Daptar Raja Panjalu Ciamis

**Daptar Raja Panjalu Ciamis** nyaéta daptar nu ngawengku para pamingpin atanapi Raja anu kantos nyepeng pamingpin di Karajaan Panjalu, hiji karajaan kuno di Jawa Kulon anu puseur dayeuhna aya di wewengkon Kacamatan Panjalu, Kabupatén Ciamis. Sajarah raja-raja Panjalu raket patalina sareng rupa-rupa titinggal sajarah sapertos Situ Lengkong sarta tradisi Upacara Adat Nyangku anu masih kénéh dilaksanakeun dugi ka ayeuna.

## Prabu Sanghyang Rangga Gumilang 
Prabu Sanghyang Rangga Gumilang naék tahta salaku Raja Panjalu. Ti saprak harita, période kebataraan di Panjalu réngsé. Anjeunna ngadegkeun kaprabon di Dayeuhluhur, Maparah, sarta miwarangan (nikah) ka saurang putri ti Galuh anu jenenganana Ratu Permanadéwi. Tina pernikahan éta, sang Prabu kagungan putra anu dijenenganan Sanghyang Rangga Lembu Sampulur I. Makam (pajaratan) Sanghyang Rangga Gumilang perenahna di Cipanjalu.

## Prabu Sanghyang Lembu Sampulur I 
Sanghyang Lembu Sampulur I naék tahta salaku Raja Panjalu ngagentos ramana. Tina hasil pernikahanana, anjeunna kagungan putra anu dijenenganan Sanghyang Cakradéwa. Hiji waktu, sang prabu nepikeun kahayangna di poé kolot engké pikeun ninggalkeun tahta sarta jadi Resi atawa patapa (*lengser kaprabon ngadeg pandita*). Ku kituna, sang prabu ngangkat putra cikalna, Sanghyang Lembu Sampulur II, jadi putra mahkota. Samentara putra kaduana, nyaéta Sanghyang Borosngora, disiapkeun pikeun jadi Patih sarta Senapati Karajaan (panglima perang). Jalaran kitu, Sanghyang Borosngora angkat ngalalana, guguru ka para brahmana, patapa, sarta wiku sakti di sakuliah tanah Jawa pikeun néangan rupa-rupa élmu kasaktian sarta élmu perang.

Sababaraha taun ti harita, sang pangéran mulang tina panglalanaanana sarta disambut kalayan upacara anu pohara rongkahna di kaprabon Dayeuhluhur. Prabu Sanghyang Cakradéwa kacida hookeun nyambut datangna putra anu geus lila angkat téh. Dina hiji acara, sang prabu ménta ka Sanghyang Borosngora pikeun némbongkeun kaahliénna dina olah perang ku cara adu pedang ngalawan Sanghyang Lembu Sampulur II di hareupeun para pajabat istana. Nalika kadua pangéran éta nuju ngadu jajatén, teu kahaja kaén anu nutupan bitis Sanghyang Borosngora nyingkab, sarta katingali aya rajah (tato) anu nandakeun yén anjeunna nganut élmu kasaktian aliran hideung.

Pikeun kadua kalina, Sanghyang Borosngora ninggalkeun kaprabon. Anjeunna leumpang teu tangtu arah sabab teu terang dimana kudu néangan élmu anu dimaksud ku ramana. Tungtungna, anjeunna calik mitembeyan (semadi), ngaheningkeun cipta, neneda ka Sanghyang Tunggal supados dipaparin pituduh. Sanggeus lila semadi, anjeunna meunang pituduh yén nu boga élmu éta téh aya di peuntas lautan, nyaéta di tanah suci Mekah, Jazirah Arab. Ku kasaktianana, Sanghyang Borosngora nepi ka Mekah dina sakedap nétra.

Di Mekah, Sanghyang Borosngora nanya ka unggal jalma nepi ka ditunjukkeun pikeun nemu saurang lalaki anu linggih dina ténda di gurun keusik. Nalika muka tabir ténda, anjeunna ningali saurang lalaki sepuh. Kusabab reuwas ku datangna tamu, péna anu dicepeng ku éta lalaki ragrag sarta nanceb kana keusik. Lalaki misterius éta negur sang pangéran sabab datang teu ngucapkeun salam. Lalaki éta (anu tétéla nyaéta Sayidina Ali bin Abi Thalib R.A.) ménta Sanghyang Borosngora nyabut éta péna. Sanajan geus ngaluarkeun sakabéh tanaga lapis, éta péna teu oyag-oyag acan. Sanghyang Borosngora sadar yén anjeunna nuju nyanghareupan jalma sakti. Anjeunna tuluy masrahkeun diri sarta ménta diwuruk ku éta élmu. Sayidina Ali nungtun anjeunna ngucapkeun dua kalimah syahadat, sarta sacara ajaib, éta péna bisa dicabut kalayan gampang.

Sanggeus kajadian éta, Sanghyang Borosngora netep di Mekah pikeun neuleuman Dien Al-Islam. Di ahir mangsa atikanana, anjeunna dibéré wasiat ku Sayidina Ali pikeun nyebarkeun Islam di tanah asalna. Sanghyang Borosngora, anu ayeuna nelah Syeikh Haji Abdul Iman, dibéré cinderamata mangrupa Pedang, Cis (tombak dwisula), sarta pakéan kabésaran. Méméh mulang, anjeunna nyiduk cai Zamzam ku gayung bocor téa, sarta tétéla cai zamzam éta teu nétés. Ieu hartina anjeunna geus hasil ngawasa élmu sajati.

Tumenggung Cakranagara I miwarangan ka Nyi Radén Sojanagara, putri Ratu Latibrangsari (lanceukna Arya Wirabaya), salaku garwa padmi (permaisuri) sarta nurunkeun tilu putra, nyaéta:
# Radén Cakranagara II
# Radén Suradipraja
# Radén Martadijaya

Samentara éta, ti garwa ampil (selir), Tumenggung Cakranagara I ogé kagungan opat putri, nyaéta:
# Nyi Radén Panatamantri
# Nyi Radén Widaresmi
# Nyi Radén Karibaningsih
# Nyi Radén Ratnaningsih

Saatos pupus, Tumenggung Cakranagara I dipetak di Cinagara, Désa Simpar, Kacamatan Panjalu, Kabupatén Ciamis.

## Radén Tumenggung Cakranagara II 
Radén Cakranagara II ngagentos kalungguhan ramana salaku Bupati Panjalu kalayan gelar Radén Tumenggung Cakranagara II. Samentara éta, adina anu jenenganana Radén Suradipraja diangkat janten Patih Panjalu kalayan gelar Radén Demang Suradipraja. 

Tumenggung Cakranagara II kagungan genep belas putra-putri ti garwa padmi sarta garwa ampilna. Genep belas putra-putrina téa nyaéta:
# Nyi Radén Wijayapura
# Nyi Radén Natakapraja
# Nyi Radén Sacadinata
# Radén Cakradipraja
# Radén Ngabéhi Angréh
# Radén Dalem Cakranagara III
# Nyi Radén Puraresmi
# Nyi Radén Adiratna
# Nyi Radén Rengganingrum
# Nyi Radén Janingrum
# Nyi Radén Widayaresmi
# Nyi Radén Murdaningsih
# Radén Demang Kertanata
# Radén Demang Argawijaya
# Nyi Radén Adipura
# Nyi Radén Siti Sarana

Saatos pupus, Tumenggung Cakranagara II dipetak (dimakamkeun) di Puspaligar, Kacamatan Panjalu, Kabupatén Ciamis.

## Radén Tumenggung Cakranagara III 
Radén Cakranagara III salaku putra cikal ti garwa padmi (permaisuri) ngagentos kalungguhan ramana janten Bupati Panjalu kalayan gelar Radén Tumenggung Cakranagara III.

Dina taun 1810, wilayah Kawali anu dipingpin ku Radén Adipati Mangkupraja III (1801-1810) digabungkeun kana wilayah Kabupatén Panjalu di handap pamingpin Radén Tumenggung Cakranagara III, anu harita sami-sami aya dina wilayah administratif Cirebon. Wilayah Kawali ieu saterusna dipingpin ku Radén Tumenggung Suradipraja I (1810-1819) anu nginduk ka Kabupatén Panjalu.

Dina taun 1819, nalika Pamaréntah Hindia-Walanda dipingpin ku Gubernur Jéndral G.A.G.Ph. Baron van der Capellen (1816-1836), kaluar kawijakan pikeun ngagabungkeun Kabupatén Panjalu, Kawali, Cihaur, sarta Distrik Rancah kana Kabupatén Galuh. Dumasar kana éta hal, Tumenggung Cakranagara III dipénsiyunkeun tina jabatanna salaku Bupati Panjalu. Ti saprak harita, Panjalu robah statusna janten kademangan (daérah satingkat wadana) di handap Kabupatén Galuh.

Dina taun éta kénéh, Bupati Galuh Wiradikusumah digantos ku putrana anu jenenganana Adipati Adikusumah (1819-1839). Samentara éta di Panjalu, putra cikal Tumenggung Cakranagara III anu jenenganana Radén Sumawijaya diangkat janten Demang (Wadana) Panjalu kalayan gelar Radén Demang Sumawijaya. Sedengkeun putra katujuh Tumenggung Cakranagara III, nyaéta Radén Cakradikusumah, diangkat janten Wadana Kawali kalayan gelar Radén Arya Cakradikusumah.

Tumenggung Cakranagara III kagungan dua belas putra-putri, nyaéta:
# Radén Sumawijaya (Demang Panjalu)
# Radén Prajasasana Kyai Sakti (Nusa Larang, Panjalu)
# Radén Aldakan

## Radén Demang Sumawijaya 
Dina taun 1819, Radén Sumawijaya diangkat janten Demang Panjalu kalayan gelar Radén Demang Sumawijaya. Adina, anu jenenganana Radén Cakradikusumah, dina waktos anu caket ogé diangkat janten Wadana Kawali kalayan gelar Radén Arya Cakradikusumah. 

Demang Sumawijaya kagungan tilu putra, nyaéta: 
# Radén Aldakusumah
# Nyi Radén Asitaningsih
# Nyi Radén Sumaningsih

Saatos pupus, Demang Sumawijaya dipetak (dimakamkeun) di Nusa Larang, Situ Lengkong Panjalu.

## Radén Demang Aldakusumah 
Radén Aldakusumah ngagentos kalungguhan ramana salaku Demang Panjalu kalayan gelar Radén Demang Aldakusumah. Anjeunna miwarangan (nikah) ka Nyi Radén Wiyata (Reumaléga, Panjalu) sarta kagungan opat putra, nyaéta: 
# Radén Kertadipraja (Reumaléga, Panjalu)
# Nyi Radén Wijayaningsih
# Nyi Radén Kasréngga (Reumaléga, Panjalu)
# Nyi Radén Sukarsa Karamasasmita (Reumaléga, Panjalu).

Samentara éta, adi sabaraya (sepupu) anjeunna anu jenenganana Radén Argakusumah (putra Wadana Kawali Radén Arya Cakradikusumah) diangkat janten Bupati Dermayu (ayeuna Indramayu) kalayan gelar Radén Tumenggung Cakranagara IV. Radén Demang Aldakusumah sarta Radén Tumenggung Argakusumah (Cakranagara IV) saatos pupusna dipetak (dimakamkeun) di Nusa Larang, Situ Lengkong Panjalu.

Putra cikal Demang Aldakusumah anu jenenganana Radén Kertadipraja parantos teu janten Demang Panjalu deui, jalaran harita Panjalu robah statusna janten kacamatan di Kabupatén Galuh di handap kawadanaan Panumbangan. Radén Kertadipraja sorangan teu kersa (tidak bersedia) nalika badé diangkat janten Kuwu (Kepala Désa) Panjalu. Dina taun 1915, Kabupatén Galuh gantos nami janten Kabupatén Ciamis.
## Rujukan