಉಲ್ಲೇಕೊಲು

ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು