Howard Phillips Lovecraft

**Howard Phillips Lovecraft** (nar. 20 siyrpnia 1890 we Providence, um. 15 marca 1937 tam) to bōł amerykański pisŏrz, co tworzōł ôpowiadania ze zorty horror (weird fiction), science fiction a fantasy. Uniwerzum, w kerym dziejōm sie ônego rōmany, mianowane je mitologijōm Cthulhu.

## Biografijŏ

### Dzieciństwo a modość

Lovecraft narodziōł sie we dōmu ôd ônego familije przi Angell Street we Providence, sztat Rhode Island. Bōł ôn jedynym bajtlym ôd Winfielda Scotta Lovecrafta a Sarah Susan Phillips Lovecraft. Kej Lovecraft bōł trzi lata stary, ônego fater popŏd we załōmanie nerwowe we hotelu we Chicago w czasie sużbowego mityngu. Bōł skerowany do lazarytu Butler Hospital we Providence, kaj ôstoł aże do śmierci we 1898.

Skirz tego, iże fater bōł we lazarycie, chowaniym synka zajōnła sie ônego matka, ciotki Lillian i Annie Phillips, a starzik Whipple Van Buren Phillips, co bōł industryjalistōm. Lovecraft wartko sie rozwijoł: potrefiōł recytować poezyjõ kej bōł dwa lata stary, czytać kej bōł trzi lata stary, a pisać kej bōł szejś abo siedym lat stary. Pod wpływym lektury *Tysiōnca i jednyj nocy* pragnōł ôstać Araberym. Tedy jedyn ze majoryntnych wymyślōł ônemu pseudōnim Abdul Alhazred. Lovecraft niyskorzij użōł tyn pseudōnim we ônego rōmanach na miano dlŏ autora mitycznyj ksiyngi *[[Necronomicon]]*. Jednak ônego zajinteresowanie Arabijōm bōło przićmiōne ôd odkryciŏ greckij mitologije. Piyrszy zachowany tekst ôd Lovecrafta to je *The Poem of Ulysses* ze 1897 roku, co je parafrazōm *[[Ôdyseja|Ôdyseji]]*. Nale już przed tym Lovecraft ôdkrōł weird fiction, a ônego piyrsze, niyzachowane ôpowiadanie *The Noble Eavesdropper*, mogło być napisane we 1896. Tōm zortōm literatury zajinteresowoł go ônego starzik.

Mody Lovecraft ofyn chorowoł. Do szkoły chodziōł sporadycznie. Zajinteresowoł sie chymijōm i astrōnōmijōm. Śmierć starzika ôd Lovecrafta we 1904 roku a złe zarzōndzanie ônego majōntkym dokludziyło familijŏ do problymōw finansowych. Lovecraft a ônego matka musieli wykludzić sie ze ônych srogigo wiktoriańskigo dōmu a zamiyszkać we miyszkaniu przi 598 Angell Street. Bōł to fest ciynżki ôkres dlŏ Lovecrafta. Myśloł ôn tedy ô samobōjstwie. Robiōł duge jazdy na kole a gapiōł sie we głymbie rzyki Barrington River.

### Załōmanie nerwowe a UAPA
Zaczōn chodzić do szkoły strzednij. We 1908 roku, podwiela skōńczōł edukacyjŏ, wpŏd we załōmanie nerwowe. Nakłōniōł sie ôpuścić liceum bez świadectwa. Ôd 1908 do 1913 Lovecraft unikoł kōntaktu ze zewnyntrznym światym. Zniszczōł dużo ze swojich piyrszych prac. Zaczōn czytać magazyny ze ôpowiadaniami. Napisoł brif do redakcyje cajtōnga „The Argosy” coby wyrazić dezaprobatã dlŏ miyłosnych ôpowiadan ôd Freda Jacksona. Wywołoł tym debatã w prasie, kerōm zajinteresowoł sie Edward F. Daas, lider United Amateur Press Association (skupina amatorskich pisŏrzy ze Zjednoczōnych Sztatōw). Daas zaprosiōł Lovecrafta do UAPA we 1914 roku.

Ôd 1915 do 1923 Lovecraft publikowoł cajtōng „The Conservative”. Wrōciōł do pisaniŏ rōmanōw fantastycznych. Latym 1917 roku napisoł ôpowiadania *The Tomb* a *Dagon*. Kludziōł korespōndencyjŏ ze swojimi kamratami, uwŏżany je za jednygo ze nojbarzij płodnych pisŏrzy brifōw stoleciŏ.

### Życie we Nowym Jorku
Matka ôd Lovecrafta wpŏdła we załōmanie nerwowe we 1919 i ôstała skerowanŏ do Butler Hospital. Umrziła tam 24 mŏja 1921. Lovecraft bōł wstrzōnśniynty śmierciōm matki, nale już pŏrã tydni niyskorzij pozbiyroł sie na tela, coby wziōńć udzioł we kōnwencyji dlŏ amatorskich dziynnikŏrzy we Boston. Tam poznoł Soniã Greene, z kerōm wziōn ślub 3 marca 1924. Lovecraft zamiyszkoł we apartamyncie ôd Sonie we Brooklyn.

Małżyństwo wpadło we problymy finansowe. Gyszeft ze hutami, kery kludziyła Sonia, zbankrocioł, a Lovecraft niy mōg znojś roboty. Wczaśnij niy przistoł na propozycyjõ ôstaniŏ redachtorym naczelnym cajtōnga „Weird Tales”. Zarabioł bez poprawianie tekstōw ôd inkszych autorōw. We 1925 roku Sonia znŏdła robotã we Cleveland a tam zamiyszkała, a Lovecraft przeniōs sie do apartamentu we Red Hook. Krōm tego, iże Lovecraft mioł kamratōw we Nowym Jorku, popŏd we depresyjõ skirz ônego izolacyje a wielości ôbcokrŏjowcōw w mieście. Swoje ôdczucia ô Nowym Jorku ôpisoł we ôpowiadaniach *The Horror at Red Hook* a *He*.

### Powrōt do Providence
17 kwietnia 1926 wrōcioł do Providence. Miyszkoł przi 10 Barnes Street. Rajzowoł po starych miastach na wschodnim wybrzyżu. We tym ôkresie napisoł swoje nojbarzij znane ôpowiadania, jak: *The Call of Cthulhu* (1925), *At the Mountains of Madness* (1931), *The Shadow out of Time* (1934–1935) a *The Shadow over Innsmouth* (1936). We ôkresie Wielgij Depresyje zaczōn spiyrŏć prezydynta Roosevelta a stoł sie socjalistōm.

Chociŏż bōł to nojlepszy ôkres we twōrczości pisŏrza, durch mioł ôn problymy finansowe. Przeniōs sie na 66 College Street. Bōł fest zasmucōny skirz samobōjstwa ônego bliskigo kamrata Roberta E. Howarda we 1936 roku. U Lovecrafta ôstoł zdiagnozowany rak ciynkigo sztrzewa. 10 marca 1937 trefioł do lazarytu Brown Memorial Hospital, kaj umrził piyńć dni niyskorzij. Ôstoł pochowany 18 marca na Swan Point Cemetery.

## Wpływ na kulturã
### Literatura
Świat, kery stworził Lovecraft we ônego ôpowiadaniach, mianowany je mitologijōm Cthulhu. Po ônego śmierci, mitologijŏ Cthulhu ôstała rozbudowanŏ ôd inkszych pisŏrzy. Historyje we uniwerzum stworzōnym ôd Lovecrafta pisali miyndzy inkszymi: Robert E. Howard, Fritz Leiber, Robert Bloch, Donald Wandrei, August Derleth. Moc pisŏrzy, cumbajszpil Stephen King, wskazywali Lovecrafta za srogõ inspiracyjõ dlŏ ônych twōrczości. Styl pisaniŏ, kery zapoczōntkowoł Lovecraft, mianowany je lovecraftowskim horrorym. Charakteryzuje sie ôn naciskym na strach przed rzeczami niyznanymi a niypojyntymi.

### Muzyka

We 1967 bōła założōnŏ brytyjskŏ rockowŏ kapela H. P. Lovecraft, co wydoła dwa albumy: *[[H. P. Lovecraft (album)|H. P. Lovecraft]]* (1967) a *[[H. P. Lovecraft II]]* (1968). Do twōrczości ôd Lovecrafta ofyn ôdwołujōm sie metalowe kapele. Na piyrszym albumie ôd Black Sabbath, prekursorōw zorty heavy metal, bōł utwōr „Behind the Wall of Sleep”, inspirowany ôpowiadaniym ôd Lovecrafta. Metallica na albumie *[[Ride the Lightning]]* (1984) zamiyściyła insztrumyntalny utwōr „The Call of Ktulu”, a na album *[[Master of Puppets]]* (1986) napisała śpiywkã „The Thing That Should Not Be”. Iron Maiden zamiyściyło cytat ze *The Call of Cthulhu* na ôkładce ôd ônych albumu kōncertowego *[[Live After Death]]* (1985). We 2009 ôstała założōnŏ kapela The Great Old Ones, co szpilŏ black metal a tematyka ônyj śpiywek ôpiyrŏ sie ô mitologijŏ ôd Lovecrafta. Do rōmanōw ôd Lovecrafta nawiōnzywały tyż miyndzy inkszymi kapele: Celtic Frost, Morbid Angel, Cradle of Filth, Electric Wizard.

### Film
Na bazie ôpowiadań ôd Lovecrafta powstało pŏrã filmōw, cumbajszpil: *The Haunted Palace* (1963), *The Crimson Cult* (1968), *The Dunwich Horror* (1970), *Re-Animator* (1985), *From Beyond* (1986), *The Resurrected* (1992), *Necronomicon* (1993), *Dagon* (2001), *Color Out of Space* (2019). Za filmy, co niy sōm inspirowane Lovecraftym, nale majōm „lovecraftowski klimat”, uznawane sōm miyndzy inkszymi: *[[Alien (film)|Alien]]* (1979) a *[[The Thing]]* (1982).

## Ôpowiadania a rōmany