open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jelér

**Jelér** basa latin  (***Lepidocephalichthys hasselti***) atawa *serowot* nyaéta lauk kawilang leutik tur mibanda kumis anu kagolongkeun kana kulawarga *Cobitidae*.  Ieu lauk hirup jeung baranahan di sakuliah  Asia Tenggara utamana di Indonesia beulah kulon.  Di Jawa kulon jelér loba kapanggih hirup disusukan leutik jeung kamalir sawah   tungtung cécépétsemu buleud kawas beunang neukteuk.

## Kabiasaan hirup
Mimiti kapanggih di susukan  "Tjelankahan" (Cilangkahan?) di Jawa

Jelér ogé kapanggih di Kalimantan, Semenanjung Malaya, Thailand (Sungai Chao Phraya, S. Mekong, dan pulo Koh Mahk), Laos, Kamboja, Vietnam, dan Birma (S. Salween).

Jelér sakapeung hirup ogé di susukan leutik/solokan sungai-sungai, anu caina henteu tarik tur déét, aya ogé di rawa, situ, jeung sawah. Mindeng ogé kapanggih di susukan anu remet ku akar vegetasi, tur taneuhna tina lempung atawa leutak.

## Dicutat tina
## Tutumbu kaluar
* ADW:  *Lepidocephalichthys hasselti*
* FishBase:  *Lepidocephalichthys hasselti* (Valenciennes, 1846)
* FIMSéa (Fish of Mainland Southéast Asia):  *Lepidocephalichthys hasselti* (CYPRINIFORMES: Cobitidae).  Foto-foto spesimen:  IFREDI-P00855, IFREDI-P02600, IFREDI-P03039, IFREDI-P03191. 
* ITIS:  *Lepidocephalichthys hasselti* (Valenciennes, 1846)
* Loaches OL:  *Lepidocephalichthys hasselti*
Dadah Cholidah

**Dadah Cholidah Hanum** () nyaéta aktivis organisasi Islam, Présidium BMOIWI (Badan Musyawarah Organisasi Islam Wanita Indonésia) période (2015-2016). Ogé anggota Dewan Pertimbangan Wanita PUI (Persatuan Ummat Islam) période 2015-2020., kungsi jadi Kasubdit Penyuluhan Wakaf Direktorat Pemberdayaan Wakaf Kamenterian Agama Républik Indonésia jeung di BP4 (Badan Penasihatan Pembinaan dan Pelestarian Perkawinan) Pusat minangka Bendahara Umum période 2014 - 2019  nepi ka kiwari jadi konsultan perkawinan, médiator di Pangadilan Agama jeung trainer médiator.

## Turunan 
Hj. Dadah Cholidah Hanum turunan, incu ti garis indung, Halimah Halim, inohong Sunda K.H. Abdul Halim Syatari atawa Abdul Halim Majaléngka, salah sawios saeutik inohong bangsa Indonésia nu ngagem gelar Pahlawan Nasional Indonésia.

## Atikan 
* S1 IAIN Yogyakarta, kiwari jadi UIN Yogyakarta.
* S2 Universitas Islam Jakarta.

## Pengalaman Organisasi 
* Présidium BMOIWI (2015 - 2016)
* BP4 Badan Penasihatan Pembinaan dan Pelestarian Perkawinan Pusat
* Sekretaris Jenderal Wanita GUPPI

## Referensi 
## Pranala luar 
* Wanita PUI Pusat http://puipusat.org/halaman/wanita-pui(http://puipusat.org/halaman/wanita-pui/)
Iteuk

**Iteuk** nyaéta hiji pakakas paranti panyepengan pikeun ngajaga kasaimbangan mangsa keur ngaléngkah/lumampah, ilaharna dipaké ku kolot anu geus rémpo, atawa anu bongkok sangkan aya dina kasaimbangan témpona ngaléngkah. Iteuk bisa ogé dipaké ku jalma anu teu nempo (lolong) pikeun ngabantu nunjukkeun lebah-lebahna jalan anu baris ditincak. Iteuk biasana dijieun tina awi, hoé, kai, kiwari loba iteuk anu dijieun ogé tina bahan logam atawa campuran kaduana.

## Tutumbu kaluar
# Carita sunda aya bagian anu nyebutkeun iteuk
# Iteuk dipaké paneunggeul
# Ngamang-ngamang iteuk hoé

## Dicutat tina
Kolotok

**Kolotok** nyaéta hiji barang anu digantungkeun dina beuheung munding atawa sapi wanguna kawas kohkol leutik dijieun tina kai atawa awi, kolotok utamana dipaké mangsa keur ngangon maksudna sangkan munding anu ngencar katohya ka mana léosna, ku lantaran  sorana kokolotokan kadéngé tikajauhan. anu ilahar dipaké kolotok dijieun tina bahan kai tangkal nangka, ku lantaran sona leuwih harus ngelentrung, mangsa kabadung-badung tempona munding keur ngakan jukut.

file:Buffalo bell, Xinh Mun - Vietnam Museum of Ethnology - Hanoi, Vietnam - DSC03164.JPG|Kolotok Kai anu dipaké ku urang Vietnam
File:Buffalo bell, Xo Dang (Todra) - Vietnam Museum of Ethnology - Hanoi, Vietnam - DSC03291.JPG|Kolotok Awi anu dipaké ku urang Vietnam
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Klok van hout TMnr 891-2.jpg|Kolotok munding

## Dicutat tina
## Tutumbu kaluar
* Kamus jeung paribasa Sunda
Tawés

**Tawés** atawa turub hawu, basa latin (*Barbonymus gonionotus* Bleeker, 1850) nyaéta  lauk tina anggota kulawarga  Cyprinidae. Tawés loba diingu/dipiara pikeun dimangpaatkeun  akuakultur. Anu kasohor tina olahan lauk tawés téh asin lauk tawés. Di alam bébas tawés kapanggih méh di sakuliah Indonésia utamana di pulo-pulo Sunda . Kiwari geus di pijahkeun tur di piara dina jumlah anu loba sahenteuna geus lumangsung ti mimiti abad ka-19, tawés di rekahkeun introduksi ka pulo-pulo séjéna; saperti ka Sulawesi.

Disababaraha tempat ngaran pikeun nyebut kana lauk  tawés béda-béda saperti: *lawak, lalawak* dina basa malaysia; dina basa sunda katelah ogé *turub hawu*  ;  jeung *tawés", badir sebutan urang Jawa
Dina cara barang hakan tawés mah kagolongkeunherbivora tayalian mikaresep dangdaunan saperti  *Hydrilla*, jeung tatangkalan liar séjéna, kitu ogé dangdaunnan anu murag ka susukan.  Dalah ti kitu tawés ogé resep ngahakan invertebrata. Suhu cai anu loyog pikeun hirup tawés nyaéta 22-28&nbsp;°C.. Kawas lauk nila, tawés henteu hésémiarana, tur teu perlu waragad anu gedé, kualatan ieu pisan   di Bangladesh mah loba dipelak di balong-balong .  Taksiran mah 50.000 ton lauk tawés beunang miara geus di hasilkeun  di wilayah Asia Tenggara jeung Bangladesh sajering taun 1994 .

### Konsumsi
Tawés mangrupa lauk anu loba dipiara utamana pikeun dikonsumsi dina kaayaan seger atawa geus diolah ilaharna dijieun lauk asin utamana di wewengkon Asia Tenggara. Mangsana diolah paling dipikaresep nyaéta lauk beunang ngagoreng kusabab seungitna anu mandiri, aya ogé anu resep ngolah lauk tawés kujalan dibeuleum, dipais, jeung sajabana.

Komo di nagara Thailand mah lauk tawés mangrupa lauk konsumsi anu geus jadi kabiasaan/tradisi masak di Thailand, Laos, dan Kamboja.  Di Laos, tawés biasa diasakan anu katelah *Lap Pa*.  Sementara di Thailand, daging tawes dimasak sebagai *Pla som*  (ปลาส้ม, ikan asam) atawa campuran olahan anu katelah *Tom yam*.

## Mijahkeun 
Lauk tawés miboga sipat alami bisa mijah di walungan nalika datang usum hujan atawa nalika aya caah leutik (*freshwater pulses*). Dina budidaya, tawés bisa dipijahkeun sapanjang taun ku cara manipulasi lingkungan balong.

## Dicutat tina 
## Tutumbu ka luar 
* FAO Species Fact Sheet: *Barbonymus gonionotus'' (Bleeker, 1850)
* https://books.google.co.id/books?id=GnDlUJAgtsIC&pg=PA3&dq=ikan+adalah&hl=id&sa=X&ved=0ahUKEwi8nOz-stfhAhXPTX0KHfCiCykQ6AEIKTAA#v=onepage&q=ikan%20adalah&f=false&nbsp;-Mengenal & Mengend. Predator Ikan
Komunis

**Komunis** (Basa Inggris:Communism) nyaéta Ideologi anu ngajantenkeun susunan masarakat tanpa kelas hiérarki sosial, nu matak ngawujudkeun masarakat nu *sama rata sama rasa.* Kiwari, nagara anu nerapkeun idéologi Komunisme jeung séjénna nyaéta Républik Rahayat Tiongkok, Viétnam, Koréa Kalér (juché), sareng Kuba.
Regis

**Regis/génggéhék** (*Mystacoleucus marginatus*) nyaéta lauk darat/(lain lauk laut) tina kulawarga Cyprinidae.  Lauk génggéhék loba kampanggih hirup liar di susukan, walungan, situ jeung  rawa. Ieu lauk ku urang  Lampung mah disebutna téh *kapyah*;  *lawak, lalawak* ceuk urang betawi;  *wader, wader eco*  ceuk urang Jawa ;  *keprek* di (Jatim).

## Pedaran 
Pangawakan lauk génggéhek kawilang leutik, panjang awakna anu geus déwasa ngan 200 mm, sisitna bodas tur hérang. Kénca jeung katuhu mibanda gurat sisi lobana kurang leuwih  26-29 sisit;  Dina biwirna aya kumisan laleutik 4 siki. Jangkung awakna dimimitian tina tungtung cécépét tonggongna kurang leuwih 2,7-3 kali tina ukuran panjang awakna (henteu kaasup buntut).  Panjang huluna 4,1-4,2 kali tina ukuran panjang awakna (henteu kaasup buntut). Cécépét dina tonggongna bijil dimimitian sisit ka-9 atawa ka-10 tina  jajaran guratan .

Génggéhék loba kapanggih hirup di  pulo-pulo Sunda..

## Dicutat tina
## Tutumbu kaluar 
*  iucnredlist
*  seriously fish
* Mengenal & Mengendalikan Predator Ikan
Balincong

jmpl|Balincong ngagolér
**Balincong** disebut ogé **balencong** atawa **balincung** (; ) nyaéta parabot tina beusi gedé anu ka luhur jeung ka handapna aya nu ngacung sabeulah, ngacungna mencos seukeut jeung sabeulah deui saperti tatah gedé, ari liang gagangna aya di tengah-tengah, demi gunana pikeun ngali jalan gedé atawa taneuh teuas loba batuna.

## Sumber
Kapinis

**Kapinis** ; basa latin (*Apus affinis*) nyaéta manuk leutik  tina kulawarga (*Apodidae*) hiberna gancang  bisa nepika 110&nbsp;km/jam,   loba kapanggih hirup tur  nyebar diwewengkon nagara  Afrika jeung Asia, jangjangna kawilang panjang dibandingkeun jeung awakna mangsana keur hiber jang-jangna mébér  melengkung kawas bulan sapasi, kahakanana sabangsaning gegeremet atawa gegeremet leutik .

 kapinis / * Apus affinis *]]
, Bengal, India ]]

## Pedaran
### Ciri mandiri
Kapinis sukuna pondok jeung leutik, ku lantaran ieu kapinis  tara eunteup dina luhureun taneuh, umpama eunteup nyengceling ditempat luhur jeung rumpil, kapinis nyayang jeung baranahan  biasana di jero suhunan gedong sakola, gudang, biwir guha. Ngendog hiji nepi ka opat siki dina sakali anakan.

### Pangawakan
Kapinis kawilang leutik beurat awakna 18 nepika 30 gram, panjangna  awakna 12 - 13.5&nbsp;cm tur lébar jangjang mangsana mébér panjangna 33 nepika 42&nbsp;cm, buluna hideung meles aya ogé bulu bodas saeutik  palebah bujurna. Buntutna pondok jeung tungtungna rata (henteu nyagak). Saméméhna kapinis kaasup tina runtuyan spesies (*A.a. nipalesnis*) ku lantaran pangawakan sarimbag jeung ( *A. nipalensis* ). Kapinis dina enggoning hirupna loba méakeun waktuna di handap (hiber) kakalayangan bari macok sasatoan leutik anu kaparengan papaliwat.

### Pondok suku
Saluyu jeung ngarana, *Apus* asalna tina basa Yunani *Apous* anu pihartieuna euweuh sukuan, kapinis mah tara katembong sukuna ku lantaran kacida pondok, suku kapinis ngan dipaké nyepeng/eunteup dina pangeunteupan anu nanjeur ka luhur (*vertikal*) tara katenpo eunteup dina taneuh.

Malahan mah kapinis henteu bisa hiber deui umpama murag kana taneuh, ku lantaran jangjangna panjang tur melengkung kawas arit. di mana kaparengkeun kapinis nepika murag kana taneuh biasana tinemu paéh kalaparan atawa di hakan sato séjén.

## Béda kapinis jeung walét
Sanajan kapinis jeung walét pangawakana sarimbag, komo ditempo ker hiber tikajauhan, ku lantaran walét jeung kapinis kagolongkeun manuk anu resep hiber jeung ngakan gegeremet/gegeremet. Ditempo tina kulargana walét mah kaasup kana *Apodidae*, sukuna anu leuleus henteu bisa nahan awakna mangsa eunteup ngan walét mah  kuat  hiber sapoé jeput. Kapinismah kaasup kana kulawarga *Hirudinidae* nyaéta mibanda suku anu leuwih kuat tur bisa eunteup rada lila dina gawir batu atawa tempat séjén anu najeur ka luhur, sakapeung kapinis katempo eunteup dina suhunan imah, kabel, jeung dahan anu negrak.

## Tempat hirup
Kapinis mikaresep daérah anu negrak : kebon, tegalan,

Di uarang kapinis loba hirup di gedong-gedong jangkung di Jakarta umpamana kapinis katempo pating suliwer hiber disabudeureun  *Gelora Bung Karno*, Blok M, Jalan Dewi Sartika, RS Pertamina, jeung Muara Angké. Di Bogor, di kampus IPB Dramaga loba ngadon hirup jeung baranahan 

## Dicutat tina
## Tutumbu kaluar
* Little swift  - Species text in The Atlas of Southern African Birds.
* https://books.google.co.id/books?id=4CI6AAAAIAAJ&q=kapinis&dq=kapinis&hl=id&sa=X&ved=0ahUKEwiD2duChsDOAhVMpY8KHW_WAJE4ChDoAQgZMAA [Kapinis Papua]
* Manuk Kapinis dina sisindiran Sunda
* Kapinis dina hiji carpon
Tarajé

]]
**Tarajé** nyaéta panétéan paranti naék jeung turun dijieun tina awi, kai, logam, jeung sajabana. 
Tarajé kudu kuat mangsa narima beurat awak anu naékanna, kudu saimbang (ulah jingjet) jangkung sawaréh, jeung kudu bisa dicepengan.

## Pedaran
Tarajé anu alus sakurangna kudu minuhan sababaraha katangtuan anu kudu diperhatikeun,  mangsa nyieun tarajé utamana tina bahan awi: Awi keur tarajé kudu sedeng, ulah kolot jeung ngora teuing kurang leuwih umur 3- 4 taun ; tangkalna awi kudu lempeng ulah melengkung ;  di mana geus dituar/diala kudu dipoé heula sangkan garing tur henteu méotan mangsana geus jadi tarajé ; Awi anu diaké ulah keuna ku panyakit/hama sangkan kuat tur teu gancang bobo ; Pilih tangkal awi anu kandel jeung gedéna rata  sangkan kénca jeung katuhu sarua.

Kagunaan tarajé loba pisan, utamana pikeun hiji pagawéan anu mikabutuh turun jeung unggah tempat saperti : ngawangun imah, menerkeun kenténg, ngala buah, ngaganti atawa masang lampu, jeung sajabana..

File:Bamboo workshop - Jodhpur (8029693589).jpg|Rupa-rupa tarajé kai
File:Bamboo ladder in Hainan - 01.JPG|Tarajé disarandékeun kana tangkal
File:Wuhan bamboo ladder 4260.jpg|Ngomékeun kabel maké tarajé
File:Defense.gov News Photo 110908-F-RN211-193 - U.S. Army 1st Lt. Scott Adamson climbs up a bamboo ladder after inspecting a project in the Qarghah i district Laghman province Afghanistan on.jpg|Ditempo ti luhur
File:A aesthetic ladder shop.JPG|Tarajé jualeun

## Tutumbu kaluar
# Tukang nyieun tarajé
# Tarajé sangkan awét
# Nyieun tarajé

## Dicutat tina
Kutu cai

**Kutu cai** atawa *tungau air/Hydracarina/Hydrachnellae* ; basa latin *Hydrachnidiae* nyaéta sato/kutu anu hirupna di cai, kutu cai bisa hirup dina  sagala rupa cai : cai sumur, cai nyusu, cai balong, cai susukan, cai nyurug jeung sajabana. Malahan sababaraha *spesies* kutu cai geus bisa nyaluyukeun hirupna/*beradaptasi* dina kaayaan anu henteu ilahar saperti cai panas anu ngaburial tijero taneuh jeung cai laut anu pangset.

## Pedaran
Kutu cai hirupna di jero cai, bisa hirup dina rupa-rupa cai utamana mikaresep cai anu naneum : balong, situ, kokobakan rawa, jeung sajabana. Kutu cai ngaliwatan opat undakan dina hirupna (*metamorfosis*) ti mimiti endog kutu, *larva*, *nimfa*, nepi ka kutu déwasa.

Kiwari geus katitenan kurang leuwih aya 40 kulawarga kutu cai jeung kurang leuwih 5000 *spesiesna* ( *Smith & Cook 1991*).Sawaréhna kutu cai ti Afrika, Asia, jeung Amérika kidul mah tacan kungsi kapalire kabéh, jumlahna meureun bisa waé leuwih loba .

**Endog**
kutu cai anu bikang neundeun endogna dina tatangkalan anu kakeueum ku cai pikeun di*buahi* ku jaluna, di mana geus waktuna éta endog megar jadi larva/jentik kutu cai pating arutek ngojay kana beungeut cai bari néangan hakaneun.

**Jentik**
Nincak sababaraha poé éta  robah wujudna  jadi jentik/larva kahakanan jentik nyaéta manéhna ku jalan jadi parasit kana  *damselflies , capung ,* Jeung pirang-pirang hileud. Nepi ka umurna déwasa  .

**Nymph**
Saenggeusna hirup jadi parasit tuluy robah jadi nimfa disebut *deutonymph*. Ieu kahakanan *serangga* cai , *krustasea* , ogé tungau liana , dina ieu kaayaan, wangun awakna mah geus mangrupa kutu cai déwasa, tapi tacan waktuna *reproduksi*, *deutonymph* ngajadi hiji *tritonymph* , tuluywaé ngagedéan jadi kutu cai dewasa

**Kutu déwasa**
Kutu cai déwasa dina kahakanana sarua keur mangsa kutu cai masih kénéh *deutonymph*, anu ngabedakeun nyaéta  leuwih déwasa tur siap *reproduksi*/kawin, mangsana bikang endogan jaluna  nga*buahi* éta endog-endog.

## Kagunaan
Kutu cai mibanda kagunaan anu kacida pentingna dina ngajaga kasaimbangan populasi *invertebrata* anu séjéna. Sanajan kutu cai bisa waé jadi parasit pikeun anu séjéna tapi dina ranté kadaharan, *populasi* ieu mangrupa *ekosistem* pikeun sato séjéna anu leuwih gedé.

## Dicutat tina
## Tutumbu kaluar
# Kutu Cai
Alun-alun

**Alun-alun** nyaéta palataran atawa lapangan anu lega tur negrak/*terbuka*, dikurilingan ku jalan bisa dipaké pikeun ngayakeun hiji *kagiatan* atawa gempungan. Numutkeun Van Romondt (Haryoto, 1986:386), alun-alun téh mangrupa buruan imah ngan ukurana leuwih lega. Baheula jalma anu kumawasa : Raja, Bupati, Wadana jeung Camat  malahanmah lurah  buruan imahna mibanda buruan lega di hareupeun pendopona, maksudna pikeun tempat ngalaksanakeun kagiatan masarakat dina urusan pamaréntahan, militér, dagang, *pendidikan* jeung sajabana. Leuwih jauh Thomas Nix (1949:105-114) mertélakeun cenah alun-alun mangrupa palataran anu negrak tur mibanda jarak  anu tangtu jeung wangunan anu aya disabudeureuna. Jadi ayana wangunan paragi liliwatan ka alun-alun mangrupa ciri mandiri palataran anu disebut alun-alun.. ku lantaran tagalan/lapangan anu negrak diantep kitu waé éta henteu kaasup alun-alun, Alun-alun bisa waé ayana di Désa, Kacamatan, Kabupatén, jeung puseur Kota.

## Sajarah
, taun 1948]]
Alun-alun mimitinamah dijieun paranti latihan perang (*gladi yudha*) tentara karajaan, tempat ngayakeun saémbara, jeung paranti nepikeun titah/paréntah (sabda)/Raja pikeun kawula (*rahayat*) paranti balantik/juabeuli, ogé paranti hiburan. Alun-alun di hiji daérah kacida dipangaruhan ku budaya anu di jerona aya *tata nilai*, pamaréntah, kapercayaan, ékonomi jeung anu séjéna.

Jaman Hindu-Budha, alun-alun geus aya (dina buku Nagara Kertagama, nétélakeun di Trowulan mibanda alun-alun) asal muasalna tina kapercayaan masyarakat tani mangsana datang usum ngolah taneuh : (sawah, kebon, jeung sajabana), saméméhna kudu ngayakeun heula hiji upacara ménta ijin ka “dewi taneuh”. Tayalian ku nyieun hiji tegalan/palataran  “taneuh karamat” wanguna  “segi ompat” anu kiwari katelah alun-alun. Alun-alun ogé dipaké pikeun mieling poé-poé  anu geus ditangtukeun ku umat Islam salah sahijina salat Idul Fitri jeung Idul adha. Kiwari loba anu ngamangpaatkeun alun-alun pikeun buruan masjid contona alun-alun Kota Bandung, alun-alun Garut, jeung réa-réa deui. Dina ageman Islam alun-alun dijadikeun buruan masjid mangsa jamaah henteu kawadahan di jero masjid .

## Dicutat tina
## Tutumbu kaluar
# Kagunaan alun-alun
# [Alun-alun di Jerman(https://su.wikipedia.org/wiki/Jerman)]
#[Alun-alun jaman Walanda(https://su.wikipedia.org/wiki/Walanda)]
Jayasingawarman

**Jayasingawarman** nyaéta resi/pandita anu ngadegkeun Krajaan Tarumanagara mingpin pamaréntahan 358 – 382 (ngaréksabandasaon). anjeunna saurang guru resi/pandita ti Salankayana di India anu bumén-bumén ka Nusantara ku lantaran nagarana diranjah jeung di serang nepi ka bobolér ku  Maharaja Samudragupta ti Karajaan Magada. anjeunna minantu  Raja Dewawarman VIII anu dipusarakeun di sisi susukan Gomati (Bekasi).

Dina mangsa kumawasa, puseur pamaréntahan dipindahkeun anu tadina ti Rajatapura ka Tarumangara. *RAJATAPURA* atawa *SALAKANAGARA* (dayeuh Pérak), anu disebut *Argyre* ku Ptolemeus dina taun 150, anupernahna di *Teluk Lada*, Pandéglang. Ieu dayeuh nepi ka taun 362 mangrupa puseur Raja-raja Dewawarman (ti mimiti  Dewawarman I - VIII).

## Raja-raja Tarumanagara
thumb|right|Dua arca Wisnu kapanggih ti Cibuaya, Karawang. Tarumanagara abad ka-7 Masehi. Mahkotana nu siga tabung sarupi gaya seni Khmer Kamboja.

#Jayasingawarman     358-382
#Dharmayawarman      382-395
#Purnawarman         395-434
#Wisnuwarman         434-455
#Indrawarman         455-515
#Candrawarman        515-535
#Suryawarman         535-561
#Kertawarman         561-628
#Sudhawarman         628-639
#Hariwangsawarman   639-640
#Nagajayawarman     640-666
#Linggawarman       666-669

## Dicatat tina
Tropis

**Tropis** nyaéta  daérah atawa wewengkon anu pernahna aya dipalebah/sabundeureun *khatulistiwa*  disebut ogé garis *isotherm*  cidekna bisa waé beulah kidul atawa kalér, daérah anu mibanda iklim tropis bisa waé dina palebah guratan 23,5 darajat *lintang* kidul jeung 23,5 darajat *lintang* kalér.

## Pedaran
Daérah-daérah anu pernahna aya dina wewengkon tropis bisa dibedakeun kana dua kaayaan; daérah tropis garing anu ngawengku *bioma stepa,* *bioma savana*, jeung gurun. Dérah tropis baseuh/lembab ngawengku daérah leuweung hujan tropis (bioma leuweung hujan), daérah anu mibanda usum-usum jemlék.

## Ciri-ciri iklim tropis
# Pernahna aya dina 23,5 darajat lintang kalér jeung 23,5 darajat lintang kidul
# Hawana karasa panas nyongkab  20-30 darajat, ieu dilantarankeun ku cahaya panonpoé anu manceran lempeng aya di luhureunna
# Hawana kawilang netep, henteu aya gunta ganti hawa anu  leuwih ti misti (umpamana hawa tiis nepika bijil salju).
# Langitna loba haseup ku lantaran tina uap cai anu kapanasan, utamana cai laut.
# Usum hujan leuwih lila jeung dinamangsa hujan kawilang gedé (ngagebrét)
# Daérahna kawilang subur, ku lantaran usum hujan leuwih lila
# Panonpoé moncorong sapanjang taun
# Ngan mibanda dua usum tayalian usum hujan jeung usum halodo
# Tatangkalan anu aya di wewengkon tropis leuwih kékép jeung kelirna héjo

## Nagara-nagara anu mibanda iklim tropis
### Beulah kulon
* Nagara Amerika tengah
* Kapuloan Karibia
* Nassau di Kapuloan Bahama
* Amerika beulah kidul ; Kolombia, Ekuador, Peru, jeung sajabana
* Sawaréhna nagara Mexico

### Beulah wétan
* Yaman
* Arab Saudi (beulah kidul)
* Oman
* Uni Emirat Arab

## Tatangkalan anu aya di daérah tropis
Leuweung di di wewengkon tropis mibanda ciri mandiri pangeusina leuwih kékép, dauna garomplok ku lantaran kitu  leuweungna jadi leuwih poék. Sababaraha tangkal anu hirup di leuweung tropis:
# Meranti (*Shorea dan Parashorea*)
# Keruing (*Dipterocarpus*)
# Kapur (*Dryobalanops*)
# Kai Beusi (*Eusideroxylon zwageri*),
# Kai Hideung (*Diospyros sp*)
# Sabangsaning Palem (*Palmae*): Kalapa, Jambé, Bingbin, Jeung sajabana
# Albasiah (*Acacia auriculiformis*)
# Jeung sajabana 

## Sasatoan anu aya di daérah tropis
# Sabudeureun Afrika ;Gorilla, gajah, peusing, onta, kuda nil, jeung sajabana
# Di Asia ; Badak, gajah, maung, biruang, mencek, uncal, jeung sajabana
# sabudeureun Australis ; Cendrawasih, Kiwi, platypus, jeung réa-réa deui
# Di Afrika tengan jeung sabudeureuna : Rupa-rupa kalong, banténg, lauk piranha, kungkang , jeung réa-réa kénéh 

## Dayeuh anu mibanda iklim tropis
* Nairobi, Kenya (1.3º S)
* Singapura (1.4º N)
* Jakarta, Indonesia (6.11° S)
* Manila, Filipina (14.35º N) 
* Bombay, India (19.1º N)
* Rio de Janeiro, Brasil (22.9º S)

## Tutumbu kaluar
* Tropen, Goethe-Institut http://wayback.archive.org/web/20150311063809/http://www.goethe.de/tropen (bilingual web site English/German with a lot of information and extracts from novels, short stories, essays, etc. written by explorers, conquerors and writers since the discovery of the so-called New World)

## Tempo ogé 
* Daur cai
* Sumberdaya cai
* Cuaca
* Iklim

## Dicutat tina
Keuneung

pernahna dina keuneung.]]
**Keuneung** nyaéta bagéan tina sistem tulang-tulang  dina awak urang anu aya pernahna dina suku. Keuneung mangrupa hiji tulang anu kawilang gedé  ayana dina dampal suku beulah tukang. Tulang ieu anu nunjel/nahan beurat awak urang mangsa napak luhureun taneuh sangkan henteu ngajengkang katukang.

ku alatan ieu pisan, keuneung mibanda kagunaan anu pohara gedé dina ngajaga kasaimbangan awak utamana mangsa keur leumpang sumawona  lumpat. Keuneung mibanda sendi/sambungan, Beulah luhur keuneung mibanda sendi anu nyambung jeung *talus* tayalian tulang  mumuncangan dibeulah hareupna nyambung jeung *kuboid*  tayalian tulang anu nyambung jeung ramo-ramo suku. Dina keuneung mibanda urat/téndon anu panggedéna dina awak, dingaranan *Corda Achilles*. Keuneung ogé disimbutan ku otot jeung saraf anu kacida lobana.

## Dicutat tina
Batawi

**Batawi** (Aksara Sunda Baku: , *Urang Batawi*) nyaéta hiji séké sélér / *étnis* bangsa Indonesia utamana anu nyicingan dayeuh Jakarta jeung sabudeureuna. maranéhna mangrupa campuran tina sababaraha etnis urang Indonésia saperti : Jawa, Sunda, jeung Madura 

## Pedaran
Kecap Batawi anu mertelakeun hiji étnis sahenteuna geus dipiwanoh ti taun 1923 kénéh, bareng jeung ngadegna hiji paguyuban dina mangsa Hindia Walanda anu nelah *Perkoempoelan Kaoem Betawi* anu diluluguan ku Husni Thamrin. Kecap Batawi numutkeun sababaraha ahli sajarah  
* Pangaruh datangna bangsa séjén
* Pangaruh tina ngaradegna karajaan-karajaan
* Kamajuan ekonomi ti unggal daérah

Abad ka 2 - 5
Masarakat Batawi mangrupa rahayat karajaan Salakanagara, di mana puseur pamaréntahan aya di suku Gunung Salak, Bogor. Ku kamajuan urusan dagang jeung Cina dina taun 432 kungsi ngirimkeun utusan ka éta nagara dina urusan balantik. Nincak abad ka 5 di palebah sisi susukan Citarum, ngadeg karajaan Hindu taya lian Tarumanagara anu mangrupa kapanjangan ti Karajaan Salakanagara, anu mindahkeun puseur dayeuh karajaanna ka dinya.
Rahayat asli Batawi jadi rahayat karajaan Tarumanagara anu mana puseur dayeuna aya di sisi susukan Candrabagha, anu ku Poerbatjaraka *diidentifikasi* mangrupa susukan Bekasi. Dumasar kana kecap *Candra* anu hartina Bulan jeung Bhagasasi atawa Bekasi, anu kiwari pernahna aya di wétaneun Jakarta.

;Abad ka 7 - 10
Karajaan Tarumanagara diéléhkeun ku karajaan Sriwijaya (Budha), tiwangkid harida mimiti juljol urang malayu Sumatra daratang tur ngadegkeun imah-imah di sisi basisir Jakarta, lalaunan basa Melayu mimiti dipaké dina basa sapopoé ngaganti basa Kawi anu geus dipaké saméméhna, sanajan mimitinamah ngan saukur di sabudeureun basisir tempat urang Melayu nganjrek, tapi lila kaliaan éta basa Melayu nepi ogé ka daérah anu pernahna di suku gunung Gedé. 
Nincak abad ka 10, dimimitian aya pacéngkadan taya lian urang Melayu (karajaan Sriwijaya) jeung urang Jawa taya lian ti karajaan Kediri, pamustungana nya kakawasaan ngeunaan laut jeung basisir dibagi dua: Beulah kulon ti mimiti walungan Cimanuk jeung Sunda kalapa dikawasa ku Sriwijaya ; Beulah wetanna mimiti kediri dikawasa ku karajaan Kediri.
Dumasar ieu kaayaan Sriwijaya minta bantuan ka Syailendra ti Jawa Tengah pingeun mantuan ngaroris lautan beulah kulon anu jadi kakawasaana. Tapi lila kalilaan Syailendra mimiti henteu ka untup, ninggali kitu Sriwijaya kapaksa ngadatangkeun *migran* urang Melayu ti kalimantan pikeun ngajaga laut beulah kulon (Kalapa), mangsa ieu pisan nyebarna basa Malayu di karajaan Kalapa, rahayatna anu tadina ngagunakeun basa Sunda Kawi dina basa sapopoé kalindih ku basa Melayu.

## Inohong Batawi
, Saurang artis Batawi anu kasohor.]]
* Benyamin Sueb (1939-1995), Artis pilm, ngahaleuang, jeung tukang ngabodor
* Mandra, Artis ogé purah ngabodor
* Ayu Tingting (1992-), biduan dangdut 
* Fauzi Bowo (1948-), gubernur Jakarta 2007-2012
* Nawi Ismail (1918-1990), Artis
* Ismail Marzuki (1914-1958), *komposer musik*
* Mohammad Husni Thamrin (1894-1941), Pahlawan
* Iko Uwais (1983-), martial art Artis

## Tutumbu kaluar
# Batawi baheula

## Dicutat tina
Tarang

**Tarang** (basa hormat: **Taar**; basa Indonesiana *dahi*; *forehead* dina basa Inggris), nyaéta bagéan tina awak manusa anu pernahna dina sirah, tarang mangrupa kulit  anu di luhur jeung gigirna ngawates ku buuk anu jadi dina sirah, tarang diwangun ku tilu bagéan : dua tulang tangkorak jeung kulit sirah. Tarang beulah handapna diwates ku tulang anu ngajendul kaluar *supraorbital*, tayalian bagéan tulang tangkorak saluhureun panon (kongkolak panon). Beulah kénca jeung katuhuna diwates ku tulang *temporal* tayalian tulang anu ngaraketkeun  *supraorbital* jeung  *koronal* beulah luarna.

## Pedaran
*Otot-otot* anu aya dina tarang saeutik gedéna mangaruhan kana paroman atawa *eksprési*. Dumasar kana panalungtikan *gerakan* otot dina tarang bisa mangrupa hiji basa isarat, anu bisa di kombinasikeun jeung *gerak gerik anggota* awak anu séjéna pikeun némbongkeun basa isarat anu tangtu. Otot-otot *occipitofrontalis* bisa nyingsatkeun halis, kénca, katu atawa dua duana, némbongkeun paroman reuwas, sedih, gumbira, jeung sajabana. Otot *corrugator* *supercilii* bisa *ngagerakeun* halis ka luhur jeung ka handap, ngébréhkeun paroman baeud atawa paroman hayang nyaho. Otot-otot *procerus* bisa *ngagerakeun* halis katengah dua duana.

## Dicutat tina
## Tumbu kaluar 
* Atlas anatomi *online* bébas
* The NPAC Visible Human Viewer 
* Kamus Médis *online*
* Anatomi Awak Manusa beunang Henry Gray
* Online Radiologic Anatomy Resources
Farhat Abbas

**Farhat Abbas** () nyaéta saurang pemeran sinetron sarta film Indonésia. Farhat Abbas mimitian dipikawanoh sanggeus suksés ngajalankeun sinétron di Rcti kawas ***Intan*** taun 2006– 2007. Sajaba suksés minangka pamaén sinetron Farhat tétéla geus ngabéréskeun kuliahna di Universitas Trisakti.

Kacatet geus sagala rupa panghargaan anu di raih farhat saprak karir na minangka pamaén sinétron. 
*Universitas Trisakti

## Filmografi
**Tusuk Jelangkung*
**Disini Ada Setan*
**Gue Kapok Jatuh Cinta*
**Ketika Cinta Bertasbih2*
**Dalam Mihrab Cinta*

## Rujukan
Teluk Palabuhanratu

**Teluk Palabuhanratu** nyaéta mangrupakan teluk panggedéna di pasisir Samudra Hindia di kidul Jawa Kulon. Sacara Géografis, Teluk Palabuhanratu letakna dina posisi 6° 57’ dugi 7° 07’ LS sareung 106° 22’ dugi 106° 33’ BT sareung panjang garis basisir 105&nbsp;km.

Teluk Palabuhanratu dihias ku basisir-basisirna anu menawan. Hal ieu dikarnakeun bentukna anu nyarupaan huruf U.

Aliran Teluk Palabuhanratu mangrupa tempat muarana opat walungan, yakni :
# Walungan Cimandiri
# Walungan Cibareno
# Walungan Cilentuk
# Walungan Cikanteh

## Referensi
Guha Lalay

**Guha Lalay** nyaéta mangrupikeun salah saiji tempat pelesir alam Palabuhanratu anu lokasina kira-kira 3 Km ti Kota Pelabuhan Ratu, Jawa Kulon, Indonesia.

Di Guha Lalay nu datang bisa ninggali jutaan lalay anu nyicingan Guha Lalay ieu, ku kituna diaranan Guha Lalay.

Biasana rombongan Lalay ieu mimiti kaluar nalika layung kira-kira jam 17.00.

Jutaan Lalay ieu biasana hibeur sakinteun 20 menit sareung salajeungna muncul deui kanggo 30 menit salajeungna. maranéhna halibeur mung di kira-kira wajah Guha Lalay. Numutkeun kapercayaan penduduk satempat, Lalay-lalay ieu hibeur ogé ka daerah lain sapeurtos Banten, Bogor, Jakarta Malahan Bandung. Saatos menikmati atraksi ribuan lalay, nu dongkap tiasa langsung menikmati kaendahan Sunset Basisir Pelabuhan Ratu. Margi Guha Lalay ieu mung ukur babaraha méter waé ti lambeuy basisir.

Hiji kunjungan ilmiah kungsi dilakukeun di lokasi guha ieu, tepatna 7 November 1937, ku saorang ilmuwan Walanda. Seudeungkeun foto Guha Lalay ngawitan wit dipublikasikeun taun 1938 dina sebuah jurnal de Tropische Natuur. Waktos harita, Palabuhanratu langkung dikenal ku Wijnkoopsbaai sareung dina kunjungan ilmiah waktos éta langkung loba mengupas tentang vegetasi di
kira-kira kawasan tersebut.

Barisan ratusan ribu lalay anu ngaliuk-liuk, nyarupaan “mega hirup” anu kaluar ti Guha Lalay.
Tempat pelesir

**Tempat pelesir** nyaéta hiji tempat rekréasi/tempat pelesiran. Tempat pelesir tiasa mangrupi tempat pelesir alam sapertos gunung, danau, walungan, basisir, laut, atanapi mangrupa tempat pelesir wangunan sapertos musium, bénténg, situs paninggalan sajarah, sareung nu sanesna.
Bangbarung

thumb|200px|right|Keur diuk dina golodog deukeut bangbarung
Bangbarung nyaéta Kusén dina lawang panto  anu beulah handap , bangbarung ogé bisa dipaké pikeun nyebut kana kusén jandéla beulah handapna . Bangbarung téh mindeng dipaké diuk ngalungsar bari nyarandé kana tihang panto. 

## Pedaran
Panto tina kai biasana diwangun ku tilu bagéan ; Kerangka/rangkai panto disebutna jejeneng panto, daun panto disebut tangkeban, katilu bangbarung taya lian ti kai kusén beulah handap anu maksudna pikeun ngajaga daun panto henteu ngageblos ka jero  mangsa ditutup. Bangbarung panto mah sok ilahar dipaké diuk sidongdang bari nyarandé kana tihang/kusén  panto Diuk dina bangbarug jandéla téh pikeun awéwémah kasebutna jalingkak.

## Tutumbu kaluar
# Bangbarung nyaéta
# Kecap bangbarung dina sawéran
# Bangbarung téh lawang panto
# Sisindiran dina bangbarung

## Dicutat tina
Masjid Agung Palabuhanratu

**Masjid Agung Palabuhanratu** nyaéta salahsawiosna masjid di Pasundan anu nyondong di Dayeuh Palabuhanratu, Jawa Kulon, Indonesia. Masjid ieu ngawitan di wangun dina taun 1926, sareung wit di adeugkeunna. Masjid Agung Palabuhanratu lokasina di Kalurahan Palabuhanratu, Kacamatan Palabuhanratu Kota, meuneuran paleubah Jalan Siliwangi Palabuhanratu, di sabeulah kulon Alun-alun Palabuhanratu.

Masjid ieu di wangun dina taun 1926 dina zaman Kolonial Walanda. Lahanna ogé mangrupikeun hibah ti warga kira-kira. Nyaéta warga Pakauman (Nami Kampung Kaum zaman kapungkur).

## Referensi
Apu

, Pernahna di  Isle of Wight, mangrupa bagéan ti  Southern England Chalk Formation.]]
**Apu** basa Inggris (Chalk)  (pronunciation: /ˈtʃɔːk/)  nyaéta tipung bodas anu dijieun tina batu *sédimen*, batu apu asalna tina jero laut  anu mangrupa gelempengan kalsium  (*coccoliths*) anu diwangun tina *mikroorganisme coccolithophores.* Dina batu apu ilahar ogé di jerona kapanggih batu panékér (Rijang) pikeun mirun seuneu.

Apu henteu gampang ngalaman *pelapukan*, ku lantaran kitu apu mindeng kapanggih dina jumlah anu loba dina wangun anu ngagawir, apu ogé mibanda kakuatan nahan cai anu nyangkrung dina sela-selana  ogé nandéan cai taneuh anu ngalir sagigireuna, ku alatan kitu batu apu mangrupa  *reservoir* alam anu baris ngaluarkeun cai lalaunan mangsana usum halodo .

## Mangpaat
Pikeun tatanén apu dipaké pikeun ngajaga kasimbangan *PH* taneuh jeung ngaronjatkeun kasuburanna. Loba jeung rupana apu anu dipaké gumantung kana maksud jeung tujuan; apu beunang ngagiling (*kalsit super*), Apu tohor atawa apu hirup (*kalsit, quicklime*), *dolomit*, apu pikeun nembok (*slaked lime, Ca(OH)2*), apu liat atawa mari, apu seuneu (slag), jeung apu tina cangkang haremis.

Baheula tipung apu dicitak sagedé-gedé curuk dipaké pikeun Kapur tulis dina bor hideung hanjakal gampang teuing dipupus jeung bubukna matak ngebul, ka dieunakeun kapur tulis dijieun tina mineral *gypsum* (kalsium sulfat) panjang kurang leuwih 10&nbsp;cm, kapur kaput nyaéta apu anu dipadetkeun dimangpaatkeun pikeun ngaguratan kaén/lawon anu baris dipotong, kiwarimah geus diganti ku wedak (magnesium silikat).
Apu ogé dipaké ngaguratan jukut lapang mengbal, atawa tenis. Tapi kiwari geus diganti ku  *titanium dioksida*. Apu anu dipaké dina olah raga  pikeun nyerep késang jeung sangkan henteu leueur saperti dina olahraga senam, atlétik, naék gawir (*panjat tebing*), angkat beusi jeung  tarik tambang, tapi kiwari geus diganti ku *magnesium karbonat*.

Apu dipaké ogé pikeun mulas imah, pager jeung sajabana. Apu anu dipotong-potong sagedé-gedé bata dijieun *balok* pikeun dadasar/pondasi  mangsa ngadegkeun imah, benténg  atawa wangunan anu séjéna

## Dicutat tina
## Tumbu kaluar 
* Galeri mineral 
* Minerals.net 
* mindat.org Basis data mineral
* Webmineral.com
* Béréndélan basis data online nu patali jeung mineralogi jeung kristalografi
Alun-alun Palabuhanratu

**Alun-alun Palabuhanratu** nyaéta mangrupi puseur ti Dayeuh Palabuhanratu. anu dicirikeun ku sabidang taneuh anu leuga. Di sakurilingna nyondong wangunan-wangunan fungsional. Alun-alun ieu lokasina di Kalurahan Palabuhanratu, Kacamatan Palabuhanratu Kota, meuneuran paleubah Jalan Siliwangi Palabuhanratu, di sabeulah wétan Masjid Agung Palabuhanratu.

Alun-alun Palabuhanratu mangrupi puseur Dayeuh Palabuhanratu. Sapertos halna di dayeuh-dayeuh anu sanésna, Alun-alun Palabuhanratu ogé ngagaduhan pola-pola anu sami sareung alun-alun di tempat sanés. Anu dimaksad pola nu diseubat nyaéta nyondongna masjid, pendopo (tempat cicingna bupati) sareung pakantoran. Salian eta, ciri umum alun-alun di dayeuh-dayeuh kolot nyaéta sakurilingna diwateusan ku jalan. Di kidul Alun-alun Pelabuhan Ratu ogé nyondong pendopo anu waktos ayeuna difungsikeun janteun rorompok dineus Bupati. Pendopo téh saleureusna aula tempat bupati ngalakonkeun pateupang-pateupang sareung para pajabat di bawahna atanapi nampi tamu agung. Di kulon Alun-alun Pelabuhan Ratu ogé nyondong Masjid Agung Pelabuhan Ratu anu méwah.
Harupat

**Harupat** nyaéta bagéan anu heuras tina injuk tangkal kawung wanguna kawas nyéré hideung kelirna tur mencos. . Dimangpaatkeun pikeun nyieun sapu, hateup, patlot/kalam paranti nulis utamana *kaligrafi* , widé, baheula harupat dipaké paser minangka pélor sumpit tungtungna dibulen ku kapas ,   jeung réa-réa deui.

## Dicutat tina
## Tutumbu kaluar
# ngaduruk harupat
# Harupat paranti nulis
# Mangpaat Harupat
Kidang Kawisaya

**Kidang Kawisaya** téh judul buku kumpulan sajak Chye Retty Isnendes.

Identitas Buku

Judul: Kidang Kawisaya

Penerbit: Girimukti Pasaka-Jakarta

Taun terbit: 1999

Lukisan Cover: Nana Banna

Hadiah: RANCAGE Taun 2000 ti Yayasan Kebudayaan RANCAGE nu

dipokalan ku Bapa H. Ajip Rosidi.

Dina ieu buku dikumpulkeun sajak-sajak Chye Retty Isnendes dina jeda waktu 1993-1998. Jumlah sajakna aya 102 sajak (101 sajak asli beunang Chye jeung hiji (1) sajak beunang narjamahkun nu Federico Garcia Lorca, panyajak Spanyol nu kakoncara).

Sajak-sajakna dikumpulkeun dina opat episode, nyaéta:

Siluet
Cinta Kuring
Impresi Bulan
Kingkilaban Indonésia
Buku Kidang Kawisaya dipanganteuran ku Dodong Djiwapradja, alm. sastrawan sakaligus ahli hukum di Indonésia.

Ieu buku diterbitkeun deui ku Girimukti Pasaka taun 2012 mung foto dina sampul pengkerna janten euweuh, lantaran digentos ku katerangan ngeunaan sim kuring baheula.

Para wargi nu milari ieu buku tiasa ka Gramed, Pustaka Jaya, atanapi penerbit Kiblat Buku Utama.
Huis

**Huis** (lemesna: **Silalatu**) nyaéta buuk anu geus robah kelirna jadi bodas , Huis bijil ku lantaran ngorotanna produksi *pigmén* pikeun ngeliran buuk.

## Pedaran
Huis dina buuk ilaharna bijil ku lantaran geus wayahna di mana umur geus kolot, tapi henteu saeutik huis anu bijil ku lantaran ayana sawatara gangguan:
# *Stres*, bisa mangaruhan ngorotanna produksi pigmén buuk dina awak, tapi ieu ngan ukur pikeun sawatara waktu waé. Di saprak stres geus leungit, produksi pigmén ogé geus bisa balik deui, tangtuna huis ogé bisa ngaleungit sorangan.
# Kakurangan vitamin B12.
# Kurang gizi, utamana anu mibanda pangaresep kana ngaroko/udud
# ku lantaran gén jeung katurunan 
# Kasakit ginjal jeung paru-paru
# Kabiasaan ngaréka-réka buuk maké bahan kimia
# Henteu cocok maké sampo, minyak buuk jeung sajabana 

## Dicutat tina
## Tutumbu kaluar
# Carita ngeunaan huis
# Buuk dina awak
# Huis Bijil mangsa geus kolot
Istana Palabuhanratu

**Istana Palabuhanratu** nyaéta salah sawios ti 7 Istana Présidén Indonésia.

Istana Palabuhanratu biasa disingkat IP atanapi tiasa disebut ogé Pasanggrahan Tenjo Resmi mangrupikeun Istana di Tanah Pasundan, Kota Pelabuhan Ratu, Jawa Kulon, Indonesia.

## Lokasi 
Istana Palabuhanratu lokasina di Basisir Citepus. Margina tempat ieu ngagaduhan daya tarik sorangan, Presiden Soekarno ngadeugkeun tempat peristirahatanna dina taun 1960 di Tenjo Resmi.
Walungan Cimanuk

**Cimanuk**  nyaéta hiji walungan gedé anu huluna aya di suku gunung Papandayan Kabupatén Garut ngocor ka beulah wétan atawa kuloneun Indramayu 

Cimanuk geus loba dimangpaatkeun utamana pikeun daérah anu kaliliwatan saperti : diwangun dam pikeun Irigasi, diala keusikna, sisi-sisina anu loba kapanggih keusik lempung dipaké tatanén,, caina dibendung pikeun *PLTA*, jeung sajabana. Mangsa usum hujan susukan cimanuk caina ngagulidag gedé bisa nepika 1200 méter kubik/s , Keusikna diala unggal tauna 700.000 méter persegi.

## Dicutat tina
## Tutumbu kaluar
# Cimanuk mangsa Walanda
# Cimanuk dina sajarah
# Taneuh sabudeureun Cimanuk
# Tatanen disabudeureun Cimanuk
# Sasakala susukan Cimanuk 

## Tempo ogé 
* Daptar walungan di Indonésia
Auckland Grammar School

**Auckland Grammar School** mangrupa sakola sekundér husus keur budak, perenahna di Auckland, Selandia Anyar. Pangajaran ti Taun 9 ka Taun 13 . Mangrupa salah sahiji sakola pangbadagna di Selandia Anyar. Sakola ieu dijieun dina taun 1868 ku Gubernur George Grey .

## Alumni kasohor
*Sir Edmund Hillary - ngajajah jeung gunung jelema nu naekan. man heula naek Gunung Everest, 1953  .
*Russell Crowe

## Rujukan
Perjangjian Granada (1491)

**Perjangjian Granada** nyaéta perjangjian titimangsa 25 Nopémber 1491 antara Boabdil, Sultan Granada, jeung Ferdinand jeung Isabella, Raja jeung Ratu Kastile, Léon, Aragon, jeung Sisili.  Ieu perjangjian téh mungkas Perang Granada anu lumangsung ti taun 1482.

Dumasar kana ieu perjangjian, Kaamiran/Imarat Granada anu umurna geus lima abad dipasrahkeun ka Karajaan Katolik Spanyol. Ieu perjangjian ngajamin sababaraha hak Muslim, kaasup toleransi jeung perlakuan adil.

Jaminan ieu henteu lana, Katolik mutuskeun kelompok Muslim kudu murtad asup Katolik atawa diusir. Ngalawanna kelompok Muslim kana ieu kaputusan dijadikeun alesan ku pihak Katolik pikeun nuduh yén pihak Muslim ngarumpak perjangjian.

## Eusi perjangjian 
Kapitulasi 1492 ngabéréndélkeun 67 pasal, di antarana:

## Prakna 
jmpl|300x300px|Pamaksaan pindah agama ku Francisco Jiménez de Cisneros ngabalukarkeun baruntakna populasi Muslim. Lukisan karya Edwin Long

## Rujukan 
## Bacaeun 
* *Early Modern Spain: A Documentary History*, ed. Jon Cowans, University of Pennsylvania Press, 2003. Pages 15–19 list the conditions of the tréaty.https://books.google.com/books?id=Ksf_tz5x5FwC&pg=PA15
* In Spanish, the original source is *Historia de la Rebellión y Castigo de los Moriscos del Reino de Granada* by Luis del Mármol Carvajal.
* See also *El Reino Nazari de Granada* by Cristobal Torrez Delgado and *Los Moriscos del Reino de Granada* by Julio Caro Barrata.
Tephritidae

**Tephritidae** nyaéta salah sahiji tina dua famili laleur anu disebut laleur buah, kulawarga séjén nyaéta Drosophilidae. Kulawarga Tephritidae teu kaasup organisme model biologis genus *Drosophila* (dina kulawarga Drosophilidae), nu mindeng disebut "laleur buah umum". Ampir 5.000 spésiés laleur buah tephritid anu dijelaskeun dikatégorikeun dina ampir 500 genera Tephritidae. Pedaran, recategorization, sarta analisis genetik terus ngarobah taksonomi kulawarga ieu. Pikeun ngabédakeun éta tina Drosophilidae, Tephritidae sok disebut laleur merak, ngarujuk kana tanda-tandana anu rumit sareng warna-warni. Ngaranna asalna tina basa Yunani τεφρος, *tephros*, hartina "abu abu". Éta kapanggih dina sakabéh alam biogeographic.
Nestlé Bear Brand

jmpl|Minivan nu Daihatsu Luxio ti dipaké dina Bear Brand.
Béar Brand nyaéta a brand ti susuyen tipung jeung susuyen isterilisi a nilik kana ti Nestlé, hal ieu dijudal di sakuliah Asia Tenggara.
Ramo

**Ramo** basa Indonésiana jari; basa Inggris *digit* (*finger* atawa *toe*) nyaéta bagéan tina awak anu pernahna dina leungeun jeung suku kénca jeung katuhu. Dina kaayaan normal/umum ramo téh jumlahna aya lima, tayalian ti 
:

Ramo diwangun ku sabubuhan bagéan tulang anu ieu tulang téh dibungkus ku daging tur otot, henteu ngan manusa baé anu mibanda ramo, lolobana sato ogé mibanda ramo sok sanajan lobana henteu tangtu nepi ka lima. Pikeun jalma anu pégo (henteu bisa nyarita) mangsa nepikeun maksud atawa  hubungan komunikasi jeung anu séjéna ku jalan maké ramo anu diusikkeun atawa digerakeun dina wanda anu geus ilahar tur mibanda harti anu baris dikanyahokeun kunu nénjokeun atawa batur ngobrolna.

## Dicutat tina
Amis mata

**Amis mata** (*Ficus montana* **Burm. f.**) nyaéta hiji tangkal nu asalna tina kulawarga *moraceae*. Mibanda ngaran daérah : uyah-uyahan (Jawa), periyeh (Sumatra), kesinan (Malaysia), duéa din/maduéa hin (Thai). Sebaran géograpis: Myanmar, Muangthai, Malaysia, Indonésia (Jawa, Sumatra, Kalimantan), ieu tangkal remen dimangpaatkeun pikeun bahan nyieun jamu.

## Dicutat tina
## Baca ogé
* Priyadi et al. 2010. Five hundred plant species in Gunung Halimun Salak National Park, West Java: a checklist including Sundanese names, distribution and use. CIFOR, Bogor, Indonesia. ISBN 978-602-8693-22-6
Areuy beurit

**Areuy beurit** (*Hiptage benghalensis* (L.) Kurz)

Ngaran lokal: hiptage (Ing.), jaranan, kakas (Jawa), noraa, haen pik, kamlang chang phuek (Muangtay)

Sebaran géografis: India, Sri Lanka, Myanmar, Indochina, Cina Kidul, Thailand, Semenanjung Malaysia, Sumatra, Jawa, Kapuloan Sunda Leutik,
Kalimantan, Sulawesi, Pilipina

Mangpaat: dipaké ubar tradisional; akar pikeun stimulan, daun pikeun natambaan dermatosis

Bentuk jeung asal: liana, tutuwuhan pituin

## Rujukan
* Priyadi et al. 2010. Five hundred plant species in Gunung Halimun Salak National Park, West Java: a checklist including Sundanese names, distribution and use. CIFOR, Bogor, Indonesia. ISBN 978-602-8693-22-6
Areuy carayun

**Areuy carayun** (*Merremia peltata* (L.) Merr.).

Ngaran lokal: hailale (Ambon), kuge (Ternate), akar ulan, akar ulan gajah (Malaysia), bulakan, budakin, tampinita (Pilipina), yaan len, en luen (Muangtay)

Mangpaat: pikeun ubar tradisional

Bentuk jeung asal: liana, tutuwuhan pituin

## Rujukan
* Priyadi et al. 2010. Five hundred plant species in Gunung Halimun Salak National Park, West Java: a checklist including Sundanese names, distribution and use. CIFOR, Bogor, Indonesia. ISBN: 978-602-8693-22-6
Awi tali

**Awi tali**; (*Gigantochloa apus* (J.A. & J.H. Schultes) Kurz) nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawarga *Poaceae*.  Dina basa Inggris ieu awi disebutna  *string bamboo*.

## Tempo ogé rupa-rupa awi
# Awi wulung
# Awi bunar
# Awi surat
# Awi haur
# Awi buluh
# Awi bitung
# Awi temen
# Awi krisik
# Awi tamiang

## Dicutat tina
## Rujukan
* Priyadi et al. 2010. Five hundred plant species in Gunung Halimun Salak National Park, West Java: a checklist including Sundanese names, distribution and use. CIFOR, Bogor, Indonesia. ISBN 978-602-8693-22-6
Bencoy

**Bencoy** (*Baccaurea racemosa* (Reinw. ex Blume) Mull. Arg.) nyaéta buah nu asalna tina kulawarga *Euphorbiaceae*. Tangkal bencoy loba kapanggih hirup di  Semenanjung Malaysia, Singapura, Sumatra, Jawa, jeung Kalimantan.

File:Tree of Baccaurea motleyana (Phyllanthaceae).JPG|Tangkal bencoy
File:Young fruits of Baccaurea motleyana (Phyllanthaceae).JPG|Buah bencoy ngora
File:Mass fruiting of Baccaurea motleyana (Phyllanthaceae).JPG|Bencoy geus arasak
File:Baccaurea motleyana.jpg|Bencoy beunang manén
File:Fruits of Baccaurea motleyana (Phyllanthaceae).JPG|Bencoy beunang mesék

## Rujukan
* Priyadi et al. 2010. Five hundred plant species in Gunung Halimun Salak National Park, West Java: a checklist including Sundanese names, distribution and use. CIFOR, Bogor, Indonésia. ISBN 978-602-8693-22-6

## Dicutat tina
Bengang

**Bengang** (*Neesia altissima* (Blume) Blume)

Kulawarga: *Bombacaceae*

Ngaran lokal: si bengang (Sumatra); ben(g)gang, apa-apa, punggai, durian monyit (Malaysia); chang baek (Muangtay).

Sebaran géograpis: Semenanjung Muangtay, Semenanjung Malaysia, Sumatra, Jawa, Kalimantan

Mangpaat: pikeun wangunan hampang, jandéla/panto, mébel murah, kelom, kai lapis, pikeun ubar tradisional, daunna pikeun natambaan gonorhu, buahna pikeun natambaan disuria.

Bentuk hirup jeung asal-usul: tatangkalan, tutuwuhan pituin

## Rujukan
* Priyadi et al. 2010. Five hundred plant species in Gunung Halimun Salak National Park, West Java: a checklist including Sundanese names, distribution and use. CIFOR, Bogor, Indonésia. ISBN 978-602-8693-22-6
Bingbin

**Bingbin** ;*Ivory Cane Palm* (*Pinanga coronata* (Blume ex Martelli) Blume) nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawarga *Arecaceae*.
 Loba kapanggih hirup di sebaran géograpis: Sumatra, Jawa, Sulawesi, ieu tutuwuhan mibanda mangpaat ubar tradisional, tangkalna kawas jambé atawa sabangsaning paleman. 

## Rujukan
* Priyadi et al. 2010. Five hundred plant species in Gunung Halimun Salak National Park, West Java: a checklist including Sundanese names, distribution and use. CIFOR, Bogor, Indonesia. ISBN 978-602-8693-22-6

## Dicutat tina
Boboso

**Boboso **(*Oxyeleotris marmorata*), hiji spesies lauk darat anu sumebar di Asia Tenggara. Anu badag, panjangna bisa nepi ka , najan lolobana mah teu leuwih ti .

Boboso kaasup lauk anu boga ajén ekonomi, boh pikeun dahareun atawa lauk hias. Pasakan ieu lauk dipikaresep ku urang Cina ku sabab ngeunah jeung dipercaya alus pikeun natambaan nu tas gering, pangpangna pikeun nu tas dibédah atawa ngajuru.

## Rujukan
Pinding ranjang

**Pinding ranjang**, **pining**, atawa **pinding** (*Hornstedtia pinanga* (Blume) Valeton)

Kulawarga: *Zingeberaceae*

Mangpaat: ubar tradisional

Bentuk hirup jeung asal-usul: hérba, tutuwuhan pituin

## Rujukan
* '*Priyadi *et al'''* (2010). *Five hundred plant species in Gunung Halimun Salak National Park, West Java: a checklist including Sundanese names, distribution and use''. CIFOR, Bogor, Indonésia. ISBN 978-602-8693-22-6
Kawoyang

**Kawoyang**, **areuy kawoyang**, ***Merremia tuberosa*** (L.) Rendle, spésiés invasif di Pasifik jeung Hindia., hirup di India, Kapuloan Andaman, Sri Langka, Indocina, Malaysia, jeung Indonésia.

Ngaran lokal: ginda purang utang (Jawa); dewulu (Madura); akar lulang bulu, ulan raya (Malayu); lakmit, kalalakmit (Pilipina); ching chaw (Muangtay)

Mangpaat: pikeun ubar tradisional

Bentuk hirup jeung asal-usul: liana, tutuwuhan pituin

## Rujukan