open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
bagan

’bagan (夏)

gluw na kkayal ’tayal hya' ga cyugal qu kkayal na ’tayal qani, ’bagan ga yasa qu kkayal na mqnazi’ qani hya’, kkayal na malipa’ hya’ ga nanak maha bagan laha’ hya’, ’bagan qani hya’ ga kkayal naha squ kin ini' ptnaq na kayal qani hya’, maha ’ringun ta’ squ iyugan kayal qani hya’, tyugan kayal hya’ ga aring sa ghzyaq balay ka qmisan ha, babaw niya’ lga, yasa qu ’ringan tmanguw abaw, ru yasa qu si naha’ say maha ttungan abaw la, babaw niya’ lga, yasa qu mkilux balay ka ’bagan qani la, hmzinas squ mkilux lga, yasa qu min'aring mzyup squ zik na qmisan ka, mutuw hawqan abaw na qqhuniq, ru yasa qu siy naha' say maha hhawqan abaw qasa hya' la.

mkilux na bagan.

zyuwaw na:Squliq Atayal
bahat

thumb|bahat
thumb|bahat

## bahat (西瓜)
bahat hiya’ ga, mutu nha’ pmhyan squ kska’ na slaq ka kinlhan pagay.

zyuwaw na:Squliq Atayal
batbato’an

thumb|Nansyo go (Sitan go)

alang **batbato’an (二坪部落)** ga niya mki sku Byori Keng atu Sitan go, kwara sali buwan nya ga 32 buwan, 81 hi ku kwara s’uli tayan.

s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 98% kyan ku 79 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 2% kyan ku 2 hi nya.

pinspung na linhuyan Gyencumin ga, saySiyat 93%, Tayan 2%, Paywan 1%, binah lihuyan s’uli 1%.

maki qu ngasal bziran.

## rhzyal kki’an
tay ’llaw na batbato’an hya’ ga rgyax krahu’. tay ’zil na batbato’an hya’ ga rgyax krahu’. tay mkyahu’ na batbato’an hya’ ga rgyax krahu’. tay mkraya’ na batbato’an hya’ ga rgyax krahu’.

tay mkraya’ na batbato’an hya’ ga ray’in. tay mkyahu’ na batbato’an hya’ ga tamayo’an.

## rekisi (歷史)

## kayal (氣候)

## kyokay (教會)

## ssquliq pinlpgan (人口統計)

## ppqbaqan (教育)

### pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)

### pqwasan biru ’laqi’ mrkyas (國民中學)

## tuqi ’san (交通)

### basu (公車)

### kisya’ glgan (鐵路)

## spyangan na pinbahu (特產)

### Ubuy qqmayh (農)

## kinhulan s’utu biru
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

zyuwaw na:S'uli Tayan
bazi'

bazi'在儀式中對神的稱呼--〝在這裡〞

baziy請買 →yaya musa su sinkina ga baziy cikay bwax ha...媽媽您出去竹東記得買一些米哈...

mbaziy買  →yaya musa su inu？ musa si mbaziy cikay bwax..媽媽'你要去哪裡？我去買一些米...

mtbaziy賣 →nanu cyux su pcwagun？ nyux saku mtbaziy qwau na tayal..你在做甚麼？我在賣山地酒...

sptbaziy賣掉→yaqix qu turaq qani la, sptbaziy maku ki plmujan, aki kya cika pila bbazi mu ramat..機車壞了，我要賣掉，換點錢買菜....
bazing

thumb|bazing

**bazing (蛋)** ngta ga pinbazing na ngta. mangiq bazing ga skblak na hi.

bazing na mqu ga baqun mangiq uzi?

zyuwaw na:Squliq Atayal
bbnaqi

bnaqiy hya' ga mutux maki' sa saysyaw na llyung ini' ga gawng. bnaqi hya' ga minssli' hnawran na qsya'.  bnaqi hya' ga ini' sli sa qsya' ru ini' hbk'i na pinbahuw na ’tayal, ga sqblaq iyal na bahat qu bbnaqi hya'. mutuw naha sp'imaw sa simintu' ru btunux kbalay ngasal, ru skbalay naha' hawngu' na simintu' uzi.

zyuwaw na:Squliq Atayal
bcilung

thumb|bcilung

## bcilung (海)

maki cka bcilung ga kyan ’cyux, kbolung ru kmalang.

’sya bcilung ga kmtux tnlaman hmali ta.

zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
bebway

bebway (水果)

guqoh

yutak

qbirux

sgnaw

sebwal

pngran

yabung

bilus

qapu/lalu

ryungan

zyuwaw na:Squliq Atayal
betunux

betunux (美麗的、漂亮的)

betunux hiya ga ini si say betunux kwara qu blaq ktan na zyuaw, nanak rqyas na mkrakis qu son betunux hya.

zyuwaw na:Squliq Atayal
bgayaw

thumb|bgayaw

bgayaw (姑婆芋)

galan nha’ qu bgayaw hiya’ ma.

mutu wahan maniq na bzyok qnhyun qu bway na bgayaw. 

sraral hiya’ ga, ssabu’ ta’ nniqun qu abaw bgayaw. 

zyuwaw na:Squliq Atayal
bgsyaw

thumb|bgsyaw

bgsyaw (野薑花)

abaw na bgsyaw ga, mutu nha’ ssabu’ cinmaki’ uzi.

zyuwaw na:Squliq Atayal
biru

thumb|biru’

## biru(書)

biru ka sawn naha wncyen hya ga maki qu ke' bniru naha qsahuy nya.

## zyuwaw nya
biru hya ga baqun lmpuw.

zyuwaw na:Squliq Atayal
bnkisan

bnkisan (祖先)

ini mu yngiy ke, pnongan mu knayan na bnkis ta yow na pu’ing kinholan ta ita tayal. uba mu kman ma:

ita tayal ga knahun ta alang na Pinsbkan kwara ta ma, kyan utux wan mbka na tyaba btunux, mhtuw utux likuy ro utux kneril, knahun cka btunux ma, sa’ing naha kssli’ ro wa so’un. babow nya laga piyux ci la’iy naha ro mbhuyow Tayal la. ini ci tna’ kki’an naha, ro pnmahan naha uy la. mtuli’ tugal mrhow, sgleng ita Tayal, lalu na utux mrhow ga Lkbuta, utux hi ga Lkmyabux, binah hi ga Lkmayan, naha hiya ga spiyang bnkisan na ita Tayal lela.

## kinhulan s’utu biru
江明清(Yawi．Nomin)，宜蘭澤敖利泰雅族語語言學習教材（1-6）全冊 （Llyung klesan【南澳流域】澤敖利泰雅族語讀本） 原住民族語言著作（臺灣：永望文化事業股份有限公司.2001）

zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
bqanux

bqanux qani ga blaq balay niqun qu hi nya

bqanux (山鹿)

qruzyux qihuy nya’ qu bqanux hiya’. r’tung cikay qihuy nya’ qu mit hiya’.

trang kki’an qu glaquy na bqanux ga, ini’  qlupi na Tayal sa. bha hmswa’ teta’ ini’ pkyut qu bqanux ma.

zyuwaw na:Squliq Atayal
bsyaw

thumb|bsyaw

bsyaw (月桃)

galan nha’ qu bsyaw hiya’ ma. 
glabang abaw na bsyaw hiya’. 

zyuwaw na:Squliq Atayal
bubun

thumb|Nin’ay go

alang **bubun (翠巒部落)** ga niya mki sku Nanto Keng atu Nin’ay go, kwara sali buwan nya ga 191 buwan, 499 hi ku kwara s’uli tayan.

s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 81% kyan ku 403 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 19% kyan ku 96 hi nya.

pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 76%, Setik 1%, Bunun 1%, Amis 2%, Hla’aluwa 1%.

maki qu ngasal bziran, ngasal psatu tegami ru pqniqan iyu.

## rhzyal kki’an
tay ’llaw na bubun hya’ ga rgyax krahu’. tay ’zil na bubun hya’ ga llyung. tay mkyahu’ na bubun hya’ ga llyung. tay mkraya’ na bubun hya’ ga llyung.

tay mkyahu’ na bubun hya’ ga Knaziy.

## rekisi (歷史)

## kayal (氣候)

## kyokay (教會)
maki 1 kyokay.

## ssquliq pinlpgan (人口統計)

## ppqbaqan (教育)

### pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.

### pqwasan biru ’laqi’ mrkyas (國民中學)

## tuqi ’san (交通)

### basu (公車)

### kisya’ glgan (鐵路)

## spyangan na pinbahu (特產)

### Ubuy qqmayh (農)

## kinhulan s’utu biru
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

zyuwaw na:S'uli Tayan
bugan

bugan (解開)

1. mkmugah--mkmugah saku ga mngungu saku kks'ang ay ni yaba mu.

2. pbugah----maha maki saku kya ga,pbugah saku ay. 

3. ppbugah---yasa ppbugah saku lga,mhtuw yaba mu la. 

4. mugah-----nyux saku mugah na huzil qani gauw.

5. mnugah----mnugah saku mrusa maku//mnaki su inu,swa musu in ktay?

6. bnugah----bnugah maku gaw....

zyuwaw na:Squliq Atayal
bzngah

thumb|bzngah
thumb|330x330px|bzngah

bzngah (星星) 

yasa qu pkaki' kya babaw kayal ka ttaypuq balay ru pyax, pyax smyax ktan.  pnawngan pintkaykay' na nbkis sraral hya' qu bzngah qani hya' ga ramu' na wagi' ka wal bun na squliq maha ma. yalaw gi minsazing qu wagi' mru mkilux iayl qu kayal lmru, stu' naha' sa sazing mrkyas mlikuy musa' smbu' lma, nanu' bun naha' qu wagi' lga mprpus tay babaw kayal qu ramu' niya' lru yasa qu nyux ta' ktan ka bzngah qani la. 

zyuwaw na:Squliq Atayal
bzyok

縮圖

## bzyok(豬)
qmayat bzyok hopa aga niqun ta la. mnoyas balay qu bzyok qnhyun hiya’. 
mutu wahan maniq na bzyok qnhyun qu bway na bgayaw.

## sapat
mha ni sqliqun ta’ ’laqi’ kneril lga, mutu ta’ msina’ pira’ bzyok galan ta’ sapat.
bzyok qnhyun

縮圖|bzyok qnhyun

## bzyok qnhyun (山豬)
mutu wahan maniq na bzyok qnhyun qu bway na bgayaw. 

zyuwaw na:Squliq Atayal
bzyoq qnahi’

## bzyoq qnahi’ (山豬)

mutu wahan maniq na bzyoq qnahi’ qu bway na bgayaw.

zyuwaw na:Squliq Atayal
zyuwaw na:Gaga na mmqyanux

thumb|bzyoq qnahi’
cehuy

## cehuy (芋頭)

pkbsyaq phapuy qu cehuy qasa gi mteluq niqun ga, mutu mkgak sa qolu’.

qntaqun hiya’ ga, gluw na cehuy. 

thumb|cehuy

zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
cnlangan

cnlangan (家鄉)

lalu na alang myan ga llyung Mnibu, b’nux ci urow knkyan myan kya. piyux ci btiyux maki iyik hlahuy kya, kyan mnanak na ’sinuw, ro khoni’ bcilung ro gong kwara ro ini mkiyey pu’ing ’sya.

llyung Mnibu ga, piyux ci alang nya, alang Stacis ga msyow ci nwalah nya. yabung ro ’cyung pnmahan naha. alang Talax ga knkyan Gokosyo ta, alang Syanox ga cyan muhi ocya bugun. knkyan alang Pnbong ga knahul ana n’inu na cyoli Tayal, maki knkilux na pitung uy. alang Banun ga cyan muhi pagey naha. alang Lmwan ga mtasiy ci ’sya, ro ’cyux ’nyatun naha. alang Pyanan ro alang Skikun ga, cya muhi rami na tamana. alang Sengan ga, cyu mlahang kawey ro s’ayat ’cyux.

## kinhulan s’utu biru
江明清(Yawi．Nomin)，宜蘭澤敖利泰雅族語語言學習教材（1-6）全冊（Llyung klesan【南澳流域】澤敖利泰雅族語讀本） 原住民族語言著作（臺灣：永望文化事業股份有限公司.2001）

zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
cyoli’

cyoli’ (人)

naras cyamin nya mtisan alang b’nux Nantow, yaba yaya mu naha pilow wayan. mnwah cyamin mita ini ptna’ kwara cyoli’, cya msli kya kwara. tekun myan kya ga, pbheyow cyamin musa mita.

cka na tu’iy khmey ci cyoli’, cya mowas ro myugi kya kwara. ana ga pungan myan owas naha ga nyu ini ptna’ kwara ke wasan naha. ana miyuy naha ro kkayan ke naha uy ga, nya ini ptna’ kwara. tegan ’nxan naha ga nyu ini ptna’ uy.

kmayan yaba mu maha: micu ita cyoli’ na Gencumin ga, wa tmwang payat ini ptna’ cyoli’ na tayal lwey. lalu naha ga“saw, tyuku, ro sakiraya, kabalan. mpuw tugan kwara ina ptna’ cyoli’ na Gencumin. binah na gluw hngiyang ke ta ga, nya ngyut pc’urux cinlalu naha la.

## kinhulan s’utu biru
江明清(Yawi．Nomin)，宜蘭澤敖利泰雅族語語言學習教材（1-6）全冊—（Llyung klesan【南澳流域】澤敖利泰雅族語讀本） 原住民族語言著作（臺灣：永望文化事業股份有限公司.2001）

zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
gaga

gaga (禁忌)

Gaga qani hiya ga pyanga puqing na ginlgan qa bnheci nqa cinbwanan Tayal, gaga qani hiya ga mwah smriyut qqnxan ita Tayal, ana m’ima ga ini nbah hmiriq gaga qani.

Gaga son ta ke na Tayal qani ga giwal sinrhu na bnheci, ini ga gaga sinpngan, gaga qani ga mwah kinmhtan qa pinhkngyan ta. Gaga qani ga puqing sinpngan na qqnxan ta uyi, pisan galan pphaw ki tmalam cpung ana nanu yaw ta ita Tayal. cinbwanan na ita Tayal hiya ga ini hmtiy hmiriq gaga, hmiriq gaga laga musa ta nya phugun Utux,  cipaq qa mqutih yaw ga musa maga; kxalan, ini ga maray kin’wiy qutux qalang ta.

## Bnrwan qa galan cpung
*臺灣總督府臨時臺灣舊慣調查會原著、中央研究院民族學研究所編譯，1996，《番族慣習調查報告書[第一卷] 泰雅族》。臺北：中央研究院民族學研究所。
*李亦園等，1963-1964，《南澳的泰雅人（上）、（下）》。臺北：中央研究院民族學研究所。
*廖守臣，1998，《泰雅族的社會組織》。花蓮：慈濟大學人文社會學院。

zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
gaga' sslalu'

gaga’ sslalu’ (命名制度)

gaga’ na sslalu’ Tayal hya’ ga, syun naha’ glaing lalu’ na laqi’ hru ’buzyan naha’ lalu’ na yaba’ naha’ tay suruw, gi yasa qu blaq slpuw musa’ tay yatux. nanu’ iy rima’ mhuqil qu yaba’ na laqi’ qasa ru nanak yaya’ niya’ qu baqun na qlqalang naha’ lga, mutuw naha’ s’agal lalu’ na yaya’ naha’ ’mubuy kmayal na, aw’ ga atu’ na mllpuw sa kinbkaysan naha’ lga, s’agal naha’ lalu’ na yaba’ naha’ lawzi gi Tayal hya’ ga yaqu mlikuy qu mutuw naha’ lpgun iy mllpuw sa qutux kinbkaysan laha’.

zyuwaw na:Squliq Atayal
gaga Psani’ skura yow na mluyak

gaga Psani’ skura yow na mluyak (狩獵的禁忌)

te utux, y’aya lyakan ro lalow ga psani’ musa tringan ro tplan knerin. te saying, maki cyoli mluyak rgyax, knerin maki sali ga ini hmtiy tmring nuka. te tugal, alang kya ga t’luw gaga ms’unan, yow h’ilan, yow na pn’as, sm’as yow, ini ga t’luw yow mkuri’, ini nbah musa mluyak rgyax, ini gluw gaga ga maki cyoli magan ilis. te payat, cka tu’iy nwah mluyak Tayal, kyaku maki cyoli’ mga’in, magan ilis…, musa hngi kwara yow na mluyak, ro psbinah mwah Sali’. te magal, iyik musa mluyak ini myasa spyan nya, ini ga ya’eh p’wasan na sili’, musa mluyak lwey ga, musa ungat nagan naha, ini ga kngun musa magan ilis cyoli’. te tiyu, iyik musa mluyak ga mung pgleng na mrhow utux snlitan, ini hmtiy tbuci mluyak nanak. te pitu, cka na nya mluyak ga ini nbah cpung mkayan musa pisa galan naha sinuw.

## kinhulan s’utu biru
江明清Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－歷史文化與社會文化篇。(臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
cinmmyan

kkayal sa kay' na **cinmmyan (醃魚 醃肉)** hya' ga, mutuw pin'qun kmayal na squliq maha tmmyan ma, ga tmmyan hya' ga ini' tmmiy na' ga yasa qu sawn maha tmmyan maku' na' sawn,  ru cyuw su' syan cimu' ru mami' lga, yasa qu sawn maha cyux tmmyan sawn la.  nanu' iy mhuqil lqu cin mami' qasa lga, ini' say maha tmmyan la, cinmmyan sawn kmayal la.  

yalaw gi skahul sa gaga' na qnxan 'tayal mita' lga, yasa qu sawn maha gaga na qnxan 'tayal la.   

sraral hiya' ga， kya qu inlwan ta qsinu ini ga saysyam, i~pzyux iyal ru iyat psi suqi maniq ga, yasa qu mutux naha' tmmyan ru ttkuhun naha' rmamatla.  

nanu' kya qu lpyung mwah mkal lga, ungat qu nnaga' naha' lga, sayux naha' uzi lru nanu' yaqu cinmmyan qaniy qu  snaga' naha' lpyung la.  yalaw gi wal mhuqil lqu sni' naha' mami' ka hayhi' na qqsinuw ini' ga qulih lga, yasa qu sawn naha' cinmmyan la.  

yalaw gi ini' uluw iyal nniqun qnxan naha' sraral ru, nanak yani qu blaq naha' balay niqun，sawyan maniq kwara' na 'tayal uzi gi nanak yaniy qu kinbbaqan naha' kbalay la. 

kya qu cimu’ ru mami’ ga, baqun tmami’ qu qulih ru qsinu la. 

zyuwaw na:Squliq Atayal
cinsali’

cinsali’ (家人)

pitu hi cinsali’ myan. uba mu ga kba’ ci cminun takil. uya mu ga kba’ ci cminun pala. yaba mu hiya ga musa mtiyow krryax. yaya mu ga mlahang sali’. kinan ro suyan mu likuy ro sswe mu kneril ga, mso’un myan musa mowas pn’wasan biru krryax, ’oyat ro knble’an ci inyanux na cinsali’ myan.

## kinhulan s’utu biru
江明清(Yawi．Nomin)，宜蘭澤敖利泰雅族語語言學習教材（1-6）全冊 （Llyung klesan【南澳流域】澤敖利泰雅族語讀本） 原住民族語言著作（臺灣：永望文化事業股份有限公司.2001）

zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
gaga na kluh

gaga na kluh qani ga nyan smungus yaw na iyik kluh ta trakis ga lmon ta klahang gaga na kluh qani, pkusa nanu qa pntyawan na klahang gaga na kluh qani ga musa ini ptnaq hayi qa ini ptnaq ki’an ro Tayal nyan maki bbinah na qutux llyung, maki qutx qaqa mc’ubuy qutux bbwan nanak kbalay gaga na kluh qani.

zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
gaga na nbuw uwow

## gaga na nbuw uwow (飲酒的習俗)
iyik yow gaga na nbuw uwow kwe ga, skayal cimu nya maki suruw, " te utux, gaga na Smyatu. "

gaga Smyatu kwe ga nya mnaga uwah na tgi’as kawas ro lmon ta k’aring tmubux, iyik na cmyan ga lmon kbaley uwow, mlikuy hiya ga musa mluyak rgyax kya, innagan sinuw ro maki knaley uwow laga, nya tekun ryax na mlahang ta gaga na Smyatu la. ryax kwe ga laxan naha kwara ptyagan naha gluw ta, ro musa m’es nbuw uwow ana su sa’ing ryax, tugan ryax.
te saying, gaga na Cmyus

ryax na mlahang ta gaga na Cmyus kwe ga, siga suruw masu’ ta kloh lmyun. ini ga ssu’un ci kwara nlyakan naha sinuw, ro klhang cnrxan naha gaga na Cmyus, cka na klahang gaga Cmyus kwe ga kahul uwow sngsa ta lutux bnkisan.
te tugal, gaga na Pns’unan. 

ryax na gluw na mlikuy musa naha magal ina, kwara gluw na utux bbwan ga, siga lmon kbaley utux slaman na uwow lmyun utux sali naha, s’agan naha pkani’ lpyung uwah naha gmluw mani’ sali ta, ro lmon ta rmow tmutu khoni’ pnahu’ uy ro cmxu rhkey, mnaga mwah magan ina lpyung ro spni’an ta naha.
te payat, ryax na tkba’ ta owas na lmuhuw

maki inlungan tkba’ owas na lmuhuw mrkyas ga hknyan naha bnkis mwah cba’, siga lmon naha pnbuw uwow bkis lama, ini ba’iy kahun bnbugan naha ga musa piyux owas wayal naha tkba’an.
te magal,  mrrow tiyow

musa kyan mowiy tyagan, mnayang, smlyat, hakut y’aya nanak na tyagan, lmon skal mrhow, ro sina pnrow mwah mtiyow, gluw ta utux alang hiya ga musa ungat psnan naha ro kahun lungan mwah rmow mtiyow, ku’ung ha’iy kayal ro gbyan laga, mrhow utux sali’ ga bley’un naha pka’niy kwara naha, kwe ga nya pkita yow na msbley ta row tiyow kwara ma.
te tiyu, Sbayux

tkkoh yow na mayah, cmi lungan ro row mtiyow kwara, kahul uwow showey naha lpyung.
te pitu, sbaley yow

ini ga wa t’lu yow, mcayu, magan ilis, siga msina mwah sbaley yow, siga maras uwow ro musa sina snlwanan ro msbaley.

ini nbah tbuci nbuw uwow Tayal, motu kwara gluw laga, ana su utux pyatu uwow ga si mso’un me’ pyatu nbuw kwara naha, nya pkita myasa na sli’an. shtuy mnbuw uwow mrkyas hiya, iyik nbuw uwow ga spsya’an naha iyik uwow kya tluling ’ba naha ro srpus naha urow te tanux kya, yani nya tngsa uwow lutux, kwe ga nya pkita maha maki myasa bugun ga ini ta yngiy lutux bkisan ma.

knahun gaga lela musa ta ba’un yow na kbaley uwow Tayal ga, ba’ cpung kbaley uwow, ro maki cpngan nya, piyang ci kyan yow nya, nbuw uwow ga kyan ryax nya, baley ci yow nya ga skura ta pcyus lutux ro spbugan ta kwara gluw ta uy, ini kba’ maha uwow ga nya s’yanux naha, ini maha t’uwow ci yani ci cyoli’ t’uwow ci micu ro musa magan mga’in na uwow kwe.
gaga na pns’unan

## gaga na pns’unan mrkyas (婚姻制度)
gaga na pnsu’nan bih cntlangan na cyoli llyung Klesan kya ga nanak utux mlikuy ro utux knerin ga thoyey pns’unan, yow na pns’unan hiya ga iwan nya mba’iy utux knerin, gaga na pns’unan glgan ta pns’unan ga, s’iwan gmluw p’agal knerin kwara, nanak ungat la’iy mlikuy ro s’iwan psyunow sali ga musa Sbayux Sali knerin, nya smungus htuy naha kwara btiyux Sali naha ga musa galun Sali cyoli’ maha. Sngusan gaga na pns’unan hiya ga yani nya twang mbhuyow hi Sali, ro maki mwah psyunow hka’ Sali, binah yow nya ga tmwang hi mwah mtiyow, ro rmow innagal na utux Sali.

cpngan kawas pns’unan kwe, mlikuy hiya ga kya ha’iy pusan kawas, ro knerin hiya ga siga mhenas mpuw magan kawas ga thoyey ms’un, nanu yaca kya ha’iy mpuw magan bita mpuw mesuw kawas ga piyang myasa ryax na pns’unan. ini nbah pns’unan na gluw utux ci bkis ita cyoli’ Tayal bih llyung Klesan kya, wa naha hri’un gaga kwe laga, yihun nya ga psan naha binah alang, ro musa phogun lutux tayal. nanu yaca, ima mwah ms’un ita, piyang myasa ga ini nbah mtna’ na utux bkis, ro gluw yaba ro yaya ta, piyang myasa na pns’unan na mrkyas hiya ga ms’un la’iy na lpyung ro rangi ta.

piyang myasa na mwah ms’un mrkyas, ana su mlikuy ro knerin ga musa tna’ kwara, myasa na likuy, piyang yow ga myasa lungan nya, kba’ mlahang gaga, mngiyat mtiyow, motux lungan nya, piyang myasa na knerin hiya ga siga kba’ ci tinun, ngiyat mtiyow ro kba’ mlahang sali ro cmi lungan likuy nya nanak ro kwara la’iy nya uy, ms’su ro myasa ci lungan nya , nanu yaca s’agal naha kwara myasa yow kwe laga ana smungus mwah ms’un uy la.

baley ci gaga na pns’unan bih cyoli’ llyung Klesan ga gaga p’agal knerin, ro gaga na mpingat knerin ro, gaga psyunow la’iy knerin, kyan tugan ini ptna’ gaga pns’unan, mnanak gaga na p’agal knerin tbcyan lwey ga maki gaga p’agal knerin ro gaga na msbayux. ita cyoli’ bih llyung Klesan ga cyan ta inlungan baley gaga na pns’unan, gaga siyey ga mrhow na utux bbwan hiya musa smiyey, trang ryax na musa smiyey ga kba’ cmyuk mowas owas na lmuhuw, s’agal naha kwara lalu na bnkisan naha, ana su gluw mlikuy ro gluw na knerin ga kba’ cmyuk mowas. ’ wasan naha gluw na utux bkis naha, pnba’ bkis, nya sobih utux muyux na utux bkis naha laga, ini nbah ms’un naha , ini nbah pswal lyutux la.

## kinhulan s’utu biru
江明清Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－歷史文化與社會文化篇。(臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
gaga na qqaniq

gaga na qqaniq (飲食的禮節)

1.mgluw maniq kwara qu qutux ngasal ga, siki tehuq kwara qu qutux nasal ru sgleng na nbkis maniq lga yasa qu t'aring  

maniq kwara la.

2.qmqway rramat ga si qqway sa bung nana, ini ani ptqipay《手交叉》 qba na squliq, rima qmqway squliq ga ini 'pxiy qba       

naha prngzya qmqway te suru qba naha, ru ini snziki qmqway ramat uzi.    

3.mgluw maniq qutux nasal ga,ini phmut sgatu ru ini hnqzyanq kmal,

4.mgluw maniq kwara qu qutux ngasal ga, ini slaki 'mimaw qu  rramat. musa krusun na squliq maniq mami la.

5.mgluw maniq kwara qu qutux ngasal ga,ini blsingi ayang na rramat.

6.zina pqaniq qu qutux ngasal lga, siki pzimuw yaba utux kayal ha.

zyuwaw na:Squliq Atayal
gaga na maki bih nbkis

gaga na maki bih nbkis(在長輩身旁該注意的禮節)                                                        
   
1:gaga na maki bih mama ru yutas qu laqi knaril hya ga. ini nhmut thzyuk bih nbkis ga. nblayqun smr"zyut qu cinhawaq pinbaqun uzi qu tthziyuk.坐在男性長輩的跟前.要非常小心.坐下之前先把裙子整理好.在慢慢坐下去(動作要優雅.有禮貌)   
 
2;cyux thzyuk qu nbakis ga. ini si kryasi tayglaing.長輩在坐不可任意在他們的前面走動  

3;maki qu nbakis ga.ini pnghzyangi qu kaykmayal.長輩面前說話不可太大聲(輕聲細語)

4:mtzyaw nniqun maki bih nbkis ga.ini pnqhzyangi qu pintzyaw yalaw gi.mutu maha shili maha laha qu nyux pspyang la.在長輩面前做飯的時候.動作不可太大聲.否則人家誤以為你是針對他們發脾氣.

5;kmayal squ yaya ru yaki ga.ini si pbawx kmayal sa zyuaw na knayril squ yaya ini ga yaki ga.ini si pbawx kmayal.mutu naha swan ini qbaq gaga.跟母親或祖母談起女性的事情時.講話不可太直接.否則會認為不懂禮節.(要含蓄)

6.maki bih na qbsuyan knayril ini ga bih na yaya ga, ini si tquci kya, musa maysiqa' taytanux,musa tquci kya.在姊姊或母親前，不可任意放屁必須即刻閃到外面（放屁表示非常不禮貌的行為，縱使是在自家人面前）

7.gaga na tayal hya ga,ini tqibang kmayal bih na mmlikuy,  iyat yasa nanak ,ana maki bih na qbsuyan  knayril ini ga maki bih yaya uzi ga,ini tqibang kmayal uzi.在泰雅族習俗裡女性不可以在眾人中任意插嘴，表達意見，甚至在姊姊或媽媽身旁也不可以隨意多話

8.musa mita bnkis ga,siki maras cikay sa 'aras sa nbkis gi,kkzman sa inlungan na bnkis.當要拜訪長輩時，要攜帶伴手禮以取悅長者或老人家

9.cisal sa bnkis ga,si pspngi  sa gatuw na nbkis ini ghzyagi kkayal naha.跟長輩聊天時，要順著她說的話題，不要左右她的說法（傾聽是最佳的禮節）

10 mcisal sa nbkis ru maha ni,ktan su qu cyux mcinsayux qu nbkis ga,ini kyali gi mutuw yaqix qsliq naha,shkangi sa musa' baq mshriq sa cinhikan naha ,yan nasa lga ini ksayux kwara ana yutas ru lpyung.跟長輩聊天時，如果無意中看到長輩失態之處，不可以直接點破，

要設法讓他離開位子，如此一來大家都不會尷尬..
gaga na maniq

gaga na maniq

1.mgluw maniq  ga,siki tehuq kwara qu qutux nasal 

2.qmqway rramat  ga si qaniq bung nana,ini msyaw qmqway rramat 

naha,suqu maniq bung nana lga iwan tmasuq maniq la .

3.mgluw maniq qutux nasal ga,ini phmut sgatu ru ini hnqzyanq kmal

zyuwaw na:Squliq Atayal
gaga na utux Llyung

gaga na utux Llyung (地緣團體；流域團體)

lhuyan na gaga na utux Bbwan, utux gaga na Snlitan, ro gaga utux Nni’an, nya ini ptna’ kwara, kruma ga hnyasun nya tyaba alang, kruma ga ini henas tyaba utux alang naha, ana ga kruma tna’ naha tyaba utux alang uy. ro nya mso’un mra’ gaga na utux llyung.

cintlangan khangan Giranken micu ga, kyan utux tyaba na utux llyung, llyung Klesan ga nya maki knhangan na Nango Gokosyo micu, kwara lalu na alang ga, kyan alang na Rgayung, ro alang Rkinos nya maki alang kingyan kya, ro alang na Buta, ro alang na Pyahow, ro alang Cingan, nya syow tu’iy bih alang na Cingan kya, ro alang Iyu, ro payat kwara alang na Stacis kya ga kyan Syow butey, Rgyax, ro alang Koro, alang Koro ga nya maki bih alang Stacis kya uy. kwara hngiyang ke knayan kya ga ubuy ke na cyoli Tayal bih utux llyung Klesan, kruma nya maki alang Rgayung ro alang na kingyang, ro alang Cingan uy ga nya ubuy hngiyang ke na squliq kruma uy.

## Bnrwan qa galan cpung
江明清Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－歷史文化與社會文化篇。(臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
gaga na utux Snlitan

gaga na utux Snlitan (狩獵團體)

c’rxan gaga na utux Snlitan hiya ga mra’ yow ro mlahang gaga na mluyak, yow na Mgaga, ro yow na mtiri’ paris. yani ci khmey hi ga cn’ruw naha utux Snlitan, ana uy ga piyux tipik na lhuyan utux Snlitan ga mso’un kbaley utux tyaba na utux Snlitan uy. mrhow na gaga utux Snlitan kwe, siga maki knba’an, myuhum, kba’ mlahang gaga, skura yow na tanux ga iwan utux gaga na Snlitan. mrhow utux gaga Snlitan ga gmluw gaga ro gmleng utux gaga Snlitan naha, kwara yow khangan naha ga yow na gaga mluyak, yow na Mgaga, yow na tiri’ paris, ro p’agal myasa knayal ke cyoli ro, sbaley yow, ro rmow sbaley yow.

## Bnrwan qa galan cpung
江明清Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－歷史文化與社會文化篇，(臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
gaga psani ’ skura yow na gaga h’ilan

gaga psani ’ skura yow na gaga h’ilan (喪葬的禁忌)

te utux, piyux wa mhoyin utux alang ga, siga musa hkani binah na kki’an utux alang naha.
te saying mhoyin cyoli’ haca ga hala hm’un ryax haca, ini hngu’un laga, mulu ya’ih yow, kyaku gbyan hnu’yil ga si ga hng’un sasan cugan.

te tugal hn’ilan Sali, siga mbahing utux Sali, tugan ryax ini htuw tanux musa mtiyow, ini usa mluyak rgyax uy.

## kinhulan s’utu biru
江明清Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－歷史文化與社會文化篇(臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
gaga psani’ skura yow na nni’an

gaga psani’ skura yow na nni’an (飲食的禁忌)

（1）iyik na nbuw uwow ga tmring uwow tluling ro rpusun gleng uwow, skura lutux bnkisan ro msina howey na lutux .
（2）ini kani’ hoyin, patung ro tla’ung, kani’ laga kba’ mga’in.
（3）mrkyas ro la’iy ga ini kani’ tunux sinuw, ro biyux sinuw, ro kakey na sinuw uy.
（4）suley ro pipi na sinuw, la’iy ga ini hmtiy mani’ mani’ laga hlow mrpyut insuna,
kwara kwe ga nanak bnkis ga thoyey mani’.
（5）uwah mtisan Sali lpyung ga ini kani’ bih tanux Sali’ kya, kwara nni’an ga spni’an na lpyung, ro bkis lama mani’, la’iy ga puting mani’.

## Bnrwan qa galan cpung
書目來源:江明清Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－歷史文化與社會文化篇。(臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
gaga utux Bbwan ro utux Gaga

gaga utux Bbwan ro utux Gaga (血緣團體及祭祀團體)

gaga na klhang kwe ga cn’rxan na utux gaga ro nya tna’ mubuy gaga na utux Bbwan naha, baley ga utux sali, ini ga sa’ing sali ga musa utux na utux Gaga, piyux ga cn’rxan na msyow mpuw sali uy, lalu na mwah klahang gaga kwe ga mrhow na utux Bbwan. baley ci pntyagan na mrhow utux gaga kwe ga nya rmow tiyow yow na gaga snhyan ro gaga na Psani’, kwara yow yhe, mrhow ga pyanga baley mwah ruruw mtiyow, kwara yow ptyagan nya ga yani ci:

(1) mwah sbaley yow na cyoli wa hmiri’gaga, yani ci wa m’apal, tkruw cyoli, wa p’ilis cyoli, ttuwow, mulu yow, ini sble’iy yow ga ksa’ang ita Lutux bnkisan, ro phogan nya ita Tayal.
(2) pgleng shri’an na utux Gaga ro yow na usa tmwang utux Gaga binah.
(3) gaga utux Bbwan gmluw musa mluyak, musa Mgaga, iyat ga musa mtiri’ paris, mrhow utux Gaga hiya ga musa mtama mrhow naha uy.
(4) musa sbaley pc’unan na utux tnuxan.ro yow na hn’ilan mbahing.

## Bnrwan qa galan cpung
江明清Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－歷史文化與社會文化篇。(臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
gaga utux Nni’an

gaga utux Nni’an (共食/牲團團體和制約團體)

kwara hi na gaga na utux Nni’an ga hnyasun nya gaga na utux Bbwan kwe, khmey ha’iy hi na utux gaga Snlitan kwe ga, ana ci nanak utux gaga Nni’an, ana ci sa’ing tipik na gaga Snlitan mso’un ro mra’ utux gaga Nni’an, sgagey iyat ga mso’un utux gaga na Snlitan ga, gaga na Nni’an musa skbaley. Pntyagan na gaga Nni’an kwe ga musa rmow yow na pns’unan, gaga na shri’an, ro yow na m’apal, ro pkuri’, p’ilis cyoli, ro yow na wa kmun urow cyoli, gaga na Nni’an ga skbaley yow ro skbaley tyagan glgan mtiyow, ro pplahang inyanux Tayal.

## Bnrwan qa galan cpung
江明清Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－歷史文化與社會文化篇。(臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
gaga uwow

gaga uwow (酒的文化)

skayal ta yow na lmyun kwe nya maki ’nxan cyoli’ bih llyung Klesan lela ga, si sey maha spiyang na nni’an Tayal yow nya, kyaku ungat uwow knbaley lmyun ga, tna’ maha ungat ci cyoli’ na Tayal yow nya la. nanu yaca uwow kwe ga piyang na bbugun ta, uwow kwe ga knahul knaley na rhekey pagey ro lmyun, ini hmut mnbuw uwow bnkisan na Tayal hiya, siga t’lu sn’asan na ryax ro mnanak na ryax, ini ga piyang na ryax ga ana nbuw cikey uwow.

ryax na s’yanux, sn’asan na ryax, ana su mlahang gaga, uwow lmyun kwe ga maki ci yow nya, skramat ta lpyung, gaga Cmyus, ini mbkal kwara gluw ta ga..., maki ci ini ptna’ nanak gaga bugun ta uwow ro bnugan ta uy. uwow kwe ga galan ta sm’utux lutux Tayal ro tngsa ta lutux bnkisan ta, uwow ga galan ta pyanga khmey baley na ’nabu, sn’asan ryax ga spni’an ta gluw ta uy.

## Bnrwan qa galan cpung
江明清Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－歷史文化與社會文化篇。(臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
gaga’ na mshzi’

pinshzyan na kinhakul
sun maha kinhakul hya’ ga, nanu’ yani qu lalu’ na gluw nqu kmayal maha ngasal qaniy.
nma’ sun maha kinhakul qani hya’ ga, yalaw gi mnaki’ squ sawn maha Hakul na qutux rhzyal, ru tmqalang kya lru yasa qu sawn naha’ maha kinhakul kya la.

maylipa’
nanu’ ki’aa bsyaq maki’ kya lru mngaygyut hbazyaw qu squliq naha’ lru, mnqsu’ balay kahul kya musa’ mshzi’ hga, nanu’ yaqu pzyux iyal qqnazi’ ka babaw llyung qu ki’an naha’, nanu’ yasa qu sawn naha’ maha Mqnazi’ kya la. babaw niya lawzi khmay lawzi qu mnaki’ kya Hakul ru mwah mshzi’ lga, wal rima’ ki’an na mqnazi’ kwara’ qu bblaq rhzyal ka babaw llyung lruw, siy usa’ hmkangi’ sa zayzil rgyax laha la, nanu’ yasa qu sawn naha’ maha maylipa’ laha’ la.

Lkmbuta’
nanu’ babaw niya’ khmay lawzi qu squliq naha’ lruw, nanu’ aring kya qu mrhuw naha’ ka Lkmbuta’ ki mintsawy’ niya’ ka Lkmyabuh ru Lkm’ayan cyugal naha’ qu maras sa kinbahan naha musa’ mgazyang sa nyux ta’ ki’an misu qani la.
nanu’ qu kinbahan na Lkmbuta’ hya’ lga, nanu’ zmyax squ quri’ sqabu’ lru, mwah hmkangi’ squ mkura’ tay suruw na Papak waqa’ laha, nanu’ mntta’ sa b’bu’’ Baykugan lga, ‘lwan naha’ kwara’ kya qu aring tqzing ru Cinsbu’, pngyan wagi’, tunan, payhwan, nanu’ musa’ mqumah kya sa rrhzyal qani qu kinbahan na mqnazi, yalaw gi minkahul kya sa qnazi’ mwah mshzi’ sqaniy ru ini’ naha’ lxaniy qu lalu’ naha’ kya maha mqnazi’ ruw yasa sisay mqnazi’ laha hiya. Nanu’ babaw niya’ lga mwah squ skaru’ qani lruw shngan kya na Gipun sqani laha’ la.

Lkmyabuh
nanu’ qu kinbahan ni Lkmyabuh hya’ lga, wayal pgzyax kya squ tunux tawpuk laha, ruw wayal kya squ rhzyal sawn misuw qani ka Nango qasa, gluw naha’ kya hya’ lga wayal mgazyang kya squ Haga’ paris, Ropuy, Kinyang, Kbabaw, Kulu’ ru Rgyax.
nanu’ kwara’ qu gluw na maylipa’ ka nyuw mwah mshzi’ sa rhzyal tay Gawgan qani hiya’ lga, nanu’ yaqu zmyax uzi squ quri’ sqabu’ lga, mkura’ squ tmqszyap na suruw papak laha’ lru mwah kya sa qrahu’ hkawan ru msgagay kya lruw wayal tay balung kruma’ wayal mkura’ tay Hbun bilaqbilaq kruma’, ruw wayal kya Gawgan kruma’, aring kya mthuluy ruw mwah squ kwara’ rhzyal na Sbtunux qani kwara’ naha’. yalaw gi minkahul kya squ mlipa’ ruw ini’ naha’ laxiy uzi qu lalu’ naha’ kya maha mlipa’ ru yasa siy naha’ rasiy kya uzi lalu’ naha’ maha Maylipa’ la.

zyuwaw na:Squliq Atayal
gaga’ na pslhnya mrmaras mmrkyas na Tayal

gaga’ na pslhnya mrmaras mmrkyas na Tayal (泰雅族培養少年人的習俗)

krayryax ga mutuw lawkah maqut qu pplmukan maha, maha nanu’ baly gaga’ mamu Tayal sa zyuwaw na ppsbaq mamu laylaqi’, ga spzyang balay hya’ ga, ungat qu maha sni’ naha’ gaga’ sa maha pira’ kawas lga nanu’ qu ppsbaq naha laqi’ hya’.

maki’ sa qalang na Tayal hya’ ga, siy naha’ kta sa lawkah mklhlahuy lga, yasa qu mutu naha ‘ringun kya mrmaras lhlahuy la.

nanu’ qu kkbalay naha’ sa ppgnawgan naha’ bbu’ na btakan ruma’ qasa hya’ ga, ungat tayal sraral hya ha, nanu’ yaqu mwah lqu Plmukan lru pinsulung naha’ kya lasa hya. sun maha ppsbaq naha sa laylaqi hya’ ga, skita’ naha’ sa pinkkura’ kinbaq inlungan naha’ pn_gaygyut psbaq, ga laylaqi’ hya’ ga, aring laqi’ cipuq lga, yasa ginlgan naha’ bih nyaya’ naha’, ana laqi’ mlikuy ana laqi’ knayril ga mnaki’ bih nyaya’ naha kwara’ qasa hya, mutuw siy rsrasi bih nyaya’ naha’ musa’ mqumah, ini’ ga musa’ kmkgiy, ini’ ga tminun, nanu’ yasa siy kaki’ bih nyaya’ naha mita’ mita’ mtzyuwaw yaya’ naha’.

baliy mtnaq kwara’ qu kinhaylagan baq inlungan na laylaqi’, ruma’ ga haylaw baq mita’, kruma’ ga mqssuqi’ baq lmnglung, nanu’ kya qu haylaw baq lga, haylaw rmaw magal sa qayqaya’ miq yaya’ naha’, ga mutuw naha’ siy pspngan sa pinkkura’ kinbaq inlungan naha tmu’ sa pcyuwagan laylaqi’, ga mutuw ya’qu laqi’ knayril haylaw baq , laqi’ mlikuy hya’ ga min’aring ini’ gs’su’ ngasal lga, yasa qu mutuw  ‘ringun mrmaras nyaba’ naha’ la.

zyuwaw na:Squliq Atayal
gaga’ na pslpyungan Tayal

**gaga’ na pslpyungan Tayal (泰雅族的婚姻)** hya’ ga, gaga’ na zyay’ sawn uzi.

nanu’ iy kya qu wal naha’ ginpawngan maha cyux inu’ qu blaq balay na laqi’ knayril lga, mutuw naha s’usa’ magal squ mrhuw na squliq musa’ pglaing laha musa’ smzyay’.

sraral balay iy musa’ tmzyay’ ga, mutuw si kux musa’ mzyup sa ngasal na cyux ki’an laqi’ knayril qasa, ru siy usa’ mtama’ sa bih na plahan, msqun mtama’ kya squ qutux ngasal qasa.  t’aring hga bali mutuw siy kal squ zyuwaw na ‘nwah naha’ qasa, mutuw siy pcisal sa giway iyawt kay’ balay qu spcisal naha’ ha, ruw kska’ balay bzngi’ ka ssulu’ abi’ kwara’ qu squliq lga, mutuw yasa qu t’aring mngaga’ maha ʺ’hh!ʺ qu Yutas ka ‘nagal naha’ ptzyay’ qasa, niwan maha t’aring saku’ kmal la maha qu pint’hh niya’ qasa, pawngan kwara’ na squliq qu maha qasa qu Nbkis qasa lga, mutuw si tmmlux kwara’ mung squ kay’ kay’ Yutas qasa.

kwara’ mung squ kay’ na Yutas qasa.
 
## mllagu’ (訂婚)
nanu’ iy baqun sa smwayal qu laqi’ knayril lga, nanu’ mutuw naha’ ssi’ qu niwan ssrhgan naha’ kay’ ka ryax qasa la, ruw aring sa minsrhuw kay’ qasa lga, yasa qu sawn na kay’ Tayal maha mllagu’ la.
 
aring squ smwal qasa lga, t’aring kya musa’ tmqsinuw ru smi’ qwaw nnaga’ naha’ sa lpyung naha’.  iy Tayal tay mkyatux hya’ ga, aring smwayal lga, min’aring kya smi’ qwaw la. nanu’ qu zyuwaw na ryax nnaga’ naha’ hhuqil na qwaw qasa lga, musa’ tmqsinuw kwara’ qu mmlikuy hya’, ga taqu cikay nyuw zmimu’ maha qu inlungan naha’, ruw mhuqil lqu sni’ naha’ qwaw lga, mutuw naha’ pnblingan pawsa’ kay’ qu lpyung naha’ , ru mutuw paysyuk uzi lqu lpyung maha wwahan mamu magal knwan qu ina’ mamu la mutuw maha, gi mutuw naha’ ini’ pnnga bsyaq qu ryax naha’.

## rmanga’ zyay’ (養婚)
ga maki’ kya tay mks’iya’ ru mayklapay hya’ ga, aring sa minsrhuw kay’ qasa lga, mutuw naha’ syun sa smka’ kawas, ini’ ga qutux kawas pinlwan naha’ qasa, gi niwan zzimu’ naha’ sa laqi’ knayril maha qu sni’ naha’ ryax qasa, nanu’ iy skahul sa znimu’ naha’ smlalu’ ga, mutuw naha’ rngan qu niwan tnzyay’ naha’ qasa, nanu’ yasa qu rmanga’ na zyay’ sawn naha’.

nanu’ iy lawkah smatu’ nniqun qu lpyung naha’ lga, mutuw msayux uzi lqu yaba’ na laqi’ knayril lga, mutuw p’aras kay’ maha wahiy magal ina’ mamu la mutw maha la.

nanu’ yasa lquw pnaynama’ mtzyuwaw na ’agal naha’ ina’ la.

zik na ’’agal naha’ ina’ ga sikiy musa’ kwara’ qutux qalang gluw na musa’ magal qasa, gi cipuq qu squliq musa’ magal mga, niwan sayux rqyas na lpyung ma, sikiy khmay qu musa’ ga krahu’ rqyas na Yutas qasa ma.

## rmagal ina’ (迎親)
nanu’ iy rrasun naha’ qu laqi’ knayril ga nanu’ sikiy maymaw tsbing lwax ru qqnryang ini’ swayal ru qhlun naha’ balay hmuluy ga, mutuw naha’ skita’ maha iyat inlungan na laqi’ knayril qu ‘nusa’ niya’ qasa, ru ktan nqu uaua’ na laqi’ knayril qasa lga, blaq cikay uzi qsliq niya’ la.
 
nanu’ squ pkzyup blihun ngasal na yama’ qu ina’ ga, mutuw naha’ s’agal sa pzyang pzyux ‘laqi’ na Yaki’ mwah mnama’ gmawp ga yasa qu mnhhuzyay mzyup qsahuy na ngasal qu ina’.  nanu’ mssli’ mppsbaq kya lruw mkkhzi’ kya la. tmasuq lga yasa qu t’aring maniq kya lruw mnbuw qwaw kya la.

nanu’ gaygbyan lga tasa qu mutuw mppqwas kya qu bbnikis hya’ la.

zyuwaw na:Squliq Atayal
gaga skbaley sali

gaga skbaley sali (住屋)

Innglung kwara halan maki knblayan Tayal hiya ga, Sali ga spiyang knblayan ta. tmwang khu’, lisuw biyak, lisuw welung, lapow ngayan, pga cyan tunux paris ta. kwara. ’yaya kbnaley ta sali ga innagan ta syow sali ta kwara, kwara innagan ta ga kwe ga maki btunux, khoni’, mi’uy, ro ruma. baha hmcya skbaley ta sali, siga piyux hi mwah rmow kbley ga musa thyayun kbaley, ana lpyung ta ro gluw ta ga mwah rmow kbaley uy.

kkyan ta sali:gmwayow kkyan ta sali cyoli ita Tayal hiya ga, kyan gaga innglung ta:
(1) sobih ba’un musa p’umah lungun naha.
(2) ba’un shtuy knyupan paris alang ta.
(3) bley ci kkyan sali kya.
(4) shri’ ya’eh na kki’an.
(5) talam spi ro mspi myasa kki’an.

zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
gaga pu’ing snhyan

gaga pu’ing snhyan (傳統信仰)

yow na gaga snhyan cyoli ita bih llyung Klesan, Lutux na bnkisan ga sm’lutux ta lela, skayal ta maha: gaga nasnhyan Lutux bnkisan, nanu yaca, skayal ta Lutux ga, kya ha’iy yow nya Lutux na bnkis, ana ga iyat yaca nanak yow nya, Lutux bnkisan yhe ga iwan nanak na Lutux.

iyik na gaga ke na ita utux llyung Klesan, Lutux hiya ga binah lalu na Lutux bnkisan, ana ga iyat haca nanak yow na lalu Lutux 
kwe, nanu kwara lalu na Lutux ga yani maha Lutux, insuna, iyat ga tninun, utux lwey ga kyan yow naha puni’ Lutux, hongu Lutux, Ltuxan, Lutux bnkisan, myasa Lutux, ya’ih Lytux, Lutux cyoli, Lutux ’ba. kwara lalu kwe ga maki sa’ing mnanak ci yow nya, te utux innglung ga Lutux, insuna, iyat ga tninun, nya skura lalu na Lutux bnkisan kwe, yani puni’ Lutux, hongu Lutux, ltuxan, lutux bnkisan, myasa Lutux, ya’ih Lytux, Lutux cyoli, Lutux ’ba kwara yhe ga inbuyan ta cinlalu, iyat ga ke sbahan suruw na Lutux ga musa ta ba’un Lutux lalu nya skayal kwe. yani nya skal suruw: puni’ Lutux, hongu Lutux, Ltuxan, Lutux bnkisan, myasa Lutux, ya’ih Lutux, Lutux cyoli, Lutux ’ba, Lutux na bnkisan nya na skayal. myasa na Lutux, ya’ih na Lutux , Lutux na cyoli, Lutux na ’ba hiya ga binah na kkayal uy.

knita na cyoli Tayal bih llyung Klesan yow na Lutux kwe ga, Lutux pklahang Tayal. yani maha sa’ing bbwan sali, iyat ga sa’ing hi musa hkangi intukan naha ro musa luyak ga ,ppgleng, iyat ga bnkis hiya ga kba’ kmayal maha:“Lutux ga mshiyu na Lutux, ba’un nya inlungan ta , hiya nya mita ita”iyat ga kmayal maha:“tegiy isu nanak maki baley Lutux wah!”. knahul ta mkkayal kwe lmnglung ga nya pin’yuwan maha, kyan ci mshiyu na Lutux bnkisan Tayal baley.

baley ga kyan baley nanak na yow snhyan ta snhi Lutux, bkgey ta mnglung:
1.Tayal ga snhi, ini nbah prpyut Lutux Tayal.
2.srhu Lutux bnkisan ita Tayal, cyus ta Lutux uy.
3. ini tmubun pakung Tayal hiya, yani ci ini tmubun kayal, urow, byating, wagi, bengah, behuy, sbicyu, rgyax ro llyung, nanak ci srhu Lutux na bnkisan.
4.srhu Lutux na Tayal hiya ga ini naha skbaley pakung ru tmubun pakung uy.

klhangan gaga na Snhyan ro glgan Tayal hiya ga, ungat biru pntasan ro ungat pakung klayan ’ba uy, ini swali stubun pakung klayan ’ba cyoli, s’iwan srhu Lutux Tayal, gaga Snhyan Tayal kwe ga nya pkita spngan na gaga glgan ’nxan ro gaga na Psani’, knahul innglung suruw na srhu Lutux bnkisan ta kwe ga nya skita ini ba’iy mita, tegan Lutux laga, musa phogun Lutux bnkisan la ma., nanu yaca knahul kwe ps’urux mnanak knita ta cinbwanan, ro pnba’ ta yow na pu’ing tninun ita Tayal.

baley yow psnan na Cmyus ro khangan ta gaga Snhyan Tayal hiya ga, snhyan ta baley maha, Lutux ga maki babow cinbwanan kwe ga ini ba’iy mita ro’iy, ini ba’iy mung papak uy, pu’ing gaga glgan rogaga na Psani’ iyik na ‚s’yanux ta, myasa, iyat ga t’ya’eh yanux ta, sli’an na utux utux hi ta, innglung inkyasan ta iyat ga gaga na pnmahan hiya ga, nya khangan Lutux bnkisan ro hiya mi’ myasa na yow. Tayal hiya ga snyan naha ci inlungan ro glgan naha ci baley, ungat ana nanu psnan naha ro glgan naha inlungan Lutux bnkisan ro knhangan nya, sina ta pn’as nya ro oyat nya.

zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
gisu

## gisu (茅草)
mtalah ’uraw ga, hbkgan na gisu. 

## nnu’un
sraral ita’ Tayal ga, mutu nha’ galan sa toyu’ na gisu. 
shap nha’ qnapan g’nux ru teta’ ini’ kznga’ hmbku’ g’nux ma. 

zyuwaw na:S'uli Tayan
gluban

thumb|350x350 px|gluban

alang **gluban (清流部落)** ga niya mki sku Nanto Keng atu Nin’ay go, kwara sali buwan nya ga 146 buwan, 501 hi ku kwara s’uli tayan.

s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 94% kyan ku 469 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 6% kyan ku 32 hi nya.

pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Setik 82%, Tayan 8%, Bunun 1%, Paywan 1%, binah lihuyan s’uli 1%.

maki qu ngasal bziran.

## rhzyal kki’an
tay ’llaw na gluban hya’ ga llyung. tay ’zil na gluban hya’ ga llyung. tay mkyahu’ na gluban hya’ ga llyung. tay mkraya’ na gluban hya’ ga  rgyax krahu’.

tay ’llaw na gluban hya’ ga nakahara.

## rekisi (歷史)

## kayal (氣候)

## kyokay (教會)
maki 1 kyokay.

## ssquliq pinlpgan (人口統計)

## ppqbaqan (教育)

### pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)

### pqwasan biru ’laqi’ mrkyas (國民中學)

## tuqi ’san (交通)

### basu (公車)

### kisya’ glgan (鐵路)

## spyangan na pinbahu (特產)

### Ubuy qqmayh (農)

## kinhulan s’utu biru
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料

zyuwaw na:S'uli Tayan
gluw na p’unggak A-Ha

thumb|A-Ha|300x300px
## A-Ha(合唱團)
gluw na p’unggak A-Ha hya’ ga pins’rux kya sa Norway squw kawas na Amerika’ sa kawas tay 1982.

kahul squw spzyang ppqwas ka Morten Harket、Keyboard player Magne Furuholmen ruw ptlubuw gita’ ka  Pål Waaktaar-Savoy   msqun ps’rux sa gluw na ppqwas qaniy.

Nanu’ squw kawas na Amerika’ ka 1985 ga, kinbalay naha’ qutux qwas ka Hunting High and Low   ga wal niya’ galuw nanak kya niwan knaki’ niya’ sa inkhulan niya’ nanak Norway quw champion  na qwas niya’.  ray nibang kinbalay qwas na United Kingdom  hya’, Amerika’ hya’ ga tay mawpuw zmagal binkgan laha’ hya’. 

Nanu’ quw min’imaw kya ka qutux balay qwas ka Take On Me ruw The Sun Always Shines On TV  hya’ ga, pzyux wal naha’ galun tay koka’ bzinah champion  lasa la. 

mtnaq sa kawas qasa ga pnawsa’ pbiru’ na qqabu’ na Grammy Award  maha pzyang blaq balay na giqas na ppqwas.nanu’ quw qwas qutux nanak ka Take On Me na MV  qasa ga skbalay naha’ sa mangga’  pinqzyuwan niya’ kbalay sa kamuk. 

kawas qasa ga mtzyu’ qnabu’ wayal niya’ galun sa MTV Music Awards. 

The Sun Always Shines On TV  hya’ ga sazing wal niya’ galun hya’.
gluw na ’tayal

thumb|’tayal

gluw na ’tayal (泰雅族)

kahul sa kay ni Yutas mu hya ga, ita’ ’tayal hya ga minkahul kya pinsbkan qu inkhulan ta, maki sa rhzyal ta Taiwan qani ita ’tayal hya ga spzyang balay ghci’ nyux ta’ ki’an ita’ hya’.

misu qani hya’ ga nyux ta’ ps’nakun smlalu’ na thawki’ thayluw maha Squliq ru C’uli’ ga, laha’ nanak smlalu’ qasa hya’, ana ga lta’ ’tayal hya’ ga kya nanak sinllwan na nbkis sraral hya’, ita’ ’tayal hya’ ga cyugal qu puqing balay pinsgayan ta’.  qutux ga yaqu kmal maha ngasal, ru qutux hya’ ga kmal maha Sali’, ru yaqu maha Muyaw. 
 
yalaw gi nanak yaqu gluw na ngasal qani qu kya lalu’ na puqing naha’ hiya’, nanu’ yaqu Kinhakul qani, yani qu spzyang naha’ galan puqing na qutux gluq qani, nanu’ qu maha Sali’ qani ga wayal naha’ zngyan qu lalu’ na puqing naha’ lru sisay maha Mthu’ laha’ la, nanu’ qu muyaw uzi ga, Mkmuyaw sawn uzi la.

misu qani lga, kahul sa kmal maha ngasal hya ga, nyuw mgcyugal qu pinsgayan naha’ la, qutux ga Mqnazi’, qutux ga Mlipa’, ru Haga’ paris.  

nanu qu kmal maha Muyaw hya ga Mayspaziq ru Mnibu’ ru Sqoyaw ru Plngawal spayat qu pisgayan naha’ hya’.  

nanu’ qu kmal maha Sali’ hya’ lga, nanu’ yaqu Mbala’Nanto squ Mbala’ kya Nango, ru Mks’iya’ Mesawlay ru Mks’iya’ Melubung, ru Mktasi’, ru Maysingaw, ru Mklapay, mpitu’ qu pinsgayan naha’ laha’, plpgun kwara lga mawpuw spayat kwara’ qu ini ptnaq gluw na kkayal kwara la.

taqu cyugal ini’ ptnaq gluw na kkayal kay’ qani ga, mqbbaq cikay mkayal qu gluw na kmal maha ngasal squ Sali’ hiya, gi nanak yaqu kya “q” na gluw na ngasal hya’ ga, ungat “q” na gluw na Sali’ hya’.
 
skahul sa kin ini’ ptnaq na kkayal qani mita’ qu cyugal gluw na pinsgayan naha’ qani ga, nanak yaqu gluw na Muyaw qani qu twahiq hazi’ kin muci’ na kkayal naha’ hya’, nanu’ yasa qu sawn qani mita’ qu pinsgayan naha’ qani ga, musa’ bsyaq hazi’ pinshriqan na gluw na Muyaw qani hya’! 

ruw taqu pinsgagay na gluw na ngasal squ Sali’ qani mita’ ga, musa’ yaqu gluw na Sali’ qu minsgagay kahul sa puqing balay kni’an na Tayal qani, gi rima’ pzyux qu pinsgagay na gluw qasa hya’, ta qu gluw na ngasal qani hya’ lga minhlhil msgagay laha’ gi ini’ kpzyux na’ qu pinsgayan naha’ laha’.

zyuwaw na:Squliq Atayal
gaga’ sinbilan kay’ nbkis Tayal

gaga’ sinbilan kay’ nbkis Tayal (泰雅族的祖訓)

nanu’ qu ssawn bbnkis Tayal maha sinbilan kay’ bnkis sraral qani? yalaw gi mnaki’ kya bay’nux Sbayan kwara’ qu kinbkaysan ha, mngaygyut mbhuyaw lqu mqhut naha’ qu ki’an naha’ la, ru lmnglung kya qu nbkis naha’ ka lkmButa’ qasa maha “iyat ta’ balay pqtnaq sqyanux qu buq na qsya’ qani” maha, lruw rasun niya’ qu mntsway’ nya’ lkmYabuh ruw lkMayan musa’ gmawzyaw sa ‘awsa’ msglabang mqyanuh kinbahan naha’, ruw ktan naha’ kwara’ rgyax cyuw maymaw mtpanga’ rngu’ whci’ qu rrhzyal, maymaw mqas balay maha,” yani balay musa’ sginlabang mqyanux kinbahan ta’ la”maha, ruw yasa qu mwah lga spnqzyu’ nya’ sa kinbahan nya’ maha “laqi’! kyalaw simu qutux kay’, nyuw ta khmay qani lga, nway simu musa’ hmkangi’ sa awsa’ mamu mslabang mqyanux, maha si simu klahang qbuli’ krahu’ qani ga, iyat mamu’ qtnaq pqawlun qu buq qsya’ ta’ qani, ru ana ka maqaw uzi ga ‘basun mamu’ m’zyungay mqyanux, hmswa’ ga usa’! usa’ hmkangi sa ssbqi’ na hbun gaygawng, sbilan maku’ mayhuw na qnawal qu blihun na Sbayan qani, gi iyat simu nbah mwah mbzinah mntta’ sa quri’ na Sbayan qani! halay simu smatu’ kya quri’ sqabu’! iyat simu nbah mgluw mqyanux, musa’ simu mtbuci’ ms’rux ngaws na luhung, nanu’ ana ga laxiy usa’ mbbiq na turu’, maha simu aki ta pslabang sa rqyas hwinuk laqi’ kinbahan pszyunaw mqyanux ga, ima’ mamu’ cyux ki’an na ppanga’ wakil na tawkan, ru ima’ mamu la traka’ kklbu’ na hupaw ga, qiri’ musa’ mtqtqutux maqut blihun, kuna kya la cyux mqayat sa tluqiy na yaba’ ru yaya’, ‘nblaq pwazyaw, laxi pinqiri’ mqyanux! kuna msrihaw la knatan lubay bubu’ na yaya’ ga, baha simuw yan ygril na qlcing, laxiy pqiway na pakaw, maha ygril simu na qlcing lga, nanu’ qu musa’ mamu’ psglabang sa rqyas hwinuk laqi’ mamu lpiy! ” yani qu sgisa na bbnkis Tayal aring sraral.

nanu’ iy musa taygalu’ na ungat pqmahun naha’ rhzyal, ini’ ga musa’ smzyay’ ga, mutuw naha’ skayal krayryax qu sun bnkis maha sinbilan kay’ na bnkis qani, iwan kkyalan naha’ na maha iyat maku’ sinbahan nanak qu nyuw  maku’ s’uwah qani maha qu kay’ nya’ qaniy.

zyuwaw na:Squliq Atayal
gong Hkawan

thumb|gong Hkawan

ki'an quilh balay ga cyux maki gong Hkawan.

## mqyanux na sraral

sraral ga  pitu ngnsal qalang myan,mwah pcbaq muya pinbahuw lga wal maki Sqoyaw qalang qasa la.

zyuwaw na:Squliq Atayal
hawngu Utux sun na Tayal

thumb

**hawngu’ Utux sun Tayal (泰雅族的靈橋─彩虹)** 

hya’ ga mutuw ta’ ktan sa kayal na bun wagi’ sa zmawas cikay rnawsan lngut kayal ka blaq balay ktan na hawngu’, ru ini’ baqiy tmring na qba’ qasa, nanu’ yasa qu sun naha’ maha hawngu’ na Utux kya la.

kya qutux qu pinqzyuwan nbkis sraral maha, sraral ga mnaki’ kya ‘tuxan kwara’ qu Tayal ha, ru yalaw gi wal hriqun na kruma’ ka mrawi’ na Tayal qu Ggaa’ na ‘tuxan, ru ms’ang qu Utux lru ppgyarun niya’ sa nyux ta’ ki’an rhzyal ta’ qani la, nanu’ yaqu hntuy na Utux maha kana quriq mwah lawzi sa ‘tuxan qu zqzyaqih na Tayal qasa, ru qaysun niya’ na wsilung Utux qu zyuwaw na ‘tuxan squ nyux ki’an rhzyal Tayal qani la, ru hawngwan niya’ na hawngu’ utux maha wwahan utux minhuqil tayal qani, ru klhangan niya’ puqing hawngu’ , yaqu pbzyagan niya’ sa kya qu wal gmluw balay sa snbil niya’ Gaga’ ga, yasa qu musa’ thuzyay tayhuk sa qalang ’tuxan ma. nanu’ kya qu ini’ gluw Gaga’ sinbilan niya’ lga, iyat pthuzyay mluw hawngu’ musa’ sa ‘tuxan niya’ la.

nanu’ yasa qu baqun kwara’ na Tayal maha hawngu’ na utux qani ga, sni’ na Utux sa kya qu qngzyat balay magal sa sni’ gaga’ na Utux mqyanux ga, musa’ thuzyay mkhawngu’ musa’ kya sa ‘tuxan, gi ’tuxan qasa hya’ ga cyuw aylhuyan maki’ nqu kwara’ utux na nnbkis sraral Tayal, gi yasa qu kinki’an na Tayal sraral uzi. 

aw’ ruw baqun kwara’ na Tayal uzi maha nanak hawngu’ Utux qani qu tuqiy ’awsa’ sa ‘tuxan rwa! nanu’ yasa qu spatas naha’ sa rqyas maha kana naha’ zngiy krayryax qu pinsbaq Gaga’ na Utux qasa.

babaw niya maki’ kwara’ patas rqyas naha’ lga, mngaygyut naha’ ini’ siy iyal inlungan qu nanu’ qu Gaga’ sni’ naha’ sa matas rqyas qasa lru, niwan ungat lqu inkawxan naha’ sa qnxan naha’ lru, syun lawzi gaga’ na nbkis maha si ki mawtux musa’ maytaq qsinuw qu mrkyas mlikuy lga, yasa qu tlhuyan naha’ kya la, ru laqi’ knayril hya’ lga, siki baq balay tminun lga yasa qu ptasan naha’ rqyas uzi la. nanu’ yan nasa lru aring kya qu pzngatan naha’ musa’ tmqsinuw lqu mrkyas mlikuy ru, qngzyat mqbaq tminun kya uzi lqu mmkrakis tayal la. 

nanu’ yan qani qu pin’buyan gaga’ na matas rqyas tayal squ hawngu’ na Utux qani.

zyuwaw na:Squliq Atayal
hi

hi (身體)

tyaba inkyasan mu , khmey ci baley yunux mu , cmyax ci ro’iy mu uy, bawi ci nguhuw mu, tipik ci ngowa mu, ana ga mlabuw ci g’nux mu hiya.

lokah ’ba mu. khmey ci skutow mu uy, tpik ci puga mu. mtumow biyux mu uy. ruyux ci kakay mu. lalau yaca, kba’ cu ci skotung ro mtenah baley

## Bnrwan qa galan cpung
江明清 (Yawi．Nomin)，宜蘭澤敖利泰雅族語語言學習教材（1-6）全冊（Llyung klesan【南澳流域】澤敖利泰雅族語讀本） 原住民族語言著作（臺灣：永望文化事業股份有限公司.2001）

zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
hlaqiy

## hlaqiy (雪)
nyux t’aring mshlaqi la ru pkhzyaq kayal nya’ uzi la.

thumb|hlaqiy

zyuwaw na:Squliq Atayal
hngawan ryax

hngawan ryax (星期日)

sawn maha hngawan ryax hya' ga, sni' na squliq maha phngaw kwara' qu Tayal ini' ptzyuwaw na qmayah maha qu kay' qani hya'.

hngwan ryax qani hya' iy sraral hya' ga, bali maki' qu hngawan na Tayal hya', a nanak yaqu mczngsuy ghzyaq qu kayal qani ka maymaw balay ini' qbaq mtzyuwaw qu hngawan ryax naha' qani. 

babaw niya' lga, mwah lqu Thayluw lga, 'naras naha' kya lqu gaga' na musa' Rihay Kyokay hya' la.  

babaw niya' lawzi lga, nanu' yaqu mhngaw na pqwasan biru' na Laylaqi' ka sawn maha hngawal 'bagan squ hngawan qmisan qani, iy hngawan na qmisan hya' ga mutuw qutux balay Byacing, ga hngawan 'bagan hya' ga mutuw sazing Bycing kin bsiyaq ryax na hngawan naha' qani hya'. 

qutux lawzi qu sawn mutuw naha' shngaw ryax hya' ga, nanu' yaqu mhngaw na pinsmyan na plmukan qani, mucing sqani qu baqun maku' zyuwaw na sawn maha hngawan ta' qani. 

zyuwaw na:Squliq Atayal
hawngu’ Utux

hawngu’ Utux (靈橋)

yalaw gi nanak hawngu Utux qaniy nanak qu tuqiy awsa’ kya ’tuxan ru.

hawngu’ Utux sun Tayal hya’ ga mutuw ktan sa kayal na bun wagi’ sa gnagap cikay lngut kayal ka blaq balay ktan na hawngu’, yalaw gi ini’ baqiy tmring na qba’ ru, nanu’ yasa qu sun naha’ maha hawngu’ na Utux kya la.

zyuwaw na:Squliq Atayal