Friedrich Bernhard Werner

**Friedrich Bernhard Werner** (nar. 28 stycznia 1690 we Topōli, um. 20 kwietnia 1776 we Wrocławiu) – ślōnski artysta, rysownik.

## Biografijŏ
Bōł synym Melchiora Wernera, bezrolnego chałupnika i jego ślubnyj Barbary Morawitz. Ôjce nadali mu miana na cześć Friedricha Steinera, umartego we 1681 roku kamiyniyckigo ôpata, i świyntego Bernarda z Clairvaux, patrōna zakōnu cystersōw. Friedrich Bernhard bildował sie we jezuickim kolegium we Nysie społym z niyskorniyjszym ôpatym klŏsztōrōw we Zōmbkowickim Kamiyńcu i Lubiōnżu Tobiaszem Stusche. Hned pociepnōł naukã i zaciōngnōł sie do wojska. Niy strzimoł jednak we armiji dugo i ôpuściōł swōj regiment, a potym ôbroł sie na siedmiolatowy wander po Ojropie. We 1718 wrōciōł sie we familijne zajty, kaj 18 paździyrnika tego roku ôżyniōł sie we Bardzie z cerōm miyszczana ze Ślōnskich Zōmbkowic, Mariōm Eleonorōm Teresōm Kirchpitter. We latach 1726–1727 bōł kancelistōm u wrocławskigo biskupa Franza Ludwiga von Neuburg. Potym na zlecynie augsburskich wydŏwcōw podarzōł sie we rajza po Ojropie, coby rysować wszyjsko, co wydŏ mu sie porne uwieczniynia. Szkryfōnki te miały być podstawōm przirychtowaniŏ miydziorytōw. Robota trwałŏ do 1737. Powstoł we tyn knif zbiōr 341 wedut 219 roztōmajtych miast, jak tyż 321 widokōw kościołōw, klŏsztōrōw, pałacōw i inkszych budōnkōw. We 1733 dostoł ôbsztalowanie ôd nojsrogszego wydŏwcy kart, fyrmy Hommans Erben z Nürnberg na wykōnanie wedut, kere miały być dopołniyniym planowanego wydaniŏ atlasu Ślōnska. Ôd 1735 roku, wyszło we Nürnberg 11 tabulōw miydziorytnych, kere zawiyrały 84 widoki Ślōnska pod spōlnym tytułym *Scenographia Urbium Silesiae*. Kole 1730 Werner napisoł swojã autobiografijõ.

1 lipnia 1736 we drōdze do Augsburga przijechoł do Zōmbkowickigo Kamiyńca ku cylu przekludzyniŏ potajlowaniŏ statku po umartyj szwigrze. Jego ślubnŏ dostała ôwdy niywielgi statek we Kamiyńcu, a akuratnij we jego czynści leżōncyj przi drōdze do niybydōncyj dzisioj wsi Pilce, kerŏ była ôsobnym placym do 1945 i nosiyła miano *Istebka*. We 1739 dostoł ôd wrocławskigo biskupa, kardynoła Philippa Sinzendorfa, posadã dworskigo geōmetry. Po abszusie wojaczki z Prusami biskup podarzōł sie na wygnanie, a Werner musioł poszukać sie nowego zajyńciŏ. Prōbowoł dostać robotã ôd krōla Fryderyka II, ale ôprōcz zachyncajōncych zaczōntkōw nic z tego niy wyszło. We 1744 po rŏz ôstatni była wzmiankowana jego ślubnŏ, a 22 mŏja 1758 ôżyniōł sie powtōrnie we Wrocławiu z Mariōm Magdalenōm Treffa. We 1746 roku familijŏ rysownika przedała za 2275 talarōw majōntek we Istebce. Zygroda za 370 ślōnskich talarōw dostoł brataniec Buchman. Ôstatek gospodarstwa, kere spłonęło po szlagu pierōna 9 lipnia 1742 roku, niy była dużo wacha, stōnd spadek Wernera wyniōs ino 800 talarōw. Wiadōmo, iże do 1766 zajmowoł ôn stanowisko budowlanego inżiniera we Izbie do Spraw Wojaczki i Szacowych Dobr Departamyntu Baukōnsztu i Dziedzińskij Zabudowy przi Krōlewskim Amcie Budowlanym we Wrocławiu. Niy wiadōmo, jaki bōł zakres jego musōw. Niy sōm tyż znane szkryfōnki, kere powstoły na zlecynie tego amtu abo kardynoła Sinzendorfa. Wiadōmo za to, iże ôd tego czasu Werner poświynciōł sie jyny rysowaniu landszaftōw Ślōnska. Wynikym tego je rachujōncŏ 3000 zajt 5-tōmowa *Topographia Silesiae*, jak tyż rachujōncŏ 1400 rycin topografijŏ grŏfstwa kłodzkigo. Dzieło *Topographia Silesiae* powtōrzōł jeszcze trzi razy, przi czym kożdy rŏz przidŏwoł nowe ryciny. Prōbowoł swojich drukōw tyż we miydziorstwie. We latach 1748–1758 ôpublikowoł ksiyngã dōmōw pŏciyrza z 164 ilustracyjami, a zarŏz potym seryjõ widokōw cysterskich klŏsztōrōw Czech, Morawy i Ślōnska. Topografijŏ grŏfstwa kłodzkigo zaginyła we czasie II światowyj wojaczki, a z sztyrech egzymplŏrzōw *Topographia Silesiae* ôstały liczne fragmynta, postrzōd kerych brak jyno jaworskigo ksiynstwa. Pod kōniec życiŏ Werner znŏd sie we ciynżkij sytuacyji sztofowyj. Skłōniyło go to m.in. do przedaniŏ swojigo spamiyntnika, kery zawiyroł tyż ślōnske i ojropejske panoramy. Umrził bez potōmstwa i we zapōmniyniu we Wrocławiu.

## Twōrczość
Szkryfōnki Friedricha Bernharda Wernera niy sōm cynnymi dziełami artystycznymi. Posiadajōm ône jednak zgolyme znaczynie z napōmniyniŏ na fakt, iże przedstawiajōm mocka budōnkōw, kere już niy sōm abo ôstały przebudowane i bez to sōm barzo wŏżnym źrōdłym dlŏ historykōw kōnsztu i konserwatorōw zabytkōw.

* *Perspectivische Vorstellung derer von Sr. Königl. Majest. in Preußen, als Obersten Herzog in Schlesien, allergnädigst concedirten Beth-Häuser A.C.* (tajle ôd I do V we latach 1748–1752)
* *Silesia in Compendio seu Topographia das ist Praesentatio und Beschreibung des Herzogthums Schlesiens […]*
** Tajla I
** Tajla II
** Tajla III
** Tajla IV
** Tajla V
* *Topographia seu prodromus principatus Silesiae […]* (tak zwany „Prudnicki Egzymplŏrz”)
** Tōm 1: Gōrny Ślōnsk (Cieszyn, Racibōrz, Ôpole, Ôpawa, Karniōw, Nysa, Pszczyna, Bytōm, Wodzisław, Frydek-Mistek, Bogumin, Biylsko)
** Tōm 3: Ślōnske Zōmbkowice, Świdnica, swobodne stanowe państwo
** Tōm 4: Lignica, Brzeg, Wołōw
** Tōm 5: Gogōw, Bytōm, Żagań, Świybodzin, Jelyniŏ Gōra
* *Scenographia Urbium Silesiae*. Homann Erben, Nürnberg 1738

### Ôbrane szkryfōnki Wernera


Plik:Oppeln F.B. Werner.png|Ôpole
Plik:Panorama Prudnika Friedrich Bernhard Werner.jpg|Prudnik
Plik:Nysa 1738.jpg|Nysa
Plik:Koźle.jpg|Koźle
Plik:Gleiwitz F.B. Werner.png|Glywice
Plik:Książ 1738.jpg|Ksiōnż
Plik:Muensterberg02.jpg|Ziymbice
Plik:Montes Tarnovicenses.jpg|Tarnowske Gōry
Plik:Niemcza by Werner.jpg|Niymcza
Plik:Panorama Głogówka Friedrich Bernhard Werner.jpg|Gogōwek
Plik:Wołów, 1737.jpg|Wołōw
Plik:Schloss Wiese.jpg|Prudnickŏ Łōnka
Plik:POL Racibórz zamek przełom XVII i XVIII wieku.jpg|Racibōrz
Plik:Paczków 1738.jpg|Paczkōw
Plik:Oława, 1752.jpg|Oława
Plik:Nowa sol werner.gif|Nowŏ Sōl
Plik:Oppelen.png|Ôpole
Plik:Legnica, 1738.jpg|Lignica
Plik:Friedensk-Glogau.jpg|Gogōw
Plik:Hirschberg-Werner-1.jpg|Jelyniŏ Gōra



## Bibliografijŏ
* Hippe M., *Werner Friedrich Bemhard*, [w:] *Allgemeine Deutsche Biographie*, Bd. 42, Leipzig 1897, s. 48–49.
* Len R., Fryderyka Bernarda Wernera Topografia Wrocławia, Wrocław 1997.
* Marsch A., *Friedrich Bernhard Wemer (1690-1776) – autor krajobrazów Kamieńca*, [w:] *900lat Kamieńca Ząbkowickiego. Ślady niemieckiej i polskiej historii*, Górlitz 1996, s. 56–66.
* Marsch A., *Friedrich Bernhard Werner (1690 – 1776) – Śląski rysownik europejskich widoków*, Głogów 1998.

## Linki zewnyntrzne
* bibliotekacyfrowa.pl