pkal cikay hkngyan rapal binkesan qu mama Lyu Lyu叔叔說一說祖先的足跡

## '''泰雅族傳統文化'''
hkngyan bnkis ta Tayal ini si pmma b’nux. minkahul prak rapal na bnkis qmpul. qmhut qalang na mequy uzi ga, ini galu mita mpuqu qba tayal ru mpru’ mrkyas wagiq tmangu abaw nya.nanu yasa yan pin’aras ke Tayal, rapal na bnkis, muci nnanu ’ringun na qalang, myunaw squ ke Tayal ru pcbaq. si ga squnun ta qpzing klokah mmuruw! ana su maki’ ngasal ga, pkayal ke Tayal squ bes su ru laqi su.qani hiya ga nyux su mlahang sinrxan su ru mgayang ghap na ke yaya. ’ringun ta lalu na qalang uzi ga, baqun ta smok rapal bnkis wal muci ’nanu qmpul!

qalang復興ga, Pyasan lalu nya Tayal. pongan ta lalu Tayal qani ga, si khrhul inlungan mung! skahul raral pqzyu ke qani. krahu mrhuw lkButa ta Tayal. mita squ n_gyut mhuyaw tayal. rhzyal qmayah uzi ga, ini ptnaq qsugun. yasa kmayal hata hkangi giqas na rhzyal. trang nasa yaqih utux laqi nya wal tnuxun na squliq Skahmayun. yasa qlupun na krahu mrhuw lkButa qu lhgan. h_yagun nya tehuk rhzyal na羅浮misu. mrhuw lkButa maras gluw nya Mknazi ru glgan nqu Mlipa ka naras na mrhuw Bangay musa smalit naki uruw qani na squliq Skahmayun. khmay balay qnapan nha gryung. bkgun nha gryung mga, kahul syaw llyung Gogan ru si tta qszyap kinpzyux nya. aring kya lga, “knyopan” son ta rhzyal qani.

bnkis ta lkButa ini tabing hmzyaw squ squliq Skahmayun. ru mtciriq qutux ’bu na rgyax. maki’ qutux motux na mlikuy Payas qu lalu nya. taqu sazing tngarux na squliq paris wal nya bun tneloq lqi mhuqil ru lmaqux pintriqan. ana ga, mramu kwara qelis nya ru wal phe mskyut insuna nya. strahu balay na tayal ki mrhuw lkButa qu motox ini kngungu mhuqil qu hiya. yasa son nha Pyasan qu lalu na rhzyal qani. misuw qani lga son角板山uzi.復興son nha soni la.

ini kbsyaq suruw nya lga, kinbahan na lkButa qmpul rapal nya ru mgluw pinsbu turu tneloq mwah gmagwas sqani. maki’ sazing mrhuw Besu Nawi ki Watan Temu maras gluw t’aring rgyax Papak Waqa mbzyaq. hminas qalang Gogan ru kyalun mrhuw Bangay. ru pturing ’san nha nqu snbil bnkis lkButa kya khugan na llyung Gogan qasa. Watan Temu ki gluw nya mita labang nqu qara gong ru Qara son nha lalu rhzyal qani. trang nasa ga, mgluw mwah gmagwas llyung turu Gogan qu kwara Mknazi. qalang qani hupa balay na qalang ma. yasa qu Thokak na misu.

binah qutux mrhuw Besu Nawi ga, htuw hugan石龜坑tqalang Kiyay. baha hmswa’ cyux ki’an qhuniq kiyay. yasa tlalu rhzyal qani. cyux maki’ sa ska’ b’nux na 百吉, 三層, 五寮. ini lawa kbsyaq lga, wahan yaqih na mnbu punu ru tqngan mzyup na squliq binah. si hakas muci, ” kzyuw hwinuk mromul mqumah qu rhzyal b’nux ru ungat qsinuw san qmaluq uzi. ”yasa mgyay ru wayal maki’ lingay rhzyal son角板山misuw ka cyux ki’an hatsisyo 復興. tlalu Kiyay lozi qu qalang qani. suruw lga, mbhuyaw tayal ru ini tkkwa rhzyal. n_gyut musa tmwang rhzyal Tuba ru mgayang kya lozi. rasun nha qani qu lalu qalang Kyay. yasa qu三民misuw la.

mrhuw Bangay maras gluw nya Mlipa gmagwas rhzyal三光misu. mita tasaw na gong memaw mtopaw mqas hmwaw, ”go go…” muci. yasa tlalu Gogan. gong qani yasa puqing turu llyung Gogan. qutux lozi mga, cingay balay qsinuw hbun qani. karu balay tmami hi qsinuw ru qulih. spngsa nha lpyung p’aras musa ngasal. yasa tayal qalang binah son nha miq “gogan” na qalang muci. ana lalu llyung Gogan gmbang hngya’an ke Theluw uzi.

babaw babaw nya lozi maki’ qutux ssquliq Mlipa kahul Pinsbkan mgluw rapal binkisan raral. pinshzyan mwah Sankyo zik rgyax ru mwayaw maki’ khway b’nux uruw na Topa. qmawas mkangi tta syaw llyung Gogan ga, mita wagiq mhuyaw mequy mngciq qmhut roziq mita ru hkngyan turu tuqi ru mhmut balaw abaw nya yan lalaw ta tayal. yasa sllwan nha “Mngciq” lalu nha nanak.

gmwayaw ki’an ngasal uzi ga, skahul ta lalu rhzyal ski’ta sininlungan nqu binkesan. m_yan Yohbun ga, “yaw” ru “qoyaw hbun” squnan na sazing ke qani. ’ringun ta qani mita lga, baqun ta rhzyal qani maki’ squ yaw na qoyaw hbun. yasa rhzyal Yohbun soni qani. nyux lozi Syawulay sazing ke cqunun uzi. ppongan ke qani lga, si baqi pongan muci syaw na qsya’ ulay. rhzyal義盛soni qani. maki’ uzi m_yan soni na Qehuy. hamswa’ mqoyat qsinuw qu trang ryax nasa. qutux qutux blihun ngasal nha qmuzi qehuy na qsinuw. yasa tlalu Qehuy ru gmbang ke Thiluw sbiru奎輝uzi.

tehuk sqani mniru maku lga, lalu snbil binkesan ru tlalu rhzyal misuw. kya wal muci nanu m’ubuy. cyux mamu baqun pi? m_yan qalang Qrahu cyux son新興. nyux m’giqas ru rmuruw blaq ngayan ru llsayan na qalang pi? ktay ta lozi qu qalang復興qani. sllwan nha aki mbhuyaw ru mslabang squ ggluw tayal ma? ana ga, misuw qani nyux ta mungi gaga ru mhutaw ke ta nanak. si luhing mkoyay ggluw ta ita. t’aring yugun nha giqas lalu misuw qu rhzyal. wal si somi kwara qinnxan kinhulan qalang ta nanak uzi. baha balay blaq zngyan ta binkesan ta nanak hiya la!

ini nbah malax uruw qalang ta qu cinbwanan. si ga ita nanak mshriq malax squ hlhlahuy. ita tayal hiya ga minkahul ta hlhlahuy zik rgyax. msuna ta suna qsunu qhuniq hlahuy. mnbuw ta tasaw na qsya’ gong. sasal na qalang ta mzyan wayal mstrhuw mtama ska rgyax. tmlux mnaga psyaxan nqu wagi. ana wal mqluy sinbilan hmali bnkis. yasa si ta gali ’ringan na inlungan ru balay balay ini kbrus. mzyan ta wagi mhtuw htgan na wagi lozi ru stbuyan ta sinbilan gaga Tayal.

ita Tayal lpgun squ cinbwanan ga, yan balay agiq mcikuy. minwahan ta mqnga smilay ru mhut mlahang nqu binah ngarux na ssquliq. ana mtnaq magap msbehuy ga, thuzyay ta mzyan k’man agiq mromul ru mtuliq mrkyas lozi.llaqi Tayal. laxi zyungi kinmhgan na lkotas,baq ta tminun pssu inlungan, baqun ta meng buli ru kinbaqan.tlhuyan kinshgan qsahuy inlungan binkesan.

laqi maku! laqi maku!

gaga binkisan iyat ta bahun malax.

mosa ta cbaqan kinbahan sinbil ke na lk’otas.

tuliq la! tuliq ta kwara’!

pgluw gaga sinbilan binkesan ta Tayal.

泰雅祖先的足跡原本就不是平坦的，都是經過老人家裂痕的腳板踩踏而成；遮擋部落的芒草不會因為族人的手長了骨刺，就停止發芽長高。所以，我們泰雅族的故事、先人的事蹟、部落的典故、族語的傳承，需要我們大家一起努力！哪怕是在家裡與另一半、孩子能以族語對話，這就是對我們自己的身分作了認同與傳遞族語的種籽，從部落的名字也可聞到祖先踏過的腳板氣息！

故鄉復興的泰雅名Pyasan，族語名聽起來多親切啊！話說很久以前，泰雅族偉大的英雄lkButa，看到族人漸漸增多，耕作的土地又不夠，就提議尋找新地。也很不幸，此時他的兒子被北面的司克馬溫人殺害，我們祖先lkButa率部追逐。

當追到今日的羅浮此地，先祖lkButa長老率本部馬卡納其部族與Bangay長老所領的馬力巴部族合力襲擊原來住在此山谷的司克馬溫人，被殺的敵人很多，多到所馘的首級從大嵙崁溪的這個岸邊排到對岸去，從此以後這裡就稱為「被侵入」的地方。

先祖lkButa繼續討伐司克馬溫人時，有一驍勇的勇士名叫Payas，在一座山上與敵人交戰，先後在此射死二位敵人的戰將而得勝。可是，自己也身負重傷，英勇戰死，先祖lkButa敬佩他勇猛不怕死的精神則將此地稱Pyasan，以紀念他的英勇事蹟。此地也稱角板山，現在稱復興。

不久之後，lkButa的子孫踏著他的腳蹤與追隨他的箭矢北遷，有二位長老Besu Nawi和Watan Temu各率族人由大霸尖山順流而下，經Gogan部族的長老Bangay指引方向，前往先祖lkButa所留之居住地在大嵙崁溪前山流域。Watan Temu率部看見有一河流大岔口即名為Qara，且是當時馬卡納其部族所有遷徙到大嵙崁溪流域最大的部落。就是今日的長興里。

另一位長老Besu Nawi在石龜坑附近建立Kiyay部落，因為此地整片長有樟葉槭而取其名。即今日的百吉、三層、五寮間一帶台地，後來因為瘟疫且遭受外族侵擾，只好說：「墾地平坦必需彎腰耕作酸疼不止，也沒有野獸可狩獵。」所以，向後移居至現在的角板山台地復興分駐所附近一帶，部落再取名Kiyay紀念之。後來漸漸人口增多耕地有限，族人陸續往今日的基國派移居拓展，部落地名也沿用，即今日之三民里。

馬力巴部族在長老Bangay率領族人抵達今日三光里時，看到美麗的溪流，眾人高興的邊跳躍邊呼喊「go go …go go…」，此地即取名Gogan，此溪就是大嵙崁溪的上游。又因為此地盛產野味，族人常醃製魚肉獸肉，贈送訪客，外人就稱此部落為送「醃肉」的部落，大嵙崁溪漢名也是音譯於此。

在後來後來又有一支馬力巴部族從Pinsbkan沿著祖先昔日腳蹤北上遷徙至今三峽熊空山下，選擇大豹溪兩岸山坡和緩地居住。遷徙時抵達大漢溪沿岸時，看見整片「芒草」遮住視線與前行之路徑，且葉片很鋒利，如族人獵刀鋒利。故部族自己取名為「Mngciq」部族。

從地名也可看出祖先選擇居家住處的智慧，如Yohbun是「之間」和「斜坡溪流會合地」二詞的略稱，由此即可了解此地是處於溪流會合間的斜坡地形，也就是今日的霞雲里。又如Syaw Ulay也是由二詞祖合，「旁邊」和「溫泉」，一聽就明瞭此部落有溫泉，就是今日的義盛里。又如今日的奎輝里，是因為當時此地獸類豐沛，家家戶戶門口吊掛著獸角，故而取名Qehuy音譯為奎輝。

走筆至此，可有察覺到傳統地名與現制地名的連結性有多少嗎？再如Qrahu今日稱新興，有讓部落因觀光而成為新興向榮的部落嗎？再看復興此名是希望民族復興？不過，伴隨而來的是我們的語言消失，文化習俗被遺忘，變成弱勢的族群，從地名的改變，也同時抹去了部落原始的記憶，我們怎麼可以數典忘祖啊!

世界不會遺棄山谷的部落，除非我們先遺棄了山林。我們原本就是從自然山林來的，吸著森林氣息，喝著野溪靈泉。部落的清晨穩穩的如往日坐落山中，靜靜的接受陽光的滋養。雖然我們的傳統文化與語言流失中，我們只要存著誠實不欺的本性和初衷，就會如太陽東昇使泰雅族文化得以延續。

泰雅族群放諸於世，猶如茅草般的渺小微弱，歷經各大族勢力影響與統治，總能如大風大雨裡的茅草倒了又起身茁壯。泰雅族子孫們，要謹記祖訓、體會編織及克盡責任、善用彎刀與學習技能，延續祖靈的感動。

我的孩子!我的孩子!

祖輩文化決不可遺棄。

我們要將先祖傳下來的訓示教導後代子孫，

起來吧!我們一起起來吧!

遵循著泰雅祖先的遺風訓言。