Karuksakan lingkungan

**Karuksakan lingkungan** nyaéta détériorasi lingkungan kalayan leungitna sumber daya cai, hawa, jeung taneuh; karuksakan ékosistem jeung musnahna fauna liar. Karuksakan lingkungan mangrupakeun salah sahiji tina sapuluh ancaman anu sacara resmi diperingatkeun ku *High Level Threat Panel* ti PBB. *The World Resources Institute* (WRI), UNEP (*United Nations Environment Programme*), UNDP (*United Nations Development Programme*), jeung Bank Dunia enggeus ngalaporkeun ngeunaan pentingna lingkungan jeung kaitanana jeung kaséhatan manusa, dina tanggal 1 Méi 1998.

Karuksakan lingkungan diwangun ku rupa-rupa jenis. Nalika alam ruksak dihancurkeun jeung sumber daya leungit, mangka lingkungan keur ngalaman karuksakan. *Environmental Change and Human Health*, bagian husus tina laporan *World Resources* 1998-99 ngajelaskeun yén panyakit anu tiasa dicegah jeung maot dini masih aya dina jumlah anu kacida luhur. Lamun parobahan gedé dilakukeun demi kaséhatan manusa, jutaan warga dunya bakal hirup leuwih lila. Di nagara anu paling miskin, hiji ti lima barudak teu tiasa bertahan hirup nepi ka umur lima taun, utamana disababkeun ku panyakit anu hadir kusabab kaayaan lingkungan anu teu hadé. Salapan juta barudak maot unggal taun, utamina disababkeun ku malaria, diare, sareng panyakit pernapasan akut, panyakit anu sabenerna kacida mungkin pikeun dicegah.

## Sabab-sabab 
Karuksakan lingkungan jadi salah sahiji isu global anu kacida pentingna keur diperhatikeun. Rupa-rupa kagiatan manusa jeung fenomena alam nyumbang kana karuksakan ieu. Di handap ieu sababaraha sabab utama karuksakan lingkungan:

### **Déforéstasi** 
Deforestasi, atawa ngareuwaskeun leuweung, kajadian nalika leuweung-leuweung ditebang pikeun dicokot kai-na atawa keur muka lahan tatanen jeung padumukan. Hal ieu nyababkeun leungitna habitat alami, kurangna kabeungharan hayati, jeung ningkatna émisi karbon dioksida ka atmosfir (Food and Agriculture Organization.

### **Polusi** **hawa** 
Polusi udara disababkeun ku émisi ti kendaraan bermotor, pabrik, pembakaran runtah, jeung pamakean bahan bakar fosil. Polusi ieu teu ngan ukur ngaruksak kualitas udara, tapi ogé nyumbang kana parobahan iklim jeung nyababkeun rupa-rupa masalah kaséhatan keur manusa jeung sato (World Health Organization.

### **Polusi** **cai** 
Limbah industri, rumah tangga, jeung tatanen anu dibuang ka walungan jeung laut tanpa ngolah anu cukup nyababkeun polusi cai. Ieu ngaruksak ékosistem cai, maéhan kahirupan akuatik, jeung ngahambat sumber cai bersih anu penting keur kahirupan manusa (United Nations Environment Programme.

### **Overfishing** 
Pamayang ikan anu kaleuleuwihi nyababkeun populasi ikan turun drastis jeung ngaruksak kasaimbangan ékosistem laut. Salian ti éta, métode pamayang anu ngaruksak, sapertos pamakean jaring trawl, ogé memperburuk kaayaan ieu (World Wide Fund for Nature.

### **Urbanisasi** 
Tumuwuhna kota anu gancang jeung teu direncanakeun nyababkeun leungitna lahan héjo jeung habitat alami, sarta ningkatna polusi jeung runtah. Urbanisasi ogé nambahkeun beban kana infrastruktur lingkungan, sapertos sistem ngolah runtah cai jeung pengelolaan runtah (United Nations Human Settlements Programme.

### **Tatanén Inténsif** 
Prakték tatanen anu intensif ngagunakeun péstisida jeung pupuk kimia dina jumlah anu gedé, anu ngahambat taneuh jeung cai. Salian ti éta, monokultur atawa nanem hiji jinis tatanén sacara terus-terusan bisa ngorotan nutrisi taneuh jeung ngurangan kasuburanana.

### **Parobahan Iklim** 
Émisi gas rumah kaca anu dihasilkeun tina kagiatan manusa, sapertos pembakaran bahan bakar fosil jeung deforestasi, nyababkeun pemanasan global. Parobahan iklim ieu mangaruhan kana naekna permukaan cai laut, parobahan pola cuaca, jeung ningkatna frékuénsi bencana alam sapertos banjir jeung kalaparan (Intergovernmental Panel on Climate Change.

Pikeun ngungkulan karuksakan lingkungan, diperlukeun upaya kolaboratif ti pamaréntah, masarakat, jeung individu. Kasadaran kana pentingna ngajaga lingkungan kudu ditanamkeun ti leuleutik, sarta léngkah-léngkah konkrit kudu dicandak pikeun ngurangan dampak négatif kana lingkungan.