open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wikcjōnorz

**Wikcjōnorz** (yngl. *Wiktionary*) to je miyndzynŏrodowy a wielogŏdkowy internetowy dykcjōnorz, co fōnguje na softwarze MediaWiki ôd Wikimedia Foundation, dozwolajōnce edycyjõ kożdymu używŏczowi wchodzōncymu na zajtã a aktywnõ aktualizacyjõ ônyj treści.

## Necowe ôdwołania
* Przodniŏ zajta inkubatōra ślůnskiego Wikcjōnorza
Kiskunfélegyháza

**Kiskunfélegyháza** – mjasto we Madźarach, we kůmitaće Bács-Kiskun, śedźiba krysu Kiskunfélegyháza.
Pontecesures

**Pontecesures** (szp. *Puentecesures*) - gmin we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Galicyjo, we prowincyji Pontevedra. Mo 6,7 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 3079 ludźi.
Hymn Kuby

**La Bayamesa** (*Pjeśń Bayamo*) to hymn państwowy Kuby. Ôstoł przijynty w 1902 roku. Muzykã skōmpōnowoł Manuel Muñoz Cedeño, a słowa napisoł Pedro Figueredo.

## Ôficjalne słowa hiszpańske

: Al combate, corred, bayameses,
: Que la Patria ôs contempla orgullosa;
: No temáis una muerte gloriosa,
: Que morir por la Patria es vivir.

: En cadenas vivir, es vivir
: En afrenta y oprobio sumido;
: Del clarín escuchad el sonido;
: ¡A las armas, valientes, corred!
Wanquetin

**Wanquetin** - gmin we [Francyjo|Francyji]], we regijůńe Hauts-de-France, we departamyńće Pas-de-Ca;ais. Mo 10,18 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 716 ludźi.
Rennaz

**Rennaz** - gmin we Szwajcaryji, we kantůńe Vaud. Mo 2,19 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 892 ludźi.
Felanitx

**Felanitx** (szp. *Felanich*) - mjasto we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Baleary, na wyspje Majorka.
Golczewo

**Golczewo** (mjym. *Gülzow*) - mjasto we Polsce, we zachodńopůmorskim wojewůdztwje, we kamjyńskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Golczewo.
Milagros

**Milagros** - gmin we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Kastylijo a León, we prowincyji Burgos. Mo 22,036 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 433 ludźi.
Cudworth (South Yorkshire)

**Cudworth** - wjeś we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje South Yorkshire, we dystrykće Barnsley. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 10&nbsp;977 ludźi.
Soojin

**Soojin** (ko: 서수진, Sŏ Su-dźin, rodz. 9 marca 1998) — koryjańskŏ śpiywaczka zespołu (G)I-DLE.

Podwiela zadebiutōwała w K-popie zajmowała sie tańcym i taekwondo. Ôd 2018 była jednōm z śpiywaczek i tanecznic w zespole ze szejściu dziouch *(G)I-DLE*.

14 siyrpnia 2021 ôpuściyła zespōł skuli ôbskarżyniŏ, iże była sprŏwcōm przemōcy we szkole, atoli Soojin zaprzeczo tymu.

## Przypisy
Champdor-Corcelles

**Champdor-Corcelles** - gmin we Francyji, we regijůńe Auvergne-Rhône-Alpes, we deapartamyńće Ain. Mo 31,53 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 636 ludźi. Gmin utworzůny we 201 roku bez skuplowańe gminůw Champdor a Corcelles.
Karlovy Vary

**Karlovy Vary** (mjym. *Karlsbad*) – mjasto a spa we Czeskij Republice, śedźiba karlowarskigo kreju a karlowarskigo krysu.
Stepnica

**Stepnica** (mjym. *Groß Stepenitz*) - mjasto we Polsce, we zachodńopůmorskim wojewůdztwje, we golyńowskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Stepnica. Mjejske prawa mo uod 2014.
Kużenkino

**Kużenkino** (rus. *Куженкино*) - uośedle mjejskij zorty we Rusyji, we twerskim uobwodźe, we wołogowskim rejůńe. Na 2021 rok půmjyszkowoło sam 1918 ludźi.
Siychnice

**Siychnice** (pol. *Siechnice*, miym. *Tschechnitz*) - miasto we Polsce, we dolnoślōnskim wojewōdztwie, we wrocławskim krysie, siedziba miejsko-wiejskigo gminu Siychnice.
Buckingham

**Buckingham** - mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Buckinghamshire, we dystrykće Buckinghamshire.
Zŏtoka Adeńskŏ

**Zŏtoka Adeńskŏ** (arab. خليج عدن) – przestrzyństwo wodne (uznŏwane bez Miyndzynŏrodowe Biōro Hydrograficzne za morze) na Indyjskim Ôceanie pōmiyndzy Jymynym na połedniowym kraju Arabskigo Pōłwyspu, a Sōmalijōm w ece ôd Afryki. Na pōłnocnym zŏchodzie łōnczy sie z Czyrwōnym Morzym bez ciyśninã Bab al-Mandab. W postrzodkowyj czynści mŏ 3680 metrów zgłōmbu. Bez starożytnych Greków uwŏżanŏ była ôna za nojdalij wysuniyntõ na weschōd tajla ôd Erytrejskigo Morza (kere ciōngło sie ôd krajōw Synajskigo Pōłwyspu po wyspã Sokotra).

## Bibliografijŏ
* *Encyklopedia Powszechna PWN*, zajta 14, wyd. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, Warszawa
Uolszyna

**Uolszyna** (pol. *Olszyna*, mjym. *Langenöls*) - mjasto we Polsce, we dolnoślůnskim wojewůdztwje, we lubańskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Uolszyna.
Głuszyca

**Głuszyca** (mjym. *Nieder Wüstegiersdorf*) - mjasto we Polsce, we dolnoślůnskim wojewůdztwje, we wałbrziskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Głuszyca.
Kruszewec

**Kruaszewec** (bułg. *Крушевец*) - wjeś we Bułgaryji, we uobwodźe Burgas, we gmińe Sozopoł. Na 2022 rok půmjyszkowało sam 928 ludźi.
Yangiobod

**Yangiobod** (uzbecko godka: *Yangiobod*/*Янгиобод*, rus. *Янгиабад*) - mjasto we Uzbekistańe, we taszkenckim wilajeće.
Pruśicy

**Pruśicy** (pol. *Prusice*, mjym. *Prausnitz*) - mjasto we Polsce, we dolnoślůnskim wojewůdztwje, we trzebńickim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Pruśicy.
Fosdinovo

**Fosdinovo** - gmin we Italiji, we regijůńe Toskańijo, we prowincyji Massa-Carrara. Mo 48,71 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 2283 ludźi.
Dinan

**Dinan** – mjasto a gmin we Francyji, we regijůńe Bretańijo, we departamyńće Côtes-d'Armor. We 2018 roku skuplowano gminy  Dinan a Léhon, nowy gmin przijůn mjano Dinan.
Kamiń-Kaszyrski

**Kamiń-Kaszyrski** (ukr. *Камінь-Каширський*) – mjasto na Ukrajińe, we wołyńskim uobwodźe, śedźiba kamyń-kaszyrskigo rejůnu.
Hymn Egiptu

**بلادي بلادي بلادي** (Biladii, biladii, biladii, szl. Mōj Hajmacie, mōj Hajmacie, mōj Hajmacie) – państwowy hymn ôd Egiptu przijynty we 1979 roku. Tekst napisoł Mohamed Younis El Qadi, a muzyka Sajjid Darwisz.

## Tekst

بلادي بلادي بلادي
لك حبي وفؤادي
مصر يا أم البلاد
أنت غايتي والمراد
وعلي كل العباد  
كم لنيلك من أيادي 
مصر يا أرض النعيم        
فزت بالمجد القديم  
مقصدي دفع الغريم  
وعلي الله اعتمادي
مصر أنت أغلي درة
فوق جبين الدهر غرة
يا بلادي عيشي حرة
واسلمي رغم الأعادي
مصر أولادك كرام  
أوفياء يرعوا الزمام
سوف نحظي بالمرام
باتحادهم واتحادي
بلادي بلادي بلادي
لك حبي وفؤادي
Melancthon (Ontario)

**Melenchton** - gmin we Kanadźe, we prowincyji Ontario, we hrabstwje Dufferin. Mo 310,79 km² wjyrchu a podug danych ze 2016 roku půmjyszkowało sam 3008 ludźi.
Łątczyn

**Łątczyn** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we uostrołynckim kryśe, we gmińe Troszyn.
Lgota (chrzanowski krys)

**Lgota** - wjeś we Polsce, we małopolskim wojewůdztwje, we chrzanowskim kryśe, we gmińe Trzebińa.
Mńiszkůw (dolnoślůnske wojewůdztwo)

**Mńiszůw** (pol. *Mniszków*, mjym. *Waltersdorf)*) – wjeś we Polsce, we dolnoślůnskim wojewůdztwje, we karkůnoskim kryśe, we gmińe Janowice Wielkie.
Milůwka (ślůnske wojewůdztwo)

**Milůwka** (pol. *Milówka*) - wjeś we Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, we żywjeckim kryśe, śedźiba gminu Milůwka.
Solec (gostyńiński krys)

**Solec** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we gostyńińskim kryśe, we gmińe Gostyńin.
Wanadzor

**Wanadzor** (uorm.: *Վանաձոր*) - mjasto we Armyńiji, stolica prowincyje Lorri. Do 1935 mjoł mjano **Karaklis**, we latach 1936-1992 **Kirowakan**.
Killaly (Kanada)

**Killaly** - wjeś we Kanadźe, we prowincyje Saskatchewan, we gmińe Grayson. Na 2006 rok půmjyszkowało sam 77 ludźi.
Livno

**Livno** – mjasto we Bośńi a Hercegowińe, we Federacyji Bośńi a Hercegowiny, śedźiba mjasta Livno.
Zagrody Łukówieckie

**Zagrody ukówieckie** - wjeś we Polsce, we lubelskim wojewůdztwje, we lubartowskim kryśe, we gmińe Firlej.
Lozzi

**Lozzi** - gmin we Francyji, we regijůńe Korsyka, we departamyńće Haute-Corse. Mo 30,79 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 111 ludźi.
Żegocina

**Żegocina** – wjeś we Polsce, we małopolskim wojewůdztwje, we bochyńskim kryśe, śedźiba gminu Żegoćina.
Bodzanowice

**Bodzanowice** (mjym. *Botzanowitz*) – wjeś we Polsce, we uopolskim wojewůdztwje, we uoleskim kryśe, we gmińe Růżano Gůra.
Trifănești

**Trifănești** - wjeś a gmin we Mołdawiji, we rejůńe Florești. Na 2014 rok půmjyszkowało sam 1181 ludźi.
Avrankou

**Avrankou** - gmin we Byńińe, we departamyńće Ouémé. Mo 78 km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkowoło sam 128 050 ludźi.
Hampton Lucy

**Hampton Lucy** - wjeś we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Warwickshire, we dystrykće Stratford-on-Avon.Na 2011 rok půmjyszkowało sam 566 ludźi.
Măzănăești

**Măzănăești** - wjeś we Růmůńiji, we uokryngu Suceava, we gmińe Drăgoiești. Na 2021 rok půmjyszkowoło sam 534 ludźi.
Illorai

**Illorai** - gmin we Italiji, we regijůńe Sardyńijo, we prowincyji Sassari. Mo 57,19 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowoło sam 757 ludźi.
Nurmijärvi

**Nurmijärvi** - gmin we Finlandyji, we regijůńe Uusimaa. Mo 367,26 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowoło sam 44&nbsp;437 ludźi.
Al-Dżabal al-Achdar (Libijo)

**Al-Dżabal al-Achdar** - gmin we Libiji, we Cyrynajce. Mo 7800 km² wjyrchu a podug danych ze 2006 roku půmjyszkowało sam 203&nbsp;156 ludźi. Stolica mo we Al-Bajda.
Tensor

**Tensor** – matymatyczny uobjekt, ftory poszyrzo defińicyjo skalara i wektora. Używany je uůn m. in. do uopisu geometrycznych przestrzyństw, uobjektůw fizycznych (prawideł przirody) abo rachowańo we maszinowym uczyńu. 

## Maszinowe uczyńy

We informatyce tensor je czynsto defińowany kej wjelowymjarowo sztruktura danych. Je to bazowo sztruktura we programach do maszinowego uczyńo kaj uopisujům uůne neuronowy nec. Wuůnczas tensor wymjaru 0 to je ajnfach skalar, tensor wymjaru 1 to je wektor, dalij tensor wymjaru 2 je identiko co matrix.
Neuronowy nec

**Neuronowy nec** - modele używane we informatyce przi maszinowym uczyńu a sznupańu danych. Sům podane na fungowańy bjologicznych neuronůw we můzgu. Pozwalajům na rachowańy bez srogij matymatycznyj formalizacyje problemu.
Funkcyjo Sigmoid

**Funkcyjo Sigmoid**, **S-Funkcyjo** - matymatyczno jednoargumyntowo roztomajtowertno funkcyjo, ftoryj wykres przipomino litera S. Je stale rosnůnco i mo gynau jedyn punkt kaj pochodno ji pochodnyj je růwno 0. Punkt tyn je strzodkym symetryje tyj funkcyje. Do śe ja zdefińować bez formuła:
:\sigma(x) = \frac{1}{1 + e^{-x}} = \frac{e^x}{e^x + 1}=1-\sigma(-x), kaj e to liczba Eulera.

Funkcyjo Sigmoid je używano fest przi uopisowańu szansy zajśća zdarzyńo m. in. kej aktywacyjno funkcyjo we maszinowym uczyńu.
Aktywacyjno funkcyjo

**Aktywacyjno funkcyjo** - uostatńo funkcyjo na zadku uod neurona we neuronowym necu. Bjere uůna zsumowany ważony wert uod wejśćůw i dowo wyjśćowy wert, ftory je zauobycz uod 0 do 1, roz a kedy tyż uod -1. Mo za cwek normalizować śyła pobudzyńa neuronůw we necu.

Nojajnfachowszy synsowny bajszpil aktywacyjnyj funkcyje to 
y(x)= \left\{ \begin{matrix}
0 & \text{dlo} & x. Inksze czynste bajszpile to funkcyjo ReLU, funkcyjo Sigmoid, abo funkcyjo Softmax.
Sobieszczany

**Sobieszczany** - wjeś we Polsce, we lubelskim wojewůdztwje, we lubelskim kryśe, we gmińe Dużo Ńydrzwica.
Hradec Králové

**Hradec Králové** – mjasto we Czeskij Republice, śedźiba kralovohradeckigo kreju a krysu Hradec Králové. Uostrzodek nauki.
Szumerla

**Szumerla** (rus.: Шумерля, czuw.: Çĕмĕрле) - mjasto we Czuwaszyje we Rusyje. Śedźiba szumerlińskigo rejůnu.
Caselle Lurani

**Caselle Lurani** - gmin we Italiji, we regijůńe Lůmbardyjo, we prowincyji Lodi. Mo 7,68 km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowało sam 3023 ludźi.
Szel

**Szel** - jedna ze sztyrech farb we szpilkartach. W kartach niymieckich je to kolity zwōnek (), za to we francuskich czerwōny rōmb abo kwadrat (◆). We szkacie je to farba nojmodszŏ, za to w bridżu drugŏ nojmodszŏ. Pōnadto w ekstra wersyje kart francuskich przeznaczōnyj do szkata, szel je żōłty abo apluzinowy (◆). W kartach łacińskich ôdpadŏ mu mōneta.

### W inkszych gŏdkach

* polsko: *dzwonek*, *karo*, *szel*
* niymiecko: *Schelle*, *Karo*
* angelsko: *Bells*, *Diamonds*
* czesko: *kule*, *káry*
  
### Ôbejzdrzij tyż
* herc
* grin
* krojc
Herc

**Herc** - jedna ze sztyrech farb we szpilkartach ôznaczōnŏ czerwōnym siercym (♥). We szkacie je to drugŏ nojmodszŏ farba, za to w bridżu drugŏ nojstarszŏ. W kartach łacińskich ôdpadŏ mu keluch a we szwajcarskich ôsłōna.

### W inkszych gŏdkach

* polsko: *serce*, *czerwień*, *kier*
* niymiecko: *Herz*, *Coeur*, *Rot*
* angelsko: *Hearts*
* czesko: *červení*, *srdce*

### Ôbejzdrzij tyż
* szel
* grin
* krojc
Horodiște (rejůn Dondușeni)

**Horodiște** - wjeś we Mołdawiji, we rejůńe Dondușeni. Na 2014 rok půmjyszkowało sam 768 ludźi.
Witham

**Witham** – mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Essex, we dystrykće Braintree.
Józef Skrzek

**Józef** **Franciszek Skrzek** (ur. 2 lipca 1948 w Śymjanowicach) – Ślůnski multiinstrumentalista, wokalista i kůmpozytůr, starszy brat Jana Skrzeka.

## Żyćorys
Narodźůł śe w 1948.

W 1967 skůńczůł strzedńo szkoła muzyczno we Katowicach w klaśe klawjyru (drugi insztrumynt – krzipka).

W 1971 roku założůł kapela Silesian Blues Halastr, w keryj poza ńm grali Apostolis Anthimos (gitara) i Jerzy Piotrowski (szlagcojg).

W 2005 uostoł laureatym Nadgrody im. Wojciecha Korfantego, a w 2008 – Cegłůwki Janosza, nadgrody prziznowanyj uod czytoczůw katowickigo wydańo „Gazety Wyborczej” za rozsławjańy Gůrnego Ślůnska.
Funkcyjo ReLU

**Funkcyjo ReLU**, tyż mjanowano **Rectifier** - zorta aktywacyjnyj funkcyje we neuronowych necach. Dowo uůna wert 0 lo argumyntu majszego jak 0, a we inkszym przipadku uoddowo przidany wert. Używano m. in. we necach zbajstlowanych do rozpoznawańo mowy. Matymatyczno definicyjo to je: 
{2} = \begin{cases}
    x & \text{eli  } x > 0, \\
    0 & \text{we inkszym przipadku}.
\end{cases}
|-
|Pochodno uod funkcyje ReLU:
f'(x) = \begin{cases}
    1 & \text{eli } x > 0, \\
    0 & \text{eli } x 
|}
Grin

**Grin** - jedna ze sztyrech farb we szpilkartach, ôznaczōnŏ listkiym -  zielōnym w kartach niymieckich (), za to we francuskich czŏrnym (♠). W bridżu je to farba nojstarszŏ, za to w szkacie drugŏ nojstarszŏ. Pōnadto w ekstra wersyje kart francuskich przeznaczōnyj do szkata, grin je zielōny, tak jak w wersyje niymieckij (♠). W kartach łacińskich ôdpadŏ mu miycz za to we szwajcarskich rōłza.

### W inkszych gŏdkach

* polsko: *wino*, *pik*, *grin*
* niymiecko: *Grün*, *Gras*, *Laub*, *Pik*, *Schippe*
* angelsko: *Leaves*, *Greens*, *Spades*
* czesko: *zelení*, *piky*

### Ôbejzdrzij tyż
* herc
* szel
* krojc
Funkcyjo Softmax

**Funkcyjo Softmax** - matymatyczno funkcyjo, ftoro przerobjo wektor rzeczywistych nůmer na taki, kaj te nůmery majům wert uod 0 do 1 i we sumje dowajům 1. Je poszyrzyńym funkcyje Sigmoid a jeji formuła to: \sigma(\mathbf{z})_j = \frac{e^{z_j}}{\sum_{k=1}^K e^{z_k}}, kaj z to wejściowy wektor,  j to indeks nůmery we wektorze (1, ..., K), e to nůmera Eulera, a K to szyrzka wektora.

Funkcyjo je używano m. in. do rachowańo prawdopodobjyństwa przinolyżnośći do jednyj ze kilku (tylu jaki szeroki je wektor) klas. Przidajne je to we neuronowych necach, kaj we uostatńij szychće Softmax wrażůno za aktywacyjno funkcyjo może dać prawdopodobjyństwa uodpowjedźi na zadany problem.
Skōnfederowane Sztaty Ameriki

**Skōnfederowane Sztaty Ameriki** (ang. *Confederate States of America*) – gyszichtowy sztat we Pōłnocnyj Americe, kery powstoł 8 lutego 1861 skuli kōnwyncyji we Montgomery. 

Skōnfederowane Sztaty Ameriki powstały na drōdze ôdłōnczyniŏ sie ôd Zjednoczōnych Sztatōw Alabamy, Floridy, Georgiji, Połedniowej Karoliny, Lujizjany, Mississipi a Teksasu kere to szrajbły kōnwyncyjõ we Montgomery 8 lutego 1861 co bōło poczōntkiym nowyj kōnfederacyje. Niyskorzij po rozpoczyńciu Secesyjnyj Wojny (mianowanyj tyż Wojnōm ô Niyprzinŏleżytość Połedniŏ skuli tego co ôdłōnczōne sztaty znojdowały sie na połednie ôd tych kere ôstały we Zjednoczōnych Sztatach) do kōnfederacyje przistōmpiyły tyż Arkansas, Pōłnocnŏ Karolina, Tennessee a Wirginijŏ. Krōm tego podwōjne (prokōnfederacke a prounijne) regiyrōnki miały sztaty Missouri a Kentucky a Skōnfederowane Sztaty Ameriki rościły sobie rechty do terytoryjōw Arizōny a Indianerskigo, nale skutecznõ kōntrolã miały ino nad piyrszym terytoryjum kaj amerikańske zidlery spiyrały Skōnfederowane Sztaty Ameriki a na tajli drugigo kaj Indianery spiyrały idyje kōnfederacyje chcōnc rōwnyj autōnōmiczności decyzyji na poziōmie inkszych sztatōw a ôchrōny mit ze uznaniym plymiynnych ziym. Skōnfederowane Sztaty Ameriki istniały aże do 9 kwietnia 1865, kedy to kōnfederacki jyneroł Robert Edward Lee skapituliyrowoł przed unijōm a wszyjske sztaty a terytoryja ôstały prziłōnczōne nazŏd do Zjednoczōnych Sztatōw.
Dupek

**Dupek**, tyż **jupek** - szpilkarta ukazujōnco modego chopa, czynsto princa abo rycerza. Tradycyjnie dupka zaliczo sie do figur kole krōla a damy. W szkacie dupki sōm dycki trōmfami (ôkrōm nuli), za to w bridżu a wiynkszości giyr sōm  miyndzy damōm a cyjnōm. W kartach niymieckich dupki ôznaczōne sōm pojedynczym symbolym farby, kery dlŏ ôdrōżniyniŏ ôd damy je na spodku abo postrzodku karty.

### W inkszych gŏdkach

* polsko: *walet*, *jopek*, *niżnik*, *dupek*
* niymiecko: *Bube*, *Bauer*, *Unter*, *Wenz*
* angelsko: *jack*, *knave*
* czesko: *spodek*, *kluk*, *junák*  
### Ôbejzdrzij tyż
* as
* krōl
* dama
* bibza
* joker
Dama (karta)

**Dama** abo **ober** - szpilkarta ukazujōnco w wersyji francuskiyj krōlowo abo elegancko ôblyczōno baba, za to w wersyji niymieckiej (zwanyj tyż **oberem**) uzbrojōnego chopa, czynsto rycerza. Tradycyjnie dama zaliczo sie do figur kole krōla a dupka. W szkacie damy sōm miyndzy krōlami a bibzami (ôkrōm nuli), za to w bridżu a wiynkszości giyr sōm miyndzy krōlami a dupkami. W kartach niymieckich damy ôznaczōne sōm pojedynczym symbolym farby, kery dlŏ ôdrōżniyniŏ ôd dupka je na gōrze karty.

### W inkszych gŏdkach

* polsko: *dama*, *ober*, *wyżnik*
* niymiecko: *Dame*, *Ober*, *Manderl*
* angelsko: *queen*, *over-knave*
* czesko: *dáma*, *královna*, *svršek*  
### Ôbejzdrzij tyż
* as
* krōl
* dupek
* bibza
* joker
Joker

**Joker** abo **dżoker** - szpilkarta ukazujōnco bōzna. Joker powstoł w USA w drugij łowie XIX stolecio za ekstra karta przistympowanŏ do kart francuskich. Nojczyńścij przistympowany je do połnego tajlōngu, porzōnd w dwōch abo trzech egzymplorzach, kere mogōm sie ôd siebie rōżnić. We szpilach ze swojim udziałym takich jak remik joker używany je z wiynksza do zastympowaniŏ inkszych kart, bez zglyndu na jejich wert abo farba. Może tyż sużyć za erzac stracōnyj abo zniszczałyj karty.

### W inkszych gŏdkach
* polsko: *joker*, *dżoker*
* niymiecko: *Joker*
* angelsko: *joker*
* czesko: *žolík*  
### Ôbejzdrzij tyż
* as
* krōl
* dama
*dupek
* bibza

## Przipisy
Bibza

**Bibza** - szpilkarta niskigo wertu, zglyndnie jakŏ ino karta ôznaczōnŏ cyfrōm a ukazujōnco tyla samo symboli farby. Nojczyńścij za bibzy uznŏwŏ sie karty ôd dwōjek do dziewiōntek abo dziesiōntek (**cyjn**). Czynsto jednak cyjny niy sōm uznowane za bibzy; bez tyn przikłŏd w bridżu zaliczajōm sie ône do hōnorōw społym z asami i figurami, za to we szkacie cyjna je drugo nojwertowniyjszo karta, bydōncõ miyndzy asym a krōlym (ôkrōm nuli). Z technicznego pōnktu widzyniŏ bibzōm je tyż as, beztoż je to jedynka abo dwōjka, jednak z uwŏgi na swoja rola niy ma w praktyce dō nich zaliczany.

### W inkszych gŏdkach
* polsko: *blotka*, *młódka*
* niymiecko: *Lusche*
* angelsko: *pip*, *spot*

### Ôbejzdrzij tyż
*as
* krōl
* dama
* dupek
* joker
Welůnkowo ćisza

**Welůnkowo ćisza** – czas, w kerym pod groźbům sztrofy zabrůńůne sům wszyjske zorty politicznyj agitacyje. Ze założyńo welůnkowo ćisza mo być czasym dlo uobywatelůw, coby po kampańiji můgli we pokoju sztaunować, kogo chcům welować.

Zakoz może dotyczyć politicznych wystůmpjyńůw mańifestacyjůw, radyjowych a telewizyjnych audycyjůw ze udźałym kandidatůw, publikacyje na jejich tymat abo uozklejańy plakatůw. Zabrůńůno je tyż publikacyjo sůndażůw.

We zakůńe ńykerych państwůw welůnkowo ćisza ńy istńyje, tak je ntp. we Mjymcach. We Zjednoczůnych Sztatach Nojwyższy Gericht uorzyk, iże welůnkowo ćisza ńyma zgodno ze kůnstytucyjům, a zakozano je jyno agitacyjo we welůnkowych lokalach.

## Welůnkowo ćisza we Polsce
We Polsce uod 1990. r. welůnkowo ćisza zaczyno śe we půłnoc w dźyń przed dńym welůnku, a kůńczy śe cuzamyn za zawarćym welůnkowych lokalůw.
Funkcyjo straty (klasyfikacyjo)

**Funkcyjo straty**, **funkcyjo kosztu** - matymatyczno funkcyjo, ftoro bjere za argumynt model, ftory robi klasyfikacyjo i zwraco růżńica jigo klasyfikacyje ze klasyfikacyjům ftoro je richtig. We maszinowym uczyńu robi za werkcojg do mjerzyńo jak fest akuratny je neuronowy nec. Im barzyj srogi je wyjśćowy wert funkcyje straty tym barzyj żadne prognozy dowo nec.
Malckafyj

**Malckafyj** (**malckawa**) – zorta bezkofejinowego napŏwka ô smaku podanym na kafyj. Nojczyńścij produkowany je ze reżu, warkocza Panny Marije a cukeriby. Dŏwnij bardzo popularny na terynach Krōlestwa Prus, we tym Ślōnsku. Dzisio skuli wiynkszyj dostympności kafyju mynij popularny, chociŏż sztyjc pity.
Nathan Bedford Forrest

**Nathan Bedford Forrest** (nar. 13 lipca 1821 we Chapel Hill, um. 29 paźdźyrńika 1877 we Memphis) – jyneroł kawaleryje Armije Skōnfederowanych Sztatōw, jedyn z nojsłynniyjszych kōmandrōw we gyszichcie, mianowany rŏz za kej za "urodzōnego wojskowego gyniusza". Jedyn z małowielu wojŏkōw Skōnfederowanych Sztatōw kere ôstały sztajgniynte na jyneroła przistympōjōnc do armije dziepiyro we czasie wojny. Uznŏwany za kōntrowersyjnõ perzōnã skuli ôbskarzyń ô masakrã w czasie bataliji ô Festōng Pillow na wojŏkach unije kere prōbowały sie poddać. Bōł ôn piyrszym wielgim czarodziyjym piyrszego Ku Klux Klanu kery to nakŏzoł rozwiōnzać skirz siōnego terroru na Czŏrnych Amerikōnach.

## W popularnyj kulturze
Miano po tym jynerole dostoł Forrest Gump, głowny bohatyr rōmanu Winstona Grooma a filmu na jego podstawie.
Krōl (karta)

**Krōl** - szpilkarta ukazujōnco krōla. Tradycyjnie krōl zaliczo sie do figur kole damy a dupka. W szkacie krōle sōm miyndzy cyjnami a damami (ôkrōm nuli), za to w bridżu a wiynkszości giyr sōm miyndzy asami a damami. W kartach niymieckich ôznaczōne sōm jednym abo dwōma symbolami farby.

### W inkszych gŏdkach

* polsko: *król*
* niymiecko: *König*
* angelsko: *king*
* czesko: *král*  
### Ôbejzdrzij tyż
* as
* dama
* dupek
* bibza
* joker
As (karta)

**As** abo **tuz** - szpilkarta ukazujōnco w wersyji francuskiyj jeden symbol farby, za to dycki dwa w niymieckiej (tuz). Z wiynksza terŏźnych giyr as je nojstarszo karta, chociŏż poczōntkowo bōł nojniższo karta w tajlōngu. Tuz w kartach niymieckich ôdpado we francuskich asowi a dwōjce.

### W inkszych gŏdkach

* polsko: *as*, *tuz*, *jedynka*
* niymiecko: *Ass*, *Daus*
* angelsko: *ace*, *deuce*
* czesko: *eso*  
### Ôbejzdrzij tyż
* krōl
* dama
* dupek
* bibza
* joker
Justyna Olko

**Justyna Agnieszka Olko** (rodz. 18 czyrwńa 1976) –  polsko historyczka a etnolożka, profesorka humańistycznych naukůw, akadymicko rechtorka Warszawskigo Uńiwersytetu, dyrechtorka Cyntrům Zaangażowanych Podszukowań nad Kulturowům Ćůngłośćům wydźału Artes Liberales.

## Publikacyje
* Revitalizing Endangered Languages: A Practical Guide (Cambridge 2021)
* *Dialogue with Europe, Dialogue with the Mazideł. Colonial Nahua and Quechua Elites in Their Own Words*, University Press of Colorado 2018
* *From discouragement to self-empowerment. Insights from an ethnolinguistic vitality survey among the Kashubs in Poland*, Plos One, 2020
* *Insignia of Rank in the Nahua World*, University Press of Colorado, 2014
*  (Nagroda Klio 2010)
* 
* *Turquoise Diadems and Staffs of Office. Insignia of Power in Aztec and Early Colonial Mexico*, University of Warsaw, 2005

## Zewnyntrzne linki
* Zajta Center for Research and Practice in Cultural Continuity
* Zajta Wydźału Artes Liberales UW
* Zajta Justyny Olko na Warszawskim Uńiwersyteće
Thomas Jonathan Jackson

**Thomas Jonathan "Stonewall" Jackson** (nar. 21 stycznia 1824 we Clarksburgu, um. 10 mŏja 1863 we Guinea Station) – jyneroł Armije Skōnfederowanych Sztatōw, jedyn z nojbardzij utalyntowanych taktykōw Secesyjnyj Wojny. Nojbardzij znōmy pod pseudōnimym **"Stonewall" Jackson** (śl. Jackson "Kamiynny Mur"), kery to dostoł we czasie Piyrszyj Batalije nad Ball Run (mianowanyj tyż Piyrszōm Batalijōm pod Manassas). Umrził ôn 10 mŏja 1863 skirz zapŏlyniŏ puc, kerego to dostoł po trefiyniu ôd kōnfederackigo wojŏka, kery uznoł Jacksona nocōm za unijnego wojŏka. Jedyn z nojsłynniyjszych kōmandyrōw Skōnfederowanych Sztatōw Ameriki.

## We popularnyj kulturze
Ôstoł ôn przedstawiōny we filmie *[[Gods and Generals]]*.
Anatoli Alteiba

**Anatoli Darsman-ipa Alteiba** (abch. *Анатоли Дарсман-иԥа Алҭеиба*, rodz. 25. lutego 1965. we Czlou, SSSR) – abchaski pisorz, poeta, kůmpozitůr a dyrygynt.
Sztympel Skōnfederowanych Sztatōw Ameriki

**Sztympel Skōnfederowanych Sztatōw Ameriki** – bōł to symbol kery sużōł za wapyn Skōnfederowanych Sztatōw Ameriki (tak jak we Zjednoczōnych Sztatach, kere prawego wapynu niy majōm nale używajōm sztympla). Znojduje sie na nim dynkmal Georga Washgintona w Richmond ôbtoczōny ôsobliwymi dobrami ekōnōmije Skōnfederowanych Sztatōw: pszynicōm, majsym, tabakōm, bawołnōm, rajsym a cukrowōm trzcinōm. Skuli blokady Unije ôbsztalowane  matryce sztympla nikej niy ôstały ôficjalnie wykorzistane. Uproszczōny sztympel ôstoł wykorzistany na geldzie Skōnfederowanych Sztatōw. Ôryginał sztympla znojduje sie dzisio w Museum of the Confederacy w Richmond.
Remik

**Remik** - karciany szpil dlo dwōch abo wiyncyj ôsōb, co w nim kożdy grŏcz musi stracić karty za piyrszy. Remik posiado roztōmajte warianty krajowe, za to w Polsce nojpopularniyjszŏ je zmodyfikowano wersyja europejsko rozgrowano na 108 abo 110 kart. Za miyjsce pochodzynio szpilu uznowo sie Chiny abo Meksyk.

## Prawidła

### Karty a punkty
Tajlōng skłodo sie z 104 kart (dwie talie), podzielōnych miyndzy sztyry farby - szel, herc, krojc i grin - a tyż ze sztyrech abo szejściu jokerōw, kerych jedynōm funkcyjōm je zastympowanie inkszych kart. As we sekwensie z dwōjkōm a trōjkōm mo ino 1 pkt, ale w inkszych sytuacyjach mo aże 11 pkt. Krōl, dama a dupek sōm warte 10 pkt, za to bibzy a cyjny pōnktowane sōm podle miana. Joker zagrany mo taki wert jaki mŏ karta bez niego zastōmpiōnŏ, za to niyzagrany mo zaôbycz 20 abo 25 pkt.

### Kōmbinacyje
Szpil polygo na tworzyniu i wyzdradzaniu kōmbinacyje kart, kere dzielōm sie na dwa zorty: kōmplety i sekwensy. Kōmplet to trzi abo sztyry karty tego samego wertu, bp. trzi krōle. Sekwens to minimum trzi karty jednyj farby za rajōm, bp. dama, dupek a cyjna grin. W sekwensach as może być abo pōnad krōlym, abo pod dwōjkōm, ale nikej naroz. Kōmbinacyja niy może zawiyrać dwōch idyntycznych kart. Niy tyko to jokerōw, kere mogōm sie powtorzać, ale dycki muszōm stanowić myńszość kart w kōmbinacyje. Kożdy grŏcz po piyrszym meldunku może wymiynić zagranego jokera na bez niego zastympowano karta. Kōmbinacyje słożōne ino z jokerōw sōm zabrōniōne. Grŏcz w razie wōntōw winiyn ôkryślić, kero karta joker zastympuje.
### Szpil
Kożdy grocz dostowo 13 kart, a rest tajlōngu ôdkłŏdany je na bok. Szpil poczyno grocz na lewo ôd rozdowajōncego. Kożdy zaczyno raja bez pobiyranie karty. Może to być abo wiyrchnio karta talonu, abo wiyrchnio karta sztapla, za to kōńczy bez ôdkłŏdanie na sztapel jedna ôdkrytŏ kartã. Ten, kery mo kōmbinacyje warte wroz wiyncyj aniżeli 50 pkt, a tyż sekwens bez jokerōw, może dokōnać swojigo piyrszego meldunku. Po piyrszym meldunku można w czasie raje meldować dalsze kombinacyje, a tyż dopołniać ô brakujōnce karty te już zameldowane, w tym inkszych groczy. Rŏz wyłożōnej kombinacyji niy idzie likwidować ani wychrōniać z niyj kart. Wszyjske kombinacyje grocze kładōm pospōł na jednyj przestrzyni. Kej ukłod ôstanie skōńczōny, to znaczy ôstanie dopołniōny ô wszyjske brakujōnce karty i wysnożōny z jokerōw, przinŏleży go weznōńć z stoła i ôdłożyć na bok.
### Wyniki
Zwyciynżo ten, kery piyrszy straciōł wszyjske swoje karty. Bez kōńczynie swoja ôstatnio raja oznajmia to bez kładzynnie ôstatnio karta na sztapel zadem do gōry. Ôstali grŏcze zliczają pōnkty z kart, co im ôstały, a jejich sumã ôdyjmujōm sie ôd wyniku. Jeźli grocz pozbydzie sie wszyjskich swojich kart już we swojim piyrszym wyłożyniu, to je to tytułowy remik, za to ôstali grŏcze tracōm dwa razy tyla pōnktōw, co normalnie. Wyjōntkowo w przipŏdku remika niy majōm żodne warōnki piyrszego meldunku.
Novi Kneževac

**Novi Kneževac** – mjasto we Syrbiji, we autůnůmicznyj prowincyji Wojwodina, we půłnocnobanackim uokryngu, śedźiba gminu Novi Kneževac.
Selca (splicko-dalmatyńsko żupańija)

**Selca** - wjeś we Chorwacyji we splicko-dalmatyńskij żupańiji, śedźiba gminu Selca. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 846 ludźi.
Warkocz Panny Marije

**Warkocz Panny Marije** (**dziwiŏ cigoryjŏ**, **jadwiżka**, **dzikŏ cigoryjŏ**, **przidrōżnik**, **warkocz Świyntyj Paniynki**, łac. *Cichorium intybus*) – zielina z familije *[[Asteraceae]]*. Wszeôbecnie wystympuje na terynie praje cołkij Ojropy w tym na cołkim Gōrnym Ślōnsku. Używŏ sie jeji na futer do zwiyrzōnt a tyż przi produkcyji roztōmajtych substytutōw kafyju, we tym przi produkcyji malckafyju.
Nagano

**Nagoja** (jap. 長野市 *Nagano-shi*) - mjasto we Japůńiji, na wyspje Honsiu, stolica prefektury Nagano. Uostrzodek industryje.
Truskolasy (ślůnske wojewůdztwo)

**Truskolasy** - wjeś we Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, we kłobuckim kryśe, we gmińe Wręczyca Wielka.
O

**Oo** – pjytnosto litera klasycznego łaćińskigo alfabetu, dźiśo znojduje śe bezma w kożdyj uortografiji, co uopjyro śe na łaćińskij. Zauobycz uoznoczo strzedńo, zauokrůnglůno samogoska: [ɔ] (jak we ślůnskij godce) abo [o].
Zamorski departamynt

**Zamorski departamynt** (fr. *département d'outre-mer*, *DŌM*) – mjano francuskigo zoleżnego terytoryjům na prawach departamyntu, wkludzůno we 1946. Zamorske departamynta fůngujům podug tych samych prawidoł co te we kůntinyntalnyj Francyji. Kożdy ś ńich tworzi admińistracyjny regijůn, co skłodo śe z jednego departamyntu.

Terozki je 5 zamorskich departamyntůw, co cuzamyn majům wjyrchńa przez 89 tauz. km² a kole 2 mln ludnośći (2003/2007).

Rezultatym absztimůngu, co bůł przekludzůny we 2009. na Mayotte, uostała uůna we 2011. pjůntym zamorskim departamyntym. Historyczńy taki sztatus mjało tyż 15 departamyntůw we Francusko Algeryjo, podwjela ta ńy uzyskała ńyzoleżnośći we 1962., a tyż Saint-Pierre i Miquelon we latach 1976.-1985.
Plech

**Plech** - gmin targowy we Mjymcach, we landźe Bajery, we kryśe Bayreuth. Mo 15,29 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 1354 ludźi.
Pieve Porto Morone

**Pieve Porto Morone** - gmin we Italiji, we regijůńe Lůmbardyjo, we prowincyji Pavia. Mo 16,4 km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowało sam 2547 ludźi.
Tréclun

**Tréclun** - gmin we Francyji, we regijůńe Burgůndyjo-Franche-Comté, we departamyńće Côte-d'Or. Mo 5,68 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 433 ludźi.
Courcelles-lès-Lens

**Courcelles-lès-Lens** – mjasto a gmin we Francyji, we regijůńe Île-de-France, we departamyńće Pas-de-Calais.
Straja (uokryng Suceava)

**Straja** - wjeś we Růmůńiji, we uokryngu Suceava, śedźiba gminu Straja. Na 2021 rok půmjyszkowało sam 5258 ludźi.
Podszkodzie

**Podszkodzie** - wjeś we Polsce, we śwjyntokrziskim wojewůdztwje, we uostrowjeckim kryśe, we gmińe Bodzechůw.
El Vellón

**El Vellón** - gmin we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Madryt. Mo 34,14 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 2124 ludźi.
Cumières

**Cumières** - gmin we Francyji, we regijůńe Grand Est, we departayńće Marne. Mo 2,99 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 750 ludźi.
Chrudim

**Chrudim** (IPA: ) – mjasto we Czeskij Republice, we pardubickim kreju, wśedźiba krysu Chrudim. Mo wele 23 tauz. půmjyszkańcůw, skuli czego je drugim nojwjynkszym mjastym kreju. Historyczny cyntrům je dobrze uchowane a mo sztatus zabytku.
Dupnica

**Dupnica** (bułg. *Дупница*) – mjasto we Bułgaryji, we uobwodźe Kiustendił, śedźiba gminu Dupnica.
Amagasaki

**Amagasaki** (jap. 尼崎市) – mjasto we Japůńiji, na wyspje Honsiu, we prefekturze Hyōgo. Uostrzodek industryje.
Williamstown (Massachusetts)

**Williamstown** - mjasto we USA, we sztaće Massachusetts, we [[Hrabstwo Berkshire|hrabstwje Berkshire].
Jan Wypler

**Jan Wypler** (rodz. 14. moja 1890. we Kochlowicach, um. 24. grudńa 1965. we Katowicach) – ślůnski poliglota, przekłodocz, mjyndzy inkszymi hinduskij, chińskij a japůńskij literatury.
Hefei

**Hefei** (chiń. 合肥市) - mjasto uo sztatuśe mjejskij prefektury we Chińskij Ludowyj Republice, stolica prowincyji Anhui. Srogi uostrzodek industryje, lufthawyna.
Gŏdka programowaniŏ

**Gŏdka programowaniŏ** - zbiōr syntaktycznych jak tyż symantycznych prawideł ôkryślajōncych, kedy cug symbolōw tworzi program kōmputrowy jak tyż jake porachowaniŏ ôpisuje. Pōmŏgŏ akuratnie ôkryślić, jake zŏdaniŏ mŏ wykōnać kōmputer. Nojpopularniyjsze gŏdki programowaniŏ to m.in.: Java, Python, C, C++, C#, Visual Basic, Javascript, PHP, SQL. Istniejōm jejich jednak tysiōnce inkszych.
Villafranca di Verona

**Villafranca di Verona** - gmin we Italiji, we regijůńe Ojganejsko Wynecyjo, we prowincyji Verona. Mo 57,34 km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowało sam 32&nbsp;827 ludźi.
Motta Visconti

**Motta Visconti** - gmin we Italiji, we regijůńe Lůmbardyjo, we prowincyji Milano. Mo 10,51 km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowało sa 8089 ludźi.
Pembury

**Pembury** - wjeś we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Kent, we dystrykće Tunbridge Wells. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 6128 ludźi.
Rastoka (Chorwacyjo)

**Rastoka** - wjeś we Chorwacyji, we lipsko-seńskij żupańiji, we mjeśće Gospić. Na 2021 rok půmjyszkowało sa 29 ludźi.
Wólka Pełkińska

**Wólka Pełkińska** - wjeś we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we jarosławskim kryśe, we gmińe Jarosław.
Cirkůmfleks

**Cirkůmfleks** (), tyż **daszek** – djakrytyczny znak a kůmputrowy symbol. 
We ńykerych forszlagach kodyfikacyje ślůnskij godki je stowjany nad literům *o* (co tworzi *[[ô]]*), we průbje kodyfikacyje Andrzeja Szczeponka tyż nad *u* (co tworzi *[[û]]*).
Siemiątkowo (żurůmiński krys)

**Siemiątkowo** (do 2004 *Siemiątkowo Koziebrodzkie*) - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we żurůmińskim kryśe, śedźiba gminu Siemiątkowo.
Chalon-sur-Saône

**Chalon-sur-Saône** – mjasto a gmin we Francyjo, we regijůńe Burgůndyjo-Franche-Comté, we departamyńće Saône-et-Loire.
Saint-Genis-Laval

**Saint-Genis-Laval** – mjasto a gmin we Francyjo, we regijůńe Auvergne-Rhône-Alpes, we departamyńće Rhône.
Isla Mujeres

**Isla Mujeres** – mjasto we Meksyku, we sztaće Quintana Roo, śedźiba gminu Isla Mujeres, kero uobejmuje tyż teryny na stałym lůndźe. Je rozlygowane na wyspje uo jednakim mjańe. Założůne we 1850 roku pode mjanym Dolores. "Isla Mujeres" uoznaczo "Wyspa Babůw". We czasach przed Kolůmbym bůł sam uostrzodek kultu bogińi Ixchel, wyznowanyj uod Majůw.
Raeren

**Raeren** - gmin we Belgiji, we prowincyji Liège. Mo 72,81 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 půmjyszkowało sam 10&nbsp;997 ludźi.
Les Moutiers-en-Cinglais

**Les Moutiers-en-Cinglais** - gmin we Francyji, we regijůńe Normandyjo, we departamyńće Calvados. Mo 6,75 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sa 515 ludźi.
Reichelsheim (Odenwald)

**Reichebwald** - gmin we Mjymcach, we landźe Hesyjo, we kryśe Odenwald. Mo 58,21 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 8517 ludźi.
Vigo

**Vigo** – mjasto we Szpańiji, we regijůńe Galicyjo, stolica prowincyji Vigo. Je rozlygowano nade Atlantyckim Uoceanym. Uostrzodek industryji, morsko hawyna.
Türkmenbaşy

**Türkmenbaşy** (turkmyńsko cyrylica: *Түркменбашы*; dowńij *Krasnowodsk*) - mjasto we Turkmyńistańe, we balkańskim wilajeće. Uostrzodek industryje.
Grevenmacher

**Grevenmacher** (luksymbursko godka: *Gréiwemaacher*) – gmin ze sztatusym mjasta we Luksymburgu, we kantůńe Grevenmacher a dystrykće Grevenmacher.

Na rok 2005 mjasto Grevenmacher, kere je na wschodźe gminy, mjoło populacyjo 3958 ludźi.
Malasiqui

**Malasiqui** - gmin na Filipinach, we regijůńe Ilocos, we prowincyji Pangasinan, na wyspje Luzon. Mo 131,37 km² wjyrchu a podug danych na 2020 rok půmjyszkowało sam 143&nbsp;094 ludźi.
Macclesfield

**Macclesfield** – mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Cheshire. Uostrzodek industryje.
Demmin

**Demmin** - mjasto we Mjymcach, we landźe Meklymburgijo-Przedńe Půmorze, we Landkreis Mecklenburgische Seenplatte.
Obernberg am Brenner

**Obernberg am Brenner** - gmin we Austriji, we landźe Tirol, we kryśe Innsbruck-Land. Mo 38,66 km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowało sam 400 ludźi.
Jakimjec (Rusyjo)

**Jakimjec** (rus. *Якимец*) - wjeś we [Rusyjo|Rusyji]], we władymirskim uobwodźe, we Giś-Chrustalnym rejůńe. Na 2021 rok půmjyszkowało sam 105 ludźi.
Morbegno

**Morbegno** - gmin we Italiji, we regijůńe Lůmbardyjo, we prowincyji Sondrio. Mo 14,82 km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowało sam 12&nbsp;249 ludźi.
Anzegem

**Anzegem** - gmin we Belgiji, we prowincyji Zachodńo Flandryjo. Mo 42,35 km¹ wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 15&nbsp;029 ludźi.
San Bruno

**San Bruno** – mjasto we USA, we sztaće Kaliforńijo, we hrabstwje San Mateo. Mo sam śedźiba YouTube.
Saint-Martin-des-Noyers

**Saint-Martin-des-Noyers** - gmin we Francyji we regijůńe Krej Loary, we departamyńće Vendée. Mo 41,49 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 2512 ludźi.
Génova (Kolůmbijo)

**Génova** – mjasto a gmin we Kolůmbiji, we departamyńće Quindío. Mjasto Génova zajmuje 0,55 km² wjyrchu a půmjyszkuje w ńim 3989 ludźi (sztand na 2015 rok).
Hora Svaté Kateřiny

**Hora Svaté Kateřiny** (mjym. *Sankt Katharinaberg*) – mjasto we Czeskij Republice, we usteckim kreju, we kryśe Most.
Floh-Seligenthal

**Floh-Seligenthal** - gmin we Mjymcach, we landźe Turyngijo, we kryśe Schmalkalden-Meiningen. Mo 68,71 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 5898 ludźi.
Avanhandava

**Avanhandava** – mjasto a gmin we Brazyliji, we sztaće São Paulo. Podug danych ze 2000 roku, mjasto Avanhandava půmjyszkowało 8100 ludźi.
Karlskoga

**Karlskoga** – mjasto we Szwecyji, we regijůńe Örebro, śedźiba gminu Karlskoga. Uostrzodek industryje.
Chainpur (Bihar)

**Chainpur** - wjeś we Indyji, we sztaće Bihar, we dystrykće Saharsa. Na 2001 rok půmjyszkowało sam 25&nbsp;584 ludźi.
Tholey

**Tholey** - gmin we Mjymcach, we lańdźe Saara, we kryśe St. Wendel. Mo 57,55 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 12&nbsp;160 ludźi.
Westhoughton

**Westhoughton** - mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Greater Manchester, we dystrykće Bolton.
Ameglia

**Ameglia** - gmin we Italiji, we regijůńe Liguryjo, we prowincyji La Spezia. Mo 14,17 km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowało sam 4281 ludźi.
Roade

**Roade** - wjeś we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Northamptonshire, we dystrykće West Northamptonshire. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 2312 ludźi.
Ferrara

**Ferrara** - mjasto we Italiji, we regijůńe Emilijo-Růmańijo, stolica prowincyji Ferrara. Uostrzodek industryje.
Druskininkai

**Druskininkai** (pol. *Druskieniki*, rus. *Друскеники*) - mjasto na Litwje, we uokryngu Alytus, śedźiba rejůnu Druskininkai. Rozlygoiwane nade rzykům Ńymyn, znůme kej spa.
Wólka Kuligowska

**Wólka Kuligowska** - wjeś we Polsce, we łůdzkim wojewůdztwje, we uopoczyńskim kryśe, we gmińe Poświętne.
Kitzbühel

**Kitzbühel** – mjasto we Austriji, we landźe Tirol, śedźiba krysu krysu Kitzbühel. Uostrzodek źimowych szportůw.
Sestao

**Sestao** - mjasto we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Krej Baskůw, we prowincyji Vizcaya. Wlazuje we skłod mjejskigo zespołu Bilbao.
Mentana

**Mentana** - gmin we Italiji, we regijůńe Lacjům, we prowincji Roma. Mo 24,27 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 23&nbsp;219 ludźi.
Dainville

**Dainville** – mjasto a gmin we Francyji, we regijůńe Hauts-de-France, we departamyńće Pas-de-Calais.
Zaniemyśl

**Zaniemyśl** - mjasto we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we średzkim kryśe, śedźiba gminu Zaniemyśl. Mjejske prawa 1742-1934, 1941-1948 a uod 2025.
Sint-Truiden

**Sint-Truiden** (limb. *Sintruin, [[francusko godka|fr]]. Saint-Trond*) - mjasto we Belgiji, we prowincyji Limburgijo.
Niigata

**Niigata** (jap. 新潟市 Niigata-shi) - mjasto we Japůńiji, na wyspje Honsiu, stolica prefektury Niigata. Uostrzodek industryje.
Anderby

**Anderby** - wjeś we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Lincolnshire, we dystrykće East Lindsey. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 382 ludźi.
Zbiersk-Kolonia

**Zbiersk-Kolonia** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we kaliskim kryśe, we gmińe Stawiszyn.
Sinołęka

**Sinołęka** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we mińskim kryśe, we gmińe Kałuszyn.
Miroszów

**Miroszów** – wjeś we Polsce, we małopolskim wojewůdztwje, we mjechowskim kryśe, we gmińe Racławice.
Kakenstorf

**Kakenstorf** - gmin we Mjymcach, we landźe Dolno Saksůńijo, we kryśe Harburg. Mo 12,69 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 1527 ludźi.
Saint-Bonnet-de-Cray

**Saint-Bonnet-de-Cray** - gmin we Francyji, we regijůńe Burgůndyjo-Franche-Comté, we departamyńće Saône-et-Loire. Mo 22,41 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 494 ludźi.
Belfort

**Belfort**- mjasto we Francyji, we regijůńe Burgůndyjo-Franche-Comté, śedźiba Terytoryjům Belfort.
Haughley

**Haughley**  - wjeś we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Suffolk, we dystrykće Mid Suffolk. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 1638 ludźi.
Kruševo (Syrbsko Republika)

**Kruševo** - wjeś we Bośńi a Hercegowińe, we Syrbskij Republice, we gmińe Foča. Na 2013 rok půmjyszkowało sam 377 ludźi.
Ratíškovice

** Ratíškovice** - gmin we Czeskij Republice, we Połedńowomorawskim Kreju, we kryśe Hodonín. Mo 12,59 km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowało sam 3792 ludźi.
Saint-Tropez

**Saint-Tropez** - gmin we Francyji, we regijůńe Provence-Alpes-Côte d'Azur, we departamyńće Var. Mo 11,18 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 3600 ludźi.

Znůme kej plac akcyji filmu Żandarm ze Saint-Tropez a inkszych ze tyj samyj seryje, we kerych groł Louis de Funès.
Puente Nacional (Kolůmbijo)

**Puente Nacional** - gmin we Kolůmbiji, we departamyńće Santander. Mo 248,36 km² wjyrchu a podug danuych ze 2005 roku půmjyszkowało sam 12&nbsp;476 ludźi.
Roosendaal

**Roosendaal** - mjasto a gmin we Ńiderlandach, we prowincyje Půłnocno Brabancyjo. Na 2021 rok, we mjeśće půmjyszkowało 67&nbsp;060 ludźi a ůng 10&nbsp;000 we wjejskij tajli gminu.
Lloret de Mar

**Lloret de Mar** - mjasto we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Katalůńijo, we prowincyji Girona.
Maruszyna

**Maruszyna** - wjeś we Polsce, we małopolskim wojewůdztwje, we nowosůndeckim kryśe, we gmińe Szaflary.
Žulová

**Žulová** (do 1948 *Frýdberk*, mjym.: *Friedberg*) - mjasto we Czeskij Republice, we Olmickim Kreju, we kryśe Jeseník.
Dane pri Sežani

**Dane pri Sežani** - wjeś we Słowyńiji, we gmińe Sežana. Na 2025 rok půmjyszkowało sam 425 ludźi.
Batajsk

**Batajsk** (rus. *Батайск*) – mjasto we Rusyji, we rostowskim uobwodźe. Uostrzodek industryje a wożny banhof na 8 km na połedńe uod Rostowa-na-Donu.
Cormano

**Cormano** - gmin we Italiji, we regijůńe Lůmbardyjo, we prowincyji Milan. Mo 4,47 km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowło sam 20&nbsp;381 ludźi.
Bresseuse

**Bresseuse** - gmin we Franyji, we regijůńe Hauts-de-France, we departamyńće Oise. Mo 8,3 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 113 ludźi.
Saint-Julien-sur-Sarthe

**Saint-Julien-sur-Sarthe** - gmin we Francyji, we regijůńe Normandyjo, we departamyńće Orne. Mo 16,39 km² wjuyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 694 ludźi.
Bielkowo (koszaliński krys)

**Bielkowo** (mjym. *Beelkow*) – wjeś we Polsce, we zachodńopůmrskim wojewůdztwje, we koszalińskim kryśe, we gmińe Śanůw.
Bandersztadt

**Bandersztadt** (, ) – ńyformalne, wicmańske mjano Lymberga, co pochodźi uod nazwiska prziwůdce ukrajińskich nacjůnalistůw Stepana Bandery a mjymjeckigo słowa *Stadt* (mjasto). 

Pojstrzůd mjyszkańcůw Lymbrga, uosobliwje modych, tyn neologizm stoł śe popularny po tym, jak we 1991. wyszoł albům grupy Braty Hadjukiny: «My sům synki ze Bandersztadtu» (*Ми — хлопці з Бандерштадту*), kaj je wykůnowano śpjywka pod takim samym mjanym. We Lymberga uůna stała śe kultowo, a słowo zakorzyńůło śe jak spusůb podkryślyńo historycznyj role mjasta jak norodowo-patrjotycznego cyntrům Ukrajiny.
Erich Honecker

**Erich Honecker** (rodz. 25 siyrpnia 1912 w Neunkirchen, um. 29 moja 1994 w Santiago de Chile) - niymiecki polityk kōmunistyczny, w latach 1971-1989 prziwōdca Niymieckij Dymokratycznyj Republiki.
Slobodan Milošević

**Slobodan Milošević** (cyr. Слободан Милошевић, ur. 20 siyrpnia 1941 w Požarevcu, zm. 11 marca 2006 w Hadze) - serbski i jugosłowiański polityk kōmunistyczny i nacjōnalistyczny. W latach 1989-1997 prezydynt Republiki Serbije, a potym do 2000 prezydynt Jugosławije.

W wieku 18 lŏt przistōmpiōł do Ferajnu Kōmunistōw Jugosławije, a w 1986 stoł sie szefym jego serbskij ôdnogi. Za promotor idyje nadrzyndnyj roli Serbije w zarzōndzaniu federacyjōm zyskoł popularność postrzōd Serbów w cołkim kraju, bez co stoł sie jejich niyformalnym liderym, a niyskorzi zdobōł sztela prezydynta SR Serbije i sprawowoł ja bez dwie kadyncyje. Kludziōł politykã skerowanõ przeciwko inkszym nŏrodōm państwa, z wiynksza przeciw Chorwatōm, Albańcōm, Muzułmanōm. Spiyrōł sniesiynie autōnōmije Kosowa czymu dał wyroz w czasie przemōwiynio w Prisztinie w 1989 r., po kerym doszło do zburzki. 

W czasie swojich regyrōnkōw Milosević zawŏdzoł działalność ôpozycyje, m.in. bez kōntrola mediōw a szperowanie możliwość założyniŏ partyje politycznyj bez zgody partyje regiyrujōncyj. W czasie wojny na Bałkanach bōł przodniõ postaciōm polityki jugosłowiańskiej i faktycznym prziwōdcōm kroju. Ôdpadoł za atak armije federalnyj na Słowynijo, Chorwacyjo a Bośnia, jak tyż militarnie spōmogōł serbskich separatystów z chorwackij Krajiny i bośniackij Republiki Serbskij. Polityka Jugosławii dokludziyła do nałożyniŏ sankcyje na niōm bez państwa zachodnie jak tyż do interwyncyje ONZ na terynach ôgarniyntych wojnōm. Z czasym jednak zaczōn tracić sparcie we włŏsnym kraju, z wiynksza skirz dyktatorskiego sprawowaniŏ władze jak tyż galopujōncyj hiperinflacyje a bezrobotności. W 1995 r. podpisoł ukłod w Dayton, kery zakōńczōł wojna w Bośnie i wkludziōł funkcjōniyrujōncy tam do dzisioj reżim. Po zwyciynstwie ôpozycyje w wyborach w 1996 r. niy dostoł reelekcyje na sztela prezydynta Serbije, ale krōm to durch wykōnowoł faktycznõ władzã w kraju. Kej w 1997 r. zabrusił sie kōnflikt miyndzy władzami federalnymi a Kosowym, Milošević ôbjōn sztela prezydynta Jugosławije. Albańscy separatyści z UÇK atakyrowali wojska serbske, na co armijŏ federalnŏ ôdpedziała ôrganizowaniym czystek etnicznych w Kosowie. W 1999 r. Jugosławijo ôdciepła plan pokojowy zapewniajōncy niyzawisłość Kosowa i kōntynuowała ataki na Albańcōw. Skirz tego NATO postanowiyło zbombardować tyryny Jugosławie, a Miyndzynorodowy Trybunoł Korny dlo downyj Jugosławije w Hadze ôbskarżōł Miloševicia ô zbrodnie wojynne. Krōm tego, co barzij podburzyło to Serbōw do dokōnowaniŏ czystek, jugosłowiańsko armijo postanowiyła wycŏfać sie z Kosowa. Krōm zatymczasowego sparciŏ Milosević przegroł piyrszo tura wyborōw prezydynckich w 2000 r. a potym podał sie do dymisyje skuli protestōw zwanych rewolucyjōm buldożerōw.

W marcu 2001 r. Milošević ôstoł heresztowany w ferajnie z przeciepkami korupcyjnymi, a potym przewieziony do holynderskij Hagi kaj mioł ôdpadać za zbrodnie wojynne z czasōw rozpadu Jugosławie i wojny w Kosowie. Proces trwoł pŏrã lŏt, jednak niy wszyjske przeciepki ôstały potwiyrdzōne. Milosević przebywoł w tym czasie w wiynziyniu w Hadze, kaj umrził 11 marca 2006 r. na hercszlag.
Chruszczobród

**Chruszczobród** - wjeś we Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, we zawjerćańskim kryśe, we gmińe Łazy.
Gaszowice

**Gaszowice** sōm wsiōm w Polsce, kero je położōnŏ w wojewōdztwie ślōnskim, w krysie rybnickim, w gminie Gaszowice

W bliskim sōmsiedztwie sōm miasta Rydułtowy, Rybnik, a trochã dalij Racibōrz.

## Historyjŏ

Podle miyjscowyj powiarki Gaszowice założōł pod kōniec XII stoleciŏ rycerz, kerego miano je Gasz.

Piyrszŏ  ôficjalnŏ spōminka ô wsi pochodzi z 25 maja 1223 roku, kedy to w kościele Świyntego Jōna w Wrocławiu, ksiōnże Kazimierz I Ôpolski przekŏzoł siostrōm Norbertankom z Rybnika wieś Gaszowice.
Papari

**Papari** - wjeś we Bośńi a Heregowińe, we Federacyji Bośńi a Hercegowiny, we unsko=sanskim antůńe. Na 2013 rok půmjyszkowało sam 811 ludźi.