Kabupatén Tapanuli Kalér

**Kabupatén Tapanuli Kalér** (Surat Batak Toba: ) nyaéta hiji  Kabupatén di propinsi Sumatera Kalér, Indonésia anu puseur dayeuh na aya di kacamatan Tarutung. Jumlah pangeusi ieu Kabupatén dina pertengahan taun 2024 lobana 329.252 jiwa, kalawan kapadetan pangeusi 84 jiwa/km² kalayan Kabupatén ieu mangrupakeun  wewengkon anu mayoritas pangeusina étnis Batak Toba. Saméméh dimekarkeun, Kabupatén Dairi, Kabupatén Toba (saméméhna disebut  Kabupatén Toba Samosir), sarta  Kabupatén Humbang Hasundutan tayalian bagéan ti Tapanuli Kalér.
* *Onder Afdeling* Silindung (Wilayah Silindung) puseurna di Tarutung.
* *Onder Afdeling* Hoovlakte Van Toba (Wilayah Humbang) puseurna di Siborongborong.
* *Onder Afdeling* Toba (Wilayah Toba) puseurna di Balige.
* *Onder Afdeling* Samosir (Wilayah Samosir) puseurna di  Pangururan.
* *Onder Afdeling* Dairi Landen (Kabupatén Dairi kiwari) puseurna di Sidikalang.

Unggal *Onder Afdeling* mibanda hiji  *Distrik* (Kawedanan) dipimpin ku saurang *Distrikchoolfd* bangsa Indonésia anu disebut Demang sarta ngaréksa sababaraha *Onder Distrikten* (Kacamatan) anu dipimpin ku saurang Asistén Demang. Sateuacan Perang Dunia II, *distrik-distrik* di sakabéh karésidenan Tapanuli dileungitkeun jeung sababaraha  Demang anu saméméhna mupuhuan distrik-distrik  ditugaskeun ka kantor *Controleur* masing-masing sarta disebut ngarana salaku Demang *Terbeschingking*.

Ku kituna sakumna Asistén Demang anu aya di kantor Demang éta ditetepkeun ngajadi  Asistén Demang di *Onder* Distrikna. Kadieunakeun unggal Onder Distrik ngaréksa sababaraha negeri anu dipimpin ku saurang kapala Negeri anu disebut *Negeri Hoofd*.

### Mangsa Pamaréntahan Républik Indonésia 
, hiji-hijina kacamatan di Tapanuli Kalér anu nyambung langsung ka Dano Toba, sabada pamekaran sababaraha Kabupatén anyat.]]

Sanggeus kamerdékaan Républik Indonésia diproklamasikeun dina 17 Agustus 1945, pamaréntahan mimiti ngawangun struktur pamaréntahan boh di puseur boh di daérah. Kalayan diangkatna Dr. Ferdinand Lumban Tobing salaku Warga Tapanuli, susunan pamaréntahan doméstik di Tapanuli hususna di Tapanuli Kalér disusun saperti kieu:
* Ngaran *Afdeling* Batak *Landen* diganti jadi Luhak Tanah Batak sarta Cornelis Sihombing diangkat jadi luhak munggaran.
* Ngaran *Budrafdeling* diganti jadi Urung dipingpin ku Kapala Urung, Para Demang dipingpin *Onder Afdeling* jadi Kapala Urung.
* Kacamatan *Onder* diganti jadi Urung Kecil jeung dipingpin ku Camat Urung Kecil nu biasa disebut *Asistén* Demang.

Saterasna, dina waktu sakeudeung aya parobahan, ngaran Luhak diganti jadi kacamatan anu dipingpin ku Bupati, Urung jadi Daérah anu dipingpin ku Demang, jeung Urung Kecil jadi Kacamatan anu dipingpin ku Asistén Demang. Dina 1946 Kabupatén Tanah Batak diwangun ku 5 (lima) wewengkon, nyaéta Wewengkon *Silindung*, Wewengkon *Humbang*, Wewengkon *Toba*, Wewengkon *Samosir* jeung Wewengkon *Dairi*, nu masing-masing dipingpin ku saurang Demang. Kacamatan tetep nalika Jepang ninggalkeun aranjeunna.

Dina taun 1947 agrési munggaran Walanda lumangsung dimana Walanda mimiti nempatan wewengkon Sumatra Wétan, ku kituna dumasar kana tinimbangan strategis sarta pikeun nguatkeun pamaréntah sarta pertahanan, Kabupatén Tanah Batak dibagi jadi 4 (opat) kacamatan. Wewengkon jadi kacamatan jeung nambahan jumlah kacamatan. Dina 1948 lumangsung Agrési Kadua ku Walanda, pikeun ngagampangkeun hubungan sipil jeung Tentara Républik, aparat Pamaréntahan *Sipil dimiliterisasi* ku kalungguhan Bupati Militer, Wedana Militer jeung Camat Militer. Pikeun ngagancangkeun hubungan jeung rahayat, kewedana dileungitkeun sarta camat langsung sacara *administratif* ka Bupati.

### Déwan Perwakilan Rakyat
### Kacamatan 
Kabupatén Tapanuli Kalér ngawengku 15 kacamatan, 11 kacamatan jeung 241 désa. Dumasar data ti Badan Pusat Statistik Kabupatén Tapanuli Utara taun 2019, kacatet yén kacamatan panglobana aya di Kacamatan Garoga nya éta 510,64km² jeung populasi panglobana aya di [. Sedengkeun Kacamatan anu panglobana Kacamatan aya di Ibukota Kabupatén [Tarutung, Tapanuli Utara|Tarutung nyaéta 7 Kacamatan tina total 11 Kacamatan anu aya. Henteu aya data resmi ngeunaan jumlah etnis di Tapanuli Utara, tapi sacara umum didominasi ku suku Batak Toba. Salian ti éta, aya sajumlah leutik suku anu pangdeukeutna jeung Batak Toba, nyaéta Angkola Batak, Batak Simalungun, Batak Karo, Mandailing jeung Pakpak Batak . Aya ogé sajumlah leutik urang Jawa, Minangkabau jeung Cina, anu lolobana kapanggih di Tarutung jeung Siborongborong, umumna jadi padagang, atawa palaku usaha pangan.

### Agama 
 Huta Dolok, Silantom Jae, Pangaribuan]]
.]]

Mayoritas penduduk Kabupaten Tapanuli Utara beragama Kristen, sebagian beragama Islam dan sebagian kecil beragama Budha. Suku pribumi di Kabupatén Tapanuli Kalér, nyaéta Batak Toba, umumna nganut agama Kristen Protestan sarta aya anu nganut Katolik, Islam jeung kapercayaan asli Suku Batak, nyaéta Parmalim.

Dumasar data Kamentrian Dalam Negeri dina 2024 kacatet 95,05% penduduk Tapanuli Utara ngagem agama Kristen, anu 90,28% Protestan jeung 4,77% Katolik. Saterusna bagian agama Islam séjénna, nya éta 4,90%, loba nu cicing di kacamatan Simangumban, wewengkon watesna Kabupatén Tapanuli Kidul, loba saha Batak Angkola atawa Mandailing, kitu deui di Pahae Jae jeung Tarutung. Sabagian leutik nganut agama Buddha, nyaéta 0,04% tina etnis Cina, umumna di Tarutung jeung Siborongborong sarta saloba 0,01% masih nganut kapercayaan Batak heubeul. [[Parmalim] ].

Sarana ibadah anu aya di Tapanuli Utara, dumasar kana data ti Badan Pusat Statistik Tapanuli Utara taun 2021:

Aksara dasar (***ina ni hurup***) dina hurup Batak ngagambarkeun hiji suku kata jeung *vokal* inherent /a/. Aya 19 karakter dasar anu dipiboga ku sakabéh varian aksara Batak, sedengkeun sababaraha aksara dasar ngan dipaké dina *varian* nu tangtu. Bentukna tiasa ditingali sapertos kieu:

Wanda-wanda di luhur mangrupa wangun umum, teu jarang naskah ngagunakeun ragam wangun aksara atawa gambar garis anu rada béda lamun dibandingkeun jeung basa Batak séjénna, nurutkeun wewengkon asal jeung média anu digunakeunana.

Aksara i () jeung u () ngan dipaké pikeun suku kata muka, contona dina kecap jeung   *ina*  dan *ulu* . Pikeun suku kata katutup anu dimimitian ku sora i atawa u dipaké hurup a ( atawa ) dibarengan ku diatik pikeun unggal vokal, contona dina kecap *indung*  jeung *umpama* .

## Ékonomi
### Pariwisata 
 di Siatas Barita kecamatan.]]
 kecamatan.]]

Kabupatén Tapanuli Kalér miboga sababaraha tempat wisata. Salah sahiji nu kawentar nyaéta Cross of Love tur. Salaku wewengkon anu mayoritas Kristen, wewengkon ieu mindeng dijadikeun wisata spiritual, boh ti wisatawan régional jeung mancanagara. Présidén Indonésia Joko Widodo dina kunjunganana ka Salib Cinta tanggal 30 Juli 2019 ogé ngaapresiasi daérah ieu. Pamaréntah Puseur ilubiung dina pangwangunan kawasan wisata Lintas Kasih anu bisa dironjatkeun, sabagé usaha pikeun ngaronjatkeun pariwisata di wewengkon Danau Toba katut sabudeureunana.

Salian ti Palang Asih, aya ogé tempat wisata séjén anu pas di sisi Danau Toba, nyaéta Panatapan Huta Ginjang, anu perenahna di Huta Ginjang, [[Muara, Tapanuli Utara|Muara] ] kacamatan. Ti ieu tempat, wisatawan bisa ningali kaéndahan jeung sabudeureun Danau Toba. Masih di Kacamatan Muara oge aya Tugu Toga Aritonang sareng Tugu Bukit Doa.

## Atikan 
Saheunteuna aya 5 kampus Sakola Luhur atanapi Univérsitas di Kabupatén Tapanuli Kalér, tayalian  Institut Agama Kristen Negeri, Tarutung (IAKN Tarutung), Universitas Sisingamangaraja XII Tapanuli Utara di Siborongborong, Sekolah Pendeta HKBP, Akademi Keperawatan Tarutung Pemerintah Kabupaten Tapanuli Utara sarta Akademi Kebidanan Pemerintah Kabupaten Tapanuli Utara.

IAKN Tarutung mibanda 5 program studi jenjang Diploma (D3) nepika Pasca Sarjana (S2), ngalimpudan  Atikan Agama Kristen (PAK), Téologi, Musik Gereja, Pastoral Konseling jaung Atikan Profési Guru (PPG). Sedangkeun Universitas Sisingamangaraja XII Siborongborong, mibanda 8 program studi jenjang Sarjana (S1), yakni Program studi Agroteknologi, Ilmu Hukum, Manajemén, Atikan Bahasa sareng Sastra Indonésia, Atikan Bahasa Inggris, Atikan Matématika, Atikan Pancasila jeung Kawarganagaraan, Téknik Industri jeung Téknik Sipil.

## Tempo ogé 
* Gereja Suku Batak Toba
* Daftar marga Suku Batak

## Dicutat tina
## Tutumbu ka luar
* Website resmi Kabupaten Tapanuli Utara