ciluciluk

## ciluciluk(麻雀)
【學名】Passer montanus

【mitesekay a ngangan】passer montanus

【俗名】樹麻雀、霍雀、嘉賓、瓦雀、琉雀、家雀、老家子、老家賊、照夜、麻谷、南麻雀、賓雀、厝鳥、砉鶉；屋角鳥、屋簷鳥，是麻雀屬下的一種鳥類。

【tada ngangan】Shu-maque, Huo-cui, Jiabin, wa-que, liu-que, jia-qiao, laojia-zi, laojia-zei, zhao-ye, Magu, nanmaque, Bin-que, Cuo-niao, Huo-chun, wujiao-niao, Wuyan-niao, u nu cilukciluka mikeliday tu cilukcilukan.

## kaliwasak (分布)
麻雀廣泛分布於歐亞大陸，歐洲、中亞、東南亞、東亞均可見到此物種。

cilukciluk kaliwasak maudip han i Ou-ya ta-lu, Ou-cou, Cung-ya, Tung-nan-ya, Tung-ya maadih tu numita ku cilukcilukan.

它們普遍在樹上築巢，身形比起其他鳥類來説比較小，身體大部分為褐色與白色，且相較其它鳥類特別的是，麻雀在陸地上移動時是用跳的。

i pabaw nu kilang a sidibu, udip nida mikiadidi tu duma a ayama, udip nu banuhan a kulit u he-se a kulitan atu sanglacay a kulitan, picidekan tu duma a ayam han, cilukciluk anuisasatu u lebut ku kawaw nuheni.

## wayway (特徵)
麻雀體形較小，體長僅為14公分左右，體形短圓，具有典型的食穀鳥特徵。

adidi ku udip nu cilukciluk, tanayu nu udipan han sabaw tu sepat a congfen, wayway nu udip han apuyu mamulmul, u tada mukanay tu tipusan a ayaman.

麻雀雄雌同形同色，頭頂和後頸為栗色，面部白色，雙頰中央各自有一塊黑色色塊，這塊黑色的小臉蛋是鑑別麻雀的關鍵特徵，有研究指出，在群體中地位越高的個體喉部的黑色區域也相應越大，黑色也越飽滿。

cilucilik nu tatayna tatama malecad nami ku kulit, tunguhan atu nikudan nu lalielan u lise a kulitan, bihid u sanglacay a kulit, teban han idaw ku lumeniay a kulitan, nina lumeniay a kulitan i bihid han u sapakatineng tu u ciluciluk kuynian sa. saan kumi kinkiway itini i masakaputay nu cilucilukan han idaw ku lumeniay a takulawan u mililitay kuyda, u lumeni' han kapah kunika lumenian. 

上體褐色，具黑色斑點，所有飛羽、小覆羽、初級覆羽均為黑褐色；具兩道污白色翅斑；尾羽褐色；下體污白色；虹膜為深褐色；喙呈圓錐形，比較粗壯，呈黑色；足為粉褐色。

pabaw nu udip han u hese, idaw ku tintintin sananay nu lumeniay, hamin nu sakubat a banuh, adidiay nu banuh, atu mahka tahekalay nu banuhan u lumeniay hese a kulitan. tusa ku sisulitay nu sanglacay a sakubat, kikul han u hese, sasa' han sanglacay, mata han u micidek ku he-se, sangucud mamucuy ku wayway, tabak, lumeni', kuku' han kala he-se.

## kakanen (食物)
麻雀是雜食性鳥類，根據一年不同時間會取食不同的食物，春夏季節昆蟲活動頻繁，植物較少結出果實，麻雀的主要食物是各種昆蟲。

cancanan ku makanay nu ciluciluk, cacaya a mihcaan caay namin kalecad ku kan, sadingsing pasabaan a puu'an u cilekay ku kanen, adidi ku mulangaway nu kilangan inai ku siheniay, tada kakanen nu ciluciluk han u cilekay ku kane nuheni.

而秋冬季節，各種植物包括人工種植的作物結實，昆蟲活動逐漸減弱，麻雀的主要食物則為各種植物的種子、果實，尤以各種作物為主。

balangbangan kasienawan a puu'an han, u canan nu langawan nipalumaan nu tademaw a langawan idaw tu ku heci, cilekay han inai tu maadih, tawya satu u kakanen nuheni sa u cancanan nu langawan a pa'nu, heci, cancanan tu a langawan nuheci ku kanen.

近年來在城市中生活的麻雀早已充分適應城市生活，學會尋找人類丟棄的殘羹冷炙，獲得了穩定的食物來源後上述的季節差異就逐漸淡化了。

aydaay nui maciay a ciluciluk maudip han mananam tu aimaci amaudip, matineng tu mikilim tuni bakahan nu tademaw micudcud mukan, yadahtu ku kakanen sa caay tu pipili' tu puu'an amikilim tu kakanen.

## mibuwah atu midiput (繁殖與保護)
麻雀的繁殖開始於每年的3－4月間，它們的巢多用草莖、枯枝等搭建，巢址常選擇在天然或人工的洞穴中，有時甚至將巢築在空調室外機中、煙囪中、熱水器排氣管中，這常常給人們的生活帶來不同程度的麻煩。

ciluciluk kasi ti'kukan han i tulu~sepat a bulad asiti'kuk. misa dibu ku nuheni han u damud, maacakay nu ciid nu kilang ku sasangan tu dibuan nuheni, misadibu ku nuheni sai itida i helak atu nisangaan nu tademaw a buhangan , alahican itida i kikaykikayan, intucan, buhan nu sangsiban, kalingesan tu nu tademaw pacebasa asidibu.

本物種每巢產卵5－6枚，卵殼呈白色並有斑點，孵化期12天左右育雛期的親鳥會捕捉大量昆蟲。

ciluciluk han nu cacayay a dibuan han lima ~enem ku ti'kuk, sanglacay ku kulit nika si tintintin, sabaw  tusa a demian matiti'tu tu wawa u pakanay han yadah tu mikilim tu yadahany nu cilekay sapakan tunuhenian.

麻雀的繁殖能力很強，種群數量巨大，因而未列入瀕危名單。在中國，經過打麻雀運動全國捕殺近20億隻麻雀後，近年來部分地區的麻雀數量呈下降趨勢，甚至已經在中國南方的一些城市完全消失了。

matineng mabuwah ku ciluciluk, yadah ku nikabewahan nu ciluciluk, sisa caaya kaw malawpesay a ayaman. itini i Cung-guo (中國), nama kayda inipi dakepan tu cilicilk tu tusa a walwalan sa, ayda hantu mawadatu ku ciluciluk caay tu kayadah, itida i zhongguo-nanfang a tukayan naitu maadih ku cilucilukan.

## babenis (分類)
麻雀的分布範圍大，各地的族群在外觀上出現少許變化，八個現存亞種之間的差別是輕微的。至少其他15個亞種曾被提議建立，但是牠們被認為是列出的亞種的中間體。

ahebal kuni ka udipan nu ciluciluk, nu cilucilukan han u hekal caay ka yadah kuni ka sumadan, nu waluay a cilucilukan nu canganhan caay ka hacica kunika babenisan. nu sabaw tu limaay a sakatusa nu ayaman idaw ku patahekalay musakamu anipatedeng, nika u ciluculuk han u nipasilsilen tu sakatusa nu i tebanay a ayaman.

## icuwa a maudip ku ciluciluk (麻雀生活在哪裡)
麻雀是一種與人親近的鳥類，喜歡在人類聚居區活動，它們的棲息所和覓食地常就在城鎮村落中。

ciluciluk han u micacapiay tu tademawan a ayaman, manamuh i katuuday nu tademawan a maudip, kadabuan nuhen atu kakanen nuheni sa itinitu i lumaluman.

但它僅生活在平原，在山區很難見到它們的身影。因為麻雀非常近人，僅在有人類活動的環境出現，因此有人形象地將他們稱為「會飛的老鼠」。

anu maudip itida i masaenalay a kitidaan, i buyu'buyu' caay ka hinaadih kita tu cilucilukan. tada micapitu tu tademawan ku ciluciluk, itini sa i tademawan a maudip, sisa idaw ku panganganay nu tademaw han u “mabahelay nu edu”.

麻雀廣泛分布於歐亞大陸，歐洲、中東、東南亞、東亞均可見到本物種，中國全境有本物種分布。在歐洲這種麻雀居住在鄉間。

ciluciluk nika udipan han itini i Ou-cou atu Ya-cuo, Ou-cuou, Cong-dong (inutebanan nu wali), Dong-nan-ya, Dong-ya maadih namin numita ku ciluciluk, Cong-guo kitakidan idaw ku kina ciluciluk. nu Ou-cou a cilucilukan han itida i umaumahan maudip.

在部份亞洲地區，這種麻雀則是城市常見的鳥類。在東南亞則在都會，鄉村，和野外都可發現它的蹤影，它們常成群棲息在電線上，特別是在清晨時。在澳洲它們分布在野外和人口不密集的地區，在都市中則沒有發現。

itiniay i Ya-cou (亞洲) a niyaduan, itiniay a cilucilukan i tukayan hina adih kita tu cilucilukan. itini i Dong-nan-ya nu tukayan, niyaduan, atu hekal maadih nimita ku ciluciluk, masaupu'tu i telaytelayan mucekaw, micidek tu sananal. i Aw-cou han itida i hekal atu inaiay nu tademawan a maudip, i tukay han caay kita pakaadih tu cilucilukan.

有時可以發現它們在個別的樹上築巢，然而麻雀在一年的四個季節中都是成群的。

alahican maadih numita i kilakilanga a sidibu, sisa u ciluciluk nu cacaya a mihcaan nu puu'an maluyaluuytu kunuheni a maudip.

具有很多洞的老樹群，通常是它們最喜愛的築巢地點。它們的巢比較不工整，築巢材料的種類很多，包括草，乾草，羊毛，羽毛等。有時它們的巢會位於岩石中，灌木叢的根部，或是建築物如穀倉的屋檐下。它們每次生下4至6枚蛋，通常是5枚。

u yadahay nu buhang a kilang, u kanamuhan nu ciluciluk kasidibuan a kitidaan. u dibu nuheni caay kaw masiluday, yadah ku sapisanga nuheni tu dibuan, idaw ku lutuk, maacakay nu lutuk, banuh nu sidi/sizi, banuh nu ayam. alahican itida i ba'ba'tuan asidibu, i lamit nu kilang, atu lumalumaan, suluan nu salinignan. tunikasi ti'kukan han sepat~ enem ku ti'kuk, lima sa ku yadahay. 

## kiya caay pakaadih ku tademaw tu kidu nu ciluciluk (人類為什麼很少見到麻雀遺骸)
除了被天敵捕食以外，一些自然死亡的麻雀也很難被人們發現。

kanen nu ada nuhen, idaw henay ku patay sananay a cilucilukan caay ka adih nu tepai nu tademaw.

因為麻雀個頭非常小，而它們又生性機警，喜歡在灌木叢、草地等遠離人的地方生活，一旦死亡，它們的遺骸也將會留在那裡，很容易被植物或者是落葉遮擋。

tada adidi' tu ku ciluciluk, matineng mihamaw, manamuh i kilakilangan, i lutuklutukan mibatad tu tademawan maudip, anu mapatay satu, u kidu nuheni itida satu, hina telap nu langaw nu lutuk atu mahetikay nu papah.

其次是因為死亡的麻雀也是一份能量，對於食肉動物們來說，死亡的麻雀就相當於免費的午餐，許多動物都願意吃掉它們，消滅它們的遺骸。

dumasatu anu mapatay ku ciluciluk u sadamekan tu, numukanay tu hecian a aadupansa, namapatay tu nu cilucilu han u kakanen nuheni tu. sakalahuk, manamuh ku aadupan mukan tu mapataya nu cilucilukan, milawpes tu kidu nuheni. 

## cacay ku tatama cacay ku tatayna a taleacawaan (一夫一妻制的麻雀)
和人類一樣，麻雀執行的也是一夫一妻制，只有少部分一夫多妻制。這是因為麻雀幼崽實在是太難養育了。

malacad atu tademaw, ciluciluk han malecad tu cacay ku sakalacawa, pinaykya ku yadahay nu acawaan. uynihan wawa nu ciluciluk utiih a pahabayan. 

麻雀幼崽需要以昆蟲為食，並且對食物的需求量很高，以至於麻雀夫婦必須要一刻不停地為它們尋找食物，否則它們的幼崽就會被餓死。

wawa nu ciluciluk u cilekay ku kanen, yadah kunikan, sisa caay pisengal ku wina atu wama mikilim tu kakanen wawa, anu caay ka laluk mikilim tu kakanen nu wawa han pataysatu nu ngalay.

但也有少數雄性麻雀會保持一夫多妻制，它們通常會將兩個家庭安置在非常近的地方，方便它同時照顧兩個家庭。不過有時它們也會因撫養後代的任務過於艱鉅，而導致兩個家庭的幼崽成活率都不高。

idaw ku tamaan nu ciluciluk han yadahay ku acawa, numahidaay a lumaan han macacapi kunuheni a tusa nu lalumaan, sakalihalay midiput tu tusaay a tunuhenian, alahican mangeluen tu kunuheni a pahabay tu wawa nuheni, sisa caay kaw madiputay caaytu ka kapah nu nikaudipan. 

## sadikuda nu sasakamuen (總結)
麻雀雖然隨處可見，並且數量也非常多，但是它們的天敵也非常多，在野外有許多麻雀命喪蛇、猛禽、貓等食肉動物之口，難以留下遺骸。

amica hinaadih kita tu ciluculuk, yadahtu ku ciluciluk, nika u ada' nuheni han yadah tu u edu, tulakuk, nani' mukanay tu heci a aadupan, mukansa caay piliwan tu kiduan nuheni. 

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (資料來源)
[1] 中文維基-麻雀： 

[2] Wikijunior:鳥/麻雀：

[3] 隨處可見的麻雀壽命有多長？：