open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
泰雅維基百科泰雅姓名學七

## '''命名的原則與方式'''
lalu likuy qu Silan. sllwan squ lkotas. aki yan lkotas tl’ux mqyanux yabut muci snonan bnkis. ke silan qani skahul squ “sinlitan” lmpuw. M’gaga tayal sraral mga, mzyan smalit k’man wal si tgayaw kwara sinlitan nya gryung tgayaw ssquliq ma. yasa motux ru kinhopa na tayal tlalu nha “Silan”.

Silan是男子名。此名取自爺字輩。父母長輩們希望兒子如爺爺長壽好命。此名要從「被砍罰之地」來解讀。古時泰雅族有M’gaga的習俗時，勇猛的勇士被他馘首的人有如割草般全倒。像這樣刀快人道的勇士即命名「Silan」。

maki squ qalang myan mstranan ga, kya qu syan nha lalu mha “Silan” qani hiya ga, si qawri sa gwagiq ru giway squ tklawkah qu hi nha ru tl’ux mqyanux babaw cinbwnan ma. ubuy nqu yaya maku uzi ga, kya uzi qu mama nya Silan, aring squ pinlqyan nqu yaya nya mga, krahu balay qu rapal kakay nya ma, ungat laqi phinas uzi ma, nanu yasa si nha say mha “Silan” qu lalu nya lma,n_gyut mrkyas qu hya ga, yaba balay na Tayal ktan qu mama maku Silan qasa. msr’ux ga hminas squ qutux kbhul msyaw mqeru pgan cenci kinwagiq nya, kngun balay mita qu rawziq nya mkbway, ini thziy kmayal qu hiya ay, mhani msbka hmaw ga tmasuq mgay kwara squliq la.

我們屬德拉楠的泰雅族人，只要被取為「Silan」這個名字的，就可以猜出來說他的身材是高大而壯碩，據說在世上也很長壽。我媽媽的親戚中，他的舅舅也是叫「Silan」，自他的母親把他生下來起，他的腳掌非常的大，任何小孩都沒有超過他腳掌，所以他們乾脆就為他取名為「Silan」， 他漸漸長大後，舅舅「Silan」看上去真的是一個非常高大的人，他站起來的時候高度超過一米九，他眼神睜大時看起來非常令人可怕，不能向她隨便挑釁喔，他若怒吼起來，全部的人都會落荒而逃。

## '''其他 (文化或小故事)'''
Tayal ka Ulay ga t’aring squ qutux mrhuw myan Yawi Puna gmleng kwara binkesan myan, kahul squ Toyen Balung shzi sa mangan lru kbalay qalang kya la, n_gyut cingay qu squliq nha lga, si gluw babaw syaw gong pekura sa Bnka qu kinbahan na mrhuw Yawi Puna, maki squ klhangan sami na Gipun ga, kya magal qalang myan. Mangan、Rahaw、Ulay、Raga、Tanpya, qalqng na Lkawtas ni yaya maku ga ubuy na Raga.

烏來的泰雅族是由亞威布納領導人帶領我們祖先，從桃園巴陵前往福山來遷移建立部落，亞威布納的後裔人口逐漸增多後，順著河流岸上往台北方向走，在日本管理我們時，我們有五個部落，福山、信賢、烏來、啦卡、忠治。我母親祖先的部落屬於啦卡。

Tayal nqu Raga mga, kya cyugal mrhuw nha ma, motux ru krahu balay rngu nha mciriq, si biqiy tomuk na Gipun qu nha, yalaw gi ana Gipun mga kngun nha squliq ka kahul qalang Raga qasa ma, qutux squliq mga slaqux nya mpitu squliq i mciriq ma, saha na tomuk uzi qu mama maku Silan qani.

啦卡的泰雅族人呢，他們有三位頭目，作戰時剽悍又力氣大，日本人乾脆給他們當頭目，因為就連日本人都怕來自於拉卡的人，據說打架時一個人可以抵七個人，我的叔叔Silan 也是頭目之一。

hya qani mga baq balay pcbaq laqi, mshzyu na squliq, ini hiriq, i zik na pqaniq ha mga sktan nya hray qu ktu llaqi na mlikuy ma, aki ini kpzyux maniq, sbiq nya squ bnkis ki llaqi nniqun maniq ma, kreryax ga maras huzil musa mlata, kya qu ’naras nya ga sbilan nya pbuling pincikay qu gluw nya, taqu hiya ga helaw balay mqzinah uzi, ini shngla kreryax, wayal mtl’ux mqyanux sa babaw cinbwanan qu hya. ana saku ini gluw squ inkyasan na mama maku Silan, ana ga wagiq cikay qu pinqwasan maku hya ay, minkoku mpitu pgan payat kawas wayal ga, wal maku tsuqun mqwas qu Taygaku’ing. wayal maku thkun magal labang pinqwasan la.

他很會教小孩，為人正直，節儉，在吃飯前會將男孩子們的肚子勒緊，才不會吃太多，將食物留給長輩及小孩吃，他每次都會帶著狗上山遊獵，若有收穫總會分一些給親戚，關於他也是跑得很快，追都追不上，他在世上很長壽，雖然我長得不像我的叔叔Silan，但我讀的書比較高呦，於民國七十四年，唸完了研究所，順利完成碩士學位。

## '''例句'''
nanu pinqwasan i Silan? hya ga minnqwas squ Taygaku’ing.

Silan 讀過什麼? 他讀過研究所。

motux ru ini kngungu qu Silan mrhuw qasa ay, ksxun balay mita na squliq.

那個Silan 耆老剽悍又勇敢喔，人們非常尊敬他。
Krgus

mniru:Toyu Watan

maki qutux kwi iwal kmotung inkyasan nya. sazing gaya nya qruyux hmkuy. mlkah qu gaya nya qasa lga, put! muci mstopaw twahiq. ana ga kmihuy bling rhiyal zzik balay. hnakut nya uraw ga, mkgegay mtnotu ms’bu lingay na bling nya. yasa qu ’san hmkangi na laqi Tayal.

muluw qutux bling krgus, ktan ga nyux mcinlihuy qu krgus. mita squliq lga, wal mlqing sa zik bling, ungt qbaqan kmiyap. nanu yasa qu mnglung qu laqi Tayal mha, anay ta hmaw qsya, tkron nha takan qu qsya, hyan qsya qu bling krgus, cingay balay wal shziy, ana ga ini htuw misuw. nanu yasa qu mnglung qu laqi Tayal mha, anay ta hmaw qsya ru tkron nha takan qu qsya. hyan qsya qu bling krgus, cingay balay wal shziy, ana ga ini htuw misuw. kmayal qutux laqi muci, talagay nbun nya qsya qutux krgus qani  aw ini kpluk  ktu nya la. ini lawa bsiq lga mhtuw qu krgus.  sazing kyapun nha lga, mqas mwah ngasal ru syun klbu bahu, qani ga kun, qasa ga isu, ima ta maqux. pkatun qu krgus. memaw tmapaq qba qu laqi mqas. siy tekuh ska qhuyaw wagi. gbyan lga pson nha kni’an nya qu krgus. sgagay ta la rawin pcisal ta babaw nya loziy san nya. muciy sqani hmkangi pzi’an qu laqi Tayal. gmluw squ qnxan maki rgyax.

### 有一昆蟲牠的樣子有一點像蚱蜢﹐兩隻腿長長的，那兩隻腿只要一踢咻!跳得很遠，不過牠住在地底下而且挖地挖得很深，牠把挖出來的泥土鬆鬆的堆在牠的入口邊，這是泰雅族小朋友喜歡找的昆蟲蟋蟀。
    找到這樣的洞有時會看到牠在洞口冒出頭來，看到有人來牠又躲進去無法抓到牠，所以小朋友們就想辦法用水去灌牠的洞穴，把水裝在竹筒裡往洞裡灌，灌了很多水進去蟋蟀還是不出來，一位小朋友說﹕這隻蟋蟀喝了那麼多水牠肚子不會撐破嗎?過不久蟋蟀始終會跑出來，小朋友抓到兩隻蟋蟀才很高興的回家。把兩隻蟋蟀同時放在竹簍小空間裡，這隻我的那一隻是你的我們來鬥蟋蟀，看誰贏?一直玩到太陽斜掛，傍晚小朋友才會將蟋蟀放回牠們的洞窩裡，再見了朋友!以後我們再一起玩。這樣跟牠們道別。

過去泰雅族的孩子們是這樣找出他們的趣味遊戲，總跟著自然環境相互關聯。
pqzyu cikay gaga tminun

### miru, Watan Taya 撰文:張新仙
Pyasan misu qani ga cyux sa hogan Taoyun na Pyasan. qyunam ta ita Tayal. ki’an gluw Gogan qu

yatux hiya ru ki’an gluw Sbtunux ki Mng’ciq qu hogan hiya.  lalu rhzyal Thiluw misu ga “復興”. ita Tayal  son ta “Pyasan” lalu nya. baha hmswa’  s’inu ta motux na binkisan Payas  ru s’agal ta lalu nya tlalu rhzyal qani.

Pyasan指的是今日桃園市復興區，屬泰雅族傳統領域，有後山地區的Gogan部族與前山地區的Sbtunux部族和Mng’ciq部族，現在華語地名稱「復興」，我族語地名稱Pyasan，因紀念祖先Payas的英勇事蹟便將地名取其名。

baq balay tminun qu ita Tayal. trahu ru krhun mita ggluw squ baq balay tminun qu kneril. mkmi wayal lga, blaq musa qmpul hongu utux tta’ ’tuxan gmiba skutaw binkisan. 

泰雅族是很擅長織布的民族，善織的婦女在族裡具有重要的社會地位，受到族人尊敬，死後才能走過彩虹橋，回到祖先懷抱。
Qbux ru ngyaw

bniru: Taya Maray

mstnaq sa kska tuqiy hhlahuy qu ngyaw  ru qbux, mnglung qu ngyaw mha, qbux qani ga, blaq balay tunux nya, pizyux qinbaqan nya ana  nnanu uzi. ksgun mmita nqu ana m’ima. yasa qu nyux m’sinhelaw maqut qu ngyaw mha, mzibuq su! ksgun mita ana m’ima nqu qbux mrkyas, lokah su ga? ryax qani ga,  m’buk balay mqyanux wah! hmswa qu qnxan su isu klyaniy? mt’iyal balay qu knita na qbux qani, aring tunux nqu ngyaw t’tun nya mangay kwara tehok kakay…, smka ryax sinrxan nha kska tuqiy la.
kinhrhul ka msqun sami mlahuy i sswe maku kneril

wayal rihay, mnwah saku mcisal i sswe maku kneril ka lalu nya ga Yuri. ini’ saku tehuk ngasal lga, ssokan balay pincyakan ni Yuri, giwan mwah mstnaq kuzing. kinmkilux balay na rramat nyux te babaw hanray. kinmhnuk na sehuy, ssokan balay na ayang yapit ka magun nya cikay tana. sin’inu balay ayang yapit qasa, iyat ssok na nniqun nanak,  spiyang nya ga, mi_yan balay squ ppkraw na qutux cinngasal myan. ktan maku ka sswe maku kneril Yuri qani, nyux mqniyat balay cizyaw yaw na nniqan, inlungan maku ga, ’n_yut ’n_yut s’unan squ kinmhnuk ru kinmbleqan. kinmbleqan qasa ga, ini’ usa inu, si kaki inlungan maku. ana bsyaq ini’ pgey. 

     mtama sami te syaw na hanray, maniq sami pincyakan ni sswe maku kneril ru mcisal sami. ssokan balay tana ka maki ska ayang yapit. memaw ini’ saku tpru maniq. kinmhnuk na sehuy, kinmsbing na ayang, tnaq nyux magun squ kkuki na hhlahuy ru uraw. ppssyaq sami ru mnglung sami qqnxan na sraral, nniqun qani ga, iyat rramat nanak , qasa ga, lgan nya sinramat ru hhrhul na innglung.

trang nasa, mnglung saku, iyat blaq balay niqun nniqun nanak, thuzyay msqun mhlahuy mcisal ga, yasa piyang balay. qqnxan ta ita tayal misuw qani ga, cingay balay zyaw nyux ta qhyagun te ana inu, ana mha sqani ga, mi_yang ta sqani msqun pllaw ta maniq, ana qutux ayang, qutux ramat, baq pskluw ru ssobih squ kintwahiq ru zikang ta. spwah squ pinahuq ni sswe maku kneril Yiri  qani, baqun maku mha, iyat balay kinqeri qu smbihsan qani.    

trang mshriq saku ngasal ni sswe maku kneril Yuri ga, ana nyux ’n_yut mbiyaq squ gwagi, si yasa kya hrhul inlungan maku. pincyakan ni sswe maku kneril Yuri ga, iyat nniqun nanak, qasa ga, giwan qutux hrhul na patas nyux maki qsahuy maku. ryax na msqun sami nasa, mi_yang squ ssokan na tana, kya inlungan maku ini’ pshriq. mnglung saku ryax nasa ga, baqun maku mha, kinblaq na zyaw ga, sbihsan ta qutux cinngsal ta, yasa mha kzzik ru mqoyat na zyaw.
llyung 河川

miru: Batu Watan

llyung qani ga miq cingay balay qoyat  qnxan Tayal. hmswa sga llyung ga cingay balay galan nniqun ru san mhngaw mcisan na Tayal. Tayal sraral ga blequn nha mlahang qu llyung qani.