ஈராக்கு

**ஈராக்கு** () என்பது மேற்கு ஆசியாவில் உள்ள ஒரு நாடு ஆகும். இது அதிகாரப்பூர்வமாக **ஈராக்கு குடியரசு** () என்று அறியப்படுகிறது. இந்நாட்டின் தெற்கே சவூதி அரேபியா, வடக்கே துருக்கி, கிழக்கே ஈரான், தென் கிழக்கே பாரசீக வளைகுடா மற்றும் குவைத்து, தென்மேற்கே யோர்தான் மற்றும் மேற்கே சிரியா ஆகியவை எல்லைகளாக அமைந்துள்ளன. இந்நாடு 4,38,317 சதுர கிலோமீட்டர் பரப்பளவைக் கொண்டுள்ளது. 4.60 கோடிக்கும் மேற்பட்ட மக்கள் தொகையைக் கொண்டுள்ளது. இது உலகிலேயே பரப்பளவின் அடிப்படையில் 58-ஆவது மிகப் பெரிய நாடாகவும், 31-ஆவது மிக அதிக மக்கள் தொகையையுடைய நாடாகவும் திகழ்கிறது. 80 இலட்சத்துக்கும் மேற்பட்ட மக்களுக்குத் தாயகமாக உள்ள பகுதாதுவானது ஈராக்கின் தலைநகரம் மற்றும் மிகப் பெரிய நகரமாக உள்ளது.

மெசொப்பொத்தேமியா என்று குறிப்பிடப்படும் ஈராக்கின் டைகிரிசு மற்றும் புறாத்து ஆறுகளுக்கு இடையிலான செழிப்பான சமவெளிகள் பொ. ஊ. மு. 6-ஆம் ஆயிரம் ஆண்டில் தொடங்கி தொடக்க கால நகரங்கள், நாகரிங்கள் மற்றும், சுமேரியா, அக்காதியா, மற்றும் அசிரியா உள்ளிட்ட பேரரசுகளின் எழுச்சிக்கு ஆதரவாக விளங்கி வந்துள்ளன. நாகரிகத் தொட்டில் என்று அறியப்படும் மெசொப்பொத்தேமியாவானது எழுத்து முறைகள், கணிதங்கள், நீர் வழிப் பயணம், காலங்காட்டி, ஒரு நாட்காட்டி, வானியல், சக்கரம், பாய்மரக் கப்பல் மற்றும் ஒரு சட்டத் தொகுதி ஆகியவை உருவாக்கப்படுவதைக் கண்டது. பாரசீகம் மீதான இசுலாமியப் படையெடுப்புக்குப் பிறகு பகுதாதுவானது அப்பாசியக் கலீபகத்தின் தலைநகரமானது. இசுலாமியப் பொற்காலத்தின் போது ஓர் உலகளாவியப் பண்பாட்டு மற்றும் சிந்தனை சார் மையமாக உருவானது. ஞான வீடு போன்ற கல்வி நிலையங்களுக்குத் தாயகமாகத் திகழ்ந்தது. 1258-இல் மங்கோலியர்களால் பகுதாது அழிக்கப்பட்டதைத் தொடர்ந்து தொற்று நோய்கள் மற்றும் தொடர்ச்சியான பேரரசுகளின் காரணமாக இப்பகுதியானது நீடித்த வீழ்ச்சியை எதிர் கொண்டது. மேலும், கிறித்தவம், யூதம், யசீதியம் மற்றும் மந்தேயியம் ஆகிய சமயங்களில் முக்கியத்துவத்தை ஈராக்கு கொண்டுள்ளது. ஓர் ஆழ்ந்த விவிலிய வரலாற்றை இந்நாடு கொண்டுள்ளது.

1932-இல் சுதந்திரம் அடைந்ததிலிருந்து நிலையற்ற தன்மை மற்றும் சண்டைகளின் காலங்களுடன் சேர்த்து குறிப்பிடத்தக்க பொருளாதார மற்றும் இராணுவ வளர்ச்சியின் காலங்களையும் ஈராக்கு கண்டுள்ளது. முதலாம் உலகப் போரின் முடிவு வரை ஈராக்கு உதுமானியப் பேரரசின் பகுதியாக இருந்தது. அதற்குப் பிறகு 1921-ஆம் ஆண்டில் பிரித்தானியர்களால் ஈராக்கு நிறுவப்பட்டது. 1932-இல் ஒரு சுதந்திரமான இராச்சியமாக இது மாற்றமடைந்தது. 1958-இல் ஓர் ஆட்சிக் கவிழ்ப்பைத் தொடர்ந்து ஈராக்கு ஒரு குடியரசாக உருவானது. முதலில் இதற்கு அப்துல் கரிம் காசிம் தலைமை தாங்கினார். அதற்குப் பிறகு அப்துல் சலாம் ஆரிப் மற்றும் அப்துல் இரகுமான் ஆரிப் ஆகியோர் தலைமை தாங்கினார். பாத் கட்சியானது 1968-ஆம் ஆண்டில் அதிகாரத்தைப் பெற்றது. முதலில் அகமது அசன் அல் பக்கர் மற்றும் பிறகு சதாம் உசேன் ஆகியோருக்குக் கீழ் ஒற்றைக் கட்சி அரசை நிறுவியது. 1980 முதல் 1988 வரை ஈரானுக்கு எதிராக மற்றும் பிறகு 1990-இல் குவைத்துக்கு எதிரான போர்களுக்குச் சதாம் உசேன் தலைமை தாங்கினார். 2003-ஆம் ஆண்டு ஐக்கிய அமெரிக்கா தலைமையிலான கூட்டுப் படையானது ஈராக்கு மீது படையெடுத்து ஆக்கிரமித்துக் கொண்டது. சதாம் உசேனைப் பதவியிலிருந்து நீக்கியது. கிளர்ச்சி மற்றும் பிரிவினை வன்முறைகளை இது தொடங்கி வைத்தது. ஈராக்கு போர் என்று அறியப்படும் இப்போரானது 2011-ஆம் ஆண்டு முடிவுக்கு வந்தது. 2013 முதல் 2017 வரை இசுலாமிய அரசின் உருவாக்கம் மற்றும் தோல்வியுடன் ஈராக்கு மற்றொரு போரை எதிர் கொண்டது. 2011 முதல் 2013 வரையிலான ஓர் இசுலாமியக் கிளர்ச்சியின் ஒரு விளைவாக இந்த அரசு உருவானது. தற்காலத்தில் போருக்குப் பிந்தைய சண்டைகளானவை குறைவான அளவிலேயே தொடர்கின்றன.

ஒரு கூட்டாட்சி நாடாளுமன்றக் குடியரசாக ஈராக்கானது ஒரு வளர்ந்து வரும் நடுத்தர நிலை சக்தியாகக் கருதப்படுகிறது. ஒரு வேறுபட்ட மக்கள் தொகை, புவியியல் மற்றும் காட்டுயிர்களுக்கு இது தாயகமாக உள்ளது. பெரும்பாலான ஈராக்கியர் முசுலிம்கள் ஆவர். அதே நேரத்தில் கிறித்தவர், சரதுசர், மந்தேயியர், யசீதியர், யர்சனியர் மற்றும் யூதர்கள் உள்ளிட்ட குறிப்பிடத்தக்க அளவிலான சிறுபான்மையினருக்கும் இந்நாடு தாயகமாக உள்ளது. ஈராக்கியர் இன ரீதியாக வேறுபட்டவர்களாக உள்ளனர். இவர்களில் பெரும்பாலானவர்கள் அரேபியர் ஆவர். மேலும், குர்தியர், துருக்மென், யசீதியர், அசிரியர், ஆர்மீனியர், தோமுகர், பாரசீகர் மற்றும் சபாகியர் ஆகியோரும் காணப்படுகின்றனர். அரபியும், குர்தியும் ஈராக்கின் அதிகாரப்பூர்வ மொழிகளாக உள்ளன. அதே நேரத்தில், சுரேத், துருக்கியம் மற்றும் மந்தேயியம் ஆகியவை மாகாண அளவில் பேசப்படுகின்றன. உலகின் மிகப் பெரிய கச்சா எண்ணெய் வளங்களில் ஒன்றை ஈராக்கு கொண்டுள்ளது. இது ஒரு குறிப்பிடத்தக்க கச்சா எண்ணெய் மற்றும் இயற்கை எரிவாயு தொழில்துறையையும் கொண்டுள்ளது. இதன் வேளாண்மை மற்றும் சுற்றுலாவுக்காகவும் கூட இந்நாடு பிரபலமானதாக உள்ளது. தற்போது ஈராக்கு அயல் நாட்டு உதவியுடன் மீண்டும் கட்டமைக்கப்பட்டு வருகிறது.

## பெயர்க் காரணம்
ஈராக்கு என்ற பெயருக்கான ஏராளமான வேர்ச் சொல் பரிந்துரைகள் உள்ளன. ஒரு பரிந்துரையானது சுமேரிய நகரமான உரூக்கைக் குறிப்பிடுகிறது, இவ்வாறாக இறுதியாக இப்பெயர் சுமேரியப் பூர்வீகத்தை உடையதாக உள்ளது. மற்றொரு சாத்தியமான பெயர்க் காரணமானது நடுப் பாரசீகச் சொல்லான *எராக்* (பொருள்: "தாழ்நிலங்கள்") என்பதிலிருந்து கிடைக்கப் பெறுகிறது. ஓர் அரபு நாட்டுப்புற பெயர்க் காரணமானது "ஆழமாக வேரூன்றிய, நன்றாக நீர் பெற்ற; செழிப்பான" என்ற பொருளைத் தருகிறது.

நடுக் காலத்தின் போது '*ஈராக் அரபி*' ("அரேபிய ஈராக்கு") என்ற பெயரானது கீழ் மெசொப்பொத்தேமியாவையும், **ஈராக் அசாமி''<nowiki/>' ("பாரசீக ஈராக்கு") என்ற பெயரானது தற்போதைய நடு மற்றும் மேற்கு ஈரானில் அமைந்திருந்த பகுதியைக் குறிக்கவும் பயன்படுத்தப்பட்டது. இச்சொல்லானது வரலாற்று ரீதியாக அம்ரின் மலைகளுக்குத் தெற்கே இருந்த சமவெளியை உள்ளடக்கியிருந்தது. ஆனால், நவீன கால ஈராக்கின் நிலப்பரப்பில் வடக்குக் கோடி மற்றும் [[மேல் மெசொப்பொத்தேமியா|மேற்குக் கோடிப்]] பகுதிகளை உள்ளடக்கியிருக்கவில்லை. 19-ஆம் நூற்றாண்டின் நடுப் பகுதிக்கு முன்னர் ''எய்ரகா அரேபிகா'' என்ற சொல்லானது ஈராக்கைக் குறிப்பதற்காகப் பொதுவாகப் பயன்படுத்தப்பட்டது.

''சவத்'' என்ற சொல்லும் கூட டைகிரிசு மற்றும் புறாத்து ஆறுகளின் வண்டல் சமவெளி பகுதியைக் குறிக்க தொடக்க கால இசுலாமிய காலங்களின் போது பயன்படுத்தப்பட்டது.

ஓர் அரபிச் சொல்லாக ''ஈராக்'' () என்ற சொல்லின் பொருளானது "ஓரம்", "கரை", அல்லது "விளிம்பு" என்று பொருள்படுகிறது. நாட்டுப்புற பெயர்க் காரணத்தின் படி இப்பெயரானது [[மேல் மெசொப்பொத்தேமியா|அல்-ஜசீரா]] பீடபூமியின் தெற்கு மற்றும் கிழக்கில் அமைந்துள்ள பகுதியைப் போல "செங்குத்தான சரிவு" என்று விளக்கம் பெறுகிறது. "அல்-ஈராக் அரபி" பகுதியின் வடக்கு மற்றும் மேற்கு விளிம்புகளை இப்பீடபூமியானது அமைக்கிறது.

அரபி உச்சரிப்பானது [ʕiˈrɑːq] ஆகும். ஆங்கிலத்தில் இது  (''[[ஆக்சுபோர்டு ஆங்கில அகராதி|ஆக்சுபோர்டு ஆங்கில அகராதியில்]]'' பட்டியலிடப்பட்டுள்ள ஒரே ஒரு உச்சரிப்பாகவும், ''மெரியம்-வெப்ஸ்டர் இணைய அகராதியில்'' முதல் உச்சரிப்பாகவும் இது உள்ளது) அல்லது  (''மக்கேரி அகராதி'', ''அமெரிக்கப் பாரம்பரிய அகராதி'' மற்றும் ''ரேண்டம் ஹவுஸ் அகராதி'' ஆகியவற்றில் இப்பெயர் முதலாவதாக உள்ளது) என்று உச்சரிக்கப்படுகிறது.

பிரித்தானியர் 23 ஆகத்து 1921 அன்று அசேமிய மன்னராக ஈராக்கின் முதலாம் பைசலை அமர்த்திய போது இந்நாட்டின் அதிகாரப்பூர்வ ஆங்கிலப் பெயரானது ''மெசொப்பொத்தேமியாவில்'' இருந்து உள்நாட்டுப் பெயரான ''ஈராக்குக்கு'' மாற்றப்பட்டது. சனவரி 1992-இலிருந்து அரசுக்கான அதிகாரப்பூர்வ பெயர் "ஈராக்கு குடியரசு" (''சும்கூரியத் அல்-ஈராக்'') ஆகும். இது 2005-ஆம் ஆண்டு அரசியலமைப்பின் படி மீண்டும் உறுதிப்படுத்தப்பட்டுள்ளது.

== வரலாறு ==


தொடக்க காலத்தில் அறியப்பட்ட [[நாகரிகம்|நாகரிகமான]] [[சுமேரியா|சுமேரிய நாகரிகத்திற்குத்]] தாயகமாக இருந்ததால் நவீன ஈராக்கை உள்ளடக்கிய பகுதிக்கு "[[நாகரிகத்தின் தொட்டில்]]" என்ற பொதுவான பெயர் வழங்கப்படுகிறது. [[செப்புக் காலம்|செப்புக் காலத்தில்]] ([[உபைதுகள் காலம்]]) தெற்கு ஈராக்கின் செழிப்பான டைகிரிசு-புறாத்து ஆற்றுப் பள்ளத்தாக்கில் சுமேரிய நாகரிகமானது உருவானது.

இங்கு தான் [[கிமு 4ஆம் ஆயிரமாண்டு|பொ. ஊ. மு. 4-ஆவது ஆயிரம்]] ஆண்டின் பிற்பகுதியில் உலகின் முதல் அறியப்பட்ட [[ஆப்பெழுத்து|எழுத்து முறையானது]] உருவானது. [[சில்லு|சக்கரத்தைப்]] பயன்படுத்தியதாக மற்றும் [[நகர அரசு|நகர அரசுகளை]] உருவாக்கியதாக முதன் முதலில் அறியப்பட்டவர்களாகவும் கூட [[சுமேரியா|சுமேரியர்கள்]] திகழ்ந்தனர். [[கணிதம்]], [[வானியல்]], [[சோதிடம்]], [[தோரா|எழுதப்பட்ட சட்டம்]], [[மருத்துவம்]] மற்றும் அமைப்பு ரீதியிலான சமயம் ஆகியவை குறித்த முதன் முதலில் அறியப்பட்ட ஆதாரத்தை அவர்களது எழுத்துக்கள் பதிவு செய்துள்ளன. [[சுமேரிய மொழி|சுமேரிய மொழியானது]] ஒரு தனி மொழியாகும். [[எரிது]], பத்-திபிரா, [[லார்சா]], [[சிப்பர்]], [[சுருப்பக்]], [[உரூக்]], [[கிஷ், சுமேரியா|கிஷ்]], [[ஊர் (மெசொப்பொத்தேமியா)|ஊர்]], [[நிப்பூர்]], [[லகாசு]], [[கிர்சு]], [[உம்மா]], அமாசி, [[அதாப், சுமேரியா|அதாப்]], [[மாரி, சிரியா|மாரி]], [[இசின்]], குதா, தெர் மற்றும் அக்சக் ஆகியவை தொடக்க கால சுமேரிய காலத்தைச் சேர்ந்த முதன்மையான நகர அரசுகள் ஆகும்.

[[அசூர், பண்டைய நகரம்|அசூர்]], அர்பேலா (நவீன [[அர்பில்]]) மற்றும் அர்ரபா (நவீன [[கிர்குக் நகரம்|கிர்குக்]]) போன்ற வடக்கிலிருந்த நகரங்களும், 25-ஆம் நூற்றாண்டிலிருந்து அசிரியா என்று அழைக்கப்பட்டு வந்த இப்பகுதியில் அமைந்திருந்தன. எனினும், இக்காலகட்டத்தில் அவை சுமேரியர்களால் ஆட்சி செய்யப்பட்ட நிர்வாக மையங்களாகத் திகழ்ந்தன.

=== வரலாற்றுக்கு முந்தைய காலம் ===
பொ. ஊ. மு. 65,000 மற்றும் 35,000 ஆண்டுகளுக்கு இடைப்பட்ட காலத்தில் வடக்கு ஈராக்கானது ஒரு [[நியண்டர்தால் மனிதன்|நியண்டர்தால்]] பண்பாட்டுக்குத் தாயகமாகத் திகழ்ந்தது. இந்தப் பண்பாட்டின் தொல்லியல் எச்சங்களானவை சானிதர் குகையில் கண்டுபிடிக்கப்பட்டுள்ளன. இப்பகுதியானது தோராயமாக பொ. ஊ. மு. 11,000-ஆம் ஆண்டிலிருந்து காலமிடப்படும் புதிய கற்காலத்துக்கு முந்தைய குறிப்பிட்ட எண்ணிக்கையிலான சமாதிகளுக்கும் அமைவிடமாக உள்ளது.

தோராயமாக பொ. ஊ. மு. 10,000-ஆம் ஆண்டிலிருந்து [[வளமான பிறை பிரதேசம்|வளமான பிறை பிரதேசத்தின்]] ஒரு பெரிய பகுதியுடன் சேர்த்து ஈராக்கானது [[மட்பாண்டத்திற்கு முந்தைய புதிய கற்காலம் (அ)]] என்று அறியப்படும் ஒரு [[புதிய கற்காலம்|புதிய கற்காலப்]] பண்பாட்டுக்கான ஒரு மையமாகத் திகழ்ந்தது. இப்பகுதியில் வேளாண்மையும், கால்நடை வளர்ப்பும் முதல் முறையாகத் தோன்றின. ஈராக்கில் இக்காலகட்டமானது மிலேபாத் மற்றும் நெம்ரிக் 9 போன்ற தளங்களில் அகழ்வாய்வு செய்யப்பட்டுள்ளது. இதைத் தொடர்ந்து வந்த புதிய கற்கால காலகட்டமான [[மட்பாண்டத்திற்கு முந்தைய புதிய கற்காலம் (ஆ)]] செவ்வக வடிவ வீடுகளால் பிரநிதித்துவப்படுத்தப்படுகிறது. மட்பாண்டத்திற்கு முந்தைய புதிய கற்கால காலகட்டத்தில் கல், [[ஜிப்சம்]] மற்றும் எரிக்கப்பட்ட சுண்ணாம்புக் கல் ஆகியவற்றால் உருவாக்கப்பட்ட கொள்கலன்களை மக்கள் பயன்படுத்தினர். [[அனத்தோலியா|அனத்தோலியாவிலிருந்து]] கிடைக்கப் பெறும் ஒபிசிதிய கருவிகளின் கண்டுபிடிப்பானது இப்பகுதியில் தொடக்க கால வணிக உறவு முறைகளுக்கு ஆதாரமாக விளங்குகிறது.

மனித குல வளர்ச்சியின் மேற்கொண்ட முக்கியமான தளங்கள் சர்மோவில் (அண். பொ. ஊ. மு. 7,100) அமைந்துள்ளன. [[ஹலாப் பண்பாடு]] மற்றும் [[உபைதுகள் காலம்|உபைதுகள் காலத்தின்]] முன் மாதிரி தளமான தெல் அல்-உபைது (தோராயமாக பொ. ஊ. மு. 6,500 மற்றும் பொ. ஊ. மு. 3,800 க்கு இடைப்பட்ட காலம்) ஆகியவற்றைச் சேர்ந்த ஒரு குறிப்பிட்ட எண்ணிக்கையிலான தளங்கள் காணப்படுகின்றன. வேளாண்மை, கருவிகள் தயாரித்தல் மற்றும் கட்டடக்கலை ஆகியவற்றில் எப்போதுமே அதிகரித்து வந்த மேம்பாட்டு நிலைகளை முறையே இக்காலகட்டங்கள் காட்டுகின்றன.

=== வெண்கலக் காலம் ===
பொ. ஊ. மு. 26-ஆம் நூற்றாண்டில் [[லகாசு|லகாசுவின்]] என்னதும் என்ற மன்னன் குறுகிய காலத்திற்கு நீடித்திருந்த [[பேரரசு|பேரரசை]] உருவாக்கினார். பிறகு [[உம்மா|உம்மாவைச்]] சேர்ந்த பூசாரி மன்னனான லூகால்-சேச்-சி இப்பகுதியில் லகாசு அரசமரபின் முதன்மை நிலையைப் பதவியிலிருந்து தூக்கி எறிந்தார். பிறகு [[உரூக்|உரூக்கைக்]] கைப்பற்றினார். அதைத் தன்னுடைய தலைநகரமாக்கினார். [[பாரசீக வளைகுடா|பாரசீக வளைகுடாவிலிருந்து]] [[நடுநிலக் கடல்]] வரை விரிவடைந்திருந்த ஒரு பேரரசை தான் அமைத்துள்ளதாகக் குறிப்பிட்டார். இக்காலகட்டத்தின் போது இருந்து தான் [[கில்கமெஷ் காப்பியம்|கில்கமெஷ் காப்பியமானது]] தோன்றுகிறது. இக்காப்பியத்தில் [[ஊழிவெள்ளம்]] குறித்த ஒரு கதையும் உள்ளடங்கியுள்ளது. அக்காதின் தோற்றம் மற்றும் அமைவிடமானது இன்னும் தெளிவாக அறியப்படாததாக உள்ளது. அந்த அரசின் மக்கள் [[கிழக்கு செமிடிக் மொழிகள்|கிழக்கு செமித்திய மொழிகளில்]] ஒன்றான [[அக்காதியம்|அக்காதிய மொழியைப்]] பேசினர். 29-ஆம் மற்றும் 24-ஆம் நூற்றாண்டுகளுக்கு இடையில் [[அசிரியா]], எகல்லதும், [[இசின்]] மற்றும் [[லார்சா]] உள்ளிட்ட அக்காதிய மொழி பேசிய அரசமரபுகளை ஈராக்குக்குள் இருந்த குறிப்பிட்ட எண்ணிக்கையிலான இராச்சியங்களும், நகர அரசுகளும் பெறத் தொடங்கின.
எனினும், சுமேரியர்கள் தொடர்ந்து பொதுவாக ஆதிக்கம் மிகுந்தவர்களாக நடு ஈராக்கின் [[அக்காத்]] நகரத்தை அடிப்படையாகக் கொண்ட [[அக்காடியப் பேரரசு|அக்காதியப் பேரரசு]] (2335 - 2124 பொ. ஊ. மு.) தோன்றும் வரை நீடித்திருந்தனர். அக்காதியப் பேரரசை [[சர்கோன்]] நிறுவினார். தெற்கு மற்றும் நடு ஈராக்கிலிருந்த அனைத்து நகர அரசுகளையும் வென்றார். அசிரியாவின் மன்னர்களை அடி பணிய வைத்தார். இவ்வாறாக சுமேரியர்களையும், அக்காதியர்களையும் ஒரே அரசில் ஒன்றிணைத்தார். நீண்ட காலம் நீடித்திருந்த [[சுமேரியா|சுமேரிய]] நாகரிகத்திற்குப் பிறகு [[மெசொப்பொத்தேமியா|மெசொப்பொத்தேமியாவில்]] தோன்றிய முதல் பண்டைக்காலப் [[பேரரசு|பேரரசாக]] அக்காதியப் பேரரசு திகழ்ந்தது. நவீன கால [[ஈரான்|ஈரானின்]] குதியம் மற்றும் [[ஈலாம்]] ஆகிய பகுதிகளை வென்றதற்குப் பிறகு, மற்றும் லெவண்டின் [[அமோரிட்டு மக்கள்|அமோரிய மக்கள்]] மற்றும் [[எப்லா இராச்சியம்|எப்லா இராச்சியத்தவர்]] ஆகியோருக்கு எதிரான ஒரு முழுமையான வெற்றியாக அமைந்திராத வெற்றிகளைப் பெற்றதற்குப் பிறகு தன்னுடைய பேரரசை விரிவாக்க இவர் தொடங்கினார். அக்காதியப் பேரரசானது அநேகமாக பொ. ஊ. மு. 22-ஆம் நூற்றாண்டில் வீழ்ந்தது என்று கருதப்படுகிறது. இப்பேரரசு அமைக்கப்பட்டு 180 ஆண்டுகளுக்குள்ளாகவே இது வீழ்ச்சியடைந்தது. [[மூன்றாவது ஊர் வம்சம்]] ஆட்சிக்கு வரும் வரை எந்த ஒரு முக்கியமான ஏகாதிபத்திய அதிகார அமைப்பும் இல்லாதால் ஓர் "இருண்ட காலமானது" தொடங்கியதாகக் குறிப்பிடப்படுகிறது. இப்பகுதியின் அரசியல் அமைப்பானது [[நகர அரசு|நகர அரசுகளால்]] நிர்வகிக்கப்பட்ட முந்தைய அரசியல் அமைப்பிற்குப் பின் சென்றிருக்கலாம் என்று கருதப்படுகிறது.

பொ. ஊ. மு. 22-ஆம் நூற்றாண்டின் பிந்தைய பகுதியில் அக்காதியப் பேரரசின் வீழ்ச்சிக்குப் பிறகு ஈராக்கின் தெற்குப் பகுதியை குதியர்கள் சில தசாப்தங்களுக்கு ஆக்கிரமித்திருந்தனர். அதே நேரத்தில், அசிரியா வடக்கில் அதன் சுதந்திரத்தை மீண்டும் நிலைநாட்டியது. பெரும்பாலான தெற்கு மெசொப்பொத்தேமியாவானது மீண்டும் ஒற்றை ஆட்சியாளருக்குக் கீழ் ஒன்றிணைக்கப்பட்டது. இது [[மூன்றாவது ஊர் வம்சம்|மூன்றாவது ஊர் அரசமரபின்]] காலத்தின் போது ஒன்றிணைக்கப்பட்டது. குறிப்பாக ஏராளமான கட்டமைப்புப் பணிகளைச் செய்த மன்னனான சுல்கியின் ஆட்சியின் போது இவ்வாறு ஒன்றிணைக்கப்பட்டது. இவரின் தந்தை [[ஊர்-நம்மு|ஊர்-நம்முவால்]] தொடங்கப்பட்ட [[ஊரின் சிகூரட்|ஊரின் தொல் பூசைமுகட்டின்]] கட்டமைப்பை முடித்து வைத்தது உள்ளிட்டவை இவரின் சாதனைகளில் சிலவாகும்.

பொ. ஊ. மு. 1792-ஆம் ஆண்டில் ஓர் [[அமோரிட்டு மக்கள்|அமோரிய]] ஆட்சியாளரான அம்முராபி ஆட்சிக்கு வந்தார். பாபிலோனை ஒரு முதன்மையான நகரமாகக் கட்டமைக்கும் பணியை உடனடியாகத் தொடங்கினார். அதன் மன்னனாகத் தன்னைத் தானே அறிவித்தார். அம்முராபி தெற்கு மற்றும் நடு ஈராக்கு, மேலும் கிழக்கே ஈலாம் வரையிலும், மேற்கே மரி வரையிலும் இருந்த பகுதிகளை வென்றார். இப்பகுதி மீதான ஆதிக்கத்திற்காக அசிரிய மன்னனான இசுமே-தகனுடன் எதிர்பார்த்ததைவிட நீண்ட காலம் நீடித்த ஒரு போரில் பிறகு ஈடுபட்டார். குறுகிய காலம் நீடித்திருந்த [[பாபிலோனியா|பாபிலோனியப் பேரரசை]] உருவாக்கினார். இறுதியாக இசுமே-தகனுக்குப் பின் ஆட்சிக்கு வந்த மன்னனை இவர் வென்றார். அசிரியா மற்றும் அதன் அனத்தோலியக் குடியேற்றங்களைத் தன் ஆட்சிக்குட்பட்டதாக்கினார். பொ. ஊ. மு. 18-ஆம் நூற்றாண்டின் நடுப்பகுதி வாக்கில் சுமேரியர்கள் தங்களது பண்பாட்டு அடையாளத்தை இழந்தனர். ஒரு தனித்துவமான மக்களாக அவர்களது நிலையானது முடிவுக்கு வந்தது. அம்முராபியின் காலத்திலிருந்து தான் தெற்கு ஈராக்கானது [[பாபிலோனியா]] என்று அறியப்படத் தொடங்கியது. அதே நேரத்தில், ஈராக்கின் வடக்குப் பகுதியானது ஏற்கனவே நூற்றுக்கணக்கான ஆண்டுகளுக்கு முன்னராகவே [[அசிரியா|அசிரியாவாக]] ஒன்றிணைந்திருந்தது. எனினும், அம்முராபியின் பேரரசானது குறுகிய காலமே நீடித்திருந்தது. அவரது இறப்பிற்குப் பிறகு சீக்கிரமே வீழ்ச்சியடைந்தது. அசிரியா மற்றும் தெற்கு ஈராக்கு ஆகிய இரு பகுதிகளும் சீலந்து அரசமரபு என்ற அரசமரபின் வடிவத்தில்  உள்நாட்டு அக்காதியர்களின் கைகளுக்குள் மீண்டும் வந்தது.


இதற்குப் பிறகு மற்றுமொரு அயல்நாட்டு மக்களான, ஒரு தனி மொழி பேசிய மக்களாகிய [[காசிட்டு மக்கள்|காசியர்]] பாபிலோனியாவின் கட்டுப்பாட்டை பறித்தனர். ஈராக்கானது இக்காலகட்டத்திலிருந்து மூன்று அரசியலமைப்புகளாகப் பிரிந்தது. வடக்கே [[அசிரியா]], தெற்கு நடுப் பகுதியில் [[காசிட்டு மக்கள்|காசியரின்]] [[பாபிலோனியா]] மற்றும் தொலைதூரத் தெற்கில் சீலந்து அரசமரபு என்று பிரிந்திருந்தது. சீலந்து அரசமரபானது அண். பொ. ஊ. மு. 1380-ஆம் ஆண்டில் காசிய பாபிலோனியாவால் இறுதியாக வெல்லப்பட்டது. காசியர் எவ்வாறு தோன்றினர் என்பது இன்று வரை தெளிவாகத் தெரியவில்லை.

[[மத்திய கால அசிரியப் பேரரசு|மத்திய கால அசிரியப் பேரரசானது]] (1365–1020 பொ. ஊ. மு.) அறியப்பட்ட உலகத்திலேயே மிக சக்தி வாய்ந்த நாடாக அசிரியா வளர்ச்சியடைவதைக் கண்டது. முதலாம் அசூர்-உபைல்லித்தின் படையெடுப்புகளுடன் தொடங்கி அசிரியாவானது எதிரி [[ஹுரியத் மக்கள்|குர்ரிய]]-[[மித்தானி இராச்சியம்|மித்தானிப்]] பேரரசை அழித்தது, [[இட்டைட்டு பேரரசு|இட்டைட்டு பேரரசின்]] பெருமளவிலான நிலப்பரப்புகளைத் தனக்கென இணைத்துக் கொண்டது, காசியரிடமிருந்து வடக்கு பாபிலோனியாவை இணைத்துக் கொண்டது, இப்பகுதியிலிருந்து [[புது எகிப்து இராச்சியம்|எகிப்தியப் பேரரசை]] வெளியேறச் செய்தது, [[ஈலாம்]], பிரிசியர், [[கானான்|கானானியர்]], [[போனீசியா|போனீசியர்]], சிலிசியர், குதியர், தில்முனியர் மற்றும் [[அரமேயர்கள்|அரமேயர்]] ஆகியோரைத் தோற்கடித்தது. இதன் உச்சபட்ச அளவில் [[மத்திய கால அசிரியப் பேரரசு|மத்திய கால அசிரியப் பேரரசானது]] [[காக்கேசியா]] முதல் தில்முன் (நவீன [[பகுரைன்]]) வரையிலும், [[போனீசியா|போனீசியாவின்]] [[நடுநிலக் கடல்]] கடற்கரைகளிலிருந்து [[ஈரான்|ஈரானின்]] [[சக்ரோசு மலைத்தொடர்]] வரையிலும் பரவியிருந்தது. பொ. ஊ. மு. 1235-இல் அசிரியாவின் முதலாம் துகுல்தி-நினுர்த்தா [[பாபிலோன்|பாபிலோனின்]] அரியணையைக் கைப்பற்றினார்.

[[வெண்கலக்கால வீழ்ச்சி|வெண்கலக்கால வீழ்ச்சியின்]] (1200–900 பொ. ஊ. மு.) போது பாபிலோனியா குழப்பத்தில் மூழ்கியிருந்தது. அசிரியா மற்றும் [[ஈலாம்|ஈலாமால்]] நீண்ட காலத்திற்கு ஆதிக்கத்திற்கு உட்பட்டிருந்தது. அசிரியா மற்றும் ஈலாமால் காசியர்கள் அதிகாரத்திலிருந்து துரத்தப்பட்டனர். முதல் முறையாக பாபிலோனியாவானது உள்ளூர் தெற்கு மெசொப்பொத்தேமிய மன்னர்கள் ஆள்வதற்கு இது அனுமதியளித்தது. பொதுவாக அசிரியர் அல்லது ஈலாமிய ஆட்சியாளர்களுக்கு அடிபணிந்தவர்களாக இம்மன்னர்கள் இருந்தாலும் இவ்வாறான நிலை இருந்தது. எனினும், இந்த அக்காதிய மன்னர்களால் தெற்கு ஈராக்குக்குள் நுழைந்த இந்த [[மேற்கு செமிடிக் மொழிகள்|மேற்கு செமித்திய மொழிகளைப்]] பேசிய புலம் பெயர்ந்தவர்களின் புதிய அலைகளைத் தடுக்க இயலவில்லை. பொ. ஊ. மு. 11-ஆம் நூற்றாண்டின் போது [[லெவண்ட்|லெவண்டிலிருந்து]] பாபிலோனியாவிற்குள் [[அரமேயர்கள்|அரமேயர்களும்]], சுதீயர்களும் நுழைந்தனர். இதைத் தொடர்ந்து பொ. ஊ. மு. 10-ஆம் நூற்றாண்டின் பிற்பகுதி முதல் 9-ஆம் நூற்றாண்டின் தொடக்கப் பகுதி வரை [[சாலடிய நாகரிகம்|சால்தியர்கள்]] நுழைந்தனர். எனினும், சால்தியர்கள் உள்ளூர் மக்கள் தொகைக்குள் உள்ளிழுத்து கொள்ளப்பட்டனர். [[பாபிலோனியா|பாபிலோனியாவின்]] பூர்வீக மக்கள் தொகையுடன் இணைந்தனர்.

=== இரும்புக் காலம் ===
[[அசிரியா|அசிரியாவில்]] ஒப்பீட்டளவில் வீழ்ச்சிக் காலத்திற்குப் பிறகு [[புது அசிரியப் பேரரசு|புது அசிரியப் பேரரசின்]] (935–605 பொ. ஊ. மு.) வளர்ச்சியுடன் அசிரியாவானது மீண்டும் ஒரு முறை விரிவடையத் தொடங்கியது. உலக ஆதிக்கத்தை அடிப்படையாகக் கொண்ட இதன் புவிசார் அரசியல் ஆதிக்கம் மற்றும் சித்தாந்தத்தின் காரணமாக புது அசிரியப் பேரரசானது முதல் உலகப் பேரரசாகத் திகழ்ந்ததாக பல ஆராய்ச்சியாளர்களால் கருதப்படுகிறது. தன் உச்ச பட்ச அளவில் இப்பேரரசானது உலகின் மிக வலிமையான இராணுவ சக்தியாகத் திகழ்ந்தது. கிழக்கே [[ஈரான்]], [[பார்த்தியா]] மற்றும் [[ஈலாம்|ஈலாமிலிருந்து]] மேற்கே [[சைப்பிரசு]] மற்றும் [[அந்தியோக்கியா]] வரையிலும், வடக்கே [[காக்கேசியா|காக்கேசியாவிலிருந்து]] தெற்கே [[எகிப்து]], [[நூபியா]] மற்றும் [[அறபுத் தீபகற்பம்]] வரையிலும் விரிவடைந்திருந்த ஒரு பேரரசுக்கு மையமாக ஈராக்கு உருவானது. இக்காலகட்டத்தின் போது தான் கிழக்கு அரமேய மொழியின் அக்காதிய தாக்கம் பெற்ற வடிவமானது அசிரியர்களால் அவர்களது [[இணைப்பு மொழி|இணைப்பு மொழியாகப்]] பின்பற்றப்படத் தொடங்கியது. அசிரியா மற்றும் பாபிலோனியா ஆகிய இரு பகுதிகளின் பொது மக்களின் மொழியாக அக்காதிய மொழியை மெசொப்பொத்தேமிய அரமேயமானது இடமாற்றத் தொடங்கியது. இந்த மொழியின் வழி வந்த பேச்சு வழக்குகளானவை தெற்கு ஈராக்கின் மாந்தேயியர் மற்றும் வடக்கு ஈராக்கின் [[அசிரிய மக்கள்|அசிரியர்கள்]] ஆகியோர் மத்தியில் இன்றும் எஞ்சியுள்ளது. [[அராபியர்|அரேபியர்களும்]], [[சாலடிய நாகரிகம்|சால்தியர்களும்]] எழுதப்பட்ட வரலாற்றிலேயே முதல் முறையாக (அண். 850 பொ. ஊ. மு.) மூன்றாம் சல்மனேசரின் ஆண்டுத் தொகுப்பேடுகளில் குறிப்பிடப்பட்டனர்.

புது அசிரியப் பேரரசானது பெரும் பண்பாட்டு முக்கியத்துவத்தின் ஒரு மரபை விட்டுச் சென்றுள்ளது. இதற்குப் பிறகு வந்த பிந்தைய பேரரசுகளுக்கு ஒரு முன் மாதிரியாக புது அசிரியப் பேரரசால் நிறுவப்பட்ட அரசியல் அமைப்புகளானவை உருவாயின. பிந்தைய பேரரசுகளில் உலக ஆதிக்கத்திற்கான உரிமைகள் என்ற இதே போன்ற யோசனைகளுக்கு அகத்தூண்டுதலாக புது அசிரிய மன்னர்களால் அறிவிக்கப்பட்ட பிரபஞ்ச ஆட்சி என்ற சித்தாந்தமானது திகழ்ந்தது. வடக்கு மெசொப்பொத்தேமியாவில் பிந்தைய நாட்டுப்புறக் கதைகள் மற்றும் இலக்கியப் பாரம்பரியங்களில் ஒரு முக்கியப் பகுதியாக புது அசிரியப் பேரரசானது உருவானது. [[யூதம்]] மற்றும் அதிலிருந்து [[கிறித்தவம்]] மற்றும் [[இசுலாம்]] ஆகிய சமயங்களும் புது அசிரியப் பேரரசின் ஆட்சிக் காலத்தால் பெருமளவுக்கு தாக்கம் பெற்றுள்ளன. ஏராளமான விவிலியக் கதைகளானவை முந்தைய அசிரியத் தொன்மக் கதைகள் மற்றும் வரலாற்றிலிருந்து எடுக்கப்பட்டவையாகத் தோன்றுகிறது. தொடக்க கால யூத இறையியல் மீதான அசிரியத் தாக்கமானது அதிகமானதாக இருந்தது. புது அசிரியப் பேரரசானது தற்காலத்தில் புது அசிரிய இராணுவத்தின் மட்டு மீறிய மிருகத்தன்மை என்ற ஊகத்திற்கு முதன்மையாக நினைவுபடுத்தப்பட்டாலும் பிற நாகரிகங்களுடன் ஒப்பிடும் போது அசிரியர்கள் மட்டு மீறிய மிருகத் தன்மையுடன் நடந்து கொள்ளவில்லை.

பொ. ஊ. மு. 7-ஆம் நூற்றாண்டில் இந்தப் பகுதியில் ஒரு தொடர்ச்சியான மிருகத்தனமான உள்நாட்டுப் போர்களின் காரணமாக அசிரியப் பேரரசானது தன்னைத் தானே பிரித்துக் கொண்டது. இதன் முந்தைய அடிபணிந்த பகுதிகளான [[பாபிலோனியா]], [[சாலடிய நாகரிகம்|சால்தியர்]], [[மீடியாப் பேரரசு|மீடியர்]], பாரசீகர்கள், [[பார்த்தியப் பேரரசு|பார்த்தியர்கள்]], [[சிதியர்கள்]] மற்றும் சிம்மெரியர்களின் ஒரு கூட்டணியானது அசிரியாவைத் தாக்கும் அளவுக்குத் தனக்கு தானே பலவீனமடைந்த நிலைக்குச் சென்று விட்டது. பொ. ஊ. மு. 605-இல் இதன் பேரரசானது இறுதியாக வீழ்த்தப்பட்டது. அசிரியாவுக்குப் பிறகு குறுகிய காலமே நீடித்திருந்த [[புது பாபிலோனியப் பேரரசு|புது பாபிலோனியப் பேரரசானது]] (620–539 பொ. ஊ. மு.) ஆட்சிக்கு வந்தது. இது தனக்கு முன்னிருந்த பேரரசின் அளவு, சக்தி அல்லது நீண்ட ஆயுட்காலத்தை அடைவதில் தோல்வியடைந்தது. எனினும், [[லெவண்ட்]], [[கானான்]], [[அறபுத் தீபகற்பம்|அரேபியா]], [[இசுரயேல் அரசு (சமாரியா)|இசுரேல்]] மற்றும் [[யூத அரசு|யூதேயா]] ஆகிய பகுதிகள் மீது இது ஆதிக்கம் செலுத்தியது. [[எகிப்து|எகிப்தைத்]] தோற்கடித்து. தொடக்கத்தில் பாபிலோனானது [[சாலடிய நாகரிகம்|சால்தியர்களால்]] ஆட்சி செய்யப்பட்டது. பொ. ஊ. மு. 10-ஆம் நூற்றாண்டின் பிற்பகுதியில் அல்லது 9-ஆம் நூற்றாண்டின் தொடக்கப் பகுதியில் இப்பகுதிக்கு புலம் பெயர்ந்த இந்த சால்தியர்களின் மிகச் சிறந்த மன்னனான [[இரண்டாம் நெபுகாத்நேசர்]] பாபிலோனின் மிகச் சிறந்த மன்னனாக [[அம்முராபி|அம்முராபியுடன்]] போட்டியிடும் நிலைக்கு ஆட்சி செய்தார். எனினும், பொ. ஊ. மு. 556 வாக்கில் சால்தியர்கள் அசிரியராகப் பிறந்த நபோனிதிசு மற்றும் அவரது மகன் மற்றும் குழந்தை மன்னன் பெல்சசாரால் பதவியிலிருந்து நீக்கப்பட்டனர்.


[[பாபிலோன்|பாபிலோனுக்குப்]] பேரரசு மாற்றப்பட்டதானது முதல் முறையாக, பொதுவாக தெற்கு மெசொப்பொத்தேமியாவானது முதல் முறையாக [[அம்முராபி|அம்முராபியின்]] [[பழைய பாபிலோனியப் பேரரசு]] வீழ்ச்சியடைந்த காலத்திலிருந்து [[பண்டைய அண்மை கிழக்கு|பண்டைய அண்மைக் கிழக்கை]] ஆதிக்கம் செலுத்தும் அளவுக்கு இந்நகரமானது வளர்ச்சியடைந்ததைக் கண்டது. புது பாபிலோனிய ஆட்சிக் காலமானது அதற்கு முன்னர் இருந்திராத அளவுக்குப் பொருளாதார மற்றும் மக்கள் தொகை வளர்ச்சி மற்றும், பண்பாடு மற்றும் கலை வேலைப்பாடுகளின் ஒரு மறுமலர்ச்சியைக் கண்டது. [[நெபுலேசர்|நெபுலேசருக்குப்]] பிறகு [[இரண்டாம் நெபுகாத்நேசர்]] பொ. ஊ. மு. 605-ஆம் ஆண்டு பதவிக்கு வந்தார். நெபுகாத்நேசர் பெற்ற பேரரசானது உலகிலேயே மிக சக்தி வாய்ந்த பேரரசுகளில் ஒன்றாகத் திகழ்ந்தது. சியாக்சரேசுவின் மகள் அல்லது பேத்தியான அமிதிசுவைத் திருமணம் செய்ததன் மூலம் மீடியர்களுடனான தன்னுடைய தந்தையின் கூட்டணியை இவர் சீக்கிரமே மீண்டும் வலுப்படுத்தினார். [[பண்டைய உலக அதிசயங்கள்|பண்டைய ஏழு உலக அதிசயங்களில்]] ஒன்றான புகழ்பெற்ற [[பாபிலோனின் தொங்கு தோட்டம்|பாபிலோனின் தொங்கும் தோட்டமானது]] நெபுகாத்நேசரால் அவரது மனைவிக்காக கட்டப்பட்டது என சில ஆதாரங்கள் பரிந்துரைக்கின்றன (இந்தத் தோட்டங்கள் உண்மையிலேயே அமைந்திருந்தனவா என்பது விவாதத்திற்குரியதாக உள்ளது). நெபுகாத்நேசரின் 43 ஆண்டு கால ஆட்சியானது பாபிலோனுக்கு ஒரு பொற்காலத்தைக் கொண்டு வந்தது. மத்திய கிழக்கில் மிக சக்தி வாய்ந்த இராச்சியமாக இது உருவானது.

=== பண்டைக் காலம் ===
பொ. ஊ. மு. 6-ஆம் நூற்றாண்டில் அண்டை நாடான [[அகாமனிசியப் பேரரசு|பாரசீகத்தின்]] மன்னனான [[சைரசு|பேரரசர் சைரசு]] ஒபிசு யுத்தத்தில் புது பாபிலோனியப் பேரரசைத் தோற்கடித்தார். மெசொப்பொத்தேமியாவானது [[அகாமனிசியப் பேரரசு|அகாமனிசியப் பேரரசுக்குள்]] உள்ளிழுத்துக் கொள்ளப்பட்டது. அகாமனிசியர்கள் [[பாபிலோன்|பாபிலோனைத்]] தங்களது முதன்மையான தலைநகரமாக உருவாக்கினார். இதே காலகட்டத்தின் வாக்கில் சால்தியர்கள் மறைந்து விட்டனர். அசிரியா மற்றும் பாபிலோனியா ஆகிய இரு அரசுகளுமே அகாமனிசிய ஆட்சியின் கீழ் நீடித்து, செழித்திருந்தாலும் இவ்வாறாக அவர்கள் மறைந்தனர். அகாமனிசிய மன்னர்கள் அசிரிய ஏகாதிபத்திய அரமேயத்தை தம் பேரரசின் மொழியாகத் தக்க வைத்துக் கொண்டனர். இதனுடன் சேர்த்து அசிரிய ஏகாதிபத்தியக் கட்டடக்கலை, மற்றும் கலை மற்றும் கட்டடக்கலையின் ஓர் அசிரியப் பாணி ஆகியவற்றையும் தக்க வைத்துக் கொண்டனர்.

பொ. ஊ. மு. 4-ஆம் நூற்றாண்டின் பிந்தைய பகுதியில் [[பேரரசர் அலெக்சாந்தர்]] இப்பகுதியை வென்றார். 200 ஆண்டுகளுக்கும் மேற்பட்ட காலத்திற்கு இப்பகுதியை [[எலனியக் காலம்|எலனிய]] [[செலூக்கியப் பேரரசு|செலூக்கிய]] ஆட்சியின் கீழ் கொண்டு வந்தார். பார்த்தியாவின் முதலாம் மித்ரிததேசுவின் ஆட்சிக் காலத்தின் போது (ஆ. 171–138 பொ. ஊ. மு.) பாரசீகத்தைச் சேர்ந்த [[பார்த்தியப் பேரரசு|பார்த்தியர்கள்]] (247 பொ. ஊ. மு. – 224 பொ. ஊ.) இப்பகுதியை வென்றனர். வடமேற்கு மெசொப்பொத்தேமியாவிலிருந்து [[உரோமைப் பேரரசு|உரோமானியர்கள்]] இப்பகுதியின் மேற்குப் பகுதிகள் மீது பல முறை படையெடுத்தனர். நான்கு நூற்றாண்டுகளுக்கும் மேற்பட்ட காலத்திற்கு இதன் பகுதிகளை ஆட்சி செய்தனர். மெசொப்பொத்தேமியா மாகாணத்திற்குள் இப்பகுதிகள் இணைக்கப்பட்டிருந்தன. இந்நிலை 7-ஆம் நூற்றாண்டில் முசுலிம்களால் இப்பகுதி வெல்லப்படும் வரை நீடித்திருந்தது. ஒரு குறுகிய காலத்திற்கு உரோமானியர்கள் அசிரியாவையும் ஆட்சி செய்தனர். அசிரியாவானது ''அசிரியா புராவின்சியா'' எனும் உரோமானிய மாகாணத்திற்குள் இணைத்துக் கொள்ளப்பட்டது.

1-ஆம் மற்றும் 3-ஆம் நூற்றாண்டுகளுக்கு இடையில் [[கிறிஸ்தவம்|கிறித்தவமானது]] ஈராக்கில் (குறிப்பாக [[அசிரியா|அசிரியாவில்]]) வேரூன்றத் தொடங்கியது. சிரியாக் கிறித்தவம், கிழக்கு திருச்சபை மற்றும் சிரியாக் இலக்கியத்தின் ஒரு மையமாக அசிரியா உருவானது. பார்த்திய சகாப்தத்தின் போது வடக்கில் அதியாபின், [[அசூர், பண்டைய நகரம்|அசூர்]], ஒசுரோன் மற்றும் அத்ரா போன்ற ஒரு குறிப்பிட்ட எண்ணிக்கையிலான சுதந்திரமான அரசுகள் பரிணாமம் அடையத் தொடங்கின. [[முதலாம் அர்தசிர்]] தலைமையிலான பாரசீகத்தைச் சேர்ந்த சாசானியர்கள் பார்த்தியப் பேரரசை அழித்தனர். பொ. ஊ. 224-ஆம் ஆண்டில் இப்பகுதியை வென்றனர். பொ. ஊ. 240கள் மற்றும் 250கள் ஆகிய காலகட்டத்தின் போது சாசானியர்கள் இப்பகுதியில் இருந்த சுதந்திரமான அரசுகளைப் படிப்படியாக வென்றனர். பொ. ஊ. 256-இல் அசூர் வெல்லப்படுவதில் இந்தச் செயல்பாடுகள் உச்சநிலையை அடைந்தன. [[சாசானியப் பேரரசு]] மற்றும் [[பைசாந்தியப் பேரரசு|பைசாந்தியப் பேரரசுக்கு]] இடையிலான எல்லைப் பகுதி மற்றும் யுத்த களமாக இப்பகுதி உருவானது.

=== நடுக் காலம் ===
படையெடுத்து வந்த அரேபிய-முசுலிம் படைகள் மற்றும் மெசொப்பொத்தேமியாவிலிருந்த ஆக்கிரமித்திருந்த சாசானிய நிலப்பரப்புகள் ஆகியவற்றுக்கு இடையிலான முதல் அமைப்பு ரீதியிலான சண்டையானது 634-ஆம் ஆண்டு நடைபெற்றதாகத் தோன்றுகிறது. அந்த ஆண்டு அரேபியர்கள் பால யுத்தத்தில் தோற்கடிக்கப்பட்டனர். இதைத் தொடர்ந்து கலீத் இப்னு அல்-வாலித்தின் வெற்றிகரமான படையெடுப்பு நடைபெற்றது. இப்படையெடுப்பானது ஓராண்டுக்குள்ளாகவே ஒட்டு மொத்த ஈராக்கும் அரேபிய ஆட்சியின் கீழ் வந்ததைக் கண்டது. இதில் ஒரே ஒரு விதிவிலக்கு சாசானியப் பேரரசின் தலைநகரமான சிதேசிபோன் ஆகும். 638-ஆம் ஆண்டின் முடிவு வாக்கில் முசுலிம்கள் மேற்கு சாசானிய மாகாணங்களில் அனைத்தையும் (நவீன ஈராக்கு உட்பட்ட) வென்றனர். கடைசி சாசானியப் பேரரசரான மூன்றாம் யசுதகெர்து முதலில் நடு பாரசீகத்திற்கும், பிறகு வடக்கு பாரசீகத்திற்கும் தப்பியோடினார். வடக்கு பாரசீகத்தில் 651-ஆம் ஆண்டு அவர் கொல்லப்பட்டார்.

வரலாற்றில் நடைபெற்ற மிகப் பெரிய செமித்திய விரிவாக்கங்களில் ஒரு பகுதியாக இசுலாமிய விரிவாக்கங்கள் அமைந்தன. இந்த புதியவர்கள் [[பாபிலோன்|பாபிலோனுக்கு]] அருகில் [[கூபா, ஈராக்|கூபா]] மற்றும் தெற்கில் [[பசுரா]] ஆகிய இரு இடங்களில் இரு புதிய கோட்டை காவல் நகரங்களை நிறுவினர். இந்நகரங்களில் [[இசுலாம்|இசுலாமை]] நிறுவினர். அதே நேரத்தில் இந்நாட்டின் வடக்குப் பகுதியானது தொடர்ந்து பெரும்பாலும் இயல்பில் [[அசிரிய மக்கள்|அசிரிய]] மற்றும் கிறித்தவப் பண்புகளைக் கொண்டிருந்தது. [[அப்பாசியக் கலீபகம்|அப்பாசியக் கலீபகமானது]] 8-ஆம் நூற்றாண்டில் டைகிரிசு ஆற்றின் அருகில் [[பகுதாது]] நகரத்தைத் தன் தலை நகரமாகக் கட்டமைத்தது. அரேபிய மற்றும் முசுலிம் உலகத்தின் முன்னணி பெரு நகரமாக இந்நகரம் உருவானது. [[நடுக்காலம் (ஐரோப்பா)|நடுக்காலத்தின்]] மிகப் பெரிய [[பல்லினப்பண்பாடு|பல்லினப் பண்பாடுடைய]] [[மாநகரம்|நகரமாகப்]] பகுதாது திகழ்ந்தது. ஒரு கட்டத்தில் இந்நகரத்தில் 10 இலட்சத்துக்கும் மேற்பட்ட மக்கள் வாழ்ந்து வந்தனர்.[[இசுலாமியப் பொற்காலம்|இசுலாமியப் பொற்காலத்தின்]] போது கற்றல் மையமாக இது திகழ்ந்தது. 13-ஆம் நூற்றாண்டில் [[பகுதாது முற்றுகை (1258)|பகுதாது முற்றுகையின்]] போது [[மங்கோலியப் பேரரசு|மங்கோலியர்கள்]] இந்நகரத்தை அழித்தனர். இதன் நூலகத்தை எரித்தனர். 1257-இல் [[குலாகு கான்]] பகுதாதுவை முற்றுகையிட்டார். நகரத்தைச் சூறையாடினார். இந்நகரத்தின் மக்களில் பலரை படுகொலை செய்தார். இதனால் இறந்தவர்களின் எண்ணிக்கை 2 இலட்சம் முதல் 10 இலட்சம் வரை இருக்கலாம் என்று மதிப்பிடப்பட்டுள்ளது.
மங்கோலியர்கள் அப்பாசியக் கலீபகத்தையும், ஞான வீடு நூலகத்தையும் அழித்தனர். பண்பாடு மற்றும் செல்வாக்கின் ஒரு முதன்மையான மையமாக இந்நகரமானது இதன் முந்தைய முக்கியத்துவத்தை என்றுமே மீண்டும் பெறவில்லை. பல்லாயிரக்கணக்கான ஆண்டுகளாக மெசொப்பொத்தேமியாவைச் செழிப்படைய வைத்திருந்த [[நீர்ப்பாசனம்|நீர்ப்பாசன]] உட்கட்டமைப்புகளில் பெரும்பாலானவற்றை மங்கோலியப் படையெடுப்பானது அழித்தது என சில வரலாற்றாளர்கள் நம்புகின்றனர். பிற வரலாற்றாளர்கள் வேளாண்மை வீழ்ச்சியடைந்ததற்கான காரணமாக [[மண் உப்புத்தன்மை|மண் உப்புத்தன்மையாதலைக்]] குறிப்பிடுகின்றனர்.
14-ஆம் நூற்றாண்டின் நடுப்பகுதியில் பரவிய [[கறுப்புச் சாவு|கறுப்புச் சாவானது]] பெரும்பாலான இசுலாமிய உலகத்திற்கு மிகுந்த சேதத்தை ஏற்படுத்தியது. இந்நோய் குறித்து மத்திய கிழக்கிற்கான மிகச் சரியான மதிப்பீடாக தோராயமாக மூன்றில் ஒருவர் இறந்தார் என்ற இறப்பு வீதமானது குறிப்பிடப்படுகிறது. 1401-இல் மங்கோலியர்களின் வழி வந்த ஒரு போர்ப் பிரபுவான [[தைமூர்]] ஈராக்கு மீது படையெடுத்தார். பகுதாதுவைக் கைப்பற்றியதற்குப் பிறகு இந்நகரத்தின் 20,000 மக்கள் படுகொலை செய்யப்பட்டனர். பூர்வீக [[அசிரிய மக்கள்|அசிரிய]] [[கிறிஸ்தவர்|கிறித்தவ]] மக்களையும் கூட தைமூர் படுகொலை செய்தார். அந்நேரம் வரை வடக்கு மெசொப்பொத்தேமியாவில் பெரும்பான்மை மக்களாக இவர்கள் இருந்து வந்தனர். இந்த நேரத்தில் தான் பண்டைக் கால அசிரிய நகரமான [[அசூர், பண்டைய நகரம்|அசூர்]] இறுதியாகக் கைவிடப்பட்டது.

=== தொடக்க நவீன காலம் ===
14-ஆம் நூற்றாண்டின் பிற்பகுதி மற்றும் 15-ஆம் நூற்றாண்டின் தொடக்கப் பகுதி ஆகிய காலத்தின் போது தற்போது ஈராக்கு என்று அறியப்படும் பகுதியை கறுப்பு செம்மறியாடு துருக்குமேனியர் ஆட்சி செய்தனர். 1466-இல் [[அக் கோயுன்லு|வெள்ளை செம்மறியாடு துருக்குமேனியர்]] இப்பகுதியின் கட்டுப்பாட்டைப் பெற்றனர். 1508 முதல் முந்தைய வெள்ளை செம்மறியாடு துருக்குமேனியரின் அனைத்து நிலப்பரப்புகளையும் போலவே ஈராக்கும் ஈரானிய சபாவியர்களின் கைகளில் வீழ்ந்தது. 1639-இல் சுகப் ஒப்பந்தத்துடன் அண்டை எதிரி நாடான [[சபாவித்து வம்சம்|சபாவிய ஈரானுடனான]] போர்களின் ஒரு விளைவாக தற்கால ஈராக்கின் பெரும்பாலான நிலப்பரப்பானது பகுதாது ஐயாலத்து என்ற பெயருடன் உதுமானியப் பேரரசின் கட்டுப்பாட்டின் கீழ் வந்தது. உதுமானிய ஆட்சிக் காலத்தின் (1533–1918) பெரும்பாலான காலம் முழுவதும் தற்கால ஈராக்கின் நிலப்பரப்பானது எதிரி பிராந்தியப் பேரரசுகள் மற்றும் பழங்குடியினக் கூட்டணிகளுக்கு இடையிலான ஒரு யுத்த களமாகத் திகழ்ந்தது.

1523-இல் [[போர்த்துகலின் மூன்றாம் யோவான்|போர்த்துகேய மன்னருக்காக]] உள்ளூர் பிரபுக்களுடன் கூட்டணிகளை ஏற்படுத்தும் முயற்சியாக அந்தோனியோ தென்ரெயிரோ தலைமையிலான போர்த்துக்கேயர்கள் அலெப்போவைக் கடந்து [[பசுரா|பசுராவுக்கு]] வருகை புரிந்தனர். 1550-இல் உள்ளூர் இராச்சியமான பசுரா மற்றும் பழங்குடியின ஆட்சியாளர்கள் போர்த்துக்கேயர்களைச் சார்ந்திருந்தனர். இதற்குப் பிறகு ஒரு படையெடுப்பைத் தொடங்கி பசுராவைக் கைப்பற்றுவோம் என பல முறை போர்த்துக்கேயர்கள் மிரட்டல் விடுத்தனர். 1595 முதல் பசுராவின் இராணுவப் பாதுகாப்பாளர்களாகப் போர்த்துக்கேயர்கள் செயல்பட்டனர். 1624-இல் ஒரு பாரசீகப் படையெடுப்பை முறியடிப்பதற்காக பசுராவின் உதுமானிய பாசாவுக்கு அவர்கள் உதவி புரிந்தனர். சுங்க வருவாயில் ஒரு பங்கும், வரி விதிப்பிலிருந்து விலக்கும் போர்த்துக்கேயர்களுக்கு அளிக்கப்பட்டது.

தோரயமாக 1625 முதல் 1668 வரை பகுதாதுவிலிருந்த உதுமானிய நிர்வாகத்திடமிருந்து சுதந்திரமாகச் செயல்பட்ட உள்ளூர்த் தலைவர்களின் கைகளில் பசுராவும், வண்டல் சதுப்பு நிலங்களும் இருந்தன. 17-ஆம் நூற்றாண்டில் சபாவியர்களுடனான தொடர்ச்சியான சண்டைகளானவை உதுமானியப் பேரரசின் வலிமையை நலிவடையச் செய்தன. அதன் மாகாணங்கள் மீதான அதன் கட்டுப்பாட்டைப் பலவீனமடையச் செய்தன. [[நஜது|நஜத்திலிருந்து]] [[பெடோயின் மக்கள்|பெடோயின்களின்]] வருகையுடன் நாடோடி மக்கள் தொகையானது அதிகரிக்கத் தொடங்கியது. குடியமர்ந்த பகுதிகள் மீதான பெடோயின்களின் ஊடுருவல்களானவை தடுக்கவே இயலாதவையாக மாறின.

1747-1831 ஆகிய ஆண்டுகளின் போது [[ஜார்ஜியர்கள்|சியார்சிய]] பூர்வீகத்தையுடைய ஒரு மம்லூக் அரசமரபால் ஈராக்கானது ஆளப்பட்டது. உதுமானிய அரசவையிடமிருந்து தன்னாட்சியைப் பெறுவதில் இவர்கள் வெற்றியடைந்தனர். பழங்குடியினக் கிளர்ச்சிகளை ஒடுக்கினர். உதுமானிய சுல்தானின் பாதுகாவலர்களாக இருந்த சானிசரி எனும் ஒரு வகை காலாட்படையினரின் சக்தியை மட்டுப்படுத்தினர். ஒழுங்கை மீண்டும் நிலை நாட்டினர். பொருளாதார மற்றும் இராணுவத்தை நவீனமயமாக்கும் ஒரு திட்டத்தை அறிமுகப்படுத்தினர். 1831-இல் நஜத்தைச் சேர்ந்த வகாபிகள் ஈராக்கிலிருந்த கர்பலாவைத் தாக்கினர். 5,000 பேர் வரையிலானவர்களைக் கொன்றனர். ஒரு புனித சன்னிதியைச் சூறையாடினர். 1831-இல் முறையாகத் தேர்ந்தெடுக்கப்படாத மம்லூக் ஆட்சியை உதுமானியர்கள் பதவியிலிருந்து தூக்கி எறிவதில் வெற்றியடைந்தனர். ஈராக்கு மீது தங்களுடைய நேரடிக் கட்டுப்பாட்டைச் செலுத்தத் தொடங்கினர். பொ. ஊ. 800-ஆம் ஆண்டில் 3 கோடி என மதிப்பிடப்பட்டிருந்த ஈராக்கின் மக்கள் தொகையானது 20-ஆம் நூற்றாண்டின் தொடக்கத்தின் போது வெறும் 50 இலட்சமாக இருந்தது.

19-ஆம் நூற்றாண்டி வாக்கில் யூத கற்றலுக்கான ஒரு முன்னணி மையமாகப் பகுதாதுவானது வளர்ச்சியடையத் தொடங்கியது. 1876 மற்றும் 1908-ஆம் ஆண்டின் அரசியலமைப்புகள் அமல்படுத்தப்பட்டது உள்ளிட்ட 19-ஆம் நூற்றாண்டின் உதுமானியச் சீர்திருத்தங்களின் சாதனைகளானவை மக்களுக்கு அனுகூலமானவையாகத் திகழ்ந்தன. நவீன அரசியலமைப்புச் சிந்தனைக்கு அடித்தளத்தை இவை அமைத்தன. இந்த சீர்திருத்தங்களின் போது சவால்கள் எதிர் கொள்ளப்பட்டாலும், சீர்திருத்தத்தின் ஒரு நுட்பமான வெளிப்பாடாக இவை அமைந்தன. தேசிய-அரசு, குடியுரிமை, பிரதிநிதித்துவம், வாக்களித்தல், குடிசார் சுதந்திரங்கள், அதிகாரங்கள் பிரித்து வைக்கப்படுதல் மற்றும் பொறுப்புடைமை போன்ற புதிய கருத்துக்களை அறிமுகப்படுத்தியதன் மூலம் சமூகத்தை நவீனமயமாக்க இச்சீர்திருத்தங்கள் முயற்சித்தன.

[[முதலாம் உலகப் போர்|முதலாம் உலகப் போரின்]] போது உதுமானியர்கள் [[ஜெர்மனி|செருமனி]] மற்றும் [[மைய சக்திகள்|மைய சக்திகளின்]] பக்கம் இணைந்தனர். மைய சக்திகளுக்கு எதிரான மெசொப்பொத்தேமியப் போர் நடவடிக்கைகளில் [[ஐக்கிய இராச்சியம்|பிரித்தானியப்]] படைகள் ஈராக்கு மீது படையெடுத்தன. குத் முற்றுகையின் போது (1915–1916) துருக்கிய இராணுவத்தின் கைகளில் ஒரு பெரும் தோல்வியை தொடக்கத்தில் சந்தித்தன. எனினும், பிரித்தானியரின் கை ஓங்கத் தொடங்கியது. உள்ளூர் [[அராபியர்|அரேபியர்]] மற்றும் அசிரியர்களின் உதவியால் மேலும் இவர்கள் வலுப்பெற்றனர். 1916-இல் [[சைக்சு–பிக்கோ ஒப்பந்தம்|சைக்சு–பிக்கோ ஒப்பந்தத்தின்]] கீழ் போருக்குப் பிந்தைய [[மேற்கு ஆசியா|மேற்காசியாவைப்]] பிரிக்கும் ஒரு திட்டத்தைப் பிரித்தானியரும், பிரெஞ்சுக்காரர்களும் உருவாக்கினர். மீண்டும் ஒருங்கிணைந்த பிரித்தானியப் படைகள் 1917-இல் பகுதாதுவைக் கைப்பற்றின. 1918-இல் ஒரு போர் நிறுத்த ஒப்பந்தமானது கையொப்பமிடப்பட்டது.

=== வேத்தியல் சகாப்தம் ===


ஈராக்கின் நவீன வரலாறானது முதலாம் உலகப் போருடன் தொடங்கிய போது தொடங்கியது. உதுமானியப் பேரரசின் வீழ்ச்சியிலிருந்து இப்பகுதி தோன்றியது. சுதந்திரத்திற்கான வாக்குறுதியால் அகத்தூண்டுதல் பெற்ற அரேபியப் படைகள் மத்திய கிழக்கு மீதான உதுமானியப் பிடிப்பை வலுவிழக்கச் செய்ய உதவின. எனினும், ஒன்றிணைந்த, இறையாண்மையுள்ள அரேபிய நாட்டுக்கான கனவானது சீக்கிரவே இல்லை என்றானது. மக்காவின் சரீப்பான உசைன் இப்னு அலியுடன் ஒப்பந்தங்கள் செய்யப்பட்ட போதிலும் ஐரோப்பிய சக்திகள் இப்பகுதிக்கு வேறு திட்டங்களை வைத்திருந்தன. ஓர் ஒன்றிணைந்த அரேபிய நாட்டிற்கான ஆதரவிலிருந்து பிரித்தானியா பின்வாங்கியதைத் தொடர்ந்து உசைனின் மகனான பைசல் 1920-இல் சிரியா இராச்சியத்தை குறுகிய காலத்திற்கு அறிவித்தார். தற்போதைய [[லெபனான்]], [[பலத்தீன் நாடு|பாலத்தீனம்]], [[ஜோர்தான்|யோர்தான்]], மற்றும் [[சிரியா]] ஆகியவற்றின் பகுதிகளை இந்த் இராச்சியம் கொண்டிருந்தது. எனினும், இந்த இராச்சியமானது குறுகிய காலமே நீடித்திருந்தது. உள்ளூர் எதிர்ப்பு மற்றும் சிரியா மீது கட்டளைப் பகுதிக்கான உரிமையளிக்கப்பட்டிருந்த பிரான்சின் இராணுவ வலிமை ஆகியவற்றால் இந்த இராச்சியமானது நொறுக்கப்பட்டது. முன்னர் மோசுல், பகுதாது மற்றும் பசுரா என்ற மூன்று உதுமானிய மாகாணங்களாகப் பிரிக்கப்பட்டிருந்த ஒரு நிலத்தை மெசொப்பொத்தேமிய கட்டளைப் பகுதியாக (இன்றைய ஈராக்கு) ஆக்குவதற்காக பிரித்தானியர் ஒன்றிணைத்தனர்.

பிரித்தானிய கட்டளைப் பகுதிக்குக் கீழ் ஈராக்கில் அயல்நாட்டுக் கட்டுப்பாட்டிற்கு அதிகரித்து வந்த நிலையாக உள்ளூர்ப் படைகள் எதிர்ப்பு தெரிவித்ததானது அதிகரித்தது. பிரித்தானிய அதிகாரத்துக்குச் சவால் விடுக்கும் வகையில் ஒரு கிளர்ச்சி வெடித்தது. ஒரு புதிய உத்தி தேவை என்ற நிலையானது தெள்ளத் தெளிவானது. 1921-இல் [[வின்ஸ்டன் சர்ச்சில்]] மற்றும் [[டி. ஈ. லாரன்சு]] உள்ளிட்ட பிரித்தானிய அதிகாரிகளால் தலைமை தாங்கப்பட்ட கெய்ரோ மாநாட்டில், தற்போது நாடு கடந்து [[இலண்டன்|இலண்டனில்]] வாழ்ந்து வந்த பைசல் ஈராக்கின் மன்னனாவார் என்று முடிவெடுக்கப்பட்டது. இப்பகுதியில் பிரித்தானிய செல்வாக்கைப் பேணும் ஒரு வழியாகவும், அதே நேரத்தில் உள்நாட்டைச் சேர்ந்தவர் தலைவராக வேண்டும் என்ற கோரிக்கைகள் குறித்த சினத்தைத் தவிர்ப்பதற்காகவும் இந்த முடிவு எடுக்கப்பட்டதாகப் பார்க்கப்பட்டது. தான் பதவிக்கு வந்த போது பைசல் ஈராக்கின் பல்வகைமையுடைய மக்கள் தொகையின் ஆதரவைப் பெறக் கடுமையாக உழைத்தார்.நவீன ஈராக்குக்கான அடித்தளத்தைப் பைசலின் ஆட்சிக் காலமானது அமைத்தது. முக்கியமான அரசு அமைப்புகளை நிறுவ இவர் பணியாற்றினார். பகுதாதுவில் அகுல் அல்-பயத் பல்கலைக்கழகம் நிறுவப்பட்டது உள்ளிட்ட கல்விச் சீர்திருத்தங்களை இவர் செய்தார். மருத்துவர்கள் மற்றும் கல்வியாளர்களாகப் பணியாற்ற நாடு கடந்து வந்த சிரியா நாட்டவரின் புலப் பெயர்வை ஈராக்கிற்குள் இவர் ஊக்கப்படுத்தினார். ஈராக்கு, சிரியா மற்றும் யோர்தான் ஆகிய நாடுகளுக்கு இடையில் உட்கட்டமைப்புத் தொடர்புகளை ஏற்படுத்த இவர் திட்டமிட்டிருந்தார். ஒரு தொடருந்து அமைப்பு மற்றும் நடு நிலக் கடலுக்கு ஒரு கச்சா எண்ணெய்க் குழாய் அழைப்பு உள்ளிட்ட திட்டங்களும் இதில் அடங்கும். ஈராக்கிற்கு அதிக அளவிலான தன்னாட்சியைப் பெறுவதில் பைசல் வெற்றியடைந்திருந்தாலும் பிரித்தானியாவின் செல்வாக்கானது தொடர்ந்து வலிமையானதாக இருந்தது. குறிப்பாக கச்சா எண்ணெய் தொழிற்துறையில் இவ்வாறு இருந்தது. 1930-இல் பிரித்தானியாவுடன் ஈராக்கு ஓர் ஒப்பந்தத்தில் கையொப்பமிட்டது. வரம்புக்குட்பட்ட அரசியல் சுதந்திரத்தை இந்நாட்டிற்கு இது கொடுத்தது. அதே நேரத்தில், இராணுவத்தை நிலை நிறுத்துதல் மற்றும் கச்சா எண்ணெய் உரிமைகள் உள்ளிட்ட முக்கிய அம்சங்கள் மீது பிரித்தானியாவின் கட்டுப்பாட்டை இந்த ஒப்பந்தம் பேணியது. 1932 வாக்கில் ஈராக்கு அலுவல்பூர்வ சுதந்திரத்தைப் பெற்றது. [[உலக நாடுகள் சங்கம்|உலக நாடுகள் சங்கத்தில்]] ஓர் உறுப்பினரானது. வெளிப்புறத்திலிருந்து ஈராக்கு மீதான செல்வாக்கிற்காக வந்த அழுத்தங்கள் மற்றும் இறையாண்மைக்கான உள்நாட்டுக் கோரிக்கைகள் ஆகியவற்றை சமநிலைப்படுத்தும் இவரது முயற்சிகளால் பைசலின் ஆட்சிக் காலமானது குறிக்கப்பட்டது. தன்னுடைய அரசியல் சாதுரியம் மற்றும் சுய-மனோதிடத்தை நோக்கி ஈராக்கைக் கொண்டு செல்லும் இவரது ஈடுபாடு ஆகியவற்றுக்காக இவர் பாராட்டப்படுகிறார்.

8 செப்டெம்பர் 1933 அன்று மாரடைப்பால் பைசல் அகால மரணமடைந்தார். தனது மகன் காசியை அரியணையைப் பெறும் நிலைக்கு விட்டுச் சென்றார். மன்னர் காசியின் ஆட்சிக் காலமானது குறுகிய காலமாக இருந்தது. ஆனால் குழப்பமுடையதாக இருந்தது. ஏனெனில், ஏராளமான ஆட்சிக் கவிழ்ப்பு முயற்சிகளும், கிளர்ச்சிகளும் நடைபெற்றன. அரேபியர்கள் ஒற்றுமையாக இருக்க வேண்டும் என்ற மனப்பாங்கானது இவரிடம் இருந்தது; ஈராக்கில் பிரித்தானியச் செல்வாக்கிற்கு இவர் எதிர்ப்புத் தெரிவித்தார்; இந்தப் புதிய அரசை வளர்ச்சிக்கு எடுத்துச் செல்ல பிரித்தானிய செல்வாக்கானது ஒரு தடங்கலாக இருப்பதாகக் கருதினார். கச்சா எண்ணெய் மற்றும் புதிதாகக் கண்டுபிடிக்கப்பட்ட தொல்லியல் பொருட்களைச் சூறையாடுவதாக பிரித்தானியா மீது இவர் குற்றம் சாட்டினர். எனவே, இவரது ஆட்சிக் காலத்தின் போது இரண்டாம் உலகப் போருக்கு முன்னதாக இட்லரின் அரசாங்கத்துடன் இணக்கமான உறவு முறைகளை வேண்டிய அறிகுறிகளானவை இவரிடமிருந்து தென்பட ஆரம்பித்தன. இட்லரின் அரசாங்கமானது பிரித்தானிய அரசாங்கத்திற்கு எதிராக இருந்தது. ஈராக்கின் இன மற்றும் சமயக் குழுக்கள் மத்தியில் பதட்டங்கள் ஏற்பட்டன. அசிரிய கிழக்குத் திருச்சபைத் தலைவரான சிமுன் 23-ஆம் எசை ஈராக்கில் அசிரியர்களுக்கு சுயாட்சி வேண்டும் என்ற கோரிக்கையை வைத்தார். குர்து இனத்தவர்களால் தலைமை தாங்கப்பட்ட ஈராக்கியப் படைகளானவை சிமேல் பட்டணத்தைத் தாக்கின. பெரும்பாலும் குடிமக்களாக இருந்த 3,000 முதல் 6,000 வரையிலான அசிரியர்கள் இதில் கொல்லப்பட்டனர் என மதிப்பிடப்பட்டது. 28 அக்டோபர் 1936 அன்று குர்து தளபதி பக்கீர் சித்திக்கால் தலமை தாங்கப்பட்ட ஓர் இராணுவ ஆட்சிக் கவிழ்ப்பானது யாசின் அல்-அசீமியின் அரசாங்கத்தைப் பதவியிலிருந்து தூக்கி எறிந்தது. அதிகாரத்திலிருந்து சித்திக்கி நீக்கப்பட்டதற்குப் பிறகு 1941-ஆம் ஆண்டு வரை ஈராக்கு அரசியல் நிலையற்ற தன்மையைக் அலை போல் கண்டது. மேற்கொண்டு ஆறு அரசியல் ஆட்சிக் கவிழ்ப்புகளைக் கண்டது.

1939-இல் ஒரு வாகன விபத்தில் காசி இறந்தார். தன்னுடைய இளம் மகன் இரண்டாவது பைசலிடம் அரியணையை விட்டுச் சென்றார். இரண்டாம் பைசல் வெறும் மூன்று வயதாக இருக்கும் பொழுது அரியணைக்கு வந்தார். பைசலின் சிறிய தந்தையாரான பட்டத்து இளவரசர் அப்துல்லா குழந்தை மன்னருக்கு வயது வரும் வரை பிரதிநிதியாக அரசைக் கவனித்துக் கொண்டார். 1 ஏப்பிரல் 1941 அன்று ரசீத் அலி அல்-கய்லானி மற்றும் தங்க சதுக்கத்தின் உறுப்பினர்கள் (ஈராக்கிய இராணுவ அதிகாரிகளின் குழு) ஓர் ஆட்சிக் கவிழ்ப்பை நடத்தினர். [[நாசிசம்|செருமானிய]] மற்றும் [[பாசிசம்|இத்தாலிய]] ஆதரவு அரசாங்கத்தைப் பதவியில் அமர்த்தினர். இதைத் தொடர்ந்து நடந்த [[ஆங்கில-ஈராக்கியப் போர்|ஆங்கில-ஈராக்கியப் போரின்]] போது [[அச்சு நாடுகள்|அச்சு நாடுகளுடனான]] ஈராக்கின் தொடர்புகள் காரணமாக மேற்குலக நாடுகளுக்குக் கச்சா எண்ணெய் வழங்குவதை ஈராக்கிய அரசாங்கமானது ஒரு வேளை நிறுத்தலாம் என்ற அச்சத்தின் காரணமாக ஈராக்கு மீது [[ஐக்கிய இராச்சியம்]] படையெடுத்தது. இந்தப் போரானது 2 மே அன்று தொடங்கியது. தங்களது விசுவாசமான அசிரிய லெவி இராணுவப் பிரிவினருடன் சேர்ந்த பிரித்தானியர் அல்-கய்லானியின் படைகளைத் தோற்கடித்தனர். 31 மே அன்று ஒரு போர் நிறுத்த ஒப்பந்தத்தில் கையொப்பமிடும் நிலைக்கு அவர் தள்ளப்பட்டார். மன்னர் இரண்டாம் பைசலின் பிரதிநிதித்துவ ஆட்சியானது 1953-இல் தொடங்கியது. இரண்டாம் பைசலுக்குக் கீழான ஈராக்கின் எதிர்காலம் குறித்த நம்பிக்கைகளானவை உயர்வாக இருந்தன. ஆனால், இந்நாடு தொடர்ந்து பிரிவடைந்திருந்தது. ஈராக்கின் சன்னி பெரும்பான்மையுடைய முடியாட்சியானது பல்வகையுடைய இன மற்றும் சமயக் குழுக்களுடன் இணக்கமாகச் செல்வதில் போராடியது. குறிப்பாக சியா, அசிரியர், யூத மற்றும் குர்து மக்கள் தொகையுடன் இவ்வாறு போராடியது. இப்பிரிவினர் தாங்கள் விளிம்பு நிலையில் உள்ளதாக எண்ணினர். 1958-இல் இந்த பதட்டங்களானவை ஓர் இராணுவ ஆட்சிக் கவிழ்ப்பாக உச்ச நிலையை அடைந்தன. 1958-இல் இராணுவ அதிகாரிகளால் முடியாட்சியானது பதவியிலிருந்து [[1952 எகிப்தியப் புரட்சி|எகிப்தில்]] தூக்கி எறியப்பட்டது. ஈராக்கு ஆட்சிக் கவிழ்ப்பானது அரபு உலகம், குறிப்பாக எகிப்தில், வேகமாகப் பரவி வந்த புரட்சிகர அலையால் அகத்தூண்டுதல் பெற்றிருந்தது.

=== குடியரசும், பாத்தியமும் ===
14 சூலை புரட்சி என்று அறியப்படும் ஒரு முறைமையற்ற ஆட்சி மாற்றமானது 1958-ஆம் ஆண்டு பிரிகேடியர் செனரலும், தேசியவாதியுமான அப்த் அல்-கரீம் காசிமால் தலைமை தாங்கப்பட்டது. இந்த கிளர்ச்சியானது ஏகாதிபத்தியம் மற்றும் முடியாட்சிக்கு எதிரான வலிமையான இயல்புகளையும், வலிமையான பொதுவுடைமைவாதக் காரணிகளையும் கொண்டிருந்தது. அரச குடும்பத்துடன் சேர்த்து மன்னர் இரண்டாம் பைசல், இளவரசர் அப்த் அல்-லா மற்றும் நூரி அல்-சயித் ஆகியோர் மிருகத் தனமாகக் கொல்லப்பட்டனர். இராணுவ ஆட்சி மூலமாக காசிம் ஈராக்கைக் கட்டுப்பாட்டில் வைத்திருந்தார். 1958-இல் ஒரு சில குடிமக்களால் உடைமையாகக் கொள்ளப்பட்டிருந்த உபரி நிலங்களின் அளவை கட்டாயப்படுத்தி குறைக்கும் ஒரு செயல்பாட்டை இவர் தொடங்கினார். அரசானது இந்த நிலங்களைப் பிறருக்குப் பகிர்ந்தளித்தது. 1959-இல் கர்னல் அப்த் அல்-வகாப் அல்-சவாப் காசிமுக்கு எதிராக மோசுலில் ஒரு கிளர்ச்சிக்குத் தலைமை தாங்கினார். அரசாங்கப் படைகளால் இக்கிளர்ச்சி நொறுக்கப்பட்டது. 1961-இல் குவைத்துக்கு விடுதலை கிடைத்த போது காசிம் [[குவைத்து|குவைத்தை]] ஈராக்கின் ஒரு பகுதி என்று உரிமை கோரினார். ஈராக்கு-குவைத்து எல்லையில் ஐக்கிய இராச்சியம் தனது துருப்புக்களை நிலை நிறுத்தியது. இது காசிமைப் பின் வாங்கும் நிலைக்குத் தள்ளியது.

பெப்பிரவரி 1963 ஆட்சிக் கவிழ்ப்பில் காசிம் பதவியிலிருந்து தூக்கியெறியப்பட்டார். பாத் கட்சியானது அதிகாரத்துக்கு வந்தது. எனினும், இக்கட்சியின் பிரிவுகளுக்குள்ளான உட்சண்டையானது நவம்பரில் மற்றொரு ஆட்சிக் கவிழ்ப்புக்குக் காரணமானது. இந்த மாற்றமானது கர்னல் அப்துல் சலாம் ஆரிப்பை அதிகாரத்திற்குக் கொண்டு வந்தது. இந்த புதிய அரசாங்கமானது குவைத்தின் சுதந்திரத்தை அங்கீகரித்தது. 1966-இல் அப்துல் சலாம் ஆரிப்பின் இறப்பிற்குப் பிறகு அவரது அண்ணன் அப்துல் ரகுமான் ஆரிப் பதவிக்கு வந்தார். ரகுமான் ஆரிப்பின் ஆட்சிக் காலமானது ஈராக்கில் அமைதியாகக் கருதப்படுகிறது. இவரது ஆட்சியின் கீழ் இசுரேலுக்கு எதிராக 1967-இல் ஆறு நாள் போரில் ஈராக்கு பங்கெடுத்தது.


1968-இல் 17 சூலை புரட்சியில் ஆரிப் பதவியிலிருந்து தூக்கி எறியப்பட்டார். பாத் கட்சியானது மீண்டும் அதிகாரத்திற்கு வந்தது. ஈராக்கின் அதிபராக அகமது அசன் அல்-பக்கீர் பதவியேற்றார். எனினும், அப்போது ஈராக்கின் துணை அதிபராக இருந்த [[சதாம் உசேன்|சதாம் உசேனின்]] கட்டுப்பாட்டின் கீழ் அரசாங்கமானது படிப்படியாக வந்தது. ஈராக்கின் இன மற்றும் சமயக் குழுக்களுக்கு இடையில் நிலைத்தன்மை மற்றும் ஒற்றுமையை ஏற்படுத்த சதாம் விரும்பினார். சதாம் மற்றும் முசுதபா பர்சானிக்கு இடையில் ஓர் அமைதி ஒப்பந்தமானது செய்யப்பட்டதற்குப் பிறகு 1970-இல் முதல் ஈராக்கு-குர்து போரானது முடிவுக்கு வந்தது. [[குர்து மக்கள்|குர்து மக்களுக்கு]] சுயாட்சியை இந்த ஒப்பந்தம் வழங்கியது. ஈராக்கின் அசிரிய, யூத சமூகங்களுடன் இணக்கமாகச் செல்லும் முயற்சியையும் இவரது அரசாங்கம் மேற்கொண்டது. 1970-களில் அசிரியர்களின் பண்பாட்டு உரிமைகளை அரசாங்கம் அங்கீகரித்தது. அவர்களுக்கு ஆதரவு வழங்கியது. புலம் பெயர்ந்திருந்த ஈராக்கிய யூதர்களுக்கும் அரசாங்கம் மீண்டும் ஈராக்கிற்கு வருமாறு 1975-இல் அழைப்பு விடுத்தது. ஈராக்கிற்கு இலவசக் கல்வி மற்றும் மருத்துவத்தை வழங்கிய தேசிய அளவிலான திட்டத்தை சதாம் முன்னெடுத்தார். 1973-இல் கச்சா எண்ணெய் தேசியமயமாக்கப்பட்டது. அதிலிருந்து கிடைத்த வருவாயானது உட்கட்டமைப்பு வளர்ச்சிக்குப் பயன்படுத்தப்பட்டது.***' மத்திய கிழக்கில் மிக முன்னேறிய நாடுகளில் ஒன்றாக ஈராக்கு உருவானது.


1973-இல் யோம் கிப்பர் போரில் இசுரேலுக்கு எதிராக [[எகிப்து]] மற்றும் சிரியாவுக்கு ஈராக்கு ஆதரவளித்தது. 1974-இல் இரண்டாவது ஈராக்கு-குர்து போரானது தொடங்கியது. [[சாட் அல் அராப் ஆறு|சாட் அல் அராப் ஆற்றில்]] ஈரானுடன் எல்லைப்புறச் சண்டைகள் ஏற்பட்டன. குர்து போராளிகளுக்கு ஈரான் ஆதரவளித்தது. 1975-இல் [[முகம்மத் ரிசா ஷா பஹ்லவி|முகம்மது ரிசா சா பகலவி]] மற்றும் சதாமுக்கு இடையில் அல்சியர்சு ஒப்பந்தமானது செய்யப்பட்டது. இது இந்தச் சண்டையைத் தீர்த்து வைத்தது. குர்து மக்களுக்கான ஆதரவை ஈரான் விலக்கிக் கொண்டது. இப்போரில் அவர்கள் தோல்வியடைவதற்கு இது காரணமானது. 16 சூலை 1979 அன்று சதாம் அதிபரானார். புரட்சிகர ஆணை மன்றத்தின் தலைவராக சூலை 1979-இல் பதவியேற்றார். அப்போது ஈராக்கின் உச்சபட்ச செயல்பாட்டு அமைப்பாக இது திகழ்ந்தது. ஆளுங்கட்சி, அரசாங்கம் மற்றும் ஈராக்கின் இராணுவம் மீதான தனது கட்டுப்பாட்டையும், தன் அதிகாரத்தையும் சதாம் நிலை நிறுத்தினார்.

ஈரானுடனான எல்லை தாண்டிய ஊடுருவல்கள் மாதக் கணக்கில் நடைபெற்றதற்குப் பிறகு செப்டெம்பர் 1980-இல் ஈரான் மீது சதாம் போரை அறிவித்தார். [[ஈரான் – ஈராக் போர்|ஈரான்-ஈராக்கு போரை]] (அல்லது முதல் பாரசீக வளைகுடாப் போர்) இது தொடங்கி வைத்தது. [[ஈரானியப் புரட்சி|புரட்சிக்குப் பிந்தைய]] ஈரானில் அமைதியின்மையைத் தனக்கு அனுகூலமாகப் பயன்படுத்திய ஈராக்கு தென்மேற்கு ஈரானில் சில நிலப்பரப்புகளைக் கைப்பற்றியது. ஆனால், இரு ஆண்டுகளுக்குள்ளாக இழந்த நிலப்பரப்புகளில் அனைத்தையும் ஈரான் மீண்டும் கைப்பற்றியது. அடுத்த ஆறு ஆண்டுகளுக்கு ஈரான் தாக்குதலில் இறங்கியது.<sup>[*page needed*]</sup> 1981-இல் ஈராக்கில் ஓர் அணு ஆயுத உலையை இசுரேல் அழித்தது. போரின் நடுவில் 1983 மற்றும் 1986-க்கு இடைப்பட்ட காலத்தில் ஈராக்கு அரசாங்கத்திற்கு எதிராக குர்தியர் கிளர்ச்சியில் ஈடுபட்டனர். பதிலாக அரசாங்கத்தால் நடத்தப்பட்ட அன்பல் நடவடிக்கையானது 50,000 - 1,00,000 வரையிலான குடிமக்கள் இறப்பதற்குக் காரணமானது. அசிரியர்கள் கிளர்ச்சியில் ஈடுபட்டதையும் ஈராக்கு கண்டது. அந்த கிளர்ச்சியும் ஒடுக்கப்பட்டது. அசிரிய கிளர்ச்சியின் தலைவர்கள் பிடிக்கப்பட்டு பகுதாதுவில் மரண தண்டனைக்கு உட்படுத்தப்பட்டனர். போரின் போது ஐக்கிய இராச்சியம், சுவிச்சர்லாந்து, எசுப்பானியா, மேற்கு செருமனி மற்றும் கிழக்கு செருமனி ஆகிய நாடுகளால் வழங்கப்பட்ட வேதியியல் ஆயுதங்களைச் சதாம் ஈரானுக்கு எதிராக விரிவாகப் பயன்படுத்தினார். 1988-இல் [[இக்கட்டு (சதுரங்கம்)|இக்கட்டில்]] முடிவடைந்த இந்த போரானது 5,00,000 - 15,00,000-க்கு இடைப்பட்ட எண்ணிக்கையிலான மக்கள் இறப்பதற்குக் காரணமானது.

இப்போரின் போது ஈராக்குக்கு குவைத்து உள்ளிட்ட பல அரபு நாடுகள் பெருமளவு நிதியுதவி அளித்தன. ஈராக்கின் கடன்களைத் தள்ளுபடி செய்ய மறுத்தது மற்றும் கச்சா எண்ணெய் விலைகளைக் குறைத்தது ஆகியவை குவைத்துக்கு எதிராக இராணுவ நடவடிக்கைகளை எடுக்கும் நிலைக்குச் சதாமைத் தள்ளின. 2 ஆகத்து 1990 அன்று ஈராக்கியப் படைகள் குவைத்து மீது [[குவைத் மீதான படையெடுப்பு|படையெடுத்தன]]. ஈராக்கின் 19-ஆவது ஆளுநராகமாகக் குவைத்தை இணைத்துக் கொண்டன. இது [[வளைகுடாப் போர்|வளைகுடாப் போரைத்]] தொடங்கி வைத்தது. ஐக்கிய அமெரிக்காவால் தலைமை தாங்கப்பட்ட 42 நாடுகளை உள்ளடக்கியிருந்த கூட்டணி இராணுவ ரீதியாகத் தலையிடுவதற்கு இது வழி வகுத்தது. கூட்டணிப் படைகளானவை இராணுவ இலக்குகளைக் குறி வைத்த ஒரு குண்டுவீச்சு நடவடிக்கையைத் தொடங்கின. பிறகு, தெற்கு ஈராக்கு மற்றும் குவைத்தில் ஈராக்கியப் படைகளுக்கு எதிராக 100 மணி நேரம் நீண்ட தரைத் தாக்குதலைத் தொடங்கின. சவூதி அரேபியா மீதும் படையெடுக்க ஈராக்கு முயற்சித்ததாகக் குறிப்பிடப்பட்டது. இசுரேல் மீது இசுகுத் ஏவுகணைகளைப் பயன்படுத்தி ஈராக்கு தாக்கியது. இப்போரின் போது ஈராக்கின் ஆயுதப் படைகளானவை அழிவுக்கு உள்ளாயின. ஈராக்கு மீது பொருளாதாரத் தடைகள் விதிக்கப்பட்டன. குவைத்து படையெடுப்பைத் தொடர்ந்து ஈராக்கு மீது பொருளாதாரத் தடைகள் விதிக்கப்பட்டன. இது ஈராக்கில் பொருளாதாரம் வீழ்ச்சியடையக் காரணமானது.

1991-இல் போர் முடிந்ததற்குப் பிறகு வடக்கு ஈராக்கிலிருந்த ஈராக்கிய குர்துகள் அரசாங்கத்துக்கு எதிராக ஏராளமான போராட்டங்களில் ஈடுபட்டனர். ஆனால், இந்தப் போராட்டங்கள் ஒடுக்கப்பட்டன. பல குடிமக்கள் உள்ளிட்ட 1,00,000 வரையிலான பேர் இதில் கொல்லப்பட்டனர் என மதிப்பிடப்பட்டுள்ளது. இந்தப் போராட்டங்களின் போது ஐக்கிய அமெரிக்கா, ஐக்கிய இராச்சியம், துருக்கி மற்றும் பிரான்சு ஆகிய நாடுகள் ஐ. நா. பாதுகாப்பு அவையின் தீர்மானம் 688-இன் கீழ் குர்து மக்களைத் தாக்குதல்களிலிருந்து பாதுகாப்பதற்காக ஈராக்கிய விமானங்கள் பறப்பதற்குத் தடை விதித்தன. இதன் விளைவாக குர்துகளுக்குத் தன்னாட்சி வழங்கப்பட்டது. சதாமின் கட்டுப்பாட்டிலிருந்து இப்பகுதி வெளியேறியது. நசப்பில் முகம்மது சாதிக் அல்-சதரின் அரசியல் கொலைக்குப் பிறகு 1999-இல் சியாக்களால் நடத்தப்பட்ட ஓர் இரண்டாவது கிளர்ச்சியானது நடைபெற்றது. 1994 முதல் 1997 வரை ஈராக்கு-குர்து உள்நாட்டுப் போரில் தோராயமாக 40,000 வீரர்களும், குடிமக்களும் கொல்லப்பட்டனர். குர்திசுதான் மாகாண அரசாங்கம் மற்றும் அன்சர் அல்-இசுலாம் ஆகிய பிரிவுகளுக்கு இடையே சண்டையிடப்பட்டது. பின் வந்த போருடன் இப்போரானது இணைத்துச் சண்டையிடப்பட்டது.

=== அமெரிக்கப் படையெடுப்பும், போரும்: 2003 - 2017 ===
[[செப்டம்பர் 11, 2001 தாக்குதல்கள்|செப்டெம்பர் 11 தாக்குதல்களைத்]] தொடர்ந்து [[ஜார்ஜ் வாக்கர் புஷ்|ஜார்ஜ் வாக்கர் புஷ்சின்]] அரசாங்கமானது சதாம் உசேனின் அரசாங்கத்தைப் பதவியிலிருந்து தூக்கியெறியத் திட்டம் தீட்டத் தொடங்கியது. 2002-இல் ஈராக்கிற்கு எதிராக ஐக்கிய அமெரிக்க இராணுவத்தைப் பயன்படுத்த அதிகாரமளிக்க ஐக்கிய அமெரிக்க பேரவையில் இரு கட்சிகளும் ஓர் இணைந்த தீர்மானத்தை நிறைவேற்றின. ஐ நா பாதுகாப்பு அவையும் தீர்மானம் 1441-ஐ நிறைவேற்றியது. 20 மார்ச்சு 2003 அன்று ஐக்கிய அமெரிக்காவால் ஒருங்கிணைக்கப்பட்ட அதன் கூட்டணி நாடுகளின் அணியானது [[ஈராக் மீதான படையெடுப்பு, 2003|ஈராக்கு மீது படையெடுத்தது]]. தன் பேரழிவு ஆயுதங்கள் தயாரிக்கும் திட்டத்தைக் கைவிடுவதில் ஈராக்கு தோல்வியடைந்தது என்ற காரணத்தைக் கூறிப் படையெடுத்தது. 9 ஏப்பிரல் அன்று கூட்டணிப் படைகள் பகுதாதுவைக் கைப்பற்றின. ஈராக்கின் கட்டுப்பாட்டைப் பெற்றன. சதாமைப் பதவியிலிருந்து நீக்கின. இப்படையெடுப்பைத் தொடர்ந்து ஈராக்கை ஆள்வதற்கு கூட்டணியின் தற்காலிக அதிகார அமைப்பை ஐக்கிய அமெரிக்கா நிறுவியது. மே 2003-இல் இதன் தலைமை செயலதிகாரியான எல். பால் பிரேமர் புதிய ஈராக்கிய அரசாங்கத்திலிருந்து பாத் கட்சியின் உறுப்பினர்களை வெளியேற்றவும், ஈராக்கிய இராணுவத்தைக் கலைக்கவும் ஆணைகளை வெளியிட்டார். பெரும்பாலும் சன்னி பிரிவு ஈராக்கியர்களைக் கொண்டிருந்த இராணுவத்தை இந்த முடிவானது கலைத்தது. நாட்டின் முந்தைய அரசாங்க அதிகாரிகளில் பலரை இது ஒதுக்கியது. இதில் 40,000 பள்ளி ஆசிரியர்களும் அடங்குவர். இவர்கள் தங்களது பணியைப் பாதுகாக்க வேண்டும் என்ற காரணத்திற்காக வெறுமனே இணைந்திருந்தனர். ஓர் அதிகார வெற்றிடமும், படையெடுப்புக்குப் பிந்தைய அமளியான சூழ்நிலை ஏற்படுவதற்கும் இது காரணமானது.

ஈராக்கின் [[ஈராக் மீதான படையெடுப்பு, 2003|ஐக்கிய அமெரிக்கா தலைமையிலான]] கூட்டணி ஆட்சிக்கு எதிராக ஓர் ஆட்சி எதிர்ப்புச் சண்டையானது கோடை காலத்தில் தொடங்கியது. முந்தைய ஈராக்கிய இரகசியக் காவலர்கள் மற்றும் இராணுவத்தினரை இவை கொண்டிருந்தன. இவர்கள் கரந்தடிப் போர் முறை செய்யும் பிரிவுகளை உருவாக்கினர். 2003-ஆம் ஆண்டின் இலையுதிர் காலத்தில் [[ஜிகாத்|சிகாதியக்]] குழுக்கள் கூட்டணிப் படைகளை இலக்காக்கித் தாக்கத் தொடங்கின.  ஈராக்கின் அபு கிரைப் சிறைச் சாலையில் ஐக்கிய அமெரிக்கப் படைகளால் கைதிகள் சித்திரவதை செய்யப்பட்டது போன்ற அதிர்ச்சியளிக்க கூடிய நிகழ்வுகள் பிந்தைய 2003-ஆம் ஆண்டில் வெளியுலகுக்குத் தெரிய ஆரம்பித்தன. ஆகத்து 2003-இல் நசப் நகரில் மொகம்மது பக்கீர் அல்-அக்கீம் அரசியல் கொலை செய்யப்பட்டார். முக்ததா அல்-சதரால் 2003-ஆம் ஆண்டின் கோடை காலத்தில் உருவாக்கப்பட்ட ஒரு போராளிக் குழுவான மகதி இராணுவமானது ஏப்பிரல் 2004-இல் கூட்டணிப் படைகளை எதிர்த்து சண்டையிடத் தொடங்கியது. 2004-ஆம் ஆண்டானது போராளிகள் ஒருவருக்கு ஒருவர் எதிராகவும், சூன் 2004-இல் அமைக்கப்பட்ட புதிய ஈராக்கிய இடைக்கால அரசாங்கத்துக்கு எதிராகவும், மற்றும் கூட்டணிப் படைகளுக்கு எதிராகவும், மேலும் ஏப்பிரல் மற்றும் நவம்பரில் முறையே முதலாம் மற்றும் இரண்டாம் பல்லுயா யுத்தத்தில் சண்டையிடுவதையும் கண்டது.

2005-ஆம் ஆண்டில் ஆட்சிக்கு எதிரான தாக்குதல்கள் அதிகரிக்கத் தொடங்கின. 2006 வாக்கில் சண்டையானது தொடர்ந்தது. அதன் மிக உயர்ந்த வன்முறைகளின் நிலைகளை அடைந்தது. ஐக்கிய அமெரிக்க இராணுவத்தால் நடத்தப்பட்ட அதிர்ச்சியளிக்கக் கூடிய, மேலும் பல போர்க் குற்றங்கள் பொது மக்களுக்குத் தெரிய வந்தன. துசைல் படுகொலைக்குக் காரணமானவர் என்று கூறி [[மானுடத்துக்கு எதிரான குற்றங்கள்|மானுடத்துக்கு எதிரான குற்றங்களைச்]] செய்ததாகக் கூறி [[சதாம் உசேன்]] தூக்கிலிடப்பட்டார். சமய மற்றும் இன சிறுபான்மையினரான கிறித்தவர்கள், மந்தேயியர், யசீதியர் மற்றும் யூதர்கள் ஆகியோர் தாக்குதலுக்குள்ளாயினர். தப்பியோடத் தொடங்கினர். தேவாலயங்கள் தாக்குதலுக்கு இலக்காயின. 2007-ஆம் ஆண்டின் கோடை காலத்தில் ஈராக்கில் வன்முறையானது குறையத் தொடங்கியது. குர்திசுதான் தொழிலாளர் கட்சியின் செயல்பாடுகளுக்கு எதிராக வடக்கு ஈராக்கிற்குள் துருக்கி ஊடுருவியது. 2008-இல் சண்டை தொடர்ந்தது. ஈராக்கின் புதிதாகப் பயிற்றுவிக்கப்பட்ட ஆயுதப் படைகள் போராளிகளுக்கு எதிராகத் தாக்குதல்களைத் தொடங்கின. 2009-ஆம் ஆண்டின் நடுப்பகுதியில் நகரங்களிலிருந்து ஐக்கிய அமெரிக்கா பின் வாங்கியதைத் தொடர்ந்து வந்த மாதங்களில் குற்றங்களும், வன்முறைகளும் தொடக்கத்தில் அதிகரிக்கத் தொடங்கின. ஆனால், தொடக்கத்தில் வன்முறை அதிகரித்த போதும், நவம்பர் 2009-இல் உள்துறை அமைச்சகத்தின் அதிகாரிகள் [[ஈராக் மீதான படையெடுப்பு, 2003|2003-ஆம் ஆண்டின் படையெடுப்பிலிருந்து]] ஈராக்கில் குடிமக்களின் இறப்பு எண்ணிக்கையானது அதன் மிகக் குறைந்த அளவை அடைந்துள்ளதாக அறிவித்தனர்.

ஆகத்து 31, 2010 அன்று ஈராக்கில் தங்களது சண்டையிடும் நடவடிக்கையை ஐக்கிய அமெரிக்கப் படைகள் முடிவுக்குக் கொண்டு வந்தன. திசம்பர் 15, 2011 அன்று போரானது அதிகாரப்பூர்வமாக முடிவுக்கு வந்தது. ஈராக்கு மீதான பொருளாதாரத் தடைகளானவை தற்போது நீக்கப்பட்டன. பேரழிவு ஆயுதங்களை ஈராக்கு கொண்டிருந்தது மற்றும் அல் கொய்தா இயக்கத்துடன் சதாம் உசேனுக்குத் தொடர்புகள் இருந்தன ஆகிய குற்றச்சாட்டுகள் [[நடுவண் ஒற்று முகமை]] மற்றும் பிரித்தானிய அரசாங்கத்தால் கொடுக்கப்பட்ட ஆவணங்களை அடிப்படையாகக் கொண்டு சாட்டப்பட்டன. இவை பின்னாட்களில் நம்பிக்கைக்குரியவை அல்ல என்று நிரூபிக்கப்பட்டது. உண்மையில் ஐக்கிய அமெரிக்காவானது தன் அதிகாரத்திற்குட்பட்ட பகுதிகளை விரிவாக்கும் தேசிய விருப்பங்களை தான் இப்போரில் பின்பற்றியது என்று வாதிடப்பட்டது. ஈராக்கு அமைதியான காலத்திலிருந்த [[சதாம் உசேன்|சதாம் உசேனின்]] சகாப்தம் குறித்து ஈராக்கியர்கள் மத்தியில் நேர் மறையான மரபு மற்றும் பழமையான நினைவுகளை இது அதிகரித்தது. ஈராக்கில் நடைபெற்ற போரானது 1.50 இலட்சம் முதல் 12 இலட்சம் வரையிலான ஈராக்கியர்கள் கொல்லப்படுவதற்கும், 92 இலட்சம் மக்கள் இடம் பெயருவதற்கும், மற்றும் 47 இலட்சத்துக்கும் மேற்பட்ட மக்கள் மிதமான அல்லது கடுமையான உணவுக்குப் பாதுகாப்பற்ற நிலையை அடைவதற்கும் காரணமாகியது. உலகளவில் இப்போரானது பெரும் தாக்கத்தை ஏற்படுத்தியது. உலகம் முழுவதும் இப்போரானது கடுமையான விமர்சனத்துக்குள்ளானது.

ஐக்கிய அமெரிக்க துருப்புகள் திரும்பப் பெறப்பட்டதற்குப் பிறகு ஆட்சிக்கு எதிரான சண்டையானது தொடர்ந்தது. ஈராக்கு அரசியல் நிலையற்ற தன்மை காரணமாக பாதிப்புக்குள்ளானது. பெப்பிரவரி 2011-இல் [[அரேபிய வசந்தம்|அரேபிய வசந்தப்]] போராட்டங்களானவை ஈராக்குக்கும் பரவின. ஆனால், தொடக்க காலப் போராட்டங்களானவை அரசாங்கத்தைப் பதவியிலிருந்து நீக்கவில்லை. 2011-ஆம் ஆண்டின் பிந்தைய பகுதி மற்றும் 2012-ஆம் ஆண்டின் தொடக்கப் பகுதியில் பல வாரங்களுக்கு ஈராக்கிய தேசிய இயக்கமானது நாடாளுமன்றத்தைப் புறக்கணித்தது. 2012 மற்றும் 2013-இல் வன்முறையின் அளவுகளானவை அதிகரித்தன. [[சிரிய உள்நாட்டுப் போர்|சிரிய உள்நாட்டுப் போரை]] அதிகரித்து வந்த நிலையாக மேலோட்டமான காரணமாகக் கூறி ஈராக்குக்குள் இருந்த ஆயுதமேந்திய குழுக்கள் சண்டையிட்டன. [[சிரியா|சிரியாவில்]] சண்டையிட ஈராக்கியர்கள் எல்லை தாண்டிச் சென்றனர்.
2014-இல் திக்ரித், ரமாதி மற்றும் பல்லுயா உள்ளிட்ட நகரங்களில் பெரும் எண்ணிக்கையிலான நிலங்களின் கட்டுப்பாட்டை [[இசுலாமிய அரசு]] குழுவானது கைப்பற்றியது. உள்நாட்டு அளவில் இலட்சக்கணக்கான நபர்கள் இடம் பெயர்ந்ததை இவை கண்டன. 4 சூன் 2011 அன்று [[மோசுல்|மோசுலைக்]] கைப்பற்ற தங்களது முயற்சிகளை இசுலாமிய அரசினர் தொடங்கினர். ஆறு நாட்கள் சண்டை மற்றும் பெருமளவு இராணுவ வீரர்கள் சண்டையிலிருந்து வெளியேறியதற்குப் பிறகு பின் வாங்கும் ஆணைகள் ஈராக்கிய இராணுவத்தினருக்கு கொடுக்கப்பட்டது. இசுலாமிய அரசின் கட்டுப்பாட்டின் கீழ் [[மோசுல்]] நகரம் வீழ்ந்தது. 5 இலட்சம் குடிமக்கள் நகரத்திலிருந்து வெளியேறினர் என்று மதிப்பிடப்பட்டது. சூன் மாதத்தின் பிந்தைய பாதி வாக்கில் [[ஜோர்தான்|யோர்தான்]] மற்றும் [[சிரியா]] ஆகிய இரு நாடுகளுடனான தனது எல்லைகளின் கட்டுப்பாட்டை ஈராக்கிய அரசாங்கமானது இழந்தது. இந்த சூழ்நிலையானது ஈராக்கில் ஓர் உள்நாட்டுப் போராக மாறியது. சதாம் உசேனின் அரசாங்கத்தில் முன்னர் பணியாற்றிய இசாத் இப்ராகிம் அல்-தௌரி போன்றோர் இதில் பங்கேற்றிருந்தனர் என்று குறிப்பிடப்பட்டது.

மோசுல் மீதான தாக்குதலைத் தொடர்ந்து 10 சூன் அன்று தேசிய அளவிலான ஓர் அவசர நிலையை மாலிக்கி பிரகடனப்படுத்த அழைப்பு விடுத்தார். பாதுகாப்புப் பிரச்சனை இருந்த போதும் நாடாளுமன்றமானது அவசர நிலையை அறிவிக்க மாலிக்கியை அனுமதிக்கவில்லை. அதிகரித்து வந்த பிரதமரின் அதிகாரங்களை எதிர்த்ததன் காரணமாக பல உறுப்பினர்கள் அந்த அமர்வைப் புறக்கணித்தனர். ஏப்பிரல் 2014-இல் நடைபெற்ற, யாரும் பெரும்பான்மை பெறாத ஒரு தேர்தலுக்குப் பிறகு மாலிக்கி பொறுப்புப் பிரதமராகப் பணியாற்றினார். 11 ஆகத்து அன்று ஈராக்கின் உச்சநீதிமன்றமானது மாலிக்கியின் அணியானது நாடாளுமன்றத்தில் மிகப் பெரியது என்று தீர்ப்பு வழங்கியது. இதன் பொருள் பிரதமராக மாலிக்கி தொடரலாம் என்பதாகும். எனினும், 13 ஆகத்து அன்று ஐதர் அல்-அபாதியிடம் ஈராக்கிய அதிபர் ஒரு புதிய அரசாங்கத்தை அமைக்குமாறு கேட்டுக் கொண்டார். ஐ நா, ஐக்கிய அமெரிக்கா, ஐரோப்பிய ஒன்றியம், சவூதி அரேபியா, ஈரான் மற்றும் சில அரசியல்வாதிகள் ஈராக்கில் ஒரு புதிய தலைமைக்கான தங்களது விருப்பத்தை வெளிப்படுத்தினர். 14 ஆகத்து அன்று மாலிக்கி பதவி விலகினார். 8 செப்டெம்பர் 2014 அன்று ஐதர் அல்-அபாதி பிரதமரானார். ஊழலை ஒழிக்கவும், சமயப் பிரிவுகளுக்கிடையிலான பதட்டங்களைத் தணிக்கவும் அபாதி உறுதியளித்தார். நாட்டின் பல பிரிவினருக்கு இடையே விட்டு விட்டு நடைபெற்ற சண்டைகளானவை ஈராக்கை மூன்று தன்னாட்சியுடைய மாகாணங்களாகப் பிரிக்கலாம் என்ற விவாதமானது அதிகரித்து வந்த நிலையாக ஏற்படுவதற்குக் காரணமானது. விவாதிக்கப்பட்ட அந்த மூன்று மாகாணங்களானவை வட கிழக்கில் குர்திசுதான், மேற்கில் ஓர் அரசு மற்றும் தென்கிழக்கில் ஓர் அரசு ஆகியவையாகும்.

2014-ஆம் ஆண்டின் தொடக்கத்தில் இசுலாமிய அரசால் பெறப்பட்ட துரிதமான நிலப்பரப்பு விரிவாக்கங்களுக்குப் பதிலாகவும், [[இசுலாமிய அரசு|இசுலாமிய அரசின்]] உலகம் முழுவதும் கண்டிக்கப்பட்ட மரண தண்டனைகள் மற்றும் அறிவிக்கப்பட்ட மனித உரிமை மீறல்களுக்குப் பதிலாகவும் பல நாடுகள் அதற்கு எதிராகப் போரில் தலையிடத் தொடங்கின என்று குறிப்பிடப்பட்டது. ஈராக்கு மற்றும் சிரியா ஆகிய இரு நாடுகளிலும் இசுலாமிய அரசு வலுவிழக்கத் தொடங்கியது. இசுலாமிய அரசுடன் தொடர்புடைய வன்முறையில் ஈராக்கில் தசம ஆயிரக்கணக்கான குடிமக்கள் கொல்லப்பட்டனர். இசுலாமிய அரசால் நடத்தப்பட்ட யசீதிகளுக்கு எதிரான இனப்படுகொலையானது [[யசீதி மக்கள்|யசீதிகள்]] வெளியேறுவது, தப்பியோடுவது மற்றும் செயல்பாட்டு முறையில் நாடு கடந்து வாழ்வது ஆகியவற்றுக்குக் காரணமானது. மோசுல் மற்றும் பகுதாதுவில் இறப்பை ஏற்படுத்திய தாக்குதல்கள் மற்றும் குண்டுவெடிப்புகளானவை பல கோடி மக்கள் கொல்லப்படுவதற்குக் காரணமானது. சூன் 13, 2014 அன்று ஒட்டு மொத்த எதிர்ப்புக்கு அலி அல்-சிசுதானி ஓர் அறிவிப்பை வெளியிட்டார். இது ஈராக்கிய நிலங்களையும், ஈராக்கின் புனிதத் தலங்களையும் தற்காப்பதற்கு என குறிப்பிட்டார். சூன் 15, 2014 அன்று அரசாங்கத்தின் அழைப்புப் பதிலாக பிரபல ஒருங்கிணைப்புப் படைகளானவை அமைக்கப்பட்டன. தொடக்கத்தில் குறிப்பிட்ட பிரிவினர் மட்டுமே இருந்த இந்தப் படைகளின் தலைமைக் குழுவில் பின்வந்த மாதங்களில் பய்லி குர்துகள், கிறித்தவர்கள் மற்றும் துருக்குமேனியர்களும் இணைந்தனர். 2017-ஆம் ஆண்டின் மேற்கு ஈராக்கு படையெடுப்பைத் தொடர்ந்து திசம்பர் 2017 வாக்கில் இசுலாமிய அரசுக்கு ஈராக்கில் நிலப்பரப்பு என்று எதுவும் இல்லாமல் இருந்தது. 9 திசம்பர் 2017 அன்று அப்போதைய பிரதமரான அல்-அபாதி [[இசுலாமிய அரசு|இசுலாமிய அரசுக்கு]] எதிராக வெற்றி பெற்றதாக அறிவித்தார். சிரியாவுடனான எல்லைகள் முழுவதுமாக இசுலாமிய அரசினரிடமிருந்து விடுவிக்கப்பட்டதாக அறிவித்தார்.

=== போருக்கு பின்: 2017-தற்காலம் ===
செப்டெம்பர் 2017-இல் ஈராக்கில் குர்து மக்களின் சுதந்திரம் தொடர்பாக ஒரு பொது வாக்கெடுப்பு நடத்தப்பட்டது. ஈராக்கிய குர்து மக்களில் 92% பேர் ஈராக்கில் இருந்து பிரிந்து சுதந்திர நாடாக மாறுவதற்கு வாக்களித்தனர். கூட்டாட்சி அரசாங்கத்தால் இந்த பொது வாக்கெடுப்பானது சட்டத்திற்குப் புறம்பானதாகக் கருதப்பட்டது. மார்ச்சு 2018-இல் ஈராக்கின் தொலைதூர வடக்கில் செயல்பாட்டிலிருந்த குர்து பிரிவினைவாத சண்டையாளர்களை ஒழிப்பதற்காக [[துருக்கி]] இராணுவ நடவடிக்கைகளைத் தொடங்கியது. சூலை 2018-இல் பகுதாது மற்றும் நசப்பில் தொடங்கிய கடுமையான குடிசார் அமைதியின்மையானது நாட்டை உலுக்கியது. ஊழல், வேலைவாய்ப்பின்மை மற்றும் பொது நலச்சேவைகள் தோல்வி அடைந்தது ஆகியவற்றை எதிர்ப்பதற்காகத் தொடங்கிய போராட்டங்களானவை செப்டெம்பரில் பிற மாகாணங்களுக்கும் பரவியது. வன்முறையாக மாறியது. 1 அக்டோபர் 2019 அன்று போராட்டங்கள் மீண்டும் தொடங்கின. இவை ஊழல், வேலைவாய்ப்பின்மை மற்றும் செயல் திறன் குன்றிய பொதுநலச் சேவைகளுக்கு எதிராக நடத்தப்பட்டன. அரசு நிர்வாகத்தைப் பதவியிலிருந்து தூக்கியெறியவும், ஈரான் தலையிடுவதை நிறுத்த வேண்டும் என்று கூறுவதற்கான அழைப்புகளாக இவை அதிகரித்ததாகக் கூறப்படுகிறது. இப்போராட்டங்களுக்கு எதிராக அரசாங்கமானது சில நேரங்களில் கடுமையாக நடந்து கொண்டது. 12 திசம்பர் 2019 வாக்கில் 500-க்கும் மேற்பட்டோர் இறப்பதற்கு இது காரணமானது.

27 திசம்பர் 2019 அன்று ஐக்கிய அமெரிக்காவின் கே-ஒன்று விமான தளமானது 30-க்கும் மேற்பட்ட ஏவூர்திகளைக் கொண்டு தாக்கப்பட்டது. ஓர் ஐக்கிய அமெரிக்க குடிசார் ஒப்பந்ததாரர் இதில் கொல்லப்பட்டார். பிறர் காயமடைந்தனர். இந்தத் தாக்குதலுக்குக் காரணம் என ஈரானின் ஆதரவு பெற்ற கதைப் இசுபுல்லா போராளிக் குழு மீது ஐக்கிய அமெரிக்கா குற்றம் சாட்டியது. அந்த மாதத்தில் பிறகு ஈராக்கு மற்றும் [[சிரியா|சிரியாவில்]] இருந்த ஐந்து கதைப் இசுபுல்லா போராளிகளின் நிலைகள் மீது ஐக்கிய அமெரிக்கா குண்டு வீசியது. 31 திசம்பர் அன்று தசம எண்ணிக்கையிலான ஈராக்கியப் போராளிகளும், அவர்களது ஆதரவாளர்களும் [[பகுதாது|பகுதாதுவின்]] பச்சைப் பகுதியை நோக்கி அணி வகுத்தனர். ஐக்கிய அமெரிக்க தூதரகத்தைச் சுற்றி வளைத்தனர். மூன்று நாட்கள் கழித்து ஐக்கிய அமெரிக்கா மற்றும் ஈரானுக்கு இடையிலான அதிகரித்து வந்த பதட்டங்களுக்கு மத்தியில் பகுதாது விமான நிலையத்திற்கு அருகில் பயணித்து கொண்டிருந்த ஒரு வாகனக் குழு மீது ஐக்கிய அமெரிக்கா ஆளில்லா விமானத்தைக் கொண்டு குண்டு வீசித் தாக்கியதில் ஈரானியத் தளபதியும், [[இசுலாமிய புரட்சிகர பாதுகாப்புப் படைகள்]] மற்றும் [[குத்ஸ் படைகள்|குத்ஸ் படைகளின்]] தளபதியும், ஈரானின் இரண்டாவது மிக அதிக சக்தி வாய்ந்த நபருமான [[காசிம் சுலைமானி]] கொல்லப்பட்டார். ஈராக்கின் பிரபல ஒருங்கிணைப்புப் படைகளின் துணைத் தளபதியான அபு மகதி அல்-முகாந்திசு, நான்கு மூத்த ஈரானிய அதிகாரிகள் மற்றும் நான்கு ஈராக்கிய அதிகாரிகளும் இதில் கொல்லப்பட்டனர்.

அக்டோபர் 2019-இல் ஈராக்கு முழுவதும் வெடித்த மாதக் கணக்கிலான போராட்டங்களைத் தொடர்ந்தும், பிரதமர் [[ஆடில் அப்துல் மகதி]] மற்றும் அவரது அமைச்சரவை ராஜினாமா செய்ததைத் தொடர்ந்தும் பிரதமர் பதவிக்கான ஒரு முன்னணி போட்டியாளராக முசுதபா அல்-கதீமி உருவானார். 9 ஏப்பிரல் 2020 அன்று [[ஈராக்கிய குடியரசுத் தலைவர்|அதிபர்]] பர்கம் சலீயால் இவர் பிரதமர் பதவிக்குரியவர் என்று பெயரிடப்பட்டார். 30 நவம்பர் 2021 அன்று சியா பிரிவுத் தலைவரான முக்ததா அல்-சதரால் தலைமை தாங்கப்பட்ட அரசியல் கூட்டணியானது அக்டோபர் தேர்தலில் வெற்றி பெற்றதாக உறுதி செய்யப்பட்டது. அரசியல் குழப்பம் மற்றும் கிட்டத்தட்ட 11 மாதங்கள் இழுபறி நிலையின் காலமானது இதற்குப் பிறகு வந்தது. 27 சூலை 2022 அன்று ஒரே வாரத்தில் இரண்டாவது முறையாக நாடாளுமன்றக் கட்டடத்துக்குள் போராட்டக்காரர்கள் புகுந்தனர்.

அரசாங்கத்தின் அனைத்து நிலைகளிலும் லஞ்ச, ஊழலானது தொடர்ந்து பரவலானதாக உள்ளது. அதே நேரத்தில், ஐக்கிய அமெரிக்காவால் ஆதரவளிக்கப்பட்ட சமயப் பிரிவு அரசியலமைப்பானது வன்முறையான தீவிரவாதத்தின் அதிகரித்த நிலைகளையும், ஈராக்கிற்குள் சமயப் பிரிவு சண்டைகளுக்கும் காரணமாகியுள்ளது. காலநிலை மாற்றமானது நாடு முழுவதும் பரவலான அளவிலான வறட்சிகளுக்குக் காரணமாகியுள்ளது. அதே நேரத்தில், நீர்க் கையிருப்புகளானவை வேகமாகக் குறைந்து வருகின்றன. 2020-இலிருந்து இந்நாடானது நீடித்த வறட்சியால் பாதிக்கப்பட்டுள்ளது. கடந்த நான்கு தசாப்தங்களில் இதன் இரண்டாவது வறட்சியான காலத்தை 2021-ஆம் ஆண்டு இந்நாடு கண்டது. [[டைகிரிசு ஆறு|டைகிரிசு]] மற்றும் [[புறாத்து ஆறு|புறாத்து ஆறுகளில்]] நீர்ப் போக்கானது 30% முதல் 40% வரையிலான அளவுக்கு வீழ்ச்சி அடைந்துள்ளது. ஈராக்கின் பண்ணை நிலங்களில் பாதி நிலங்கள் [[பாலைவனமாதல்|பாலைவனமாகும்]] அச்சுறுத்தலுக்கு உள்ளாகியுள்ளன. ஈராக்கின் கிட்டத்தட்ட 40% பகுதியானது "ஒவ்வொரு ஆண்டும் பயிரிடும் நிலங்களில் தசம ஆயிரக்கணக்கான ஏக்கர்களைப் பாதிப்புக்குள்ளாக்கும் பாலைவனப் புயல்களால் பாதிக்கப்பட்டுள்ளது".

== புவியியல் ==
ஈராக்கு 29° மற்றும் 38° வடக்கு அட்சரேகைகளுக்குள்ளும், 39° மட்டும் 49° கிழக்கு தீர்க்க ரேகைகளுக்குள்ளும் (ஒரு சிறிய பகுதியானது 39° கிழக்குக்கு மேற்கே அமைந்துள்ளது) அமைந்துள்ளது. 4,37,072 சதுர கிலோ மீட்டர் பரவியுள்ள இந்நாடு பரப்பளவின் அடிப்படையில் உலகிலேயே 58-ஆவது மிகப் பெரிய நாடாகும். இந்நாட்டுக்கு வடக்கே [[துருக்கி|துருக்கியும்]], தெற்கே [[சவூதி அரேபியா|சவூதி அரேபியாவும்]], கிழக்கே [[ஈரான்|ஈரானும்]], மேற்கே [[சிரியா|சிரியாவும்]], தென்கிழக்கே [[பாரசீக வளைகுடா]] மற்றும் [[குவைத்து|குவைத்தும்]], தென்மேற்கே [[ஜோர்தான்|யோர்தானும்]] எல்லைகளாக அமைந்துள்ளன.

58 கிலோமீட்டர் நீளமுள்ள கடற்கரையை இந்நாடு வடக்கு [[பாரசீக வளைகுடா|பாரசீக வளைகுடாவில்]] கொண்டுள்ளது. மேலும் வடக்கே, ஆனால் முதன்மையான ஆறு உற்பத்தியாகும் (ஈரானியரால் இது *அர்வன்ட்ருட்*: اروندرود என்று அறியப்படுகிறது) இடத்திற்குக் கீழே இந்நாடானது எளிதாக மெசொப்பொத்தேமிய வண்டல் சமவெளியை உள்ளடக்கியுள்ளது. இரு முதன்மையான ஆறுகளான [[டைகிரிசு ஆறு|டைகிரிசு]] மற்றும் [[புறாத்து ஆறு|புறாத்து ஆறுகள்]] ஈராக்கு வழியாக தெற்கே பாய்ந்து [[சாட் அல் அராப் ஆறு|சாட் அல் அராப் ஆறாக]] மாறுகின்றன. பிறகு இந்த ஆறானது பாரசீக வளைகுடாவில் கடலில் கலக்கிறது. இந்த கழிமுகத்தை பரந்த அளவில் சுற்றி வளைத்துள்ளவையாக சதுப்பு நிலங்களும், பகுதியளவு வேளாண்மை செய்யப்படும் பகுதிகளும் உள்ளன. ஆண்டு தோறும் சுமார் 6 கோடி கன மீட்டர் அளவுள்ள [[கரம்பை|கரம்பையை]] இந்த ஆறுகள் கொண்டு வந்து சேர்ப்பதால் இந்த இரு ஆறுகளைச் சுற்றியும், இரு ஆறுகளுக்கு இடைப்பட்ட பகுதிகளும் செழிப்பான [[ஆற்றுக் கழிமுகம்|வண்டல் சமவெளிகளாக]] உள்ளன.

இந்நாட்டின் தெற்குப் பகுதியின் நடுப் பகுதியானது பிற நாடுகளை நோக்கி மெதுவாக தாழ்ந்துள்ளது. இப்பகுதி நெல் வயல்களுடன் கலந்த இயற்கையான தாவரங்களையுடைய சதுப்பு நிலமாக உள்ளது. எஞ்சிய சமவெளிகளுடன் ஒப்பிடும் போது இப்பகுதி ஈரப்பதமுடையதாக உள்ளது. [[சக்ரோசு மலைத்தொடர்|சக்ரோசு மலைத் தொடரின்]] வடமேற்கு முடிவையும், [[சிரிய பாலைவனம்|சிரிய பாலைவனத்தின்]] கிழக்குப் பகுதியையும் ஈராக்கு கொண்டுள்ளது. கர்பலா நகரத்தைச் சுற்றியுள்ள பகுதியானது பனை மரங்களைக் கொண்ட உலகிலேயே மிகப் பெரிய பாலைவனச் சோலைக்குத் தாயகமாக உள்ளது. 2023-இல் சவூதி அரேபியாவின் அல்-அக்சாவை இப்பகுதி அளவில் முந்தியது.

ஈராக்கில் சுமார் 40% இடத்தை பாறைகளையுடைய பாலைவனங்கள் ஆக்கிரமித்துள்ளன. மற்றுமொரு 30%-ஆனது மலைப்பாங்கான பகுதியாக, குளிர் காலத்தில் கடுமையான குளிரை உடையவையாக உள்ளன. இந்நாட்டின் வடக்குப் பகுதியானது பெரும்பாலும் மலைகளால் உருவாகியுள்ளது. இந்நாட்டின் மிக உயர்ந்த சிகரம் 3,611 மீட்டர் உயரத்தில் அமைந்துள்ளது. சக்ரோசு மலைத்தொடர் காட்டுப் புல்வெளி, மத்திய கிழக்கு புல்வெளி, [[மெசொப்பொத்தேமியாவின் சதுப்பு நிலங்கள்|மெசொப்பொத்தேமிய சதுப்பு நிலங்கள்]], கிழக்கு நடுநிலக் கடல் ஊசியிலை-சிலேரோபைல்லசு (வறட்சி தாங்கும் தாவர வகை)-அகண்ட இலைக் காடுகள், [[அரேபியப் பாலைவனம்]], மெசொப்பொத்தேமிய புதர் பாலைவனம் மற்றும் தெற்கு ஈரான் நுபோ-சிந்திய பாலைவனம் மற்றும் பகுதியளவு பாலைவனம் ஆகிய ஏழு நில அமைப்பையுடைய சூழ்நிலைப் பகுதிகளுக்கு ஈராக்கு தாயகமாக உள்ளது.

=== காலநிலை ===
[[அயன அயல் மண்டலம்|அயன அயல் மண்டலத்தின்]] தாக்கமுடைய சூடான வறண்ட காலநிலையை ஈராக்கின் பெரும்பாலான பகுதிகள் கொண்டுள்ளன. இந்நாட்டின் பெரும்பாலான பகுதிகளில் கோடைக் கால வெப்பநிலைகளானவை சராசரியாக 40°C-க்கும் அதிகமாக உள்ளன. அடிக்கடி 48°C-ஐ விட அதிகமான அளவுகளுக்குச் செல்கின்றன. கோடை கால வெப்பநிலைகளானவை விட்டு விட்டு 15°C-ஐ விட அதிகமாக உள்ளன. அதிகபட்ச வெப்பநிலையானது தோராயமாக 5°C - 10°C-ஆகவும், இரவு நேர குறைந்தபட்ச வெப்பநிலைகளானவை 1°C - 5°C-ஆகவும் உள்ளன. பொதுவாக இந்நாட்டில் மழைப் பொழிவானது குறைவாகவே உள்ளது. நாட்டின் பெரும்பாலான பகுதிகள் ஆண்டு தோறும் 250 மில்லி மீட்டருக்கும் குறைவான மழைப் பொழிவையே பெறுகின்றன. இந்நாட்டில் அதிகபட்ச மழையானது குளிர் கால மாதங்களின் போது பொழிகிறது. கோடை காலத்தில் மழையானது என்பது அரிதாகவே பொழிகிறது. இதில் விதிவிலக்கு இந்நாட்டின் வடக்குப் பகுதிகளாகும்.

அவ்வப்போது கடுமையான பனிப்பொழிவுடன் வடக்கில் உள்ள மலைப்பாங்கான பகுதிகளானவை குளிரான குளிர் காலங்களைக் கொண்டுள்ளன. சில நேரங்களில் இவை விரிவான வெள்ளப்பெருக்கிற்கு காரணமாக இப்பனிப்பொழிவுகள் அமைகின்றன. காலநிலை மாற்றத்தால் அதிகளவு பாதிக்கப்பட வாய்ப்புள்ளதாக ஈராக்கு திகழ்கிறது. உயர்ந்து வரும் வெப்ப நிலைகள் மற்றும் குறைந்து வரும் மழைப் பொழிய ஆகிய நிலைகளுக்கு இந்நாடு உள்ளாகியுள்ளது. 1890 - 2010 ஆகிய ஆண்டுகளுக்கு இடையில் 10 மடங்காக அதிகரித்த இந்நாட்டின் மக்கள் தொகையானது இன்னும் தொடர்ந்து அதிகரித்துக் கொண்டிருக்கிறது. இம்மக்கள் அதிகரித்து வரும் [[தண்ணீர்ப் பற்றாக்குறை|தண்ணீர்ப் பற்றாக்குறையால்]] பாதிக்கப்பட்டுள்ளனர்.

இந்நாட்டின் மின் பகிர்மான அமைப்பானது காலநிலை மாற்றம், எரிபொருள் பற்றாக்குறைகள் மற்றும் தேவை அதிகரிப்பு ஆகியவற்றின் காரணமாக அமைப்பு ரீதியிலான அழுத்தங்களை எதிர் கொண்டுள்ளது. எனினும், 2023-இல் மொகம்மெது சியா அல்-சூடாணி அரசாங்கமானது "காலநிலைச் செயல்பாட்டுக்கான ஒரு பரந்த ஈராக்கிய தொலைநோக்கு திட்டத்தைத்" தீட்டி வருவதாக அறிவித்தார். தூய்மையான மற்றும் புதுப்பிக்கத்தக்க ஆற்றலை ஊக்குவிப்பது, புதிய நீர்ப்பாசன மற்றும் நீர் சுத்திகரிக்கும் திட்டங்கள், குறைக்கப்பட்ட தொழில்துறை எரிவாயு எரிப்பு ஆகியவற்றை ஊக்குவித்தல் உள்ளிட்டவற்றை இந்தத் திட்டமானது கொண்டிருக்கும் என்று அவர் அறிவித்தார். "2030-ஆம் ஆண்டு வாக்கில் நம் மின்சாரத் தேவையில் மூன்றில் ஒரு பங்கை வழங்கும் புதுப்பிக்கத்தக்க எரிசக்தி நிலையங்களை அமைப்பதற்கான ஒப்பந்தங்களை முடிவு செய்வதை நோக்கி" ஈராக்கு முன்னேறுவதாக சூடானி குறிப்பிட்டார். மேலும், நாடு முழுவதும் ஈராக்கு 50 இலட்சம் மரங்களை நடும் என்றும் குறிப்பிட்டார். பாலைவன தூசிப் புயலுக்கு எதிராக காற்றுத் தடுப்பாண்களாகச் செயல்படவும், மரங்கள் நடப்பட்டு உருவாக்கப்படும் பசுமைப் பட்டைகளை நகரங்களைச் சுற்றி உருவாக்கும் என்றும் குறிப்பிட்டார்.

அதே ஆண்டில் ஈராக்கும், டோட்டல் எனர்ஜி நிறுவனமும் 2,700 கோடி அமெரிக்க டாலர்கள் மதிப்புள்ள ஓர் எரி சக்தி ஒப்பந்தத்தில் கையொப்பமிட்டன. கச்சா எண்ணெய் உற்பத்தியை அதிகரிப்பதையும், நான்கு கச்சா எண்ணெய், எரிவாயு மற்றும் புதுப்பிக்கத்தக்க எரிசக்தி ஆற்றல் திட்டங்களுடன் இந்நாட்டின் எரிசக்தி உற்பத்தி செய்யும் கொள்ளளவை அதிகரிப்பதையும் இது குறிக்கோளாகக் கொண்டிருந்தது என குறிப்பிடப்பட்டது.

=== உயிரினப் பல்வகைமை ===
ஈராக்கின் காட்டுயிர்களானவை அதன் [[தாவரவளம்]] மற்றும் விலங்கு வளத்தையும், அந்த உயிர்களின் இயற்கையான [[வாழிடம் (சூழலியல்)|வாழிடங்களையும்]] உள்ளடக்கியதாக உள்ளது. வடக்கில் உள்ள மலைப்பாங்கான பகுதியில் இருந்து புறாத்து மற்றும் டைகிரிசு ஆறுகளுக்கு நெடுகிலுள்ள ஈரமான [[சதுப்புநிலம்|சதுப்பு நிலங்கள்]] வரையிலும் உள்ள வேறுபட்ட பகுதிகளை உள்ளடக்கிய பல மற்றும் வேறுபட்ட உயிர்மங்களை ஈராக்கு கொண்டுள்ளது. அதே நேரத்தில், இந்நாட்டின் மேற்குப் பகுதியானது பெரும்பாலும் [[பாலைவனம்|பாலைவனமாகவும்]], சில பகுதியளவு-வறண்ட பகுதிகளையும் கொண்டுள்ளது. ஈராக்கின் பறவை இனங்களில் பல அருகிய இனங்களாக உள்ளன. இதில் ஈராக்கின் ஏழு [[பாலூட்டி]] [[இனம் (உயிரியல்)|இனங்கள்]] மற்றும் 12 [[பறவை]] இனங்கள் அடங்கும். இந்நாட்டின் நடு மற்றும் தெற்குப் பகுதியிலுள்ள [[மெசொப்பொத்தேமியாவின் சதுப்பு நிலங்கள்|மெசொப்பொத்தேமிய சதுப்பு நிலங்களானவை]] தோராயமாக 50 பறவை இனங்களுக்கும், அரிதான மீன் இனங்களுக்கும் தாயகமாக உள்ளது. இதில் பாதிப்புக்கு உள்ளாகியுள்ளவையாக இச்சதுப்பு நிலங்களில் வாழும் உலகின் பளிங்கு வாத்து வகைகளில் சுமார் 50% உள்ளன. பசுரா நாணல் கதிர்க் குருவிகளின் உலக எண்ணிக்கையில் 60%-யும் இப்பகுதி கொண்டுள்ளது. இவையும் பாதிப்புக்கு உள்ளாகியுள்ளன.

தற்காலத்தில் இப்பகுதியில் அற்றுவிட்ட உயிரினமான [[ஆசியச் சிங்கம்|ஆசியச் சிங்கமானது]] வரலாறு முழுவதும் இந்நாட்டின் ஒரு முக்கியமான சின்னமாகத் தொடர்ந்து இருந்து வந்துள்ளது. சதாம் அரசாங்கத்தின் காலத்தின் போது மெசொப்பொத்தேமிய சதுப்பு நிலங்கள் நீரை இழந்ததானது உயிரினங்கள் எண்ணிக்கையில் ஒரு பெரும் அளவுக்கு குறையக் காரணமானது என்று குறிப்பிடப்படுகிறது. 2003-2011-இலிருந்து ஆற்றின் நீரோட்டமானது மீண்டும் பழைய அளவுக்கு நிறுவப்பட்டுள்ளது. சுற்றுச் சூழல் அமைவானது மீளத் தொடங்கியுள்ளது. இப்பகுதியில் கடல் நீரானது 14-34°C வரையிலான வெப்பத்தைக் கொண்டுள்ளதால் ஈராக்கியப் பளிங்குப் பாறைகளானவை மிகவும் மட்டு மீறிய வெப்பத்தைத் தாங்கும் பளிங்குப் பாறைகளில் சிலவாக உள்ளன. இந்தப் பளிங்குப் பாறைகளிலும், அதைச் சுற்றியும் நீர்வாழ் மற்றும் பகுதியளவு நீர்வாழ் காட்டுயிர்கள் காணப்படுகின்றன. இந்நாட்டின் முதன்மையான ஏரிகளாக அப்பனியா, மில், கதீசியா மற்றும் தர்தார் ஆகிய ஏரிகள் உள்ளன.

== அரசாங்கமும், அரசியலும் ==


தற்போதைய அரசியலமைப்பின் கீழ் ஈராக்கின் கூட்டாட்சி அரசாங்கமானது ஒரு சனநாயக, [[கூட்டாட்சி]] [[நாடாளுமன்ற முறை|நாடாளுமன்றக்]] [[குடியரசு]] என வரையறுக்கப்பட்டுள்ளது. இது [[செயலாட்சியர்|செயலாட்சி]], [[சட்டவாக்க அவை|சட்டவாக்க]] மற்றும் [[நீதித்துறை|நீதித்துறைப்]] பிரிவுகளால் உருவாக்கப்பட்டுள்ளது. மேலும், ஏராளமான சுதந்திரமான ஆணையங்களும் இந்த அரசாங்கத்தில் உள்ளன. கூட்டாட்சி அரசாங்கத்தைத் தவிர்த்து ஒன்று அல்லது அதற்கு மேற்பட்ட ஆளுநராகங்கள், ஆளுநரகங்கள் மற்றும் ஈராக்குக்குள்ளான மாவட்டங்கள் ஆகியவற்றால் உருவாக்கப்பட்ட ஏராளமான பகுதிகளும் உள்ளன. இவை சட்டத்தில் வரையறுக்கப்பட்டுள்ளதன் படி பல்வேறு விவகாரங்களில் அதிகார எல்லைகளைக் கொண்டுள்ளன. நாட்டின் தலைவராக அதிபர் உள்ளார். அரசாங்கத்தின் தலைவராகப் பிரதமர் உள்ளார். அரசியலமைப்பானது இரு அமைப்புகளை உருவாக்கியுள்ளது. அவை பிரதிநிதிகளின் மன்றம் மற்றும் ஒன்றியத்தின் மன்றம் ஆகியவையாகும். நீதித்துறையானது செயலாட்சி மற்றும் சட்டவாக்கப் பிரிவுகளிலிருந்து சுதந்திரமாகச் செயல்படுகிறது. கூட்டாட்சி அரசாங்கத்தின் அதிகார இருப்பிடமாக பகுதாது உள்ளது. பகுதாதுவின் பச்சைப் பகுதியில் அமைந்துள்ள இந்த அரசாங்கமானது அரசாங்கத்தின் தலைமையகம் மற்றும் இராணுவத்தை உள்ளடக்கியுள்ளது. அமெரிக்கத் தூதரகத்தின் தலைமையகம், பிற நாடுகளின் அயல்நாட்டு அமைப்புகள் மற்றும் முகமைகளின் தலைமையகம் ஆகியவையும் இந்த பச்சைப் பகுதியில் தான் அமைந்துள்ளன.

பிரதிநிதிகளின் மன்றமானது ஈராக்கின் முதன்மையான நாடாளுமன்றமாக உள்ளது. நாட்டின் தொகுதிகளில் நான்கில் ஒரு பங்கு பெண்களுக்கு என ஒதுக்கப்பட்டுள்ளன. மொத்தம் உள்ள 329 தொகுதிகளில் ஒன்பது தொகுதிகள் சமய மற்றும் இன சிறுபான்மையினருக்கு என ஒதுக்கப்பட்டுள்ளன. ஐந்து தொகுதிகள் கிறித்தவர்களுக்காகவும், சபேயர், சபாக்கியர், யசீதியர் மற்றும் பெய்லி குர்துகள் ஆகியோருக்கு தலா ஒரு தொகுதி ஒதுக்கப்பட்டுள்ளது. மேற்கொண்டு [[யூதர்]] போன்ற அங்கீகரிக்கப்பட்ட குழுக்களும் அரசாங்கத்திற்கு தங்களது பிரதிநிதிகளைத் தேர்ந்தெடுக்கலாம்.

தேசிய கூட்டணியானது முதன்மையான நாடாளுமன்றக் கூட்டணியாக உள்ளது. முன்னாள் பிரதமர் நூரி மாலிக்கியின் சட்டத்தின் நாடு கூட்டமைப்பு மற்றும் ஈராக்கிய தேசியக் கூட்டணி ஆகியவை இணைக்கப்பட்டதன் ஒரு விளைவாக இந்த கூட்டணி நிறுவப்பட்டது. ஈராக்கிய தேசிய இயக்கமானது இயாத் அல்லாவியால் தலைமை தாங்கப்பட்டுள்ளது. சியா பிரிவைச் சேர்ந்த மதச் சார்பற்ற கொள்கையுடைய இவருக்கு சன்னி பிரிவினரும் பரவலாக ஆதரவு அளிக்கின்றனர். இதன் எதிர்க் கட்சிகளில் பெரும்பாலானவற்றை விட சமயத்தின் பிரிவுக்கு எதிரான பார்வையை அதிகப்படியான, சீரான நிலையுடன் இக்கட்சி கொண்டுள்ளது. குர்து அரசியலானது இரு கட்சிகளைக் கொண்டுள்ளது. அவை மசூத் பர்சானி தலைமையிலான குர்திசுதான் சனநாயகக் கட்சி மற்றும் சலால் தலபானி தலைமையிலான குர்திசுதான் தேசப்பற்று ஒன்றியம் ஆகியவையாகும். 2003-ஆம் ஆண்டிலிருந்து பாத் கட்சியானது தடை செய்யப்பட்டுள்ளது. ஈராக்கில் இக்கட்சியின் செயல்பாடுகளானவை சட்டத்திற்கு புறம்பானவையாக ஆக்கப்பட்டுள்ளன. 2023-ஆம் ஆண்டின் வீ-டெம் சனநாயகச் சுட்டெண்ணின் படி, மத்திய கிழக்கில் தேர்தல் நடத்தப்படும் மூன்றாவது மிக அதிக சனநாயகமுடைய நாடாக ஈராக்கு குறிப்பிடப்பட்டது. சதாம் உசேனின் கீழ் அரசாங்கமானது 10 இலட்சத்துக்கும் மேற்பட்ட பணியாளர்களை வேலைக்கு அமர்த்தியிருந்தது. ஆனால், 2016-இல் இந்த எண்ணிக்கையானது சுமார் 70 இலட்சமாக அதிகரிக்கப்பட்டது. 2016-ஆம் ஆண்டின் நிலவரப்படி அரசாங்கத்தின் வரவு செலவு பற்றாக்குறையானது மொத்த உள்நாட்டு உற்பத்தியில் கிட்டத்தட்ட 25%-ஆக உள்ளது. இதற்கு ஒரு பங்கு காரணம் கச்சா எண்ணெய் விலை குறைந்ததும் ஆகும்.

=== சட்டம் ===
அக்டோபர் 2005-இல் நடந்த ஒரு பொது வாக்கெடுப்பில் ஒட்டு மொத்தமாக 78% பெரும்பான்மையுடன் ஈராக்குக்கான புதிய அரசியலமைப்புக்கு ஒப்புதல் அளிக்கப்பட்டது. இந்நாட்டின் நிலப்பரப்புகளுக்கு இடையே இதற்கான ஆதரவு சதவீதமானது பரவலாக வேறுபட்டிருந்தாலும் ஒப்புதல் அளிக்கப்பட்டது. புதிய அரசியலமைப்பானது சியா மற்றும் குர்து சமூகங்களால் ஆதரவளிக்கப்பட்டது. ஆனால், அரேபிய சன்னி பிரிவினரால் நிராகரிக்கப்பட்டது. இந்த அரசியலமைப்பின் பிரிவுகளின் கீழ் 15 திசம்பர் 2005 அன்று நாடானது தேசிய அளவிலான புதிய நாடாளுமன்றத் தேர்தல்களை நடத்தியது. ஈராக்கின் அனைத்து மூன்று முதன்மையான இனக் குழுக்களும் இனம் சார்ந்து வாக்களித்தன. அசிரிய மற்றும் துருக்மேனிய சிறுபான்மையினரும் இவ்வாறே வாக்களித்தனர். 1959-ஆம் ஆண்டின் சட்ட எண். 198 (தனிநபர் நிலை சட்டம்)-ஆனது ஒருவர் பலரைத் திருமணம் செய்து கொள்வதை மிகவும் கடினமாக்கியது. விவாகரத்து பெறும் நிலை வரும் போது குழந்தையின் பொறுப்பைத் தாயிடம் ஒப்படைத்தது. மனைவியை விட்டு கணவன் விலகிச் செல்வதை தடை செய்தது. 16 வயதுக்கும் கீழானவரைத் திருமணம் செய்வது தடை செய்யப்பட்டது. குடிசார் சட்டத்தின் பகுதி 1-ஆனது இசுலாமிய சட்டத்தை அலுவல் பூர்வமான ஆதாரமென அடையாளம் காண்கிறது. ஈராக்கில் ஷரியா நீதிமன்றங்கள் கிடையாது. ஆனால், குடிசார் நீதிமன்றங்கள் திருமணம் மற்றும் விவாகரத்து உள்ளிட்ட தனி நபர் நிலை சார்ந்த விவகாரங்களுக்கு ஷரியாவைப் பயன்படுத்துகின்றன. 1995-இல் சில வகை குற்ற தண்டனைகளுக்கு ஷரியா தண்டனையை ஈராக்கு அறிமுகப்படுத்தியது. இந்நாட்டின் சட்டமானது பிரெஞ்சு குடிசார் சட்டத்தை அடிப்படையாகவும், மேலும் ஷரியாவின் சன்னி மற்றும் ஜப்பாரி ([[சியா இசுலாம்|சியா]]) விளக்கங்களை அடிப்படையாகக் கொண்டதாகவும் உள்ளது.

2014-இல் கூட்டணியின் தற்காலிக அதிகார அமைப்பின் தலைமை செயல் அதிகாரியான எல். பால் பிரேமர் சட்டத்தின் முதன்மையான அடிப்படையாக ஷரியாவைக் குறிப்பிடும் எந்த ஓர் அரசியல் அமைப்பு முன் வரைவையும் தான் வெட்டதிகாரத்தைப் பயன்படுத்தித் தடை செய்வேன் என்று குறிப்பிட்டார். இந்த அறிவிப்பானது பல உள்ளூர் சியா தலைவர்களுக்குக் கோபத்தை ஏற்படுத்தியது. 2005 வாக்கில் ஐக்கிய அமெரிக்கா இசைவளித்தது. அரசியலமைப்பு முன்வரைவு மீதான இக்கட்டை முடிவுக்குக் கொண்டு வர உதவுவதற்காக அரசியலமைப்பில் ஷரியா பங்காற்ற அனுமதி அளித்தார். ஈராக்கின் இயற்றப்பட்ட சட்டமாக ஈராக்கிய பீனல் கோடு உள்ளது.

=== இராணுவம் ===

உள்துறை மற்றும் பாதுகாப்பு அமைச்சகத்தின் கீழ் பணியாற்றும் படைகளை உள்ளடக்கியதாக ஈராக்கிய பாதுகாப்புப் படைகள் உள்ளன. மேலும், ஈராக்கிய தீவிரவாத எதிர்ப்பு அமைப்பின் கீழானவர்களையும் இவை உள்ளடக்கியுள்ளன. ஈராக்கிய தீவிரவாத எதிர்ப்பு அமைப்பானது ஈராக்கிய சிறப்பு நடவடிக்கைப் படையினர் மற்றும் பிரபல ஒருங்கிணைப்புக் குழுவினர் ஆகியோரை நிர்வகிக்கிறது. ஈராக்கிய தீவிரவாத எதிர்ப்பு அமைப்பு மற்றும் பிரபல ஒருங்கிணைப்புக் குழுவினர் ஆகிய இரு அமைப்புகளுமே ஈராக்கின் பிரதமருக்கு நேரடியாக அறிக்கை அளிக்கின்றன. பாதுகாப்பு அமைச்சகத்தின் கீழான படைகளில் இராணுவம், விமானப்படை, கடற்படை மற்றும் வான் தற்காப்புப் படை ஆகியவை உள்ளடங்கியுள்ளன. பாதுகாப்பு அமைச்சகமானது ஓர் இணைந்த பணியாளர் கல்லூரியையும் நடத்துகிறது. கடற்படை மற்றும் விமானப்படை அதிகாரிகளுக்குப் பயிற்சி அளிக்கிறது. ஈராக்கில் உள்ள நேட்டோ பயிற்சிக் குழுவின் ஆதரவுடன் இது நடத்தப்படுகிறது. இந்தக் கல்லூரியானது 27 செப்டெம்பர் 2005 அன்று அர் ருசுதமியாவில் நிறுவப்பட்டது. இந்த மையமானது இளைய பணியாளர் மற்றும் மூத்த பணியாளர் அதிகாரிகளுக்கு துணை அதிகாரி முதல் மேஜர் வரையிலான பதவிகளுக்காக பாடங்களை நடத்துகிறது.

ஈராக்கின் தற்போதைய ஆயுதப் படைகளானவை ஓர் அமெரிக்க அடித்தளத்தைக் கொண்டு மீண்டும் கட்டமைக்கப்பட்டவையாகும். இந்த இராணுவமானது 13 காலாட்படைப் பிரிவுகள் மற்றும் ஓர் வாகன காலாட்படைப் பிரிவு ஆகியவற்றை உள்ளடக்கியுள்ளது. ஒவ்வொரு பிரிவிலும் நான்கு அணிகளும், 14,000 இராணுவ வீரர்களும் உள்ளனர். 2003-க்கு முன் ஈராக்கு பெரும்பாலும் சோவியத் ஒன்றியத்தில் தயாரிக்கப்பட்ட இராணுவ உபகரணங்களைப் பயன்படுத்திக் கொண்டிருந்தது. ஆனால், அதற்குப் பிறகு இந்நாடானது மேற்குலக ஆயுதங்களைக் கொண்டுள்ளதாக மாற்றப்பட்டுள்ளது. கண்காணிப்பு, புல ஆய்வு மற்றும் துருப்புகளைக் கொண்டு செல்வது ஆகியவற்றுடன் விமானப் படையானது தரைப் படைகளுக்கு ஆதரவளிப்பதற்க்கு என வடிவமைக்கப்பட்டுள்ளது. இரு புல ஆய்வுப் பிரிவுகளானவை இலகு ரக விமானங்களைப் பயன்படுத்துகின்றன. மூன்று உலங்கூர்திப் பிரிவுகளானவை துருப்புக்களின் போக்குவரத்திற்குப் பயன்படுத்தப்படுகின்றன. ஒரு வான் போக்குவரத்துப் பிரிவானது [[லாக்கீட் சி-130 எர்க்குலிசு|சி-130]] விமானத்தை துருப்புக்கள், உபகரணங்கள் மற்றும் இராணுவ பொருட்களின் போக்குவரத்திற்காகப் பயன்படுத்துகிறது. ஈராக்கின் விமானப் படையில் தற்போது 5,000 வீரர்கள் உள்ளனர்.

பெப்பிரவரி 2011 நிலவரப்படி கடற்படையானது 800 [[ஈரூடகப்படை|ஈருடகப் படை பிரிவினர்]] உட்பட தோராயமாக 5,000 மாலுமிகளைக் கொண்டுள்ளது. ஒரு செயல்பாட்டு தலைமையகம், ஐந்து மிதக்கும் பிரிவுகள் மற்றும் இரண்டு ஈருடகப் படைப் பிரிவுகளை உள்ளடக்கிய கடற்படையானது கடற்கரைப் பகுதிகள் மற்றும் உள்நாட்டு நீர்வழிகளைக் கிளர்ச்சியாளர்களின் ஊடுருவலில் இந்து பாதுகாப்பதற்கு என வடிவமைக்கப்பட்டுள்ளது. 4 நவம்பர் 2019 அன்று நூற்றுக்கும் மேற்பட்ட ஆத்திரேலிய பாதுகாப்புப் படையின் இராணுவத்தினர் இடுபணிக் குழுவானது வடக்கு [[பகுதாது|பகுதாதுவை]] அடிப்படையாகக் கொண்ட ஈராக்கின் கிராமப்புற பட்டணமான தசிக்கான பத்தாவது சுற்றுக்காக [[டார்வின் (ஆஸ்திரேலியா)|டார்வினிலிருந்து]] புறப்பட்டனர். ஆத்திரேலியப் இராணுவப் பிரிவினர் காலாட்படையினருக்கான ஈராக்கியப் பள்ளிக்கு வழிகாட்டியாளர்களாகத் திகழ்கின்றனர். இங்கு ஈராக்கிய பாதுகாப்புப் படையினர் பயிற்றுவிக்கப்படுகின்றனர். எனினும், [[ஆத்திரேலியா|ஆத்திரேலியாவின்]] பங்களிப்பானது 250 வீரர்கள் என்பதிலிருந்து 120 ஆத்திரேலிய பாதுகாப்புப் படை வீரர்கள் என்று குறைக்கப்பட்டது. [[நியூசிலாந்து|நியூசிலாந்துடன்]] சேர்த்து ஆத்திரேலிய இராணுவத்தினர் அதற்கு முன்னர் 45,000 ஈராக்கிய சிறப்புப் படையினரை பயிற்றுவித்திருந்தனர்.

17 நவம்பர் 2008 அன்று ஐக்கிய அமெரிக்காவும், ஈராக்கும் படைகளின் நிலை ஒப்பந்தத்துக்கு ஒப்புக் கொண்டன. பரந்த உத்தி ரீதியிலான உருவரைச் சட்ட ஒப்பந்தத்தின் ஒரு பகுதி இதுவாகும். 5 சனவரி 2020 ஆன்று ஈராக்கில் இருந்து ஐக்கிய அமெரிக்கத் துருப்புகளை வெளியேற்றப் பணியாற்றுமாறு அரசாங்கத்திடம் குறிப்பிட்ட ஒரு தீர்மானத்திற்கு ஈராக்கிய நாடாளுமன்றமானது வாக்களித்தது. [[குத்ஸ் படைகள்|குத்ஸ் படைகளின்]] தளபதியான [[காசிம் சுலைமானி|காசிம் சுலைமானியைக்]] கொன்ற ஐக்கிய அமெரிக்க ஆளில்லா விமானத் தாக்குதல் நடைபெற்று இரண்டு நாட்கள் கழித்து இந்தத் தீர்மானமானது நிறைவேற்றப்பட்டது. துருப்புக்களை அனுப்பியதன் மூலம் இசுலாமிய அரசின் குழுக்களுக்கு எதிராக ஈராக்குக்கு உதவுவதற்காக ஐக்கிய அமெரிக்காவுக்கு அனுமதியளித்த 2014-ஆம் ஆண்டின் ஒப்பந்தத்தை முடிவுக்குக் கொண்டு வருவதற்கு இந்தத் தீர்மானமானது குறிப்பாக அழைப்பு விடுத்தது. சுலைமானி கொல்லப்பட்டதற்குப் பிறகு பழிவாங்குவோம் என்று [[ஈரான்]] குறிப்பிட்ட நிலையில் ஈராக்கில் துருப்புகளை வாசிங்டன் நிறுத்தும் ஓர் ஒப்பந்தத்தை முடிவுக்குக் கொண்டு வருவதற்கும் இந்தத் தீர்மானமானது முக்கியத்துவம் அளித்தது. பகுதாதுவில் இருந்த அமெரிக்கத் தூதரகம் மீது ஈரானிய ஆதரவு பெற்ற போராளிகள் ஏவுகணைகளை ஏவியதன் ஒரு விளைவாக 28 செப்டெம்பர் 2020 அன்று ஈராக்கிலிருந்து தூதரக அதிகாரிகளை திரும்பப் பெற்றுக் கொள்ள வாசிங்டன் ஆயத்தமானது. இசுலாமிய அரசு தோற்கடிக்கப்பட்டதற்குப் பிறகு ஈராக்கில் தனது இராணுவ இருப்பைப் பெருமளவுக்கு ஐக்கிய அமெரிக்கா குறைத்தது.

=== அயல் நாட்டு உறவுகள் ===
வரலாறு முழுவதும் வேறுபட்ட அரசுகளின் கீழ் வேறுபட்ட அயல்நாட்டுக் கொள்கைகளை ஈராக்கு பின்பற்றி வந்துள்ளது. [[ஐக்கிய நாடுகள் அவை]], [[அரபு நாடுகள் கூட்டமைப்பு]] மற்றும் [[ஓப்பெக்]] ஆகிய அமைப்புகள் தொடங்கப்பட்ட போதே ஈராக்கு ஓர் உறுப்பினராகச் சேர்ந்தது. முடியாட்சியின் கீழ் இது மேற்குலகத்துக்கு ஆதரவான நிலைப்பாட்டைக் கொண்டிருந்தது. பகுதாது ஒப்பந்தத்தின் ஓர் அங்கமாக இந்நாடு திகழ்ந்தது. [[பனிப்போர்|பனிப் போரின்]] போது [[சோவியத் ஒன்றியம்|சோவியத்து ஒன்றியத்துக்கு]] எதிரான ஒரு கூட்டணியாக பகுதாது ஒப்பந்தம் திகழ்ந்தது. [[துருக்கி]], ஈரான் மற்றும் [[ஆப்கானித்தான் இராச்சியம்|ஆப்கானித்தானுடனான]] சாதபாத் ஒப்பந்தத்தின் ஓர் உறுப்பினராகவும் ஈராக்கு இருந்து வந்தது. அப்துல் கரீம் காசிமின் காலத்தின் போது ஈராக்கு பகுதாது ஒப்பந்தத்தில் இருந்து விலகியது. சோவியத் ஒன்றிய செல்வாக்கின் கீழான கிழக்குக் குழுவுடன் நெருக்கமான உறவு முறைகளை அமைத்தது. குவைத்தை ஈராக்கின் ஒரு பகுதியாக உரிமை கோரியது. ஆனால், பின்னர் வந்த அரசுகள் குவைத்தின் சுதந்திரத்தை அங்கீகரித்தன. [[சதாம் உசேன்|சதாம் உசேனின்]] கீழ் ஈராக்கு ஒரு பிராந்திய சக்தியாகத் திகழ்ந்தது. சோவியத் ஆதரவு நாடுகளுடன் இது உறவுமுறைகளைப் பேணியது. [[சீனா]], [[இந்தியா]], [[பிரான்சு]] மற்றும் [[ஜோர்தான்|யோர்தான்]] ஆகிய நாடுகளுடன் நெருக்கமான வணிக உறவு முறைகளைக் கொண்டிருந்தது. இசுரேலுக்கு எதிரான பாலத்தீனப் போராளிகளுக்கு ஆதரவு அளித்தது. [[வியட்நாம் போர்|வியட்நாம் போரின்]] போது [[வடக்கு வியட்நாம்|வடக்கு வியட்நாமுக்கு]] நிதி ஆதரவையும் கூட ஈராக்கு அளித்தது. போருக்குப் பிந்தைய [[வியட்நாம்|வியட்நாமில்]] மறுகட்டமைப்புக்கு உதவிகளையும் ஈராக்கு அளித்தது. ஆனால், ஈரானுடனான இந்நாட்டின் போரின் போது ஐக்கிய அமெரிக்கா, ஐக்கிய இராச்சியம் மற்றும் பிரான்சு ஆகிய நாடுகளிடமிருந்து ஈராக்கு ஆதரவைப் பெற்றது. மேலும், குவைத்து மற்றும் சவூதி அரேபியா ஆகிய நாடுகளும் ஈராக்குக்கு ஆதரவு அளித்தன. எனினும், வளைகுடா போருக்குப் பிறகு இந்த உறவு முறைகளானவை மோசமடைந்தன. இது ஈராக்கு மீது படையெடுப்பதற்குக் காரணமாகக் குறிப்பிடப்பட்டது. இந்தப் படையெடுப்புக்கு [[பிரான்சு]], [[செருமனி]], [[பெலருஸ்]], [[உருசியா]] மற்றும் [[சீனா]] ஆகிய நாடுகள் எதிர்ப்புத் தெரிவித்தன. அதே நேரத்தில், சவூதி அரேபியாவும், துருக்கியும் இந்தப் படையெடுப்புக்கு ஆதரவு அளிக்க மறுத்தன.



போர் முடிந்ததற்குப் பிறகு அண்டை நாடுகளுடனான உறவு முறைகளை மேம்படுத்த ஈராக்கு விரும்பியது. உயர்மட்ட அளவிலான பரற்பர வருகை புரிதல்களுக்குப் பிறகு 2005-ஆம் ஆண்டில் இருந்து ஈரானுடனான இந்நாட்டின் உறவு முறைகளானவை செழித்துள்ளன. நிலையானது எளிமையானதில் இருந்து ஈராக்கு இதன் அண்டை அரபு நாடுகளுடன் மீண்டும் உறவு முறைகளைப் புதுப்பித்துள்ளது. அதே நேரத்தில், ஈரானுடனும் உறவு முறைகளைப் பேணி வருகிறது. இதன் அண்டை நாடுகளின் பாதுகாப்பு கவலைகளை மோசமாக்காத அதே நேரத்தில் அயல் நாட்டு உறவுகளில் ஒரு நடைமுறை ரீதியிலான சமநிலையை வேண்டும் ஒரு நாடக தன்னை நிலை நிறுத்தும் ஒரு முயற்சியாக இவ்வாறு ஈராக்கு செயல்பட்டு வருகிறது. துருக்கியுடனான இந்நாட்டின் உறவு முறையானது பதட்டங்கள் மற்றும் ஒத்துழைப்பு ஆகிய இரண்டையும் கொண்டுள்ளது. இதற்கு பெரும்பங்குக் காரணம் குர்திசுதான் மாகாண அரசாங்கமாகும். ஏனெனில், [[துருக்கி]] மற்றும் [[குர்திசுத்தான் தொழிலாளர் கட்சி|குர்திசுதான் தொழிலாளர் கட்சிக்கு]] இடையிலான சண்டைகளானவை தொடர்ந்து நடைபெற்று வருகின்றன. அக்டோபர் 2011-இல் ஈராக்குக்குள் எல்லை தாண்டி கிளர்ச்சியாளர்களைப் பின் தொடரும் ஆற்றலை துருக்கியப் படைகளுக்கு வழங்கிய ஒரு சட்டத்தை துருக்கி நாடாளுமன்றமானது மீண்டும் புதுப்பித்தது. துருக்கியின் "பெரும் அனத்தோலியத் திட்டமானது" ஈராக்கின் குடிநீர் வழங்குதலைக் குறைத்துள்ளது, வேளாண்மையை பாதித்துள்ளது. இதற்கு மாறாக, [[துருக்கி]] ஈராக்கில் பெருமளவுக்கு முதலீடும் செய்துள்ளது. ஒத்துழைப்பை விரிவாக்கும் முயற்சியாக சிரியாவுடனான உறவுமுறைகளைப் புதுப்பிக்கவும் ஈராக்கு முயன்று வருகிறது. 2022-இல் தனது படையெடுப்புக்காக குவைத்துக்கு இழப்பீடுகளை வழங்கத் தொடங்கியதை ஈராக்கு முழுவதுமாக வழங்கி முடித்தது. எல்லையை வரையறுக்கும் ஒரு தீர்க்கமான ஒப்பந்தத்தை தாங்கள் உருவாக்கி வருவதாக சமீபத்தில் ஈராக்கு மற்றும் குவைத்தின் வெளியுறவு அமைச்சர்கள் அறிவித்தனர்.

ஈராக்கு ஒரு வளர்ந்து வரும் நடுத்தர அளவு சக்தியாகும். பல பிராந்திய பிரச்சனைகளில் இடையீட்டாளரின் ஒரு பங்கை இது ஆற்றி வருகிறது. 2021-இல் ஈரான் மற்றும் சவூதி அரேபியாவுக்கு இடையிலான நேரடி சமாதான பேச்சுவார்த்தைகள் பகுதாதுவில் நடத்தப்பட்டன. சவூதி அரேபியா மற்றும் ஈரானுக்கு இடையில் இடையீட்டாளராகச் செயல்பட்டதில் இந்நாட்டின் வெற்றிக்குப் பிறகு எகிப்து, யோர்தான் மற்றும் ஈரானுக்கு இடையில் இடையீட்டாளராகச் செயல்பட இந்நாடு முயற்சித்தது. [[யெமன்|ஏமனில்]] தற்போது நடைபெற்று வரும் பிரச்சனைக்கும் ஒரு தீர்வைக் காண இடையீட்டாளராகச் செயல்பட தனது விருப்பத்தை ஈராக்கு வெளிப்படுத்தியது. 2015-ஆம் ஆண்டின் முக்கியமான ஈரானிய அணுசக்தி ஒப்பந்தத்திலிருந்து [[டோனால்ட் டிரம்ப்]] நிர்வாகமானது விலகியதைத் தொடர்ந்து ஐக்கிய அமெரிக்கா மற்றும் ஈரானுக்கு இடையில் ஒரு இடையீட்டாளராகச் செயல்பட ஈராக்கு 2019-ஆம் ஆண்டிலிருந்து முயற்சித்து வருகிறது. முன்னர் ஒபாமா நிர்வாகத்தின் கீழ் 2012-இல் ஈரான்-ஐக்கிய அமெரிக்க அணுசக்தி ஒப்பந்ததிற்கான பேச்சுவார்த்தைகள் பகுதாதுவில் நடத்தப்பட்டன. துருக்கி மற்றும் சிரியாவுக்கு இடையிலும் இடையீட்டாளராகச் செயல்பட ஈராக்கு முயற்சித்துள்ளது. மேலும், [[சிரியா|சிரியாவில்]] [[சிரிய உள்நாட்டுப் போர்|உள்நாட்டுப் போரின்]] போது [[பசார் அல்-அசத்|பசார் அல்-அசாத்தின்]] அரசாங்கம், எதிர்ப்புக் குழுக்கள் மற்றும் [[அரபு நாடுகள் கூட்டமைப்பு]] ஆகியவற்றுக்கு இடையிலும் இடையீட்டாளராகச் செயல்பட முயற்சித்துள்ளது. 2025-இல் உக்குரைன் மற்றும் உருசியாவுக்கு இடையில் ஓர் இடையீட்டாளராகச் செயல்பட தனது விருப்பத்தை ஈராக்கு வெளிப்படுத்தியது. ஈரான் மற்றும் வளைகுடா நாடுகளுக்கு இடையில் பேச்சுவார்த்தைகள் நடைபெறுவதற்கும் ஈராக்கு உதவி வருகிறது.

பிராந்திய பொருளாதார ஒத்துழைப்பை ஈராக்கு வலிமைப்படுத்தியுள்ளது. உலகளாவிய கச்சா எண்ணெய் சந்தையில் ஒரு செல்வாக்கு மிக்க பங்கை ஈராக்கு ஆற்றி வருகிறது. வளைகுடா ஒத்துழைப்பு மன்ற நாடுகளுடன் இதன் உறவுமுறைகளை வலிமையாக்கவும் ஈராக்கு விரும்புகிறது. சவூதி அரேபியா மற்றும் கத்தார் போன்ற வளைகுடா ஒத்துழைப்பு மன்ற நாடுகள் மற்றும் சீனா ஆகிய நாடுகள் ஈராக்கில் பல்வேறு திட்டங்களில் முதலீடு செய்துள்ளன. 2021-இல் பிராந்திய பாதுகாப்பு உச்சி மாநாடானது பகுதாதுவில் நடத்தப்பட்டது. இதில், ஈரான், சிரியா, சவூதி அரேபியா, யோர்தான், குவைத்து, கத்தார், பிரான்சு, [[ஐக்கிய அரபு அமீரகம்]], எகிப்து மற்றும் [[ஐரோப்பிய ஒன்றியம்]] ஆகியவை பங்ககெடுத்தன. 2023-இல் பொருளாதார இணைப்பு மற்றும் பிராந்திய நிலைத் தன்மைக்காக ஒரு பொருளாதார மாநாட்டையும் இந்நாடு நடத்தியது. ஈராக்கிடமிருந்து கச்சா எண்ணெயை மிகப் பெரிய அளவில் வாங்கும் நாடுகளாக இந்தியாவும், சீனாவும் திகழ்கின்றன. 12 பெப்பிரவரி 2009 அன்று [[வேதி ஆயுத உடன்படிக்கை|வேதி ஆயுத உடன்படிக்கையில்]] 186-ஆகச் சேரும் நாடாக ஈராக்கு அலுவல் பூர்வமாக உருவானது. இந்த ஒப்பந்தத்தின் பிரிவுகளின் கீழ் அறிவிக்கப்பட்ட [[வேதியியல் ஆயுதம்|வேதியியல் ஆயுதங்களைக்]] கொண்ட ஒரு நாடாக ஈராக்கு கருதப்படும் என்று கூறப்பட்டது. இவர்களின் பிந்தைய சேர்க்கையின் காரணமாக தங்களது வேதியியல் ஆயுதங்களை அழிக்கும் தற்போதுள்ள கால வரையறையிலிருந்து விலக்களிக்கப்பட்ட ஒரே ஒரு நாடாக ஈராக்கு திகழ்வதாகக் குறிப்பிடப்பட்டது. எனினும், ஈராக்கின் இந்த முற்போக்கான தூதரக உறவு முறைகளானவை ஈராக்கின் அரசியல் தளத்தில் ஐக்கிய அமெரிக்கா மற்றும் ஈரானின் அதிகரித்து வரும் செல்வாக்கு, போருக்குப் பிந்தைய தாக்கம் மற்றும் அமைதியின்மை, மற்றும் ஈராக்கின் பல் வகைமையுடைய மக்கள் மத்தியில் அடையாளப் பிரச்சனை உள்ளிட்ட சவால்களை எதிர் கொண்டுள்ளன.

=== மனித உரிமைகள் ===
சமீபத்திய வரலாற்றில் ஈராக்கு மற்றும் அந்நாட்டின் குர்து மக்களுக்கு இடையிலான உறவு முறைகளானவை மோசமடைந்துள்ளன. குறிப்பாக, 1980-களில் அவர்களுக்கு எதிராக சதாம் உசேனின் நடவடிக்கைகளால் இவை மோசமடையத் தொடங்கின என்று குறிப்பிடப்படுகிறது. 90-களின் தொடக்கத்தில் ஈராக்கில் நடத்தப்பட்ட தமது போராட்டங்களுக்குப் பிறகு குர்து மக்கள் தங்களது தாயகத்திலிருந்து வெளியேறினர். மேற்கொண்ட சண்டைகளைத் தடுக்கும் பொருட்டு வடக்கு ஈராக்கின் மீது ஈராக்கிய விமானங்கள் பறப்பதற்கான தடையை மேற்குலக நாடுகளின் கூட்டணியானது விதித்தது. வரலாற்று ரீதியாக மோசமான உறவு முறைகள் இருந்த போதிலும் அதில் சில முன்னேற்றங்களும் காணப்பட்டுள்ளன. ஈராக்கு அதன் முதல் குர்து அதிபரான சலால் தலபானியை 2005-ஆம் ஆண்டு தேர்ந்தெடுத்தது. மேலும், ஈராக்கின் அரசியலமைப்பின் பிரிவு 4-இன் படி [[அரபு மொழி|அரபு மொழியுடன்]] சேர்த்து ஈராக்கின் ஓர் அலுவல் பூர்வ மொழியாக தற்போது [[குர்தி மொழி|குர்து மொழியும்]] உள்ளது.

ந. ந. தி. ஈ. உரிமைகளானவை ஈராக்கில் தொடர்ந்து வரம்புக்குட்பட்டவையாக உள்ளன. குற்றமற்றதாக ஆக்கப்பட்டாலும், [[நேர்பாலீர்ப்பு|நேர்பாலீர்ப்பானது]] ஈராக்கிய சமூகத்தில் தொடர்ந்து [[தற்பாலினர் வெறுப்பு|இகழ் கற்பித்தலுக்கு உள்ளாகிறது]]. இசுலாமிய அரசின் கட்டுப்பாட்டில் இருந்த நிலப்பரப்பில் மனித உரிமைகளானவை பெருமளவுக்கு மீறப்பட்டதாக பதிவுகள் உள்ளன. இசுஸாமிய அரசால் ஆக்கிரமிக்கப்பட்டிருந்த மோசுலின் பகுதியில் மொத்தமாக நடத்தப்பட்ட மரண தண்டனைகள், [[சிஞ்சார்|சிஞ்சாரில்]] யசீதியருக்கு எதிரான இனப்படுகொலை மற்றும் ஈராக்கிலிருந்து அசிரிய கிறித்தவர்கள் வெளியேற்றப்பட்டது உள்ளிட்டவை இதில் அடங்கும்.

=== நிர்வாகப் பிரிவுகள் ===


ஈராக்கு 18 [[ஆளுநரகம்|ஆளுநராகங்களைக்]] (அல்லது [[மாகாணம்|மாகாணங்கள்]]) (, ஒருமை ) கொண்டதாகும். இந்த ஆளுநரகங்களானவை மேற்கொண்டு மாவட்டங்களாகவும் (அல்லது ), அவையும் மேற்கொண்டு துணை மாவட்டங்களாகவும் (அல்லது ) பிரிக்கப்பட்டுள்ளன. 19-ஆவது ஆளுநராகமான [[ஹலாப்ஜா மாகாணம்|அலப்சா ஆளுநராகமானது]] ஈராக்கிய அரசாங்கத்தால் அங்கீகரிக்கப்படாததாகும்.


== பொருளாதாரம் ==
ஈராக்கு [[உறுதிப்படுத்தப்பட்ட எண்ணெய் வள அடிப்படையில் நாடுகளின் பட்டியல்|கச்சா எண்ணெய் வளங்களை]] ஏராளமாகக் கொண்ட உயர்-நடு-வருமானமுடைய ஒரு நாடாகும். ஐக்கிய அரபு அமீரகம், சவூதி அரேபியா, எகிப்து மற்றும் அல்சீரியா ஆகிய நாடுகளுடன் சேர்ந்து அரபு உலகத்தின் பொருளாதாரத்திற்குப் பங்களிக்கும் முன்னணி பங்களிப்பாளர்களில் ஒரு நாடாக ஈராக்கு திகழ்கிறது. இந்த நாடுகளும், ஈராக்கும் சேர்ந்து இப்பகுதியின் மொத்த பொருளாதார உற்பத்தியில் 72% பங்களிக்கின்றன. ஈராக்கின் பொருளாதாரத்தில் [[பாறை எண்ணெய்|கச்சா எண்ணெய்]] தொழிற்துறையின் பங்கானது ஆதிக்கம் மிக்கதாக உள்ளது. பாரம்பரியமாக இந்நாட்டின் அந்நியச் செலாவணியில் சுமார் 95%-ஐ இத்தொழிற்துறை வழங்குகிறது. பிற தொழிற்துறைகளில் வளர்ச்சி இல்லாததால் வேலைவாய்ப்பின்மையானது 18% - 30% இருப்பதற்கும், தனிநபர் சராசரி வருமானமானது -ஆக இருப்பதற்கும் இது காரணமாகி உள்ளது. 2011-ஆம் ஆண்டில் முழு நேர வேலை வாய்ப்பில் கிட்டத்தட்ட 60% வேலை வாய்ப்பிற்கு அரசு பணியிடங்கள் காரணமாகியுள்ளன. ஈராக்கிய பொருளாதாரத்தில் ஆதிக்கம் செலுத்தும் கச்சா எண்ணெய் ஏற்றுமதி தொழிற்துறையானது குறைந்த அளவு வேலைவாய்ப்பையே உருவாக்கியுள்ளது. தற்போது பெண்களில் ஒரு மிதமான அளவு சதவீதத்தினர் மட்டுமே (2011-ஆம் ஆண்டுக்கான மிக உயர்ந்த மதிப்பீடானது 22% ஆகும்) வேலையாட்கள் எண்ணிக்கையில் பங்கேற்கின்றனர். இந்நாட்டின் அதிகாரப்பூர்வ நாணயம் ஈராக்கிய தினார் ஆகும். மைய தற்காலிக அதிகார அமைப்பானது புதிய தினார் நாணயங்கள் மற்றும் நோட்டுகளை வெளியிடுகிறது. இந்த நாணயங்களானவை டீ லா ருயே எனும் பிரித்தானிய தனியார் நிறுவனத்தால் நவீன போலி-எதிர்ப்பு தொழில்நுட்பங்களைப் பயன்படுத்தி அச்சிடப்படுகின்றன.

2003-ஆம் ஆண்டின் படையெடுப்புக்கு முன்னர் ஈராக்கின் [[திட்டமிட்ட பொருளாதாரம்|மைய அரசாங்கத்தால் திட்டமிடப்பட்ட பொருளாதாரமானது]] நிறுவனங்களை அயல்நாட்டினர் உடைமையாக வைத்திருப்பதைத் தடை செய்திருந்தது. அரசாங்கமே பொதுத் துறை நிறுவனங்களாக பெரும்பாலான பெரிய தொழிற்துறைகளை நடத்தியது. அயல்நாட்டுப் பொருட்கள் விற்பனையைத் தடுப்பதற்காக பெருமளவிலான [[தீர்வை|தீர்வைகளை]] அயல்நாட்டுப் பொருட்கள் மீது இந்நாடு விதித்தது. 1972-ஆம் ஆண்டில் கச்சா எண்ணெயானது தேசிய மயமாக்கப்பட்டது. அதில் இருந்து கிடைத்த வருவாயானது அரசாங்க வளர்ச்சித் திட்டங்களுக்காகச் செலவழிக்கப்பட்டது. மத்திய கிழக்கில் மிக முன்னேறிய நாடுகளில் ஒன்றாக ஈராக்கு திகழ்ந்தது. ஆனால், பொருளாதாரத் தடைகளின் விளைவாக இதன் பொருளாதாரமானது வீழ்ச்சியை எதிர் கொண்டது. [[ஈராக் மீதான படையெடுப்பு, 2003|2003-ஆம் ஆண்டுக்குப்]] பிறகு ஈராக்கியப் பொருளாதாரத்தைத் [[தனியார்மயமாக்கல்|தனியார்மயமாக்கும்]] பல ஆணைகளைக் கூட்டணி தற்காலிக அதிகார அமைப்பானது சீக்கிரமே வெளியிடத் தொடங்கியது. இந்நாட்டை [[அன்னிய நேரடி முதலீடு|அயல்நாட்டு முதலீட்டுக்குத்]] திறந்து விட்டது. 20 நவம்பர் 2004 அன்று பாரிசு குழு கடன் அளிக்கும் நாடுகள் அக்குழுவின் உறுப்பினர்களுக்கு ஈராக்கு வைத்திருந்த  கடனில் 80%-ஐ () தள்ளுபடி செய்ய ஒப்புக் கொண்டன. படையெடுப்பின் போது ஈராக்கின் மொத்த வெளிநாட்டுக் கடனானது சுமார் -ஆக இருந்தது. 2004-ஆம் ஆண்டு வாக்கில் மேற்கொண்டு  இதில் அதிகரித்தன. இந்த கடன் தள்ளுபடியானது 30% உடைய இரு கட்டங்கள் மற்றும் 20% உடைய ஒரு கட்டம் என மூன்று கட்டங்களாக அமல்படுத்தப்பட்டது.

படையெடுப்புக்கு ஐந்து ஆண்டுகளுக்குப் பிறகு 24 இலட்சம் மக்கள் உள்நாட்டுக்குள் இடம்பெயர்ந்தனர் என மதிப்பிடப்பட்டுள்ளது (ஈராக்குக்கு வெளியே மேற்கொண்டு 20 இலட்சம் பேர் இடம்பெயர்ந்தனர் என்று மதிப்பிடப்பட்டது). 40 இலட்சம் ஈராக்கியர் உணவுக்குப் பாதுகாப்பு நிலை அற்றவர்கள் என்று கருதப்பட்டனர். குழந்தைகளில் நான்கில் ஒருவர் நீடித்த ஊட்டச்சத்துக் குறைபாட்டால் பாதிக்கப்பட்டனர் என்று குறிப்பிடப்பட்டது. ஈராக்கியக் குழந்தைகளில் மூன்றில் ஒரு பங்கினர் மட்டுமே பாதுகாப்பான குடிநீரைப் பெற்றவர்களாகக் குறிப்பிடப்பட்டனர். 1990-ஆம் ஆண்டின் படையெடுப்பைத் தொடர்ந்து குவைத்துக்கான போர் இழப்பீட்டுத் தொகையை உறுதி செய்வதற்காக உருவாக்கப்பட்ட ஐ நா இழப்பீட்டு ஆணையம் நிறுவப்பட்டு 30 ஆண்டுகளுக்குப் பிறகு, 2022-இல் குவைத்துக்கு போர் இழப்பீட்டுத் தொகையாக ஒட்டு மொத்தமாக -ஐ ஈராக்கு செலுத்தி விட்டதாக இழப்பீட்டுத் தொகை ஆணையமானது அறிவித்தது. அயல்நாட்டு வளர்ச்சி அமைப்பின் எனும் நிறுவனத்தின் கூற்றுப்படி, பன்னாட்டு அரசு சாரா அமைப்புகள் தங்களது பணிகளைச் செய்வதில் ஈராக்கில் சவால்களை எதிர் கொண்டுள்ளன. "அங்கொன்றும் இங்கொன்றுமாக செயல்பாடுகள் நடைபெறுதல், பெரும்பாலும் இரகசியமாகச் செயல்பாடுகள் நடைபெறுதல், பாதுகாப்பற்ற நிலையால் தடங்கள் ஏற்படுதல், ஒத்திசைவான நிதி கிடைக்கப் பெறாமை, வரம்புக்குட்பட்ட செயல்பாட்டு ஆற்றல் மற்றும் சரியான தகவல்கள் கிடைக்கப் பெறாமை" ஆகியவற்றால் அரசு சாரா நிறுவனங்களின் உதவிகளானவை பாதிக்கப்பட்டுள்ளதாகக் குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது. பன்னாட்டு அரசு சாரா நிறுவனங்களானவை தாக்குதலுக்கு உள்ளாகியுள்ளன. முதல் ஐந்து ஆண்டுகளின் போது 94 பணியாளர்கள் கொல்லப்பட்டனர், 248 பேர் காயமடைந்தனர், 24 பேர் கைது செய்யப்பட்டனர் அல்லது தடுப்பில் வைக்கப்பட்டனர், 89 பேர் கடத்தப்பட்டனர் என்று குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது.

பொருளாதாரத்தின் மீது கடுமையான தாக்கத்தை போரானது ஏற்படுத்தியுள்ளது. அரபு செய்திகள் நிறுவனத்தின் அறிக்கையின் படி, மீட்சிக்கான நேர்மறையான அறிகுறிகளை ஈராக்கு காட்டி வருகிறது. போர் முடிந்ததில் இருந்து ஈராக்கின் குர்து மற்றும் சியா மக்கள் வாழும் பகுதிகளானவை பொருளாதார வளர்ச்சியை கண்டுள்ளன. [[ஈராக்கிய குர்திஸ்தான்|ஈராக்கிய குர்திசுதானானது]] பொருளாதார ரீதியாக மிகுந்த நிலைத் தன்மையுடைய பகுதியாக உள்ளது. சமீபத்திய ஆண்டுகளில், ஈராக்கில் உள்ள சன்னி மக்கள் வாழும் மாகாணங்களும் பொருளாதார முன்னேற்றத்தைக் கண்டுள்ளன. ஏராளமான புதிய கட்டுமானத் திட்டங்களால் இவை நிரூபிக்கப்பட்டுள்ளன. 2025-இல் நாடாளுமன்ற சபாநாயகர் மகுமூதுல்லா அல்-மசாதானி பாதுகாப்பு மற்றும் பொருளாதார ரீதியில் ஈராக்கு நிலையாக உள்ளதாகக் குறிப்பிட்டுள்ளார். அணி சேரா அணுகு முறையை ஈராக்கு மேற்கொண்டுள்ளதாகவும் குறிப்பிட்டார். மேற்கொண்டு ஈராக்கு ஒரு வேளாண்மை நாடாகும். ஈராக்கில் சுற்றுலாத் துறையானது ஒரு முதன்மையான வளர்ச்சியடைந்து வரும் தொழிற்துறையாக உள்ளது. இதில் [[ஈராக்கின் உலகப் பாரம்பரியக் களங்கள்|தொல்லியல் சுற்றுலா]] மற்றும் சமயச் சுற்றுலா உள்ளிட்டவை அடங்கும். அதே நேரத்தில், [[சூழலியல் சுற்றுலா|சூழலியல் சுற்றுலாவுக்கான]] ஓர் ஆற்றல் வாய்ந்த அமைவிடமாகவும் இந்நாடு கருதப்படுகிறது.

=== சுற்றுலா ===

பல ஆண்டுகளாக ஒரு முக்கியமான [[சுற்றுலா ஈர்ப்பு]] மையமாக ஈராக்கு திகழ்ந்தது. [[ஈரான் – ஈராக் போர்|ஈரானுடனான போரின்]] போதும், ஐக்கிய அமெரிக்கா மற்றும் அதன் கூட்டணி நாடுகளால் ஈராக்கு மீது நடத்தப்பட்ட [[ஈராக் மீதான படையெடுப்பு, 2003|படையெடுப்புக்குப்]] பிறகும் இந்நிலையானது பெருமளவுக்கு மாறியது. ஈராக்கு தொடர்ந்து வளர்ச்சி, நிலைத்தன்மையை அடைந்து வந்தாலும் ஈராக்கில் சுற்றுலா துறையானது பல சவால்களை இன்னும் எதிர் கொண்டுள்ளது. ஓர் உலகளாவிய சுற்றுலா ஈர்ப்பு மையமாக இதன் பெரும் உள்ளார்ந்த ஆற்றலை அடைவதிலும், சுற்றுலாவுடன் தொடர்புடைய பொருளாதார அனுகூலங்களைப் பெறுவதிலும் அரசாங்கத்தால் சிறிதளவு முயற்சிகளே மேற்கொள்ளப்பட்டுள்ளன என்று குறிப்பிடப்படுகிறது. இதற்கு முதன்மையான காரணம் சண்டைகளாகும். ஈராக்கில் பண்டைக் காலத்தைச் சேர்ந்த தளங்களானவை ஏராளமாக உள்ளன. பெரிய நகரங்களுக்கு அருகிலுள்ள இவ்வாறான பல தளங்கள் அகழ்வாய்வு செய்யப்பட்டுள்ளன. சமீபத்தில் பெருமளவு மறு சீரமைப்பை பாபிலோன் கண்டுள்ளது. இதன் பிரபலமான [[ஊரின் சிகூரட்|தொல் பூசை முகடு]] (விவிலிய [[பாபேல் கோபுரம்|பாபேல் கோபுரத்திற்கான]] அகத்தூண்டுதல் இது தான்), [[பாபிலோனின் தொங்கு தோட்டம்|தொங்கும் தோட்டங்கள்]] (உலகின் ஏழு அதிசயங்களில் ஒன்று) மற்றும் [[இஷ்தர் கோயில் நுழைவாயில்]] ஆகியவற்றுக்காக இந்நகரம் அறியப்படுகிறது. இது இந்நகரத்தை ஒரு முதன்மையான சுற்றுலா ஈர்ப்பு இடமாக ஆக்குகிறது.

[[பாபிலோன்|பாபிலோனின்]] ஓர் எதிரியான [[நினிவே|நினிவேயும்]] குறிப்பிடத்தக்க அளவு மறு சீரமைப்பு மற்றும் மறுகட்டமைப்பைக் கண்டுள்ளது. [[அல் நசிரியா|நசிரியாவுக்கு]] அருகில் அமைந்துள்ளதும், முதல் சுமேரிய நகரங்களில் ஒன்றானதுமான [[ஊர் (மெசொப்பொத்தேமியா)|ஊரானது]] பகுதி அளவுக்கு மறு சீரமைக்கப்பட்டுள்ளது. [[ஆபிரகாம்|ஆபிரகாமின்]] பிறந்த இடமாக யூதர்களால் இது மதிக்கப்படுகிறது. வசீத், [[நிம்ருத்]], [[நிப்பூர்]], [[லகாசு]], [[அசூர், பண்டைய நகரம்|அசூர்]], சல்மான் பாக் மற்றும் அத்ரா உள்ளிட்டவை பிற பிரபலமான தளங்களில் அடங்கும். ஒரு பெரும் தொல்லியல் மற்றும் வரலாற்று செழிப்புடைய ஒரு நாட்டிலுள்ள சில முக்கியமான தளங்களின் எடுத்துக்காட்டுகளின் ஒரு பட்டியல் இதுவாகும். [[சூழலியல் சுற்றுலா|சூழலியல் சுற்றுலாவுக்கான]] ஓர் ஆற்றல் வாய்ந்த அமைவிடமாக ஈராக்கு கருதப்படுகிறது. தெற்கு ஈராக்கு முழுவதும் அமைந்துள்ள [[மெசொப்பொத்தேமியாவின் சதுப்பு நிலங்கள்|மெசொப்பொத்தேமியாவின் சதுப்பு நிலங்களானவை]] பிரபலமானவையாகும். எனினும், 1991-ஆம் ஆண்டின் போராட்டங்களின் போது அரசாங்கத்தால் இது வற்றச் செய்யப்பட்டது. சமீபத்திய ஆண்டுகளில் சதுப்பு நிலங்களானவை புத்துயிர் பெற்றுள்ளன.

2003-ஆம் ஆண்டிலிருந்து சமயம் சார்ந்த சுற்றுலாவும் வளர்ச்சியைக் கண்டுள்ளது. [[கர்பலா]] மற்றும் [[நஜாப்|நஜாப்பை]] சுற்றியுள்ள புனித சியா இசுலாமிய தளங்கள் குறிப்பாகவும், மேலும் பகுதாது மற்றும் சமர்ரா ஆகிய இடங்களும் வளர்ச்சியைக் கண்டுள்ளன. [[இசுலாம்]], [[கிறிஸ்தவம்|கிறித்தவம்]], [[யூதம்]], யசீதியம், [[சரதுசம்]], மற்றும் மந்தேயியம் ஆகிய சமயங்களுடன் தொடர்புடைய ஏராளமான இடங்களுக்குத் தாயகமாக ஈராக்கு திகழ்கிறது. [[இஸ்ரேல்|இசுரேல்]]-[[பலத்தீன் நாடு|பாலத்தீனப்]] பகுதிக்குப் பிறகு உலகில் இரண்டாவது மிக அதிக எண்ணிக்கையிலான கிறித்தவத் தளங்களுக்குத் தாயகமாக ஈராக்கு திகழ்கிறது. மிகப் பழைய கிறித்தவ தளங்களில் சில, தேவாலயங்கள், மோர் மத்தை மடாலயம், மர் பெகுனம் மடாலயம் மற்றும் மர்த் மெசுகிந்தா சல்தீய தேவாலயம் போன்ற மடாலயங்களுக்கு இது தாயகமாக உள்ளது. மோசுல் மற்றும் அதைச் சுற்றியுள்ள பகுதியானது கிறித்தவர்களுக்கு பண்பாட்டு மையப் பகுதியாக இருந்து வந்துள்ளது. சமீபத்திய ஆண்டுகளானவை ஈராக்கில் கிறித்தவ சுற்றுலாவுக்கான புத்துயிர்ப்புக்கான நம்பிக்கையைக் கண்டுள்ளன. இறை தூதர் நகும் யூத கோயில், எசுகெயிலின் சமாதி, எசுராவின் சமாதி, பகுதாதுவின் பெரும் யூத கோயில் மற்றும் யூத மத குரு கோகன் சன்னிதி உள்ளிட்டவை ஈராக்கில் உள்ள சில யூத தளங்களில் சிலவாகும். 2003-ஆம் ஆண்டுக்கு முன்னர் இந்த தளங்களுக்கு உள்ளூர் யூதர்கள் வருகை புரிந்து வந்தனர்.

பாபிலோனைப் பகுதி அளவுக்கு சதாம் உசேன் மறுகட்டமைப்பு செய்தார். உலகின் தொடக்க கால நகரங்களில் இதுவும் ஒன்றாகும். இப்பகுதியின் முந்தைய கால பெருமைகளுடன் தன்னை தொடர்புபடுத்துவதற்காக தன் பெயர் பொறிக்கப்பட்ட செங்கற்களைப் பயன்படுத்தி மறுகட்டமைப்பு செய்தார் என்று கூறப்பட்டது. பசுராவில் உள்ள இவரது அரண்மனைகளில் ஒன்றானது ஓர் அருங்காட்சியமாக மாற்றப்பட்டது. இசுலாமிய அரசுனான போரில் ஐக்கிய அமெரிக்காவுடன் ஈராக்கு கூட்டணி வைத்திருந்த நேரத்திலும் இது மாற்றப்பட்டது.

=== போக்குவரத்து ===
வாகனப் போக்குவரத்துக்கான ஒரு நவீன இணையத்தை ஈராக்கு கொண்டுள்ளது. இந்நாட்டிலுள்ள சாலைகளின் மொத்த நீளம் 45,550 கிலோமீட்டர்கள் ஆகும். [[ஈரான்]], [[துருக்கி]], [[சிரியா]], [[ஜோர்தான்]], [[சவூதி அரேபியா]] மற்றும் [[குவைத்து]] ஆகிய அண்டை நாடுகளுடன் ஈராக்கை சாலைகள் இணைக்கின்றன. 70 லட்சத்துக்கும் மேற்பட்ட சிற்றுந்துகள், 10 லட்சத்துக்கும் மேற்பட்ட வாடகை சிற்றுந்துகள், பேருந்துகள் மற்றும் சரக்குந்துகள் இந்நாட்டில் பயன்பாட்டில் உள்ளன. முதன்மையான சாலைகளில் அதிகபட்ச வேகமானது மணிக்கு 110 கிலோமீட்டர் என்று வரையறுக்கப்பட்டுள்ளது. நாட்டின் சாலைகளில் பல 1970-களின் பிற்பகுதிகள் மற்றும் 1980-களின் தொடக்கப்பகுதிகளில் கட்டமைக்கப்பட்டவையாகும். 20 ஆண்டு கால வாழ்நாளைக் கொண்டிருக்கக் கூடியவையாக இவை வடிவமைக்கப்பட்டன. ஈராக்கு சந்தித்து வரும் தொடர்ச்சியான போர்களால் இவற்றில் பல பாதிக்கப்பட்டுள்ளன. அன்றிலிருந்து போக்குவரத்து நெரிசலானது ஒரு கடுமையான பிரச்சனையாக, குறிப்பாக பகுதாதுவில் காணப்படுகிறது.

ஈராக்கில் தொடருந்து போக்குவரத்துக்கு பொறுப்பான அமைப்பாக ஈராக்கிய குடியரசு ரயில்வே உள்ளது. இந்நாட்டின் தொடருந்து உட்கட்டமைப்பானது 2,405 கிலோ மீட்டர் நீள இருப்புப் பாதைகளையும், 109 தொடருந்து நிலையங்களையும், 31 தொடருந்து எந்திரங்களையும், 1,685 பெட்டிகளையும் கொண்டுள்ளது. ஒரு தொடர்ச்சியான ஐரோப்பிய-வளைகுடா தொடருந்து இருப்புப் பாதையை அமைப்பதற்காக துருக்கி, குவைத்து, சவூதி அரேபியாவுடன் இருப்புப் பாதைகளை அமைக்கும் முயற்சியை இந்நாட்டின் அரசாங்கம் மேற்கொண்டுள்ளது. கர்பலா மற்றும் நஜாப்பை இணைக்கும் ஒரு பெரிய இருப்புப் பாதைத் திட்டமானது தற்போது நடைபெற்றுக் கொண்டிருக்கிறது.

ஈராக்கின் கச்சா எண்ணெய் ஏற்றுமதியில் பெரும்பாலானவை இதன் துறைமுகங்கள் வழியாக நடைபெறுகின்றன. ஈராக்கின் ஒரே ஒரு கடலோர ஆளுநரகம் பசுரா ஆகும். அபு புலோசு துறைமுகம், அல் பசுரா கச்சா எண்ணெய் முனையம், பெரும் பாவ் துறைமுகம், கோர் அல் அமயா கச்சா எண்ணெய் முனையம், கோர் அல் சுபேர் துறைமுகம், பசுரா துறைமுகம் மற்றும் உம் கசர் துறைமுகம் ஆகிய ஈராக்கின் அனைத்து ஆறு துறைமுகங்களுக்கும் இந்த ஆளுநரகம் தாயகமாக உள்ளது. 2012-ஆம் ஆண்டு நிலவரப்படி ஈராக்கு சுமார் 104 விமான நிலையங்களைக் கொண்டுள்ளது. பகுதாது, பசுரா, எர்பில், சுலைமானியா, கிர்குக் மற்றும் நஜாப் ஆகிய இடங்களில் முக்கியமான விமான நிலையங்கள் அமைந்துள்ளன. [[கர்பலா]] மற்றும் [[அல் நசிரியா|நசிரியா]] ஆகிய இடங்களுக்கு பன்னாட்டு விமான நிலையங்களை அரசாங்கமானது கட்டமைத்து வருகிறது. நசிரியா விமான நிலையமானது சீனாவின் உதவியுடன் கட்டமைக்கப்பட்டு வருகிறது. 2013-2017 உள்நாட்டுப் போரின் போது மூடப்பட்ட மோசுல் விமான நிலையம் மீண்டும் திறக்கப்பட்டுள்ளது.

=== கச்சா எண்ணெயும், எரிசக்தியும் ===

14,310 கோடி பீப்பாய்கள் அளவுடைய உறுதிப்படுத்தப்பட்ட கச்சா எண்ணெய் வளத்துடன் ஈராக்கானது கச்சா எண்ணெய் வளத்தின் அடிப்படையில் [[வெனிசுவேலா]] மற்றும் [[சவூதி அரேபியா|சவூதி அரேபியாவுக்குப்]] பிறகு உலகிலேயே மூன்றாவது இடத்தைப் பெறுகிறது. திசம்பர் 2012 வாக்கில் கச்சா எண்ணெய் உற்பத்தியானது ஒரு நாளைக்கு 34 இலட்சம் பீப்பாய்கள் என்ற நிலையை அடைந்தது. ஈராக்கில் வெறும் சுமார் 2,000 [[எண்ணெய்க் கிணறு|எண்ணெய்க் கிணறுகள்]] மட்டுமே தோண்டப்பட்டுள்ளன. அமெரிக்காவின் [[டெக்சஸ்|டெக்சாஸ்]] பகுதியில் தோண்டப்பட்டுள்ள சுமார் 10 இலட்சம் எண்ணெய்க் கிணறுகளுடன் ஒப்பிடும் போது இது குறைவான எண்ணிக்கையாகும். [[ஓப்பெக்]] அமைப்பு தொடங்கப்பட்டதிலிருந்தே அதில் உறுப்பினராக இருக்கும் நாடு ஈராக்கு ஆகும். 1960-இல் பகுதாதுவில் நடைபெற்ற ஒரு மாநாட்டின் போது ஓப்பெக் அமைப்புக்கான அடிக் கல்லானது நாட்டப்பட்டது.

1970-களின் போது ஈராக்கு ஒரு நாளைக்கு 35 இலட்சம் பீப்பாய்கள் அளவுடைய கச்சா எண்ணெயை உற்பத்தி செய்தது. 1990-இல் [[குவைத் மீதான படையெடுப்பு|குவைத்து மீதான இதன் படையெடுப்பிற்குப்]] பிறகு ஈராக்குக்கு எதிராக விதிக்கப்பட்ட பொருளாதாரத் தடைகளானவை இந்நாட்டின் கச்சா எண்ணெய் தொழிற்துறையை முடக்கின. இந்தப் பொருளாதாரத் தடைகளானவை 1996 வரை கச்சா எண்ணெய் ஏற்றுமதி செய்ய ஈராக்குக்கு தடை விதித்தன. முதலாம் [[வளைகுடாப் போர்|வளைகுடாப் போரைத்]] தொடர்ந்து வந்த ஆண்டுகளில் ஈராக்கின் கச்சா எண்ணெய் உற்பத்தியானது 85% குறைந்தது. சதாம் உசேனைப் பதவியிலிருந்து நீக்கிய ஐக்கிய அமெரிக்கா தலைமையிலான படையெடுப்புக்குப் பிறகு 2003-இல் இந்த பொருளாதாரத் தடைகள் விலக்கிக் கொள்ளப்பட்டன. எனினும், தொடர்ந்து நடைபெறும் சண்டைகளால் ஈராக்கின் கச்சா எண்ணெய் வளங்களை எடுக்கும் முயற்சிகளானவை தடைபட்டுள்ளன. 2010-ஆம் ஆண்டு நிலவரப்படி அதிகரிக்கப்பட்ட பாதுகாப்பு மற்றும் கச்சா எண்ணெய் வருவாயில் தசம ஆயிரக் கணக்கான கோடி இருந்த போதிலும் வாடிக்கையாளர்களுக்கு தேவைப்படும் மின்சாரத்தில் சுமார் பாதி அளவை ஈராக்கு இன்னும் உற்பத்தி செய்து கொண்டுள்ளது. வெயில் நிறைந்த கோடை கால மாதங்களின் போது போராட்டங்கள் நடைபெறுவதற்கு இது காரணமாகியுள்ளது. 2007-இல் ஈராக்கின் பிரதிநிதிகளின் மன்றத்திற்கு சமர்ப்பிக்கப்பட்ட ஒரு முன்வரைவு சட்டமான ஈராக்கிய கச்சா எண்ணெய் சட்டமானது ஈராக்கின் பல்வேறு அரசியல் கட்சிகளுக்கு மத்தியில் ஏற்பட்ட உடன்படாத சூழ்நிலை காரணமாக ஒப்புதல் பெறுவதில் தோல்வி அடைந்தது.

மே 2007-இல் எடுக்கப்பட்ட ஓர் அமெரிக்க ஆய்வின் படி அதற்கு முந்தைய நான்கு ஆண்டுகளில் ஈராக்கின் அறிவிக்கப்பட்ட கச்சா எண்ணெய் உற்பத்தியில் ஒரு நாளைக்கு 1 இலட்சம் முதல் 3 இலட்சம் வரையிலான அளவுள்ள பீப்பாய்கள் எண்ணெய் ஆனது ஊழல் மற்றும் கள்ளக் கடத்தல் மூலமாக திருடப்பட்டதாகக் குறிப்பிடப்பட்டது. 2008-இல் அமெரிக்க கட்டுப்பாட்டில் நடைபெறும் ஈராக்கிய கச்சா எண்ணெய் வருவாயில் களானவை சரியாக ஆவணப்படுத்தப்படவில்லை என்றும், அதில் யானது முழுவதுமாக எங்குமே பதிவிடப்படவில்லை என்றும் அல் சசீரா செய்தி நிறுவனம் குறிப்பிட்டது. கச்சா எண்ணெயைப் பொது வெளியில் வாங்குவதில் ஊழலை அரசாங்கமானது குறைத்துள்ளது என சில அறிக்கைகள் குறிப்பிடுகின்றன. எனினும், அரசாங்க அதிகாரிகளுக்கு லஞ்சம் கொடுத்தது தொடர்பான நம்பத் தகுந்த ஆதாரங்களும் காணப்படுகின்றன.

2009 சூன் 30 மற்றும் திசம்பர் 11 ஆகிய நாட்களில் ஈராக்கின் பல எண்ணெய் வயல்களில் சிலவற்றுக்கு பணி ஒப்பந்தங்களை ஈராக்கிய கச்சா எண்ணெய் அமைச்சகமானது பன்னாட்டு கச்சா எண்ணெய் நிறுவனங்களுக்கு வழங்கியது. "பெரும் ராட்சத" மஜ்னூன் எண்ணெய் வயல், அல்பயா வயல், மேற்கு குர்னா வயல் மற்றும் ருமைலா வயல் உள்ளிட்டவை ஒப்பந்தம் செய்யப்பட்ட கச்சா எண்ணெய் வயல்களில் சிலவாகும். ஈராக்கில் இருப்பதிலேயே மிகப் பெரிய எண்ணெய் வயலான ருமைலாவைப் பயன்படுத்த [[பீ.பி|பீ. பி.]] மற்றும் சீன தேசிய எண்ணெய் நிறுவனம் ஆகியவை ஒப்பந்தத்தை வென்றன. 2014 மார்ச்சு 14 அன்று பெப்பிரவரியில் ஒரு நாளைக்கு 5 இலட்சம் பீப்பாய்கள் அளவு அதிகரித்து ஒரு நாளைக்கு சராசரியாக 36 இலட்சம் பீப்பாய்கள் என்ற அளவுக்கு ஈராக்கின் கச்சா எண்ணெய் உற்பத்தியானது அதிகரித்ததாக [[பன்னாட்டு ஆற்றல் முகமை]] குறிப்பிட்டது. சதாம் உசேன் ஆட்சிக்கு வந்த 1979-ஆம் ஆண்டிலிருந்து இந்நாடானது இந்த அளவுக்கு கச்சா எண்ணெயை உற்பத்தி செய்யத் தொடங்கவில்லை. எனினும், 2014 சூலை 14 அன்று இனப் பிரிவு பிரச்சனைகள் நடைபெறத் தொடங்கிய போது நாட்டின் வடக்குப் பகுதியில் இருந்த பை அசன் மற்றும் கிர்குக் எண்ணெய் வயல்களின் கட்டுப்பாட்டை குர்திசுதான் மாகாண அரசாங்கத்தின் படைகள் ஈராக்கின் கட்டுப்பாட்டில் இருந்து கைப்பற்றின. இந்த கைப்பற்றலை ஈராக்கு கண்டித்தது. எண்ணெய் வயல்கள் திருப்பி அளிக்கப்படாவிட்டால் கடுமையான விளைவுகளைச் சந்திக்க நேரிடும் என்று குறிப்பிட்டது. 2018-இல் ஈராக்கின் மொத்த வருவாயில் 99%-ஆனது கச்சா எண்ணெய் விற்பனையில் இருந்து கிடைக்கிறது என்று ஐ. நா. மதிப்பிட்டது. 2021-ஆம் ஆண்டு நிலவரப்படி இந்நாட்டின் அன்னியச் செலாவணி வருவாயில் சுமார் 92%-ஐ கச்சா எண்ணெய் தொழிற்துறையானது கொடுத்தது.

=== குடிநீர் விநியோகமும், கழிவுநீர் அமைப்பும் ===

மூன்று தசாப்தங்களுக்கு நடைபெற்ற போரானது பல முக்கிய நகரங்களுக்கான ஏற்கனவே இருந்த [[நீராதாரங்கள்|குடிநீர் வள மேலாண்மை அமைப்பை]] பாதிப்படையச் செய்துள்ளது. குடிநீர் வினியோகம் மற்றும் [[துப்புரவு|கழிவுநீர் அமைப்பில்]] பரவலாக மோசமான நிலை காணப்படுவதற்கு இது காரணமானது. இதன் காரணமாக [[நீர்த் தரம்|குடிநீர்]] மற்றும் அது சார்ந்த சேவைகளின் தரமானது நாட்டில் மோசமாக உள்ளது. முழுமையாக சுற்றுச்சூழலை அறிந்த மற்றும் சட்டத்தைப் பின்பற்றும் வேறு சில வணிக நிறுவனங்கள் மற்றும் வீடுகள் ஆகியோருடன் மேற்குறிப்பிட்ட காரணமும் சேர்ந்துள்ளது. மிக வழக்கமான வறட்சியால் பாதிக்கப்படும் மேற்காசியாவில் உள்ள பல ஒத்த நாடுகளுடன் ஒப்பிடும் போது குடிநீர் வினியோகத்தைச் சரி செய்ய அருகே படங்களில் குறிப்பிடப்பட்டுள்ளபடி உள்ள பெரிய ஏரிகள் பயன்படுகின்றன. ஆளுநரகங்களுக்கு மத்தியிலும், நகர்ப்புற மற்றும் கிராமப்புறப் பகுதிகளுக்கு இடையிலும் குடிநீரைப் பெறும் வழிமுறைகளானவை வேறுபட்டு காணப்படுகின்றன. நாட்டின் மக்கள் தொகையில் 91% பேருக்கு குடிநீரைப் பெறும் வழிமுறைகள் கிடைக்கின்றன. மேம்படுத்தப்பட்ட (அல்லது முழுவதுமாக இயற்கையாக தூய்மைப்படுத்தப்பட்ட) குடிநீர் ஆதாரங்களுக்கான வழி முறைகளானவை கிராமப்புறங்களில் 77% மக்களுக்கும், நகர்ப்புறங்களில் 98% மக்களுக்கும் கிடைக்கப் பெறுகின்றன. மிகப் பழமைப்பட்டுவிட்ட உபகரணங்கள் காரணமாக மேம்படுத்தப்படும் குடிநீர் செயல் முறையின் போது பெரும்பாலான நீரானது வீணாகிறது. எரி சக்தி மீது சுமையை அதிகரிப்பது மற்றும் குடிநீர் வினியோகம் குறைவதற்கு இது காரணமாக அமைகிறது.

=== உட்கட்டமைப்பு ===
பல உட்கட்டமைப்புத் திட்டங்கள் ஏற்கனவே தொடங்கப்பட்டு விட்டாலும் 2013-ஆம் ஆண்டின் முடிவில் ஈராக்கு வீட்டு வசதி பிரச்சனையை சந்தித்தது. தேவையைப் பூர்த்தி செய்யும் செயல் முறையாக 2016-ஆம் ஆண்டு வாக்கில் இந்நாடு கட்ட தேவையான 25 இலட்சம் வீடுகளில் ஐந்து சதவீதத்தைக் கட்டி முடிக்கப் போவதாக போரால் பாதிக்கப்பட்ட இந்நாட்டின் கட்டமைப்பு மற்றும் வீட்டு வசதி அமைச்சர் குறிப்பிட்டார். 2009-இல் ஈராக்கு பிரித்தானிய வணிக மன்றமானது உருவாக்கப்பட்டது. இதற்கு முக்கிய துண்டு கோலாக இருந்த நபராக பிரித்தானிய பிரபுக்கள் மன்றத்தின் உறுப்பினரும், வணிக நிபுணருமான நிக்கல்சன் என்ற பெண்மணி திகழ்ந்தார். 2013-இல் தென்கொரிய நிறுவனமான தயேவு 1 இலட்சம் வீடுகளில் சுமார் 6 இலட்சம் குடியிருப்பு வாசிகளைக் கொண்டிருப்பதாக அமையும் பிசுமயா புதிய நகரத்தைக் கட்டமைக்க ஓர் ஒப்பந்தத்தை ஈராக்குடன் ஏற்படுத்தியது.

திசம்பர் 2020-இல்  மதிப்பில் தலைமை ஒப்பந்ததாரரான தயேவு நிறுவனம் திட்டத்திற்கான ஒப்பந்தத்தை வென்றதன் வழியாக பெரிய பாவ் துறைமுகத்தின் இரண்டாவது கட்ட கட்டுமானமானது தொடங்கப்பட்டது. 2023-ஆம் ஆண்டின் பிற்பகுதியில் ஈராக்கு முழுவதும் ஒட்டு மொத்தமாக 15 புதிய நகரங்களைக் கட்டமைக்கப் போவதாக அரசாங்கம் அறிவித்தது. அதிகாரிகளின் கூற்றுப்படி நீடித்த வீட்டுவசதி பிரச்சனைகளை சமாளிக்கும் முயற்சியாக இந்த அறிவிப்பு வெளி வந்தது. நகர்ப்புற வீட்டுவசதி பிரச்சனைகளை தணிப்பதைக் குறிக்கோளாக கொண்டு நகர மையங்களுக்கு வெளியே புதிய குடியிருப்பு நகரங்களை நிறுவும் அரசாங்கத்தின் திட்டம் மற்றும் உத்தியின் கீழ் இந்த கட்டுமானமானது வருகிறது. முதல் ஐந்து புதிய நகரங்களானவை [[பகுதாது]], [[பாபில் மாகாணம்|பாபிலோன்]], [[நீனவா மாகாணம்|நினிவே]], [[அல் அன்பார் மாகாணம்|அன்பார்]] மற்றும் [[கர்பலா]] ஆகிய நகரங்களுக்கு அருகில் அமையும். அதே நேரத்தில் மற்ற பிற 10 புதிய குடியிருப்பு நகரங்களானவை பிற ஆளுநராகங்களில் தொடங்கப்படும். இந்த வீட்டு வசதி திட்டத்தின் தொடக்க கட்டமானது 2023-ஆம் ஆண்டின் பிற்பகுதியில் தொடங்கப்பட்டது. அல்-சவாகிரி நகரத்திற்கான அடித் தளக் கல்லை அல்-சூடானி அமைத்த போது இது தொடங்கியது. இந்நகரத்திற்கு மேற்கில் அமையும் இந்த புதிய நகரமானது 30,000 வீட்டு வசதி குடியிருப்புகளை கொண்டிருக்கும். இதற்கான செலவு  ஆகும். 4 முதல் 5 ஆண்டுகளில் இது கட்டி முடிக்கப்படும் என்று எதிர்பார்க்கப்படுகிறது. அதிகாரிகளின் கூற்றுப்படி இதில் எந்தத் திட்டமும் அரசாங்கத்தால் நிதியுதவி செய்யப்படவில்லை.

2024-இல் மற்றும் துருக்கி அதிபர் [[ரசிப் தைய்யிப் எர்டோகன்]] பகுதாதுவிற்கு வருகை புரிந்த போது, ஈராக்கு, [[துருக்கி]], [[கத்தார்]] மற்றும் [[ஐக்கிய அரபு அமீரகம்]] ஆகிய நாடுகளுக்கு இடையில் ஈராக்கு முன்னேற்ற சாலை திட்டத்தில் ஒத்துழைப்பது குறித்து நான்கு நாடுகளுக்கிடையில் ஒரு புரிந்துணர்வு ஒப்பந்தம் கையொப்பமிடப்பட்டது. இந்த நான்கு நாடுகளைச் சேர்ந்த போக்குவரத்து அமைச்சர்களால் இந்த ஒப்பந்தம் கையொப்பமிடப்பட்டது. பெரிய பாவ் துறைமுகத்தை இணைக்கும் தொடருந்து மற்றும் சாலை வழிகளுடன் இந்த 1,200 கிலோ மீட்டர் நீள திட்டமானது மத்திய கிழக்கிலேயே இந்த துறைமுகத்தை மிகப் பெரிய துறைமுகம் ஆக்கும் குறிக்கோளைக் கொண்டுள்ளதாக உள்ளது. 2025-ஆம் ஆண்டு வாக்கில் துருக்கியின் எல்லையில் இந்தத் திட்டம் முடிக்கப்படும் என்று திட்டமிடப்பட்டுள்ளது. இதற்கான செலவாக  ஆகுமென்று எதிர்பார்க்கப்படுகிறது. அதிகாரிகளின் கூற்றுப்படி ஈராக்கிற்கு இது ஒரு உத்தி ரீதியிலான தேசியத் திட்டம் ஆகும். மத்திய கிழக்கிலேயே மிகப் பெரிய கடற்கரைத் துறைமுகமாக இந்தத் துறைமுகம் உருவாகும். இவ்வாறாக ஈராக்கின் புவிசார் அரசியல் நிலையை இது வலிமைப்படுத்தும் என்று குறிப்பிடப்பட்டது. சிலரின் நம்பிக்கையின் படி இது எகிப்தின் சூயசு கால்வாய்க்குப் போட்டியாக அமையும் என்று கூட குறிப்பிடப்பட்டது.

== மக்கள் தொகையியல் ==
2021-ஆம் ஆண்டு மதிப்பீட்டின் படி ஒட்டு மொத்த ஈராக்கிய மக்கள் தொகையானது 4,35,33,592 ஆகும். 1878-ஆம் ஆண்டில் ஈராக்கின் மக்கள் தொகையானது 20 இலட்சமாக இருந்தது என்று மதிப்பிடப்பட்டுள்ளது. போருக்குப் பிந்தைய மக்கள் தொகை அதிகரிப்பிற்கு மத்தியில் 2013-இல் ஈராக்கின் மக்கள் தொகையானது 3.50 கோடியை அடைந்தது. அரேபியப் புவித் தட்டிலேயே மிக அதிக மக்கள் தொகையுடைய நாடு ஈராக்கு ஆகும். மோசுல், பசுரா மற்றும் பகுதாது ஆகிய உதுமானியப் பேரரசின் முந்தைய மூன்று நிர்வாகப் பிரிவுகளால் (*விலாயத்துக்கள்*) ஈராக்கு உருவாக்கப்பட்டுள்ளது. இந்த மூன்று பகுதிகளுமே வெவ்வேறு இனக் குழுக்களைக் கொண்டிருந்ததாக அடையாளப்படுத்தப்பட்டிருந்தன.

ஈராக்கின் பூர்வீக மக்களானவர்கள் பெரும்பாலும் [[அராபியர்|அரேபியர்களாக]] உள்ளனர். [[குர்து மக்கள்]], துருக்மென்கள், [[அசிரிய மக்கள்|அசிரியர்]], [[யசீதி மக்கள்]], சபாக்குகள், ஆர்மீனியர்கள், மந்தேயியர்கள், சிர்காசியர்கள் மற்றும் கவ்லியாக்கள் போன்ற பிற இனக் குழுக்களையும் இது உள்ளடக்கியுள்ளது. ஐரோப்பிய நாடாளுமன்ற ஆராய்ச்சி சேவையின் ஓர் அறிக்கையானது 2015-இல் ஈராக்கில் 2.40 கோடி அரேபியர்கள் (1.40 கோடி [[சியா இசுலாம்|சியா]], 90 இலட்சம் [[சன்னி]]), 47 இலட்சம் சன்னி [[குர்து மக்கள்]] (மேலும் 5 இலட்சம் பய்லி குர்துகள் (சியா), 2 இலட்சம் [[யார்சானியம்|யார்சானியர்]]), 30 இலட்சம் (பெரும்பாலும் சன்னி) ஈராக்கிய துருக்மென்கள், 10 இலட்சம் கருப்பு ஈராக்கியர், 5 இலட்சம் [[கிறிஸ்தவர்|கிறித்தவர்]] (அசிரியர் மற்றும் ஆர்மீனியர் உள்ளிட்டோர்), 5 இலட்சம் [[யசீதி மக்கள்]], 2.50 இலட்சம் சபாக்குகள், 50,000 ரோமா மக்கள், 3,000 மந்தேயியர்கள், 2,000 சிர்காசியர்கள், [[பகாய் சமயம்|பகாய் சமயத்தைச்]] சேர்ந்த 1,000 பேர் மற்றும் வெகு சில நூறு யூதர்கள் இருந்தனர் என்று பரிந்துரைக்கிறது.

=== நகரங்களும், பட்டணங்களும் ===


=== இனக்குழுக்கள் ===


சமீபத்திய மதிப்பீடுகளின் படி ஈராக்கின் மொத்த மக்கள் தொகையில் 75 - 80% [[அராபியர்|அரேபியர்]], 15 - 20% குர்து, மற்றும் 9 - 13% துருக்மேனியர் (துருகோமன்) உள்ளனர். எஞ்சியவர்கள் [[யசீதி மக்கள்|யசீதியர்]] (5,00,000 - 7,00,000), பாரசீகர்கள் (4,86,000), ககை (1,10,000 - 2,00,000), [[பெடோயின் மக்கள்|பெடோயின்கள்]] (1,500), சபாக்குகள் (2,00,000 - 5,00,000), அசிரியர் (1,50,000), கவ்லியா (50,000 - 2,00,000), சிர்காசியர் (30,000 - 50,000), ஆர்மீனியர் (20,000), மற்றும் செச்சன்கள் (2,500) ஆக உள்ளனர். ஈராக்கின் இனக் குழுக்களானவை பல்வேறு பகுதிகளில் பரவியுள்ளன.

1987-ஆம் ஆண்டின் ஈராக்கிய அரசாங்கத்தின் ஒரு மதிப்பீட்டைக் குறிப்பிடும் [[த வேர்ல்டு ஃபக்ட்புக்|ந. ஒ. மு. வேர்ல்டு ஃபக்ட்புக்கின்]] கூற்றுப் படி ஈராக்கின் மக்கள் தொகையில் 75 - 80% [[அராபியர்|அரேபியராகவும்]], அதைத் தொடர்ந்து 15 - 20% குர்துகளாகவும் உள்ளனர். மேலும், இந்த மதிப்பீடானது பிற சிறுபான்மையினரானவர்கள் நாட்டின் மக்கள் தொகையில் ஐந்து சதவீதமாக உள்ளனர் என்று குறிப்பிடுகிறது. இதில் துருக்மேனியர் (துருகோமன்), [[அசிரிய மக்கள்|அசிரியர்]], [[யசீதி மக்கள்|யசீதியர்]], சபாக்குகள், [[யார்சானியம்|ககை]], [[பெடோயின் மக்கள்|பெடோயின்கள்]], ரோமா, சிர்காசியர், மந்ந்தேயியர் மற்றும் பாரசீகர்கள் அடங்குவர். எனினும், 1987-ஆம் ஆண்டு மக்கள் தொகைக் கணக்கெடுப்பு, மேலும் 1967, 1977, 1997-ஆம் ஆண்டின் மக்கள் தொகைக் கணக்கெடுப்புகளைக் குறிப்பிடும் பன்னாட்டு பிரச்சனை குழுவானது இந்த மதிப்பீடுகளானவை பெருமளவுக்கு சிக்கலானவையாக உள்ளது என்று கருதுகிறது. இதற்குக் காரணம் ஆட்சியில் உள்ளவர்கள் இவற்றைத் திருத்தியிருக்கலாம் என்ற சந்தேகமே ஆகும் என்று குறிப்பிடுகிறது. ஏனெனில், ஈராக்கிய குடிமக்களானவர்கள் அரேபியர் அல்லது குர்து இனக்குழுக்கள் ஆகிய இரண்டில் ஏதாவது ஒன்றை மட்டுமே தேர்ந்தெடுப்பதற்கு அனுமதிக்கப்பட்டுள்ளனர் என்று குறிப்பிடப்படுகிறது. மேலும், இது ஈராக்கின் மூன்றாவது மிகப் பெரிய இனக் குழுவான வடக்கு ஈராக்கில் உள்ள துருக்மேனியர் போன்ற பிற இன சிறுபான்மையினரின் எண்ணிக்கையை குறைத்துக் காட்டியுள்ளதாகவும் குறிப்பிடுகிறது.

அரேபியருக்குள் சுமார் 20,000 [[சதுப்புநில அரேபியர்கள்|சதுப்புநில அரேபியர்]] தெற்கு ஈராக்கில் வாழ்கின்றனர். தெற்கு ஈராக்கில் ஆப்பிரிக்கர் வழி வந்த ஈராக்கின் ஒரு சமூகம் காணப்படுகிறது. ஒன்பதாம் நூற்றாண்டின் சஞ்ச் கிளர்ச்சிக்கு முன்னர் இசுலாமிய கலீபகத்தில் தொடங்கி பின்பற்றப்பட்டு வந்த [[அடிமை முறை]] மற்றும் ஒரு முக்கியமான துறைமுகமாக [[பசுரா|பசுராவின்]] பங்கு ஆகியவற்றின் மரபாக இவர்கள் உள்ளனர். குர்துகள் முதன்மையாக குருதிசுதான் பகுதியில் வாழ்ந்து வருகின்றனர். அதே நேரத்தில், துருக்மேனியர் முதன்மையாக துருக்மெனேலி பகுதி மற்றும் கிர்குக் ஆகிய பகுதிகளில் வாழ்ந்து வருகின்றனர். யசீதியர் சஞ்சர் மற்றும் செகான் மாவட்டங்களில் அடர்த்தியாக உள்ளனர். முதன்மையாக கிறித்தவர்களாக உள்ள அசிரியர் வடக்கு ஈராக்கின் நினிவே சமவெளிகளில் வாழ்கின்றனர். அங்கு இவர்களே பெரும்பான்மையினராக உள்ளனர். அரேபியமயமாக்கும் கொள்கைகள் மற்றும் மேம்பட்ட அனுகூலங்களைப் பெற்றதன் காரணமாக இவர்களில் பலர் பகுதாது மற்றும் பசுரா போன்ற பெரிய நகரங்களுக்கு இடம் பெயர்ந்து விட்டனர். கவ்லியா, சிர்காசியர் மற்றும் [[ஆர்மீனியர்கள்|ஆர்மீனியர்]] போன்ற சிறிய குழுக்களானவை பகுதாதுவிலும், ஈராக்கின் பிற ஆளுநராகங்களிலும் முதன்மையாக வாழ்ந்து வருகின்றனர். ஈராக்கின் வரலாறு முழுவதும் பல இனக்குழுக்கள் முக்கியமான திருப்பு முனைகளைக் கண்டுள்ளன. குறிப்பாக 2003-ஆம் ஆண்டிலிருந்து இவ்வாறான நிலை காணப்படுகிறது. பகுதாதுவின் வரலாற்று ரீதியிலான அசிரிய தனிக் குடியிருப்புப் பகுதியானது 2003-ஆம் ஆண்டில் 1,50,000 அசிரியர்களைக் கொண்டிருந்தது. போர் தீவிரமடைந்ததைத் தொடர்ந்து இவர்களில் பெரும்பாலானவர்கள் தப்பித்து ஓடினர். தற்போது வெறும் 1,500 அசிரியர் மட்டுமே காணப்படுகின்றனர். 2003-க்கு முன்னர் ஈராக்கின் கவ்லியா சமூகமானது ஈராக்கின் குடிமக்களாகக் கருதப்பட்டனர். எனினும், 2003-க்குப் பிறகு அவர்களுக்கு அங்கீகாரமானது மறுக்கப்பட்டுள்ளது.

=== மொழிகள் ===

ஈராக்கில் முதன்மையாக பேசப்படும் மொழிகளானவை மெசொப்பொட்தேமியா அரபி மற்றும் [[குர்தி மொழி|குர்து]] ஆகிய மொழிகள் ஆகும். இதைத் தொடர்ந்து [[துருக்கிய மொழி|துருக்கிய மொழியின்]] ஈராக்கிய துருக்மேனிய/துருகோமன் பேச்சு வழக்கு மொழி மற்றும் புது-அரமேய மொழிகள் (குறிப்பாக சல்திய மற்றும் அசிரிய பேச்சு வழக்குகள்) பேசப்படுகின்றன. அரபியும், குர்து மொழியும் அரேபிய எழுத்துமுறையின் வடிவங்களில் எழுதப்படுகின்றன. 2005-ஆம் ஆண்டிலிருந்து துருக்மேனிய/துருகோமன் மொழியானது அரேபிய எழுத்துமுறையில் இருந்து துருக்கிய எழுத்துமுறையில் மாற்றி எழுதப்படத் தொடங்கியுள்ளது. மேலும், புது-அரமேய மொழிகளானவை சிரியாக் எழுத்துமுறையில் எழுதப்படுகின்றன. மந்தேயியம், சபாகி, [[அருமேனிய மொழி|ஆர்மீனியம்]], சிர்காசியம் மற்றும் [[பாரசீக மொழி|பாரசீகம்]] உள்ளிட்டவை பிற சிறிய சிறுபான்மையின மொழிகளாக உள்ளன.

2003-ஆம் ஆண்டு படையெடுப்புக்கு முன்னர் [[அரபு மொழி|அரபி]] ஒற்றை அலுவல் மொழியாகத் திகழ்ந்தது. 2005-இல் ஈராக்கிற்கான புதிய அரசியலமைப்பு அங்கீகரிக்கப்பட்டதிலிருந்து அரபியும், [[குர்தி மொழி|குர்து]] ஆகிய இரு மொழிகளும் பிரிவு 4-இன் கீழ் ஈராக்கின் அலுவல்பூர்வ மொழிகளாக அங்கீகரிக்கப்பட்டுள்ளன. அதே நேரத்தில், துருக்மேனியம், [[சிரியாக் மொழி|சிரியாக்]] மற்றும் [[அருமேனிய மொழி|ஆர்மீனியம்]] ஆகிய மூன்று பிற மொழிகளானவை சிறுபான்மையின மொழிகளாக அங்கீகரிக்கப்பட்டுள்ளன. மேலும், ஒரு பொது வாக்கெடுப்பில் எந்த ஒரு பகுதி அல்லது மாகாணத்தின் மக்களில் பெரும்பாலானவர்கள் பிற மொழியை அலுவல் பூர்வமானதாக ஆக்குவதற்கு வாக்களித்தால் அத்தகைய பிற மொழிகளும் அலுவல் பூர்வமானவையாக அறிவிக்கப்படலாம்.

ஈராக்கின் அரசியலமைப்பின் பிரிவு 4-இன் படி அரேபிய மொழியும், குர்து மொழியும் ஈராக்கின் இரு அலுவல்பூர்வ மொழிகள் ஆகும். துருக்மேனியம், சிரியாக் மற்றும் ஆர்மீனியம் போன்ற தங்களது தாய்மொழியில் அல்லது தனியார் கல்வி நிலையங்களில் எந்த பிற மொழியிலும் தங்களது குழந்தைகளைக் கல்வி பயில வைக்கும் ஈராக்கியர்களின் உரிமையானது கல்வி வழிமுறைகளைப் பின்பற்றி அரசாங்க கல்வி நிலையங்களில் உறுதி செய்யப்பட்டுள்ளது.

=== சமயம் ===
ஈராக்கில் உள்ள சமயங்கள் பொதுவாக [[ஆபிரகாமிய சமயங்கள்|ஆபிரகாமிய சமயங்களாக]] உள்ளன. ஈராக்கியர்களில் பெரும்பாலானவர்கள் இசுலாமைப் பின்பற்றுபவர்களாக உள்ளனர். இதைத் தொடர்ந்து கிறித்தவம் பெரிய சமயமாக உள்ளது. எஞ்சிய 1 - 4% மக்களால் யசீதியம், மந்தேயியம் மற்றும் பிற சமயங்கள் பின்பற்றப்படுகின்றன. மதிப்பிடப்பட்ட மக்கள் தொகையில் 95 - 98% மக்கள் இசுலாமைப் பின்பற்றுகின்றனர். இதில் சியாக்கள் 61-64% ஆகவும், சன்னிகள் 29 - 34% ஆகவும் உள்ளனர். கிறித்தவர்கள் நாட்டின் மக்கள் தொகையில் ஒரு சதவீதத்தினராக உள்ளனர். இவர்களின் எண்ணிக்கை சுமார் 3 இலட்சம் ஆகும். [[யசீதி மக்கள்|யசீதியர்]] (4,00,000 - 5,00,000), சபாக்குகள் (3,50,000 - 4,00,000), [[யார்சானியம்|ககைகள்]] (1,10,000 - 1,20,000), [[சரதுசம்|சரதுசத்தவர்கள்]] (80,000 - 1,00,000), மந்தேயியர் (10,000 - 15,000), யூதர்கள் (360 - 450) உள்ளிட்டோர் இந்நாட்டிலுள்ள பிற சமய குழுக்கள் ஆவர்.

சியாக்களில் பெரும்பாலானவர்கள் அரேபியர்களாக உள்ளனர். ஆனால், துருக்மேனியர், பெய்லி குர்துகள் மற்றும் பிறரும் இதில் உள்ளடங்கியுள்ளனர். சன்னி முசுலிம்களும் பெரும்பாலும் அரேபியர்களாக உள்ளனர். குர்து மற்றும் துருக்மேனிய சமூகங்களில் சன்னி பிரிவைச் சேர்ந்தவர்கள் பெரும்பான்மையினராக உள்ளனர். தெற்கு மற்றும் கிழக்கு ஈராக்கு, பகுதாதுவில் சியாக்கள் பெரும்பான்மையினராக உள்ளனர். சியாக்கள் மத்தியில் மிகப் புனிதமான இரு இடங்களான [[நஜாப்]] மற்றும் [[கர்பலா|கர்பலாவுக்குத்]] தாயகமாக ஈராக்கு உள்ளது. நாட்டின் மேற்கு, நடு மற்றும் வடக்குப் பகுதிகளில் சன்னி பிரிவினர் பெரும்பான்மையினராக உள்ளனர். ஈராக்கில் உள்ள கிறித்தவர்கள் பொ. ஊ. ஐந்தாம் நூற்றாண்டில் கிழக்கு திருச்சபை தொடங்கப்பட்டதில் தங்களது தொடக்கத்தைக் கொண்டுள்ளனர். ஈராக்கு பகுதியில் இசுலாம் வருவதற்கு முற்காலத்தில் இருந்தே இவர்கள் வசித்து வந்தனர். கிழக்கின் பண்டைக்கால திருச்சபை, கிழக்கின் அசிரிய திருச்சபை, சல்திய கத்தோலிக்க திருச்சபை, சிரியாக் கத்தோலிக்க திருச்சபை மற்றும் சிரியாக் மரபுவழி திருச்சபை ஆகிய திருச்சபைகளை சேர்ந்தவர்களான பூர்வீக [[அசிரிய மக்கள்|அசிரியர்களானவர்கள்]] கிறித்தவர்களில் பெரும்பான்மையினராக உள்ளனர். ஈராக்கில் [[ஆர்மீனிய திருத்தூதர் திருச்சபை|ஆர்மீனிய கிறித்தவர்களின்]] ஒரு குறிப்பிடத்தக்க மக்கள் தொகையும் காணப்படுகிறது. [[ஆர்மீனிய இனப்படுகொலை|ஆர்மீனிய இனப்படுகொலையின்]] போது இவர்கள் [[துருக்கி|துருக்கியிலிருந்து]] தப்பி வந்தனர். 1987-இல் 14 இலட்சத்துக்கும் சற்று அதிகமானவர்களாக கிறித்தவர்கள் மதிப்பிடப்பட்டனர். 1947-இல் மதிப்பிடப்பட்ட மக்கள் தொகையான 1.63 கோடியில் 8% அல்லது 5.50 இலட்சம் பேராக இவர்கள் மதிப்பிடப்பட்டனர் அல்லது 46 இலட்சம் மக்கள் தொகையில் 12% பேராக இவர்கள் இருந்தனர். 2003-ஆம் ஆண்டுக்குப் பிறகு கிறித்தவர்களுக்கு எதிரான வன்முறை அதிகரித்துள்ளது. கடத்தப்படுதல், சித்திரவதை செய்யப்படுதல், குண்டு வெடிப்புக்கு உள்ளாகுதல் மற்றும் கொலை செய்யப்படுதல் ஆகியவை குறித்த செய்திகள் வெளி வரத் தொடங்கின. எஞ்சிய கிறித்தவ சமூகத்தில் பெரும்பாலானவர்கள் தீவிர இசுலாமியக் கொள்கை உடையவர்களினால் நடத்தப்பட்ட இன மற்றும் சமய ஒடுக்குமுறையின் விளைவாக தங்களது தாயகத்திலிருந்து [[ஈராக் போர்|2003-ஆம் ஆண்டுக்குப் பின்னர்]] இடமாற்றம் செய்யப்பட்டுள்ளனர்.

மத்திய கிழக்கில் மிகப் பழமையான யூத சமூகங்களுக்கு ஒன்றுக்கும், முதல் வெளிநாடு வாழ் யூதர்களுக்குத் தாயகமாகவும் ஈராக்கு இருந்துள்ளது. 1948-இல் யூத மக்கள் தொகையானது 2 இலட்சம் என்று மதிப்பிடப்பட்டது. சில ஆதாரங்கள் மக்கள் தொகையானது இதை விட அதிகமாக இருந்திருக்கலாம் என்று குறிப்பிட்டாலும் இவ்வாறாக மதிப்பிடப்பட்டது. 1948-இல் [[இஸ்ரேல்|இசுரேல்]] நிறுவப்பட்டதற்குப் பிறகு யூதர்கள் இடம் பெயர்ந்தனர். ஈராக்கில் ஒடுக்கு முறையிலிருந்து தப்பியோடினர். அதே நேரத்தில், அவர்களில் 1 இலட்சம் பேர் தொடர்ந்து ஈராக்கிலேயே வாழ்ந்து வந்தனர். சதாம் உசேன் ஆட்சிக்கு வந்த நேரம் வாக்கில் இவர்களது மக்கள் தொகையானது 15,000 ஆனது. இவரது ஆட்சியின் கீழ் மக்கள் தொகையானது குறையத் தொடங்கியதற்குக் காரணம் ஒடுக்கு முறை கிடையாது. ஆனால் அரசாங்கம் பயணங்கள் மீது விதிக்கப்பட்டிருந்த கட்டுப்பாடுகளை நீக்கியதாகும். இது பல யூதர்கள் வெளிநாடுகளுக்குச் சென்று வாழவும், எப்போதாவது ஈராக்கிற்கு வருகை புரியவும் அனுமதியளித்தது. இந்நேரம் வாக்கில் சுமார் 1,500 யூதர்கள் மட்டுமே எஞ்சியிருந்தனர். 2003-ஆம் ஆண்டுக்குப் பிறகு யூத சமூகத்தினர் மத்தியில் அச்சமானது அதிகரிக்கத் தொடங்கியது. மேற்கொண்டு இவர்களின் எண்ணிக்கை குறைவதற்கு வழி வகுத்தது. தற்போது ஈராக்கில் சுமார் 400 யூதர்கள் மட்டுமே வாழ்கின்றனர் என்று மதிப்பிடப்பட்டுள்ளது. 250-க்கும் மேற்பட்ட யூத தளங்களுக்குத் தாயகமாக ஈராக்கு உள்ளது. மந்தேயியர், சபாக்குகள், [[யார்சானியம்|யார்சானியர்]] மற்றும் [[யசீதி மக்கள்|யசீதியரின்]] இன-சமய சிறுபான்மையின மக்கள் தொகையானது சிறிய அளவில் ஈராக்கில் காணப்படுகிறது. 2003-ஆம் ஆண்டுக்கு முன்னர் இவர்களது எண்ணிக்கையானது 20 இலட்சமாக இருந்திருக்கலாம் என்று கருதப்படுகிறது. இதில் அதிக எண்ணிக்கையிலானவர்கள் யார்சானியர் ஆவர். இசுலாம், கிறித்தவத்துக்கு முந்தைய சமயத்தில் தனது தொடக்கத்தை கொண்ட ஓர் இசுலாம் சாராத சமயம் இதுவாகும்.  மந்தேயியர்கள் முதன்மையாக பகுதாது, பல்லுயா, பசுரா மற்றும் [[கில்லா]] ஆகிய நகரங்களைச் சுற்றி வாழ்கின்றனர்.

=== வெளிநாடு வாழ்வோரும், அகதிகளும் ===
பிற நாடுகளுக்கு இடம் பெயர்ந்து வாழத் தொடங்கிய பூர்வீக ஈராக்கியர்கள் வெளிநாடு வாழ் ஈராக்கியர்கள் என்று அறியப்படுகின்றனர். 2003-ஆம் ஆண்டில் ஈராக்கு மீதான பன்னாட்டுப் படையெடுப்புக்குப் பிறகு கிட்டத்தட்ட 20 இலட்சம் ஈராக்கியர்கள் நாட்டிலிருந்து வெளியேறினர் என்று [[அகதிகளுக்கான ஐக்கிய நாடுகளின் ஆணையம்|அகதிகளுக்கான ஐக்கிய நாடுகளின் ஆணையமானது]] மதிப்பிட்டுள்ளது. அகதிகளுக்கான ஐநா ஆணையத்தின் 2021-ஆம் ஆண்டு மதிப்பீட்டின் படி ஈராக்கிற்குள் 11 லட்சம் பேர் இடம் பெயர்ந்துள்ளனர். 2007-இல் ஈராக்கின் நடுத்தர வர்க்கத்தினரில் சுமார் 40% பேர் இடம் பெயர்ந்ததாக நம்பப்படுவதாக ஐநா குறிப்பிட்டது. அமைப்பு ரீதியிலான ஒடுக்குமுறை காரணமாக இவர்களில் பெரும்பாலானவர்கள் தப்பித்தனர் என்றும், திரும்பி வரும் எண்ணம் இவர்களுக்குக் கிடையாது என்றும் குறிப்பிட்டது. இதைத் தொடர்ந்து வெளிநாடு வாழ் ஈராக்கியர் பாதுகாப்பு சூழ்நிலை முன்னேற்றமடைந்ததைத் தொடர்ந்து திரும்பி வரத் தொடங்கியுள்ளதாகக் கருதப்படுகிறது. அக்டோபர் 2007-இல் மட்டும் 46,000 அகதிகள் தங்களது வீடுகளுக்குத் திரும்பி வந்தனர் என்று ஈராக்கிய அரசாங்கமானது குறிப்பிட்டது.

2011-இல் கிட்டத்தட்ட 30 இலட்சம் ஈராக்கியர்கள் இடம் பெயர்ந்தனர். இதில் ஈராக்குக்குள் 13 இலட்சம் பேரும், அண்டை நாடுகளில் முதன்மையாக யோர்தான் மற்றும் சிரியாவில் 16 இலட்சம் பேரும் இடம் பெயர்ந்தனர். அமெரிக்கா தலைமையிலான படையெடுப்பு நடைபெற்றதிலிருந்து ஈராக்கிய கிறித்தவர்களில் பாதிக்கும் மேற்பட்டோர் நாட்டிலிருந்து வெளியேறியுள்ளனர். ஐக்கிய அமெரிக்கக் குடியுரிமை மற்றும் புலம்பெயர் சேவைகளின் அலுவல்பூர்வ மதிப்பீடுகளின் படி, 25 மே 2011 நிலவரப்படி 58,811 ஈராக்கியர்களுக்கு ஐக்கிய அமெரிக்காவில் அகதி நிலைக் குடியுரிமை வழங்கப்பட்டுள்ளது. 2011-இல் [[சிரிய உள்நாட்டுப் போர்]] தொடங்கியதற்குப் பிறகு சிரியாவிலிருந்து ஏராளமான ஈராக்கியர் தங்களது சொந்த நாட்டிற்குத் திரும்பி வந்துள்ளனர். [[சிரிய உள்நாட்டுப் போர்|சிரிய உள்நாட்டுப் போரிலிருந்து]] தப்பிப்பதற்காக 2012-ஆம் ஆண்டிலிருந்து 2,52,000-க்கும் மேற்பட்ட பல்வேறு இனங்களைச் சேர்ந்த சிரிய அகதிகளானவர்கள் ஈராக்கிற்குத் தப்பி வந்துள்ளனர்.

=== சுகாதாரம் ===
2010-இல் சுகாதாரத்திற்கான செலவீனமானது இந்நாட்டின் மொத்த உள்நாட்டு உற்பத்தியில் 6.84% ஆக இருந்தது. 2008-இல் இந்நாட்டில் 10,000 குடிமக்களுக்கு 6.96 மருத்துவர்கள், 13.92 செவிலியர்கள் இருந்தனர். 2010-இல் பிறப்பின் போது ஆயுட்கால எதிர்பார்ப்பானது 68.49 ஆண்டுகளாக இருந்தது. ஆண்களுக்கு 65.13 ஆண்டுகளாகவும், பெண்களுக்கு 72.01 ஆண்டுகளாகவும் இருந்தது. 1996-இல் 71.31 ஆண்டுகள் என்ற உச்சபட்ச வாழ்நாள் ஆயுட்கால எதிர்பார்ப்பிலிருந்து தற்போதைய நிலை ஒரு குறைவாகும்.

மருத்துவமனையை அடிப்படையாகக் கொண்ட, மூலதன செறிவுடைய குணப்படுத்தும் பேணுதலின் மாதிரியைப் பயன்படுத்தி 1970-களில் ஒரு மையப்படுத்தப்பட்ட இலவச சுகாதார அமைப்பை ஈராக்கு உருவாக்கியது. சூலை 2003-இல் [[ஐக்கிய நாடுகளின் சிறுவர் நிதியம்|ஐநா சிறுவர் நிதியம்]] மற்றும் [[உலக சுகாதார அமைப்பு|உலக சுகாதார நிறுவனத்தால்]] இணைந்து வெளியிடப்பட்ட ஒரு "கண்காணிப்புச் சுருக்கம்" என்ற அறிக்கையின் படி கச்சா எண்ணெய் ஏற்றுமதி வருவாயிலிருந்து வாங்கப்பட்ட பெரிய அளவிலான மருந்துகள், மருத்துவ உபகரணங்கள் மற்றும் செவிலியர்களையும் இறக்குமதி செய்யும் வழி முறையை இந்நாடு சார்ந்திருந்தது. ஆரம்ப நிலை மருத்துவர்களைப் பயன்படுத்தும் பெரிய அளவிலான சுகாதாரத்தின் மீது கவனக் குவியம் கொண்ட பிற ஏழை நாடுகளைப் போல் இல்லாமல் மருத்துவ நிபுணர்களால் செய்யப்படும் முன்னேற்றப்பட்ட மருத்துவ சிகிச்சையுடன் கூடிய தனித்துவமான மருத்துவ முறைகளின் ஒரு மேற்குலக அமைப்பை ஈராக்கு உருவாக்கியுள்ளது. 1990-க்கு முன்னர் நகர்ப்புற வாசிகள் 97% பேரும், கிராமப்புற வாசிகள் 71% பேருக்கும் இலவச ஆரம்ப சுகாதார வசதிகளானவை கிடைத்தன என்றும், வெறும் 2% மருத்துவமனை படுக்கைகளே தனியார் வசம் இருந்தன என்றும் ஐநா சிறுவர் நிதியம்/உலக சுகாதார நிறுவனத்தின் அறிக்கையானது குறிப்பிட்டது.

2024-இல் கிட்டத்தட்ட 40 ஆண்டுகளில் பகுதாதுவின் முதல் புதிய பொது மருத்துவமனையான சாப் பொது மருத்துவமனைக்கு பிரதமர் மொகம்மெது சியா அல்-சூடானி அலுவல்பூர்வமாகத் தொடங்கி வைத்தார். 246 படுக்கை வசதிகளைக் கொண்ட, நீண்ட காலம் தாமதப்படுத்தப்பட்ட இந்தத் திட்டமானது ஒரு கூட்டு மேலாண்மை மாதிரியின் கீழ் கட்டி முடிக்கப்பட்டது. சூடானியின் கூற்றுப்படி நவீன உட்கட்டமைப்புடன் மேம்பட்ட மருத்துவ உபகரணம் மற்றும் பலவிதமான சுகாதார சேவைகளுடன் இது உருவாக்கப்பட்டுள்ளது. சுகாதாரத்துறை அமைச்சர் சலி அசுனவி கடந்த இரு ஆண்டுகளாக அமைச்சகத்தின் சாதனைகளைக் குறிப்பிட்டார். இதில் 13 புதிய மருத்துவமனைகள், மூன்று சிறப்பு மையங்கள், தீக்காயங்களைக் குணப்படுத்தும் இரு மையங்கள், 25 சிறுநீரக சிகிச்சை மையங்கள் ஆகியவை வெவ்வேறு ஆளுநரகங்களில் கட்டப்பட்டது உள்ளிட்டவற்றைக் குறிப்பிட்டார். ஒவ்வொன்றும் 100 படுக்கை வசதிகளைக் கொண்ட 16 புதிய மருத்துவமனைகளைக் கட்டத் திட்டங்கள் தீட்டப்பட்டுள்ளதாகவும், இவை தகுதியுடைய நிறுவனங்களால் மேலாண்மை செய்யப்படும் என்றும் குறிப்பிட்டார். அதே ஆண்டில் புதிதாக திறக்கப்பட்ட நஜாப் பயிற்சி மருத்துவமனையில் நவீன மருத்துவ மனைகளுக்கான ஒரு கூட்டு செயல்பாடு மற்றும் மேலாண்மைத் திட்டத்தை செயல்படுத்துவதை அரசாங்கமானது தொடங்கி வைத்தது.

=== கல்வி ===
1990-க்கு முன்னரும், 2003-க்குப் பின்னரும் ஈராக்கு ஏற்கனவே ஒரு முன்னேற்றம் அடைந்திருந்த மற்றும் வெற்றிகரமான கல்வி அமைப்பைக் கொண்டிருந்தது. எனினும், தனது கல்வி வெற்றியில் இது தற்போது பின்னோக்கிச் சென்று கொண்டிருப்பதாகக் குறிப்பிடப்படுகிறது. தனது ஆட்சியின் போது சதாம் உசேன் ஈராக்கை பட்டப் படிப்பின் ஒரு முன்னணி மையமாக மாற்றினார். ஐநாவின் புத்தாயிரம் ஆண்டு வளர்ச்சி இலக்குகள் செயற்படுத்தப்பட்டதிலிருந்து தற்போது ஈராக்கு கல்வியில் முன்னேற்றங்களை வெளிக்காட்டி வருகிறது. 2000-ஆம் ஆண்டிலிருந்து 2012-ஆம் ஆண்டு வரை வகுப்புகளில் சேரும் மாணவர்களின் எண்ணிக்கையானது கிட்டத்தட்ட இரு மடங்காகி 60 இலட்சம் மாணவர்கள் என்ற எண்ணிக்கையை அடைந்துள்ளது. 2015-2016 வாக்கில் சுமார் 92 இலட்சம் குழந்தைகள் பள்ளிகளில் படித்து வந்தனர். கல்வியில் சேர்க்கப்படும் மாணவர்கள் சேர்க்கப்படும் வீதமாக 4.1% என்ற ஒரு சீரான ஆண்டு அதிகரிப்பு இந்நாட்டில் உள்ளது.

எனினும், தொடக்கக் கல்வி மாணவர்களின் துரிதமான அதிகரிப்பானது கல்வி அமைப்புக்கு அழுத்தத்தை ஏற்படுத்தியுள்ளது. அரசாங்கத்தின் மொத்த செலவில் வெறும் 5.7% மட்டுமே கல்விக்காகச் செலவிடப்படுகிறது. பள்ளிகளுக்கான மூலதனக் குறைபாடு, இப்பகுதியில் இந்நாட்டின்  குறைவான கல்வி தர நிலைகளுக்கு ஆகியவற்றுக்கு இது காரணமாகியுள்ளது. ஐநா சிறுவர் நிதியமானது கல்விக்கான நிதியானது வீணடிக்கப்படுவதாகக் கண்டறிந்துள்ளது. படிப்பில் இருந்து விலகுவது, ஆண்டுத் தேர்வில் மாணவர்கள் தோல்வியடையும் வீதம் ஆகியவை அதிகரிப்பதற்கு இது காரணமாகியுள்ளது. மாணவர்களின் கல்வி இடை நிற்றல் வீதமானது 1.5% - 2.5% ஆக உள்ளது. பொருளாதார அல்லது குடும்ப காரணங்கள் காரணமாக இதில் பெண் குழந்தைகள் அதிகமாகப் பாதிக்கப்படுகின்றனர். ஆண்டுத் தேர்வில் தோல்வியடையும் வீதமானது கிட்டத்தட்ட 17%-ஐ அடைந்துள்ளது. 2014-2015-ஆம் ஆண்டில் கல்வி நிதியில் சுமார் 20% இழக்கப்படுவதற்கு இது காரணமாகியுள்ளது.

மாகாண ஏற்றத்தாழ்வுகளானவை ஈராக்கில் தொடக்கக் கல்வியில் குழந்தைகளுக்கான கல்வி சேரும் வீதங்கள் மீது பெரிதும் தாக்கத்தை ஏற்படுத்துகின்றன. [[சலடின் மாகாணம்|சலாதீன் மாகாணம்]] போன்ற சண்டைகளால் பாதிக்கப்பட்ட பகுதிகளானவை பள்ளிகள் தற்காலிக தங்குமிடங்கள் அல்லது இராணுவ தளங்களாக மாற்றப்படுவதன் காரணமாக பள்ளி வயது குழந்தைகளில் 90%-க்கும் மேற்பட்டோர் பள்ளியிலிருந்து விலகுவதைக் கண்டுள்ளன. வரம்புக்குட்பட்டே வளங்கள் கிடைப்பதானது கல்வி அமைப்பில் பாதிப்பை ஏற்படுத்துகிறது. கல்விக்கான வாய்ப்பளிப்பை இவை கடினமாக்குகின்றன. எனினும், மூடப்பட்ட பள்ளிகளை மீண்டும் திறப்பதற்கான முயற்சிகள் மேற்கொள்ளப்பட்டுள்ளன. மோசுல் பகுதியில் அரசாங்கம் இதில் வெற்றி கண்டுள்ளது. அங்கு 3.80 இலட்சத்துக்கும் மேற்பட்ட குழந்தைகள் பள்ளிகளுக்கு மீண்டும் திரும்பியுள்ளனர். அமைவிடத்தைப் பொறுத்து கல்விக்கான வாய்ப்பளிப்பானது வேறுபட்டு காணப்படுகிறது. ஆண் குழந்தைகள் மற்றும் பெண் குழந்தைகளுக்கு இடையிலும் பள்ளிகளில் சேருவதில் ஏற்றத்தாழ்வுகள் காணப்படுகின்றன.

2024-இல் நாடு முழுவதும் அரசாங்கமானது 790 புதிய பள்ளிகளைத் தொடங்கியது. 1,000 பள்ளிகளைக் கட்டமைக்கும் சீனாவுடனான ஒரு வரைவுச் சட்ட ஒப்பந்தத்தின் ஒரு பகுதியாக இவை தொடங்கப்பட்டன. பள்ளிகளில் மாணவர்களின் எண் ணிக்கை அளவுக்கு அதிகமாவது மற்றும் பள்ளிகளில் காணப்பட்ட மூன்று சுற்று முறைகள் பிரச்சனை ஆகியவற்றை சரி செய்வதை இலக்காக கொண்டு இத்திட்டம் தொடங்கப்பட்டது. இப்பள்ளிகளானவை ஏற்கனவே ஆண்டுக்கணக்கான சண்டைகள் காரணமாக அழிவைச் சந்தித்ததன் காரணமாக மேற்குறிப்பிட்ட பிரச்சினைகளானவை மேலும் மோசமடைந்தன. சில பள்ளிகள் பல சுற்று முறைகளில் செயல்பட வேண்டியிருந்தது. சில நேரங்களில் மாணவர்களுக்கு ஒரு நாளைக்கு கற்பதற்கு 4 மணி நேரம் எனும் அளவுக்குக் கூட குறைவான நேரமே கிடைத்தது. கல்வியால் கிடைக்கும் பலன்கள் மீது இவை எதிர் மறையான விளைவுகளை ஏற்படுத்தின. பள்ளிகளைக் கட்டமைக்கும் திட்டமானது 2021-இல் ஈராக்கிய மற்றும் சீன அரசாங்கங்களுக்கு இடையில் 1,000 பள்ளிகளைக் கட்டுவதற்காக ஏற்படுத்தப்பட்ட ஒப்பந்தத்திலிருந்து தொடங்குகின்றன. மேற்கொண்டு ஈராக்கின் பிரதமர் ஈராக்கின் மேம்பாட்டு நிதியானது தனியார் துறையுடன் சீக்கிரமே சேர்ந்து 400 மேற்கொண்ட பள்ளிகளைக் கட்டும் என்று அறிவித்தார். நாட்டிலுள்ள 8,000-க்கும் மேற்பட்ட பள்ளிகளின் தற்போதைய பற்றாக்குறையை சரி செய்யும் என்று குறிப்பிட்டார்.

== பண்பாடு ==
பண்டைக் கால மெசொப்பொத்தேமியப் பண்பாடு வரை நீண்ட காலத்திற்கு விரிவடைந்துள்ள ஓர் ஆழ்ந்த பாரம்பரியத்தை ஈராக்கியப் பண்பாடானது கொண்டுள்ளது. உலகின் நீண்ட காலமாக எழுதப்பட்ட பாரம்பரியங்களில் ஒன்றை ஈராக்கு கொண்டுள்ளது. இதில் [[கட்டடக்கலை]], [[இலக்கியம்]], [[இசை]], [[நடனம்]], [[ஓவியக் கலை]], [[நெசவுத் தொழில்நுட்பம்]], [[மட்பாண்டம்]], [[வனப்பெழுத்து]], கற்கொத்துக் கலை, உலோக வேலைகள் ஆகியவை அடங்கும். ஈராக்கின் அல்லது மெசொப்பொத்தேமியாவின் பண்பாடானது உலகின் மிகப் பழமையான [[பண்பாடு|பண்பாட்டு]] வரலாறுகளில் ஒன்றாகும். உலகின் மீது மிக அதிக தாக்கத்தை ஏற்படுத்திய பண்பாடுகளில் ஒன்றாக இந்நாட்டின் பண்பாடு கருதப்படுகிறது.

மெசொப்பொத்தேமிய மரபானது [[ஆப்பெழுத்து|எழுத்து முறை அமைப்பு]], [[கணிதத்தின் வரலாறு|கணிதம்]], [[நேரம்]], நாட்காட்டி, வானியல் மற்றும் சட்டத் தொகுதி போன்றவற்றை உருவாக்கியதன் மூலம் வெவ்வேறு வழிகளில் [[பழைய உலகம்|பழைய உலகங்களின்]] நாகரிகங்கள் மீது தாக்கத்தை ஏற்படுத்தி அவற்றுக்கு வடிவம் கொடுத்துள்ளது. இந்நாட்டின் நீண்ட மற்றும் வளமான பாரம்பரியத்துக்கு வெவ்வேறு வழிகளில் பங்களித்த வேறுபட்ட இனக்குழுக்களுக்குத் தாயகமாக ஈராக்கு உள்ளது. இதன் கவிஞர்கள், கட்டடக் கலைஞர்கள், ஓவியர்கள் மற்றும் சிற்பக் கலைஞர்களுக்காக இந்நாடு அறியப்படுகிறது. இப்பகுதியில் இத்துறையில் இவர்கள் மிகச் சிறந்தவர்களில் சிலராக உள்ளனர். இதில் சிலர் உலகத் தரமுடைய படைப்பை வெளிப்படுத்துகின்றனர். தரை விரிப்பு மற்றும் [[கம்பளம்]] உள்ளிட்ட நேர்த்தியான [[கைத்தொழில்|கைவினைப் பொருட்களை]] உற்பத்தி செய்வதற்காகவும் ஈராக்கு அறியப்படுகிறது.

=== கலை ===
பண்டைக் கால ஈராக்கில் ஒன்றுடன் ஒன்று தொடர்புடைய பல கலைப் பாரம்பரியங்கள் இருந்து வந்துள்ளன. 750 மற்றும் 945-க்கு இடையில் [[அப்பாசியக் கலீபகம்|அப்பாசியக் கலீபகத்தில்]] உருவாகிய [[அப்பாசியக் கலீபகம்|அப்பாசிய]] அரசமரபானது முதன்மையாக [[மெசொப்பொத்தேமியா|மெசொப்பொத்தேமியாவில்]] அதன் மையப் பகுதியைக் கொண்டிருந்தது. அப்பாசியர்கள் முதன்மையாக மெசொப்பொத்தேமிய கலைப் பாரம்பரியங்களால் தாக்கம் பெற்றிருந்தனர். பின்னர் பாரசீக மற்றும் நடு ஆசிய பாணிகள் மீதும் தாக்கத்தை ஏற்படுத்தினர். அப்பாசிய காலத்தின் போது 8-ஆம் மற்றும் 13-ஆம் நூற்றாண்டுகளுக்கு இடையில் மட்பாண்டக் கலையானது ஓர் உயர்தர கலை நுட்பங்களை அடைந்தது. அலங்காரப் பொருட்களின் மேற்பரப்பு மற்றும் ஒளியூட்டப்பட்ட கையெழுத்துப் பிரதிகளை அலங்கரிக்க வனப்பெழுத்தானது பயன்படுத்தப்படத் தொடங்கியது. குறிப்பாக, [[திருக்குர்ஆன்|குரான்]] நூல்களானவை மிகவும் நுட்பமானவையாகவும், தனித்துவமான பாணியைக் கொண்டவையாகவும் உருவாயின. இக்காலத்தின் போது தான் ஈராக்கின் முதல் கலைப் பள்ளியானது தொடங்கப்பட்டது. கைவினைஞர்கள் மற்றும் கைவினைப் பொருட்கள் செழித்து வளர்வதற்கு இது அனுமதியளித்தது.

12-ஆம் நூற்றாண்டின் பிற்பகுதியான அப்பாசிய காலகட்டத்தின் உச்ச காலத்தின் போது கையெழுத்து விளக்கப்படங்கள் மற்றும் வனப்பெழுத்தின் ஒரு புதுவித பாணி இயக்கமானது தோன்றத் தொடங்கியது. இது தற்போது *பகுதாது பள்ளி* என்று அழைக்கப்படுகிறது. ஒரு காலத்தில் பயன்படுத்தப்பட்டு வந்த சாதாரண ஓவியங்களைக் காட்டிலும் அன்றாட வாழ்வு மற்றும் அதிக உணர்வுப்பூர்வமான முகங்களைப் பயன்படுத்திய சித்தரிப்புகளை இந்த இசுலாமியக் கலை இயக்கமானது பண்பாகக் கொண்டிருந்தது.

=== கட்டடக்கலை ===
ஈராக்கின் கட்டடக் கலையானது ஒரு நீண்ட வரலாற்றைக் கொண்டுள்ளது. இது ஏராளமான தனித்துவமான பண்பாடுகளைத் தன்னகத்தே கொண்டுள்ளது. பொ. ஊ. மு. பத்தாவது ஆயிரமாண்டிலிருந்து இது காணப்படுகிறது. மெசொப்பொத்தேமிய (அசிரிய, பாபிலோனிய, சுமேரிய), [[இஸ்லாமியக் கட்டிடக்கலை|இசுலாமிய]] (உமையா, அப்பாசிய), உதுமானிய மற்றும் [[நவீன கட்டிடக்கலை|நவீன கட்டடக் கலைகளை]] இது சிறப்பியல்புகளாகக் கொண்டுள்ளது. [[சகா அதீத்]], பாசில் பயாதி, ரிபாத் சதிர்சி, இசாம் என். அசுகோவ்ரி மற்றும் பலர் ஈராக்கின் நவீன கால முக்கியமான கட்டடக்கலை நிபுணர்களில் உள்ளடங்கியவர்கள் ஆவார்.

பகுதாதுவும், மோசுலும் ஏராளமான பண்பாட்டு மற்றும் பாரம்பரியக் கட்டடங்களைக் கொண்டுள்ளன. ஏராளமான வரலாற்று ரீதியிலான மசூதிகள் மற்றும் யூத கோயில்களுக்குத் தாயகமாக பகுதாது உள்ளது. அதே நேரத்தில், மோசுல் ஏராளமான இசுலாமியத் தளங்களையும், கிறித்தவக் கோயில்களையும் கொண்டுள்ளது.

தலை நகரமான நினுசு அல்லது [[நினிவே|நினிவேயானது]] சியாக்சரேசு தலைமையிலான [[மீடியாப் பேரரசு|மீடியர்களால்]] கைப்பற்றப்பட்டது. சுமார் 200 ஆண்டுகள் கழித்து [[செனபோன்]] இந்தத் தளம் வழியாகப் பயணித்தார். அந்நேரத்தில் இவை வெறுமனே மணல் மேடுகளாக இருந்ததாகக் குறிப்பிட்டுள்ளார். இந்நகரமானது 1845-ஆம் ஆண்டு வரை மண்ணில் புதைந்திருந்தது. அந்த ஆண்டு போத்தா மற்றும் லயார்டு ஆகிய அகழ்வாய்வாளர்கள் அசிரிய நகரங்களின் சிதிலங்களைக் கண்டுபிடித்தனர். இந்த சிதிலங்களில் முதன்மையானது கோசாபாத் நகரத்தில் உள்ளவையாகும். இது [[மோசுல்|மோசுலுக்கு]] வட கிழக்கே 16 கிலோமீட்டர் தொலைவில் அமைந்துள்ளது. மேலும், பண்டைக்கால கலாக் நகரமாக இருக்க வாய்ப்புள்ள நிம்ரோவ்த், பண்டைக்கால நினிவே என்று கருதப்படும் கோவுயுன்சிக் ஆகிய நகரங்களும் கண்டுபிடிக்கப்பட்டுள்ளன. இந்த நகரங்களில் ஏராளமான பெரிய கட்டடங்களின் சிதிலங்கள் கண்டுபிடிக்கப்பட்டுள்ளன. இவை அரண்மனை-கோயில்களாக இருந்திருக்கலாம் என்று தோன்றுகிறது. இவை முதன்மையாக [[சுடாத செங்கல்|சுடாத செங்கற்களைக்]] கொண்டு கட்டப்பட்டவையாகும். இவை அனைத்திலும் எஞ்சியுள்ளவையாக மதில் சுவர்களின் கீழ் பகுதிகள் மட்டுமே உள்ளன. இவை சிற்பங்கள் மற்றும் ஓவியங்கள், நடைபாதைகளின் சில பகுதிகள், சில உயர்ந்த பகுதிகளின் சில அடையாளங்கள் மற்றும் கழிவுநீர் அமைப்புடன் தொடர்புடைய சில வேலைப்பாடுகளைக் கொண்டுள்ளன. சமீபத்திய ஆண்டுகளில் விற்பனை வளாகங்கள் மற்றும் உயர் கோபுரங்கள் உள்ளிட்ட நவீன கட்டடங்களும் இங்கு காணப்படுகின்றன.

நாடு முழுவதும் நூற்றுக்கணக்கான அரண்மனைகள் மற்றும் நினைவுச் சின்னங்களை சதாம் உசேன் கட்டமைத்தார். அல்-பாவ் அரண்மனை, அசு-சலாம் அரண்மனை மற்றும் ரத்வனியா அரண்மனை உள்ளிட்டவை இவற்றில் சிலவாகும். அல்-பாவ் அரன்மனையானது தற்போது ஈராக்கின் அமெரிக்கப் பல்கலைக்கழகத்தால் பயன்படுத்தப்பட்டு வருகிறது. சதாம் உசேன் பதவியிலிருந்து நீக்கப்பட்டதற்குப் பிறகு இந்த அரண்மனைகளானவை சுற்றுலாப் பயணிகளுக்கு என திறந்துவிடப்பட்டுள்ளன. இவை அலுவல்பூர்வமாக இயங்காவிட்டாலும் சுற்றுலாப் பயணிகளுக்காகத் திறந்து விடப்பட்டுள்ளன. அரசாங்கமானது பயனுள்ள காரணங்களுக்காக இவற்றை விற்கும் முடிவில் உள்ளது. இந்தக் கட்டடங்களில் பெரும்பான்மையானவை 1990-ஆம் ஆண்டின் [[வளைகுடாப் போர்|வளைகுடாப் போருக்குப்]] பின்னர் கட்டப்பட்டவையாகும். அந்த ஆண்டு ஈராக்கானது ஐநாவால் பொருளாதாரத் தடைகளுக்கு உள்ளாக்கப்பட்டது.

ஈராக்கிய தேசிய இசை வரைவுக்குழு உள்ளிட்டவை நாட்டின் தலைநகரத்தில் உள்ள முக்கியமான பண்பாட்டு நிலையங்களில் ஒன்றாகும். ஈராக்கு ஆக்கிரமிப்பின் போது ஒத்திகைகள் மற்றும் கச்சேரிகளானவை குறுகிய காலத்திற்கு தடைப்பட்டன. ஆனால், தற்போது இயல்பு நிலைக்குத் திரும்பியுள்ளன. 2003-ஆம் ஆண்டு படையெடுப்பின் போது ஈராக்கின் தேசிய நாடக அரங்கானது சூறையாடப்பட்டது. ஆனால் அதை மீண்டும் கட்டமைக்கும் முயற்சிகளானவை நடைபெற்று வருகின்றன. 1990-களில் அயல் நாட்டுத் திரைப்படங்களை இறக்குமதி செய்வதை ஐநா தடைகள் வரம்புக்குட்படுத்திய போது நேரடி அரங்கு நாடகங்களானவை ஒரு உந்துதலைப் பெற்றன. 30 திரையரங்குகள் வரை நேரடி நாடக மேடைகளாக மாற்றப்பட்டதாகக் குறிப்பிடப்படுகிறது. இவை பரவலான நகைச்சுவைகள் மற்றும் நாடகத் தயாரிப்புகளை உருவாக்கியுள்ளன.

இசைக் கழகம், நேர்த்தியான கலைகளுக்கான நிறுவனம், பகுதாதுவின் இசை மற்றும் பேலட் நடனப் பள்ளி உள்ளிட்டவை பகுதாதுவில் பண்பாட்டுக் கல்வியை வழங்கும் நிலையங்களாக உள்ளன. ஈராக்கின் தேசிய அருங்காட்சியகம் உள்ளிட்ட ஒரு குறிப்பிடத்தக்க எண்ணிக்கையிலான அருங்காட்சியகங்களையும் பகுதாது கொண்டுள்ளது. [[மெசொப்பொத்தேமியா|பண்டைக் கால ஈராக்கிய]] நாகரிகங்களின் கலைப் பொருட்கள், தொல்பொருட்களின் உலகின் மிகப் பெரிய மற்றும் மிகச் சிறந்த சேமிப்புகளை ஈராக்கின் தேசிய அருங்காட்சியகமானது கொண்டுள்ளது. ஈராக்கு ஆக்கிரமிப்பின் போது இவற்றில் சில திருடப்பட்டன. 2021-ஆம் ஆண்டு சூறையாடப்பட்ட தொல்பொருட்களில் சுமார் 17,000 பொருட்களை ஈராக்கு மீண்டும் பெற்றுவிட்டதாக அறிவிக்கப்பட்டது. தொல்பொருட்கள் திரும்பப் பெறப்பட்டதில் இதுவே மிகப் பெரிய நிகழ்வாகக் கருதப்படுகிறது.

=== இலக்கியம் ===
ஈராக்கில் இலக்கியமானது பொதுவாக மெசொப்பொத்தேமிய இலக்கியம் என்று குறிப்பிடப்படுகிறது. இந்தப் பண்பாடுகளின் கலவையின் ஒரு விளைவாக வெவ்வேறுபட்ட நாகரிகங்கள் செழித்து வளர்ந்ததன் காரணமாகவும், டைகிரிசு மற்றும் புறாத்து ஆறுகளின் கரைகளுக்கு இடைப்பட்ட [[மத்திய கிழக்கு|மத்திய கிழக்கில்]] இத்தகைய பண்பாடுகள் ஆக்கிரமித்திருந்த புவியியல் நிலப்பரப்பை மறை பொருளாகக் குறிப்பிடுவதற்காகவும் இவை மெசொப்பொத்தேமிய அல்லது பாபிலோனிய இலக்கியம் என்று அழைக்கப்படுகின்றன. இதில் சுமேரிய இலக்கியமானது தனித்துவமானதாகும். ஏனெனில், எந்த ஓர் அறியப்பட்ட மொழித் தோற்றத்தையும் இது சார்ந்ததாக இல்லை. அவற்றைக் குறிப்பிடும் பொருட்களின் குறியீடுகளுடன் இதன் தோற்றமானது தொடங்கியது. காலப்போக்கில் பட்டிகைகளில் எழுதப்பட்ட ஆப்பெழுத்து வரியாக இவை மாற்றமடைந்தன. மனிதன் படைக்கப்பட்டது குறித்த விவகாரங்கள், உலகம் தோன்றியது, கடவுள்கள், சொர்க்கங்கள் குறித்த விளக்கங்கள், நாடோடிகள் மற்றும் நகர்ப்புறவாசிகளுக்கு இடையிலான போர்கள் வெடித்த போது அதில் ஈடுபட்ட கதாநாயகர்களின் வரலாறு ஆகியவற்றுடன் தொடர்புடைய புராணம் மற்றும் இதிகாச நூல்கள் குறித்தவையாக முதன்மையாக இக்காலத்தின் போது இலக்கியமானது திகழ்ந்தது. சமய போதனைகள், நன்னெறி அறிவுரைகள், வானியல், சட்டம் மற்றும் வரலாறு ஆகியவற்றுடன் தொடர்புடையதாகவும் இவை இருந்தன. இதில் ஒன்று [[கில்கமெஷ் காப்பியம்|கில்கமெஷ் காப்பியமாகும்]]. தற்போது எஞ்சியிருப்பதிலேயே குறிப்பிடத்தக்க தொடக்க கால இலக்கியமாக இது கருதப்படுகிறது.

அப்பாசியக் கலீபகத்தின் காலத்தின் போது, ஒரு பொது கல்வி நிலையமும், சிந்தனைசார் ஆதார மையமுமாகத் திகழ்ந்த [[பகுதாது|பகுதாதுவில்]] இருந்த ஞான வீடானது ஏராளமான அறிஞர்கள் மற்றும் எழுத்தாளர்களைத் தன்னகத்தே கொண்டிருந்தது. *ஆயிரத்தொரு இரவுகளில்* உள்ள ஒரு குறிப்பிடத்தக்க எண்ணிக்கையிலான கதைகளானவை பிரபலமான அப்பாசிய நபர்களைக் குறிப்பிடுகிறது. ஈராக்கு பல்வேறு நடுக்கால கவிஞர்களைக் கொண்டிருந்தது. இதில் மிகக் குறிப்பிடத்தக்கவர்கள் பசுராவின் அரீரி, முதனப்பி, [[அபு நுவாஸ்|அபு நுவாசு]] மற்றும் அல்-சகீசு ஆகியோர் ஆவர். நவீன காலங்களில் ஈராக்கிய இலக்கியத்தில் பல்வேறு மொழிகள் பயன்படுத்தப்படுகின்றன. இதில் அரபி, புது-அரமேயம், [[குர்தி மொழி|குர்து]] மற்றும் [[துருக்கிய மொழி|துருக்கியம்]] உள்ளிட்டவை அடங்கும். அரேபிய இலக்கியமானது தொடர்ந்து மிக தாக்கத்தை ஏற்படுத்தும் இலக்கியமாகத் திகழ்ந்தாலும் இந்நிலை உள்ளது. ஈராக்கின் குறிப்பிடத்தக்க கவிஞர்களில் சவாகிரி, சபா குலூசி மற்றும் துனியா மிக்கைல் உள்ளிட்டோர் குறிப்பிடத்தக்கவர்கள் ஆவர்.

=== இசை ===

ஈராக்கு முதன்மையாக இதன் வளமான மகம் இசைப் பாரம்பரியத்திற்காக அறியப்படுகிறது. தற்காலம் வரை ஓர் உடையாத சங்கிலி போன்ற தொடர் அமைப்பில் மகம் அறிந்தவர்களால் வாய்வழிப் பாரம்பரியமாக இவை கடத்தப்பட்டு வந்துள்ளன. மிக குறிப்பிடத்தக்க மற்றும் குறைபாடற்ற மகமின் வடிவமாக ஈராக்கிய மகம் கருதப்படுகிறது. அல்-மகம் அல்-ஈராக்கி என்பது செவ்வியல் அரபி அல்லது ஈராக்கிய பேச்சு வழக்கு மொழியில் (சுகய்ரி) 16 மீட்டர்களில் ஏதாவது ஒன்றில் எழுதப்பட்ட, பாடப்பட்ட பாடல்களின் தொகுப்பு ஆகும். இந்த கலை வடிவமானது யுனெஸ்கோவால் "மனித குலத்தின் ஓர் உணர்ந்தறிய இயலாத பாரம்பரியம்" என்று அங்கீகரிக்கப்பட்டுள்ளது.

20-ஆம் நூற்றாண்டின் தொடக்கத்தில் ஈராக்கில் இருந்த மிக முக்கியமான இசையமைப்பாளர்களில் பலர் [[யூதர்|யூதர்களாக]] இருந்தனர். 1936-இல் ஈராக்கிய வானொலியானது நிறுவப்பட்டது. இதில் இருந்த அனைவருமே கிட்டத்தட்ட [[யூதர்|யூதர்களாக]] இருந்தனர். இதில் விதிவிலக்கு தளக் கருவி அடிப்போர் மட்டுமே. பகுதாதுவின் இரவு நேர கேளிக்கை விடுதிகள் ஔத் (அரேபிய யாழ் அல்லது மடல் வீணை), கனூன் (நரம்பு இசைக் கருவி) மற்றும் இரண்டு தளக் கருவி அடிப்போரை உள்ளடக்கியதாக இருந்தன. அதே நேரத்தில் ஒரு நேய் (மத்திய கிழக்கு காற்று இசைக் கருவி) மற்றும் [[செல்லோ|செல்லோவை]] உடைய இதே வடிவமானது வானொலியில் பயன்படுத்தப்பட்டது.

1930-கள் மற்றும் 1940-களின் மிகப் பிரபலமான பாடகி அநேகமாக சலிமா பாசா ஆவார். பெண்கள் பொது இடத்தில் பாடுவது என்பது அவமானத்துக்குரியதாக கருதப்பட்ட அந்த நேரத்தில் அவருக்குக் கிடைத்த மரியாதையும், பாராட்டும் வழக்கத்திற்கு மாறான ஒன்றாக இருந்தது. ஈராக்கைச் சேர்ந்த மிகப் பிரபலமான தொடக்க கால இசையமைப்பாளர் ஒரு யாழ் இசைப்பவரான எசுரா அகரோன் ஆவார். அதே நேரத்தில், மிக முக்கியமான ஓர் இசைக்கருவி மீட்டுபவராக யூசுப் சாரூர் திகழ்ந்தார். ஈராக்கிய வானொலி நிலையத்துக்கான அலுவல்பூர்வ குழுவை சாரூசு அமைத்தது. பாரம்பரிய குழுக்களுக்கு செல்லோ மற்றும் நேய் கருவிகளை அறிமுகப்படுத்தியவர்கள் இவர்களே ஆவர்.

=== ஊடகம் ===

மத்திய கிழக்கில் இரண்டாவது தொலைக்காட்சி நிலையத்துக்குத் தாயகமாக ஈராக்கு இருந்துள்ளது. இந்நிலையம் 1950-களில் தொடங்கப்பட்டதாகும். ஈராக்கை நவீனமயமாக்க உதவுவதற்கான ஒரு திட்டத்தின் ஒரு பகுதியாக ஆங்கிலேயே தொலைத்தொடர்பு நிறுவனமான பை லிமிடெட் தலை நகரமான பகுதாதுவில் ஒரு தொலைக்காட்சி ஒளிபரப்பு நிலையத்தைக் கட்டமைத்துத் தொடங்கி வைத்தது.

2003-இல் அரசாங்கத்திடம் இருந்த முழுமையான கட்டுப்பாடு முடிவுக்கு வந்ததற்குப் பிறகு ஈராக்கில் ஒளிபரப்பு ஊடகத்துறையில் ஒரு குறிப்பிடத்தக்க வளர்ச்சியின் காலகட்டம் அமைந்தது. 2003 வாக்கில் ஒரு [[பிபிசி]] அறிக்கையின் படி பூச்யமாக இருந்த வானொலி நிலையங்களின் எண்ணிக்கையானது 20-ஆக அதிகரித்தது. 15 முதல் 17 தொலைக்காட்சி நிலையங்களானவை ஈராக்கியர்களால் உடைமையாகக் கொள்ளப்பட்டிருந்தன. 200 ஈராக்கிய செய்தித்தாள்கள் ஈராக்கியர்களால் உடைமையாகக் கொள்ளப்பட்டு, நடத்தப்பட்டுக் கொண்டிருந்தன.

1990 மற்றும் 2003-க்கு இடைப்பட்ட காலம் வரை பகுதாதுவை அடிப்படையாகக் கொண்டிருந்த, நன்றாகக் கட்டமைக்கப்பட்ட திரைத் துறைக்குத் தாயகமாக ஈராக்கு திகழ்ந்தது. எனினும், வளைகுடாப் போருக்குப் பிறகு இது வீழ்ச்சியடைந்தது. குறிப்பாக 2003-இல் ஈராக்கு மீதான படையெடுப்புக்குப் பிறகு வீழ்ச்சியடைந்தது. பகுதாதுவில் இருந்த ஈராக்கிய திரைப்பட ஆவணக் காப்பகங்களின் தளமானது 2003-இல் அமெரிக்கப் படைகளால் குண்டு வீச்சுக்கு உள்ளாக்கப்பட்டது.

ஈராக்கிய ஊடக நிபுணரும், இத்துறை குறித்து குறிப்பிடத்தக்க எண்ணிக்கையிலான அறிக்கைகளை எழுதிய எழுத்தாளருமான இப்ராகிம் அல் மராசி 2003-இல் ஈராக்கு மீதான ஐக்கிய அமெரிக்காப் படையெடுப்பின் நான்கு நிலைகளை அடையாளம் காண்கிறார். பிந்தைய கால ஈராக்கிய ஊடகம் செயல்படும் வழி முறை மீது முக்கியமான தாக்கங்களை ஏற்படுத்திய படி நிலைகள் எடுக்கப்பட்டதைக் குறிப்பிடுகிறார். அந்த நிலைகளானவை: படையெடுப்புக்கு முந்தைய ஆயத்தம், போர் மற்றும் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்ட உண்மையான இலக்குகள், போருக்குப் பிந்தைய முதல் காலகட்டம், அதிகரித்து வந்த கிளர்ச்சி மற்றும் ஈராக்கிய இடைக்கால அரசாங்கம் மற்றும் பிரதமர் இயத் அல்லாவியிடம் அதிகாரம் கை மாற்றப்பட்டது.

=== சமையல் பாணி ===


[[சுமேரியா|சுமேரியர்]], [[அக்காடியப் பேரரசு|அக்காதியர்]], [[பாபிலோனியா|பாபிலோனியர்]], [[அசிரியா|அசிரியர்]] மற்றும் [[அகாமனிசியப் பேரரசு|பண்டைக் கால பாரசீகர்கள்]] என சுமார் 10,000 ஆண்டுகளுக்கு முந்தைய காலத்தில் இருந்தே ஈராக்கிய சமையல் பாணி இருந்து வந்துள்ளது. சமய விழாக்களின் போது கோயில்களில் தயாரிக்கப்பட்ட உணவு முறைகளானவை ஈராக்கின் பண்டைக் கால சிதிலங்களில் இருந்து கண்டுபிடிக்கப்பட்ட [[களிமண் பலகை|பட்டிகைகளில்]] உள்ளன. உலகின் முதல் சமையல் புத்தகங்கள் இவை தான். [[மெசொப்பொத்தேமியா|பண்டைக் கால ஈராக்கு]] அல்லது *மெசொப்பொத்தேமியாவானது* பல நுட்பமான மற்றும் உயர் முன்னேற்றமடைந்த நாகரிகங்களுக்குத் தாயகமாக இருந்துள்ளது. அறிவின் அனைத்துத் துறைகளிலும், குறிப்பாக சமையல் கலைகளில் சிறந்து விளங்கியுள்ளது. எனினும், [[அப்பாசியக் கலீபகம்|அப்பாசிய கலீபகத்தின்]] தலைநகராக பகுதாது இருந்த [[இசுலாமியப் பொற்காலம்|நடுக் கால சகாப்தத்தில்]] தான் ஈராக்கிய சமையல் பாணியானது அதன் உச்ச நிலையை அடைந்தது. ஈராக்கின் சமையல் பாணியானது தற்போது இவ்வாறாக வளமான பெறப்பட்டவைகளைப் பிரதிபலிக்கிறது. மேலும், அண்டை நாடுகளான [[துருக்கி]], [[ஈரான்]] மற்றும் பெரிய சிரியா பகுதி ஆகியவற்றின் சமையல் பாரம்பரியங்களில் இருந்தும் வலிமையான தாக்கங்களைப் பெற்றுள்ளது.

[[கத்தரி]], [[தக்காளி]], [[வெண்டி]], [[வெங்காயம்]], [[உருளைக் கிழங்கு]], கௌர்கெத் சுரை, [[வெள்ளைப்பூண்டு]], [[குடைமிளகாய்|குடைமிளகாய்கள்]] மற்றும் மிளகாய் போன்ற காய்கறிகள், [[நெல்]], பல்கர் [[கோதுமை]] மற்றும் [[வாற்கோதுமை]] போன்ற தானியங்கள், [[மைசூர்ப் பருப்பு]], [[கொண்டைக் கடலை]] மற்றும் [[ராச்மா|கன்னேல்லினி]] போன்ற பருப்பு வகைகள், [[பேரீச்சை#Dates|பேரீச்சை]], [[உலர்திராட்சை|உலர்திராட்சைகள்]], [[சர்க்கரை பாதாமி|சர்க்கரை பாதாமிகள்]], [[அத்தி (தாவரம்)|அத்திப் பழங்கள்]], [[திராட்சைப்பழம்|திராட்சைப்பழங்கள்]], [[இன்னீரம்]], [[மாதுளை]] மற்றும் [[கிச்சிலி|கிச்சிலிப் பழங்கள்]], குறிப்பாக [[எலுமிச்சை]] மற்றும் [[தேசிப்பழம்]] போன்ற பழங்கள் ஆகியவை ஈராக்கிய சமையல் பாணியின் சில இயல்பான மூலப்பொருட்களாக உள்ளன.

[[மேற்கு ஆசியா|மேற்காசியாவின்]] பிற நாடுகளைப் போலவே கோழியும், குறிப்பாக ஆடும் விருப்பத்திற்குரிய மாமிசங்களாக உள்ளன. பெரும்பாலான உணவு வகைகளானவை சோற்றுடன் பரிமாறப்படுகின்றன. சோறானது பொதுவாக [[பாசுமதி|பாசுமதியில்]] இருந்து சமைக்கப்படுகிறது. தெற்கு ஈராக்கின் [[மெசொப்பொத்தேமியாவின் சதுப்பு நிலங்கள்|மெசொப்பொத்தேமிய சதுப்பு நிலங்களில்]] இவை பயிர் செய்யப்படுகின்றன. பல்கர் கோதுமையானது பல உணவு வகைகளில் பயன்படுத்தப்படுகிறது. [[அசிரியா|பண்டைக் கால அசிரியர்களின்]] காலத்திலிருந்தே இந்நாட்டின் ஒரு முதன்மையான உணவாக இது இருந்து வந்துள்ளது.

=== விளையாட்டு ===
ஈராக்கில் மிகப் பிரபலமான விளையாட்டு [[கால்பந்து கூட்டமைப்பு|கால்பந்து]] ஆகும். [[கூடைப்பந்தாட்டம்]], [[நீச்சற் போட்டி|நீச்சல்]], [[பாரம் தூக்குதல்]], [[உடல்கட்டுதல்]], [[குத்துச்சண்டை]], [[காலுதைச்சண்டை]] மற்றும் [[டென்னிசு]] ஆகியவையும் இந்நாட்டில் பிரபலமான விளையாட்டுக்களாக உள்ளன.

ஈராக்கில் கால்பந்தை நிர்வகிக்கும் அமைப்பாக ஈராக்கு கால்பந்துக் கழகம் உள்ளது. ஈராக்கிய தேசியக் கால்பந்து அணி மற்றும் ஈராக்கு நட்சத்திர லீக் ஆகியவற்றை இது நிர்வகிக்கிறது. ஈராக்கு கால்பந்துக் கழகமானது 1948-ஆம் ஆண்டு தொடங்கப்பட்டது. 1950-இலிருந்து [[பன்னாட்டுக் காற்பந்துச் சங்கங்களின் கூட்டமைப்பு|பன்னாட்டு கால்பந்து சங்கங்களின் கூட்டமைப்பில்]] (பிபா) ஓர் உறுப்பினராகவும், 1971-இலிருந்து [[ஆசிய கால்பந்துக் கூட்டமைப்பு|ஆசிய கால்பந்துக் கூட்டமைப்பின்]] ஓர் உறுப்பினராகவும் ஈராக்கு இருந்து வருகிறது. ஏஎப்சி ஆசியக் கோப்பையை 2007-ஆம் ஆண்டு ஈராக்கு கைப்பற்றியது. 1986-ஆம் ஆண்டின் பிபா உலகக் கோப்பை மற்றும் 2009-ஆம் ஆண்டின் பிபா கூட்டமைப்புக்களின் கோப்பைப் போட்டி ஆகியவற்றில் ஈராக்கு பங்கெடுத்தது. 

== மேற்கோள்கள் ==



== நூற்பட்டியல் ==

* 
* Shadid, Anthony 2005. *Night Draws Near*. Henry Holt and Co., [[நியூயார்க்கு நகரம்|NY]], US. .
* Hanna Batatu, "The Old Social Classes and the Revolutionary Movements of Iraq", Princeton: [[Princeton University Press]], 1978.
* [[Charles Glass]], "The Northern Front: A Wartime Diary"' Saqi Books, London, 2004. 
* [https://web.archive.org/web/20050525231213/http://fax.libs.uga.edu/ds49x2xm465d/ A Dweller in Mesopotamia], being the adventures of an official artist in the garden of Eden, by Donald Maxwell, 1921 *(a searchable facsimile at the University of Georgia Libraries; DjVu & layered PDF format)*.
* [https://web.archive.org/web/20050402090804/http://fax.libs.uga.edu/DS49x2xW684B/ By Desert Ways to Baghdad], by Louisa Jebb (Mrs. Roland Wilkins) With illustrations and a map, 1908 (1909 ed.) *(a searchable facsimile at the University of Georgia Libraries; DjVu & layered PDF format)*.
* Benjamin Busch, "'Today is Better than Tomorrow'. A Marine returns to a divided Iraq", *Harper's Magazine'', October 2014, pp.&nbsp;29–44.
* Global Arms Exports to Iraq 1960–1990, Rand Research report
* 
* 
* 
 

## மேலும் படிக்க

* 
* 

## வெளி இணைப்புகள்

* Key Development Forecasts for Iraq from International Futures

### அரசாங்கம்
* Ur Portal – gateway to government sites
* Presidency  – official website of the president of Iraq
* Prime Minister – official website of the prime minister of Iraq
* Statistics – Official website of Central Statistical Organization

### வரலாறு
* "History" – Iraqi History at Embassy of the Republic of Iraq in Washington

### வரைபடங்கள்
* 

; அரசு
* Presidency of Iraq
* Cabinet of Iraq
; பொதுத் தகவல்
* 
* Iraq Corruption Profile from the Business Anti-Corruption Portal
* 
* 
* Iraq profile from the BBC News


பகுப்பு:ஐக்கிய நாடுகள் சபையின் உறுப்பு நாடுகள்
பகுப்பு:மேற்கு ஆசிய நாடுகள்
பகுப்பு:ஆசிய நாடுகள்