San-kuo-ce’

## San-kuo-ce’    三國志
“San-kuo-ce’” tuluay a kanatal nu zitayan caayay ka tenens a kawawan, naw maka tuluay a se-ci nu hedek dui’t nu misulitay a tademaw ci Cen-suo ni sulitan a Cun-kuo-li-tay-se-se. ti-li-su ci-cun-ti nu kakenisan tu kuo-se, inayi ku peiw, ce’, itida i duan-tay-se nu micidekay. “San-kuo-ce’” saan tu nisulitan nu Cun-kuo tuluay kanatal zitay likisian, sakalecad tu lusip likisi satalakaway nu kamuan “cin-se’-se”. sa liw-caw liw sung zitay nu misulitay tu likisian ci Pei-sun-ce yu mahidaay a nikatahekalan atu tuluay nu masakankiay nu cudadan, “San-kuo-ce’” misakapah nu pisulitan.  

《**三國志**》是三國時代結束後不久，由3世紀末歷史學家陳壽所著之中國歷代史實。體例屬紀傳體的分國史，又無表、志，在斷代史中別創一格。《三國志》記載中國三國時代歷史，同時也是二十四史中評價最高的「前四史」之一。之後，六朝劉宋時期的歷史學家裴松之以當時流傳與三國有關的書籍，對《三國志》做詳細注釋。

ci Cen-suo naytida mikuli i Su han, malawpes satu kina Su han, alaen pacumud i Luo yeng, itida i Si cin mala misulitay ni Lang a kawaw. “San-kuo-ce’” malacudad tu nu ayawan, Wi, U nina tusaay a kanatal idaw tu ku likisi a cudadan, mahida ni Wan-sen nu “ Wi cudad”, Yi-hun nu “Wi-lie”, Wi-caw nu “U-su”, ina tuluay a cudad namakayda i ci Cen-suo nu zayliwan, Su-han inai’ ku Se cudad, sisa cinida tu ku mikilimay tu sasulitan, sabaw lima a cudadan. sadikuday alaw mala cudad, idaw ku se kun a kawawan nu sasulitan, sisa “San-kuo-ce’” u tuluay nu kanatal a makakenis nu zitayan hedek satu misilemed aca tina kanatalan nu kawawan.  

陳壽曾經任職於蜀漢，蜀漢滅亡之後，被徵召進入洛陽，在西晉也擔任了著作郎的職務。《三國志》成書之前，魏、吳兩國先已有史書，如王沈的《魏書》、魚豢的《魏略》、韋昭的《吳書》，此三書當是陳壽依據的基本材料，蜀漢沒有史書，所以自行採集，只有十五卷。而最終成書，卻又有史官職務作品的因素在內，因此《三國志》是三國分立時期結束後文化重新整合的產物。

## sasakamuen   概要

### milawit tu dui’t   歷史跨度
“San-kuo-ce’” nisulitan nu dui’t namaka tung-ha hedek a mihcaan nu hung-cin-ce-luang tu nikasi kawawan malingatu, katukuh i si-cin-tun-yi tulu a kanatalan, namakayda i ci Han-lin-ti cunpin mihcaan “ cauwalsip mihcaan”, katukuh tu U-ti-tay-kan mihcaan “tuwalsep mihcaan” siwa a bataan idaw ku enem nu mihcaan. 

《三國志》記述的歷史從東漢末年的黃巾之亂發生後開始，直到西晉統一三國為止，也就是從漢靈帝中平元年（184年），到晉武帝太康元年（280年）九十六年的歷史。

全書原共分為四部分，六十六卷：《魏志》三十卷，《蜀志》十五卷，《吳志》二十卷，敘錄一卷，後來敘錄一卷缺失。原是各自為書，一直到北宋才合而為一，改稱《三國志》。

## Wi ku tatengaay nu cence’   以魏為正統的政治立場
ci Cen-suo midayliay tu Cin a tapang, nikahida ina Cun-cen sipabeli tu Si-cin nu Caw-wi ku tatengaay, kanahatu Su-han saan paladayhiw ku Han-caw malatatengaay, caay henay picukaymaw tu “Su” mala nu udip tu a kanatal, nika ina San-kuo-ce’ caay picukaymas tu tatengaay a ngangan nu kanatal “ Han” u “ Su” sa ku sapangangan.

陳壽為晉代官員，故而尊禪讓給西晉的曹魏為正統，縱然蜀漢自視為代表漢朝正統，故從未使用過「蜀」字為自己的國號，但三國志不用其正式國號「漢」而稱呼其為「蜀」。

“Wi-ce’” milihida tu Wi-kuo hungti pasilsil tu mihcaan, nu inai’ay henay a hungti nu nganganan nu Wi-ku idaw tu ku nisulitan tu ni Caw-caw a sasulitan. u Wi-kuo ku wang, ti’, sakapatay nu cudad masasupaini nu cudadan, u apuyuay nu sulitan “ han-sin’-ti’-cen-zang-ce’-wen”, duma sa mahidaay ku sakaadih.  

《魏志》中對魏國皇帝各立了本紀，且還為生前無皇帝稱號的魏國奠基者曹操寫了本紀。而魏國稱王、稱帝、治喪等相涉的文告皆闕，僅引用一篇較短的《漢獻帝禪讓策文》，其他的只能見於裴注。

sakalecad nu masatapangay nu Su Han hungti’ ci Liw-pei, saan tu nipatideng tu peizi u “sin-cu-cun’”, caay panganga tu Wi, mapatay sa ya cukaymasan u “ pung” nu sakalecad “cu” a sulitan. Liw-pei malawan, ti’ mapatay satu idaw ku tatengaay ni sulitan. Su Han sakatusa nu hungti’an ci Liw-pei, singanga satu “ huo-cu-cun”. 

同樣稱帝的蜀漢皇帝劉備，則立篇名為《先主傳》，不直稱名諱，死時則使用與「崩」字同等地位的「殂」字。而劉備稱王、稱帝、治喪等相涉的文告皆詳細記載。蜀漢第二任皇帝劉禪，則稱《後主傳》。

“U-ce’” ci Cung-ce miawaw ci U-kuo hungti’ nu mi-wi, mahida “ Sun-cin-cun’”, “Sun-liang-sun-siw-sun-haw’-cun’”. aydaay a nipangangan “ U-cu-cun’”, “San-yi-cu-cun’” u nikudanay a tademaw kina misumaday. ci Sun-cin mihapu pangangan tu Ti’, “ U-cu-cun’” sa idaw dada’ ku “ Nan-ciaw-ci-hungti nu kitidaan” a kamuan, mituki tu i pabaway nu sulitan, nipatahekalan inayi’ ku nipikilukan, itida sa a tahekal i piecu dada’. 

《吳志》中則稱呼吳國皇帝的名諱，如《孫權傳》、《孫亮孫休孫皓傳》。而現今稱《吳主傳》、《三嗣主傳》則是後人所改的。孫權宣佈稱帝，《吳主傳》中僅有「南郊即皇帝位」的文句，其登壇告天的文書，傳中也沒有著錄，只出現在裴注之中。

tawya mangalay kasikadan ku Cin-caw mikuwanay, itini i cudad caay hiyai ni Cin-u-ti’ Se-ma-yen mikilul tu mapatayay nu pacudadan tu Ti’ nu baki ci Se-ma-yi’, sinaamaan ci Se-ma-se atu wama ci Se-ma-li nu kalaylayan nu cudadan “ i duma a nikaalaan tu nuheni tatulu nu cun’-ci’an, pangnganan ku nu heni mapatayay nina tatuluay tademaw “ Se-ma-yi’-sin-wan”. “ Se-ma-cin-wan”, aci “ Se-ma-wen-wan”, caay nipicuksicu’ sa a pangangan”. Namahida, nina misulitay a tademaw caay paytem sa miales tu ci Caw-caw macunusay nu patelac a nipipatayan nu sakangalayan nu tademaw ci Kun-zungan. 

同時為了尊重晉朝統治者，書中並未為被晉武帝司馬炎追諡為帝的祖父司馬懿、伯父司馬師及父親司馬昭立傳記（在其他傳記提及三人時，則按諡號分別稱三人為「司馬宣王」、「司馬景王」及「司馬文王」，不直呼其名）。此外，作者刻意略去了被曹操加上重大罪名而處死的重要人物孔融。 

namakayda, “ Wi-ce’” sakatulu a bataan nu cudadan “ U-wan-sin-pei-tun-yi-cun’”, u mikinkiway tu nu sumamaday nu Dipun atu Suy Tang naayaway nu Caw-sin likisi nu sakangalayan nu cudadan. dumasa “ Wi-ce’-wi-zen-cun’” nu aydaay nu misulitay a tademaw nu Dipun tu Nayling zitay naayaway mihida u Pi-e-hu tu nakamuan nu sakangalayan a tademaw nu sulitan. 

此外，《魏志》第三十卷《烏丸鮮卑東夷傳》，是研究古日本和隋唐以前朝鮮歷史的重要資料。其中《魏志倭人傳》是現今日本學者在探討奈良時代以前如卑彌呼等傳說時代人物的重要典籍。

nika taynian nu Tun-lia, malalid nu cinsya nu madayumay, itini i Se-sye idaw tu ku nikatahekalan nu kantangay nu zitayan. itini nu hekalan, idaw tu ku mawadaay tu nu “San-ku-ce’an”. makelec ku nipisulit ni Cen-sye, nipataynian nu cudadan anu idaw ku papabaliwan, caay tu picukaymas. mapatay satu ci Cen-suo tu pina nu lasubu nu mihcaan, yadah tu ku nikatahekalan nina San-kuo-se. “ San-kuo-ce’” inayi’ tu aadihan, Wi, Su, U, ninatuluay a cudadan inayi ku malaliyawliyaway, ina Nan-caw Sun-wen-tin saan tada adidi’ tu, sisa miawda ci Pei-sunngan papisulit. 

東漢以來，受經學簡化風氣的影響，史學領域中也出現了崇尚簡約的潮流。在這個背景下，產生了內容簡略的《三國志》。陳壽治學嚴謹，收集來的材料凡是覺得可疑的，寧肯不用。陳壽死後百餘年，三國史料大量出現。《三國志》內容精潔，魏、蜀、吳三書很少重複，然南朝宋文帝認為太過簡略，故詔令裴松之作注。

ci Sun yadah ku nipisulupsup nida tu likisian nu cudadan, “ sapikulit a kawaw asipakayda i katuuday amisulit, u sapikituc nu kaketi tu sasanekan”, sapicunus tu “ San-kuo-ce’” ni kilukan tu caayay ka’dem, Cin-tay “ se’-ku’-cin-su pulung nu sasakamuen” micukaymas tu sasulitan, kenisen malaenem ku sasulitan, “ cacay sapilingling tu cudadan, kay idaw ku la’cusay kapahay sa, sakatusa sapilabuay nu cudadan, kya inayi’ ku pacebaay sa, sakatulu nu idaway namin nu cudadan, sakapahen ku nipisulit, sakasepat acaay ka paceba sa misulit tu nayi’ay a kwawan, sapidem tu inayi’ay nu kawawan, sakalima misulit tu daydayan a tademaw, sakapahen ku nipisulit tu nalecuhan, sakaenem amana ka paceba sa misulit tu nayi’ay a tdemawan, pacumuden ku sakalecad nu tademawan.” 

松之收集各家史料，「繪事以眾色成文，蜜蜂以兼採為味」，彌補《三國志》記載之不足，清代《四庫全書總目提要》將其所用方法，分析為六類：「一是引諸家之論，以辯是非；二是參諸家之說，以核偽異；三是傳所有之事，詳其委曲；四是傳所無之事，補其闕佚；五是傳所有之人，詳其生平；六是傳所無之人，附以同類。」

ni sulitan ni Pei-sun namakayda i likisian a cudadan, makaala tu tusa a lasubuan nu sepat a bataan nu pina a sasasulitan, mahida u “ San-kuo-ce’” mikikaka tu nuydaan a cudadan tu sanbay. ci Ma-nen-cu misulitay saan tu “suy-ci-cu’ tu waluay nu sumamaday nu cudadan ku sapisulit nida tu cudad, ci Pei-wen tusa a lasubu tulu ku sasacukaymasan nida tu cudadan. nika idaw ku syece sananay tu cudad ni Pei-sun caay kaw tatengaay sa, mikenis tu cudadan caay pilakuuyt tu tadengay nu cudadan, nika ci Pei-cu nayi’ ku nipabaliwan tu nikadanay nu mikinkiway tu San-kuo-ce’ nu hatidaay nu likisian a cudadan. tawyaay mahemek ci Sun-wen-ti tu “ nikacaayan ka patayan nu nganganan” nu kawaw, nikudanay a syece mahida u Peisun ci Se-ma-kun itida i limaay nu lasubuan nu mihcaan a nipisulitan tu “ ce-ce’-tun-cin’” sa, a nipisulitan tu “ ce’-pi-ce-can” u mapulungay ci Cen-suo “ San-kuo-ce” idaw namin ku tademaw atu ci Pei-cu nisulitan nu nililidan tu likisi a nikalahecian nu ni cudadan. 

裴松之作注所根據的史料，可考者多達二百四十餘種，較《三國志》原書多出三倍。馬念祖編《水經注等八種古籍引用書目彙編》認爲，裴注引書二百零三種。但是一直有學者認為裴松之注文真實性很低、分析水平上並未超過正文，但是裴注無疑為後世三國研究保留了大量的歷史資料。宋文帝當時驚歎為「不朽」之業，後代學者如北宋司馬光在五百多年後編寫《資治通鑑》時，所描寫《赤壁之戰》就是綜合陳壽《三國志》中各有涉人物傳記和裴注所引的史料編撰而成。

## San-kuo-ce’ “mutiyungay nu iga”   三國志 (動畫電影)
“San-kuo-ce’” makayda i caysiwsiwtu mihcaan u Dipun ci Sin-nug kina mikawaway, Dipun tun-in mutiyungay ku patahekalay nu tuluay mutiyungay a yigaan. misumad namaka Cung-kuo pilaylayan nu sumamaday nu cudadan “ San-kuo-yen-yi’” atu San-hay zen-min meisu’ ku miinsacuay nu “ San-kuo-yen-yi’” matulinay nu nipikulitan. San-kuo-ce’ iga nina tuluay nu datukan minih han sipakayda i caysiwsiwtu mihcaan katukuh caysiwsiwsip mihcaan itida i Dipun a papiadih patahekal.

《三國志》是1992年起由日本信濃策劃製作、日本東映動畫發行的系列三部曲動畫電影。改編自中國傳統古典文學名著《三國演義》和上海人民美術出版社出版的《三國演義》連環畫。三國志電影三部曲分別於1992年至1994年在日本公映。

kahedekan u tadamabataday nu hikalan, sulit sat u kunyen tucaycay -tulusep mihcaan, nika tuluay a kanatalan u micidekay nu tanektekay, Liw-pei, Caw-caw,Kaun-yi, Cen-hun kakilukilul sa mapatay. ci Kun-min tu ku mililiday tu Su hitay atu Wi hetay ci Se-ma-yi kina utiihay, tahekal tu enemay nu buyu’an, caay henay ka hedek nu nabalucuan, tada mangelu’tu yadah ku imelang liyas satu tina malawlaway nu zitayan, malawpes satu kina Su, tataynaan nu wawa ni Kaun-yi acawa nida ci Ma-cin tu nikapatayan aci Cu-ke-kun-min nu nikapatay, adada’ ku balucu’, liyas satu tina tabakiay nu lala’an tayda i mabataday nu tataydaan, taydan i San-tun, ci Cu-ke-kun-min kilul sa tu nakamuan pacicisa a maudip. Liw-pei, Kaun-yi, Cen-huy, Cu-ke-kun-min tademawan kasenenga ku wayway atu tabakiay nu kawawan, hidahida satu i balucu’ namin nu katuuday. 

完結篇是遙遠的大地，描述公元211-234年間，天下三國鼎立，劉備、曹操、關羽、張飛相繼死去。孔明繼續帶領蜀軍與魏軍司馬懿抗衡，六出祁山，壯志未酬，終於疲累成疾離開了這個紛亂的世代，而蜀之滅亡，關羽之女鳳姬也因夫君馬謖之死和諸葛孔明的去世，悲痛欲絕，離開這片遙遠的大地，回到山東，並照著諸葛孔明的指示克盡天命活下去。劉備、關羽、張飛、諸葛孔明等人凜然正氣與大義，長留在千千萬萬的百姓心中。