Mi-lu a nikiluan nu nisubelidan a zaysang nu kitakit.

## '''kakaliman:'''

Mi-lu a nikiluan nu nisubelidan a zaysang nu kitakit. 秘魯世界遺產名錄

duduc lyen-he-kow-cyaw-ke-win sakaput 1972 a mihcaan a nipaketu “midiput tu lalangawan nu kitakit atu kapulungan a nisubelidan a zaysang nu kitakit” kitakit a nisubelidan zaysang u tuzu’ hamin nu tademaw iza ku kahenulan a lalangawan atu siacaay nisubelidan a zaysang. Mi-lu i 1982 a mihca 2 a bulad 24 a demiad micumud tu kapulungan a nikatatelek, uyni a kanatal lalanay atu lalangawa a nazipaan namahiza kapah mala “nikiluan a ngangan nu nisubelidan a zaysang nu kitakit”

根據聯合國教科文組織1972年制訂的《保護世界文化和自然遺產公約》，世界遺產是指對全人類有重要文化或自然價值的遺產項目。秘魯1982年2月24日加入公約，該國自然和文化遺蹟因此有資格列入《世界遺產名錄》。

## '''nilaculan:'''
Mi-lu katukuh 2021 a mihcaan pulung iza ku 13 a kitizaan nu nisubelidan a zaysang nu kitakit, zuma siwa ku lalangawan a nisubelidan a zaysang, tusa ku kitizaan nu lalaya a nisubelidan a zaysang, namahiza maedem ku lalangawan atu lalayan a nisubelidan a zaysang tatungusay tu tusaay a kitizaan a nisubelidan a zaysang.

秘魯到2021年共有13處世界遺產，其中文化遺產九處，自然遺產兩處，同時滿足文化和自然遺產標準的複合遺產兩處

### '''Ku-s-ke-ku-cen庫斯科古城'''
makay siyan 9000~1200 a mihcaanay a Ci-al-ke a lalangawan, katuku kacakatad nu In-cya hungti a ziday malingatu mikuwan, Ku-s-ke-ku-cen izaw tu ku matenesay tu alikisi, kanahatu i 1535 a mihcaan, Si-pang-ya nu mitahaway ci Pi-sa-low atu Ow-cow nu midebungay miala tu hamin nu kakitizaan nu Ku-s-ke. 

自西元900〜公元1200年間的基爾克文化，至輝煌的印加帝國開始統治時，庫斯科古城就有著相當擁久的歷史，雖然在1535年，西班牙探險家皮薩羅和歐洲殖民者洗劫了庫斯科的大部分地區。

uyza u Ku-s-ke atu sumamaday a likisi atu kahenulan, yadah t uku nisupedan tu nu ayaway a Ke-lun-pu zidayan a nisubelidan a nazipaan, saaca iza henay ku nu Nan-mey-cow u siacaay a nipatiza nu pidebungan a ziday nu Si-pang-ya, i 1983 a mihcaan pasakamu ku Lyan-he-kow cyaw-ke-wen a sakaput mala nu kitakit a nisubelidan a zayzang tu.

由於庫斯科其古老的歷史和重要性，保存了許多前哥倫布時期的遺跡，而且還有南美洲最精華的西班牙殖民時期建築，這導致其於 1983 年被聯合國教科文組織宣佈為世界遺產：

### '''Say-wen migingkiway tu nazipaan 夏文考古遺址'''
Ca-wen-te-ta-al “Si-pan-ya a kamu, Chavín de Huántar” nu Ca-wen a lalangawan u kahenulan nu migingkiway tu nazipaan, tini i Mi-lu saamisanay a An-ka-sen-ta-ci,laled tu Li-ma pakala tu 250 kung-li,katalakaw 3,15o depah, 1985 a mihcaan mala Lyen-he-kow-cyaw-ke- wen sakaput i ngangan nu kitakit tu nisubelidan a zaysan, nisulitan a nganganu Sya-wen migingkiway tu nazipaan. “Ca-wen” nu tizaay akamu nu Yencumin, u imi “puna”.

**查文德萬塔爾**（西班牙語：Chavín de Huántar）是查文文化一個重要的考古遺跡，位於祕魯北部的安卡什大區，距離利瑪約250公里，海拔3,150公尺，1985年列入聯合國教科文組織世界遺產的名單中，登錄名稱為**夏文考古遺址**。

「查文」是當地原住民的語言，意思就是「肚臍」。

### '''Wa-s-ka-lan aidangan nu kanatal 瓦斯卡蘭國家公園'''
Wa-s-ka-lan aidangan nu kanatal “Si-pan-ya a kamu, Parque Nacional Huascarán” nu Mi-lu aidangan nu kanatal, tini i An-ti-s a buyu’an satipay a Pu-lan-ka a buyu’an, satalakaway a buyu’ nu Mi-lu, katalakaw 6,768 miay nu Wa-s-ka-lanay saamisan nu talakaway a buyu’ tinini. 1985 a mihcaan mala Lyen-he-kow-cyaw-ke-wen sakaput kitakit nisubelidan a zaysan

**瓦斯卡蘭國家公園**（西班牙語：Parque Nacional Huascarán）是秘魯的一座國家公園，位於安第斯山脈西部的布蘭卡山脈。秘魯的最高峰，海拔6,768米的瓦斯卡蘭山的北峰就坐落在此。1985年列入聯合國教科文組織世界遺產。

Cang-cang kitizaan migingkiw tu nu sumamadaya tuud Cang-cang “Chan Chan”nu itiniay Mi-lu nu saamisan a sakuwan tu La-pow-ta-te nu tabakiay a kitizaan migingkiw tu nazipaan, i nuwalian 5 kung-li nu Te-lu-si-lye. Cang-cang sa u kahenulan a tukuy nu Ci-mu hungti a kanatal, i 850 a mihcaan katukuh 1470 a mihcaan haymaw satu pitizeng, 15 se-ci palawpesen tu nu In-cya hungti a kanatal.

**昌昌**（Chan Chan）是位於秘魯北部省份拉利伯塔德大區的一個考古遺址，在特魯希略東方5公里。昌昌為奇穆王國的首都，於850年至1470年間逐漸建成，15世紀時被印加帝國所毀滅。

ciniza sa ayaway nu Ke-lun-pu a zidayan Nan-mey-cow nu satabakiay a tukay, hamin nu hekal pakala tu 20 pin-bang-kung-li, hamin nu tukuy taneng 30,000 ku micumuday nu tademaw. u tukuy cacay a bataan ku nisanga’ tu silanga’tay nu kakitaan a luma’, uyni a kakitaan a luma’ u sapisalisin, pitademad a lisin, biw, pisupedan tu nanum atu puenengan. Cang-cang i 1986 a mihcaan Li-n-he-kow-cyaw-ke-win sakaput mala u nisubelidan a zaysang nu kitakit, patahal pangangan u Cang-cang a tukay u kitizaan nu migingkiwaw tu sumamaday a tuud.

它是前哥倫布時期南美洲最大的城市，覆蓋的面積約有20平方公里，估計整座城市可以容納30,000人。

城市由十個設有護城牆的城堡組成，這些城堡用作禮儀、葬禮、廟宇、貯水及居住用途。昌昌於1986年被聯合國教科文組織列為世界遺產，登錄名稱為**昌昌城考古地區**。

### '''Ma-nu-aidangan nu kanatal 馬努國家公園'''
Ma-nu-aidangan nu kanatal “Si-pang-ya a kamu, Parque nacional del Manu” nu Mi-luay aidangan nu kanatal, tini i 1973 a mihca 5 a bulad 29 a demiad, 222 a lamangan nu micucu’ay aadipen a pihibangan.

**馬努國家公園**（西班牙語：Parque nacional del Manu）是秘魯的國家公園，位於該國東南部亞馬遜盆地，由庫斯科大區負責管轄，面積1,716平方公里，始建於1973年5月29日，是222種哺乳類動物的棲息地。

### '''Li-ma a likisi 利馬歷史中心'''
Li-ma a likisi u malumanay a tukuy, malumanay a tukuy i saamisay nu tukuy micapi tu Li-ma-k a sauwac, maci a zazan makay satip amis pasa wali nuwalian palahad, nuayawan nu Mi-lu u sakahenulan a piliwkuan.

利馬共分為舊城、新城兩部分。舊城區位於城市北部，臨近里馬克河，街道自西北向東南伸展，是秘魯當前最重要的旅遊目的地。

i capi nu Li-ma a kitizaan, iza ku nazipaan nu Pa-ha-ka “Pachacamac” misengiay tu Cow-kow-Sin-cyang-s-luay a nazipaan nu Kaw-cang a kanatal. likisi nu Li-ma paazih tu La-tin-Mey-coway, sikahenulan cen-ce, kye-zay atu lalangawan u sakahenulanay sa nu Si-pan-ya nu midebungay a tukayay palahad tu likisi. tungus kitizaan micidek ku lalangawan, masuped tu ku tawyaay a ziday a nipatizeng, nalimaan, kasazuma, nizungaan, siacaay a likisi, namahiza u zayliw makay i nidemiad, 

ninel atu kaydih nu saykay amisumad.

在鄰近利馬的區域，則有巴恰卡馬遺址（Pachacamac），這是一個類似中國新疆絲路上的高昌故國遺址。利馬歷史中心見證了在拉丁美洲中，具有重要政治、經濟和文化重要性的西班牙殖民城市的歷史發展。代表了區域文化進程的傑出表現，保留了當時時代建築、技術、類型、美學、歷史的價值，同時材料在因應氣候、地震和社會需求也進行了調整。

caay kuyni dada’, Li-ma likisian maading tu nu Mi-lu kanatal a hulic tu saka 28296 banggu lalangawan nu kanatal a nisubelidan a zaysang, ayaway likisi na u Li-ma-se a cen-bu, Li-ma-ke a cen-bu, lalangawanay a pulung situngus mikuwan.

此外，利馬歷史中心也受到秘魯國家法律法規第28296號的國家文化遺產保護，當前歷史中心是由利馬市政府、里馬克區市政府、文化部共同負責管理。

### '''A-  pi-say-aw-he aidangan nu kanatal 阿比塞奧河國家公園'''
tini i Mi-luay a Sen-ma-tun-ci, patizeng i 1983 a mihcaan, calap tu lala’ 27 emang tu kung-cin. Labu nu aidangan pasucaledesay a A-tu-s-san a buyubuyu’an, u talakaw caay tu knalecad, mauzipay yadah ku kasaetiman a aadupen mulangaway. labu nu aidangan malakuit ku 30 a kitizaan ayaw nu Si-pang-ya a zidayan tu nu sumamaday a nazipaan.

位於秘魯的聖馬丁大區，成立於1983年，占地27萬多公頃。公園內包括了熱帶安第斯山的雨林，高度落差很大，生活著多種珍稀的動植物。公園內還有超過30處前西班牙時期的古遺址 

### '''Na-s-ka-atu-Cu-ma-na lutulutukanay tulis a bacu 納斯卡和朱馬納草原的線條圖'''
Na-s-ka-syen “Si-pang-ya a kamu, Líneas de Nazca/ˈnæzkɑː/” Ci-cu-wa a kamu “Naska siq'ikuna” caay a sakaput tini i satimulan nu Mi-lu a Say-ciw-la-sa-muan, i Na-s-ka-cen atu Pa-al-pa-se a laedan nu tabakiay hekal a masabacuay, u heni i ayaw nu kung-yen 500 a mihcaan katukuh kung-yen 500 a mihcaan, nu macakatay a Na-s-ka i likelikenan misanga’ tu masahemungan ancaay pataay a nikelitan, amibakah tu maliwanay i baetu nu cayay kalecad a kulitan nu lala’ a pabaluhay misanga’.

**納斯卡線**（西班牙語：Líneas de Nazca/ˈnæzkɑː/ ；奇楚瓦語：Naska siq'ikuna）是一組位於秘魯南部塞丘拉沙漠上，在納斯卡鎮與帕爾帕市之間的巨大地面圖形，它們是在公元前500年至公元500 年之間，由納斯卡文明在沙漠地面上製造凹陷或淺切口、並去除鵝卵石留下不同顏色的泥土而創造的。

### '''A- lye-ci-pa-cen a likisian 阿雷基帕城歷史中心'''
A-lye-ci-pa “Si-pang-ya a kamu, Arequipa,Si-pang-ya a ngiha, “[aɾeˈkipa]”Ay-ma-la-a kamu atu Ke-ciw-ya a kamu, Ariqipa” timul nu Mi-lu nu tamakiay a tukay, uyni dada’ angangan nu Li-ma, namahiza nu A-lye-ci-pa sakuwan a sakaput, nu Mi-lu a kitizaan nu pahulicay a huing, hina panganganen tu “ Mi-luay nipaketunan nu hulic tu angangan nu tukuy”.

**阿雷基帕**（西班牙語：Arequipa，西班牙語發音：[aɾeˈkipa]，艾馬拉語和克丘亞語：Ariqipa）是秘魯南部的大城市，僅次於首都利馬，同時是阿雷基帕省的省會，由於是秘魯憲法法院的所在地，常被稱為「秘魯的法定首都」。 

### '''Ka-la-al-Su-pey-sen-cen 卡拉爾-蘇佩聖城'''
Ka-la-al tini i Mi-lu a kahenulan nu saamisan nu Li-ma tu 200 kung-li, na un kahenukan nu macakatal a tukuy nu Syaw-pey, pakala tu 5000 a mihcaan a likisi, nu kasumamadanay a tukuy nu Mey-cow. zayhan nazipaan nu Ka-la-al izaw ku kasumamadan a likisi, Cen-ce-ta atu kakalibet a pitizang atu putah sakahini makaawas tu nipisengki amala kitakit nu nisubelidan a zaysang.

**卡拉爾**位於祕魯首都利馬北方200公里處，曾是小北文明的首都，約有5000年歷史，是美洲最古老的城市。因卡拉爾遺址擁有古老歷史、金字塔與複雜的建築及廣場等理由通過其加入世界遺產的申請。

### '''In-cya wangh-lu 印加路網'''
In-cya wangh-lu “In-cyaw a kamu, Qhapaq Ñan”, nu saahebalay nu matahebay ayaw nu midebungay nu Nan-mey-cow, samacakatay nu miculu’ay. Uyni a wang-lu tusa ku sacipa’ katuuday timul amis muculil pasayzaan a zazan. uzuma, u singanganay sa zazan nu Ma-ciw-piciw. uzma a wangle aayaw makay macakatay a In-cya kanatalay a nipatizengan, micidekay u macakatay a Wa-li. uzumay a wangle i pidebungan a zizay nu Si-pang-ya henay micukaymas, mahiniay zazan a luma’ nu hungti.

**印加路網**（印加語：Qhapaq Ñan），是南美洲被殖民前覆蓋最廣、最先進的運輸系統。該路網以兩條分叉眾多的南北走向的道路為基礎。其中，最有名的部分是馬丘比丘小徑。部分路網是由先於印加帝國的文明所建造的，特別是瓦里文明。部分的路網還在西班牙殖民時期沿用，比如皇家大道。

## '''namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan:'''
https://zh.wikipedia.org/wiki/%E7%A7%98%E9%B2%81%E4%B8%96%E7%95%8C%E9%81%97%E4%BA%A7%E5%90%8D%E5%BD%95