open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maria

**Maria** (basa Aram: מרים; Yunani: Μαριαμ; Arab: مريم) téh indungna Isa Almasih nurutkeun Alkitab Perjangjian Anyar, sarta indung Nabi Isa nurutkeun Al-Qur’an. Dina kapercayaan Katolik jeung sababaraha golongan Karésten séjénna saperti Ortodoks jeung Protéstan, Bunda Maria téh saméméhna tunangan lajeng jadi pamajikan Yusuf.

Numutkeun sumber non-kanonik, kolotna Maria nyaéta Santo Yoakhim jeung Santa Anna. Dina Kitab Talmud disebutkeun yén bapana Maria ngaranna “Heli” atawa “Eli”, sakumaha anu kacatet dina Kitab Lukas. Sedengkeun nurutkeun Al-Qur’an, bapana Siti Maryam nyaéta Imran, anu ngaranna ogé disebut dina surat *Ali Imran*.Umat Karésten percaya yén Maria, anu waktu harita masih kénéh parawan, meunang béja ti Malaikat Jibril yén manehna bakal ngandung saurang juru salamet, nyaéta Isa Almasih putra Allah anu sumping ka dunya pikeun nebus dosa umat manusa.

## Gelar-gelar Bunda Maria 
Gelar anu pang mindeng kadéngé pikeun Bunda Maria nyaéta “Santa Maria” jeung “Theotokos”. Duanana geus ditetepkeun dina Konsili Ekumenis Katilu di Kota Efesus dina taun 431 Masehi. Dina harti téologisna, gelar éta nétélakeun yén Isa Almasih téh lengkep minangka Allah sarta lengkep minangka manusa. Dua sipat Isa — Ilahi jeung Insani — ngahiji dina hiji pribadi anu tunggal.

Salian ti éta, Bunda Maria ogé miboga sababaraha gelar séjén, saperti “Bunda Nu Pinuh Karunya” (*Mater Misericordiae*). Gelar “Maria Bunda Allah” (*Theotokos*) diperingatkeun unggal tanggal 1 Januari, “Maria Narima Warta Kabungahan” unggal 25 Maret, “Maria Nu Diangkat ka Sawarga” (*Maria Assumpta*) dina 15 Agustus, jeung “Maria Nu Dikonci Tanpa Dosa” (*Maria Immaculata*) dina 8 Désémber.

## Kahirupan 
Maria cicing di Kota Nazaréth. Kolotna, nyaéta Yoakhim jeung Anna, geus ngajodokeun Maria jeung Yusuf anu asalna ti kulawarga Daud. Dina hiji poé, Malaikat Gabriel nyampeurkeun ka Maria pikeun ngawartakeun yén manéhna bakal jadi indung ti Al Masih anu geus dijangjikeun ku Gusti Allah, ngaliwatan mujijat Roh Suci. Waktu Yusuf ngadéngé béjana ngeunaan kakandungan Maria tina impian anu dibikeun ku Malaikat Gabriel, manéhna kacida reuwasna. Tapi malaikat éta ngingetan sangkan Yusuf ulah sieun pikeun narima Maria jadi pamajikanana. Yusuf tuluy nurutan paréntah éta sarta ngalaksanakeun upacara perkawinan nurutkeun adat istiadat waktu harita.

Maria ogé baraya jeung Elisabeét. Malaikat Gabriel ngawartakeun yén Élisabét, anu saméméhna teu bisa boga anak, ayeuna geus kakandungan. Sanggeus ngadéngé béja éta, Maria buru-buru nganjang ka Élisabét anu cicing di kota Yuttah, wewengkon Yudéa. Sababaraha waktu ti harita, Kaisar Tibérius ngaluarkeun paréntah supaya sakabéh rahayat Kakaisaran Romawi balik ka kampung asalna masing-masing pikeun ngalakukeun sénsus penduduk. Sanggeus ngadéngé béja éta, Maria jeung Yusuf balik ka kota asalna, Nazaréth. Waktu maranéhna aya di Bétléhém, waktuna Maria ngalahirkeun geus datang. Tapi can aya tempat panginepan anu bisa dipaké. Tungtungna, maranéhna manggihan hiji kandang domba anu kosong, sarta di dinya anu ahirna Maria ngalahirkeun Jurusalamet, Yésus Kristus.

## Référénsi
ᮎᮤᮊᮛᮀ ᮊᮜᮦᮁ, ᮘᮨᮊᮞᮤ

**ᮎᮤᮊᮛᮀ ᮊᮜᮦᮁ** (ᮘᮞ ᮄᮔ᮪ᮓᮧᮔᮦᮞᮤᮃ: Cikarang Utara) ᮑᮆᮒ ᮠᮤᮏᮤ ᮊᮎᮙᮒᮔ᮪ ᮓᮤ ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮘᮨᮊᮞᮤ, ᮕᮢᮧᮕᮤᮔ᮪ᮞᮤ ᮏᮝ ᮊᮥᮜᮧᮔ᮪, ᮄᮔ᮪ᮓᮧᮔᮦᮞᮤᮃ.
Étologi

**Étologi** atawa élmu paripolah sato téh mangrupa salah sahiji cabang élmu zoologi anu nalungtik ngeunaan kalakuan atawa tingkah laku sato, kaasup mékanisme jeung rupa-rupa faktor anu mangaruhan éta paripolah. Sapanjang sajarah, geus loba ahli alam anu nalungtik rupa-rupa aspék kalakuan sato, anu asalna tina panalungtikan Charles Darwin (1809–1882). Tapi, élmu étologi modéren mimiti dianggap resmi jadi disiplin mandiri kira-kira taun 1930-an, ngaliwatan panalungtikan tilu tokoh penting: ornitolog asal Walanda Nikolaas Tinbergen (1907–1988), ornitolog asal Austria Konrad Lorenz (1903–1989), jeung zoolog Karl von Frisch (1886–1982). Ku jasana anu gedé, katilu élmuwan éta meunang Hadiah Nobel Fisiologi jeung Kadokteran dina taun 1973.

Étologi ngahijikeun pagawéan di laboratorium jeung pangamatan langsung di lapangan, sarta patalina raket jeung élmu séjén saperti néroanatomi, ékologi, jeung évolusi. Ahli paripolah sato biasana leuwih museur kana kumaha prosés hiji kalakuan bisa kajadian, tibatan kana hiji kelompok sato tangtu. Maranéhna mindeng nalungtik salah sahiji jinis paripolah, misalna kalakuan agrésif, dina sababaraha spésiés anu euweuh patalina getih.

Étologi téh kaasup widang élmu anu mekarna gancang. Ti mimiti abad ka-21, para panalungtik geus ngulik deui sarta manggihan pamahaman anyar ngeunaan rupa-rupa hal dina komunikasi sato, émosi, budaya, pangajaran, nepi ka séksualitas. Sajaba ti éta, widang anyar saperti néroétologi ogé mimiti mekar jeung jadi perhatian para élmuwan.

## Étimologi jeung términologi 
Istilah étologi asalna tina basa Yunani, tina kecap *ethos* (ήθος) anu hartina “kabiasaan”, sarua akar kecapna jeung étis jeung étika. Sedengkeun ahiran *-logia* (-λογία) ngandung harti “élmu ngeunaan”. Istilah ieu mimiti dipaké dina basa Inggris ku saurang ahli mirmekologi (élmu ngeunaan hileud semut) asal Amérika, William Morton Wheeler, dina taun 1902.

Sanajan waktu harita can loba nu narima istilah éta di dunya akademik, John Stuart Mill dina bukuna *Sistem Logika, Rasional jeung Induktif* (1843) maké istilah étologi dina harti séjén, nyaéta “élmu ngeunaan kabentukna karakter” — hiji cabang élmu ngeunaan sipat manusa anu teu kaasup kana psikologi.

Numutkeun Mill, psikologi téh mangrupa élmu pikeun manggihan hukum-hukum umum ngeunaan cara mikir manusa, sedengkeun étologi leuwih museur kana kumaha ngajelaskeun karakter atawa paripolah individu nurutkeun hukum-hukum umum anu geus kapanggih dina psikologi. Étologi ogé mibanda hukum-hukum sorangan, tapi sifatna nurunan tina hukum-hukum psikologi anu sipatna umum. Jenis panalungtikan saperti kieu engkéna dipikawanoh minangka psikologi komparatif.

## Référensi
ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮘᮨᮊᮞᮤ

:*Pikeun artikel kota nu ngaranna sarua, tempo Kota Bekasi.

**ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮘᮨᮊᮞᮤ** (ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮜᮒᮦᮔ᮪: Kabupatén Bekasi; ᮘᮞ ᮘᮒᮝᮤ ᮇᮛ: بكاسى كبوفاتين, *"Bekasih Kabupatèn"*) ᮙᮀᮛᮥᮕ ᮠᮤᮏᮤ ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮓᮤ ᮕᮢᮧᮕᮤᮔ᮪ᮞᮤ ᮏᮝ ᮊᮥᮜᮧᮔ᮪, ᮄᮔ᮪ᮓᮧᮔᮦᮞᮤᮃ.

## ᮞᮏᮛᮂ
ᮓᮤᮔ ᮎᮒᮨᮒᮔ᮪ ᮞᮏᮛᮂ, ᮍᮛᮔ᮪ "ᮘᮨᮊᮞᮤ"  ᮘᮧᮌ ᮠᮁᮒᮤ ᮏᮩᮀ ᮔᮤᮜᮄ ᮃᮔᮥ ᮠᮞ᮪. ᮔᮥᮛᮥᮒ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮕᮥᮁᮘᮎᮛᮊ (Poerbatjaraka), ᮃᮂᮜᮤ ᮘᮞ ᮞᮔ᮪ᮞᮊᮨᮁᮒ ᮏᮩᮀ ᮏᮝ ᮊᮥᮔ - ᮃᮞᮜ᮪ ᮊᮨᮎᮕ᮪ ᮘᮨᮊᮞᮤ, ᮞᮎᮛ ᮖᮤᮜᮧᮞᮧᮖᮤᮞ᮪ ᮃᮞᮜ᮪ᮔ ᮒᮤᮔ ᮊᮨᮎᮕ᮪ *Chandrabhaga*. *Chandra* ᮠᮁᮒᮤᮔ "ᮘᮥᮜᮔ᮪" (ᮓᮤᮔ ᮘᮞ ᮏᮝ ᮊᮥᮔ, ᮞᮛᮥᮃ ᮏᮩᮀ ᮊᮨᮎᮕ᮪ "ᮞᮞᮤ") ᮏᮩᮀ *bhaga* ᮔᮥ ᮠᮁᮒᮤᮔ "ᮘᮌᮤᮃᮔ᮪". ᮏᮓᮤ ᮞᮎᮛ ᮆᮒᮤᮙᮧᮜᮧᮌᮤᮞ᮪ ᮊᮨᮎᮕ᮪ *Chandrabhaga* ᮠᮁᮒᮤᮔ "ᮘᮌᮤᮃᮔ᮪ ᮒᮤᮔ ᮘᮥᮜᮔ᮪". ᮊᮨᮎᮕ᮪ *Chandrabhaga* ᮛᮧᮘᮂ ᮏᮓᮤ *Bhagasasi* ᮔᮥ ᮕᮍᮥᮎᮕᮔ ᮞᮧᮊ᮪ ᮓᮤᮞᮤᮀᮊᮨᮒ᮪ ᮏᮓᮤ *Bhagasi*. ᮊᮨᮎᮕ᮪ *Bhagasi* ᮄᮉ ᮓᮤᮔ ᮕᮜᮖᮜᮔ᮪ ᮘᮞ ᮝᮜᮔ᮪ᮓ ᮇᮞᮧᮊ᮪ ᮓᮤᮒᮥᮜᮤᮞ᮪ *Bacassie'' ᮒᮨᮛᮥᮞ᮪ ᮛᮧᮘᮂ ᮏᮓᮤ "ᮘᮨᮊᮞᮤ" (Bekasi) ᮔᮨᮕᮤ ᮊ ᮃᮚᮩᮔ.

ᮘᮨᮊᮞᮤ ᮓᮤᮕᮤᮊᮝᮔᮧᮂ ᮞᮜᮊᮥ "ᮘᮥᮙᮤ ᮕᮒ᮪ᮛᮤᮇᮒ᮪", ᮑᮆᮒ ᮠᮤᮏᮤ ᮝᮨᮝᮨᮀᮊᮧᮔ᮪ ᮔᮥ ᮓᮤᮏᮌ ᮊᮥ ᮕᮛ ᮕᮂᮜᮝᮔ᮪. ᮙᮛᮔᮦᮂᮔ ᮘᮨᮁᮏᮥᮃᮀ ᮓᮤ ᮓᮤᮑ ᮔᮨᮕᮤ ᮊ ᮒᮤᮒᮤᮊ᮪ ᮕᮙᮦᮃᮊᮔ ᮕᮤᮊᮩᮔ᮪ ᮙᮨᮁᮒᮠᮔ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮔᮌᮛᮔ ᮏᮩᮀ ᮍᮛᮨᮘᮥᮒ᮪ ᮊᮙᮨᮁᮓᮦᮊᮃᮔ᮪ ᮒᮤ ᮔᮥ ᮍᮏᮏᮂ.

## ᮌᮦᮇᮌᮢᮖᮤᮞ᮪
ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮘᮨᮊᮞᮤ ᮙᮀᮛᮥᮕ ᮞᮜᮂ ᮞᮠᮤᮏᮤ ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮓᮤ ᮏᮝ ᮊᮥᮜᮧᮔ᮪, ᮔᮥ ᮘᮧᮌ ᮝᮒᮨᮞ᮪ ᮃᮔ᮪ᮒᮛᮔ:
*ᮊᮜᮦᮁ: ᮜᮇᮒ᮪ ᮏᮝ
*ᮊᮤᮓᮥᮜ᮪: ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮘᮧᮌᮧᮁ
*ᮊᮥᮜᮧᮔ᮪: ᮓ᮪.ᮊ᮪.ᮄ. ᮏᮊᮁᮒ ᮏᮩᮀ ᮊᮧᮒ ᮘᮨᮊᮞᮤ
*ᮝᮦᮒᮔ᮪: ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮊᮛᮝᮀ
#ᮊᮧᮇᮁᮓᮤᮔᮒ᮪: 1060 58’ 5” – 1070 17’ 45” ᮏᮩᮀ 05054’ 50” – 060 29’ 15” LS.
#ᮞᮥᮠᮥ ᮛᮒ-ᮛᮒ: 28-32C
#ᮎᮥᮛᮂ ᮠᮥᮏᮔ᮪: 86,37mm (ᮒᮅᮔ᮪ |᮲᮰᮰᮶|)
#ᮛᮒ-ᮛᮒ ᮕᮧᮆ ᮠᮥᮏᮔ᮪: 60,48mm (ᮒᮅᮔ᮪ |᮲᮰᮰᮶|)
#ᮜᮥᮠᮥᮁ ᮜᮧᮊᮞᮤ: 0 - 115m
#ᮊᮙᮤᮛᮤᮍᮔ᮪: 0 - 250

## ᮒᮢᮔ᮪ᮞ᮪ᮕᮧᮁᮒᮞᮤ 
ᮘᮨᮊᮞᮤ ᮙᮀᮛᮥᮕ ᮘᮌᮤᮃᮔ᮪ ᮒᮤ ᮊᮝᮞᮔ᮪ ᮏᮘᮧᮒᮘᮦᮊ᮪ (ᮊᮤᮝᮛᮤ ᮏᮓᮤ ᮏᮘᮧᮓᮦᮒᮘᮦᮊ᮪). ᮘᮨᮊᮞᮤ ᮓᮤᮜᮤᮝᮒᮔ᮪ ᮊᮥ ᮏᮜᮔ᮪ ᮒᮧᮜ᮪ ᮏᮊᮁᮒ ᮎᮤᮊᮙ᮪ᮕᮦᮊ᮪.

## ᮕᮨᮁᮆᮊᮧᮔᮧᮙᮤᮃᮔ᮪
ᮜᮧᮘ ᮄᮔ᮪ᮓᮥᮞ᮪ᮒᮢᮤ ᮙᮔᮥᮖᮊ᮪ᮒᮥᮁ ᮃᮚᮔ ᮓᮤ ᮘᮨᮊᮞᮤ, ᮓᮤ ᮃᮔ᮪ᮒᮛᮔ ᮊᮝᮞᮔ᮪ ᮏᮘᮘᮦᮊ ᮎᮤᮊᮛᮀ, MM2100, ᮏᮩᮀ ᮞᮏᮘᮔ.

## ᮞᮥᮙ᮪ᮘᮨᮁ ᮛᮥᮏᮥᮊᮔ᮪ 
# Situs Resmi Provinsi Jawa Barat  diakses 4 Agustus 2015

## ᮒᮥᮙ᮪ᮘᮥ ᮜᮥᮃᮁ 
* Sundanet  Sajarah Bekasi nu kungsi jadi Ibukota Tarumanagara
* Situs Resmi Provinsi Jawa Barat
User info

__NOTOC__

{{#if:{}|  }}

{{#ifeq:{{{image|{}}}}|blank||
}}

{{#if:{}
|{}
|{}{}}}

{{#if:{}
|{}{{#if:{{{organization|{}}}}|, {{{organization|{}}}}}}
|{}{}}}

{}{}

{}

{}{}

{}

{}{}

{{#if:{}
|**Penafian:** {}
|{{#ifeq:{}|Yayasan Wikimedia|**Penyangkalan:** I work for or provide services to the Wikimedia Foundation, and this is the account I try to use for edits or statements I make in that role. However, the Foundation does not vet all my activity, and edits, statements, or other contributions made by this account may not reflect the views of the Foundation.  }} }}

{{col-break|width={{{contact_width|{}}}}}}
{{#if:{}|

{}
{}{}}}
Cutiwiki

{{{{#ifeq:{}|tmbox|tmbox|mbox}}
|image = {{#ifeq:{}|{}|none|{{ #switch: {} | exams = Nuvola apps bookcase.png | attempting | wikibreak | normal | short | #default = Sunset at Huntington Beach.jpg }}}}}|{{#if:{}|{}|75x50px}}}}
|imageright = {{#ifeq:{}|{}|{{ #switch: {} | exams = Nuvola apps bookcase.png | attempting | wikibreak | normal | short | #default = Sunset at Huntington Beach.jpg }}}}}|{{#if:{}|{}|75x50px}}|none}}
|text = {{#ifeq:{}|center|}}{{{message|{{ #switch: {} |exams = **{{{name|{}}}}** ini sedang mengambil **CutiWiki** untuk bersiap-siap untuk ujian dan akan kembali ke Wikipedia setelah ujian {{#if: {} |over on :{}.|over.}}| attempting = **{{{name|{}}}}** sedang mengambil **CutiWiki** pendek dan akan kembali ke Wikipedia {{{back|{}}}}. Kemungkinan besar, bagaimanapun, {{{name|{}}}} tidak akan dapat menjauhkan diri dari Wikipedia selama itu, dan mungkin akan kembali jauh lebih awal sambil membuat beberapa suntingan kecil sesekali pula. | long | wikibreak | normal | short | #default = **{{{name|{}}}}** sedang mengambil **CutiWiki** {{ #switch: {} | long = panjang | cutiwiki | normal | pendek | #default = pendek }} dan akan kembali ke Wikipedia {{{back|{{{2|{{ #switch: {} | long = beberapa waktu kemudian | cutiwiki | normal | pendek | #default = segera}}.}}}}}} {} }} }}}{{#ifeq:{}|center|}}
}}
Message box/ombox.css

/*  */
.ombox {
	margin: 4px 0;
	border-collapse: collapse;
	border: 1px solid #a2a9b1;    /* Default "notice" gray */
	background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa);
	box-sizing: border-box;
    color: var(--color-base, #202122);
}

/* For the "small=yes" option. */
.ombox.mbox-small {
	font-size: 88%;
	line-height: 1.25em;
}

.ombox-speedy {
	border: 2px solid #b32424;    /* Red */
	background-color: #fee7e6;    /* Pink */
}

.ombox-delete {
	border: 2px solid #b32424;    /* Red */
}

.ombox-content {
	border: 1px solid #f28500;    /* Orange */
}

.ombox-style {
	border: 1px solid #fc3;       /* Yellow */
}

.ombox-move {
	border: 1px solid #9932cc;    /* Purple */
}

.ombox-protection {
	border: 2px solid #a2a9b1;    /* Gray-gold */
}

.ombox .mbox-text {
	border: none;
	/* @noflip */
	padding: 0.25em 0.9em;
	width: 100%;
}

.ombox .mbox-image {
	border: none;
	/* @noflip */
	padding: 2px 0 2px 0.9em;
	text-align: center;
}

.ombox .mbox-imageright {
	border: none;
	/* @noflip */
	padding: 2px 0.9em 2px 0;
	text-align: center;
}

/* An empty narrow cell */
.ombox .mbox-empty-cell {
	border: none;
	padding: 0;
	width: 1px;
}

.ombox .mbox-invalid-type {
	text-align: center;
}

@media (min-width: 720px) {
	.ombox {
		margin: 4px 10%;
	}
	
	.ombox.mbox-small {
		/* @noflip */
		clear: right;
		/* @noflip */
		float: right;
		/* @noflip */
		margin: 4px 0 4px 1em;
		width: 238px;
	}
}

/** T367463 */
body.skin--responsive table.ombox img {
	max-width: none !important;
}

@media screen {
	html.skin-theme-clientpref-night .ombox-speedy {
		background-color: #310402;    /* Dark red, same hue/saturation as light */
	}
}

@media screen and (prefers-color-scheme: dark) {
	html.skin-theme-clientpref-os .ombox-speedy {
		background-color: #310402; /* Dark red, same hue/saturation as light */
	}
}
Maryam

**Maryam** (basa Arab: مريم, dibaca *Maryam*; basa Ibrani: מרים‎, *Maryam*; basa Inggris: *Mary*) téh hiji inohong anu disebut boh dina Al-Qur’an boh dina Alkitab. Dina ajaran Islam, dipercaya yén Maryam ngandung Nabi Isa ku sabab mujijat ti Alloh, dina kaayaan manéhna masih kénéh parawan jeung teu kungsi aya campur tangan lalaki. Maryam ieu dianggap sarua jeung Maria, indungna Isa Al Masih anu disebut dina Alkitab.

Maryam kaasup awéwé anu kacida dihormatna dina agama Islam. Manéhna hiji-hijina awéwé anu ngaranna disebut langsung dina Al-Qur’an, sarta ngaranna ogé dijadikeun judul salah sahiji surah. Nurutkeun riwayat hadits, Maryam kaasup kana opat awéwé anu panghadéna sapanjang mangsa.

Ngaliwatan pamakéanana dina Perjanjian Anyar, ngaran ieu tuluy sumebar ka sakuliah dunya, utamana dina tradisi Katolik Roma, tapi ogé digunakeun ku umat Karésten Wétan, Protéstan, jeung Islam. Dina tradisi Karésten Latin, wangun basa Yunani *Mariam* dirobah jadi *Maria* dina basa Latin (anu saterusna jadi *Marie* dina basa Prancis jeung *Mary* dina basa Inggris). Wangun ngaran anu masih maké tungtung "-m" kénéh bisa kapanggih di Wétan Tengah, dina basa Arab, Arménia, Géorgia, Urdu, Pérsia, ogé di Afrika Bagian Tanduk saperti basa Amharik, Tigrinya, jeung Somalia, kitu deui dina basa Turki, sarta dina basa Malayalam di India kidul disebut *Mariyam*.

## Référénsi
ᮎᮤᮊᮛᮀ (ᮊᮧᮒ)

**ᮎᮤᮊᮛᮀ** (ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮜᮒᮦᮔ᮪: Cikarang; ᮘᮞ ᮘᮒᮝᮤ ᮇᮛ: چيكارڠ) ᮑᮆᮒ ᮊᮧᮒ ᮄᮔ᮪ᮓᮥᮞ᮪ᮒᮢᮤ ᮏᮩᮀ ᮇᮀᮊᮧᮂ ᮄᮘᮥ ᮊᮧᮒᮔ ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮘᮨᮊᮞᮤ. ᮊᮧᮒ ᮎᮤᮊᮛᮀ ᮊᮘᮌᮤ ᮜᮤᮙ ᮊᮎᮙᮒᮔ᮪ ᮑᮆᮒ ᮎᮤᮊᮛᮀ ᮊᮜᮦᮁ, ᮎᮤᮊᮛᮀ ᮝᮦᮒᮔ᮪, ᮎᮤᮊᮛᮀ ᮊᮤᮓᮥᮜ᮪, ᮎᮤᮊᮛᮀ ᮊᮥᮜᮧᮔ᮪, ᮏᮩᮀ ᮎᮤᮊᮛᮀ ᮕᮥᮞᮒ᮪. 

ᮊᮧᮒ ᮎᮤᮊᮛᮀ ᮍᮝᮒᮨᮞᮔ᮪ ᮊᮎᮙᮒᮔ᮪ ᮊᮨᮓᮥᮀᮝᮛᮤᮍᮤᮔ᮪ ᮏᮩᮀ ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮊᮛᮝᮀ ᮕᮜᮨᮘᮂ ᮝᮦᮒᮔᮔ, ᮍᮝᮒᮨᮞᮔ᮪ ᮊᮎᮙᮒᮔ᮪ ᮞᮦᮛᮀ ᮘᮛᮥ ᮏᮩᮀ ᮘᮧᮏᮧᮀᮙᮍᮥ ᮓᮤ ᮕᮜᮨᮘᮂ ᮊᮤᮓᮥᮜᮦᮔᮔ, ᮇᮌᮦ ᮍᮝᮒᮨᮞᮔ᮪ ᮊᮎᮙᮒᮔ᮪ ᮎᮤᮘᮤᮒᮥᮀ ᮏᮩᮀ ᮞᮦᮒᮥ ᮓᮤ ᮕᮜᮨᮘᮂ ᮊᮥᮜᮧᮔᮔ, ᮇᮀᮊᮧᮂ ᮍᮝᮒᮨᮞᮔ᮪ ᮊᮎᮙᮒᮔ᮪ ᮞᮥᮊᮒᮔᮤ ᮏᮩᮀ ᮊᮛᮀᮘᮠᮌᮤᮃ ᮓᮤ ᮕᮜᮨᮘᮂ ᮊᮜᮦᮁᮔ.

## ᮕᮨᮔ᮪ᮓᮥᮓᮥᮊ᮪ 
### ᮞᮥᮊᮥ ᮏᮩᮀ ᮘᮞ ᮓᮤ ᮎᮤᮊᮛᮀ 
ᮞᮥᮊᮥ ᮃᮔᮥ ᮎᮤᮎᮤᮀ ᮓᮤ ᮝᮤᮜᮚᮂ ᮊᮧᮒ ᮎᮤᮊᮛᮀ ᮒᮦᮂ ᮑᮆᮒ ᮞᮥᮊᮥ ᮘᮨᮒᮝᮤ ᮏᮩᮀ ᮞᮥᮊᮥ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ. ᮞᮥᮊᮥ ᮘᮨᮒᮝᮤ ᮎᮤᮎᮤᮀ ᮓᮤ ᮕᮜᮨᮘᮂ ᮊᮜᮦᮁ ᮏᮩᮀ ᮊᮥᮜᮧᮔ᮪ ᮊᮧᮒ ᮎᮤᮊᮛᮀ, ᮃᮒᮔᮕᮤ ᮞᮥᮊᮥ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮎᮤᮎᮤᮀ ᮓᮤ ᮕᮜᮨᮘᮂ ᮊᮤᮓᮥᮜ᮪ ᮏᮩᮀ ᮝᮦᮒᮔᮔ.

## ᮛᮥᮏᮥᮊᮔ᮪ 
1. Ariefana, Pebriansyah (2021-09-21). "Sejarah Cikarang, Kini Jadi Kota Industri Terbesar se-Asia Tenggara". Suara.com: https://bekaci.suara.com/read/2021/09/27/161025/sejarah-cikarang-kini-jadi-kota-industri-terbesar-se-asia-tenggara Diakses tanggal 2025-01-22.
Nazarét

Nazarét (basa Ibrani: נָצְרַת‎, *Natzrat*; basa Arab: النَّاصِرَة, *an-Nāṣira*; basa Aram: ܢܨܪܬ, *Naṣrath*) téh hiji kota baheula anu aya di bagian kalér Israél. Kiwari, Nazarét jadi kota Arab-Israél panggedéna di Israél jeung sok disebut minangka “ibukota urang Arab di Israél”. Nazaret ogé mangrupa ibukota jeung kota panggedéna di Distrik Kalér Israél. Dina taun 2022, jumlah pangeusina ngahontal 78.007 jiwa, lolobana téh urang Arab-Israél, kalayan kira-kira 69% agama Islam jeung 30,9% agama Karésten.

*Nazaret Illit* (hartina “Nazaret Luhur”) geus ditetepkeun jadi kota mandiri ti bulan Juni taun 1974. Kota ieu diwangun di sisi Nazarét Kolot sarta miboga pangeusi urang Yahudi kira-kira 40.312 jiwa dina taun 2014. Dina bagian Perjanjian Anyar dina Alkitab Karésten, Nazaret disebut minangka tempat cicingna Isa Al Masih dina mangsa ngorana. Ku sabab éta, kota ieu jadi salah sahiji tempat ziarah utama umat Karésten, kalayan loba pisan situs sajarah anu dijieun pikeun ngélingan rupa-rupa kajadian dina carita Alkitab.

## Étimologi 
### Kecap Ibrani *Netzer* 
Ngaran Nazarét dipercaya asalna tina kecap basa Ibrani "נצר" *(netzer)*, hartina "tunas" atawa "taruk anu tumuwuh". Dina basa Ibrani, hurup "z" dina kecap Nazarét ditulis ku hurup "צ" (tsade), sarua jeung dina kecap netzer, lain ku hurup "ז" (zayin) anu ngabentuk kecap nazar anu hartina "kaul". Pamanggih ieu diperkuat ku naskah rabinik Yahudi abad ka-4 Masehi, saperti Midrash Qoheleth, anu nulis ngaran éta kalawan éjahan "N-TS-R", nu ngadukung rujukan tina Matius 2:23 ka Yesaya 11:1. Sajaba ti éta, aya ogé kapanggih tulisan basa Ibrani di Kaisaréa taun 1962 anu maké ejaan "N-TS-R". Sanajan tulisan éta asalna kira-kira taun 300 M, eusina nyebutkeun tugas hiji kulawarga imam ka kota Nazaret kira taun 150 M, nu nunjukkeun yén éjahan éta geus dipaké ti baheula pisan.

### Ngaran Arab *an-Nāṣira* 
Ngaran kota Nazarét dina basa Arab disebut *an-Nāṣira*, sedengkeun Nabi Isa (basa Arab: يَسُوع, *Yasū`*) ogé sok disebut *an-Nāṣirī*. Sebutan kitu nuduhkeun kabiasaan dina tradisi Arab pikeun masihan ngaran nurutkeun asal tempat atawa asal suku hiji jalma anu kawentar. Dina Al-Qur’an, umat Kristen disebut *naṣārā*, hartina "para pangikut *an-Nāṣirī*" atawa "jalma-jalma anu nuturkeun Isa ti Nazarét"

## Tradisi Karésten 
Yésus Kristus téh gedé di kota Nazarét, ku sabab éta anjeunna sok disebut “Yesus urang Nazarét” (tingali tulisan INRI). Ngaran Nazarét kamungkinan asalna tina kecap basa Ibrani “נצר” (*netzer*), anu hartina “tunas” atawa “taruk anu tumuwuh”. Dina Injil Matius 2:23, Yésus disebut “urang Nazarét” (basa Yunani: *Nazōraios*; basa Ibrani: *netzeri*), anu bisa dihartikeun “jalma asal Nazarét” atawa “Sang Tunas”. Sebutan éta nyambung jeung ramalan Nabi Yésaya dina kitab Yésaya pasal 11 ayat 1, nu nyebutkeun yén “tunas bakal kaluar tina tunggul Isai,” nyaéta bapana Raja Daud. Ku kituna, tulisan dina luhur kayu salib *INRI* nu biasana dihartikeun “Yeésus urang Nazarét, Raja urang Yahudi,” bisa ogé dihartikeun “Yésus Sang Tunas, Raja urang Yahudi.”

## Référénsi
Kulminasi (astronomi)

jmpl|Conto kulminasi
**Kulminasi** dina élmu astronomi téh mangrupa waktu nalika hiji banda langit saperti panonpoé, bulan, planét, béntang, atawa gugus béntang ngaliwat ka garis méridian di langit nurutkeun posisi nu niténan di bumi. Kajadian ieu disebut ogé *transit meridian*, jeung biasana dipaké pikeun nangtukeun waktu atawa pikeun kapalayaran. Waktuna diukur kalayan taliti maké alat nu disebut téléskop transit.

Saban poé, banda-banda langit katingalina gerak dina jalur buleud di langit lantaran aya rotasi bumi. Gerakan ieu nyababkeun dua waktu nalika banda langit éta ngaliwat méridian. Iwal di daérah kutub, unggal banda langit bakal ngalaman dua kali kulminasi: kulminasi luhur, nyaéta waktu nalika ngahontal titik pangluhurna di luhur cakrawala, jeung kulminasi handap, kira dua belas jam sanggeusna, nalika ngahontal titik panghandapna. Dina kalolobaan kasus, kecap “kulminasi” biasana nujul kana kulminasi luhur.

Luhurna hiji banda langit (**A**) dina kulminasi luhur bisa diitung ku rumus A = 90° − L + δ, di mana **A** téh luhurna banda langit dina derajat, **L** téh garis lintang tempat nu niténan, sarta **δ** téh deklinasi banda langit éta.

## Rujukan
Konjungsi (astronomi)

jmpl|Konjungsi dina astronomi
**Konjungsi**, atawa nu disebut ogé kasagarisan nyaéta hiji kajadian nalika dua banda langit boga jarak sudut nu sarua nol darajat lamun ditingali ti bumi. Dina widang élmu astronomi, konjungsi kajadian lamun panonpoé jeung bulan aya dina hiji garis lempeng dina bidang ékliptika nu sarua. Dina waktu-waktu tangtu, kajadian ieu bisa nyababkeun samagaha panonpoé.

Lamun dua banda langit sok katingali deukeut jeung bidang ékliptika saperti dua planét, bulan jeung planét, atawa panonpoé jeung planét éta nunjukkeun yén duanana siga katingali deukeut lamun ditingali ti bumi. Aya ogé istilah séjén nu patali, nya éta *appulse*, nu hartina jarak pangdeukeutna antara dua banda langit lamun katingali di langit.

Konjungsi biasana kajadian antara dua banda dina Surya Mandala, atawa antara hiji banda dina Surya Mandala jeung banda séjén nu leuwih jauh, saperti béntang. Kajadian konjungsi téh sabenerna ngan ukur fénoména nu katingali wungkul tina panempo urang, sabab dua banda éta sabenerna teu deukeut di rohangan. Konjungsi antara dua banda caang nu deukeut kana bidang ékliptika, saperti dua planét nu caang, bisa katingali langsung ku panon taranjang tanpa téléskop.

Simbol astronomi pikeun konjungsi nyaéta ☌ (Unicode U+260C). Tapi dina astronomi modéren, simbol ieu geus jarang dipaké, sarta ayeuna mah leuwih sering dipaké dina élmu astrologi.

## Rujukan
Gereja Ortodoks

**Gereja Ortodoks** (Basa Yunani: *Ορθόδοξη Εκκλησία (orthódoxī ekklīsía)*: geréja jalma-jalma soleh Latin", [dina Garéja Ortodoks anu disebut Ortodoks Latin.

Skisma Hébat ogé mungkas abad ka-11 garéja mimiti di Kakaisaran Bizantium, misahkeun ti Gereja Katolik di Éropa kidul. Markas gareja dina waktos éta ogé Bizantium, kalayan hébat *Hagia Sophia Άγια Σοφία (Saint Sophia)* di 1453 Turki ngéléhkeun Bizantium sareng ngancurkeun Gereja Ortodoks, nyebarkeun Islam

Ayeuna mangrupikeun garéja panggedéna di Bulgaria, Makédonia, Sérbia, Romania, Ukraina, Yunani, Moldova, Arménia, Géorgia sareng Rusia.
Titilar

[thumb|| Titilar [Yakobus, Mateus, Philip, Simon nu Zelot, Thomas jeung wali lianna]]

**Titilar** mangrupikeun barang anu kapanggih deui atanapi sésa-sésa santo. Titilar téh rupa-rupa wangunna, bisa mangrupa bulu, tulang, pakéan, jeung sajabana.

Bréh, titilar ogé dipaké salaku alat komunikasi jeung para wali. Hal ieu dipercaya yén objék ieu ogé ngandung rupa-rupa hadiah nalika maranéhanana masih hirup. Salah sahijina nyaéta kado penyembuhan.

## Rujukan
Abdurrahman Baswédan

**Abdurrahman Baswédan** atanapi **AR Baswédan (**) nyaéta salah sahiji diplomat jeung politikus Indonésia di éra kamerdékaan Indonésia anu katelah ku mawa Républik Indonésia narima pangakuan *de facto* jeung *de jure* ti Mesir ngaliwatan Liga Arab. AR Baswédan katelah oge ku ngadegkeun Persatoean Arab Indonésia (PAI), organisasi para pamuda katurunan Arab di Indonésia. Di taun 2018, AR Baswédan meunangkeun gelar Pahlawan Nasional Indonésia anu diresmikeun ku Presidén Joko Widodo. 

## Atikan 
AR Baswédan gumelar di Ampél, Surabaya dina 9 September 1908 ti kulawargi katurunan Hadrami anu migrasi ti Yaman ka Hindia-Walanda. AR Baswédan gumelar ti pasangan Awad Baswédan jeung Aliyah binti Abdullah Jarhum. Akina, Umar bin Abubakar bin Muhammad bin Abdullah nyaéta syekh anu katelah di Hadramaut. Salah sahiji katurunan AR Baswédan anu katelah nyaéta Anies Baswédan jeung Novel Baswédan.

## Rujukan
Tjilik Riwut

**Anakletus Tjilik Riwut** (EYD: **Cilik Riwut**) (2 Pébruari 1918 – 17 Agustus 1987) nyaéta salah saurang Pahlawan Nasional Indonésia jeung Gubernur Kalimantan Tengah kadua ti taun 1958 nepi 1967. Anjeunna ogé ngagaduhan pangkat terakhir Marsekal Pertama TNI.

Tjilik Riwut nyaéta salah saurang putra Dayak ti Suku Dayak Ngaju nu jadi anggota Komite Nasional Indonesia Pusat (KNIP). Lalampahan jeng parjoanganana ngaleuwihan watas-watas kasukuan sangkan jadi salah saurang pajoang bangsa. Manéhna ditetapkeun jadi Pahlawan Nasional dumasar SK Presiden RI No. 108/TK/Taun 1998 dina tanggal 6 Nopémber 1998. Panetapan éta mangrupakeun wujud panghargaan jeung parjoangan dina masa kamerdékaan jeung pangabdianana dina ngawangun wilayah Kalimantan Tengah.

## Kahirupan awal 
Tjilik Riwut sakola SD di Sekolah Rakyat (Volkschool) nu dikokolakeun ku zending di Kasongan. Saatos lulus taun 1930, anjeunna dicandak ku Pendéta Sehrel ka Pulo Jawa jeung ngalanjutkeun sakola di Sekolah Perawat Taman Dewasa di Yogyakarta. Anjeunna ngaréngsékeun sakola taun 1933.

Dina taun 1933-1936, anjeunna ngiluan sakola (kursus) perawat di Purwakarta jeung Bandung. Mulai ti taun 1936, anjeunna ogé ngilu aub di dunia jurnalistik nepi jadi Redaktur Majalah Soeara Pakat (Suara Rakyat) taun 1940-1941. Majalah Soeara Pakat diterbitkeun ku Pakat Dajak, nyaéta organisasi kaum muda Dayak di parantauan nu basisna daérah. Salian éta, Tjilik Riwut ogé jadi réspondén Harian Pembangunan di bawah pimpinan Sanusi Pane. Anjeunna ogé jadi koréspondén Harian Pemandangan. 

Lalampahan di bidang jurnalisme éta disalurkan ku cara nulis sababaraha buku ngeunaan Kalimantan Tengah, di antarana nyaéta *Makanan Dayak* (1948), *Sejarah Kalimantan* (1952), *Kalimantan Memanggil* (1958), *Memperkenalkan Kalimantan Tengah dan Pembangunan Kota Palangka Ray*a (1962), *Manaser Panatau Tatu Hiang* (1965), jeung *Kalimantan Membangun* (1979).

## Karya 
Tjilik Riwut aktip nulis, karya-karyana antara lain nyaéta:

* *Makanan Dayak* (1948)
* *Sejarah Kalimantan* (1952)
* *Kalimantan Memanggil* (1958)
* *Memperkenalkan Kalimantan Tengah dan Pembangunan Kota Palangka Raya* (1962)
* *Manaser Panatau Tatu Hiang* (1965)
* *Kalimantan Membangun* (1979)

## Rujukan
Abdoel Kahar Moezakir

**Abdul Kahar Mudzakkir** lahir di Kotagede, Yogyakarta, dina tanggal 16 April 1907. Anjeunna nyaeta hiji tokoh pendidikan jeung ageman nu mibanda peran penting dina sajarah Indonesia. Anjeunna ngamimitian sakolana di Sekolah Muhammadiyah Kotagede, tuluy neruskeun diajar ka sababaraha pesantren di Solo jeung Pacitan, samemeh ngasup ka Universitas Fuad di Kairo, Mesir. Salila di Kairo, anjeunna aktip dina organisasi mahasiswa sarta ngadegkeun Jamiyyat yubban al-Muslimin jeung Perhimpunan Indonesia Raya dina taun 1933. Sanggeus balik ka Indonesia taun 1938, anjeunna ngajar di Mu’allimin Muhammadiyah Yogyakarta sarta ilubiung dina rupa-rupa kagiatan nasional, kaasup jadi salah sahiji nu nandatanganan Piagam Jakarta. Dina taun 1967, anjeunna kapilih jadi pangurus Rabithah Alam Islamy. Ku sabab jasana dina widang pendidikan jeung perjuangan kamerdikaan, anjeunna dianugerahan gelar Pahlawan Nasional ku pamaréntah Indonesia.

## Pendidikan 
Abdul Kahar Mudzakkir ngalaman pendidikan formal jeung nonformal di sababaraha lembaga Islam saméméh neruskeun studi ka luar negeri. Anjeunna diajar di madrasah Mambaul Ulum di Solo, tuluy ngalajengkeun pendidikan tinggi di Universitas Al-Azhar, Kairo, Mesir. Salila di Mesir, anjeunna aktip dina organisasi mahasiswa sarta ilubiung dina kagiatan jurnalistik jeung diplomasi informal, kaasup ngawakilan Indonesia dina Kongres Islam se-Dunia di Palestina.

Sanggeus réngsé studi jeung balik ka Indonesia, Abdul Kahar Mudzakkir ngajar di madrasah Mu’allimin Muhammadiyah Yogyakarta sarta diangkat jadi direktur lembaga éta. Anjeunna ogé aktip dina organisasi Muhammadiyah, boh dina widang kapemudaan boh kasejahteraan sosial, sarta terus jadi bagian tina Pimpinan Pusat Muhammadiyah nepi ka ahir hirupna. Karir awalna di widang pendidikan jeung organisasi Islam jadi pondasi penting pikeun peran-peran strategisna dina prosés kamerdikaan Indonesia.

Dina rapat BPUPKI taun 1945, Abdul Kahar Mudzakkir ngawakilan golongan Islam bareng jeung KH Wahid Hasyim, H. Agus Salim, jeung Abikoesno Tjokrosoejoso. Anjeunna nyuarakeun pentingna Islam jadi dasar nagara, sarta sempet nunjukkeun sikap tegas dina debat politik, kaasup tindakan “ngagebrak meja” minangka bentuk protes. Panitia Sembilan nu diiluan ku Mudzakkir ngahasilkeun Piagam Jakarta minangka hasil kompromi antara golongan Islam jeung nasionalis, nu diwakilan ku Sukarno, Moh. Hatta, AA Maramis, Achmad Subardjo, jeung Muhammad Yamin.
Rohana Kudus

**Ruhana Kudus** atawa **Roehana Koeddoes** (dieja: **Ruhana Kuddus**) nyaéta sala sahiji pahlawan nasional ti Sumatra Kulon anu kasohor salaku wartawan awéwé mimiti di Indonésia. Dina kapasitasna salaku wartawan, Rohana Kudus ngadegkeun *Sunting Melayu* (Soenting Melajoe), nyaéta salah sahiji koran awéwé munggaran di Indonésia.

## Kahirupan mimiti
Anjeunna lahir kalayan ngaran Siti Ruhana dina tanggal 20 Désémber 1884 di désa (nagari) Koto Gadang, Kabupatén Agam, Sumatra Kulon. Ramana Mohammad Rasjad Maharadja Soetan nyaéta jaksa kapala Karesidenan Jambi sareng engkéna di Medan. Ruhana nyaéta sadérék tiri Sutan Sjahrir, jeung misan Agus Salim.

Dina jamanna, Roehana mangrupakeun salah sahiji ti saeutik wanoja anu percaya yén diskriminasi awéwé, di antarana kasempetan pikeun nampi atikan, mangrupakeun hal anu sewenang-wenang sareng kedah dilawan. Sanajan anjeunna henteu tiasa nampi atikan formal, anjeunna diajar ku ramana, anu ngajarkeun maca sareng diajar basa.

## Ngadirikeun surat kabar
Mimitina, Rohana nyerat dina koran awéwé, *Poetri Hindia*. Sanggeus koran éta *diberedel* ku pamaréntah kolonial, anjeunna nyandak inisiatif pikeun ngadegkeun koran anu dingaranan *Sunting Melayu*. Édisi munggaran *Sunting Melayu* diterbitkeun dina 10 Juli 1912.
## Rujukan
Agustinus Adisoetjipto

**Agustinus Adisucipto** mangrupa palopor panglayangan Indonésia anu miboga peran penting dina ngadegkeun sarta ngamekarkeun pendidikan panglayangan militér di Indonésia. Anjeunna jadi urang Indonésia munggaran anu narima ijazah *Groote Militaire Brevet* dina mangsa Hindia Walanda, sarta dipikawanoh minangka "Bapak Panglayang Indonésia".

## Etimologi 
Ngaran lengkepna nyaéta Agustinus Adisucipto, sarta anjeunna sok dipikawanoh ku landihan "Tjip". Ngaran "Adisucipto" asalna tina basa Jawa anu ngabogaan harti “jalma anu miboga kabagjaan jeung kabagusan tingkah laku”.

## Sajarah 
### Mimiti hirup jeung atikan 
Agustinus Adisucipto lahir di Salatiga, Jawa Tengah, tanggal 4 Juli 1916, anak cikal tina Roewidodarmo, saurang pensiunan pemilik sakola [REF-KOMPAS]. Anjeunna lulusan MULO tuluy neruskeun atikan ka AMS Semarang. Kahoyongna pikeun asup ka sakola panglayangan awalna ditolak ku bapana, nepi ka anjeunna dipaksa pikeun asup ka Genneskundige Hooge School, sakola kadokteran di Jakarta.

Sanajan kitu, anjeunna sacara diam-diam ngiluan tés di *Militaire Luchtvaart Opleidings School* Kalijati sarta hasilna kacida nyugemakeunana, nepi ka ahirna meunang idin ti kulawargana pikeun neruskeun pendidikan panglayangan. Atikan anu biasana ditempuh tilu taun bisa direngsekeun dina dua taun, tuluy anjeunna narima pangkat *Vaandrig Kortverbang Vlieger* (Letnan Muda calon panglayang).

### Peran dina Révolusi jeung Angkatan Udara 
Sanggeus Proklamasi Kamerdikaan, anjeunna gabung ka Tentara Kaamanan Rakyat (TKR) Bagian Panglayangan anu diadegkeun dumasar kana Maklumat Pamaréntah 5 Oktober 1945. Anjeunna ditugaskeun pikeun nyusun kurikulum pendidikan panglayangan sarta mingpin operasi udara ti Pangkalan Udara Maguwo, Yogyakarta. Ku alatan éta, anjeunna dipikawanoh minangka palopor pendidikan panglayangan Indonésia.

### Gugur dina misi kamanusaan 
Dina mangsa Agresi Militer Walanda I, anjeunna diterbangkeun dina pesawat Dakota VT-CLA pikeun ngangkut ubar bantuan Palang Merah Malaya [REF-LIPUTAN6]. Nalika rék mendarat di Yogyakarta tanggal 29 Juli 1947, pesawatna ditembak ku dua pesawat P-40 Kittyhawk Walanda sarta gugur di Bantul, Yogyakarta [REF-LIPUTAN6]. Sadaya awak jeung panumpang tiwas iwal hiji urang, sarta Agustinus Adisucipto gugur dina yuswa 31 taun.

Ngahormatan kana jasana, pamaréntah masrahkeun pangkat anumerta Laksamana Muda Udara sarta ngarobah ngaran Pangkalan Udara Maguwo janten **Pangkalan Udara Adisutjipto**.

## Budaya jeung fungsi sosial 
Tanggal gugurna anjeunna, 29 Juli, diperingati minangka **Poé Bakti TNI AU**. Ngaran anjeunna ogé dipaké pikeun sababaraha fasilitas pendidikan, monumén dirgantara, jeung musieum penerbangan di Indonésia.

## Ragam sebutan 
"Bapak Panglayang Indonésia" 

"Palopor Pendidikan Panglayangan Indonésia" 

"Komodor Udara Agustinus Adisucipto" 

## Téknik jeung kontribusi 
Anjeunna jadi panglayang Indonésia kahiji anu ngapungkeun pesawat beureum bodas dina 27 Oktober 1945 maké pesawat Nishikoren warisan Jepang, salaku tanda simbolis kedaulatan Républik Indonésia

## Referensi
Malahayati

**Malahayati** atawa **Keumalahayati** atawa **Laksamana Malahayati** (gumelar 1550 - pupus 1606), nyaéta pahlawan ti Acéh anu dipikawanoh sangkan mingpin pasukan laut nalika perang ngalawan Walanda di abad ka-16. Anjeunna miboga peran kalayan penting dina pertahanan Acéh. Anjeunna berhasil ngabuburak serangan-serangan Walanda di wilayah laut Acéh sarta ngabunuh Cornelis de Houtman dina duél hiji lawan hiji.

## Kahirupan awal 
Malahayati gumelar di Acéh Besar taun 1550. Anjeunna masih patali kulawargi jeung Sultan Acéh, kukituna ti keur leutik kénéh anjeunna meunang atikan istana. Bapak jeung akina ngabakti di Kasultanan Acéh salaku Panglima Angkatan Laut. Ti dinya, anjeuna mimiti meunang sumanget kalautan anu tuluy nuturkeun bapak jeung akina asup ka atikan militer angkatan laut di Akademi Baitul Maqdis.

Ku miboga pangaweruh jeung kamampuan ti meunang atikan di Mahad Baitul Maqdis, Malahayati ngalatih Inong Balee jadi pasukan tempur. Sultan Acéh tuluy ngadaulat anjeunna jadi panglima armada laut atawa laksamana. Anjeunna jadi wanoja pertama di dunya anu miboga jabatan éta.

## Rujukan
Abdul Kadir Raden Temenggung Setia Pahlawan

**Abdul Kadir Raden Temenggung Setia Pahlawan** lahir di Sintang, Kalimantan Barat, dina taun 1771. Anjeunna asalna ti kulawarga nu mibanda peran penting dina struktur pamaréntahan lokal, kalayan bapana, Oerip, ngajabat minangka hulubalang di Karajaan Sintang. Garis kulawarga ieu nyambung ka tradisi aristokrat Dayak-Melayu nu mibanda pangaruh sosial jeung budaya di wewengkon Kalimantan bagian kulon.

Dina taun 1845, Abdul Kadir diangkat jadi kapala pamaréntahan di wilayah Melawi, hiji bagian ti Karajaan Sintang. Salila ngajalankeun jabatan éta, anjeunna dipasihan gelar Raden Temenggung, nu nandakeun status resmi jeung kapercayaan ti karajaan. Dina kapasitasna salaku pamimpin lokal, anjeunna ngatur administrasi wilayah, nguatkeun stabilitas politik, sarta ngajaga hubungan antara komunitas Dayak jeung Melayu di daérah pamaréntahanana. Kontribusina dina widang sosial katémbong dina usaha ngamekarkeun potensi ékonomi lokal sarta ngaraketkeun integrasi budaya antara rupa-rupa etnis. Abdul Kadir dipikawanoh salaku pamimpin nu nganut prinsip kabersamaan jeung kamanusaan, sarta ngusahakeun kamajuan wilayah Melawi tanpa ngaleungitkeun identitas budaya lokal. Sikapna nu mandiri jeung nolak dominasi kolonial jadi bagian penting tina warisan perjuangan di Kalimantan Barat.

Sikapna nu tegas tapi diplomatis ngajadikeun anjeunna tokoh nu dihormat ku rakyat sarta dianggap simbol perlawanan lokal nu cerdas. Perjuanganana henteu ngagunakeun kekerasan langsung, tapi ngandelkeun kapamimpinan, strategi sosial, jeung integritas budaya pikeun ngahalangan pangaruh penjajah. Kontribusina dina ngaraketkeun persatuan etnis jeung ngajaga kedaulatan wilayah jadi bagian penting tina sajarah perlawanan di Kalimantan Barat. Anjeunna ditetepkeun minangka Pahlawan Nasional ku pamaréntah Indonesia dina taun 1999.

## Referensi
Raden Mattaher

**Radén Mattaher** atawa **Radén Mohammad Tahir**, (lahir di Sekamis, Kasultanan Jambi, 1871 - Muaro Jambi, Karésidenan Jambi, 10 Séptémber 1907) nyaéta sala sahiji panglima perang ti Jambi sarta Pahlawan Nasional Indonésia.

## Rujukan
Ahmad Rifa'i

'''KH Ahmad Rifa'i''' (gumelar di Kendal taun 1786; tilar dunya di Manado taun 1871) nyaéta salah sahiji ulama anu janten pahlawan nasional Indonésia di bidang atikan, jeung jadi pelopor gerakan sosial Jami'iyah Rifa'iyah.

## Kasang Tukang 
**Kahirupan Awal jeung Atikan**

Ahmad Rifa'i gumelar di Kendal di taun 1786. Manéhna budak ti Muhammad Marhum Bin Abi Sujak, ulama Kendal, jeung Siti Rahmah. Ti usia genep taun Ahmad Rifa'i geus jadi yatim. Sanggeus éta anjeunna diasuh ku lanceuk awéwéna, Nyai Rajiyah, anu nikah jeung Kiai As'ari, ulama anu ngadegkeun Pesantrén Kaliwungu. 

## Rujukan
Soetomo

**Soetomo** (ngaran babarna **Soebroto**; 30 Juli 1888 – 30 Méi 1938) nyaéta tokoh nu ngadirikeun organisasi Boedi Oetomo, organisasi pergerakan munggaran di Indonésia.

## Kahirupan 
Soetomo babar di Ngepeh, Loceret, Nganjuk, Jawa Wétan dina tanggal 30 Juli 1888, kalayan ngaran leutik Soebroto. Soetomo asalna tina kulawarga priyayi dina mangsa harita. Rama­na ngaranna Raden Suwaji, saurang pagawé pangreh anu miboga pamikiran maju jeung modéren. Sedengkeun aki­na ngaranna Raden Ngabehi Singawijaya atawa KH Abdurrakhman. 

Nalika umurna genep taun, Soetomo jeung kulawargana pindah ka Madiun. Di dinya anjeunna sakola di Sakola Rendah Bumiputera, Maospati, Madiun. Teras, anjeunna neruskeun sakolana di Europeesche Lagere School (ELS) di Bangil, Jawa Wétan. Di sakola ieu, Soetomo ngaganti ngaranna tina Soebroto jadi Soetomo. Sanggeus lulus ti ELS, Sutomo meunang kasempetan pikeun ngalajukeun atikan di Sakola Dokter Bumiputera atawa STOVIA di Batavia.

Dina kongrés munggaran Boedi Oetomo anu dilaksanakeun tanggal 3–5 Oktober 1908 di Yogyakarta, kapamingpinan organisasi ieu dicokot alih ku kaum kolot, kaasup dr. Wahidin. Sanajan aya sawatara guru di STOVIA anu henteu satuju, Budi Utomo meunang rojongan pinuh ti kapala sakola, dr. HF Roll, kaasup bantuan dana pikeun ngayakeun éta kongrés.

## Referensi
Mohammad Husni Thamrin

jmpl|Mohammad Husni Thamrin
Mohammad Husni Thamrin nyaéta salah sahiji tokoh pergerakan nasional asal Betawi nu mibanda peran gedé dina perjuangan kamerdékaan Indonesia dina awal abad ka-20. Anjeunna lahir tanggal 16 Februari 1894 di Batavia. Thamrin kasohor salaku anggota *Volksraad* (Dewan Rakyat) nu lantang ngabela hak jeung kapentingan rakyat bumiputra. Dina sidang-sidang resmi sok ngungkabkeun kalakuan pamaréntahan kolonial ka masarakat pribumi. 

## Jaman sakola jeung pagawéan 
Thamrin ngarengsekeun sakolana di sakola Walanda Koning Willem II, Thamrin kungsi gawé heula di pamaréntahan. Terus kira-kira taun 1927 manéhna ngalih gawé ka perusahaan pelayaran Koninklijke Paketvaart-Maatschappij. Dina taun 1939, manéhna ngusulkeun supaya istilah Indonesia, Bahasa Indonesia, jeung Rakyat Indonesia dipaké salaku pangganti tina istilah kolonial *Nederlands Indie, Nederlands Indische,* jeung *Inlander.* 

Sanajan asalna ti kulawarga menengah tur aya getih Walanda ogé dina dirina, éta henteu ngajadikeun Thamrin jauh tina perjuangan keur rahayat. Dina rapat-rapat di *Volksraad,* manéhna mindeng pisan nentang kawijakan-kawijakan pamaréntah kolonial anu leuwih ngahaja nguntungkeun Walanda. Contona masalah pembangunan perumahan elit Menteng anu ngagunakeun anggaran gedé, padahal kampung-kampung rakyat loba nu kumuh jeung butuh perbaikan. Anjeunna ogé protes kana harga hasil tani rakyat anu diteken leuwih murah batan hasil perkebunan swasta Walanda, ogé soal pajeg jeung anggaran pikeun militér anu gede pisan padahal anggaran pikeun pertanian leutik.

Thamrin ogé deukeut jeung Soekarno sarta aktip di organisasi Parindra (Partai Indonesia Raya) ti taun 1935, tuluy taun 1938 manéhna kapilih jadi Ketua sanggeus dr. Sutomo. Husni Thamrin oge jadi salah sahiji panggagas ngahijina opat organisasi nasional jadi Gaboengan Politiek Indonesia (GAPI) dina Mei 1939. Tujuan GAPI aya opat, nyaéta Indonesia bisa nangtukeun nasib sorangan, ngahiji sakabehna bangsa, pamilihan umum anu demokratis, jeung solidaritas Indonesia-Belanda pikeun ngalawan fasisme.

## Tilar dunya 
Thamrin kungsi dijadikeun tahanan imah dina tanggal 6 Januari 1941. Basa harita, pamaréntah Walanda nganggep Thamrin téh politus anu bahaya lantaran sora jeung gerakanna sok ngabela rahayat. Taya lila, anyar lima poé dina status tahanan imah, Thamrin tuluy maot lantaran demam nu dideritakeunana. Waktu anjeunna dikurebkeun di TPU Karet Bivak, kabarna nu datang nepi ka sapuluh rebu urang. Ieu nunjukkeun sabaraha gedéna kanyaah rahayat ka manéhna.

## Rujukan
Ranggong Daeng Romo

**Ranggong Daeng Romo** (lahir di Polongbangkeng Utara, 1915, pupus di markas Lapris, Langgese, 27 Pébruari 1947) nyaéta salah sahiji Pahlawan nasional Indonésia ti Sulawesi Kidul.

## Kahirupan
Ranggong Daeng Romo sakola di Hollandsch Inlandsch School jeung di Taman Siswa di Makassar sanggeus saméméhna diajar agama di hiji sakolah pasantrén di Cikoang. Ranggong mimitina damel salaku karyawan di pabrik paré milik pamaréntah militer Jepang nalika pendudukan di Sulawesi.

Dina tanggal 5 Désémber 1945, anjeunna diangkat janten Komandan Barisan Gerakan Pemuda.

## Panghargaan
Ranggong Daeng Romo, anu pupus dina tanggal 27 Pébruari 1947, dileler gelar pahlawan nasional ku pamaréntah dina tanggal 3 Nopémber 2001 kalayan dikaluarkeunana Kaputusan Présidén No. 109/TK/2001.

## Referensi
Bait Allah (Yerusalem)

**Bait Allah** (بيت الله) dina sabagéan ajaran umat Karésten di Indonésia sok pakait jeung Bait Suci (basa Ibrani: בֵּית־הַמִּקְדָּשׁ‎, *Bēt HaMīqdaš*; basa Arab: بيت المقدس, *Bait al-Maqdis*), anu ogé disebut Bait Yerusalem atawa Bait Salomo. Tempat ieu baheulana jadi puseur ibadah urang Yahudi jeung ayana di Bukit Bait Suci. Bait Kahiji, anu disebut ogé Bait Salomo, diwangun kira taun 957 SM tuluy diruntuhkeun ku bangsa Babel dina taun 586 SM. Nurutkeun Kitab Suci Ibrani jeung Perjanjian Lawas, Bait Salomo diwangun pikeun ngagantikeun Kemah Suci anu kungsi dijieun ku Nabi Musa. Saterusna, Bait Kadua diwangun deui di tempat anu sarua dina taun 515 SM, tapi tuluy ruksak deui nalika pasukan Romawi ngepung Yerusalem dina taun 70 M.

Waktu harita, éta wangunan digunakeun pikeun tempat ibadah ogé pikeun nyieun kurban bakaran. Salila sababaraha abad, Bait Suci jadi puseur ibadah agama Yahudi saméméh ahirna runtuh sakabéhna. Ayeuna, di luhur Bukit Bait Suci téh ngadeg dua wangunan penting dina Islam, nyaéta Kubah Shakhrah *(Dome of the Rock)* jeung Masjidilaqsa (Jami’ Al-Aqsa).

## Sumber rujukan
Aurelius jeung Natalia

**Aurelius jeung Natalia** (t. 852) nyaéta pasangan Kristen nu dieksekusi ku Abd ar-Rahman II., Emir of Cordoba, alatan nolak ninggalkeun iman maranéhanana. Aranjeunna dianggap syahid jeung santo ku Gereja Katolik jeung Gereja Ortodoks.

## Hirup 
Aurelius lahir kana kulawarga jegud di Seville. Bapana urang Arab Muslim sareng indungna Kristen ti Spanyol. Yatim salaku murangkalih, anjeunna digedékeun ku bibi, anu sigana cicingeun Kristen. Waktu éta, urang Kristen dikaniaya di karajaan Moor di Spanyol..
Aurelius nikah ka Sabigotho, awéwé ti kulawarga Muslim. Sanggeus kawinan, Sabigotho mutuskeun pikeun ngarobah kana Kristen jeung nyokot ngaran Natalia. Panganten éta cicing di Émirat Córdoba, gaduh putri, sareng cicing cicingeun salaku urang Kristen. Dina waktos éta, ngarobah agama Islam ka Kristen mangrupikeun kajahatan anu dihukum pati..

Hiji poé, Aurelius nyaksian dicambuk umum saurang sudagar Kristen anu sacara umum ngaku imanna ka Kristus. Reuwas ku kajadian ieu, Aurelius jeung Natalia mutuskeun teu bisa deui nyumputkeun iman maranéhanana. Aranjeunna sisihkan artos pikeun putrina sareng ngabagikeun tabungan sésana ka anu miskin. Aranjeunna teras mimiti sacara terbuka ngumumkeun iman sareng miara urang Kristen anu dipenjara.

## Kahormatan 
Poé salametan Aurelius jeung Natalia ragrag dina 27 Juli Aranjeunna diantara syahid of Cordoba, 48 urang Kristen dieksekusi di kota éta antara 850 jeung 859 CE.

Titinggal Aurelius disimpen dina altar *Basilika Katedral Metropolitan Santa María la Antigua* di Kota Panama.

## Rujukan 
## Tutumbu kaluar 
* Suci Aurelius jeung Natalia dina catholic.org 
* Santa Liliosa de Córdoba, Mártir
Tarjamahan mesin

jmpl|Salah sahiji mesin tarjamahan anu loba dipaké kubalaréa
**Tarjamahan mesin** téh mangrupa pamakean téknik komputasi pikeun narjamahkeun téks atawa ucapan tina hiji basa ka basa séjén, kaasup ogé nuansa kontéks, idiomatik, jeung pragmatik tina dua basa anu dipaké. Sanajan sababaraha modél basa geus mampuh ngahasilkeun tarjamahan anu bisa kaharti, tetep baé boga watesan ku alatan rumitna basa jeung émosi. Hasilna mindeng kurang jero jeung kurang rapih sacara sémantik. Kualitas tarjamahan ogé kapangaruhan ku béda linguistik, tata basa, nada, jeung budaya, nepi ka teu bisa sapinuhna ngagantikeun kinerja panarjamah manusa.

Pangaronjatkeun kualitas tarjamahan merlukeun pamahaman kana adat-istiadat jeung kontéks sajarah masarakat anu jadi sasaran. Intervénsi manusa jeung isyarat visual ogé tetep diperlukeun dina tarjamahan simultan. Di sisi séjén, kustomisasi nu husus pikeun widang séjén misalna pikeun dokuméntasi téknis atawa téks resmi bisa ngahasilkeun hasil anu leuwih stabil,  sarta biasana dipaké dina situs wéb multibasa jeung basis data profésional.

Pendekatan awal dina tarjamahan mesin lolobana dumasar kana aturan *(rule-based)* atawa statistik. Métode ieu tuluy digantikeun ku tarjamahan mesin saraf jeung modél basa gedé.

## Jinis-jinis 
### Mesin tarjamah *rule-based (RBMT)* 
*Rule-Based Machine Translation (RBMT)* nyaéta jenis tarjamahan mesin anu gumantung kana sistem gramatika dina basa sumber jeung basa tujuan pikeun nyieun modél nu miboga akurasi tarjamahan anu maksimal. Sistem gramatika éta bisa ditambahan ku kamus istilah husus gumantung kana kabutuhan aplikasi, misalna kamus istilah kedokteran atawa bisnis pikeun ngaronjatkeun katepatan hasil tarjamahan.

### Mesin tarjamah statistik 
*Statistical Machine Translation (Statistical MT)* jalanana ku diajar sakabéh korpus tarjamahan anu geus divalidasi ku tanaga manusa. Béda jeung RBMT, *Statistical MT* téh narjamahkeun dumasar kana frasa, lain kecap per kecap. Tarjamahan dina *Statistical MT* migunakeun korpus tarjamahan manusa éta minangka modél, anu tuluy diterapkeun kana téks dina basa sasaran pikeun ngalakukeun tarjamahan sacara otomatis.

### Mesin tarjamah *neural* 
*Neural Machine Translation (NMT)* nyaéta pendekatan panganyarna dina tarjamahan mesin anu diwangun ku jaringan “saraf” tiruan. NMT jadi hiji kamajuan gedé sabab nyieun sistem tunggal anu bisa narjamahkeun rupa-rupa basa tanpa kudu nyocogkeun aturan-aturan khusus saperti anu diperlukeun dina *Statistical MT* atawa RBMT. Ku sabab kitu, NMT dipiharep bisa ngaleuwihan watesan sistem tarjamahan anu dumasar kana frasa atawa kecap, sarta bisa ngahasilkeun kualitas tarjamahan anu leuwih hadé tibatan dua pendekatan saméméhna.

## Sumber rujukan
Hasyim Asy'ari

jmpl|Hasyim Asyari
KH Hasyim Asy'ari atawa M. Hasyim Asy'ari téh saurang ulama anu lahir di Jombang, dina tanggal 24 Dzulqaidah 1287 H. Manéhna téh anak ka-3 tina 11 sadulur, putrana KH Asy’ari (nu mingpin Pasantren Keras di Jombang) jeung Nyai Halimah. Tina jalur bapana, Hasyim téh katurunan Rasulullah, sarta ogé katurunan Sunan Giri, salah sahiji wali anu ngembangkeun Islam di Jawa. Sedengkeun tina jalur indungna, manéhna  téh katurunan Raja Brawijaya VI (Lembu Peteng), raja panungtungan Karajaan Majapahit. Ku kituna, dina diri Hasyim ngahiji dua garis turunan nyaéta keturunan ulama jeung wali, bari ogé mawa getih bangsawan Jawa. Ieu nu ngajadikeun sosokna boga wibawa gedé boh di kalangan santri boh di masarakat umum.

## Jaman leutik 
Ti leuleutik, Kiai Hasyim geus hirup di lingkungan Pesantren Gedang, pesantren tradisional nu jadi tempat diajar jeung ngaji para santri. Kulawargana téh lain ngan ukur ngurus pesantren, tapi ogé ngadegna sababaraha pesantren anu nepi ka ayeuna masih kénéh kasohor. Bapana, Kiai Asy’ari, nyaéta anu ngadegna Pesantren Keras di Jombang. Ari kakekna ti jalur indung, Kiai Utsman, kasohor minangka pendiri jeung pangasuh Pesantren Gedang, nu dina ahir abad ka-19 jadi daya tarik utama keur santri-santri ti sakuliah Jawa. Sedengkeun aki ndungna séjénna, Kiai Sihah, ogé kawentar minangka pendiri jeung pangasuh Pesantren Tambak Beras Jombang.

Nalika umur kira-kira lima taun, Kiai Hasyim pindah ti Gedang ka desa Keras, nuturkeun kolotna anu keur ngawangun pesantren anyar. Di dinya anjeunna ngaliwatan mangsa budakna nepi umur 15 taun. Sanggeus éta, Kiai Hasyim milarian élmu ka loba pesantren séjén, anu kawentar dina zamanna, tuluy neruskeun diajar dugi ka Makkah pikeun ngadeudeul élmu agama leuwih jero.

Numutkeun katerangan KH. Said Aqil Siradj, Resolusi Jihad aya sanggeus Presiden Soekarno jeung Muhammad Hatta ngirim utusan ka Pesantren Tebuireng pikeun ménta KH. Hasyim Asy’ari sasarengan jeung para ulama séjén ngagerakkeun masarakat pikeun ngalawan NICA (*Netherlands Indies Civil Administration*). Pertempuran 10 Nopémber 1945 di Surabaya, anu ayeuna diperingati minangka Hari Pahlawan, lumangsung dumasar kana patwa éta salaku bentuk dorongan pikeun perlawanan.

## Rujukan
Aturan algoritma

**Aturan algortima** nyaéta sadaya aturan, undang-undang atawa kawijakan publik ngeunaan algoritma dina kontéks kacerdasan jieunan. Algoritma éta sorangan nyaeta sakumpulan paréntah anu teges nu patali jeung cara-cara ngajalanken tugas pikeun néangan solusi masalah.

## Aturan algoritma dina palayanan publik 
Algoritma nu mangpaatkeun pamelajaran mesin dina kontéks palayanan publik merlukeun pakakas pikeun neundeun informasi sarta mesin nu ngolah informasi éta sorangan, ku kituna, para palayan publik tiasa mutuskeun perkara nu merenah. Namun aya catatan yén ada sababaraha hal anu tangtu lepat dina amatan. Situasi anu dinamis sarta tuluy aya parobahan, pamelajaran mesin ges tangtu bakalan hésé ngartos kana fénomena anu aya, yén kawijakan nu bakal diputuskeun jadina teu pati jelas. Dumasar kana éta, anu nyieun algortima kudu taliti pisan, hal-hal anu di luar dugaan kudu janten tinimbang.

## Aturan algoritma dina karéta api 
Algoritma tiasa pisan diterapkeun kana sistem karéta api pikeun ngatur kasumpingan sareng waktos indit jeung waktos ngadagoan supados éféktif, sanajan ku kituna, jalur karéta api jeung jadwal nu geus ditangtukeun bakal dirobah deui.

## Rujukan