open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jaczno

2 mjejscowośći w Polsce:
* Jaczno - wjeś we podlaskim wojewůdztwje, we sokůlskim kryśe, we gmińe Bjołostocko Důmbrowa
* Jaczno - kolůńijo we podlaskim wojewůdztwje, we suwalskim kryśe, we gmińe Jeleńewo

1 jeźdźoro we Polsce:
* Jaczno
Jaczno (sokůlski krys)

**Jaczno** (bjoł. **Ячнае**) - wjeś we Polsce, we podlaskim wojewůdztwje, we sokůlskim kryśe, we gmińe Bjołostocko Důmbrowa.
Dąbrowa Białostocka

**Dąbrowa Białostocka** – mjasto we Polsce, we podlaskim wojewůdztwje, we sokůlskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Dąbrowa Białostocka.
Skarszewy

**Skarszewy** (kaszub. *Skarszewë*, mjym. *Schöneck in Westpreußen*) - mjasto we Polsce, we půmorskim wojewůdztwje, we starogardzkim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Skarszewy.
Kremeneć (wołyński uobwůd)

**Kremeneć** (ukr. *Кременець*) - wjeś na Ukrajińe, we wołyńskim uobwodźe, we rożyszczenśkim rejůńe. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 891 ludźi.
Lwōwek

**Lwōwek**, **Lewynberc** (pol. *Lwówek Śląski*, miym. *Löwenberg in Schlesien*, cz. *Lemberk*) - miasto we Polsce, we dolnoślōnskim wojewōdztwie, siedziba lwōweckigo krysu a miejsko-wiejskigo gminu Lwōwek.
Zeuthen

**Zeuthen** - gmin we Mjymcach, we landźe Brandynburgijo, we kryśe Dahme-Spreewald. Mo 12,68 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 11&nbsp;427 ludźi.
Bedlno (śwjyntokrziske wojewůdztwo)

**Bedlno** - wjeś we Polsce, we śwjyntokrziskim wojewůdztwje, we kůneckim kryśe, we gmińe Kůńske.
Gogůwecko gwara

**Gogůwecko gwara** (gś: Klee-Gloger Mundoart mjym: Oberglogauer Mundart) – gwara gůrnoślůnskigo djalektu mjymjeckij godki, kerům posugiwała śe ludność Gogůwka.

## Linki zewnyntřne
* Phonetische Analyse der Konsonanten in der deutschen Sprache der Gegend von Oberglogau (Głogówek)
Kjyrpjyń

**Kjyrpjyń** (pol. *Kierpień*, mjym. *Kerpen*) – wjeś we Polsce, na Gůrnym Ślůnsku, we uopolskim wojewůdztwje, we prudńickim kryśe, we gmińe Gogůwek.
Czabariwka

**Czabariwka** (ukr. *Чабарівка*) - wjeś na Ukrajińe, we tarnopolskim uobwodźe, we husjatynśkim rejůńe. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 1200 ludźi.
Rychbach

**Rychbach**, tyż **Dzierżōniōw** (pol. *Dzierżoniów*, niym. *Reichenbach im Eulengebirge*) – miasto we Polsce, we dolnoślōnskim wojewōdztwie, siedziba dzierżōniōwskigo krysu a wiejskigo gminu Rychbach.

Rychbach dostoł prawa miastowe przed 1241 rokym. W latach 1975–1998 administracyjnie przinŏleżał do wojewōdztwa wałbrziskiego. Terŏźne polske miano miasta ôstała nadanŏ ôd miana ksiyndza Jōna Dzierżonia, ślōnskigo pasiecznika.

31 grudnia 2021 roku Rychbach mioł 32 346 miyszkańcōw.
Mierzwin (kujawsko-půmorske wojewůdztwo)

**Mierzwin** - wjeś we Polsce, we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we inowrocłowskim kryśe, we gmińe Kujawske Złotńiki.
Bilthoven

**Bilthoven** - wjeś we Ńiderlandach, we prowincyji Utrecht, we gmińe De Bilt. Na 2020 rok půmjyszkowało sam 22&nbsp;770 ludźi.
COVID-19

**COVID-19** (uod ) – zakaźno ńymoc uoddechowego układu kero je wywołowano uod wirusa SARS-CoV-2. Pjyrszy roz bůła uozpoznano a uopisano we listopadźe 2019, we chińskim mjeśće Wuhan we prowincyji Hubei. We grudńu sztartła pandymijo.

## Prziczyna
Ńymoc COVID-19 je wywołowano uod wirusa SARS-CoV-2, kery je spokrywńůny ze wirusym SARS a przůdźij bůł roboczo mjanowany „2019-nCoV” (uod ).

We listopadźe 2019 po pjyrszy roz zdjagnozowano bůło ńymoc we prowincyji Hubei, keryj stolicům je mjesto Wuhan. Chińske naukowce stwjerdźyli, że zdrzůdłym nowego korůnawirusa sům cyckocze.

## Uobjawy
; Czynste uobjawy:
* gorůnczko
* suchy kaszyl
* zmůnczenie
* płytki uoddech

; Rzodsze uobjawy:
* uodkrztuszańe plwoćiny
* bůl gowy
* dreszcz
* krwjopluće
* bůl we pjerśowej klatce
* bjegunka
* nudność
* wymjoty
* bůl gardła

Ńymoc może prowadźić do zapaleńa płuc, uostrej ńywydolnośći uoddechowej, sepsy a wstrzůnsu septycznego uoraz do śmjyrći.

## Pandymijo

Pandymijo COVID-19 sztartła na miće grudńa 2019. Na sztand 6 styczńa 2021 zachorzało przez 87 mln ludźi a umrziło przez 1,8 mln.
SARS-CoV-2

**Wirus SARS-CoV-2** (uod ) – wirus ze grupy koronawirusůw, ze nićům ssRNA(+), kery wywołuje COVID-19, zakaźno ńymoc uoddechowego ukłodu.

Je spokrewńjony ze wirusem SARS a wcześńej był roboczo nazywany „2019-nCoV” (uod ).

We listopadźe 2019 pjyrwszy roz zdjagnozowano SARS-CoV-2 we chińskej prowincyji Hubei, kerej stolicům je mjesto Wuhan. Chińske naukowce stwjerdźili, aże zdrzůdłym nowygo koronawirusa sům cyckocze.

## Pandymijo

Pandymijo COVID-19 sztartła na miće grudńa 2019. Na sztand 6 styczńa 2021 zachorzało przez 87 mln ludźi a umrziło przez 1,8 mln.
Łęczna

**Łęczna** - mjasto we Polsce, we lubelskim wojewůdztwje, śedźiba łynczyńskigo krysu a mjejsko-wjejskigo gminu Łęczna.

Fůnguje sam fusbalklub Górnik Łęczna.
Ludwig van Beethoven

**Ludwig van Beethoven** (ur. 15–17 grudńa 1770 we Bonn, zm. 26 marca 1827 we Wjedyńu) – mjymjecki kůmpozytor a muzyk, uoroz s Haydnem a Mozartem zaliczany do klasykůw wjedyńskich, jedyn ze nojwybitńijszych we gyszychće.
Fryderyk Chopin

**Fryderyk Franciszek Chopin** (; nar. 22 lutego abo 1 marca 1810 we Żelazowej Woli, um. 17 października 1849 we Paryżu) – polski kōmpozytōr i muzyk, jedyn ze nojznŏczniyjszych we gyszichcie. Nazywany był *petōm klawiyru*. Czyrpoł ze polskij muzyki chopskij. We 1831 zamiyszkoł we Francyje.
Lauchhammer

**Lauchhammer** (dolnołuż. *Łuchow*) - mjasto we Mjymcach, we landźe Brandynburgijo, we kryśe Oberspreewald-Lausitz.
Fana Prudńika

**Fana Prudńika** – jedyn ze zimbolůw mjasta Prudńik. Mo ksztołt prostokůnta, kery je podźelůny poźůmo na dwje tajle. Na wjyrchu je czyrwjůno, a na spodku modro. Na spodku je fragmynt wapyna Prudńika.
Saint-Léonard (Szwajcaryjo)

**Saint-Léonard** - gmin we Szwajcaryji, we kantůńe Valais. Mo 3,9 km² wjyrchu a podug danych ze 2018 roku půmjyszkowało sam 2446 ludźi.
Boofzheim

**Boofzheim** - gmin we Francyji, we regijůńe Grand Est, we departamyńće Bas-Rhin. Mo 11,94 km² wjyrchu a podug danych ze 2017 roku půmjyszkowało sam 1381 ludźi.
Władysławowo

**Władysławowo** (kaszub. *Wiôlgô Wies*, mjym. *Großendorf*) - mjasto we Polsce, we půmorskim wojewůdztwje, we puckim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Władysławowo.
Aylesbury

**Aylesbury** - mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Buckinghamshire, we dystrykće Aylesbury Vale.
Kynty

**Kynty** (pol. *Kęty*) - mjasto we Polsce, we małopolskim wojewůdztwje, we uośwjyńćimskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Kynty.
Mikołajowice (małopolske wojewůdztwo)

**Mikołajowice** - wjeś we Polsce, we małopolskim wojewůdztwje, we tarnowskim kryśe, we gmińe Wjerzchosławicy.
Bělá (krys Semily)

**Bělá** - gmin we Czeskij Republice, we libereckim kreju, we kryśe Semily. Mo 7,76 km² wjyechu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 274 ludźi.
Worthing

**Worthing** – mjasto we Wjelgo Brytańijo, we Ynglandźe, we hrabstwje West Sussex. Je rozlygowane nade Kanołym La Manche. Uostrzodek industryje a turystyki.
Biała Piska

**Biała Piska** (mjym. *Bialla*) - mjasto we Polsce, we warmińsko-mazurskim wojewůdztwje, we piskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Biała Piska.
Lubomjyrz

**Lubomjyrz** (pol. *Lubomierz*, mjym. *Liebenthal*) - mjasto we Polsce, we dolnoślůnskim wojewůdztwje, we lwůweckim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Lubomjyrz.
Mirsk

**Mirsk** (pol. *Mirsk*, miym. *Friedeberg/Queis*) - miasto we Polsce, we dolnoślōnskim wojewōdztwie, we lwōweckim krysie, siedziba miejsko-wiejskigo gminu Mirsk.
San Biagio di Callalta

**San Biagio di Callalta** - gmin we Italiji, we regijůńe Ojganejsko Wynecyjo, we prowincyji Treviso. Mo 48,51 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 13&nbsp;012 ludźi.

Rodzůny sam bůł projektant mody Pierre Cardin.
Sambir

**Sambir** (ukr. *Самбір*) - mjasto na Ukrajińe, we lymberskim uobwodźe, śedźiba sambirskigo rejůnu.
Beachley

**Beachley** - wjeś we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Gloucestershire, we dystrykće Forest of Dean. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 764 ludźi.
Angrif na Kapitol Stanōw Zjednoczōnych

**Angrif na Kapitol Stanōw Zjednoczōnych** – wydarzynie, kere mioło plac w Waszyngtonie 6 stycznia 2021 roku.

6 stycznia 2021 kole godziny 13:00 czasu lokalnego (19:00 CET) po przemōwiyniu Donalda Trumpa, w czasie kerego ôgłosiōł ôn, iże prezydyncki wotōng we listopadzie 2020 ôstoły sfałszowane i ôn je jejich faktycznym zwyciynzcōm, tulma zaczła maszyrować na stowiynia na terynie Kapitolu Stanōw Zjednoczōnych. Pŏrãdziesiōnt ôsōb wdoło sie we chaja ze policyjōntōma, niyskorzij dalsze grupy przebijoły sie bez policyjne kordōny, aże w kōńcu dotarli do gmachu Kapitolu. W Kapitolu strzaskano szyby, wyważano dźwiyrze, niszczōno sale plynarne a dymolowano biōra. W czasie chaje zginyło 5 ôsōb, mocka ôstało rannych. W cołkim zdarzyniu uczestniczyły dziesiōntka tysiyncy perzōnōw.
Písek

**Písek** (mjym. *Pisek*) – mjasto we Czeskij Republice, we strzodkowoczeskim kreju, śedźiba krysu Písek. Je sam kamjynny most, stowjůny we XII stoleću.
Korytnica (wjelgopolske wojewůdztwo)

**Korytnica** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we uostrowskim kryśe, we gmińe Raszkůw.
Brzozów

**Brzozów** - mjasto we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, śedźiba brzozowskigo krysu a mjejsko-wjejskigo gminu Brzozów.
Hubert Auriol

**Hubert Auriol** (rodz. 7 czyrwca 1952 we Addi Abebje, um. 10 styczńa 2021) - francuski wyśćigowy kerowca, kery wygroł Rajd Dakar we 1981 a 1983 na motorze a we 1992 na autoku. We latach 1994-2005 bůł dyrektorym Rajdu Dakar.

### Necowe uodwołańa
* Biografijo we srwiśe vivolta.com
Heterotrofizm

**Heterotrofizm** – jedyn z dwōch bazowych (kole autotrofizmu) knifōw ôdżywianiŏ sie ôrganizmōw. Heterotrofy ôdżywiajōm sie ferajnami ôrganicznymi.

Tyn knif ôdżywianiŏ tykŏ:
* wiynkszości bakteryji
* grzibōw
* śluzowcōw
* niykerych roślin
* zwjyrzynt
Ślubów (mazowjecke wojewůdztwo)

**Ślubów** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we wyszkowskim kryśe, we gmińe Wyszkůw. W latach 1477 - przed 1579 mjoł mjejske prawa.
Czowiek Roku tydnika „Time”

**Czowiek Roku tydnika „Time”** () – nadgroda prziznŏwanŏ ôd 1927 bez redakcyjõ tydnika „Time” czowiekowi, grupie ludzi, maszinie abo idyje, kerŏ w łōńskim roku miała nojsrogszy wpływ na trefiyniu na świecie – w pozytywnym abo negatywnym znaczyniu. 

## Ôsoby, kere dostały tytuł
Do 1998 tytułym Man of the Year / Men of the Year / Woman of the Year / Women of the Year. Ôd 1999 tytułym Person of the Year / Persons of the Year.
Mezowo

**Mezowo** (kasz. *Mézowò*) - wjeś we Polsce, we půmorskim wojewůdztwje, we kartuskim kryśe, we gmińe Kartuzy.
Recz

**Recz** (mjym. *Reetz*) - mjasto we Polsce, we zachodńopůmorskim wojewůdztwje, we choszczyńskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Recz.
Anglesola

**Anglesola** - gmin we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Katalůńijo, we prowincyji Lleida. Mo 23,53 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 1365 ludźi.
2020

### Wydarzyńa
* Pandymijo COVID-19

### Pomarli
* 25 listopada - Diego Maradona, argyntyński fusbalok

### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 12 kwjetńa
* **[[Boże Ćało]]**: 11 czyrwca
2021

### Wydarzyńa
* Pandymijo COVID-19
* Mistrzostwa Ojropy we Fusbalu 2020

### Śwjynta ruchůme:
* **[[Wjelganoc]]**: 4 kwjetńa
* **[[Boże Ćało]]**: 3 czyrwca
Olha Trembacz

**Olha  Trembacz** (tyż we anglijskij transkrypcyji *Olga Trembach*, ) – ukrajińsko szauszpilerka, modelka, tancyrka. 

Rodźyła śe we 1994. roku we Wołoczyśku, chmjylńicki uobwůd, Ukrajina. Wybildowała śe na szauszpilerka we Kyjowskim Norodowym Uńiwersyteće Tyjatru, Kina a Telewizyje mj. Iwana Karpenka-Karego. Sztudjyrowała tyż francusko filologijo. Poradźi grać na gitarze, zno klasyczne i moderne tańce. Uokrům ukrajińskij zno rusko, polsko, ynglicko a francusko godka.

## Filmografijo
*Uokno żyćo (), 2016 – sztudyntka;
*Pjyrsze przůńy (), 2019 – Wala;
*Storocze winnych (), 2020 – rusko recepcjůńistka;
*Eryńije (), 2021 – Elzuńa Hanasowna.

## Przipisy
Krōlestwo (biologijŏ)

**Krōlestwo** () – pasowanŏ w systymatyce ôrganizmōw kategoryjŏ systymatycznŏ ôbyjmujōncŏ spokrewniōne zorty (*phylum*) w zoologiji, abo hōrmy (*divisio*) w botanice. Tradycyjnie, ôd czasōw Carla von Linné krōlestwo było uwŏżane za kategoryjõ systymatycznego nojwyższego gradusa. Pod kōniec XX stoleciŏ systematycy wkludziyli wyższõ ôd krōlestwa kategoryjõ nazywanõ dōmynōm, nadkrōlestwem abo cysŏrstwym. W nomenklaturze botanicznyj i zoologicznyj sztalowanych bez Miyndzynŏrodowe Kodeksy Nomenklatury Botanicznyj i Zoologicznyj krōlestwo durch je uznŏwane za kategoryjõ nojwyższego gradusa. Podkategoryjōm krōlestwa je podkrōlestwo (subregnum). Za to pasowany czasym termin nadkrōlestwo (superregnum), choć formalnie nŏleżny, używany je w gradusie nojwyższyj kategoryje systymatycznyj dōmyny abo cysŏrstwa.

## Trzi krōlestwa
Szwedzki biolog Carl von Linné tajlowoł świat ôżywiōny na dwa krōlestwa, kere nazwoł *Regnum Animale* (zwjyrzynta) i *Regnum Vegetabile* (rośliny). Świat nieożywiony zaliczōł do trzecigo krōlestwa – *Regnum Lapideum* (minerały). W 1866 Ernst Haeckel wkludziōł krōlestwo Protista. Straciōł ôrganizmōw na trzi krōlestwa bōł pasowany do drugij chyty XX stoleciŏ.

## Piyńć krōlestw Whittakera
W 1969 roku Robert Whittaker zapropōnowoł nowõ kōncepcyjõ klasyfikacyje ôrganizmōw, w keryj wymiyniōł piyńć krōlestw:
* Monera – ôbyjmujōnce wszyjske prokarionty
* Protista – protisty
* Animalia – zwjyrzynta
* Plantae – rośliny
* Fungi – grziby

## Szejś krōlestw Cavalier-Smitha
Thomas Cavalier-Smith je autorym kōncepcyje dzielynia ôrganizmōw na szejś (przōdzi ôziym) krōlestw, zgrupowanych w dwōch cysŏrstwach (). Cavalier-Smith przidoł – do piyńciu dotynczŏs akceptowanych (bakteryje, protisty, grziby, rośliny jak tyż zwjyrzynta) – krōlestwo Chromista.

## Pozycyjŏ taksōnōmicznŏ
Położynie krōlestwa i podkrōlestwa w hierarchiji taksōnōmicznyj wyglōndŏ dalij pokŏzano:
* dōmyna (tyż cysŏrstwo abo nadkrōlestwo)
** **krōlestwo** (*regnum*)
*** podkrōlestwo (*subregnum*)
**** hōrma (*divisio*) dlŏ roślin abo zorta (*phylum*) dlŏ zwjyrzynt

## Wejzdrzij tyż
* Taksōnōmijŏ roślin
* Taksōnōmijŏ zwiyrzōnt
* Strōm Życiŏ
Mateusz Bogusz

**Mateusz Bogusz** – (rodz. 22 śyrpńa 2001 we Rudźe) – fusbalok kery gro na pozycyji půmagera. Chowanek Ruchu Chorzów kaj groł 32 szpile i tryfjůł 5 torůw. Debjutowoł sam jak mjoł 16 lot i Ruch groł we I lidze (drugo sztufa ligowo we chopskim fusbalu). Ńydugo potym dostoł nůmera "10" na uoblyczyńu fusbalowym. 22 styczńa 2019 uogłoszůno jego transfer do Leeds United.
Liga Majstrůw UEFA 2020/2021

**Liga Majstrůw 2020/2021** (yng. *UEFA Champions League*) - 29. edycyjo Ligi Majstrůw, nojważńyjszego fusbalowego turńeju klubowego, kery grany je roz na rok. Titel majstra we tym roku brońůł FC Bayern München. Finoł bůł 29 moja 2021 we Porto, a uostoł uůn wygrany bez Chelsea London. Skuli Pandymije COVID-19 mocka szpilůw bůło grane we inkszych terminach, a kwalifikacyjno faza uostała ukrůcono do jednego szpila we kożdym pojedynku dwůch ferajnůw. 

## Grupowo faza

Awansowały sam 32 manszafty, kere rozlosowano na 8 grupůw uod A do H. Nojsamprzůd kożdo drużyna mjoła do zagrańo we tych grupach cuzamyn 6 szpilůw a ńyskorzi nojlepsze dwie awansowały do puharowyj fazy. 

Nojwjyncyj torůw (6) we grupowych szpilach tryfjyli Erling Braut Håland ze Borusyje Dortmund, Neymar ze Paris Saint-Germain, Álvaro Morata ze Juventusu a Marcus Rashford ze Manchesteru United.

## Puharowo faza
Do puharowyj fazy awansowało 16 manszaftůw ze 6 roztomajtnych krejůw. 14 grudnia 2020 rozlosowano pary 1/8 finołu.

^ We klamrach wyńiki po pjyrszym szpilu

### Finoł

Majstrym Ligi Majstrůw za sezůn 2020/2021 je Chelsea London.

## Nojlepsze strzelce torůw
Ńy som rachowane tory ze kwalifikacyjnej fazy abo play-off.

**10 torůw**
*  Erling Braut Håland

**8 torůw**
*  Kylian Mbappe

**6 torůw**
*  Olivier Giroud
*  Neymar
*  Alvaro Morata
*  Marcus Rashford
*  Youssef En-Nesyri
*  Karim Benzema
*  Mohammed Salah
Erling Braut Håland

**Erling Braut Håland** – (rodz. 21 lipca 2000 we Leeds) – norweski fusbalok kery gro na pozycyji napadźora. Uod styczńa 2020 gro lo Borussi Dortmund kaj we debjuće we szpilu ze FC Augsburg tryfjůł 3 tory po wlyźyńu we 56. minuće ze rezerwowyj ławki.

## Indywidualne rekody
* Nojwjyncyj trefjůnych torůw we jednym szpilu na Mistrzostwach świata U-20: 9 torůw
* Nojwarćij trefjůne pjyrsze 10 torůw we Lidze Majstrůw: 7 szpilůw
Śląsk Wrocław

**Śląsk Wrocław** (*Ślōnsk Wrocław*) – polski fusbalklub z siydzibōm w Wrocławiu, grajōncy w Ekstraklasie. Dwa razy majster Polski (1977, 2012), trzi razy wicemajster Polski (1978, 1982, 2011), dwa razy zdobywca Bechra Polski (1976, 1987), dwa razy zdobywca Superbechra Polski (1987, 2012) jak tyż zdobywca Bechra Ekstraklasy (2009).

## Chronologijŏ miana
* ôd 18 marca 1946 – Pionier Wrocław
* ôd kwietnia 1949 – Legia Wrocław
* ôd 1951 – Okręgowy Wojskowy Klub Sportowy Wrocław
* ôd 1955 – Centralny Wojskowy Klub Sportowy Wrocław
* ôd 1957 – Wojskowy Klub Sportowy **Śląsk Wrocław**
* ôd 12 grudnia 1997 – Wrocławski Klub Sportowy Śląsk Wrocław Sportowa Spółka Akcyjna
* po 2005 – Wrocławski Klub Sportowy Śląsk Wrocław Spółka Akcyjna

## Sezōny

**M** – majsterstwo, **WM** – wicemajsterstwo, **BP** – Becher Polski, **BL** – Becher Ligi, **SBP** – Superbecher Polski, **Z** – Zniżka, **S** – Sztajgniyńcie.

## Linki zewnyntrzne
* Ôficjalnŏ zajta klubu
Baiersbronn

**Baiersbronn** - gmin we Mjymmcach, we landźe Badyńijo-Wirtymbergijo, we kryśe Freudenstadt. Mo 189,69 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 14&nbsp;705 ludźi.
Sinus

**Sinus** - matymatyczno funkcyjo ze zorty trygonometrycznych. Wertym tyj funkcyje je mjara dugości boku nojdelszego uod wybranyj eki we dowolnym prostokůntnym trzieku tajlowano bez dugość nojdugszego boku. Argumyntym funkcyje je sam mjara wybranyj eki, kero zauobycz podano je we radjanach. 

Podano defińicyjo funguje dlo argumyntůw wjynkszych uod 0 a majsych uod mjary prostyj eki (1/2π radjanůw). Inksze nůmery kej argumynty sinusa dowajům werty symetryczne dů ńich co pokozuje uobrozek.
São José dos Campos

**São José dos Campos** – mjasto we Brazyliji, we sztaće São Paulo. Uostrzodek industryje, nauki a kultury.
Marcel Różanka

**Marcel Różanka** (nar. 1 lutego 1971 w Piekarach) – ślōnski muzyk, szlagcojgista i tormōn.

## Biografijŏ
W 2008 założōł kapela Oberschlesien. Podyjmnōł spōłpracã z śpiywokiem Michałem Stawińskim, hned niyskorzij skłŏd kapele dopołniyli basista Wojciech Jasielski, gitarziści Adam Jurczyński i Jacek Krok jak tyż klawiszowiec Mateusz Buhl.

W mŏju 2014 zagroł w filmu *Ostatni strzał*, kery wygroł zôrganizowanõ w Katowicach drugõ edycyjõ festiwalu 48 Hour Film Project.

8 lutego 2017 roku sztyrech muzykōw kapele, a tyż ekipa technicznŏ i mynedżer podyjmli decyzyjõ ô abszlusie spōłprace z Marcelem Różanką i wrŏz ôdejściu z Oberschlesien.

Muzyka grupy Oberschlesien ôpiyrŏ sie na industrialnym klangowi, a inspiracyjōm dlŏ nij była muzyka kapele Rammstein, kery, jak podkryślył w jednym z wywiadōw Marcel Różanka, je jego „muzycznym guru”. Mynij jednak, jak gŏdoł Różanka w inkszym wywiodzie niy ino ta niymieckŏ grupa posużyła za muster dlŏ muzyki jego kapele:

Różanka czuje sie Ślōnzŏkym, co przejawioł jeszcze przed założyniym kapele, ô czym gŏdoł w tyn knif:

Za tormōn wystympowoł w klubach: Olimpia Piekary Śląskie (1995–2002), Grunwald Ruda Śląska (2002–2003), Ruch Radzionków (2003–2008) i Silesia Miechowice (2008–2012).
Dane

**Dane** (, ) – zbiory numerōw i tekstōw w roztōmajtych formatach.

## Zastosowanie
Dane używane sōm bez kōmputry do porachowań. Mogōm tyż być prezyntowane bydź przetwŏrzane. Take tymatyczne zbiory informacyje sōm nazwane bazami danych. Mogōm być ober, połōnczōne w nec bez Internet eli intranet i posiadać systymy zabezpieczyń chroniōnce jy przed nieautoryzowanym dostympym ôsōb abo botōw. Baz danych sōm bazowõ tajlōm systymōw zarzōndzaniŏ informacyjōm, systymōw zarzōndzaniŏ projektami eli katalogōw produktōw.

Dane mogōm być przedstawiane i przechowowane we formie zbiorōw danych.

Zestŏw danych zawiyrajōncy kōnkretnõ informacyjõ nazwiymy kōmunikatym.

W fizyce i matymatyce dane to cyny znane przi rozwiōnzowaniu niyprzileżytości fizycznych i/abo matymatycznych (bp. auftragōw).

W gŏdce potocznym, dane to dostane informacyje abo wiadōmości, używane potym do wnioskowaniŏ.

## Trefiane miana danych
; Roztōmajte dōmyny
* dane przestrzynne
* dane przeterminowane
* dane statystyczne
* dane niejawne
* dane wejściowe
* dane hakliwe

; Informatyka
* dane alfanumeryczne
* dane binarne
* dane masowe
* dane statyczne
* dane tekstowe
Kolbuszowa

**Kolbuszowa** - mjasto we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, śedźiba kolbuszowskigo krysu a mjejsko-wjejskigo gminu Kolbuszowa.
Monteagle

**Monteagle** – mjasto we USA, we sztaće Tennessee, we hrabstwje Marion a tajlowo tyż we hrabstwach Grundy a Franklin.
Bathgate

**Bathgate** (gael. *Both Chèit*) - mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Szkocyji, we hrabstwje West Lothian.
Słupia (kůnecki krys)

**Słupia** - wjeś we Polsce, we śwjyntokrziskim wojewůdztwje, we kůneckim kryśe, śedźiba gminu Kůnecko Słupia.
Fuchū (Tokjo)

**Fuchū** (jap. 府中市) - mjasto we Japůńiji, na wyspje Honsiu, we prefekturze Tokjo. Uostrzodek industryje.
Durban

**Durban** (zul. *eThekwini*) – mjasto we RPA, we prowincyji KwaZulu-Natal. Nojsrogszo morsko hawyna kreju. Uostrzodek industryje a turystyki, rozlygowany nade Indyjskim Uoceanym.
Szprotawa

**Szprotawa** (mjym.: *Sprottau*) - mjasto we Polsce, we lubuskim wojewůdztwje, we żagańskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Szprotawa. Uostrzodek industryje.
Niklaus Pieron

**Niklaus Pieron** - internecowy wideoblog kludzůny uod Mikołaja Wilgi ze Bytůńa publikowany na YouTube uod 2012. Nojwjyncyj znůmy skirz publikowańo szpasowych filmůw ze dubbingym we ślůnskij godce. Uokrům tego je sam mocka filmůw uo luźnyj tymatyce kludzůnych po ślůnsku a we polsko-ślůnskim miszůngu. Na sztand 14 lutygo 2022 je sam ponad 130.000 subskrybentůw a ponad 29 mln uobejzdrzyń.
YouTube

**YouTube** - hamerikański internecowy wideoportal założůny we lutym 2005 roku. Uod 2006 mo zic we San Bruno we Kaliforńiji i je zależny uod Google LLC. Youtube pozwalo na darmowe wćepywańe, uobźyrańe a komyntowańe filmůw. We roku 2019 portal tyn doł zarobek 15 miljardůw dolarůw, srogo tajla z tego generujům wrażůne sam reklamy.
Rainhill

**Rainhill** - wjeś we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Merseyside, we dystrykće Metropolitan Borough of St. Helens. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 10&nbsp;853 ludźi.
Trento

**Trento** (mjym. *Trient*) - mjasto we Italiji, we regijůńe Trydynt-Gůrno Adyga, śedźiba prowincyji Trento.
Talpa de Allende

**Talpa de Allende** - gmin we Meksyku, we sztaće Jalisco. Mo 2685 km² wjyrchu a podug danych ze 2016 roku půmjyszkowało sam 13&nbsp;612 ludźi.
Montchanin

**Montchanin** - gmin we Francyji, we regijůńe Burgůndyjo-Franche-Comté, we departamyńće Saône-et-Loire. Mo 7,82 km² wjyrchu a podug danych ze 2018 roku půmjyszkowało sam 4963 ludźi.
Długie Grzymki

**Długie Grzymki** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we sokołowskim kryśe, we gmińe Ceranůw.

We lotach 1975-1998 wjeś admińistracyjńy noleżoło do śedleckigo wojewůdztwa.
Lymbersko aglůmeracyjo

**Lymbersko aglůmeracyjo** (, *lwiwśka ahłomeracija*) – můnocyntryczno aglůmeracyjo ze głůwnym uostrzodkym we Lymbergu, ze populacyjům przez milijůn ludźi. Nojwjynkszo aglůmeracyjo na zachodźe Ukrajiny.

## Historyjo
Lymbersko aglůmeracyjo je jednům za nojwjynkszych i nojstarszych we Ukrajińe. Jeji głůwny uostrzodek bůł dugo nojwjynkszym ukrajińskim mjastym. Mjastowo aglůmeracyjo yntlich sformowała śe we 70. rokach XIX storoczo, kej szkirz gibkigo ekůnůmicznego rozwoju liczba mjyszkańcůw Lymberga a bliskich zurbańizowanych mjejscowośći przekroczůła 100 tauzynůw. 

Sům Lymberg zwjynkszoł swoje terytorjum uosobliwje gibko za sowjecki czas. Mjyndzy 50. a 70. rokami do mjasta przikuplowali take wśe jak Lysynycze, Kotelnyki, Bondarůwka, Bohdanůwka, Hory, Kamjanka, Nowe Zbojiszcza, Kołońija, Hołosůwka, Sknyliwek, Pidsyhnůwka, Sychůw, Stare Zbojiszcza, Welyke Krywczyce, Małe Krywczyce, Biłohorszcza.

Rozwůj Lymberga wytworził tyż wele ńego urbańizowanu zůna, co uogarnyła moc mjejscowośći wele ńego, zaczyno śe zwjynkszańy tyż mjast–satelitůw, nowjynkszym z jakich bůły Wynnyki, kere rozwijały śe jak uostrzodek industryje (do przikładu fůngowoł tam tabaczny werk). We Dublanach pobudowana bůło Lymberski Agrarny Uńiwersytet, a we Brychowyczach rozwinyła śe rekracyjo, utworzůno bůło pora sanatorjůw. 

We 80. rokach XX storoczo ludność aglůmeracyje przekroczůła milijůn. Po uozpadźe SSSR szło zauobserwować dymograficzny kryzys, ale uod poczůntku XXI storoczo liczba mjyszkańcůw zaś zaczła růś.

## Nojwjynksze mjasta
Mandello del Lario

**Mandello del Lario** - gmin we Italiji, we regijůńe Lůmbardyjo, we prowincyji Lecco. Mo 43,33 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 10&nbsp;231 ludźi.
Lok (Słowacyjo)

**Lok** - wjeś a gmin (obec) na Słowacyji, we nitrzańskim kreju, we kryśe Levice. Mo 17,2 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 951 ludźi.
Michał Stawiński

**Michał Stawiński** (nar. 29 września 1977) – ślōnski muzyk, spiywŏk i ôsoba telewizyjnŏ.

## Biografijŏ
W 2008 założōł kapela Oberschlesien. Podyjmnōł spōłpracã z szlagcojgistõ Marcelem Różankõ, hned niyskorzij skłŏd kapele dopołniyli basista Wojciech Jasielski, gitarziści Bronisław Lewandowski, Tomasz Dyrda a następnie Adam Jurczyński i Jacek Krok jak tyż klawiszowiec Mateusz Buhl a nastepnie Tomasz Jakiełowicz. W rōmach prōmocyje kapele poza Ślōnskym Michał Stawiński za jego reprezyntant wziōn udzioł w drugij edycyji programu ''X Factor'', w kerym po przejściu precastingōw i castingōw w Zŏbrzu dotrzoł do finałowych ôdpytōnkōw w Warszawie.

W mŏju 2014 zagroł w filmu *Ostatni strzał*, kery wygroł zôrganizowanõ w Katowicach drugõ edycyjõ festiwalu 48 Hour Film Project.

W 2017 ôdszoł z Oberschlesien i założōł nowŏ kapele – NeuOberschlesien.

12 września 2018 roku gitarzysta Tomasz Andrzejewski zamieściōł na Facebooku wpis, w kerym stwiyrdziōł, iże kapela NeuOberschlesien przestoł być, za co uwŏżność pōnosi „lider”. Przidoł w nim tyż, iże dalsze funkcjōniyrowanie kapele niy było możliwe w sytuacyji, kej „jego bazowy strzōn mŏ niyprzileżytości sōm ze sobōm”. Tego samego dnia na Facebooku ukŏzało sie tyż spōlne poświadczynie czōnkōw grupy, w kerym poinformiyrowali ôni, iże podyjmli decyzyjõ ô abszlusie działalności kapele skirz „spraw ôsobistych wokalisty”, co snŏdź ôdnosiyło sie do zaangażowaniŏ Michała Stawińskiego w robotã jurora w ymitowanym na Polsacie programie *Śpiewajmy razem. All Together Now*.
Jakubowice Konińskie

**Jakubowice Konińskie** - wjeś we Polsce, we lubelskim wojewůdztwje, we lubelskim kryśe, we gmińe Ńymce.
.ae

**.ae** je to internetowŏ dōmyna, kerŏ je zrobiōno dlō internetowych zajtōw ze Zjednoczōnych Ymiratōw Arabskich.
Wadżda

**Wadżda** (arab.  وجدة, fr. *Oujda*, berb. ⵡⵓⵊⴷⴰ) – mjasto we Maroku, stolica Wschodńigo Regijůnu. Uostrzodek industryje, lufthawyna.
Legazpi

**Legazpi** – mjasto na Filipinach, rozlygowane na wyspje Luzon, we regijůńe Bicol, stolica prowincyji Albay. Je rozlygowane nade Pokojnym Uoceanym.
Malinao (Albay)

**Malinao** - gmin na Filipinach, we regijůńe Bicol, we prowincyji Albay. Mo 107,5 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 47&nbsp;395 ludźi.
South Elmsall

**South Elmsall** - mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje West Yorkshire, we dystrykće Wakefield.
Horodysławyczi

**Horodysławyczi** (ukr. *Городиславичі*) - wjeś na Ukrajińe, we lymberskim uobwodźe, we pustomytiwśkim rejůńe. Na 2024 rok půmjyszkowało sam 315 ludźi.
Paulo Sousa

**Paulo Manuel Carvalho de Sousa** (rodz. 30 śyrpńa 1970 we Viseu) - portugalski tryner fusbalowy. Kej fusbalok groł uod 1989 do 2002, zauobycz na pozycyji defynsywnego půmagera. Dwa razy wygroł Liga Majstrůw (we farbach Borussyji Dortmund a Juventusu). Kej tryner wygroł majstra Izraela (we farbach Maccabi Tel-Awiw) a Szwajcaryje (FC Basel). Uod 21 styczńa do 29 grudńa 2021 trynowoł polski manszaft.
Jürgen Klopp

**Jürgen Klopp** (rodz. 16 czyrwca 1967 we Stuttgarće) - mjymjecki tryner a fusbalok. Podug FIFA nojlepszy fusbalowy tryner we 2019 a 2020 roku.

We 2001 roku po 11 latach i 325 szpilach we 1. FSV Mainz 05 uostoł trynerym tego manszaftu. Uod 2008 trynowoł Borussia Dortmund, wygroł sam dwa razy majstra Mjymcůw a roz dostoł śe do finału Liga Majstrůw kaj uodpod ze Bayernym Můnachjum. Ńyskorzi we 2015 wźůn Liverpool F.C. i wygroł sam majstra Ynglandu a Liga Majstrůw po finale ze Tottenhamem Hotspur.
Antoni Piechniczek

**Antoni Piechniczek** (rodz. 3 moja 1942 we Chorzowje) - ślůnski fusbalok, tryner fusbalowy a politiker. 

Na fusbalplacu zauobycz groł kej půmager abo prawy uobrůńca. Kej fusbalok we 1968 zostoł majstrym Polski ze Ruchym Chorzůw. We 1972 uostoł trynerym. Nojsamprzůd trynowoł pora ślůnskich manszaftůw aż we 1981 przejůn polsko reprezyntacyjo. Zakwalifikowoł śe z ńům na mistrzostwa śwjata we 1982 roku a ńyskorzi zajůn na ńich 3. plac po uostatńim szpilu wygranym ze Francyjům. Na nostympnych mistrzostwach śwjata uodpod we 1/8 finołu. We 1986 poszoł do Górnika Zobrze kaj po roku wygroł majstra Polski. Potym pojechoł do Tůnezyje kaj we 1988 i 1989 bůł trynerym reprezyntacyje. Trynersko karjera kontiuowoł do 2001 roku. Mo trzech bajtli.

## Bibljografijo
* Bjogram na zajće Polskego Senatu (VII kadencyjo)
Pernumia

**Pernumia** - gmin we Italiji, we regijůńe Ojganejsko Wynecyjo, we prowincyji Padova. Mo 13,18 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 3818 ludźi.
Toporzysko (kujawsko-půmorske wojewůdztwo)

**Toporzysko** - wjeś we Polsce, we kujawsko-půmorkim wojewůdztwje, we torůńskim kryśe, we gmińe Wjelgo Złowjeś.
Wojnicz

**Wojnicz** - mjasto we Polsce, we małopolskim wojewůdztwje, we tarnowskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Wojnicz.
Henryk Jerzy Chmielewski

**Henryk Jerzy Chmielewski**, pseud. **Papcio Chmiel** (rodz. 7 czyrwca 1923 we Warszawje, um. 22 styczńa 2021 we Warszawje) - polski grafik, rysownik a publicysta, warszawski powstańec. 

Nojbarźi znůmy ze seryje kůmiksůw "*[[Tytus, Romek i A’Tomek]]*".
Dariusz Gnatowski

**Dariusz Gnatowski** (rodz. 24 moja 1961 we Ślůnskiej Rudźe, um. 20 paźdźerńika 2020 we Krakowje) – polski szauszpiler filmowy, telewizyjny a tyjatralny. Wystympowoł we telewizyjnym seryjalu *[[Świat według Kiepskich]]*. Umrził na COVID-19.
Dobruška

**Dobruška** (mjym. *Gutenfeld*) – sztad we půłnocnyj tajli Czeskij Republiki, we hradeckim kreju, we kryśe Rychnov nad Kněžnou.
Burabaj

**Burabaj** (kaz. *Бурабай*) - uośedle mjejskij zorty we Kazachstańe, we akmolskim uobwodźe. Na 2012 rok půmjyszkowało sam 5800 ludźi.
Bowdon (Greater Manchester)

**Bowdon** - wjeś we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Greater Manchester, we dystrykće Trafford. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 9228 ludźi.
Mallow

**Mallow**, (irl. *Mala* abo *Magh Eala*) – mjasto we Irlandyji, we prowincyji Munster, we hrabstwje Cork.
Kobiałki (mazowjecke wojewůdztwo)

**Kobiałki** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we mławskim kryśe, we gmińe Kośćelno Wjeczfńa.
Lubsko

**Lubsko** (mjym. *Sommerfeld*, dolnosorbsko godka a gůrnosorbsko godka *Žemŕ*) – mjasto we Polsce, we lubuskim wojewůdztwje, we żarskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Lubsko.
Wysoke (Ukrajina)

**Wysoke** (ukr. *Високе*) - wjeś we Ukrajińe, we ternopolskim uobwodźe, we monastyryskim rejůńe. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 1286 ludźi.
Załuże (łůdzke wojewůdztwo)

**Załuże** - wjeś we Polsce, we łůdzkim wojewůdztwje, we bełchatowskim kryśe, we gmińe Szczercůw.
Jarantów-Kolonia

**Jarantów-Kolonia** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we kaliskim kryśe, we gmińe Blizanůw.
Wietmarschen

**Wietmarschen** - gmin we Mjymcach, we landźe Dolno Saksůńijo, we kryśe Landkreis Grafschaft Bentheim. Mo 118,96 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkowało sam 12&nbsp;336 ludźi.
Krzemienica (łańcucki krys)

**Krzemienica** - wjeś we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we łańcuckim kryśe, we gmińe Czorno.
Alzira (Szpańijo)

**Alzira** (szp. *Alcira*) - gmin we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Valencia, we prowincyji Valencia. Mo 110,46 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 44&nbsp;938 ludźi.
Ryszard Kotys

**Ryszard Kotys** (rodz. 20 marca 1932 we Mńowje, um. 28 styczńa 2021) – polski szauszpiler filmowy, telewizyjny a tyjatralny, reżyser a scynarzista. Nojwjyncyj wywołany skirz role Mariana Paździocha we serjalu *[[Świat według Kiepskich]]*.
Calonne-Ricouart

**Calonne-Ricouart** - gmin we Francyji, we regijůńe Hauts-de-France, we departamyńće Pas-de-Calais Mo 4,61 km² wjyrchu a podug danych ze 2018 roku půmjyszkowało sam 5520 ludźi.
Ayamonte

**Ayamonte** - mjasto we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Andaluzyjo, we prowincyji Huelva. Uostrzodek turystyki.
Kcynia

**Kcynia** – mjasto we Polsce, we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we nakelskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Kcynia.
Meylan

**Meylan** - gmin we Francyji, we regijůńe Auvergne-Rhône-Alpes, we departamyńće Isère. Mo 12,32 km² wjyrchu a podug danych ze 2018 roku půmjyszkowało sam 17&nbsp;448 ludźi.
Wilczy Targ

**Wilczy Targ** - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we grůjeckim kryśe, we gmińe Duży Belsk.
Jena

**Jena** – mjasto na prawach krysu we Mjymcach, we landźe Turyngijo. Je rozlygowane nade rzykům Saale. Uostrzodek industryje. Znůme ze werku Carl-Zeiss, kery produkuje uoptyczne zachy.
Les Andelys

**Les Andelys** - gmin we Francyji, we regijůńe Normandyjo, we departamyńće Eure. Mo 40,62 km² wjyrchu a podug danych ze 2018 roku půmjyszkowało sam 8092 ludźi.
Rzeczyca Okrągła

ůů
**Rzeczyca Okrągła** - wjeś we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we stalowowolskim kryśe, we gmińe Radomyśl nad Sanym.
Śwjybodůw

**Śwjybodůw** (pol. *Świebodów*) - wjeś we Polsce, we dolnoślůnskim wojewůdztwje, we milickim kryśe, we gmińe Krośńicy.
Stříbrná Skalice

**Stříbrná Skalice** - gmin (obec) we Czeskij Republice, we Strzodkowoczeskim Kreju, we kryśe Praga-Wschůd. Mo 24,43 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 1400 ludźi.
Bitighrin

**Bitighrin** (arab. بتغرين) - gmin we Libańe, we dystrykće Al-Matin. Na 2004 rok půmjyszkowało sam 3295 ludźi.
Berezne

**Berezne** (ukr. *Березне*) - mjasto na Ukrajińe, we riwnyńskim uobwodźe a riwnyńskim rejůńe.
Yuriria

**Yuriria** - gmin we Meksyku, we sztaće Guanajuato. Mo 664,14 km² wjyrchu a podug danych ze 2010 roku půmjyszkowało sam 70&nbsp;782 ludźi.
Stechnykiwci

**Stechnykiwci** (ukr. *Стегниківці*) - wjeś na Ukrajińe, we tarnopolskim uobwodźe, we tarnopolskim rejůńe. Na 2015 rok půmjyszkowało sam 650 ludźi.
Drezdynko

**Drezdynko** (pol. *Drezdenko*, mjym.: *Driesen*) - mjasto we Polsce, we lubuskim wojewůdztwje, we strzelecko-drezdyneckim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Drezdynko.
Łubianka (zachodńopůmorske wojewůdztwo)

**Łubianka** - wjeś we Polsce, we zachodńopůmorskim wojewůdztwje, we myśliborskim kryśe, we gmińe Barlinek.
Keighley

**Keighley** – mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje West Yorkshire. Uostrzodek industryje.
Buszkowo (bydgoski krys)

**Buszkowo** - wjeś we Polsce, we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we bydgoskim kryśe, we gmińe Korůnowo.
Popioły (warmińsko-mazurske wojewůdztwo)

**Popioły** - wjeś we Polsce, we warmińsko-mazurskim wojewůdztwje, we wyngorzewskim kryśe, we gmińe Budry.
Pobłędzie

**Pobłędzie** - uosada we Polsce, we warmińsko-mazurskim wojewůdztwje, we gołdapskim kryśe, we gmińe Dubeńinki. Wlazuje we skłod szołtystwa Skajzgiry.
Unisław (wjelgopolske wojewůdztwo)

**Unisław** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we krotoszyńskim kryśe, we gmińe Krotoszyn.
Ńikisz

**Ńikisz** (**Ńikiszowjec**, , ) – tajla mjasta Katowicy, pobudowano z poczůntku XX storoczo z ińicjatywy kůncernu Georg von Giesches Erben, uośedle dlo hajerůw ze gruby Giesche (terozki Wieczorek). Ńikisz bůł zaprojektowany uod architektůw Emila a Georga Zillmanůw ze Charlottenburga, autorůw tyż sůmśedńego Giszowca.
Rafał Trzaskowski

**Rafał Trzaskowski** (rodz. 17 styczńa 1972 we Warszawje) – polski politiker a politolog, ekszpert we sferze ojropejistiki, uod 2018 prezydynt polskij stolice. Kandydowoł na prezydynta Polski we welůnku we 2020 roku.

## Sztarty we welůnkach
Ponte Vedra Beach

**Ponte Vedra Beach** - mjejscowość (*unincorporated community*) we USA, we sztaće Florida, we hrabstwje St. Johns. Na 2016 rok půmjyszkowało sam 29&nbsp;495 ludźi. Uostrzodek turystyki, szpasu a szportu.
Marlow (Buckinghamshire)

**Marlow** - mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Buckinghamshire, we dystrykće Wycombe.
Akka

**Akka** (hebr. ‏עכו‎; arab. ‏عكا‎) - mjasto we Izraelu, we Půłnocnym Dystrykće, nade Strzůdźymnym Morzym. Akka to jedyn ze nojwożńyjszych uostrzodkůw turystycznych, handlowych a gospodarczych państwa. Pjyrsze spůmńyńy uo mjeśće je ze antycznych wjekůw.
Jan Góra

**Jan Wojciech Góra** (rodz. 8 lutego 1948 we Prudniku, um. 21 grudnia 2015 we Poznaniu) – polski dominikanin, prezbiter, ôrganizatōr Ôgōlnopolskigo Trefu Młodzi „Lednica 2000” a Dni Prymasowskich we Prudniku poświyncōnych kardynołowi Stefanowi Wyszyńskiemu. Animator ôstrzodka duszpasterstwa akadymickigo „Respublica Dominicana” we Jamnej.
Ravensburg

**Ravensburg** – mjasto we Mjymcach, we landźe Badyńijo-Wirtymbyrgijo, śedźiba krysu Ravensburg. Uostrzodek industryje.
Camp-Perrin

**Camp-Perrin** - gmin na Hajiti, we połedńowym departamyńće. Mo 151,42 km² wjyrchu a podug danych ze 2009 roku půmjyszkowało sam 40&nbsp;962 ludźi.
Ostrzeszów

**Ostrzeszów** - mjasto we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, śedźiba uostrzeszowskigo krysu a mjejsko-wjejskigo gminu Ostrzeszów. Uostrzodek industryje.
San Pio delle Camere

**San Pio delle Camere** - gmin we Italiji, we regijůńe Abruzyjo, we prowincyji L’Aquila. Mo 17,21 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 673 ludźi.
Ra'anana

**Ra'anana** (hebr.  רַעֲנָנָּה) - mjasto we Izraelu, we Cyntralnym Dystrykće. Uostrzodek nauki.
Colombières-sur-Orb

**Colombières-sur-Orb** - gmin we Francyji, we regijůńe Uoksytańijo, we departamyńće Hérault. Mo 8,11 km² wjyrchu a podug danych ze 2018 roku půmjyszkowało sam 481 ludźi.
Segnowańy

**Segnowańy** (tyż **aborcyjo**, ze łać. *abortus*) – medyczny zabjyg sztucznego przerwańo ćůnże. Podug spůłczesnych standardůw medycznych uo segnowańu godůmy do 20. tydńa ćůnże abo, jeźli dugość ćůnże je ńyznano, kej ćynżara uod płodu je myńszo jak 400 g.

Segnowańy je we wjynkszośći państw regulowane uod zakůnůw. We půłnocnyj tajli Gůrnego Ślůnska (pod polskům jurysdykcyjům) ćůnża idźe przerwać yno wtynczos, kej bůła uůna rezultatym zabrůńůnego czynu (ntp. gwołtu) abo zagrożo żyću a zdrowju uod baby. Na połedńu (pod czeskům jurysdykcyjům) segnowańy je legalne podug wole uod baby bez pjyrsze trzi mjeśůnce, a potym jyno przi wożnych medycznych wskazańach.

## Mjano
Słowo «segnowańy» wźyno śe uod werba «segnować», perf. «segnać» ze prasłowjańskich korzyńůw: *sъ + *gьnati. Jego synůńim, «aborcyjo», je wźynty ze łaćińskij godki bez polsko.
Torrelavega

**Torrelavega** – mjasto we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Kantabryjo. Uostrzodek industryje.
Kokorzyn

**Kokorzyn** - wjeś we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we kośćańskim kryśe, we gmińe Kośćan.
Olchowo (zachodńopůmorske wojewůdztwo)

**Olchowo** (mjym. *Wollchow*) - wjeś we Polsce, we zachodńopůmorskim wojewůdztwje, we golyńowskim kryśe, we gmińe Nowogard.
Ôrganizacyjŏ Zjydnoczōnych Nacyjōw

**Ôrganizacyjŏ Zjydnoczōnych Nacyjōw**, **ÔZN** (, UN, , , , arab. الأمم المتحدة, *al-Umam al-Muttahida*, chiń. 联合国, *Liánhéguó*) – uniwerzalnŏ (z wyjōntkym nŏrodōw niereprezentowanych) ôrganizacyjŏ miyndzynŏrodowŏ, z siydzibōm w Nowym Jorku, powstoła 24 paździyrnika 1945 roku w wyniku wchodu w życie podpisanyj 26 czyrwnia 1945 w San Francisco Szkarty Zjednoczōnych Nacyje. ÔZN je nastympstwym Ligi Nacyje.

ÔZN stawia za cwek zapewniynie izby i bezpiyczyństwa miyndzynŏrodowego, rozrost spōłprace miyndzy nacyjami jak tyż poprzynie przestrzeganiŏ praw czowieka.

## Czōnki

### Terŏźni czōnki

### Dŏwni czōnki
*  Tajwan
*  Czechosłowacyjŏ
*  Połedniowy Jymyn
*  Socjalistycznŏ Federacyjnŏ Republika Jugosławije
*  Niymieckŏ Dymokratycznŏ Republika
*  Zanzibar

### Ôbziyrŏcze
*  Watykōn
*  Palestyna
Wykŏz państw świata podle wiyrchnie

**Państwa świata podle wiyrchnie** – wykŏz przedstawia państwa świata uszeregowane podle wiyrchnie jejich terytorium.

## Zobŏcz tyż
* wykŏz państw świata podle populacyje

## Uwagi
Wykŏz państw świata podle populacyje

**Państwa świata podle populacyje** – wykŏz przedstawia państwa świata uszeregowane podle liczby jejich ludności.

## Zobŏcz tyż
* wykŏz państw świata podle wiyrchnie
PlayStation (kōnsola)

**PlayStation** (**PS**, znanŏ tyż za **PS1** a **PSX**) (jap. *プレイステーション, pureisutēshon*) – 32-bitowa kōnsola do szpilōw wideo, wyprodukowanŏ we Japōniji bez fyrmã Sony Computer Entertainment, zaprojektowanŏ bez Kena Kutaragiego.

## Technicznŏ specyfikacyjŏ
* Procesōr: 32-bitowy procesōr RISC R3000A MIPS taktowany zygarym 33,8688&nbsp;MHz Cache 4 kB
** Porachowaniŏwa wydajność CPU: 30 Mips
* Przepustowość szryngi: 132 MB/s
* Spamiyńć RAM: 2 MB
* Spamiyńć Video RAM: 1 MB
* klangowy RAM: 512 kB
* Maksymalnŏ rozdzielczość: 640x480
* Paleta farb: 16,7 milijōna
* Wielość gynerowanych wielokōntōw na sekundã: 180 000 ôteksturowanych ôbiektōw / 360 000 niyôteksturowanych
* Treger danych: CD plata
* Klang: 24-kanałowy procesōr ADPCM
* Napynd CD-ROM dwojistyj wartkości
* szkarty spamiyńci ô pojymnościach 128, 256, 512 kB a tyż 1, 2, 4, 8 MB (two in one)

## Galeryjŏ


Plik:PSX-SCPH-5001-Motherboard.jpg|Bazowŏ plata kōnsole
Plik:PSX-Memory-Card.jpg|Szkarta spamiyńci kōnsole
Plik:CXD8606BQ 02.JPG|Bazowy procesōr jak tyż ukłŏd przekształcyń geometrycznych uwŏżny za grafikã 3D
Plik:PSX-Original-Controller.jpg|Kōntroler kōnsole bez analogowych gałek a wibracyje
Plik:PSX-DualShock-Controller.jpg|Kōntroler kōnsole – DualShock



## Linki zewnyntrzne
* Ôficjalnŏ zajta kōnsole PlayStation
Kōnsola szpilōw wideo

**Kōnsola szpilōw wideo** – kōmputer ô wyspecjalizowanej architekturze przeznaczōny zaôbycz do sztartowaniŏ szpilōw.

## Ôpis
W ôpaczności do ôsobistych kōmputrōw kōnsole majōm ôgraniczōny interfejs używŏcza a dostymp do administracyjnych ustawiyń. Zaôbycz niy je tyż możliwe umodernianie podzespołōw. W niykerych kōnsolach możliwe je zainstalowanie w połni funkcjonalnego ôperacyjnego systymu. Kōmputer porzōnd je wrażōny w niysrogim budōnku wyposażōnyj w zdatne złōncza (dlŏ gamepadōw, telewizōra, zasiylaniŏ a inkszych).

Dlŏ kōnsolōw dostympne sōm roztōmajte masziny do sterowaniŏ szpilym, na przikłŏd:
* gamepad (bazowe maszina do sterowaniŏ postaciōm we szpilu)
* arcade stick (zaôbycz do bijatyk, przewijanych strzylanin jak tyż szpilōw na autōmatach)
* gitara abo inksze insztrumynta (do szpilōw muzycznych z seryje *[[Guitar Hero (seryjŏ)|Guitar Hero]]*, *[[Rock Band]]* itp.)
* świytlna pistōula (do szpilōw FPS, w kerych niy keruje sie chōdzkōm bohatyra)
* lynkera i depty (do wyścigowych szpilōw)
* mata (do tanecznych szpilōw)
* kerujōnce pokryntło – używane we klasycznych szpilach zorty *[[Pong]]*
* mikrofōn (*[[SingStar]]*, *Rock Band*, *Guitar Hero*)
* Wii Remote, PlayStation Move, Kinect, EyeToy – kōntrolery ruchu

## Gyneracyje kōnsolōw
Grand Theft Auto: San Andreas

***Grand Theft Auto: San Andreas*** (krōtko ***GTA: San Andreas*** abo ***GTA SA***) – kōmputrowy szpil akcyje stworzōny ôd Rockstar North a wydany ôd Rockstar Games. Szpil przinŏleży do seryje *[[Grand Theft Auto]]*.

## Fabuła

Trefiyniŏ we szpilu dziejōm sie we 1992 roku. Mocka misyje, w kerych grŏcz biere udzioł, je ŏdzwierciedleniym roztōmajtych trefiyń z zaczōntku lŏt dziewiyńćdziesiōntych majōncych plac we Kalifornije (akcyjŏ filmu *[[Terminator 2: Judgment Day|Terminator 2]]* eli zamiyszki we Los Angeles).

Grŏcz wciela sie we Carla Johnsona (CJ), kery po piyńciu latach przepyndzōnych we Liberty City wrŏcŏ do Los Santos. San Andreas je wzorowane na dwōch istnych stanach, to znaczy Kalifornii a Newady. CJ ôpuściōł Los Santos po śmiyrci modszego brata – Briana. Wrōciōł teoretycznie ino na pogrzyb zamordowanyj matki, a dyć kej zauważa, iże tak familijŏ, jak i jego gang, Grove Street Families sōm w rozsypce, uzdŏwŏ ôstać.

W przidŏwku w czasie nawrōt do dōm ze lotniska Carl natyka sie na trzech skorumpowanych funkcjōnariuszy policyje: Tenpenny’ego, Pulaskiego a Hernandeza, nazywanych partōm „C.R.A.S.H.” (*Community Resources Against Street Hoodlums*), kerzi wrabiajōm Carla we zabicie policyjōna, bez co tyn niy może ôpuścić stanu. Po pogrzebie Carl ôstanie we Los Santos i bydzie wykōnowoł auftragu dlŏ swojich kamratōw, a nawet dlŏ *C.R.A.S.H*.

## Wydanie
Produkcyjõ wydano było 25 paździyrnika 2004 na kōnsolã PlayStation 2, za to 7 czyrwnia 2005 na kōmputry a kōnsole Xbox. Wersyjŏ na platformã macOS ôstała wydanŏ 12 listopada 2010. Pod kōniec 2013 roku *Grand Theft Auto: San Andreas* doczkało sie portu na telefōny z systymym iOS jak tyż Android, a niyskorzij tyż na Windows Phone 8.

## Soundtrack
Dycki we szpilach z seryje *Grand Theft Auto*, muzyka we radyju ôdegrŏwŏ srogõ rolã. Tworzi ôna klimat szpilu i tyż tym razym ôddŏwŏ nasztalowane beze twōrcōw czasy. 23 listopada 2004 do przedejōw udostympniōno soundtrack ze szpilu. We *GTA: San Andreas* wystympuje zaôbycz muzyka zorty rap a hip-hop. W radyjowych sztelach idzie usłyszeć muzykã takich sprŏwiŏrzy jak (miyndzy inkszymi): Ohio Players, Roy Ayers, Big Daddy Kane, Ultramagnetic MCs, Tupac Shakur, Dr. Dre, Ice Cube, James Brown, Jerry Reed, Boyz II Men, David Bowie, Toto, Depeche Mode, Ozzy Osbourne.

## Wŏżniyjsze postacie
Wykŏz egipskich hieroglifōw

Numer wszyjskich, znanych egipskich hieroglifōw w roztōmajtych ôkresach Antycznego Egiptu wynosiyła ôd pŏrunŏstu stōwek we Strzednim Państwie do pŏru tysiyncy w ôkresie grecko-rzimskim. Cuzamyn udokumyntowano jejich kol. 6 tysiyncy. Nojbarzij funkcyjonalnym wykazym egipskich hieroglifōw je wykŏz Gardinera (ôpublikowany we 1927, 1950 a 1957 r.) mŏ 763 hieroglify we 26 kategoryjach. Inkszy niymiecki egiptolog, Georg Möller, stworzōł barzij rozszyrzōny wykŏz, zôrganizowany zgodnie ze epokami historycznymi (ôpublikowany we 1927 a 1936 r.). Dlŏ potrzeb systymōw kōmputrowych stworzōno było pismo blokowe *Unicode Egyptian Hierogliphs* (Unicode version 5.2, 2009) majōnce 1071 znakōw ôparte ô wykŏz Gardinera. Ôd 2006 r. funkcjōniyruje tyż propozycyjŏ lingwisty Michaela Eversona rozszyrzajōncŏ sztandard *Unicode* ô wykŏz Möllera.

## Wykŏz
Wykŏz egipskich hieroglifōw ułożōny je podle wykŏzu Gardinera.
**Uwaga:**
&nbsp;&nbsp;&nbsp;Wymŏgane je zainstalowanie w systymie blokowygo pisma hieroglificznego.

### A – Chop a jego stany

### B – Kobiyta a jeji stany

### C – Antropōmorficzne bōstwa

### D – Czynści ciała czowieka

### E – Cyckocze

### F – Czynści ciała cyckoczy

### G – Ptŏki, Czynści ciała cyckoczy

### H – Czynści ciała ptŏkōw

### I – Płazy, gady, itp.

### K – Fisze a czynści ciała fisz

### L – Bezkryngowce a myńsze zwiyrzynta

### M – Strōma a rośliny

### N – Niebo, ziymia a woda

### NL – Nomy Dolnygo Egiptu

### NU – Nomy Gōrnego Egiptu

### S – Korōny, byklajdōngi a kryki

### T – Wojaczka, gōn, rzeź

### U – Bauerstwa, rzymiosło a fachy

### V – Sznōry, włōkna, krōby, tasze, itp.

### W – Nŏczyniŏ kamiynne a glinianne

### X – Pecynki a ciasta

### Y – Pisanie, szpile, muzyka

### Z – Piski, znaki bydōnce ze hieratyki, geometryczne figury

### Aa – Niyôkryślōne