open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu

**sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu**

## lacul nu sapibetik a ulic
malingatu tu kita haw

ipabaway

pauzipay tuyniyan u hekal

pauzipay tuyniyan u lala’

mudiputay tu tamiyan

kakawsan nu Sakizaya atu tuas

tayni kami haw inuayawan namu

mikukay kami tuniyan u sakataluayaw niyam

minanam tuyniyan u kamu namu

mapulung kami u saydan atuyni micudaday

amalingatu ayza a demiad

minanam tu nakamuwan namu i kasumamadan

ayza u niyazu’

binawlan nu Sakizaya

maliyuh tuamin mukamu tuyniyan u nakamuwan namu

misa nu Hulam tu

misa nu Taywan tu

misahicahi:ca tu musakamu

inayi’ tu haw kuyniyan tada kamu namu

sananay kyu mapulung kami ayza

amingatu ayza aminanam tu

nakamuwan namu i sumamadan

ayza tayni kami nuayaw nu namu

payawen kamu namai kami

buhati ku punu’ niyam

ngay kalamkam amatingen minanam uyniyan nu adiwawa

caycayay inayay pitaneng u sakamu tu kamu nu Sakizaya

buhaten haw ku ngapa niza

ngay kalamkam tu amatineng musakamu 

uyniyan u saydanmaluk kya ku heni apasubana’

nika u amu tu ku micukelay tu balucu’ nu heni

ngay icelang pasubana’

ayza a demiad

tayni kami nuayawen namu

hatini tu sapaini tamuwan

tanu bilabila sa atu niyan a epah

tuyniyan a da’dac

payawan kamu kya haw mipili’

milayap tuyniyan unipaini niyam

ayza mapulung kami

amikukay tu tamuwan

baungen nu mita

kukay

ayza kuamu haw kuyniyan sayaway

mitaneng tuyni paini nu saydan aut micudaday

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan nay paybalucu’ay a kawaw nu subana’ay a pu 2018-1, nasakamuan ni Nuwantan o Kumud, nasulitan ni Tuku Sayun.
sapibetik a kamu nu palamal

## sapibetik a kamu nu palamal-1

 
### ngatu cacay
malawpesay nu nikalpacaw i Takubuwanan. na bililhan mukan kamu tuni patahka. izaw tu ku nipuhpuhan namakayni i nipibetik. paymihmihcaan ayza a demiad. hizan amin niyam. matumes kuni patungus tu sapatahka. na u lamal ku sakalawpes nu takubuwan. u sakasa izaw kuni pasepian nu namu. kiyu mapalamal aca ku nu uzip a lamal. sisa maka pinaay tu ku nikatules a nikauzip.

i naayaw nama malpacaw. papitezepen kami. papisikaten kami. mitaneng satu ku uzip niyam tu labades atu sademsem. papiheceken i balucu' ku nika tineng nu niyam. namaka lisin papilawaden tu ku balucu' niyam. sakinacacay aca a mapatay. sakinacacay aca a mauzip. makazih tu ku uzip atu patay. makatengil tu ku namuh atu lalum.

### ngatu tusa

u likat nu lamal namaka celas a mubahel. ma ta'mud tu nu lamal ku inaayaway u hicahicaay ku lalum atu labades. mapiwpiway a bali i duutay nu sandep malalum sa a muwangic. i labu nu balucu' izaw ku matenesay caayhenay buhati akitizaan.

bahal sa mapacedet. nika caay pakasakamu tu hicahica. mauzip atu mapatay.

malubic atu mabadi'. i nuayawan amin nu mata.

mahiza u dadiw ku suni' nu bali i buyu'. mahiza u angic ku suni' nu nanum i sa'wac. nika lalum sa ku dadiw nu takubuwan. kapahaw kinacacay aca kami a muawaw. i lamalay nu kakawsanaw. na papilungucen kami pakay tisuwanan.

mahizaay tu ku uzip malikaku' sa lalikakukaku aca. papisatiidan niyam kisu.

kinacacay aca a mapuhpuh ku balucu'.

### ngatu tulu
waw nu tapukuwan a di'tu malataw. nu tapukuwan a di'tu dungi. u di'tu nu mita.u kakawsan nu sakizaya. malawpesay i nika kalepacawan a kakawsan. kanaha tu nayay tu ku uzip namu. nika izaw tu caay kalawpes ku adingu namu. u uzip namu mapacilu' ku bakibakiyan. u adingu' namu u sa tanektekay u sa icelangay. a palisin kami tu nika satadatatama' kamu. i tini naay ku malalumay. wiza satu u icelang atu zateng ku liwan tu bakibakiyan.

silusid tu kami tada lusid. nabalucuan amisilud. izaw ku tunuz da'dac bila' atu yadah ku tuudtuud itini. na katayni amin mukan. na sakapahen kuni pibetik niyam. na pialai tuni paiya nu niyam. a itini i lala' nu kakawsan niyam. mahini pasasukapah tu babalaki. pasasukapah tu wawa. padadiw tamuwanan. papalaw tamuwanan.

kakawsan ita. palubicen kami tu mihmihcaan. ahizan niyam nu buyu' katalakaw ku ngiha a mudadiw. ahizan nu buyu' kaicelang ku uzip a mapalaw. na alaen kuni nabalucuan nu niyam.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinenganː
nasulittan ni Tuku Sayuen

## malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinenganː
sapibetik adadiw

主祭祀在祭祀的歌曲

u tadiw nu sapibetik, 

是祭師在祭祀的時候的歌或部落有特別的日子吟唱的歌曲，不是隨便哼唱的歌曲。

u sapibetik nu naydu’ atu dadadiwen nu mibetikay,caay ka patedu sa muhenhen tu dadiw. 

也不能在任何一個場合裏面吟唱這首歌曲當作娛樂表演，是帶來不吉利的後果，遭受到惡運。

la’tus pacepasa i catuuday anika laluwaluwah mudadiw tu sapibetik a dadiwan,anu pacepasa mudadiw asika tahsepi tu la’tusay , saka sibaci nu luma’.

hu huyan i yahu i hay yu hu wayyan.

hei yan huyan heiyaywu(heiyeyuho) wayan

hei yan huyan heiyaywu(heiyeyuho) wayan
sapibetik nu Sakizaya(撒奇萊雅族祭辭): teka(開場)

## satangahan nu ulic

### u sulit nu Sakizya
sapibetik nu Sakizaya-teka

### u sulit nu Hulam
撒奇萊雅族祭辭-開場辭

### u sulit nu Amilika
Sacrifice words of Sakizaya-The words of the beginning of the sacrifice

## u lacul
anu misalisin ku babalaki atu mapalaway, saayaway a kamu kuini.

u pauzipay ci malataw. i pabaway ci dungi.

i bayuan ci kabid. i buyu'an ci kadabuwang.

u tuas ci butuc. u tuas ci sabak.

u tuas ci lubas. u tuas ci silingaan.

u tuas ci butung. u tuas ci sayun.

u tuas ci dawa. u tuas ci namuh.

u tuas ci kumud pazik. u tuas ci icep kanasaw.

u tuas ci tiway sayun.
u tuas ci talus takas.

u tuas ci tuba kumud.
u ipabaway a di'tu nu mita.

u mabelecay a babalaki nu mita.
pidiputen tu sakizaya.

pahay tu sakizaya.
sapisaupu tu balucu' nu sakizaya.

pakasipisin ku ngangan nu sakizaya.

patizengen ku uzip nu Sakizaya.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Nuwa Watan o Kumud atu ci Tuku Sayiun

## malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan
u zuma a 祭祀 https://zh.wikipedia.org/wiki/%E7%A5%AD%E7%A5%80

u zuma a 祭司 https://zh.wikipedia.org/wiki/%E7%A5%AD%E5%8F%B8
sapibetik nu Sakizaya: pilitemu' tu pauzipay

awza tu awza tu. 
izaw haw ku kawaw niyam pasubana' i tamuwan. 
awza tu u pauzipay atu tuas. 
izaw kunipalasul niyam. u epah u da'dac u bila u tunuz atu tu:ud amin nisamihcaan. 
kasadep tu mituk tuni palasul niyam. 
diputen ku wawa nu Sakizaya. 
ayza patizeng kami tu lisin. 
miawza i tamuwan. 
awza tu awza tu. 
katayni tu i nuayawan niyam maladay kita ilisin.

來吧來吧,
我們有事要告訴您。
迎請神明祖靈,
有我們準備的酒、檳榔、荖葉、糯米糕和今年的收成。
盡量靠過來享用我們擺設的物品,
護佑撒奇萊雅族子孫,
我們現在舉辦祭典,
呼喚您們。
來吧來吧,
來到我們面前與我們共度祭典。
sapihpih anu siuning mitepal tu udip mupihpih aimelang ku udip

電扇太髒 近身直吹 都傷身

sapihpih anu siuning, mitepal tu udip mupihpih aimelang ku udip

酷熱天氣裡，許多人在夜晚離不開電風扇，但部分人可能不知道，如果電扇與人的距離太近或是不夠乾淨，會影響健康。

i lalud, katuud ku tamdaw i labi` caay pakaales tu sapihpih,hakiya uduma` a tamdaw maliyuh miales sapihpih, mitepal tu udip mupihpih aimelang ku udip

醫生本寧格(Michael Benninger)表示，不論是開窗或開電風扇，清涼空氣可改善呼吸，除非空氣異常乾燥。開電扇的好處之一是產生白噪聲(white noise)，這種頻率適當的噪音有助入睡。不過本寧格建議，最好電扇不要朝身體吹。

sakamu sa misaydang “Michael Benninger(本寧格)”, sa mahica wawahen ku sasingalan atu adidi`ay sapihpih, kapah tu udip u baluwang, nika anu maacak ku bali kala`cus ku udip. anu mupihpih aidau ku “white noise(白噪聲)”, anu idau ku白噪聲musinanud助眠 tu mabi`ay. nika本寧格sakamu sa u sakapahay amana pitepal tu sapihpih.

如果夜裡經常因肌肉酸痛，就要避免電風扇與身體靠得太近，因為涼風集中吹著身體的某個部位，就會導致肌肉抽筋，引起僵硬和酸疼。

anu u labi` hinasukud amana tu pipihpih tu sapihpih.

hina(經常)sukud(抽筋)

電扇還可聚集灰塵和塵蟎，主要集中在扇葉上，如果不把電扇清洗乾淨，體質過敏的人可能生病。

sapihpih kapah musupet tu langbul atu adidi`ay a cilkay, anu caay kadimel sa mibanaw tu sapihpih, anu la`cusay ku baluwang mangalep ku imelang.

musupet(聚集)langbul(灰塵)mangalep(更加的/比較級)

使用電扇，如果早上醒來皮膚乾燥、過敏或肌肉酸疼，可以穿輕薄的衣服，或是隨時飲水降溫。

anu caay pipihpih, kapah minanum atu sidikuc tu lihpicay a dikuc.

lihpicay(薄的)
sapisaluma’

sapisaluma’(住屋建材)

u auk, uway, uli’ ku sapisaluma’ nu Sakizaya a tademaw. Pakungku ci Tubah Kumud, ”u sinang nu buyu,u sauwac, u bayu atu sabatu ku kalangangan nu niyaniyazu’. pisaluma’an sa, mikilang, miauk, miuli’, mibaetu tu sapisanga’ tu luma’. paluma i liklik nu luma’ tu auk, kilang, uway atu pahecek tu baetu kalungangan nu luma’ atu biyaw.

## 建材

u kiliang, auk, uil’ atu baetu sa, u sapisanga’ amin tu luma’. Nay kazipunantu a masumad ku pisaluma’ nu Sakizaya.

## 構造

u laba nu sanga’ sa, u palabangan, u kakabian, u palud, u sasalisinan. u sacumud sa, u panan, u sapad ku panan. iza ku sebi, alili, pakasuyan, palusidan, katibukan a mapatileng i liklik nu tadaluma’.

ci Cen-cung-nan sa, u mibingkiway tu uzip nu Sakiza a tademaw. Nibingkiwan niza paheci i cudad, ”na kabulawan nu Takubuan a niyazu’ sa, inayi’tu maazih i niyazu’ ku nuli’ay a luma’, u ninanam tu zipun misasayhu, patereng tu tu katang ku yadahay.”

u kawaw nu Sakizaya itaw:ya sa, u tatama ku misaluma’ay, u tatayna ku sitantuwaay tu luma’.
sasakamun nu nikalpacawan i Kaliwan atu nikalpacawan i Takubuwan, cacay henay a lasubu sepat a bataan a mihcaan

sipakayni i tusaay a binacadan tu sepatay a slalan ku tatangahan nu sasakamun. 

u caayay kalecat a binacadan a tu niyazu’. sakasasuayaw nikaydaan masasakamu a dadan nu balucu’.

nikalpacawan i Kaliwan atu nikalpacawan i Takubuwan, cacay a lasubu sepat a bataan a mihcaan izaw ku tatusaay a binacadan a tatengilan i Kilaykin lalangawan nu binacadan a dabek i 107 a mihcan 9ay a bulad 23 a demiad.

izaw ku sepatay a caay kalecad a mihcaan a tatangahan, tatusaay a binacadan namakayca i niyazuniyazu’ay a tademaw a musakamu.

sakacacay a tatangahan: u nanuadidi’ mauzip atu hicanan ku lalangawan nu maku.

sakatusa a tatangahan: taniyazu’, caay kataniyazu’ haw?

sakatulu a tatangahan: ayzaay atu sakacakatan anucilacila nu niyazu’

sakasepat a tatangahan: i ayaw nu sapangangan atu zikud nipangangan nu binacadan a kawaw.
sasapaiyuwan a sama`

**撒 奇 萊 雅 族 的 民 族 植 物 記 錄 單**

**撒 奇 萊 雅 族 的 民 族 植 物 記 錄 單**
sasi

## sasi

### u sulit nu Hulam
親愛部落

### u siwkay nu niyazu'
i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu sasi. u kasalumaluma’ nu sasi sa, 263 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 755 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 705 ku tademaw, pakalatu 93%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  50 ku tademaw, pakalatu 7%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal)88%, Yuwatan(Bunun)2%, Sejek(Seediq)3%.

### u Tayan a niyazu'

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

### u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

## u cidekay nu Taywan Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

### tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2017 a mihcan 11 a bulad

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網

原住民族委員會全球資訊網統計資料

台灣原住民族資訊資源網
satatusa masiketay a kamu nu Sakizaya

satatusa masiketay a kamu nu Sakizaya(雙關語)

malataw: Malataw- u ngangan nu Dittu, malataw-mala tademaw

lubas: u kakuniza a adidem, u zuma a adidem. u ngangan nu tataynam.

Sakizaya

pulung

sabak

butuc

minaluan

tatama

tatayna

mapalaway

tinacay-cacay

tinusa-tusa

tinulu-tulu

lulu-sepat

awmay-lime

tekelay-enem

nimuyaw-pitu

angiw-walu

putu'-siwa

teki'-pulu'
satimulan a subal nakamuwan

satimulan a subal nakamuwan (kamu nu Hulam：南島語系) (kamu nu Amuhuwan：Austronesian languages)

## nilacul (內容)
satimulan a subal nakamuan u nu makay timulan a subal nu binacadan nakamuan a kamu, namakay kitakit katukuh ayda u sakay cacayay i tini i subal a nakamuan pulung han tu cacayay a malebut idaw ku tuluay a lasubu a nakamuan.

u sakaliwasak nikitidaan nu timulan a bayu sakaupu nu subal, pasu Taywan(台灣), Haynan(海南), satimulan nu Yuenan(越南) , Bilipin(菲律賓), atu Malay sakaupu a subal(馬來群島), nu ttimulan sa sikatukuh i Niwsilan(紐西蘭).

u Taywan sa namakay timulan a subal i labuay saayaway a tahekalay, u sakaamisay a satimulan a subal nakamuan a kakitidaan, muenengay iti Sinpeysi(新北市) Ulay a kakitidaan(烏來區) a Tayan hananay a niyadu’, u nu aydaay kitakit mamin sakamuay tu nu timulan a subal nakamuan, u sakaamisay nikitidaan a niyadu’.

## u sakaliwasak a kakitidaan (分布區域)
u sasakamuan nu timulan a subal sa, namakay 1899 a mihcaan ci Wiehaymu Simite(威爾海姆·施密特) namakay lading(拉丁) a sulit “auster” atu Sila(希臘) a sulit “nêsos“ malamul a malaheciay, nu ayawan sa idaw ku nu timulan a bali sananay, nu dikudan sa u subalay, sisa u kamu nu dipun(日本) sakamu “Austronesia“ pababelin han sa tu nu timulan a subal. nu hulam ayda tu kilul han ku nu dipun namakamuan atu sulit.

musakamuay tu satimulan a subal nakamuwan nu kakitidaan, makay Taywan nu amisan katukuh i Niwsilan nu timul a kakidaan, nu etip sa makatukuh i Mataciasicia(馬達加斯加), nu walian sa katukuh i Buhuocie a subal(復活節島), nika laliwasak a kakitidaan sa ahebal, nika  caay kalecad a kamu sa yadah, malasulitay min-cu-yu(民族語) i sulu nu kitakitay a sakatinengan a cudad, pulung han sa makaala tu 1262 ku nika yadah. (Ethnologue: Languages of the World 2004). 

## nikasasidumaan (分類)
nu min-cu-yu(民族語) binacadan a kamu nika sasidumaan, satimulan a subal nakamuan taneng mahtatusaan nipiliwasak nu binacadan a kamu, saayaway sa Taywanay nu satimulan a subal nakamuan(台灣南島語), sakatusa sa ya Malay-polinisiya hananay a kamu(馬來-波里尼西亞).

nu ayawan sa makaala tu tusaay a bataan idaw ku tulu taneng henay pala nu atayal a kamu nu binacadan(泰雅語群), Paiwan a kamu nu binacadan(排灣語群), atu Malay a kamu nu binacadan tuluay nisakacaay kalecad a kamu. nu dikuday sa makaala tu 1239 nikasasiduma a kamu, taneng henay liwasaken tu mayteban-maywali nu Polinisiya a kamu nu binacadan(中-東部玻里尼西亞語族) (Central-Eastern Malayo-Polynesian), maytipan Malay-Polinisiya a kamu nu binacadan(西部馬來-玻里尼西亞語族) atu palatusaay caay henay sinanudenay a kamu.

## micidekay (特徵)

## mibinkiw tu laylay (歷史研究)

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考來源)
saungay nu binawlan-20170916 sapicudad a laylay nu mapalaway

## lalangawan sapicudad a laylay nu mapalaway

### tatukian
2016 mihca 9 bulad 16 demiad (sakaenem a demiad nu lipay)

### puenengan

Tiway Sayiun kalisiw tapang a saupuan, Kalingku Kuomin sakacacay cie 53 siang 1 banggu

### sakamuay :

Tuku Sayun , Lin Siangyu, Miciyang Kuli

### tayni mitengilay:

Sakizaya mapalaway, Sakizaya patuduay, Lubas-kuwansaedap

### laylay

18:30-19ː30  siwkay nu mapalaway atu patuduay
# u canan ku mapalaway atu patuduay
# zayhan u putiput ku mapalaway?
# sasahicaan atu selalenengan nu mapalaway putiput 
# u kakuniza nu lisin
# u cakat-selal nu mapalaway
# u sakaizaway nu mapalaway a pacakat nu saselal
# u sasizuma nu saamisan Pangcah mapalaway
# u ayzaay a sasizuma nu mapalaway
# u tatalaayaw nu mapalaway

19:30-20ː30 Baluinana-lisin a laylay atu nazipa'an nasulitan
# u canan ku Lubas? u patenak sasukamu nu Lubas
# u Dietu nu Sakizaya
# musakakawaw tu Baluinana a lalekalan
# tuutuud nu Baluinana atu saungay a lalekalan
# Baluinana a laylay, lacul atu sakaizaway
# manamed atu lisemed nu mapalaway

20:30-21:30 u balucu' nu mapalaway, sasukamu tu binawlan

21:30-22:00 mukan tu 9 bulad nalecu'-demiad a piyang

22:00 taluma tu

## u zuma a kamu

# i 1878 a mihcaTakubuwan ngangayaw, mahica ku mapalaway mingayaw tu kuapin
# mahedaw Dietu ci Dungy
# u kakaenen nu mapalaway
# salisinay a tuutuud, canan ku sakaizaway?
# u sumad nu Pangcahay a sikawasay, lala' a dietu, mikapet ku hiyiw, si Hulam atu Lipun a dietu
# misiwkay nu midiputay a dietu 

## natayniay
ci Balucu' sasaydang, Zheng Jin Fu misaydang, Su Yi Ru sasaydang, Sayun Bulaw mapalaway, Lin Xing Yu mapalaway, Miciyang Kuli mapalaway, Lisin Cudad mapalaway, Pan Hui Min patuduay, Lin Meilling patuduay, Tuku Sayiun, Aumay, Xiumau, Balah Huisin

## muazih tu tatengaay belih nu Hulam a kumu<small>(漢譯參考)</small>
祭師文化課程程序表

時間: 2016.9.16 星期六(18:30-22:00)

地點: 帝瓦伊撒耘基金會

講者: 督固撒耘、林湘渝、李采芳、羅正心、蘇羿如

出席: 撒奇萊雅族祭師、撒奇萊雅族祝禱司、羅法思輔理官

程序:

18:30-19ː30 祝禱司與祭師簡介
# 什麼是祭師與祝禱司?
# 祭師為什麼是團體? 
# 祭師團的功能與地位?
# 祭典的分類
# 祭師團的階級
# 祭師的晉階與意義
# 南勢阿美族的祭師比較
# 祭師團的現代意義
# 祭師團的未來

19:30-20ː30 花神祭程序與典故歷史
# 羅法思是什麼? 羅法思的神話傳說
# 撒奇萊雅族的神祗
# 花神祭舉辦的原因
# 花神祭的物品及使用的原因理由
# 花神祭的程序、內容與意義
# 守戒與修煉

20:30-21:30  祭師心情-出席者會談 
# 林湘渝、李采芳的祭師人生經驗
# 蘇羿如博士的修佛歷程分享
# 羅正心老師撿骨與修道經驗分享

21:30-22:00 9月份慶生

22:00 散會

其他話題
# 達固部灣戰役時的祭師
# 遺忘與記憶中的生命女神
# 祭師的飲食
# 祭祀法器的用途
# 南勢阿美族祭師的改變
# 神祗簡介
出席人員

羅正心教授Panan、鄭錦富醫師、蘇羿如博士Simpi Adingu、撒韵武荖祭師Sayun Bulaw、林湘渝祭師、李采芳祭師、李秀蘭祭師Lisin Cudad、潘慧敏祝禱司Tipus、林美玲祝禱司Abas、督固撒耘Tuku Tiway、李凹賣、李小毛、飛亞飛丞Balah Huysin

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
napatizeng ni Tiway Sayiun kalisiw putiput(帝瓦伊撒耘基金會)

Mapalaway-Lubas
saungay nu binawlan-20170923 sapicudad a laylay nu mapalaway

## saungay nu binawlan-20170923 sapicudad a laylay nu mapalaway

### tatukian

2016 mihca 9 bulad 23 demiad (sakaenem a demiad nu lipay)

### puenengan
Tiway Sayiun kalisiw tapang a saupuan, Kalingku Kuomin sakacacay cie 53 siang 1 banggu

### sakamuay :

Tuku Sayiun 

### tayni mitengilay:
Sakizaya mapalaway, Sakizaya patuduay, Lubas-kuwansaedap

### lacul
# Wiki-sapisulit tu mapalaway a nazipa'an
# u simsim nu mabelecay nu Sakizaya
# siwkay ni Dungy-Dietu
# sakaizaway nu epah i lisin
# u pakan nu diedietuway
# malialac
# baluinana
# u likisi nu Palamal

## natayniay
ci Balucu' sasaydang,Su Yi Ru sasaydang, Dungy Sela mapalaway, Lin Xing Yu mapalaway, Lisin Cudad mapalaway, Dawa Kukuy patuduay, Lin Meilling patuduay, Uul Balaw patuduay, Balah Huisin, Kulihusin Sayiun, Li Chunlan atu wawa niza.

## muazih tu tatengaay belih nu Hulam a kumu<small>(漢譯參考)</small>

祭師文化課程程序表

時間: 2016.9.23 星期六(18:30-22:00)

地點: 帝瓦伊撒耘基金會

講者: 督固撒耘

出席: 撒奇萊雅族祭師、撒奇萊雅族祝禱司、羅法思輔理官

課程內容:
# 維基百科-祭師生命史條目的書寫
# 撒族人的生死觀
# 生命女神簡介
# 酒在祭祀禮的意義
# 陰陽性食物說明
# 祭後吃魚的典故
# 花神祭法器簡介
# 火神祭歷史過程

出席人員:

羅正心教授Panan、蘇羿如博士Simpi Adingu、嚴苡嘉祭師Dungy Sela、林湘渝祭師、李秀蘭祭師Lisin Cudad、巫曉涵祝禱司Dawa Kukuy、林美玲祝禱司Abas Kucya、歐沃兒法荖祝禱司Uul Balaw、暴牙珍(劉惠婷)祝禱司、篤固法荖Tuku Balaw、督固撒耘Tuku Sayun、耕莘撒耘Kulihuysin Sayun、飛亞飛丞Balah Huysin、李春蘭母子3人
sedeng

sedeng (kamu nu Hulam: 咬人貓https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%92%AC%E4%BA%BA%E7%8C%AB)

u lutuk.

adada' atu calenget ku nikalatan nu sedeng.

makalat nu sedeng sa u tabayal ku sapaiyu.
saungay nu binawlan-20170924 Palamal kakitizaan milingatuay a pataungay

## 20170924 Palamal kakitizaan milingatuay a pataungay

### tatukian
2017 mihca 9 bulad 24 demiad (pilipayay)

### puenengan

Kalingku, Soufeng xiang, Ciwidiyan niyazu'

### tayni mitengilay:
Sakizaya mapalaway, Sakizaya patuduay, Lubas-kuwansaedap

### milingatuay a Pataungay

# malucekay kakitizaan atu subal: matatengi ku mapalaway atu milungucay
# i teban misalisinay: i teban ku kapahay
#  malucekay papayzaan: sawaliyan a papayzaan
# miwawada' tu kawaw: miwawada' ku lisin a kawaw tu tayniay a mapalaway
#  malucekay tu kawaw: milucek aca ku kawaw
# mililuc: miliuc ku kidu nu mapalaway
# mupuhpuh:
# miasik
# miawaw tu dietu
# patakid
# pakan
# mibaung
# midungus tu dietu
# misazikuz
# mililuc
# tatiku

## natayniay

ci Balucu' sasaydang,Su Yi Ru sasaydang, Dungy Sela mapalaway, Lin Xing Yu mapalaway, Micyang Kuli mapalaway, Uul Balaw patuduay, Balah Huisin, Kulihusin Sayiun, Tuku Sayiun, Balaw , Caijinmu, Nuwatan o Kumud, Wukuomin, wukuoxiong, Kaoxiande, Liyiwei, Huangtefu, Huangchi, Caiwenjin

## muazih tu tatengaay belih nu Hulam a kumu<small>(漢譯參考)</small>
祭師文化課程程序表

時間: 2017.9.24 星期日(14:00-16:30)

地點: 花蓮縣壽豐鄉水璉村放牛班操場

出席: 撒奇萊雅族祭師、撒奇萊雅族祝禱司、羅法思輔理官、火神祭籌備會

開工祭: 
# 確認標的位置及區域: 與委託人或事主確認工事或活動的內容、位置、區域
# 定位祭祀點: 找出適當的主要祭祀位置(一般在中心附近)
# 確認方位: 確認東方
# 分配任務: 領頭者依到場祭禮人及工作份量，分配任務與工作
# 確認任務: 與各祭禮人重複確認任務與工作內容、目標，與預期成果
# 淨身: 自己或互相淨身
# 潔淨: 潔淨祭祀區、法器及祭品等
# 清掃: 清掃標地區域及範圍，由中央向東，再分路以環狀掃除 
# 歸位: 回到祭祀區 
# 呼請:  呼請相關神祉、祖靈
# 祭酒: 斟酒
# 供奉: 供奉祭品
# 敬獻: 鞠躬致意
# 送靈: 恭送神靈 
# 結祭: 結束之禮 
# 淨身: 再度淨身
# 返俗: 脫聖反俗
出席人員:

羅正心教授、蘇羿如博士、嚴苡嘉祭師、林湘渝祭師、李采芳祭師、歐沃兒法荖祝禱司、督固撒耘、耕莘撒耘、飛亞飛丞、宋德讓前頭目、蔡金木理事長、吳國民理事長、黃金文委員長、李逸偉、黃德富、黃琪、蔡文進、吳國雄前頭目、高賢德前頭目

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)

napatizeng ni Tiway Sayiun kalisiw putiput(帝瓦伊撒耘基金會)
sema'

## Sema' (舌頭)

** sema' ** (kamu nu Hulam: 舌頭)

#pa**sema** sa kya wacu.小狗一直吐出舌頭。
#u ina aku sakalah sa talsikul aca ku balucu’, sakukamu mabudan ku mata kapah au **sema** ku mininacay, zuma a labii panengilan niza kaku, tatenga’ u sema ku sapininac tu imelang nu mata aku. u maedesay a saydan aku kuyni. u damsayay a ina aku.我母親心裡又悔又急，聽說眼翳可以用舌頭舔去，有一夜她把我叫醒，真用舌頭舔我的病眼。這是我的嚴師，我的慈母。

### malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
selal

## selal(年齡階級、青年)

u langat nu niyazu’ ku kasaselal nu Sakizaya, Taw:ya sa, paluma ku selal tu bitunay tu liklik malulangat nu niyazu’. siceka ku tapangan tatenga’ salangatan nu loma’. sisa, tatenga salangaten ku langaw nu bitunay saading tu niyazu’, malubacu nu kasaselal nu Sakizaya ku bitunay.

ci Bunga(楊仁煌) nu Sakizaya, u kungku niza, “ Taw:ya sa, iza ku Alikaka, Hadadaday, Lalimenah, Takenawan kaludietu atu zuma a binaccadan mibulibul tu niyazu’. sisa, u wina ku mitelungay i luma’, masaselal ku tatama misimaw tu lala’ nu niyazu’. u tatayna ku i luma’ay, u tatama ku situdungay tu binawlan, macacukel a misaniyazu’.”

## 授予階級

misaselaltu ku kapah i dabek a mabi’, midu’du tu kamu nu mililiday a kakasela. minanam tu sadiput tu niyazu’, kiyu pacakaten nu kalas a malabaluhay a selalan. macaktay miselal a kapah mailay ku laluma’an.
seneng-

## seneng-
kasenengan很羨慕

maseneng佩服、羨慕

nikaseneng讚美

paseneng愛現（含驕傲之意）；講大話

pasenengay驕傲的

sipasenengen要用來炫耀

## maseneng
maseneng(羨慕) kaku tu cacus ni Imi.

maseneng kaku tu katineng nu misu mapalaw.

maseneng(佩服) kaku tu icelang niza.

## paseneng
paseneng(愛現) ci bineng tu zikuc niza.

matinetineng micudad amana paseneng.

## pasenengay
Pasenengay(驕傲的) a tademaw u kabidangan nu cabay.

mabidang kaku milihiza tu pasenengay a tademaw.

namakay cuwaay a cudad:

* 原住民族語言線上字詞典
sepat a puu'

**sepat a puu' 四季**

## sapuelac

### ngatu cacay
azihen ku demiad(氣候) nu mita, caay kalecad ku demiad nu mita, anu azihen kyami haw mala sepat(四個) kuni u puu'(季節,竹節). sa zayhan sa enengan nu mita kyami miliwliw isaw itini ita i liwliw uni u cilal, kyu masazuma isaw kuni ku demiad nu mita. uyzasa, miazih kuni u layan kyami hawsa, pay akatineng hen tinu tusa a bataan aku sepat sa kyami ku caykalecad nu demiad sa kuheni. uyzasa nu mita Sakizaya kyami sa caay kahini, cacay a mihcaan kyami hawsa a sepat tu babalaki(長輩,老人家) apiisaw piazih. anu uni tu u kasadingsingan tu, lalud tu, asaca balangbangan tu, atu kasienawan tu.               

### ngatu tusa
azihen kyami hawsa, matatuus isaw, uni tu u kasadingsing kyami hawsa, aya izaw kyami hawsa, masazuma tu hiya u langaw(生長,發芽) uni u cananana asibalu tu sakubabalaki asadingsing tu satu ku babalaki. uzuma uni u salabiyi sa demiad sa maudad asaca mabaliyus. sa uni sa u kamu nu babalaki sa, kalaluudan tu sa ku babalaki. sa uyzasatu kyamai hawsa, a mahyatu salami' tu ku demiad. mahyatu mapulu'(掉落) tu papah(葉子) nu kilang(樹) sa ku babalaki sa, a u kabalangbalang tu satu ku babalaki.              

### ngatu tulu
uzuma satu kyami hawsa ayza kyami malecad ayza isaw, cueded tu ku demiad sa, mikilim tu ku kita upingizu'an nu mita. ini saku babalaki patinaku. u kasienawan tu ku demiad satu ku babalaki. mahini sa katineng nu babalaki, matineng miazih tu demiad nu mita. katinengen namin u adiwawa nu mita amipulung. amahiza pacemanay kita. amana kaliyuh miazih tu simbun ita.

### u sulit nu kamu
sadingsing春天, lalud夏天, balangbangan秋天, kasienawan冬天

## namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-季節

撒奇萊雅族依生活經驗區分四季 2017-02-08 Sakizaya TITV 原視族語新聞

nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun
sibutulay

sibutulay 有種；有氣概

## buheci tu kamu(說明)
u sibutulay a tatama/ 有氣概的男人

sibutulay a angangan a masatekeday-sulit(單字) sa u " butul" (sibutulay的字根是butul).  

u babalaki i niyazu' sakamusa, sibutulay sa , u matalulay a tatama. anu miseneng ku babalaki tu kapah, sakamu "sibutulay" satu.

maydih tu sibutulay a tatama ku binawlan, taneng misaungay, matalul, sitabakiay a zateng.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natiengan
simpi kapah katinengan a izaw ku mahicaay a kawaw

**simpi kapah katinengan a izaw ku mahicaay a kawaw。patatenga'ku tademaw tu simpi，anu ayaw a malitemuh ku canan a mahica i simpi a matineng，anu tasepian ku canan tungusay u paluayaway tu mamalitemuh a kawaw，u simpi ku sakatineng a hicaen atu amahica sa。**

**tinaku tasepian katuud ku [[tademaw]] i lalabu nu luma'，hakay u paluayaway tu a izaw ku mapatayay i lalabu nu luma'; tasepian yadah ku nitalingan a kasuy，atu pabelian nu tau tu tuud，hakay a makaala tu sayking caay sa uaa yadah ku nilangec，anu malupisak mawaswas ku kasuy，ainayay ku kalisiw atu kakasa'timan a tuud。**
sinmung ni Aldi

u cacay a tatama i Yin-ni(印尼), ci Aldi ku ngangan nida, misakakawaw i balunga mahida u mibutingay a pubu sademidemiad cinida, u kawaw nida mulikat tu cilul papatakaw tu buting.

u tawki ci Aldi, micunus tu kakanen、nananuman atu simal pilipilipayan, hani kelid hantu nicalaan tu buting i pubu.

nika, i pituway a bulad sabaw sepat a demiad, idaw ku tabakiay a bali, malebut nu bali ku layic nu pubu, sisa mapalit tu sepat a bataan idaw ku siwa a demiad i bayu’ cinida, matalaw mapatay nu ngalay atu mapatay nu ngaluh, buting satu i bayu’ sapakabecul cinidaan, matalaw tu sienaw, tastasen nida ku sapad nu balunga, tuduhen nida mingidu, u duma lusasaen nida tu dikuc ku nanum nu bayu’ a minanum, kya cay tu kaahecid ku nanum nu bayu’.

sadikuday mapalit satu tayda i Kwan-taw(關島)海域, maala nu mibutingay a balunga nu Pa-na-ma(巴拿馬), taluma’ satu cinida i nyadu’.
sisuni' ku bilil anu mangalay

**kya sisuni' ku bilil anu mangalay ku tademaw?** 

## sapuelac

### ngatu cacay
mahemin(完成) mukan ku lanam(早餐) sa, macapi tu ku lahuk(中午). mangalay(饑餓) tu ku bilili nu mita. ayzasa, sisuni' tu ku bilil(腹部) nu mita. kya suni'(聲音) namakay bituka(胃) atu sawada'(腸).

namukan kami sa, kya kakaenan nu mita, macaliw itiza i bituka atu sawada'. mikemkem(咬) mitimtim(細嚼) tu kakaenan ku ngipen(牙齒) nu mita, enuc(吞嚥) han, tayza tu labu' nu bilil, u bituka niyam. u bituka a liling(壁) musaungay(活動), saka paadidi'an(弄小) ku kakaenan. sicileminay a nanum ilabu' nu bituka, taneng mibasaw(融化) ku kakaenan. sisa, macupenac tu ku kakaenan ilalbu' nu bituka, ngay sakapah patudu'(傳送) kya kakaenan katukuh i sawada'.

tulu katukuh sepat a tuki sa, kya kakaenan mala dawmi' tu, macupenac(黏稠的). uzama sa, kapah tu patayza tu ku sawada'.

anu inayi' tu ku kakaenan i bituka, mangalay tu ku kidu nu mita, u punu'(腦) nu mita, pasubana'(告訴) tu ku kidu, mangalay tu kami.

### ngatu tusa
ngay, musaungay tu ku liling(壁) nu bituka. maydih(希望) mihalhal(準備) i ayaw nu tayni ku kakaenan.

ayzasa, liling nu bituka maikiwakiw ilabu'ay a bali, sisa sisuni' ku bilil nu mita. tuzumai, sisuni' tu ku sawada'.

anu amiala ku asuay(營養) nay kakaenan sa, akay masisuni' tu. u liling nu sawada' malingatu musaungay saan, u bali nu ilabu'ay, makiwakiw tuway, mahiza sisuni' tu.

## sulit
liling

asuay

punu'

pasubana'

macupenac

sawassa'

mikemkem

suni'



## namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu nazitengan
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun 2018.04.21

nalisimeten ni Kulihuysin Sayun 2018.04.21,2018.4.25
sitangahay a dietu ci Butung

## sitangahay(智慧) a dietu ci Butung

### namakay cuwa ci Butung
ipabaway talahekal ci Butung, mikadabu(入贅) i wawana nu Sakizaya ci sayunan, iyadah ku sasangaan niza tu culen(陀螺), linengen(轉動) niza ku culen, tuwa malaheci’ niza a patadas. sipaluma niza tu sicedamay(甜的) a heci atu a kenekay(苦的) a heci, u sicedamay a heci sa mala tipus, u akenekay a heci sa mala habay.

### u dietu ci Butung
namahiza, sipasubana’(教導) ni Butung ku iyadahay a sakaluk(農業) atu sapisalisin(祭典), namahiza sitangahay a dietu atu naenengan a dietu han nu binawlan. nazikuzan tu tulu a mihca a taluma kaku sa ci Butung, u sakasa mabatad(遙遠) ku zazan, kiyu maydih ci Sayunan pakayluma’ pacabay tu wina atu wama. uyzasa sibili tu ci sayun, maydih miladay ci Butungan a taluma’. i pabaw ku luma’ ni butung a maka tukal mukayakay, sakamuhan ni butung ci Sayun anu mukayakay tu tukal sa amana pangiha’han niza.

### talapabaw ci Butung atu Sayun
mukayakay tu kiya tatusaay, iyu a katukuhan tu i pabaw, mangelu’ tu ci sayun mapawan tu nakamuan pangiha’ ciniza, itawya tansul sa mangeli’ kiya tukal, mahetik ci sayun i lala’, malupisak ku bili niza tahekal ku caket, pabuy, tulakuk, aadupen. tuwa taluma’ ci Butung i pabaw, ci Sayun sa mala dietu nu aadupen, mikuwan tu nu hekalan aadupen.

### mukayakay ku tukal
yani satukalan nuhni, u pela’ nu ngeli’ niya tukal sa mahetik i tepal niya maibul u hecek nu sapat hantu, u kuku’ nu pangkiw niya tukal sa, maliwang i hanauka a buyu’ nu nabakuwan. namahiza, anu micaliway ku sakizaya tiza hecek a baetu sa,satezep han, amana ka aliyaliyac,u cayay kasikaz tu di’tu ku mahizaay.

### mala dietu ci Sayun
u sa’wac nu buyu’, malecad tu izang nu tademaw, u sa’wac sa u menmen nu bukebukelalan, u sapakengtu uzip. ngabul maduba’ i buyubuyuan, u kiyuma i baluwang nu misu a mabi’. malabali kisu, amitudu’ tu tabuyuay a zazan, u suni’ nu tulakuk sa sapacukat isuwanan. u nipatungnus nuniyam, napialai, pasangaan kami tu, kapah maenapay a zazan.

### u dadiw atu palaw
maahemaw ku dadiw tunu palaw, mahaymaw ku culil. sasukapahay nu dietu, amiteka tu ku lisin, saahemawen nu niyam ku suni' amibetik, mihalhal tuni ka tayni nu misu, tulisen a mudadiw tunu kanamuhan nu misu.

## namakay cuwaay a cudad
nisulitan ni Tuku Sayiun

nasulitan i 2013 a mihcaan
snuwing

## Snuwing

### u sulit nu Hulam
史努櫻部落

### u siwkay nu niyazu'
i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu snuwing. u kasalumaluma’ nu snuwing sa, 364 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,246 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,156 ku tademaw, pakalatu 93%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  90 ku tademaw, pakalatu 7%.

u kasabinacadan, Sejek(Seediq)76%, Tayan(Tayal)13%, Yuwatan(Bunun)2%, Pangcha(Amis)1%.

2 ku cacudadan i Alang Snuwing niyzau’.

1 ku kyukay i Alang Snuwing niyzau’.

1 ku pakincalan i Alang Snuwing niyazu’.

inayay ku pikuwanan i Alang Snuwing niyazu’.

inayay ku pacudacudadan i Alang Snuwing niyazu’.

1 ku padekuan i Alang Snuwing niyazu’.

### u niyazu’ nu  Sejek(Seediq)
u niyazu’ nu Sejek(Seediq) kuyni, katuud ku  Sejek(Seediq) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun), u Tayan, u Pangcah. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw mueneng itini.

### u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

## u cidekay nu Taywan Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

### tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2017 a mihcan 11 a bulad

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網

原住民族委員會全球資訊網統計資料

台灣原住民族資訊資源網
softball

softball nu Amuhuwan a kamu, u leciw nu Sakizaya a kamu.

## kakiliman
mali (Anmuhuan a kamu: softball), nama kadaay kina pangciw,  masasengiay tu. kina mali i 1996 mihcaan aolinpike nu mikaduba’an kina lingatu, nu tatayna a nipimali；nika 2008 mihcaan aolinpike tu nika duba’an tu nadikudan sa lawbesan. . nu kitaki a mali tu mikelitay atu kitaki nu mipangciway a mikelitay pakumuden nu heni kina mali atu pangciw masacacay ku mamaliyan, a i 2020 mihcaan nu aoyun. nama 2014 mihcaan na izaw kya yayun nu pangciw atu mali masacacayay a nipimali. IOC tu 2011 mihcaan tu pituay a bulad izaw ku limaay a demiad misapinang kina pangciw atu mali mala 2020 mihcaan nu aoyun u papilian a sapimali. kina mali hananay caay kaw matenesay a nipimali, sisa caay kalalucek a mimali.

## nilacul

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
* nasulitan ni Lisin Kubung i 2019 itiza Sakul niyazu'
sukuy

## sukuy

### u siwkay nu nipaluma

### u sanek nu nipaluma

### malaheci tu imelang

### pasubana i cacudadan a lacul

## u zuma a cidekay a kamu, saungay misapayu' a cidekay

## u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].

行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p57
sula’

anu muda’dac pabila’an paapukan kya amasamata ku tademaw

hani pisula’ han tu tu ngipen

u palu’ kapah satabuwan sasapihpih han

u bucacing kapah satabu duduu’d

u kilang nu da’dac kapah sacukedan nu luma’
suleda

'''suleda 雪'''

## sapuelac
mahetik namakay tapuku ku suleda. na i ladem sa, anu sienaw, 0 tu ku 溫度 saan, yadah ku adidi'ay a nanum malitemuh, maka tu mala suleda.

### nasulitan nu Hulam atu Amilika Wikipayke

雪降落的過程被稱為**下雪**或**降雪**。雲中溫度低於0℃的許多小雲滴在冰晶上互相碰撞凝結形成雪珠，小雪珠是由許多細白的冰粒聚集而成的。當冷空氣逐漸向前推移，上升氣流減弱，雲中水氣直接在冰晶上凝結成較大的形態，此即我們所見到的雪花。如果溫度接近冰點，則會落下溼雪，形成較大的雪花，特別是無風的時候。大型的星形雪花直徑可達5到7公分。多數的雪花在落下地面的途中會融化成雨，只有當接近地面的空氣夠冷，才能讓雪花落到地面成雪。

**Snow** refers to forms of ice crystals that precipitate from the atmosphere (usually from clouds) and undergo changes on the Earth's surface. It pertains to frozen crystalline water throughout its life cycle, starting when, under suitable conditions, the ice crystals form in the atmosphere, increase to millimeter size, precipitate and accumulate on surfaces, then metamorphose in place, and ultimately melt, slide or sublimate away. Snowstorms organize and develop by feeding on sources of atmospheric moisture and cold air. Snowflakes nucleate around particles in the atmosphere by attracting supercooled water droplets, which freeze in hexagonal-shaped crystals. Snowflakes take on a variety of shapes, basic among these are platelets, needles, columns and rime. As snow accumulates into a snowpack, it may blow into drifts. Over time, accumulated snow metamorphoses, by sintering, sublimation and freeze-thaw. Where the climate is cold enough for year-to-year accumulation, a glacier may form. Otherwise, snow typically melts seasonally, causing runoff into streams and rivers and recharging groundwater.

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
[ftp://198.77.171.17/pub/High%20resolution%20TIFF%20Snow%20Images%20from%20webpage 超高解析度雪花圖片]

冰點以上的雪

Kenneth G. Libbrecht - 雪花FAQ

通過數學模型構建的雪花成長圖片與視頻
sumamad aenengan nu Sakizaya i enal nu Kilay

sumamad aenengan nu Sakizaya i enal nu Kilay

## nilacul
**sumamad aenengan nu [[Sakizaya]] i enal nu Kilay，micapi tu buyu'atu bayu，nu walian u Taypinyang，nu etipan u Cungyangsanmay a buyu'，lalabu izaw ku taku，tasun atu kilakilangan。binawlan micapiay tu buyu'i buyu'ay ku sakauzip，micapiay tu bayu i bayuay ku sakauzip，kakanen tu demiamiad izaw ku makabuyu'ay izaw ku makabayuay，misalil，mitabukud，miadup，milami'tu kakanen tu sakatanektek nu uzip atu miala tu malusasanga 'en，hanipiidang han ku kawaw。**

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Yuku Tipus Sayun
sumamad izaw kiya makasicay a niyazu'

**sumamad izaw kiya makasicay a niyazu'，lumuwa，ma'pahay i cuwacuwa maazih tu。我nuzikuzan nu taku，izaw tahkal maazih kiya ma'desay mukanay tu tademaw atu aadupen a di'tu nu nanum，izaw kiya ma'desay a di'tu，uzuma satabaki sa ku laing malabalad。**

**izaw kiya tatama a wawa，makudus adidi'，mapidah，kalaangic，pangangan han nibaki niza ci pusi han。**
sumamad sakauzip nu niyazu'a mibuting

**sumamad sakauzip nu niyazu'a mibuting，miadup，mikawaw tu nalimaan atu maluk tu umah，mingulngul maluk ku niyazu'ay，caay katineng tu paliwalay a kawaw，kyu caay kahacica ku kalisiw，tanengay sa i kaen。**

**tapalen azihen ayza i nayay ku tanektekay a sakasilacul nu niyazu'，kyu misaicelang ku niyazu'ay tu sapalekalaw tu kakawawen，tinaku; asu'ay timu nu Kaluluan，pipahanhanan tu kawaw，tasalamaan nu wawa; Ciwidaan u pinanam tu sakauzip i hekal，mitanam tu miadupay a a kawaw，miazih tu lukiyaw，[[Sakul]] a niyazu'miwawaw tu nalimaan，umahay lami'，milihiza tu lisin; Cilakayan a niyazu'mitanam maluk，pacakay tu nipalumaan。**
sumanahay a buyu’

u kungku nu babalaki.

i na kungku sa nu cabay ku pakungkuay i takuwan hansa, izaw ku cacay a niyazu i Sinkapul, sumanahay a buyu ku ngangan sa, sakamusa, i satimulan nu Sinkapul, culal sa ku yadahay masalaway a buting, musengi tu ci payapay, mazicemay ku laway a buting, hina katuud tu mapatay a tademaw nu buting.

matalaw tu a tabuyu mibuting ku tadetemaw, saka milunguc tu Hungti miedap tu uynian a kawaw. uculen nu Hungti ku hitay

niza, amasasilat, mitena  tuyu buting, tenatenaen nu hitay i . mibahel kuya buting mingayaw a mi duka tu tademaw, caay

ku hitay acacay ku mapadukaay, zahan zikuc nu Hungti a macicih macelit nu buting. musausi ku Hungti tu madukaay a hitay,

kesem sa ku balucu malalum ciniza. palida sa ciniza tu niyazuay, anu cima ku mihetekay tuna kawaw, a ila ku sapakawlah

aku tuya tademaw...    izaw aca micapiay i bayu muenegay a wawa sa matinengay ciniza, ci Hang Nadim ku ngangan niza, ma kasmsim ci Nadim

sakamu sa, papileteken ku hitay tu tatapangan nu paza saw. sulsulen kuyu tatapangan nu paza, mahita ahebalay a caben i

sapitena i bayu. simsim sa ci Nadim, anu mibahel khya buting, micucuk nu madicemay a laway kuya tatapangan nu paza, 

macukcuk tu kuya buting i tila saan ciniza.

mitengil ku Hungti tu kamu  ni Nadim. manay mi cucul han tu ku hitay a militatapanngan nu paza silsilen han tu mitena i 

bayu. tatenga yu mibahel a buting  tasasiket l tatapangan nu paza ku madicemay a laway, tahacacaycacay hantu nu hitay 

a mipatay, maazih nu niyazuay ku nisakakawawen ni Nadim, mahemek tu nika ci tangah niza, ya Hungti a pakawlah cinizaan.

ahicaan, izaw ku mikakelidan a hetay tu Hungti sakamusa, tada ci bunu ci Nadim, pasayla tu cinizaan ku namuh nu niyazuay a tademaw. malawilaw tu kisu u Hungti han nu heni amisakamu. tatenga sa uya laby i .ci taledih(simpi) kuya Hungti, malemed

niza ci Nadim a mala Hungti sa, malibutlibut satu ciniza,manay culcul hantu ningla ku hitay a tayza i luma’ ni Nadim a mipatay

cingla. tuya labi i patayen nu hitay ci Nadim. ahicaan saw, patayen nu hitay ci Nadim, caay kasatezep ya caay katingalaw ku

izang. hemin nu lunaby a buyu, macengel nu izang niza, uyni ku lalangatan a sumanahay a buyu saan a kunyku nu Singkapul.
tabaki kya ninel

cacay alasubu izaw ku walu a mihecaan,sepat a bulad izaw ku walu ademiad ayza.

maninel nasandeb tabaki kya ninel macekuk’ matalaw kaku,ahicane tu?

yaninel pakala tu 5.0,ilalabu kuni sabaw cacay (公里）

[u ihekalay a ninel kuyni]

ya ninel i tini i Yusinu atu Nabakuwan u kacaliwayan u ni u ketun（米崙斷層）nuwamisan atu satipan.

piazihi i tu?

pihaymawi tu?
tabaku

## [[:zh:香煙|tabaku]]
u tabaku sa, cikciken tu pahpah nu tabaku a nipaluma. tabuen tu tatipeluk. tanaya' sa 12cm, kimulumuluan. anu mitabaku sa, patuduhan i ayaw, cepcepan i zikuz. palikaten tu lamal i ayaw. naayaw ku Yincumin, plaluma kya tabaku a nipaluma i luma' i laku'.

### u sulit nu Hulam
**香菸**（英語：Cigarette），是菸草製品的一種。製法是把菸草烤乾後切絲，然後以紙捲成長約120mm，直徑10mm的圓桶形條狀。吸食時把其中一端點燃，然後在另一端用口吸咄產生的菸霧。雪茄是以菸草捲成圓桶形條狀吸食。香菸跟雪茄的主要分別在於香菸體積較小，菸草經過煉製和切碎。香菸最初在土耳其一帶流行，當地的人喜歡把菸絲以報紙捲起來吸食。在克里米亞戰爭中，英國士兵從當時的鄂圖曼帝國士兵中學會了吸食方法，之後傳播到不同地方。

### u sulit nu Lipun
**紙巻きたばこ**（かみまきたばこ、**シガレット**:英: cigarette）とは、刻んだタバコの葉を紙で巻いてある、使い捨てのたばこのことである。パイプなどと違い、他の喫煙器具を要せず、着火装置さえあればたばこ単体でそのまま喫煙可能なように加工されているため広く普及している。日本では単に**たばこ**と言えば、この紙巻きたばこを指す事がほとんどである。

### u sulit nu Amilika
A **[[:zh:香煙|cigarette]]**, or **cigaret**, is a small cylinder of finely cut tobacco leaves rolled in thin paper for smoking. The cigarette is ignited at one end causing the cigarette to smoulder and allowing smoke to be inhaled from the other end, which is held in or to the mouth; in some cases, a cigarette holder may be used, as well. Most modern manufactured cigarettes are filtered, and also include reconstituted tobacco and other additives.

## u sapuelac nu masatekeday a sulit
patabaku: 去抽菸

mitabaku: 在抽菸

mitabakuay: 在抽菸的

## tinaku ku kamu u Sakizaya
(patabaku) patabaku cisaydang aku

(mitabaku) Mitabaku auk aku

(mitabakuay) lumeni' ku bala' nu mitabakuay.

## malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinenganː
原住民族語言線上詞典
tademaw

**tademaw** (Homo sapiens, kamu nu Hulam: 人，人類)

u tademaw nu Taywan pulungen kitakit sa, 0.2875 ku pasinto.
simpi

simpi(夢占)

## kakiliman
u simpi, u iga u suni' u zateng atu u nazatengan i mabi'ay henay, caaykaw kunizaay.  caay henay katineng hicanan ku simpi.u ilabu'ay u saugnay u nilacul nu simpi. uyzasa naayawayaw, aninil(對...有興趣) tu simpi ku papayzaan(宗教). izaw ku nizateng nu kagak. sisimpi tu ku aadupan, palutatenga' ku binawlan, izaw tu kalamkam saungay tu mata. simpi tu ku taduk、ayam、wacu、nani....

sisimpi saan, ilabu' nu kalamkam saungay ku mata.

## nilacul
i simpi kapah a katinengan  a izaw ku mahicaay a kawaw.

a makaala ku simpi nu Sakizaya, katingean Kiya simpi ukapah atu la’cusay. isimpi ku katingenta, mikilul ku katingengan numita. patatenga’ ku cidekay makakilul ya simpi kitaan, matenesay a simpi, patutatenga’ay sa ku Sakizaya, matinga tu kita icawu ku kapahay au l’ecusay, pacamul han ku i pauzipay, katinga tu ama hicahica ku Sakizaya. uyza a pangangaan ku wawa, maala ku simpi nu babalaki, a caay katingen bianic nu wawasa, hakiya patingen a pasimpi kitaan, uyza sa, “ makasimpi i luma’ a yatah kulabang, hakiya i cawu ku mapataya... ”, “ a makasimpi yatah ku kilang masaupu i tiza, a pabeli ku tau ku kapahat kisuan, mi sakamuen tu naayaway atu ayzaaysa, tadenga yatah ku maalaay atu mabihkacay, ama bulesak sa ku kilang, mulaliw ku canancanan...”.

makaza madenesay, tangasa ayza a uzip, patengaay ku tademaw nu Sakizaya izau ku mi sasimbiay. hatiniaya ku simpi nu Sakizaya, izau ku nu ayamay a paysin, aizau ku mitiyungay atu miawaway, misakamuay kitaan; amiadupay kita, izau ku ayam itepal kalamkamsa masuni, la'cusay tu miadup, izau ku la’cusay a dahekal. itini nu Sakizaya a simpi atu uzippan, ayza izau ku taniay a pakayzaan, i uzip nu Sakizayaay a simpi atu paysin, micumutay tu i balucu' numita, mitena'ay Kiya Sakizayaan.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
wikipitya nu Hulam -simpi

田哲益，2002，《台灣原住民歌謠與舞蹈》，臺北：武陵。

田哲益，2003，《台灣原住民生命禮俗》，臺北：武陵。

阮昌銳，1996，《臺灣的原住民》，臺北：省博物館。

陳雨嵐，2004，《台灣的原住民》，臺北：遠足。

陳俊男，1999，《奇萊族（Sakizaya人）的研究》，國立政治大學民族學研究所碩士論。
Kim Go-eun

## Cinkawyin(金高銀)

### u siwkay niza
Cinkawyin, upalaway nu Korea kanatal. namueneng i China katukuh cacay a bataan a mihca. sisa matineng musakamu nu China a kamu. 2012 mihca tahkal ciniza mipalaw ku "Lolita-idang" a iga. maala tu tabakiay a kawlah. 2016 a mihca, mipalaw aca tu"sinaadaay a Dietu", manamuh ku taw tu cinizaan.

#### (amicunus henay tu sulit.待補充)

### u sapuyaay a kakuniza

### u kawaw niza

### u sulit nu Hulam
**[[:zh:金高銀|金高銀]]﻿**（韓語：김고은，1991年7月2日－），韓國女演員。四歲時曾跟著父母到中國北京市密雲區生活了十年左右並接受華語教育（幼稚園到初中一年級），因此能說一口流利的中文。2010年進入韓國藝術綜合大學演劇院演技系就讀。2012年，在電影《蘿莉塔：情陷謬思》（另譯：銀嬌）中以新人之姿擔任女主角，展現突出的演技，獲得了大鐘獎、青龍獎等多座電影獎項的新人女演員獎。2016年，首次出演電視劇《奶酪陷阱》。2016年底，以作品《孤單又燦爛的神－鬼怪》再創事業巔峰，實力備受肯定。

### u sulit nu Amilika
**** (born July 2, 1991) is a South Korean actress. She debuted in the critically acclaimed film *A Muse* (2012) where she won several Best New Actress awards in South Korea. She next appeared in the crime thrillers *Monster* (2014), *Coin Locker Girl* (2015) and *Memories of the Sword* (2015). Kim then extended her filmography to television where she played leading roles in the tvN dramas *Cheese in the Trap* (2016) and *Guardian: The Lonely and Great God* (2016-2017).

### u sulit nu Lipun
**[[:ja:キム・ゴウン|キム・ゴウン]]**（김고은、Kim Go Eun、1991年7月2日 - ）は韓国の俳優。

### u kawlah niza

#### (amicunus henay tu sulit.待補充)

### u uzip niza

#### (amicunus henay tu sulit.待補充)

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
* 金高銀的Instagram專頁

## muazih tu tatengaay Hulam a kumu<small>(簡介漢譯參考)</small>
Kim Soo-hyun

### u siwkay niza
Ciinsiwsien, upalaway nu Korea kanatl. u ngangan niza sa, "siw" sa, u makedemecay a tademaw. "sien"sa, u sipunuay a tademaw. u ngangan niza sa , mahiza ku tatayna, sisa panganganen ciniza ku " man". mala upalaway a kawaw i 2007 a mihca. mipalaw tu tilibi atu iga. malakapah ciniza, sisa katuud ku manamuhay a tatayna.

#### (amicunus henay tu sulit.待補充)

### u sapuyaay a kakuniza

### u kawaw niza

### u sulit nu Hulam
**金秀賢**（韓語：**김수현**，1988年2月16日－），韓國男演員，名字含意為「出類拔萃之『秀』，明智聰慧之『賢』」。金秀賢因名字較女性化，所以在小學時期時，幫自己取了一個綽號叫秀MAN，名字常被音譯為金秀炫。
### u sulit nu Amilika
**Kim Soo-hyun** (Hangul: 김수현; Hanja: 金秀賢; born February 16, 1988) is a South Korean actor best known for his roles in the television dramas *Dream High*(2011), *Moon Embracing the Sun* (2012), *My Love from the Star* (2013) and *The Producers* (2015), as well as the movies *The Thieves* (2012) and *Secretly, Greatly*(2013).

Kim was Gallup Korea's Actor of the Year in 2014. He was first included in *Forbes* Korea Power Celebrity list in 2013 placing 4th, subsequently ranking 2nd in 2015 and 5th in 2016. The business magazine's Asia edition also listed him in its 30 under 30 in 2016. The success of his television dramas throughout Asia established him as a top Hallyu star.
### u kawlah niza
#### (amicunus henay tu sulit.待補充)

### u uzip niza
#### (amicunus henay tu sulit.待補充)

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
* 金秀賢韓國官方網站
* 金秀賢日本官方網站
* 金秀賢的新浪微博
* 金秀賢的Instagram專頁
Hsiao Ya Syuan

Elva Hsiao (蕭亞軒)

## '''Elva Hsiao (蕭亞軒)'''

## angangan kalunasulitan niza
tatenga' a ngangan: 蕭雅之（naayaw misumad）

ayzaay a ngangan: 蕭亞軒

Loma sasuala tu sulit: Hsiao Yasyuan

Amilika a ngangan: Elva Hsiao

malimula a ngangan: Elva、艾娃、時尚舞后、時尚天后

kanatal: Conghwaminko

cidekay: Hulam

nalecuhan: 1979 a mihcan 8 a bulad 24 a demiad 

Taywan Taoyuen Congli

kawaw: mudadiway、mupalaway、zikuz-mitekelay

kamu: Hulam、Amilika、Kountoungwa、Lipun、Korea、Minan

papayzaan: Citucyaw
## u siwkay niza
Elva Hsiao (1979.8.24) tatayna. nuayway a ngangan niza sa ci Hsiao Yace, i 2009 misumad tu ngangan niza. singanganay a mudadiway i Taywan. nalecuhan i Taywan Taoyuen Congli. natahkal ciniza sa , sakamutu ku myiti panganganan ku " sepat adidi'ay a Tienhou".  matineng misalukyaw atu musazikuc. naitiza i Lipun patahkal ku Amilika dadiw nalimaan. i 2000 a mihcan maala ciniza ku " kitakit Hulam kamu a dadiw sakayadahay pacakay a kawlah".

manamuh ci Corn Kongling cinizaan, manamuh miazih mitengil cinizaan. amisupet ci Corn uyniyan a kasabelih. ci Corn sa, u limecedan nu Hulam a kaying. siicel, sibangcalay a bihid, sidihkuay a balucu'. sikawaw ciniza i Cengce Tabakiay a cacudadan ayza. sakamu ci Corn, Elva Hsiao u kapahay a mudadiway, asu' ku suni, asu' ku tawa, sisa manamuh ci Corn cinizaan.

### u sapuyaay a kakuniza

### u kawaw niza

### u sulit nu Hulam
**蕭亞軒**（英語：Elva Hsiao，1979年8月24日－），原名蕭雅之，於2009年將藝名蕭亞軒改為本名，台灣知名女歌手，出生於台灣桃園中壢。出道後被媒體譽為華語「四小天后」之一，以舞蹈和穿衣風格為人熟知被譽為「亞洲時尚舞后」，並曾於日本發行英文專輯及獲IFPI認證2000年度「全球華語唱片最高銷量大獎」。

### u sulit nu Amilika
Elva Hsiao (simplified Chinese: 萧亚轩; traditional Chinese: 蕭亞軒; pinyin: Xiāo Yăxuān, born 24 August 1979) is a Taiwanese singer and actress.   

### u dadiw nalimaan niza
* Hsiao Yasian 蕭亞軒（1999）
* sumanahay a cyangwei-balu 紅薔薇（2000）
* anucila a demiad 明天（2001）
* Elva First（2001）
* 4U（2002）
* sasumidang a angangan a dadiwː micepcep 愛的主打歌·吻（2002）
* malemu'ay tu lemu' 愛上愛（2003）
* sakalima a tabakiaya a zazan 第五大道（2003）
* 1087（2006）
* tulu ku bihid a Siawa三面夏娃（2008）
* cuan-baetu a waneng 鑽石糖（2009）
* sangulan a kaying 蕭灑小姐（2010）
* mamelu' kaku tisuwanan 我愛我（2011）
* caay misupuelac ku cepcep nu maku 不解釋親吻（2014）

### u dadiw nu saungay nu binawlan

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
* 蕭亞軒

* 蕭亞軒的Facebook專頁

* 蕭亞軒的Instagram帳戶

* 蕭亞軒的Twitter帳戶
* 蕭亞軒的新浪微博（繁體中文）
* 蕭亞軒的騰訊微博（繁體中文）
* YouTube上的蕭亞軒頻道
* 在網際網路電影資料庫（IMDb）上的資料（英文）
* 香港影庫上蕭亞軒的頁面（繁體中文）
* 蕭亞軒在時光網的頁面（簡體中文）
* 蕭亞軒在豆瓣影視上的頁面（簡體中文）