open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
rhzyal nyuw ki’an na kinhakul

rhzyal nyuw ki’an na kinhakul (賽考利克境內的環境)

sami ka sun thayluw maha Squliq ka Kinhakul qani ga, pzyang balay whci’ rhzyal nyuw myan ki’an samiy.
aring pinsbkan kya mstbawn ruw Kb’bu’, tayhuk Kayu’ na Taycyuw ka Slamaw, ruw qlqalang tay Nango ka Buta’, kinguang, Nango, Bongbong, Rumpiya, Syora’, ruw kwara’ qlqalang na Ulay mstranan, ruw kwara’ qlqalang kya Sbtunux ruw kwara’ qlqalang Gawgan, ruw maki’ tay Sincik hiya’ iy ini’ lpgiy Mayklpay hya’, ga kwara’ ka qlqalang lga yasa qasa hya’, ruw qalan kya Goho go’ ka Mumuyama’, ruw kwara’ qlqalang kya qsahuy na Walu’ kya Nansyo, ruw yaqu qalang Swasiq kya Bunsuy, kwara’ ka wal slpuw qani hya’ ga yasa qu nyuw ki’an na Kinhajul kwara’.

kinwagiq ga nyux naha’ ki’an qani hya’ ga, pzyang rrawq kinwagiq nya’ ga ki’aa yaqu 600㎝ balay Kaybat niya’, ru rayrrawq cikay hya’ ga ki’aa yaqu 100㎝~800㎝kinwagiq niya’, ruw nanu’ qu pzyang wagiq ka maki’ tay rgrgyax hya’ ga, ki’aa yaqu aring 600㎝~2000㎝ kinwagiq Kaybat niya’ hya’, cyugal qu ini’ ptnaq nyuw naha’ ki’an kwara’. 

qu ini’ ptnaq kinwagiq Kaybat qani uzi ga, kwara’ kin tl’tu’ naha’ ruw kinmkilux naha’ hya’ ga:
qmisan ka aring byacing thayluw ka 12 byacing ruw mucing 2 byacing hya’ iy
rrawq kinwagiq kaybat hya’ ga mutuw aring 15℃~22℃ kintl’tu’ niya’.
rayrrawq cikay kaybat hya’ ga mutuw aring 10℃~18℃ kintl’tu’ niya’. 
pzyang wagiq kaybat hya’ ga mutuw aring -2℃~15℃kintl’tu’ niya’.   

mayhlhul cikay ka ttunga abaw ka 3 byacing ruw mucing 5 byacing hya’ iy
rrawq kinwagiq kaybat hya’ ga mutuw aring 16℃~24℃ kintl’tu’ niya’.
rayrrawq cikay kaybat hya’ ga mutuw aring 14℃~22℃ kintl’tu’ niya’. 
pzyang wagiq kaybat hya’ ga mutuw aring 10℃~20℃ kintl’tu’ niya’.   
    
‘bagan ka aring byacing thayluw ka 6 byacing ruw mucing 8 byacing hya’ iy
rrawq kinwagiq kaybat hya’ ga mutuw aring 20℃~30℃ kintl’tu’ niya’.
rayrrawq cikay kaybat hya’ ga mutuw aring 18℃~26℃ kintl’tu’ niya’. 
pzyang wagiq kaybat hya’ ga mutuw aring 15℃~28℃ kintl’tu’ niya’.   

mayghzyaq ka hawqan abaw hya’ ga aring byacing thayluw ka 9 byacing ruw mucing 11 byacing hya’ iy
rrawq kinwagiq kaybat hya’ ga mutuw aring 20℃~28℃ kintl’tu’ niya’.
rayrrawq cikay kaybat hya’ ga mutuw aring 18℃~26℃ kintl’tu’ niya’. 
pzyang wagiq kaybat hya’ ga mutuw aring 15℃~26℃ kintl’tu’ niya’.  

aring sraral kki’an qalang tayal hiya’ ga, yalaw yasa mnaki’ sa rgrgyax wagiq ru, giway maki’ sa aring bay’nux ruw mucing 40˚ kinmkrkyas kwara’ ki’an naha’. nanu’ yasa qu ktan twahiq lga siy giway mtqutux zyamang ktan, ruw ini’ ptnaq uzi kinwhci’ mttaykuy bay’nux qu cyuw naha’ ki’an kwara’. ana qu qqmayah naha’ uziy ga ini’ ptnaq kwara’ uzi kinwhci’ nya’ uziy, nanu’ qu yan qani ka yaqih balay na ppqmahan ka qnxan naha’ qani ga ki’aa wal sa pira’ kinbhlan kawas inrasan na qnxan naha’ qani la.

zyuwaw na:Squliq Atayal
roziq

thumb|roziq

roziq (眼睛)

qutux hi ga sazing roziq ta. roziq hiya ga mita ana nanu. ana betunux ru zyaqeh ga ini nya zhoqi mita.

skahun tanux mita ga roziq qani ga cyux plqwi ru mqalux nya. mita ta ana nanu ga siki pinbaqan cikay mita

baha hmswa pxeriq roziq tala.

kmal pemukan mha betunx ru kraho qu roziq ita tayal ma.ini salu qu roziq ga mbuloq son nha.

kuzing mita 

zyuwaw na:Squliq Atayal
rrgyax na Hhagay

thumb|rrgyax na Hhagay

rrgyax na Hhagay ga maki Taywan tesazing wagiq na rgyax.

zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
rrkan

rrkan (瞭望台)

qalang Tayal ga maki qu ngasal ruma, ngasal qhoniq, ngasal btunux, khu, ru rrkan.

rrkan hya ga psrxun nha squ wagiq ru llaw rhzyal, traka nha mita paris ru mlahang qalang.

kuwara qaniy hya ga ngasal kinbalay kinhmgan.
sakuw

縮圖|sakuw
sakuw (山藥)

sklokah balay hi niqun qu trakis ki sakuw.
krawi’ hiya’ ga, mutu ini’ pmhi na bnkis ta’ sraral. mutu si phmut hmbku’sa qmayah. hi’ nya’ ga, m_yan tluling qba’. blaq thkun uzi.

zyuwaw na:Squliq Atayal
sasi

thumb|Nin’ay go

alang **sasi (親愛部落)** ga niya mki sku Nanto Keng atu Nin’ay go, kwara sali buwan nya ga 263 buwan, 755 hi ku kwara s’uli tayan.

s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 93% kyan ku 705 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 7% kyan ku 50 hi nya.

pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 88%, Bunun 2%, Setik 3%.

maki qu ngasal bziran.

## rhzyal kki’an
tay ’llaw na sasi hya’ ga llyung. tay ’zil na sasi hya’ ga llyung. tay mkyahu’ na sasi hya’ ga rgyax krahu’. tay mkraya’ na sasi hya’ ga llyung.

tay ’llaw na sasi hya’ ga marosan. tay ’zil na sasi hya’ ga pulan.

## rekisi (歷史)

## kayal (氣候)

## kyokay (教會)
maki 1 kyokay.

## ssquliq pinlpgan (人口統計)

## ppqbaqan (教育)

### pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.

### pqwasan biru ’laqi’ mrkyas (國民中學)

## tuqi ’san (交通)

### basu (公車)

### kisya’ glgan (鐵路)

## spyangan na pinbahu (特產)

### Ubuy qqmayh (農)

## kinhulan s’utu biru
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

zyuwaw na:S'uli Tayan
siliq

## siliq (占卜鳥/繡眼畫眉)

kpaysuy ru siliq ga, blaq nha' mggluw mhtuw te lhlahuy. .

thumb|siliq

zyuwaw na:Squliq Atayal
sinbilan ke bnkis raral

sinbilan ke bnkis raral(泰雅古訓)

ke na sinbilan bnkis ta raral ka:(泰雅祖先流傳的古訓有 )

te qutux(第一):laxiy pyungiy.(彼此不要互相忘記)

te sazing(第二):laxiy pqiway pakaw.(彼此不要互相以荊棘遮掩)

zyuwaw na:Squliq Atayal
skura yow na mita inkyasan ’sya ro urow

skura yow na mita inkyasan ’sya ro urow (水文與土壤)

cpngan knkyan na Tayal bih llyung Klesan lala ga, kya ha’iy magan kbhul ro beta utux seng kbhul bawi’ rgyax nya, cmi lungan yow na pnmahan ro pbhoyaw la’iy knbahan, p’usa kenu gmwayow myasa na urow ro knkyan kya ga si sey maha piyang tyaba na yow. gmwayow urow pmahun ru kki’an ga, siga skura ta yow na mita inkyasan na ’sya ro urow cpngan ita cyoli Tayal hiya. inkyasan na tegan ta ’sya ga maki pu’ing ’sya, ro iyik bcilung, ro lyutan inu ’sya cpngan ta, yow na urow hiya ga skura bnwan na wagi ro kyan lokah urow ga ktegan ta ro gmwayow ta.

nglungun maha p’umah ta knkyan ta micu ga skura yow na urow gnwayow ro urow klhangan ta ga ptna’ tyaba yow nya. skura wagi ro prkyas ha’iy mayah kihuy ta, spiyang na yow ga bun wagi krryax, bnwan wagi krryax pnbahu ga helow bhoyow thyayan kmloh. binah utux yow ga nya pn’aras musa myasa hi, wagi ga plyun nya kwara ga’in, skura myasa na yow cyoli, pnbahu, ro innyatan ana nanu uy, ini nbah mga’in. binah laga, slkan na behuy utux utux kawas ga musa spiyiy skbey na kjwra lmyun, nanu yaca siga ble’un ci mnglung. puting nya innglung ta yow laga nya maha nanu klokah na urow, wayan ta hknyan nanak la. urow tnbcyan na ita Tayal hiya ga yani myasa ro lokah urow ga "nakow" san ta kmayan, ya’eh urow ga "l’omi" san ta kmayan, maki urow piyux btnunux, maki urow nana syuna, maki urow nanak bna’iy, ana nunu na urow ga maki nanak musa ba’un phyan ini tna’ na pbahu. 

pinbahu kwe ga sig a stama urow mwah bhoyow, nanu yaca, pkusa ta nanu mlahang urow ta mwah krryax innagal ga tyaba ci na yow kwe, iyik na mnayang tag a maki gaga nya klhangan ta tiyow. t’aring ga phaga ta btunux cka na mayah ta kya, cipik ini glahang mnayang ta, mayah ro mayah ga twangan ta muhi khoni, musa ba’un cmruw urow, kwara pnuhi ga si ssyow puhi , yaca nya ini kbabow urow, ba’un mwah plokah cmruw urow uy, binah nya laga kwra slyatan ga lomun ta puni kwara, yaca p’lyun ta kwara mwah pya’eh nya, kwara built ga galan knkahan na urow, utux utux urow ga psynow puhi ro phngyan tau row, ptna’ kya p’aras myasa yow na klhanga ta urow.

skura yow na mita inkyasan ’sya ro gnwayow urow khangan ta ita cyoli Tayal bih llyung Klesan ga nya memow pkita knba’an na klhangan ta knkyan ta. kwara nya ta inbuyan knba’an na bnkisan tag a, maki yow nya musa ta tkba’an ro cyan ta inlungan balay.
 
zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
smatu sapat

smatu sapat (納聘)

gluw mlikuy hiya ga lmon samow urow kya kwara musa naha satu btiyux, gluw ina hiya ga utux utux lpgun naha ro nya aw ci cnpngan, ppsiyey hiya ga mtama luhung kya ro yaya ro yaya sa’ing mrkyas hiya ga musa mlahang gaga na sbaley, ppsiyey hiya ga stuling nya kopu ru rpusun naha ’sya, babow nya ga yaba yaya na ina ga rpus ’sya tluling naha, puting ga yaya yaya na mlikuy ga skahul kr’un naha iyik kopu tliling naha ro rpus naha ’sya uy. gluw na ina hiya ga wa magan btiyux laga ba’un maras sali naha la.

## kinhulan s’utu biru
江明清Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－歷史文化與社會文化篇(臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
smlalu

smlalu (取名)

qutux qutux sr'ux na 'tayal ga kya kwara lalu ta, ana ga kya Gaga nqu smlalu, ini si hmci.kneril hiya ga siki qnzyat mqumah, tminun ru mlahang qutux ngasal, nanu yasa qu smlalu ’laqi kneril ga, mutux naha s'agal squ lalu na kk'man ini ga Wagi, Byacing ru Bengah. 

m_yal su nqu Wasiq, Umas, Toyu, Yabung, Sugi...kya uzi qu ’nagal naha squ lalu na kinbkesan, iyan nqu Amuy, Maya, Lawa, Pisuy, Yari, Yayut, Pitay, Ciwas, Yasil, Yagu, Rimuy, Yuma, Atay, Lalum, Simuy, Sonun, Tapas, Pepay...

mlikuy hiya ga siki si kint’tu mtzyuwaw, qmalup, tmbbahu, rranga nya qutux nya ngasal, nanu yasa qu mutux naha sllwan nqu lalu na qqhuniq. iyan nqu Bsyal, Pihaw, Hayung, Boxi, Baysu, Qaysu, Yumin...kya uzi qu 'nagal naha squ lalu na kinbkesan, iyan nqu Bawnay, Watan, Yukih, Syat, Walis, Behuy, Yukan, Tlaw, Yupas, Iban, Piling, Kagi... 

zyuwaw na:Squliq Atayal
smqaya

smqaya（嫌麻煩）

usa skura qsa cika ha, smqaya su bala, maymaw saku ini qbaq mtzyaw la, ihi usa nasal la,aki ini kznga tmasuq qu pincwaga mu.
smsayux

talaga qu laqi qani, hwasu si pnhmut kmal, smsayux su iyal qwara tayal, ingat ana qutux gaga su, ini su pinqas biru pi? klsayux su bala tayal wah.

zyuwaw na:Squliq Atayal
smsuk

hwa su nyux smssyuk kmal la, baha blaq t'qwan su kwara qu llpyung, sayux su bala tayalwah.

zyuwaw na:Squliq Atayal
smiyey

smiyey (提親)

tmalam myasa owas na piyiyt “sili’ laga ba’un musa sali na krakis la, ppsiyey ro kwara ppgluw memow plukus lukus lmwan musa sali ina kya laga, ini tkkoh skal yow na pns’unan, mnangi maha nya mwah mtisan, ms’un mcpung owas na lmuhuw, mkal yow na ’nxan naha nanak, ppsiyey ga lmon maras rami ro uwow ro sinuw, msromul mkayal bkis na gluw knerin ro kmayan maha, “nyu cu mwah mihuy bulit cnsali mo.” musa smwal lungan gluw ina la, smwan lungan naha laga, ppsiyey ga mwah mgleng pkayal yow na gaga cpung musa pisa btiyux ro y’aya innaras naha.

## kinhulan s’utu biru
Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－歷史文化與社會文化篇(臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
smtunux

smtunux（頭痛的事）

hwananaq qu laqi qani, ini balay ptuqi, mtkari krryax qu pincwaga nya, smtunux iyal, phswa saku bla la.

zyuwaw na:Squliq Atayal
smyus

smyus (祖靈祭)

kay’ ’tayal qu pslkawtas hya’ ga “smyus” sawn naha’.

zyuwaw na:Squliq Atayal
smzyay

smzyay (提親)

gaga na smzyay hiya ga ini si srqyas kmal, si srqyas kmal lga nyux cqeri la.

zyuwaw na:Squliq Atayal
sm’atu

sm’atu (播種祭)

sm’ atu hya ga maki squ ryax tngugan abaw.

tehuk qu giqas kawas lga lama smrzyut ghap pinbahuw la.

msli qu qutux bnkis, mblaq msbalay pqoyat tubux nha ghap.

smxu heqil rngil nha pazih, imi nya ga teta buwazyun balay qu pinbahuw.

pqsya’ an nha qwaw trakis qu atu na qmayah ki qeqaya ptzyuwaw.

imi nya ga teta maki l’uy kayal(天空;天氣) musa ’rkyas pinbahuw.

zyuwaw na:Squliq Atayal
sm’atu’

sm’atu’ (播種儀式)

gaga’ na sm’atu’ hya’ ga mutuw naha’ syun sa zik na ttbuxan.

nanu’ sm’atu’ ga mutuw maras cipuq qwaw ru hayhi’

## Cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
* Hitaypayan 田野資料
* 臺灣總督府臨時臺灣舊慣調查會原著、中央研究院民族學研究所編譯，1996，《番族慣習調查報告書[第一卷] 泰雅族》。臺北：中央研究院民族學研究所。

zyuwaw na:Squliq Atayal
spzyang galan khaw squ‘ring rmuruw sa tninun na qalang tayal

spzyang galan khaw squ‘ring rmuruw sa tninun na qalang tayal (泰雅族的傳統產業以及工藝的發展)

aring sraral mutuw pmhyun Tayal ka mutuw naha’ galan khaw hya’ ga, mluw squ qqyanux naha’ mmuhi’ sa ruma’ tayal sa ggalan naha’ ttngasal han, babaw nya’ mwah qu Gipun lga, sgsugun na Gipun maha qiri’ mmuhi’ sa labing ru blhuy, ru galun na Gipun sbaziy naha’ tay Gipun maha ruw, aring kya qu lawkah muhi’ kya kwara’ qu qalang na Tayal qani.  suruw na Gipun lga, yaqu nuka’ na kgiy squ bblhuy qu spyang bzirun na Plmukan galan khaw na Tayal hya’ ha, yalaw gi wayal t’rgun tmutu’ na Plmukan kwara’ qqhuniq rgyax tayal lru, ki’a naha’ skngungu’ ppsluhiy kwara’ rhzyal rgrgyax lru, sgin na aki’ ta’ pkmtasiq kwara’ rhzyal Taiwan maha lru, aring 45 kawas thayluw lqu sglaing naha’ mmuhi’ qayparung Gipun la, nanu’ ktan kya na Tayal lruw, yasa siy ppmuhi’ qayparung kwara’ qu Tayal kya la.  kwara’ qani hya’ ga kahul sa bbzirun na Plmukan qu spmuhi’ naha’ qani hya’.  tayhuk 60 kawas thayluw lga, wal si ‘nxal yaqih kwara’ qu bbziran khkhaw tayal ka rruma’ ru qayparung ru kwara’ ka bblhuy ru nuka’ uzi lruw, minusa’ sayqabu’ hugal kwara’ qu mmrkyas tayal kruma’, ga musa’ muhi’ tqinuw rgyax kruma’ qu tayal hya’ ha, ga ini’ tayhuk mawpuw kawas lga, mngaygyut mwah mmuhi’ baybway qhuniq ka nasi’, qzimux, ru bnubuw qani lga, ini’ qbsyaq uzi, ruw iyugun naha’ sa qapu’ Gipun la, babaw niya’ lga, pzyux iyal qu muhi’ sa baybway lru, mkura’ sa muhi’ rramat qu maki’ tay rgyax la, ruw nanu’ ya’qani qu nyuw naha’ lhingan mlahang na’ misuw qani la. 

nanu’ qu zyuwaw na rmuruw sa tcinun na tayal hya’ ga, aring squ kawas thayluw sa 2000 lga, tmrang sa yaqih iyal qnqyanux na ita’ Taywan ka maymaw msn na ini uluw pcyuwagan kwara’ qu squliq ru, yasa qu aki’ syun sa qnxan na tayal maha u hhalan mcisal mhngaw na squliq kahul tay bzinah, ru aki’ niya’ skahul sa tninun na tayal ka tminun naha’ tawkan, kgiri’, yqbun, ru kwara’ ttaykuy na baha’, ru kwara’ ka qbubu’ na qwazyux, ru tninun lklukus na kknayril tayal, ru tzyu’, pala’, ru tawyah, aki’ bzirun na lpyung hugal , naki’ tmwang cikay ggalan khaw na tayal maha qu inlungan na Thawki’ ta’, ru ps’rxun naha’ kya uzi qu hhngawan tay rgyax na lpyung tay hugal, nanu’ aring kya lqu lmuhing kya uzi mmuhi’ sa rramat ru kbalay sa ’’byan lpyung kahul hugal lqu nyuw naha’ spyangun mlahang misuw qani la.

zyuwaw na:Squliq Atayal
squliq

thumb
squliq (人、人類)

squliq  hya' ga pinbcyan na minqyanux babaw uraw qaniy, qaniy hya' ga sinbcyan sa lamu' na ini' ptnaq na minqyanux, nanu' kwara' qu squliq ru qqsinuw, ru qqbhniq, ru qlqulih, ru kwara' ka kaykuwi'. nma' ta' baqun maha squliq hya' ga maki' sqaniy qu sinqaysan na gluw qaniy hya' ga, kya qutux luhay kkayal na bnkis sraral ga, mutuw kmayal maha "ita' squliq hya' ga, ini' ptnaq sa qsinuw giy ini' ta' pinhmut mqyanux ita', qsinuw hya' hya ungat sayux naha' laha, ungat gaga' na qsinuw hya." 

qutux kkayal hya' sun maha squliq qaniy hya' ga, ini' pgluw qu ginlhuyan ga squloiq sawn naha', niwan maha iyat ta' gluw maha qu kay' qasa hya'.

skahul ta' squw sinbcyan na ubuy gluw na squliq lmpuw lga, maki' kya quw sawn naha' ’tayal ru Baybuzyuq (賽夏族古代名稱) ru Bunun.  

itan ga balay balay na squliq. 

zyuwaw na:Squliq Atayal
squliq na ptqsinuw

squliq na ptqsinuw (燒墾民族) 

Tayal hya’ ga ptqsinuw na squliq kruma’ ka maha Tayal hya’ ga yaqu tmqsinuw qu sqyanux naha’ qani hya’ ga, yalaw gi pncisal krayryax qu mmlikuy na Tayal ga, mutu giway zyuwaw na tmqsinuw nanak qu spkayal naha’, ru yaqu zyuwaw ’nwahan naha’ tmqsinuw qnanak qu spnqzyu’ naha’, qu zyuwaw yan nqani hya’ ga mzyay’ nqu laylaqi’ mqwas biru’ ka, ana ya’qu musa’ mqwas biru’ ru mqbaq miru’ balay qu spzyang naha’ s’usa’ Gaku’ ga, mwah ngasal lga giway nanak yaqu ima’ qu spzyang balay haylaw mayqzinah, ima’ qu spzayng balay baq mqwas, ru ima’ qu lawkah balay mkzyap nanak spnqzyu’ naha’. ungat ana qutux qu mwah pnqzyu’ na maha maha nanu’ kin blaq balay mqbaq biru’. nanu’ ka mmlikuy na Tayal uzi ga, aw’ yaqu mqumah qu spzyang naha’ sqyanux ga, ungat ana qutux qu knayal na kinblaq psyaqan na mqumah hya’, min’uqu’ yaqu musa’ tmqsinuw squ pinkzyapan naha’ sa squliq qu spnqzyu’ naha’, nanu’ misa yan nasa gi musa’ tmqsinuw squ zyuwaw na mkzyap hya ga yasa qu mutuw skrahu’ rqyas na mmlikuy ru.

zyuwaw na:Squliq Atayal
sslalu’

sslalu’ (名制)

gaga’ na sslalu’ Tayal hya’ ga, syun naha’ glaing lalu’ na laqi’ hru ‘buzyan naha’ lalu’ na yaba’ naha’ tay suruw, gi yasa qu blaq slpuw musa’ tay yatux. 

zyuwaw na:Squliq Atayal
stacis

thumb|Tayto go

alang **stacis (寒溪巷部落)** ga niya mki sku Girang Keng atu Tayto go, kwara sali buwan nya ga 147 buwan, 463 hi ku kwara s’uli tayan.

s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 94% kyan ku 436 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 6% kyan ku 27 hi nya.

pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 85%, binah lihuyan s’uli 8%.

## rhzyal kki’an
tay mkyahu’ na stacis hya’ ga Qalang (新光部落). tay ’llaw na stacis hya’ ga ’Syabutay (四方林部落). tay ’zil na stacis hya’ ga Kulu.

## rekisi (歷史)

## kayal (氣候)

## kyokay (教會)

## ssquliq pinlpgan (人口統計)

## ppqbaqan (教育)

### pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.

### pqwasan biru ’laqi’ mrkyas (國民中學)

## tuqi ’san (交通)

### basu (公車)

### kisya’ glgan (鐵路)

## spyangan na pinbahu (特產)

### Ubuy qqmayh (農)

## kinhulan s’utu biru
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

zyuwaw na:S'uli Tayan
spyang qqyanux na Tayal

spyang qqyanux na Tayal (泰雅族的主要生計)

spyang balay qqyanux na Tayal hya’ ga yaqu mqumah, yalaw gi mqumah hya’ ga yasa qu pzyang balay sqyanux na ita’ ka sun mnqyanux qani, ana ga, swa’ nanak ka giway zyuwaw na qmalup nanak qu mutuw spkayal na bnkis kayryax pi? qani hya’ ga myay’ su’ na mqwas biru’ gaku’ ka ini’ naha kaylaniy iyal qu yuwaw na miru’ hya’ ga min’uqu’ yaqu ima’ qu lawkah mayqzinah ini’ ga ima’ qu lawkah iyal mkzyap, ini’ ga ima’ qu blaq balay qawlu’ ka baq balay mqwas qu mutuw naha’ skayal krayryax, qani hya’ ga, yasa qu mutuw naha ttrahu’ sa pinspngan naha rwa! ini’ naha kaylaniy iyal qu kinqas naha’ mqbaq biru’ hya’, nanu’ yan qasa uzi qu zyuwaw na mqumah qani hya'. ana su si say gi qutux qutux ryax yasa si sawk krayryax squ uraw qu mqumah hya’, ungat ana qutux qu musa’ naha’ ssyaq qu zyuwaw na mqumah hya’. nanu’ yan nasa lga, pin’qun naha’ mung uzi lgi giway zyuwaw na qmalup nanak blaq spinqzyu’ na mmlikuy Tayal lrwa! ini’ naha’ kaylaniy iyal qu zyuwaw na mqumah hya. 

maha iy ‘nblayqun ta’ pspung lga, ana ttkuhun phapuy qu buwax hya’, ru baqun ‘mutu’ qu pagay ru buwax hya’, ga ini’ baqiy ‘mutu’ qu hi’ qsinuw hya. ana maha mutuw naha’ ssi’ tmmyan qu hi’ na qsinuw hya’ ga, ini’ baqi krangi’ mami’ maniq krayryax qu hi’ qsinuw hya’, nanu’ yasa qu mrayraya’ cikay qu knita’ na Tayal sa qaynu’ qu spyang balay qqyanux na Tayal hya’.
 
zyuwaw na tmqsinuw hya’ ga, niwan yasa qu mutuw smtrahu’ sa lalu’ na mmlikuy qasa hya’, myay’ su na kknayril ga yaqu tminun qu syan naha’ inlungan laha hiya’, nanu’ iy squliq bzinah qu mita’ say an nqani lga, musa’ naha’ si ga giway nanak tminun qu zyuwaw knayril tayal ru giway tmqsinuw nanak uzi qu zyuwaw na mmlikuy Tayal musa maha lmnglung lrwa.

nanu’ yasa qu spyang balay sqyanux na Tayal hya’ ga, yaqu mqumah qani qu balay.

zyuwaw na:Squliq Atayal
tana

## tana (刺蔥)

thumb|tana

tana hya ga sramat ta ita tayal. meloh maku cikay niqun qu tana hiya.

## nnu’un
abaw na tana hiya ga, mutu spgluw tmahuk sa ramat. qbuci nya hiya lga, grgran nha qurip.
siki lnggan qu tana ga, baqun maniq. 

## iyu’
galan nha’ iyu’ qu tana hiya’ ma. 

zyuwaw na:Squliq Atayal

## kinhulan s’utu biru​
農業知識入口網
tinringan

## tinringan (起源)

utux ga minkahun ta Pinsbkan Nanto ma, utux ga kahun rgyax na Sincik ka Papak Wa’a son. nanu ye’asa ku kwara kinbahan na Tayan hiya ga, niya mgayang tlingay sa rgyax ska na Taywan , kahun Girang Klesan, hminas Taypak Ulay, Toweng, Sincik Nahuy ru Goho, Byorik, Thtun ru tehuk Nanto.

## kinhulan s’utu biru
*臺灣原住民族文化知識網

zyuwaw na:S'uli Tayan
syax

syax kanal  lga sasan la. 

utux’ kayal(天空;天氣) hya ga syax maku. 

ke na utux kayal syax maku uziy. 

zyuwaw na:Squliq Atayal
talam siliq

Talam silq qani ga pisan gaga na musa ta lmon pktayux yaw, knahul ryaniq pinlkan na siliq qani, ro qbaqun ta musa blaq ini ga mqutih yaw nya. ini lpgiy qa Ta’u, qabax ccquliq na Taywan Genzyuminrok hiya gas i say maha maki gaga na talam siliq qabax, tmalan skura plkan inu qa qbhniq siliq qani ro cpung ta hngya’an qa pinlawa na siliq, mwah cpung blaq, ini ga mqutih yaw ta.
maha nanu cpung blaq ki mqutih qa knahul tmalam siliq qani.

1. mqutih talam, yaqu minqutux nanak plkan qa siliq, ana maha skura te iyil, ini ga te llaw pinlkan nya gas i say maha ini kblaq qa htgan yaw.

2. blaq talam, minlawa pinlkan nya qa siliq qani, yunga nya ga lkan bih glasux nya ro nyan si mlawa, ini knbisyaq mlawa ro mlaka glasux nya loyi, pungan pinlawan nya qbhniq qani ga nya si mqas mlawa, hngya’an qani ga nyan ktayaux blaq na yaw.

3. kyaqa nya si mlawa pinlkan nya hngaw, ana su maki te iyil, ini ga maki te llaw. Qani ga nyan pktayux mqutih na yaw.

4. kyqa saying qbhniq siliq ptnaqan mhngaw pinlkan naha, ini hngaw mlawa ga, si say maha musa p’aray kntyaba na k’wiran.

5. kyaqa nyan qmalang ryaniq qa cka ryaniq qbhniq siliq qani ro nyan si spiyang mlawa, qani hiya ga p’aray kntyaba na kin’wiy.

## Bnrwan qa galan cpung
*https://web.archive.org/web/20140321225709/http://www3.nmtl.gov.tw/expostories/3.html
*李亦園等，1963，《南澳的泰雅人（上）》。臺北：中央研究院民族學研究所。
*李亦園等，1964，《南澳的泰雅人（下）》。臺北：中央研究院民族學研究所。
*廖守臣，1998，《泰雅族的社會組織》。花蓮：慈濟大學人文社會學院。

zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
tlaqiy

## tlaqiy (鰻)

Glu na qulih ka ungat yamang,pkaki ska qcya.

ini’ hmci mita’ qu tlaqi hiya’. mutu tlqing sa zzik na qsya’ ru bbsilung.

thumb|tlaqiy

zyuwaw na:Squliq Atayal
tlhuyan

tlhuyan (額文)

'tayal sraral ga, ana mlikuy ru kneil ga ptasan kwara qu rqyas nha, mlikuy ga tlhuyan qu lihuy nha ru qabay nha, kneril hya ga tlhuyan qu lihuy ru ptasan qu tocing nha, ini tlhuzi qu qabay nha hya.

zyuwaw na:Squliq Atayal
tmangux abax

tmangux abax (春季) 

ginringan qa mbhkux payat kayal qani ga tmangux abax, garing saying byaling cyugal ski magal ryax ga t’aring qa tmangux abax qani. garing magal byaling magal ski pitu ryax gas i say maha tmsuqan qa tmangux abax qani la, tmangux abax laga si baqi maha sinpngan ryax qa gaga na sm’atu la

Iyik qa tmangux abax qani, skura tltu qa cinbwanan qani ga nyan scobih hayi wagi, nyan si bnwan wagi krryax, ana kayal qani ga nyan mkilux uyi, nyan msqsya qa tlaka qani, baq hmor qsya qa llyung uyi. tmangux abax laga garing tmangux qabax abax ghoniq ro k’man uyi la, nyan si sphpah qa phpah qani, nyan sinhelax qabax qa qsinux qani, kpiyux sinbtwan qa qqsinux qani ga wayal sbatu uyi la. qbhniq qani ga shri plkan binah na˙san, musa skura tltu na rroq qa musa mbhuyax kya nanak, mllamu na qsinux qsinux ga twang qsliq smoya mipu, tliqan kilux qa kayal ro piny’ugan na cinbwanan qani ga nyan maga; pin’yugan "inlungan" na cquliq ki pin’aaray yaw na hi ta uyi.

zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
tmi

## tmi(絲瓜)

tmi qani ga blak balay ngiqun. ana su ksosan ana su payang ga blaq ngiqun kwara.

## qmwax qeqaya’
lgun tmi’ mucing sa bnkis. pgyan ru ya qu te qsahuy nya’ galan sgrgur qmwax qeqaya’. 

zyuwaw na:Squliq Atayal
tmmyan

tmmyan (醃肉) 

yaya maku ga baq balay kbalay na syang tmmyan, t'aring saku laqi cipoq ga knita maku knalay na zyaw qani, baha hmswa pi! blaq yan niqun la shya balay nniqun uzi, nanu yasa aring ku laqi cipoq ga t'aring saku t'qbaq uzi la.

nanu ma yaya mu mha: si ga qnzyaq na kniril tayal ga cbaqun misu qoyat su balay ay! nanu lozi ma;mqilang na laqi kneril ga ini qbaq nanu zyaw ru ini nbah qbaq mqyanux babaw nya uzi.

hiya ga ,

zyuwaw na:Squliq Atayal
tmubux

thumb|tmubux

tmubux (播種)

Nanu gaga klahang na pinbahuw hiya? Ita Tayal hiya ga, pinbahuw ru qqalup puqing sqyanux ta, nanu yasa gaga na tmubux piyang nya balay, baha hmswa qaniy uziy ga, thuzyay musa mtkizyay ini ga musa mbhuyaw kwawa pinqumah, siki kahul squ kinbalay ru kinhangan gaga na tbuxan, iyat balay kinqiri na ywaw.

t'aring tmangu qqhuniq lga,mutu t'aring kya tmubux trakis qu squliq uzi la! tmubux ga gmhap ghap qu saxa' ga khmay qu tmubux hiya. spzyang swan mha tmubux hiya ga nanu yaqu truqun na pazih qu uraw, 'mumuk sa ghap.yasa qu swan tmubux balay.

## kinhulan s’utu biru
陳和平Hetay‧Hayung等人，賽考利克泰雅族初級族語教材(臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 102)
tmwang cnba’an

tmwang cnba’an (增加技能)

cyu mpanga tokan uba mu, nya na rasun lalow nya ro patus nya uy, musa myan cbu yapit bih iyik rgyax, musa myan cbu ’cyux Tayal uy. cyan cminun sali’ uya mu hiya, myasa ci tegan cninun nya kwara lukus. yaya mu ga kba’ ci pskulu mnrang sumul, kba’ ci thapuy rami uy. cyu utux tipik bnelu’ mu, hopa cu babow nya laga, musa cu tmwang cnba’an yow na Tayal, mwah s’yanux sali’ mu.

## kinhulan s’utu biru
江明清(Yawi．Nomin)，宜蘭澤敖利泰雅族語語言學習教材（1-6）全冊（Llyung klesan【南澳流域】澤敖利泰雅族語讀本） 原住民族語言著作（臺灣：永望文化事業股份有限公司.2001）

zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
tninun

tninun (編織)

skahul sa snbilan tcinun na ’tayal aring sraral hya’ ga, kahul sa pinuhi’ naha’ nanak kgi ru pnuka’ naha’ nanak qu galan naha’ tcinun naha’.

## Cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
*悠蘭‧多又，1999，《M’nibu流域泰雅歷史文化研究調查報告書》
*苧麻

zyuwaw na:Squliq Atayal
tmami’

tmami’ (醃製)

Ke na tmami' (醃肉的語義與種類): tmami' ke qani hya' ga, ya qu ptzyuaw na squliq qani hya'. ke na tmami qani hya' ga, ini si' mami' na, ru tmrang cyux syun mami' qu ke qani hya'. aring sa smi' mami' ru ini hoqil na ga, tmami' son.  tmami' qani hya' ga, smi' mami sa ana nanu tkrugan na nnanu. mzye-a su na smi' ta mami' sa ana nanu hi na qsinu, nanu qu yapit ru bhut ru qoli', ini ga para' ru mit, ana qbhniq na nanu uzi ga, yasa uzi. quliq uzi ga, tmami' qulih son uzi.

Tmmyan (醃製中): kkayal sa cyux tmmyan hya' ga, tmmyan son. 

Cinmmyan (熟醃肉): mhoqil qu cyux hi qasa lga, cinmmyan son la. 

Cinkrugan (竹筒醃肉，預備接待親友用的): nanu qu cinmyan qani ga, tkron ta sa btakan lga, cinkrugan son la. swa' mha qani ga, kahul squ tkron qu ke qani hya', nanu yasa qu son mha cinkrugan la.

zyuwaw na:Squliq Atayal
tomok

tomok (頭目)

’tayal: tomok cami Itaṟal hiya ga, malahng ci utux galan naha ci ke’, yona asuran na alang, kani ka sun naha tomok

zyuwaw na:Plngawan Atayal
tongan

thumb|Nin’ay go

alang **tongan (眉溪部落)** ga niya mki sku Nanto Keng atu Nin’ay go, kwara sali buwan nya ga 278 buwan, 952 hi ku kwara s’uli tayan.

s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 88% kyan ku 841 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 12% kyan ku 111 hi nya.

pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Setik 71%, Tayan 9%, Amis 2%, Bunun 3%, Paywan 1%, Truku 1%, binah lihuyan s’uli 1%.

maki qu ngasal bziran ru pqniqan iyu.

## rhzyal kki’an
tay ’llaw na tongan hya’ ga llyung. tay ’zil na tongan hya’ ga llyung. tay mkyahu’ na tongan hya’ ga llyung. tay mkraya’ na tongan hya’ ga rgyax krahu’.

tay mkyahu’ na tongan hya’ ga pulan. tay ’llaw na tongan hya’ ga snuwing.

## rekisi (歷史)

## kayal (氣候)

## kyokay (教會)
maki 1 kyokay.

## ssquliq pinlpgan (人口統計)

## ppqbaqan (教育)

### pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.

### pqwasan biru ’laqi’ mrkyas (國民中學)

## tuqi ’san (交通)

### basu (公車)

### kisya’ glgan (鐵路)

## spyangan na pinbahu (特產)

### Ubuy qqmayh (農)

## kinhulan s’utu biru
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

zyuwaw na:S'uli Tayan
tqli

thumb|tqli

**tqil (雲豹)** qani ga giwal gluw na ngyaw uyi, mnanak na qsinux qa Taywan qani.

Si say maha qsinux qa qaniq ququh qa tyaba nqu qsinux, uyuk hayi hi nya cpngan ngarux Taywan qani. tqli qani ga ngarux na Taywan san naha, ke Tayal sbalay ga Tqli san ta kmayal, blsuy san ta mlikuy, mzipu san yaya qa tqli hiya uyuk san uyuk tqli hiya.

Ini knbisya ga wayal ktalan cinrapal na tqli qani, kintalan naha skura llyung Tasa kya yulaq na tqli qani, yunga nya laga uka cquliq ktayux tqli la. knahul lnhuyan klahang tqli qa cquliq na Taywan ro Amerika, htgan naha knahul pinnbaq naha yaw tqli wayal mpux cyugal kawas, saying seng kawas payat byaling pquyu naha wayal s’ungat tqli na Taywan la, payat byaling ga sinlwan naha pquyu maha wayal mrpyut qa tqli na Taywan la mah kmayal.

## Bnrwan qa galan cpung
*追蹤分析13年 學者:台灣雲豹已絕跡. 公共電視. 2013-04-29.
*張岱屏. 雲豹的腳蹤. 台北: 社團法人台灣環境資訊協會. 2004-11-12 （中文（台灣）‎）
*鍾麗華. 台灣雲豹 山中傳奇 待解的謎. 自由時報. 2004-07-26 （中文（台灣）‎）
*雲豹

zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
trakis

thumb|trakis (Gipun)
縮圖

## trakis (小米)

ana nanu ywaw pciywagun ga, skahul nha qba ki yabux hnoqil mciywaw, nanu yasa thway ru mqsuqi pintiywaw nha. Sikishnga ryax na pinyugan kwara pinqumah ru qmasuq ywaw nha, s’agal nha gaga na msbayux, ini ga sp’yuw nha qinyatanmwah prraw mciywaw. 

trakis hkil hiya ga, skbalay nha hkil sa. nanu

## kinhulan s’utu biru
陳和平Hetay‧Hayung等人，賽考利克泰雅族初級族語教材 (臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 102)
trom khoni truhung

trom khoni truhung (柯斗樹長新葉)

in’yanux Tayal bih llyung Klesan kya ga maki ci inbuyan yow na gaga na pkita kayal(天空;天氣) kwe, baley ci cnpngan ta p’yugan na kayal hiya ga knahul nya ubuy pkhngyan ro knita krryax. yani maha kwara knba’an ta kwe, skura ita Tayal ga piyang na yow, utux yow ga galan ta gnmilan na s’yanux ta, utux yow lwey ga kahul tkba’ ta tgamil yow kwe ro p’aras hi’an na klhangan ta ita Tayal, kwe ga piyang myasa na knba’an, maki knita na cka Tayal hiya, "mita kayal" ro p’yugan na bhuyow kwara khoni, nya pkita maha kba’ nya p’yuw kayal kwe, cyoli Tayal ga pgluw p’yuw na kayal kbaley ryax ro kita pntyagan ta. yani nyu sbiru suruw micu:

trang mhtuw yani ci beta’ llyuw na abow khoni’ truhung kwe laga , si ba’iy maha ya kinga masu’ sknutan ta misan la, ya kinga tekun tmangu abow uy la, ryax yaca ga aw ci tmubox ta lmyun. iyik k’aring ta tmubox lmyun ga lmon ta pcyus Lutux lmyun ta, spngsa ta Lutux ro sina ta Lutux mwah klahang ro bhuyow knlaxan ta, utux kawas k’aring ta tmubox ga musa t’aring uy la.

## kinhulan s’utu biru
江明清Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－歷史文化與社會文化篇 (臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
ttungan abaw(春季)

ttungan abaw hya' ga, 'ringan hmku' na abaw, yani qu 'ringan msbah kayal na qutux kawas. kruma' squliq ga babaw qmisan son naha', maki uzi squliq kmal mha aring mayhlhul kayal son naha' uzi.

## Kayal na ttungan abaw (春季的氣候)
kayal na ttungan abaw hya' ga, tmasuq qu kayal(天空;天氣) na ghyaq ru min'aring hlhul qu kayal la. nanu yani qu tbuxan na bsinu'(basaw) la. suru tmnubux lga, mwah qu qwalax ka pbhku' sa cinbuxan la. qwalax qani ga, qwalax na s'ali' son naha' uzi. kay na s'ali' qani hya' ga, phbku' sa ali' na bzinuq, yasa son naha' s'ali' qani h'ya. mutu ini sbayhuy qu kayal na ttungan abaw qani hya'.

## Pcyuwagun na ttungan abaw (春季的工作)
hmbku' qu cinbuxan lga, tehok spayat binkngan tluling qba' qu tanguw lga, aring kya lhengan naha' kya la. lmahing qu kkneril hya' lga, musa mlata' qu mmlikuy hya' la. ini ga, musa tmwang mnayang cikay kruma'.

### lmahing qu kkneril
### mlata' qu mmlikuy

zyuwaw na:Squliq Atayal
ulah nqu kay' " mqumah"

t'aring balay 'bagan lga, kmayal maha: "ina, nmnama' inlungan mamu lki, pt'aring ta' "mqumah" lga~ , nama' smr'zyut kwara' qayqaya ppqumah mamu," 'r'aras qu laylaqi', aki mlhani' zyuwaw na qmayah. slsuli mita' qu pinqmahan naha', in gyut pcbaq, ini' qbaq squ zyuwaw na pqmahun lga, phswa' musa' squliq babaw nya' la?

izyat pinqmahan na' qu qmayah qasa' ki, pzyux wahi nya', pqmahi kwara' gamil na wahi. zik na pqumah simu ga inblaq pcbaq laylaqi Gaga' na "mqumah".

zyuwaw na:Squliq Atayal
uzyuk na hozil

uzyuk na hozil (剛出生的小狗)

uzyuk hozil hiya ga  nisan pnelaqi na yaya hozil,ru ini alax bubu na.
mutu sginnalu balay ktan qu uzyuk hozil.

zyuwaw na:Squliq Atayal
wahi

## wahi (葛藤)

wahi qnahuy hiya’ ga, lokah. blaq sbhul sa balung ngasal.
galan nha’ iyu’ qu wahi hiya’ ma. 

## numanuma wa aniamin pu’apaw a ianan

zyuwaw na:Squliq Atayal
uraw

thumb|uraw

## uraw (泥土)

sawn uraw hiya ga, mnayang qu kinbkaysan ’tayal sraral i ktan naha maha khmay qu uraw nya’ ru glgan na sawmuq ga mutux naha sllwan maha "uraw" qu qmayah kasa, blaq pqmahan ru pmhyan ana nanu’.

uraw, rhyan ga wiwan yaya ta kwara. ana nanu nni'un ta ga, siki pinhyun ru mrkyas lga, thuyay rmangan sku ita myanux. nana ye'asa bbinkisan na Atayan hiya ga, blay balay tunux naha, mwayaw sku 'kyan naha ga, mutu mwayaw sa blay uraw, b'nux ru khmay uraw nya. nanu ye'asa kruma lalu na alang ga, kyan ku son S'uraw, kyan uziy son B'nux.

zyuwaw na:Squliq Atayal
unrokay

unrokay (運動會) ga p’asun ci na ryax, khmey ci cyoli’ mwah tisal alang myan.

mtenah cyamin ro myugiy myan uy. piyux ci ’nabu nya wa myan galun. kwara yaba,yaya,uba,uya ro suyan, sswe myan ga, tmwan mwah pcpung mtenah uy. ssya’an ro me’es myan ci kwara utux ryax soni.

## kinhulan s’utu biru
江明清(Yawi．Nomin)，biru’: 宜蘭澤敖利泰雅族語語言學習教材（1-6）全冊 （Llyung klesan【南澳流域】澤敖利泰雅族語讀本） 原住民族語言著作（臺灣：永望文化事業股份有限公司.2001）

zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
wani'

縮圖
wani' (黃藤)

galan ta skbaley tokan wani' kwe, iyat haca nana yow na skblayan ta, ba'un skbalay kiri' uy.
bway na wani' ga, mngihuy iyal niqun. 

zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
welung

welung (雞)

iyung welung ga huyay tmwang klokah hi na ina ta hntagan la'iy pisa ryax wayal.

zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
wasiq

## wasiq(龍葵)

sraran spiyang niqun bnkis ga wasiq.

mtasiq iro na wasiq.

hbk'an maki tuqiy qun ru qmayah na wasiq.

blaq niqun kahun rgyax ramatthumb|wasiq

zyuwaw na:Squliq Atayal
yokay

thumb|yokay

yokay (蜘蛛)

yokay baq smi ami kkzyup nya' kumay (kkumay) nniqun nya' .

zyuwaw na:Squliq Atayal
yapit

thumb|yapit

## yapit (飛鼠)

Yapit hiya ga spiyang sramat ta rgyax ita Tayal.

mutu mhtuw sa mlhngan qu yapit hiya'.

cyux mtpa’ sa qara’ na qhuniq qu yapit. cikuy iyal qu yapit. ini’ pkrhzyal iyal.

## nnu’un
kya kuma’ Tayal ga, si nha’ qntaqi gyus na yapit. 

zyuwaw na:Squliq Atayal
y’aya ni’an

y’aya ni’an na Tayal (泰雅人的器皿)

kwara y’aya na gaga nni’an ta maki llyung Klesan hiya, kwara y’aya klayan ga piyang innagan ta sobih alang ta nanak, yani khoni’ ga klayan ta sklwan, siyu ro luhung, kuluk ga klayun ta taku ro hogan ta ’sya, ruma ga klayan ibu ro hogan iyung.

gaga na skbaley sklwan kwe ga gmwayow ta tyaba khoni’ na labing, khuyan ta iyik nya, tanux nya ga hoban ta pkita rekyasan na taku, cntman na iyik sklwan ga sblingan pwahun suna, yaca ini pgey tanux suna nya pnhapuy ta. siyu ro luhung ga y’aya scxu ta rhkey, krryax ga gnwyow ta tyaba ro khtu na khoni skbaley, siyu ga kruyux na ’bo, luhung ga skiyu ta iyik nya yani skayu rekyasan nya, tna’ naha sklwan ha’iy.

taku ro ibu hiya ga klayan ta ruma ro bkon ta ruma ro lhmi’ s’agan ta ro how mami’
lmyun ro hogun ta iyung, kuluk klayan ta hogan ta ’sya hiya ga myasa tegan rekyasan nya, musa ci tna’ tyaba nya, tna’ ci kiyey nya uy. kihuy ro galun ta kwara puri ro hi nya, ro skbaley taku hogan ta ’sya. ptna’ kya how ta ’sya hiya ga gmwyow ta kuluk, tunux nya ga kutun ta ro twangan umuk, nanu yaca ba’un posa ’sya, maki binah lwey, ruma hiya ga ba’un sreran utux utux hkuy nya ssyan ta ’sya, yani yakang micu.

sklwan hiya ga hpuyan ta sumu ru lmyun ita Tayal, kbaley ta rhkey ga, lmon posa iyik sklwan kya bwax na lmyun rnrang ro mhoyin sumu laga krum ta iyik luhung kya, sa’ing mlikuy pssyuk cxu, binah utux cyoli’ hiya ga skr’un rhkey knaley, tugan hi naha mrrow scxu ro kbaley rhkey. rhkey na Tayal baley hiya ga spgluw ta bu’ na heying mani’. ana ga micu ini ptna’ smogan nni’an cyoli’, iyik rhkey hiya ga twangan naha benux, cbing, nya kilux rhkey ro ni’un ga myasa ci ni’un baley.

zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
zyugi’

thumb|zyugi’

zyugi’ (舞蹈)

mzyugi’ sun na Tayal hya’ ga, aring sa ini’ uwah na’ qu Gipun hga, nanak yaquw mnwah mgaga’ squ ryax na magal ina’ ga nanu’ si kiy min’aring mtalah lga yasa qu mutuw mzyugi’.

## mnhhway qmara’
sun maha zyugi’ na Tayal balay hya’ ga, nanu’ qu sun maha mnhhway qmara’ ka yasa siy s’rux ini’ ’nrawmul iyal, ruw mnhawhway mkura’ tay ’zil, ini’ ga tay ‘llaw mshzi’.

zyuwaw na:Squliq Atayal
yulaq

thumb|yulaq

## yulaq (樹皮、果皮)
mha ni ini s’yulaq yulaq nya’ qu qqhuniq lga, ini’ ’rkyas la.

zyuwaw na:Squliq Atayal
Álex Abrines

**Álex Abrines** (阿萊克斯•阿布里恩斯) hya’ga NBA pgnaw’ mari’ misuw qaniy, qutux sa p’agal tins’ tay suruw, praw maki’ tayglaing.

kawas tay 1993, ryax sa tay 1 nqu tay 8, Álex Abrines, squliq na p’unro.  

Álex Abrines hya’ga NBA pgnaw’ mari’ misuw qaniy, qutux sa p’agal tins’ tay suruw, praw maki’ tayglaing tay suruw.

## cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
* Lists of National Basketball Association players

zyuwaw na:Squliq Atayal
Ömer Aşık

Ömer Aşık hya’ga NBA pgnaw’ mari’ misuw qaniy, qutux sa pkaki’ kkska’.

kawas tay 1986, ryax sa tay 4 nqu tay 7, Ömer Aşık, squliq na p’unro. 

## cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
* Lists of National Basketball Association players
‘Etolan

thumb|Hikasiki go

alang **‘Etolan (阿度蘭部落)** ga niya mki sku Tayto Keng atu Hikasiki go, kwara sali buwan nya ga 1,032 buwan, 2,486 hi ku kwara s’uli tayan.

s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 47% kyan ku 1,178 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 53% kyan ku 1,308 hi nya.

pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Amis 44%, Paywan 1%, binah lihuyan s’uli 2%.

## kinhulan s’utu biru
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

zyuwaw na:S'uli Tayan
‘Syabutay

thumb|Tayto go

alang **‘Syabutay (四方林部落)** ga niya mki sku Girang Keng atu Tayto go, kwara sali buwan nya ga 51 buwan, 191 hi ku kwara s’uli tayan.

s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 88% kyan ku 169 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 12% kyan ku 22 hi nya.

pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 83%, Amis1 %, Truku 1%, binah lihuyan s’uli 4%.

## rhzyal kki’an
tay ’zil na ‘Syabutay hya’ ga Alang stacis.

## kinhulan s’utu biru
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

zyuwaw na:S'uli Tayan
’ali’

## ’ali’ (竹筍)

plgan ayang ’ali' tmahuk qu syam ga, shhya’ balay niqun. 

zyuwaw na:Squliq Atayal
’Oponoho

thumb|Mawring Ku

alang **’Oponoho (萬山部落)** ga niya mki sku Takaw Si atu Mawring Ku, kwara sali buwan nya ga 133 buwan, 406 hi ku kwara s’uli tayan.

s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 96% kyan ku 390 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 4% kyan ku 16 hi nya.

pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Rukay 85%, Paywan 7%, Bunun 2%, Tayan 1%.

maki qu ngasal bziran, ngasal psatu tegami ru pqniqan iyu.

## rhzyal kki’an
tay ’llaw na ’Oponoho hya’ ga llyung. tay ’zil na ’Oponoho hya’ ga llyung. tay mkyahu’ na ’Oponoho hya’ ga llyung. tay mkraya’ na ’Oponoho hya’ ga rgyax krahu’.

tay mkyahu’ na ’Oponoho hya’ ga Teldreka. 
tay ’llaw na ’Oponoho hya’ ga Kungadavane.

giway rgrgyax kwara’ qalang. blaq balay ngayan. squliq ka minkahul te hugal ga, blaq nha’ mwah rgyax.

## rekisi (歷史)

## hmgiru lmosay
Yasa rhzyal na qalang ki ’Tayal na blaq na llpyung mwah mcisal.

## kayal (氣候)

## kyokay (教會)

## ssquliq pinlpgan (人口統計)

## ppqbaqan (教育)

### pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)

### pqwasan biru ’laqi’ mrkyas (國民中學)

## tuqi ’san (交通)

### basu (公車)
“basu” qu spzyang glgang nha qalang musa’ ana inu’.

### kisya’ glgan (鐵路)

## spyangan na pinbahu (特產)

### Ubuy qqmayh (農)

## kinhulan s’utu biru
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

zyuwaw na:S'uli Tayan
’awsa’ kklahang qalang Tayal

## ’awsa’ kklahang qalang Tayal (泰雅族的部落政治)

knita’ na Tayal qu sawn maha Sezi’ qani hya’ ga, yan nqu kahul squ knita’ sa kklahang qalan na Gipun qu kay’ na sun maha Sezi’ qani hya’, ga maki’ sa qalang Tayal hya’ ga iyat naha’ pnpnawngan na’ qu kay’ qani hya’. aw’ ga skahul ta’ squ pglgan na mtnaq Tayal sa Tayal mita’ lga, baqun balay mita’ sa kya balay uzi inkran sa aykran inllungan na Sezi’ uzi.

ana maha krhun mita’ na Tayal qu sawn maha mawtux na squliq qsahuy qalang Tayalhya’ ga, atu’ na pstnaq sa kya qu ppkayal na qalang nanak squ qalang bzinah lga, mutuw mhtuw kya lqu sawn maha Mrhuw na Tayal hya’ la.  Ga maki’ sa qnxan naha’ krayryax hya’ ga, ini’ psmzyay’ sa qnxan na gluw naha’ qu Mrhuw qani hya’, maha nanu’ kinmqzinut qnqyanux na gluw niya’ ga, nanu’ yan nasa uzi kin mqzinut uzi qnxan niya’. 

mutuw ta’ pawngan krayryax qu mutuw skayal na bbnkis maha“laxi zngiy kay’ sinbilan na bnkis ta’ raral’, taqu kay’ qani hya’ lga yasa giwan yasa qu nyux pspngan kwara’ bbnkis na Tayal qani la.  nanu’ qu kay’ qani ga ana maki’ squ musa’ tmwang qalang bzinah, ru maki’ sa kkyalan na musa’ smzyay’ ga ini’ naha’ lxaniy qu kay’ qani hya’, nanu’ mutuw ktan kya lqu kinkrhwan mita’ na Tayal qu kay’ ka "kay’ sinbilan na bnkis ta’ raral” qani. nanu’ iy musa’ smzyay ga, ini’ naha’ balay zhuqiy qu maha" ’naras maku’ sa kay’ sinbilan na bnkis ta’ raral” qani hya’, gnisa naha sa kkyalan naha’ musa’ smzyay’. ru maha musa’ tmwang sa qalang bzinah uzi ga, mutuw naha’ skayal kya uzi maha “’naras maku’ sa kay’ sinbilan na bnkis ta’ raral maha laxiy pbbiq turu’, laxiy payayungi’ mutuw maha kmayal, gi lmnglung maha aki’ ta’ naha’ swalan, ini’ ga aki’ ta’ naha’ klhangan.

ana maha mwah mbazi rhzyal, ini’ ga mwah pklahang ga, skahul naha sa kay’ sinbilan bnis sraral qani niwan na ginsay gluw na inllungan, ru mnhhuzyay lmuhing sa qqyanux naha’.  

babaw nya’ lga, kahul sa pinslpyungan naha’ lru mngaygyut mrayrhuw qu pinssi’ naha’ inlungan lru, mutuw mrraw kya qu zyuwaw na krahu’ uzi la.  qutux qu kinblayqan na pinsswayal naha’ pinggalu’ naha’ qani ga, kahul sa knita’ na Paris naha’ lga, wayal m’khmay lqu Gaga’ na pinsqtuxan prr’agan naha’ lru mngungu’ kya qu Paris naha’ la.

ana maha ungat qu lalu’ ka niwan kinthawki’ qalang na Tayal hya’ ga, skahul sa yan qani pins’lahan inllungan qani mita’ lga, ini’ balay khzi’ ini’ pshriq maki’ balay uzi sin’lahan Gaga’ na sawn maha Sezi’ qani.

zyuwaw na:Squliq Atayal
’mulah

## ’mulah (傳授)

Upah, leqiy mlahang ke’ ta kiy, isu musa ’mulah gaga na ’Tayal gi wal su pqbaqan kwara qu gaga na ’tayal.

qutux uziy imi’ na ’mulah qaniy hya’ ga, niwan na qnzyu’ sa kinbaqan squw laylaqi’, ruw baq uziy quw laylaqi’ lga, laha’ lawziy quw musa’ ’mulah sa kinbahan babaw niya’ la.
’niyat

## ’niyat (勤勞)

bnkis ta lela ga, ungat iwan "makuy, gang, payat ro’iy" mga’in. nya. micu ga, ana nanu na mga’in ga nya mhtuw kwara la. mlux ma kaca? 

lungun muga, kya myasa ci s’yanux ta micu, ro piyux ci nni’un ta, iwan: "gyus yapiy, bolung, ’cyux", twangn mnbuw ta uwow lwey, mbusuk ro swagan laga, si abi kryax, ini piyiy, ro m’elang musa mtiyow, yaca kya, baha inu mhtuw kya kwara yihul mga’in ta la?

## kinhulan s’utu biru
江明清(Yawi．Nomin)，宜蘭澤敖利泰雅族語語言學習教材（1-6）全冊 （Llyung klesan【南澳流域】澤敖利泰雅族語讀本） 原住民族語言著作（臺灣：永望文化事業股份有限公司.2001）

zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
’’bul minhuqil

## bul minhuqil (埋葬)

gaga’ na Tayal ka ssatu’ naha’ minhuqil. srarai hya’ ga kya qu mhuqil ngasal ga mutuw naha’ si ’bliy kya zik na sakaw ka ’nbyan naha’.
nanu’ qu ’’bul naha’ hya’ sraral ga, mutuw naha’ skayhuy sa tntnaq ptmawn kinglabang niya’ ru kinzzik niya’. nanu’ ’blun naha’ lga, psqzyupun naha’ qu qba’ niya’ ru kakay niya’, ru sbun naha’ na tzyu’ ru pala’, gi kana ptgubah maha lmnglung, ru ’nblayqun naha’ ptama’ sa qsahuy na kinhuyan naha’ ka bling qasa.

## pbuling hnway (丟置贈物)
nanu’ qu mkszyuwaw mhuqil tay tanux ka mtakuy musa’ hlahuy, ini’ ga, wayal kutan na paris naha’ musa’ mtciriq hya’ ga, mutuw naha’ si hknyaniy sa mtkzyuw na rhzyal, ru si naha’ ‘tuwiy btunux, ini’ ga si naha’ ‘tuy na ’b’ababaw. ru baqun kknayril naha’ maki’ ngasal lga, mutuw naha’ sbun kwara’ qu lukus naha’ ru bning naha’ qayqaya’ ru s’usa’ naha’ pbuling tay qqnahi’, yasa qu sun kay’ Tayal maha musa’ pbuling hnway sun naha’.

## buqul na qalang (公共墳場)
mwah qu Gipun lga, kya qu yaqih naha’ iyal ktan balay ka Gaga’ na matas rqyas, ru Gaga’ na qmap g’nux, ru Gaga’ na hmuluy knayril, ru nanu’ ka Gaga’ ’ tayal ka siy naha’ ‘bliy sa zik sakaw qaniy ga skahul naha’ mere maha laxan qu yan nasa ka yaqih na Gaga’ la. nanu’ qu ‘’bul sa minhuqil hiya’ lga, ssi’ na Gipun squ hhalan hmngu’ minhuqil ka Kokyo Hakaba’ sun naha’ qasa la.

## mbahing/mbasiq (服喪期)
nanu’ squ min’aring hga, ana naha’ halan ‘mbul sa sni’ Gipun ka hakaba’ ga. mutuw naha’ ptmawn ’mbul na, babaw nya’ lga psbaqan na Gipun maha musa’ yaqih hnuqil naha’ la, ‘nblaq p’abi’ aki’ blaq hnuqil naha’ maha ru yasa qu p’byun naha’ ‘mbul kya la, aw’ ga mutuw naha’ si pknhhyu’iy musa’ ‘mbul sa musa’ ’mbul hya’ gi psaniq ktan na squliq maha qu Gaga’ na Tayal sraral hya’, ru mutuw naha’ si sbuy na pala’.

zyuwaw na:Squliq Atayal
Kyo’ikbu

**Kyo’ikbu (教育部)** hya ga pzyang balay krahu na kwara zayztywaw na kwara qu kyo’ik nya sa gakkuzit, p’unro ru saysyuwaw na mmrkyas, pklahang sa kwara zyuwaw na kyo’ik gyose.

## yenko (沿革)
* aring sa ps’rux squ Cyukamingkok ga sbahun nya kya qu kakubu sawn na chingcaw maha Kyo’ikbu la, maki sa zik nya ga kya qu Sinse Chyo, Fucukyoiksi, Semong Kyo’iksi ru Syakaykyo’iksi, mtzyuwaw sa psbah sa kyo’ik na kokka.

* ru mucing sa 3gat na kawas tay1926, ps’rux kya sa Kwangco lga, lhingan ’mubuy mtzyuwaw na Kyo’ikgyose Iingkay qu zyuwaw nya qani.

* tayhuy sa kawas tay 1927 lga psr’xun naha kya balay qu lalu na Cyukamingkok lru “Cyukamingkok Raygaku Ing” musa ’miwan lalu na snyan naha ka Kyo’ik Iingkay, yasa qu mgpzyang krahu na pcyuwagan zyuwaw na kyo’ik, yaqu “Xisyo”, “Koto Kyo’ik”, “Cyuokengkyuwsyo” ru kwara ka mlmlamu ini ptnaq na zyuwaw na kyo’ik.

* ryax na tay 11sa byacing tay12 nqu kawas tay1928 lga skayal kya na sexu Cyukamingkok lqu “gaga pinbkgan na Kyo’ikbu”. ru ps’rxun nya kya lawzi qu maha Kyoikbu hya ga spzyangkrahu balay na zayzyuwaw kwara qu zyuwaw na gakuzit, bunka ru kyo’ik gyose, aring kya qu syun nya kya qu lalu balay na Kyo’ikbu la.

* kawas squ 1949 lga, mluw squ mwah Taywan qu Cyuosexu lga, aring hga ksyuw ssyan naha pcyuwagan naha mtzyuwaw ha, ini squtux na’ qu pcyuwan naha ha. babaw nya lga, mpkayal Kyo’ikbu squ Kokric Taywan Raygak ksyuw cikay pcyuwagan naha, kbalay qutux lalu maha ngasal na yakgak ru kblazyun naha kya qu ngasal krahu la, ru Kyo’ik Talo misuw qani ga (yaqu semong pkbalay ngasal ka sensee Wangtahong; yasa qu Taywan Sotokuxu Cyuo Kengkyuwsyo), suqun naha kbalay squ kawas tay 1971 ru ’ringun naha kya musa mtzyuwaw.

* byacing tay 1 na kawas tay 2013 lga, spgluw naha squ pcyuwagan na Gyoseing smbah, Gyoseing Tayyok Iingkay ru Gyoseing Seneng Xutooiingkay sbzyaqun naha kya sa “Kyo'ikbu Tayyoksyuw” ru “Kyoikbu seneng hattengsyuw”; spgluw naha kya squ rnuruw naha sa 12neng kokkyo, pcyuwan naha kya cyubu psqunun naha squ kokmin kyoiksi, Cyugak kyoiksi ru kwara ka mmntnaq kya ka ppcyuwagan, yugun nya kya maha “Kyo’ikbu kokuming kyo’ik ru pklahang sa kyoik na zik pqwasan biru”. 

* ryax sa 23 na byacing tay 7 squ kawas na 2013, Kokurit cyukoku iyaku kengkyosyo sbahun nya kya qu lalu maha “cyuyak kenkyosyo na kokka,” syun naha sa zik na esexukuritbu.

* byacing tay 4 na kawas tay 2014, Kokurit cyose bunka cyusin sbahun naha maha “engi cyusing na kokka—ryangtingyen.”

* ryax sa 5 na byacing tay 1 squ kawas na 2015, ps’rux sa kokka unto kunreng cyusing.

### ttman na zyuwaw na nnanu (業務單位)
*si’ na pkekak sa zyuwaw na nnanu (綜合規劃司)
*si’ na krahu na pqwasan (高等教育司)
*si’ na gizit ru kyoik na syokuzyo (技術及職業教育司)
*si’ na pkyoik na ana tehok nbkis (終身教育司)
*si’ na kyoik na koksay ru kyoik na tayrik (國際及兩岸教育司)
*si’ na pkyoik sa pgsinsi ru pkyoik sa gezit (師資培育及藝術教育司)
*si’ na pkyoik sa sikun ru zyuwaw na prenrak (資訊及科技教育司)
*si’ na pkyoik sa zyuwaw na pqbaq ru ini ptnaq na kyoik (學生事務及特殊教育司)

### ttman na gyose (行政單位)
*ttman na xisyo (秘書處)
*ttman na ningsi (人事處)
*ttman na pklahang sa mtzyuwaw ana nanu (政風處)
*kaykesyo (會計處)
*tokesyo (統計處)
*ttman na zyuwaw na horit (法制處)

## bucyo aring ’ringan (歷任部長)
Edirne

**Edirne (埃迪爾內)**, mki sku Edirne Province na Turkey.

## Edirne (埃迪爾內)

Edirne, mki sku Edirne Province na Turkey. su’unun kwara glabang lingay ’kiyan ga 844 km² (rhyan rinpang glabang lingay ’kiyan ga 0.326 km², rr’an hyan glabang lingay ’kiyan ga 0.42 km²), 400.280, hi ku su’unun kwara alang hi kiya, 180,327 buwan ku kwarakya, tiku sahuy Gyencumin ga 196.7 hi, kyala kwara pinspung s’uli ga 66% kwara sahuy na alang gyencumin ga Turkey Gyencumin na Squliq Turkey ku smrrhu ku pyux s’uli taya kya.

sinpngan sehu s’uli sku sahuy go.

## aus ptyaw sebu
Edirne ays psgayun 20 ru 24 alang.

24 alang hani ga, Kocasinan, Fatih, Şükrüpaşa, İstasyon, 1. Murat, Barutluk, Menzilahir, Nişancıpaşa, Medrese Ali Bey, Saricapaşa, Sabuni, Talatpaşa, Meydan, Babademirtaş, Abdurrahman, Çavuşbey, Mithatpaşa, Dilaverbey, Yeniimaret, Yıldırım Hacı Sarraf, Yıldirim Beyazıt, ru Karaağaç.

## kinmkilux

## kinhulan s’utu biru

* www.edirne.bel.tr

be-x-old:Эдырнэ
COVID-19

COVID-19 (嚴重特殊傳染性肺炎，武漢肺炎) 

## '''cinkhulan sa knita’ sa brbiru’('''參考資料)
* Coronavirus disease (COVID-19) FACTS by the World Health Organization (WHO)
* Coronavirus 2019 (COVID-19) by the US Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
* Coronavirus (COVID-19) by the UK National Health Service (NHS)
* Coronavirus Resource Center at the Center for Inquiry
* COVID-19 Resource Directory on OpenMD
* COVID-19 Information on FireMountain.net
Wachirawit Ruangwiwat

thumb|Wachirawit Ruangwiwat

Wachirawit Ruangwiwat

kawas tay 2000, ryax sa tay 15 nqu tay 1, Wachirawit Ruangwiwat, squliq na Thailand’.  

## qyanux nya

## pincyogan nya(qnxan)

## bincyogan nya

## cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
* Lists of actors
* ส่องโปรไฟล์ ชิม่อน วชิรวิชญ์ นักแสดงหนุ่มหน้าใสดาวรุ่ง – นศ. ภาพยนตร์ ม.กรุงเทพ
* คุยกับหนุ่มวัยใส ขวัญใจแม่ยก "ชิม่อน-วชิรวิชญ์" ฉายแววอนาคตไกล ความตั้งใจเกินร้อย  

zyuwaw na:Squliq Atayal
Hugh Jackman

thumb|Hugh Jackman, 2017
**Hugh Jackman**

kawas tay 1968, ryax sa tay 12 nqu tay 10, Hugh Michael Jackman, squliq na bunge’.

## cinkhulan sa knita’ sa brbiru’

## kinhulan s’utu biru
* IMDB数据库
* IBDB数据库

zyuwaw na:Squliq Atayal