open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
mipitulikan ni Yu Ku Tipus Sayun-Lalud dadayday sa.

## Lalud dadayday sa
**<big>atayza kami ipuyu'anusanal.</big>**

**<big>amana kaudad.</big>**

**<big>mahizakaymi</big>**

**<big>ulaludtu,namalahuk.</big>**

**<big>maudadtu.</big>**

**<big>haemay</big>**

**<big>kay izawku.</big>**

**<big>dadayday. kanamuhen numaku.</big>**

**<big>mitengeltu nikamasuni.</big>**

**<big>夏日蟬鳴</big>**

**<big>我們明天早上要上山</big>**

**<big>千萬別下雨</big>**

**<big>若如此</big>**

**<big>午後</big>**

**<big>就會下雨</big>**

**<big>不知道</big>**

**<big>也許有  蟬鳴</big>**

**<big>是我的最愛</big>**

**<big>聽蟬鳴悠悠</big>**

**<big>的聲音環繞耳旁</big>**

**<big>像似對我唱著慵懶的歌曲，好輕鬆。</big>**
mipitulikan ni Yu Ku Tipus Sayun-matinengay mi sangaay tu luma'mahamintu niza.amuliays i .

**matinengay mi sangaay tu luma'mahamintu niza.amuliays i .將要離開時， culal老闆出現satukaytawki。** 

**kunibikuli.numisu. amiliyastu haw. Kunisazi:kuzay.anisangaan numisu. [[cacay]] a luma'kunipabeli tisuwan.**

**han nay dawki . kaysasayhu'木匠。**

** ** 

**kasenuhan numisu.**

**hubaw ! cacay a demiad. mahamintu.**

**hang han nay dawki.** 

**satukay dawki** 

**i naluma' sa u sabaidh numaku i disuwan .tuwa macekil kay misasayhuay木匠**

**kan u kabanaan kanca caay kahatinien kuni** 

**sabisangasa .ka haymaw.han kay  "zizawhan"**

**matiay u luma' nu mi a a may ku ni sangaan.**
mipitulikan ni Yu Ku Tipus Sayun-nu wama a demiad.palimula’kentu.

**爸爸節快樂nu wama a demiad.palimula’kentu.**

**nanay lipahak ku在神的祝福之下 wama hananay爸爸節日， a demiad.mapadaesu nu pauzipay我們要感恩賜給我們生命的所有 。** 

**mikukay kita ayza.**

**malaheci nuni haymawhan.  hadidididiken一點一點的努力， kunikaicelangan.**

**kay a mabuwahay。變多。nika izaw媽媽在幕後推手，努力不懈的支持辛勞 kunikangelu'an， nuwina媽媽 hananay.atudemidemiad. tunibacuker .nuwina' isakalaheci 成功的努力，日復一日**

**numa kayzaay .累積的結果**

**i nisaicelangan.**

**ma adih kunikasupet**

**katuudday.**

**kunisaicelangan**

**a mikukay kita nunazikuzan默默的**

**tezep sakatuudday**

**a wena'amin我們要感恩母親幕後支持**

**sulcal sakubalucu'同心協力**

**a patizng成就一個**

**sakangaay.atu.**

**sakabangecalay.幸福美滿**

**nunikauzip aluma'的家庭。culcat同心協力。**
mipitulikan ni Yu Ku Tipus Sayun-paydemiad misulitkaku tunademiad asulit.

**寄不出的一封信**

## '''paydemiad misulitkaku tunademiad asulit.'''
**bulatu kaku i disuwan.mahicatukisu hani !,nademiad a**

**salityadah ku mazatengay i tisuwan. kanca'bimelaw witu**

**itizaay atademaw.haw.** **u** **tademaw hany kay.**

**malaheci u caayka sizuma.nika misabalucu'tu i  nanudawya.haw !** 

**cacaykaku patayza i** 

**maketun nacaku nibisulit tu usi.**

**maydih a cakaku a** **milimek adaiza milisu i tisuwan.hani ! ,**

**amanaka imelang haw anumatenes tukisu itiza bimelawwitu tademaw.caay kalecat.tunumita.caay kacima ! isutu kalihalawwan numaku i a mana ka lihanaw itakuwan haw. kapah amin itiniaya. ayza i kalahukantu caletec haw i tizanulala' nuhiday a niayzu' kanalaze pizizawentu. kalahukantu malahuk henig i .**

**ayza  ademiad u bilibayan. i tizatu hawkisu.** **a nuci:latu. i tangasatu. maykayni nu wama'an.** **ademiad. inayi kisu.** **sakapah hantu haw.**

**今天是星期日**

**mahicaay tu hakiya kunika uzip nina tina mihmihcaan.**

**anu cila'tu may kay nitu pisulit tusay demiad day a sulit .**

**i inwtu kubaliyus mahicatu hakiya kisu i nayinayitu. dekideki numisu** 

**kamahizatu ! ,**

**mabulahtu mangalebtu i sa malalemed tu ku sapisulit numaku. 淚水濕透了我的筆記本，i katangaan tu delug nu labi inayi**' 

**ku tekiteki' sa macekil   kuni kabudi'  zizawhan azaw u sepi' mabiyalaw acatukaku i mahicatukisu kapahtu haw?**

**saka sigpayan nakukisu kuni sakatateng'ayi** 

**a balucu'satimlentu**

**u isutu kuhalhal lan numaku.** 

**idizaw kisu** **pizizaw wituhaw .**

**itizatu i lutuklutuk kan haw .uyzatu依舊kanca izaw ku**

**silangiwngiway.難言之隱makesem我心中難過kubalucu'numaku.**

**hani inw tu maykayni mahicatukisu? masasibud han nay baliyus.makakilultu**

**maudadtu i tini. a hicaen nacahamay.**

**ayza a demiad**

**u numamihulul ademiad sa !**

**nu layak dada'.漢人的日子情人節**

**u tademaw hananaysa**

**anu mi lihizatu i hekalsa masatinengtu sadiput平安ahicaen naca satezeptu canacanan akakawawan atu palihalal.**

**平安平心tucabay anu aniwiwku balucu'孤單的心**

**nucimasa matineng mitatibay anu i luma’tu.**

**hubaw caayka tinengtu mabelilih tusaka izuma'ay atademaw. wizaan** 

**pakaylay kansatu misuayaytu mayinah. atu mitatibay sisakatawid.**

** 很懂的**

**單心寂寞的心，mitatibay偏差halu nika uyasa.**

**陷入憂心但是**

**misuayaw面對或遭遇pakaylay勉勵kiymi面臨**

**mibanbang.勉勵**

**sawsawni mayinahtu氣憤 miedis遷怒 mabaluduhtu. 發怒**

**anu adidikay atakulapsa zizawhan kay bihidasaw.粗心大意**

**bihidsaw臉色**

**欺負masawacu tuwaca!甚至深深的mulcekay.**

**uyniyaca甚至**

**maucung生氣**

**malinges生氣**

**amana hatiyaen.mizizawtu nikauzip nutademaw.**

**   uyniyaca  i mulcekentu hamay kunikauzp.**

**kasa'timan tuku i lalapuway nuluma' nay izawtu saading**

**nu katuuday.**

**u kabaliyusan a puu'nu numihecaan.**

**sa u lalud.misabalakas kina baliyusaan. makakilultu~pizizaw wituhaw ! i dizatu kisu ibuyu’nu di’tu聖山 nu hulaman haw!yuzatu kaku.**
mipitulikan ni Yuku Tipus Sayun-Mucelemtu kucilal,

**Mucelemtu kucilal,**

**a duut tu .maydih kaku i kalapian .**

**muculil kaku. i nakalapian. ca'caay kapacidal. yadah ku dademaw**

**muculil ayza. saka namuhen nu**

**kaduuday i nayi tu kucilal. sisa kay** 

**dihan .nu say kay dayni i bisakapah tu**

**uzip anu hacuwa' cacay a datukian. kuni biculil. izawtu kuni  bisauntu.kapah ahaenan.kuni biculil. nay mihadiay. tukuuzp numita.may pananuwag'antu. izangita. anuhatiay**

**han kuni biuendu.**

**a tanekdek. kuuzip. sisa kaynamuhan. naku kunibi celem nucilal.atu nikaculaltu nu bunac. izaw aca ku buis.anusangelac.**

**sa ku kudem.a izawtuku bunac. mati a u nipadingkian.  nu i tapukuay i.**
mipitulikan ni Yuku Tipus Sayun-U kakitaan matiya unanum azihen,

**U kakitaan matiya unanum azihen,**

**U kakitaan matiya unanum azihen,**

**anu halipaayaw tu**

**[[tademaw]] hananay**

**Itangasa'macaked tu nuilucnita.**

**matinetu misadem**

**acaaytu piaam.**

**u tataneng henay**

**kita a mutizeng muculil tumabataday azazan.**

**saicelangen nita.**
mingitngitay tu ukak a wacu

i sumamad,miadup ku sakauzip nu Saysyat a niyazu’. malacabayay ku miadupay atu wacu. izaw kya ci Umaw hananay a miadupay, balaki tu kya wacu nu niza, maydih a mipatay hantu niza a mukan.matineng satu ci Ahe a wacu sa sakamu hantu

niza: hani miadupay,caay ka hacica ku puc nu uzip aka,anu patayen isu kaku, kasuneng sa mapatay kaku, pauzipen kaku ali.

anu miadup kisu a edapen nu maku kisu, mikilim tu aadupen. a edapen aku kisu mikilim, mizakep, anu caay edapen aku kisu a mangelu’ kisu caay haw.hang! sa kya miadupay: pauzipen aku kisu! a miedap kisu i takuwan a miadup.

Ahe! a tabuyu ayza a demiad uysu tu ku aidaen. amahica saw! a miawaw han ku cabay aku, sacabayen namu miadup. Ahe

kaapah kisu! tabuyu tu kuheni, kakizemu nina kuymah atu caket tanengtuay taluma’ sa .ya miadupay! na maliwasak kita a 

miadup tu kalalayan. kedamay, anu cima ku sayadahay a niadupen? nika a caay kamu pakademec i tamian. icelang kamu,

mahaminay tu kamu haw? matinengay kami u miadupay, amana kahiza kamu. hang isaw! masasekel henay isaw! caay han

kacelem ku cilal sa,anu nima ku sayadahay, ciniza tu ku makademecay. hang! na malingatu tu kita a masasekel i .eyza! eyza u! amana palaliwen.yadah ku nikaala ayza sa ci Ahe,calikaka,akiken kina tabakiay tusaay a kalalayan, piyazihi

tu kiza tatuluay ya makupitay a kalalayan,a tayza kaku miazih u canan ku kaala nu heni miadupay.( aw! edapen kaku! aw!

edapen kaku! a cima ku mamiedap i takuwan!) sa ci Umaw,matengil tu ni Ahe: Umaw! kya madebay kisu saw,madukaduka tu 

ku uzip,kadihiyan sa.pacabayen ni Ahe ku madukaay taluma’  nu miadupay.hansa ci Umaw: “anu nayi’ ci Ahe miedapay, ayza

nipiadup, akay ku mapatay kaku. edapen ni Ahe yadah aca ku nizakepan niza”.kukay!kukay! sa ku i lalabuay nuluma’ kukay sa 

tu nipiedap  ni Ahe.anuayaw ka i luma’ niyam mueneng, pahabayen niyam kisu, a miadup sa edapen isu,aedapedap sa kita,

kapah mahini? hang! sa ci Ahe, i tawya itiza satu ci Ahe i luma ‘ nu miadupay mapulung tu mukan.

tanu namuh satu ci Ahe, mapawan tu tya i buyuay a miadup a cabay. sademiad sa misakakawaw, katukuh ayza mihalhal henay i cinizaan, caay henay pukan tu amin. mangalay tu amin.tawki sakalamkamen ita ta buyu’, pataluma’en ita nikaalaan a tuud, a sipawada ita tu katuuday.katukh sa, malinges ci Ahe

tada caay kamu, caay simawen namu ku nikaalaan a adupan. kanen aca namu, tada caay kamu. hanima matenes tu kisu,

inay’ sa, sademiadtu kami misakakawaw,ngelu’ satu, mangalay aca kami. kyu, liayaw satu kami a mukan.mahini haw, tawki!

a hicannaca, patelac tu kami, anuayaw mukan kisu tu titi sa, pangitngit han kami tu ukak, kapahtu.

makatengil satu ku miadupay, matineng tu tiza kawaw, hinum hantu niza ci Ahe atu malacabay a wacu. pataluma’en amin

niza a pahabay. malacabay tu kuheni.nu mahini, pakan hantu nu tadeemaw tu ukak ku wacu taayza, nu mingitngitay tu ukak a wacu sa.e
mipitulikan ni Yuku Tipus Sayun-a mana pitungaan

**a mana pitungaan**

**tukatuuday** 

**anu tanungabil  sa**

**a inaaya kuwantang**

**kuni kauzp. kasikaztu**

**may saieulang.**

**adasay但願acaasa.**

**pazazatukuheni，**

**anu misahica**

**kanca ayaw i mitengil.**

**pacuay kumay**
mipitulikan ni Yuku Tipus Sayun-ademiad. nanucila akalabiyan.

**ademiad. nanucila akalabiyan.**

**maydihkaku minanm. tusicedamay.**

**tahekal muculil  atayza ipataymay. tuw apa acatu .要付費**

**makapawway. tu kalisw .kuy padelay kaku tuwawana.**

**i taway ni bihalhal  tuwawana.**

**abaacatu ni cakayan  numaku tu nananuman .**

**izaw ku bai mipaypaytu. sapabeli tumalawpesay. ababalaki mituduh'tu.**

**dayzakaku mipalita.( bai misahicakisuhani)?**

**bacubeli kay bai satu mihalhaltu kaku.**

**ipabawway. ababalaki. tunay kalisw .**

**kay a izawtu sabicakay tu tuud atu kakaenna sa.**

**(ayza abulad u kawaw nu layak naysa dada').**

**simsim satu kubaluce’aku. ahatiayen tu kunumita kay izawtu.** 

**ku kalisw nu i lawpessay a babalaki.**

**numita nay caytu bilieglieg. tukakaena.** 

**(layak).hatizaen .nuheni kuni bikukay. tu malawpes say a babalaki.**
mipitulikan ni Yuku Tipus Sayun-micalap tu bangbangan.

**micalap tu bangbangan.**

**Milakalak Kan muliyaw pacakad**

**misaicelang mauzip.**

**yu lasubu abinabinaaytu amhcaan** 

**itawayhe cabesiwhan amin nababalakian nita**

**Kuni debngngan nu ada atu kukung.** 

**milakec awas hacacacayentuisasa**'

**aynu lala'amin wizaymin masazazaantu** 

**kumapatayay,nababalaki,ahicaennaca. tumayduba**'
mipitulikan ni Yuku Tipus Sayun-mizizaw ci bakian .

**mizizaw  ci bakian .**

**"wa" :zizawhantu ma babalakitu! ku wyai’wyai**

**zizawwen .**

**walu a bataan izaw ku walutu. amihecaan .**

**mahiza kida u dademaw. ihananay.**

**anuhatizatu sa.** 

**i nayi nayitu !**

**wiza satu kuni pihalhal. i**

**tangasaan.nubiawza!** 

**i tapuku amikilultui pabaway.  ** 

**ayza a pulad  i walu**' 

**ayi a demiad u nu** 

**wamahanay a kawaw.** 

**pakalimulakentu. numita hang haw.**
mipitulikan ni Yuku Tipus Sayun-paynihan I lamal malasawacu'

paynihan I lamal malasawacu'

## lacul：
paynihan i lamal malasawacu'

binacadan hatiay pinapatesay tu caay katalaw

tu lamal itaway awashan may kay misaicelang mauzip kuy

aydah kumalawbesai namin

caaytubakahemhem tu bates 

hizasa kubinacadan nu Sakizaya.

sabenuhanku lamal amisaicelang

palekal atu pisulimut tuni kaliwasang nita.

misapacakad namaykayni 

kapahtu misabalud 

nazikuzan nababalakian nita.

amutizeng muculil

mabataday a zazan

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natiengan
misabalucu’

## anu miazih tu iga(kacudu) kita mahiza u mitengilay ku kungku nu [[cacay]] a tademaw.
malecad ku piazihan sa,caay kalecad ku mizatengan,caay kalecad pibekbek i balucuay. u saayaway masukaazih nu tademaw i, cayay kutatengay a wayway nu maazihay ita. anu mahicasa ci balucu’ a palida zahkez saka uzip nu mita a tademaw.izaw aca ku icelangay nu balucu’. 

sabalucu’an a kawaw sa, caayay kasimsiman aca, muculil i ka uzip nu tademaw, yadah ku kangeluan, katalawan,

malabades, atu izaw ku caay kalaheci a kawaw nu misu. anumahini sa, ahicaan nu misu mipili saw? a langiwngiw haw?

a sangaleben haw? sa damesay mulisimet ku balucu’ haw? uynian sa patatengaay nu icelang a  ma uzip.    nika niculilan nu uzip balaki balaki satu kita, kita i,amana katabaki kubalucu’, u kasenengan nu tademaw, izaw tu ku

talahaday,miliklikay a tademaw, sa icelang mi mi sinanuten ku balucu’, misuayaw tu hicahicaan a lapades, atu ngelu’ sa,

amana piales ku balucu’, caayay kasumad misaicelang ku misabalucu’an tu pizawis ku zumazumaay a kalemedan tu

nu misu.

## icelang nu uzip
nayi tu ku tabakiay tu tatengaay tu “icelang nu uzip”, u pazazan nu sakalaheci, maka i lalabuay nu balucu’ a misabalucu’an

misadimel tu uzip.

nika caay ka sumad ku i lalabuay nu balucu’, izaw henay ku atekakay i uzip nu maku saan.ku mahemin ( muetem) nu balucu’ 

aku.itini i “uzip” nu mita, izaway ku i pabaway a mipupuay, midumaay tu culil nu uzip ita,sisa singalih ku pazazan nu tatengaay

a Wama.

## saicelang i lalabuay nu balucu’ ku patatenga nu maku.
saicelang i lalabuay nu balucu’ ku patatenga nu maku. i tini piculil nu “uzip” nu mita a pakayniay i kawaw.aca edeng u pazazan

nu balucu’ i ci Wamaan.izaw ku Wama a midama, a mipazazan titaan, patatenga ku baluca’, pizawis nu mita ku nisabalucu’an

a kawaw.
misabaluhay a kamu nu Yueminhui- sakacacay

Yuancumincu nu pikingkiwan atu patizeng tu kamu a congsin misabaluhay tu baluhayay a sulit

原住民族委員會語言發展中心創新詞

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
撒奇萊雅族推薦族語新詞Sakizaya binacadan namicuzuhan a baluhayay a sulit

原住民族語言研究發展中心Yuancumincu nu pikingkiwan atu patizeng tu kamu a congsin

黃金文，葉珠君，陳玉蘭
misakanusay

misakanusay

## '''kakiliman'''


## '''nilacul'''

### u sayaway ani pisakanus.美甲基本保養

* 使用75%酒精消毒手部 u alukulu(酒精) 75% sapibanaw tu lima

美甲師先消毒自己的手，在來消毒客人的手部，消毒步驟由手背→手心→手指縫→指甲縫，由左至右使手部達到清潔的效果。

* 卸指甲油 a mutupelak tu samal nu kanus.

* 使用櫸木棒清潔殘膠 au culay kusapisulas tu picpic(殘留物).
* 使用真甲磨棒修指甲的形狀 au真甲磨棒 kusapi sanga tu kanus.
* 使用餘粉刷將粉塵掃除 au餘粉asulac kusapisulac tu langbul.
* 使用指緣軟化劑 ausapaka ahemi’ tu kanus.
* 使用鉄推將指甲上的甘皮推開ausacuduh(鉄推) ku sapitupelak tu kanus.
* 使用甘皮剪修剪過多的甘皮au甘皮剪 asasayit tu yadahay a banges.
* 使用細抛磨棒將甲面粗糙面磨滑順au細抛磨棒 ku sapikilis tu calekahay a kanus.
* 使用抛光棒將甲面抛光 au sasulac ku sapatumeli’ tu kanus.
* 使用指緣油及乳液將手部做最後保養 au 指緣油 atu 乳液 ku sapi保養 tu kanus.

## '''namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan'''

* nasulitan ni Lisin Kubung i 2019 itiza Sakul niyazu'
misanga' tu belbel

u nalimaan misanga’ kya belbel nu Sakizaya, u amisapibetik nu mabalaway, izaw ku sepatay a paluh, u pabaway, u lala’ a Di’tu i sasaay , u tuas atu Malataw i kawanan , i kawili. pahcek i lala’, sibali.

sayadahay ku paluh i enemay a bulad mihcamihcaan.

miala ku matalakay a paluh.    

saayaway, saiten ku caay kakaydihan, micengel i naman tusa a tatukian. 

### sapisanga’ tu belbel :

# sahmiay apuluh    
#  ciid nu pahpah nu apalu    
#  auk ( telisen ku auk )    
# buseten ku tangah atu puluh.    
# saiten ku sepatay (malasepat)    
# saiten ku mahida ku bituka    
# misanga’ tu belbel
misanga tu kitaki sulitan pakacacay cebang:cacay-tusa tidis

u tabakiay a nabalucuan nu ama. isaayawway kaymi hawsa. u mahicaay ku kakalayan atu lala? uwu’ ku kakalayan,makuta ku lala, inayay ku likat, aw~, inayay ku likat! inayay a~, inayay ku canan canan! inai’ a~, inai’ ku cacayay a tademaw.（misanga tu kitaki sulitan pakacacay cebang: cacay-tusa tidis）

金句 u likat nu kitaki’ aku, a pakayni I takuwanam, a caaytu pakayni I duutay amuculil, a mapaedil ku uzip. (約翰福音 pakawalu cebang: sabaw tusa tudis)

u sakumu nu ina: mizaten tu yu adidi’ henay, cimaatademaw namitanen min tu amatalaw tu duut, u zuma macekuk’ ku babalaki. u zuma izaw icuwa ku kaliyuhan a kungku nu ditu’. u zuma satu miazih tu tilibi sa pateng (故意) sa kawini (用) tu katalalaway a wayway.  samahinisa, tanen apasubana haycan (擺脫) matawlaw (怕) tu duut, uwawa adidihenay amihecaan pasubanaen tu 聖經 a kungku, u babalaki miala tu dil pabelien tu wawa kadimel, tanektek 資訊, nakamuan a kungku kapah asipen i 聖經 nu mulaay. Atu patizen i uzip tu adingu, Kapah mala pipadasu’ tu wawa. 

misaluc nu wawa: mikukay tu ipapaway a wama ci yis kilistu pabeli I tamiyanan, duutay a kitaki maazih ita ku dil nu ama, a padil ku salungan. mikukay tu wama, a padil,miabibi I tamiyanan.
misanga tu kitaki sulitan pakacacay cebang：tusa-lima tudis

pakacacay a demiad 

adingu nu wama,miculil i pabaw nu nanum, adingu nu wama,i pabaw nu nanum miculil, sakamusa izaw ku likat, sa izaw ku likat! kapah ku likat,salungan ku likat, azihen ku wama, manamuh ku balucu. mitulun ku wama: duud atu likat, alicinuwasen! duud atu likat, alicinuwasen tu. namakayza, demiad a likat, labii a duuday, izaw ku sandeb, izaw ku sananl, uniansa, pakacacay a demiad. 

(misanga tu kitaki sulitan pakacacay cebang：tusa-lima tilis)
 
金句: ukasatiman a kamu:sakamu sa ku wama izaw ku likat,sa izaw tuku likat. (misanga tu kitaki sulitan pakatulu cebang: tusa tilis)
 
milunguc nu wawa: mikukay tu wama! isudada’ ku misakamuay "a maydih izaw ku likat", sa izawtu ku likat! nisangaan isu tu likat mikukay kami, nay mapaedil ku kitaki’, nay maydih ku balucu’ izaw ku dil. misalunguc tu wama a midiput nabalucuan niyam a dil.  nay mauzip kami i kitaki’apadil tu ama ademidemiad. 

親子靈修：itiza I kabian kaku milikat tu laci’k,atu ci kumud mazih ku likat nu laci’ k salungaan.
saakuti’ saku balucu’, 親親 miabibi tu wawa, itini i kangaay(慈祥) nu balucu nu wama mabi.
mipuyuh

## '''mipuyuh 理髮'''

## sapuelac

muculil kami i zazan, anu ma pulin, anu matukud kita tu baetu sa, adada'tu ku kuku' nu mita. anu micikcik tu lami', masenat(割) tu taludu'(手指), adada' tuway. anu mapacek kita tu pacek sa, u zuma ku adada' kita.  adada' kita, namakay izaw ku 神經 i banges nu mita. i labu' nu kidu nu mita, isasa' nu banges nu mita, kayadah ku izang-husu(血管) atu 神經, izaw amin. anu macucuk tu 神經, izawtu ku 感覺 nu mita. anu maduka' , adada' tu kita. uyzasa, u bukes nu mita atu kanus, inayi' ku 神經 atu izang-husu, sisa, anu mipuyh kita, caay maizang, caay adada'. u lakelalan(原因) kuyni. 

mipuyuh sa, u zuma a ngangan sa midiput tu bukes, misayit tu bukes. nasayitu ku bukes, kapah azihen. malisimet ku bakes atu wayway. mipuyuh sa, taneng i luma', taneng i patyamay. ayza a demiad, yadah ku miyupuhay a patyamay i zazan. yadah ku mipuhayay a kawaw, yadah ku kakuniza nu bukes. izaw ku matekesay, izaw ku yasuyay. ayzasa, izaw ku mikulitan ku bukes, yadah ku kulit nu bukes.

i zazan sa, yadah tu ku kawaw nu mipuyahay. anu tanaya'tu ku bukes, tayza mipuyuhtu kita. u tatayna sa, maydih bangcal sakyami, hina tayzatu i patyamay mipuyuh, mipatangah(洗頭), asaca mikulit tu tangah. anu maubad ku bukes, pakulitan ku lumeniay tu bukes. mipuyuh sa, u laliday a kawaw i uzip nu ayzaay a tademaw. 

## namakayniay a sasulitan nasakamuan atu natinengan
wikipayke-理髮

兒童百科全書-追根究柢，鍾文出版社，2000 a mihcaan

nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1

nasulitan ni Tuku sayun i 2018
misanga’ tu alibungbung

sakacacay, milasul tu tu kakawit atu takini’, tayza i umah mikilin tu palingad (林投葉).

sakatusa, hanu kakawiteng niletek tu pahpah.

sakatulu, hanu takinien mitulis tu cika.

sakasepat, maneng mitulis tu cika mibanaw tu pahpah

sakalima, misanga’ tu alibungbung.

sakaenem, masanga ku alibungbung laculan tu belac, dahkad hantu.

sakapitu, asu’ yo~
misanga’an nu kaput micudaday

底色是白色，中間圖案是紅色，是八顆石頭上的圖案，表示風吹，雨淋，火燒，土生，要謹記祖先經歷的過程，手臂上有黃色，紅色的綫條，黃色代表著我們的土地，擁有黃金的土地，紅色是紀念祖先們為我們打拼留下來的汗血。

u sasa u sanelacay, u teban u sumanahay, u kuli nu waluay a pa’du, u sakasaan u yup nubali (風吹), u lesa’ nu uda (雨淋), u tudu nu lamal (火燒), u langaw nu lala’ (土生), a manakapawan tu satuluen nu tuas, i kawanan si kalawlaway atu sumanahay a kulit, u kalawlaway u lala’ ku sausit, u ekiekimam ku lala’ , u sumanahay sa u kinien nu naicelangan nu tuas.

後面的設計是 wawa nu sakidaya，加上我們的聖石-三角石。

u telus nu sakidaya, tapiyingan sa u pildac.
misaudad- Misaudad nananuman

## misaudad- Misaudad nananuman

### u sulit nu Hulam
祈雨祭-飲水思源

### sakacacay a kamu
isumamad, u malukau amin ku tademaw nu niyazu’, nayi ku lawad, balakitu ku tipus, kubkub atu lami’ , cilalan ku limaay a bulad, takelal sa ku tapuku, miladay tu ungay ku ladem. Cacau kazih ku kenut, anu cayay tu kaudad, u kangalayan kina miheca. Namahiza, patatengiden nu tumuk, a misaudad sa ku niyazu’ nu sakatula ademiad sa patuzu’ tuuk mapalaway tu sapakasaw nuheni.

### sakatusa a kamu
sakayulu a demidiad, misatunuz ku mapalaway amin, tusa ku tayu alangau iluma’ nu tumuk, malingatu paudad han nu tumuk. Saayay,tadietu tu mapalaway amin, maluyaluy tayza misaliwut tu putah nu tumuk, i ayaw nu mapalaway ku selal(kapah), a mibasbas tu zazan a mililid kawil alima snutakid, kawanan a lima sa sapuhpuh, yamapalaway amin sa miwatawat amin sa miwatawat amin tu sapippuhpuh nuheni, sapaudad a palaw, talaayaw, tazikuz, pahanhan, a katutu i bayu, malalid ku palaw, milunguc ku wina nu mapalaway, mapazazan tu sakatukuh i luma’ nu tumuk, adasay masikul tu nu udad adietu ku kelal, mapasenget tu, mapalaway a wina sa mihaymaw mizawis tu saka udad a sulul, palima tu sasulul nu udad, tayza i luma’ nu tumuk, a mipazen tu tunuz, daedac atup ah, sapazawis, adasay, udad, adietu, kelekelen atu dietu amin. 

### sakaatulu a kamu
namahiza sa nazikuzan nu kawaw sa mapahezik tu kawaw nu mapalaway mipalisimet tu nazikuzan nu mapalaway, i luma’ nu tumuk ku katuuday malahuk tu tunuz.

### sazikuzay a kamu
sakatusa ademiad, kenutan tu tapuku, cayay ketenes, tansul satu maudad, sinanum tu ku nipalumaan, mahiza ku mapalaway hananay. Midiputay tu niyazu’ kuheni, u sangaw nu tademaw atu dietu ku mapalaway, izaw ku mapalaway kiya madiput nu dietu ku niyazu’. u puu’ nu Sakizaya malalasepat, u sadinsin, u lalud. u sadinsin atu kasienawan, u puu’ nu mihecaan ku sapilisin, anu ukamu nu babalaki sa u lisin nu Sakizaya sa anu u habay a lisin sa mitaan tu tauuku, u lala’, u tademaw, u dietu, kiyu masikaz tu dietu, manamuh tu tademaw, maylay aca a maluk a binacadan (cidekay).

## namakay cuwaay a cudad
nasulitan ni Tuku Sayun

nasulitan i 2011 a mihcaan
misaupah(misaelaw)

misaupah (misaelaw, Hulam a sulit: 釀酒)

u kamu nu Sakizaya tu sasanga’en tu upah, u “elaw” han. hudhuden ku “elaw” malaupah. Sisa,” misaupah, misaelaw” sa ku kamu tu pisaelaw.

## 製造
u hakhak ku sapisaelaw, tahepuen tu papah nu auk a mibasaw a pakasitamud. Anu sitamudtu kiya hakhak palamelamen tu baluhay a nisahakhakan a mitemi, pakay kuleng han a pitahab, pakalipay malaelawtu. sicedan a kanen. u sazazanan misalisin ku upah, mukaen tu epah sa, maladayay atu nababalakian a mauzip ku zateng nu Sakizaya. mala icelangtu nu uzip ku upah.

## daesu nu dietu
Sisa,” U daesu nu dietu” sa ku mapalaway tu upah. Misail (mipuhpuh) sa ku mapalaway tu imelangay. Cupelasen tu upah mahadengtu ku imelangay. i ayaw nu lisin nu niyazu’, misaluma’, sikadabu, u tabakiay a kawaw nu luma’ sa, tawya sa a misaupah ku Sakizaya, caay kadayum misaupah. Sisa, kaluilangen ku sietim tu upah.

## 祭儀
u sazazanan mibaung tu dietu ku upah, taw:ya sa, u habay atu panay ku sasaupahen, caay kadayum misaupah, sisa, i tepal ku wawa a miazih, minanam a misaupan. u saasuay a elaw caay pilasang. Mitanam ku misaupahay a wina sa, paninacen niza ku wawa.
misulitan ni William Wordsworth kina “u palud” a sasulitan

“u palud” nisulitan ni William Wordsworth ku nu sakasengenan niza.

kilul sa kaaku kumisakamuay ku “u palud” a sasulitan.

“u palud”

salisi sa kaku muculil,

mahiza aniwniway a ladem,

mibihbihan i buyubuyuan atu lihep. 

makaazih kaku tu masacinmay a paludpaludan i canglah.

i sasa nu lidung nu kilang, i tapiyingan nu banaw, 

mahuyahuy nu bali ku palud.

lalidiliding sa, mahiza ku bunac samelimelit

i sauwac nu bunac ku melimelidan.

paylilis nu sauwac, 

sadaduc sa cayka pudung.
misaydan, ising

## satangahan(主題):
**misaydan, ising**

### u zuma a kamu(其他語言):
nu Hulam(中文): 醫生

nu Amilika(英語): **physician** or **medical doctor**

nu Zipun(日語): 医師（いし)

### u canan ku misaydan, ising (misaydan, ising是什麼?)ː

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考來源)ː

## malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan(外部連結)ː
mitiway

## mitiway (播粟祭)

izaw amin ku pangangan nu Sakizaya tu nu cacay mihca a puu’ nu demiad, u sadingsing, lalud, balangbang, kasienawan. pakatineng ku babalaki nu niyazu’ tamiyan, hinisa kasibaluan nu kilang sa u kasadingsingan; u kacaledesan kaudadan kabaliyusan sa laludhan; kasibaluan nu da’dac saleni’ tu ku demiad mapelu’ ku papah nu kilang sa u kabalangbangan; katuud tu ku mingizuay a tademaw sa u kasienawan tu.

ayaw mitiway sa, kanca izaw ku lisin milunguc tu sapadaesu nu Di’tu tu sakakapah nu patadas maluk, usakasa hay kapah ku nikaluk atu nipalumaan. ayaw nu pitiway, miucul ku tumuk tu binawlan milunguc tu sapadaesu nu Di’tu, a pahalhal tu da’dac, pah, tunuz, cacay angangan nu lucik, baluden ku iluc, palaspaten ku pipazeng I kalimucu’ nu umah, pahalhalen nu tumuk patududay tu nababalaki milunguc tu sakakapah nu mihcaan, kilulen nu niyazu’ay ku nakamuan nu mapalaway, caay pukan tu buting, basis, kenaw, nika kapah mukan tu mubahelay ayam; tayu, Kalukumuh, landaway lami’, mahiza u kan nu cyacay.
miyamay

## miyamay
u sulit nu Hulam: 慶豐部落

### u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu miyamay. u kasalumaluma’ nu miyamay sa, 2,924 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 7,823 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,023 ku tademaw, pakalatu 13%.  u zuma sa, cay ku Ingcumin, 6,800 ku tademaw, pakalatu 87%.

### u niyazu’ nu Pangcah(Amis)
u niyazu’ nu Pangcah(Amis) kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Sakizaya. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

### u Sakizaya a tademaw
Katuud ku Sakizaya a tademaw itini mueneng, sakamu sa ku babalaki , u Sakizaya a lala' kuyni, sisa, katuud ku Sakizaya, namabulaw ku Cikasuwan a tademaw tayni mueneng, haymaw satu, katuud tu ku Cikasuwan a tademaw.

## u cidekay nu Taywan a Yincumin:

### tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 5 a bulad
pulung sausi (561,916), Pangcah (209,668), Tayan (90,185), Paywan (100,775), Yuwatan (58,465), Rukay (13,319), Puyuma (14,170), Cou (6,635), Saysiat (6,630), Yami (4,612), Saw (790), Kabalan (1,470), Taluku (31,530), Sakizaya (940), Sejek (10,023), Laaluwa (401), Kanakanabu (335), zuma (11,985)

### u siwkay nu Yincumin
u Yincumin(原住民) a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha'(發音) nu Hulam a kamu nu "原住民". u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong(太巴塱), u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza(分類) nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族) .

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
mkibuhw

mkibuhw（南華部落）

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu mkibuhw. u kasalumaluma’ nu mkibuhw sa, izaw ku 160 a luma’. kumud nu kasabinawlan sa, izaw ku 450 a tademaw. kasabinawlan nu Ingcumin sa, izaw ku 183 a tademaw, pakalatu 41%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, izaw ku 267 a tademaw, pakalatu 59%.

u kasabinacadan, 太魯閣 30%, Amis 6%, Tayal 3%, Puyuma 1%.

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
mukumaw nu papaung

mukumaw nu papaung

## kakiliman (摘要)
ngangan sa: balu adidiay

sadumaay sa: sapibahbah tu likes a lutuk

binacadan a ngangan sa: mukumaw

u langaw saan sa: u langaw nu lutuk talakaw makaala tu sepat tungus sa makaala tu cacay a lasubu ku talakaw. u ngangan nu balu’ masasacapah u caang malasalengacay sibanuh ku papah u heci sa tu masakimuluay sibalu’ sa siwaay a bulad katukuh i cacayay a bataan a bulad ku balu’ i masaheci han tu cacayay a bataan katukuh i sabaw tusaay a bulad kuni kasiheci.

## nilacul (內容)
u langasa i namakaamis makatimul makapusung atu napakuwan nu makacuwacuway a niyiadu' yincumim a nipitanan tu sasapayiuan sa sakiadada’ tu tangah u bilil u ngangan sangasipen minanum u akuti' u papah ku sangasipen kalananumen anu mapiyas sa u papah atu duman a lutuk sicekaay palamlamen salananumen anu tahkal sa u papah sa a penpenen patahkal tu cica nida pasupapah ni tabutudu ku sa a kapah amin.

u sakina kakapah kina mukumaw tu tuud : kina mukumaw idaw ku simalal nu sasapayiuan tu adidi'ay nu papah tu cilemin pasuheci u sapal atu angangan tu papah.

nu idaay sasapayiuan han tu sa : kina mukumaw a papaung han sa anu sananum tu ci nida idaw aca ku langdaway a cilemin atu kuhi nu cilemin namitanan tu aadupen pananum papitanan idaw ku makabesiay a sasakapah a sasapayiuan.

kina mukumaw tatenga' aca mibasaw tu a kuni nu udip namakani nu bitukan sa naminanum tu nu mukumaw a lutuk tu nananumen sini kakapahan tatenga' , idaw ku mibinkiway tina lutukan nu mukumaw taneng sapayiuan nu tademaw, u sakapahay han tu sa, ngangan atu papah acaken nalapangahiw matalaw ku likes tu wacah nida, kyu sumamaday a yincumin manamuh tina mukumawan bangsis saca.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)

* nasulitan ni Hana Ateng i 2019 mihcaan
muliyaw mulekal a subal “Easter Island”

## nilacul
i nu timulan a Taypinyangay cacayay a subal, mueneng i 27°09′S 109°27′W. ya subal malecal u cacayay masatuluay ku zicem, nau tuluay silamalay a buyu’ nikasahida, u ahbal makaala tu 163.6 平方公里.

u sakasaan nu ngangan

i 1722 a mihcaan u nikaudipan ni Jehovah (耶和華) a lisin, nu 荷蘭西印度 a misiwbayay a mipatahaw ci Jacob Roggeveen miladay tu cacayay a balungaan a tademaw saayaway makaadih tina i nu timulan a Taypinyanay a adidi’ay a subal. ci Leukaben nay i pabalungaay nikulitan a cudad sa, u lumeni’ay a nanum sapisulit tu kakitidaan nya subal, i nu tapingan sapakatineng sisulit u “muliyaw mulekal a subal “Easter Island” “, nadikudan satu mala katinengan nu kitakitay a tademaw.  

u nika idawan nu Yincumin hananay a binacadan

nu ayaway nayi’ hemay ku sulit atu nacudadan, i subalay a Yincumin kinapinaay tu hakiya, idaw ku kamu saan u tu’as nu heni, u tumu ci Hotu Matu'a ladayan nida ku acawa atu lalabuay nu luma’ mikacaw pabalunga cacay hakiya tusaay hakiya a balunga makatukuh tina subalan. 

miteskay a tademaw makay milubangan nu i subalay a binawlan yadah ku caay kalecad nu makacuwaay a kamu, nika i tini i muliyaw mulekal a subal muenengay a yincumin, nayi’ ku sakamuen u Polinisiya a tedemaw, nakamuwan nuheni sa uyda nu Polinisiya a kamu.  

1744 a mihcaan ci Cook hananay nikeliday pabalungaay katukuh i tini a subal sa, cacayay a makayniay i Tahiti (大溪地) idaway ku Polinisiyaay ku idang mikilulay a tademaww itaneng malpadang atu i tiniay, u sakasaan nidatengan u Rapa Nui (拉帕 努伊) a subalay mueneng i tidaay a kakawsan namakay nu tipanay a Îles Marquesas (馬克薩斯) masauppuay a subal mikacaw tunu Polinisiyaay micidekay a adidiay a balunga, micaliway nu baliay bihbihan pasayda nu walian nika pabalunga, malakuwit tu kuni awas malebutay a 公里, ahebalay a bayu makatukuh i tini, makay baat nipaculilan nau sakatineng pabalungaay i bayuan sakasenengan i kitakitay ya Polinisiyaay a tademaw sa caay kadadayuman a kawaw kuyni, i mahida u Europe a tademaw i tida sa i demiadan makay liwliwan nu subal pabalunga micaliway, u heni taneng tu tacuwacuwa tu i ahbalay a timulay a Taypinyan siduma sa mulakuwit.
musabili

musabili 懷孕

## satangahan sapuelac

u musabili nu tatayna

musabili nu tademaw sa, maka 40 a lipay, malecuh tu mihmin nu musabili. tulu ku ngatu nu musabili, saka cacay a ngatu sa ku 1-12 a lipay. tina ngatu sa, mabalaki ku peithay(胚胎). saka tusa a ngatu sa, 13-28 a lipay. tina ngatu sa, saungay tu ku wawa(胎兒). saka tulu a ngatu sa, 29-40 a lipay, sakacinizaniza tu ku kidu. taneng tu mauzip ihetal nu ina.   

### ngatu cacay

anu musabiliku tatayna tu bisac, latek caay henay  kabana' ciniza tu kawaw nu musabili. anu maazih nu bayi ku nika musabili niza sa, milicay i cinizaan, "hacica tu ku bulad kuyza bili isu?" anu saan sa, anu caykatineng tu kawaw nu nika sibili a tatayna sa. u papasubana; uyza bayi i cinizaan to nika i hakua a tumlep ku nika bulad niza. taitiyatu ciniza a mabana' to nika pinaay a bulad ku nika musabili aku a saan. anu caykatineng kuyza musabili sa" aya, ku nika caykatineng aku a saan kuyzaen niza kuyza tatayna tu pulung nu malu kawaw nu musabiliay.

### ngatu tusa
yadah ku pasinay nu Sakizaya tu pakayniyan i musabiliay. anu u kaentu, anu u kawawtu, yadah ku nahaymawen nu tatayna. anu matangtang ku musabiliay, caay kakapah  a cuisen ku kasuy  a mipalatuc i palud. anu miteli i palud tu kakaenen, paysin saan. anu kumaen tu maapiay a dadac anu cayi' u paza, caay kakapah. anu mahiza, anu maidih kisu, mahiza u nika idi isu ku nika maidi ku wawa a mitamaku saan.

### ngatu tulu
anu musabili ku tademaw sa, hali ku sicedamay, hali ku aheciday, hali ku cileminay, hali acawaay, mabidang acawaay. izaw ku maydihay a mitamaku. itini ku mananam nu pitamaku nu tatayna.

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
懷孕

Pregnancy
musasakamuan nu teban nu lala’

## [[:zh:地心说|musasakamuan nu teban nu lala’（地心說）]]

belih p27, 372 ku sulit, namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan nay u nikatinengan tu 科學(科學大發現) 盛行千年的 cacayhen a malebat ku hecaan ku katengil.

musasakamuan 理論、學說

## sapuelac

### ngatu cacay

mauzip kita ipabaw nu lala’, wiza dada’ kaninelan, caykatineng ku tademaw tu nisaungay nu lala’. kyu patelac amin ku nipitapal nu tademaw: u lala’ sa cay saungay, u bulad atu cilal sa muliyud tu lala’ malineng.

### ngatu tusa
nika yani kapatelac nu tademaw, tatenga’  «musasakamuan nu teban nu lala’ 地心說» sa tatenga’ay anipaheci. hanca, ayzasa matineng amin ku tademaw tu nikapatelac nipitapal nu tademaw, nikasa yu tahekal kina «musasakamuan nu teban nu lala’ 地心說» sa kauzipan ni Tulumi a mihecan,  itini ku "tatena’ay" a kamu kya.

### ngatu tulu
ci Tulumi sa unu kasumamadan nu sila a tademaw, matenes satu amicekul tu cudad nu tapuku, matineng ciniza tu nika cait nu lala’ a i tapuku inayi’ ku kakabitang, nika itawya unipikingkiu nu tademaw cayhen pakakuh itadatineng kya, cayay henay pakaawas tu hekal nu lala’ amisametek miazih tu kalalayan.

### ngatu sepat
inipisatebing nu tademaw, u lala’ sa samengmeng sananay cay saungay, maymayza u kelakela’ nu kebayu misaesel , ita u tadamaw sa hiza sananay ya kebayu maduba’ ipabaw nu caya saungay a lala’ milatlat saan, caykapimusaungay kulala’ mulatlat cikasa. cay pakadate dating aca tunika malineng ku lala’ saan, ala hican macukas ku tademaw mutideng ipabaw nu lala’. kyu saan ci Tulumi u lala’ samengmeng sa cay saungay saan, napakayni kya ku nika talaayaw micekul tu bunac i tapuku, hizahiza satu ku nikapatelac maliyud ku bulad atu cilal tu lala’ malineng sa.

### ngatu lima
hanca patelac ku nipiazih ni Tulumi, nika masasuala tu tunu tademawan anizateng, itiza nama patayay ciniza, naw na «musasakamuan nu teban nu lala’» atu «聖經» u nakamuwan itizasa samengmeng sa ku lala’ cay saugay sananay a kamu, pazeng han nu paudipay ku tademaw iteban nu kalalayan sananay a kamu malecad, kyusa pakaykayza satu ku kamu nu i kyukayay, malecad tuwaca u tatenga’ay a ulic, tina kamu cacay henay a malebut sepat a lasubu a mihecaan katenes, katukuh inipatiding ni Kepayni哥白尼 tu musasakamuan nu teban nu cilal kya mabelin.

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
* ci Kepayni
* 地心說

* Dreyer, J. L. E.，《A History of Astronomy from Thales to Kepler》，第二版。New York：Dover Publications，1953。

* Evans, James，《The History and Practice of Ancient Astronomy》，New York：Oxford University Press，1998。

* Heath, Thomas，《Aristarchus of Samos》，Oxford：Clarendon Press，1913。
muwangic kay pituay a mihecaan a wawana makai micudad mabakah nu ina ku kabang i tapiingan nu zazan

cacay a tatayna i taynan(台南) paculil tu kazizeng mitupin tu wawana micudad henay tu cacay a mihecaan i teban nu picudadan a zazan, zayhan muwangic musakamu kya wawa makai micudad, malinges tu ku ina sibakah kay kabang niya wawa i papingan nu zazan, asawni a zazan maliyuc maydih militemuh tu wawa, tangsul sa caytu kazih ku tademaw, alaci matupin nu kapahay a balucu’ nu muculilay i zazan a tademaw patayza i tayzin kay tatayna a wawa, katukuh i tayzin ci ina makazih tu wawa cayay tu kahica, sakamu sa ku tayzin kuyni mibakah tu kabang a wayway 觸法 tebuc, paculi saya tatayna mayzasa siketen ku lima lubuen kaku i.

ladayan nakapahay balucu’ a bakian kya adidiay a wawa tayza i tayzin, silusa’ ku mata niza cayay kasatezep muwangic, palitaen nu tayzin ciniza tu patelay u ngangan nu ina, cayay kadayum 聯絡 ku tademaw, ci lin a tatayna paculil tu kazizeng a tayza i tayzin, pakazih tu adidiay a wawa cayaytu kahica kapah tu, hina tada miayaw tu tayzin patawid tu adidiay a wawa. 土城派出所 tayzin ci 蔡豐州: ”musakamu i takuwanan kapah mipadang kisu i takuwanan patawid ci nizaan, amusakamu mazakep nu tayzin cina han, sakamu han aku mahica ataneng mahini patawid tu adidiay a tatayna a wawa, cayay picudad amazakep cina, uyza u tayzin kami, yu aucanan kami i?”

muwangic ku wawa mibakah tuway tu kabang, amisalunguc henay tu tayzin papiedap papikuwan pasubana’, sakamuen niya tayzin kya i luma’ay a babalaki mibakah tu wawa i zazan 違反兒少法, amabaking tu enem mang kayadahay,azihan uyni a wina patahekal hatusa tu lima, paculi han niza kya tayzin siketen kaku ya, patayzaen i pilubuan kaku lubuen i, yu itapiingan niza a wawa matawid tunuwangic satu,ciniza mikilul tu tayzin pasubana’ tu sakatademaw a kawaw a daduducan sa, miyumali tu ya tatayna.

土城派出所tayzin ci蔡豐州: ”izay caay ka tayza micudad kisu saw?namahica saw? aizaw ku lalekalan haw? masawacu nu cabay hawsa namahica aca?sakamu sa ci niza cayay, u canan ku lalekalan haymaw han kaku musakamu, zayhan sakamu sa ciniza mazateng ku wama wina, la’cus ku balucu’ aku makatengil.”

makazateng kya pituay a mihecaan adidiay a wawa tu wama wina makayi tu tayza micudad, wina cayay pisakapah musakamu tu wawa, atu pabesu’ milikeluh tu wawa amibakah i tapiingan nu zazan, malemed kya adidiay a tatayna a wawa caay tu ka ladayan nu makatalay a tademaw, atu cayay ka tatudung ku wayway pikuwan pasubana’niza, namasakamu tu ku tayzin, aw bungka ku micumuday mikinsa.
m’utu

## m’utu
u sulit nu Hulam: 馬武督部落

### u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu m’utu. u kasalumaluma’ nu m’utu sa, 124 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 339 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 204 ku tademaw, pakalatu 60%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 135 ku tademaw, pakalatu 40%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal)59%, Pangcha(Amis)0.3%, Paywan(Paiwan)0.3%, zumazuma0.3%.

### u Tayan a niyazu'

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

### u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

## u cidekay nu Taywan Incumin

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網

原住民族委員會全球資訊網統計資料

台灣原住民族資訊資源網
nabalucuan ni Tiway Sayun

nabalucuan ni Tiway Sayiun misaydang (帝瓦伊撒耘校長的遺願之一)

mabelec (mapatay) ci Tiway Sayiun i 2003 a mihcaan, namauzip henay ci Tiway Sayiun misaydangan. maydih ciniza sapasubana’ tu lalangawan nu Sakizaya, palekal tu lalangswan nu niyazu’, maydih a caay kalawpes ku dadiw, lisin, nalimaan, patizeng tu luma’ misuped tu ngiha’ nu Sakizaya, hay malaylay tu ku lalangawan nu Sakizaya, sakacaay kalawpes. maydih a misinga’ tu izaway henay a lalangawan nu Sakizaya, ci Tiway Sayiun misaydang miteka mikawaw tu lalangawan nu Sakizaya a sapasubana’, niyazu’zy kakawawen, adasay mapazazan ku pisulimet misinga’ misuped tu dadiw, lisin, patizeng tu luma’ nalimaan,misuped tu ngiha’ nu Sakizaya, hay malaylay tu ku lalangawan nu Sakizaya, sakacaay kalawpes, atu pasubana’ wawa nu Sakizaya mamielul tu kawaw nu binacadan. maydih ciniza patizeng tu Sakizaya, taneng micici’ ku Sakizaya. Izaw ku cacudadan nu Sakizaya, izaw ku cengfu nu Sakizaya, izaw ku canancanan a kawaw misanga mitaneng. 

uniyan a natinengan sa nay namatengil i ci baki Tiway Sayiunan, kyu suliten naku itini.
nai'ay maazih a lacul ku lalangwan.

nai'ay maazih a lacul ku lalangwan. caay ku sakacakat dada'atu sakatineng tu lalangwan, itini tu i kalacacay a mangaleb a kasasuini payniay tu lalangawan. payni tu i nu kamuay ku sapatahkal atu palaw, mitu'tu', kananaman a a kawaw, nu siyakay lisin a a kawaw, atu payniay i tineng tu lalayanay atu lisin.

sisa, nai'ay maazih a lacul nu lalangwan caay ku nu babalakiay, laylay, atu kasasizuma nu zumaay a binacadan, wiza u nikasikaz, mizawis tu masasizumaay a kakitizaan atu mahicaay tu a kauzip, u masupeday, matatungusay i binacadan, a patahkal tu siyakayay lalangawan atu pabaluhay kawaw.
namahidatu

## Me Too
Harvy Weinstein

ayaw i tusa a malebut izaw ku sabaw pitu a mihcaan, cacay a bataan a bulad, lima a demiad, misulitay nu 紐約 singbun, saayaway nisuliten ku la’cusay a wayway nu Harvy Weinstein. itini i nasulitan, i ayaw tulu a bataan a mihcaan, mitebing ciniza tu uzip nu tatayna a misakakaway atu milinziay niza; namakayda sa, malaheci nika sasakamuan u saka nga ayay (sakapahay) izaw ku walu sapabaysyu a kawaw.
namakay uzip nu tademaw minanam tu kamu 20180630

namakay uzip nu tademaw minanam tu kamu 20180630

## siwkay
20180630-dabek nu minanam tu kamu nu Sakizaya,  u sapinanam a sulit, mudadiw minanam tu Sakizaya a kamu. paylipay a demaid, minanam ku binacadan nu Sakizaya, tayza i Lou-Cendsin(羅正心) sasaydan(教授) a luma', ninama tu Sakizaya a kamu. u lawad(時程) nu cacay a sapicudad(課程) sa, enemay a tuki. sakacacay a sapicudad sa, u "namakay maplaw minanam tu kamu(戲劇學族語)", sakatusa a sapicudad sa, u "namakay sapibetik minanam tu kamu(祭辭學族語)",  sakatulu a sapicudad sa, u " namakay uzip nu tademaw minanam tu kamu(生活學族語)", sakasepat a sapicudad sa, u "namakay kalabian minanam tu kamu(晚餐學族語)",  sakalima a sapicudad sa, u "namakay dadiw minanam tu kamu(歌謠學族語)", sazikuzan a sapicudad sa, u "namakay lalangawan minanam tu kamu(文化學族語)".

## lacul
01.i luma' (namakay i luma' katukuh taputah #1) 

malanam ! (matabal、matabal tu sananal)  早安! 

masuni’tu ku satukiyan haw?  鬧鐘響了嗎? 

pinikaltu !  該起床了! 

kabililen pinikal !  快點兒起床! 

macukadtu kisu haw?  你醒了嗎? 

caay kalihalay (kasademsem) kisu haw?  你不舒服嗎? 

kapah haw ku bi isu?  睡得好嗎? 

kapah haw kisu tezepen kya satukiyan ?  能幫我關掉鬧鐘嗎? 

sazikuzay manikaltu kisu !  你終於起來了。 

kapah ayza a demaid !  今天好天氣! 

teban nu labi mabi’ kisu haw ?  昨晚你熬夜了?  

pikeden ku pada(kupa).  把被子疊好。 

masiangi kaku tu da’cusay a simpi’.  我做了個可怕的夢。  

tahanini kisu caay pipaneng kya tinghuy.  你一直沒關燈啊。 

papialulu tu kisu.  我得洗臉了。 

kalanamtu  該吃早飯了。 

masasmel henay kaku.  我還很睏。 

masuwab kaku.  我打哈欠。 

mabusuk henay kaku nanucilaay a epah.  昨天的酒還沒醒呢。

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考資料)
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1

sakasitangah nu Sakizaya
nanam-masatekeday a sulit nu Sakizaya- pela':b

## satangahan(標題) nu lacul(內容)
masatekeday a sulit(單字) nu Sakizaya

## pela'(部分) nu lacul
b

## lacul

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
u Hulam a sulit, nasulitan ni Tuku Sayiun, Lisin Cudad, u Sakizaya a sulit sa, nasulitan ni Imi, Bunuk, Tuba'.

## malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan
* 原住民族語言線上詞典
nanaman tu kamu nu pinacadan

u 原民會 ayda a mihcan mududuc tu sapalekal tu kamu nu pinacadan a hulic, i waluway a bulad salingatu tu makakilul patiding I kanatal tuna nanaman tu kamu nu pinacadan, ay i 2018 a mihcan cacay a bataan a bulad tusa a demiad patideng tu payya a malinga tu, manamuh tayniyan nu maydihay padutus tu kamu nu pinacadan a tademaw milabu.

caay kadayum pasubana` tu mamalasaydanay，u satabakiyay a panutekan palkal sa, a idaw ku ni paini tu kakitidaan minanam, micucuh pakaala mitaneng, sakala caygiya mala saydan, sapi cuduh tu idang nu palkalay tu kamu nu pinacadan, kya macalud matules ku sapasubana` tu kamu.
minanam tu uzip a ngangan

**minanam tu [[:zh:身體|uzip]] a ngangan**

## sapuelac

### ngatu cacay

hang, ayza a demiad sa, u sasakamuwan  aku u saynay sakamu ita sakyami tu mahiniay u uzip nu mita. u canan han nu mita u sakizaya ku ngangan hansaw mahiza isaw u liel han nu mita kyami, u 脖子 hanu hulam. u cucu han isaw u 胸部 hanu hulam. u 胸膛 izaw tu u baluhang han nu mita. caykalecad yu  cucu atu baluhang, caaykalecad. apasubana’en ku ina sa, amatineng tu ku wawa.  isasa’ tu azihen ita. mahiniay u kuku’ han nu mita kyami, mahiniay sitaludu’ ita nu mita sipukuh kyami haw. sa itini i lima nu mita izaw ku pukuh(關節).  itini i kuku’ nu mita izaw ku pukuh ya i kuku’ay a pukuh, u tusuz(膝蓋) han nu mita. 膝蓋 hanu hulam. u tusuz han.         

### ngatu tusa

sa itini i bili nu mita,  izaw tu u puna hanu mita kyami, puna 肚臍 hanu hulam. sa izikuc nu mita,  i uzip nu mita kyami, u udu(臀部) han nu mita, u 臀部 hanu hulam. ci bayi aku kyami, wawa henay kyami, hay udu satu, “屁啦” mahini nu hulam a kamu. anu ayaw a lipay asakamu  kita tu niyan u ngangan nu ilalabu’ay a uzip nu mita, 內臟 haw. aminanam henay tu kamu nu mita. liel u 脖子 hanu hulam. baluhang 胸膛. cucu 胸部. pukuh 關節. tusuz膝蓋. puna肚臍. udu臀部. cakalecad u:du sa, u項鍊 kuyniay. sapihiza u kazali’.         

## namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-身體

Taywan Sakizaya putiput(台灣撒奇萊雅族協會) i Youtube-dadipasan nakulitan ni Yiyang Sayun-

nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun
nangayaw139 a mihca-20171007 Palamal i Ciwidiyan

## nangayaw139 a mihca-20171007 Palamal i Ciwidiyan
戰後139年 2017.10.07 花蓮水璉火神祭

## mikawaway

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
2017 Palamal youtube錄影01

2017 Palamal youtube錄影02

2017 Palamal youtube火神祭娛靈節目

2017 Palamal militemuh ku Dietu (迎神)

singbung nu yincumin tilibi (原住民族電視台新聞)

Kenseng demiad singbung-u sulit (更生日報新聞)

Kenseng demiad singbung-u iga (更生日報錄影)

2017 Palamal mideduh ku dabek

napatizeng ni Tiway Sayiun kalisiw putiput(帝瓦伊撒耘基金會)

Lubas-Mapalaway-aazihen a cudad (nay20170924)

Mapalaway-Lubas
nasaungay amana mukan tu cuedetay

## sapuelac
anu nasaungay kita, sitanan kita, mangaluhtu kita. anu mukan tu akuti'ay, mangaleb ku akuti'. anu mukan tu lingahaw(溫水), caay ka 過癮. anu taneng mukan tu cuedetay, ma 過癮 tuway. uyzasa, anu pihaceng(激烈) ku saugnay, mukan tu cuedetay a nanam asaca ku kakaenan, amacucuktu milisawada'(腸胃). macebus tu bituka, abesa'tu ku bituka a nanum, masiket tu ku bituka(胃), adada'tu ku bili. sakacuedet ku kakaenan atu nanum, apaduka tu takulaw, adada' ku takulaw, makuhadtu ku takulaw. sisa, amana mukan tu cuedetay a nanm atu kakaenan. 

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考資料)
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1
nawatubi

## nawatubi(Hulam a sulit: 跳繩)

sakapet a tuud: lalengac, masay, akaway nu balidas

sakapet misanga: takini’

u culuk nu hican: pilien ku mabesucay a lalengac atu akaway nu balidas amiketun. u talakaw isu ku sapiketun. u masay, salaycen ku balidas. akaway nu lalengac salayceen sabalud tu malutapiingan. pabesucen mipiked ku makasasa. mak 40sinci katanaya. anu cayay katanen ku tanaya tanen u akaway nu lalengac apalakiliw. u lahaday nu hekal ku aalaen tu saluec. anu cayay katatudun sa panukasen tu ilahad，paladamek. nayi’ku paysu’nu sumamad a wawa sapicakay tu laic sa. pakuniza sa tabukelal mikilim tu salaytan. u lalengac atu masay(akaway) sikedet, atekak. matatungus sipilatlat a tuud.