yadahay a imelang sa caay kaw i melang

每日一詞:早安 namalanam tu / matabal 以上都可以說

文章生詞: imelang 病    mahaymaw 高齡   muculil 走路慢  

yadahay a imelang sa caay kaw i 很多「病」不算病

ci u-min-sen u kagi a tademaw, nanu adidi'i lan-cin a nabakuwan maudip, u babalaki nida u pacakayay tu kupa.（吳明賢是嘉義人，從小在蘭井街成長，父母親開棉被店。ci u-min-sen 2025 a mihcaan 8 a bulad , malimad taydan i Tayta mala yin-cang.吳明賢於2025年八月，轉任台大醫學院院長。）u sakakaay nu tayta malayincang pasimel tu balakiay a binacadan tu lima a sasakamun nida:台大醫院院長吳明賢送給中·高齢們的五句話：yadahay a imelang sa caay kaw i melang, wiyda sa nikabalaki tu hawmaw sa tadikud ku udiudipan sa .很多「病」不算病，只是正常的老化罷了。

dayaway sa caay kaw inelang isu kuyda, u balaki tu .一、你這不是病，是老了。yadahay a i melang sa , caay kaw i melang , wiyda sa nikabalaki tu nu udip pasubana' tu u fip . 二、很多你以為的病，其實不是病，而是身體老去的訊號。 u hinapawan caay kaw acehaymu hananay a i melang, 1.「記性差」不一定就是阿茲海默症，nu babalaki maliyuh tu pasatedep tu wayway nu punu', 是老年腦的自保機制， mana patawiyd tu udip tu , 別急著嚇自己，u punu' madumad balaki tu caay kaw imelang kuyda, 這是大腦在變老而不是病，anu wiyda sa matawal isu icuwa ku sacukcuk , 如果你只是忘了鑰匙放哪，nika matepa henay , wiyda sa caay kawnikaunganeng nu tangah .但還能找回來，那就不是癡呆。

mucilulil mahaymaw, cay katatuding ku kuku' caay kaw nikarpi ,2.「走路慢、腿腳不利索」不是癱，widasa tadikud tu ku heci nu udip, 是肌肉在退化，hican mikayk8c caay kaw nikan tu sapaiyu' yu, wiyda sa a muisid musaungay .解決方法不是吃藥，而是要「多動」。 cay kaala ku kakemetan caay kaw nikacaay kakemet, 3.「睡不著」不是失眠症，wiyda sa musilemud ku punu' , 是大腦在調整節律。 u sakabi nu udiudipan masumad tu , 但這不是病，是「睡眠結構」變了，a mana palemang sa muka tu sakabi a sapaiyu, 別亂吃安眠藥， anu pasayni mukan tu sakabi' a sapaiyu sa 長期靠安眠等藥物入睡，micunus tu sakapulin, u nikatineng masasibid, 會增加跌倒、認知障礙等風險，u babalaki u sakapahay a nikakemet sa , u demiad kanca kahina pacilal, hidan tu dedemiad ku wayway maudip.老年人最好的安眠藥，是白天多曬太陽、保持規律作息。 a dada ku udiudipan caay kaw nika suenet nu udip , 4.「滿身痛」不是風濕，u dingki nu udip tadikud tu kyu idaw ku nipatukil nu udip. 是神經老化的正常反應，katuuday a babalaki sakamu sa, 很多老人說：adafa ku patelaw adada kuyni yu sa, 「我這手臂腿哪哪都疼，u suunet hakiya nu udip sa, u ukak macunus hakiya sa ?是不是風濕、骨質增生啊？」a nu mahulac ku ukak lihuway tu, duhepuc tu, 骨質確實會變鬆、變薄，nika u 99% a tademaw mamin ku udiudipan a dada, 但99%的渾身疼，caay kaw inelang, 不是病，u singki nu udip haymaw sa tu是神經傳導變慢，u adada alaw han tabaki, 疼痛感放大了，wiyni sa u teban nu udip masumad , 這叫做中樞敏化，hinaadihay nu babalaki a nikasimaf nu udiudipan .是老年人常見的生理變化。 anu mukan tu sapatedep a sapaiyu sa caay kaw kapahay , 止痛藥不是解決之道；miundu atu kikay ku mulatlatay , kya u kapahay a sapisunil tu udiudipan .運動和物理治療，才是調節方式。 kapah musengel tu kuku yu a mabi paakuti'en ku sasubin pacedet paakuti' mianmu kikapahan kunikan tu sapaiyu .可以應用推薦泡腳 + 睡前熱敷 + 輕按摩”，比吃藥有效得多。 anu mik8nsa tu udiudipan sa anu caay katatuding caay kaw i melang , 5.「體檢異常」不是生病，u nipatucek caay katatuding caay pisabaluhay musumad 是指標標準沒更新。u kitakit nu sakacikian sakamu sa, u nipikinsa tu udip nu babalaki sa u nipatucek tu tatudung salihuway han sa.世界衛生組織建議，老年人體檢指標要「寬鬆處理」。u simal nu udip hidan tu sa膽固醇也是一樣。 

u simal nu udip nu babalaki sa talakaw tu a tudi, mahida sa mangaleb kunika mayseng nu nikaudip.老年人膽固醇稍高，反而更長壽。 nama talakaw ku simal atu hulumeng atu idang malalamlam namin , 因為膽固醇是合成荷爾蒙和細胞膜的原料，anu tada i sasa maselep sa madayum inayay ku sapaculu nu udip masrlep tu.太低反而容易免疫力下降。  hican misinanut ku talakaw nu idang , 高血壓防治指南，idaw ku nipatucek :也明確指出：nu babalaki a nu culil nu idang sa 150/90 mmHg , 老年人降血壓目標是<150/90 mmHg，cayay kaw nu sin8ng a tatidung 140/90。而不是年輕人的標準<140/90。 amana kaw nikabalaki palai melangen ku kawaw caay kahida , 不要把老化當生病，nikasumad nu udip sa amana paluimelang ku sausi, 不要把變化當病變，balakitu caay kaw inelang kuyda, 老化不是病，u kakaydaan aca nunikabalaki a dadan kuyda .是人生必經之路。a musakamu kaku tu babalaki atu wawa haw :應該對老人和子女說幾句話： 

sayaway datengen 第一、記住：u utiih nu udiudipan caay kaw imelang namin .不是所有的不舒服都是［病］。 

sakatalawan nu babalaki sa ,makaadih tu nipikinsa tu udip matawid ,第二、老人最怕“嚇”，不要被體檢報告嚇倒，a mana kaala nu kungku kapah ku mahidaay sa .也不要被廣告忽悠。 

u wawa hananay sa, caay kawni pacabay tu babalaki tayda sa i ising , 第三、子女最該做的事，不是帶父母跑醫院，pacabayi ku babalaki m8dang misanpu, pacilal mukan masasusakamu, 而是陪他們散步、曬太陽、吃飯、說話，u nikabalaki caay kaw ada, patelac ku nikatineng kyu patelac .老化不是敵人，錯誤的認知才是。