open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oklahoma City

**Oklahoma City** – mjasto we USA, stolica sztatu Uoklahůma. Je rozlygowano we hrabstwach: Oklahoma, kerygo je stolicům (srogszo tajla mjasta), a we tajlach tyż Cleveland, Canadian a Pottawatomie. Uostrzodek industryji, handlu a bankowych geszeftůw.
2 (nůmera)

**Dwa** – naturalno nůmera rozlygowano půmjyndzy 1 a 3, je nojmajsům pjyrszům nůmerům. Inksze nůmery do śe tajlować bez 2 ino, kedy uostatńům cyferům danyj nůmery je 0, 2, 4, 6 abo 8.
3 (nůmera)

**Trzi** – naturalno nůmera rozlygowano půmjyndzy 2 a 4, je pjyrszům nůmerům.

Inksze nůmery do śe tajlować bez 3 ino, kedy ji suma cyfer je podźelno bez 3, ntp. 7410 je podźelne bez trzi, beztuż co 7+4+1+0=12, a 12 do śe stajlować bez 3 co je uoczywiste.
4 (nůmera)

**Sztyry** – naturalno nůmera rozlygowano půmjyndzy 3 a 5, je nojmajsům złożonům nůmerům.

Inksze nůmery do śe tajlować bez 4 ino, kedy uostatńe dwje cyfery danyj nůmery tworzům nůmera podźelno bez 4.
5 (nůmera)

**Pjyńć** – naturalno nůmera rozlygowano půmjyndzy 4 a 6, je pjyrszům nůmerům.

Inksze nůmery do śe tajlować bez 5 ino, kedy uostatńům cyferům danyj nůmery je 0, abo 5.
6 (nůmera)

**Szejś** – naturalno nůmera rozlygowano půmjyndzy 5 a 7, je złożonům nůmerům.

Inksze nůmery do śe tajlować bez 6 ino, kedy sům wroz podźelne bez 2 a 3.
Martigues

**Martigues** – gmin we Francyji, we regijůńe Provence-Alpes-Côte d’Azur, we departamyńće Bouches-du-Rhône. Mo 71,44&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkowało sam 47 624 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Martigues
8 (nůmera)

**Uośym** – naturalno nůmera rozlygowano půmjyndzy 7 a 9, je złożonům nůmerům.

Inksze nůmery do śe tajlować bez 8 ino, kedy uostatńe trzi cyfery danyj nůmery tworzům nůmera podźelno bez 8.
9 (nůmera)

**Dźewjyńć** – naturalno nůmera rozlygowano půmjyndzy 8 a 10, je złożonům nůmerům.

Inksze nůmery do śe tajlować bez 9 ino, kedy suma cyfer danyj nůmery je podźelno bez 9.
10 (nůmera)

**Dźeśyńć** – naturalno nůmera rozlygowano půmjyndzy 9 a 11, je złożonům nůmerům. Inksze nůmery do śe tajlować bez 10 ino, kedy uostatńům cyferům danyj nůmery je 0.
Flemington (New Jersey)

**Flemington** – mjejscowość (borough) we USA, we sztaće New Jersey, śedźiba hrabstwa Hunterdon. Mo 2,79&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2010 roku půmjyszkowało sam 4&nbsp;581 ludźi.
Niagara Falls (Kanada)

**Niagara Falls** – mjasto we Kanadźe, we prowincyji Ontario, wele grańicy ze USA, nade rzykům Niagara. Znůme m. in. skiż wodospadu Niagara.
Pittsburgh

**Pittsburgh** – mjasto we USA, we sztaće Pynsylwańijo, stolica hrabstwa Allegheny. Uostrzodek industryji, we tym hutńictwa; nauki a kultury.
Hrabstwo Colquitt

**Hrabstwo Colquitt** – hrabstwo we USA, we sztaće Georgia. Mo 1441,46&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2009 roku půmjyszkowało sam 45 596 ludźi. Śedźibům hrabstwa je Moultrie.

### Mjejscowośći
* Berlin
* Doerun
* Ellenton
* Funston
* Moultrie
* Norman Park
* Riverside
Annapolis

**Annapolis** – mjasto we USA, stolica sztatu Maryland a hrabstwa Anne Arundel. Hawyna nade Zatokům Chesapeake a uostrzodek turystyki.
Ludwigsburg

**Ludwigsburg** – mjasto we Mjymcach, we landźe Badyńijo-Wirtymbergijo, śedźiba krysu Ludwigsburg.
Ried im Innkreis

**Ried im Innkreis** – mjasto we Austriji, we landźe Gůrno Austrijo, śedźiba krysu Ried im Innkreis.
Saleignes

**Saleignes** – gmin we Francyji, we regijůńe Poitou-Charentes, we departamyńće Charente-Maritime. Mo 7,9&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkowało sam 62 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Saleignes
Santpedor

**Santpedor** – gmin we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Katalůńijo, we prowincyji Barcelůna. Mo 16,83&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkowało sam 7346 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Santpedor
Horodok (lymberski uobwůd)

**Horodok** (ukr. *Городок*, pol. *Gródek*, dowńij *Gródek Jagielloński*) – mjasto na Ukrajińe, we lwowskim uobwodźe, śedźiba grůdeckigo rejůnu.
Heemskerk

**Heemskerk** – gmin we Ńiderlandach, we prowincyji Půłnocno Holandyjo. Mo 31,67&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2015 roku půmjyszkowało sam 39 221 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Heemskerk
Michigan

**Michigan** – sztat we USA, we regijůńe Wjelgich Jeźdźorůw, mjano mo uod Jeźdźora Michigan. Je rozlygowany na dwůch půłwyspach: Gůrnym a Dolnym. Nojsrogszy we USA uostrzodek produkcyji autokůw.
Syosset

**Syosset** – census-designated place we USA, we sztaće Nowy Jork, we hrabstwje Nassau, na wyspje Long Island. Mo 12,9&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2010 roku půmjyszkowało sam 18 829 ludźi.
Hrabstwo Galveston

**Hrabstwo Galveston** – hrabstwo we USA, we sztaće Teksas. Mo 2264&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2010 roku půmjyszkowało sam 291&nbsp;309 ludźi. Stolica: Galveston, nojsrogsze mjasto: League City.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta hrabstwa Galveston
Růwńikowo Gwinyjo

**Růwńikowo Gwinyjo**, **Republika Růwńikowyj Gwinyji** – państwo we Africe rozlygowane nade Atlantyckim Uoceanym, grańica mo ze Kamerůnym a Gabůnym. Do Růwńikowyj Gwinyji przinoleży tyż wyspa Pagalu, rozlygowano na połedńowyj půłkugle (kůntynyntalno tajla kreju a wyspy: Bioko a Mbini a pora mjyńszych sům rozlygowane na půłnocnyj). Dowńij, kej szpańelsko kolůńijo, znůmo pode mjanym Szpańelsko Gwinyjo.

We 1996 roku uoddykńůno sam złoża naftowyj ropy, skiż czego godpodarka sam dostoła srogigo szwůngu.
Sorengo

**Sorengo** – gmin we Szwajcaryji, we kantůńe Ticino, we uokryngu Lugano, we kryśe Vezia. Mo 0,88&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkowało sam 1868 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Sorengo
San Jose (Kaliforńijo)

**San Jose** – mjasto we USA, we sztaće Kaliforńijo, śedźiba hrabstwa Santa Clara. Nojsrogsze mjasto Krzemowyj Doliny. Srogi uostrzodek industryje, we tym wysokich technologiji.
Visp

**Visp** (fr. *Viège*) – gmin we Szwajcaryji, we kantůńe Valais, we uokryngu Visp. Mo 13,22&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkowało sam 7377 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Visp
Ridgewood (New Jersey)

**Ridgewood** – wjeś we USA, we sztaće New Jersey, we hrabstwje Bergen. Mo 15,069&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2010 roku půmjyszkowało sam 24&nbsp;958 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Ridgewood
Betlejym

**Betlejym** – miasto we Palestyńskij Autōnōmiji, we gubernatorstwie Betlejym. Podug Wanielijōw bōł sam rodzōny Jezus Kristus. Terŏźnie ważny ôstrzodek palestyńskij administracyi i palestyńskij kultury.

Zgodnie z danymi Palestyńskigo Cyntrum Danych Statystycznych w 2007 w Betlejym żyło 30678 miyszkańcōw, w tym 6570 wychodźcōw.

Betlejym je położōne w Judei na wysokości kole 775 m n.p.m. Leży w dalekości 10 km na połednie ôd Jerozolimy, 59 km na połedniowy wschōd ôd wybrzyżŏ morza, a 75 km na zachōd ôd Ammanu w Jordanije. Je ôstrzodkym palestyńskich krześcijanōw jak i cylym pōńci.

## Przypisy
Viña del Mar

**Viña del Mar** – mjasto we Czile, we regijůńe Valparaíso, nade Pokojnym Uoceanym. Uostrzodek turystyki a hazardu (kasyna).
Gmin Tibro

**Tibro** – gmin we Szwecyji, we regijůńe Västra Götaland. Mo 235,2&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2015 roku půmjyszkowało sam 10 923 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta gminu Tibro
Lajatico

**Lajatico** – gmin we Italiji, we regijůńe Toskańijo, we prowincyji Pisa. Mo 72,66  wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkowało sam 1372 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Lajatico
Vaucresson

**Vaucresson** – gmin we Francyji, we regijůńe Île-de-France, we departamyńće Hauts-de-Seine. Mo 3,08&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkowało sam 8611 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Vaucresson
Lanús

**Lanús** – mjasto we Argyntyńe, we prowincyji Buenos Aires, we mjejskim zespole Buenos Aires. Rodzůny sam bůł Diego Maradona.
Sandżak

**Sandżak** - regiōn stajlowany na Syrbijŏ a Czŏrnŏ Gōra. Mianŏ ôstałŏ ze dawnyj prowincyje Ottomańskegŏ Impyrium, Nowŏ Pazarski Sandżak. Nŏjsrogsze miasta to: Nowy Pazar a Pliewlia.
Wellingborough

**Wellingborough** – mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Northamptonshire. Uostrzodek industryji.
Wjelganocno Wyspa

**Wjelganocno Wyspa** (szpań. *Isla de Pascua*, *Territorio Especial de Isla de Pascua*, polinez. *Rapa Nui*, ang. *Easter Island*) - wyspa na Pokojnym Uoceańe, we uůnygo połedńowyj tajli. Przinoleży do Czile, do regijůńu Valparaíso. Mo 163,6&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku půmjyszkowało sam 5035 ludźi. Jedźino mjejscowość na wyspje to Hanga Roa. Je rozlygowano 3600&nbsp;km na zachůd uod brzygu Czile a 2078&nbsp;km uod nojbliższygo inkszygo půmjyszkiwanygo lůndu - wyspy Pitcairn. 70% mjyszkańcůw sam to Polinezyjczyki.

Wyspa znůmo skiż wjelgich kamjynnych gowůw, mjanowanych moai. Mjano mo skiż uůnyj uoddekńyńćo lo Ojropejczykůw bez Ńiderlanczykůw we wjelgonocno ńedźela, 5 kwjetńa 1722.

Wyspa je sztrefům wolnům uod dowek a gospodarka sam je uoparto na turystyce.
Mary (miasto)

**Mary** - miastŏ we Turkmyniystōniy, stolica Maryskegŏ Wilajetu. Miastŏ mŏ plac na oaziy we Pustyniy Karakum kole Rzyce Murgab. Mary ôstŏłŏ kulturowōm stolicōm tureckegŏ świŏta we 2015 roku. We tym sōmym roku miastŏ miŏłŏ być gospodarzym Konkursu Piosynki Tureckej Türkvizyon 2015, ale s niywiadōmych przyczyn pomiyniyōny tyn ôbiōr na Istanbuł. We 13 grudniyã lidery Turkmyniystōnu, Afganiystōnu, Pakistōnu a wice-prezydynt Indyjōw miŏły spotkaniy we Mary na tymat baumajstrowōniyŏ gazowegŏ rurociyōngu TAPI .
Kulturowe Stolice Tureckigo Świata

**Kulturowe Stolice Tureckigo Świata** (tur.: *Türk Dünyası Kültür Başkenti*) – miasta ôbrane bez TÜRKSOY na rok, we kerym majōm siy ôdgrywŏć roztomajte przileżytości.

## Wykŏz kulturowych stolic


Plik:Eskişehirdetekne.JPG|Eskişehir (Turcyjŏ), Stolica na 2013
Plik:Kazan skyline view.jpg|Kazan (Tatarstan), Stolica na 2014
Plik:Street in "Yukhari-Bash" Historic-Architectural Reserve in Shaki.JPG|Szeki (Azerbejdżan), Stolica na 2016
Plik:Turkistan Town (5607261746).jpg|Turkestan (Kazachstan), Stolica na 2017


## Ôbŏcz tyż
* Kulturowe stolice Ojropy
## Zewnyntrzne zajty
Zajta TÜRKSOY
Astana

**Astana** (Kaz. *Астана*), do 2022 **Nur-Sułtan** - stolica Kazachstanu ulokowano we akmolskim uobwodźe nad rzykům Iszim. Mjasto bůło zołożůne we 1830. roku pod mjanym Akmoły.
Vadnagar

**Vadnagar** – gmin we Indyjach, we sztaće Gudźarat, we dystrykće Mehsana. Podug danych ze 2011 roku půmjyszkowało sam 27&nbsp;790 ludźi.
Aubenas

**Aubenas** – gmin we Francyji, we regijůńe Rhône-Alpes, we departamyńće Ardèche. Mo 14,32&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkowało sam 11&nbsp;505 ludźi.

### Kamracke mjasta
*  Cesenatico, Italijo
*  Delfzijl, Ńiderlandy
*  Schwarzenbek, Mjymcy
*  Sierre, Szwajcaryjo
*  Zelzate, Belgijo
*  Palamós, Szpańijo

### Necowe uodwołańą
* Neczajta Aubenas
Szeki

**Szeki** (Aze. Şəki) - miasto we Azerbejdżōniy we rejōniy Szeki. Szeki ôśtŏłŏ kulturowōw stolicōm tureckegŏ świŏta na rok 2016.
Dżidesz Idirisowa

**Dżidesz Idirisowa** (Kyr. Жийдеш Идирисова) - Kyrgyskŏ śpiywŏczka, kerŏ wygrŏła Türkvizyon 2015 we Istanbule s piosynkōm *Kim Bilet*. 
## Dyskografijŏ
### Single
*Sen (Сен) - 2014
*Omur (Омур) - 2015
*Eki Żurok (Эки журок) - 2015
*Kim bilet (Ким билет) - 2015
Sprimont

**Sprimont** – gmin we Belgiji, we Walůńiji, we prowincyji Liège. Mo 74,28&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkowało sam 13&nbsp;966 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Sprimont
Sheffield

**Sheffield** – mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje South Yorkshire. Fůnguje sam nojstarszy fusbalklub na śwjeće: Sheffield F.C. (zał. 1857). Uostrzodek nauki (uńiwersytyjty).
Santa Monica

**Santa Monica** – mjasto we USA, we sztaće Kaliforńijo, we hrabstwje Los Angeles, nade Pokojnym Uoceanym. Uostrzodek turystyki.
Maskat

**Maskat** (arab. مسقط) – stolica a nojsrogsze mjasto Uůmůnu, rozlygowane we půłnocnyj tajli kreju, nade Uůmůńskům Zatokům Arabskigo Morza.
Kreuth

**Kreuth** – gmin we Mjymcach, we Bajerach, we kryśe Miesbach. Mo 122,24&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2014 roku půmjyszkowało sam 3522 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Kreuth
Kössen

**Kössen** – gmin we Austriji we landźe Tyrol, we kryśe Kitzbühel. Mo 69,37&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2015 roku půmjyszkowało sam 4190 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Kössen
Brno hlavní nádraží

**Gůwny banhow we Brnje** (czes.:  *Brno hlavní nádraží*, mjym: *Hauptbahnhof Brünn*)  je nojstarszy banhow we Czeskij Republice (1838), je wjelgi morawski banhow, ma 6 bansztajgůw. Na Brno gůwny 7 banow przichodzi a 470 pasażerskych cugůw pro dźyń kursuje.
## Zobocz tyż
* Banhow
* Bana
* Cug
* Brno
Aranjuez

**Aranjuez** – mjasto we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Madryt. Uod XVI stolećo je sam letńo rezydyncyjo krůlůw Szpańiji.
Laragne-Montéglin

**Laragne-Montéglin** – gmin we Francyji, we regijůńe Provence-Alpes-Côte d’Azur, we departamyńće Hautes-Alpes. Mo 23,51&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkowało sam 3579 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Laragne-Montéglin
Porto Alegre

**Porto Alegre** – mjasto we Brazyliji, stolica sztatu Rio Grande do Sul, morsko hawyna nade Jeźdźorym Patos. Uostrzodek industryji a nauki.
Varsseveld

**Varsseveld** – wjeś we Ńiderlandach, we prowincyji Gelderland, we gmińe Oude IJsselstreek. Ůng. 6000 mjyszkańcůw.
Durango (mjasto we Meksyku)

**Durango** (uoficjolne mjano: **Victoria de Durango**) – mjasto we Meksyku, stolica sztatu Durango. Uostrzodek industryji (hutńictwo).
Tampico (Illinois)

**Tampico** – wjeś we USA, we sztaće Illinois, we hrabstwje Whiteside. Mo 1&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkowało sam 778 ludźi. Bůł sam rodzůny prezydynt USA, Ronald Reagan.
Skórcz

**Skórcz** (mjym. *Skurz*) – mjasto we Polsce, we půmorskim wojewůdztwje, we starogardzkim kryśe, śedźiba wjejskigo gminu Skórcz.
Paranaguá

**Paranaguá** – mjasto we Brazyliji, we sztaće Paraná, nade Atlantyckim Uoceanym. Uostrzodek industryji. Nojstarsze mjasto we sztaće, zał. 1648.
Stoke-on-Trent

**Stoke-on-Trent** – mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Staffordshire. Uostrzodek industryje.
Republiki Rusyje

We Rusyji je 21 republik, co majōm miana ôd nacyji, co żyjōm we danym regijōnie. Republiki mogōm ustalać amtowe gŏdki swojigo regijōnu a posiadać włŏsnõ kōnstytucyjõ. 
## Lista Republik Rusyje

Krōm tego Rusyjo ôkupuje terytorium Ukrajiny, na kerym stworzōła «Republika Krym», «Dōniecko Ludowo Republika» a «Łuhańsko Ludowo Republika», kere ale niy sōm uznowane ôd miyndzynorodowyj społeczności za tajla Rusyje.
Cerro Navia

**Cerro Navia** – gmin we Czile, we prowincyji Santiago, we Metropolitalnym Regijůńe. Mo 11,1&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2002 roku půmjyszkowało sam 128&nbsp;312 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Cerro Navia
Leicester

**Leicester** – mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, stolica hrabstwa Leicestershire. Je rozlygowane nade rzykům Soar.
Tōnguske gŏdki

**Tōnguske gŏdki** - familijŏ gŏdek ze skupiny ałtajskich gŏdek. Użiwane ône sōm na Syberyje a we Mandżuryje bez  Tōngusōw
Ewenkiskŏ gŏdka

**Ewenkiskŏ gŏdka** – ałtajskŏ gŏdka s familije Tōnguskich gŏdek użiwanŏ bez kole 17000 Ewenkōw we Krasnojarskim Kraju we Rusyje; Wywnyntrznyj Mōngolije, Siynciyaniy a Hejlōnciyaniy we Chinach a Selengiskim Ajmagu we Mōngolije.
Orokeńskŏ gŏdka

**Orokeńskŏ gŏdka** – ałtajskŏ gŏdka s familije Tōnguskich gŏdek użiwanŏ bez Orokenōw we Wywnyntrznyj Mōngolije a Hejlōnciyaniy we Chinach.
Negidalskŏ gŏdka

**Ewenkiskŏ gŏdka** – ałtajskŏ gŏdka s familije Tōnguskich gŏdek użiwanŏ bez Negidalōw we Chabarowskim Kraju we Rusyje.
Kilisko gŏdka

**Kiliskŏ gŏdka** – ałtajskŏ gŏdka s familije Tōnguskich gŏdek. Nazōd bŏłŏ uznawōna za dialykt Nanajskej gŏdki
Kibawe

**Kibawe** – gmin na Filipinach, na wyspje Mindanao, we regijůńe Půłnocne Mindanao, we prowincyji Bukidnon. Mo 304,13&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2015 roku půmjyszkowało sam 39&nbsp;612 ludźi.
Mandżurskŏ gŏdka

**Mandżurskŏ gŏdka** – ałtajskŏ gŏdka s familije Tōnguskich gŏdek użiwanŏ bezMandżurōw we Wywnyntrznyj Mōngolije a Hejlōnciyaniy we Chinach.
Eweńskŏ gŏdka

**Eweńskŏ gŏdka** – ałtajskŏ gŏdka s familije Tōnguskich gŏdek użiwanŏ bez Ewenōw we roztomajtych placach Syberyje.
Nanajskŏ gŏdka

**Nanajskŏ gŏdka** – ałtajskŏ gŏdka s familije Tōnguskich gŏdek użiwanŏ bez Nanajōw we Hejlōnciyaniy we Chinach a Chaborowskim Kraju we Rusyje.
Ōlczaskŏ gŏdka

**Ōlczaskŏ gŏdka** – ałtajskŏ gŏdka s familije Tōnguskich gŏdek użiwanŏ bez Ōlczasōw we Chabarowskim Kraju we Rusyje.
Tōngusy

**Tōngusy** - skupina etnicznych nacyj miyszkajōncych hlawniy na Syberyje a we pōłnocnych Chinach. 
## Ludy Tōnguske
* Ewenki
* Eweny
* Mandżury
* Nanaje
* Negidale
* Orocze
* Orokeny
* Ōlczasy
* Siyby
* Solōny
* Udegeje
* Ultasy
## Historyczne ludy
* Duczery†
* Dżurczeny†
* Mohesy†
* Siyłeje†
Ōlczasy

**Ōlczasy** — Nacyjŏ s tureckich ludōw zamiyszkujōnca hlawniy Chaborowski Kraj we Rusyje. Jejich gŏdka to Ōlczaskŏ gŏdka.
Ultasy

**Ultasy** - Nacyjŏ s tōnguskich ludōw zamiyszkujōnca hlawniy Sachaliński Ôbwōd we Rusyje. Jejich gŏdka to Ultaskŏ gŏdka.
Pasig

**Pasig** – mjasto na Filipinach, na wyspje Luzon, we Stołecznym Regijůńe, stolica prowincyji Rizal.
Manila

**Manila** – stolica Filipinůw a regijůnu Metro Manila, rozlygowano na wyspje Luzon, wele Mańilskij Zatoki Połedńowochińskigo Morzo.  Uostrzodek industryji.
Saint-Jean-Cap-Ferrat

**Saint-Jean-Cap-Ferrat** – gmin we Francyji, we regijůńe Provence-Alpes-Côte d’Azur, we departamyńće Alpes-Maritimes. Mo 2,48&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkowało sam 1889 ludźi.
Guam

**Guam** – ńyinkorporowane terytoryjům USA rozlygowane na Pokojnym Uoceańe, we połedńowyj tajli archipelagu Marjanůw, na wyspje Guam.

Wyspa uoddekńůno lo Ojropejczykůw 6 marca 1521 uod Ferdynanda Magellana. Uod 1668 kolůńizowano uod Szpańelokůw, we 1898 przekozano USA.

Gospodarka uoparto o turystyka, bauerstwo, rybołůwstwo a obsuga amerikańskich wojskowych bazůw.
Ewenki

**Ewenki** - Nacyjŏ s tōnguskich ludōw zamiyszkujōnca hlawniy Jakucyjŏ we Rusyje a Wywnyntrznŏ Mōngolijŏ we Chinach. Jejich gŏdka to Ewenkiskŏ gŏdka.
Montgomery (Alabama)

**Montgomery** – mjasto we USA, nade rzykům Alabama, stolica sztatu Alabama a hrabstwa Montgomery. Uostrzodek industryji, nauki a kultury.
Saint-Pierre (Reunion)

**Saint-Pierre** – mjasto na Reuniůńe (zamorski departamynt Francyji), trzeće podug wjelośći ludźi na uůnyj wyspje. Hawyna a uostrzodek handlu a industryji.
Eweny

**Eweny** - Nacyjŏ s tōnguskich ludōw zamiyszkujōnca hlawniy Jakucyjŏ, Magdagański Ôbwōd a Kamczaski Kraj we Rusyje. Jejich gŏdka to Eweńskŏ gŏdka.
Nanaje

**Nanaje** - Nacyjŏ s tōnguskich ludōw zamiyszkujōnca hlawniy Chaborowski Kraj we Rusyje a Hejlōnciyan we Chinach. Jejich gŏdka to Eweńskŏ gŏdka.
Negidale

**Negidale** - Nacyjŏ s tōnguskich ludōw zamiyszkujōnca hlawniy Chaborowski Kraj we Rusyje. Jejich gŏdka to Negidalskŏ gŏdka.
Udegeje

**Udegeje** - Nacyjŏ s tōnguskich ludōw zamiyszkujōnca hlawniy Chaborowski Kraj a Przimorski Kraj we Rusyje. Jejich gŏdka to Udegejskŏ gŏdka.
Reunion

**Reunion** (fr. *La Réunion*) – zamorski departamynt Francyji, rozlygowany na wyspje Reunion we archipelagu Maskarynůw, 700&nbsp;km na wschůd uod Madagaskaru a 200&nbsp;km na połedńowy zachůd uod Mauritiusa.

Wyspa mo wulkůńiczne pochodzyńe. Nojwyższy wjyrch sam - Piton des Neiges je na 3070,5 m. n.p.m. wysoki.

Znůmy uod arabskich żyglorzůw, lo ojropejczykůw uoddekńůny we 1507 roku. Uod 1665 francusko kolońizacyjo.

Gospodarka uoparto na uproje cukrowyj trzćiny a turystyce.
Siyby

**Siyby** - Nacyjŏ s tōnguskich ludōw zamiyszkujōnca hlawniy Siynciyan, Ciylin a Liaoniyn we Chinach. Jejich gŏdka to Siybeskŏ gŏdka.
Dżurczeny

**Dżurczeny** - historycznŏ nacyjŏ s tōnguskich ludōw kerŏ zamiyszkiwŏłŏ tereny Mandżuryje. Ôd XVII wiyku zaczōniy gŏdŏć na siya Mandżury.
Siyłeje

**Siyłeje** - historycznŏ nacyjŏ s tōnguskich ludōw kerŏ zamiyszkiwŏłŏ pōłnocne tereny Mandżuryje a Wywnyntrznyj Mōngolije.
Orokeny

**Orokeny** - Nacyjŏ s tōnguskich ludōw zamiyszkujōnca hlawniy Hejlōnciyan a Wywnyntrznŏ Mōngolijŏ we Chinach. Jejich gŏdka to Orokeńskŏ gŏdka.
Mandżury

**Mandżury** - Nacyjŏ s tōnguskich ludōw zamiyszkujōnca hlawniy Mandżuryjŏ we Chinach. Jejich gŏdka to Mandżurskŏ gŏdka, nale małŏ fto poradziy niyōm gŏdŏć.
Tulle

**Tulle** – gmin we Francyji, we regijůńe Limousin, we departamyńće Corrèze. Mo 24,44&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkowało sam 14&nbsp;336 ludźi.

### Kamracke mjasta
*  Schorndorf, Mjymcy
*  Errenteria, Szpańijo
*  Bury, Yngland
*  Lousada, Portugalijo
*  Smoleńsk, Rusyjo
*  Dueville, Italijo

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Tulle
Saint-Malo

**Saint-Malo** – mjasto we Francyji, we regijůńe Bretańijo, we departamyńće Ille-et-Vilaine.

Założůne we VI stoleću, uod XII stolećo mjejske prowa. Hawyna, uostrzodek turystyki, pływowy sztrůmwerk.
Santos

**Santos** – mjasto we Brazyliji, we sztaće São Paulo. Hawyna nade Atlantyckim Uoceanym. Je rozlygowane na wyspje São Vicente a we tajli tyż na kůntynyńće.
Courbevoie

**Courbevoie** – mjasto a gmin we Francyji, we regijůńe Île-de-France, we departamyńće Hauts-de-Seine.
Puteaux

**Puteaux** – gmin we Francyji, we regijůńe Île-de-France, we departamyńće Hauts-de-Seine. Mo 3,19&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkowało sam 44&nbsp;514 ludźi.

### Kamracke mjasta
*  Braga, Portugalijo
*  Esch-sur-Alzette, Luksymburg
*  Gan Javne, Izrael
*  Kati, Mali
*  Mödling, Austrijo
*  Offenbach am Main, Mjymcy
*  Velletri, Italijo

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Puteaux
Amiens

**Amiens** – mjasto we Francyji, stolica regijůnu Pikardyjo a departamyntu Somme. Uostrzodek industryji, zabytkowo katedra.
Sumiswald

**Sumiswald** – gmin we Szwajcaryji, we kantůńe Bern. Mo 59,4&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkowało sam 5031 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta gminu Sumiswald
Konstanz

**Konstanz** – mjasto we Mjymcach, we landźe Badyńijo-Wirtymbergijo, śedźiba krysu Konstanz. Je rozlygowano nade Bodyńskim Jeźdźorym. Uostrzodek industryji, nauki a turystyki.
Beaulieu-sur-Oudon

**Beaulieu-sur-Oudon** – gmin we Francyji, we regijůńe Krej Loary, we departamyńće Mayenne. Mo 19,73&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkowało sam 488 ludźi.
Saint-Hippolyte-du-Fort

**Saint-Hippolyte-du-Fort** – gmin we Francyji, we regijůńe Langwedocyjo-Roussillon, we departamyńće Gard. Mo 29,38&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkowało sam 3857 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Saint-Hippolyte-du-Fort
Toulouse

**Toulouse** – mjasto we Francyji, stolica regijůnu Uoksytańijo a departamyntu Haute-Garonne. Je rozlygowano nade rzykům Garonne. Uostrzodek industryji a nauki.
Bonheiden

**Bonheiden** – gmin we Belgiji, we prowincyji Antwyrpijo. Mo 29,27&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2015 roku půmjyszkowało sam 14&nbsp;744 ludźi. W skłod gminu wlazujům mjasto Bondheiden a wjeś Rijmenam.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta gminu Bonheiden
Abchazo-adygejske gŏdki

**Abchazo-adygejske gŏdki** – familijŏ gŏdek tajlujōncŏ sie na Abchazo-abaske gŏdki a Czerkeske gŏdki. Gŏdki sōm używane we Kaukazie.

## Gŏdki
Abaskŏ gŏdka

**Abaskŏ gŏdka** – abchazŏ-adygejskŏ gŏdka s tajli Abchazŏ-abaskich gŏdek użiwanŏ bez kole 47 880 Abasōw we Stawropolskim Kraju a Karaczaj-Czerkezyje we Rusyje a we Prowincyje Adana, Prowincyje Eskişehir, Prowincyje Kayseri, Prowincyje Samsun, Prowincyje Yozgat we Turcyje. Ôficyjnŏ gŏdka Karaczaj-Czerkezyje.
Abchaskŏ gŏdka

**Abchaskŏ gŏdka** – abchazŏ-adygejskŏ gŏdka s tajli Abchazŏ-abaskich gŏdek użiwanŏ bez kole 112 740 Abchazōw we Abchazyje a we Prowinzyje Artvin we Turcyje. Ôficyjnŏ gŏdka Abchazyje a Autōnōmicznej Republiki Abchazyje.
Adygejskŏ gŏdka

**Adygejskŏ gŏdka** – abchazŏ-adygejskŏ gŏdka s tajli czerkeskich gŏdek użiwanŏ bez kole 491 800 Adygejōw. Ôficyjnŏ gŏdka Adygeje.
Kabardskŏ gŏdka

**Kabardskŏ gŏdka** – abchazŏ-adygejskŏ gŏdka s tajli Czerkeskich gŏdek użiwanŏ bez kole 491 800 Adygejōw. Ôficyjnŏ gŏdka Kabardinŏ-Bałkaryje a Karaczaj-Czerkezyje.
Czerkeske gŏdki

**Czerkeske gŏdka** – tajla abchazŏ-adygejskich gŏdkek posiydzōnca 2 gŏdki: adygejskōm a kabardskōm.
Abchazo-abaske gŏdki

**Abchazo-abaske gŏdka** – tajla abchazo-adygejskich gŏdkek posiydzōnca 2 gŏdki: abaskōm a abchaskōm. Niykere uczōne przidajōm Ubyskōm gŏdke do tyj tajli.
Vlissingen

**Vlissingen** – mjasto a gmin we Ńiderlandach, we prowincyji Zelandyjo. Morsko hawyna a uostrzodek industryje.
Abasy

**Abasy** - kaukaskŏ nacyjŏ miyszkajōnca hlawniy we Turcyje, Egipciy a Karaczaj-Czerkezyje we Rusyje. Jejich nacyjnōm gŏdkōm je Abaskŏ gŏdka.
Kansas

**Kansas** – sztat we USA, we strzodkowyj tajli kreju. Mjano pochodźi uod szczepu Indjanerůw, kery sam půmjyszkiwoł.
Albacete

**Albacete** – mjasto we Szpańiji, we regijůńe Kastylijo-La Mancha, stolica prowincyji Albacete. Je sam muzyjům.
Szeged

**Szeged** – mjasto we Madźarach, stolica kůmitatu Csongrád. Trzeće podug wjelośći ludźi mjasto Madźarůw. Je rozlygowany nade rzykům Ćisa.
Kingston

**Kingston** – nojsrogsze mjasto a stolica Jamajki. Morsko hawyna nade Karajibskim Morzym. Uostrzodek industryji.
Waldemar Fornalik

**Waldemar Fornalik** (rodz. 11 kwjetńa 1963 we Myśleńicach) – ślůnski fusbalok a tryner fusbalowy.

Je chowankym Ruchu Chorzów i sam groł cołko fusbalowo karjera. We seńorskim manszafće we 1983-1994 wystůmpjůł we 233 szpilach, a tryfjůł 4 tory. We 1989 erbnůł titel majstra Polski. Groł na pozycyji uobrůńcy abo půmagera.  We 1993 zaczůn robić kej II tryner Ruchu Chorzów. We lotach 2012-2013 bůł selekcjonerym reprezentacyji Polski. Wuůnczas prowadźůł ja we eliminacyjach do Mistrzostw Śwjata, we kerych zajyli 4. plac i śe sam ńy zakwalifikowali. Ńyskorzi wrůćůł do Ruchu Chorzów, a we 2017 zaczůn trynować Piast Gliwice kaj erbnůł we 2019 majstra Polski.
Motor

**Motor** - maszina půmjyńajůnco enyrgja na mechańiczno praca. Zauobycz mechańiczno praca je tworzůno bez wał motora, kery śe uobroco skiż zaśilańo enyrgjům.

Ważńyjsze paramyjtry motora:
* moc - wartkość wykonywanyj pracy
* sprawność - sztosunek wykorzystanyj enyrgji do wytworzonyj bez motor
* momynt śůły - lo motorůw ze uobrotowym ruchym

## Bibljografijo

* Phil Mather: *Skutery chińskie, tajwańskie i koreańskie. Poradnik obsługi i naprawy*. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 2010. ISBN 978-83-206-1763-4.
Antigua a Barbuda

**Antigua a Barbuda** (ang. *Antigua and Barbuda*) - państwo we Strzodkowyj Americe, rozlygowane na Karajibskim Morzu, na wyspach Antigua a Barbuda, a tyż ńypůmjyszkiwanyj Redonda.

Gospodarka uoparto o turystyka, finansowe usugi a bauerstwo.
Baotian

**Baotian** - chińsko marka skuterůw a motoradůw założůno we 1994 roku. Jich producyntym je firma *Baotian Motorcycle Industrial Co*.
### Ńykere modele skuterůw
* BT49QT
* BT50QT
* Eagle
* Falcon
* BT2000TD
* BT151T

## Bibljografijo
* Phil Mather: *Skutery chińskie, tajwańskie i koreańskie. Poradnik obsługi i naprawy*. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 2010. ISBN 978-83-206-1763-4.
Kymco Super 8

**Kymco Super 8** - tajwański skuter marki Kymco, przedowany we dwůch uodmjanach wjelgośći motora: 50 a 125 cm3, dwusuwowe a sztyrosuwowe. Jigo "nastympcům" je Kymco Super 9.
## Techńiczne dane

## Bibljografijo
* Phil Mather: *Skutery chińskie, tajwańskie i koreańskie. Poradnik obsługi i naprawy*. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 2010. ISBN 978-83-206-1763-4.
Burjaty

**Burjaty** (burj.: буряад, buryaad; mōng.: Буриад, Buriad) - Nacyjŏ, s mōngolskich ludōw zamiyszkujōnca hlawniy Burjacyje we Rusyje. Gŏdkōm Burjatōw je Burjackŏ gŏdka. Nŏjczynstszŏ religijŏ tej nacyje to Tybecki Buddyzm.
Płaza

**Płaza** - wjeś we Polsce, we małopolskim wojewůdztwje, we chrzanowskim kryśe, we gmińe Chrzanůw.
Flée

* Flée (Côte-d'Or) - gmin we Francyji, we regijůńe Burgůndyjo
* Flée (Sarthe) - gmin we Francyji, we regijůńe Krej Loary
Flée (Côte-d'Or)

**Flée** - gmin we Francyji, we regijůńe Burgůndyjo, we departamyńće Côte-d'Or. Mo 11,74&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkowało sam 167 ludźi.
Flée (Sarthe)

**Flée** - gmin we Francyji, we regijůńe Krej Loary, we departamyńće Sarthe. Mo 17,54&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkowało sam 559 ludźi.
Pjongjang

**Pjongjang** - nojsrogsze mjasto a stolica Půłnocnyj Koryji. Głůwny uostrzodek industryje, nauki a kultury we tym kreju.
Burjacyjŏ

**Burjacyjŏ** (rus. Республика Бурятия, burj. Буряад Орон) - je autōnōmicznōm republikōm we Rusyje. Republika znŏjduje siy we regiōniy Syberyje nad zachodniym wybrzeżu Jeziyora Bajkał. Stolicōm Kałmycyje je Ułan-Ude. Burjackŏ populacyjŏ posiydzŏ  971 800 perzonōw (2013) hlawniy Ruski a Burjaty.
## Geografijŏ

Regiōn graniczy ze:
* Zagranicznymi krejami: Mōngolijŏ
* Podmiotōmi Rusyje: Irkucki Ôbwōd, Zabajkałski Kraj, Tuwa
* Mŏ wodnŏ granicã: Jeziyorŏ Bajkał
### Rzyki
* Barguzin
* Irkut
* Kitoj
* Oka
* Selenga
* Uda
* Wiyrchnŏ Angara
* Witim
### Jeziyora
* Jeziyorŏ Bajkał
* Gynsiy Jeziyorŏ
### Wiyrchy
* Bajkałske Wiyrchy - nŏjsrogszy szczyt: Munku-Sardyk (3 491 m)
### Naturalne Surowce
Surowce Kałmycyje to:
* Złotŏ
* Kamiynny Wōngiel
* Kwarc
* Grafit
* Jadeit
* Zeolit
* Mineralne wody
### Klimŏt
Burjacyjŏ mŏ klimŏt roztomajtŏ kōntynentalny s mocnōm ziymōm a gorkimim latym. 
* Śrydniyŏ temperatura w lato - 18,5°C
* Śrydniyŏ temperatura w ziyma - -22°C
* Śrydniyŏ rocznŏ temperatura - 1,6°C

## Etniyczne skupiny
Podle spisu s 2010 we Rusyje we Republice dōminujōm 2 skupiny: Ruski (66,1%) a Burjaty (30%).

## Religijŏ
Podle ôficyjnej ankety s 2012 roku we Burjacyje 27,4% perzōnōw je prŏwŏsłŏwnych; 19,8% to buddyściy; 2% to rodnowiyrcy, tengristy abo wiyrzōm we buriacki szamaniyzm; 4% dyklarowałŏ inksze krześciyjaństwŏ, 1% to krześciyjaniy bes kościyoła, 1% to protestanty. 25% perzōnōw dyklarowałŏ, iże sōm wiyrzōncymi nale niypraktykujōncymi; 13% to ateisty, a 10,8% to innowiercy abo niy dŏli żŏdnyj ôdpowiydziy.
2016

### Pomarli
* 10 styczńa - David Bowie, brytyjski pjosynkorz
* 16 śyrpńa - João Havelange, brazylijski szportowy dźołocz
* 28 wrześńa - Szimon Peres, izraelski polityker

### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 27 marca
* **[[Boże Ćoło]]**: 26 moja
Gorno-Ałtajsk

**Gorno-Ałajsk** (rus.: Горно-Алтайск, ałta.: Туулу Алтай, Tuulu Altay) - stŏlicã Ałtajskej Republiki we Rusyje.
Nalczik

**Nalczik** (rus.: Нальчик, kaba.: Налщӏэч, kara.: Нальчик) - stŏlicã Kabardinŏ-Bałkaryje we Rusyje.
Czerkesk

**Czerkessk** (rus.: Черкесск, kaba.: Шэрджэс къалэ, kara.: Черкесск шахар, noga.: Шеркеш шахар, abas.: Черкес къала) - stŏlicã Karaczaj-Czerkezyje we Rusyje.
Miastko

**Miastko** (kaszb. *Miastkò*, mjym. *Rummelsburg*) - mjasto we Polsce, we půmorskim wojewůdztwje, we bytowskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Miastko.
Larchmont

**Larchmont** - wjeś we USA, we sztaće Nowy Jork, we hrabstwje Westchester. Mo 2,8&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkowało sam 5951 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Larchmont
Forymny wjeloek

**Forymny wjeloek** - wjeloek, kery mo wszyjske wewnyntrzne eki a boki jednako wertne. Wszyjske forymne wjeloeki sům figurůma puklatymi, beztuż co wewnyntrzne eki sům zowdy majse kej 180 stopńůw. Forymnym trziekym je růwnoboczny trziek, zaś sztworoekym - kwadrat. Kożde forymne wjeloeki uo tyj samyj myndze ekůw sům na śa podane.

## Nojbarzi ajnfachowe forymne wjeloeki
Primark

**Primark** (we Irlandyji **Penney**) - irlandzke przedśymbjorstwo, kere mo nec sklepůw ze uoblyczyńami. Na 2015 rok mjoło przez 270 sklepůw, nojwjyncyj we Wjelgij Brytańiji a Irlandyji. Śedźiba mo we Dublińe.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Primarka
Albert Bierstadt

**Albert Bierstadt** (rodz. 7 styczńa 1830 we Solingen, um. 18 lutygo 1902 we Nowym Jorku) - hamerikůński malyrz neoromantyczny mjymjeckego pochodzyńo. Znůmy ze malůnkůw krejuobrozu hamerikůńskego zachodu.
Baden-Baden

**Baden-Baden** - mjasto na prowach krysu we Mjymcach, we landźe Badyńijo-Wirtymbergijo. Do 1931 mjanowane *Baden*, teroźne mjano mo skiż tego co ludźe na ńe godali *Baden in Baden*, co uoznaczo *Baden we Badyńiji*.
Szerńe

**Szerńe** (pol. *Szernie*, bjoł. *Шэрні*) - wjeś we Polsce we podlaskim wojewůdztwje, we bjelskim kryśe, we gmińe Orla.
Fest Radyjny Piosynki ABU 2015

**Fest Radyjny Piosynki ABU 2015** - trzeciyŏ edycyjŏ Festōw radyjnych piosynki ABU, ôrganizowanych bez ABU. Ajnfachowŏ bŏł to kōnkurs ôdbywajōncy siy co 2 roki,nale tyn format pomiyniyōnŏ. Fest miŏł plac we miyściy Jangōn we Mjanmie 29 mŏjã 2015. 17 piosynek ôstŏłŏ dōne do ôrganizatorōw, nale ino 10 piosynek s 9 krejōw ôstŏły ukozōne we feściy. Gospodŏrz Mjanma miŏł swōj debiut.

## Lokacyjŏ
Fest miŏł miyjsce we Jangōn, Mjanma.

## Kreje kere brŏły udziŏł
17 krejōw brŏłŏ udziŏł we feściy. Mjanma, Malediwy a Palestyna debiutowały we tym roku. Wjetnam a Indōnezyjŏ wrōciyły nazŏd do kōnkursã po niyôbycnościy we 2014 roku. Nale Australijŏ a Iran niy wziyły udziŏł we kōnkursiy.

Piosynki podōne we tabeli bŏły we finŏle festu.

### Niy zakwalifikowōne
Kreje kere siy niy zakwalifikowŏły

### Niyzdŏrzōne wystympy
Skuli roztomajtych powodōw te kreje siy wycofŏły s konkursã.

## Necowe Ôdwołōniya
* Ôficyjnŏ zajta Festōw ABU<br>
Hurghada

**Hurghada** (arab. الغردقة‎ el-Ġardaqa) - mjasto we Egipće, nade Czyrwjůnym Morzym, admińistracyjny uostrzodek Prowincyji Czyrwjůnygo Morza. Srogi uostrzodek turystyki.
Napoli

**Napoli** - mjasto we Italiji, stolica regijůnu Kampańijo a prowincyji Napoli.Je rozlygowane nade Napolitańskům Zatokům. Uostrzodek industryji a turystyki.
Newcastle upon Tyne

**Newcastle upon Tyne** - mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Tyne and Wear. Uostrzodek industryje.
Abondant

**Abondant** - gmin we Francyji, we regijůńe Centre-Val de Loire, we departamyńće Eure-et-Loir. Mo 34,8&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkowało sam 2246 ludźi.
Annaberg-Lungötz

**Annaberg-Lungötz** - gmin we Austriji, we landźe Salzburg, we kryśe Hallein. Mo 60,89&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2015 roku půmjyszkowało sam 2230 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Annaberg-Lungötz
Scanzorosciate

**Scanzorosciate** - gmin we Italiji, we regijůńe Lůmbardyjo,we prowincyji Bargamo. Mo 10,69&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkowało sam 10&nbsp;018 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Scanzorosciate
Lyonshall

**Lyonshall** - wjeś we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe,we hrabstwje Herefordshire. Podug danych ze 2011 roku půmjyszkowało sam 757 ludźi.
David Bowie

**Dawid Bowie**, po prowdźe **David Robert Jones** (rodz. 8 styczńa 1947 we Brixton, um. 10 styczńa 2016) – brytyjski pjosynkorz, kůmpozytor, autor tekstůw a muzyczny producynt, tyż roz za kedy szauszpiler. Aktywny we muzycznyj branży uod 1962. Bůł multiinstrumyntalistům, groł na 13 roztomajtych insztrůmyntach. Bůł jednym ze nojlepji przedajůncych śe artystůw wszech czasůw - przedano przez 140 milijůnůw uůnygo płytůw.

### Dyskografijo (ino sztudyjne albůmy)
*	1967 - *David Bowie* 
*	1969 - *Space Oddity* 
*	1970 - *The Man Who Sold the World* 
*	1971 - *Hunky Dory* 
*	1972 - *The Rise And Fall Of Ziggy Stardust And The Spiders From Mars* 
*	1973 - *Aladdin Sane* 
*	1973 - *Pin-Ups* raccolta di cover 
*	1974 - *Diamond Dogs* 
*	1975 - *Young Americans* 
*	1976 - *Station to Station* 
*	1977 - *Low* 
*	1977 - *"Heroes"* 
*	1979 - *Lodger* 
*	1980 - *Scary Monsters (and Super Creeps)* 
*	1983 - *Let's Dance* 
*	1984 - *Tonight* 
*	1987 - *Never Let Me Down* 
*	1993 - *Black Tie White Noise* 
*	1993 - *The Buddha of Suburbia* 
*	1995 - *1.Outside* 
*	1997 - *Earthling* 
*	1999 - *hours...* 
*       2002 - *Heathen* 
*       2003 - *Reality*
*       2013 - *The next day*
*       2016 - *Blackstar*

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Davida Bowiego
* Profil we Imdb
Cambridge (Massachusetts)

**Cambridge** - mjasto we USA, we sztaće Massachusetts, jedyn ze dwůch admińistracyjnych cyntrůw hrabstwo Middlesex (drugim je Lowell). Uostrzodek nauki (Harvard University a Massachusetts Institute of Technology).
Funchal

**Funchal** - mjasto we Portugaliji, stolica autůnůmicznygo regijůnu Madera. Morsko hawyna a uostrzodek turystyki.
La Cauchie

**La Cauchie** - gmin we Francyji, we regijůńe Nord-Pas-de-Calais, we departamyńće Pas-de-Calais. Mo 2,2&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkowało sam 213 ludźi.
Radomsko

**Radomsko** - mjasto we Polsce, we łůdzkim wojewůdztwje, sedźiba radůmszczańskigo krysu a wjejskigo gminu Radomsko.
Karol Gwóźdź

**Karol Gwóźdź** (pseud. **Nail**, rodz. 2 kwjetńa 1987 we Katowicach) – ślůnski pisorz, poeta, grafik, fotograf, DJ, kůmpozytůr i producynt muzyczny, kery tworzy ambjyntowo i elektrůńiczno muzyka. Propagatůr ślůnskośći i symboliki gůrnoślůnskij.

## Żyće i twůrczość
Urodźůł śe w 1987 roku we Katowicach. Uod narodzyńo mjeszko we Śymjanowicach, z kerymi jes zwjůnzany emocjůnalńe i pokolyńowo. Absolwynt V&nbsp;Liceum Uogůlnokształcůncego w Zespole Szkůł Sportowych we Śymjanowicach uod roku 2006. Skůńczůł tyż szpecjalizacyje: uorgańizacyjo reklamy i fototechńik. 

Gwóźdź nojbarzij znany je ze sfery muzycznyj i literackij. Swoje teksty szkryflo po ślůnsku, we alfabeće Steuera. Czasym pisze tyż po polsku. Na poczůntku publikowoł we śymjanowskich cajtůngach, zaś ńyskorzij na portalu *Wachtyrz.eu*. Czynsto podkreśloł potrzeba zmjany wizerůnku ślůnskośći na barzij moderny, a sům jako literat zapropůnowoł neologizm: *[[mobilńok]]*. Bywoł jurorym we kůnkursach literackich. 
 
Choć z wyuczyńo jes fotografym, profesjůnalńe zajmuje śe tyż projektowańym graficznym (m.in. akcydynsy, broszury czy znaki firmowe/logo). Projektowoł m.in. dlo Ruchu Chorzůw, kerymu szafnoł redesign herbu na drugje storocze klubu, zaprojektowoł *[[Adler (maskotka)|Adlera]]* (klubowo maskotka), uopaska kapitańsko we farbach gůrnoślůnskich, zbajstlowoł mocka uodznak i pinůw, a tyż mocka inkszych produktůw, w tym pora uobkłodek do kśůnżek.

### Literatura

Zadebjutowoł w 2005 roku wjerszym *„Uůna”* we cajtůngu *Gazeta Wyborcza*, a ku tymu uostoł laureatym pjyrszyj edycyji Kůnkursu Poetyckigo im. Bończyka we Rudźe Ślůnskij. W 2010 roku wydoł tůmik poezyji *„[[Myśli ukryte]]”*, w kerym znod śe *„[[Hymn Norodu Ślůnskjygo]]”*, jedyn z nojbarzij znanych ślůnskich wjerszy, kerego rynkopis znojduje śe we Bibljotece Publicznyj we Śymjanowicach. 
W 2022 roku we kśůnżce *„Siemianowice, kere pamiyntomy”* znodła śe jego uopowjostka *„Za bajtla na Bytkowje...”*, kero wyjůntkowo ufarbowoł sycyńym, czyli charakterystycznům cechům godki śymjanowiczůn.

### Muzyka
 
Uodnoloz śe we muzyce elektrůńicznyj skuli fascynacyje breakdance i electric boogie. Za DJ-a zaczůn wystympować, jak bůł 17 lot stary, we klubach muzycznych na Ślůnsku, a źdźebko ńyskorzij w Polsce. Wystympuje  pod mjanym **Nail** i gro nojczyńśćij muzyka electro, techno i breakbeat. W 2012 roku wydoł swůj pjyrszy ambjyntowy albům *„[[Tamte Czasy]]”*, na kerym znod śe kůncek *„Gůrnoślůnskje Tragedyje”*, wykorzystany rok ńyskorzij we filmje fabularnym *„Beat Girl”*. 
W 2019 roku wydoł pjyrszy electro winyl *„Revelation”* w mjymjeckij wytwůrńi *Dominance Electricity*, kery podug brytyjskigo sklepu ze płytami *Bleep* bůł jednym z nojlepszych singli roku 2019, w kożdorocznym zestawjyńu muzyki electro i acid (*„20 Best Electro & Acid 12"s of 2019”*). Bůł tyż autorym cyklu imprez *Sex With The Machines* czy *Zicherungi*, kere śe uodbywały we katowskim klubje INQbator.

## Żyće prywatne
Jes zadeklarowanym katolikjym i kibicym Ruchu Chorzůw. Deklaruje swojo norodowość jako ślůnsko.
Myśli ukryte

**Myśli ukryte** – debjutancki tůmik uod Karola Gwoźdźa. Wydany uostoł we 2010 roku uod Wydawńictwa Hologram. Szkryfńynty jes we Steuerowym szrajbůnku i zawjero 21 wjerszy, w tym nojbarzij znany utwůr uod autora *"[[Hymn Norodu Ślůnskjygo]]"*. Na poczůtku kśůnżki, mjast wstympu, autor zamjeśćůł przełożůny poetycki fragmynt śpjywki uod Michaela Jacksona *"Will You Be There"*. 

## Uodbjůr
Tůmik zebroł pozytywne recynzyje lokalnych medjůw. Portal "Twojakultura.pl" szkryfnůł: *"Karol, mimo swojigo modego wjeku, przekozoł swojymu pokolyńowi (i dalszym pokolyńům), erbizna kultury ślůnskij, uoprawjůne we własne, szryfńynte wjerszym przemyślyńa"*. Karolina Włoczyk we cajtůngu "Goniec Górnośląski" szrajbła, iże *"tůmik może być i inspiracyjům do przemyślyń co do żywotu, jak i do pogłymbjańo wjedzy uo ślůnskij godce"*. Zauważyła tyż, iże to tak naprowda *"pjyrszy na rynku tůmik ślůnskij poezyje"* i dodała: *"jego wjersze już znodły mocka fanůw"*. W "Siemianowickim Roczniku Muzealnym" publikacyjo analizowano: *"Teksty rajn sům wzruszajůnco spokopjůne i wjarygodne. (…) Kożdy ze 21 szkryfńyntych wjerszy to prawdźiwo „perełka”. Jejich autůr w kożdym kůncku pokazuje, co mo wjedza merytoryczno i warsztatowo"*. Podkreślała to tyż "Nowa Gazeta Śląska": *"Karol Gwóźdź pewńy łůmje stereotypy i ku tymu udowadńo, co we ślůnskij godce idźe pjykńe uopowjedźeć mocka abstrakcyjnych pojynć. Co prowda szkryflańe we ślůnskij godce ńy zdo śe być czynnośćům blank naturalnům, choby we codźynnych kůntaktach, to lekość, z jakům poeta używo ślůnskich buchsztab, dowo nadźeja na drabki rozwůj tego dźału ślůnskij kultury"*.

## Lista wjerszy
# * * * (Puste dźwjynki serca)
# Smutek
# Brif bezdůmnego
# Einsam
# Poćyrz
# * * * (Blaskjym uod słůńca)
# Do G.
# Egzorta
# Na klynczkach
# Uodloz
# Stwjerdzyńe
# Ańůł
# Uůna
# Słowa ńy pedźane
# Hymn Norodu Ślůnskjygo
# * * * (Půnoć już zabrakło)
# Źymjo z Auschwitz
# * * * (Chnet uobrůca śe za śa)
# Kůńyc gruby
# * * * (A nałobkoło ćisza)
# Cesta

## Bibljografijo
Karol Gwóźdź: *Myśli ukryte*. Śymjanowice Ślůnskje: Wydawńictwo Hologram, 2010. ISBN 978-83-930871-0-5
Rostow na Donu

**Rostow na Donu** (rus. *Ростов-на-Дону*) - mjasto we Rusyji, śedźiba rostowskigo uobwodu. Je rozlygowane wele rzyki Don, ńydaleko uod jeji ujśćo ku Azowskimu Morzu. Uostrzodek industryje a nauki.
Abu Kamal

**Abu Kamal** (arab. أبو كمال) - mjasto we Syriji, we muhafaźe Dajr az-Zaur, nade Eufratym, wele grańicy ze Irakem. Na 2016 rok kůntrolowane uod Islamskigo Państwa.
Grièges

**Grièges** - gmin we Francyji, we regijůńe Rhône-Alpes, we departamyńće Ain. Mo 14,87&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkowało sam 1925 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Grièges
Grudziądz

**Grudziądz** - mjasto na prowach krysu we Polsce, we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje. Śedźiba wjejskigo gminu Grudziądz. Je rozlygowany nade rzykům Wisła.
Starzyny (ślůnske wojewůdztwo)

**Starzyny** - wjeś we Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, we zawjerćańskim kryśe, we gmińe Szczekoćiny.
Nacho-dagestańske gŏdki

**Nacho-dagestańske gŏdki** – familijŏ gŏdek używanych we Kaukazie, porzōnd we Dagestōnie, Czeczeniji a Inguszecyji.
Grangemouth

**Grangemouth** - mjasto we Wjelgij Brytańiji, we  Szkocyji, we hrabstwje Falkirk. Srogo morsko hawyna a raineryjo naftowyj ropy.
Pound (Wisconsin)

**Pound** - wjeś we USA, we sztaće Wisconsin, we hrabstwje Marinette. Mo 2,2&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2010 roku půmjyszkowało sam 377 ludźi.
Santa Clara (Kaliforńijo)

**Santa Clara** - mjasto we USA, we sztaće Kaliforńijo, we hrabstwje Santa Clara. Uostrzodek industryji wysokich technologiji - majům sam śedźiba geszefty Nvidia, Intel a Sun Microsystems.
Awarskŏ gŏdka

**Awarskŏ gŏdka** – nacho-dagestańskŏ gŏdka s tajli awarsko-andyjskich gŏdek używanŏ bez kole 761 960 Awarōw. Ôficyjnŏ gŏdka Dagestōnu, używanŏ tyż we Czeczenije we Rusyje, Kachecyje we Gruzyje, a we Balaken a zakatalskim rejōnie we Azerbejdżanie.
Andyjskŏ gŏdka

**Andyjskŏ gŏdka** – nacho-dagestańskŏ gŏdka s tajli awarsko-andyjskich gŏdek ze skupiny andyjskich gŏdek używanŏ bez kole 5800 Andyjōw. Używanŏ je we Dagestōnie we Rusyje. 
## Necowe ôdwołaniŏ
* **We [[Ynglicko godka|ynglickej gŏdce]]:** Andyjskŏ gŏdka na Ethnologue
Bagwalalskŏ gŏdka

**Bagwalskŏ gŏdka** – nachŏ-dagestańskŏ gŏdka s tajli awarskŏ-andyjskich gŏdek ze skupiny andyjskich gŏdek użiwanŏ bez Bagwalalōw. Użiwanŏ je we Dagestōniy we Rusyje.
## Necowe ôdwołaniya
* **We [[Ynglicko godka|ynglickej gŏdce]]:** Bagwalalskŏ gŏdka na Ethnologue
Ceskŏ gŏdka

**Ceskŏ gŏdka** abo **Didojskŏ gŏdka** – nachŏ-dagestańskŏ gŏdka s tajli ceskich gŏdek ze skupiny ceskŏ-hinuchskich gŏdek użiwanŏ bez Cezōw. Użiwanŏ je we Dagestōniy we Rusyje a we Kachecyje we Gruzyje.
## Necowe ôdwołaniya
* **We [[Ynglicko godka|ynglickej gŏdce]]:** Ceskŏ gŏdka na Ethnologue
Gijón

**Gijón** - mjasto we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Asturyjo. Je rozlygowane nade Biskajskům Zatokům.
Canberra

**Canberra** - stolica Australiji a Australijskigo Stołecznygo Terytoryjům. Je rozlygowano we Australijskich Alpach nade rzykům Molonglo.

Zbudowano we latach 1913-1927 ekstra na stolica Australiji, kero sam przekludzůno ze Melbourne 9 moja 1927. Uostrzodek nauki, kultury a industryji.
Certaldo

**Certaldo** - gmin we Italiji, we regijůńe Toskańijo, we prowincyji Florencyjo. Mo 75,28&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2014 roku půmjyszkowało sam 16&nbsp;083 ludźi.

### Kamracke mjasta
*  Neuruppin, Mjymcy
*  Kanramachi, Japůńijo
*  Canterbury, Wjelgo Brytańijo

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Certaldo
Al-Mahalla al-Kubra

**Al-Mahalla al-Kubra** (arab. المحلة الكبرى ) - mjasto we Egipće, we delće Ńilu, we Zachodńij Prowincyji.
Boissy-aux-Cailles

**Boissy-aux-Cailles** - gmin we Francyji, we regijůńe Île-de-France, we departamyńće Seine-et-Marne. Mo 16,1&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkowało sam 307 ludźi.
Kindu

**Kindu** - mjasto we Dymokratycznyj Republice Kůnga, stolica prowincyji Maniema. Je rozlygowane wele rzyki Kůngo.
Ottignies-Louvain-la-Neuve

**Ottignies-Louvain-la-Neuve** - mjasto we Belgiji, we regijůńe Walůńijo, we prowincyji Walůńsko Brabancyjo.
Adelaide

**Adelaide** - mjasto we Australiji, stolica sztatu Połedńowo Australijo. Je rozlygowane wele ujśćo rzyki Torrens ku Zatoce Św. Wawrzińca.
Thiers (Puy-de-Dôme)

**Thiers** - gmin we Francyji, we regijůńe Uowerńijo, we departamyńće Puy-de-Dôme. Mo 44,49&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkowało sam 11&nbsp;308 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Thiers
Lens (Szwajcaryjo)

**Lens** - gmin we Szwajcaryji, we kantůńe Valais, we dystrykće Siders. Mo 13.9&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2014 roku půmjyszkowało sam 3945 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta gminu Lens
Trevico

**Trevico** - gmin we Italiji, we regijůńe Kampańijo, we prowincyji Avellino. Mo 11&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku půmjyszkowało sam 1079 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Trevico
Bronkowice

**Bronkowice** (pol. *Bronkowice*) - wjeś we Polsce, we śwjyntokrziskim wojewůdztwje, we starachowickim kryśe.
Nagoja

**Nagoja** (jap. 名古屋市 Nagoya-shi) - mjasto we Japůńiji, na wyspje Honsiu, stolica prefektury Aichi. Nojsrogszo morsko hawyna kreju.
Jarosław (Polsko)

**Jarosław** - mjasto we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, sedźiba jarosławskigo krysu. Je rozlygowane nade rzykům San.
Indianapolis

**Indianapolis** - mjasto we USA, stolica sztatu Indiana a hrabstwa Marion. Uostrzodek industryji a nauki.
Garbůw (lubelski krys)

**Garbůw** (pol. *Garbów*) - wjeś we Polsce, we lubelskim wojewůdztwje, we lubelskim kryśe, śedźiba gminu Garbůw.
Türkvizyon 2016

**Türkvizyon 2016** - szwŏrtŏ edycyjŏ kōnkursu Türkvizyon po wygranyj bez Dżidesz Idirisowõ s Kyrgystōnu we 2015 roku. Kōnkurs śpiywek bydzie mioł plac we Baku we Azerbejdżōnie. Ze wszyjskimi ruskimi regiōnami, co prziłażōm nazŏd do kōnkursã, przituplowano było 18 nacyjōw, co bydōm sztartować. 
## Lokalizacyjŏ
Ufa we Baszkortostōnie miała być ôbranŏ za kulturowõ stolicã tureckigo świata co doło by miastu możebność ôrganizowaniŏ kōnkursu. Skuli tego, iże wszyjske ruske regiōny musiały ôdlyźć z Türksoy, ôbrano było Szeki we Azerbejdżōnie za stolicã , nale we Szeki niy ma placu na tak srogi kōnkurs, skuli tego przekludzōno było kōnkurs do Baku we Azerbejdżanie. Niyskorzij we kwiytniu potwiyrdzōno było, iże Turcyjŏ bydzie ôrganizowało kōnkurs. 
## Kraje a regiōny, co weznōm udzioł we kōnkursie

## Inksze regiōny
*  Kosowo może niy uczestniczyć we kōnkursie skuli braku uznaniŏ bez Azerbejdżōn tego kreju. Azerbejdżōn miyni, co Kosowo je ino regiōnym Syrbije.. Tyn sōm problym bōł we 2014 kej Pōłnocny Cypr niy mioł zwōl ukazowaniŏ sie we Kazaniu skuli tega samygo. 

## Inksze
*  Stawropolski Kraj repryzyntuje  Nogajskŏ Nacyjŏ
*  Dagestōn repryzyntuje  Kumyckŏ Nacyjŏ
Biała Podlaska

**Biała Podlaska** - mjasto na prowach krysu we Polsce, we lubelskim wojewůdztwje. Je tyż sedźibům bjalskigo krysu a wjejskigo gminu Bjoło Podlaska, nale ńy wlazuje w jeich skłod.
Koprivnica (Chorwacyjo)

**Koprivnica** - mjasto we Chorwacyji, we kopriwnicko-kriżewczyńskij żupańiji. Fůnguje sam geszeft Podravka, kery produkuje m.in. culaga Vegeta.
Subotica Podravska

**Subotica Podravska** - wjeś we Chorwacyji, we kopriwnicko-kriżewczyńskij żupańiji, we gmińe Rasinja. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 510 ludźi.
Konstancin-Jeziorna

**Konstancin-Jeziorna** - mjasto we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we pjoseczyńskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Kůnstanćin-Jeźorno. Powstoło we 1969 bez skuplowańe mjastůw Skolimůw-Kůnstanćin, Jeźorno a poru wśi.