Wielge Strzelce

**Wielge Strzelce** (pol. *Strzelce Opolskie*, miym. *Groß Stehlitz*) – miasto we połedniowo-zachodnij Polsce, na Gōrnym Ślōnsku, we ôpolskim wojywōdztwie, siydziba władz strzeleckigo krysu a gminu Wielge Strzelce. Położōne we Postrzodkowyj Ojropie, na zachodnim kraju Ślōnskij Chyży.

Podle danych na 30 czyrwnia 2016 miasto było zamiyszkane bez 18 205 ôsōb.

## Geografijŏ
Miasto leży we cyntralnyj tajli Gōrnego Ślōnska, na Ôpolskim Ślōnsku, na zachodnim kraju Ślōnskij Chyży, na pōłnocno-weschodnim stoku Anabergu, we bliżu granicy ze ślōnskim wojywōdztwym. Wielge Strzelce położōne sōm na wysokości 235 m n.p.m. We Wielgich Strzelcach a ôkolicy gŏdŏ sie we glywickim dialekcie ślōnskij gŏdki.

### Klimat

### Tajlōng
Tajlami miasta sōm:
* Adamowice
* Farska Kolonia
* Koszary
* Mokre Łany
* Nowa Wieś
* Suche Łany
* Ôsiedle Milionerōw
* Ôsiedle Ślōnskich Piastōw
* Ôsiedle Zydlungi

## Historyjŏ

Miasto Wielge Strzelce rozwinyło sie ze pierwotnego leśnego targowego zidlōngu, ô kerym spōmince ukazujōm sie we dokumyntach już we XIII stoleciŏ (1234, 1271, 1290). We przedmiocie założyniŏ miasta na miymieckim prawie brak istości. Dane zdrzōdłowe sugerujōm roztōmajte daty: 1290, 1305, 1320, 1362. Snŏdź, po zniszczyniu zidlōngu we paździyrniku 1273 we czasie najazd Bolesława Wstydliwego, prziszła lokacyjŏ Strzelec we 1290 bez piastowskigo ôpolskigo princa Bolka I, kery napoczōn budowanie miasta, a we 1313 zbudowoł myśliwiecki zōmek. Wielge Strzelce leżały na wŏżnym handlowym sztreku Krakōw–Wrocław–Dresden. We 1327 miasto było ôbtoczōne murami ôbrōnnymi ze dwōma bramami – Ôpolskõ a Krakowskõ.

Po śmiyrci ôstatnigo ze Ôpolskich Piastōw, Jōna II Dobrego, we 1532 roku miasto przeszło we włŏdanie Habsburgōw. Wielge Strzelce trefiyły na 21 lŏt we rynce polskij dynastyje Wazōw (1645–1666). Potym zasik przejōnli jy Habsburgowie.

Ôd 1919 Wielge Strzelce przinŏleżoły do nowo utworzōnyj prowincyje Gōrny Ślōnsk. Prowincyjŏ ôstała zlikwidowanŏ we 1938, a 18 stycznia 1941 utworzōno było jã jeszcze rŏz.

We 1921 we czasie absztimōngu na Gōrnym Ślōnsku ôddano we Wielgich Strzelcach 3364 głosōw (85,7%) za ôstaniym we Miymczech a 558 (14,2%) za włōnczyniym do Polski.

We 1945 roku, po zajyńciu Wielgich Strzelec bez wojska sowiecke, przikludzōno było sam przimusowych polskich wysiedlyńcōw zza Buga. Kresowianie brali czynny udzioł we rewitalizacyji tego placu. Do 1948 miasto nosiyło miano *Wielkie Strzelce*.

## Ludność
Populacyjŏ Wielgich Strzelec na przestrzyństwach lŏt:


ImageSize=width:900 height:300
PlotArea=left:60 right:30 top:25 bottom:30
TimeAxis=orientation:vertical
AlignBars=late
Colors =
 id:linegrey2 value:gray(0.9)
 id:linegrey value:gray(0.7)
 id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
 id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat=yyyy
Period=from:0 till:30000
ScaleMajor=unit:year increment:100000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor=unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
 color:cobar width:22 align:left
 bar:1828 from:0 till:1468
 bar:1832 from:0 till:1400
 bar:1845 from:0 till:2122
 bar:1869 from:0 till:7106
 bar:1880 from:0 till:4627
 bar:1890 from:0 till:5112
 bar:1932 from:0 till:9667
 bar:1933 from:0 till:11000
 bar:1939 from:0 till:11523
 bar:1995 from:0 till:21885
 bar:1997 from:0 till:21768
 bar:1999 from:0 till:21766
 bar:2001 from:0 till:20847
 bar:2003 from:0 till:20478
 bar:2005 from:0 till:20095
 bar:2007 from:0 till:19853
 bar:2009 from:0 till:19657
 bar:2011 from:0 till:18754
 bar:2015 from:0 till:18244
PlotData=
 textcolor:black fontsize:S
 bar:1828 at: 1468 text: 1.468 shift:(-15,5)
 bar:1832 at: 1400 text: 1.400 shift:(-15,5)
 bar:1845 at: 2122 text: 2.122 shift:(-15,5)
 bar:1869 at: 7106 text: 7.106 shift:(-15,5)
 bar:1880 at: 4627 text: 4.627 shift:(-15,5)
 bar:1890 at: 5112 text: 5.112 shift:(-15,5)
 bar:1932 at: 9667 text: 9.667 shift:(-15,5)
 bar:1933 at: 11000 text: 11.000 shift:(-15,5)
 bar:1939 at: 11523 text: 11.523 shift:(-15,5)
 bar:1995 at: 21885 text: 21.885 shift:(-15,5)
 bar:1997 at: 21768 text: 21.768 shift:(-15,5)
 bar:1999 at: 21766 text: 21.766 shift:(-15,5)
 bar:2001 at: 20847 text: 20.847 shift:(-15,5)
 bar:2003 at: 20478 text: 20.478 shift:(-15,5)
 bar:2005 at: 20095 text: 20.095 shift:(-15,5)
 bar:2007 at: 19853 text: 19.853 shift:(-15,5)
 bar:2009 at: 19657 text: 19.657 shift:(-15,5)
 bar:2011 at: 18754 text: 18.754 shift:(-15,5)
 bar:2015 at: 18244 text: 18.244 shift:(-15,5)


## Zabytki

Podle regestu Nŏrodnego Instytutu Erbowizny na wykŏz zabytkōw wpisane sōm:
* stare miasto
* kościōł świyntego Wawrzyńca
* kościōł Bożego Ciała
* kościōł świyntyj Barbary
* dōm fraterski elżbiytanek
* grōb lotnikōw z wrześniowej kampanije 1939 r. na smyntŏrzu
* przidrōżnŏ kapla
* zōmek
* rathaus
* ôbrōnnŏ baszta, terŏźnie dzwonnica
* dōmy przi ul. Karola Lange 3, 5
* wiynziynie
* kamynica przi ul. Parafialnej 1
* plebania, terŏźnie dōm miyszkalny
* zegroda (dŏwnij fazaniec)
* dōmy przi pl. Przyjaźni 1, 2, 4, 5
* skŏrny zakłŏd numer 2
* dōm przi ul. Zamkowej 4
* ujeżdżalnia kōni
* dŏwny piwowar
* spichlerz

inksze zabytki:
* ôbrōnne mury
* dŏwnŏ synagoga, terŏźnie szportowŏ hala
* żydowski smyntŏrz

## Transport
Bez Wielge Strzelce przebiygajōm:
* drōga krajowŏ nr 94
* drōga wojewōdzkŏ nr 409
* drōga wojewōdzkŏ nr 426

## Kamrackie miasta

## Ôsoby zwiōnzane ze Wielgimi Strzelcami
* Piotr Domaradzki – pisŏrz
* Leopold Moczygemba – ksiōndz


Plik:W AGKafe.jpg|Piotr Domaradzki
Plik:Moczygemba.jpg|Leopold Moczygemba