Tuna

**Tuna** nyaéta lauk *laut pelagik* anu kaasup kana tribus ***Thunnini***, diwangun ku sababaraha spésiés tina *famili* Scombridae, utamana genus *Thunnus*. Lauk ieu mangrupikeun pangojay anu gancang (pernah diukur gancangna dugi ka 77&nbsp;km/jam). Teu jiga kalolobaan lauk anu miboga daging kelir bodas, daging tuna mah kelirna beureum ngora dugi ka beureum kolot. Hal ieu disababkeun ku otot tuna anu langkung seueur ngandung *mioglobin* dibandingkeun lauk sanésna.

Sababaraha spésiés tuna anu langkung ageung, sapertos tuna sirip biru Atlantik (*Thunnus thynnus*), tiasa naékkeun suhu getihna di luhur suhu cai ku cara *aktivitas* ototna. Hal ieu nyababkeun maranéhna tiasa hirup dina cai anu langkung tiis sarta tiasa tahan dina rupa-rupa kaayaan lingkungan. Kalolobaanana miboga awak anu badag, tuna mangrupikeun lauk anu miboga ajén komérsial anu luhur.

## Biologi 
Tuna miboga wangun awak anu sakedik seueur mirip sareng torpédo, disebutna *fusiform*, radagepéng dina sisi-sisina sarta miboga *moncong* anu méncos. Cécépét tonggong (*dorsal*) aya dua jumpluk, cécépét tonggong kahiji ukuranna rada leutik sarta papisah ti cécépét tonggong kadua. Di tukangeun cécépét tonggong sarta sisit-sisit anu kandel sarta rada badag. Bagian awak sésana miboga sisit leutik atanapi tanpa sisit. Tulang tonggong (*vertebrae*) antara 31–66 siki.

## Fisiologi 
Aspék anu luar biasa tina fisiologi tuna nyaéta kamampuhna pikeun ngajaga suhu awak anu langkung luhur batan suhu sabudeureunana. Salaku conto, tuna sirip biru tiasa ngajaga suhu awak 24–35&nbsp;°C (75–95&nbsp;°F), sanajan dina cai tiis anu suhuna . Nanging, teu jiga mahluk endotermik sapertos mamalia sarta manuk, lauk tuna henteu tiasa ngajaga suhu awakna dina kisaran anu rupa-rupa sarta heureut (*narrow range*).

Tuna mampuh ngalakukeun hal kasebut ku cara ngahasilkeun panas tina prosés métabolisme. *Rete mirabile*, nyaéta *jalinan pembuluh* vena sarta arteri anu aya di sisi awak, mindahkeun panas tina getih vena ka getih arteri. Hal ieu bakal ngurangan tiisna awak palebah luar sarta ngajaga otot sangkan tetep haneut. Ieu pisan anu nyababkeun tuna mampuh ngojay langkung gancang kalayan énergi anu langkung saeutik.

## Perikanan 
Jinis-jinis tuna anu pangpentingna pikeun perikanan téwak sarta olahraga nguseup nyaéta madidihang, tuna mata badag, tuna-tuna sirip biru sarta tatihu, albakor, sarta cakalang.

Antawis taun 1940 sarta pertengahan 1960-an, hasil téwak perikanan dunya pikeun lima spésiés tuna pangpentingna parantos ningkat tina angka sakitar 300 rébu janten sakitar sajuta ton per taun, kalolobaanana ditéwak nganggo pakakas pancing. Kalayan kamekaran téknologi alat téwak pukat cingcin (*purse-seine*), dina sababaraha taun terakhir hasil téwak tuna luncat dugi ka langkung ti 4 juta ton per taun. Sakitar 68 persén tina angka kasebut asalna tina Samudra Pasifik, 22 persén tina Samudra Hindia, sarta 10 persén sésana kabagi antawis Samudra Atlantik sarta Laut Tengah. Hasil téwak cakalang ngadominasi dugi ka 60% tina total téwakan, dituturkeun ku madidihang (24%), mata badag (10%) sarta albakora (5%). Sakitar 62% produksi dunya ditéwak ku cara ngagunakeun pukat cingcin, 14% ngagunakeun pancing rawai tuna (*longline*), 11% ngagunakeun pancing huhate (*pole and line*), sarta sésana nganggo pakakas sanésna.

Dina taun 2006, Pamaréntah Australia nuduh yén Jepang parantos manén tuna sacara kalebihan (*overfishing*) sarta ilégal, ku cara nangkep 12–20 rébu ton per taun, jauh di luhur kuota anu parantos disatujuan nyaéta 6 rébu ton per taun. Ajén tina kalebihan téwakan éta ditaksir dugi ka 2 miliar dolar (Amérika). Éta kalebihan téwak téh anu diduda parantos ngaruksak stok tuna sirip biru.

Nurutkeun WWF, "pangabutuh Jepang anu kacida badagna kana tuna bakal mawa *stok* lauk anu paling ditéang ieu kana katumpuran komérsial, iwal ti upami pihak perikanan satuju kana kuota anu langkung ketat".

Dina taun 2010, hiji tuna sirip biru anu beuratna 232 kilogram (511,47 pon) pajajalan di Pasar lauk Tsukiji Tokyo kalayan harga 16,28 juta yen ($US 175.000).
Perobihan
## Réferénsi 
## Bacaan salajengna 
* Clover, Charles. 2004. *The End of the Line: How Overfishing Is Changing the World and What We Eat*. Ebury Press, London. ISBN 0-09-189780-7
* FAO: Species Catalog Vol. 2 Scombrids of the World. FAO Fisheries Synopsis No. 125, Volume 2. FIR/S125 Vol. 2. ISBN 92-5-101381-0
* FAO: Review of the state of world marine fishery resources: Tuna and tuna-like species - Global, 2005 Rome.
* Majkowski, Jacek (1995) "Tuna and tuna-like species" In: *Review of the state of world marine fishery resources*, FAO Fisheries technical paper 457, FAO, Rome. ISBN 95-5-105267-0.
* Majkowski J, Arrizabalaga H, Carocci F and Murua H (2011) "Tuna and tuna-like species"  In: *Review of the state of world marine fishery resources*, pages 227–244, FAO Fisheries technical paper 569, FAO, Rome. ISBN 978-92-5-107023-9.
* Standard of Identity for Canned Tuna (United States), Code of Federal Regulations: 21 CFR 161.190 - Canned tuna.
* Viñas J and Tudela S (2009) "A validated methodology for genetic identification of tuna species (genus *Thunnus*)" *PLoS One*, **4**(10): e7606.
Perobihan Utama:

## Tutumbu kaluar 
*  Atuna.com - Gerbang pasar tuna dunya.
*  Mangpaat nutrisi tuna 
*  Tuna  di Greenpeace
*  Tuna  di Stanford University Microdocs
*  Program *Seafood Watch* Monterey Bay Aquarium
*  Inpormasi nutrisi tuna sirip biru 
*  Tabel tingkat merkuri rélatif dina lauk (FDA) 
*  GotMercury.Org, kalkulator merkuri dumasar kana data FDA sarta rumus EPA.
*  Fakta ngeunaan tuna ti Greenpeace 
Perobihan anu Dilakukeun:

### Warta 
*  The Bluefin Tuna in Peril, Scientific American, 24 Juni 2008.
*  How Hot Tuna (and Some Sharks) Stay Warm , National Science Foundation, 27 Oktober 2005.
*