open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
amaudip namin kita yu

## kakilaman
amaudip namin kita yu

a maudip !!活下去‼

## nilacilan
kitakit sa a puyu'ay a nu sinbun anipi unun"amaudip namin kita yu"

全球最佳最短新聞採訪《大家都要活下去》 

i cacayay katuuday u tapatapang namin a tademaw tu kalipahkan, idaw kiya salengacay ku bukes a babalaki nu pacisetan balakiay a hayu ci "liay~liy" sicungkul tu, hay maw sa muculil a taday da I pabaw a mueneng.

在一個有眾多名流出席的晚會上，鬢髪斑白的巴基斯坦影壇老將“雷利“拄著枴杖，蹣跚地走上台來就座。

palita han nu muwanayay" 主持人開口問道： 

hinaadih kisu tu ising haw?"“您還經常去看醫生？” 

"hang,hinapaadih."    “是的，常去看。” 

"mahica?" “為什麼？” 

"u imelangay kanca hinaadih tu ising, kiya u ising maudip!"

 “因為病人必須常去看醫生，醫生才能活下去！”  

isasaay sa telatela sa kuni patelatela, manamuh namin kutademaw tuni kalipahkan nipatubeli nida ani patubeli'.

台下爆發出熱烈的掌聲，人們為老人的樂觀精神和機智語言喝彩。

ya muwanayay pakilul sa mipalita"hina hani sakisu mipalita tu ising pabiay tu sapaiyu tu hican mukan haw?

主持人接著問：“您常請教醫院的藥師有關藥物的服用方法嗎？”  

"hang, hina palita kaku tu pasapaiyuay ahican mukan ku sapaiyu, wida sa u mikuliay tu pasapaiyuay mikuliay kuheni ahican caypikuli mietan sakaudip.

  “是的，我常向藥師請教有關藥物的服用方法，因為藥師也得賺錢活下去！” 

matawa tu namin ku isasaay atademaw. 台下又是一陣掌聲。 

"hinakan kisu tu sapaiyu haw!"  “您常吃藥嗎？” 

"caay, sipabakah aku ku sapaiyu.ama udip tu kaku!" “不，我常把藥扔掉。因為我也要活下去！”         

tanutawa sa ku isasaay." 台下更是哄堂大笑。 

ya miwanayay sadikuday mipalita sa:  主持人最后說：

kukay haw hangsa palitan niyam a miunun.  “謝謝您接受我的採訪！”  

patubeli sa kiya babalaki :makasikad matineng kaku amaudipay tu kisu!

老人答道：“別客氣，我知道，你也要活下去！”   

tanutawa sa tu kuisasaay caay kasatedep ku ni patelatela.

台下哄堂大笑聲、掌聲、歡呼聲，經久不息！  

palita aca: hinatayda kisu I katuuday a malepadang haw?

又問：你還經常到群裡聊天嗎？

patubeli sa kidababalaki"hang ahican tu a maudip kaku i katuuday, sacapapising, anu cay kita kalpadang akay mapatay tu a sakamutakuwan, u mikuwanay alaw sipinakah kaku.

老人答：是的，我也要在群裡活下去！不露面，不聊天大家以為我死了，群主會把我踢出去。

u tengil ina katawaan nu kitakit sayaway, wida sa a maudip namin kita.

  據說這個笑話曾排世界第一，因為大家都要笑著活下去。      

ita u kaput cabay salipahak han, kasiekeng, kahina papising, masasu sakamu!

願同學好友們快樂、健康！要常常露面，説説話！  

ha ha! mamin miadih mana tu pangiha cay palineng . pakatibeng i kutaw, maudip henay kisu.

哈！看完這段 您不要再不出聲  不轉傳。要讓人知道  你還活著！
numukulkulay a ananum padengen sa mala cuedetay tu a nanum.

numukulkulay a ananum padengen sa mala cuedetay tu a nanum.

開水放著放著會變成冷水

pinaay tu a wayway, culiculil sa, alaw han malatakah a tademaw pina tu ku ayti, malecabay sa alaw han masasungaliw, cay tu pi lilaku, kapah henay malecabay haw, amana tu pihalhal, pisikul piadih nayay tu kuwantan saycan tu.

多少感情，走著走著，就成了陌路；多少關係，處著處著，就成了過客！能聯繫，別傲嬌；能相伴，別等待；能周全，別看戲。

numukulkulay a ananum padengen sa mala cuedetay tu a nanum, u tuka nu nalucu' tuktuk sa masumad u cayay tu patubeli.

開水放著放著會變成冷水，真情傷著傷著會變成無情。

nikaudipan nu tademaw , u cana ku sa tekesay, uluma kanahatu tabaki, cacay aca ku aenegan, anu kapakapah ku kadideng u sapi kuli acacay.

人這輩子，什麼才是最貴的擁有？房子再大，咱只住一間，車子再好，咱用來上下班。

u cacanan kasaetiman nu cacanan, nalimaan namin kyu idaw, uduma sa mahedaw tu nukaudipan nayay tu ku laheci.

所有的我們以為珍貴的東西，都是動動手就能擁有的。但有些東西，失去了，卻一輩子都無能為力。

cay p, acabay tu babalaki balaki tu ku babalaki, inayay tu kusapapakapah tu babalaki, cay kasaetim tu kakaydihan, miliyas tu kakaydihan, cayay tu kapulung maladay, cay kaydih tu wawa, balaki tu ku wawa, cayay tu kaw wawa kita.

不陪伴父母，父母老去，再也沒有機會盡孝；不珍惜愛人，愛人離開，再也不能共度朝夕；不關愛孩子，孩子長大，再也回不去小時候。

u duma a cacanan, cay kitapacici, nayay tu haynikaudipan duma a wayway, kinacacay , yadatu, cayay tu kataluma', malakuwit tu ku kasibaluan, cila amihcaan idaw henay, malakuwit ku ni kacelem nu cilcl, anu cila idaw henay nika inayaytu ku cila.

有些東西，是不可逆的，失去了，就是一輩子；有些感情，只一次機會，走遠了，就再回不去。 錯過了花季，還有明年；錯過了日出，還有明天。可錯過了真情，卻沒有後來。

sisa, anu misulul sa sulul han saycan masasukaynah, sakapah han ku bihid, anu kapah pacabay sakapah han mana ka utiih ku wayway.

所以呀：能包容別爭吵，能善待別冷臉，能陪伴別傲慢！

sakaoah han ku liwliway nu cabay, palutatengaay tusuwan sakapah han, anu patelac sa kanahatu masasuadih henay inayay tu kunu sayaway a sasukapah, payawan haw 

好好珍惜身邊那些對你好，對你真的人，因為有時候錯過了，即便再遇見對你好的，也未必有他一般赤誠的心。

anu ayaw micaliway, inayay tu kaku, amana pisahicahica !.

下次你路過，人間已無我，趁著這輩子，請你別蹉跎！
u sikad numisu mangaleb kaku masikad

u sikad numisu mangaleb kaku masikad你的客氣讓我更客氣

singanganay a misulitay ci caw-nin知名作家 - 趙寧

nayi (2008/09/05)sabaw cacayay ku tuki tulu idaw ku tusa a hun mapatay i zung-cung apadekuwan(2008/09/05) 十一點三十二分病逝榮總

sudoku miadih aca tina sulit ni caw-nin nida a sulit, mahida nu udip a kawaw......

回頭再看這篇趙寧自己撰寫的文章時 格外有感觸 ………

edem tu lasubu sa~caw-nin百年之後~趙寧

tayda kaku i 民權東路 apapadenga tu mapatayau milabu tu nipisiki amutadem, sadikuday sa muliwluw tu tangulan miadih tu i tangulanay a cabay miadih tu sadikuday .

我去民權東路的殯儀館參加一個朋友的葬禮，最後的儀式是繞著朋友的棺木瞻仰他的遺容。

adih sa tu cabay daesu sa kubihid adihan, madateng yu cayhenay kapatay ci nida yu i melang sa yu ngelu' nida ya utiih nu udip ya waway, maselep aku ku lalum, datengsa kaku madama  ku balucu' aku.

看著朋友安詳的臉，想到去世前他因病而極端痛苦的樣子，我減少了憂傷的情緒，感到有點安慰了。

tahekal sa kaku namakayda i padungusan nu mapatayau, madatengaku cay tu kalcabay kami maladay nikan tu kahuy, masasutawa,madateng kunikaudip, satabaki sa kaku mu hanhan, padubana kaku takuwan tu, mihelep kita tu kapahay a hahahanhannan , anu lasubu tu kumihcaab a cayay tu pakahanhan tu kapahay a puhal nu bali misitekeday kasicedam.

走出殯儀館，我想到今後再也不能和朋友一起喝咖啡談笑，想到生命的短促無常，我深深的吸了一口氣告訴自己：好好的來呼吸一口新鮮空氣吧！因為百年後再也吸不到了。就覺得空氣特別香甜.

然後，我步行到一家與朋友去過的亞都飯店喝咖啡，在那優美的，歐式咖啡廳裡，我端起咖啡，對自己說：好好的品味這杯咖啡吧！因為百年後就喝不到了.

這樣想，覺得那咖啡特別的香甜.

喝完咖啡，我沿著民權東路向東走回家！

走過了大家都不想進去.

最後不得不進去的殯儀館.

走過了大家都在求財富、求姻緣、求子嗣的恩主公廟，香火鼎盛，可以看到人間永不滿足的慾求.

走過了幾家婦產科的醫院，彷彿聽到新生兒恐慌面對人間的啼哭聲.

走過了廣大的榮星花園，看到幾對情侶在那裡談情說愛，一對新婚夫妻在拍新婚的照片.

啊！生老病死的歷程是多麼短暫，民權東路一千公尺就走完了，我們的人生不就是這樣的在演出嗎？

讓我們更真誠的相待吧！因為我們的人生難得.

因緣難遇!

善意像顆球，丟出還會再回來！

有一次家人一起到一家西餐廳用餐.

那天客人滿多的。菜出得慢，不過還好，陸續送了來，大家開始用餐🍴吃到甜點時，我點的餐還沒送來，因為是一家人，所以我吃一點你的前餐，你吃一點他的主菜，大家都沒注意到這事，但我沒忘記.

送飲料來時，服務小姐很不好意思地詢問：是不是還有一份餐未送來？

我說是，服務小姐很客氣的說了一聲對不起就離開了.

不到三十秒，老闆娘帶著大廚到我旁邊，連聲抱歉說：剛把主菜放下去而已，還要一二十分鐘問我：能不能等一下，或者要退掉.

我答：沒關係，我知道你們今天忙，難免會慢一些我等一下好了，等好的時候幫我打包起來，我帶回家.

老闆娘跟大廚連聲道謝離開.

然後 原來沒點餐的小朋友都有了甜點、水果與飲料.

埋單時我驚訝地問說是否算錯了！老闆娘在旁邊解釋道：因為你的諒解與客氣，所以餐點打八折，沒上桌的那一份免費，小孩子的附餐也免費招待.

我笑笑說：妳太客氣了.

老闆娘回了一句話：因為你的客氣，所以不得不讓我們更客氣.

我笑著離開，不因少花錢，只因客氣也可以傳染給別人…… 

我的工作讓我常常有機會介紹想裝潢的客戶給做室內設計的朋友，按照行規，或多或少總會有些介紹費，但我從來沒接受.

大概是從高中開始，當朋友要回報我對他們的幫助時，我總是拒絕.

我只認真的告訴朋友，那天我需要幫助，拉我一把就好了.

因此，當我須全家外出離家數天時，我不用擔心家裡的魚會餓死、花會枯死，當我需要搬運東西時 我不用找搬家公司，當我無車可用時，不必擔心沒人載⋯⋯

善意與幫助像是一顆球，當你毫不遲疑的將球丟向對你招手的人後；有天，當你也在招手時，也會有顆球飛到你手中，或者,還不只一顆.

這是滿好玩的遊戲，你不妨也試試！

喜歡這篇文章嗎⋯⋯

讓我們對父母多一點孝心，因為百年後只會剩下懷念.

讓我們更真誠的對待妻子或丈夫，因為百年後就不能攜手散步了.

讓我們更珍惜兒女的成長，因為百年後要擁抱他們就不可得了.

讓我們在每一個相會.

每一個因緣裡，都能全心的付出與融入，都能無私的感謝和奉獻.

讓每一刻相待都是最真誠的相待.

因為、因為、百年後，這些都不可得了！⋯⋯
Pawlu

**Pawlu 保羅 (使徒)**

## kakiliman
ci **Pawlu** “u tinsukiw atu tatenga'ay a kiwkay Pawlu , yu tang-caw henat ci Pawluhuwang; nu mukasi nu Sila a kamu; Παῦλος，Latin a kamu：Paulus; yu 3 amihcaan ya 67 amihcaan, utatenga'ay angangan sa “Sawlu.yiliya” “*Shaul Eliyahu”* dumasa ci Sawlu han “Saul of Tarsus”, nu tinsukiw a pibelin tucuda ci talasu a Sawlu”.

**保羅**（天主教與正教會譯**保祿**，唐朝景教譯**寶路法王**；古希臘語：Παῦλος，拉丁語：Paulus；約3年－約67年），本名**掃羅·以利亞**（*Shaul Eliyahu）*又稱**大數的掃羅**（Saul of Tarsus，天主教譯**塔爾索的掃祿**）。

## nilaculan
cinidasa sayaway nida a kiwkay tatenga' macalilaw ku sunghu, nu ciwlu nu sayaway mukeliday sa . namakay da mikiaku pasayda i yutay a tademaw palakalak tu yisukilisetu nu kapah, sisa pangangan han tu hekalay a tademaw, nika caay kaw situ ni yisu tu sabaw tusa a situ.

他是早期教會最具有影響力的傳教士之一，基督徒的第一代領導人之一，因為他首創向非猶太人傳播耶穌基督的福音，所以被奉為外邦人的使徒，但他並不是耶穌的十二使徒之一。

hatiniay kayadah milabuay tu kilisetu a nipahusu a kawaw nudindusu sa, ci pawlu hina sakamusa tu yisu a kawaw nu hekal, sisa u katuuday mi kilisetu a likisi sa sabaeketay a tademaw, widasa u sakasenengan nu mukeliday a tapang, kilisetu sayaway nuda a situ sa ci senpite saka silsil tu saka tulu.

在諸多參與基督信仰傳播活動的使徒與傳教士之中，保羅通常被認為是除了耶穌基督之外，整個基督教歷史上最重要的人，並且是史上最偉大的宗教領導者之一，基督的第一門徒聖彼得排行則是第三。

ci pawlu tulubataan ku mihca nida katukuh lima bataan, i adidiay yasiya patideng tu pinaay a kiwkay, patedeng tu adidiay yasiya a kiwkay, i awcu sanyaiay tulu ku nipatideng tu liwkay, pasu kelitu a kiwkay.

保羅自三十幾歲至五十幾歲，在小亞細亞建立了好幾個教會，在歐洲建立了至少三個，包括哥林多教會。

nikaudipan nida kina tulu mihaymaw sa miliwku a pasinding tu milihay, u nadipaan nida katukuh i adidiay yasiya, sila,yitali a cuwacuwa, inutawan sa idaw kuni oatideng nida tu kiwkay, macalilaw ku katuuday.

他一生中至少進行了三次漫長的宣教之旅，足跡遍至小亞細亞、希臘、義大利各地，在外邦人中建立了許多教會，影響深遠。

u tisukiwatu senkunhuy, miking t usen a demias I 6 ay abulad 29 a demiad, atu senpite mapulung milisin.

在天主教會及聖公會，其紀念聖日為6月29日，與聖彼得聯合慶祝。

pakayni ci Pawluan nikaudip nida a nisulitan

## 對於保羅生平的記載[編輯原始碼]
pakayni ci Pawluan nikaudip nida, u nipakatineng sa nakayni i tigaminida atu niculilan nida tu tatacuwa, paini tu sulit, nika pakayni nikaudip nida tu pinaay anikilukuwan.

關於保羅的生平，主要的信息來源就是他的書信和《使徒行傳》中提供的資料，但是對於他一生的幾個部分都缺少紀錄。

tusabataan a siki u misulitay aca atu usitinengay a siwaywayaya , ci Hansome Conzelmann atu yihan.nukese, pakayni I niculilan nida tu nisulitan idaw ku cinglaw tu tatenga haw cayay haw sa. ci Pawlu pasayni nu udip a kawaw sakamusa i “ciyalatay a cuda” makatepa sa.

二十世紀的學者和精神學家，比如Hansome Conzelmann和約翰·諾克斯，對於使徒行傳的歷史真實性亦有所爭辯。保羅對他自己背景的記述主要可以在《加拉太書》中找到。

napakayni nu sitangahay a piadih, niculilan pakani ci Pawlian namidadaw tu yilusaleng a nikilukuwan a cuda atu tigami sa masasubelih. duma asitangahay nipiadih sa nudikudan nanay ku palutatengaay. 

根據有些學者的見解，使徒行傳中對於保羅走訪耶路撒冷的記述與保羅書一信中的記述社會矛盾。有些學者認為後者更為可靠。
Nikula.kepayni

**Nikula.kepayni** 尼古拉·哥白尼

**Kepayni** lecuhan i kakitaan, itini u 1466 a mihcaannu pulan a kanatal. Kepayni makaala tu dindusi a puse anicudaan, mala isingaca, matineng musakamu tunucuwacuwaay a kamu, matineng tunu mukasi a nananaman, matineng mubelih tu cuda, namal mikuwanay, malasakakaay, malasapilaculay u nananaman “nudikudan inayay t uku nicudadan tu nikilukuan”.

哥白尼出生於皇家普魯士，該地區自1466年隸屬於波蘭王國。哥白尼獲得了教會法規博士學位，同時也是一名醫生，通曉多國語言，了解古典文學，能夠勝任翻譯，做過執政官、外交官，也是一名經濟學家（後續幾項都沒有學歷學位）。

1517 a mihcaan, kepayni mupulung tu kalisiw a cuda, mala sapilaculay a mitesekay. 1519 amihcaan, kepayni i tumase. Keliysamu nu ayawan mupulung tu laecusay a kalisiw asasakamuen a nuayawa.

1517年，哥白尼總結了貨幣量化理論，成為當今經濟學的重要基礎之一。1519年，哥白尼在托馬斯·格雷沙姆之前總結出劣幣驅逐良幣理論的前身。

## Nikabalakian nisa 身世

1473 a mihcaan 2 a bulad 19 a demiad kepayni lecuhan i wisewahe a niyadu’ tulun, itawya itini sa nu pulan kanatal kakitaan pulusesin han.wamanida namakay kelakehu a tayni u misiwbayay, wina sa wiytiniay tu wawa nu misiwbayay, kapah kunikaudip, ci kepayni u sakasepat awawa sasabaay tu. ci kepayni cacaybataan kumihca tu sabaw tusa kumihcaan mapatay ku wama, u sinawamaan ci lukase.wacenlute ku pahabayay.

1473年2月19日哥白尼生於維斯瓦河畔的小城托倫，當時這裡屬於波蘭王國皇家普魯士行省。父親是從克拉科夫來的商人，母親是托倫當地商人的女兒，家境寬裕，哥白尼是家中四個孩子裡最小的。哥白尼十歲到十二歲間父親去世，由他的舅父盧卡斯·瓦岑羅德領養。

1491 amihcaan krpayni micumud kelakehu yacilung a tabakiay a cacudadan micuda “itawya u dayga nu kelekehu” minanam, itini cinida manamuh tu nudemiay a nananaman. 1496 amihca tayda cinida i yitali pulung adayga patuwa micuda, mananam tu sapisausi, nudemiad hulic nu ising sa, muwala tu nu tademaw a sapidateng. 1503 amihcaan i huyla adayga makaala tu hulic a puse, u sinawamanida pabi cinidaan tu mitepalay tub ayu a kitidaan nu hulunpaw a kitidaan nu sunghu. 

1491年哥白尼進入克拉科夫市亞捷隆大學（當時稱克拉科夫大學）學習，在這裡他開始對天文學產生興趣。1496年他赴義大利波隆那大學帕多瓦大學求學，學習數學、天文學、法律、醫學等，並接受人文主義思想。1503年在費拉拉大學獲得法學博士學位，他舅父提供給他一個在波蘭波羅的海邊上的弗倫堡的神父位置。

1506 amihcaan kepayni tayda i pulan, malasinawama nida a ising atu banti. 1512 a mihcaan mapatay ku sinawam nida, pulung han tu nida ku icelang pakayni I midindu a sikining atu mikingkiw tu nu ising, imahini anu silawad mikinhkiw cinida tu nudemiad anananaman.

1506年哥白尼回到波蘭，擔任他舅父的醫生和秘書。1512年他舅父去世，他將主要精力放在教士的責任和醫學研究上，同時利用工作之餘時間研究天文學。

I hulunpaw tulubataan a mihca, patideng cinida tu sapiadih tu demiad, sadikuday pangangan han nutaw “dabek kepaynita” namaka 17 asiki sa pangangan han nu tademaw mikawaway tu demian a tademaw kyu singa hantu ayda.

在弗倫堡30年間，他建了一個小天文台，後來被稱為「**哥白尼塔**」，自17世紀以來被人們作為天文學的聖地保存下來。

nanutawya nikilukuan nu tademaw atu ci kepayni udip tu nisulitan nida acuda miadih sa, tahina cinida miadih tu demiad, u sakaydihan nida sa numiadihay tu atademaw anu hicasa ku nipiadih wida kuhan nida maydih tu mahidaay a heci, ngay taayaw midateng tu kakingkiwan nida tu sapisausi, haymaw sa alaw han mala miadihay tu demiad a masakaputay.

但是從當時人的記載和哥白尼本人的著作來看，他很少進行天文觀測，他主要通過前人的觀測結果，進行哲學思考與數學計算，逐漸形成了自己的天文學體系。
Ciyalilu.ciyalilay

**Ciyalilu.ciyalilay** （Hulam a kamu: 伽利略·伽利萊；Italy a kamu: Galileo Galilei）

## nukaudipan生平

### matabal早年
u wawa ni **ciyalilu** tu sakakaay a tatayna “siuni maliya.saylaysete” kapah tu wama, nadikudan sa atu wamam pulungn amutadem i hululunsesen suziwzikaay a tabakiay nu tumunaw ci kaluli nilecuhan i yitali nu pisa “itawya u hululunse luma nu kakitaan”.

伽利略的大女兒維吉尼亞（修女瑪利亞·塞萊斯特），對父親終身盡孝，後與父親同葬在佛羅倫斯聖十字大殿伽利略生於義大利比薩（當時為佛羅倫斯公爵領地）。

u wawa ni uncincu.ciyalilay atu ci ciliya.amannati sakaenem a wawa nu sakakaay.

是溫琴佐·伽利萊與茱莉亞·阿曼娜蒂六個兒子中的長子。

Uncincu u singanganay tu matinengay miulugang, matineng tu misanga tu datuk atu aaduhan a sapidatuk a cuda.

溫琴佐是個著名的魯特琴手、作曲家和樂理學者。

ci kalilu udip matineng ku lima miulugang, miduduc tu kawaw nuwama nuka pabaliw t uku wayway, nu tineng misinanut, usausi tu sapitanam nu epuc amuwala, u tuki atu unput u cacay nisaliyat manamuh miadih , atu misausi atu mitanam masasuacawa atu mibuhat muhalhal.

伽利略自己是個靈巧的魯特琴手，並繼承了其父對現有權威的懷疑態度、對精湛謹慎的、量化實驗的價值取向、對時間或韻律的周期或是音樂性的欣賞，以及對數學與實驗聯姻的期望與啟迪。

Kalilu lalma kuheni malkaka u tatuluay balakitu nutademawan tu, sasabaay ci mikaylancilu mala singanganay tu matinengay miulugang, misangaay tu dadadiwan.

伽利略五個兄弟中的三個長大成人，最小的是米凱蘭傑洛成為了著名的魯特琴手、作曲家。

ci kaluli  pakayni labunuluma’ nuheni u kakawsan ci kalilu.punitu a pangangan, ci punitu sa u hululunse a ising, saydan nu dayga, mikuwanay; yu sabaw sepat henay a siki nu dikudan tu, u ngangan nu labunuluma’ sumaden tu kalilay ha.

伽利略是根據一個家庭先祖伽利略·博尼圖來命名的。博尼圖是位佛羅倫斯醫生、大學教授、政治家；在14世紀末期，家族姓氏從博尼圖改為伽利萊。

Kalilu,punitu tademen i hululunse a siziwzikaay a tabakiay a tumunaw, 200 amhcaan nudikudan ina singanganay nu dikudan a lalumaan ci ciyalilu,ciyalilay itini atu baki maneknek ku bi’itini.

伽利略·博尼圖被葬在佛羅倫斯聖十字大殿，200年後這位著名後裔伽利略·伽利萊在此與先祖一同長眠。

yu kalilu.kalilay waluay henay ku mihcaan nida, ulabunuluma; nuheni mabulaw i hululunse, nika i ciyapuka.puluni papidapuen tusa amihcaan.

當伽利略·伽利萊8歲時，他的家庭搬回了佛羅倫斯，但是他在傑卡布·博洛尼那裡寄養了兩年。

nadikudan sa miliyas tu hululunse nu amin tu nutimulan 35 a kuli ku laad tu uwalungpulusa nu kamatulayse a cudadan nu sakasunghu tu siwni tida minanam.

之後，他在離佛羅倫斯東南35公里的瓦隆布羅薩的卡馬多萊斯修道院裏學習。

### malamikingkiway 作為科學家
ci kaluli mizinziya tu ciwlu, yu wawahenay maedes ku pidateng itawya sakamusa amipuyuh hakiya mala sunghu sa, nika u wamanida pacici sa papi cuda tu sakalaising i pisa adayga micuda.

伽利略篤信基督，在年少時曾經嚴肅地考慮過是否要剃髮成為修士，但他父親堅持他去比薩大學學醫。

I 1581 a mihcaan minanam tu nuisingsa, maadih nida ku nikahuyahut nu macaitay a dingki, macuduh nubali ku macacuyay a dingkisa idaw ku tabaki nu nikahuyahuy sinadioaan.

在1581年學醫時，他注意到了搖擺的吊燈，吊燈在風的推動下劃出大小不一的軌跡。

atu udip nu saculil tu idang apatinaku, madih ni kaluli ku macacuyay a dingki nuni kahuyahuy nu laad mahica, 

與自己脈搏做出對比後，伽利略發現不論吊燈搖擺的距離如何，他們的週期時長都是相同的。回家後，他架起了兩個長度相同的擺，將其中一個擺晃動大一些，另一個小一些，結果發現他們的時長的確相同。
Cinsihuwang

## kakiliman

**Cinsihuwang 秦始皇**

Cnsehuwang u cungku sayaway a pangangan tu “hunti” u sapangangan sa u cincu. mamikuwan tu maudipay, cinsehuwa mikelul tu sangiyangpayhuwa atu hulic nu king atu tanul nu situngus, mupulung tu sadaduy, atu palecad tu dadan, ucudad, pulung nu cudad atu hulic patucek, paneknek tu cungku sapikuwan kyu tusamalebut ku pikuwan tu tawya, panganganan nu sitangahay ci licuy u “malebutay a hunti”.

秦始皇是中國史上第一位使用「皇帝」稱號的君主。統一天下後，秦始皇繼承了商鞅變法的郡縣制度和中央集權，統一度量衡，「車同軌，書同文，行同倫」及典章法制，奠定了中國政治史上兩千餘年之專制政治格局，他被明代思想家李贄譽為「千古一帝」。

u dumasa, cinsehuwang yu mahida henay taluayaw ku yadahay nuda a sapikawaw tu cacanan, pasu misanga tu tanayuay a cangcen, ahuwangkun, lisanlin sa, mikuwa masakalah, mabiyalaw ku binawlan, yu cincaw namapatay cinida tu tulul amihcaan kasenun sa malawpes ku sa baeketay a kakawaw nida.

但另一方面，秦始皇在位期間亦進行多項大型工程，包括修築長城、阿房宮、驪山陵等，施政急躁，令人民徭役過重，是秦朝在他死後3年迅速滅亡的重要原因。

## nilacilan

## naayaw nikaudip早年生活
makata’ tu ci cincawwang sepat idaw ku walu a mihcaan a lecuhan i Hantan,uwama sa u cin a masakapahay a izen “ idaw ku kamu u tatengaay nida awama sa ci lipuwiy” sa, wina sa ci cawci.

嬴政在秦昭王四十八年正月生於邯鄲，父親是秦公子異人（有一說其真實生父為呂不韋），母親是趙姬。

yu mahida ci cincawsingwangmicukaymas tu wiyku sisa baat tu capi masasulepacaw, ulwpacawan a macapiay a kanatal u hanku atu wiyku, masatedep tu mabaatay u cawku.

由於秦昭襄王採用了范睢「遠交近攻」的戰略，將近攻的對象選定為鄰國韓國和魏國，而和較遠的趙國停戰。

anuhida nu tawyaay a sapiduduc sa, cin caw tu sa akanatal malaliyun tu tademaw nipulilan, kya palutatenga sa.

按照當時的慣例，秦趙兩國需要互換人質（質子）以示真誠。

Cinku patayda tu cawku a tademaw ci cinsehuwanan a wama nida ci izen” singangansa cu, u cincuwa siyang uwan” izen itawya idaw ku tusabataan ku malekakay nida, macunus cinanida ci siyaci cakaw kakadihan nu kuwang. Kyu cay piledu tu kawa.

秦國派到趙國的質子是秦始皇的父親異人（又名子楚，即秦莊襄王），異人當時是被秦昭襄王立為太子的安國君（即秦孝文王）的其中一個庶子。異人有20多個兄弟，加上他的母親夏姬不受安國君寵愛，因此他繼承王位的機會很低。

sakanaynayi sa, u cin caw tusa a kanatal namasasuada kinapina, kyu ci izen i cawku u kitidaan nida caay kakapah.

更不幸的是，由於秦趙兩國已發生數次的軍事衝突，因此異人在趙國的待遇並不好。

Ci izen mahini mala cawku a tademaw, nika ci puyiang u misiwbayay a tademaw ci lipuwiy masumad ku nikaudip nida tu balaki. ci puwiy idaw ku balucu’ nida tu sakay mikuwanay, ci izen kuhan “u cacanan kapahay naming sa” kalamkam malakaoahay tu kuheni acabay 

異人就這樣成為趙國的人質，但是濮陽大商人呂不韋卻改變他晚年的命運。呂不韋有著遠大的政治抱負，覺得異人「奇貨可居」，很快成了異人的朋友。

itawya ci izen u wamanida ci ankucun u sakakay tu, ci huwayang ku acawa u tatengaay nida a acawa, nika ci huwayang inayay ku wawa nida, ci lipuwiy taydaan nida ci huwayang a tatayna u sabanida ci yangcuncun, muyudu’ tu ci cinwangan balaki tu, ci cesi akay mikelul tu sakalakakaay, anu tatenga palu ci secang, yangcuncin mala bali tu .

當時異人的父親安國君是儲君，華陽夫人是儲君的正室，但華陽夫人無子，呂不韋便親自遊說華陽夫人之弟陽泉君，指秦王年事已高，子傒也可能登位，一登位必重用士倉，陽泉君的權勢就會煙消雲散。

ci yangcuncin mabahal mipalita ci lian,mutudu cu lipuwiy tu cu izenan u maniketay atademaw sa, kasaetiman sa inayay ku lalumaan musikul i tini. Huwayang a tatayna anu paayaw musakamu sa mala wawanu sakakaay, izen tatenga mikukay tuci huwayang a tatayna kukay tu paayaw.

陽泉君大驚下問計於呂，呂不韋指異人才德兼備，可惜沒有母親在宮中庇護。華陽夫人若能說動安國君立異人為太子，異人肯定會感念華陽夫人的恩德。
nahdawlu'

**nahdawlu' ** atu **hungliten**（kamu nu Hulam: 紅綠燈）

muculil piazih tu nahdawlu'.

tanunahdawlu' sa ku zazazazanan nu i tukayay.
Zen-cen-huy

wina aku atu wama aku Zencenhuy  我 的 父 親 母 親  Zencenhuy任正非

【一】

nupabawan a siku nu sadikuday tu a demiad, aku han tu maku makaadih kaku tu balucu’ aku, hamin sa ku kawaw aku, micakay kaku tu kipu nu hikuki namaka paycin katukuh i kunmin, a miadih kaku cinaan. 

上世紀末最後一天，我總算良心發現，在公務結束之後，買了一張從北京去昆明的機票，去看看媽媽。

mamin kaku micakay tu kipu sa, cayaku pakatelay i cinida, matineng kaku anu patelayen aku cinida sa nayay tu kulawad misahicahica, hanikaduut sa, micakay tu sakaydihan yu adidi henay kaku akakanen. Katukuh mubahel t uku hikuki, kya pasubanaen naku, ngay cay pasubana i tawan, makai kaku likeluhan, akutu ku talumaay mikacaw tu hayya, usakasaan maydih kaku miadih tuwina pacabay ci nidaan.

買好機票後，我沒有給她打電話，我知道一打電話她一下午都會忙碌，不管多晚到達，都會給我做一些我小時候喜歡吃的東西。直到飛機起飛，我才告訴她，讓她不要告訴別人，不要車來接，我自己坐出租車回家，目的就是好好陪陪她。

nu ayawan nu mihcaan tu mihmihca miadih kaku cinaan, nika debu sahenay i hikuki alant u kaku nutaw mucebis, sakamu sa inalabang u baeketay sa, amididaw aca sa, wida a labang sabaeketay sa, apacabayan muka tu hemay sa, sanayi sa ku lawad, haynika amubahel tu kuhikuki kya taluma muwal tu lusid,sabaluduh sa yadatu, cinahatunuyna sa paengaw tu bunac bulad tu nikaalasias, alaw han kinapina tu paedu kaku tuyna.

前幾年我每年也去看看媽媽，但一下飛機就給辦事處接走了，說這個客戶很重要，要拜見一下，那個客戶很重要，要陪他們吃頓飯，忙來忙去，忙到上飛機時回家取行李，與父母匆匆告別。媽媽盼星星、盼月亮，盼嘮嘮家常，卻一次又一次地落空。

【二】

tiyacacay a sananal, natayda iciba cina tahekal sa,mudikec tu tusaay a lami’,mahabelut nu kadideng pahaceng ku duka. itawya i yilang aku u hikuki akinapina amu saliyut kya katukuh i luma’, ipali muliyun tu hikuki amuhalhalhenay enem a tatukian, mabaluduh tu kubalucu’aku, kelekelenga henaca maudad, mautang kuhikuki tusatatukian kya mubahel katukuh i manku mautang aca tu cacaybataan a sasulitan, cay pakakacaw kaku tu taydaay i kunmin a hikuki, katukuh sa teban nu labi kya makatukuh i kunmin.

一個普通的早上，媽媽從菜市場出來，提著兩小包菜，被汽車撞成重傷。我身在伊朗，飛機要多次中轉才能回來，在巴林轉機要待6.5個小時，真是心如煎熬，又遇巴林雷雨，飛機延誤兩個小時，到曼谷時又晚了10分鐘，沒有及時趕上回昆明的飛機，直到深夜才趕到昆明。

katukuh sa iluma,matineng tu kaku a mabelec tu cina, ya tangah nida mamin mahabelut, itawyu u balicu’nida, u hanhan u sapaiyu atu kikay ku paudipay, kya caysakmu i telay takuwan, metalaw anu mahica tu i dadan kaku. maadih aku cina tedep sa mabi’ i kakabian, cay tu kalabades, malibut,mahida u cayay henay kaimelang pahanhanay.

回到昆明，就知道媽媽不行了，她的頭部全部給撞壞了，當時的心跳、呼吸全是靠藥物和機器維持，之所以在電話上不告訴我，是怕我在旅途中出事。我看見媽媽一聲不響地安詳地躺在病床上，不用操勞、煩心，好像她一生也沒有這麼休息過。
Canmuse.wate

Canmuse.wate 詹姆士·瓦特

Canmuse.wate  FRS FRSE “nuamilika; James Watt, 1736 qmihcaan 1 abulad 19 a demiad ---1819 amihcaan 8 ay abulad 25 a demiad”, ingku huwang a sitangahay, nu aytinpae a kitidaan a sitangahay, nu sukelan a singanganay tu namikingkiway tu kikay a kitisi.

**詹姆士·瓦特** FRS FRSE （英語：**James Watt**，1736年1月19日—1819年8月25日），英國皇家學會院士，愛丁堡皇家學會院士，是蘇格蘭著名的發明家和機械工程師。

misumad tu silahuday a kikay, kyu itini u sapikawwa idaw kubaeketay a sapatektek, u sapikawa tu sapaculi tu sitangahay a tademaw .pacakat patahekal tu kikay a icelang atu ngangan nida a sapakatineng tu nu kanatal a patucekay sapisausi tu wate.

他改良了紐科門蒸汽機，奠定了工業革命的重要基礎，是工業革命時的重要人物。 他發展出馬力的概念以及以他名字命名的功率的國際標準單位——瓦特。

## Nikaudipan 生平早期[編輯原始碼]
Ci Wate 1736 a mihcaan 1 abulad 19 a demiad nayi sukelanlaseke I tepal u kelayte wan a minatu a niyadu u kelinnuke. Wate wamanida u matinengay midanga tu balunga idaw ku nu udip a balunga atu kitidaan misanga tu balunga, u sakakaay nuy tiniay.

瓦特在1736年1月19日生於蘇格蘭格拉斯哥附近克來德灣上的港口小鎮格林諾克。瓦特的父親是熟練的造船工人並擁有自己的船隻與造船作坊，還是小鎮的官員。

ci Wate nu wina “Agnes Muirhead”nilecuhan i kakitaan aluma’ u kapahay anipicuda. Uhenisa u ciwlu a luma’ kuheni u mamatucekay a seyi a milihayay kanahatu u ciyulu kuhen u milihayay a luma, nadikudan sa u duduc sananay tu amisinziya.

瓦特的母親Agnes Muirhead出身於一個貴族家庭並受過良好的教育。他們都屬於基督教長老會並且是堅定的誓約派。儘管瓦特出自於宗教家庭，但他後來還是成為了自然神論者。

ci Wate yu adidi’ henay u udip nida mahida u imelangay tayda i cacudadan ac katenes, u wina dida ku pasubanaay tu i luma. ci Wate nanu adidi kapah kuwayway nida kalamkam ku tangah a patubeli mangaleb misausi, yadah tu ki ni nanaman nida tu sukelan a kukng ku.

瓦特小時候因為身體較弱去學校的時間不多，主要的教育都是由母親在家裡進行。瓦特從小就表現出了精巧的動手能力以及數學上的天分，並且接受了很多蘇格蘭民間傳說與故事。

ci Wate 17 kumihcaan nida , mapatay tu kuwina nida, u siwbay niyama nida cayay tu kakapah. ci Wate tayda i luntun misangaay tu tuki misangaay aca tu mahidaay u tuki malamananamay cinida cacay a mihcaan, mahidasa taluma aca i sukelan laseke maydih misiwbay tu nuheniay a misiliay a patiyamay.

瓦特17歲的時候，母親去世了，而父親的生意開始走下坡路。瓦特到倫敦的一家儀表修理廠作了一年的徒工，然後回到蘇格蘭格拉斯哥打算開一家自己的修理店。

kanahatu i nayay ki misiliay mahiniay a patiyamay i sukelan, nika caay pai lunguc cinida tu namaedem tu pitu a mihcaan naminanam haw, patiyam cinida misinsis tu mahiniay sapisiubay “ mikuwanay tu sadaduy a daykusang” kaian nida.

儘管當時蘇格蘭還沒有類似的修理店，但是由於他沒有做夠要求的7年徒工，他的開店申請還是被格拉斯哥的錘業者行會（管理所有使用錘子的工匠）拒絕了。

1757 a mihcaan. Kelaseke a tabakiyay a cacudadan pain ci Watean a patelak, ngay i tabakiay acacudadan patideng misiwbay tu mahiniay misiwliay, kya maedap ci wate cay tu kapakuyuc.

1757年，格拉斯哥大學的教授提供給瓦特一個機會，讓他在大學裡開設了一間小修理店，這幫助瓦特走出了困境。

u duma a sasaydan, u uli asutangahay atu huwasiy ci yise.pulayke mangaleb mala sakapahay niwate acabay atu sadan

其中的一位教授，物理學家與化學家約瑟·布萊克更是成了瓦特的朋友與導師。 

1767 a mihcaan , ci Wate atu  lalumaan ci makelite.mule “Margaret Miller”mikikung, namahida sa Lalima ku wawa nuheni 

1767年，瓦特與表親瑪格麗特·穆勒（Margaret Miller）結婚，此後他們共養育了5個孩子.
Suo-luo-ya-se-de

## Suo-luo-ya-se-de瑣羅亞斯德
Suo-luo-ya-se-de “Si-la-yi : “Ζωροάστρης kaudipan nida kalawlawan nu katuuday, idaw ku musakamuay nuayawan tu nemtu wal mihacaan tu nuayawan aca tu limlim cay mihcaan” i cudada sa Cea-la-tu-se-te’-la “A-wi-se-tuo-yi : Zaraθuštra, yimi “idaway ku Luo-tuo a tademaw”, ci Ku-puo-se maluayaway matinengay mutademaw, mipaypayan tu lamal a patidengay nu tademawan. Suo-luo-ya-se-de mihapusa A-hu-la.Ma-ce u patidengay tu di’tuan sa, sisa ci nida sadikuday mala Suo-luo-ya-se-de kiwkay a satalakaway nu di’tuan. nina kiwkay minayat tu tusa malebut lima a lasubu mihcaan. katukuh ayda idaw henay ku misinzaay nu tadeamwan. ci nida u Suo-luo-ya-se-de sakaykiwkay nu cudad “A-wi-se-ta” u “Puo-se-ku-cin” nu “Cei-tay” a misulitay nu tademaw. idaw ku kamu tu nikatabal a patay. nina naayaway a kiwkay sakamusa “A-hu-la-ciw”, “Ma-ce-ta-cia”, tada misinza tu satalakaway nu A-hu-la.Ma-ce-ta-ku’.       

瑣羅亞斯德（希臘語：Ζωροάστρης；生存年代爭議較大，一說約前628年—約前551年)，又譯查拉圖斯特拉（阿維斯陀語：Zaraθuštra，意為「擁有駱駝者」），古波斯先知，祆教創始人。瑣羅亞斯德宣稱阿胡拉·馬茲達是創造一切的神，因此他後來成為瑣羅亞斯德教的最高神。該教延續了二千五百年，至今仍有信徒。他還是瑣羅亞斯德教經典《阿維斯塔》（即「波斯古經」）中《迦泰》的作者。另傳其生卒更早。該教古經中自稱「阿胡拉教」、「馬茲達教」，因其信奉至高善神阿胡拉·馬茲達故。

## nikaudip生平
pilecuhan nida i Mi-ti-wan-kuo “ aydaay nu Yi-lan amisan” a siidaay nu misubayuay a lumaan, limucedan ku wina, caay ka tinengi ku wama. tusa ku mihcaan miliyasa ci nida tu luma’ taydaan i buyu mueneng. tuluay ku mihcaan mapasakamu nu di’tu a kamuan ci nida, sumaden ku yadahay nu kiwkayan, patideng satu Suo-luo-ya-se-de kiwkay “cacaya ku kakilulen sa”, nika mapaedis nu daduducan a mapalaway, katukuh tu sepatay a bataan idaw ku tusa a mihcaan, ci A-ci-mei-ni-de-ti-kuo a cay-sen siacawa tu tataynaan a wawanida, patayda han i Wi-se-ta-pa kuowan, nina kuowan mala kapahay nida a cabayan atu midiputay a tademaw, nina Suo-luo-ya-se-de kiwkay itini i Puo-se amelik satu ka tinengan nu tademaw. 

他出身於米底王國（今伊朗北方）的一個貴族騎士家庭，母親是處女，父不詳。20歲時棄家隱居，30歲時自稱受到神的啟示，改革傳統的多神教，創立瑣羅亞斯德教（一神論模式），但受到傳統的祭司迫害，直到42歲時，阿契美尼德帝國的宰相娶他女兒為妻，將他引見維斯塔巴國王，這國王成了他的朋友及保護人，瑣羅亞斯德教才在波斯迅速傳播。

## kapatayan死亡
nikaudip ni Suo-luo-ya-se-de pitu a bataan idaw ku pitu nu mihcaan ku nikaudip, itini i Tu-lan atu Puo-se-ti-kuo nikalepacawan, itida ci nida i miyu Patayan nutaw a mapatay.  

瑣羅亞斯德大概活了77歲，在圖蘭與波斯帝國戰爭中，他在神廟被殺身亡。

lalid影響

De-kuo cesyecia ci Cay-ni nisulitan tu “ Ca-la-tu-se-te’-la hinisa, pangangan sasahican ku Si-la nipangangan tu Suo-luo-ya-se-de a tadangangan, idaw ku ilabuay nu imian. 

德國哲學家尼采著作《查拉圖斯特拉如是說》取名不用希臘譯名瑣羅亞斯德而用其波斯原名，頗有深意。
Beijing

u **Beijing** ( Hulam a kamu : 北京 ) sasayaway akenis i Asia (Ya-cuo 亞洲) a kanatal u Cuo-kuo atu Cuo-kuo hamin nu kitaki a cenci, manamec, nulangaw atu lawa’dan.

u Beijing sa i labu nu Asia (Ya-cuo 亞洲), itiza i 39°54′24″N 116°23′51″E.

u ahebal nu lala'ay sa izaw ku 16,410.5 pinhuwankungli , u ahebal nu nanumay sa te'kuk ku 0 pinhuwankungli.

hamin nu tademawan sa 21,893,095, u yadah nu tademaw makaala tu 1,300 pinhuwankungli nu tademaw.

## misademiaday (氣候)
## kakitizaan (地理)
## sakakikalisiwan (經濟)
## macacubelisay (交通)
## binacadan (族群)
## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
*北京市人民政府網站
Ke’pu-le’ tinli

**Ke-pu-le’ dinli (克卜勒定律)** u De-kuo kakay tapukuwan a tademaw, sapiasipaw ci Yehan-nise.Ke’pu-le maadih nida, tu saky bunacan tu pilaylayan a tinli. Ke’pu-le i caynem sepsiw a mihcaan itida ni patahekalan nida tu cudad “sintin-wensye” a cudada mikhapu tu sakay bunacan nipitiyungan a tusaay a tinli, sa i caynem caywal a mihcaan , maadih aca nida tu sakatulu a tinlian. 

Ke-pu-le malamed makaala tu singanganay ci Dan-may tinwen-syeciw ci Di’ku-pula-he’ piadihan atu sapisiludaw, u sakay malucekay a tinwen a cudadan. saan i caynem seplim a mihcaan, saan ci Pula-he’ a nika adihan tu bunacan nu kitidaan a cudadan, ci Ke-pu-la’ maadih nida ku nipituyungan miduduc tu tuluay nu madayumay a tinlian. tawya nu sadikuday a buladan, mamin tu sulidan nida ku sapahapu tu cudadan. nika katukuh tu caynem sepsiw a mihcaan , itida satu i “Sin-tin-wen-sye” cudadan mihapu, uynian a kawawan ci Pu-la-he’ a niadihan tu aasipan nu nida a dadaydayan nu tademaw, caay ka palemgan sa pabeli i  tawan, sisa sikawaw tu nu hulic a kawawan sa tadikud a patahekal. 

itini i tenwen-sye atu u’li-sye ci Ke’pu-le’ a tinli pabeli ci Yali-se-duode atu Tuole-mi’ idw ku sasakasetsetan. sakamusa u Ticiw caay pisengal malimad, u culil nu bunac caay kaw kimulmulay, u masatanayuay ku nikamulmul, nikalineng nu bunac a culil caay pilecad. mahiniay a kawawan, mahemek ku tawyaay a tenwen-sye atu u’li-sye. namaka cacay nu secian a nipikinkiw, u’li-yea cia a tademaw matineng tu micukaymas tu u’li-lilun a mikayeaku. ci Niw-tun u nida a sakatusa a tinli atu wanyiu-inli tinli, itini i aasipan micidek tu sisumi tu Ke’pu-le’-tinli, matineng tu ku tademaw nu dumaan a u’li a imian. 

Ke’pu-le’ a tuluay nu bunacan tinli misumad tu hatidaay nu tenwen-sya, mapalawpestu ku ni Tuo-le’-mi nu masasibutay a yicuo nu kawawan, sapi’tu madayum tu Ke-pay-ni a z-sin-suo.
Pin-ni-si-lin

= pin-ni-si-lin 盤尼西林 / cin-mey-su 青黴素=

928 a mihcaan ci Bow-lay-min i Lon-tun talakaway a cacudadan musakamu tu bayking, itayaw ci Bow-lay-min misulit tu sakay cacay pakayniay badisusu’cilcay pisuzikuz misulit tu nigingkiwan, i pitanengan yadah ku nipahabay tu kim kulitana badisusu’cilkay “S. aureus”, 7 a bulad tu zikuz mey-cin tabu mahetik tini pipahabayan, 8 a bulan ci Bow-la-min a tademawan i inak misalihalay mihibang, 9 a bulad panukas taluma’ pitanengan. mahini ci Bow-lay-min maazih niza silangaw matumes nu bayking ku pipahabayan i kalimucu’ sicin-mey-cin, liwliw nayi’ ku mulangaway nu bayking, ci Bow-lay-min kasenun mazateng ku mey-cin taneng a mipatay tu bayking, kuyni mahiniay musakamu i 1929 a mihcaan nu Ing-kow pitanengan patahkal tu migingkiway tu imelang.

zikuz yadah ku nisanga’an niza aca tu malecaday nitanengan, kilul malikeluh tu bunday, hicaen misanga’ ku mahiniay pan-ni-si-lin, cangu’ut kuyni a gizice, acaay kalalid sa miazih migingkiw, kilul katahkal nu hwang-an a sapayu,, tademaw amin sakay cn-mey-su anipakatineng caay kanamuh.

1935 a mihcaan Ing-kow niw-cin talakaway cacudadan migingkiway tu imelang ci-zen ci Bow-low-li atu miliwkuay i Ing-koway Te-kow migingkiway ci Cyen-en makakadum, migingkiw tu kapahay a cin-mey-su, malaliyas atu macacayatay a hwa-sey, palasawad tu cin-meysu pisanga’ a bunday. zikuz saayaway ni Bow-low-li a migikiway a sakaput makay cin-mey-cinan miala patahkal tu kang-sen-su-pan-ni-si-lin “singangan aca tu cin-mey-su”,

Niw-cin migingkiway cu-zen ci Ha-li-s “Henry Harris” namusakamu, “inayi’ ci Bow-lay-min, caay ka izaw ci Cyen-en, nayi’ ci Cyen-en, cayay ka izaw ci Bow-low-li, inayi’ ci Bow-loe-li, cayay ka izaw ci Si-te-li, inayi’ ci Si-te-lix, ainayi’ ku pan-ni-si-lin.”

1941 a mihcaan saayaway a tademaw mikinsaay tu cin-mey-su, maazih ku cin-mey-su, hamin masumad tu ku tademaw atu milaliday a imelangan malalebu tu patay a likisi, palalecad tu nikauzip nu tademaw amanayatu, namahiza ci Bow-lay-min ci Cyen-en atu ci Bow-loe-li mapulung pakalal tu 1945 a mihcaan tu Now-pey-al-i-sye a kawlah.
Guangzhou

u **Guangzhou** (廣州) sa i labu nu Asia (Ya-cuo 亞洲), itiza i 23°07′48″N 113°15′36″E.

u Guangzhou i satimulan nu Cuo-kuo idaw ku sayaway u aidangan atu tabakiay a tuse.

u ahebal nu lala'ay sa izaw ku 7,434.4 pinhuwankungli , u ahebal nu nanumay sa te'kuk ku 0 km2.

hamin nu tademawan sa 18,676,605 , u yadah nu tademaw makaala tu 2,500 pinhuwankungli nu tademaw .

## misademiaday (氣候)
## kakitizaan (地理)
## sakakikalisiwan (經濟)
## macacubelisay (交通)
## binacadan (族群)
## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
*廣州市人民政府網站
u kuku’ atu cepi’ padahaw.

## kakiliman
u kuku’ atu cepi’ padahaw.腳與腿

## nilaculan
Tanmay daygaku nikinhkiwan; u balaki tu atudi sa u kapah  caykaw tangah, itini i kuku’

丹麥大學研究：中年後的自信不在大腦 ，是在雙腿

compiled by RF 8/13

1、anu balaki sa, kuku’ atu cepi dakapahen amusikul.

變老時，腳與腿須始終保持堅挺。

2、balaki sa, amana kabiyalaw tu kasalengac nu bukes, makubid tu banges, sakapahen musikul ku tusaay a kuku’.

變老時，不應擔心頭髮變灰、皮膚下垂、皮膚皺紋，反而要照顧兩腿。

3、 “u sulit nu amilika” musakamu tu sakaymayseng amaudip, anu icelang ku heci nu kuku’ win isa u tatelungan nu heci nu kuku’.

《美國預防雜誌》概述長壽跡象，強壯的腿部肌肉被列為最重要的肌肉。

4、anu tusa a lalipayan cay saungay ku kuku’ maselep tu cacay a bayaan ku mihcaan.

若兩周內不動腿，腿力降低10年。

5、maadih kunipikingkiw, u babalaki atu wawa anu tusa a lalipayan caay saungay, u heci nu kuku’ maselep tu 1/4 mahidatu balaki tutusabataan katukuh tulu bataan ku mihcaan.

研究發現，無論老少兩週若不活動，腿部肌肉力量減弱1/4，相當老化20~30年。

6、anu nayay t uku icelangen nu kuku’ kanahatu taluayawa milatlat tu udip atu maydih pakakapah sa, atanayu’ kutuki kya masametek

若腿肌的衰弱，即使我們進行康復和鍛鍊，需很長時間才能恢復。

7、milatlat patucek tu demiad, muculil u tatelunagn.

定期運動，步行非常重要。

8、u udip nubaeke,sa i kuku’

整個身體重量負荷在腿上。

9、usapatanenktek u kuku’. Ubaeket nu udip 50％ u ukak, 50％ itusaay nu kuku’.

人體承重於腳。人體重50％在骨頭，而骨頭50％在兩腿。

10、utademaw satabakiay nu icelang sa i pukuh atu I ukak nu kuku’.

人體最大及最強關節和骨頭在腿上。

11、 kapahay akuku’ sa I heci atu nikakapah amisahicahica muniyul mala “nu mukin nu tuluay a kaku”, muhuwad tu udip nu tatelunga.

強壯的骨骼與肌肉和靈活關節形成「鐵三角」，承載人體上最重要負荷。

12、u 70％anisaungay nipatahekal tu nituduh i kuku’.

你70％活動能量燃燒在兩腳。

13、anu wawahenay kisu, u cepi’ nu padahaw anu idaw ku icelang taneng nu huwad tu cacayay nu adidiay nu kadideng!

年輕的你，大腿有足夠力量可抬起一輛小車！

14、u cepi’atu kuku’ nu udip sa “u lalatlatan nu kitidaan”.

腿和腳是身體「運動中心」。

15、tusaay a cepi nu padahaw, nu tademaw 50％a sing-ki 50％ u caculilan nu idang atu 50％ u idang.

兩腿擁有人體50％神經，50％血管和50％血液。

16、ya tusaay a cepi mutuleday tu udip u tabakiay sapiliyut tu udiudipan nu satengun a dadan.

兩腿連接身體的大型循環網絡。

17、anu icelang ku kuku’ atu padahaw , niculil nu idang kapah tu, u hecu sa u icelangay nu balucu’.

有健康的腳和腿，血液流動會順暢，腿肌發達者會有堅強的心臟。

18、anu balaki, u kuku; ku sayaway malingatu tu tapabaw macakat.

人老，先從腳部開始再向上發展。

19、 anu balaki tu, u pucu’ atu cepi tu satudu’ nu tucek atu duba sa maselep cay tu kasa nu siningay tu .

人老，大腦對腿部傳輸指令的準確性和速度下滑不如年輕人。

20、anu balaki sa ku tademaw, mulaliw t uku suluy malikid tu, sisa u babalaki hina ngeli ku u kak.

人一老，骨胳鈣質早晚會流失，故老年人易骨折

21、nu babalaki a ni kangeli’, madayum idaw ku dama aimelang, akay u sakaytidaay tu mabelec atu mapuut ku idang nu punu’. 

老年人骨折，易引發併發症，尤其是致命性疾病如腦血栓。

22、palung han minasulit idaw ku 15％ a babalaki nu cepi mangeli cacay a mihcaan mapatay tu!.

統計上，有15％老年人大腿骨折在一年內身亡！

23、milatlat tu cepi pakayni tu enemay bataan a babalaki, caay kautang.

鍛鍊腿部對於60歲的老人，永遠不嫌晚。

24、kuku’ atu cepimukilul tu ni kabalaki, nika mulatlat tu kuku’ atu cepi haynikabalaki aminanam yu!.

腳與腿會隨著時間衰老，但鍛鍊腳與腿是終生的任務。
Yu-li-u-s.kay-sa尤

## '''kakiliman'''
Kay-u-s.Yu-li-us.Kay-sa “kamu nu La-tin, Gaius Iulius Caesar, ayaw tu 100 a mihca 7 a bulad 12 a demiad ayaw nu 44 a mihca 3 a bulad 15 a demiad”, anucaay pabelin ci Zu-lye.Kay-sa han, likisi pangangan Kay-sa-ta-ti anucaay Low-ma-kung-he-kow u situngusa nu mikuwanay, Low-ma-kung-he-kow nikuzanay a mihcaan sakakaay nu mikelidaay tu hitay, cen-ce-cya, nu Low-ma-kung-he-kow a lekec maniyul pasayzaLow-ma-ti-kow nu kahenulan a tademaw. nu La-tin sulit nu misulitay tu san-wen.

**蓋烏斯·尤利烏斯·凱撒**（拉丁語：Gaius Iulius Caesar；前100年7月12日—前44年3月15日），或譯**儒略·凱撒**，史稱**凱撒大帝**或**羅馬共和國的獨裁者**，羅馬共和國末期的軍事統帥、政治家，是羅馬共和國體制轉向羅馬帝國的關鍵人物。他也是拉丁文散文的作者。

## '''nilaculan'''
ayaw nu 44 a mihcaan ci Kay-sa mapacu’ ni Pu-lu-tu nu kakelidan a yen-law-yen a tademaw. mapatay tu cu Kay-sa hawsa, u sinawawa atu nipahabanay a wawa ci U-ta-wi mademec ci An-tung-ni malingatu patizeng tu Low-mw-ti kow mala u saayaway ti-kow a hungti “kamu nu L-tin, Imperator”

前44年，凱撒被布魯圖所領導的元老院成員暗殺身亡。凱撒身亡後，其甥孫及養子屋大維擊敗安東尼開創羅馬帝國並成為第一位帝國皇帝（拉丁語：Imperator）。

Kay-sa ayaw nu kung-yen 100a mihca 7 a bilad lecuh I Low-mw, u ama niza ci Kay-u-s.yu-li-u-s.Kay-sa atu ina ci Aw-lye-li-ya tusa lalumaan hatu u kakitaan, namahini kapah ku niading.

凱撒公元前100年7月出生於羅馬，他的父親蓋烏斯·尤利烏斯·凱撒和母親奧蕾莉亞兩邊都為純粹的貴族家庭，由此獲得了很好的庇蔭。
misanga' tu alibungbung

## '''kakiliman(摘要)'''

## '''nilacul(內容)'''

## '''namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)'''
https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%9E%97%E6%8A%95
Muhanmute

## '''nikaudip生平'''
ci Muhanmute nilecuhan i mayciya a kulay a binacadan nu hasimu a luma’, nu kakitaan nu mayciya, sisa Muhanmute yu wawa henay sa kakitaan ku labu nu luma’ nu heni, Muhanmute wamanida yu mahkalecuhan ci Muhanmute namikilu tu pacakayay namuculil i likelikenan mukilul tu katuuday imelang sa mapatay, sisa ci Muhanmute wawahenay sa mukilul tu sinawama ci apu.litapu “Abu Talib” ku musikulay hay ni kabalaki.

**穆罕默德**出生在麥加的古萊什族的哈希姆家族，為當時麥加的望族，因此穆罕默德的幼年環境相當地富裕。 穆罕默德的父親在穆罕默德出世前就不幸隨商隊病死沙漠，因此穆罕默德的童年是隨他的叔父阿布·塔里布（Abu Talib）照料至大。
ngangiwa tu

“ngangiwa tu" makatepa tu sapingangiw! a sulit iy-,min

【是該轉彎了】拐彎處的發現！文／佚名

idaw Kya cacay masakapahay makacaw tu silamalay, katukuh sa ku silamalay i nayay ku tademaw, kapah ku hekal a adihan nu umaumahan, u tademaw cayay pihica miadih amin I hekal nu sasingalan.

有一位年輕人正搭著火車，當火車行駛在杳無人煙，景色單調的山野之中，人們無聊地看著窗外。

nu ayawan idaw ku malikaku' a dadan, maselep ku duba nu silamalay, adih idaw kya cacay a malumanay a luma' namuh sa maadih nu mata', imahini paengaw naming ku labang amiadih masemel namin makadduh, malungatu naming pakungku tidaluma’an.

前面有一個拐彎，火車減速，一座簡陋的平房進入了乘客的視野，這時乘客們都被這個特別的景象吸引住了，甚至有人開始討論了起來。

u masakapahay kalamkam ku tangah, ataluma’ tu maluayaw kuheni mudebi otida matepa nu henikidaluma’.

年輕人靈光一閃，返回時，他提前下了車，找到了那座房子。

sakamu han nu siluma’ay ci nida, tu dedemiad usilamalay micaliway itini, sakacanalan sac au tu pakadungdung kusiluma’ay maydih a pacakay ninaluma’, hatini tu kumihcaan inayay ku mipalitaay.

主人告訴他，每天火車都要從門前經過，噪音讓人受不了，一直想以低價賣掉房子，但多年來一直無人問津。

cay katenes , idaw kya madakapahay tulu aemang ku kalisiw cakayen nida kinaluma’, widih nida tiniaca i salupiku, macaliway ka silamalay mahaymaw, u mikacaway naaniwiyu sa caliway saitin makaadih tinaluma mapacekil, sisa padengan tu sapaahih kapah yu!

不久，年輕人用3萬元買下這座平房，他覺得這個房子剛好在拐彎處，火車經過這裡都會減速，無聊的乘客一看到這座房子就會精神一振，用來放廣告再適合不過了。

sisa, malingatu cinida milinlaku tu tabakiay a kusi, maydih muucul apasiket tu aadihan i cabeng, nadikudan sa u kukukuli a kusi manamuh tina cabeng, eduy han tu tulu a mihcaan, pabisa tiya masakapahay sabaw tu walu a emang sipaesuy.

所以，他開始和大公司聯繫，推薦這面極好的廣告牆，後來可口可樂看中這道牆，3年租期，支付给年輕人18萬元租金。

makatepa alaw has u sakasuku a pana, nikausip yadah ku “lalikaku” muhalhal titaan amuwadwad!

發現就是成功之門，生命中也有許多「拐彎處」等待我們去挖掘！

nipakabit: cay kawnikakatukuhan kudadan, widasa kangiwit tu sa. caay kaw katukuhan t uku dada, widasa ngangiwa tu sa!

註：不是路已走到盡頭，而是該轉彎了！

yu malikeluh ku kawawsa, yu cayay kasedal , wida sa macalilaw tuku nikaudip, u balucu’, mahica satedepen ku culil, pabin ku balucu’ pahanhan muhanhan henay, anucaay sa sumaden may kuwayway, atu sumaden ku nipiadih, anu caay sa sumaden ku culil, u kawawsa a caluway tu,

當你遇到一件事情，已無法解決，甚至是已經影響到你的生活、心情時，何不停下腳步，給心靈一個修禪打坐的時間，或許換種方法，或許換種角度，或許換條路來走，事情便會簡單了許多，

“anu tadakalamkam ku culil, halhalen ku asingu a muculil” u kamu nu Indian kuyni

「如果我們走的太快，要停一停等候靈魂跟上來」，這是印第安人的一句名言。

sisa amana kasadedemiad sa I ngelungeluan adaddadaan maudip,nikaudip idaw acac ku laecus, cay kahatidaay tu, widasa pacekil tisuwan ngangiwa tu sa !

只是不要讓自己一直的陷在痛苦的深淵中，生命中總有挫敗，那不是盡頭，只是在提醒你，該轉彎了！
u dawian nu tademaw

## kakiliman
patideng tu sakabelih人的煩惱，

namakayni i sikawaw nu balucu’ tu cacanan, cay pakaedem tu nabalucu’an mangelu' madawiy.

## nilaculan
來自於心中猶有闕漏、不滿、不足的感受。

anu idaw ku daesu maedem kunabalucu’an, makaala tu kitakit a sinubu, u aca sa laecus masasuala tu cacanan.

若是福緣具足，獲得世間最爲珍貴之物，其價值爲一切世物所不能對比。

kyu kapah sa ku nidateng manamuh, maydih, u cayay tu kadaaw.

自然心中利喜、滿願，不復再有任何煩惱。

widasa, nanu mukasi, cayay henay pakatengil tu hunti miaam siluma’ tu pakuyuc a mueneg.

譬如，自古以來，從未曾聽聞有皇帝奪搶乞丐的破茅屋來住的。

Kanahatu haminen ku miaamay a luma’ mupulung, u aca naming caay pakademec tu luma’ nu hunti cacay aca a cuked.

就算全世界乞丐的破屋合加起來，其價值也不能與皇城宮殿建築中的一根龍柱相比擬。

sisa, u malahuntiay asakakaay , mihica mala miaamay mueneng tu sibuhangay a luma’ kyu odaw ku dawiy a nidatengan.

由此可知，身爲唯我至尊的皇帝，根本不可能會爲了得不到乞丐的一間破屋，而心生憂惱。

mahida saca, makaala tu thinaay a tuud, u makaalaay tu tunikaudipan tu kasaetiman a sinilaculan.

又如，已經得到一件罕世稀有的至尊寶物，就已勝過世間所有珍寶的總價值。

u mahiniay atuud madikec tu i lima, makaala tu mihica henay palatikih cay tu kahida u palatikihay tu adawa,

既已將此寶物掌握在手，豈會爲了得不到一塊普通的小玉珮而懊惱不已，

widasa anu u udip palatikih tu hatiniay a sinilacul, kya anu caay pakaala tinakasenengan a tahinaay a canan, cay kaedem.

除非是自己不知此件寶物的超勝價值，才會爲了得不到其他的寶貝而婉惜、不滿。

Umituhud a balucu’ sa, mahida i duu’tay a tapuku sa, wida u masacacayay a sapacilu’ amuwalal a tinghuy, anu masadep i balucu’, kanaha tu misakuykuys tu demiad, musikul tu takelal nu balucu’atu lika, micunus tu punu’ misaahebal tu sakaudip, ngay maledu ku sapataayaw tu sakaudip, mapaculi ku mikawaay, mamin tu katinengan, wiycuwaay henay ku cayay kapili’..

佛陀的心法，宛如是在一片黑暗的宇宙中，唯一的一盞救世明燈，只要把持心法在心靈之中，無論再久劫的時間，皆能護固心性的光明與燦爛，使令智慧廣用無疆，自能化消所有的迷闇；突破一切障礙；無所不通曉；無一不分明。

a telhngen ku cayay kakata nu balucu’sa, anu cacanan i duutay, u mikawaay suayaw sa kapah tu, haadauc maputun ku ngelu’, macunus tu kasipunu’.

只要把持無能勝的訣要心法，無論任何的黑闇、劫難皆可迎刃化解，永遠斷離一切苦厄，增長一切福慧。

anu u ngelu’ ku sapinanam, micidek i udip sa, kya inayay ku mikawaay, ngay ayda a nikaudip, pabiyan nu paudipay tu daesu, cayay pisa icelang mianin tayni sa widakuhan kya mademec ku lacusay nu balucu’.

若非由於累劫苦修、宿植深福，才能在無量劫以來，在今生有幸，蒙佛慈悲賜予無上的福份，全然不費功夫地便得到如此殊勝的密要心法。

## namakayniay a nasulitan nasakamuwan atu natidengan
Kalinku Sakizaya Wikipitiya patinakay a sye-huy

## '''nilaculan'''

### '''"Kalinku Sakizaya Wikipitiya patinakay a sye-huy"'''

patizeng tu ku nu "Kalinku Sakizaya Wikipitiya patinakay a sye-huy"
Li-i-syu

Li-i-syu (u sulit nu Hulam: 李易修; Pe̍h-ōe-jī: Lí E̍k-siu, 1988.6.10) nalecuhan i Taywan Takaw Sanmin. u saupu pahusuay palaway telungay ku 中國廣播電台, YouTuber. u saupu kasedan ku 國立台灣師範大學歷史研究所.

### u sapuyaay a kakuniza

### u kawaw niza
2024 a mihcaan misingkiw nu cong-tung Cunghuwaminku

**2024 a mihcaan misingkiw nu cong-tung Cunghuwaminku**(中華民國第十六任總統副總統選舉) ci cacay a misingkiw nu cong-tung Cunghuwaminku, palekal tu 2024 a mihcaan 1 a bulad 13 a demiad.

## misinkiway(候選人)
Empduuy:Sdf

**2024 a mihcaan misingkiw nu cungtung Cunghuwaminku** (中華民國第16任總統、副總統選舉) ci
palada'; saadidi'ay a adihan

nikaudipan nita , maydih mukilul tu masacacayay a sakaydihan , nika wiynian sa mahiniay u sakaetiman a sinubu , nanu nilecuhan katukuh tu i lima nu mita.

makadawis kida babalaki tu pahengaday a telay , sakamusa ku patelayay u wawa kaku nu misu sa .

nika nu ayawan nu tusaay a mihcaan mapatay tu kida wawa nida.
Tirana

u **Tirana** ( Hulam a kamu : 地拉那 ) sasayaway akenis i Europe (O-cuo 亞洲) a kanatal u Albania atu Albania hamin nu kitaki a cenci, manamec, nulangaw atu lawa’dan.

u Tirana sa i labu nu Europe (O-cuo 歐洲), itiza i 41°19′44″N 19°49′04″E.

u ahebal nu lala'ay sa izaw ku 1,110 pinhuwankungli , u ahebal nu nanumay sa te'kuk ku 0 pinhuwankungli.

hamin nu tademawan sa 557,422, u yadah nu tademaw makaala tu 502 pinhuwankungli nu tademaw.

## misademiaday (氣候)

## kakitizaan (地理)

## sakakikalisiwan (經濟)

## macacubelisay (交通)

## binacadan (族群)

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
*地拉那市政府網站
pakukel cidek imelang

## '''kakaliman:'''
pakukel cidek imelang 攝護腺癌

namakayni i papukelu miledekay masakatil u caay amin kakalamkam mulahad, nikaidaw ku kalamlamay, uduma sa talaukak' taisian, mah kalingatu sa kaliuhan, dikud sa utiih amuisi, maidang adada ku kulu, kulus malbawa ku pakukelu, masasangiyai dikud pihaceng tu sa idautu sumanahay masiyan tu ku dudip.

**攝護腺癌**（英文：**Prostate cancer**）是出自攝護腺的惡性腫瘤。大多數攝護腺癌生長速度較為緩慢，但仍有些生長相對快速。癌細胞可轉移到骨頭和淋巴結等部位。攝護腺癌早期可能沒有症狀，晚期可導致排尿困難、尿血、背痛、骨盆疼痛等症狀。攝護腺肥大也會導致類似的症狀。晚期症狀還包括因紅細胞數量低導致的疲倦。

## '''nilaculan:'''

### pakukeluay
pakukeluay u sadikec nu tatama, u sakaicelang misanga' tu etel, papucien a bena, tatama tanaya 3 li-mi-cang, baeket sa 20 kung-ke'.

攝護腺屬於男性生殖系統，主要功能是製造與貯存攝護腺液，並在射精時成為精液的一部份。成年男子的攝護腺約有3厘米長，重約20公克。

mikabit i sasa nu taisian, ayaw nu sawada' dadan nu isi micaliway taisian, amakay sadikec malecad tu dadan niya' etel.

成年男子的攝護腺約有3厘米長，重約20公克。它位於骨盆腔，膀胱之下，直腸之前。尿道出膀胱後穿過攝護腺，射精時，精液也同樣從尿道射出體外。

papukelu namacuwacuwaay a tahekal yabena? miculipu' tuya'etel 20%-30% sakalunusu. makayni i hulumung nu tatama' a masaimel, makayni i butul ku duma, namakay hadibhid aicelang, misengi tu papukelu, u hulumeng nu tatama, masikul sakina tu sapaadih matu gigis nu tatama', mikiyadah tu 女性的肌肉量.

攝護腺由許多小腺體構成，它們分泌的攝護腺液佔精液的20-30%體積。攝護腺細胞的增殖要靠各種男性荷爾蒙來調節，包括產自睪丸的睪固酮（testosterone）、來自腎上腺的去氫表雄酮DHEA（dehydroepiandrosterone）和攝護腺本身製造的二氫睪固酮（DHT, dihydrotestosterone）。男性荷爾蒙也掌管第二性徵的表現，如臉部的鬍鬚和多於女性的肌肉量。

### iya u tiih
症狀

kalingatuwan niyacidek sakaluhan anu caay pakin sa, kaliyuhan miliya u pakisa tu, katineng atu ku adada masasengi tu ya kasaduan misi' i yadah ku isi' tu labi' utiih muisi', adidi' aca siidang adada idaw ku ya micalipuay tu sakaadih nu tatama, matu caay kaetul mipana' kuetul adada' caykadungdung.

早期的攝護腺癌大多沒有症狀。往往是在例行健康檢查發現PSA值升高，進一步追查才發現。然而有時攝護腺癌也會引起症狀，而且和良性攝護腺增生症的症狀很類似，包括頻尿、夜間多尿、排尿困難、尿流細小、血尿、排尿痛等。攝護腺癌也可能造成性功能障礙，例如勃起困難、射精疼痛難耐。

### taludu pacumud i menah
肛門指檢

satabu ku lima pasimalan pacumud tu taludu' imenah, misawantan tu hacica tu katabaki kaliyuhan tabaki adidi' ateka' ahemi' misawantan tu belih nu tasisian, nika85% katineng i tini imenah sa u miledekay tu anu taludu' sapikingsa sa caayhen, pitangeseb ku sapingaay.

檢查者帶上手套，塗上潤滑劑，將手指伸入肛門內的直腸檢查攝護腺的大小形狀與質地。形狀不規則、質地硬或軟可能是腫瘤，需進一步檢查。這個檢查只檢查攝護腺背面，不過85%的攝護腺癌是發生在此區。能在肛門指檢中摸出來的癌症通常更為嚴重。只用肛門指檢的篩檢方式從來沒有表現出防止攝護腺癌致命的能力。

## '''namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan:'''
https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%89%8D%E5%88%97%E8%85%BA%E7%99%8C

https://en.wikipedia.org/wiki/Prostate_cancer
P. Ramlee

## [[:ms:P. Ramlee|P. Ramlee]]
### u siwkay niza(簡介)
### u sapuyaay a kakuniza(資料表)
### u kawaw niza(職業)
## u kawlah niza(獲獎紀錄)
## u nalimaan niza(演藝作品)
## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考資料)
kabaluduhan lin-ba bay-siy-bing

## '''kakaliman'''
kabaluduhan lin-ba bay-siy-bing, nacaay kalalucek kya lin-pa-si-pau,kya tahekal kinaimelang, lin-pa-si-pau sa sapaculi tu cacanan, a imelang namayka kulus, alin-pa-ciy masanga'.

**急性淋巴性白血病**（英語：Acute lymphoblastic leukemia，縮寫：**ALL**），是因為體內淋巴細胞不正常增生造成的血液疾病。淋巴是人體免疫系統的重要環節，由骨髓與淋巴結所製造。

## '''nilaculan'''
u sakakatu ninaimelang namakayni i kaliyuhan micalipuay kalaheci, sisa mabuwah mulalad, tayda i kulus i tapiingan ulat nu idang, lin-pa-ciy nu udip ibesi, i bala' micamelay i idang.

而急性淋巴性白血病的成因即為淋巴母細胞因不明原因的成熟障礙，導致過度增生，進而壓制正常骨髓造血組織，並造成周邊血管、骨髓、全身淋巴結、脾臟與肝臟的浸潤。

sakalingatu ninaimelang mahida bahal lin-pa-sang, pay-siy-ciw cikata taneng, sisa mulahad akuti', alahican sa lin-pa-siang ataybesi iyadahay, u dumasa mibusing iulaulatan anu caay sa sipakayni i punu' ulades.

急性淋巴性白血病的症狀包括因白血球減少而引起感染、發熱，通常還會伴有淋巴結與肝臟、脾臟的腫大，這些症狀在兒童身上最為明顯。此外急性淋巴球白血病容易侵犯人體的中樞神經系統，檢查時需做腦脊髓液檢測。