open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
u alibungbung

ka sumamadan inayi` hen ku patabuwan, anu caay kawpalu` sa u pudac nu bucacing ku sasa tabuwan maluk, anu caay sa u alibungbung tu ku sasatabuwan tawmah(ta umah) maluk.

u alibungbung lihalay sika tawmah, makatukuh i umah pacait hantu i ciid nu kilang, a makatukuh tu i kalahukan alan hantu kya alibungbung, patelahen i dangah mudahkad caay katenes mangaay tu, mamin malahuk sipi bakah hantu I umah kya alibungbung, caay kasi tatuni` ku umahumahan.
u belbel

u palu’ nu da’dac palasepaten

u tungus nu tapuku- misanga’ay tu tuud a paudipay

u lala’ – u lala’ a paudipay

u kawanan- u tuas atu misatahaway a pinacadan

u kawili ; sakaudip a paudipay

pahcekan ku awk i lala`

mahida u belbel

kapah mukawih tu bali muladay tu tuas
u bi’su (別墅）hananay a ni aenengan

bi’su hananay sa nu kamuwan nu ya (拉丁語：vill) sa. u kakitidaan nu tademaw papilianay sakacaay kalecad. ubi’su hananay sa u cacayay a nipahcekan a luma caay sa idaw ku malasaupuway nipatidengan .u bi’su sa micapi tu tuse i liwliw nu sakayadah nu tademaw atu macacelcelay nu katuuday .u liwliw nu luma sa misanga sa idawaca ku nipalumaan tu kilang atu balu pasulikat nu tingki . micidek ahebal sa ku kakitidaan nipitekelan sa hina idaw ku sakahemekan a nikaudip .u bisu ‘ sa sawsawni sa awu satekesay a kalisiw mamalacal atu micakayay mamapasubay sisa sakamu sa ku ihekalay u （豪宅）han a pangangan. nu layakay a nasulitan sa ya bi’su hananay nu imin sa u nudamaay sacacayay  sananay a luma . i kasumamadan sa tungusay sidakecenay tuway sananay.nika imahida sa nipatidengan i labuwan nu tuseay . maluay nu sakaidaw sakatusay nu nipalumaan pangangan han tu bi’su (別業). u kakitaan atu u satalakaway a tatapangan nu siyakay itawya makaala atu makasanga saka idaw nidakecen . anu hidaen u ya (公元一世紀）ci （老普林尼 ）hananay ni pawacayan ya sumamaday  i (古羅馬）nipisangaan a bi’su（別墅）sa malatusa kunipi lasic tu sakasiduma.

## u liwliway nu tuseay a bi’su (villa urbana) atu inakaay a bi’su (villa rustica)
u liwliway nu tuseay a bi’su (villa urbana) kakitidan nu tuseay itini i （羅馬）hananay atu dumaay a tuseay sacapiyan a i nakaay a bi’su taneng saan mueneg tu cacayay kinatusay a labiyi mabi itida . ya inakaay a bi’su(villa rustic) sa nikakitidaan nu bi’su masa niyaduan a enal sakaadihen idaw ku auculan tu musakawaway atu malukay iteban nu enal ku bi’su mamueneng nu silumaay sa hakay cacay a mihcaan sa tuluay a bulad ku nikaudipan mueneng itida mi laliw tu kasienawan atu sakacaledes.nika caay kau haini ku bi’su adada ya ci （佩特羅尼烏斯）hananay sa idaw kunakamuwan nida sakay i liwliwan nu bayu’ay a bi’su micidek idaw ku caay kalecad nu aydaay i （歐洲國家）hananay a kitakitay a kanatalay idaw ku nidakecentu bi’su i nakaay liwliw nu bayu’ay . zayhan i tuse kuheni sa idawaca ku matadungduhay u adidiay ku sakaidaw .tu aenengan .masumad masumad ku nidatengn nu aydaay  nu tatemaw u duma sa tabaki tabaki kunipisanga  tu bi’su i subalay ayaan sa sipatideng i micidekay a nikabangcl a buyu’an misanga tu bi’su.mahida u nu sumamaday satenesay tu a nisalumaan makay cacumudan mikacawtu katideng sa makaala tu cacayay a bataan a sasulitn .mahida ku ahebl .

i Suliyen (蘇聯）hananay a kanatalay atu nu i （東歐）a kitakitay nisangaan a bi’su sa micapi amin inaka sipasisian tu mamikeliday nu satalakaway a tademaw sisa katukuh ayda sa yadah heny ku silumaay tu bi’su inaka .nu aydaay itini nu kahulaman sa mahiniyay nipangangan ya bi’su (別墅）sa tungusay u cacayay a luma saan kanahatu caay kayi tuse a nikakitidaan sa mangaayay hakiya cumudan mahida u luma a mabi sa njkahiniyan sa malecaday tu nakamuwan nu Amuhuwan(美國）ya [ house ] hananay . u kamu nu （法語）sa [ umaison ] a luma sa .
u bulikad a sasapaiyuan a lutuk

u bulikad a sasapaiyuan a lutuk

## kakiliman(摘要)
u bulikad a lami’ hananay tu mihmihcaan, idaw tu ku langaw cacay talakaw ku angangan.  

## nilacul(內容)
waluay kya a sasulitan kya ni katalakaw nu angangan, satanayu sa ku angangan sibuhangay ku tebang, nu lamid atu papah masacuwasay ku balu sa masakimulmul, mahida u dinum ku papah, ya papah nida sa, masacapacapa ku langaw sabalubalu sa kya balu atu papah, mahida u salussalus, caay kalecalecad kuni kasapicpic nu tatangahan nu balu sa, malaylayay ku ni kasimalu  atu musilsil kuni kabutelak nu balu, masakimulu ku balu adiadi’ay kuni kelawan i sasa tu mulangaw, u papah atu angangan masa salussalus kina kapicpic nu balu nika pelpel, u duma sa, masaduma kudumaay, idaw ku limaay nu heci ani kasiheci. makasasaay nu tatangahan, tusaay ku tungus nu mapelpel ku heci tacuwcuw tu mulangaw. mahini ku lidaec, mapipiay ku heci, u papah satu, mahida u sibanuhay tu salengacay nu kulid, nika yabalu atu heci sa namaka lalud, katukuh sa balangbangan, nu demiad tu lae'd kina bulikat sa, i tini nabakuwan,pusung、tapak kya idaw amin ku langaw, i nabulikad hananay, malasapaiu' nu yicumin, pakasapaiu'en, anu madih  masalami’, anu malasapayiu' sa hamin han  mibubucen, pasulamit, misangasip. tu nanum salananum han tu minanum sa misasa tu baluhang, atu maedet misu’pi’ tu idang, nuudip, anu mapiyas, satu kalatan, nu bawu, tu hicahica pasulangaw han kapah sakalacusay a bucu’ nu udip, u sakapahay kina pulikad. yadah ku sakakapah sakiytini i udip tu cancan a 維他命C 、粗纖維、粗蛋白成分, yu mahida henay sa, u sasalami’an nu babalaki kina bulikat u kakanen, masalami' i sumamahenay kina bulikat. kapah sakaudip',  sacay kaimelang, kya tanetek amin. uyni ku kan, u bulikad, sisa sikamu aca ku sumamatay a babalaki tu winian a lutukan tu sakakapahay tu udip, sanay ku kamu u sakasenengan kunikau'dip nu kasumamadan a tademaw.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)

* nasulitan ni Hana Ateng i 2019 mihcaan
u cudad nu mapalaway a dabak(2018.10.18)：u kawaw nu Palamal

u cudad nu mapalaway a dabak(2018.10.18)：u kawaw nu Palamal

## lacul
**sakacacay a ngatu:**

1. cima ku mikelid(引導) tu lisin nu Palamal(火神祭)?

2. u canan ku kaukak, laylay atu zateng?結構、程序、邏輯 

3. u canan ku adingu靈、tademaw人, liwliw場、zazan道、sakaluk法?

4. cima ku mipuhpuhay(撫慰) nu mapalaway? di’tu asaca tademawa?

5. u canan ku mipuhpuh atu mibahbah；tu tademaw haw? tu tuutuud haw? tu di’tu haw? tu lala’ haw?

6. i panamuh tu di’tu a lawad sa, mipasei caykaw u mibahbah? 

7. haymaw han溫柔、teketekeda han個別、azihen tu mata接眼、pitengilen傾聽、papuhpuhen施法、samisaydan saan把自己當醫生，amana pulung muculil不需要集體行動

8. pawawada’ a zateng 分組概念

9. putiput a zateng 團隊概念

10. pilucek tu pasayzaan

11. miasik tu liwliw, kya pasayzaan atu silsil清理場地的方向及隊形

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Tuku Sayuen
u balakas ni baki- tabuyu'

**u balakas ni baki- tabuyu**'

## lacul
tabuyu' cibaki, katukuh sa i uncing(山頂) cibaki. cukiwaten(戳、刺) nu pabuy ku menah(屁股) nibaki, makulukulud(滾) i pispis(山坡) nu buyu’ cibaki. kalatan nu tatekuh(虎頭蜂) ku menah nibaki. katukuh i luma‘(家) cibaki, payuwan(擦藥) nibayi ku menah nibaki. adadan(痛) tu menah cibaki, muwngic(哭) cibaki, sauwaluwal satu, izay tu menah cibaki? 

## sapuelac
izaw ku baki namakay Sakul niyazu', matabal sa tayza i buyu' ciniza. mabalaki tu ci baki kyami, sisa, haymaw satu ciniza muculil.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1

nasakamuan ni Nuwatan o Kumud, nabelihan atu nasulitan ni Tuku Sayun

tina balakas atu kungku namakay Sakul niyazu'
u dadiw :u Sakizaya hananay a tademaw

## u dadiw :u Sakizaya hananay a tademaw
pasubana' ku dadiw nu Sakizaya tu wawa nu Sakizaya, u saydang sa ci 魯金子，u minanamay sa ci林御暄atu ci林御宸. pasubana' tu wawa mudadiw nu Sakizaya, dayum kuni a dadiw, haymaw ku ngiha', a'su tu ku tengilan. sakaayaw sa misiukay cinizaan.  

u Sakizaya hananay a tademaw, u Sakizaya hananay a tademaw.

## namakay:
https://www.youtube.com/watch?v=LYmkEuJFw8Q

https://www.youtube.com/channel/UCgSY-HWRjHifZ_SkPio7dug

臺北市原住民族語言學習網母語巢
u dadiw atu palaw nu Sakizaya

## u dadiw atu palaw nu Sakizaya
撒奇萊雅族樂舞

u Sakizaya a dadiw atu palaw sa, piazihan isasa'ay a iga, kyu matineng tu kisu tunu Sakizaya a dadiw atu palaw. 

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
*iga nu Yincumin lalangawan kakitizaan 原住民文化園區影片01

*madademecay nu palaw nu Haysin cacudadan 海星高中舞蹈比賽樂舞

*mipalaw i puungan nu cidekay salisin nu Haysin cacudadan 海星高中花蓮聯合豐年節撒奇萊雅族創作表演舞曲

*palaw nu Sakul niyazu' a tatayna 花蓮市撒固兒部落婦女舞蹈

*taluma' tu kita 風起原舞．樂動臺東-決賽 關商原舞社 撒奇萊雅"我們回家了"
u dadiw nu Sakizaya- muabibi tu lutungay a wawa

u dadiw nu Sakizaya- muabibi tu lutungay a wawa

pasubana' tu wawa mudadiw nu Sakizaya, dayum kuni a dadiw, haymaw ku ngiha', a'su tu ku tengilan.

u saydang nu Sakizaya ci魯金子 pasubana' tu wawa ci 林御暄 minanam ku dadiw nu Sakizaya. uyniyan a dadiw sa u muabibi tu lutungay a wawaay a dadiw, pamabi tu wawa ku ina.

https://www.youtube.com/watch?v=Cr4noYAbUdM

namakay 臺北市原住民族語言學習網母語巢 2015.12.27
u dadiw nu Sakizaya: Sakizayaay a tademaw

u dadiw nu Sakizaya: Sakizayaay a tademaw (族人歌)
misangaay tu dadiw: caykatineng tu (曲: 不詳)
misangaay tu sulit: caykatineng tu (詞: 不詳)
u balucu’ nu misulitay : 
u Sakizaya a tademaw. u tatengaay a tademaw. 
caay katalaw ku cilal atu udad. talabuyu’, 
tala sauwac, tala cuwacuwa limulak ku balucu’, 
kapah ku demiad sananay.

u sulit :
u sakizaya hananay a tademaw.
u sakizaya hananay a tademaw.
u malukay tu dumiadmiad.
caayay katalaw tu cilal atu udad.
heyyuhu hayyan.
heyyuhu hayyan. 
misadipit i bayu.
mikalang i sauwac.
limulak tu demiamiad.
u dadiw nu Sakizaya: Sakizaya a tademaw
u sakizaya hananay a tademaw.
u sakizaya hananay a tademaw.
u malukay tu dumiadmiad.
caayay katalaw tu cilal atu udad.
heyyuhu hayyan.
heyyuhu hayyan. 
misadipit i bayu.
mikalang i sauwac.
limulak tu demiamiad.
u dadiw nu Sakizaya: u niyazu’ nu Sakizaya

u dadiw nu Sakizaya: u niyazu’ nu Sakizaya(部落歌)

misangaay tu dadiw: caykatineng tu (曲: 不詳)
misangaay tu sulit: ci Tuku Sayiun (詞: 督固撒耘)
u balucu’ nu misulitay : 
namakadebung nu paylang tu niyazu’ nu Sakizaya. 
maliyuh amin ku binawlan. 
inayinay tu ku niyazu’nu Sakizaya. 
ayzasa, caay tu katuud ku tademaw nu Sakizaya. 
hatiza tu ku niyazu’ nu Sakizaya ayza.

Sakizaya a niyazu’ayza. Takubuwan、Ciwidiyan、Hupu.
Sakizaya a niyazu’ayza. Kaluluwan、Maibul、Sakul.
Skizaya a niyazu’ayza. Tasutasunan、Lasutan、Cikep.
Sakizaya a niyazu’ayza. Naluwan、Ciku、Pazik.
u dadiw nu Sakizaya : makazateng

## u dadiw nu Sakizaya - makazateng (撒奇萊雅族歌曲:想念)
misangaay tu sulit nu Sakizaya: ci Tubah 徐成丸 族語詞

misangaay tu sulit nu Hulam: ci Lisin Cudad 李秀蘭 中文詞

## u sulit nu dadiw:
yu makazateng tisuwan muwangic.

maydih muwangic miawaw kisu tu. 

cay ku kapulkal a adingu mahiza malalemetay. 

nu sadinsin udad titih. a pauzip tu kanatal. 

a! makazateng kisu mizateng cay kaydih. 

a mapawan uyzasa mazateng tu a simsimman pabelien tu uzip tawya. 

misabaluh mulekal a icelang.
u dayas

### Dayas
salungan ku Dayas

(Dayas是一位美麗的少婦)

izau ku wawa niza ci Kumud

(她有一個小孩叫Kumud)

milihud ci Dayas tu Kumud.

(Dayas對Kumud輕聲細語) 

sakanamuhan ni Dayas ci pulungamin

(Dayas是大家的甜心)

### u dayas
dayas

冇骨消（植物名）冇(發音：某)

u sapisunil nu babalaki tu mapintu'ay sa u dayas.

長輩用冇骨消治療脫臼的人。

sapisunil tu mapintu'ay ku dayas.

脫臼用冇骨消來熱敷。
u dadiw- Yincumin caay kalecad

u dadiw nu Hulam- Yincumin caay kalecad

## u siwkay tina dadiw
tina dadiw sa, namudadiw ci Kinmenwang atu Lipinghuy i 1997 a mihcaan. namasanga' tu dadiw atu misulit ci Chenminchang. patahkalay a putiput sa, u Moyan putiput. tina dadiw namakay 1997 a mihcaan katukuh ayza sa, izaw 21 a mihcaan tuway. tanengtu mudadiw ku binawlan, kay misanga'ay a tademaw ci Chenminchang sa, u 浪子詩人 sananay ku taw. kya mudadiway a tademaw sa, ci Kinmenwang aci Lipinghuy, tina tatusaay u mamenuay atu mapikiay, saicelangay a tademaw. maala ku balucu' nu binawlan.

## u sulit nu dadiw
(1)ngatu cacay：yincumin yincumin, caay kalecad. silumeniay, sisangelacay. sitalakaway, sipuenelay. aziazihan, caay kalecad

(2)ngatu tusa：yincumin yincumin, caay kalecad. izaw Ami cu, izaw Tayan cu. izaw Paywan cu, izaw Bunun cu. celip tu epah, caay katalaw

(3)ngatu tulu：yincumin yincumin caay kalecad. simakupitay, sikizemuay. siahebalay, silikecuay. aziazihan, caay kalecad 

(4)ngatu sepat：yincumin yincumin caay kalecad. izaw Puyuma, izaw Rukay cu. izaw Cou cu, izaw Saysya cu. celip tu epah, caay katalaw

(5)ngatu lima：yincumin yincumin caay kalecad. sitabakiay, siadidi’ay. sitanaya’ay, siapuyu’ay. aziazihan, caay kalecad.  

(6)ngatu enem：yincumin yincumin caay kalecad. izaw Tau cu, izaw Taluku. izaw Kabalan, Sakizaya. celip tu epah, caay katalaw

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
wikipayke-金門王

wikipayke-李炳輝

wikipayke-陳明章
u da’dac a sasapaiyuan

u da’dac a sasapaiyuan

## kakiliman
yu sumamad idaw aca ku kamu nu babalaki tu kungku nu dacdac hananay. dacdac yu mahidahen sa anu mapalaw ku mapalaway anu patata  patungs kanca idaw aca ku da'dac a sapatungs tu ipamaway nu tuas  sumaman sa yu mahida u da’dac sapatungs aca nu mapalaway kina da'dac yu mahida henay u sapatunus a nu mapalaway ku mapalaway anu misalisin ku mapalaway patung aca tu da'dac, kapah aca sasapaiuan ku heci nuda'dac anu sangasipen malananum minanum musasa' tu talakaway a idang. uiluc nu da'dac asu'salamian kiy hinapeluh nu da'dac kapah sapisasa tu idang nu talakaway a idang.

## nilacul
angangan nu da'dac satanayuy saan  satalaka san, sabacalbacl sa kunisabalu tu lalud sacacay saan kupaluh misaheci ku da'dac anumaikes tu acaken kiy heci niy da'dac, makasasa ku balu sakimuluan masadicem ku heci, yadah ku sacacay kalecad ku nika sihecian, idaw amin ku cuwacuwa a niyadu' tu da'dac.

u heci nu da'dac sa pelaen ku labu sinanum kapah sipatesi' i mata kya caay kasipudad takelal ku mata taneng sapaiuan ku heci nu da'dac mibahbah tu cilekay tu canancanan a i melang  atu bayduk 細菌 u satabakiay nipobahbah tu cilekay kina heci nu da'dac taneng i patakalaw tu udip sakacay kakemed kya masamata tu udip idaw kya kusapaiu' nu nanum nu da'dac manay kapah

ku tademaw caay kasiyaan anu pesian, idaw ku nanum nu da'dac.sipatesimata sisakapah tu mata nu silacusay kaatakelal a nu makamaw sa tu kaneng tu sananumnan anu bangs anu lacus sa tanetu minanum tu canancanan a  imelang u sakapahay kina da’dac u cilekay atu malemaw ku kukuh kapahay tu sisapaiuan kuni.

u sasapuiuan kina da'dac sansa  yadah ku sasumanah atu nu da'dac a area nu idaw sananay a sapaiu kya tulu tangsa i waluay ahun ku da'dac nu heci nu sapaiu “anecoline c8H13O2N” saan ku kapah i nakamu atu sulit sa nakamu nu babakaki.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan

* nasulitan ni Hana Ateng i 2019 mihcaan
u demec nu palaw nu Incumin- Haysin cacudadan

u demec nu palaw nu Incumin- Haysin cacudadan

Haysin cacudadan itiza i Kalingku, tayza micanka tu demec nu palw nu Incumin, malakapahay a demec.mipalaw tu Sakizayaay a kungku. u nuayaway a palaw.

https://www.youtube.com/watch?v=rhoPNO74Yc4
u habay hananay

## u habay hananay （小米）

### siwkay a lacul
Pakayni ikamu tu “habay” u lalengatan itiniay i dietu adihay ku kasasiluma a katinakuan a kamu, du’du ini i laenu; izaw ku cecay a demiad, malalisan ci Nakaw, dengkini madu’eng, caenget ku tangila, tanu limaen niza mingangiwngiw ku tangila, mangaiwngiw ku cecay masakimuluay, yatu belet han niza a mibahekul. izaw ku pina a demiad, tuya pibahekulan niza malengaw ku pina a lengus, ciheci satu, alaen ku cecay a palahekad, tuyana tu i, saadihay satu ku mimingay a masacecacecay, ala han ni Nakaw ku cecay, cikciken a misaadihay, padpad hank u cecay, palahekad sa tu cecay dangah a misahulu, malaemi edid tu ku heci, nama cikcik tu itiya, uya edid emi i, anu nengnengen hatu namacikcikay mansa izaw ku kinacikcik a tulis.

iayaw ku liteng na izaway hu ku maluay i ci Langasan, kahubucan ni cilucidal, painien tu manmaanan a sapaluma, pakabana’en hu tu pinangan tu sasamaanen a paluma ku edid mikecu. u luma satu a kamu pakayni i maciwciw nu Sakizaya, izaway ku kamu tu belac mala ciyakay sanay a kamu; itiya hu, izaw ku cecay a ba’inayan a wawa ci Chiyaudai ku nganagn niza, tu demidemiad deng minukaay aca ku demak niza. u sapilileng niza tu ’acucul u kaeled, cahu cahu malaheci tu nila a mikalkal ku kakahaday a buyu. paluma tu ciyak atu ’auk, maluhem kuya ciyak atu mieikes tu ku ’auk i, masadak nai ciyak ku belac, masadak aca nai ’auk ku diyaung, saka u tada ci habayay ciniza i niyazu’. Cahu cahu mapuyapuy ku babahi mahubuc sa u ’unel ku wawa.

### u sulit nu Hulam
**[[:zh:小米|粟]]**（學名：*Setaria italica*），亦稱**粱**、**稷**，在中國俗稱**小米**，屬禾本科狗尾草屬的一種農作物。早在新石器時代就已經被種植，在青海遺址中也有出土。

### u sulit nu Amilika
***' (Chinese: 小米; botanic name ***Setaria italica**'', synonym ''Panicum italicum L.'') is an annual grass grown for human food. It is the second-most widely planted species of millet, and the most important in East Asia. It has the longest history of cultivation among the millets, having been grown in India since antiquity. According to recent research, it was first domesticated in China around 6,000 BC. Other names for the species include **dwarf setaria**, **foxtail bristle-grass**, **giant setaria**, **green foxtail**, **Italian millet**, **German millet**, and **Hungarian millet'''.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
尹建中，1994，《臺灣山胞各族傳統神話故事與傳說文獻編纂研究》。臺北：內政部。

行政院原住民族委員會，1999，《臺灣南島民族起源神話與傳說比較研究》。臺北：行政院原住民族委員會。
u holic hananay

u holic hananay(維基百科)

padizen ku waicibayke a dilic, pacumutan nuhei ku kadinenga nu tademaw, ni singaan nu baykecinsu a dilic mahamin ku ni sululdan, dangasa i 2009 mihecaan, ayza mu’neay a tademaw i ticiw, tangasa tu 50 i, idini i waicibayke mapulung a kamu tangasa tu 285 kasasizuma, mapulung ku nu Amilika sa tangasa 100 wan.

ni paculilan nu waicibayke i wanglu, makayza i cinciw ku mipadengay, kapah mimelaw i waicibayke cayay kacal a kamu, sa matineng tu kita i cuwa ku sizumaay, wuza ya sizumaay ni tiliccan atu ni sakamuan i zawu ku macatay.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan

1.^ Mike Miliard. Wikipediots: Who are these devoted, even obsessive contributors to Wikipedia?. 《鹽湖城週報》（Salt Lake City Weekly）. 2008年2月20日 [2012年8月3日] （英文）.

2.^ 列夫·葛羅斯曼（Lev Grossman）. You — Yes, You — Are TIME’s Person of the Year. 《時代》. 2006年12月5日 [2012
u kawaw a laylay nu Taywan subal amin saliwliw mibetik a kawaw 20180707

**u kawaw a laylay nu Taywan subal amin saliwliw mibetik a kawaw 2018.07.07-08**

## siwkay
20180630-dabek nu minanam tu kamu nu Sakizaya,  u sapinanam a sulit, mudadiw minanam tu Sakizaya a kamu. tina sapicudad a kawaw sa, tayza i Taynan atu Pingtung mibetik.

## lacul
demiad：2018.07.07-07.08(sakaenem a demiad nu lipayan atu milipayan)

mukelihay a tademaw：Lou Cengsin atu acawana niza、ci Tumi atu acawana niza ci Keliw、Tumuk ci Kumud、ci Kala、ci Panay、ci Tuku 、ci Lisin、ci Kayang、ci Kuli、ci Balah、ci Mayaw Kilang atu laluma'an niza pulung sepat a tademaw、ci Tipua atu cabay niza ci Mongting，pulung sa 18 a tademaw.

tina culil nu sapibetik a kawaw sa, u inayi' ku kalisiw paaca. pakuniza mikelih. pizikucen tu sapibetikay a zikuc nu mibetikay, u zuma a tademaw sa, kasizikuc nu Sakizaya.  

u kakalimaan a sulit：inayi' paacad tu kalisiw、kakuniza mikelih、kakuniza malingad tayza. paaca tu ku kakabian, kya pida sa, pabeli aca.

### muculil a laylay：
2018.07.06(sakalima a demiad nu lipayan) kakuniza malingad.

2018.07.07(sakaenem a demaid nu lipayan) 10:00-12:00, Taynan, ayaw nu likisi a kuwan, mibetik atu mizizaw. 

2018.07.07(sakaenem a demaid nu lipayan) 15:00-17:00, Taynan, Silaya cidekay, Alicu dabek, mibetik atu mizizaw

2018.07.08(milipayan) i Pingtung lalangawan a subal

09:00-10:10 mihalhal atu mibetik

10:30-11:30 miazih tu palaw nu yincumincu lalangawan aidangan

2018 a mihcaan sapibetik a culil nu Lubas putiput：

1. 0113 Kalingku pangangan nu Sakizaya a kinin demiad mibetik ==>mahmintu

2. 0306 Kalingku nipuhpuhan tu ninel atu mapatayay ==>mahmintu

3. 0504 Kalingku Nalalacanan mibetik tu Kabid ==>mahmintu

4. 0505 Sincu 12liyaw alipawnay a edil mibetik ==>mahmintu

5. 0519 Amilika Boston-Cian masasiket mibetik ==>mahmintu

6. 0616 Kalingku, Sakizaya atu Kabalan miketun tu mabalud a kining demiad ==>mahmintu

7. 0707 Taynan ayaw nu likisi a kwuan Nake ciid a kwuan (台南 史前館南科分館)

8. 0707 Taynan Silaya cidekay Alicu dabek (台南 西拉雅族阿立祖公廨)

9. 0708 Pingtung Yincumincu lalangawan aidangan Sakizaya a luma'(屏東 文化園區撒族傳統家屋)

10. 8 a bulad Kalingku malalikit misalisin atu mibetik(花蓮 豐年祭祭祀)

11. 0915 Kalingku ngangayaw 140 a mihcaan kining binawlan saungay mibuhat (花蓮 戰役140紀念開幕式)

12. 0922 Kalingku ngangayaw 140 a mihcaan kining binawlan saungay sapigankiway (花蓮 戰役140紀念學術研討會)

13. 0929 Kalingku atu Pusung Sakizaya atu Kabalan niyazu' patakus (花東 撒噶兩族部落報訊息)

14. 1006 Kalingku palamal (花蓮 火神祭)

15. 1013 Yilan Kabalan mibetik tu tuas atu palabang(宜蘭 噶瑪蘭族祭祀與交流)

16. 1020 Taoyuan palamal (桃園 火神祭)

17. 11 a bulad Sinpeise Kaytakelan mibetik tu tuas atu palabang(新北 凱達格蘭族祭祀與交流)

18. 11 a bulad Taypei 228 aidangan mibetik (台北 228公園)

19. 12 a bulad Taitung Puyuma malumanay a kakitizaan mibetik(台東 卑南遺址祭祀)

20. 12 a bulad Taitung i luma' ni Tipus mibetik(台東 潘慧敏家園祭祀)

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考資料)
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1

sakasitangah nu Sakizaya
u kazatengan a miulicay- Yi Kuwang Cung saydang

## u kazatengan a miulicay- Yi Kuwang Cung sasaydang(余光中教授)

### u siwkay ni Yi Kuwang Cung sasaydang
nalecuhan ciniza i 1928.10.21, mabelic逝世 ciniza i 2017.12.14. u uzip生命 sa 84 ku mihca. nalecuh ciniza i China Nanjing. pueneng定居 i Taywan Kaoshung. malasasaydang ciniza i tabakiaya a cacudadan. pasubana' ku Hulam a ulic atu kamu. yadah ku sulit niza.

### u kawlah niza
* 1962 a mihcan i Taywan，maala China baluhay ulic a kawlah. 獲中國文藝協會的中國文藝獎章新詩獎。
* 1966 a mihcan i Taywan，cacay bataan a sakapahay a singin. 十大傑出青年
* 1984 a mihcan i Taywan，sakapitu Wusanlian a kawlah. 第七屆吳三連文藝獎散文獎，《小木屐》獲台北市新聞局金鼎獎之歌詞獎
* 1989 a mihcan i Taywan，國家文藝獎新詩獎、主編的《中華現代文學大系》獲得金鼎獎
* 1997 a mihcan i China，中國詩歌藝術學會致贈詩歌藝術貢獻獎
* 1998 a mihcan i Taywan，文工會第一屆五四獎的文學交流獎
* 1999 a mihcan i Taywan，以《日不落家》獲得吳魯芹散文獎
* 2000 a mihcan i Taywan，高雄市文藝獎
* 2001 a mihcan i China，第二屆霍英東成就獎
* 2007 a mihcan i Taywan，maala ku sakapahay a micudaday nu Taywan tabakiay a cacudadan 獲國立臺灣大學頒授傑出校友
* 2012 a mihcan i Taywan，maala Yuance tabakiay a cacudadan pabeli ciniza tu Kuikuan miulicay 獲元智大學頒授桂冠文學家
* 2014 a mihcan i Taywan，maala tu Sincenyuen lalangawan a kawhah 獲行政院文化獎
* 2015 a mihcan i Malaysiya，maala tu Balu-culil kitakit Hulam kamu ulic a kawlah 獲花蹤世界華文文學獎。

### ngatu cacay
i capi kalabian tu a tatukian, malayap aku ku nipalada'an nu kaput aku i Line tu ulic ni Yi-Kuwang-Cung saydang, u “minaluan a zateng” han kuyza ulic.

caay katanaya ku sulit kya ulic, asip hanaku, tansul saan matesuk ku balucu’ aku, saliyaliyaw han haca aku a misaasiasip, mahizateng aku ku wama, uyna atu niyazu’ nu maku, silusa’ sa ku mata nu maku, malalum sa ku balucu’. naw mahica saw? u mahiza aca a malecad ku balucu' nu tadetademaw a mailul tu kaka'ilulan nu niza a tademaw atu maanan kiya.

### ngatu tusa
samizateng sa kaku, u hatiniay tu a tuas ni Yi sasaydang, caay haw pitulas a misulit tu ulic, papasadak saan haca tu baluhay a cudad. u tadamaanay tu ku ngangang atu ngiha’ niza, inayi’ tu ku mikakaay cinizaan sa kaku.
  
anu micunus kita tu taneng nu niya, pacakan tu kabana' mitatild tu ulic nu mita u Sakizaya, papalawaten tu a miasip, minananam ku ulic ni Yi singsi, ta macepcep tu ku bana' atu taneng ni Yi sasaydang tu mamamamang, itiya bangcal ku nisulitan a ulic, u sanay ku pihizateng haca aku.

### ngatu tulu
na mahezek kaku malabi i paputal, pasa pacakayan ku lakat nu maku, micakay tu nu dadayaay a sinpun , u mamibelih sanay kaku, maazih aku ku sinpun ni Yi sasaydang, "miliyas tu ku miulicay ci Yi-Kuwang-Cung, maala ku 90ay mihecaan ku uzip." saan ku pasinpun. tu kabahal nuna kawaw, talabaheka, masumad ku balucu', tahalusa’ haca kaku, naw mahini kuna kawaw saw?

u kahemekan, u kasikazen a miulicay ci Yi sasaydang nu katuuday, mailul tu kita cinizaan. anu miliyaliyas tu ci Yi sasaydnag tuna hekal, kilami, caay piliyas ku taneng atu ulic niza i titanan tahadauc.

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
* 余光中中國當代作家口述歷史計劃，嶺南大學圖書館。
* 余光中詩集手稿--《在冷戰年代之詩》
* 關於台灣「社會性質」的進一步討論——答陳芳明先生(4)
* 余光中數位文學館
* nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayuen
u kungku ni Api Renged

**u kungku ni Api Renged**  

u mapalaway nu Pangcah Lidaw niyazu'.

## lacul
aw kaku satu, ci Api Renged ku ngangan nu maku.

naw adada ku saka lingatu a mapalaway.

patayza a i misaydan nu ina, caay kangaay.

sisa, naitawya, izaw kya baki, ci Bisay Parata, patayzahan ni ina aku, amipuhpuh(除穢驅邪) isaw.

kadihien(可憐,憐憫) i tina wawa, caay kakemet(睡著) tu labi(晚上).

naitawya micumud kaku tu putiput nu mapalaway sa, maka enem ku mihca nu maku.

kangazah(捨不得) kaku tu cabay aku, sisa miliyas kaku, pahanhan kaku matenes. alaw miliyas tu kaku.

caay katenes, siwawatu kaku. siwawa satu kaku tu sasabaay a wawa sa.

mahizatu ku uzip nu maku, katukuh ayza.

u imeleng nu maku sa, masienaw ku uzip aku.

sikiptulay(厚重) a pada(棉被), caay tu kadungdung, sienaw tu ku uzip aku.

kanahantu(即使如此) isasa' nu cilal, maihza tu ku sienaw nu maku.

mahiniay sa, u saayaway ku teka' amala mapalaway a lalekalan(原因) nu maku.

mingaay atu payiyu niya mapalaway ni Bisay Palata.

sakamu sa ciniza, u lalebuhan(火之神) ku di'tu a ngangan nu maku.

adada tuway kaku a lalekalan, kyu katuud ku di'tu midiput takuwan.

usakasa, siwawa aca tu kaku, amahica mamikuwan(擔任) tu mapalaway.

musabilitu kyami, miliyas aca kamu.

## namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun

tina kungku namakay cudad ni Panay Mulu
u inuli nu Tapang

## u inuli nu Tapang

### lacul
Wama niyam i pabaway,

adasay kanamuhan ku nika kapah nu ngangan isu.

pataynin ku nikuwanan nu misu a kanatal.

laheciyen ku nizatengan isu itini isasa malecad uya i pabaway.

pabeliyen kami tu ayzaay a sakauzip niyam tu demiamiad.

hheoungen ku ngangaw niyam tu pangangaway i tamiyanan.

pauzipen kami a paliyas nayi lacusay.

zayhansa, omikuwanay,

u icelangay,

u madilay kisu a nayi'ay ku pahezekan.

amin.

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
Matay Fuyin 6:9-13
u kuwaku hananay nika idawan

u kuwaku hananay nika idawan sa numakay i Amuhuwanay atu ya Ocuw hananay a nikalekalan u sapitabaku nu tademaw salacul nu liplip hananay, nudikudan sa  sipangangaan han tu kuwaku han kya mahidaay a cacuhcuhan, namasanga kya kuwaku sa silacul tu nicikcikan a papah nu tabaku maacak satu malaliplip, sisa idaw satu ku kuwaku nisangaan misawayway, 

pacamul han tu mangesisay likat hatu lamal amaycuhcuh . kasumamadan sa u nikadihan sa itida saan i kitakitay icuwacuwaay a niyadu nu yincumin hananay, imahida sa nu Amuhuwaay a yicumin a binacadan sa inuayawan tu matineng mikuwaku maytabaku matenes tuku nikahida a nina.

u kuwakuhananay a cacuhcuhan nipidikecan nu lima sa mahiniyay a nipitabaku sa, nau sayaway a nikaahihan. imahida sa mitabaku ku tademaw sa caay kacacay kunikasaduma, idawaca ku nikemkem hananay atu nu cihekay a nipitabaku (SNUFF).

u nipitabaku nu sakasiduma sa namakay i Oucw 16 seci nudikudan sa miladlad tuway katukuh i cuwacuwa nu kitaki. masasiduma kucaay kalecad nu nikaudipan sa masasiduma tuku nipisangaan nu kuwaku, nikahiniyan a nipitabaku sa katukuh i 19 seci hakya, niludludan tu papah nu tabaku (cigrette) manina’  tuku katuuday sucad saan.

u kuwaku hananay sa nu hekalay nipipilian masatanayaay a tudem, masatabaki ku tangah, nutebanan sa sipibuhangen masacuhcuhan nu mamitabaku, ya tabakiyay a tatangahan sa buhangen aca, u salaculan tu papah nu tabaku. kanahatu madayum a sangaan sa , nika u sasahaminaw a maytuduh tu tatabakuan, sisa ya sasangaan a tudem nu kuwawak sa nipilian tu sakapahay. maadihay i demidemiad cacuhcuhan a kuwaku ya belus hananay ku sakapahay.

nikalalecad anu mitabaku sa kinacacayay a tatudung sa caay kalecad masasiduma ku nilaculan tu liplip nu kuwaku, inu tatukiyan sa palecadhan tu pangkiway nu sasuitan katukuh i cacayay a tatukiyan, u nikahida sa caay kalecad ku tademaw sa caay tu kalecad ku nina,micidekay sa idaw ku makaalaay tu tusaay a nipalawpes tu lawad itawya mahamin a mikuwaku tu tabaku. imahida sa nuhkalan i kitakitay sa (paladademecen ku mikuwakuay a tademaw) masasedsed cimaku satenesay nu tatukiyan a maykuwaku sananay.
u likisi nu Niwsilan

## nilacul
u saayaway likisi nu Niwsilan (New Zealand)  maala nu ayawan nu pitu a lasubu a mihcaan.  i tawya makadih mueneng i tini i Polinisiya (Polynesians).

macaka kuheni miida tu cacay a pedung atu lala’ nu lalangawan nu Mauli.

saayaway makadih tu Niwsilan sa u mipatahaw ci Yabe·Tasman i 1642 a mihcaan sabaw tusa a bulad sabaw tulu a demiad. paculilay tu balunga’ a tademaw ci Cenmus·Kuk i 1769 a mihcaan katukuh i Niwsilan.  

u nipahezekan nu Polinisiya 

namakay walian a Polinisiya a kakititaan a Polinisiya a tademaw, nu saayaway nikalingatu na i Niwsilan ku eneng. i na mabulaway nudikudan a bakibakiyay a tademaw sipangangan han u Mauli a binaccadan, masadumaay a lalangawan nuheni.

i tini i walian nu Niwsilan a Catamu a subal atu tabakiay a subal sikapela’ nu muenengay a tademaw mala Muliawli a binacadan. nakamuwan a cudad idaw ku saketun nanu Muliawli a binacadan u satabakiay a subal i tidaay a Mauli a binacadan, pasawalian tacuwacuwa mikikiw muenengay a tademaw.

nilaculan tu tuudtuud nu Ingelan

1840 a mihcaan tusay a bulad enemay a demiad, Hupusen atu hakya sepatay a bataan a Mauli a binacadan nu tatangahan idaw ku nilubaan saketun tu sapikuwan tu Waytangi.

ya sapikuwan nu Ingelan nacudadan, u hungti nu Ingelan makaala tu nu Niwsilan hananay a binacadan a mamikuwan.

sapikuwan a saketun sakatusa a cudad sa nudikudan sa mamin kya kakititaan aw~u dumaay tatangahan pacudad.

anu idaw ku yadahay a tatangahan makai pacudad hakay caay nipilungucan.nika idaw ku nilakuydan tu limaay a lasubu nu tatangahan katukuh nudikudan pacudad tu sapikuwan a saketun.
u likisi nu Taywan-nu ayawan tanayuay satenesay a likisi nu lalangawan

Sumamaday nu tademaw sa nayi kuni pisupet tuni katinengan a sulit.sisa hicaan nu heni amay udip hicaen amay saungaay tu hekalay a nika sumad nu kakitidaan a edapan tunu mikinkiway tu makay sumamaday a sasaydan kumi kutkutay tu sakay tinengay nu katuuday a sipakayda nipiliyasan i kalimucuan atu icuicuwaay a palumata mikilim tu naliwanan a tuudtuud tu saka tinengaw.sisa katukuh i hulaman nipikuwan na i limay a bataan idaw ku pituway a mihcaan mikinkiway taydaan i pusung a niyadu ya 八 仙buhang hananay nu tademaw nai malumanay henay nipiliyas a kakitidaan idawya ni bakahan a nalimaan a tuudtuud uyni sa u sakay ayaway nika tepaan makay sumamaday nu tademaw nipiliwan atu nisa ungayan a sapawacay a aadihan sipangangahan tu nu aydaay tu 長濱 a lalangawan han.nika adihan nu sasaydan a nipiliwan naylimaan a tuudtuud sa u mahidaay madayumay a sangaan nu baetuway salacul tu kakaeneng a Nalimaan nayi henay ku sakalukan atu u dumaay sakay limaan nu sakalukan nayay maadih idaway kuni pahabayan tu papahabayan a kawaw u sakasaan sa imahida sa musaungayay nu tademaw u udemidemiad sa caay henay pitaneng a pahabay sakay udipan nu  imahida.

  kanahatu 長濱 hananay a lalangawan taneng panukas katukus i limaay a mihecaan idaw ku mang nu ayawan nika nipalaad katukuh ayda sa idaw ku limaay a malebut nu mihcaan imahida tansul sa kaliyuhan nikalawpes saisaw micidek imahida u 長濱 a lalangawan  nika uyda satu makay nisangaan nalimaan a dadan masasengi tunu sadimelan nu 大陸 a nu ayawan nalimaan a tuudtuud uyniyan sa nipiadihan nu aydaay nidatengaan na u demiadan kuni kasumad sisa idaw ku Sasakamuwan nu sasaydan nipi kinkiw masitungus tuku mahiniyay patahekal tu balucu nu kitakitay a tademaw.                       

  ayaw nu aenengan nu kitakit a taddemaw nau masaluli henay ku nanum i kasienawan sakasepat nu hekalay ani kahini taywan atu tayliyuk malalacay henay makay dadan sumamaday a tademaw maydih miadup tu aadupan sa kilul saan tu aadupen taynien i taywan namahida satu eneng satu nu txaywan sa menmen sa itini maudip nadikudan nu kuliyay a nanum a tatukiyan sa udemiad haymaw satu diheku tabaki tabaki ku mapeladay nu kuli nu bayu sika lawpes bayu hantu sa munabaw tababaw u taywan atu tayliyuk hidahida satu sika putun ku kakataydaan a dadan u nu makayday i tayliyuku a nu ayawan nanay a likisi a lalangawan kakayda satu tataytay mala 長濱 a lalangawan katukuh nu ayawan i limaay ku malebut a mihcaan mahicaay hakiya nayi saan nayay Ku sika tinengan tu nikalawpes kya mahini .
u likisi nu Taywan-sakay canancnan nilaculan a lalangawan

iniw i Taywan hananay asubal sa u landaway sa mamin ku nalinabawan.subalay a lalangawan sa u masamataay sakanawlan adihan imahida yadah ku saka caay kalecad nu lalangawan ya makay sumamaday u salumanay a nu ba’tuway a ziday hananay sa 長濱 lalangawan saan sa.

itini i Taywan subalan matenes sika laculan a lawad namahicaay hakya katukuh ayda idaw ku limaay nu sika lebut nu mihcaan saka nu ayawan sa bahal sa malawpes nadikudan satu sa naynayi tu maadih ku 長賓 a lalangawn pasu sikalecaday a tuudtuud mahida nakamuwan nu aydaay kuy nu Taywan sakay batuway a tuudtuud nika tahkalay atu makay mukinay a nalimaan a lalangawan sa caay kau nu katelangan (古代）a 長賓 hananay a lalangawan nipihaymaw sananay amaysumad

u saka yadahay nu mikinkiway a sasaydan malecad amin kuni datengan mahini saan u lalangawan nu Taywan i nu likisi henay sa sakay canancanan tuway kuni cunusan nu makay caay kalecad a demiad atu namakay i dumadumaay a nika taynian  makay bayuay cayay kalecad a lalangawan nipicumud.

Ina baluhay a lalangawan nu binacadan sisa namakayda i naayaywaw sikatenes  idaw kuni laculan tunu heniay makay baaday a laylay nu niyadu’ay pasu kamu sakaudipay a nina .  Sikatukuh aydaay a ziday ina adidiay a subal Taywan hananay sa namahida kuni enengay itini cayay kalecad ku nina atu  lisin a lalangawan nu binacadan sisa namakayda i naayaway sikatenes a mihcaan sa idaw tuku micumuday caay kaputun ku ihekalay tayni makay balunga micunus tu lalangawan nu lalekalan.
u likisi nu Taywan-u sikadademec nu hulam atu Dipun

u Dipun hananay a kanatal sa masasubalay akakididaan iniw i bayuan katineng tu kuni kasenengan nainayi henay tayni midebung tu Taywan ku hulan "荷蘭" hananay a kanatalay a binacadan sa idaw tu ku Dipun a tademaw malalacay misiwbay i Taywan nakamuwan nu imahida sa matenes tu saan tabakitabaki ku nikalalacayan imahida.

namakay nipidebun nu (hulan 荷蘭) a binacadan nuheni a nidatengan sa u heni tu ku may cebisay u heni saan ku mamisiwbay saan nika nipidatengan nu hulan maydih henay midansu uyni ku saka silucung nu dipun tada misakaku saan misawacu tu nikahida nu (hulan 荷蘭) sisa caay pisulul apadansu tu kalisiw tu henian zayhan unika sasulaecus nina micebisay i Taywan a kanatal abinacadan kakayda satu madademec. imahida sa u Hulam hananay sa maydih misayadah Tu sakaydihan micununs tuni pisiwbay nika u Dipun hatu makayi ku balucu nu heni uyda sa kukaydihan pacumud tu balunga i 平戶 a kakitidaan nu minatu imahida sa a idaw ku nipidikec tunu (Muhu 幕府將軍) nipabelian tu misengi tunu sumanahay sacaliwayan itawya papicaliway hangay itaneng tayni misiwbay.

mahida satu u Hulam atu Dipun a binacadan unika sakalaecus i Taywan mangalebmangaleb sisa idaw ku si balucuay palulaecus inakawaw sa sikatukuh i nu Dipunan matineng tuaca ku (德川幕府) idawya sa tabakitabaki kuni kasasungayaw ya 幕府 hananay a mikeliday pasakamu satu anu mahidatu sa a idepen ku 平戶 hananay a minatu atu sasiwbayan a kakitidaan makayi tu maplaliwacay saan katinengan nu Hulan kuni kahida nu Dipun a malebut ku sasiwbayan inuayaw sikatawit kiya 東印度公司 kasenun saan sipainy kiya mibulibulay i nulabuway a tademaw sipatayda i Dipun misayban namahida sa ngaay satu kya kakawaw natikudan satu pabalucu tu ku Dipun kayi satu malalacay atu nutaway a saka siduma mi siwbay uduma sa caay pisulul patayda i nutawan a kitakit sibalunga malalacay atu tau zayhan unika dademec nu Hulam atu Dipun i Taywan matenes sikalibutan tunu dumay a tademaw katukuh ayda satedep satu.

u Hulan i Taywan (micebis tu tuudtuud 豪奪寶島資源) itini nutipan nu Taywan cayay ka tada talakaway a buyu’ pasu enalay imahida satu idaw ku tuluway hakya atu sepatay lasubu a mihcaan yadah ku mulakalakay nu ngabul kanahatu u satabakiyay ku ngabul i yuncumin nidatengan nakamuwan sa nika u binacadan nu i Taywanay idaw waca ku paysjn tu sakay aadupan sisa u musimaway henay ku aadupan imahida
u likisi nu taywan-salungan nika lecuhan a subal

hakay idaw tuku enemay a lasubu nu mang a mihcaan nu amuhuwan atu nu takuliaway a banges muenengay a tademaw kakitidaan a subal itawya satu natukian kasenun sa ku tadidengan maninel muhuyahuy ku buyu’cabiyasan tuku kakitdaan nu tuudtuud u hekalay caay kasatedep patahekal tu icelang nuydaan sisa nadikutan sa naisasaay henay namabiya henay i labuway mucelem a adilad nanicecelan sa culal saan munabaw tuway i teban nu bayu’ u sakahini nu hekalay sa kinapina tu muliyaw emay hakiya pinaay tu kuni caliwayan nu lawat nadikudan sa masatedep tuku ninel atu nisa ninelan atu nisaibulan nu laylay culal satu kiya salungalan a subal u aenengan a kakitidaan nu mita sika udippan masa tubahay a subal u taywan han nu layak atu hulam.

ina kakitidaan nu kitakit kanahatu madadudu kunisaliyut i tapukuwan sa nika sikahini a bacu sa caay pilakuwit cacayay a mang nu mihcaan u diheku sika ngaay a demiad sa amahida u saselitan kasenun saan mabasaw sienaw satu pamihmihcaan ku kasienawan masa kuli tu ku buyu’ enal atu bayu’ u mahiniyay a demiad hinisaan katukuh i cacayay a bataan nu mang a mihcaan mahiniyay nika cueded nika sumadan sa kinapinaay tu a mihcaan musaliyut nisausian nu sasaydan pasakamu sa saadidiay makaala tu tusaay lasubu nu mang a mihcaan muliyaw ina kitakit sa nama hini ku kasumad sikatenes sa masumad ngaay sa ku demiad saliyut saan kinapinatway kuni kasumad . 

caay pakazateng ku katuuday sakay sumad nu kitakitay a tademaw. zayhan uduma kuni katabaki kuni kasumad nu Taywan a kitakitan a bayu’ saka lalabuway a baad sa caay pakaala tu tusaay a lasubu ku natitekan sisa kinapinaan malakuliyay a demiadan u kakitidaan nu kitakitan a nanum mahamin malakuli kakititaan nu bayu’ sa sikakelah tasasaan tu idaw ku sicapi tu tusaay a malasubu a daditekan ku baad. u duma sa malasatalakaway a buyu’ culal sa mala tataydaan nu tademaw a sangaw  sisa namakay sumamad yadah ku aadupan pasutademaw siduma saan tacuwacuwa saka hini nu taywan yadah ku tuudtuud manamuh itini maudip pasu u babalaki nu mita u sakidaya.   

i bayu’ nu Taywan tatenga sawsawni makaadih tu mala ba’tuway a buting pasu kuki nu piya atu ukak u mahiniyay sa namakay labuway nu ba’yu kuyni madepucay patayda i paykanatal nayay papabaliwan. nadikudan makaala tu limaay hakiya atu enemay hakiya a malebut a mihcaan munabaw tapabaw ku nanum bayu’ u saka palalitin nu Taywan atu Tayliuku a kitakit nu sangaw maketun aca saka liwan sa u punhu atu Taywan pasu liwliwan nu capiyan nu adidiay a subal sausihan sa mapulung sa idaw ku enemay a bataan idaw ku sepatay culalay sananay i hekalay a subal,
u lulang ku sapisanga' tu kazeypila

u lulang ku sapisanga' tu kazeypila

https://www.youtube.com/watch?v=ygY8phK5dIk

sisuniay a kazeypila

https://www.youtube.com/watch?v=hx-Snhm-ixg

u lisin nu kazeypila i sinpese 2012 a mihca

https://www.youtube.com/watch?v=vlUvi0uw8RA
u likisi nu Taywan-likisian nu Taywanay

u likisi nu Taywan-likisian nu Taywanay   

## nilacul
nika ahebalan nu Taywan sa namakay nuwalian sikatukuh i nutipan sa makaala idaw ku cacayay a lasubu nu bakuli (公里）ku laad nu Taywan atu Tayliyuku (大陸）nipisuayawan tu ba’yu adidi saan sa kyu nama hini kuni ka caay ka baad sa sisa idaw aca ku nipisulitan nilaculan tu makay likisiay nu nipiliyas atu nikalecapuwan anu duma sa mahida ni tenaan nu yaco(亞洲）Tayliyuk atu Taywanay a subal saka idaway nu bayuway a laying anu duma sa masa tanayuay a sangaw kakaydaan nu tatusaay a tukusan u sikalalitin nu nika udipan tu sakalemedan .   

namakay i Cin-Han hananay a ziday (秦漢時代) namakay nu ayaway likisi a ziday sa muenengay i Taywan a subalay a binacadan nipipalekalan tu sulit hangay idaw ku aadihan sakay tinengaw tu nika udipan a tuudtuud. sisa namahicaay kina subal hananay nu Taywan kay idaway tu micidekay akawaw awu musakawaway ku ainiyan nu saka tinengaw tuni kutkutan nisubelitan a imahidaay henay a tuudtuud .u sapalutatenga tunu aydaay a tademaw hakyab taneng sipa kayda i nu dumaan ani kakitidaan a likisi nacudadan a makatepa tu saka ngaayay a nika idawan.    

sabaaday nu kasumamaday tusaay a nikalebut idaw ku tusaay a lasubu a mihcaan naidaw tuku sika tinengan nu tademaw 

tabakiyay a kawaw sika lalibetan nu aadihan imahida sa amaydih kiya haugti ci (秦始皇）hananay sapalawpes tu enemay a kitakitan a zidayan maydih  mala sakakay cinida a hungti satu sa maydih sika tanayu kuni kaudip sa siduma satu maydih caay nayay kuni kababalakian nadatengan i mahida idaw kya sipunuay a pakuwamiay a tademaw ci Sihu hananay. matineng cinida tunu sakay tapukuway atu sakay lala’ay sangaleben kuni katineng tunu edaw hananay a kawaw palutatenga kya hungti cinidaan pasakamuwan nisihu kya hungti lalabu nu ba’yu sa idaw ku tuluay a kakawsan hananay a bu’yu u punglay (篷萊方丈 瀛洲）hananay sipadihi kaku tu caculculan a nuhitayan abalunga saka pilungucu nu maku tu i  tidaay a saka caay balaki nu mihcaan atu nikaudip. a sapaiyu tiya hungti sa sademiad sa pasayda tu i saka caay ka babalaki nu udip inu demiadan tusa talsepi tu mahiniyay a kawaw sa cayay pidadateneng aca sa sulul saan tuni pilunguc ni  Sihu.

namahida satu iya tuluway a malebut nu masakapahay atu limecudan pasu matinengay tu nalimaan atu matinengay tunu hicahica a sasangaan matumes nu tuudtuud ku kakaenen atu satikecan. salaculang a balunga ci Sihu ku mililiday saka senengan taba’yu nika namahida satu kuni katacuwacuwa sa tada matenes tuway malakuwit tuku cacayay amihcaan .......

hida saan kuni caliwayan nu demiad sa nayi tu kakayda satu nayay culal ci Sihu. nadikudan sa kakayda satu caay culal nayay kuni kataluma i Conko (中國) hananay a kitakit.

yadah kumikinkiway nu tademaw nu duman makay sumamaday a nipacudadan a likisi mahica kya idaw ku nidatengan pasakamu hakay u punglay(篷萊) hananay a kitakitan a subal sa ya dipun saan uduma nasa kamuwan ni Sihu ingciw (瀛洲） a subaln sa hakay ya Taywan saan uyni nakamuwan sa malucekay tu saan ku misasaydangay.    

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Butin Nukay i 2019 a mihcaan
u lusid nu Pangcah

## U lusid nu Pangcah

### '''ngatu-1'''
u lusid nu Pangcah, i kabana’an nu nimanima i, sabacal teli’sananay, sulinay dadahal ku niyazu’ nu Pangcah, namaka Tatibulacan tangasa i pusung, midungdung aca tu liyal, caay kanca kamelaw tu kila nalakatan nu Pangcah, sisa pakayla i saamisan a malingatu ku silsil, tangasa i siwkulan atu waliay nu dungdung tu liyal a Pangcah, tangasa i satimulan nu Balangaw atu Palidaw, caay kasasulecad ku lusid nu niyaniyalu’.

### '''ngutu-2'''
pakayza i cengel kita a miazih, i amisay u lahengangay, muhetingay, bucalah ku tapang, i tizaay i makatimul i, misengi tu zikuc nu Puyuma, simisamis, sicacahebayan i abala, u muhetingay, u kaimuay, u atipulingay, langdaway, sumanahay atu takuliway a cengel. anu semuwal tu zikuc i, a maka tusaay a patekenan nu mihecaan kiyazi a malingatu a sakamu, u Pangcah nitiyahen, u tubah nu kilang ku sapsakidudung a misanga tu tupel, tu tawpaw, sabuut, hundusi, tazip atu satamec, izaw ku nisuli naitiyahen. mahiza ku nipisatapang tu tatayna a misaselal, u zikuc nu kapah atu timpi kiyazi ku maazihay atu sakabana’ tu nikasaselal.

### '''ngutu-3'''
tadaadihay tu ku zikuc nu kapah, pakayza i tupel, tawpaw, sicaledungay, hahidaw, zikuc payayaw, sakikamay, hundusi, talip, satelec, sateleng, satelep, sacahebay atu nisangaan tu nu balaku nu kalalayan a kucu. u limucedan a kayingi, sinanut tu sapatungal tu zikuc ku tapang. Ila emin nu caluk a lusid i, pakayla i tawpaw, payayaw, mapusutay a zikuc, sukun, satelec atu talakes a masulamud. u tapang nu satungal, ila ku timpi nu babainay, nu babahi i cu’ung, ulet, sabetbet, cangaw, cael, pay’ayaw, sakipatelaw, satamec kaling.

### '''ngutu-4'''
u caay kaw mamasiday ku tupel, u mamelawan atu sapasubana’i niyalu’, yadah ku nisanga tu sapamisamis tu tupel, tu sapaazih tu takalaw nu uzip i selal, tu sakacaay yaaca kaw mamatudung nu nimanima a macaluk, sisa u sakahemekan ku lingatu nu tupel. u lumasatu u cakaw, izaw ku nipasuwal nu matu’asay, anu tatak ku buhang nu cakaw u sakapahay a sining kiza, sisa yadah ku sasangaan tu cakaw, mahiza u nu lalacan, nu ukak, nu bekeluh, nu auk, nu kilang, nu manaw, nu kangkang, nu banuh yadah caay kaw mamaasip. 

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nu suliten nu Pangcah wikimedia
u natawlan a nyadu`an

u natawlan a nyadu`an. unu picpic nupay nyanyadu`an ku salaka nyadu` nida. yu mahidahenay i kasu mamadan. nu umauamhan ku itiniyay. laklak sa caca cacay kuluma` itawya. tayni ku namakayniyay i huling «鳳林» a pacah tayni itini patadas tu umah kyusa ma cunus ku luma`nu natawlan. itawya caay pakaala tu tusaay a bataan ku luma`. yu mahida henay sa. caay henay pa cilisi ku cauwac. yabbayab sa ku nanum namakayda i cikasuwan a balad. pakay uma umahan mu nebneb tu nyadu. pa susun 1878 a mihcan. debungan nu hulam ku nyadu nu sakidaya. mihinang tanin i nuamisan nu natawlan. u bunel han kuydaan a nyadu`. u namakayay i takubuwan a sakidaya. ma talaw mu lakuwyt tu sauwac nu hacining. anu mulakuwyt tu sawac sa adakeben nu natawlan a nyadu`an. kyusa saupusa i tini i bulubulu`an. 

yu u dipunay tu kumi kannay tu pay nyanyadu`sa. sanga`an nu dipan ku cilis misa kapah mi cupu. kyu bahbah hantu kyana mu enengay i bunel a sakidaya. bulawen pa tayni papi lamel tu natawlan a nyadu`. ma cebuh ku nyadu`nu natawlan. yu mahida henay nacay ka hini ka katuud nu tademaw nu natawlan.
u ngangan nu mapalaway a selal

**u ngangan nu mapalaway a selal**

## kakilimaan
20180630-dabek nu minanam tu kamu nu Sakizaya. u sapinanam a sulit, namakay lalangawan minanam tu Sakizaya a kamu.

paylipay a demaid, minanam ku binacadan nu Sakizaya, tayza i Lou-Cendsin(羅正心) sasaydan(教授) a luma', ninama tu Sakizaya a kamu. u lawad(時程) nu cacay a sapicudad(課程) sa, enemay a tuki.

sakacacay a sapicudad sa, u "namakay maplaw minanam tu kamu(戲劇學族語)", sakatusa a sapicudad sa, u "namakay sapibetik minanam tu kamu(祭辭學族語)", 

sakatulu a sapicudad sa, u " namakay uzip nu tademaw minanam tu kamu(生活學族語)", sakasepat a sapicudad sa, u "namakay kalabian minanam tu kamu(晚餐學族語)", 

sakalima a sapicudad sa, u "namakay dadiw minanam tu kamu(歌謠學族語)", sazikuzan a sapicudad sa, u "namakay lalangawan minanam tu kamu(文化學族語)".

## nilacul
祝禱司：patudu’ay (palungucay)  

祭師：mapalaway

祝禱司入門micumud

祭師升級macakat

花神祭Baluinana

新祝禱司 minanamay- patudu’ay 

桑祝禱司 lubas- patudu’ay 

藍祭師 semilaway- mapalaway

黑祭師 lumeniay- mapalaway 

綠祭師 landaway- mapalaway 

白祭師 salengacay- mapalaway 

紅祭師 sumanahay- mapalaway 

明祭師 paciluay- mapalaway 

大祭師 tabakiay- mapalaway 

上祭師 ipabaway- mapalaway 

祖祭師 kakawsanay- mapalaway

u "saydan" tina kamu, namakay "masaydan", nuayawsa, u ngangan nu mapalaway cacudadan a ngangan, u sakasepatay a selal.

nuayaway u ngangan nu mapalaway a selal, mahiza isasa'ay a ngangan, pulung sa sienem a selal：

sakacacay a selal: salangawan (幼芽)

sakatusa a selal: mutingdahang (靈童)

sakatulu a selal: minanamay (學習者)

sakasepat a selal: saydan (教學者)

sakalima a selal: kusuday (博學者)

sakaenem a selal: silingan (紅衣者，最接近祖靈的智慧長者）

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
sakasitangah nu Sakizaya

nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1

nasulitan ni Tuku Sayuen