open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
wina nu kakadabuwan

mulekal i paysananal sa, palumata i samataay,makaazih tu matepikay niza a pada(棉被）

maheza u misaduhuay ku pisilut maydemidemiad.mahiza ku kawaw caay ka sumat ciniza.
nu i zekuzan a kamu sa, nu nizaay a kungku, han satu:

i sabaw tulu henay ku mihecaan niza sa, papikatabuen tu ciniza,tayza i Hucu, i tabakiay a

luma’ , yadahay kusalima’an a kawaw, u katuuday nu luma’ nu datemaw.a mihinum tu sabasabaan

a minanam misahemay, misacacak,a mibaca,miasik henay,milisimut ku kasuy, mahiza u culen,

sademiad sa mulineng, maliyut, maliyuh tu ngelu’, maliyuh tu lipahak atu malalum, u mahizaay ku

sakauzip nu mikatabuay.

i sabaw enem ku mihecaan, na mulecu tu ciniza ku tatama a lutungay, harmay hani, maliyuh kya

misimaw, imelang, pihaceng aca kay lutungay,yada satu mabelec, tanulalum sa muwangic ku

balucu’, maheni ku ka uzip nu niza?

i tawya malapacaw aca Kumim Cinghu tayni i Taiwan, zateng satu ciniza, a mikilul tu acawa i,

ngaay sakapahay saku balucu’, ladayen nu niza tu siwaay a miheca a limecedan, tayni i Taiwan.

mikilim ci amaan nu niyam. tatenga makakilim tu,i tawya, caay han kalihalay kuni sakauzip,

sadakaydakay sa mauzip, tahedauc ku luma’.

izaw tu ku tatama a wawa(u acawa. u maku) sa, sulsul sa tu ku kauzip nu heni. u mahiniay a

ku kalimuciay a sakauzip.caay katenes tu, mulaliw mapatay ci ama niyam, tataytay satu ciniza

katukuh ayza.a hicaan saw, nu saaniwiw nu balucu’, hemhem han, muwangic sa sibu han ku

lusa, dungdung han ku kangeluh nu balucu’, mahini ku mauzipay i tawya.

ayzaay a sakauzip,sa kainalan niina aku saw,i zaw tu ku mibacaayki,lzaw tu ku pakulian a haku

(pinsian), izaw tu ku dingku atu gasulu dinkiay ku tuudtuud. tadawwa tu mahecek ku kawaw. ci

lawad tu,yadah tu ku sapinanaman.izaw aca ku Tilibi(Tv), yadah ku kaazihan asakatineng.

izaw aca ku ka saka namuhan adatiw,a lukiyaw,izaw tu amim. manay kamu u wawa,cilalah han ku miheca

sa, pisadakaydakay tu mizawis tu sakatineng nu tineng. amana patahtah tu i cilalahay a uzip. kinacacay

kuyni,usakapahay kuynian,amana pilawpes tu cilalah a kauzip. sa ci ina niyam misakamu.
wutubay

## satangahan(主題):

wutubay

### u zuma a kamu(其他語言):

nu Amilika(英語):motorcycle

nu Zipun(日語):'''オートバイ'''

### u canan ku wutubay(wutubay是什麼?)ː

### sapihica ku wutubay(wutubay做什麼?)ː

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考來源)ː

## malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan(外部連結)ː
ya siyankelila (香格里拉）hananay a nalalacanan a kakitidaan

(香格里拉) ya siyankelila hananay sa nu Yingu (英語) nasulitan sa u (shangri-la) saan unisakaku sananay a nipanganganan imahida sa nau ya Yinguay a tademw hina sulitay tu kungkuay a cudad ci Camuse sieltun (詹姆斯.希爾頓) nakamuwan ilabu nu cudad.ya (消失的地平線) sikahdaway a nikasilsilan sananay a nikapatahkalan u baluhayay a niyadu.nu sayaway nika idaw kinakungku sa nayi uyda adidiay a niyadu ku saka lingatu u sakay ngaayay a sakahemekan itida i (崑崙山脈) nutipan a buyu’an . sikalaupuwan nu buyu’buyuan ya cacayay a misakuwamiay ku mamikuwan. nasulitan nu cudad sa ya niyaduay a nikaudipan nu binawlan sa cayay ka balaki saan sademiad sa limulak nayay ku masasu kaynahay mangaay kunikaudip nikatahkalan ninacudad sa nadikudan ya Shngri-La (香格里拉) hananay sa mala nudumaay tu a kikakit saanany sakalecad niya (烏托邦) sikanamuhan a imin saan. 

## Sakasidudung nu (香格里拉) Shangri-La hananay a likisi
ina siyankelila (香格里拉) hananay a kakitidaan sa i nu etipanay a Amuhuwan (西方) nu lalangawan u imin mahida idaw ku nuwalian nidimudan caayay pakatineng tu hekalay nu ilabuway a tuudtuud sisa maydih ku makacuwacuway mididaw tu sakainiw nu mangaayay nikaudipan itiday .ya iamisay kanatal (巴基斯坦) hananay sa micapi tu nu Hulamay i liwliwan ya (罕薩河谷) sikalucekan mahida nu siyankelila (香格里拉) nikatidaan. yataw ci sieltun (希爾頓)iayaw nupinaay hakiya a mihcaan napatahkal tuni sulitan a cudad (消失的地平線) sakahdaway nikasilsilan nu lala’ sa natayda tu mididaw itida .ya kakitidaan ilabu nu nipisulitan malecad nakamuwan tu nayay ku nipacunusan tu dumaay a canancanan.mahida tu nikatukuhan ya cacayay a kakitidaan sakaku sananay pangangan u siyankelila (香格里拉) kuyni  sananay .

icapiyay tu nu mihcaan sa namakay sikateneg nu nidatengan makakilukilu ku malalaw ku dumaay pangiha pasakamu ihkal ami ku satatengaay a siyankelila (香格里拉) saan .mahida satu ya (雲南麗江中甸, atu ya 四川稻城亞丁) atu (西藏察偶) macacebis tu kakitidaanay a nganga nadikudan sa tatenga ya (雲南中甸)a tademaw ku makaalay tu sanganganan u (香格里拉) ku niyadu niyam sa. sisa ya  nu Hulamay a kanatalay i 2001(年) a mihcaan 12 (月) sabawtusa a bulad 17 (號) sipakayda hantu nikanutekan sipangangan tu u (香格里拉) siyankelila . namahida satuway kasenun saan ku nikatinengan nu kitakitay a tademaw ya (中甸) hananay a kakitidaan u tataydaan nu miidangay nakamuwan nu itidaay sa ya siyankelila (香格里拉) misengi tu kamu nu (西藏) hananay a nienengan 尼旺宗 saan ya imin sa makay balucuanay a temiad atu bulad sananay.
ya 路透社 hananay a iayaway nu tuluway i kitakitan pakatinengan tu tademawan a singbun

u (路透社) sulit nu Yingu sa (Reuters) hananay a pakatinengay tu titakitay sakayadahay nu miadih tu singbun a patinakay patahkal tu canancanan makacuwacuway a singbun pasu kalisiway masausi tu mahica kunikasumad idaw mamin sikatineng i nipatungusan pakatineng . idaw i 128 a kitakitan nu kanatalay mami dawis sakayini . idawaca ku nipilasulan nu (路透社) sapakatineng tu nu singbun sapatulis tu nudumaay a pasingbungay nu tilibiay . u sakasaan misuayaw tu katuuday sa kasenun sa pakatukuh.

## patinakay nabalucuan a sasingalihan
aydaay a ziday sa mamin ku tuudtuud nikaydihan sa u kasenun sananay sikatineng sikatukuh tadahaymaw sa a cayay pakakilul tu naculilan nu sasakawawan mahida u mingayaway sakadademec nu sikalecaday a misakikawaway. tinaku pasuya (股票) atu nu dumaay a kalisiw mahica kunikasumad mahica kunikacakat hangay i taneng tansul saan mi saketung tu sacununs nu nidatengan mitena tu sakacaay sikalawpes nu kalisiw. uduma sa idawaca ku mitesekay misaketun tu sakatineng nu mamikuwanay tu tabakiay nu kalisiway nu gingkuay nikalalacalan masasiubay nuduma sa ya (證券交易所) nikalaliwanan tu i tumunaw nu tademawan musakawaw kutayan hidaen nu piyatay nikalaliwan malalitin tu masakaputay a nipatideng sisa kasenun saan maedem ku canancanan a kakawaw. nikinkiwan nalasulan tu mamikuwan ya misubayay nipacakay ya nisubayan nipicakay idaw ku mala 90% nikaidaw kunitanan . u mahiniyay sa sakalihalay nu aydaay nikalalacalan.

## ulikisi nu sakaidaw nina (路透社) hananay
i 1849 nilecuhan ci (路透社) hananay nikalingat nida sa namakay nipiecawan tu banul ku sapatukuh i (亞楨) hananay atu ya pilise pulusay’l (比利時布魯塞爾) hananay a kakitidaan sapaculu tu tuudtuud.pakatineng tu aca nu nimawlian atu aca nu kupiyaw (股票) .namahida satu malakuwit tuku cacayay a mihcaan sa mapahedek tu ku baluhayay nu tinpuay (電報)  nipatelay sa u sakatineng nu mapuluay a laad .sisa ya mabaaday a nikalaay nu kakitidaan kasenun saan sikatineng nu maydihay. sisa u sikapah nu tangahay sa mididaw aca tunikahida nu banul nipakatukuhan matineng sipakayda i patelay micapi  pakatukuh tu kaydihan nu tademaw sakalihalay nu katuuday.

katukuh i 1851 a mihcaan i cacayay a bataan nu bulad sa ci (路透)hananay i yingu (英國) patideng tu isasay nu bayu’ay patinpuay a sakakawaan. pakayda satu atu nu (倫敦) kanatalay mapapaliwanay tu mawliay masakaput pacukat tu sakakapah nu siubay .katukuh ayda sa idawaca ku mademay nu isasay nu bayu’ay a telay nu saka kasenun sananay a nikacacaliwayan nu baluhayay saka i singbungay .nudikudan satu kapahkapah kuni mucelakan sisa i 2007 a mihcaan sa ina (路透社) hananay micuduh tu sa baluhayay a sapatelayay si pangangan hantu u (lima telay 行動電話) a mi’dapay a sasikawaway sapaytudu tunikalihalay nu tademaw a tuudtuud singbun atu sakay nu demiaday a sakatinengan mikiayaw.
yanci

yanci 氧氣

## namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-氧氣
yincumin ad

## <big>yincumin ad</big>
hini sa ku Yin-min-huy(原民會), u nipicumudan nu kinpu nu yincumin ku yincumin ad.

## <big>salamun a heci</big>
saayaway, u  yincumin sa na nu udip tu a pangangan, caay kaw nu taw a nipaya, na nu udip a nipangangan, u nanu binacadan a nabalucu’an a nipatideng kuyniyan, tideng tu bihid atu nikiliman tusa tideng i syakay, atu nipisaicelang miliyas tu nipikuwan nu midebungay.

sakatusa, patiku miadih tu nipaydaan miundu henay, u aalan nu yincumin, caykaw “ngangan dada” a sapahecek tu kingli, pasu u lala’ atu papa’ tidengan tu teban sapisakaku mikuwan a kingli. sakasaan, na idaw tu ku kakitidaan maudip nu yincumin a kingli, uyniyan akingli u sadiputaw tu i tiniyay tu maudip a tademaw, u kawaw, atu tuutuud amin a saupu, muwanik tutaw, idaw ku kingli makayi tunutaw aulic sa kwanan.

pacekilen ku itaywan a tademaw tu yincumin ad, idaw ku talayaay a sabaaday a nalipa’an nu Taywan, sacapiyay enem a malebut a mihcaan kya, idaw tu ku yincumin i tini i Taywan, padiden tu micitekay a lalangawan, nanay ita u itiniay a tademaw kasaetimen lalada’en ku salunganay a lalangawan nu binacadan.
yincumin nu lutuk a sapa'yu

yincumin nu lutuk a sapa'yu

## kakiliman(摘要)
u nikaudip nu yincumin i tini i hekal u sakay udip nu i daay, cacay anu mahicahica sa u kakanen. u dikuuc, u kakitidaan u sulit aca tu samasasidumaay tu hicahican a nikalalitemuh tu adangkic nu kawaw. u dungus tu nu lutuk tu nu sasapaiu'an manin tu hicahican aca tu sasapaiu'an nu lutuk, namahidahen kuni kaudip sa u yincumin hananay tadaulutuk kusapaiu' sa nanutawya nayi'hen ku padekuan sa ita, u yincumin u mahidahen nasa u niyadu'. u lutuk ku sakakapah nu u udip u mahidahen. kasumamadan idaw ku cacay a kamu cacay ku lutuk, sikakapah nu udip, manidakutinen nu babalaki u mahidahen sisa hanikatangasa, idaw tu a pasubana nanu makatukuh haayda ku tenes.

## nilacul(內容)
nika idahan sa idaw tu ku padekuay sa, idaw tu ku baluhay nu sapaiu', paliyun tu nu kasumamadan a sapaiu', a lesan tu nu aydaay a tademaw ku naayaway a sapaiu' tu udip matenes satusa kapawanan tu nu pinacadan. 

kina sakapahay a sapaiu' tu udip a i udipan na kasumamadan mapaliyun tu nu baluhay sa, alesen tu nu yincumin nu sakahekan nu babalaki naayaw kapawanan tu nu tademaw sakasaetiman, kina nu kasumamadan nu ngiha i ayaw nayay i tu kumidudusay tu misulit tu nika udip tu sakaitini tu nikaudip nu naayaway mamin maladuma' tu amin mahedung tu aca sa mahedaway tu, 

itahatu u incumim hananay madih malatademaw ihekal palatademaw tu nu tatenga' u sitangahay a babalak  a kakawaw katukuh ayda ku nipabeli nu dungi tu nusumamadan tatenga' a pakatenesan kukawaw nu babalaki tuadaay tadewaw kiy patatenga' kukawaw nu nicumim palalidinlidin paiucek hatu ku nu sumamadan a sitangahay a babalaki.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)

* nasulitan ni Hana Ateng i 2019 mihcaan
ya 牡丹社事件 hananay

u 牡丹社事件 hanany sa na i 1874 a mihcaan ningsyawan nu Dipun taynien i Taywan midebung a kakawaw. i mahida sa ya Okinawa hananay a balunga na mulalaw micumut i Taywanay a binacadan  litangahan nu yincumim a tademaw sisa ya Dipun a hitay taynien i Taywan mingayaw tu satimulanay a niyaduay a binacadan pasunadikudan a nipisakalaecus nu hulam atu Dipun. itini nu Dipunan pasakamu satu kya nipingayaw u （台灣出兵）atu （征台之役）han nuheni pacudad i hekal nu kitakit. inakawaw sa namakay i “明治維新” hananay a ziday nikasayaw tahkal nipikelit tu hitay nu tawan a kanatalay a mingayaw sakusaan nu aydaay i likisi nu Hulam atu Dipun sayaway nika laecus tu i hekalay malcabayay a kawaw.

ya 琉球 hananay a nuhungtyay a kanal sa namakay i hulamay a nu hungtyay henay a mamikuwan sa u misakakaay tu 中國 u hungty nu henisa nau hulam ku pakasingangan tu sakahungty i mahida sa caay ka mapaliwlay misiwbay ku Hulam atu Dipun nika u 琉球 a kitakit, sisa nikahida nu henisa palumata kya Dipun sikaidaw nu 琉球 a kanatalay nudikudan samawmaw sa idaw ku sibalucuan. a maydih mikutay tu 琉球 hananay a kanatalay ya Dipun naitida limaay a bulad midebung i Taywan nika sakalecad nu bulad pataydaan nu hungty kya mikelitay ci 沈葆楨 tayni mididaw tu mamahica nu kawaw misikul tu sikatineng ngawu nu sakayini maylubang atu nu hekalay a kitakit mahicaay kuni kalecabay atu mahica ku nika  sasasiwbay sisa ci 沈葆楨 hananay sa macakat ku sikaseneng sakay hekal a malalacal atu ada.

nadikudan sa ya mikelitay nu hulam ci 沈葆楨 atu ci 李鴻章 tatusa sikatinengan nuheni kya kakawaw ahicaen amaytapal sa idaw tu kuni datengan sisa sawsawni pacudad i hungty maydih ku Dipun misasungaay sa u sakasaan sa maltasen ku heni cayay kataneng ku icelang mingayaw tayda midebung tu Taywan sananay sisa i nuayawan sa caay pisikul ku hulam tu Dipunan. misa atekak ku nipabalucuan nu hulam mahida satu ya mikuwanay tu hitay a tatapangan sa ci 文祥 hananay sa pasakamu ihekalan pangiha tu dumaay a kanatalay kuni sabalucuan makayi ku hulam tu namakay i 牡丹 a nika sungayawan makayi pabaysiw sa tu cacacaya a kalibuwah caay katenes sa ya 大久保 hananay amisiwbayay mitakus tu nu 英國 amisaculilay i kanatalay a tatapangan ci 威妥瑪 hananay a misa atekak maydih pasasakamu sisa na i 1874 a mihcaan cacayay a bataan 31 a demiadan masasulit tu 北京專約 idaw ku tuluway a nipapitengil miyukiyu tu hulam. 

1.nikahida nu Dipun sa usakay pisimaw tu binawlan nu heni sa u hulam sa tada malakuwit tu kunipaculi saan. 

2.nu ayawan nika belecan nu mulakalakay a lalumaan sa apabaysiu ku hulam saan miahen ubakin tu sakay udipan nu muenengay a binacadan sa pasu unisangaan tu luma a misulul tuyi ka siluma itida a sipainien ku Dipun a tademaway itida sakay siwatan a kakatidaan. 

3.mamin ku tuudtuud u sakay iniyay tusaay a kanatalay a kawaw nu cudad nuayaway nika sasula’cus a mamin sipibatung alesen sa hanisadikud cayay tu sasakamu lawpesen sa nika ya idaway muenengay henay militangahay mingayaway tu taydaay a binacadan sa u Hulam tu kumamamikuwan sika caay tu anu tayni misiubay ku Dipun tayni i Taywan sa.
yu a diding henay ku mihecan aku

yu wawahenay manamuh milakalak tayda I nutawan anyadu`，miadih tu limulak nunutaw anyadu`，I tawya caayhanay pi siked kungngan nu sakidaya a binacadan，u amis henay ku kakawsan nungngan nu sakidaya,yu adiding nayi`henay kusikad nu balucu`， malecad tunika I nyadu`ay tu alimulak tapalan nuudip i balucu` sakasaan：

1、sakasaan、katuud henay ku matinengay musakamu tu kamu nu sakidaya。saka。

2、malecad henkusaka lalikid a dadiu、malcad aca ku lukiuSaka

3、malecaday tu uamis ku kakawsan nu pinacadan. Kyu inayi` ku sikasi-kad aca nu balucu`misuayaw tu katuuday

katukuh i nika sakapah nu nikaudip nu maku, adihan ku nu mita ku inyadu’ay tepektepek satu ku babalaki, u matinengay musakamu tu nu sakiday a babalaki, hacacacacay satu malawpes. pasudadiw tu u atu lalikid、atu lukyaw nu tatayna malawpes amin, kadukuh ada masumad tuwamin ku lukyaw atu dadiw, inayi’tu ku malecaday tu sapilisin nu nyadu’ katukuh ayda.

Katukuh ayda, malalikeluh kuni pahecekan tu ngangan nu sakidaya aydasa, malecapicapi’ malalaba’ amin ku tademaw atayni pangangan tu sapicangad pangangan. sipanganganay sa i cacangdan, makatukuh tu enem a malebut ku tademaw panganganay kakatuud. maedem satu kina cacangdayan a kawaw, awsapisiked tu kusapa hansa,  talbelu belut tu mulaliw, yanu sayaway pangangan itawya, u sitangahay amin ci Cangwenlyang(張文良)、ci Wucuensen(吳春生)、ci Liwencen(李文成), katuud henay, u mahicaay kamulaliw kapasubelu tu katuuday, cikaw hica ku sapiliyas nu heni. tayni mihidahida tu sakidaya sa, wyca ku mamaala wydamin u puwatang saan, makayi milhida tu puwatang pangangan, matalaw amalalid amalpuwatang sa.nika caaykahida！unipa hemul dada’nuheni, matalaw a wa niken nu katuuday I nyadu’. makatukuh ayda nipa nganganan nu sakidaya sa, makala tu sabaw tusa tu kumihcan, hanca tahini ku tademaw nu sakidaya, mahica adihan ayda, mangaleb ku nikabalud nu balucu’ nu wawa nu sakidaya , masadep minanam tu kamu nu sakidaya i cacudadan, mihicahica u aadihan nu katuudday kumi cudaday numita usakidaya hananay. 

tadaw ni siwasiwan nu tuas, nipili’an nu paudipay kita amin, u panganganay nu binacadan, lecalecad sa ku balucu’, nayi’ ku misiwatiday, amisaicelang amin mucuduh palekal tu tuud a kawawan, nayi’ kumi idaay tusa kakawawen, simu adadday tulalangawan、sipa peluay pasubana’tu lalangawan imi cudaday nu adiwawa icacudadan、simi sanga’ay tu dikuc、sipatidengay tu mapalaway、atu pasubana’ tu tuud amin nu lalangawen. musaungay amin padadutudutus, tunu makayniyay i tuas nu sakidaya.

ayda maadih tu ku nipisiked nu sakidaya, pasusun tu makatukuh tu, i cuwacuwa a nyadu’an ku ngangan nu sakidaya, nayi’tu ku maliwhay, malakakaymawan tuwaca ku binacadan nu sakidaya ayda, wyniya a heci unanaicelangan nu mita amin kinaheci, nayi’tu ku maliyuhay tu sakidaya hananay ayda.
yuncumin ad

yincumin a demiad

## kakiliman


## nilacul

### lacul
waluay a bulad cacay a demiad ayza – yuncumin ad,sapakatulu,macilal ku demiad ayza,

tayda ipangiduwan（火車站） atu yubinkui （郵局）kami，patinak tu yuncumin ad atu sakalalikid nu

sakul，maydih kami tayniyan nu katuuday miyadih tupalaw,tudawaen tu kukatuuday tayni i niyadu’ , amana

pibulibul tu palaw nu binacadan，sateptep han i tabiyingan miadih,nika caay kaw pidangan a palaw (觀光活動)，

u puu’numihecan kalalikidan nu pinacadan，mahica edabang(配合;幫助) namu kami.

### u belih nu Hulam
今天8月1日-原住民族日，星期三，太陽很大，我們去火車站及郵局快閃活動，宣傳原住民族日及撒固兒豐年祭，希望大家能來參與這個盛會，但還是要提醒大家來到部落時，不要打擾族人們的活動，請在一旁靜靜的觀看，因爲這不是什麽觀光活動，而是族人們一年一度慶祝豐收的日子，希望大家能夠配合哦！

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan

* nasulitan ni Lisin Kubung i 2018
yunuayawan nikabi' minanum, idua ku mibadang tatuluway a tamdaw mipulu tu balucu’ nika adada

## yunuayawan nikabi' minanum, idua ku mibadang tatuluway a tamdaw mipulu tu balucu’ nika adada.
**睡前喝杯水 助3種人防心絞痛**

u katuuday a tamdaw idau ku nisimsim yunuayawan a mabi’ kapah hakya minanum, anu caay pinanum maacak ku laway, anu minanaum matalaw i teban nu labi mulekal muisi’.

nika yunuayawan mabi’ satanengen ku nipinanum, idau ku nipibadang tu maniyulay a idang, mipulu tu sananalay a adada tu adadaay a balucu’.

生命時報mipalita tu misaydang, patahkal tu cacayay a papalitaan a kawaw.

enemay a bataan ci陳先生namiales mikuli, tudemidemiad matapal mulekal tayda i aidangan atu lalatlatan, nika ayda tu sananal mautiih ku baluwang maadada ku balucu’.

katuud ku nipiadih tu misaydang, mukan tu sakay i balucu’ay a sapayu nika inayi’ ku nikanan tu sapayu.

namahida, idau ku tamdaw musakamuway nuayawan nikabi’ minanum tu pangkyu nu kupu, anu mulekal tu labi muisi’, kapah minanum tu pangkyu aca nu kupu, namuhini cinida ci陳先生caay tu kaadada.

minanum caay pakaamin mingaay tu adadaay nu balucu’, nika kapah mingaay tu adadaay nu balucu’ a sapingaay.

anuadidi' tu冠狀動脈, u idang caay kataneng tu nikaniyul atu niculil, amausep tu idang atu氧氣nu balucu’, namahida sa aadada ku balucu’.

idau ku tamtamdaw namikuli, u balucu’ aniwyu, mabecul atu mapasi’naw,

namahida u idang nu冠狀動脈caay kataneng tu nikaniyul atu niculil kyu amaadada ku balaucu’.

caay kataneng ku nanum u cacayay nu adada tu balucu’,

caay kataneng ku nanum nu udip kyu u idang maibuk tu, caay kakapah ku nikaniyul tu idang, amausep tu idang nu冠狀動脈, anu mangalep tu caay kataneng tu氧氣, amaadada ku balucu’.

anu mabi’ tu ku tamdaw, matanang ku udip u nanum maselep tu, u babalaki caay kakapah ku buwa’ u idang maibuk tu, anu patahkal tu la’cusay a tuud, maydih yadah ku nipinanum, anu caay pinanum, i sananal mulekal milatlat tu udip amaadada ku balucu’.

很多人會想睡前該不該喝水，不喝口乾怕口乾、喝了又怕半夜想上廁所。

其實睡前喝適量的水，有助於幫助血液循環、防止早上心絞痛的症狀。

生命時報訪問醫師，提出一個案例，

60歲的陳先生退休後，天天早起到公園運動，但這幾天早上常感到胸悶、心絞痛，

看了好多醫生、吃了幾種抗心絞痛藥，都沒什麼效。

後來有人建議他睡前喝半杯水，若是半夜有起來上廁所，可以再喝小半杯，陳先生這麼做之後就再也沒有心絞痛了。

其實喝水並不能醫治心絞痛，但是能去除心絞痛的誘因。

冠狀動脈狹窄時，血流量無法滿足心肌代謝需要，會心肌缺血缺氧，因而產生心絞痛。

有些人在勞動後、情緒激動、吃飽、受寒的情況下，

冠狀動脈的供血氧不足，就會心絞痛。

缺水是其中一項心絞痛的誘因之一，

人體缺水會使血液濃縮，循環阻力高，冠狀動脈血流減少，使得心肌缺氧嚴重，引發心絞痛。

人進入熟睡時，出汗會使身體水分減少，尤其老年人腎臟濃縮能力較差，為了排出代謝的產物，需要較多水分，如果沒有補水，晨起運動時就容易心絞痛。
yunuayawan nikabi' minanum, idua ku mibadang tatuluway a tamdaw mipulu tu balucu’ nika adada-uyniyan tatuluway a tamdaw tunuayaway nu nikabi’ sakaydihay minanum

## yunuayawan nikabi' minanum, idua ku mibadang tatuluway a tamdaw mipulu tu balucu’ nika adada
睡前喝杯水 助3種人防心絞痛

### uyniyan tatuluway a tamdaw tunuayaway nu nikabi’ sakaydihay minanum
這3種人 最需要睡前補水

#### sakacacay: u前列腺mucelak tu nu tatama a babalaki
uyniyan amin a tademaw, u labi makaisi’ atu yadahay a tanang sisa u idang maibuk tu, caay kakapah ku nikaniyul tu idang, hinaimelang mabut ku caculilan nu idang.

1.前列腺增生的中老年男性

這類人夜尿和出汗多，體內容易缺水，血液變濃稠，心腦血流阻力增大，容易引發心血管疾病。

#### sakatusa: siimelangay tu慢性病
sicedamay a isi’, talakaway a idang atu yadahay a simal nu idang, uyniyan siimelangay maibuk ku idang malakuyt tu tamtamdaw, amalakuyt ku nikaydih nuayawan a nikabi’ minanum.

2.慢性病患者

糖尿病、高血壓、高血脂的患者血液比一般人濃稠，更應該在睡前喝水。

#### sakatulu:aniwyu ku balucu’ nu babalaki
uyniyan amin a tamdaw aniwyu ku balucu’, caay kakapah ku nikaniyul tu idang kyu mabut ku caculilan nu idang, anu simatikay nu栓子mikilul tu idang mutayda i dumaduma, mutayda i baluwang atu punu’ amasud tu.

u mahiniyay a imelangay yuayaway nu nikabi’ minanum kapah patasasa tu maibukay a idang, kapah kapaadidi’ ku adada nu balucu’, nika amana pakinacaay yadah ku nipinanum, mahini sa amangalep tu adada nu balucu’ atu sakaimelang.

3.心房顫動的中老年人

這類人心房收縮功能受影響，血液易在心房裡淤滯，形成血栓，栓子脫落隨血液循環跑到其他地方，易引發肺栓塞、腦栓塞等。

這種患者在睡前喝水可降低血液濃稠度、減少心絞痛，但別一次性大量喝水，這樣反而會增加心臟負擔、誘發心臟衰竭。

### sakasepat a nananaman minanaum tu ayawan amatineng.
4要點(有4個步驟) 補水前先知道

#### sakacacay: ningasip a nanum sakapahay
ningasip a nanum nayi’ ku細菌,ningasip a nanum atu caay henay ngasipi caay kalecad, idau ku tanengay a礦物質, satanengay i udip nu tademaw a nananuman.

1.白開水最佳

白開水清潔無菌，煮沸後水質和水硬度改善，保留適當礦物質，是最符合人體需要的飲用水。

#### sakatusa:amalecad tu nu tamdaw a lahud atu lahud nu nanum
minanum tu tadacu’deday a nanum ama收縮ku adidi’ay caculilan nu idang nu bituka, amautiih ku bituka atu mabanis, anu tadaakudi’ay a nanum amaduka  tanucan, macunus ku tanucan tu u’gang. kyu u lahud amana tadaakuti’ amana tadacu’deday, amalecad tu nu tamdaw a lahud atu lahud nu nanum, kapah tu.

2.和人體體溫相當的水(體溫和水溫要相似)

喝太冷的水會讓胃腸黏膜微血管收縮，引發胃腸不適和腹瀉；喝太燙的水會破壞食道黏膜，增加食道癌風險。所以水溫別太熱也別太冷，和體溫相當即可。

#### sakatulu:minanum tu tusa alasubu c.c
u labi tadayadah ku nipinanum amitiih tu nikabi’, mulekal sananal anu yadah ku nipinanum amitiih tu nikan, anu tadaadidi’ ku nipinanum inayi’ ku cacanan, anu tusa alasubu c.c taneng tu.

3.喝200c.c左右

晚上喝太多水會影響睡眠，早上起來喝太多影響消化、喝太少沒作用，大約喝200c.c.就好。

#### sakasepat: adidi’ han kunipinanum
anu nipinanum kalamkam atu yadah, amatingalaw tu ku idang, macunus tu adadaay a balucu’, madayum yadahay a bali maenuc, ama打嗝atu malebawa ku bili, minanum palekinacacay i labu nu laway, kinapinaan haymawen han muenuc.

4.小口慢飲

喝得又快又多會稀釋血液、增加心臟負擔，也容易把大量空氣吞下，導致打嗝或腹脹，喝水應該把一口水含在嘴裡，分幾次慢慢嚥下。（元氣網）
zais

## <big>satangahan(主題):</big>

### zais u zuma a kamu(其他語言):
nu Hulam(中文):前額

nu Amilika(英語):forehead

nu Zipun(日語):額（ひたい）

### u canan ku zais(zais是什麼?)ː

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考來源)ː

## malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan(外部連結)ː
ya waluay masakaputay midebungay tu Hulamay ya (八國聯軍) hananay

西元 1990 a mihcaan i waluay a bulad sabaw sepat a demiad sa . u sakacaay ka pawan nu i picin （北京）hananay a kakitidaan nu tademaw . imahida sa namakay icawacuwaay a kanatalay a waluway a hitay masakaput midebung tu Hungtyay Hulam i piking (北京). ya waluay nikasasiduma sa idaw ku ( 英 美 德 義 日 法 俄 奧 ）hananay a mapulung misawacu mingayaw debungaan ku Hulam . kunikahida sa namakay i idaw ku masakaputay nu ilabuway nu Hulam ya( 義和團 )hananay a masakaputay paceba saan tacuwacuwa maydih mibelih tuya Hungtyay amikuwan . pasunutawan tu a tademaw ngayawan sisa malucung tu ku nutaway a kanatalay meleng saan maladay mi debung tu Hulam . nikalingat niya （義和團）sa palutatenga tu nudituwan a mapalaway caay pakademec ku hicahica saan misapudah talacuwacuwa mi sawacu tu tademaw u tapukuway kami nipatayni  mamisaketun tu tuudtuud sa nayay ku hulic hananay i balucu nuheni sisa anu maydih tuhica sa pacici saan mucebis ancaay sa palamal tuduhan ku luma nu binawlan . zayhan nudikudan satu sa mangalebmangleb kuni kayadah nu milihidaay kasenun sa malalit ku masakapahay mikilihida . caay tu pakademec kya Hungtyay a mamikuwan sisa paladek satu tunikahida . kunacaay pitebing tu amuhuwan kau kucaay tu pingayaw tu Hulam kya masakaputay nu waluway a hitay . a hicanaca itawyatu kya masakaputay maydih misamsam micalap tu kakitidaan nu Hulam nikanayi saan ku ahican mudebung sananay a nikalingatu . sikahini niya (義和團）sa tulecek saan makaala tu sasakamuwan tuni kahida nyamasapudahay sabalucu satu kunikalecad mingayaw tu Hulam sisa u sakalabades nu Hulam kinakawaw imahida . nikahida idaw nu Hungtyay katukuh i（清朝）kunikatenes yadah ku nu maka cuwacuwaay nalimaan . nisangaan tu luma atu sadikecan pasukasatiman nu kingmay a tuudtuud mahamin cebisan. u saka adada nu balucu nu binawlan salabihan nu midebungay unpangan patayda i kanatal nuheni dimutan . mahini kuni kakatal.
‘Etolan

**‘Etolan（u sulit nu Hulam:阿度蘭部落）**

## u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu ‘Etolan. u kasalumaluma’ nu ‘Etolan sa, 1,032 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 2,486 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,178 ku tademaw, pakalatu 47%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,308 ku tademaw, pakalatu 53%.

都蘭的阿美族地名本來叫做「'atol」(阿豆爾)，意為疊石為牆，也就是以石頭砌成圍牆，以防禦卑南族入侵，後來日久諧音成為「A'tolan」，再被漢人縮短音譯為「都蘭」而沿用至今。 

部落族人隸屬阿美族卑南群，最早住在知本海濱的美和一帶（即卑南族登陸的發祥地），約三百年為卑南族所敗，因而北徙都蘭，然而卑南族依然不放棄攻擊都蘭人，至日據時代之初，卑南族仍曾經進軍到杉原，所幸因為台東馬蘭社的阿美族中興英雄「馬罕漢」率領族親勇士來助，才成功阻止卑南族北上。 

都蘭村阿美族人的祖先發源於知本南邊的Arapanay，後來遷居至初鹿的上邊，因為常與卑南族人發生紛爭，遂漸次向北移動至目前的加走灣(長濱)北方之Antuo，然後又南移至新港西南方（今成功附近），然後又在南移至八里芒(現在的興昌村)附近，於此再度移住至現今都蘭地方。除此之外，都蘭有部分家族與馬蘭有極深之淵源，甚至有部分與卑南族有親戚關係，也有許多家族可以追溯到是從恆春一代遷移過來。

資料來源：http://www.tipp.org.tw/tribe_detail3.asp?City_No=18&TA_No=7&T_ID=346

### u sausi nu cideaky a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis)44%, Paywan(Paiwan)1%, zumazuma2%.

### u Pangcah a niyazu'
u Pangcah(Amis)  a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini mueneng,uzuma cidekay a tademaw sa u Yuwatan(Bunun) atu Paywan(Paiwan) .

### u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

## u cidekay nu Taywan yincumin

### u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

### tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 2 a bulad

### tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihca 01 a bulad

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
’Oponoho

## ’Oponoho

### u sulit nu Hulam
萬山部落

### u asip nu tademaw

i Kaohsiung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu ’Oponoho. u kasalumaluma’ nu ’Oponoho sa, 133 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 406 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 390 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  16 ku tademaw, pakalatu 4%. u kasabinacadan, Rukai 85%, Paiwan 7%, Yuwatan(Bunun) 2%, Tayan(Tayal) 1%.

inayay ku cacudadan i oponoho niyazu’

inayay ku kyukay i oponoho niyazu’

1 ku pakincalan i  oponoho niyazu’.

inayay ku pikuwanan i  oponoho  niyazu’.

inayay ku pacudacudadan oponohoi niyazu’.

inayay ku padekuan i oponohoi niyazu’.

### u Rukay a niyazu'

u Rukay a niyazu' kuyni, katuud ku Rukay a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Paywan atu Yuwatan.

### u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya itini.

## u cidekay nu Ingcumin
*u Rukay a binacadan azihan i
*u Bunun a binacadan azihan i
*u Piyuma a binacadan azihan i
*u Tayal a binacadan azihan i

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
* 高雄市 -中文維基百科
* 台灣原住民族資訊資源網
Álex Abrines

Álex Abrines **(**阿萊克斯·阿布里恩斯)

1 bulad 8 demiad, 1993 a mihca, Álex Abrines, miunduay. mihitayan mimaliay  
 
  
 
## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
* Lists of National Basketball Association players
’Syabutay

## ’Syabutay
u sulit nu Hulam:四方林部落

Yilan sian, Tatung siang, Hansi chun. zayhan u liwliw nu niyazu', u kilangkilangan, sisa, panganganen tu Syabutay. ayzasa, panganganen ku Cecyangsin chun, u Tayan a tademaw manamnamtu ku Syabutay.  ayzaay a niyazu', izaw tusa a niyaza'ː Syawnan niyazu' atu 'Syabutay niyazu'. Syawnan niyazu' namakay kawilian nu Takawsi(sa'wac), syawnan buyu' saamisan a zaya. zayhan sida'cusay a imelang, kyu izaw ku da'cusay a di'tu sa ku binacadan, sisa, mabulaw tayza i 'Syabutay.  'Syabutya nanuayaw mueneng i kawanan nu Takawsi(sa'wac), masasucekul tu Syawnan niyazu' a zaya. zayhan mabalad, maplawpus kya tukus, sisa, mabulaw ipabaw nu katatapal a lala'. patizeng baluhayay a niyazu', u ayzaay a "Cecyangsin chun". 

宜蘭縣大同鄉寒溪村。因部落四面八方皆為樹林，以此稱之。現稱之為自強新村，但當地泰雅族人仍稱四方林。今四方林部落由兩個部落組成：小南部落與四方林部落。小南部落原居住在打狗溪左岸，小南山北方支脈山麓的斜地，因為遭遇惡疾，族人認為有鬼神作怪，而自願遷並於四方林。四方林最早是居住在打狗溪的右岸，與小南部落相望的山麓，因洪水氾濫成災，水田盡失，乃遷到對岸的高地上，建議社區，也就是現在的自強新村。

資料來源：http://www.tipp.org.tw/tribe_detail3.asp?City_No=20&TA_No=8&T_ID=471

## u siwkay nu niyazu'
i Yilan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu ’Syabutay. u kasalumaluma’ nu ’Syabutay sa,  51 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 191 ku tademawan. kasabinawlan nu Yingcumin sa, 169 ku tademaw, pakalatu 88%.  u zuma sa, cay ku Ingcumin,  22 ku tademaw, pakalatu 12%.

### u asip nu cidekay a tadeamw
u kasabinacadan, Tayan(Tayal)83%, Pangcah(Amis)1%, Taluku(Truku)1%, zumazuma4%.

### u Tayan(Tayal) a niyazu'
u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), inayi' tu ku zuma a cidekay a tademaw.

### u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya itini mueneng, u Tayan(Tayal)  a tedemaw amin.

## u cidekay nu Taywan Yincumin

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

### tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2017 a mihca 9 a bulad

### tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 5 a bulad
pulung sausi (561,916), Pangcah (209,668), Tayan (90,185), Paywan (100,775), Yuwatan (58,465), Rukay (13,319), Puyuma (14,170), Cou (6,635), Saysiat (6,630),

Yami (4,612), Saw (790), Kabalan (1,470), Taluku (31,530), Sakizaya (940), Sejek (10,023), Laaluwa (401), Kanakanabu (335), zuma (11,985)

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
*資料來源：http://www.tipp.org.tw/tribe_detail3.asp?City_No=20&TA_No=8&T_ID=471
“kitakit sangelu’ay a kawaw” paymihecaan caay pacena’ nai’ aca ku nademidadan,nika katuud tu ku tademaw misakawaway

**“kitakit sangelu’ay a kawaw” paymihecaan caay pacena’ nai’ aca ku nademidadan,nika katuud tu ku tademaw misakawaway**

u cananay ku mahiniay cacaya a kawaw ,cacay lipay amisakakawaw cacay a lasubu tulu izaw ku lima a tatukian a misakawaw,tuwaca ngaleb katanaya’, mutizeng min tu tatukian,nai’ tu ku lawad mipacena’, u kasatiman sa, 
cayay pihibang ,nai’ ku nademiadan,satu u mahiniay a kawaw, mamin i kitakit a izaw amala ku cacay a bataan mang I’k a tademaw ku misakawaway…..

matenes i wanglu singki sa mipatahkal tu cacay ngatu mitane tu tul a iga,singangan tu sangelu’ay i kitakit a kawaw,malilid ku wangyu limulak matatengil,atu amatabu kuyni a kawaw mala” 營運總監”, kuheni a patahekal i wanglu atu singbun tu acay ka taneng ku mikawaway, malingatu cacay a tatengaay miazih tu mitanengay.

**cacay demiad tusa bataan izaw ku sepat atatukian amisakawaw caay katatudung nika tatudung a likec**

u tapang a misuayaw tu mitanengay malingatu palekal paheci tu pakayniay i lalabu nu kawaw,"asaayaw amusakamu amutizengmin misakawaw, kaydih a tatumizengtu 、amuluungtu a mihizatu、a icelang nu uzip.”mikilimay tu sakawawan mikilul patahkal nakiya amikawaw tu pina a tatukian”,uyni patukil aizawtu ku mikilimay tu sakawawan pakay mihalhal tu sawantan lineng mala malimel (嚴肅)。
『palamal』nu 『patuduay』atu『mapalaway』asakakaway

**『palamal』nu 『patuduay』atu『[[Lubas-Mapalaway-lacul nu makasaputay|mapalaway]]』asakakaway『火神祭』中『祝禱師』及『祭師』的任務**

## '''''kakiliman'''''
**『palamal』nu 『patuduay』atu『[[Lubas-Mapalaway-lacul nu makasaputay|mapalaway]]』asakakaway**

**『火神祭』中『祝禱師』及『祭師』的任務**

## '''''nilaculn'''''
(一)  cacay alasubu izaw ku pitu a mihecaan,cacay a bataan a bulad izaw ku enem ademiad ayza.  107年10月6日

(二)  2018 a mihecaan,hamisa malalais cacay alasubu izaw ku sepa apataan ademiad,Sakizaya a palamal,mahamin nu kalahukan tuiuay ku tuki malingatu tu misinamud (整理) a malingtu amisakakawaw,sizikus amin kami tu nu Sakizaya ,tangsa tizah sapisalisin ,misinanud tusapatata tu babaunge

140年2018年戰後140年撒奇萊雅族火神祭,下午3點工作開始,傳統婦女裝在家著裝完畢,到祭祀廣場,擺放祭品。

(三)  upapadenan tu sasalisinan sahayaway u 祭品

(1)「sanglacay sapasaksak」,kilul(跟著)sa 

(2)「upapah nu paza’」 (saka cacay:u pasawaliay a papah un paza’,saka tusa:la’cus ku malepi’ay a papah)

(3)「da’dac」:kasumamadan caaykadayum sida’dac ,isumamadan u kahemekan (尊重),aduhmenan kya a nikatules ku  da’dac ,sa tabakiyay ateka’ kay sa ,iza hantusa tatakuwa azihan izawami kina da’dac , u ahemiay iza amin

(4)「bila’」:u kakaydihan nu babalaki ,ina bila’ pangcis saan ,caay kalecacd tunuduw

(5)「uepah」:uuzip anisangan a pah ku sapatata 

(6)「tunuz」a cacay abicin ku tunuz

(7)「habiay」:inahabiay u kakayzihan un babalaki yu mahidahen sisamanawuh ku babalaki dina habiayan

(8)「 nanum」u nanum sakauzip

(9)「tayu」:u sadikes u mapalaway

(10)「culan」

(11)「belbel」

(12)unamakaumahay amin a u kakahan

(四)祭品的最下層是一大張(1)「白布條」,跟著是(2)「香蕉葉」 (香蕉葉之注意一:早晨選擇向東方,香蕉葉注意二:不可以有裂縫)(3)「檳榔」古時候得來不易,在以前是很尊貴的,需要成熟可以留到撥種延續下去,也就很大很硬,現在的人們取得容易,所以都是幼齒好咀嚼,這是時代變遷產物(4)「檳榔葉」要找荖葉(味道特殊,老人家喜歡),不是一般我們街上的檳榔葉(5)「米酒」:在以前是自己釀製的酒(6)「糯米」 (7)「小米」:以前還沒有稻子,是老人家最愛的主食 (8)「水」 (9)重要法器:「生薑」 (10)「蛇螺」 (11)「風車」 (12)各式各樣的農產品。

## '''''namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan'''''
https://en.wikipedia.org/wiki/Sakizaya_people
ci Nuwa Watan o Kumud

Kakama sabaw tu tulu kumihcaan, ladayen nu wama atayda mi sasaselala mi la day tu katuwday a ma “lengleng”, namakayni i naydu’ ma katukuh I dadisapan nu bayu`

Pa sukas tayni i kasa opuwan nu nyadu’. O babalaki hantusa mikilul tu i nudikudan mulalaba’ ，a nuidau kuma ludikuday sa. Sapadecen tu lidateng（咬人狗）ancay sa kalusen tu kuku’ nu a yam ku kulul。sakamusa cyama ancaay hiday pacekilsa cay pisa I celang ma duba`，anu macabi’ ku tawsa，o macapi`aytu ku nanu odi pan saan.

Sa kamusa cyama, o nami saseralay haw o tada tatama tu. O tatama hananay i nay’  Kuma likutay miki hatya tu saselar nu udip, i dawamin ku nipa ngangan tu selar，uyniyan Kya iy Ku kaka si ngalihan nuheni o selar hannanay.

Ma silac ku kakama i nu ayawan nu dabek milayap tuni paini nuwama nu nyad’ （tumuk）tu sapa pugec I tangah tu sasubin, pacungan tubanuh nuayam，o tungus nika minatu ma ta neng ku sausi，taneng tu apa dihing tu nyadu’ a kapah. Ma adiadih i sasa nu cilal o duma Ku nika seneng manamuh，o waku tunu maku maydih tu a balaki, ngay milabu tu nipa saselalNu niyadu'.
“kitakit sangelu’ay a kawaw” paymihecaan caay pacena’ nai’ aca ku nademidadan,nika katuud ku tademaw ku misakawaway(1)

**“kitakit sangelu’ay a kawaw” paymihecaan caay pacena’ nai’ aca ku nademidadan, nika katuud ku tademaw ku misakawaway(1)**

“kanahatu uynian a kawaw cacay a lipay pitu a demiad、paydemiad tusabataan izaw ku sepat a tatukian, teban nu pisa kawaw amana pisimsim tu a cilawad a kapah pasasa a muenen a pasasa henay sa”, itini binawlan bake’t ku piazih tungus nu misakawaway, kanca mipalita haca kisu, mahiniay a kawaw tatudung a likec haw? u tapang amisuayaw tu mitanengay paytem sa patukil: ”casa”.

tatenga tu nika caya kunu tademawdemaw mamin i kitakit pakala tu cacay bataan I’k ku misakawaway tu
anu maazih ku tiniay kunizateng isu caay katatudung tudung、tadamalawitatu, kuyza u zumasatu kanca’ amahini kina maungan satu kisu, sakamu sa ku tapang nu mitanengay: ”kita palatatenga’ sa ku balucu’ a kaydih amatepa ku cacay a izaway ku ni nanaman tu nu ising asakakaay、 gingku atu misalami’ay nalimaan 學位a sitangahay a tademaw, kanca siicelangay amilacal tu pinapina a kawaw, uzuma acaay kau cabay mapulung misalabi i’, tuwaca salabi sa caaykabi.zama, kanca kisu piales tuni kauzip nu misu, cayay saca nai’ ku pihibang, uni mikukay tu kakalayan、kalecuhan ni yesu, uyzasatu kahamin sahibang, amangaleb ayadah ku kawaw.”

pay cacay mitanengay a tademaw hawsa malecad talabuay tuni misabana’ay, misuayaw paheci tu canacanan cayay katudung a kawaw, pabesut ku kamu ”uyni malecad tu cacaya a tada kauta’an a balucu、mawiletay atawa”, a kamu samihcaan sa misakawaw” tu hakay caay, ku nu tademawwan”, ami sakamu tu nademiadan sadimele sa musakamu ku papitanengay a tapang: ”uyni u misakawaway kanca inayay ku lipida tunikulian”.
“kitakit sangelu’ay a kawaw” paymihecaan caay pacena’ nai’ aca ku nademidadan,nika katuud ku tademaw ku misakawaway(2)

**“kitakit sangelu’ay a kawaw” paymihecaan caay pacena’ nai’ aca ku nademidadan,nika katuud ku tademaw ku misakawaway(2)**

“kuni hicahan tu hakiya?a izawtu kumakaydihay a tademaw misakawaw kanca nayay ku kalisiw?”hang,nika mamin i kitakit tatenga izaw ku cacay bataan I’k ku tademaw ku mikuliay hananay a misakakawaway aizaw maydih yaca amatieng,hakiya cima ku maydihay amikawaw tu mahiniay mangelu’ aca inayay ku kawlah nu misakakawaway?patukil hang:”wina min”.

“mamin i kitakian sangeluay a kawaw”tahadauc amisakakawaw

azihan sa izaw adidi’ a paceba milawlaw, mayza u tatengaay.namakayza malingatu pilecuhan tu wawa ademiad,mababeli tu tadahadauc a ngangan “wina”,namakaza name cucu nay a wawa、tangasa taneng malingatu ami sakamu itisuwanan,na malaliyas malawlaw、amalemu’ay tu cacudadan nu cabay,na cacay aca miliyas tu luma’ micudad、tamala cacay teked a buka a tademaw,atu haymaw satu u wawa izaw tu nikauzip nu luma’ “kuyni mamin i kitakit sangelu’ay a kawaw” a taneng tangasatu mipazeng? wina, mahini tahadauc satu!

nazikuzada iga,umikilimatu kakulian malilid ku balucu’,mukamumin a pahkal tu i balucu’ay a mikukay tu pakayniay i wina,kuyni caay pabaliw tunian kitakit u sangelu’ay a kawaw,nika kamu sakay wina, akay uyza i kitakitay ku malemeday a kawaw!pipada’su i hekalaymin a wina!
ayam

**ayam (kamu nu [[Hulam]]: 鳥[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E9%B8%9F])**

## namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
撒奇萊雅族鳥的名稱 多用叫聲取名 2015-08-10 Sakizaya TITV 原視族語新聞

Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-鳥

nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun
imelang

**imelang 疾病**

caay kakapah tu uzip.

## sapuelac

## namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
* Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-疾病

* 疾病
mulangaway

## siwkay nu mulangaway (植物簡介)

mulangaway, u Amilika a sulit sa u "plantae". u cacay kakuniza nu uzip i kitakit. yamalyilu ku cyawmu(喬木, tabakiay a kilang), kuanmu (灌木, apuyu'ay a kilang), masay(藤), lutuk(草), butuc(蕨), damay(苔) atu licaw(藻), mahiniay a uzip. sausi sa, maka izaw 350000 a hicahicaay(種). katukuh 2004 a mihcaan, ilabu'ay 287655 a hicahicaay malucek tuway. izaw 258650 sibaluay a hicahicaay, izaw 15000 ku damay. u landaway a mulangaway misapud tu cilal.

## satektek (定義)
i sumamaday sa, sakamu sa u uzip izaw ku tusa kakuniza, u mulangaway atu aadupen(動物). nazikuzay sa, haymawsa matinengtu ku tademaw, yadah ku cebang nu uzip i kitakit. izawtu ku zuma a cebang atu kakuniza.

## iyadahay a kakuniza nu mulangaway

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
u natineng nu mulangaway(植物學)、lamit(根)、kaway(莖)、papah(葉)、balu(花)、heci(果)、sapaluma(種子)丶lami'(蔬菜)

## malalitin tu ihekaay atu zumaay a natinengan
維基百科-植物

中國科普博覽——植物館

中國植物科普網

中央研究院植物研究所標本館

中國植物科學網

中國生物多樣性信息系統植物學分部

香港植物標本室

有毒植物- 常見的有毒植物圖解及介紹。

LOFTER植物
Sakizaya a kamu

**Sakizaya a kamu** (Hulam a sulit: 撒奇萊雅語) kilay a kamu han, u Taywan Sakizaya a kamu, Taywan natimulan subal a kamu tu cacayay, nu natimulan subal a kamuan tu sakatusa kamu nu binacadan. unu Taywan subal a kam tu saka enem a binacadan, tu Amis, atu Kebalan a pasiluc, ayza Taywan yincumin a Sakizaya miseking tu zencen uyza dada’ cacay a kamu nu binacadan “Sakizaya a kamu”.

## sapalasulit (書寫系統)
Sakizaya a kamu pangihaan u pangihaan uyzamin taneng u Unicode sawantanan a bacu, i Taywan natimulan subal a kamu cudad sulitan u sapaketun tu, ina a ngiha wawa a ngiha a sapangiha saayaway a “pangihaaan”, “balaten”, mamin “pangiha” “sacacay han mibalat” satuway “pakaybilbi a ngiha”, a mipaketun tu zumaay a sapangiha tu sangihaan.

## sakatatules tu sulit (字詞結構)
misasiked tu kamu Taywan natimulan subal a kamu cay kalecad tunu zumaay musaheci’ a kamu hakya nuzuma masaupu ku kamu lalabuay a sasaungayan a kamu, sakay ngangan a kamu, sapatinaku a kamu, caliw a kamu atu sapatusa a kamu, tu angangan amisasiked tu kamu. patinaku Taywan natimulan a kamu nayi’ ku sapatusa a kamu, u sapatusa a kamu ta u sasaungayan a kamu ku sapatahekal, “sapatusa saungayan a kamu han”, mahiniay Russia a kamu nayi’ ku sapatusa saungayan a kamu. Sakizaya a kamu misasiked au angangan a kamu tu misateked tu kamu, sacunus a kamu, sulitan a kamu, misanga’ atu misateked, palalecad musaheci tu kamu, misateked tu kamu micunus mihapinang nisaheci’an.

## madademec (爭議)
i SIL kitakid/ binacadan a kamu tantanengay a cikuw, Sakizaya a kamu nauyza u natulan Amis a kamu, nika ahiza u cenhu nu mita, Sakizaya a kamu atu Amis a kamu u mala cacayay, caay kau nu Amis a kamu.
i 2019 a mihcaan cacay a bulad pabaluhay tu tantanengay a tayma, SIL niyul tu nu saayaway a kawaw, amituzu’ uyni Sakizaya a kamu pabaluhay tu cacay a tayma szy.

## [[malalitin]] tu ihekalay atu zumaay a natinengan (外部連結)
* Ceng-ta dingkiay cudad patyamay 政大電子書城
* 原住民族語能力認證
* Taywan kamu a silsil 臺灣語言列表
wina

**wina**（媽媽）

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考資料)
*原住民族語言學習補充教材
wama

**Wama** (kamu nu Hulam: 爸爸) atu **Ama** 爸爸是子女對雙親中的男性的稱呼。

ama hananay sa piazihi tu wayway.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考資料)
*原住民族語言學習補充教材
saayaway a belih/banner

海納百川，有容乃大的自由百科全書
    

    
        已有篇

        
            
            
            
        
            
            
            捐款
laluma'an nu Alin

dadiw nu sulda atu lamal(Amilika a kamu: A Song of Ice and Fire), u nisangaan nu misulitay ci **[[喬治·R·R·馬丁|George Raymond Richard Martin]],** u kungku nu nilalamelan nu laylay atu malawlaay nadatengan. izaw ku pituay a pu(部) nu ulic nu nida.

malagiki nu HBO i 2011 a mihcaan.

u sakahenulan a laluma'an i diheb, u sipalangan ku aenengan nu heni, u sipalangay a malilinay a luma' ku satabakiay a malilinay a luma' nu heni. izaw (idaw) hanay ku zumaay (dumaay) a malilinay a luma' nu heni i dehebay a umah.  

u kulit nu heni hananay sa, u samilaway a kulit, i labu sa, u tamelacay a bulad atu mubahelay a palang.  

u kamu nu laluma'an nu Alin sa, u sakapah han ku talakaway.    

## laylay nu laluma'an nu [https://asoiaf.fandom.com/zh/wiki/鹰巢城 Alin]
u Antal a tademaw ku tuas nu laluma'an nu Alin sa, amalacawa tu ulic nu Antal a tademaw, amasatamelac ku izang (idang).

namakay i dehebay a umah mudebung tu Westelo a lala' ku Antal a tademaw, i pituway a nikapacaw, namupatay ci Atis Alin ku mipalangay tu mukeliday nu saayaway a tademaw ci Lub Luis. sadikiduday sa malasakacacay a mukeliday nu dehedeheban.

### nanutawya i pituway a kanatal


### nudikuday i nikapacaw


### nudikuday i limaay a mukeliday a kalpacaw

## micidekay atu lalangawan
## aydaay a kasahenulay a tademaw nu laluma'an nu Alin

### Cyun Alin
u mukeliday nu sipalangay a malilinay a luma', u misimaway nuwalian, misebangay nu dihedeheban. namupatay nu Laysa Tali, ku sakatuluway a acaba nida.

* Ceyni Lois, u sakacacay a acawa ni Cyun Alin, namapatay mulecuh tu wawana.
* Luina Alin, u sakatusa a acawa ni Cyun Alin, namapatay tu nu naimelang, caay henay katineng tu laluma'an nida nu Cyun Alin.
* Laysa Tali, u sakatulu a acaba ni Cyun Allin, namapatay tu nu talakawan.



## malalitin tu ihekalay atu zumaay natinengan
nisutan ni Padakaw Lami' 2019.
laluma'an nu Palatiyun

dadiw nu sulda atu lamal(Amilika: A Song of Ice and Fire), u nisangaan nu misulitay ci **[[喬治·R·R·馬丁|George Raymond Richard Martin]],** u kungku nu nilalamelan nu laylay atu malawlaay nadatengan. izaw ku pituay a pu(部) nu ulic nu nida.

malagiki nu HBO i 2011 a mihcaan.

(Amilika a kamu: House of Baratheon)

u idang( izang) nu inaay a tademaw sa, u wawana nu mekeliday nu bandanbangan, u pucuday a kaka ni Ekun ci Malpacaway. i Nabalulucu'an a malpacawan sa, mipatay tu i sadikuday a mikeliday ci Alcila, pabelien ci Ekun i ci Aliw hananay. namakatukuh tu i Elis ci milibaki sa, napademec tu i laluma'an nu Stak acu laluma'an nu Alin sananay. sisa, malamikeliday namakayda. 

daw( izaw) ku makeliday a laluma'an sa, u laluma'an nu Panlus, laluma'an nu Talan, laluma'an nu Baleyliong. 

u multi nu heni sa, u situpelay a macelahay a ngabul 

kamu nu heni: nabalucu'an nu mita.( Amilika a kamu: ours is the fury.)

## laylay nu laluma'an nu Palatiyun
u sasabaay a laluma'an nu pituway a knatal, u laylay nu heni namakay i tulu a lasubu a mihcan hananay, ci Awlis ku malingatuway, u sasakapahayay a hitay ni Ekun Takelian,  malecaday ku wama sakyami. 

## micidekay atu lalangawan


## ayda a kasahenulay a tademaw tu laluma'an nu Palatiyun


### Lop palatiyung

### Stanis Palatiyung

### Lanli Palatiyung

### Silin Palatiyung


## malalitin tu ihekaay atu zumaay a natinengan
nasulitan ni Padakaw Lami' 2019. 

* u Wipsay nu misulitay ci Georgr RR Martin
* manamuhay a Wikipayke
* dadiw nu sulda atu lamal
laluma'an nu Tali

u kasahenulay a laluma'an ku laluma'an nu Tali nu kalikiday a nanum (Amilika a kamu: House Tully of the Riverrun) i bukebukelalan. 

u bayabay nu laluma'an nu Tali sa, u mudebutay a buting i sumilaway atu sumanahay a kulit. 

u kamu nu Laluma'an nu Tali sa, u laluma'an, dungus, sakasipising.( Amilika a kamu: Family, Duty, Honors; kamu nu Hulam:家族,責任,榮譽) 

## laylay nu laluma'an nu Tali
saayaway a laylay nu laluma'an nu Tali sa, malingatu i saayaway a tademaw hananay.  

### nidebengan nu [[laluma'an nu Takelian]]
caay kanamuh ku katuuday i bukebukelalaln tu mukeliday nu subasubalan sananay, u sala'cusay a mukeliday nida; kyu, manamuh ku katuuday nu bukebukelalan ku nisebengan nu laluma'an nu Takelian; sisa, i nudikudan nu niswbengan sa,  pasidungus ci Ekun tu Eytemuy Tali, malamukeliday ci Eytemuy Tali nu Bukebukelalan.

## micidekay atu lalangawan
u micidakay a cenengan nu laluma'an nu Tali sa, u kasahenulan a aenengan nu malalais nu tau, maydih tu aenengan nu laluma'an nu Tali, taneng tu misebeng tu dumaay a laluma'an hananay.
## ayda a kasahenulay a tademaw nu laluma'an nu Tali

### Hoste Tali
u mukeliday nu laluma'an nu Tali.

### Katelin Tali
u sakakaay a wawana ni Hoste Tali.

### Laysa Tali
u sakatusa a wawana ni Hoste Tali.

### Eytemuy Tali
u sasabaay a wawa ni Hoste Tali, u aydaay a mukeliday nu laluma'an nu Tali i sililinay a luma' nu kalikiday a nanum i bukebukelalan.

#### Luslin Buley
u acawa ni Eytemuy Tali, sibili tu ayda.

### Pulanten Tali
u saba ni Hoste Tali, u "lumeni'ay a buting" ku nipangangan nu tau, caay katineng i cuwaay nida ayda.

## mikeliday a laluma'an

#### laluma'an nu Buley i malapiay a sililinay a luma'

## malalitin tu ihekaay atu zumaay a natinengan
nasulitan ni Padakaw Lami'2020. 

* u Wipsay nu misulitay ci Georgr RR Martin
* manamuhay a Wikipayke
* dadiw nu sulda atu lamal
laluma'an nu Matel

laluma'an nu Matel i Tuen(Amilika a kamu: **[https://asoiaf.fandom.com/zh/wiki/马泰尔家族?variant=zh-tw House Nymeros Martell of Sunspear] ,** Hulan a kamu:陽戟城的馬泰爾家族 ) 

u cacay a laluma'an nu giki, dadiw nu sulda atu lamal(Amilika: A Song of Ice and Fire), u nisangaan nu misulitay ci **[[喬治·R·R·馬丁|George Raymond Richard Martin]],** u kungku nu nilalamelan nu laylay atu malawlaay nadatengan. izaw ku pituay a pu(部) nu ulic nu nida.

malagiki nu HBO i 2011 a mihcaan.



## laylay nu laluma'an nu Matel
namakay i lekelikenan a bunga a sililinay a luma' ci Nameylos Matel,  i nidebungan nu Antal a tedemaw tu Weystelo a lala'  tayda i Tuen cinida, ci Mukan Matel ku mukeliday, muladay tu hitay nida  


## micidakay atu lalangawan


## ayda a kasahenulay a tademaw tu laluma'an nu Matel

### Tulang Nameylos Matel


### Upelin Nameylos Matel


### Eylalia Sent


## malalitin tu ihekaay atu zumaay a natinengan

nasulitan ni Padakaw Lami' 2020. 

* u Wipsay nu misulitay ci Georgr RR Martin
* manamuhay a Wikipayke
* dadiw nu sulda atu lamal