open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Conghwaminku Yuancumincu Weyyuanhuy

u makapabaw a mikumuday tu sadiput nu Yuancumin nu Cunghuwaminkuk a kanatal ku Yuancumincu Weyyuanhuy (Yuanminhuy han ita), i sabaw tusa a bulad nu 1996 a mihecaan a mapatizeng. u sitatungusay mikuwanay tu salekakawa atu salikec nu Yuancumin, masasakamu tu zuma mikuwanay nu kanatal, micalap tu sakuwan tu Yuancuminan ku nisalekakawaan nu zuma a mikuwanay sa, u tatayza i Yuanminhuy masasakamu amin. u kasateked nu kasabinacadan a Taypiyaw nu Yuancumin ku Yuanminhuy. nay salekakawa atu maaini masasakamu ku mikuwanay i pabaway, silaheci mikawaw ku Cenfu midiput tu Yuancumin, malahci ku kaidihan atu nizatengan sakauzip nu Yuancumin, u zuma sa, matatungus i nikauzip nu kasabinacadan atu kasasizuma nu sakauzip nu Yuancumin.
hitay nu misebengay tu labii

hitay nu misebengay tu labii(u Amilika a kumu: Night's Watch, u Hulam a kamu:守夜人軍團) sa, u nisangaan nu misulitay ci **[[:zh:喬治·R·R·馬丁|George Raymond Richard Martin]],** u cacay a kaput nu misebengay tu caay kau nu tahed a maudipay.  



## nadipaan nu heni
misebeng ku heni tu satabakiay a lilin i nu amisan, milawa' tu caay kau taheday a aadupen medebung tu Westelo a lala'.

yu i kasumamadan sa, u sasatanaya'ay a tabii nanutawya, idaw ku cacayay a hitay nu wawa nu kilakilangan atu saayaway a tademaw, namalpacaw ku heni tu salengacay a di'tu. ahayni sadikud milawa' tu selengacay a di'tu mudebeng tu pituway a kanatal. mukeliday tu katuuday ci Pulanden Stak ku misanga'ay, malingatu patideng tu satabakiay a lilin(malilinay a luma').

### malilinay a luma' nu heni

#### aenengan nu heni
namakaytipan tu nuwalian, idaw ku malilinay a luma' nu aydaay.

* nutipan a sangaw a malilinay a luma'(Amilika a kamu: Westwatch-by-the-Bridge)
***cacekulan nu adingu**'(Amilika a kamu: The Shadow Tower)
** idaw ku tusaay a lasubu a tademaw nu hitay itida misimaw hananay.
*salabiay a malilinay a luma' (amlika a kam: The Nightfort, u Hulam a kamu:長夜堡）
**u satenesay a malilinay a luma' nu hitay nu misebengay tu labii hananay.
**u lumeni'ay a panan, u cacayay a nisanga'an nu selengacay a kilang; u misebengay sa ku babuhatan, taneng tu pacumud i satabakiay a lilin.

* u lumen'ay a malilinay a luma' (Amilika a kamu: Castle Black, Hulam a kamu:黑城堡)
** u satabakiay a malilinay a luma' nu aydaay i labu nu kungku. 

* 

*

## lalangawan


## sapakaput


## u kakasenengan a tademaw nu heni


## malalitin tu ihekaay atu zumaay a natinengan
u nisulitan ni Padakaw Lami' 2019
tuluway ku mata a akak

dadiw nu sulda atu lamal(Amilika: A Song of Ice and Fire), u nisangaan nu misulitay ci **[[:zh:喬治·R·R·馬丁|George Raymond Richard Martin]],** u kungku nu nilalamelay nu laylay atu malawlaay nadatengan. izaw ku pituay a pu(部) nu ulic nu nida.

malagiki nu HBO i 2011 a mihcaan.

natahekal tu spi ni Pulanten Stak, panganganan nu wawa nu kilakilangan tu "sadikuday langdaway a samatinengay" nida, i naayaw, namalahitayay nu misebengay a hitay tu labii. tengil sa,cacay a malebut  idaw ku cacay ku mata kayadan sakyami. atu mamandaay a banges, cacayay ku sumanahay a mata.  

i lalabu nu  kungku "u palaw nu maidangay a Liw" hananay sa, u pucud nu laluma'an nu Takelian, ci Pulayten Libun ku "siidangay a akak a kakelidan". 

## aadihan
idaw ku salengacay tanaya'ay a bukes, atu cacay dada a mata, maudip han nida i lalabu nu salegacay a kilang, sisa, mahida tatenga'ay a kilang; madukudukusay cinida, mahida u cacayay a mapatayay ku aadihan sa, idaw ku tabakiay, tanaya'ay a sumanahay a patusiyangay a kulit namaka liel katukuh i bihid. mabesud nu lamit nu salengacay a kilang ku cepi' makatukuh i abala hananay, kalalumelumeni'ay a sumanahay a papah mulangaw i ukak nida. izaw( idaw) ku budu' amin mulangaw i zais nida. idaw ku zumaay a ciid, mabesud tu zumaay a maluhacay a mata.       

## nu aydaay henay a kawaw

### misalamaay nu talakawa
natahkal i spi ni Pulanten Stak hananay, pasubana' ci tuluway ku mata a akak i ci Pulantenan malaayam mubahel, i nu dikudan nu nabakahan ni Pulanten Stak sa, pasubana' ci u tuluway ku mata a akak i ci Pulandenan palekal tu namakayda i talakaway a cacekulan tu mahtikay, u masiketay ku sakubad a kuyu'(wolf) sakamu sa cinida.

### palaw nu maidangay a Liw
Pulan atu Hoto atu Meyla, CyoCyen sa, tayda malakuit tu i baatay nu tabakiay a lilin, makatukuh i cacay a buhang. pasubana' ci tuluway ku mata a akak i Pulanan tu aadihan nu langdaway atu malazumaay a aadupen, ya tuluway a mata a akak, naci Palantan ku ngangan nida. pabeli han nida tu Pulanten tu nu salngacay a kilang a aam, apalekal tu langdaway a aadihan ni Pulanten, namakadih tu ama ci Etad Stak sa ci Pulanten i sibalucu'ay a kilang sa, sakamu sa ci tuluway ku mata a akak, lingitan nu adingu' i cinidaan, u cacayay kabidangan a calekakaan atu cacayay a maydihay a tatayna, nika, caay kasumad ku nu naayaway.
## malalitin tu ihekaay atu zumaay a natinengan

* nisulitan ni Padakaw Lami' 2020 a mihcaan i Takubuwan a niyazu'

* u Wipsay nu misulitay ci Georgr RR Martin
* manamuhay a Wikipayke
* laluma'an nu Stak
* laluma'an nu Laniste
* laluma'an nu Palatiyung
* laluma'an nu Takelian
* laluma'an nu Alin
* laluma'an nu Tali
i cuwa tu ci Wyli?

i cuwa tu ci Wyli?

## '''kakiliman'''
“i cuwa tu ci Wyli?”(Amuhuan a kamu:Where's Wally?, i Amuhuan mahida tu ci Where's Waldo?), “i cuwa tu ci Wyli”, ”makakilim amin tu ci Wylian？”, “sitangahay ci Wyli？”, i English u satinengay mikulitay Martin Handford tu nu wawaay a cudad. kina cudad mahida sa u buyu’ atu bayu a kulit mikilim tu dumaay a tademaw--Wyli. ci Wyli han tu sa sidikuc tu sumanahay kasikulitay tu salengacay a kulit situbel tu sibanuhay, sinilikec tu nu kilangay a cungkul, sibigani tu. sinikahedal aca tu tuud, mahida u cudad atu saka i hekalay tu kucu niza, micudad tu cudad tina sikulitay mipadang mikilim tina tuudan niza. 

ina cudad han tu u masasibuday amin a kulit, ina kulit han tu sa katuud ku tademaw misakawaw tina kawawan. micudad sa tu tina cudadan mikilim itini tu ci Wyli, nika ci Wyli mulimek i lalimekan a kakitidaan. mahiza, ina cudad tu  “i cuwa tu ci Wyli? pakatulu: musimpiay a nipidangay” izaw aca ku cacay caay katayuman a kawaw, ina kulit han tu yadah ku caayay kalecad tu ci Wylian, kina micudaday a i nikahedalwan niza tu kucu mikakilim kya makatepal tu tatengaay ci Wylian. 

## '''nilacul'''

### Wyli (Wally) atu Waldu(Waldo) nu kitakiay

### tademaw nu udip

### laylay nu patahekal

#### Wyli nu kitaki (Wally's World)

#### Wyli nu kitaki a lalangawan (Wally's History of the World)

#### u sapaadih a cudad (Activity books)

### cudad

#### i cuwa tu ci Wyli? (Where's Wally?)

#### i cuwa ayda ci Wyli? (Where's Wally Now?)

#### i cuwa tu ci Wyli? musimpiay a nipidangay (Where's Wally? 3: The Fantastic Journey)

#### i cuwa tu ci Wyli? micidekay a cudad (Where's Wally? The Wonder Book)

### iga nu tilibi

### sakacaculiyan

## '''namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan'''

* wikipayke-威力在哪裡?
* nasulitan ni Lisin Kubung i 2019 itiza Sakul niyazu'
caay katatudung a sasalamaan

caay katatudung a sasalamaan

## '''kakiliman'''
“caay katatudung a sasalamaan” (yinkelis a kamu, Jumanji, Cong-kul-ta-lu musakamu “u mibalakas tu matalulay ”, Syang-kang musakamu “milaliw tu mapalaw“ ) u cacayay a mapalaw a giki nu Amuhuwan i 1995 a mihcaan, masasumad tu Ke-li-si-huan-ay-si-pul-ke tu malecaday a ngangan tu wawaay a cudad, u Jiyaw-yuhan-sidun misagiki, Lubin-uwayliyansi, Bonnie Hunt, Kesiting-tensite atu Pulaydeli-pilelsi misagikiay. 2005 a mihcaan tu “ tusaay a nisagiki tu caay katatudung a sasalamaan: mulimekay a sin-ciw” malatusaay a nimiduduc a giki, kanahaw tu kina tusaay a giki ulaed tu cacay a bataan nu mihcaan. 

## '''nilacul'''

### kungku
1969 a mihcaan, sabaw tusa a mihcaan ci Ya-lun atu Sa-la malalikeluh a milabu tu wamamapatay a sasalamaan tu mahiniay, culasatu ku lacu’say, ci Ya-lun maala nu sidi’tuay a kakititaan, salawbes aca ku tademaw. nadikudan i tusaay a bataan izaw ku enem a mihcaan(1995 a mihcaan), izaw kya malkakaay ci Cu-li atu Pi-de tayda malimad i Ya-lun a luma’, kakekan mapatahkal ci Ya-lun i kitakit nu di’tuay. mahida itida i tatanga han siaadupan pasutademaw tayni i kitakit palula’cus. a palekal tu kitakiay kanca a mitepal ci Sa-laan, kya malaheci ku nu tawyaay cayay hen kami a kigi.

### misagikiay

### mituduc a giki
2015 a miheca waluay a bulad idaw ku lima a demiad, a misaika tu Sul-ni giki a muliyaw aca tu “micidekay u caay katatudung a sasalamaan”, namahida na i 2016 a mihcaan sabaw tusaay a bulad idaw ku tusa a bataan ku lima a demiad i Amuhuwan papiadihay. u katinengan i wang-lu caay kakapah ku tengil yu mahida sa, u sangalepan aca sinikapatay ku misagikiay ci lu-pin-wuy-len-si.

ci Cu-si-ciyang-sen, Kay-wun-ha-te, Cye-ke-pu-lay-ke, Ni-ke-ciyang-na-si atu Kay-lun-ci-lan misagiki. Cu-si-ciyang-sen matineng caay piliyaw patahkal tina gikian, u tada mituducay a giki, namakay i Siya-wi-yi ku nikalinga’ tu. natikudan, kina giki tatenga’ay tu i 2017 a mihcaan sabaw tusa a bulad izaw ku tusaay a bataan a demiad i Amuhuwan patahkal papiadih. 

### sapatahkal tu nakawawan

## '''namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan'''

* wikipayke-野蠻遊戲
* nasulitan ni Lisin Kubung i 2019 itiza Sakul niyazu'
nu Silal a micidekay a kungku

nu Silal a micidekay a kungku

## '''kakiliman'''
nu Silala a micidekay a kungku(u kamu nu Silal：ἡ Ἑλληνικὴ Μυθολογία), yu sumamaday a tademaw nu Silal a kamu kina micidekay a kungku. kuyni a micidekay a kungku sakamu sa tu ku hekalay tu kamu atu kakawaw, izaw aca tu ku katuuday a sami 、yiyung atu micidekay a tuud, izaw henay ku kamu nu Silal a tademaw mikisapalaw atu tu nu kiwkay a lisin nu tatangahan, u sakadimela aca nu heni, sisa u Silal a micidekay a kungku nu kasumamadan a Silal nu kiwkay sakadimelaay wynian. nu aydaay a tademaw pasada i mikingkiw tu micidekay a kamu, sisa u kina kungku mikilul tu nu naayaway tu ku kasumamadan a Silal nu kiwkay, zhengzi atu laylay nu Silal a kakawsan, kyu a matineng tu kawaw. u mikiwkayay a tademaw malalidemuh tu misanga’ay tu ku kungku nu kasumamadan a Silal a tademaw, patineng tu nu nakungkuan.

## '''nilacul'''

## '''namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan'''

* wikipayke-希臘神話
* nasulitan ni Lisin Kubung i 2019 itiza Sakul niyazu'
nu Yintu a micidekay a kungku

nu Yintu a micidekay a kungku

## '''kakiliman'''
nu Yintu a micidekay nakungkuan tu nikalaheci atu namakay laylayay tu kina kawaw. nanu tawya nu sumamadan i 3000 mihcaan kya, u balad nu Yitu muculal i balad nu Yintu a laylay nika Halapal a laylay, nanu tawya nu sumamadan i 2000 mihcaan kya, namakatimulay Yalian a tademaw tayda i Yintu, na kina pina tu malangayaw atu laylay, hamaw sa u nu wyda tu saayaw a balad nu Yintu, nu laylayay tu nu Yintu a balad sa ahebal sa katukuh i Henhe a balad atu mamin ku Yintu a dadan, sisa ayda mala Yintu a laylayan.

i ayaw nu sumamadan cacay a malebut lima a lasubu a mihcaan katukuh i ayaw nu enem a lasubu a mihcaan,  tahekal tu ku “吠陀經”, nu Yintu a binacadan a kamu  malasabalakiyay a sasulitan,  i labu nu 吠陀 a micidekay a kamu, sakamu tu ku tabakiay a kakawusan u nu “ 因陀羅 ”u tekalay a kakawusan, u papaungan nu kakawusan. 

nasulitan nu laylay, nidebungan a iyung ci 因陀羅 mililid tu Yalian a tademaw, mapatay sa tu mala kakawusan, nazikudan a lalangawna nu 吠陀, Yintu mulekal tu “婆羅門教”, u tatama atu tatayna tahekal tu ku sakaicelang tu sakay i tini tu nu hekalay a kawaw. 

## '''nilacul'''

### u micidekay a kamu tu nu  paudipay
u 吠陀 a micidekay a kung idaw tu ku enemay a kakawusan kakawusan.

### laylay nu cudad sa paudipay
nisulitan nu sulit a kakawusan, idaw tu ku sabaw tuluay, sakalaliwasa nu kakawusan atu sakatusaay a kakawusan.

#### u sakakaay a paudipay

#### u sakatusa a paudipay

### malecaday

## '''namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan'''

* wikipayke-印度教神話
* nasulitan ni Lisin Kubung i 2019 itiza Sakul niyazu'
nan-huey hananay a caliwayan a dadan

nan-huey hananay a caliwayan a dada(南迴公路)

## nilacul (內容)
nan-huey hananay a caliwayan a dadan, u cacayay a cacaliwayan a dadan nu Taywan, u tatungus nu tay-ciw-sin(台9線), malalitinay nu Ping-Tungay Bang-San Hun-Kan a kakitidaan atu Pusongay nabakuwan ya Malan hananay a kakitidaan, nika tanaya’ makaala tu  

112 cacay a malebut a depah(nu aydaay nika tanaya’ sa idaw ku 100.7 cacay a malebut a depah.

## u laylay(歷史)
i na dadan sa, namakay i kasumamadan nahulaman ci Sen-Paw-Cen mamikuwanay, ya ci Yuan-Uen-Si caculculan midimata amaysanga’, i mihcaan nu kadipunan syo-ho waluay a mihca(1933 a mihcaan) misaahebal, i syo-ho sabaw sepat a mihcaan(1939 a mihcaan) nu Hun-Kan mutem katukuh i A-Lang-Wey(i nu aydaay a Ta-Zeng) katukuh aca i Pusong, taneng caliwayan nu kadideng makay Hun-Kan katukuh i Pusong. u nu cenbuay caay sa nu mamikuwan nu mikakapahay tatudu’an a dadan.

na dikudan nika lalais sa i na dadan sipangangan han tu nan-huey hananay a caliwayan a dadan.

## nikaydaan a dadan(路線)
na nu tipan nu Ping-Tungay Bang-San Hun-Kan a kakitidaan, namakay Pusongan ya Daren pasay amis, makatukuh i nabakuwan nu Pusong, lalitin sa tu nu Kalinku atu Pusongay a cacaliwayan a dadan. 

nikaydaan idaw ku Ping-Tungay Bang-San a kakitidaan、Shizi a kakitidaan、Pusongay Daren a kakitidaan、Dawu a kakitidaan、Taimali a kakitidaan、Pusong a kakitidaan kayadah ku mamikuwanay.

i teban nu Hun-Kan katukuh i Daren a kakitidaan sa nu buyu’an namin ku nikayda, ya Daren katukuh i Pusongan nu enalay a ngatu.

i nu Ping-Tungay atu Pusong nipicapian, ya Suu-Ka hananay u satalakaway nya nan-huey hananay a caliwayan a dadan, nika talakawan 478 a depah.

nikahida ni nan-huey hananay a caliwayan a dadan sangaleb tu nu dumaay a caaliwayan a dadan, nika likaku’an atu sacakatan, sangaleben katukuh i Suu-Ka lalitilitin sa ku likaku’an nu dadan atu sacakat, u caykangaayay ku udip nu tademaw, anu mikacaw tu tya kadideng, anu micaliway tu tini hina bayu’ ku tangah, a mukan aca tu sakacaay kabayu’ a sapayu’ nu tangah ngay susud ku nika ngaay.

u demiad hina sumad, sawni sa siuul cay sa maudad, pakala’cus tu mata nu paculilay pasaselic tu kakideng sasetul satu i dadan, mangaleb i teban nu labi’ hina mahida.
Lahu Ali

ci Lahu Ali (kamu nu Bunun: ci Dahu Ali atu ci Lahu Ali) nay i 1869 a mihcaan makatukuh i 1941 a mihcaan, u dumaay a kamu nay i 1854 a mihcaan makatukuh i 1943 a mihcaan, nu Bununay a binacadan i Taywan, u mipiculilay a tademaw, nu adidingay micaculil tu Dipunan nikaalaan i naudipan sikangaayan nu Bununay a binacadan.

## nikaudipan(生平)
nalecuhan i aydaay a Nan-tou(南投) a kenis nya isbukunay(郡社群) a Takis Talan a singanganay a laluma’an, nu dikudan sa palatumuken nu Kalinkuay a Zhuo-xi(卓溪) a (大分) a niyadu’.

u ngangan nu acawa nida ci Ali, sisa palalitin nu taw a pangangan ci Dahu Ali, sakasingangan i kalinkuay a (拉庫拉庫) a sauwac atu Pusungay a (新武路) a sauwac katukuh i nu Takawan ya (荖濃) a kasilsilan nu sauwac.

i mahida maydih misamawmaw mingayaw tiya (大分) a kakitidaan nu tayling.

i limaay a bulad sabaw tusa a demiadan u (喀西帕南) a nipingayaw, ya bulad sabaw pitu a demiadan u dumaay nu (大分) a nipingayaw, masulitay nu mamikuwanay(官方) u nikalekalan nu kawaw namakayda i nipicebis tu kuwang tu nikalinga.

i niyadu’ay a binacadan nipituduh a pangiha na u kaka ni Lahu Ali ci Husung hananay, namahicaay hakiya dakepan nu tayling malubu(關) sawacuan aca, taluma’ satu i niyadu’ kakayda satu mabelec, sisa laluma’an ni Lahu Ali sipakayda tiya tayling nu Dipun a maucung. 

ci Lahu Ali i tini i (大分) a nipingayaw a kawaw sa cinida sa ku mitapaday(砍頭) papituay a tayling. 

nikapulungan tu nikangayaw tu Dipun namakay i 1915 a mihcaan katukuh i 1933 a mihcaan sepatay bulad tusa a bataan idaw ku tusa a demiadan, nikatenesan nipilawlaan tu tayling nu Dipun, katukuh sa dikudan caay tu pakadungdung ku Taywanay a satalakaway mamikuwanay sulul sa tu nikaydihan ni Lahu Ali, i mahida kalingkuay a minatu(碼頭) ya taylingay a ku-ciw(課長) midayliay tu (蓬田吉兵衛警部), nipangiha misanga’ay saketunan ya limecedan nu Bunun ci Va-lis(華利斯) (kamu nu Hulam：顏涼娘) a palaacawaen tu sakatusa a tatama a wawa ci Si-ta(西達) ni Lahu Ali. i Takaway a (州廳) masaungaay a kawaw, u kamu nu Dipun sa misululay tu i tamiyan sananay ku nikahida, i mahida mapabaluhay nanipikuwan nu Dipun tu yincumin malasayaway misadawmi’, sisa kakayda satu mahedek ku sabaw walu a mihcaan nikatenesan a paculil tu nipikuwan nu Dipun. 

nalamitan a sulit nu (理蕃之友) ya sakatulu a cudad, ci Lahu Ali nikabelecan a demiadan i 1941 a mihcaan, nikaudipan nida makaala tu 72 a mihcaan. 

## nicaliwayan a kawaw(軼事)
u kamu nu Dipun pangiha i sadikudan sulul sananay a kawaw kuyni.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考文獻)
**[[:zh:拉荷·阿雷|拉荷·阿雷]]**
tadisawak

u tadisawak hananay sa(kamu nu Hulam: 背心)

u tadisawak hananay sa i na kamu u nayay ku ledungay a dikuc, idaw ku kasi i labuay nu dikuc a tadisawak(kamu nu Amuhuwan: Undershirt, kamu nu British: Vest), atu sika i hekalay a tadisawak(kamu nu Amuhuwan: Vest, kamu nu British: Waistcoat), caay pasasiduma tu tatama atu tatayna, nika u nu tatamaay nu tataynaay a tadisawak i nitekel, saka i cuwa nisadikucen, nisaitan idaw aca ku caay kalecad a nalimaan. u duma sa ya tadisawak caay sa ya ma-jia(馬甲) sipakayda hantu nayi’ay ku ledung sa, nu i hekalay a sidikuc, u sakasaan taneng micunus tu sakadihku, salungan atu misakapah.

## nika idaw nu sulit(詞源)
u kamu nu tadisawak sa u mitena’ tu apa atu mitena’ tu balucu’, u hulaman a tadisawak u namakay i wei-jin-nan-pei-zao nutawyaay a liyang-dang, mitudung tu han-dayay a liyang-dang-kay, i song-day a malingatu pangangan hantu tadisawak.

i aydaay tu sa masa nayi’ay ku ledung a dikuc atu sikausay apuyu’ay a dikuc hamin han hinin pangangan.

## kasasizuma nu tadisawak(背心種類)

### sikausay a tadisawak
sipangangan aca tu siao-ke-ay(小可愛), sakay tataynaay a dikuc, micitek nu wayway sa masaadidiay a kaus atu nisa-ngaayan nu limaan misanga’, sadikuc han u duma ku nikaadih tu masapucupucu’ay nu udipa atu tatelecan salungan sa. pasu ina sikausay a tadisawak sasa’pi’an aca atu siduma han sa matatungus sadikucen, yadah ku tatayna atu limecedan i lalud manamuh sidikuc tina sikausay a tadisawak, idaw aca ku tatayna i luma’ hida sa sidikuc i hekal. 

### sapilatlatay a tadisawak
sipangangan aca tu A-Sqiurt, hina maadih i kadubaan, misatanektekay a latlatan a latlatay a sipangangan, mahkasidikuc a mamin ku tatama tina tadisawak, kilul sa nu dikudan pasu tatayna sidikuc.

u latlatay a tadisawak hina sakay labuay, nika anu caledes ku demiad sa duhpic sa sitadisawak dada’, u duma sa pasadikuc han atu sakabi’an.

u latlatay a tadisawak nu nalimaan a misait madayum(nayay ku sakiliel, nayay ku sakubit atu nayay ku palubucan) mangaay sasa’pi' saan, u zayliw niya tadisawak u nu kupa atu nu dumaay a micepcepay tu tanang a zen-cao-sien-wei(人造纖維).

### lusitay a tadisawak
u Sakidayaay a tadisawak sa, u lusit nu tatama, uyda sa sitadisawak malasadikucan.
tima'

## mitima'(詛咒)

u tima’ hananay sa mikiayaw tu sakacaay kalemed nu taw a kamu atu nilungucan, cayka u kamu dada u yaan u tima’ milihida tu nu limaan a wayway. alahicaan sa milunguc tu nilakuwitay nu i hekalay a icelang sikalabades, u nu dumaay a satudu’ nu kamuan a mipacena tu tademaw. i kasumamadan nipitima’ sa ilisin nu mapalaway, u sakasaan u pasawacu’an tu  kakitidaan atu tademaw. u tima’ hananay sa namayka nika ucungan maydih patebuc tu patima’ay a tademaw atu kakitidaan. u matima’ay a tademaw cayka adih, atu cayay katineng mapatima’ nu taw.
i nikaudipan i demidemiadan idaw aca ku masasukaynahay atu nipiitima’ macacamul, tinaku kaynah tu hwu-jian-geua. alahicaan sa tungusay tu nikaucungan atu nikasinpayan, tinaku, gai-si, keday haw.

alahicaan sa mitima’ sa maydih miading i takuwan tu nidatengan nu udip, tinaku, anu masabana’ kisu aku, a matebuc aca kisu.

## laylay(歷史)
i labu nu saysiw u Nuya mitima’ tu bakibayi nu udip, u wawa ni Hanmu ci Jianan a kungku, hakya u saayaway nu laylayay a lalangawan sakay nu tima’ay a kamu.

i sikulitay a kungku nu wawa sa hina sakamu tu mitima’ay a pihacengay a nipatahekal, tinaku, ya mabi’ay a salunganay a limecedan a kungku, u nipiitima’ caay kaales, u nipiselep dada.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考來源)
makay i nu Hulaman a wiki nipitima'
matatengil nu mapalaway-matatengil tu milecuk 20191228

matatengil nu mapalaway-matatengil tu milecuk 20191228

## nilacul

### kakitizaan
kilaykin musakaput tu micuduhay u kamu nu Sakizaya a kakitizaan

### tuki
2019.12.28 10:30

### natayniay a tademaw
飛亞飛丞Bala、羅正心Balucu'、陳妍陵Sabak、林櫻花Dungy、李秀蘭Lisin、李春慈Haluku、林湘渝、林美玲Lubas、曾子綺Dungy、督固撒耘Tuku、潘慧敏Tipus

mitelungay

ci 

### sakamuay a kawaw
1.nacilaay a matatengil a buhci

2.2020 a mihcaan a paybalucu'ay a kawaw
U Tamaka hananay nika idaw

u tamaka hananay sa sipanganga aca tu licing, nau simal nipicician tu sakasanga a simal, pacamul han tu balas sa taneng maladadan, masanga misakapah sa maladadan u mahiniay sa u 「tamaka a dadan han」.

ina licing hananay sa paakutien sa dawmi, nikahini sa u sasangaan tu dadan, uduma sa taneng henay sipipasip misula tu badahung, atu nulumaay a sapadepit tu taylu, atu sakacaay ka cangal pingkien ku nisangaan tu cabeng, u duma sa taneng henay sakibetul han mipimgki tu kalimucu nu cabeng sakacaay mulsa silsilan nu nanum.

nika u tademaw sa inaayaw tu matineng makaadih tu licing hananay, saayaway masulitay i cudad sa, kasumamadan i nu ayawan nu celahcan ya papilum hananay a tademaw matineng tu muala tu sicicaay a tuud sipacamul han tu hekalay a sadepit tu sasangaan, atu u sapisanga tuluma. I nu ayawan nu celahcan pituway a lasubu nu mihcaan hakya matineng tu milihida , sipacamulen nu tademaw ku sapadepit tu balas atu ba’tu sakay pisanga tu dadan a , imahida sa nutineng atu mitesekay nu tademaw sa matineneg, nika nikahini a kawaw sa kasenu sa mapaales tu. kasumamadan celahcan 1498 a mihcaan sakatulu ni Kelumpu hananay a tademaw pabalunga misaliyut tayda i Amuhuwan talacu’wa mizizaw sa, u nikelidan nida masakaputay  makaadih tu nuhekalay sakacaayay kadadawa mulesa a sasangaan a zayliu, taneng sapadepit tu buhang nu balungan, ya mahidaay a ziyliu sa, nu hekalay ya Te’linita hananay a subal masatakuay idaw sananay a licing, inasubal nika idaw nu licing sa u sayadahay i kitakit, katukuh i 19 seci a nikalingat , ya nu Sipangya hananay a tademaw itawya malingatu muala tu nu Te’linitaay a licing misakapah misatamaka padadan,nadikudan sa katukuh i 19 seci nukikulay tu amihcaan, u tademaw sa itawya makatepa makaadih nipicekiwan tunu simalay a liwan pacamul han tunu sumi’ ya si’elac hananay, itaneng sipaliyun

kutayen tu nu ihekalay a sasangan nu licingay a gyty6 dadan, sisa unikasumadan tu nikingkiwan a licing kakayda satu u sasangaan aca tu nu tamakaay a dadan. ayda sa u tanektekay a kanatal sa mahiniyay tu amim a zayliu ku sapisanga tu tamakaan a dadan, u sayadahay nipicukaymas hakay malakuwit tu ku waluay a tatungduh ku nikahida, u nisadadanan tunu licing masatamakaay a dadan sa, u nikatanayu atu nikaahebalan sa u aadihan aca nu kitakitay a tademaw, u macakatay haw asa tu nikaudipan. u nu tamakaay a dadan sa taneng misaatekak taneng maysadawmi asikacaay kalecad , hatini kayadah nu tademaw idaw aca ku mikulitay tu masatamakaay a dadan, pasu ya misasingay a mitesekay a tademaw caay kasungaliw tunu dadanay a nikasalungan, namakayni tu nu mapalaway atu caculilan nu mucaliwayay, u sakasan nu licing hananay a tamakaan a dadan ahebal ku sakaidaw nu nikahida, nu nipaaning tu nu di’tuway atu tademaw sasatiman a sakalihalayan nu namuh u hemek nu tademaw haynisadikud a laylay.
mipuputay a Di'tu

## kakiliman(摘要)
u Sakizayz binacadan amin u tademaw izaw saza ku mipuputay a Di'tu ci Silingaan

## nilacul(內容)
ika uzipan nu mita izaw saza ku mipuputay kitaan a tademaw,


## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
ya lumeniay a tademaw hananay a sapisulac a yakaw

lumeniay a sasulac tu nipen ( Yingu : DARLIE ),nau haulay hwakung a kusi ku misangaay tina sasulacan
.aydaay mamisangan tu yakaw a kakitidaan a kuba sa itini i Taywan tawyin iyanme ya yuse masaupuway a  
kuba, atu i Cungku Tayliwku kuwang tung hananay a kakitidaan nutipanay a kakitidaan ya salang hananay. nau malumanay a ngangan sa ( DARLIE ); nudikudan sa idawen tu nipitungangan tu lumeniay a tademaw saan, sisa sumadhan tu i 1990 a mihcaan tunu Yinguay a ngangan ( DARLIE ) atu pabaluhay tu 
nikulitan. nika nipangangan tu Hulam sa nayay ku masumaday

sisa iayaw nu celacan 1990 a mihcaan nu Taywan, ya lumeniay a yakaw atu hesung hananay a sayda atu ya paylan hananay a sapibaca tu dikuc, sawsawni saan tahekal kya kuwangkaw, sika idaw ku nipangangan tu mahtatusaay a lumeniay cacay ku sangelacay nikasenengan imahida.

## Laylay nu lumeniay a yakaw
nikaidawan nina lumeniay a yakaw makaala tu waluay a bataan a mihca u matenesay tu nipatata, inayakaw nayi 1933 a mihcaan ( inu kahulaman a mihcaan tusa a bataan ) patideng i Sanhay, kilul sa i 1949 a mihcaan i ( kahulaman tuluway a mihcaan ) taynien i Taywan malingatu misiwbay, nipatidengan a kusi sa sipangangan han tu Hawlay han sikapulungay a nipisiwbay, itawya sa u mamisangaay tu yakaw a kuba pasu kusi nipatideng itini i Taypi Kanting lu hananay a dadan,
caledes satu ku demiad nu hekal

## kakiliman
2007 a mihcaan siwa a bulad tini  sakaceku'kan nu kitakitdanay a kawaw tu nu satipanay bayuay a kuli,   

## nilaculan

## nisulitan
sapitanged tu wawa nu alubu

## ''tatangahan''
misagiki,sapitanged tu wawa nu alubu "suw ling nang"

## ''kakilimn''
misagiki,sapitanged tu wawa nu alubu "suw ling nang"

i kasumamadan a mihcaan enemayb a bulad sabaw walu a demiad, Deng Zeu a kakitaan a wawaan  tu tatayna mikadabu ci Siye Siyang Ling.

ya kelakela' i tepan nu zazan malikeluh tu ni kasangsang nu udad, i dabek "Cun Cyu Teng" a dabek mikisasa' tu udad,ayza satu mitupin tu pakuyucay a tademaw ci "Caw Suw Cen", u zumaay a kelakela' a tayzatu mikisasa' tu udad i dabek,

## ''nilaculan''
titic

titic榕樹

## kakiliman(概要)
u titic tu titic nu kilang mulangaway a kilang

* nu titicn tu titicay a mulangaway nu kilang. 
* adidi ku papah nu titic nudumaan a nganga nu ngangan sa u titic hananay, singanga satu “Ficus microcarpa” baliyus. 
* baliyus nu titicay, taypiyang tu nu akudiay a liyut nu nganga. 
* sinkay  hucukay, panganga “titicsin”. 

## nilacul(內容)

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan

* nasulitan ni Hana Ateng i 2020 a mihcaan
* wikipayke-榕樹
laluma'an nu Kuleyciyu

dadiw nu sulda atu lamal(Amilika a kamu: A Song of Ice and Fire), u nisangaan nu misulitay ci **[[喬治·R·R·馬丁|George Raymond Richard Martin]],** u kungku nu nilalamelan nu laylay atu malawlaay nadatengan. izaw ku pituay a pu(部) nu ulic nu nida.

malagiki nu HBO i 2011 a mihcaan.

laluma'an nu Kuleyciyu nu Payke a subal( Amilika a kamu: **[https://asoiaf.fandom.com/zh/wiki/葛雷乔伊家族 House Greyjoy of Pyke],** kamu nu Hulam:**[https://asoiaf.fandom.com/zh/wiki/葛雷乔伊家族 派克島的葛雷喬伊家族]**), u cacay a tabakiay a laluma'an nu putuway a kanatal. i Payke a subal ku sililinay a luma' nu heni, itida mikelid tu sibitulay a tademaw ku heni hananay. 

i nu'tipan nu Westelo a lala'  ku subal nu heni. 

u bayabay nu heni hananay sa, u satabakiay a lita i lumeni'ay a bayu. 

kamu nu heni hananay sa, "nikukungan ku sakaudip" (Amilika a kamu: We Do Not Sow, Hulam a kamu:**強取勝於苦耕**). 



## laylay atu micidakay nu heni

### aadihan tu hekal
u nikatengilan sa, u wawa nu mukeliday nu abuabuwan a bayu ku heni, matenes tu nikakelid nu mukeliday nu abuabuwan a bayu tu subasubalan tu cacay a melebut a mihcan. malacawa nida tu masalimeceday a buting, sisa matineng mingaduy ku teluc nu heni.

i nikalubang nu mupili' tu mukeliday sa, kiyadahay a mukeliday nu laluma'an nu Kuleay atu laluma'an nu Kupulade tu nu laluma'an nu Kuleciyu hananay, i nikadebung nu Antal a tademaw sa, palalitin ci laluma'an nu Hal tu dumaay a laluma'an makedemec tu mukeliday nu laluma'an nu Kuleyay nanutawya, namahida satu sa, malamukeliday nu sabasubalan ku lalumaan nu Hal. nika, u mukeliday nu Takelian makademec tu zumaay a laluma'an nu Westelo a lala' atu laluma'an nu Hal sa, ci Ekun ku makademacay, papipili'en nu heni tu mukeliday nu subasubalan. sadikuday sa, mapili' tu nu heni, u laluma'an nu Kulaciyu ku maalaay.  

### i deban nu makeliday nu laluma'an nu Tekelian


### i nadikudan nu malpacawan nu limaay a laluma'an

## kasahenulay a tademaw nu heni

### Palun Kuleyciyu

### Tiyun Kuleyciyu

### Yala Kuleyciyu

## malalitin tu ihekaay atu zumaay a natinengan

* nisulitan ni Padakaw Lami' 2020 a mihcaan i Takubuwan a niyazu'

* u Wipsay nu misulitay ci Georgr RR Martin
* manamuhay a Wikipayke
* laluma'an nu Stak
* laluma'an nu Laniste
* laluma'an nu Palatiyung
* laluma'an nu Takelian
* laluma'an nu Alin
* laluma'an nu Tali
Kuan Yuan u pasimalan tu kazizeng u tulakang niza pakaala tu 2374 depah, malingatu tu pacakay tu “Yunduan pakang”

## ''tatangahan:''
Kuan Yuan u pasimalan tu kazizeng u tulakang niza pakaala tu 2374 depah, malingatu tu pacakay tu “Yunduan pakang”https://ec.ltn.com.tw/article/breakingnews/3040151

## ''kakaliman:''
zungyuw u pasimalan tu kazizeng u tulakang niza pakaala tu 2374 depah, misakapah tu limaay a bulad, ayza a demiad malingatu tu mipacakay tu simal, 

## ''nilaculan:''
u nihantayan miadad tu sika dademec nu kanatalay madimutay akawaw

u mamihantayay tu nipidimutan a kawaw sa (yingu: Counterintelligence, kitiwen misulit sa: CI) taneng a hinineng masakamu u mihantayay matatengil atu misabana tu sakatinengaw, u sakusaan anu ayaan i demidemiadan atu pingangayawan sa, sikatineng madakep mipulu atu mupenec tu ada sakacaay pakademec a sakikawaw, sapangangaw alingangula mamapabaliw nu tuudtuud a nikadademec, nikahida sa u sikaydihan tu sakangaay nu kanatalan nu udip. ku nuhitay nakamuwan a kawaw kuyni, nika ayda satu, sipasaydaen nu masasuayaway nu nikalalacal masasungayaw tu nipisiwbay a madademec u mahiniyay sa u mamihantayay a kawaw han.

nipihantayan a nipidimud a sikatineng sa (u mamuhalhalay tu nidimutan a sakatineng), u mahiniyanpy a kawaw sa idaw ku satalakaway sakacaay ka adad nu madihay mikulih tu sakatineng. kanahatu u mihantayay nikahida a kawaw sa, nika anu malalacal atu ada madademec sa, amisuayaw tu misaicelang palima sakay malaheci a masitudang, zayhan a mihantayay tu midimutay a kawaw sa malatusaay adihen i nuayawanay a kawaw. tabaki ku nipatekelan sa taneng paading tu kanatalay nu udip a sakacay kamulecis nu aalaen nu ada, mamisimaw tu sakangaay nu kanatal nu udip atu yadah ku nipiedap.

nilihecian atu nihantayan a nikaala sa mahida u saiduc atu saadig, u mamihantayay a kawaw sa idawaca ku sakacaay pakatineng tu ada a nipidimutan tu udip, imahida kasumamadan a namihcaan, umusakawaway nu tademaw sa hina miculcul ku mamikuwanay papingayaw tu nikalalacusan a mabelihay a nidateng a kaput, nikahiniyan a kawaw sa tada hinangayaw tu  

caayay kalecad a nidatengaan, sisa  aydaay sihulicay a kanatalay pahulicen ku musakawaway a caay tu asiduma saan mipalawpes tu caayay kalecad nu nidatengan, ancaay sa sipalayadahan miwada’ ku kawaw ngay a caay picalap ku dumaay a sakaku asa mitapat tu kabidangan nu udip.
nu zhong-guo a micidekay a kungku

nu zhong-guo a micidekay a kungku

## '''kakiliman'''


## '''nilacul'''


## '''namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan'''

* nasulitan ni Lisin Kubung i 2020 itiza Sakul niyazu'
* wikipayke-中國神話
nu Choa-xian a micidekay a kungku

nu Choa-xian a micidekay a kungku

## kakiliman
yadahay a micidekay a kungku  i Choa-xian a micidekay a kungku atu i labuway a micidekay a kungku a nu tademaw sakatinengan adihen tu wayway nu bihid, lu, taw a sinciya i labu kuni natadengan. kyu i naayaway a kasumamadan nu Choa-xian a micidekay a kungku samalawpes sa.

u sayaway a sinciya nu Choa-xian a micidekay a kungku ci Tan-cun-wang-ciyan, sakamu sa cinizaan tu misanga’an tu nu naayaway i kasumamadan a Choa-xian, sisa u sayaway a tademaw nu Choa-xian. kina kungkuwan caay kaw u tatenga’ay a laylay, 而是sisa ya u micidakay a kungku ku yadahay. 

naayaway a kasumamadan a micidakay a kungku malinga’tu i 1911 a mihcaan nu Choa-xian a kitakit, nu Tay-pay a sinciya nu misinciyaay ci Kui-yan-shou, Li-si mahida i micidekay a kungku nasulitan a sulit u huwan-tan-ku-ci. u nasasulitan tu sang-ku a hungti ci Huwan-yin a wawa nu Huwan-siyung mudebu, atu misanga’ay tu Tan-cun i naayaway a kasumamadan a tu micidakay a kungku. 

## nilacul

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan

* nasulitan ni Lisin Kubung i 2020 itiza Sakul niyazu'
* wikipayke-朝鮮神話
nu Ma-ya a micidekay a kungku

nu Ma-ya a micidekay a kungku

## kakiliman
u Ma-ya a micidekay a kungku nu Cung-mei-cul a Ma-ya tademaw nu micidekay a kungku, ayda nayay tu ku laylay nu Ma-ya, i tida satu mikilul tu nadipaan mikiling aca tu naayaway a laylay. u nikatinengan, u Ma-ya a tademaw misasincya tu Ma-ya a hungti nu misimaway a kakawusan：u Mei-cul lukedaw, takupuwan a misimaway : u bahelay a ayam, paudipay a kilang : u ji-pei kilang. u Ma-yaay a tademaw naw u ji-pei kilang nu tabakiay a kilang, patatengan tu nipacuked tu pabaway atu nu tademaway a kilang( mahida nu Bei-ou a micidekay a kungku ), mahida u adingu nu mapatayay micumud i tingkukud a dadan.

## nilacul

### sayaway nu Ma-ya a micidekay a kungku
“pulpulel·wu” sayaway a nisabaluhay a kungku taneng katinengan tu micidekay a kungkuan, sayaway nu kitakit, u mahidaay nu hekalay atu nu i bayuay kaahebal, ayda han tu way sa tahekal tu Te-pei-wu atu Ku-kut-ma-ci. kungku nu midepiday a lala ku sapisanga’ tu kakawusan nu tademaw, nika hina malatak ku lala. sisa u kilang ku sapisanga’ tu kakawusan a tademaw, nayay ku balucu’ nayay ku bunuh, maliyuh misunga’ay tu kakawusan, u udad sa tu ku palawpesay. satikuday u kalawlawan atu salengacay nu kubkub palamihunen ku sasanga’an tu tademaw, makaadih ku kakawusan manamuh. u Ma-ya tademaw nu kakawusan a nipapisanga’, kyu idaw ku nu kubkuban a tademaw.
### u kakawusan nu kubkub ci Yu-mu-ka-ke-si
u kakawusan nu kubkub mahida u Ma-ya a laylay i kitakit tu nu aadihan nu mayilayay. i “pulpulel·wu” tu nisapaluhayan a nisulit tu kungku taneng matineng tu nu kubkubay a kakawusan namakay lalaay nisabaluhay mulangaw, mala nu takupuwan tu nu walian, timul, etip atu amisay, mulalad katukuh i lala nu cukecukedan nu paudipay a kilang: ji-pei kilang.

## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan

* nasulitan ni Lisin Kubung i 2020 itiza Sakul niyazu'
* wikipayke-瑪雅神話
*Public domain translations of some important Maya texts, including Popol Vuh, Chilam-Balam.（u En-kul a kamu）
*Representation of Deities of the Maya Manuscripts, by Paul Schellhas, 1904, from Project Gutenberg（u En-kul a kamu）
suw-lin-nang

**[[:zh:锁麟囊|suw-lin-nang]](鎖麟囊)京劇劇目**

## '''''tatangahan'''''
misagiki, sapitanged tu alubu nu wawa "suw-lin-nang"

## '''''kakilimn'''''
misagiki,sapitanged tu alubu nu wawa "suw-lin-nang"

## '''''nilaculan'''''
i kasumamadan a mihcaan enemay a bulad sabaw walu a demiad, "Deng-Zeu"a kakitaan a wawaan tu tatayna mikadabu ci "Siye-Siyang-Ling".

ya kelakela' i tepan nu zazan malikeluh tu ni kasangsang nu udad, i dabek "cun-cyu-teng" a dabek mikisasa' tu udad,ayza satu mitupin tu pakuyucay a tademaw ci "Caw-Suw-Cen", u zumaay a kelakela' a tayzatu mikisasa' tu udad i dabek,pakuyucay ci "Caw-Suw-Cen", kaluway sa ku balucu' nikalikeluh tu ni kakitaan atu pakuyucay , misawacu tu pakuyucay, malalum ku balucu' muwangic ku pakuyucay a tademaw, hinadihi hinadiput ci Siyang Ling naykadabu a sinubu.

siacaay a "suw-lin-nang" i labu izaw ku bunawan u siekim masaw. ya "suw-lin-nang" pabelinen ci "Caw-Suw-Cen", taneng sakauzip tu katukuh i balaki.

masasa tu ku udad caay pakasubana' ci "Siye-Siyang-Ling" ku ngangan niza "Caw-Suw-Cen" wiza dada' katinengan u tatangahan a ngangan masasa tu ku udad, malaliyas tu ku heni a tatusa.

enemay tu a mihcaan haw sa, mabalad ku Dengzuw a niyazu' mahamin malikid ku canacanan a tuutuud ,maliwasak tu amin lalabuay, a tademaw in "suw-lin-nang"satu mulaliu tu katukuh tu Layzuw a niyazu'an a mauzip i tiza satu i kakitaanay a lima' malakuli.

sademiad pacabay tu cayay pinuneng a tatama a wawa, tuni tudawaan nu wina niza, a mana pikayakay tu nu walian a badahung, na nu walian mibatung tu mali i badahung, apacici' ci

"Siye-Siyang-Ling"an miala tu mali, azih hawsa u ni pabelian niza i ayaw i takal, mahica hakiya, muwangic tu cinica, ala han sa i sumamadan ni pabelinan pakuyucay a tatayna, ci "Caw-Suw-Cen" 

## '''''namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan'''''
https://zh.wikipedia.org/zh-tw/%E9%94%81%E9%BA%9F%E5%9B%8Ahttps://www.youtube.com/watch?v=G2dA9Zi8R8M&t=1751shttp://4.bp.blogspot.com/-esiU_yXRJFc/UEiI5UnUHrI/AAAAAAAAt44/3Tc5UqCS1mY/s1600/%25E7%258E%258B%25E8%2580%2580%25E6%2598%259F%25E4%25B8%25BB%25E6%25BC%2594%25E7%25A8%258B%25E6%25B4%25BE%25E4%25BB%25A3%25E8%25A1%25A8%25E4%25BD%259C%25E5%2593%2581%25E3%2580%258A%25E9%258E%2596%25E9%25BA%259F%25E5%259B%258A%25E3%2580%258B.jpg.jpg
daung

daung (kamu nu Hulam: 木豆、樹豆)

## kakiliman
u ngangan nu daung "ni pangangan nu Amuhuwan： caianus caian" tu nu dayud, lihung, puki, daung, culal lala' kumadimu, u nu daung tu daung malacacay, acu i Taywan sa u daung han kuni pangcah sa u fata'an, Tayah sa u singut, Tawulung sa u taluvawvaw, kapah muwala tu kakanan, kapah sasimalan. sayadahay nu langaw sa, i Yintu nu sawali atu Ayci, u sakakanen nu Taywanay a yincumin ku mukanay a kakanan, kina daung sa pangcah palasakangaayan a tuud. nika kina daung anu mukan tu sa muesus tu. kyu ci esus han kuni panganga tu daung.  

## nilacul


## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan

* nasulitan ni Hana Ateng i 2020mihcaan
* wikipayke-木豆
SARI a libung

## ''kakiliman''
cacay  lasubu izaw ku siwa a mihcaan cacay a bulad sabaw cacay a demiad, i tini i Dalu a kanatal Wuhan akenis, malibung ku tademaw u **SARI** a libung.**SARI** "Severe acute respiratory infection"https://zh.wikipedia.org/wiki/2019%E6%96%B0%E5%9E%8B%E5%86%A0%E7%8B%80%E7%97%85%E6%AF%92%E7%96%AB%E6%83%85https://zh.wikipedia.org/wiki/2019%E6%96%B0%E5%9E%8B%E5%86%A0%E7%8B%80%E7%97%85%E6%AF%92%E7%96%AB%E6%83%85https://commons.wikimedia.org/wiki/File:2019-nCoV-CDC-23312_without_background.png

## ''nilaculan''

cacay  lasubu izaw ku siwa a mihcaan cacay a bulad sabaw cacay a demiad, i tini i Dalu a kanatal Wuhan akenis, malibung ku tademaw u **SARI** a libung.SARI "Severe acute respiratory infection"https://zh.wikipedia.org/wiki/2019%E6%96%B0%E5%9E%8B%E5%86%A0%E7%8B%80%E7%97%85%E6%AF%92%E7%96%AB%E6%83%85

uni a imelang pangangan hatu "**SARI**"https://zh.wikipedia.org/wiki/2019%E6%96%B0%E5%9E%8B%E5%86%A0%E7%8B%80%E7%97%85%E6%AF%92%E7%96%AB%E6%83%85,tatenga mahiniay "**SARS**" Severe Acute Respiratory Syndrome https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%9A%B4%E9%87%8D%E6%80%A5%E6%80%A7%E5%91%BC%E5%90%B8%E7%B3%BB%E7%B5%B1%E7%B6%9C%E5%90%88%E7%97%87 a imelang, masasizumaay tu a imelang malecat tu "**SARS**"  a imelang.

anu micumut i uzip ku ledek a cilekay, milawlaway tu uculil nu izang, amasasetul tu culil nu izang.

imelangay mapatay nu icelang nu uzip ku cilekay.

## '''''namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan'''''

## [https://zh.wikipedia.org/wiki/2019%E5%86%A0%E7%8A%B6%E7%97%85%E6%AF%92%E7%97%85]
milibangah

milibangah(kamu nu hulam: 剃光頭)

mabangahay sa masasidumaay a nipipuyuh, u mahiniay a nipipuyuh, hamin han ku bukes miisis. i nu caay kalecad a tatukiyan a kakitidaan, u tademaw nipibangahan caay kalecad ku nikaydihan, anu ilay, masakiwkayay, lalangawan atu nanamanan i cacudadan ku tuud. caay kalecaday a nikahida, mabangahay sipakayda han tu i caay kalecaday maylabuay nu tineng.

## masulitay tu a likisi
saayaway a likisi nu masulitay nipaadih a likisi, u milibangahay ku nikahida namakay i sumamaday i Ti-zung-hayay a lalangawan, tinaku u Ay-ci, Si-la atu u Leo-ma. i kasumamadan a Ay-ci nu paduducay nikasaselal nipikuduc tu banuh nu udip, pasu bukes, kalaw atu ngisngis nu bihid.

## u nikahida nu nipilibangah

### u fu-ciaw
i labu nu fu-ciaway a nipilibangah nu makay milubangan sakay duducen nu malamicudaday nu fu-ciaw. sipakay nu nakamuwan nu fu-ciaw u bukes nu tademaw hannay sa u sakalihanawan atu salacusay a nina mayadihan, isisen ku bukes nu tangah mahida u masaitay tu kalihanawan, sapalawpes tu malumanay a nina.

### u milatlatay
adidi kasasiduma nu sikawaway midanguyay a tademaw, hina isis tu banuh nu udip pasu milibangah, may selep tu sakay u tiih nu nanumay.

### u lumeni’ay a binacadan
u lumeni’ay a binacadan tademaw nuheni, u bukes sa tada malukud, anu tada tanaya’ ku bukes sa, nika luludan a bukes masadiceman, a macucuk ku banges nu tangah zayhan caay kangaay ku udip nikahida, u saksaan sa a nipipili’an sa u mabangahay ku sakangaayay sademsemay.

### nikakunahan nu bukes
katuud ku tademaw idaw ku z-yi-sin(脂溢性) makunahay, sangaleb u tatamaay, milibangahan ku nikaydih han saka caay mapaadih i nu hekalan sakangaay nu balucu’. u nikahida a maymilibangah sakasenengan a tademaw i kitakitay, idaw ci Si-ceng(徐崢), ci A-ke-si(阿加西), ci Pu-lu-s-wei-li(布魯斯威利).

### nu sakay imelangay nikangaayan
zayhan nu midesekay a nipisangaay nipicician sa a libangahan kutngah nu imelangay.
Linali a niyadu’

i tiniyay i hitu (屏東) u Paliwan atu Lukay a Binacadan, ma ciyung nu baliyus ku palima’an nu heni, ma pelad ku buyu’ ma hamin maala kunyadu’ maselen, tali mecmec han nu talakaway（政府）mulimuut ku nyadu’, sipi sanga’ nu talakaway tuluma’ pa eneng, patungusan nu talakaway tu papaluma’an atu luma’, sakapah han nu talakaway misanga’ mi sauliulic ku caculilan nu nu nyadu’misanga’, palalikeden nu talakaway ku Binacadan muulic, caay palalameli ku nyadu’ kya cayka lawylaw ku Bina ca dan nuheni, lihalay tu ku midangay nu tademaw amipalita tu kakawaw, nu Binacadan atu lalangawen Binacadan.

#### sakapahen misanga’ ku katatengilan
sakapahen nu talakaway palaliked, mi sanga’ tu katatengilan atu mamaliyan nu nyadu’, ka hatidatu kunipi tadimecmec, nu talakaway mu sakapah mu limuut tina tusaay  a nyadu’ sa, wami tuniyam u Sakidaya sa u mahicaay a Binacadan saw, ami tu niyam u Sakidaya sa alawan kami tu pala, bahbahan kami caay paluma’i sa, ka hatidatu ku nipisakinih nu talakaway  tu nyadu’, 

u mahicaay ku Sakidaya a Binacadan ka siwatiden mu sikul, ayda ma kadateng kita tuni pidiput tuduma a nyadu’, u nikadimel mulimuut hidahan usibunaw kunutaw a Binacadan, malalum ku balucu’ mi tapal tu mahiniyay a kakawaw, ma adiadih kunipi sawacu tuduma a Binacadan ku talakaway, sa lalabun kunumita u Sakidaya a Binacadanka, caay kalecad kinipi diput tu Binawlan, ka caay palecadi kunipi diput tu Binacadan hakiya, kasini kiinih tu malcyaday tu itini i taywan a Binacadan mu cikakapah hidan ku kakawaw nu talakaway, mahica anu palecalecad han ku nipidiput tu Binacadan, kasini tiwyd tu kapahay atu palecaday hani, malcaday tu itiniyay i taywan a Binacadan kita amin
laluma’an nu Mumunt

dadiw nu sulda atu lamal(Amilika: A Song of Ice and Fire), u nisangaan nu misulitay ci **[[喬治·R·R·馬丁|George Raymond Richard Martin]],**u kungku nu nilalamelan nu laylay atu malawlaay nadatengan. izaw ku pituay a pu(部) nu ulic nu nida. 

malagiki nu HBO i 2011 a mihcaan.

laluma'an nu Mumunt(Amilika a kamu: House of Mormont, kamu nu Hulam:莫爾蒙家族) i tumayay a subal(Amilika a kamu: Bear Island, kamu nu Hulam:熊島 ), u cacayay satenesay a laluma'an i nuamisan. 

u bayabay nu laluma'an nu Mumunt sa, u cacayay a tumay, mutideng i labu nu lanlangdaway a cebecebedan; kamu nu laluma'an nu Mumunt sa, u "i tini kita mutideng." (Amilika a kamu: Here We Stand, kamu nu Hulam:昂首屹立)  

## laylay nu laluma'an nu Mumunt
u kungku kasumamadan sananay, u mukeliday a ung (王) ci Lacik Stak mademec cinida i Tumayay a subal a tademaw sa, patubeli han ci Lacik Stak ku Tumayay a subal tu laluma'an nu Mumunt. kyu, malamukeliday a laluma'an nu Munmunt hananay, sisa mitengil ku heni tu kamu nu laluma'an nu Stak.

## u kasahenulay a tademaw nu laluma'an nu Mumunt

### Ciu Mumunt
saayaway sa, u mukeliday nu laluma'an nu Mumunt, kyu patelacay a wayway nu wawa nida ci Cyola sa, malahitay nu misebangay tu labii hananay, u mukeliday nu hitay nu misebengay tu labii hananay. 

### Cyola Mumunt

#### Linis Hatel
u acawa ni Cola Mumunt, i nu dikudan nu patalacay ni Cola sa, miliyas ci nida i Cyolaan sa. ayda sa, u acawa nu packayay nu Lis.

### Meyki Mumunt
nu dikudan a mukeliday nu Tumayay a subal, sibukes tu abuabuwan, apuyu' ku udip nida, nika, u caay kau mamasapen (很厲害) a hitay.  

### Liana Mumunt
sipangangan i ci Liana Stakan hananay. u sasabaay a wawana ni Meyki Mumunt,  sakamu sa ku katuuday, u sadikuday a tumay ci Liana Mumunt. u sadikuday a mukeliday nu Tumayay a subal hananay. 

napatigami ci Stanis Paylatiyung tu ci Liana Mumuntan, pitengili cinidaan sa, nika "caaypitengil tu zumaay a mukeliday, uyda dada' ci Stak ku tatengilan." sa ci Liana Mumunt. u sibutulay a tatayna. 

## malalitin tu ihekaay atu zumaay a natinengan
nasulitan ni Padakaw Lami' 2020. 

* u Wipsay nu misulitay ci Georgr RR Martin
* manamuhay a Wikipayke
* dadiw nu sulda atu lamal
apaw

apaw (kamu nu Hulam: 木薯)

## kakilima
apaw (nganga nu cudad: *Manihat esculenta*), nu kilang a apaw han, u tabakiay nu canke (大戟科) a apaw a kilang nu satimulan nu Amuhuwan a Nan-Mei-Cuo (南美洲).

## nilacul

### wayway
u apaw a mulalatay a langaw, satanayu sa ku nikasimulu siheci sa ku lamit; u angangan satanaya sa sicica', u papah langaw sa, masalima tu tulu aca idaw tu siwa ku nikacili, i cili nu papah mahida u dinum ku tanaya' sakimulu sa kya dinum; malimatak ku cica' sakimulumulu sa kuliwasak sa nu balu, u masacacay a balu atu tatayna i pabaw u tatama nu balu i sisi, caay kasabalu; mahida ku nikasiheci cacay ku kawus enem ku caa'.
tangan:Iwata kenichi cassava.jpg|misapaluhay milimad
tangan:Tapioca flower2.JPG|u silsil nu balu
tangan:Tapioca flower3.jpg|balu
tangan:Manihot esculenta dsc07325.jpg|lamit
tangan:Manihot esculenta - cross section 2.jpg|u pela'


### kakanen
linamalinu lamit nu apaw kapah kanen, nika anu caledes atu tadacaledes a kakitidaan katuud ku palumaay kina apawan, u apaw taneng salamihunen (iapioca, tanen maamataay a mihun tu mantaay a mihun). caay kalecaleca ku langaw idaw ku sicedamay idaw ku akenekay, nu sicedanmay a lamit siadidi'ay ku cileminay (氰酸, cyanic acid), u paduh kalangdawlangdawan ku kulit; ya akenekay u lamit yadah ku cileminay ya paduh, mahida lulumenian ku kulit, kapah katinengan. u lamit atu banuh nu pudac talakaw ku cileminay (氫氰酸), sisa ya cileminay (氫氰酸) siledek (毒) u apaw apudacen aca ku paduh, ngaayen aca kya mukan. u ledek nu apaw sa, idaw ku ya-ma-ku-kan (linamalin, 亞麻苦苷) atu ya-ma-ku-kan-mei (linamarase,亞麻苦苷酶) mapananum sa tahekal ku cileminay (氫氰酸) munanabaway (hydrocyanic acid) kya u apaw anu cacay ngaayaen atu cacay katahekal ku cileminay sa, anu alahan mukan sa i labu nida idaw ku ledek mala cing-hua-cing (氫化氰, hydrogen cyanide). anu takan tu ledek sa balawbaw ku balucu', muta', mapiyas, masinawal; anu pihaceng sa caay pakahanhan patay sa tu. hakya mala masaatilatilad miduka tu mata' a ulat atu nu latlat a ulat. i kitakit idaw ku waluway a yik (億) nu tademaw kalahemayen ku apaw mukan tu sakakapah. u mitesekasy i Fei-Cuo (非洲) patideng tu “nu apaw a kakanan nu iyuay a kakaw” (BioCassava plus project), mikilim tu sakakapah nu sakay udip(uzip) tu sakay itini i nu apaway. palecaden tu ma-lin-su, u apaw i nayay nu tan-pay-ci (蛋白質), sisa u apaw ku mukanay sa, u kaladihan mulacul tu tanengay nu tan-pay-ci (蛋白質).

da'un paluma tu apaw, taneng palawei-cin (味精) nu sapisanga' tu dawmiay nu aca, kapah palasasalamalen tu ciw-cin (酒精), sapisalamal nu maudipay.
tangan:PeeledCassava.jpg|nipudacan a apaw
tangan:Friedmanioc.jpg|casimalan a apaw
tangan:Tapioca-1.jpg|nisamulimuliyan
A kalawlaway nu kapkap B salengacay tanayu dada nutipus C atekak sumanah,kasinawan a habay,D mataay a malinsu 

titi'atu paluh E mantaay a apaw F mataay adayud G mantay a tubah H balaysan Y matay nu apaw Z pada' nu ungay T mantay a tali



## namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan

* nasulitan ni Hana Ateng i 2020 mihcaan
* wipayke-木薯
*木薯Mushu藥用植物圖像資料庫 (香港浸會大學中醫藥學院) 
*6-脫氧巴西紅厚殼素 6-Deoxyjacareubin 中草藥化學圖像資料庫 (香港浸會大學中醫藥學院) 
*樹薯 ''Manihot esculenta'' <small>Crantz.</small>. 臺灣物種名錄. 臺灣: 中央研究院生物多樣性研究中心. [2013-1-24]