open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ROW Rybnik

**ROW 1964 Rybnik** – ślůnski klůb fusbalowy ze Rybńika. Terozki gro we drugij lidze. Powstoł we 1964 roku a swoje szpile gro na stadjůńy przi ulicy Glywickij 72. Klub groł bez 7 lot (1968/1969, 1970/1971 a 1972/1973-1976/1977) we Ekstraklaśe (198 szpili, 50 zwyćynstw, 65 rymisy a 83 przegrane szpile) a 9 lot (1967/1968, 1969/1970, 1971/1972, 1977/1978-1982/1983 a 2013/2014) we I lidze.

## Uo klubje
* **Cołke mjano**: Klub Szportowy Rybńickigo Uokryngu Wůnglowygo 1964 Rybńik (uod 2015 roku)
* **Rok założyńo**: 1964
* **Farby**: źylůno - czorne
* **Stadjůn**: ul. Gliwicko 72, 44-200, Rybńik
:pojymność - 10304 (wszyjski zicplace) 
:uośwjetlyńy - 1200 luksůw

## Kadra

### Tormany
*Daniel Kajzer	
*Paweł Kapusta	
*Aleksander Łubik	
*Kacper Rosa

### Uobrůńce
*Dawid Bober II	
*Witold Cichy	
*Piotr Dudzik	
*Dawid Gojny	
*Jan Janik	
*Marián Jarabica (Słowacyjo)	
*Paweł Jaroszewski	
*Bartłomiej Polok	

### Půmocńiki
*Dominik Budzik	
*Damian Gorzawski	
*Szymon Jary	
*Dawid Kalisz
*Krzysztof Koch	
*Mariusz Muszalik	
*Szymon Popiela	
*Sebastian Siwek
*Kamil Spratek	
*Robert Tkocz	
*Mariusz Zganiacz

### Napadźorze
*Przemysław Brychlik	
*Dawid Drozdowski	
*Marek Gładkowski	
*Damian Koleczko	
*Sebastian Musiolik
### Trynery
*Tryner: Piotr Piekarczyk 

## Uobocz tyż
*RKM Rybńik - klub źuźlowy

## Inksze neczajty
*Zajta uoficjalno KS Ynergetyk ROW Rybńik
*Zajta kibicůw KS ROW Rybńik
B

**Bb** – drugo buchsztaba ślůnskigo a czeskigo abecadła. Trzećo polskigo, wystympuje tyż we wszyjskych inkszych wykludzůnych s alfabyta łaćińskigo. We bezma kożdyj godce uoznoczo .
Skyforger

**Skyforger** to łotewsko muzyczno grupa, kero gro muzyka ze zorty folk metal. Je uůna znůmo skiż půgańskij tyjmatyki tekstůw swojich śpjywek. Grupa powstoła we 1995 roku we Rydze.

### Obecny skłod
* Pēteris Kvetkovskis - śpjywańy, gitara, ludowe insztrůmynty
* Rihards Skudrītis - gitara, głosy
* Edgars Grabovskis - basowo gitara, echo, ludowe insztrůmynty, bitewne uodgłosy
* Kaspars Bārbals – ludowe instrůmynty, głosy
* Edgars Krūmiņš- perkusyjo, perkusyjne insztrůmynty

### Dyskografijo
* 1997 *[[Semigalls` Warchant]] (demo)*
* 1988 *[[Kauja pie Saules]] (LP)*
* 2000 *[[Latviešu strēlnieki]] (LP)*
* 2003 *[[Pērkonkalve]] (LP)*
* 2003 *[[Zobena Dziesma]] (LP)*
* 2005 *[[Semigalls' Warchant (kůmpilacyjo)]]*

### Necowe uodwołańo
*Skyforger na myspace.com
Zecer

**Zecer** (mjym.: *Setzer*) to mjano uosoby, kera zajmuje śe rynčnym abo mašynowym skuodańym na potřeby druku typůgrafičnygo. Zecer skuodou s materjouů zecerskigo (čćůnki a inkše elymynty) proste formy drukowe, abo přigotowywou elymynty tych form (špalty, tabele, wzory) do půźńijšygo wykořistańo bez metrampaža.

Zecerym bůua zarůwno perzůna pracujůnco we pojydynčych gotowych čćůnkach fabryčnych, kej a uoperator uodlewarki můnotypowyj skuadajůncy tekst s bježůnco uodlewanych pojydynčych čćůnek (můnotypůw) skuadanych uod razu we tekst, kej a uoperator uodlewarki (skuadarki) linotypowyj twořůncy uod razu couke wjyrše linotypowe tekstu šyrokośći špalty.

Zecer pracowou "w uouowju" (stop drukarski), stůnd uouowica bůua ńymocům zawodowům mengi zecerůw, a we koždej zecerńi istńouy lo pracowńikůw přidźouy mlyka na mjejscu. Postřůd zecerůw douo śe spotkać ńyřodko uosoby guchůńyme - take ludźe potrafili idealńy skupić śe nad pracům wymagajůncům srogjej kůncyntracyji, a gynau zawůd zecera bůu jydnům s tych profesyji, kaj guchůńyme uosoby skerowywano. "Ńymocům zawodowům" zecerůw bywouy tyž śińoki, ščygůlńy kedy zecerńi towařišůu butel ńyuodlyguych mašyn drukarskych, a wtedy uosoby (nawet te suyšůnce) rozpočynouy godka ze swojim přišuym interlokutorym uod zwrůcyńo na śebje uwagi za půmocům řucyńo jakymś drobnym elymyntym justůnku čy ńywjelgům čćůnkům.

Zecerstwo bůuo řymjosuym, wymagajůncym uolbřimjej wjydzy a dośwjadčyńo, stůnd zecerůw na růwńi s drukařůma nazywano "towařišůma štuki drukarskij" a bůuo to uokreślyńy majůnce we se bardzo dužo prowdy. Postřůd kupy ńyzwykuych ůmjejyntnośći zecera bůuo m. in. bjygue čytańy tekstu jydnočeśńy do gůry nůgůma a we uodbiću zdřadlanym.

Uobecńy zecer to zawůd ginůncy.
Star Chamber

**The Star Chamber** (łać: *Camera stellata*) bůł angelski gerycht, kery śedźoł we pałacu Westminster aże do 1641. Dźiśo to uokryślyńy na gerycht moge być używane jedźińy poetycko a metaforyczńy.
Lewis Hamilton

**Sir Lewis Carl Davidson Hamilton, [[MBE]] ** (ur. 7 styczńa 1985 r. we Stevynage, hrabstwo Hertfordshire) – brytyjski kerowca wyśćigowy, majster śwjata Formůuy 1 we rokach 2008, 2014, 2015, 2017, 2018, 2019 a 2020 a wicemajster we 2007 a 2016.
Polsko Nowo Wjeś

**Polsko Nowo Wjeś** (pol. *Polska Nowa Wieś*, dowńij *Nowawieś Polska*, mjym. *Neudorf*, do 1914 *Polnisch Neudorf*, śl-mjym. *Pulsch Neudurf*) – wjeś na Gůrnym Ślůnsku, we uopolskim kryśe, we gmińe Kůmprachćice.

W Polskij Nowyj Wśi je kośćůł s 1953. Staro śwjuntyńa, kero bůła drzewjanno, przekludzono do wśi Szczepanyk.

We wśy je tyż szportowe lůtńisko. Powstało we 1936 pod mjanym *Fliegerhorst Neudorf O/S.*. We 1939 roku fligry Luftwaffe lotały ze ńygo nad Polska. Dźiśej dźoło tukej Aeroklub Uopolski.

Uod 2009 roku we wśi uobowjůnzuje podwůjne polsko-mjymjecke mjanowańy.
Rothaus

**Rothaus** (gś-mjym.: *Rôthhaus*, pol. *Osiny*, mjym. *Rothhaus*) – wjeś we Gůrnym Ślůnsku, we uopolskim kryśe, we gmińe Kůmprachćicy.

We wśi je protestancki kośćůł Gustawa Adolfa, kery powstoł we 30. rokach XX stolećo. Wele kośćoła dźoło mały kyrhof.

Do 1945 wjeś mjanowała śe *Rothhaus*; po II wojńe śwjatowyj Poloki nadali ji mjano *Rotuz*, a we 1946 *Uośiny* (*Osiny*). Uokoliczne Ślůnzoki po starymu godajům na ńům *Rothaus*.

Uod 2009 roku we wśi uobowjůnzuje podwůjne polsko-mjymjecke mjanowańy.
Sepultura

**Sepultura** – brazylijski zespůu wykonujůncy (we růžnych uokresach dźaualności) death, thrash a groove metal. Sepultura je jednym s prekůrsorůw tego uostatnigo gatůnku. Nazwa grupy uoznačo we portugalskij godce grůbek. Zespůu bou zouožůny we 1984 roku we Belo Horizonte, bez braćikůw Maxa a Igora Cavalera.

## Skuod
#### Obecni čuonkowje
* Derrick Green - śpjyw, gitara rytmično (uod 1997)
* Andreas Kisser - gitara prowadzůnco (uod 1986)
* Paulo Jr. - basgitara (uod 1984)
* Jean Dolabella - perkusyjo (uod 2006)
#### Byli čuonkowje
* Wagner Lamounier - śpjyw, gitara (1984)
* Jairo T. - gitara prowadzůnco (1984-1986)
* Max Cavalera - śpjyw, gitara rytmično (1984-1996) 
* Igor Cavalera - perkusyjo (1984-2006)
* Roy Mayorga - perkusyjo (w čaśe ńyuobecności Igora Cavalery we 2006 roku)

## Dyskůgrafja
#### Albůmy studyjne
* *[[Morbid Visions]]* (1986)
* *[[Schizophrenia]]* (1987)
* *[[Beneath the Remains]]* (1989)
* *[[Arise]]* (1991)
* *[[Chaos A.D.]]* (1993)
* *[[Roots (album)|Roots]]* (1996)
* *[[Against]]* (1998)
* *[[Nation]]* (2001)
* *[[Roorback]]* (2003)
* *[[Dante XXI]]* (2006)
* *A-Lex* (2009)
* *Kairos* (2011)
* *The Mediator Between the Head and Hands Must Be the Heart* (2013)
* *Machine Messiah* (2017)
* *Quadra* (2020)

#### Minialbůmy
* *[[Bestial Devastation]]* (1985)
* *[[Third World Posse]]* (1992)
* *[[Revolusongs]]* (2002)

#### Single
* *[[Arise (singel)]]* (1991)
* *[[Dead Embryonic Cells]]* (1991)
* *[[Desperate Cry]]* (1991)
* *[[Under Siege (Regnum Irae)]]* (1991)
* *[[Territory (singel)|Territory]]* (1993)
* *[[Refuse/Resist (singel)|Refuse/Resist]]* (1994)
* *[[Slave New World]]* (1994)
* *[[Roots Bloody Roots]]* (1996)
* *[[Ratamahatta]]* (1996)
* *[[Attitude (singel)|Attitude]]* (1996)
* *[[Choke]]* (1998)
* *[[Against (singel)|Against]]* (1999)
* *[[Tribus (singel)|Tribus]]* (1999)
* *[[Bullet the Blue Sky]]* (2003)
* *[[Mind War]]* (2003)
* *[[Refuse/Resist]]* (2005)
* *[[Convicted In Life]]* (2006)
* *[[Ostia (singel)|Ostia]]* (2007)

#### Wydawnictwa kůncertowe
* *[[Under a Pale Grey Sky]]* (2002, ńyuoficjalńy)
* *[[Live in São Paulo]]* (2005)

#### Kůmpilacyje
* *[[The Roots of Sepultura]]* (1996)
* *[[Blood-Rooted]]* (1997)
* *[[The Best of Sepultura]]* (2006, ńyuoficjalńy)

## Wideografja
#### VHS
* *[[Under Siege (Live in Barcelona)]]* (1992)
* *[[Third World Chaos]]* (1995)
* *[[We Are What We Are]]* (1996)

#### DVD
* *[[Chaos DVD]]* (2002, kůmpilacyja třech VHS zespoůu)
* *[[Live in São Paulo (DVD)|Live in São Paulo]]* (2005)

#### Wideoklipy
* *Inner Self* (1990)
* *Arise* (1991)
* *Dead Embryonic Cells* (1991)
* *Desperate Cry* (1991)
* *Orgasmatron* (1991)
* *Refuse/Resist* (1993)
* *Territory* (1993)
* *Slave New World* (1994)
* *Roots Bloody Roots* (1996)
* *Attitude* (1996)
* *Ratamahatta* (1996)
* *Choke* (1998)
* *Bullet the Blue Sky* (2003)
* *Mind War* (2003)
* *Refuse/Resist (live)* (2005)
* *Convicted in Life* (2006)

## Linki zewnyntřne

* Uoficyjolno neczajta grupy
Ślůnsko Wikipedyjo

**Ślůnsko Wikipedyjo** – yncyklopedyjo internecowo ze familije Wikipedyje, kero je tworzůno we ślůnskij godce.

## Poczůntki
Pjyrszy wńosek uo uruchůmjyńy uosobnygo projektu lo ślůnskij godki złożůno na Wikimedia-Meta we marcu 2006 roku. Uostoł włůnczas uodćepńynty, głůwńy skiż braku kodu ISO 639-3 lo godki. Po uotrzimańu uod ślůnskij godki kodu ISO szl nazod dano forszlag zrobjyńo Ślůnskij Wikipedyje. Tům razům głosůw na uodpora ańi tyż przeszkůd formalnych ńy bůło. Ślůnsko godka uzyskoła status "eligible", tzn. uostoła uznano za uodpedńo do stworzyńo we ńi uodrymbnygo projektu. Jako nastympstwo takigo postanowjyńo, napoczyno robota nad tumaczyńym interfejsu MediaWiki na ślůnsko godka, a 31 marca 2008 utworzůno testowo wersyjo Wikipedyje we Inkubatorze. Tumaczyńy interfejsa MediaWiki ukůńczůno 26 kwjetńa 2008. Kolejnym warůnkym akceptacyje projektu godkowygo, bůło utworzyńy projektu we Inkubatorze a utrzimańy jego aktywnośći. To zadańy uostoło na uostatku powożůne za wykůnane 3 maja 2008. Ńyskorzi Kůmitet Godkowy Fůndacyje Wikimedyjo zwrůćůł śe do godkoznowcy (bůł ńim dr. Tomasz Kamusella) coby tyn uorachowoł, eli zawartość ślůnskij Wikipedyje je poprawno pod wzglyndym godkowym i merytorycznym, a tyż eli je zgodno ze prawidłym nyjutralnygo půnkta wezdrzyńo. Po uzyskańu pozytywnyj nůmery godkoznowcy, projekt uostoł zaakceptowany 23 maja 2008. Na kůńec, domyna szl.wikipedia.org uruchomjůno 26 moja 2008. Podug stanu na 14 lipca 2009, mjała uůna 1430 artiklůw, 2356 używaczůw a 3 admińistratorůw. 30 grudńa 2011 powstoł 2000. artikel, kerym bůł Stanisław Pietkiewicz. Na stan 19 styczńa 2014 wikipedyjo ta mjoła 2423 artiklůw, 9922 wszyjskich zajt, 8905 używoczůw, ze tygo 4 adminůw.

Ślůnsko Wikipedyjo je spůmńano we uzasadńyńu do projekta ustawy uo regijonalnych godkach, kero we polskim Sejmje złożůł we 2010 posoł Marek Plura.

## Statystyka
Podle sztandu na  ślůnsko Wikipedyjo mo  artikle,  używoczůw i  admińistratorůw.

Numer artiklůw w ślůnskij Wikipedyji w dalszych latach:

ImageSize=width:500 height:300
PlotArea=left:60 right:30 top:25 bottom:30
TimeAxis=orientation:vertical
AlignBars=late
Colors =
 id:linegrey2 value:gray(0.9)
 id:linegrey value:gray(0.7)
 id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
 id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat=yyyy
Period=from:0 till:60000
ScaleMajor=unit:year increment:100000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor=unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
 color:cobar width:22 align:left
 bar:2006 from:0 till:1
 bar:2008 from:0 till:1000
 bar:2012 from:0 till:2000
 bar:2014 from:0 till:3000
 bar:2016 from:0 till:5000
 bar:2017 from:0 till:6000
 bar:2018 from:0 till:7000
 bar:2019 from:0 till:25000
 bar:2020 from:0 till:52000
PlotData=
 textcolor:black fontsize:S
 bar:2006 at: 1 text: 1 shift:(-15,5)
 bar:2008 at: 1000 text: 1000 shift:(-15,5)
 bar:2012 at: 2000 text: 2000 shift:(-16,5)
 bar:2014 at: 3000 text: 3000 shift:(-17,5)
 bar:2016 at: 5000 text: 5000 shift:(-17,5)
 bar:2017 at: 6000 text: 6000 shift:(-17,5)
 bar:2018 at: 7000 text: 7000 shift:(-17,5)
 bar:2019 at: 25000 text: 25000 shift:(-17,5)
 bar:2020 at: 52000 text: 52000 shift:(-17,5)


## Przipisy
Maryla Rodowicz

**Maria Antonina Rodowicz** (rodz. 8 grudńa 1945 we Grinbergu) – polsko śpjywoczka  kero śpjywo muzyka pop.

## Dyskografijo
* 1970 *[[Żyj mój świecie]]* 
* 1972 *[[Wyznanie]]*
* 1972 *[[Maryla Rodowiczova]]* 
* 1973 *[[Maryla Rodowicz (Albům)|Maryla Rodowicz]]* 
* 1974 *[[Rok (Albům)|Rok]]*
* 1976 *[[Sing-Sing (Albům)|Sing-Sing]]* 
* 1978 *[[Wsiąść do pociągu]]* 
* 1979 *[[Cyrk nocą]]*
* 1982 *[[Święty spokój]]* 
* 1983 *[[Maryla Rodowicz (Albům)|Maryla Rodowicz]]* 
* 1984 *[[Był sobie król]]* 
* 1986 *[[Gejsza nocy]]* 
* 1987 *[[Polska Madonna]]* 
* 1991 *[[Full]]* 
* 1992 *[[Absolutnie nic]]* 
* 1994 *[[Marysia Biesiadna]]*
* 1995 *[[Złota Maryla]]* 
* 1996 *[[Antologia 1]]* 
* 1996 *[[Antologia 2]]* 
* 1996 *[[Antologia 3]]* 
* 1997 *[[Łatwopalni. Tribute to Agnieszka Osiecka]]* 
* 1998 *[[Przed zakrętem]]*
* 1999 *[[Karnawał 2000]]* 
* 2000 *[[Niebieska Maryla]]* 
* 2001 *[[12 najpiękniejszych kolęd]]*
* 2002 *[[Życie ładna rzecz]]*
* 2003 *[[Sowia Wola]]* 
* 2003 *[[Maryla i przyjaciele]]*
* 2003 *[[Nejvetši hity]]* 
* 2004 *[[Wola - 2 - Hopsasa]]* 
* 2005 *[[Kochać]]*
* 2005 *[[Maryla Voila! Hopsasa]]*
* 2006 *[[Wola 4u]]* 
* 2007 *[[Wola na 5]]* 
* 2008 *[[Jest cudnie]]*
* 2009 *[[PRO-FANACJA (Swa-Wola 6)]]*

## Necowe uodwołańa

* Uoficyjolno neczajta
RKM Rybńik

**RKM Rybńik** (pol. *RKM Rybnik*) – ślůnski klub żużlowy ze Rybńika. Terozki jeźdźi we pjyrszej lidze. Powstoł we 1994 roku a swoje szpile rozgrywo na stadjůńy przi Gliwickij hulicy. Jedyn ze nojbardźij utytułowanych klubůw żużlowych we Polsce

## Uobocz tyż
*ROW Rybńik - klub fusbalowy

## Inkše neczajty
*Zajta uoficjalno RKM Rybńik
*Zajta kibicůw KS ROW Rybńik
Ślōnske wojewōdztwo

**Ślōnske wojewōdztwo** () to je jedne spostrzōd szesnŏstu wojewōdztw we Polsce, co powstoło we czasie administracyjnyj reformy we 1998 roku. Leży ôno na połedniu krŏju, przi granicach ze Czechami i Słowacyjōm, we weschodnij tajli Gōrnego Ślōnska a zachodnij tajli Małopolski, a je nojtyngij zaludniōnym wojewōdztwym Polski. Ônego stolicōm je miasto Katowice.

Przeciw mianu ino 48% wiyrchnie wojewōdztwa je na samym Ślōnsku, a ôstatek to teryny historycznie przinŏleżōnce do Małopolski. Miano nawiōnzuje do tradycyje polskigo miyndzywojynnego (fest myńszego) ślōnskigo wojewōdztwa – tedy bōła to cołkŏ polskŏ tajla historycznego Ślōnska.

## Gyszichta

Ślōnske wojewōdztwo we ônego terŏźnyj formie powstoło we czasie reformy administracyjnego tajlōngu Polski we 1998 roku, co wkludzōne tedy bōło szesnŏście „srogich” wojewōdztw zamiast 49 „małych”, kere egzystowoły ôd 1975 roku. Zrobiōne bōło ze wiynkszości terynōw dŏwnych wojewōdztw katowskigo i czynstochowskigo a zachodnij tajli biylskigo.

Przōdzij we kōncepcyji reformy mioło być ino dwanŏście wojewōdztw. Krōm tego, co je terŏźnie, do nowego ślōnskigo wojewōdztwa mioł przinŏleżeć Ôpolski Ślōnsk, na muster ślōnskigo wojewōdztwa, kere istnioło po II wojnie światowyj ôd 1945 do 1950. Antlich, wela protestōw ôd miyszkańcōw Ôpolskigo Ślōnska a lobbowaniŏ ôd społecznych ôrganizacyji, we tym politycznyj reprezyntacyje ôpolskij niymieckij myńszości, dokludziyły do uchowaniŏ ôsobnego ôpolskigo wojewōdztwa ze wiynkszościōm Gōrnego Ślōnska we nowym tajlōngu. Terŏźnie, niykere ślōnske regiōnalne ôrganizacyje, durś wołajōm do zrobiyniŏ jednego a spōlnego gōrnoślōnskigo wojewōdztwa we historycznych granicach Gōrnego Ślōnska.

Ôd 1922 do 1939 (*[[de iure]]* 1945) egzystowoło autōnōmiczne ślōnske wojewōdztwo utworzōne ze tajli Pruskigo i Cieszyńskigo Ślōnska, co po I wojnie światowyj a niyskorniyjszych terytorialnych swadźbach bōła prziznanŏ Drugij Polskij Republice. Dzisioj to terytoriōm stanowi kole ⅓ nowego ślōnskigo wojewōdztwa.

## Geografijŏ

Ślōnske wojewōdztwo mŏ wiyrchniã 12 333,09 km². Ze populacyjōm kole 4,5 mln je drugim pod wzglyndym wielości ludzi wojewōdztwym Polski po mazowieckim (kere je trzi razy srogsze i ôbyjmuje stolicã krŏju – Warszawã). Je to nojtyngij zaludniōne wojewōdztwo a jedyne, kere mŏ wiyncyj grodzkich (19) aniżeli ziymskich krysōw (17). Ônego wiyrchnia stanowi 3,9% wiyrchnie Polski. Na ônego terynie funkcjōniyruje jedyny we Polsce ferajn metropolitalny – Gōrnoślōnsko-Altrajchowŏ Metropolijŏ.

Geograficznie ślōnske wojewōdztwo przinŏleży do Ślōnskij Chyże, Krakowsko-Czynstochowskij Jury, Ôświyncimskij Kotliny jak tyż Beskidōw (Ślōnski Beskid). Pōnadto we tych terynach geograficznych idzie wymiynić myńsze, jak cum bajszpil Tarnogōrski Pukel, Rybnicki Plaskowyż abo Raciborskŏ Kotlina.

## Administracyjny tajlōng

### Grodzke krysy

### Ziymske krysy
Uobroz wrůga

**Uobroz wrůga** – wspůlny wizerůnek wrůga postřůd danyj grupy spouečnyj, ńyřodko pozbawjajůncy go charakteru hůmańitarnygo a typ profilowańo uopartygo na upředzyńach, kere poune sům strůńńičośći a kerujům na wrůga agresyjo a přymoc. W celu půguymbjyńo tychže awersůw stosuje śe postřůd spouečnośći propaganda. Ńymouo rola we tym grajům medja, wuadze a inteligyncyjo danygo narodu lebo grupy spouečnyj. Kej bajšpil, po ataku na World Trade Center s 2001 roku agresyjo do Arabůw stoua śe fest śilno po wystůmpjyńu George’a Busha zapowjadajůncygo walka s terroryzmym.
Tanzańijo

**Tanzańijo, Zjydnoczůno Republika Tanzańije** (suah. *Jamhuri ya Muungano wa Tanzania*, ang. *United Republic of Tanzania*) – państwo we wschodńij Africe powstołe ze skuplowańo dwůch downych kolůńiji: mjymjeckij (po I wojńe śwjatowyj brytyjskij) Tangańiki a brytyjskigo uostrowa Zanzibaru, co symbolizowoło mjano utworzůne s poczůnkowych sylabůw uobu krejůw. Terozki te kreje sům podmjotůma Tanzańije jako federacyjnyj republiki.

Tanzańijo je rozlygowano mjyndzy Indyjskim Uoceanym a Wjelgim Rowym Wschodńim, we srogszyj tajli na płaskowyżu.
Pro Loquela Silesiana

**Pro Loquela Silesiana** – ferajn do pjastowańo a průmowańo ślůnskij godki. Towarzistwo zaregistryjrowane 30 styczńa 2008 roku. Richtig egzistuje uod 2007 roku.

## Historyjo

Towarzistwo napoczůno istńeć po powołańu go uod 16 człůnkůw na pjyrszym, zakłodajůncym je trefje ze 20 paźdźerńika 2007 roku we Mikołowje.

## Przidajność

Cylym towarzistwa je uopatrowańy a průmowańy ślůnskij godki, starunek uo przinoleżny ji plac postrzůd ślůnskij społecznośći. Ku tymu napoczynańy a spůmogańy starań, kerym je za cyl jednako ślůnsko gramatika a leksyka, przidańe ji formy pisanyj, a we cołkośći průmocyjo ślůnskij godki bez medyja a roztůmajte pisymne wydańo.

## Necowe uodwouańa
*Neczajta Pro Loquela Silesiana
Kurůwka

**Kurůwka** (pol.: *Kurówka*) to je řyka we Polsce, we powjeće půuawskim a powjeće lubylskim, we wojewůdztwje lubylskim. Mo 42&nbsp;km dugośći. Mjano pochodźi uod Kurowa.

## Mjejscowości nad Kurůwkům
*Garbůw
*Markušůw
*Kurůw
*Końskowola
*Půuawy
Chmjelowice (uopolske wojewůdztwo)

**Chmjelowice** (pol. *Chmielowice*, mjym. *Chmiellowitz*, 1936-45 *Hopfental*) – do 2016 wjeś we Gůrnym Ślůnsku, we uopolskim kryśe, we gmińe Kůmprachćicy. Uod 2017 tajla Uopolo.

Wjeś położůno je przi bańe ze Uopolo do Ńisy. Dowńi we Chmjelowicach bůł tyż banhow, nale uostoł rozybrany.

We Chmjelowicach dźało Dům Bajtla (chaupa lo bajtlůw, kere ńy majům uojcůw). Mjeśći śe we downym pałacu ze XIX stolećo, kery je terozki blank przebudowany. Noleżoł do mjymjeckij familije von Donat.

Uod 2009 roku we wśi stoło podwůjne polsko-mjymjecke mjanowańy (s felernym mjanym - Chmielowitz, a ńy Chmiellowitz)..
Polskŏ piyrszŏ liga we fusbalu

**Polskŏ piyrszŏ liga we fusbalu** je drugōm klasōm we ważności i porzōndku (zarŏz po Ekstraklasie) na szpilach ligowych we Polsce. Ôd samego poczōntku była regyrowano ôd Polskigo Zwiōnzku Fusbalowego (PZPN). We roku 2002 postanowiōno, iże grać w nij mogōm ino profesjōnalne kluby – te, co fungujōm za spōłkã akcyjnõ.
Chmjylowice

2 mjejscovośći we Polsce:
*Chmjylowice - wjeś we woj. uopolskim, we pow. uopolskim, we gmińy Kůmprachćice
*Chmjylowice - wjeś we woj. śwjyntokřiskim, we pow. keleckim, we gmińy Morawica

a tyž:
*Chmjylowice - přistanek bany
Piotr Domaradzki

* Piotr Domaradzki - polski dźynńikorz a pisorz
* Piotr Domaradzki - polski filmowjec, realizator dźwjynku
Bełk

3 mjejscowośći we Polsce:
* Bełk - wjeś we ślůnskim wojewůdztwje, we rybńickim kryśe, we gmińe Czyrwjůnka-Leszczyny
* Bełk - wjeś we śwjyntokrziskim wojewůdztwje, we jyndrzejowskim kryśe, we gmińe Imjelno
* Bełk - wjeś we warmińsko-mazurskim wojewůdztwje, we dźołdowskim kryśe, we gmińe Lidzbark
Piotr Domaradzki (pisorz)

**Piotr Krystian Domaradzki** (ur. 21 czyrwca 1946 we Strzelcach Uopolskich, um. 4 listopada 2015 we Chicago) – polski pisorz, esejista a dźynńikorz, s zamiłowańo grafik a malyrz zwjůnzany s Gdańskym.

Uokůńczůł historyjo na Gdańskym Uńiwersyteće uo specyjolizacyje historyjo wojskowośći we starożytnośći.

Dźołocz a pracowńik etatowy Kůmisyji Krajowyj NSZZ "Solidarność", we 1981 roku uodpowjedźalny za kůmbatantůw a prasa i wydawńictwa "Solidarnośći". W kůńcu 1983 zmuszůny do ymigracyji. Po 10-mjeśyncznym pobyće we Francyji uzyskoł wroz s familijům polityczny azyl we USA.

W lotach 1985-1987 i uod 1998 sykretorz redakcyji "Dźynńika Zwjůnzkowygo", nojwjynkszygo polskogodkowygo kożdodźynnygo cajtůngu we Chicago. W lotach 1996-2004 spůłzołożyćel, do kupy ze Wojćechym Wjerzewskym, a uorgańizator polůńijnygo panelu dyskusyjnygo Kůnwersatoryjům "Djalog 96" pośwjyncůnygo ważnym wydarzyńům kulturalnym a politycznym.

Autor wjelu publikacyji, m.in. powjeśći "Wjůrki kokosowe" (ISBN 83-7322-671-0) i tumaczyń (m.in. H. Sarnera "Zdobywcy Monte Cassino, Gyneroł Anders a uůnygo wojoki", ISBN 83-7506-003-8 - uod 2007 tyż we wersyji Braille'a do ńywidůmych). Uůnygo gyszichtowe eseje ukazywoły śe we lotach 1999-2008 we "Kalejdoskopje", dodatku do "Dźynńika Zwjůnzkowygo".

20 paźdźerńika 2015 doznoł zatrućo czadym przi tymu kej hajcowała śe jygo hałpa. Umrził skiż tygo 4 listopada 2015.

Bůł aktywnym Wikipedźokem, sprowjoł we polskij a angelskij godkowyj wersyji, pode dekmjanym Belissarius.

Mjoł baba Janina a dwůch bajtli: Krystiana (ur. 1979, historyk) a Sara (rodz. 1991).
Nepal

**Nepal** (nep. trl. *Nepāl*, přijynto we 2007 roku nowa tymčasowo kůnstytucyjo ńy wprowadzo do kraju dugij formy mjana) – dymokratyčno republika federalno we Azyji Pouedńowyj, we środkowyj tajli Himalajůw, grańičůnca na půunocy s Chinůma a na pouedńu, wschodźe we zachodźe s Indjůma; bez dostympu do mořa.

Přez 80% placu pokrywajům sam gůry uo středńij wysokośći ůng. 6000 m n.p.m.

Pouedńowo tajla kraju zajmujům wyžyny a teryny pagůrkowate pokryte džůnglům, a půunocny kraj Ńiźiny Hindustańskij (tzw. Teraj). Na půunocy rozćůngo śe gůuwny uańcuch Himalajůw (Himalaje Wysoke) s nojwyžšym ščytym śwjata, Čůmolůngmům (Moůnt Everest) – 8850 m n.p.m. a śedmjůma inkšymi uośmjotyśynčńikůma. W środkowyj tajli kraju ležům Himalaje Moue uo středńij wysokośći 2400–4300 m n.p.m. s ličnymi kotlinůma (Dolina Katmandu je wśrůd ńich nojwjynkšo).
Důmecko

**Důmecko** (pol. *Domecko*, mjym. *Dometzko*, 1936-45 *Althaus*) – wjeś we Gůrnym Ślůnsku, we uopolskim kryśe, we gmińe Kůmprachćicy.

Pjyrszy roz wzmjankowano kole 1300 - wjeś należała do biskupa wrocławskigo. Kole 1800 we wśi powstoł pałac, kery do terozki je půmjyszkiwany.

Uod 2009 roku we wśi uobowjůnzuje podwůjne polsko-mjymjecke mjanowańy.
Tarnowske Gůry

**Tarnowske Gůry** (pol. *Tarnowskie Góry*, mjym.: *Tarnowitz*, čes.: *Tarnovice*, łać.: *Montes Tarnovicenses*) – mjasto a gmina we pouedńowo-zachodńij Polsce, we wojewůdztwje ślůnskym, śedźiba powjatu tarnůgůrskigo, na půunocnym krańcu Gůrnoślůnskigo Uokryngu Přymysuowygo (GUoP). W lotach 1975-1998 mjasto admińistracyjńy noležouo do wojewůdztwa katowickigo.

Tarnowske Gůry ležům na půunoc uod Bytůńa, na pouedńe uod Lublińca i na půunocny zachůd uod Pjekar Ślůnskych. Bez mjasto přepuywo Stoua (Bobrowńiki Ślůnske) i Drama (dźelńica Repty Ślůnske).

## Dźelńice
Dźelńice Tarnowskich Gůr:
* Bobrowńiki Ślůnske                                 
* Lasowice
* Strzybńica
* Pńowjec         
* Stare Tarnowice
* Galenberg
* Repty
* Uopatowice
* Sowicke
Bratkartofle

**Bratkartofle** – jodło, kere robi śe ze kartoflůw, nojlepi uwarzůnych dźyń abo dwa pryndzy, a potym przibrůnocůnych na tyglu. Kartofle trza pokroć na mołe kůnski i wćepnůnć na tygel ze gorkim fetym. Smażyć a uobrocać apůncu. Jak już bydům brůnotne, to przismakować, btp. magům.
Jabłůnkowski djalekt

**Djalykt jabłůnkowski je djalyktym [[Ślůnsko godka|ślůnskij godki]]**, używanym we tzw. trůjwśi beskidzkij (Javořinka, Istebna, Końakůw). Kej ślůnsko godka podle polskij tradycyji je růzpatrziwano kej djalykt polskij, godo śe uo gwarze jabłůnkowskij.

### Uodrůżńyńo uod inkszych djalyktůw
Nojbarźi charakterystycznům cechům uod tygo djalyktu je *[[jabłůnkowańy]]*, co uoznoczo, aże we plac dwůch rajůw spůłgłoskůw **č**, **dž**, **š**, **ž** i **ć**, **dź**, **ś**, **ź**, momy sam nojczyńśći jydno raja zmjynkczůnych spůłgłoskůw **č**, **dž**, **š**, **ž**. Bestoż trza pamjyntać, iże take słowa, kej *žima*, *žlje*, *može*, *suožimý*, *pšakrew*, *ješče*, *chčouo*, *grač*, *časým*, čyto śe tak po prowdźe jak: *žjima*, *žjlje*, *možje*, *suožjimý*, *pšjakrew*, *ješjčje*, *chčjouo*, *gračj*, *čjasým*. Čynsto atoli můmy tyž we tym djalykće wele tych mjynkych **č**, **dž**, **š**, **ž** ajnfachowe spůuguoski **ć**, **dź**, **ś**, **ź**. Pode suowackym ajnflusym pokozauo śe sam tyž mjynke **l**, kere uoznačůne je we tekśće bez **lj**. We djalykće jabuůnkowskym nosowo samůguosko postředńo mjyndzy **e** i **y** (**ý**), kero škryflano je sům kej **ýn/ým**, atoli ino we yndůngach mo ausšpracha **-ým**. We pjyršyj uosobje ličby mnůgij je yndůng **-mý**. **Ř** je wyraźne. Akcynt pado na pjyršo sylaba. Wele ńysylabotwůrčygo **u** (**u**) přůdźi čynsto trefjauo śe zymbowe **l** (l welaryzowone). Ńyjaki česki ajnflus pokozuje śe sům a uod zajty fůnetyčnyj (*chuapcy*, *dyři*) i we zapožyčyńach (*holcy*, *cesta*). Proteza **u-** (**u-**) wystympuje před **o** (*uoćec*) i před **u** (*uůgwařili*).
## Bajszpil tekstu we djalykće
No býu’ech už takym holčiským, mjou’ech szesnośće rokůw. Uože mi tež chćouo kajśi wyjść puo ćichu před uocůma. Ljygou’ech we stodolje, no ji s mojimi rowjeśńokůma my śe uůgwařili, že pudymý dźiśka se zaśpjýwać »Hore dźedźinům«. Pozbjerali my śe už wječůr, průgujýmý, alje tam my spjýwali, kany nejmjyńi chauup býuo, buo kej šli ći starśi holjcý, tož nos potým přygańali. Muśeli my ućekać do pljacu. Podoboua śe nům hanůno u Poljaka jydno dźýwka. Přidýmý tam wječůr – ješče ńy spali. Zaźyrůmý puoza uokna – mać tam śe už rozbjýro, uoćec tam cośi marči, a nejstarši braćikśe chyto wječeře – tež býu přidzůny ze smykůw. (**Jistebne**).
Ńymodliński djalekt

**Djalykt ńymodliński [[Ślůnsko godka|ślůnskij godki]]** to wyrůžńůny uod inkšych warjant ślůnskij godki, pjyrwotńy stosowany we uokolicach mjasta Ńymodlin, dźiśej uostou śe ino we dwůch rygjůnach; pjyršy stanowjům Pjechoćice, Staro Jamka, Kuźńica Ligocko, Sowin, a centrůma drůgigo sům Narok a Ńywodńiki. Djalykt ńymodliński je podany na průdńicki.

Kedy ślůnski je rozpatrywony kej djalykt polskij godki godo śe, co je to *gwara środkowośląska* (gwara střodkowoślůnsko).
## Cechy charakterystyčne
Cechůma charakterystyčnymi fůnolůgije djalyktu ńymodlińskigo sům:

*dyftůngično wymowa dawnygo dugygo *a* we postaći dyftůngu *ou* (np. *trouwa* - trawa), 
*můnoftůngično wymowa kůntynuantůw dawnygo krůtkigo a dugygo *o* (wyjůntkym je labjalizacyjo naguosowygo *o-*).

Růžńy předstawjo śe wymowa samoguosek nosowych. Mjyškańcy Sowina a Kuźńi Ligockej wymawjajům nosůwka předńo šyroko a po spůuguoskach twardych, a po mjynkich, co je nawjůnzańym do gwar guogůwjeckych a koźelskych. S kolei mjyškańcy Naroku, Ńywodńik a uokolic nosůwka předńo po spůuguoskach twardych wymawjajům šyroko kej nosowe *a*, a po spůuguoskach mjynkych wymawjajům wůnsko kej nosowe *y*, co je tyž typowe lo djalyktu uopolskigo.

Djalykt ńymodliński počůnkowo charakteryzowou śe tyž mazuřyńym; uobecńy řodko wystympujůncym we tym djalykće.
## Bajšpil tekstu
Glywicki djalekt

**Djalykt gliwicki [[Ślůnsko godka|ślůnskij godki]]** je užywany kole Gliwic a Katowic. To na ńim uopjyro śe po tajli ślůnsko godka literacko, kero je ješče we proceśe twořyńo. Tyn djalykt je, na růwńi ze uopolskim, nojbarźi rozpowšechńůnym a nojbarźi kojařůnym ze coukům godkům.
## Cechy charakterystyčne
Sam můmy nosowe **y** we postřodku (*rynka*, *pjynta*) suůw. Na kůńcu wystympuje nosowe **-a**, we kerym zatraćiua śe nosowość (*widza*, *za chwila* ze downego *widzam*, *za chwilam*). Uode wschodu (wele Pščyny, Tychůw, Chořowa) we djalektach glywickich sypjelyli abo syceli (terozki traći śe to coroz barźi). Na gliwicko-uopolskim pograńiču godajům po twardych spůuguoskach šyroke nosowe **a** (*gajńśi*; bez nosowośći na kůńcu – *wjeřa*), a po mjynkich spůuguoskach – nosowe **y** (*mjyndzy*); tam tyž můmy sypjelyńy, atoli uobyjmuje uůne ino **č **(*wřescy*, *cyje*), a ńykej i **ž** (*nazarty*).

## Bajšpile tekstůw
Klynkańice smykajům ludźi we nocy. Roz moja starka šli do Beušńice, a byuo juž dojś ćima. Wleźli do jednych ludźi i śedźeli tam ze dwje godźiny. Jak wyšli na dwůr i chćeli iś du dům, to byuo juž fes ćima, nale byuo widno, bo byu śńyg napadany. Nů i idům du dům prosto šosyjům, dźiwajům śe: tu taki chaúupy na wysokich břegach, strůmy wjelki. Powjedźeli se: přeca abo to ńima Beušńica – i wrůćili śe nazod (**Rogůw**).

To ńy žodno bojka, ańi tyž zmyślyńe – to ščyro prowda. Jake pjyńdźeśůnt rokůw tymu mjyškou na Rybůwce zuodźyj Florek. Krod, co popaduo. Půnowi we Zowadźe ukrod krowa i zjod jům. Pora dńi chodźyu guodny, a potym juzaś wybrou śe do Zowady. Přišua jednak kryska na Matyska: Florka chyćili pachouki i zakludźyli go do kancelaryje dworskij. Půn kozou go přišnalować do uawki i wlepić mu ze dwjesta kijůw. Karbowy walyu kaj popaduo, a nojwjyncyj po pjyntach (**Beuk**).

Wantouka mjaua na kwatyze karlusa, co mu byuo uoźym dwadźeśća lot, a uůnyj byuo pzez pjyńdźeśůnt. Jak zabjyua prośa, to dźećům zrić ńy daua, ino tymu karlusowi. A ůun ji śwjacyu, śwjacyu, a to prośa jod. A kej ze wšystkjym zjod, to wypolyu. A uůna wźyna zoguůwek pod zopaska i gůńyua go, bo myślaua ze co ze tego bydźe. A kej dźeći wzescauy, ze karlus prośa zjod, a uůnym zur zrić dowaua, to gizdůw scaskaua po pysku (**Podleśe**).

Jak jo bůua mauo – bůuo mi wtedy wjeřa ze uoźym lot – to’ch muśaua gajńsi paś. Ńy chćauo mi śe tam barzo uaźić za gajńśůma, bo’ch widźaua, iže inše dźochy śe lepi majům kej jo. Tůž’ech jym tyž zowiśćůua tyj swobody, bo uůne śe mjauy dobře, bo se můguy zatyla polotać, kej přišuy ze škouy do dům, a jo zaś muśaua zarośinki gajńśi gnać i to doś daleko za stow, až tam na pańske pola, kaj my uod downa mjeli wynajynty rant do pasyńo kole glajzůw uod fabryki. To bůuo hned půu godźiny uod haupy. Jak jo zaro ńy usuchua i ńy pognaua tych gajńśi, to mje zarozki muter na´kali **(Hanusek-Borušowice)**.
Sosnowjec

**Sosnowjec** (pol. *Sosnowiec*) – mjasto pouožůne na pouedńu Polski, we wojewůdztwje ślůnskym, we cyntrům Gůrnoślůnskigo Uokryngu Přymysuowygo (GUoP). Nojludńijše mjasto Zaguymbjo Důmbrowskigo). Historyčńy tajla Mouopolski.
Uopolski djalekt

**Uopolski djalekt [[Ślůnsko godka|ślůnskij godki]]** je używany we becyrku Uopola, atoli tyż we gminach Kůmprachćicy, Chrzůnstowicy, Izbicko, Turawa a poru inkszych.
## Cechy djalektu
We tych djalektach sypjelům (sycům). Po twardych spůłgłoskach je nosowe a (k**an**s; na kůńcu nosowość śe traći – mjou robota), po mjynkich – nosowe y (wj**y**ncyj). Na kůńcu traći śe spůłgłoska nosowo, kero śe mjyńi we nosowo farba uod samogłoski (brzegym, wjam dowo brzegyng, wjang ze samogłoskům nosowům na kůńcu). Downe duge a godajům we ńych: ou, oe, a nakłůńůne tyż ůy (louć, doestali, drůyga). Rz je czynsto wyraźne. Przed spůłgłoskůma ć, dź, ś, ź czynsto antycypacyjo mjynkośći (lejćeli).

## Bajszpile tekstůw
Qu

**Qu qu** – dwuznak, co wystympuje we gŏdkach, co używajōm alfabetu łacińskigo. Czytany je nojczyńścij kaj [kw] abo [kv]. We hiszpańskij gŏdce przed *i* i *e* ôsiōngŏ wertã fōnetycznõ [k].
Sokrates

**Sokrates** (gr. , ur. 4 čerwca 469, zm. 7 maja 399 p.n.e.) – jydyn s nojwjynkšych filozofůw greckych. Urodźiu śe i zmar we Atynach.

Jedyne, co uo ńim wjymy, to relacyje jygo učńo Platůna (w postaći spisanych djalůgůw) a Ksynofůnta, a tyž překazy Arystotelesa, Arystofanesa a historykůw greckych. Učńe Sokratesa růžńili śe we wjelu sprawach, a we jejich pismach Sokrates wystympuje čynsto kej retoryčny autorytet, wykuadajůncy půglůndy autora. Ale mimo kwestii spornych pewne půglůndy uwažo śe za řečywiśće sokratejske.

Coukość podyjśćo do wuasnyj wjydzy a překůnań Sokratesa streščo připisywane mu zdańy "wjym, aže ńic ńy wjym" ("scio me nihil scire"). Tradycyjńy předstawjo śe Sokratesa kej wrůga dymokracyji, wskazujůnc na jygo krytyka řečywistośći atyńskij i ludźi kerujůncych sprawůma państwa, a tyž na fakt, iže wśrůd jygo školoři znojdowali śe znůńi wrůgowje ustroju dymokratyčnygo (np. Alkibjades, Platůn, Krycyjoš). Možliwa je ale tyž inkša interpretacyjo, zapropůnowano bez Karla Poppera we dźele *[[Spouečyństwo uotwarte i jygo wrůgowje]]*. Wedle ńij istotno do dymokracyji je wolność suova umožliwjajůnco swobodno krytyka dostřežůnych felerůw i swobodno dyskusyjo uo napotkanych problymach. Wolność suowa je čynńikym wjynkšej efektywnośći państw dymokratyčnych, aby ale we peuńi můguy śe ujawńić pozytywne jeji skutki, kůńyčne je pobudzyńy uobywateli do krytycyzmu (w tym samokrytycyzmu) i samodźelnośći intelektualnyj.
Rōwnik

**Rōwnik** to je spōlnŏ tajla wiyrchnie astrōnōmicznego ôbiektu i szkarty prostopadłej do aksy zwyrtu i przechodzōncyj bez strzodek masy ciała.

Rōwnik Ziymie je we przibliżyniu kołym wielgim kuli ziymskij. Je tyż jeji nojdugszym rōwnoleżnikym. Jego geograficznŏ szyrokość wynosi 0°.

## Rōwnik kuli ziymskij
Rōwnik kuli ziymskij tajluje jōm na dwie pōłkule: pōłnocnõ i połedniowõ, a jego dugość wynosi 40 075 kilōmetrōw.
Tölepbergen Qajypbergenow

**Tölepbergen Qajypbergenow** (kar.: *To'lepbergen Qayıpbergenov*; ur. 7 moja 1929 we wśi Shortanbay) je karakałpackym pisorzym. We 1950 napoczůn sztudowańy we Karakałpackym Państwowym Pedagůgicznym Instytuće na kerůnku *[[Rusko godka]] a [[Rusyjo|rusko]] [[dichteryjo]]*. We 1956 napisoł pjyrszy růman *Sekretar* (Sekretorz). Bůł redachtorym takich cajtůngůw, kej *Sovet Qaraqalpaqstani* (Sowjecki Karakałpakstůn) a *Jas Leninshi* (Słowo Leńina). We 2004 roku uostoł laureatym nadgrody mjůna M. Sholoxova. Tölepbergen Qajypbergenow pisze po uzbecku a karakałpacku.
Zambijo

**Zambijo** (Republika Zambije, ang.: *Republic of Zambia*), downij Rodezyjo Půunocno - państwo we pouedńowyj Africe, bez dostympu do mořa.

Uobšar Zambije uobejmowo lekko pofoudowany puaskowyž (1000–1400 m n.p.m.), kery stanowi znočno tajla lewobřežnygo dořeča Zambezi. Na pouedńu znojduje śe rozlygua Dolina Luangwy, s jydnyj strůny uograńičůna bez pasmo gůrske Mučinga.

Zambijo mo grańica s 8 państwůma. Coukowita dugość grańic wynośi 5 664&nbsp;km s čygo na poščygůlne kraje připado:
* Angola 1 110&nbsp;km
* Dymokratyčno Republika Kůnga 1 930&nbsp;km
* Malawi 837&nbsp;km
* Mozambik 419&nbsp;km
* Namibijo 233&nbsp;km
* Tanzańijo 338&nbsp;km
* Zimbabwe 797&nbsp;km
* Botswana < 1&nbsp;km
Ćeszyński djalekt

**Ćeszyński djalekt [[Ślůnsko godka|ślůnskij godki]]** (ćesz. *po naszymu*, *ćeszyńsko rzecz*, pol.: *gwara cieszyńska*, czes. *těšínské nářečí*) – skupina gwar, kerymi godo śe we Ślůnsku Ćeszyńskim - we becyrku Ćeszyna. Je djalektym, kery nojbarźij śe uodrůżńo uod inkszych.

Po ćeszyńsku godo kole 150 000 ludźi. Po zajće czeskij używocze djalektu kůncyntrujům śe we krysach Karwino a Frydek-Mistek.

## Pochodzyńy
Ćeszyńske narzycza rozwinůły śe ze starosłowjańskij godki, a na jejich uobecno forma mo wjelgi ajnflus mjymjecko, polsko, czesko a słowacko. Podug czeskich lingwistůw, ćeszyński djalekt je jydnym ze djalektůw laszskij godki. Dlo uodmjany, Poloki klasyfikujům go jako jedyn ze djalektůw ślůnskij godki, abo, kedy ślůnsko godka je rozpatrowano kej djalekt polskij, używo śe uokreślyńo *gwara cieszyńska* (ćeszyńsko gwara).

Ćeszyński djalekt połńi dlo swojich używoczůw rola interdjalektu. Uoznoczo to, co łůnczy we śe elymynty czeskigo a polskigo a moge stanowić strzodek kůmůńikacyje przikłodowo půmjyndzy perzůnůma ze Ćeszyna, dlo kerych te godki sům rodne. Skuli tego ćeszyński djalekt je nojczyńśći używanům godkům, narzyczym lebo gwarům we tamtym rygjůńe.

Ćeszyńskymu djalektowi darzi śe lepi we Czeskij Republice ańiżeli we Polsce. Powůdym rychlejszyj integracyje ze literackům polszczyznům je wjynksze podańy tych godek mjyndzy sobům ańiżeli ze czeskům. Po polskij zajće dochodźi przede wszyjskim do fůnetycznygo przibliżańo śe ku polskimu.

## Cechy charakterystyčne
We tym djalykće můmy nosowe **ý** (*gýmba*, *ćýnžor*) abo **y** (*gymba*, *ćynžor*). Na kůńcu słůw we tyj samogłosce nosowość śe zatraćůła, skiż czygo je **-e** (*ućeche*). We pjyrszyj perzůńe liczby pojedynczyj je yndůng **-ým/ym** (*idým*, *widzým* abo *idym*, *widzym*). Ńy mo sam przedńojynzykowygo **l** (**u**) – wszandy je ńysylabotwůrcze **u** (**u**). **Rz** coroz barzi śe traći, tak samo kej akcynt na pjyrszyj sylabje. We djalekće tym tyż pokozuje śe ńijaki fůnetyczny a leksykalny ajnflus czeski (*chłapjeczek*, *wajca*, *dźiwać śe*, *dwacat*), a wele tygo kajńykaj pokozowo śe słowacke mjynke **l** (**lj**).

## Uodmjany
W praktyce stosuje śe dwje wersyje *po našymu*. Pjyrszo ś ńich to gorolsko gwara (*po gorolsku*), we keryj śe godo nauokoło Jabłůnkowa a inkszych sztadůw. Drugo wersyjo mjanuje śe *po dolańsku* a używo śe jeji we coukyj Karwińe. We becrku Czeskigo Ćeszyna do śe usuchać dwůch tych wersyjůw.

Uobecńy, ćeszyński dialekt je wypjyrany uod polskij a czeskij. Utrzimuje śe atoli dobrze we myńszych społecznośćach, ntp. na wśi.

## Bajszpile tekstůw

## Przipisy
Prudnicki dialekt

**Prudnicki dialekt** to je jedyn ze dialektōw ślōnskij gŏdki. Je ôn używany na połedniowym zŏchodzie Gōrnego Ślōnska, we ôkolicy miasta Prudnik. Gŏdajōncych po prudnicku mianuje sie Golŏkami.

## Charakterystyczne cechy
We prudnickim dialekcie niy mŏ sypielyniŏ. Dŏwne duge **a** gŏdŏ sie w nim **ou**, **oeu** abo **eu** (*zoulyty*, *czekoeu*, *w treuwie*) Na kōńcu traci sie spōłgłoska nosowŏ, kerŏ sie miyni we nosowõ farbã ôd samogłoski (*drugim*, *mōm*, *kōniōm* czyto sie *drugi*, *mō*, *kōniō* ze samogłoskōm nosowōm na kōńcu). Nosowe **a** je sam po miynkich i twardych spōłgłoskach a na kōńcu (*prandko*, *ksiandza*, *zrobiam*). Tymaty sōm wyrōwnane w rzeczownikach (*jelyniy*, kej *baby*) i we przimiotnikach (*stari*, kej *tōni*). Przed spōłgłoskami miynkimi we postrzodku pokazuje sie **j** (*kojściōł*) – je to fynōmyn mianowany *antycypacyjōm miynkości*.

Prudnicki dialekt je blisko spokrewniōny z niymodlińskim dialektym.

## Bajszpile tekstōw
Szkryft ślōnskim alfabetym fōnetycznym:
Kluczborski djalekt

**Djalykt kluczborski [[Ślůnsko godka|ślůnskij godki]]** je djalyktym, kery używany je we uokolicy Kluczborka a Uolesna.
## Cechy charakterystyczne
Podane na uopolske, atoli ino uod połedńa, bo ku půłnocy traći śe nosowe **a**, tak co wele Sycowa je już ino nosowe **y** (*cynsto*, *gymba*). We trybje rozkazujůncym drugij uosoby liczby mnogij je tukej yndůng **-ta** (*glůndejta*). Proteza **u-** (**ú-**) wystympuje przed **o** (*uod*) i przed **u** (*úućekali*).
## Bajszpile tekstůw
No to tak: uusmygo jes uotpus Nośwjynscy Marji Panny narodzyńy. To wjelkou lotacka jes, wjelkou lotacka. Najpjyrw prać, prańy prać, a tu juz kaj ino zywńe bůńdź wsysko poprać, coby ja ino wsyńdźe cysto bůło, wsysko pocoufać we izbje, we pokojach, coby ja wsyńdźe cyśćutko bůło, pobiglować. No tu juz jes poprane, pobiglowane. Tera zaś jesce trza uokna pucować, uokna popucować wsyńdźe, dźe juz ino zywńe bůńdź, dźwi poomywać, to wsysko: szafa, stołki, stůł. No tuz juz jes, ja. Nudli tys trza narobić, pobić albo gyjś, albo kacki, albo kůry pobić na tyn uotpus – bo’ch zaprośyła gośći.(Choćanowicy)

Za tymi dżewůma we Smogorzowje to kśůndz Kubis przelicoł i u nous we skole tys mjeli kśůnski uo tym Smogorzowje, kej Smogorzůw to mjůno dostoł, to mjoł tam być takjy zwjyrzy wjelkjy, a to zwjyrzy bůłe we uůnym boru, a kej to zwjyrzy zacyłe ryceć abo buceć (my tam tak můwjyli) i to ći ludźe, co in Glauśe mjynskali, nale za mojych casůw to my Gusyna padali, to ći ludźe uogłuseli uod tego ryku uod tego smoka.(Bukowo Ślůnsko)

W śtyrnoustym roku wybuchła wojna. We Francji zech bůł. Na wojńe, kej na wojńe: szczylali my uućekali my. Na uurlopje ze wojny zech ńy bůł. Jou bůł porańůny. Nojprzůd zech bůł we prawe ramje rańůny. To zech bůł we śpitalu uod pjyrsego grudńa ouz do pjytnoustego stycńa. A potym zech przysed do rannyj kůmpańije, a we jedyn dwudziestym lutym zech zajś przysed na frůnt do Francyje. To drugjy rouz’ech bůł ino śtyry ńedźele, bo zech bůł ranny we gowa. Tu wlouz, a tu wysed. To zech lezoł ouz do wrześńa. Potym zech przysed do erzacbatalijůnu, tam zech ino bůł czszi dńi, to zech przised zaś do śpitalu i tamstůnd jou bůł zwolńůny uod wojska i przised na pocta.(Dźadowo Kłoda)
Madryt

**Madryt** (szp. *Madrid*) – stolica a nojwjynksze mjasto Szpańije. Zajmuje 607&nbsp;km² placu, zamjeszkuje sam blisko 3,5 mln perzůnůw.

Madryt leżi we strzodkowyj tajli Szpańije, nad rzykům Manzanares.
Położůny je we wspůlnoće Madryt.

## Mjasta partnerske

*  – Paryż, Francyjo
*  - Bordeaux, Francyjo
*  - Lizbůna, Portůgalijo
*  – Moskwa, Rusyjo 
*  - Warszawa, Polsko
*  - Belgrad, Syrbijo
*  - Bruksela, Belgijo
*  - Nowy Jork, Stany Zjydnoczůne
*  - Meksyk, Meksyk
*  - Hawana, Kuba
*  - Santo Domingo, Důmińikana
*  - Quito, Ekwadůr
*  - Buenos Aires, Argyntyna
*  - Rabat, Maroko
*  - Pekin, Chińsko Republika Ludowo
C

**Cc** – trzećo buchsztaba łaćińskigo alfabetu a wjynkszośći alfabetůw stworzůnych na jego baźe. Mjyndzy inkszymi je trzećo we: Steuerowyj, Tadzikowym a «fůnetycznyj» uortografijach a sztworto we: Wjeczorkowyj a ślabikorzowyj. Uoznoczo uůna roztomajte dźwjynki: uod [] (ntp. we ślůnskij godce), bez [] (we tureckij), [] (we sůmalijskij), [] (we italskij), [] we godce Zhuang, po nawet [] (we godce xhosa). We wjynkszośći ślůnskich uortografijůw uoznoczo źwjynk [], nale we ńykerych forszlagach zopisu (ślabikorzowy, Wieczorkowy, Tadzikowy) przed literům  je zauobycz wymołwjano jak [].

## Historyjo

«C» pochodźi uod tyj samyj litery co «G». Symity mjanowali ja gimel. Znok můg być adaptowany ze egipskich hjeroglifůw.
Afganistan

**Afganistan** (dari **افغانستان**, trl. *Afghānestān*, trb. *Afghanestan*; **جمهوری** **اسلامی** **افغانستان**, trl., trl. *Afghānistān*, trb. *Afghanistan*; **د افغانستان اسلامي جمهوریت**) – strzōdlōndowe państwo położōne we Azyji Strzodkowyj.

Wiyncyj jak 4/5 placu zajmujōm gōry. Ze pōłnocnygo wschodu na połedniowy zachōd roztopiyrzŏ sie Hindukusz ze nŏjwiyższym szczytym kraju (Nuszaak, 7 455 m n.p.m.) i przełazi we surowe ôbszary Wyżyny Irańskij, a dalij we pōłpustyniŏ Rygistanu, miyndzy kerymi je Wyżyna Haradżat ze kilkōma duklami, co umożniajōm kōmōnikacyjõ miyndzy rygiōnami kraju.
Słowjańske godki

**Słowjańske godki** – grupa godkůw z familije indoojropejskij (bałtosłowjańsko subfamilijo). Skłodo śe ze trzech zespołůw: zachodńo-, schodńo- a połedńowosłowjańskigo. Nojstarsze uchowane manuskrypty ze słowjańskimi tekstůma pochodzům z X wjeku. Do zopisu słowjańskich godek bůły abo sům używane abecadła: głagolicke, cyrylicke i łaćińske (w ńywjelgim zakreśe tyż arabske).

## Klasyfikacyjo słowjańskich godek
: indoojropejske godki
:: bałtosłowjańske godki
::: **słowjańske godki** (ůng. 317 mln)
:::: zachodńosłowjańske (ůng. 61 mln)
::::: lechicko grupa
:::::: połabsko †
:::::: půmorsko (ůng. 50 tyś)
::::::: kaszubsko (ůng. 50 tyś)
::::::: słowińsko †
:::::: ślůnsko (ůng. 500 tyś.)
:::::: polsko (ůng. 44 mln)
::::: sorbsko grupa, abo sorbske godki (ůng. 70 tyś)
:::::: dolnosorbsko (ůng. 15 tyś)
:::::: gůrnosorbsko (ůng. 55 tyś)
::::: czesko-słowacko grupa
:::::: czesko (ůng. 10 mln)
:::::: morawsko (ůng. 108 tyś.)
:::::: słowacko (ůng. 5 mln)
:::::: knaan †
:::: połedńowosłowjańske (ůng. 29 mln)
::::: schodńo grupa (ůng. 10 mln)
:::::: staro-cerkewno-słowjańsko †
:::::: bůłgarsko (ůng. 8,5 mln)
:::::: macedůńsko (ůng. 1,8 mln)
::::: zachodńo grupa (ůng. 19 mln)
:::::: słowyńsko (ůng. 2 mln)
:::::: syrbsko-chorwacko godka † abo djasystema 
::::::: syrbsko (ůng. 9 mln)
::::::: chorwacko (ůng. 7 mln)
::::::: bośńacko (ůng. 2 mln)
::::::: czornogůrsko
:::: schodńosuowjańske (ůng. 210 mln)
::::: staroschodńosłowjańsko †
:::::: rusko (ůng. 160 mln)
:::::: rutyńsko †
::::::: bjołorusko (ůng. 10 mln)
::::::: polesko
::::::: ukrajińsko (ůng. 40 mln)
::::::: ruśińsko

† - mortwe
Albert Einstein

**Albert Einstein** (nar. 14 marca 1879 we Ulm we Niymcach, um. 18 kwiytnia 1955 we Princeton we USA) – jedyn ze nŏjsrogszych fizykōw-tyjorytykōw naszych czasōw, autōr ôsobliwyj i wszeôbecnyj teoryje relotywności, spōłautōr korpuskularno-welowyj teoryje światła. Dostoł Nadgrodã Nobla za wyklarowaniy fotoelektrycznygo efektu. Einstein mioł tyż swōj wkłŏd do postympu filozofije nauki.
Stadjůn MOSiR Rybńik

**Stadjůn MOSiR Rybńik** – to stadjůn mjejski we Rybńiku na kerym swoje szpile gro ROW Rybńik a RKM Rybńik.
## Uo stadjůńy
**cołke mjano** – Stadjůn Mjejskigo Uostrzodka Szportu a Rykreacyje Rybńik 
**adresa** – Rybńik ul. Glywicko 72, 44-200
**pojymność** – 10304 (wszyjske zicplace)
**uośwjetlyńy** – 1200 luksůw
Szpanielskŏ gŏdka

**Szpanielskŏ gŏdka** (**hiszpańskŏ**, szp.: *español*, *lengua española*) rŏz za kedy mianowanŏ **kastylijskōm** (szp.: *castellano*) to gŏdka rōmańskŏ podgrupy iberyjskij. Je to jydnŏ s ôficjalnych gŏdek Ôrganizacyje Nŏrodōw Zjydnoczōnych.

Szpanielski je drugi na świecie pod wzglyndym liczby ludzi, kerzi gŏdajōm nim jako ôjczystym, wiyncyj perzōn je rodzimymi używŏczami ino chińskij gŏdki. Je tyż jydnōm s nojczyńścij używanych gŏdek ôbcych, wespōł ze chińskōm a angelskōm.

Pō szpanielsku gŏdŏ 500 miljōnōw perzōn, je gŏdkōm amtowōm we 24 krŏjach.
Gōrnosorbskŏ gŏdka

**Gōrnosorbskŏ gŏdka**, mianowanŏ tyż gŏdkōm **gōrnołużyckōm** () to gŏdka zachodniosłowiańskŏ, co je używano we wschodnich Niymcach naôbkouo miast Budziszyn, Kamiyńc i Wojerzice. Je ôna spokrywniōno ze dolnosorbskōm, czeskōm, ślōnskōm, polskōm a kaszubskōm. Jak inksze słowiańskŏ gŏdka, gōrnosorbskŏ nŏleży do gŏdek indoeuropejskich.
Gmin Kurůw

**Gmina Kurůw** (pol. *gmina Kurów*) – gmina wjejsko we Polsce, pouožono we powjeće půuawskim, we wojewůdztwje lubylskim. Stolicům gminy je Kurůw. Gmina zajmuje 101&nbsp;km2 placu, a zamjyškuje sam 8 017 ludźi.
Sydney Pollack

**Sydney Pollack** (ur. 1 lipca 1934 we Lafayette, Indiana; zm. 26 maja 2008 we Los Angeles, Kaliforńa) – amerikański režyser, aktor a producynt filmowy. W jygo bůgatym dorobku bůu mjyndzy inkšymi film *[[Požygnańy s Afrikům]]*, kery zdobůu śedym Uoscarůw.

### Linki zewnyntřne

* profil we IMDB
* NNDB
Republika

**Republika** (uać. *Res publica*, dosuowńy *řeč pospolito*) – zgodńy s wspůučesnům defińicyjům ustrůj polityčny, we kerym wuadza je sprawowano bez uorgan wůuůńůny we wyńiku wyborůw na uokreślůny čas.

W republice wystympujům roztomajte systymy řůndůw, zaležńy uod uorganu sprawujůncygo wuadza, kerym može być:
* prezydynt wybjerany na uokreślůny čas, s uůgrańičůnům (albo s ńyůgrańičůnům) možliwośćůn půnownygo wyboru; prezydynt može być uodpowjydźalny před inkšym uorganym państwa, albo před Historjům;
* řůnd uodpowjydźalny před parlamyntym abo před prezydyntym;

S uznańym (albo ńyuznańym) danygo państwa za republika istńijům powažne problymy ze wzglyndu na lične historyčne defińicyje.

Systymy totalitarne uokreślajům čynsto państwo kej *republika*, a nawet *republika dymokratyčno*, mimo aže wuadza je tam sprawowano bez dyktatora, oligarchja abo můnopartja.

Ńykere państwa sům uokreślane kej republika bananowa.
Norwygijo

**Norwygijo**, **Krůlestwo Norwygije** (bokmål *Norge*, *Kongeriket Norge*, nynorsk *Noreg*, *Kongeriket Noreg*) – państwo położůne we Ojropje Půłnocnyj na Půłwyspje Skandynawskym. Grańiczy ze Szwecyjům, Finlandyjům a Rusyjům. Admińistracyjńy podlygajům Norwygije tyż Jan Mayen, archipelag Svalbard, Wyspa Bouveta, Wyspa Pyjtra I a Źymja Krůlowyj Maud na Antarktydźe (dwje uostatńy zgodńy s Traktatym Antarktycznym).


Plik:Bryggen (6-2007).jpg|Bergen
Plik:Geiranger2.JPG|Geiranger
Plik:Sognefjord, Norway.jpg|Sognefjord
Plik:Vippetangen2.jpg|Oslo
Plik:Vegaoyan.jpg|Zatoka zachodnij Norwygiji
Plik:Mixed Picea (Spruce) forest from Vestfold county in Norway.jpg| Las
Plik:Norway National House.JPG|Tradycyjny dům we Norwygiji
Plik:Troll A Platform.jpg|Uolyjowo platforma
Wjedźyń

**Wjedźyń** (mjym. *Wien*, łać. *Vindobona*) – je stolicům Austryje, jeji nojwjynkszym mjastym a kulturalnym i politycznym cyntrům.

Leży nad Důnajym, na kraju Lasu Wjedyńskigo; plac 415&nbsp;km², ludźi 1 982 000 (2023). Wjedźyń stanowi tyż jedyn s dźewjyńćuch krajůw zwjůnzkowych Austryje. Je to jedno z nojbarźi znanych mjast strzodkowyj Ojropy i je wożnym mjejscym lo historyje a kultury tego kůntynyntu.

Mjymjecka mjano Wien bjere śe uod łaćińskigo "Vindobona", co zaś pochodźi uod celtyckigo słożyńo "Vedunia", co uoznaczo "sztrůmyk/leśny potok".