open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Miladin Šobić

**Miladin Šobić** (cyr. *Миладин Шобић*) – czornogōrski śpiywok a poeta, jedyn ze nojpopularniyjszych wykōnowcōw downyj Jugoslawije. 

## Biografijo
Rodziōł sie we 1956. we mieście Nikšić, kaj skōńczōł strzednio szkoła. Sztudiyrowoł turystyka we Dubrovniku i gynau tyn period sztudyje miarkuje sie za nojwożniyjszy dlo jego twōrczości. Pod wpływym sztudynckigo życio napisoł swoje nojbarzij wywołane śpiywki: We 1975. zadebjutowoł utworym «To sam ja» (*To'ch je jo*), kero we strzodowisku dubrovnickich sztudyntōw ôtrzimała sztatus niyformalnego hymny. Rok niyskorzij na muzycznym festiwalu «Omladina 76» we Suboticy zdobōł drugi plac za śpiywka «Daj nam neba» (*Dej nōm nieba*). 

Niyskorzij przekludziōł sie do Saraewa, kaj ôsiōngnōł szczyt swojij kariery. We 1980. wydoł swōj piyrszy albōm «Ožiljak» (*Szram*) we wydownictwie Diskoton. Z tego albōmu pochodzōm legyndarne śpiywki na sztudyncko-społeczne tymaty: «Dżemper za vinograd» (*Cwiter do winnice*), «Kad bi došla Marija» (*Kej by prziszła Marija*), a tyż «Ne pokušavaj mijenjat me» (*Niy prōbuj mie smiyniać*) a «A vrijeme ide dalje» (*A czas ciecze dalij*). 

We 1982. wydoł albōm «Umjesto gluposti» (*Miost gupot*) ze śpiywkami takimi jak «Od druga do druga» (*Ôd kamrata do kamrata*) a «Opet krivi tip» (*Zaś zły typ*). Z tym albōmym puściōł sie we kōncertowo sztreka, w rōmkach keryj nawiydzoł tyż sztudyncke kluby a małe miasta. 

Wczos nojwiynkszych sukcesōw Šobića trefiōła familijno tragedyjo. Jego siestra Šeherezada zapadła na ciynżko niymoc a umrzōła. Po tym zdarzyniu Šobić zakōńczōł kariera a wycofoł się ze publicznego życio. Skuli tego nigdy niy bōł wydany trzeci albōm, nad kerym Šobić robiōł, ze roboczym mianym «Barutana ljubavi» (*Pulwer przōnio*), niy doszło tyż do spṓłpracy we duecie ze Lionelym Richiym. 

## Dyskografijo
### Single
* «To sam ja» (1975.)
### Albōmy
* «Ožiljak» (1981.)
* «Umijesto gluposti (1982.)

## Familijo
Ôd niego siostrzyniec je Vanja Radovanović, tyż śpiywok, kery reprezyntowoł Czorno Gōra na kōnkursie Ojrowizyje we 2016.
Port Coquitlam

**Port Coquitlam** - mjasto we Kanadźe, we prowincyji Brytyjsko Kolůmbijo, we regijůńe Greater Vancouver.
Wola Rzędzińska

**Wola Rzędzińska** - wjeś we Polsce, we małopolskim wojewůdztwje, we tarnowskim kryśe, we gmińe Tarnůw.
Józef Piłsudski

**Józef Klemens Piłsudski** (rodz. 5 grudńa 1867 we  Zułów, zm. 12 mŏja 1935 w Warszawie) - polski aktywista społeczny i niypodległości, wojok, polityk, mōnż stanu; ôd 1892 człōnek Polskij Partyje Socjalistycznyj i jeji lider w kraju, twōrca Ôrganizacyje Bojowyj PPS (1904) i Polskij Ôrganizacyje Wojskowyj (1914), człōnek Kōmisyje Wojskowyj w Tymczasowyj Radzie Państwowyj (1917), ôd listopada 11, 1918, głōwny kōmandyrant polskij armije, w 1918 –1922 szef państwa, piyrszy marszal Polski (1920);  prziwōdca ôbozu Sanacyje po majowym zamachu stanu (1926), dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930);  mioł decydujōncy wpływ na forma polityki wnyntrznyj i zagranicznyj Drugij Republiki Polskij.
W modości, kedy kludziōł tajno działalność, bōł znany pod pseudōnimami *Wiktor* i *Mieczysław*.  Postrzōd zwolynnikōw Piłsudskigo, ôsobliwie ôd czasu jego służby w Legiōnach, używano jego pseudōnimōw - *Komendant*, *Dziadek*, *Marszałek* i *Ziuk*.

## Familijo

Rodzyństwo Józefa Piłsudskiego:
* Helena Piłsudska (1864–1917)
* Zofia Piłsudska (1865–1935)
* Bronisław Piłsudski (1866–1918)
* Adam Piłsudski (1869–1935)
* Kazimierz Piłsudski (1871–1941)
* Maria Piłsudska (1873–1921)
* Jan Piłsudski (1876–1950)
* Ludwika Piłsudska (1879–1924)
* Teodora Piłsudska (1882–1882)
* Piotr Piłsudski (1882–1882)
Lubumbashi

**Lubumbashi** - mjasto we Dymokratycznyj Republice Kůnga, stolica prowincyji Gůrno Katanga. Uostrzodek industryje.
Lopado­temacho­selacho­galeo­kranio­leipsano­drim­hypo­trimmato­silphio­parao­melito­katakechy­meno­kichl­epi­kossypho­phatto­perister­alektryon­opte­kephallio­kigklo­peleio­lagoio­siraio­baphe­tragano­pterygon

**Lopado­temacho­selacho­galeo­kranio­leipsano­drim­hypo­trimmato­silphio­parao­melito­katakechy­meno­kichl­epi­kossypho­phatto­perister­alektryon­opte­kephallio­kigklo­peleio­lagoio­siraio­baphe­tragano­pterygon** (gr. *λοπαδο­τεμαχο­σελαχο­γαλεο­κρανιο­λειψανο­δριμ­υπο­τριμματο­σιλφιο­καραβο­μελιτο­κατακεχυ­μενο­κιχλ­επι­κοσσυφο­φαττο­περιστερ­αλεκτρυον­οπτο­κεφαλλιο­κιγκλο­πελειο­λαγῳο­σιραιο­βαφη­τραγανο­πτερύγων*) – fikcyjne jodło, kere spōmino dramaturg Arystofanes we swojij kōmedyji *[[Babski Syjm]]* (gr. *Ἐκκλησιάζουσαι*), wersy ôd 1169 do 1175. Słowo je zbitkōm inkszych wyrazōw ze sfery kulinaryje.
Plewica

**Plewica** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we wyszkowskim kryśe, we gmińe Rząśnik.
Bethlehem (Mississippi)

**Bethlehem** - census-designated place we USA, we sztaće Mississippi, we hranstwje Marshall. Na 2020 rok půmjyszkowało sam 319 ludźi.
Józef Wincenty Piłsudski

**Józef Wincenty Piotr Piłsudski** (Rodz. 22 lutygo 1833 zm. 15 kwietnia 1902) - polski posiedziciel ziymie, fater Józefa Piłsudskigo. Udzieloł sie styczniowym aufsztandzie we krysie Kaunas.

Józef Wincenty Piotr Piłsudski z herbu Kościesza, wariantu Piłsudskigo, narodziōł sie 22 lutego 1833 roku w Rapszanie w grŏfstwie Wilkomierz, jako syn Piotra Pawela Piłsudskiego i Teodory Urszuli Otylii narodzōnyj Butlera. Ôstoł ôkrzczōny 24 lutego tego samego roku. Ôjcami chrzestnymi byli Wincenty Butler i jego ślubnŏ, Tadeusz Butler i jego ślubnŏ Waleria Butler i Elżbieta Michałowska. Uczył sie we szkole strzednij w Kroży i w Wiłkomierze. Studiyrowoł agrōnōmijo w Instytucie Agrōnōmicznym w Horyhorki w ôblaście Mogilew. W czasie styczniowego aufsztandu bōł kōmisyjōm regyrōnku w dystrykcie Kaunas. 22 kwietnia 1863 w Teneniany w grŏfstwie Taurus ôżyniōł sie z Mariōm narodzōnōm Billewicz, herbōm Mogyła, kerŏ prziniosła sztyry statki (kole 12.000 ha) za downa, w tym: Adamowo i Zułów i pora set tysiyncy rubli. W 1874 roku majōntek i budōnki przinoleżōnce do statku w Zułów spałyły sie do kōńca, a familijo musioła sie przeniyść do Wilniusza. Skuli antycarskij działalności i heresztowanio Brōnisława Piłsudskigo (starszego brata Josepha Piłsudskigo) familijo Piłsudskigo musioła przedać wszyjske swoje familijne majōntki, coby zapłacić, a tōż zastōmpić kara śmierci.

Józef Wincenty i Maria mieli dwanoście dzieci:

* Helena Pilsudska (1864-1917)
* Zofia Kadenacowa (1865 - 3 lutego 1935, ślubno Dr. Bolesława Kadenacowa; pogrzebano we Wilniuszu na cmentarzu Bernardynskim)
* Brōnisław Pilsudski
* Jozef Pilsudski
* Adam Pilsudski
* Kazimierz Pilsudski
* Maria Juchniewicza (1873-1921), ślubno Cezary'ego Juchniewicza
* Jan Pilsudski
* Ludwika Majewska (1879-1924), ślubno Leona Majewskigo; pogrzebany we Wilniuszu, na cmentarzu Na Rossie
* Kacpera Pilsudskigo (1881-1915)
* Piotr Piłsudski (1882-1884), brat bliźniōnt Teodory
* Teodora Pilsudska (1882-1884), szwestra bliźnioczka ôd Piotra

## Familijo
San Polo di Piave

**San Polo di Piave** - gmin we Italiji, we regijůńe Ojganejsko Wynecyjo, we prowincyji Treviso. Mo 20,98 km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowało sam 4863 ludźi.
Tocina

**Tocina** - gmin we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Andaluzyjo, we prowincyji Sevilla. Mo 15,56 km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowało sam 9420 ludźi.
Afgooye

**Afgooye** (arab. أفجويى, it. *Afgoi*) - mjasto we Sůmaliji, we regijůńe Shabeellaha Hoose, stolica dystryktu Afgooye.
Moita

**Moita** – gmin we Portugaliji, we dystrykće Setúbal. Mo 55,26&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowało sam 66&nbsp;262 ludźi.
Wielki Klincz

**Wielki Klincz** (kaszub. *Wiôldżi Klińcz*, ńym. *Gross Klinsch*) - wjeś we Polsce, we půmorskim wojewůdztwje, we kośćerskim kryśe, we gmińe Kośćerzina.
Saint-Brieuc

**Saint-Brieuc** – mjasto a gmin we Francyji, we regijůńe Bretańijo, we departamyńće Côtes-d'Armor.
Saint-Bonnet-des-Quarts

**Saint-Bonnet-des-Quarts** - gmin we Francyji, we regijůńe Auvergne-Rhône-Alpes, we departamyńće Loire. Mo 32,45 km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowało sam 326 ludźi.
Civitella in Val di Chiana

**Civitella in Val di Chiana** - gmin we Italiji, we regijůńe Toskańijo, we prowincyji Arezzo. Mo 100,19&nbsp;km² a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 8787 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Civitella in Val di Chiana
Kawadarci

**Kawadarci** (mac. *Кавадарци*) – mjasto we Půłnocnyj Macedůńiji, śedźiba gminu Kawadarci.
West Milton (Ohio)

**West Milton** - wjeś we USA, we sztaće Ohio, we hrabstwje Miami. Na 2020 rok půmjyszkowało sam 4697 ludźi.
Szkodna

**Szkodna** - wjeś we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we ropczycko-syndźiszowskim kryśe, we gmińe Małopolski Syndźiszůw.
Budva

**Budva** (cyr. *Будва*, it. *Budua*) – mjasto we Czornyj Gůrze, stolica gminu Budva. Je rozlygowane nade Adrjatyckim Morzym.
Joanka (kaliski krys)

**Joanka** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we kaliskim kryśe, we gmińe Szczytńiki.
Chelyan

**Chelyan** - census-designated place we USA, we sztaće Zachodńo Wirgińijo, we hrabstwje Kanawha. Na 2010 rok půmjyszkowało sam 778 ludźi.
Grimsby

**Grimsby** - mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Lincolnshire. Uostrzodek industryje.
Tabernes de la Valldigna

**Tabernes de la Valldigna** (szp. *Tabernes de Valldigna*) - gmin we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Valencia, we prowincyji Valencia. Mo 49,2 km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowało sam 17&nbsp;443 ludźi.
Bata (Růwńikowo Gwinyjo)

**Bata** – mjasto we Růwńikowyj Gwinyji, stolica Nadmorskij Prowincyji. Uostrzodek industryje, morsko hawyna.
Lubiewice (gmin Lubiewo)

**Lubiewice** - wjeś we Polsce, we kujawsko-půmorkim wojewůdztwje, we tucholskim kryśe, we gmińe Lubiewo.
Czechy (wjelgopolske wojewůdztwo)

**Czechy**- wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we gńyźńyńskim kryśe, we gmińe Kłecko.
Kupjańsk

**Kupjańsk** (ukr. Куп'янськ) - mjasto na Ukrajińe, we charkowskim uobwodźe, śedźiba kupjańskigo rejůnu.
Herman Voss

**Herman Voss** (ur. 21 września 1872 w Strzegomiu, zm. 6 mŏja 1938 w Wrocławiu) – niymiecki i ślōnski duchowny wanielicki, w ôkresie miyndzywojynnym prezydynt (pryncypōł) Wanielickiygo Kościōła Unijnego na polskim Gōrnym Ślōnsku.

## Biografijŏ
Ôdbōł sztudia teologiczne na uniwerzytecie w Halle. Bōł ôrdynowany w 1899. Wykōnowoł posługã w farach w Głuszycy, Legnicy a Mirsku. W 1904 napoczōn robotã w Katowicach, kaj wartko ôstoł piyrszym farŏrzym. Wykōnowoł funkcyjõ superintendynta pszczyńskij dyjecezyje. Po prziznaniu Polsce wschodnij czynści Gōrnego Ślōnska z dyjecezyje tyj utworzōno Wanielicki Kościōł Unijny na polskim Gōrnym Ślōnsku, a pastor Herman Voss ôstoł jego prezydyntym. Jego robota bōła widzianŏ bez władzã państwowŏ za fest proniemieckŏ i niykorzistnŏ dlŏ interesōw polskich i z nakŏzaniŏ wojywody ślōnskigo Michała Grażyńskigo ôstoł pozbyty amtu prezydynta Kościoła.

## Tytuły
Uniwerzytet Wrocławski w uznaniu zasug nadoł mu w 1920 doktorat *honoris causa*.
Johann Sebastian Bach

**Johann Sebastian Bach ** (rodz. 31 marca 1685, um. 28 lipnia 1750) – niymiecki kōmpozytor i ôrganista epoki barokowyj, jedyn z nojsrogszych artystōw w historyji muzyki, dworski kōmpozytor. Głōwnŏ postać familije Bacha.
Becerril de Campos

**Becerril de Campos** - gmin we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Kastylijo a León, we prowincyji Palencia. Mo 76,96&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowałosam 756 ludźi.
Gōrnoślōnski Rejōn Industryjalny

**Gōrnoślōnski Rejōn Industryjalny** (GOP) – rejōn industryjalny na Gōrnym Ślōnsku a Małopolsce, nojsrogszy rejōn industryjalny we Polsce. Ôbyjmuje industryjalne skupiny we strzodkowo-weschodnij tajli wojewōdztwa ślōnskigo. Przinoleżōm sam nojsrogsze miasta skupiōne we postrzodkowyj tajli ślōnskigo wojewōdztwa, tj. gōrnoślōnskŏ kōnurbacyjŏ, jako tyż ôbtŏczajōnce jã industryjalne teryny.

W GOP rozwiniynte sōm: industryjŏ hajerskŏ, hutniczŏ, transzportowŏ, ynergetycznŏ, maszinowŏ, koksowniczŏ a chymicznŏ. Na placu kaj je GOP ôd 1996 r. funkcjōniyrujōm 3 podstrefy Katowskij Ekōnōmicznyj Ekstra Couny, ftore majōm pŏrãnŏście kōmpleksōw. W porcie Glywice uzdano było swobodne przestrzyństwo cylne.
Limeryk

**Limeryk** (yng. *limerick*) – zorta humorystycznyj poezyje, co pochodzi ze Irlandyje a Wielgij Brytanije. To sōm szpasowne epigramy na dowolny tymat, co charakteryzujōm sie kōmicznymi abo groteskowym elymyntami, parōnōmazyjōm, kalamburami, słownymi szpilami. 

## Budowa
Limeryk to je piyńciowersowy wiyrsz ze rymami ô układzie aabba. Tradycyjny rytmiczny ukłod to trzistopowe anapesty we piyrszym, drugim a piōntym wersach, a dwustopowe – we trzecim a sztwortym. Rytmiczny systym bywo naruszany, nale sztruktura rymōw je niyôdłōncznōm składowōm limerykōw.

Kōmpozycyjo limerykōw przestrzygo ustalōnych prawidoł:
* we piyrszym wersie spōmino sie bohatera a plac, z kerego pochodzi (nojczyńścij je to geograficzne miano);
* we drugij godka e ô tym, co tyn bohater srobiōł, co sie ś nim stało abo czym sie cechuje;
* trzeci a sztworty to je kulinacyjo dramatycznego wōntku;
* piōnty wers to je rozwiōnzaniy, kere mo zaskakować abo być absurdalnym.

## Po ślōnsku
Piyrszy ślōnski kōnkurs limerykōw ôdbōł sie we 2011. roku, laureatami ôstali Bernard Śmigała a Barbara Politaj. Piszōm jich tyż miyndzy inkszymi Wojciech Janik, Stanisław Neblik a Mirosław Syniawa.
Tagbilaran

**Tagbilaran** – mjasto na Filipinach, we regijůńe Strzodkowe Visayas, na wyspje Bohol, stolica prowincyji Bohol.
Czyngyz Ajtmatow

**Czyngyz Ajtmatow** (kyrg. Чыңгыз Айтматов, rodz. 12. grudnia 1928., um. 10. czyrwnia 2008.) bōł kyrgyski pisorz a publicista, pisoł po kyrgysku a po rusku. Jedyn ze przedstawicielōw tm. magicznego realizmu. Ôzsławiōł go rōman «Dżamila» (1959), kerego akcyjo dzioła sie wczos II światowy wojny, dostoł za niego Leninowa Nadgroda.

We Ajtmatowowyj twōrczości kuplujōm sie realizm a legyndy, motywy ludowyj kyrgyskyj kultury, tymaty humanizmu a głymbia czowieczyństwa. Jego twōrczość je na tela poetycko, iże może być przirōwnowano do poezyje.

## Życie
Czyngyz Ajtmatow rodziōł sie 12. grudnia 1928. roku we familiji Törökuła a Nagimy Ajtmatowōw, we wiosce Szeker, ôbwōd Talas, Kyrgysko SSR. Ôd niego fater bōł Kyrgyz, muter Tatarka, sōm deklarowoł kyrgysko norodowość. Podle tradycyje kożdy Kyrgyz mo znać swojich przodkōw do siōdmego pokolynio, toż Czyngyz tyż znoł miano ôd kożdego a wiedzioł, czym sie zajmowali. Miano Czyngyz dostoł po wywołanym mōngolskim wodzu Czingis-Chanie.

Familijo Ajtmatowōw trzimała sie cuzamyn. Czyngyzowi bōła blisko jego starka, co czynsto brała go ze sobōm na wożne trefy a fajery (wesela, pogrzeby, ludowe zobawy), na wystympy poetōw a śpiywokōw. Pisorz te spōmniynia a szprymy ze swojigo bajtlostwa wykorzistowoł we literackij twōrczości, w keryj ludowy koloryt przeploto sie ze smianami, co wniōsła sowiecko rzeczywistość.

Czyngyzōw fater, Törökuł, bōł wywołanym politikerym Kyrgyskij SSSR. We 1935. ze familijōm przekludziōł sie do Moskwy, coby skōńczyć polityczno szkoła. We 1937. bōł ale heresztowany, ôbskarżōny ô burżuazjny nacjōnalizm, a rok niyskorzij, społym ze inkszymi kyrgyskimi kōmunistami, ubity. Czyngyza chowała muter, a familijo miała na siebie klejmo wrogōw sowieckigo norodu.

Czyngyz skōńczōł Wyższo Bauersko Szkoła we Frunze (dzisio Biszkek) a robiōł za zootechnika i weteryniorza aże do 1966. roku. We miyndzyczasie sztudiyrowoł we Literackim Insztitucie Maksima Gorkigo we Moskwie, pisowoł do cajtōngōw wydowanych po rusku a kyrgysku, przekłodoł. We 1963. roku dostoł Leninowa Nadgroda za rōman Dżamila., a we 1968. państwowo nadgroda za ôzprowka «Żegnej, Gulsari», jego piyrsze literacke dzieło napisane we ruskij godce.

W 1973. roku szrajbnōn sie pod ôtwartym brifym prociw Sacharowowi a Sołżenicynowi.

Ajtmatow bōł dwa razy żyniaty. Przed ōnfalym ZSRR bōł ambasadorym we Luksymburgu, potym ambasadorym Kyrgystanu we Belgiji, Lyksymburgu, Niderlandach, UE, NATO i UNESCO. W 2008 roku bōł ôbrany człōnkym forsztandu BTA BANK JSC.

Na stare lata Ajtmatow zapod na cukrzica. Umrzōł 10. czyrwnia 2008. roku we Nürnbergu, kaj go kuryrowali. 14. czyrwnia 2008. mioł plac jego pogrzyb na zabytkowym kyrchofie Ata-Bejit na przedmiyściach Biszkeku. Dziyń pogrzebu bōł ôgłoszōny norodowōm żałobōm we Kyrgystanie.

## Przipisy
Sunne

**Sunne** – mjasto we Szwecyji, we regijůńe Värmland, śedźiba gminu Sunne. Uostrzodek źimowych szportůw.
Nusantara (miasto)

**Nusantara** (ind. *Ibu Kota Negara Nusantara* - śl. Narodowŏ Stolica Nusantara) - miasto we Indonezyji, zaplanowane na 17 siyrpnia 2024 za ji stolica (dotynczas bōła to Dżakarta), rozlygowane kole weschodniygo rantu wyspy Borneo. 

Nusantara napōczynto budować we 2022 a blank fertig be kole 2045. Podug planōw, mŏ być miastym ze zorty *smart city* (śl. inteligyntne miasto), tj. przijazne dla naturalnego strzodowiska.

## Bibligrafijŏ
* thejakartapost.com, Imagining Nusantara, 2022
* Deputy for Environment and Natural Resources Nusantara Capital Authority, Nusantara Net Zero Strategy 2045, 2023
* George Glover, businessinsider.com.pl, Jedno z największych miast świata tonie. Władze wydają 35 mld dol. na budowę nowej stolicy, 29 kwietnia 2024
Iligan

**Iligan** – mjasto na Filipinach, we regijůńe Půłnocne Mindanao, we prowincyji Lanao del Norte, na wyspje Mindanao. Uostrzodek industryje a nauki.
BERT

**BERT** (*Bidirectional Encoder Representations from Transformers*, śl. tum.: *reprezentacyje ôd dwukerunkowych enkoderōw ze transformerōw*) - gŏdkowy model ôpublikowany we 2018 ôd Google. Je to neuronowy nec, zbajstlowany je na architekturze deep learning *[[transformer]]* a używany do kōmputerowych zadań ze zorty NLP (*natural language processing*) takich jak klasyfikacyjŏ, analiza abo maszinowe tumaczyniy tekstu, jak tyż genAI. 

Moc potrenowanych modelōw je publikowanych na platformie Hugging Face. We 2024 na bazie polskigo modelu powstoł BERT dlŏ ślōnskij gŏdki, trenowany i testowany na inhalcie ślōnskij Wikipedyje. Ślōnski BERT ôstoł użyty do badaniŏ ôptymalizowaniŏ modelu manij uzdrzōdłowiōnyj gŏdki bez użycie tychniki *vocabulary matching*, tj. przidaniy tokenom tuplikowalnym do inkszyj gŏdki jednakich ôsadzyń w necu.
Huntly (Nowo Zylandyjo)

**Huntly** (maor. *Rahui-Pōkeka*) - mjasto na Nowyj Zelandyji, na Půlnocnyj Wyspje, we regijůńe Waikato.
Stalmierz

**Stalmierz** - wjeś we Polsce, we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we lipnowskim kryśe, we gmińe Chrostkowo.
Kirchheim unter Teck

**Kirchheim unter Teck** – mjasto we Mjymcach, we landźe Badyńijo-Wirtymbergijo, we kryśe Esslingen.
Collelongo

**Collelongo** – gmin we Italiji, we regijůńe Abruzyjo, we prowincyji L'Aquila. Mo 54,02&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2024 roku půmjyszkowało sam 1081 ludźi.
Rostarzewo

**Rostarzewo** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we grodźiskim kryśe, we gmińe Rakůńewicy. We latach 1752-1934 njoło mjejske prawa.
Cherbourg-en-Cotentin

**Cherbourg-en-Cotentin** – mjasto we Francyji, we regijůńe Nord-Pas-de-Calais-Pikardyjo, we departamyńće Pas-de-Calais. Morsko hawyna nade Kanołym La manche. Uostrzodek industryje.
Anczuł

**Anczuł** (rus. *Анчул*) - wjeś we Rusyji, we Chakazyji, we tasztypskim rejůńe. Na 2010 rok půmjyszkowało sam 313 ludźi.
Neuenkirchen (Půłnocno Nadryńijo-Westfalijo)

**Neuenkirchen** – mjasto we Mjymcach, we landźe Půłnocno Nadryńijo-Westfalijo, we kryśe Steinfurt.
Castelserás

**Castelserás** – gmin we Szpańiji, we regijůńe Aragůńijo, we prowincyji Teruel. Mo 31,52&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowało sam 795 ludźi.
Villa Maza

**Villa Maza** - wjeś we Argyntyńe, we prowincyji Buenos Aires, we Partido Adolfo Alsina. Na 2010 rok půmjyszkowało sam 1748 ludźi.
Noginsk

**Noginsk** (rus.: *Ногинск*, downe mjana: **Rogoża**, **Bogorodsk**) – mjasto we Rusyje, we moskewskim uobwodźe.
Sadlno (wjelgopolske wojewůdztwo)

**Sadlno** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we kůńińskim kryśe, we gmińe Wierzbinek.
Olot (Szpańijo)

**Olot** - gmin we Szpańiji, we autůnůmicznym regijůńe Katalůńijo, we prowincyji Girona. Mo 29,1 km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowało sam 37&nbsp;795 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Olotu
Mycielewo

**Mycielewo** - kolůńijo we Polsce, we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we nakelskim kryśe, we gmińe Kcyńa.
New Washington (Filipiny)

**New Washington** - gmin na Filipinach, we regijůńe Zachodńe Visayas, we prowincyji Aklan. Je rozlygowano na wyspje Panay. Mo 66,69 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 47&nbsp;955 ludźi.
Mszana (ślůnske wojewůdztwo)

**Mszana** (mjym. *Mschanna*) - wjeś we Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, we wodźisławskim kryśe, śedźiba gminu Mszana.
Skee

**Skee** - mjejscowość (tätort) we Szwecyji, we regijůńe Västra Götaland, we gmińe Strömstad. Na 2020 rok půmjyszkowało sam 782 ludźi.
Douchy-Montcorbon

**Douchy-Montcorbon** - gmin we Francyji, we regijůńe Centre-Val de Loire, we departamyńće Loiret. Mo 50, 12 km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowało sam 1355 ludźi. Gmin utworzůno we 2016 roku bez skuplowańe gminůw Douchy a Montcorbon.
Nahirjanka

**Nahirjanka** (ukr. *Нагірянка*) - wjeś na Ukrajińe, we ternopilskim uobwodźe, we czortkiwskim rejůńe. Na 2018 rok půmjyszkowa≥o sam 2116 ludźi.
Lubůmja

**Lubůmja** (pol. *Lubomia*, mjym. *Lubom*) - wjeś we Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, we wodźisławskim kryśe, śedźiba gminu Lubůmja.
Różnowo (uolsztyński krys)

**Różnowo** – wjeś we Polsce, we warmińsko-mazurskim wojewůdztwje, we uolsztyńskim kryśe, we gmińe Dywity.
Villach

**Villach** – mjasto na prawach krysu we Austriji, we landźe Karyntyjo, śedźiba krysu Villach-Land.
Robert Wadlow

**Robert Pershing Wadlow** (rodz. 22 lutygo 1918 Alton, zm. 15 lipnia 1940 w Manistee) - nojwyższŏ znanŏ ôsoba w historyji.
## Biografijo
### Wczesne żyće
Jego ôjcami byli Addie i Harold Wadlow. Przi narodzyniu ważōł niyco pōniżyj sztyrech kilogramōw.  We wieku sześciu miesiyncy ważōł sztyrnaście kilogramōw, a po roku - trzidziści kilogramōw. W wieku 5 lot mioł wysokość 169 cm, a w trzecij klasze szkoły podstawowyj bōł już wyższy ôd rechtora. Kedy mioł 13 lot, mioł już 224 cm wysokości. W wieku 18 lot dorosł do 254 cm, a w wieku 22 lot przed śmierciōm ôsiōngnōł wzrost 272 cm i wŏga 222 kg.
### Śmjyrć
4 lipnia 1940 w czasie wystympu dozdrzoł ściyraniŏ skoły, co dokludziyło do utworzyniŏ sie puchōry, kerŏ niyskorzij ôstała zainfekowano.  Mimo wysiłkōw medykōw Robert Wadlow umrził 15 lipnia 1940 w Manistee w Michiganie. Pogrzebowano go na cmentarzu w jego rodzimym mieście Alton nad rzykōm Mississippi.
Bołot Szamszijew

**Bołot Szamszijew** (kyrg. *Болот Төлөн уулу Шамшиев*; rodz. 12. stycznia 1941. we Frunze, um. 21. grudnia 2019. we Biszkeku) – sowiecki a kyrgyski szauszpiler, reżyser a scynarzista. Laureat Państwowyj Nadgrody SSSR (1977), Ludowy Artysta SSSR (1991), Bohater Kyrgyskij Republiki (2022, pośmiyrtnie).
Wiewiórki (kujawsko-půmorske wojewůdztwo)

**Wiewiórki** - wjeś we Polsce, we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we wůmbrzeskim kryśe, we gmińe Płużnica.
Rokiškis

**Rokiškis** (pol. *Rakiszki*, mjym. *Rokischken*, rus. *Ракишки*) - mjasto na Litwje, we uokryngu Panevėžys, śedźiba rejůnu Rokiškis.
Zirnajai (rejůn Zarasai)

**Zirnajai** - wjeś na Litwje, we uokryngu Utena, we rejůńe Zarasai. Na 2021 rok půmjyszkowało sam 6 ludźi.
North Glengarry

**North Glengarry** - gmin we Kanadźe, we prowincyji Ontario, we hrabstwje Stormont, Dundas a Glengarry. Mo 643,46 km² wjyrchu a podug danych ze 2016 roku půmjyszkowało sam 10&nbsp;109 ludźi.
Arkabutla

**Arkabutla** - census-designated place we USA, we sztaće Mississippi, we hrabstwje Tate. Na 2020 rok půmjyszkowało sam 28 ludźi.
Jurbarkas

**Jurbarkas** (pol. *Jurbork*, mjym. *Georgenburg*, rus. *Юрбургъ*) - mjasto na Litwje, we uokryngu Tauragė, śedźiba rejůnu Jurbarkas.
Ruski Bród

**Ruski Bród** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we przisuskim kryśe, we gmińe Przisucho.
Horpyn

**Horpyn** (ukr. *Горпин*) - wjeś na Ukrajińe, we lymberskim uobwodźe, we lymberskim rejůńe. Na 2001 rok půmjyszkowało sam 584 ludźi.
Otradnoje

**Otradnoje** (rus.: *Отрадное*) – mjasto we Rusyji, we lyńingradzkim uobwodźe, we kirowskim rejůńe.
Corbin

**Corbin** - mjasto we USA, we sztaće Kentucky, we hrabstwje Knox, myńsze tajle tyż we hrabstwach Whitley a Laurel.
Batoroaga

**Batoroaga** - wjeś we Růmůńiji, we uokryngu Teleorman, we gmińe Batoroaga. Na 2021 rok půjyszkowało sam 1115 ludźi.
Chabielice

**Chabielice** - dowńij wjeś we Polsce, we łůdzkim wojewůdztwje, we bełchatowskim kryśe, we gmińe Szczercůw.
Oppède

**Oppède** - gmin we Francyji, we regijůńe Provence-Alpes-Côte d’Azur, we departamyńće Vaucluse. Mo 24,1 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 1284 ludźi.
Brzyska

**Brzyska** – wjeś we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we jaśelskim kryśe, śedźiba gminu Brzyska.
Kumamoto

**Kumamoto** (jap. 熊本市) - mjasto we Japůńiji, śedźiba prefektury Kumamoto. Je rozlygowane we strzodkowyj tajli wyspy Kiusiu.
Młoszowa

**Młoszowa** - wjeś we Polsce, we małopolskim wojewůdztwje, we chrzanowskim kryśe, we gmińe Trzebińa.
Niagara Falls (USA)

**Niagara Falls** – mjasto we USA, we sztaće Nowy Jork, we hrabstwje Niagara. Je rozlygowane nade wodospadym Niagara, wele kandayjskigo mjasta uo jednakim mjańe - Niagara Falls. Uostrzodek industryje.
Klimowo (brjański uobwůd)

**Klimowo** (rus. *Климово*) - uośedle mjejskij zorty we Rusyji, we brjańskim uobwodźe, śedźiba klimowskigo rejůnu. Na 2021 rok půmjyszkowało sam 13&nbsp;554 ludźi.
Kareliczy

**Kareliczy** (bjoł. *Карэлічы*) - uośedle mjejskij zorty na Bjołoruśi, we grodźyńskim uobwodźe, śedźiba kareliczkigo rejůnu. Na 2024 rok půmjyszkowało sam 5723 ludźi.
Rzędziny

**Rzędziny** (do 2009 **Rzedziny**, mjym. *Nassenheide*) – wjeś we Polsce, we zachodńopůmorskim wojewůdztwje, we polickim kryśe, we gmińe Dobro (Szczećińsko).
Lipniki Stare

**Lipniki Stare** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we pułtuskim kryśe, we gmińe Pułtusk.
Czlja

**Czlja** (rus. *Чля*) - wjeś we Rusyji, we chabarowskim kreju, we nikołajewskim rejůńe. Na 2021 rok půmjyszkowało sam 294 ludźi.
Chippis

**Chippis** - gmin we Szwajcaryji, we kantůńe Valais. Mo 1,98 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 2556 ludźi.
Wola Drzewiecka

**Wola Drzewiecka** - wjeś we Polsce, we łůdzkim wojewůdztwje, we skerńewickim kryśe, we gmińe Lipce Reymontowskie.
Anoszki (njaswiżski rejůn)

**Anoszki** (bjoł. *Аношкі*) - agromjasteczko na Bjołoruśi, we mińskim uobwodźe, we njaswiżskim rejůńe. Na 2009 rok půmjyszkowało sam 806 ludźi.
Kiełpino (půmorske wojewůdztwo)

**Kiełpino** (kasz. *Kôłpino*) - wjeś we Polsce, we půmorskim wojewůdztwje, we kartuskim kryśe, we gmińe Kartuzy.
Kiełpino

4 wśe we Polsce;
* Kiełpino - wjeś we půmorskim wojewůdztwje, we kartuskim kryśe. we gmińe Kartuzy
* Kiełpino – wjeś we zachodńopůmorskim wojewůdztwje, we choszczyńskim kryśe, we gmińe Drawno 
* Kiełpino – wjeś we zachodńopůmorskim wojewůdztwje, we gryfickim kryśe, we gmińe Brojce 
* Kiełpino – wjeś we zachodńopůmorskim wojewůdztwje, we szczećineckim kryśe, we gmińe Borne Sulinowo
Dżuryn (czortkiwski rejůn)

**Dżuryn** (ukr. *Джурин*) - wjeś na Ukrajińe, we ternopilskim uobwodźe, we czortkiwskim rejůńe. Na 2018 rok půmjyszkowało sam 1131 ludźi.
Mineola (Nowy Jork)

**Mineola** – wjeś we USA, we sztaće Nowy Jork, śedźiba hrabstwa Nassau. Je rozlygowano na wyspje Long Island.
Pięczkowo

**Pięczkowo** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we średzkim kryśe, we gmińe Krzikosy.
Zęblewo

**Zęblewo** (kaszb. *Ząblewò*) - wjeś we Polsce, we půmorskim wojewůdztwje, we wejherowskim kryśe, we gmińe Szemud.
Tarnawa (bochyński krys)

**Tarnawa** – wjeś we Polsce, we małopolskim wojewůdztwje, we bochyńskim kryśe, we gmińe Łapanów.
Górki Dąbskie

**Górki Dąbskie** - wjeś we Polsce, we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we nakelskim kryśe, we gmińe Kcyńa.
Michałkowo (dolnoślůnske wojewůdztwo)

**Michałkowo** (pol. *Michałkowa*) - wjeś we Polsce, we dolnoślůnskim wojewůdztwje, we wałbrziskim kryśe, we gmińe Walim.
Podpolichno

**Podpolichno** – wjeś we Polsce, we śwjyntokrziskim wojewůdztwje, we keleckim kryśe, we gmińe Chynćiny.
Roche-la-Molière

**Roche-la-Molière** – mjasto a gmin we Francyjo, we regijůńe Auvergne-Rhône-Alpes, we departamyńće Loire.
Szemborowo

**Szemborowo** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we słupeckim kryśe, we gmińe Strzałkowo.
Górna Owczarnia

**Górna Owczarnia** – wjeś we Polsce, we lubelskim wojewůdztwje, we uopolskim kryśe, we gmińe Lubelske Uopole.
Gościejewice

**Gościejewice** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we rawickim kryśe, we gmińe Bojanowo.
Humniska

**Humniska** - wjeś we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we brzozowskim kryśe, we gmińe Brzozůw.
West Columbia (Teksas)

**West Columbian** – mjasto we USA, we sztaće Teksas, we hrabstwje Brazoria. Downo stolica Republiki Teksasu.
Augustowo (leszczyński krys)

**Augustowo** - prziśůłek we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we leszczyńskim kryśe, we gmińe Rydzyna.
Doazit

**Doazit** - gmin we Francyji, we regijůńe Nowo Akwitańijo, we departamyńće Landes. Mo 22,16 km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowało sam 854 ludźi.
Będargowo (policki krys)

**Będargowo** (mjym. *Mandelkow*) – wjeś we Polsce, we zachodńopůmorskim wojewůdztwje, we polickim kryśe, we gmińe Kołbaskowo.
Będargowo (půmorske wojewůdztwo)

**Będargewo** (kaszb. *Ząblewò*) - wjeś we Polsce, we půmorskim wojewůdztwje, we wejherowskim kryśe, we gmińe Szemud.
Dunchideock

**Dunchideock** - wjeś we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Devon, we dystrykće Teignbridge. Na 2001 rok půmjyszkowało sam 262 ludźi.
Tarnůw (dolnoślůnske wojewůdztwo)

**Tarnůw** (pol. *Tarnów*, mjym. *Tarnau*) - wjeś we Polsce, we dolnoślůnskim wojewůdztwje, we zůmbkowickim kryśe, we gmińe Ślůnske Zůmbkowicy.
Żarczyn (kujawsko-půmorske wojewůdztwo)

**Żarczyn** - wjeś we Polsce, we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we nakelskim kryśe, we gmińe Kcyńa.
Ponętów Dolny

**Ponętów Dolny** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we kolskim kryśe, we gmińe Grzegorzew.
Czerwona Wola (podkarpacke wojewůdztwo)

**Czerwona Wola** - wjeś we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we przeworskim kryśe, we gmińe Śyńawa.
Braszowice

**Braszowice** (mjym. *Baumgarten*) - wjeś we Polsce, we dolnoślůnskim wojewůdztwje, we zůmbkowickim kryśe, we gmińe Ślůnske Zůmbkowicy.
Zieliniec (wjelgopolske wojewůdztwo)

**Zieliniec** – wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we wschowskim kryśe, we gmińe Kołaczkowo.
Southend-on-Sea

**Southend-on-Sea** – mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Essex, we dystrykće Southend-on-Sea.
Słonowice (śwjyntokrziske wojewůdztwo)

**Słonowice** – wjeś we Polsce, we śwjyntokrziskim wojewůdztwje, we kaźimjerskim kryśe, we gmińe Wjelgo Kaźimjerza.
Pianello del Lario

**Pianello del Lario** - gmin we Italiji, we regijůńe Lůmbardyjo, we prowincyji Como. Mo 9,8 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowło sam 1055 ludźi.
Stary Julianów

**Stary Julianów** (mjym. *Alt Juliansdorf)* - wjeś we Polsce, we dolnoślůnskim wojewůdztwje, we wałbrziskim kryśe, we gmińe Walim.
Chwaliszewo (kujawsko-půmorske wojewůdztwo)

**Chwaliszewo** - wjeś we Polsce, we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we nakelskim kryśe, we gmińe Kcyńa.
Aston Cantlow

**Aston Cantlow** - wjeś we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Warwickshire, we dystrykće Stratford-on-Avon. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 437 ludźi.
Brownsville (Teksas)

**Brownsville** - mjasto we USA, we sztaće Teksas, śedźiba hrabstwa Cameron. Uostrzodek industryje a turystyki.
Hana (Hawaje)

**Hana** - census-designated place we USA, we sztaće Hawaje, we hrabstwje Maui. Na 2020 rok půmjyszkowało sam 1526 ludźi.
Jutlandyjŏ

**Jutlandyjŏ** (, ) to je pōłwysep we Pōłnocnyj Ojropie, co tworzi kōntynyntalnõ tajlã ôd Dynymarku a tajlã ôd pōłnocnych Niymcōw. Ôddzielŏ Morze Pōłnocne ôd Baltiku a ônego wiyrchnia mŏ 29,775 km². Pōłwysep dostoł miano ôd germańskigo plymiynia Jutōw.

## Miasta
Nojsrogsze miasta we Jutlandyji to sōm:
# Aarhus (Dynymark)
# Kiel (Niymce)
# Lübeck (Niymce)
# Aalborg (Dynymark)
# Flensburg (Niymce)
# Randers (Dynymark)
# Kolding (Dynymark)
# Vejle (Dynymark)
# Horsens (Dynymark)
Visual kei

**Visual kei** (jap. ヴィジュアル系 abo ビジュアル系 – *vijuaru kei* abo *bijuaru kei*, dosłownie **wizualny styl**), skrōcane do **v-kei** (V系 – *bui kei*), to je kategoryjŏ dlŏ japōńskich muzykōw, co majōm fest fokus na ekscyntryczne ôblyczynia, makijaż a frizury. Visual kei to niyma zorta muzyki a niy mŏ specyficznego klangu, kapele visual kei mogōm reprezyntować wszyjske zorty muzyki.

Styl pochodzi ôd kapel, co miały inspiracyjõ ôd zachodnich kapel glamrockowych, heavymetalowych, punkrockowych a gothicrockowych. Piōnierami visual kei były rockowe a metalowe kapele Buck-Tick, X Japan, Dead End, D'erlanger a Color. Styl stoł sie popularny we latach 1990. skirz sukcesōw kapel Luna Sea, Glay, L'Arc-en-Ciel a Malice Mizer. Lata 2000. prziniosły rozrost visual kei na inksze a eksperymyntalne zorty muzyki, skuli kapel Dir En Grey, The Gazette, Alice Nine, Girugamesh a Versailles.

Miano *visual kei* pochodzi ze parŏli ôd X Japan – „Psychedelic Violence Crime of Visual Shock”, kerŏ je na ôkładce ônych albumu *Blue Blood* (1989).

## Hyrskość
Visual kei cieszy sie srogōm hyrskościōm tak postrzōd niyznŏleżnych muzykōw, jak i kapelōw ôsiōngajōncych sukcesy kōmercyjne, przi czyrpaniu z wpływōw zachodnich takich jak: glam, goth i cyberpunk. Muzyka granŏ bez kapele pasujōnce visual kei ôbyjmuje szyrokõ gamã zort, w tym roztōmajte ôdmiany popowe, punka, heavy metalu i muzyki elektrōnicznyj. W Japōniji regularnie wydŏwane sōm składy poruszajōnce tymatykã visual kei – Aryna 37°C, Fool's Mate i SHOXX. Nojsrogsze społeczności fanōw sōm w Stanach Zjednoczōnych, Niemczech, Polsce, Rusyji, Francyji i Brazyliji jak tyż po kōnsku we Finlandyji, Chile i Szwecyje.
Taormina

**Taormina** - gmin we Italiji, we regijůńe Sycylijo, we prowincyji Messina. Mo 13,13 km² wjyrchu a podug danych ze 2024 roku půmjyszkowało sam 10&nbsp;465 ludźi.
Chrustalnyj

**Chrustalnyj** (ukr. *Хрустальний*, do 1920 Krindaczewka, do 2016 Krasnyj Łucz) - mjasto na Ukrajińe, we  łuhańskim uobwodźe, rowjeńkiwśkim reůńe. Uostrzodek industryje a bergmůństwa.
Montegaldella

**Montegaldella** – gmin we Italiji, we regijůńe Ojganejsko Wynecyjo, we prowincyji Vicenza. Mo 13,57 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 1809 ludźi.
Łętowe

**Łętowe** - wjeś we Polsce, we małopolskim wojewůdztwje, we limanowskim kryśe, we gmińe Mszana Dolna.
Athlone

**Athlone** (irl. *Baile Átha Luain*) – mjasto we Irlandyji, we prowincyjach Leinster (hrabstwo Westmeath) a Connacht (hrabstwo Roscommon). Uostrzodek industryje.
Quixadá

**Quixadá** - gmin we Brazyliji, we sztaće Ceará. Mo 2019,834 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 87&nbsp;728 ludźi.
Cumilla

**Cumilla** (beng. *কুমিল্লা*) – mjasto we Bangladeszu, we prowincyji Ćottogram, stolica dystryktu Cumilla.
Radoszki (kujawsko-půmorske wojewůdztwo)

**Radoszki** - wjeś we Polsce, we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we brodńickim kryśe, we gmińe Bartniczka.
Silesia (Mōntana)

**Silesia** to je ôsadniczŏ jednotka (*[[census-designated place]]*) rozlygowane we zachodnich Zjednoczōnych Sztatach, we sztacie Mōntana, we grŏfstwie Carbon.

Je to bauerske miasto. Wele Silesia je Cooney State Park a zdrzōdło wody mineralnyj Silesia Springs. Na wschōd ôd miasta płynie Clarks Fork Yellowstone River.

## Gyszichta
Miasto ôstało nazwane po regiōnie Ślōnska ôd Juliusa Lehrkinda, co bōł imigrantym ze Ślōnska. Założōł ôn brŏwŏr we Silesia, nale spŏlōł sie ôn pŏrã lŏt niyskorzij. Pocztowy amt we Silesia bōł założōny 18 maja 1900 roku, a ônego piyrszym pocztmajstrym bōł Charles Buzzetti.

## Populacyjŏ
* 2010 – 96
* 2020 – 103
Großkmehlen

**Großkmehlen** - gmin we Mjymcach, we landźe Brandynburgijo, we Landkreis Oberspreewald-Lausitz. Mo 13,88 km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowało sam 1062 ludźi.
Fontaine-Raoul

**Fontaine-Raoul** - gmin we Francyji, we regijůńe Centre-Val de Loire, we departamyńće Loir-et-Cher. Mo 21,9 km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowało sam 238 ludźi.
Mauzé-sur-le-Mignon

**Mauzé-sur-le-Mignon** - gmin we Francyji, we regijůńe Nowo Akwitańijo, we departamyńće Deux-Sèvres. Mo 23,62 km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowało sam 2941 ludźi.
Mömbris

**Mömbris** - gmin we Mjymcach, we landźe Bajery, we kryśe Aschaffenburg. Mo 35,86 km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowało sam 11&nbsp;564 ludźi.
Petrovice u Sušice

*'Petrovice u Sušice* - gmin we Czeskij Republcie, we plzneňskim kreju, we kryśe Klatovy. Mo 26,6 km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowało sam 292 ludźi.
Warwick

**Warwick** – mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, stolica hrabstwa Warwickshire a dystryktu Warwick. Uostrzodek industryje a nauki.
Sarzyna

**Sarzyna** - wjeś we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we leżajskim kryśe, we gmińe Nowo Sarzina.
Kaniew

**Kaniew** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we krotoszyńskim kryśe, we gmińe Wjelgopolski Koźmin.
Maumere

**Maumere** – mjasto we Indůnezyji, na wyspje Flores, we prowincyji Wchodńe Małe Sundajske Wyspy. Uostrzodek turystyki.
Weiach

**Weiach** - gmin we Szwajcaryji, we kantůńe Zürich. Mo 9,58 km² wjyrchu a podug danych ze 2023 půmjyszkowało sam 2123 ludźi.
Zmijiny Ôstrōw

**Zmijiny Ôstrōw** () to je wyspa na Czornym Morzu, ftorŏ przinŏleży do Ukrajiny. 24 lutego 2022 wyspa bōła napadniyntŏ ôd ruskij armije.
Wólka-Przedmieście

**Wólka-Przedmieście** - wjeś we Polsce, we podlaskim wojewůdztwje, we bjołostockim kryśe, we gmińe Wasilkůw.
Newport Pagnell

**Newport Pagnell** - mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Buckinghamshire, we dystrykće Milton Keynes.
Villaflor (Carmen)

**Villaflor** - wjeś a barangay na Flipinach, we regijůńe Strzodkowe Visayas, we prowincyji Bohol, we gmińe Carmen. Je rozlygowano we strzodkowyj tajli wyspy Bohol. Na 2020 rok půmjyszkowało sam 1008 ludźi.
Będzinko

**Będzinko** – wjeś we Polsce, we zachodńopůmrskim wojewůdztwje, we koszalińskim kryśe, we gmińe Będzino.
Hymn Japůńije

**Kimigayo** (君が代) – hymn państwowy Japůńije.

## Tekst a transkrypcyjo
君が代は 

千代に八千代に 

さざれ石の 

いわおとなりて 

こけのむすまで

kimi ga yo wa

chiyo ni yachiyo ni

sazare ishi no

iwaoto narite

kokeno musu made
Ferdinandshof

**Ferdinandshof** - gmin we Mjymcach, we landźe Meklymburgijo-Przedńe Půmorze, we Landkreis Vorpommern-Greifswald. Mo 47,37 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 2732 ludźi.
Linlithgow

**Linlithgow** (gael. *Gleann Iucha*, scots *Lithgae*) - mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Szkocyji, we West Lothian.
Alajärvi

**Alajärvi** - gmin we Finlandyji, we regijůńe Etelä-Pohjanmaan. Mo 1056,75 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowa≥ło sam 9095 ludźi.
Matyniów

**Matyniów** - wjeś we Polsce, we śwjyntokrziskim wojewůdztwje, we kůneckim kryśe, we gmińe Smyków.
Naruszewo

**Naruszewo** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we płůńskim kryśe, śedźiba gminu Naruszewo.
Wilsum

**Wilsum** - gmin we Mjymcach, we landźe Dolno Saksůńijo, we Landkreis Grafschaft Bentheim. Mo 47,26&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowało sam 1635 ludźi.
Bellevigne

**Bellevigne** - gmin we Francyji, we regijůńe Nowo Akwitańijo, we departamyńće Charente. Mo 43,77 km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowało sam 1278 ludźi. Gmin utworzůno we 2017 roku bez skuplowańe gminůw Éraville, Malaville, Nonaville, Touzac a Viville. Śedźibům gminu je Malaville.
Loboc

**Loboc** - gmin na Filipinach, we regijůńe Bohol, na wyspje Bohol. Mo 57,65 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 17&nbsp;418 ludźi.
Zielonagóra

**Zielonagóra** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we szamotulskim kryśe, we gmińe Uobrzicko.
Bienno

**Bienno** - gmin we Italiji we regijůńe Lůmbardyjo, we prowincyji Brescia. Mo 30,54 km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowało sam 3771 ludźi.
Grezzana

**Grezzana** - gmin we Italiji, we regijůńe Ojganejsko Wynecyjo, we prowincyji Verona. Mo 49,49 km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowało sam 10&nbsp;724 ludźi.
Ostrow (Bułgaryjo)

**Ostrow** - wjeś we Bułgaryji, we uobwodźe Wraca, we gmińe Orjachowo. Na 2024 rok půmjyszkowało sam 1167 ludźi.
Luc-en-Diois

**Luc-en-Diois** - gmin we Francyji we regijůńe Auvergne-Rhône-Alpes, we departamyńće Drôme. Mo 23,49 km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowało sam 565 ludźi.
Prawowierny krōl

**Prawowierny krōl** (łac. *Rex Orthodoxus*) – tytuł hōnorowy nŏleżōncy krōlōm Polski.

Tytuł ôstoł nadany w 1661 roku bez papiyża Aleksandra VII krōlowi Jōnowi II Kazimierzowi jak tyż jego nŏstympcōm na polskim trōnie. Nadanie tytułu bōło aktym uzdōniŏ Stolice Apostolskij dlŏ wygnaniŏ wyznŏwcōw socynianizmu z Rzeczypospolitej w 1658 roku. Tytuł niy przijōn sie, bo łacińske *orthodoxus* bywowało felernie interpretowane za *prawosławny*. Ôstatnim gospodzinym używajōncym sporadycznie tytułu *Rex Orthodoxus* bōł Jōn III Sobieski, kery sōm w 1684 roku dostoł ôd papiyża Innocentego XI tytuł Ôbrōńcy Zawiyrzyniŏ.

Z tytułym krōla prawowiernego niy wiōnzały sie żŏdyne hōnorowe musy i prziwileje.

## Podane krōlewske tytuły

* Ôbrōńca Zawiyrzyniŏ - tytuł nadany w 1521 roku bez papiyża Leona X, angelskimu krōlowi Henrykowi VIII;
* Krōl apostolski - tytuł hōnorowy nŏleżōncy gospodzinōm Wynger;
* Krōl arcychrześcijański - tytuł erbowany i zastrzeżōny dlŏ krōly francuskich;
* Krōl katolicki - spōlny tytuł nadany krōlewskim manżelōm Szpańijskim Izabeli I Katolickij i Ferdynandowi II Katolickimu bez papiyża Aleksandra VI;
* Krōl nojwierniyjszy - tytuł krōly portugalskich. Nadany bez papiyża Benedykta XIV krōlowi Jōnowi V i jego nŏstympcōm w 1748.
Weihai

**Weihai** - mjasto we Chińskij Ludowyj Republice, we prowincyji Szantung. Je rozlugowane nade Żůłtym Morzym. Uostrzodek industryje, morsko hawyna.
Hötensleben

**Hötensleben** - gmin we Mjymcach, we landźe Saksůńijo-Anhalt, we Landkreis Börde. Mo 60,78 km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půůmjyszkowało sam 3483 ludźi.
Provins

**Provins** – mjasto a gmin we Francyji, we regijůńe Île-de-France, we departamyńće Seine-et-Marne.
Czasawali

**Czasawali** (rus. *Фазикау*, uos. *Фæзыхъæу*) - wjeś we Gruzyje, we Połedńowyj Uosetyji. Na 2015 rok půmjyszkowało sam 176 ludźi.
Velké Karlovice

**Velké Karlovice** - gmin we Czeskij Republice, we zlińskim kreju, we kryśe Vsetín. Mo 80,81&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2024 roku půmjyszkuje sam 2373 ludźi.
Bliżyce (wjelgopolske wojewůdztwo)

**Bliżyce** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we wůngrowjeckim kryśe, we gmińe Skoki.
Władymirowka (kastoreński rejůn)

**Władymirowka** (rus. *Владимировка*) - wjeś we Rusyji, we kurskim uobwodźe, we kastoreńskim rejůńe. Na 2010 rok půmjyszkiwała sam 1 perzůna.
Szpil Brazylijŏ – Polskŏ (1938)

**Brazylijŏ – Polskŏ (1938)** – fusbalowy szpil, ftory bōł grany 5 czyrwnia 1938 na Stade de la Meinau we Strasbourgu. Bōł to piyrszy szpil we gyszichcie ôd polskij reprezyntacyje na mistrzostwach świata i ôstatni przed II światowōm wojnōm (turniej bōł grany direkt we formacie KO). Skōńczōło sie po dogrywce 6:5 dlo Brazylije. Sztyry budy tryfiōł 21 lŏt stary Wilimowski a piōntŏ dlo Polski bōła z elwra po faulu na nim. Do dzisiej durch je to rekord torōw ôd jednego fusbaloka we przegranym szpilu na weltmajstrach.

Przed turniejym, we eliminacyjach polskŏ reprezentacyjŏ pokōnała Jugosławijŏ. Ôd 1922 weschodniŏ industryjalnŏ tajla Gōrnygo Ślōnska ôstała wkludzōnŏ do Polski co pozwolōło sam grać tyż Ślōnzŏkōm. Tyn som manszaft co we eliminacyjach, krōm wkludzyniŏ Scherfke za Wostala, ôstoł ôbrany na weltmajstry. Brazylijŏ dostała sie sam ze połedniowohamerikańskij sztrefy direkt.

Szpil zaczōn sie ô 17:00, a arbitrym bōł Ivan Eklind ze Szwecyje. Na sztadiōn przibōło kole 14000 kibicōw, we wiynkszości byli to Francŏze. Polskim tormanym bōł Madejski, na ôbrōnie groł Szczepaniak (kapitan) ze Gałeckim, a na szpicy Scherfke. Reszta manszaftu to byli Ślōnzŏki: Wilhelm Góra, Erwin Nyc, Ewald Dytko, Ryszard Piec, Leonard Piątek, Gerard Wodarz, Ernest Wilimowski, jak tyż rezerwowi Walter Brom, Edmund Giemsa i Wilhelm Piec. Po brazylijskij zajcie na ławce bōł Rodolfo Barteczko, lewo-krzidłowy ze Kurytyby kaj przijeżdżali Ślōnzŏki we XIX stoleciu. Piyrszy tor, we 18 minucie, tryfiōł dlo Brazylije Leônidas, siyłowo pod lata z kole 10 myjtrōw. Pora minutōw potym Domingos da Guia doł sie wykiwać Wilimowskimu i sfaulowoł go na elwra, kerego wykorzystoł strzałym po ziymi Scherfke. Przed pauzōm Romeu tryfiōł na 2:1 a Peracio z kepy na 3:1 dlo Brazylije. Po pauzie wartko wyrōwnoł Wilimowski po torach we 53 i 59 minucie. We 71. minucie na 4:3 tryfiōł Peracio strzałym z bliska, nale knap przed kōńcym szpila Polŏki tryfjili jeszcze na dogrywka po podciepce Wilimowskigo nad Batataisym. We dogrywce dwa tory dokludziōł Leônidas, a we 118. minucie kōntaktowego na 6:5 strzelōł Wilimowski. Polskigo napadziora cajtung L'Auto wyrōżniōł za grajfka do dryblingu a kōntrole nad balym. Mimo co szpil niy bōł wygrany, polski fusbal pozytywnie zaskoczōł, ô czym padoł m. in. Martim Silveira, kapitan ôd Brazylije. Brazylijŏ skōńczōła mistrzostwa niyskorzij na trzecim placu, majstrym bōły Italoki, a druge Madziary.

## Necowe ôdwołania
* Archiwalne aufnamy: 1938 WC R1 Brazil - Poland (Strasbourg, 5.6.1938), YouTube, Joefa's World Cup History
Lüdinghausen

**Lüdinghausen** – mjasto we Mjymcach, we landźe Půłnocno Nadryńijo-Westfalijo, we kryśe Coesfeld.
Stare Budy (wyszkowski krys)

**Stare Budy** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we wyszkowskim kryśe, we gmińe Brańszczyk.
New Brunswick (New Jersey)

**New Brunswick** - mjasto we USA, we sztaće New Jersey, stolica hrabstwa Middlesex. Uostrzodek industryje.
Kazanów (mazowjecke wojewůdztwo)

**Kazanów** - mjasto we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we zwolyńskim kryśe, śedźiba gminu Kazanów. Mjejske prawa 1556-1870 a uod 2025.
Puiseux-Pontoise

**Puiseux-Pontoise** - gmin we Francyji, we regijůńe Île-de-France, we departamyńće Val-d'Oise. Mo 5,64 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 583 ludźi.
Kobylnica (půmorske wojewůdztwo)

**Kobylnica** (kaszb. *Kòbëlnica*, mjym. *Kublitz*) – mjasto we Polsce, we půmorskim wojewůdztwje, we słupskim kryśe, śedźiba gminu Kobylnica. Mjejske prawa uod 2025.
Sobków

**Sobków** - mjasto we Polsce, we śwjymtokrziskim wojewůdztwje, we jyndrzejowskim kryśe, śedźiba gminu Sobków. Mjejske prawa 1563-1869 a uod 2025.
Stoke Mandeville

**Stoke Mandeville** - wjeś we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Buckinghamshire, we dystrykće Buckinghamshire. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 5825 ludźi.
Kopalnioki

**Kopalnioki** (ôd pol. *kopalnia* – gruba) – twarde bōmbōny bez filōngu, ô miyntowo-badijōnkowym smaku, znane ôd kōńca XIX storoczo, przede wszyjskim we industryjalnyj tajli Gōrnego Ślōnska. Majōm czorno farba i na kożdyj sztuce je wybity symbol hajerōw – pyrlik a żelozki. Jejich produkcyjōm zajmuje sie fyrma Visa Bell ze Pszczyny, włościciel marki Oblaty

## Skłod
Głōwne składniki kopalniokōw to sōm cuker a glukozowy syrop. Zioła stanowiōm niy wiyncyj jak 1,5 procynta. Sōm to: ôlyjek z badijōnka, ekstrakt dziurawca, melisy a miynty. Za charakterystyczno czorno farba ôdpado farbnik: wōngel.

## Historyjo
Bōmbōny zaczły być produkowne we XIX storoczu i bōły ôzdowane grubiorzōm po szychcie – miało to na cylu ôchrōna jejich gordziylōw, narażōnych na roztōmajte niymoce skuli wōnglowego pyłu. Zioła (ôlyj z badijōnka, ekstrakt melisy, miynty a dziurawca) miały pōmogać budować ôdporność, pozbyć sie pyłu, działać rozkurczowo, a tyż uholkać.

Podug Marka Szołtyska popularne czeske Hašlerky pojawiōły sie jak adaptacyjo ślōnskich Kopalniokōw.

## We kulturze
Kopalniokami zajodajōm sie miyndzy inkszymi Kōmisorz Hanusik, bohater cyklu rōmanōw ôd Marcina Melona a kociynta ze Kocij Czelodki ôd Agaty Romaniuk. 

## Przipisy
Rączka gotuje

**Rączka gotuje** (ze pol. *Rączka warzi*) – telewizyjny program, co prezyntuje przede wszyjskim dania ślōnskij kuchnie, kludzōny ôd Remigiusza Rączki. Je tworzōny ôd 2011. roku, ymituje go TVP Katowice.
La Chaussée-Saint-Victor

**La Chaussée-Saint-Victor** - mjasto a gmin we Francyji, we regijůńe Centre-Val de Loire, we departamyńće Loir-et-Cher.
Satif

**Satif** (arab.  سطيف, fr. *Sétif*, berb. ⵚⵟⵉⴼ) – mjasto we Algeryji, śedźiba wilajetu Satif. Uostrzodek industryje.
Marina del Rey

**Marina del Rey** - census-designated place we USA, we sztaće Klaiforńijo, we hrabstwje Los Angeles. Na 2020 rok půmjyszkowało sam 11&nbsp;373 ludźi.