Galinggem

**Galinggem** (***Bixa orellana***) nyaéta hiji tangkal anu kawilang leutik (ngarungkun) jangkungna kurang leuwih 2-8 Méter, asal muasalna ti wewengkon  tropis Amérika Kalér, Tengah jeung kidul. Sikina diolah dimangpaatkeun nyampuran bahan-bahan bungbu masak, bahan nyieun kelir kayaning kelir pakéan, kosmétik, utamana dimangpaatkeun pikeun gincu, ku lantaran ieu pisan tangkal galinggem katelah ogé tangkal gincu.

Disababaraha daérah galinggem bisa kapanggih sanajan béda ngaran, Urang bugis nyebut tangkal galinggem ku sebutan bunga parada, Urang Melayu nyebutna kunyit jawa, taluka katelah di Ambon, kesumba sebutan  urang (Minangkabau), jeung  sumba keling katelah di (Jawa), urang Inggris  *rocouyer*

## Mangpaat galinggem
Tangkal galinggem mibanda sabaraha kandungan kimia anu bisa dimangpaatkeun  umpamana dina bagéan tangkal jeung daunna  aya kandungan sanyawa *tanin*, kalsium *oksalat*, *saponin*, lemak. Akar jeung sikina ngandung sanyawa kimia anu bisa dimangpaatkeun pikeun bahan kelir nyaéta  *biksin*, *norbiksin*, *orelin*, jeung  zat samak ogé damar.

Tangkal galinggem bisa ogé dimangpaatkeun pikeun ubar nyeuri beuteung, ubar rieut, jeung ubar raheut. 
Daun galinggem ogé mibanda sanyawa kimia di antarana *flavonoid*, *polifenol* jeung minyak *atsiri*, Sedengkeun palebah sikina mibanda hiji zat kelirna beureum. Di Indonésia hususna,  mindeng dimangpaatkeun pikeun gincu (lipstick), mulas kuku  bisa ogé keur mulas buuk. Sagigireun dimangpaatkeun pikeun ubar, kosmetik, ogé dipaké ngawarnaan kadaharan olahan saperti mantéga, kéju katut bahan *tékstil*

Di Amerika tengah jeung kalér. Tangkal galinggem   dipaké bahan bungbu masakan anu kelirna  kayas nepika beurem dina olahan masakan sapopoé kayaning borondong jagong, sosis, kuéh jeung sajabana.
 
## Tempat hirup jeung asal muasal
, sikina beureum]]
Tangkal galinggem  atawa *Bixa orellana* ganpang pisan ngarekahan, ku jalan melakeun sikina, ieu pepelakan jadi kalawan subur  ditempat anu mibanda cukup  cahaya panon poé, ulah nepi ka kahieuman,  taneuhna anu subur tur cukup mibanda cai, tangkal Galinggem  ogé bisa  leuwih subur utamana dipelak dina hawa anu jemlek (lembab).
 
Tayalian urang Apanyol dina abad ka-17 mimiti ngawanohkeun ngadagangkeun hasil siki buah galinggem ka nagara  Amérika kalér, Amerika Tengah, Karibia, Afrika, katut nagara  India jeung Sri Lanka, contona nagara Brasil kaasup kana nagara anu mikabutuh kana hasil Siki buah galinggem. Dumasar data anu aya teu kurang 10.000 ton siki galinggem dihasilkeun ti sakuliah dunya, 7.000 ton di antarana di dagangkeun dipasar internasional. Nagara peru mangrupa nagara pang lobana ka dua ngahasilkeun ieu siki, teu kurang ti 4.000 ton sahandapeun Brasil  anu ngahasilkeun kurang leuwih kana 5.000 ton. Kenya.
 
## Kabutuhan industri
Saméméhna révolusi industri ngahasilkeun kelir sintétik, Tangkal galinggem ieu dipelak dina jumlah anu loba  pikeun tujuan komérsial hasilna dijieun celep atawa *pigmen*, *diekstraksi*  ku jalan ngagodong  ieu siki, hasilna dipaké ngeliran kéju, margarin, coklat, kaén jeung cét . siki galinggem mibanda loba   *tocotrienol*, *beta - karoten*, minyak *esensial*, lemak, flavonoid jeung vitamin C
. sakabéh kabutuhan siki galinggemna didatangkeun ti kebon-kebon sabudeureun Amerika Latin, Afrika, jeung Asia.
 
## Bungbu masak
Tayalian Annatto (/ənætoʊ /atawa/ ənɑːtoʊ /) nyaéta salah sahiji bungbu jeung kelir olahan oranye atawa beureum anu asalna tina siki galinggem (Bixa orellana). Mindeng dipaké pikeun nyieun kelir konéng, beureum atawa oranye pikeun kadaharan olahan. sakapeung ogé dipaké pikeun panyeungit kana masakan olahan.

Siki buah galinggem disababaraha tempat dimangpaatkeu pikeun campuran bungbu masak jeung rempah-rempah séjéna, umpamana waé di  Amérika Latin, Jamaika, Chamorro, jeung Filipina ku jalan di rieus atawa ditutu nepika bubuk tuluy dicampurkeun jeung bungbu séjéna. DiBrasil, siki meunang ngarieus ieu disebutna  *colorau* atawa *colorífico* anu mana engkéna dicampurkeun jeung kacang suuk atawa jagong. di Mexico ieu bungbu katelah recado rojo ' ' atawa" achiote paste"  maké campuran rempah-rempah séjéna. Di Spanyol nelahna  *sazón* (bungbu dina basa Spanyol ) ilaharna dipaké dina Puerto Rico tayalian masakan daging atawa lauk. Sazón dijieun tina siki Galinggem, jinten, siki katuncar, uyah, jeung tipung bawang bodas
 
## Ubar tradisional
Siki galinggem mibanda  *tocotrienol*, nyaéta anu susunan sanyawana mangpaatna pikeun *antioksidan* lemak larut, vitamin E. Numutkeun panalungtikan gizi éta bisa dimangpaatkeu pikeun  *antiangiogenic* . [lain sumber data utama] henteu jiga kalapa sawit atawa paré, teu mibanda *tokoferol*, ku alatan ieu mangrupa sumber alami sanyawa *tocotrienol* kalawqan *aktivitas* antioksidan *in vitro* .

Di India tangkal galinggem kacatet kana salah sahiji tangkal anu dimangpaatkeun pikeun ubar tradisional sok sanajan kitu, panalungtikan ku jalan medis ngeunaan hasit galinggem tacan pernah aya catetanna.

## Gallery

File:Bixa orellana with fruits in Hyderabad, AP W IMG 1456.jpg|Tangkal Galinggem meuhpeuy buah di Hyderabad, India
File:Bixa orellana fruit in Hyderabad, AP W IMG 1457.jpg|Buah galinggem dina cupatna
Image:Urucum (bixa orellana) seeds.jpg|Siki Buah Galinggem
File:General Emilio Aguinaldo, Bixa orellana jf9216 18.jpg|Pentil Buah Galinggem General Emilio Aguinaldo, Cavite
File:General Emilio Aguinaldo, Bixa orellana jf9216 13.jpg|Kembang jeung buah galinggem

 
## Dicutat Tina
## Baca Ogé
* Van Wyk, Ben-Erik (2005). *Food Plants of the World*. Portland, Oregon: Timber Press, Inc. ISBN 0-88192-743-0