open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
paypay

paypay(風箏)

u sapatinen tu pidebung nu kukung i niyazu’ ku paypay, sibali sa masuni, tayni sa ku lais, pabahelen ku masuniay a paypay, matinen ku selal a mihalhal tu lais. u sasalamaen nu wawa sa, caay pasunien ku pisanga’ tu paypay.

## 製作

u pudac nu lulang ku sanga’en tu paypay, u apalu atu kalukilang a papah sipisanga’ tu paypay pasalama tu wawa, ayza sa, u dawatu ku sapisanga’.

misanga’ tu paypay sa, u pabesucay a lulang ku leteken, pudacen a misanga’ tu pakumelan nu paypay, Siuwayen ku auk a misadehepic tu sakumelan. masuniay a paypay sabaw tusa ku kumel, sadihepicen ku pisiuway, u tadauway ku sakelec tu kumel, satalakalen ku auk, papututen ku tusa a lilies. malapiyuk a masuni ku putut.

i taw:ya sa, sangaen tu pudac nu kilang ku paypay a patalaw tu lais ku masaniyazu’ay a Sakizaya.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan

黃金文Watan
petun ngangan nu Rukay-Aholrongae

## ngangan
Aholrongae (nu Rukay-wutay)

## u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Rukay a cidekay.

Rukay-wutay a ngangan

yadah ku ngangan nu Rukay. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 63, tatayna 63. namakay Ranchanruy sa, tatama 2130, tatayna 1745, petun 427 , ngasaw 0. namakay Lipunan sa, tatama 404, tatayna 457, putun 241. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 270, tatayna 210, petun 118, ngasaw 0.

u Sejek a niyazu' sa itiza i Nanto i Hualien. u tademaw a nikayadah sa  mangasiw 13216 (2017.9).

## u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.

## kakuniza nu ngangan

## u canan a cidekay

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p113

撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan

布農族 魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit

太魯閣族Taluku 賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw

雅美族Tau/Yami 卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
pangcah mudadiway ci calaw pasiwali

## kakiliman
Taywan Nabakuwan u wawa nu pangcah ci calaw pasiwali mudadiway ci Calaw milakui’t tu walibayu atu timulbayu

## nilaculan
Taywan Nabakuwan u wawa nu pangcah ci Calaw pasiwali , mudadiway ci Calaw milaku't tu walibayu atu timubayu, mahiniay kaahebal kyamihaw sa a mahini tu kaahebal ku kamu nu mita u Nantaw a kamu, Nantaw hananay a kamu, kasatipan katuku i "Madagascar" a  subal, satu i tiniay titaan Taywan a mudadiway a pangicah ci calaw pasiwali hananay a tademaw, misanga’ ci niza tu baluhay a dadiw zayhan natayza ci niza i Madagascar a kanatal kyamihaw sa kilul han niza ku tizaay a ngiha’, u ngiha' nu i tizaay atu kamu sa malecadtu kyu mahiza u salama hananay i "Malagasy" a kamu hawsa mahicatu sanay. hinisa ci niza u salama hananay hawsa tungusay u tizaay a sausi, nu pancahay hawsa tayni sa manamuh tayni miidang kamu sa. winian sa baluhay ni sangaan ni calaw pasiwali baluhay a dadiw, kyu pangagan han niza  salama. ayza i pituay a bulad sabaw sepat a demiad mipadaesu kyami hawsa mitatengil tu katuuday patahekalen niza isaw kuni kilutan nisasingan niza i katuuday, nisangaan tu cacayay "Polynesia" hananay a dadiw, misapangcahay mudadiway ci calaw pasiwali hananay a dadiw. matineng ciniza Malagesy hananay. u matinengay tuyni mudadiw hanay ci "Kilema" kuheni tatusa pakayni i natimulan a subal hananay a kamu, u kamu dadiw atu lalangawan kyami haw, izaw yadah ku lecad i tini i lalabu. kyu ci calaw kyami atu ci Kilema a lacecay sa ku heni amisulit tu dadiw atu kaput nu heni hawsa, tayza sa kuheni i zumay a subal tuyza i Madagascar a subal  u mibutinga a niyazu’ kuyzaan, itiza isaw kuheni amala cecay amisulit tuyni u dadiw hanay, uyni ci calaw nisulitan niza a dadiw pangangan han niza tu salama sa, uyni a kawaw sa a masasuazih ku heni hawsa u salama hananay ku kamu nu heni, nu pangcah a sausi tayni miidang sanay, satu uyni Malagasy hananay a kamu hawsa sausi kapah izaw kisu sanay, itiza satu kuheni amalingatu, misulut tu ngiha’ atu nisulitana a dadiw nu heni hawsa, sulit hantu nu heni a pakay sasingen nu heni Kiluken nu heni uyni salama hananay sa pala kungkuen nu heni , maheza isaw kuni kauzip nu itizaay, milihiza ci calaw atu cabay niza, ayza pituay a bulad sabaw sepat a demiad mipadaesu kuheni  paazih tu nikilukan nisasingan nu heni, pawada’ tu Madagascar a subal, itiza i zumaay a subal milingiha’ tu dadiw sa, mataneng ni calaw ku kawaw isaw, itiza satu mihalhal haca amalacacay ciniza amasunanam tu a maazih ku Taywanay a pangcaha atu tizaay nikauzip, u lalangawan nu binacadan malecad tu ku nikauzip.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
* nasulitan ni Sabak Tutuy i 2019 i tiza i Hupu a niyazu'
pangciw

pangciw u kamu nu Sakizaya, anu yakiw nu Lipun.  

## kakiliman
mimali tu pangciw u masakaputay a nipimali, sainayay a tademaw a sasiwaay tu tusaay a mimaliay i cacayay nu mamaliyan mimali. anu mipangciw tu ku mimaliay izaw ku midakepay izaw ku misimaway, anu midakapay matineng mimalit tu nipiwait tu malit maasek, anu makaasek maduba tu sakatukuh i sakasepat a 壘包, mamin dubaen tu katukuh i sayaway nu nipimalit cacayay kuni kaalaan nu mali; u misimaway maadih tu mali matineng mikiling tu dadakepan tu mali sisa yamiasekay tu mali madakep ci niza nayay tu. matatemec hen, tusaay a mimaliay malaliyun mimali atu midakep atu misimaway, sakasiwaay (nu wawaay kina enem, nu masakapahay kina pituay ) anu cima ku yadahay a nipimali kuyza ku kata’. anu siwaay hen kuni pimali maleca kuni malian, muliawaca hay nika katukuh tu nika tademecan tu kata’. misasengiay tu pangciw u leiciw.

## nilacul

### laylay
u sasakamuwan tu nu mali,  izaw ku kamu tu nu nimalian sa musaliwday a mali,  nu Amuhuan a kamu nu wawa a sapilatlat. u nikingkiwan tu mihcaan sa, alaw katinengan u mali atu u saliwday a mali namakayni i dengciw. 1834 a mihcaan, Amuhuan nu pusidung tahkal ku cacayay a milatlatay a cudad, sakamu sa tu mali nu latlat, caay kalalucek ku nisulitan tu wayway. nu Amuhuan a hitay ci Abner Doubleday salucek sa misalucek tu mali tu sayaway, nika caay kalucek musakamu, tina kawawan tu sasakamuwan caay kalalucek kina kamu, sisa nayay i laylay a cudad kina kawaw. 1845 a mihcaan, Alexander Cartwright misulit tu cudad nu latlatay, sulit saan tu nisulitan, yadah patadengaay kina malian tu sayaway kyu malucek, tina kawaw tu sulit izaw ku lucekay sa, u sakanamuhan tu nu aydaay a tademaw kina latlat tu mamalian. 1846 a mihcaan, sayaway malingatu misasulit tu sapimatademecay a nipimali : New York Knickerbockers atu New York Nine；matademec i State of New Jersey a Elysian a mamalian. 1865 a mihcaan namakatimul malalayis satu mamin sa, namakatimulay a Amuhuan a tademaw izaw tu ku masasudemec tu mali, i mamalian nu Amuhuan katuud ku nu nakamuwan tu mali. 1869 a mihcaan, sayaway nu mimaliay mapatideng ku ngangan han tu  Reds Hall of Fame hosts Vintage（u ngangan niza ayza Cincinnati Reds）. Amuhuan izaw ku nipisalamal tu nu dumaan a mali tu nu Amuhuan,  caay kalecacad ku mipisalamal, mahida nu sapaday a mali.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
* nasulitan ni Lisin Kubung i 2019 itiza Sakul niyazu'
* wikipayke-棒球
pilipayan aku

u tatanga han nu maku 「u pilipayan nu maku 」.



## kakiliman
一大早，太陽就高高的掛在天空上，從陽臺望去就能知道今天是好天氣，趕快刷牙洗臉，準備出門吃早餐，星期日最喜歡懶懶的過一天，讓頭腦休息。

matapal tu sananal,i papaw tu ku cilal, namaka 陽臺miadih kapah demiad, kalamkan satu misulac mialulu, milasul tu tahkal a malanam, pilipayan maydih kaku a makasic ademiadm,pahanhan ku tangah.



## nilacul


## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan

* nasulitan ni Lisin Kubung i 2019 itiza Sakul niyazu'
pilisinan

## pilisinan(豐年祭)

cacay a mihcaan kinacacay pilisin, pakalimulaken kami tayni. katayni ku sakapahay a selal nu niyazu’, saicelangen nu mita mudadiw musalukiyaw! hay ha ha hay! hizan nipilunguc niyam, malubicay kina mihcaan, izaw kuni patungus niyam tu tahka, mudadiw tu nu mapalaway, musalukiyaw tu nu mapalaway, mikukay tu nisabalucuan namu.

musaliyud tu kami, makakitin tu kami musalukiyaw, malalitin tu ku balucu’ atu lima’. i sananal, masaupu i sawalian, muzikec tu papah nu tayu’, pasaksaken tu papah nu paza’, na katayni mukan tuni patahka. awza! awza! awza! ayza a demiad saliyuten niyam musalukiyaw, mikukay tunipisikul nipidiput namu ayza a mihcaan.

i kalahukan, masaupu i taluan kami. muzikec tu papah nu tayu’, pasaksaken tu papah nu paza’, na katayni mukan tuni patahka. awza! awza! awza! ayza ademiad a saupun niyam ku masakapahay nu niyazu’, tasandep sa musalukiyaw, sapaka sipatelaw ku uzip nuhni, u sapitules tuni kalpacaw amidiput tu niyazu’.

i sansandep, amasaupu i putah kami, muzikec tu papah nu tayu’, pasaksaken tu papah nu paza’, na katayni mukan tuni patahka. awza! awza! awza! u selal, isu kumi awaway sa, icelang icelang satu ta demidemiad.

miawaw ku kapah nu selal i cacekulen, suni’ nu tubtub tulu ku haymaw tusa ku kalamkam sa u amasaupuay, tabaki kalamkam kuni pituktuk sa u masaupuway ku tatama. musakamu ku tumuk a malalikit tu sa, keliden nu tumuk ku binawlan, kukay paymihcaan malubic kuni paya’ ni Malataw.

na balucuan niyam, patungus tu tunuz da’dac bila’ epah atu niadupan, na malataw pialai. icelangay a uzip ku selal musalukiyaw tu malikuda, u layun nu ngiha ku dadiw nu tatayna amibetik, sakanamuhan nu binawlan ku malalikiday a demiad, sisa milunguc tu di’tu nu tapukuwan, diputen pasamataen ku uzip nu binawlan.

maahemaw ku dadiw tunu palaw, mahaymaw ku culil. sasukapahay nu di'tu, amiteka tu ku lisin, saahemawen nu niyam ku suni' amibetik, mihalhal tuni ka tayni nu misu, tulisen a mudadiw tunu kanamuhan nu misu. milunguc tuni pasepi nu misu, pasakapahen tu ku binawlan nu binacadan, caay ka uning ka lilac ku uzip atu balucu' niyam, maydih a litinan nu di'tuay a calay, muculil i tatengaay a zazan nu di'tu.
pituway a la’cusay a nananaman pakaselep itisuwan tu 鈣質

## pituway a la’cusay a nananaman, pakaselep itisuwan tu 鈣質

u 鈣質 hananay sakaydihan nu uka’ a tuud, nika aydaay a tamdaw caay kataneng tu 鈣質, aydaay a tamdaw u masimsimay uyda dada nipinanum tu buling atu sieyyoay a kakanen, nika i nikaudip nikananam, amausep tu鈣atu udip caay pakaala tu鈣,Cayna健康醫療媒體「丁香misaydang」idau ku pituway a la’cusay a nananaman pakaselep itisuwan tu 鈣質.

### sakacacay: ahcid ku nikan
u cikah nu ahcid namakayni i 納元素, u 納元素 atu nipiisi’ tu 鈣質 idau ku sausi’, anu nikan tu enem a 克 a cikah, amuisi’ tu sepatay a bataan katukuh tu enemay a bataan a 毫克 a 鈣質.
WTO patutud tu kamu tudemiad nikan tu cikah lima a 克,atu walu a lasubut a 毫克 a 鈣質,anu caay kataneng ku 鈣質 yadah ku nikan tu cikah, amausep tu 鈣質.

### sakatusa: caay kaydih mukan tu lami’
u lami'(u landaway a lami’) idau ku yadahay a 鈣質，atu eyyo malecad tu 鉀,鎂,維生素C, kapah mipadang tu nipicunus tu 鈣質.
patutud tu kamu kapah yadah ku nikan tu 菠菜,油菜,芥藍,韭菜 atu hanayasay.

### sakatulu: tadayadah ku nikan tu basis
katuuday a tademaw nipisimsim tabaki’ay a uga’ a kabi kapah micunus tu 鈣質, nika tadayadah ku nikan tu basis atu buting, anu tadayadah ku 蛋白質, u 鈣質 a 吸收率 maselep tu, anu yadah nipiisi’ amausep ku 鈣質.

### sakasepat: caay kataneng ku nipinanum tu buling
anu cacay a lasubut a 毫升 a buling idau ku cacay a lasubut idau ku sepat a 毫克 a 鈣質，nipicunus tu 鈣質 yadah, anu minanum tu buling idau ku 乳糖不耐 atu caay kakapahay a bituka, sumaden ku nipinanum au 優酪乳.

### sakalima: caay kataneng ku nipilatlat tu udip
milatlat tu udip kapah micunus tu 鈣質 nu uga’, patutud tu kamu tu demidemiad nipilatlat tu udip tulu a bataan a sasulitan.

### sakaenem: miusep tu kakanen
anu misaadidi’ mukan amausep tu sakaydih nu udip a 鈣質, amangalep ku la’cus, amila’cus aca tu i labuway nu udip a simal atu nikaduduh tu lineng, mila’cusay tu maminay tu udip, u eyyo caay kalecadcad.
sisa amana kaw icelangay ku nipiusep tu nikaba’ket, anu miusep tu 熱量, nika piyadihi micunus tu 鈣質.

### sakapitu: kai’ sa pacilalan
u banges anu mapacilal kyu mala 維生素D, u 維生素D kapah mipadang tu udip nipicunus tu 鈣質, patutud tu kamu pacilal tu demidemiad tusa a bataan a sasulitan, nika amana kai’ teban nu kalahokan tabaki’ ku cilal amana katahkal, kapah mipili tu caay kaicelang nu cilal, malecad tu sananal atu mamin malahuk.

7種壞習慣 讓你缺鈣

鈣質是骨骼需要的重要元素，但現代人普遍鈣不足，一般人想到的可能只有多喝牛奶和吃營養食品，其實生活中的一些習慣，會讓你流失鈣或讓身體無法有效利用鈣，中國健康醫療媒體「丁香醫生」盤點7種讓你缺鈣的壞習慣。

1.吃太鹹
鹽的鹹味來自鈉，鈉和尿裡排出的鈣有關，
每吃下6克鹽，就會排出40至60毫克的鈣。
世界衛生組織建議每天鹽分攝取量為5克，每天應攝取鈣800毫克，若是攝取鈣不足又吃太鹹，就會造成鈣流失的問題。

2.不愛吃菜
蔬菜（尤其是深色蔬菜）富含鈣，還有鉀、鎂、維生素C等營養素，能幫助鈣吸收和利用，建議可多吃菠菜、油菜、芥藍、韭菜、花椰菜等。

3.吃太多肉
很多人以為大骨湯可補鈣，但若經常大魚大肉，攝取蛋白質過多，鈣的吸收率反而會下降，加上尿排鈣量增加，就會鈣質缺乏。

4.喝奶不夠
每100毫升的牛奶中有104毫克的鈣，補鈣量相當豐富，如果喝牛奶會乳糖不耐或胃腸不適，可以改喝優酪乳。

5.缺乏運動
運動可以增加骨骼對鈣的利用，建議每天至少運動30分鐘。

6.減肥節食
節食會對身體攝取鈣質、吸收和儲存造成不良影響，
還會影響體內脂肪的燃燒效率，傷害整體營養均衡。
所以不要用極端節食方式減肥，若要限制熱量，也要注意補鈣。

7.不曬太陽
皮膚接收紫外線後會合成維生素D，維生素D可以幫助身體吸收鈣，建議每天曬太陽至少20分鐘，但不需在正中午陽光最烈的時候出去，可選擇沒那麼強的早上或下午。
puduh

## puduh
u puduh ku kanen nu alem.

### u zuma a kamu:
nu Hulam:螞蟻

nu Amilika:ant

nu Lipun:アリ（蟻、螘）
puduk

## Puduk 陶壺

malatal misabunun ku Sakizaya , u misanga’an a puduk sahetu u sakiladay a mauzip, u sakilisin atu sakalingad a lalusidan. matu u puduk u sapilalum a lalusidan, izaw tu laday maalaw kuni kacipinangan nu Sakizaya a puduk; u kulan i u sapitangtang tu hemay, u pala’niza mikipanahal tu pala’ nu puduk, kakahad ku sibu, kakahad ku tlanguyusan inayi’ ku bilbil; tatulunan i u sapisahakhak tudungay tu u mahud a lalusidan, nu tusaay a kulan ku sapisanga’, sala’ed nu sibu’ izaw ku tepung, sakangaay milukluk ku nanum i laenu macakat ku lahud, masahakhak ku tulun a belac, nu tu’as pisatulun, uni tatulunan ku sapitangtang. izaw hu ku luma, u diwas hananay malu sapisalisin a lalusidan, u bacu nila tulu ku katatingluh, pasilaenu han minengneng masasikak, izaw ku masasangkakay.

mahica ku pisanga’ tunini a puduk saw? u kamu nu babahiyan nu Sakizaya, sepat ku lakat nu kawaw, miala ti suta’, misadita’, misabacu tu sasangaen, mituduh. miala tu suta’, mikilim tu kuetengay, mamangay ku suta’, mikilim tu kuetengay, mamangay ku masa’ataday a suta, pili’en hu ku ’asad a mibalah, ta alaen ku sakutuy mipekpek, basbasen tu nanm hay kueteng, matatudung ku kacipenat nu suta’. misabacu misanga’, i ’ayaw alaen kuya kuetengay a suta’ mulicen misa kimulmul matu u , kilimen ku malecaday u bita’ul a bukeluh malu palena’an tu pala’ nu puduk, uya misanga’an misakudepi’ a kilang ku sapipekpek satikutiku han a mipekpek mipatatudung tu kibetul, tahiza kasabacu tu puduk, ta misungila tu tanguyusan, satata’aken samimingen, maedeng tu patanginga’ han tu malupitatuyan. mituduh satu, masapuduk tu ku misanga’an pahayhayen hu a mi’icang tu pangkiw nu bulad, ta mangaay misatapang a mituduh, mikilim tu bangcalay macidalay ku demiad, miala tu eli, lungulengus, u asisiw nu panay maicangay a alad pacamul han mitamek a mituduh, sademiad haludadaya 24ku tatukian, luetim ku kahengan ku puduk nu Sakizaya.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
wikipedia nu Pangcah

台灣原住民族歷史語言文化大辭典

黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。

達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。
pulung sausi ku tademaw nu Taywan Yincumin

## pulung sausi ku tademaw nu Taywan Yincumin

### [[tademaw]] nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2017 a mihcan 11 a bulad

### tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2017 a mihca 10 a bulad

### tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2017 a mihca 9 a bulad
pungyu

pungyu (Hulam a sulit: 小黑鬼)

Cidungecay

i nu sasaan nya Sipiledacay buyu’ sa, izaw kya sidungecay hananay kaitizaan, u pilisinan nu Sakizaya i tawya henay, u kasasualiwan nu pabaway atu sasaay i tiza, saka icelang nu mapalaway itiza misalisin, sisa u mapalaway atu tumuk a dada’ ku tanengay talabu i tiza, lacus sizumaay sa ku cimacima talabu, u saka lacus saka uzip.

sumamad i tiza ku mapalaway misalisin, milunguc misaudad, atu milunguc tu saka kapah nu demiaday a lisin, i tini ku pasalisin tu kalu kawakawaw nu niyazu’ a kapah ku kalecapu nu i niyazu’ay, tatikedasa i sasa nya sipidacay kya Cidungecay a kaitizaan.

hinisa ku tumuk nu Sakul ci U cin san(吳清三), i tawya izaw kya masabelengay lumeni’ay ku banges, punelay didi’tu tu azihen misimaw na lala’ i tini(Cidungecay), sipangngan han kina di’tu sa pungyu han, damsay nika mapadakiyay sa, caay picapi tu tademaw, kidem sa i batad miazih, misa culiculil.
pinacadan a ademiad

## pinacadan a ademiad

### (一)原住民族日在1984年8月1日,強調原住民族
unu 原住民ademiad iniay 1984 a mihcaan waluway abulad cacay ademiad ani patideng告知u pinacadan a angangan sayaway mueneng i tayni a tademaw , u sapakatineng tu itiniay a tademaw kiyu iwaluway bulad 

#### (二)所以要族人知道,要站起來,為8月1日是原住民日
cacay ademiad nu pinacadan patideng tu numita ku原住民日akawaw sakaku , 

sisa katieng ku pinacadan
pulan

## pulan

### u sulit nu Hulam
松林部落

### u siwkay nu niyazu'
i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu pulan. u kasalumaluma’ nu pulan sa, 147 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 521 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 496 ku tademaw, pakalatu 95%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  25 ku tademaw, pakalatu 5%.

u kasabinacadan, Sejek(Seediq)80%, Tayan(Tayal)10%, Yuwatan(Bunun)3%, Taluku(Truku)1%

### u niyazu’ nu Sejek(Seediq)
u niyazu’ nu Sejek(Seediq) kuyni, katuud ku Sejek(Seediq) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun), u Tayan, u Taluku. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw mueneng itini.

### u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

## u cidekay nu Taywan Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

### tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2017 a mihcan 11 a bulad

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網

原住民族委員會全球資訊網統計資料

台灣原住民族資訊資源網
pwakih nu yuanmintay sinbung

**pwakih nu yuanmintay sinbung** 

## lacul

### ngatu cacay
u sasakamuen naku ayza uyniyan u pwakih atu hinapelu’ tini i niyazu’, mihmihcaan cacay a bulad, uyniyan u lucik(芒草) atu u penen(蘆葦) sa sipunistu hang iniyazu’ay. mahizaay kyami nu lucik a mahiniay pwakih han numita u Sakizaya. sa iteluc sa nya u dunges nu teluc kyami. sa u mahiniay kyami u hinapelu’ hanumita. u mahiniay pwakih hinapelu’ hamin sa kapah hamin misalami’en. hang, u tatenga’ay u sakapahay a youci(有機) a lami’ ku mahiniay, caay pasapayui, caay padameki. sa lapalangaw han itiza u langat. tini i laku i ulaulangan, mahmin nima ku mahiniyan u lucik atu u penen. hang, u niyazu’ay kapah miala. hang, i cacay a bulad malingatu sa, itini i teluc nya lucik kyami. sa sipunistu sa mahiniay u punis sananay, u pwakih hanumita. sa u niyazu’ay sa kelid han pataluma’. iluma’tu amipuci’. amiala tuyniyan u pwakih. pwakih hanumita, u芒草嫩花 hananay. u penen sa, u 干真 hanu Hulam.(1’20’) hinapelu hananay sa ya dungec nya lucik, i waluay a bulad a dada' izaw u pwakih. sa a caliway tu kuyza a bulad sa, inayaytu. asibalutu mahiniay u tingting hanu mita. u tingting hananay u 芒草花, u sangelacay ku kulit kyami. u tingting hanumita kapah sa sapiasik amisanga' tu asik. u lucik sa u 芒草 sanumita. amilucik kyami itawya kyami, u lapac sapakan tu katalalan(牛). yu caayhenay paluma' u 牧草 kyami, kakanan nu katalalan. sa amilapac saca kita, anu milapac kita kyami sa, amihaymawtu kita. samisenad tuniyan u lima nu mita kin lucik , u papah nu lucik. a sakilima(戴手套) kita.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
sakasitangah nu Sakizaya

nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1

yuanmintay sinbung 芒草嫩花 2014-10-13 Sakizaya TITV 原視族語新聞

sakilima: 戴手套，saki--與族名Sakizaya有關
sabato

sabato(撒法度祭祀廣場)

## kakilimaan
i kaliking sohong sapicumud i ci widiyan, sabawcacay ku bangu a dadan, namakaamis tayda i timus ikawanan nu dadan, iayaw nu ciwidiyan a cacudadan, idaw kuni patideng tu salisinan sabatu sapikining tu pituway a tumuk.

## nilacul

### 起源

Baetu  u kamu nu Sakizaya, u sasalisin a buyu i sauwad nu sakidaya sabatu han, u imi sa, i sasa nu sauwac tanu batu sa. Sabatu hananay u tatabakiya a baetu masilat, yasasalisinan sabatu u sasalisidan nu ci winiyan a niyadu, u sakidaya a tamdaw masikad tu baetu, u baetu ani’tu patidaku, ina sasalisinan hanu baetuen misilad, u sangaw nu niyadu’ay atu di’tu, patineng tuni simsiman.

### 啟用儀式

Sabatu u salisinan nay i tusaay a malbud walu a mihcaan mahamin sangaan,  sakidaya i tusa a malbud siway a mihcaan cacay a mulad samaw tu pitu a demiad, misalisin na panganga tusa tu amihcaan atu napatideng tu sasalisinan, uyda a demiad binawlan mipacuk tu tusay a pabu, pasimel tu titi, ina sasalisidan patideng hidan tunu cacay a malbud walu a lasubu pitu a bataan walu a mihcaan nu takumuwan a kawaw(kaliyawan a kawaw) u sakidaya masibek, papina-ay  mueneng i kilay a mukelal nu tipan satimulan a tudi, ci widiyan a binawlan maluyaluy milakuud tu sauwad nu ci kasuwan atu talawadaw, miduduc tu sadipasan maytimulan mulaliw, makatukuh satu i ciwidiyan. ci widiyan a niyadu, a mikining tu papituway a tumuk, patideng satu tu baetu a paya atu sasalisidan.

### 八顆巨石

Sabatu a sasalisidan walu ku ni patideng tu tatabakiyay a matu, mabali’, malamec, lecuhan, matuduh, kasikad, malaluk, madimel, kadihiyi, ina sapitulun nama kayda i buyuay tuluway a kalimucu nu pildac ani pasubana.
sabak

## '''kakiliman'''
## '''nilacul'''
## '''nayihekalay'''==== sabak

## ''1:sabak:u biteliaya a tipus''

## ''2:sabak:ngangan nu tademaw''

## ''3:nakungkuwan nu Sakizaya:''
inaa:yaw misanga’ay tu pulung nu tapuku Di’tu tu misalisin patahkal namakayza  I  lala’  tu cacay a tatama ci Butuc atu tatayna ci Sabak, balakikuheni malaacawa,katuud ku wawa nuheni  masabinacadan, malakakawsan tu nu Sakizaya.

zayhan namakalala’ ku heni tatusa, kyu u Di’tu nu lala’ nu Sakizaya. zikuzay tu a wawa patatenga’ u namakayzaay i lala’ ku kakawsan ita sa, saicelang sa misebeng tu lala’, masikaz tu lala’, sa’tim tu lala’ u mipatizengay tu binacadan nu Sakizaya.

itini u micapiay tu bayu a enal, sikamu hakay u ayzaay a kakitizaan nu Kalinku Tuwapun, u kakawsan ita namin kahaminan nuheni mukan a lalacanan nibakahan itiza masabuyu’, kyu Nalalacanan han pangangan, nakamuan itini malangangan nu lalangawan nu Sakizaya.

4:u wayway nipalumaan :

1:mitabi’:ca/ca’ken ku lala’ pananum mikwapi atu muwamu’

2:pasabul:sakapahay a Sabak sasabalangaw, ku mi biteliay a sabak ,sa tabun i bawti tulu a demida,sutat hantu anu si ngipen hilhillen henail pakatadaya tu ngipen, tadaya ku ngipen si papulsak hantu i umah mi sasapul, talakaw tu ku sapul kelut hantu tu sakelut si pabeli ci Sabakan is sabak tu misa na nulai panani 

(misananul :caay pakeliw mipaanip)
sadingsing

**sadingsing(春天、春季)** 

## sapuelac
sakacacay a puu' nu cacay a mihcaan a puu', izaw sepat a puu' cacay a mihcaan. izaw tulu a bulad cacay a puu'. u sadingsinga a demiad sa, sienaw tuway, malingatu tu ku di'ku.

## namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan

Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-春天
sa pangangan nu i Taywanay a pinacadadan a saculil

## sa pangangan nu i Taywanay a pinacadadan a saculil
namakay 1984 a mihcan i taywanay a pinacadan misakaput tu kingli a 促進會 sapangangan nu pinacadan ani culilan i labu nina sapi yukiu ani culilan sapi sumad tunu i aayaway nu kahulaman a 山地同胞 hananay a i hekalay a hulic. sapa sukas tunu nanutuasay a lalangawan atu sapa sukas tu ngangan nu niyadu`. sadikuday ani culilan i 1994 a mihcan waluway a bulad cacay a demiad. pakayni i nisanga`an nu 國民大會 tu kinpu pacunus tu hulic nu cudad u 山胞 sumad han mala 原住民. sapi nu satalakaway tuni culilan pangangan nu pinacadan. kyu i 2005 a mihcan enemay a bulad sabaw lima a demiad masanga` tu nu miulicay sapikining atu 節日實施條例, ani cudadan, pahecek hantu i waluway a bulad cacay a demiad u yincumin ad kuyniyan a demiad.
saicelangen Sakidaya

cacay a lasubu idaw ku pitu a mihcaan siwaay a bulad cacay a demiad ayda

ayza madabal manikal, sakasaan a patakus ayza a demiad

tada madabal mulkal sisa maydih tu kaku a mabi

u sakacaayay aku sakapawan sa tayni i 新社

mibetikan sa dapiinan nu bayu

cacay kya kilang i tiza

isasa nu litung izaw kya micitekay a talungan

pakabahka tu tademaw pakasingi saan

i kadideng izaw ku minanaman niyam tu dadiw
sakaliwhan nanay ba’tuay

muliyaw mulekal a subal “Easter Island” sa, idaw ku 887 kayadah nu sakaliwhan ba’ tuay maala ku mata nu taydaay miidangay pasu mikinkiway a masasaydanay, idaw ku tabakiay atu adidiay sakahida u tangah nu tademaw, laklak sa i nya subal, idaw ku kamu u Moai a ba’tuay sa, labuay ya Ahu Tahai, Ahu Akivi, Rano Raraku atu Anakena Bay ku masaupuay.

ya ba’tuay sa u i pabaway nu udip sakaadih, u duma sa yadah ku mapasilacay tu i sepatay a depah sakatalakaway atu masatanayaay kakitidaan, misulikul tu ba’yu, ya ba’tuay satalakaway sa, idaw ku pituay u duma sa makaala tu cacayay a bataan nu depah, u baket nya ba’tuay saahemaway idaw ku tusa a bataan nu 噸, u duma sa makaala tu siwaay a bataan nu 噸, nika u sakabaketay sa tada makaala tu tusaay a lasubu nu 噸.  

idaw ku situpelay tu sumanahay a ba’tuay, adihen kya ba’tuay sa sulecad sa tanaya’ ku bihid, tanayu' ku tangila, i labu' maselep ku mata, u i labu ku dais, talakaw ku cihek, u ngaduy sa masalikakuh kapaadihan atu wayway nuheni sa katinengan idaw ku saketunan. u dumaay a ba'tuay idaw ku nilaculan tu mata.  

u sakay tina ba'tuay sikaidaw sa, ya mitesekay amin yadah ku nu dumaay a kamu, nika u sikaala nu imahidaay henay a tatapangan sikasengian adihan,zayhan katukuh ayda sa nayay ku sakalucek, pasu i subalay a binacadan caay pakasakamu tu i mahidaay.

cayay kau ina sakaliwhan a ba’tuay a dada, ya muliyaw mulekal a subal sa u tuudtuud nu i tidaay u duma ku bangcal nya kakitidaan, cayay kaadih nu enal, u midangay a katalalan atu subayu tacuwacuwa misaungay nayay ku mikuwanay, ya talakaway silamalay a buyu, idaw ku makay labu’ay nu taku, u sakangaayay nu tademaw a tayda miidang a kakitidaan.
sakamuan nu teban nu cilal

**<big>sakamuan nu teban nu cilal 日心說</big>**

## sapuelac
namakay baluhay a ziday時代 a sulit

### ngatu cacay
i ngadcan cacay lima sepat tulu a mihecan limaay a bulad tusa izaw ku sepat a demidad tawya a demidad, cacay kya matenesay tu mudeku amapata patayay tu a babalaki mutaenang tu,  nikasa u mata niza matumes nu kaka singali han, malecad tu muhal tu tuycanan hakiya. 「iniyu tu ku cudad, iniyu tu ku cudad！｣ cacay kya talakaway a tademaw tu nu tuwa’ sa, u duba’ dida micumud, padeng han niza kya cacayay a cudad i lima nya babalaki, caytu pakasa pinang ku mata niza miazih tu tuud,  lablab han tu niza kina matenesay tu a halhalen a cudad, mala kuwit tu cacay a tatukiyan,  tu patay satu kya babalaki. ina babalaki hantu wizaan kya miusinmung nu 波蘭 mikingkyu tu tapuku ci Kepayni . ina cudad tuy nyan sa nayni ka balakiyan nida misa icelang mi sulit caay kama lalawpes a cudad---«天體運行論». ina cudad caay kaw kala cudacudad kina cudad, wizanan kyami u sapiltiyk tu tu sipatelaway a cudad.  ilabu nina cudad sa sapasubana’ tu nu i akakalayan nanay a nikazihan, patideng tu baluhayay a kamu nu kalalayan«日心說».    

### ngatu tusa
hinin nikepay niapadubana’ tu niay a niazihan：「unu maku a nipiazih tu kalalayan sa u malinengay ku lala’｣ u lala’ hanca malineng ciniza sa, idahenay ku zuma a nikalineng ciniza tunida sa u masacacayay a bunac. hatinyay tu a bunac sa u teban ku cilal usa ipabaway ku cilal, malecad tu midiputay tu katuuday a wawaan sametek hanni Kepayni patudu’musa kamu u teban nu kalalayan ku cilal, u muliutay amin ku bunac tu culal malineng, belih han niza ku cacayay hea a malebut ku «ukamu nu balucu’nu lala’» .   

### ngatu tulu
ina cudad tuyniyan nay ayaw nu tuluay a bataan a mihcan mamin tu sulitan ni Kepayni, nika matalaw a belbelea nu kyukay kyu, caay katalul patengil tu katuuday. namahiza satu u cabay tu kupataduway, tu ama patapatay tu ci Kepayni sa tiya tahekal. tatenga’, tahekal satu kina cudad sa, kasenun sa mabuaw amin ku katuuday. makaazih ku hungti nu 羅馬 a kyukay sa, mabilbil tu sakamu satu：「anu tatenga’ u bunac kina lala’sa, wizaan u nakamuwan itiza i « sysyu » sa acay tu kasingalih hinui lala’ay kya i. ｣ sikasanani kata hekalan nina cudad malawa’ nu kyukay caypatahekalay .nika u tatenga’ay caykaw papa tayyn, namakayza kya unu hekal anikingkyuwan sa lingatu satu i singaku a cacu dadan mapatahekal.            

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
日心說

nabelihan ni Nuwatan o Kumud 2018.03.20
sakauzip a dadiw yadah ku kasasizuma

sakauzip a dadiw yadah ku kasasizuma

## nilacul
malatusa ku dadiw nu Sakizaya, sakauzip atu lisin.

sakauzip a dadiw yadah ku kasasizuma, izaw ku malalemu'ay dadiw, sapingaay tu ngelu'a dadiw, patawsiay a dadiw, paulicay a dadiw, mabulahay tu kakawsan a dadiw, nu masakapahay a dadiw. sisa, dadiw, mangaleb mapulung mudadiw, u pipatahkal tu i balucu'ay nu binacadan, u sakakapah sakazahkez ku dadiw hananay. u tademaw sa maluk tu mudadiw tu, u dadiw sa milihiza tu kawaw kalamkam mahaymaw, mibasaw tu ngelu'nu malukay, macunus kalamkam ku kawaw pahezek.

## namakayzaay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考來源)
sakidaya

sakidaya(撒奇萊雅族)

Sakidaya, sakiraya sa ku Pangcah, sukizaya sa ku kaliyawan. i cipawkan a niyadu u sakizaya kami sa, u i sakulay a niyada, u sakidaya kami sa.

## 背景

u sakidaya, naytida i kilay a bukelalan u tungus mahamin ku kalisi, kaliku naw kilay kungangan, nama kayda kiray ku ngiha. Sakizaya a sulid hicasananay cay katinengi ku imi, matineng dada’ caykapapina kya tamdaw, u kamu hanu sakidayan. u kamu nu sakidaya atu natawran, pukpuk, lidaw, cikasuan a pangcah caykalcad, ina tatusaay caykalcan ku kamu, a hica saw masasakamu. Tiwai sain tayda i niyaniyadu’an mipalita mikilim, kasumamadan u sakidaya a niyadu’ nay tida i kilay a bukelal napatideng tu cacay a bataan tu niyadu.

## nadipa'an (歷史)

kasumamadan u sakidya cay pilakuid tu kalinku a mukelal, namademec i kaliyawan na malpacaw, caykaw sakidaya a, tayda tu i bukelal nu kalinku, i kadipunan namulaliw ni pakaluken atu namabalad, sakidaya mi lakalak malimaday itini i bukelal sa, namahida idaw tu ku taydaay i duma a bukelal malimad. nu dikudan cacay a malbud siwa a lasubu siwaabataan a mihcan, u sakidaya a tamdaw, malingatu tu mikilim tu lalangawan a patideng, i tusaay a malbud sepatay a mihcaan muculil a pangana, nama hida i tusaay a malbud pitu a mihcaan cacay a bulad mapangangan, mala sabaw tulu nu yincumin.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan

1.^ "撒奇萊雅族"[1], 行政院原住民族委員會, 2016年05月14日查閱.

2.^ 新聞：王貝林、羅添斌、花孟璟，《原民第13族 撒奇萊雅族今正名》，自由時報，政治版，2007.1.17

3.^ 網頁：潘繼道，《被遺忘的「奇萊」──「沙奇萊亞」歷史溯源》，沙奇萊亞族Blog，2005.4.22

4.^ 首頁：李秀蘭、賴珮瑄及學生16位，《消失的奇萊族》，北昌國小[3]，2005.2.24

5.^ 論文：陳俊男，《サキザヤ族（奇萊族）の民族認定》(日文)，國立政治大學，2005.5.30
sakubuy

sakubuy(女性半遮布、裙子、女用圍裙)

u nu tataynaay a zikuc, isasa'ay a zikuc, u sukun nu tatayna. nasanga'an nu dawa.
sakatalawanay a aadupan nu niyadu’

Where the Wild Things Are nu Amuhuan a kamu, sakatalawanay a aadupan nu niyadu’ nu Sakizaya a kamu.

## '''kakiliman'''
《sakatalawanay a aadupan nu niyadu’》(Where the Wild Things Are) u misulitay ci Mulisis·sangdake i 1963 mihcaan patahkal tu misulitan nu wawaay a nisulitan, 2009 mihcaan pasadumaen tu aadihan nu iga 《sakatalawanay a aadupan nu niyadu’》. 《sakatalawanay a aadupan nu niyadu’》u nipacakay kina cudadan makaala tu 1900 aemang a cudadan, i Amuhuan pacakay kina cudadan makaala tu 1000 aemang a cudadan.

## '''nilacul'''

### '''nu makaylabuway a kungku tu sulit'''

## '''namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan'''

* wikipayke-野獸家園
* nasulitan ni Lisin Kubung i 2019 itiza Sakul niyazu'
sakul

## sakul(茄苳樹)

sumanamanah ku kulit nu sakul a kilang, nay Taywanay ku lalengawan niza. mangaay mikisaepi’ i sasa tu lalud, u Kinus nu sakul caay katalaw tu suemetay. Sisa, sipisaluma’ atu alusidan nu labu nu luma’, mangaay misanga tu cibal a balunga. Ayzaay a Cepu a niyazu sa, ”Sakul” han i tawiya ku ngangan. itini mapalita ita kanamuh nu Sakiza tu sakul a kilangan.

## 洪水傳說

i kungku nu babalaki, ” Manaup ku lala’ amin, mikalic ku papinapina adiwawa i sakul, mukanan caniza tu heci nu sakul, papah atu pudac ku saading tu sienaw. pakapinatu a mihecaan sa, makelahtu ku nanum, tabakitu kiya adiwawa, maepud caniza nay sakul a patezeng tu niyazu, u tatuasan nu Sakizaya kiya adiwawa.” sisa, pisaselalan, iza ku pibaung tu sakul a kikangan, sakacaay kapawan tu pipauzip nu Sakul a kilang.

## 歷史

Kalalaisan tu ”pibulaw nu kuwapi(割耙) tu Takubuwa” sa, Sapauzipan ni Kumud. Pazik tu binawlan sa, palaliwen niza ku binawlan, ciniza ku misiayaway a mingayaw. Malepel satu ci Kumud. Pazik atu acawa niza sa, pabaluden i kilang a micikcik, mukan ku kuwapi tu titi niza tangasa i kapatay. u acawa niza sa, tebanen a miemec tu sakul, sakasaken nu kuwapi, papizizawen ku Cikasuan, Natawlan a binawlan, Mahaen ku kasimelangan nu kawaw i tawya.
salaluma'

## salaluma'
u sulit nu Hulam：結盟

達固部灣戰役始戰日暨與噶瑪蘭族結盟140年祭祀禮

6/16 星期六 7:15 集合完畢

1.請自行攜帶雨具(雨傘、雨衣、雨鞋、簑衣等)

2.狂風暴雨照常舉行(cipaka musangsang)

3.遇雨在野菜市集棚下集合
sakul a di’tu atu lisin nu kilang

paylima a mihca sa papaselalan nu sakizaya a niyazu’, mahezek ku 12 katukuh tu 15 a mihca sa u piselalan nu wawama, namahiza paluma tu bitunay i liyutu nu niyzau’, u papah sa u mikulawitay a ceka, malulangat sapidiput tu niyzau’, kiyu u selal nu sakizaya sa, malulangat tunu niyazu’.

u tatengaay a ngangan nu miselalay sa lisin nu “mitiway” hang, u tengil sa, i tawya i nikabaladan, maenep tu ku uraurangan, u wawa amin ku liwan i pabaw nu tabakiyay a sakul, misapud tu maalulay nu apalu, kuwawi, daedac ku sakauzip, u papah nu kilang atu pudac nu kilang ku paakutiay. u dadiw nu tabakiyay a kilang ku sapakemet tu wawa amin, u ciwciw atu wawa a adupen ku pasubanaay tu sakauzip atu sapaayaw tu tademaw, mapasubana’ aca ku wawa, u pudac nu kilang ku sapisanga tu balunga a mibuting.

nazikuzan tu pina a mihca, makelah tu ku balad, balaki tu kiya adiwawa,taluma’ tu i uraulangan a misaluma’ aca, maydih a mikukay tu mipaayaw niya kilang, kiyu iyu misaselal sa,mitaung aca tu sakul. apalu’ , kuwawi atu daedac,a mala madimelay a kilang nu sakizaya, u suni nu ayam sa,mala ngangan nu sapikuwami nu tademaw.

kilang a pauzipay! tabakiyay a nikaymaw isu, caay kapawan haynisadikud kami. nanu kasumamadan kuni pipupu’ isu, haynisadikud kuni tadiec niyam. u sakizaya na isu kiyami, heneknek sananay paeneng i takubuwan. kilang a pauzipay! tabakiyay a nikaymaw isu, caay kapawan haynisadikud kami.

u pina:ay henay a malebut ku mihecaan, mipupuay tu baki niyam, sakul atu kilang a pauzipay, kahemekan a demiad ayza. u pulung nu wawa niyam, inikelid nu mituduay, mihaming tisuwan. ikawili sipapah nu paza’, ikawanan sitayu’ ku lima, satudud a dadiw, saahemihan patukuh tu nabalucuan.

u berber, u culen, u tunuz atu da’dac, inayayi ku inayiay. masiked i kidu isu, u daesu nu saselal atu kasenengan a cuung. kahemekan a kukay atu mipadaesu, malecad tu misa kimukimulu sanay a lukiyaw, uni pasubana’ nu babalaki tu kapah, milukiyaw tu salais atu sapatudud a dadiw. palitemuh tu tuas, nupina:ay a malebut culilan a zazan, hatiza tu ku tengil ita tu kamu nu tuas.
samukun

## samukun

### u zuma a kamu:
nu Hulam:

nu Amilika:hammer

nu Zipun:'''槌'''（つち）

### u canan ku samukunː

### sapihica ku samukunː

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinenganː

## malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinenganː
salungan

**salungan 美女、少女、可愛**

## sapuelac

### ngatu cacay
salungan sa, u bangcalay a tatayna(美女), atu u limecedan(少女) a tatayna. salungan sa azihen kya kidu nya limecedan. caay kalecad ku namihcaan, caay kalecaday a kanatal, caay kalecaday a lalangawan, caay tu kalecad ku maazihan nu salungan, caay kalecad tu naazih(看法) nu bangcal(美麗). 

nasumamaday a salunga caay kalecad tu ayzaay a salungan. nu Amilikaay a salungan caay kalecad tu Lipunay a salungan. nu Taywan Yincumin sa salungan sa, caay kalecad ku binacadan sa, caay tu kalecad, u nu Sakizaya a salungan, caay kalecad tu nu Tayan.

### ngatu tusa
u dadiw nu Sakizaya sapuelac tu salungan a tatayna sa: aya u papah(葉) kalitang(花生) ku mata(眼睛), tabaki ku udu(屁股), maihza ku ciid(樹枝) nu kilang(樹) ku lima nya salungan. mahiza ku damay(水草) nu nanum ku bukes(頭髮). kapah a azihen ku laway. maylay misakakawaw a tatayna. u Oco(歐洲) a maazihan(模型、看法、審美觀) nu salungan sa, sikapahay a icel nu palamu atu kidu. pibihun tawya salunganen ku tau miazih. i Yaco(亞洲) sa, sanglacay atu lameneng ku banges, tabaki ku mata, adidi' ku cihek atu laway, tusa mata-pudac(雙眼皮). ayzaay a maazihan sa, maydih tu kapahay a kidu, tabaki ku cucu, adidi' ku tatelecan(腰), adidi' ku kuku', tanaya' ku kuku', takalaw ku kidu.
## namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-美女

nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun

Taywan Sakizaya putiput(台灣撒奇萊雅族協會) i Youtube-dadipasan nakulitan ni Yiyang Sayun-原住民的審美觀
sanek nu mukan

**izay caay kalecan ku [[:zh:味觉|sanek nu mukan]]?**

## sapuelac

### ngatu cacay

i sema'(舌頭) nu mita, izaw ku sepat katukuh lima malebut a sipaw(外來語:細胞) nu weilei(外來語:味蕾). weilei taneng matineng(感受,知道) ku sanek nu kakaenan(食物) ilabu' nu laway niyam, patapunu' ku cucuk(刺激) nu sanek. tatenga', u tineng nu mita ku sanek, caay kayadah, u cilemin(酸), sicedam(甜), akenek(苦), ahecid(鹹) atu aledah(辣), lima a sanek dada'. lima a sanek pasaupu sa, sayadah tu ku caay kalecaday a sanek. aninil sa(有趣), caay kalecaday a eneng(部位) nu sema', caay kalecad ku tineng. tinaku: i zicem(尖) nu sema' sa, kapah ku tieng nu sicedamay, i lamit(根) nu sema, kapah ku tineng nu akenek. anu patiza tu waneng itiza i lamit nu sema', caay kakapah ku tineng, anu patiza tu waneng i zicem nu sema', sicedam ku tineng nu mita. 

### ngatu tusa
uzuma sa, u macucuk tu tademaway a kakaenan, tinaku: cupel, caykaw ku sanek kuyza, u cucuk kuyza. u tineng nu mita, aledah atu adada' a katinengan malecad tuway. u aesu' nu kakaenan, caay u sema' mitineng a cacay, malawilaw(影響) tu ku aazihen a tineng, sanek nu cihek, atekak-dawmi', u tiyung nu sema'. anu caay pisanek ku cihek mukan sa, u aesu' ku kakaenan, masumad tuway. u zuma sa, akuti'ay(熱) a kakaenan taneng matieng tu sicedamay, sisa, u dihku atu liedec malawilaw tu ku sanek nu sema'.   

### ngatu tulu
sanek nu mukan sa, u tieng nu namakay cucuk nu besucay(直接) huasei(外來語:化學). lima a sanek, yamayiliu sicedam, ahecid, akenik, cilemin atu siyan(鮮). u zikuzay "siyan", capi a demaid maazih nu kagakay(科學家). sanek nu mukan sa, u icel(能力) nu tineng tu sanek nu tuud, yamayiliu kakaenan, kuangwu(外來語:礦物) atu walak(毒物). u mauzipay izaw tu ku sanek-tineng ilabu' nu laway.

## namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-sanek nu mukan

Researchers Define Molecular Basis of Human "Sweet Tooth" and Umami Taste

Answers to several questions of curious kids about taste

nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun
sanga'

sanga'，u kamu nu Hulam:製作、修理、建造

## tinaku ku kamu u Sakizaya:
(amisanga') malingatu tu amisanga' tu zazan nu niyazu' niyam.

(masanga') masanga' tu ku sakataluma' a zazan nu mita.

(misanga') matineng ci  misanga' tu kakanen. 

(misanga'an) misanga'an tu mukin kuyni a takini'.

(pisanga') sazumaen ku pisanga' tu balulu.

(sapisanga') sapisanga' tu waneng ku salengacay tebus. 

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinenganː

## malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinenganː
原住民族語言線上詞典
sapadatengay tu tamdaw

ayza a demiad waluay a bulad tusa a bataan idaw ku tusa a demiad

i sananal makatukuh i lalangawan a dabek

sidikuc amin tu salunganay a dikuc nu pinacadan

mabirbir tu kaku misamtek tu kawaw nu maku hakya idaw henay ku cayakahamin

u duma satu miedap tu aedapen tu duma a tademaw

mahamin satu ku kawaw

hanca caay kakapah amin

nika malaluk amin sakay lalangawan

manamuh hamin ku balucu’

mana kapawan kita nanu sananal katukuh i labi maluk

mueneng i aawasan mukan tu tabu

silac sa ku nu dikudan niyam

sapadatengay tu tamdaw
sapaiyu,sapayu

## satangahan(主題):
sapaiyu, sapayu

### u zuma a kamu(其他語言):
nu Hulam(中文):藥

nu Amilika(英語):drug

nu Zipun(日語):薬物（やくぶつ)
### u canan ku(是什麼?)ː

### sapihica ku(做什麼?)ː

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考來源)ː

## malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan(外部連結)ː
sapasubana’ nu mapalaway i 2018.01.27

## sapasubana’ nu mapalaway i 2018.01.27
2018.01.27 (sakaenem a demiad nu lipay)

mapalaway putiput a sapasubana’

2018.01.27(星期六) 祭團課程

sapasubana’ a kakitizaan: Taoyuansi- Nimuyaw

mikawaway zimusiw

上課地點:桃園市－慧敏集團總部

sapasubana’ a tuki: 2018.01.27 sakaenem a

demiad nu lipay 1430-1730

上課時間: 2018.01.27 星期六 1430-1730

musakamuay :ci Tuku Sayiun

kungku:

神話傳說:

kadihi nu Bulad Dietu

月神之憫(月亮)

u sasumidang a kungku nu Kumud atu Piya

古穆德與比雅的愛情故事

sakacacay a kungku nu Sakizaya -palaacawa

mikilul nu sakamu nay ama atu ina

撒奇萊雅族第一個奉父母之命結婚的故事

makapahay a sining ci Kumu, matalahad nu taw

表現優異的古穆德受到忌妒者的排擠

caykakapah ku sepi, mabahbah tu nu niyazu’

加上時運不濟，竟然遭到部落驅逐

sazikuzay sa, mabulaw i zumaay a niyazu’

最後窮困潦倒淪落異鄉

caykatineng kita, matebad ciniza, malaheci ku

sapadahi

孰知塞翁失馬焉知非福

manungenay a wawa ci Kumud makaala tu ku nisepi

孝順的古穆德終於翻身

ahican ciniza maala ku balucu’ nu sangulan a lingiw

他如何獲得美女的青睞?

sapusubana’ nu lalangawan:

文化課程:

u canan ku kungku nu bulad?

月亮有哪些傳說?

kiya ku Cilal Dietu ci Bulad Dietu? u canan ku Cilal?

月神為什麼曾經是太陽神? 太陽又是什麼?

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
月球
sapasubana’ nu mapalaway putiput 2017.11.25

## sapasubana’ nu mapalaway putiput 2017.11.25
sapasubana’ nu mapalaway putiput 2017.11.25

2017.11.25 祭團課程

sapasubana’ kakitizaan：Taoyuense-Nimuyaw zimusiw

上課地點: 桃園市－慧敏集團總部

sapasubana’ tuki：2017.11.25(sakaenem a demiad nu lipay) 0900-1200

上課時間: 2017.11.25 星期六 0900-1200

sapasubana’ nu kungku：sasaayaway a kungku nu sasumidang

神話傳說: 創世最初的愛情神話

sapasubana’ nu lalangawan：angangan a kungku, mabulaway a zazan、u masasiket tu Nanse-Pangcah

文化課程: 起源傳說、遷徙推測、南勢阿美關係

sapasubana’ nu lisin：pilecuk

祭典課程: 巫師祭(守護神祭)

naycuwa tayni ku Sakizaya?

撒族從哪裡來?

u canan ku angangan a kungku nu Sakizaya? 

撒族的起源傳說是什麼?

u canan ku sakaizaway?

代表了什麼意義?

icuwa u lamit nu Sakizaya?

撒族在哪裡起源?

izaw haw ku wacay?

有什麼證據嗎?

izay ku angangan nu Sakizaya ci Butuc atu ci Sabak?

Butuc和Sabak為什麼是撒族的始祖?

izay ku sakacacay a mamidang nu Sakizaya ku heni?

為什麼他們是撒族的第一對情人?

izay matahkal tuway ku mamidang i Sakizaya a kungku saw?

情人為什麼不斷出現在撒族的傳說之中?

izay saw ku lala Dietu nu Sakizaya ci Butuc atu Sabak?

Butuc和Sabak為什麼是撒族的土地之神?

namakaycuwa ku ngangan nu heni?

他們名字從何而來?

naicuwa mabuwah tu teluc nu Sakizaya?

他們從哪裡開始繁衍撒族?

icuwa misasumidang ku heni?

在哪裡談戀愛?

u canan ku masasiket nu heni atu lala、bayu’、kilangkilangan atu maluk?

他們和土地、海洋、森林、農業有什麼樣的淵源?

itiza a kakitizaan,u sakacacay a sazipa’ nu heni haw?

那裡是他們第一個落腳的地方嗎?

natayza icuwa ku heni?

他們曾經去過哪裡?

namakaycuwa? tayza icuwa?

從哪裡來?又去了哪裡?

izay masasiket ku heni tu Nanse-Pangcah?

為什麼南勢阿美群與他們有關?

izay masasiket ku heni tu Pangcah、Kabalan、Silaya、Pasay、Sejek?

為什麼美、噶、西、巴、賽與撒族有關?

u Sakizaya ku cidekay nu heni? sizumaay ku sakaizaway haw?

他們自稱Sakizaya有什麼特別的涵意嗎?

masasiket ku heni tu lala’ atu maluk haw?

土地與農業與他們有關嗎?

u canan ku milecuk i 11 a bulad?

11月的巫師祭是什麼?

izay musalisin tu midiputay a Dietu?

為什麼要祭祀守護神?

izay simidiputay a Dietu?

又為什麼要有守護神?

u canan ku masasiket nu mapalaway atu midiputay a Dietu?

巫師與守護神之間是什麼關係?

cima maala ku midiputay a Dietu nu mapalaway?

誰可以成為巫師的守護神?

u dadiw ku “makazateng”,u canan ku sakaizaway?

一首「想念」，聽出了什麼涵意?

u balucu’ a ngiha’ nu babalaki haw?

是老人最後的心聲嗎?

hakay ku ngiha’ nu mita?

還是我們的心聲?
sapasulit-tayza Yilan midang cacay a demiad

**sapasulit-tayza Yilan midang cacay a demiad**

## lacul

### ngatu cacay

ayza a demaid, matabal(早) kaku mulekal(起床), zayhan labu nu luma' amikacaw tu kasulin(火車) tyaza i Yilan midang, cacay a demaid, limulak kami mahmin.

ilabu nu kasulin, malanam kami atu miazih tu hekalay a makaazihay(風景), bangcalay a makaazihay nu buyu' atu bayu.  

katukuh tu Yilan kasulain a kakacawan(車站). saayaw, tayza kami i singanganay a kakitizaan "Cimi aidangan(公園)".  miazih kamu tu lalini'ay(可愛的) a nalimaan a sapatizeng(裝置).  

cyma aku misasing kami atu kya sapatizeng, yadah kya sasing.  

### ngatu tusa

sakatusa a culil niyam, tayza kami i Sinyue pudah(新月廣場), tabaki ku cilal, sisa caledes akuti' ihekal, sisa talabu kami i luma' nu Sinyue pudah.   

ilabu nu luma' nu Sinyue pudah, izaw ku kasienawan a kikay(冷氣), sisa saepi' ilabu, tayni ku banihiw(涼風吹來) nu kasienawan a kikay. sademsem(舒適,爽快) ku uzip niyam.   

ilabu nu Sinyue pudah, izaw ku kanamuhan a pacakay tu cudad a patiyamay(書店), u " Cenpin cudad-patiyamay(誠品書店)". sisa, tayza micudad kami itiza atu pahanhan.        

katukuh kalahukan, itiza i "asu'ay a zazan(美食街)" malahuk. mukan kaku tu ciyanay nu simal a pabuy titi'. asu' kya titi', caay kaatekak, maydih kaku atayza mukan aca anucila.        

### ngatu tulu
saayaway(原來)  a balucu' a kawaw(計畫) niyam, atayza henay yadah a kakitizaan, uyzasa, mangelu' tu kami, inayi' tu ku icelang muculil.                

sisa, kalamkam taluma' tu kami. ayza a demiad, u kakapahay a demiad, limukay a demiad, caay kapawan i pazateng(記憶) niyam.                

## namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun                

宜蘭縣
sapat

sapat(掃叭石柱)

hecek, u cuked han nu sakidaya a kamu, sapat, uhecek nu sapat sa, u sapat han tu. cuked nu sapad, a tansul han misakamu, u hecek nu sapat, u satuku hananay uni padang tu hecek nu sapat a ngangan. u sakatineng a hecek nu sapat, nu kasu kasumama-dan, ”nu pyenan a mungkang” , yamicudaday namakayda initini i kutkutan a tuud atu cuket mikinkiu mimelaw, u mihcaan makaala tu tulu a balbud ku mihcaan, mabaat henay tu taytu, uni kutkutan tu munkang nu pinuyumayan pitu a eman lima a malbud kulaat kabaad, maka amis cayka tidengi.

## Butung(福通傳說)

i Sakidaya sikamu tu kungku nu cuked, sakacacay hini sa kukamu, yasi tangahay ci Butung atu acawa ci sayiun mi kayakay saka taluma i pabaway a tukal sa, ci sayiun cay pitengil tu kamu ni Butung, mana pangiha’ han, caypasimsim way satu, ya tukal mala tusa maketud, nu pabaway a tunguh nu tukal, mahtik i tapiingan nu maibul a niyadu’, mala aydaay a hecek nu sapat. u isasaay a putud nu tukaw, ida i kalisi hwa kang san.

## ci Adawan atu ci Atapa

u duma a kungku sa, sikamu tu tatusaay talakaway a tamdaw ci Adawan atu ci Atapa, sitengil ci Adawan itina i duysuy mueneng ci Atapa i buyu nu pazik mueneng, u heni tatusaay, makamainam maydih tu yacacay a tatayda sa, ci atawang malinges ala sat u tabakiyay a baetu, pakayda i duysuy miwayi tu baetu tayda i kalinku, mahtik i hayakuyama aaidangan nu babalaki, ci atapa i pazik mueneng cayka dengan, alasa tu tusaay a batu pay duysuy muwayid yabaetu mapa hecek i heck nu sapat, mala caykapawani tu nu hecek nu sapat.
sapibetik a kamu nu Sakizaya

## 1. teka 開場
u pauzipay ci malataw

i pabaway ci dungi

i bayuan ci kabid

i buyu'an ci kadabuwang
sapibetik a kamu nu pakakawsan

**sapibetik a kamu nu pakakawsan**

20180630-dabek nu minanam tu kamu nu Sakizaya, u sapinanam a sulit, mudadiw minanam tu Sakizaya a kamu. tina sapicudad sa, ci Tebi(李玉祥) sapikelid tu minanamay miasip atu misulit. paylipay a demaid, minanam ku binacadan nu Sakizaya, tayza i Lou-Cendsin(羅正心) sasaydan(教授) a luma', ninama tu Sakizaya a kamu. u lawad(時程) nu cacay a sapicudad(課程) sa, enemay a tuki. sakacacay a sapicudad sa, u "namakay maplaw minanam tu kamu(戲劇學族語)", sakatusa a sapicudad sa, u "namakay sapibetik minanam tu kamu(祭辭學族語)", sakatulu a sapicudad sa, u " namakay uzip nu tademaw minanam tu kamu(生活學族語)", sakasepat a sapicudad sa, u "namakay kalabian minanam tu kamu(晚餐學族語)", sakalima a sapicudad sa, u "namakay dadiw minanam tu kamu(歌謠學族語)", sazikuzan a sapicudad sa, u "namakay lalangawan minanam tu kamu(文化學族語)".

## lacul
15 pakakawsan  15祖靈祭

### ngatu cacay

anu nay' kamu  如果沒有祢們

i cuwa satu ku satiidan niyam  我們從何所依

na amu satezephan a mitengil  請祢們靜靜聆聽

sakay tamuwan a suni' nu mabulah niyam  我們對祢們的思念之聲 

anu nay’ kamu  如果沒有祢們

i cuwa satu kami amibetik  我們從何所祭

nabililhan mukan kamu  請祢們慢慢饗祀

### ngatu tusa
namaka balucu' amiawza  虔誠的召喚

dahkedtu ku nikatayni  如願降臨

i bali u zazan mutizeng  在風雨中站立

makatengiltu muliyaw atu mumul  聽到了重來與離去

kisu papitezepen kami  祢使我們沉默

papisikazen kami  使我們謙卑

mitaneng ku uzip tu nikakapah atu nikangelu'  品嚐生命的甘甜與艱辛

makazateng tu uzip nu niked atu sikaz  領悟生命的莊嚴與尊重

namaka niladayan nu misu  通過祢的引領

namilawadtu ku balucu' tu nikapatay atu mauzip aca  心靈經歷死亡與重生

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考資料)
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1

sakasitangah nu Sakizaya

140 a beih i " Sapibetik a kamu nu Sakizaya"