Badak sunda

**Badak sunda** (*Rhinoceros sondaicus*) téh nyaéta anggota kulawarga *Rhinocerotidae* nu kaasup salah sahiji tina rupa-rupa badak nu hirup kénéh nepi ka kiwari. Ieu badak sagénus jeung Badak India, dedeganana ogé sarupa, tapi tina ukuran leuwih leutik (panjang 3,1–3,2&nbsp;m, jangkung 1,4–1,7&nbsp;m) sarta leuwih deukeut ka Badak Hideung. Culana tara leuwih ti 25&nbsp;cm, leuwih leutik batan badak séjénna.

Mangsa baheula mah, badak Sunda mangrupa badak Asia nu paling lega jajahanana, ti kapuloan Indonésia, Asia Tenggara, nepi ka India jeung Cina, tapi kiwari ieu spésiés kaayaanana kritis. Populasina di alam liar anu masih kanyahoan ukur aya di dua tempat, turug-turug di taman satwa euweuh nu ngingu deuih.

Dina alamna, Badak Sunda bisa hirup nepi ka umur 30–45&nbsp;taun. Hirupna di lebak leuweung hujan, tegalan baseuh jeung ranca. Ieu sato hirupna nyorangan, iwal mangsa kawin jeung miara anakna, tapi aya ogé mangsana ngagorombol. Lian ti manusa, sacara alami Badak Sunda anu sawawa taya pamangsana. Di lingkungan nu deukeut jeung manusa, ieu badak biasana nyingkah, tapi bisa malik narajang mun ngarasa kaancam. Para élmuwan jarang nu ngulik ieu sato, utamana ku sabab hésé manggihanana, sarta dianggap bahya saupama ngaganggu kahirupan spésiés langka kawas kieu. Panalungtikan biasana ukur ngandelkeun kaméra jeung analisis taina.

## Taksonomi jeung ngaran 
Badak Jawa mimiti ditalungtik ku para naturalis taun 1787, nalika dua sato paéh diboro di pulo Jawa. Tangkorékna dikirim ka naturalis Walanda Petrus Camper nu maot taun 1789 saméméh ngumumkeun pamanggihna nu nyindekkeun yén éta badak téh spésiés nu béda. Badak Sunda lianna ditémbak di Sumatra ku Alfred Duvaucel nu ngirimkeun spésiménna ka bapa téréna Georges Cuvier, élmuwan Prancis. Cuvier boga kacindekan yén ieu sato téh spésiés nu dilaporkeun musna taun 1822, tapi ku Anselme Gaëtan Desmarest disebut *Rhinoceros sondaicus*, spésiés badak anu panungtung dipikawanoh. Mimitina mah Desmarest nyebutkeun asalna ti Sumatra, tapi terus diralat ku nyebutkeun asalna ti Jawa.

Ngaran genus *Rhinoceros*, nu ogé ngawengku Badak India, diturunkeun tina basa Yunani Kuna: *rhino* nu hartina *irung*, jeung *ceros* nu hartina *cula*; *sondaicus* dicokot tina *sunda*, wilayah biogeografis nu ngawengku Sumatra, Jawa, Kalimantan, daratan Asia Tenggara, jeung pulo-pulo leutik di sabudeureunana.

Aya tilu subspésiés Badak sunda, dua di antarana dianggap masih aya:
* ***Rhinoceros sondaicus sondaicus***, katelah **Badak Sunda Indonésia**, kungsi sumebar di Jawa jeung Sumatra. Populasina kiwari kira ukur 40–50 di Taman Nasional Ujung Kulon, tungtung kulon Banten. Aya nu ngusulkeun yén Badak Sunda di Sumatra dipisahkeun sakalu subspésiés béda, *R.s. floweri*, tapi ku nu séjénna teu ditarima.
* ***Rhinoceros sondaicus inermis***, katelah **Badak Sunda India**, kungsi hirup sumebar di Bengal nepi ka Burma, tapi sigana geus musnah awal abad ka-19. *Inermis* hartina *tanpa cula*, dumasar kana ciri ieu subspésiés anu culana leutik pisan. Spésimén asli ieu subspésiés gé ukur bikangna anu teu culaan. Kaayaan pulitik di Burma hésé pikeun ngayakeun panalungtikan ieu badak, tapi sigana mémang geus musnah

### Evolusi 
[thumb|The [Indian Rhinoceros pictured here is closely related to the Javan Rhinoceros; they are the two members of the type genus *Rhinoceros*.]]

Ancestral rhinoceroses first diverged from other Perissodactyls in the Early Eocene. Mitochondrial DNA comparison suggests that the ancestors of modérn rhinos split from the ancestors of Equidae around 50 million yéars ago.

The Indian and Javan Rhinoceros, the only members of the genus *Rhinoceros*, first appéar in the fossil record in Asia around 1.6 million–3.3 million yéars ago. Molecular estimates, however, suggest the species may have diverged much éarlier, around 11.7 million yéars ago.  Although belonging to the type genus, the Indian and Javan Rhinoceros are not believed to be closely related to other rhino species. Different studies have hypothesized that they may be closely related to the extinct *Gaindetherium* or *Punjabitherium*. A detailed cladistic analysis of the Rhinocerotidae placed *Rhinoceros* and the extinct *Punjabitherium* in a clade with *Dicerorhinus*, the Sumatran Rhino. Other studies have suggested the Sumatran Rhinoceros is more closely related to the two African species.  The Sumatran Rhino may have diverged from the other Asian rhinos as far back as 15 million yéars ago..

Sarupa jeung dulurna nu di India, Badak Sunda culana ukur hiji (spésiés séjén nu aya kénéh culana dua), leutik deuih (kurang ti 20&nbsp;cm, nu kacatet paling panjang ukur 27&nbsp;cm). Ieu cula lolobana dipaké pikeun ngali leutak jeung muka jalan di leuweung nu rembet, tara dipaké pikeun tarung. Sungut bagian luhurna rada monyong pikeun ngarabut kadaharan, sihungna panjang jeung seukeut. Sakumaha ilaharna badak, Badak Sunda seukeut pangambeu jeung pangdéngéna, tapi panonna kurang awas. Umurna bisa nepi ka 30-45 taun. Badak Sunda teu kungsi bisa hirup waluya dina kurungan, paling kolot ukur nepi ka 20 taun (ukur satengahna ti umur nu di alam liar). Nu pamungkas di kandangan paéh di Taman Satwa Adelaide, Australia taun 1907, kitu ogé disebutna Badak India.

## Rujukan 
## Tumbu kaluar 
* Javan Rhino Info  & Javan Rhino Pictures  on the Rhino Resource Center 
* International Rhino Foundation dedicated to the conservation of rhinos: Javan Rhino 
* ARKive - images and movies of the Javan Rhinoceros *(Rhinoceros sondaicus)* 
* UNEP & WCMC  species sheet on the Javan Rhinoceros.