William III ti walanda

**William III ti Walanda; Willem III** (, ; 19 Pébruari 1817 – 23 Nopémber 1890) nyaéta Raja Walanda sarta Adipati Agung Luksemburg ti taun 1849 dugi ka pupusna dina taun 1890, sarta anjeunna ogé mangrupa Adipati Limburg ti taun 1849 dugi ka dibubarkeunana éta kadipaten dina taun 1866. Saatos maréntah salami 41 taun, anjeunna mangrupa monarki Walanda kadua anu panglilana maréntah, ngan éléh ku putrina, Wilhelmina.

Willem mangrupa putra ti Raja Willem II sareng Anna Pavlovna ti Rusia. Nalika akina, Willem I, léngtéréh (turun tahta) dina taun 1840, anjeunna janten Pangéran Oranye. Nalika ramana pupus dina taun 1849, anjeunna ngagentos janten raja di Karajaan Walanda.

Willem nikah ka baraya misanana, Sophie ti Württemberg, dina taun 1839 sarta kagungan tilu putra, nyaéta Willem, Maurice, sarta Alexander, anu sadayana tilar dunya ti payun (miheulaan anjeunna). Saatos Sophie pupus dina taun 1877, anjeunna nikah ka Emma ti Waldeck jeung Pyrmont dina taun 1879 sarta kagungan putri tunggal, Wilhelmina, anu ngagentos Willem dina tahta Walanda. Samentawis éta, kusabab anjeunna mangrupa katurunan lalaki pamungkas tina garis katurunan dinasti Otto I, Count of Nassau, tahta Adipati Agung Luksemburg lungsur ka misan jauhna, Adolphe. Dugi ka taun 2026, anjeunna mangrupa monarki Walanda pamungkas anu tilar dunya nalika nuju ngajabat kénéh dina tahta, margi sakabéh penerusna mah milih pikeun abdikasi demi masihkeun kakawasaan ka putra-putrana.

## Mangsa keur budak 
 sareng kulawargana* (1832) karya Jan Baptist van der Hulst; Willem III aya di palebah kénca pisan]]

Willem gumelar dina kaping 19 Pébruari 1817 di Palace of the Nation di Brusel, anu harita mangrupa bagian tina Karajaan Ngahiji Walanda. Anjeunna mangrupa putra cikal tina calon raja Willem II ti Walanda sareng Anna Pavlovna ti Rusia. Anjeunna kagungan tilu sadérék pameget, anu saurang tilar dunya nalika masih orok, sarta saurang sadérék istri. 

Willem kacida raketna sareng raina, Alexander, anu yuswana ngan bénten 18 sasih sarta sabagéan ageung digedékeun babarengan. Nalika parantos déwasa, ieu dua pangéran téh kagungan karesep anu sarami dina widang kagiatan luar ruangan sapertos nembak, tunggang kuda, sarta moro maké hebulang (*falconry*) ogé balap kuda. Duanana mangrupa anggota aktip tina Royal Loo Hawking Club, anu narik loba jalma nu mikaresep moro ka Istana Het Loo salila taun 1840-an dugi ka awal 1850-an. 

Willem sareng Alexander ogé ngarasa kacida kuciwana anu margi henteu dipasihan pancén anu hartosna dina widang militer. Alexander, anu miboga watek lincah, soméah, sarta wijaksana, tiasa rukun sareng lanceukna anu babarian ambek sarta sok robah-robah pamadegan. Pupusna Alexander dina yuswa 29 taun mangrupa kaleungitan anu kacida gedéna pikeun Willem, anu ngangken anjeunna salaku sobat sajati. Anjeunna henteu kantos raket sareng raina anu bungsu, Henry, anu miboga sipat éraan pisan, gampang ngerék, sarta hariwang bilih kakeunaan ku amarahna Willem.

Willem sareng sadérék-sadérékna digedékeun ku lingkungan militer (pangapingna téh perwira-perwira pinunjul anu nampi tanda kahormatan Orde Militer Willem) sarta diarep-arep pikeun asup ka dunya militer. Dina taun 1827, nalika yuswana nembé sapuluh taun, Willem diangkat janten kolonél kahormatan dina Angkatan Darat Karajaan Walanda ku akina. Dina taun 1830-an, anjeunna ngabdikeun diri salaku lépténan dina Rézimén Granat sarta kungsi kuliah sakedap di Universitas Leiden, sanajan henteu dugi ka nampi gelar sarjana. Dina taun 1834, nalika anjeunna nganjang ka emangna (ti pihak ibu), Tsar Nicholas I, anjeunna diangkat janten komandan kahormatan dina Rézimén Granat Kiev nomer 5 dina Angkatan Darat Kakaisaran Rusia.

Anjeunna nikah ka baraya misanana, Sophie, putri ti Raja William I ti Württemberg sareng Adipati Agung Catherine Pavlovna ti Rusia, di Stuttgart dina kaping 18 Juni 1839. Ieu pernikahan téh henteu bagja sarta dicirikan ku papaséaan ngeunaan barudakna. Sophie mangrupa saurang intelék liberal, anu mikagirid sagala rupa hal anu condong kana diktator, sapertos dunya militer. Willem mah langkung saderhana, langkung konservatif, sarta mikaresep dunya militer. Anjeunna nyaram ayana kagiatan inteléktual di imahna, ku lantaran tindakan ieu Ratu Victoria ti Britania Raya, anu susuratan sareng Putri Sophie, nyebat anjeunna salaku "patani anu teu dididik". Nanging, kabiasaan léléngkah haluna ngabalukarkeun koran *New York Times* nyebat anjeunna salaku "tukang jinah pangbadagna dina jaman éta". 

Anu jadi sabab séjén tina ketegangan rumah tangga (sarta engkéna ketegangan politik) nyaéta watekna anu robah-robah; anjeunna tiasa ambek-ambekan ka batur dina hiji poé, sarta tiasa janten kacida sopanna dina poé isukna. Kaayaan beuki parah ku Sophie, anu henteu nyumputkeun kanyataan yén anjeunna sabenerna mah alim nikah ka Willem sarta ngarasa dirina langkung pinter sacara inteléktual tibatan salakina. Sophie tiasa janten kacida dramatisna, sering ngeluh ngeunaan kasangsaraanana sarta kahayangna pikeun tilar dunya, bari sering masihan sawangan négatip ka ampir kabéh jalma anu dipendakanana di Walanda, utamana ka mitohana.

## Mangsa Ngawasa 
 , 1856]] 

Willem sababaraha kali niat pikeun *abdikasi* (turun tahta) pas putra cikalna, Willem, Pangéran Oranye, nincak yuswa dalapan belas taun. Hal ieu kajantenan dina taun 1858, nanging kusabab Willem ngarasa teu merenah pikeun nyandak kaputusan, anjeunna tetep janten raja. Tindakan munggaran raja anyar ieu nyaéta ngalantik kabinét parleménter Thorbecke, anu ngarancang konstitusi liberal 1848. Sateuacan taun 1848, raja téh ampir janten pangawasa mutlak (autokrat), nanging dokumén 1848 éta ngaleupaskeun sabagian ageung kakawasaan politik ti raja sarta mindahkeun sabagian ageung kakuatan nyata ka States-General (parlemén). 

Nalika hirarki uskup Katolik Roma dipulihkeun dina taun 1853, anjeunna mendakan dukungan *konservatif* anu beuki kuat sarta janten alesan pikeun ngeureunkeun Thorbecke. Dina dua dékade munggaran mangsa pamaréntahanana, anjeunna parantos ngabubarkeun sababaraha kabinét sarta ngabubarkeun parlemén sababaraha kali. Anjeunna tiasa ngawangun kabinét karajaan anu maréntah salami aya dukungan ti kamari kadua parlemén anu kapilih.
Dina kajadian anu katelah "Kudéta Luksemburg 1856", Willem sacara sapihak netepkeun konstitusi réaksionér anyar pikeun Luksemburg, anu dikawasa ku anjeunna sacara pribadi, misah tina makuta Walanda.

Dina taun 1867, Perancis nawaran pikeun meuli Luksemburg, anu ngabalukarkeun Krisis Luksemburg, hiji kajadian anu ampir nyababkeun perang antara Prusia sareng Perancis. Nanging, Perjangjian London Kadua saterusna negeskeun yén Luksemburg mangrupa nagara anu merdéka sapinuhna.

Salila mangsa pamaréntahanana, raja beuki lila beuki teu populer di kalangan rahayat borjuis-liberal, margi watekna anu sok robah-robah (*whims*) ngondang lalawanan sarta pamoyok ti maranéhna, nanging anjeunna tetep cukup populér di kalangan rahayat leutik.
Raja mangrupa saurang lalaki anu dedeg pangadegna kacida jangkung badagna sarta miboga sora anu tarik cakung. Anjeunna tiasa janten jalma anu lemes sarta bageur, nanging ujug-ujug tiasa robah janten pikasieuneun sarta sok hampang leungeun (telenges). Para menteri kacida sarieuneunana ku anjeunna. Kalolobaan jalma di sakurilingna sapamadegan yén anjeunna téh, dina sababaraha tingkatan mah, rada kaganggu jiwana. Willem tetep hoyong nikah deui. Dina taun 1878, anjeunna mimitina ngalamar alodna, Putri Elisabeth Sybille ti Saxe-Weimar-Eisenach. Anjeunna ogé kungsi nimbang-nimbqng pikeun nikah ka Putri Pauline ti Waldeck jeung Pyrmont, hiji kapangéranan leutik di Jérman, sarta Putri Thyra ti Dénmark, anu kagungan sajarah skandal pribadina sorangan. Anjeunna tungtungna mutuskeun pikeun nikah ka raina Pauline, nyaéta Emma ti Waldeck jeung Pyrmont. Sababaraha politisi kacida ambekna, margi yuswa Emma téh 41 taun langkung ngora tibatan raja. Nanging, Emma némbongkeun dirina salaku awéwé anu soméah (*cordial*). Willem nyuhunkeun idin ka parlemén, sarta idin éta gampil dipasihan. Ieu pasangan téh énggal-énggal nikah di Bad Arolsen dina kaping 7 Januari 1879.
Willem III kedah nyanghareupan tingkat popularitas anu handap dina taun-taun pamungkas pamaréntahanana. Salah sahiji sababna nyaéta medalna pamplét satir *Tina kahirupan Raja Gorilla*, anu nyebutkeun rupa-rupa skandal Willem III.

Dina taun 1880, Wilhelmina gumelar. Anjeunna janten ahli waris sawatara (*heir presumptive*) dina taun 1884 saatos pupusna putra pamungkas anu masih aya tina pernikahan munggaran Willem.

Raja Willem janten gering parna dina taun 1887. Anjeunna kaserang panyakit ginjal. Nanging, dina taun 1888, anjeunna sacara pribadi masihan medali emas kahormatan ka pahlawan parahu panolong, Dorus Rijkers, kusabab parantos nyalametkeun 20 jiwa.

Dina taun 1888 sareng 1889, raja anu nuju gering téh beuki lila beuki pikun (demented). Déwan Nagara sarta saterusna Ratu Emma diangkat janten wali raja (*regent*). Willem III dipikawanoh salaku lalaki anu resep léléngkah halu (*philanderer*) sarta miboga sababaraha puluh anak di luar nikah tina rupa-rupa awéwé simpenanana. 

## Tanda kahormatan sareng lambang 
Tanda kahormatan sareng dékorasi nasional 
* Pangadeg sarta *Joint Grand Master* tina Orde Singa Emas Nassau, *16 Maret 1858''
;Tanda kahormatan sareng dékorasi luar nagri 
## Silsilah 
## References