Badak

*Ceratotherium*   
*Dicerorhinus* 
*Diceros*
*Rhinoceros*
*Coelodonta (lastari)
*Elasmotherium (lastari)* 

**Badak** mangrupa salah sahiji ti lima spésiés *odd-toed ungulate* nu hirup kénéh ti kulawarga **Rhinocerotidae**. Nu lima téh kabéh gé tulén Afrika atawa Asia.

## Kulawarga 
**Kulawarga Rhinocerotidae**
* *Ceratotherium*
** *C. simum* - Badak Bodas
* *Dicerorhinus*
** *D. sumatrensis* - Badak Sumatra
* *Diceros*
** *D. bicornis* - Badak Hideung
* *Badak*
** *R. unicornis* - Badak India
** *R. sondaicus* - Badak Sunda
* *Coelodonta*
** *C. antiquitatis* - Badak Woolly (lastari)
* *Elasmotherium*
** *E. sibiricum* - Badak Raksasa (lastari)

Sababaraha spésiés badak lastari dina mangsa géologis anyar, nyaéta *Giant Unicorn* jeung Badak Woolly mangsa Eurasia: masih kénéh dipadungdengkeun naha ieu téh alatan manusa atawa robahna iklim.

thumb|300 px

Sato mirip badak munggaran némbongan mangsa *Eosin*, tuluy dina mangsa *Miosin* ahir norojol rupa-rupa spésiés, nu lolobana ngaraksasa. Di antarana *Indricotherium* nu beuratna kira 30 ton nu mangrupa mamalia terestrial pangbadagna (nu geus kanyahoan). Badak mimiti kabasmi nalika mitembeyan mangsa *Pliosin* di Amérika Kalér jeung mangsa *Pleistosin* di Asia Kalér jeung Éropa.

Spésiés nu kiwari aya kénéh kagolongkeun kana tilu suku. Badak Sumatra nu kiwari dina kaayaan méh tumpur mangrupa hiji-hijina ti golongan *primitif*, *Dicerorhinini*, nu aya ti jaman Miosin (kira 20 juta taun ka tukang). Nu ogé kaasup tribe ieu nyaéta Badak Woolly ti Éropa kalér jeung Asia nu geus lastari. Aya dua spésiés *Rhinocerotini'' nu hirup kénéh, nyaéta Badak India jeung Badak Jawa nu duanana kiwari kaancam lastari. Spésiés Afrika nu aya kénéh, Badak Putih jeung Badak Hideung, diverged during the éarly Pliocene (about 5 million yéars ago) but the Dicerotini group to which they belong originated in the middle Miocene, about 14 million yéars ago. Béda nu utama nyaéta bentuk sungutna: White rhinos have broad flat lips for grazing and black rhinos have long pointed lips for éating foliage.

## Badak hibrid 
Hiji hibrid subspésiés Badak Bodas (Ceratotherium s. simum x C. s. cottoni) kungsi dikawinkeun di Kebon Binatang Dvurkralv (Zoological Garden Dvur Kralove nad Labem) di Républik Céko taun 1977.

## Cula Badak 
Ciri anu minculak ti badak mah cula dina irungna, nu béda ti sato séjén nu tandukan, mangrupa keratin, bulu nu kacida pepetna.

Cula badak aya dina resép-resép ubar di Asia, sarta keur gagang péso/badi di Yaman jeung Oman. Tina sésa lima spésiés badak nu aya kénéh, kabéhanana pikahariwangeun: nu rada aman téh Badak Bodas; Badak Jawa ngan kari sababaraha puluh (kira 60 dina taun 2002, di Ujungkulon), nu kaasup mamalia nu paling kaancam lastari.

Kampanyeu ngamumulé badak dimimitian taun 1970-an, tapi angger baé populasina mah nyirorot pisan, najan geus diharamkeun jual-beulina ogé.

## Tukang mareuman seuneu 
[thumb|right|300px|Arca badak, Biological Sciences Building, [Universitas Harvard, Cambridge, Massachusetts.]]
Aya sababaraha carita ngeunaan badak nu sok mareuman seuneu, nu lolobana mah ti wewengkon Malaysia jeung Burma. Malah dina basa Malayu mah boga ngaran husus, nyaéta 'badak api', nu bakal nyampeurkeun sarta langsung mareuman (ku cara dijejekan) seuneu. Dina hiji film (dokuméntér) ngeunaan badak afrika, mémang karékam ayana badak nu nyuruduk sarta ngajejekan seuneu nu ngahaja dihurungkeun.

## Rujukan 
* *Rhinoceros*, Wikipédia édisi basa Inggris per 23 Oktober 2005.
* Chapman, Jan. 1999. *The Art of Rhinoceros Horn Carving in China*. Christies Books, London. ISBN 0-903432-57-9.
* Laufer, Berthold. 1914. "History of the Rhinoceros." Dina *Chinese Clay Figures, Part I: Prolegomena on the History of Defence Armor*. Field muséum of Natural History, Chicago, kc. 73-173.

## Tumbu kaluar 
* http://www.rhinos-irf.org/
* http://www.followtherhinos.com/rhinolinks/index.shtml 
* Rhino Resource Center - Rhinoceros Photos, Facts and Information and a Rhino Forum 
* http://www.sosrhino.org/