open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amazon

jmpl|396x396px|Logo perusahaan Amazon.
**Amazon** mangrupa perusahaan bisnis anu maké métode *online* panggedéna sadunya. Puseur kantorna aya di Seattle, Washington, Amérika Serikat. Di taun 2020, jumlah harta Jeff Bezos ngahontal US$188 miliar. Aya sababaraha stratégi Amazon, sangkan ngirut invéstor pikeun gabung jeung ieu bisnis di antarana:

* Amazon ngalarapkeun stratégi *limitasi,* anu miboga harti ngajual barang anu diwatesanan jumlahna.
*Ongkos kirim dibéré gratis pikeun sabaraha katangtuan. Katangtuan anu dilarapkeun perusahaan Amazon di antarana, ongkos bisa gratis lamun geus nepi ka wates biaya minimal nalika meuli. Katangtuan kadua, kudu daptar jadi anggota di Amazon. 
*Amazon ngabandingkeun sababaraha produk anu dijualna. Hal anu dibandingkeun bisa tina kualitas, *merk*, jeung harga. 
**Cloud,* ngaliwatan *Amazon Web Service* ngajadikeun ieu perusahaan jadi pamaén dina bisnis anu gedé. Bati tina AWS sakitar US$23 miliar. Ieu wéb miboga anggota aktif, sarta miboga 140 layanan pikeun mekarkeun bisnis. Ieu fasilitas bakal dimekarkeun ka Bahrain, Hong Kong, jeung Afrika Kidul.
* *E-commerce* anu ilubiung jeung Amazon. Ieu perusahaan geus nyumbangkeun satengah tina hasil daganganana keur Amérika Serikat. 90% bati ti perusahaan Amazon dihasilkeun tina jualan ritél.
* Mekarkeun bisnis dina widang pelayanan kaséhatan.
*Tuluy ngalakukeun ékspérimén.
*Mekarkeun inovasi bisnis, sarta mampuh ngigelan zaman. 

## Daftar Référénsi
Ki térong badak

**Ki térong badak**; nyaéta tutuwuhan anu asalna tina kulawarga  *gentianaceae*.
Tangkalna teu pati jangkung, remen dipelak di buruan pikeun papaés alatan mibanda kembang bodas tur éndah katempona.

## Habitat
Loba kapanggih hirup di  Myanmar kidul, Thailand, Kamboja, Sumatra, Peninsular Malaysia, Singapura,  Philipina, Borneo, Jawa, Bali, Moluccas, Asia Tenggara nepi ka New Guinea. 

## Ciri mandiri
Ieu tangkal jangkungna bisa nepi ka 20 méter, sanajan jarang katempo dina ukuran sakitu jangkungna. 

## Dicutat tina
Kategori : Tutuwuhan tropis 
Kategori : Gentianaceae
Jean-Joseph Sanfourche

Jean-Joseph Sanfourche, dikenal ngan saukur salaku Sanfourche, mangrupikeun pelukis, pujangga, desainer sareng pematung Perancis, lahir 25 Juni 1929 di Bordeaux, sareng pupus 13 Maret 2010 di Saint-Léonard-de-Noblat.

## Catetan jeung rujukan
Jean Dubuffet

Jean Dubuffet (Le Havre, 31 Juli 1901, Paris, 12 Méi 1985) mangrupikeun pelukis, pemahat sareng seniman palastik Perancis, téorisi munggaran tina gaya seni anu anjeunna masihan nami "seni brut". Marginalisasi atanapi gering méntal: lukisan, patung, kaligrafi, anu anjeunna ngaku yén parantos diideuan ku nyalira.

## Catetan jeung rujukan
Déflasi

**Déflasi** nyaéta periode di mana harga-harga sacara umum turun, sedengkeun niléy duit nambahan. Déflasi mangrupa kaayaan sabalikna tina inflasi. Déflasi mangrupa kaayaan jumlah duit anu sumebar di masarakat kurang. Ieu otoritas téh miboga pancén pikeun ngontrol kaayaan sumebarna duit di nagara, sarta miboga kawijakan pikeun netepkeun *suku bunga*. Mangrupakeun jenis déflasi anu dilantarankeun kawijakan ngeunaan gejala konsumsi anu loba teuing di masarakat.
* Minat nabung di masarakat jadi ngaronjat. Ieu cara digunakeun sangkan jumlah duit anu sumebar ka masarakat ngalobaan. Carana, suku bunga dikurangan sangkan masarakat teu nyimpen duit di bank, tapi ngagunakeun éta duit pikeun balanja.
* Netepkeun kawijakan fiskal. Tujuanana masih kénéh sarua, sangkan jumlah duit anu sumebar ka masarakat ngalobaan.
* UMR pikeun pagawé jumlahna dilobaan.
* Pajeg pikeun nagara dikurangan.
* Nurunkeun *suku bunga*.

## Daftar Référénsi
Pacé-pacé

**Pacé-pacé**; paci-paci; (*Leucas lavandulifolia*); Lenglengan  nyaéta tutuwuhan anu asalna tina kulawarga *lamiaceae*. 
Ieu tutuwuhan mibanda isopimarane rhamnoglucoside, linifolioside (Yusuf et al., 2009 dalam uddin, 2014)

## Dicutat tina
KRI Nanggala (402)

'*KRI *Nanggala* (402)** (ogé katelah ***Nanggala II'''*) mangrupikeun salah sahiji kapal silem merang kelas Cakra anu diwangun pikeun Angkatan Sagara Indonésia.

Kapal éta dipesen dina 1977, diluncurkeun dina 1980, satuluyna ditugaskeun dina 1981. Kapal silem ngalaksanakeun operasi ngumpulkeun intél di Samudra Hindia jeung sakitar Timor Lésté jeung Kalimantan Kalér. *Nanggala* mangrupikeun pamilon ti Cooperation Afloat Readiness and Training. Kapal éta ngalaman ngaropea masif dina 2012 dilakukeun ku Daewoo Shipbuilding & Marine Engineering.

Dina bulan April 2021, *Nanggala* tilelep di Sagara Bali sareng 53 personil kapal tiwas. Samemehna, kapal éta diperkirakeun ngaleungit  wétaneun Surabaya.

## Nami 
Kapal silem dingaranan *Nanggala*, tumbak pondok déwa anu kaboga ku Prabhu Baladewa, déwa Hindu anu dina *Mahabarata* teuing tokoh dina *téater wayang*. Legenda nyatakeun yén tumbak éta sanggup ngébréhkeun gunung jeung meulah sagara. Pakarangna kagambar dina lencana kapal selam *Nanggala*.

Kapal éta ogé katelah *Nanggala II* dina raraga ngabédakeunana RI *Nanggala'' (S-02), kapal silem kelas Whiskey anu sami namina.
## Komandan
* Létnan Kolonél Armand Aksyah (6 Juli 1981?)
*Létnan Kolonél Antonius Soebiyarto
*Létnan Kolonél Djoko Poernomo)
*Létnan Kolonél Jefry Sangel)
* Mayor Harry Setyawan (16 Méi 2014)
* Létnan Kolonél Widya Poerwandanu (8 Désémber 2015)
* Létnan Kolonél Ahmad Noer Taufik (29 Séptémber 2016)
* Létnan Kolonél Yulius Azz Zaenal (2 Désémber 2016)
* Létnan Kolonél Ansori (20 Pébruari 2019)
* Létnan Kolonél Heri Oktavian (3 April 2020

## Tingali ogé 
* Musibah kapal silem Kursk
* Kaleungitan kapal ARA San Juan
## Rujukan
Gongséng

**Gongséng**; *glycosmis cochinchinensis*  nyaéta tutuwuhan anu asalna tina kulawarga *rutaceae*. Kembangna mibanda lima kelopak sarta kelirna bodas.  Tangkalna leutik bisa disebut rungkun, buahna laleutik mun geus asak kelirna robah jadi beureum. 

Jangkung tangkalna langka anu leuwih ti lima méter, hirup kalawan subur di daérah anu perenahna sahandapeun 1000 mdpl. *Genus Glycosmis* tacan diguar leuwih jéntre, loba spésiés anu tacan dideskripsikeunn leuwih gamlang.
Kaasup di jerona :

**Glycosmis aglaioides* R.H.Miao
**Glycosmis angustifolia* Lindl. ex Wight & Arn.
**Glycosmis borana* V.Naray. ex Tanaka
**Glycosmis chlorosperma* (Blume) Spreng.
**Glycosmis collina* B.C.Stone
**Glycosmis craibii* Tanaka
**Glycosmis crassifolia* Ridl.
**Glycosmis cyanocarpa* (Blume) Spreng.
**Glycosmis cymosa* (Kurz) V.Naray.
* *Glycosmis decipiens*
**Glycosmis dinhensis*
**Glycosmis elongata*
**Glycosmis erythrocarpa* &mdash; red-tangerine
**Glycosmis esquirolii*
**Glycosmis gracilis*
**Glycosmis greenei*
**Glycosmis longipes*
* *Glycosmis longisepala*
**Glycosmis lucida*
**Glycosmis macrantha*
**Glycosmis macrocarpa*
**Glycosmis macrophylla*
**Glycosmis mansiana*
**Glycosmis mauritiana*
**Glycosmis montana*
* *Glycosmis monticola* (syn. *G. chlorosperma*)
**Glycosmis oligantha*
**Glycosmis ovoidea*
**Glycosmis parkinsonii*
**Glycosmis parva*
**Glycosmis parviflora* &mdash; Chinese glycosmis
* *Glycosmis pentaphylla* &mdash; orangeberry, gin berry
* *Glycosmis perakensis*
**Glycosmis petelotii*
**Glycosmis pierrei*
**Glycosmis pilosa*
**Glycosmis pseudoracemosa*
**Glycosmis pseudosapindoides*
**Glycosmis puberula*
**Glycosmis singuliflora*
**Glycosmis stenura*
**Glycosmis subopposita*
**Glycosmis sumatrana*
**Glycosmis superba*
**Glycosmis tetracronia*
* *Glycosmis tomentella*
**Glycosmis trichanthera*
* *Glycosmis trifoliata* &mdash; pink-fruit glycosmis
**Glycosmis xizangensis*

## Dicutat tina
Kategori :Tutuwuhan tropis 
Kategori :rutaceae
Ki payung

**Ki payung**; kakalapaan; *Biophytum sensitivum* nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawarga *Oxalidaceae*. Ieu tutuwuhan mikaresep taneuh jemlek tur iuh, loba kapanggih hirup di Nepal, India, sarta wewengkon Asia Tenggara. Dina basa Inggris ieu tutuwuhan disebutna : *little tree plant*, di Malaysia disebutna *Mukkootti*.

## Ciri mandiri 
kiri|jmpl|Kembang ki payung
Jangkung tangkalna, 5 nepi ka 20 cm.  Hirup kalawan subur dina tempat anu kaiuhan/hieum (Bac ker, Schoolflora).  Rumphius ngajelaskeunana (V, kc. 301) Ieu Herba dina *sentiens* salaku tangkal céri leutik, anu daunna laleutik.

Tutuwuhan ieu teukaopan/sénsitip, malahan  ku napas manusa atanapi sato. Kaayaan tutuwuhan anu luar biasa sapertos kitu, tangtosna, ngagaduhan sagala jinis *aplikasi* atawa kagunaan.  Utamana kagunaan ubar.

## Mangpaat jeung kagunaan 
Geus diayakeun panalungtikan ngeunaan kimia dina ieu tutuwuhan, *aktivitas* *biologis* , sarta kagunaan pikeun ubar.

Pikeun nyeri beuteung, dauna dibungkus dina daun cau, tuluy dideangkeun/dipais handapeun lebu panas, muntos tiis nembe didahar bisa ogé ditambah sirop ngarah teu peuheur teuing.

Dimangpaatkeun ogé pikeun ubar sesek napas, utamana karasa eungap nalika badarat. Carana akar jeung dauna dikulub/digodod, lamun geus tiis terus cai pangulubanna di inumkeun atawa dicampur heula jeung gula atawa sirop.

## Dicutat tina
Kategori :Tutuwuhan tropis 
Kategori : Tutuwuhan ubar 
Kategori :Oxalidaceae
Sistim biologis

**Sistem** **biologis** mangrupa jaringan kompléks anu ngahubungkeun sababaraha éntitas anu aya hubunganana sacara biologis. Organisasi biologis ngabentang sababaraha skala jeung ditangtukeun dumasar kana struktur anu béda-béda gumantung kana naon sistemna.  Conto sistem biologis dina skala makro nyaéta populasi organismeu. Dina skala organ jeung jaringan dina mamalia jeung sato anu séjénna, contona kaasup sistim pamedalan getih, sistim panapasan, jeung sistim saraf. Dina skala mikro nyaéta skala *nanoscopic*, conto sistem biologis nyaéta sél, organél, kompléks makromolékuler jeung jalur pangaturan. Sistem biologis tong disaruakeun jeung sistim hirup, siga organismeu hirup.
[jmpl|352x352px| Conto sistim: [uteuk, cerebellum, tulang tonggong, jeung saraf mangrupa opat komponén dasar tina sistem saraf .]]

## Tumbu luar 
* Sistem Biologi: Ikhtisar ku Mario Jardon: Tinjauan ti Science Creative Quarterly, 2005.
* Sintésis sareng Analisis Sistem Biologis, ku Hiroyuki Kurata, 1999.
* Éta tina sakedik sareng pas tina sakedik. Kana asal sareng pangaruh inpormasi dina évolusi rata-rata. Ngawengku kumaha bentuk kahirupan sareng sistem biologis asalna sareng ti saprak éta mekar janten langkung rumit, kalebet épolusi gén sareng memes, janten mémik rumit ti organisasi sareng perusahaan multinasional sareng " otak global ", (Yves Decadt, 2000). Buku anu diterbitkeun dina basa Walanda ku ringkesan kertas Inggris dina The Information Philosopher, http://www.informationphilosopher.com/solutions/s Scientists/decadt/
* Schmidt-Rhaesa, A. 2007. *Évolusi Sistem Organ* . Oxford University Press, Oxford, https://books.google.com/books?id=iiwTDAAAQBAJ .

## Rujukan
Muntah

**Utah** mangrupa salah sahiji kagiatan pikeun ngaluarkeun eusi beuteung anu sipatna kapaksa ngaliwatan sungut atawa kadang-kadang ngaliwatan irung . 

## Sabab 
Utah bisa disababkeun ku rupa-rupa kaayaan; diantarana meureunan salaku réspon spésipik kana maag atawa racun, atawa bisa ogé salaku réspon anu teu spésipik sekuela tina sawatara kalainan mulai tina tumor uteik jeung naékna tekenan intrakranial nepi ka beunang ku radiasi pengion anu loba teuing. Rarasaan hayang utah biasana mah disebut seueul, tapi kadang ogé henteu miheulaan utah. 

## Rujukan 
## Tumbu kaluar
ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ

ᮙᮥᮀᮊᮤᮔ᮪ ᮙᮊ᮪ᮞᮥᮓ᮪ ᮃᮔ᮪ᮏᮩᮔ᮪ ᮃᮁᮒᮤᮊᮨᮜ᮪ ᮄᮉ:

* ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮘᮊᮥ
* ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮊᮥᮔ
Hoé bogo

**Hoé bogo**; hoé korod; *Calamus heteroideus* nyaéta tutuwuhan anu asalna tina kulawarga *Arecaceae*. Loba kapanggih hirup di pulo Jawa jeung Sumatra, di Sumatra ieu tutuwuhan disebutna *uwi sabut lilin*.
Hoé ieu mangrupikeun jinis anu paling loba katempo hirup  di pulo Jawa, hirup ti mimiti daérah anu perenahna  600 nepi ka 1500 méter. Hoé karod disebut ku Hasskarl (Het Nut, No 376) *C viminalis, Willd*. 

## Habitat
Ieu tutuwuhan loba kapanggih hirup di tempat anu hieum, perenahna dina 800 - 1450 méter luhureun beungeut cai laut. Digunung Cakrabuana hoé jinis ieu loba kapangih hirup di daérah anu perenahna 1000-1100 méter luhureun beungeut cai laut.

## Ciri mandiri
Ngarungkun, jangkungna bisa nepi ka 8 méter, buleudan tangkalna 1 cm, panjang buku-bukuna kurang leuwih 10 cm. Hoé bogo mah henteu pati panjang tangkalna, arang langka akapanggih hirup di saluhurun 16 méter. Kembangna panjang, aya kana 90 cm, kelirna héjo. Ukuran buahna 1.2 cm, héjo semu konéng, sikina hiji buleudana 0.7 cm.

## Guna jeung mangpaat
Éta hoé remen dimangpaatkeun pikeun rupa-rupak karajinan anyaman sarupaning wawadahan, korsi, jeung sajabana, ogé  dijieun rupa-rupa tali. 

## Dicutat tina
Hoé kasur

**Hoé kasur**; *Calamus ornatus* nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawarga *Arecaceae*.
Hoé ieu dina basa Indonésia sok disebut ogé : *rotan tulang, rotan minong* dina basa iInggris dipiwanoh *Calamus rotang*
. Ieu tutuwuhan pituin ti India, Sri lanka, jeung Myanmar. Ieu Tutuwuhan kagolongkeun tutuwuhan ngarambat, anu dimangpaatkeun pikeun bahan nyieun parabot kayaning, karinjang, iteuk, korsi, jeung rupa-rupa parabot séjéna.
Kurang leuwih 10 méter ti handap taneuh nepi kaluhur, tangkalna ajeg tur lempeng. Saenggeusna tidinya tangkal jadi leutik kalawan nyampay ditangkal séjén, panjangna bisa nepika 200 métér. Palebah dieu ieu hoé leuwih leuleus tur rata dina gedé jeung kandelna. Dauna anu carucukan ngabantu ieu tangkal bisa nyampay dina tangkal séjén, panjang dauna 60 - 80 cm kalawan dua baris cucuk anu nyingareup ka tukang.
Kembangna ngumpul  dina nanggarna, disimbutan ku daun anu carucukan.
Buahna bisa didahar bijil dipalebah luhurna, sisitan imbricate anu ngagurilap,  coklat semu beureum. Mibanda resin beureum astringen anu  dina dunia médis jeung komérsial ieu dipiwanoh darah naga (dragon's blood).

## Dicutat tina
Kippah

jmpl| Kippah
**Kippah** atawa **kipa,** Ogé dipikawanoh salaku **yarmulke** nyaéta topi satengah buleud atawa lempeng nu bentukna jiga piring, biasana dijieun tina lawon, mindeng dipaké ku lalaki Yahudi Ortodoks pikeun nyumponan sarat adat anu diatur ku sababaraha pihak pejabat halachik ortodoks anu sirahna ditutupan sapopoé, jeung kadang dipaké ku lalaki jeung kadang ku awéwé di masarakat Konsérvatif jeung Pembaruan nalika keur ngadu'a.

## Tipe jeung variasi 
## Référénsi
Inflasi

jmpl|330x330px|Ilustrasi pikeun inflasi.
**Inflasi** nyaéta proses ngaronjatna harga sacara umum, anu nuluy sarta miboga hubungan jeung mékanisme pasar. Inflasi bisa dilantarankeun ku sababaraha faktor, di antarana konsumsi masarakat anu ningkat, *likuiditas* anu teu saimbang, jeung prosés distribusi barang anu teu lancar*,* dilantarankeun minat masarakat ka hiji produk (barang jeung jasa) naék.
# *Inflasi sedang,* kondisi naékna harga antara 10% - 30% dina sataun. Inflasi bisa ditahan ku kawijakan fiskal. Carana ku ngatur kaluar-asupna kabutuhan pamaréntah. Ku cara hémat biaya keur pamaréntah, inflasi bisa ditahan, sarta bisa naékkeun tarif pajeg *rumah tangga* jeung perusahaan.
* Kawijakan monétér. Ieu hal mangrupa léngkah anu dilakukeun pikeun ngajaga stabilna monétér. Ieu kawijakan bakal ngaraharjakeun masarakat. Carana ku ngawatesanan jumlah duit anu sumebar ka masarakat, naékkeun suku bunga, jeung ngalarapkeun kawijakan operasi pasar sacara transparan.
* Ngaronjatkeun jumlah produksi jeung jumlah barang di pasar. Netepkeun harga maksimum pikeun sababaraha jenis barang.

## Dampak 
Aya sababaraha dampak tina inflasi, di antarana:

* Mangaruhan kana kondisi masarakat. dampak positifna bisa mekarkeun produksi sangkan ngaronjatkeun ékonomi masarakat. Inflasi bisa jadi negatif lamun niléy duit anu ditarima teu robah, sedengkeun harga barang jeung jasa mingkinan naék.
* Biaya ékspor nalika inflasi bakal naék. Ieu hal bakal mangaruhan pikeun palaku ékspor. Kamampuh ékspor ti hiji nagara bakal ngurangan lantaran éléh saing ku nagara séjén. Jumlah bati tina dévisa gé bakal ngilu turun.
* Leungitna minat pikeun nabung, lantaran biaya administrasi anu naék lantaran inflasi.

## Daftar Référénsi
ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮘᮊᮥ

thumb|ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮕᮤᮊᮩᮔ᮪ ᮔᮥᮜᮤᮞ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮍᮛᮔ᮪ ᮘᮍᮥᮔᮔ᮪ ᮓᮤ ᮞᮜᮂ ᮞᮠᮤᮏᮤ ᮕᮌᮥᮛᮧᮔ᮪ ᮜᮥᮠᮥᮁ ᮓᮤ ᮘᮔ᮪ᮓᮥᮀ.
''''*

## ᮞᮏᮛᮂ 
ᮞᮜᮤᮃᮔ᮪ ᮒᮤ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮊᮥᮔ, ᮊᮃᮓᮘᮔ᮪ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮇᮌᮦ ᮊᮥᮀᮞᮤ ᮝᮔᮧᮂ ᮏᮩᮀ ᮞᮘᮘᮛᮠ ᮞᮤᮞ᮪ᮒᮤᮙ᮪ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮜᮤᮃᮔ᮪ᮔ, ᮓᮤ ᮃᮔ᮪ᮒᮛᮔ:

* ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮕᮜᮣᮝ ᮃᮒᮝ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮕᮢ-ᮔᮌᮛᮤ ᮃᮔᮥ ᮓᮤᮕᮊᮦ ᮕᮤᮊᮩᮔ᮪ ᮔᮥᮜᮤᮞ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮘᮞ ᮞᮀᮞᮊᮨᮁᮒ, ᮓᮤᮕᮊᮦ ᮔᮨᮕᮤ ᮊ |᮷|,
* ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮊᮥᮔ ᮃᮔᮥ ᮓᮤᮒᮥᮛᮥᮔ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮒᮤᮔ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮕᮜᮣᮝ.
* ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮎᮎᮛᮊᮔ᮪ ᮃᮒᮝ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮏᮝ, ᮞᮎᮛ ᮅᮙᮥᮙ᮪ ᮙᮛᮨᮍᮔ᮪ ᮃᮞᮥᮕ᮪ᮔ ᮄᮞᮣᮙ᮪ ᮏᮩᮀ ᮊᮃᮓᮘᮔ᮪ ᮏᮝ ᮊ ᮎᮤᮛᮨᮘᮧᮔ᮪ (|᮱᮶|) ᮏᮩᮀ ᮕᮢᮤᮃᮍᮔ᮪ (|᮱᮷|),
* ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮕᮨᮌᮧᮔ᮪, ᮅᮒᮙᮔ ᮓᮤ ᮜᮤᮀᮊᮥᮍᮔ᮪ ᮕᮞᮔ᮪ᮒᮢᮦᮔ᮪, ᮊᮥ ᮃᮞᮥᮕ᮪ᮔ ᮃᮏᮛᮔ᮪ ᮄᮞᮣᮙ᮪ ᮒᮤ ᮒᮒᮁ ᮃᮛᮘ᮪,
* ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮜᮒᮤᮔ᮪, ᮙᮤᮙᮤᮒᮤ ᮓᮤᮕᮊᮦ ᮃᮠᮤᮁ |᮱᮹|, ᮓᮤᮝᮔᮧᮂᮊᮩᮔ᮪ ᮊᮥ ᮕᮀᮏᮏᮂ ᮝᮜᮔ᮪ᮓ.

ᮞᮎᮛ *ᮛᮨᮞ᮪ᮙᮤ'', ᮕᮙᮛᮦᮔ᮪ᮒᮂ ᮏᮝ ᮊᮥᮜᮧᮔ᮪ ᮍᮜᮤᮝᮒᮔ᮪ ᮕᮨᮁᮓ ᮒᮅᮔ᮪ |᮲᮰᮰᮳| ᮌᮩᮞ᮪ ᮍᮛᮧᮏᮧᮀ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮕᮤᮊᮩᮔ᮪ ᮕᮊᮦᮅᮔ᮪ ᮞᮕᮧᮕᮧᮆ.

## ᮊᮧᮙ᮪ᮕᮥᮒᮨᮛᮤᮞᮞᮤ 
ᮊᮧᮙ᮪ᮕᮥᮒᮨᮛᮤᮞᮞᮤ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮔᮜᮤᮊ ᮙᮨᮓᮁᮔ ᮕᮥᮘᮣᮤᮊᮞᮤ ᮛᮨᮞ᮪ᮙᮤ ᮍᮩᮔᮃᮔ᮪ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮒᮤ ᮕᮙᮛᮦᮔ᮪ᮒᮂ ᮏᮝ ᮊᮥᮜᮧᮔ᮪. ᮎᮧᮔ᮪ᮒᮧ ᮙᮤᮙᮤᮒᮤ ᮑᮆᮒ "ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮕᮊᮥᮃᮔ᮪" ᮓᮤᮔ ᮝᮔ᮪ᮓ ᮇᮒ᮪ᮖ᮪.

ᮞᮜᮤᮃᮔ᮪ ᮒᮤ ᮆᮒ, ᮓᮤᮔ ᮒᮅᮔ᮪ |᮲᮰᮰᮸| ᮌᮩᮞ᮪ ᮙᮨᮓᮜ᮪ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮅᮔᮤᮎᮧᮓᮨ ᮙᮩᮔᮀ ᮑᮙ᮪ᮕᮥᮁᮔᮊᮩᮔ᮪ ᮒᮤᮔ ᮅᮔᮤᮎᮧᮓᮨ |᮲᮰᮰᮸| ᮃᮔᮥ ᮓᮤᮞᮥᮞᮥᮔ᮪ ᮊᮥ ᮓᮤᮃᮔ᮪ ᮒᮢᮨᮞ᮪ᮔ ᮔᮥᮌᮢᮠ ᮏᮩᮀ ᮊᮥᮞ᮪ᮔᮨᮒ᮪ (|᮲᮰᮰᮵|). ᮅᮔᮤᮎᮧᮓᮨ ᮒᮦᮂ ᮕᮢᮧᮞᮨᮞ᮪ ᮓᮤᮌᮤᮒᮜᮤᮞᮞᮤ ᮃᮔᮥ ᮘᮤᮞ ᮙᮔ᮪ᮒᮥᮃᮔ᮪ ᮊ ᮕᮙᮊᮦ ᮍᮨᮒᮤᮊ᮪ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮓᮤᮔ ᮊᮧᮙ᮪ᮕᮥᮒᮨᮁ, ᮞᮔᮏᮔ᮪ ᮎᮔ᮪ ᮘᮤᮞ ᮙᮎ ᮔᮞ᮪ᮊᮂ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮞᮎᮛ ᮇᮒᮧᮙᮒᮤᮞ᮪.

## ᮞᮥᮞᮥᮔᮔ᮪ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ 
ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮓᮤᮝᮍᮥᮔ᮪ ᮊᮥ ᮞᮘᮘᮛᮠ ᮊᮧᮙ᮪ᮕᮧᮔᮦᮔ᮪, ᮓᮤ ᮃᮔ᮪ᮒᮛᮔ:
* ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮍᮜᮌᮨᮔ
* ᮗᮧᮊᮜ᮪ ᮙᮔ᮪ᮓᮤᮛᮤ
* ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞ᮪ᮝᮛ
* ᮒᮔ᮪ᮓ ᮘᮎ
* ᮃᮀᮊ

### ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞ᮪ᮝᮛ 
thumb|Répréséntasi grafis

### ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮍᮜᮌᮨᮔ 
### ᮛᮛᮀᮊᮦᮔ᮪ 
ᮓᮥᮙᮞᮁ ᮊᮔ ᮕᮒᮨᮙ᮪ᮕᮒᮔᮔ, |᮱᮴| ᮛᮛᮀᮊᮦᮔ᮪ ᮓᮤᮘᮌᮤ ᮏᮓᮤ:
* ᮛᮛᮀᮊᮦᮔ᮪ ᮜᮥᮠᮥᮁ = |᮵| ᮛᮥᮕ
* ᮛᮛᮀᮊᮦᮔ᮪ ᮠᮔ᮪ᮓᮕ᮪ = |᮲| ᮛᮥᮕ
* ᮛᮛᮀᮊᮦᮔ᮪ ᮞᮏᮏᮁ = |᮶| ᮛᮥᮕ

**ᮃ. ᮛᮛᮀᮊᮦᮔ᮪ ᮜᮥᮠᮥᮁ**

**ᮘ᮪. ᮛᮛᮀᮊᮦᮔ᮪ ᮠᮔ᮪ᮓᮕ᮪**

**ᮎ᮪. ᮛᮛᮀᮊᮦᮔ᮪ ᮞᮏᮏᮁ**

### ᮃᮀᮊ 
ᮓᮤᮔ ᮒᮥᮜᮤᮞᮔ᮪, ᮃᮀᮊ ᮓᮤᮝᮒᮨᮞᮔ᮪ ᮊᮥ ᮒᮔ᮪ᮓ ᮕᮤᮕ ᮃᮏᮨᮌ᮪  | ... |.
ᮎᮧᮔ᮪ᮒᮧ:  = 2023

ᮞᮥᮔ᮪ᮓ

## ᮎᮧᮔ᮪ᮒᮧ ᮓᮤᮕᮊᮦᮔ ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ

Gambar:Ladrang-sunda.png

ᮜᮓᮢᮀ
ᮃᮚ ᮠᮤᮏᮤ ᮛᮥᮕ ᮞᮒᮧ ᮼᮒᮤᮊ᮪,
ᮆᮀᮊᮀ-ᮆᮀᮊᮀ,ᮆᮀᮊᮀ-ᮆᮀᮊᮀ,
ᮞᮧᮊ᮪ ᮜᮥᮜᮥᮙ᮪ᮕᮒᮔ᮪ ᮓᮤ ᮎᮄ,
ᮃᮛᮤ ᮘᮍᮥᮔ᮪ ᮃᮛᮦᮊ᮪ ᮞᮛᮥᮕ ᮕᮤᮊᮦᮔ᮪ ᮜᮔ᮪ᮎᮂ.

## ᮛᮦᮖᮦᮛᮦᮔ᮪ᮞᮤ 
## ᮒᮥᮙ᮪ᮘᮥ ᮜᮥᮃᮁ 
* Konvérsi Aksara Latin - Aksara Sunda, reujeung font aksara Sunda. 
* Masangkeun Otomatis (font installer) Aksara Sunda 
* Aksara Sunda Kuno
Modeu

jmpl| Modél maké baju modéren ngagambarkeun trén modeu kiwari dina acara peragaan busana Haute couture, Paris, 2011.
**Modeu** atawa **fésyen** () mangrupa ungkara éstétis anu populér dina hiji waktu, mangsa, tempat jeung dina kontéks husus, utamana dina papakéan, sarampah, gaya hirup, asésoris, dangdanan beungeut, gaya buuk, jeung proporsi awak. Sedeng trén sorangan hartina téh hiji éksprési éstétis anu ahéng jeung galibna lumangsung leuwih keudeung tibatan sa-usum, modeu ogé mangrupa hiji éksprési has jeung dirojong ku industri anu sacara tradisional patali jeung usum modeu jeung koléksi.  Gaya mangrupa éksprési anu lumangsung salila loba usum-usuman jeung mindeng dipatalikeun jeung gerakan budaya jeung pananda sosial, lambang, kelas, jeung budaya (misalna Barok, Rococo, jsb.). Nurutkeun pamadegan ti saurang sosiolog Pierre Bourdieu, fésyen hartina "modeu panganyarna, pangabéda panganyarna."

## Référénsi
Tuma

**Tuma** nyaéta sabangsa parasit anu nyeuseup getih anu biasana hirup dina sirah. Kutu bikang bisa ngendog nepi ka genep endog sapoé. Endog ieu napel tuluy dina buuk . Endog ieu bakal megar saenggeus sakitar 8 poé.

Tuma sumebarna téréh ngaliwatan toélan jeung buuk nu loba kutuan. Tuma ogé bisaeun luncat kana sirah ngaliwatan sisir, topi, anggel jeung anduk.

## Ubar-ubar 
* Crotamiton
* Bénzéna héksaklorida
* Malathion

## Rujukan 
* https://web.archive.org/web/20080502161652/http://www.salindah.com/farmasianis/head%20lice.htm
Handiwung

**Handiwung** (*Oncosperma tigillarium* syn. *O. filamentosum*) nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawarga *Arecaceae*. Kagolongkeun kana tutuwuhan *palma* loba kapanggih hirup di rawa-rawa Asia Tenggara, mimiti ti Indocina nepika  Kalimantan.

## Ciri mandiri
Tangkalna nunggal, jangkung bisa nepika 25 méter. Sakumaha ilaharna tutuwuhan tina marga palma, tangkal handiwung ogé henteu mibanda dahan. Anak tangkalna bijil disakuriling tangkal indungna dina kaayaan rapet, ngawangun hiji dapuran anu dieusi ku kurang leuwih 50 tangkal. 
Tangkal jeung dauna carucukan heuras jeung panjang sarta mibanda kelir hideung, Daunna majemuk ngentep *menyirip tunggal* / (*pinnatus*) kawas di dékor.
Kai handinwung kawilang kuat, henteu gampil bobo. Loba dimangpaatkeun di daérah Sumatra pikeun tihang-tihang tunjel imah-imah di sisi susukan di Sumatra jeung Kalimantan. Numutkeun pamanggih arkéologi di daérah Jambi némbongkeun ayana sésa-sésa tihang/tunjel imah tina kai ieu, aya luhureun taneuh gambut tina abad ka 11- abad 13.

## Dicutat tina 
## Tutumbu ka luar
* Deskripsi singkat di pascoa.org.au 

Kategori :Tutuwuhan tropis
Spésialisasi médis

**Spesialisasi médis** nyaéta cabang prakték médis anu difokuskeun kana kelompok pasén, panyakit, kaahlian, atawa filosofi anu husus. Sababaraha contona nyaéta spésialis budak (pédiatri), kanker (onkologi), atawa parawatan primer (kadokteran kulawarga). Saenggeus lulus ti sakola kadokteran, saurang dokter biasana ngalanjutkeun atikan kadokteran maranéhanana dina widang kadokteran husus kalawan ngaréngsékeun résidénsi sababaraha taun pikeun jadi spésialis médis.

Spésialisasi médis bisa diklasipikasikeun jadi sababaraha sumbu atawa widang, saperti:

* Rentang umur pasén,
* Panyakit jero atawa pangbedaheun,
* Sipatna diagnostik atawa terapeutik, jeung
* Dumasar kana organ atawa dumasar kana teknik.

## Tempo ogé 
* Dokter spésialis

## Référénsi
Oftalmologi

ka|jmpl|250x250px|Pamariksaan Panon dina dokter spésialis panon (optalmologi)
**Oftalmologi **atawa** Optalmologi** nyaéta studi anu nalungtik ngeunaan panyakit panon. Sumber lian ngajélaskeun yén optalmologi nyaéta spésialisasi élmu kadokteran anu mokuskeun dina diagnosa menerkeun jeung nyegah karuksakan, cidera jeung panyakit panon pikeun kabéh individu ti sakabéh umur. Dokter anu nyokot spésialisasi dina widang optalmologi ieu mampu ngadiagnosis jeung menerkeun sagala aspék-aspék panyakit panon, sarta bisa ngalakukeun operasi anu kompléks pikeun nyalametkeun tetempoan pasén. Optalmologi mangrupa salah sahiji widang kadokteran anu teu biasa jeung nyaris kabéh dokter anu nyokot spésialisasi ieu mangrupa ahli dina dua widang maranéhna anu lain ukur spésialisasi panon hungkul, namung ogé dokter bedah anu ahli pisan. Optalmologi ngalakukeun tés-tés anu hésé dina panon, kalayan ngadétéksi masalah pasén jeung tuluy ngaresépkeun pangubaran/tatamba. Salaku dokter bedah, dokter anu nyokot widang ieu bakal ngalakukeun pembedahan anu kompléks tur hésé pikeun menerkeun tetempoan pasén.

## Ngubaran Gangguan Panon 
Dina hal pangubaran ieu, biasana masarakat ngan mariksakeun panon sabot pasén ieu mikabutuh tasma atawa salaku bagéan tina pamariksaan médis total, jeung ngan penderita gangguan serius anu kudu mangkat ka oftamologis. Lamun geus mulai muncul gangguan panon, maka dokter bakal ngalakukeun pamariksaan jeung nalika masalahna éta téh kasalahan réfréktif (teu bisa fokus kalawan bener) dokter bakal méré saran ka penderita pikeun ka optométris waé sangkan dibéré tasma, tapi lamun penderita mikabutih pangubaran koréktif husus, maka pasén atawa penderita ta bakal dikirim ka praktisi oftalmik (dokter spésialis masalah panon, tapi moal bakal ngalakukeun pembedahan.

## Rujukan
Optométri

**Optométri** mangrupa propési parawatan kaséhatan anu ngalibatkeun pamariksaan panon jeung sisitim visual anu lumaku pikeun manggihan cacat atawa kalainan sarta ngaresépkeun koréksi kalainan réfraksi maké tasma atawa lénsa kontak jeung pangubaran panyakit panon.

Tradisionalna mah, widang optométri dimimitian kalawan menerkeun kasalahan bias ngaliwatan pamakéan tasma. Optométri modérén kiwari geus mekar jeung waktu nu matak kurikulum atikan ogé ngawengku panalungtikan anu signifikan dina diagnosis jeung ménéjemén panyakit panon, di sababaraha nagara di dunya, di mana profési ieu diadegkeun jeung diatur.

**Dokter panon** (ogé katelah salaku dokter optométri di Amerika Sarikat jeung Kanada, ku gelar anu leuwih luhur di Inggris Raya jeung di sakabéh dunya pikeun maranéhanana anu mibanda gelar O.D.) nyaéta profési ahli parawatan kasehatan anu biasana nyadiakeun parawatan panon primér ngaliwatan pamariksaan panon anu kompréhénsif. Maranéhna ngadiagnosis jeung menerkeun sababaraha kalainan tetempoan kaasup kalainan réfraksi sarta sababaraha panyakit panon. Dokter panon biasana gawé bareng jeung pagawé parawatan panon anu séjénna saperti dokter panon jeung ahli tasma pikeun ngalayanan parawatan panon anu boga kualitas jeung éfisien pikeun masarakat umum.
Owar

**Owar**; *Flagellaria indica* nyaéta tutuwuhan anu asalna tina kulawarga *Flagellariaceae*. Loba kapanggih hirup di wewengkon tropis Asia Tenggara, Polinésia, Australia ogé aya di nagara India jeung Bangladesh. 

## Ngaran séjén 
Owar mibanda ngaran daérah anu béda-béda, kayaning: 
*Malaysia : *Rotan dapit, Rotan laki, Ritan lanang*
*Bangka : *Rotan mambang*
*Jawa : *Wowo*
*Ambon : *Ai wara, wala, walo*
*Ternaté : *Oerioma*
*Minahasa : *Pondos im bakayu* 

## Ciri mandiri
Tangkalna panjang ngarambat/nyampay kana tangkal séjén, remen kapanggih hirup nepika panjangna 15 méter. Tangkalna kawas tiwu, buleudan tangkalna nepika  15 mm. Daunna, henteu  buluan, panjangna 10 nepika 40 cm, rubak 5 nepi ka 20 mm. Kembangna bodas tur seungit wujudna malai, panjang 10 nepika 25 cm. Buahna teu bisa didahar, sikina beureum semu héjo, diaméter 5 mm, ilaharna sikina ngan hiji. 										

## Dicutat tina
Ki mangkok

**Ki mangkok**; mamangkokan; *Micromelum pubescent* nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawarga *Rutaceae*. Di pulo jawa loba kapanggih hirup di daérah anu perenahna sahandapeun 1000 Mdpl.                                  
## Ngaran séjén 
Kimangkok mibanda sebutan anu béda-béda diunggal wewengkon, saperti :
Di Malaysia : *Semeru, Cemamar, Cemumar, Semeru*; Sri Lanka : *Wal-karapincha* *(Singhalese)*; Kakaipalai (Tamil); Sunda  : Ki bétjëtah, Kt madja, Ki mangkok, Mamangkokan; Jawa : *Mentanén, Sén-tanén, Télawas*.

Ki mangkok kagolongkeun tangkal leutik malah bisa disebutkeun rungkun, daunna *imparipinnate*, ukuranna panjang 20-25 cm. Aya 9-15 lambar daun, bijil paingareup-singareup, cupatna pondok, wujudna buleud endog. semu lonyod, tungtung daun rata kalawa, kelenjar dauna katempo, daun palebah luhurna lemes. Kembangna mibanda cupat anu pendek, ngentep dina ranggeuyana bijil tina kélék daun, mangkak, *dikotomis*, *cymes corymbose, bracts* leutik, pasingareup-singareup dina cagakna. *Lobus* kelopak ubak, nyikutilu, *kelopak* lonyod rata, angkak. *Ovariumna* lonyod , buluna kandel Wujudna rada panjang arta kandel. *Stigma capitates* jeung buahna paranjang 5mm, wujudna lonyod, buleud endog, méncos, mibanda kelenjar.

## Dicutat tina
Laja goah

**Laja goah**; *Lengkuas melaka*; (***Alpinia malaccensis***) nyaéta tutuwuhan anu asalna tina kulawarga  Zingiberaceae. ieu tutuwuhan loba kapanggih hirup di  India wétan, nepika  Indocina beulah wétan, Indonésia jeung  Pilipina.

## Ngaran séjén
Laja goah mibanda ngaran daérah anu béda-béda kayaning: *saya* (Aceh); *seruleu* (Gayo); *tugala* (Nias); *bunglai laki-laki, bolang, kĕpolang, langkuas malaka, makui malaka* (Mly.); *siga* (Plg.); *sĕsuk, susuk* (Lamp.); *laja gowah, raja gowah* (Sd.); *kamijara* (Jw.); *lawasa malaka* (Ambon); *laäwasé wakan* (Seram); *madamongé* (Halm., Ternate)).

## Ciri mandiri 
Terna ajeg kaluhur, jangkung 2—4 m, tangkal, daun, beuti, jeung kembangna  lamun digesek atawa diturih baris ngaluarkeun bau anu mandiri. Helaian daun *lanset* heureut, 40—90 cm x 7(—20) cm, méncos ka tungtung; ilaharna buluan di palebah handapna, atawa sahenteuna aya di sisi handap tulang daun; palapahna anu deukeut jeung daunna ogé  buluan; *ligula* rata, nepika 1&nbsp;cm, buluan; gagang daun  3–7&nbsp;cm.

## Dicutat tina 
## Baca ogé 
*  2014. "Chemical composition and locomotors activity of essential oils from the rhizome, stem, and leaf of *Alpinia malaccensis* (Burm.f.) Roxb of Indonesian spices". *J. Appl. Pharmaceut. Sci.* **4**(1): 52-56 .
* Riyanto, A., Retno Yunilawati, dan Chicha Nuraeni. 2012. "Isolasi Metil Sinamat dari Minyak Atsiri Laja Gowah (*Alpinia malaccensis* (Burm.f.))" *Jurnal Kimia dan Kemasan* **34**(2): 237-242.

## Pranala luar 
* E-Monocot: *Alpinia malaccensis* (Burm.f.) Roscoe 
* India Biodiv.: *Alpinia malaccensis* (Burm.f.) Roscoe
* Dr.F., Ph.: *Tagbak-babae*
Tali said

**Tali said**; *Cyanotis axillaris*; nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawarga *Commelinaceae*. Ieu kagolongkeun kana jukut anu loba kapanggih hirup di wewengkon Asia tenggara, Australia kidul, China kidul. Jukut ieu loba kapanggih hirup di sisi leuweung, sisi kebon, galengan sawah, jeung taneuh negrak anu teu kaurus.
Numutkeun laporan *Plant of the wold online*, tali said loba kapanggih hirup di Nagara jeung wewengkon  : Bangladesh, Kamboja, China Himalaya kidul, Hainan, India, Jawa, Laos, Malaya, Myanmar, Nepal, Philippines, Queensland, Sri Lanka, Taiwan, Thailand, Vietnam, Australia beulah kulon.kiri|jmpl|Tali said
## Ngaran séjén
Tali said umumna disebutna *Creeping Cradle Plant*, dina basa séjén kayaning:
China : *qiao bao hua*; India : *baghanulla, kattu-mullen-keera, mullatota-kura*; Pilipina : *alikbangon, kulasin-marintek*; Inggris: *blue ears, spreading dayflower, water cyanotis.*

## Dicutat tina
Kangker bayah

**Kangker bayah** mangrupa panyakit kangker anu asalna tina organ bayah. Anu kakeunaan ieu kangker téh biasana jalma anu mindeng ngaroko. Jalma anu teu ngaroko ogé bisa kakeunaan ieu panyakit kalayang faktor résiko tina gaya hirup, lingkungan jeung génétika. Tina gaya hirup nyaéta jadi ngaroko pasif jeung kadaharan. Mindeng pisan cicing atawa gaul di lingkungan jalma anu mindeng ngaroko jadi ancaman anu daria kakeunaan panyakit kangker bayah. Lian ti éta, konsumsi dahareun anu kurang séhat ogé jadi faktor panangtu. Mindeng ngadahar sayur jeung bungbuahan jadi kabiasan anu hadé keur ngurangan zat karsinogén tina haseup roko, hartina bisa mantuan nu jadi ngaroko aktif jeung pasif sangkan teu keuna ieu kangker. Patali jeung faktor lingkungan gas radon miboga peran aktif ngabalukarkeun kangker bayah. Ieu gas teu boga warna jeung bau kawangun sacara alami tina maluguranana zat radioaktif saperti uranium. Gas radon asalna tina jero taneuh, ngulibek dina bangunan imah anu can jadi atawa babatuan anu miboga radioaktif luhur. Gas radon anu dileupaskeun bakal asup ka jero imah tina lolongkrang bangunan imah. Ku kituna, jalma anu cicing dina ruangan handapeun taneuh atawa di imah lanté handap bisa kakeunaan gas radon anu ngabahayakeun. Faktor génétika mah biasana aya riwayat kulawargana anu kakeunaan kangker bayah boh anu sok ngaroko atawa tara ngaroko.

## Wanda
*Kangker bayah karsinoma sél leutik, ieu kangker tumerap ka jalma anu mindeng pisan ngaroko dina sapopoéna kalayan bisa nyaliara kana sakabéh organ awak dina waktu anu sakeudeung. Ngan, ieu kangker jarang tumerap ka manusa lamun dibandingkeun jeung wanda anu lian. Ku kituna, sakali kakeunaan téh lolobana bakal langsung aya dina tingkatan anu parna pisan ti prosés diagnosis mula jeung hésé nyalametkeunana atawa stadium ahir.
*Kangker bayah karsinoma lain sél leutik, ieu kangker sél-sélna leuwih badag tibatan wanda anu mimiti kalayan loba tumerap ka manusa anu sok ngaroko atawa anu tara ngaroko. Keur prosés ngubaranana bisa rada lila, sabab nyaliarana teu sagancang kangker karsinoma sél leutik. Wanda sél kangker karsinoma lain sél leutik ngawengku *adenocarcinoma*, *squamous cell carcinoma*, jeung *large cell carcinoma*.

## Rujukan
Jarong lalaki

**Jarong lalaki**; *Achyranthes aspera*; nyaéta tutuwuhan anu asalna tina kulawarga *Amaranthaceae*. Loba kapanggih hirup di sakuliah wewengkon tropis, jarong sok disebut ogé jarong wungkul, अपामार्ग *Apamarga* (Sanskerta)). Ieu tutuwuhan loba kapanggih hirup di sababaraha tempat mangrupa rungkun. Ieu tutuwuhan kasebut  spésiés *invasif* di sababaraha daérah, kaasup sababaraha daérah di Kepulauan Pasifik.

## Ciri mandiri 
Jukut jarong mibanda ciri anu mandiri, tangkalna ngawujud siku opat kalayan mibanda loba dahan; daunna nunggal kalayan mibanda cupat, wujudna lonyod kawas endog. Panjang daun kurang leuwih 1,5-10 cm, palebah luhur jeung handap daun baruluan.

## Guna jeung mangpaat 
Akar  jarong sok dimangpaatkeun pikeun ngubaran galingging jeung bareuh balukar tina gondongeun. Hasiat jarong ieu alatan kandungan/sipat *antiinflamasi* anu dipibanda ieu tutuwuhan.
Sagigireun éta, jarong ogé mibanda éfék *farmakologis* séjén anu mibanda kagunaan pikeun ngubaran kasakit  gondongeun. Sebut waé, jarong bisa nguatkeun otot jeung urat anu kaku balukar tina serangan kasakit gondongeun ieu.

## Kandungan kimia 
Dumasar kana panalungtikan anu geus dilakukeun, dipikanyaho ti sakabéh bagéan tutuwuhan jarong ieu mibanda:  *reilosa, galaktosa, glukosa, akirantin, alkaloid.* Sikina mibanda kandungan *sapogenin, hentriakontan.* Akarna mibanda kandungan *triterpenoid,saponin, cedysterone*.

## Ékologi 
Jarong mangrupa tutuwuhananan anu ngarungkun, hirupna nahun kalayan jangkungna bisa nepi ka 1 méter, hirup liar di sisi jalan, taneuh kosong, di tegalan, hirup di daérah landeuh nepi ka tonggoh, daérah garing anapon jemlék. Tangkalna ngawangun kai wujudna siku opat dahana héjo semu coklat. Daun nunggal bijil pasingareup-singareup, buleud lonyod  puhuna méncos. Kembangna bijil dina *bulir*/gagang anu panjang, tungtungna ajeg, bijil dina tungtung gagangna, kelirna bulao. Bulir buah leutik, buleud tur teuas.

## Dicutat tina 
## Tutumbu kaluar 
* Flora of North America 
* GRIN Species Profile
* Pacific Island Ecosystem at Risks
*

Kategori :Amaranthaceae
Lolo kebo

**Lolo kebo**; *Epipremnum pinnatum*; *Sirih gading* nyaéta hiji  tutuwuhan anu asalna tina kulawarga *Araceae*. 
Loba kapanggih hirup ti mimiti  Australia kidul nepika  Malaysia jeung  Indochina nepi ka China kidul, Taiwan, Jepan, ogé  Melanesia jauh.
Ieu tutuwuhan mikaresep hirup di daérah landeuh kalawan taneuh beueus, dauna henteu ngarangrangan atawa héjo sapanjang taun. 
Lolo kebo kiwari loba ngahaja dipelak diburuan pikeun papaés, sarta mibanda niléy ékonomi anu lumayan.

## Gallery
## Dicutat tina
Roy Binilang Bawatanusa Janis

'' 'H. Roy B.B. Janis, S.H., M.H. '' '() nyaéta salah saurang politikus Indonesia. Lahir kalayan nami Roy Binilang Bawatanusa Janis. Sacara umum, masarakat terang anjeunna salaku salah sahiji inohong GMNI sareng PDIP sanaos anjeunna ayeuna parantos ngantunkeun partai kusabab konflik internal di 2005.

## Sejarah Pendidikan 
Anjeunna ngalengkepan pendidikan dasar di Surabaya, teras SMP di Kanisius College Jakarta sareng neraskeun pendidikan menengah na di SMA Santa Theresia. Roy ngalanjutkeun kuliah di FHUI, Departemen Hukum Konstitusi. Penugasan sarjana terakhir na nalungtik hubungan présidén-wakil présidén anu dijudulan "Posisi Tilu Wakil Présidén numutkeun Hukum Konstitusi Indonésia". Samentawis éta, pendidikan formal anu terakhir nyaéta S-2 ti Militer Hukum Militer (STHM), kalayan judul tésis "Analisis Juridis tina Palaksanaan sareng Impak tina Memorandum of Understanding Pamaréntah Indonésia sareng GAM".

### Diuji ku Ismail Suny nalika sidang tés 
"Nalika kuring réngsé nyerat skripsi di Fakultas Hukum, Universitas Indonésia, pengawas kuring, Mr. Harmaily Ibrahim SH. (almarhum) nyarankeun yén skripsi kuring, judulna "Posisi Tilu Wakil Présidén Nurutkeun Undang-Undang Konstitusi Indonésia" dijantenkeun buku. Saran ieu henteu kaleuleuwihi sabab saatos ujian skripsi anu dilakukeun langsung ku Prof. Dr. Ismail Suny, SH., MCL. Anjeunna dipasihan skor pangluhurna, nyaéta "A" sareng kuring malah ditawisan anjeunna janten tenaga pengajar anu nalika éta masih kurang, "émut Roy nalika ngaluncurkeun tésisna anu parantos dirobih janten buku" Wakil Présidén atanapi Sahabat ? " akhir Juni 2008 katukang.

Dina waktos éta, sanés paménta dosén henteu disahkeun. Roy henteu nyebarkeun skripsi ogé daék janten dosen. Nanging, saatos langkung ti 20 taun, skripsi katingalina langkung lengkep sareng parantos diterbitkeun. Roy ogé réktor sakola swasta swasta di Jakarta. "Kuring tungtungna tiasa minuhan paménta dua dosen kuring," saur lega.

## Sejarah Perjalanan Politik 
Kegiatan dina bidang politik dimimitian nalika diajar sarjana di Fakultas Hukum, Universitas Indonésia ti saprak 1977, sareng anu sanésna, salaku administrator Sénat Mahasiswa FH UI, Pupuhu Komisariat FHUI GMNI, aktip dina Gerakan Koperasi diantara generasi ngora sareng naratas ngadegna KOPINDO (Koperasi Pemuda Indonésia). Kegiatan partéi dimimitian taun 1986 salaku anggota PAPPU Pusat (panitia Pemilihan Umum Pusat) PDI, dituturkeun ku kagiatan salaku anggota DPD PDI DKI Jakarta 1994-1999.

### PDI sareng Politik 90an 
Dina 1996, tilu taun saatos "Kajadian Kongrés Medan" anu nyababkeun PDI janten "Kubu Megawati]" sareng "Kubu Soerjadi" ku Orde Baru, aya serangan di kantor DPP PDI Pro Mega anu kasohor ku "Kajadian 27 Juli"  teu lami saatos anjeunna kapilih janten Ketua DPD PDI.

Id:Roy B.B. Janis
En:B.B. Janis

Jv:Roy Binilang Bawatanusa Janis
Ms:Roy Binilang Bawatanusa Janis
Bjn:Roy Binilang Bawatanusa Janis
Antanan lembut

**Antanan lembut**; antanan leutik; *hydrocotyle splendens* nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawarga *Araliaceae*. Antanan lembut sok disebut ogé kakatuncaran.  Antanan lembut loba kapanggih hirup naplok dina galengan sawah , tambakan balong, sisi susukan,  sisi jalan, ogé kapanggih hirup ngampar di tegalan jeung kebon. Antanan, mikaresep taneuh anu beueus tapi negrak tina cahaya panon poé. Areuy na ngampar luhureun taneuh, dauna laleutik kelirna héjo. 

## Ngaran séjén
Antanan mibanda ngaran anu béda-béda di unggal daérah, kayaning : *Peugaga* (Acéh ), *jalukap* (Banjar ), *Kajalukap* (dayak), *daun kaki kuda* (Melayu ), *ampagaga* (Batak ), *antanan, dulang* *sontak*(Sunda ), *gagan-gagan, rendeng, cowek-cowekan, pane gowang* (Jawa ), *piduh* (Bali ), *bebele* (Lombok ), *sandanan* (Irian) *broken copper coin, semanggen* (Indramayu,Cirebon), pagaga (Makassar ), *daun tungke* (Bugis ), *Pigago* (Minang ), *daun tapak kudo* (Solok ), *jelukap/jalukap* (Kutai /Borneo). 

## Guna jeung mangpaat
#Antanan di India sok digaringkeun, tuluy di tinyuh ku cai panas, cenah  ieu dipercaya pikeun ngajaga sangkan panjang ingetan. 
#Sarta kagunaan séjén tina antanan, ngubaran raheut, wasir, darah tinggi, TBC, anti oksida, jeung sajabana. 

## Dicutat tina
Kategori :Tutuwuhan tropis 
Kategori :Tutuwuhan ubar 
Kategori :Araliaceae
Parahulu

jmpl|Parahulu
***Parahulu***; *Amomum compactum* nyaéta tutuwuhan anu asalna tina kulawarga jahé-jahéan. Tutuwuhan tina kulawarga ieu dipikawanoh alatan ngahasilkeun rupa-rupa bahan ubar, utamana tina buah jeung beutina (*false cardamom*)., *Verheij & Coronel (1997)*, serta Seidemann (2005). ngaran-ngaran satempatna anu nuturkeun ka pamanggihna Heyne (1987) .

## Dicutat tina
Nématologi

**Nématologi** mangrupa élmu ngeunaan biologi nematode (cacing bunder). Nématodés mangrupa kelompok invertebrata anu penting kusabab sababaraha anggotana kaasup parasit penting dina widang kaséhatan utamana mangpaat keur ubar jeung tatanén. Ukuran nématoda aya anu 0,1&nbsp;mm nepi ka 50&nbsp;cm. Nématode anu ngarusak pepelakan dilaporkeun dina taun 1742, nyaéta panyakit anu nyababkeun pérangna gandum ku panalungtik Anguina Tritici. Nepi ka ayeuna ieu nématoda masih kénéh kaasup parasit penting keur pepelakan gandum di sababaraha nagara. Kira-kira taun 1880 Schacht manggihan nématode anu nyababkeun puru akar nyaéta *Heterodera schachtii.* Dina taun 1885, Berkely ogé meunangkeun nématoda anu séjén nyaéta *Anguillulina marioni* anu nyababkeun puru akar atawa katelah *Meloidogyne*. Sababaraha waktu saacan Perang Dunya I, Vimmerman manggihan *Heterodera rostochiensis* dina kentang. Dina 1925, kapanggih panyakit *spreading decline* dina jeruk anu disababkeun ku *Rodophalus sinas* . Ahirna nématologi (fitonétnatologi) mekar sanggeus taun 1940, kalayan diadegkeunna Himpunan Nematologi di sababraha nagara.

## Rujukan
Tubéktomi

jmpl|250x250px|Nomor 1 Tuba Palopi.
**Tubéktomi** nyaéta salah sahiji metode sterilisasi anu dilakukeun ka awéwé keur ngontrol kakandungan sacara permanén. 

## Étimologi 
Tubéktomi asal kecapna tina *tube* tina kecap tuba fallopi jeung *tomi* anu hartina keureut. Ku kituna, tubéktomi miboga harti ngeureut saluran tuba fallopi.

## Cara 
* Minilaparotomy, prosedur anu dilakukeun sanggeus proses persalinan normal ku cara ngeureut kulit saeutik handapeun bujal.
* Waktu ngalakukeun operasi caesar.
* Waktu jadi pasien rawat jalan kalawan ngagunakeun prosedur *laparoscope* jeung anéstési lokal.
*Sterilisasi histeroskopi, alat histeroskop bakal diasupkeun kana vagina jeung beuheung pianakan sangkan nutupan saluran asupna spérma.

## Komplikasi 
* Karusakan peujit, kandung kemih, atawa pembuluh darah gedé.
* Reaksi alergi kana anéstési.
* Tatu hésé cageur tungtungna bakal ngabalukarkeun inféksi.
* Nyeri panggul atawa beuteungna matuh.
* Gagalna prosedur, nyaéta ngandeg anu teu dipiharep.
* Obésitas.
* Diabétes.

## Rujukan
Kahitutan

**Kahitutan** (*Paederia foetida*) nyaéta tutuwuhan anu asalna tina kulawarga Rubiaceae.Tangkal Kahitutan lamun daunna disoéhkeun atawa tangkalna diturih baris ngaluarkeun bau anu teu pikaresepeun. Dina basa Inggris disebutna *sewer vines*, Sumatra: *sembukan*, Madura: *bintaos*, Jawa *kasembukan*, Ternate *Gumi siki*.Ieu tutuwuhan mibanda loba spésiés di sakuliah dunya kajaba di Afrika, bari jeung lolobana hirup di daérah *tropis*.                  

## Ciri mandiri
Tangkal Kahitutan ngawujud rungkun, ngarambat, henteu cucukan, ngaluarkeun bau mangsa dauna  atawa tangkalna diturih. Daun bijil selang seling,

Kembangna biseksual ngaranggeuy dina cupatna, bijil tina régang Jeung aya ogé anu bijil tina kélék daun. Makuta kembang beureum ngora aya ogé anu wungu, wujudna kawas corong. Benang sari (4, 5, atawa 6),  benang  sari *dorsifixed*. *Ovarium*  (2 atawa 3).

Buahna garing, sikina ngajadi *schizocarpous*, buleud aya ogé anu gepéng.  Lolobana buleud endog. 

## Spésiés
**Paederia brasiliensis* (Hook.f.) Puff (South America)
**Paederia bojeriana*
**Paederia cruddasiana* Prain &ndash; Sewervine (Asia)
**Paederia farinosa*
**Paederia foetida* L. (syn. *Paederia scandens*) &ndash; Skunkvine (Asia)
**Paederia lanata*
**Paederia lanuginosa*
**Paederia linearis* Hook.f.
**Paederia majungensis*
**Paederia mandrarensis*
**Paederia pilifera*
**Paederia pospischilii*
**Paederia sambiranensis*
**Paederia taolagnarensis*
**Paederia thouarsiana*

## Guna jeung mangpaat
Khasiat sareng manpaat daun kahitutan,  salaku antiréumatik, nguranganbrasa nyeri (analgesik), hésé hitut (carminative), ngalancarkeun kahampangan, meresihan reuhak dina tikoro, nambah napsu dahar  (stomakic), antibiotik, anti radang, ubar batuk (antitussive), ngubaran weureu / karacunan (detoxification) , sareng kejang/sawan.  

Ngan di mana nginum ramuan ieu, baris ngabalukarkeun  bau baham jeung ambekan sarta bau hangseur mangsa kahampangan. 

## Dicutat tina 
## Tutumbu ka luar 
Kategori :Rubiaceae
Kategori :Paederieae
Kategori :Tutuwuhan tropis 
Kategori :Tutuwuhan ubar
Jeruk limo

**Jeruk limo**; Citrus amblycarpa disebut; sokdisebut ogé jeruk sambel nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawarga. Jeruk Limo sok patukeur jeung jeruk purut, anu katémbong pisan bedana tayalian ti ukuranna. Jeruk purut mah leuwih leutik tibatan jeruk Limo. 
Dina basa Indonésia sok disebut : jeruk limau; jeruk limu; jeruk sambel. 

## Ciri mandiri 
Tangkalna mangrupa rungkun leutik, jangkung ngan nepika 1-2 méter. Buahna ogé laleutik, diameter 2–3&nbsp;cm.

## Dicutat tina
Ficus ribes

**Walén**; *Amis mata*; *(**Ficus ribes** Reinw.ex Bl.)* nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina suku Moraceae. Loba kapanggih hirup di daérah landeuh di pulo Jawa , Sumatra, Malaysia,  Asia Tenggara,  Thailand, Malaysia .

## Ngaran séjén 
Walén di daérah Jawa sok disebut ogé *ampere, kopeng,* jeung *preh*. 

Daun nunggal, kelirna héjo, lonyod, tungtung jeung puhuna semu mencos, tungtungna rata, panjang 10-15 cm ogé rubakna 3-7 cm, cupatna pondok, tulang dauna nyirip. 

Kembang majemuk, kelirna héjo semu bodas, bijil tina tangkal jeung régang, wujudna ngaranggeuy, panjang ± 2 cm, benangsari pondok kelirna bodas, putik lonyod (± 2 mm), makuta katempo heuras tur tungtungna melengkung ka jero. 

Buah buleud leutik, cupatna ± 3 mm, gedéna/diaméter 3 cm, keur ngora kénéh kelirna héjo di mana geus kolot robah jadi coklat  kotor. 

Sikina buleud, leutik, kelirna bodas. Akar tunggang kelirna bodas semu coklat. 

### Ékologi
Walén tumuwuh di daérah anu  perenahna dina 100 méter nepi ka  1.600 m dpl. Daérah - daérah anu jemlek jeung tiis, saperti di pigunungan, sisi susukan, kamalir jeung  tempat-tempat anu perenahna deukeut ka cai. 

Tangkal walén ngagaduhan cara *pembuahan* anu *unik*, unggal spésiés ngandelkeun pisan hiji spésiés  nyiruan anu husus  gumantung ogé kana spésiés buah walén pikeun nunda endogna. 

Tangkalna ngahasilkeun tilu jinis kembang;  lalaki, bikangna anu panjang sareng kembang bikangna anu pondok, sering disebut kembang hampru/*empedu*.  Katiluna jinis kembang ieu dikandung dina hiji struktur anu ilaharna urang anggap salaku buah. 

Nyiruan bikang baris nyaliang tuluy asup ka jero buah walén pikeun nunda endogna, engké jaluna baris nyieun liang deui pikeun jalan kaluar nyiruan bikang. tah dina mangsa ieu pisan *pembuahan*  lumangsung, awak jeung jangjang nyiruan anu kaluar asup sacara langsung ngagésrek kana kembang jalu jeung bikang, anu antukna lumangsung prosés pembuahanna.

## Dicutat tina 
Kategori :Moraceae 
Kategori :Tutuwuhan tropis
Reundeu beureum

**Reundeu beureum**; Sambang getih;  (*Hemigraphis colorata*) nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawarga *Acanthaceaeatau*. Reundeu beureum salahsahiji tutuwuhan anu geus lila dipikawanoh pikeun ubar, loba kapanggih hirup liar atawa ngahaja dipelak di buruan salaku tutuwuhan hiasan. 

## Ngaran séjén 
kiri|jmpl|Reundeu beureum
Reundeu beureum disebut ogé *binalu api* (Melayu), *remek daging*, *reundeu beureum* (Sunda), *kĕji bĕling*, *sambang gĕtéh*, *sarap* (Jawa), *pecah beling* (Jakarta), *lire* (Ternate) 

## Ciri mandiri 
Reundeu beureum kagolongkeun tutuwuhan  terna tangkalna ngampar luhureun taneuh. Tangkal  wujudna buleud, nyagak, bubukuan, kelirna gandaria. 
Daunna  nunggal, aya cupatan, bijil pasingareup-singareup, wujudna buleud endog, tungtung méncos, ukuran 7-11 × 4-6 cm. Kelirna bungur, palebah luhur dauna kelirna semu kulawu, di palebah handapna beureum anggur. 
Kembangna kasebut bulir, panjang 5-10 cm, rada leutik, dan agak merenggang. Daun pelindungnya (*braktea*) 0,5-0,7 inci, semu lonyod, tungtungna baruluan.

Buah bujudna masagi, panjangna 25 inci, ukuranna leutik. Kelirna héjo , tur lonyod. Buahna rada gepeng, lobana  siki 10-12 perenahna naplok.. Reundeu beureum loba kapanggih hirup liar atawa ngahaja dipelak di buruan pikeun hiasan atawa pager hirup.

## Dicutat tina 
## Tutumbu ka luar 
* *Hemigraphis alternata* di Missouri Botanical Garden.
Paku rané

**Paku rané** (***Selaginella deoderleinii***) nyaéta sakumpulan tutuwuhan anu asalna tina kulawarga *Selaginellaceae*.  Ieu tutuwuhan ngarekahan binihna tina  spora, ku kituna ieu tutuwuhan sok di sebut  tutuwuhan paku (*Pteridophyta*). Sok padahal, numutkeun paniténan  ngaliwatan  téknik molekuler kiwari kanyahoan  paku rané téh sabangsana jeung paku kawat, kumpay , jeung *Isoetes* ngahiji dina  hiji *divisi*  divisio, *Lycopodiophyta*, anu ogé masih kénéh barayana tina  Tracheophyta lianna, tayalian  "tutuwuhan paku anu sajati"  jeung "tutuwuhan anu sikian" .    

## Ciri mandiri 
Rané mibanda daun  leutik jeung basajan (disebut mikrofil) anu ngawujud sisit gepéng naplok henteu aya cupatna, ogé heterosporik (menghasilkeun dua tipe spora anu béda ukuranna). Bijil daun jeung dahan henteu udar tina gulungan, kawas paku anu sajati. Ku kituna kumpay jeung rané memang heunteu kagolongkeun kana paku, sok sanajan disebut paku. 

## Budidaya 
Sababaraha jinis paku rané dipikawanoh kalawan dibudidayakeun pikeun tutuwuhan hias, kayaning: 
* *S. kraussiana*
* *S. moellendorfii*
* *S. erythropus*
* *S. uncinata*
* *S. lepidophylla*
* *S. braunii*

## Dicutat tina 
Kategori : Tutuwuhan tropis