open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Traszmetal

**Traszmetal** – zorta utworůw muzycznych, uodmjana hewimetalu ze srogimi ajnflusami punku. Pjyrszy uznowany ze traszmetalowy album to *Kill 'Em All* amerikańskej skupiny Metallica ze 1983, nale fundamynt gatůnku zmajstrowoła już brytyjsko skupina Black Sabbath. Mjano "trasz" pochodźi ze ynglickego "thrash" co uoznaczo karćić. Do powszechńe mjanowanyj *Wjelgej Czwůrki Traszmetalu* zaliczo śe skupiny: Anthrax, Megadeth, Metallica a Slayer.
2003

{|align=left width=100%
|valign=top width=100%|  rok 2003 / MMIII 
XX stoleće • **[[XXI stoleće]]** • XXII stoleće 
1998 « 1999 « 2000 « 2001 « 2002 « 2003 » 2004  » 2005 » 2006 » 2007 » 2008&nbsp;

__TOC__

### Rok 2003 uogłoszůno:
* Rokjym Ignacygo Łukasiewicza

### Wydarzyńo:
* 9 kwjetńa - wyzwoleńe Saddama Husajna spod władzy we Iraku bez USA a pora inkszych państw

### Wydarzyńo szportowe:
* 12 paźdźerńika - Michael Schumacher szůsty roz wygroł Formuła 1

### Urodźyli śe:

### Pomarli:
* 5 moja - Umaru Yar'Adua, ńigeryjski polityker

### Śwjynta ruchliwe:
* **[[Tusty Sztwortek]]**: 27 lutygo
* **[[Uostatki]]**: 4 marca
* **[[Popjelec]]**: 5 marca
* **[[Ńydźela Palmowo]]**: 13 kwjetńa
* **[[Wjelgi Sztwortek]]**: 17 kwjetńa
* **[[Wjelgi Pjůntek]]**: 18 kwjetńa
* **[[Wjelgo Sobota]]**: 19 kwjetńa
* **[[Wjelkanoc]]**: 20 kwjetńa
* **[[Pyńdźołek Wjelkanocny]]**: 21 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 19 czyrwca
2002

{|align=left width=100%
|valign=top width=100%|  rok 2002 / MMII 

XX stoleće • **[[XXI stoleće]]** • XXII stoleće 
« 1997 « 1998 « 1999 « 2000 « 2001 « **2002** » 2003 » 2004 » 2005 » 2006 » 2007&nbsp;

__TOC__

### Rok 2002 uogłoszůno:

### Wydarzyńo:

### Wydarzyńo szportowe:
* 15 moja – Real Madryt wygroł 9 roz we gyszichće Liga Majstrůw we finale s Bayerym Leverkusen

### Urodźyli śe:

### Pomarli:
* 15 czyrwca - Said Belqola, fusbalowy arbiter ze Maroka

### Zdarzyńo astrůnůmiczne:

### Nagrody Nobla:

### Śwjynta ruchliwe:
* **[[Tusty Sztwortek]]**: 7 lutygo
* **[[Wjelgi Sztwortek]]**: 28 marca
* **[[Wjelgi Pjůntek]]**: 29 marca
* **[[Wjelgo Sobota]]**: 30 marca
* **[[Wjelkanoc]]**: 31 kwjetńa
* **[[Pyńdźołek Wjelkanocny]]**: 1 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 30 moja
Kerůnkowo nůmera

**Kerůnkowo numera** – tajla nůmeracyji telefůnowyj, kero dźoło na jakimś teryńe a wybjerano je przyd właśćiwym numerym abůnynta. Umożliwjo gibke lokalizowańy a kerowańy połůnczyń.
MKS Kluczborek

**MKS Kluczbork** (*Miejski Klub Sportowy w Kluczborku*) – ślůnski fusbalklub ze Kluczborka, zołożůny 20 czyrwca 2003 bez fuzyjo manszaftůw KKS Kluczborek a LZS Kuńůw. Nojwjynkszym sukcesym klubu je awans do I ligi (drugej nojważńijszyj).
Napadźor (fusbal)

**Napadźor** – pozycyjo szpilera we fusbalu, kery kej je grony szpil gro nojbliżyj toru spůrńika. Jigo zadańym je wbiće bez jigo manszaft sam bala, skiż tygo zdobyće punkta. Pozycyjo nojbarzi wysůńyntygo na przodek fusbaloka mjanůje śe "szpicům".

## Uobocz tyż
* Tormůn
* Uobrůńca
* Půmager
Złoty Bal

**Złoty Bal** (fr: *Ballon d'Or*, en: *The Golden Ball*) – coroczny absztimůng fusbalowy, kery mo wybrać fusbaloka, co groł nojlepij we danym roku. Nadgroda prziznowano je uode 1956. We latach 2010-2015 nadgroda bůła prziznowano pode mjanym **Złoty Bal FIFA**.
## Uostatńe zdobywce nadgrody
Sochaux

**Sochaux** je mjasto i gmin we Francyji, we regijůńe Franche-Comté a departamyńće Doubs. Na 2010 rok mjoło 4020 mjyszkańcůw a zajmuje 2,17 km<sup>2</sup> placu. Je sam werk PSA Peugeot Citroën a fusbalklub FC Sochaux-Montbéliard.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Sochaux
Hugo Chávez

**Hugo Rafael Chávez Frías** (rodz. 28 lipca 1954 we Sabanecie, um. 5 marca 2013 we Caracas) – wynezuelski wojskowy i polityker socjalistyczny. Znůmy skiż tygo co wkludźůł ńyudany zamach stanu we 1992. We lotach 1999 – 2013 bůł prezydyntym Wynezueli. Bůł gowům ruchu rewolucyjnego, kery  znůmy kej „*rewolucyjo boliwarjańsko*”.
Maje

**Maje** – zorta ludůw indjanerskich majůncych wspůlno godka s familije majůw zamjyszkůjůncych połedńowo-wschodńi Meksyk, Gwatymala, Belize, a kůnsek zachůdńygo Hůndurasu. Mjeli fest rozwińynto cywilizacyjo, kerej poczůntki znojdujům śe we půźnym uokryśe preklasycznym (uůn. lota 400 p.n.e.–250 n.e). Maje rozwinyli hjyroglificzny szrajbůnek, dwudźestkowy systym nůmeracyji a pośodali charaktyrystyczny i wysoko rozwińynty baukunszt.
Podbeskidzie Bjelsko-Bjoło

**TS Podbeskidzie** (TSP - Towarzystwo Sportowe Podbeskidzie) – ślōnski klub fusbalowy ze Bjelska-Bjołyj. Na sezůn 2013/2014 gro we polskij ekstraklaśe.

Podbeskidzie powstoło we 1997 roku a swoje szpile gro na stadjůńe mjejskim przi hulicy Rychlińskiego 21. Klub powstoł bez skuplowańe BBTS Włůkńorz ze DKS Inter Komorowice.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta klubu
Mistrzostwa Śwjata we Fusbalu 2014

**Mistrzostwa Śwjata we Fusbalu 2014** bůły rozgrywane uod 12 czyrwca do 13 lipca 2014 we Brazyliji. Titel majstra śwjata brońůła Szpańijo. Bůły to już XX mistrzostwa śwjata we fusbalu. We finale 13 lipca wygroły Ńymcy.

## Mjasta a stadjůny
Uorgańizacyjům szpilůw zainteresowane bůło 17 sztadůw: São Paulo, Rio de Janeiro, Belo Horizonte, Porto Alegre, Brasília, Belém, Campo Grande, Cuiabá, Kurytyba, Florianópolis, Fortaleza, Goiânia, Manaus, Natal, Recife/Olinda (stadjůn należołby lo uobu mjast), Rio Branco a Salvador. Ńyskorzi  31 moja 2009 mjasta Belém, Campo Grande, Florianópolis, Goiânia i Rio Branco uostoły uodćepńynte.
* Belo Horizonte - Estádio Mineirão
* Brasília - Estádio Mané Garrincha
* Cuiabá - Arena Pantanal
* Curitiba - Arena da Baixada
* Fortaleza - Castelão
* Manaus - Arena Amazônia
* Natal - Arena das Dunas
* Porto Alegre - Estádio Beira-Rio
* Recife - Arena Cidade da Copa
* Rio de Janeiro - Maracanã
* Salvador - Fonte Nova
* São Paulo - Arena de São Paulo

## Grupy
Legenda do tabulek:
* **Pkt** – nůmera půnktůw
* **M** – nůmera szpilůw
* **W** – wygrane
* **R** – remisy
* **P** – porażki
* **T+** – tory zdobyte
* **T-** – tory stracůne
* **+/-** – růżnica torůw

Dwa pjyrsze manszafty ze kożdyj grupy awansujům do dalszych szpili.

### Grupa A


----

----

----

----

----

### Grupa B


----

----

----

----

----

### Grupa C


----

----

----

----

----

### Grupa D


----

----

----

----

----

### Grupa E


----

----

----

----

----

### Grupa F


----

----

----

----

----

### Grupa G


----

----

----

----

----

### Grupa H


----

----

----

----

----

## Puharowo strefa
### 1/8 finołu

----

----

----

----

----

----

----

### Sztwjerćfinoły

----

----

----

### Půłfinoły

----

### Finoł

**Majster Śwjata 2014**

**[[Reprezyntacyjo Mjymcůw we fusbalu|Ńymcy]]**

## Nojlepsze strzelcy torůw
Tory trefjůne ze elwrůw po dogrywce ńy sům rachowane.

**6 torůw**
*  James Rodríguez

**5 torůw**
*  Thomas Müller

**4 tory**
*  Lionel Messi
*  Neymar
*  Robin van Persie
Jakub Błaszczykowski

**Jakub Błaszczykowski** (rodz. 14 grudńa 1985 we Truskolasach wele Czynstochowy) – polski fusbalok grojůncy na pozycyji půmagera, kapitan polskej reprezentacyji.

## Karjyra
### Klubowo karjyra
Do pjyrszygo klubu podrychtowoł śe we wjeku 7 lot we Rakowje Czynstochowy, kaj groł 8 lot. Latym 2002 tryfjůł do fusbalowyj szuli Górnika Zabrze. Wjosnům 2003 jednak tryfjůł do klubu KS Częstochowa, kery groł we IV lidze. 8 lutygo 2005 przyjechoł na testy do Wisły Kraków, kaj uoddykńynto we ńim talynt i podszkryflůł 5-letńi kůntrakt. Zadebjutowoł 20 marca 2005. We sezůńe 2004/2005 zdobůł Majstra Polski a bůł jednym ze nojlepszich fusbalokůw tygo manszaftu. Po zakůńczyńu sezůnu 2006/2007 Kuba przeszoł do mjymjeckego ferajnu Borussi Dortmund a podszkryflůł kůntrakt na sztyry lota. Pjyrszy szpil zagroł ze italskim klubem AS Roma. Tryfjůł sam tora a zaliczůł asysta, beztuż uostoł wywelowany nojlepszim fusbalokem szpilu. We sezůńe 2010/2011 a 2011/2012 zdobůł dwa majstry mjymjec.

### Reprezentacyjno karjyra
30 marca 2004 zagroł pjyrszy roz we reprezentacyji polski U-19. 28 marca 2006 zadebjutowoł we pjyrszej reprezentacyji seńůrůw prziwůłany bez Pawła Janasa, a pjyrszygo tora tryfjůł 22 śyrpńa nostympnygo roku. We reprezentacyji rozegroł trzi szpile na Mistrzostwach Ojropy we fusbalu we 2012 kere bůły grone we Polsce a na Ukrajińe. We szpilu s Rosyjům zdobůł tora kery ustalůł wyńik 1:1.
Fernando Torres

**Fernando Torres** (rodz. 20 marca 1984 we Madryće) – szpanelski fusbalok grojůncy na pozycyji napadźora. Fusbalowo karjyra napoczůn we Athletico Madryt. We lotach 2007-2011 groł we Liverpool F.C.. Uod styczńa 2011 gro we Chelsea Lůndůn.

## Nojważńijsze sukcysy
**[[Reprezentacyjo Szpańiji we Fusbalu|Reprezentacyjo Szpańije]]**
*  Mistrzostwo Śwjata: 2010, 2008
*  Mistrzostwo Ojropy: 2012

**[[Chelsea Lůndůn]]**
*  Liga Majstrůw UEFA: 2012
*  Liga Ojropy UEFA: 2013
Robin van Persie

**Robin van Persie** (wymowa: ˈrɔbɪn vɐn ˈpɛrsi, rodz. 6 śyrpńa 1983 we we Rotterdamje) – ńiderlandzki fusbalok, grajůncy na pozycyje napadźora ew. prawo lebo lewokrzidłůwy. Groł we klubach: Feyenoord Rotterdam, Arsenal, Manchester United.
Chelsea F.C.

**Chelsea Football Club** (wymowa: /ˈtʃɛɫsiː/) – ynglicki fusbalklub zołożůny we 1905, kery mo swojo śidźiba we zachůdńim Lůndyńe, we bycirku London Borough of Hammersmith and Fulham. Klub tyn sztyry razy wygroł majstra ynglandu, a śedym razy wygroł puhar uůnygo kreju. We 2012 a 2021 wygrali Liga Majstrůw UEFA, nojprzůd we finale po elwrach ze Bayernym München a ńyskorzi we finale ze Manchesterym City.

Ferajn noleźi uode 2003 do Romana Abramowicza, ruskego miljardera.
Fusbalok

**Fusbalok** (czasym **fusbalszpiler**) – szportowjec, kery gro we fusbal. Ze wzglyndu na pozycyje we szpilu wyrůżńo śe roztomajte zorty fusbaloka: tormůnůw (kerzy mogům chytać bala do rankůw), uobrůńcůw, půmagerůw, a napadźorůw.
Andrés Iniesta

**Andrés Iniesta** – (wym. anˈdɾes iˈnjesta luˈxan, rodz. 11 moja 1984) – szpanelski fusbalok na pozycyje půmagera. Sztyry rozy wygroł UEFA Champions League (2005/2006, 2008/2009, 2010/2011, 2015/2016), roz Mistrzostwo Śwjata (2010), a dwa rozy Mistrzostwo Ojropy (2008, 2012). Karjyra napoczůn kej juńůr we manszafće Albacete Balompié, a uod 2002 gro cołki czas we FC Barcelůńe.
Uopolski Ślůnsk

**Uopolski Ślůnsk** (mjym. *Oppelner Schlesien*, pol. *Śląsk Opolski*, *Opolszczyzna*) – ńyjednůznajczńe uokryślany regjůn geograficzny Gůrnygo Ślůnska, rozlygowany we srogim bycirku Uopola, kere je a bůło głůwnym jigo sztadym. Uodrymbnůść tygo regjůnu Gůrnygo Ślůnska je skiż pjyrwy ferwaltůngowego tajlůngu we Mjymcach a ńyskorzi tajlůng na wojewůdztwa we Polsce. Mjano *Uopolszczyzna* je tyż roz a kedy używano lo uokryślyńo Uopolskego wojewůdztwa.

### Uobocz tyż
* Uopolski djalekt
* Uopolske kśůnżynstwo
* Uopolsko-raciborske kśůnżynstwo
Mladá Boleslav

**Mladá Boleslav** (mjym. *Jungbunzlau*) – mjasto we Czeskij Republice, we strzodkowoczeskim kreju, na lewym brzygu Izery. Na 2005 rok mjoło 42 972 mjyszkańcůw.

Mo sam śedźiba kůncern Škoda Auto a manszaft Škoda WRC.

### Kamracke mjasta
*  Dieburg
*  King's Lynn
*  Pezinok
*  Vantaa

### Necowe uodwołańa
* Neczajta mjasta
Children of Bodom

**Children of Bodom** (abrewjacyjo: **CoB**) – fińsko skupina muzyczno, kero powstoła we 1993 pod mjanym Inearthed, zołożůno bez gitarziste i śpjywoka Alexi'ego Laiho a szlagcojgera Jaski Raatikainena. Mjano uostoło půmjyńońe we 1997 skiż ńywyjaśńůnygo mordu 4 bajtli nad jeźorym Bodom, kole mjasta Espoo.

## Muzykanty



ImageSize = width:600 height:300
PlotArea = left:110 bottom:120 top:0 right:30
Alignbars = justify
DateFormat = mm/dd/yyyy
Period = from:01/01/1993 till:01/01/2012
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy

Colors =
 id:basowa value:brightgreen legend:basgitara&nbsp;
 id:keyboard value:purple legend:keyboard
 id:perkusja value:orange legend:szlagcojg
 id:wokal;gitara value:red legend:śpjyw;gitara
 id:gitara;wokal value:brightblue legend:gitara;śpjyw
 id:lines value:black legend:Albůmy

Legend = orientation:vertical position:bottom columns:2

ScaleMajor = increment:2 start:1993
ScaleMinor = increment:1 start:1993

LineData =
 at:11/01/1997 color:black layer:back
 at:04/26/1999 color:black layer:back
 at:10/30/2000 color:black layer:back
 at:01/01/2003 color:black layer:back
 at:09/19/2005 color:black layer:back
 at:04/09/2008 color:black layer:back
 at:03/08/2011 color:black layer:back

BarData =
 bar:Alexi text:"Alexi Laiho"
 bar:Jaska text:"Jaska Raatikainen"
 bar:Samuli text:"Samuli Miettinen"
 bar:Alexander text:"Alexander Kuoppala"
 bar:Jani text:"Jani Pirisjoki"
 bar:Henkka text:"Henkka Seppälä"
 bar:Janne text:"Janne Wirman"
 bar:Roope text:"Roope Latvala"

PlotData=
 width:10 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4)
 bar:Alexi from:01/01/1993 till:end color:wokal;gitara
 bar:Jaska from:01/01/1993 till:end color:perkusja
 bar:Samuli from:01/01/1993 till:01/01/1995 color:basowa
 bar:Alexander from:01/01/1995 till:06/01/2003 color:gitara;wokal
 bar:Jani from:01/01/1995 till:01/01/1997 color:keyboard
 bar:Henkka from:01/01/1996 till:end color:basowa
 bar:Janne from:01/01/1997 till:end color:keyboard
 bar:Roope from:06/02/2003 till:end color:gitara;wokal
Rovaniemi

**Rovaniemi** (lap. **Roavenjarga**) – mjasto we Finlandyji, stolica regijůnu Lapůńijo. Na 2010 rok mjoło 59 845 mjyszkańcůw. Je rozlygowane bezma gynau na půłnocnym podebjegůnowym kole (ino pora km na połedńe).

Znůme skiż tygo co bajtle szrajbujům na uůnygo adresa brify do Santa Klausa (adresa je: FIN-96930 Napapiiri).

Je sam fusbalklub Rovaniemen Palloseura.

### Kamracke mjasta
*  Ajka, Madźary
*  Cadillac, Michigan, USA
*  Drvar, Bośńa a Hercegowina
*  Frederikshavn, Dańijo
*  Grindavík, Islandyjo
*  Harbin, Chiny
*  Kassel, Mjymcy
*  Kiruna, Szwecyjo
*  Murmańsk, Rusyjo
*  Narwik, Norwygijo
*  Neustrelitz, Mjymcy
*  Uolsztyn, Polsko
*  Sankt Johann in Tirol, Austrijo
*  Veszprém, Madźary

### Necowe uodwołańa
* Neczajta mjasta
Dresden

**Dresden** (mjym. *Dresden*, pol. *Drezno*, czes. *Drážďany*) – mjasto we wschůdńich mjymcach nad rzykům Elbům, stolica landu Saksůńijo.

Dresden je ważnym mjastym kůmůńikacyjnym (Lotńiczo hawyna), srogi je przemysł maszinowy, chymiczny, farmacyutyczny, a fotograficzny, je śedźibům werku aut Volskwagen a inkszych. Srogům atrakcjům turystycznům je Zamek w Dresden.
Reprezentacyjo Szpańije we fusbalu

**Reprezyntacyjo Szpańiji we fusbalu chopůw** – je fusbalowy pjyrszy manszaft Szpańiji. Powstoła we 1913, nale pjyrszy mjyndzynarodowy szpil rozegroła 7 paźdźerńika 1921 s Belgjům (wygroli 2:0). Roz zdobyli Mistrzostwo Śwjata (2010), a trzi rozy Mistrzostwo Ojropy (1964, 2008, 2012).

### Nojwjyncyj rozegronych szpili

*Aktualizacyja: 23 czyrwca 2013*
Radio Studio 54 Network

**Radio Studio 54 Network** to je  italsko stacyjo radyjowo ze śedźibům we Locri. Mottym tygo radyje je (ita) *il bello della musica è che quando ti colpisce non senti dolore*.

### Necowe uodwołańa
* Uoficyjolno neczajta Studio 54 Network
Ikarus

**Ikarus** – madźarsko marka autobusůw, jeji głůwno śedźiba je we Budapeszće.

### Trolejbusy
* 260T 
* 280T 
** 280E 
* 411T
* 412T  
* 415T  
* 417T  
* 435T
Solaris Bus & Coach

**Solaris Bus & Coach** – polsko marka autobusůw, jeji głůwno śedźiba je we Bolechowie-Osiedlu pod Poznańym.
Koło

* koło (pojazd)
** szosowe koło
* koło (geůmetryjo) - geůmetryczno figura
* Koło - mjasto we Polsce
Green Day

**Green Day** – rokowo skupina zołożůno we 1987 bez gitarziste Billiego Joe Armstronga a gitarziste basowygo Mike'a Dirnta we Kaliforńiji we Zjednoczůnych Sztatach. Do marca 2013 sprzydali 75 miljunůw płyt na cołkim śwjyće, a nojlepij śe sprzydało "Dookie" (15 miljunůw).

## Muzykanty
### Uobecny skłod
* Billie Joe Armstrong - gitara, śpjyw
* Mike Dirnt - gitara basowo
* Tré Cool - szlagcojg, insztrumynty perkusyjne
* Jason White - gitara, śpjyw dodatkowy

### Dowńi człůnkowje
* John Kiffmeyer - szlagcojg, insztrumynty perkusyjne
Ćmok

**Ćmok**, inakszy: **ćima** – we uobycznym pokopjyńu je to stůn we kerym ńy ma śwjotła.

Podug fizyki, ćmok je wuůnczas kej ńy ma żodnygo elektrůmagnetycznygo průmjyńowańo. Blank ćmok je we teoryji mogebny ino we tymperaturze bezwzglyndnygo zera, skiż tygo, co wszyjske ćoła ymitujům ćepło kej průmjyńowańy podczyrwjůne.
Kosmonosy

**Kosmonosy** – mjasto we Czeskij Republice, we strzodkowoczeskim kreju. Na 2012 rok mjoło 4 855 mjyszkańcůw. Mjejske prawa mo uod 1913.

### Kamracke mjasta
*  Seeheim-Jugenheim

### Necowe uodwołańa
* Neczajta mjasta
Toshiba

**Toshiba** – japůńsko kůmpańijo elektrůńiki, jeji głůwno śedźiba je we Tokjo. Uode 2007 we Kobjerzycach na Dolnym Ślůnsku nojdźi śe fabryka telewizorůw LCD.
Sharp

**Sharp** (jap. シャープ株式会社 Shāpu Kabushiki-gaisha) – japůńsko kůmpańijo elektrůńiki zołożůno we 1912, jeji głůwno śedźiba je we Tokjo. Na sztand 31 marca 2009 jich kapitoł zakładowy to 2,847 miljorda ¥.
Strasbourg

**Strasbourg** (mjym. *Straßburg*, alz. *Strossburi*) – mjasto we Francyji, stolica Alzacyji a departamyntu Bas-Rhin, nad rzykům Ryn wele grańicy s Mjymcůma.

Mo sam śedźiba Rada Ojropy, Ojropejski Trybunoł Praw Czowjeka, Parlamynt Ojropejski a Ojrokorpus.

Założůny we 12 r. n.e. Ńyskorzi wadźiły śe uo ńygo Ńymcy a Francyjo, zmjyńoł państwowo przinależność mocka razůw. Uod 1944 zaś we Francyji.
Důmb

**Důmb** (*Quercus* L.) – zorta strůmu, kery noleżi do familije bukowatych (*Fagaceae* Dumort.). Rośńe bezma ino we umjarkowanyj půłnocnyj půłkuli źymji a wysokich terynach we gůrach we tropikalnyj stefje. Wyrůżńo śe uůngyfer 400-600 gatůnkůw důmba. Jigo uowocym je ajchel.
Józef Wiechuła

**Józef Wiechuła** (rodz. 12 grudnia 1882 we Małyj Důmbrůwce, um. 17 listopada 1948 w Katowicach) – polityker, działocz zwjůnzkowy, działocz gůrnoślůnski Polskij Partyje Socjalistycznyj, na czas plebiscytu czůnek Naczelnyj Rady Ludowyj lo Gůrnego Ślůnska, uod 1922 roku posoł Sejmu Ślůnskigo ze ramjyńa PPS, we roku 1925 wroz ze posłem Klemensem Borysem zapisoł śe do Zwjůnzku Uobrůny Gůrnoślůnzokůw – Jana Kustosa.

## Bibljografijo
* Dariusz Jerczyński, *Orędownicy niepodległości Śląska*, Zobrze 2005 ISBN 83-919589-4-9
Bezwzglyndno wyżka

**Bezwzglyndno wyżka** – pjůnowo mjara uodlegośći (wyżka) punktu na Źymji wzglyndem poźůmu morza, kery je punktym 0. Szrajbowano je bez abrewjacyja n.p.m. (*nad poźůmym morza*).
Anime

**Anime** (jap. アニメ) je japōńskim syrialym aniymowanym. Anime czynstŏ je prŏdukŏwanŏ na baziye mangi, mangoilustrowanegŏ rōmana abo wizualnego rōmanã. Termiyn anime we japōńskiyj gŏdce je naszkryflōny we Katakaniy abo pŏchŏdziy ze ynglickiyj gŏdki ôd *animation* co je sztrifŏwane アニメーション. Piyrwszy anime kōmersyjne ostałŏ we 1917 roku.
Snæfellsnes

**Snæfellsnes** – půłwysep we zachůdńij tajli Islandyje, na zachůd kole mjasta Borgarfjörður. We cyntralnyj tajli tygo regjůnu nojdźi śe wulkůn Snæfellsjökull. Jigo wyżka mo 1446 m n.p.m. a na wjyrchu je lodowjec. Wulkůn je znony bez francuskigo pisorza Julesa Verne'a, kery uůnygo uopisoł we swym buchu *Voyage au centre de la Terre* (śl. tumaczeńy: *Rajza do postrzodka Źymje*). Na tym teryńe islandzki rzůnd zuůnaczůł nacyjny park. Na půłnocnym brzygu je pora małych mjast, a mocka rybackich portůw.
Kvasiny

**Kvasiny** – gmin we Czeskij Republice, we hradeckim kreju a kryśe Rychnov nad Kněžnou. Zajmuje 6,65&nbsp;km² placu a na 2011 rok mjyszkało sam 1378 perzůnůw. Je sam werk Škoda Auto.
Śpjyw

**Śpjyw** – tworzyńe klangu uo muzycznym charaktyrze bez używańe sztimy. Śpjyw je ino formům godki, beztuż kożdy fto potrafji godać może tyż śpjywać. Wyrůżńo śe tajlůng na trzi zorty śpjywu: sylabiczny - we kerym śpjywo śe normalny tekst, melizma - we kerej cołko śpjywka je uoparto na jednyj sylabje, a wokaliza - cołko śpjywka śpjywo śe jednům samogłoskům.
Santiago de Compostela

**Santiago de Compostela** (galicyjsko wymowa: [saŋtiˈaɣo ðe komposˈtɛla], szpanelsko wymowa: [sanˈtjaɣo ðe komposˈtela]) – mjasto we půłnocno-zachodńij Szpańije, we prowincyje A Coruña, stolica regjůnu Galicyjo. Mjasto rozlygowane uůn. 35&nbsp;km uod Atlantyckigo Uoceanu. Je sam mocka zabytkůw růmańskigo kůnsztu, a stare mjasto je wszkryflane we Lista Śwjatowygo Dźedźictwa UNESCO. 24 lipca 2013 we byzirku Santiago de Compostela bůła banowo katasztrofa we kerej (wedle informacyje szpańelskij władzy) umrziło 78 perzůnůw.

## Partnerske mjasta
*  Buenos Aires, Argyntyna
*  Meszhed, Iran
*  Oviedo, Szpańijo
*  São Paulo, Brazylijo
*  Coimbra, Portugalijo
1999

### Rok 1999 uogłoszůno:
* Śwjyntym Rokjym Jakubowym

### Wydarzyńo:
* 17 śyrpńa - trzynśyńy źymje uo śile 7,4 stopńůw we Turcyje. Umrziło 17 tyś. perzůnůw
* 12 paźdźerńika - wedle ONZ liczba ludźi na źymji przekroczůła 6 miljardůw
* 31 grudńa - Borys Jelcyn ńy chćoł być dużyj prezydyntym Rosyje, a ńyskorzi uostoł ńim Wladimir Putin
### Wydarzyńo szportowe:

### Urodźyli śe:

### Pomarli:
* 15 czyrwca - Said Belqola, fusbalowy arbiter ze Maroka

### Zdarzyńo astrůnůmiczne:

### Nagrody Nobla:

### Śwjynta ruchliwe:
* **[[Tusty Sztwortek]]**: 11 lutygo
* **[[Wjelgi Sztwortek]]**: 1 marca
* **[[Wjelgi Pjůntek]]**: 2 marca
* **[[Wjelgo Sobota]]**: 3 marca
* **[[Wjelkanoc]]**: 4 kwjetńa
* **[[Pyńdźołek Wjelkanocny]]**: 5 kwjetńa
* **[[Boże Ćoło]]**: 3 czyrwca
Yaku we japōńskim madżōngu

W Japanerskym madżōngu, ***yaku*** (jap.: 役) je warunek z kerygo rychtuje sie punkty. Znajōmość *yaku* je ważnŏ do strategije, atoli wiydza ta niy je ôbowiōnzkowŏ. Szpiler musi mieć jedno *yaku* w rynce coby legalnie wygrać rundã. Kŏżde *yaku* mŏ szpecyjalny wert *[[Punktowaniy w japanerskym madżōngu|han]]*. Regle *Yaku* mogōm być tak zônaczōne aby zrobić jeszcze lepszõ rynkã. Gra zawiyrŏ tyż *[[Japōński madżōng#Dora|dora]]*, kerŏ dodŏwŏ rynce wartość *han*, atoli niy je to zaliczane jako *yaku*.
## Sztart
*Yaku* je podane na rynce Pokera. Ônaczōm sie kej spyłniajōm wielość a warunek. Atoli niy tak jak we pokerze, rynka moge ôstać skōmbinowanŏ w jeszcze lepszy wert.

Sōm trzi zorty yaku:
* Ino zawarte yaku (*menzen-nomi*, 門前のみ)
* "Żryj a malyj" (*kuisagari*, 喰い下がり), kaj wert *han* maleje kej rynka je ôzwartŏ
* Yaku kaj *han* je take samo we ôzwartyj a zawartyj rynce.

Wziynciy wyrfla ôd inkszygo szpilera robi rynkã ôzwartõ. Kej wygrana zawartyj rynki je wyrfel ôd inkszygo szpilera, meldōnek zawiyrajōncy tyn wyrfel je ôzwarty a rynka je zawartŏ. Eźli rynka je zawartŏ, sytuacyjŏ mŏ miano "*menzenchin* (門前清)" abo "*menzen* (門前)" po japanersku.

Yntlich, kej prziłazi ku punktowaniu, cŏłki wert *han* we rynce trzeja porachować . Kej *han* je rōwny abo mynijszy niźli 4, *fu* tyż sie rachuje. Kōmbinacyjŏ *han* a *fu* korespōnduje z tabulōm punktacyje.

## Lista Yaku
Tukej je lista *yaku*, jeji miana we ślōnskij a japanerskij godce, jeji wert *han*, a wszyjske szpecyjalne warunki ku nim.

### Szpecyjalne kryteryja

### Yaku bazujōnce na szczyńściu
Te rynki sōm we wercie jedzin *han*.

### Sekwyncyjne Yaku

### Yaku ze ponŏw a kanŏw

### Yaku Honorowe

### Yaku Zestawieniyŏwe

## Yakumany
Sōm to szpycjalne rynce kere ciynszkŏ dŏstać a sōm warte szpycjalnŏm wartŏść pōnktŏw zwanŏ yakuman (役満, or *yaku-mangan* 役満貫).  Han niy wliczŏ siye już do niych. Yakumany mŏgōm być łonaczōne we multi yakumany.

Eźli rynka mŏ 13 han je to kazoue yakuman (数え役満) a je liczŏny jakŏ *yakuman*.

*Kokoshi Musou*, *Suu Ankou* a *Dai Sangen* sōm postrzegane jakŏ najłatwiyjsze do zdŏbyciya ze *yakumanŏw* wjync sōm mjanŏwane jakŏ "trzi wjelge familije *yakumanŏw*" (Japanese: 役満御三家).

### Yakuman sztartŏwy
Yakumany kej wygrywŏsz we piyrszyj turze.

## Yaku Niyôficjalny
Yaku we dōmŏwych reglach.
Illkirch-Graffenstaden

**Illkirch-Graffenstaden** – gmin we Francyji, we regijůńe Alzacyjo a departamyńće Bas-Rhin. Zajmuje 22,21&nbsp;km² placu a na 1999 rok mjyszkało sam 24 815 perzůnůw.
Saki (manga)

**Saki** je durś wydajōncōm siye mangōm naszkryflanōm i zilustrowanōm bez Ritz Kobayashi. Manga ôpowiadŏ ô uczynnicy piyrszyj liceum, Miyanaga Saki, kierŏ ôstała namŏwiŏno do graniyo we turniyju mahjongã bez inkszegŏ piyrszŏka ô mjaniye Haramura Nodoka. Manga ôstała czynsciŏwŏ ssyrializŏwanŏ bez Young Gangan ôd Square Enix .

## Fabuła

Miyanaga Saki niy mŏ rŏd szpilać we mahjonga, abo familijŏ zmuszałŏ jōm do graniya a karałŏ jōm bez znaczeniyŏ na wyniyk. Bez to nauczyla siye trzimŏć wyniyk na +-0; takŏ pōnktacyjŏ je trudniyjszŏ niżeli wygrywōniye cołki czas. Jeji kamrat, niy wiydzōnc ô tym namŏwił jōm na wizita do klubu mahjonga we szuli. Człōnkŏwiye klubu, poznajōnc jeji kunszt wartkŏ zrekrutŏwali jōm a pedzieli jeji by spornyła zagrŏć by wygrŏć. S jeji kunsztym wygrŏła na fatki a przajnyła szpilaniy w mahjongã. Jeji klub zapisŏł siye do miyndzy szulnygŏ turniyjã mahjongã. Akcyjŏ mangi a anime ôpowiadŏ ô pŏstympiye drużyny we tym turniyu.
## Anime

Piyrszy sezōn anime ôstał już ukōńczōny, atoli drugŏ seryjŏ je zapŏwiedzianŏ na Kwiyciyń 2014. Kej manga inŏ pŏkŏzuje akcyjŏ s drużynŏwygŏ turniyju, w anime je tyż przydstawiōne eliminacyje do turniyj solo.

## Ôbŏcz tyż
* Japōński mahjong
* 
*
Ritz Kobayashi

**Kobayashi Ritsu** (小林立) je japōńskōm pisorkōm a ilustratorkōm mang. Ritz miōła geburt we Tokjo, a miyszkŏ tyrŏzki we Kichijoji. Je jednōm z tajymniyczych pŏstaciy. Ukōńczyła studyja we 2005 roku. Bez dwa rŏki ilustrŏwała ryklamy lŏ rŏżnych firm.

## Produkcyje
Doujiny
* Seal Online: Stereo Girls
* Kapi (カピ)
Mangi
* Fatalizer (manga)
* Saki (manga)
* 
* 
Gry Eroge
* Aisa no namida (アイサの涙)
* Roketto nonatsu (ロケットの夏)
Rōmany
* Winged Knights (ino ôbrŏzki)
* Akai Barashirīzu (紅いバラシリーズ) (ino ôbrŏzki)
Inksze
* Saki: Ôficyjna Fanŏwska Ksiōnżka
* Saki: Achiga-hen Ôficyjna Fanŏwska Ksiōnżka
* Saki: Love-jong .
Doujin

**Doujin** (同人) – je czynstŏ urziwanym terminym bez Japōńczykŏw kiery ôznaczŏ skupine ludziy kierzy majōm takiye samŏ zaintyrysŏwaniye, działalnŏść, hobby abo ôsiyōngniyńciya. We Japōniyji tyn termin je urziwany do ôkryślaniya amatŏrskich prac typu manga, rōmōny, muzyka abo Video Szpile.
Orbit

**Orbit** – marka ńycukrowych gum do żućo firmy Wrigley Company. Dostympno je we roztomajtych smakach a uopokowońach. Guma Orbit powstoła we Zjednoczůnych Sztatach we 1944. W czas II śwjatowyj wojny, skiż racjonowańo skłodńikůw skłod gumy bůł uproszczony. Mjano Orbit powstoło uod słowa *[[sorbitol]]* (skuplowańy alkoholu ze cukrym).

Na kůńec 2007 roku, American Dental Association wydało uośwjadczyńe, aże żuće ńykerych gum Orbit, bez ńy myńi kej 20 minut po jedzyńu, poprowjo zdrowje jamy ustnyj.
Winterfresh

**Winterfresh** – marka gum do żućo firmy Wrigley Company. Zostoła wprowadzůno na rynek amerikański we 1994 roku kej alternatiwa lo gum Big Red.

## Necowe uodwołańa
* Uoficjalno zajta
Guma do żućo

**Guma do żućo** – zorta maszketůw przeznaczono do żućo, a ńy łykańo. Tradycyjńe produkowono bůła ze chicle, mlyczka uotrzymywonygo bez naćyńće pńo sůnczyńca. Terozki skiż ekůnůmiji a jakośći wykonywano je ze polimerůw. Teroźńo używo śe poliizobutylynu, kery je ńyzwulkanizowanům formům syntetycznygo guminu, roz za kedy ze culagům polioctanu winylu.

Ńykere gatůnki gumy do żućo majům tyż zastosowońy we profilaktice stomatologicznyj (gatunki te majům obniżůno zawartość cukru), inksze - kej půmoc we ćepańu nałogu kurzyńo (majům we śa nikotina abo uůnyj pochodne).

## Uobocz tyż
* Turbo
* Orbit

## Necowe uodwołańa

* artikel uo historyji i wspůłczysnych zastosowańach gumy do żucia
4p Rekordy

**4p Rekordy** je ślōnskōm muzycznōm skupinōm ze Bytōniya. Mjanŏ 4p Rekordy wziyłŏ siye ze nagrywaniyŏ na szwŏrtym sztoku we blŏku kej Grosu miyszkŏł.

## Historyjŏ
Piyrsze utwŏry już ôstoły twŏrzōne we 2001 rŏku. We 2007 roku Grosu zeswŏił siye ze Hellem a wykludziyli ta muzyczno skupina. Jich piyrszy klip bŏł smōntŏwany lŏ utwŏru „Szkice Węglem” (2009r.). Na sztudiach Grosu poznŏł Rotazã nagrŏli ôniy utwŏr „W Potrzasku”. We 2011 rŏku we trzych pokuplowali siye. We 2012 rŏku pōmyślily, iże chcōm zagrŏć kōncyrt ze insztrumyntōma wiync Rysiu (Gitara) a MBeatzz (Perkusyjo) dŏłōnczyli do skupiny. Niyskŏrzi Dj eRBeU tyż dŏłōnczył. 4p Rekordy zagrałŏ we Bytōniyu, Zŏbrzu, Piekorach Ślōnskich, Katowicach a Rudziy Ślōnskiyj. Po nagraniyu utwŏru Je Żech Stond, zdŏbyli zainteresŏwaniye ślōnskich medii.

## Informacyje

Platy:
* Łowcy Dźwięków
Single:
* Solidarni Sercem
Alzacyjo

**Alzacyjo** – (fr. *Alsace*, mjym. *Elsass*, al. *Elsàss*) – regijůn admińistracyjny a gyszichtowo kraina we Francyji. Zajmuje 8 280&nbsp;km² wjyrchu a na 2012 rok mjyszkało sam 1 857 477 ludźi. Nojsrogsze mjasto a stolica je Strasbourg.

Alzacyjo je rozlygowano na půłnocnym wschodźe Francyji, mjyndzy Rynym a Wogezůma a je rozćůngńůno ze połedńo na půłnoc. Je potajlowano na 2 departamynty: Bas-Rhin na půłnocy a Haut-Rhin na połedńu.

We gyszichće pora razůw przelazywała pode władza Francyji a Mjymcůw. Kupa ludźi używo sam alzackij godki, kero je podano na mjymjecko godka nale ze francuskim ajnflusym.
Wrigley Company

**Wrigley Company** – śwjatowy kůncyrn kery produkuje maszkety. Głůwno śedźiba firmy je we Chicago, we sztadźe Illinois we Zjednoczůnych Sztatach. Firma powstoła we roku 1891, jeji założyćelem bůł William Wrigley Jr., uod kerygo wźynto mjano firmy. Wrigley Company je znůmo skiż inkszych marek kej Orbit, Winterfresh, Airwaves abo Skittles.
Geispolsheim

**Geispolsheim** je gmin we Francyji, we regijůńe Alzacyjo a departamynće Bas-Rhin. Zajmuje 21,92&nbsp;km² placu a na 2010 rok mjoł 7074 mjyszkańcůw.
M&M's

**M&M's** – szekůladowe bůmbůny we kolorowyj polywje. Produkowone bez Mars Incorporated. Mjano bůmbůnůw je abrewjacyjům wyrażyo *"Mars & Murrie's"* uod skuplowańo mjanůw jich wynalozcůw – Forresta Edwarda Marsa a Bruce'a Murriego.

## Necowe uodwołańa

* uoficjalno zajta M&M's
Skittles

**Skittles** – sům to bůmbůny uowocowe, we ksztołće podane na plaskate bale, nale szyrsze we płoszczyźńe poźůmyj, kej by kukać wele krůtszyj uośi blaju, uod geoidy. Pokryte cukrowům uotoczkům we poru farbach, ze nadrukowanům, bjołům buchsztabom "S". Wyglůndym sům podane na bůmbůny M&M's, kere, jednako kej Skittles sům produkowane uod Mars Incorporated.
Alaska

**Alaska** – stůn we USA, rozlygowany we půłnocno-wschodńij tajli Půłnocnyj Ameriki. Uod wschodu mo grańica ze Kanadům a uod zachodu bez Ćyśńina Beringa ze Rusyjům. Je sam mocka wjyrchůw, nojsrogszy McKinley mo 6194 n.p.m. Je to nojsrogszy podug wjyrchu a nojrzadzij zaludńůny stůn we USA. Kej jedźiny ńy je potajlowany admińistracyjńy na hrabstwa, ino na uokryngi.

Lo Ojropejczykůw uoddekńůno we 1640 roku. Ńyskorzi eksporacyjo sam sztartły Rusy, a we rokach 1799-1867 krej należoł do rusko-amerikůńskij geszeftowyj kůmpańiji. 30 marca 1867 skalůno bez Rusyjo USA za 7 200 000 USD. 29 lot ńyskorzi uoddykńůno sam gold. Uod 1959 je to połnoprowny sztat we USA.
Tenhou

**Tenhou** (jap. 天鳳) – darmowŏ japōńskŏ szpil kōmputyrŏwy na reglach japōńskigo mahjonga, wyprodukowanŏ bez firmã C-EGG w 2006 roku na systymã Windows. Szpil je ino we japōńskiyj gŏdce. 

Gra fōnguje na Adobe Flash ôd firmy Adobe. Sōm dwa systymy rankingu, do normalnygo szpila a rankingowygo. Używacz może utworzyć swōj prywatny syrwer abo używać publicznygŏ. Szpil dostympny dlŏ 3 abo 4 szpilerōw.
## Zorty szpilã
Szpile tenhou dziylōm siy na: szpil punktowany, rankingowy a kamratowy, we kŏżdym możnŏ ôbrać eli siy szpilã na ino na wschōdniy wiatyr eli na wschōdniy a połedniyowy. Inksze tajle to szpil na 4 s abo bes aka-dor na gipke abo normalny czŏs, a na 3 szpilerōw na gipki abo normalny czŏs.

## Ôbŏcz tyż
* Japōński mahjong
* Yaku we japōńskiym mahjongu
* Prawidła pōnktŏwaniyŏ we japōńskim mahjongu
Madżōng

**Madżōng** (zh.麻將) je chińskim szpilem lŏ szterych szpilerŏw, grane powszychniye we wschŏdniyj a pŏłedniyŏwŏ-wschŏdniyj Azyji. Szpil używo 144 wyrfli a je podany na remika. Niykiere kraje majōm swŏje włŏsne regle najbarzij znōne sōm to japōńskie a koreańskie.
Turbo (guma)

**Turbo** – guma do żućo uo smaku fyrzichy, wyprodukowana bez turecko firma Kent. Gumy do żućo zawjeroły wkłodki ze zdjynćůma autůw, motoradůw a inkszych strzodkůw transportu. Bůły popularne wśrůd młodźeży na kůńec lot 80. a na anfangu lot 90. (głůwńe we Polsce, Rosyji i Bułgaryji), a wkłodki ze zdjynćůma stoły śe cynnymi przydmjotůma lo kolekcjonerůw a bez mocka sympatykůw zbjyrone sům do dźiśoj (mimo aże produkcyja zakończůno we roku 2007).
Forrest Edward Mars

**Forrest Edward Mars** (rodz. 21 marca 1904 we Tacomie, um. 1 lipca 1999 we Miami) – amerikański przedśymbjorca. Syn uod Franklina Marsa, zołożyćela firmy kero produkuje maszkety Mars Incorporated. Nojbarzi znůmy ze stworzyńo marki szekůladowych bůmbůnůw M&M's a tyż Uncle Ben's.

Ze małżyństwa ze Audrey (umrziła we 1989) mjoł trzich bajtlůw: synůw Foresta i Johna, a cůra Jacqueline.

Forrest Edward Mars umrził kej bůł 95 lot stary, zostowjůł erbizna wertno 4 miljardy dolarůw. Podug cajtůngu "Forbes" bůł 30. za rajům nojbogatszym czowjekym we USA.

## Necowe uodwołańe
*artikel uo familije Mars
Duńkowice

**Duńkowice** – wjeś we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we jarosławskim kryśe, we gmińe Radymno.
Portmore

**Portmore** – mjasto na Jamajce, we hrabstwje Middlesex. Podug danych ze 2011 roku mjyszkało sam 182 153 ludźi.
Mars (batůn)

**Mars** – szekuladowy batůn produkowany bez Mars Incorporated.

Skłodo śe ze nugatowygo nadźyńo uoblanygo gynstym karamelem a mlycznom szekuladom. We amerikańskiej wersyji zawjeroł tyż mandle, nale we 2002 r. uůnygo mjano půmjyńůno na *[[Snickers]] Almonds* (z ang. mandle).

Pjyrszygo "Marsa" wyprodukowono we Ynglandźe - we Berkshire we 1932 roku.
Gorko szekulada

**Gorko szekulada** – napitek powstoły ze mjeszonki mlyka, szekulady a cukru, zauobycz pity na gorko. Do Ojropy gorko szekulada uostoła prziwjeźůno ze Nowygo Śwjata.
Czynsto dodatkjym je pjana ze mlyka, kere śe spjeńo gorkom parům pod ćiśńeńym. Nojczynśćij we ekspresach ćiśńeńowych.
Bounty (batůn)

**Bounty** – batůn szekuladowy produkowany bez Mars Incorporated.

Skłodo śe ze masy ze kokosflokůw uoblanych mlycznom szekuladą. We klasycznym uopakowańu znojdujom śe dwa batůny. Batůn mo 469 kcal/100g, co dowo 267,3 kcal/batůn (57 gramůw).

## Skłodniki
Skłodniki: cuker, kokosfloki (ok.21%), zirop glukozanowy, masło kakaowe, uodfetowane mlyko w proszku, kakaowo mjozga, emulgator (mono- a diglicerydy tuszczowych kwosůw), lecytyna sojowa (E 471), laktoza, fet mlyczny, serwatka we proszku, glicerol (substancyjo utrzymujůnco wilgotność E422), sůl, arůma.

## Ńeuodpowjedńe lo wegetaryjonůw
Uod 2007 roku wszyjske batůny Bounty we Ojropie ńe sům dali wegetaryjůńske.
Brunei

**Brunei** (mal. *Brunei*, *Brunei Darussalam*), uoficjolńy: Państwo Brunei Darussalam (mal. *Negara Brunei Darussalam*) – państwo we połedńowo-wschodńij Azyji, na půłnocnym brzygu wyspy Borneo, nad Połedńowochińskim Morzym. Grańica mo ino ze Malezyjům.

Půmjyszkujům sam głůwńy Malaje a Chińczyki. Nojwjyncyj ludźi wyznowo islam.
George Lucas

**George Lucas**, po prowdźe: **George Walton Lucas Junior** (ur. 14 moja 1944 we Modesto, Kaliforńijo) – amerikański reżyser, scynarzista i filmowy producynt, roz za kedy tyż szauszpiler.

Znůmy stoł śe skiż filmu American Graffiti, nale nojwjynkszo sława zyskoł skiż seryji Gwjezdne wojny a seryjalu uo przigodach Indjany Jonesa. Je założyćelem firmůw Lucasfilm (filmowo wytwůrńa), Industrial Light & Magic (ekstra efekty) a LucasArts (kůmputrowe szpile). Sztyry raz mjoł nůminacyjo do Uoskara.

### Necowe uodwołańa
* George Lucas we IMDB
*
Malediwy

**Malediwy** (maled. : ދިވެހިރާއްޖެ, Diwehi Radźdźe; uofic. Republika Malediwůw, maled.: ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމުހޫރިއްޔާ, Diwehi Radźdźege Dźumhurijja) – państwo we Azyji rozlygowane na archipelagu przez 1190 wyspůw a atolůw na Indyjskim Uoceańe, ůng. 500&nbsp;km uod połedńowyco wybrzeżo Indyji. Je to muzułmański krej, we kerym islam je urzyndowům religijům.

Je sam růwńikowo klima ze srogimi uopadůma. Cołki krej je myńi kej ůng. 2 m n.p.m., bezcůż je zagrożůny cołkowitym zalońym bez uocean.

Gospodarka sam je uoparto na turystyce a łowjyńu ryb.
Lampedusa

**Lampedusa** (it.: *Isola Di Lampedusa*, syc.: *Isula di Lampidusa*, łać. *Lopadussa*) – wyspa na Strzůdźymnym Morzu, nojsrogszo we archipelagu Pelagijskich Wyspůw. Je rozlygowano mjyndzy Maltům a Tůnezyjům. Ferwaltůngowo przinoleży do Sycyliji (Prowincyjo Agrigento). Půmjyszkuje sam ůng. 6,3 tyś. ludźi. Wyspa je na 9&nbsp;km dugo a na 3 szyroko, zajmuje 20,2&nbsp;km² wjyrchu. Nojwyższy wjyrch je na 133 m. n.p.m. wysoki.
Mycka

**Mycka** – uobleczyńe kere zakłodo śe na gowa, bajstlowane sům bezma zowdy s roztomajtych mjynkich matyrjołůw (czasym mo jakeś twarde tajle lb. kapa). Mycki dowajům zicher przed trudnymi atmosfyrycznymi warunkůma: źimno, hyca, słůneczne promjyńe a inksze.

#### Uobejrzij tyż
* Kłobuk
Basgitara

**Basgitara** () – zorta gitary, bezma zowdy sztrůmowo, nojczynśćij 4-strůnowo, podobńe kej kontrabas gro uo uoktawa niżyj. Basgitara nojczynśćij przinoleżi do rytmicznyj sekcyje we lajergrupach, roz a kedy (wspůłcześńe corozki to czynśćij) używo śe ja kej solowy insztrumynt.
Gwinyjo Bissau

**Gwinyjo Bissau** – państwo we zachodńij Africe, nad Atlantyckim Uoceanym. Grańica mo ze Synegalym a Gwinyjům. Przinależům tyż do ńij roztomajte wyspy, nojwjynksze we Archipelagu Bijagós.

Dowńij bůł sam uostrzodek handlu ńywolńikůma a portugalsko kolůńijo. Ńypodległe państwo uod 1973 (uogłoszyńe samostanowjyńo)/1974 (uůnygo uznańe bez Portugalijo.

Je to jedyn ze nojbjydńijszych krejůw śwjata.
Batůn (maszkety)

**Batůn** – zorta maszketůw uo ńywjylgich rozmjarach. Uobyczńe skłodo śe ze nadźyńo uo roztomajtych smokach (ntp. toffi, uorzychowy, wanilijowy itp.), kerygo wjyrchńo worstwa nojczynśćIj polono je szekuladom (batůnik szekuladowy). Sům tyż djetetyczne zorty batůnikůw a batůniki lo djobetykůw.
Gambijo

**Gambijo** – państwo we zachodnij Africe, uod trzech strůn uokrůnżone bez Synegal, uod sztwortyj, zachodńij, mo dostymp do Atlantyckigo Uoceanu. Mjano mo uod rzyki Gambijo, wele ujśćo keryj je rozlygowane. Je sam zwrotńikowo klima ze srogimi uopadůma we dyszczowyj porze.

Uod XVII stolećo průbowali krej kolůńizować Portugalijo, Szpańijo, Ńiderlandy a Kurlandyjo, ńyskorzi tyż Francyjo a Wjelgo Brytańijo. Ta uostatńo do zgody ze traktatym ze Francyjům ze 1783 dostoła bezma cołki krej, ńywjelgi kůnsek mjanowany Albreda dostoła tyż we 1857 roku. Bůł sam srogi uostrzodek handlu ńywolńikůma. Samostanowjyńy Gambijo dostoła we 1965 roku.

Nojsrogszy udźoł we gospodarce mo sam bauerstwo, nojwjyncyj Gambijo eksportuje źymnych uorzechůw.
Joanna Chmielewska

**Joanna Chmielewska**, po prowdzie **Irena Barbara Kuhn** s chałpy Becker (rodz. 2 kwjetńa 1932 we Warszawje, um. 7 paźdźerńika 2013 we Warszawie) – polsko autorka kryminalnych růmanůw, a tyż buchůw lo modych a bajtli.

### Dźeła
#### Gryfno literatura (lo dorosłych)
* 1964: *[[Klin (powieść)|Klin]]* (ekrańizacyjo *[[Lekarstwo na miłość]]*, reż. Jan Batory)
* 1966: *[[Wszyscy jesteśmy podejrzani]]*
* 1969: *[[Krokodyl z Kraju Karoliny]]*
* 1972: *[[Całe zdanie nieboszczyka]]*
* 1973: *[[Lesio (powieść)|Lesio]]*
* 1974: *[[Wszystko czerwone]]*
* 1975: *[[Romans wszech czasów|Romans wszechczasów]]*
* 1976: *[[Boczne Drogi]]*
* 1977: *Upiorny legat* (ekrańizacyjo *[[Skradziona kolekcja]]*, reż. Jan Batory)
* 1979: *Studnie przodków*
* 1989: *Szajka bez końca*
* 1990: *Dzikie białko*
* 1992: *Wyścigi*
* 1993: *Tajemnica*
* 1993: *Drugi wątek*
* 1993: *Florencja, córka Diabła*
* 1993: *Zbieg okoliczności*
* 1993: *Autobiografia, tom 1 – Dzieciństwo*
* 1994: *Jeden kierunek ruchu*
* 1994: *Autobiografia, tom 2 – Pierwsza młodość*
* 1994: *Autobiografia, tom 3 – Druga młodość*
* 1994: *Autobiografia, tom 4 – Trzecia młodość*
* 1994: *Autobiografia, Wieczna młodość – aneks do wszystkich pozostałych* (w 2000 r. ukozoł śe kej *tom 5 – Wtórna młodość*)
* 1995: *Lądowanie w Garwolinie*
* 1996: *Duża polka*
* 1996: *Dwie głowy i jedna noga*
* 1996: *Wielki diament, tom 1*
* 1996: *Wielki diament, tom 2*
* 1997: *Hazard*
* 1997: *Krowa niebiańska*
* 1998: *Harpie*
* 1998: *Złota mucha*
* 1999: *[[Depozyt (růman)|Depozyt]]*
* 1999: *Najstarsza prawnuczka*
* 2000: *[[Przeklęta bariera]]*
* 2000: *Książka poniekąd kucharska*
* 2000: *Autobiografia, tom 5 – Wtórna młodość*
* 2001: *Trudny trup*
* 2002: *(Nie)boszczyk mąż*
* 2002: *[[Pech (powieść)|Pech]]*
* 2003: *Babski motyw*
* 2003: *Bułgarski bloczek*
* 2004: *Kocie worki*
* 2005: *Mnie zabić*
* 2005: *Zapalniczka* we antologiji *[[Trupy Polskie]]*
* 2006: *Krętka Blada*
* 2006: *Autobiografia, tom 6 – Stare próchno*
* 2007: *Zapalniczka* (rozwińyńće uopowjadańa *Zapalniczka*, wydanego we 2005 roku we zbjorze uopowjadań *[[Trupy Polskie]]*)
* 2007: *Rzeź bezkręgowców*
* 2008: *Autobiografia, tom 7 – Okropności*
* 2009: *Porwanie*
* 2010: *Byczki w pomidorach*
* 2011: *Gwałt*
* 2012: *Krwawa zemsta*
* 2013: *Zbrodnia w efekcie*

#### Gryfno literatura (cykle do modych)
* 1974: *[[Zwyczajne życie]]*
* 1976: *[[Większy kawałek świata]]*
* 1979: *[[Nawiedzony dom (powieść)|Nawiedzony dom]]*
* 1981: *Wielkie zasługi*
* 1983: *Duch* (wydany ńyskorzi, po lekkij zmjańe, wroz ze kilkůma inkszymi uopowjeśćůma kej *Ślepe szczęście*)
* 1988: *Skarby*
* 1991: *2/3 sukcesu*
* 1992: *Ślepe szczęście*
* 1993: *Wszelki wypadek*

#### Lo bajtli
* 1994: *Pafnucy*
* 2003: *Las Pafnucego*

#### Poradńiki
* 1996: *Jak wytrzymać z mężczyzną*
* 1996: *Jak wytrzymać ze współczesną kobietą*
* 2001: *Jak wytrzymać ze sobą nawzajem*
* 2005: *Przeciwko babom!*
* 2007: *Traktat o odchudzaniu*

#### Inksze
Krům buchůw bůła tyż autorkům radyjowych suchowisk. Ńykere jei růmany bůły tyż adaptowane na film.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Joanńy Chmielewskij
Avicii

**Avicii**, po prowdźe **Tim Bergling** (rodz. 8 wrześńa 1989 we Sztokholmje, um. 20 kwjetńo 2018 we Maskaće we Uůmůńe) – szwedzki DJ a muzyczny producynt. Wystympowoł tyż pode przemjankami **Tim Berg** a **Tom Hangs**. Jygo jedyn ze pjyrszych singli - "Bromance", podbjůł listy szlagrůw m.in. we Belgiji, Ńiderlandach, uojczystej Szwecyji, na kůńec, kej wersyjo ze wokalem, UK Singles Chart we Wjelgij Brytańiji a Beatport. Uod tygo momyntu karjera Avicii'ego sztartła śe wartko rozwijoć, bezcůż DJ wydoł take title, kej "Levels", "My Feelings for You", abo "Fade Into Darkness". We 2013 roku cuzamyn ze Bennym Anderssonem a  Björnem Ulvaeusem ze skupiny ABBA zuůnaczyli uoficjalny hymn Kůnkursu Śpjywki Ojrowizyji. Utwůr „We write a story” uostoł zaprezyntowany we czas finołu, we trakće przemarszu wszyjskich finalistůw.

## Dyskografijo
### Albůmy
2013: True

### Single
* 2010: "iTrack"
* 2010: "Seek Bromance"
* 2010: "So Excited"
* 2010: "My Feelings for You" (ze Sebastien Drums)
* 2011: "Fade Into Darkness"
* 2011: "Levels"
* 2011: "Silhouttes"
* 2011: "Penguin"
* 2011: "Jailbait"
* 2012: "Fire"
* 2012: "Butterfly"
* 2012: "Superlove" (ze Lenny Kravitz)
* 2012: "Dancing in my head" (ze Eric Turner)
* 2012: "I Could Be The One" (ze Nicky Romero)
* 2013: "UMF"
* 2013: "Wake Me Up"  (ze Aloe Blacc)
* 2013: "You Make Me" (ze Salem Al Fakir)
* 2013: "Speed - Burn & Lotus F1 Team Mix"
* 2013: "Dear Boy"
* 2013: "Hey Brother"  (ze Dan Tyminski)

### Remixy
* 2009: Tiësto ft. CC Sheffield "Escape Me" (Avicii's Remix At Night)
* 2009: Dizzee Rascal ft. Chrome "Holiday" (Avicii Remix)
* 2009: Bob Sinclar "New New New" (Avicii Remix)
* 2009: David Guetta ft. Estelle "One Love" (Avicii Remix)
* 2009: Little Boots "Remedy" (Avicii Remix)
* 2010: Tim Berg (himself) "Bromance" (Avicii Arena Mix)
* 2010: Austin Leeds ft. Jeremy Carr - In The Air (Avicii Remix) 
* 2010: Junior Caldera ft. Sophie Ellis-Bextor "Can't Fight This Feeling" (Avicii Universe Mix)
* 2010: Dada Life "Cookies with a Smile" (Avicii Remix)
* 2010: David Guetta ft. Chris Willis, Fergie & LMFAO "Gettin' Over You" (Avicii Vocal Mix)
* 2010: Robyn "Hang with Me" (Avicii Exclusive Club Mix)
* 2010: Rhythm Masters & MYNC ze Wynter Gordon "I Feel Love" (Avicii's Forgotten Mix)
* 2010: Enrique Iglesias ze Pitbull "I Like It" (Avicii Remix)
* 2010: Toni Braxton "Make My Heart" (Avicii's Replacer Remix)
* 2010: Nadia Ali "Rapture" (Avicii New Generation Mix)
* 2010: Phonat "Set Me Free" (Avicii Remix)
* 2011: Daft Punk "Derezzed" (Avicii Remix)
* 2011: Armin van Buuren ze Laura V "Drowning" (Avicii Unnamed Mix)
* 2011: Tom Hangs (Avicii alias) ze Shermanology "Blessed" (Avicii Edit)
* 2011: Ash "Enough Is Enough" (Ash & Avicii 'Hype Machine' Remix)	
* 2011: Michael Woods "Dropzone" (Avicii Remix)
* 2011: Coldplay "Every Teardrop is a Waterfall" (Avicii 'Tour' Remix)

## Necowe uodwołańa
* Uoficjalna zajta Avicii'ego
.ru

**.ru** je necowo důmyna, kero je zrobjůno lo neczajtůw ze Rusyji. Pjyrszo zajta ze kůńcym .ru zrobjyli we 1994.
Płock

**Płock** – mjasto a grodzki krys we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje. Historyczno stolica Mazowszo. We lotach 1975-1998 bůło stolicům płockigo wojewůdztwa.
.by

**.by** je necowo důmyna, kero je zrobjůno lo neczajtůw ze Bjołoruśi. Pjyrszo zajta ze kůńcym .by zrobjyli we 1994.
Saki: Achiga-Hen (Manga)

**Saki: Achiga-Hen** (咲 Saki 阿知賀編 episode of Side-A) je skōńczōnōm mangōm naszkryflanōm bez Ritz Kobayashi a zilustrŏwanōm bez Aguri Igarashi. Manga je ôsadzōnŏ we tym samym czasiye cŏ piyrwŏwzŏr Saki, atoli pokŏzuje turniyj ze inkszyj perspyktywy. Manga ôstała ssyrializŏwanŏ bez Gekkan Shounen Gangan ôd Square Enix.
## Fabuła

Akcyjŏ mangi tŏczy siye we Yoshino we Pryfekturze Nara, podōnżŏ za bohatyrym Takakamo Shizuno dŏwnōm kamratkōm Haramury Nodoki, uczynszczajōncym wcześnŏ do Klubu Mahjongã Akademije Achiga. Niyskorzi pŏra rŏkŏw kej siy rŏstali a klub ôstŏł zamkniynty, Shizuno zŏbŏczyła Nodoke we telewizyje kej wygrywŏ turniyj gimnazjŏlny we mahjongu. Chcōnc zŏboczyć staro kamratka, Shizuno zdycydŏwŏłŏ siye ôdrŏdziyć klub mahjongã co daje jeji mŏgebnŏść udziału we turniyju licealnym mahjongã.
## Anime

Czynść mangi ôstałŏ zanimŏwane ôdrazu a niyskoro do mojã 2013 bŏły dŏwŏne OVy
## Ôbŏcz tyż
* Saki (manga)
* Japōński mahjong
*
Hamza Namira

**Hamza Namira** (Ar.: حمزة نمرة‎ ; geburt 1980 we Arabiy Saudyjskiyj) - egipski piŏsynkŏrz, szkyrflŏrz piōsnek a prodycynt muzyki. Miŏł geburt a wychŏwywŏł siye we Arabiy Saudyjskiyj do 12 rŏku kej jegŏ rŏdziyce zdycydŏwŏli siye na pŏwrŏt do Egiptu.
## Dyskografijŏ

## Necowe ôdwołania
*Ôficjalnŏ Zajta
*Muzyka Awaking Records
Awakening Records

**Awakening Records** - arabskŏ wytfōrniyjŏ platowŏ nowyj Islamskiyj muzyki. Wytfŏrniyjŏ pŏwstałŏ we 2000 roku.
## Przeszli artyściy Awakening Records
* Sami Yusuf
* Hamza Robertson
* Nazeel Azami
## Artyściy stŏwarzyszeniy s Awakening Records
* Ashar Khan
* Hamza Namira
* Hussein Zahawy
* Irfan Makki
* Maher Zain
* Mesut Kurtis
* Muhammad Al-Haddad
* Muhammad Najmi
* Raef
* Sa'ad Chemmari
## Necŏwe Ôdwŏłaniya
*Zajta Awakening
*Awakening Records
*Awakening Świyŏt
*Awakening Rŏzrywkŏ
*Produkcyje Awakening
*Publikacyje Awakening
Radio Veronika

*'Radio Veronika* (bg.Радио Вероника) - bułgarskiye radiŏ załŏżōne bez Communicorp, firmã kierŏ pŏsiadŏ Radio 1, BG Radio, Radio NRJ, Radio Nova, Retro Radio, Radio City, City TV. Radiŏ puszczŏ muzykã pop-folk ze coukiyegŏ świŏta.

## Frekfencyje VHF
* Sofijŏ 96.7 Mhz
* Plowdiw 93.4 Mhz
* Warna 97.3 Mhz
* Burgas 99.9 Mhz
* Blagoewgrad 96.9 Mhz
* Ruse 99.0 Mhz
* Stara Zagora 97.4 Mhz
* Weliko Tarnowo 96.7 Mhz

## Necŏwe Ôdwŏłaniya
* Ôficjalnŏ Zajta
Pop-folk

**Pop-folk** - muzyka łōnczōnca pop s folkiym narŏdzōnyj we Bałkanach, Wschŏdniyj Ojropiye a krajach Morzã Strzŏdźymnegŏ.
Koi Neko (manga)

**Koi Neko** (jp. コイネコ) - skōńczōnŏ japōńskŏ manga naszkryflanŏ a silustrŏwanŏ bez Mashima Etsuya. Prŏca nad mangōm sztartowały ôd 2001 rŏku, kej bŏłŏ wydawanŏ bez FOX Shuppan no Zasshi co dwŏ miysōnce, atoli po trzyciyj czynściy w paździyrniyku prŏce ôstały zawiyszōne. Manga ôstała wznŏwiōnŏ we Paździyrniyku 2004 rŏku, zsyrializŏwane bez Gekkan Sande GX a skōńczōne we styczniyu 2013.
## Fabuła
Takaoka Shinta przaja kŏtōm ze wzajymnościyōm. Pewnygŏ rŏzu dziŏłcha ô mjaniye Sakurazaki Nao wyznała mu przajnŏść we dziywŏczny spŏsŏb. Niyskorŏ ôkazałŏ siye, iże Nao je byzpōńskiym kŏtym kieregŏ Shinta wpuszczŏł do hałzy.