Kal·Pin-s

## '''kakiliman'''
kal·bu-li-te-li-si**·**Pin-s “kamu nu Te, Karl Friedrich Benz, 1844 a mihca 11 a bulad 25 a demiad katukuh 1929 a hihca 4 a bulad 4 a demiad” Te-kow kikay a sayhu atu sinmung nu mikawaway, u saayaway misanga’ tu Pin-s a kazizeng ciniza, 1885 a mihcaan miseyki atu misanga’ tu cacayay a kangkang malikatay a kikay micuduhay tu tuluay bihel a kazizeng, u saayaway tahkal i kitakit, ayza masinga’ tu i labu nu s-tu-cya-Pin-s a po-u-kwang.

**卡爾·弗里德里希·賓士**（德語：Karl Friedrich Benz，1844年11月25日—1929年4月4日），德國機械工程師和企業家，他是賓士汽車的創始人，1885年他設計和發明了由單缸內燃機推動的三輪車，全球第一輛汽車面世，現保存在司徒加特賓士博物館內。

## '''nilaculan'''
1886 a mkihcaan misanga’ tu saayaway sepatay a bihel a kazizeng, malingatu pacakay i Ow-co, 1899 a mihcaan misanga’ tu saayaway a sapidademec a kazizeng, 1906 a mihcaan Pin-s atu tatusaay a wawa niza i la-ten-paw patizeng tu pin-s malawama a kusi, Pin-s a kazizeng mala singanganay a paya nu kitakid, 1926 a mihcaan papulung han ku Pin-s a kusi atu tay-mu kazizeng.

1886年製造出第一輛4輪汽車，並正式在歐洲販售，1899年製造出第一輛賽車，1906年賓士和他的兩個兒子在拉登堡成立了賓士父子公司，賓士汽車成為世界著名品牌，1926年賓士公司和戴姆勒汽車公司合併。

## '''nikauzipan 生平'''
1844 a mihca 11 a bulad 25 a demiad, ci Pin-s lecuhan i Te-kow-pa-ten-Bu-ten-paw ayaw nu kalaacawaan nu ama ina a lecuhen niza, namahiza mikulul tu ngangan ni ina ci Ye-se-ben**·**Wa-lan-te “Josephine Vaillant”, ci Ka-al**·**Bu-li-te-li-si**·**Mi-sye-al·Wa-lan-te **“**Karl Friedrich Michael Vaillant” ku ngangan, wama ci Ye-han·Cyaw-ce·pin-s “Johann Georg Benz” u paculilay tu kazizeng” 

1844年11月25日，賓士出生於德國巴登-符騰堡州的卡爾斯魯爾，他是父母在婚前所生的，因此隨母親約瑟芬·瓦蘭特（Josephine Vaillant）的姓，叫卡爾·弗里德利希·米歇爾·瓦蘭特（Karl Friedrich Michael Vaillant），父親約翰·喬治·賓士（Johann Georg Benz）是一位火車司機。

Pin-s a babalaki i Pin-s lecuhan cacay a mihcaan kya malaacawaw. tusa a mihcaan ku nikauzip ni Pin-s hawsa i silamalay mapatay. itawya kya sumad han mikilul tu ngangan nu wama, ci Ka-al**·**Bu-li-te-li-si**·**Mi-sye-al·Pn-s han “Karl Friedrich Michael Benz，zikuz panganganen aca tu “Carl Friedrich Michael Benz”

賓士的父母在賓士出生1年後結婚。賓士2歲時父親因一次火車事故喪生，這時他才改隨父姓，叫卡爾·弗里德利希·米歇爾·賓士（Karl Friedrich Michael Benz，後又改為Carl Friedrich Michael Benz）。

ci Pin-s maydih ci niza tu wama maelecad musakakawaw i silamalay, 1853 a mihcaan malingatu i Ka-al-s-lu-al tucek pasubana’ tu ce-lan-ke-syeay cungusye micudad, 1860 a mihcaan, 15 ku mihcaan ni Pin-se makaawas tu seking nu talakaway a cacudadan tiza satu micudad, micudad tu Ka-al-s-lu-al-cung-he-li-kung nu talakaway a cacudadan “zikuzayay nu Ka-al-s-lu-al nu talakaway a cacudadan” minanam tu kikayay a kawaw i 1865 a mihcaan pahezek micudada.

賓士想和他父親一樣從事火車工作，1853年開始在卡爾斯魯爾一所專注教授自然科學的中學就讀，1860年，15歲的賓士通過了大學入學考試，進入卡爾斯魯爾綜合理工大學校（即後來的卡爾斯魯爾大學）學習機械工程，1865年畢業。他一直喜歡騎自行車，夢想著有一天會製造出一輛不用人力驅動的車。

napahezek micudad, kilul satu i pinaay a kikayan a kusi mala u misekeyay ku kawaw, na i Wiy-ye-na henay musakawaw tu mukinay a kusi. unamahiza, mala kikayay a sayhu ci Pin-se mala u saayaway tu nu kazizeng a kusi, 1914 a mihcaan, pabelien nu Ka-al-s-lu-al talakaway a cacudadan tu matinengay a puwse ci niza. 1929 a mihca 4 a bulad q4 a demiad, 84 tu ku mihcaan ni Pin-se nasiimelang tu takulaway kyu mapatay i Te-kow-la-ten-paw.

他畢業後，先後在幾個機械工廠作為設計師工作，還在維也納的一家鋼鐵結構公司工作過一段時間。此後，作為機械工程師的賓士成為汽車工業的先驅，1914年，卡爾斯魯爾大學授予他榮譽博士頭銜。1929年4月4日，84歲的賓士因支氣管炎病逝於德國拉登堡。

## '''kawaw 事業'''
1871 a mihcaan, ci Pin-s aci Aw-ku-ste·Li-te-al malcabay misakusi tu kikayay nu micunusay tu kawaw i Ma-n-hay-mu, nika uyzasa caay kasiwantan ci Li-te-al, caay kakapah ku nipikuwan tu kusi, kusiay a duku maala tu nu syebu, u saacawaen niza macukaymas tu ku nipanubuan nu lumaa’, macakay tu ku zuma a zaysang ni Li-te-al. 1872 a mihcaan malaacawa tu saacawaen niza, zikuz lalima tu ku wawa.

1871年，賓士和奧古斯特·李特爾合夥在曼海姆開了一家機械加工廠，但由於李特爾不可靠，工廠經營不善，工廠的工具被當地政府沒收，他的未婚妻動用自己的嫁妝，把李特爾的股份買了下來。1872年他和未婚妻結婚，後來他們生了五個孩子。

kanahatu caay kakapah ku kusi, ci Pin-s lalid satu migingkiw tu baluhay  a sahaka, 1879 a mihcaan pakala tu tekeday a nigingkuwan tu al-sin-ce haka a kikay, anuayaw malalid aca pakala tu sakadadawa a kikay, dingkiay a satilamal, hu-hwa-sa, ci-hwa-ci, li-he-ci, sumad tu kalamkam atu sapilasawad tu akuti’ a namun.

雖然工廠遇到了困難，賓士仍然繼續自己的新發動機研究，1879年他獲得了自己研究的二衝程發動機專利權，以後又繼續得到加速器系統、電池打火系統、火花塞、汽化器、離合器、變速擋和水散熱器的專利。

nika uyza kusi a sapisanga’ a kalisiw kalamkam a macunus ku, milungiuc ku gingku tu kusi kanca a pacakaten tu tabakiay a kusi, ci Pin-s misulup dada’ tu zumaay a kalisiw, sazikuzay kusi niza mala u makakadumay tu a kusi, i lalabu payhun 5% kuben atu cayay kayadah a nadimiadan a cung-cin-li, saaca caay tu kalalid sa ciniza migingkiw tu baluhay a tuud, 1883 a mihcaan, miliyas tu ciniza tu kusi.

但是由於工廠的生產成本增加很快，銀行要求工廠必須升格為大公司，賓士只得吸收其他資金，最後他的公司成為一個合資公司，他在其中只占有5%的股份和不多的總經理薪金，而且他無法再繼續研究新產品，1883年，他選擇離開自己的公司。 

ciniza aci Man-hay-mu makakadum patizeng tu patiyamay a tawki tu  kyesi nu batikal, mihelup miala tu adiding a kalisiw, patizeng tu nu uzipay Pin-s a kusi,ay lingatu sanay 25 dada’ kk misakakawaway, namahiza pacakay tu tekeday a nisanga’an niza tu sapihaka a kikay.

他和曼海姆的一位開設自行車零件商店的老闆合作，又吸收了一些資金，建立了自己的賓士公司，一開始只有25個雇員，同時出售製造他的專利發動機的許可。

## '''Pin-s a kusi 賓士公司'''
Pin-s kusiay nu mikawaway a tademaw m akay 1890 a mkihcaan 50 ku tademaw katukuh 1899 a mihcaan macunus tu 430 ku tademaw, itawya nisanga’ay a kazizeng 572, malau tabakiay a kusi, izaw tu ku baluhay nu mikadumay a kaput. baluhay a misakaputay milunguc ci Pin-san yadahen ku nipisanga’ tu mayasuyay a kazizeng.

賓士公司的雇員從1890年50人到1899年增加到了430人，當年產量為572輛，成為一個大公司，有了新的投資夥伴。新的股東要求賓士能發明更便宜可以大量生產的汽車。

1893 a mihcaan pabaluhay misanga’ ciniza tu “Wiy-tu-li-ya” tusaay a aenengan a kazizeng 3 mali, u sakalamkam paytatukian 18 kjng-li, tawya a mihcaan 45 a kazizeng ku mapacakayay. 1894 a mihcaan patahkal nisumad “wiy-lowa kazizeng, malaheci mapacakay ku 1200 a kazizeng, milihiza tu saayaway a nikasedsed nu kazizeng, kasasedsedan a zazan na i Pa-li katukuh i Lu-ang. 1895 a mihcaan ci Pin-s miseyki tu saayaway a tulaku i kitakit, 1896 a mihcaan miseyki tu mjutizengay a sapihakka a kikay.

1893年他創造了「維多利亞」型雙人座汽車，3馬力，最大速度每小時18公里，當年賣車45輛。1894年推出改進的「維羅」型，成功地賣出1200輛，並參加了首次汽車競賽，賽程為巴黎到魯昂。1895年賓士設計了世界第一輛卡車，1896年他設計了立式發動機。   

nika uyni a dimiadan kusi nuheni mababekel nu S-tu-cya-teay a Ty-mu-le a kusi, Ty-mu-le a kusi patahakal tu “Mey-say-te-s” 35 maliay a kazizeng, tung-se-huy nu kusi caay pisasudang ci Pin-sean, mipapikawaw tu Ba-kow nu miseyki a sayhu, 1903 a mihca 1 a bulad 24 a demiad, tatenga’ay tu miales ciniza, tahdauc ku nipiliwan nu kusi tung-s a enengan.

但是這段時間內他們公司受到司徒加特的戴姆勒公司的強烈競爭，戴姆勒公司推出「梅塞德斯」35馬力車型，公司董事會未經和賓士商量，就僱傭了法國設計師，1903年1月24日，他正式退休，只終身保留公司董事職務。

1906 a mihcaan, ci Pin-s malimad mueneng tayza i La-te-paw, atu wawa nu uzip mapulung patizeng tu “Pin-s malawamaay a kusi” mkisanga’ tu mihakaay kikayaw atu kazizeng, kapah ku kazizeng nuheni, mala u Lun-tun nu saayaway a hayya. 1914 a mihca 11 a bulad 25 a demkiad 70 tu ku mihcaan ni Pin-s mapabeli nu Ka-al-s-lu-al nu talakaway a cacudadan tu matinengay a puwse. 1923 a mihcaan, u kusi misanga’ tu 350 ku kazizeng, misanga’ ciniza tu 25 mali atu 8 mali nu uzipay a kazizedng, katukuh ayza masinga’ tu.

1906年，賓士遷居到拉登堡，和自己兒子一起創建了「賓士父子公司」，生產發動機和汽車，他們的汽車品質很好，成為倫敦計程車的首選車型。1914年11月25日70歲的賓士被卡爾斯魯爾大學授予榮譽博士學位。1923年，公司生產了350輛車，他製作了兩輛25馬力和8馬力的私人用車，一直保存至今。

saayaway nu kalalais nu kitakit, Pin-s a kusi atu Tay-mu-le a kusi misanga’ amin tu tuud nu hutay, zikuz namalalais miliyaw misanga’ tu kazizeng, nika zikuzan namalalais mangelu’ ku nikauzip nu Te-kow, hinisa u sapataytay a tuud ku kazizedng sa, 15% talakaw ku nipiala tu damsu, namahiza manikaw tu simal. 1219 a mihcaan Pin-s a kusi maydih makakadum atu Tay-mu-le, nika kaian nu Tay-mu-le a kusi.

在第一次世界大戰期間，賓士公司和戴姆勒公司都生產軍用品，戰後重新生產汽車，但是德國戰後經濟困難，認為汽車是奢侈品，徵收15%的高稅，同時汽油匱乏。1919年賓士公司想和戴姆勒公司聯手，但被戴姆勒公司正式拒絕。

## '''malalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan'''

* 中文維基百科 : **卡爾·賓士**
* https://ocw.knu.edu.tw/sysdata/doc/4/4ef422272f1673d2/pdf.pdf