open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maciej Frączyk

**Maciej Frączyk** (ur. 1 mŏja 1984 w Łodzi) – polskŏ ôsobowość internetowŏ, rechtōr, copywriter, autōr ksiōnżek, felietonōw, jak tyż programōw radyjowych.

## Biografijŏ
Narodziōł sie w Łodzi. Ôd 18 roku życiŏ bōł ôpiekōnym kolōnijnym. Skōńczōł filologijõ angelskõ na specjalizacyji tyjatralno-kinowyj na Uniwerzytecie Łōdzkim. Robiōł w branży reklamowyj za copywritera. Je założiciylym internetowego gyszeftu z treskami *Modern Retro* i ksiyngarnie *Bookiatryk*. Bōł tyż rechtorym angelskij gŏdki, a w 2019 założōł włŏsnõ szkołã jynzykowõ *Happy!*.

Zdobōł hyrskość dziynki autōrskim programōm publikowanym na YouTube ôd 2009 roku. Inspiracyjõ czyrpoł ôd takich internetowych satirikerōw i wicmanōw jak Angry Video Game Nerd, Nostalgia Critic, Ray William Johnson tudziyż standuperōw jak George Carlin, Bill Hicks i Eddie Izzard. Jego recynzyje szpilōw, filmōw, ksiōnżek, programōw telewizyjnych i reklam cieszyły sie ôgrōmnym zainteresowaniym. Na luty 2025 jego kanał na YouTube mŏ 1,63 mln subskrybyntōw. Społym ôpublikowoł 524 filmy, kere to ôstały wyświytlōne 427 milijōnōw razy.

Ôd 10 paździyrnika 2011 do czyrwnia 2012 kludziōł włŏsny program na antynie Radyja Zet w rōmach zôrannego pasma *Dzień dobry bardzo*. Potym, ôd 4 listopada 2013 do czyrwnia 2014, w rōmach popołednigo pasma *Uważam ZET* kludziōł audycyjõ *Historia świata wg Niekrytego Krytyka*.
## Publikacyje

* *Zeznania Niekrytego Krytyka*, Zielona Sowa, 2012
* *Ale kino, czyli co by było, gdyby postacie filmowe były dziećmi*, Zielona Sowa, 2013
* *Nie przejdziemy do historii. Zeznania Niekrytego Krytyka. Część 2*, Zielona Sowa, 2013
* *Na południe od nieba. Zeznania Niekrytego Krytyka. Część 3*, Zielona Sowa, 2013
* *Osobisty (i osobliwy) niepamiętnik Niekrytego Krytyka*, Filia, 2015
* *Disco Polo, Wiedźmin i gumy kulki, czyli III RP oczami Niekrytego Krytyka*, Czerwone i Czarne, 2016
* *Historia wszechświata według Niekrytego Krytyka*, Filia, 2016
* *SeRiA z CeKaeMu – czyli jedyny i niepowtarzalny zbiór felietonów publikowanych na łamach czasopisma każdego mężczyzny*, Maciej Frączyk, 2018
* *Największe wynalazki ludzkości*, Maciej Frączyk, 2019
* *Monologi w stereo, czyli tysiąc odpowiedzi na znacznie mniej pytań*, Creativus, 2020

## Przypisy
Wizna

Źů
**Wizna** – wjeś we Polsce, we podlaskim wojewůdztwje, we łůmżyńskim kryśe, śedźiba gminu Wizna. We latach 1400-1870 mjoła mjejske prawa.
Usinskoje

**Usinskoje** (rus. *Усинское*) - wjeś we Rusyji, we Samarskim Uobwodźe, we syzranskim rejůne. Na 2010 rok půmjyszkowało sam 1849 ludźi.
Chasawjurt

**Chasawjurt** (rus. *Хасавюрт*, awar. a kum. *Хасáвюрт*, czecz. *Хаси-Эвл*, darg. *Хасав*) - mjasto we Rusyje, we Dagestańe, śedźiba chasawjurskigo rejůnu.
Alidé Sans

**Alidé Sans** (rodz. 9 marca 1993. we Viella – oksytańsko śpiywoczka a godkowo aktiwistka ze Val d'Aran we Katalōniji.
Paweł Szutow

**Paweł Szutow** (wil. *Śütow-Piöel fum Ćiöe*, rus. *Павел Шутов*, rodz. 15. kwiytnia 1999.) – godkoznowca, poliglota, aktywista swiōnzany ze rewitalzacyjōm myńszościowych godkōw. Autōr m.in. mazurskigo dykcjōnorza a wilymowskigo handbucha. 

## Biografijo
Rodziōł sie we 1999. roku we familiji pyjtersburskij polōnije. Zaczōn sztudyjo we Warszawskim Uniwersytecie. Interesuje sie przede wszyjskim godkami ôd myńszości we Polsce, podszukowoł miyndzy inkszymi mazursko godka, w tym jeji wariant używany na Syberyji, wilymowsko, ślōnsko, poradzi tyż godać po kaszubsku a łymkowsku.

Reprezyntowoł mańszaft Ślōnska na majsterszafcie świata we bùczce.
Măgura Ilvei

**Măgura Ilvei** - wjeś we Růmůńiji, we uokryngu Bistrița-Năsăud, śedźiba gminu Măgura Ilvei. Na 2021 rok půmjyszkowoło sam 1543 ludźi.
SC Germania Kattowitz

**Germania Kattowitz** (połne miano: **Sport-Club Germania Kattowitz 1905 e. V. **) – fusbalklub ze miasta Katowice, kery fōngowoł w latach 1905–1922. Dwa razy ôstowoł majstrym Gōrnego Ślōnska. Klub bōł utōżsamiany ze miymieckōm społecznościōm miasta, skuli czego ôstoł ôzwiōnzany po przejyńciu miasta ôd Polskij Republiki.

Swōj szpil plac mioł przi teroźnyj ulicy Poniatowskigo. Szpiloł we treskach we bioło-czerwōne poski a w czornych galotkach.

## Necowe ôdwołania
* Miymiecke archiwōm fusbalu
Hasiok (kapela)

**Hasiok** – ślōnskŏ kapela z Katowic grajōncŏ muzykã ze zorty hip-hopu a rocka.

## Historyjŏ
Zespōł Hasiok ôstoł założōny w 1996 roku na Wydziale Prawa Uniwerzytetu Ślōnskigo. Nojprzōd zespōł nagroł i wydoł swojã debiutanckã płytã „Brudy” i zagroł pŏrã kōncertōw, a potym prziszła pauza w działalności. 

W 2003 roku zespōł powrōciōł z nowym sztofym a płytōm „Siła konkretu”, kerŏ tyż doczkała sie pŏru prōmujōncych kōncertōw. Jednakōż zespōł zaś na dugi czŏs zawiesiōł swojã działalność studyjnã.

Po pŏru latach pauzy, w 2009 roku, Hasiok wrōciōł sie na scynã z albōmym „Znak niepokoju”, na kerym wystōmpiyli gościnnie Artur Gadowski i Maciej Maleńczuk.

W 2013 roku wydany ôstoł sztwŏrty albōm mianowany „Czworte powstanie". W tym samym roku zespōł wystōmpiōł w prōgramie Must Be the Music.

W 2020 roku Robert „Robur” Binias wziōn udzioł w ôbchōdach 100. rocznice II Aufsztandu Ślōnskigo, beznagrŏwanie muzyki do albōma „Krew i gniew” projyktu JO.

## Muzyka a teksty
Krōm tygo*,* iże muzykã granõ bez Hasiok można ôgōlnie zaklasyfikować za alternatywny hip-hop i rock, to w niykerych wytworach idzie dojzdrzeć ajnflus muzyki pop, reggae, aji tyż hardcore punku.

Kapela poniykedy używŏ we swojich śpiywkach ślōnskij gŏdki. Srogŏ tajla tekstōw tykŏ sie życiŏ na Ślōnsku jak tyż szyroko pojyntyj ślōnskości („Brudy”, „Co ty wiesz”, „Hanys”, „O Wandzie co pożądała Niemca”, „W moim familoku”, „Ślązak”).

## Dyskografijŏ
Brjanka

**Brjanka** (ukr. *Брянка*) - mjasto na Ukrajińe, we  łuhańskim uobwodźe, we rałczewśkim reůńe. Uostrzodek industryje.
Kjegjejli

**Kjegjejli** (rus. *Кегейли*, uzb. *Kegayli / Кегайли*, karak. *Kegeyli / Кегейли*) - uośedle mjejskij zorty we Uzbekistůńe, we Karakałpakstůńe, śedźiba kjegjejlijskigo rejůnu. Na 2022 rok půmjyszkowało sam 30&nbsp;000 ludźi.
Salmoni

**Salmoni** (gr. *Σαλμώνη*, do 1915 *Κούκουρα* - **Koukoura**) - wieś i społeczność w gminie Pyrgos, Elida, Grecyjŏ. W skłŏd gminy wchodzi plac Alfios. Położōnŏ je na niskich bergach na prawym kraju rzyki Alfios, na wysokości 70 m. Je 2 km na połedniowy zachōd ôd Strefi, 3 km na połedniowy wschōd ôd Varvasaina i 8 km na wschōd ôd Pyrgos. Greckŏ drōga krajowŏ nr 74 (Tripoli - Olimpia - Pyrgos) przebiygŏ na pōłnoc ôd wiŏski. Wczaśnij niyznŏleżnŏ społeczność, Salmoni je tajlōm Pyrgos ôd 1997 roku. Terŏźny prawosławny metropolita Salonik, Anthimos, narodziōł sie w Salmoni w 1934 roku. W wiŏsce Alfeios, 3 km na zachōd ôd Salmoni, sōm dwa kościoły, *Metamorfoseos tou Sotiros* i *Świyntego Rafała*.

## Historyjŏ populacyji

## Zobŏcz tyż

* Wykŏz zac w Elis
Czistopol

**Czistopol** (ruas. *Чистополь*, tatar. *Чистай*) - mjasto we Rusyji, we Tatarstańe, śedźiba czistopolskigo rejůnu.
Spišská Nová Ves

**Spišská Nová Ves** – mjasto we Słowacyji, we košickim kreju, śedźiba krysu Spišská Nová Ves. Uostrzodek industryje.
Głuszyna (wjelgopolske wojewůdztwo)

**Głuszyna** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we uostrzeszowskim kryśe, we gmińe Kraszewice.
Ratyszczi

**Ratyszczi** (ukr. *Ратищі*) - wjeś na Ukrajińe, we uobwodźe ternopilskim, we ternopolskim rejůńe. Na 2010 rok půmjyszkowało sam 311 ludźi.
Appen

**Appen** - gmin we Mjymcach, we landźe Schleswig-Holstein, we kryśe Pinneberg. Mo 20,3 km² wjyrchu a podug danych na 2023 rok půmjyszkowało sam 4781 ludźi.
Pontecagnano Faiano

**Pontecagnano Faiano** - gmin we Italiji, we regijůńe Kampańijo, we prowincyji Salerno. Mo 37,19 km² wjyrchu a podug danych ze 2024 roku půmjyszkowało sam 26&nbsp;573 ludźi.
Urdiales del Páramo

**Urdiales del Páramo** - gmin we Azpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Kastylijo a León, we prowinycji León. Mo 32,84&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2024 roku půmjyszkowało sam 449 ludźi.
Saint-Fraimbault

**Saint-Fraimbault** - gmin we Francyji, we regijůńe Normandyjo, we departamyńće Orne. Mo 28,59 km² wjuyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 542 ludźi.
Tursi

**Tursi** - gmin we Italiji, we regijůńe Basilicata, we prowincyji Matera. Mo 159,93km² wjyrchu a podug danych ze 2024 roku půmjyszkowało sam 4724 ludźi.
Teplice nad Bečvou

**Teplice nad Bečvou** (do 1959 **Zbrašov**) – gmin a wjeś (obec) we Czeskij Republice, we olmicskim kreju, we kryśe Přerov. Mo 3,76&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2024 roku půmjyszkowało sam 455 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Teplic nad Bečvou
Koziki (podlaske wojewůdztwo)

Źů
**Koziki** – wjeś we Polsce, we podlaskim wojewůdztwje, we łůmżyńskim kryśe, we gmińe Śniadowo.
Maluszyn (łůdzke wojewůdztwo)

**Maluszyn** - wjeś we Polsce, we łůdzkim wojewůdztwje, we radůmszczańskim kryśe, we gmińe Żitno.
Barbaresco

**Barbaresco** - gmin we Italiji, we regijůńe Pjymůnt, we prowincyji Cuneo. Mo 7,76&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2014 roku půmjyszkowało sam 598 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Barbaresco
Durach

**Durach** - gmin we Mjymcach, we landźe Bajery, we kryśe Oberallgäu. Mo 20,73 km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowało sam 7356 ludźi.
Al-Bajad

**AL-Bajad** (arab. الـبـيـض, fr. *El Bayadh*) – mjasto a gmin we Algeryji, śedźiba wilajetu Al-Bajad.
Nowomykołajiwka (zaporiski uobwůd)

**Nowomykołajiwka** (ukr. *Новомиколаївка*) - mjasto we Ukrajińe, we zaporiskim uobwodźe, we zaporiskim rejůńe. Mjejske prawa uod 2024.
Bartoszowiny

**Bartoszowiny** - wjeś we Polsce, we śwjyntokrziskim wojewůdztwje, we keleckim kryśe, we gmińe Nowo Słupja.
Belœil (Belgijo)

**Belœil** – gmin we Belgiji, we prowincyji Hainaut. Mo 62,26&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2024 roku půmjyszkowało sam 14&nbsp;244 ludźi.

### Kamracke gminy
*  Crosne
*  Maybole
*  Schotten

### Necowe uodwołańa
* Neczajta gminu Belœil
Castel Gandolfo

**Castel Gandolfo** – mjasto we Italiji, we regijůńe Lacjům, we prowincyji Rzim. Je sam letńo rezydyncyjo papjyżůw.
Zuchwil

**Zuchwil** - gmin we Szwajcaryji, we kantůńe Solothurn, we uokryngu Wasseramt. Mo 4,63 km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowało sam 9520 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Zollikon
Słabada (słabadski sjełsowjet)

**Słabada** (bjoł. *Слабада*, rus. *Слобода*) - agromjasteczko na Bjołoruśi, we mińskim uobwodźe, we mjadzielskim rejůńe, śedźiba słabadskigo sjełsowjeta. Na 2009 rok půmjyszkowało sam 2009 ludźi.
Sasebo

**Sasebo** – mjasto we Japůńiji, na wyspach Kiusiu a Ukujima, we prefekturze Nagasaki. Uostrzodek industryje.
Rataje (chodźeski krys)

**Rataje** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we chodźeskim kryśe, we gmińe Chodźyż.
Wjelgo Krośćina

**Wjelgo Krośćina** (pol. *Krościna Wielka*) - wjeś we Polsce, we dolnoślůnskim wojewůdztwje, we trzebńickim kryśe, we gmińe Pruśicy.
Wieprznica

**Wieprznica** (kaszb. *Wiéprznica*, mjym. *Bebernitz*) - wjeś we Polsce, we půmorskim wojewůdztwje, we kośćerskim kryśe, we gmińe Kośćerzina.
Cząstkowo (kośćerski krys)

**Cząstkowo** (kaszb. *Czãstkòwò* abo *Cząstkòwò*, mjym. *Zinsgau*) - wjeś we Polsce, we půmorskim wojewůdztwje, we kośćerskim kryśe, we gmińe Kośćerzina.
Smârdan (uokryng Tulcea)

**Smârdan** - wjeś we Růmůńiji, we uokryngu Tulcea, śedźiba gminu Smârdan. Na 2021 půmjyszkowało sam 960 ludźi.
Meurville

**Meurville** – gmin we Francyji, we regijůńe Grand Est, we departamyńće Aube. Mo 16,35&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 155 ludźi.
Vielle-Soubiran

**Vielle-Soubiran** - gmin we Francyji, we regijůńe Nowo Akwitańijo, we departamyńće Landes. Mo 32,71 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 224 ludźi.
Witonia

**Witonia** - wjeś we Polsce, we łůdzkim wojewůdztwje, we łynczyckim kryśe, śedźiba gminu Witonia. We uokreśe przed 1728 do po 1764 mjoła mjejske prawa.
Siquijor

**Siquijor** - wyspa a prowincyjo na Filipinach, we regijůńe Central Visayas. Mo 337,49 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 103&nbsp;395 ludźi. Stolicům prowincyji je Siquijor.

Mimo aże 95% populacyje formalńy je sam katolikůma, dali sům praktykowane plymjynne kulty ańimistyczne a szamańizm (take kuplowańy roztomajtych religijnych systymůw je mjanowane religijny synkretyzm), bez co Siquijor je poważano za fest inakszo kulturowo kej reszta Filipinůw. Ńykere Filipińczyki wjerzům co na Siquijor je uprowjano czorno magijo.
Waldrohrbach

**Waldrohrbach** – gmin we Mjymcach, we landźe Nadryńijo-Palatynat, we Landkreis Südliche Weinstraße. Mo 5,9&nbsp;km² wjyrchu a na 2023 rok půmjyszkowało sam 240 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Waldrohrbach
Le Pré-Saint-Gervais

**Le Pré-Saint-Gervais** – mjasto we Francyji, we regijůńe Île-de-France, we departamyńće Seine-Saint-Denis.
Seroki (mazowjecke wojewůdztwo)

**Seroki** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we żurůmińskim kryśe, we gmińe Lutocin.
Jílové u Prahy

**Jílové u Prahy** – mjasto we Czeskij Republice, we strzodkowoczeskim Kreju, we kryśe Praga-Zachůd.
La Chapelle-d'Angillon

**La Chapelle-d'Angillon** - gmin we Francyji, we regijůńe Centre-Val de Loire, we departamyńće Cher. Mo 10,17 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 610 ludźi.
Bérulle

**Bérulle** – gmin we Francyji, we regijůńe Grand Est, we departamyńće Aube. Mo 16,5&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 196 ludźi.
Bogusławiec

**Bogusławiec** - wjeś we Polsce, we zachodńopůmorskim wojewůdztwje, we kołobrzeskim kryśe, we gmińe Kołobrzyg.
Lecey

**Lecey** - gmin we Francyji, we regijůńe Grand Est, we departamyńće Haute-Marne. Mo 7,85 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 193 ludźi.
Plánice

**Plánice** (mjym. *Planitz*) – mjasto na prowach krysu we Czeskij Republice, we plzeňskim kreju, we kryśe Klatovy.
Varaignes

**Varaignes** – gmin we Francyji, we regijůńe Nowo Akwitańijo, we departamyńće Dordogne. Mo 16,6&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 357 ludźi.
Bodzanów (małopolske wojewůdztwo)

**Bodzanów** - wjeś we Polsce, we małopolskim wojewůdztwje, we wjelickim kryśe, we gmińe Biskupice.
Zanklewo

Źů
**Zanklewo** – wjeś we Polsce, we podlaskim wojewůdztwje, we łůmżyńskim kryśe, we gminńe Wizna.
Jankowice (kyntrziński krys)

**Jankowice** – wjeś we Polsce, we warmińsko-mazurskim wojewůdztwje, we kyntrzińskim kryśe, we gmińe Srokowo.
Brindisi

**Brindisi** – mjasto we Italiji, we regijůńe Apulijo, śedźiba prowincyji Brindisi. Uostrzodek industryje, morsko hawyna.
Boguszyce Małe

**Boguszyce Małe** - wjeś we Polsce, we łůdzkim wojewůdztwje, we rawskim kryśe, we gmińe Rawa Mazowiecka.
Sułkowice (wadowicki krys)

**Sułkowice** - wjeś we Polsce, we małopolskim wojewůdztwje, we wadowickim kryśe, we gmińe Andrychów.
Kippenheim

**Kippenheim** – gmin we Mjymcach, we landźe Badyńijo-Wirtymbergijo, we kryśe Ortenau. Mo 20,85&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowało sam 5522 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta gminu Kippenheim
Szibin al-Kaum

**Szibin al-Kaum** (arab. سمالوط) – mjasto we Egipće, stolica muhafazy Al-Minufijja. Uostrzodek industryje.
Kanjiža

**Kanjiža** – mjasto we Syrbiji, we Wojwodińe, we půłnocnobanackim uokryngu. Je śedźibům gminu Kanjiža.
Rollot

**Roolot** – gmin we Francyji, we regijůńe Hauts-de-France, we departamyńće Somme. Mo 12&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkowało sam 768 ludźi.
Altaussee

**Altaussee** - gmin we Austriji, we landźe Steiermark, we kryśe Liezen. Mo 92,57 km² wjyrchu a podug danych ze 2024 roku půmjyszkowało sam 1903 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Altaussee
Dziyń Swobody (Malta)

**Dziyń Swobody** (malt. *Jum il-Ħelsien*, ang. *Freedom Day*) to je maltańske norodowe świynto, fajrowane kożdyrok 31. marca. Je to rocznica wycofanio brytyjskich wojokōw ze Malty we 1979. roku. 

Nojwożniyjsze wydarzynia swiōnzane ze fajrowaniym tego dnia ôdbywajōm sie wele Dynkmala Dnia Swobody we Birgu a wele Mymoriału Wojny we Florianie.
Wólka Czarnińska

**Wólka Czarnińska** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we mińskim kryśe, we gmińe Stańisławůw.
Nowokujbyszewsk

**Nowokujbyszewsk** (rus. *Новокуйбышевск*) – mjasto we Rusyji, we samarskim uobwodźe. Uostrzodek industryje.
Jadwigów (włoszczowski krys)

**Jadwigów** - wjeś we Polsce, we śwjyntokrziskim wojewůdztwje, we włoszczowskim kryśe, we gmińe Moskorzew.
Chadżidimowo

**Chadżidimowo** (bułg. *Хаджидимово*) – mjasto we Bułgaryji, we kerym mjyszko 2 483 ludźi (2024).
Przybysławice (gmin Gołcza)

**Przybysławice** – wjeś we Polsce, we małopolskim wojewůdztwje, we mjechowskim kryśe, we gmińe Gołcza.
Stari Gradac

**Stari Gradac** - wjeś we Chorwacyji, we virovitičko-podravskij żupańiji, we gmińe Pitomača. Na 2021 rok půmjyszkowało sam 537 ludźi.
Oteiza

**Oteiza** - gmin we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Navarra. Mo 48,4 km² wjyrchu a podug danych ze 2024 roku půmjyszkowało sam 950 ludźi.
Pacholęta

**Pacholęta** - wjeś we Polsce, we zachodńopůmorskim wojewůdztwje, we gryfińskim kryśe, we gmińe Widuchowo.
Chotynia

**Chotynia** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we garwolińskim kryśe, we gmińe Sobolew.
Gromadzyn-Wykno

Źů
**Gromadzyn-Wykno** – wjeś we Polsce, we podlaskim wojewůdztwje, we kolnyńskim kryśe, we gmińe Kolno.
Stanford in the Vale

**Stanford in the Vale** - wjeś we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Oxfordshire, we dystrykće Vale of White Horse. Podug danych ze 2011 roku půmjyszkowało sam 2093 ludźi.
Kluczewsko

**Kluczewsko** - wjeś we Polsce, we śwjyntokrziskim wojewůdztwje, we włoszczowskim kryśe, śedźiba gminu Kluczewsko.
Castelraimondo

**Castelraimondo** – gmin we Italiji, we regijůńe Marche, we prowincyji Macerata. Mo 44,858&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2024 roku půmjyszkowało sam 4310 ludźi..

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Castelraimondo
Bovée-sur-Barboure

**Bovée-sur-Barboure** – gmin we Francyji, we regijůńe Grand Est, we departamyńće Meuse. Mo 13,37&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 130 ludźi.
Damiany (mazowjecke wojewůdztwo)

**Damiany** – wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we uostrołynckim kryśe, we gmińe Czerwin.
Staroźreby

**Staroźreby** - mjasto we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we płockim kryśe, śedźiba gminu Staroźreby. Mjejske prawa uod 2026.
Bramka (warmińsko-mazurske wojewůdztwo)

**Bramka** - wjeś we Polsce, we warmińsko-mazurskim wojewůdztwje, we uostrůdzkim kryśe, we gmińe Morůng.
Damiany

2 wśe we Polsce:
* Damiany - wjeś we mazowjeckim wojewůdztwje, we uostrołynckim kryśe, we gmińe Czerwin
* Damiany - wjeś we śwjyntokrziskim wojewůdztwje, we włoszczowskim kryśe, we gmińe Moskorzew
Szczypiorno (mazowjecke wojewůdztwo)

**Szczypiorno** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we nowodworskim kryśe, we gmińe Půmjychůwek.
Thumeréville

**Thumeréville** - gmin we Francyji, we regijůńe Grand Est, we departamyńće Meurthe-et-Moselle. Mo 7,89 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 97 ludźi.
Condé-en-Normandie

**Condé-en-Normandie** – mjasto a gmin we Francyji, we regijůńe Normandyjo, we departamyńće Calvados. Utworzůne 1 styczńa 2016 bez skuplowańy gminůw La Chapelle-Engerbold, Condé-sur-Noireau, Lénault, Proussy, Saint-Germain-du-Crioult a Saint-Pierre-la-Vieille.
Bledzew

**Bledzew** – wjeś we Polsce, we lubuskim wojewůdztwje, we mjyndzyrzeckim kryśe, śedźiba gminu Bledzew. We latach 1433-1945 mjoł mjejske prawa.
Dore-l'Église

**Dore-l'Église** - gmin we Francyji, we regijůńe Auvergne-Rhône-Alpes, we departamyńće Puy-de-Dôme. Mo 27,14 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 664 ludźi.
Buda (uokryng Buzău)

**Buda** - wjeś we Růmůńiji, we uokryngu Buzău, śedźiba gminu Buda. Na 2021 rok půmjyszkowoło sam 932 ludźi.
Enemonzo

**Enemonzo** - gmin we Italiji, we regijůńe Frjuli-Julijsko Wynecyjo, we prowincyji Udine. Mo 23,76 km² wjyrchu a podug danych ze 2024 roku půmjyszkowało sam 1238 ludźi.

### Necowe uodwolańa
* Neczajta Enemonzo
Bergicourt

**Bergicourt** – gmin we Francyji, we regijůńe Hauts-de-France, we departamyńće Somme. Mo 6,85&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 143 ludźi.
Gorzkowice

**Gorzkowice** - wjeś we Polsce, we łůdzkim wojewůdztwje, we pjotrkowskim kryśe, śedźiba gminu Gorzkowicy. Downe mjasto, lokowane 1494, utraćůło mjejske prawa przed 1520.
Pniewo (gmin Bledzew)

**Pniewo** (mjym. *Osterwalde*) – wjeś we Polsce, we lubuskim wojewůdztwje, we mjyndzyrzeckim kryśe, we gmińe Bledzew.
Dunajek (wjeś we gołdapskim kryśe)

**Dunajek** - wjeś we Polsce, we warmińsko-mazurskim wojewůdztwje, we gołdapskim kryśe, we gmińe Gołdap.
Janów (ślůnske wojewůdztwo)

**Janów** – wjeś we Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, we czynstochowskim kryśe, śedźiba gminu Janůw. We latach 1696-1870 a uod 2026 mjejske prawa.
Branice (uopolske wojewůdztwo)

**Branice** – mjasto we Polsce, we uopolskim wojewůdztwje, we gubczyckim kryśe, śedźiba gminu Branice. Mjejske prawa mo uod 2026.
Karsko (pyrzycki krys)

**Karsko** (mjym. *Gut Schöningsburg*) - uosada we Polsce, we zachodńopůmorskim wojewůdztwje, we pyrzyckim kryśe, we gmińe Przelewicy.
Ropica Polska

**Ropica Polska** - wjeś we Polsce, we małopolskim wojewůdztwje, we gorlickim kryśe, we gmińe Gorlice.
Chougny

**Chougny** - gmin we Francyji, we regijůńe Bourgogne-Franche-Comté, we departamyńće Nièvre. Mo 14,87&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 84 ludźi.
Saint-Clair-sur-Epte

**Saint-Clair-sur-Epte** - gmin we Francyji, we regijůńe Île-de-France, we departamyńće Val-d'Oise. Mo 12,18 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 979ludźi.
Gilocourt

**Gilocourt** – gmin we Francyji, we regijůńe Hauts-de-France, we departamyńće Oise. Mo 6,93&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 629 ludźi.
Pohreby (browarski rejůn)

**Pohreby** (ukr. *Погреби*) - wjeś na Ukrajińe, we kyjowskim uobwodźe, we browarskim rejůńe. Půmjyszkuje sam ůng. 2790 ludźi.
Karolina Pospiszil-Hofmańska

**Karolina Pospiszil-Hofmańska** - ślōnsko literaturoznowczynia, bohymistka, przekłodoczka, dochtorka humanistycznych nauk, swiōnzano ze Ślōnskim Uniwersytetym we Katowicach. Zajmuje sie geopoetykōm, przekładym, kulturami Strzodkowyj Ojropy, a tym twōrczościōm regiōnalnych spōlnot, etnicznych a norodowych myńszości. We 2024. roku bōła ferajnistkōm Rady Ślōnskigo Jynzyka.

Przekłodo na polsko godka ze czeskij, miyndzy inkszymi ksiōnżki ôd Anny Malchárkovyj a Evy Tvrdyj.
Adam Kubik

**Adam Peter Kubik** – ślōnsko-niymiecki godkoznowca a kōmparatywista, rechtōr ślōnskij godki, swiōnzany ze z Uniwersytetym we Heidelbergu. Specjalizuje sie we socjolingwistyce, godkowyj polityce a podszukowaniach myńszościowych godkōw, ôsobliwie ślōnskij. Autōr refleksyjno-rajzynderskij ksiōnżki «Raisememoiren». Szefredachtōr kulturmagazinu «We Ślōnsku».
Borawskie (warmińsko-mazurske wojewůdztwo)

**Borawskie** (mjym. *Borawsken*) - wjeś we Polsce, we warmińsko-mazurskim wojewůdztwje, we uoleckim kryśe, we gmińe Uolecko.
Ambikapur

**Ambikapur** (hindi अम्बिकापुर) – mjasto we Indyjach, we sztaće Chhattisgarh, stolica dystryktu Surguja.
Andrzej Szczeponek

**Andrzej Szczeponek** (rodz. 10. września 1965. we Pszowie) – ślōnski godkoznowca, kery zajmuje sie kōniugacyjōm we ślōnskij godce. Człōnek kodyfikacyjnyj kōmisyje, kerŏ tworzōła ślōnski alfabet. 

Spōłpracowoł ze Dymokratycznōm Unijōm Regiōnalistōw Ślōnskich, bōł człōnkym żiri, kere ôcyniało ôrganizowany ôd tego ferajnu Diktand Ślōnskij Godki.

## Bibliografijo
*
Saint-Jean-le-Blanc (Loiret)

**Saint-Jean-le-Blanc** – mjasto a gmin we Francyji, we regijůńe Centre-Val de Loire, we departamyńće Loiret.
Andong

**Andong** (kor. 보령시) – miasto we Połedniowyj Koryji, we regijōnie Pōłnocny Gyeongsang. Ôstrzodek industryje.
Wjerchńaja Tiszanka

**Wjerchńaja Tiszanka** (rus. *Верхняя Тишанка*) - wjeś we Rusyji, we woroneżskim uobwodźe, we tałobskim rejůńe. Na 2015 rok půmjyszkowało sam 2950 ludźi.
Barysziwka

**Barysziwka** (ukr. *Баришівка*) - wjeś na Ukrajińe, we kyjowskim uobwodźe, we browarskim rejůńe. Na 2020 rok půmjyszkowało sam 10&nbsp;626 ludźi.
Hangzhou

**Hangzhou** (chiń. 杭州市) - mjasto we Chińskij Ludowyj Republice, stolica prowincyji Zhejiang. Uostrzodek industryje a nauki.
Słomowo (uoborńicki krys)

**Słomowo** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we uoborńickim kryśe, we gmińe Rogoźno.
Welver

**Welver** - gmin we Mjymcach, we landźe Půłnocno Nadryńijo-Westfalijo, we kryśe Soest. Mo 85,62&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowało sam 12&nbsp;014 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Welveru
Palanga

**Palanga** (żmudz. *Palonga*, pol. *Połąga*, mjym. *Polangen*, rus. *Полангенъ*) - mjasto na prawach rejůnu na Litwje, we uokryngu Klaipėda.
Inwałd

**Inwałd** - wjeś we Polsce, we małopolskim wojewůdztwje, we wadowickim kryśe, we gmińe Andrychów.
Grażyna Kubica-Heller

**Grażyna Kubica-Heller** (rodz. 1955. we Ustrōniu) – ślōnsko socjolożka, profesorka społecznych nauk, wykładowczyni Jagellōńskigo Uniwersytetu.

## Żywobycie
Ôbrōniyła dochtorat we 2007. roku na podstawie roboty «Siostry Malinowskiego czyli kobiety nowoczesne na początku XX wieku», po czym zaczła robota na Jagellońskim Uniwersytecie. Interesuje sie problymatykōm kulturowych myńszości, symbolicznym wymiarym kultury, kulturowym landszaftym, wizualnōm antopologijōm i historyjóm antropologije. Zajmuje sie biografijōm i twōrczościōm Bronisława Malinowskigo. Ôpracowała i napisała wykludzyni do «Dziennika w ścisłym znaczeniu tego wyrazu», kery zawiyro wszyjske zopiski ôd Malinowskigo.

Zajmuje sie tyż fotografijōm, a jedna ze jeji nejbarzij znanych ekspozycyjōw to je wystawa «Człowiek – z obu stron obiektywu. Fotografia i antropologia» we Etnograficznym Muzyjōm we Krakowie (2002).

We 2016. roku na podstawie naukowego dorobku i roboty «Maria Czaplicka – płeć, szamanizm, rasa. Biografia antropologiczna» ôtrzimała na Filologicznym Wydziale UJ stopiyń habilitowanego dochtora społecznych nauk.

Używo publicznie ślōnskij godki, kludziyła we Ślōnskim Tyjatrze we Katowicach wykłod po ślōnsku na tymat fyminizmu.

## Zewnyntrzne linki
* Informacyjo na zajcie Instytutu Socjologije UJ
Bogusław Wyderka

**Bogusław Wyderka** (rodz. 14. listopada we Baborowie) – polski filolog, godkoznowca, profesōr humansistycznych nauk. Specjalizuje sie we podszukowaniach dialektōw polskij a ślōnskij godki. Naukowy redachtōr «Słownika gwar śląskich»

## Żywobycie
Skōńczōł polsko filologijo na Wyższyj Pedagogicznyj Szkole we Ôpolu. We 1979. uzyskoł stopiyń dochtora, a we 1990. – habilitowanego dochtora. Ôd 1994. roku je kerownikym Zakładu Historyje Polskij Godki i Dialektologije we Instytucie Polskij Filologije na Ôpolskim Uniwersytecie.

We latach 1990.–1996. bōł sekrytorzym Ôpolskigo Towarzistwa Przocielōw Nauk. We 2019. ôtrzimoł titel «Ambasadora Regiōnalnyj Polszczyzny».
Krzysztof Bulla

**Krzysztof Bulla** (rodz. 1993. we Katowicach) – ślōnski muzyjalnik, etnograf, gynealog. Pracownik Gōrnoślōnskigo Etnograficznego Parku we Chorzowie, wiceprezes Gōrnoślōnskigo Gynealogicznego Towarzistwa «Silius Radicum».

## Żywobycie
Sztudiyrowoł historyjo we Ślōnskim Uniwersytecie we Katowicach. Wczos sztudyjōw bōł swiōnzany ze Ślōnskoznowczōm Naukowōm Skupinōm «Sodalitas Silesiana», ôrganizowoł piyrsze naukowe kōnferyncyje we ślōnskij godce.
Niszczewice

**Niszczewice** - wjeś we Polsce, we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we inowrocłowskim kryśe, we gmińe Kujawske Złotńiki.
Protasowo (iczałkowski rejůn)

**Protasowo** (rus. *Протасово*) - wjeś we Rusyji, we Mordowije, we iczałkowskim rejůńe. Na 2010 rok půmjyszkowało sam 76 ludźi.
Orał

**Orał** - (Kaz. *Орал*, rus. *Уральск*) - mjasto we Kazachstańe, stolica zachodńokazachstůńskigo uobwodu. Je rozlygowane na grańicy Ojropy a Azyje.
Erl (Austrijo)

**Erl** - gmin we Autriji, we landźe Tirol, we [[krys Kufstein|kryśe Kufstein]. Mo 26,97 km² wjyrchu a podug danych ze 2024 roku půmjyszkowało sam 1629 ludźi.
Vinchio

**Vinchio** - gmin we Italiji, we regijůńe Pjymůnt, we prowincyji Asti. Mo 9,29 km² wjyrchu a podug danych ze 2025 roku půmjyszkowało sam 531 ludźi.
Kunów (małopolske wojewůdztwo)

**Kunów** - wjeś we Polsce, we małopolskim wojewůdztwje, we nowosůndeckim kryśe, we gmińe Chełmjec.
Nauka

**Nauka** – pojyńcie co mo moc znaczyń, ftore idzie zmiarkować za zbiōr ludzkij wiydzy, kero ôstała uszachtlowanŏ w systym i wyrażōno we hipotezach a tyjoryjach. Inakszyj definiuje sie ja za mynga podszukowań, kludzōnych podle ôkryślōnych metod, nad roztōmajtymi zjawiskami abo ôbiektami, kerych efektym sōm sōndy, tyjoryje, a tyż i wiydza, co wyniko ze tych podszukowań.

## Niyjednoznaczność pojyńcia nauka
Pojyńcie *nauka* je używane we fachowyj literaturze i potocznyj godce w moc roztōmajtych, ale zbiyżnych a powiōnzanych ze sobōm znaczyniach. Skuli wieloznaczności tego pojyńcia, roztōmajtości jego desygnatōw, jak tyż wielości aspektōw, w kōntekście kerych może być rozwożano, niy ma jednyj, uniwerzalnyj definicyje nauki.

Rozumiyniy pojyńcia nauka może być tyż jednake z ôkryślyniym wiydza, kere tyż je pojyńciym niyôstrym. Ôba ôkryślynia definiowane sōm za mynga wiadōmości zdobytych dziynki podszukowaniōm, uczyniu sie, ale tyż jako zasōb informacyji z jakigoś ôbszaru wiedzy.

## Terytorialno i godkowo roztōmajtość znaczyń
Pojyńcia, kerymi prōbuje sie definiować nauka w inkszych godkach czynsto majōm roztōmajte znaczynia. Słowo *science*, co pojawio się we angelskij a francuskij godce ôdnosi sie ino do matymatycznych a przirodniczych nauk. Szyrsze znaczyniy mo niymiecke słowo *Wissenschaft*, kere zawiyro we sia tyż nauki humanistyczne. Używane we polskij godce słowo nauka mo jescy szyrszy zakres, bo ôbyjmuje tyż teologijo i nauki praktyczne.

## Naukowo terminologijo we ślōnskij godce
Ślōnsko godka niy ma jeszcze ôbsztalowanyj naukowyj terminologije. Biere sie ze niywielu naukowych papiōrōw, kere dotynczos ôstały we nij napisane. Ślōnski naukowy styl je teroźnie na etapie formowanio sie.

Do ôpisanio zbioru uporzōndkowanyj, zweryfikowanyj wiydzy, kero je efektym podszukowań ślōnske badocze a tōmacze używajōm pojyńcio nauka. Niyôbecne sōm pożyczki ze inkszych godek typu miymiecke *Wissenschaft* abo angelske *science*. Niy używo sie tyż ślōnskigo ôkryślynio wiydza, kere bez tyn przikłod za postrzednictwym polskij godki ôstało wkludzōne do czeskij i pojawio sie we nij jako věda.

Pojyńcie nauka miało przōdzij wynższe znaczyniy, niyźli teroźnie. We godce ślōnskij, podobnie jak i we polskij godce ôdnosiyło sie do procesu przekazowanio inkszym wiydzy, nabywanio jeji samymu, ale tyż dowanio dorad abo skazowanio spōsobu postympowanio, bp. kościelne nauki. Z czasym, możebnie pod ajnflusym polskij godki, przidano jeji ekstra znaczyniy, co ôdnosi sie do wiedzy sebranyj w drōdze podszukowań nad roztōmajtymi zjawiskami jak tyż ôbiektami, kludzōnych podle ôkryślōnych metod.
Wiydza

**Wiydza** – niyjednoznaczne pojyńcie, kere we nojszyrszym synsie idzie rozumieć jako rezultat wszelkich możebnych aktōw poznanio, a we wynższym znaczyniu jako wszyjskie wiarogodne informacyje ô rzeczywistości społym ze grajfkōm do jejich używanio.

Ôkryślynie wiydza czynsto bywo przirōwnowano do nauki. Jeźli je ôna definiowano jako wiadōmości, kere idzie fasnōńć dziynka podszukowaniōm to ôba ôkryślynia majōm jednake znaczynie. We szyrokim znaczyniu wiydza to wszelki zbiōr informacyjōw, poglōndōw, a nawet wierzyń, kere uwożo sie za wertowne poznawczo abo praktycznie. We takim przipadku pojyńcie to niy ma nic spōlnego ze naukōm, a to skuli tego, co niy zakłodo kōnieczności dowodzynio głoszōnych twiyrdzyń za pōmocōm procedur uznanych we nauce. Czynsto tyż ôdnosi sie do zjawisk, kerych niy idzie badać naukowo abo zawiyro twiyrdzynia prōmp sporne ze naukowymi.

Ôsobliwym przipadkym wiydzy je pseudonauka, przeto informacyje, tyoryje a badawcze metody, kere prōbuje sie podnieś do miana nauki, nale z roztōmajtych prziczyn niy idzie im prziznać takigo sztatusu.
Pseudonauka

**Pseudonauka** - informacyje, tyoryje a badawcze metody, kere prōbuje sie podnieś do miana nauki, nale z roztōmajtych prziczyn niy idzie im prziznać takigo sztatusu.

Uwożo sie, iże do uznanio jakigoś działanio abo powstałyj dziynki niymu wiydzy za pseudonaukowo muszōm być społniōne trzi warōnki:

# ôdwołujōm sie do pewnyj ôgōlnyj tyoryji - wykluczo to ôszukaństwa (bp. sfałszowaniy wynikōw ekszperimentu).
# markiyruje nauka - warōnek tyn wykluczo bez tyn przikłod religijo.
# niy sōm naukōm - coby ôdrōżnić nauka ôd niynauki (w tym pseudonauki) trza ôbrać tak mianowane kryterium dymarkacyji. Mogōm to być normy, kerymi kerujōm sie badocze jak choby podlyganiy podszukowań zbiorowyj kōntrole, a bezto wolność ôd wpływu gyszefciorzy na jejich wynik. Inkszym kryteriōm możno być falsyfikowalność sōndōw abo tyoryji, co idzie rozumieć jako możebność jejich zaprzeczynio ôd realnych abo możebnych do wyôbrażynio rezultatōw ôbserwacyji.
Pietramontecorvino

**Pietramontecorvino** - gmin we Italiji, we regijůńe Apulijo, we prowincyji Foggia. Mo 71,65 km² wjyrchu a podug danych ze 2024 roku půmjyszkowało sam 2406 ludźi.
Naukowe badania

**Naukowe** **badania** (inakszyj naukowe podszukowania) - naukowo działalność kludzono ôd badocza abo skupiny badoczōw dlo ôsiōngniyńcio postympu we wiydzy naukowyj.

Naukowe podszukowania kludzi sie za pōmocōm takich czynności jak: ôbserwacyjo, mierzyniy, ekszperimenty, badaniy zdrzōdeł historycznych, tyoretyczne rozwożania (koncypowaniy indukcyjne a dedukcyjne, stowianiy hipotez), weryfikacyjo i falsyfikacyjo postawiōnych hipotez, dowodzynie twiyrdzyń a budowaniy naukowych teoryji.

## Naukowe badania we polskim prawie
W artiklu sztwortym polskigo gezecu *Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce* zapisano ôstała legalno definicyjo naukowych badań. Podug nij sōm nimi take działania jak:

# grōntne podszukowania (pol. badania podstawowe, niem. Grundlagenforschung) - sōm to prace ympiryczne abo tyoretyczne, co majōm przede wszyjskim na cylu zdobywanie nowyj wiedze ô grōntlagach zjawisk i ôbserwowanych faktōw bez dowania pozoru na jejich bezpostrzedniy kōmercyjne zastosowaniy.
# cwekowe podszukowania (pol. badania stosowane, niem. Zweckforschung) – sōm to prace, kerych cylym je zdobycie tak nowyj wiydzy jak tyż umiejyntności, kere kōncyntrujōm sie na tworzyniu nowych produktōw, procesōw, usug abo wkludzaniu do nich znaczōncych ulepszyń.

## Efekty naukowych badań
Jednym ze wożniyjszych efektōw naukowego badanio je publikowaniy sebranych danych i rozwożań. Zaôbycz badocze prezyntujōm swoje ôdkrycia, na naukowych kōnferyncyjach i we artiklach naukowych we recynzowanych fachowych cajtōngach abo we formie mōnografijōw, alzo ôsobnyj ksiōnżki.
Montebello (Kolůmbijo)

**Montebello** – mjasto a gmin we Kolůmbiji, we departamyńće Antioquia. Mjasto Montebello zajmuje 0,26 km² wjyrchu a půmjyszkuje w ńim 2445 ludźi (sztand na 2025 rok).
Kamil Czaiński

**Kamil Oskar Czaiński** (ur. 1995) - ślōnski godkoznawca, bohemista, socjolingwista, tłōmacz, korektōr ślōnskij godki, czeski a polski wikipedysta.

## Bildōng a działalność naukowo
Skōnczōł I LO im. Mikołoja Kopernika w Biylsku-Biołyj. Absolwynt czeskij filologije na Uniwerzytecie Jagellōńskim we Krakowie. Je dochtorantym we Szkole Doktorskij Anthropos Instytutōw Polskij Akadymiji Nauk i procownikym Instytutu Slawistyki Polskij Akadymiji Nauk. Naukowo robi ôsobliwie przi ślōnskij godce, kerōm rozwożo we socjolingwistycznyj perspektiwie. W rōmach programu Sonata-BIS Narodowego Centrum Nauki, kludzi projekt pod titlym „Postawy i ideologie językowe dotyczące wariantu cieszyńskiego w kontekście procesu kształtowania się śląskiego języka standardowego”.

Spōłpracuje przi projekcie financyrowanym bez Narodowe Centrum Nauki pod titlym „Różnorodność językowa w Polsce: języki kolateralne, działania na rzecz języków i konceptualizacja tożsamości zbiorowej”, pod kerownictwym dr hab. Nicole Dołowy-Rybińskiyj.

Je jednym z piyrszych badoczōw, kerzi napisali naukowy artikel we ślōnskij godce i ôpublikowali go we recynzowanym naukowym cajtōngu. Zrychtowany ôd niygo tekst tykoł sie regiōnalnyj roztōmajtości ślōnskij godki a jeji kodyfikacyji.

Poruszoł tyż tymatyka ślōnskij godki we artiklach, kere ôpublikowoł na portalu Wachtyrz. Miyndzy inkszymi napisoł tekst ô kodyfikowaniu ślōnskich geograficznych mian, w kerym polemizowoł ze niykerymi spōsobami jejich zopisu, kere idzie znojś w drugim wydaniu *Zasad języka śląskigo* ôd Hynryka Jaroszewicza.

## Tłōmacz a korektor
Przełożōł z czeskij na polsko godka *Sudetenland* ôd Leoša Kyša, *Lanovka nad Landekem* (Kolejka nad Landekiem) ôd Petra Čichoňa, zaś z czeskigo na polski przełożōł bedeker *Na patronackim szlaku. Po polskiej i czeskiej stronie*. Ôkrōm tego bōł korektorym ślōnskij godki przi wydowaniu *Hobita abo tam i nazŏd* w przekładzie Grzegorza Kulika i Mirosława Syniawy i poradnika *Jak pisać po ślōnsku. Praktyczno pōmoc do nauki ślōnskiego szrajbōnku* ôd Rafała Szymy.

## Działalność polityczno
We 2024 roku sztartowoł bez powodzynia ze Kōmitetu Welōnkowego Welmanōw Wspólne Dobbre Miasto do Rady Miasta Biylska-Biołyj.

## Ôbrane teksty
- Regijōnalnŏ roztōmajtość ślōnskij gŏdki a jeji kodyfikacyjŏ – spoziyrani refleksyjnych używŏczōw w kōntekście jynzykowyj rewitalizacyje, Living Languages 2024.

- Ponašymu – mieszany kod językowy czeskiego Śląska Cieszyńskiego, Adeptus, 2019.

- W przyszłość z mową przodków, ACADEMIA. Magazyn Polskiej Akademii Nauk, 2023.
Kraśejůw

**Kraśejůw** (pol. *Krasiejów*, mjym. *Krascheow*) – wjeś we Polsce, we uopolskim wojewůdztwje, we uopolskim kryśe, we gmińe Uoźimek.
Newry

**Newry** (irl. *Iúr Cinn Trá* abo *An tIúr*) – mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Půłnocnyj Irlandyji, we hrabstwach Down a Armagh.
Lyjo XIV

**Lyjo XIV** (łac. *Leo XIV*, po prowdzie Robert Francis Prevost Martinez; rodz. 14. września 1955. we Chicago, USA) – hamerykański (tyż z ôbywatelstwym peruwiańskim) katolicki duchowny, ôd 2025. roku papiyż a gowa Watykanu.

Pochodzi z Zakōnu Augustyńskigo. Sztudiyrowoł we myńszym Syminarium Ôjcōw Augustyńskich, potym na Villanova Uniwersity, kaj w 1977 roku zdobōł tytuł licyncjanta matymatyki i zaczōn sztudiyrować filozofijo. Kōntynuowoł sztudia teologiczne w Catholic Theological Union. Świyncyniŏ kapelańske przijōn 19 czyrwnia 1982.

26 siyrpnia 2015 ôstoł mianowany biskupym Chiclayo. 30 wrześńa 2023 ôstoł kreowany kardynołym bez papjyża Franćiszka.

Ôstoł ôbrany 8 moja 2025. Inspiracyjōm dlŏ jego miana papieskigo bōł papiyż Lyjo XIII, kery w czasie rewolucyje industryjalnyj skazowoł kerōnek Kościoła wobec nŏrywnych pōmian społecznych.
Fernández

**Fernández** - mjasto a gmin we Argyntyńe, we prowincyji Santiago del Estero, śedźiba departamyntu Robles. Na 2022 rok půmjyszkowało sam 14&nbsp;791 ludźi.
Děčín

**Děčín** (mjym. *Taus*) – mjasto we Czeskij Republice, we usteckim kreju, śedźiba krysu Děčín. Uostrzodek industryje.
Wilhelm Fritsch

**Wilhelm "Willy" Fritsch (Wilhelm Egon Fritz**, 27 styczniŏ 1907 - 13 lipniŏ 1973) bōł ślōnskŏ-miymieckim szauszpilerym filmowym a tyjatrowym, moc popularny we filmach cichych aż pod wczesne roki szyjsdziesiōnte.
Auchan

**Auchan Retail SA** to je francuskŏ fyrma hipermarketōw założōnŏ we lipcu 1961 bez Gerarda Mullieza.

Jeji siydziba je we Croix (kole Roubaix). W 2024 r. było bez 2 000 sklepōw ôd nich we 12 krajach (w tym we Polsce).
Lana Del Rey

**Lana Del Rey**, po prowdzie: **Elizabeth Woolridge Grant** (rodz. 21 czyrwca 1985 we Nowym Jorku) – amerykańskŏ śpiywŏczka i autorka tekstōw.
Świynte Rzimske Cysŏrstwo

**Świynte Rzimske Cysŏrstwo**, mianowane tyż **Rzimske Cysŏrstwo Nŏrodu Niymieckigo**, **I Rajch** – ôkryślynie federacyje niymieckij, ze lat 962–1806 pod regyrōnkami władcōw niymieckich z tytułym Cysŏrza Rzimskigo.

## Historyjŏ

W 961 roku papiyż Jōn XII, bez stŏwanie w ôbliczności zagrożyń ze strōny italijańskigo wasala Berengara II, swrōciōł sie do Ottona I ô pōmoc. Otto I wkroczōł do Italije, pokōnoł Berengara i prziwrōciōł porzōndek. W dowōd ôdwdziynki i uznaniŏ dlŏ potyngi Ottona Jōn XII korōnowoł Ottona I na cysŏrza w Rzimie 2 lutego 962 roku.

Cysŏrstwo przestało istnieć w wyniku wojn napoleōńskich. Napoleon, kery chcioł naznaczyć nowy porzōndek w Europie i widzioł siebie za nostympcy Karola Wielgigo, zamierzoł przejōńć Cysŏrstwo we 1806. Bez przewidowanie ruch Napoleona i bez zdanie sie sprawã, iże niy bydzie w sztańdzie ôbrōnić korōny cysŏrskij, Franćiszek II, kery już w 1804 roku roznajmiōł sie „erbowym cysŏrzym Austryje”, zrezygnowoł z staryj zŏcności cysŏrskij 6 siyrpnia 1806 roku.
RAG

**Retrieval-augmented generation** (**RAG**) - technika używanŏ przi modelach GenAI do wkludzaniŏ informacyji ô kōntekście cuzamyn ze anwajzungym (z ang. *promptym*) na wejściu do srogigo modelu gŏdki (ang. *LLM*). RAG rozbudowuje LLM ô spersōnalizowanŏ, dōmynowo-specyficznŏ wektorowŏ baza danych i modyfikuje poczōntkowy anwajzung, ô informacyje z nij. Ausdruk RAG wprowadziōła fiyrma Meta we 2020.
Ndom

**Ndom** - gmin we Kamerůńe, we Regijůńe Nadmorskim, we departamyńće Sanaga-Maritime. Mo 1700 km² wjyrchu a podug danych ze 2005 roku půmjyszkowa≥ło sam 10&nbsp;340 ludźi.
Buch

**Buch** (tyż **ksiōnżka** abo **kniga**) to je ustrukturyzowanŏ prezentacyjŏ informacyje, zaôbycz we werbalnych a graficznych metodach. Piyrwy knigi bōły ino fizyczne, dzisioj sōm dostympne tyż elektrōniczne a audiobuchy.
Skłodajōm sie nojczyńścij ze myngi zajt połōnczōnych za sobōm a chrōniōnych ôbkłodkōm. Starsze formy zawiyrały zwōj a tablet.
Mocra

**Mocra** - wjeś we Mołdawiji, we Naddńystrzu, we rejůńe Rîbnița. Na 2004 rok půmjyszkowało sam 1430 ludźi.
Leroy Merlin

**Leroy-Merlin Retail SA** to je francuskŏ fyrma hipermarketōw budowlanych założōnŏ we 1924 bez Adolphe’a Leroy a Rose Merlin we Nœux-les-Mines.
Szofirkon

**Szofirkon** (uzbecko godka: *Шофиркон*, rus. *Шафиркан*) - mjasto we Uzbekistańe, we bucharskim wilajeće.
Mochońkowo

**Mochońkowo** (rus. *Мохоньково*) - wjeś we Rusyji, we jarosławskim uobwodźe, we daniłowskim rejůńe. Na 2010 rok půmjyszkowało sam 18 ludźi.
Kernycja

**Kernycja** (ukr. *Керниця*) - wjeś na Ukrajińe, we lymberskim uobwodźe, we lymberskim rejůńe. Na 2025 rok půmjyszkowało sam 1020 ludźi.
Gap (Francyjo)

**Gap** – mjasto a gmin we Francyji, we regijůńe Provence-Alpes-Côte d'Azur, we departamyńće Hautes-Alpes.
Orpierre

**Orpierre** – gmin we Francyji, we regijůńe Provence-Alpes-Côte d’Azur, we departamyńće Hautes-Alpes. Mo 27,57&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 319 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Orpierre
Loučná nad Desnou

**Loučná nad Desnou** - wjeś a gmin (obec) we Czeskij Republice, we olmickim kreju, we kryśe Šumperk. Mo 94,34 km² wjyrchu a podug danych ze 2025 roku půmjyszkowało sam 1435 ludźi.
Cernadilla

**Cernadilla** - gmin we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Kastylijo a León, we prowincyji Zamora. Mo 36,12&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2024 roku půmjyszkowało sam 110 ludźi.
Hachinohe

**Hachinohe** (jap. 八戸市) – mjasto we Japůńiji, na wyspje Honsiu, we prefekturze Aomori. Uostrzodek industryje.
Scandale

**Scandale** - gmin we Italiji, we regijůńe Kalabryjo, we prowincyji Crotone. Mo 54,26 km² wjyrchu a podug danych ze 2025 roku p√mjyszkiwało sam 2836 ludźi.
Sziradźgondźo

**Sziradźgondźo** (beng. *সিরাজগঞ্জ*) – mjasto we Bangladeszu, śedźiba prowincyji Sziradźgondźo.
Porto Sant'Elpidio

**Porto Sant'Elpidio** - gmin we Italiji, we regijůńe Marche, we prowincyji Fermo. Mo 18,13 km² wjyrchu a podug danych ze 2025 roku půmjyszkowało sam 25&nbsp;783 ludźi.
Jávea

**Jávea** - gmin we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Valencia, we prowincyji Alicante. Mo 68,59 km² wjyrchu a podug danych ze 2024 roku půmjyszkowało sam 30&nbsp;131 ludźi.
Rakówka (lubelske wojewůdztwo)

**Rakówka** - wjeś we Polsce, we lubelskim wojewůdztwje, we biłgorajskim kryśe, we gmińe Księżpol.
Świnno

**Świnno** (pol. *Świnna*) - wjeś we Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, we żywjeckim kryśe, śedźiba gminu Świnno.
Beas Pind

**Beas Pind** - wjeś we Indyjach, we sztaće Pyndżab, we dystrykće Dżalandhar. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 4203 ludźi.
Viersen

**Viersen** – mjasto we Mjymcach, we landźe Nadryńijo Půłnocno-Westfalijo, śedźiba krysu Viersen. Uostrzodek industryje.
Kraszków (śwjyntokrziske wojewůdztwo)

**Kraszków** – wieś we Polsce, we śwjyntokrziskim wojewůdztwje, we uostrowjeckim kryśe, we gmińe Waśńůw.
Opactwo (mazowjecke wojewůdztwo)

**Opacteo** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we koźeńickim kryśe, we gmińe Sieciechów.
Villa María

**Villa María**, połne mjano: **Villa de María del Río Seco** - mjasto we Argyntyńe, we prowincyji Córdoba, śedźiba departamyntu General San Martín.
Tetri Ckaro

**Tetri Ckaro** (gruź. თეთრი წყარო, dosł. «biołe zdrzōdło») - mjasto we Gruzyji, we prowincyji Dolno Kartlia.
Thunder Bay

**Thunder Bay** – mjasto we Kanadźe, we prowincyji Ontario, śedźiba dystryktu Thunder Bay. Uostrzodek industryje a nauki.
Alappuzha

**Alappuzha** (malayam ആലപ്പുഴ) – mjasto we Indyji, we sztaće Kerala, śedźioba dystryktu Alappuzha. Uostrzodek nauki.
Hunedoara

**Hunedoara** (madź. *Vajdahunyad*, mjym. *Eisenmarkt*) - mjasto we Růmůńiji, we uokryngu Hunedoara. Uostrzodek industryje.
Marston Green

**Marston Green** - wjeś we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje West Midlands, we Metropolitan Borough of Solihull. Na 2021 rok půmjyszkowało sam 7432 ludźi.

Bůł sam rodzůny Ozzy Osbourne.
Rožmitál pod Třemšínem

**Rožmitál pod Třemšínem** – mjasto we Czeskij Republice, we strzodkowoczeskim kreju, we kryśe Příbram.
Zuszyci

**Zuszyci** (ukr. *Зушиці*, pol. *Zuszyce*) - wjeś na Ukrajińe, we lymberskim uobwodźe, we lymberskim rejůńe. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 181 ludźi.
Kristiansund

**Kristiansund** - gmin we Norwygiji, we regijůńe Vestlandet. Mo 87,44 km² wjyrchu a podug danych ze 2025 roku půmjyszkowało sam 24&nbsp;578 ludźi.
Râu Alb

**Râu Alb** - wjeś we Růmůńiji, we uokryngu Hunedoara, śedźiba gmińe Râu Alb. Na 2021 rok půmjyszkowało sam 163 ludźi.
Ashford (Kent)

**Ashford** - mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Kent, śedźiba dystryktu Ashford.
Cudzieniszki

**Cudzieniszki** (bjoł. *Цудзенішкі*) - wjeś na Bjołoruśi, we grodźyńskim uobwodźe, we aszmjańskim rejůńe. Na 2019 rok půmjyszkowało sam 183 ludźi.
Meerbusch

**Meerbusch** – mjasto we Mjymcach, we landźe Půłnocno Nadryńijo-Westfalijo, we kryśe Rhein-Kreis Neuss.
Dürrhennersdorf

**Dürrhennersdorf** - gmin we Mjymcach, we landźe Saksůńijo, we kryśe Görlitz. Mo 10,71 km² wjyrchu a podug danych ze 2024 roku půmjyszkowało sam 820 ludźi.
Chodoriw

**Chodoriw** (ukr. *Ходорів*) - mjasto na Ukrajińe, we lymberskim uobwodźe, we stryjskim rejůńe.
Formia

**Formia** - gmin we Italiji, we regijůńe Lacjům, we prowincyji Latina. Mo 74,17 km² wjyrchu a podug danych ze 2025 roku půmjyszkowało sam 36&nbsp;742 ludźi.
Boratyn

**Boratyn** - wjeś we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we jarosławskim kryśe, we gmińe Chłopicy.