open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Łopuszno

**Łopuszno** – mjasto we Polsce, we śwjyntokrziskim wojewůdztwje, we keleckim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Łopuszno. Mjejske prawa uod 2023.
Miynkinia

**Miynkinia** (pol. *Miękinia*, mjym. *Nimkau*) – miasto we Polsce, we dolnoślōnskim wojewōdztwie, we średzkim krysie, siedziba gminu Miynkinia. Miejske prawa mo ôd 2023.
Rozprza (łůdzke wojewůdztwo)

**Rozprza** - mjasto we Polsce, we łůdzkim wojewůdztwje, we pjotrkowskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Rozprza. Uod przed 1272 do 1870 mjoła mjejske prawa, dostała je nazod we 2023.
Włodowice (ślůnske wojewůdztwo)

**Włodowice** (pol. *Włodowice*) - mjasto we Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, we zawjerćańskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Włodowicy. Uod XIV stolećo do 1870 mjoły mjejske prawa, dostoły je nazod we 2023.
Rzemień (podkarpacke wojewůdztwo)

**Rzemień** - wjeś we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we mjeleckim kryśe, we gmińe Przecław.
Saint-Paul-du-Bois

**Saint-Paul-du-Bois** - gmin we Francyji, we regijůńe Pays de la Loire, we departamyńće Maine-et-Loire. Mo 26,58 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 597 ludźi.
Elektryczno gitara

**Elektryczno gitara** (**E-gitara**) to je zorta gitary, co mo siylny korpus i elektrōniczne przetworzocze, kere wymiyniajōm dyrgania ôd ôcylowych strun na elektryczny prōnd. Sygnoł ôd gitary idzie przetworzić coby dostać roztōmajte efekty klangu, a na kōniec ôdtworzajōm go gośniki. Popularne knify modyfikacyje sygnału ôd gitary to cum bajszpil zniykształcynie (*distortion*) abo echo (*reverb*).

Gyszichta elektrycznych gitar siōngo roku 1931. Insztrumynt wartko rozniōs sie postrzōd muzykōw jazzowych. Elektryczne gitary miały fest wpływ na ewolucyjo muzycznych zort jak cum bajszpil elektryczny blues, rock and roll, rock, heavy metal. Sōm tyż ône używane we popie, folku i country.

## Sztruktura
Moderne elektryczne gitary sōm zaôbycz solidne i wykōnane ze holcu abo plastika. Je mocka zort elektrycznych gitar. Nojczyńścij trefio sie gitary ze szejściōma strunami (we sztandardowym tuningu ôd spodka do wiyrchu: E, A, D, G, B, E), nale popularne sōm tyż gitary siedmiostrunowe ze ekstra niższōm strunōm.

Grif we elektrycznyj gitarze może mieć roztōmajte kształty, a progi bywujōm leko wygiynte, coby ulekszić szpil.

Klang wychodzōncy ôd elektrycznyj gitary idzie modyfikować kej puszczōny bez depty i inksze masziny zanim dotrzi do zmacniocza. Roztōmajte efekty idzie tyż przidać bez sōm zmacniocz.


Plik:DS 1 Distortion.jpg|Depta przidowajōnco *distortion* ôd Boss
Plik:Wall of Marshall Fridge !!!! - Musikmesse Frankfurt 2013 (2013-04-11 13.37.43 by Dave Kobrehel).jpg|Zmacniocze ôd Marshall
Aleksandra Wencel

**Aleksandra Wencel** (rodz. jak *Roman Wencel*) – ślõskŏ matymaticzka, habilitowanŏ dŏchtorka Wrŏcławskigo Uniwersytetu. Pisŏrka a autorka dykcjōnŏrza.

## Biografijŏ
Pochodzi ze Kōmprachcic. Śtudiowała matymatika we Wrŏcławiu, kaj dostała stopiyń magistra (1998), dŏchtora (2002) a habilitowanego dŏchtora (2013). Ôd 2002. roku robi na Wrŏcławskỹ Uniwersytecie, dwa lata bōła na stypyndyji we Uniwersytecie we Leeds.

Je autorkõ rajzyndersko-spōminkowej ksiõzki «Jak zech bůł pjyrsy rôz w Indjach» a ślõskigo botanicnego dykcjōnŏrza. Robi tez nad srogỹ ślõsko-polskỹ dykcjōnŏrzỹ. We 2022 srobiōła kaming aut jak transpłeciowŏ ôsoba.
Rzymiosło

**Rzymiosło** – niywielgŏ ekōnōmicznŏ robota, kludzōnŏ we małych werksztelach, nojczyńścij ôsobiście lebo przi sparciu ôd familije, kerŏ zatrudniŏ nojczyńścij ôd 1 do 25 perzōn (rŏz za kej nawet 50) znŏleżnie ôd regiōnu we kerym je kludzōnŏ a ôd zorty gyszeftu. Rzymiosło jes nojstarszōm formōm industryjalnyj produkcyje, a bez pŏrã tysiōncleci tyż jedynōm, aże do nowożytnych czasōw a industryjalnyj rewolucyje.
Leśno (chojńicki krys)

**Leśno** (kasz. a mjym. *Lesno*) - wjeś we Polsce, we půmorskim wojewůdztwje, we chojńickim kryśe, we gmińe Brusy.
Kalikavu

**Kalikavu** - wjeś we Indyjach, we sztaće Kerala, we dystrykće Malappuram. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 22&nbsp;018 ludźi.
Argentré-du-Plessis

**Argentré-du-Plessis** - gmin we Francyji, we regijůńe Bretańijo, we departamyńće Ille-et-Vilaine. Mo 41,46 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 4502 ludźi.
Mandelieu-la-Napoule

**Mandelieu-la-Napoule** - gmin we Francyji, we regijůńe Provence-Alpes-Côte d’Azur, we departamyńće Alpes-Maritimes. Mo 32,14 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 21&nbsp;998 ludźi.

### Kamracke sztaty
*  Crans-Montana
*  Imperia
*  Ottobrunn
Montreuil (Pas-de-Calais)

**Montreuil** - gmin we Francyji, we regijůńe Hauts-de-France, we departamyńće Pas-de-Calais. Mo 2,85 km² wjyrchu a podug danych ze 2018 roku půmjyszkowało sam 1935 ludźi.
Saint-Genis-Pouilly

**Saint-Genis-Pouilly** - gmin we Francyji, we regijůńe Auvergne-Rhône-Alpes), we departamyńće Ain. Mo 9,77 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 13&nbsp;943 ludźi.
Roure (Italijo)

**Roure** - gmin we Italiji, we regijůńe Pjymůnt, we prowincyji Torino. Mo 59,37 km² wjyrchu a podug danych ze 2018 roku půmjyszkowało sam 811 ludźi.
Wronin (małopolske wojewůdztwo)

**Wronin** - wjeś we Polsce, we mołopolskim wojewůdztwje, we proszowickim kryśe, we gmińe Kůńusza.
Ńikołskoje (wjoska we kostromskim rejůńe)

**Ńikołskoje** (rus. *Никольское*) - wjeś we Rusyji, we kostromskim uobwodzę, we kostromskim rejůńe. Na 2014 rok půmjyszkowało sam 3960 ludźi.
Kamjennogorsk

**Kamjennogorsk** (rus.: *Каменногорск*, fiń. *Antrea*, szw. *Saint-Andre*) – mjasto we Rusyji, we lyńingradzkim uobwodźe, we wyborgskim rejůńe.
Rovito

**Rovito** - gmin we Italiji, we regijůńe Kalabryjo, we prowincyji Cosenza. Mo 10,68 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 3014 ludźi.
Ludobōjstwo Ujgurōw

**Ludobōjstwo Ujgurōw** – ludobōjstwo kludzōne prociw turkijskim nacyjowym a muzułmańskim religijnym myńszościōm we prowincyji Sinciang, ôd Chińskij Ludowyj Republiki ôd 2014 roku. Perzōny kere przinŏleżōm do turkijskich myńszości we regiōnie Sinciang, sōm zawiyrane we lagrach (kere regiyrōnek ChLR mianuje "lagrami reedukacyje"), sterylizowane lebo zmuszane do roboty na plantacyjach bawołny. Dziecka ôd ujgurskich familije sōm ôddzielane ôd swojich familije. Podug badań przekludzōnych ôd BBC ōngyfer pōł milijōna Ujgurōw we prowincyji Sinciang przimusowo robi na plantacyjach bawołny. Sōm tyż dowody, iże na terynach "reedukacyjnych lagrōw" tworzōne sōm fabriki dlŏ heresztantōw. Kożdŏ perzōna kerŏ prōbuje uciyc ze lagrōw ChLR je rozstrzyliwanŏ. Ôbskarzŏ sie tyż regiyrōnek ChLR ô niyszczynie ujgurskich smyntŏrzōw a meczetōw.
Nur

**Nur** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we uostrowskimm kryśe, śedźiba gminu Nur.

Przed 1425 do 1870 mjoł mjejske prawa.
Maryjanowy Rōw

**Maryjanowy Rōw** to je nojgłymbszy znejōmy (10 911 ± 40 m p.p.m.) ôceaniczny rōw na Ziymi, położōny we zachodnij tajli Pokojnego Ôceanu, na połedniowy weschōd ôd Maryjańskich Wysp. Mŏ kształt pōłmiesiōnczka, mierzi kole 2,550 km dugości i 69 km szyrokości. Maksymalny znany zgłōmb wynosi 10 984 m (± 25 m) na połedniowym krańcu małyj doliny, mianowanyj Ploso ôd Challengera.
Ludobōjstwo Asyryjŏkōw

**Ludobōjstwo Asyryjŏkōw** (mianowane tyż ze asyryjskij gŏdki **Sajfo** abo **Sejfo**, asy. *ܣܝܦܐ*, direkt tum. *miecz*) – gyszichtowe ludobōjstwo przekludzōne ôd Ôsmańskigo Imperyjum prociw Asyryjŏkōm, cuzamyn ze ludobōjstwym pōntyjskich Grekōw a Ôrmian. Zaczło sie ône we 1915 roku, atoki już we paździyrniku 1914 roku ôsmańske wojŏki mit ze kurdyjskimi ôchotnikami splōndrowali asyryjske wiŏski we regiōnie Urmia we Perzyji. Na poczōntku stycznia 1915 roku zniszczōne ôstało 70 asyryjskich wiŏsek wele sztadu Urmia a jejich miyszkańcōw ukatrupiōno, we nastympnych latach aże do 1918 roku Ôsmańske Impyrium kludziyło akcyje prociwko asyryjskij ludności. Skirz ludobōjstwa Asyryjŏkōw, ukatrupiōnych ôstało ōngyfer 750 tys. Asyryjŏkōw, to je ōngyfer 75% asyryjskij populacyje we latach ludobōjstwa.
Hołodnica

**Hołodnica** - wjeś we Polsce, we lubelskim wojewůdztwje, we bjalskim kryśe, we gmińe Rokitno.

We latach 1975-1998 wjeś admińistracyjńy przinoleżała do bjalskopodlaskigo wojewůdztwa.
Jusiškis (rejůn Anykščiai)

**Jusiškis** - wjeś na Liwje, we uokryngu Utenos, we rejůńe Anykščiai. Na 2011 rok půmjyszkiwała sam jedna perzůna.
Ostrówek (sokołowski krys)

**Ostrówek** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we sokołowskim kryśe, we gmińe Repki.

We lotach 1975-1998 wjeś admińistracyjńy noleżoła do śedleckigo wojewůdztwa.
Kartŏfelzalat

**Kartŏfelzalat** – zielyninowe danie zaôbycz niymieckich kuchnie (we tym cum bajszpil bajerskij a austryjŏckij), kere wystympuje tyż we ślōnskij kuchni. Głōwnym skłŏdnikym kartŏfelzalatu sōm tak jak podug miana kartŏfle, inksze zielyniny kere sie przidŏwŏ do kartŏfelzalatu to sōm cwibla, ôgōrka, zeler a inksze. Ôkrōm zielynin, do kartŏfelzalatu przidŏwŏ sie tyż rŏz za kej majōnyjzã a ślydzie.
Ślōnske niebo

**Ślōnske niebo** (śl-niym. *Schläsches Himmelreich*) – ślōnske, miynsne danie, terŏźnie rychtowane zaôbycz na roztōmajte świynta, kejś jako nadgroda za pōmoc przi skubkach lebo przyndzyniu. Głōwnym skłŏdnikym ślōnskigo nieba jes ôwiynzie miynso a zōuza ze suszōnych ôwocōw. Do ślōnskigo nieba przidŏwŏ sie tyż cum bajszpil skurzicã, citrōny, myjl a inksze.
Myjl

**Myjl** (**mōnka**, **mōłka**) – produkt kery powstŏwŏ po drobiyniu ôbiyla lebo kartŏfli (jes to kartŏfelmyjl), a tyż rŏz za kej cum bajszpil ôrzechōw. Myjl jes wszeôbecnie używany do produkcyje piyczywa a nudli.
Olszanka (łośicki krys)

**Olszanka** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we łośickim kryśe, śedźiba gminu Olszanka.

We lotach 1975-1998 wjeś admińistracyjńy noleżoło do bjalskopodlaskigo wojewůdztwa.
Hillat Ara

**Hillat Ara** (arab. حلة عارا) - wjeś we Syryji, we muhafaźe Latakia. Na 2004 rok půmjyszkowało sam 1015 ludźi.
Mosina

**Mosina** - mjasto we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we poznańskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Mosina.
Kołczyn (lubelske wojewůdztwo)

**Kołczyn** - wjeś we Polsce, we lubelskim wojewůdztwje, we bjalskim kryśe, we gmińe Rokitno.

We latach 1975-1998 wjeś admińistracyjńy przinoleżała do bjalskopodlaskigo wojewůdztwa.
Segredo

**Segredo** - gmin we Brazyliji, we sztaće Rio Grande do Sul. Mo 247,485 km² wjyrchu a podug danych ze 2010 roku půmjyszkowało sam 7158 ludźi.
Ben Szemen

**Ben Szemen** (hebr. שמן בן) - moszaw we Izraelu, we Cyntralnym Dystrykće. Na 2019 rok půmjyszkowało sam 870 ludźi.
Bahawalpur

**Bahawalpur** ( urdu بہاولپُور, pyndż. بہاولپور‬) – mjasto we Pakistańe, we prowincyji Pyndżab. Uostrzodek industryje.
Krupśke (stryjski rejůn)

**Krupśke** (ukr. *Крупське*) - wjeś na Ukrajińe, we lymberskim uobwodźe, we stryjskim rejůńe. Na 2001 rok půmjyszkowało sam 1494 ludźi.
Samborzec

**Samborzec** - wjeś we Polsce, we śwjyntokrziskim wojewůdztwje, we sandomjyrskim kryśe, śedźiba gminu Samborzec.
Väring

**Väring** - mjejscowość (tätort) we Szwecyji, we regijůńe Västra Götaland, we gmińe Skövde. Na 2010 rok půmjyszkowało sam 571 ludźi.
Carlsberg Group

**Carlsberg A/S** – nojsrogszy producynt biyru we Daniji a jedyn ze nojsrogszych producyntōw biyru na cołkim świecie. Ôstoł ôn założōny we 1847 roku ôd duńskigo gyszeftmana Jacoba Christiana Jacobsena. Sztamgyszeft Carlsberg A/S mŏ mocka udziałōw we roztōmajtych ojropejskich brŏwarach.  Reklamowe hasło biyru Carlsberg to "Bezma nojlepszy biyr na świecie" (ang. "Probably The Best Beer In The World").

## Zewnyntrzne linki

* Ôficjalnŏ neczajta Carlsberg Group
Kwas

**Kwas** – napŏwek tworzōny bez gerowanie chlyba, uznŏwany za bezalkoholowy mimo tego iże mŏ ôn niywielgõ wielość alkoholu. Kwas je tradycyjnym napŏwkym Weschodnij Ojropy, pity je zaôbycz na Ukrajinie, we Rusyji, Biołorusi a tyż Polsce. Piyrszy rŏz naszrajbowano ô kwasie we Krōnice Nestora we ôpisie krztu Włodzimierza I. Wielgigo.
Ŏ

**Ŏ** - buchsztaba, używanŏ m.in. we ślabikŏrzowym szrajbōnku ôd ślōnskij gŏdki. Sztandard Unicode ta buchsztaba mŏ pode nōmerōm U+014E a U+014F (małŏ buchsztaba).
Swindon

**Swindon** - mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Wiltshire. Uostrzodek industryje (m. in. autowerki Honda a BMW).
Bogève

**Bogève** - gmin we Francyji, we regijůńe Auvergne-Rhône-Alpes, we departamyńće Haute-Savoie. Mo 7 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 1133 ludźi.
Beaumont-le-Hareng

**Beaumont-le-Hareng** - gmin we Francyji, we regijůńe Normandyjo, we departamyńće eine-Maritime. Mo 5,74 km² wjyrchu a podug danych ze 2010 roku půmjyszkowoło sam 261 ludźi.
Tofaş

**Tofaş** (akrōńim ôd **T**ürk **O**tomobil **F**abrikasi **A**.**Ş**.) – turecki producynt aut ôsobowych i lekich dostawczych produkowanych ôd 1971 roku. Fiat Chrysler Automobiles posiadŏ 37,86% akcyje we spōłce Tofaş, a wszyjske produkowane bez niōm modele bazowały na licyncyjach italijańskigo kōncernu. Postrzōd akcjōnariuszy tureckich nojsrogszõ rolã ôdegrŏwŏ Koç Holding posiadajōncy 37,59% akcyje. Nowsze modele produkowane sōm pod markōm FIAT. W listopadzie 2007 roku napoczła sie w werkach Tofaş produkcyjŏ modelōw dostawczych z gamy Sevel. Talynt produkcyjnŏ fabryki przed 2007 rokym wynosiyła 250 tys. kōnsztōw. Po sztartniyńciu produkcyje trzech nowych modelōw użytkowych ôstała zwiynkszōnŏ do kole 375 tys. kōnsztōw rocznie.

## Galeryjŏ

Plik:Tofas Serce.JPG
Plik:Albea.JPG
Plik:Tofaş Doğan ca 1994.jpg
Plik:Tempra 01.jpg


## Bibliografijŏ

* *Auta Świata* (z lŏt 1991–2007), Wyd. Print Shops Prego – Polskŏ/Mydia Connection, Warszawa.
Ruske Imperyjum

**Ruske Imperyjum** to bōło historyczne państwo we Ojropie a Azyji. Je to druge co do srogości ciōngłe imperyjum w historyji świata.

Na zaczōntku XIX stoleciŏ Rusyjŏ bōła nojsrogszym ôbszarowo krŏjym świata, a jeji granice rozciōngały sie ôd Arktycznego Ôceanu na pōłnocy do Czŏrnego Morza na połedniu, a ôd Bałtyckigo Morza na zachodzie do Pokojnego Ôceanu na weschodzie. Rozlygowane na tyj powiyrchni 176,4 mln ôbywateli imperyjum stanowiyło w tym czasie trzeciõ co do srogości populacyjõ ludzkõ na świecie po Chinach a Brytyjskim Imperyjum, nale roztajlowaniŏ w jejich ekōnōmicznym, etnicznym i religijnym sztatusie bōły fest widzialne. Regyrōnek kerowany bez cysŏrza bōł jednōm z ôstatnich mōnarchije absolutnych w Ojropie. Faktycznōm stolicōm Ruskigo Imperyjum bōł bez bezma cołki ôkres jego istniyniŏ Pejtersburg, atoli z prawnego pōnktu widzyniŏ stolicōm ôstŏwała Moskwa.

Gowōm imperyjum bōł Wszechrosyjski Cysŏrz, kery mioł niyôgraniczōnõ, absolutnõ władzã do 1905 roku.
Stefania Turkewycz-Łukijanowycz

**Stefania Turkewycz-Łukijanowycz** (nar. 25 kwietnia 1898 we Brodach, um. 8 kwietnia 1977 we Cambridge) – ukrajińskŏ kōmpozitōrka, klawiyrŏczka a muzikolog. Jeji muzika nawiōnzowała do ukrajińskich ludowych pieśni.
Kosrae

**Kosrae** - jedyn ze sztyrych sztatůw Mikrůnezyji, rozlygowany na wyspje uo jednakim mjańe. Mo 111,3 km² wjyrchu a podug danych ze 2010 roku půmjyszkowało sam 6616 ludźi.
Ksiynstwo Gōrnego a Dolnego Ślōnska

**Ksiynstwo Gōrnego a Dolnego Ślōnska** (śl-niy. *Herzugtum Aeber- und Niederschläsing*, niy. *Herzogtum Ober- und Niederschlesien*, cze. *Vévodství Horní a Dolní Slezsko*, pol. *Księstwo Górnego i Dolnego Śląska*) – gyszichtowe ksiynstwo we Ojropie, kere rozlygowane bōło na terynach połedniowo-weschodnigo Ślōnska. Ôstało ône utworzōne we 1742 roku po piyrszyj ślōnskij wojnie, kej to Ślōnsk ôstoł potajlowany na tajlã Prus a tajlã Austryje. Haupsztadym ôd Ksiynstwa Gōrnego a Dolnego Ślōnska bōła Ôpawa.
Aptos

**Aptos** - census-designated place we USA, we sztaće Kaliforńijo, we hrabstwje Santa Cruz. Na 2020 rok půmjyszkowało sam 6664 ludźi.
Cârna

**Cârna** - wjeś a gmin we Růmůńiji, we uokryngu Dolj. Mo 29,23 km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku půmjyszkowało sam 1363 ludźi.
Austryjŏcke Cysŏrstwo

**Austryjŏcke Cysŏrstwo** (niy. dŏwnij *Kaiserthum Oesterreich*, podug terŏźnyj gŏdki *Kaisertum Österreich*) – gyszichtowe cysŏrstwo we Ojropie, stworzōne 11 siyrpnia 1804 roku bez Franca II. Habsburga. Cuzamyn ze Krōlestwym Prus bōło to nojsiylniyjsze państwo Niymieckij Kōnfederacyje aże do jeji szlusu we 1866, kej to Prusy po wygranyj we austryjŏcko-pruskij wojnie zdobyły hegymōnijõ a utworziły Pōłnocnōniymiecki Zwiōnzek, kery nastympnie ôstoł Niymieckim Cysŏrstwym. Skuli tego co Austryjŏ niy ôstała włōnczōnŏ do prziszłego niymieckigo sztatu, we 1867 po austro-madziarskim kōmprōmisie Austryjŏcke Cysŏrstwo przekształcōno we Austro-Madziary.
Bairdford

**Bairdford** - census-designated place we USA, we sztaće Pynsylwańijo, we hrabstwje Allegheny. Na 2010 rok půmjyszkowało sam 698 ludźi.
Saint-Briac-sur-Mer

**Saint-Briac-sur-Mer** – mjasto we Francyji, we regijůńe Bretańijo, we departamyńće Ille-et-Vilaine.
Braunschweig

**Braunschweig** – mjasto na prawach krysu we Mjymcach, we landźe Dolno Saksůńijo. Uostrzodek industryje a nauki.
Jaksice (mjechowski krys)

**Jaksice** - wjeś we Polsce, we małopolskim wojewůdztwje, we mjechowskim kryśe, we gmińe Mjechůw.
Montdurausse

**Montdurausse** - gmin we Francyji, we regijůńe Uoksytańijo, we departamyńće Tarn. Mo 15,92 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku pmyjszkiwało sam 441 ludźi.
Godůw (ślůnske wojewůdztwo)

**Godůw** (pol. *Godów*) - wjeś we Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, we wodźisławskim kryśe, śedźiba gminu Godůw.
Sziraz

**Sziraz** (pers. شیراز) - mjasto we Irańe, stolica uostanu Fars. Downo stolica Persyji, uostrzodek industryje a kultury.
Jaén (Szpańijo)

**Jaén** - mjasto we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Andaluzyjo, stolica prowincyji Jaén. Uostrzodek industryji.
Rungis

**Rungis** - gmin we Francyji, we regijůńe Île-de-France, we departamyńće Val-de-Marne. Mo 4,2 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 5657 ludźi.
Pogoń Prudnik (korbbal)

**Klub Sportowy Pogoń Prudnik** (abo krōtko **Pogoń Prudnik**) to je polski korbbalowy manszaft ze Prudnika we Gōrnym Ślōnsku.

Je to jedyn ze nojbarzij znamiynitych gōrnoślōnskich manszaftōw ôd korbbala. Sōm Prudnik mianowany je „korbbalowŏ stolica Ôpolszczyzny”. Bōł ôn założōny 26 paździyrnika 1954 ôd Janusza Barana za korbbalowõ sekcyjõ klubu Pogoń Prudnik, co ôwdy ônego posiedzicielym bōła fabryka handtuchōw „Frotex”. Korbbalowŏ Pogoń je ôsobnym klubym ôd 1993 roku. Sezōn 1962/1963 a lata 1966–1969, 1982–1997, 2014–2021 przepyndziōł we I lidze polskij. We 1987 roku zdobōł titel majstra Polski U–14. Ôd sezōnu 2021/2022 wystympuje we II lidze polskij (skupina D). Ônego dōmowe szpile ôdbywajōm sie we szportowyj hali „Obuwnik” przi hul. Łuczniczyj 1 we Prudniku, kaj idzie pōmieścić kole 1600 ôsōb.

## Necowe ôdwołania
* Ôficjalnŏ zajta ôd Pogoni Prudnik
Pobjedino (sachaliński uobwůd)

**Pobjedino** (rus. *Победино*) - wjeś we Rusyji, we sachalińskim uobwodże, we smyrnychowskim rejůńe. Na 2013 rok půmjyszkowało sam 1144 ludźi.
Gace Słupieckie

**Gace Słupieckie** - wjeś we Polsce, we śwjyntokrziskim wojewůdztwje, we staszowskim kryśe, we gmińe Łubńicy.
Bédoin

**Bédoin** - gmin we Francyji, we regijůńe Provence-Alpes-Côte d’Azur, we departamyńće Vaucluse. Mo 91,03 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 3093 ludźi.
Landszaft ze dyngōm

***Landszaft ze dyngōm*** (ôryginalny titel ze pol. *Krajobraz z tęczą*) – pastelowy malōnek namalowany ôd Józefa Janowskigo we 1901 roku. Malōnek tyn przedstawiŏ dyngã nade łōnkōm po dyszczu. Landszaft ze dyngōm znŏjduje sie dzisio we Nacyjowym Muzyjōm we Warszawie.
Powōdź tysiōnclyciŏ

**Powōdź tysiōnclyciŏ** (, ) to je miano lŏ powodzi, co zaloła Postrzodkowõ Ojropã we lipniu 1997 roku. Tykła ôna Czechy, Polskã, Niymce, Słowacyjõ a Austryjõ (tyż Gōrny a Dolny Ślōnsk). Zginyło we ônyj 114 ôsōb, a zrobiyła szkody na 4,5 milijardu dolarōw amerykōńskich.

## Miano
We ynglandzkij literaturze powōdź ta mianowanŏ je „strzodkowoojropejskŏ powōdź 1997” (), pōniywŏż tykła ôna bezma wszyjske krŏje Postrzodkowyj Ojropy. We Polsce a Niymcach funkcjōniyruje ôkryślynie „powōdź tysiōnclyciŏ” (, ), nale ekstra Niymce używajōm tyż miana „ôderskŏ powōdź” (), skirz tego iże we niymieckij perspektywie tykła ôna ino Ôdrã. W Czechach gŏdajōm „morawske powodzie” ().

## Prziczyny

W połedniowo-zachodnij Polsce a pōłnocno-weschodnich Czechach wystōmpiyły dwa ôkresy wystrych ôpadōw, piyrszy ôd 3 do 10 lipnia, drugi ôd 17 do 22 lipnia. Na przestrzyństwie, kaj wystōmpiyła powōdź (ôd Polski do Austryje) w czasie pŏru dni śleciała miesiyncznŏ wielość ôpadōw, a na bergach nawet dwumiesiyncznŏ.

## Zalōnia

Potop napoczōn sie 5 lipnia w Czechach, a 6 lipnia rozniosła sie na Polskã. Tedy poziōm wody dźwigoł sie nawet ô sztyry metry na pōł dnia. Piyrszymi zalōnymi polskimi miastami bōły Prudnik i Guchołazy we Gōrnym Ślōnsku. Niyskorniyjszego dnia nawiydziōł ône prymier Włodzimierz Cimoszewicz. Ze Prudnika a bliskich dziedzin ewakuowane bōły 192 ôsoby. Powōdź wartko rozniosła sie ôd Chałupek po Racibōrz. We Kłodzku zawaliyło sie pŏrã na kelaset lŏt starych kamynic. 8 lipnia woda dotrzała do Krapkowicōw. We drugij etapie wela ôd powodzi spłynyła bez Ôdrã a po drōdze zatopiyła place we ôkolicy. Zajta ôd Ôpola na lewym kraju ôstała zalōnŏ 10 lipnia, Wrŏcłōw a Rybnik 12 lipnia, a dalij Gogōw. Wody zwolniyły, kej dotrzały do polsko-niymieckij granice, co dało wiyncyj czasu na rychtowanie, tōż szkody bōły fest myńsze.

Prezydynt Aleksander Kwaśniewski ôgłosiōł we Polsce na jedyn dziyń żałobã nacyjnõ 18 lipnia.
Voorburg

**Voorburg** – mjasto we Ńiderlandach, we prowincyji Połedńowo Holandyjo, we gmińe Leidschendam-Voorburg. Do 2002 roku bůło uosobnym gminym.
Großheirath

**Großheirath** - gmin we Mjymcach, we landźe Bajery, we kryśe Coburg. Mo 22,27 km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowało sam 2635 ludźi.
Mülheim an der Ruhr

**Mülheim an der Ruhr** – mjasto na prowach krysu we Mjymcach, we landźe Půłnocno Nadryńijo-Westfalijo. Uostrzodek industryje.
Chamonix-Mont-Blanc

**Chamonix-Mont-Blanc** - gmin we Francyji, we regijůńe Auvergne-Rhône-Alpes, we departamyńće Haute-Savoie. Mo 116,53 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 8640 ludźi. Uostrzodek źimowych szportůw, rozlygowany wele najsrogszygo wjyrchu Ojropy - Mont Blanc.
Kostenec

**Kostenec** (bułg. *Костенец*) – mjasto we Bułgaryji, uobwůd sofijski, we kerym mjyszko 5 954 ludźi (2022).
Ferajn Gōrnoślōnzŏkōw

**Ferajn Gōrnoślōnzŏkōw** (*Związek Górnoślązaków–Bund der Oberschlesier*) bōł ruchym, kery walczōł ô niypodległość Gōrnego Ślōnska w XX stoleciu. Bōł założōny w styczniu 1919 ôd Ewalda Latacza.
Pawłowice (lipski krys)

**Pawłowice** (pol. *Pawłowice*) - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we lipskim kryśe, we gmińe Solec nad Wisłům.
Cipa (Charagauli)

**Cipa** (, ) to je wjeś we Gruzyji, we regjůńe Imereti, we muńicipaliteće Charagauli. Położůno 770 myjtrůw nad poźůmym morza. Mjyszko sam (podug sztandu na 2014. rok) 432 ludźi, z czego 99,5% gruźińskij norodowośći. 

## Transzport
Bez Cipa kludzům glajzy gruźińskij ajzynbany na lyńiji Samtredia–Chaszuri. We wśi znojdujům śe dwje stacyje: Cipa a Gwirabi (ze  – tůnel). Ze banhofu Cipa idźe dojechać bezpostrzedńim cugym m.in. do Tbilisi, Poti, Zugdidi, Kutaisi a Ozurgeti.

## Dymografijo

## Wywołane mjyszkańce
* Arczil Charadze (1895-1986) – gruźiński matymatik, profesůr Uńiwersytetu we Tbilisi
* Awtandil Czitadze (1949) – gruźiński ekůnůmista, politiker, lider Socjal-Krześćijańskij Ligi Gruzyje

## Edukacyjo
We Cipje znojduje śe podstawowo szkoła, w keryj robi 24 rechtorůw a uczy śe 59 szkolorzůw.
Halicyjo

**Halicyjo** () to je historyczny regjůn we połedńowo-zachodńij Ukrajińe ta połedńowo-schodńij Polsce. Zajmuje teryny spůłczesnych uobwodůw: ternopolskigo (uokrům půłnocnyj tajle, kero noleży do Wołyńi), lymberskigo, iwanofrankowskigo a kůnskůw wojewůdztw: podkarpackigo a małopolskigo. Jeji mjano bjere śe uod mjasta Halycz – stolice Halickigo Kśynstwa, nale uod drugij połowy XIII storoczo jego politycznym a kulturalnym cyntrům stoł śe Lymberg.
Nová Ves pod Pleší

**Nová Ves pod Pleší** - wjeś a gmin (obec) we Czeskij Republice, we strzodkowoczeskim kreju, we kryśe Příbram. Mo 11,03 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowoło sam 1460 ludźi.
Rutherglen

**Rutherglen** gael. *An Ruadh-Ghleann*) - mjasto we Wjelgij Brytańiji, we  Szkocyji, we hrabstwje South Lanarkshire.
Larbert

**Larbert** gael. *Lèirbert/Leth-pheairt,*) - mjasto we Wjelgij Brytańiji, we  Szkocyji, we hrabstwje Falkirk. Bůł sam rodzůny John Baildon.
Kremnica

**Kremnica** (madź. *Körmöcbánya*, mjym. *Kremnitz*) – mjasto we Słowacyji, we banskobystrzyckim kreju, we kryśe Žiar nad Hronom.
Srebrna (płocki krys)

**Srebrna** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we płockim kryśe, we gmińe Staro Bjoło.
Marcjanów (turecki krys)

**Marcjanów** - wjeś we Polsce, we wjelgopolkim wojewůdztwje, we tureckim kryśe, we gmińe Kawynczyn.
Bożnowice

**Bożnowice** (pol. *Bożnowice*, mjym. *Berzdorf*) - wjeś we Polsce, we dolnoślůnskim wojewůdztwje, we zůmbkowickim kryśe, we gmińe Źymbicy.
Mało Uoleśńica

**Mało Uoleśńica** (pol. *Oleśnica Mała*) - wjeś we Polsce, we dolnoślůnskim wojewůdztwje, we oławskim kryśe, we gmińe Oława.
Mjerczice

**Mjerczice** (pol. *Mierczyce*, mjym. *Mertschütz*) - wjeś we Polsce, we dolnoślůnskim wojewůdztwje, we jaworskim kryśe, we gmińe Wjelge Wůndroże.
Omsk

**Omsk** (rus. *Омск*) - mjasto we Rusyji, śedźiba omskigo uobwodu. Uostrzodek industryje, nauki a kultury.
Wiry (wjeś we wjelgopolskim wojewůdztwje)

**Wiry** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we poznańskim kryśe, we gmińe Kůmorńiki.
Rothenburg (Szwajcaryjo)

**Rothenburg** - gmin we Szwajcaryji, we kantůńe Luzern. Mo 15,49 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 7715 ludźi.
Baranów Sandomierski

**Baranów Sandomierski** - mjasto we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we tarnobrzyskim kryśe, sedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Baranów Sandomierski.
Emstek

**Emstek** - gmin we mjymcach, we landźe Dolno Saksůńijo, we kryśe Cloppenburg. Mo 108,39&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowało sam 12 351 ludźi.

### Necowe uodwołańa
* Neczajta Emsteku
Norroy-le-Sec

**Norroy-le-Sec** - gmin we Francyji, we regijůńe Grand Est, we departamyńće Meurthe-et-Moselle. Mo 13,77 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 413 ludźi.
Tongham

**Tongham** - wjeś we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Surrey, we dystrykće Guildford. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 2314 ludźi.
Ataun

**Ataun** - gmin we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Krej Baskůw, we prowincyji Gipuzkoa. Mo 58,73 km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkiwoło sam 1697 ludźi.
Sankt Marein im Mürztal

**Sankt Marein im Mürztal** - gmin we Austriji, we landźe Styryjo, we kryśe Bruck-Mürzzuschlag. Mo 29,49 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkiwoło sam 2871 ludźi.
Ana Mena

**Ana Mena** (25 lutygo 1997 we Estepońe we Szpińiji) - pjosynkŏrka a szauszpilerka. 

## Dyskografijŏ
### Muzyka

**Index* (2018) 

## Filmografijo
### TV-Series
Catalogue of Life

**Catalogue of Life** (ze  *katalog żywobyćo*) to je dostympno we internecu baza danych wszyjskich znanych gatůnkůw zwjyrzůnt, flancůw, grzibůw a mikrouorgańizmůw. Bůła stworzůno we 2001 roku we partnyrstwje mjyndzy Species 2000 a Integrated Taxonomic Information System. Katalog je używany uod naukowcůw, rechtorůw a decydyntůw. 

Z poczůntku zakłodano, iże program skůńczy śe we 2011 roku, je uůn ale durch folowany. Nojnowszo edycyjo bůła uopublikowano we 2019 a mo 1 837 565 gatůnkůw, uopisanych we 172 taksůnůmicznych bazach danych, co sům kludzůne uod wyszpecjalizowanych insztitucyjůw na cołkim śwjeće.
Adolf Joszt

**Adolf Joszt** (rodz. 17. czyrwńa 1889. we Lymbergu, um. 16. marca 1957. we Glywicach) – polski profesůr chymicznyj technologije, prekursůr bjotechnologije a uochrůny strzodowiska. We latach 1936–1938 bůł rektorym Lymberskij Politechńiki, po II śwjatowyj wojńe wyśedlůny do Krakowa, potym przekludźůł śe do Glywic, kaj bůł dekanym Wydźału Chymije Ślůnskij Politechńiki.
Trizay-lès-Bonneval

**Trizay-lès-Bonneval** - gmin we Francyji, we regijůńe Centre-Val de Loire, we departamyńće Eure-et-Loir. Mo 9,77 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 310 ludźi.
L'Isle-Jourdain (Vienne)

**L'Isle-Jourdain** - gmin we Francyji, we regijůńe Nowo Akwitańijo, we departamyńće Vienne. Mo 5,92 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 1165 ludźi.
Ramicourt

**Ramicourt** - gmin we Francyji, we regijůńe Hauts-de-France, we departamyńće Aisne. Mo 3,82 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 148 ludźi.
Alando

**Alando** - gmin we Francyji, we regijůńe Korsyka, we departamyńće Haute-Corse. Mo 3,05 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 29 ludźi.
Saint-Arey

**Saint-Arey** - gmin we Francyji, we regijůńe Auvergne-Rhône-Alpes, we departamyńće Isère. Mo 6,7 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkiwoło sam 79 ludźi.
Davos

**Davos** - mjasto we Szwajcaryji, we kantůńe Gryzůńijo. Roz do roku uodbywo śe sam Śwjatowe Ekůnůmiczne Forům.
Cowshill

**Cowshill** - wjeś we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Durham. Na 2001 rok půmjyszkowało sam 156 ludźi.
Wykoz mjast we Ukrajińe

We **[[Ukrajina|Ukrajińe]]** je 459 mjast. Ńizyj znojduje śe jich wykoz podug liczby mjyszkańcůw.

## Wykoz
Stanisław Neblik

**Stanisław «Fojerman» Neblik** (rodz. 1965 we Radźijowje) - ślůnski poeta, pisorz, spůłautůr internecowego dykcjůnorza ślůnskij godki.

Rodźůł śe Radźijowje (dźiśo dźelńica Rybńika). Za fachym fojerman, do pynzyje robjůł we Kůmyńdźe Fojerwery we Rybńiku. Zaczůn pisać we 2006. r., z poczůntku publikowoł we internecu na Laubje Ślonskij, potym na swojij autorskij zajće. We 2016. wydoł zbjůr poezyje «Do rymu po naszymu abo ślōnski miszmasz», a we 2021. zbjůr wjyrszůw do bajtli «Bojki Fojermana». Swoja twůrczość publikuje tyż na swojij zajcie "Giskana Fojermana" a na portalu Wachtyrz.eu a na swojij zajće na Facebooku. 

Uod 2017. kludźi cuzamyn ze Wojciechym Orlińskim internecowy dykcjůnorz (*Ślōnski Dykcjōnorz*). Przinoleży do ferajnu DURŚ, SÔNŚ a do Rady Ślōnskigo Jynzyka.

## Bibljografijo
* Stanisław Neblik, «Do rymu po naszymu abo ślōnski miszmasz». Kotórz Mały: Silesia Progress, 2016. ISBN 9788394264369
* Stanisław Neblik, «Jak skrzŏt Kōnda z ptŏkym Cudŏkym bera ôbudziyli». We: «Czytej bajtlōm kożdy dziyń: antologia bajek z konkursu na bajkę po śląsku», zbjorczo robota. Katowice: Regionalny Instytut Kultury w Katowicach, 2019. ISBN 9788395283383
* Stanisław Neblik, «Bojki Fojermana». Kotórz Mały: Silesia Progress, 2021. ISBN 9788365558374
* Stanisław Neblik, «Ôzprowki a opowiadania Stanika Fojermana (6 ôzprowek po ślōnsku a polsku)». Kotórz Mały: Silesia Progress, 2024 

## Wjyncyj we Internecu
* Neczajta uod Neblika, na keryj znojdujům śe jego wjyrsze

## Przipisy
Snihurōwka

**Snikurōwka** () – miasto we Ukrajinie, we mykołajowskim ôbwodzie, nad rzykōm Inhulec. 

Ôd lutego do listopada 2022. roku znojdowała sie pod ruskōm ôkupacyjōm. 

## Ludność

## Wywołane miyszkańce
* Oleksandr Chłań – mynedżer, gyneralny direchtor Fabriki im. W.O. Malyszewa,
* Serhij Chłań – politiker, deputowany Werchownyj Rady,
* Jurij Dmytrulin – fusbaler,
* Hanna Hołubowa  – malyrka,
* Wjaczesław Kozłow – poeta,
* Stanisław Kurak – malyrz,
* Wołodymyr Łusta – politiczny a społeczny dziołocz,
* Serhij Płatonow – wojok, uczestnik rusko-ukrajińskij wojny.
Pyrjatyn

**Pyrjatyn** () – mjasto na Ukrajińe, we połtawskim uobwodźe, śedźiba pyrjatyńskego rejůnu. Uostrzodek industryje. Na 2011 rok půmjyszkowoło sam 16&nbsp;146 ludźi.

## Mjano
Je pora hipotezůw na tymat pochodzyńo mjana mjasta. Nojpopularńyjszy je forszlag uod Aleksjeja Sobolewskigo, iże «Pyrjatyn» wźyno śe uod «Pyrjat», skrůcůnego warjantu mjana kyjowskigo bojara Pyrohosta, kery włodoł źymjami wele spůłczesnego Pyrjatyna na przełůmje XI a XII storoczo.

## Przipisy
Kapadocke Greki

**Kapadocke Greki** – etnicznŏ grupa Grekōw kerŏ dŏwnij pōmiyszkiwała teryny Kapadocyje, dzisio ale po ludobōjstwie Grekōw a umianie populacyje miyndzy Grecyjōm a Turcyjōm wiynkszość kapadockich Grekōw pōmiyszkuje teryny Greckij Republiki. 

## Gŏdka
Kapadocke Greki tradycyjnie używały kapadockij greckij gŏdki, kerŏ po ludobōjstwie a ôstatecznie umianie populacyje uznŏwanŏ bōła za umrzitõ. Dziepiyro we 2005 roku ôdkryto bōło kapadockich Grekōw we Greckij Republice, kerzi to dalij gŏdali we kapadockij greckij gŏdce. Niykere kapadocke Greki kere pōmiyniyły religijõ na islam, skuli czego tyż niy podlazły pod umianã populacyje, dalij używajōm kapadockij greckij gŏdki we gyszichtowyj Kapadocyji. Przed anfangym wychrōniyniŏ ôsmańskij gŏdki bez Mustafã Kemala Atatürka, bōła ôna tyż używana postrzōd kapadockich Grekōw. Dzisiej na placu wychrōniōnyj ôsmańskij gŏdki, niykere kapadocke Greki używajōm tureckij gŏdki. Przed umianōm populacyje, używany też bōł dialekt ôsmański (dzisio uznŏwany za turecki) karamanlicki, kery tradycyjnie szrajbowany bōł greckim alfabetym. Wiynkszość kapadockich Grekōw, kerzi to pōmiyszkujōm we Grecyji, używŏ dzisio greckij gŏdki.

## Znōme perzōny

* Jorg, świynty katolickigo a prawosławnego kościoła, mynczynik
* Konstantinos Adosidis, princ Samos we latach 1873–1874 a 1879–1885
* Konstantinos Vagiannis, princ Samos we latach 1899–1900
Westbury (Nowy Jork)

**Westbury** - wjeś we USA, we sztaće Nowy Jork, we hrabstwje Nassau. Je rozlygowano na wyspje Long Island. Na 2020 rok půmjyszkowało sam 15 404 ludźi.
Utecht

**Utecht** – gmin we Mjymcach, we landźe Meklymburgijo-Przedńe Půmorze, we kryśe Nordwestmecklenburg. Mo 11,09&nbsp;km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowało sam 429 ludźi.
Verzasca

**Verzasca** - gmin we Szwajcaryji, we kantůńe Ticino. Mo 216,84 km² wjyrchu a podug danych ze 2018 roku půmjyszkowało sam 885 ludźi.
Gmin Danderyd

**Danderyd** - gmin we Szwecyji, we regijůńe Sztokholm. Śedźiba mo we Djursholm. Mo 32,67 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 32&nbsp;735 ludźi.
Dunfermline

**Dunfermline** - mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Szkocyji, we regijůńe Fife. Gyszichtowo stolica Szkocyji. Uostrzodek industryje.
Strakonice

**Strakonice** – mjasto we Czeskij Republice, we połedńowoczeskim kreju, wśedźiba krysu Strakonice.
Roswell (Nowy Meksyk)

**Roswell** – mjasto we USA, we sztaće Nowy Meksyk, śedźiba hrabstwa Chaves. Znůme kej plac kaj mjoło śe roztrzaść UFO.
The Most Unwanted Song

**The Most Unwanted Song** - śpjywka ze zorty awangardowyj muzyki, napisano we 1997 roku uod Komar and Melamid a kůmpozytora Dave'a Soldiera. Je ekstra napisano tak, coby we ńij bůły nojbarzi nerwujůnce klangi, take jak dudy, kowbojsko muzyka, uoperowo śpjywaczka kero rapuje a chůr bajtlůw co śpjywo reklamy Walmarta. Na drugij zajće platy CD je śpjywka "The Most Wanted Song", złůnaczůno na uopy do śpjywki ze pjyrszyj zajty.

### Necowe uodwołańa
* Gyszichta śpjywki we Wired (en.)
Godoy (Santa Fe)

**Godoy** - gmin we Argyntyńe, we prowincyji Santa Fe, we departamyńće Constitución. Mo 139 km² wjyrchu a podug danych ze 2010 roku půmjyszkowało sam 1402 ludźi.
Tala (Cypr)

*'Tala* (gr. Τάλα) - wjeś na Cyprze, we dysktrykće Pafos. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 2695 ludźi.
Mjednogorsk

**Mjednogorsk** (rus. *Медногорск*) - mjasto we Rusyji, we orenburskim uobwodźe. Mo status mjejskigo uokryngu.
Leninskij (Jakucyjo)

**Leninskij** - uośedle mjejskij zorty we Rusyji, we Jakucyji, we ałdanskimk rejůńe. Na 2021 rok půmjyszkowało sam 1775 ludźi.
Montecatini Terme

**Montecatini Terme** - gmin we Italiji, we regijůńe Toskańijo, we prowincyji Pistoia. Mo 17,69 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 22&nbsp;758 ludźi.
Lancaster (Kaliforńijo)

**Lancaster** – mjasto we USA, we sztaće Kaliforńijo, we hrabstwje Los Angeles. Uostrzodek industryje.
Gonaïves

**Gonaïves** abo **Les Gonaïves** (kreolsko hajitańsko godka: *Gonayiv*) – mjasto na Hajiti, we departamyńće Artibonite.
Mafra (Portugalijo)

**Mafra** - gmin we Portugaliji, we dystrykće Lizbůna. Mo 291,66 km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowoło sam 86&nbsp;521 ludźi.
Wschodńosłowacko mikrogodka

**Wschodńosłowacko mikrogodka** () - słowjańsko literaturno mikrogodka protestantůw Wschodńij Słowacyji uod XVIII stoleća. 

## Przykłod tekstu

* Ňеprimušujeme dzecko na to, žebi pred časom na zarobek išlo. I zakon predpisuje, že za robotňika ňešľebodno prijac dzecko pred 14-tim rokom. Do stavu manželskeho ňepuščajme dzeci predčasom, obvzlaštňe na dzivčata še to scahuje. Boj o život je ai samotnemu človekovi čežki, tim čežši je takemu, chtori na calu fameľiu še starac muši. Ten boj o život često ai najmocňejšeho chlopa zkaše. Na žensku stav manželski dupľovanu terchu uklada.
Senador Pompeu

**Senador Pompeu** - gmin we Brazyliji, we sztaće Ceará. Mo 1 002,127 km² wjyrchu a podug danych ze 2010 roku půmjyszkowało sam 26&nbsp;494 ludźi.
Tadzikowy szrajbůnek

**Tadzikowy szrajbůnek** (włośny zopis: *Tadzikowy szrajboonek*) to je forszlag zopisu ślůnskij godki stworzůny na poczůntku lot 90. uod Tadeusza Jeczalika. Jego cylym bůł zopis bez żodnych djakrytycznych znakůw, coby po ślůnsku szło pisać na kożdyj tastaturze a ńy bůło żodnych problymůw ze kodowańym znakůw. Uokrům 23 podstawowych znakůw łaćińskigo alfabetu używo wjeloznakůw a ekstra zopisu ze aposztrofami.

We abecadle bůła zapisowano neczajta republikasilesia.com, na keryj znojdowały śe mjyndzy inkszymi ślůnsko-polski dykcjůnorz a ilustrowany ślůnski ślabikorz do bajtli. 

## Przikłod tekstu
Tattendorf

**Tattendorf** - gmin we Austriji, we landźe Gůrno Austrijo, we kryśe Baden. Mo 14,35 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 1423 ludźi.
Chethipuzha

**Chethipuzha** - wjeś we Indyji, we sztaće Kerala, we dystrykće Kottayam. Na 2001 rok půmjyszkowało sam 24&nbsp;842 ludźi.
Durham (Půłnocno Karolina)

**Durham** – mjasto we USA, we sztaće Půłnocno Karolina, we hrabstwach Durham a Wake. Uostrzodek industryje.
Pinheiral

**Pinheiral** - gmin we Brazyliji, we sztaće Rio de Janeiro. Mo 76,793 km² wjyrchu a podug danych ze 2021 roku půmjyszkowało sam 25&nbsp;563 ludźi.
Krzyż Wielkopolski

**Krzyż Wielkopolski** (mjym. *Kreuz*) - mjasto we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we czarnkowsko-trzćaneckim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Krzyż Wielkopolski.
Ř

**Ř, ř** - buchsztaba łaćińskigo alfabetu, używano we czeskij a gůrnosorbskij godkach, a tyż we ślůnskim alfabeće fůnetycznym. Uoznaczo klang [r̝̊]. We polskij godce a we wjynkszośći ślůnskich alfabetůw mjost ř je używany dwuznok rz.
Połabsko godka

**Połabsko godka** (*venskă rec, vensťĕ*) – wymarło zachodńosłowjańsko lechicko godka. Godali ńům Połaby, słowjańsko nacyjo, kero půmjyszkowała Mjymcy.
Dźagdalpur

**Dźagdalpur** (hindi जगदलपुर) – mjasto we Indyjach, we sztaće Ćhattisgarh, we dystrykće Bastar.
Kiruna

**Kiruna** (lap. *Giron*, fiń. *Kiiruna*) – mjasto we Szwecyji, we regijůńe Norrbotten, śedźiba gminu Kiruna. Uostrzodek źimowych szportůw.
Piltown

**Piltown** (irl. *Baile an Phoill*) - wjeś we Irlandyji, we hrabstwje Kilkenny. Na 2016 rok půmjyszkowało sam 1220 ludźi.
Blackburn

**Blackburn** – mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Lancashire, we dystrykće Blackburn with Darwen. Uostrzodek industryje.
Krojanty

**Krojanty** (; ; ) – wjeś we Polsce, we půmorskim wojewůdztwje, we chojńickim kryśe, we gmińe Chojńicy.

We lotach 1975-1998 wjeś admińistracyjńy noleżoła do bydgoskigo wojewůdztwa. Wjeś pojawiła śe na kartach we 1311.

## Geografijo
Je rozlygowano wele borůw Tucholskich, ůngyfer 7 km na půłnocny-weschůd uod Chojńicůw, 97 km na połedńowy-zachůd uod Gdańska i 2 km uod banowygo  przistanku "Powałki". Mo 4 tajle:

* Jabłonka
* Pod Kolej
* Pod Pawłowo
* Wybudowania Krojanckie
Sioux Falls

**Sioux Falls** - mjasto we USA, we sztaće Połedńowo Dakota, śedźiba hrabstwa Minnehaha, tajla mjasta je rozlygowano we hrabstwje Lincoln.
San Bonifacio

**San Bonifacio** - gmin we Italiji, we regijůńe Ojganejsko Wynecyjo, we prowincyji Verona. Mo 33,79 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 21&nbsp;490 ludźi.
Guardia Lombardi

**Guardia Lombardi** - gmin we Italiji, we regijůńe Kampańijo, we prowincyji Avellino. Mo 55,87 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 1501 ludźi.
Bouth

**Bouth** - wjeś we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Cumbria, we dystrykće South Lakeland.
Michałowo

**Michałowo** - mjasto we Polsce, we podlaskim wojewůdztwje, we můńeckigo krysu, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Michałowo.
Yangzhou

**Yangzhou** (chiń. 扬州) - mjasto we Chińskij Ludowyj Republice, we prowincyji Jiangsu. Uostrzodek industryje a nauki.
Przesławice (kujawsko-půmorske wojewůdztwo)

**Przesławice** (pol. *Przesławice*) - wjeś we Polsce, we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we grudźůndzkim kryśe, we gmińe Łaśin.
Welōnek prezidyncki we Polsce we 2020

**Welōnek prezidyncki we Polsce we 2020** to bōł welōnek na sztela prezidynta Polskij Republiki, co ôdbōł sie 28 czyrwnia (piyrszŏ tura) i 12 lipnia (drugŏ tura) 2020 roku. Piyrwyj zaplanowany bōł na 10 mŏja, nale ôstoł przełożōny skirz pandymije COVID-19.

We piyrszyj turze reskyrujōncy tedy prezidynt Andrzej Duda dostoł 43,5% głosōw, drugi plac zajōn Rafał Trzaskowski ze wynikym 30,4%. We drugij turze Andrzej Duda dostoł 51% głosōw, bez co wygroł ôn welōnek.

## Rezultat
Welōnek prezidyncki we Zjednoczōnych Sztatach we 2020

**Welōnek prezidyncki we Zjednoczōnych Sztatach we 2020** to bōł welōnek na sztela prezidynta Zjednoczōnych Sztatōw, co ôdbōł sie 3 listopada 2020 roku.

Joe Biden dostoł 51,31% głosōw, bez co wygroł ôn welōnek. Reskyrujōncy tedy prezidynt Donald Trump dostoł 46,86% głosōw. We welōnku sztartowało cuzamyn 36 kandydŏtōw.

## Rezultat
Welōnek prezidyncki we Biołorusi we 2020

**Welōnek prezidyncki we Biołorusi we 2020** to bōł welōnek na sztela prezidynta Republiki Biołorusi, co ôdbōł sie 9 siyrpnia 2020 roku.

Ôficyjalnie, welōnek ôstoł wygrany ôd reskyrujōncego tedy prezidynta Alaksandara Łukaszenki, co dostoł 80,1% głosōw. Rezultat tyn bōł wszeôbecnie uznany za fałeszny. Po ônego ôgłoszyniu, we Biołorusi napoczły sie masowe protesty. Je szacowane, iże kelaset abo kelatysiyncy ôsob bōło heresztowanych i rannych, a sztyry ôsoby straciyły życie.

## Ôficyjalny rezultat
Cody Gakpo

**Cody Mathès Gakpo** (rodz. 7 moja 1999 we Eindhoven) – ńiderlandzki fusbalok togijskgo pochodzyńo, ftory gro na pozycyji napadźora. Na sztand 31 grudńa 2022 gro we manszafće Liverpool FC ze nůmerům 18 na uoblyczyńu. We reprezyntacyji zadebjutowoł 21 czyrwca 2021.
Toyota

**Toyota** -  japůński motoryzacyjny kůncern ze śedźibům we Tokyo. Założůny 28 sierpnia 1937. Marki Daihatsu, Lexus, Scion, a Subaru tyż przinoleżům do kůncernu Toyota.

### Necowe uodwołańa

* Neczajta kůncernu Toyota
Black metal

**Black metal** (dosłownie *czŏrny metal*) to je ekstremalnŏ podzorta ôd muzyki heavy metal. Cechuje ônōm fest gibke tempo, wrzeszczōncy śpiyw, fest zniykształcōne gitary, szpilane pickingym tremolo, niskŏ jakość produkcyje, niytypowe sztruktury śpiywek a pozōr na atmosferã.

Muzyki wykōnujōnce black metal ofyn noszōm charakterystyczny makijaż, co sie ônego mianuje corpse paint – farbiōm sie gymby na czŏrno i bioło. We tekstach ôd blackmetalowych śpiywek dōminujōm motywy satanistyczne a ôkultystyczne.

Za kapele, co we latach 80. stworziły tm. „piyrszõ welã” ôd black metalu uznŏwane sōm Venom, Bathory, Mercyful Fate, Hellhammer a Celtic Frost. Przedstŏwiciele „drugij wele”, co sie zaczła we latach 90. we Norwegiji, to sōm Mayhem, Darkthrone, Burzum, Immortal, Emperor, Satyricon a Gorgoroth.
Gavi (fusbalok)

**Gavi**, po prowdźe **Pablo Martín Páez Gavira** (rodz. 5 śyrpńa 2004 we Los Palacios y Villafranca) – szpańelski fusbalok, ftory gro zauobycz na pozycyji půmagera. Chowanek seńorskigo manszaftu FC Barcelona kaj gro uod 2015. Prandzyj, jeszcze za juńora groł dlo ferajny Real Betis. We reprezyntacyji zadebjutowoł 6 paźdźerńika 2021.
Châtelaillon-Plage

**Châtelaillon-Plage** – mjasto a gmin we Francyji, we regijůńe Nowo Akwitańijo, we departamyńće Charente-Maritime.
Osečenica

**Osečenica** - wjeś we Syrbiji, we kolubarskim uokryngu, we gmińe Mionica. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 710 ludźi.
Krzewent

**Krzewent** - wjeś we Polsce, we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we włocławskim kryśe, we gmińe Kowal.
Mesagne

**Mesagne** - gmin we Italiji, we regijůńe Apulijo, we prowincyji Brindisi. Mo 124,05 km² wjyrchu a podug danych ze 2022 roku půmjyszkowało sam 25&nbsp;963 ludźi.
Tamte Czasy

**Tamte Czasy** – debjutancki albům muzyczny uod ślůnskigo kůmpozytora i muzycznego producynta Karola Gwoźdźa, wydany 16 styczńa 2012 roku uod irlandzkij wytwůrńe Psychonavigation Records. We 2013 roku utwůr *"Gůrnoślůnskje Tragedyje"* bůł wykorzistany w nůminowanym do nadgrody Emmy filmje "Beat Girl".

## Uodbjůr
Albům dostoł we wjynkszośći pozytywne recynzyje po prymjerze. Vitalweekly.net: *"Mjarkuja, co Gwóźdź propůnuje doskůnały ambjyntowy albům, kerego cechuje wysoko jakość"**.* | Twojakultura.pl: *"Tamte Czasy to muzyczno rajza po industrjalnyj stolicy, kero pokazuje drugo zajta tych mjejsc. Zajta, co spůmino uo historyji, prziprawjůno we źwjynki, kere relaksůjům ucho. Brian Eno – prekursor muzyki ambjyntowyj – może być ze Karlika rod. Ta płyta muśi być uobowjůnzkowům pozycyjům we kolekcyji ludźi, kerzi majům radźi elektrůńiczno muzyka"**.* | Shok.pl: *"Karol Gwóźdź znoczńe se poradźůł z trudnym stylym muzyki, kerym jes ambjynt. Te kůncki gynau pokazujům specyfika tego stylu i nawjůnzujům w swojym brzmjyńu do nojlepszych czasůw twůrczośći takich artystůw jak Brian Eno. Ku tymu průba chycyńo ymocyji we źwjynkach jes ganc akuratno. Płyta dowo wytchńyńe duszyczce i ćału, kerego tak festelńe brakuje we dźiśejszym, post-industrjalnym śwjeće"**.* | Płyta była tyż grano w mainstreamowym radyjoku, a redachtor Bartek Gruchlik na antyńe "Radio Katowice" nazwoł Karola Gwoźdźa ślůnskim Brianem Eno. | The Irish Times: ★★★☆☆ 3/5  | The ReGen Magazine: ★★★☆☆ 3/5  | EtherREAL: ★★★★★★☆☆ 6/8  | Discogs (zbjorowo): ★★★★✭ 4.5/5  | Ashoka: 8/10 .

## Lista utworůw

# „Dyszczowy Poranek Na Bytkowje” – 4:04
# „Myśli Zasutego Bergmana” – 2:29
# „Bittkow” – 6:32
# „Echo Nocy” – 3:57
# „Rajza Po Parku” – 2:44
# „Gůrnoślůnskje Tragedyje” – 3:38
# „Tamte Czasy” – 4:04
# „Spůmńyńa” – 4:27
# „Utopek” – 2:42
# „Gryfne Bajtlostwo” – 4:42
Ambjynt

**Ambjynt** () – to je insztrumyntalno elektrůńiczno i elektroakustyczno muzyka, keryj nojwożńyjszo cecha to brak sztandardowyj melodyjnyj lyńije, charakterystycznyj dlo wjynkszośći zortůw muzyki. Skirz tego we ambjyńće je moc mińimalizmu, słyszalnego we ajnfachowych i mało skůmplikowanych rytmicznych motywach. W taki spusůb idźe uzyskać efekt tzw. źwjynkowych flekůw, kere idźe mjanować tyż "muzykům tła", kero za nojwożńyjsze zadańe mo relaksować suchacza. 

Ambjyntowo muzyka napoczli tworzić we latach 70. take artysty jak Brian Eno i Klaus Schulze. Pjyrszy ś ńich we połowje tamtyj dekady napoczůn uodłaźić uod roka we strůna eksperymyntalnyj estetyki, bajstlowanyj uod elektrůńicznych insztrumyntarjůw, czego efektym bůł albům *"Ambient 1: Music for Aiports"* (1978). Ńyskorzij dodoł do dyskografje dalsze tajle: *"Ambient 2: The Plateaux of Mirror"* (1980), *"Ambient 3: Day of Radiance"* (1980) i *"Ambient 4: On Land"* (1982). Dźynka tymu Eno rozpropagowoł termin, kery uokryślo nowo muzyczno forma. 
Uod tego czasu powstało moc pochodnych zortůw ambjyntu, take jak: Dark Ambient, Drone, Illbient, Ambient Techno, Experimental, Easy Listening. Pochodne do ambjyntu sům zorty Chill-Out, Downtempo, IDM, New Age, Post-Rock, Space Music, Trip-Hop.
Elektrůńiczno muzyka

**Elektrůńiczno muzyka** () – to zorta muzyki, kero wykorzistuje elektrůńiczne insztrůmynty muzyczne, to je insztrůmynty cyfrowe eli syntezatory. 
Pjyrszy roz termin „muzyka elektrůńiczno” pojawjůł śe we 1951 we programowym znaczyńu we deklaracyji grupy muzykantůw skupjůnych przi studio WDR ze Köln jako *Elektronische Musik*. 

Za nojwożńyjszych przedstawićeli elektrůńicznyj muzyki zaliczo śe m.in. Johna Cage'a, Karlheinz Stockhausena, grupa Kraftwerk, Giorgio Morodera, Jean-Michel Jarre'a, czy tyż Aphex Twina. Do podzorty muzyki elektrůńicznyj noleżům m.in.: Ambjynt, Breakbeat, Chiptune, Downtempo, Drum and Bass, Dub, Dubstep, Electro, EDM, Hardcore, House, IDM, Musique concrète, Noise, Synth-Pop, Techno, Trance, UK Garage.
Szrajbōnek Dariusza Dyrdy

**Szrajbōnek Dariusza Dyrdy** bōł propozycyjōm szrajbōnku dlŏ ślōnskij gŏdki ôd Dariusza Dyrdy, kerego prawidła ôstały przedstawiōne we jego buchu *[[Rýchtig Gryfno Godka]]* ze 2009 roku. We tym szrajbōnku je 31 buchsztabōw:

Aa Bb Cc Dd Ee Ěě Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Ńń Oo Ôô Pp Rr Ss Śś Tt Uu Ůů Ww Yy Ýý Zz Źź Żż.

A tyż siedym dwuznakōw: ch, dź, dź, rz, sz, cz, o'.

## Bajszpil tekstu
Pedzieć prosto – ślůnski guoski som tukej zapisane tak, jaki majom klang, i momy inakszy klang "ý" a "y" – a przeca niě wadzi to czytać ani Polokowi, ani Ślůnzokowi z Niěmiec. Bo moi buchsztaby pokazujom tyż, skandy my suowo erbli – o'de starosuowiańskij abo o'de germańskij godki. U mie, baji, polski, czeski abo niemiecki "e" transformuje sie we "ě" a niě we "y".

## Bibliografijŏ

*