open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Atlantycki jeseter

**Atlantycki jeseter** (łac. *Acipenser oxyrinchus*) – wandrownŏ fisza, ze familije jeseterowatych, wystympujōncŏ głōwnie na zachodnim wybrzyżu Zjednoczōnych Sztatōw, Kanady a Meksyku. Je ôn ôbecny tyż we myńszyj wielości na tajli wybrzeża pōłnocnyj Kuby, pōłnocnyj Dōminikany, Wynzuele, pōłnocnyj Kolōmbije, a Francuskij Gujany. Dŏwnij żōł tyż we Bałtyckim Morzu. Je ôn dugi do 4,3 myjtrōw a ciynżki do 365 kilogramōw.
Wielgi jeseter

**Wielgi jeseter** (łac. *Huso huso*) – wandrownŏ fisza, ze familije jeseterowatych, wystympujōncŏ głōwnie we Czŏrnym Morzu, Morzu Marmara, Egejskim Morzu, Kaspijskim Morzu, Azowskim Morzu, Adriatyckim Morzu, Jōńskim Morzu a we tajli Strzōdziymnego Morza wele Turcyje a Syryje ôrŏz rzykach wele mōrz we kerych wystympuje. Je ôn dugi do 8 myjtrōw a ciynżki do 3,2 tōn. Wielgi jeseter to gatōnek krytycznie zagrożōny.
Hoeksche Waard (gmin)

** Hoeksche Waard** - gmin we Ńiderlandach, we prowincyji Połedńowo Holandyjo. Mo 323,69 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 88&nbsp;742 ludźi. Gmin powstoł we 2019 roku bez skuplowańy gminůw Oud-Beijerland, Korendijk, Strijen, Cromstrijen a Binnenmaas.
Sielec (podkarpacke wojewůdztwo)

**Sielec** - wjeś we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we ropczycko-syndźiszowskim kryśe, we gmińe Iwjerzycy.
Nowice (dolnoślůnske wojewůdztwo)

**Nowice** (pol. *Nowice*, mjym. *Neudorf*) - wjeś we Polsce, we dolnoślůnskim wojewůdztwje, we świdńickim kryśe, we gmińe Ślůnsko Jaworzina.
Natchez (Luizjana)

**Natchez** - wjeś we USA, we sztaće Luizjana, we parafiji Natchitoches. Na 2020 rok půmjyszkowało sam 489 ludźi.
Bartoszyce

**Bartoszyce** (mjym. *Bartenstein*) - mjasto we Polsce, we warmińsko-mazurskim wojewůdztwje, śedźiba bartoszyckigo krysu a wjejskigo gminu Bartoszyce.
Timoszkino (rjazański uobwůd)

**Timoszkino** (rus. *Тимошкино*) - wjeś we Rusyji, we rjazańskim uobwodźe, we sziłowskim rejůńe. Na 2010 rok půmjyszkowało sam 487 ludźi.
Siedliszcze

**Siedliszcze** - mjasto we Polsce, we lubelskim wojewůdztwje, we chełmskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Siedliszcze. Mjejske prawa 1548-1821 a zaś uod 2016.
Güstrow

**Güstrow** - mjasto we Mjymcach, we landźe Meklymburgijo-Przedńe Půmorze, we Landkreis Rostock. Uostrzodek industryje.
Przyborów (małopolske wojewůdztwo)

**Przyborów** - wjeś we Polsce, we mołopolskim wojewůdztwje, we brzeskim kryśe, we gmińe Borzynćin.
Zaanstad

**Zaanstad** - mjasto a gmin we Ńiderlandach, we prowincyji Půłnocno Holandyjo. Utworzůne we 1974 roku bez skuplowańe mjasta Zaandam a gminůw Zaandijk, Koog aan de Zaan, Wormerveer, Krommenie, Assendelft a Westzaan.
Al-Ajn

**Al-Ajn** (arab.  ٱلْعَيْن, al-ʿayn) – mjasto we Zjednoczůnych Arabskich Ymiratach, we ymiraće Abu Zabi..
Namangan

**Namangan** (uzbecko godka: *Andijon*/*Наманган*, rus. *Наманган*) - mjasto we Uzbekistańe, stolica namangańskigo wilajetu. Uostrzodek industryji, nauki a kultury.
Barsbüttel

**Barsbüttel** - gmin we Mjymcach, we landźe Schleswig-Holstein, we kryśe Stormarn. Mo 24,68 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 12&nbsp;873 ludźi.

### Kamracke sztaty
*  Callington
*  Graal-Müritz
*  Guipavas
*  Keila
Nowopokrowka (połogiwśki rejůn)

**Nowopokrowka** (ukr. *Новопокровка*) - wjeś na Ukrajińe, we zaporiskim uobwodźe, we połogiwśkim rejůńe Na 2001 rok půmjyszkowało sam 314 ludźi.
Braine-l'Alleud

**Braine-l'Alleud** - gmin we Belgiji we prowincyji Walůńsko Brabancyjo. Mo 52,12 km² wjyrchu a podug danych ze 2018 roku půmjyszkowało sam 39&nbsp;837 ludźi.

### Kamracke sztaty
*  Ouistreham
*  Minden
*  Basingstoke and Deane
*  Drummondville
*  Šlapanice
Koroliwka (kołomyjski rejůn)

**Koroliwka** (ukr. *Королівка*) - wjeś na Ukrajińe, we iwanofrankiwskim uobodźe, we kołomyjskim rejůńe. 1000 ludźi. Na 2001 rok půmjyszkowało sam 1026 ludźi.
Reino

**Reino** - gmin we Italiji, we regijůńe Kampańijo, we prowincyji Benevento. Mo 23,64 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 1152 ludźi.
Reggio di Calabria

**Reggio di Calabria**, uoficjolne mjano: **Reggio Calabria** - mjasto we Italiji, we regijůńe Kalabryjo, stolica prowincyji Reggio di Calabria. Uostrzodek industryje a turystyki.
Lobbes

**Lobbes** - gmin we Belgiji, we prowincyji Hainaut. Mo 32,08 km² wjyrchu a podug danych ze 2018 roku půmjyszkowało sam 5862 ludźi.
Silce (ternopilśki rejůn)

**Silce** (ukr. *Сільце*) - wjeś na Ukrajińe, we ternopilskim uobwodźe, we ternopilśkim rejůńe. Na 2001 rok půmjyszkowało sam 1207 ludźi.
Zlín

**Zlín** – mjasto we Czeskij Republice, stolica zlińskigo kreju a krysu Zlín. Uostrzodek industryje a nauki.
Grevenbroich

**Grevenbroich** – mjasto we Mjymcach, we landźe Půłnocno Nadryńijo-Westfalijo, śedźiba krysu Rhein-Kreis Neuss.
Manzil Bu Rukajba

**Manzil Bu Rukajba** (arab. منزل بورقيبة; fr. *Menzel Bourguiba*) - mjasto we Tůnezyji, we gubernatorstwje Bizerta.
Skorodynci

**Skorodynci** (ukr. *Скородинці*) - wjeś na Ukrajińe, we ternopilśkim uobwodźe, we czortkiwśkim rejůńe. Na 2018 rok půmjyszkowało sam 621 ludźi.
Sukajkida

**Sukajkida** (arab.  سكيكدة, fr. *Skikda*, berb. ⵙⴽⵉⴽⴷⴰ) – mjasto we Algeryji, śedźiba wilajetu Sukajkida. Za panowańo Francyji mjanowane **Philippeville**.
Agria

**Agria** (nowogrecko godka Αγριά) - mjasto we Grecyji, we regijůńe Tesalijo, we gmińe Wolos. Rodzůny sam bůł Vangelis.
Altenburg

**Altenburg** – mjasto we Mjymcach, we landźe Turyngijo, śedźiba krysu Altenburger Land. Wynejdźůno sam gra we szkata.
Bieliny (kelecki krys)

**Bieliny** - wjeś we Polsce, we śwjyntokrziskim wojewůdztwje, we keleckim kryśe, śedźiba gminu Bieliny. Mjano "Bieliny" je dane we 2003 roku, dwońij bůły we użyću dwa: **Kapitulne Bieliny** a **Poduchowne Bieliny**, terozki uostoły ino we mjanach szołtystwůw.
Mały jeseter

**Mały jeseter** (łac. *Acipenser ruthenus*) – wandrownŏ fisza, ze familije jeseterowatych, wystympujōncŏ głōwnie we Kaspijskim Morzu a wielgich rzykach jak Dōnaj, Dniepr, Dōn, Wołga a inkszych. Je ôn dugi do 1,25 myjtra a ciynżki do 16 kilogramōw. Mały jeseter to gatōnek narażōny. Jŏdło ze małego jesetera je ôbecne we kuchniach Ojropy a Azyje.
Boe (Nauru)

**Boe** - uosada a dystrykt na Nauru. Mo 0,5 km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku půmjyszkowało sam 851 ludźi.
Karłów

**Karłów** (mjym. *Karlsberg* abo *Carlsberg*, cz. *Karlov* abo *Kalasperk*) - wjeś we Polsce, we dolnoślůnskim wojewůdztwje, we kłodzkim kryśe, we gmińe Radkůw.
La Forêt-Fouesnant

**La Forêt-Fouesnant** - gmin we Francyji, we regijůńe Bretańijo, we departamyńće Finistère. Mo 18,53 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 3438 ludźi.
Krōlestwo Galicyje a Lodōmeryje

**Krōlestwo Galicyje a Lodōmeryje** (niy. *Königreich Galizien und Lodomerien*, pol. *Królestwo Galicji i Lodomerii*, ukr. *Королівство Галичини і Володимирії*) – gyszichtowe krōlestwo we Ojropie, kere było położōne na terynach dzisiyjszyj Polski a Ukrajiny. Krōlestwo Galicyje a Lodōmeryje istniało ôd 1772 roku, kej to Austryjŏcke Cysŏrstwo wziōnło połedniowõ tajlã Rzeczpospolityj Ôbōch Nacyjōw we czasie jeji piyrszego tajlowaniŏ, a swōj szlus miało we 1918 roku, kej to upadły Austro-Madziary a landy Galicyje ôstały zajynte bez Łymkowsko-Rutyńskõ Ludowõ Republikã, II Rzeczpospolitã a Zachodnioukrajińskõ Ludowõ Republikã. Haupsztadym ôd Krōlestwa Galicyje a Lodōmeryje bōł Lymberg.
Nusco

**Nusco** - gmin we Italiji, we regijůńe Kampańijo, we prowincyji Avellino. Mo 53,6 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 3906 ludźi.
Mir (karelicki rejůn)

**Mir** (bjoł. *Мір*) - uośedle mjejskij zorty na Bjołoruśi, we grodźyńskim uobwodźe, we karelickim rejůńe. Na 2022 rok půmjyszkowało sam 2124 ludźi.
Somerset (New Jersey)

**Somerset** - census-designated place we USA, we sztaće New Jersey, we hrabstwje Somerset. Na 2010 rok půmjyszkowało sam 22&nbsp;083 ludźi.
Gualeguaychú

**Gualeguaychú** – mjasto we Argyntyńe, we prowincyji Entre Ríos. Uostrzodek industryje a turystyki.
Gilbert (Argyntyna)

**Gibert** - gmin we Argyntyńe, we prowincyji Entre Ríos, we departamyńće Gualeguaychú. Na 2010 rok půmjyszkowało sam 1097 ludźi.
Max Verstappen

**Max Emilian Verstappen** (ur. 30 śyrpńa 1997 r. we Hasselt, Belgijo) – ńiderlandzki wyśćigowy kerowca, majster śwjata Formuły 1 w rokach 2021, 2022, 2023 oraz 2024.

## Linki
*Official site
Zachodnioukrajińskŏ Ludowŏ Republika

**Zachodnioukrajińskŏ Ludowŏ Republika** (tyż **Zachodnioukrajińskŏ Nacyjnŏ Republika**, ukr. *Західноукраїнська Народна Республіка*, po 22 stycznia 1919 roku **Zachodni Ôbwōd Ukrajińskij Ludowyj Republiki**, ukr. *Західна Область Української Народної Республіки*) – gyszichtowŏ republika położōnŏ we Ojropie, na terynach dzisiyjszyj Ukrajiny, Polski, Rōmōnije a Słowacyje. Kōnstytucyjŏ tyj republiki ôstała uzdanŏ 13 listopada 1918, a tworziła ôna zachodnioukrajiński ferwaltōng na ukrajińskich landach dŏwnych Austro-Madziarōw. 22 stycznia 1919 ôstała szrajbniyntŏ ugoda miyndzy niōm a Ukrajińskõ Ludowõ Republikã, bez kerõ ZULR wlŏzła we skłŏd ULR, a ôstała stworzōna jednŏ ukrajińskŏ republika. We lipniu 1919 polskŏ armijŏ zajōnła wiynkszość terynōw ZÔULR, bezto tyż tedy bōł szlus ukrajińskich regiyrōw na weschodnich terynach dŏwnego Krōlestwa Galicyje a Lodōmeryje.
## Bibliografijŏ
Західно-Українська Народна Республіка 1918–1923. Енциклопедія. Т. 1: А–Ж. Івано-Франківськ : Манускрипт-Львів, 2018. 688 с.

Західно-Українська Народна Республіка 1918–1923. Енциклопедія. Т. 2: З–О. Івано-Франківськ : Манускрипт-Львів, 2019. 832 с.

Західно-Українська Народна Республіка 1918-1923. Енциклопедія. Т. 3: П – С. Івано-Франківськ: Манускрипт-Львів, 2020.576 с.

Західно-Українська Народна Республіка 1918-1923. Енциклопедія. Т. 4: Т – Я. Івано-Франківськ: Манускрипт-Львів, 2021.688 с.
Zielōny jeseter

**Zielōny jeseter** (łac. *Acipenser medirostris*) – wandrownŏ fisza, ze familije jeseterowatych, wystympujōncŏ hławnie na połedniowym wybrzyżu Alaski, weschodnim Kanady a weschodnim Zjednoczōnych Sztatōw, po tajli tyż pōłnocno-weschodnim wybrzyżu Meksyku jak tyż srogich rzykach wele tych wybrzyży. Je ôn dugi do 2,7 myjtrōw a ciynżki do 159 kilogramōw.
Jabłonki (podkarpacke wojewůdztwo)

**Jabłonki** – uosada we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we leskim kryśe, we gmińe Baligrůd.
Łopuszna (małopolske wojewůdztwo)

**Łopuszna** - wjeś we Polsce, we mołopolskim wojewůdztwje, we nowotarskim kryśe, we gmińe Nowy Targ.
Greenville (Połedńowo Karolina)

**Greenville** - mjasto we USA, we sztaće Połedńowo Karolina, śedźiba hrabstwa Greenville. Uostrzodek industryje.
Mèze

**Mèze** - gmin we Francyji, we regijůńe Uoksytańijo, we departamyńće Hérault. Mo 34,59 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 12&nbsp;307 ludźi.
San Giovanni in Persiceto

**San Giovanni in Persiceto** - gmin we Italiji, we regijůńe Emilijo-Růmańijo, we prowincyji Bologna. Mo 114,41 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 28&nbsp;013 ludźi.
Isola d'Asti

**Isola d'Asti** - gmin we Italiji, we regijůńe Pjymůnt, we prowincyji Asti. Mo 13,5 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 2023 ludźi.
Apriłowo (uobwůd Stara Zagora)

**Apriłowo** (bułg. *Априлово*) - wjeś we Bułgaryji, we uobwodźe Stara Zagora, we gmińe Gyłybowo. Na 2022 rok půmjyszkowało sam 210 ludźi.
Mairano

**Mairano** - gmin we Italiji, we regijůńe Lůmbardyjo, we prowincyji Brescia. Mo 11,53 km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowało sam 3500 ludźi.
Stare Załubice

**Stare Załubice** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we wołůmińskim kryśe, we gmińe Radzymin.
Nakkila

**Nakkila** - gmin we Finlandyji, we regijůńe Satakunta. Mo 184,88 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 5168 ludźi.
Niżnaja Tjebjerda

**Niżnaja Tjebjerda** (rus. *Нижняя Теберда*) - wjeś we Rusyji, we Karaczaj-Czerkesyje. Na 2021 rok půmjyszkowało sam 1211 ludźi.
Mirkůw (dolnoślůnske wojewůdztwo)

**Mirkůw** (pol. *Mirków*) - wjeś we Polsce, we dolnoślůnskim wojewůdztwje, we wrocławskim kryśe, we gmińe Dugołynka.
Bay Shore (Nowy Jork)

**Bay Shore** - census-designated place we USA, we sztaće Nowy Jork, we hrabstwje Suffolk, we grańicach mjasta Islip, na wyspje Long Island. Na 2020 rok půmjyszkowało sam 29&nbsp;244 ludźi.
Feldafing

**Feldafing** - gmin we Mjymcach, we landźe Bajery, we kryśe Starnberg. Mo 9,15 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 4284 ludźi.
Rakoniewice

**Rakoniewice** (mjym. *Rakwitz*, *Freystadt*) - mjasto we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we grodźiskim kryśe, śedźiba gminu Rakoniewice.
Oktjabrskoje (woroneżski uobwůd)

**Oktjabrskoje** (rus. *Октябрьское*) - wjeś we Rusyji, we woroneżskim uobwodźe, we poworinskim rejůńe. Na 2010 rok půmjyszkowało sam 1329 ludźi.
Głuchów (gostyński krys)

**Głuchów** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we gostyńskim kryśe, we gmińe Pogorzela.
Michałów (gmin Kůńecpol)

**Michałów** - wjeś we Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, we czynstochowskim kryśe, we gmińe Kůńecpol.
Świniary (przasnyski krys)

**Świniary** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we przasnyskim kryśe, we gmińe Mało Krzinowłoga.
Bezrzecze (policki krys)

**Bezrzecze** (mjym. *Brunn*) – uosada we Polsce, we zachodńopůmorskim wojewůdztwje, we polickim kryśe, we gmińe Dobro (Szczećińsko).
Nilowy ôkōń

**Nilowy ôkōń** (łac. *Lates niloticus*) – słodkowodnŏ fisza, ze familije *[[Latidae]]*, kerŏ głōwnie wystympuje we dorzyczach rzyk: Nil, Synegal, Niger, Wolta, Czad a Kōngo. Ta fisza ôstała wkludzōnŏ do Jeziora Wiktorii we XX stoleciu (podŏwŏ sie mocka lŏt wkludzyniŏ, ôd lŏt 20. do aże 60.), skuli profitu ze przedejōw nilowego ôkōnia. Wkludzynie nilowego ôkōnia do Jeziora Wiktorii miało barzo negatiwny ajnflus na ekologijõ tego jeziora (cum bajszpil zmyńszynie gatōnkowyj roztōmajtości we tym jeziorze). Nilowy ôkōń je dugi do 2 myjtrōw a ciynżki do 200 kilogramōw. Je ôn czynsto jŏdany na cołkim świecie – to jednŏ ze nojczyńścij eksportowanych fisz Afriki.
Cieszanów

**Cieszanów** - mjasto we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we lubaczowskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Cieszanów.
Ō

**Ōō** (*[[O]] z makrōnym*) – dwudziystŏ piyrszŏ buchsztaba we ślabikŏrzowym abecadle ôd ślōnskij gŏdki, używanŏ tyż we inkszych abecadłach świata (cum bajszpil we łacińskim szkryfcie ôd araberskij gŏdki). We ślabikŏrzowym abecadle *ō* ôznaczŏ klang miyndzy [o] a [u], klang tyn we Steuerowym abecadle a ślōnskim abecadle fōnetycznym je szrajbowany jako ''ů''.
Komsomolsk na Amurje

**Komsomolsk na Amurje** (rus. *Комсомольск-на-Амуре*) - mjasto we Rusyji, we Chabarowskim Kreju. Je rozlygowane nade rzykům Amur. Uostrzodek industryje.
Potajlowanie Rzeczpospolityj Ôbōch Nacyjōw

**Potajlowanie Rzeczpospolityj Ôbōch Nacyjōw** – gyszichtowe wydarzynie we Ojropie, skuli kerego upadła Rzeczpospolitŏ Ôbōch Nacyjōw. Powodym ôd kerego dolŏzło do tajlowaniŏ Rzeczpospolityj Ôbōch Nacyjôw, była ciynżkŏ wnōntrznŏ sytuacyjŏ we tym sztacie, we kerym to dolŏzło do sztandu bliskigo anarchije. Były trzi tajlowaniŏ Rzeczpospolityj Ôbōch Nacyjōw:

* We 1772, kej to Prusy zajōnły pōłnocno-zachodnie landy Rzeczpospolityj (mianowane niyskorzij za Zachodnie Prusy), Austryjŏ zajōnła teryny Galicyje a Rusyjŏ weschodnie teryny, kere dzisiej położōne sōm m.in. we Biołorusi a Łotwie
* We 1792, kej to Prusy zajōnły zachodnie teryny Rzeczpospolityj (wele sztadōw Poznań a Kalisz) a Rusyjŏ weschodnie teryny Rzeczpospolityj, kere sōm dzisiej we Biołorusi a Ukrajinie
* We 1795, kej to Prusy zajōnły pōłnocnõ a zachodniõ tajlã Rzeczpospolityj (we tym Warszawã, Austryjŏ zachodniõ Galicyjõ a Rusyjŏ wszyjske bałtycke teryny Rzeczpospolityj a weschodnie
Bellagio

**Bellagio** - gmin we Italiji, we regijůńe Lůmbardyjo, we prowincyji Como. Mo 29,06 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 3628 ludźi. Uostrzodek turystyki rozlygowany nade Lago di Como.

### Kamracke sztaty
*  Altea
*  Bad Kötzting
*  Sherborne
*  Bundoran
*  Chojno
*  Granville
*  Holstebro
*  Houffalize
*  Judenburg
*  Karkkila
*  Kőszeg
*  Marsaskala
*  Meerssen
*  Niederanven
*  Oxelösund
*  Preny
*  Preweza
*  Sesimbra
*  Türi
*  Sigulda
*  Sušice
*  Zvolen
1935

### Narodźyli śe:

* 8 styczńa - Elvis Presley, hamerikański śpjywok
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 21 kwjetńa 
* Boże Ćało: 20 czyrwca
1934

### Narodźyli śe:

* 9 marca - Jurij Gagarin, sowjecki kosmůnauta
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 1 kwjetńa 
* Boże Ćało: 31 moja
1937

### Wydarzyńa:
* Wjelgi terror (SSSR)
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 28 marca 
* Boże Ćało: 27 moja
1936

### Narodźyli śe:

* 17 grudńa - Jorge Mario Bergoglio, papjyż
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 12 kwjetńa 
* Boże Ćało: 11 czyrwca
1933

### Wydarzyńa:
* Hołodomor
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 16 kwjetńa 
* Boże Ćało: 15 czyrwca
1932

### Wydarzyńa:
* Japůńijo utworziła marjůnetkowe państwo Mandżukuo w uokupowanyj tajli Chiny. Przećiw Japůńcům zaczły powstować grupy partyzantůw. 
* Zimowe Uolimpijske Igrziska we Lake Placid.

### Narodźyli śe:

* Mika Antić
* Algirdas Brazauskas
* Jacques Chirac
* Joanna Chmielewska
* Faten Hamama
* Bronisław Geremek
* Michel Leblond
* Miriam Makeba
* Ryszard Kotys

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 27 marca 
* Boże Ćało: 26 moja
1931

### Narodźyli śe:

* 11 marca - Janosch, pisorz
* 30 czyrwca - Anna Myszyńska, ślůnsko pisorka
### Umarli:

* 18 paźdźerńika - Thomas Alva Edison, hamerikański wynalozca
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 5 kwjetńa 
* Boże Ćało: 4 czyrwca
1929

### Narodźyli śe:

* 16 lutygo - Kazimierz Kutz, reżyser, politiker
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 31 marca 
* Boże Ćało: 30 moja
1930

### Narodźyli śe:

* 7 moja - Horst Bienek, pisorz
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 20 kwjetńa 
* Boże Ćało: 19 czyrwca
1927

### Narodźyli śe:

* 16 kwjetńa - Joseph Ratzinger, mjymjecki duchowny
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 17 kwjetńa 
* Boże Ćało: 16 czyrwca
1924

### Wydarzyńa:
* pjyrsze źimowe uolimpijske igrziska (we Chamonix-Mont-Blanc we Francyji)
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 20 kwjetńa 
* Boże Ćało: 19 czyrwca
1923

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 26 marca - Sarah Bernhardt, francusko szauszpilerka
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 1 kwjetńa 
* Boże Ćało: 31 moja
1921

### Wydarzyńa:
* III ślůnski aufsztand
* Absztimůng na Gůrnym Ślůnsku
### Narodźyli śe:

* 10 listopada - Alfred Zaręba, godkoznawca
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 27 marca 
* Boże Ćało: 26 moja
1920

### Wydarzyńa:
* 20 kwjetńa - powstoł Ruch Chorzów
* II ślůnski aufsztand
### Narodźyli śe:

* 18 moja - Karol Wojtyła, duchowny
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 4 kwjetńa 
* Boże Ćało: 3 czyrwca
1926

### Narodźyli śe:

* 21 kwjetńa - Elizabeth II, krůlowo Wjelgij Brytańije (um. 2022)
* 1 czyrwca - Marilyn Monroe, hamerikańsko szauszpilerka (um. 1962)
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 4 kwjetńa 
* Boże Ćało: 3 czyrwca
1917

### Wydarzyńa:
* Rewolucyje we Rusyji: lutowo a rewolucyjo paźdźerńikowo
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 8 kwjetńa 
* Boże Ćało: 7 czyrwca
1916

### Narodźyli śe:

* 23 czyrwca - Ernest Wilimowski, ślůnski fusbalok
### Umarli:

* Grigorij Rasputin, ruski duchowny a politiker
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 23 kwjetńa 
* Boże Ćało: 22 czyrwca
1914

### Wydarzyńa:
* 28 lipca - rozpoczyńće I śwjatowyj wojaczki
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 12 kwjetńa 
* Boże Ćało: 11 czyrwca
1913

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 29 wrześńa - Rudolf Diesel, mjymjecki uczůny
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 23 marca 
* Boże Ćało: 22 moja
1912

### Wydarzyńa:
* 15 kwjetńa - zatońyńce Titanica
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 7 kwjetńa 
* Boże Ćało: 6 czyrwca
1919

### Wydarzyńa:
* 28 czyrwca - wersalski traktat
* I ślůnski aufsztand
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 20 kwjetńa 
* Boże Ćało: 19 czyrwca
1910

### Narodźyli śe:

* 24 wrześńa - Reinhold Olesch, ślůnski godkoznawca
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 27 marca 
* Boże Ćało: 26 moja
1907

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* Dmitrij Mendelejew, ruski chymik
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 31 marca 
* Boże Ćało: 30 moja
1902

### Narodźyli śe:

* 10 lipca - Kurt Alder, chymiker
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 30 marca 
* Boże Ćało: 29 moja
1906

### Narodźyli śe:

* 28 czyrwca - Maria Goeppert-Mayer, fizykerka
### Umarli:

* 26 paźdźerńika - Johann Dzierżon, pszczelorz a farorz
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 15 kwjetńa 
* Boże Ćało: 14 czyrwca
1905

### Wydarzyńa:
* Rewolucyjo we Rusyji
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 23 kwjetńa 
* Boże Ćało: 22 czyrwca
1896

### Wydarzyńa:
* pjyrsze nowożytne uolimpijske igrziska
### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 10 grudńa - Alfred Nobel, szwedzki geszefćorz a wynalozca
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 5 kwjetńa 
* Boże Ćało: 4 czyrwca
1895

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 28 wrześńa - Louis Pasteur, francuski chymik
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 14 kwjetńa 
* Boże Ćało: 13 czyrwca
1893

### Wydarzyńa:
* 23 lutygo - Rudolf Diesel uopatyntowoł motor Diesla
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 2 kwjetńa 
* Boże Ćało: 1 czyrwca
1892

### Narodźyli śe:

* 3 styczńa - John Ronald Reuel Tolkien, brytyjski pisorz
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 17 kwjetńa 
* Boże Ćało: 16 czyrwca
1888

### Narodźyli śe:

* 17 lutygo - Otto Stern, fizyk
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 1 kwjetńa 
* Boże Ćało: 31 moja
1889

### Narodźyli śe:

* 20 kwjetńa - Adolf Hitler, politiker
* 5 listopada - Feliks Steuer, tworzićel uortografije Steuera
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 21 kwjetńa 
* Boże Ćało: 20 czyrwca
1887

### Wydarzyńa:
* 28 styczńa - sztart budowy wjeży uod Eiffla
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 10 kwjetńa 
* Boże Ćało: 9 czyrwca
1885

### Narodźyli śe:

* 9 listopada - Theodor Kaluza, fizyk
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 5 kwjetńa 
* Boże Ćało: 4 czyrwca
1882

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 12 kwjetńa - Charles Darwin, bjolog
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 9 kwjetńa 
* Boże Ćało: 8 czyrwca
1883

### Narodźyli śe:

* 29 lipca - Benito Mussolini, italski politiker
### Umarli:

* 14 marca - Karl Marx, mjymjecki filozof
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 25 marca 
* Boże Ćało: 24 moja
1881

### Narodźyli śe:

* Mustafa Kemal Atatürk, turecki politiker
* 29 wrześńa - Ludwig von Mises, austryjocki ekonůmik
* 25 paźdźerńika - Pablo Picasso, artysta
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 17 kwjetńa 
* Boże Ćało: 16 czyrwca
1879

### Wydarzyńa:
* Thomas Alva Edison uopatentowoł byrna
### Narodźyli śe:

* 14 marca - Albert Einstein, fizyk
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 13 kwjetńa 
* Boże Ćało: 12 czyrwca
1878

### Wydarzyńa:
* Joseph Wilson Swan uopatentowoł byrna
### Narodźyli śe:

* Jozef Stalin, sowjecki politiker
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 21 kwjetńa 
* Boże Ćało: 20 czyrwca
1871

### Wydarzyńa:
* 18 styczńa - skuplowańy Mjymjeckego Cysorstwa
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 9 kwjetńa 
* Boże Ćało: 8 czyrwca
1873

### Narodźyli śe:

* 20 kwjetńa - Wojciech Korfanty, politiker
* 8 wrześńa - Josef Koždoň, ślůnski politiker
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 13 kwjetńa 
* Boże Ćało: 12 czyrwca
1872

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 2 kwjetńa - Samuel Finley Breese Morse, hamerikański uczůny
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 31 marca 
* Boże Ćało: 30 moja
1869

### Narodźyli śe:

* Grigorij Rasputin, ruski duchowny a politiker
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 28 marca 
* Boże Ćało: 27 moja
1865

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 7 styczńa - Julius Roger, mjymjecki uczůny
* 15 kwjetńa - Abraham Lincoln, hamerikański politiker
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 16 kwjetńa 
* Boże Ćało: 15 czyrwca
1863

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 29 marca - Józef Lompa, publicysta
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 5 kwjetńa 
* Boże Ćało: 4 czyrwca
1862

### Narodźyli śe:

* 15 listopada - Gerhart Hauptmann, pisorz
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 20 kwjetńa 
* Boże Ćało: 19 czyrwca
1858

### Narodźyli śe:

* 18 marca - Rudolf Diesel, mjymjecki uczůny
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 4 kwjetńa 
* Boże Ćało: 3 czyrwca
1857

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 26 listopada - Joseph von Eichendorff, dichter
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 12 kwjetńa 
* Boże Ćało: 11 czyrwca
1856

### Narodźyli śe:

* 6 moja - Sigmund Freud, neurolog
* 10 lipca - Nikola Tesla, wynalozca
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 23 marca 
* Boże Ćało: 22 moja
1844

### Narodźyli śe:

* 22 paźdźerńika - Sarah Bernhardt, francusko szauszpilerka
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 7 kwjetńa 
* Boże Ćało: 6 czyrwca
1840

### Wydarzyńa:
* 1 moja - wydano uostała pjyrszo brifmarka śwjata (*[[Penny Black]]*)
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 19 kwjetńa 
* Boże Ćało: 18 czyrwca
1837

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 10 lutygo - Aleksandr Puszkin, ruski dichter
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 26 marca 
* Boże Ćało: 25 moja
1834

### Narodźyli śe:

* Dmitrij Mendelejew, ruski chymik
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 30 marca 
* Boże Ćało: 29 moja
1832

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 22 marca - Johann Wolfgang von Goethe, mjymjecki dichter, pisorz
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 22 kwjetńa 
* Boże Ćało: 21 czyrwca
1819

### Narodźyli śe:

* 23 lutygo - Julius Roger, mjymjecki uczůny
### Umarli:

* 25 śyrpńa - James Watt, szkocki inżińyr
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 11 kwjetńa 
* Boże Ćało: 10 czyrwca
1818

### Narodźyli śe:

* 5 moja - Karl Marx, mjymjecki filozof
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 22 marca 
* Boże Ćało: 21 moja
1817

### Wydarzyńa:
* założůno New York Stock Exchange
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 6 kwjetńa 
* Boże Ćało: 5 czyrwca
1809

### Narodźyli śe:

* 12 lutygo - Charles Darwin, bjolog
* 12 lutygo - Abraham Lincoln, hamerikański politiker
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 2 kwjetńa 
* Boże Ćało: 1 czyrwca
1811

### Narodźyli śe:

* 16 styczńa - Johann Dzierżon, pszczelorz a farorz
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 14 kwjetńa 
* Boże Ćało: 13 czyrwca
1799

### Narodźyli śe:

* 26 moja - Aleksandr Puszkin, ruski dichter
### Umarli:

* 14 grudńa - George Washington, hamerikański politiker
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 24 marca 
* Boże Ćało: 23 moja
1797

### Narodźyli śe:

* 29 czyrwca - Józef Lompa, publicysta
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 16 kwjetńa 
* Boże Ćało: 15 czyrwca
1791

### Narodźyli śe:

* 27 kwjetńa - Samuel Finley Breese Morse, hamerikański uczůny
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 24 kwjetńa 
* Boże Ćało: 23 czyrwca
1789

### Wydarzyńa:
* wybuch francuskij rewolucyje
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 12 kwjetńa 
* Boże Ćało: 11 czyrwca
1788

### Narodźyli śe:

* 10 marca - Joseph von Eichendorff, dichter
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 23 marca 
* Boże Ćało: 22 moja
1783

### Wydarzyńa:
* James Watt wynaloz parowy motor
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 20 kwjetńa 
* Boże Ćało: 19 czyrwca
1779

### Wydarzyńa:
* 13 moja - Pokůj we Ćeszyńe
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 4 kwjetńa 
* Boże Ćało: 3 czyrwca
1778

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 10 styczńa - Carl von Linné, szwedzki przirodńik
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 19 kwjetńa 
* Boże Ćało: 18 czyrwca
1772

### Narodźyli śe:

* 11 grudńa - John Baildon, brytyjski uczůny
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 19 kwjetńa 
* Boże Ćało: 18 czyrwca
1769

### Narodźyli śe:

* 15 śyrpńa - Napoleůn Bůnaparte, francuski politiker
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 26 marca 
* Boże Ćało: 25 moja
1763

### Wydarzyńa:
* III ślůnsko wojaczka
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 3 kwjetńa 
* Boże Ćało: 2 czyrwca
1752

### Narodźyli śe:

* 23 marca - Friedrich Wilhelm von Reden, geszefćorz a politiker
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 2 kwjetńa 
* Boże Ćało: 1 czyrwca
1749

### Narodźyli śe:

* 28 śyrpńa - Johann Wolfgang von Goethe, mjymjecki dichter, pisorz
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 6 kwjetńa 
* Boże Ćało: 5 czyrwca
1742

### Wydarzyńa:
* I ślůnsko wojaczka
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 25 marca 
* Boże Ćało: 24 moja
1736

### Narodźyli śe:

* James Watt, szkoci inżińyr
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 1 kwjetńa 
* Boże Ćało: 31 moja
1732

### Narodźyli śe:

* George Washington, hamerikański politiker
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 13 kwjetńa 
* Boże Ćało: 12 czyrwca
1727

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* Isaac Newton, angelski fizyker
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 13 kwjetńa 
* Boże Ćało: 12 czyrwca
1715

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 1 wrześńa - Ludwik XIV, krůl Francyje
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 21 kwjetńa 
* Boże Ćało: 20 czyrwca
1725

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* Pyjter I Wjelgi, car Rusyje
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 1 kwjetńa 
* Boże Ćało: 31 moja
1712

### Wydarzyńa:
* szibńyńce stolicy Rusyje ze Moskwy do Pyjtersburga
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 27 marca 
* Boże Ćało: 26 moja
1707

### Narodźyli śe:

* 23 moja - Carl von Linné, szwedzki przirodńik
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 24 kwjetńa 
* Boże Ćało: 23 czyrwca
1704

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 28 paźdźerńika - John Locke, angelski uczůny
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 23 marca 
* Boże Ćało: 22 moja
1695

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 13 kwjetńa - Jean de La Fontaine, francuski pisorz
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 3 kwjetńa 
* Boże Ćało: 2 czyrwca
1694

### Wydarzyńa:
* 27 lipca - powstoł Bank of England
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 11 kwjetńa 
* Boże Ćało: 10 czyrwca
1683

### Wydarzyńa:
* 12 wrześńa - Batalijo pode Wjedńym
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 18 kwjetńa 
* Boże Ćało: 17 czyrwca
1682

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 3 kwjetńa - Bartolomé Esteban Murillo, szpańelski malyrz
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 29 marca 
* Boże Ćało: 28 moja
1674

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 8 listopada - John Milton, angelski dichter, pisorz
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 25 marca 
* Boże Ćało: 24 moja
1673

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 17 lutygo - Molière, francuski pisorz
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 2 kwjetńa 
* Boże Ćało: 1 czyrwca
1672

### Narodźyli śe:

* Pyjter I Wjelgi, car Rusyje
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 17 kwjetńa 
* Boże Ćało: 16 czyrwca
1669

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 4 paźdźerńika - Rembrandt, ńiderlandzki artysta
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 21 kwjetńa 
* Boże Ćało: 20 czyrwca
1665

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 12 styczńa - Pierre de Fermat, francuski prawńik, matymatyk
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 5 kwjetńa 
* Boże Ćało: 4 czyrwca
1664

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 24 śyrpńa - Maria Cunitz, ślůnsko astrůnom

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 13 kwjetńa 
* Boże Ćało: 12 czyrwca
1656

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 23 lipca - Nicolaus Henelius, ślůnski uczůny
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 16 kwjetńa 
* Boże Ćało: 15 czyrwca
1649

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 30 styczńa - Karol I Stuart, krůl Ynglandu a Szkocyje
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 4 kwjetńa 
* Boże Ćało: 3 czyrwca
1642

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 8 styczńa - Galileo Galilei, italski uczůny
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 20 kwjetńa 
* Boże Ćało: 19 czyrwca
1640

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 30 moja - Peter Paul Rubens, flamandzki malyrz
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 8 kwjetńa 
* Boże Ćało: 7 czyrwca
1636

### Wydarzyńa:
* powstoł Uńiwersytet Harvarda
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 23 marca 
* Boże Ćało: 22 moja
1632

### Narodźyli śe:

* 29 śyrpńa - John Locke, angelski uczůny
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 11 kwjetńa 
* Boże Ćało: 10 czyrwca
1638

### Narodźyli śe:

* 5 wrześńa - Ludwik XIV, krůl Francyje
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 4 kwjetńa 
* Boże Ćało: 3 czyrwca
1630

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* 15 listopada - Johannes Kepler, mjymjecki matymatyker
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 31 marca 
* Boże Ćało: 30 moja
1618

### Wydarzyńa:
* 23 moja - poczůntek trzidźestoletńij wojaczki
### Narodźyli śe:

### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 15 kwjetńa 
* Boże Ćało: 14 czyrwca
1617

### Narodźyli śe:

* 31 grudńa - Bartolomé Esteban Murillo, szpańelski malyrz
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 26 marca 
* Boże Ćało: 25 moja
1616

### Narodźyli śe:

### Umarli:

* William Shakespeare, ynglicki dichter, pisorz
### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 3 kwjetńa 
* Boże Ćało: 2 czyrwca
1622

### Narodźyli śe:

* 15 styczńa - Molière, francuski pisorz
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 27 marca 
* Boże Ćało: 26 moja
1608

### Narodźyli śe:

* 9 grudńa - John Milton, angelski dichter, pisorz
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 6 kwjetńa 
* Boże Ćało: 5 czyrwca
1606

### Wydarzyńa:
* William Shakespeare napisoł tragedyjo Makbet
### Narodźyli śe:

* 15 lipca - Rembrandt, ńiderlandzki artysta
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 26 marca 
* Boże Ćało: 25 moja
1601

### Narodźyli śe:

* 17 śyrpńa - Pierre de Fermat, francuski prawńik, matymatyk
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 22 kwjetńa 
* Boże Ćało: 21 czyrwca
1600

### Narodźyli śe:

* 19 listopada - Karol I Stuart, krůl Ynglandu a Szkocyje
### Umarli:

### Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 2 kwjetńa 
* Boże Ćało: 1 czyrwca
Paltamo

**Paltamo** - gmin we Finlandyji, we regijůńe Kainuu. Mo 1139,74 km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowało sam 3184 ludźi.
Citrōna

**Citrōna** (**cetrōna**, łac. *Citrus limon*) – zielina kerŏ je strōmym, ajnfachowo siŏnym we Ojropie, Africe a Pōłnocnyj Americe, głōwnie wele Strzōdziymnego Morza. Bycie citrōny je chińske, atoli dzisiej citrōna niy je hań siŏnŏ. Citrōna ôkrōm cwekōw spożywczych je używanŏ we inkszych industryjach a tyż za ôzdobã.
Birkdale

**Birkdale** - wjeś we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Merseyside, we dystrykće Sefton. Na 2001 rok půmjyszkowało sam 12&nbsp;265 ludźi.
Santa Cruz do Sul

**Santa Cruz do Sul** – mjasto we Brazyliji, we sztaće Rio Grande do Sul. Uostrzodek industryje (we tym produkcyjo cigarytůw).
Pittsfield (Massachusetts)

**Pittsfield** – mjasto we USA, we sztaće Massachusetts, stolica hrabstwa Berkshire. Uostrzodek industryje.
Viziru

**Viziru** - wjeś we Růmůńiji, we uokryngu Brăila, śediba gminu Viziru. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 3631 ludźi.
Pomarico

**Pomarico** - gmin we Italiji, we regijůńe Basilicata, we prowincyji Matera. Mo 129,67 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 3997 ludźi.
Wino (zielina)

**Wino** (**traube**, **winorośl**, **winorad** łac. *Vitis vinifera*) – zielina, kerŏ je pnōnczym, kere je siŏne na wszyjskich kōntynyntach świata ôkrōm Antarktydy. Zielina ta ôstała udōmowiōnŏ bezma we Myńszyj Azyji a na Kaukazie. Wino je postrzōd ludzi znane ôd ōngyfer 6000 do 7000 lŏt. Ze ôwocōw wina (winogradōw) robi sie mocka spożywczych artikli, cum bajszpil wino (napŏwek) a winogradowy zŏft.
Świętno (wjelgopolske wojewůdztwo)

**Świętno** (mjym. *Schwenten*) - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we wolsztyńskim kryśe, we gmińe Wolsztyn.
Żyto

* Żyto (''Triticum aestivum'') - ôbiyle kere na połedniu Gōrnego Ślōnska a na Laszskij Ziymi je mianowane żytym abo pszynicōm
* Żyto (''Secale cereale'') - ôbiyle kere na zachodzie Gōrnego Ślōnska je mianowane żytym
Mora (Szpańijo)

**Mora** - gmin we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Kastylijo-La Mancha, we prowincyji Toledo. Mo 168,57 km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowało sam 9781 ludźi.
Jeseterowate

**Jesterowate** (łac. *Acipenseridae*) – familijŏ gnatoszkeletowych fisz ze raje jeseterokształtnych. Fisze ze familije jeseterowatych sōm dugowieczne, niykere żyjōm nawet do 100 lŏt. Srogŏ tajla jeseterowatych gatōnkōw je zagrożōnŏ wymŏrciym, a cum bajszpil syr-daryjski jeseter mŏ sztatus gatōnku krytycznie zagrożōnego, atoli bezma juże wymŏrł. Ze tajli jeseterōw czynsto robi sie jŏdło, a ze jich ikry robi sie czŏrny kawior. Nojsrogszŏ fisza kerŏ pływŏ we słodkich wodach to je wielgi jeseter, kery nŏleży do familije jeseterowatych.

## Jeseterowate fisze
Bajszpile fisz ze familije jeseterowatych:

* Wielgi jeseter
* Ojropejski jeseter
* Zielōny jeseter
* Ruski jeseter
* Syr-daryjski jeseter
Syr-daryjski jeseter

**Syr-daryjski jeseter** (łac. *Pseudoscaphirhynchus fedtschenkoi*) – wandrownŏ fisza, ze familije jeseterowatych, kerŏ bezma żyje we rzyce Syr-daria a Aralskim Morzu. Gatōnek mŏ sztatus krytycznie zagrożōnego, atoli bezma terŏzki juże wymŏrł, ôstatni rŏz widziany bōł we lŏtach 60. XX. stoleciŏ. Jigo możliwe wymŏrcie je sprawiōne ôdwodniyniym Aralskigo Morza a tamowaniym rzyki Syr-daria. Syr-daryjski jeseter je dugi do 65 cyntymyjtrōw.
Bandżi

**Bandżi** () - ekstrymalny szport, w kerym skoko śe na ze srogij wysokośći na elastycznyj sznůrze. Je dojś popularnům rozrywkům we mocce państw śwjata.

## Pochodzyńy
Yntki ze bandżi bůły swjůnzane ze tradycyjami rdzynnyj ludnośći uostrowůw Pokojnego uoceanu a ńykerych plymjůnůw Połedńowyj Hameryki. We Wanuatu bůł to uobrzynd przejśćo ze synkůw do majoryntnych chopůw.
Trenčín

**Trenčín** (madź. *Trencsén*, mjym. *Trentschin*) – mjasto na Słowacyji, stolica trenčínskigo kreju a krysu Trenčín. Uostrzodek nauki.
Jan-Krzysztof Duda

**Jan-Krzysztof Duda** (rodz. 26 kwjetńa 1998. we Krakowje) – polski szachista, grosmajster uod 2013. roku. Gro we manszafće Wasko Hetman GKS Katowice.
Turńyr Kandydatůw 2022

**Turńyr kandydatůw** – szachowy turńyr, co go uorgańizowała Mjyndzynorodowo Szachowo Federacyjo (FIDE). Mjała uůna na cylu wyłůńić pretyndynta do titla majstra śwjata we szachach 2023. Turńyr zaczůn śe 16. czyrwńa, trwoł do 5. lipńa 2022. we Madridźe. Wygroł go ruski szachista, co gro pod fanům FIDE Jan Ńepomńaszczi.

## Uczestńiki
We turńyrze pretyndyntůw brało udźoł 8 szachistůw:

## Rezultaty

## Przipisy
Szachmaty

**Szachmaty, szachy** (uod pers. *شاه* (szach) – krůl) – sztrategiczny logiczny bretszpil na 64-polowyj planszy, na keryj stoji 16 bjołych a 16 czornych figur. Szachmaty śe gro ze 32 figurami, je 8 bauerůw, 2 turmy, szpringery, a laufry, jedno dama a jedyn kůńig, szpil tyn wygrywo perzůna kero chyći drugo we "szachmat", kej kůńig ńy mo ńikaj kaj śe ruszyć.

Pochodźi ze staroindyjskigo szpilu czaturanga, kero dała tyż poczůntek takim sztrategicznym szpilům jak chińske Xiangqi, koryjańske Janggi abo japůńske śogi. Szachmaty trefjůły do Ojropy we 9. storoczu skuli ekspansyje Ůmajjadůw we Szpańiji. Figury dostały śyła a rola, jake znůmy do dźiśoj, przi kůńcu 15. storoczo, a standaryzacyjo prawidoł uodbůła śe we 19. storoczu. Dźiśo we uoficjalnych turńyrach stosuje śe prawidła Mjyndzynorodowyj Szachmatowyj Federacyje, kere uopisujům ńy yno ruchy figurůw, nale tyż prawa uod syńdźůw, prawidła zachowańo szpilerůw a kůntrola czasu.
Brŏwŏr Bomonti we Kōnstantynopolu

**Brŏwŏr Bomonti we Kōnstantynopolu** – bōł to piyrszy brŏwŏr we Ôsmańskim Imperyjum kery produkowoł biyr modernymi metodami.

Piyrszy moderny brŏwŏr we Ôsmańskim Imperyjum ôstoł założōny ôd szwajcarskich bracikōw Bomonti we dzielnicy Kōnstantynopola Feriköy we roku 1890, atoli we 1902 roku przenieśli ôni swōj brŏwŏr do inkszyj dzielnicy dystryktu Şişli, kerŏ to je do dzisiej mianowanŏ za Bomonti, skuli dŏwnego browaru. Chociŏż bracikowie Bomonti niy byli piyrszymi kerzi przedŏwali biyr we ôsmańskim Kōnstantynopolu, to byli ôni piyrszymi kerzi we tym sztadzie założyli modernõ fabrikã a kōnkurowali ze markami biyru importowanymi do Ôsmańskigo Imperyjum ze Zachodnij Ojropy. Wele browaru były tyż biyrowe zygrody, w kerych to kōnzumynty piyli biyr ôd bracikōw Bomonti. Piyrszy moderny brŏwŏr we muzułmańskim Ôsmańskim Imperyjum doł anfang nowyj kulturze szpasu we ôsmańskich sztadachkerŏ to była direkt połōnczōnŏ ze alkoholym. We 1912 roku brŏwŏr bracikōw Bomonti połōnczōł sie ze lōndōńskim brŏwarnym sztamgyszeftym Nectar Brewery Company Limited, keryto założōł swōj browar tyż we Kōnstantynopolu dziewiytnŏście lŏt po bracikach Bomonti (we 1909 roku). Mianym nowego, brŏwarnego sztamgyszeftu we Kōnstantynopolu było Bomonti-Nectar Combined Beer Factories Company.
Benenard

**Benenard** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we żyrardowskim kryśe, we gmińe Radźejowicy.
La Salette-Fallavaux

**La Salette-Fallavaux** - gmin we Francyj, we regijůńe Auvergne-Rhône-Alpes, we departamyńće Isère. Mo 22,3 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 68 ludźi. Uostrzodek maryjnygo kultu.
Ã

**Ãã** – drugŏ buchsztaba we ślabikŏrzowym abecadle ôd ślōnskij gŏdki, używanŏ tyż we inkszych abecadłach świata (cum bajszpil we abecadle ôd kaszubskij gŏdki). We ślabikŏrzowym abecadle *ã* je pandialektalnõ buchsztabōm, kerŏ we dolnoślōnskim dialekcie a na pōłnocno-zachodnim Gōrnym Ślōnsku je ôdczytywanŏ jako klang [e], we strzodkowo-zachodnim Gōrnym Ślōnsku jako dugi klang [ã], wele Raciborza jako [am], na weschodzie Gōrnego Ślōnska jako klang [a], na połedniowo-weschodnim Gōrnym Ślōnsku jako [ym] a na Laszskij Ziymi jako klang [u] abo klang [a]. Buchsztaba *ã* je ino na szlusach wortōw, cum bajszpil *bierã*. We Steuerowym abecadle a ślōnskim abecadle fōnetycznym ta buchsztaba je szrajbowanŏ jako ''a''.
Niwiska (podkarpacke wojewůdztwo)

**Niwiska** – wjeś we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we kolbuszowskim kryśe, siedziba gminu Niwiska.
Haarby

**Haarby** – mjasto we Dańiji, we regijůńe Syddanmark, we gmińe Assens. Je rozlygowane na wyspje Fyn.
Thimister-Clermont

**Thimister-Clermont** - gmin we Belgiji, we prowincyji Liège. Mo 28,69 km² wjyrchu a podug danych ze 2018 roku půmjyszkowało sam 5725 ludźi.
Fossò

**Fossò** - gmin we Italiji, we regijůńe Ojganejsko Wynecyjo, we prowincyji Wynecyjo. Mo 10,18 km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowało sam 7085 ludźi.
Piolenc

**Piolenc** - gmin we Francyji, we regijůńe Provence-Alpes-Côte d’Azur, we departamyńće Vaucluse. Mo 24,8 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 5394 ludźi.
Uzès

**Uzès** - gmin we Francyji, we regijůńe Uoksytańijo, we departamyńće Gard. Mo 25,41 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 8387 ludźi.
Santiago de María

**Santiago de María** - gmin we Salwadorze, we departamyńće Usulután. Mo 37,71 km² wjyrchu a podug danych ze 2007 roku půmjyszkowało sam 18&nbsp;201 ludźi.
Płaczków

**Płaczków** - wjeś we Polsce, we śwjyntokrziskim wojewůdztwje, we skarżiskim kryśe, we gmińe Bliżyn.
Obelzanki

**Obelzanki** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we szamotuskim kryśe, we gmińe Wrůnki.
Leszcze (podkarpacke wojewůdztwo)

**Leszcze** – wjeś we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we kolbuszowskim kryśe, we gmińe Ńiwiska.
Ruśińsko godka

**Ruśińsko godka** (kar-ruś. *русинськый/русиньскый язык*, ruś. łać. *rusyn’skŷj jazŷk*, pan-ruś. *руски язик*) – weschodńosłowjańsko godka, używano we Polsce, Ukrajinie, Syrbiji a Słowacyji. Ruśińsko godka noleży do familije słowjańskich godkůw.

W Ukrajinie důminuje poglůnd, co ruśiński je djalyktym ukrajińskigo.

## Przypisy
Akaa

**Akaa** – mjasto we Finlandyji, we regijůńe Pirkanmaa. Utworzůne we 2007 roku bez skuplowańe mjasta Toijala a gminu Viiala. We 2011 roku przikuplowano tyż gmin Kylmäkoski.
Arula

**Arula** - wjeś we Estůńiji, we prowincyji Valga, we gmińe Otepää. Na 2020 rok půmjyszkowało sam 72 ludźi.
Salerno

**Salerno** – mjasto we Italiji, we regijůńe Kampańijo, stolica prowincyji Salerno, nade Tyrryńskim Morzym.
Ancona

**Ancona** - mjasto we Italiji, stolica regijůnu Marche a prowincyji Ancona. Uostrzodek industryje, kultury a nauki, morsko hawyna.
Le Subdray

**Le Subdray** - gmin we Francyji, we regijůńe Centre-Val de Loire, we departamyńće Cher. Mo 20,28 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 1012 ludźi.
Bury (Greater Manchester)

**Bury** - mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Greater Manchester. Uostrzodek industryje.
Saint-Just-de-Bretenières

**Saint-Just-de-Bretenières** - gmin we Kanadźe, we prowincyji Québec, we regijůńe Chaudière-Appalaches. Mo 133,1 km² wjyrchu a podug danych ze 2016 roku půmjyszkowało sam 668 ludźi.
Savigny-lès-Beaune

**Savigny-lès-Beaune** - gmin we Francyji, we regijůńe Burgůndyjo-Franche-Comté, we departamyńće Côte-d'Or. Mo 35, 98 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 1288 ludźi.
Shinzō Abe

**Shinzō Abe** (nar. 21 września 1954 we Tokio, um. 8 lipnia 2022 we Nara) to bōł japōński politiker, co sużōł za prymiera Japōnije ôd 26 września 2006 do 26 września 2007 a zaś ôd 26 grudnia 2012 do 16 września 2020, co robi ze ônego nojdużyj reskyrujōncego prymiera we gyszychcie Japōnije. Bōł liderym Liberalno-Dymokratycznyj Partyje ôd 2006 do 2007 i zaś ôd 2012 do 2020. 8 lipnia 2022 roku ôstoł postrzelōny we czasie gŏdaniŏ na mityngu z welmanami we Nara a umrził we lazarycie skirz strŏcyniŏ krwie.
Jōn Rus

**Jōn Rus** (nar. ōng. 1690 we Ruskim Caracie, um. 27 mŏja 1730 we Ürgüp) – prawosławny świynty, kery bōł wojynnym jyńcym ze armije Ruskigo Caratu we Ôsmańskim Imperyjum.

We czasie rusko-ôsmańskij wojny wele azowskigo festōngu ôstoł ôn wziynty do ôsmańskij niywole. Po zakōńczyniu rusko-ôsmańskij wojny ôstoł ôn niywolnikiym ôsmańskigo aghi we Ürgüp. Mieli go rŏd krześcijōnie a tyż muzułmanie ze Ürgüp. Bydōnc niywolnikiym zajmowoł sie ôn zwiyrzyntami, kerych to zdrowŏ wielość zwiynkszyła sie kej to Jōn Rus dotar do dōma jejich posiedziciela. Jego posiedziciel chcioł coby zamiyszkoł ôn we włŏsnym dōmu, atoli tyn woloł sztyjc skrōmnie żyć postrzōd zwiyrzōnt. Kej jego posiedziciel ruszōł na pōńć do Mekki, teschniōł ôn za jŏdłym manti, kere to mioł ôn richtich rŏd. Jōn ô tym wiedzioł, i poprosiōł żōnã posiedziciela coby uwarziła manti. Niyskorzij Jōn wziōn jŏdło a zniknōł. Agha kery mioł Jōna za niywolnika, po zakōńczyniu rzykaniŏ, znŏd uwarzōne we Ürgüpie manti we swojij izbie we Mecce. Kej posiedziciel Jōna prziszoł nazŏd do dōm, ôpedzioł ô tym żōnie, kerŏ pedziała iże tedy warziła manti na prośbã ôd Jōna, a tyn je kajś wziōn. Posiedziciel Jōna mioł go we zŏcy, skuli tego po jego umrziciu przizwolōł ôn na krześcijōński pogrzyb Jōna a podarowoł lyn na jego ciało. Wiynkszość cudōw zwiōnzanych ze świyntym Jōnym Rusym trefiyło sie po jego umrziciu.
Pulpí

**Pulpí** - gmin we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Andaluzyjo, we prowincyji Almería. Mo 96 km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowało sam 10&nbsp;342 ludźi.
Nara (mjasto we Japůńiji)

**Nara** – mjasto we Japůńiji, na wyspje Honsiu, stolica prefektury Nara. Downo stolica Japůńiji (710-740 a 745-784)
Surabaja

**Surabaja** – mjasto we Indůnezyji, na wyspje Jawa, stolica prowincyji Wschodńoo Jawa. Uostrzodek industryji, morsko hawyna.
Meneng

**Meneng** - dystrykt Nauru, rozlygowany na połedńu wyspy. Mo 3,1 km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku půmjyszkowało sam 1380 ludźi.
Denigomodu

**Denigomodu** - dystrykt Nauru, rozlygowany we zachodńij tajli wyspy. Mo 0,9 km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku půmjyszkowało sam 1804 ludźi.
Płoniawy-Bramura (wjeś we mazowjeckim wojewůdztwje)

**Płoniawy-Bramura** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we makowskim kryśe, śedźiba gminu Płoniawy-Bramura. 

,
Gmin Crișan

**Crișan** - gmin we Růmůńiji, we uokryngu Tulcea. Mo 380,7 km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku půmjyszkowało sam 1228 ludźi.

### Mjejscowośći
Caraorman, Crișan, Mila 23
Bodzanów

**Bodzanów** - mjasto we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we płockim kryśe, we gmińe Bodzanów. We latach 1351-1869 mjoł mjejske prawa, dostoł je nazod we 2023.
Czarny Dunajec (małopolske wojewůdztwo)

**Czarny Dunajec** – mjasto we Polsce, we małopolskim wojewůdztwje, we nowotarskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Czarny Dunajec. We latach 1880-1934 mjoł mjejske prawa, dostoł je nazod we 2023.
Dąbrowice (kutnowski krys)

**Dąbrowice** - mjasto we Polsce, we łůdzkim wojewůdztwje, we kutnowskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Dąbrowice. We latach przed 1455-1870 mjoły mjejske prawa, dostoły je nazod we 2023.
Miasteczko Krajeńskie

**Miasteczko Krajeńskie** - mjasto we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we pilskim kryśe, śedźiba gminu Miasteczko Krajeńskie. Uod XIV stolećo do 1870 mjoło mjejske prawa, dostało je nazod we 2023.

Na kerchowje we Krajyńskim Mjasteczku je pochowany Michał Drzymała, poważany bez Polokůw za nacyjowygo bohatyra.