open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alfabet polski ślōnskij gŏdki

**Alfabet polski ślōnskij gŏdki** (*Alfabet polski ślónskij godki*) – jedyn ze szrajbōnkōw dlŏ ślōnskij gŏdki, kery je używany ôd dŏwna, skuli tego, iże nojwiyncyj Ślōnzokōw miyszkŏ we Polsce, kaj uczōm sie we polskich szkołŏch a abecadło, co nojlepij znajōm to je polske abecadło.

## Kōntrowersyjŏ
Pisanie we tym szrajbōnku je moc prōblymatyczne, bo bp. **ź** idzie pisać jak ź abo zi, co dŏwŏ problymy we słowach typu *[[zicherka]]*. Je Je tyż ryzyko zatracyniŏ wymŏwy ślōnskij - niy mŏ jednyj metody na zapisanie ů, bp. Słowo „Ślůnsk” pisze sie *Ślonsk*, *Ślónsk*, *Ślunsk* abo nawet *Śląsk* (nosowego *o* we ślōnskij gŏdce niy ma).

Podobnie je tyż ze prelabializacyjōm – we słowie „ôrganizacyjŏ” pisze sie ło – *łogranizacyjo*, co niy mo cweka bez to, że łōmane je prawidło ô ł jako nastympcy l welaryzowanego. Alfabet polski dlŏ ślōnskij gŏdki je krytykowany ôd zwolynnikōw nowych szrajbōnkōw.

## Abecadło
Abecadło ślōnske we wersyji polskij ôparte je na łacińskim abecadle. Abecadło skłŏdŏ sie ze 30 buchsztabōw:

A tyż dwanŏście wieloznakōw:
* **[[ch]]**
* **[[cz]]**
* **[[dz]]**
* **[[dź]]**
* **[[dż]]**
* **[[rz]]**
* **[[sz]]**
* **[[ci]]**
* **[[ni]]**
* **[[si]]**
* **[[zi]]**
* **[[dzi]]**

## Użycie
We tym alfabecie je atoli połowa Ślōnskich strōn internetowych we Polsce a tyż i cajtōngōw. Używała go m.in. Anna Myszyńska, kerŏ napisała we nim trzi tōmy rozprŏwek: *[[Śląskie rozprawianie]]* (1999), *[[Śląskie rozprawianie: z okolic Białej, Głogówka i Krapkowic]]* (2006), *[[Śląskie rozprawianie: z powiatów Prudnik, Koźle i Krapkowice]]* (2007).

## Bajszpil tekstu
Gagausko godka

**Gagausko godka** – godka uod Gagauzůw, przinoleży do połedńowo-zachodńij (oguskij) grupy turkijskich godkůw. Używano je na połedńu Moldowy (uosobliwje we autůnůmicznyj Gagauzyji) a Ukrajiny (uodeski uobwůd), a tyż na půłnocnym Kaukaźe, we Rusyji a Bůłgaryjji. Podug UNESCO mo uůna sztatus godki, keryj zagrożo, iże może sńiknůńć. 
## Alfabet

## Necowe uodwołańo
* Testowo Wikipedyjo pů gagausku
Chicago

**Chicago** – mjasto we USA, pouožůne nad jeźorym Michigan we stańe Illinois. Chicago je třećym co do wjelgośći a zaludńyńo mjastym we Stanach Zjydnočůnych zarozki po Los Angeles a Nowym Jorku.

Chicago wroz s předmjeśćůma twoři guůwno metropolijo mjejsko pouožůno na střodkowym wschodźe Stanůw Zjydnočůnych. Je tyž guůwnym cyntrům biznesowym, kulturalnym a naukowym, a samo mjasto a uokolice přežywajům uokres gwoutownygo rozwoju a ekspansyje. Nojbližšymi a nojwjynkšymi předmjeśćůma sům mjasta Niles, Elmhurst, Melrose Park, Franklin Park, Cicero, Joliet, Addison, Evanston, Schaumburg i Wood Dale.

Chicago je uokreślane mjanym "Wjetřne mjasto" (ang. *Windy City*).

Nojwjynkše poza Polskům skupisko Poloków a ludnośći pochodzyńo polskigo (ůng. 1,1 mln osůb polskigo pochodzyńo, we tym ůngyfer 250 tyś. godajůncych na co dźyń we polskij godce). Uobezdřij tyž: Jackowo.
Ecser

**Ecser** (słow. *Ečer*) to wieś we komitacie Pest na Madziarach, kole Budapeszta, we kerej miyszkŏ 3272 ludzi (2001). Je ôna położōnŏ na połedniowy weschōd ôd tego miasta, blisko lotniska Budapest Liszt Ferenc. Podle leżōm wioski Mglód, Vecsés, Gyömrő a Üllő. We ôkolicach Ecseru przebiygŏ autobana M0, a sōm Ecser je usytuowany przi sztrece banowyj 120a (Budapest-Újszász-Szolnok). We Ecser miyszkŏ myńszość słowackŏ.

Piyrsze spōminki ô wsi sōm ze 1315 roku, ale wieś była już ôd 896.

## Galeryjo


Image:Ecseri 151.jpg|
Image:Ecseri 154.jpg|
Image:Ecseri 158.jpg|
Image:Ecseri 171.jpg|
Image:Ecseri 159.jpg|
Image:Ecseri 156.jpg|
Image:Ecseri 168.jpg|
Image:Ecseri 175.jpg|
Image:Ecseri 178.jpg|
Image:Ecseri 180.jpg|
Image:Ecseri 173.jpg|
Image:Ecseri 166.jpg|
Makedonsko devojče

**Makedonsko devojče** (macedůński: Македонско девојче; ślůnski: Macedůńsko dźouška) – śpjywka ludowo popularno we Půłnocnyj Macedůńiji naškryflano a skůmpůnowano we roku 1964 bez pjosynkořa ludowygo Jonče Hristovskiygo. Wykůnywano bez zespouy ludowe (w tym zapis cyfrowy wykůnańo bez duet Tamowska-Manczewski ), nale tyž np. bez amerikańsko gitařistka Martha Masters a bez chicagowski duet gitařistůw, čilijsko-pakistańskigo Fareeda Haque'a, profesora jazzu a gitary klasyčnyj Uńiwersytetu Půunocnygo Illinois a Syrbo-Chorwato-Bośńoka Gorano Ivanovića, nagranům kej jydyn s utworůw albůmu *Macedonian Blues: Lamynts and Dances* (2001, 2003) . Śpjywka ta je na tela ymblymatyčno we Macedůńiji, aže trafiua tamže do muzyki rozrywkowyj, ńy ino we wykůnańu pjosynkorki Karoliny Gočevyj, nale tyž kej titel jeji nojnowšej puyty, wydanyj we marcu 2008.
## Tekst
Fana Chicago

**Fana Chicago** to je puot bjouyj tkańiny s dwůma jasnomodrymi pasůma s kerych koždy je wysoki na 1/6 coukij fany. Jasnomodre pasy sům umješčůne trocha nižyj kej 1/6 wysokośći uod wjyrchu a od douů fany. Mjyndzy ńymi na bjouym polu sům štyry čyrwůne gwjozdy šeśćoromjynne.

### Symbolika
*Bjoue a modre pasy, cuzamyn pjyńć, uoznačajům:
**tři bjoue, kolejno uod wjyrchu: puůnocno, zachodńo a pouedńowo tajla Chicago
**jasnomodry pas na wjyrchu uoznačo Jeźoro Michigan a půunocny břyg řyki Chicago
**jasnomodry pas na spodku uoznačo pouedńowy břyg řyki Chicago a Kanou Illinois-Michigan
*čyrwůne gwjozdy uoznačajům, kolejno uod lewyj:
**pjyršo Fort Dearborn, s kerygo rozwinyuo śe mjasto Chicago
**drugo wjelgi požar Chicago we 1871, podug podańo spowodowany bez krowa kero kopua we petronelka
**třećo gwjozda symbolizuje World's Columbian Exposition - Wystawa Śwjatowo we Chicago we 1893
**čworto gwjozda uoznočo inkšo śwjatowo wystawa kero mjoua plac we Chicago we lotach 1933-1934: Wystawa Śwjatowo Stuleće Postympu

Proponowane je dodańy pjůntyj gwjozdy, jeli Chicago dostańe prawo do uorgańizowańo Uolimpjady we 2016.
Žmudź

**Žmudź** (uać. *Samogitia*, žmudz. *Žemaitėjė*, lit. *Žemaitija*) – jydyn s pjyńću rygjůnůw etnůgrafičnych wspůučesnyj Litwy, a tyž historyčne mjano Dolnyj Litwy. Dawno jydnostka tajlůngu terytoryjalnygo (starostwo růwnowažne wojewůdztwu) Řečypospolityj Uobojga Narodůw, kej Kśynstwo Žmudzke noležůnce do Wjelgygo Kśynstwa Litewskigo. Uod 1917 r. tajla Litwy.

Pod wzglyndym geůgrafičnym twoři Pojeźeře Žmudzke (mjanowane tyž *Wysočyznům Žmudzkům*) uo charaktyře morynowym, do 230 m wysokośći n.p.m., we zachodńij tajli Litwy. Źymje růwńinne, středńo urodzajne.

Uod XIII wjeku noježdžano bez Křižokůw a kawalerůw mječowych. We roku 1398 uostouo uodstůmpjůno bez fyšta Witolda Křižakům. W 1411 r. zwrůcůna Jagelle, a we 1413 r. wuůnčůno do Litwy kej starostwo s zachowańym pewnych přiwilyjůw. We tym roku uochřčůno. We 1417 powstouo djecezyjo žmudzko ze stolicům we Mjydńikach. Wuadcy Polski do 1795 zachowali titel kśůnžůnt žmudzkych (uać. *duces Samogitiae*).
Dolnosorbsko godka

**Dolnosorbsko godka** (dsb. *dolnoserbšćina*, *dolnoserbska rěč*) je jednům ze zachodńosłowjańskich godek używanych we Dolnyj Łużycy. Je to tyż jedno ze dwůch zapisowanych sorbskich godek – drugo to gůrnosorbsko godka.

Dolnosorbski je używany we becyrku Choćebuża we Brandynburgiji. Drůgowe znoki sům tam dwugodkowe a we Choćebužu je gimpel, we kerym bajtle godajům po dolnosorbsku a uopatruje śe tam ta godka.
Flags of the World

**Flags of the World** to je uorgańizacyjo weksylolůgiczno, kero ńy mo fizycznyj śedźiby a bazuje yno na Internecu. Je to tyż portal internecowy s nojwjynkszům na śwjeće bazům danych uo roztůmajtych fanach. FOTW zołożůno we 1993, uod 2001 noleży do Mjyndzynorodowyj Federacyje Uorgańizacyji Weksylolůgicznych, formalńy kej uorgńizacyjo kanadyjsko. Grafiki a dane uo fanach sům zbjyrane bez wolůntarjuszy a wćepywane na lista e-brifowo. Neczajta FOTW podug stanu na kůńec 2007 mjoła ůng. 33 tyś. podzajtůw na kerych bůło 62 tyś. wzorůw fan a wapynůw. FOTW mo tyż włosno fana, bjoło-modro ze sześćůma gwjozdami.

### Linki zewnyntrzne
* Neczajta Flags of the World
Perun

**Perun** to je słowiański bōg grōmōw, a tyż wojaczki. Jejigo atrybutōma sōm dōmb, wōz a niyroz tyż mot. Podug mito wczos burze Perun ciepie pierōnami we dracha, kery zawar woda we skale. Kej drach chrōni sie pod ludzkimi dōmōma, bywo, co Perun w nie trefi – taki ôgyń widziano bōło za świynty, żodyn niy śmioł go gasić. W niykerych mitach Perōnowōm babōm bōła Perperuna.

Perun mo władać tyż płanetnikōma, to je ludźmi, co jich wciōngła do nieba dynga a majōm ôni władze nad chmurōma. Głōwnym ôstrzodkym kultu Peruna bōł Kyjōw, a na Gōrnym Ślōnsku – Lyńdziny (Perunowo Gōrka).

Symbolōma mocy Perun były «Perunowe strzałki» (fulguryty) a belymbity. Przedchrześcijańske Słowiany nosiyli je we kaptorgach, do dzisioj tyn zwyk praktykujōm rodzimowiyrce.

## Bibliografijŏ
* Krzysztof i Ana Zyntlik, *Mała bitwa, wielkie zwycięstwo albo ostatni oddech Peruna*
* Zbigniew Kadłubek, Skond sie wzion pieron?
* Klaudia Roksela, Pieronie!
* Grzegorz Kulik, Chwila z Gŏdkōm: Brzidke słowa
Czyrwjůnka-Leszczyny

**Czyrwjůnka-Leszczyny** (pol.: *Czerwionka-Leszczyny*) – mjasto na Gůrnym Ślůnsku, we kryśe rybńickim. Pouůnčůne s dwůch uodrymbnych mjast: Čyrwjůnki a Leščyn kej tyž s dwůch wśi: Czůchowa a Dymbjyńska kere terozki sům dźelńicůma. Mjasto mo uobecńy 26 467 mjyškańcůw. Kole dźelnicy Dymbjyńsko ležy zńeśyńy Ramža kere je wysoke na 325 m n.p.m. We mjeśće je 6 šul podstawowych, 6 gimnazyjůw, 6 předškolůw a 6 kośćouůw we tym jedyn protestancki. Bez Dymbjyńsko přeuaźi autobana A1.

### Připisy
Glaskugla

**Glaskugla** to je nojbarzi wszechuobecno garńitura na Gody. Je to pisano kugla, sprowjůno ze szkła, fajansu abo plastiku, ze powrůzkym do uobwjeszyńo na kristbaumje eli na uokńe.
Isfara

**Isfara** (tadżycko godka: *Исфара*) je mjasto we sogdyjskim wilajeće, we půłnocnym Tadżykistańe. Mo uůno 37 300 mjyszkańcůw. Je to tyż stolica dystyktu Isfara.
## Gyszichta
Isfara je jedno ze nojstarszych mjastůw we Strzodkowyj Azyji, za pjyrsze mjanowano Asbara. Mjasto je wymjanowane we kśyndze "Gyszichta Tabary" ze X wjeku, kedy bůuo gryfnym přistankym na Ńydbownyj Ceśće. Isfara mo mauzolyjům s tygo uokresu – Hazrati Shoh Mausoleum, wyćupkane we dřewje i uńikalne lo Azyje. We wjekach XI a XII, rozwinyua śe ekůnůmijo. Babur (1482-1530) mjanowou Isfara kej guůwny štad rygjůnu. We XVI wjeku pobudowano mynga stawjyń, kej moszeje, a we XVII wjeku Isfara bůua pod panowańym Chanata Kokandu.

## Geůgrafijo
Isfara je pouožůno při grańicy třech ńypodlyguych państw – Tadžykistanu, Ůzbekistanu a Kirgistanu, na wysokośći 863 myjtrůw n.p.m. a jeji terytoryjo mo 832&nbsp;km2
## Demůgrafijo

Populacyjo Isfary to gůwńy Tadžyki.

## Ekůnůmijo

Bezma 20 kůmpańiji industryjnych mjasta wyrobjo elyktryčne, chymične a metalugične produkty, matyrjouy kůnstrukcyjne, joduo a inkše. Isfara je tyž znano ze swych sadůw aprikůzowych, ńy ino we Tadžykistańe.
Morawa

**Morawa** abo **Morawy**, (czes. *Morava*) – historyczno krajina położůno na wschodźe Czeskij Republiki uo placu 22 022,1&nbsp;km², kero zamjyszkuje ůng. 3 miljůny ludźi. Stolica regijůnu je Brno, historyczna stolica je Olmic. Na połedńu Morawa sůmśaduje ze Austryjům, na połedńowym wschodźe ze Słowacyjům, na půłnocy ze Ślůnskym, zajś zachodźe ze Czechůma.

Nojwyższo gůra Morawa je Pradźad.
Jurij Gagarin

**Jurij Aleksiejewicz Gagarin** (rus.: Юрий Алексеевич Гагарин, rodz. 9 marca 1934 we Kułszyńy kole Gżatska, um. 27 marca 1968) – sowjecki kosmůnałta, pjyrszy czowjek kery pofurgoł we kosmos. Pochodźił s familije robotniczo-bauerskij. Wybroł karjera pilota, we 1957 ukůńczůł szula lotńiczo we Orenburgu, rok ńyskorzi Akademijo Lotńictwa im. Żukowskigo we Moskwje. We 1960 dostoł śe do grupy 20 pilotůw, kere zaczyńi tryńingi do furgńyńćo we kosmos. 10 kwjetńa 1961 Kůmisyjo Państwowo zdecydowoła, co uůn bydźe pjyrszym kosmůnałtům. Historyczny lot mjoł plac 12 kwjetńa 1961 i trwoł godźina a 48 minut, za tyn czas Gagarin uoblećoł roz doobkoła Źymja. Uostoł bohatyrem narodowym, a ńy poradźyu śe s tům rolům, zaczůn nadużiwać alkoholu a zolyćić s myngům babůw uoroz. Zginył we ńywyjośńůnych uokolicznośćach we katastrofje fligra Mig-15 kole mjasta Kirżacz. Jygo mjano dano mjastu kole kerygo bůł rodzůny – Gżatsk, terozki Gagarin.


File:1976 4569.jpg|
File:The Soviet Union 1964 CPA 3014 stamp (Space Exploration. Gagarin and Vostok 1).jpg|
File:RR5220-0010R.png|
File:2011. Stamp of Belarus 07-2011-03-28-m.jpg|
Furlańsko godka

**Furlańsko godka**, **frjulsko godka** (fur. *Lenghe furlane*)  - jydno s godek retorůmańskych, nojwjynkšo jeli uaźi uo ilość ńům godajůncych. Godo ńům přez půu miljůna ludźi, guůwńy Furlańe, nale tyž Italoki a Suowyńce. Dowńij uobšar godki  uobejmowou Trjest a tajla Istryje, nale uostoua uůna wyparto s wybřeža Mořa Adrjatyckigo bez italski a suowyński a uobecńy jygo zaśyng uograńičo śe do historyčnych grańic rygjůnu Frjuli. We 1999 roku uostou uoficjalńy uznany bez państwo italske.

Roz na kedy furlańsko godka, godka ladyńsko a godka růmanš sům powažane kej tři rygjůnalne uodmjany godki retorůmańskij.
Lambda (duńske stŏwarziszynie)

**Lambda** – spōlnota gejōw we Ôdynsie (Danijŏ), założōno 11 września 1993. Funguje, żeby umŏcniać tożsamość gejōw i lesbijek, i spōłpracować ze inkszymi spōlnotami gejowskimi i lesbijskimi.
Dystrykt Isfara

**Dystrykt Isfara** lebo **Nohiya-i Isfara** (tadżycko godka, persko godka: Ноҳияи Исфара,ناحیۀ اسفره) to dystrykt we wilajeće sogdyjskim, we Tadżykistańe. Jego stolicům je Isfara.
Nowy Ślůnsk

**Nowy Ślůnsk** (mjymjecko godka: *Neuschlesien*) bůła to moło prowincyjo uod Krůlestwa Pruskigo mjyndzy 1795 a 1807, utworzůno po trzećim rozbjůrze polskim. Bůła położůno na půłnocny-zachůd uod Krakowa a połedńowy-wschůd uod Czynstochowy.

Nowy Ślůnsk mjoł być na sůmym anfangu zarzůndzany uod Wrocławja, nale potym śe przistanyło, co bydźe ze Wschodńich Prusůw. Po klynsce pruskij we IV koalicyji antyfrancuskij we 1806 roku, rozwjůnzano prowincyjo a terytoryjo roztajlowano na Kśynstwo Warszawske we pokoju we Tylży we 1807 roku.
Yves Leterme

**Yves Leterme** (rodz. 6 paźdźyrńika 1960, Wervik, Belgijo) – belgijski polityker. Uod 20 merca 2008 do 30 grudńa 2008 bůł prymjerym. Je uůn żyńaty a mo trzi bajtle.
Offa (mjasto)

**Offa** (joruba: *Ọ̀fà*) – je mjasto we połedńowo-wschodńij Ńigeryji (Kwara). Wjelość mjyszkańcůw we 2003 roku wynośůła ůng. 113 tyś.
Prawo drōgi (żygluga)

**Prawo drōgi** to we żygludze je zbiōr prawideł ruchu żyglugowego na poszczegōlnych drōgach wodnych. Tykajōm ône mijaniŏ i wyprzedzaniŏ sie szifōw a piyrszego prawa drōgi.

W szyrszym miarkowaniu, prawo drōgi tykŏ tyż prawideł używaniŏ świateł, znakōw i sygnałōw na strzōdlōndowych drōgach wodnych, zachowaniŏ szifōw we ciynżkich warōnkach atmosferyczno–hydrologicznych a ôgōlnych prawideł ôstrożności podyktowanych praktykōm żyglarskōm.

Prawo drōgi ôbyjmuje prawidła miyndzynŏrodowe, take jak Miyndzynŏrodowe Prawidła ô Zapobiyganiu Zderzyniōm na Morzu, a tyż lokalne prawidła hawynowe, samostanowiōne ôd miyjscowyj administracyje na lokalnych drōgach wodnych.
Emmy Rossum

**Emmanuelle Grey „Emmy” Rossum** (ur. 12 września 1986 we Nowym Jorku) – amerykōńskŏ szauszpilerka i śpiywaczka.

## Filmografijŏ

### Telewizyjŏ

## Linki zewnyntrzne
* Profil we IMDB
Baskijsko godka

**Baskijsko godka** (mjana włosne, znoleżńy na djalekt: *euskara*, *euskera*, *eskuara*, *üskara*) – godka Baskůw pomjyszkujůncych pora prowincyjůw na pograńiczu Szpańije a Francyje. Posuguje śe ńim dźiśo przez milijůn perzůnůw (90% ś ńich we Szpańiji). Wyrůżńo śe 10 djalektůw baskijskigo. Skiż tygo, co sům sroge růżńice půmjyndzy ńimi, powstało usztandaryzowano uodmjana godki - Euskara batua, łůnczůnco cechy nojwjynkszych djalektůw baskijskigo, uoparto znamjyńńy na djalekće Gipuzkoa. Uodmjana ta nauczano je we szulach. Literatura we tyj godce powstowo uod XVI stolećo. Pjyrszo durkowano kśůnżka po baskijsku wydano we 1545 roku.

Jeji przinoleżność gynetyczno ńy uostała do terozki ustalůno, na zicher ńy je to godka indoojropejsko. Godano ja już przed kolůńizacyjům zachodńij Ojropy uod Indoojropejczykůw. Istńijům przipuszczyńa, co je uůna spokrewńůno ze godkůma kartwelskymi abo tyrryńskymi, je tyż wrachowowano do kůntrowersyjnyj familije dyne-kaukaskij. We baskijskym wystympujům zapożyczyńa ze łaćiny, szpańelskigo a francuskigo.
Friedrich Laband

**Friedrich Laband**, przemianek **Fritz** (ur. 1. listopada 1925. we Zobrzu, um. 3. stycznia 1982. we Hamburgu) – gōrnoślōnski fusbalszpiler, co wystympowoł we miymieckim mańszafcie, majster śwjata ze 1954. roku.
Groł na ôbrōnie. Bōł chowańcym Reichsbahn SV. We latach 1936.–1945. wystympowoł we SC Preussen Hindenburg. Po II światowyj wojnie groł we miymjeckij lidze (p.in. Hamburger SV, SV Werder Bremen).

## Zewnyntrzne linki
* Friedrich "Fritz" Laband - FOTO
Richard Herrmann

**Richard Herrmann**, wuaść. **Richard Hermann** (ur. 28 styčńa 1923 we **Kattowitz O.S.** (terozki Katowice, um. 27 lipca 1962) – gůrnoślůnski fusbalšpileř, wystympujůncy we reprezentacyji Ńymjec,  majster śwjata ze 1954 roku.
Grou na napodźe. Bůu chowańcym 1. FC Kattowitz. We lotach 1934 - 1945 wystympowou we 1. FC Kattowitz. Po drůgij śwjatowyj wojńe grou we mjymjeckij lidze. We lotach 1947 - 1960 wystympowou we FSV Frankfurt, kaj zagrou 320 špili a trefiu 100 torůw.

## Připisy


## Linki zewnyntřne
* Richard Herrmann (*28.01.23 +27.07.62):
* Richard Herrmann - Die Legende vom Hang (FOTO)
* Richard Herrmann - FOTO
* Richard Herrmann - Fussballautogramme
Stephen Cole Kleene

**Stephen Cole Kleene** (rodz. 5 styčńa 1909 we Hartford, um. 25 styčńa 1994 we Madison) to bůu amerikański matymatyk a jydyn s pjůńyrůw teoryje informatyki. Titel profesora dostou we 1948. Kej hobby mjou alpińizm a wspjyrou tyž dźouańo uobrůńcůw přirody.
Szlojder

**Szlojder** abo **gabla** to je zorta ćepujůncej brůńi. Ajnfach idźe ńa zrobjyć s kůnska badyla we formje buchsztaby "Y" a kůnska guminu, kery śe mocuje do jigo wjyrchńich kůńcůw. Coby strzelić, trza naćůngnůńć gumin naroz s poćiskym (nojczyńśćij kamjyńym), a hnet ńa puśćić. Terozki mo ńijake znoczyńe militarne a je używano do szpasu bez bajtle.
FSV Frankfurt

**Fußballsportverein Frankfurt** – mjymjecki klub fusbalowy s Frankfurtu. FSV, kej śe tyż godo na tyn klub, grou we 2 mjymjeckij Bundeslidze. Swoje szpile gro na Commerzbank-Arena we Frankfurče nad Mynym.

## Znone fusbalery
* Richard Herrmann - majster śwjata ze 1954 roku.

## Linki zewnyntrzne
* Uoficjalno zajta FSV Frankfurt
SC Preussen Hindenburg

**Sport Club Preussen Hindenburg** – downy ślůnski fusbalowy klub ze Zobrza potym Hindenburga. Powstoł we 1910 roku. SC Preussen Hindenburg pode telkowym mjanym klub tyn fůngowoł do 1945 roku. Klubowe farby: czorno-bjołe.

### Sukcesa
*  2 majstry Gůrnygo Ślůnska - 1928, 1929
Michel Leblond

**Michel Leblond** (rodz. 10 maja 1932 we Reims, Francyjo) to francuski fusbalšpiler, terozki na pensyje. Grou we ferajnach Stade Reims (1949-1961, 271 špili, 30 torůw) a RC Strasbourg (1961-1964, 99 špili, 3 tory). We reprezentacyji Francyje zagrou 4 špile a trefiu jydnygo tora. Přeloz do historyje fusbalu kej pjyršy špiler, kery trefiu tora we finale Puharu Ojropy Majstrůw Krajowych.
Commerzbank-Arena

**Commerzbank-Arena** (dowńij: **Waldstadion**) – stadjůn we Frankfurće nad Mynym na kerym swoje szpile gro Eintracht Frankfurt a FSV Frankfurt. Mo pojymność 52 500 mjejsc.
Mahmud Esambajew

**Mahmud Esambajew** (czecz.: *Махмуд Алисултанович Эсамбаев*, rodz. 15 lipca 1924, um. 7 styczńa 2000) – czeczyński szauszpiler a tancyř, uznowany za nojwjynkszygo tancyrza we cołkim ZSRR.

Zaczynoł uod tańcowańo na czeczyńskich weselach, bůł na 15 rokůw stary zaczůn wystympować we Czeczyńsko-Inguskij Skupińe Śpjywki a Tańcowańo, a we wjeku 19 lot we uoperetce we Pjatigorsku, s kerům dowoł wystympy lo wojokůw Czyrwjůnyj Armije we czas II śwjatowyj wojny.

Po wojńe wystympowoł jako solista a we filmach. Uodznoczůny uorderůma Bohatyr Socjalistycznyj Roboty a Lo Artystůw Zwjůnzku Radźeckigo.
Reichsbahn SG Kattowitz

**Reichsbahn Sportgemeinschaft Kattowitz** – dŏwny ślōnski banowy klub fusbalowy ze Kattowitz (terŏzki Katowice). Reichsbahn SG Kattowitz pod takim mianym fōngowoł do 1945.
Syryjo

**Syryjo** (arab. سوريا / سورية, transk. *Sūriyya*, mjano uoficjalne: **Syryjsko Republika Arabsko** الجمهورية العربية السورية *Al-Džumhurijja al-Arabijja as-Surijja*) – arabske państwo na Bliskym Wschodźe, grańica mo s Turcyjům (822&nbsp;km), Irakym (605&nbsp;km), Jordańijům (375&nbsp;km), Libanym (375&nbsp;km) a Izraelym (76&nbsp;km).

Dugość wybřeža wynosi 193 km. Nojwyžšym pōnktym je Hermōn (2814 m n.p.m.). Kōnstytucyjo pochodzi s 13 marca 1973 roku.

Syryjŏ je podzielōnŏ na 14 prowincyje (muhafaz), nazywajōncych sie ôd jejich głownych miast:
*    Damaszek
*    Damaszek (miasto wydzielōne)
*    Al-Kunajtira
*    Dara
*    As-Suwajda
*    Hims
*    Tartus
*    Latakia
*    Hama
*    Idlib
*    Aleppo
*    Ar-Rakka
*    Dajr az-Zaur
*    Al-Hasaka.

Ôd 2011 roku w Syryje trwŏ wielostronna wojna. Od 2014 pōłnocnŏ jak tyż wschodniŏ Syryjŏ je kōntrolowanŏ bez Autōnōmicznõ Administracyjõ Pōłnocnyj i Wschodnij Syryje, co uwŏżŏ sie za autōnōmiczny regiōn Syryje. Autōnōmiczny regiōn zamiyszkali je bez kole 2,5 mln ôsōb (w listopadzie 2014 skirz napływu wychodźcōw, populacyjõ szacowano było aże na 4,6 mln), z wiynksza Kurdōw, kerzi stanowiōm 60% ludności tego regiōnu.
Důmb Katowice

**GKS Důmb Katowice** – klub fusbalowy s Katowic, terozki ńy istńeje.

### Historyjo
Zouožůny we 1911 kej **SC Eiche Domb**. Po přiuůnčyńu Dymbu do Polski we 1922 pomjyńono jygo mjano na **GKS Důmb**. We 1924 skuli přiuůnčyńo Dymbu do Katowic přijůn mjano **GKS Důmb Katowice**. Grou we pjyršyj lidze polskij we fusbalu, a we 1936 zajůn we nij šůsty plac. Rok ńyskoři klub zostou zawjyšůny skuli udowodńůnyj průby překupjyńo tormana Ślůnska Śwjyntochuowice a wyćepany ze I ligi. W čos II wojny śwjatowyj bůu rozwjůnzany bez hitlerowske wuadze. Reaktywowany we 1945, we 1968 přestou istńyć skiž fuzyje s GKS Katowice.
Szkocko gaelicko godka

**Szkocko gaelicko godka** (*Gàidhlig*) – jedno ze godek celtyckich, we keryj godo bezma 58 000 (2001) ludźi, lo kerych je to godka uojczysto, uosobliwje na Půłnocnych Wyspach, Wyżyńe a myńszych wspůlnotach we Glasgow a Inverness. Poza Szkocyjům je używano we małych grupach we Kanadźe, USA a tyż i Australiji.

Szkocko gaelicko godka je bliżno spokrywńůno ze godkům irlandzkům, atoli separacyjo uod XVI wjeku je trocha porůżńůła. 
### Alfabet
Alfabet zawjyro ino 18 buchsztabůw, nale bez kůmbinacyjo a leńicyjo/aspiracyjo (půmjyńańy słůw na anfangu bez buchsztaba h) robi śe 76 roztůmajtych dźwjynkůw.

Aa, Bb, Cc, Dd, Ee, Ff, Gg, (h*) Ii, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu

* ńigdy na poczůnku suowa

### Aspiracyjo (bajszpil)

m -> czyto śe m

mh -> czyto śe kej ńyzgłoskotwůrcze u

### Linki zewnyntrzne
* Szkocko galelicko Wikipedyjo
* Radyjo gaelicke (naćiś na Èist beò/Èist a-rithist)
* Dykcjůnorz online
Kyjōw

**Kyjōw** (ukr. Київ – *Kyjiw*) to je stolica a tyż nojsrogsze miasto Ukrajiny, siydziba kyjowskigo ôbwodu. Jedno ze nojsrogszych i nojstarszych miast we Ojropie. Sztad leży nad rzykōm Dniypr, we pōłnocnyj tajli krŏju. Zajmuje wiyrchniã 827 km² a we 2025 pōmiyszkiwoło sam kole 3 milijōnōw ludzi, za to we aglomeracyji – 3,7 milijōna. Kyjōw je kulturalne i ekōnōmiczne cyntrum krŏju, wyndzeł kōmunikacyjny a cyntrum elektrotechnicznyj industryje. Skuli swojij gyszichty je ofyn mianowany „matkōm ruskich miast”.

## Miano
Miano miasta je utworzōne ôd miana *Kyj* (Princ Kyj – legyndarny princ Polanōw a założyciel Kyjowa). We inkszych gŏdkach miano miasta je pisane: ynglandzkŏ: *Kyiv*, francuskŏ i rumyńskŏ: *Kiev*, polskŏ: *Kijów*, jidisz: קיאב [*kijav*], niymieckŏ: *Kiew*, łacina: *Kiovia*.

## Gyszichta

Miasto istniało już we 5. stoleciu, kej bōł to słowiański zidlōng na wielgij sztrece handlowyj miyndzy Skandynawijōm a Kōnstantynopolym. Miastym reskyrowali Chazary, a we pōłowie 9. stoleciŏ przejōnli jy Waregi (Wikingi). Ze reskyrowaniym ôd Waregōw sztad ôstoł zrobiōny stolicōm Kyjowskij Rusi, co bōła ôna piyrszym krŏjym Weschodnich Słowianōw. Zniszczōne w czasie mōngolskigo najŏzdu we 1240 roku, miasto straciyło wiynkszość swojich wpływōw na nadchodzōnce stolecia. Bōła to stolica prowincyje ô małym znaczyniu na ôbrzeżach terytoriōw kōntrolowanych ôd potynżnych sōmsiadōw, nojprzōd Litwã, niyskorzij Polskã, a na kōńcu Rusyjõ.

Sztad nazŏd prosperowoł w czasie industryjalnyj rewolucyje we Ruskim Impyrium pod kōniec 19. stoleciŏ. We 1918 roku, po ôgłoszyniu ôd Ukrajińskij Republiki Ludowyj samostanowiynia ôd Sowieckij Rusyje, ônyj stolicōm ôstoł Kyjōw. Ôd 1921 roku Kyjōw bōł miastym Sowieckij Ukrajiny proklamowanyj ôd Czyrwōnyj Armije, a ôd 1934 roku bōł ônyj stolicōm. Miasto bōło fest zniszczōne w czasie drugij wojny światowyj, nale gibko sie ôdbudowoło we latach powojynnych, ôstoło trzicim we srogości miastym SSSR.

Po padniyńciu SSSR a ôgłoszyniu samostanowiyniŏ Ukrajiny we 1991 roku, Kyjōw ôstoł stolicōm Ukrajiny i doświadczōł stałego napływu etnicznych ukrajińskich migrantōw ze inkszych regiōnōw krŏju.

## Dymografijŏ
Kyjōw je nojsrogszym miastym we Ukrajinie a siōdmym pod wzglyndym wielości pōmiyszkiwŏczōw we Ojropie. 1 stycznia 2021 roku sztad mioł 2 962 180 pōmiyszkiwŏczōw, co przi wiyrchni 839 km² dŏwŏ tyngość zaludniyniŏ 3,299 ôs./km².

## Kamracke miasta
Kamracke miasta Kyjowa:

## Necowe ôdwołania
* Ôficjalnŏ zajta Kyjowa
Hans Majestet Kongens Garde

**Hans Majestet Kongens Garde** – norwysko krůlewsko garda we Oslo.

Wojoki ze gardy wachujům kole Krůlewskigo Pałacu , chałpy kronprinca a we festůngu Akershus; sům tyż głůwnům wojskowům jydnostkům we stolicy Norwygije.

Garda powołano we roku 1856, nojprzůd we Sztokholmje, a uod roku 1888 we Christjańiji (dźiśej Oslo).
Dumitru Hubert

**Dumitru Hubert** (rodz. 3 wřeśńa 1899, um. 27 śyrpńa 1934 we Brašowje) to bůu růmůński bobslejista, kery wystympowou we lotach 30. XX wjeku. Bůu majstrym śwjata we 1933 a rok ńyskoři zdobůu brůnzowy medal MŚ we kategoryji dwůjek. Na Źimowych Igřiskach Uolimpijskych we 1932 roku zajůn štworty plac we dwůjkach a šůsty we čwůrkach.
Polsko Wikipedyjo

**Polsko Wikipedyjo** (pol.: **Wikipedia polskojęzyczna**) – Wikipedyjo we polskij godkowyj wersyji. Lajstńůno 26 wrześńa 2001 uod Krzysztofa Jasiutowicza a Pawła Jochyma. Terozki je uůna sztworto za rajům, podug wjelośći artiklůw, ze wszyjskich godkowych edycyjůw Wikipedyje. Mjoła uůna, na 24 wrześńa 2013, przez milijůn artiklůw, przez 362 tyś. zaregistrjyrowanych używaczůw a 164 admińistratorůw.

### Necowe uodwołańa
* Polsko Wikipedyjo
Auto

**Auto** to je motōrowe wozidło sużōnce do przewoza ôsōb abo tŏwarōw. Miano *auto* je ôd słowa *automobile*.

## Historyjŏ
Nad wozidłami napyndzanymi pŏrōm ludzie myśleli już we 17. stoleciu. We 1678 roku Ferdinand Verbiest mioł zadymōnstrować take wozidło chińskimu cysŏrzowi, jednak niy mŏ na to żŏdnych wykazōw. Bez to za piyrszego kōnstruktora – wynojdywŏcza mechanicznego wozidła – uznŏwŏ sie Francuza ô mianie Nicolas-Joseph Cugnot, kery zaprezyntowoł swoje piōniyrske dzieło napyndzane motorym parowym we roku 1769.

We 1870 roku Siegfried Marcus z Austryje zbudowoł, niy nadŏwajōncy sie do wszeôbecnego użytku, prototyp mechanicznego wozidła z bynzynowym motorym ô iskrowym zapłonie. Inkszy kōnstruktōr, Miymiec Carl Benz, zbudowoł swōj trzikołowy automobil we roku 1885 (we 1886 dostoł patent). We tych samych latach roboty we dōmynie spalinowych motorōw jak tyż wozideł napyndzanych takimi motorami kludziyli pospōł Wilhelm Maybach i Gottlieb Daimler. Niy wiadōmo jednak akuratnie, fto, jako piyrszy, zbudowoł zastosowany do napyndu aut motōr ô wnyntrznym spŏlaniu.

## Napynd
Napynd auta stanowi motōr. Nojczyńścij spotrzebowowanym we autach zortōm motora je spalinowy tłokowy motōr. Produkowane sōm tyż auta wyposażōne jyno we elektryczny motōr, to znaczy elektryczne auta. Inkszõ zortōm napyndu pasowanym we aucie je hybrydowy napynd, bydōncy połōnczyniym spalinowego motora i elektrycznego motora.

## Tajlōng aut
Beuthener SuSV 09

**Beuthener Spiel- und Sport-Verein 1909**, (Britannia Beuthen, SuSV 09, Beuthen 09) – downy ślůnski klub fusbalowy ze Beuthen (terozki Bytům). Powstoł we 1909 roku. Beuthen 09 - pod takym mjanym fusbalklub tyn fůngowoł do 1945 roku. Klubowe farby: bjoło-żůłte.

### Sukcesy
* 9 majstrůw Gůrnygo Ślůnska - 1913, 1914, 1921, 1923, 1925, 1930, 1931, 1932, 1933
* 2 majstry ślůnski gauligi - 1934, 1937
* 1/4 mjymjeckich zbindszpilůw uo majstra - 1932/33

### Znone fusbalery
* Paul Malik
* Richard Malik
* Josef Famula
Xochiquetzal

**Xochiquetzal** , nah.: *"kwjotkowe pjůro"*) – aztecko a toltecko bogińi źymje, mjeśůnczka, przońo a tańca.

Uůna je bliźńaczům śostrům boga Xochipilli a żonům boga Tlaloca.
Marklowice

**Marklowice** (mjym.: *Marklowitz*) – wjeś na Gůrnym Ślůnsku położůne we wojewůdztwje ślůnskim, we władźisłowskim kryśe. Je śedźibům gminu Marklowice.

### Zewnyntrzne linki
* Nic o nas bez nas - głos Gminy Marklowice
Dire Straits

**Dire Straits** to bůł brytyjski zespůł rokowy,kery fůngowoł we lotach 1977-1995. Liderym a zołożyćelym tyj grupy bůł Mark Knopfler - gitarzista, wokalista a aůtor tekstůw, kery som napisoł bezma wszyjske pjosynki grupy. Krům jigo, we składźe bůł tyż jigo braćik David (gitara), John Illsey (gitara basowo) a Pick Withers (szlagcojg). Zespůł debjutowoł we 1978 singlym *[[Sultans of Swing]]*, kery ńyuoczykiwańy stoł śe fest popularny, mimo aże włůnczas panowoła moda na muzyka punkowo. Tygo samygo roku wydano pjyršo puyta skupiny, pod titlym *[[Dire Straits (albům)|Dire Straits]]*. Pů wydańu rok ńyskoři drugij puyty, *[[Communiqué]]*, ze skupiny uodloz David Knopfler a na jygo plac prziloz Roy Bittan (klawiszowjec). We 1984 ukozoł śe albům *[[Alchemy]]*, kery je zapisym kůncertu grupy we Lůndyńy a je powszechńy uznowany za jydyn s nojlepszych albůmůw kůncertowych we historyji roka.

Zespůł zawjeśůł dźołalność we 1995 roku.

## Dyskografijo
### Albůmy
* 1978 *[[Dire Straits (albům)|Dire Straits]]*
* 1979 *[[Communiqué]]*
* 1980 *[[Making Movies]]*
* 1982 *[[Love Over Gold]]*
* 1985 *[[Brothers in Arms]]*
* 1991 *[[On Every Street]]*

### EPs (minialbůmy)

* 1983 *[[ExtendedancEPlay|Twisting By The Pool]]*
* 1993 *[[Encores]]*

### Albůmy live
* 1984 *[[Alchemy]]*
* 1993 *[[On the Night]]*
* 1995 *[[Live at the BBC]]*

### Skłodanki nojlepszych utworůw
* 1988 *[[Money for Nothing (album Dire Straits)|Money for Nothing]]*, nojwjynkše přeboje
* 1998 *[[Sultans of Swing: The Very Best of Dire Straits]]*, nojwjynkše přeboje
* 2005 *[[The Best of Dire Straits & Mark Knopfler: Private Investigations]]*
Archyyp Gjeorgijewicz Kudrin-Abachyynyskaj

**Archyyp Gjeorgijewicz Kudrin-Abachyynyskaj** (jakucki: *Кудрин-Абаҕыыныскай Архыып Георгиевич*, zruszczyńy mjana: *Архип Георгиевич Абагинский*; **Archip Gjeorgijewicz Abaginskij**; rodz. 20 styczńa 1907 we wśi Abaga; um. 22 wrześńa 1960 we Jakucku) – dichter kery tworził we jakuckij godce. Pjyrszo publikacyjo mjoł we 1927. 
## Kśůnżki
* Талыллыбыт айымньылар. — Якутскай, 1958.
* Избранное. — Якутск, 1953. — 153 с.
* Якутию пою. — Магадан, 1957. — 127 с.
* Под северным небом. — М., 1959.

## Linki zewnyntrzne
* Wspůminańy spotkań s Kudrinym
* Kudrin we БСЭ
Harry Houdini

**Harry Houdini** (rodz. 24 marca 1874 we Budapešće, um. 31 paźdźerńika 1926 we Detroit) – amerikański uošydzac žydowskigo pochodzyńo (rodzůny kej **Ehrich Weiss**), macher uode citańo a wyswobodzańo śe s roztomańtych ketůw, pyntůw, zawarćůw a t.p. Wywouany tyž kej dymaskator cauber-maubrůw. Jygo binowům partnerkům a prywatńy - žonům bůua Wilhelmina Beatrice (Bess) Rahner. Kej anfag, špecyjalizowou śe we klasyčnych trickach karćanych, a iże ńy darziuo Mu śe skiž tygo, ańi ńy dowauo mu to zarobku, začůn předstowjać wyswobodzańy śe ze pyntůw a zabićůw, a tyž prezyntowou "tracyńy" śy roztůmańtych wihajstrůw, a ńy ino - l.b. ukozywou tyž stracyńy śy elefanta cuzamyn s jygo tryserym. Stou śe wywouany we coukym USA po wystympach we wodewilu *Orpheum*, a rychuo ńyskoři (uod 1900) začůn wystympować na tournee tyž we Ojropje. Uod lot 20. XX wjeku, po tym kej umřyua jygo matka, zaangažowou śe we tropjyńy a demaskowańy medjůw a parapsycholůgůw, fundujůnc nagroda lo tego kery udowodńi co richtig poradźi mjeć kůntakt ze zaśwjatůma a duchůma. Skuli jygo wjedzy uo techńikach iluzyje, ńy znoloz śe žodyn kery by umjou mu to udowodńić, a nagrody ńigdy ńy wypuacůno. Umřyu na zapolyńy blindarma.
Rodźimowjerstwo

**Rodźimowjerstwo** to mjano systymůw religijnych kere nawjůnzujům do systymu wjeřyń etńičnych a mitůlůgije danygo narodu abo kultury, nojčyńśćij předchřeśćijańskich. Bywo tyž, co dany systym rodźimowjerčy je tajlowo uoparty na rekůnstrukcyje. Ruchy te zaličo śe nojčyńśćij do nowych ruchůw religijnych. Nojwjynkšy jeich rozwůj terozki nastympuje we państwach boutyckych (Litwa, Uotwa), suowjańskich (Rusyjo a Ukrajina), a tyž we USA. Fůnguje jeich ferajn uo mjańe Śwjatowy Kůngres Religiji Etńičnych, zouožůny we Wilńe we 1988 roku. We Polsce dźouo pora grup rodźimowjerčych, m. in. Rodźimy Kośćou Polski, Zřešyńe Wjary Rodźimyj, Klan Ausran a inkše.

### Připisy


### Uobejzdřij tyž
*neopůgaństwo
*Wicca
*jazyčestwo
*Ásatrú
*rekůnstrukcjůńizm

### Odnośniki
*Rodzima Wiara
*Rodná víra
Francuskŏ gŏdka

**Francuskŏ gŏdka** (*français, la langue française*) – gŏdka ze zorty gŏdek rōmańskich familije gŏdek indoojropejskich. Je to ôjczystŏ gŏdka lŏ ung. 65 mln. ludzi, a ung. 280 mln. ludzi mjyszko we krajach, kaj francuskŏ godka je godkōm urzyndowōm. Mŏ ôna taki status we 32 krajach, wjynkszość z nich noleży do Frankofōnije - wspōlnoty krajōw francuskogŏdkowych. Je tyż jydnōm ze ôficjalnych gŏdek we ôrganizacyjach mjyndzynarodowych, l.b. Unije Ojropejskij, NATO a ÔZN.

Francuskŏ gŏdka pochodzi ôd łaciny a je jydnōm ze nojbarzi do niyj zbliżōnych gŏdek pod wzglyndym gramatyki a sôwnictwa, nale ajnflus na niōm miōły tyż gŏdki celtycke a germańske. Ôd XVIII wieku, aże do pjyrszyj połowy XX wieku pełniła funkcyjŏ lingua franca, a bōł użiwany m. in. bez dwory krōlewske a arystokracyjõ. Do dzisiej mŏ takõ rolã we terminolōgiji pocztowyj, szermjerce, ruletce a inkszych.

Alfabyt francuskij gŏdki mŏ 26 buchsztabōw:

a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z;

a tyż 2 ekstra ligatōry: œ, æ.

Niykere buchsztaby majōm tyż znŏki diakrytyczne: à, â, ç, é, è, ê, ë, î, ï, ô, û, ù, ü, ÿ.

Wystympujōm tyż dwu- a trziznŏki: ai, ais, ait, aî, ay, on, om, an, am, en, em, in, im.
Bjołystok

**Bjołystok** (pol.: *Białystok*, bjoł. *Беласток*, lit. *Balstogė*) – wojewůdzke mjasto we Polsce, rozlygowane nad rzykům Bjołům (lewy dopływ Supraśle). Je nojwjynkszym mjastym půłnocno-wschodńij Polski a stolicům podlaskigo wojewůdztwa. Je grodzkym krysym a stolicům źymskigo krysu bjołostockigo.

Postrzůd wojewůdzkych mjastůw Polski, Bjołystok je drůgym mjastym pod zglyndym gynstośći zaludńyńo, jydynastym pod wzglyndym ludnośći a trzinastym pod zglyndym wjyrchu.

Bjołystok połńi fůnkcyjo admińistracyjnygo, gospodarczygo, naukowygo a kulturalnygo cyntrům regijůnu.
Mjasto s przilygłymi gminůma tworzi Bjołostocko Aglomeracyjo.
Sugarcult

**Sugarcult** (wym. [ˈʃʊgɚkʌlt]) – amerikańsko grupa rockowo ze Santa Barbara we Kaliforńiji, zouožůno we 1998. We skuod grupy wuažům Tim Pagnotta (gitara a wokal), Airin Older (gitara basowo a wokal), Marko DeSantis (znůny kej *Marko 72*; gitara) a tyž Kenny Livingston na perkusyji. Mjano skupiny śe wźůnyuo uod grupy lesbijek, kere mjyškouy kole důma Tima, a uůn je zmjanowou Sugar Cult girls.
## Historyjo
Wšyjscy krům Marka DeSantis śe trefili ješče we licyju, a Mark doloz po trefje za kulisůma po koncerće Superdrag. Dybjutancki albům *Eleven* wyloz we 1999. Drůgi, *Wrap Me Up in Plastic*, rok půźdźe. Kolyjny rok tyž bůu ščyńśliwy lo grupy - we 2001 wydoli *Start Static* - juž třeći albům.

We 2003 Ben David uoficjalńy uopuśćiu band skuli swojigo alkoholizma. Tak tyž powstoua śpjywka Champagne. Zastůmpiu jigo Kenny Livingston, bůuy perkuśista grupy Lefty. We marcu 2005 band wystympowou s grupům Greenday we Japůńiji. We 2004 Sugarcult wypuśćiu albům Palm Trees and Power Lines. We 2005 wyloz tyž Back to the Disaster. Rok půźńij to wyloz uostatńi albům do dźiśo – Lights Out. Wydańy albůma pouůnčůno ze źimowům a letńům štrekům kůncyrtowům.

## Dyskografijo
### Albůmy
**[[Eleven (Sugarcult album)|Eleven]]* (1999)
**[[Wrap Me Up in Plastic]]* (2000)
**[[Start Static]]* (2001) #194 US
**[[Palm Trees and Power Lines]]* (2004) #46 US
**[[A Hard Day's Night (Sugarcult)|A Hard Day's Night - EP]]* (2005)
**[[Back to the Disaster]]* (Doc/Live) (2005)
**[[Lights Out (Sugarcult album)|Lights Out]]* (2006) #64 US
**[[Live Session (iTunes Exclusive) - EP (Sugarcult)|Live Session (iTunes Exclusive) - EP]]* (2006)

### Single
Půłnocno Macedůńijo

**Republika Půłnocnyj Macedůńije** (mac. *Република Северна Македонија*) – państwo na Bałkańskim Půłwyspje, powstołe po rozpadńyńću śe Jugosławije.

## Geografijo

* Powjyrchńa cołkowito: 25 713&nbsp;km²
* Powjyrchńa lůndowo: 24 856 km²
* Powjyrchńa wůd: 447&nbsp;km²
* Cołkowito grańica lůndowo: 748&nbsp;km
* Dugość wybrzeżo: ńy mo dostympu do morza
* Dugość grańic ze sůmśodujůncymi państwůma: Albańijo 151&nbsp;km, Bůłgaryjo 148&nbsp;km, Grecyjo 228&nbsp;km, Kosowo 159&nbsp;km, Syrbijo 62&nbsp;km.
* Nojwyższy půnkt: Korab 2 753 m n.p.m.
* Nojńiższy půnkt: rzyka Wardar na grańicy s Grecyjům – 50 m n.p.m.

Macedůńijo je krajym głůwńy gůrskym a wyżynnym. Na teryńe cołkigo kraju sům porozćepowůne masywy gůrske, s kerych nojwjynkszy a nojwyższy to Szar Płanina.

Mjyndzy masywůma leżům kotliny – Prilepsko Pole, we dolińe Crnyj Reki, Polog we dolińe gůrnygo Wardaru, Owcze Pole a Koczansko Pole nad Bregalńicům a tyż dolńy wjynkszych rzyk – Strumicy, Wardaru a Drinu.

Nojwjynkszům a nojdugszům rzykům je Wardar (320&nbsp;km), kerego najwjynkszymi dopływůma sům Treska, Pczińa, Bregalńica a Crna Reka, krům tego terytoryjo Půłnocnyj Macedůńije uodwodńujům jeszcze Strumica a Drin (kery noleży do zlewiska Adrjatyckigo Morza).
Pszůw

**Pszůw** (pl.: *Pszów*, mjym.: *Pschow*) – mjasto rozlygowane we połedńowo-zachodńij Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, we wodźisłowskim kryśe.
Piast Gliwice

**GKS Piast Gliwice** (pol.: *Gliwicki Klub Sportowy Piast Gliwice*) – ślůnski klub szportowy ze Gliwic, zołożůny we 1945 roku. Nojbarzi znůmy ze sekcyje fusbalowyj, nale mo a inksze, kej szyrmjerka, tyńis, brydż szportowy a lekkoatletyka. Fusbalowo sekcyjo bůła czynsto mjanowano "wjecznym drugoligowcym", skiż tygo, co Pjast ńyroz bůł bliski awansu do I ligi, nale ńigdy ńy udowało mu śe dů ńij wlyźć, aże do sezonu 2008/09. Důmowe szpile grajům na Mjejskim Stadjůńe we Glywicach, na kery wlyźe 9913 ludźůw. We sezůńe 2015/2016 uostali wicemajstrym, a we 2018/2019 trynůwańi bez Waldemara Fornalika majstym Polski.
Bojisko MOSiR "Rapid"

**Boisko MOSiR "Rapid"** to bojisko mjejske we Katowicach, na kerym swoje szpile gro p.in. klub babůw 1. FC Katowice. Znojduje śe przi ulicy Grażyńskigo 51 (kole Placu Budnioka) we Katowicach.
Oslo

**Oslo** – nojwjynksze mjasto a stolica Norwygije. Położůne je we połedńowo-wschodńij tajli państwa, nad Oslofjordym. Oslo je nojważńijszym uostrzodkym politycznym a gospodarczym Norwygije a tyż i ważnym kulturalnym a naukowym (nojważńijszym uostrzodkym kulturalnym a naukowym Norwygije je mjasto Bergen).

W Oslo je Krůlewski Pałac, mo swůj plac parlamynt Norwegije (Storting) a inksze władze cyntralne a placůwki dyplůmatyczne - ambasady.

Kole Oslo je nojwjynkszo we państwje hawyna Oslo-Gardermoen.
Uojle

**Uojle** (Strigiformes) – řůnd ptokůw s podgrůmady ptokůw nowočesnych Neornithes. Uobejmuje gatůnki drapjyžne, kere přistosowouy śe do polowańo po ćmoku a uo zmroku, choć ńykere gatůnki powrůćiuy do trybu žyćo po jasnoku. Zamjyškujům couki śwjot, prowadzůnc nojčyńśći uośaduy tryb žyćo, krům ńykerych půunocnych populacyji kere kočujům abo wandrujům.

Uojle ńy sům spokrewńůne ze ptokůma drapježnymi, nale wykazujům s ńimi kůnwergyncyjo – tzn. pośadajům wjela cech wspůlnych, wyńikajůncych s podobnygo trybu žyćo. Postřůd ńich idźe wymjyńić: uostre dźoby a špůny, dobry wzrok, zdolność filowańo stereoskopowygo (dwuślypjowygo). Růžńice to přede wšyjskym nocny tryb žyćo uojli a jejich doskůnouy suůch.

U uojli wystympuje tzw. zwyrtnyty dymorfizm puećowy - samice sům wjynkše kej samce. Růžńice ale ńy sům zwykle tak sroge, kej u ptokůw špůńastych. Krům tygo uobje pueće nojčyńśći ńy růžńům śe wyglůndym.

Uojle uodžywjajům śe pokarmym zwjyřyncym uod uowadůw po ssaki.
Nojčynstše stratygije polowań u uojli to čatowańy (zaśadka) a ńiski lot
patrolowy, zwykle ůng. 1–3 m nad źymjům. Ńykere gatůnki (jak půjdźka) polujům na uowady a gryzůńe uažůnc po źymji, inkše (jak puomykůwka, ušatka, uojla bařouowo) poradzům zawisać we lufće, podobńy kej pustůuka; ńykere tyž, kej uojlečka, šnupjům za uofjarůma we korůnach strůmůw.
Walijskŏ gŏdka

**Walijskŏ gŏdka** (wal.: *Cymraeg*, *y Gymraeg*) to gŏdka, a po prŏwdzie grupa gŏdek s brytyjskij familije gŏdek celtyckich, rozpowszechniōnŏ we zachodnij tajli Wielgij Brytanije (Walijŏ – wal.: *Cymru*) a tyż we Chubucie, kolōniji walijskich ymigrantōw we Argyntynie.

Posuguje sie ja przez 500 tys. miyszkańcōw Waliji. W regiōnie tym mŏ ôn status urzyndowyj gŏdki. Dŏ sie wyôdrymbnić sztyry głōwne dialykty: wynedocjōński, powyski, dōmecki a gwyncki. Nojstarsze zabytki literacke pochodzōm s VI w. Blisko spokrewniōne s nim sōm gŏdki: bretōńskŏ a kornijskŏ.

Podle spisa ludności s 2001 roku, kole 611 000 ôsōb (11,5% miyszkańcōw Walije) gŏdŏ po walijsku. Walijskŏ gŏdka je żywŏ a wykorzistywanŏ we kożdodziynnym życiu – radyju a telewizyji. Mynga neczajt je tyż po walijsku.
## Ôrtografijŏ
Walijskŏ gŏdka szrajbowanŏ je wersyjōm alfabyta łacinskigo tradycyjnie zawierajōncōm 29 buchsztabōw, s kerych ôziym je dwuznakōma traktowanymi jak jednŏ buchsztaba:

**a, b, c, ch, d, dd, e, f, ff, g, ng, h, i, j, l, ll, m, n, o, p, ph, r, rh, s, t, th, u, w, y **

Buchsztaba "j" je powszychnie włōnczanŏ do alfabyta pōmiyndzy "i" a "l", bo stosuje sie jōm we niykerych wyrazach zapożyczōnych s angelskigo (np. nazwisko Jones). Buchsztaby "k", "w", "x" a "z" używane sōm we niykerych terminach technicznych, jak *kilogram*, *volt*, *xeroser* eli *zero*, atoli mōgōm ôstać zastōmpiōne (co czynsto sie robi) buchsztabōma walijskymi: *cilogram*, *seroser* a *sero*.

Nojczynstszym znŏkym diakrytycznym je cyrkōmfleks, używany do zaznaczyniŏ dugich samogłosek.
Grasshopper Club Zürich

**Grasshopper Club Zürich** to je szwajcarski fusbalowy klub, założōny 1 września 1886 roku. We sezōnie 2021/2022 bydzie groł we Swiss Super League. Klub swoje szpile grŏ na stadiōnie Hardturm, kaj idzie pōmieścić 17766 ludzi.

## Ôsiōngniyńcia
* 27 razy **Majsterstwo Szwajcaryje**: 1898, 1900, 1901, 1905, 1921, 1927, 1928, 1931, 1937, 1939, 1942, 1943, 1945, 1952, 1956, 1971, 1978, 1982, 1983, 1984, 1990, 1991, 1995, 1996, 1998, 2001, 2003
* 19 razy **Puhar Szwajcaryje**: 1926, 1927, 1932, 1934, 1937, 1938, 1940, 1941, 1942, 1943, 1946, 1952, 1956, 1983, 1988, 1989, 1990, 1994, 2013
* 2 razy **Puhar Ligi**: 1973, 1975
* 1 rŏz **Superpuhar Szwajcaryje**: 1989
* 2 razy sztajgniyńcie do Puharu UEFA bez Puhar Intertoto: 2006, 2008

## Linki zewnyntřne
* Ôficjalnŏ zajta klubu
Sierce

**Sierce**, abo tyż **herc** (, ) to je cyntralny ôrgan krwiōnośnego układu u typōw: Chordata, Arthropoda, Onychophora, Mollusca i Brachiopoda. Zbudowany je z tkanki miynśniowyj poprzecznie prōnżkowanyj zorty siercowyj. Zaôbycz sierce je ôbtoczōne ôsierdziym (*pericardium*).
Turecko godka

**Turecko godka** (tur. *Türkçe*) to řeč, we kerej godo přez 50 miljůnůw ludźi na coukym śwjeće, čyńůnc ja nojbaři rozpowsechńůnům godkům tureckům. Jeji užytkowńicy mjyškajům přede wšyjskim we Turcyji a na Cypře, we myńšych grupach tyž we Grecyji, Bůugaryji, Kosowje a wschodńij tajli Ojropy . Pů turecku godojům tyž miljůny imigrantůw do Ojropy Zachodńij, guůwńy we Ńymcach.

Kořyńy godki mogům być znejdźůne we Azyji Střodkowyj, ze swojimi pjyršymi naskryflůnymi śwjadyctwůma datowůnymi na bezma 1 200 lot nazod. Na zachůd ajnflus tureckij godki ottomańskij – prekursora dźiśejšygo tureckigo – rozšyřyuo Imperyjům Ottomańske. We 1928 roku, jako jydno s reformůw Atatürka we wčesnyj Republice Tureckij turecki alfabyt ottomański uostou půmjyńůny na fůnetyčny alfabyt uaćiński. Co wjyncyj, nowo zouožůne Stowařyšyńy Tureckij Godki napočyuo usuwańy perskich a arabskich požyček we suowńictwje, zastůmpjajůnc je rodźimymi suowůma s kořyńůma tureckimi.

Godka turecko wyrůžńo śe harmůńijům wokaličnům a posuńyntům aglutynacyjům. Podstawowo raja koždygo zaca to SOV. Turecki mo tyž rozrůžńańy zajimka “ty” (sız) na gřečnośćowy a zwykuy. Ńy mo atoli we tureckim zort řečowńikůw lebo rodzaja gramatyčnygo.
Kristbaum

**Kristbaum** (**gojik**, **krisbaum**) to je uobstrojůny iglok, kery śe stowjo důma we adwynće a trzimje aże do Trzech Krůlůw. Nojczyńśći je to śwjyrk abo jodła, roz za czas tyż dowo śe sztuczny iglok ze plastiku. Kristbaum uoblyko śe we glaskugle, kety s kolorowych papjůrůw, lameta, wata, kero mo udować śńyg, wjyszo śe tyż bůmbůny, a na samjuśkym wjyrchu betlyjemsko gwjozda. Zapalo śe na ńym lampki, dowńi, kej ńy bůło po chaupach sztrůmu, a tyż i jaki czas kej sztrům już bůł, nale ńy bůło tůńich lampek, dowało śe śwjyczki. We Wilijo po uroczystyj wjeczerzy, pod kristbaum dowo śe geszynki (znamjyńńy lo bajtlůw), nale tak, coby uůne ńy widźały co dowajům jejim dorośli a myślały co robi to jańołek abo Dźećůntko. Zwyk strojyńo kristbauma prziloz na Ślůnsk ze Mjymjcůw we XVIII-XIX stoleću. Dowńi, tradycyjům bůło zachabjyńy igloka prosto ze lasa, co trza bůło robić rankym we Wilijo, noleżało to do gospodarza (gowy důmu) a mjało przitorgać szczyńśćy cołkij familije. Uoficjalńy, pochodzyńy zwyku a jygo symbolika sům tumaczůne jako nawjůnzańy do strůmu wjadůmuści dobrygo a złygo ze Biblije, nale barzi je możebne co je to znůmy we Ojropje dowńi kej krześćijaństwo kosmiczny strům mjanowany tyż *strůmym żywota*.
Seymour Cassel

**Seymour Cassel** (rodz. 22 styčńa 1935 we Detroit) to je amerikański aktor, kery bůu nůminowany do Oscara za rola drugoplanowo we filmje *Faces*.

### Filmůgrafijo
* *[[Shadows (film)|Shadows]]* (1959)
* *[[Faces (film)|Faces]]* (1968)
* *[[Coogan's Bluff (film)|Coogan's Bluff]]* (1968)
* *[[The Revolutionary (film)|The Revolutionary]]* (1970)
* *[[Minnie and Moskowitz]]* (1971)
* *[[The Killing of a Chinese Bookie]]* (1976)
* *[[Black Oak Conspiracy]]* (1977)
* *[[Opening Night]]* (1978)
* *California Dreaming* (1978)
* *[[Convoy (film)|Convoy]]* (1978)
* *[[Mr. Mike's Mondo Video]]* (1979)
* *[[Sunburn (film)|Sunburn]]* (1979)
* *[[King of The Mountain (film)|King of The Mountain]]* (1981)
* *[[Love Streams]]* (1984)
* **
* *[[Eye of the Tiger (film)|Eye of the Tiger]]* (1986)
* *[[Wicked Stepmother]]* (1989)
* *[[White Fang (1991 film)|White Fang]]* (1991)
* *[[In the Soup]]* (1992)
* *[[Honeymoon in Vegas]]* (1992)
* *[[Indecent Proposal]]* (1993)
* *[[Trees Lounge]]* (1996)
* *Obsession (1997, mjymjecko TV)*
* *[[Rushmore (film)|Rushmore]]* (1998)
* *[[The Royal Tenenbaums]]* (2001)
* *[[The Burial Society]]* (2002)
* *[[Passionada]]* (2002)
* *[[Stealing Harvard]]* (2002)
* *[[Stuck on You]]* (2003)
* *[[The Life Aquatic with Steve Zissou]]* (2004)
* *[[The Wendell Baker Story]]* (2005)
* *[[Beer League|Artie Lange's Beer League]]* (2006)

### Linki zewnyntřne

* profil we IMDB
Budapeszt

**Budapeszt** (madź.: *Budapest*, cyg.: *Peszta*) – mjasto we Madźarach położůne we půłnocnyj tajli kraju, nad Důnajym. Stolica Republiki Madźarskij. Do XIX wjeku trzi uosobne mjasta: Buda a Óbuda na prawym brzygu Dunaju a Peszt – na lewym.

Budapeszt je jydnům s nojważnijszych metrůpoliji Strzodkowyj Ojropy. Wjelgi uostrzodek kulturalny (Biblijoteka Narodowo, liczne muzyja, galeryje, tyjatry, 2 uopery) a naukowy (Akademijo Nauk, ůniwersytet (uod 1635), politechńika (uod 1782), Akademijo Kunsztůw Gryfnych, wjela inkszych uczelni a instytutůw badawczych). Wożny uostrzodek turystyczny (gorůnce zdrzůdła mineralne). Na Wyspje Mołgorzaty znojduje śe wjelgi kůmpleks balnyjologiczny.
Lizbůna

**Lizbůna** (port. *Lisboa*) – stolica Portůgalije. Je rozlygowano we zachodnij tajli Portugaliji, nade ujśćym rzyki Tag ku Atlantyckimu Uoceanowi.
Łaćińske abecadło

**Łaćińske abecadło** je abecadło wźůne za swe s poczůnku do łaćiny, dźiśo brany do kupy inkszych godkůw (35% ludzkośći mo je jako abecadło uojczystyj godki).
Arkada

**Arkada** (z łac. *Arcus* - łuk) to je forma we baukōnszcie: raja łukōw ôpartych na supach abo tregrach. Znōme ôd czasōw antycznego Rzimu, trefiajōm sie we akweduktach, krużgankach, loggiach i inkszych.
Antonín Dvořák

**Antonín Dvořák**, cołke miano: **Antonín Leopold Dvořák** (nar. 8 września 1841, um. 1 mŏja 1904) - czeski kōmpozytōr a dyrygynt ôkresu rōmantyzmu. Narodziōł sie we Nelahozeves kole Pragi, we Pradze studiowoł a miyszkoł bezmała cołke żywobycie krōm lot 1892-1895, we kerych bōł dyrechtōrym kōnserwatoriōm we Nowym Jorku. Społym ze Bedřichym Smetanōm przinŏleżoł do twōrcōw czeskij muzyki nŏrodowyj. Kōmponowoł symfōnije, kwartety smyczkowe, ôpery, piyśńi, msze a tyż kōncerty, z kerych nŏjbarzij wywołany je Kōncert wiolōnczelowy h-moll o. 104.