open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
tuku

## tuku
izaw ku sepat a sakaizaway hananayː

### saka cacay saː
u mauzipay i bayu'

u tuku sa u mamuni ku kidu a mauzipay i bayu'. mahiza ku tuku atu katacumuli. u tuku mauzip i caay kalabu'ay a bayu'.  

malecuh siwawa i 5-8 a bulad. u tatapal nu tuku a hekal, tabaki sa atekak tuway.  

u titi nu kuku mangazu kizekize:mu, aesu' tu kakaenan. iyu atu asuay.  

halimukan tu Sakizaya atu Pangcah. pakabian paididen padawdawen aesu tu. u kapahay a kakaenen kuyni. yadah ku tiekuk-sangelacay-tuud(蛋白質) atu maydih nu kidu nu tademaw.   

caay kayadah ku simal nu tuku a titi'.  
**[[:zh:海螺|海螺]]**是一種貝類軟體動物，專指生活在海上的螺。海螺跟螺和蝸牛共同組成了腹足綱。產於沿海淺海海底，以山東、遼寧、河北居多，產期在5～8月。海螺貝殼邊緣輪廓略呈四方形，大而堅厚，殼高達10厘米左右，螺層6級，殼口內為杏紅色，有珍珠光澤。螺肉豐腴細膩，味道鮮美，素有「盤中明珠」的美譽。它富含蛋白蛋、維生素和人體必需的胺基酸和微量元素，是典型的高蛋白、低脂肪、高鈣質的天然動物性保健食品。

### saka tusa saː
屋頂橫樑

u tabakiay atu ibabaway a kulul-kaukak i badahong nu luma' saca dabek. anu inayi' ku tuku patizeng i luma', caay pakasanga' tu luma' saca dabek.

iayaway a tademaw, u kilang, eli', auk misanga' tu luma' atu dabek. u cuked atu tuku saan, u tabakiay a kilang namisanga'.  

### saka tulu saː
帆船桅桿

u tabakiay a hecek i sipaypay a balunga'. tina tuku sa taneng pakabit tu paypay. sibali taneng muculil ku balunga'. 

baeket ku paypay kyami, sisa tabaki kya kilang nu tuku. anu caay katabaki, malitumuh ku tabakiay a bali, amapetek ku tuku. mapetek ku tuku, amapeci' tu ku paypay.  

inayi' ku paypay, caay tu kabaat ku culil nu balunga.  

### saka sepat sa:
男性名字

u ngangan nu tatama

caay katuud tina ngangan i Sakizaya. izaw i Kalingku Ciwidiyan a niyazu'.

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
海螺

桅桿

蝸牛

貝殼

蛋白質

屋頂
u nitasepian a kakitizaan ni Alice

u nitasepian a kakitizaan ni Alice (Alice's Adventures in Wonderland).

## kakiliman
《u nitasepian a kakitizaan ni Alice》（Amuhuwan：Alice’s Adventures in Wonderland, muselit tu sasulitan Alice in Wonderland）atu u nitasepian a kakitizaan ni Alice, u Amuhuwan nu nitesekay tu misausi a tatemaw ci 查爾斯·路特維奇·道奇森 angangan ci 路易斯·卡羅 nu wawa aasipan a cudad. kina kungkuan ni Alice a kungku, namakayza i puhan kya pawalil mahetik malatatemaw a aadupan a kakitizaan, makatepal tu matinengay amin musakamu a aadupan. u sikulitay a cudad nu wawa i 1865 mihcaan mulekal, yadah ku manamuhay miadih kina kungkuan. 《u nitasepian a kakitizaan ni Alice》yadah ku nitangan tu canancananan a sasulitan nu tangah, u sakasenengan nu misulitay tu kulit nu wawa ciniza. izaw tu ku nipacuyakuan a cudad tu 174 a kamu.   

## nilacul

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
* wikipayke-愛麗絲夢遊仙境
* wikipayke-路易斯·卡羅
* nasulitan ni Lisin Kubung i 2019 itiza Sakul niyazu'
u nyaduh nu 金針花 kuydaan

u nyaduh nu 金針花 kuydaan

## kakiliiman
sepat alasubu akubu kya赤科山han nanay . u nyaduh nu 金針花 kuydaan .samihcan waluway abulat atu siwaay . adihan ku buyubuyu’an matumes nu 金針花 unika huyahuy （搖）kapah adih han . ina 六十石山han nanay 花蓮縣富里鄉竹田村 nuwaliyan a tapiyingan . u talakaw nidasa 800 aditek i sawaliyay（東邊） abuyu’ . u ahebal（寬）nidasa 300 akubu uni paluma amin tu 金針a umah . atu 赤科山 malcaday upa palumaan nu kalingku tu 金針 . namakayni i tanul（田埂） adadan tu 臺9線hanana maliyut （轉彎）tayda i 六十石山 muculil tunu kelakela’ adadan . mitabesiu(經過) tu adidingay adadan sa . mak atukuh tu i papalumaan .

icapi nu muhcan . i hwat ung cung ku nu kanatalan anipa tideng tu ai dangan 六十石`abuyu`an sini patideng tu cacay abataan cayay kalecad  a ngayangay . palelikeliked han ku ngangan nu cincen u salunga nay anipa ngangan . ulucin . u kancin . u cynke . u hanghwa . u lucung . u sanlan . u wangyu . u syncaw . u tanla . atu lywcue amin . katukuh kulabang i ngayangay kapah micekul tu buyu`nu sawali a buyu`. misinzang tu tanestesay a cincen . kapah muluung miyadih tunucngku a umauma han . anu uaya nukasi baluwan tayda . kapahenay makadih tusalusalu nganay a balu nuiucayaumah . saka caacaay tu kapawan ibalucu` .

## nilacul

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan（參考來源）
u nu binacadan a kamu nu kitakid ayza a demiad 世界母語日

u nu binacadan a kamu nu kitakid ayza a demiad 世界母語日

## nilacul

(1)baymihecaan tusa a bulad tusa a bataan izaw ku cacay ayza.u nu binacadan a kamu nu kitakid ayza a demiad, kanca a musakamu tu nu uzipay nu banacadan a kamu

(2)ayza musakamu kaku tu kamu nu Sakizaya

(3)musakamu tu kisu tu binacadan haw?

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
wikipayke-國際母語日
u nu binacadan a kamu nu kitakit ayza a demiad

**u nu binacadan a kamu nu kitakit ayza a demiad ([[kamu nu Hulam]]: 世界母語日)**

cacay alasubu izaw ku walu a mihecaan,tusa a bulad tusa abataan izaw ku cavay ayza 
u nu binacadan a kamu nu kitaki ayza a demiad, kanca a musakamu tu nu uzipay nu binacadan a kamu 
pabalucu'an sapacayca i kitaki mi pakatineng a midama tu kamu apacakat tu kamu nu binacadan pangiha' tu mahiniay, sakasa i tint kitakitay, a mami tu malawpes tu kamu nu binacadan. 
ayza musakamu kaku tu kamu nu Sakizaya
u paysin nu Bunun

u paysin nu Bunun
日常生活禁忌

## sapuelac
1. amana mukan: titi' nu bau, ungay, wacu, edu, nani', tumay, apap atu takula'.

2. amana mukan ku wawa: tangah nu aadupen, panga' atu puki, udu, kikul, tangila'.

3. amana mukan ku musabiliay: u atay, milisawada', balucu', tinayi', bituka, bala' atu ilalabu'ay nu kidu.

4. anu tayza maluk sa, amana malitemuh tu bau atu edu, anu mahiza sa, satezepaen tu maluk atu kawaw, kalamkam taluma'.

5. amana muesus iayaw nu babalaki, anu mahiza sa, apanubu cacay a pabuy.

6. anu maluk sa, aman muesue, amanu maesing, anu mahiza sa, satezepan tu kawaw, kalamkam taluma'.

7. piliyasi tu akak, anu muawaw i kawanan sa u daecusay, satezehan muculil, kalamkam taluma'.

8. amana miadup: anu matengil tu esus atu esing a suni', amana miadup.

9. amana mutuzu' tu bihekac ni Adek.

10. anu izaw ku laluma'ay tayza miadup sa, amana miasik, katukuk taluma' tu ku heni. anu mahiza sa, amasanek ku aadupen tu sanek nu miadupay.

11.anu miadup sa, amana tayza umah, zayhan namaluk  sa, angtul tu kya tatak, apacekuk tu aadupen. 

12.

狩獵時不能吃大蒜等具有香味及刺激性食物。
狩獵時不能洗衣服，不能借火給別人，不能織布，違反了都會獵獸不中。
獵人家若有人出生或死亡，或母豬生產，則不能狩獵，其中尤以有人死去的禁忌守得最嚴。
在獵人入山以後，家中有人死亡時，須派人叫回來，否則獵人會在山上遭遇意外之事而暴卒。
獵人之家人與外人在這段期間內互不往來，蓋恐別人觸犯了禁忌。
平日獵具不許女性撫觸，家屋內所懸掛獵獸頭骨，是為聖物，婦女亦不可觸摸。
打獵領隊率眾作祝禱儀式時先要生火，火苗必須一次點燃，若火點不起來或火苗熄滅，則出獵延期或取消。
此外有人打噴嚏或小孩大聲說話或哭泣、有人放屁及婦人們說了不該說的話等，皆違犯禁忌，出獵亦需延期或取消。
1月到8月小米播種、生長期間，忌吃糖、甜食，如甘蔗等。
小米收成的第一天忌吃中餐。
4月祭典當天不能吃鹽，否則所種的豆子會長不出來。
進餐時，孕婦需先進食，餐後先離席，違反者將會難產。
豬頭只有老人、小孩和未婚者才可以吃，否則會打不到獵物。
衣的禁忌上，衣服反穿將會成為孤兒。
出門或打獵時若聽到鳥叫聲源於右側，表示吉利，反之則不吉利，必須立刻取消。
特殊的禁忌，例如女人用的織布機器，忌諱男人觸摸；男人用的獵具、獵槍、背帶、腰刀等，女人禁忌摸觸。
射耳祭典時，小孩不能吃山豬或山羊的肉，女人則連所有的烤肉都不能吃。
在播種小米等農業祭儀時，不能吃青菜、香蕉、甘藷、玉米、鹽、糖、爛肉等東西。
收割小米食，不能吃午飯，第一次吃新栗飯，必須在晚上吃，吃後不能外出。
不可殺百步蛇烤吃。

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
資料來源：https://web.archive.org/web/20170906030221/http://www.erv-nsa.gov.tw/user/Article.aspx?Lang=1&SNo=03000101

nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1
u pasubana' i luma'

u pasubana' i luma' (家庭教育)

u pasubana'(教育) i luma' sananay, taneng pacunus(增加) tu masungaay nu laluma'an atu sasahicaan(功能) nu luma'. yamalyilu pasubana' nu wawa, pasubana' nu babalaki, pasubana' nu etul(性), pasubana' nu palaacawa(婚姻), pasubana' nu laylay nu kakawsan, pasubana' nu mikuwanay, pasubana' nu laculaculan(資源) u luma'. izaw hanay ku zumaay a kawaw.

## u lacul nu pasubana' i luma'(家庭教育的內涵)
1.pasubana' nu wawa: u pasubana' nu micunus tu wawa a puc(能力) atu tatudung(本份). 

2.pasubana' nu babalaki: u pasubana' nu micunus tu ama-ina a kawaw. 

3.pasubana' nu etul(性): u pasubana' nu micunus tu katinengan(知能) nu etul.

4.pasubana' nu palaacawa(婚姻): u pasubana' nu micunus tu masungaay(和睦相處) nu talaacawaan(夫妻).

5.pasubana' nu malawpes(失去) ku ama-ina: u pasubana' tu wawa a balucu', anu malawpes ku wama atu ina.  

6.pasubana' nu laylay nu kakawsan: u pasubana' nu laluma'an, masasukapah atu masasukaydih tu laluma'an. 

7.pasubana' nu mikuwanay: u pasubana' tu mikuwan tu kawaw nu luma'.

8.pasubana' nu laculaculan(資源) u luma': u pasubana'  tu mikuwan tu laculaculan nu luma'.

9.zumaay a kawaw.

## lawilaw(影響)
u luma' sa, saayaway mutebingay(接觸) a putiput(團體), sisa, uzuma ku tadamaan ku pasubana' nu luma'. masitudung(正確) ku pasubana' nu wama atu wina, amakapah tu ku wawa nu heni. anu caay katatenga' ku pasubana' nu luma', madaecustu ku wawa. tacuwawa sa, izaw tu ku pasubana' nu luma'. tadamaan ku pasubana' nu luma'. yu adidi henay ku wawa, kateka' tu ku pasubana' nu luma'. akakatezep ku mahiniay a kawaw. 

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
wikipayke- 家庭教育

wikipayke- 家庭學習
u puu’ numihcan

matabesiu ku palamalan (火神祭) a lisin（祭奠/習俗） masumad（被改變） 

tu ku demiad（天）, 過了火神祭後氣候就改變了， 

a malingatu（開始） tu silielip, kasililipan u puu’ nu mihcan kaydaan,

然後伯老鳥開始變多了，伯老鳥一出現就是季節交替的時間，

malingatu（開始） tu palespesan（毛毛雨） tu kudemiad,sienaw（冷） 

sienaw tu kudemiad.開始下毛毛雨及變冷了。

u sakasaan katukuhan tu nanaytu ku sadingsing（秋天）, 

也就是秋天到了，

yu kasu mamadan namakayni ku sayaway, 

在古時候就是從這個季節開始，

misupped tu kasuy（木材） ku paylumaluma’an, 

家家戶戶都會砍木材儲存木材

qsapi likeluh（接） tu sienaw（冷） ami（我們） sangidu ilabu nu luma’, 

冬天的時候準備在家裏面生火取暖，

paka dihku tu labunu nuluma’, u nanam tu nukawaw nu malukay.

把溫暖帶到家裏面，這是部落的習俗。
u saadingan a aadupan

u saadingan a aadupan(保育類動物) 

## kakiliman
i Taywan, u  masadumaay ku liwliw nu tahakay , idaw ku  sakasenengan nu kitakitay a  tademaw kina aadihan sa, idaw ku ayam, mikalicay, idaw ku mingaduyay, idaw ku cilkay, mubahelay, hatini  kayadah nu aadih han sa, nika tada katuud tu ku tademaw ayda idaw ku mitastasay u miadupay, sisa a mamalawpes tu ku aadupan, mabiyalaw tu ku miading tu aadupan.

u sihu mabilil tu a miading tu aadupan, matalaw malawpes ku 動物, sisa misasumad tu mikuwan kina aadupan kya a idaw tu ku aadingan nu aadupan kyu idaw ku sakay tini i lalay nu tatanga' han a pakatineng tu tademaw a hinin nu mita tina kawawan a padihing tu aadupan.

## nilacul
i Taywan a adingan nu aadupan pitu ku masasudumaay.

### sakacacay:paypacucuwan
idaw ku padaduki, ungay, tumay, sikuyu, nu puyuay a nani.

paycucuan hananay sa, u namakayniay i nu udip nu idang namakabala'ay muhanhan kya makay i cucu' tu wasisalang tu sapacucu' tu wawa, namakayni kya ngangan tu sasakamuan kina paycucuan sa (idaw kya cacay a cudad i 2005 tu mihcaan tu nasulitan sa, idaw aca tu 5676 tu ya nisulitan tu 2008 ay tu cudad, LUCN tu sumanahay a cudad tu 5488 hamin) tu caay kalecad a aadupan, mabuliyas i 1229 tu wini, 153 a sasulitan atu 29 hamin ku namakayniay a sapacucuay a aadupan tu 10%, kina aadupan i kitaki sa idaw tu 0.4% saan, u singipenay idaw ku nu babuy nu bayuay sa, mubahelay tu paycucuay a aadupan,  u sayadahay a aadupan.

### sakatusa:payayam
izaw ku takelulu, lidep, tuluk nu buyuay a banul, tanayuay nu tangil a deku.

### sakatulu:paynabuy
izaw ku bilanga', kakitil, kakuhkuh, cacucuh.

### sakasepat:payngaduy nabuy
izaw ku mikalicat a balaut, kakunas, balaut nu umah, ciyuk.

### sakaliam:paybuting
izaw ku sulumang, ili',cuwang,lilas.

### sakaenem:paycilkay
izaw ku adipapang, dadayday, kinkyama',balalangad.

### sakapitu:paylalihiw
izaw ku lalihiw.


## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan

* nasulitan ni Hana Ateng i 2019 mihcaan
*wikipayke-aadupan
u sakalihalayay a pakatukuh halhal sananay i lumaan tu tuudtuud a sakikawaw

ina 宅急便 hananay pakatukuhay tu tuud i luma a sakikawaw sa nau nu Dipunay ya (大和運輸) yamatu a miculuay sapaka lihalayay tu tademaway a nipatidengan. i 1976 a mihcaan paayaw tu labang u sakahemekan nipaayawa nu halhal sananay iluma ku maydihay sipakatukuh i ayawnu lima ku tuudtuud.uduma kya ihekalay nipasasingan a wayway nu papaadihanay ya lumeniay a nani (黑貓宅急便) hananay sa micidek nipicepcep tubalucu nu labang a pakelit tu sapakatukuh i lalumaan.

## usasiwkayan tina (黑貓宅急便) u lumeniay a nani pakalihalayay mi’dapay a sakikawaw
mahiniyay a nipida’pay a sakawaway sa makay sidumaay a caculilanay a katidengan sapakatukuh i maydihay a labang nitekelan a sikawaw ngay kasenun saan maala kutuud nabalucuan hananay a malasalilay katukuh icuwacuwa. sikacaay kalecad nu yubingay nipakatukuh sa uydasan i nudemiadan paktukuh ku nu uybingay nu labian sa nayi musakawaw nika anu maydih patayda i baad sa a tayda henay ku pakeliday tu tuud i uybinkiwk .cay ka hida nu (黑貓宅急便) hananay .taydaan i luma nu maydihay patangasa i cuwaay a tademaw.anu patelay han sa iniwtu tayni muwala ku musakawaay tu sapatayda i nudumaay a kakitidaan. iTaywan idaw aca ku misengiay tu mahiniyay a sakalihalay nu tademaway a miedapay a sasikawaw ytinaku ya (東元集團) atu nu Dipunay a misiwbayay (日本通運) mapulung misakawaw tu mahiniyay pangangan hansa ya (台灣宅配通) hananay a sasikawaway. nuduma sa idaw aca ku iayaway mahidaay miculu tu baeketay tabakiyay a caculuan sakalecad niya (嘉里大榮貨運) atu ya 新竹物流 hananay nipiedap.ayda hantu sa pasu ya yubinkiwkay mikilihida tu.

## u nicunusan a niedapan a sakikawaw hananay (加值服務)
sakaini nu niedapan a sakikawaw sa paayaw tu labang taneng ku nipakatukuhan a canancanan a tuuday nudikudan paaca tu kalisiw u sapangaay tu balucu nu labang . anu idaw ku ni kaalan tu kakaenan sa siduma u buting pasutiti nu sidi taneng tu pakelit idaw ku sikuliay nu katideng nu mahiniyay pakatukuh caay ka antul sikatukuh i midakepay nu tademaw.itaneng henay maytengil tu ayaan makatukuh ku nipakelidan anu inayi ku lawad i sananalan sa itaneng tu pasakamu tu sakaydihan nu sakatukuh nu amiala tu nipatatan nu cabay atu lalumaan . anu idaw ku sakacaay micukasan sakahida nu ninel mabalad ku sauwac mapelad ku buyu’ maputung ku sangaw sa itaneng patelay mitatengil tu mahica tuku kawaw sakangaay nu balucu nu mihalhalay . anu caay pakalitemuh nu tatukiyan sa taneng patelay tu pakatukuhay misumad tu sapiala . udumasa itaneng sipatayda i pinliay a nipatiyaman muwala .sisa u (宅急便) atu (物流) hananay sa sakangayan nu aydaay nu tademway a sasikawaw kanamuhan nu (上班族) musakawaway.
u salukiyaw nu tatayna - u sumamaday a palaw nu Sakizaya

## u salukiyaw nu tatayna - u sumamaday a palaw nu Sakizaya
kina inga sa, na nu Sakulay a niyazu', u tatayna nu Sakul musalukiyaw. mupalaw i lalikit nu niyazu'.

## namakay cuwaay a inga:
https://www.youtube.com/watch?v=--qS1C-hFis
u sapacucu tu wacu sakakapah nu udip

## kakiliman
u sapacucu tu wacu sakakapah nu udip matalaw siimelangay ku wacu, sisa pacucu. ayza han tu sa, a tuud tu ku matinengay kina sapacucu u kapahay. i tini i hekalay a bayduk (mahida anu kaladan nu wacu atu padaduki) anu makalay sa tu sa, a pacucu tuyni a cacucukan. anu kina tulu pacucu, kya caay katalaw tu, anu pacucu sa tu i banges atu heci. anu i hekalay tu a bayduk, a pacucu aca, a pacucu henay tu sacaay a imelang. anu pacucu sa tu, anu tatemaw atu aadupen kapah amin pacucu. anu pacucu kina wacu kya caay palalid tu tademaw atu luma’ a  wacuan, ayza u kitaki atu kakititaan kanca a papacucu tu nipahapayan a aadupen.

## nilacul

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
* nasulitan ni Lisin Kubung i 2019 itiza Sakul niyazu'
* wikipayke-狂犬病疫苗
u tademaw kya makadih tu nu hekal

u tademaw namakahekal ku sakatineng tu. tuud amin, hakya walu a bataan a palasubu (80%) wai pabaw henay kunikadihan,tada u mata kusapi aadih kuyadahay, u mata hananay unu likat akuhak, nuhhekal a tineng masasing pataynin i sapiadih nu mata mamin pataynin i punu’, sakasaan makadih ku tademaw tu tuud, umata nu tademaw atu punu’ kuma tinengay tu wayway kumi

laheciay, ukikay atanu demaw asaka tineng nu pyakpunu’ atu sapi sasinng ani laaciyan, malamata kusapi sassing,
u tatalima' i niyazu'回於不回部落

## '''''u tatalima i niyazu'回於不回部落'''''
(一)cacay alasubu izaw ku pitu a mihecaan ,cacay a bataan a bulad sabaw siwa ayza ademiad 107年10月19日
u tilibi iga nu Sakizaya

## u tilibi iga nu Sakizaya
撒奇萊雅族電視節目(影片)

yadah ku tilibi a iga palaw nu Sakizaya, palaylayen isasa', ngay kapah mikilim atu miazih ku iga nu Sakizaya. isasaay a siket, taneng miazih i dingnaw.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
*matepa-u cidekay nu ilamalay-Palamal a lisin (發現-火光中的族群-火神祭)

*pabinawlan a tilibi-muculil TIT sakasiwa- Sakizaya palekal (公共電視-行走TIT第八集-Sakizaya榮光再現)

*Sakizaya Palamal (撒奇萊雅火神祭 2013.10.5)
u tumuk ci Kumud Pazik ~ sakatinacay

uzasa u sapazatengaw tu adingu nu babalaki i nabakuwan a takubuwan nanay na mademecay mingayaw atu nipisamsam tu tumuk a tala’an tu cacay a malebut ku uzip sisa mapatay, ci Kumud Pazik, na mapangangan tu sa izaw tu ku pisabalucu’ nu katuuday, i paymihcaan nu cacayay bataan a bulad tu saka cacay a sakaenem demiad, kasaupuan nu binawlan u pipalamalan a demiad.

i siwa izaw ku tusa a mihca enemay a bulad sa, sacibalucu’ sa kaku a tayza i ciwidiyan, usakasa mabatad ku caculilen a zazan, saka imeimelangan tu kaku i zazan henay, pahanhan hantu nu maku ku kazizeng i zazan tawya a mumul, masawawaay henay a nizateng numaku maliyuh tu kasaetiman a kasaupu kuyni, azihan itawya sa u sitangahay amin a binacadan nu sakizaya, atu u micudaday henay nu migingkiway cacudadan ku milihizaay i labu misulit tu nakamuan.

uyni a saupu sa u sazikuzay ni tiway sayun u wama nu saydan a misaupuan. cayay ku katingengan nu mita ku pisilsil nu di’tu tu nasepiyan, cayay henay paka litemuh kaku. ya kataluma’an nu maku i nabakuan a mihca sa, kilul han nu maku ku wama nu saydan mikawaw tu kawaw niza, ya mazihay tu a tademaw amin i tawya sa, azihan i nuzikuzan a namapangangan kita ya misakakawaway, uyzaay tu amin ya mazihay milihizaay tu kawaw a tademaw. tatenga’ yadah ku izaw sa nanay, u kacekukan nanay, atu u mazatengay a kawaw, uzuma satu u sasakapahen tu a midimut tu sakacaay ka pawan, uzuma sa nuzikuzan nuyni malu sasakapahen a misilsil misinga’ amin.

katukuh kaku sa, leslessa ku lusa’ nu wama nu saydan a misakamu patahkal tu nu nay takubuwananay a kawaw, na sakakaay a tumuk ci Kumud Pazik sazikuzay itawya kitin hatu niza ku acawa ci icep kanasaw, atu ladayan amin ku malapadesay u madukaay a asaselalay tahkal a palima satu; i nuayawan nu lipun a pasaupuwan tu, i timulay sa u pangcah, cipawkan i nuamisan sa awawan ku taluku atu kabalan a binacadan tayza papiazih tu pisemsem misamsamay a misalawacu a kawaw. tatenga’ sazikuzay tusa pazih sa ci tumukan a mipenec tu acawana ni tumuk, a papiemekan piepian nu hulam sa mapesi’ tu ku punu’ a mapatay i labu nu nilatusaan mipela’ a angangan nu sakul, u tumuk sa nanu sananal katukuhan i labi ku pisatalatala’ a pasemsem mipades misalawacu tu uzip niza, katukuh i kacapiyan tu mapatay, siyasi’ satu ku izang i lala’, atu alaklak ku nuuzipay a titi nu tumuk, uyzasa cayay tengilen niza katukuhan i sazikuzay tu a hanhan ku pisaicelang niza. matineng ciniza dacus a kalamkam mapatay, zayhansa anu katukuhan tu pipalimaan demiad, tawya tanengay ku demiad nu i niyazu’ay a wawa atu babalaki amin, misalabii a milaliw miliyas tina mahizaay u nu di’tuan a niyazu’, sakamusa ku tumuk tu katuuday i bataden ku nipilaliw sa, tawya zahkez tu ku adingu nu maku anu mapatay sa.
u sinbung nu bau

idaw i tida i selilanka ku cacay a sinbung

hinisa u cacay kya babalak i namabi i kalahukan pahahan

tada mapaseka kuni kakemet nida

cayka tinetineng taydaan nu bawu

liwlec han tu nu bawu kukidu

nida mapacukat nuni limec nya bawu

nika yanipi wywy nida inayi` ku makatengilay

namahida caaytu pakademeci nida tedepsatu

mahida taemud hantu nya bawu

kalahukan taluma`tu ku tademaw nu luma`

kaltepan kya bawu tuni kuku` tu

kuma adihay nya babalaki

wywy hantu

nida kubiyaw laup hantu nu katuuday dakep hantu

tengtengen nuheni patayda i pudah kya bawu

kipapenepenec hantu alasatu tu bakan pela` hantuway ku bili nya bawu

sudat han kya babalaki sa

mapatapatay tu
u sasing nu 2017 Ciwidiyan a Palamal- patuduh ku salisinay a dabek

## u sasing nu 2017 Ciwidiyan a Palamal- patuduh ku salisinay a dabek
nakulitan ni Huang Kiki

nasasingan ni Yiyang Sayiun

nasasingan ni Yiyang Sayiun ku zuma

nasasingan ni Nimuyaw

nasasingan ni Tipus

nasasingan ni Huang Kang

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
namakay Kalinku a kuwabn Ciwidiyan a niyazu' misasing nu cidakay a binawlan

20171007原民台新聞
u tunbasan a lutuk

u tunbasan a lutuk

## kakiliman(摘要)
i nalutuk u tunbasan u akenekay a lutuk cinida mahida u kilang kulangaw nika sacacay sa kunikatalakaw  kina tunbasan caay katalakaw ku caang nida masakimumulay ku angangan masa takuliyaway ku papah hantusa adiadi' ku balu,u kasilangaw maudip sa adidi aca ku papah masakimulmul, masadicem ay satanayu sa ku langaw tuluay kumatac  satanayu silsil sa masacacay sa ku nikasibalu nu balu nida, u heci masacacay tu mahida u lihum sacacacay san a bataan ku i labuay heci nikasiheci,  yasapalumasa nu cacay a haci pitu sa ku sapaluma u balu atu heci I sadingsing tangasa i lalut kunilangaw, i nabakuwan atu maka i cuwacuwaay idaw aca ku langaw nina tunbasan u akenekay a lutuk’.

## nilacul(內容)
nicumin a nikan sa simantahan mukan kapasananum u lami’ hatu kenkenhan munanum tu sapingaay tu i melangay yalami’ satu sa sengelen tu epah tu cacayay a bulat sa tane tu malasapaiyun anu kalaten nulikes atu bawu kapah sipasipen i  nikalatan i natunbasan a lami’ idaw ku akenekay a 鹼(amtrme c15 H24 On2) tu saki nu 1-2/0. Ina tunbasan a akenekay idaw ku ni sakakapah tu caay katahekal ku aisian atu u lacusay a cilekay atu 阿趴眼蟲 a nu madih kya sananumun u lacusay nu manges sa kapah sipasip I banges atu kalananum han I na tanbasan nu akenekay a lutuk kapatu sakay i ulatulatdan tu nu mabulesengay atu muuhuhhay a nu adada ku baluwang atu nikabeluh han anu mabelemawa tu bili nu a dada sa udu nu lebawa u na mabeluh mika a satanang han ku nikan tu cacay idaw ku pakiw a kupu tu tuluway a na sulitan a sangasipen salananum acay belecen malaapuk sa sapaiyun tu nikadukan a pasipasi’ lacus palanlan tu hicahicaan a lutuk kina tunbasan nu akenekay a lutuk, u kasumamadan nu babalaki u mahidahen sa nai’ kupaisian matinen tu nu lutuk nisa paiyu tu udip a nisakapah matinen aca hican a maudip caay kadadauman yu sumamad u sitangahay tu kubabalaki u mahitahen sisa u nananum nu idaay ku kawaw nuheni u sakasenekan ku ni kaudip nu mahidahen.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)

* nasulitan ni Hana Ateng i 2019 mihcaan
u uzip nu Sakizaya

## u uzip nu Sakizaya

### ngatu-cacay
u Sakizaya hananay a tademaw, u Sakizaya hananay a tademaw, u matayalay tu demiad, caayay katalaw tu cilal atu udad, hiyuhuhayyan, micekiw sa i bayu’, mikalang i sa’wac , limulak tu lutuk ku Sakizaya.

u kabana’an atu kaulahan nu mita kinian a dadiw, nawhani mapu’lac niza a mapahapinang ku tatudung nu pinangan nu uzip ita u Sakizaya. bangcal a tengilen kina dadiw, tadamatumes nu lahekelay, lipahakay a balucu’ i sasibuan niza, tadamatalahkal haca nila ku micidekay a pinanagan ita u Sakizaya.

### ngatu-tusa
tatenga’ matu wawa nu bayu’ atu buyu kita u Sakizayaay.Caay ka cangu’ut kita tu sakauzip atu kakaenen. anu malaluk a matayal i，yadah i bayu’ ku lami’, yadah i palapalaan ku sinabel, ucung ku buting i sa’wac, manga’ay haca a talalutuk a miadup, mitalakal. Wata：kita u misa Sakizayaay, u lami’ tu kita ku mamauzip itini i hekal a tapalen. kalimlaaw ita ku lami’ nu laylay nu babalaki ita, pauzipaw ita ku makapahay a suwal nu mita u Sakizaya.

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
u sakamu nu niyza'
u wacu ni bayi

ci ling coco ku nganga niya wacu ni bayi,u lumeni’ay ku kulit(顔色) niya wacu,u sanglacay a buyi ku kuku’ ,sanasananal muhalhal i panan(門口) ni bayi takuwan，

manamuh ci coco muladay tayda i cacudadan nu nyadu’（部落教室） micuda atu ci kakana,ayaan adihan ci coco ma’kek mabulit i tapiingan,maydih puhpuhen ku tangah ni coco，ayaan u duma’ku kades ni coco milibabuy(吠叫)，kancay idaw ku caayay katingenan tayni i ci bayian,mamin libabuyan ni coco,i tini niyadu’ u satabakiyay a hayu(大明星) ci coco,inayi’ ku cayay katining ci cocoan a wacu.
u wawa nu sakatulu a lalangawan

u wawa nu sakatulu a lalangawan(第三文化小孩) 

## lacul
u wawa nu sakatulu a lalangawan sa, u patalahekalan(出現的東西) nu katakit(世界). u sakamu sa " cacay a wawa, mueneng i cacay asaca yadah, caay nuheniay a lalangawan, matenestu sa, macumud tu kay lalangawan i balucu' atu punu' niza." tina wawa a nuzikuzan(背景) nu lalangawan sa, mangangalep(融合,接合) nu sakacacay a lalangawan(namakay wama atu ina), atu sakatusa a lalangawan(namakay kya wawaay a lalangawan), mala tu ku sakatulu a lalangawan. 

malalitemuh(交流,交錯) ku kawaw nu kitakit, u wawa nu sakatulu a lalangawan, u kakawaw(職業) nu heni sa, yamalyilu: papazaan(宗教) atu papayzaan(信仰), pacakayay(商人), mikuwanay(公務員) atu hitay(軍人), izaw ku zumaay. hina mahiniay a tedemaw, teneng mazateng(認同) tu zumaay a lalangawan. 

## namakaycuwa atu gankiw
sakatulu a lalangawa a wawa, hina malaheci ku kakawaw nu heni. anu maydih paculcul(派遣) tu kitakit misaungay ku putiput sa, mahiniay a tademaw hina maala kya kawaw. katuud mahiniay a tademaw, namakay wama nu heni. natala ihekalay a kanatal cyama nu heni.

patudu'ay nu papazaan(宗教) atu papayzaan(信仰) 17%: matenes ihekal kya patudu'ay, katuud masungaliw cacay a bataan mihcaan.

pacakayay(商人) 16%: u misakakawaway nu suybay, matenestu i hekal a kanatal.

mikuwanay(公務員) 23%: u caculculen(使節) nu kanatal, asaca mikuwanay(政治) atu pakalisiway(經濟). matenestu ihekal a kanatal. 

hitay(軍人) 30%: u Amilika a hitay, matenes i hekal.

zumaay(其他) 14%.

## namakayniyan a nasulitan nasakamuan atu natinengan
wikipayke- 第三文化小孩
u tumuk ci Kumud Ppazik ~ sakalulu

i 1878 a mihcaan, mabudbud ku sakizaya atu kabalan a binawlan. uyni kiya kaliyawan ya takubuwan hanay a mingayaw a kawaw. uyni a ka ngangayaw caysepi sa maala tu limaay malebut ku tadewmaw nu mapatayay a niyazu’ay, na tusaay a binacadan nayay tu ku lala’. katuud ku mapatayay nayi tu ku icelang. tabaki ku ni kasemel.

na mapahezek ku kangayaw kaliyawan (takubuwan) misamamaw aca ku hitay nu hulam tu sapidebungan, liayawan nuheni mizakep ku tumak nu sakizaya ci Kumud Ppazik, baludan i pabaw nu tabakiyay a kilang samsaman misalawacu a makala tu cacayay a malebut na pitala’. u acawana nu tumuk sa emican tu nipela’an a kilang nu katang iteban.  katuuday a hitay nu hulam mulalebud i pabaw a mipipi kupi’ sa tuway. tawya satu awawan nu hulam a pacici' ku i timulay a pangcah atu cipawkanay amin a binawlan papiazih tu pisalawacu nuhni. 

na i kapadesananay mu’neng a tusaay binacadan sa, sibaicu’ ci wukuangliyang tu sapipaculiyaw palimaden niza ku kabalan atu sakizaya a binawlan a mabulaw tayza i nuwaliyan atu i masaenalay a lala’. uzuma a niyazu’ay tayza tu mueneng i pangpangcahan, nanu tawya sa nayay tu matengil ku nangiha’ na tusa’ay a pinacadan mala milakalakay tu ku nikauzip.

katukuhan satu ayza sa, maala tu cacay a lasubu tulu a bataan a mihcaan tu kangayaw itawya i kaliyawan (takubuwan). kyu saicelang satu na tasa’ay a binacadan namahiza sa matabesiway tu ku pina tu a mihcaan a misaicelang adasay mapangangan tu.

uyzasa, u laylay nu binacadan katukuh ayza nayay tu ku tungusay a kawaw. cayay ku dadayumen ku sapalekal a kawaw hannanay. uzasa sakay binawlan. atu katuuday, u sapatinengaw tu katuuday nu 130 a mihcaan a kawaw tu nilawacuan nu hulam atu nayay ku pahzekan a lapades. a panukasen henay kunu naayaway ka izaw pasaupu ku tusa’ay a cidekay, masasukamu, sapisalisin tu babalaki, misaiga’an, sapatahkal a cudad, sapatahkal a iga, mizungaan, palaw nu babalaki, patahkaltu nisanga’an, atu sumamaday ngangayawan, a patahkalen amin na tusaay cidekay. atu a malaccay ku kawaw maydih sibalucu’ ayza. pasaupu tu na tusa’ay cidekay mala icelang. tu sakapulekal na tusa’ay cedekay a laylay patizengen. pangiha’ i katuuday - miwadwad tu likisi cayay ku nipaculi kuyni. u sakacaaw tu ka patatiku na lapades a kawaw. 

azihan katukuh ayzasa. mabiyalaw tu ku balucu’! namazihay ayza cayay ku nizatengan kuyni a kawaw. u nika pades nu nika uzip nu tademaw a maazih tuyni a mizungaan. alaci’ mahini tu ku kakesem malalum ku balucu’ nu wama nu saydan. u ka adadaan nu balucu’ niza katukuh ayza sa u nika laliwasak nu niyazu’tu kabulaw a tatimul, taamis. saka taneng mabulaw nu niyazu’ sa u nika bakahan nu tumuk tu uzip niza. nika a dada nu balucu’ ni tumuk sa cayay ku nika dukaan nu uzip. uyza u nika liwasak nu luma’ amin. 

matabesiw tu ku cacay a lasubu tulu a bataan izaw ku tusa a mihcaan sa. paynihan nu wama nu saydan i pizunga’ niza tu kakawaw itawyaay. katukuhan kitanan, anuyaan a izaw hakiya ku nu mita mahiniay tuyni kasenenan nu taw a kawaw tu nika lapades malawacuay a nika uzip mapazeng i balucu’ nu tademaw?
u tumuk ci Kumud Ppazik ~ sakatinulu

i 1875 a mihcaan, itawya sa paynin nu hulamay a syibu ku asasungaay tu yincumin a tayni, a patizengen ku nu hitayay a taenengan. miuhuh tu paylang a tayza mipatadas maluk tu buyu’ anu iazw ku paculiay a binacadan nu yincumin sa a patayen nu hitay. malapades ku nika uzip nu binacadan a yincumin a nayay tu ku naayaway a kaitizaan.

na cayay henay picumud ku hulam i nabakuwan、i pusung sa, mapades ku kabalan binacadan tu pisalawacu nu halam atu paylang, i 1840 a mihcaan, mabahbah mabulaw tayza i gilan tayza i masaenalay un kilay a patizeng tu kaitizaan nu lumaluma’ - kaliyawan niyazu’han (i nu waliyananay a kaitizan nu masabelaway un yincumin, kacaluwayan miawaw tu kabalan hananay sa u kalicaywan han. ) u saicelangay nu i amisay a enalay nu kilay a binacadan , i nu amisan nu binacadan nu kaliyawan , nu tipan izaw ku nu taluku a kasa binacadan , i nu timutimulan sa izaw ku cipawkan a kasa binacadan ; i nu timulan sa izaw ku misatimulay nu amis a kasa binacadan atu nu sakizaya a kasa binacadan, anu mahinihini sa, izaw ku nu kabalan a binacadan a midiputay tu niyazu’ u sisakapetay a hituy. itawya sa izaw aca ku cacayay a sitatungusay mamikuwan tu nu lala’an kaitizaan.

ya kaitizan nu hulam i“ciyacaypu”( i tepalay nu tahan a cacudadan) mitepalay tu kaliyawan a binacadan, tayza milawlaw tu kaizaw nu kawaw nu niyazu’. i 1878 a mihcaan tulu atu sepatay a bulad, ya nuwaliyan nu bacaywan a kaliyawan binacadan masabana’ nu hitay. izaw aca kiya cacay a upu. mipahengad tu paysu’ nu kabalan a tademaw; atu paciciyan nu hitay micakay ku lala’ misamsan tu tatayna amin, cayay tu ku hahemhemen kina kawaw tuyni, tatenga’ ya sitatungusay midiput tu niyazu’ a kabalanay binacadan a hitay sakapulung sa a tayza milunguc, a micumud tu kaitizaan nu hitay, milepi’tu tebunay a nanum, atu mingayaw tu hitay amin, tuni a kawaw amin sa mahiza u mamingayaw azihen nu hulam. kyu saicelang satu ku kaliyawan amin tuyni a kabiyalawan a kawaw.

tawya, kiliman tu nu kabalan ku sakizaya a binawlan amin a misaupu tu sapingayawaw tu hitay nu hulam, azihan sa cayay ku mamademec nu hitay nu hulam kuyni tusaay a binacadan, zayhan uyza dada’ pisaupu nu hulam tu hitay tayza i nabakuwan tawya sa na u balunga ku sapi culu’ tu hitay tayni a mingayaw. u kabalan a binawlan ku sabalucu’an nu hulam a mingayaw i tawya, uyzasa ladayan nu sakakaay hitay atu papinapina tayza i bacaywan a buyu’miyazih tu lala’ sakay dihaw tu kaliyawan a binacadan, kyu midebung mingayaw tu sakizaya a binacadan. 

1878 a mihcaan siwaay a bulad enemay a demiad, 	debungan nu ada atu nu ayzaay a sapi patay nu hulam ku sapingayaw na malingatu tu ku hitay katinengan nu kaliyawan a miladayay ci dafu wanu ladayan niza ku kapah a maytimul pasubana’ tu i belaway a sakizaya. cayay katinengan mapatay nu hitay nu hulam i zazan.
uaadihanu sakidaya

u saka buliyas nu sakidaya. namakayni i kadipunan kyalu acucaay papi depiti nu dipun ku sakidaya i panpancahan kaw. kucaaytu ka buliyas ku sakidaya .

ahican naca tada matenes tu malapancah kyu. mananam tu mala pancah. hidahida satu  makatukuh ayda.  wyniya kusaka  kayi nukatuuday nupinacadan 

a taluma' isakidaya. ayda asangalebentu. uwawa nuwawa tu maliyuliyuhtu. ku adiwawa nu  aydaay a tademaw. ma ngaleb tu upacah kami satuway.

anu matinengay kaw mu simsim ku balucu' kumu duduc  tukakawsan nu udip i.  kacay pi kingkiu tu kamu nuudip. atu lalangawan nu nyadu' kacikalecad  kaci

kasa musimsim. maadih tu katikatinengan. kuni palekal tu lalikid i niyadu atu dadiu nu nyadu'. u tuudamin a lalangawen masasengi tu tunusakidaya kacikasa.

mi baat tunupacah cikasakasa mudateng.
ucya

uciya(茶)
u nananuman nu hulam, manamuh ninac tu mahiniay a nanum, pacebusen ku akutiay a nanum tu uciya. sanitu taengtu minanum.
udad

udad，u kamu nu Hulam:雨

## tinaku ku kamu u Sakizaya:
(udad)tabaki ku udad i kabaliyusan.

(kaudadan) milalupela tu kaudadan.

(maudad) anu maudad sa kasizuku.

(maudaday) maudaday a demiad pilalupela'an ni bayi.

(pisaudad) caay tu pisaudad ayza i maibul. 

(sakaudadan) sakaudadan kina demiad.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinenganː

## malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinenganː
* 原住民族語言線上詞典
udad mu tatangahan itini cisiwsiwan

## ''udad mu tatangahan itini cisiwsiwan雨的故鄉在秀秀灣''
(一)cacay alasubu izaw ku pitu a mihcaan siwaay a bulad cacay a sabaw tulu a bataan ayza107年 9月13日

(二)udad mu tatangahan itini cisiwsiwan雨的故鄉在秀秀灣

(三)tayza kaku I Nabakuwan a niyazu’ cisiwsiwan a micuda

我去花蓮巿秀秀灣部落上課

(四)tangasa satu kiyu madimen tina I niyazu’ alaw u salunganay a niyazu’到這個秀秀灣部落才知道這部落很美麗

(五)i na niyazu’ u salanganay kin a niyazu’ izaw ku kayakayan sangangingangiw saku zazan nu buyu’ atu cascas tangsa I satipan nu niyazu’ niyam

這個部落排常漂亮,有情人部道灣灣曲曲的路及部落的西邊有瀑布

(六)mahida mu mahetikay , maleca tuni ku kulit azihen , malezad tu mu bahel a limecedan salengacay a zikuc 

有如仙女般穿著雪白的衣裳從天而降,如詩如畫般的美景

(七)i siwsiwan mi manam tu dudad u sakapahay a kakidedaana

在秀秀灣練習讀書是個好地方

(八)Manamuh kaku tayni I tini micudad u luma’ ni saydan masatezep , i tini tapalen mu maku salungaay sakaku , u sielihen baeket u zuma ku kapah nu balucu’ maku sapeh sa ku ni nabalucu’an a zateng sadakadakai sa kaku a minanam tu kamu nu Sakizaya a patukuh ,tu sasakamuan nu Sakizaya

我很喜歡在這裡讀書,老師家很安靜,在這個環境裡,我感覺自己責任很重,一定要把撒奇萊雅語學好,傳承

(九)saicelangen nu mita u Sakizaya minaam tu kamu nu mita zayhan nayay tuku matinengay mu sakamu

我們要努力學習我們的語言

(十)na tapaki sa kucidal micudad sa aluw maudad tu , sakanu sa ku saydan u tatangahen nu udad kina niyazu’ cisiwsiwan , sawsawni ma udad kina niyazu’ sisa u sasakamuan nu niyazu’ nu binacadan kin a niyazu’ , mayza I na kasiwsiwan izaw ku cacay a kamu nu udad , (sansan nu udad teba teba sa cililiw)

## 本來是大晴天, 這個秀秀灣,等一下就下雨了,等一下又出太陽。我們要發揚傳統撒奇來雅語言,我們要復興撒奇萊雅文化。所以雨的故鄉是秀秀灣,(一首古童話詩,下大雨,灑下來彈回的水花,有如彩虹一般,好美)
udu

## satangahan(主題):
udu

### u zuma a kamu(其他語言):
nu Hulam(中文):

nu Amilika(英語): **[[:en:Buttocks|buttocks]]**

nu Zipun(日語):'''尻'''、'''臀'''

### u canan ku udu(udu是什麼?)ː

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考來源)ː
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-臀

## malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan(外部連結)ː
ukangku ni butung

kungku ni butung

i kasummadan idaw ku kungku nu babalaki tu cibutungan hananay, cacay kya limecedan nu ntadu’ ci Kimli ku ngangan nida, cacay a sananal cihal sahe ku cilal, muawyt tu tusaay a bakic tayda  tebun amidadum, katukuh i tebun “ unanamtu katukuh i temun kasenunsa mu batung tubalic i tebun” mamin mu batung tu bakic , alitengteng nicida  , cawsaw cikawma tengteng kya

bakic sakina tusa nida mutengteng sa, tadu culal saca ku cacay a masakapahay, ma tawyd ci Kilmi, misa manman tu amulaliu

cinida, tela’saca ku ngiha’ nya masakapahay, sakamu satu edi’aw amana katalaw waku ci Butung satu, atoh sa ciKimlisa ma

semel ci Kimli makadih ci Butungan, sakasaan u duma kunika lakapah niButung maekek ci Kimli, matenes sa tawya masamata

,dawys hantu ni Butung ku bakic ni Kimli” ta ta ta awytaw aku ku nanum isu”hantu niButung ci Kimli, ladaysatu kuheni taluma’”

katukuh iluma’ mahini hatu niKimli, mamin mi tengil ku babalaki ni Kimlisa, salul satu tuheniyan amalacawa, nanu tawya mala

kadabu tu nina luma’ ci Butung, anu,mi hicahica ciButung hekal sa u dayhiu tu ninaluma ci Butung.

mi dindic ci Butung

i tawya upi mihkacan nu ninawlan i tawyaa demiad, mi laday ciButung tu binawlan taumah mi mihkac kusausi, taluma’ satu ci

Butung ma pedped nu ayam ci Butung taluma’ adih han kunutaw sa cacay tusa kuni kaalaan, tapal satu kukatuuday uma hicahicay acasaw ci butung a tademaw, nanutawya matinng twamin ku binawlan tunika idaw ku mahiniyay a tademaw,  nama kacuwacuwaay atademaw tayni twamin ami adih ci Butungan.
ukamu nu Pangcah

Ukamu nu Pangcah(母族邦查)

i ayaw nu 129 a mihcaan, nazikuzan nu Takubuwan,salabi sa ku tademaw nu Sakizaya mulaliw ku niyazu’, u bisinsin nu Pangcah, patahekal han nuheni ku lima, mi pizawis han ku madukadukaay makayza i Cikasuan a alangah a tademaw nu Sakizaya.

Sakizaya au Pangcah, u saleedan ku Cikasuan a alangah, masungaay i buya’ nu Kilay kasasupadang, maazih nu Tawlan, Bukbuk, Lilaw a Pangcah kiya Takubuan, caay ka bibadang ku Sakizaya au Kabalan nan kuhani, caay bi cumut i hulanan.

1878 a mihca 9 bulad 8 demiat, u Tumuk ci Kumod Pazik masawacu nu hitay nu Hulam, awza han nu Hulam ku Pangcah, pacici han nuheni pabimelaw dangasa 8 a tatukian, sabipatalawan nuheni kuheni. itiza a labi, salabi sa ku Sakizaya malimad, calap han ku Cikasuan a alangah mi laliw, mahisa, caay ka talaw ku hulan Kiya Pangcah, mi patang ku Sakizayaan mi laliw, mi limek, ayaza pabelinay kuheni ku o’mah, mi patang paticeng ku niyaazu’ nu Sakizayaan. ayza sa, a ma lawpes ku Sskizaya, wawa nu i kuzanay, madih ku binawlan patice ku naenengan atu sakaniyazuay, patizeng ku Sakizaya. i tica a patizengan a zazan, u balucu’ nu Pangcah, mi sinsin, mi patang kuheni ku Sakizayaan, milipadang kuheni kitaan.i tiza pitengilan nu canfu, nipasei sa ku Pangcah, mazazih nu Sakizaya ku balucu’ nu Pangcah. pazateng tu Sakizaya a tademaw ku balucu’ nu Pangcah, sakamusa ku babalaki, wawaaw habica kapawan ni pabalian nu Pangcah, Sakizayaaw kilulen ta ku Pangcah, u ina numita ku Pangcah, u nu Pangcah ku naenengan kilulen nu mita.
ulic- canan ku daesu

## ulic -canan ku daesu?
文/幸福是什麼?

### lacul cacay
u daesu sa, sawsaani icapi ititaanan. 

u daesu sa, caykaw heci nu uzip.

mahiza bahal matepa i unikayzaan nu uzip.

haymaw han mikilam i kasatezep nu uzip nu mita

alawhani matepa kisu ku daesu isasa’ nu kuku’isu,ipabaw nu lima isu.

sisa, u daesu sa,caykaw salunganay, zumasatu caykaw daudaucay.

nika matebing tu ilabuay a cekil atu lalum i ayzaay a uzip.  

u lihalay nu uzip.

atu kinacikcikan nu uzip.

### lacul tusa
matekesay atu bancalay a tuud, hakya caay kaw daesu, alahican u daesu mapicpicay(殘缺). 

nika anu matatungus tu datengen isu, anu mahicahica? 

unikayda isu madaesuway, sakasaan u daesu hananay yanikaydan isu a lipahak. 

## muazih tu tatengaay Hulam a kumu<small>(漢譯參考)</small>

### lacul cacay
幸福經常就在我們的身邊，

幸福並不是人生的結果，

而是在人生的過程中偶然的發現。

在每一個人生的停駐點仔細搜尋，

你會發現幸福竟然就在腳下，就在手上。

所以幸福並不是完美、也不是長久， 

而是自己能在當下深刻的感受生命中的悸動、

生命中的平凡，

與生命中的零碎。

### lacul tusa
昂貴的、完美的事物不一定是幸福，有時幸福是殘缺不完整的。

但只要你認為這件事值得去做，無論結果如何？

在過程中是幸福的，因為幸福就是過程中的樂趣

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
namituzu' ci Peicen, sisa sulitan ni Tuku
ulic- culen

## satangahan nu ulic

culen

### u sulit nu Hulam
陀螺

### u sulit nu Lipun
**[[:ja:独楽|独楽]]**（こま）は何らかの塊を軸を中心として回転させて遊ぶ伝統的な玩具の一種。軸の先は細くなっており、周りにバランスをとるための重りがついている。

### u sulit nu Amilika
****

## lacul nu ulic

### ngatu-1
ngangan：culen. Sapisanga’a tuud：lalidec、datay、zakes、laudaw. sakapet tu sapisaanga：bakan、takini’、salusasuls. u culuk nu hican：balaten ku nipiketun tu kilang. sawantanen ku dicem nu disdis. malu tangah nu culen. 

### ngatu-2
u takini’ ku sapisadimel misakimulu’. sipakayza nu zumaan sapidisdis ami palat. haymaw han a midicem. namahiza isasa tulu sinci amiketun. 

### ngatu-3
i makasasa’ nina kilang sa disdisen misa dicem. malu tatizengan nu culen a malinen. masangay tu. paheci atu pahalhal：u kamu nu sakizayaay sa iza ku cacayhina balakay tu culen a tademaw. sasi ngangan sa ci butung. u canacanan ku nipasubana’ ni butung tu niyazu’u sakaluk atu sakilisin a kawaw. mala 「taneng a dietu」、「pakakanay a dietu」atu 「pataungay a dietu」nu sakizayaay.

### ngatu-4
ngangan : a didiay culen. sakapet a tuud：laudaw、neui nu datay、lalidec. sapisanga asakapet：takini’. u culuk nu hicanan：pahalhal mahizaay u inpic masakimuluay a ciid nu kilan. nu cecayay a ciid sadicemen. 

### ngatu-5
mahiza u zuku. miliyas tu dicem sa 2sinci kabatad. anu caay miliyas tu nidiceman a ciid. nu tulu nu cacay a midisdis. mala kaus. ahican ku uzip：utatuzu’atu sakatusa a tuzu’ ku sapikapet kawil. tansaul han milinen i takal atu amutu nu lala’. nima ku matenesay amalinen sa u maka demecay.

### ngatu-6
paheci atu pahalhal：masasesengi tu heci nu dayas atu culen. alaen nu wawa a palaculen milinen misalama. u heci nu dadas su kinacecay siheci tu cecay a miheca. palu culen tu heci nu dayas. u kilang ku paluuzip pala adidiay a culen. hena sasalamaan nu wawa a misanga.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Balaw Bakah(宋德讓) atu ci Tuku Sayiun

## malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan
撒奇萊雅族 https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%92%92%E5%A5%87%E8%90%8A%E9%9B%85%E6%97%8F

陀螺 https://zh.wikipedia.org/wiki/%E9%99%80%E8%9E%BA

https://en.wikipedia.org/wiki/Top

https://ja.wikipedia.org/wiki/%E7%8B%AC%E6%A5%BD

中文翻譯連結 https://docs.google.com/document/d/1rPKxplCdI5UDBU3enKTbHkr3p7bFJn6eptUBZ13eQoI/edit?usp=sharing
ulic- katineng aku tu lalikid

## satangahan nu ulic

katineng aku tu lalikid

## ngatu

### ngatu-1
kalalikidan sa i pabaway nu niyadu’ a lisin, tabaatay mikuli a wawa taluma’ amin, waniken amin ku kawaw taluma’ milhida. pakatu ku lisin, pakatusa sa i pabaway a lisin, i sananal matabal pasuni tu tu dadiw nu yincumin, muwiwi tu ku tumuk patayni i kalalikidan. pacadungan nu bayi kami tu saka lalikid a cuung, manamuh a tayda kalalikidan, mabaat madih tu ku matatunguday a picacekulan, hang u cuung tu yincumin ku idaan. katukuh sa u wawa u babalaki sicaedung amin tu lusid, u amelimelitan belibeliyangan, u duma tu kasalungan.

### ngatu-2
sa cangad sa u satakus a lukiyaw, cacay ku mutengaway micaladaw tu wamin ku katuuday, palecad tu kuku’ sa kimulumulu sa kakaliwhan aku kinatulu tu lusa mananam tu, miladay tu katuuday u duma kalipahak.

### ngatu-3
kalahukan i tida i putah malahuk, sakabin ku titi nu pabuy, nicikahan a titi, lukut, sakicala’ sipahemay tu hakhak sa asu'ay a lahuk. saedem tu tuluay a demiad a lisin, u masakapahay tabukelal mibuting, sapakan tu babalaki nu niyadu’, nu tuas a lisin, saduduc a palaw, unipili atu nu kalas nu niyadu’, sipaucul i masakapahay. u sakatineng aku tu lalikid i hekal, lidalid sa mudadiw misalukiyaw, nu tuas sapataheka tu , maydih kaku tu lawla nu niyadu’ay, tada paydang tu namuh nu balucu’, cay ka cakay nu kalisiw kina tatenga’ay lipahak.

### ngatu-4
caykaw wayca, aydaay ani kalalikid haymaw sa tu masumad i nayi' tu ku nu kasumamadan a natuasan﹐ naayaway a nikalalikid sa u nipasubana` munanam tu selal ku salalabun﹐widaan haw u milecekay sa ngelu'ay nu selal kuyda﹐munanam tu selal nu masakapahay sayaway sa sakay sadiput tu niyadu' atu salitin. anu cacaw haw sikatusa a bulad ku sananam haw﹐ sadikuday palada'、 mapulung ku kan、 malipahak、 mipili' tu sasakadabun. namakay sacakayay a sakaniyadu' sa. miliyas tu wamin ku masakapahay tu niyadu' taputah﹐ misakuli tu sakaudip﹐ misaselal hananay sa mahaymaw tu masidsid﹐ lawpes satu. anu kalalikidan tu nu mita sa﹐ katineng tu i ayaw sakakaay nu niyadu' tu i labuay a lalangawen.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Imi Chen、Nuwa Watan o Kumud atu ci Tuku Sayiun

## malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan
豐年祭 

u zuma a cidekay a lisin-巴斯達隘

## u belih nu Hulam
katineng aku tu lalikid : u belih nu Hulam pisiketen tu isasa'ay a tangan(我對豐年祭的認知-中文翻譯-請連結以下檔案)

https://docs.google.com/document/d/1Jgw5VQP81nqd4NUtfmQWMnuOff5zsIC35QTGIatcmVQ/edit?usp=sharing
ulic- lucuwal

## satangahan nu ulic

lucuwal

## ngatu

### ngatu-1

nayanay haki tu lalud, caayhen katakelal mulekal tu, sacacay sa muculi nu di kudan nu niyadu’ a dadan, bangsi ku sanek nu lutuk a bali. kemeten ku mata layaphan ku tusaay a , heluphan ku hanhan, kasenun pacekil ku ingay, ahemaw ku udiudipan. i dadan masuni ku dadayday atu ayam, sacabayan aku muculi tina dadan. u kuku’nu cilal paylaed nu papah nu kilang, pacilu’ tu dadan atu waku.

### ngatu-2
cumudibawmi nu luma’, masapinangdihan ku sacacaycacay nu lesing i papah nu kilang, salama hanaku kya ipapahay sabelabelat sananay a lising, patikutiku sa, masuped malatabakiyay a tesi’, mahetik i lala’.

### ngatu-3
u demiad tu lalud caledes, u lutuk, u kilang atu lala’ malahud nu akuti’, mabadi’ ku papah tawki’ sa. talabi, u lesing i tatahekalan nida kya sudat sa, kanutekan tu kya, malawpes. hanca adiding ku lesing, apuyu kaidaw, nika mapananum nida ku mulangaway, mudaang aca ku iluc, patelek ku langaw, u aidan nu tahek atu udan cinida tu sakaudip.

### ngatu-4
ulesing! u labi idaw cinida pacabay, mulalemed tu lala’, paudip tu i lalaay, muwacsa ku cilal yada tu, apuyu’ ku tuki, nika yadah ku nipaya titanan. madihkaku misengi cinidaan, apuyu’ kaudip misapelyang, yamapuda’ay a likat aku, itida i kakaydihan a pacilu’, mapacilu’ tu amin ku i cuwacuwaay.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Imi Chen、Nuwa Watan o Kumud atu ci Tuku Sayiun

## malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan
https://zh.wikipedia.org/wiki/%E9%9C%B2%E6%B0%B4
ulic- mikilim tu tada kanamuhan nu maku

## mikilim tu tada kanamuhan nu maku
matu ayam kaku, mabahel i kakalayan atu i bayu’.

inayi’ ku pikitapian aku, mikilim tu pitedalan tu balucu’, mikilim tuya suemetay a kama matu maebelay a ayam kaku, misacikacikay i kasangala, mikilim tuya sidaitay a kapal, milaud i tatihi isu.

mihinatala kuya sidaitay a kapal nu misu, mitakec ku lima isu i takuwanan, ciwamaan ku tada kanamuhan.

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
nasulitan nu adiwawa i cacudadan
ulic- sakul a di’tu atu lisin nu kilang

## satangahan nu ulic

sakul a di’tu atu lisin nu kilang

### ngatu

#### ngatu-1
paylima a mihca sa papaselalan nu sakizaya a niyazu’, mahezek ku 12 katukuh tu 15 a mihca sa u piselalan nu wawama, namahiza paluma tu bitunay i liyutu nu niyzau’, u papah sa u mikulawitay a ceka, malulangat sapidiput tu niyzau’, kiyu u selal nu sakizaya sa, malulangat tunu niyazu’.

#### ngatu-2
u tatengaay a ngangan nu miselalay sa lisin nu “mitiway” hang, u tengil sa, i tawya i nikabaladan, maenep tu ku uraurangan, u wawa amin ku liwan i pabaw nu tabakiyay a sakul, misapud tu maalulay nu apalu, kuwawi, daedac ku sakauzip, u papah nu kilang atu pudac nu kilang ku paakutiay. u dadiw nu tabakiyay a kilang ku sapakemet tu wawa amin, u ciwciw atu wawa a adupen ku pasubanaay tu sakauzip atu sapaayaw tu tademaw, mapasubana’ aca ku wawa, u pudac nu kilang ku sapisanga tu balunga a mibuting.

#### ngatu-3
nazikuzan tu pina a mihca, makelah tu ku balad, balaki tu kiya adiwawa,taluma’ tu i uraulangan a misaluma’ aca, maydih a mikukay tu mipaayaw niya kilang, kiyu iyu misaselal sa,mitaung aca tu sakul. apalu’ , kuwawi atu daedac,a mala madimelay a kilang nu sakizaya, u suni nu ayam sa,mala ngangan nu sapikuwami nu tademaw.

#### ngatu-4
kilang a pauzipay! tabakiyay a nikaymaw isu, caay kapawan haynisadikud kami. nanu kasumamadan kuni pipupu’ isu, haynisadikud kuni tadiec niyam. u sakizaya na isu kiyami, heneknek sananay paeneng i takubuwan. kilang a pauzipay! tabakiyay a nikaymaw isu, caay kapawan haynisadikud kami.

#### ngatu-5
u pina:ay henay a malebut ku mihecaan, mipupuay tu baki niyam, sakul atu kilang a pauzipay, kahemekan a demiad ayza. u 

pulung nu wawa niyam, inikelid nu mituduay, mihaming tisuwan. ikawili sipapah nu paza’, ikawanan sitayu’ ku lima, satudud a dadiw, saahemihan patukuh tu nabalucuan.

#### ngatu-6
u berber, u culen, u tunuz atu da’dac, inayayi ku inayiay. masiked i kidu isu, u daesu nu saselal atu kasenengan a cuung. kahemekan a kukay atu mipadaesu, malecad tu misa kimukimulu sanay a lukiyaw, uni pasubana’ nu babalaki tu kapah, milukiyaw tu salais atu sapatudud a dadiw. palitemuh tu tuas, nupina:ay a malebut culilan a zazan, hatiza tu ku tengil ita tu kamu nu tuas.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Imi 、Bunuk、Nuwa Watan o Kumud atu ci Tuku Sayiun

## malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan
茄苳樹 https://zh.wikipedia.org/wiki/%E7%A7%8B%E6%9E%AB

**アカギ**（赤木、学名：*Bischofia javanica*）https://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%82%A2%E3%82%AB%E3%82%AE