Kabupatén Ciamis

**Ciamis** (, Pegon: چياميس) téh hiji kabupatén nu aya di Provinsi Jawa Kulon, Indonésia. Ieu kabupatén ayana di beulah wétan rada ka kidul Jawa Kulon, pabates-bates jeung Kabupatén Majaléngka jeung Kabupatén Kuningan di béh kalér, Kabupatén Cilacap jeung Kota Banjar di béh wétan, Kabupatén Pangandaran di kidul, Kota Tasikmalaya eujeung Kabupatén Tasikmalaya di kulon.

Kacamatan Banjar, nu baheulana ngahiji kénéh jeung Ciamis, ditingkatkeun statusna jadi kota administratip, jeung ti sabet tanggal 11 Désémber 2002 dijadikeun kota anu misah ti Kabupatén Ciamis. Salain éta gén, beulah kiduleun Ciamis dimekarkeun pas keur tanggal 25 Oktober 2012 jadi Kabupatén Pangandaran anu bogaeun 10 Kacamatan.

## Visi eujeung Misi 
Visi pamaréntah Kabupatén Ciamis nyaéta; "*Ajegna Kamandirian Ékonomi Raharja Pikeun Sadayana*."

Misi pamaréntah Kabupatén Ciamis, nyaéta:

## Ngaran Ciamis 
Sababaraha taun ka tukang, jebul sababaraha kahayang masarakat ajang ngarobah ngaran Kabupatén Ciamis jadi Kabupatén Galuh, pédah cenah ngaran Galuh mah boga ma'na filosofis anu luhur, maranéhna nganggep da robahna ngaran Galuh jadi Ciamis mah euweuh alesanna.

## Géografi jeung Iklim 
 (Kacamatan Rajapolah)]]

Kabupatén Ciamis letak geografisna aya di 108o19' nepi ka 108o43' Bujur Wétan jeung 7o40'30" nepi ka 7o41'30" Lintang Kidul. Legana wilayah Kabupatén Ciamis nyaéta 143.378,44 hektar atawa 4,05% tina total lega daratan Propinsi Jawa Kulon. Lolobana, wilayah Kabupaten Ciamis mangrupa gunung-gunungan eujeung tonggoh, iwal di beulah kidul perbatasan eujeung Kabupatén Cilacap, Jawa Tengah. Ti sabet ayana pamekaran Kabupatén Pangandaran, anu misahkeun diri ti Ciamis, mantakna ayeuna Ciamis teu boga basisir pantéy.

Kabupatén Ciamis diliwatan ku dua walungan gedé nyaéta Walungan Citanduy anu ngalir ti Gunung Cakrabuana nepi Sagara Anakan di Jawa Wétan, kalawan anak-anak walunganna: Walungan Cimuntur, Cijolang, Ciseel. Nu kadua nyaéta Walungan Cimejeung kalawan anak walunganna: Walungan Cikonjeungg, Cibegal, Cipalejeungg, Cibungur, Citatah I, Citatah II, Cigugur, Ciharuman, Cigembor, Cikuya, Cijengkol, Cimagung, jeung Walungan Cikadongdong. Lolobana wilayah Ciamis asup kana Daérah Aliran Sungai (DAS) Citanduy.  

### Bates Wilayah 
Ieu mangrupakeun bates wilayah Kabupatén Ciamis:

* Kalér jeung Kabupatén Majaléngka jeung Kabupatén Kuningan;
* Kulon jeung Kabupatén Tasikmalaya sarta Kota Tasikmalaya
* Wétan jeung Kota Banjar jeung Propinsi Jawa Wétan
* Kidul jeung Kabupatén Pangandaran.

### Lega Wilayah 
jmpl|Kantor Désa Sukajaya,Ciamis
Di handap ieu mangrupakeun data Badan Pusat Statistika (BPS) Kabupatén Ciamis ngeunaan lega wilayah.

Wilayah anu panglegana di Kabupatén Ciamis nyaéta Kacamatan Pamarican jeung kacamatan pangleutikna Kacamatan Cimaragas. Pamakéan lahan di Kabupatén Ciamis di antarana:

# Kacamatan Ciamis diwangun ku 12 désa;
# Kacamatan Cijeungjing diwangun ku11 désa;
# Kacamatan Cikonéng diwangun ku 9 désa;
# Kacamatan Cisaga diwangun ku 11 désa;
# Kacamatan Sindangkasih diwangun ku 9 désa;
# Kacamatan Cimaragas diwangun ku 5 désa;
# Kacamatan Baregbeg diwangun ku 9 désa;
# Kacamatan Cipaku diwangun ku 13 désa;
# Kacamatan Cidolog diwangun ku 6 désa;
# Kacamatan Sadananya diwangun ku 8 désa;
# Kacamatan Cihaurbeuti diwangun ku 11 désa;
# Kacamatan Kawali diwangun ku 11 désa;
# Kacamatan Jatinagara diwangun ku 6 désa;
# Kacamatan Panumbangan diwangun ku 14 désa;
# Kacamatan Pamarican diwangun ku 13 désa;
# Kacamatan Rancah diwangun ku 13 désa;
# Kacamatan Sukadana diwangun ku 6 désa;
# Kacamatan Panjalu diwangun ku 8 désa;
# Kacamatan Rajadésa diwangun ku 11 désa;
# Kacamatan Lakbok diwangun ku 10 désa;
# Kacamatan Panawangan diwangun ku 14 désa;
# Kacamatan Banjarsari diwangun ku 21 désa;
# Kacamatan Sukamantri diwangun ku 5 désa;
# Kacamatan Lumbung diwangun ku 8 désa;
# Kacamatan Tambaksari diwangun ku 6 désa;
# Kacamatan Purwadadi diwangun ku 9 désa.
Tujuh kalurahan di Kacamatan Ciamis, nyaéta: 

Bupati Ciamis taun 1993-1998 nyaéta Brigadir Jenderal TNI (Purn) Dr. Drs. H. Raden Dedem Ruchlia, M. Si.

### Aparatur Sipil Nagara (ASN) 
jmpl|Masjid Agung Ciamis
Pamaréntah Kabupatén Ciamis miboga 8.600 urang Pagawé Nagari Sipil (PNS) di taun 2021. Numutkeun data 2021, PNS di Kabupatén Ciamis lolobana lulusan sarjana (77,01%), lulusan diploma (11,40%), lulusan SMA (10,56%), lulusan SLTP (0,87%), jeung lulusan SD (0,16%). Ditempo tina golongan jeung pangkatna, PNS Pamaréntah Kabupatén Ciamis lolobana aya di golongan III (51,47%), kadua panglobana aya di golongan IV (37,33%), golongan II (10,79%), jeung golongan I aya 0,41 persén. 

Di handap ieu daptar Satuan Kerja Perangkat Daérah (SKPD) di pamarentah Kabupatén Ciamis kalawan alamat *websitena*:

* Badan Kepegawaian Sumber Daya Manusia - 
* Badan Penanggulangan Bencana Daerah - 
* Badan Pengelola Keuangan Daerah - 
* Badan Perencanaan jeung Pembangunan Daerah - 
* Dinas Kebudayaan, Kepemudaan jeung Olahraga - 
* Dinas Kependudukan jeung Pencatatan Sipil -
* Dinas Kesehatan - 
* Dinas Ketenagakerjaan -
* Dinas Koperasi UKM jeung Perdagangan - 
* Dinas Pekerjaan Umum Penataan Ruang jeung Pertanahan
* Dinas Pemberdayaan Masyarakat jeung Desa- 
* Dinas Penanaman Modal jeung Pelayanan Terpadu Satu Pintu - 
* Dinas Pendidikan - 
* Dinas Pengendalian Penduduk, Keluarga Berencana, Pemberdayaan Perempuan jeung Perlindungan Anak - 
* Dinas Perhubungan - 
* Dinas Perpustakaan jeung Kearsipan - 
* Dinas Pertanian jeung Ketahanan Pangan -
* Dinas Perumahan Rakyat Kawasan Pemukiman jeung Lingkungan Hidup - 
* Dinas Peternakan jeung Perikanan - 
* Dinas Sosial
* Inspektorat Pemerintah Kabupatén Ciamis
* Kesatuan Bangsa jeung Politik (Kesbangpol) Kabupatén Ciamis - 
* Rumah Sakit Umum Daerah Ciamis
* Rumah Sakit Umum Kawali - 
* Satuan Polisi Pamong Praja - 
* Sekrétariat Daerah Kabupatén Ciamis - 
* Sekrétariat DPRD Kabupatén Ciamis - 
* Dinas Pariwisata Ciamis - 
* Dinas komunikasi jeung Informatika Ciamis - 

### Kaungan Daérah 
Biaya pangwangunan daérah Kabupatén Ciamis ditembongkeun dina Anggaran Pendapatan Belanja Daerah (APBD). Anggaran balanja pamaréntah Kabupatén Ciamis taun 2021 gedéna Rp2.705 triliun, naék 1% dibandingkeun APBD taun 2020. Tina total pendapatan daérah, Pendapatan Asli Daérah (PAD) Kabupatén Ciamis nyumbang Rp273 miliar atawa 10,21%, sedengkeu jeunga Alokasi Umum (DAU) nyumbang Rp1,099 triliun (41,13%). 

### Dewan Perwakilan 
### Kacamatan 
## Pangeusi 
Jumlah nu nyicingan Kabupatén Ciamis aya 1.237.726 jelma ku rincian 619.657 lalaki jeung 618.069 awéwé. Jumlah nu dumuk di Kabupatén Ciamis ningkat ti taun ka taun. Taun 2020, jumlah padumuk lalaki aya 594.000 jelma, ai awéwéna mah 607.685 jelma. Taun 2019, jumlah penduduk lalaki aya 590.767 jalma, jeung awéwé 604.409 jalma. *Sex ratio* Kabupatén Ciamis taun 2021 nyaéta 100,26, anu hartina mun dibuleudkeun di sakur 100 penduduk awéwé, aya 100-101 penduduk lalaki.

* Pasar Manis Ciamis
* Pasar Panumbangan
* Pasar Sukamantri
* Pasar Panjalu
* Pasar Lumbung
* Pasar Kawali
* Pasar Panawangan
* Pasar Jatinagara
* Pasar Sadananya
* Pasar Cipaku 
* Pasar Banjarsari
* Pasar Sindangkasih
* Pasar Cihaurbeuti
* Pasar Cikoneng
* Pasar Sukadana
* Pasar Rajadesa
* Pasar Rancah
* Pasar Tambaksari
* Pasar Purwadadi
* Pasar Cijeungjing
* Pasar Lakbok
* Pasar Pamarican
* Pasar Sato terpadu Cigembor
* Pasar Sato Rancah
* Pasar Sato Cigembor
* Pasar Sato Rajadesa 
* Pasar Sato Pamarican
* Pasar Sato Cintaratu Lakbok
* Pasar Sato Panawangan
* Pasar Sato Cibadak Banjarsari.

## Pertambangan jeung Energi 
Komoditas pinunjul pertambangan di Kabupatén Ciamis nyaéta pasir, taneuh lempung, taneuh urug.

### Statsion Ciamis 
jmpl|Rél di Statsion Ciamis
jmpl|Statsion Ciamis
Statsion Ciamis miboga kode CI anu alamatna di Jalan Statsion No. 43. Statsion Ciamis aya di 199 metér di luhureun cai laut. Karéta anu ngaliwatan Statsion Ciamis diantarana: 

* Karéta Api Serayu
* Karéta Api Mutiara Selatan
* Karéta Api Pasundan
* Karéta Api Kahuripan

### Statsion Bojong 
Statsion Bojong miboga kode statsion BJG anu aya di Bojongmengger, Cijeungjing, Kabupatén Ciamis. Lokasina aya di belah wétan Ciamis di Jalan Nasional III No.617. Statsion Bojong aya di 124 metér di luhureun cai laut, kalawan miboga tilu jalur karéta.

Sajarah Situ Lengkong aya nu nyebut dijieun ku karuhun Panjalu jaman Karajaan Hindu Panjalu di abad ka-7. Basa éta putra mahkota karajaan karék balik ti ngumbara néangan élmu, nepika Mekah. Sanggeus balik, putra mahkota mawa cai zam-zam tuluy dibahékeun ka landeuh Pasir Jambu tuluy caina ngalobaan nepika jadi situ anu ayeuna disebut Situ Lengkong.

### Ciung Wanara 
Ciung Wanara nyaéta mangrupa situs wisata anu aya di Jalan Nasional Ciamis-Banjar, Désa Karangkamulyan, Kacamatan Cijeungjing, Kabupatén Ciamis. Jauhna 17 km ti alun-alun Ciamis. Legana situs Ciung Wanara ieu 25 hektar dijerona dipercaya aya titinggal Karajaan Galuh sarta jadi tempat mimiti diwangun Karajaan Galuh nyaéta ku Wretikandayun di abad ka-7 maséhi atawa 23 Maret 612 Masehi.

Wisata Ciung Wanara ogé aya hubunganna jeung carita Ciung Wanara anu nyaritakeun budak lalaki turunan raja nu dipiceun sabab aya kajadian di Karajaan Galuh. Budak lalaki éta nu ngaranan Ciung Wanara tuluy mawa hayam pelung ka ibukota Karajaan Galuh pikeun diadukeun. Tungtung carita, Ciung Wanara jadi raja di Karajaan Galuh sabab meunang ngadu hayam.jmpl|Alun-alun CiamisSasak Cirahong diwangun taun 1893 ku pangusahaan karéta api Hindia Walanda Staatsspoorwegwn. Sasak Cirahong panjangna 202 metér, luhurna 66 metér di luhureun walungan Citanduy. Sasak Cirahong jadi bagian tina jalur rél karéta api jalur kidul Pulo Jawa. Taun 1956-1958, Djawatan Karéta Api (PT KAI ayeuna) ngoméan ieu sasak di Jawa. Sasak Cirahong aya dipangawasaan PT KAI daérah operasi II Bandung, diliwatan ku rupa-rupa karéta anu rék indit ka wilayah Jawa Wétan,Yogyakarta jeung Jawa Tengah.

### Astana Gedé Kawali 
jmpl|Tapak suku di Astana Gede Kawali
Astana gedé baheula ngaranna Kabuyutan Sanghyang Lingga Hyang nyaéta tempat pamujaan raja-raja Kawali baheula anu masih ngagem agama Hindu. Taun 1663-1718 maséhi, raja Kawali Adipati Singacala anu turunan Sultan Cirebon (geus ngagem agama Islam) dikuburkeun ogé di astana gedé. 

Astana gedé disebut ogé situs Kawali mangrupa kompeks titinggal sajarah jeung budaya jaman baheula dina mangsa Karajaan Galuh abad ka-14 maséhi. Astana gedé jadi tempat suci dina mangsa pamarétahan Karajaan Sunda-Galuh di Kawali, di handapeun Gunung Sawal, dusun Indrayasa, Kacamatan Kawali. Situs ieu jerona ogé aya leuweung anu dipiara. Nurutkeun arkeolog, astana gedé mangrupa campuran budaya periode prasejarah, klasik jeung periode Islam. Titingal anu aya di situs ieu di antarana punden berundak, lumpang batu, ménhir, yoni, prasasti, makam kuno Islam.

### Objek Wisata Sejen 
Objék wisata budaya séjén di Kabupatén Ciamis di antarana:

# Budi Family (Penginapan Melati 2)
# Firdaus Al Amin (Wisma Pariwisata)
# Green Hotel (Penginapan Melati 1)
# Hotel Larissa (Penginapan Melati 1)
# Hotel Priangan (Penginapan Melati 3)
# Wisma Guru (Penginapan Melati 1)
# Hotel Santosa (Penginapan Melati 1)
# Nukita Hotel (Penginapan Melati 1)
# Penginapan Nubareto (Penginapan Melati 1)
# Putra Yudha (Penginapan Melati 2)
# Tyara Plaza (Penginapan Melati 3)

## Karajinan jeung Kadaharan Has 
Salah sahiji karajinan has Ciamis di antarana rupa-rupa pakakas anyaman tina awi atawa anyaman nyéré kalapa. Puseur karajinan anyaman nyéré kalapa aya di désa Paningkiran, Ciamis. Karajinan anyaman nyéré kalapa dijadikeun kantong, tempat tisu, wadah buku, kotak lamaran jeung sajabana. Hasil karajinan ieu geus nembus ka pasar mancanagara.  

Oléh-oléh has Kabupatén Ciamis di antarana:

### Galéndo 
Galéndo mangrupa hasil tina prosés nyieun minyak keletik, atawa tina endapan santen. Ngaran lain tina galéndo nyaéta blotong.  

### Salé Cau 
jmpl|Salé Cau
Salé cau Ciamis dijieun tina buah cau anu dipesek, dikeureutan panjang, tuluy di dipoé supaya garing. Sanggeus kitu, salé cau siap digoréng. Rasana amis jeung legit. 

### Bola-bola susu 
Bola susu dijieun tina campuran susu jeung tipung anu dibuleud-buleud. 

### Dééng sapi jeung Abon Sapi 
jmpl|Dééng Sapi
Ciamis kasohor ogé ku olahan daging sapi mangrupa dééng sapi jeung abon sapi. Dééng sapi dijieun tina daging sapi anu dikeureutan aripis, dibumbuan tuluy dipoékeun supaya garing. Abon sapi Ciamis rasana hipu jeung bumbuna karasa ngeunah. 

### Kalua jeruk 
Kalua jeruk gampang ogé dipanggihan di Ciamis, hususna di daérah Panjalu. Puseur produksi kalua jeruk di Ciamis aya di daérah Kertamandala jeung Mandalare. Kalua jeruk mangrupa kadaharan nu dijieun tina kulit jeruk, tuluy diolah maké gula. 

### Jawadah takir 
Jawadah takir jadi salah sahiji ciri has ti daérah Panjalu. Jawadah takrir dijieun tina tipung jeung gula tuluy dibungkus ku kararas. 

## Deuleung ogén 
* Kabupatén Tasikmalaya
* Kota Tasikmalaya
* Kota Banjar
* Kabupatén Pangandaran
* Kabupaten Majalengka
* Kabupatén Kuningan

## Referensi 
## Tutumbu ka luar 
*  Situs Web Resmi Pemerintah Kabupaten Ciamis