i sasay nu lala a silamalay

i sasay nu lala a silamalay 地鐵

i sasay nu lala a silamalay u saculu’ a mahiniay .**地鐵**為鐵路運輸的一種形式。

i sasay nu lala a silamalay nu hulam a imisa idaw tu sa ku sapicuyaku , nuka u tukay a dadan nu sapiculu’ malecaday tu 

地鐵在中文的詞意上有兩種理解，但均與**都市軌道運輸系統**相關：

mutudu’ tu isasay nu sapatatudud a tukay nu sasaay adadan nu kisiya kyu u “sasaay a dadan nu kisiya” atu “sasa a dadan nu kisiya “Metro、subway atu underground” tudung pangangan ,

指在地下運轉為主的城市鐵路運輸系統，即「**地下鐵道**」或「**地下鐵**」（**Metro**、subway或underground）的簡稱，

i Taywan , ciy-in a kamu mukilul tu taypak ciy-in mamin tu masangan malingatu tu padadan tu nu kisiya kyu u tukay a dadan nu kisiya sa kuyni nu dumaan a ngangan ,在臺灣，捷運一詞隨著臺北捷運興建完成而開始被作為都市軌道運輸系統的替代名詞，

nika itini i Taywan caay kaw isasaay dada ku dadan nu kisiy ,然而臺灣的捷運不僅有地下的鐵道，

pasu nisangaan i pabaw hidan u sangaw a dadan ;也包含了地面及高架道路段；

i kitakit yadah tu ku mahiniay a pasasuala amisanga tu hekalay ,世界上許多此類系統為了配合修築的環境，

misausi tu sapisanga atu sapaculil tu sapatahekal a kalisiw , akay i tukay nu tapiingan misanga paliyunen tu nu sasa a lala atu misataalakaw tu dadan .並考量建造及營運成本，可能會在城市中心以外地區轉成地面或高架道路段。

Wiynian sa mutudu’ tu cancanan nu i sasaay atu pabaway u dadan kuhan nu sikining nuydaan tu, u talakaw tu saemec, u talakaw amitupi tu katuuday haw a tukay nu dadan nu kisiya “U-Bahn 、rapid transit” ,

指涵蓋了各種地下與地上的**路權專有、高密度、高運量**的城市鐵路運輸系統（U-Bahn 、rapid transit），

Wiyda nipatungus sa , pasutalakaway a dadan nu kisiya “Elevated railway atu dadanay nisakapahan nanay tu a dadan nu kisiya .

除了定義1之外，也包括高架鐵路（Elevated railway）或路面上鋪設的鐵路。

Cung-ku ta-li a tukay a dadan nu kisiya sapiculu’ nipatucek tu dadan nu kisiya sa a idaw aca ku sikining nu dadan atu sapiculul a dadan a nayay ku dadan I tukay yu , kya makiyaku ku ahemaway a dadan nu kisiya wiyda kuhan .

中國大陸的都市軌道運輸標準中規定了地鐵必須擁有專有路權且與其他運具線路無平交，以作為區分輕軌運輸系統的主要特徵。

hican patucek **定義**

u kamu sa , aydaay nu sasaay a dadan nu kisiya anunayi ku mahiniay haw 一般來說，現代的地鐵須具有以下幾個條件 

itukay nu labu sapaliyut tu tabakiay a nikamuculilay a tademaw , u tatelungan sa u dingki nu dadan nu silamalay , sakamu sa , u mahiniay a kiyaku sakaytini nu tukay a cacubelisan miedap tu tukay ;

1.   在城市內部運轉的大客流量、主要以電力驅動的軌道交通，換言之，該系統須主要在城市內部運轉，服務城市；

idaw ku masatukubicuay a dadan nu sisikingiay , sapaculul sa caay kacalilaw nu duma a sapaculil ;

2.   擁有獨立路權，運輸時不為其他交通系統所干擾；

macacelcel ku nupihaydacu, demiay sa cacy bataan a sasulitan idaw tu cacay a micumud i pangiduwan .

3.   班次密集，在白天的頻率一般在10分鐘以內一趟。

Pakaynien tuyni u nipatucek sa , u sasaay a kisiya tidaaca I sasa , kapa i sasa i pabaw misatalakaw tu sangaw ; 

根據這個定義，地鐵無須完全建於地下，可以位於地面或高架橋上；

u mahiniay sa saycan piyung tu baeketay a dadan nu silamalay “u baeket nida sa mikitabaku tut ulu bataab a daduy nudadan nu kisiya” anu ahemawaysa u baeket nida adidi tu anu cacay adipas tulubataan a daduy nu dadan nu silamalay” anu makasanga tu mahiniay sa ,亦無須採用重軌（重量大於每米30公斤的鐵軌），如使用輕軌（重量小於或等於每米30公斤的鐵軌）能做到以上幾點的，

masausi u sasaay nu lala kusausi , mahida nu uen-ke-huwa misatalakaw a dadan “ ya sapitinakay matabal u ICTS Mark I ahemaway a dadan nu kisiya” ;應當也能算成地鐵，如溫哥華高架列車（博覽線早期用ICTS Mark I輕軌列車）；

u canan ku sapisangan nu heni u nuticu hakiya u nu cowling hakiya , nu kakawsan u tusaay ku dadan nu kisiya u muawasay paeneg hakiya , pacait hanany nu cacayay a dadan nu kisiy , u sakatulu a dadan nu kisiya atu nu dingki hakiya, u ce-tungay a paculilay hakiya u idaway ku tademaw a paculil, u laad nu dadan nu kisiya pina , caay picalilaw tina nipatucek tu sasakamun kuyni .

至於是採用鋼輪或是膠輪，是傳統的兩根軌道或是跨座式、懸掛式單軌、是用第三軌或是電車線、是自動駕駛或是有人駕駛、軌距幾何，都不影響這個定義的適用。

naemekan**歷史**

u kitakit sayaway a isasaay nu dadan nu kisiya sa i ing-ku nayi 1863 a mihcaan malingatu i lun-tun-a tukay a dadan nu kisiya , maydih mikakic itawya tu dadan nu lun-tun sawsawnu mapuut ku dadan tada yadah ku kawaw kyu misanga .

世界上首條地下鐵路系統是英國在1863年開通的倫敦大都會鐵路，是為了解決當時倫敦的交通堵塞問題而建。

itawya caay henay kataneng ku dingki , sisa kyu misanga tu sasaay a dadan nu kisiya wiyda a cacay u siwacahay a kadideng atu utubay .當時電力尚未普及，所以即使是地下鐵路也只能用蒸汽機車。

Itawya u utubay tanuwacah sa milaecus tu udip nu tademaw , sisa itawya I labu nu pungkang cacay a hacica idaw ku sapatahekal tu bali .由於機車釋放出的廢氣對人體有害，所以當時的隧道每隔一段距離便要有和地面打通的通風槽。

katukuh i 1870 a mihcaan , u luntun mikawaw tu sayaway a basu mikutkut tu sasaay a dadan nu kisiya , tini i capi nu luntun , amulakuwit tut ay-u-se a banaw nu lun-tun a misanga tu sasaay a dadan nu kisiya “Tower Subway”

到了1870年，倫敦開辦了第一條客運的鑽挖式地鐵，位在倫敦塔附近、穿越泰晤士河的倫敦塔地鐵（Tower Subway）。

nika inanipisanga caay kasiku , paculil pina abulad namisabaluhay t ulu-tun a sangaw maala nuytidaay u katuuday tuwaca ku pakaydaan ales han tu kya nisangaan .

但這條鐵路並不算成功，在營運數個月後便因新通車的倫敦塔橋取代了大部分的旅運量而廢線。

ayda idaway henay nu mukasi a nikutkutan a sasaay nu dadan nu kisiya sa i 1890 a mihcaan malingatu , tini i lun-tun , mutules tu tukay atu timulay a kitidaan .現存最早的鑽挖式地下鐵路則在1890年開通，亦位於倫敦，連接市中心與南部地區。

Sayaway a dadan nu kisiya misangaay mikiyakuay atademaw micukaymas tu wyya amucuduh ahidan sa , nika sadikuday wiyda tuwaca u dingki a utubay , 最初鐵路的建造者計劃使用類似纜車的推動方法，但最後用了電力機車，

Kyu mala sayaway a dingki nu sasay a dadan nu kisiya , kanahatu u taamisay dada . 

使其成為第一條電氣化地鐵，即現時北線的一部分。

yu matabal henay i lun-tun malingatu tu sasay nu dadan a silamalay nayi 1905 a mihcaan mamin u dingki tu naming .

早期在倫敦市內開通的地下鐵亦於1905年全數電氣化。

ayda nu sayawa iyi-ciyang a sasaay nu dadan nu kisiya nayi 1886 amihcaan a malingatu , tini i li-u-pu , amutules tu li-u-pu a tukay atu nu ayawan nanay a banaw yap u-ken-hay-te- a minatu a kitidaan .

現存最早的越江地下鐵路於1886年開通，位於利物浦，以連接利物浦市中心與河對岸的伯肯黑德碼頭區。

1896 a mihcaan , itawya aw-sing-ti-ku a tukay u pu-ta-pay-se “aydaay a sing-ya-li” malungatu katukuh I u-cu-ta-lu sayaway a sasaay nu lala a silamalay , puling lima a kung-li , sabawcacay ku pangiduwan , katukuh ayda micukaymas henay . 

1896年，當時奧匈帝國的城市布達佩斯（現匈牙利首都）開通了歐洲大陸的第一條地鐵，共有5公里，11站，至今仍在使用。