open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
maltiik ku alikakay

maltiik ku alikakay 
《maltiik ku alikakay》（kamu nu Lipun：進撃の巨人）https://zh.wikipedia.org/wiki/進擊的巨人(kamu nu amilika: attack on titan) u mikulitay a tademaw ci Isayama Hajime a nikulitan, u saka cacay a tatulus han ku nikulitan nida. patalulus i 2009 a mihcan 10 a bulad (malingatu a pango),  Kodansha kina nikulitan. u kungku nu maltiik nu tadamaw atu alikakay,  maudip  i niyazu' nu  talakawawy a cabeng, malapacaw kuheni tu mukanay tu tademaw a alikakay.       

cacay a cudad ku nikulitan napacakay pasaupu tu 7600 a .  

## kungku
patetek: i ayaw nu 100 a lasubu' a mihcan, tabakiay a tademaw, u "alikakay ", cay katineng kuheni mukan tu tademaw hakya, tademaw nu maliwan misanga tu tuluway tu musiluy a cabeng, saayaway u " Malia a lilin"（ウォール・マリア）, i teban u "Luse a lilin"（ウォール・ローゼ）, lalabuwan u "Sena a lilin"（ウォール・シーナ）. mauzip kuheni i lalabuwan nu lilin tu makalasubu' tu tenes, katuuday nalecuhan, makauzip i lalabuwan nu lilin, caay pakaazih tu alikakay kuheni.    

nika, cacay a demiad, cacay a satabakiay a alikakay tayda tukuden nida tu lilin, mapuhang tu ku lilin nu niyazu'. izaw ku cacay a alikakay, si'keng cinida, mipeci' tu  sasa'deb nu niyazu'. katuud ku alikakay micumut i niyazu' mukan tu tademaw. maales tu lala' nu Malia a  lilin atu Sena a lilin ku tademaw, miliyas ku tademaw tu lalabuwan, sikacacececel ku tademaw, malawlaw tu, kangalayan tu ku niyazu.              

## daduducen a kungku

《maltiik ku alikakay》a kungku nu Alen· Yeka aci Mikasa·Akaman aci Alumin·Aluleto tuluway a tademaw. Malia a lilin nu niyazu' nu heni mapapuhang ni tabakiay a alikakay aci si'keng a alikakay. namaazihazih ci Alen tu nikan tu alikakay tu ina nida. haminen mupatay  ku alikakay sa cinida, tuluway kuheni milaliw i lilin a Luse, anayaan a demiad amalahitay kuheni.  



## malalitin tu ihekaay atu zumaay a natinengan
wikipayke-諫山創

wikipayke-進擊的巨人
maluk

## maluk(農耕)

u niadupan, nilami’an i buyu’, nibutingan i bayu ku sakauzip nu tademaw i taw:ya. mahi:za ku kauzip nu Sakizaya. tayni ku Kaliyawan nay Gilan(宜蘭) micumud paniyazu’ malabelaw nu Sakizaya, minanam ku Sakizaya tu Kaliyawan a maluk tu laku. sisa, maluktu tu kalu ku sakauzip ayza.

## 四季的劃分

u kamu ni Tubah. Kumud, u babalaki nu Linahem, ”cacay a mihecaan, iza ku sadinsingan, lalud, balanbangan, kasienawan, sipinang ku kasapuu’ nu mihecaan. Sibalutu ku daedac, lietectu kudemiad mapelu’ ku papah nu kilang, balanbangantu, migilultu ku tademaw, kasienawantu sa katinenan a mauzip.”

## Balicen ku kamu nu Hulan tu ”農夫” atu “農業”

### 生活飲食kalukakanen

u malukay han ku kamu nu Sakizaya. u nikalukan ku sakauzip nu Sakizaya. i buyu’, tukus, laku a misamihecaan maluk sakaozip. Silawad talabuyu’ a miadup, talabayu mibuting, awa ku lawad pahanhan, Maluk sa, paanip tu tipus, paluma tu daung, tubah, tamulak, habay, kalitang, zuma a mamakaen ku palumaen atu kaluheci.

### 傳統文化

u Sakizaya sa, malukay tu habay atu tipus ku sakauzip. Sikawaway amin, maylay maluk ku Sakizaya, kiyu mala kakitaan amin. Iza ku siacawaay, makapatayay, pilaedisan, kalalikidan, mitelub ku binawlan sa, ayza sa a pahanhan a mikihatiya tu niyazu’ a misatademaw.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
sakasitangah nu Sakizaya

nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1
mami'

mami (kamu nu Hulam: 柚子) 

## kakiliman

### saupelac
ziyabung uyni nu mami hananay a kilang malecaday u siheciay sa kimulmul sa ku heci nida, bangsis saneken ku balu u kanamuhan sa nu tademaw mukan. u bangsis kina mami namakayniyay i nu tawan a niyadu', kina heci i tawan idaw tu ku nipaluma', anu paluma' tu mami nu kilang i enal a buyu', i bukebukelalan a paluma' u sakapahay a kakitidan tu misamihmihacaan, idaw tu ku heci tu aalaan a mipelu' tu mami', manamuh i salingahawan atu masengetay mulangaw a kakitidaan pisadingsingan balangbangan susuemedan u sakapahay u kakitidan nu langaw. malingatu paluma' hay nika

siheci tu sa a sibalu, hay nikatukuh i sabaw cacay a bulad atu sabaw tusa maduhen tu taneng tu pelu' u heci nu mami', sakapahay nu udip (uzip) tu caay kataneng tu nika nanum, sisa u heci nu mami kapah sipisanga' tu ucya nu mami, u sapiyingen kapah tu saepahen atu canacanan a kakanan nu kanen, anu mukan tu sapaiyu la'cus mukan masasula'cus malitemuh tu sapaiyu, kyu anu misaepah nu ayaw mipelu' sapisalisin aca sipabeli tu laluma'an mikilihida tu misalahebal a demiad, sisa u sakapahay kina mami.

u papah nu mami sakamu sa ku naayaway a babalaki sa, milisin atu pisiwkacuan u papah ku sapililuc tu udip, balaki tu sacaay culil ku yidang anu silacusay anu kaudip u papah aca ku sipililuc.    

mami nu paduh kapah tu kanen acaken tanesapi’ bahbah tu likes, u paduh atu sapaiyu cacay a lipay tanengtu sipibahbah tu likes sisa u sakapah kina mami u sakapahay a heci.

## nilacul
## malalitin tu ihekaay atu zumaay a natinengan

* wikipayke-柚子

* wikipayke-pomelo
*nasulitan ni Hana Ateng i 2019 mihcaan
*
mananam tu cacay kyami hawsa

## mananam tu cacay kyami hawsa

### mananam tu cacay kyami haw
a caay tu pisalunguc aw cima ku pacabayay sa, sakaysingan tabakiay a wakunng taneng tu cacay mukan, a taneng tu cacay miazih tu iga, mananam tu cacay kyami hawsa,a caay tu pisalunguc aw cima ku pacabayay sa, nayay a tademaw ku manamuhay a tataytay, uyzasa palecad tu alaaw, sisuma, atu pakakutay tu cudet akuti’ kyami hawsa,tataytay amala sa tademaw. 

nayay ku manamuhay a tataytay, caykasa caay kaydih a alaaw, yu u tademaw malakui’tu ku ngeku’ hawsa, a caay tu pizateng mikilim tu pitie’lan, anu cimacima a tademaw mahizatu amangelu’tu. 

naucanan ku midiputay i tisuwanan aw canan ku mitena’ay, acima ku palidungay tu bali udad i tisuwanan, amahizatu acaay pakaazihen kisu tu cilal. u lusa a pasubana’ i tisuwanan a malatademaw, patiku ku balucu’a mipadang tisuwanan a balaki, u adada tya u sakapahay a saydan. tahkal i hekal, payawan anu akuti’ atu cudet ku sapapising kapahay. i hekalay a kitakit,akasikazan sa u nikauzup、a cayay ku nu uzip. u cabay hananay, payawan anu akuti’ cudetay ku sapapising a kapaha tu.  

tatengaay malacabay uynian u balucu’、caay ku nu ayawan, amana ka sibalucu’ tu nu tademaw tu hekalay a balucu’. nisacabayan a tademaw u sapihica、caay kaw cabay a tademaw sapihica, uni zatengan, tu mahiniay a tuud, haycan pakaybalucu’, cay tu pakaduka iti suwanan. cacay ku tademaw, cacay ku balucu’, nikauzup mihalhal.cacay ku tademaw, cacay ku niyazu’ nakauzipan adada ku balucu’. cacay ku tademaw, cacay ku zazan, nakauzupan tataytay. muwangic hawsa nai’ ku mihinumay, minanam a matinang misaicelang; matalaw kyam hawsa nayay ku pacabayay nu tademaw,
mangalay tu ku babayuh

mangalay tu ku babayuh

## kaliliman(摘要)
mangalay tu ku babayuh

## nilacul(內容)

### mangalay tu ku babayuh. 好餓的毛毛蟲
艾瑞‧卡爾  著

月光下，一顆小小的蛋躺在葉子上。

i sasa nu likat nu bulad, adidi’ ay a tikut mikapi i papah.

星期天早上，暖和的太陽升起來了。

pilipayan a sananal,tahkal sa ku cila.

「ㄅㄛ」一聲，一條又小又餓的毛毛蟲，從蛋裡爬了出來。

「puk」sakusuni,mabitelak ku tikut tahkal ku cacay a babayuh,mangalangalay.

牠要去找一些東西來吃。

amikilim tu kakanen.

星期一，牠吃了一個蘋果。

sapakacacay,mukan cinita tu cacay a lingko.

可是，肚子還是好餓。

nika ,mangalay henay kubili nita.

星期二，牠吃了兩個梨子。

sapakatusa, mukan cinita tu tusa a laya.

可是，肚子還是好餓。

nika ,mangalay henay kubili nita.

星期三，牠吃了三個李子,

sapakatulu, mukan cinita tu tuluay a sunsuli.

可是，肚子還是好餓。

nika ,mangalay henay kubili nita.

星期四，牠吃了四個草莓，

sapakasepat, mukan cinita tu sepatay a kamacal.

可是，肚子還是好餓。

nika ,mangalay henay kubili nita.

星期五，牠吃了五個橘子，

sapakalima, mukan cinita tu limaay a kama.

可是，肚子還是好餓。

nika ,mangalay henay kubili nita.

星期六，牠吃了一塊巧克力蛋糕、一個冰淇淋甜筒、一條小黃瓜、一塊乳酪、一條火腿、一根棒棒糖、一個櫻桃派、一條香腸、一個杯子蛋糕和一片西瓜。

sapakaenem, mukan cinita tu cacayay a 巧克力蛋糕、冰淇淋甜筒、bitawel(小黃瓜)、cacay ku乳酪、cacay ku cepi’、cacay ku piyang、cacay ku櫻桃派、cacay ku香腸、cacay a taki ku蛋糕atu ciyak。

第二天，又是星期天了。

sapakatusa a demiad,u pilipayanaca. 

毛毛蟲吃了一片又嫩又綠的葉子，覺得舒服多了。

babayuh mukanaca tu mangatuway a papah,tawya sa kapah sat u.

現在，毛毛蟲不覺得肚子餓，牠不再是一隻小毛毛蟲了。

ayda，caay tu ka pateluh ,caay tu kaw babayuh cinita.

牠是一隻又肥又大的毛毛蟲。

u dapakiay u kidemuway tu a babayuh.

牠造了一間小房子，叫做「繭」，把自己包在裡頭，牠在裡面住了兩個多星期，

misanga cinita tu cacay a luma’,u dibu,sipakaedeb cinita i labu,tusa alalipayan cinita i labu.

然後，把繭咬破一個洞，鑽了出來。

namahida,puhangan nita kya dibu,culal sa tu. 

啊!毛毛蟲變成了一只好漂亮的蝴蝶。

wa!malasalungaay a belibeliayngay a adipapang.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan（參考來源）

* nasulitan ni Lisin Kubung i 2019 itiza Sakul niyazu'
* wikipayke-繪本
*wikipayke-艾瑞．卡爾
*
mapalaway

## mapalaway(巫師)

cacay a lasubu izaw ku pitu a mihacaan, siwaay a bulad cacay a bataan caay demiad ayza,
mapatay

## mapatay

### u zuma a kamu:
nu Hulam:

nu Amilika:death

nu Zipun:'''死'''（し)

### u canan ku "mapatay":
u kamu nu Sakizaya tu “patay” masasizuma ku heci nu kamu, mapatay han ku nayiaytu ku hanhan a tademaw, nawmaan ku sakapatay sa misapinang kita tu sakapatay niya mapatayay, mipatayay tu dedemaw kiya tademaw, sisa suutan nu Tayzing.sipinang ku kasasizuma nu kamu. tinaku sa,anuimelang caay ka hadeng ku imelang ku sakapatay sa, ”pinapina a demiad mapataytu kiya tademaw” saan. itawiya milais tu Alikakay ku Sakizaya, katuud ku mapatayay nu selal, Palasuliten ku kungku sa” Katuud ku mapatayay nu selal namibahbah tu palikutay a Alikakay” saan ku kalaheci nu kamu nu Sakizaya.

## 死亡觀

u mikingkiway tu Kawaw nu Sakizaya a tademaw ci Cen-cun-nan, iza ku paheci niza a kamu, ” u Dietu ku saluabang tangasa i patay, mahaen ku nizatengan nu Sakizaya” tu “Patay” hananay. Sisa, uzip nu tademaw u Dietu ku sitatudungay, mapuyapuy ku tatayna izatu ku Dietu a misimaw, mulecuh tangaasa i patay, u Dietu ku saluabang nu tademaw, Anu mapatay ku tademaw sa, liliden nu Dietu ku adingu a tapabaw taluma’  i babalakian. ayza sa,makapatay ku luma’ nu Sakizaya a tademaw, mitudungtu tunu Pangcah atu Miciyacayay ku pibaung.

## misababualan

kenahatu, caaytu kalecad ku pibaung sa, mahezek a mibaleng, talabayu ku tatama a mibuting a misababualan.
u ”Malialac(Pakelang)” han ku nupangcah a kamu. mililuc i nanum palikid tu kaacekan a kawaw, u pibakah atu palaed tu malawitaytu atu baluhay a nika uzip.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinenganː

## malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinenganː
manamuh ku Dietu tu tademaw

## manamuh ku Dietu tu tademaw

### lacul
tada manamuh ku Dietu tu tademaw,

saka, lahecihan niza a pabeli tu cecayay a wawa niza tu sakacaay katekep nu nimanima a palatatenga' i cingzaan,  u sakaciuzip nu heni tu naynay ku pahezekan.

### nicunus a lacul
Dietu sa, mutuzu' ci Yesama, u ipabaway a Dietu, u wama nu tadetademaw.  kadihiyi tu tademaw, kadihiyi tu aadupen, kadihiyi tu canacanan i kitakit.  u tabakiay a Dietu  ciniza.  caypiales tu kalabadesay a tademaw i kitakit.  paculculen ni Yehehua wama niza,  tayni tina kitakit, mapauzip(拯救) tu tadetademaw(人群).

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
Yuehan Fuyin 3ngatu-16
marosan

## Marosan
萬大部落

i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu marosan. u kasalumaluma’ nu marosan sa,  65 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 159 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 113 ku tademaw, pakalatu 71%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  46 ku tademaw, pakalatu 29%.

### u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 64%, Sejek(Seediq) 3%, Yuwatan(Bunun) 3%, Pangcah(Amis) 1%, Taluku(Truku)1%.

### u Tayan(Tayal) a niyazu'

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

### u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

## u cidekay nu Taywan Yincumin

### u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

### tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2017 a mihcan 11 a bulad

### tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 10 a bulad
pulung sausi (564,603), Pangcah (210,658), Tayan (90,719), Paywan (101,346),  Yuwatan (58,759), Rukay (13,373), Puyuma (14,303), Cou (6,659), Saysiat (6,648),  Yami (4,625), Saw (792), Kabalan (1,478), Taluku (31,742), Sakizaya (952), Sejek (10,132), Laaluwa (405), Kanakanabu (342),  zuma (11,670)              

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網

原住民族委員會全球資訊網統計資料

台灣原住民族資訊資源網
masay

## satangahan(主題):
masay

### masay u zuma a kamu(其他語言):
nu Hulam(中文):攀綠植物

nu Amilika(英語):vine

nu Zipun(日語):つる植物・蔓植物（つるしょくぶつ)

### u canan ku masay(masay是什麼?)ː

### sapihica ku masay(masay做什麼?)ː

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考來源)ː

## malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan(外部連結)ː
masuwab

**[[:zh:哈欠|masuwab 打哈欠]]**

## namahica masuwab

sawsawni kami masuwab caay katineng. anu mangelu' saca maydih mabi' i sandeb(夜晚), masuwab tu kami. izaw satu i biyalaw(發呆), masuwab tuway. sipunu' i tangah nu mita, mizateng, misimsim, mabulah, mabalucu'...u kawaw amin nu punu'. maydih kami mabi' sanay, saca biyalaw(無精打采) ma'kek(發呆) kami, masatezep tu ku punu' nu mita. ayzasa, maydih masasa(恢復) mukawaw tu ku punu' nu mita. anu maydih musakawaw tu ku punu' sa, maydih tu ku yang-ci(氧氣) ilabu' nu bali. sisa, u punu' nu mita pasubana' tu kidu(身體) nu mita, pacunusen ku yang-ci atudi. anu mahiza sa, patahekal tu ku laway nu mita, mihanhan tu ku yadahay a yangci. uyniyan a kawaw sa u "masuwab" sananay.

## caaykatatenga'ay a kamu
namakay sabana'an(知識) nu tademaw, ipabaway a kamu, anu caykataneng tu yang-ci, yadah ku er-yang-hua-tan(二氧化碳), asaca cueded tu ku punu', caykatatenga'ay. usakasa anu maulah kisu, cay kisu mabuwab, mahemin miundu kisu, talakaw ku kidu lahud, asaca isasa' nu cilal, caaytu kisu maydih masuwab. sisa, caayka kakaph tu mahiniay a kamu. 

## u kawaw nu punu'
zayhan mangadis ku yangci i punu' saan, u kidu nu mita amasuwab patungalen patabakiyan ku fei(肺), amihanhan tu yadahay a yangci. patahekal tu hanhan sa, makelec(緊縮) ku bala'(肺), taneng patahekal ku elyanghuatan(二氧化碳). uyzasa, uyniyan a sapuelac, pabaliw(疑慮). izay mahmin miuntu sa, maydih yangci sa, kya caay masuwab? 

u ungay nani' atu wacu, tuwaca(甚至) bisasula'(蜥蜴), buting...masasuwab tu. sisa, matineng tu kita, masuwab sananay u kasumamadan a kawaw kuyni. anu caay kakapah ku angil, mangelu', atu mangadis ku hanhan sa, masuwab tuway. sisa, tina kawaw sa masasiket tu pahekal tu angil. anu mangelu' ku tademaw, tahekal tu ku tina kidu a kawaw. 

## u tatenga'ay a gankiw
capiay a mihcaan, izaw ku gankiw nu tademaw, anu talakaw ku kidu lahud nu tademaw, maydih masuwab tu ku tademaw atu mauzipay, u zateng nu heni, anu masuwag kita, maydih patasasa' tu kidu lahud ku punu' nu mita. anu masuwab kita, melecek tu ku kidu lahud, caytu katalakaw. anu matenes talakaw ku kidu lahud, masuwab aca tu kita. namakayhini, anu maydih masamel, masuwabtu.   

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan

維基百科，自由的百科全書-哈欠

Provine, Robert R. *Curious Behavior: Yawning, Laughing, Hiccupping, and Beyond* (Harvard University Press; 2012) 246 pages; examines the evolutionary context for humans

Why Do We Yawn? The unexpected truth behind the science of yawning, LiveLeak (originally aired on *Good Morning America*), 30 July 2007

nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun.
matatengil kakitizaan nu Sakizaya 20180311

matatengil kakitizaan nu Sakizaya

demiadː 2018.03.11 14:30-17:30

kakitizaanː Nabakuwan (Kalingku) a se Sakul niyazu'  Kofuli Saungay nu binawlan(活動) teban a  luma'(中心)

u heci nu matatengilː

1.Walewalelan(荖葉林):

itiza iteban nu Tungao東澳 atu Hanpen漢本. walel sananay ku uway(藤) nu bila'(荖葉). wale-walel-an, yadah ku walel i buyu', sisa pangangan tu Walewalelan.

naayaway a babalaki tayni miadup atu milami', maazih itini yadah ku walel, sisa, panganganen ku Walewalelan.

tina kakitizaan itiza i Yilan a kuwan, ayza sa u Talukuay a subal tuway.

amis 24"30'12.91, wali 121"50'04.35 katukuh amis 24"29'49.32 wali 121"49'43.00, ilaed 640m.

2.Lalabian(夜宿之處)

ipabaw nu Sakul niyazu', i buyubuyuan, i masazukuay(陵線，像山峰或斗笠處) nu buyu'.

sakamusa ku babalaki, natayza miadup atu milami' i buyu', anu caykaletep(來不及) taluma', itiza tu milabin. sisa, panganganen ku Lalabian. 

3.Kamukamulan(油桐樹的地方)  

ipabaw nu buyu' nu 佳山基地Katangka. kamul sananay u kilang 油桐樹, si sangelacay a balu, bangcalay a kilang, u Ngayngayay cidekay a kilang.  

amis 24"02'20.14 wali 121"34'15.85
matatengil ku Sakizaya i 2017.07.22- u patakusay a cudad

matatengil ku Sakizaya a tedamaw i 2017.7.22 i Sakul niyazu', musakamu ku kamu nu Sakizaya atu Wikipayke a kawaw nu Sakizaya. ahican patizeng ku kamu nu Sakizaya, ahican pacakad ku Wikipayke. uyniyan a maatengil, tayni ci Akamy Coco atu ci Siuzhi namakay Chengzhi tabakiay a cacudadan , musakamu tu Wikipayke atu nuzikuzay a kawaw.  ci Akamy Coco atu ci Siuzhi, u tatayna amin, sangulan a kaying, sipunuay a tademaw, matenes tu mikawaw i Chengzhi Tabakiay a cacudadan, maluk kuheni.

u ngangan nu matatengil: u kamu atu cudad nu Sakizaya

u tuki: 2017.07.22 08:30

icuwa: i Kalingku a kuwan, Sakul niyazu', Sakizaya a zazan 111

mukawaway: **patakalisiway a pikaputay i nabakuwan ci Tiway Sayun**

kakelidan: ci Dungy Sela

tatni micakaay a binawlan:

Tuku Sayiun, Lisin Cudad, Yiyang Sayiun,  Kulihuisin Sayiun, Bakah Huisin,
mateng tu kaku misanga’ tu belbel sabatata’

*mateng tu kaku misanga’ tu belbel sabatata’*

sayaway idau ku sasait atu takini’(bakan) namu.miala tu auk cacay, ansani palasicen tu sepat a auk.ayda malingatu disdisen tu auk.mamin tu nipidisdis tu auk, awda! miala tu palu’ atu papah nu apalu’.saiten tu palu’, palasicen tu sepat.micyuga tu kulit i palu’ satu saiten tu kina kulit.
matatengil-20171002-Yincumin cidekay ulic miasip mikawaway-kalumyiti atu patizeng kalunasulitan-sulu a matatengil

## 20171002-Yincumin cidekay ulic miasip mikawaway-kalumyiti atu patizeng kalunasulitan-sulu a matatengil

### tatukian
2017 mihca 10 bulad 2 demiad (sakacacay a demiad nu lipay)

### puenengan
Kanatal Zhengzhi tabakiaya a cacudadan

### nutelungay:
Huang Ciping sasaydang, LIM Siu-theh sasaydang, Cai Huisia mikuwanay, Li Tayyuan sasaydang

### tayni mitengilay:
Yincumin cideaky kamu saydang atu mikawaway-kalumyitiay

### laylay

14:00 papelu ku nutelungay a sasaydang

14:05 misiwkay ku tayniyay

14:15 sapuelac ku Yinmin tebanan- Cai Peicen saydang

14:20 pabalucu' kina kawaw

14:30 caykaw nu miasipay a kawaw
* mikawaway-kalumyitiay amana pasubana' tu mikilehay a micudaday
* amana pabinawlan ku ulic
* pabinawlan ku misangaay lalkuan
14:40 mahizaay nu miasipay a kawaw
* misiwkay ku mikawaway  Cai Peicen atu Kuo Kongling
* mikawaway-kalumyitiay a sapuelac
* masitudung atu miasip
* u demiad nu pabalucu' 
* u kalisiw nu pabalucu'
* u kalisiw  nu kakilehay
* u kalisiw nu mikawaway-kalumyitiay
* u kalisiw nu masitudung atu miasip
14:50 masasakamu nu nasawniay a sapuelac

15:40 pasubana' tu Langsensici a calay-kakacawan(wangcan)

16:00 u zuma a kawaw

16:20 kasatezep

## natayniay
16 cidekay 42 kamu-kakuniza 126 tademaw

## muazih tu tatengaay belih nu Hulam a kumu<small>(漢譯參考)</small>
20171002-編輯原住民族語朗讀文章及資料庫建置編輯會議
matatengil i 20170722 a sapatakus a cudad

## matatengil i 20170722 a sapatakus a cudad
matatengil ku Sakizaya a tadamaw i Sakul niyazu', matatengil ku mahica patizeng ku kamu nu Sakizaya.

## namaykay cuma kuyniyan a sulit:
https://www.facebook.com/257568305686/photos/a.257603720686.142519.257568305686/10154811909755687/?type=3&theater

https://www.facebook.com/events/835801106569911/?acontext=%7B%22ref%22%3A%223%22%2C%22ref_newsfeed_story_type%22%3A%22regular%22%2C%22action_history%22%3A%22null%22%7D
maydih a dadawa abalaki

**maydih a dadawa abalaki**

**u adidiay a dakedaw kaku,**
a adidien ku tuwa’ nu suni,
nika halhalen nikabalaki tu aku,
a malatabakiay kaku a dakedaw,
a taneng tabakien ku tuwa’ nu suni, 
nay matengil nu katuuday kaku,
lilucen saicelang tu suni.

**u adidiay a 鱷魚 kaku,**
adidiay a taku taneng haymawhan midanguy,
nika halhalen tu nikabalaki aku, 
amalatabakiay a 鱷魚kaku,
mihatebut i tabakiay a sauwac,
a mapulung minkita limulak a midanguy. 

**u adidiay a 巨嘴 ayam kaku,**
a taneng misalebu lebud i lala’,
caay ka pakabahel.
nika halhalen tu nikabaki aku,
amalatabakiay a 巨嘴 ayam kaku, 
cebalen i tabakiay a sakubad,
a mubahel tayza i talakaway a tapuku.

**u adidiay a 長頸鹿 kaku,**
ataneng hanu adidiay a cihek aku,
mitebing tu kilang nu papah,
nika halhalen tu nikabalakiay aku,
amalatabakiay a 長頸鹿kaku,
mitebing tu yadahay a tuud hanu tanayaay a liel aku,
ataneng makanen ku asu’ay a kilang nu papah.

**u adidiay a bau’ kaku,**
i pabaw adidiay ciid nu kilang taneng malulud,
nika halhalen tu nikabalakiay aku,
amalatabakiay a bau’ kaku,
i kilakilangan takecen ku satabakiay a kilang.
atu mapulung minkita a mababalakas,
 
**u adidiay a zo kaku,**
ataneng i nanum a miemek’ tahkal ku adidiay 水花,
nika halhalen tu nikabalakiay aku,
amalatabakiay a zu kaku,
mipes tu yadahay a nanum hanu tanayaay a cihek aku,
a manamuh mililuc kalamkamen mapulung itakuwanan.
maydih minanam tu lalangawan nu zuma a niyazu'

**maydih minanam tu lalangawan nu zuma a niyazu'，nalimaan，tineng maluk atu likec nu kasabinawlan，[[Sakizaya]] izaw ku sabeleng sananay miidanng a pinangan，u palabang hananay。niyazu'ay masakumi a tayza i zuma a niyazu'mizizaw miidang。katukuh i kakatukuhan a niyazu'，kanca madademec tu itizaay a kapah tu icelang nu uzip，mapalaw atu mapapakungku。amahiza amilihiza tu kumung selal a kalas，kakelidan selal a mikeliday，atu layung nu kapah maaini，matatengil tu kawaw nu kasaniyazu'atu tineng，macacubelis，maaazih，masasinanam。caay henay kasiacawa a milihizaay miidang mizizaw，misamata miazih tu zumaay niyazu'tu maluacawa。**
mb’ala

## Mb’ala
眉原部落

i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu mb’ala. u kasalumaluma’ nu mb’ala sa, 142 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 449 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 385 ku tademaw, pakalatu 86%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  64 ku tademaw, pakalatu 14%.

### u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 77%, Sejek(Seediq) 5%, Yuwatan(Bunun) 2%, Pangcah(Amis)1%, Cou1%.

### u Tayan(Tayal) a niyazu'

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Cou, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

### u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

## u cidekay nu Taywan Yincumin

### u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

### tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2017 a mihcan 11 a bulad

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網

原住民族委員會全球資訊網統計資料

台灣原住民族資訊資源網
mi salukay ku tatayna

**mi salukyw ku (婦女舞蹈)**

satangahan(標題)

婦女舞蹈mi salukyw ku tatayna

## nilacul
(cacay) walu ablulad izaw ku cacaya bataan a demiad malaliked ku niyadu’nu sakul。

(tusa) Salabilabi satu tayni kami minanam salukiyaw i pituay idaw ku pangekiw atadukiyan 。

(tulu) nacila mi nanam kami ma sasibudsiud，nedatenga an samsamdepen，minanam izaw ku nikatingean tu salukiyaw hangay lihalay tu anmahidaiy henay masasibut kay a malatusa alalipayan aminanam tu lukiy pingelungeluan。

(sepat) Walu ablulad izaw ku tusa a demiad，minanem me salukiyaw pakatusa tu a demiad，makakilul tu lukiy，nu babalaki。

(lima) i na lukiy nu kasumamadan a lukiy，a katuud ku tademaw mi salukiyaw kay a salungan azihen nu tademaw，tulu adataan izaw kutusa a tademaw，izaw caykadayum ki na lukyw。

(enem) me nanam sat u dinalukiyaw sabalabalaka satu babalaki ayth ku mabalakas ku babalaki sakatawaansa， pakatawa misalukiyaw a makudus tu misatanang kya kabah kuuzip，namaminsa tu mi salukiyaw ma sasakamu atu babalaki minanam tu nu Sakizaya。

(pitu) sakamu sa saicelangay Sakizaya , caaykadayum me nanem dulukuyan a nananam di na lukiyaw mangulu sa tukami

(walu) mikamanamuh kaku mu salukiyaw kanamuh mu maku tu kasumamadan a lukiyaw

(siwa) mika masaupu ku tatayna nu niyazu’ kya a salungan ki nalukay tanedes, azlhen tu belibeliyangan ku Sakul a tatayna , ka tini mi azihen

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nisulitan ni Sabak Nubu

nasakamuwan ni Sakul niyazu'
miala milisimet tu malumanay a zikuz

miala misinanut tu malumanay a zikuz  

## kakiliman
2018 a mihecaan u Taywan kasasuayan a mihcaan milisimet tu malumanay a zikuz, anu cay tu pidimel ku cehu, Taywan mimihcaan a yadah tahkal ku enem a mang kuntun ku malumanay a tatuni’ a zikuz, mahiza u  inlin a niyazu’ nituduhan a tatuni' tu nu cacay a mihcaan  ka yadah. ayzasatu, a musuayaw tu saupu sanay i lala’ ya  malumanay a zikuz, caay tu kasakapah ku mahiniay a kawaw, nayaw, "i Tayliyuk u satabakiay a kitizaan misulutay tu malumanay a zikuz, Taywan cacay aca tatengaan u pawasaay tu kenis, asip han paymihcaan patayza i Tayliyuk izaw ku pitu lasubu a haku ku tuud, nika ayza azihan maliyut tu, mikilul tuway tu Tayliwk ku kacakad nu nakulisiwan、 micakayay macakat tu ku nikauzip, u Tayliwk namilungucay henay tu malumanay a zikuz ayza u mala pawasaay tu tu zikuz, 

## nilaculan
paybulad a patahkal patayza i AFrica tu cacay malebut lima lasubu ku haku a tuud 、India  a kanatal.  cunusan aca tu America Lipun Korea a kanatalay tu pawasaay Taywan u malumanay a zikuz  haymaw satu malawpes kuni kadademec. uyzasatu namakay 2016 a mihcaan namiusiwgac malingatu tu tusaay a bulad, Tawan malumanay a zikuz patahkal i nutauan a kanatal, u aca  mahiza tu u mapeladay a sulda  selic, sacacay sa a niyazu’ caay kalecad ku tuud, nikaselep tuwaca namakay cacayay katukuh i cacay bataan tu,  2017 a mihcaan tu, tayni i tini Taypak Sulin a kenis Cung huw minku mapikihay huen a siyehuy u mingangahutay tu malumanay a zikuz hawsa. izaw ku cacay pabaliway a patiyamay  pacakayay tu malumanay a zikuz, nasawni sanay miculu’tu cacay bataan kuntun kabaket a zikuz, lisimeten henay nu heni mipili’ a patahekal. naayaw cacay a kazizeng malumayay a zikuc taneng mapacakay tu sabaw tusa mang a kalisiw nu Taywanay a kalisiw, ayza cacay mang lima malebut tu dada’ ku kalisiw, iayaway a liscang、ayzaay a cang u’ ciyen s’ Tang ciyen siwng a tademaw lingaling sa ku tangah nuza musakamu, tusa a mihcaan kaapuyu’ a demiad, malumanay a zikuz na cacay adaduy sabawtusa a kalisiw mahtik tu cacay kulu lima a kalibuwa’ tu. sikul han ku hungen siyehuy i kalubican henay hawsa patahkal tu malumanay a zikuz, paybulad taneng ala tu lima lasubu kungtun ku malumanay a zikuz, micumuday a kalisiw pakala tu lasubu mang,siliwan tu niculu'an kawawan ka kalisiw, ayza, pisupedan a haku tu malumanay a zikuz haymaw satu makedi’, i Taypak cacay lasubu tu ku liwan、baluhay Takay enem bataan tu、u kilung  sepat bataan izaw ku lima tu, kanahatu u satabakiay mingangahutay a kusi tu malumanay a zikuz hawsa, nika nabuladan micumuday a kalisiw cay kataneng pabi tu misakakawayay tu kalisiw, sademiad sa miazih tu masaupuay i lala’ tu ni pali’an tu nu sadingsingay balangbangay kasienawan a zikuz.

## nisulitan

* namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
*Taywan YouTube獨立特派員認識回收舊衣服
* 

* nasulitan ni Sabak Tutuy i 2019 i tiza i Hupu a niyazu'
miasip

**miasip (數字誦) nu Sakizaya**

miasip
pakungku(說故事) ci ama i nasandeb
matalaw kaku atu sabama(弟弟) 
(tinacay) ku sangelacay(白色的) wacu 
(tinusa) ku mata lumeniay(黑色的) 
(tinulu) ku pabuy mababalakas(玩耍) 
(lulu) ku tatama halisisip 
(awmay) ku tulakuk kuku kuku kuk
i buyu’ ci adawang maka (tekelay) 
(nimuyaw) ku bunac sabelabelat
(angiw) ku tangecepan itiza bili 
(putut) ku lima muwangic tu
Di’tu ci malataw (teki’) tangah malatademaw

## malalitin tu ihekaay atu zumaay a natinengan
napasubana' ni Tiway Tuku Sayuen
mibalud tu lalami

mukaled tu lalami :sayaway mibili’ tu kapahay a lalami kakaleten.   

編草繩:首先要把挑好的稻草,準備編繩

musilud tu lalami tu kakaleden misalaic

整理稻草好編繩

Balud han ku lalami, siketen tu laic ku lalami

整理好的稻草，綁在繩子上。

cacay a malumaluy, tusa a malumaluy, sakatusa a malumaluy i  ayaw nu sakacacay a malumaluy, tengtengen ku lalami tu laic.

一個圈圈，兩個圈圈，第二個圈圈在第一個圈圈前面，然後拉緊緊繩子稻草就綁好了。

Pasasiket tu lalami amin 

全部的稻草一小捆一小捆綁起來了  

anu tadayadah ku lalami, caay kamin masanga’, kyu baluden aca pasukasen

如果稻草過多，用不完，就再綁回去。     

Kasenengan sa ci Kala ayda kuni katinengan. tunalimaan

好羨慕Kala，他懂得好多我們的手工藝
micengel

## micengel tu tangah
muhebelud sa ku mihecaan, caay  pihalhal,anu kakitaan ,pakuycay,tanektek a uzip.kasenun sa balaki tu.

i tangahay ya sanglacay a bukes caay tu kadimud, ahicaan hakkya, maydih isaw sangulan azihen nudaw.

tayza sa i pacengelay ku tangah nu pacakayan, ngay lumeniay tu ku bukes, pasengi u wawa han ku uzip. 

micengel tu ku tangah sa amaydih a wadaen ku mihecaan sa paazih tu tademaw.i sepaty a bataan henay 

ku mihecaan, malingatu tu micengel ku bukes. itawya maubaubad tu ku tangah, mahiza tu u babalaki 

## pacengl sa tu ku tangah.
na pacengel nu zikul sa , calenget tu ku tangah, salabi sa kakuskus, caay tu kaala ku kemed  alaw takelal

tu, a mukal tu, a mialulup a muluwalu tu , a mibanaw tu, mibihun tu, sapilasul tu ayzaay a kawaw. 

## sapica aca micengel ku tangah
talabu i papacengelan nu patiyamay sa, a uycanan ku kaydihan nu misu pakulit pacengel tu tangah.a mi

pili tu kulit, hubaw kayadah kya kulit. a hicaan hakiya mipili, u canancanan a kulit yadah ku caayhan 

pakaazihay a kuli.ayzaay a kaying kainalan saku sakauzip.

anu pacamul ku tusaay a kulit sa malatebanay a kulit. uynian caay picengel ku sausi. u cacayay a kulit ku sapicengel han ku sausi kya.
micidekay a kulit anipatizen tu luma’ nu yincumin

## kakiliman

micidekay a kulit anipatizen tu luma’ nu yincumin

(1)u sapatizen nu yincumin paleman sa mikilim tu sapatizen. nai tahekaia kilang ku sasangan nuheni, sapad nu ba’tu.auk kusa. kyusa izaw ku nu ba’tu a luma’ nu kilang a luma’ nu auk a luma’, mahiniay a nisangan, pakaycahana tu is i ni sangaan nu niyazu’ a helkal kaaykasulecalecad, izaw ku caay amin kalecad azihan.

(2)ienal ku Amis mueneng, mumisangaan unheni tu lima’ unuali’ atu nu auk ku yadahai, ulabu nu luma’ ulilal tu a kakubian, u auk ku sapibacal, i tepal nu lilal si pacal tu palid izaw ku sasingalan i tapiingan nu panan, i hecal izaw aca ku lilal atu balicit, izaw ku duma izaw ku palul, atu palatah atu sakakawawen, kyusa izaw ku nu ba’tu a luma’ nu kilang a luma’ mahiniay a nisangaan, pakayca hana tu is i ni sangaan nu niyazu’ a helkal kaaykasulecalecad, izaw ku caay amin kalecad azihan,

## nilaalitin

u sapatizen nu yincumin, paleman sa mikilim tu sapatizen,

## malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinenga
midebun

u  mitebunay, tatenga' midebun tutu'ud tu tademaw, mahida ku palebades tu balucu' atu uzip.   

u lacusay a tademaw ku mahiniay. a hahemeken nu tademaw ku mahiniay. 

**性侵犯**泛指一切種類與性相關、且違反他人意願，對他人做出與性有關的行為。可包括強制性交（肛交或口交）、強迫親吻、色狼的性騷擾、非禮、性虐待等，露體、窺淫在司法判例上也可能被算是性侵犯
mibetik tu bitunay

## sakilimaan
u bitunay sa, sicekaay a auk,yadah ku ceka i ciid nu bitunay. tabaki ku kaway. yu mahiza henay u niyazu' nu mita sa.

## lacul

### ngatu1: u canan ku bitunay
mibetik tu bitunay a kawaw sa, u mapalaway, tumuk atu selal, iayaw nu malalikit a lisin, mibetik tuway. u bitunay sa, sicekaay a auk,yadah ku ceka i ciid nu bitunay. tabaki ku kaway(莖). yu mahiza henay u niyazu' nu mita sa. paliwliwen kiyami tu tungawen ku luma' niya u niyazu' nu mita u mahiza henay. u niyan u selal nu niyazu' yu mahiza henay muliwliw tu a paluma tu liwliw tuyniyan . u tungawen itini i liwliw nu niyazu' nu mita yu mahiza henay . han naku kiniyan haw kiw masakimulu kiniyan u niyazu' nu mita.

### ngatu2: u bitunay nu Takubuwan a niyazu'
maliwliw nu niyan u tungawen. u niyan u niyazu' nu mita i Takubuwan sa masakimulu kuni u niyazu' nu mita haw liwliwen nu tungawen haw. u tungawen hananay nu mita sa yu mahiza henay u selal. kina cacay masaselal kiniyan u niyazu' nu mita. paluma tu tiniyan u tungawen haw u tungawen u niyazu' nu mita yu mahiza henay. hanaku kuniyan kiw masakimulu ku niyazu' nu mita.

### ngatu3: u langat nu niyazu'
itawyaay a niyazu’ nu Takubuwan, pakalima a mihecaan, anucaay lima a mihecaan, pacakat ku Sakizaya tu cacay a saselalan, keliden nu kalas a paluma tu bitunay palilis tu niyazu’ ku baluhay a selal, katukuh pibulawan nu kuwapin, maalatu ku 200 depah(公尺) nu kaahebal i lilies salangatan nu niyazu’. tasa ku sacumud i tebun nu niyazu’. caay ku mamadebung nu ada. sisa, malecad tu bitunay ku pisimaw tu kasaselal nu Sakizaya i niyazu’. inuayaw sa, "u langat nu niyazu" sananay, u selal sa mahiza sa, "u langat nu niyazu' " saan. u bitunay atu  selal, miading tu niyazu', malecay ku kawaw, sisa, pangangan tu "u langat nu niyazu' ". saliwliw sa i liwliw nu niyazu' ku bitunay. caay pakacumud ku hekalay a tademaw.

### ngatu 4: patizeng tu Malalikit

inuayaw sa, anu patizeng tu malalikit ku niyazu', atayza miazih tu bitunay ku mapalaway atu tumuk, anu mabunal(成熟) tu ku ciid nu bitunay, maduic tu ku iluc nu bitunay, kapahtu patizeng tu malalikid, sisa, mibetik tu ku mapalaway atu selal tu bitunay. 

### ngatu5: mibetik tu bitunay
natayza i Pazik buyu' mibetik tu bitunay a dietu ku Sakizaya mapalaway putiput i 2018 a mihcaan 8 a bulad 18 a demiad, namikelih tu malalikit nu Sakul niyazu'. inayi' nayi' tu ku bitunay i Kalingku, u Pazikay a bitunay sa, u liwan(剩下) a cacayay i Kalingku. 

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Hulam wikipitiya-刺竹
刺竹

Sakizaya wikipitiya- selal
mibihekac

mibihekac(捕鳥祭)

i sakawalu a bulad nu mihecaan, ayaw nu Kalalikidan a mibihekac ku Sakizaya. Sadingsingan sitieku ku ayam, caay pibihekac tu ayam ku babaliki, palahaden ku ciwciw, mahezek a maliwmah misakamu tu demiad ku niyazu’ a talabuyu’ mibihekac,  ayza sa, i pahezekan nu mihecaan a bulad ku Cupu a niyazu’ mibihekac atu miadup i buyubuyu’an.

## 方式

i taw:ya nayi’ ku salil a misalil tu ayam, u auk ku sabihekac nu babalaki tu ayam. u zuma sa, mabi’ ku ayam tu labi madayum zekepen, pateka’ han ku tangah caay kabaher a milaliw. mibihekac sa, yadah ku mabihekacay a ayam, kiwmah, caket, kuyu. Ayza sa, misaliltu tu ayam, caay ku bihekac a cacay ku sapizakep tu ayam.
Ayza Pitelban sa, “Huwalin Sin-ceng-hu(花蓮縣政府)” ku pisingsian tu sapiadup nu niyazu’ a cudad, Masulultu ku sapiadup, kiyu talabuyu’ ku niyazuay a mibihekac.

## banul鴿子傳說

u zuma sa, caay pizakep a mukan tu banul(鴿子) ku Sakizaya. u kungku nu babalaki sa, ”I taw:ya iza ku limecedan nu Sakizaya, masumidang atu unel, malatademaw kiza unel sa, matalaw kiya limecedan, Malalitemuh ku mata naniza a masasuazih sa, malabanul caniza a mabahel ta pabaw. Nazikuzan sa, mabihekac ku banul, paulien, caaytu kamukan tu banul ku Sakiza.
mihanhan ilabu' nu nanum

**kya caay katineng mihanhan ilabu' nu nanum?** 

## sapuelac

### mihanhan ku buting saungay tu say(鰓)
anu tangen mihanhan(呼吸) ku tademaw ilabu' nu nanum sa, taneng kami isasa' nu bayu' muculil 、 mibalakas、misakakawaw atu maluk , kapah. mauzip ilabu' nu nanum ku buting, saungay ku say(外來語:鰓) mihanhan. miala ku yang-ci(外來語:氧氣) ilabu' nu nanum. inayi' ku say(外來語:鰓) ku tademaw, nay cihek mihanhan ku tademaw. micaliw ku bala'-besi(肺泡) nu bala'(肺), mizawis ku yangci nay bali(空氣). caay pahanhan ilabu' nu nanum haw?  

### bala' taneng mizawis tu yang-ci(氧氣)

tanenga, tangeng mizawis tu yang-ci nay nanum ku bala', nika caay kayadah ku mazawisan a yangci, kya yang-ci caay katineng pauzip tu tademaw. uzuma sa, macumuday a nanum tayza i bala', caay kasapalawpes. sisa, caay katineng mihanhan kita i nanum. u capi demiad a gankiw, anu musaungay izaw ku yadahay a yangciay ilabu' nu yiti(外來語:液體), taneng kami mihanhan i nanum. mihini uzumaay a yiti pabalic tu bali, micumud tu bali', taneng mihanhan a sakaluk(方法), izaw tu i payisinay a kawaw, ayzaay a gankiw sa, saungay i nanum saca i hekalay-kitakit(外太空). 

### pu-ru-lei(哺乳類) caay katineng mihanhan ilabu' nu nanum
talibahalay(預期之外的), u isu'(鯨魚)atu haytun(外來語:海豚) mahiza caay katineng mihanhan i bayu', sisa, izaw ku hanhan-buhang(呼吸孔) ipabaw nu tangah, anu amihanhan ku heni, atahekal nu bayu', kya taneng mihanhan. u tademaw, u aadupan, u buting ,u cileday...izaw tu kuheniay a hanhan a kawaw, caay kalecad.

### kya mabuwak ku isu'
nasakamutu ku isu'(鯨魚), mazatengtu kita ku mabuwak tu nanum ku isu'. izay isu' mabuwak tu nanam saw? matinengtu kita, caay ku buting ku isu', u pacucuay(哺乳類) a aadupen ku isu'. sisa, caay pahanhan ku isu' i ngasa'(鰓), u bala'(肺) ku pahanhan nu isu'. u cihek nu isu' sa, ipabaw nu tangah, iteban nu mata. anu mahmin ku mihanhan, taneng tu ku bali i bala'. edepen niza ku buhang nu cihek, midimutu isasa nu bayu.

hakay katawidan ku taw, izay midimut isasa nu bayu matenes? akatawalen, tabaki ku isu', sisa, tabaki tu ku bala'. cacay asaca tusa bataan a widi, pahekalen ipabaw nu bayu, pahanhan tu bali, tanengtu tasasa. sisa, tawya mihanhan ku isu', apasumaden ku daecusay a bali namakay bala' niza, uyniay tabakiay icelangay a bali, pabuwaktu ku nanum icapi nu cihek niza, mahiza mabuwak talapabaw ku nanum. uyniayan sa, u lalekalan(原因) nu isu' mabuwak tu nanum.

tabaki ku kidu nu isu', namakay 1.7 kungce(公尺) 50 kungcin(公斤), katukuh 34 kungce(公尺) 190 kungtun(公噸) a semilaway isu'. u semi;away a isu', u satabakiay a aadupen i kitakit. u tana a isu' sasutiliay tabaki. kapah ku sanek atu tengil nu isu', caay kakapah ku mata nu isu'. izaw sepat a bataan kakuniza ku isu'.

## namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-mihanhan

呼吸系統

生物學簡介

肺

新編世界兒童名著93-追根究柢，鐘文出版社，2000 a mihcaan insac(出版)

綠色和平：公然走私鯨肉 綠色和平揭發日本捕鯨醜聞

海洋生態／臺灣鯨魚的觀光資源與鯨豚種類介紹

nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun
mihkac

siwaay a bulad tu mihmihcan, u lesuk (li’lip) nina ayam itini namakayza i timul a misatipuay. 

namicaliway tu niyazu’ kina ayam, u pisaliliwan nu niyazu’, manay madakep ku ayam. 

ahican misanga tu sapipihkac tu ayam? 

每年九月份時，候鳥（伯勞鳥）會飛往南方繁殖。

經過部落的時候，剛好是部落的捕鳥祭，所以就被捕捉到囉。

要如何製作蹬鳥陷阱來捉鳥呢？

sakacacay, mikilim tu tadaauk u sasaaukan.

sakatusa, taluma’ misinanud, misinanud tu tanegay a sapipihkac.

sakatulu, u bakan ku sapipela’ tu auk, u takini ku sapitelis tu auk; mitelis tu auk sakaca’ay kasiwa ku lima.

sakasepat, malingatu tu patektek a midakep tu ayam, misanga’ tu salublub

sakalima, u bihkac, i sasa ku banges nu auk, i pabaw ku heci.

sakaenem, cacay ku lublub a sepat ku ciwa’, apademeng tu sapalilik, halhal tu.

第一步：找到適合的竹子製作捕鳥用的弓。

第二步：回家後整理並裁成適合的長度。

第三步：用（大的）番刀將竹子剖開，再用小刀將竹子的邊邊削整平，整平後的竹片才不會割傷手唷。

第四步：為了要抓鳥，一開始的時候要先將竹片(sasalubluban)打入土中，在開始放置陷阱。

第五步：弓的內側朝外，外側朝內。

第六步：一個陷阱要搭配四根竹籤，再將誘餌放置陷阱中，接下就等鳥囉！

melaw han tu tuki’, atayza milisuk, hubaw! masibek! 

pipiceng ku sakuba, libanuhen, ititen (mitalu) ku ayam, sakabien, amazengang nima ku asu’.

時間差不多的時候，就可以去看看陷阱如何，OMG! 大豐收！！

將羽毛除掉後，再把細毛去除。烤過之後就可以吃囉！真是令人受不鳥的好吃～
mikadabu

mikadabu (從妻居)

taw:ya sa. u tatayna ku mitelungay tu lalabu nu luma’ ku kauzip nu Sakizaya. sisa, mikadabu amin ku tatana tu tataynaan. iza ku tatenga’ay a kungku nu babalaki, ” Iza ku cacay Hup-puay a malakapaay a tatama, tayza Tabungbung(kalangangan nu Taytu atu Kalinku a kuwan). mapatay ciniza sa, takus han ku acawa niza, sausi han ku pusekuay a sunis niza, cacay lasubu enen bataan iza ku cacay kayadah naniza. i taw:ya uzip nu babalaki sa, caay kasikika atu acawa, milakalak mikuli, katukuh i niyazu’ tayza i luma’ nu tawan, pasibana’en niza tu siacawaaytu ciniza tatenga mikadabu, anu sululen nu bakibaki aru’ sa ku tatama i luma’ nu tatayna a mikadabu. hini han sa, yadah ku acawa atu sunis, caay kalecad ku sibana’ nu tatuasan atu Hulan, ’cacay ku saacawan, ’a nizatengan nu Hulam.”

## miwananay

zuma sa, mikadabu ku tatama i luma’ nu tatayna, itizatu mazu’ ciniza, tayza mikuli i tawan, pabelien amin i tatayna ku paysu,iluma’ sitelung tu kawaw nu luma’. u tatayna ku miwananay tu sakauzip. iza ku kasaselal nu tatama, u misakilang, misaluma’, mikasuy baeketay a kawaw sa, telungen nu tatama, u saki luma’ amin, u tataynatu ku mitelungay. sisa, taw:ya mikadabu amin ku tatama nu Sakizaya.
mikulin

Ayda a damiad mahida tu nacilaay kacaldes .pasiked kaku tulencyi , maka mitiyung sitanang tu.maydis misakalankam nika tanutanang sa, tadikudaca kubalucu'
Aydaay amihca' a lalud pihaceng kacaldes caykanungnung, sisa mautang kalahukan mikuli.
Lima a bataan idaw ku edem ku mihcaan nu Maku,nay tu ku   
angil, apahabay tu ilumaay sisa nungnung han.
milakuitay tu naayway 『kakitidaan nu mapalaway』 atu『京劇』穿越時空『祭屋』與『京劇』

## '''''（撒奇萊雅族語）milakuitay tu naayway 『kakitidaan nu mapalaway』atu『京劇』'''''
(一)cacay alasubu izaw ku pitu a mihecaan ,siwaay a bulad tulu bataan ayza ademiad 107年9月30日

### (二)坐在「台北文藝中心」,專程來看加拿大夏元增老師,京劇社的『四郎探母-坐宮』,想著大家忙於做祭屋,我卻在這兒看『京劇』,心想過意不去。
eneng sa itini tu nidateng a nidatengan misanga tu 『kakitidaan nu mapalaway』ku micudadan iniyalu’, dating sa kaku caay kahnhnm ku ni datengan sakacikadan saan

#### (三)從小就喜歡『京劇』,明年的戲碼就是『四郎探母』「坐宮」一則的鐡鏡公主,她是如此美麗善解人意的公主,遼宋戰爭中楊四郎被俘虜害怕,改名換姓木易,與遼國的鐡鏡公主成婚,「我好比南來雁,失群飛散」15年後佘太君押糧抵營到雁門關。四郎思母，欲往探，為公主識破，乃以實相告。公主計盜令箭，助其出關。不料事件被遼主蕭太后得知要將問斬,在鐵鏡公主等求情下才以赦免。

##### (四)最喜歡的一遽齣「''春秋亭的薛相靈''」 sakanamuhan nu maku kina 「春秋亭的薛相靈」

##### (五)我的思緒穿越到1878年也就是140年前,大清帝國開山撫番,兩組部落發動「達固湖灣戰役」(史稱加禮宛事件),撒奇萊雅族與噶瑪蘭族聯合抗清不幸戰敗。戰後,清軍採取「勒遷以分其勢」的報復手段,使得殘存的族人被迫隱匿於阿美族部落中,撒奇萊雅族從此在歷史的舞台上「消失」成為流浪的民族。
u dating umaku milakut tu taayway cacay a mihecaan izaw ku sepet a bataan
ademiad ,1878 a mihcaan ,debungan nu huiam mipatay misapen atu misamsam kami , mapulung ku iyung nu Sakizaya atu Kabaian milais tu hulam ,ayaw nu Kalalais nu Takubuwan(Kaliyawan ) Sakizaya atu Kabaian malalais tu 
huiam caay pakatemec , u huiam milisapen tu tusaay a binacadan ,sisa malaliwasa(分離) tu tusaay a binacadan,manay mudimut i Pangcah ku Sakizaya , i na Sakizaya 「malawpese消失」 i laylayan  kimaSakizaya tatacu:wa tu maliwasak lawpes:saza caykazih kina  binacadan。

(六)於是乎我決定一件事情,我族人的語言「撒奇撒雅族語」己瀕臨危機耆老們也一一凋零,急迫。我最愛的「京劇」暫時告別,我的能力只能做一件事情,我敬愛的葛德芬老師,對不起您了,不能一心二用,明年演出辛苦您了。

asa i nadateng nu maku , binacadan nu Sakizaya a kaku , a malawpese tu  ina:yi’tu ku babalaki ,icu:wa tu ku nnananam a tu kamu nu Sakizaya sisa’ ma kalah ku nidatngan nu niyazu’, sacacay sa ku kawaw nu maku ,mi nanam tu kamu nu Sakizaya atu canancanan a kawawan ,Saydan 葛德芬老師,hicaenaca haw , ica:hantu aku cacay ku dating aminanam tukamu numaku u Sakizaya caay kaku pakakilu tusa sapinabam ,anuayawayaw waca lalikeiuh hantu nu mita haw Saydan。
milakui’t tu zazan ku adiwawa

**milakui’t tu zazan ku adiwawa**

**piyazihitu kuni pituay a lamang**

新北市新莊izaw kya babalaki miladay tu sabaw cacay a mihecaan a tataynaan a wawa tahekal,

pihalhalan anu mihalhal tu sumanahay a likat,

a pabesut patelac ami lakuwit tu zazan,

maduka nani habelutan nu wawelwel.

靖娟基金會amituzu’ patahekal ,

umidiputay anu izaw ku lawad miladay tu wawa tahekal sa,

hina pasubana’en tu ku wawa tu malucekay ami lakuwi’t  tu zazan,

u tatengaay haw sa midiputay kamalucek tu ku wayway a muculil,

u wawa kya malucektu minanam tu kamaenepay a wayway nu culil,

靖娟基金會sapacukat,

u adidiay a wawa amilakuwi’t tu zazan izaw ku pitu a大項要點;

tinacay,adiwawa acayay kacacay amilakuwi’t tu zazan,usakasa hakay caay kaazih ku i bataday a kazizeng;

tinusa,u adidiay a wawa a itapiingan nu zazan muhalhal, itapiingan nu zazan sa u makamaenepay a kapah paengaw tu miculilay;

tinulu, azihen ku kawili、azihen ku kawanan ami azih aca tu kawili,uyni kawili ku micapiay tu kazizeng,sisa ayaw miazih tu kawili a izaw ku kazizeng hakiya,anu dadawa tangsul sa tahekal kya kazizeng,amiliyaw haca miazih ku adiwawa tu kawili kawanan;

lulu,palima uyni u adidiay a wawa a uzip,lihanaw a caay kaazih nu kazizeng ciniza,sisa nay minanam ku wawa apatalakaun a palima;

awmay,culilhan amilakuwi’t tu zazan amana kaduba’;

tikelay,besuc sanay a zazan ku culilen a maawas ku zazan,

acayay ku matikenihay ku culilen,

kanahatu muculil tu tikenihay a puyu’ ku zazan,

uyzasa amacudus ku tuki izazan ku adiwawa;

nimuyaw, adidiay a wawa kanca amatineng tu icuwacuwaay a zazan taneng a miawas ku zazanan,

tawya ataneng nay ku uzip amalecad mahapinang pakaazih tiya kazizeng.
minanam ku kamu nu Sakizaya- sakalima a cudad

## minanam ku kamu nu Sakizaya- sakalima a cudad
u ipabaway a di'tu nu mita

u babelecay a babalaki nu mita

pidiputen tu wawa nu Sakizaya

pahay tu adingu nu Sakizaya

sapisaupu tu balucu' nu Sakizaya

pakasipising ku ngangaan nu Sakizaya

patizengen ku uzip nu Sakizay

misuayaw kami tu tamuwanan

## namakay cuma kuyniyan a sulit:
https://www.facebook.com/%E6%92%92%E5%A5%87%E8%90%8A%E9%9B%85%E6%97%8F%E9%9D%92%E5%A3%AF%E7%B5%84%E7%B9%94-257568305686/?hc_ref=ARR2DF6FGAcSqB6EKfwX1wmW-nzip-x0EEYUN6JcTqmG3Ot7n67ABjR4SiDsfwg05Xg&fref=nf
milaedis

milaedis (海祭、捕魚祭、飛魚祭、海神祭) u lisin nu Sakizaya.

## nilacul
milaedis 
ayza a demiad "milaedis" ku Hupu a niyazu’ i baluhayay a pakayingan
milihiza kaku atu Sabak Tuduy saydanmilaedis ku niyazu’ tu sakalima atu sakaenem a puu’ nu mihicaan
laedis han niyam ku mibutingay nu niyazu’u tatama ku misalami’ay caayay ku tatayna misalami’ay

milaedis a lisin tungusay u binacadan a musuayaw tu i bayuay atu i pabaway i lalaay a ditu, zayhan palatatenga’ kuheni tu tahakay unu katuuday a nipatudung,sisa masikaz ku heni tu tahak, a miadasay a taneng iyadahay ku nikala tu buting atu kabus. Kaluluwan a niyazu’anu milaedis [mipayhay]a kawaw hawsa u satabakiay a lisin lacus ku tatayna milihiza, patinaku u tatayna anu milihiza tu milaedis[payhay] hawsa, anu tabayu mibuting ku niyazu’aya tademaw acay pakala tu buting, sisa nawinian tayniay miazih a tatayna dada’,caay tu kaazih ku cacayay nu niyazu’ay a tatayna, i sumamad u misaselalay ku tabayuay atu tasawaca mibuting,izaw kunikalaan tu tabakiay a buting adidiay a buting atu kalang, yadah ku mahicahicaay, zayhan malawilaw tunu ayzaay a satabakiay a liwliw,ayzaay a kawaw hatu nicakayanan tu nanpukuy a butingan nu Taywan,u patademaway a kawaw. malingatu u tumuk ku saayaway patababaw tu putut a mibetik milunguc, sikul kayadahen ku kala tu buting、malubicen ku tipus atu lihalay ku binacadan.pilaedisan caay patahkal dada’ tu nuayzaay aheka tu nikauzip, nany aca u binacadan i lisin a kawaw, uzuma a minanam tu lalangawan u lisin nu binacadan,       

u zuma satuway a pakatineng tu kapahay a kawaw kasikz tu babalaki, amitanam kapulung mabalud、madikec a angil, u padutus tu nu Sakizaya a lalangawan cacay kasahenulan a kawaw ku mahiniay.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Sabak Nubu i 2019 a mihcaan.
miladlad tu udip

夏天到了，你可能又立誓要鍛鍊身材，秀出一身精壯肌肉，然而生活忙碌，哪有時間健身？

makatukuh i lalud, akya maidih kisu amiladlad tu udip pakakapah tu ulad, nika yadah ku sasaungayen naku, nai ku lawad aku tu miladlad.

別擔心，運動生理專家喬登（Chris Jordan）說，練得多不如練得巧，每天七分鐘就夠了，持之以恆才是關鍵。

amana kayadah ku nisimsim, sakamu sa運動生理專家ci喬登tu demidemiad pituway a sasulidan miladlad tu udip, tu demiad minanam acaay kayadah ku nipinanam anika amalucek ku nipiladlad tu udip.

喬登為嬌生公司設計的「七分鐘鍛鍊」（Johnson & Johnson Official 7 Minute Workout）應用程式操作簡單，也不需要複雜器械，大獲好評，

ci喬登mipadang tu嬌生公司pituway a sasulidan nipiladlad tu udip, hanipiladlad han tu udip, sapica ku baketay a sapiladlad, patelatela han nu katuuday.

它是根據間歇訓練（interval training）的原則，讓你只花七分鐘就能達到踩半天腳踏車或長時間健身的效果，不過重點在於要經常做，喬登說，每周至少要三至五次。

sakamu sa ci喬登 cacay a lipayen u nipiladlad tulu a demiad katukuh lima a demiad nipiladlad tu udip.

namakayniyay i nipiladlad tu udip, pituway a sasulidan nipiladlad tu udip malecad tu pangkyuway a demiad makabatikal atu baketay a nipiladald, nika amana kakasic amiladlad tu udip.

喬登為忙碌人士草擬的五日訓練計畫如下：

ci喬登u sikawaway a tamdaw sa idau ku limaay a demiad anipatahkal tu sapiladlad tu udip.

周一：腳踏車和上肢阻力訓練，如舉臂。

sapakacacay:makabatikal atu miladlad tu lima.

周二：瑜伽和下身阻力訓練，如深蹲。

sapakatusa:mi瑜伽atu miladlad tu kuku`.

周三：跑步和上身阻力訓練，如臥推。

sapakatulu:maduba` atu miladlad tu ipabaway nu udip.

周四：休息。

sapakasepat:pipahanhanan a demiad

周五：臥推和下身阻力訓練，如抬腿。

sapakalima:miladlad tu ipabaway nu udip atu isasaay nu udip.

不論是作什麼運動，最重要的是持續，最好每天能固定一段時間運動，喬登說，只要預先計畫，不論是趁午休時間，或者早上早起運動，都會收效。

payawan uy canan ku ladladen, amanan kakasic sakapahay sa tu demidemiad malecaday tu ladladen, sakamu sa ci喬登anu idau ku nanam nu misu payawan i sananal, i kalahokan atu i kalabiyan amiladlad tu udip u kapahay amin.