open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
owas na bnkisan Tayal

owas na bnkisan Tayal (泰雅人的音樂)

lalu’ san ta owas na bnkisan Tayal bih llyung Klesan ga “owas na Tayal”. kahun innglung ta tbcyan tna’an mita owas na bnkisan Tayal kwe ga, maki tugan cnyan ta lalu nya: utux ga owas na pnluhing bnkis lela, sa’ing ga baley na owas Tayal son ta, tugan ga owas p’wasan na Mrhow Tayal son ta kmayan, ini ga owas na bnkis Tayal uy, ini ga owas na bnkisan Tayal.

cka na owas pn’wasan kya ga, nya pnluhing snrhuw na bnkisan ta lela, “owas na lmuhuw”, kwe ga baley “owas na snbilan bnkisan”, iyik yow na owas snbilan bnkisan ta kwe ga, maki ci yow nya, yani ci nya sbiru suruw:
te qutux ga owas na lmuhuw, owas na lmuhuw kwe ga magan ini ptna’ gaga p’wasan, tbcyan ga kyan (1) owas na klahang gaga na sna’san na ryax (2) owas na mbahing, nanak knerin naha mowas, ini powas mlikuy ro nanak mwah twang shelow ke hiya (3) owas p’wasan sna’san ryax na hntgan la’iy, mnagan lpyung, ms’un mrkyas, m’out mlahuy. (4) owas na skramat (5) owas na smiyey.
te saying gaowas na knbahan, ini ga son ta kmayal maha owas na knhmgan te tugal ga owas na ppiyiy ta te payat ga owas na lmuhuw nya pkita snrhow ke ro yow na puying khulan ta.
te magal ga owas na la’iy, owas na la’iy ga nya tbcyan owas na la’iy hbku, owas trang maki inlungan na la’iy, maki owas na la’iy tipik, maki owas na la’iy ci, maki owas na p’wasan la’iy hopa, maki owas la’iy p’wasan na yaya ro la’iy.

zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
pacing

thumb|pacing

## pacing (靈芝)

minbuqax na knus hiya’ ga, hbkgan na pacing. mstmah qu baruh lga, hbkgan na pacing la.
nniqun

thumb|trakis

nniqun (食物)

nniqun na Tayal sraral hya’ ga.

trakis, basaw, pagay mma’ru ngahi’, sayhuy qu spzyang nniqun naha’.

zyuwaw na:Squliq Atayal
pagay

## pagay(稻米)

mhebung ru mbwayun/mboyun lga mhuqil qu pagay la.

mhebung kwara pagay lga klhun ta la.

sraral ga muhi pagay yutas maku.

zyuwaw na:Squliq Atayal
papak

**papak (耳朵)** hiya ga mung squ ke. qutux hi ga sazing papak ta.

kya qu krahu kya qu cipoq uzi.

papak qani ga smozya mung blaq pongan na ke. unat papak su ga? ke qani ga nyux kmal puriy papak su.

ana kwara minqyanux ga kya qu papak nya.

kya qutux squliq kmal mha: betunx ktan gu papak nya ma.

zyuwaw na:Squliq Atayal
paran

thumb|Nin’ay go

alang **paran (巴蘭部落)** ga niya mki sku Nanto Keng atu Nin’ay go, kwara sali buwan nya ga 686 buwan, 1,940 hi ku kwara s’uli tayan.

s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 30% kyan ku 590 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 70% kyan ku 1,350 hi nya.

pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Setik 17%, Tayan 10%, Bunun 2%, Paywan 1%.

maki qu ngasal bziran.

## rhzyal kki’an
tay ’llaw na paran hya’ ga llyung. tay ’zil na paran hya’ ga rgyax krahu’. tay mkyahu’ na paran hya’ ga llyung. tay mkraya’ na paran hya’ ga rgyax krahu’.

tay mkyahu’ na paran hya’ ga snuwing. tay ’llaw na paran hya’ ga toda.

## rekisi (歷史)

## kayal (氣候)

## kyokay (教會)

## ssquliq pinlpgan (人口統計)

## ppqbaqan (教育)

### pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 2 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.

### pqwasan biru ’laqi’ mrkyas (國民中學)

## tuqi ’san (交通)

### basu (公車)

### kisya’ glgan (鐵路)

## spyangan na pinbahu (特產)

### Ubuy qqmayh (農)

## kinhulan s’utu biru
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

zyuwaw na:S'uli Tayan
para’

thumb|para’

para’ (山羌)

baq balay mkaraw ana luhi ru snat qu para’ hiya’. 

zyuwaw na:Squliq Atayal
pbuling(plkawtas)

ḋgaga na pbuling/plkawtas （is a pen and pencil)

Gaga’ na ‘tayal aring sraral ka ungat kwara’ squliq kahul bbzlnah mwah sa rhzyal ‘tayal na’ ga, plpgun kwara’ ga, musa’ yaqu sun naha’ Gaga’ pbuling hnway ru Gaga’ na smyus qani. Gaga’ na gluw smyus qani hya’ ga ini’ ptnaq kwara’ Gaga’ na qutux qutux qalang.    

aring sqoyaw ru mwah tay gogan ruw kwara ka nyuw maki’ hugal lga, kya kwara’ qu Gaga’ na smyus hya’ la.  nanu’ qu Gaga’ qani ga, niwan pinzimu’ naha’ sa kinlhangan na kinbkaysan naha’ maha ulung laha qu mlahang kwara’ pinbahuw naha’ ru kwara’ kinblayqan naha’ mqyanux. Yalaw gi taqu s’usa’ naha pngsa’ sa kinbkaysan naha’ ga, siki misan naha’ kinluh sa kawas qasa ru musa’ niwan na smqas na kinnqya’ na kinluh naha’ uzi qu sawn maha Gaga’ na smyus qani uziy. nanu’ zik balay ppslkawtas naha’ ga, kya qu qalang taykuy hya’ ga mutuw si ps’usa’ smyus laha, iy qalang krahu’ ka khmay cyuw mtqalang hya’ ga, mutuw naha’ spgluw musa’ smyus.  nanu’ pnmnmawn naha’ smi’ qu s’usa’ naha pngsa’ Utux naha’ ru s’usa’ naha’ qmuzi’ sa qrqara’ na lhlihang qu sni’ naha’ bbtakan taykuy, ruw splawa’ naha kya qu kinbkaysan naha’ la, tmasuq lga, mwah ngasal la, ga taqu mwah ngasal qasa ga, ini’ balay pskraa qu ’nwahan qasa gi mutuw hluyun na Utux ma, nanu’ mwah ngasal lga, aring kya qu mnbuw qwaw lru mpqaniq mami’ kya uzi.

## gaga na pbuling hnway (祈雨祭)
nanu’ qu maki’ tay qalang na pinsbkan ru tay Slamaw qasa hya’ ga, ungat qu Gaga’ na Pslkawtas laha’ hya’, ga maki’ qu sawn naha’ Gaga’ na pbuling hnway laha’.  ru mwah tay gluw na Mayklapay ru kwara’ ka mks’iya’ lga, psyurak sawn naha’ kruma’ ga paho sawn naha’ kruma’ qu Gaga’ na smyus ka pslkawtas qani laha’ hya’ . nanu’ qu Gaga’ na pbuling hnway hya’ ga, yalaw gi lawkah mtkzyay rhzyal kya tay pinsbakan ruw slamaw qani, nanu’ yasa qu maki’ qu gaga’ na msina’ qwalax tay sqasa hya’, nanu’ iy musa’ pgaga’ na pbuling hnway qani hya’ ga, hazi’ anan maki’ qu sks’ang na Utux ru yasa qu ini’ niya’ biqiy qwalax maha inlungan naha’ ruw yasa qu mutuw naha’ hknyun qu ki’a cyux mquriq mrawi’ mgluw mlikuy ini’ ga knayril maha, ru mutuw naha’ tqrgun maras syaw llyung, gi yasa aring sraral ga mutuw musa’ pbuling hnway tay syaw llyung qu Gaga’ naha’ qasa, nanu’ yasa balay pt’aring balay pgaga’ lga, kyapun naha’ qu wal mrawi’ squliq qasa ru zqzyuqun naha’ kska’ qsya’, ruw yasa sawbih balay pl’ax lga, shawh naha la, ruw aring kya qu pbuling sa hnway naha’ Utux la.  nanu’ mwah qalang lga mwah mnbuw qwaw lru mplaw maniq kya la.

zyuwaw na:Squliq Atayal
phapuy

phapuy (烹煮食物)

ke na ita ’tayal "phauy" hya ga,mtayloq qu ngahi ru bwax ru sayhuy, pglu na qsya phapuy, ru mhuqil lqa baqun maniq la.
phpah

cingay balay llamu/kinkyalan nya **phpah**. hoqay su' abaw na phpah qasa lwah. iyat pqyanux la.
zyuwaw na:Squliq Atayal
phpax

**phpax / phpah** (花)

blaq ngazyan qu **phpax** hya. ana nanu iro nya ga blaq ktan kwara.

cingay balay llamu/kinkyalan nya **phpah**. hoqay su' abaw na phpah qasa lwah. iyat pqyanux la.

zyuwaw na:Squliq Atayal
patasan

patasan (文面)

maha ptasan hya ga spayat ku snyan nya kay' sa sahuy nya

te utux hya ga : yasa ku snonan naha' sa alyutux maha aawsa' atuxan na alimu na atayal layla'.

te sazin hya ga: pinktayux naha sa kinmotux na tmalung ru kinba tminun na knerin.

te cyugan hya ga :naki ini' pno'u' mssbu' musa mtiri'.

te payat hya ga :hongun na aliutux hya ga ini pntringiy aba', pntringan na aba' la ga mutux mstamah aba' ma .

zyuwaw na:S'uli Tayan
pinbaki

pinbaki (小心工作)

musa su tmqulix ga pinbaki qu pinhkyangn su, tkuzyay su ki, 'mblaq mita qu taytuqi su, baha hmswa ga thzyuci qu taytuki qasa.

zyuwaw na:Squliq Atayal
pincwayan

pincwi’an (怎麼樣的親屬關係)
       
例句：Rimuy, ita sazing hya ga, kahul squ yaba ta pincwayan ta →娌目伊,我們的親屬關係,是從我們的父親那裡延伸過來的./

例句：Sabi, simu ki Tapas hya ga,kahul squ yaba mamu ki mamu qu pincwi’an mamu →撒碧,你和打帕絲的親屬關係,是從你的父親和他的母親那裡延伸過來的./
 
例句：simu mtsway qani ga, kahul squ lkkwatas mamuw qu qpincwi’an mamu hya→你們這兩兄弟〈堂〉的親屬關係,是來自你們已過世的祖父那裡延伸過來的./

zyuwaw na:Squliq Atayal
pinqzyuwan smbu’ wagi

pinqzyuwan smbu’ wagi (射日傳說)

smbu' wagi'(射日)

pinqzyuwan sa zyuwaw sraral (傳說故事)

pinqzyuwan smbu’ wagi na Tayal

sraral mga minsazing qu wagi’ nya’ hma, ungat mlhngan nya’ma, nanu’ m’abi’ ga ungat qu pspngan naha’ maha mucing knwan ga yasa qu hhngawan m’abi’ mruw, maymaw ini’ bqbaqiy pptzyuwaw na tayal, yalaw gi yasa siy kkilux krayryax ru yaqih kwara’ qu pinqmahan naha’.  nanu’ maylahuy kwara’ qu ‘tayal maha phswa’ ta’ balay mqyanux qani la maha kwara’, lmnglung qutux qu mrhuw naha’ maha aki’ hmswa’ qutux nanak qu wagi’ ga kana kzyan qani kinmkilux iyal ma, ruw kyalun niya’ kwara’ laylaqi’ maha aki’ hmswa’ halan smbu’ qutux wagi’, kana kkilux iyal maha, ruw swazyaw naha’ cyugal mrkyas musa’ smbu’ wagi’, nanu’ musa’ mruw twahiq iyal pinhknyan naha’ ma, ruw sawn kasa lga skrima’ na kinnbkis naha’ lru nyuw mbzinah lma. babaw nya’ lga, swazyaw naha’ lawzi cyugal mrkyas lawziy ma, aw’ lga, siy pin’aras qutux laqi’ hbku’ kwara’ naha’ ruw musa’ lma, nanu’ musa’ mga, yasa siy naha’ ki’iy hmutaw qpuri’ na yutak qu saysyaw tuqiy ‘nwahan naha’, yaqu aki’ naha’ glgan mhkangi’ ru nniqun naha’ mwah ngasal maha lmnglung, nanu’ musa’ ru ki’a pira’ kawas pinhknyan naha’ lga, maymaw m’mrkyas mtbalay kwara’ qu hbku’ pnanga’ naha’ wayal qasa la, nanu’ wayal mhuqil kinnbkis uzi kwara’ qu mnaras laylaqi’ qasa la, nanu’ yasa qu laha’ lawzi qu smzyunaw sa musa’ smbu’ wagi’ qasa lruw!

nanu’ yasa siy usa’ ruw bsyaq balay pinhknyan naha’ lru,tayhuk balay squ tunux balay na lxyux ka wagiq balay ruw ungat ana cikuy qmiway qu tunux balay na ubah qasa, ruw aw’ la! yani balay qu sawn Lk’aba’ ta’ la maha, ru kwagan naha’ qu qqbzyangan naha’ ruw nanu’ mnblaq mhngaw kya ha, mnaga’ sa zzhtuw na wagi’ mayzbuq suxan!

ktan lga mngaygyut plquwi’ qu puqing na htgan wagi’ qasa ma, sawn kasa lga maymaw siy balay suling rawziq kinmkilux balay snyaxan wagi’ qasa ma, yasa balay min’aring mcinlihuy wagi’ lga, s’alax nya’ qu pinshbyat niya’ bhuniq qasa ruw wal siy  pngpawngiy balay qu wal maha seyx~! qu pnayluq naha’ ma, siy kta qu pu~~s! maha qu ramu’ nyuw maymaw maha wa~~as nyal si ‘pux sa cyux naha’ ki’an qasa qu ramu’ na wagi’ qasa lma! ulung rima’ tkmu’ sa lxyux qu sazing hi’ hya’, ga ini’ ptkaykwa’ mgyay qu saxa’ hya’ ruw wayal siy gluw mhuqil na pintkawsan ramu’ na wagi’ hiya’ la, kwara’ ka wayal rpsan ramu’ na wagi’ ka qqhuniq ru kk’man ga wayal maymaw siy ‘nxal mkzyay kwara’ ma, nanu’ qu wayal bun ka wagi’ qasa lmga, wal siy ‘nxal ini’ ksyax iyal qu snyaxan niya’ lma, nau’ ka wayal pkrpus tay babaw kayan ka ramu’ niya’ hya’ lga, wayal m’bzngah kwara’ lma, qu ini’ thuzyay snyax na wagi’ qasa hya’ lga, yaniy qu sawn ta’ byacing la, aring kya lqu kya lqu wagi’ ru byacing lruw bzngah uzi la.

mwah qu sazinghi’ qasa lga yasa siy ‘qqaniq bway yutak pinmuhi’ naha’ ru tayhuk qalang naha’ lawzi la. tayhuk qalang laha’ lga, nyuw maymaw mbukut ruw hmawku’ ru plquwi’ saynunux naha’ lma.
pinsalan

pinsalan《桃山部落上方老地名-本撒蘭》

aring saku cikuy ga, cinbaqan saku l'kaki maku maha sururyax qasa ga sun naha pinsalan lalu nya, yasa balay qu kinkian myan sraral, kwara yaka ru mama ga mnaki kya kwara sraral.

zyuwaw na:Squliq Atayal
pintriqan kya Sbtunux

pintriqan kya Sbtunux (大嵙崁事件)

## kwara’ Pintriqan sa Gipun na Msbtunux ’tayal aring ’ringan ru tmasuq (泰雅族大嵙崁抗日事件始末)
papak waqa’ hya’ ga niwan Utux balay nqu cyux maki’ tay Toyeng ru Sincik ru Girang. 
ryax kinlhangan na Gipun aring sa kawas Amirika’ squ 1900-1921 ga, minpzyux pstuliq sa zyuwaw na pintriqan naha’ sa Gipun.

## gaga’ na kklahang naha’ sa ’tayal (理蕃政策)
skahul sa kinlahang na kinsat na Taywan Sotok xu Gipun mita’ zyuwaw qasa ga, yaqu niwan inpux iyal squ smru’ awsa’ lmawsay ’tayal cyuw maki’ squ llyung Sbtunux qu spzyang pstliqan nqu zyuwaw qasa.

## squ Ryu’ay seng (隘勇線)
aring 1900 kawas na Amirika’ ryax smyuk squ ’nwah tmrknus na Gipun qu’ ’tayal tay Sbtunux ru, lmuhing lawziy mgluw sa Plmukan squ 1907kawas na Amirika’ mwah smyuk sa Gipun, syukun naha’ qu smi’ squ Ryu’ay seng qu Sotok xu Taiwan.

## Cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
* https://web.archive.org/web/20240929094301/https://nccur.lib.nccu.edu.tw/retrieve/82772/982410H004020.pdf

zyuwaw na:Squliq Atayal
pinkyalan

pinkyalan (商討過後的決定)

pinkyalan taga siki pinqutux ryax ta mlahang qu yaya, hwa su nyux mtkari kmal lpi?

hwa su wal yugun qaya qasa la. aw ta pinkyalan maha qaya qani raw maku ra, hwasu wal rasun lpi?
pinnbaq

pinnbaq

1. anaga pinnbaq kmal ki lpyung, sayux su balay yaki ru yutas, baha su tuqun qu llpyung sula.

2. anaga pinnbaq miray turaq ki, htagaw su qu lyalaqi su ru qayqaya su, knhway msu ki.
piyiy na Tayal

gaga piyiy na Tayal (泰雅人的舞蹈)

klahang gaga sn’asan na ryax, ini ga t’lu mnanak s’asan na ryax maki bih llyung Klesan kya ga, cka na owas na bnkisan kya ga, maki owas na lmuhuw, piyuy na Tayal ro y’aya kryanan na Tayal, kwara kwe hiya ga pyangan mwah tmwang s’as lungan na Tayal.
gaga miyiy na Tayal ro owas ga nya m’ubuy ro ini nbah c’alax, kruma owas hiya ga mwah ptwang yow na piyiy na Tayal, kruma piyiy na Tayal hiya ga mwah ptwang owas, maki ci tyaba yow naha nanak. pyu’an na gaga piyiy Tayal ga, baley ga ini k’yihul, kwara pyu’an ga knahul htgan na nya pkita ’yanux ta ro m’ubuy hluyan na tyagan ta. nanu lalu na piyiy kwe ga “piyiy” ini ga “myugiy” san ta kmayan, binah lalu nya ga mtyugiy, ro miyiy mskotung san naha. r’tung ke skayal, gaga yow na piyiy ita llyung Klesan hiya ga mtyugiy ro miyiy mskotung san ta kmayan.

kwara skura yow na gaga piyiy na Tayal bih llyung Klesan, nya iyik na biru ga yani maha nya sbiru suruw:
te utux ga piyiy na mslisu, ini ga piyiy na msromul san ta: mslisu mtumow ro cbing ’ba kwara, llow kakey ga skura mexi stluling kakey, skura suruw ro tli’an mexi kakey, ro twangan tli’an sa’ing ’ba skura gleng matas tomow m’alax sa’ing ’ba ro msromul piyiy.

te saying ga piyiy na hmkuw kntari: ppiyan nya hiya ga skura mexi stluling kakey, ro skura suruw tli’un mexi kakey mtyugiy, ro inyugun skura llow stluling kakey, ro skura suruw tli’un llow kakey skotung mtyugiy.

te tugal ga piyiy na mskoyung: hmkuw sa’ing kakey ro skura mexi stluling kakey, ro skura suruw tli’un mexi kakey mtyugiy, ro inyugun skura llow stluling kakey, ro skura suruw tli’un llow kakey skotung mtyugiy, ro twangan tli’an sa’ing ’ba skura gleng matas tomow m’alax sa’ing ’ba ro msromul piyiy.

te payat ga piyiy na tlubuw: hmkuw sa’ing kakey ro iwan nya ming lubuw ’ba ro tlubuw mtyugiy, ini ga miyiy.
te magal ga piyiy na papak: pungan lalu piyiy kwe ga si ba’iy maha bingun ’ba papak ro mtyugiy.
te tiyu ga piyiy na mrbil: llow ro mexi kakey ga p’yugan stluling tpal urow gleng nya, ro mrbil sa’ing ’ba mtyugiy. 
te pitu ga piyiy na klkah: gaga piyiy na klkah kwe ga ming hwinuk sa’ing ’ba ro skura gleng, suruw, skura mexi rot e llow klkah mtyugiy.
te spat ga piyiy na mc’rux: nanu yaca ppiyan kwe ga si c’rux mskotung ro mtyugiy.
te mesuw ga piyiy na mtama: mtama lngan, ini ga si tama miyiy ro mtyugiy 
te mpuw ga piyiy na mslisu: kahun ke kwe ga si ba’iy maha ppiyan na mcbing ’ba ro mslisu mtyugiy.
te mpuw utux ga piyiy na ’ba: piyan na ’ba kwe pungan lalu laga si ba’iy maha kwe ga tyugiy na ’ba.
te mpuw saying ga piyiy na cra’an ’ba hwinuk: lalu na piyan kwe ga si ba’iy maha cra’un ta ’ba hwinuk ta mtyugiy.

zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
pkayal

pkayal (議親)

masu’ pkayal yow na musa pisa btiyux sa’ing sali laga, htgan na sali nya ina ga tna’an maras y’aya ptna cpung na btiyux uy. pisa tnman na knerin hiya ga ba’un mita maha pisa kwara y’aya innaras ro pisa btiyux galun naha.cpngan pkayal naha musa pisa   naras ina. krryax hiya ga musa utux patus repu, utux lukus kaga, y’aya pnmahan, y’aya na tpuyan, tnunan lukus mayung kaga, cpngan naha btiyux hiya ga gluw mlikuiy utux alang ga musa mluyak rgyax, ro musa mleh ro cabu ’cyux, lmon pnba’ kwara bttiyux ro musa ms’un sa’ing mrkyas naha.

## kinhulan s’utu biru
Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－歷史文化與社會文化篇。(臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
plkusan

plkusan (服飾)

lukus ita tayal ga, kyan nanak yow na. lukus mtalah ga, iwan cyan ptasan muyux ’sinuw ’ba na mlikuy Tayal ma. iyat ga cyan ptasan bnh’an lukus na knerin maha kya lela.

maki cyoli’ kmayan uy ma: hkuy ro mayung na tran lukus Tayal ga, iwan ro’iy na Utux bnkis ma, nya gmlga mlahang ita kwara la’iy na tayal ma, ana ta maki n’inu ga? Utux mlahang inlungan ta ita kwara.nya strhow lungan maha: glgiy ci gaga Tayal, teta ta magan myasa na cinrxan. knayan ta nya cyoli’ maha: "ita ga baley na cyoli’ Tayal ma."

## kinhulan s’utu biru
江明清(Yawi．Nomin)，宜蘭澤敖利泰雅族語語言學習教材（1-6）全冊（Llyung klesan【南澳流域】澤敖利泰雅族語讀本） 原住民族語言著作（臺灣：永望文化事業股份有限公司.2001）

zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
pntasan

gaga na matas qani ga musa nya matas rqenas, piyux calay ccquliq qani ga maki gaga na matas qabax, gaga na matas qani ga nyan si ptnaq klahang qa qabax cquliq mc’ubuy Indigenous qani, ana su S’ciq ro ita Tayal ga maki qa gaga na matas qani, pntasa san ta qani ga gaga na matas ta rqenas. Ingringan na matas qani ga, pisan iyik uwah na gaga Mgaga qani ga, mrhuw qalang slyun nya qabax mlikuy na Tayal, ini ga motux na cquliq.

msli musa lmom pkal yaw na Mgaga, gaga na Mgaga qani ga nyan pktayux nanak na gaga qnxan Tayal. babaw minqutux tliqan na cinriqan, nanak yaw ga wayal m’nuqu skut gluw nya nanak, nyan knkux musa htux qa mnu’qu na yaw qani, s’agal naha qbuli ro mamas naha rqenas naha nanak, nyan si ptnaqiy pinqesan na tnatas naha, pisan tbuyux naha pntasan na cquliq, nanu mica, garing kya laga ski coni nyan si klahang gaga na matas ita Tayal qani, qani san ta maha gaga na pntasan.

## Bnrwan qa galan cpung
中文維基百科-文面

zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
pn’asan ryax

## pn’asan ryax (慶典)

utux utux kawas ga, maki pcpung mtenah alang ta, ksli’an ta kwara ryax haca. lpyung ta ro kwara gluw ta, ana kahul theya’ sali’ naha ga, p’asun naha mwah tisal sali’ ta, lama skbalay nni’un kwara utux utux sali’, nyan mnaga uwah naha.

## kinhulan s’utu biru
江明清 (Yawi．Nomin)，宜蘭澤敖利泰雅族語語言學習教材（1-6）全冊（Llyung klesan【南澳流域】澤敖利泰雅族語讀本） 原住民族語言著作（臺灣：永望文化事業股份有限公司.2001）

zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
pn’yuwan na Mgaga

pn’yuwan na Mgaga (馘首傳說)

’nxan lela ga, ptna’ utux ci knkyan na kwara cyoli cinbwanan, wa si m’es ci m’yanux krryax kya kwara. babow nya laga knahun wa mbhuyow cyoli, ngyut ngyut khmey cyoli la, ngyut ngyut ini ptna’ urow uy, nanu yaca memow mkayal maha tbcyan ta hata maki binah na kki’an kya.

Tegan pnkyalan naha kwara, ro cpung maha ckan hi tbcyan sa’ing gluw kwara naha, utux gluw ga nya si kali iyik rgyax naha, binah cyoli ga mbiya’ musa alang Hogan naha, tbcyan ‘masuw cyoli ga, baha mcya piyux ci cyoli nga ro ini ba’iy mcpng uy, nanu yaca wa pmumu pnkyalan sa’ing gluw kwe maha musa ta mkarow nanak b’bu na rgyax gluw ta nanak ma, ro mshmow ta mlawa, glgey ta hnow tai ma nya tyaba hngiyang cpung pisa khmey na gluw ta cpung.

ana ga gluw wayal maki alang hogan naha hiya, iyik musa karow b’bu na rgyax na rgyax ga, myasa ci tunux mrhow naha, tun cka hi na gluw naha nanak lmon tl’eng suruw na rgyax, ini how mlawa. Nanu yaca trang cpung maha knahun how ro cpung ima naha khmey hi ga, tipik ci hngiyang naha, ro mrhow naha musa sina tmwang hi mi’ naha, smwan mi’ hi mrhow ta, msa’ing cpung mlawa lwey ga, ryax haca ga ini tl’eng hi naha, nanu yaca kwara show mlawa hngiyang naha ga wayan naha thyayan miyiy kwara rgyax, nanu yaca wa moyey hnow ta la.

ba’un mrhow ta Tayal cnlihan nya ita gluw alang hoganro ksa’ang, myimu tbinah hi myan sina naha, ana ga snhtuy nya hiya mrhow naha, nanu yaca pmumu ta pnkyalan naha:“babow nya kyaku knkyan rgyax maki mkkat ro in ini ba’iy msbley laga, ba’un mya musa Mgaga, magan tunux naha, ana ga skura naha yow kwe naha ga musa ungat kkyalan naha ita.”babow nya naha hiya ga wayal alang Hogan la, nanu yaca naha ga gluw na bnkisan cyoli na kbiyan, nya maki iyik rgyax hiya ga bnkisan na ita cyoli Tayal.

skura cyoli Tayal kmayal, gaga na Mgaga kwe ga aring ’ringan beta ksu’an nya pna’ras yow mshiyuw, gnlgan na pntyagan gaga klhangan, aring cpung ryax na musa Mgaga laga, ppluyak ro kwara gluw uy ga musa ini ptna’ ryax na t’ryax naha uy la, musa ptna’ mlahang ryax. iyik mlahang gaga ga maki piyux gaga psani’ glgan, ptna’kya iyik, cka, tmsu’an gaga klhangan kya ga maki nanak pnba’ ta yow knahun cinryanan, sina knhangan na lutux ro s’as sn’asan na ryax. kwra hn’ilan na yow hntgan mnwah Mgaga ga, muluw yow ro yihul nglung, nanu yaca kenah nya cmruw sgamil kwara gaga nya khangan uy la.

maki yow baley ’txan Mgaga ga, iyat nanak nya pkita yuhum nya Tayal, iwan ini mnu’u gmluw kwara gnlgan ta tu’iy na gaga klhangan, nanu yaca maki myasa klhangan na lutux row a myasa yow na mnwah Mgaga. Cyukun nglung ga s’ungat yow naha mnwah Mgaga ga, cnpu’ing yow ga ini naha khangiy gaga psani’ ro hmtiy ini gluw gaga mtiyow.
posa rusa

posa rusa (放鐵夾)

naras cu nya hlahuy uba mu ga, cba’an cu nya posa rusa ru sbhul ttu’, cba’an cu nya gaga psani’ yow na mluyak ro ’nxan ita tayal lela uy. 

sbilan cu nya ke’ uba mu maha:“’ngiyat su mtiyow ga, mwah isu nanak myasa na yow ma, lokah su mowas biru ga, musa su m’agan myasa na pntyagan babow nya, thoyey su s’ayat la’iy ro knerin su nanak uy ma.

musa myasa ci ’nxan cinsali su uy ma.” 
t’aring kisa laga, musa cu lokah baley mowas biru la, nway ini ’nkux ro mowiy mnglung yaba yaya mu naha yow mu. 

## kinhulan s’utu biru
江明清(Yawi．Nomin)，宜蘭澤敖利泰雅族語語言學習教材（1-6）全冊（Llyung klesan【南澳流域】澤敖利泰雅族語讀本） 原住民族語言著作（臺灣：永望文化事業股份有限公司.2001）

zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
pqrroq

pqrroq (蹲低姿勢而行,動詞)

Pqrroq cikay mhkangi',hala su' pstacing kayrang.(請蹲下來走路,以免撞上梯子)

mqrroq:形容蹲著姿勢走路,是動詞用語,與謙卑的心無關!

zyuwaw na:Squliq Atayal
pnayt

縮圖|pnayt
pnayt (釣魚)

pnayt hya' ga yasa qu 'agal oulih na 'tayal, sraral ka ungat nanu' qaya' na agal qulih hga, mutuw siy si' sgogyu' ru psabu' nanak ha, ru musa' tmuba', aring mwah qu gipun lga, yasa qu mwah pcbaq sa pnayt qulih la,

pnayt qani hya' ga, iwan musa' hmyapas na hmiriq ryax, maha ciriq lga, nanu' yaqu mhhuluy sa qulih qasa qu blaq haypasun na squliq.

zyuwaw na:Squliq Atayal
pnba maki yow na gaga na ms’unan

**pnba maki yow na gaga na ms’unan (結婚儀式中必備的條件/成婚）**

## te utux, gaga na iyik musa magal knerin

innagan btiyux gluw na ina ro prasun naha sali ina, mrkyas ro yaba yaya nya, mtswe, ro gluw nya, ro lpyung ga mso’un musa magal ina, gluw knerin ga mnaga mwah gluw mlikuy ro lmon samow urow kya kwara y’aya rasun, wa tegan gluw mlikuy kwara y’aya ro s’agal nya, binah ga mrkyas sbi’ nya y’aya yutas yaki, utux utux thawak ga sbi’ nya msswe na ina, mkita sa’ing mrkyas laga, ina ga lmon tinun lukus ro splukus nya likuy nya lukus, toyah, snyuw tunux, yubing tutoh, skayal nya likuy nya malax lukus nya micu ro, splukus nya kwara lukus tnunan nya, tmsu’an gaga magal knerin laga, p’abi kya utux gbyan, ptna’ gbyan kya ga mlahuy sm’as.

## te saying, gaga na psbinah sali innagan knerin

mybuw cugan sasan, mlikuy hiya ga p’aras sragi na knerin htuw tanux, beta cka tu’iy musa sali ga musa mung owas na sili’, myasa yow na mita sili’ ga psbinah panga knerin mlikuy ro lmon musa, yaba yaya, msswe, gluw na ina hiya ga satu naha la’iy naha knerin, ro tputing mwah uy, kwara knerin gluw na mlikuy ga miyuk sali, mnaga ro mtama ’pa na mlikuy nya, ina ga sbi’ pala yaba yaya, msswe na mlikuy, gluw na mlikuy hiya ga mwah msli sali uy, s’agan naha sinuw ro uwow knaley naha, gmluw gluw na ina mso’un mani’ ro mnbuw uwow, mso’un mowas ro miyiy, beta masu’ pn’as.

## kinhulan s’utu biru
*江明清Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－歷史文化與社會文化篇(臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
psaniq

zyuwaw na psaniq hya ga, yaqu iyat qqyaqih na gaga tayal, kya qu hmiriq sa gaga Tayal lga, yasa qu mutuw phawgun na Utux la.
psani’

psani’ gaga na mluyak (狩獵的禁忌)

ita tayal hiya ga lokah ta baley, yani ci b’anux ma. mluyak ta lela mwah s’yanux ita, ana ga kyan nanak psani’ gaga na mluyak uy. iyik musa ta mluyak ga khangan ta gaga na mluyak:
te utux ga mlikuy ga ini hmut tmring knerin.
te saying ga knerin ga, ini cinun uy.
te tgal ga ini hmut mkuri’
te payat ga ini ta kyubing.
te magal ga ini ta s’ari.
te tiyu ga ini hmut kmun urow cyoli’
te pitu ga maki nanak rgyax halan ta mluyak, ini sngowa ro hmyapas musa mluyak.
te spay ga  mita su cyu kki’an ro mpika ’sinuw ga, ini buy haca hiya.
myasa baley tunux bnkis ta lela, ba’un naha san kenu mlahang gaga ro mita ’nxan na ’sinuw uy.

## kinhulan s’utu biru
江明清 (Yawi．Nomin)，宜蘭澤敖利泰雅族語語言學習教材（1-6）全冊（Llyung klesan【南澳流域】澤敖利泰雅族語讀本） 原住民族語言著作（臺灣：永望文化事業股份有限公司.2001）

zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
psatu tegami

psatu tegami (郵差)

mlukus mtasiq qu psatu tegami. qutux qutux ryax ga, kingiwan squliq smatu tegami. ana mha blaq kayal ini ga mqwalax kayal, qutux qutux tegami stun nya qutux qutux ngasal ka cintegami.
pslkotas

pslkotas (祖靈祭)

babaw kmnloh ’bagan lga, pslkotas qu qalang Tayal la.

msli kuwara qu qutux niqan, qmasuw pcyuwagun, psqqas grhuw ryax.

tehuk ryax lga, msqun tegalu ki mlawa Utux Wagiq ru utux bnkis, msqun mquwas ru mzyugi smqqas ki mplaw maniq.

pslkotas hya ga psqutux inlungan qalang ki ’mubuy psglabang gaga Tayal.
pupuk

thumb|pupuk

## pupuk(貓頭鷹)

m_yan na cyux mngilis qu qwas na pupuk qasa.
tehuk lhngan lga mhtuw pupuk la. siki mlhngan ga, mlata' qu pupuk hiya'.

zyuwaw na:Squliq Atayal
puqing tayal

puqing tayal ga t'aring squ Pinsbkan Papakwaqa 

kwara kawas nya qa maki payat seng kawas ma 

cyux qutux krahu balay tunux maki sa babaw Papakwaqa

maki qutux ryax,

mhutaw lhzyal tunux qani ru   

bka tunux qani la, 

kahul zik tunux qani qa,

mhtuw sazing mlikuy ru qutux kneril  

ana ga qutux mlikuy sazing nha qa 

msyax iyal wagi roziq nya, 

yasa ini soya maki tanux tunux qani, 

wa si usa zik tunux la, 

thay qu qutux mlikuy ru qutux kneril qani la,

nha sazing hi qa puqing ni Atayal balay.
pzimuw

blaq balay qwara qnqya nux ta, lahi zngi qwara qani ga bniq na utux kayal, siki lawkah ta pzimu utux kyal.
pulan

thumb|Nin’ay go

alang **pulan (松林部落)** ga niya mki sku Nanto Keng atu Nin’ay go, kwara sali buwan nya ga 147 buwan, 521 hi ku kwara s’uli tayan.

s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 95% kyan ku 496 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 5% kyan ku 25 hi nya.

pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Setik 80%, Tayan 10%, Bunun 3%, Truku 1%.

maki qu ngasal bziran.

## rhzyal kki’an
tay ’llaw na pulan hya’ ga llyung. tay ’zil na pulan hya’ ga llyung. tay mkyahu’ na pulan hya’ ga rgyax krahu’. tay mkraya’ na pulan hya’ ga llyung.

tay mkraya’ na pulan hya’ ga tongan. tay mkyahu’ na pulan hya’ ga Sima-un. tay ’llaw na pulan hya’ ga sasi.

## rekisi (歷史)

## kayal (氣候)

## kyokay (教會)
maki 1 kyokay.

## ssquliq pinlpgan (人口統計)

## ppqbaqan (教育)

### pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)

### pqwasan biru ’laqi’ mrkyas (國民中學)

## tuqi ’san (交通)

### basu (公車)

### kisya’ glgan (鐵路)

## spyangan na pinbahu (特產)

### Ubuy qqmayh (農)

## kinhulan s’utu biru
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

zyuwaw na:S'uli Tayan
ptasan

zyawu na matas rqyas qani ga, gaga na ’tayal ru seciq.

nanu qu knita na ’Tayal qu sun thayluw ka Isu squ Mesyu qani, knita na tayal hya ga, twahiq balay sa qnxan naha qani hya.

yalaw gi qnxan na tayal sraral hya ga, nanu qu isu squ Mesyu qani ga, mutuw sawn Tayal maha kkyalan na mmqilang qu tmring sa zyuwaw qasa hya. 

yalaw gi wayal sa musa hmkangi sa ttwang naha sa ini pntayhuk kinluh naha qutux qutux kawas, ungat ana qutux hi ini 'nkux sa qqyanux naha kwara, nanu yasa qu ungat ana qutux musa lmnglung sa zyuwaw na isu squ Mesyu qani.

atu na paykrawn ta squ isu na ‘tayal aring sraral qani lmnglung ga, musa nanak ya’qu patas rqyas na Tayal nanak qu musa nangi mtntnaq cikay, kwara lga ungat la.

## inringan
na ptasan qani ga, taring squ mciriq ki paris mkkut lga, mcyapiq lru lhingn naha m spalis la.

## squliq na ptasan
’Tayal hya ga ptas an nasquliq.qaniy hya ga niwan yasa qu sinbbaq sa 'Tayal maha kwara knita na squliq sa 'Tayal hya.

## Wangcfan
sa maki sqani na qu Thawki na Plmukan na ga “Wangcfan” sawn naha smlalu, musa ta swalan qu kkyalan naha qani hya, gi minkahul sa knita naha nanak qu kkyalan qani hya.

## Cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
* Hitaypayan 田野資料
* 臺灣總督府臨時臺灣舊慣調查會原著、中央研究院民族學研究所編譯，1996，《番族慣習調查報告書[第一卷] 泰雅族》。臺北：中央研究院民族學研究所。

zyuwaw na:Squliq Atayal
qalang Skikun/四季部落2

thumb|Tayto go

Ccquliq na Tayal qabax nya maki **qalang Skikun (四季部落)** qani, lalu qa Skikun qani ga cinlalu qa kinlhangan Nipun, baha hmcwan kintala kita qsliq na cquliq Nipun kmayal knkyan qani ga baqun calay ktayux cinbuyux na kayal qa qutux ryax qani, nanu mica Dkikun san naha qalang qani, qalang Skikun ga syugal knkyan naha qalang, maki qalang c’ux, maki qalng iyik, nya maki cka qalng qani ga baqan calay trahax, san naha Tayax cinlalu nya.

blaq calay kayal nya ini kilux ro kheyak uyi, cinhtux qa ali na ruma qani ga mtasiq blaq niqun ro lbing calay baqun ccquliq qalang myan ana maki inu. Maki ppbiru bnran qani kmayal maha bawiq ki kolaw mlikuy Tayal kya, knerin hiya ga betunux ro blaq lungan naha, cwa maha kya ga knahu; bniqan na blaq kayal qalng qani. ana ccquliq ktayux naha cquliq qalng Skikun uyi ga mica kya san naha.

## tuqi qsya’ ki rrhzyal
giway rgrgyax qu qalang. squliq ka minkahul te hugal ga, blaq nha’ mwah rgyax. 

## basu’
“basu’” qu spzyang glgang nha qalang musa’ ana inu’. ungat kisya’ nya’.

## Bnrwan qa galan cpung
四季部落【Qalang skikun】

內政部戶政司全球資訊網

原住民族委員會全球資訊網統計資料

zyuwaw na:S'uli Tayan

zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
qalang Talah

qalang **Talah (崙埤部落)** qaniy ga, wiwan puqing kki’an na ppraw ywaw na qqalang, Gokosyo, Hasisyo, Esesyo, Rayhyokay, Tosyokang, kwara qaniy ga, mwah praw mtiywaw llamu ywaw na qqalang.

maki qutux minnanak na ngasal ay, Sskwan qqaya ki qqnxan na Tayal」, cyux maki squ bih na ptlaman.Tehuk qu ryax hngawan ga, piyux balay squliq mwah mita ru mcisal sqaniy, minnanak ru llamu na qqaya ta kinbkisan cyux pkgun kya, iyat balay qinqiri na ywaw, wiwan lalu ki pinbahuw knluh ita qutux llyung na Mnibu qaniy.

## kinhulan s’utu biru
陳和平Hetay‧Hayung等人，賽考利克泰雅族初級族語教材 (臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 102)

zyuwaw na:Squliq Atayal
qalang Slaq

qalang Slaq (水田部落)

qalang Slaq ga cyux maki sa rhyal na Nahuy, cingay balay qu slaq pmzyang nha pagay, nanu yasa qu  slaq son nha qu qalang mu.

zyuwaw na:Squliq Atayal
qalang Syanoh

qalang Syanoh qa nyux maki squ Qirang 

leng nya qa cyux maki qutux llyung

lzing ki llaw ru suruw nya ga rgyax kwara 

betunux balay ktan 

pzyux balay bqanux maki squ rgyax 

pzyux balay qulih nya llyung uzi 

pzyux balay ramat nya yal nqu tqenuw , 

sehuy.... qmayah uzi

cyux maki qutux pqwasan laqi cikuy , 

baqun musa mqwas biru llaqi qalang myan 

soyan myan balay qalang myan Syanoh
qalang maku ga Cinsbu

## qalang maku ga Cinsbu (鎮西堡)

aring sa silung lpgun kin waqiq nya ga kaybat qutux seng pitu' kbhul spat pgan kin waqiq nya.

zyuwaw na:Squliq Atayal
qaling Pyanan

## qaling Pyanan (南山部落)

qaling Pyanan ga cyux maki squ puqing llyung na mnibu, kin wagiq kaybat nya ga qutuxn seng ru tzyul kbhul meta kin wagiq nya.

zyuwaw na:Squliq Atayal
qci’

thumb|qci’|156x156px

qci’ (黃鼠狼)

blaq nya’ iyal mquriq maniq qoli’, kugih ka nyux pciriq squ tlnga’, ukuw yapit qu qci’ hiya’.

zyuwaw na:Squliq Atayal
qbhniq siliq

Siliq qani ga qbhniq na Tayal uyi. maki calay yaw ga talam ta ssiliq qani. 
Ana ga cquliq s’ciq hiya ga nyan naha galan utux qbhniq qani.
Siliq qani ga qbhniq na Tayal, sisin san naha kayal qa tyuku hiya, yaw siliq ga lmam ktayux yaw, talam silq san ta, skahul ta ryaniq ‘san nya ki pinnhwaw nya cpung yaw nqu musa qmalup qani musa baqun qa gaga psaniq uyi, ita Tayal hiya ga s’agal ta tmalam yaw qa qbhniq qa siliq qani.

## 參考資料
http://210.240.125.35/citing/citing_content.asp?id=3168&keyword=占卜鳥

zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
qbuciy

qbuciy (身軀)

qbuciy hya ga inkyasan na squliq, aring squ tunux, qolu, qba, skutaw, ktu, muzi ru tehuk sa kakay ta.
qesu

thumb|qesu

**qesu (九芎)** hiya ga qutux lalu na qhungiq.qesu qani ga qhungiq balay maki squ Taywan. lokah balay qu qhungiq qesu qani.qesu qani ga mutu maki mtkzya na qmayah.mshyu ru mtalah kyahil nya.
galan nha psangi pungiq ru psloqan nha qsinu.

## Gaga (習俗與傳統)
1. iyu:kya qu magan qilis ga mutu nha sson qilis.kya qu snqnyan mutu nha pnbwan bok na qesu.

2. iro:kyahil qhungiq ru abaw ga galan nha iro na kgi.

3. gabah:gabah na qesu ga shloqun nha qsingu tayta ini skngux ma. 

## cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
臺灣歷史語言文化大辭典：九芎

## p’ubuy sa taytanux
*臺灣歷史語言文化大辭典
*九芎
    
zyuwaw na:Squliq Atayal
zyuwaw na:Squliq Atayal/Gaga’ na rhzyal
zyuwaw na:Squliq Atayal/qqhuniq ru kk’man
qhoniq

thumb|qhoniq (qparung)
 
## qhoniq(樹)
baq smli' qsya' qu gamil na qhuniq hiya'. 'n_gyutun nya' posa' qu qsya'. msturing ru mssli'. wal mskura' sa gong ru llyung.
 
hya' ga qhuniq sawn uzi qu kkayal, qhuniq qani hya ga mutuw galan qayqaya' na  ngasal ini' ga qayqaya' pptzyuwaw qmayah. 

qhniq hya ga aring sa gamil ru tunux na qhuniq lru qbuci' niya' lru yaqu qara' niya' kya la, musa' tay llyuw lga nanu' yaqu abaw kya la.

qbuci' na qhuniq lga, kya qu yulaq ru hi' na qhuniq, maki' squ hi' na qhuniq ga mluw squ inrkyasan niya' ru kya uzi qu si pgluq mshzyu' kruma' qu tuqi hya', ga kya uzi qu ptqipay la tuqi na inrkyasan niya' uzi. kruma' ga yasa qu ptqara' lga, m'mumu' haru hmbku' kya qu qara' niya' la.

tayhuk sa pkbwazyan niya' lga, ptnaral hru mkphpah kya la, ru wahan p'imaw na hzing qu qmu' na phpah niya' lga, yasa qu thuzyay' maki' qu bway niya' la, nanu' blaq qu pinkbway niya' ga, krahu' qu bway niya' lru thuzyay' kya uzi qu qpuri' niya' la, nanu' yaqu qpuri' niya' qasa qu mshutaw lru hmbku' kya lawzi qu hbku' na qhuniq giqas lawzi la. 

zyuwaw na:Squliq Atayal
qhuniq

## qhuniq(樹)

baq smli’ qsya’ qu gamil na qhuniq hiya’. ngyutun nya' posa’ qu qsya’. msturing ru mssli’. wal mskura’ sa gong ru llyung. cingay balay qhuniq nya' qu ringpang hiya’.

mha ni ini’ s’yulaq yulaq nya’ qu qhuniq lga, ini’ ’rkyas la. tmangu kwara’ kk’man ru qhuniq lga, si baqi mha nyux tehuk uzi qu giqas na kawas la.

thumb|qhuniq
qinmasan

## qinmasan(醃製蔬菜)

sawn qinmasan hiya' ga, msaysyaw qu pinmuhi' ta' ttbihi' i~ ini' suqi maniq ru aki' bsyaq skun maha ta' ga , yasa qu mutux ta' 'bgan na cimu' ru tkrawn sa salaw ini' ga t'lusun, maha ni cikuy ga ana tkrawn sa btakan ga blaq uzi.

min'aring ta' kbalay qinmasan ga inblayqun gmlaping ru smr'zyut kwara' qu qqmasan ta', ini' pglgi' 'ruraw ru saysyup, ru inblayqun ptr'zyut mku sa bluku'.

msinxal qu bnku tbihi' lga rpsan cimu' ru inblayqun qmpul 'mpux ru s'imaw na kakay , ru mutux msbuq qu tbihi'. ru pinkatan cimu' kwara' lga , in_gyutun tkura' mku sa qsahuy na salaw ini' ga t'lusun. ru t'aring qmamas~qmpul ru tkrawn sa salaw lawzi. suqun kwra' lga 'mukan na abaw guquh tay babaw ru 'pxan na btunux ka ppsbuq na ttbihi', ru trhgan 'mumuk na abaw bgazyaw ru bhlan na snyu ka izyat nya' insngya' qu nqwaq na salaw. hmzinas qutux bzyacing lga ana in_gyutun maniq la!
izyat nanak tbihi' qu baqun qmamas, ana tawpu' ga blaq qmasan uzi.
blaq balay sramat mami' qu qinmasan.

zyuwaw na:Squliq Atayal
qlyan

qlyan (晝)

mhgan lru mawa cikay lga musa qlyan kayal.

qmisan(冬季) kayal ga Mhelaw qlyan. 

zyuwaw na:Squliq Atayal
qmaci

qmaci (薯榔)

qmaci qani ga ubuy na wahiy, yaqu gamil nya qu sqamas nha nuka, yasa quktan ta mtalah wayay la,qmaci ga cyux maki ska hlahuy, nanu yasa qu zihung balay san kangi, mha tlu blaq utux ga ini thzyaziy panga txalan, kruma ga sazing hi thozyay panga, sinxalan panga ga kruma ga hbebnu mintzyu pqasu qmamas.

zyuwaw na:Squliq Atayal
qmayah

## qmayah (耕地)
sraral ga, pmhyan ta' pagay qu slaq ta’.
misu qani lga, pmuhyan ta' rramat ru bebway la.

yaya mu lokah musa qmayah muhi' ramat.

zyuwaw na:Squliq Atayal
qmici

## qmici(跳蚤)

kkui’ balay knatan niya wah. qmici’ hiya’ ga, mutu pshot ramu’ na squliq. 

thumb|qmici

zyuwaw na:Squliq Atayal
qmimul

qmimul (餵食)

qmimul hiya ga s'agal qnaniq ru si si' sa nqwaq na 'laqi, yani qu son qmimul. nanu iy, stu' ta sa squliq musa qmimul 'laqi lga qmuliy son la.

zyuwaw na:Squliq Atayal
qmisan(冬季)

qmisan hya’ ga, ghyaq qu kayal nya, ru ungat iyal qu pcywagun na tayal. maki tay wagiq na gluw tayal hya’ ga, ini si hoqil qu tnubux naha’, ru mhlhil kklhan naha’. nanu yasa qu mutu maki sqani qu pslkawtas naha’ laha’. maki tay hogal ka mayrroq rhyal na tayal hya’ ga, mkilux cikay kayal naha’ kya hya’, ru haylaw mhoqil pinbahuw naha’. nanu yasa qu mutu pslkawtas sa babaw ’bagan laha’.

## Kayal na qmisan (冬季的氣候)
kayal na qmisan hya’ ga, tmasuq mshuq kwara qu abaw na qqnoniq, gi mhgaw mrkyas kwara qu qqnoniq. kwara qu qeqaya’ na ngasal hya’ ga, mutu naha’ strang qmisan tmutu’, gi ungat qsya’ qsahuy nya, ru ini pziciy na kuy uzi. hazi anan na mhgaw m’abi na inrkyasan na qqhoniq hazi ga!

qmisan qani hya’ ga, mutu mwah qu mtzngsuy (寒流) na kayal, ru tl’tu’ qu kayal nya. nanu mutu yani qu hhgawan malah qsahuy ngasal ’tayal.

## Pcyuwagun na qmisan (冬季的工作)
pcyuwagan na qmisan hya’ ga, ini ptnaq qalang tay maywaiq squ qalang mayhogal. qalang tay maywaiq hya’ ga, tl’tu’ ru mutu naha’ skehuy bling lqengan naha’ nniqun naha’ babaw nya, ru mutu smli’ sa ana nanu nniqun uzi. ru mutu maki sqani uzi kklhan naha’ trakis, ru babaw kmnloh lga, yasa qu t’aring pslkawtas kya la.

qalang tay mayhogal hya’ ga, yani qu ttbuxan naha’ trakis, gi tehuq ’bagan lga, yasa qu klhun kya qu trakis hya’.  nanu zik na ptubux lga, mutu nama’ sm’atu ha. gi ini s’atu lga, ini klhangi na utux qu tnubux naha’. 

## Cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
* Hitaypayan 田野資料
* 臺灣總督府臨時臺灣舊慣調查會原著、中央研究院民族學研究所編譯，1996，《番族慣習調查報告書[第一卷] 泰雅族》。臺北：中央研究院民族學研究所。

zyuwaw na:Squliq Atayal
qparung

thumb|qparung

## qparung (杉木)
uru hiya’ ga helaw balay hbkgan na qparung labing ru blhuy.

gluw na qparung utux ka lokah na qqhuniq. qparung hiya’ ga, mrkyas qutux qutux ryax. ini’ ptnaq sa ruma’ ka qutux kawas ga mnxal mk’ali’.

pusing hiya’ ga, gluw na qparung utux ka lokah na qqhuniq. 

zyuwaw na:Squliq Atayal

## cinkhulan sa knita’ sa brbiru’​
杉木
qpiray

thumb|qpiray

**kperay** (Squliq Atayal, 賽考利克泰雅語) / **qpiray** (Skikun Atayal, 四季泰雅語) / **tatayu’** (Matu’uwal Atayal, 汶水泰雅語) / **ṟapiriy** (Plngawan Atayal, 萬大泰雅語) / **piray** (S’uli Atayal, 澤敖利泰雅語) / **kpiray** (Klesan Atayal, 宜蘭澤敖利泰雅語)

## tatayu’
manananaq ku’ suga’iru’ nku’ tatayu’. aruwa’ ku’ qamisan ka tikay ru muwah ku’ gabagan ka tikay ga, pa’asiga itaal ’i’ manahahiyaw ’i’ humakay cku’ lahulahu ru mickacka cku’ pahpah. kiya a’ pahpah ga pakakiya a’ balaiq talan ka tatayu’. kiya a’ tatayu’ ga yani uwiy pakakiya’ a’ mananananaq ka makababaw na’ rawrawq.

’i’ manbahag cku’ rawrawq ku’ tatayu’ ga, papauwahun nku’ rawq ku’ giqas na’ kinsawkan. kiya mawiwi’ cku’ babaw na’ qusiya’ ku’ nami’. makahtu’ cku’ babaw na’ qusiya’ ku’ tunux na’ qulih. minga’ kahabag ku’ qayaban. masiyaq kahabag ku’ ma’uba’ ka’ hamhum. makapahpah kahabag ku’ matanah ka pahpah. humuwaag kahabag ku’ buweng. yani kahabag san maha’, abalaiq ru magbatunux ku’ rawrawq.

mana’aring ’i’ masiulaqi’ ku’ tatayu’ ga, bali’ cubalay magbatunux. ini patagtatayu’ na ga, ’i’ hiya’ ga aqih a’ talan cubalay ka kakumay. mabihuw ’i’ humakay cku’ rawq ini ga qarax nku’ kahuniq. si’icuwan niya’cu’ cuquliq ku’ cinalxan niya’. 

minkakumay ku’ tatayu’ na ga, aqih gi pakarumakiyas ’i’ hiya’ ru kahi humuwah cu’ pinumuwa’. ’i’ hiya’ ga aqih a’ kakumay. matagtatayu’ la ga rumag cku’ papatawwaw ’i’ pausa’ ku’ hiing na’ buweng. rahuwal ru lalbing ku’ buway nku’ pinumuwa’. yani rinag nku’ tatayu’ cku’ papatawwaw ka hani.
minuwah cku’ matagtatayu’ ku’ kinmagbatunux nku’ tatayu’. ani ini ka’ingasug ku’ qinqaynux naha’ ga asiki na ga manlawkah ’i’ maqiyanux.

payux cubalay a’ tatayu’ cku’ Taiwan ru baqun kahabag na’ itaal cku’ babaw na’ rawrawq. ini packa’ ku’ kaal nku’ Taiwan kahi payux ku’ tatayu’ mhniq i’ runi. kiya na ku’ manananaq ka tatayu’ cku’ Taiwan. payux ku’ ini baqi cu’ minuwah inu’ ka qumihu ka itaal. muwah ’i’ mitaal cu’ tatayu’ nku’ Taiwan. babaw niya’ kiya a’ riax su’ ga aras kahabag ku’ qutux su’ cu’ imuwaag ru usa’ cku’ tinqalangan na’ yencumin mitaal cu’ tatayu’. babaqun su’ ku’ kinusa’ na’ waw na’ tatayu’.
qqaya na ptasan

## qqaya na ptasan (紋面的用具)

qqaya na ptasan qaniy ga, sazing tuqiy nya: qutux ga "atuk" son nha, piyux rom kinnalay na l’un psqungun mhul, shap squ lbit na hi; qutux loziy ga, "ttucing" son nha, stucing atuk smi bagah iluh memaw msramu, nanu siki mincyugal ini ga minpayat qmamas ru tmucing lga blaq balay qu pintasan nya.

## kinhulan s’utu biru
陳和平Hetay‧Hayung等人，賽考利克泰雅族初級族語教材(臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 102)

zyuwaw na:Squliq Atayal
qsliq

qsliq

1. wal saku kbrsun na squliq qu pila maku, mayma saku ini qbaq musa mtzyaw ryax, yaqix bala qsliq.
qsya

qsya (水)

unga qsya lga mhoqin squliq ta la, kwara squliq si ga mnb'u qsya

mqwalah lga msli qsya la. kwara pinbahu ga sikiy pqsya an na qsya. ana qinyatan ga mnbu qsya uzi.

zyuwaw na:Squliq Atayal
qurip

thumb|qurip

## qurip (生薑)

grgan na qurip lmga, ini’ ba’ lma. meloh maku cikay niqun qu qurip hiya’. 

## iyu’​
grgan na qurip lmga, ini’ ’ba' lma. 

zyuwaw na:Squliq Atayal
qurut

thumb|qurut

qurut (蜥蜴)

payat kakay nya ru mha aki su kyapun ga mutux baq purung nanak ngungu nya.

zyuwaw na:Squliq Atayal
qusul

qusul/qinuw (蕗蕎)

qusul ru qinuw hiya ga mtnak qu hi nya. baha hmswa, qusul hiya ga kay na mrqwang, qinuw hiya ga kay na mqnazi.
qutux byacing

qutux byacing (1月)

byacing hiya’ ga lpgan na ryax qaniy hya. lpgan na ‘tayal sraral hya’ ga, magal squ psbahan aring hmbku’ byacing ruw mtbalay byacing ruw mucing sa mpuzyut lawziy qu sinxalan lmpuw na ‘tayal.

knita’ na ’tayal squ qutux byacing hya’ ga, nanak yaquw hmbku’ byacing, mtbalay byacing, mpuzyut byacing cyugal qaniy quw pspngan na ’tayal hiya’.

## Hmbku’ byacing (月亮萌芽)
### hmbku’ byacing (月萌芽)
### mrkyas byacing (月長時)
### smka’byacing (月半)

## mtbalay byacing (月圓時分)
qaniy hya’ ga yasa quw mtunaw balay quw byacing sawn niya’ qaniy hya’, qaniy hya’ lga aki’ yasa quw ryax balay na tay mawpuq zmagal ini’ gat ay mawpuw mtzyu’ ryax lpgan na Thayluw.

## mpuyut byacing (月滅時分)
### mnqlih byacing (月缺)
### mnhibaw byacing (月彎腰)
### mpuzyut byacing (月滅)

## Cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
* Hitaypayan 田野資料
* 臺灣總督府臨時臺灣舊慣調查會原著、中央研究院民族學研究所編譯，1996，《番族慣習調查報告書[第一卷] 泰雅族》。臺北：中央研究院民族學研究所。

zyuwaw na:Squliq Atayal
qutux gluw

qutux gluw (同一族/同一團/同一組/同一夥/同事)

qutux gluw hya' ga kkayal squ qutux pinglgan. sawn maha qutux pinglgan hya' ga mtnaq squ maha mkgluw kay' niya' qaniy, nanu' qu sawn maha mkgluw hya' ga mgluw musa' squ hhalan naha', yasa qu sawn maha mgluw musa', ta quw mgluw qasaq hya' lga, yasa quw sawn maha mkgluw, nanu' iy maha kya quw ini' ptnaq pinglgan lga, yasa quw sawn maha qutux qutux gluw kmayal la. nanu' quw sawn naha' tutux gluw qaniy hya' ga, ini' kusa' maha siyga qutux ngasal nanak quw mgluw, kya uziy qu iyat qutux ngasal nanak, kruma' ga ini' ptnak nbkis naha', ruw iyat qutux nbkis naha', ga mgluw musa' kya quw hhalan naha', yaniy quw sawn maha qutux gluw,  nanu' maki' sa qutux qalang na 'tayal ga, giway ini' ptnaq bnkis naha' cyuw msqun mtqalang uziy. kwara' quw msqun mtqalang qasa ga qutux gluw sawn uziy. nanu' quw sawn 'Tayal maha qutux niqan uziy ga, mutuw naha sawn maha ini' ptnaq niqan naha, mtnaq niqan naha' lga, yasa quw sawn naha' maha qutux niqan uziy la.

zyuwaw na:Squliq Atayal
qutux niqan

qutux niqan (同一祖先的親屬；有血緣關係的親屬)

Watan, isu ru Yumi ga, qutax balay na qutux niqan. Watan, isu ru Yumi ga, balay na niqan na llpyung

zyuwaw na:Squliq Atayal
qutux tnuxan

ke na thaylu (夫妻) ga ,ungat qu ke ta ita 'Tayal hya,ini ta si pbbawx kmal,
mutu ta shkuy kmal; nanu yasa qu bnkis 'tayai ga, 夫妻 ga mutu nha son~ "qutux tnuxan".

"qutux tnuxan" spgluw ta mita ke na thelu ga "一個枕頭" ma imi nya,
ke na ita 'Tayal qu "qutux tnuxan" ga, maki sazing imi nya ay!
 
te qutux ga~ usa magal "qutux tnuxan".

te sazing ga~ msblaq balay "qutux tnuxan" qasa wah.
qwalax

qwalax (雨) hya’ ga hway bniq babaw rhzyal na yaba’ utux kayal, mwah prkyas squ qqhuniq, kk’man, kwara pinbahu, ru miq qsya’ ita’, nanu yasa qu maki’ nniqun ta’ ru nnbun ta’, thuzyay ta’ minblaq mqyanux ru mlahang kinbahan. kinbkesan ‘tayal hiya’ ga skita’ naha squ kinkrahu’ na qwalax ru kya qu pinspngan naha, ru ini’ ptnaq sinllwan naha lalu’ na qwalax，smsmun ga, ki’a spayat qu lalu’ nya.

### smn'iyal: 下大雨 krahu’ ru khmay qwalax nya’

### mshayhway: 下小雨 cikuy ru thayhway qwalax nya’

### smyawkay: 絲絲細雨 zkhi’ ru lhmiq qwalax nya’, yan yawkay (蜘蛛絲)

### smgiqu': 毛毛雨 yan giqu' (頭蝨蛋) kincipuq ru lhbaw qwalax nya’

zyuwaw na:Squliq Atayal
qwo trakis

## qwo trakis (小米酒)

trakis hiya ga, skbalay nha qwo. qwo kinalay na trakis hiya ga, spyang balay blaq nbun.

zyuwaw na:Squliq Atayal
q’yulang

thumb|Kansai go

alang **q’yulang (戈尤浪部落)** ga niya mki sku Sincik Keng atu Kansai go, kwara sali buwan nya ga 53 buwan, 129 hi ku kwara s’uli tayan.

s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 49% kyan ku 63 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 51% kyan ku 66 hi nya.

pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 46%, saySiyat 2%, Cou 1%.

maki qu ngasal bziran, ru kyokay.

## rhzyal kki’an
tay ’llaw na q’yulang hya’ ga rgyax krahu’. tay ’zil na q’yulang hya’ ga llyung. tay mkyahu’ na q’yulang hya’ ga llyung. tay mkraya’ na q’yulang hya’ ga rgyax krahu’.

tay mkraya’ na q’yulang hya’ ga m’utu.

## rekisi (歷史)

## kayal (氣候)

## kyokay (教會)

## ssquliq pinlpgan (人口統計)

## ppqbaqan (教育)

### pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)

### pqwasan biru ’laqi’ mrkyas (國民中學)

## tuqi ’san (交通)

### basu (公車)

### kisya’ glgan (鐵路)

## spyangan na pinbahu (特產)

### Ubuy qqmayh (農)

## kinhulan s’utu biru
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

zyuwaw na:S'uli Tayan
rgyax ki llyung

nyan ki’an roq na Taywan qaniy qa llaqi tayal ga, garing cqa cka rgyax na Sgaga ki rgyax na quri Hagay, qabax llaqi na tayal ga nyan mqasux maki cqa llyung Mnibu ki llyung Klesan, garing bawiqna rgyax ru tehuk cqa syax na bcilung, qabax roq qaniy ga, giwan pinhkngyan na binheci ta cyunga.Llyung na Mnibu ga giway rrgyax, mkura te biyaqan wagi ga qenah bawiq qa rgyax nya, pisan nqargyax Zirhiy ki rgyax Bayu, tyugan seng meta kinbawiq nya. Puqing kinhulan llyung Mnibu qaniy ga, minkahul cqa gong Sgalup, gong Ggiyu, gong Memutang, gong Bubul qalang na Pyanan,cka na llyung Mnibu ga maki gong na Roba, gong Banun, gong Sesuy ru gong Soko.

Roq na llyung Mnibu qaniy ga, giway mttasiq rgyax nya, blaq qa cinbwanan nya, mtasaw qa qsyanya, uka ciyan sinnqwaq nya, s’unan qwas na qbhniq pungan, uka pincpngan kinbleqan salan mcisan ru mangay qabax ccquliq. pisan nqa ryaniq na Qpa, pitung bcilung qalang na Talah, gong na Tamaron, ryaniq qalang na Siyanuh, ocya qalang na Tamaron, ulay qsya qalang na Bonbon, ali hbkiyan qalang Banun, qqhuniq na Tayhezang, pitung rgyax na Hmuqan, qmayah tbihi na Qnoran, san mcisan bcilung na Khuyan, gong na Skikun, qmayah tbihi roq na Mnoyan, gong na Bubul ru rgyax qali qalang Pyanan, babaw quri Sqabu ru llyung na Kulu.

## Bnrwan qa galan cpung
宜蘭縣原住民文教促進會，Biru skrawan tqbaqan ke na cquliq Tayal (四季泰雅族中級族語教材)

zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
rhzyal(土地)

thumb|rhzyal|300x300px

rhzyal (土地)

tmngasal ini’ ga tmqalang qu kinbkaysan ’tayal ga, ini nbah mwayaw sa msqhuyaw (mrkyas). 

mutux hmkangi’ sa ryzyal ka mshayhway ini ga msbay’nux ru mryarhu ka iyat nbah msluhi, ru siki say bihan na qryum. ini kaki’ squ llapaq ka ms’ubah ru uru uzi.

zyuwaw na:Squliq Atayal
zyuwaw na:rgyax ru uraw
rmanga' zyay'

rmanga' zyay' (養婚) hya' ga rmanga' na kana inbzinah inlungan nqu mkrakis qasa, ini' ga yaqu yaya' na laqi' qasa qu kana inbzinah inlungan naha' maha qu imi' na kay' qani. yalaw gi kya kruma' hya' ga ana maha qutux byacing rnanga' naha' ga, mutuw minbzinah lawziy na' qu inlingan na lpyung, nanu' yasa quw rmanga zyay' qaniy hya' ga, yaquw aki' naha' sawn maha mhway qu lpyung qani maha lga, mutuw naha' blaq lnglungun maha aw' blaq na lpyung qu lpyung qaniy, ruw mutuw si swayal kya la. kya kruma' ga, bsyaq hazi' qu rinngan na lpyung lga, msayux lga mutuw si swayal maha wahiy magal ina' mamu la, yan nasa lga, mutuw t'aring kya pnaynama' mtzyuwaw na agal naha' sa ina' naha' kya la.

zyuwaw na:Squliq Atayal