open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Krym

## Geografijŏ
* Krymski Pōłwysep - Pōłwysep we Ojropie
## Place
* Autōnōmicznŏ Republika Krymu - Autōnōmiczny regiōn we Ukrajinie
* Krymski Federalny Ôkryng - Federalny ôkryng we Rusyji
** Republika Krymu - Republika we Rusyji
## Historyczne place
* Chanat Krymski - (1441–1783)
* Ludowŏ Republika Krymu - (1917–1918)
* Krymskŏ Socjalistycznŏ Sowieckŏ Republika - (1919)
* Krymskŏ Autōnōmicznŏ Socjalistycznŏ Sowieckŏ Republika - (1921–1945) w SSSR
* Krymski Ôbwōd - (1945–1991) w SSSR
Dźyń

**Dźyń** – czas půmjyndzy wschodym a zachodym Słůńca, roz a kedy godo śe tak tyż na doba, kero mo 24 sztundy. We jednym momynće dźyń je blank na połowje placu Źymji, tam kaj mogebność majům dolećeć słůnyczne průmjyńe.

## Uobocz tyż
* ćmok
* tydźyń
* mjeśůnc
Rychnov nad Kněžnou

**Rychnov nad Kněžnou** – mjasto we Czeskij Republice, we hradeckim kreju śedźiba rychnovskigo krysu. Je rozlygowane na Uorlickim Pogůrzu, nade rzykům Kněžná.

## Kamracke sztaty
*  Vale Royal
*  Kłodzko
Nelson Mandela

**Nelson Rolihlahla Mandela** (rodz. 18 lipca 1918 we Mvezo, um. 5 grudźyńa 2013 we Johannesburgu) – połedńowoafrikański polityker, prezydynt Republiki Połedńowyj Afriki we rokach 1994-1999. Je laureatym pokojowyj Noblowyj Nadgrody we 1993 roku za pokojowe doprowadzyńe do uobalyńo systymu apartheidu.
Waldemar Sobota

**Waldemar Sobota** (rodz. 19 moja 1987 we Uoźimku) – fusbalok, ftory gro na pozycyji půmagera we reprezyntacyji Polski we fusbalu, atoli mo tyż mjymjecke uobywatelstwo. Chowanek manszaftu Małapanew Ozimek, ńyskorzi we lotach 2005-2007 groł we KS Krasiejów, kej mjoł 20 lot przeszoł do MKS-u Kluczborek, kaj groł trzi sezůny a awansowoł uo trzi ligowe poźůmy ze III do I polskij ligi. We 2010 szrajbnůł umowa ze Śląsk Wrocłow, manszaftym ze Ekstraklasy (nojwyższo liga we polskim fusbalu). Groł sam do 31 śyrpńa 2013. Ńyskorzi za prajza 1 mln € kupjůł uůnygo belgijski ferajn Club Brugge.
1994

### Wydarzyńo:
* 4 moja - Palestyńczyki erbnůły autůnůmijo we Sztrefje Gazy a we Jerychu
* 13 paźdźerńika - Władźisłůw: powstoła lokalno rozgłośńa radjowo - Radio 90 FM.

### Wydarzyńo szportowe:

### Urodźyli śe:

### Pomarli:
* 8 lipca - Kim Ir Sen, prziwůdca Půłnocnyj Koryji we rokach 1948-1994

### Śwjynta ruchůme:
* **[[Tusty sztwortek]]**: 10 lutygo
* **[[Ńydźela Palmowa]]**: 27 marca
* **[[Wjelganoc]]**: 3 kwjetńa
* **[[Pyńdźołek Wjelganocny]]**: 4 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 2 czyrwca
1993

### Wydarzyńo:
* 1 listopada - bez traktat ze Maastricht powstaje Ojropejsko Uńijo

### Wydarzyńo szportowe:

### Urodźyli śe:

### Pomarli:

### Śwjynta ruchůme:
* **[[Tusty sztwortek]]**: 18 lutygo
* **[[Ńydźela Palmowa]]**: 4 kwjetńa
* **[[Wjelganoc]]**: 11 kwjetńa
* **[[Pyńdźołek Wjelganocny]]**: 12 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 10 czyrwca
Jan Ziobro

**Jan Ziobro** (rodz. 24 czyrwca 1991, Rabka-Zdrůj) – polski narćarski skoczek. Reprezyntuje klub WKS Zakopane.

Od 2010 roku sztartuje we Puharze Śwjata.
Swoje pjyrwsze zawody wygroł 21 grudńa 2013 we Engelbergu we Szwajcaryji.

## Necowe uodwołańa
* Wizytůwka na neczajće fis-ski.com
Kosowo

**Kosowo**  (sq. Republika e Kosovës; sr. Република Косово / Republika Kosovo) - pōństwo uznawōne bez 106 pōństwuw.
Pōłnocny Cypr

**Pōłnocny Cypr** (TRNC; Turkish: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti) - samostanŏwjōny krej uznany ino bez Turcyjŏ. Cypr Pōłnŏcny je uznawōny jakŏ terytorjōm ôkupŏwane we Cyprze bez inksze kreje.
Baszkortostōn

**Baszkortostōn** (ru. Респу́блика Башкортоста́н, ba. Башҡортостан Республикаһы) - je autōnōmicznōm republikōm we Rusyje.
Mistrzostwa Ojropy we Fusbalu 2012

**Mistrzostwa Ojropy we Fusbalu 2012**, uoficjolńy tyż **UEFA Euro 2012** to sztyrnosty turńej uo mistrzostwo Ojropy we fusbalu chopůw, kery uodbywoł śe we Polsce a na Ukrajińe. Zwyćynscům uostoła reprezentacyjo Szpańiji.
## Mjasta a sztadjůny
Szpile grone bůły na 8 sztadjůnach we 8 mjastach. Bůły to:
*  – Warszawa 
*  – Bryslał   
*  – Gdańsk  
*  – Poznańy 
*  – Kyjůw 
*  – Důńeck 
*  – Lymberg 
*  – Dńipropetrowsk

## Faza puharowo

### Finoł

## Strzelcy torůw
Republika Ałtaju

**Republika Ałaju** (ru. Респу́блика Алта́й, alt. Алтай Республика) - je autōnōmicznōm republikōm we Rusyje.
Chakazyjŏ

**Chakazyjŏ** (ru. Респу́блика Хака́сия, kjh. Хакас Республиказы) - je autōnōmicznōm republikōm we Rusyje.
Kemerowski Ôbwōd

**Kemerowski Ôbwōd** (ru. Ке́меровская о́бласть) tyż mjanŏwany Kuzbass - je regjōnem we Rusyje.
Jakucyjŏ

**Jakucyjŏ** abo **Sacha** (ru. Республика Саха (Якутия), sah.Саха Өрөспүүбүлүкэтэ, Sakha Öröspǖbülükete) - je autōnōmicznōm republikōm we Rusyje.
Kabardino-Bałkaryjŏ

**Kabardino-Bałkaryjŏ** (rus.: *Кабарди́но-Балка́рская Респу́блика*, kdb.: *Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ*, krc.: *Къабарты-Малкъар Республика)* – je autōnōmicznōm republikōm we Rusyje.
Tuwa

**Tuwa** (ru. Респу́блика Тыва́н, tyv.Тыва Республикаn) - je autōnōmicznōm republikōm we Rusyje.
Karaczaj-Czerkezyjŏ

**Karaczaj-Czerkezyjŏ** (ru. Карача́ево-Черке́сская Респу́блика, kdb. Къэрэшей-Шэрджэс Республикэ, krc. Къарачай-Черкес Республика) - je autōnōmicznōm republikōm we Rusyje.
Czuwaszyjŏ

**Czuwaszyjŏ** (ru. Чува́шская Респу́блика — Чува́шия, chv.Чӑваш Республики — Чӑваш Ен) - je autōnōmicznōm republikōm we Rusyje.
Stupava

**Stupava** (mad. *Stomfa*, niym. *Stampfen*) - miasto w Słowacyji, we kraju bratysławskim, w krysie Malacky.

## Etymologijŏ
Miano pochodzi ôd prasłowiańskiego *stǫpa* (słow. *stupa*) - drzewianyj misy wysznicowany z ôdziymku strōmy, ale tyż je mianym roztōmajtych nŏczyń do miŏżdżyniŏ i biglowaniŏ.

## Geografijŏ
Plac położōnŏ je na nizinie Záhorie, pod Małymi Karpatami, kole 15 km (9 mil) na pōłnoc ôd Bratysławy, na wysokości 182 metrów. Ôd 2021 r. rachuje 15 095 miyszkańcōw i mŏ powiyrchniã 67,17 km2 (26 mil kwadratowych). Ôkrōm głownyj czynści miasta, Mást (mjym.: Maaßt, mad.: Mászt), położōny na połednie ôd głownyj czynści miasta, je dalszõ tajlōm Stupavy. Poczōntkowo była to ôsobnŏ wiŏska z wiynkszościōm etnicznõ Chorwatōw, kerŏ ôstała formalnie prziłōnczōnŏ do Stupavy w 1953 roku.

## Historyjŏ
Szlaki zamiyszkaniŏ siōngajōm jednak epoki brōndze, a piyrszymi znanymi miyszkańcami byli Celtowie. W bliżowi Limes Romanus nad Dunajem, Rzimiany zbudowali sztelã wojskowõ. Piyrsze pisymne spōminki ô mieście ukŏzały sie w 1269 r. w dokumyncie krōla Béli IV pod mianym Ztumpa. Już w drugij łowie XIII stoleciŏ w Małych Karpatach zbudowano było zrujnowany zōmek Pajštúna. Miasto rozwijało sie z wiynksza za zidlōng bauerskŏ i handlowŏ. Miano miasta wywodzi sie ôd tłoczni zwanych *stupa* na faborka *Stupavský faborek*, co były używane do ekstrakcyje ôleju z lnu i kōnopiŏ.

## Zabytki

* Zōmek Stupava, przōdzij zbudowany za zōmek wodny, przebudowany w XVII stoleciŏ na renesansowy zōmek, terŏźnie sużōncy za alteshajm
* Kościōł rzymskokatolicki w stylu barokowym z piyrszyj łowy XVII stoleciŏ
* Barokowŏ kapla kalwaryjska z zaczōntku XVIII stoleciŏ

## Dymografijŏ
Spis ludności z 2021 roku wykŏzoł 12 595 miyszkańcōw miasta. Postrzōd miyszkańcōw 96,7% stanowiyli Słowacy, 1% Czesi, a 0,5% Madziarōw. Struktura religijnŏ wynosiyła 70,4% rzymskokatolickōw, 19,5% ôsōb bezwyznaniowych i 2% luteranōw.

## Kamracke miasta
Stupava je bliźniaco podobny do:

*  Ivančice, Czeskŏ Republika
*  Kuřim, Czeskŏ Republika
*  Łowicz, Polskŏ
*  Nagykovácsi, Madziarskŏ
*  Svoge, Bulgaryjŏ

## Necowe ôdwołania

* Neczajta miasta
Bośńacko godka

**Bośńacko godka** – słowjańsko godka ze syrbsko-chorwackigo djalektalnego kůntinuumu, uoficjalno we Bośńi a Hercegowińe.
Uzbeckŏ gŏdka

**Uzbeckŏ gŏdka** – tureckŏ gŏdka z tajle karluckich gŏdek amtowŏ we Uzbekistanie. Używanŏ je ôna ôd Uzbekōw.
Tatarskŏ gŏdka

**Tatarskŏ gŏdka** -  ałtajskŏ gŏdka s familije tureckich gŏdek s tajli kipczakskich gŏdek użiwanŏ bez Tatarōw, ôficyjnŏ gŏdka Tatarstanu.
Baszkirskŏ gŏdka

**Baszkirskŏ gŏdka** – tureckŏ gŏdka z tajle kipczakskich gŏdek amtowŏ we Baszkortostanie we Rusyji, używanŏ ôd Baszkirōw.
Ślůnski kołoc

**Kołoc** (śl-mjym.: *Schläscher Sträselkucha*) – ćasto ze ślůnskij kuchńi. Mo ksztołt prostokůnta, nojczyńśćij je nadźywany musym apfelowym, makowym abo serowym, atoli sům tyż tworzůne blank. Na wjyrchu nojdźi śe charakterystyczno posypka. Pjyrsze ślady kołoca na Ślůnsku pochodzům ze poczůntku XVIII stolećo.
Allianz Arena

**Allianz Arena** – fusbalowy sztadjůn rozlygowany we půłnocnyj tajli Můnachjum we Mjymcach, na kerym uod sezůnu grajům dwa manszafty - Bayern i TSV 1860, a roz a kedy tyż reprezentacyjo Mjymcůw. Uůnygo mjano pochodźi uod jednygo ze jigo szponsorůw - Allianz. Cołko pojemność stadjůnu to 69 901 (kaj 13 769 to place stojůnce), wjelgość fusbalplacu to 105x68 m, a prajza budowy to 340 mln €. Allianz Arena bůła jednym ze sztadjůnůw na Mistrzostwa Świata we Fusbalu 2006 a grony bůł na ńij finoł UEFA Champions League 2012.

## Panůrama

## Finoł Champions League 2012
19 moja 2012 bůł sam grony finoł Ligi Majstrůw sezůnu 2012, a Bayern Munchen groł na důmowym fusbalplacu:
Hobbit

* Hobbit, abo tam a nazod - růman J.R.R. Tolkiena
* Hobbit - seryjo filmůw Petera Jacksona
* Hobbit - fikcyjno rasa
Thomas Müller

**Thomas Müller** (rodz. 13 wrzyśńa 1989 we Weilheim in Oberbayern) – mjymjecki fusbalok, zauobycz gro na pozycyji půmagera. Chowanek manszaftu FC Bayern München. Na Mistrzostwa Śwjata we Fusbalu 2010 we RPA zdobůł nadgroda Złotygo Strzewika na wbiće nojwjyncyj torůw spůrńikowi (atoli wjyncyj fusbalokůw sam wbjůło tela samo torůw co uůn, beztuż ńyskorzi rychtowała śe wjelość asyst).
1990

### Wydarzyńo:
* 10 styczńa - 19 grubjorzůw umrziło przi wybuchu metanu we Grubje Kamjůnnygo Wůngla Halemba we Rudźe.
* 3 paźdźerńika - skuplowańy Mjymjec.

### Urodźyli śe:

### Pomarli:

### Śwjynta ruchůme:
* **[[Tusty Sztwortek]]**: 22 lutygo
* **[[Wjelganoc]]**: 15 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 14 czyrwca
Hobit, abo tam i nazŏd

**Hobit, abo tam i nazŏd** (ôryginał ze ang. *The Hobbit or There and Back Again*) − fantastyczno-przigodowy rōman ôd Johna Ronalda Reuela Tolkiena, wydany po rŏz piyrszy we 1937 roku ôd wydŏwnictwa *Allen & Unwin*. Piyrszy przekłŏd na ślōnski jynzyk ôstoł wydany we 2023 ôd wydŏwnictwa Silesia Progress, głowny inhalt piyrszego przekłŏdu ôstoł przetumaczōny ôd Grzegorza Kulika a pieśni, śpiywki a wiersze ôd Mirosława Syniawy.

Ôzprawiŏ ôn ô rajzie Thorina a jego kōmpanije do jejich hajmatu − Samotnyj Gōry, kerŏ je zdobytŏ ôd dracha Smauga. Przodniōm postaciōm rōmanu je hobit Bilbo Bojtelŏk.
1989

### Wydarzyńo:

### Urodźyli śe:

### Pomarli:
* 28 lutygo - Albin Siekierski, ślůnski pisorz

### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 26 marca
* **[[Boże Ćoło]]**: 25 moja
Uopolske kśůnżynstwo

**Uopolske kśůnżynstwo** – kśůnżynstwo ze stolicům we Uopolu, fůngowoło we lotach 1172-1202 a we 1281/1282 - 1521.

Powstoło we 1172 kej bycirk lo Jarosława nojstarszego ze synůw Bolesława I Srogego. We 1202 kej Hajnel I Brodaty przegroł wojna uostoło prziuůnaczůne do uopolsko-raciborskego kśůnżynstwa. Ńyskorzi we 1281 abo 1282 uopolske kśůnżynstwo zaś powstoło kej umrził kśůnże Władysław a uopolsko-raciborske kśůnżynstwo uostało potajlowane na bycirki: uopolski, bytůmski, raćibůrski a ćeszyński. We 1521 uopolske a raćibůrske kśůnżynstwo zaś skuplowoły śe a dalij fůngowoły kej uopolsko-raciborske kśůnżynstwo.

## Władcy
* Jarosław (1177-1201)
* Hajnel I Brodaty (1201-1202)
* Bolysław I (1281-1313)
* Bolysław II (1313 - 1356)
* Władysław Uopolczyk a Bolysław III - cuzamyn (1356-1367)
* Bolysław III Uopolski (1367-1382)
* Władysław Uopolczyk (1367-1401)
* Bolysław IV, Jůn Kropidło, Bernard - cuzamyn (1382-1400)
* Bolysław IV Uopolski (1400-1437)
* Bernard Uopolski (1400-1455)
* Bolysław V Wołoszek, pon na połowje kśůnżystwa uopolskigo (1437-1460)
* Ńikolałs I, wroz ze braćikym Jůnym, do śmjyrći Bolysława V na połowje kś. uopolskigo (1437-1476)
* Jůn dobry, Ńikolałs II - cuzamyn (1476-1497)
* Jůn dobry (1497-1532)
1988

### Wydarzyńo:

### Urodźyli śe:

### Pomarli:

* 13 lipca - He Pingping, chińczyk uwożany za nojmajsego dorosłygo czowjeka Źymji

### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 3 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 2 czyrwca
1987

### Wydarzyńo:
### Urodźyli śe:

* 25 moja - Kamil Stoch, polski narćarski skoczek
* 24 czyrwca - Lionel Messi, argyntyński fusbalok
### Pomarli:

* 19 lipca - Willy Hanft, mjymjecki maler
### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 19 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 18 czyrwca
1986

### Wydarzyńo:
* 26 kwjetńa - katasztrofa atomowygo reaktora we Czornobylu
### Urodźyli śe:

* 21 śyrpńa - Usain Bolt, jamajski sprinter
### Pomarli:

### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 30 marca
* **[[Boże Ćoło]]**: 29 moja
1985

### Wydarzyńo:
### Urodźyli śe:

* 5 lutygo - Cristiano Ronaldo, portugalski fusbalok
* 4 czyrwca - Lukas Podolski, ślůnski fusbalok
* 14 grudńa - Jakub Błaszczykowski, ślůnski fusbalok
### Pomarli:

### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 7 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 6 czyrwca
1984

### Wydarzyńo:
### Urodźyli śe:

* 11 moja - Andres Iniesta, szpańelski fusbalok
* 12 wrześńa - Scarlet Johansson, amerikańsko szauszpilerka a pjosynkarka
* 22 grudńa - Basshunter, szwedzki pjosynkorz, producynt muzyczny a DJ

### Pomarli:

* 19 paźdźerńika -  Jerzy Popiełuszko, polski duchowny
### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 22 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 21 czyrwca
1983

### Wydarzyńo:
### Urodźyli śe:

* 6 śyrpńa - Robin van Persie, ńiderlandzki fusbalok
* 13 grudńa - Otylia Jędrzejczak, polsko pływoczka
### Pomarli:

### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 3 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 2 czyrwca
1980

### Wydarzyńo:
### Urodźyli śe:

### Pomarli:

* 29 kwjetńa - Alfred Hitchcock, brytyjski reżyser a filmowy producynt
* 8 grudńa - John Lennon, brytyjski muzykant
### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 6 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 5 czyrwca
1982

### Wydarzyńo:
### Urodźyli śe:

### Pomarli:

* 3 styczńa - Friedrich Laband, ślůnski fusbalok
* 23 kwjetńa - William Cameron Townsend, krześćijański misjůnorz
* 10 listopada - Leonid Breżniew, polityker SSSR
### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 11 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 10 czyrwca
1981

### Wydarzyńo:
* poczůntek rozprzestrzyńańo AIDS
* 12 śyrpńa - IBM wprowadzo na rynek pjyrszy uosobisty kůmputer
### Urodźyli śe:

### Pomarli:

* 6 paźdźerńika - Anwar as-Sadat, egipski polityker
### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 19 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 18 czyrwca
1979

### Wydarzyńo:
* 16 lipca - Saddam Husajn uostaje prezydyntem Iraku
* 25 grudńa - wojna we Afgańistańe uo utrzimańy rzůndu SSSR
### Urodźyli śe:

### Pomarli:

### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 15 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 14 czyrwca
1978

### Wydarzyńo:
* pjyrszo plata CD
* 16 paźdźerńika - Karol Wojtyła uostaje wywelowany na papjyża
### Urodźyli śe:

* 28 czyrwca - Miroslav Klose, ślůnski fusbalok, gro dla Reprezyntacyji Mjymcůw
### Pomarli:

### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 26 marca
* **[[Boże Ćoło]]**: 25 moja
1977

### Wydarzyńo:
* poczůntki internecu
### Urodźyli śe:

* 3 grudńa - Adam Małysz, polski narćarski skoczek
### Pomarli:

* 19 śyrpńa - Elvis Presley, amerikański śpjywok a szauszpiler
### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 10 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 9 czyrwca
1976

### Wydarzyńo:
* 24 marca - Reprezyntacyjo Polski we fusbalu przegroła na Ślůnskim Stadjůńe 1:2
### Urodźyli śe:

* 21 kwjetńa - Marcin Witas
### Pomarli:

* 24 styczńa - Józef Wiechuła, ślůnski polityker
### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 18 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 17 czyrwca
1975

### Wydarzyńo:
### Urodźyli śe:

### Pomarli:

* 20 listopada - Francisco Franco, szpańelski dyktatůr
### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 30 marca
* **[[Boże Ćoło]]**: 29 moja
Muzyczno skupina

**Muzyczno skupina**, **lajergrupa** – skupina muzykantůw bajstlujůncych muzyka bez użyće sztimy (nojczynśćij je to śpjyw) a muzycznych insztrumyntůw. Podug wjelośći grupy mjanuje śe kolyjno na: duet (dwa człůnki), trio (trzi człůnki), kwartet (sztyry), kwintet (pjyńć), sekstet (sześć), septet (śedym), oktet (uośym), nonet (dźewjyńć), zaś wjynksze skupiny mjanuje śe uorkestrůma.
Julius Roger

**Julius Roger** (rodz. 23 lutygo 1819 we Niederstotzingen wele Ulm, um. 7 styczńa 1865 we Rudach) – mjymjecki dochtůr, przirodńik a pisorz.

We 1847 przibůł na Gůrny Ślůnsk, we Rudźe robjůł kej dochtůr u raćiborskego kśyńća Wiktora I. Kůntakt ze mjejscowymi ludźůma sprawjůł, aże nauczůł śe uůn wartko ślůnskij godki i zaczůn szpajchrować ludowe ślůnske pjeśńi. Skiż tygo spisoł uůn 546 pjeśńi, wjynkszość ze melodyjůma ("Pieśni ludu polskiego w Górnym Szląsku") we ślůnskim folklorze, kery ukozoł śe we 1863 roku. Przi tworzyńu zbjorůw hilfa dowoł mu tyż Józef Lompa. Srogo zorta tych pjeśńi uostoła przetuplikowano na mjymjecko godka.
Ingolstadt

**Ingolstadt** – mjasto na prawach krysu we Mjymcach, we landźe Bajery, śedźiba regijůnu Ingolstadt. Je rozlygowane nade Důnajym. Je sam głůwno śedźiba a werk Audi.
1974

### Wydarzyńo:
### Urodźyli śe:

* 29 kwjetńa - Anggun, indůnezyjsko autorka śpjywek a pjosynkorka modygo pokolyńo
### Pomarli:

### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 14 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 13 czyrwca
Tydńik

**Tydńik** – cajtszrift ukazujůncy śa roz we tydńu.

Czyńść tydńikůw ukazuje śa we uostatńe dńi przyd weekendym a zawjyra průgram telewizyjny. Wjynkszość uopisuje wydarzyńa społyczne, polityczne, gospůdarcze, ekůnůmiczne i kulturalne ze kreju i zagranicy. Njykere tydńiki majům wyraźne profile śwjotopoglůndowe, nojczynśćej uodnoszůnce śa do śwjotopoglůndu politycznygo, np. lewicowe, liberalne czy konserwatywne. Istńejům tydńiki regijonalne i mjejske, zajmujůnce śa żyćem społycznym i kulturalnym mńyjszych społycznośći.
Cajtůng

**Cajtůng** (mjym. *Zeitung*) – zorta ćůngłygo wydawńictwa, cajtszrift, kery ukozuje śa czynśćej atoli roz we tydńu, nojczynśćej codźynńe (dźynńik) – we rozumjyńu wszyjskich dńi roboczych.
1973

### Wydarzyńo:
* 13 marca - powstoła kůnstytucyjo we Syryji

### Urodźyli śe:

* 23 marca - Jerzy Dudek, fusbalok, na pozycyji tormana, gro we polskij reprezentacyji

### Pomarli:

* 2 wrzyśńa - John Ronald Reuel Tolkien, angelski pisorz a filolog
* 11 wrzyśńa - Salvador Allende, chilijski polityker

### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 22 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 21 czyrwca
1972

### Wydarzyńo:
* Uolimpijske Igrziska we Můnachijům

### Urodźyli śe:

* 23 czyrwca - Zinedine Zidane, francuski fusbalok
* 18 paźdźerńika - Wojciech Kuczok, pisorz, scenarzista a krytyk filmowy
* 1 grudńa - Norbert Wójtowicz, polski znowca gyszichty, teolog, myślićel a publicysta

### Pomarli:

* 14 śyrpńa - Adam Niedoba, nauczyćel, dźołocz społeczny a kulturelny na Ślůnsku

### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 2 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 1 czyrwca
Leopold Szersznik

**Leopold Jůn Szersznik**, inksze zorty szrajbůnku nazwiska: *Scherschnik; Šeršnik* (rodz. 3 marca 1747 we Ćeszyńe, um. 21 styczńa 1814 we Ćeszyńe) – ślůnski katolicki kśůndz, jezuita a gyszichtler. Sztudjowoł we Olmicu a Pradze, ńyskorzi pośwjynćůł śe roboće naukowyj a badawczyj. We 1810 roku naszkryfloł leksikůn ze mockům informacyji uo pisorzach a artystach ćeszyńskego kśůnżynstwa we mjymjeckij godce, a uoryginolny titel brzmjoł *Nachrichten von Schriftstellern und Künstlern aus dem Teschner Fürstenthum*.
Norbert Bonczyk

**Norbert Bonczyk**, **Bontzek**, roz a kedy tyż **Bończyk** (rodz. 6 czyrwca 1837 we Bytůmju, um. 18 lutygo 1893 we Bytůmju) – polski katolicki kśůndz, dichter a tuplikorz. Pochodźůł ze mocka pogermańizowanyj hawjyrskij familiji. Zwjůnzany ze bytůmskům parafijům naszkryfloł mocka wjyrszy we polskij a mjymjeckij godce a tůmaczyńa mjymjeckij liryki m. in.: Goethego, Schillera a Klopstocka. Krům tygo naszkryfloł tyż dwa dichtůngi uo gůrnoślůnskij tyjmje:
* *"Stary Kościół Miechowski"* (1879)
* *"Góra Chełmska czyli św. Anna z klasztorem oo. franciszkanów. Wspomnienia z r. 1875"* (1886)

We swojich dźełach ukozywoł uodbrymność gůrnoślůnskigo społyczyństwa wjejskigo podle gyszichty, kultury, a tajlowo godki. Kamratowoł śe ze społycznymi dźołaczůma na Ślůnsku Józefym Szafrankym a Karolym Miarkům.
Luksymburski Jůn

**Luksymburski Jůn** (czes. *Jan Lucemburský*; rodz. 10 śyrpńa 1296, um. 26 śyrpńa 1346 kole Crécy) – syn rzimsko-mjymjeckego cesorza Hajnela IV Luksymburskego uod 1309 hrabijo Luksymburga, uod 1310 krůl Czech, uod 1335 (po uobradach we Wyszehradźe na Madźarach) uznowane bůło jigo zwjyrzchńictwo bez bezma wszyjske ślůnske kśůnżynstwa.
Grygůrjański kalyndorz

**Grygůrjański kalyndorz** – słůnyczny kalyndorz wykonůkwjůny we 1582 bez papjyża Gregora XIII. Uod 1927 (wprowadzyńy bez Turcyjo mjast kalyndorza muzułmańskego) używany je uůn na cołkim śwjeće. Je to sprowjany kalyndorz juljański.
Queen

**Queen** – rokowo lajergrupa zołożůno we 1970 bez gitarziste Brian May, szlagcojgera Rogera Taylora a Freddiego Mercury'ego we Lůndůńe we Wjelgij Brytańiji. Do marca 2013 sprzedali 300 miljůnůw plat na cołkim śwjeće, a nojlepij śe sprzedał albům "Greatest Hits" (25 miljunůw).

## Muzykanty
### Teroźńi skłod
* Roger Taylor - szlagcojg, insztrumynty perkusyjne
* Brian May - gitara,
### Dowńij grali
* Freddie Mercury - śpjyw
* John Deacon - gitara basowo

## Dyskografijo
*Queen (1973)
*Queen II (1974)
*Sheer Heart Attack (1974)
*A Night at the Opera (1975)
*A Day at the Races (1976)
*News of the World (1977)
*Jazz (1978)
*The Game (1980)
*Flash Gordon (1980)
*Hot Space (1982)
*The Works (1984)
*A Kind of Magic (1986)
*The Miracle (1989)
*Innuendo (1991)
*Made in Heaven (1995)
.cz

**.cz** je necowo důmyna, kero je zrobjůno lo neczajtůw ze Czeskij Republiki. Pjyrszo zajta ze kůńcym .cz zrobjyli we 1993.
.de

**.de** je necowo důmyna, kero je zrobjůno lo neczajtůw ze Mjymec. Pjyrszo zajta ze kůńcym .de zrobjyli we 1986.
Sukorady

* Sukorady - gmin we Czeskij Republice, we kryśe Jičín
* Sukorady - gmin we Czeskij Republice, we kryśe Mladá Boleslav
* Sukorady - tajla gminu Snědovice we Czeskij Republice, we kryśe Litoměřice
Sukorady (krys Mladá Boleslav)

**Sukorady** – gmin we Czeskij Republice, we Středočeskim Kreju, we kryśe Mladá Boleslav. Podug danych ze 2011 roka, mjyszkało sam 365 ludźi. Wjyrch gminu je 5,43&nbsp;km².
Marek Grechuta

**Marek Michał Grechuta** (rodz. 10 grudńa 1945 we Zamośću, um. 09 paźdźerńika 2006 we Krakowje) – polski pjosynkorz, dichter i muzykant. Założůł we 1966 kabaret Anawa. Śpjywoł gydichty. W 1967 we Krakowje poznoł swojo baba Danuta.
Duet

**Duet** – kůmpozycyjo przeznaczůno lo dwůch śpjywakůw abo utwůr muzyczny na dwa głosy wokalne, bydůncy samodźelnym dźełem abo tajlům jednyj ze wjelgich form muzycznych: uopery, uoperetki, kantaty, uoratorium. Duety wokalne czynsto majům charakter pedagogiczny, wůnczas wystynpujům pod łaćińskům mjanům *bicinium*.

Potoczńe, felerńe używo śe uokreślyńo *duet* (np. duet fortepjanowy, duet gitarowy) lo dwuuosobowyj instrumentalnyj skupiny, we kerej żodyn ze insztrumyntůw ńy połni funkcyji akompańujůncyj. Tako skupina mo mjano *[[duo]]*. Tyż trziuosobowe skłody majům inaksze uokreślyńa (tercet – śpjywajůncy, trio – instrumentalne). Uod kwartetu wzwyż ńy ma rozrůżńyńo, uokreślyńe dotyczy jednako sztyrech śpjywokůw kej sztyrech insztrumyntalistůw.
Ślōnskŏ nacyjŏ

**Ślōnskŏ nacyjŏ** (abo mogymy pedzieć Ślōnzŏki) wedle wielu je to nacyjŏ, kero miyszko na Ślōnsku i ôdznaczo siy ôd nacyji polskij, miymieckij, czeskij a słowackij bez to, że mŏ inkszõ kulturã, historyjõ i gŏdkã. Wielgŏ tajla politykrōw i inkszych gŏdŏ, że takij nacyje niy było i niy mŏ, a to że Ślōnzŏki robiom kole tego larmo, idzie z gospodorczych zmion kōńca 20. i poczōntku 21. wiekōw (zawiyraniy grub i inkszych pedsiymbiorstw powiōnzanych z industryjom).

Ślōnskij nacyji niy uznawo żōdne państwo. Polski Nojwyższy Gyricht we 1998 roku i we 2007 roku przijōn, iże we wszeôbecnyj ôbywatelskij ôcynie Ślōnzŏki niy sōm uwŏżani za ôsobnõ nacyjõ. Skargã na uzdanie z 1998 roku ôddalōł Ojropejski Trybunoł Praw Czowieka we 2004 roku, jednak niy zajōn ôn stanowiska we sprawie istniyniŏ abo niyistniyniŏ ślōnskij nacyje.

We 2006 roku Rejōnowy Gyricht w Katowicach stwiyrdziōł, iże niyma stykajōnce dlŏ przijyńciŏ istniyniŏ ôsobnyj ślōnskij nacyje – samo wnyntrzne przekōnanie ô tym grupy ludzi, eli nawet deklarowanie takij nacyje we wykazach. Przedstawiōł poglōnd, iże ślōnskŏ nacyjŏ niy je we wszeôbecnyj świadōmości ani tyż we prawnych aktach, a widzynie ôdrymbności Ślōnzŏkōw (gŏdkowe, ôbyczajowe) wiōnże sie radszyj z historycznymi regiōnami (Gōrny Ślōnsk, Dolny Ślōnsk, Cieszyński Ślōnsk) krŏju, a niy z istniyniym ślōnskij nacyje. Zdanie to aprobowoł Gyricht Nojwyższy we 2007 roku.

Patriotyzm lokalny, kery przibroł tyż formã ruchu nŏrodnościowygo, zaczōn sie rodzić na Ślōnsku na zaczōntku 20. stoleciŏ.

## Ôrganizacyje
Ôrganizacyjōm dōnżōncõ do uznaniŏ ślōnskij nacyje je Ruch Autōnōmije Ślōnska, kerego cwekym je utworzynie autōnōmicznego regiōnu, we historycznych granicach Gōrnego Ślōnska, kery nawiōnzowołby do przedwojynnyj autōnōmije ślōnskigo wojywōdztwa. Ku cylu rozbudzania świadōmości nŏrodnyj Ślōnzŏkōw dzioła tyż tm. „Związek Ludności Narodowości Śląskiej”, kery ôd 1996 roku ubiygoł sie ô zaregistrowanie jako zwiōnzek.

Piyrszym wpisanym do regestu zwiōnzkiem ôdwołujōncym sie prōmp do ślōnskij tożsamości nŏrodnyj je Stŏwarziszynie Ôsōb Nŏrodowości Ślōnskij. Wpisu dokōnoł we dniu 21 grudnia 2011 Rejōnowy Gyricht w Ôpolu. Jednak Nojwyższy Gyricht uchylōł uzdanie ôddalajōnce apelacyjõ ôd uzdaniŏ ô wpisie i przekŏzoł sprawã do pōnownego rozpoznaniŏ apelacyje.

## Teryn zamiyszkaniŏ
Podle polskigo *spisu powszechnego*, ślōnskõ nacyjõ deklarowali miyszkańcy nastympujōncych krysōw:

## Uwagi
Aquadrom (Ruda)

**Aquadrom** —  sroge badycyntrum na Halymbje we Rudźe Ślůnskij, pjyrsze we Ślůnskij Rudźe. Czynne uod soboty 8 grudńa 2012.

## Tajle
Nojdźi śe sam pjyrszy we bycirku basyn ze cołkim ruchliwym dnem. a basen lo nurkowańo, kery je 7 myjtrůw głymboki, je jednym ze ńywjelu takich we Polsce.

Aquadrom je potajlowany na trzi tajle
### Szportowo tajla

* szportowy basyn 25 m dugi
* basyn ze ruchliwym dnem
* tuba lo nurkowańo (7 myjtrůw głymboki)

### Sztrefa szpilůw

* "Mokry Cypel"
* Ruchliwo rzyka
* Basen generujůncy fale
* "La Godula" - plac spokoju
* Basen na zadku
* Roztomajte zjeżdżolńy

Ńyskorzi nojdźi śe sam mocka saunůw
## Gyszichta
Pjyrwy wszyjsko mjoło być uodymkńynte 1 wrześna 2012, nale firma śe ńy wyrobjůła.

Jako pokozujům inksze badycyntra we Polsce, ńy ma sam profitu, a ino utraty. Sroge problymy ze uodymkńynćym bady we Rudźe Ślůnskij robjůła corozki to srogszo utropa ńy ino regirowi gminy, nale tyż i mjynszkańcům, kerzy forsztelowali, kej to uodymknům a jake to bydźe.

## Necowe uodwołańo
*   Domowo zajta Aquadromu 
*   Informacyje uo Aquadromje 
*   Spacer po akwaparku - wideo (16 min) na YouTube  
*   Aquadrom już owarty  2012-12-08  TVS 
*   ZMIANY KU LEPSZEMU? JACEK MOREK PREZESEM AQUADROMU 2014-03-18  SFERA TV
Tarnogůrske Gwarki

**"Gwarki"** – fajer we Tarnowskich Gůrach lo erbńizy byzuchu polskigo krůla Jůna III Sobjeskego. Tyn byzuch bůł skuli tygo, co krůl jechoł doć hilfa Austrijokom, kerych napodły Turki a uoblygoły jeich stolica - Wjedyń. Bůło to uod 20 do 22 śyrpńa 1683 roku. Do mjasta wjechoła wjelgo armijo polskigo krůla a sam krůl tyż przirajzowoł.

Tarnowske Gůry bůły wuůnczas nojsrogszym ojropejskim cyntrum bergmůństwa. Tamtyjsze grubjorze, mjanowane gwarkůma, fedrowały we swoich grubach: ołůw, strzybło a po tym wůngel.

Mimo aże Ślůnsk bůł rzůndzůny uod Austriji, to ńyskorzi gwarki prziwitoły Polokůw kej swojich. Bůło to uod 20 do 22 śyrpńa 1683 roku.

A lo erbńizy krůlewskigo byzuchu, co roku fajruje śe we Tarnowskich Gůrach "Gwarki" - czyli roczńica tygo wydarzyńo.

Pjyrszy roz uodbůły śe we wrześńu 1957 

## Necowe uodwołańo
*Gwarki Tarnogůrske • 2007 • 2008
Sung Jae-ki

**Sung Jae-ki** (kor. 성재기, hancha 成在基, rodz. 11 wrześńa, 1967 we Daegu, Połedńowo Koryjo - um. 26 lipca 2013 we Seulu, Połedńowo Koryjo) – połedńowokoryjański dźołocz prow czowjeka, polityker a liberalny filozof. Uod 2008 założićel a prziwůdca Association of Korean Male (kor. 남성연대).

## Necowe uodwołańa
* ''Suicide performance and journalist ethics'' *News Dongah* (English)
* Police continue search for missing men's rights activist yonhapnews 2013.07.27 (English)
* Body of Sung Jae-gi found in Han River Koreaherald 2013.07.29 (English)
* Seoul ‘Bridge of Life’ Attracts More Suicide Attempts korearealtime 2013.11.08 (English)
* South Korean channel films suicide (English)
* In memoriam 2013:Sung Jae-ki (France)
Siligo

**Siligo** je  gmin we prowincyji Sassari na wyspje Sardyńijo we Italiji. Mo 43&nbsp;km2 wjyrchu a na 2008 rok půmjyszkowało sam 963 ludźi.
Spotkania Pod Brzymem

**Spotkania Pod Brzimym** — festyny we Pszczyńy uonaczůne uod mocki lot. Robi śe je na wjosna, a nojczynśćij na poczůntku czyrwca. Robi je Ferajn Miłośńików Źymi Pszczyńskij, kerymu zoleżi na rozwoju ślůnskij kultury ludowyj we cołkim pszczyńskim bycirku. A we podpszczyńskich wśach fest dużo je roztomajtych lajergrup regjůnalnych, kere pod brzimym śpjywajům downe śpjywki a prezyntujům ślůnske uoblyczyńa.

## Necowe uodwołańo
*   Pszczyna: ''36 Spotkania pod Brzymem, I Festiwal Chleba i Kołocza na Rynku, rajd Na Kole Bez Pole'' (2012-05-21) pszczyna.naszemiasto.pl
*   XXXV Spotkania Pod Brzymem (2011) pszczyna.info.pl
*   Spotkanie pod Brzymem (2012) obiektywnieslaskie.pl
*   Spotkania Pod Brzymem - zdjęcia (2013) rozrywka.pless.pl 
*   Materiały ze słowem kluczowym "Spotkania pod brzymem pszczyna" pszczyna.naszemiasto.pl
Zwickau

**Zwickau** – mjasto we Mjymcach, we landże Saksůńijo, śedźiba krysu Zwickau. Mjejske prawa mo uod 1212. Uod 1957 do 1991 bůł sam produkowany Trabant. 92 227 mjyszkańcůw (2012).
Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg

**Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg** - ślůnsko-mjymjecki dykcjůnorz Reinholda Olescha, kerygo wydoł we 1958 we Wiesbaden. Użůł sam Slawistycznygo fůnetycznygo abecadła. Dykcjůnorz tyn mo 430 zajt a skłodo śe ze dwůch tajli: ślůnsko-mjymjeckij (kero zawjyro mocka wyjaśńyń a kůmyntarzy kulturalnych), a mjymjecko-ślůnskij.
Wjelge Morawy

**Wjelge Morawy** – drůgie (pjyrsze bůło Państwo Samůna) strzedńowjyczne słowjańske państwo. Bůło rozlygowane na teroźńich terynach Madźarůw, Słowacyje i Czychůw, a jigo stolicům bůł Velehrad.

## Gyszichta
Bezmała we 805 roku cesorz Karol Wielgi podbjůł wandrowne plymjůna Awarůw we Ojropie Strzodkowyj. Wuůnczas polityczno sytuacyjo śe sam uspokojůła, co doło hilfa słowjańskemu kśyńćowi Mojmirowi do utworzyńo kole 820 roku swojigo państwa, kere śe mjanowało Wjelge Morawy.

Te Wjelge Morawy tyż, za rzůndůw kśyńćp Śwjyntopełka, zawojowoły kole 875 roku Ślůnska i Małopolski. Bezmała tedy Morawjoki zburzůły ńykere ślůnske grodźiska, kej lo bajszpila we Lubomi kole Raćibůrza.

Wjelge Morawy ńy szafły by uobstoć, atoli by niy przijynto krześcijaństwa. Nojprzůd we 822 roku wstympńy przyjyli je we ceremůńiji rzimskij uod Wschodńich Frankůw, ńyskorzi zaś, coby śe uod frankońskigo kamracyńo wyswobodźić, to wźynli zaś we 863 roku krzest we greckij ceremůńiji uod Wschodńigo Cesarstwa. We tych latach mjoł tyż być uokrzczůny noleżůncy do Morawjokow wuůnczas Ślůnsk. Juzaś blank ńyskorzij skiż frankońsko-mjymjeckich biskupůw poleku zaczli przeuůnaczać śe na ceremůńijo rzimsko.

Te sroge Wjelge Morawy, krům tygo aże śe ćůngnyły uod Wrocławjo do Budapesztu a uod Pragi do Krakowa, to ńyskorzi uostoły blank zburzůne we 907 roku skuli angrifůw madźarskich wojokůw. Skuli tych wojyn Ślůnsk przeloz spod morawskij pod czesko władza.

## Necowe uodwołańo
*   ''Morawioki na Ślonsku'' Marek Szołtysek
Deep Purple

**Deep Purple** – brytyjsko skupina hard rockowo ze miszůngym heavy metala a prog rocka. Powstoła we 1968 roku we Hertfordshire. Kole Led Zeppelin a Black Sabbath je uważano za nojbarzij wpływowo skupina lo rocku a metalu. Tryfjili tyż do Guinessowyj kśyngi rekordůw skiż srogigo larma jejich lajery.

## Gyszichta
Pjyrwy skupina tworzili: Rod Evans (śpjyw), Jon Lord (uorgany Hammonda), Ritchie Blackomre (gitara), Nick Simper (basowo gitara) a Ian Paice (szlagcojg). Bez rok nagrali trzi albůmy, ńyskorzi Blackmore chćoł, co by zauostrzyli zorta muzyki a zwolńůł Evansa i Simpera. Na jich plac przilyźli: Ian Gillan (śpjyw) i Roger Glover (basowa gitara). Uostali znůmi grajůnc ze uorkestrům i nagrali albům *Deep Purple In Rock* (zawjyroł uůn *Child In Time*, śl. tum. *Bajtel we czaśe*), kery stoł śe sukcesym. Bez trzi lata nagrali ńyskorzi *Fireball*, *Machine Head* a *Who Do We Think We Are*. Chnet stali śe fest znůmi. Ńyskorzi przilozło do haje půmjyndzy Blackmore'ym a Gillanym. Skuli tego Gillan wylećoł, a zarozki tyż Glover. Do Deep Purple prziszoł David Coverdale i Glenn Hughes. Uoba spjywali, a krům tego Hughes tyż groł na basowyj gitarze. Wydali *Burn* i *Stormbringer*, a dalij Blackomore ńy mjoł lustu a uodloz. Na gitara wźůnli Tommy'ego Bolina. Tako grali bez rok, potym śe rozwjůnzali. 
We 1984 roku zaśik śe tryfjyli we klasycznym skłodźe: Gillan, Blackmore, Lord, Glover a Paice. Wydali *Perfect Strangers* a *The House of Blue Light* i skiż haji Gillan zaś wylećoł. Nowym spjywokym uostoł Joe Lynn Turner, ze kerym Blackmore groł we skupińe Rainbow bez 1980-84 rok. Dwa roki ńyskorzi wrůćůł Gillan, ino Blackmore zaś uodloz. Na gitara prziszoł Steve Morse. Jeszcze ino Jon Lord we 2002 poszoł na pynzyjo i na jigo plac prziszoł Don Airey. Na sztand 4 kwjetńa 2014 szpilajům we takim skłodźe:
*Ian Gillan - śpjyw
*Steve Morse - gitara
*Don Airey - uorgany
*Roger Glover - basowa gitara
*Ian Paice - szlagcojg
## Dyskografijo
**Shades of Deep Purple*(1968)
**The Book of Taliesyn* (1968)
**Deep Purple* (1969)
**DeepPurple In Rock * (1970)
**Fireball* (1971)
**Machine Head* (1972)
**Who Do We Think We Are* (1973)
**Burn* (1974)
**Stormbringer* (1974)
**Come Taste The Band* (1975)
**Perfect Strangers* (1985)
**The House Of The Blue Light* (1987)
**Slaves And Masters* (1991)
**The Battle Rages On...* (1993) 
**Purpendicular* (1996)
**Abandon* (1998)
**Bananas* (2003)
**Rapture of the Deep* (2005)
**Now What?!* (2013)
* *Infinite* (2017)
* *Whoosh!* (2020)
* *Turning to Crime* (2021)
* *=1* (2024)
Fest Piosynki TV ABU 2012

**Fest Piosynki TV ABU 2012** - piyrszŏ edycyjŏ Festu Pjosynki TV ABU. Fest, kery niy je kōnkursŏwy, kery miŏł miyjsce 14 paździyrnikã 2013 we Hali KBS we Połedniyowej Koryje pŏdczŏs 49-gŏ spŏtkaniya człōnkŏw ABU (Uniyjŏ Nadawcŏw Azyjŏ-Pacyfik).
## Lokacyjŏ
*[[Seul]]* - stolicã a nŏjwjelgsze mjastŏ Połedniyowej Koryje ze populacyjōm wiynkszōm niżeli 10 mln.
## Kreje a regjōny bierōnce udziyŏł
} Afganiystan || Perskŏ gŏdka || Hameed Sakhizada || Malestani || Me ślypje
|-
| 11 || Połedniyowŏ Koryjŏ || Koreańskŏ gŏdka, Ynglickŏ gŏdka || TVXQ || Catch Me || Chyć mje
|}

## Ôbŏcz tyż
* Ojrowizyjo
* Festy pjosynki ABU
Władimir Putin

**Władimir Władimirowicz Putin** (rus.: *Владимир Владимирович Путин*, rodz. 7. paździyrnika 1952. we Pejtersburgu) – ruski politiker, wojynny zbrodniorz, ze fachu prawnik, downij tyż agynt KGB. Prymier Rusyje ôd 8. siyrpnia 1999. do 7. moja 2000., połniōł fōnkcyjo prezydynta Rusyje po rezygnacyji Borisa Jelcyna 31. grudnia 1999. roku. 26. marca 2000. ôbrany za prezydynta Rusyje, we 2004. roku uzyskoł reelekcyjo. Urzōnd prezydynta sprawowoł do moja 2008 roku, kej ôbjōn urzōnd prymiera. 4. marca 2012 roku ôstoł zaś ôbrany za prezydynta Ruskij Federacyje i sprawuje urzōnd po dzisia (reelekcyje we 2018. a 2024. roku).
Cieszyński Ślōnsk

**Cieszyński Ślōnsk** (po polsku *Śląsk Cieszyński*, po czesku *Těšínsko* abo *Těšínské Slezsko*, pō niymiecku *Teschener Schlesien* abo *Teschener Land*) je miano, kere ôznaczŏ ziymie dŏwnygo Cieszyńskigo ksiynstwa społym se wszyjskimi sztandysherszaftami, kere były niyskorzi ôsobnymi ksiynstwami, a s terynym dŏwnygo sztandysherszaftu Bogumin. Do kōńca piyrszyj światowyj wojny to bōł z geografijnygo i kulturowygo ôglōndu jedyn ôbszar, kery we austryjacko-madziarskij mōnarchiji bōł wschodniōm tajlōm krōnlandu Austryjacki Ślōnsk, a potym go po porã rokōw trwajōncym kōnflikcie potajlowali we roku 1920 miyndzy Czechosłowacyjõ (zachodniŏ tajla) i Polskã (wschodniŏ tajla).

Historycznie nŏleży do Gōrnego Ślōnska, nale autochtōny stworziły włŏsnõ regijōnalnõ idyntyfikacyjõ i niy majōm siã za Gōrnoślōnzŏkōw. 

Cieszyński Ślōnsk zabiyrŏ 2 283 km² (tela co Luksymburg), z tego 1 274 km² (55,8 %) nŏleży do Czeskij Republiki a 1 009 km² (44,2 %) do Polski. Miyszko tukej wiyncyj jak 800 tysiyncy ludzi, z czego bezmała 450 tysiyncy przipadŏ na czeskõ tajlã a 350 tysiyncy na polskõ tajlã. Historycznōm stolicōm je Cieszyn, dzisiŏ potajlowany granicōm sztatōw. Na Ślōnsku Cieszyńskim leży tajla Ôstrawy i Frydka-Mistka na prawym brzegu Ôstrawice i tyż lewobrzeżnŏ połowa Biylska-Biołyj. Inksze ważne miasta sōm: Karwinŏ, Hawiyrzōw, Bogumin, Trziniec, Skoczōw, Wisła i Czechowice-Dziydzice.

## Biblijografijŏ
* *Historia Górnego Śląska. Polityka, gospodarka i kultura europejskiego regionu.* Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej, 2011. ISBN 978-83-60470-41-1. z. 374
1970

### Wydarzyńo:
* Janosch wydoł *Cholonek oder Der liebe Gott aus Lehm* - historyjo uo Gůrnym Ślůnsku a losach Ślůnzokůw uod 30. do 50. lot XX stolećo
* 15 kwjetńa - we fusbalowym szpilu na Ślůnskim Stadjůńy uo Puhar Zdobywcůw Puharůw Górnik Zabrze zremisowoł ze AS Roma 2:2; uo awanśe Górńika zadecydowoł trzeći szpil

### Urodźyli śe:

### Pomarli:

### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 29 marca
* **[[Boże Ćoło]]**: 28 moja
1969

### Wydarzyńo:
* 21 lipca - pjyrsze lůndowańy ludźi na mjeśůnczku
### Urodźyli śe:

### Pomarli:

* 17 śyrpńa - Otto Stern, ślůnski fizyker
### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 6 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 5 czyrwca
1968

### Wydarzyńo:
### Urodźyli śe:

* Lobsang Sangay, tybetański prawnik a polityker

### Pomarli:

* 27 marca - Jurij Gagarin, sowjecki kosmůnałta, pjyrszy czowjek kery pofurgoł we kosmos
### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 14 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 13 czyrwca
1967

### Wydarzyńo:
* pjyrszy przeszczep śerca
### Urodźyli śe:

* Tomasz Kamusella, ślůnski wisynszaftler
### Pomarli:

### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 26 marca
* **[[Boże Ćoło]]**: 25 moja
Jan Miodek

**Jan Miodek** (rodz. 7 czyrwca 1946 we Tarnowskich Gůrach) – polski godkoznowca, profesor ůńiwersyteta we Wrocławju.

We 1995 dostoł uod polskigo prezydynta Lecha Wałęsy titel profesora.

Dochtůr honoris causa, Uopolskigo Ůńiwersytetu (uod 2006) a Wilyńskigo Ůńiwersytetu (uod 2005).

## Ńykere wydane kśůnżki
* *Kultura języka w teorii i praktyce*, Wydaw. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocłow 1983
* *Odpowiednie dać rzeczy słowo. Szkice o współczesnej polszczyźnie*, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1993, ISBN 83-06-02278-5
* *Przez lata ze słowem polskim*, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocłow-Warszawa-Krakůw 1991, ISBN 83-04-03628-2
* *[[Śląska ojczyzna polszczyzna]]*, Wojewódzka Biblioteka Publiczna, Katowicy 1991, ISBN 83-900122-3-5
* *Nie taki język straszny. O polszczyźnie do uczniów*, Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe, Gdańsk 1996, ISBN 83-85694-32-3
* *Miodek drąży skałę*, Towarzystwo Przyjaciół Polonistyki Wrocławskiej, Wrocłow 1993, ISBN 83-7091-006-8
* *Rozmyślajcie nad mową!*, Prószyński i S-ka, Warszawa 2002, ISBN 83-7337-195-8
* *ABC polszczyzny*, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocłow 2004, ISBN 83-7384-160-1
* *Słowo jest w człowieku*, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocłow 2007, ISBN 978-83-7384-696-8
* *Słownik polsko@polski z Miodkiem. Rozmowy profesora Jana Miodka o języku polskim z telewidzami z kraju i ze świata*, Wydawnictwo MARINA, Wrocłow 2010, ISBN 978-83-61872-08-5
Wapyn Mjymcůw

**Wapyn Mjymcůw** – jedyn ze zimbolůw państwowych Mjymcůw. Używany bůł już we Strzedńich Storoczach bez rzimskich cysorzy. Przedstawjo czornygo adlera ze czyrwjůnym dźobym, a nogůma, krzidła trzimo wysoko we gůra, zaś gowa mo uobrůcůno we jigo prawo zajta.
1971

### Wydarzyńo:
* wykonůkwjůno pjyszo mikrowela

### Urodźyli śe:

* 25 paźdźerńika - Jerzy Gorzelik, ślůnski historyk kůnsztu a regijonalny polityker, szef Ruchu Autůnůmije Ślůnska

### Pomarli:

### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 11 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 10 czyrwca
Niesky

**Niesky** – mjasto we Mjymcach, we Saksůńiji, we kryśe Görlitz. Je rozlygowane we Gůrnyj Łużycy. Do 31 lipca 2008 bůło śedźibům krysu Niederschlesischer Oberlausitzkreis. Podug danych ze 2009 roku půmjyszkowało sam 10 168 ludźi.
Meerane

**Meerane** – mjasto we Mjymcach, we landźe Saksůńijo, we kryśe Zwickau (do 31 lipca 2008 we kryśe Chemnitzer Land). Na 2012 rok půmjyszkowało sam 15 226 ludźi.
Anaberg

* Anaberg (uopolske wojewůdztwo) - wjeś uopolskim wojewůdztwje, we strzeleckym kryśe, we gmińe Leźńica
* Anaberg (gůra) - wzńyśyńy we uopolskim wojewůdztwje
Anaberg (gůra)

**Anaberg**, tyż **Śwjynto Anna** (śl-mjym. *Annabarg*, mjym. *St. Annaberg*, pl. *Góra św. Anny*) – wzńyśyńy, czynsto mjanowane tyż gůrům we Ślůnskij Wyżyńy we uopolskim wojewůdztwje, we strzelyckim kryśe. Jigo wyżka mo 408 m n.p.m.. Na wzńyśyńu rozlygowano je wjeś uo tym samym mjańy.

Anaberg zbudowany je ze uosadowygo wapńo a bazaltu, powstały skiż wybuchu wulkůnu. Na połedńowym stoku nojdům śe stare kamjyńołomy. Na jich placu we 1921 zbudowano amfityjater zaprojektowany bez Franza Böhmera a Georga Petricha. Můg uůn 7 000 placůw widzůw śedzůncych a 23 000 stojůncych. Rachujůnc wolny plac nauokoło mogła pomjyśćić 50 000 ludźi.

Pod kůńec XV stolećo na szpicy tedy Georgsbergu (Gůrze św. Jorga) bůła mało kaplica pod wezwańym św. Any, ńyskorzi zbudowany uostoł klasztor franćiszkanůw, kery uod XVIII stolećo je srogim punktym lo pjylgrzymůw.
Łowoszůw

**Łowoszůw** (pol. *Łowoszów*, mjym. *Lowoschau*) – wjeś we Polsce, we uopolskim wojewůdztwje, uoleskim kryśe a gmińy Růżano Gůra. Wjeś rozlygowano je przi wojewůdzkij ceśće nr 494.
Jonás Gutiérrez

**Jonás Manuel Gutiérrez** (rodz. 5 lipca 1983, r. we Sáenz Peña) – argyntyński fusbalok, kery gro we Norwich City F. C.
Osijek

**Osijek** – mjasto we Chorwacyji, stolica osijecko-barańskij żupańiji. Je rozlygowane we regijůńe Slawońijo. Srogi uostrzodek indystryji (werki uod sztrachecli, petrochymiji, mebli, cukrowńa a inksze).
Türkvizyon 2014

**Türkvizyon 2014** - drugŏ edycyjŏ kōnkursu piosenek Türkvizyon wygrany ôd Kazachstanu. 25 krejōw a regionōw brało udzioł. Pōnkty bōły kalkulowane 100% ôd jednoperzōnowego jury ôd kożdyj nacyje.

## Lokalizacyjŏ
Kazań je stolicōm Republiki Tatarstanu we Rusyji. Ze populacyjōm 1 143 535, je 8-ym nojbarzij zaludniōnym miastym we Rusyji.
Placym festu bōł TatNeft Arena, kery miyści 9 300 ludzi.

## Pōłfinał

## Finał
Rezerwat przirody Łynżczok

**Rezerwat Przirody Łynżczok** – rezerwat przirody pora kilomyjtrůw za Raciborzym. Je sam uńikalno na Ślůnsku fauna i flora. Żyje sam i lynguje śe połowa zortůw ptokůw, kere żyjům we cołkij Polsce.

Wszyjskich zortůw źelin a gadźin je cało mocka. Do śe sam trefić borsuka, zygzakowato żmija, rybitwy i perkozy, czornygo boćana, bjelika i mocka inkszych.

Cołki rezerwat mo wele szterysta hektarów. Sześćdźeśůnt procynt to sům stawy. Je ich uośym i kożdy mo inksze mjano. Cołko reszta to lasy i łůnki.

Bez Łynżczok przechodzům dwa szlaki turystyczne i droga po kerej do śe pojeździć na kole.

## Gyszichta
To wszysko powstoło wele trzinostego stolećo, kej zakůnńiki zaczły bajstlować szlojzy i groble we starorzeczu Uodry.

Moc stromůw, kere rosnům we rezerwacie mo przeszło sto lot, a wjela śńich (przeważnie dymby) majům uůn. trzista, szterysta lot.

Bez Łynżczok jechoł tyż na Wjedyń polski krůl Jůn III Sobjeski i posadźył, kej legynda pado, pora dymbůw lo erbńizy. Polowoł tyż na tych terynach cysorz niymiecki Wiluś II.
Łynżczok je uoficjolnym rezerwatym uod 23 styczńa 1957 roku..

## Przipisy


## Necowe uodwołańo
*  Gryfny Ślonsk - ''Rezerwat Łynżczok''
Fest Radyjny Pjosynki ABU 2012

**Fest Radyjny Pjosynki ABU 2012** - piyrszŏ edycyjŏ kōnkursu radyjnegŏ ôrganizowanegŏ bez ABU kerŏ ôstałŏ siy 11 paździyrniyka 2012. Fest ôdbŏł siy we Haliy KBS we stolicy Połedniyowej Koryje, Seulu podczŏs 49-gŏ trefu człōnkōw ABU. We kōnkursiy bŏłŏ 26 pjosynek ze 15 krejōw a 18 nadŏwcōw. 

## Kreje bierōnce udziŏł
### Finŏł

### Niy zakwalifikowaniy

### Wycofali siy

## Jury
Jury kere nagrŏdzałŏ jejich top 5 pjosynek.

## Nŏdawcy
*  Australijŏ - Commercial Radio Australia
*  Bhutan - Centennial Radio
*  Brunei - Radio Televisyen Brunei
*  Fidżi - Fiji Broadcasting Corporation
*  Indōnezyjŏ - Radio Republik Indonesia
*  Indyje - All India Radio
*  Iran - Islamic Republic of Iran Broadcasting / Soroush Multimedia Corp.
*  Połedniyowŏ Koryjŏ - KBS 2FM/KBS Radio 2
*  Malezyjŏ - Radio Televisyen Malaysia / Astro All Asian Network
*  Pakistan - Pakistan Broadcasting Corporation
*  Singapur - MediaCorp
*  Sri Lanka - MBC Networks
*  Sudan - Sudan Radio
*  Vanuatu - Australian Broadcasting Corporation
*  Wjetnam - Voice of Vietnam
## Ôbaczy tyż
* Festy pjosynki ABU
* Türkvizyon
* Ojrowizyjŏ
Fest Radyjny Pjosynki ABU 2014

**Fest Radyjny Pjosynki ABU 2014** - drugŏ edycyjŏ festu radyjnegŏ ôrganizowanegŏ bez ABU. Fest ôdbyłŏ siy 23 moja 2014 we Stein Studios lokowanyj we stolicy Sri Lanki, Kolōmbo. Wydarzyniy niy bŏłŏ kōnkursŏwe. 

## Kreje bierōnce udziŏł
### Finŏł

### Niy zakwalifikowali siy

## Ôbŏcz tyż
* Türkvizyon 2014
* Fest Pjosynki TV ABU 2014
* Ojrowizyjŏ 2014
* Festy pjosynki ABU
* Ojrowizyjŏ
* Türkvizyon
Fest Pjosynki TV ABU 2014

**Fest Pjosynki TV ABU 2014** - trzeciyŏ edycyjŏ festu telewizyjnegŏ ôrganizŏwanegŏ bez ABU. Program je niy kōnkursowy, artysty wystympujōm ino repryzyntancyjniy. Fest je planowany 25 paździyrniyka we Makau.

## Kreje a regjōny bierōnce udziŏł

## Ôbŏcz tyż
* Türkvizyon 2014
* Fest Radyjny Pjosynki ABU 2014
* Ojrowizyjŏ 2014
* Festy pjosynki ABU
* Ojrowizyjŏ
* Türkvizyon
Makau

**Makau** abo Makao (/məˈkaʊ/; tradycyjny chiński: 澳門; uproszczōny chiński: 澳门; pinyin: Àomén) – jedyn ze 2 szpecjalnyh regiōnōw Chińskej Republiki Ludowej (drugi Hong kong). Makau je jednym ze nŏjbogatszich regiōnōw na świŏciy. Nŏjczynstszōm urziwanōm gŏdkōm je Kantōńskŏ gŏdka. Makau je pod systymym "jedyn krej, dwa systymy" Rzōnd cyntrŏlny Chińskej Republiki Ludowej ôdpowiadŏ za ôbrone terytoryjum a miyndzynacyjne stosunki, kej Makau mŏ swōj systym prawa, oddziŏły policajne, walutã, systym gospodarczy administracyjny.
Gŏdka Dzongkha

**Gŏdka Dzongkha** - ôficyjnŏ gŏdka Bhutanu. Dzongkha ôznaczŏ Gŏdka (kha) urziwanŏ we Dzongach -  fortecowych klasztorach baumajstrowanych bez lamã Szabdrung-ã Ngawang-ã Namgyal-ã we 17-stym wiyku.
Malajalamskŏ gŏdka

**Malajalamskŏ gŏdka** drawidyjska gŏdka użiwana we stōniy Kerala a tyrytorium Lakszadiwy we Indyjach.
Sanskryckŏ gŏdka

**Sanskryckŏ gŏdka** - je nŏjważniyjszōm gŏdkōm liturgicznōm Hinduizmu a filozoficznŏ gŏdka Hinduizmu, Buddyzmu a Dżiniyzmu, urziwana bez uczōnych ze Indyjskegŏ regiōnu kultury.
Gŏdka Urdu

**Gŏdka Urdu** - sztandardowy zapis Hindustańskej gŏdki. Urdu je historyczniy powiōnzanŏ ze muzłumanami regiōnu Hindustan.
Skype

**Skype** – internecowy kůmůńikator, uoparty na technologiji peer-to-peer.

Skype dowo mogebność prowadzyńo frajowych rozmůw gosowych a uobserwacyje rozmůwcy bez internecowo kamera, a za prajzům tyż rozmůw ze pośodaczůma telefonůw stacyjonornych abo mobilńokůw ze hilfům technologiji VoIP (Voice over IP) tzw. usuga *SkypeOut*. Krům tygo Skype uoferuje funkcyje bezpostrzydńyj pomjany informacyji tekstowych bez hilfa rynczńe wpisywonych nowin a przesył fajlůw.
Pringles

**Pringles** – marka czipsůw produkowonych bez Procter & Gamble. Jich ekstra cechům je pakowońy we tekturowe tuby.

Marka uostoła założůno we 1968. S poczůntku sprzydawano je ino we Zjednoczůnych Sztatach, a uod lat 70. sům rozsyłane po cołkim śwjeće.

Je kilka teoryji tuplikůjůncych, pojakymu firma mjanowuje śa *Pringles*. Jedno ze ńich pado uo postaći Marka Pringlesa, kery stworził patynt 2 286 644 uo mjańe *Metody i sprzynt do uobrůbki kartofli*. Stoło śe to 5 marca 1937. Jygo prace wykorzistoło przedśymbjorstwo Procter & Gamble (P&G), używajůnc tyż swojigo własnygo patyntu.
Ronald Reagan

**Ronald Wilson Reagan** (rodz. 6 lutygo 1911 we Tampico (Illinois), um. 5 czyrwca 2004 we Los Angeles, Kaliforńijo) – amerikański polityker Republikańskij Partyje, wygroł absztimůng na prezydynta USA we wotůngu prezydynckim we 1981 roku.
Karlsruhe

**Karlsruhe** – mjasto na prawach krysu we Mjymcach, we kreju zwjůnzkowym Badyńijo-Wirtymbyrgijo, śedźiba rejyncyji Karlsruhe, regijůńu Mittlerer Oberrhein. Je rozlygowane nad rzykůma Alb a Pfinz. Je srogim uostrzodkem industryje.