open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Babasan jeung paribasa

ninun

## Babasan
**Babasan** nyaéta sawatara susunan kecap nu hartina teu sarua jeung harti sawajarna, tapi biasana geus kamaphum ku saréréa, atawa ucapan maneuh anu dipaké dina harti injeuman. Babasan ogé sarua hartina jeung wiwilangan atawa bibilangan, nyaéta ucapan-ucapan nu hartina henteu gembleng, teu jelas ogé miboga konotasi nu tangtu, susunan basana ringkes, saeutik patri, jeung ulah dihartikeun sabenerna.

## Paribasa
**Paribasa** hartina sarua jeung *ibarat*, *upama*, *biasana*, *baku*, *dadaku* jeung saterusana.Salmun nétélakeun yén papasingan *paribasa* disawang tina rupa-rupa hal, saperti ditilik tina gelarna, ditilik tina basa kabujanggaan, tarjamah tina basa asing (basa Jawa, basa Indonésia, basa Arab, basa Inggris), disawang tina sumber babandingan (ngabandingkeun kana ngaran awak sakujur, ngaran sasatoan, ngaran tutuwuhan, ngaran kaayaan alam, ngaran barang, jeung ngaran laku lampah, saperti paribasa patali jeung tani, patalina jeung ingon-ingon, perikanan, dagang, seni, ninun, sistem kamasarakatan, basa, élmu pangaweruh, jeung kapercayaan). Jadi boh babasan boh paribasa sarua pakeman basa nu umumna dipaké ku saréréa pikeun nyinggetkeun carita anu panjang maksudna, disusun mangrupa kalimah anu geus matok sarta ngandung pituah atawa piluangeun, susunannana ditetepkeun ku karuhun Sunda, teu meunang dirobah, dikurangan, dileuwihan atawa dilemeskeun, sabab lamun dirobah tangtuna hartina ogé jadi robah. Bédana babasan jeung paribasa téh nyaéta babasan mah ngawangun hiji kecap (kantétan), ari paribasa mah mangrupa kalimah.

## Conto Paribasa
* *Anu burung diangklungan, anu gélo didogdogan, anu édan dikendangan* (anu gedébul dihaminan, ngarah tambah maceuh)
* *Allah mah tara nanggeuy ti bongkokna* (Allah moal mihak ka jalma nu boga dosa)
* *Ari diarah supana, kudu dijaga catangna* (ari aya barang anu diala hasilna kudu daék ngurusna)
* *Ari umur tunggang gunung, angen-angen pecat sawed* (najan umur geus kolot, kahayang kawas nu ngora)
* *Bihari ngalingling pasir, ayeuna ngalanglang pasar* (jaman geus robah, jalma ogé loba nu ganti pacabakan, atawa robah-robah tingkah lakuna)
* *Carincing pageuh kancing, saringset pageuh iket* (taki-taki ngajaga kaamanan, mageuhan tulak jeung sajabana, bisi aya bancang pakéwuh)
* *Cécéndét mandé kiara, cileuncang (cileungcang) mandé sagara* (nu miskin hayang nyaruaan nu beunghar).

## Referensi
Goong buyung

**Goong buyung** nyaéta goong nu dijieun tina perunggu atawa beusi wangun bilahan.
Disebut **Goong Buyung** lantaran wadah aweuhan (gema) atawa resonator dijieun tina buyung atawa gentong (wadah paranti nyimpen cai).

## Catetan
Bawang bodas

**Bawang bodas** atawa *Allium sativum L*, mangrupa pepelakan anggota *familia lilaceae* anu loba tumuwuh di Indonésia utamana di Jawa Tengah sarta Nusa Tenggara.		

## Asal Muasal
Asia tengah nyaéta lokasi anu mangrupa pusat asal muasalna bawang bodas sarta *A Longicuspis* anu boga sipat éndemik di Asia tengah, bisa mangrupa tipe nini moyang liarna. Bisa dicindekkeun  *A Longicuspis* ngahasilkeun siki anu bisa tumuwuh, samentara bawang bodas biasana henteu tapi sawatara klon *A Sativum* bisa ngahasilkeun sababaraha siki anu bisa tumuwuh. 
Tapi sakumaha hasiatna hiji ubar, lamun henteu dimbangan ku pola hirup nu bener bakalan sia-sia.

## Referensi
Bulan (wayah)

thumb|Kalender Masehi

**Bulan** nyaéta ngaran sagunduk-gundukna poé nu maké tanggal dina sataun, basa lemesna **Sasih**.Jero sataun aya 12 bulan.

Ngaran Bulan Arab di antarana Muharam atawa Sura, Safar, Rabiulawal, Rabiulahir, Jumadilawal, Jumadilahir, Rajab, Saban, Ramadhan, Dulhijjah atawa Sawal, Dulkaidah, Dulhijah . Bulan Sunda atawa Jawa di antarana Muharam atawa Sura, Sapar, Mulud, Silihmulud, Jumadilawal, Jumadilahir, Rajab, Rewah, Puasa, Sawal, Hapit, Haji atawa Rayagung.

Ngaran Bulan Maséhi nyaéta Januari, Fébruari, Maret, April, Méi, Juni, Juli, Agustus, Septémber, Oktober, Nopémber, Désémber. Ngaran Bulan nurutkeun mangsa atawa Pranata Mangsa nyaéta Kasa, Karo, Katiga, Kapat, Kalima, Kanem, Kapitu, kawolu, kasanga, kasadasa, Desta, Sada.

## Catetan
Penca Silat

[thumb|200px|right|Patandang Silat asal [Vietnam]]
**Penca Silat** atawa **Maén Po** (atanapi **Maénpo**); silat nyaéta seni béla diri anu asalna ti Asia Tenggara. Seni Béla Diri ieu geus kawentar di Indonesia, Malaysia, Brunei Darussalam, Singapura, Filipina Kidul jeung Thailand Kidul saluyu jeung nyebarna séké sélér  Malayu Nusantara.

## Sejarah Penca Silat 
Penca silat geus dipikawanoh ku sabagéan masarakat Malayu kalawan sababaraha ngaran. 
Di semenanjung Malaysia jeung Singapura, penca silat leuwih dipikawanoh ku ngaran **gayong** jeung **cekak**.
Maranéhna nyiptakeun béla diri pikeun nirukeun gerakan sasatoan nu aya di lingkunganna, saperti gerakan monyét, maung, oray atawa manuk dadali.
Silat disawang mekar di kapuloan sakabéh Nusantara ti abad ka-7 maséhi, namung asal muasalna mah can bisa di tangtukeun. Mimiti aya élmu béla diri ieu mungkin mekar ti kaparigelan séké sélér asli Indonesia dina moro jeung perang ngagunakeun bedog, tameng jeung tumbak.
Dasarna pakéan anu dipaké masih tetep boga pola tradisi, nyaéta iket, baju kampret hideung polos, calana pangsi, beubeur, sarung, jeung bedog. Iket keur awéwé mah cukup ku hiji lambar kaén, utamana ngabeungkeut buuk ulah nepi ka ngaganggu gerakan jurus.

* **Cimandé**: Aliran pangkolotna anu ditaratas ku Abah Khaer di daérah Bogor. Ciri hasna nyaéta kakuatan leungeun sarta téhnik tangkisan anu bedas.
* **Cikalong**: Ditaratas ku Radén Haji Djajadiredja ti kacamatan Cikalongkulon, Cianjur. Ieu aliran ngutamakeun rasa (sensitivitas) sarta kakuatan tanaga jero.
* **Sabarandar**: Ditaratas ku Mamah Sabandar (asalna ti Pulo Sumatra) di daérah Cianjur. Ieu aliran kasohor ku gerakan suku anu lincah sarta téhnik nyingkah anu gancang.

## Unsur Gerakan 
Dina Maén Po, aya dua unsur gerakan utama anu sok dipaké:
# **Kembang** (Bunga): Gerakan anu éndah, artistik, sarta laun. Biasana dipintonkeun dina acara adat atawa festival.
# **Buah** (Isi): Gerakan inti anu sipatna praktis pikeun lumpat atawa ngalumpuhkeun lawan. Ieu bagian anu jadi rahasia dina unggal aliran.

## Filosofi 
Maén Po lain ngan saukur alat pikeun gelut, tapi miboga filosofi hirup anu jero. Aya babasan dina Maén Po nyaéta: *"Tékad, Ucap, sarta Lampah"* anu kudu saarah. Tujuan utama Maén Po nyaéta pikeun ngajaga diri (béla diri) sarta ngaraksa duduluran, sanés pikeun néangan musuh.

## Pranala Luar 
*  Pukulan Cimande Kombinasi International   
*  Suwanda Academy Website
*  Pukulan Cimande Pusaka International
*  Cimande from France 
*  Atikan PAMUR Kombinasi Tjimande  
*  Pencak SIlat Cimande Rotterdam 
* Ikatan Pencak Silat Indonesia 

## Catetan
Buncis

**Buncis** (*Phaseolus Vulgaris*) kaasup kana kelas kacang-kacangan (*papilionaceae*) nyaéta sarupaning kacang papanan, cangkangna kandel jeung sikina leutik, ari panjangna saramo gépeng eusina aya tilu atawa lima siki.								

Sok disebut ogé kacang buncis atawa cis buncis

File:Tuinboon_zaden_in_peul.jpg|
File:Phaseolus vulgaris white beans, witte boon.jpg|
File:Black Turtle Bean.jpg|
File:Kidney beans.jpg|

## Réferénsi
Tarasi

**Tarasi** nyaéta sambara tina lauk atawa hurang anu dibubukkeun, pangpangna sok dijieun sambel. Tarasi ilaharna dijieun tina lauk laut gumantung kana jenis lauk anu dipaké jeung bahan campuran nu lainna, biasana ditambahan ku sayur jeung tipung.
Tarasi téh mangrupa produk pangawét tina lauk  atawa rebon anu geus diolah ku cara férméntasi, digiling tuluy dipoé anu salila leuwih ti 20 poé. Sakapeung mah tarasi sok dibéré gincu nepi ka warnana téh jadi warna beureum bata. Tarasi miboga bau anu khas, tarasi téh osok dipaké pikeun bahan dasar sambel.

## Cara nyieun tarasi
## Alat jeung bahan
Parabotan anu dipaké di antarana:
*alat timbangan
*alat paranti ngalemeskeun (panggilingan)
*tempat fermentasi
*paranti moékeun
*wadah plastik
*kaén saring
 
**Bahan dasar**
***Tarasi tina lauk** Sababaraha rupa lauk anu sok dipaké pikeun bahan tarasi nyaéta **lauk Selar gatel (Rembang)**, **Badar/Teri (Karawang)**. Hulu lauk kudu dipiceun saeuncan rék diolah lewih lanjut.
***Tarasi Hurang** sedengkeun bahan dasar tina tarasi hurang nyaéta rebon atau hurang leutik anu ukurana antara 1&nbsp;cm – 2,1&nbsp;cm, lébarna 0,3&nbsp;cm warna bodas.
**Bahan liana**
Bahan-bahan séjéna di antarana uyah miboga peran anu kawilang penting dina ngolah tarasi di antarana sangkan rasa tarasi leuwih karasa (mantepkeun rasana), dina konséntrai 20% ( 200 g/kg bahan baku), uyah mampuh pikeun bahan pangawét, namung lamun konsentrasina leuwih tina 20% justru  bakal ngaganggu prosés fermentasina.

## Léngkah-léngkah nyieun tarasi
*Lauk dikumbah heula sangkan kokotorna leungit, tuluy di tuuskeun. 
*Tambahan uyah 5% tina beurat hurang atawa lauk jeung gincu anu geus disaluyukeun jeung warna anu dipikahayang tuluy digalo nepi ka rata. 
*Teundeun kana wadah bari diratakeun kalayan kandelna tarasi 1 – 2&nbsp;cm.
*Poé satengah garing bari digalo salila di poé téh. 
*Giling nepi ka lembut tuluy dijieun adonanana nepi ka ngabentuk. 
*Sanggeus ngabentuk tarasi dibungkus ku samak atawa daun cau garing. 
*Antepkeun sapoé nepi ka dua poé. 
*Poé deui bari dibubukeun sangkan téréh garing. Lamun garing teuing bisa ditambahan cai. Lilana moé nyaéta 3 – 4 poé jeung ulah nepi ka garing teuing. 
*Jieun deui éta tarasi téh dibentuk deui tuluy dibungkus ku daun cau. 
*Teundeun tarasi salila 1 – 4 minggu, sangkan bisa prosés férméntasi nepi kaambeu bau khas tarasi.

### catetan
Cacing

thumb|200px|Cacing
**Cacing** nyaéta salah sahiji ngaran sasatoan anu miboga ciri-ciri: sato leutik, ngarayap, henteu boga suku, awakna buleud atawa pipih panjang jeung hirupna teu kukurumunan. Salian ti éta cacing ogé bisa hirup dina cai, taneuh, beuteung jelema atawa beuteung sasatoan. Cacing ieu ngan boga hiji liang, nyaéta bahamna. Liang éta ogé dipaké pikeun ngaleupaskeun sésa dahareun. Cacing ieu teu boga rongga awak.
### Cacing Gilig (*Nemathelminthes*)
Cacing Gilig (*Nemathelminthes*) Boga awak buleud panjang, teu bubukuan, jeung bahamna aya di tungtung hareup sarta dina anus di tungtung tukang awakna. Kulitna leueur sarta teu boga warna. Conto cacing gilig (Nemathelminthes) nyaéta cacing beuteung (*Ascaris lumbricoides*), cacing tambang (*Ancylostoma duodenale*), jeung cacing kremi (Oxyyuris vermicularis).
### Cacing Gelang (*Annellida*)
Cacing Gelang (*Annelida*) mibanda awak bubukuan. Buku-buku awakna boga bentuk kawas gelang anu pada nyambung. Cacing Gelang boga rongga awak antara kulit awak jeung témbok peujit.

## Referensi
Cika-cika

**Cika-Cika** nyaéta ngaran sato sagedé béas anu bisa hiber, ari hiberna ti peuting bari ngaluarkeun cahya ketap-ketip . cika-cika nu bikangna disebut kunang-kunang . Jenis cahya ieu dingaranan *"luminescence"*. Dina cika-cika, cahya *luminescence* dihasilkeun ku hiji zat anu dingaranan *"luciferin"*. Zat ieu ngahiji jeung oksigén pikeun ngahasilkeun cahya. Tapi réaksi ieu moal lumangsung kajaba lamun aya zat séjén, nu dingaranan *"luciferase"*. Luciferase téh minangka katalisator, nyaéta zat éta mantuan lumangsungna reaksi kimia, tapi lain mangrupa bagian ti réaksi kimia éta. Dina harti séjén, cika-cika miboga zat-zat luciferin sarta luciferase di jero awakna. Zat luciferase nyieun zat luciferin bisa meuleum sarta ngahasilkeun cahaya.

Cahya cika-cika ieu bisa mantuan cika-cika pikeun néangan papasanganana. Maksud séjén ti cahya cika-cika meureun nyaéta minangka bewara ka manuk-manuk anu néangan dahar peuting. Ku kituna manuk-manuk éta bisa nyingkahan kunang-kunang.

Para Ilmuwan masih ngarasa yén sabenerna maranéhanana henteu nyaho naha cahya-cahya ieu penting pikeun kunang-kunang, alatan pedaran nu disebatkeun éta kasampak teu penting. Maranéhanana mikir yén cahya éta téh meureun mangrupa produk sampingan ti prosés kimia séjén anu lumangsung di jero awak cika-cika.

## Rujukan
Tatangkalan

**Tatangkalan** asal kecap tina Tangkal, nyaéta sakabéh nu jaradi dina taneuh, iwal ti bangsa supa, jukut, jeung sakur nu jadina ngarambat dina taneuh. Dina tangkal aya daun, catang, jeung akar na. Sakabéh tangkal lamun rék buahan sok kembangan heula, loba tangkal nu ngan kembangan wungkul. jadi **tatangkalan** téh rupa-rupa tangkal, kayaning tangkal kalapa, kadu, cau, haréndong, campaka, jeung réa deui.

## Rujukan
Yayasan Kabudayaan Rancagé

**Yayasan Kabudayaan Rancage** téh salah sahiji lembaga nirlaba anu icikibung dina widang basa sareng sastra, pangpangna basa sareng sastra Sunda, Jawa, Bali sareng Lampung. Anu naratasna nyaéta sastrawan Ajip Rosidi dina dasawarsa taun 1980-an katompernakeun.

## Pangurus Yayasan Kabudayaan Rancage
***Panaratas**: Ajip Rosidi, Erry Riyana Hardjapamekas, H.R.Deddy Anggadiredja,SE,MBA, Hj. Patimah, Prof.Dr.H. Edi Suhardi Ekadjati, H.I.Martalogawa, Drs.H. Ahmad Mustopfa,SH, Hj.Nunun Nuki Aminten, Dr.H.Zainuddin Djafar,MA,Hj. Titi Surti Nastiti,MA, Dr.H. Uga Perceka, Titis Nitiswari, H. Muhammad Nundang Rundagi, H. Rangin Sembada, Ahmad Rivai.
***Dewan Pembina**: Ajip Rosidi (Ketua), Hassan S Kartadjoemena (Wakil Ketua)
***Anggota Dewan Pembina**: Drs. Hana Djumhana Bastaman, H. Nano.S, S.Kar,Hj. Patimah,Drs.H. Ahmad Mustofa,SH, Hj. Nunun Nuki Aminten.
***Dewan Pengurus**: Erry Riyana Hardjapamekas (Ketua) H. Achmad Darsana (Wakil Ketua),Ahmad Rivai (Sekretaris) Hj. Dr. Titi Surti Nastiti (Bendahara)
***Anggota Dewan Pengurus**: Hj. Aisyah Ganie, Dr.H. Zainuddin Djafar,MA, Dr.H. Uga Perceka, H. Muhammad Nundang Rundagi, H. Rangin Sembada, Dewi Delila Deigratia, Drs. Hawe Setiawan.
***Dewan Pengawas**: Farid Prawiranegara
***Alamat Sekretariat**: Rawabambu No 38, Pasar Minggu Jakarta 12520 Indonésia. Tlp (021) 7806029, Fax (021) 3909320.

## Rujukan
Basisir Langit

**Basisir Langit** téh ngaran judul buku kumpulan sajak karya Surachman R.M..

## Deskipsi Buku
**Basisir Langit** téh diterbitkeun ku penerbit Balai Pustaka Jakarta dina taun 1976, kalawan maké kode penerbitan BP No 2498. Ukuran buku 14,5x20,5&nbsp;cm ngagunakeun keretas koran, jilidna digambaraan ku BLB Prasodjo, ari di jerona mah teu maké gambar ilustrasi, kandelna 44 kaca. Ieu buku téh mangrupa buku kumpulan sajak ka dua ti pangarang, saméméhna kungsi nerbitkeun kumpulan sajak Surat Kayas.  Kumpulan sajak Basisir Langit téh ngamuat 29 sajak. Ngeunaan judul buku Basisir Langit, taya katerangan nu ngeceskeun ngeunaan dipakéna éta kecap, biasana judul buku sok nyokot tina salah sahiji judul sajak anu dijagokeun atawa dianggap ngawakilan eusi buku, sanajaan dina éta buku memang aya judul sajak “Langit” tapi kecap ‘Basisir’ mah euweuh dina judul sajak. Demi judul-judul sajak nu dimuat dina ieu buku nyaéta:"Panyajak ka Panyajak","Nyusud Tapak", "Prisma", "Pangabetah", "Dua Jiwa", "Surat","Langit", "Amitan Dina Paesan", "Sawarga nu Ngemploh", "Lembur Kuring", "Sora ti Pasir Pahlawan", "Dipetek di Dasar Sagara", "Di Hiji Leuweung Geledegan", "Peureup", "Bandera Hideung Satengah Tihang","Longser","Suling", "Naha Urang Kudu Guligah", "Kolecer", "Dina Maleman Lebaran", "Sakitan", "Anu Tugur di Kuburan", "Jero Guha", "Katiga", "Prabu Mandura Tapa", "Indrajaya", "Tina Albeum Heubeul", "Peuting di Rumah Sakit", jeung "Alakpaul".

## Rujukan
Wortel

thumb|150px|Wortel
**Wortel** atawa *Aconilum napellus L,* nyaéta sajenis tutuwuhan anu kaasup *familia Ranunculaceae*, anu pentingna nyaéta beutina anu sok disebut wortel.  Tempat tumuwuhna dina taneuh utamana di dataran anu luhur di Jawa Barat, Jawa Tengah, Jawa Timur utamana anu miboga hawa anu tiis. Wortel miboga bau anu khas, mimitina mah baris karasa amis lamun digegel, tapi sateurusna bakal karasa lada, uraian makroskopikna nyaéta :
#Wangun beuti wortel nyaéta jiga kerucut anu panjang, dina umumna bagian ujungna lencob jeung sering miboga anak beuti.
#Belah luarna warna coklat rada ngora, sedengkeun belah jerona warna beureum rada coklat.
#Loba akar serabutna, panjang wortel 4&nbsp;cm - 10&nbsp;cm, rubakna 1,5&nbsp;cm - 3&nbsp;cm.
Wortel ngandung zat-zat, di handap ieu :
#Alkaloida, akonitina jeung asetbencilakonin.
#Benzoilakonina, akonina, jeung neopelina.
Dosis dina ngagunakeun biasana 20&nbsp;mg salaku antineuralgia alus pikeun ubar luar jeung ubar jero.

## Referensi
Aditif kadaharan

thumb|180 px|right|MSG (monosodium glutamat), salasahiji penyedap nu kagolong zat aditif
**Aditif kadaharan** nyaéta bahan kimia tambahan nu biasa digunakeun dina industri kadaharan. Aditif kadaharan atawa zat aditif kadaharan biasana dicampurkeun atawa ditambahkeun dina waktu pengolahan pikeun ningkatkeun mutu kadaharan.. Panalungtikan ti sawatara ahli ngabuktikeun yén zat aditif bisa ngabahayakeun kaséhatan.

## Papasingan
***Sacara umum**
:Sacara umum, aditif kadaharan bisa dipasing jadi dua, nyaéta:
:*Aditif dihaja
::Aditif dihaja nyaéta zat aditif nu ditambahkeun atawa dicampurkeun kalayan dihaja sarta ngabogaan maksud jeung tujuan nu tangtu saperti pikeun ngaronjatkeun nilai gizi kadaharan, cita rasa, ngatur rasa asam atawa basa, jeung ngawangun rupa/wujud kadaharan.
:*Aditif Henteu Dihaja
::Aditif Henteu Dihaja nyaéta aditif dina kadaran nu jumlahna ngan saeutik. Dihasilkeun tina prosés pengolahan.

***Ditilik tina sumberna**
:Ditilik tina sumberna, aditif kadaharan asalna bisa tina:
:*sumber alamiah, saperti lesitin, asam sitrat, jrrd
:*sintésis bahan kimia nu ngabogaan sipat nu sarupa jeung bahan ilmiah sejenis, boh tina sipat kimia-na, boh sipat métabolisme-na, saperti karoten, asam askorbat, jsb

## Katégori
**Zat Pengawét**

**Zat Warna**

**Zat Penyedap**

**Zat Pemanis**

**Zat Pengharum**

## Réferénsi
Lisung

**Lisung** nyaéta pakakas anu digunakeun minangka wadah pikeun nutu. Lisung dianggo babarengan sareng **halu**, nyaéta catang kai pikeun mesék paré dina jero liang lisung.

Barang nu ditutu biasana paré sangkan jadi béas, atawa sangu ketan atawa seupan parud sampeu keur nyieun opak.

## Konstruksi sarta Bagian 
Lisung biasana dijieun tina kai anu teuas sarta awét, saperti kai nangka, jati, atawa bungur. Wangunna jiga parahu leutik (tapi aya ogé anu buleud), miboga dua bagian liang utama:
* **Liang buleud**: Perenahna di salah sahiji tungtung, dianggo pikeun nutu paré sangkan misah tina cangkangna (huut).
* **Liang pasagi/lonyod**: Perenahna di tengah atanapi tungtung sanésna, dianggo pikeun ngabérésihan béas tina sésa huut (ngageprak).

## Aspék Budaya Sunda 
Dina pandangan hirup urang Sunda, lisung miboga fungsi sosial sarta spiritual anu kacida jerona:

### 1. Ngagepuk Lisung nalika Samagaha 
Aya *mitosu* baheula yén nalika lumangsungna **Samagaha** (bulan atanapi panonpoé), masarakat Sunda sok nakolan lisung babarengan. Ieu tradisi disebut ogé *ngagepuk lisung*. Tujuanana nyaéta pikeun nyieun sora anu gandéng sangkan raksasa (anu dipercaya keur ngalegleg bulan/panonpoé) sieuneun sarta ngutahkeun deui éta bulan/panonpoé.

### 2. Kasenian Gondang sarta Kabungah 
Nutu paré téh lain ngan saukur digawé, tapi jadi hiburan. Sora "plung-pléng-plok" hasil ketrukan halu kana lisung dijantenkeun wirahma musik anu disebut **Gondang**. Ieu mangrupa simbol kabungah sarta rasa syukur ka **Nyi Pohaci Sanghyang Asri** saatos panén mucekil. Dina tradisi tinangtu, nu nutu paré téh kudu parawan atawa awéwé anu geus beresih suci.

### 3. Simbol Kasuburan sarta Silaturahmi 
Lisung dianggap salaku simbol "rahim" atawa kasuburan, sedengkeun halu salaku simbol "lalaki". Ayana lisung di imah urang Sunda baheula nandakeun kamandirian pangan. Prosés nutu bareng ogé jadi sarana **Silaturahmi** sarta nguatkeun tali baraya antar warga di lembur.

## Rujukan 
## Tutumbu Kaluar 
* Fungsi Sosio-Kultural Lisung
Strukturalisme

[thumb|right|200px|[Ferdinand de Saussure nu Naratas Strukturalisme]] 
**Strukturalisme**, asal kecapna tina *struktur*, anu hartina nyaéta ayana hubungan anu tetep antara unsur nu hiji jeung unsur séjénna.. Dina ulikan sastra, strukturalisme nyaéta pamarekan anu nyawang karya sastra sacara objektif hartina anu diajénna téh mangrupa unsur-unsur nu nyangkaruk dina éta karya sastra (intérn atawa ékstern)..
Tokoh nu naratas strukturalisme nyaéta Ferdinand de Saussure.

Struktural sacara *definitive* nyaéta paham ngeunaan unsur-unsur anu aya di jerona, mékanisme antara hubungan, patalina hiji unsur jeung unsur séjén, jeung antara unsur jeung totalitasna.

## Rujukan
Oemar Said Tjokroaminoto

**Raden Hadji Oemar Said Tjokroaminoto** (), atawa nu leuwih dipikawanoh ku ngaran **H.O.S Cokroaminoto**, mangrupa saurang pamingpin salah sahiji organisasi nyaéta Sarekat Islam (SI). Miboga ngaran leutik Oemar Said . Anjeunna ti kulawarga Raden Mas Tjokromiseno, dibabarkeun di Madiun, di hiji imah mangsa  Gunung Krakatau betus. Pancakaki kulawargana nyaéta ti daérah Ponorogo, désa Tegalsari. Akina, Raden Mas Adipati Tjokronegoro nyaéta Bupati Ponorogo.

## Rujukan
Sirsak

**Sirsak** nyaéta salah sahiji buah anu asalna ti  Karibia, Amerika Tengah jeung Amerika Kidul. Ngaran sirsak asalna tina basa Walanda: *zuurzak* anu hartina *kantong haseum*. Sirsak nelah ogé ku sebutan **nangka walanda**. Sirsak didatangkeun ku pamaréntah Hindia-Walanda ka Nusantara, nyaéta dina abad ka-19, sanajan asalna lain ti Eropa.	

Sirsak nu dipelak pikeun tujuan komérsial biasana nu dimangpaatkeunana téh nyaéta buahna. Jangkung tangkal sirsak bisa ngahontal kana 9 méter. Buah sirsak remen digunakeun pikeun bahan jus jeung és krim. Dina buah sirsak loba gizi anu mangpaat pikeun awak kayaning karbohidrat, (utamana fruktosa),  vitamin C, vitamin B1 jeung vitamin B2. Dina siki sirsak aya racun anu bisa digunakeun minangka inséktisida alami.

## Déskripsi
;Tangkal: Wangun tangkal sirsak mah leutik, nanjeur, bisa tumuwuh paling pendék 4 méter.
;Dahan jeung daun: Dahan-dahan anu ngarora mah baruluan. buahna caian, haseum, warna dagingna kabodas-bodasan  Nalika digaringkeun salila 3 poé dina suhu 60°C + beuratna téh jadi 322 gram sarta toléran tina ékstraksi kalembapan; éta téh nandakeun yén moal masalah mun diengkeun dina jangka lila dina kondisi nu wajar.

## Taksonomi 
### Sinonim 
* *Annona macrocarpa* Wercklé
* *Annona bonplandiana* H.B.K.
* *Annona cearensis* Barb.Rodr.
* *Guanabanus muricatus* (L.) M.Gómez
* *Annona sericea* Dunal *dina* CorreiaM.P., (1984)

## Ngaran Vernakular 
Di unggal wewengkon buah sirsak miboga ngaran vernakular (ngaran lokal) anu béda-béda. di antarana nyaéta:

## Mangpaat Buah Sirsak
Ti baheula, buah sirsak geus dimangpaatkeun minangka ubar hérbal anu mangpaatna téh ngubaran mangrupa-rupa panyakit, buah jeung daunna geus kacicda kasohor hasiatna. Bagéan sirsak anu minangpaat pikeun ubar kanker nyaéta dahan, daun, ogé buahna. Sirsak téh geus ditalungtik yén bisa ngubaran kanker usus gedé (kolon), kanker paru-paru, kanker pankréas, kanker prostat, ogé kanker pinareup.

## Rujukan
Buntiris

**Buntiris**; Basa Indonésia *(Cocorbebek)* *Kalanchoe pinnata Pers.* kalebet kana kulawarga Crassulanceae nyaéta salah sahiji tutuwuhan ubar.
Jangkung tangkal buntiris dugi 0,3 - 2 méter. Tutuwuhan buntiris aslina ti nagara Madagaskar. Ieu tutuwuhan biasana hirup di alam tropis, buntiris ogé katélah ku masarakat pikeun ubar alternatif, sabab buntiris ngandung magnesium malat.

File:Kalanchoe pinnata2.jpg|Tangkal Buntiris
File:Kalanchoe pinnata (Habitus).jpg|Kembang buntiris
File:Kalanchoe pinnata1.jpg|Buah Buntiris
File:Kalanchoe veg.jpg|Dain nu geus bijil sirung

## Dicutat tina
Andawali

**Andawali**; hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawarga *menispermaceae*. Watangna sagedé ramo cingir, korodok *(bintil-bintil)* rapet sarta rasana pait, daunna tunggal, aya gagangan, wangunna kawas jantung atawa rada buleud jiga endog turta tungtungna léncop, panjangna 7–12&nbsp;cm, rubakna 5–10&nbsp;cm, kembangna leutik, kelir héjo ngora, ngawangun turuy semu, andawali ogé bisa dipelak ku cara disték. Ieu pepelakan téh asalna ti Asia kidul-wétan, contona di Indo Cina, Semenanjung Melayu, Filipina sarta Indonésia (Jawa, Bali, Ambon). Di Sumatera, andawali téh dipikawanoh ku ngaran *anyar cina*; disawaréh Jawa Kulon nyebutna batrawali; di Jawa disebut *daun manis, brobos krebo, beunghar kucicing, jukut lokot mala, jeung suket gajahan*. Di Kapuloan Maluku disebut *kolo, goro-goro cina*; di Cina disebut *cam cao, ai ye*; sedengkeun di Sunda disebut *brotowali*, *andawali*.

## Khasiat
Dina tangkal andawali, kulit jeung watang andawali ngandung zat-zat kawas alkaloida sarta damar béyé, boga warna konéng keur akarna ngandung zat berberin sarta kolumbin. Pepelakan andawali ogé bisa jadi ubarpanyakit diséntri, bronkitis, kaguguran, utah getih, sarta pendarahan dina usus.
Sipat pepelakan ieu tiis jeung rasa pait ku kituna pas pikeun ngobatan gering diabétés. Dina Nyéngharkeun tanaga alatan getih sanggeus ngalahirkeun, cokot 4 potong andawali, kulub dina 6 gelas cai nepi ka nyésa 2 gelas, terus diinum. Lakukeun 2 x 1 gelas sapoé saacan dahar nepi ka cageur deui.
Dina ngubaran diséntri ogé bisa ku andawali, carana nyaéta: andawali dicampur jeung jahé, dikulub dina 4 gelas cai, nepi nyésa 2 gelas. Diinum 3 x 1 gelas sapoé. Panyakit ayan atawa épilépsi ogé bisa dicagerkeun ku andawali. Carana: cokot akar andawali sacukupna, 1 rimpang jahé, saeutik gula, terus kulub dina 4 gelas cai, nepi nyésa 2 gelas. Cai kuluban éta terus diinum sapoé 2 x 1 gelas.

thumb|300px|left|Tangkal Andawali

## Cara Melak Andawali
Salaku nu kaasup tangkal ubar, andawali bisa dipelak ku cara sték, saperti di handap ieu: 
*Milih tangkal andawali nu hadé.
*Keureut kira-kira 15 nepi 20&nbsp;cm.
*Sangkan menagkeun hasil nu hadé, teu langsung dipelak di kebon, tapi leuwih hadé dipelak heula di pot atawa polibak.
*Sanggeus pot atawa polibék dieusi taneuh, pelakeun di pot/polibak tungtung handap andawali nu geus dikeureut tadi.
*Simpen di tempat nu iuh, jauhkeun tina sorot panonpoé.
*Sébor paling lila 2 poé sakali.
*Sanggeus sababaraha minggu, jeung sirungna rada jangkung, tangkal andawali kudu dipindahkeun ka kebon.

## Rujukan
Dodol Garut

**Dodol** nyaéta jawadah nu liket jeung dalit pisan. Dodol Garut mangrupa salah sahiji kadaharan tradisional sarta hiji komoditas nu bisa ngangkat ngaran Garut salaku kabupatén produsén dodol nu miboga kualitas luhung, alus sarta dodol nu dihasilkeun ogé kacida loba rupana. Dodol garut ogé geus kasohor ka mana-mana lantaran rasana nu béda jeung dodol nu sarupa ti daérah lianna. Bahan-bahan nu diperlukeun pikeun nyieun dodol di antarana, cipati, gula bodas, gula beureum, ketan jeung uyah.  Cara nyieun dodol Garut:
Bahan-bahan nu geus disadiakeun dihijikeun kana kancah sarta dipasak dina seuneu nu sedeng.  salah sahiji dodol garut nu kasohor nyaéta dodol méré k Picnic.

## Référénsi
Sangray

**Sangray** salah sahiji cara ngolah dahareun urang Sunda, ngagoréng teu maké minyak. Dahareun diasupkeun kana katél ditagogkeun luhureun hawu atawa kompor. Dikurah-koréh maké cocolék sangkan asakna rata. Anu biasa disangray nyaéta kakacangan saperti suuk, jaat, roay; asin teri, jeung lianna.
Téngkor

**Téngkor** salah sahiji téknologi kemasan urang Sunda ngagunakeun daun cau pikeun mungkus dahareun boh atah boh asak saperti rujak uleg, sangray suuk, jeung sajabana. Carana daun cau nu sedeng kolotna, ditilepkeun ngawangun aseupan. Kadaharan diasupkeun ka jerona. Aya anu tuluy dibunikeun, ditutup ku sésa daun, aya anu diantep bolongor. ka dieunakeun téngkor sok dijieun tina bungkus sangu buatan pabrik.
Domba Garut

**Domba Garut** (*Ovis aries*) nyaéta salasahiji jenis domba unggul anu asalna ti daérah Garut, hususna ti kacamatan Limbangan, anu tuluy sumebar ka sakuliah Jawa Barat ogé ka sakuliah Nusantara. Tagogna kacida gagah tur pinuh ku wawanén, sanajan katingalina mah kalem. Domba Capstaad geus leuwih ti heula aya di Garut, sedengkeun domba Merino mimiti didatangkeun dina abad ka-19 ku urang Walanda.

Dumasar kana data sajarah, prosés persilangan ieu ditaratas ku Bupati Garut ka-8, nyaéta **Radén Adipati Aria Wiratanudatar VII** (1871-1915), anu miboga karesep kana dunya peternakan.

### Sebaran Populasi 
Daérah-daérah nu kasohor jadi sentra Domba Garut di antarana:
* **Banyuresmi**
* **Wanaraja**
* **Singajaya**
* **Banjarwangi**
* **Bungbulang**

Sanajan kitu, kiwari Domba Garut geus sumebar ka sababaraha daérah di luar Garut. Malah dina acara Adu Domba atawa pasanggiri domba hias, nu jadi jawara téh mindeng asalna ti luar daérah. Dina data taun 1999, tina 329.975 populasi domba nu aya, ngan 30% nu mangrupa ras murni Domba Garut, sedengkeun bibit-bibit unggulna loba dipiara di daérah Bogor, Bandung, jeung Sukabumi.

## Istilah husus
# Adeg-adeg: saimbangna wangun awak éta domba ti mimiti hulu nepi ka suku nu ditingali tina postur (awak, beuheung, jeung hulu), jingjingan (ukuran jeung wangun tanduk), ules (pasemonna).
# Baracak:kombinasi warna kulit domba antara dominasi warna hideung atawa dominasi warna bodas nu acak-acakan teu tangtu.    
# Baralak:bulu domba nu wangunna siga bercak nu leuwih gedé.

# **Ngabendo**: Wangun tanduk anu melengkung ka handap terus malik deui ka hareup, jiga wangun Bendo.
# **Leupang**: Tanduk anu arahna ngagigir (rubak), mere gambaran gagah tur perkasa.
# **Golong Tambang**: Tanduk anu melengkungna muter sarta miboga tekstur jiga tambang.
# **Ngagayot**: Tanduk anu arahna ngagantung atawa melengkung ka handap pisan.

## Karakteristik Fisik Séjénna 
Dumasar kana standar bibit unggul, Domba Garut miboga ciri mandiri dina bagian kupingna, nyaéta:
* **Ngadaun Hiris**: Kuping anu panjangna kirang ti 4 cm.
* **Muringis**: Kuping anu leuwih pondok sarta nyumput di tukangeun tanduk.

## Referensi
Awug

**Awug** atawa **Dodongkal** nyaéta kadaharan khas urang sunda anu dijieunna tina tipung béas, tipung kétan, gula beureum, kalapa parud jeung bentukna krucut. Baheulana mah dijieunna dina pas usum panén hungkul tapi kiwari mah geus henteu. Lain ngan saukur urang Sunda wungkul nu mikaresep awug téh, tapi kiwari loba salian ti urang Sunda nu resep awug, loba nu mikaresep kadahareun ieu ku sabab ngeunah jeung rasana unik kadang mah sok dibawa pikeun oleh-oleh ti Bandung . 
Awug ogé bisa disebut tipung béas anu dilapis-lapis ku gula beureum daharna dibeulahan siga meulahan roti terus dipurulukan ku kalapa parud Adonan tipung béas anu diseupan bareung jeung gula beureum.

## Cara nyieun awug
Campur tipung béas, tipung kétan, cai jeung uyah nepi ka rata, tuluy kalapa diparud.
adonan dieusi ku 1/2 sendok gula beureum di tengahna terus bungkus ku daun cau
seupan nepi ka asak terus angkat
terus dipurulukan kalapa parud 

## Nilai Budaya 
Di Bandung, awug parantos janten ikon kuliner, utamana di wewengkon Cimenyan. Awug biasana dijadikeun opieun nalika aya acara ngariung, tahlilan, atanapi ngan saukur jajanan sore anu dibarengan ku cikopi atanapi tahaneut.

## Referensi
Zhengzhou

**Zhengzhou**(Basa Cina: 郑州; Pinyin: Zhéngzhōu;, kota di kalereun China, nyaéta ibukota HenanRepublik Rakyat Cina (RRC).
Seni tari

thumb|left|200px| Gambar Igel
**Seni Tari**, **Igel** nyaéta ékspresi jiwa nu diébréhkeun ku wangun-wangun gerak ritmis nu éndah. Seni tari mangrupa gerakan nu éndah sarta boga wirahma nu boga dua unsur penting nyaéta gerak jeung wirahma.:
*Tarian primitif atawa tari rahayat, nyaéta tarian nu basajan jeung spontanitas sarta gerak jeung wirahma nu euweuh aturanana.
*Tari Klasik, nyaéta jenis tarian nu kuat aturanana jeung hukumna, wujudanana abstrak sarta miboga falsafah nu jero.
*Tarian Modern, nyaéta jenis tarian nu leupas, bébas tina aturan jeung sagala macem tradisi tari salaku wangun inovasi jeung éksprési anu bêbas.
*Tarian Kontémporér, nyaéta jenis tari nu lepas tina aturan jeung tradisi tari.

## Ragem Tari Mancanegara
[thumb|right|250px| Salah sahiji ragem tari [Asia: Tari Kipas]]
### Asia
Tari nu mekar di India jeung sababaraha nagara Asia nu séjéna nyaéta Tari Odissi.
Tari Kontemporer nyaéta hiji tarian nu mekar di jaman kiwari, gerakan-gerakanna diciptakeun ku seléra jaman kiwari.
Tari Saman biasana dimimitian kalayan salam bubuka ti syékh (pemuka adat atawa lulugu ti tari Saman). Saterusna, ditepikeun naséhat-naséhat ngeunaan ngajalankeun kahirupan di dunya. Tarian ieu dipigawé saeutikna ku dalapan urang. Sakapeung, dipigawé ku 17 jelema.
*Sumatera Utara: Tari Tor-Tor
*Sumatera Barat: Tari Piring
*Jambi: Tari Sekapur Sirih
*Bengkulu: Tari Andun
*Riau: Tari Joget Lambak
*Sumatera Selatan: Tari Gending Sriwijaya
*Bangka Belitung: Tari Putri Bekhusek
*Lampung: Tari Jangget
*Banten: Tari Topeng
*DKI Jakarta: Tari Ronggeng
*Jawa Barat: Tari Jaipong
Jaipong nyaéta seni tari nu gelar dina kréativitas saurang seniman asal Bandung, Gugum Gumbira. Karya jaipongan nu mimiti dipikawanoh ku masarakat nyaéta tari "Daun Pulus Keser Bojong jeung Rendéng Bojong". Duanana mangrupa ragem tari wanoja jeung tari pasangan (lalaki jeung awéwé).
*Jawa Tengah: Tari Gandrung
*Yogyakarta: Tari Serimpi
*Jawa Timur: Tari Remong
*Nusa Tenggara Barat: Tari Mpaa Lengo
*Nusa Tenggara Timur: Tari Perang
*Kalimantan Barat: Tari Monong
*Kalimantan Tengah: Tari Tambun dan Tari Bungai
*Kalimantan Selatan: Tari Baksa Kembang
*Kalimantan Timur: Tari Gong
*Gorontalo: Tari Paule Cinde
*Sulawesi Utara: Tari Polo-Palo
*Sulaweai Tengah: Tari Paule Cinde
*Sulawesi Tenggara: Tari Balumpa
*Sulawesi Selatan: Tari Kipas
*Sulawesi Barat: Tari Kipas
*Maluku: Tari Lenso
*Maluku Utara: Tari Lenso
*Irian Jaya Barat: Tari Perang
*Papua: Tari Selamat Datang

## Rujukan
Antropologi

thumb|300px|right|Gambar Jelema
**Antropologi** asalna tina basa Yunani, nyaéta *anthropos* anu hartina 'manusa', jeung *logos* anu hartina 'élmu pangaweruh'. Jadi,  **antropologi** téh nyaéta salah sahiji 'élmu pangaweruh' (sains/science) nu maluruh, ngabahas, jeung nalungtik ngeunaan manusa. Objek anu nyampak dina antropologi téh nyaéta manusa anu geus jadi masarakat atawa sélér bangsa, kabudayaan katut paripolahna. Budaya asalna tina basa sansakerta hasil ringkesan dua kecap 'budi' jeung 'daya' anu hartina tarékah, tanaga, karep, pikiran, jeung rasa jalma. Lamun kabudayaan mah mangrupa hasil tanaga, karep, pikiran sarta perasaan jalma guna nambahan kasugemaan jeung kanikmatan ku rupa rupa akal jalma. Disawang tina ieu segi, kabudayaan bisa disebut sipatna téh adaptip lantaran ngalengkepan manusa ku cara méré nahkeun diri dina kabutuhan-kabutuhan pisiologis tina awak manéhna sorangan, méré nahkeun dina lingkungan anu sipatna pisik-géograpis, boh lingkungan sosialna.

### David Hunter
Antropologi nyaéta salah sahiji élmu anu medal tina rasa hayang nyaho anu tan wates wangen ngeunaan manusa.

### Koentjaraningrat
Antropologi nyaéta salah sahiji élmu anu maluruh manusa sacara umum atawa wangun fisik masarakat sarta kabudayaan anu dihasilkeunana.

## Rupa-Rupa Jinis Cabang Disiplin Élmu Anak Turunan Antropologi
### Antropologi Pisik
#Paléoantrologi nyaéta salah sahiji élmu anu maluruh asal-usul manusa jeung épolusi manusa ku cara nalungtik posil-posil anu kapanggih.
#Somatologi nyaéta salah sahiji élmu anu maluruh rupa-rupa sélér bangsa manusa ku cara ditalungtik ciri-ciri fisikna.

### Antropologi Budaya
#Préhistori nyaéta salah sahiji élmu anu maluruh sajarah sumebar jeung mekarna budaya manusa anu geus wanoh kana 
budaya tulis.
#Étnolinguistik antrologi nyaéta salah sahiji élmu anu maluruh sélér bangsa nu aya di sakuliah dunya.
#Étnologi nyaéta salah sahiji élmu anu maluruh asas kabudayaan manusa dina hirup kumbuh masarakat di sakuliah dunya.
#Étnopsikologi nyaéta salah sahiji élmu anu maluruh kapribadian bangsa sarta peranan individu keur nagara dina prosés parobahan adat jeung ajén universal anu nyoko kana konsép psikologi.

## Galeri
thumb|150px|left| David Hunter_Tokoh Antropologi
thumb|150px|center|David Hunter

## Rujukan
Bedog

thumb|250px|Bedog
**Bedog** téh pakarang paranti motong, tuktak-teukteuk.. Bangsa péso gedé paranti kudak-kadék.. Pakarang paranti kudak-kadék.

## Pungsi Bedog
### Pungsi Praktis
Pungsi praktis leuwih nyoko kana harti ngadeudeul pagawéan, nyindekelkeun kagunaan bedog dina kahirupan sapopoé kayaning keur nuar awi, meulah suluh, meulah awi, nyisit awi pibilikeun, kudak-kadék di kebon, keur meuncit sasatoan, nyacag daging jeung réa-réa deui.
hal ieu luyu jeung ngaran-ngaran bedog nu aya pakaitna jeung pagawéan..

## Référénsi
Batik Tulis Garutan

**Batik Tulis Garutan** nyaéta seni karajinan batik anu asalna ti Kabupatén Garut, Jawa Barat. Kagiatan jeung usaha dina widang ngabatik di Garut mangrupa warisan ti karuhun nu lumangsung turun temurun sarta geus mekar lila saméméh merdéka.

## Sajarah jeung Kamekaran 
Seni ngolah lawon di Tatar Sunda parantos lami kacatat. Jonathan Rigg (1862) nyatet yén istilah **Batik** miboga harti kagiatan ngalukis atawa méré rupa-rupa kelir dina lawon dumasar kana tata cara urang Jawa (kaasup Sunda), ku cara ngagunakeun lilin (malam) sarta celep/*pewarna*.

Dina taun 1945, Batik Garut beuki sohor ku sebutan Batik Tulis Garutan. Ieu karajinan ngalaman mangsa kajugalaanana antara taun 1967-1985 nu ngawengku 126 *unit* usaha. Sanajan kitu, dina mekarkeunana, hasil produksi Garutan kungsi ngalaman turun alatan beuki melesatna batik *printing*, kurangna minat para nonoman "generasi penerus", sarta kurangna bahan, modal, ogé stratégi pamasaranana.
## Fungsi jeung Produksi 
Batik Garutan umumna digunakeun pikeun kaén sinjang, tapi bisa ogé dipaké pikeun nyumponan kabutuhan sandang liana. Kiwari, pangrajin  batik garutan puseurna aya di Garut Kota. Kapasitas produksina per taun rata-rata nepi ka 1.296 potong.

## Téknis sarta Bahan 
Dina prosésna, Batik Garutan ngagunakeun bahan utama anu geus dipikawanoh ti abad ka-19, sakumaha anu dicatat ku Rigg (1862):
* **Soga**: Jinis *tanggel* celep (pewarna alami) pikeun ngahasilkeun warna coklat.
* **Malam**: Lilin tina sayang nyiruan pikeun nahan warna.

## Rujukan 
## Pustaka 
* Rigg, Jonathan. (1862). *A Dictionary of the Sunda Language of Java*. Batavia: Lange & Co.
Jarawat

thum|200px|left|Jarawat dina Pipi
**Jarawat** atawa **ewateun** (Basa Indonésia: *jerawat*, Basa Acéh: *muën*, Basa Banjar: *jariawat*, , Basa Jawa: *kukul*, ) nyaéta kondisi abnormal kulit lantaran gangguan leuwihna produksi kelenjar minyak (sebaceous gland)nu nyababkeun mepetna saluran folikel buuk jeung pori-pori kulit. Sakumaha anu geus ku urang uninga sadayana, yén jarawat téh muncul sanggeus hiji jelema asup kana mangsana balég. Jerawat ieu téh mimiti aya nalika umur 14-19 taun (pubertas). Munculna jarawat dina umur sakitu téh mangrupa pénoména psikologis lantaran sékrési hormon-hormon kelenjar buntu jeung parobahan susunan hormon hiji jalma. Nalika balég, komposisi homon kacida sénsitipna. Nalika beuki saeutikna hormon *androgén* atawa hormon *éstrogén*, kalenjar nu aya dina kulit bakal kapangaruhan. Hal ieu ngabalukarkeun kalenjar éta nambahan aktip jeung nambahan ogé minyak anu kaluar.

## Rupa-rupa Jarawat
### Jarawat Titik
Aya keur mimiti jarawat muncul. Dijerona loba komédoan. Nu mepetan kalenjar minyak jeung komédo bisa dikaluarkeun ku cara kulit disanghareupkeun di handap uap atawa sibeungeut ku cai haneut , tuluy kulit nu jarawatan diteken.

## Referensi
Éstonia

**Républik Éstonia** (basa Éstonia: ***Eesti Vabariik***) mangrupa hiji nagara di Éropa Tengah. Wates darat nagara ieu nyaéta wates 339&nbsp;km jeung Latvia di kidul jeung 229&nbsp;km kalawan Rusia di wétan. Di kalér aya Teluk Finlandia jeung di kulon aya Laut Baltik. Nagara ieu minangka anggota Uni Éropa ti 1 Méi 2004.

## Politik 
Éstonia mangrupa nagara démokrasi konstitusional kalawan hiji présidén nu dipilih ku parlemén unikameral. Pamiluna diayaan saban opat taun. Pamaréntah atawa badan éksekutifnya kawangun ti perdana menteri nu dinominasikeun présidén jeung 14 urang menteri. Pamaréntah éta kedah disatujuan ku parlemén saméméh diistrénan.

Badan législatifnya nyaéta Riigikogu, hiji parlemén unikameral nu miboga 101 korsi. Anggotana dipilih ku rahayat pikeun période jabat opat taun. *Voting* liwat internét mimiti dilaksanakeun dina pamilu-pamilu lokal di Éstonia.

## Babagian administratif 
### *Maakonnad* 
Éstonia dibagi kana 15 *maakonnad* (tunggal - *maakond*).

400px|Maakonnad Éstonia

* Maakond Harju (*Harjumaa*)
* Maakond Hiiu (*Hiiumaa*)
* Maakond Ida-Viru (*Ida-Virumaa*)
* Maakond Järva (*Järvamaa*)
* Maakond Jõgeva (*Jõgevamaa*)
* Maakond Lääne (*Läänemaa*)
* Maakond Lääne-Viru (*Lääne-Virumaa*)
* Maakond Pärnu (*Pärnumaa*)
* Maakond Põlva (*Põlvamaa*)
* Maakond Rapla (*Raplamaa*)
* Maakond Saare (*Saaremaa*)
* Maakond Tartu (*Tartumaa*)
* Maakond Valga (*Valgamaa*)
* Maakond Viljandi (*Viljandimaa*)
* Maakond Võru (*Võrumaa*)

## Tempo ogé 
* Daptar nagara

## Tumbu luar 
* 
*  Situs resmi
Jangari

**Jangari** nyaéta sesebutan pikeun situ di wewengkon Bobojong Kacamatan Mande, kabupatén Cianjur.Situ Jangari bisa kahontal ti Jakarta ngaliwatan jalan tol Jagorawi. Sabada gerbang tol Ciawi tuluy ka arah Puncak diteruskeun ka kota Cianjur, jarakna kira-kira 17&nbsp;km ti kota Cianjur. Ieu  situ téh mangrupa situ jieunan manusa anu masih kénéh bagian ti situ Cirata.

## Puseur Budidaya Lauk Darat
[thumb|left|[Lauk Emas, salah sahiji lauk budidaya unggulan di situ Jangari]]
Salah sahiji lauk budidaya nu utama di ieu situ nyaéta lauk emas Hasil lauk ti ieu situ téh tuluy dikirim ka sababaraha kota di Indonesia, ogé pikeun minuhan kabutuhan lauk di Jawa Kulon.. Dina ieu kagiatan téh diayakeun rupa-rupa pagelaran, helaran jeung atraksi kasenian has Cianjur, di antarana tari Pelung Manggung, tari Kuda Kosong,  kendang penca, Cianjuran jrrd.

## Fasilitas
*Palabuan
*Pamondokan
*Karamba ngambang
*Jamban
*Lapang maén bal
*Tempat Parkir
*Masjid
*Parahu
*Rakit

## Referensi
Nangka

**Nangka** mangrupa pepelakan anu asal mulana ti India sarta sumebar ka wewengkon tropis kaasup Indonésia. Di Indonésia tangkal ieu mibanda sababaraha ngaran di antarana nongko/nangka (Jawa, Gorontalo), langge (Gorontalo), anane (Ambon), lumasa/malasa (Lampung), nanal atawa krour (Irian Jaya), **nangka** (sunda). Ku kitu na nangka dikelompokein jadi sababaraha macem, di antarana  Ku kituna, nangka bisa nyegah timbulna kanker peujit.

* 1/4 sisir cau kepok (3-4 cau)
* 1 nangka
* 250 ml cipati
* 500 ml cai
* 1/2 sdt vanili (atawa 2 lembar daun pandan)
* 1 sdt uyah
* 250 gram gula jawa

Cara nyieun:

* 1½ kg nangka ngora
* 1 sdm asem jawa
* 2 sdm gula jawa
* 6 lambar daun salam
* 4 gelas cipati
* uyah
* minyak goréng

Cara Nyieun:

* Nangka ngora diiris jadi 4&nbsp;cm tuluy dikulub jeung cai nepi ka asak.
* Larutkeun asem jawa sarta gula beureum jeung cai saeutik.
* Panaskeun minyak goréng, tumis samara anu geus dihaluskeun ditambah daun salam, cai gula beureum sarta cai asam jawa.
* Lamun geus seungit, asupkeun nangka, aduk rata, tambahkeun uyah.
* Pamungkas, asupkeun cipati nepi ka ngagolak sangkan cipati jadi rada kentel.

## Referensi
Gemuk

thumb

## Gemuk 
**Gemuk** (Ind:*pupuk*;Eng. *fertilizer*) téh nyaéta barang anu umumna sok dipaké ku patani pikeun **tatanen** pikeun ngagemburkeun ***taneuh***. Di kahirupan sapopoé gemuk téh kacida pentingna pikeun tutuwuhan, hal ieu disababkeun gemuk mangrupa komponen paling penting dina prosés tuwuhna hiji tutuwuhan. Dina gemuk loba unsur anu aya boh éta anu miboga unsur hara atawa anu teu ngandung unsur hara.

### babagéan pupuk
*gemuk organik
gemuk organik nyaéta gemuk anu sumber bahanna tina sarupaning urut tutuwuhan jeung anu bahanna ali ti alam
*gemuk non organik  http://translate.google.co.id/

## catetan
Cameuh

thumb|200 px|right|Cépot, beungeutna beureum, gadona cameuh
thumb|200 px|right|Semar, beungeutna bodas, gadona cameuh 
**Cameuh** nyaéta kaayaan biwir handap sungut leuwih hareup batan biwir luhur. Sawatara mah sok dituturkeun ku kaayaan gado nu nyodor ka hareup teuing, sangkan biwir handap ogé milu nyodor béh hareup, sabangsa ngohngor, ngan ari ngohngor mah biwir béh luhur. Di jelema cameuh, lamun sungut dibalemkeun biwir luhur aya di tukangeun biwir handap. Kecap cameuh dilarapkeun kana biwir handap nu rada nyodor ngaliwatan biwir luhur.

## Catetan
Kidul

[thumb|200 px|Kidul () pernahna aya di handap gambar [kompas]]
**Kidul** (Aks. Sunda:ᮊᮤᮓᮥᮜ᮪) nyaéta salah sahiji arah dina kompas, patukangtonggong jeung arah kalér.Ieu arah téh beulah katuhu arah wétan (panon poé mucunghul). Lamun urang nyanghareup ka kalér hartina urang nonggong ka kidul.  

## Réferési
Hawu

**Hawu** asalna tina basa Jawa nyaéta tina kecap awu  anu hartina *abu*. Dina basa Sunda, disebut lebu. Jadi, hawu nyaéta tempat ngumpulna *abu* atawa lebu.  Di masarakat Sunda dipikawanoh dua wanda hawu nyaéta hawu nu basajan jeung hawu nu dijieun tina *gerabah*.
Hawu nu basajan mah dijieunna tina bata nu ditumpukkeun sarta teu dilapisan ku taneuh liat. Ku kituna, hawu nu modél kieu biasana tara kuat sarta babari paburantakan saupama kagédor téh. Hawu nu kadua wangunna sarupa jeung hawu nu basajan tapi miboga dua liang pikeun tempat masakna anu ngajajar ka tukang atawa ka gigir. Hawu ieu dilapisan ku taneuh liat sangkan teu babari runtuh jeung paburantakan.

## Bagian-bagian Hawu 
Aya sababaraha istilah anu patali sareng hawu:
*Liang Hawu: Liang paranti nyelébkeun suluh sarta tempat kaluarna seuneu.
*Para seuneu/Bangkuang: Bagian luhur hawu anu datar paranti neundeun pakakas masak.
*Pawon: Tempat sakurilingeun hawu, mindeng dipaké istilah pikeun nyebut dapur sacara sakabéh.

## Pakakas Pangrojong 
Nalika ngagunakeun hawu, aya sababaraha pakakas sanés anu sok marengan:

Songsong: Paranti niup seuneu tina awi supados seuneuna gancang hurung.
Parako: Wadah lebu dina handapeun hawu.
Panyapit: Alat pikeun mindahkeun suluh anu nuju hurung.

## Rujukan 
## Dicutat tina
Kabaya

thumb|300px|Kabaya Nini
**Kabaya** mangrupa baju awéwé nu leungeunna panjang, bagian handapna nepi ka puhu bitis, bagian hareupna dipanitihan, bagian luhur dilipet nepi ka jadi kerah kabaya Bandung anu surawé (lipetan kerah) nepi kana dada, bagian handapna anu di tukang mah pondok, sarta anu di hareupna panjang, kadua tungtung (kénca-katuhu bajuna ditalikeun sangkan nutupan bujal, dipaké ku awéwé nu digawé di sawah atawa di kebon.
## Étimologi 
Kabaya asalna ti basa Arab 'kaba' anu hartina 'pakéan' sarta diwanohkeun ngaliwatan basa Portugis sabot maranéhanana badarat di Asia kidul-wétan. Kecap kabaya dihartikeun minangka rupa pakéan (kaluhuran/kaméja awéwé) mimiti anu dipaké ku awéwé Indonésia dina abad ka-15 atawa ka-16 Masehi. Leupas ti asal usulna saperti Arab, Portugis, atawa Cina, yén sumebarna émang ti lebah kalér Kapuloan Indonésia. Awalna, kabaya dipaké kalayan sarung sarta kaos alus nu aya mutéan, nu mindeng disebut "Kasut Manék" nepi ka ngalaman parobahan. Tina sakabéh pakéan formal, kabaya ogé boga kagunaan minangka hiji bagian pikeun kagunaan séjen, kaasup upacara kawinan, wisuda, atawa upacara sipil séjénna, sarta awéwé nu digawé pikeun saragam gawéna di industri wisata sarta hotél. Kabaya ogé boga mangpaat tina sawatara éstétika, harti formulir, sarta pakakas pikeun éksplorasi dina konstruksi idéntitas budaya sarta parobahanna, hususna dina hubungan jeung aspék 'feminin'.

## Galéri 

Gambar:COLLECTIE TROPENMUSEUM Portret van een vrouw op leeftijd met parasol TMnr 60053692.jpg|Kabaya Taun 1930-an

Gambar:Kebaya Fanbo Cropped.jpg|Kabaya modérn
Gambar:COLLECTIE TROPENMUSEUM Verguld koperen gordel met versierde gesp TMnr 3934-13b.jpg|Beubeur Kabaya
Gambar:COLLECTIE TROPENMUSEUM Verguld zilveren kabajasluiting met vlinders TMnr 1492-41.jpg|Panitih Kabaya

## Rujukan