open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Media Control Charts

**Media Control Charts** – uoficyjalno lista szlagerůw uobowjůnzujůnco na tereńy Mjymjec. Lista pjyrszy roz uostoła uopublikowano bez magazin *Der Automatenmarkt* we 1953. Terozki (2009) zestawjeńa sům publikowane bez firma Media Control GfK International. Lista je tyż emitowano za pośredńictwem telewizyji i interneca (lb. stacyjo VIVA założono we 1993 a witryny internecowe MusicLoad i MIX 1, publikujůnce wyńiki cotydńowo ze strzodkůw Media Control GfK International).

## Zorty notowań
* 100 nojlepszich singli
* 100 nojlepszich albůmůw 
* 50 nojlepszich albůmůw  dance
* 20 nojlepszich albůmůw  poważnyj muzyki
* 30 nojlepszich albůmůw jazzowych
* Nojlepsze Kompilacyje
* 20 nojlepszich wydań DVD

## Necowe uodwołańa
* Musik-Charts – Media Control 
* Media Control GfK International
Ojrowizyjŏ

**Ojrowizyjŏ** (en. Eurovision Song Contest, fr.  Concours Eurovision de la chanson) - coroczny kōnkurs pomiyndzy krejami człōnkowskimi EBU.
Kŏżde uczystniyczōnce pōństwŏ zgłŏszŏ jednŏ pjosynkã kerã mŏ być wykōnōnã na żywo we telewizyje. Ôd 2000 roku kōnkurs je strimŏwany na zajciy ojrowizyje. Zwyciynski krej ôrganizyje kolyjny kōnkurs.
## Uczystniyctwŏ
We kōnkursiy mŏgōm brŏć udziŏł ino kreje we kerych je jakiś nŏdŏwcã we EBU.
Historyjŏ debiutōw:

## Ôbŏcz tyż

* Festy pjosynki ABU
* Türkvizyon
Media Control

**Media Control** (**Media Control GfK International**) – mjyndzynarodowo badawczo agencyjo powstało we 2003 roku ze śedźibům we Baden-Baden, Mjymcy, zajmujůnco śa analizům i rozwojem medyjalnygo rynku. Media Control je uoficyjolnym prezenterem list szlagerůw (Media-Control-Charts) a je uodpowjedźolno za certyfikacyje złota i platyny lo singli i albůmůw mjymeckich twůrcůw.

Krům wynikůw sprzydoży we zakryśe muzyki Media Control przyprowadzo badańo we inkszych zakresach przymysłu rozrywkowego, takich kej sprzydaż DVD, komputrowych szpilůw i buchůw.

Uod 1992 roku Media Control GfK International przyznowo nadgroda mjymeckich medyjůw (Deutscher Medienpreis).

Wedle wynikůw badań Media Control przyznawano je mjymecko nadgroda muzyczno ECHO.
Kōnkurs pjosynek Interwizyjŏ

**Kōnkurs pjosynek Interwizyjŏ** - miyndzy nacyjny kōnkurs pjosynek miyndzy post sowieckimi krejami a człōnkami Szanghajskej Organiyzacyje Spōłprŏcy.

## Zwyciynscy
Zabjyrzůw

**Zabjyrzůw**, tyż **Zobjyrzůw** – (pol.: *Zabierzów*, mjym.: *Zabierzau*, 1941-45.: *Hinterwalde*) – wjeś we Polsce, we Zachodńyj Galicji, admińistracyjńy przinależy do małopolskigo wojewůdztwa a krakowskigo krysu. Je śedźibům gminy Zabjyrzůw.
Scott Joplin

**Scott Joplin** (rodz. 24 listopada 1868 we Marshall, um. 1 kwjetńa 1917 we Nowym Jorku) – amerikański kůmpozytor a pjańista, znůmy skiż tygo co popularyzowoł styl ragtime.

Uůnygo barzi znůme utwory to *Maple Leaf Rag* ze 1899 a *[[The Entertainer]]* ze 1902, kery prziloz zaś do byćo szlagrym skiż tego co wźyńi go za muzyczno tyjma do filma The Sting we 1973 roku.

Bůł tyż autorym pjyrszyj afroamerikůńskij uopery: *A Guest of Honor*.

### Zdrzůdło
* Bjografijo we allmusic.com (we angelskij godce)
Vizovice

**Vizovice** – mjasto we Czeskij Republice, we zlińskim kreju. Podug danych na 2012 rok půmjyszkowało sam 4714 ludźi.
Arjen Robben

**Arjen Robben** (rodz. 23 styczńa 1984 we Bedum, Ńiderlandy) – ńiderlandzki fusbalok, gro nojczyńśći kej prawy krzidłowy. Erbnůł wicemajstra śwjata we 2010 roku, a wygroł we manszafće FC Bayern München Liga Majstrůw we 2013 kaj trejůł zwyćynskego tora we finale ze Borussiům Dortmund.
Fluor

**Fluor** (**F**, łać. *Fluorum*) – chymiczny elymynt, ńymetal ze grupy fluorowcůw we perjodyjnyj tabuli. Mo atůmowo nůmera 9.

Fluor we uobycznych warunkach je gazym. Je fest trujůncy a uostro wůńo.

Fluor we szupje źymski uokozowo śe we wjelośći 0,054 %.

Je używany do produkcji teflůnu, we chłodńictwje a do past do zymbůw.
Klucborski krys

**Klucborski krys** – krys we uopoulskym woujywůdztwje, zuůnacůny we 1999 roku. Jygo stoulicom jes Klucborek. Wlajzujom sam trzi mjyjsko-wjyjske gminy, jedyn wjyjski gmin a tys trzi mjasta: Bycyna, Klucborek a Wołcyn. Wjyrch rozlygouwańo jes na 851,59 km². Bes krys leći rzyka Stoubrawa, ftorou wpaduje do Uodry.
Brzyźe (krakowski krys)

**Brzyźe** – (pol.: *Brzezie*, mjym.: *Birken an der Rodhau*, hist. **Brzezie Narodowe** – *Oberbirkendorf*, **Brzezie Szlacheckie** – *Unterbirkendorf*) – wjeś we Polsce, we Zachodńij Galicji, admińistracyjńy przinależy do małopolskigo wojewůdztwa a krakowskigo krysu a gminy Zabjyrzůw.
Tic Tac

**Tic Tac** (uoficyjolńy: ***tic tac***) – cuksy uo roztomajtych zortach produkowane bez firma Ferrero, uod 1969 roku.

Sům przedowane we małych plastikowych pakůngach. Dowńij bůły farbowane na roztomajte farby podug tego, kery mjoły smak, terozki cuksy Tic Tac sům bjołe, a przezroczyjste kisty sům kolorowe wedle smaku. Krům tygo sům tyż ńykere limitowane edycyje.
Neymar

**Neymar da Silva Santos Júnior** (rodz. 5 lutygo 1992 we Mogi das Cruzes) – brazylijski fusbalok, zauobycz gro kej napadźor. Chowanek klubu Santos F.C., kaj we lotach 2009–2013 zagroł 103 szpilůw we pjyrszym manszafće a trefjůł 54 tory.
Żabiłoczko

**Żabiłoczko** (łać. *Myosotis* L.) – zorta źelinůw ze familiji uogůreczńikowatych. Wlazuje do ńij ůng. 50 gatůnkůw, jedno- a dwurocznych a tyż bylinůw. Je to uobyczno źelina umjarkowanyj klimy, kero rośńe na wszyjstkich kůntynyntach krům Antarktydy.

## Necowe uodwołańa
* Lista łaćińskich mjanůw gatůnkůw żabiłoczek
Trojany (mazowjecke wojewůdztwo)

**Trojany** – wjeś we Polsce położůno we mazowjeckim wojewůdztwje, we wołůmińskim kryśe, we gmińe Důmbrůwka.
Des Moines

**Des Moines** – mjasto we USA, stolica a nojsrogsze mjasto sztatu Iowa. Je tyż śedźibům hrabstwa Polk. Założůne we 1843, mjejske prowa mo uod 1851 roku. Je znůme skiż założůnyj sam muzycznyj skupiny Slipknot. Mo sam śedźiba mocka ubezpjeczyńowych geszeftůw.
Heusden-Zolder

**Heusden-Zolder** – gmin we Belgiji, we prowincyji Limburgijo. Gmin powstoł we 1977 roku bez skuplowańy gminůw Heusden a Zolder. Mo 53,23&nbsp;km2 wjyrchu a půmjyszkuje sam 32 003 ludźi (2012).

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Heusden-Zolder
Colleville-sur-Mer

**Colleville-sur-Mer** – gmin we Francyji, we regijůńe Dolno Normadyjo, we departamynće Calvados. Mo 6,95&nbsp;km² placu a na 2011 rok půmjyszkowało sam 184 ludźi.

Je sam fest srogi kyrchof amerikańskich wojokůw ze II Wojny Śwjatowyj.

### Necowe udowołańa
* Neczajta uo kyrchofje
Kochłowy

**Kochłowy** – wjeś we Polsce, we wjelgolskim wojewůdztwje, we uostrzeszowskim kryśe, we gmińe Uostrzeszůw.
Wałcz

**Wałcz** – mjasto we Polsce, we zachodńopůmorkskim wojewůdztwje, śedźiba wałeckigo krysu a wjejskigo gminu Wałcz.
Karl Marx

**Karl Heinrich Marx** (rodz. 5 moja 1818 we Trier, um. 14 marca 1883 we Lůndyńe) – mjymjecki filozofer, ekůnůmista a rewolucyjny dźołocz. Twůrca Pjyrszyj Mjyndzynarodůwki.

Je uwożany za twůrce naukowygo socjalizmu. Uůnygo nojbarźi znůme dźeło (mimo aże uůnygo ńy dokończůł) je Das Kapital.
Nunavut

**Nunavut** (ang. wym. ; inuktitut ᓄᓇᕗᑦ, wym. ) – terytoryjům Kanady. Mjano Nunavut uoznaczo we godce inuktitut "*Nosz Krej*". Nunavut utworzůno we 1999 roku ze tajli Půłnocno-Zachodńich Terytoryjůw. Bezma 85% ludźi sam to Inuity. Klima sam je arktyczno a subarktyczno.

Nunavut je rozlygowane na wjynkszyj tajli Arktycznygo Archipelagu a stoły lůnd wzdłuż Zatoki Hudsona a Arktycznygo Uoceanu.

Gospodarka sam je uoparto na łowjectwje, rybołůwstje a rzymjośle.

### Necowe udowołańa
* Neczajta Nunavut
The Doors

**The Doors** – rokowo lajergrupa zołożůno we 1965 bez gitarziste Robby Kriegera, szlagcojgera Johna Densmora a Jima Morrisona we Los Angeles we Zjednoczůnych Sztatach. Do marca 2013 przedali 100 miljůnůw plat na cołkim śwjeće, a nojlepij śe przedoł albům "The Doors" (16,5 miljunůw).

## Muzykanty
### Teroźńi skłod
* John Densmore - szlagcojg, insztrumynty perkusyjne
* Robby Krieger - gitara
### Dowńij grali
* Jim Morrison - śpjyw
* Ray Manzarek - gitara basowo

## Dyskografijo
**[[The Doors (album)|The Doors]]* (1967)
**[[Strange Days (album)|Strange Days]]* (1967)
**[[Waiting for the Sun]]* (1968)
**[[The Soft Parade]]* (1969)
**[[Morrison Hotel]]* (1970)
**[[L.A. Woman]]* (1971)
**[[Other Voices (The Doors album)|Other Voices]]* (1971)
**[[Full Circle (The Doors album)|Full Circle]]* (1972)
**[[An American Prayer]]* (1978)
Kostaryka

**Kostaryka** – (*Costa Rica*, szp. *gryfny plac*) – państwo we Americe Strzodkowyj, wele Karajibskego Morza a Pokojnygo Uoceana.

Je to krej wyżynno-gůrski, rozlygowany we sztrefje sejsmicznych ruchůw. Nojdźi śe sam wjela wulkůnůw, ńykere aktywne. Lůndowo grańiczy ze Panamům a Ńikaraguům.
Johann Dzierżon

**Johann Dzierżon** (pol. szrajbůng ***Jan Dzierżon***, abo ***Jan Dzierżoń***; mjym. szrajbůng ***Johann Dzierzon*** (rodz. 16 styczńa 1811 we Łowkowicach, um. 26 paźdźerńika 1906 tyż sam) – ślůnski pszczelorz a farorz. Roz a kedy mjanowany je "*ślůnskim fatrym [[pszczelarstwo|pszczelarstwa]]*". Skuteczńe bajstlowoł przi produkcyji mjůdu, bezcuż zyskoł śwjatowo sława.

Rodźůł śe na Gůrnym Ślůnsku we bauerskij familiji. Kej mjoł 10 lot pojechoł do Bryslała. We 1884 wrućůł do Łowkowic.
Cleveland

**Cleveland** – mjasto we USA, we sztaće Ohio, nade jeźdźorem Erie. Srogi uostrzodek industryje, nauki, kultury a inkszych. Założone we 1796 nroku, mjejske prowa uod 1814.
Andrzej Czaja

**Andrzej Konrad Czaja** (rodz. 12 grudńa 1963 we Uoleśńe) – ślůnski biskup rzimskokatolicki, uopolski djecezjalny biskup uode 29 śyrpńa 2009 roku.
Růżano Gůra

**Růżano Gůra** lub tyż **Uoleszno** (śl-mjym. *Rusabarg* lub tyż *Rusnbarg*, pol. *Olesno*, mjym. *Rosenberg*) – mjasto na Gůrnym Ślůnsku, we uopolskim wojewůdztwje, stolica gminu Růżano Gůra a růżano-gůrskigo krysu. Rozlygowane wele rzyki Stobrawy.

## Kamracke mjasta
*  Arnsberg  
*  Zalakaros
Libreville

**Libreville** – mjasto we Gabůńe, stolica Gabůnu a prowincyji Estuaire. Je rozlygowane nade rzykům Gabůn, ńydaleko jei ujśćo ku Atlantyckimu Uoceanowi. Założůne we 1843 roku.
Cheltenham

**Cheltenham** – mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Gloucestershire. Znůme kej spa a skiż leczńiczych wodůw.
Okmulgee

**Okmulgee** – mjasto we USA, we sztaće Uoklahůma, we hrabstwje Okmulgee. Mo 33.2&nbsp;km2 wjyrchu a podug danych ze 2010 roku mjyszkało sam 12 321 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Okmulgee
Cedar Rapids

**Cedar Rapids** – mjasto we USA, we sztaće Iowa, we hrabstwje Linn. Założůne we 1838 roku. Podug danych na 2010 rok mjyszkało sam 126&nbsp;326 ludźi.
Kadijiwka

**Kadijiwka** (ukr. *Кадіївка*, we rokach 1978 - 2016 *Stachanow*) – mjasto na Ukrajińe, we łuhańskim uobwodźe. Założůne na kůńec XIX stolećo. Podug danych ze 2010 roku, mjyszkało sam 77&nbsp;593 ludźi.
Bersenbrück

**Bersenbrück** – mjasto we Mjymcach, we landźe Dolno Saksůńijo, we kryśe Osnabrück. Mo 42,54&nbsp;km² wjyrchu a podug danych s 2012 roku mjkyszkało sam 7 984 ludźi.

### Kamracke mjasta
*  Gryfino, Polsko
*  Tinténiac, Francyjo

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Bersenbrück
Marre

**Marre** – gmin we Francyji, we Lotaryngiji, we departamynće Meuse. Mo 10,07&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku mjyszko sam 160 ludźi.

Zobejrzij tyż: La Marre.
Siefersheim

**Siefersheim** – gmin we Mjymcach, we landźe Nadryńijo-Palatynat, we kryśe Alzey-Worms. Mo 6,28&nbsp;km² wjyrchu a na 2012 rok půmjyszkowało sam 1252 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Siefersheim
Flider

**Flider** (łać.: *Sambucus* L.) – zorta źelinůw ze familiji *Adoxaceae* (uod 2009), dowńij rachowano ku familiji *Caprifoliaceae* lebo do bzowatych.

Znůmych je 20 gatůnkůw uůnej zorty. Wszyjske żywobyjům na půłnocnyj půłkugle, uod umjarkowanyj do podzwrotńikowyj klimy.

Uobyczńe sům to krzoki, roz za kedy strůmy, ńyuobyczńe idźe trefić tyż bylina.

### Necowe uodwołańa
* Uo zorće na crescentbloom.com (we angelskij godce)
La Marre

**La Marre** – gmin we Francyji, we regijůńe Franche-Comté, we departamynće Jura. Mo 10,63&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku mjyszko sam 326 ludźi.

Zobejrzij tyż: Marre.
Marek Plura

**Marek Mirosław Plura** (rodz. 18 lipca 1970 we Raćiborzu, um. 23 stycznia 2023 we Katowicach) – polski politiker a społeczny dźołocz, posoł ku polskimu Sejmowi VI a VII kadyncyje, deputowany ku Ojropejskimu Parlamyntowi VIII kadyncyje. Dźołoł lo uznańo ślůnskij godki za regijůnalno godka a tyż lo ńypołnosprownych. Sům mjůł ńymoc (zańik muskli) a jeźdźůł na inwalidzkim wůzyku.

## Necowe uodwołańa

* Prywatno neczajta Marka Plury
Bjeszczadzki krys

**Bjeszczadzki krys** – krys we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje. Je rozlygowany na połedńowo-wchodńim kreju Polski, wele grańicy ze Ukrajinům. Mo 1138,17&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roka mjyszkało sam 22&nbsp;396 ludźi. Je to nojrzodźij zaludńůny krys we Polsce (19,68 perz./km²). Śedźibům krysu je mjasto Ustrzyki Dolne.

### Ferwaltůngowy tajlůng
Ferwaltůngowo bjeszczadzki krys je podajlowany na jedna mjesko-wjejsko a dwje wjejske gminy.

* Gmin Ustrzyki Dolne (mjejsko-wjejski)
* Gmin Czarna (wjejski)
* Gmin Lutowiska

### Necowe uodwołańa
* Neczajta bjeszczadzkigo krysu
Quinçay

**Quinçay** – gmin we Francyji, we regijůńe Poitou-Charentes, we departamynće Vienne. Mo 29,66&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku mjyszkało sam 2173 ludźi.
Pasto

**Pasto** (połne mjano *San Juan de Pasto*) – mjasto we Kolůmbiji, stolica departamyntu Nariño. Je rozlygowane we Strzodkowyj Kordylierze, na wyżce 2594 n.p.m., wele fůngujůncygo wulkůnu Galeras a Panamerykińskij Cesty.
Tancarville

**Tancarville** – gmin we Francyji, we regijůńe Gůrno Normandyjo, we departamynće Seine-Maritime. Mo 7,42&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku mjyszkało sam 1353 ludźi.
Saint-Dier-d'Auvergne

**Saint-Dier-d'Auvergne** – gmin we Francyji, we regijůńe Uowerńijo, we departamynće Puy-de-Dôme. Mo 20,42&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku mjyszkało sam 576 ludźi.
Colorado Springs

**Colorado Springs** – mjasto we USA, we sztaće Kolorado, stolica hrabstwa El Paso. Uostrzodek industryji a produkcyji filmůw.
Karlstad

**Karlstad** – mjasto we Szwecyji, stolica regijůnu Värmland a gminu Karlstad. Je sam hawyna na jeźdźorze Wener, wele ujśćo rzyki Klar.
Stavanger

**Stavanger** – mjasto we Norwygiji, we regijůńe Vestlandet a uokryngu Rogaland. Założůne we 1125 roku. Je to morsko hawyna nad Půłnocnym Morzym.
Süderdeich

**Süderdeich** – gmin we Mjymcach, we landźe Schleswig-Holstein, we kryśe Dithmarschen. Mo 6,64&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkowało sam 463 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Süderdeich
Bretteville

**Bretteville** – gmin we Francyji, we regijůńe Dolno Normandyjo, we departamynće Manche. Mo 5,78&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku mjyszkało sam 1062 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Bretteville
Gennevilliers

**Gennevilliers** – mjasto we Francyji, we regijůńe Île-de-France, we departamynće Hauts-de-Seine. Mo 11,64&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku mjyszkało sam 41 930 ludźi. Merym we kadyncyji 2014-2020 je Patrice Leclerc.

### Kamracke mjasta
*  Śwjyntokrziski Uostrowjec, Polsko
*  Imola, Italijo
*  Wirral, Wjelgo Brytańijo
*  Hochelaga-Maisonneuve, Kanada
*  Bergkamen, Mjymcy

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Gennevilliers
Poysdorf

**Poysdorf** – mjasto we Austriji, we landźe Dolno Austrijo, we kryśe Mistelbach. Mo 97,28&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2014 roku mjyszkało sam 5461 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Poysdorf
Antwyrpijo

**Antwyrpijo** (flam. *Antwerpen*, fr. *Anvers*) – mjasto we Belgiji, we prowincyji Antwyrpijo, nade rzykům Skalda. Srogi uostrzodek industryje, handlu, finansůw a nauki. Mjejske prowa mo uod 1291.
Hrabstwo Orange

* hrabstwo Orange (ang. *Orange County*) we USA, we sztaće Kaliforńijo
* hrabstwo Orange (ang. *Orange County*) we USA, we sztaće Florida
* hrabstwo Orange (ang. *Orange County*) we USA, we sztaće Indiana
* hrabstwo Orange (ang. *Orange County*) we USA, we sztaće Nowy Jork
* hrabstwo Orange (ang. *Orange County*) we USA, we sztaće Půłnocno Karolina
* hrabstwo Orange (ang. *Orange County*) we USA, we sztaće Teksas
* hrabstwo Orange (ang. *Orange County*) we USA, we sztaće Vermont
* hrabstwo Orange (ang. *Orange County*) we USA, we sztaće Wirginia
Hrabstwo Orange (Kaliforńijo)

**Hrabstwo Orange** – hrabstwo we USA, we Kaliforńiji, rozlygowane na połedńe uod Los Angeles, nad Pokojnym Uoceanem. Mo 2460&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2010 roku mjyszkało sam 3&nbsp;010&nbsp;232 ludźi. Siedźibům władzůw je Santa Ana, najsrogsze mjasto - Anaheim.

Je sam fest rozwińynto industryjo wysokich technologiji a skiż tego tyż nauka. Je to tyż plac, kaj je umjyszczono akcyjo mocki filmůw a buchůw. Srogo rola we gospodarce mo sam turystyka. We Anaheim je rozlygowany Disneyland.

### Mjejscowośći
Aliso Viejo, Anaheim, Brea, Buena Park, Costa Mesa, Cypress, Dana Point, Fountain Valley, Fullerton, Garden Grove, Huntington Beach, Irvine, La Habra, La Palma, Laguna Beach, Laguna Hills, Laguna Niguel, Laguna Woods, Lake Forest, Los Alamitos, Mission Viejo, Newport Beach, Orange, Placentia, Rancho Santa Margarita, San Clemente, San Juan Capistrano, Santa Ana (admińistracyjńy śedźiba), Seal Beach, Stanton, Tustin, Villa Park, Westminster, Yorba Linda.

* ńymuńicypalne uobszary – Anaheim Hills, Atwood, Balboa, Balboa Island, Beach Center, Bristol, Brookhurst Center, Capistrano Beach, Center Ave, Corona del Mar, Coto de Caza, Cowan Heights, Diamond, Dove Canyon, East Irvine, El Toro, Federal, Foothill Ranch, Holiday, Huntington, Industrial, King, Ladera Ranch, Mesa Center, Midway City, Modjeska, Modjeska Canyon, Monarch Bay, Monarch Beach, Newport Coast, North Tustin, Playa, Portola Hills, Robinson Ranch, Rossmoor, Santa Ana Heights, Silverado, South Laguna, South Laguna Beach, South Main, Sunkist, Sunset Beach, Surfside, Trabuco, Trabuco Canyon, Vista del Mar.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta hrabstwa Orange
Véraza

**Véraza** – gmin we Francyji, we regijůńe Langwedocyjo-Roussillon, we departamynće Aude. Mo 14,66&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku mjyszkało sam 38 ludźi.
Lucka

**Lucka** – mjasto we Mjymcach, we landźe Turyngijo, we kryśe Altenburger Land. Mo 12,99&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku mjyszkało sam 4031 ludźi.

Lucka mo dwje dźelńice: Breitenhain a Prößdorf. Na 2014 rok burmistrzym sam je Kathrin Backmann-Eichhorn.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Lucka
Benito Mussolini

**Benito Mussolini** (rodz. 29 lipca 1883 we Dovia di Predappio, um. 28 kwjetńa 1945 we Giulino di Mezzegra) – italski polityker a dźynńikorz, s anfanga socyjalistyczny, ńyskorzi głůwny założyćel a prziwůdca faszystowskigo ruchu. Prymjer Italiji we rokach 1922-1943, we rokach 1943-1945 prziwůdca Italskij Socyjalnyj Republiki. Mjoł udźoł - skiż swoi ekspansjońistycznyj polityki a sojuszu ze III Rajchym- we doprowadzyńu do II wojny śwjatowyj. Uobalůny we 1943 roku, utrzimoł we swoi władzy ino půłnocno tajla Italiji. We 1945 chyćili go a ńyskorzi rozstrzelali antyfaszystowske partyzanty.
Fujisawa

**Fujisawa** (jap. 藤沢市 *Fujisawa-shi*) – mjasto we Japůńiji, na wyspje Honsiu, we prefekturze Kanagawa. Mo 69,51&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2008 roku mjyszkało sam 402&nbsp;707 ludźi. Je rozlygowane nade zatokům Sagami. Mjejske prowa mo uod 1947.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Fujisawy
Subotica

**Subotica** – mjasto we Syrbiji, we autůnůmicznyj prowincyji Wojwodina. Je śedźibům władzůw půłnocnokabackigo uokryngu a gminu Subotica, do kerygo krům mjasta wlazuje tyż 18 wśi naobkoło.

We Suboticy żywobyje mocka roztomajtych nacyi: Madźary (34,98%), Syrby (26,24%), Buńewjoki (10,87%), Chorwaty (10,42%), Jugosłowjany (6,78%), Czornogůrcy (1,59%), Cygůny (1,17%).
Naters

**Naters** – gmin we Szwajcaryji, we kantůńe Valais, we dystrykće Brig. Powstoł 1 styczńa 2013 bes skuplowańe gminůw Birgisch a Mund. Mo 147,04&nbsp;km2 wjyrchu a podug danych ze 2012 roku mjyszko sam 8457 ludźi.

### Necowe udowołańa
* Neczajta Naters
Cumaná

**Cumaná** – mjasto we Wynezueli, stolica sztatu Sucre. Je rozlygowane we zatoce Cariaco Karajibskigo Morza. Je to nojstarsze mjasto założůne na stałym lůndźe uobydwu Amerikůw uod Ojropejczykůw - powstoło we 1515 roku. Je sam uńiwersytet, rybacko hawyna a uostrzodek turystyki.
Malé Hradisko

**Malé Hradisko** – gmin we Czeskij Republice, we Olmickim Kreju, we kryśe Prostějov. Mo 6,77&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku mjyszko sam 374 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta gminu Malé Hradisko
Otterberg

**Otterberg** – mjasto we Mjymcach, we landźe Nadryńijo-Palatynat, we kryśe Kaiserslautern. Mo 32,09&nbsp;km² wjyrchu a podug danych na 2012 rok mjyszkało sam 5230 ludźi. Na 2014 rok burmistrzym je sam Martin Müller.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Otterbergu
Rocco Siffredi

**Rocco Siffredi**, po prowdźe **Rocco Antonio Tano** (rodz. 4 maja 1964 we Ortona) – italski szauszpiler porno, tyż scynarzista a reżysyr filmůw porno. Znůmy kej *Italski uoger*. we swojij karjerze dostoł przez 40 nadgrodůw AVN. Karjera we branży porno zaczůn kej był 19 lot stary. Mjyndzy inkszymi szauszpilerami wyrůżńoł śe srogim ćulikem (23&nbsp;cm dugi a 6 ruby kej we wzwodźe).

Je żyńaty ze Rosą Caracciolo (po prowdźe Rózsa Tassi), kero je Madźarkům a tyż wystympowała we porno. Majům dwůch synków: Lorenzo a Leonardo.

### Necowe uodwołańa
* Rocco Siffredi we Adult Film Database
* Rocco Siffredi we IMDB
Cúcuta

**Cúcuta** – mjasto we Kolůmbiji, stolica departamyntu Norte de Santander. Fůnguje sam fusbalklub Cúcuta Deportivo - majster Kolůmbiji za 2006 rok.
Perth

**Perth** – mjasto we Australiji, stolica sztatu Zachodńo Australijo. Założůne we 1829 roku. Mjano mo uod mjasta Perth we Szkocyji. Je rozlygowane wele ujśćo rzyki Swan do Indyjskigo Uoceanu.
Altötting

**Altötting** – mjasto we Mjymcach, we landźe Bajery, śedźiba krysu Altötting. Mo 23,38&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2017 roku mjyszkało sam 12&nbsp;906 ludźi.

Uod 1489 roku je sam uostrzodek pjelgrzimek, skiż wjary, aże bůły sam dwa cudowne wskrzeszyńa. Je sam kaplica ze uobrozym Czornyj Madůnny, stawjůno kole 700 roku.

Burmistrzem we 2014 roku je sam Herbert Hofauer.

### Kamracke mjasta
*  Czynstochowy, Polsko
*  Fatima, Portugalijo
*  Loreto, Italijo
*  Lourdes, Francyjo
*  Mariazell, Austrijo

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Altötting
Stalowa Wola

**Stalowa Wola** – mjasto we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, śedźiba stalowowolskigo krysu. Je rozlygowane wele ujśćo Sanu do Wisły.

Stalowa Wola powstała na teryńe wśi Pławno skiż budowy industryji we Cyntralnygo Industryjowygo Uokryngu we 1938 roku. Mjejske prowa mo uod 1945. We 1973 roku przikuplowano do Stalowyj Woli Rozwadůw - dowńij samodźelne mjasto.
Hrabstwo Currituck

**Hrabstwo Currituck** (ang. *Currituck County*) – hrabstwo we USA, we sztaće Půłnocno Karolina. Mo 1362&nbsp;km² wjyrchu (we tym strzůdlůndowych wodůw 684&nbsp;km²) a podug danych na 2010 rok mjyszkało sam 23&nbsp;547 ludźi. Śedźibům władzůw hrabstwa je Currituck. Je to nojbarźi na půłnocny wschůd rozlygowane hrabstwo sztatu.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta hrabstwa Currituck
Auribeau-sur-Siagne

**Auribeau-sur-Siagne** – gmin we Francyji, we regijůńe Provence-Alpes-Côte d’Azur, we departamynće Alpes-Maritimes. Mo 5,48&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku mjyszkało sam 3035 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajata Auribeau-sur-Siagne
Valenciennes

**Valenciennes** – mjasto we Francyji, we regijůńe Nord-Pas-de-Calais, we departamynće Nord. Uostrzodek industryje, m. in. autowerk Toyoty. Fůnguje sam szportklub Valenciennes FC.
Czelabińsk

**Czelabińsk** (rus. *Челябинск*) – mjasto we Rusyji, stolica czelabińskigo uobwodu. Założůny 1736, mjejske prowa mo uod 1787. Je rozlygowany we połedńowym Uralu. Srogi uostrzodek industryje. We czas II wojny śwjatowyj bůł to jedyn ze nojsrogszych uostrzodkůw kaj produkowano tanki, bestůż bůł mjanowany *Tankogrodym*.

15 lutygo 2013 przefurgoł nade Czelabińskem meteor o średńicy 17 myjtrůw a wodze 10 tyś. tůnůw.Skiż tygo ůng. 1,5 tyś. ludźi uostoło rańůnych a mocka szybůw śe strzaskało.
Bolton

**Bolton** – mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandzie, we hrabstwje Greater Manchester. Uostrzodek industryji a kultury.
Taganrog

**Taganrog** (rus. *Таганрог*) – mjasto we Rusyji, we rostowskim uobwodźe, hawyna nade Azowskim Morzym. Założůne we 1698 uod Pyjtra I Wjelgigo, mjejske prowa uod 1775.

Bůł sam rodzůny ruski pisorz a dichter Anton Czechow.
Chaskowo

**Chaskowo** (bułg. *Хасково*) – mjasto we Bułgaryji, stolica uobwodu Chaskowo. Uostrzodek industryji - produkcyjo cygaretůw a uodźeżowo industryjo.
Mogi das Cruzes

**Mogi das Cruzes** – mjasto we Brazyliji, we sztaće São Paulo. Założůne we 1560 roku. Rodźůł śe sam fusbalok Neymar.
Surinam

**Surinam** – państwo we Połedńowyj Americe rozlygowane nade Atlantyckim Uoceanym. Grańica mo s Gujanům, Brazylijům a Francuskům Gujanům. Do 1975 roka bůła sam ńiderlandzko kolůńijo: Ńiderlandzko Gujana. We Surinamje dobywo śe boksyty a ńywjelge ilośći inkszych surowcůw. Je sam przetwůrczo industryjo, trocha tyż bauerstwa a turystyki.
Dżibuti

**Dżibuti** – państwo we wschodńij Africe, rozlygowane nade Adyńskům Zatokům a ćyśńinům Bab al-Mandab. Grańica mo ze Sůmalijům (a gynau ze Sůmalilandym), Etjopijům a Erytryjům. Dowńij bůła to francusko kolůńijo mjanowano Francuske Sůmali a ńyskorzi Francuske Terytoryjům Afarůw a Issůw. Gospodarko uoparto je o usugi hawyn a transzportowe. 80% ludźi pracuje we bauerstwje. Krej je zoleżny uod mjyndzynarodowyj půmocy. Bezma 97% ludźi sam wyznowo islam.
Saint-Florentin (Yonne)

**Saint-Florentin** – gmin we Francyji, we regijůńe Burgundyjo, we departamynće Yonne. Mo 28,59&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku mjyszkało sam 4693 ludźi.
Rödental

**Rödental** – mjasto we Mjymcach, we landźe Bajery, we kryśe Coburg. Mo 49,96&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku mjyszkało sam 13&nbsp;059 ludźi. Na 2014 rok burmistrzym sam je Marco Steiner.

### Kamracke mjasta
*  Eaton
*  Schalkau

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Rödental
Saint-Florentin

* Saint-Florentin (Indre) - gmin we Francyji, we departamynće Indre
* Saint-Florentin (Yonne) - gmin we Francyji, we departamynće Yonne
Saint-Florentin (Indre)

**Saint-Florentin** – gmin we Francyji, we regijůńe Centre, we departamynće Indre. Mo 15,95&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku mjyszkało sam 513 ludźi.
Labastide-Saint-Georges

**Labastide-Saint-Georges** – gmin we Francyji, we regijůńe Midi-Pyrénées, we departamynće Tarn. Mo 6,23&nbsp;km² wjurchu a podug danych ze 2011 roku mjyszkało sam 1821 ludźi.
Port-Brillet

**Port-Brillet** – gmin we Francyji, we regijůńe Krej Loary, we departamynće Mayenne. Mo 8,1&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku mjyszkało sam 1876 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Port-Brillet
Le Mesnil-Eudes

**Le Mesnil-Eudes** – gmin we Francyji, we regijůńe Dolno Normandyjo, we departamynće Calvados. Mo 8,42&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku mjyszkało sam 295 ludźi.
Qarqaraly

**Qarqaraly** (kaz. cyr. *Қарқаралы*, rus. *Каркаралинск*) – mjasto we Kazachstańe, we karagandyjskim uobwodźe, stolica rejůnu Qarqaraly. Na 2013 rok mjyszkało sam 8764 ludźi.
Nardò

**Nardò** – mjasto we Italiji, we regijůńe Apulijo, we prowincyji Lecce. Mo 190,52&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku mjyszkało sam 31&nbsp;597 ludźi. Burmistrzym na 2014 rok je Marcello Risi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Nardò
Markiwci

**Markiwci** (ukr. *Марківці*) – wjeś na Ukrajińe, we chmjylńickim uobwodźe, we latyczowskim rejůńe. Mo 1,32&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2001 roku myszkało sam 212 ludźi.
Puszkin (mjasto)

**Puszkin** (rus. *Пушкин*) – mjasto we Rusyji, wlazuje we skłod wydźelůnygo mjasta Pejtersburg. Do 1918 mjanowane *Carske Sieło* (rus. *Царское Село*), we latach 1918-1937 *Dietskoje Sieło* (rus. *Детское Село*). Terozki *Carske Sieło* godo śe na pałac a inksze stowjyńa a tyż park wele ńygo.
Poitiers

**Poitiers** – mjasto we Francyji, we regijůńe Poitou-Charentes, we departamynće Vienne. Bůł sam plac aże trzech srogich bitwůw we Strzedńich Storoczach: we 507, 732 a 1356 roku. Uostrzodek kultury a nauki, uńiwersytet.
Basel

**Basel** (fr. *Bâle*, it. *Basilea*, ret. *Basilea*) – mjasto we Szwajcaryji, do kupy ze gminůma Riehen a Bettingen tworzy kantůn Basel-mjasto. Chymiczno a farmaceutyczno industryjo. Je rozlygowane nade Rynym, ńydaleko uod grańicy ze Mjymcůma a Francyjům.
Gelgaudiškis

**Gelgaudiškis** (pol. *Giełgudyszki*, rus. *Гѣльгудышки*, mjym. *Gelgudischken*) – mjasto na Litwje, we uokryngu Marijampolės, we szakowskim rejůńe. Mo 3,37&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku mjyszkało sam 1761 ludźi.
Stod

**Stod** – mjasto we Czeskij Republice, we pilznyńskim kreju a kryśe Plzeň-jih. Mo 20,02&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku mjyszkało sam 3719 ludźi. Spůmńane we 1235 roku, mjejske prowa mo uod 1315.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Stod
Paramaribo

**Paramaribo** – stolica a nojsrogsze mjasto we Surinamje. Je rozlygowane wele ujśćo rzyki Surinam do Atlantyckigo Uoceanu. Założůne we 1603 roku.
Komárno

**Komárno** – mjasto we Słowacyji, we nitrzańskim kreju, śedźiba krysu Komárno. Je rozlygowane na połedńu Słowacyji, wele ujśćo Wagu do Důnaju, wele grańicy ze Madźarůma. Srogi uostrzodek madźarskij mńyjszość we Słowacyji. Gyszichtowo je to půłnocno tajla mjasta, kerego połedńowům tajlům je madźarske mjasto Komárom. Mjejske prowa 1265.
Komárom

**Komárom** – mjasto we Madźarach, we kůmitaće Komárom-Esztergom, śedźiba krysu Komárom. Je rozlygowane na půłnocy Madźarůw, nade Důnajym, kery je sam grańicům ze Słowacyjům. Na słowackim brzygu je rozlygowane mjasto Komárno. Dowńij Komárno a Komárom to bůło jedne mjasto. Je sam trocha industryji a gorke zdrzůdła.
Gent

**Gent** (fr. *Gand*) – mjasto we Belgiji, stolica prowincyji Wschodńo Flandryjo. Je rozlygowane wele ujśćo rzyki Leie do Skaldy, a bez kanał Terneuzen mo dostymp ku Půłnocnymu Morzu.
Eduard Szewardnadze

**Eduard Szewardnadze** (gruź. *ედუარდ შევარდნაძე*, rus. *Эдуа́рд Шевардна́дзе*; rodz. 25 styczńa 1928 we Gurji, um. 7 lipca 2014 we Tbilisi) – gruźiński polityker, za czasůw SSSR mińister zagrańicznych sprawůw we rzůndźe Michaiła Gorbaczowa (1985–1990), we rokach 1995–2003 prezydynt Gruzyji. Oddoł władza skiż ńyudanyj průby cygańyńa przi welunku.
Futoma

**Futoma** – wjeś we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we rzeszowskim kryśe, we gmińe Błażowa. Na 2006 rok mjyszkało sam 1400 ludźi.
Redwood City

**Redwood City** – mjasto we USA, we sztaće Kaliforńijo, śedźiba hrabstwa San Mateo. Wlazuje we skłod aglomeracyji San Francisco. Je sam rozwińynto industryjo wysokich technologiji.
Garden Grove

Mjasta we USA:
* Garden Grove - mjasto we sztaće Iowa
* Garden Grove - mjasto we sztaće Kaliforńijo

Gminy we USA:
* Gmin Garden Grove (Iowa)
* Gmina Garden Grove (Missouri)
Garden Grove (Kaliforńijo)

**Garden Grove** – mjasto we USA, we sztaće Kaliforńijo, we hrabstwje Orange. Założůne we 1874 roku. Je sam sroge (druge we cołkim USA) skupisko Wjetnamczykůw. Mjasto je tyż znůme skiż Kryształowyj Katedry, stowjůnyj we 1980 roku.
Memphis

**Memphis** – mjasto we USA, we sztaće Tennessee, śedźiba hrabstwa Shelby. Je rozlygowane nade rzykům Missisipi. Mjano je uod mjasta Memfis we starożitnym Egipće.

Uodbywo śe sam co rok turńej tyńisowy U.S. National Indoor Tennis Championships.

Je sam Graceland - dowńij rezydyncyjo Elvisa Presleya. Mephis je znůme kej muzyczny uostrzodek, głůwńy uod bluesowyj muzyki.
Nashville

**Nashville** – mjasto we USA, stolica sztatu Tennessee, mjasto je tyż hrabstwym (hrabstwo Davidson, spůlny ferwaltůng). Znůme kej stolica muzyki country. Je sam mocka uńiwersytyjtůw.
Atlanta

**Atlanta** – mjasto we USA, stolica sztatu Georgia a śedźiba hrabstwa Fulton. Srogi kůmůńikacyjny wynzył, lotńiczo hawyna Atlanta - Hartsfield-Jackson. Mo sam głůwno śedźiba mocka znůmych firmůw, we tym The Coca-Cola Company, Cingular Wireless, UPS a inksze. Znůmo je tyż kej uostrzodek walki uo prowa czornych. Rodzůny sam bůł Martin Luther King. We 1996 bůły sam Letńe Uolimpijske Igrziska.
Tryńidad a Tobago

**Tryńidad a Tobago**, **Republika Tryńidadu a Tobago** (ang. *Trinidad and Tobago*) – państwo we Połedńowyj Americe, we archipelagu Małe Antyle, rozlygowane na dwůch srogszych (Trynidad a Tobago) a mocce mjyńszych wyspůw, na půłnoc uod wchodńij tajli wybrzeżo Wynezueli.

Je sam wilgotno, růwńikowo klima a sroge uopady (do 3000&nbsp;mm na rok).

Gospodarka je uoparto na dobywańu naftowyj ropy, źymnygo gozu a asfaltu, rozwińynto industryjo przetwůrstwa uůnych surowcůw.
Missisipi

* Missisipi – sztat we USA
* Missisipi – rzyka we USA

Gminy we USA:
* Mississippi (ang. *Mississippi Township*) – gmin we sztaće Arkansas, we hrabstwje Crittenden
* Mississippi (ang.: *Mississippi Township*) – gmin we sztaće Arkansas, we hrabstwje Desha
* Mississippi (ang.: *Mississippi Township*) – gmin we sztaće Arkansas, we hrabstwje Sebastian
* Mississippi (ang.: *Mississippi Township*) – gmin we sztaće Illinois, we hrabstwje Jersey
* Mississippi (ang.: *Mississippi Township*) – gmin we sztaće Missouri, we hrabstwje Mississippi
Hrabstwa we USA:
* Mississippi (ang.: *Mississippi County*) – we sztaće Arkansas
* Mississippi (ang.: *Mississippi County*) – we sztaće Missouri
Missisipi (rzyka)

**Missisipi**, (ang. *Mississippi River*) – rzyka we strzodkowyj a połedńowyj tajli USA, dugo na 3778 kilomyjtrůw, s wjyrchym śćekańo 3,2 mln km². Za jei anfang uznowo śe wypływ ze jeźdźora Itasca. Ujśće mo do Meksykańskij Zatoki deltům uo trzech ramjůnach. Przepływo przez sztaty: Minnesota, Wisconsin, Iowa, Illinois, Missouri, Kentucky, Tennessee, Arkansas, Mississippi a Luizjana. Nojsrogszy dopływ: Missouri (prowy). Je to nojdugszo rzyka Půłnocnyj Ameriki a sztworto na śwjeće.
San Antonio (Teksas)

**San Antonio** – mjasto we USA, we sztaće Teksas, stolica hrabstwa Bexar, myńsze tajle mjasta sům tyż rozlygowane we hrabstwach Medina a Comal. Ustrzodek turystyki a cyntrům kůnferyncyjůw. Zbrojyńowo industryjo.
Zingst

**Zingst** – gmin we Mjymcach, we landźe Meklymburgijo-Przedńe Půmorze, we kryśe Vorpommern-Rügen. Mo 50,34&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku mjyszkało sam 3030 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta gminu Zingst
Fort Worth

**Fort Worth** – mjasto we USA, we sztaće Teksas, stolica hrabstwa Tarrant (myńsze tajle Fort Worth sům tyż rozlygowane we hrabstwach Denton, Parker a hrabstwje Wise). Ustrzodek lotńiczej industryji, mo sam śedźiba Lockheed-Martin a skłodo sam fligry.
Eswatini

**Eswatini** (*Krůlestwo Eswatini - Umbuso we Swatini, Kingdom of Eswatini*, dowńij: **Suazi**) – państwo we połedńowyj Africe, bez dostympu ku morzu. Grańica mo ze RPA a Mozambikem. Mjano pochodźi uod tutejszygo plymjeńo. Gospodarka je uoparto na eksploatacyji surowcůw a usugach.
Alger

**Alger** – mjasto, stolica Algeryji a wilajetu Alger. Je rozlygowany nade Strzůdźymnym Morzym, we zatoce. Głůwny uostrzodek kulturalny a naukowy kreju. Srogo morsko hawyna. Fůnguje sam metro - jedne ze ino dwůch we Africe (druge je we Kajirze).
Broken Arrow

**Broken Arrow** – mjasto we USA, we sztaće Uoklahůma, we hrabstwje Tulsa (myńszo tajla je rozlygowano tyż we Wagoner). Wlazuje we skłod aglomeracyji mjasta Tulsa.
Cullera

**Cullera** – gmin we Szpańiji, we prowincyji Walyncyjo, we autůnůmicznyj spůlnoće Valencia. Mo 53,8&nbsp;km² a podug danych ze 2013 roku mjyszkało sam 22&nbsp;292 ludźi.
Houston

**Houston** – mjasto we USA, we sztaće Teksas, śedźiba hrabstwa Harris (myńsze tajle Houston sům tyż rozlygowane we hrabstwach Fort Bend a Montgomery). Srogi uostrzodek industryje, a kůmůńikacyjny wynzeł. Mo sam śedźiba NASA Johnson Space Center.
Tzar: The Burden of the Crown

**Tzar: The Burden of the Crown** - strategijŏ czasu realnegŏ produkcyje ôd Haemimont Games fōngujōncŏ na PC. Szpil ôstŏł wydōny we 2000 roku. Szpil je ôsadzōny we czasiy śrydniyŏwiycznym a zawiyrŏ ylymynty fantasy.
## Kampaniyjŏ
Szpil mŏ kole 20 misyj, niykere sōm warunkowe we zalyżnŏściy ôd jejich przejściya.
### Fabula
Po setkach rokōw wojny, Keana ôstatyczniy ôstała zdobytŏ bez moc Złã. Stary kral Roan niy żyje a jegŏ syn Sarator musiy bojowŏć by ôdnowić mir a sprawiedliwość we świŏciy.
## Informacyje
We Tzarzy możnŏ szpilać do 8 szpilerōw. 
### Rasy
We szpilu wystympujōm 3 rasy a ekstra jednostki ze magicznych wrot. Kŏżdo ze ras mŏ swoje uniykalne stawiyniya a jednŏstki niy kalkulujōnc do tygŏ machin ôblynżniyczych a statkōw.
* Ojropejczycy
* Araby
* Azjaty
### Surowce
We szpilu sōm 4 surowce: drewnŏ, złotŏ, kamiyń a jŏdłŏ. Te surowce sōm fedrowane bez bauerōw by niyskorŏ bŏły transportowane do zamku abo inkszych stawiyń jak tartak, magazin abo farma.
### Zorty szpili
*Jedyn szpiler*
* Kampaniyjŏ
* Losowa mapa
* Fertŏwnŏ mapa
*Multiplayer*
* LAN
* TCP/IP
### Edytor map
Do szpila je dodany edytor map a kampaniyj a poradniyk do korzystaniyŏ z gŏdki programowyj.
## Dodatki
Extra ôficyjne kampaniyje sônaczōne bez samych szpilerōw atoli ino na italijske a szpanijske wersyje szpilã.
* Tzar: El Cid y la Reconquista
* Tzar: El Rey Arturo y Excalibur
* Tzar: El Imperio de Gengis Khan
* Tzar: Los Dominios de la Magia
## Necowe ôdwołaniy
* Ôficyjnŏ neczajta Haemimont Games
Tropico 3

**Tropico 3** - szpil stawiyaniyŏ miastã produkcyje bułgarskej firmy Haemimont Games, wydŏwanej bez Kalypso Media. Szpiler wciylŏ siy we El Presidente, diktatora rzōndzōncegŏ Tropico. Szpilu towarzyszy muzika latynoska.
## Cechy szpilã
* Kampaniyjŏ ze 15 misyjami
* Biznesowa fizmantyczność: turystyka, petrolej, bergmaństwŏ, rolniyctwŏ
* Editor czŏsowyj osiy
* Funkcyjŏ awatara: łażeniy po cołkij wyspie a zmiyniyōniy chodu prŏcy
* Polityczne przemowy, edikty a inksze postrzodki wpływōw
* Roztomajte funkcyje editowaniyŏ a modyfikowaniyŏ
* Generator misyj lŏ swobodngŏ szpilã
* Funkcyje online: byzuch na wyspy inkszych szpilerōw a globalnŏ punktacyjŏ
* Muzyka Ameryki Łaciyńskiyj
## Zorty szpilã
We Tropico 3 sōm 2 zorty szpila: piyrszŏ to kampaniyjŏ sōnaczōna ze 15 scynariuszy, druga to swobodny szpil kej niy mŏsz żŏdnych zadōń.
## Awatar
We szpilu mogesz sônaczyć swojōm postać abo ôbrać jednōm ze listy we kerej sōm: Fidel Castro, Che Guevara, Hernandez Martinez, "Papa Doc" Duvalier, Juan Perón, Augusto Pinochet, Antonio Salazar, Anastasio Somoza Senior, Manuel Noriega, Rafael Trujillo a Eva "Evita" Perón a inksze fikcyjne postaciy.
## Dodatek Absolute Power
Absolute Power eli Absolutnŏ Władza je ôficyjnym dodatkiym do Tropico 3 dejōncym:
* 6 nowych stawiyń
* Nowŏ kampaniyjŏ ze 10 misyjami
* 10 nowych edyktōw
* 6 meznikōw
* Nowŏ frakcyjŏ - lojaliściy
* Protesty frakcyj
* Nowe intro a video na wygranŏ a przegranŏ
* 4 nowe kostiumy lŏ awatarōw
* Ulepszyniyŏ pałacu
* Ôbraniy dominujōncyj frakcyje
* Nŏwe radyjne wydarzyniyŏ
* Żwirowe cesty
## Necowe ôdwołaniy
* Ôficyjnŏ neczajta Tropico 3
Strategijŏ realnego czasu

**Strategijŏ realnego czasu** – zorta strategije kerŏ pokŏzała sie piyrszy rŏz we szpilu Dune II. Zorta cechuje sie brachym tur a tym iże wszyjsko sie fōnguje we tym samym czasie.
Szpil role

**Szpil role** inakszyj **RPG** (ze ang. *role-playing game*) — szpil we kerym szpilery strugajōm fikcyjne bohatyrze. Ôn je zaôbycz cołki we fikcyjnym świecie, co je ôd szpilerōw ino forsztelowany. Zwykowo szpilŏ sie w niygo podug scynarjusza.
Szpil stawianiŏ miasta

**Szpil stawianiŏ miasta** to je zorta kōmputrowych szpilōw, kaj szpiler je planujōncym a rzōndzōncym miastym a je ôdpowiydzialny za jego rozwōj. Produkcyje tyj zorty łōnczōm elymynta szpilōw ekōnōmicznych, strategicznych i symulacyje. Do przedstŏwicieli zorty idzie zaliczyć tyż szpile, w kerych zarzōndzŏ sie impyrium abo krōlestwym (na bajszpil: *[[Age of Empires]]*, **, *[[Civilization (seryjŏ)|Civilization]]*), wyspōm (na bajszpil: *[[Tropico (szpil)|Tropico]]*) abo zidlōngym (na bajszpil: *[[Banished]]*).
Turowŏ strategijŏ

**Turowŏ strategijŏ** - zorta strategije kej kŏżdy szpiler mŏ czas we postaciy tury na sōnaczyniy wszytkich akcyj bes ingerencyje oponenta. Je to naprzeciyw Strategije realnegŏ czasu kej szpilery wykōnujōm akcyje we tym sōmym czasiy.
Neuilly-sur-Seine

**Neuilly-sur-Seine** – mjasto we Francyji, we regijůńe Île-de-France, we departamynće Hauts-de-Seine.
Haemimont Games

**Haemimont Games** - bułgarskŏ firma produkujōnca kōmputyrowe szpile, załozōno we 1997 roku s siedziybōm we Sofije. Firma szpecjalizuje siy we produkcyje szpilōw ô czasach śrydniyowiycznych a antycznych. Firma mŏ kole 50 pracowniykōw co deje jeji piyrszy plac podle najwielgszych producyntōw szpilōw we Bułgaryje.
## Szpile

## Necowe ôdwołaniya
* Ôficyjnŏ neczajta Haemimont Games
Kōmisorz Hanusik

**Kōmisorz Hanusik** - pjyrszo kryminalno kůmedyjo ze ylymyntami fantazy we ślůnskij godce, napisano uod Marcina Melona a wydano uod Silesia Progress. Kśůnżka je napisano we uproszczůnym ślabikorzowym szrajbůnku.

Ilustratorami kśůnżki sům: Jarosław Kassner (uokłodka) a Rafał Szyma (projekt).

## Fabula
Achim Hanusik je kůmisorzym ślůnskij policyje, jego sprawy ńy sům czymś normalnym. Uod ńego ůma zowdy uosprawjała uo stworokach ślůnskij mitologije a terozki Achim muśi śe ś ńimi smjyrzić we prawdźiwym śwjeće.
Simson

**Simson** – marka moplikůw a motorůw. Założůno we 1856 we Suhl we Mjymcach bez braćikůw Simson lo produkcyji roztomajtnych brůńi. Firma splajtowoła we 2003 roku, atoli jich mopliki sům fest popularne do dźiśej, nojbarzi model S51.
Villebarou

**Villebarou** – gmin we Francyji, we regijůńe Centre, we departamyńće Loir-et-Cher. Mo 9,11&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku půmjyszkowało sam 2611 ludźi.
Aglomeracyjo

**Aglomeracyjo** (łać. *agglomeratio*) – skupina wjelu mjast, kere sům rozlygowane wele śebje, a powstoły skuli coroz wjynkszyj koncentracyji zabudowy a zagospodarowańo.

Zorty aglomeracyji podug roli cyntrum:
* monocentryczno - mo jedne sroge, przodńe mjasto
* policentryczno, abo konurbacyjo - mo mocka srogich, růwnych śa mjast
John Baildon

**John Baildon** (rodz. 11 grudńa 1772 we Larbert, Szkocyjo, um. 7 śyrpńa 1846 we Glywicach) – brytyjski hućorz, mytalurg, a inżyńyr. Zbajstlowoł pjece lo hut we Glywicach a krůlewskij huty (dziśej mjanowano tyż *Huta Kościuszko*), zaprojektowoł tyż transzportowe cesty wodne. Rodźůł śe we Szkocyji, we wjeku 17 lot poznoł Friedricha von Redena, kery go zaprośůł na Ślůnsk, kaj mjoł srogi ajnflus na rozwůj przemysłu na Ślůnsku.
Demi-Quartier

**Demi-Quartier** – gmin we Francyji, we regijůńe Rhône-Alpes, we departamyńće Haute-Savoie. Mo 8,93&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku půmjyszkowało sam 981 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta gminu Demi-Quartier
Glory of the Roman Empire

**Glory of the Roman Empire** abo Imperivm Civitas - je sōnaczōnym bez Haemimont Games we 2006 roku Szpilem stawiyaniyŏ miastã ôsadzōnym we czasach Rzimskegŏ Imperium. Szpil cechuje siy opcyjōmi szpilōniyu we Łaciyńskej godce. We grudniyu 2006 roku szpil ôstŏł wydōny we Szpaniyje a Italije ze mianem Imperivm Civitas skuli popularnościy dŏwnych szpili Haemimontã: Imperium I, II, III kere ôsiyōngnyły wiyncyj niżeli 1mln. kopii we tych krejach. Szpil je cołki we 3D. 
## We szpilu
We Glory of the Roman Empire mōmy zaawansowany priorytet na ekonomijŏ, trza achtować na wielość ôtrokōw na ôbywateli na wielość prŏc a wielość jŏdłã. 
### Ôtroki
Ôtroki sōm baumajsterami a nosiyciylami surowcōw. Kej je jejich małowiela mogōm ôniy siy buntować. Możnŏ zamōwić jejich wiyncyj we rathauziy za 20 złotã abo ze inwazyje na barbażyńskŏ wioskã. Aby dosłŏć ôtrokō do inkszegŏ magazinu trza kole niygŏ stawiyć szwŏrak ôtrokōw.
### Ôbywatele
Ôbywatele to sōm hlawne robotniyki we miyściy, mogōm ôniy zajmowŏć miyjsca prŏcy. Im wiynkszyj kasty ôniy sōm tym sōm barzi robotniy. Ôbywatele muszōm miyć przynŏjmniyj chlyb, wurzt a kaplicã. 
### Surowce a produkty
Kamiyń, marmur a minerały mŏżnŏ zdŏbyć bez stawiyniy gruby kole złoży, drewnŏ bez chata drwŏlã kole Strōmōw a inksze bez stawiyōniy ôdpowiydniych farm. Niy kŏżde miastŏ mŏ dostymp do kŏżdygŏ surowca, niykere miasta muszōm zdŏbywŏć je za hilfem obchodu. Produkty ôtrzymuje siy we stawiyniyach producyntōw takich jak chata masŏrza kery przerŏbiy miynsŏ na wurzty.
## Mody szpilã
### Kampaniyjŏ
Je 28 misyj we kampaniyje szpilã: Florentia (5), Pompeii (1), Syracusae (4), Toletum (3), Kartagena (3), Massilia (2), Mediolanum (2), Lugdunum (2), Londinium (3), and Colonia Claudia (3).
We szpanijskej a italijskej wersyje sōm 2 kampaniyje: pokojowa a batelyjnã. 
### Mod Wyzwaniyŏ
Mod wyzwaniyŏ deje losowe wyzwaniyŏ na losowych mapach ze sztrofōm co czŏs. Mŏżnŏ wziyōńć jedyn bonus co szpil atoli ôbniyżŏ to punkty. Wielgie punktacyje mogōm być publikŏwane online.
### Swobodny szpil
Tukej ôbiyrŏsz mapã a mogesz robić co chcysz bes inkszych celōw.
## Miniymalne wymaganiya
* Windows 98/ME/2000/XP
* Procesor - 1.5GHz
* 256MB RAM
* 64MB 3D video karta ze sprzyntym T&L
* 1GB frajōwygŏ miyjsca na twŏrdym dysku
* DirectX 9.0c
* DirectX kompatybilny ze kartōm dźwiynkowōm
* 12X ôdtwarzŏcz CD-ROM
Yuu Kamiya

**Yuu Kamiya**(榎宮祐  rodz. 10 listopad 1984) - brazilijskŏ-japōński szkryflŏrz, mangaka a ilustrator ô prawym mianiy Thiago Furukawa Lucas. Piyrwy niy japōński autor mang kery ôdniyōsł sukcys we Japōniyje. Jegŏ frela Mashiro Hiiragi je ilustratorkōm mangi No Game No Life. 
## Kōnszt
### [[Mangoilustrowany rōman|Mangoilustrowane rōmany]]
* Clockwork Planet (ino fabula)
* No Game No Life
### Ilustracyje
* Itsuka Tenma no Kuro Usagi
* Itsuka Tenma no Kuro Usagi: Kurenai Gekkou no Seitokaishitsu
* Yamahime Anti-Mnemonics
### [[Manga|Mangi]]
* Clockwork Planet (ino fabula)
* E.A.r.T.h
* E.A.r.T.h ∞
* Greed Packet Unlimited
* No Game No Life (ino fabula)
### [[Doujin|Doujiny]]
* Touhou dj - Evening Primrose - Free Heart
* Touhou dj - Higashi no Kuni no Nemuranai UUtage
* Touhou dj - Touhou Usagigatsu Matsuri
Mangoilustrowany rōman

**Mangoilustrowany rōman** abo light novel (ライトノベル raito noberu)  - japōnskŏ stylizowany rōman ze ilustracyjami mangowymi. We Japōnije gŏdŏ siy na to skrutym ranobe (ラノベ) . Popularne mangoilustrowane rōmany sōm ciyupane na anime.
Toujouse

**Toujouse** – gmin we Francyji, we regijůńe Midi-Pyrénées, we departamyńće Gers. Mo 14,5&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku půmjyszkowało sam 211 ludźi.
Solarolo

**Solarolo** – gmin we Italiji, we regijůńe Emilijo-Růmańijo, we prowincyji Ravenna. Mo 26&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2010 roku půmjyszkowało sam 4438 ludźi.
Manhattan

**Manhattan** – nojmńyjszo, nale nojgyńśćij zaludńůno dźelńica Nowygo Jorku, rozlygowano na wyspje Manhattan a poru mjyńszych wyspach, a tyż uobyjmuje Marble Hill, jedźino tajla rozlygowano na stołym lůńdźe. Mo 87,5&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku mjyszko sam 1&nbsp;626&nbsp;159 ludźi. Je to tyż hrabstwo Manhattan.Je to sroge cyntrům finansowe a najdrogszo tajla Nowygo Jorku. 11 wrześńo 2001 bůł sam terrorystyczny angrif, we kerym zbulůno uobjedwje wjeże World Trade Center.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Manhattanu
Manhattan (ujednoznaczńyńe)

Place we USA:
* Manhattan - dźelńica Nowygo Jorku
* Manhattan (Kolorado) - uopuszczůne mjasto we sztaće Kolorado
* Manhattan (Illinois) - wjeś we sztaće Illinois
* Manhattan (Kansas) - mjasto we sztaće Kansas
* Manhattan (Můntana) - mjasto we sztaće Můntana
* Manhattan (Newada) - mjasto we sztaće Newada
* Manhattan (Indiana) - mjejscowość we sztaće Indiana
* Manhattan (Florida) - mjejscowość we sztaće Florida
Włoszczowa

**Włoszczowa** – mjasto we Polsce, we śwjyntokrziskim wojewůdztwje, śedźiba włoszczowskigo krysu a mjejsko-wjejskigo gminu Włoszczowa.
Port-la-Nouvelle

**Port-la-Nouvelle** – gmin we Francyji, we regijůńe Langwedocyjo-Roussillon, we departamyńće Aude. Mo 28,55&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku půmjyszkowało sam 5682 ludźi.
Curicó

**Curicó** – mjasto we Czile, we regijůńe Maule. 1328&nbsp;km², 147 017 mjyszkańcůw (2012).

### Necowe uodwołańa
* Neczajat mjasta