open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Allocasuarina verticillata

***Allocasuarina verticillata*** nyaéta tutuwuhan jeung rungkun anu khas ditandaan ku tagkai anu ramping ngacabang mangrupa jarum, mirip jeung spesies konifer. Struktur khas ieu adaptif keur hirup di lingkungan anu garing, mantuan ngurangan kalengitan cai di lingkungan anu garing. Akar tumbuhan ieu ngandung jenis bakter nu ngabeunghakeun nitrogen dinu taneuh, fungsina supaya bisa tetep tumuwuh ti kondisi miskin nutrisi. Rupana mirip konifer téh tuwuhan ieu nutupan sifat aslina nu angiosperma.

## Ciri-ciri 
* Tutuwuhan 4–10 m jangung. tangkai ngagantung , panjangna nepi 40 cm, 0,7–1,5 mm diameter, s
* Sabagaian buluan lebeut di alur-alurna; phyllichnia rada buleud jeung ridge verrukulos (berbintil); gigi 9–13, nyebar, panjang 0,7–1,2 mm. Spike jalu 3–12 cm panjangnya, 2,5–4 whorl per cm; anter panjang 1,2–2,5 mm.
* Konus bentukna silindris mangrupa tong, duduk langsung atau  pedunkel nepika 10 mm panjangna; awak konus panjang 20–50 mm, diameter 17–30 mm; panjang ramping; brakteola bentukna sekeut nepi runcing, tonjolan ngahiji warnana coklat kolot.

## Nyebaran 
Tutuwuhan ieu habitatna aya di leuweung sabana, umumna ngabentuk tegakan murni atawa tutuwuhan di antara tutuwuhan ekaliptus, jeung sok kapanggih di tempat babatuan, bukit, jeung pegunungan nu berbatu jeung garing di pedalamanan. Tutuwuhan ieu asalna di benua Australia jeung sakitarna.

## Referensi
Dietes robinsoniana

jmpl|Dietes robinsoniana di Kebun Raya Cibodas
***Dietes robinsoniana***, anu dipikawanoh minangka kembang lili panganten Lord Howe, ngan kapanggih sacara alami di Pulo Lord Howe, Australia. Tutuwuhan ieu tumuwuh dina sisi-sisi gawir, mindeng kapanggih di tempat anu kabuka. Salian ti éta, kembang ieu ogé bisa kapanggih di sisi leuweung, puncak Gunung Gower jeung Gunung Lidgbird, ogé di tukangeun basisir Pulo Lord Howe. Kaunikan tutuwuhan ieu aya dina hubungan biogéografisna anu luar biasa, sabab dulurna anu paling raket sacara filogénétik kapanggih di Afrika.

Kembang *Dietes robinsoniana* bodas kalayan tanda konéng deukeut bagian tengahna. Tutuwuhan ieu mangrupakeun spésiés panggedéna dina génus *Dietes* sarta henteu tahan kana hawa tiis. Sanajan kagolongkeun langka, tutuwuhan ieu bisa kapanggih loba di sababaraha tempat. Luhurna bisa nepi ka 1,5 meter (4 suku 11 inci), kalayan daun ngawangun padang atawa linier nu rubakna antara 4 nepi ka 7 cm. Mangsa mekarna lumangsung ti bulan Séptémber nepi ka Désémber. Kembangna bodas kalayan aksén konéng sarta ngan mekar salila hiji poé. Tutuwuhan ieu ngahasilkeun siki nu wangunna segi tilu pipih anu dikurung dina kapsul buleud ukuran 3 nepi ka 4 cm. Sikina hideung jeung panjangna kurang leuwih 10 mm.

## Daptar rujukan
Pachystachys lutea

***Pachystachys lutea*** atawa sok dipikawanoh ogé ku ngaran **Kembang lilin, Udang Emas,** jeung **Kembang Lolipop** nyaéta tutuwuhan anu sumebar ti Péru nepi ka Brasil Kalér, utamina di wewengkon anu miboga bioma tropis baseuh. Tutuwuhan ieu Mindeng ditanem di pakarangan minangka tutuwuhan hias ogé sok dijadikeun tutuwuhan ubar. Sadaya bagéanna ti kawit dangdaunan, kembang, nepi akar bisa dipaké ubar boh dina kaayaan seger boh dina kaayaan garing. Saperti conto:

* Ubar Diaré: Kumbah nepi ka bersih 60 g daun kembang lolipop. Godog 1 gelas cai (400 ml) nepi ka ngagolak salila 15 menit. Saring, sareng sanggeus tiis inum sakaligus, inumna 2-3 kali sapoé.
* Ubar Cacingeun: Kumbah nepi bersih 30 g akar kembang lolipop, tuluy golotrokkeun 200 ml cai nepi ka ngagolak salila 5 menit, saring. Sanggeus tiis, inum 2 kali sapoé isuk jeung sore.

## Rujukan
Syzygium uniflorum

***Syzygium uniflorum*** nyaéta hiji tutuwuhan anu kaasup kana sabangsa jambu-jambuan atawa kulawarga Myrtaceae. Ieu tutuwuhan téh pituin pulo Papua. Ieu tutuwuhan téh habitatnya di leuweung tropis baseuh.
## Rujukan
Magnolia grandiflora

kiri|jmpl|Tangkal ***Magnolia grandiflora*** koléksi Kebon Raya Cibodas, Cianjur.

***Magnolia grandiflora*** atawa **Magnolia selatan** nyaéta salah sahiji tangkal anu asalna tina kulawarga *(Magnoliaceae)*, asli ti Amérika Sarikat bagian tenggara (Mississippi, Florida, Carolina Utara, Alabama, Louisiana, Téxas, Géorgia, Carolina Selatan). Tangkal ieu tumuwuh di daérah dataran rendah nepi ka pagunungan tropis jeung subtropi nu suhuna jarang turun di handap -9 °C atawa di luhur 38 °C, dina élévasi antara 60 nepi ka 150 mdpl. Salah sahiji tangkalna tumuwuh di Kebon Raya Cibodas, Cianjur.

## Ciri mandiri 
*Magnolia grandiflora* miboga ciri-ciri tangkal jangkungna nepi ka 18-24 in (60-80 kaki), kalayan ukuran batang 15 cm. Batangna tunggal kalayan panjang nepi ka 37 m. Warna kulit kai kulawu, pemukaanna kasar, kandel sarta mibanda alur dina lapisan anu kandel. Empulurna ngabogaan diafragma. Wangun daunna selang seling, henteu ngariombol siga lingkaran terminal; stipulana aya 2, misah, ukuranana 4,5-13 × 1,5-3,5 cm, bagian handapna warna coklat lemes siga sutra. Wangun helaian daunna menyempit siga élips atawa lonjong, mibanda ukuran kira-kira (7,5-)13-20(-26) × (4,5-)6-10(-12,5) cm, kalayan tékstur kandel siga kulit. Tangkal ieu ngahasilkeun kembang warna bodas anu pohara harumna, siga bau lemon, kalayan ukuran lega 15-30(-45) cm. Mekar antara bulan April nepi ka Juni, sarta buahna wangun kerucut anu asak ti bulan Séptémber nepi ka ahir usum gugur. 

## Kagunaan 
*Magnolia grandiflora* kaasup kana jenis pohon hias anu kasohor di sabudereun dunya. Kaina anu heuras ilahar dimangpaatkeun pikeun nyieun rupa-rupa furnitur, palét, jeung palapis. Sajaba ti éta, daun, buah, kulit kai, jeung kaina ngahasilkeun rupa-rupa ékstrak nu miboga poténsi pikeun dipaké dina pengobatan. Numutkeun panalungtikan, kulit kai *Magnolia grandiflora* dipake ku Suku Choctaw dan Koasati pikeun obat kumur jeung obat ginjal.

## Rujukan
Palaquium obtusifolium

jmpl|Palaquium gutta
***Palaquium obtusifolium*** nyaéta salah sahiji spésiés tutuwuhan nu ngabentuk tatangkalan tina kulawarga *Sapotaceae* (suku sawo-sawoan). Ieu tutuwuhan asalna tina bioma nu boga iklim tropis baseuh, sumebar ti Sumatra nepi ka Papua. Ngaran élmiah *Palaquium obtusifolium* munggaran diwanohkeunku William Burck dina taun 1885.

## Habitus 
Luhurna antara 5 nepi ka 30 méter, kalayan diaméter rungkun nepi ka 1 méter. Daunna héjo, disusun sacara spiral, basajan, *utuh*, panjangna antara 8 nepi ka 25 cm, héjo ngagurilap di bagian luhurna, sarta sering ngabogaan warna konéng atawa *glaukus* di bagian handapna. Kembang-kembangna muncul dina kelompok leutik sapanjang rungkun, unggal kembang mibanda mahkota bodas kalayan opat nepi ka tujuh (biasana genep) lobus nu lancip. Buahna tipe béri kalayan ukuran 3–7 cm, ngandung hiji nepi ka opat siki.

## Rujukan
Maesopsis eminii

***Maesopsis eminii*** nyaéta spésiés invasif nu asalna ti sababaraha wewengkon Tanzania sarta geus dipelak di Kénya. Spésiés ieu asalna ti Uganda, tumuwuh di rupa-rupa ékosistem, kawas leuweung héjo baseuh, leuweung semi-gugur baseuh, padang jukut, jeung lahan baseuh musiman dina jangkungna 700 nepi ka 1.500 meter. Di Uganda, tutuwuhan ieu henteu nunjukkeun sipat invasif, kamungkinan alatan ayana musuh alami anu ngontrol pertumbuhanna. *Maesopsis eminii* munggaran dipelak di Pagunungan Usambara, Tanzania wétan, dina mangsa kakawasaan Jerman, teras dipelak deui dina taun 1930-an jeung 1960-an. Saprak harita, spésiés ieu gancang sumebar di leuweung hujan submontana nepi ka dominan dina ékosistem éta.

## Déskripsi 
*Maesopsis eminii* nyaéta tangkal tanpa cucuk anu bisa hirup salilana héjo atawa ngalungsurkeun daun dina musim tangtu (*deciduous*). Tutuwuhan ieu bisa tumuwuh nepi ka jangkungna 15-25 meter, komo nepi ka 45 meter, kalayan dahan anu kabuka sarta melebar. Batangna kacida lempengna, wangunna silindris, bisa ngahontal jangkung 15 meter kalayan diaméter 50 nepi ka 180 cm. Bagéan akar banirna leutik atawa henteu aya pisan. Kulit batangna warnana kulawu pucat nepi ka coklat kulawu, malah aya nu ampir bodas, kalayan permukaan lemes atawa boga gurat-gurat jero sarta sering melengkung. Rantingna aya bulu-bulu pondok anu sumebar.

Daunna lolobana meh kapiheulieun (*subopposite*), wangunna saderhana, sarta boga tepi anu rada gerejeg leutik (*glandular-serrulate*). Stipula (struktur leutik di dasar daun) panjangna 2-6 mm, ditutupan ku bulu leutik (puberulen), sarta gampang ragrag (*caduceus*). Tangkai daunna (*petiole*) panjangna sakitar 6-12 mm, permukaanna bisa berbulu atawa meh mulus. Helai daunna wangunna buleud endog nepi ka elips atawa rada panjang, ukuranana 7-14 cm x 2,5-6 cm, cahayaan di beungeut luhur jeung rada pias di handap. Permukaanna lemes kajaba lamun masih ngora, bagian dasar daunna buleud nepi ka rada haté (subkordat), tungtungna ngalongok laun (akuminat), sarta tepina rada gerejeg pondok panjangna 0,3-5 mm.

Kembangna kagolong kana susunan *cyme aksilaris* anu dieusi ku loba kembang, panjangna 1-5 cm. Tangkai utama kembangna (pedunkel) panjangna 4-25 mm. Kembang ieu boga kelamin jalu jeung bikang sakaligus (biseksual), terdiri tina lima bagian (5-merous), sarta warnana héjo konéng. Tangkai kembangna (pedisel) panjangna sakitar 1-3(-6) mm. Bagian sepalna wangunna segitiga (deltoid) panjangna 2-6 mm, sedengkeun mahkota kembangna (petal) wangunna kacida cekung-cembungna nepi ka nutupan sari jalu (benang sari) sarta henteu boga tangkai (clawed). Benang sarina meh teu boga tangkai (subsesil), kalayan tangkai putik pondok tur rada melebar. Bagian pucuk putikna (stigma) wangunna siga béntang kalayan 10 lobus, sarta tetep napel nalika buahna kabentuk.

Buahna kaasup drupa, wangunna siga endog tibalik (obovate), ukuranana 20-35 mm x 10-18 mm. Nalika asak, warnana robah tina héjo ka konéng, tuluy jadi ungu hideung. Bagéan tengah buahna (mesokarp) teksturna siga tipung sarta warnana krem, sedengkeun bagéan jero na (endokarp) warnana coklat krem.

## Rujukan
Aria Wangsakara

**Radén Aria Wangsakara** nyaéta saurang pahlawan Nasional. Anjeuna ogé katelah ku nami Ki Imam Haji Wangsaradja, ogé Ki Lenyep. 

## Sajarah
Radén Aria Wangsakara saurang ulama atawa kiai anu pituin ti Sumedang, ngeunaan R.A Wangsakara ieu kungsi diserat ku H. Mukri Mian anu pangsiunan ti Departemén Agama. Naskahna disusun taun 1983 anu disanggakeun ka sakumna sékésélér R.A. Wangsakara hususna, jeung umumna bangsa Indonésia (mukri Mian, 1983).

Dina naskana mukri ieu diseratkeun ogé silsilah/rundayan kulawarga anjeuna, anu dipibanda sabada ngajugjug ka Sumedang nyukcruk galur kalawan nalungtik catetan tina "Babad Sumedang" di museum Geusan Ulun. Nami-nami anu di serat dina rundayanna sabada Arya Wangsakara, bisa waé téh mangrupa pamingpin anu kiwari disebat Tangerang kalebet Lengkong Sumedang tikawit pamaréntahan Sultan Ageng Tirtayasa nepi ka pamaréntahan Sultan Haji anu sakompét daun jeung VOC Walanda.

Dumasar kana bukti sajarah, tikawit R.A. Wangsakara, Léngkong Sumedang tos jadi hiji pakampungan anu mibanda niléy sajarah kalawan tempat anu merenah tur strategis. Aya dina hiji léngkob walungan Cisadane palebah peuntas kulon, tikawit Kasultanan Banten nepi ka Sultan Ageng Tirtayasa ngajantenkeun ieu tampat salaku wates pikeun nyinghareupan kakawasaan VOC di peuntas wétanna.

Kuburan R.A Wangsakara aya dina hiji pasir anu perenahna di pakampungan Léngkong sumedang, dikurebkeun di hiji pasir téh mangrupa cicirén yén anu dikubur téh téh mangrupa inohong atawa sanés jalmi sambarangan tur dipiajrih.

## Dicutat tina
Rungkun basa Jérman Girang

**Rungkun basa Jérman Girang** (basa Jérman: *hochdeutsche Mundarten*) ngalimpudan jinis-jinis basa Jérman nu diparaké di sakiduleun Benrath jeung isoglos Uerdingen di béh tengah jeung sakiduleun Jérman, Austria, Liechtenstéin, Suis jeung Luksemburg, jeung deui di wewengkon nagara sagigireun nyaéta Prancis (Alsace jeung sakaléreun Lorraine), Italka (Tirol kidul), Républik Céko (Bohemia), jeung Polandia (Tonggoh Silesia). Ieu basa ogé diparaké ku nu ngalumbara di Romania, Rusia, Amérika Sarikat, Brasil, Argéntina, Méksiko, Cilé, jeung Namibia.

Basa Jérman Girang kaciri ku ayana gésér sora Jérmanik kadua (*High German consonant shift*), nu misahkeunna tina basa Jérman Hilir jeung basa Franka Hilir (Walanda) dina hiji kontinum dialék Jérmanik Kulon kontinéntal.

## Pikeun bacaeun 
* Friedrich Maurer (1942), *Nordgermanen und Alemannen: Studien zur germanischen und frühdeutschen Sprachgeschichte, Stammes- und Volkskunde*, Strasbourg: Hünenburg, [designation of High German languages as **Irminonic**].
Marissa Mayer

**Marissa Ann Mayer** () nyaéta salah sahiji éksekutip bisnis sareng CEO Yahoo! ti Amérika Sarikat ti taun 2012 nepi ka 2017. Saacan ieu, manéhna geus lama ngajabat jadi éksekutip jeung juru wicara utama Google. Di taun 2022, Mayer asup kana daptar 30 Wanoja Pangbeungharna di Amérika dina majalah Forbes, guru seni katurunan Finlandia jeung Michael Mayer, insinyur lingkungan anu digawé keur parusahaan cai. Dina masa leutikna, Mayer katelah aktip dina sababaraha kagiatan saperti balét, seluncur és, piano, renang, jeung debat.

## Atikan 
### Wausau West High School 
Mayer diatik di Wausau West High School. Manéhna unggul dina pelajaran kimia, kalkulus, biologi, jeung fisika. Mayer ogé aktif di sababaraha ekstrakurikuler saperti jadi ketua klub basa Spanyol, kaptén tim debat, jeung kaptén tim pom-pom. Mayer nganterkeun tim debatna juara umum debat di Wisconsin jeung pom-pom na meunang jadi juara kadua di negara bagian'''. Mayer lulus jadi sarjana di bidang sistem simbolik di taun 1997, jeung gelar master dina ilmu komputer taun 1999. 

## Rujukan
Ada Lovelace

**Augusta Ada King**, **Countess of Lovelace**, atawa anu leuwih dipikawanoh kalayan ngaran **Ada Lovelace** (gumelar 10 Désémber 1815 - pupus 27 Novémber 1852), nyaéta élmuwan wanoja di bidang matématika. Kasohor ku karyana anu mangrupa program pikeun komputer digital, ngajadikeun anjeunna programmer komputer mimiti. Salah sahiji bahasa pemrograman pertama, nyaéta Ada, dingaranan sanggeus anjeunna, sarta unggal poé Salasa kadua bulan Oktober disebut Poé Ada Lovelace, pikeun ngahormatan kontribusi anjeunna salaku wanoja di bidang sains jeung téknologi.

## Kahirupan Mimiti 
Ada gumelar kalayan ngaran Augusta Ada Byron, 10 Désémber 1815, di Piccadilly Terrace, Middlesex (ayeuna kaasup wewengkon London), Inggris. Anjeunna putri hiji-hijina ti penyair kasohor Lord George Gordon Byron. Sanajan kitu, rumah tangga Lord Byron jeung indung anjeunna, Lady Anne Isabella Milbanke Byron, henteu lila. Kolotna papisah sababaraha minggu sanggeus anjeunna gumelar, bapana tuluy ninggalkeun Inggris sababaraha bulan sanggeusna.

Ti keur leutik kénéh, indungna ngadidik Ada sangkan mahér dina élmu-élmu eksakta. Indungna yakin yén ilubiung dina élmu éksak bisa ngajauhkeun Ada tina ngingu sipat bapana anu témpramen sarta teu katebak. Ada geus nunjukkeun bakat anjeunna ngeunaan angka jeung basa. Atikan anu ditarima ku ada ditepikeun ku William Frend, pembaharu sosial; William King, dokter kulawargi Ada; sarta Mary Sommerville, ahli matématika sarta astronomi anu tuluy jadi salah sahiji astronomer anu diangkén ku Royal Astronomical Society.

### Mesin Analitis Babbage 
Abad ka-19, Charles Babbage ngembangkeun mesin analitis anu sacara umum dianggap mesin komputer pertama ku lantara miboga fungsi komputasi jeung kalkulasi. Mimitina mesin ieu ditujukeun jang jadi komputer digital anu pamakéanna dikontrol ku program sakabéhna. Prototip tina mesin ieu tuluy dijieun programna ku Ada sangkan bisa jadi komputer digital mimiti. Sanajan ahirna teu bisa disampurnakeun boh ku Charles jeung Ada, mesin ieu jadi mesin pertama anu pantes disebut jadi mesin komputer digital mimiti.

## Karya 
Kontribusi Ada pikeun dunia komputer teu kapendak nepi ka taun 1950-an. Catetan anjeunna dikenalkeun ulang sarta disebarluaskeun ku B. V. Bowden, dina karyana *Faster Than Thought: A Symposium on Digital Computing Machines* taun 1953*.* Ti saprak éta, Ada meunang loba pujian jang karya-karya anu diciptakeun salila hirupna.  Taun 1980, Departemen Pertahanan Amérika Serikat ngembangkeun basa pemrograman anyar anu tuluy dingaranan Ada.

## Référénsi
Jennifer Doudna

**Jennifer A. Doudna** (gumelar 19 Pébruari 1964; umur 61 taun) nyaéta salah sahiji ahli biokimia Amérika. Manéhna narima gelar sarjana biokimia ti Pomona College, California. Tuluy dina 1989 manéhna narima gelar Ph.D di Universitas Harvard. Dina taun 1994 manéhna pindah ka Yale sanggeus narima sababaraha posisi *postdoctoral*. Manéhna mingpin tim anu gawé dina struktur tilu diménsi RNA ribosom. Dina taun 2020, manéhna dilélér Hadiah Nobel Kimia jeung Emmanuelle Charpentier pikeun karyana dina pamekaran jeung metode ngedit génom.

## Kasangtukang 
Jennifer babar di Washington D.C, sedengkeun gedéna di daérah Hilo, Hawaii , minangka anak pangheulana tina tilu sadulur awéwé. Bapana nyaéta Martin K. Doudna, mangrupa panulis pidato di Kementerian Pertahanan Amérika Sarikat, sarta Indungna nyaéta Dorothy mangrupa guru di koléj komunitas.

Dina usum panas taun 1981, nalika umurna 17 taun, manéhna daftar jeung katarima di Pomona College, California, milih jurusan kimia, sanajan sempat mikir pikeun pindah jurusan ka basa Perancis. Dina usum panas éta, manéhna balik ka Hilo lanjut migawé di laboratorium Don Hemmes pikeun nalungtik inféksi jamur Phytophthora palmivora dina gedang. Panalungtikanna ngungkab peran penting ion kalsium dina pamekaran jamur, nu jadi pangalaman munggaran anu nguatkeun minatna kana élmu pangaweruh.

Dina usum panas taun 1984, sanggeus dua taun diajar élmu biokimia, manéhna diondang sangkan bisa gawé di laboratorium Sharon Panasenko (pembimbing manéhna) pikeun nalungtik sinyal kimia dina baktéri, nu hasil panalungtikanna diterbitkeun di *Journal of Bacteriology. S*arta dina taun 1985 manéhna lulus ti Pomona College salaku mahasiswa pangalusna dina bidang kimia.

Sanggeus lulus ti Pomona College, manéhna didorong ku bapana, sangkan bisa ngalanjutkeun pendidikan doktor. Dina taun 1985, manéhna daftar ka program pascasarjana di Harvard Medical School, sarta ngamimitian kuliah dina usum gugur. Sataun ti harita, manéhna milih ngalakukeun disertasi di laboratorium Jack Szostak, anu harita Jack keur mindahkeun fokus panalungtikanana ti DNA ka RNA, jeung peranna dina asal-usul kahirupan di bumi.

Sanajan harita fokus utama élmuwan dunya aya dina Proyék Genom Manusa, manéhna jeung Jack ningali poténsi gedé dina pamahaman RNA salaku molekul multiguna. Maranéhna ngarékayasa ulang intron RNA jadi énzim RNA anu mampuh réplikasi sorangan, hal ieu ngabuktikeun yén RNA bisa berfungsi salaku polimérase. Hasil panalungtikanna diterbitkeun di Jurnal *Nature* dina taun 1989, nandaan awal perjalanan manéhna dina widang panalungtikan RNA. Dina taun 1989 manéhna narima gelar Ph.D, sarta ngalanjutkeun panalungtikanna di laboratorium Jack salaku panaliti pascadoktoral pikeun ngulik molekul RNA anu bisa ngaréplikasi sorangan. 

## Pangajén 
Jennifer meunang panghargaani ti University of California, Berkeley, CA, AS nyaéta penghargaan Nobel Kimia 2020, pikeun ngembangkeun métode ngedit génom".

## Rujukan
Hedy Lamarr

**Hedy Lamarr,** nyaeta wanoja anu ngabogan ngaran asli **Hedwig Eva Mari Kiesler.** Inyana mangrupa saurang artis, produser film, panalungtik, jeung mamatematikawan Amerika Serikat, kalahiran Australia. Hedy kasohor salaku salaku béntang nu nyongcolang dina Jaman Kaemasan

## Kahirupan Mimiti 
Lamarr lahir taun 1914 kalayan ngaran Hedwig Eva Maria Kiesler di Wina, Austria-Hongaria. Inyana anak hiji-hijina ti Gertrud "Trude" Kiesler (ngaran gadisna Lichtwitz; 1894–1977) jeung Emil Kiesler (1880–1935). Bapana lahir di Lemberg, Kakaisaran Austria (ayeuna Lviv, Ukraina), ti kulawarga Yahudi asal Galisia. Inyana salah sahiji manajer bank anu suksés. Sedengkeun, indung Lamarr, Trude, téh saurang pamaén piano. Trude lahir di Budapest jeung asalna ti kulawarga Yahudi kelas luhur ti Hungaria. Satuluyna, Trude pindah agama jadi Katolik jeung ngagedékeun anakna, Heidi, salaku saurang Katolik ogé. Tapi, waktu harita Heidi teu dibaptis sacara resmi. 

Ti leuleutik, Lamarr geus némbongkeun bakatna kana dunya akting jeung kacida resepna kana téater jeung pilem. Dina umurna nu kakamara 12 taun, manéhna meunangkeun kontés kageulisan di Wina. Lamarr mantuan indungna kaluar ti Austria ka Amérika Sarikat sanggeus Austria dianéksasi ku Nazi Jérman. Engkéna, indungna meunangkeun kawarganagaraan Amérika Sarikat. Dina petisi pikeun naturalisasi anu manéhna eusian, manéhna nulis "Ibrani" salaku rasna, hiji istilah anu mindeng dipaké di Éropa.

## Rujukan
Margaret Hamilton

**Margaret Hamilton** (gumelar di **Paoli**, Indiana, Amérika Serikat, 17 Agustus 1936) nyaéta saurang élmuwan komputer Amérika anu janten salah sahiji *programer* perangkat lunak munggaran. Anjeunna nyiptakeun istilah *software engineer* pikeun ngajéntrékeun pagaweanna. Anjeunna oge ngabantu nyerat kode komputer pikeun modul komando jeung modul bulan anu dipaké dina misi Apollo ka bulan dina ahir taun 1960-an jeung awal taun 1970-an.

Sasat diajar matematika jeung filsafat di Earlham College, Richmond, Indiana, anjeunna papanggih jeung James Hamilton, lajeng nikah. Sanggeus lulus taun 1958, anjeunna ngajar matematika di SMA salila sawatara waktu. Saatos éta, pasangan éta pindah ka Boston. Sanajan Margaret ngarencanakeun pikeun diajar matematika abstrak dina Universitas Brandeis, anjeunna nampi padamelan di Massachusetts Institute of Technology (MIT), bari salakina sakola hukum di Harvard. Sapanjang di MIT, anjeunna ngamimitian programan perangkat lunak pikeun ngaramal cuaca sarta ngalakukeun diajar pascasarjana dina widang météorologi.

Hamilton teras damel di Instrumentation Laboratory MIT, nu ayeuna katelah Charles Stark Draper Laboratory jeung geus jadi organisasi mandiri. Laboratorium ieu tanggung jawab dina nyayogikeun téknologi aéronautika pikeun NASA. Salaku pupuhu tim, Hamilton ditugaskeun pikeun ngamekarkeun parangkat lunak pikeun sistem pituduh jeung kontrol modul komando (CM) sarta modul bulan (LM) dina misi Apollo. Waktu harita, can aya sakola nu ngajarkeun rékayasa parangkat lunak, jadi Hamilton jeung timna kudu nyanghareupan rupa-rupa tangtangan sorangan.

Hamilton nyieun istilah rékayasa parangkat lunak (software engineering) sabab manéhna ngarasa yén pagawean nu dilakukeun dirina jeung timna mibanda tingkat kasulitan jeung kapentingan nu sarua jeung widang rékayasa séjén dina proyek Apollo. Inovasi-na dina parangkat lunak kacida pentingna pikeun mastikeun kasuksésan misi luar angkasa.

Hamilton sacara husus fokus kana pamekaran parangkat lunak nu bisa ndeteksi kasalahan sistem jeung mulangkeun informasi lamun komputer ngalaman crash. Dua hal ieu kacida pentingna dina misi Apollo 11 taun 1969, nu hasil nganteurkeun astronot Neil Armstrong jeung Buzz Aldrin ka Bulan. Sistem parangkat lunak nu dikembangkeun ku timna ngamungkinkeun komputer Apollo tetep jalan sanajan kaserang beban data kaleuleuwihan nalika prosés pendaraan di Bulan.

## Warisan jeung Pangakuan 
Dina sababaraha taun ka tukang, hiji poto ikonik nu nunjukkeun Hamilton nangtung gigireun tumpukan kode Apollo hasil gawé timna jadi viral di media sosial. Poto ieu dicandak dina taun 1969 ku saurang fotografer ti Instrumentation Laboratory minangka bagian tina promosi proyek Apollo.

Hamilton geus ninggalkeun warisan gede dina dunya téknologi jeung luar angkasa. Kontribusina lain ukur muka jalan pikeun éksplorasi luar angkasa, tapi ogé jadi pondasi pikeun pamekaran parangkat lunak modéren. Ku sabab dedikasi jeung inovasina, rékayasa parangkat lunak ayeuna diaku salaku widang nu krusial dina pamekaran téknologi di sagala rupa sektor.

## Rujukan
Grace Hopper

**Grace Brewster Hopper** (9 Désémber 1906 – 1 Januari 1992) nyaéta saurang ilmuwan komputer Amérika, matematikawan, sareng laksamana punggawa angkatan laut Amérika Sarikat.  Manéhna mangrupikeun pelopor program komputer. Hopper mangrupikeun anu munggaran ngagagas téori basa pamrograman anu mandiri tina mesin, sareng ngagunakeun téori ieu pikeun ngembangkeun basa pamrograman FLOW-MATIC sareng COBOL, hiji basa pamrograman tingkat luhur anu awal anu masih digunakeun dugi ka ayeuna. Anjeunna ogé salah sahiji programer anu munggaran di komputer Harvard Mark I. Anjeunna dipikawanoh parantos nyerat manual komputer anu munggaran, "*A Manual of Operation for the Automatic Sequence Controlled Calculator.*"

Sateuacan ngagabung jeung Angkatan Laut, Hopper meunang gelar Ph.D. dina matematika jeung fisika matematika ti Universitas Yale jeung janten profesor matematika di Vassar College. Manehna ninggalkeun jabatan na di Vassar pikeun ngagabung jeung Cadangan Angkatan Laut Amérika Serikat salila Perang Dunya II. Hopper ngamimitian karir komputasi na dina taun 1944 minangka anggota tim Harvard Mark I, dipimpin ku Howard H. Aiken. Dina taun 1949, manehna ngagabung kana Eckert–Mauchly Computer Corporation jeung janten bagian ti tim anu ngembangkeun komputer UNIVAC I. Di Eckert–Mauchly, manehna ngatur pangembangan salah sahiji compiler COBOL anu pertama.

Manéhna nganggap yén programing kudu disederhanakeun ku basa pemrograman anu dumasar kana Inggris. Kompilers-na ngarobah istilah-istilah Inggris jadi kode mesin anu dipikaharti ku komputer. Ku 1952, Hopper parantos réngsé program linker-na (anu asalna disebut kompiler), anu ditulis pikeun A-0 System.   Dina taun 1954, Eckert–Mauchly milih Hopper pikeun mingpin departemen program otomatisna, sareng anjeunna mingpin pelepasan sababaraha basa anu munggaran dikompilasi sapertos FLOW-MATIC. Dina taun 1959, anjeunna milu dina konsorsium CODASYL, ngabantosan nyiptakeun basa program anu mandiri mesin anu disebut COBOL, anu dumasar kana kecap Inggris. Hopper ngadukung pamakean basa éta salami taun 60-an.

Kapal perusak misil pandu kelas Arleigh Burke U.S. Navy USS Hopper dinamakankeun tina anjeunna, sapertos superkomputer Cray XE6 "Hopper" di NERSC.

## Rujukan
Radia Perlman

**Radia Joy Perlman** (lahir 18 Desember 1951) nyaéta programmer jeung insinyur jaringan Amerika. Radia Joy Perlman dipikawanoh ku penemuan ngeunaan spanning-tree protocol (STP), nu mangrupa  dasar tina pangoperasian jembatan jaringan, nalika gawe di Digital Equipment Corporation. Radia Joy Perlman ogé méré kontribusi dina bidang sejen dina  desain jeung standarisasi jaringan, saperti protokol routing link-state.

Anyar warta Radia Joy Perlman manggihan protokol TRILL jang menerkeun sababarah kakurangan dina spanning-tree. Radia Joy Perlman kiwari  gawe di Dell EMC.

## Mangsa ngora 
Perlman gede di deukeut Asbury Park, New Jersey. Radia Joy Perlman saorang Yahudi. Kadua kolotna gawe jadi insinyur jang pemerintah AS. Ayahnya bekerja di radar dan ibunya adalah seorang ahli matematika yang bekerja sebagai programmer. Selama tahun-tahun sekolahnya, Perlman menganggap matematika dan sains "mudah dan menarik", tetapi juga tidak memiliki masalah untuk mencapai nilai teratas dalam mata pelajaran lain. Dia menikmati bermain piano dan terompet Prancis. Ibunya sering membantunya mengerjakan PR matematika, namun mereka juga suka berbicara terutama tentang sastra dan musik.

Meskipun menjadi siswa terbaik dalam sains dan matematika di sekolahnya, Perlman mengambil kelas pemrograman di sekolah menengah, dia mulai mempertimbangkan karir yang melibatkan komputer. Dia adalah satu-satunya wanita di kelas dan kemudian berpikir, "Saya bukan tipe orang yang lugas. Tidak pernah terpikir oleh saya untuk membongkar apa pun. Saya berasumsi saya akan disetrum, atau saya akan merusak sesuatu".

## Rujukan
Rétinol

**Rétinol**, kasohor ogé minangka vitamin A1, nyaéta mangrupa vitamin dina kulawarga vitamin A anu kapanggih dina kadaharan jeung digunakeun salaku *suplemen* dahareun. Rétinol sarta wangun séjénna tina vitamin A diperlukeun pikeun paningali, kamekaran sél, ngarumat kulit, jeung sistem selaput lendir, sistem imun, sarta kamekaran réproduksi. 

## Kauntungan Rétinol Pikeun Pameunteu 
### Ngahambat tanda-tanda kolot 
Kulit téh ngabutuhkeun kolagén sangkan tetep kenyal, jeung padet. Hanjakal, nalika umur nambahan, produksi kolagén bakal beuki ngurangan. Dina ieu hal, rétinol miboga pungsi pikeun ngaronjatkeun produksi kolagén, ku kituna rétinol téh bisa ngahambat timbulna tanda-tanda kolot.  

Sajaba ti éta, retinol ogé mantuan ngajaga kulit tina cahaya panonpoé anu kaleuleuwihi, ku kituna dipercaya bisa nyamarkeun plék hideung dina beungeut alatan kolot, sarta ngurangan *actinic keratosis*, nyaéta bintik kulit anu bisa jadi nyababkeun kangker. 

Upama kulit ngabogaan masalah sarupa kitu, ngagunakeun produk anu ngandung rétinol bisa jadi salah sahiji solusina. Rétinol bisa mantuan dina ngaganti kulit ku nu leuwih séhat sarta ngahambat produksi mélanin. Ku kituna, warna kulit bakal rata deui, kalayan urang bisa leuwih percaya diri.  

### Mantuan Kulit Leuwih lembab jeung Lemes 
Siklus gantina kulit sacara alami biasana merlukeun waktu 3–4 minggu, tapi nalika umur beuki kolot, prosés ieu bakal beuki lila. Akibatna, kulit leuwih karasa garing jeung kasar. Tapi ku cara ngagunakeun rétinol, bisa mantuan nyepetkeun ngagantina kulit. Ku kituna kulit katingali leuwih cerah jeung séhat. Sajaba ti éta, retinol ogé bisa ngaronjatkeun kadar cai dina kulit, nepi ka kulit karasa leuwih lemes jeung lembab.  

## Rujukan
Wawacan Wulang Tani

***Wawacan Wulang Tani*** (éjahan heubeul: *Wawatjan Woelang Tani*) nyaéta buku Sunda nu ditulis ku basa Sunda karya Muhamad Musa. Ieu buku munggaran medal taun 1862 dina wangun citak ku penerbit di Batavia.
Mitra nu Tani

***Mitra nu Tani*** atawa (éjahan heubeul: *Mitra noe Tani*) nyaéta buku Sunda nu ditulis ku basa Sunda karya K. F. Holle jeung Kartawinata. Jilid kahiji Ieu buku munggaran medal taun 1874 dina wangun citak ku penerbit di Batavia.
Burgerkill

**Burgerkill** (ditulis **BURGERKILL**) nyaéta grup musik metal ti kota Bandung, Jawa Barat, dimimitian ti 11 Méi 1995 ku Aries Tanto (biasa disebut Ebenz) sareng rérencangan sakola na. Wasta band ieu ilhamna tina ngaran réstoran ti Amérika, nyaéta "Burger King", janten saterusna dirobih jadi "Burgerkill". Ti leuwih dua dasawarsa karir musikna, Burgerkill dijudulan *Metal as F*ck* dina Metal Hammer Golden Gods Awards 2013 di Inggris. Teras kapilih salaku salah sahiji ti 50 band metal anu pangsaéna di dunya, versi majalah Metal Hammer taun 2020, sareng janten hiji-hijina band Indonesia anu asup kana daptar éta.

Taun 2015, Burgerkill suksés ka panggung internasional ku tampil dina pagelaran musik metal panggedéna di dunya judulna Wacken Open Air, anu diayakeun di Jérman. Teras dilanjutkeun tampil dina pagelaran Bloodstock Open Air di Inggris. Kasuksésan Burgerkill kuriling ka Éropa, Australia dugi ka Amérika Serikat, sareng nyerat sajarah anyar dina industri musik metal Indonesia, ku ngagabungkeun musik metal anu agrésip jeung musik orkéstra anu diayakeun di Sasana Budaya Ganesha (Sabuga), Bandung, dina April 2018 anu dijudulan "DCDC x Hellshow Killchestra". Ieu nuturkeun peluncuran album mini (EP) kalayan téma anu sami dina April 2020, judulna *Killchestra*.

## Anggota 
### Ayeuna 
* Ramdan Agustiana — bassis (2007 – ayeuna)
* Agung "Hellfrog" Ridho — gitaris (2003 – ayeuna)
* Putra Pra Ramadhan — drummer dan perkusionis (2016 – ayeuna)
* Vicky Mono — vokalis (2007 – 2021, 2026 – ayeuna)

### Mantan anggota 
* Ivan "Scumbag" Firmansyah — vokalis (1995 – 2006; pupus 2006)
* Kudung — drummer dan perkusionis (1995 – 1996)
* Kimung — bassis (1995 - 2000)
* Ugum — gitaris (1998 – 2002)
* Toto Supriatin — drummer dan perkusionis (1996 – 2005)
* Abah Andris — bassis (2000 – 2005), drummer dan perkusionis (2005 – 2016)
* Aries "Ebenz" Tanto — gitaris (1995 – 2021; pupus 2021)
* Ronald Alexander Radja Haba — vokalis (2021 – 2025)

## Diskografi 
### Albeum studio 
### Tembang 
## Référénsi
Areuy gontang

**Areuy gontang**; *trichosanthes pubera* nyaéta hiji tutuwuhan anu hirupna ngarambat asalna tina kulawarga *Cucurbitaceae*.

## Dicitat tina
Kakaisaran Mughal

jmpl|Mughal nobleman 1850
**Kakaisaran Mughal** (basa Pérsia: شاهان مغول *Shāhān-e Moġul*; sebutan sorangan: گوركانى - *Gūrkānī*; ogé disebut Mogul atawa Moghul) nyaéta hiji karajaan anu dina mangsa jaya­na ngawasaan Afganistan, Balochistan, jeung sabagéan gedé wewengkon India, antara taun 1526 nepi ka 1857. Kecap "Mughal" asalna tina basa Indo-Arya, nyaéta vérsi tina kecap "Mongol," sabab karuhunna asalna tina Dinasti Timuriyah anu ti Asia Tengah. Agama resmi masarakat Mughal nyaéta Islam.

## Ngadegna Mughal 
Karajaan Mughal di India diadegkeun ku Zahirudin Muhammad, salah sahiji turunan Wétan Lenk sarta nu ngawasa Farghana. Dina waktu ngadegna, inyana bisa ngéléhkeun Ibrahim Lodi dina peperangan di Panipat dina tanggal 21 April 1526. Dina mangsa éta, kalayan uleman ti Alam Khan jeung Daulat Khan, Babur mantuan ngagulingkeun pamaréntahan Ibrahim Lodi di Délhi anu keur ngalaman krisis. Éta uleman téh datang sanggeus Babur hasil nalukkeun Samarkand jeung Kabul. 

## Rujukan
Katherine Johnson

**Katherine Coleman Goble Johnson** (26 Agustus 1918 - 24 Pebruari 2020) nyaéta hiji ahli matematika turunan Afrika-Amérika anu jadi pagawé NASA. Manéhna gumelar di White Sulphur Springs, Virginia Kulon, Amérika Sarikat. Manéhna jadi anak anu calakan sarta miboga bakat pikeun hal-hal nu patali jeung angka. 

Ku sabab préstasina anu luar biasa, Katherine bisa meunang babaraha pangajén, anu di antarana: NASA *Lunar Orbiter Spacecraft and Operation* Team Award di taun 1967 ; *Mathematician of the Year* ti Asosiasi Téknis Nasional di 1997, ogé *Medali Présidén Merdika* dina 2015 anu dilélér ku Barack Obama . Carita hirupna dicaritakeun dina buku *Hidden Figures: The American Dream and the Untold Story of the Black Women Who Helped Win the Space Race* ditulis ku Margot Lee Shetterly di 2016 . Carita ieu ogé dijieun pilem kalawan judul *Hidden Figures* (2016), anu diperankeun ku Taraji P. Henson, sarta film ieu asup kana nominasi Oscar.   Manéhna bungsu ti opat sadulur. Indungna jadi guru sata bapakna jadi tukang nuar tangkal, patani, sarta digawé di Hotel Greenbrier.

Johnson nunjukkeun minat jeung kamampuh anu kuat dina widang matematika ti umur dini. Greenbrier County henteu nawarkeun sakola umum pikeun murid Afrika-Amérika saatos kelas dalapan, ku kituna kolotna ngatur pikeun murangkalih sakola di Institute, Virginia Kulon. Sakola lokasina di kampus West Virginia State College (WVSC).  

Saenggeus lulus ti SMA dina umur 14, Johnson daptar di West Virginia State, hiji paguron luhur husus pikeun warga kulit hideung. Johnson nyokot unggal kelas matematika anu ditawarkeun di kuliah. Loba profésor ngabimbing manéhna, kaasup kimiawan jeung matematikawan Angie Turner King, anu ngabimbing Johnson di SMA, ogé W.W Schieffelin Claytor, warga Afrika-Amérika katilu anu nampi gelar Ph.D. dina matematika. Anjeunna lulus kalawan prédikat *summa cum laude* di taun 1937, kalayan gelar dina matematika sareng Perancis, dina umur 18 tahun. Johnson mangrupa anggota Alpha Kappa Alpha. Manéhna ngajar di sakola umum husus warga kulit hideung di Marion, Virginia.

Dina 1939, saenggeus nikah ka salakina anu kahiji, James Goble, manéhna ninggalkeun pakasaban ngajar sarta daptar program pascasarjana matematika. Manéhna kaluar saenggeus sataun alatan kakandungan jeung milih fokus ka kulawarga. Manéhna mangrupa wanoja Afrika-Amérika munggaran anu jadi lulusan di West Virginia University di Morgantown, Virginia Kulon. Manéhna hiji-hijina awéwé anu kapilih pikeun ngahijikeun sakola pascasarjana sanggeus 1938 saenggeus kaputusan Mahkamah Agung Amérika Sarikat dina kasus *Missouri ex rel.* *Gaines v. Kanada* . Pangadilan maréntahkeun yén nagara bagian anu nyadiakeun paguron luhur nagri pikeun warga kulit bodas ogé kudu nyadiakeun paguron luhur nagri pikeun warga kulit hideung.

## Rujukan
ᮙᮥᮓ᮪ᮜᮥᮑ-ᮅᮏᮥᮒᮨᮊᮦᮜ᮪

jmpl

ᮇᮀ ᮃᮘ᮪ᮓᮤ ᮜᮙᮧ ᮓᮦᮮᮥ ᮉᮊᮧ ᮆᮞᮦ ᮗᮘᮥᮄ ᮎᮄᮥ ᮆᮁᮜᮦ ᮞᮑᮡᮦᮜᮤ ᮔᮥᮄ ᮊᮔᮦᮨᮏᮥᮒᮨᮏ᮪ ᮕᮏᮓᮨ ᮏᮓᮥ ᮊᮆᮁᮜᮄᮀ ᮕᮇᮊ᮪ᮙᮥ ᮑᮥᮕᮨᮕᮨ ᮓᮘᮥᮒᮦ ᮒᮊᮣᮦᮓᮨ ᮒᮧᮊᮣᮓᮨ ᮜᮙᮥ ᮊᮏᮥᮜᮀ ᮘᮋᮥ ᮐᮤᮊᮞ᮪ᮜᮥᮋ᮪ ᮑᮥᮔᮤᮋᮣᮧᮑᮦ ᮜᮐᮛᮥ ᮖᮊᮨ ᮗ᮪ᮜᮦᮑᮨ ᮏᮥᮜᮦᮓᮥ ᮜᮐᮥ ᮗᮅᮀᮔ ᮞᮐᮥ ᮛᮟᮜᮧ ᮑᮕᮑᮨ ᮖᮓᮩ ᮓᮚᮥ ᮚ᮪ᮒᮥᮕᮨ ᮓᮑᮝᮥ ᮟᮒᮖᮦ ᮔᮦᮊᮣᮧ ᮕᮐᮥ ᮔᮤᮜᮥᮏᮋᮨ ᮏᮎᮥᮙ᮪ (: ᮇᮀ ᮃᮘ᮪ᮓᮤ ᮜᮙᮧ ᮓᮦᮮᮥ ᮉᮊᮧ ᮆᮞᮦ ᮗᮘᮥᮄ ᮎᮄᮥ ᮆᮁᮜᮦ ᮞᮑᮡᮦᮜᮤ ᮔᮥᮄ ᮊᮔᮦᮨᮏᮥᮒᮨᮏ᮪ ᮕᮏᮓᮨ ᮏᮓᮥ ᮊᮆᮁᮜᮄᮀ ᮕᮇᮊ᮪ᮙᮥ ᮑᮥᮕᮨᮕᮨ ᮓᮘᮥᮒᮦ ᮒᮊᮣᮦᮓᮨ ᮒᮧᮊᮣᮓᮨ ᮜᮙᮥ ᮊᮏᮥᮜᮀ ᮘᮋᮥ ᮐᮤᮊᮞ᮪ᮜᮥᮋ᮪ ᮑᮥᮔᮤᮋᮣᮧᮑᮦ ᮜᮐᮛᮥ ᮖᮊᮨ ᮗ᮪ᮜᮦᮑᮨ ᮏᮥᮜᮦᮓᮥ ᮜᮐᮥ ᮗᮅᮀᮔ ᮞᮐᮥ ᮛᮟᮜᮧ ᮑᮕᮑᮨ ᮖᮓᮩ ᮓᮚᮥ ᮚ᮪ᮒᮥᮕᮨ ᮓᮑᮝᮥ ᮟᮒᮖᮦ ᮔᮦᮊᮣᮧ ᮕᮐᮥ ᮔᮤᮜᮥᮏᮋᮨ ᮏᮎᮥᮙ᮪)
## ᮊᮔ᮪ᮏᮒ᮪
ᮇᮀ ᮃᮘ᮪ᮓᮤ ᮜᮙᮧ ᮓᮦᮮᮥ ᮉᮊᮧ ᮆᮞᮦ ᮗᮘᮥᮄ ᮎᮄᮥ ᮆᮁᮜᮦ ᮞᮑᮡᮦᮜᮤ ᮔᮥᮄ ᮊᮔᮦᮨᮏᮥᮒᮨᮏ᮪ ᮕᮏᮓᮨ ᮏᮓᮥ ᮊᮆᮁᮜᮄᮀ ᮕᮇᮊ᮪ᮙᮥ ᮑᮥᮕᮨᮕᮨ ᮓᮘᮥᮒᮦ ᮒᮊᮣᮦᮓᮨ ᮒᮧᮊᮣᮓᮨ ᮜᮙᮥ ᮊᮏᮥᮜᮀ ᮘᮋᮥ ᮐᮤᮊᮞ᮪ᮜᮥᮋ᮪ ᮑᮥᮔᮤᮋᮣᮧᮑᮦ ᮜᮐᮛᮥ ᮖᮊᮨ ᮗ᮪ᮜᮦᮑᮨ ᮏᮥᮜᮦᮓᮥ ᮜᮐᮥ ᮗᮅᮀᮔ ᮞᮐᮥ ᮛᮟᮜᮧ ᮑᮕᮑᮨ ᮖᮓᮩ ᮓᮚᮥ ᮚ᮪ᮒᮥᮕᮨ ᮓᮑᮝᮥ ᮟᮒᮖᮦ ᮔᮦᮊᮣᮧ ᮕᮐᮥ ᮔᮤᮜᮥᮏᮋᮨ ᮏᮎᮥᮙ᮪ 

ᠬᠭᠥᠯ ᠯᠣᠢᠠᠸ ᠵᠰᠠᠷ ᠢᠥᠩᠭ ᠭᠯᠲᠢ ᠳᠵᠡᠳᠵ ᠡᠳᠱᠰ ᠱᠰᠯᠱ ᠮᠭᠢᠲᠡᠭ ᠰᠳᠮᠱ ᠨᠵᠷᠥ ᠰᠵᠲᠸ ᠴᠨᠯᠲ ᠮᠭᠠ ᠠᠬᠳᠲᠮᠨ ᠨᠠᠳᠬᠨ ᠳᠵᠳᠥ ᠪᠬᠳᠸ ᠯᠣᠮᠥ ᠮᠵᠥᠣ ᠴᠰᠭᠸᠲ ᠠᠨᠴᠰ ᠪᠵᠭᠲ ᠣᠭᠩᠮᠭ ᠮᠵᠩᠯᠬᠭ ᠬᠳᠭᠲ ᠭᠨᠷᠱ ᠴᠵᠳᠨᠬ ᠣᠠ ᠵᠳᠶ ᠡᠢ ᠪᠯᠥᠭ ᠳᠵᠳᠬ ᠣᠴᠶ ᠩᠭᠯᠷᠠ ᠩᠶᠳᠵᠭᠢ ᠬᠢᠳᠨ ᠭᠵᠳ ᠬᠭᠥᠯ ᠯᠣᠢᠠᠸ ᠵᠰᠠᠷ ᠢᠥᠩᠭ ᠭᠯᠲᠢ ᠳᠵᠡᠳᠵ ᠡᠳᠱᠰ ᠱᠰᠯᠱ ᠮᠭᠢᠲᠡᠭ ᠰᠳᠮᠱ ᠨᠵᠷᠥ ᠰᠵᠲᠸ ᠴᠨᠯᠲ ᠮᠭᠠ ᠠᠬᠳᠲᠮᠨ ᠨᠠᠳᠬᠨ ᠳᠵᠳᠥ ᠪᠬᠳᠸ ᠯᠣᠮᠥ ᠮᠵᠥᠣ ᠴᠰᠭᠸᠲ ᠠᠨᠴᠰ ᠪᠵᠭᠲ ᠣᠭᠩᠮᠭ ᠮᠵᠩᠯᠬᠭ ᠬᠳᠭᠲ ᠭᠨᠷᠱ ᠴᠵᠳᠨᠬ ᠣᠠ ᠵᠳᠶ ᠡᠢ ᠪᠯᠥᠭ ᠳᠵᠳᠬ ᠣᠴᠶ ᠩᠭᠯᠷᠠ ᠩᠶᠳᠵᠭᠢ ᠬᠢᠳᠨ ᠭᠵᠳ ᠬᠭᠥᠯ ᠯᠣᠢᠠᠸ ᠵᠰᠠᠷ ᠢᠥᠩᠭ ᠭᠯᠲᠢ ᠳᠵᠡᠳᠵ ᠡᠳᠱᠰ ᠱᠰᠯᠱ ᠮᠭᠢᠲᠡᠭ ᠰᠳᠮᠱ ᠨᠵᠷᠥ ᠰᠵᠲᠸ ᠴᠨᠯᠲ ᠮᠭᠠ ᠠᠬᠳᠲᠮᠨ ᠨᠠᠳᠬᠨ ᠳᠵᠳᠥ ᠪᠬᠳᠸ ᠯᠣᠮᠥ ᠮᠵᠥᠣ ᠴᠰᠭᠸᠲ ᠠᠨᠴᠰ ᠪᠵᠭᠲ ᠣᠭᠩᠮᠭ ᠮᠵᠩᠯᠬᠭ ᠬᠳᠭᠲ ᠭᠨᠷᠱ ᠴᠵᠳᠨᠬ ᠣᠠ ᠵᠳᠶ ᠡᠢ ᠪᠯᠥᠭ ᠳᠵᠳᠬ ᠣᠴᠶ ᠩᠭᠯᠷᠠ ᠩᠶᠳᠵᠭᠢ ᠬᠢᠳᠨ ᠭᠵᠳ ᠬᠭᠥᠯ ᠯᠣᠢᠠᠸ ᠵᠰᠠᠷ ᠢᠥᠩᠭ ᠭᠯᠲᠢ ᠳᠵᠡᠳᠵ ᠡᠳᠱᠰ ᠱᠰᠯᠱ ᠮᠭᠢᠲᠡᠭ ᠰᠳᠮᠱ ᠨᠵᠷᠥ ᠰᠵᠲᠸ ᠴᠨᠯᠲ ᠮᠭᠠ ᠠᠬᠳᠲᠮᠨ ᠨᠠᠳᠬᠨ ᠳᠵᠳᠥ ᠪᠬᠳᠸ ᠯᠣᠮᠥ ᠮᠵᠥᠣ ᠴᠰᠭᠸᠲ ᠠᠨᠴᠰ ᠪᠵᠭᠲ ᠣᠭᠩᠮᠭ ᠮᠵᠩᠯᠬᠭ ᠬᠳᠭᠲ ᠭᠨᠷᠱ ᠴᠵᠳᠨᠬ ᠣᠠ ᠵᠳᠶ ᠡᠢ ᠪᠯᠥᠭ ᠳᠵᠳᠬ ᠣᠴᠶ ᠩᠭᠯᠷᠠ ᠩᠶᠳᠵᠭᠢ ᠬᠢᠳᠨ ᠭᠵᠳ ᠬᠭᠥᠯ ᠯᠣᠢᠠᠸ ᠵᠰᠠᠷ ᠢᠥᠩᠭ ᠭᠯᠲᠢ ᠳᠵᠡᠳᠵ ᠡᠳᠱᠰ ᠱᠰᠯᠱ ᠮᠭᠢᠲᠡᠭ ᠰᠳᠮᠱ ᠨᠵᠷᠥ ᠰᠵᠲᠸ ᠴᠨᠯᠲ ᠮᠭᠠ ᠠᠬᠳᠲᠮᠨ ᠨᠠᠳᠬᠨ ᠳᠵᠳᠥ ᠪᠬᠳᠸ ᠯᠣᠮᠥ ᠮᠵᠥᠣ ᠴᠰᠭᠸᠲ ᠠᠨᠴᠰ ᠪᠵᠭᠲ ᠣᠭᠩᠮᠭ ᠮᠵᠩᠯᠬᠭ ᠬᠳᠭᠲ ᠭᠨᠷᠱ ᠴᠵᠳᠨᠬ ᠣᠠ ᠵᠳᠶ ᠡᠢ ᠪᠯᠥᠭ ᠳᠵᠳᠬ ᠣᠴᠶ ᠩᠭᠯᠷᠠ ᠩᠶᠳᠵᠭᠢ ᠬᠢᠳᠨ ᠭᠵᠳ

\begin{array} a & b & S \\ \hline 0&0&1\\ 0&1&1\\ 1&0&1\\ 1&1&0\\ \end{array}

\bigvee\bigwedge

A + B

ᮇᮀ ᮃᮘ᮪ᮓᮤ ᮜᮙᮧ ᮓᮦᮮᮥ ᮉᮊᮧ ᮆᮞᮦ ᮗᮘᮥᮄ ᮎᮄᮥ ᮆᮁᮜᮦ ᮞᮑᮡᮦᮜᮤ ᮔᮥᮄ ᮊᮔᮦᮨᮏᮥᮒᮨᮏ᮪ ᮕᮏᮓᮨ ᮏᮓᮥ ᮊᮆᮁᮜᮄᮀ ᮕᮇᮊ᮪ᮙᮥ ᮑᮥᮕᮨᮕᮨ ᮓᮘᮥᮒᮦ ᮒᮊᮣᮦᮓᮨ ᮒᮧᮊᮣᮓᮨ ᮜᮙᮥ ᮊᮏᮥᮜᮀ ᮘᮋᮥ ᮐᮤᮊᮞ᮪ᮜᮥᮋ᮪ ᮑᮥᮔᮤᮋᮣᮧᮑᮦ ᮜᮐᮛᮥ ᮖᮊᮨ ᮗ᮪ᮜᮦᮑᮨ ᮏᮥᮜᮦᮓᮥ ᮜᮐᮥ ᮗᮅᮀᮔ ᮞᮐᮥ ᮛᮟᮜᮧ ᮑᮕᮑᮨ ᮖᮓᮩ ᮓᮚᮥ ᮚ᮪ᮒᮥᮕᮨ ᮓᮑᮝᮥ ᮟᮒᮖᮦ ᮔᮦᮊᮣᮧ ᮕᮐᮥ ᮔᮤᮜᮥᮏᮋᮨ ᮏᮎᮥᮙ᮪

## ᮓᮥᮗᮨᮏᮙᮥᮔ᮪
Lie Kim Hok

**Lie Kim Hok** (, ) téh mangrupakeun saurang guru, panulis, jeung pagawé sosial turunan Tionghoa nu aktip di éra Hindia-Walanda jeung kasohor ku titelna: "bapa sastra Tionghoa Malayu". Lie téh gumelar di Buitenzorg (kiwari mah Bogor), Jawa Kulon. Ti leutik mula, Lie téh geus diajar di sakola-sakola misionaris. Matak gé dina dekadeu 1870-an, Lie geus pinter ngomong maké basa Sunda, Malayu, jeung Walanda. Ngan, kana Basa Mandarin mah, Lie téh teu ngartieun. Dina panengahan dekadeu 1870-an, Lie rarabi, ogé gawé jadi éditor di dua majalah nu diterbitkeun ku guru jeung méntorna, si Dirk Johannes Van der Linden. Dina taun 1880, Lie eureun tina pagawéanna, tuluy sataun ti éta, pamajikanna téh tilar dunya. Dina taun 1884, Lie nyitak buku-bukuna nu mimiti, salah sahijina nyaéta sair nu dijudulan *Sair Tjerita Siti Akbari* jeung buku tata basa *Malajoe Batawi. S*aangeus tilar dunyana van der Linden dina taun 1885, Lie meuli usaha pacitakanna van der Linden, tuluy ngarintis pausahaanna sorangan.

Tina taun 1885 nepi ka 1887, Lie nerbitkeun sababaraha buku, salah sahijina *Tjhit Liap Seng* nu disebut-sebut jadi nopél Tionghoa Melayu nu pangmimitina. Tuluy, Lie ogé ngaakuisisi hak citak *Pembrita Betawi,* nyaéta koran nu basisna di Batavia, matak prung wé Lie gé pindah ka Batavia. Saanggeus ngajual usaha pacitakanna dina taun 1887, Lie gagawé dina sababaraha widang, nepi tungtungna Lie manggihan pagawéan anu netep di salah sahiji panggilingan paré dina taun 1890 nu dijalankeun nu salah saurang babaturanna. Dina taun 1891, Lie rarabi jeung Tie Sioe Nio, tuluy diberkahan ku opat katurunan. Dina dekadeu 1890-an téh, Lie nerbitkeun dua buku, jeung dina taun 1900, Lie jadi salah sahiji anggahota nu ngababarkeun Tiong Hoa Hwee Koan (THHK). Lie tuluy pokus jadi tukang narjamahkeun jeung jadi pagawé sosial nepi ka tilar dunyana pisan dina yuswa 58 taun ku lantaran tifus,

Lie téh disebut-sebut jadi jalma nu mangaruhan dunya jurnalisme, linguistik, jeung sastra di Hindia Walanda. Perkara pangutamana nu ngajadikeun Lie kasohor téh ku lantaran karya sastrana. Sababaraha karya tinulisna ogé dicitak deudeuian. Malah, *Sair Tjerita Siti Akbari* mah geus diadaptasi jadi drama panggung nepi ka jadi pilem layar rubak. Ngan, ku lantaran pulitik basa di Hindia Walanda ogé Nagara Indonésia, kinaryana téh jadi kurang dipikawanoh nu jalma réa. Lie ogé dikritik ku lantaran tulisanna kanyahoan diadaptasi tina karya nu geus aya, komo deui, Lie teu nyantumkeun ngaran panulisna nu asli. Sing kitu ogé, kritikus nu séjén manggihan bukti lamun tulisanna Lie téh mibanda inopasi dina gaya tinulisna jeung kumaha cara Lie migawé alur caritana.
Dimetrodon

***Dimetrodon*** (lit. 'dua ukuran huntu') nyaéta genus sphenacodontid synapsid anu geus punah anu hirup dina mangsa Cisuralian (Permian Awal) jaman Permian, kira-kira 295–272 juta taun ka tukang. Kalayan sabagéan ageung spésiés ukuranana 1.7–4.6 m (5.6–15.1 ft) panjang sareng beuratna 28–250 kg (62–551 lb), ciri anu paling menonjol tina *Dimetrodon* nyaéta layar tulang tonggong saraf anu ageung dina tonggongna dibentuk ku tulang tonggong anu manjang ti vertebrae. Ieu mangrupa quadruped wajib (ngan bisa leumpang dina opat suku) sarta miboga jangkung, tangkorak melengkung jeung huntu badag tina ukuran béda diatur sapanjang rahang. Kalolobaan fosil geus kapanggih di Kulon Kidul Amérika Sarikat, lolobana ieu asalna ti deposit géologis disebut Red ranjang Texas sarta Oklahoma. Nu leuwih anyar, fosil na ogé geus kapanggih di Jerman sarta leuwih ti belasan spésiés geus dingaranan saprak genus munggaran diadegkeun dina 1878.
Basa Ukraina

**Basa Ukraina** (''українська мова ukrayins'ka mova'') nyaéta salah sahiji basa dina rumpun basa Slavia Wétan anu nyambung keneh kana basa Rusia. Aya kirang leuwih 51 juta jalma anu maké ieu basa boh dina Ukraina sorangan atanapi dina negara anu sejen, di antarana Argéntina, Arménia, Azerbaijan, Bélarus, Brasil, Kanada, Éstonia, Géorgia, Hungaria, Kazakstan, Kirgistan, Latvia, Lituania, Moldova, Paraguay, Polandia, Romania, Rusia, jeung Slovakia.

Basa Ukraina dina kaperluan tulisan maké alpabet Ukraina, anu mangrupakeun wangun husus tina aksara Sirilik. Ieu basa dibakukeun jeung dikaji ku Akademi Élmu Pangaweruh Nasional Ukraina sarta Institut Linguistik Potebnia. Sanajan sok dibandingkeun jeung basa Rusia sakumaha sarumpun dina Slavia Wétan, basa Ukraina sabenerna boga tingkat kasaruaan kosakata nu leuwih gede jeung basa Bélarus, sarta nunjukkeun leksikal anu padeukeut jeung basa Polandia tina rumpun Slavia Kulon jeung basa Bulgaria tina rumpun Slavia Kidul.

## Sajarah
Basa Ukraina asalna ti basa Slavia Wétan Kuna anu dipaké di nagara abad pertengahan Kievan Rus'. Dina nalika éta nagara bagéan keneh tina Keharyapatihan Lituania, ieu basa ngembang jadi basa Rutenia, anu salajeungna diakui jadi basa resmi. Tapi, saenggeus éta wewengkon jadi Persemakmuran Polandia–Lituania, mulai asup pangaruh basa jeung budaya Polandia. Asup abad ka-18, basa Rutenia dipecah jadi sababaraha wewengkon, jeung mulai tidinya basa Ukraina modern bijil dina wewengkon anu ayeuna jadi nagara Ukraina. Salila waktu Kakaisaran Rusia, usaha russifikasi nyebabkeun basa Ukraina dilarang diajarkeun di sakolah jeung ulaheun dipaké minangka basa pangantar. ieu kawijakan nerus ku cara anu beda-beda dina waktos Uni Soviét. Sanajan kitu, basa Ukraina tetap dipaké sacara luas di sababaraha wewengkon, utamana di Ukraina beulah kulon.

## Rujukan
Iguanodon

***Iguanodon*** (hartina 'iguana-huntu'), dingaranan taun 1825, nyaéta genus dinosaurus iguanodontian. Bari loba spésiés kapanggih di sakuliah dunya geus digolongkeun kana genus *Iguanodon*, bobogohan ti Ahir Jurasik ka Awal Cretaceous, révisi taksonomi dina awal abad ka-21 geus ngartikeun *Iguanodon* dumasar kana hiji spésiés well-substantiated: *I. bernissartensis*, nu hirup dina mangsa Barremian nepi ka awal Aptian umur tina 1 Cretaceous, Jérman, Inggris jeung 1. 122 juta taun ka tukang. *Iguanodon* nyaéta hérbivora gedé, gede pisan, panjangna nepi ka 9–11 méter (30–36 ft) jeung massa awakna 4,5 metrik ton (5,0 ton pondok). Fitur has kaasup paku jempol badag, nu bisa dipaké pikeun pertahanan ngalawan prédator, digabungkeun jeung ramo kalima prehensile panjang bisa forage keur dahareun.

Genus ieu dingaranan taun 1825 ku ahli géologi Inggris Gideon Mantell, dumasar kana spésimén fosil anu kapanggih di Inggris sarta dibéré ngaran spésiés *I. anglicus*. *Iguanodon* éta jenis kadua dinosaurus resmi ngaranna dumasar kana spésimén fosil, sanggeus *Megalosaurus*. Babarengan *Megalosaurus* jeung *Hylaeosaurus*, éta salah sahiji tina tilu genera asalna dipaké pikeun ngartikeun Dinosaurus. Genus Iguanodon kagolong kana grup gedé Iguanodontia, babarengan jeung hadrosaur nu boga tagihan bebek. Taksonomi genus ieu terus jadi topik ulikan sabab spésiés anyar dingaranan atawa anu geus lila ditugaskeun ka genera séjén.
Beruk Résus

**Beruk Résus** (*Macaca mulatta*), sacara umum **monyét rhesus**, nyaéta spésiés monyét Dunya Kuna. Aya antara genep jeung salapan subspésiés dipikawanoh dibagi antara dua grup, nu Cina-turunan jeung India-turunan. Umumna warna coklat atawa kulawu, panjangna 47–53 cm (19–21 in) jeung buntut 20.7–22.9 cm (8.1–9.0 in) jeung beuratna 5.3–7.7 kg (12–17 lb). Éta pituin Asia Kidul, Tengah, sareng Tenggara sareng gaduh rentang géografis anu paling lega tina sadaya primata non-manusa, nyicingan rupa-rupa luhurna sareng habitat.

Beruk Résus nyaéta diurnal, arboreal, sareng terestrial. Ieu lolobana herbivora, dahar utamana dina buah, tapi ogé dahar siki, akar, kuncup, babakan, jeung cereals. Rhesus macaques hirup di kota ogé ngahakan kadaharan manusa jeung runtah. Aranjeunna gregarious, kalawan pasukan diwangun ku 20-200 individu. Kelompok sosial nyaéta matrilineal. Individu komunikasi ku rupa-rupa ekspresi raray, vokalisasi, postur awak, jeung gestur.

Salaku hasil tina perawatan anu kawilang gampang, kasadiaan anu lega, sareng caket sareng manusa sacara anatomis sareng fisiologis, éta parantos dianggo sacara éksténsif dina panalungtikan médis sareng biologis. Éta parantos ngagampangkeun seueur terobosan ilmiah kalebet vaksin rabies, cacar, polio sareng pangobatan antiretroviral pikeun ngubaran HIV / AIDS. Beruk Résus jadi astronot primata munggaran dina 1948.
Nautilus

**Nautilus** (tina basa Latin *nautilus* 'sails kawas bejana'; tina Yunani Kuna ναυτίλος (*nautílos*) 'seaman, pelaut') nyaéta salah sahiji rupa spésiés dina kulawarga cephalopod **Nautilidae**. Ieu mangrupikeun hiji-hijina kulawarga anu masih aya dina superfamili Nautilaceae sareng subordo Nautilina.

Ieu ngawengku salapan spésiés hirup dina dua genera, tipe nu genus *Nautilus*. Sanaos langkung khusus ngarujuk kana spésiés *Nautilus pompilius*, nami chambered nautilus ogé dianggo pikeun salah sahiji Nautilidae.
Batu Kalsit

File:Zulaihamaryam-Museum Geologi-Kalsit.jpg|

Bentuk anu paling umum tina kalsium karbonat (CaCO3), Kalsit mangrupikeun mineral anu nyebar kusabab formasi anu éndah sareng rupa-rupa kristal. Kalsit nyaéta polimorf (rumus kimia anu sarua, tapi mibanda struktur kristal anu béda), kalayan mineral aragonit jeung vaterit, sarta sababaraha wangun anu aya dina kaayaan ékspérimén anu rada ekstrim.

Batu kalsit jeung rumus kimia CACO3 kabentuk ku rupa-rupa prosés, kaasup cai taneuh jeung présipitasi cai permukaan, kristalisasi cair ringkes, sarta aktivitas biogenik atawa anorganik di lingkungan laut. Kalsit ogé tiasa dibentuk ku cara tukeur mineral sanés sapertos Feldspar.https://www-vedantu-com.translate.goog/geography/calcite?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=id&_x_tr_hl=id&_x_tr_pto=sge&_x_tr_hist=true

## Kabentukna kalsit 
Kalsit kabentuk tina présipitasi tina taneuh sareng cai permukaan, ngabentuk komponén utama marl sareng kapur di laut, situ, sareng walungan. Kalsit ogé ngabentuk speleothems di guha, kristal euhedral dina vugs, sarta tuffs tempat cinyusu muncul dina beungeut cai.https://home.wgnhs.wisc.edu/minerals/calcite/#:~:text=Kalsit%20terbentuk%20dari%20presipitasi%20dari,mata%20air%20muncul%20di%20permukaan.
Bonobo

**Bonobo** (*Pan paniscus*), ogé baheula disebut **simpanse pygmy** (kurang sering **simpanse dwarf** atawa **simpanse gracile**), nyaéta kera gedé anu kaancam punah sarta salah sahiji tina dua spésiés nu ngabentuk genus *Pan* (nu séjén nyaéta simpanse umum, *Pan troglodytes*). Samentara bonobo, kiwari, dipikawanoh salaku spésiés béda dina katuhu sorangan, maranéhanana mimitina dianggap subspésiés *Pan troglodytes*, kusabab kamiripan fisik antara dua spésiés.

Bonobo dibédakeun tina simpanse  ku anggota awak anu panjang, biwir pinker, raray anu langkung poék, buntut-buntut nepi ka déwasa, jeung rambut anu langkung panjang dina sirahna. Sababaraha individu gaduh sparser, bulu ipis leuwih bagian awakna.