Pendopo Kabupatén Purwakarta

jmpl|**Pendopo Kabupaten Purwakarta**
Pendopo Kabupatén Purwakarta mangrupa wangunan sajarah penting nu dimimitian dina taun 1857 jeung réngsé sakitar taun 1860. Nurutkeun sumber arsip jeung naskah leungeun nu ditulis ku Bupati Karawang di Purwakarta, R.A.A. Sastraadhiningrat III (ngabdi taun 1886-1911). Kawilang mimiti sajarahna, wangunan ieu geus dipaké minangka fasilitas pamaréntahan saprak Purwakarta ditetepkeun minangka puseur administrasi Kabupatén Karawang dina mangsa Bupati R.A.A. Sastraadhiningrat I (1854-1863), nu ogé dipikawanoh ku ngaran R.A. Sumadipura, R. Sumanegara, Uyang Ayim, atawa Dalem Sepuh. Tugas pangawasan waktu éta dilaksanakeun ku Patih Karawang di Purwakarta, nyaéta R. Tohir Natanegara. Gedong Nagara jeung Pendopo, nu sok disebut ogé Gedong Kabupatén, mangrupa simbol kakawasaan kolonial jeung jadi pusat administrasi pamaréntahan lokal. Gedong Nagara ogé dipikawanoh minangka tempat cicing para bupati, nu ku rahayat disebut padaleman, sabab waktu harita gelar bupati nyaéta Dalem.

## Bupati nu mingpin 
Ditempo tina bahan wangunan, sagalana asalna ti wewengkon sabudeureun nyaéta batu beulah ti walungan, pasir ti leuweung Walungan Cikao, kapur lokal, sarta bata beureum, ubin, jeung kenténg tina lempung diproduksi ku Tio Ahay di Bongas. Dina abad ka-19 jeung awal abad ka-20, dua gedong ieu dipaké ku sababaraha bupati, di antarana: Salian ti kenténg, bahan wangunan utama séjénna nyaéta kai jati (*Tectona grandis*) nu dipaké pikeun hateup, kusen panto, jandéla, jeung tihang pendopo. Kai-kai jati éta dicokot ti leuweung di wewengkon Cibungur (ayeuna kaasup Kecamatan Bungursari), Parakansalam (ayeuna Kecamatan Pondoksalam), jeung Mangga Besar. Teu ngan saukur kai jati, tapi ogé kai mangga, kai bolang, jeung kai séjénna dipaké pikeun ngarojong pangwangunan.

Dina mangsa penjajahan Jepang (1942-1945), gedong ieu dipaké ku pasukan Jepang minangka honbu kenpeitai, nyaéta markas pulisi militer Jepang, jeung kaasup kana bagian ti Datasemen Syoji. Dina jaman sanggeus kamerdékaan, gedong ieu lajeng dipaké ku Tentara Nasional Indonesia minangka markas Resimen V nu dipingpin ku Letnan Kolonel Sumarna.

Lahan gedong ieu kacida legana. Gedong utama ayana di tengah-tengah halaman, sarta dipapay ku taman di hareupna. Di sisi kénca jeung katuhu gedong, ogé aya rohangan tambahan jeung ruang-ruang nu nyambung kana wangunan utama. Arsitektur gedong ieu ngagunakeun gaya *Indische Empire Stijl,* nyaéta gaya kolonial Walanda nu mindeng kapanggih dina wangunan pamaréntahan atawa kantor residen di Hindia Walanda. Lamun diperhatikeun tina wangunna, gedong ieu boga kamiripan jeung Gedong Pakuan di Bandung, nu baheula mangrupa gedong Karesidenan Priangan sarta ayeuna jadi rumah dinas Gubernur Jawa Barat. Hal ieu nuduhkeun yén wangunan residen jaman kolonial biasana dijieun maké pola jeung gaya arsitektur nu sarua pikeun ngajaga identitas jeung otoritas pamaréntahan.

Sanggeus teu dipaké deui salaku puseur pamaréntahan, kawasan ieu kungsi kosong heula, teras dipaké ku TNI pikeun markas Teritorium III/Siliwangi, tuluy jadi Komando Daerah Militer III/Siliwangi. Di dinya aya ogé Brigade 23/Siliwangi nu ngaganti ngaran jadi Resimen Infanteri 7/Siliwangi, terus jadi Komando Resort Militer (KOREM) Purwakarta, nepi ka robah deui jadi Brigade Infanteri XIV/Mesabarwang. Satuluyna, nalika Purwakarta jeung Subang resmi dipisahkeun sarta jadi kabupatén mandiri ti tanggal 29 Juni 1968, para anggota Brigade Infanteri XIV/Mesabarwang dipindahkeun jeung disalurkeun ka Komando Distrik Militer 0619/Purwakarta, ti saprak tanggal 24 Mei 1975.

Kusabab robahan kawijakan pamaréntah kolonial, status administratif Purwakarta ogé robah-robah. Taun 1860-an, Purwakarta jadi *Afdeling*, lajeng robah jadi *Controle Afdeling* ti taun 1871 kalayan wilayah nu leuwih lega. Dina dasawarsa 1880-an, struktur *Controle Afdeling* dileungitkeun jeung status *Afdeling* dianggo deui. Wewengkon administratifna ngawengku tilu distrik: Sindangkasih, Wanayasa, jeung Gandasoli, nu nyakup 10 kacamatan jeung rupa-rupa désa. Dina tahap salajengna, Purwakarta jadi kacamatan dina wilayah Distrik Sindangkasih. Dina awal abad ka-20, pamekaran kota terus lumangsung, utamana sanggeus jalur kareta api Batavia-Padalarang dioperasikeun jeung ngaliwatan Purwakarta. Sanajan kitu, ti taun 1922, status ibu kota Karesidenan Karawang dipindahkeun ka tempat séjén alatan Karawang diasupkeun kana Karesidenan Batavia. Kondisi éta lumangsung nepi ka bubarna pamaréntahan Hindia Walanda dina awal taun 1942.

## Galéri 

Pendopo Kabupaten Purwakarta tampak samping 1.jpg|Gedung ti Gigir
Pendopo Kabupaten Purwakarta tampak samping kanan.jpg|Gedung ti Katuhu
Pendopo Kabupaten Purwakarta tampak samping.jpg|Gedung ti Gigir

## Sumber