இராசத்தானின் கட்டிடக்கலை

[thumb|முதன்மை நகரம் முழு நகரத்தையும் உள்ளடக்கிய [ஜெய்சல்மேர் கோட்டை|ஜெய்சால்மர் கோட்டை, கீழே உள்ள மிக சமீபத்திய நகரப் பிரிவுகளை விட ஆதிக்கம் செலுத்துகிறது.]]
thumb|கிபி 10 ஆம் நூற்றாண்டில் கட்டப்பட்ட சஹாஸ்ரா பஹு கோயில்களுள் ஒன்று.
இந்திய மாநிலமான இராசத்தானின் கட்டிடக்கலை பொதுவாக வட இந்தியாவில் நிலவிய இந்திய கட்டிடக்கலை பாணிகளை விட பிராந்திய மாறுபாடாகத் திகழ்ந்து வருகிறது. ராஜஸ்தான் பல ராஜபுத்திர ஆட்சியாளர்களின் கோட்டைகள் மற்றும் அரண்மனைகளுக்கு குறிப்பாக பிரபலமான சுற்றுலாத் தலங்களாகும்.

ராஜஸ்தானின் மக்கள்தொகையில் பெரும்பாலானோர் இந்துக்கள். வரலாற்று ரீதியாக கணிசமான சமண சிறுபான்மையினரும் உள்ளனர். இந்த சமயக்கலவை இப்பகுதியின் பல கோயில்களில் பிரதிபலிக்கிறது. மாரு-குர்ஜாரா கட்டிடக்கலை அல்லது "சோலாங்கி பாணி" என்பது 11 ஆம் நூற்றாண்டில் ராஜஸ்தான் மற்றும் அதன் அண்டை மாநிலமான குஜராத்தில் தொடங்கிய ஒரு தனித்துவமான பாணியாகும், மேலும் இது இந்துக்கள் மற்றும் சமணர்களால் புத்துயிர் பெற்று இந்தியாவின் பிற பகுதிகளுக்கும் உலகிற்கும் கொண்டு செல்லப்பட்டுள்ளது. இது இந்து கோயில் கட்டிடக்கலையில் முக்கிய பங்களிப்பைக் குறிக்கிறது. கிபி 11 மற்றும் 13 ஆம் நூற்றாண்டுகளுக்கு இடையில் கட்டப்பட்ட மவுண்ட் அபு தில்வாரா ஜெயின் கோயில்கள் இந்த பாணியின் சிறந்த எடுத்துக்காட்டுகளாகும். 
[thumb|அஜ்மீரில் உள்ள ஆதாய் தின் கா ஜோன்ப்ரா மசூதியின் திரை[அஜ்மீர்]]
[thumb|வித்யாதர் பட்டாச்சார்யாவால் வடிவமைக்கப்பட்டு 1729-1732 க்கு இடையில் கட்டப்பட்ட [ஜெய்ப்பூர் நகர அரண்மனை. அரண்மனையின் கட்டிடக்கலை அதன் ராஜ்புத் கட்டிடக்கலையில் முகலாயர்களின் தாக்கத்தை தெளிவாகக் காட்டுகிறது.]]
அஜ்மீரில் உள்ள ஆதாய் தின் கா ஜோன்ப்ரா மசூதி (தற்போது மத வழிபாட்டு பயன்பாட்டில் இல்லை) இந்தோ-இஸ்லாமிய கட்டிடக்கலை ஒரு முக்கியமான ஆரம்ப கால  குறிப்பிடத்தக்க எடுத்துக்காட்டு.

## பொதுவான அம்சங்கள்
வட மேற்கு இந்தியாவில் பொதுவாக வறண்ட காலநிலையே நிகழ்வதால் பிற பகுதிகளைக் காட்டிலும் நீர் சேமிப்பு, பயன்பாட்டிற்காக படி கிணறுகள் (பாவோலி அல்லது *பாவ்டி*) மிகவும் பொதுவான அமைப்பாக உள்ளது, அதே போல் நீராவியாதலைத்தடுக்க தனித்துவமான மூடப்பட்ட (*டாங்கா)* நிலத்தடி குளங்களும் உள்ளன.

கோயில்களிலும், மதச்சார்பற்ற கட்டிடங்களிலும் கல்லில் செதுக்கப்பட்ட  திரைகள் மிகவும் பொதுவானவை. அரண்மனைகளைப் போலவே, பல நகரங்களும் கடந்த சில நூற்றாண்டுகளாகவே பெரிய மாட மாளிகை அல்லது *[[அவேலி|ஹவேலி]]* அமைப்பை கட்டிடக்கலையின் சிறப்பாக தக்கவைத்துக் கொண்டிருக்கின்றன. 

## கோட்டைகள் மற்றும் அரண்மனைகள்
thumb|உதய்பூருக்கு வெளியே உள்ள சில அஹார் நினைவுச்சின்னங்கள்
ராஜஸ்தானின் மலைக் கோட்டைகள் (அமீர், சித்தோர், காக்ரோன், ஜெய்சால்மர், கும்பல்கர், ரந்தம்போர்) இடைக்கால காலத்தில் பல்வேறு ராஜ்புத் இராஜ்ஜியங்கள் மற்றும் சமஸ்தானங்களால் கட்டப்பட்ட ஆறு கோட்டைகளின் சிறப்பின் சான்றக்கு. இந்த கட்டிட அமைப்பு யுனெஸ்கோவின் உலக பாரம்பரிய தளமாகவும் உள்ளது. மற்ற கோட்டைகளில் மெஹ்ரன்கர் கோட்டைகளும் ஜெய்கர் கோட்டைகளும் அடங்கும்.

1727 ஆம் ஆண்டில் சுவர் நகரமான ஜெய்ப்பூர் இரண்டாம் ஜெய் சிங்கால் உருவாக்கப்பட்டது. மேலும் இது "பாரம்பரிய இந்து நகர திட்டமிடலுக்கு ஒரு தனித்துவமான எடுத்துக்காட்டு" ஆகும். மிகவும் பழைய இந்து நூல்களில் குறிப்பிடப்பட்டுள்ள கட்டளைகளைப் பின்பற்றுகிறது. அதைத் தொடர்ந்து, நகர அரண்மனை, ஹவா மஹால், ராம்பாக் அரண்மனை. ஜல் மஹால் மற்றும் ஆல்பர்ட் ஹால் அருங்காட்சியகமும் கட்டப்பட்டன. 18 ஆம் நூற்றாண்டில் கட்டப்பட்ட இப்போது அருங்காட்சியகமாக இருக்கும் பாகோர்-கி-ஹவேலி உட்பட பல அரண்மனைகளும் உதய்பூரில் உள்ளன.

ராஜஸ்தான் சமஸ்தானங்களின் ஆட்சியாளர்கள் பிக்கானேரில் உள்ள லால்கர் அரண்மனை, உதய்பூரில் உள்ள பருவமழை அரண்மனை மற்றும் ஜோத்பூரில் உள்ள உமைத் பவன் அரண்மனை போன்ற உதாரணங்களுடன் கிட்டத்தட்ட சுதந்திரம் வரை விரிவான அரண்மனைகளைக் கட்டும் பாரம்பரியத்தைத் தொடர்ந்தனர். இவற்றில் பல இந்தோ-சரசெனிக் கட்டிடக்கலை பதிப்புகளில் உள்ளன, பெரும்பாலும் ஐரோப்பிய கட்டிடக் கலைஞர்களைப் பயன்படுத்துகின்றன.

### நினைவுச்சின்னங்கள்
பல ராஜ்புத் வம்சங்கள் தங்கள் உறுப்பினர்களுக்காக நினைவுச்சின்னங்களின் குழுக்களைக் கட்டின, பெரும்பாலும் சத்ரி வடிவத்தைப் பயன்படுத்தி, பெரும்பாலும் பாரம்பரிய இடத்தில் தகனங்களுக்காக. உதய்பூருக்கு வெளியே உள்ள அஹார் நினைவுச்சின்னங்கள் மற்றும் ஜெய்சால்மருக்கு அருகிலுள்ள படா பாக் ஆகியவை இதில் அடங்கும். தனித்தனி எடுத்துக்காட்டுகளில் ஜோத்பூரில் உள்ள ஜஸ்வந்த் தாடா, ஜெய்ப்பூரில் உள்ள கெய்டோர் மற்றும் சௌரசி கம்போன் கி சத்ரி, புண்டி இன்னும் பல உள்ளன.

### பழங்கால
ராஜஸ்தானில் வெண்கலக் கால சிந்து சமவெளி நாகரிகத்தின் குறிப்பிடத்தக்க தளங்கள் உள்ளன, குறிப்பாக காலிபங்கன் மற்றும் சோத்தி. பாழடைந்த பைரட் ஸ்தூபி மாநிலத்தின் முக்கிய மௌரிய மற்றும் புத்த தளமாகும், மேலும் இந்த தேதியில் ஒரு சிறிய ஸ்தூபியைச் சுற்றியுள்ள ஒரு பெரிய வட்டமான ஆலயம் அல்லது கோயிலாக விதிவிலக்காக இருந்ததாகத் தெரிகிறது.

### இந்து கோவில்கள்

[thumb|[பரோலி கோயில்கள்]]
குறிப்பிடத்தக்க ஆரம்பகால இந்து கோயில்களில் 9 ஆம் நூற்றாண்டின் முற்பகுதியில் அபனேரி உள்ள ஹர்ஷத் மாதா கோயில் அடங்கும், அங்கு ஒரு ஆரம்ப படி கிணறு, சந்த் பாவோரி உள்ளது, அதன் ஆரம்ப பகுதிகள் இதே காலத்தைச் சேர்ந்தவை. ஒரு கல்வெட்டு படி, சிகார் மாவட்டத்தில் உள்ள ஹர்ஷ்நாத் கோயில் சுமார் 973 ஆம் ஆண்டைச் சேர்ந்தது. பாதோலி அல்லது பரோலி கோயில்கள் மாநிலத்தின் தென்கிழக்கில் உள்ள ஒன்பது 10 ஆம் நூற்றாண்டின் இந்து கோயில்களின் ஒரு முக்கிய குழுவாகும், அவை இனி மத பயன்பாட்டில் இல்லை, மேலும் பெரும்பாலான சிற்பங்கள் இப்போது அருங்காட்சியகங்களில் உள்ளன, குறிப்பாக கோட்டா உள்ளவை. மற்றொரு குழு 10 ஆம் நூற்றாண்டின் பிற்பகுதியில் நாக்டாவில் உள்ள இரண்டு சஹஸ்ரா பஹு கோயில்கள் ஆகும்.

960 க்கு முன்பு கட்டப்பட்ட ஜகத்தில் உள்ள சிறிய ஆனால் செழிப்பான இந்து அம்பிகா மாதா கோயில், முந்தைய பிரதிஹாரா பாணி மாரு-குர்ஜாரா கட்டிடக்கலை மாறியதற்கு ஒரு எடுத்துக்காட்டு. வெளிப்புறங்களில், இந்தக் கோபுரம் அந்தக் காலத்தின் பிற வட இந்தியக் கோயில் பாணிகளிலிருந்து வேறுபடுகிறது, "கோயில்களின் வெளிப்புறச் சுவர்கள் அதிக எண்ணிக்கையிலான கணிப்புகள் மற்றும் இடைவெளிகளின் மூலம் கட்டமைக்கப்பட்டுள்ளன, அவை கூர்மையான செதுக்கப்பட்ட சிலைகளுக்கு இடமளிக்கின்றன. இவை பொதுவாக மேலமைக்கப்பட்ட பதிவேடுகளில், கீழ் பட்டைகளுக்கு மேலே அமைந்துள்ளன. பிந்தையது குதிரை சவாரி செய்பவர்கள், யானைகள் மற்றும் கிருத்திமுகாக்களின் தொடர்ச்சியான வரிசைகளைக் காட்டுகிறது. மேற்பரப்பின் எந்தப் பகுதியும் அலங்கரிக்கப்படாமல் விடப்படுகிறது". பிரதான ஷிகாரா கோபுரத்தில் வழக்கமாக பல உருஷ்ரிங்கா துணை கோபுரங்கள் உள்ளன, மேலும் பெரிய கோயில்களில் மண்டபங்களுடன் இரண்டு சிறிய பக்க நுழைவாயில்கள் பொதுவானவை.

குறிப்பாக 1298ஆம் ஆண்டுக்குள் இந்தப் பகுதி முஸ்லிம் தில்லி சுல்தானகத்தின் வசம் வந்ததால், 13ஆம் நூற்றாண்டில் ராஜஸ்தான் மற்றும் குஜராத்தின் அசல் பகுதிகளில் உள்ள இந்து கோயில்களில் இந்த பாணி பெரும்பாலும் பயன்படுத்தப்படாமல் போனது. ஆனால், வழக்கத்திற்கு மாறாக ஒரு இந்திய கோயில் பாணியில், 15 ஆம் நூற்றாண்டில் குறிப்பிடத்தக்க "மறுமலர்ச்சியுடன்", அங்கும் பிற இடங்களிலும் சமணர்களால் தொடர்ந்து பயன்படுத்தப்பட்டது.

11 அல்லது 12 ஆம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்த கிராது கோயில்கள் இதற்கு எடுத்துக்காட்டுகளாகும். உதய்பூரில் உள்ள ஜகதீஷ் கோயில் (1651), ஒரு இந்து கோவிலில், மேவாரின் ஆட்சியாளரான முதலாம் ஜகத் சிங், மரு-குர்ஜாரா பாணியைப் பயன்படுத்தி, ஒரு தாமதமான தேதிக்கு ஒரு எடுத்துக்காட்டு.

### சமண கோயில்கள்

மரூ-குர்ஜாரா கட்டிடக்கலை குறிப்பாக சமண கோயில்களில் பிரபலமாக உள்ளது. உட்புறங்கள் இன்னும் ஆடம்பரமாக அலங்கரிக்கப்பட்டுள்ளன, பெரும்பாலான மேற்பரப்புகளில் விரிவான சிற்பங்கள் உள்ளன. குறிப்பாக, சமண கோயில்களில் பெரும்பாலும் சிறிய தாழ்வான குவிமாடங்கள் உள்ளன, அவை மிகவும் சிக்கலான ரோசெட் வடிவமைப்புடன் உட்புறத்தில் செதுக்கப்பட்டுள்ளன. மற்றொரு தனித்துவமான அம்சம் தூண்களுக்கு இடையில் "பறக்கும்" வளைவு போன்ற கூறுகள், மையத்தில் மேலே உள்ள கிடைமட்ட கற்றைத் தொட்டு, விரிவாக செதுக்கப்பட்டுள்ளது. இவை எந்த கட்டமைப்பு செயல்பாட்டையும் கொண்டிருக்கவில்லை, மேலும் அவை முற்றிலும் அலங்காரமானவை. இந்த பாணியில் பெரிய தூண்கள் கொண்ட அரங்குகள் உருவாக்கப்பட்டன, பல பக்கங்களில் திறந்திருந்தன, சமண கோயில்கள் பெரும்பாலும் சன்னதிக்கு செல்லும் பிரதான அச்சில் ஒரு மூடிய மற்றும் இரண்டு தூண்கள் நிறைந்த அரங்குகளைக் கொண்டிருந்தன.

குறிப்பிடத்தக்க பழைய சமண கோயில்கள் அல்லது கோயில்களின் குழுக்களில் மவுண்ட் அபு உள்ள தில்வாரா கோயில்கள், ரணக்பூர் சமண கோயில், ஜோத்பூரில் உள்ள ஓசியானில் உள்ள குழு, மகாவிரா சமண கோயில் உட்பட, ஓசியன் (ஆரம்பகால இந்து கோயில்கள்) மிர்பூர் சமண கோவில் (உண்மையில் நான்கு கோயில்களில் ஒன்று) ரிஷப்தியோவில் உள்ள சர்ச்சைக்குரிய கேசரியாஜி கோயில் மற்றும் மோர்கானா உள்ள சுஸ்வானி மாதாஜி கோயில் ஆகியவை அடங்கும்.

சித்தூர் கோட்டை உள்ள கீர்த்தி ஸ்தம்பா 12 ஆம் நூற்றாண்டின் கண்கவர் கோபுரமாகும், இது ஒரு சமண வணிகரால் அமைக்கப்பட்ட மாரு-குர்ஜாரா பாணியில் செதுக்கப்பட்டுள்ளது.

## படிம காட்சிப்பதிவு

படிமம்:Buddhist_Temple_Viratnagar.jpg|பைரத் பௌத்த தொல்லியல் களத்தின் எஞ்சிய பகுதி, 3ஆம் நூற்றாண்டு
படிமம்:Jagat_22-76_(cropped).jpg|கி.பி 960ல் கட்டப்பட்ட தாய் அம்பிகையின் கோயில், ஜகத், இராசத்தான்
படிமம்:Worshippers_leaving_the_temple_in_Ranakpur.jpg|ராணக்பூர் சமணர் கோயில்கள்
படிமம்:Dev_Somnath_Temple,_Dungarpur.jpg|சோம்நாத் திருக்கோயில்
படிமம்:Deshnoke_Karni_Mata.jpg|நுண்ணிய கல் வேலைப்பாடு, கார்ணி மாதா கோயில், பிகானர், ராசத்தான்.
படிமம்:Umaid_Bhawan_palace,_Jodhpur_02.jpg| உமைத் பவான் அரண்மனை at சோத்பூர்ல் உள்ள 1929-1942க்கும் இடைப்பட்ட காலங்களில் கட்டப்பட்ட உலகின் மிகப்பெரிய அரண்மனைகளுள் ஒன்று. ஹென்றி உகான் லான்ச்செஸ்டரால் ராசத்தானிய கட்டிடக்கலை வடிவில் வடிவமக்கப்பட்டது.
படிமம்:Laxmi_Niwas_Palace.jpg|இலால்கர் அரண்மனை, பிகானேர், இந்தோ சரசனிக் பாணியில் சாமுவேல் ஜேக்கப்பால் வடிவமைக்கப்பட்டது.
படிமம்:Albert_Hall_(_Jaipur_).jpg|The ஆல்பர்ட் மண்டப அருங்காட்சியகம் 1887 முதல் மக்களின் பார்வைக்கு அனுமதிக்கப்பட்டது.


## மேற்கோள்கள்
பகுப்பு:இராஜஸ்தான் பண்பாடு
பகுப்பு:மதிப்பாய்வு செய்யப்படாத மொழிபெயர்ப்புகளைக் கொண்ட பக்கங்கள்