Syang-kang

## '''kakiliman'''

Syang-kang “Ing a kamu, Hong Kong” misaapuyu tu sulit HK／HKG”, hamin nipangangan Syang-kang micidekay a pikawawan “Ing a kamu Hong Kong Special Administrative Region, misaapuyu tu sulit, HKSAR anucaay Hong Kong SAR” nipangangan “kang” Kpahay a nipangangan “Syang-cyang” nu Cong-hwa-zen-min-kung-he-kow tusa ku micidekay a pikawawan tu cacay, u Cu-cyang-san-cyaw-cow,Aw-kang aw-ta-wan,Ta-cong-hwa, Ya-tay-kitizaan a anganngan a tukay, atu cyen-ciw a tukay tu cacay.

香港（英語：Hong Kong；縮寫：HK／HKG），全稱香港特別行政區（英語：Hong Kong Special Administrative Region；縮寫：HKSAR或Hong Kong SAR），簡稱「港」，雅稱「香江」，是中華人民共和國兩個特別行政區之一，亦是珠江三角洲、粵港澳大灣區、大中華地區、亞太地區主要城市，以及全球城市之一。

## '''ayaw nu Cin a ziday 先秦時期'''
mueneng ku tademaw i Syang-kang, pakala tu 7,000 a mihcaan a likisi. Syang-kang maazih ku saayaway baluhay ba’tuay a ziday lalangawan nu “Ta-wan lalangawan”, maliwasak i cung-kan-wan, Nan-a subal a Ta-wan at usen-wan, Cang-coway Si-wang, Ta-isan aSye-ti-wan atu Ce-lye-cyawa sen-wan, hu-ti-wan hatiza, u puduk izaw mamulmul ku sasa atu talyuk kuku’ aikecan, angangan u cya-sa-taw, ba’tu aikecan izaw ku pudac nu kilang pu-pay, pen, yadahay abuhang a bakan hatini. i ayaw nu kung-yen 4000 a mihcaan, izaw tu tademaw i Syang-kang.

人類在香港居住，大約已有7,000年歷史。香港發現最早的新石器時代文化是「大灣文化」，分佈在舂坎灣、南丫島的大灣和深灣、長洲的西灣、大嶼山的蟹地灣和赤鱲角的深灣、虎地灣等，陶器有圓底器和圈足器，夾砂陶為主，石器有樹皮布拍、錛、多孔石刀等。在公元前4000年，香港已有人類。

## '''ayaw nu sakatusa a kalapacaw nu kang-ing a ziday  二戰前港英時期'''

1816 a nihcaan, Amey-s-te pakaput mizizaw tu hwa, napacena’ i Syang-kang, panukas I Ing-kow zikuz sakaput mitesekay tu likisi, “ makay baluna tahkal micumus caluway atu hakalay mitaliyuk miazih tu hekal, uyni inayi i kitakitay ku kikapahan tu Lun-pi a minatu.”

1816年，阿美士德使團訪華，曾停留香港，返回英國後使團中一史家稱：「從船舶進出的便利和陸地環繞的地形看，這個港口是世界上無與倫比的良港。」

minatu.” 1841 a mihcaan 1 a bulad 26 a demiad, Ing-kow a kaygung i Ken-kow tatukus pahata, Syang-kang tatenga’ mala Ing-kow tu a lala’. 4 a bulad, Ing-kow way-cyaw ta-cen ci Pa-may-cun pangangan Syang-kang subal u “inayi’ay ku tademaw a subal”. itawya Syang-kang a tademaw 7,450 ku tademaw “ pasu 2,000 ku pabalungaay a tademaw”. 6 a bulad 7 a dem iad, i-li pakatineng u pahuyanyan ku Syang-kang.

1841年1月26日，英國海軍在水坑口登陸升旗，香港正式成為英國屬土。4月，英國外交大臣巴麥尊稱香港島為「幾乎沒有人煙的荒島」。當時香港人口7,450人（包括2,000名船民）。6月7日，義律宣佈香港為自由港。

1842 a nihcaan ya-pyen a kalalais zikuz, Ing-kow midebung tu Syang-kang subal. 1843 a mihcaan 1 a bulad, Ing-kow situngusa mikawaw tu kanatal ci Ya-pow-tin sakamu sa, “Syang-kang huntu mala u pahuyanyan a kang, namahiza minatu a sata huntu adidi’entu, kapah paewang angangan u kalisiway a lalekalan a nicumud nu kalisiw, uyza u lala’.”

1842年，鴉片戰爭後，英國佔領香港島。1843年1月，英國外交大臣亞伯丁説：「香港應成為一個自由港，因此港口稅應盡量輕微，可以指望的主要財政收入來源，就是土地。」

4 a bulad 5 a demiad Wi-tu-li-ya a hungti pakawlah tu “ Ing hung pakatineng’ pasubana’ patizeng tu “midebungay a tademaw i Syang-kang”. 4 a bulad 6 a demiad, Wi-tu-li-ya tatayna a hungti pakawlah tu pow-sin-ca “hungti a luma’ mitulun”. 6 a bulad 26 a demiad, Syang-kang tatenga’ay tu tungus tu nu Ing-kow.

4月5日，維多利亞女王頒佈《英王制誥》，宣佈設置「香港殖民地」。4月6日，維多利亞女王向砵甸乍頒發《王室訓令》。6月26日，香港正式歸屬英國。

1860 a mihcaan, patizeng tu “matatelek tu Pey-cin”, tatenga’ mikelit tu Cyuw-lung-pan-taw pabeli tu Ing-kow. 1860 a mihcaan Ing micalap tu Cyuw-lung-pan-taw kakenis a zazan i satimulan. Saayaway a Kang-Ing mikuwan papulung tu midebungay-cu-I atu kasa binacadan-cu-i.

1860年，訂立《北京條約》，正式割讓九龍半島予英國。1860年英占九龍半島界限街以南地方。早期港英統治基本結合殖民主義和種族主義

1895 a mihcaan cya-u kalalais pahezek zikuz, Te-kow, Haw-kow u kamu amilunguc micalaw tu lala’, zikuz mabiyalaw, u Ing hini sa anu miading tu Syang-kang, kanca amiala tu sapikuwan tu capiay a lala’. duduc tu 1898 a mihca 6 a bulad 9 a demiad i Pey-cin macacudan “palahad tu Syang-kang akenis a kawaw” Cow-ng-kow misulul pakenis tu Syang-kang I saamis pabesut katukah Sen-cin-he sin-cye a kakitizaan, atu 235 a subal pacalil tu Ing-kow, katukuh 99 a mihcaan.

1895年甲午戰爭結束後，德國、法國、俄國藉口要求租地；其後局勢緊張，英方認為如要防衞香港，必須取得鄰近土地的控制權。根據1898年6月9日在北京簽訂《展拓香港界址專條》，中方同意把九龍界限街以北直至深圳河的新界地域，以及235個島嶼租借予英國，為期99年。

1898 a mihcaan pacici’ papipacaliw tu nikenisan tu saamisa ,Sn-cin-he nutimulan u VCiw-lung-pan-taw ahelalay a lala’ atu capiay a subal. hamin lala’ nu Sin-cye hamin nu tapang, nu binawlanay na u tapang a lala’ pacaliw tu katuudaay , ia’cus kakuniza sa amisumad tu lala’ amicukaymas, cen-bu taneng amiala tu lala’ muendngay nu tademaw, mala u kapulungan tu a lala’ amicukaymas.

1898年英強行租借界限街以北、深圳河以南的九龍半島北部大片土地及附近島嶼。新界所有土地均是官地，原居民為官地承批人，不得擅自改變土地用途，政府可以收回原居民的土地作公共用途。

## '''picumudan nu Lipun a ziday 日佔時期'''
1941 a mihca 1 a bulad, Ing-kow situngusa tu nu kanatal ci Ciw-ci-al katukuh Ing-kow pahanhan Yen-tung talakaway nu mikeliday nu hitay apacudad musakamu, “anu mapuwh malalais ku Ing-Ze, Ing-kow a nayi’ ku sapidiput tu Syang-kang! 12 a bulad 8 a demiad, Maw-ce-tung a cusi cung-kung-cung-yang cen ce-ci a katatengil. Pakayniay misakapah a kawaw, mipaicelang tu Nan-yang-hwa-cyaw a kawaw, ci Lyaw-cen-ce huntu caay katalaw patizeng tu kacacayat nu Syang-kang atu Ing-kow.

1941年1月，英國首相邱吉爾致英國駐遠東軍總司令函稱：「如果英日爆發戰爭，英國絕無機會堅守香港！12月8日，毛澤東出席中共中央政治局會議，關於工作布置，要加強南洋華僑工作，廖承志應大膽地在香港與英國建立關係。

12 a bulad 11 a demiad, pahanhan kangn-Ing sakakaay a hitay ci Mu-te-pi saw-cyang mitulun alesen misebeng ku Ciw-lung, panukas kan g-taw a midiput. 12 a bulad 25 a demian sabaw siwa a tatukian, Syang-kang cung-tu ci Yang-mci atu mu-te-pi saw-cyang i pan-taw ciw-tyen pasayza Zipu a hitay mituw-syang,21 saculil 45 beti’ tukiw pasakamu hitay nu Zi-pun midemung tu Syang-kang, pidemungan nu Zipun tu Syang-kang malingatu, 942 a mihcaan 1 a bulad, patizeng misakaku sakaput ku Syang-kang.

12月11日，駐港英軍司令莫德庇少將下令棄守九龍，撤回港島堅守。12月25日19時，香港總督楊慕琦與莫德庇少將在半島酒店向日軍無條件投降，21時45分東京宣佈日軍佔領香港，香港日佔時期開。942年1月，港九獨立大隊成立。

1945 a mihca 4 a bulad, Ciw-ci-al sakay Ameylika ci-hwa-ta-s sibalucu’ Syang-kang panukasen ku Cng-kow patubeli, “amaydih tu Ing-kow panukas i Cung-kow tu Syang-kang, uyza dada’ miawas tu kudih kya malaheci!” 9 a bulad 16 a demiad, muliyaw malikat ku Syang-kang

1945年4月，邱吉爾對美國駐華大使建議將香港交回中國的回應：「要英國把香港交回中國，只有跨過我的屍體才能實現！」9月16日，香港重光，

2003 a sadingsingan, mabuwah ku cayay ku bala’ a imelang. ayzaay a lubungan, Syang-kang 1,755 ku balaliday nu SARS, pulung 299 ku mapatayay nu tademaw, satalakaway a kitizaan nu mapatayay. kakelul masipun macaliway ku 38 o’k kang nayay ku sakakawawan macakat katukh 8.7% ilikisi u satalakaway.

2003春季，非典型肺炎爆發。是次疫症中，香港有1,755人感染SARS，共有299人死亡，為死亡率最高的地區。直接經濟損失超過38億港元，失業率上升至8.7%的歷史新高。

## '''hekal 地理'''
maka likisi a miazih, Syang-kang a kakitizaan kalaliyas Syang-kang sumal, Ciw-lung atu sin-cye tulu a kalaliyas. Wi-tu-li-ya-kang unu Ameylika Cie-cin-san atu Pa-si-li-ye-ze-ney-lu asingangan i kitakit tut ulu nu tahak labuay a nanum nu Lyang-kang, ahebal I labu ku nanum nu kang, mihmihcaan caay kalakuli. 

從歷史看，香港地區可分為香港島、九龍和新界三部分。維多利亞港是與美國舊金山和巴西里約熱內盧齊名之世界三大天然深水良港之一，港深水闊，終年不凍。

Ciw-lungpan-taw atu Syang-kang-taw i kitakit nu cayay kayadah ku nu tahakai labiay a nanum nu kang-wan, u ahemal pakala tu 1.5 katukuh 9.6 kung-li kalalabu 2 katukuh 14.5 depah, taneng pawapen tu tabakiay a balung pahuyanyan macacubelis pahanhan, u kahenulan a kitizaan malalais.

九龍半島和香港島之間是世界少有天然深水港灣，寬約1.5至9.6公里，深度2至14.5公尺，可供巨輪自由往來停泊，戰略地位十分重

## '''kyezay 經濟'''

Syang-kang a kyezay “maniyul ku kyezay”, milayap masumad ku pinaay a kawaw tuud, namiala patahkalen aca. pinaay tu mihcaan, pinaay tu nu Syang-kang a cay-in-s mahiza tu patatenga’, u sakaykic tu kawaw hawsa, pacakayay a icelang kikapahen ku pikuwan nu cen-bu tu canacanan, saca tatenga’ adadawa. pahuyanyan pacakayay a keyzay, Syang-kang a keyzay micidak, 

香港經濟是「轉型經濟」，接受而多少改變事物，後再經手傳出去。數十年來，歷任香港財政司始終相信：就解決問題的方法而言，市場力量比政府的管制措施或各類指示更為有效，而且肯定更為快捷。

## '''lalangawan 文化'''
cacay Syang-kang nu migingkiway tu likisi, lalay nu Huwa tademaw a lala nu luma’ atu siacaay a nizateng caay kalawpes i ayzaay a ziday nu Syang-kang. Zuma nu migingkiway tu likisi hini sa, Syang-kang syakay a lalangawan Cong-si a lalangawan malalacal atu papulung u kasatiman nu Cong-kow malukay misiwbayay lalay nu siacaay atu lisin. 

一位研究香港史學者稱：傳統華人家庭文化和價值觀念並未在現代香港社會消失。另一位歷史學者則說：香港社會文化中之中西文化交流和融彙方面最重要是中國農工商傳統之價值和習尚。

## '''malalitin tu i hekalay atu zumaay a natidengan'''

* 中無維基百科 : 香港
*https://zh.wikipedia.org/zh-tw/%E9%A6%99%E6%B8%AF