Ślōnske wojaczki

**Ślōnske wojaczki** – trzi wojaczki miyndzy Austryjōm Habsburgōw (i jeji zmiyniajōncymi sie sojusznikami) a Prusami Hohenzollernōw ô panowanie nad Ślōnskem, we wyniku kerych wiynkszość Ślōnska (a tyż Kłodzko) znŏdły sie we granicach Prus, a społym z niymi ôd 1871 roku we zjednoczōnym bez Hohenzollernōw Miymieckim Cysŏrstwie.

## Prziczyny
Fryderyk II Wielgi uzdoł sie napaść Ślōnsk, spotrzebujōnc m.in. wzrŏstajōncõ wrogość pōmiyndzy prześladujōncymi protestantōw Habsburgami, a z wiynksza luterańskõ ludnościōm zebranyj prowincyje. Już wczaśnij uciskanŏ ludność cysŏrskij czynści Ślōnska (we ksiynstwach brzesko–lignickim a ôleśnickim ôbowiōnzowała swoboda wierzyniŏ a kultu) swrŏcała sie ô protekcyjõ do przechodzōncych bez jego terytorium szwedzkich wojsk (1706), kere uwŏżano za gwarantōw warōnkōw podpisanego po trzidziestorocznyj wojaczce westfalskiego pokoju.

Fryderyk swe fungowaniŏ spiyroł dynastycznymi roszczyniami, wynikajōncymi z podpisanego we 1537 roku układu ô przeżycie pōmiyndzy Joachimem II Hektorem a Fryderykiem II z dynastyje ślōnskich Piastōw – lignicko–brzeskim princym (ukłŏd niy ôstoł zryalizowany ani we 1548 roku po śmiyrci Fryderyka II, ani we 1675 roku po przedŏwniyniu dynastyje Piastōw; ksiynstwo przejyli Habsburgowie).

We tym samym czasie jednak Prusy zwiōnzane były – potwierdzōnõ bez fatra Fryderyka II Wielgigo we 1713 roku – pragmatycznõ sankcyjōm, zôbowiōzujōncõ jy do zachowaniŏ jedności wszyjskich ziym Habsburgōw jak tyż spiyraniŏ za nastympczyni a dziedziczki korōny Marii Teresy, cery umartego cysŏrza Karola VI.

## I ślōnskŏ wojaczka (1740–1742)
* **1740**
** 14 grudnia – antyaustryjŏcki bunt we Wrocławiu
** 16 grudnia – wkroczynie Fryderyka na Ślōnsk
** 28 grudnia – ôblynżynie Głogowa
* **1741**
** 3 stycznia – paradny wjazd Fryderyka do Wrocławia
** 10 stycznia – potyczka pod Ôtmuchowym
** 9 marca – zdobycie Głogowa bez pruske wojska
** 10 kwietnia – batalijŏ pod Małujowicami koło Brzegu, krōm zaucieczki Fryderyka Prusacy zwyciynżyli
** 10 siyrpnia – wkroczynie pruskich wojsk do Wrocławia
* **1742**
** mŏj – boje na terynie Czech, klynski wojsk cysŏrskich
** 11 czyrwnia – podpisanie pokoju we Wrocławiu

## II ślōnskŏ wojaczka (1744–1745)
* **1744**
** wkroczynie Fryderyka do Czech
** 16 września – zajyńcie Pragi
* **1745**
** 4 czyrwnia – batalijŏ pod Dobromiyrzem
** 30 września – batalijŏ pod Soor
** 15 grudnia – batalijŏ pod Kesselsdorf
** 25 grudnia – podpisanie pokoju we Dresden

## III ślōnskŏ wojaczka (1756–1763)
* **1756**
** wyprzedzajōncy szlag Fryderyka na Saksōnijõ
** ôblynżynie i kapitulacyjŏ Pirny
** wkroczynie do Czech
** batalijŏ pod Lobositz
* **1757**
** czyrwiyń – batalijŏ pod Kolínem, zwyciynstwo cysŏrskich wojsk
** 7 września – batalijŏ pod Moys, zwyciynstwo Austryjŏkōw
** 5 listopada – batalijŏ pod Rossbach
** 22 listopada – batalijŏ pod Wrocławiem
** 24 listopada – zdobycie miasta bez Austryjŏkōw
** 5 grudnia – batalijŏ pod Lutyniōm: zwyciynstwo Fryderyka nad dwukrotnie srogszym ôpacznikym (33 tys. przeciw 82 tys.), 10 tys. zabitych, 13 tys. zebranych
** 21 grudnia – poddanie sie austryjŏckigo garnizonu we Wrocławiu: 17 tys. zebranych, w tym 17 jynerołōw
* **1759**
** 12 siyrpnia – batalijŏ pod Kunowicami, zwyciynstwo Austryje, Prusacy straciyli 19 tys. ludzi i 172 harmaty
* **1760**
** zdobycie bez Austryjŏkōw festōngu we Kłodzku
** 23 czyrwnia – batalijŏ pod Kamiynnõ Gōrōm
** lato – ôblynżynie Wrocławia bez jyn. von Laudona
** 15 siyrpnia – batalijŏ pod Lignickim Pōntnowem; zwyciynstwo Prusakōw nad trzikrotnie srogszymi Austryjŏkami
** paździyrnik – zajyńcie Berlina bez antypruskõ koalicyjõ
* **1761**
** 30 lipnia – batalijŏ pod Trzebinōm podle Prudnika
* **1762**
** styczyń – śmierć caryce Elżbiety Romanowej; władze przejmuje wielbiciel Fryderyka Piotr III, kery nakŏzoł swojim wojskōm przejście na zajtã Prus
** lipiyń – ôbalynie i zamordowanie Piotra III; trōn ôbyjmuje jego ślubnŏ Katarzyna II, kerŏ wycŏfuje sie z wojaczki
** 21 lipnia – batalijŏ pod Burkatowem; Fryderyk pokōnuje znacznie srogszõ austryjŏckõ armijõ
* **1763**
** rozpad antypruskij koalicyje
** 15 lutego – pokōj we Hubertusburgu: potwierdzynie *status quo ante*, a wrŏz utrwalenie podziału Ślōnska, jaki prziszoł we wyniku I ślōnskij wojaczki z lŏt 1740–1742