இந்தியாவில் சுற்றுலாத்துறை

**இந்தியாவில் சுற்றுலாத் துறை** (*Tourism in India*) என்பது இந்தியாவின் மொத்த உள்நாட்டு உற்பத்தியில் 4.6% கொண்டுள்ளது. மற்ற துறைகளைப் போலன்றி, சுற்றுலா என்பது இந்திய அரசின் முன்னுரிமைத் துறை அல்ல. போர்ப்ஸ் இதழ், 'உலகின் 50 மிக அழகான நாடுகள்' தரவரிசையில் இந்தியாவை 7வது அழகான நாடு என்று வரிசைப்படுத்தியுள்ளது.  உலகப் பயணம் மற்றும் சுற்றுலா கழகம், சுற்றுலா மூலம் ₹13.2 லட்சம் கோடி (US$170 பில்லியன்) அல்லது இந்தியாவின் மொத்த உள்நாட்டு உற்பத்தியில் 5.8% வருமானம் ஈட்டியதாகவும், 2021ல் 32.1 மில்லியன் வேலை வாய்ப்புகளை உருவ்வாக்கியதாகவும் கணக்கிட்டுள்ளது. இருப்பினும், இந்த கணக்குகள் தொற்றுநோய்க்கு முந்தைய புள்ளிவிவரங்களை விட குறைவாக இருந்தன; 2020 இல் ஏற்பட்ட பாரிய வீழ்ச்சிக்குப் பின்னர் நாட்டின் பொருளாதாரம் 2021 இல் குறிப்பிடத்தக்க வளர்ச்சியைக் கண்டது. 2031 ஆம் ஆண்டில் இந்தத் துறை ஆண்டு விகிதத்தில் 7.8% வளர்ச்சியடைந்து ₹33.8 லட்சம் கோடி (US$420 பில்லியன்) ஆக இருக்கும் என்று கணிக்கப்பட்டுள்ளது (மொத்த உள்நாட்டு உற்பத்தியில் 7.2%).  44.8 பில்லியன் டாலர் (2019) மொத்த உலகளாவிய பயண சுகாதாரத் துறையில் (2019) 2019 ஆம் ஆண்டில் சுமார் 9 பில்லியன் டாலர் சந்தை அளவுடன் 5 வது பெரிய உலகளாவிய பயண சுகாதார இடமாக இந்தியா தன்னை நிலைநிறுத்தியுள்ளது.   2014 ஆம் ஆண்டில், 184,298 வெளிநாட்டு நோயாளிகள் மருத்துவ சிகிச்சை பெற இந்தியாவிற்கு பயணம் செய்தனர். 

சுற்றுலாத் துறை அமைச்சகத்தின் கூற்றுப்படி, 2022 மற்றும் 2021 ஆம் ஆண்டில் முறையே 6.19 மில்லியன் மற்றும் 1.52 மில்லியன் வெளிநாட்டு சுற்றுலாப் பயணிகள் இந்தியாவுக்கு வந்துள்ளனர், இது 2019ல் 10.93 மில்லியன் ஆக இருந்தது, இது -44% வளர்ச்சியைக் குறிக்கிறது. 2019 இல் மில்லியன், -44% வளர்ச்சியைக் குறிக்கிறது.  இந்தியாவில் உள்நாட்டு சுற்றுலாப் பயணிகளின் எண்ணிக்கை அதிகமாக இருப்பதால், வெளிநாட்டு சுற்றுலாப் பயணிகளை அதிகம் சார்ந்திருக்கவில்லை. இதன் மூலம் இந்தியாவை உலகில் அதிகம் பார்வையிடும் நாடுகளில் 22வது இடத்திலும், ஆசிய பசிபிக் நாடுகளில் 8வது இடத்திலும் உள்ளது.  அனைத்து மாநிலங்களுக்கும் ஒன்றியப் பகுதிகளுக்கும் உள்நாட்டு சுற்றுலாப் பயணிகளின் வருகை 2012 இல் 1,036.35 மில்லியன்களாக இருந்தது, இது 2011 இல் இருந்து 16.5% அதிகரித்துள்ளது.  2012 ஆம் ஆண்டில், நேஷனல் ஜியோகிராஃபிக் டிராவலர் இதழ் கேரளாவை "உலகின் பத்து சொர்க்கங்களில்" ஒன்றாகவும், "வாழ்நாள் முழுவதும் பார்க்க வேண்டிய இடங்கள் 50" என்ற பட்டியலிலும் பெயரிட்டது.  2014 ஆம் ஆண்டில், தமிழ்நாடு, மகாராட்டிரம் மற்றும் உத்தரப் பிரதேசம் ஆகியவை சுற்றுலாப் பயணிகளுக்கு மிகவும் பிரபலமான மாநிலங்களாக இருந்தன. தில்லி, மும்பை, சென்னை, ஆக்ரா மற்றும் செய்ப்பூர் ஆகியவை 2015 ஆம் ஆண்டில் வெளிநாட்டு சுற்றுலாப் பயணிகளால் அதிகம் பார்வையிடப்பட்ட இந்தியாவின் ஐந்து நகரங்களாகும். 2017 ஆம் ஆண்டு நிலவரப்படி, உலகளவில், வெளிநாட்டு சுற்றுலாப் பயணிகளின் எண்ணிக்கையில் தில்லி 28 வது இடத்தில் உள்ளது. அதே நேரத்தில் மும்பை 30 வது இடத்திலும், சென்னை 43 வது இடத்திலும், ஆக்ரா 45 வது இடத்திலும், செய்ப்பூர் 52 வது மற்றும் கொல்கத்தா 90 வது இடத்திலும் உள்ளன.

உலகப் பொருளாதார மன்றத்தின் பயணம் மற்றும் சுற்றுலா வளர்ச்சிக் குறியீடு 2021, அதன் முந்தைய பயண மற்றும் சுற்றுலா போட்டித்தன்மை அறிக்கையை மாற்றியமைத்தது. ஒட்டுமொத்தமாக 117 நாடுகளில் இந்தியா 54வது இடத்தில் உள்ளது.  2019 இல் வெளியிடப்பட்ட பயணம் மற்றும் சுற்றுலா போட்டித்திறன் அறிக்கையின் கடைசி பதிப்பு, ஒட்டுமொத்தமாக 140 நாடுகளில் இந்தியாவை 34 வது இடத்தைப் பிடித்தது. இந்தியாவின் சுற்றுலாத் துறையின் விலை போட்டித்தன்மையை 140 நாடுகளில் 13வது இடத்தில் இந்த அறிக்கை தரவரிசைப்படுத்தியுள்ளது. இந்தியா மிகச் சிறந்த விமானப் போக்குவரத்து உள்கட்டமைப்பைக் கொண்டுள்ளது (33வது இடத்தில் உள்ளது). குறிப்பாக நாட்டின் வளர்ச்சியின் கட்டம் மற்றும் நியாயமான தரை மற்றும் துறைமுக உள்கட்டமைப்பு (28வது இடம்) ஆகியவற்றைக் கருத்தில் கொண்டது. இயற்கை வளங்கள் (14வது இடம்), கலாச்சார வளங்கள் மற்றும் வணிகப் பயணம் (8வது இடம்) ஆகியவற்றிலும் நாடு அதிக மதிப்பெண் பெற்றுள்ளது.  உலக சுற்றுலா அமைப்பு 2012 ஆம் ஆண்டில் சுற்றுலாத்துறையில் இருந்து இந்தியா பெற்ற வருவாய் உலகில் 16வது இடத்தையும், ஆசிய பசிபிக் நாடுகளில் 7வது இடத்தையும் பெற்றுள்ளது. 

சுற்றுலாத்துறையின் வளர்ச்சி மற்றும் மேம்பாட்டிற்கான தேசிய கொள்கைகளை சுற்றுலாத் துறை அமைச்சகம் வடிவமைக்கிறது. செயல்பாட்டில், அமைச்சகம் பல்வேறு மத்திய அமைச்சகங்கள் / முகமைகள், மாநில அரசுகள், ஒன்றியப் பகுதிகள் மற்றும் தனியார் துறை பிரதிநிதிகள் உட்பட இத்துறையில் உள்ள மற்ற பங்குதாரர்களுடன் ஆலோசனை செய்து ஒத்துழைக்கிறது. கிராமப்புற, கப்பல், மருத்துவம் மற்றும் சுற்றுச்சூழல் சுற்றுலா போன்ற முக்கிய சுற்றுலா தயாரிப்புகளை மேம்படுத்த ஒருங்கிணைந்த முயற்சிகள் மேற்கொள்ளப்பட்டு வருகின்றன.  இந்தியாவில் சுற்றுலாவை மேம்படுத்துவதில் கவனம் செலுத்தும் வியத்தகு இந்தியா பிரச்சாரத்தை சுற்றுலா அமைச்சகம் தொடர்ந்து மேற்கொள்கிறது.

## இந்தியாவின் நுழைவு இசைவு கொள்கை
பெரும்பாலான நாடுகளின் குடிமக்கள் செல்லுபடியாகும் கடவுச் சீட்டை வைத்திருக்க வேண்டும். மேலும், அவர்களின் வருகைக்கு முன் அவர்களின் உள்ளூர் இந்திய தூதரகம் அல்லது தூதரகத்தில் நுழைவு இசைவிற்கு விண்ணப்பிக்க வேண்டும் என்று இந்தியா கோருகிறது. பயணிகள் நேரடியாக அஞ்சல் மூலமாகவோ அல்லது நேரிலோ அல்லது அவர்களது உள்ளூர் பயண சேவை நிறுவனம் மூலமாகவோ விண்ணப்பிக்கலாம். 2014 ஆம் ஆண்டில், 156 நாடுகளின் குடிமக்கள் மின்னணு பயண அங்கீகாரத்திற்கு விண்ணப்பிக்க இணைய முறையை இந்தியா செயல்படுத்தியது.  

பூட்டான், மாலைத்தீவுகள் மற்றும் நேபாளம் நாட்டவர்கள் இந்தியாவிற்குள் நுழைய பயண அனுமதி பெறத் தேவையில்லை. ஆப்கானித்தான், அர்கெந்தீனா, வங்காளதேசம், தென்கொரியா, ஜமேக்கா, மொரிசியசு, மங்கோலியா, நேபாளம், தென்னாப்பிரிக்கா மற்றும் உருகுவை ஆகிய நாடுகளின் குடிமக்கள் இந்திய நுழைவு அனுமதியைப் பெறும்போது கட்டணம் செலுத்தத் தேவையில்லை.  

2020 ஆம் ஆண்டு தொற்றுநோய் ஆண்டில், பயணத்திற்காக இந்தியா வெறும் 23 நாடுகளுக்கு மட்டுமே அனுமதியளித்திருந்தது. ஆனாலும் அப்போது இந்திய கடவுச் சீட்டு வைத்திருப்பவர்கள் 60 நாடுகளுக்கு நுழைவு அனுமதி இல்லாமல் பயணம் செய்யலாம். 

நாகாலாந்து மற்றும் சிக்கிம் மற்றும் அருணாசலப் பிரதேசம் இமாச்சலப் பிரதேசம், சம்மு காசுமீர், மணிப்பூர், மிசோரம், ராஜஸ்தான் மற்றும் உத்தராகண்டம் ஆகிய மாநிலங்களின் சில பகுதிகளுக்குள் நுழைய பாதுகாக்கப்பட்ட பகுதி என்பதால் அனுமதி தேவை. அந்தமான் நிக்கோபார் தீவுகள் மற்றும் சிக்கிமின் சில பகுதிகளில் நுழைய தடைசெய்யப்பட்ட பகுதி என்பதால் அனுமதி தேவைப்படுகிறது. இலட்சத்தீவுகளுக்குச் செல்ல சிறப்பு அனுமதி தேவை. 

சுற்றுலாவை மேம்படுத்துவதற்கான ஒரு நடவடிக்கையாக, இந்திய அரசாங்கம் நவம்பர் 2014 இல் ஒரு புதிய நுழைவு அனுமதி கொள்கையை நடைமுறைப்படுத்தியது. சுற்றுலாப் பயணிகள் மற்றும் வணிக பார்வையாளர்கள் 28 சர்வதேச விமான நிலையங்களில் "வந்தவுடன் நுழைவு இசைவு பெறுதல்" பெற அனுமதித்தது. மின்னணு பயண அங்கீகாரத்தை இணையத்தில்  வழங்குகிறது. வருகைக்கு முன், இந்திய தூதரகம் அல்லது நுழைவு இசைவு மையத்திற்குச் செல்ல வேண்டிய அவசியமில்லை.  ஏப்ரல் 2015 இல், குழப்பத்தைத் தவிர்க்க "விசா ஆன் அரைவல்" திட்டம் "இ-டூரிஸ்ட் விசா" (அல்லது "இ-டிவி") என மறுபெயரிடப்பட்டது. 
[வலது|thumb| இந்தியாவின் மிகப்பெரிய ஏரியான [சில்கா ஏரி ]]
இந்த புதிய கொள்கையின் விளைவாக, அக்டோபர் 2015 இல் 56,477 சுற்றுலாப் பயணிகள் இ-டூரிஸ்ட் விசாவில் வந்துள்ளனர். அக்டோபர் 2014 இல் (இந்த வசதி அறிமுகப்படுத்தப்படுவதற்கு சற்று முன்பு) 2,705 சுற்றுலாப் பயணிகளுடன் ஒப்பிடுகையில், இது 1987.9% அதிகரிப்பைக் குறிக்கிறது. ஜனவரி முதல் அக்டோபர் 2015 வரையிலான காலகட்டத்தில், மொத்தம் 258,182 சுற்றுலாப் பயணிகள் இ-டூரிஸ்ட் விசாவில் வந்துள்ளனர். 2014 ஆம் ஆண்டின் இதே காலகட்டத்தில் 21,995 சுற்றுலாப் பயணிகளின் வருகையை விட 1073.8% அதிகரித்துள்ளது. 

## உலக பாரம்பரிய தளங்கள்
ஆகஸ்ட் 2019 நிலவரப்படி , ஐக்கிய நாடுகளின் கல்வி, அறிவியல் மற்றும் கலாச்சார அமைப்பால் (யுனெஸ்கோ) அங்கீகரிக்கப்பட்ட 40 உலக பாரம்பரிய தளங்கள் இந்தியாவில் உள்ளன  

## புகைப்படங்கள்
;வட இந்தியா:

File:Dal_Lake_Hazratbal_Srinagar.jpg|தால் ஏரி, சிறிநகர்
File:Sultanpur_Bird_Sanctuary,_Haryana..JPG|சுல்தான்பூர் தேசியப் பூங்கா, குருகிராம்
File:Munshi Ghat in Varanasi.jpg|முன்சி படித்துறை, வாரணாசி
File:Bhangarh_Fort_alwar.jpg|பாங்கர் கோட்டை, அல்வார்
File:Udaipur City Palace November 2013.jpg|பெருநகர அரண்மனை, உதய்பூர்
File:A view of Nainital lake with the morning mist.jpg| நைனித்தால் ஏரி, நைனித்தால் 
File:Lotus Temple in New Delhi 03-2016.jpg|தாமரைக் கோயில், தில்லி
File:Karakoram-West Tibetan Plateau alpine steppe.jpg|சோ மோரிரி, லடாக்
File:Hamandir Sahib (Golden Temple).jpg|பொற்கோயில், அமிருதசரசு
File:Khajjiar.jpg|கஜ்ஜியார், இமாச்சலப் பிரதேசம்
File:Sarayu_River_night_view,_Ayodhya_001.jpg|இராமர் பிறந்த இடமாகக் கருதப்படும் அயோத்தி நகரம்
File:Pahalgam_Golf_Course.jpg| பகல்கம், சம்மு காசுமீர்
File:Gulmarg - Jammu and Kashmir.jpg|குல்மார்க், சம்மு காசுமீர்
File:Sonmarg_rishav7336.jpg| சோன்மார்க், சம்மு காசுமீர்
File:5 Nubra valley.jpg| நூப்ரா பள்ளத்தாக்கு, லடாக்
File:Tomb_of_Mohammad_Shah.jpg|லோதி தோட்டங்கள், புது தில்லி
File:Chattarpur_Temple.jpg|தெற்கு தில்லியிலுள்ள சத்தர்ப்பூர் கோயில் File:Swaminarayan_Akshardham,_Delhi.jpg|அக்சரதாம் கோயில், புது தில்லி

;தென்னிந்தியா:

File:Tirumala_090615.jpg|திருப்பதி வெங்கடாசலபதி கோயில்
File:Coorg - The Scotland of India.jpg|மடிக்கேரி, குடகு மாவட்டம், கருநாடகம்
File:Grand_Canon_of_India_(Gandikota).jpg|கந்திகோட்டா ஆற்றுப் பள்ளத்தாக்கு, ஆந்திரப் பிரதேசம் 
File:Ranipuram_hill.jpg|இராணிபுரம் மலைகள், கேரளம்
File:Houseboats at Kerala Backwaters.jpg|நீரணி மாடம், கேரளம் 
File:The Stone Chariot,Hampi.jpg|அம்பி யிலுள்ள கல் தேர்
File: Kuduremukha-NationalPark Grassland.jpg|குதுரேமுக தேசியப் பூங்கா
File:Mysore palace illuminated.jpg|இரவில் ஒளிறும் மைசூர் அரண்மனை 
File:The big temple.jpg|தஞ்சைப் பெருவுடையார் கோயில் , தஞ்சாவூர்
File:Idukki013.jpg|இடுக்கி அணை, கேரளம்
File:Shravanabelagola Hillview.jpg|கோமதீஸ்வரர் சிலை , சரவணபெலகுளா
File:Mamallapuram, Shore Temple, India.jpg|மாமல்லபுரம் கடற்கரைக் கோயில், மாமல்லபுரம்
File:Keshet neal island india.jpg| நீல் தீவிலுள்ள இயற்கையான பாலம்
File:Havelock_Island,_Ethereal_mangrove_tree,_Andaman_Islands.jpg| ஹேவ்லாக் தீவு
File:The Coral Reef at the Andaman Islands.jpg|மகாத்மா காந்தி தேசியப் பூங்கா, அந்தமான்

;மத்திய இந்தியா:

File:The Chitrakote Falls.jpg|இந்தியாவின் மிகப்பெரிய அருவியான சித்திரகூட அருவி, ஜெகதல்பூர்
File:White Marble Rocks at Bhedaghat.jpg| பளிங்குக்கல் பாறைகள், பேதாகாட்
File:Marble Rocks, MP, India.jpg|தௌந்தர் அருவி
File:Gwalior Fort front.jpg|இந்தியாவின் மிகவும் பழைமையான குவாலியர் கோட்டை
File:Mandwa_Waterfall,_Bastar.jpg|மாண்டவ் அருவி
File:Indore_Rajwada01.jpg|ராசவாடா அரண்மனை, இந்தோர்
File:Mahakal Temple, Ujjain, India.jpg|மகாகல் லோக் முற்றம், உஜ்ஜைன்
File:Patalpani_Waterfall.jpg|பட்டல்பானி அருவி இந்தோர் அருகிலுள்ள 
File:Welcome_To_City_Of_Lake.jpg|ஏரிகள் நகரமான போபாலிலுள்ள படகுச் சஙகம்
File:Stupa_1,_Sanchi_02.jpg|போபால் அருகே சாஞ்சியில் உள்ள பெரிய தாது கோபுரம்
File:1_of_the_rock_shelter_caves_at_Bhimbetka,_Madhya_Pradesh.jpg| போபால் அருகே அருகில் அமைந்துள்ள யுனெஸ்கோ உலக பாரம்பரிய தளமான பீம்பேட்கா பாறை வாழிடங்கள்
File:Khajuraho tempel india.jpg|கஜுராஹோ நினைவுச்சின்னங்களின் தொகுதி
File:Collarwali Tigress of Pench.jpg|பெஞ்ச் புலிகள் காப்பகத்திலுள்ள புலி 

;மேற்கிந்தியா:

File:Statue_of_Unity_-_View_from_the_other_bank_of_Narmada.jpg |ஒற்றுமைக்கான சிலை
File:Kadiya_Dhro.jpg|கட்ச் பாலைவனம், குசராத்து
File:Delight_india.jpg|கோகர்ணம், கோவா
File:Palolem beach.jpg|பாலோம் கடற்கரை, கோவா 
File:Kaas world Heritage.jpg|யுனெஸ்கோ உலக இயற்கை பாரம்பரிய தளமான காஸ் பீடபூமியின் ஒரு பகுதி
File:Lonar Sarovar lake Maharastra.jpg|லோனார் பள்ளத்தாக்கு ஏரி
File:Sai_baba_samadhi_mandir_.jpg|சீரடி சாயி பாபா
File:Alibag Sea beach, Maharashtra.JPG|அலிபாக் கடற்கரை, மகாராட்டிரம்
File:Beachtale.JPG|கண்டோலிம் கடற்கரை, கோவா 
File:Kailasa temple overview, Ellora.jpg|எல்லோரா கைலாசநாதர் கோவில், எல்லோரா
File:Elephanta Caves Trimurti.jpg|எலிபண்டா குகைகள்
File:Aguada Fort Top View, North Goa.jpg|அகுதா கோட்டை, கோவா 
File:Gir lion-Gir forest,junagadh,gujarat,india.jpeg| ஆசியச் சிங்கம், கிர் தேசியப் பூங்கா
File:Indischer Maler des 6. Jahrhunderts 001.jpg| அஜந்தா குகைகள் , மகாராட்டிரம்
File:Lonavalamh.jpg| மேற்குத் தொடர்ச்சி மலை, லோணாவ்ளா

;கிழக்கிந்தியா:

File:Konark Temple.jpg|கொனார்க் சூரியக் கோயில், ஒடிசா
File:DSC_0764f.jpg| இர்ரவாடி ஓங்கில், சில்கா ஏரி, ஒடிசா
File:Near Krang Suri Waterfall.jpg | கரங் சூரி அருவி, சோரா, மேகாலயா
File:Rainbow Waterfall Meghalaya.jpg | வானவில் அருவி, மேகாலயா
File:Wei Sawdong Waterfall (6).jpg | வெய் சாவ்டாங் அருவி ,சோரா, மேகாலயா
File:Santiniketan-Griha-Southern-View.jpg|சாந்திநிகேதன், யுனெஸ்கோ உலக பாரம்பரிய தளம்
File:White Sand Beach of Bakkhali 2.jpg|பக்காலி, மேற்கு வங்காளம்
File:Temple_No.-_3,_Nalanda_Archaeological_Site.jpg| பண்டைய நாளந்தா பல்கலைக்கழகம்
File:A View of Umiam Lake.jpg | உமியம் ஏரி,மேகாலயா
File:The Umngot River Boating at Dawki.jpg|தொளகி, மேகாலயா
File:Lotus_Jain_Temple.jpg|சுவேதாம்பரர் கோயில், பரஸ்நாத் மலை
File:Mahabodhitemple.jpg|மகாபோதிக் கோயில், புத்தகயை
File:TOVP_BY_SANDIP_PAUL.jpg| வேத கோளரங்கமான சிறீ மாயாபூர் சந்திரோதய மந்திர்

;வடகிழக்கு இந்தியா:

File:Kangch-Goechala.jpg|கோயிசா லா கணவாய், சிக்கிம்
File:Beauty_of_Kaziranga_National_Park.jpg|காசிரங்கா தேசியப் பூங்கா, அசாம்
File:Gangtok from Tibet Road.jpg|கேங்டாக், திபெத் சாலை
File:Gangtok 01.jpg| கேங்டாக்
File:The_Loktak_Lake.jpg|லோக்தாக் ஏரி மணிப்பூர்
File:Tawang Gate.jpg|செலா கண்வாய், அருணாசலப் பிரதேசம்


## இதனையும் காண்க

* இந்தியாவின் பொருளாதாரம்

## சான்றுகள்

 -->
}}
## மேலும் படிக்க
* Gupta, S. P., and Krishna Lal. 1974. Tourism, museums, and monuments in India. Delhi: Oriental Publishers.
## வெளி இணைப்புகள்

*Ministry of Tourism, India
*Visa on Arrival, Government of India
*Gujarat Tourism Official, Government Website
*Jammu & Kashmir Tourism Official Government website
*Himachal Pradesh Tourism Official Government website
*Punjab Tourism Official Government website
*Haryana Tourism Official Government website
*Delhi Tourism Official Government website
*Rajasthan Tourism Official Government website
*Uttar Pradesh Tourism , Government of India
*Karnataka Tourism Official Government website
*Madhya Pradesh Tourism Official Government website
*Maharashtra Tourism Official Government website
*Telangana Tourism Official, Government of India
*Andhra Pradesh Tourism Official, Government of India
*
* Bradnock, Roma (2004). Footprint India Footprint Travel Guides, Bath, UK. .
* DeBruyn, Pippa; Bain, Keith; Venkatraman, Niloufer (2010). *[https://books.google.com/books?id=qG-9cwHOcCIC Frommer's India]*.
* 

பகுப்பு:இந்தியாவில் சுற்றுலாத்துறை