open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Noam Chomsky

thumb|Noam Chomsky (2005)

Ngaran lengkepna **Noam Avram Chomsky**, lahir di Amérika Sarikat, 7 Désémber 1928. Réputasi fénoménal Chomsky di widang linguistik atra katitén ku jalan téorina ngeunaan generative grammar (Tata Basa Generatif Struktural). Kaparigelan jeung kaahlian di widang linguistik ieu jadi panganteur manéhna ngambah kana studi pulitik.

Profesor Linguistik di M.I.T ieu geus nulis leuwih ti 30 buku pulitik, kalawan rupa-rupa judul. Sarta saprak 1965 nepi ka kiwari, Noam Chomsky ngajanggélék jadi salah sahiji figur "pang dipikasieunna" ku pamaréntah Amérika lantaran kakritisannya kana kawijakan luar negeri Amérika.

Karya-karyanya, di antarana: 
* The Fateful Triangle: The United States, Israél, and the Palestinians; 
* New Military Humanism: Lessons from Kosovo; 
* Powers and Prospects: Reflections on Human Nature and the Social Order; 
* Rethinking the Camelot: JFK, The Vietnam War, and U.S. Political Culture; 
* Yéar 501: The Conquest Continues; 
* Deterring Democracy; 
* Necessary Illusions: Thought Control in Democratic Societies.
Al-Sofa jeung Al-Marwah

**Al-Sofa** jeung **Al-Marwah** (**Sofa** jeung **Marwah**) (basa Arab: **الصفا** *Aş-Şafā*&nbsp;; **المروة** *Al-Marwah*) nyaéta dua pasir leutik nu kiwari aya di Masjidil Haram di Mekah, Saudi Arabia nu mana di antarana Muslim bulak balik tjuh kali nalika Haji jeung Umroh.

## Sajarah
Dina tradisi Islam, Nabi Ibrahim dipiwarang ku Allah pikeun ngantunkeun garwana Siti Hajar di *gurun* sareng putrana Ismail sarta bebekelannana. Nalika bebekelannana seep, Siti Hajar milari cai. Kanggo tiasa ningali paningalian anu jelas ka wewengkon sabudeureunnana, anjeunna naek ka dua pasir eta. Saparantos pertela yén euweuh hasil, anjeunna mulih deui ka Ismail sarta mendakan rehna aya cai nyusu mancer terus-terusan. Muslim percanten yén Allah nyayogikeun kanggo Siti Hajar cai nu mancer sacara aheng tina sumur, nu kiwari katelah Sumur Zamzam nu tos ngalir mangrebu-rebu taun.

## Lokasi
Masjidil Haram mangrupa tempatna Ka'bah, titik tujuan utama solat keur sadaya Muslim. Sofa — tempat mimitina leumpang (*sa`i*, basa Arab: **سعى**) — aya kurang leuwih satengah mil ti Ka'bah. Marwah ayana kurang leuwih 100 yard ti Ka'bah. Jarak antara Sofa jeung Marwah kurang leuwih 450 meter, sahingga tujuh kali bulak-balik kurang leuwih 3.15 kilometer. Kadua titik sarta jalur di antarana kiwari aya di sajeroeun balkon panjang nu mangrupa bagéan tina Masjid.

## Sa'i
'''Sa'i''' dimakudkeun keur ngeling-ngeling Siti Hajar nu milarian cai sarta kamurahan Gusti Allah dina ngabulkeun do'a.
Pulo Madura

[thumb|240px|Karapan sapi di [Sumenep, Madura.]]
**Pulo Madura** aya di wetaneun Pulo Jawa. Panjangna ti tungtung kulon nepika tungtung wetan bisa diliwatan ku kandaraan salila lima jam. Pulo ieu legana 5.250 km2 (leuwih leutik saeutik ti batan Pulo Bali) sarta jumlah pangeusina 4 yuta.

## Géografi 
Pulo ieu kaayaannana rada garing, loba gunung kapur jeung tegalan. Beulah wetanna mah subur, bisa dipelakan.

## Babagian administratif 
Pulo Madura dibagi jadi 4 kabupaten, nyaéta :

* Kabupatén Bangkalan
* Kabupatén Sampang
* Kabupatén Pamekasan
* Kabupatén Sumenep

Pulo Madura kasohor alatan produksi uyahna, nu matak teu aheng lamun dingaranan **Pulo Uyah**.

## Tempo ogé 
* Basa Madura
* Urang Madura
* Saté Madura
Bulu

[thumb|Distribusi sumebarna rambut dina [manusa.]]
**Rambut** nyaéta organ siga benang nu tuwuh dina kulit sato, utamana mamalia. Rambut mucunghul tina epidermis (kulit luar), sanajan ari asalna mah tina folikel rambut nu aya jauh di sahandapeun dermis oge. Struktur siga rambut, nu disebut trikoma, ogé kapanggih dina tutuwuhan.
Gunung

***Gunung*** (ogé katelah ***Gunong)*** nyaéta Melayu sarta Indonesia Kecap keur gunung &#x2014; hal anu rutin dipaké di gunung (sakumaha *Gunung Berapi).*  Gunung ogé nunjul ka hiji daérah nu kaayaan jangkung keluhur ilaharna mibanda leuwih ti 1.500 mdpl.
 Ngaran na gunung sakuliah Asia Tenggara . 

## Pagunungan ngagunakeun émbohan Gunung / Gunong 
Nuturkeun anu pagunungan anu sacara resmi nganggo émbohan Gunung atanapi Gunong.  

**Malaysia** 

* Gunung Angsi  
* Gunung Batu Brinchang 
* Gunung Banang  
* Gunung Belumut 
* Gunung Benarat 
* Gunung Jerai 
* Gunung Kinabalu 
* Gunung Korbu 
* Gunung Lambak 
* Gunung Ledang 
* Gunung Ma'okil 
* Gunung Mulu 
* Gunung Murud 
* Gunung Nuang 
* Gunong Pueh 
* Gunung Pulai 
* Gunung Santubong 
* Gunung Tahan 
* Gunung Trus Madi 

**Indonesia** 

* Gunung Agung 
* Gunung Arjuna
* Gunung Batur 
* Gunung Batok 
* Gunung Bromo 
* Gunung Ciremai 
* Gunung Dempo 
* Gunung Galunggung 
* Gunung Gede 
* Gunung Jayawijaya 
* Gunung Kaba 
* Gunung Kembar 
* Gunung Kemukus 
* Gunung Kerinci 
* Gunung Krakatau 
* Gunung Kemiri 
* Gunung Leuser 
* Gunung Merapi 
* Gunung Nona 
* Gunung Rinjani 
* Gunung Salak 
* Gunung Salahutu 
* Gunung Seblat 
* Gunung Semeru 
* Gunung Sumbing
* Gunung Sinabung
* Gunung Sipiso-Piso 
* Gunung Tambora 
* Gunung Tangkuban Parahu 
* Gunung Toba 

## rujukan
Tujuh Dosa Gedé di Dunya

**Tujuh Dosa Gedé di Dunya** mangrupa daptar nu dipaparin ku Mahatma Gandhi ka putuna Arun Gandhi dina mangsa-mangsa ahir hayatna. Tujuh dosa gedé éta nyaéta:

*Kabeungharan tanpa gawé
*Kasenangan tanpa nurani
*Pangaweruh tanpa karakter
*Perdagangan tanpa moralitas
*Élmu tanpa kamanusaan
*Ibadah tanpa pengorbana
*Pulitik tanpa prinsip

## Rujukan
* The Gandhi institute
Abad ka-17

**Abad ka-17** nyaéta abad nu lumangsung antara taun 1601-1700 atawa ti dasawarsa 1600-an-1690-an dina kalénder Gregorian.

## Kajadian 
### Dasawarsa 1600-an 
### Dasawarsa 1610-an 
### Dasawarsa 1620-an 
### Dasawarsa 1630-an 
### Dasawarsa 1640-an 
### Dasawarsa 1650-an 
### Dasawarsa 1660-an 
### Dasawarsa 1670-an 
### Dasawarsa 1680-an 
### Dasawarsa 1690-an 
## Inohong penting 
## Pamanggihan 
## Dasawarsa jeung taun 
## Tempo ogé 
* Kalénder kajadian

## Rujukan
Karaoke

**Karaoke** (tina basa Jepang カラオケ) nyaéta wangun hiburan di mana salah saurang nyanyi dibarengan ku musik jeung teks lirik nu ditembongkeun din hiji layar televisi. Di Asia, karaoke kacida  populerna.

Sacara etimologis kecap karaoke mangrupa kecap majemuk: "kara" (空) bu hartina “kosong” (saperti dina Karate) jeung "oke" nu mangrupa wangun pondok tina 'orkestra'. Ku sabab kecap majemuk ieu stengah Inggris jeung satengah Jepang, mangka ditulisna ogé maké aksara katakana, lain kanji.
Islamabad

**Islamabad** (basa Urdu: ‏اسلام آباد) nyaéta ibu kota Pakistan, mangrupa bagéan tina Wewengkon Ibu Kota Islamabad. Jumlah pangeusina di kota nu aya di wetan kaler Pakistan ieu nyaéta 900.000 jiwa. Islamabad aya dina kordinat 33°40′ LU 73°10′ BT.

## Tumbu luar 
*  Islamabad.net
*  Galeri foto
*  ItsPakistan.net 
*  Galeri foto
Accra

thumb|250px|Puseur kota Accra
**Accra** nyaéta ibu kota sakaligus kota panggedéna di Ghana. Accra aya di kiduleun Ghana dina koordinat 5°33' LKa 0°15' BWé. Pangeusina 1.970.400 jiwa (2005).

Accra diadegkeun ku suku Ga abad ka-15 minangka puseur perdagangan keur bangsa Portugal.

Accra kiwari dilayanan ku Bandara Internasional Kotoka jeung palabuan utama nu aya di kota Tema.
Létnan Kolonél

**Létnan Kolonel** (**Létkol**) nyaéta pangkat perwira menengah dina kamilitéran di Indonésia, satara jeung Ajun Komisaris Besar Pulisi di Kapulisian Républik Indonésia/Polri.

Nalika pangjajahan Walanda, dipikawanoh minangka *Overste* dina katentaraan Hindia Belanda atawa ' Koninklijk Nederlands-Indisch Leger'' (KNIL).
Kaamanan

[thumb|[Mesin sinar-X jeung detektor logam dipake keur ngadlikeun naon waé nu diidinan pikeun ngaliwatan périméter kaamanan bandara]]
[thumb|*Security spike* nyegah *[gated community* di tungtung wétan London]]
**Kaamanan** nyaéta hiji kaayaan di mana sagalana kalindung tina bahya, kacilakaan atawa karugian, nu biasana datang ti luar.

Dina telekomunikasi, istilah *kaamanan* mibanda harti: 
* Kondisi nu dihasilkeun tina ngadeg jeung dijagana pangukuran nu sipatna nyegah (protéktif) nu nu mastikeun kaayaan teu kaganggu ku pangaruh luar. 
* Kondisi nu ngahalangan jalma nu heneu dibéré kawenangan pikeun ngakses informasi resmi nu perlu dilindungan patali jeung kaamanan nasional. 
* Pangukuran ku unit militer, hiji aktivitas atawa instalasi keur nyalindungan tina sagala aksi nu ngaganggu efektifitasna. 
*Sumber: ti Federal Standard 1037C jeung ti Department of Defense Dictionary of Military and Associated Terms*

## Kategori kaamanan 
### Tipeu kaamanan 
* Kaamanan internasional
* Kaamanan nasional 
* Kaamanan fisik
* Kaamanan imah
* Kaamanan informasi
* Kaamanan jaringan
* Kaamanan komputer
* Kaamanan aplikasi
* Kaamanan manusa
* Kaamanan pangan
* Kaamanan bandara
* Satpam

### Konsep kaamanan 
Sababaraha konsép aya dina widang kaamanan.

* Résiko - kamungkinan kajadiannu nyababkeun leungit 
* Anceman -métodeungaréalisasikeun resiko
* Countermeasure - cara ngeureunkeun anceman
* Pertahanan dina ka jeroan - ulah saukur gumantung kana hiji cara ngamankeun wungkul.
* Jaminan - hambalan jaminan yén hiji sistim kaamanan bakal jalan saperti nu dipiharep.

## Ahli kaamanan 
* Richard A. Clarke
* David H. Holtzman
* Bruce Schneier

## Rujukan 
*  Monahan, Torin, ed. (2006), *Surveillance and Security: Technological Politics and Power in Everyday Life* . New York: Routledge: ISBN 0-415-95393-6
Basisir

[thumb|225px|Basisir 90 mil di [Australia]]
**Basisir** nyaéta hiji wangun géografis nu diwangun tina keusik, karihkil jeung cangkang sato laut nu ayana di sapanjang garis basisirna laut. Basisir ogé nunjul kana wates cai laut jeung darat, kayaan tempatna bisa rata atawa gawir nu nangtawing.

## Tumbu luar
* UNESCO Beach erosion & formation
* Habitats: Beach 

## Dicutat tina
Angkatan Laut

[thumb|right|*USS Lassen* ti [Angkatan Laut Amerika Sarikat]]
**Angkatan Laut** (AL) nyaéta bagian militer hiji nagara nu perangna di cai maké kapal. Sabagéan gedé AL diwangun tina kapal perang. AL bisa ogé miboga Angkatan Udara jeung soldadu sorangan.

## Tempo ogé
* Angkatan Laut Indonésia
* Angkatan Laut Karajaan
Macan Tamil

**Organisasi Pangbébasan Macan Tamil Eelam** (, Basa Tamil: *தமிழீழ விடுதலைப் புலிகள்*), nu leuwih kasohor minangka **Macan Tamil** diadegkeun taun 1976 kalayan tujuan utama pikeun ngadegkeun nagara Tamil nu merdika jeung berdaulat di wetan kalereun Sri Langka.

Pamingpin organisasi ieu nyaéta Pupuhu Nasionalis Tamil Velupillai Prabakharan nu ditéangan ku Interpol kalayan tuduhan "maehan, kajahatan terorganisasi, jeung terorisme" https://archive.is/20060903121259/www.interpol.int/public/Data/Wanted/Notices/Data/1994/54/1994_9054.asp. LTTE ngarekrut sabagian gedé kaderna ti organisasi militan Tamil séjén, nu hayang ngadegkeun nagara merdeka di weta kalereun Sri Langka.

## Tumbu luar 
*  LTTE
*  Interpol
*  Liberation Tigers of Tamil Eelam
Trincomalee

**Trincomalee** nyaéta kota palabuan di wetan kalereun Sri Lanka. Kota ieu leuwih kasohor ogé ku ayana palabuan alamina, nu mana jadi salah sahiji basis penting keur armada sekutu nalika perang dunya.

Kota ieu ngampar dina hiji wewengkon nu aya pangeusian, nu lolobana bagéannana mangrupa urang Tamil. Organisasi Pangbébasan Macan Tamil Eelam (LTTE) - *Liberation Tigers of Tamil Eelam* usaha pikeun ngadegkeun nagara *Tamil Eelam* nu merdika.

Trincomalee ogé mangrupa salah sahiji kota nu katarajang tsunami taun 2004.
Pangkat militér di Indonésia

Di handap ieu **pangkat militér di Indonésia** dumasar masing-masing angkatannana, diruntuykeun ti nu pangluhurna:

## TNI Angkatan Darat
### Perwira
#### Perwira Luhur
Nu kaasup kana Perwira Luhur (Basa Indonésia: Perwira Tinggi (PATI)) nyaéta:
* Jéndral
* Létnan Jéndral (Basa Indonésia:Letnan Jenderal (Letjen))
* Mayor Jéndral (Basa Indonésia:Mayor Jenderal (Mayjen))
* Brigadir Jéndral (Basa Indonésia:Brigadir Jenderal (Brigjen))
#### Perwira Panengah
Nu kaasup kana Perwira Panengah (Basa Indonésia: Perwira Menengah (PAMEN)) nyaéta:
* Kolonél
* Létnan Kolonél (Basa Indonésia:Letnan Kolonel (Letkol))
* Mayor
#### Perwira Munggaran
Nu kaasup kana Perwira Munggaran (Basa Indonésia: Perwira Pertama (PAMA)) nyaéta:
* Kaptén
* Létnan Hiji (Basa Indonésia: Letnan Satu (Lettu))
* Létnan Dua (Basa Indonésia: Letnan Dua (Letda))

### Bintara
#### Bintara Luhur
Nu kaasup kana Bintara Luhur (Basa Indonésia: Bintara Tinggi) nyaéta:
* Pembantu Létnan Hiji (Basa Indonésia: Pembantu Letnan Satu (Peltu))
* Pembantu Létnan Dua (Basa Indonésia: Pembantu Letnan Dua (Pelda))
#### Bintara
Nu kaasup kana bintara biasa nyaéta:
* Sersan Mayor (Serma)
* Sersan Kapala (Basa Indonésia: Sersan Kepala (Serka))
* Sersan Hiji (Basa Indonésia: Sersan Satu (Sertu))
* Sersan Dua (Basa Indonésia: Sersan Dua (Serda))

### Tamtama
Nu kaasup kana Tamtama nyaéta:
* Kopral Kapala (Basa Indonésia: Kopral Kepala (Kopka))
* Kopral Hiji (Basa Indonésia: Kopral Satu (Koptu))
* Kopral Dua (Kopda)
* Prajurit Kapala (Basa Indonésia: Prajurit Kepala (Kopka))
* Prajurit Hiji (Basa Indonésia: Prajurit Satu (Pratu))
* Prajurit Dua (Prada)

## TNI Angkatan Laut
## TNI Angkatan Udara
## Rujukan
* Loka TNI AD, Dispenad
Atase militér

**Atase militér** nyaéta ahli militér nu mangrupa bagéan tina misi diplomatik; posisi ieu biasana dieusian ku pajabat nu hambalannana luhur.

## Tempo ogé 
* Duta Besar
* Atase
* Atase udara
Wuduk

**Wuduk** atawa **sangu wuduk** (sawatara wewengkon nyebutna **huduk**; ) nyaéta kadaharan nu dijieun tina bahan dasar sangu bodas nu diaron jeung diseupan jeung cipati tina kalapa nu diparud, sarta dibungbuan ku pala, kayu manis, jahé, daun séréh jeung pedes. Kadaharan ieu tuluy diidangkeun jeung goréng emping, goréng tahu, dahdar endog/ goréng endog nu geus disiksikan, abon, kering témpé, goréng bawang, goréng hayam, bonténg jeung sambél tina suuk.

## Tempo oge
* Sangu lemak
* Sangu gandul
* Sangu bécék
Jukut

**Jukut** (Basa Indonésia: *rumput*, Basa Banjar: *kumpay*, , Basa Jawa: *suket*, ) nyaéta tutuwuhan pendék nu sering aya di buruan, sisi jalan atawa lapangan. Jukut dianggap minangka gulma nu ngaganggu pepelakan lamun aya di sabudeureun pepelakan nu ngahaja dipelak, tapi mangrupa asét utama lapangan maén bal. Mangpaat séjén tina jukut nyaéta pikeun hiasan taman jeung parab ingon-ingon hérbivora.

Jukut aya nu liar jeung aya ogé anu dibudidayakeun pikeun diala mangpaatna, misalna keur jadi alas lapang olah raga, taman jeung parab. Jukut anu dibudidayakeun pikeun taman di antarana jukut gajah, jukut gajah mini, jukut babat, jeung jukut jepang,

## Rujukan
Ki amis

**Ki amis** atawa **kai amis** (*Cinnamomum verum*, sinonim *C. zeylanicum;* ) nyaéta sabangsaning tatangkalan. Tangkal ieu kaasup kana golongan rempah-rempah nu kacida aromaan, amis, jeung ladana. Biasana rempah-rempah dipaké dina kadaharan amis nu dibeuleum, anggur panas, atawa miras.

Kayu manis atawa ki amis nyaéta salah sahiji bungbu kadaharan pangkolotna nu dipaké ku manusa. Bungbu ieu dipaké di Mesir Kuno kira-kira 5000 taun katukang, tur disebutkan sababaraha kali dina kitab-kitab Perjangjian Heubeul.

## Guaran 
Ki amis mangrupa tumuwuh subur di wewengkon dataran handap atawa pagunungan atawa sakitar 2000 méter di luhureun laut, anu taneuhna *gembur* sarta henteu réa teuing cai nu miboga kalembaban sakitar 70-90%.  Sababaraha hiji Panelitian nyebutkeun sangkan ki amis téh bisa ngontrol kadar gula darah keur jelema nu miboga panyakit diabetés tipeu 2. Panelitian lianna nyebutkeun bubuk ki amis nu ditambahkeun kana suplemén bisa nurunkeun *tekanan darah sistolik* (SBP).

## Nyumebarna ki manis 
Ki manis téh geus nyumebar ka sababaraha daérah keur didagangkeun sacara ekspor atawa lokal. Tina sababaraha jinis ki manis nu aya di Indonésia, ngan aya opat jinis nu dipikawanoh dina pardagangan ekspor atawa lokal, nyaéta. 

* *Cinnamomum burmanni*, tutuwunan ieu biasana tumuwuh dina lahan anu luhurna sakitar 600-1.500 m dpl. Biasana aya di daérah Sumatera Kulon, Jambi, Sumatera Kalér, Bengkulu, Jawa Barat, Jawa Tengah, Jawa Timur jeung Maluku. Ciri-cirina nyaéta miboga tangkal nu luhurna bisa nepi ka 15 m, daunna leutik jaba kaku, pucukna warna beureum. Warna kulit kaina abu-abu, miboga harum nu khas nyaéta amis. Ki amis ieu téh bisa dipanén lamun umurna geus aya 10 taun, jeung miboga ukuran buleudan batangna sakitar 1 m.

## Rujukan
Buruan

**Buruan** nyaéta aréal lemah nu biasana aya deukeuteun wangunan. Lemah ieu bisa dipléster, dikebonan, dipelakan kekembangan atawa kadang-kadang aya balongan. Buruan bisa aya di hareupeun, tukangeun atawa pipireun imah.
Jalan

jmpl|Jalan
**Jalan** nyaéta taneuh umum nu dipaké keur ngaliwatna jalma atawa angkutan.

## Tempo ogé 
* Jalan satapak
* Jalan raya
* Jalan karéta api
* Jalan layang
* Pulisi tidur
Karang

**Karang** nujul kana sababaaha harti, di antarana:
* Karang (batu), nyaéta wangun batu nu ayana biasana di basisir jeung laut, minangka hasil tina numpukna sato laut nu geus paraeh, sarta nareuasan.
* Karang (lemah), atawa **buruan** nyaéta aréal taneuh di sabudeureun wangunan
* Kecap pagawéan: "nyusun", "nyieun" (biasana carita atawa wangun téks lianna). Tempo Karangan
* Nama sababaraha désa/kalurahan, contona:
** Karang, Bogorejo, Blora
** Karang, Delanggu, Klatén
** Karang, Juwana, Pati
** Karang, Karangpandan, Karanganyar
** Karang, Slogohimo, Wonogiri
** Karang, Sekaran, Lamongan
** Karang, Semanding, Tuban
Lapangan

* Lapangan olahraga, daérah tempat dimaenkeunnana olahraga, kaasup di jerona lapangan maen bal, tenis meja, jeung lian-lianna.
* Lapangan terbang, nujul kana bandar udara
Katél

**Katél** atawa **kawali** nyaéta alat keur masak nu disimpen di luhureun kompor, dipaké keur wadah dahareun nu arek dikokolakeun.											
											
## Cutatan
Kategori :parabot 
Kategori :pakakas
Goréng endog

thumb|Goréng endog
**Goréng endog** nyaéta kadaharan tina endog nu disiapkeun ku cara ngagoreng endog maké minyak goréng atawa mantéga panas dina katél.

Aya sababaraha cara midangkeun goreng endog di antarana:
* Dahdar endog, ku cara ngocok endog tuluy digoreng. Bungbu keur dahdar endog nyaéta uyah, jeung lamun seneng bisa ditambahan goréng bawang, daun bawang jeung cabé/céngék 
* Ceplok endog, endog henteu dikocok heula tapi langsung diabrukkeun kana minyak panas dina katel, tuluy dipurulukan ku uyah. Variasi séjén tina ceplok endog nyaéta endog mata sapi
Kompor

**Kompor** nyaéta alat masak nu ngahsilkeun panas nu luhur. Biasana kapanggih di dapur, tur bahan pameuleumna bisa rupa-rupa:

* LPG atawa Élpiji (gas)
* Résistansi listrik (maké élemén pamanas)
* Suluh 
* Minyak tanah
* Bahan pameuleum padet saperti areng atawa brikét batubara
Séréh

tempo téks

**Séréh** (*Cybopogon cytratus*) nyaéta salah sahiji tutuwuhan tina kulawarga Poacéae. Ieu mangrupa sabangsaning tutuwuhan jujukutan nu daunna panjang siga eurih.  bédana, rumpun séréh leuwih gedé jeung sok tumuwuh ngagorombol.  pikeun ngalobakeun ieu tutuwuhan bisa dilakonan ku cara neukteuk rimpangna/anakna atawa ku cara misahkeun dapuranna tuluy dipelak.

## Kagunaan salaku Ubar 
Dina buku *Tumbuhan Obat Sunda*, séréh miboga mangpaat pikeun:
1. Ubar Nyeuri Awak: Cai kuluban séréh tiasa dipaké pikeun mandi atanapi diinum pikeun ngaleungitkeun rasa cangkeul.
2. Ubar Batuk: Bagian akar sarta tangkalna dikulub pikeun ngubaran gangguan pernapasan.
3. Panyeri Beuteung: Ngubaran mules sarta masuk angin (karasa kembung).
4. Antisépstik: Minyak séréh sering dipaké pikeun ngusir reungit sarta ngubaran ateul-ateul dina kulit.

## Ngaran Daérah 
* Sunda: *Séréh*
* Jawa: *Sere*
* Madura: *Sere*

## Bacaeun salajengna 
* Dalimartha, Setiawan. (2000). *Atlas Tumbuhan Obat Indonesia Jilid 1*. Jakarta: Trubus Agriwidya.
* Heyne, K. (1913). *De nuttige planten van Nederlandsch-Indië*. Batavia: Ruygrok & Co.

## Tutumbu ka luar 
* Cymbopogon citratus di Plants of the World Online (Kew Science)
* Profil Spesies di CABI

## Rujukan 
## Referensi
Peroksisom

lang=nl|300px|right|thumb|Wangun dasar peroksisom
**Peroksisom** mangrupa organél sél eukariota nu pancénna pikeun méré sihan sél tina zat-zat racun; ku kituna ieu sél sumebar di salukiah jero sél. Mémbranna mangrupa hiji lapis ganda lipid nu misahkeun eusi 'beuteung'na ti sitosol (cairan jero sél) nu ngandung rupa-rupa protéin mémbran nu boga pancén penting pisan, kayaning ngimpor protéin jeung mantuan proliferasi. Teu kawas lisosom nu dibentuk dina jalur sékrétori, peroksisom mah bisa ngaréplikasi diri ku cara ngagedéan, terus meulah manéh, najan anu munggaran mah sigana dibentuk langsung. Peroksisom kapanggih ku ahli sitologi Bélgia Christian de Duve taun 1965. 

## Pancén 
Peroksisom ngandung énzim-énzim oksidatif, kayaning katalase, oksidase asam D-amino, jeung oksidase asam urat. Sababaraha énzim, ku ngagunakeun oksigén molekulér, bisa nyingkahkeun atom hidrogén ti substrat anu tangtu (dilabélan R) dina hiji réaksi oksidatif, antukna ngagasilkeun hidrogén peroksida (H2O2) anu toksik:
:\mathrm{RH}_\mathrm{2} + \mathrm{O}_\mathrm{2} \rightarrow \mathrm{R }+ \mathrm{H}_2\mathrm{O}_2

Katalase, énzim séjén di peroksisom, lajeng ngarobah H2O2 ieu pikeun ngoksidasi substrat séjén, kayaning fénol, asam format, formaldehid, jeung alkohol, ngagunakeun réaksi peroksidasi: 
:\mathrm{H}_2\mathrm{O}_2 + \mathrm{R'H}_2 \rightarrow \mathrm{R'} + 2\mathrm{H}_2\mathrm{O}, nu ngaleungitkeun hidrogén peroksida nu ngabahyakeun.

Ieu réaksi penting pisan dina sél-sél ati jeung ginjal, nyaéta pikeun ngancurkeun rupa-rupa sanyawa toksik (detoksifikasi) nu asup kana getih. Ku cara di luhur, kira 25% étanol anu diinum ku urang dioksidasi jadi asetaldehida. Mun H2O2 ngagunduk di jero sél, katalase ngarobah ieu molekul jadi cai maké ngaliwatan réaksi
:2\mathrm{H}_2\mathrm{O}_2 \rightarrow 2\mathrm{H}_2\mathrm{O} + \mathrm{O}_2

Pancén utama peroksisom nyaéta pikeun ngarecah molekul-molekul asam lemak dina prosés nu katelah oksidasi-béta. Dina ieu prosés, asam lemak direcah sarta dirobah jadi Asetil-KoA, nu lajeng dipulangkeun deui ka sitosol pikeun guna séjénna. Dina sél-sél sato, oksidasi-béta bisa ogé lumangsung di mitokondria, sedengkeun dina kapang jeung tutuwuhan mah hususon di peroksisom.

## Kakurangan 
Cacad peroksisom bisa ngabalukarkeun gangguan kana métabolisme lipid, di antarana sindrom Zellweger.

## Rujukan 
## Tumbu kaluar 
* Peroxisome-Database
Tahu

jmpl|ka|Tahu
**Tahu** nyaéta kadaharan nu dijieun tina kacang kadelé nu diférméntasikeun tur dicokot sarina. Béda jeung témpé nu asli ti Indonésia, tahu mah asalna ti Cina, kawas kécap, tauco, bakpau, jeunn baso. Tahu nyaéta kecap serepan tina basa Hokkian (tauhu) (Hanzi: 豆腐, hanyu pinyin: doufu) nu sacara harpiah hartina "kadelé nu diférméntasi". Tahu munggaran mucunghul di Tiongkok nalika jaman Dinasti Han 2200 taun ka tukang. Nu manggihannana nyaéta Liu An (Hanzi: 劉安), bangsawan tur incuna Kaisar Han Gaozu, Liu Bang nu ngadegkeun Dinasti Han.

Di Jepang tahu katelah ngaranna *tofu*. Dibawa ku nu ngumbara ti Tiongkok, dahareun ieu umebar ka Asia Wétan jeung Asia Tenggara, nu ahirna ka saalam dunya.

Kawas témpé, tahu kaohor minangka kadaharan rahayat. Mangragem-ragem rupa tahu nu aya di Indonésia umumna kasohor dumasar tempat nyieunna, misalna tahu Sumedang jeung tahu Kediri.
Jatiwangi

**Jatiwangi** nujul kana sababaraha tempat nu lolobananana aya di Jawa Kulon, di antarana:

* **Jatiwangi, Majalengka**, hiji kacamatan di Kabupatén Majalengka
* **Jatiwangi, Jatiwangi, Majalengka**, hiji désa di Kacamatan Jatiwangi, Kabupatén Majalengka
* **Jatiwangi, Pakenjeng, Garut**, hiji désa di Kacamatan Pakenjeng, Kabupatén Garut
* **Jatiwangi, Cikarang Barat, Bekasi**, hiji désa di Kacamatan Cikarang Barat, Kabupatén Bekasi
* **Jatiwangi, Jatisari, Karawang**, hiji désa di Kacamatan Jatisari, Kabupatén Karawang
Asam dokosahéksaénoat

**Asam dokosahéksaénoat** (*docosahexaenoic acid*, katelah **DHA**; asam 22:6(ω-3), *all-cis*-dokosa-4,7,10,13,16,19-héksaénoat; landihan **cervonic acid**) téh asam lemak ésénsial oméga-3. Sacara kimia, DHA téh kaasup asam karboksilat nu boga ranté 22-karbon jeung genep beungkeut ganda *cis*; beungkeut ganda nu mimiti aya dina karbon katilu ti tungtung oméga.

DHA loba dikandung dina minyak ikan, nu asalna ti mikroalga genus *Schizochytrium* nu diakumulasi tina ranté dahareun. Di industri, DHA diékstrak tina *Crypthecodinium cohnii*. Sacara métabolis, sato lolobana nyintésis DHA tina asam α-linolénat, asam lemak oméga-3 nu dikandung ku chia, flax, jeung rupa-rupa kakacangan & sisikian lianna.

DHA téh minangka asam lemak utama dina fosfolipid spérma jeung uteuk, sarta hususna rétina. Ayana DHA dina katuangan bisa ngurangan kadar trigliserida getih manusa, antukna bisa ngurangan résiko katarajang panyawat jantung. Kakurangan DHA bisa ngabalukarkeun kurangna kadar serotonin otak sarta dikaitkeun jeung ADHD, panyawat Alzheimer, jeung déprési.

## Sintésis métabolik 
Dina awak manusa, lian tina katuangan, DHA ogé diturunkeun tina asam éikosapéntaénoat (EPA, 20:5, ω-3) ngaliwatan asam dokosapéntaénoat (DPA, 22:5 ω-3) salaku antara. Mimitina EPA dipanjangan jadi DPA, terus diteukteuk ku Δ4-desaturase. Jalan lianna nyaéta ngaliwatan peroksisom jeung mitokondria. EPA dipanjangan jadi 24:5 ω-3, laju didésaturasi jadi 24:6 ω-3, anu teras dipondokan jadi DHA (22:6 ω-3) maké oksidasi béta. Jalan ieu katelahna '''Sprecher's shunt'''.

## DHA dina panyawat Alzheimer 
Danget ieu NIH nuju ngayakeun uji obat gedé-gedéan pikeun nguji pangaruh DHA kana panyawat Alzheimer. Ieu téh minangka uji munggaran DHA ka manusa, sedengkeun ka mencit transgenik mah geus kauji ngurangan plak jeung tau amiloid. Mun digabungkeun jeung asam arakidonat (asam lemak nu ogé aya dina minyak ikan), pangaruh DHA pikeun ngurangan plak téh ngurangan.

## DHA nginhibisi karsinoma manusa di mencit 
Panalungtikan di Universitas Névada ngeunaan pangaruh tambahan DHA tumuwuhna adéno karsinoma kolon manusa dina mencit nunjukkeun yén mencit anu narima tambahan DHA tina algae tumorna leuwih saeutik batan anu narima oméga-3 tina minyak ikan atawa oméga-6 tina minyak jagong.

## DHA dina susu indung jeung susu formula 
Kandungan DHA dina susu indung ilaharna antara 0,07% jeung 1,0% ti total asam lemak, rata-rata 0,34%, di antarana gumantung kana asupan lauk dina katuangan indungna.

Pikeun nambah ajén kandunganana, susu formula ogé kiwari loba nu ditambahan DHA. Produsén nu munggaran nambahkeun DHA (jeung ARA) kana susu formula téh Méad Johnson (2001), nu disatujuan ku Badan Pangawasan Ubar & Katuangan jeung Departemén Kaséhatan Kanada. Boh DHA atawa ARA disatujuan ku sabab duanana mémang aya dina susu indung manusa. 

## Rujukan
Kairo

**Kairo** (basa Arab: القاهرة, dialihaksarakeun jadi *al-Qāhirah*) nyaéta ibu kota Mesir.

Wewengkon Kairo Raya miboga pangeusi kurang leuwih 16 yuta jiwa. Kota ieu mangrupa kota panggedéna di buana Afrika mah, pon kitu deui di Wétan Tengah. Kota ieu mangrupa hiji-hijina kota di Afrika nu miboga sistim metro.

Ku pangeusina, kota ieu disebut *Misr* atawa *Masr*, ngaran nagarana sorangan.

Kairo Islam nyaéta warisan dunya nu ditangtayungan ku UNESCO ti taun 1979.

## Tumbu luar 
*  Kairo Islam - situs warisan dunia 
*  Kairo Islam - perlawatan
Féri

[thumb|right|Féri [Amsterdam]]
**Féri** nyaéta salah sahiji wangun kapal keur angkutan jarak deukeut. Féri miboga pancén penting dina sistim pangangkutan keur lolobana kota di basisir, nyieun transit langsung di antara dua tujuan kalayan béya nu leuwih saeutik lamun dibandingkeun jeung maké sasak atawa torowongan.

Féri keur nu laleumpang kalayan loba tempat eureunna, kawas di Vénésia, kadang katelah ogé minangka **beus cai** atawa **taksi cai**.
Wellington

thumb|250px|Panorama di Wellington
**Wellington** (basa teu resmina *Te Whanganui-a-Tara* atawa *Poneke* dina basa Māori), nyaéta ibu kota nagara Selandia Anyar. Kota ieu mangrupa wewengkon urban kadua panggedéna di Selandia Anyar, sarta mangrupa ibu kota nasional pangpadetna di Oséania. Pangeusina 370.000 jiwa.

## Ngaran 
Kota ieu dingaranan Wellington pikeun ngahormatan Arthur Wellesley, Pangéran Wellington sarta nu meunangkeun Perang Waterloo. Gelar Pangéran datang ti kota Wellington di County Somerset.

## Galeri 
thumb|800px|centre|Wellington
thumb|800px|centre|Wellington
Guha Pawon

**Guha Pawon** nyaéta hiji guha nu perenahna di sabudeureun Kampung Guha Pawon jeung Panyusuan, Désa Gunungmasigit, Kacamatan Cipatat, Kabupatén Bandung, hiji wewengkon nu réa penambangan batuna. Saliwat mah di guha ieu téh henteu loba nu aheng, tapi  saha nu nyangka yén di jerona geuning aya 20.250 tulang taleng sarta 4.050 *serpihan* batu nu diperkirakeun umurna kurang leuwih 10 rebu taun. Hal ieu ngindikasikeun ayana kahirupan manusa purba di Tatar Sunda.

## Rujukan
*  Artikel di Pikiran Rakyat 
*  Loka Eko Y ngeunaan Guha Pawon
*  Seratan Nanang Saptono(Balai Arkeologi Bandung), dicandak ti Wordpress Dieny  
*  Distamben Jabar
Pulo

**Pulo** nyaéta sawidang taneuh nu leuwih leutik ti batan buana tapi leuwih gedé ti batan karang, nu dilingkung ku cai. Kumpulan pulo disebutna kapuloan (basa Inggris: *archipelago*).

Wangenan "pulo" dumasar konvensi PBB ngeunaan Hukum Laut International taun 1982 (UNCLOS ’82), pasal 121 nyebutkeun yén
;Pulo: *nyaéta daratan nu diwangun sacara alami sarta dilingkung ku cai jeung sok aya di saluhureun beungeut cai anu tempatna luhur*.

Cindekna, pulo téh tempat anu teu meunang diteuleuman waktu cai keur caah.

## Tempo ogé 
* Daptar pulo dumasar kana lega wilayah
* Fakta géografi dunya
Sastra Jawa

Sajarah **Sastra Jawa** dimimitian ku kapanggihna prasasti di daérah Sukabumi, Paré, Kediri Jawa Wétan. Prasasti nu biasana disebut Prasasti Sukabumi ieu ditulis tanggal 25 Maret taun 804 Maséhi. Eusina ditulis nganggo basa Jawa Kuna.

Sanggeusna prasasti Sukabumi, aya prasasti séjénna ti taun 856 Maséhi nu eusina sabangsaning tembang kakawin. Kakawin nu eusina geus henteu lengkep ieu mangrupa tembang basa Jawa (Kuna) nu pangkolotna.

Biasana sajarah sastra Jawa dibagi jadi opat jaman:
* Sastra Jawa Kuna
* Sastra Jawa Tengahan
* Sastra Jawa Anyar
* Sastra Jawa Modéren

Salian ti éta aya kategori husus deui, nyaéta Sastra Jawa-Bali. Sastra ieu terusannana tina Sastra Jawa Tengahan. Satuluyna ayaa ogé Sastra Jawa-Lombok, Sastra Jawa-Sunda, Sastra Jawa-Madura, jeung Sastra Jawa-Palémbang

Ti sakabéh  sastra tradisional Nusantara, sastra Jawa mangrupa sastra nu pangmekarna tur loba simpenan karyana. Tapi ti saprak proklamasi RI taun 1945 sastra Jawa rada dianaktérékeun di Nagara Kesatuan RI sabab nu leuwih diutamakeun téh rasa manunggal (kesatuan) bangsa Indonésia.

Basa Jawa mimitina ditulis maké aksara turunan aksara Pallawa nu asalna ti India kidul. Aksara ieu nu jadi karuhunna aksara Jawa modéren atawa Hanacaraka nu masih dipaké nepi ka kiwari. Satuluyna marengan mekarna ageman Islam dina abad ka-15-16, hurup Arab dipaké keur nulis basa Jawa; hurup ieu diaranan hurup pegon.
Satuluyna ku saratangna urang Eropa di tanah Jawa, aksara Latén dipaké ogé keur nulis basa Jawa.

## Tempo oge
* Sastra
* Sastra Sunda
Féderal

**Féderal** nyaéta kecap sipat (adjéktif) tina Féderasi. Biasana kecap ieu nujul kana pamaréntahan puseur atawa pamaréntahan hambalan nasional.

Contona: 
* Pamaréntah **Féderal** Amerika Sarikat
* Soldadu **Féderal** Yugoslavia
Adjéktif

**Adjéktiva** (basa Latin: *adjectivum*) atawa **kecap sipat** nyaéta kelas kecap nu ngarobah nomina (kecap barang) atawa pronomina, biasana kalayan ngajlaskeun atawa ngajadikeunnana jadi leuwih spésifik. Adjéktiva bisa nerangkeun kuantitas, kacukupan, runtuyan, kualitas, atawa panekenan hiji kecap. Conto kecap sipat di antarana *teuas*, *jauh*, jeung *beunghar*.

## Rujukan 
#  {{cite book
| title       = Tata Bahasa Baku Bahasa Indonésia
| last        = Alwi
| first       = H.
| coauthors   = Soenjono Dardjowidjojo, Hans Lapoliwa, Anton M. Moeliono
| publisher   = Departemen Pendidikan dan Kebudayaan Républik Indonésia
| location    = Jakarta
| yéar     lirewr
#
Wanci Usum Panas

thumb|300px

**Wanci Usum Panas**, di Amérika Kalér katelah ogé minangka **daylight saving time** (**DST**), nyaéta sistim nu dimaksudkeun keur "nyimpen cahya beurang" dina usum panas. Ku sabab kitu di Eropa mah sistim ieu téh katelahna "Wanci Usum Panas". Wanci resmi dimajukeun (biasana) sajam leuwih tiheula batan zona wanci nu resmi, dilumakukeunna sapanjang usum semi jeung usum panas. Hal ieu dimaksudkeun pikeun leuwih nyocogkeun jam nalika poé caang kénéh jeung jam kagiatan gawé jeung sakola. DST biasana dipaké di wewengkon nu hawana sedeng, alatan gedéna perbédaan antara mangsa poé caang jeung poék sapanjang usum di wewengkon-wewengkon kasebut.

## Buku 
* Prerau, David. *Seize the Daylight: The Curious and Contentious Story of Daylight Saving Time* (Thunder’s Mouth Press; ISBN 1-56025-655-9)
* Prerau, David. * Saving the Daylight: Why We Put the Clocks Forward* (Granta Books; ISBN 1-86207-796-7) — Kisah ngeunaan Wanci Usum Panas hususna di Britania Raya.
* Downing, Michael. *Spring Forward: The Annual Madness of Daylight Saving Time*  (Shoemaker & Hoard; ISBN 1-59376-053-1)

## Tumbu luar 
*  Sejarah singkat tentang WMP
*  Pembahasan singkat tentang WMP
*  Ketika Kita Mengganti Waktu
*  Arahan Uni Eropa 2000/84/EC
*  Saving Time, Saving Energy  - Jadwal WUP AS (kaasup palaturan anyar nu berlaku mulai 2007, penjelasan, sajarah) 
*  Parobahan WUP di sakuliah dunya
*  Informasi ngeunaan data Wanci Usum Panas, kaasup sajarah jeung prediksina 
*  Summer Time  ku JR Stockton. Kalayan tanggal-tanggal parobahan di Uni Eropa (terahir taun 2007, saleuwihna kudu diperhitungkeun)
*  World Time Server
*  Kurang sare jeung kacilakaan
*  National Association of Standard Time 
*  Greenwich Mean Time: World Time
*  PhotoSydney: Daylight Saving nalungtik wanci usum panas di Australia.
*  Editor Wewengkon Wanci keur Windows  (download .zip)
*  Situs yang menentang WMP
Spasi

**Spasi** ( ) nyaéta zona kosong (euweuh tulisanan) antara bagian nu ditulis. Istilah ieu biasana dipaké keur nujul kana zona kosong nu dipaké keur misah antar kecap (*spasi antar kecap*).Konvensi ngeunaan ayana jeung ukuran spasi antar kecap béda-béda keur unggal basa, sarta dina sababaraha hal bisa jadi kacida pabeulitna. Sababaraha **karakter spasi** aya dina set karakter komputasi keur nunjukkeun spasi tina ukuran jeung harti nu béda-béda.

## Tempo ogé 
* Hipenasi

## Tumbu luar 
* Unicode spaces , by Jukka "Yucca" Korpela.
* Commonly confused characters
Rio de Janeiro

thumb|250px|left|Pemandangan kota Rio de Janeiro
**Rio de Janeiro** (hartina "Walungan Januari" dina basa Portugis) nyaéta ibu kota Nagara Bagian Rio de Janeiro di Brasil bagian tenggara.

Kota ieu legana 1.256&nbsp;km² tur pangeusina kira-kira 6.150.000 yuta jiwa (2004). Kurang leuwih 10 yuta urang cicing di wilayah metropolitan Rio de Janeiro Raya, nu kiwari mangrupa kota panggedéna kaopat di dunya.

## Olahraga 
Rio de Janeiro nyaéta *tuan rumah* Pan American Games 2007 (Pan American Games ka-15) nu diayakeun ti 13-29 Juli 2007.

## Tumbu luar 
*  Loka resmi
*  Galeri foto Rio de Janeiro 

http://su.wikipedia.org/w/index.php?title=Rio_de_Janeiro&action=edit
Édit
Nuklir

Kecap **nuklir** hartina bagian tina atawa nu patali jeung nukleus atom (inti atom).

* Keur jejer nu patali jeung inti atom, tempo:
** Inti atom
** Peluruhan radioaktif
** Téhnik nuklir
** Bahan bakar nuklir
** Siklus bahan bakar nuklir
** Réaksi nuklir
** Daya nuklir
** Pembangkit listrik tanaga nuklir
** Réaktor nuklir
** Pakarang nuklir
** Limbah radioaktif
* Dina sosiologi, kulawarga inti (Basa Inggris: *nuclear family*) angrupakeun salah sahiji wangun kulawarga.
Televisi

**Televisi** (di Indonésia 'televisi' sacara teu resmi disebut TV, ***tivi***, ***tévé*** atawa ***tipi***), nyaéta hiji alat keur nangkep siaran nu aya gambaran. Kecap televisi asalna tina kecap *tele* jeung *vision*; nu hartina masing-masing nyaéta jauh (tele) jeung katempo (vision). Jadi televisi hartina katempo ti jarak nu jauh. Pamanggihan televisi disajajarkeun jeung pinanggihna roda, sabab kapanggihna televisi ieu bisa ngarobah peradaban dunya. 

## Rujukan sajarah 
Pelepasan ti televisi anu pangheulana dimimitian ku sajarah penemuan televisi téa, di mana ilmuwan Rusia Konstantin Persky (anu munggaran nganggo istilah "tivi"), Boris Rosing (anu nampi patén anu munggaran pikeun téknologi tivi éléktronik anu dianggo ayeuna) sareng murid na Vladimir Zvorykin, anu dianggap salah ti panyipta televisi modéren: ikonoskop anu anjeunna nimukeun mangrupikeun naskah dina kajelasan gambar sareng diidinan ngamimitian produksi massal panampi televisi.

## Catetan 
thumb|TV Braun HF1 Jerman taun 1959

## Jenis televisi 
* Televisi analog
* Televisi digital

## Tempo ogé 
* Daptar stasion televisi
* Daptar stasion televisi di Indonésia
* Reality show Indonésia
Badan Tanaga Atom Internasional

thumb|Bandéra IAEA
**Badan Tanaga Atom Internasional** (basa Inggris: ***International Atomic Energy Agency***/**IAéa**) nyaéta hiji organisasi indepénden nu ngadeg tanggal 29 Juli 1957 kalayan tujuan pikun mromosikeun digunakeunnana tanaga nuklir sacara daméy sarta nyegah digunakeunnana keur kaperluan militér.

Markas IAéa aya di Wina, Austria. IAéa anggotana aya 137 nagara.

Dina taun 1981–1997, IAéa dipingpin ku Hans Blix. Pupuhu IAéa kiwari nyaéta Mohamed ElBaradei.

Tanggal 7 Oktober 2005, IAéa jeung Diréktur Jéndralna Mohamed ElBaradei meunang pangajén perdaméyan Nobel taun 2005 keur usahana dina ngawatesan panyebaran pakarang nuklir.

## Diréktur Jéndral 
Pajabat Diréktur Jéndral IAéa:

## Pranala luar 
*  Loka resmi
Lini leupas basisir Chūetsu 2007

''''* nyaéta lini nu gedéna 6.8 skala Richter  nu kajadian jam 10:13 a.m. wanci lokal tanggal 16 Juli, 2007, di kulon kalér wewengkon Niigata di Jepang. Lini ieu ngoyagkeun Niigata jeung préféktur sabudeureunnana. Kota Kashiwazaki jeung désa-désa di Iizuna sarta Kariwa kadaptar narima inténsitas séismik panggedéna, 6 skala *shindo'', tapi lini ieu karasa nepikeun ka tempat nu jauh di Tokyo

A second éarthquake, an aftershock, méasuring magnitude 5.6 occurred at 11:17 p.m. local time off of Japan's west coast.

Perdana Mentri Shinzo Abe ninggalekun kampanye pamiluna di Jepang kidul pikeun ngalongok ka Kashiwazaki sarta ngajangjikeun keur "nyieun sagala usaha pikeun nyalametkeun sarta ngabenerkeun jasa-jasa saperti gas jeung listrik".

## Kahuruan di Pembangkit Tanaga Nuklir Kashiwazaki-Kariwa 
Kahuruan kajadian dina trafo listrik di Pembangkit Tanaga Nuklir Kashiwazaki-Kariwa. Kahuruan ieu hasil dipareuman salila dua jam. Lini ogé nyababkeun bocorna cai ti pembangkit ka Laut Jepang. Cai ieu ngandung saeutik bahan radioaktif, tapi pajabat resmi nyebutkeun yén kabocoran ieu henteu nyababkeun bahya naon-naon.

## Tempo ogé 
* Lini Noto 2007
* Lini Niigata 2004
* Lini Kobe 1995

## Sumber
Bandar, Bandar, Batang

**Bandar** nyaéta salah sahiji désa di Kacamatan Bandar, Kabupatén Batang,  Propinsi Jawa Tengah, Indonésia.
Pesalakan, Bandar, Batang

**Pesalakan** nyaéta salasahiji désa di Kacamatan Bandar, Kabupatén Batang,  Propinsi Jawa Tengah, Indonésia.
Gunung Gamkonora

**Gunung Gamkonora** nyaéta pencelut pangluhurna di pulo Halmahéra, Indonésia. Bituna gunung seuneuan ieu geus nyababkeun ayana kawah nu manjang ti kalér tepi ka kidul. Bitu pangbadagna kajadian taun 1673 nu disusul ku sunami nu ngaratakeun désa-désa di sabudeureunnana.

## Tempo ogé
* Daptar gunung
* Daptar gunung api
Surodadi, Gringsing, Batang

**Surodadi** nyaéta salah sahiji désa di Kacamatan Gringsing, Kabupatén Batang,  Propinsi Jawa Tengah, Indonésia.

## Sajarah
Ayana Désa Surodadi teu bisa leupas tina folklor atawa pangadeg Désa Surodadi, nya éta Mbah Kayai Kahsan Khoir, nya éta soldadu ti Mataram.  Waktu harita Kasultanan Mataram dipingpin ku Sultan Agung dina taun 1628 M. Waktu harita Sultan Agung ngirim pasukan ka Batavia nuturkeun pasukan Mataram nu dipingpin ku Pangeran Tumenggung Bahurekso atawa Bupati Kendal harita, minangka tentara Mataram Utara, sanggeus di Tentara Batavia ti Mataram eleh jeung loba nu maot sarta loba nu salamet, kaasup Kyai Khasan Khoir nu balik deui ka Kendal.  Loba prajurit anu masih keneh hirup kabur ka leuweung sarta ahirna ngadegkeun wewengkon/desa satempat saperti Pangeran Sambong, Kyai Kendil Wesi, Kyai Gentong Lontong, Kyai Krinci, Ki Demang Sulang jeung oge Mbah Khasan Khoir anu muka Desa Surodadi.
Masjid Saint Petersburg

**Masjid Saint Petersburg** (), nalika munggaran dibukana taun 1913, harita mah mangrupa masjid panggedéna di Eropa, munarana waé luhurna 48 méter sarta momolona 39 méter. Masjid ieu aya di puseur karaméan St Petersburg, antukna momolo biruna bisa katempo kalayan sampurna ti Walungan Trinitas nu ngaliwatan Neva. Masjid ieu bisa nampung lima rebu urang jamaah.

Batu munggarannana digolerkeun taun 1910 keur ngeling-ngeling ulang taun pamaréntahan Abdul Ahat Khan nu ka-25 di Bukhara. Harita, komunitas Muslim di puseur kota Rusia leuwih ti 8.000 urang. Struktur ieu geus diperhitungkeun pikeun bisa nampung jalma nu sakitu lobana. Arsitékna, Alexander von Gogen nyonto masjid ieu siga Gur-e Amir, jaratan Tamerlane di Samarkand. Pangwangunannana rengse taun 1921.

Nalika ibadah, para jamaah dibagi dumasar jenis kelamin; wanoja di lantéy hiji, lalaki mah di lantéy dasar. Masigit ieu ditutup keur jamaah ti taun 1940 nepi ka taun 1956. 

na]]

## Tumbu luar
* Poto jeung deskripsi
* Munara ti Neva
* Poto
Cakra

**Cakra** nyaéta ngaran pakarang (jamparing) Batara Wisnu anu nitis ka Batara Kresna, wujudna buleud kawas cakram. Musuh anu sakti ogé bisa nemahan pati ku éta pakarang. Unggal tokoh wayang titisan bakal balik deui ka wujud asal sanggeus dipanah pakarang cakra. Pakarang cakra Batara Wisnu disebut cakra Ujaksana. Pakarang cakra sakti milik Arjuna Sasrabahu disebut cakra baskara, sedengkeun cakra sakti milik Bangbang Somantri disebut cakra panggurat lemah. Cakra kembang nyaéta padumukan Batara Kamajaya di Kahiyangan. Cakraningrat nyaéta déwa anu nitis sarta mangrupa wahyu Abimanyu. Cakrawati pamajikan Cakraningrat anu nitis ka Dewi Utari (pamajikan kadua Arjuna).

## Rujukan
* Ensiklopedi Sunda: Alam, Manusa, Budaya (Rosidi, dkk: 2000)
Cakrawarman

**Cakrawarman** nyaéta panglima perang sarta mahamantri Karajaan Tarumanagara mangsa pamaréntahan Maharaja Purnawarman. Loba meunang dina perang mangsa Purnawarman ngalegaan daérah kakawasaanana. Dipercaya ngawakilan Purnawarman dina upacara resmi. Lamun Purnawarman aya halangan, saperti dina upacara salametan sanggeus réngsé meneran alur walungan Sarasah atawa Manukrawa anu lumangsung ti tanggal 11 parogelap bulan Kartika nepi ka tanggal 14 parogelap bulan Margasira taun335 S (17 Nopémber 412-7 Januari 413 M).

Manéhna jadi jelema kadua sanggeus raja, lébér wiwaha, gedé pangaruhna di satungkebing wewengkon Tarumanagara. Nurutkeun naskah Pustaka Rajya-rajya i Bhumi Nusantara karya Tim panitia Naskah Pangeran Wangsakerta, nalika Wisnuwarman, anak Purnawarman, ngaganti bapana salaku raja, Cakrawarman - anu nganggap dirina leuwih patut jadi raja - ngabaruntak sarta ngalibetkeun sababaraha raja bawahan lianna. éta Pemberontakan téh lumangsung salila 28 poé, ti tanggal 14 parogelap bulan Asuji nepi ka tanggal 11 parogelap bulan Kartika taun350 S (21 Oktober-18 Nop. 437 M).

## Rujukan
* Ensiklopedi Sunda: Alam, Manusa, Budaya (Rosidi, dkk: 2000)
Inuman

jmpl|jus buah
**Inuman** ilaharna nujul kana sagala rupa cairan nu diteleg. Kecap ieu kadang-kadang dipaké keur harti nu leuwih heureut, keur inuman nu ngandung alkohol.

## Jenis cai inuman 
### Cai herang 
Ilaharna manusa ngonsumsi cai herang nu bérésih, herang jeung steril minangka inuman utama keur dikonsumsi, tur ieu téh kacida hadéna keur kasehatan. Cara-cara nyeterilkeun cai di antarana:
* Ozonisasi, nyaéta ngolah cai maké ozon nu ilahar dilakukeun di pausahaan cai inuman dina kemasan nu skalana gedé
* maké sinar ultra violét sakumaha nu dipaké dina depot cai inuman eusi ulang
* Ditaheur, ilaharna di rumah tangga-rumah tangga di Indonésia

### Cai warnaan 
[150px|right|thumb|[Jus jeruk]]
right|thumb|150px|Inuman nu dikarbonasi
[thumb|150px|right|Sacangkir [kopi]]
Lian ti cai herang, inuman ogé loba rupana, boh keur acara resmi, istirahat, atawa acara santey di imah. Unggal wewengkon mibanda inuman has sewang-sewangan. Inuman nu ilahar disuguhkeun di antarana:
* Susu
* Jus
* Anggur (*wine*)
* Vodka
* Inuman tina kopi
** Cappuccino
** Kopi
** Espresso
** Frappé
** Kopi nu dirasaan (moka jsb.)
** És kopi
** Latte
* Coklat
* Cider
* Glühwein
* Inuman tina entéh
** Entéh rasaan (chai jsb.)
** Téh héjo
** És téh
** Téh
** Téh hérbal

### Inuman has Indonésia 
* Inuman panas
** Bajigur
** Sakoteng
** Serbat
** Wédang
* Inuman tiis
** Céndol
** És télér
** Bir peletok
** És cingcau

### Inuman tradisional Sunda 
* Bajigur: nyaéta inuman anu rasana amis, dijieunna tina cipati dicampuran gula kawung jeung cangkaléng, diseungitan ku daun pandan, nyieunna digodogkeun.
* Bandrék: inuman nu rasana amis lada, dijieunna tina cai dicampuran gula kawung jeung jahé, nyieunna digodogkeun.
* Céndol: kadaharan sabangsa dawet, dijieunna tina aci kawung, jsté, digéréntél-géréntél, didaharna maké peueut dicipatian
* Cingcaw: kadaharan jiga ager héjo nu dijieun tina daun camcauh, didaharna maké sirop.
* Goyobod: sabangsa kadaharan tina tipung atawa aci jeung ager, didaharna jeung alpuket maké sirop diésan.
* Lahang: cai amis tina leungeun kawung, kalapa jeung sabangsa palem lianna, sok diinum, atawa dijieun gula.
* Sakoteng: ngaran sarupa kadaharan tina aci sampeu sina pasagi sarta dipulas jiga siki dalima, ditinyuh ku gula jeung cipati panas ditambahan ku roti meunang ngeureutan sagedé-gedé dadu.
* Sirop: cai gula kentel dicampuran sari bungbuahan jsté., nu beunang dililakeun, diinumna ditambahan cai és jsté.
* Téh tubruk: inuman anu dijieun tina cai dicampur entéh, dina nyieunna entéh ditinyuh ku cai panas ngagolak, dicampur ku gula bodas.

## Tumbu luar 
* Persatuan Perusahaan Air Minum Seluruh Indonésia (Perpamsi) 
* Badan Pengawasan Obat dan Makanan (POM) Republik Indonésia
Sari bungbuahan

[150px|right|thumb|[Jus jeruk]]
**Sari buah** atawa **jus** (basa Inggris *juice*, tapi leuwih pasna mah *fruit juice*) nyaéta cairan nu aya sacara alami dina bungbuahan. Sari buah kasohor pikeun dikonsumsi ku manusa minangka inuman. Sababaraha jenis sari buah nu kasohor nyaéta:
* Sari jeruk
* Sari jeruk nipis

Sari buah-sari buah nu salana ti Indonésia di antarana nyaéta:
* Sari jambu kulutuk
* Sari sirsak
* Sari buah
* Sari térong Walanda
* Sari markisa
Campursari

**Campursari** nyaéta salah sahiji istilah pikeun némbongkeun adu manis sora atawa nada tina waditra-waditra tradisional jeung instrumén-instrumén musik modéren ti Kulon, kalawan jalinan-jalinan nada anu harmonis, kawas rebab dikombinasikan jeung piano, biola dipidangkeun jeung kacapi, gitar kalawan suling (tarling). Ilaharna nyampurkeun gamelan pentatonis jeung diatonis. Musik ieu kawentar di Jawa Tengah ogé Jakarta. Upami di daerah Sunda aya campursari gaya Bandung. Didi Kempot salah sahiji vokalis campursari di Solo, Doel Sumbang di Bandung.

## Alat
Alat musik campursari mangrupa saparangkat gamelan jeung saparangkat orkes. Gamelanna biasana maké laras saléndro. Jenis instrumenna nyaéta kendang Sunda atawa kendang Jawa, goong, kempul, saron, kenong, demung, rebab atawa biola, bonang, sareng gambang. Instrumen orkésna, gitar bass, gitar melodi, tarompet, drum, bongo, kecrek, suling, jeung organ.

## Lagu
Lagu-lagu campursari biasana modél langgam. Lagu "Kalangkang" salah sahiji lagu campursari Sunda, lagu "Sewu Kuta" campursari Jawa. Lagu-lagu campursari biasa ogé dihaleuangkeun dina pagelaran wayang.

## Pintonan
Campursari biasana dipintonkeun di luhur panggung anu ditanggap dina hajatan, hajat ngawinkeun, kariaan sunatan, perayaan, kampanye, jeung lain sajabana.

## Campursari dumasar wewengkon
### Campur sari di Sunda
Harti séjén ti campur sari nyaéta adu manisna waditra-waditra Sunda tina sagala rupa kelompok, contona kelompok gamelan jeung kelompok kacapi, rebana jeung rebab, degung jeung angklung, jste.
Panembang campur sari Sunda di antarana:
* Doel Sumbang
* Nining Méida

### Campur sari di Jawa
Campursari di Jawa mangrupa salah sahiji pintonan midangkeun lagu Jawa nu mangrupa campuran gamelan Jawa jeung alat musik modéren. 
Panembang campur sari nu kasohor di Jawa di antarana:
* Didi Kempot
* Sundari Sukoco
* Manthous

## Rujukan
* Ensiklopedi Sunda: Alam, Manusa, Budaya (Rosidi, dkk: 2000)
Bandung, Pecalungan, Batang

**Bandung** nyaéta salah sahiji désa di Kacamatan Pecalungan, Kabupatén Batang,  Propinsi Jawa Tengah, Indonésia.
Gumawang, Pecalungan, Batang

**Gumawang** nyaéta salasahiji désa di Kacamatan Pecalungan, Kabupatén Batang,  Propinsi Jawa Tengah, Indonésia.
Banténg, Tersono, Batang

**Banténg** nyaéta salah sahiji désa di Kacamatan Tersono, Kabupatén Batang,  Propinsi Jawa Tengah, Indonésia.
Kedungmalang, Wonotunggal, Batang

**Kedungmalang** nyaéta salasahiji désa di Kacamatan Wonotunggal, Kabupatén Batang,  Propinsi Jawa Tengah, Indonésia.