open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Satabakiyay nu aenengan nu lacu

## '''Satabakiyay nu aenengan nu lacu / Ta-Paw-Tay (大炮臺)'''

**Satabakiay nu aenengan nu lacu / Ta-Paw-Tay**, i **[[Macau]] ([[:zh:澳門|澳門]]) nu mukasiay a pawtay,**  u Cunkuo  aydaay nu masingaay a nisangaan patideng tu sise' a nisangaan.      

大炮台, 是位於澳門的古老炮台, 為中國現存最古老的西式炮台建築群之一部分.     

naw **Macau ([[:zh:澳門|澳門]]) nu hitayan a sakalepacawan nu kahemekan,**      

ayda u Macau (澳門)  nu likisian a kakitidaan.     

昔日曾是澳門軍事防禦設施的重心,現為澳門歷史城區一部份.     

Tapawtay itida i Macau nu pangkiw suba (澳門半島) nu taban nu cunyung Se buyu' (中央柿山) , u sakay nu hitayan a nipikuwanan.     

大炮台位居澳門半島中央杮山之上, 原為軍事用途.     

aydaay nu Tapawtay itida i teban u caysiw-siwwal a mihcaan nipatidengan i  Macau (Aw-Men 澳門) po-wu-kuan (博物館), tungduh nu Tapawtay u Pawtay nu balubaluan.

現在大炮台的中央為1998年建成的澳門博物館, 而大炮台城堡的項層則為大炮台花園.  

Ta-San-Pa paya (大三巴牌坊) atu ta-paw-tay nina tusaay a aidangan milacad tu Cunpu picidekan nu lalangawan, mala picidekan nu Macau (Aw-Men 澳門) nu waluay a aidangan.

大三巴牌坊和大炮台兩個景區兼具中葡文化特色, 故成為澳門獨特的澳門八景之一部分

Macau (澳門) Ta-Paw-Tay (大炮台) patideng i caynem-caysip mihcaan, naw naw yi-su-huay sen-paw-lu nu cacudadan a kiwkay (耶穌會聖保祿學院教堂) a sayday, midiput tunikay Macau (澳門) nu yi-su-huay (耶穌會), nikuda satu mala Aw-Pu cen-hu (澳葡政府) namin.

澳門大包台建於1617年, 原為耶穌會聖保祿學院教堂的祭天台, 保護耶穌會在澳門的生業, 後為澳葡政府所有.

patidengan tu Ta-Paw-Tay (大炮台) makaala tu cacay a bataan, itini i caynem-tunem a masangan. 

大炮台的建築歷時10年,1626年完成.

Ta-Paw-Tay atu Ma-Ke-Paw-Tay atu Dun-Wan-Yang-Paw-Tay mala tanektekay nu liklik nu hitayan, matalaw cumudan nu kukung.

大炮台與媽閣炮台和東望洋炮台組成一道堅固的外圍軍事防線, 以防範海盜之.

namaka cacay a malebut enem a lasubu tusa a bataan idaw ku tulu a mihcaan (1623) katukuh tu cacay a malebut pitu a lasubu sepat a bataan (1740) a mihecaan, naw Cen-Fan-Si-Lin (城防司令) atu Macau (Aw-Men 澳門) nu satalakaway (總督) a enengan nu luma'.

從1623年至1740年間, 曾為城防司令和澳間總督官邸.

Ta-Paw-Tay (大炮台) kakenihan i caysiw-nemnem mihcaan amahulak, pasayda i katuuday u aidangan kuyni sa.

大炮台曾分別於1966年解禁, 向公眾開放為旅遊景區.

nikahulak satu nanisumadan tu sakay Aw-Men papatinakuwan tu demiad (澳門氣象局), nikudan nu Aw-Men papatinakuwan tu demiad (澳門氣象局) itini i caysiw-siwnem mihcaan taydan i  Dan-Cai (氹仔).

解禁後曾改建為澳門氣象局,後澳門象局於1996年遷至氹仔.

Ta-Paw-Tay (大炮台) namakakenih i caysiw-siwtu mihcaan, caysiw-siwlu mihcaan atu caysiw-siwnem mihcaan misumad tu papatidengan. 

大炮台曾分別於1992年, 1993年及1996年進行修葺工程.

cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan idaw ku walu a mihcaan (1998), teban nu Ta-Paw-Tay (大炮台) patideng tu Macau (Aw-Men 澳門) po-wu-kuan (博物館), sayaway numitanengay a labang han u Ingkuo mitukuday tu mali ci Manlen..https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%A4%A7%E7%82%AE%E5%8F%B0 

1998年, 大炮台的中央建成澳門博物館前, 首個試用的客戶是英超球隊曼聯.
Huang Pens Le-aw

ci **Huang Pens Le-aw** (kamu nu Hulam: **璜‧朋斯‧雷奧**, **Juan Ponce de León**) i cacay a malebut lima a lasubu cacay a bataan idaw ku tulu (1513) a mihcaan nu aydaay a Florida (Fou-luo-li-ta-cuo 佛羅里達州) makatukuh, cacay a milbut lima a lasubu tulu a bataan siwa (1539) a mihcaan, ci Henadu.sutuo (赫南多‧索托, Hernando de Soto) sayaway makatukuh i Florida (Fuo-luo-li-ta 佛羅里達), micumud aca tayda i Misisi-pi a sauwac (密西西比河) mitahaw, cacay a malebut lima a lasubu sepat a bataan (1540) a mihcaan, ci Falansise.Keluonatu (法蘭西斯科‧科羅納度 Francisco Vázquezde Coronado) namaka cacay a malebtu lima a lasubu tusa a bataan idaw ku tusa (1522) a mihcaa mahiya madebung nu Si-pan-ya (西班牙) ku Mexico (Muo-si-ke 墨西哥) pasaydan i amis muculil.

mangalay mikilim tu nakamuwan nu babalaki a Sipuo-laci tukay (西伯拉七城市 (Seven Cities of Cibola), amica kunikacaay ka tepa', naculilan mamin ku Yalisan-na a cascasan (亞歷桑納的大峽谷 Grand Canyon) atu "Tay-pinyun a enal" (大平原, Great Plains).

## '''malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan'''
*https://en.wikisource.org/wiki/Appletons%27_Cyclop%C3%A6dia_of_American_Biography/Ponce_de_Leon,_Juan
*https://en.wikipedia.org/wiki/Juan_Ponce_de_Le%C3%B3n
Wellington

## ''''''''Wiy-lin-dun (威靈頓)''''''''
amisan nu New Zealand (紐西蘭) suotu u **Wiy-lin-dun ( [[kamu nu Hulam]]: 威靈頓)**, itida i New Zealand (紐西蘭)saka amisan nu subalan a timulan.

紐西蘭北島首都威靈頓 (Wellington)是紐西蘭的首都, 位於紐西蘭北島南端.

u sakatusa nu **New Zealand** (紐西蘭) a tukayan, Sie-Li (雪梨, Sydney) atu Mue-E-Pen (墨爾本, Melbourne) sakalecad u Da-Yang-Cuo (大洋洲) a sakay teban nu lalangawan.

它是紐西蘭的第二大城市, 與雪梨和墨爾本一起成為大洋洲的文化中心

katuud ku matinengay tu nalimaan a tademaw itini mueneng atu misakawaw, yadah henay ku nalimaan a kafa atu  atu salabi sananay a midangay nu tademaw. 

許多藝術家在此定居或活動, 它還有許多藝術咖啡館和生動的夜生活.

## '''''malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan'''''
*http://www.gw.govt.nz/
*http://www.wellingtonnz.com/
*https://www.wellington.govt.nz/
Auckland

## '''''Au-Ke-Lan (奧克蘭)'''''

satabakiyay nu tukay u  **Au-Ke-Lan ([[kamu nu Hulam]]: 奧克蘭, Auckland)** nu kitidaan itida i nutimulan a taypinyung (南太平洋) timul nu sasulitan 37 tu' (37 00 S, 南緯37度). 

最大城市奧克蘭都會區 (Auckland) 位於南太平洋南緯37度.   

u New Zealand (紐西蘭) itini i amisan u satabakiay nu tukayan,   pangangan han "sipayapaya nu balunga a tukay" (帆船之都), tayaw u **[[New Zealand]]** (紐西蘭) nu kungan atu tatelungan nu patiyamay.   

是紐西蘭在北島最大的城市, 被稱為 [帆船之都], 同時也是紐西蘭工業和商業中心.   

sayaway nu nipatideng tu suotu i **New Zealand** (紐西蘭) u  Au-Ke-Lan (奧克蘭), nika i cacay a malebut walu a lasubu enem a bataan idaw ku lima (1865) a mihecaan malimad taydan i amisan nu subal sakatimul tu a Uy-Lin-Dun (威靈頓). 

紐西蘭的首都早先設在奧克蘭, 但於1865 年遷至北島南端的威靈頓. 

aydaay a **New Zealand** (紐西蘭) u **New Zealand** (紐西蘭) saka limulakay a kakitidaan, u nantaypinyang (南太平洋) a angangan nu kakididaan,  u cacumudan nu tataydaan nu midang a kitidaan 

.現今的奧克蘭仍然為紐西蘭最發達的地區之一, 同時也是南太平洋的樞紐, 旅客出人境的主要地點. 

在2006 年的世界最佳居住城市評選中, 奧克蘭高居全球第五位.

itini i  tusa a malebut idaw ku enem (2006) a mihcaan u sakapahay nu kitakid nu kitidaan ani pipilian, Au-Ke-Lan (奧克蘭) u sakaliman nu sakapahay nu kitakitan.

## '''''malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan'''''
*http://www.aucklandnz.com/
*http://www.newzealand.com/int/auckland/
*https://www.teara.govt.nz/en/auckland
Venetian Macau kakanan tu epah

## '''Venetian Macau kakanan tu epah  (澳門威尼斯人酒店)'''

sayaway nitaneng a labang u Ing-Caw a mimaliay (英超球隊) Man-Lian (曼聯).

首試用的客戶是英超球隊曼聯.

nikahedekan patideng itini i tusep-seppic a mihcaan walu a bulat tuwal a demiad malingatu pasayda i hekal misiwbay, tawya a labi i tu waluay a tukian a malingatu mihapu. mahka pisiwbayan tu limaay a tukian, micumuday nu labang han makaala tu wallu a mangan ku tademaw, sakatulu satu a demiada makaalatu tusep a mangan nu tayniay a tademaw.

完成建築是在2007年8月28日也開始對外營業,當天晚上8點開始對外宣講. 

剛開始對外營業的5點, 進入的客人有8萬多人次, 過了3天之後進入了30萬人次. 

kalingatuan nu nipisiwbayan itini i pisiwgacuan a demiadan, nu tayniay a labungan han makaala tu cacay a malebut nu tademawan. tusep-sepwal a mihcaan, Aw-Men-Wey-Ni-Si-Zen (澳門威尼斯人酒店) itini i sasiwbayan tu sakayepahan a siwbay nu kawlahan makaala tu Cunkuo nu cacay a bataan nu sasiidaay nu aaepahan nu sasiwbayan. itini i binawlanan sasingagan tu Venetian Macau (Aw-Men-Wey-Ni-Si-Zen 澳門威尼斯人) tataydaan milaben,"Wey-Ni-Si-Zen" (威尼斯人), "Wey-Ci" (威記). aenengan nu lalabinan u Wey-Ni-Si-Zen (威尼斯人)  Macau (Aw-Men 澳門) ku idaway atu misiwbaya, nipatideng a sangan hidan nu Amilika nu Las Vegas (La-Si-Wey-Cia-Si 拉斯維加斯) a Venetian (Wey-Ni-Si-Zen 威尼斯人) ku nipisanga'.  

酒店的經營開始營業是在農曆年的元月過年期間, 酒店的經營1天的到訪人是一仟萬人次.2008年, 澳門威尼斯人酒店被酒店星光獎評選為中國十大最具魅力酒店之一.在坊間經常俗稱為澳門威尼斯人度假村, 威尼斯人, 威記等.度假村酒店由威尼斯人澳門所持有及營運, 其建築特式依照美國拉斯維加斯的威尼斯人酒店. 

siwbay nida u Wey-Ni-Si (威尼斯) sinanumay, liklik nu sasiwbayan idaw ku nipisanga tu Wey-Ni-Si (威尼斯) sangawan, adidiay nu sawacan atu nisangaan tu sapad nu ba'tuan. nina sangan tu aenengan a lalabinan nu lalumaan a sangan namakayda i   La-Si-Wey-Cia-Si-Wey-Ni-Si-Zen nu tataydaan midang nu lalabinan, sisa sakamusa u nipitudung sa.https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%BE%B3%E9%96%80%E5%A8%81%E5%B0%BC%E6%96%AF%E4%BA%BA. 

酒店以威尼斯水鄉為主題, 酒店範圍內是充滿威尼斯特色拱橋, 小運河及石板路.由於澳門威尼斯人度假村酒店的概念是源於拉斯維加斯威尼斯人度假村酒店, 因此一直被視為後者的複製版.
nu sayaway a ayam

## kakiliman
**nu sayaway a ayam u “nganagn sa** Archaeopteryx”nu sayaway aayam u cacayay a lalumaan,namakay ni ibanuh atu duma a ayam tada malakuwit namin.

**始祖鳥屬**（學名：*Archaeopteryx*）是始祖鳥科的一個屬，是介於有羽毛恐龍和鳥類之間的過渡物種。

Nu sayaway a ayam hatini tu kataayu nu demaad sayaway sa u ayam ku sausi nu ayam tu akaput, u ngangan sa nalakyni i numukasi nu sila a “ἀρχαῖος” nu sumamaday atu πτέρυξ sakubad ,kyu pangangan naca tu sumamaday a sisakubaday a ayam.

始祖鳥曾經長期被認為是最早及最原始的鳥類，屬的學名即來自古希臘文的ἀρχαῖος（古代）和πτέρυξ（翼），故又名**古翼鳥**。

## nilaculan  mududuc tu nusumamaday tu, u wayway micapi tu aydaay a ayam,macapi tu ayam nu lung, syawtinlung atu takelalay a ayam tulin aadih, u sayaway a ayam sa masumad tu pasu u nikasadeb maluhaluh tu.
但隨著比其更古老，構造上也比其更接近現生鳥類的近鳥龍、曉廷龍和曙光鳥相繼被發現，始祖鳥在鳥類演化學上的地位已經動搖。

Kyuaydaay a patucek, sayaway a ayam u nu itawyaay tu aayam, u mikungkiway ayda sa u ayam hantu ku mahiniay, palu aydaay han tu mapulung ku kakwsan nuheni kiya u sayaway aayam han.

因此雖然在現代定義上，始祖鳥仍然屬於原始的鳥類，但古生物學家如今已多不將始祖鳥視為現生鳥類的共同直系始祖。

sayawaayam nikaudip nay iuk lima a malebut amihcaan,nudikudan nu culuci,malaabutu malakalak I teku nu timulansulunhuhun a baebatuwan, ungangan nu teun sa “sayaway aayam” caysa “nuayawan a ayam”.

始祖鳥生活於約1億5千萬年前晚侏羅紀，化石分佈在德國南部索倫霍芬石灰岩礦床。牠的德文名字意指「原鳥」或「首先的鳥」。

ina sayaway aayam yu tawya maudip henay, I awcuu micapiaya aculilan nu cilal a luyaluy a subal,

在始祖鳥仍然生存的時期，歐洲仍然是個接近赤道的群島。

sayaway a ayam nikaudip nu kunglung, nikaitawya idaw ku ayam atu aadupan ku kuku awayway, kyu atu micidekay, kyu idaw ku sakacay kalecad.

始祖鳥生活於恐龍時代，但是由於與同時擁有鳥類及獸腳亞目的特徵，因此與恐龍有所區別。

Sayaway aayam u tabaki tu adidi nu kaku atu cilicilih masadengi,idaw ku masakimuluay nu sakubad atu tanay ku kikul.

始祖鳥的大小及形狀與喜鵲相似，牠有著闊及圓的翅膀及長的尾巴。

Nicelak nida makaala tu pangkiw nu katanayu’ yabanuh nida sa miswni tu atam, nika ibaeng nupabaw ida ku masinangay angipen, ukuku tulu ku taluduidaw nami ku ngiyul asapikalus yu ukak ukikul,

牠可以生長達半米長。牠的羽毛與現代鳥類相似，但牠卻在顎骨上有鋒利的牙齒，腳上三趾都有彎爪及有長的骨質尾巴。

Mahiniay misitekeday lalikeluh sa masasuala tu kuku nu ya sapiadup a kunglung masasengi, kyu ya sayaway aayam masumad ku nikaydaan u tatelungan nikasumad.

這些特徵正好與獸腳亞目恐龍相似，使得始祖鳥成為演化過程的重要角色。

tatengasa,ya sayaway aayam sayaway a mihapiy nayi cacay walu enem tusa amihcaan, tawya sa talun ani pihapiyu, “ nusayaway” nadikuda tusa amihcaan, masasu sakamu macacengan itaw ya tu nikasumad.

事實上，始祖鳥首次的發表是於1862年，亦即達爾文發表《物種起源》之後兩年，使有關討論演化之說更為激烈。

ayda sa sabaw tusa mabuliyasay a baetu muwanik tu sayaway aayam, nu culu henay a tawya inayay ku banuh sapatucek, 

現今有12個化石被分類為始祖鳥，是侏羅紀時期不多的羽毛證據之一。

Idaw ku sakataayawnu heni a kakakilulan, sisa kakilulan nu heni matabal. Sisa ya liwan sa katuud ku namakay day nu udipay apacizu.

由於牠們擁有進步的性狀，可見牠們的起源應當更早。所有遺骸多被認為是來自獨立的標本。
Hibatullah Akhundzada

**Hibatullah Akhundzada (海巴圖拉·阿洪扎達)**

### u ngangan niza
*u sulit tu ngangan nu Pashto a kamu：هبت الله اخونزاده
*u sulit tu ngangan nu Amilika a kamu：Hibatullah Akhundzada
*u sulit tu ngangan nu Hulam a kamu：海巴圖拉·阿洪扎達
## siwkay niza

tatama a tademaw, Hibatullah Akhundzada, u misingkiway. 1961 a mihcaan nalecuhan)

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Afghanistan ayza sa ci Hibatullah Akhundzada, micakat a demiad sa i 2021 a mihca 9 bulad 7 demiad.

### kakuniza

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
*海巴圖拉·阿洪扎達的英語維基頁面
Xavier Espot Zamora

**Xavier Espot Zamora (澤維爾·埃斯波特·薩莫拉)**

### u ngangan niza
*u sulit tu ngangan nu Amilika a kamu：Xavier Espot Zamora
*u sulit tu ngangan nu Hulam a kamu：澤維爾·埃斯波特·薩莫拉

## siwkay niza
tatama a tademaw, nalecuhan ciniza i 10 bulad 30 demiad 1979 a mihcaan. u cunli (總理 Prime Minister) nu Andorra ayza sa ci Xavier Espot Zamora, micakat a demiad sa i 2021 a mihcaan 5 bulad 16 demiad.
### kakuniza

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
*澤維爾·埃斯波特·薩莫拉的英語維基頁面
nanan

nanan

Namakayni nu buyu’anupidang nisulitan, nayi cacay walu lima bataan a mihacaan, nayi tunuay tu u sikulan nu pabaawn, idaw kiya sabaw tu walu alalalumaan,mamimada naming tasasa a mueneng, kyumalingatu misabaluhay tu niyadu’ pangangan han tu “namukang” u imisa silalaay sa, nadikuda sa pangangan aca tu “namuan”nadikudan nu dipun sa, iniwtu ku hulam kiya sumas han tu “nanan” naan ibunung udumaaimi, u “namuwan”,uimisa itini masatancunay sananay a imi, maliwliw nu buyu kiyu katinengan ku singangan ninaniyadu,

yu kadipuna henay , mikaykung ku dipun , cay kawwin acacay idaw ku waluay hananay a nikaykungan adadan amulakuwit tinabuyu’an, udadan hamin hay padeng tu sapikingsa sapiadih idaw kuy tiniay amisebeng, pacici han tu patasasa tu bunung pataydaen isasa nu buyu amueneng udipun kumikuwanay tu paeneg, umautangay a binacadan sa kanca pakaydan inaan amaluyaluyay a yademaw palecad amueneng,kiyu malatusa kuy tiniay a baluhay a niyadu’.

Namahida ku lingatu kiyu naan malasikulan nu pabawan a niyadu’.

Kataynian nu hulam, masumad ku kaudip nu yicumin anukaudip “ ida ku nubuyu’a sapikuwan tu kawaw” kakilusa pasubana’ tu “ibuyu’ay a binacadan mamusumad tunikaudip sananay a kakawaw””pakawlah tu malukay a kakawaw”, dudududuc sa pakaw lah tunu palumaay tu kilang misaahebal tu kakalukan, i cacay siwa limabataan amihcaan,katukuh cacay siwa pitu idaw ku cacay sa, pataduwan ku buyu’ay a binacada namulimada patayda inanan I cacay siwa lima idaw ku pitu, namakay ni i tamelacay ku nanum hananay malimad tani , mamin mapilung sa cacay lasubu tusa idaw ku tulu alalumaan enem lasubu sepat idaw ku tusa atatademawan ku malomaday tayni.
palasit tu sakasenengan a cudad

palasit tu sakasenengan a cudad

“cacay anipakatuduh mapatay ku misekingay, cinida sa mautang kyu malaliw nida ku patay.

“nanamanan a kungku”

likisi a heci, kabiyalawan, nu mintay ci pungciyaw, yu wawa henay mukelid tu kalung maladay tayda a miseking.

tya albi idaw ku mabaluduhay namakay pabaw amicebus tu nanum, yakalung kumaydih maynah, makaadih i lalatu cacay a sapahecek nu tatayna ibukes tu sapakazali, senuk han nida musapud. Cay katenes kalisiw ni puciyaw mamin tu tahkelih, imahini sa patahekal sa kya kalung tya nisapudan nida tu sapahecek itangah nu tatayna sakamu sa “ amana kalihalaw, idaw henay ku kalisiw ita” patahekal sa tya mahidaay sakamu hanida namacuwaay.

sakamu sa ci Pungciyaw “atayda aca kita pacubelisen tidamahidaay sa”!

sakamu sa kida kalung, anu pacubelisen ita sa, amtanguul ku sapiseking a demiad!

sakamu sa ci Pungciyaw “mahedaw ku sakatanguulan nutaw a canan ,akay magukay cinida aky idaw ku nukasasuwalan nu heni masasu paini tu nabalucu’an. anu pacici sa mipalita, aky silaecusay alaw idaw ku mapatayay. sapisekung adididay akawaw, ukaudip nu tademaw !

sa paeteng sa pacubelis kuheni tayda nikitidaan mabi’.

mahida u kamu ni Pungciyaw, ya makahedaway anu pacici han nu babalaki apalita nayi ku sapatubeli sa, akay makinapatay! Nahaw aca pacubelisen ni Pungciyaw kida mahidaay, macalud aca kunipatayni nu heni kya katineng an u kapahay kida tatayna! sisa, malakuwit ku sapiseking nida. 

nika, ci Pungciyaw namahini malakuwit nida ku sakapatay! anu cila maledu ku pitu amihcaan” 1463” tusaay abulad, makatuduh ku sasekingan, siwa abataan idaw ku pina ku matuduhay tina pisekingan. winisa kakatinengan naming nu maudipay “ledu sananay a nipakatuduh”.

ci Pungciyaw napacubelis tiyamahidaan kya matanguul ku sapisekung nida ademiad, kya malakuwit ku laecusay a sakapatay.

maleduay tu walu amihcaan “sakatusa amihca” cu Pungciyaw makatucek cinida tu cuwangyin! datengsa anu itawya makilul nida ku sapisekung sa , muhalhalay cinidaan sa wicanan ! widasa ukapah nu tademaw, malakuwit ku laecusay. udamsay nu balucu’ atu kapah, wida sa umusikulay tisywan adikuc.
wacu Sima

idaw i luma’ aku kya cacay a tutuy u lumeni’ay ku kulit a wacu u makaymaway atu caay pitengil, u lumeni’ay a banuh cinida, na i dadan misaliwliw, nu milakalakay i dadan kya wacu niladayan nu wama aku pataluma’ cinida. nu duman a demiad mahamin satu namalabi, misaculiculil i capi ku wama makaadih tu lumeni’ay a tutuy nu wacu mikilul tu inudikudan cinidan, sisa pataluma’ hantu cinida nu wama, mananuh amin kami, kyu pangangan han ci “Sima”.

我家有隻可愛又頑皮的小黑狗，牠是爸爸從路上帶回來的流浪狗。有天晚餐後，爸爸在附近散步，發現有隻黑色的小狗一直跟著他，爸爸把牠帶回來，取名叫做「Sima」。

hinabi’ay yu adidi’ henay ci “Sima”, manamuh mikilim i cuketan mabi’, sademiad sa mabi’ cinida, anu hicahicaen muawaw mahida u caayay pakatengil ci “Sima”. anu pacici han mipalal cinida, mikilim aca tu dumanay a kakitidaan mabi’ aca, tada u micidekay atu kabiyalawan a tutuy manengil satu ci “Sima”. anu manengil ci “Sima” saayaway a kawaw u mamukan tu kakanen, kasikasican haymaw satu tayda i kaysingan, haymaw satu muninac mukan tu si-liyaw, alahican tada yadah tu ku nikanan, ya bili’ tabaki satu masakimulumulu saan cinida.

Sima小時候愛睡覺，喜歡找牆角睡，成天睡，不管怎麼叫都像沒有聽到。若把牠吵醒，牠會再找地方繼續睡，真是奇怪的小狗。Sima醒了後第一件事就是吃，懶洋洋地走向碗，慢吞吞的吃飼料，有時吃得太多，肚子就會變得圓滾滾的。

sakapahay ku tadamasimaw nu luma’ay ku nidiputan sa. nani haymawan midiput sa, katukuh i tuluay a bulad ci “Sima” malatanektekaay tu misalebulebud misahidahida tu hina biyalaw hina takatakah u saicelangaay tu ku balucu’ a wacu. anu miasik tu ci ina aku, mikilul tu saasikan milalabah misaliwliw, kanca pasayda aca cinida i saasikan milibabuy. anu mabi’ tu kami tu nadikudan u sakanamuhan nida mibalakas misalama tu bakiya, mamin ku bakiya nu luma’ay lingiden patayda i sasa nu takal atu elun midimut, tasa nipikilim tu nidimutan kami tu bakiya, u sakalingesan u sakatawaan. 

在細心的照顧之下，三個月後的Sima變成一隻健康、活潑、好奇心強的小狗。媽媽掃地時，牠總對著掃把狂叫。牠最喜歡趁我們睡著後，把全家的拖鞋叼到桌子底下或是椅子底下，讓我們到處找拖鞋，令人好氣又好笑。

ya udip atu bili nida manamuh salamaen a matiyung nu niyam cinida, misaasu’ tu nisalamaan sademsem tu udip sa, sisa manamuh mulingaling tu tangah patahkal tu kasumanahay a sema, haymaw sa mininac tu lima’ a misalama i tisuwan , pasayda ku misabelabelat ku lumeni’ay a mata i tisuwan a papelek.

牠喜歡我們摸牠的肚子和身體，感到舒服時，便會伸出牠粉紅色的舌頭，輕輕舔你的手，用黑亮的眼睛向你眨眼。

cacay tu ku mihcaan ni “Sima” ayda, kapah ku nisimawan nu luma’ niyam, lumeni’ satu ku banuh salungan sa adihen. anu mamin malabi misaculiculil, i liwliw nu luma’ atu i putah ku ama aku, idaw ku sasacabayan nu wama. u cabay nu wama cinida, malasacabayan tu nu luma’ay mamin.

現在的Sima已經一歲了，黑亮亮的毛色十分好看。爸爸晚餐後散步，也有了好夥伴。牠是爸爸的好朋友，也是全家人的好朋友。
takulahay

u kamu nu Hulan sa u 黃色, nu Sakulay s niyazu' sa u mululu 

u cudad sa u takuliyaway atu kalawlaway atu takulahay sa.
paengaw tu niyadu

paengaw tu niyadu // kapahay a nisulitan

u cayay tu katatuma’ u “paengaw tu niyadu’”, u cayay kakatukuh han “u sepi “ alaalahican tayda misa culiculil sa u “kitidaan nu niyadu’”…….

很不錯的文章

回不去的叫「望鄉」，到不了的地方叫「夢鄉」，偶而可以去走走的是「故鄉」………………

mangalay, idaw ku piyang, daesuay kisu, paanin kaku tisuwan, winisa “malekakaay han” .pala tulu nu tusa pabeli tisuwan, win isa u”masasumidangay”. Hamin han pabeli sa u” nu babalaki nu mita”.

餓了，你有一塊餅，你比我幸福，但會分一半給你的，這叫「兄弟」。分三分之二給你的，這是「情侶」。全部給你的，這是你「父母」。

musinga tu kakanen, sakamu sa mangalay tu cinisa, winisa u”sayku”.

但把餅藏起來，說他也餓了，這是「社會」。

cabay sa u”sakay uda a dikuc” anu kapkapah ku demiad caay tu pakadateng, udaan sa pacabay tu tisuwan.

朋友是「雨衣」，就算晴天時想不起，雨季也會陪伴你。

u kaput sa u”sapisakasu adikuc”, kanahatu u salungaay ku dikuc amisakasu ipabaw, anu tasasa sa ahulaken tu.

同事是「戲服」，就算臺上穿得再入戲，台下也要脫下去。

mamidang sa u nutenunan tu keliw ku”sakabi’ adikuc” anu hatihatida ku sayngsayng , caay tu kahinasadikuc.情人是絲綢「睡衣」，就算再華麗，也不常穿出去。

maleacawaay u”dawa ku dikuc” kanahatu bangcal, caay pakalawa tu bali nu sienaw.

夫妻是「粗布衣」，就算不美麗，也能遮風擋寒。

u wawa sa “ u sakay labuadikuc” anu utiutiih, udip kumatanengay.

兒女是「貼身內衣」，舒服不舒服，自己心裡知曉。

u babalaki sa “ukabung a dikuc” cay kaw mahicacay adikuc , nika padiheku tu udip, paakuti……

父母是「老棉襖」，雖不時尚甚至粗笨，但卻最護體，最溫暖……
u canan ku daesu?

## kakiliman
u canan ku daesu?什麼是幸福？

nayay kuy balucu’ay u da, nayay ku imelang nu udip sa u su.

心上無事是幸，身上無病是福。

u tademaw nikaudipan, nayay ku lawad katukuh sadikuday, makatepa, tatengaay a daesu mabaat henay, caay kaw ni pakaala tu kakitaan sikining, widasa nikanay i nu imelang i udip, nayay ku kawaw nu balucu’.

人一輩子，忙到最後，會發現，真正的幸福和逍遙，不是擁有富貴權勢，而是身體沒病，心裡沒事。

## nilaculan
kyu sakamu sa “nayay ku imelang nu udiudipan ahemaw”. Naimelang tu tabakiay sa mayineng makadateng.俗話說：「無病一身輕。」生過一場大病的人都有體會。 

mangeluay nukaudip a tademaw, maka i milacul tu lacusay i balucu’ a kawaw. mangeluay a tademaw, ayda sa milacu tu nu cilaay akawaw. nayay tu kusapaiyu nu mahiniay atademaw, laculsa u mahicaay kya.

活得累的人，心裡裝著不喜歡的事。更累的人，是今天裝了明天的事。無可救藥的人，裝了好多不該裝的事。

u tademaw , i anub malawpes ku daesu, i nayan nu lawad utiih ku udip. i pabaliw kanayan nu sapalutatenga. dangidi sa kanayan nu cabay

人，往往在貪欲中失去幸福。在忙碌中失去健康。在懷疑中失去信任。在計較中失去了友情。

u tademaw anu tamelac, inayay ku mikawaay tu udip, u kawaw sa mana kasasetset, kya sadep sa, u balucu’ caypilunguc, nikaudipan sadep sa.

人不爭，一身輕鬆。事不比，一路暢通。心不求，一生平靜。

kaudip nu tademaw apuyu’, pelek sa ku mata yada tu, amana piliwan tu sakapahay i nudukudan, satimsatim sa, caay tu pakaala. 

一輩子很短，眨眼就過完，不要把好東西留到最後，省來省去，什麼都得不到。

amana kadangidi tu makuyasiay a tademaw, atu hinabalucu’ay a tademaw, amana pacikaw tu balucu’.

別和小人計較，別和家人生氣，別和自己過不去，別讓心情不美麗。

maudip tu cacay ademiad, lihalayen tu cacay ademiad,malakuwit cacay ademiad, kapah tu cacay ademiad,laecusay mana i balucu’ i mana pi tengil tu alasias a kamu.

活一天，就開心一天，過一天，就舒服一天，破事不放心裡，兩耳不聽碎語。

madayum ku daesu, anu utiih sa u balucu’ kumiutiihay.

幸福不難，難在自己的心不定。

yu mahida henay 2000 a mihcaan mabaat sa ayda 2000 malakuwit tu mavapi 20 a mihcaan, akay 2022 a mihcaan mabaat sa, ayda makatepa, katukuh tu 2023 a mihcaan.

當年以為：2000 年很遙遠；如今：2000 年過去近20年了；曾經以為：2022 年會很遙遠，當下發現：已經到了2023年了！

nama “balaki tu” u mabaatay han a kawaw, ayda sa “masakapah” nu naayaway a kawaw kuyda…

曾經以為：“老去” 也是很遙遠的事，現在覺得：“年輕”  是很久以前的事了 …

u tuki cay kataneng, ayda sa malakuwut tu pangkiw nuka udip.

時光太不經用，現在大半生已經過去了｡

amana sakamusa tanayu’ henay ku demiad sa, u liwan ani kaudip kadimel!

不要說來日方長，餘生真的是難能可貴! 

kasaetim tu ayda, pisinanuti tu ekeng nu uudip.

好好珍惜現在，注意保重身體。

tawa han maudip tu dedemiad. Pabien ku lalumaan,cabay! 

樂樂呵呵過好每一天。獻給家人、老朋友!
Salman bin Hamad Al Khalifa

**Salman bin Hamad Al Khalifa (薩勒曼·本·哈馬德·阿勒哈利法)**

### u ngangan niza
*u sulit tu ngangan nu Amilika a kamu：Salman bin Hamad Al Khalifa
*u sulit tu ngangan nu Hulam a kamu：薩勒曼·本·哈馬德·阿勒哈利法
## siwkay niza

tatama a tademaw, nalecuhan ciniza i 1969 a mihcaan 10 bulad 21 demiad. u cunli (總理 Prime Minister) nu Bahrain ayza sa ci Salman bin Hamad Al Khalifa ayza, micakat a demiad sa i 2020 a mihcaan 11 bulad 11 demiad.

### kakuniza

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
*薩勒曼·本·哈馬德·阿勒哈利法的英語維基頁面
Luiz Inácio Lula da Silva

**Luiz Inácio Lula da Silva (路易斯·伊納西奧·魯拉·達席爾瓦)**

### u ngangan niza
*u sulit tu ngangan nu Amilika a kamu：Luiz Inácio Lula da Silva
*u sulit tu ngangan nu Hulam a kamu：路易斯·伊納西奧·魯拉·達席爾瓦
## siwkay niza
tatama a tademaw, nalecuhan ciniza i 1945 a mihcaan 10 bulad 27 demiad. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung, 總統) nu Brazil ayza sa ci Anthony Albanese, micakat a demiad sa i 2023 a mihcaan 1 bulad 1 demiad.

### kakuniza

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
*路易斯·伊納西奧·魯拉·達席爾瓦的英語維基頁面
Nikolai Denkov

**Nikolai Denkov (尼古拉·鄧科夫)**

### u ngangan niza
*u sulit tu ngangan nu Amilika a kamu：Nikolai Denkov
*u sulit tu ngangan nu Hulam a kamu：尼古拉·鄧科夫
## siwkay niza
tatama a tademaw, nalecuhan ciniza i 1962 a mihcaan 9 bulad 3 demiad. u cunli (總理 Prime Minister) nu Bulgaria ayza sa ci Nikolai Denkov, micakat a demiad sa i 2023 a mihcaan 6 bulad 6 demiad.

### kakuniza

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
*尼古拉·鄧科夫的英語維基頁面
Sandra Mason

**Sandra Mason (桑德拉·梅森)**

### u ngangan niza
*u sulit tu ngangan nu Amilika a kamu：Sandra Mason
*u sulit tu ngangan nu Hulam a kamu：桑德拉·梅森

## siwkay niza
tatayna a tademaw, nalecuhan ciniza i 1949 a mihcaan 1 bulad 17 demiad. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Barbados ayza sa ci Sandra Mason , micakat a demiad sa i 2021 a mihcaan 11 bulad 30 demiad.

### kakuniza

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
*桑德拉·梅森的英語維基頁面
nikaudipan mikukay kaku tisuwan

## kakiliman
nikaudipan mikukay kaku tisuwan

nikaudipan mikukay kaku tisuwan, tu dedemiad sademiad sa nayay ku lawad, 

misuayaw tu dadingu misubin,sakamuwa tu udip , mangelu' tu haw! 

這一生，謝謝自己！一天忙到晚，對著鏡子洗把臉，跟自己說一聲：辛苦了！mikukay tu udip, yu mangelu' ku udip sa caay piales.
謝謝自己，在最累最苦的時候沒有放棄。

## nilaculan
kinapina mabali' maudad, matineng tu kaku tunikaicelang aku, nikaudipan nu tademaw, odaw aca ku mamukuwan, pakayni labunuluma' i cabay......mahini aca ku tademaw, yadaku kawaw aapan, ahican naca sakaudip, lakayni ilabunuluma' mamidang, kapah tu mahini, anu kapah tu kuheni, kapah tu kakku.
幾度風雨，我認識了更強大的自己。人在世上，總有太多事情要扛。為家人，為朋友……人總是這樣，有太多事情要背，太難為自己而活。為家人活，為愛人活，這樣也挺好。因為他們過得好，就是我過得好。

"kukay tu udip", yu aniwyu kaku sa mayalul kaku cacay mududu tu dadan. ahican naca tataytay muculil. idaw ku kamu, saycan pisakamu tu katuuday, nu ayawan nu kawaw, anu hicahica sa kisu caay palutatenga ku taw, anu mamin tu kukawaw pahelak han itida, saycan mutuwa ku laway amuawaw tisuwan apapelu.
謝謝自己，在最孤單的時候勇敢一個人趕路。
有些路，只能一個人走。有些話，不必說給每個人聽。在事情做成以前，你可能說什麼都不被承認。事情做出來擺在那裡，不用你開口也有人來請你發言。

mana kabaluduh, sadep han, uaniwyu sa pateletela i ku udip.

不著急，靜靜熬，用所有的寂寞時光為自己鼓掌。

nikaudipan mikukay kaku tisuwantu dedemiad sademiad sa nayay ku lawad,

misuayaw tu dadingu misubin,sakamuwa tu udip , mangelu' tu haw! 

這一生，謝謝自己！一天忙到晚，對著鏡子洗把臉，跟自己說一聲：辛苦了！

mikukay tu udip, tawa han mudawis ku sapi lakuwit.
謝謝自己，帶著微笑接住了每一個挑戰。

yu mahidahenay laecus ku wayway aku, malikeluh tu kawaw mabalucu' tu kaku malikat tu kulamal nu balucu'. ya mihcaan pabiku balucu' tu haymaen sa. namasadipa ku kawaw tu mihcaan tu bali' udada, ayda aku , matineng tu masadep, uduma atademaw sa tabaki ku ngalngal alaw han cay kaw mahicaay a kawaw, udumasa sadep sa musakakawaw alaw mamin tu .
從前的我脾氣暴躁，總是遇上難題就容易著急上火。然而歲月賦予人內心的從容。歷經歲月風雨，現在的我，更學會了寧靜致遠。有些人噪聲很大，卻不見得成就什麼事業。有些人卻總是不聲不響就把事做完了。

kukay tu udip,mukilu tu tuki balaki tu.

謝謝自己，跟著時間又長大一歲。

hay maw sa, umihcaan cay tu kaw utiihay malacizu, u awas tu pasadipa tanekyek,tu dedemiad kapah kuni kaudip, cay tu katalaw kaku balaki ku mihcaan . balaki haw , u balucu' masadep lihalay. winisa nu tuki ani pabeli takuwan a kalisiw.

慢慢的，年齡不再是難題，成為一個符號。因為每一步走得踏實，每一天活的自在，所以，我不再害怕年紀變大。年紀變大，心境卻越來越平和舒暢。這是時間給我的財富。

nikaudipan kukay han ku udip

這一生，謝謝自己。

yadah tu kuniculil, yadatu kuni piahih tu balibali, ubalucu' tumihmihcaan tanektek tu . utademaw sa masawawa ka lihalay. u tademaw paawas taluayaw aniculil lan, haymaw han minanam miselep ku nikaydaan. maanub haw, ubalucu yadah ku tabu, naynay i tu ku laheci cay pakacaculil. minanam paydang tu balucu' kya kalamkam kuculil tabatad tu.

走了那麼多的路，看了那麼多的風光。心一年比一年成熟，人一年比一年輕鬆。人向前走的過程，也該是慢慢學會做減法的過程。貪念越多，心裡裝的包袱越多，人越是寸步難行。學會放下，才能走更快更遠。

baluhay a demiad, sakapahen ku palawat , lihalayen kuni kasidiku amu taluayaw, unikan tu ngelu anu sihecu tu, milunguc tu nikangeluan mala nipaanin!
新的一天，還是要邁開腳步，輕裝上陣！ 願吃過的苦都結成果實，願有過的累都變成回饋！
Li Keqiang

**Li Keqiang (李克強)**

### u ngangan niza
*u sulit tu ngangan nu Amilika a kamu：Li Keqiang
*u sulit tu ngangan nu Hulam a kamu：李克強
## siwkay niza
\\tatama]] a tademaw, nalecuhan ciniza i 1955 a mihcaan 7 bulad 1 demiad. u cunli (總理 Prime Minister) nu China ayza sa ci Li Keqiang, micakat a demiad sa i 2013 a mihcaan 3 bulad 15 demiad.

### kakuniza

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
*李克強的英語維基頁面
Katherine Johnson

## [[Sakizaya a kamu]]
itiza ci **Katherine Johnson**(凱薩琳·強森) aci ama niza mueneng i micapiay tu kikilangan a adidiay a niyazu’, pihibangan tu, mikilul tu ciniza ci amaan niza ta i kikilangan misakakawaw. sitangah ci Katherine, matineng ciniza misausi cacay a kilang a hacica ku zayliw, hacica ku kalamkam nu buting midanguy, hacica ka talakaw nu pitakud nu pawalil. u satinengay ciniza i cacudadan a micudaday. matineng ciniza misausi macaliway tu ku mihcaan niza ku tineng, u caay kadayum a su-sey munday matineng ciniza. kyu, patayzaen nu saydan ciniza i ceng-sang a cacudadan micudad. tayza i baluhay a cacudadan ci Katherine, caay kalipahak ciniza, zaysa lumeni’ ku banges niza, caay kalecad atu kaput, makai’ ku katuuday maladay aci niza micudad. nika lalum cikasa ci Katherine. maydih ciniza, maydih ciniza mala satinengay a ke-sey-ca(科學家). balaki satu ci Katherine, mala mitelacay tu, u pabahelay tu fo-cyeyn ku tungus niza. u tungus niza u tatayna amin. u zumaay u tatama amin, zaysa a kisitangahen nu tatama ku tatayna sa kuheni. maydih ci Katherine a macakat, hini sa ku i pabaway niza, “ piales si, a silaheci satu ku tatayna haw? ” u zuma satu, mazih niza ku baluhay a teyn-naw(電腦) a tineng, nai’ ku wantan hakay mamiliyun cinizaan misakakawaw sa ciniza. ngalub satu ku pisaicelang niza misakakawaw, pacakat tu tineng nu niza, pasubana’ tu kaput niza minanam tu baluhay a tineng. cacay a demiad, mapeci’ ku teyn-naw nu kong-se, caay tu ka bahel kiza fo-cyeyn. miladay ci Katherine tu katuuday, misakapah tu teyn-naw. u tineng niza atu pina tu a mihca nabililan niza, sausien aca niza ku kuy-taw nu fo-cyeyn, walik han amin ku cacanan a munday, pana’ hantu ku fo-cyeyn patayza i way-tay-kong(外太空). matineng tu ku tawki niza, matineng ci Katherine tu su-sey(數學), kapah aca ku pikuwang niza, pacakat hantu ciniza mala i pabaway. napakayza, palamel hantu ku tatayna atu tatama misakakawaw, caay tu pikacili ku tatama tu tatayna.

## [[kamu nu Hulam]]
凱薩琳和爸爸住在靠近森林的一個小部落，每到假日，她都會跟爸爸一起去森林裡工作。凱薩琳很聰明，可以計算出一棵樹木能製造多少木材，魚兒游泳的速度，兔子往上跳離地面的高度。她在學校是學習能力最出色的學生。她可以計算出超過她年齡程度，複雜的數學題目。於是，老師推薦她到鎮上的學校讀書，在那裡她可以學到更多知識。來到新學校的凱薩琳，生活並不快樂，因為她的皮膚是黑色的，和同學們不一樣，大家都不想跟她一起讀書。不過凱薩琳並沒有一直沉浸在悲傷中。她有個願望，希望能成為一位出色的科學家。凱薩琳長大後，成為了一位研究員，負責讓火箭飛行。她工作的部門全都是女性。其他部門都是男人，因為男人覺得女人不比他們聰明。凱薩琳想要升職，可是她的主管說:「放棄吧!女人是不可能成功的!」另一方面，她發現公司引進新的電腦技術，隨時會取代她的工作。她更加努力工作，提升自己的能力，並教導同部門裡的同事們學習新的技術。有一天，公司的電腦故障了，火箭沒有辦法按照原訂計畫起飛。於是凱薩琳帶領大家，修復電腦。靠著她的才智與多年的努力，重新計算出火箭的軌道，排除各式各樣的問題，讓火箭發射到外太空。老闆發現，凱薩琳不但數學能力優秀，管理能力也很出色，便把她升為主管。從此以後，男人和女人都可以一起工作，再也沒有男人瞧不起女人。

## malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
*https://web.klokah.tw/pbc/book/online/index.php?id=122：NASA的女科學家，原住民族語E樂園由財團法人原住民族語言研究發展基金會 製作
pabahal ku paudipy

## kakiliman
pabahal ku paudipy《上天的奇蹟！ 》

1995am8hcaan ,i Amilika idaw ku mahiniay a kawaw, tatengaay a kungku.

1995 年，美國發生的一件真實故事： 

idaw kida misiwbayay a tademaw, ayayda isihu sikaw kiyu makakadideng tayda i niw-yi一位名叫大衛的經商者，因為洽公需要開車要到紐約，

## nilaculan
uteban tu nulabi, mangelu', kabilil sa cinida tasasa nu kaw-su kung-ku, mikilim tu papahahanan maydicinida mabi' katepa sacinida I misimaway tu babalaki tidamicaliw tu kakabian .路程中夜深了，又異常疲倦，趕緊下高速公路找地方睡覺，勉強在附近養老院裡找到床位讓他暫住一晚。

amiliyas cinida tu sakatusa ademiad, bahal sa makadateng mipalita tu yin-cang, idaw haw kaaedapen sa, 第二天要離去時，他突然心有感的問院長，有什麼事是他可以幫忙作的！ 

sakamusa ku yin-cang, nicila alabu  idaw kida babalaki mapatay, dateng sa maydih pakanu kilusetukiw a lunem mitadem tengil sa ci ta-wiy sakamusa"alw u yutay atademaw manamuh tu anu itidaen mitadem sa 

院長說，昨晚一位猶太老人過世，正想將他葬在基督教公墓，大衛聽了，說：「既然是猶太人，應該樂意葬在猶太墓園。」

sakamu sa ci nida usapiliwku ku paculilay naku tu kadideng sa, 

便表示他開的是大型休旅車，

kapahen kaku kelid amutadem tu yutay a lunem sa 

可以順路載到紐約的猶太墓園。

katukuh satu ci ta-wiy matepa nida ku damsayay a masakapahy, sakamusa kya mikuwanay, nuayawan nu limabataan a mihcaan, ida kya iyu tay a damsayay a tademaw , napakihu tu kalisiw sa, paluwan han t uku cayay pakatadem a pakuyucay atademaw sa.

大衛回到紐約，找到一個慈善機構，慈善機構的管理員告訴他 ，五十年前，一位猶太慈善家捐了一筆錢，保留了一些墓穴給無力安葬的貧困者。

Makatengil cinida tu ngangan niya mapatayay ci “simingunstun” sa mikuwanay mabiyalaw sakamu sa; " inangangan matineng kaku sa !" adih sa cinida tanulusa sa, "u kasenengan aku cunuda sa u paudipay paka hemek takuwan sa ina babalaki widaan yu mahida henay paaninay tu damsay atademaw , patalumaen nisu tani i kakaydihan nida a pahanhan itini tu!"

當他聽到死者的名字「西蒙·溫斯敦」時，管理員神情驚訝說：「這名字很熟悉！」

看了遺容後，他滿臉是淚水：「我們要以他為榮，上天展現奇蹟，這老人就是當年提供基金的大善人，你把他帶回他最希望的安息之地！」

inakungku pasubana' titaan " amana pisungaliw tu ka udip tu dedemiad cacay ku damsay, cacay ku paini, anu mahica akay idaw ku tayni sa nanay adamsay!.kiya  sawsawni idawen ku damsay a balucu'!

這個故事告訴我們： 不要輕忽日常生活中的一個善念、一個善行，未來都有可能為自己帶來無窮的福報！ 隨時都要保有一顆善良的心！
u macunghungay a i melangay

## kakiliman
u macunghungay a i melangay a kamu 由中風患者撰寫......

## nilaculn
nu ayawan nu tulay amihcaan , nakapah henay kaku milatlat tu udip, makabatikal, muculil midang, namahida sa macunghing kaku!

三年前，我非常健康——鍛煉、騎自行車、徒步旅行。 然後我中風了！

tu cacay a demiad, namulekal kaku sa uliwliw malineng namin ,u lima atu kuku' aku micedek , miniwing kaku sepat a demiad, ipadekuwan sabaw tu lima a demaad .

  有一天，當我站起來的時候，周圍都在搖晃，我的手腳也有刺痛的感覺。 我在 ICCU 呆了 4 天，在病房呆了 15 天。

kinsa han nu ising sa talakaw ku idang, maibuk ku idang, nu kawana a tangah malengat ku niculil nu idang 診斷結果——*高血壓、血液粘稠、右腦血管破裂。*

itawya tahekal tu kaku nami niwing, tu dedemiad mukan tu cacanan a sapaiyu, sakautiih aku sa mueneng i stimulus a elun nu ising, 

  當我出院時，我每天都服用無窮無盡的藥物，最糟糕的是我坐在輪椅上。

dateng sa kaku, mahica tu dedemiad milatlat tu udip,cay pitabaku, capikan tuepah, macunghing tu mahica?我想，為什麼我經常鍛煉、不抽煙、不喝酒，卻會中風呢？

matepa aku namahica alaw han,  我發現真正的原因是

matenes cay pinanum,...cay kataneng ku nipi nanum...!長期口渴...缺水...！*

sisa itini kaku a pacekil kaku i titaan, pidatengi kahinananum, kiya cay kataneng ku nanum! ita utademaw, kanca dayadahen ku nipinanum, 

  所以在這裡我想提醒大家：記得經常喝水，讓身體不缺水！ 每個人都需要喝大量的水：

ubaeket nudaduy nu misu anu cacay adaduy tulu bataan a cc kunipi nanum.

    重量 1 kg = 30 cc 水

u baeket isu enem a bataan sa 60x30= 1800cc a hatinin ku nipi nanum

    重量60公斤=60x30 = 1800cc（至少）

sakamusa, anu tada yadah kuni pinanum sa hinaisi sa, 

有人說喝大量水會讓他們經常上廁所。

u patubeli aku sa hinatayda muysi kikapahan ku nika cunghung cay haw!

我的答案是——經常去廁所比中風好！

datengen  記住：

milatlat tu nu ayawan cacayen a kupu kuni pinanum  運動前/後喝1 杯。

nu ayawan mukan tu henay minanum tu cacay a kupu  飯前/飯後喝1 杯。

nu ayawan mabi' minanum tu cacay a kupu 睡前喝1杯

sakapahay u alihaway ananum.（最好是溫水）。

mapacekil namabi minanum cacayen a kupu ku alihaway a nanum 醒來後喝1杯溫水

anu cay kataneng ku nipinanum, cay kadayun macunghing, winisa sakacay kadayun macunghing. sapisinanut tu sakay caay kacunghung, sisa ita hadaadauc sakapahen ku udip kasiekengen hay nika balaki yu.

  如果我們喝足夠的水，就不容易中風。 這是預防中風的一種方法。 願我們都永遠健康到老。
ita u cabay datengen

## kakiliman
ita u cabay datengen

utateng感想

## nilaculan
ita u cabay datengen ! u sadikuday tu kita misakapah tu babalaki nu sadikuday, u babakahan nu wawa tu sayawy, amana pi"itapuku ku tademaw, igingku ku kalisiw", mahica sa, cacay aniwiyu sa, balaki nayay ku musukulay, umahiniay adadatengan , u numukadi kuyni a sasakamuen.

老朋友們切記！我們注定是孝順父母的最後一代，被兒女拋棄的第一代，千萬不要“人在天堂，錢在銀行”，什麼「一個人很寂寞」、「老了沒人照顧」等種種負面訊息，早已是過時的說法。

sameteken 要認清：

u kakitaan u sulit a kawaw,財富只是數字問題，

ungangan sa u apuyu'sy asapaseneng 名利只是短暫虛榮，

nikaudip u udip nu mamin,生活才是人生的全部，

mala"lahalayay misakapahay a balaki", a tademaw, u ikaudip makulit aca nu sadingsingan a kulit bangacal sa 當個「樂在享受單身暮年」的人，人生就有如再度染上春天的色彩，

ahican條件是：

saekengen ku udip, idaw ku kalisiw, silawad, sicabay, idaw ku nu udipay a kitidaan .

身體強健，有錢、有閒、有朋友，並且有自己專屬的空間。

taneng madacacay, kakuzibun sa manamuh u mahiniay sa nu udip alialay kuyni 

能夠獨立自主，自得其樂的人生，相信也是自己給自己最大的功德。

palasiti tu sapidama分享就是關懷！

aku malaluk a miciyaku Sanu Sakidayaen nu maku本人多手將它 翻譯成中文

sakapah han maudipmana patinaku mana palecad, mana pakalinges tu udip tu, demiad sa u wama, wina sa u lala, misakapah tu be abalaki datengen malacawaay widih, u wawa masasukapah, u luma' kibaeketan ku cacanan, kahina paanin kadihi, dayadahen ku kapah , anu tabata aki ku kakanu kakulian, anu kakikakitaan katukuh kunikaudip malecad namin labungen i lala .

好好活，不要攀，不要比，不要自己氣自己，父是天，母是地，盡孝父母要牢記，夫妻愛，子女親，家和比啥都重要，行點善，積點德，多做善事多積德，官再大，錢再多，閻王照樣土裡拖。
u sakahemekan sapidateng a cudad

## kakiliman
u sakahemekan sapidateng a cudad

## nilaculan
u sakahemekan sapidateng a cudad adih han nita很值得深思的一篇文章：

idaw kidacacay masakapahay pacabay tu wama saapaapa sa musamuhmuh i gingku cacay a tatukiyan, maydih musiwal tu kalisiw, cay tu pakadungdung kidawa palita aca tu wama.

一個年輕人陪同老父在銀行呆了一個小時，因為老人要轉帳，小伙子忍不住就這樣問他了。

“ama kiya cay pipalekal misaungay tuyda salidadan a gingku?”

“爸爸，我們為什麼不啟動你的網路銀行？”

父問子：wama palita tu wawa

Kiya hidan naku ku kawa,

我為什麼要這麼做？

子答：paengil sa ku wawa

anu mahidasa sayca palawpes tu cacay a tatukiyan I tini, musiwal a cacay tu kalisiw.

那樣你就不必在這裡花一個小時，只為了要轉帳。

u mahiniay kapah i telay micakay, u cacanan madayum tu.

你甚至可以在線上購物，一切都會很容易。

masakapahay tanunamuh sa muladay tu wama micumud i salil a gingku .

年輕人很開心的引導老父進入網絡銀行的世界。

父問：palita ku wama

hini nita ku kawaw , cay tu katahekal kiyahaw tu luma`.

如果這樣做，我是不是不必走出房子？

子說：paengil sa ku wawa;

是的，是的！hang, hang!

ayda i pana tu nu luma patayni tu nicakayan, yamasin hican pabi tu cacanan.

現在甚至可以在家門口交貨，亞馬遜如何遞送一切。

patubeli sa ku wama 但父親接下來的回答，

emaemae sat u kidawawa讓子感到啞口無言！

cekuk sa itangah nu maku也令我心頭一震。

sakamusa kuwama tu wawa父對子說：

anumicumud tini gingkuwan sa, malikeluh aku ku sasepatay a cabay, masasakamu kami atu mikuliay.

今天進入這家銀行後，我遇到了四個朋友，而且和工作人員聊了一會兒。

matineng kisu, hina aniwiyu kaku.你知道的，我經常就一個人很孤單。

mahiniay a kawaw ukakaydihan naku, maydih kaku tayda i gingku miadih.

這樣的方式是我需要的，我喜歡親自到銀行一趟。

Idaw ku lawaw nu maku, u kakaydihan aku u tademaw atu tademaw masasu tineng.

我有足夠的時間，但是我渴望與人實際的接觸。

Imelang kaku i nu ayawan nu tusaay a mihcaan, ya hinacakayan aku tu heci yatawku paeteng sa tayni miadih takuwan, eneg sa i kakabian nu maku alaw muwangic.

兩年前我生病了，我經常去買水果的那家店主專程來看我，他坐在我的床邊哭了起來。

muculil cinaysy na nuayawan a demiad nu sananal sa, alaw han madauc, ya patiyamay ku makaadihay tu nika depuc ninaisu, kasenun sa papikacawen nuheni tu kadideng pataluma’ matineng kuheni tu luma’ niyam.

幾天前當你媽在早晨走路的時候，突然倒了下去，雜貨店的人看到她倒下去，馬上開車送你媽回家，因為他知道我們家在哪裡。

anu telungen ku pitiya paketun tu kawaw sa, idaw ku mahiniay u “tatengaay a miaytiyay” a kawaw haw? 如果一切都上網解決，會有這種“實際與人接觸”的感覺嗎？

Kiya kanca a pabi kaku tu cacanan iluma’ namu padengen i panan, satu pacici sat u udip masasu ataw tu pitiya.

為什麼我要讓一切東西都送到我家門口，然後強迫自己只能和電腦互動呢？

sakaydihan nu maku u tademaw sakasasakamu, cay kw wida “pacakay tu luma” atu “kikay”我喜歡和人打交道，而不僅僅是“賣家”或“機器”。

udip ku sikawaway, kya u tademaw atu tademaw idaw ku kasasuala.

親自辦理，造就了人與人之間的關鍵和關係。

u yamasin atu tawpa masasetset…..亞馬遜 淘寶 瞎拼……

Paoni haw ku heni tucacanan haw ?也能提供這一切嗎？

“u ke-ci hananay cay kaw maudipay”“科技不是生命”

u tuki kay dademaw a micukaymas, cay kaw ni palasul tu cacanan!

把時間花在人身上，而不是花在設備上！

tedep sa kumasakapahay…..年輕人啞口......
anu sigang samengmeng han henay "saka tinusa"

## kakiliman
anu sigang samengmeng han henay "saka tinusa"

## nikiliman
hicanita ku kawaw? pawanen ku gang, manapicici’ manapi pahelak paising amana pi huwa-liyaw.

我們應該怎麼做？忘記癌症，別做手術，也別做放療，更不要做化療。

anu malingatu tu utiih kuudip sa, kya mikilim tu sapaselep tu adada kapah tu.

等身體開始難受了，再想辦法緩解疼痛即可。

anu mahini sa, kya lihalay apaledu tu nikaudip.

如此一來，才能在最輕鬆舒適的狀態下延長生命。

anu cay sakamu ku ising sa, manapipalita tuising, anu cimacima sa cayamin katineng tu hacica tu kunikaudip.

如果醫生沒有明說，那就不要去問，因為誰都不知道你到底能活多久。

payawan u imelangay ugang haw u duma a imelang, ahican cay katalaising amukan tu sapaiyu’.

無論患者得的是癌症還是其他疾病，都需要由醫生去完成治療行為。

u imelangay mihica pakunida sat u ising a muhicahica, u ising nayay ku situdung a mutudu tu imwlanga ahican ku nipaising.

但患者沒有必要把決定治療方針的大權交給醫生，醫生也沒有資格對患者指手畫腳。

a minanm kuta tu baetu amukulikulin, u makulukuluday a baetu caay kasidamay 

我們可以學習那些不斷滾動的石頭。滾動著的石頭是不會長苔蘚的。

kahina latlat tu udip, u punu’ kahina dateng, u udip cay tu katayi 

只要多活動身軀，多轉動大腦，人體就不會生銹。

sisa saydahen ku nipawayway , tudedemiad idaw ku namuh linges lalum lipahak , u “limaay a nikaadih, tengil, sanek, nutiyung” cay tu kahaymaw.

只要讓感情變得更豐富，每天都有喜怒哀樂，我們的「五感」（視覺、聽覺、嗅覺、味覺、觸覺）就不會變遲鈍。

Laliwnen ku cayay kalipahak a kawaw, kasaetim tu kaudip atu namuh.

遠離讓你不愉快的事情，珍惜活著的喜悅。

mahida u musaungayay tu lima atu kukuk, misaungay ku kaway, atu tangah, sakapah hanku wayway atu nikasaungay.

恰如其分地活動手腳，動嘴皮子，轉動大腦，保持感情與感官的靈活。

kahinaculil, u idang muculil i udiudipan misaniyul, cay pahanhan i sasa nu udip, u culil nu idang matatungus tu.

經常走路，血液就會在全身運轉，不會滯留在下半身，血壓就會比較穩定。

ha~ha~tawa han , miedap milatlat tu heci nuudip atu mibaladay a laat, muhanhan mangaleb ku ni picumud ilabu a kapah tu, u udiudipan caluway sat u.

哈哈大笑，有助於運動表情肌與橫膈膜，呼吸會變得更深，血液迴圈也會變好，連身體都會暖和起來。

kahinakan tu asuay, kanamuh mikawaw tu kakakaydihan nu udip, kiyu hamaw sa manamuh, kya u udip muculil namin kuidang nu udip mabanaw tu nu tupan, nyhuday, pacakat tu namuh, anu mahini sa, nikaudip tanunamuh sat u.

多吃美味佳餚，多做自己喜歡的事情，就能讓心情變得愉悅，讓身體分泌更多的血清素、多巴胺、內啡肽，提升意欲與情緒，如此一來，人生就會變得更快樂。

nikaydaan sa numaku, anu kapah lipahak ku nikaudip, tawalen ku cacanan akakawaw, u gang cay kapiladlad i udip.

經驗告訴我，只要心情愉快，就會忘記小小的不適，癌症也不會大爆發了。

cay kasatedep sa wida kya u helak sananay a nikaudip, usakapahay a sapaekeng tu udiu ku mahiniay.

「不抑鬱」才是最貼合自然機理的、最偉大的保健方法。

ayda u gang mapatay iadaw ku mahiniay a kawaw, adihan mahida u kawaw nu taw, anu cila akay I udip nu mita.

如今因癌症而喪生的大有人在，今天看起來是別人的事，明天有可能就發生在自己身上。

udip nu udip wisu mu matinengay wisu ku mulimuuday

自己的身體只有自己能夠守護，

ayda malingatu sakapahen ku nanam nikaudip, salihalay han maudip tu dedemiad, mahiniay sa sapipulu’ tu gang sakapahay a nikaudip kuyni.

從今天起保持良好的生活習慣，用愉快的心情面對每一天，就是預防癌症的最好良方！

datengen!切記！

u gang cayay kaw imelang 癌症不是病！

u gang namakay nu udip anu pisakapah, caay kaw nipaising kuni pakapah.

癌症都是靠自己調理好的，並不是被治好的！

u tademaw nayay ku pili’, widasa u laluk atu kasic kucayay kalecad.

人無巧拙之分，惟有勤惰之別。
inasasaay a kamu, kasengnan

## kakiliman
inasasaay a kamu, kasengnan

## nilaculan
inasasaay a kamu, kasengnan, idaw ku liyu, idaw ku katawaan kapah sikalepadang apakungku, amanamuh amin kita…..

下面這段話，有點意思，有點道理，有點風趣，可聊以自慰，亦可愉悦他人⋯

tu dedemiay nu sananal, u sapacekil a tuki u lay atu calilaw nu suni, mapacekil, sa kanamuh….! winisa alaw han idaw henay ku kitakit nu mita.

1、每天清晨，不論是鬧鐘、手機，還是喧囂聲，把你吵醒，都值得慶幸…！說明你還擁有～這個世界；

mulekal namabi, pinanum i , maadih tu lay, pabitu kabulahan a tademaw, mipalita, mahica u sananal hay kapah tu haq sa…. 

2、起來後，喝點開水，趕緊再LINE，給你牽掛的人，問聲早上好……，

mahini kisu~u matatudungay tu, kapah tu ku udip haw sa, malingatu tu cacay ademiad….

說明你～思維正常，身體無恙，又可以開始～美好的一天了…；

tu dedemiad makasulut tu lay dingwa, alahican idaw ku tademaw~mikilim maladay malahuk, midang,~mahini sa alaw han idaw htnay ku cabay nu misu, idaw henay ku mabulahay tisuwan……

3、每天都能收到 LINE 和電話，偶爾也有人～約你吃飯和郊遊，說明你～尚有人緣，朋友還想着你…；

alahican ,idaw ku tademaw ~patinaku tisuwan , musakamu tu cacanan, uduma sa cay kaw tatengilan ku kamu, mahini sa ~ alaw han ibalucu’ nutaw u kapahay henay kisu a tademaw, u kalalawan sa kisu nu cabay winisa u kapahay kisu i, sisa u kapahay a tademaw kisu i……

4、偶然，也有人對你～品頭論足，說三道四，甚至惡語相加，說明～你在別人心目中的，位置～仍然重要，他肯定混得～不如你，真的值得竊喜…；

mabiyalaw tu ~~ anu malakuwit ku baeket nu udip, mahini sa~ nikaudip numisu palutatenga kutaw, u kan sakapahen, anu taneng tu ku yiyu……

5、總擔心～自己體重超標，說明你～生活殷實，吃得比較好，營養豐富……。

amana kabiyalaw tu nikabaeket nu udip, u cacanan~ sapayiyu tu udip a sasakamuen, milatlat tu udip, inayay~ukan ku sabaeketay u ,,,,,ekeng nu udip, micusun tuni kamayseng nikaudip micunus tu icelang, u mahiniay sa namakayni i nikan, nika kaniket mukan mana palemang sa mukan, misiteked ku sakalabi…..;

請不要為體重～過份擔憂，任何～養生理論、運動科學，都沒有～飲食重要…，健康、長壽和增強免疫力，主要來源於食物，但也要適當控制，特別是晚餐…；

Kahina tahekal miadih tu cabay~ masasuadih, mikan tu uciya malepadang, misaduma tu wayway, ani mahini sa~ pakay ni iudip idaw henay ku lalunguca…..;

6、時常出去～會一下朋友，喝茶聊天，更換一套行頭，說明你～對生活，還有追求…；

malakuwit tu ku pitu idaw ku lima ku mihcaan, hang madem tu, wini u kitakit misaudiay mikingkiway atademaw ~ misausi, u pala ita aniyadu’~ mahida u cacay a lasubu a tademawan, malakuwit ku oitu idaw ku lima  amicaan sa wawalu sa…..

7、過了75歲，自己該滿足，因為世界統計學家～作過統計，“地球村”～好比100人，活過75歲的，只有8個……。

anu micakay tu lami’ misahemay, makaadih makatengil, tawa han, alahica pisuliti tu nadikudan maudip, musakamu tu kungku, matawa kisu…….mahini sa nikaudip nu misu~ masiku tu.

如能買菜，能做飯，看得見，聽得着，會使用手機，偶爾寫個～“小回憶”，講個“小故事”，你就偷樂吧……！說明你這一生～您很成功…；

namiadih tina sulit , makayni ibalucu’ tawa han, mahini sa u salipahakay kisu u daesuay a tademaw kisu……!

8、看了這段文字，能發出會心的微笑，說明你～是一個快樂和幸福的人……！
mahini ku nikaimelang

## kakiliman
sakatusa, mahini ku nikaimelang

## nilaculan
mahini ku nikaimelang; masiyan sa calenget, cueded sa utiih ku udiudipan, suemet sa mabesu, maibuk sa adada, mada’da sa mabulesen mapuut sa mahaymaw, sitaliw sa macunghung, singang sa nayay tu ku laluutan.

生病的步驟：

虛就會癢，寒就會酸，溼就會脹，凝就會疼，瘀就會麻，堵就會痹，瘤就會中風，癌就會失覺。

masiyan ku udip sa mangelu’, mangelu’ mahicaykiya, masamel sa ,nayayku icelang……

1.“虛”的體質是覺的累，疲勞，犯困，沒有精神等……

“cueded”mahicay utiih, metalaw tu sienaw,metalaw tu bali, mabi tu labi sienaw sa…….

2.“寒”的休質是感覺，怕冷，怕吹空調，晚上睡覺感覺冷等……

“suemet” baeket ku suemet ayademaw, mahida u maudaday si gaytu sa mapadaupic nu udad, udiudipan u tiih.

3.“溼”氣重的人，就像下雨天穿了一件淋過雨的衣服感覺身體及不舒服。

“maibuk”wini a om isa cakakapah ku nisalitut bu culil mahay maw, u udip hina adada.

4.“凝”的意思是循環慢和代謝慢，身體容易酸，痛。

“madada” anu matenes ,madayum mapuut, udiudipan mabulesen, mabesu, yupaculil sa idaw ku masalumeniay kiyukiyuan a kulit.

5.“淤”的時間長，易出現阻塞，身體易痠痛，麻木，脹痛，在疏通過程中痧點全是黑紫色的。

“mapuut”anu matenes sa madayum imelang, cay naming kalecad ku imelang, winisa masumad ku udiudipa, sadikuday sa sitalie, micumud satu I udiudipan mahida si puu’ay.

6.“堵”時間長了就容易生病，每個人生病不一樣，這是一個量變到質變的過程，最後形成瘤，在體內形成實質性的結節。

“utaliw” win isa tada yadah ku cacanan caka kalamkam a patahekal kyu siatilad mikawa tu ni kaudip sisa utiih ku udip.

7.“瘤”就是體內堵的東西過多過長而不及時排出而積成塊狀影響身體正常活動！

u gang u lebawa, macakat, utaliw tacuwacuw mulalad sibalu siheci, pakayni u udip u mitanamay a malinga tu.

8.“癌”就是瘤的升級板，瘤到處開花結果，就是對人的生命極限的挑戰開始。

pacekil tu katuuday: cueded suemet u namakayniay ku imelang sasuala han saw, u udip nu cuwaay. anu ayda capi sakapah tu udip, anu cila sa pahabay tu ising.

9.提醒大家：寒溼是萬病之源，對照一下，您身體在哪個階段。今天不養生，明天養醫生。

a maudip !!活下去‼

kitakit sa a puyu'ay a nu sinbun anipi unun"ita amaudip namin yu"
namahini ku imelang

## kakiliman
singaen! namahini ku imelang請收藏！生病的步驟：

## nilacilan
nay i ku icelang -sasienaw sa-mahida suemetay- cay katatudung mahicay kya.

masiyan, cueded,suemet,maibuk,mada’da,mapuut, sitaliw,gnang.

1虛→2寒→3濕→4凝→5瘀→6堵→7瘤→8癌。

對應的症狀：sapasasu adakuyni tu nuayawan

calenget,utiih mabesu,adada, mabulesen,mahaymaw, cinghung sungaliw kusanek 

1癢→2酸→3脹→4疼→5麻→6痹→7中風→8失覺。

sadatengan a kakatinengan《重要觀念》：

laecus ku udip, cay kaw paasu' mukan, mahida sa taluayaw palaliwen tu duku.

身體不好，不是先補，而是先排毒！

aydaay a tademaw, cay kanay i ku sapiedap tu uudip,widasa sapatahekal tu duku nu udip!現代人，不缺補，而是缺排毒！

nakamusa ku nababalaku sakamu sa;"u tahekal pasinteb, Kya usiekengay a kapah!"

老祖宗說：「進出平衡，才是健康之本！」。

micunus tu sakapah nu u dip, u duku anu yadah , miksawa tu eyyu nu udip mahelup yu!進補不排毒，虛不受補，是毒素太多，影響人體的營養吸收。 

skamu tu eyyu, idaw ku caykalucek mukan tuyda sa piedap u sapaeyu,

談到養生，總有個誤區認為吃這個，補那個，就是養生了！

tatengaay sa anu kapah ku udip, sayaway sa ahican patahekal ku duku, ,widasa caykaw nipi edapi tu kawaw!

實際上想要身體好，首先要解決是「排」的問題，而不是「補」的問題！

u cacanan a imelang, namakayni namin i "mapuut"!所有的病，源於一個字：「堵」！ 

u kan nu suluy, namakay ninamin tinacacay a sulit "mabuhat".

養生的精髓，源於一個字：「通」。

cay culil ku idang, anu hicahica ku asu' nu nikan , anu matekes kiyasapai yu ！a kakanan u sapaiyu caay kapah.

血液不通，吃再好、再貴保健品、藥品都沒用！

matineng namin kita, yu mapuut ku dadan sa, anu ya kadideng isu cacay lasubu a emang, ani caay sa u cacay Bataan a emangay a kadideng , malecad namin capakalakuwit, imahini mapuut kudadan!

大家都知道，路上堵車的時候，無論你開100萬的車，還是開10萬的車，一樣都過不去，因為路不通！

sisa, misakapah tu udip malecad tu "cay culil ku idang, lasubu nu imelang masadep, cay culil ku idang, u cacanan a imelang mamin ku udiudipan!"

因此，養生也一樣「血液通，百病消；血液不通，百病纏繞！」！ 

sisa anu maydih siekeng, sayaway sa, amupaculil tu cuwacuwaay a idang nu udiudipan,"palaliwen tu duku, palaliwen tu sienaw, palaliwen tu suemet", misakapah miasik tu labunu udip!

所以要健康，首先要疏通體內各種管道「 排毒、排寒、排濕 」，徹底打掃體內環境！

anu kapah tu ku udip, mahida tamelac tu ku iki nu pahabayan tu buting, u si-paw maudip tu, wini u bituka tu cacanan, maudip tu namin, u udip kapah sa tu !

體內環境好～就像魚塘清澈了，細胞就活了，五臟功能都復活了！身體必定健康起來！ 

manayay ku icelang a imelang sa nu ngelul, mamin ku udiudipan nu ngelul, masiyadiyan inayay ku ekeng.

1.【虛】症：累、疲勞、犯困、沒精神。

u cueded a imelang, matalaw tu sienaw, matalaw tu cuedetay abali' u labi mabi' mahida sienaway.

2.【寒】症：怕冷、怕吹空調、晚上睡覺感覺冷。

suemet a imelang；mahida u sidikucay tu sakiudad, batket ku udip, utiih.

3.【濕】症：就像雨天穿著濕衣服，身體重，不舒服。

maibuk Kay;mahay maw ku culil nu udiudipan, hina utiih ku udip

4.【凝】症：循環代謝慢，身體易痠痛。

mapuutay; utiih ku udiudipan mabulesen mabesu, anu kihkihan ku udipsa silumeni’ay.

5.【淤】症：痠痛、麻木、脹痛、刮痧出黑紫點。

maapuut; madayum imelang masumada naming ku cacanan, kyu si taliw.

6.【堵】症：易生病，量變到質變，形成瘤。

sitaliway sa; ,apuut ku cacacan malakuwit matenes tu, sisa malaatilad.

7.【瘤】症：堵的東西過多過久，積成塊狀。 

Gang a imelang; macakat ku taliw,malangang, tatacuwa milakalak milepacaw tu nikaudip!

8.【癌】症：瘤升級，就是癌，到處竄，挑戰生命！