open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Petabajt

**Petabajt** (krōcyj **PB**) abo **pebibajt** (krōcyj **PiB**) – jednotki używane we informatyce miyndzy inkszymi do ôkryślaniŏ miary nojsrogszych spamiyńci masowych, zasobōw zbiorōw i baz danych.

Zgodliwie ze sztandardym IEC 60027-2 we systymie przedrostkōw dwōjkowych (binarnych) ôbowiōnzujōm znŏleżności:

 1 PiB = 1024&nbsp;TiB = 1024 · 1024&nbsp;GiB = 1024 · 1024 · 1024&nbsp;MiB = 1024 · 1024 · 1024 · 1024&nbsp;kiB = 1024 · 1024 · 1024 · 1024 · 1024&nbsp;B

za to we systymie przedrostkōw dziesiyntnych SI:

 1 PB = 1000&nbsp;TB = 1000 · 1000&nbsp;GB = 1000 · 1000 · 1000&nbsp;MB = 1000 · 1000 · 1000 · 1000&nbsp;kB = 1000 · 1000 · 1000 · 1000 · 1000&nbsp;B

## Linki zewnyntrzne
* http://physics.nist.gov/cuu/Units/binary.html
Bajt

**Bajt** (ang. *byte*) – nojmyńszŏ adresowalnŏ jednotka spamiyńci kōmputrowyj, skłŏdajōncŏ sie z bitōw.

## Wielokrotności
     1 kB = 1024 B  (kB - kilobajt)
     1 MB = 1024 kB (MB - megabajt)
     1 GB = 1024 MB (GB - gigabajt)
     1 TB = 1024 GB (TB - terabajt)
     1 PB = 1024 TB (PB - petabajt)
     1 EB = 1024 PB (EB - eksabajt)
     1 ZB = 1024 EB (ZB - zettabajt)
     1 JB = 1024 ZB (JB - jottabajt)

## Linki zewnyntrzne
* http://physics.nist.gov/cuu/Units/binary.html
Johan Cruijff

**Johan Cruijff**, po prowdźe **Hendrik Johannes Cruĳff** (rodz. 25 kwjetńa 1947 we Amsterdamie, um. 24 marca 2016 we Barcelońe) - ńiderlandzki fusbalok a tryner. Poważany za jednygo ze nojlepszych fusbalokůw we geszychće fusbalu. We reprezentacyji Ńiderlandůw groł 48 razy a trefjůł 33 tory. We 1974 roku bůł we drużyńe Ńiderlandůw kero zdobůła titel Wicemajstra Śwjata.
Biydrzichowice (ôpolske wojewōdztwo)

**Biydrzichowice** (pol. *Biedrzychowice*, miym. *Friedersdorf*, cz. *Bedřichowice*) – wieś na Gōrnym Ślōnsku, we połedniowo-zachodnij Polsce, we ôpolskim wojewōdztwie, we prudnickim krysie, we gminie Gogōwek.

We 2011 roku wieś miała 788 miyszkańcōw.
Dymbina (prudnicki krys)

**Dymbina**, abo tyż **Dãmbina** (pol. *Dębina*, miym. *Dambine*) – wieś na Gōrnym Ślōnsku, we połedniowo-zachodnij Polsce, we ôpolskim wojewōdztwie, we prudnickim krysie, we gminie Biołŏ.

We 2004 roku wieś miała 113 miyszkańcōw.
Chrzelicy

**Chrzelicy**, przōdzij tyż **Krzelicy** (pol. *Chrzelice*, miym. *Schelitz*) – wieś na Gōrnym Ślōnsku, we połedniowo-zachodnij Polsce, we ôpolskim wojewōdztwie, we prudnickim krysie, we gminie Biołŏ.

We 2011 roku wieś miała 637 miyszkańcōw.
Gōrażdże

**Gōrażdże** (pol. *Górażdże*, miym. *Goradze*) – wieś na Gōrnym Ślōnsku, we połedniowo-zachodnij Polsce, we ôpolskim wojewōdztwie, we krapkowskim krysie, we gminie Gogolin.

We 2011 roku wieś miała 924 miyszkańcōw.
Walce

**Walce** (miym. *Walzen*) – wieś na Gōrnym Ślōnsku, we połedniowo-zachodnij Polsce, we ôpolskim wojewōdztwie, we krapkowskim krysie, siydziba gminu Walce.

We 2011 roku wieś miała 1892 miyszkańcōw.
Zŏbierzōw (ôpolske wojewōdztwo)

**Zŏbierzōw** (pol. *Zabierzów*, miym. *Zabierzau*) – wieś na Gōrnym Ślōnsku, we połedniowo-zachodnij Polsce, we ôpolskim wojewōdztwie, we krapkowskim krysie, we gminie Walce.

We 2022 roku wieś miała 132 miyszkańcōw.
Biskupōw

**Biskupōw** (pol. *Biskupów*, miym. *Bischofswalde*) – wieś na Gōrnym Ślōnsku, we połedniowo-zachodnij Polsce, we ôpolskim wojewōdztwie, we nyskim krysie, we gminie Guchołazy.

We 2011 roku wieś miała 844 miyszkańcōw.
Strzyleczki

**Strzyleczki** (pol. *Strzeleczki*, miym. *Klein Strehlitz*) – miasto na Gōrnym Ślōnsku, we połedniowo-zachodnij Polsce, we ôpolskim wojewōdztwie, we krapkowskim krysie, siydziba gminu Strzyleczki.

Mjejske prawa 1347-1772 a nazod ôd 2024.
La Paz (Kolůmbijo)

**La Paz** - gmin we Kolůmbiji, we departamyńće Santander. Mo 270 km² wjyrchu a podug danych ze 2015 roku půmjyszkowało sam 5152 ludźi.
Sainte-Maxime

**Sainte-Maxime** - gmin we Francyji, we regijůńe Provence-Alpes-Côte d’Azur, we depaartamyńće Var. Mo 81,62 km² wjyrchu a podug danych ze 2018 roku půmjyszkowało sam 14&nbsp;240 ludźi.
Miyaki

**Miyaki** (jap. みやき町, *Miyaki-chō*) – mjasto we Japůńiji, na wyspje Kiusiu, we prefekturze Saga.
Paczkōw

**Paczkōw** (pol. *Paczków*, miym. *Patschkau*, śl-miym. *Potschke*) – miasto na Gōrnym Ślōnsku, we połedniowo-zachodnij Polsce, we ôpolskim wojewōdztwie, we nyskim krysie, siydziba władz gminu Paczkōw. Miasto historycznie przinŏleżało do Dolnego Ślōnska.

Podle danych na 30 czyrwnia 2016 miasto było zamiyszkane bez 7631 ôsōb.
Gáldar

**Gáldar** - gmin we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Kanaryjske Wyspy, we prowincyji Las Palmas, na wyspje Gran Canaria. Mo 61,59 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 24&nbsp;370 ludźi.
Šahy

**Šahy** (madź. *Ipolyság*, mjym. *Eipelschlag*) – mjasto na Słowacyji, we nitrianskim kreju, we kryśe Levice. Na 2011 rok 58% populacyje mjasta bůło Madźarůma.
La Tronche

**La Tronche** - gmin we Francyji, we regijůńe Auvergne-Rhône-Alpes, we departamyńće Isère. Mo 6,4 km² wjyrchu a podug danych ze 2018 roku půmjyszkowało sam 6588 ludźi.
Great Neck

**Great Neck** - wjeś we USA, we sztaće Nowy Jork, we hrabstwje Nassau. Na 2010 rok půmjyszkowało sam 9989 ludźi.
Zurzice

**Zurzice** (pol. *Zurzyce*, miym. *Zauritz*) – wieś na Gōrnym Ślōnsku, we połedniowo-zachodnij Polsce, we ôpolskim wojewōdztwie, we nyskim krysie, we gminie Kamiynnik.

We 2011 roku wieś miała 72 miyszkańcōw.
Rothesay

**Rothesay** - mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Szkocyji, we admińistracyjnyj jednostce Argyll and Bute. Jedźine mjasto na wyspje Bute.
Świecie

**Świecie** – mjasto we Polsce, we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, śedźiba śwjeckigo krysu a mjejsko-wjejskigo gminu Świecie. Uostrzodek industryje.
Borucin (ślōnske wojewōdztwo)

**Borucin** (miym. *Borutin*, cz. *Bořutín*) – wieś na Gōrnym Ślōnsku, we połedniowo-zachodnij Polsce, we ślōnskim wojewōdztwie, we raciborskim krysie, we gminie Krzōnowice.

We 2011 roku wieś miała 1213 miyszkańcōw.
Krzōnowice

**Krzōnowice** (pol. *Krzanowice*, miym. *Kranowitz*, cz. *Křenovice*) – miasto na Gōrnym Ślōnsku, we połedniowo-zachodnij Polsce, we ślōnskim wojewōdztwie, we raciborskim krysie, siydziba władz gminu Krzōnowice.

Podle danych na 30 czyrwnia 2016 miasto było zamiyszkane bez 2200 ôsōb.
Montauban

**Montauban** – mjasto a gmin we Francyji, we regijůńe Uoksytańijo, we departamyńće Tarn-et-Garonne.
Chester

**Chester** – mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Cheshire, stolica dystryktu Cheshire West and Chester. Uostrzodek nauki.
Eperjes

**Eperjes** (do 1954 *Kiskirályság*) - wjeś a gmin we Madźarach, we kůmitaće Csongrád, we kryśe Szentes. Mo 73,89 km² wjyrchu a podug danych ze 2015 roku půmjyszkowało sam 548 ludźi.
Sembadel

**Sembadel** - gmin we Francyji, we regijůńe Auvergne-Rhône-Alpes, we departamyńće Haute-Loire. Mo 18,59 km² wjyrchu a podug danych ze 2018 roku půmjyszkowało sam 227 ludźi.
Saronno

**Saronno** - gmin we Italiji, we regijůńe Lůmbardyjo, we prowincyji Varese. Mo 11,06 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 38&nbsp;615 ludźi.
Nova Bassano

**Nova Bassano** - gmin we Brazyliji, we sztaće Rio Grande do Sul. Mo 211,612 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 9916 ludźi.
Chmiel Pierwszy

**Chmiel Pierwszy** - wjeś we Polsce, we lubelskim wojewůdztwje, we lubelskim kryśe, we gmińe Jabłůnno.
Andrea Rischka

**Andrea Rischka**, po prŏwdzie **Andrea Hampel** (nar. listopad 1991 we Prudniku) – ślōnskŏ śpiywaczka, muzyk i politiker. Dzioła we kōmitecie Myńszości Miymieckij. Śpiywŏ we miymieckij, polskij i ślōnskij gŏdce.

## Dyskografijŏ

### Albumy studyjne
* 2013: *Wenn Du wüsstest...*

### Single
* 2011: *Für alle Blumen, für alle Tiere*
* 2012: *Dann vergiss mich*
* 2012: *Wenn Du wüsstest, wie sehr ich Dich liebe*
* 2013: *Wir Menschen bekamen die Träume geschenkt*
* 2014: *Küss mich jetzt noch nicht*
Wronki

**Wronki** - mjasto we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we szamotulskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Wronki.
Reprezyntacyjo Ynglandu we fusbalu chopůw

**Reprezyntacyjo Ynglandu we fusbalu chopůw** – je fusbalowy pjyrszy manszaft Ynglandu. Powstoł we 1872 a pjyrszy mjyndzynarodowy szpil rozegroł 30 listopada 1872 ze Szkocyjům 0:0. Roz zdobyli majstra śwjata, we 1966 roku.
Ostatńi gwojźdźaurz

**Ostatńi gwojźdźaurz** (zopis ślabikŏrzym: *Ôstatni gwojździŏrz*/*Ôstatni gwoździŏrz*) – dziełko literacke autorstwa Feliksa Steuera (pod pseudōnimym *F. Res.*) ôpublikowane we 1935 roku.

Je to ôpowiyść ô ôjcu ôd Steuera, kery z fachu bōł gwoździŏrzym (kowŏl wyrŏbiajōncy nagle), i ôpowiadŏ niy ino ô jego robocie, ale tyż przedstawiŏ kōniec epoki.

Do napisaniŏ „Ostatńigo gwojźdźaurza” i „Z naszej źymjy ślůnskej” Steuer stworzōł swōj włŏsny ślōnski szrajbōnek (tm. Steuerowy szrajbōnek). Tyn alfabet – po małych modyfikacyjach – bōł krōtko na poczōntku XXI stoleciŏ rychtowany i widziany za podstawã do kodyfikacyje ślōnskij gŏdki.

Na bytōmskõ gwarã ślōnskij godki we ślabikorzowym szrajbōnku dziełko przełożōł Grzegorz Kulik we 2021 roku we rōmach Bibliŏtyki Silling.

1 stycznia 2021 roku podle ôrdōnku ô prawie autorskim autorske prawa majōntkowe do dzieł Steuera wygasły.

## Linki zewnyntrzne
* Ôstatni gwoździŏrz we Bibliŏtyce Silling
Razès

**Razès** - gmin we Francyji, we regijůńe Nowo Akwitańijo, we departamyńće Haute-Vienne. Mo 24,14 km² wjyrchu a podug danych ze 2018 roku půmjyszkowało sam 1162 ludźi.
Śmierć George’a Floyda

**Śmierć George’a Floyda** – zdarzynie, do jakigo doszło 25 mŏja 2020 roku we Minneapolis we sztacie Minnesota we Zjednoczōnych Sztatach, we czasie kerygo śmierć pōniōs 46-letni Afroamerykōnin George Floyd. Informacyjŏ ô jego śmierci wywołała masowe zburzki i protesty.

## George Floyd

**George Perry Floyd Jr.** – narodzōny 14 paździyrnika 1973 we Fayetteville we Pōłnocnyj Karolinie Afroamerykōnin. We 2014 roku przekludziōł sie do Minneapolis. Miyszkoł we przedmieściu St. Louis Park.

We przeszłości Floyd mioł pŏrokrotnie niyprzileżytości z prawym: we 2002 przepyndziōł 30 dni we hereszcie za raub, we 2005 przepyndziōł 10 miesiyncy za posiadanie kokajiny, a we 2009 ôstoł skŏzany na 5 lŏt wiynziyniŏ za dokōnany we 2007 kwalifikowany rozbōj.

## Zdarzynie
Derek Chauvin, policyjōn zawołany na plac rzekōmego przestympstwa, skuł kajdankami George’a Floyda, a potym bez pŏrã minut przyciskoł jego gnyk klinym do ziymie a ignorowoł bachtaniŏ chopa, kery niy mōg dychać, co dokludziyło do jego śmierci. Policyjōn klynczoł na podyjzdrzanym bez 8 minut i 46 sekund, z czego bez 2 minuty i 53 sekundy Floyd bōł już niyprzitōmny. We zdarzyniu brało udzioł jeszcze trzech inkszych policyjōnōw – J. Alexander Kueng trzimoł Floyda za pleca, Thomas K. Lane za nogi, a zajściu prziglōndoł sie Tou Thao.

Zdarzynie ôstało nagrane mobilniŏkami bez przechodniōw i ôpublikowane we mydiach społecznościowych. Pretekstym do zawołaniŏ policyje było rzekōme użycie bez Floyda fałesznego banknotu dwudziestodolarowego we pobliskim sklepie. Policyjŏ wydała poświadczynie, że podyjzdrzany ôdkŏzoł ôpuszczyniŏ auta na klarowne nakŏzanie policyjōna. Podle policyjnego reportu, przirychtowanego na nagraniu z kamery we radyjŏwozie Keunga i Lane’a, Floyd „niy ôpuściōł dobrowolnie wozidła i szamotał sie z funkcjōnariuszami, naschwŏl padanjōnc na ziymiã, przi gŏdaniu, że niy wejdzie do auta i ôdkazowoł stōniŏ”. Nagraniŏ ze mōnitōringu pobliskij restauracyje skazujōm na sporny ciōng zdarzyń – podle nich, Floyd w czasie eskortowanijŏ do radyjŏwoza dwukrotnie upŏd. Nagraniŏ świŏdkōw, w kerych George wielokrotnie powtŏrzoł słowa: „Bachtōm”, „Niy mogã dychać” i „Niy zabijej mie” wartko rozprzestrzyniły sie we mydiach społecznościowych i informacyjnych. Wszyjscy funkcjōnariusze bierōncy udzioł we zajściu dalszego dnia ôstali zwolniyni z roboty.

## Protesty i zburzki

26 mŏja we aglomeracyji Minneapolis-Saint Paul napoczły sie protesty we zwiōnzku ze śmierciōm Floyda, kery stoł sie jednym ze niyuzbrojōnych Afroamerykōnōw, kerzi zginyli w eczasie interwyncyje policyje. Przōdzi miały ône pokojowy ciōng, wartko przekształciyły sie we zburzki, w czasie kerych wybito ôkna posterōnku i podpŏlono dwa sklepy, a mocka inkszych było raubowanych abo zniszczōnych. W czasie niykerych zajść z policyjōm użyto gazu łzawiōncego i guminowych kulōw.

We dalszych dniach zburzki i protesty były ôrganizowane we inkszych miastach Zjednoczōnych Sztatōw, a tyż za granicōm.

## Miyndzynŏrodowe ryakcyje
Państwa, kerych przedstŏwiciele wyraziyli solidarność ze protestujōncymi:
* 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Afroamerykōny

**Afroamerykōny** (, abo *Afro-Americans*, *Black Americans*) – czŏrnoskōrzi Amerykōny subsaharyjskigo byciŏ. Zaôbycz sōm ôni potōmnymi przikludzanych ôd 17. do 19. stoleciŏ za niywolniczõ siyłã roboczõ Afrykanōw.

## Dymografijŏ
Firefox

**Firefox**, połne miano **Mozilla Firefox** – wieloplatformowŏ internetowŏ przeglōndarka ô ôtwartym kodzie zdrzōdłowym ôparta na motorze Gecko, stworzōnŏ i rozwijanŏ bez Mozilla Foundation, Mozilla Corporation jak tyż wolōntŏriuszy. Je na licyncyji MPL.

Ôd wersyje 87.0 (23 marca 2021) Firefox je dostympny ze ślōnskōm lokalizacyjōm. Była ôna zrobiōnŏ bez Grzegorza Kulika i Rafała Szymã.

## Logo

Plik:Mozilla Firefox 3.5 logo 256.png|Firefox 3.5 – 22(ôd 30 czyrwnia 2009 do 5 siyrpnia 2013)
Plik:Mozilla Firefox logo 2013.svg|Firefox 23 – 56(ôd 6 siyrpnia 2013 do 13 listopada 2017)
Plik:Firefox logo, 2017.svg|Firefox 57 – 69(ôd 14 listopada 2017 do 21 paździyrnika 2019)
Plik:Firefox logo, 2019.svg|Firefox 70 i nowsze(ôd 22 paździyrnika 2019)


## Linki
* Ôficjalnŏ zajta Firefoxa
Dolnŏ Dōmbrōwka

**Dolnŏ Dōmbrōwka** (pol. *Dąbrówka Dolna*, miym. *Königlich Dombrowka*) – wieś na Gōrnym Ślōnsku, we połedniowo-zachodnij Polsce, we ôpolskim wojewōdztwie, we namysłowskim krysie, we gminie Pokōj.

We 2011 roku wieś miała 226 miyszkańcōw.
Bogdanōw (ôpolske wojewōdztwo)

**Bogdanōw** (pol. *Bogdanów*, miym. *Boitmannsdorf*) – wieś na Gōrnym Ślōnsku, we połedniowo-zachodnij Polsce, we ôpolskim wojewōdztwie, we brzeskim krysie, we gminie Grodkōw.

We 2011 roku wieś miała 164 miyszkańcōw.
Stilfs

**Stilfs** (it. *Stelvio*) - gmin we Italiji, we autůnůmicznym regijůńe Trydynt-Gůrno Adyga, we prowincyji Bozen-Südtirol. Mo 141,63 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 1153 ludźi. Lo 98,46% mjyszkańcůw uojczysto je mjymjecko godka.
Kłecko

**Kłecko** - mjasto we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we gńyźńyńskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Kłecko.
Minamikyūshū

**Minamikyūshū** (jap. 南九州市 *Minamikyūshū-shi*) – mjasto we Japůńiji, na wyspje Kiusiu, we prefekturze Kagoshima. Utworzůne we 2007 roku bez skuplowańe mjast Ei, Chiran a Kawanabe.
Bizerta

**Bizerta** (arab.  بنزرت, *Banzart*, fr. *Bizerte*) - mjasto we Tůnezyji, stolica gubernatorstwa Bizerta. Morsko hawyna nade Strzůdźymnym Morzym.
São Ludgero

**São Ludgero** - gmin we Brazyliji, we sztaće Santa Catarina. Mo 107,571 km² wjyrchu a podug danych ze 2010 roku půmjyszkowało sam 10&nbsp;993 ludźi.
Česká Lípa

**Česká Lípa** (mjym. *Böhmisch Leipa*) – mjasto we Czeskij Republice, we libereckim kreju, śedźiba krysu Česká Lípa.
Wilczyn (wjelgopolske wojewůdztwo)

**Wilczyn** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we kůńińskim kryśe, śedźiba gminu Wilczyn. We latach 1458-1870 mjoł mjejske prawa.
Silling

**Silling** to ślōnskŏ strōna internetowŏ ôd pisŏrza i tumacza Grzegorza Kulika. Silling je ôddany wolnymu ôprogramowaniu.

## Funkcyje
Na strōnie idzie znojś katalog ôprogramowanio po ślōnsku, Korpus Ślōnskij Mŏwy i translatōr polsko-ślōnski i ślōnsko-polski.
* *Translatōr* je zbudowany na wolnyj i ôtwartozdrzōdłowyj platformie maszinowego przekładu Apertium. Poznowo bez 22300 słōw bazowych, co dowo kole 70-80 procynt pokrycio tekstu.
* *Korpusu Ślōnskij Mowy* sie używo do analizy statystycznyj, testowanio hipotez statystycznych, sprawdzanio wystōmpiyń abo weryfikowanio prawideł jynzykowych na danym polu godki.

## Bibliŏtyka Silling
We rōmach projektu Silling robiōne sōm tyż przekłady literatury na ślōnsko godka. Autorym wszyjskich przekładōw je Grzegorz Kulik. Do dzisiej przełożōnych było 8 literackich tekstōw. Sōm to:

* *[[Czerwōnŏ Kapuca]]* (Braciŏ Grimm)
* *[[Dej pokōj]]* (Franz Kafka, *Gibs auf*, 1922)
* *[[Jōnek muzykant]]* (Henryk Sienkiewicz, *Janko muzykant*, 1879)
* *[[Ôni sōm z miynsa]]* (Terry Bisson, *They’re Made Out of Meat*, 1991)
* *[[Ostatńi gwojźdźaurz|Ôstatni gwoździŏrz]]* (Feliks Steuer, *Ostatńi gwojźdźaurz*, 1935)
* *[[Tyn Kampf z tym Drachym]]* (Dr. Haase, *Der Kampf mit dem Drachen*, 1889)
* *[[Tyn Ritter Toggenburg]]* (Dr. Haase, *Ritter Toggenburg*, 1889)
* *[[Z naszej źymjy ślůnskej|Z naszyj ziymie ślōnskij]]* (Feliks Steuer, *Z naszej źymjy ślůnskej*, 1935)
Las Palmas de Gran Canaria

**Las Palmas de Gran Canaria**, ńyouficjolńe: **Las Palmas** - mjasto we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Kanaryjske Wyspy, na wyspje Gran Canaria we prowincyji Las Palmas. Jedna ze dwůch stolicůw Kanaryjskich Wyspůw (drugo je Santa Cruz de Tenerife).
Ôsobłoga (wieś)

**Ôsobłoga** (cz. *Osoblaha*, miym. *Hotzenplotz*) – gmińskŏ wieś na Gōrnym Ślōnsku, we Czeskij Republice, we morawsko-ślōnskim krŏju, we krysie Bruntal, 6 km ôd Prudnika.

We 2020 roku wieś miała 1125 miyszkańcōw.

Ku Ôsobłodze nŏleży tyż Studnica, kerŏ leży na kraju czeskigo terytorjum przi ujściu rzyki Prudnik.

## Historyjŏ
Ôsobłoga była w dŏwnych wiekach miastym. We 1834 roku na kole 3,500 miyszkańcōw było 16,5% Żydōw. Była jednã z morawskich ynklaw na Ślōnsku.
Pély

**Pély** - wjeś a gmin we Madźarach, we kůmitaće Heves, we kryśe Heves. Mo 90,3 km² wjyrchu a podug danych ze 2015 roku půmjyszkowało sam 1359 ludźi.
Wodzynie Bera

**Wodzynie Bera** to je tradycyjŏ wszeôbecnŏ we krŏjach słowiańskich. Ôdbywŏ sie jeszcze do dzisiej na terynach Gōrnego Ślōnska.

## Ôbchōdy na Ślōnsku
Wystry korowōd słożōny z przeblyczōnych ludzi chodzi bez wieś ôd dōmu do dōmu z berem. Ber wiōnzany je we grochowiny abo słōmiane powrōsła plecōne we pyrczki, na gowie mŏ wysokõ słōmianõ czŏpkã ze zwōnym. Inkszõ ôdmianōm ôblyczyniŏ bōł zestŏw słożōny z kożucha ôdwrōcōnego wosiem na wiyrch i futrzanyj czŏpki na gowie.

Zaôbycz skłŏd asystyncyje to: modŏ pŏra, kōminiŏrz, medyk, leśnik, diŏboł, ksiōndz, aptykŏrz, cyganka, kamela, policyjōn, masŏrz, muzykanci (cyja, bymbyn), druhny i drużbowie, raubiyrz, cajtōngista.

Modŏ pŏra mŏ za auftrag zaprosić gospodŏrzy na swoje wesele (graczkã ôstatkowõ), fojermōn wybaduje je gospodarka zabezpieczōne przed ôgniym (wystawiŏ sztrŏfy), policyjōn wachuje porzōndku (kŏrze grziwnōm), raubiyrz kradnie jedzynie (chlyb, syr ze stoła), medyk podszukuje dōmownikōw (pisze recepty), aptykŏrz wydŏwŏ medycyny, cyganka wrōży z kart, kōminiŏrz wybaduje kōmin i piyc (szmaruje czadzami), muzykanci grajōm (siodłŏczka musi tańcować z berem).

Na wieczōr ôdbywŏ sie graczka ôstatkowŏ, kaj dŏwnij uczestniki „zabijali” bera a niyskorzij pito jego „krew” (wino).


File:Droniowioce bery (3).jpg|Drōniowice
File:Chwostek bery (1).jpg|Chwostek
File:Kochanowice bery (2).jpg|Kochanowice
File:Kochcice bery (4).jpg|Kosice
Superliga (fusbal)

**Superliga** (ang. *The Super League*) - planowano ojropejsko fusbalowo liga zbajstlowano 18 kwjećyńa 2021, ńyreszpektowano uod UEFA. Podug pjyrszych planůw mjoło sam noleżeć 20 topowych ojropejskich ferajnůw, kere by groły we formaće dwůch grupůw po 10 ferajnůw, kaj kożdy z kożdym zagro po 2 szpile na sezůn. Krům tego mo być grany puhar tyj ligi we formaće KO. Jeji pjyrszym prezesym je Szpańelok Florentino Pérez. Skiż srogij krytyki projektu, pora dńi po jigo utworzyńu wjynkszość ferajnůw śe z uůnygo wycofała.
Rajmund i Julka

**Rajmund i Julka** (ang. *Romeo and Juliet*) to je dramat ôd angelskigo dramaturga Williama Shakespeare'a ze 1597 roku.

Na ślōnskõ gŏdkã dramat przełożyła Anna Myszyńska we 2004 roku.

## Fabuła
Dramat przedstawia ôstuda dwōch familiji, kerych czōnki zakochujōm sie we sobie. Julka Kapulewicz (ôryg. Julia Capuletti) i Rajmund Montlik (ôryg. Romeo Montecchi) poznajōm sie na balu we dōma Kapulewiczōw i dochodzi już do piyrszych kuskōw. Dalszego dnia pobiyrajōm sie we cyli fatra Laurentego. „Rajmund i Julka” pokazuje miyłowanie dwōch nastolatkōw (Julka mŏ 14 lŏt), jejich dojzdrzywanie społym z tympym akcyje, pomŏtlane trefiyniŏ jak tyż dziwacki zbieg ôkoliczności. Kōńczy sie na śmierci ôbu ôsōb bez ajnfachowe niyporozumiynie. „Rajmund i Julka” to dzieło perfekt, autōr ukazuje we nim siyłã jakõ mŏ miyłowanie, jak potrefi zmiynić nastolatkōw we ôsoby majoryntne duchowno i we połni świadōme swojich czynōw. Zdeterminowane, by mōc połōnczyć sie z ôbiektym swojich westchniyń.

## Linki zewnyntrzne
* *[https://en.wikisource.org/wiki/Romeo_and_Juliet_(Shakespeare) Romeo and Juliet]* we Wikisource
Wapyn Prudnika

**Wapyn Prudnika** to je jedyn z symbolōw miasta Prudnika na Gōrnym Ślōnsku we formie wapyna.

## Wyglōnd
Wapyn Prudnika przedstawia czyrwōny mur z ôdewrzōnõ bramōm i dwiyma bocznymi wieżami ô szpiczastych strzybrnych dachach, miyndzy kerymi je złoty, ukorōnowany ôreł Piastōw Ślōnskich, kerzi włŏdali miastym do XVI stoleciŏ, z gowōm skerowanõ we (heraldycznie) prawõ zajtã. Powyżyj je we pozycyji frōntalnyj strzybrny szyszak (hełm heraldyczny) z labrami i krōlewskōm korōnōm za klejnot, a na nij powtōrzōny motyw murōw z dwōma wieżami, na postrzodku kerych wrażōny je złoty czeski lew stojōncy na zadnich nogach, z ôdewrzōnõ gymbōm, czyrwōnym jynzykym i dźwigniyntym ôgōnym. Ôsłōna wapyna je gotyckŏ, we błynkitnyj farbie.

## Zobŏcz tyż
* Fana Prudnika
Wapyn Nysy

**Wapyn Nysy** to je jedyn z symbolōw miasta Nysy na Gōrnym Ślōnsku we formie wapyna.

## Wyglōnd
Wapyn Nysy przedstawia we czyrwōnym polu ôsłōny szejś biołych (strzybrnych) blumōw lilije, wiyrchni rzōnd ô trzech, postrzodkowy ô dwōch blumach, pod niymi pojedynczy blum.

## Zobŏcz tyż
* Fana Nysy
Wapyn Katowicōw

**Wapyn Katowicōw** to je jedyn z symbolōw miasta Katowicōw na Gōrnym Ślōnsku we formie wapyna.

## Wyglōnd
Wapyn Katowicōw przedstawia na złotyj ôsłōnie czŏrnõ maszinã kuźniczõ mocowanõ na drzywniannym stylażu symbolizowanym bez brōnny balek drzywnianny, pod niōm je pole błynkitnyj farby symbolizujōnce wodã napyndzajōncõ maszinōm kuźniczōm. Mechaniczny fojstlik skłŏdŏ sie: z ambosa, kuźniczego fojstlika napyndzanego kołym zymbatym, aksowo połōnczōnym wałym z kołym wodnym.

## Zobŏcz tyż
* Fana Katowicōw
Vingrom

**Vingrom** - wjeś we Norwygiji, we regijůńe Østlandet, we uokryngu Innlandet, we gmińe Lillehammer. Na 2017 rok půmjyszkowało sam 572 ludźi.
Majōnez

**Majōnez** (ôd fr. *mayonnaise*) to je zimnŏ, emulsyjnŏ zōuza, ô szyrokim zastosowaniu, jednŏ ze bazowych zōuz. Przōdzi wyrŏbiany ryncznie, a ôd zaczōntku XX stoleciŏ tyż industryjowo, we formie dŏwajōncyj sie dużyj przechowować.

## Skłŏdniki
Bazowym skłŏdnikym klasycznego majōnezu je ôliwa z przidŏwkym surowego żōłtka za skłŏdniku emulgujōncego, prziprawiōnŏ ôctym winowatym abo cytrōnōm, solōm i biołym pfeferym. Terŏźnie w praktyce kuchynij jak tyż we industryjalnyj produkcyji trefiŏ sie roztōmajte warianty majōnezu i roztōmajte ôdpadajōnce im recepty. Przede wszyjskim ôliwa z ôliwek zastympowanŏ je zaôbycz inkszymi roślinnymi ôlejami. Zamiast surowego żōłtka pasuje sie czasym żōłtka warzōne abo cołke surowe jajca, a we industryjalnyj produkcyji jajca we pulwrze. Czynsto trefianym przidŏwkym je zymft. Trefiŏ sie tyż roztōmajte doprawy, bp. cuker. Do majōnezōw produkowanych industryjowo przidŏwŏ sie tyż stabilizatory, konsyrwanty, barwiczki i syntytyczne arōmaty.
Zōuza

**Zōuza** (ôd fr. *sauce*) to je gynsty płyn, tworzōny na bazie roztōmajtych skłŏdnikōw, nadŏwajōncych mu inaksze smaki (ôstry, ôpaterny, skisły, słodki), pasowany za przidŏwek do: miyns, fisz, makarōnōw, wyndlin, szałŏtkōw, zistōw itd. We kōnsystyncyji luźniyjszy ôd krymy. Zōuzy tajlujōm sie na: gorke, zimne i majōnezowe. Je tyż inkszy tajlōng, wywodzōncy sie ze francuskij kuchnie, klasyfikujōncy zōuzy za pochodne jednego z piyńciu bazowych zōuz.

Zōuzy gorke rychtowane sōm, podanie jak zupy, na bazie buliōnu. Do zagynszczŏniŏ tych zōuz pasuje sie: zawiesiny z mōnki ôbiylij abo mōnki kartŏflannyj i wody, mōnki ôbiylij abo kartŏflannyj i śmietōny, zasmażkã abo żōłtka jajec.
Zupa

**Zupa** to je płynne abo pōłpłynne jŏdło majōnce zaôbycz postŏć buliōnu powstŏwajōncego w czasie warzynia roztōmajtych skłŏdnikōw. We tradycyji zupa je porzōnd piyrszym daniym ôbiadu. W czasie warzynia zielynin, ôwocōw, miyns i kostyr uwŏlniŏ sie srogŏ wielość jejich skłŏdnikōw. Bez takigo narychtowaniŏ niykere z nich niy ôstałyby wchłoniynte bez ukłŏd kustowy czowieka i bez to zupy sōm daniym zebranym we zdatne skłŏdniki. Narychtowanie zup zaôbycz wymŏgŏ użyciŏ żaroôbstōnego nŏczyniŏ. Porzōnd je to gŏrnek abo kociełek wrażōny nad ôgniym abo elektrycznym grzejnikym.

Niykere zupy niy wymŏgajōm warzyniŏ, bp. hiszpańske *[[gazpacho]]*.

## Przidŏwki do zup
We znŏleżności ôd zorty zupy podŏwŏ sie do nij (abo niy) roztōmajte przidŏwki, na przikłŏd:
* ryż, kasza
* produkty z mōnki
* jajca
* produkty miynsne
Gywera

**Gywera** to je strzeleckŏ brōń indywidualnŏ, dugŏ, z gwintowanõ lōfōm. Lōfa gywery posiadŏ dwie abo wiyncyj bruzd tworzōncych gwint, kerego cwekym je nadanie ruchu ôbyrtnego szustowi. Mōmynt ôbyrtny szustu sztabilizuje go we flugu i zmyńszŏ wpływ aerodynamicznych ôporōw, kere mogłyby sprawić slyziynie szustu z tora flugu. Kōnsekwyncyjōm stabilizacyje ruchym ôbyrtnym je lepszŏ skuteczność, cylność, zasiyng skuteczny szustu, ôd uzyskowanego bez brōń z lōfami pozbytymi gwintu, takimi jak muszkety abo flinty.

Niykerzi producynciŏ produkujōm tyż flinty z gwintowanõ lōfōm, abo gwintowane czoki (wymiynne lōfy) do nich, kere sōm przisztymowane do strzylaniŏ amunicyjōm kulowõ ze blaja bp. zorty Brenneka. Chociŏż brōń takŏ małowiela roztōmajci sie ôd tych ze 18. stoleciŏ, je klasyfikowanŏ za flinta, a niy gywera. Brōń takŏ wystympuje radszyj rzŏdko.

## Dane techniczno–taktyczne powtarzalnych gywer
Ôbrane modele ze ôkresu I i II światowyj wojaczki.
Siedlanka

**Siedlanka** - wjeś we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we kolbuszowskim kryśe, we gmińe Ńiwiska.
Buliōn

**Buliōn** (ôd fr. *bouillon*) to je płyn dostany bez warzynie w wodzie skłŏdnikōw roślinnych abo zwierzyncych (miynso, kostyry). W kuchni buliōny pasuje sie zaôbycz za bazã do zup. Używŏ sie buliōnōw miynsnych (z miynsa i kostyr z przidŏwkym zielynin i dopraw), z fisz, zielynin i grzibōw.
Ôgyń

**Ôgyń** to je suma (uchwytnych zmysłowo) zjawisk tŏwarziszōncych fizykochymicznymu procesowi spŏlaniŏ, a przede wszyjskim:
* ymisyjŏ prōmiyniowaniŏ widzialnego – światło
* ymisyjŏ prōmiyniowaniŏ elektrōmagnetycznego leda jakij frekwyncyje – ciepło
* ymisyjŏ akustycznŏ – klangi

Ôgyń to niy plazma, mŏ za niskõ tymperaturã, by niōm być (niyznŏleżnie ôd spŏlanyj materyje). Choć z fizyczno-chymicznego pōnktu widzyniŏ niy stanowi litego zjawiska, ale koincydyncyjõ roztōmajtych zjawisk, w kulturze utrwaliło sie ôdbiyranie ôgnia za pojedynczy, spōjny byt. W kulturze, literaturze, a tyż we tradycyjnyj filozofiji i religiji je nazywany żywiołym, jednym z sztyrech, kole wody, luftu i ziymie, elymyntōw skłŏdowych świata. Mŏ rozlygłe znaczynie kulturowe i cywilizacyjne.
Światło

**Światło** to je widzialnŏ tajla prōmiyniowaniŏ elektrōmagnetycznego, to znaczy prōmiyniowanie ôdbiyrane bez siatkōwkã ludzkigo ôka. Akuratne ôbsztalowanie zakresu dugości elektrōmagnetycznych welōw je niymożliwe do ôbsztalowaniŏ, bo zdrok kożdego czowieka cechuje sie inkszõ mierziōntnościōm, stōnd za graniczne wartości przijmuje sie maksymalnie 380-780 nm, choć czynsto podŏwŏ sie myńsze zakresy (ôsobliwie ôd zajty nojdugszych welōw).

Nauka zajmujōncŏ sie podszukowaniym światła to ôptyka. Terŏźnŏ ôptyka widzi światło za elektrōmagnetycznõ welã a tyż za szprica tajleczek nazywanych fotōnami.

## Tabula wartkości światła we ôbranych ôstrzodkach
Wykŏz dni w roku

Tyn wykŏz przedstawia tabularyczne zestawiynie zdarzyń historycznych, narodzin, zgōnōw, festōw i ôbchōdōw ôkryślōnego dnia w roku.
Portrait of an American Family

**Portrait of an American Family** to debiutancki album amerykōńskij grupy Marilyn Manson. Ôstoł wydany 19 lipnia 1994 roku i wyprodukowany bez Trenta Reznora i Nine Inch Nails. Przōdzi album bōł zatytułowany *The Manson Family Album* (ôdniesiynie do Charlesa Mansona i jego sekty), atoli antlich tytuł ôstoł zmiyniōny na *Portrait of an American Family*.

## Wykŏz utworōw
# „Prelude (The Family Trip)” – 1:20
# „Cake and Sodomy” – 3:46
# „Lunchbox” – 4:32
# „Organ Grinder” – 4:22
# „Cyclops” – 3:32
# „Dope Hat” – 4:21
# „Get Your Gunn” – 3:18
# „Wrapped in Plastic” – 5:35
# „Dogma” – 3:22
# „Sweet Tooth” – 5:03
# „Snake Eyes and Sissies” – 4:07
# „My Monkey” – 4:31
# „Misery Machine” – 13:08
Śpiywŏk

**Śpiywŏk**, **śpiywaczka** to je fach polygajōncy na użyciu głosu do śpiywu zaôbycz przi akōmpaniamyncie muzycznyj skupiny. Utwory wydŏwane sōm potym na platach (albumach) abo wykōnowane na kōncertach. Śpiywŏki zajmujōm sie muzykōm rozrywkowōm.

Śpiyw bez akōmpaniamyntu instrumyntalnego nazywŏ sie a cappella.

Do popularyzacyji terŏźnych śpiywek i jejich sprŏwiŏrzy prziczyniŏ sie działalność radyja i telewizyje.

## Zobŏcz tyż
* Śpiyw
Klang

**Klang** to je słuchowe wrażynie, tworzōne akustycznōm welōm, kerŏ rozchodzi sie we ôstrzodku sprynżystym (ciele stałym, ciyczy, gazie). Frekwyncyje welōw, kere sōm słyszalne dlŏ czowieka, zawarte sōm w paśmie miyndzy wartościami granicznymi ôd kol. 16 Hz do kol. 20 kHz.

Piyrszego zaregistrowania klangu dokōnoł we 1860 roku Édouard-Léon Scott de Martinville. Jego fōnautograf niy bōł zaprojektowany do ôdtwŏrzaniŏ klangu, ale zachowały sie szkryfty archiwalne piyrszych registracyji ôdczytane i ôdtworzōne we 2008 roku.

## Cechy klangu
Do bazowych cech klangu zaliczŏ sie:
* wysokość klangu,
* głośność klangu,
* czas trwaniŏ klangu,
* farba klangu.

Cechy te zwiōnzane sōm blank z ôdpedniymi parametrami wele akustycznyj.

## Klasyfikacyjŏ klangōw skuli farby
* majōnce ôkryślōnõ wysokość:
** tōn (tōn bazowy),
** wielotōn harmōniczny,
* niymajōnce ôkryślōnyj wysokości:
** wielotōn niyharmōniczny,
** fiōnczynie (majōnce widmo ciōngłe):
*** fiōnczynie biołe,
*** fiōnczynie wystre.

## Linki zewnyntrzne
* Casati R., Dokic J., *[https://plato.stanford.edu/entries/sounds/ Sounds]*, [w:] Stanford Encyclopedia of Philosophy [online], CSLI, Stanford University, 5 paździyrnika 2010, ISSN 1095-5054 [dostymp 2021-04-25] 
* dykcjonorz.eu, *[https://dykcjonorz.eu/dykcjonorz/klang/ Klang]*, wpis we dykcjōnorzu
Antichrist Superstar

**Antichrist Superstar** to drugi album amerykōńskij grupy Marilyn Manson. Ôstoł wydany 8 paździyrnika 1996. Album ôdniōs kōmercyjny sukces i rozsławił grupã, ale niy ôbminyły go kōntrowersyje: krześcijōńskŏ grupa *The American Family Association* ôbskarżyła grupã ô m.in. za barzo agresywne wystympy i antykrześcijōńske utwory.

*Antichrist Superstar* je piyrszym albumem trylogije, do keryj przinŏleżōm ôdpednio: *[[Mechanical Animals]]* (1998) i *[[Holy Wood (In the Shadow of the Valley of Death)]]* (2000).

Album przedoł sie w nakładzie 7 milijōnōw kopije, w tym 1.9 milijōnōw w samych Zjednoczōnych Sztatach. Wydane ôstało piyńć singli: „The Beautiful People”, „Tourniquet”, „Cryptorchid”, „Antichrist Superstar”, „Man That You Fear”.

## Wykŏz utworōw
# „Irresponsible Hate Anthem” – 4:18
# „The Beautiful People” – 3:38
# „Dried Up, Tied and Dead to the World” – 4:16
# „Tourniquet” – 4:30
# „Little Horn” – 2:45
# „Cryptorchid” – 2:42
# „Deformography” – 4:31
# „Wormboy” – 3:56
# „Mister Superstar” – 5:04
# „Angel with the Scabbed Wings” – 3:52
# „Kinderfeld” – 4:51
# „Antichrist Superstar” – 5:14
# „1996” – 4:01
# „Minute of Decay” – 4:44
# „The Reflecting God” – 5:36
# „Man That You Fear” – 6:11
: 99. „Track 99” – 1:39
Biołŏ Nyskŏ

**Biołŏ Nyskŏ** (pol. *Biała Nyska*, miym. *Bielau*) – wieś na Gōrnym Ślōnsku, we połedniowo-zachodnij Polsce, we ôpolskim wojewōdztwie, we nyskim krysie, we gminie Nysa.

We 2011 roku wieś miała 895 miyszkańcōw.
Bustillo del Páramo

**Bustillo del Páramo** - gmin we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Kastylijo a León, we prowincyji León. Mo 71,77 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 1129 ludźi.
Pano Lefkara

**Pano Lefkara** (gr. *Πάνω Λεύκαρα*) - wjeś na Cyprze, we dystrykće Larnaka. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 762 ludźi.
Rodatyczi

**Rodatyczi** (ukr. *Родатичі*) - wjeś na UKrajińe, we lymberskim uobwodźe, we horodoćkim uobwodźe. Na 2025 rok půmjyszkowało sam 1750 ludźi.
Košík

**Košík** - wjeś a gmin (obec) we Czeskij Republice, we strzodkowoczeskim kreju, we kryśe Nymburk. Mo 14,68 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 364 ludźi.
Waimes

**Waimes** - gmin we Belgiji, we Walůńskim Regijůńe, we prowincyji Liège. Mo 96,93 km² wjyrchu a podug danych ze 2018 roku půmjyszkowało sam 7429 ludźi.
Klosterneuburg

**Klosterneuburg** – mjasto we Austriji, we landźe Dolno Austrijo, śedźiba krysu krysu Wien-Ungebung.
Biyrnatōw (ôpolske wojewōdztwo)

**Biyrnatōw** (pol. *Biernatów*, miym. *Berndau*) – wieś na Gōrnym Ślōnsku, we połedniowo-zachodnij Polsce, we ôpolskim wojewōdztwie, we gubczyckim krysie, we gminie Gubczyce.

We 2011 roku wieś miała 72 miyszkańcōw.
Fyrlōnd

**Fyrlōnd** (pol. *Korfantów*, niym. *Friedland, Friedland in Oberschlesien*) to je miasto we Gōrnym Ślōnsku, we połedniowo-zachodnij Polsce, we ôpolskim wojewōdztwie, we nyskim krysie, siydziba władz gminu Fyrlōnd.

Podle danych na 30 czyrwnia 2016 miasto bōło zamiyszkane bez 1857 ôsōb.

## Kamracke miasta
Fyrlōnd je skamracōny ze:
*  Friedland (Niymce)
*  Friedland (Niymce)
*  Friedland (Niymce)
*  Frydlant nad Ôstrawicōm (Czechy)
*  Frýdlant (Czechy)
*  Prawdinsk (Rusyjŏ)
*  Mieroszów (Polska)
*  Debrzno (Polska)
*  Mirosławiec (Polska)
*  Bolechiw (Ukrajina)
*  Boulleret Francyjŏ
Giełczyce

**Giełczyce** (miym. *Geltendorf*) – wieś na Gōrnym Ślōnsku, we połedniowo-zachodnij Polsce, we ôpolskim wojewōdztwie, we nyskim krysie, we gminie Skoroszyce.

We 2011 roku wieś miała 189 miyszkańcōw.
Git

**Git** - swobodne uoprůgramowańy używane do admińistrowańo wersjůma plikůw ze danymi. Stworzůł je Linus Torvalds i wydoł 7 kwjetńa 2005 na licyncyji GNU GPL. Przi użyću serwera hostingowego (ntp. GitHub, Bitbucket abo GitLab) uajnfachowjo robota ze kůplowańym sprowjyń kodu uod jednego projektu szkryflanego na wjelu kůmputerach naroz. Mo na cweku poprawa wartkośći, integralnośći danych a udźelańo podpory przi produkcyji uoprogramowańo.
Frele

**Frele** - muzyczne trio ze gatůnku pop, kere uod 2017 prowadzům trzi ślůnske śpjywoczki Marcelina Bednarska, Magdalena Janoszka i Marta Skiba. Grupa je nojbarzi znůmo ze coverůw szpasowo przetuplikowanych na ślůnsko godka. Jich nojpopularńyjszym wideo na Youtube je *Dejta Cicho*, kere mo ponad 5 miljůnůw uobejzdrzyń i je coverym uod pjosynki *Despacito* uod Luisa Fonsego.
Ôpawske Gōry

**Ôpawske Gōry** (pol. *Góry Opawskie*, cz. *Zlatohorská vrchovina*, miym. *Zuckmanteler Bergland, Oppagebirge*) to je mezoregiōn wchodzōncy w skłŏd gōrskigo pasma Jesiōnikōw, we Weschodnich Sudetach, na Gōrnym Ślōnsku, w Czechach i w Polsce ze nojwyższōm szpicōm: Gōrōm Posprzycznōm (975 m n.p.m.) położōnõ na terynie Czech. Za nojwyższõ gōrã polskij tajli Ôpawskich Gōr przijmuje sie Biskupiõ Kōpã (890 m n.p.m.).

Ôd Prudnika do Guchołaz rozciōngŏ sie Landszaftowy Park Ôpawskich Gōr.

## Położynie
W Czechach Ôpawske Gōry graniczōm: ôd zŏchodu ze Paczkowskim Przedgōrzym i Gōrami Złotymi, ôd połedniowego zŏchodu ze Wysokim Jesiōnikym a ôd połedniŏ ze Niskim Jesiōnikym.

W Polsce Ôpawske Gōry ôgraniczōne sōm kryntõ piskōm: Guchołazy – Moszczanka – Prudnickŏ Łōnka – Prudnik – Trzebina – Skrzipiyc – Krziżkowice – Dobieszōw – Mokre – Zopowy – Zubrzyce – Lewice – Michałkowice – Bliszczyce. Graniczōm sam ze Ślōnskõ Nizinōm.
Goro (Italijo)

**Goro** - gmin we Italiji, we regijůńe Emilijo-Růmańijo, we prowincyji Ferrara. Mo 33,18 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 3608 ludźi.
Berg

**Berg** to je naturalnŏ i wypukłŏ forma rzeźby terynu ô umŏwnyj wysokości wzglyndnyj ôd 100 do 300 m, dyć może być mynij abo wiyncyj, znŏleżnie ôd srogości form sōmsiednich, bp. bergi stanowiōnce przedgōrza wysokich gōr inakszyj mogłyby być nazywane gōrami.

Berg mŏ kolity cympel. Je formōm terynu myńszõ ôd gōry, a srogszõ ôd pagōra.

## Zobŏcz tyż
* Kympa
* Pagōr
* Gōra
Pagōr

**Pagōr** to je naturalnŏ i wypukłŏ forma rzeźby terynu ô umŏwnyj wysokości wzglyndnyj do 100 m.

Pagōry wyrōżniajōm sie we ôbtoczyniu srogszym nachyleniym stoku. Cymple pagōrōw sōm zaôbycz kolite. Sōm formōm terynu myńszõ ôd bergōw, a srogszõ ôd kymp.

## Zobŏcz tyż
* Kympa
* Berg
* Gōra
Koziŏ Gōra (Ôpawske Gōry)

**Koziŏ Gōra** (pol. *Klasztorne Wzgórze*, miym. *Ziegen Berg*) to je berg ô wysokości 316 m n.p.m. na Gōrnym Ślōnsku, we polskij tajli Ôpawskich Gōr na kraju masywu Dugoty we Weschodnich Sudetach, kole 4 km na połedniowy zŏchōd ôd cyntrum miasta Prudnik.
Lipy (Prudnik)

**Lipy** (pol. *Lipno*, miym. *Linden*) to je tajla miasta Prudnik, co leży na prawym kraju rzyki Prudnik, na połednie ôd cyntrum miasta.

## Geografijŏ
Lipy sōm kole 1,8 km na połednie ôd cyntrum Prudnika i kole 3,2 km ôd granice z Czechami, wzduż ulice Józefa Poniatowskigo, w dolinie rzyki Prudnik, we pōłnocno-weschodnij tajli Ôpawskich Gōr. Zajmuje Koziõ Gōrã i Kaplicznõ Gōrã. Na weschōd ôd Lip je Skrobacz.

## Historyjŏ
Po II światowyj wojaczce we Lipach na żniwach robiyli Ślōnzŏki ze ôkolic Prudnika, w tym m.in. Anna Myszyńska. Miyszkoł sam tyż ôlimpijski kolŏrz Stanisław Szozda.

## Zabytki
Podle regestu Nŏrodnego Instytutu Erbowizny na wykŏz zabytkōw wpisane sōm:
* zniszczały klŏsztōr
* przidrōżnŏ kapla świyntego Antōniego

inksze zabytki:
* pałac
* klŏsztōr franciszkanōw
Gōra

**Gōra** to je naturalnŏ i wypukłŏ forma rzeźby terynu ô umŏwnyj wysokości wzglyndnyj powyżyj 300 m. Skuli wysokości wyrōżniŏ sie gōry niske, strzednie i wysoke. Skuli knifu nastōniŏ wyrōżniŏ sie gōry fałdowe, zrymbowe, wulkaniczne i ôstańce.

## Zobŏcz tyż
* Kympa
* Pagōr
* Berg
Jŏr

**Jŏr** to je jedna ze sztyrech pōr roku we przirodzie, w cōunie umiarkowanego klimatu. Cechuje sie umiarkowanymi tymperaturami luftu z rosnōncõ strzedniõ dniowõ, jak tyż umiarkowanõ wielościōm ôpadu atmosferycznego. Świat roślin i zwiyrzōw przechodzi ôkres budzyniŏ sie do życiŏ, a potym poczynŏ sie piyrszŏ faza ôkresu rozmnŏżaniŏ, to znaczy dobiyranie partnyrōw i zapłodniynie u zwiyrzōw, a u roślin kwitniynie i zawiōnzywanie zalōnżkōw.

Astrōnōmiczny jŏr poczynŏ sie w mōmyncie jŏrnyj rōwnōnocy i trwŏ do mōmyntu latowego przesilyniŏ, co we przibliżyniu ôznaczŏ na pōłkuli pōłnocnyj ôkres pōmiyndzy 21 marca a 22 czyrwnia (czasami daty te wypadajōm dziyń wczaśnij abo dziyń niyskorzij, a w roku przestympnym mogōm być cŏfniynte ô jedyn dziyń). W czasie jŏr astrōnōmicznego jŏra pora dnia je dugszŏ ôd pory nocnyj, a pōnadto z kożdym dalszym dniym dnia przibywŏ, a nocy ubywa.

Za klimatyczny jŏr przijmuje sie ôkres roku, w kerym strzednie dobowe tymperatury luftu chwiyrajōm sie pōmiyndzy 5 a 15 °C. Zasadniczo jŏr poprzedzŏ zima, jednak pōmiyndzy tymi ôkresami je klimatyczny etap przechodni – przedjŏr.

Dlŏ pōłkuli połedniowyj wszyjske ôpisane daty i zjawiska sōm cŏfniynte ô pōł roku. Za miesiōnce jŏrne na pōłkuli pōłnocnyj uznŏwŏ sie marzec, kwieciyń i mŏj, a na połedniowym wrzesiyń, paździyrnik i listopad.
Chandpur (Bangladesz)

**Chandpur** (beng. *চাঁদপুর*) – mjasto we Bangladeszu, we prowincyji Ćottogram, stolica dystryktu Chandpur.
Soacha

**Soacha** - gmin we Kolůmbiji, we departamyńće Cundicamarca, we mjejskim zespole Bogoty. Mo 184,45 km² wjyrchu a podug danych ze 2018 roku půmjyszkowało sam 660&nbsp;179 ludźi.
Bronisław Cieślak

**Bronisław Emil Cieślak** (rodz. 8 paźdźerńika 1943 we Krakowje, um. 2 moja 2021) – polski szauszpiler filmowy, telewizyjny a tyjatralny. Wystympuwoł we seryjalu telewizyjnym *[[07 zgłoś się]]*.
Soledad (Hůnduras)

**Soledad** - gmin we Hůnduraśe, we departamyńće El Paraíso. Mo 169,15 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 9354 ludźi.
DNA

**Deoksyrybōnukleinowŏ zojra**, **DNA** (ze ang. *deoxyribonucleic acid*) to je wielgotajleczkowy ôrganiczny ferajn chymiczny ze grupy nukleinowych zojr. U eukariōntōw je przede wszyjskim we jōndrach kamerlikōw, u prokariōntōw – dyrekt we cytoplazmie, za to u wirusōw – we kapsydach. Połni rolã tregra gynetycznyj informacyje żywych ôrganizmōw i wirusōw.

Keta nici DNA zawiyrŏ gynetycznõ informacyjõ:
* ô porzōndku aminozojr we biōłtkach (kerŏ stanowi niywielgi ułōmek sekwyncyje DNA – u czowieka kole 1,5%)
* ô sekwyncyji licznych RNA niykodujōncych
* regulacyji ekspresyje gynōw
* sekwyncyji ô niyklarownym znaczyniu (stanowiōncych ôpowŏżnõ wiynkszość sekwyncyje jōndrowego DNA).

## Zorty DNA
Czŏrnŏ śmierć

**Czŏrnŏ śmierć** to była epidymijŏ dżōmy, co spustoszyła strzedniowiecznõ Ojropã we 14. stoleciu a zabiyła kole 30–60% ludności tego kōntynyntu. Miano „czŏrnŏ śmierć” je ôd ukazujōncych sie rozlygłych pōmian martwiczo-zgorzelinowych w skōrze, przijmujōncych ćmawõ farbã. Terŏźnie za jeji prziczynã uwŏżŏ sie bakteryjõ *[[Yersinia pestis]]*.

## Roznoszynie

Terŏźnie uwŏżŏ sie, iże fojerōm doległości była Postrzodkowŏ Azyjŏ, kaj epidymijŏ dżōmy wybuchła mynij wiyncyj 20 lŏt wczaśnij. Społym ze kupieckimi wandrami, a tyż ze armijami, doległość ôpanowała Azyjõ Weschodniõ i Połedniowõ. Potym dotrzała na Bliski Weschōd i do Pōłnocnyj Afryki. Dopiyro stōnd prziszła do Ojropy, na szifach genueńczykōw uciykajōncych ze Kaffy na Krimie przed Tatarami. We 1346 ôblegajōnce tyn port Tatary ze pōmocōm katapult wciepowali za mury miasta ciała umartych na tã doległość.

Pōniywŏż tamtyjsze miasta ojropejske warōnkami higiynicznymi niy rōżniyły sie ôd terŏźnych slumsōw, doległość wartko sie rozeszła, tym barzij, iże ludzie niy nadōnżali z pogrzebami. Higiyna, jakõ znōmy dzisiej, niy mieściyła sie we anōngach kulturowych ludzi tamtyj epoki. Kej niy fungowała medycyna, ludzie kerowali pŏciyrze do Boga i św. Rocha, kery bōł patrōnym tyj doległości. Kej i to niy pōmŏgało, uciykali we inksze rejōny i roznosili doległość po nowych miastach. Niymoc rozpoznaniŏ zort dżōmy sprawiała, iże niy szło przewidzieć, fto przeżyje, a fto umrzi. Dżōma dymieniczŏ dŏwała szansã przeżyciŏ, dżōma płucnŏ i posocznicowŏ były klarowne ze wyrokym śmierci. Nikt jednak niy znoł prziczyny doległości i wszeôbecnie uwŏżano było jōm za kŏrã ôd Boga. Pandymijŏ czŏrnyj śmierci do kōńca 1348 roku rozszyrziła sie na Szpaniyjõ, Francyjõ i Anglijõ, we dalszych latach ôpanowała wiynkszość Ojropy i skōńczyła sie kole 1351 roku.

We Postrzodkowyj Ojropium (w tym na Ślōnsku) zaraza niy narobiyła mocka szkod. Czŏrnŏ śmierć nawrōcała jeszcze sporadycznie do Ojropy, aże do 19. stoleciŏ.
Połedniowŏ Afryka

**Połedniowŏ Afryka** to je regiōn Afryki, co ôbyjmuje połedniowõ tajlã kōntynyntu. Zaôbycz do krŏjōw Połedniowyj Afryki zaliczane sōm:
* Angola
* Botswana
* Eswatini
* Kōmory
* Lesotho
* Madagaskar
* Majotta
* Malawi
* Mauritius
* Mozambik
* Namibijŏ
* Republika Połedniowyj Afryki
* Reunion
* Seszele
* Wyspy Rozproszōne
* Zambijŏ
* Zimbabwe
Lōnd

**Lōnd** to je teryn ziymskij szupy niypokryty wodami mōrz i ôceanōw. Lōndy zajmujōm kole 29% wiyrchni Ziymie, a cuzamyn 149 milijōnōw km². Dlŏ srogszych, zewartych terynōw lōndu ôstało przijynte miano kōntynynt, myńsze przestrzyństwa lōndu to wyspy. Strzednie zniesiynie lōndu nad poziōm morza wynosi 875 metrōw. We ôdniesiyniu do kōntynyntōw zamiynnie używŏ sie miana „stały lōnd”, we ôdrōżniyniu ôd wysp, kerych niy zaliczŏ sie do wiyrchni lōndu.

## Zobŏcz tyż
* Lōndolōd
Pōłnocnŏ Afryka

**Pōłnocnŏ Afryka** to je regiōn Afryki, co ôbyjmuje pōłnocnõ tajlã kōntynyntu. Zaôbycz do krŏjōw Pōłnocnyj Afryki zaliczane sōm:
* Algeryjŏ
* Egipt
* Libijŏ
* Maroko
* Maurytanijŏ
* Sudan
* Tunezyjŏ
* Zachodniŏ Sahara
Postrzodkowŏ Afryka

**Postrzodkowŏ Afryka** to je regiōn Afryki, co ôbyjmuje postrzodkowõ tajlã kōntynyntu. Zaôbycz do krŏjōw Postrzodkowyj Afryki zaliczane sōm:
* Angola
* Czad
* Dymokratycznŏ Republika Kōnga
* Gabōn
* Kamerōn
* Kōngo
* Rōwnikowŏ Gwinyjŏ
* Strzodkowoafrykańskŏ Republika
* Wyspy Świyntego Tōmasza i Ksiōnżyncŏ
* Zambijŏ
Wampierzów

**Wampierzów** - wjeś we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we mjeleckim kryśe, we gmińe Gůrne Wadowicy.
Weschodniŏ Afryka

**Weschodniŏ Afryka** to je regiōn Afryki, co ôbyjmuje weschodniõ tajlã kōntynyntu. Zaôbycz do krŏjōw Weschodnij Afryki zaliczane sōm:
* Burōndi
* Dżibuti
* Erytryja
* Etiopijŏ
* Kynijŏ
* Kōmory
* Madagaskar
* Mauritius
* Rwanda
* Seszele
* Sōmalijŏ
* Tanzanijŏ
* Uganda

jak tyż znŏleżne terytorium Reunion. Czasym do Weschodnij Afryki zaliczŏ sie tyż Mozambik, Sudan i Połedniowy Sudan.
Zachodniŏ Afryka

**Zachodniŏ Afryka** to je regiōn Afryki, co ôbyjmuje zachodniõ tajlã kōntynyntu. Zaôbycz do krŏjōw Zachodnij Afryki zaliczane sōm:
* Bynin
* Burkina Faso
* Gambijŏ
* Ghana
* Gwinyjŏ
* Gwinyjŏ Bissau
* Liberyjŏ
* Mali
* Maurytanijŏ
* Niger
* Nigeryjŏ
* Synegal
* Sierra Leone
* Świyntŏ Helena (znŏleżne terytorium)
* Togo
* Republika Zielōnego Przilōndka
* Wybrzyże Elefantowych Gnatōw

Czasami do Afryki Zachodnij zaliczŏ sie tyż Zachodniõ Saharã (nojczyńścij jednak wrachowowanŏ je ôna do krŏjōw Maghrebu), Czad i Kamerōn.
Angloameryka

**Angloameryka** abo tyż **Anglosaskŏ Ameryka** to je ôkryślynie na tajlã Ameryki położōnõ na pōłnoc ôd Meksyku, używane we ôpozycyji do terminu Łacińskŏ Ameryka. Angloameryka ôbyjmuje Kanadã i Zjednoczōne Sztaty, czyli krŏje ô przewŏżajōncyj kulturze anglosaskij – dōminujōncy angelskŏ gŏdka, zawiyrzyniŏ protestancke.

Angloameryka zajmuje przestrzyństwo 19,3 mln km², z ludnościōm siōngajōncõ 330 mln miyszkańcōw (2006).

Społeczność Angloameryki we 76,1% zamiyszkuje ôstrzodki miastowe (1997).

## Zobŏcz tyż
* Łacińskŏ Ameryka
Cyntralnŏ Ameryka

**Cyntralnŏ Ameryka** (szp. *Centroamérica, América Central*) to je cyntralny regiōn geograficzny Ameryki, położōny miyndzy Morzym Karaibskim na weschodzie a Pokojnym Ôceanym na zŏchodzie. Definiowany je za połedniowõ tajlã Pōłnocnyj Ameryki, na połedniowym weschodzie łōnczy sie ze Połedniowōm Amerykōm.

## Państwa
W kōntekście ôbywatelsko-geograficznym termin tyn ôdnosi sie do siedmiu państw ôd Gwatymali i Belize na pōłnocnym zŏchodzie po Panamã na połedniowym weschodzie.
Saschori

**Saschori** (gruz. სასხორი) - wieś we Gruzyji, we regiōnie Mccheta-Mtianeti, we gminie Mccheta. Na 2014 rok pōmiyszkowało sam 332 ludzi.
Przestrzyństwo kosmiczne

**Przestrzyństwo kosmiczne** to je przestrzyństwo poza przestrzyństwym astrōnōmicznych ôbiektōw. Za granicã pōmiyndzy ziymskõ atmosferōm a przestrzyństwym kosmicznym przijmuje sie wysokość 100 km nad wiyrchniōm Ziymie, kaj przebiygŏ umŏwnŏ piska Kármána. Blank wyznaczōnyj granicy miyndzy przestrzyństwym luftowym a przestrzyństwym kosmicznym niy mŏ. Fizycy przijmujōm 80–100 km.

Cechuje sie wystympowaniym wysokij prōzni, co niy dozwolŏ rozchodzić sie w nij welōm klangowym a tyż ôgraniczŏ umianã cieplnõ do prōmiyniowaniŏ cieplnego. Przestrzyństwo kosmiczne przenikŏ ze wszyjskich zajt prōmiyniowanie kosmiczne, w tym geferlich dlŏ życiŏ prōmiyniowanie jōnizujōnce – wele elektrōmagnetyczne we zakresie prōmiyniowaniŏ ryntgenowskigo i prōmiyniowaniŏ gamma jak tyż wysokoynergetyczne naladowane tajleczki. We przestrzyństwie kosmicznym, we ôkolicach orbity Ziymie, ciała wystawiōne na bezpostrzednie fungowanie prōmiyni słōnecznych rozgrzewajōm sie do tymperatury przekrŏczajōncyj 100 °C, za to ôstŏwajōnce w ciyniu ôziymbiajōm sie nawet pod –180 °C.

W naszym nojbliższym ôbtoczyniu przestrzyństwo kosmiczne to heliosfera, wypołniōnŏ bez słōneczny wiater, kerŏ na granicy Słōnecznego Układu, po przekroczyniu heliopauzy przechodzi we ôstrzodek miyndzygwiŏzdowy, a dalij we ôstrzodek miyndzygalaktyczny.

We publikacyji NASA SP-3006 ôstało przijynte założynie, iże czowiek wystawiōny na fungowanie prōzni kosmicznyj straci przitōmność w czasie 9–11 sekund skirz nŏrywnyj utrŏty tlynu ze ôrganizmu.