Kresna

**Kresna** atawa **Krisna** (Aksara Dewanagari: कृष्ण; diucapkeun *krsna* nurutkeun IAST; dilafalkan 'kresna dina basa Sansakerta) nyaéta salah sahiji inohong dina mahabarata kaasup dina baratayuda, perang rongkah antara kulawarga turunan Barata.

Nurutkeun wiracarita *Mahabarata*, Kresna asalna ti Karajaan Suraséna, tapi saterusna manéhna ngadegkeun karajaan sorangan anu dibéré ngaran Karajaan Dwaraka. Kresna  dipikawanoh salaku raja anu wijaksana, sakti, sarta wibawa.

## Asal usul ngaran "Kresna" 
[right|thumb|200px|Kresna jeung [Yasoda, indung kukutna. Lukisan karya Raja Ravi Varma.]]Dina basa Sansakerta, kecap *Kresna* hartina "hideung" atawa "poék", sarta kecap ieu umum dipaké pikeun ngagambarkeun jalma nu boga kulit warna hideung. Dina buku *Brahma Samita* diwincik yén Kresna mibanda warna kulit hideung semu biru langit. Brahma Samhita 5.30 .

## Kahirupan Kresna 
Ringkesan kahirupan Kresna di handap ieu dicokot tina buku *Mahabarata*, *Hariwangsa*, *Bagawatapurana*, sarta *Wisnupurana*. Patempatan di mana Kresna dicaritakan nyaéta di  India Kalér, anu kiwari jadi wewengkon nagara bagian Uttar Pradesh, Bihar, Haryana, Delhi, sarta Gujarat.

### Kalahiran 
Kapercayaan tradisional anu dumasar kana data-data dina karya sastra jeung itungan astronomi nyebutkeun yén Kresna lahir dina tanggal 19 Juli taun 3228 saacan Masehi.

Kresna lahir ti kulawarga bangsawan di Madura, sarta mangrupa anak kadalapan nu lahir ti puteri Déwaki jeung salakina, Basudéwa. Madura nyaéta ibukota ti bangsa anu mibanda hubungan deukeut jeung bangsa-bangsa Weresni, Andaka, sarta Boja. Maranéhanana biasana dipikawanoh sabagé bangsa Yadawa alatan karuhunna téh nyaéta Yadu, Bangsa Yadawa ogé sakapeung dipikawanoh sabagé bangsa Suraséna. Basudéwa jeung Déwaki kaasup kana bangsa kasebut.

Raja Kamsa, lanceuk Déwaki, narima tahta sanggeus ngajebloskeun bapana sorangan, nyaéta Raja Ugraséna, ka pangbérokan. Alatan sieun ku torahan (ramalan) anu nyebutkeun yén manéhna baris palastra ku leungeun salah sahiji anak Déwaki, mangka Kamsa ngajebloskeun pasangan kasebut ka pangbérokan. Kamsa ogé boga rancana baris maéhan kabéh turunan Déwaki anu karék lahir.

Sanggeus genep anakna ditelasan ku Kamsa, Déwaki ngalahirkeun Baladéwa jeung Kresna. Alatan hirupna kaancam bahaya mangka Baladéwa (nu boga landihan Balarama) disumputkeun dipiara ku Rohini, pamajikan Basudéwa nu kahiji) sedengkeun Kresna disumputkeun kaluar karaton sarta dirawat ku kolot kukutna nu ngaranna Yasoda jeung Nanda di Gokula, Mahavana. Kresna boga adi awéwé sabapa nyaéta Subadra nu lahir tina beutueng Rohini.

[thumb|200px|right|Lukisan anu ngagambarkeun Kresna keur ngangkat [Gunung Gowardana. Salah sahiji koleksi ti Institusi Smithsonian.]]

### Mangsa budak jeung rumaja 
Nanda (indung kukut Kresna) mangrupa pamingpin dina komunitas para pangangon sapi di Vrindavana. Kresna hirup dina ieu komunitas. Kresna sok ulin babarengan jeung para *gopi* (pangangon awéwé) di ieu désa, kaasup jeung Radha. Kamsa, anu nyaho yén Kresna geus kabur, tuluy ngirimkeun raksasa (kawas Agasura) pikeun ngabinasakeun Kresna. Sang raksasa éléh ku leungeun Kresna jeung Baladéwa. 

### Kresna Sang Pangéran 
Kresna ngora balik ka Madura, sarta ngagulingkan kakawasaan jeung sakaligus maéhan uwana Kamsa. Kresna ngabalikkeun tahta Raja para Yadawa ka, Ugraséna. Kresna  sorangan jadi pangéran di karajaan kasebut. Nya dina mangsa ieu pisan manéhna sosobatan jeung Arjuna katut para pangéran Pandawa séjénna ti Karajaan Kuru, anu mangrupa baraya misanana. Karajaan Madura jeung Karajaan Kuru dipisahkeun ku walungan Yamuna.

Saterusna, Kresna mindahkeun padumukan para Yadawa ka dayeuh Dwaraka (kiwari disebut Gujarat). Kresna ngadahup ka Rukmini, puterina Bismaka ti Karajaan Widarba.

Nurutkeun sawatara karya sastra, Kresna mibanda 16.108 urang istri, dalapan urang di antarana mangrupa pamajikan nu dipikawanoh, kaasup di antarana Radha, Rukmini, Satyabama, jeung Jambawati. Saméméhna, 16.000 pamajikan Kresna téh urut tawanan Narakasura anu dibébaskeun ku Kresna sanggeus maéhan Narakasura. Nurutkeun talari harita, sakumna wanoja tawanan henteu meunang kawin lamun masih dina kakawasaan Narakasura. Tapi Kresna ngabagéakeun maranéhanana salaku puteri bangsawan di karajaanana.

### Kulawarga 
Prabu Basudéwa, bapana Kresna, mangrupa lanceuk Kunti, istrina Pandu anu mangrupa indung para Pandawa. Ku sabab kitu, Kresna mangrupa dulur misan para Pandawa. Dulur misan Kresna anu séjénna nyaéta Sisupala, anakna Srutadéwa nu boga landihan Srutasrawas, adina Basudéwa. Sisupala mangrupa musuh kabuyutanna Kresna anu saterusna ditelasan ku manéhna dina waktu upacara agung nu diayakeun ku Yudistira.

### Baratayuda sarta Bagawad Gita 
Kresna mangrupa dulur misan ti kadua beulah pihak nu perang dina baratayuda, Pandawa jeung Kurawa. Kresna nawarkeun bantuan ka maranéhanana pikeun milih pasukanana atawa dirina. Para Kurawa milih pasukanana sedengkeun para Pandawa milih dirina. Dina mangsa perang kasebut Kresna jadi kusir karéta Arjuna. Saméméh perang dimimitian, Kresna méré piwejang ka Arjuna sangkan ulah hamham dina nyanghareupan baratayuda. Piwejang kasebut disebut *Bagawadgita*

### Kahirupan sanggeus réngséna baratayuda 
Sanggeus baratayuda di Kurusétra, Kresna ngadumuk di Dwaraka salila 36 taun. Saterusna dina hiji parayaan, lumangsung perang di antara para satria bangsa Yadawa, maranéhanana silih musnahkeun. Sanggeus Baladéwa maot, Kresna eureun jadi raja, saterusna indit ka leuweung sarta diuk di handapeun hiji tangkal pikeun ngalakonan tatapa (yoga). Harita aya saurang pamoro sato nu kaliru, nempo bagian suku Kresna jiga kidang, anu saterusna mentangkeun panah kana suku Kresna nu ngabalukarkeun Kresna babar karahayuan. Nurutkeun buku *Mahabarata*, ajalna Kresna disababkeun ku supata Gandari. Kaambek Gandari sanggeus nyaksian kabéh anakna perlaya ngabalukarkeunana manéhna ngedalkeun supata alatan Kresna henteu sanggup ngeureunkeun peperangan. Sanggeus ngadéngé supata kasebut, Kresna mésem sarta nampa éta kabéh, sarta ngécéskeun yén kawajibanana téh nyaéta jurit di pihak anu bener, lain nyingkahan peperangan. 

Dumasar buku *Bagawatapurana* jeung *Bagawad Gita*, ditapsirkeun yén Kresna mangkat kira-kira dina taun 3100 saacan Masehi.A collection of essays   Ieu dumasar kana déskripsi yén Kresna ninggalkeun Dwaraka 36 taun sanggeus lumangsungna peperangan di kulawarga *Mahabarata*. Buku *Matsyapurana* nyebutkeun yén waktu perang lumangsung umur Kresna téh 89 taun.
 
## Kresna dina pewayangan Sunda jeung Jawa 
Dina pewayangan Sunda jeung Jawa, Prabu Kresna mangrupa Raja Dwarawati, karajaan para turunan bangsa Yadawa. Kresna nyaéta anak Basudéwa, Raja Madura. Manéhna (nu boga ngaran ”Narayana” keur budak) dilahirkan sabagé anak kadua di antara tilu sadulur. Lanceukna dipikawanoh sabagé Baladéwa (boga landihan Kakrasana) sarta adina dipikawanoh sabagé Subadra, anu taya lian nyaéta istrina Arjuna. Kresna mibanda tilu urang istri jeung tilu urang anak. Para istrina téh  nyaéta Déwi Jembawati, Déwi Rukmini, jeung Déwi Satyabama. Anak-anakna nyaéta Radén Boma Narakasura, Radén Samba, jeung Siti Sundari.

Dina perang Baratayuda, Kresna jadi kusir Arjuna. Manéhna ogé mangrupa salah sahiji panasehat utama Pandawa. Saméméh perang Arjuna ngalawan Karna, Kresna méré piwejang nu panjang lébar ka Arjuna supaya ulah mangmang dina nyanghareupan baratayuda. Piwejang Kresna téh dipikawanoh sabagé *Bagawadgita*.

Kresna dipikawanoh salaku manusa nu pohara sakti. Manéhna mibanda pangabisa pikeun norah (ngaramal), ngarobah bentuk warugana jadi raksasa, sarta mibanda kembang Wijaya Kusuma anu bisa ngahirupkeun deui jelema anu ajal. Pusaka-pusaka saktina, di antarana Pakarang Cakra, Kembang Wijayakusuma, terompet hurang (Sangkala) Pancajahnya, Kaca Paesan, *Aji Pamling* sarta *Aji Kawarastawan*. Pakarang anu dingaranan Cakra dicaritakeun bisa dipaké pikeun ngancurkeun dunya.

Sanggeus maotna Baladéwa (Resi Balarama), sarta musnahna sakabéh Wangsa Weresni jeung Yadawa, Prabu Kresna tatapa (yoga) di leuweung. Manéhna maot dina kaayaan tatapa ku perantaraan panah saurang pamoro (nu ngaranna Jara) anu ngeunaan sukuna.

## Tempo ogé 
* Yadawa (kulawarga Kresna)
* Mahabarata
* Perang di Kurusétra

## Cutatan suku 
## Rujukan 
* The Mahabharata of Krishna-dwaipayana Vyasa, translated by Kisari Mohan Ganguli, published between 1883 and 1896
* The Vishnu-purana, translated by H. H. Wilson, 1840
* The Srimad Bhagavatam, translated by A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada, 1988 copyright Bhaktivedanta Book Trust
* The Jataka or Stories of the Buddha's Former Births, edited by E. B. Cowell, 1895
* Garuda Pillar of Besnagar, Archaéological Survey of India, Annual Report (1908-1909). Calcutta: Superintendent of Government Printing, 1912, 129.
* Krishna the Divine Lover: Myth and Legend Through Indian Art (London 1982) by A. L. Dallapiccola
* Scientific Dating of the Mahabharat War http://www.hindunet.org/hindu_history/ancient/mahabharat/mahab_vartak.html
* For chronology of Krishna's life see "Yahoo! India News, Thu, Sep 16, 2004: Top Stories, Friday Séptember 10, 8:41 AM, Chronicling Krishna's life - to the last second, by Ashish Mehta, Indo-asian News Service"

## Tumbu kaluar 
*  Sagala hal ngeunaan Kresna (Krishna.com)
*  Néangan Kresna minangka inohong sajarah, ku Prof. N.S. Rajaram (veda.harekrsna.cz)
*  Kronologi kahirupan Sri Kresna (timesofindia.indiatimes.com)