Témpé

**Témpé** nyaéta katuangan has Indonésia anu dijieun tina prosés fermentasi kacang kadelé ku ragi témpé. Témpé mangrupa salah sahiji bahan pang populérna dina dunya goréngan. Di tatar Sunda, témpé sering diolah jadi témpé goréng tipung anu garing, sedengkeun di wewengkon Banyumasan mah kasohor ku mendoanna anu satengah mateng.
**Témpé** mangrupa kadaharan anu dijieun tina ferméntasi siki kedelé jeung sababaraha bahan séjénna anu ngagunakeun rupa-rupa kapang *Rhizopus*, saperti *Rhizopus oligosporus*, *Rh. oryzae*, *Rh. stolonifer* (kapang roti), atawa *Rh. arrhizus*. Ferméntasi ieu sacara umum kawentarna nyaéta "ragi témpé".

Sacara umum, **témpé** téh warnana bodas ku sabab ayana miselia kapang anu ngaraketkeun siki-siki kedelé sangkan padet. Leungitna bagian-bagian tina kedelé dina ferméntasi ngabalukarkeun Témpé ngabogaan bau jeung rasa anu has.
Témpé henteu ukur jadi kadaharan rahayat Indonesia wungkul tapi geus mahabu ka sawatara dunya. ku sabab Témpé téh jadi karesep jalma-jalma anu vegetarian (daharna sayur-sayuran wungkul) di Nagara deungeun saperti di Amerika serikat, Jepang jeung Jerman.
Dina tahap mimiti nyieun témpé, siki kedelé dikulub. Tahap ngulub ieu miboga fungsi salaku prosés *hidrasi*, nyaéta supaya siki kedelé nyerep cai saloba-lobana. Ngulub ogé dimaksudkan pikeun ngahipukeun siki kedelé sangkan engkéna bisa nyerep asam dina tahap ngeueuman.
Kulit siki kedelé dipesék dina tahap mesék supaya *miselium fungi* bisa nyerep kana siki kedelé salila prosés ferméntasi. Mesék bisa dilakukeun ku leungeun, ditincakan ku suku, atawa maké pakakas keur mesék.
Sanggeus dipesék, siki kedelé dikeueum. Tujuan tahap ngeueum nyaéta pikeun hidrasi siki kedelé jeung ngantep ayana fermentasi asam laktat sacara alami supaya meunang kéasaman anu dibutuhkan pikeun numuwuhkeun *fungi*. Fermentasi asam laktat katara dina munculna bau haseum jeung budah dina cai keueuman balukar tina Baktéri *Lactobacillus*. Lamun mekarna baktéri asam laktat henteu maksimeum (misalna di nagara-nagara subtropis) , asam perlu ditambahkeun kana cai keueuman. Ferméntasi asam laktat jeung ngahaseumkeun ieu bisa ogé mangpaat pikeun ngaronjatkeun angka gizi jeung ngaleungitkeun baktéri-baktéri anu ngandung racun.

Prosés dina ngumbah anu pamungkas dilakukeun pikeun ngaleungitkeun kokotor anu bisa waé dijieun ku baktéri *asam laktat* atawa supaya siki kedelé henteu haseum teuing. Baktéri jeung kokotor bisa ngahalangan kana mekarna *fungi*.

Inokulasi dilakukeun ku nambahkeun inokulum, nyaéta ragi témpé atawa *laru*. Inokulum bisa mangrupa kapang anu mekar jeung digaringkeun dina daun waru atawa daun jati (disebut *usar*; digunakeun sacara tradisional), spora kapang témpé dina medium tipung (tarigu, béas, atawa tapioka; loba dijual di pasar), atawa kultur *R. oligosporus* murni (umum digunakan oleh pembuat tempe di luar Indonesia). Inokulasi bisa dilakukeun ku dua cara, nyaéta (1) nyebarkeun inokulum dina kacang kedelé anu enggeus tiis jeung digarngkeun, tuluy dicampur rata saméméh dibungkusan; atawa (2) inokulum bisa dicampurkeun langsung dina waktu ngeueum, diantep sakeudeung satuluyna digaringkeun.

## Sejarah dan perkembangan 
### Asal-muasal 
right|thumb|250px|Témpé.
Henteu kawas kadaharan tina kedelé tradisional liana anu biasana asalna ti Cina atau Jepang, témpé asalna ti Indonesia.

Kecap "témpé" asalna tina bahasa Jawa Kuno. Dina jaman Jawa Kuno aya kadaharan warnana bodas dijieun tina tipung tarigu anu disebut *tumpi*. Témpé seger anu warnana bodas katempona ngabogaan Tumpi ogé.

Kecap "témpé" asalna tina bahasa Jawa Kuno. Dina jaman Jawa Kuno aya kadaharan warnana bodas dijieun tina tipung tarigu anu disebut *tumpi*. Témpé seger anu warnana bodas katempona ngabogaan Tumpi ogé. Sumber liana ngébréhkeun yén nyieun témpé dimimitian ti jaman *Tanam Paksa* di Jawa. Dina mangsa éta, masarakat Jawa kapaksa ngagunakeun hasil tatanén, saperti sampeu, boléd jeung kedelé, pikeun sumber kadaharan. Selian ti éta, aya ogé sawangan anu nyebutkeun yén témpé dikenalkeun mimiti ku urang-urang Tionghoa anu ngahasilkeun kadaharan sajenisna, nyaéta *koji*1 kedelé anu diferméntasikan ngagunakeun kapang *Aspergillus*. Satuluyna, téhnik nyieun témpé mekar ka sakumna nagara Indonesia, luyu jeung mekarna masarakat Jawa anu migrasi ka sakumna nagara Indonésia.

Dina jaman masarakat Jepang di Indonesia, sakabéh tawanan perang anu dibéré dahar témpé moal kasorang ku kasakit diséntri jeung busung lapar. Numutkeun Onghokham, témpé anu euyeub ku protéin geus nyalametkeun kaséhatan penduduk Indonesia anu padet jeung panghasilana teu nyukupan .

Ngan, ngaran 'témpé' pernah digunakeun di daérah perkotaan Jawa, utamana Jawa tengah, pikeun acuan dina hal anu kualitasna handap. Istilah saperti 'méntal témpé' atawa 'kelas témpé' digunakeun dina ngarendahkeun  darajat anu saharti jeung murahna harga témpé. Soekarno, Presiden Indonesia munggaran, mineng merhatikeun rahayat Indonésia ku cara, "Ulah jadi bangsa témpé."  Kakara dina mangsa 1960-an témpé jadi kadaharan anu dipikaresep. Plastik (polietilena) mimiti ngagantikeun daun cau pikeun mungkus témpé, ragi jeung tipung (diproduksi mimiti 1976 ku Lembaga Ilmu Pengetahuan Indonésia jeung loba digunakeun ku Koperasi Produsén Témpé Tahu Indonésia, Kopti) mimiti ngagantikeun laru tradisional jeung kedelé impor mimiti ngagantikeun kedelé lokal. Produksi témpé ngaronjat jeung industrina dimodérnisasi dina taun 1980-an, sawaréh boga peran sarta Kopti anu aya dina  11 Maret 1979 di Jakarta jeung taun 1983 geus ngabogaan anggota leuwih ti 28.000 produsén témpé jeung tahu.(diproduksi mulai 1976 oleh Lembaga Ilmu Pengetahuan Indonesia dan banyak digunakan oleh Koperasi Produsen Tempe Tahu Indonésia, Kopti

### Témpé di Luar Indonesia 
Témpé mimiti asup ka masarakat Eropa ngaliwatan urang Belanda.
Dina taun 1984 geus kacatet 18 perusahaan témpé Eropa, 53 di Amerika, jeung 8 di Jepang. 53 di Amerika, jeung 8 di Jepang. Dina taun 1984 geus kacatet aya 18 perusahaan témpé di Eropa, 53 di Amerika, jeung 8 di Jepang. Di sababaraha nagara deungeun, saperti Republik Rakyat Cina, India, Taiwan, Sri Lanka, Kanada, Australia, Amerika Latin, jeung Afrika, témpé geus mimiti kakoncara di sababaraha kalangan masarakat.

## Catetan