Tarum

**Tarum** atawa **nila**, atawa **indigo** (*Indigofera*) mangrupa tutuwuhan panghasil warna biru alami. Zat warna pakéan ieu utamana dipaké dina usaha batik atawa tinun tradisional. Zat warna indigo, minangka hasil ti tutuwuhan ieu, ogé mangrupa komoditas dagang anu penting. Di tatar Sunda, tarum miboga sajarah anu kacida pentingna dina widang tatanén sarta industri tékstil tradisional, nepi ka loba ngaran tempat (toponimi) di Jawa Kulon anu maké ngaran ieu tutuwuhan, sapertos Citarum sarta Banjar Pataruman.

Ngaran tarum dipaké pikeun sagala rupa wanda tutuwuhan panghasil warna biru, lolobana ti marga *Indigofera*. Tarum anu sajati nyaéta *I. tinctoria*. Warna biru indigo dibeunangkeun tina keueuman daun (dina jumlah nu réa). **Akar tarum** atawa tarum areuy anu ogé mindeng dipaké jelema nyaéta *Marsdenia tinctoria*.

Warna biru dihasilkeun tina keueuman daun salila sapeuting. Sanggeus sapeuting baris kawangun lapisan dina luhureun keueuman  anu boga warna héjo atawa biru. Cairan ieu tuluy dikulub, tuluy dipoé nepi ka garing.
jmpl|Tarum
Tutuwuhan ieu pohara alus alatan bisa nyuburkeun taneuh sarta bisa nahan érosi. 

## Batik jeung tarum
Mimitina para pangusaha batik ngagunakeun warna alami pikeun ngawarnaan lawon batik maranéhanana, anu lolobanaanana asalna tina kelir tarum. Saterusna zat warna jieunan didatangkan sarta diwanohkeun ka para pangusaha batik. Di luar dugaan, pangusaha batik leuwih milih pikeun ngagunakeun warna jieunan. Sabot pamaréntah kolonial Walanda ngeureunkeun impor warna jieunan dina wtaun 1914, réaksi datang ti para pangusaha batik. Saprak taun 1914/1915 éta pisan, pamor tarum terus nyilorot sarta euweuh anu usaha ngokolakeun tarum sacara leuwih gampang. Komo kiwari, di bumi tarum sorangan, di Pataruman, di wewengkon urut Tarumanagara, kaasup Walungan Citarum, teu aya deui tutuwuhan tarum ku kituna masarakat teu apal kana ieu tutuwuhan.

## Budidaya Tarum
Masarakat di Tatar Sunda ngabudidayakeun tarum di tegalan atawa di sérang. Sanggeus dipacul tuluy dipelak stékna. Sték anu dipaké dicokot tina régang anu tumuwuh pangkuatna, diteukteuk sapanjang 30&nbsp;cm ku péso anu seukeut sangkan henteu soéh.

Sanggeus diteukteuk, ditunda di tempat anu tiis sarta tungtung sték diperenahkeun di bagian luhur, diantepkeun salila 1-3 poé nepi ka beungeut teukteukan sték jadi garing. Sanggeus éta, karék 2-3 sték dipelak dina hiji liang. Sirung katémbong sanggeus 2 minggu.

Lamun anu dipelak sikina, unggal liang dipelakan 3-4 siki, atawa *disemai* leuwih tiheula. *Semaian* anyar dipindahkan dina umur 1-1,5 bulan. Sanggeus éta, mimiti *disiangi* sarta barisan taneuhna dijieun jadi sarupaning galengan. Sabulan saterusna *disiangi* sarta dijangkungan deui. Karék dina umur 4-5 bulan, tarum bisa diteukteuk.

Nangtukeun waktu panén anu pas memang rada hésé alatan hésé ngaharepkeun daun walatra héjona. Samentara éta, lamun daunna anu boga warna héjo kolot éta mimiti layu sarta jadi konéng, hasil indigo jadi kurang.

Patani anu boga pangalaman cukup ngarames daunna ku ramo, manéhna bisa nangtukeun waktu panén kalawan nempo kelir daun anu dirames sarta aroma ambeu daunna. Ngumpulkeun daun tarum dipigawé dina waktu isuk-isuk ku cara neukteuk régang nu deukeut tangkal (basa Indonésia: batang).

### Ubar Tradisional 
Dumasar kana buku *Tumbuhan Obat Sunda*, tarum miboga mangpaat médis:
1. **Ubar Panas**: Cai kuluban akar sarta daunna dipaké pikeun nurunkeun panas awak (demam).
2. **Ubar Raheut**: Daunna anu diréndos bisa dibalurkeun kana raheut pikeun nyageurkeun peradangan.
3. **Nungkulan Masalah Kulit**: Dipaké pikeun ngubaran ateul sarta éksim.

## Bacaeun salajengna 
* Heyne, K. (1913). *De nuttige planten van Nederlandsch-Indië*. Batavia: Ruygrok & Co.
* Lubis, Nina H. (2000). *Sejarah Tatar Sunda*. Bandung: Satya Historika.

## Tutumbu ka luar 
* Indigofera tinctoria di Kew Science
* Profil Spesies di CABI

## Tumbu ka luar 
* Loka ramat pepelakan perkebunan