Seni kriya

jmpl|Seni Kriya di Iran|kiri|220x220px
**Seni kriya** sacara umum nyaéta salah sahiji karya nu dipaké pikeun pakakas sederhana dina kahirupan sapopoé, anu dijieun ngandelkeun kaparigelan leungeun, sarta sacara pungsional, miboga mangpaat pikeun nyumponan kabutuhan sapopoé. Seni kriya ngaréfléksikeun lingkungan budaya jeung géografis. Hartina tina prosésna, téhnik nu nyieunna, wangun karya jeung mangpaatna seni kriya kagambar dina ajén-ajén éstétika jeung logikana.

## Sejarah 
Kriya nyaéta cabang seni rupa anu ngabogaan akar kuat, nyaéta nilai tradisi anu miboga ajén luhung, utamana dina zaman klasik, zaman di mana kriya mangrupa media seni utama di nusantara. Pikeun lewih jelasna, ieu di handap dipedar ngeunaan kamekaran sajarah kriya ti mangsa ka mangsa.

### Kriya Zaman Klasik 
Baheula, pengrajin karaton ngahasilkeun karya seni kalayan karajinan sareng konsép filosofis anu luhur sareng ngahasilkeun produk kalayan legitimasi artistik anu istimewa. Aya pola pikir metafisik anu ngandung nilai spiritual, agama, sareng magis dina barang-barang karajinan. Disagigireun ti éta, karajinan ogé dirojong ku susunan budaya tradisional anu ngagambarkeun sumanget jaman. Karajinan mangrupikeun seni murni anu diagungkeun dina jaman klasik. Produk anu diproduksi ku karajinan dina jaman klasik sorangan rupa-rupa pisan, sababaraha diantarana nyaéta:

* Keris jeung Senjata hias lain
* Perhiasan emas jeung perak
* Ukiran-ukiran kayu
* Topeng (salaku ornamén atawa barang dipaké pikeun upacara)
* Wayang

### Zaman Madya (Islam) 
Dina abad pertengahan atawa jaman Islam di Indonésia, pamakéan karajinan geus mimiti condong ngageser kana nilai pamakéan na. Ajén-inajén kaagamaan jeung magis mimiti leungit alatan pangaruh Islam. Sanajan kitu, ajén-inajén spiritual jeung tradisi budaya nusantara tetep diajénan. Objék anu dihasilkeun biasana sami sareng jaman klasik.

### Zaman Modern (Kolonial) 
Dina jaman kolonialisasi Walanda, karajinan beuki ngageser kana objék sapopoé anu *underestimated* pikeun ajén seni maranéhanana. Dina mangsa ieu, pangaruh asing mimiti nguatkeun sarta karajinan teu bisa bersaing jeung cabang seni lianna kayaning lukisan nu jadi média utama dina mangsa éta.

### Seni Karajinan Kiwari (Kontémporér) 
Karajinan dinten ieu deui ngaapresiasi sakumaha sakuduna jeung teu diskriminasi ngalawan sakumaha aranjeunna baheula. Malah loba seniman murni lokal jeung internasional bisa bersaing ku mawa karajinan salaku produk karya maranéhanana.

Sajaba ti éta, karajinan ogé bisa bersaing jeung produk massal. Karajinan boga nilai leuwih dina hal tradisi jeung kaahlian. Contona, karajinan bisa jadi souvenir has wewengkon tangtu. Karajinan ogé tiasa janten produk éksklusif kalayan nilai anu langkung luhur sabab ngan ukur diproduksi dina jumlah kawates (henteu di pasar). Média saperti etsy.com ogé nampung produk karajinan sangkan bisa bersaing di pasar internasional.. Sangkan leuwih jéntré, urang bisa ningali ciri-ciri seni karajinan anu aya dina jaman harita.

### Seni karajinan tradisional klasik (kajadian dina jaman Hindu-Budha 
Dina waktu ieu aturan-aturan kasenian geus dibakukeun dina pituduh seni ku seniman atawa master dina waktu harita. Kualitas seni, boh éstétis boh téknis, salawasna dumasar kana falsafah hirup jeung pandangan Islam, Hindu jeung Budha. Salah sahiji conto karajinan jaman ieu nyaéta wayang kulit, pérak jeung emas, ukiran kai, keris, karajinan topéng, jeung sajabana.

### Seni karajinan tradisional rahayat (seni karajinan anu asalna ti daérah) 
Salasahiji ciri kabudayaan étnis anu ngahasilkeun gaya kasenian tradisional nyaéta nuturkeun karakter jeung tatakrama hirup di masarakat katut lingkungan alam tempat masarakatna hirup.

Jinis sareng produksi karya karajinan tradisional ieu ditangtukeun ku bahan sareng alat anu aya di lingkungan tempat masarakat hirup.

### Seni karajinan Indonésia anyar (jaman kolonial) 
Seni karajinan di jaman kolonial leuwih nekenkeun kana nilai rasional jeung kahirupan fisik. Tingkat kasadaran ajén-inajén luhung kana ajén-inajén tradisional seni karajinan téh beuki lemah, boh seni karajinan klasik boh seni karajinan rahayat anu asalna ti daérah.

Sababaraha kasenian karajinan anyar bisa digabungkeun jeung kasenian tradisional jeung ngagunakeun bahan industri. Komersialisasi anu nganiaya para seniman ku kituna henteu tiasa ngaliwat kaahlian anu dipibanda.

## Rujukan