Ya-tyen-wi-cen

## '''kakiliman:'''

### '''Ya-tyen-wi-cen 雅典衛城'''

Ya-tyen-wi-cen Si-la’ a kamu Ακρόπολη, Ing a kamu, Acropolis of Athens” i angangan a tukay nu Si-la’, u singanganay a wi-cen “yaw-say-tukay”. wi-cen sa nu pin-tin baetu a nisanga’, tini i talakaw tu 157 mi “536 ing-ce”.

**雅典衛城**（希臘語：Ακρόπολη，英語：Acropolis of Athens）位於希臘首都雅典，是最著名的衛城（要塞城市）之一。衛城是由平頂岩構成，位於海拔157米（536英呎）。

## '''nilacilan:'''
Ya-tyen-wi-cen ayza iza hena ku nipatizang pasu pinaay nu tabakiay a nipatizeng atu imi nu likisi sumamaday nipatizeng a nazipaan, zuma u singanganay u Pa-te-nen-biw. “Wi-cen” uyni a kamu makay Si-la a sulit “ἄκρον” akron, u “satalakaway, micidekay” atu “πόλις πόλις” “polis” apatatungus. 

雅典衛城現存的建築群共包含幾座具有重大建築和歷史意義的古代建築遺跡，其中最著名的是帕德嫩神廟。「衛城」該詞則是來自希臘文「ἄκρον」（akron，亦為『最高點，極端』）和「πόλις」（polis，亦為『城市』）的結合。

Wi-cen a kamu u malecaday tu a kamu, i sumamadan Si-la a zidayan, kanahatu Si-la iza henay yadah ku zumaay a Wi-cen, i Ya-tyen-wi-cen zuma pangangan han tu Si-ke-low-pey “Cecropi” mikining tu matudungay tu anizungaan tu pangkiw ku tademaw pangkiw ku bauay a Ya-tyen nu saayaway a hungti ci Kay-ke-low-pu-s.

衛城一詞是通用的，在古希臘時期時，儘管希臘還有許多其他衛城，而在雅典衛城其亦被命名為**西哥羅佩**（Cecropia），以紀念常被描繪為半人半蛇的雅典首任國王凱克洛普斯。

iza ku katahkalanmusakamu tu Ya-tyen-wi-cen saayaway i kung-yen ayaw tu sepat malebut a mihcaan izaw t uku muenenngay nu tademaw, zikuz i Pow-li-ke-li i kung-yen ayaw tu lima se-ci micuzuh tu patizeng misanga’, imahini Ya-tyen-wi-cen a nazipaan kitakit nu sakahenulan a nisubeliday a macakatay nu sumamaday, matuzu’ nu li-yen-he-kow cyew-ke-win sakaput u nisubeliday a zaysang lalangawan nu kitakit.

有證據表明雅典衛城早在公元前四千年就有人居住，後則於伯里克利在公元前五世紀推動了建築物的建造，目前雅典衛城的遺跡是世界上最重要的古文明遺址，也被聯合國教科文組織指定為世界文化遺產。

sumamadan a Si-la’ makay wi-cin a nakamuan nu babalaki 古希臘神話中衛城的來歷

Ya-ten tukuay a ngangan makay sitenengay tataynan a Di’tu ci Ya-ten-na a ngangan. i nakamuan nu babalaki, tademaw amin i Ay-cin dadipasan patizengn tu cacay baluhay a tukay, Ya-ten-na maydih mala midiputay a Di’tu tu nu uynian a tukay. Hay-sen-pow-say-tun maydih pakala tu misakaku tu Sincen, caay kasasulul kuheni, malaalaw tu.

雅典的城名來自智慧女神雅典娜的名字。在古希臘神話中，人們在愛琴海邊建立了一座新城，雅典娜希望成為這座城的保護神。海神波賽頓也想獲得新城的歸屬權，他們互不相讓，於是爭奪起來。

zikuz, u kakalayan tu ku paketunay, cama ku pabeliay tu tademawan cacay u sipucay a tuud, uyni a tukuay uyza tu ku situngusay. Pow-say-tun mitadu tu san-ca-ci mituktuk tu buhang, makay labu tahakal ku cacay mahizaay milaisay a subayu.

後來，宙斯裁定，誰能給人類一件最有用的東西，該城就歸屬誰。波塞頓用三叉戟敲了敲岩石，從裡面跑出了一匹象徵戰爭的戰馬。

Ya-tyen u iduc ku sapisetul tu buhang, pabaw nu baetu kalamkam sa mulangaw ku cacay tupapah sanay, malubic ku heci nu cukana. Cukana a kilang mahiza yadah ku nilangec atulihalay, lipahak sa ku tademaw amin. tademaw amin aw ngangan niza Ya-tyen apangangan tu tukay. cuwacuwaay a Ya-tyen hamin hantu paluma tu katup.

而雅典娜用長矛一擊岩石，石頭上立即迅速地生長出一株枝葉繁茂、果實纍纍的橄欖樹。橄欖樹象徵著和平和豐收，人們歡呼起來。於是，雅典娜成為了新城的保護神。人們用她的名字將城命名為雅典。並將橄欖樹栽滿雅典各處。

### '''hekal a lala’ 地理'''

### '''ungcuyay a lala’ 岩石的地概況'''
Wi-cen sa u enal nu A-ti-ka manayat katukuh maapilisay a tepad, u likut maminu tepad. tademaw amin makayza tu satipmuculi tayza, itini iza 

ku apuyu’ay a buyu’ matatules katukuh A-lye-aw-pow-ku-s-san. nu sumilaway abu a baetu ku sapatizeng, sakasa ateka’ nika macumud nu nanum.

衛城由阿提卡的平原延伸至陡峭的懸崖上，三面被懸崖包圍。人們只可由西面步行上去，在該處有一較低的山脊連接至阿雷奧帕古斯山。其由藍灰色的石灰石建成，因此其十分堅硬但卻可被水份滲透。

hekal nu baetu, abalas atu abu lanu’ anikasahini, ahemi’ ku abu a baetu nik mitena’ acumuden nu nanum. mahiniay a nipatizeng mabuwahay a demdem pawapen tu kapahay a hekal, saaca sasa nu buyu’ iza ku sapitena’ tu buhang, mahini izaw tu ku tatangahan nu nanum, kyu mitaliyuk tu ku tademaw mueneng.

其表面由片岩、沙岩與石灰泥組成，較石灰石軟身但可防水滲透。此種建法已為噴水井提供了良好的環境，而且在山腳有遮蔽的洞穴，這樣便有了水源，所以人們通常環繞著其居住。

### '''likisi 歷史'''
tiniay saayaway kasumamadan a tuud namakayzaay teban ziday baluhay baetuaynay a ziday, nika nisulatan tu naayaway baluhay batuaynay a ziday, A-ti-ka capi iza ku muenengay nu tademaw “ayaw tu 6000 a mihcaan”. yu micumud tu cin-tung a ziday zikuz, May-si-ni a May-ka-long mapatizeng i tukun nu adidi’ay a buyu’,u aenengay nu May-si-ni a hungti, labu nu luma’, misebengay, kuwkayay, misamukinnay atu itini amin ku binawlan mueneng. 

該處最早的古代文物來自中期新石器時代，但很多文獻記載著早在早期新石器時代，阿提卡附近便有人居住（前6000年）。當進入青銅時代後，邁錫尼的邁卡隆被建在山丘的頂部，為邁錫尼君主居住地，其家人、護衛、信徒、工匠與平民百姓均居住在此。

uyni a kukay mataliyuk nu atekakay tabakiay baetuay a cabeng. “tusa a tungduh ku apuyu’ay a cabeng nu tabakiay a baetu anisannga’an patalabu han tu amutu, sisa masilac tu ku panan a cabeng nu tukay, apuyu’ay a cabeng atu sipiacingan taneng misuayaw tu kawananay nu micumuday a mingayaw.” 

這個城市被厚硬的巨石牆所包圍。(其有兩層矮牆以巨石製造並灌以水泥，其城門亦非正常排列，便得矮牆與箭塔可以對右方的入侵者進行攻擊。)

itawya iza ku tabakiay a ninel mangela’ tu ku amis wali, azih han sa mahedup tu nu lala’ ku nanum. tademaw ami misakapah tu misanga’ tu cacay tukal itini satu misatebun, i May-si-ni-ziday, u madiputay a tatak nu nanum kuyni, saaca i tukay u kahenulan ku kinaliwlw, pawapen tu kasaepiman a nanum.

在當時有一場大地震衛城的東北角裂開了，結果水份可以被該處土地吸收。人們精心製作了一組梯級並在該處開井，在邁錫尼時代，這是受到保護的水源，並且在城市被包圍時起重要作用，提供了寶貴的食水。

duutay ziday黑暗時代

Ya-tyen-wi-cen nayi’ ku mahizaay nu zumaay nu May-si-ni-king-tyen mapeci’ nu makatalay, saaca inayi’ namapalamal anucaay tabaki ku mapeci’ay a nazipaan, uyni namakay tawyaan lalangawan a tuud a pizateng. uyni atu Ya-tyen a tademaw tu nakamuan tini maleku ku pitena’ tu Tow-li-an a tademaw midebung mitatengil a mitatungus.

雅典衛城看來並沒有像其他邁錫尼宮殿般受到暴力破壞，而且亦沒有曾被放火或大規模毀壞的痕跡，這是經由當時的文物推測而得。這與雅典人傳說裡此地成功抵擋多利安人的入侵的論調吻合。

ayza caay tu kataneng tu naayaway nu kasumamadan henay tiniay a ungcuy mahicaay ku nipatizeng, nika matineng tu tiniay namademung nu Say-long, kina tusa tu madebung nu Pi-si-te-la-tu, mialaw tu sakuwan. Saaca iza ku Cyu-men a cabeng nu tukay mahiza satip amis a kalimucu’ nu tukay nu satamakiay a tatangahan nu nanum patizeng.

現在無法得知上古時這裡的岩石建築是甚麼模樣的，不過仍可得知此地曾被塞隆人在起義裡攻佔，並兩度被庇西特拉圖佔據，以奪取政權。而具有九門的城牆則像是在城的西北角最大的水源處興建。

Pi-si-te-la-tu I satip timulan nu tukay, capi hekal nu tukay, patizeng tu A-al-te-mi-s biw, zayhan sa nu niyazu’ a singku, kasumamadan biw “Ing a kamu Old Temple of Athena”. mahiniay Tu-pu-bey-al-te a sakatanektek hakay tungusa uyni a bie, kaiza nu demiad saadidi’ay atu sumilaway angisngis a biw a tanaya’ nika caay katineng hacica ku tenes nu demiad.

庇西特拉圖在城的西南方，環城附近，建立了阿爾忒彌斯神殿，因為這是其家鄉的宗教，即古代神殿（英語：Old Temple of Athena）。所謂的多普費爾德地基即有可能屬於此神殿，其存在時間最少與藍鬍子神殿等長，但不知其共存的時間有多久。

sangaleb u masasibud sa, matastas ku i sumilaway angisngis a biw hawsa, cacay talakaway baetu a biw malepu a palabang, malumayay a Pa-te-nen-biw, pakala iayaw nu kung-yen tu 490 a mihcaan, Ya-tyen i Ma-la-sung a kalpacaw makademec zikuz anipatizenga’. sakay a patatungus a patizeng, nutimula a tukay tu malumanay a nazipaan malasawadtu, i 8,000 tusa tin ku baeketuyza u P-ley-ay-bu-s abu anisanga’an a linnga patalakaw, zuma angangan macudus ku talakaw katukuh 11 mi.

更為混亂的是，在藍鬍子神殿被拆除時，一座宏偉的大理石神殿落成，即舊帕德嫩神廟，大約在公元前490年，雅典在馬拉松戰役取勝後建立的。為了配合其建立，城南頂點的舊遺跡被清除，並以8,000個兩噸重的由比雷埃夫斯石灰岩製造的磚塊加高，部份地基甚至加高至11米。

### '''lalangawan a imi 文化意義'''
paysepat a mihcaan Ya-tyen mikawaw tu Ya-tyen-na a lisin, Aw-lin-pi-ke a unnukay u kahenulan a sasuazih. Pilisinan iza ku cacay a kaput makay Ya-tyen a tukay pasay Wi-cen taayaw, amicumud tu Pa-te-nen-a biw “i Pa-te-nen biw iza ku kunipitudung tu nitu’tu’an”. Ya-tyen a tademaw Pey-pow-low-s a zikuc nu tatayna pazengen i Bay-ti-ya-s nu tabakiay zo a ngipen atu kim tu nitu’tuan tu tademaw ni Ya-tyen-na.

每四年雅典人便會舉行泛雅典娜節，其與奧林匹克運動會的重要度相約。在節日期間會有一隊隊伍由雅典城向衛城前進，並進入帕德嫩神廟(在帕德嫩神廟的帶狀雕刻裡有描述)。而雅典人會將佩潑洛斯女裝放在菲迪亞斯的巨大象牙與黃金雅典娜雕像上。

### '''migingkiway tu nazipaan nu sumamaday 考古遺跡'''
Ya-tyen-wi-cen a sacumud mapangangan tu Wi-cen panan nu buyu’ panan, i Wi-cen panan nu buyu’ kawanan iza ku adidi’ay a Ya-tyen-na pakademecay bw. ni Bye-ti-ya-s a nitu’tu’an tu tungay a uzip nu Ya-tyen-na, namutizedng i teban nu panan nu byu’. i Wi-cenan Pa-te-nen-biw “qu tamelacay a biw ni Ya-tyen-na”

雅典衛城入口被稱為衛城山門。在衛城山門右方有著細小的雅典娜勝利神廟。而由菲迪亞斯雕塑的雅典娜銅像，原是站在山門正中。在衛城正中為帕德嫩神殿（即純潔的雅典娜神殿）。

i kawili a panan nu buyu’ nu E-luy-ke-te-ung a biw atu hecek nu masanu tatayna. likut nu tukay iza ku ciw-sen piigian a Ti-e-ni-su-s a piigian hananay. imahini hamina nu Ya-tyen-wi-cen atu liwliw maazih ku sumamaday a tuud hatu i Wi-cen Pow-u-kwan paazih, uyni a Pow-u-kwan`tini i liwliw nu Wi-cen tu malikelunay a kitizaan, laed tu Pa-te-nen-bie 280 depah.

在山門左方為厄瑞克忒翁神廟與女像柱。城外有著亦稱為酒神劇場的狄俄倪索斯劇場。目前所有雅典衛城以及周遭發現古代文物都位於衛城博物館展示，該博物館位於衛城周邊的南坡區域，距帕德嫩神殿280公尺。