open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
cudad

## cudad

### u zuma a kamu:
nu Hulam:、文件、資料

nu Amilika:book、file、data、document

nu Zipun:本（ほん)

### u canan ku cudadː
cudad書

cacudad讀書

cacudadan學校

cacudaden作業

cudaden去寫（命令）

micudad上課；讀書

micudaday學生

nacudadan記載；所記錄的

nipicudad所讀過的書、寫的字

pacudadan書架

pacudaden寫信

papicudad要寫字

picudadan學校

picudadi去讀書

## u kamu nu cudad

### cudad

belihen ku cudad nu Sakizaya.

### cacudad
cacudad sa kisu sa u cananaca ku laheci!

### cacudadan
pinanaman ku cacudadan nu wawa.

katayza tu i cacudadan.

### cacudaden
azihen ku saydang tu cacudaden nu misu!

### cudaden
cudaden henay ku cacudaden nu misu!

### micudad
i satabakiyay ku wawa nu maku micudad.

### micudaday
balaki tu kaku sa u micudaday henay ayza.

nacudadan

u nacudadan nu babalaki kuyni kiyu matineng kita. 

### nipicudad
tabakibaki ku nipicudad hay makaazih kaku. 

nipicudad nu misu katukuh ayza tusa tu a bataan kumiheca! 

### pacudadan
takalaw ku pacudadan nu maku.

### pacudaden
mabulah tu kaku ci Benelan kiyu pacudaden henay. 

### papicudad
papicudad ci Tubah tu tigami i ci Lalaan.

### picudadan
tayza kaku i picudadan.

i tabakiay aming ku picudadan nu wawa ni Tubah.

### picudadi
amana ka kasic picudadi tu.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinenganː
原住民族線上字詞典https://web.archive.org/web/20140323122600/http://e-dictionary.apc.gov.tw/Index.htm
cukap

cukap, sazipa'

u kamu nu Hulam:

u kamu nu Amilika:slipper

u kamu nu Lipun:**[[:ja:スリッパ|スリッパ]]**
culen

## misanga ku culen([[:zh:陀螺|陀螺]]):

sapisanga a tuud：lalidec、datay、zakes、laudaw. 

sakapet tu sapisaanga：bakan、takini’、salusasuls. 

u kanamuhan nu wawa nu Sakizaya ku culen a sasalamaan. i tawiya 1878 a mihecaan sa, bulawan nu Kuwaping ku Sakizaya nay Takubuwan a maliwasak tayza niyazu’ nu Pangpangcahan a mauzip. nika, mazu’ay i Takubuwan, Kazuzuwan a babalaki miasekaytu tu culen a sasalamaan.

u culuk nu hican：balaten ku nipiketun tu kilang.sawantanen ku dicem nu disdis.malu tangah nu culen. mahiza i nabacu u takini’ ku sapisadimel misakimulu’. sipakayza nu zumaan sapidisdis ami palat. mahiza i nabacu. haymaw han a midicem. namahiza isasa tulu sinci amiketun. naniketunan sa mahiza i nabacu. i makasasa’ nina kilang sa disdisen misa dicem. malu tatizengan nu culen a malinen. masangay tu paheci atu pahalhal：u kamu nu sakizayaay sa iza ku cacayhina balakay tu culen a tademaw. sasi ngangan sa ci butung. u canacanan ku nipasubana’ ni butung tu niyazu’u sakaluk atu sakilisin a kawaw. mala 「taneng a dietu」、「pakakanay a dietu」atu 「pataungay a dietu」nu sakizayaay.

## 製作

u tapang nu kamaya, lalidec, zakes, datay ku icelangay sipisanga’ tu culen. u heci nu datay matiya u culen, maliyuh ku wawa misanga’ tu celen. sisa, kalaculen han nu wawa ku heci nu datay a misalama. u heci sa nu datay cacay a miheci kiyu siheci, nayi’tu ku heci sa, nayi’ ku culen sasalamaan nu wawa. sisa, mitudung ku babalaki tu heci nu datay a misanga’ tu culen a pasalama tu wawa. tangasa sa anini malasasalamaantu nu wawa nu Sakizaya ku culen.

## ”Culen ni Butung”(福通上天梯)

i tawiya, micudad ci Tiway. sayun tu nikauzip nu laylay nu babalaki sa, iza ku ”u Culen ku sapitadas(墾荒) ni Butung a Paluma tu tananuman” sanay a kungku. masulit i ”kungku nu Pangcah a cudad”, anini sa mapangangantu ku Sakizaya i Kitakit nu Taywan sa. Balicen ni Tubah. Kumud tu kamu nu Sakizaya ku kungku ni Tiway. sayun iza masulit ku, ”Culen ni Butung” a kungku.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
童玩學族語-財團法人花蓮縣帝瓦伊撒耘文化藝術基金會

wikipitiya nu Hulam- 陀螺

香菇陀螺
cuyuh nu lusa’ ku 「halimutat」

## '''''天使的眼淚cuyuh nu lusa’ ku 「halimutat」「雨來菇」'''''
（ㄧ）(撒奇萊雅語)天使的眼淚cuyuh nu lusa’ ku 「halimutat」「雨來菇」

（二）cacay alasubu izaw ku pitu a mihcaan siwaay a bulad sabaw waluay ayza a demiad .

107年9月18日

（三）i na baliyus「山竹颱風」,patina tu tabakiay a udad , sisa tahkal ku 「halimutat」

山竹颱風未過盡,卻帶來豐沛的雨量

u kamu nu pangcah 「lalupela’」saan 

阿美語叫「情人的眼淚」

（四） u umah nu Saydan I tini i 「鳳林鎮」 na ma udad sisa saupuupu sakiy 「halimutat」, ina umah nu Saydan maliwliw tu buyu i bukebukelalan a enal. 

老師鳳林鎮的農地長滿了「雨來菇」,因為老師的農地,四面環山,曠野間的平原,無污染, 「雨來菇」生長的特別肥厚。

（五）naayiw nu sa tamelacay a kakitidan nu Saydan 「halimutat」manay tatabaki panpanzal.

「雨來菇」非常的乾淨潔淨厚實

（六）tangasatu i palaludan kutapuku malalaba’ ku kelekelengan tunika tahelkal nu langdaw sak langw nu 「halimutat」

（七）i nakakana a 「halimutat」 u ni pabeliay nu ipabaway a pakan (tu pakuyuca a nikauzip)窮人家

這是天使賜給窮人家美味佳餚

（八）yu kasumamadan nu ababalak , sitangahay ababalaki mating tin a kakanan tu sa kauzip , i taw:ay kinababalakiamin ni sadakadakiyan tu sakauzip , hadizah ku ni katingen tu kakanan , maseneng kaku tu kasumamadan ababalaki。

很久很以前老一輩的人,因為我們有智慧之神,懂得食用這天然植物高蛋白食物,古時代的人好厲害聰明

（九）madatengnu nu maku ni kauzip nu kasumamadan ababaki mahemek kaku tu nikauzip nu sumamad a babalaki tu tineng tu sa kauzip pakuyus ku nikauzip kadihiyansa sakanikauzip.

以前老人很厲害在窮困當中懂的生存之道,懂的在艱困中生活延續下去

（十）「halimutat」uni pabeli mu pauzipay a cuyuh tu , lusa’ u kakaan nu binacadan kina lami’ida I kakaean nu tademaw madi’ tu ti ni 「halimutat」

正式中文名稱為「葛仙米藻」

cuych nu lusa’ku「halimutat」

「天使的眼淚」是原住民特色餐廳裡常見的一道美味佳餚,正式中文名稱為「葛仙米藻」又名「天使的眼淚」

（十一）U papacakayan Sakizaya i Sakul 「aumaumahan a lami’」野菜,a un izaw tu midihay katini mi azih atu micakay ku:kay

如果有人需要購買「野菜」請至花蓮巿「撒固兒野菜巿集」參觀選購

感謝林秀蓮老師協助教學
dabek

dabek (Hulam a sulit: 工寮、茅舍、聚會所)

taw:ya sa, u Sakizaya atu pangcah mikadabuk amin ku tatama i luma’ nu tatayna, miselal ku tatama a midiput tu niyazu. sisa, iza ku dabek kasaupuan nu tatama. u ”dabek” han ku kamu tu kasaupuan nu selal. i buyu’ay pahanhanan maluk ”Dabek” han ku kamu nu Sakizaya.

## 政治組織

kasabinawlan nu Sakizaya, u tatayna ku mitelungay tu luma’, selal atu kalas ku mamidiput tu niyazu’, i dabek ku pitelungan nu tatama a mikuwan tu niyazu’. taw:ya a niyazu’ nu Sakizaya, telungen nu wina ku luma’, misebeng tu lala’ nu niyazu’ ku tatama, Nay dabek atu kasaselal nu tatama ku sakatanetek nu kalabinawlan. u kasaupuan atu pinanaman nu kasaselal ku dabek nu niyazu’. i tila minanam ku binawlan tu pasubana’ nu babalaki tu sakalatademaw. sisa, i dabek ku cacudadan nu niyazu’. miselal ku kapah nu niyazu’ i dabek mabi’ katukuh kasiacawawan, siacawawtu kiya i luma’ mabi’. mililiday ku babalaki tu kasaselal, siacawaw sa taluma’ mabi’, demiad tayza i dabek a pasibana’ tu kapah.

## 建築材料
kamu ni Mayaw. kilang u mikinkiway tu kauzip Sakizaya, ” misaluma’ ku Sakizaya, caay kanca sidabek i telung(teban) nu niyazu’ kasaupuan nu tatama. u kilang ku cuked patizeng tu dabek, u auk ku malukantiw, uli ku sabadahungan, suuten tu uway(masay), i alinungnung nu badahung, papuyuen a patahepu tu sakacaay kalesa’ nu fadahong.
dadipasan

**dadipasan 海邊、海岸、沙灘**

## sapuelac
u dadipasan sa,  u saedipan(沿岸) nu bayu'. matulin(連接) nu bayu' atu tukus(陸地). si laying(海浪)、mulenu(漲潮) atu malac(退潮) saca makelah(退潮)、bayu'-likit(海流) i sadipasan(海岸線). u kakuniza nu tuud sa, izaw ku baetu-dadipasan(岩岸) atu bunak-dadipasan(沙岸). anu u talakaway nu tukus a kakuniza sa, izaw ku celem-dadipasan(沉水海岸) atu laliyas-dadipasan(離水海岸). celem-dadipasan sa, u macelem tasasa' ku tukus. anu laliyas-dadipasan sa, mahmuwas ku lala' nay labu' nu bayu'. bangcal ku dadipasan, katuud ku tademaw tayza i dadipasan misalama' mibalakas. maydih ku tademaw tayza dadipasan mingaduy(游泳). katuud ku midangay(遊玩、觀光) a tademaw i dadipasan. i Kalingku(花蓮) saca sawaliyan(東海岸), bangbangcal ku dadipasan. i Kalingkuay a dadipasan sa, izaw ku sibunacay, izaw ku sibaetuay. yadah ku lalacan atu piya'. maydih ku Yincumin tayza i bayu', miala tu kakaenan nu bayu'ay.

sadipasan(海岸線), bayu'(海洋)

## namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-岸

nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun

Taywan Sakizaya putiput(台灣撒奇萊雅族協會) i Youtube-dadipasan nakulitan ni Yiyang Sayun一個人看海
dadiw- labiyi nu alipawnay

## dadiw- labiyi nu alipawnay
夜裡的螢火蟲

nasanga ni Yan itiza i ciwidiyan 詞曲：水璉楊姓青年創作歌曲

nasanga a namihcaan： i ka Lipunan 時代(日治時期)

### sakaizaway nu dadiw(歌曲意義)：
mabulah ku sining tu mamidang niza i labiyi

cacay ciniza muculil i zazan

inayi' ku pacabayay

tataytay sa i zazan

mabulah ciniza tu lingiw niza

itiza i niyazu' mitala cinizaan

### nu zikuzan kya namihcaan(創作背景)：
mikilangay a dadiw 林班歌

Ciwidiyan niyazu' dadiw kadademecay 水璉部落歌謠創作比賽

i 1960-1970 a mihcan i Ciwidiyan, 

padaesu ku dademecan nu mudadiw i niyazu'.

ci Tiway Sayun sasaydan padaesuay.

katuud ku mikeleh madademec.

sisa yadah ku misanga' tu dadiway a sining.

### sulit nu lacul(歌詞內容)：
muculal sa ku bulad i sawaliyan 月兒冉冉從東方升起

cacay kaku i zazan 我獨自一人在路途上

adingu sa ku cabay 只有自己的身影陪伴著我

yu belabelah sa alipawnay 螢火蟲隱隱約約

alipawnay tina labiyi 今夜裡的微光

mahiza uni ku bulah 猶如我最深的思念

ah! lingiw i takuwanan 啊! 想念我親愛的女孩呀

mucelem sa ku bulad i satipan 月兒緩緩從西方落下

cacay kaku i dadipasan 我獨自一人在海角邊緣

ku bunac sa ku cabay 只有星星陪伴著我

yu belabelah sa alipawnay 螢火蟲隱隱約約

alipawnay tina labiyi 今夜裡的微光

mahiza uni ku bulah 猶如我最深的思念

ah! lingiw i takuwanan 啊! 想念我親愛的女孩呀

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
花蓮縣壽豐鄉水璉村

nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1
dadiw- luiyaluiyalui sa ciungang

## masabaluhay a dadaw- luiyaluiyalui sa ciungang
創作歌曲：一群一群的笨蛋 

### lacul nu dadiw
umakapahay sa kina demiad(這是個很好日子)

luiyaluiyalui sa ciungang amin (一群一群的笨蛋全部)

sailayilay sa tepal nu zazan(大大方方站在路的旁邊)

umamitala’ sa tuiya kayuin(要去等待那姑娘)

akawang tu baluhang makapalaay(豐滿的胸部大大的屁股)

iwayiway ku lakat ku pawaywayan(搖搖擺擺的步伐還擺姿勢)

belabelad ku mata u tangengalay(閃爍的眼睛明亮)

sa sa sa bangcalay(漂亮的人)

muketepay ku waluway ku bulabulayan(八個十個美艷的女孩)

akawang ku baluhang makapalaay(豐滿的胸部大大的屁股)

u bukes niya kayuin iyuilucay(那姑娘的頭髮)

melecad nu nani’ ku mata(像貓的眼睛)

beliwbliw ku bali’(吹來的風)

iwayway ku lakat(步伐搖搖擺擺)

sabangsis sa nga a a a ay(好香好香)

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
u baluhayay a dadiw

u kamu nu dadiw sa nasulitan ni Dadac calekaka

u belih a kamu nasulitan ni Dadac calekaka
dadiw- mahiya nu bali u panay mahuyyahuy

## mahiya nu bali u panay mahuyyahuy

### lacul nu dadiw
mahiya nu bali u panay mahuyyahuy

mapulung kita i umah miketus tu panay

miketus tu panay kami mudadiw kita haw cabay

### u belih nu Hulam
稻米隨風搖擺

我們一起在田裡插秧

朋友 我們插秧和唱歌吧

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
u dadiw nu niyazu'

namudadiw cina ni Kala, wawa nu Sakul niyazu'
dadiw- makazateng

makazateng  想念（徐成丸、李秀蘭 詞）

yu  ma-ka-za-teng ti-su-wan  常常在想念你時

mu-wa-ngic   哭泣

may-dih  mu-wa-ngic mi-   想要哭泣

a-waw  ki-su  tu   呼喚你

cay  ku ka-pul-kal  a  a-di-ngu 沉睡不起的靈魂

ma-hi-za  ma-la-le-me-tay  就像淋漓的

nu  sa-din-sin u-dad  ti’tih  春雨落下

a  pa-u-zip tu  ka-na-tal  為萬物的重生

a!  ma-ka-za-teng kisu  啊 想念你啊

mi-za-teng  cay kay-dih  回憶是不想

a  ma-pa-wan 忘記

uy-za-sa  ma-za-teng 藉由回憶

tu  a sim-sim-man  想要

pa-be-lien  給予

tu  u-zip taw-ya  自己那般

mi-sa-bu-lah  mu-re-kal a  i-ce-lang 重新出發的力量 

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
u baluhayay a dadiw

u kamu nu dadiw sa nasulitan ni Tuba' 徐成丸

u belih a kamu nasulitan ni Lisin Cudad 李秀蘭
dadiw- masaupu a dadiw

## dadiw- masaupu a dadiw
完工歌（馬立雲部落傳統歌謠）

u~ huy yu hu a hay yan

masaupu (malikuda) ku babalaki nu sakizaya 

u way yay

masaupu (malikuda) ku babalaki nu sakizaya 

u hu ay ha yay

a hei ha hei ey hei hay yan

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
namakay i Maibulay a dadiw

u kamu nu dadiw sa nasulitan nu laylay nu niyazu'

u ngiha' nu dadiw sa nasanga'an nu ayaway a tademaw
dadiw- sakilemelen mita u wawa nu pangcah

## dadiw- sakilemelen mita u wawa nu pangcah
邦查娃娃站起來(帝瓦伊撒耘 詞曲)

### ngatu-cacay
sakilemelen mita u wawa nu pangcah

sakilemelen mita u wawa nu pangcah

awasen ku lutuk

lawisen ku liyal

lawiten nu mita ku buis

lemuwad tu anini

ku wawa nu pangcah

### ngatu-tusa
saicelangen nu mita u wawa nu sakizaya

saicelangen nu mita u wawa nu sakizaya

awasen ku buyu’

lakuiden ku bayu’

pecu'en nu mita ku bunac

mutizeng tu ayza

ku wawa nu sakizaya

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
u baluhayay a dadiw

u kamu nu dadiw sa nasulitan ni Tiway Sayiun(帝瓦伊撒耘)

u ngiha' nu dadiw sa nasanga'an ni Tiway Sayiun(帝瓦伊撒耘)
dadiw- u sakizaya hananay a tademaw

## dadiw- u sakizaya hananay a tademaw
族人歌（馬立雲部落傳統歌謠）

u  sakizaya  hananay  a  tademaw

u  sakizaya  hananay  a  tademaw

u  malukay tu  demidemiad

caayay  katalaw tu  cilal  atu  udad

hey  yu  hu  hay yan

hey  yu  hu  hay yan 

misadipit  i  bayu

mikalang  i  sauwac

limulak  tu demiamiad

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
namakay i Maibulay a dadiw

u kamu nu dadiw sa nasulitan nu laylay nu niyazu'

u ngiha' nu dadiw sa nasanga'an nu ayaway a tademaw
dadiw-balucu’ nu bayu’

## dadiw-balucu’ nu bayu’
海洋之心

tina dadiw sa, namakay cacay a iga nu Amilika "balucu' nu bayu'".

### u sulit tina dadiw
izaw ku ahebalay a bayu' i baucu' nu maku

我心中有個廣闊的海洋

itiza inayi' ku salaedan a kakitizaan

在沒有盡頭的地方

izawtu ku likat nu cilal hatnisadikud

那裡永遠有陽光

amana malaheci ku nizateng pabeli' nu taw

不要完成別人給的夢想

izaw ku bihid mikitinay numakuay

我有屬於自己的臉龐

mucelak balaki i mungangaw

在錯誤中成長

kalusalupiku i sakauzip

生命的每一個轉彎處

kaluzazan i sakauzip

生命的每一個路段

kaulakakangalalan

每一次希望

kalumalawpes

每一次失望

caay katalaw tu sasadakayan

不害怕困難

inayi' ku kakutizaan amana talabu

有甚麼地方是我不能闖

matengil kaku ku sani' i baaday ulaulangan miawaw takuwanan

我聽見大地的遠端呼喚我的聲音

caykaydih matineng hacica ku baad nu hezek

不用知道終點有多遠

makucaw tu bali

乘著風

mulitemuh tu tapelik

迎著浪

paculil tu baybay

揚著帆

caay maungan

不是瘋狂

u pakayzaan i balucu'

因為信仰

u nikangelu' atu lakalak a culil nu sakauzip

人生是一場艱辛的流浪旅程

haca maenapay i nikatezaan saayaway

雖然留在原點十分安全

inayi' ku lalum k baduku

天堂裡面沒有悲傷

uyzasa amahedaw ku nizateng nu maku

但我會失去夢想

haca aizawtu ku maseneng

雖然會有讚美

uyzasa izaw ku azteng nu maku

但我有自己的想法

i salabuay nu bayu'

在海洋的深處

ilabu' nu balucu' nu maku

在我的心中
dadiw-mabulaw kakuh i Tansuy

**mabulaw(流浪、遷徙) katukuh i Tansuy(淡水)**

## lacul nu dadiw
tina dadiw sa, namudadiw ci Cinmenwang(金門王) atu Li-Pinghuy(李炳輝), u mamenuay(盲) a tademaw. napaaca-mudadiw(賣唱) i Tansuy ku heni. namakayzaay(從) mudadiw tina dadiw sa, singangantu(成名) ku heni.

Li-Pinghuy (1949 a mihcaan), u mamenuay a mudadiway i Taywan. matineng misaungay tu lima-bali-cin(手風琴). pulung ci Cinmenwang mapalaw atu mudadiw. 1997 a mihcaan, mudadiw atu patahkal dadiw《mabulaw katukuh Tansuy》, sisa singangan tuway. namabelec ci Cinmengwang sa, malalid sa mudadiw katukuh ayza. kapah henay ku uzip niza. 2017 a mihcaan, maala ciniza tu zazan-mipalaway(街頭藝人).

ci Cinmenwang(1953-2002), u saayaway a ngangan niza ci Wang-Yingtan. nalecuh i Kimen, u singanganay a mudadiway i Taywan. sumamad sa, mudadiw ciniza i Taypak Peitou, mapulung patahkal ci Li-Pinghuy. 1965 a mihcaan, 12 ku mihca ciniza, malitemuh ku bakutang mabetas. mapetek ku lima atu mamenu tuway. namakayzaay sa, caay kakapah ku uzip niza, pauzip tu patudu' tu simbung. 2002 a mihcaan 5 a bulad, natayza ciniza mudadiw i laziw kakitizaan, masiket tu balucu', sinawaltu, katukuh i padekuan sa, mabelec tuway. siuzip 49 a mihca.

### ngatu cacay
uwak(乾杯，大口喝), uwak, mapulung kita

celip(啜飲) tu epah, busuk(醉) la~, busuk la~

musadadiw(演奏) , masalukyw(跳舞), mapulung kita, apauzip(討生活，求生) mabulaw(流浪) Tansuy

mabulah(思念) tu kakaydihan(親愛的人), kiptul(深厚) kya idih(愛意), matineng tu ~ciapaay(憨人) kaku

celip tu pah, lihalayay(輕鬆), aka muwangic(哭泣), u simpi’(夢) ku nacilacila’(昨日)

makazateng(想念), kakaydihan, hamin(全部) alesen(放棄), mabulawtu(流浪), muliyaw(重來) kaku

caay kaku patahtah(奢侈，浪費), caay kakapah ku uzip

muawaw(喚) tu taw, tayzatu kaku, mudadiw kaku malalum 

mapawpaw(漂浮不定), mulenu(漲潮), aka kalibud, salahbal(月圓), mangadis(缺，不足) aca(再次)

manamuh i labiyi(夜晚), mapulung kita, salukyw kisu, miulic(頌辭) kaku

uwak, uwak, mapulung kita

celip tu epah, busuk la~, busuk la~

### ngatu tusa
uwak, uwak, mapulung kita

celip tu epah, busuk la~, busuk la~

musadadiw , masalukyw, mapulung kita, apauzip mabulaw Tansuy

mabulah tu kakaydihan, kiptul kya idih, matineng tu ~ciapaay kaku

celip tu pah, lihalayay, akamuwangic, u simpi’ ku nacilacila’

makazateng, kakaydihan, hamin alesen, mabulawtu, muliyaw kaku

caay kaku patahtah, caay kakapah ku uzip

muawaw tu taw, tayzatu kaku, mudadiw kaku malalum 

mapawpaw, mulenu, akakalibud, salahbal, mangadis aca

manamuh i labiyi, mapulung kita, salukyw kisu, miulic kaku

uwak, uwak, mapulung kita

celip tu epah, busuk la~, busuk la~

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1

sasumadan nay 流浪到淡水/金門王/李炳輝
dadiw-milingatu mibelisiw a dadiw

## dadiw-milingatu mibelisiw a dadiw
除草開工歌（馬立雲部落傳統歌謠）

u hay yu~ in huy yei yan

in u yan u in u yei yan

hei ya u hay yan 

u i yan ha ni hay yu in hay yan

u i yei yan in u yan u i huy yei yan

hei ya u hay yan u i yan 

ha ni hay yu in hay yan

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
namakay i Maibulay a dadiw

u kamu nu dadiw sa nasulitan nu laylay nu niyazu'

u ngiha' nu dadiw sa nasanga'an nu ayaway a tademaw
dadiw-yincumin caay kalecad

**yicumin, caay kalecad**

## siwkay
20180630-dabek nu minanam tu kamu nu Sakizaya,  u sapinanam a sulit, mudadiw minanam tu Sakizaya a kamu.

paylipay a demaid, minanam ku binacadan nu Sakizaya, tayza i Lou-Cendsin(羅正心) sasaydan(教授) a luma', ninama tu Sakizaya a kamu. u lawad(時程) nu cacay a sapicudad(課程) sa, enemay a tuki. sakacacay a sapicudad sa, u "namakay maplaw minanam tu kamu(戲劇學族語)", sakatusa a sapicudad sa, u "namakay sapibetik minanam tu kamu(祭辭學族語)",  sakatulu a sapicudad sa, u " namakay uzip nu tademaw minanam tu kamu(生活學族語)", sakasepat a sapicudad sa, u "namakay kalabian minanam tu kamu(晚餐學族語)",  sakalima a sapicudad sa, u "namakay dadiw minanam tu kamu(歌謠學族語)", sazikuzan a sapicudad sa, u "namakay lalangawan minanam tu kamu(文化學族語)".

Lou-Cengsin sasaydan pasubana' ciniza i Tunghwa tabakiaya a cacudadan.

tina dadiw sa, namudadiw nu Tayan cidekay a mudadiway nu Peyuan Sanmaw(北原山貓)  

## lacul nu dadiw

### ngatu cacay
tina dadiw a ngagan u "caay kalecad長得不一樣" 

yincumin yincumin, caay kalecad 原住民原住民長得不一樣　

silumeniay, sisangelacay 有的那麼黑，有的那麼白　 

sitalakaway, sipuenelay 有的那麼高，有的那麼矮 

aziazihan, caay kalecad 看來看過去，就是不一樣 

### ngatu tusa
yincumin yincumin, caay kalecad 

izaw Ami cu, izaw Tayan cu 有的阿美族　有的泰雅族 

izaw Paywan cu, izaw Bunun cu 有的排灣族　有的布農族 

celip tu epah, caay katalaw 酒喝下去，什麼都不怕 

### ngatu tulu
yincumin yincumin caay kalecad 

simakupitay, sikizemuay 有的那麼瘦，有的那麼胖 

siahebalay, silikecuay有的那麼寬，有的那麼窄 

aziazihan, caay kalecad 

### ngatu sepat
yincumin yincumin caay kalecad 

izaw Puyuma, izaw Rukay cu 有的卑南族，有的魯凱族 

izaw Cou cu, izaw Saysya cu  有的鄒族 ，有的賽夏族 

celip tu epah, caay katalaw 

### ngaut lima
yincumin yincumin caay kalecad 

sitabakiay, siadidi’ay 有的那麼大　有的那麼小 

sitanaya’ay, siapuyu’ay 有的那麼長　有的那麼短   

aziazihan, caay kalecad 

### ngatu enem
yincumin yincumin caay kalecad 

izaw Tau cu, izaw Taluku 有的達悟族　有的太魯閣 

izaw Kabalan, Sakizaya 有的噶瑪蘭　撒奇萊雅 

celip tu epah, caay katalaw 

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考資料)
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1

sakasitangah nu Sakizaya

youtube-北原山貓-原住民不一樣

北原山貓

國立東華大學
dadiw atu lukiyaw

dadiw atu lukiyaw(歌舞)

mudadiw sa ku sikizaya. u lukiyaw caykalcad, sapamelaw tu tamdw sa u salukiyaw, u sapamelaw tu di’tu sa, mapalaw han. u mapalaway, namakayda i mapalaw ni pangangan, micukumisay malupu maluwahluwah sa, lukiyaw, u salukiyauhan. i taywanay a yincumin, u lukiyau nu heni, hiding tuni kaudip atu mahica ku lalangawan a misalukiyaw, u sakidaya a tamdaw mikilim tu lukiyaw a misuped sa, u lukiyaw nu sakidaya pakaynin ini kaluk, mibutingay ani kaudip ku lukiyaw.

## lalikid

sakidaya mi cukumisay a lukiyaw lalikid han, u tatengaay milalikid, a palcaden ku kuku, paicelangen ku lima tawya sangulan, u lisin u masinanuday, tatengangay a lisin u tatama’ dada’ ku talabuway i sasalisinan malalikid, mahamin satu misa lisin sa, nu tatayda tu kumi salakiyaway.

## salukiyaw

nasikamu u tatayna nu niyadu, inikaudip i demidemiad atu maluwahluwah’ a lukiyaw, u salukiyaw han, milalad tuni ka udip, hinan u milutukay, mibutingay, patawsiyay, miapaay tu wawa, mahamin maluk pakatawatawa naming, paktineng tuni kaudip nu sakinaya.

i lukiyaw nu tatama, u kuku’, u wayway ku sakamun, uduma satalakawen ku kuku mihuwad, paydikuden mi tukud atu mihubahup u tatayda sa, u udip ku mitiyungay mikelid tu kuku’ atu lima, hinan u nu muluungay misalukiyaw. i kaluluway a niyadu ci kiniw hinisa, u sakidaya a tatayda masikad, kyu misalakiyaw sa, cayka hida tu pangcah mitatebut pihaceng kuwayway.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan

Kiniw口述

nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1
dadiw nu Sakizaya- heiyan huiyan

## dadiw nu Sakizaya- heiyan huiyan
u Sakizaya a dadiw-" heiyan huiyan" sawsawni matengil i lalikit nu Sakizaya. uyniyan a dadiw sa, sapasalisin nu "Takubuwan Lais" mapatayay a kakawsan, sisa mudadiw i Palamal amitala tu Lamal-Dietu atu tuas tayni. miawaw atu militemuh tu Dietu atu tuas tayni mukan tu sapaini nu mita. pulung musalisinay a binawlan mudadiw. malikat ku lamal-culay nu Dietu-dungy.

## muazih tu tatengaay belih nu Hulam a kumu<small>(漢譯參考)</small>
heiyan huiyan原本是撒奇萊雅族豐年祭中常會聽到的歌曲，本族人為祭祀「達固部灣戰役」受難先祖之靈魂而舉辦的火神祭祭典中，此曲特別被用來做為等候火神神靈降臨時所呤唱的「迎神曲」，在祝禱司、火神使者及全體祭眾的敬虔歌聲中，火神使者手中的火把一一燃起，象徵著火神法力的傳遞。

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
火神祭迎神曲 militemuh tu Dietu a dadiw i Palamal

2008撒奇萊雅族樂舞教材 2008 Sakizaya dadiw atu palaw nu sapicudad

伊央撒耘FB留言  FB liwan a kamu nu Yiyang Sayiun
dadiw nu kanatal

dadiw nu kanatal 國歌
nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun
dadiw-palaacawa kita ayza haw

## palaacawa kita ayza haw
今天妳要嫁給我/歌曲 -族語新詞

bitelak ku balu ala'en ku kesem aku

beliw sa ku bangsis nu bali

cacay a dadiw tada bangcalay ngiha’  

itini maalaw aku kisu

bangsisay balu

inayi’ tu ku sienaw

beliw sa ku kabahal nu bali

dadiw nu ayam namalacabay kita

malimulak kaku i tisuwanan

tengilen

u lima malacabay kita

sanga baluhay a uzip

ca katakup i nacila

tadu'en a papacem

palaacawa kita ayza haw

kisu i luma'

aku i luma'

kita i luma'

sweet sweet love (Amilika a kamu)

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
u kamu nu dadiw sa nasulitan nu sining nu niyazu'

u ngiha' nu dadiw sa nasanga'an ni 陶喆 David Tao

mudadiw ni David atu Jolin Tsai

陶喆 David Tao - 今天妳要嫁給我 Marry Me Today feat. 蔡依林 Jolin Tsai (官方完整版MV)

陶喆
dadiw nu sakatuluay a mibetik

dadiw nu sakatuluay a mibetik (三點酒祭祀禮)  

## lacul nu dadiw
(1) ha ya u dietu ipabaway ni ho i yan.  ha ya u dietu ipabaway ni ho i yan.  ha ya u dietu ipabaway.  ha ya u daesu isu kuyni.  ho ay yan ho wa i ya nalu ha yan.  ho wa i yan ni hoy yan.

(2) ha ya u suday iayaway ni ho i yan. ha ya u suday iayaway ni ho i yan.  ha ya u suday iayaway. ha ya u dihku isu kuyni.  ho ay yan ho wa i ya nalu ha yan.  ho wa i yan ni hoy yan.  

(3) ha ya u tuas ilala’ay ni ho i yan.  ha ya u tuas ilala’ay ni ho i yan.  ha ya u tuas ilala’ay.  ha ya u idih isu kuyni.  ho ay yan ho wa i ya nalu ha yan.  ho wa i yan ni hoy yan. 

## u sakaizaway nu dadiw
uyniyan a dadiw sa, taneng mudadiw i lisin a kawaw nu niyazu' atu mapalaway. anu mibetik kita sa, sakacacay mibetik tu ipabaw pakan tu dietu. sakatusa sa, mibetik tu ayaw, pakan tu suday. u suday sa, u mabelicay a mapalaway. sakatulu sa, mibetik kita tu lala', pakan tu tuas nu mita. anu mibetik kita sa, mitenas ku satudu'(食指) tu epah nay kupu'(酒杯), betiken i pabaw i ayaw atu i lala'. 

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natiengan
dadiw nu kanatal-hata

**dadiw nu kanatal-hata 國旗歌**

## sapuelac
dadiw nu kanatal-hata saan, u ayza-nisamihmihcaan(現代) kanatal(國家) nikaseneng(讚美) tu kanatalay a dadiw. kayadahay a dadiw nu kanatal-hata u nikaseneng tu hata atu manamuh tu kanatalay a dadiw dada', caay padadiw saca mudadiw i mahmuwac tu kanatal-hata. cidek ku Conhuaminkuay a kanatal-hata dadiw. u sakacacay padadiw saca mudadiw i mahmuwac tu kanatal-hata a kawaw, mahiza kanatal-dadiw.

## namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-國旗歌

dadiw nu kanatal

hata nu kanatal

mahmuwac(升起) tu hata

nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun

Taywan Sakizaya putiput i Youtube-kanatal-dadiw nakulitan ni Yiyang Sayun
daucay a uzip

## daucay a uzip
izaw a milaud i sasaydang ku cacay a pasubana'ay tu likec a saydang a milibet kya sasaydang.

kamu sa, “saydang, ahicaen kaku ku kawaw ta siuzip kaku tu midaucay a uzip?” han ciniza.

kamu sa kya sasaydang, “hican saan ku kamu a matilid i bangcalay cudad saw? hican saan ku pitadtad isu saw?” han ciniza.

patubeli sa ciniza a sakamu, “salucuden ku balucu' isu, salucuden ku uzip isu, salucuden ku icel isu, salucuden ku nizateng isu a manamuh tu cidekay a binawlan. u luma satu, samatiyaen u nika namuh isu tu tizeng ku nika namuh isu tu taw saan,” han ciniza.

sakamu sa ku sasaydang, “matama ku kamu isu. hicaen ku kawaw isu ta siuzip kisu,” han ciniza.

## muazih tu tatengaay Hulam a kumu<small>(漢譯參考)</small>
有一個教授法律的老師前來試探智者，說：「老師，我該做甚麼才能得到永恆的生命？」 

智者說：「法律書上說的是甚麼？你是怎樣解釋的呢？」 

那人回答：「你要全心、全情、全力、全意愛族人與社會，像愛自己一樣。」 

智者對他說：「你答得對，照這樣做，就可以得到永恆的生命。」 

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
namakay cudud ni Yissan
daul

daul(椬梧)

caay ka talaw tu kelal ku daul, makanen ku heci.


File:宜梧 Elaeagnus oldhamii 20210225184946 14.jpg
File:宜梧 Elaeagnus oldhamii 20210225184946 07.jpg
File:宜梧 Elaeagnus oldhamii 20210225184946 01.jpg
File:宜梧 Elaeagnus oldhamii 20210225184946 02.jpg
File:宜梧 Elaeagnus oldhamii 20210225184946 06.jpg
File:宜梧 Elaeagnus oldhamii 20210225184946 22.jpg 
File:宜梧 Elaeagnus oldhamii 20210225184946 21.jpg
File:宜梧 Elaeagnus oldhamii 20210225184946 29.jpg
File:宜梧 Elaeagnus oldhamii 20210225184946 28.jpg
File:宜梧 Elaeagnus oldhamii 20210225184946 10.jpg
File:宜梧 Elaeagnus oldhamii 20210225184946 32.jpg
File:宜梧 Elaeagnus oldhamii 20210225184946 26.jpg
dayas siku

inyu tu haw
ci Dayas siku ku ngangan nu maku.
i hupu ku luma aku.
lipahak kaku.
malacabay micudad minanam tu kamu nu mita.
kukay!
daedac

daedac(檳榔)

u daedac sa, makaen ku heci, u dungec nu daedac, salame’en.

## kagak kakuniza科學分類
salaedan(cie)： Plantae

panan(men)：Angiosperms

upiz(kang)：Monocots

mata(mu)：Arecales

sapamat(ke)：Arecaceae

mikitinay(shu)：Areca

hicahicaay(cong)：A. catechu

## sasahicaan用途

u papah sa, sangaen tu sadihing nu pising, u palu’, cibal, sapihpih, sakelup tu tatuni’ atu paselicen a sapibalakas nu wawa, yadah ku sakiuzipay ita. talalisin sa, caay kangaay nayi’ ku daedac. midaedac tademaw pabila’en atu apuk, padaedacen nu tatanay ku saacawaan niza a tatama.

## nababalakiay a lalangawan傳統文化
itawiya pilisinan sa, malalikid ku niyazu’. nay lingatu tangasa sakasepat a demiad, kicidalsa, tanutanangsa ku tatama a mapalaw, paazih tu icelang nu tizing. i lilies ku tatayna a miazih a mikilim tu kaidihan a saacawaan. tangasatu ku sakalima a demiad, milihezatu ku tatayna a mapalaw, alubuen niza ku kanamuhan niza a tatama tu daedac.

cila satu i sananal sa, lingatu a paladum ku tatayna tu luma’ nu kanamuhan niza a tatama. mikasuy tu besucay, malikatay a kasuy ku tatama a pakasuyen tu luma’ nu tatayna.

nay padaedacen a demiad sa, tulutulutu a lipay caay pakasuy ku tatama, caay ku sibalucu’ ku tatama cinizaan.

i ayaw nu kalalikidan sa, maladayay ku heni, malalacaltu ku tatusaay a luma’, sisa, u kanamuh niza ku padaedacen nu tatanay, sakacaay kasikac ku cimacima. mapadaedac ku tatama, kalahen misukep ku kaus nu aluub, ta caay tu padaedac ku caay kanamuhan a tatanay. padaedac ku caay kanamuhan a tatanay sa, amana pasikacen i binawlan, lihuden pakabana’ tu balucu’ isu.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1

檳榔 Binglang 藥用植物圖像資料庫 (香港浸會大學中醫藥學院) （中文）（英文）

檳榔 Binglang 中藥材圖像資料庫 (香港浸會大學中醫藥學院)

大腹皮 Dafupi 中藥材圖像資料庫 (香港浸會大學中醫藥學院)

檳榔 Bing Lang 中藥標本資料庫 (香港浸會大學中醫藥學院) （繁體中文）（英文）

大腹皮 Da Fu Pi 中藥標本資料庫 (香港浸會大學中醫藥學院) （繁體中文）（英文）
debungan nu hulam tu takubuwan saka 140 a mihcan

debungan nu hulam tu takubuwan saka 140 a mihcan 

## nilacul
ayda a demiad 2018 a mihcan siwa a bulad sabaw lima a demiad, 

u nikalalitemuhan nu nidebungan nu Hulam tu Takubuwan saka 140 a mihcan, 

pikiningan a demiad, 

hanca musangsang ku udad, 

a hicanaca u nipanutek tu tu demiad sa a hican munayat, 

a pacici tuwaca palekal tu sapikining, 

pakautubay kami a tayda i lalangawan nu binacadan kuwan, 

katukuh kami sa matumes tu nu tademaw, 

adih han sa iniw tu ku namaka sinsyaay, 

namaka Ciwidian namaka Kaluluwan nanay, 

u kining nu binacadan a mihcaan,

anu maudaudad aca makatukuh tu wamin ku namaka niyadu’ay,

kasenengan ku na yingngayan nu Sakidaya, 

u pipalekalan tu pikiningan u mapalaway atu misalukiyaway atu limecedan nu binacadan, 

u duma ku laluk, 

u cuung nu tangah salungan adihan, 

u tada masikuway kina nipalekal tu kining.
dungec

## dungec
植物莖中間的嫩纖維質 i teban nu kaway nu lemangaway, mangazuay a heci. taneng mukan, asu' mukan.

## u zuma a dungec
dungec nu uway  藤心

dungec nu tebus  甘蔗心

dungec nu buksu  牧草心

dungec nu da'dac  檳榔心

dungec nu lucik 芒草心

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族語詞典

原住民族委員會線上字詞典
elun

## satangahan:
elun

## u zuma a kamu:
nu Hulam: 椅子

nu Amilika: **chair**

nu Zipun: **椅子**（いす）

## u canan ku elunː
amimuengen kami sa , mueneng kami i elun. itawya caayka takalaw ku elun.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinenganː

## malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinenganː
dika a kilang

## kakiliman
dika a kikang 索科特拉龍血樹i tini i Africa wali nu bayu cacay lasubu kungli "Socotrs" a subal i kitakitay u micidekay a kitizaan, uynian a subal nu "Yemena" a kuwan yadah ku a adupan atu mulangaway, sisa pangangan han "India" i pabaway nu "Galapago" a subal, uynian a subal u kakatukuhan nu tademaw cacay mulangaway dika a kilang "dragon blood tree" u kaikes niya dika a kilang sumadah ku cica' katukuh i pinaay tu malebut a mihcaan.

## nilaculan
ya kilang  pinaay tu a demiad kya a maikes atu silangaw, u kakanan nu a adupan ya mulutucay a dika a kilang, a mangaleb ku kalawpis tu demidemian. tuyni 2015 a mihcaan izaw ku sepatay masazumaay tabakiay a aliyut a bali "cyclone" mabalat maasik min ya subal paka malebut tu ku naya a luma’ a tademaw, dika a kilang yadah ya mahalamit mabubuc, mikilul tu bali akuti’ nu demiad a mangaleb mapeci’ nu tabakiay a bali a matalaw ku "Socotra" a subal atu micidekay mauzipay atu mulangaway. i "Socotra" a subal ya sumanahay a cica' a kilang, dika a kilang u mahiniay a kilang cay ka dadawa mulangaw mulahad, pinaay a sabaw cacay a mihcaan kya kinacacay sibalu, pinaay a lasubu a mihcaan kya mulahad mala kilang, a mahiza tu ku nisulitan i cudan u makakuntaway tu i pabaway a kakalayan a "Snow lotus", zayhan caay ka udad mulangaw tu, kaikes niya kilang macaliway tu walu malemut a mihcaan, i tizaay a tademaw u kakaliyuhan nu mita, u tademaw ku mahiniay a kilang, saca izaw ku mikiw tu sakikapah tu zuzip, miazih au i cuwaay niya kikang ku siizangay hakya samin ku tademaw. yu maazih isu ku nu ayawanay a pidac tu nialaan nu tademaw hawsa, kapah hanu takini’ kapah hanu lima han mi kitkit anu i cuwaan ku nialaan i tizahan tu amana piales tu i cuwacuway sisumanahay anialaan, zahan hakay a palilid patahkal tu yadahay a izang niya kilang, amana piales tu adidi a ngala’, i labu anu izaw ku adidi’ a sumanahay a tuud sa uyzaan a mipadang mililid i tiza ku siizanga, maazih ku adidi’ sumanahay, kutkut han sa tatenga’ u adidi’ay sumanhay a cica', maazih kuyni sumanahay a cica', a sapangangan han tu pisatezep tu izang i tini nisulitan tu nu sapaiyu han sa u sapicunus tu izang、pisatezep tu izanng、u sakakapah nu culil nu izang a sapayu. zahan hakay a palilid patahkal tu yadahay a izang niya kilang, amana piales tu adidi a ngala’, i labu anu izaw ku adidi’ ku sumadahay a tuud sa uyzaan a mipadang mililid i tiza ku siizanga asaan, maazih ku adidi’ sumanahay, kutkut hansa tatenga’ u adidi’ay sumanahay cica' a kilang, maazih kuyni sumanahay sanay a cica', a sapangangan han tu sapisatezep tu izangi a han, tini nisulitan tu nu sapaiyu han sa u sapicunus tu izang、pisatezep tu izanng、u sakakapah nu culil nu izang a sapayu. u i tiniay a tatayna nidimutay tu sakasalungan a sapaiyu, kanahatu i likelikenan a niyazu’ a maydih a mahiza tu salungan ku banges a cayay ka dayum, a taneng i likelikenan macaliway tu pinaay a malebut a mihcaan a patudus katukuh ayza u kakaydihanan tu nu tademaw ku mahiniay, siizangay a kilang u micidekay ku kapah niza.

## nisilitan
* namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan 
* Wikipedia/Taywan 
* nasulitan ni Sabak Tutuy i 2019 a mihcaan i tiza i Hupu a niyazu'
ging bunaw

**ging bunaw(銀飾)**

u tatayna anu pakuyuckuyuc kyami hasa kanca a micakay tu cacay a ging bunawan?

kya mahica u tatayna anu pakuyuckyuc hawsa ami cakay aca tu cacay a siging bunawan,caay yaca ku sacuung yaca, satu u tatayna siging bunawan sakakapah nu Pakaniay u tatayna sigibunawa, kuni u pakaniay sa hacica ku katineng nu isu, sayaway ging bunawan sakakapah nu uzip u tatengaay a ging bunawan hawsa, anu matenes tu siging bunawa kyami hawsa salengc takelal ‘ sumilit sa.

kuyni a ging bunawan hausa ,u sakakapah nu uzip nu tatayna , kapah u kasalungan nu tatayna,  ngay salunganlungan kisu. 

matenes siging bunawan a tatayna,a mala kakapahan salungan ku zumaay a tademaw、haymaw a satu makelup ku cu’det nu uzip.

zayhan sa uini a tatenga a ging bunawan, kapah amipadang a mibakah tu lacu’say a nanum nu uzip, uzuma nama matila’ nu e’

pah ku ging bunawan asapikiskia tu uzip,

u sasakapahay nu sapibakah tu cu’det atu nanum nu uzip.

kasiging bunawan ku tatayna, siging bunawan sa a salungan satu, katuud ku cabay

nasaayaway siging bunawan hawsa, siging bunawan matenes siging bunaw salumeni’ sa.

zayhan ging bunaw kikalitemuh tu lalabu nu uzip atu bali a ledek hawsa, amasumad yadah satu ku ledek,lumeni’ satu y aging bunawan.

sisa siging bunawan i lima kyamihaw sa, kapah a mipadang patahkal tu nu uzip a ledek, akapah henay miliyas tu mahiniay u sapibihun tuini a maduka ku banges, ngay a salungalungan satu kisu. 

sakamu sa ku ising, u ging budaw taneng sakakapah nu labuay u uzipa atay balu’ 

sisa kasiging bunawan tu ku tatayna, kapaha sapihulak tu lahemhem mabiyalaw nu balucu’ nu tatayna min, sangaleb anu kawilian a lima ku siging buwa, macapi ku balucu’ amangaleb macunus ku kanamuh limulak nu balucu’, 

siacawaay tu a tatayna, siging bunawan dada’ siging bunawan sasa malakakitaan a zaked sa, anu malumeni’ ya ging kina cacay ku kamu matineng tu, 

yu adidi u katinengan tu ging hananay a tuud u kasatima, malaki tu kya amatineng, kanahatu tatenga’ u kasatiman a kiman ci niza, 

nika uaca acaay tu macakayay tu nu tanemaw, anu kadayu ku kenus na kazali kyam hawsa, 

Uyniyaca anu pina lasubu ku kalisiwama amacakay tu tatengaay a ginng tatamus satu bunawan nu lima [nika 925 ku tatengaay a ging u 92.5 kulu lasubu lima ging cunus hantu 7.5 kululasubu lima a malad], uyni u kasatatenga atu atekak nu akazali ku mahiniay]. 

nika ciniza zayhan salungan aca dawmi’ aca hawsa, a caayaca kadayum makaway , katuud tu ku tadebaw I luma’ izaw tu ku pina a ging kazali, matenes satu , a maazih tu ku heni a lumeni’ satu sa cay tu kalimulak ku balucu’,
gnaalu

## gnaalu

### u sulit nu Hulam
博愛新村部落

### u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu gnaalu. u kasalumaluma’ nu gnaalu sa, 304 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 801 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 243 ku tademaw, pakalatu 30%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 558 ku tademaw, pakalatu 70%.

### u Pangcah a niyazu'
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 20%, Taluku(Truku) 4%, Tayan(Tayal) 3%, Yuwatan(Bunun) 3%, zumazuma1%.

### u niyazu' nu Pangcah
u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah itini. u zuma a tademaw sa u Taluku(Truku) u Tayan(Tayal) atu Yuwatan(Bunun). yadah ku cidekay a tademaw itini.

### tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2017 a mihca 10 a bulad

## u cidekay nu Taywan yincumin

### u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
### tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2017 a mihca 12 a bulad

### tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan

* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
haba:

**haba**

## nilacul

### u sulit nu [[:zh:汉族|Hulam]]
大屋坑部落

### u siwkay nu [[:zh:部落|niyazu']]
i Miaoli a kuwan ku niyazu’ nu haba:. u kasalumaluma’(戶數) nu haba: sa,  93 ku luma’. kumud nu kasabinawlan(人口數) sa, 230 ku tademawan. kasabinawlan nu yincumin sa,  49 ku tademaw, pakalatu 21%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 181 ku tademaw, pakalatu 79%.

u kasabinacadan, Saysia(SaySiyat) 20%, Tayan(Tayal) 1%.

### u Saysia(Saysiyat) a niyazu'
u Saysia(Saysiyat) a niyazu' kuyni, katuud ku Saysia(Saysiyat) a tademaw itini.

### u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

## u cidekay nu Taywan yincumin

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

### tademaw nu yincumin, pulung sausi katukuh 2017 a mihca 10 a bulad

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
Paykanatalay a pu Lumaluma'an a se kitakit kalunasulitan atu palatuh calay-zazan內政部戶政司全球資訊網

pancahay (原民會) kitakit nalunasulitan atu palatuh calay-zazan pulung sausi nalunasulitan原住民族委員會全球資訊網統計資料

sapancahay (原住民族) u nalunasulitan atu palatuh calay zazan laculaculan calay zazan台灣原住民族資訊資源網
habay

## habay(小米)

## kakiliman
habay (i cudad a ngangan;setaria italica), sikamu aca tu heci nu habay abelac,u nu amisay sa u sipaduhay a habay han, u he-ben-ke-ku-wi lutuk nu malukay a sapalumaay. nanuayaw i nu tawya a zitay u baluhay a nisabatuan henay idaw tu ku nipalaman, i cin-hay tu naididay tu a alalangawan sa idaway tu ku langaw ani langaw nu makalalaay.

## nilacul
u nikahida

nu cacay a mihacaan ku langa 草本：u tatapangan tabaki 分櫱少, satanayu sa ku papah mahida u dinum, katine ngan nu tebanay atu adidiay ku kelaw, siadidiay a banuh; u balu nu kelaw masamulu; ya kelaw nikatanayu sa tusaay a abataan atu tuluway a bataan ku 厘米; deke' sa kunikelaw i pabaw nu tuluway a caang, ya kelaw sa idaw ku salengacay、sumanahay、kalawlawan、lumeniay kamakamaan、lutenman nu mahicahicay a kulit amin sakamu sa「u limaay a kulit han kya habay」。mulunu tiku'k ku sabak nu belac、nika adiadi' u kalawlawan.

malaklakay

caay katalaw tu kedal ku habay, anu ani' ku sapananuman sa mulangaw tu. 2009 nu mihecaan mihapinan 中國 河北 keliis, ya buyu' i kasumamat a kakitidan nu habay(habay) nu masacileminay. u sakatingan nu kasumama henay tu 8700-7500. i hekal nu sayawayay matabal ani sulitan. nauynian i 中國黃河 nu silsil nu talawadaw ku langa nu habay. ayda sa u sayada hay nu habay i  中國 a 省份 i 河北、山西、內蒙、mamin i 全國約64%。 u i taywanay tu a langaw nu habay, i buyu' kunipaluma, i tawya naayaw u kakanen nu tawan a incumin kina habay.

sakasaan sakaycuwa

栗 i 中國 nu saamisa u habay han, na i kasumamadan nu 中國 u sahemayan a kakanankina habay. 華夏 nu i baatay nu kasumamadan sa 夏 atu 商代 nu habay a「laylay」, u kakanan nu amisay ani paluma kina habay katukuh i 宋朝 hayayda sa palumahen, na nu tawya hen i 遼金 sa u habay ku kakanan nu 中原. satabalay upah i 中國 nu habay ku sapisanga. u lamit nu habay、ahebed sa ku pa[ah taneng sasiliwan, u katalang a cacay ku makakanay. nauynian i 元清 nu 蒙古 atu 滿通古斯 micumut tu ku habay atu kudkud tu nadikudan sa, nu 蒙古 a pinacadan atu 滿 a pinacadan saciyanen palabelac atu salatubuen mukan, yu mahida sa isaamisanay yadah ku nisa habayan u tawya, u habay atu kudkud a kakanan caay pakaletep tu mayi a nipisangah. ayda u 蒙古 aut 滿 a pinacadan、nanu pi、nanunacanan a kakanan kina habay nu dika. mahida i hanku idaw tu ku malcacay nu kidaay a kamu tu nu naayaway a sasakamuwan.

nu dumaan

miculiwayan tu tenes nu mihecaan nu tademaway a nibilsiw tu lutuk, ya lutuk i 谷地 malcat tu belac, yu nalanga henay u「莠」、成語「良莠不齊」 mamakayni kina sadak. namakadip a kamu tu sakay i habay、黍、卸殼 atu dumaay nu adiadi a 雜糧 tu nipalcad、caay palcadan tu nu malukay、英語均稱「millet」.

laylay

naayaway pakatusa a liyut nu zitay, u 匈奴人曾在杭愛山的趙信城 nisayadah tu misupet tu kakanen tu habay, sisa kina kakitidan a niyadu' u hulam ci 趙信城 han ku nipanganga.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan

* nasulitan ni Hana Ateng i 2020 mihcaan
* wikipayke-小米
hacul

## hacul

### u zuma a kamu:
nu Hulam:

nu Amilika:milk

nu Lipun:'''乳'''（ち・ちち）

u nanum nu uzip.
gluban

## gluban

### u sulit nu Hulam
清流部落

### u siwkay nu niyazu'
i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu gluban. u kasalumaluma’ nu gluban sa, 146 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 501 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 469 ku tademaw, pakalatu 94%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  32 ku tademaw, pakalatu 6%.

### u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Sejek(Seediq) 82%, Tayan(Tayal) 8%, Yuwatan(Bunun) 1%, Paywan(Paiwan)1%, zumazuma1%.

### u niyazu’ nu Sejek(Seediq)
u niyazu’ nuSejek(Seediq) kuyni, katuud ku Sejek(Seediq) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun), u Tayan, u Pangcah atu Paywan. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw mueneng itini.

### u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

## u cidekay nu Taywan Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

### tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2017 a mihcan 11 a bulad

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網

原住民族委員會全球資訊網統計資料

台灣原住民族資訊資源網
halimutad

halimutad「雨來菇」(葛仙米藻)

**天使的眼淚cuyuh nu lusa’ ku "halimutad"「雨來菇」葛仙米藻**

（一）(撒奇萊雅語)天使的眼淚cuyuh nu lusa’ ku 「halimutad」「雨來菇」

（二）cacay alasubu izaw ku pitu a mihcaan siwaay a bulad sabaw waluay ayza a demiad .

107年9月18日

（三）i na baliyus「山竹颱風」,patina tu tabakiay a udad , sisa tahkal ku 「halimutat」

山竹颱風未過盡,卻帶來豐沛的雨量

u kamu nu pangcah 「lalupela’」saan

阿美語叫「情人的眼淚」

（四） u umah nu Saydan I tini i 「鳳林鎮」 na ma udad sisa saupuupu sakiy 「halimutat」, ina umah nu Saydan maliwliw tu buyu i bukebukelalan a enal.

老師鳳林鎮的農地長滿了「雨來菇」,因為老師的農地,四面環山,曠野間的平原,無污染, 「雨來菇」生長的特別肥厚。

（五）naayiw nu sa tamelacay a kakitidan nu Saydan 「halimutat」manay tatabaki panpanzal.

「雨來菇」非常的乾淨潔淨厚實

（六）tangasatu i palaludan kutapuku malalaba’ ku kelekelengan tunika tahelkal nu langdaw sak langw nu 「halimutat」

（七）i nakakana a 「halimutat」 u ni pabeliay nu ipabaway a pakan (tu pakuyuca a nikauzip)窮人家

這是天使賜給窮人家美味佳餚

（八）yu kasumamadan nu ababalak , sitangahay ababalaki mating tin a kakanan tu sa kauzip , i taw:ay kinababalakiamin ni sadakadakiyan tu sakauzip , hadizah ku ni katingen tu kakanan , maseneng kaku tu kasumamadan ababalaki。

很久很以前老一輩的人,因為我們有智慧之神,懂得食用這天然植物高蛋白食物,古時代的人好厲害聰明

（九）madatengnu nu maku ni kauzip nu kasumamadan ababaki mahemek kaku tu nikauzip nu sumamad a babalaki tu tineng tu sa kauzip pakuyus ku nikauzip kadihiyansa sakanikauzip.

以前老人很厲害在窮困當中懂的生存之道,懂的在艱困中生活延續下去

（十）「halimutat」uni pabeli mu pauzipay a cuyuh tu , lusa’ u kakaan nu binacadan kina lami’ida I kakaean nu tademaw madi’ tu ti ni 「halimutat」

正式中文名稱為「葛仙米藻」

cuych nu lusa’ku「halimutat」

「天使的眼淚」是原住民特色餐廳裡常見的一道美味佳餚,正式中文名稱為「葛仙米藻」又名「天使的眼淚」

（十一）U papacakayan Sakizaya i Sakul 「aumaumahan a lami’」野菜,a un izaw tu midihay katini mi azih atu micakay ku:kay

如果有人需要購買「野菜」請至花蓮巿「撒固兒野菜巿集」參觀選購

感謝林秀蓮老師協助教學
hamay baki

**<big>hamay baki 長者賜福</big>**

## sapuelac nu lisin

### ngatu cacay
wawa aw! nipalada’ nu tuas kina tunuz! sakapahen namu ku nipitanam. pakay balucu’ han ku kukay, diputen nu tuas kamu balaki.

haymaw han mukan, zatengen kuni paini nu tuas, kukay kuni padiput nu tuas, balaki masatademaw, mala kakasenengan nu niyazu’.

ipabaway a pauzipay atu tuas! i nuayawan nu dabek ku adiwawa, pabeli i tu haw tu sakakumced atu sakasitangah. padebun ku asuay a lesing ipabaw nu tunuz, pakayza ini pabeli, ngay mukan nu heni, ngay unanam a padutus. samihmihcan sa kami milunguc tisuwan, dutucdutuc kami mibetik i tisuwan, pabelii ku heni tu sadimata’ atu icelang, ngay dihku ku niyazu’ atu aadupan.

### ngatu tusa
u uzip nu tatama ku nipiadup, keliden nu balakiay ku selal. sakamu sa ku tumuk "akiken ku niadupan, u palu’ ku sapilacul tu kaka’nen, mikukay ci malatawan! tuni pa’ya tamiyan tu aadupan, hamaw kapah ku balakiay palekal tu bakibaki tu wawa." 

malataw! nipa'ya nu misu tuni adupan, u sapauzip niyam tu wawa. i pabaw mutizeng i sasaupuwan, musakamu sa tu ku babalaki“adidiay a wawa laemeden tu ku balucu’ a patahkal tu lima, kasikazen ku balucu' sakay babalaki satabakin ku ngiha musakamu tu bakibaki. hakapahen kuni pa’ya tuni sapadahi nu babalaki, amahiza kisu u kiyuma, kaicelang mahiza u kuku’ nu ngabul, hizasa kasikaz, kasikawaw, kadimel, kadihiyi.”

### ngatu tulu
tatalaayaw a selal, satudud a dadiw, saaumien patukuh tu nabalucu’an, amana kapawan tu tuas. kasikaz atu idihen ku pauzipay, i balucuen ku mipasubana’ nu tuas. u beliw nu bali, taepic nu udad, u tuduh nu lamal, katahkal nu lala’, kadimel atu kadihiyi’. mana kapawan haynisadikud, i labuen kuni paini nu tuas.

maahemaw ku dadiw tunu palaw, mahaymaw ku culil. sasukapahay nu di'tu, amiteka tu ku lisin, saahemawen nu niyam ku suni' amibetik, mihalhal tuni ka tayni nu misu, tulisen a mudadiw tunu kanamuhan nu misu. milunguc tuni pasepi nu misu, pasakapahen tu ku binawlan nu binacadan, caay ka uning ka lilac ku uzip atu balucu' niyam, maydih a litinan nu di'tuay a calay, muculil i tatengaay a zazan nu di'tu.

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
sakasitangah nu Sakizaya

u salisin nu Sakizaya

nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1
hata nu kanatal

hata nu kanatal 國旗

nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun
huing

## satangahan:
huing, u huing sa unu micaliway a kamu kuyni, namicaliw namakay ku kamu nu Hulam.

## u zuma a kamu:
nu Hulam:法院

nu Amilika:

nu Zipun:'''裁判所'''（さいばんしょ)

## u canan ku huing ː
u piketunan tu kawaw ku huing. matalaw kami tayza i huing.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinenganː

## malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinenganː
陈弘毅：法院在社会中的角色 https://web.archive.org/web/20210322123740/http://www.aisixiang.com/data/67218.html