open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Téma

**Téma** nyaéta inti carita atawa jejer anu diwangun tina runtuyan kajadian carita dina prosa. Téma téh asal kecapna tina *thema < tithenai* nu hartina téh neundeun. Téma téh aspék carita nu sajajar jeung ma'na dina pangalaman manusa nu salawasna miboga kesan jeung pantes diinget-inget. Ku kituna, téma téh béda jeung judul. Téma leuwih neueulkeun kana gagasan jeung amanat nu ngawangun eusi karangan sagemblengna
* Dipageuhan dina racikan karangan rékaan pikeun ngayakinkeun nu maca..
* Téma didaktis, téma nu midangkeun pateungteungna kagoréngan jeung bebeneran.
* Téma simbolik, téma nu atra atawa bisa kagambar dina judul karanganana.
* Téma séntral, téma pokona jadi tatapakan carita nu dipidangkeun.
* Téma sampingan, téma nu jadi kasang tukang carita wungkul kalawan lajuning lakuna jadi tatapakan dina mekarkeun carita.
* Téma éksplisit, téma nu atra kagambar dina runtuyan caritana.

## Rujukan
ᮛᮦᮞ᮪ᮕᮤᮛᮞᮤ ᮞᮦᮜᮥᮜᮦᮁ

**ᮛᮦᮞ᮪ᮕᮤᮛᮞᮤ ᮞᮦᮜᮥᮜᮦᮁ** ᮙᮨᮓᮁᮊᮩᮔ᮪ ᮛᮦᮃᮊ᮪ᮞᮤ-ᮛᮦᮃᮊ᮪ᮞᮤ ᮏᮩᮀ ᮕᮢᮧᮞᮦᮞ᮪ ᮙᮦᮒᮘᮧᮜᮤᮞ᮪ᮙᮨᮅ ᮔᮥ ᮜᮥᮙᮀᮞᮥᮀ ᮓᮤ ᮏᮨᮛᮧ ᮞᮦᮜ᮪ ᮕᮤᮊᮩᮔ᮪ ᮍᮠᮞᮤᮜ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮆᮔᮦᮁᮌᮤ ᮘᮤᮇᮊᮤᮙᮤᮃᮝᮤ ᮒᮤᮔ ᮙᮧᮜᮨᮊᮥᮜ᮪-ᮙᮧᮜᮨᮊᮥᮜ᮪ ᮞᮥᮜᮥᮂ ᮞᮁᮒ ᮍᮜᮩᮕᮞ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮕᮢᮧᮓᮥᮊ᮪ ᮛᮥᮔ᮪ᮒᮂᮔ. ᮛᮦᮃᮊ᮪ᮞᮤ ᮃᮔᮥ ᮃᮅᮘ᮪ ᮓᮤᮔ ᮛᮦᮞ᮪ᮕᮤᮛᮞᮤ ᮑᮆᮒ ᮛᮦᮃᮊ᮪ᮞᮤ ᮊᮒᮘᮧᮜᮤᮊ᮪ ᮓᮤᮔ ᮙᮦᮒᮘᮧᮜᮤᮞ᮪ᮙᮩ.

ᮙᮧᮜᮨᮊᮥᮜ᮪ ᮞᮥᮜᮥᮂ ᮔᮥ ᮘᮤᮃᮞ ᮓᮤᮕᮊᮦ ᮓᮤᮔ ᮛᮦᮞ᮪ᮕᮤᮛᮞᮤ ᮞᮦᮜ᮪ ᮓᮤ ᮃᮔ᮪ᮒᮛᮔ ᮌᮣᮥᮊᮧᮞ, ᮃᮞᮙ᮪ ᮃᮙᮤᮔᮧ, ᮏᮩᮀ ᮃᮞᮙ᮪ ᮜᮨᮙᮊ᮪, ᮞᮨᮓᮨᮀᮊᮩᮔ᮪ ᮃᮌᮦᮔ᮪ ᮕᮍᮧᮊ᮪ᮞᮤᮓᮞᮤᮔ (ᮕᮔᮓᮂ ᮆᮜᮦᮊ᮪ᮒᮢᮧᮔ᮪) ᮑᮆᮒ ᮙᮧᮜᮨᮊᮥᮜ᮪ ᮇᮊ᮪ᮞᮤᮌᮦᮔ᮪ (O2). ᮒᮕᮤ, ᮃᮚ ᮇᮌᮦ ᮇᮁᮌᮔᮤᮞ᮪ᮙᮩ ᮃᮔᮥ ᮘᮤᮞ ᮍᮏᮜᮔ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮛᮦᮞ᮪ᮕᮤᮛᮞᮤ ᮍᮌᮥᮔᮊᮩᮔ᮪ ᮙᮧᮜᮨᮊᮥᮜ᮪ ᮇᮁᮌᮔᮤᮊ᮪ ᮙᮤᮔᮀᮊ ᮕᮔᮓᮂ ᮆᮜᮦᮊ᮪ᮒᮢᮧᮔ᮪ ᮜᮤᮃᮔ᮪ ᮒᮤ ᮇᮊ᮪ᮞᮤᮌᮦᮔ᮪. ᮇᮁᮌᮔᮤᮞ᮪ᮙᮩ ᮃᮔᮥ ᮍᮌᮥᮔᮊᮩᮔ᮪ ᮇᮊ᮪ᮞᮤᮌᮦᮔ᮪ ᮙᮤᮔᮀᮊ ᮕᮔᮓᮂ ᮆᮜᮦᮊ᮪ᮒᮢᮧᮔ᮪ ᮓᮤᮔ ᮛᮦᮞ᮪ᮕᮤᮛᮞᮤ ᮓᮤᮞᮨᮘᮥᮒ᮪ᮔ ᮃᮆᮛᮧᮘ᮪, ᮞᮨᮓᮨᮀᮊᮩᮔ᮪ ᮔᮥ ᮒᮩ ᮊᮤᮒᮥ ᮓᮤᮞᮨᮘᮥᮒ᮪ ᮃᮔᮆᮛᮧᮘ᮪.

ᮆᮔᮦᮁᮌᮤ ᮃᮔᮥ ᮓᮤᮜᮩᮕᮞ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮓᮤᮔ ᮛᮦᮞ᮪ᮕᮤᮛᮞᮤ ᮓᮤᮕᮊᮦ ᮕᮤᮊᮩᮔ᮪ ᮑᮤᮔ᮪ᮒᮦᮞᮤᮞ᮪ ᮙᮧᮜᮨᮊᮥᮜ᮪ ᮃᮔᮥ ᮔᮙ᮪ᮕᮥᮀ ᮄᮉ ᮆᮔᮦᮁᮌᮤ. ᮞᮜᮂ ᮞᮠᮤᮏᮤᮔ ᮑᮆᮒ ᮃᮓᮦᮔᮧᮞᮤᮔ᮪ ᮒᮢᮤᮖᮧᮞ᮪ᮖᮒ᮪ (ATP) ᮔᮥ ᮆᮔᮦᮁᮌᮤ ᮊᮤᮙᮤᮃ ᮞᮤᮙ᮪ᮕᮨᮔᮔᮔ ᮘᮤᮞ ᮓᮤᮕᮊᮦ ᮕᮤᮊᮩᮔ᮪ ᮛᮥᮕ-ᮛᮥᮕ ᮕᮢᮧᮞᮦᮞ᮪ ᮔᮥ ᮙᮨᮛᮣᮥᮊᮩᮔ᮪ ᮆᮔᮦᮁᮌᮤ, ᮊᮚᮔᮤᮀ ᮘᮤᮇᮞᮤᮔ᮪ᮒᮦᮞᮤᮞ᮪ ᮏᮩᮀ ᮜᮧᮊᮧᮙᮧᮞᮤ ᮃᮒᮝ ᮒᮢᮔ᮪ᮞ᮪ᮕᮧᮁᮒᮞᮤ ᮙᮧᮜᮨᮊᮥᮜ᮪ ᮙᮩᮔ᮪ᮒᮞ᮪ ᮙᮦᮙ᮪ᮘᮢᮔ᮪ ᮞᮦᮜ᮪. ᮊᮥ ᮞᮘᮘ᮪ ᮃᮚ ᮓᮤ ᮙᮔ-ᮙᮔ, ᮃᮒ᮪ᮕ᮪ ᮊᮒᮨᮜᮂ ᮙᮤᮔᮀᮊ "ᮕᮔᮥᮊᮩᮁ ᮆᮔᮦᮁᮌᮤ ᮅᮔᮤᮗᮨᮁᮞᮜ᮪", ᮏᮥᮙᮣᮂᮔ ᮓᮤᮔ ᮠᮤᮏᮤ ᮞᮦᮜ᮪ ᮔᮥᮔ᮪ᮏᮥᮊ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮃᮚᮔ ᮆᮔᮦᮁᮌᮤ ᮃᮔᮥ ᮘᮤᮞ ᮓᮤᮕᮊᮦ ᮕᮤᮊᮩᮔ᮪ ᮕᮢᮧᮞᮦᮞ᮪ ᮃᮔᮥ ᮙᮨᮛᮣᮥᮊᮩᮔ᮪ ᮆᮔᮦᮁᮌᮤ.

## ᮛᮥᮏᮥᮊᮔ᮪
* ᮝᮤᮊᮤᮕᮦᮓᮤᮃ ᮘᮞ ᮄᮀᮌᮢᮤᮞ᮪. *Cellular respiration*. ᮓᮤᮎᮥᮒᮒ᮪ |᮲᮰| ᮞᮦᮕ᮪ᮒᮦᮙ᮪ᮘᮨᮁ |᮲᮰᮰᮷|.

## ᮒᮥᮙ᮪ᮘᮥ ᮊᮜᮥᮃᮁ
* Chart of Important Metabolic Products 
* A detailed description of respiration vs. fermentation 
* Kimball's online resource to cellular respiration 
* Cellular Respiration and Fermentation at Clermont College
ᮕᮥᮜᮤᮒᮤᮊ᮪

**ᮕᮥᮜᮤᮒᮤᮊ᮪** ᮑᮆᮒ ᮕᮢᮧᮞᮦᮞ᮪ ᮞᮁᮒ ᮎᮛ ᮊᮨᮜᮧᮙ᮪ᮕᮧᮊ᮪ ᮕᮤᮊᮩᮔ᮪ ᮑᮤᮉᮔ᮪ ᮊᮕᮥᮒᮥᮞᮔ᮪. ᮞᮔᮏᮔ᮪ ᮄᮜᮠᮁ ᮓᮤᮕᮊᮦ ᮊᮩᮁ ᮕᮙᮛᮦᮔ᮪ᮒᮂ, ᮞᮤᮖᮒ᮪ ᮕᮥᮜᮤᮒᮤᮊ᮪ ᮇᮌᮦ ᮓᮤᮒᮜᮥᮀᮒᮤᮊ᮪ ᮓᮤ ᮕᮅᮞᮠᮃᮔ᮪, ᮃᮊᮓᮨᮙᮤᮊ᮪, ᮃᮌᮙ ᮞᮁᮒ ᮄᮔ᮪ᮞ᮪ᮒᮤᮒᮥᮞᮤ ᮞᮦᮏᮦᮔ᮪. **ᮆᮜ᮪ᮙᮥ ᮕᮥᮜᮤᮒᮤᮊ᮪** ᮑᮆᮒ ᮆᮜ᮪ᮙᮥ ᮍᮩᮔᮃᮔ᮪ ᮕᮛᮤᮕᮧᮜᮂ ᮕᮧᮜᮤᮒᮤᮊ᮪, ᮅᮏᮤ ᮃᮊᮥᮛᮞᮤ ᮞᮁᮒ ᮕᮙᮊᮦᮃᮔ᮪ ᮊᮊᮥᮃᮒᮔ᮪, ᮎᮧᮔ᮪ᮒᮧᮔ ᮊᮙᮙ᮪ᮕᮥᮃᮔ᮪ ᮊᮩᮁ ᮍᮛᮥᮔ᮪ᮒᮌ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮜᮝᮔ᮪.
Bubur kacang héjo

**Bubur kacang héjo** manggrupa kadaharan has Nusantara dijieunna tina kacang héjo nu diasakan ku cai, gula beureum, jeung ditambahan daun pandan. Éta bahan-bahan téh diasakan nepi ka ngagolak jeung kacang héjona hipu. Sangkan karasa gurih jeung kuahna kentel sok ditambahan ku cipati.

## Rujukan 
## Tutumbu kaluar 
* **(id)** Diah Didi's Kitchen: Tips membuat bubur kacang hijau dan bubur ketan hitam yang enak
Lélés

**Lélés** (*ficus subracemosa*) nyaéta spesies tangkal tina kulawarga *Moraceae* anu asalna ti Asia, kapuloan  Pasifik nepi ka Australia. Disebut ogé udumbar dina basa Sanskrit;  dina basa Hindi disebut *Gular*. Tangkal anu sarimbag : Loa, kondang.

Sanajan jangkung badag, tangkal lélés mah kaina  teu bisa dipaké bahan wangunan ku lantaran leuleus jeung hipu, geutahna bodas baheula mah sok dimangpaatkeun pikeun ngabatik. Mimiti geutahna dikumpulkeun ku jalan disadap, tuluy digolakkeun sangkan kandungan caina leungit kalawan bakal nyésakeun lilin anu lemes tur bodas.

Bagéan anu bisa dimangpaatkeun tina tangkal lélés: kulit tangkal, buah, geutah jeung akar. Dina catetan sajarah di India tangkal lélés dimangpaatkeun pikeun ubar kasakit panas padaharan jeung suda kana barang dahar.
Kulit tangkalna molotok aripis, kelirna semu hawuk sawaréh aya anu coklat, heuras tapi babari dipiteskeun.  Daunna lonyod méncos ka tungtuna, ngémploh, umpama hirup sisi jalan mah sok ngahaja diparaké ngiuhan. Buahna mah méh sarimbag jeung buah loa, bijil tina tangkal jeung dahan, ngaranggeuy, wanguna buleud semu gepéng, di jerona loba siki, buah ngora kelirna *héjo* di mana wancina asak robah kelir jadi *beureum*.

File:Ficus - racemosa.JPG|Buah Lélés
File:Ficus racemosa leaves.jpg|Daunna  héjo
File:Ficus racemosa - Flickr - Dick Culbert.jpg|Buahna saranggeuy
File:Ficus racemosa 3654.jpg|Buahna bijil tina tangkal jeung dahan

## Dicutat tina
Bubur ketan hideung

**Bubur ketan **atawa **bubur ketan hideung** (basa Malayu:* bubur pulut hitam*; basa Bali: *bubur injin*) nyaéta bubur anu dijieun tina bahan utama béas ketan hideung anu diasakan dina cai nu ngagolak nepikakeun biyé. Dina nyuguhkeunna ieu bubur téh dikurucan cipati. Bubur ketan hideung mangrupa sebutan nu ilahar dipaké di Indonesia, utamana di Pulo Jawa. Di wewengkon nu pangaruh budaya Malayu na kuat mah, ieu bubur disebutna *"bubur pulut hitam"*. Sedengkeun di Bali jeung di Nusa Tenggara Timur, ngaran ieu kadaharan téh disebutna *"bubur injit"*. Ieu kadaharan bisa disuguhkeun dina kaayaan tiis atawa panas.

## Bahan 
Bahan utama pikeun nyieun ieu bubur ketan hideung téh béas ketan hideung, gula kawung, daun pandan, jeung cipati kalapa. Gula pasir bisa ogé dipaké pikeun ngaganti gula kawung.

## Varéasi 
Rupa-rupa varéasi nu bisa dilarapkeun kana ieu bubur ketan hideung. Aya ogé anu nambahkeun béas ketan bodas minangka campuran béas ketan hideung. Komo deuih rupa-rupa palengkep bisa ditambahkeun kumaha karep. Bahan palengkep nu bisa ditambahkeun kana bubur ketan hideung téh diantarana bisa siki jagong, kastanya, roti tawar, jeung hui boléd.

## Rasa 
Tipung béas ketan watekna cepel mun dikulub téh. Panambahan cipati nu sok dilakonan bisa ngurangan cepelna ti ieu kadaharan. Bubur ketan hideung mibanda warna nu hideung meles, sarta rasana nu gurih pisan, matak leneng.

## Cara nyieun 
Bubur ketan hidueng dijieunna ku cara ngeueum béas ketan (lilana kurang leuwih 1 jam). Éta béas tuluy dikulub jeung daun pandan nu dikeueumkeun, nepi ka ngagolak. Tuluy seuneunna dikurangan, béasna terus dikulub nepi ka asak sarta biyé. Nalika geus biyé, gula kawung bisa ditambahkeun. Ieu kadaharan biasana dikucuran cipati. Bubur bisa disuguhkeun dina kaayaan panas atawa tiis.

## Mangpaat 
Ketan hideung bisa nyegah diabétés, ketan hideung mibanda mempunyai sifat anti-inflamasi jeung euyeub antioksidan, mun dikonsumsi jangka lila bakal mangpaat pisan pikeun nyegah alzheimer sarta diabétés. Bisa mantuan ngajaga kaséhatan kulit sacara alami. Melesna ketan hidueng bisa ngagantikeun sél kulit paéh ku sé kulit anyar nu leuwih lemes jeung lembut, sarta ngandung  palembab alami malah mah bisa niiskeun kulit.

## Rujukan
Jambu monyét

**Jambu monyét** atawa **jambu médé** (*Anacardium occidentale*) nyaéta tutuwuhan nu kaasup kana suku Anacardiaceae nu asalna ti Brazil ngabogaan "buah" nu bisa didahar. Nu leuwih kawentar batan jambu médé nyaéta **kacang médé**, **kacang mété** atawa **kacang ménté**; biasana sikina digaringkeun sarta digoréng pikeun dijadikeun mangrupa-rupa kadaharan. Sacara botani, ieu tutuwuhan lain anggota jajambuan (Myrtacéae) jeung kacang-kacangan (Fabacéae), tapi deukeut patalina jeung bungbuahan (suku Anacardiaceae).

Ngaran lianna kayaning *jambu médé* (Sd.); *jambu mété* atawa *jambu ménté* (Punjul.); *jambu monyét* (Md.); *jambu dwipa, jambu dusun, nyambu monyét* (Bl.); *nyambuk nyĕbét* (Sas.); *jambu érang, jambu monyé* (Mink.); *jambu dipa* (Banj.); *buwah monyét* (Timor); *buwah yaki* (Manado); *buwa yakis, wo yakis* (north Sulawesi); *buwa yaki* (Ternate, Tidore); *buwa jakis* (Galela); *jambu daré, jambu masong* (Mak.); *jampu sérĕng, jampu tapĕsi* (Kutu.); jeung sajabana.

Dina basa inggris disebut oge *jambu (tangkal)*, nu asalna ti kecap basa portugis pikeun ngaranan buahna, *caju*, nu sabenerna injeuman ti ngaran dina basa Tupi, *acajú*. Sedengkeun ngaran margana (*Anacardium*) nujul kana bentuk buahna nu kawas jantung tibalik.

## Pedaran 
[kiri|jmpl|200x200px|Tangkal jambu nu tumuwuh di ujung jalan di [Pelabuhan Ratu, Sukabumi|Pelabuhanratu.]]
Tangkalna boga ukuran sedeng, jangkungna nepi ka 12 m, jeung tajukna ngarancabang, jeung warnana héjo. Pucuk tanggkalna bisa  ngaluhuran jeunng ngaheureutan atawa handap jeung rubak, gumantung kana kaayaan lingkungan.

Daun- daun ayana ditungtung dahan. Wangun daun miboga tulang, tulang daun wangunna buleud endog tibalik ka handap, lolobana, pangkal daun seukeut, melengkung ka jero, gundul, 8-22 × 5–13&nbsp;cm.

Monoecious (monoesis), kembang nu miboga wanda jinis campuran, ngumpul dihiji malai rata miboga bulu lemes, lebarna 15–25&nbsp;cm. kongkolak buluan, 4–5&nbsp;mm. Makuta seukeut, lk 1&nbsp;cm, bodas tuluy beureum, buluan. Buahna  miboga warna coklat kolot, déngdék , luhurna  lk 3&nbsp;cm.

## Kagunaan 
kiri|jmpl|200x200px|Buah jambu nu geus asak; beureum mangrupa buah tina eta.
Ieu tutuwuhan dipelak keur diala buahna. Dipikawanoh ku balaréa salaku "buah", buah nu asak téh gedé, warnana konéng atawa beureum, nu sabenerna mah éta téh kembang (*receptaculum*) nu mekar dina waktuna. 

## Footnotes
Sinduk

**Sinduk** nyaéta séndok badag dijieun tina batok maké gagang. Ari gunana pikeun nyiukan angeun tina katél, lalayah jeung saterusna ti éta.											
## Dicutat tina
Bubur lada

**Bubur lada** nyaéta susuguh bubur tradisional ti Urang Malayu boh di Sambas boh di Sarawak. Ari di Sarawak, biasana mah disuguhkeun mangsa bulan Romadhon sanggeus umat Muslim mungkasan puasa dina waktu buka.

## Sajarah 
Ieu jinis bubur téh asalna ti urang Melayu Sambas di Kalimantan Kulon tuluy diadaptasi minangka kadaharan pikeun urang Malayu Sarawak.

Di Kalimantan Kulon, bubur lada biasana dijieun tina bubur sangu dicampur lauk teri saeutik, kacang, bawang daun, jeung samara lianna. Deuih teu kaliwat jeung saos kécapna pikeun nambahan ngeunah rasana. Ilaharna ditambahan ogé peresan jeruk limo. Di Sambas, ieu kadaharan mangrupa kadaharan rahayat. Di Pontianak mah biasana dijualna maké gorobag.

## Rujukan
Ki ambang

**Ki ambang** atawa kayambang (*Salvinia molesta*) nyaéta tutuwuhan anu hirupna ngambang luhureun cai. Kaasup kana kulawarga paku-pakuan anu asalna tina genus *Salvinia*. Ki ambang ogé mibanda sipat  *heterospor*, mibanda dua tempat *spora*: *makrospora*  nu engkéna pijadieun  *protalus* bikang tur *mikrospora* anu engkena pijadieun *protalus* jaluna.

## Kagunaan
Ki ambang mah henteu mibanda kagungan ekonomi anu gedé, kajaba dikumpulkeun pikeun dijieun gemuk  (humus), sakapeung dijieun pepelakan hias pikeun balong anu aya di buruan atawa ogé aquarium. Tapi sagigireun ti éta, ki ambang ogé bisa dimangpaatkeun pikeun ubar.

## Dicutat tina
Gula batu

ka|jmpl|250x250px|Gula batu nu dijieun tina nu can ngarandapan prosés rafinasi sahingga masih kénéh wanrna coklat
**Gula batu** (disebut ogé: **Rock Sugar**, 冰糖 ) nyaéta gula nu dijieun tina gula pasir, anu dikristalkeun, kalawan bantuan cai nu dipanaskeun nepi ka kondisi jinuh sarta satuluyna jadi tiis.

Gula batu mimiti dijieun di Iran mangsa abad ka-9 maséhi. Kristal gula dijieunna ku cara ngaleyurkeun gula kana cai, tuluy dipanaskeun nepi ka jinuh sarta kristalisasina mah lumangsung ku alatan turunna témpératur. Kristalisasi jadi leuwih gancang nalika régang tatangkalan diasupkeun kana larutan sarta kristal gula nyusun disakurilingeun régang, ngabentuk batu.

## Mangpaat 
Gula batu biasana ditambahkeun kana kainuman. Budaya entéh di Frisia Wétan ngagunakeun sasemplak gula batu leutik nu disimpen dina cangkir saméméh entéh diticikeun kana cangkir.

Kamonésan gula batu téh da gula batu mah leuwih gampang dirobah jadi énérgi ku pankréas, mun dina gula pasir mah pangkréas ngan ukur bisa ngarobah kkurang leuwih 1/2 séndok gula pasir jadi énérgi dina 140 menit. Ari gula batu, pangkréas téh bisa ngarobah kurang leuwih 6 séndok pikeun jadi énérgi dina 140 menit, ku kituna gula batu leuwih séhat mun dibandingkeun jeung dula pasir.

## Tempo ogé 
* Gula
* Gula rafinasi
* Molasses

## Rujukan 
## Tutumbu luar 
* Exploratorium.edu  Recipe for rock candy as an educational exercise in crystal and candy making.
Angléng

**Angléng** nyaéta kadaharan sarupa wajit anu dijieun tina tipung ketan, bisa ketan hideung atawa ketan bodas. Angléng salah sahiji susuguh anu remen kapanggih utamana dina acara: salametan, hajat, jeung upacara muludan. Ilaharna sok disuguhkeun bareng jeung tumpeng, papais tipung nagasari, seupan cau, bugis, opak (ranginang), jeung sajabana. Angléng upama diteundeun ditempat garing, bisa  kuat nepika ka 20 poé henteu hapeuk atawa tengi.

Angléng  dijieun tina bahan-bahan kayaning: tipung ketan, cipati, gula kawung, tuluy digalokeun bari digolakeun dina géréngséng nepi ka liket. Kiwari angléng téh geus jadi kadaharan oleh-oleh utamana ti daérah: Tasikmalaya, Garut, Bandung, jeung réa-réa deui.

## Dicutat tina
Gula kalapa

**Gula kelapa** nyaéta gula nu dijieun tina bahan lahang kalapa. Pikeun nyieun gula kalapa, lahang kalapa saring heula, tuluy digodog. Gula kalapa teu bisa digantikeun ku gula séjén dina resép, lantaran éta gula téh mibanda ciri mandiri dina seungit, mineral, jeung rasana.

## Rujukan
Oblast Rostov

** Rostov oblast ** (, * Rostovskaya oblast *) nyaéta hiji subjék féderal di Rusia (hiji oblast). Puseur administratifna nyaéta kota Rostov-sa-Don. Populasi: 4.231.355 (2017).
## Sajarah 
Dumasar kana surat Ratu Elizabeth dina 15 Dec 1749[7]. Aya di Tenggara Wétan Éropa polos, dina bank of don walungan, 46 kilométer ti anak confluence di laut Azov, 1092 kilométer Kiduleun Moscow.

Populasi 1 125 299 (2017), éta kasapuluh kota pangpadetna Rusia. Sajaba ti éta, manéhna 30th kota di Éropa dumasar populasi[8]. Nyokot 1st tempat di antara kota-kota kidul Federal district. Dina Rostov agglomeration imah nepi ka leuwih ti 2,16 juta jalma (nu kaopat panggedéna agglomeration di nagara), Rostov-na-Donu polycentric agglomeration conurbation ngabogaan kira-kira 2,7 juta pangeusi (pangbadagna katilu di nagara).

Kota utama administrasi, budaya, ilmiah, atikan, puseur industri jeung hiji hub transportasi utama di Rusia Kidul. Informal Rostov disebut "Gerbang Kaukasus" jeung kidul ibukota Rusia, ogé teu jeung ngagabung ibukota. Eta ngalegaan konsep "Rostov-Papa".

Dina 2012, Rostov-on-don nyandak 5-th tempat di ranking kualitas lingkungan urban. Di 2018 Rostov-on-don bakal jadi salah sahiji kota hosting Piala dunya.

## Tingali ogé 
*Rusia

## Obyek wisata
Di wewengkon ieu 8057 objék tina warisan arkéologis of Federal pentingna. Ieu di antarana handap-Gnilovskaya a pakampungan jeung necropolis. Popotongan tina tembok tina Genoese benteng abad XIV, arkeologi Museum-reserve "Tanais", loba astana Gundukan jeung necropolises.

## Catetan jeung rujukan 
240px|left|Wangunan pamaréntah wewengkon Rostov

## Panorama Don walungan 
712x712px|rigth|Image panorama hiji movable sasak kareta api leuwih don walungan di Rostov-na-Donu

Panorama hiji movable sasak kareta api leuwih don walungan di Rostov-na-Donu.

## Mga pakisayran
* Wewengkon awak Federal state statistik service dina Rostov wewengkon. Statistical Yearbook of Rostov oblast di inohong. — Rostov-on-don': Rosstat, 2014. — S. 905.

## Tumbu kaluar 
* Nu website Pamaréntah wewengkon Rostov
* The Council of kotamadya of Rostov wewengkon 
* "Don Vremennik": sajarah lokal, Rostov wewengkon / don public state library. Rostov-on-don, 2010-2014
Aki

**Aki** nyaéta sesebutan ka ramana bapa atawa indung urang; éyang pameget. Ogé sesebutan ka pala putra ti rakana indung-bapa urang, sok disebut ogé kakang.Aki dipaké ogé nyebut ka dulur atawa sadérék ti aki urang, sesebutan aki nunjul ogé ka batur atawa deungeun anu umurna geus kolot pisan.

Disababaraha daérah sesebutan pikeun aki téh henteu sarua, saperti: Opa (Indonésia Wétan),Ayahnek (Minangkabau), Datuk (Melayu), Mbah / Éyang (Jawa), Opung (Batak), Pekak (Bali), Papuq (Lombok), Bue (Dayak Ngaju), Aki / atok / tok (Kepulauan Riau), busyik (Acéh).  Élmu pangaweruh anu nalungtik ngeunaan sékésélér kulawarga atawa *pancakaki*  ieu disebutna *genealogy* .

## Baca ogé
*  
*  
* 

 

## Dicutat tina
Lauk emas (disambiguasi)

Dina basa Sunda istilah **laus emas** nujul ka dua spésiés lauk darat ti génus Siprinide (*Cyprinidae*) nyaéta:
* Lauk emas biasa nyéta spésiés *Cyprinus carpio* nu geus ilahar lauk dahareun, iwal hiji variétasna, lauk koi
* Lauk emas koki nyaéta spésiés *Carassius auratus auratus*, lauk nu rupa-rupa warnana hasil doméstikasi jeung mutasi seléktif ku manusa nu umumna mangrupa lauk hias

Sedengkeun istilah "kulawarga lauk emas" atawa "baraya lauk emas" nujul ka:
* Siprinide nyaéta génus lauk emas
Bubur lolos

**Bubur lolos** mangrupa bubur nu dijieun tina bahan utamana tipung béas, dibungkusna ku cara digulungkeun jero daun cau beunang ngulasan ku minyak keletik  nepi ka lamokot. Bubur lolos sok dipaké hajat nu keur ngandung atawa disebutna tingkeban, ari maksudna nyaéta supaya lancar dina waktuna babar.

## Pedaran 
Saenyana ieu wangun jeung warnana mirip pisan jeung dodol Batawi. Ari rasana pohara legit jeung gurih. Ngan nu mantak jadi hémengna mah, ongkoh mah bubur tapina diwadahanna ku daun cau jaba teu cair deuih, sahingga ieu mah bisa teu kaasup kana kategori bubur. Ari bubur lolos bahan dasarna tina tipung béas, tipung ketan, sarta aci hui nu digalokeun jeung gula beureum ogé cipati sahingga ngabentuk adonan nu geunyal. Cipati nu dipakéna nyaéta cipati kintel, mun upamana diolahkeun téh engkéna ngaluarkeun minyak nu loba sahingga teu cepel pas dibungkusanna. Ieu bubur dibungkus ku daun cau, ngan lebah sisi nu hijina teu ditutup. Saméméh dibungkus ku daun cau, adonan ieu bubur dicipatian, cipatina nu kintel pisan. Nu mantak  teu anéh mun ieu bubur téh rasana pohara legit jeung gurihna. Ari jinisna, aya bubur lolos bodas aya ogé bubur lolos beureum.

## Filosofi 
Bubur lolos sok disuguhkeun dina acara tingkeban, umumna mah 7 bulanan anu keur ngandung, ngan sok aya ogé dina mangsa 4 bulan atawa 9 bulan umur kakandungan. Ieu bubur dingaranan lolos mibanda filosofi yén di mana brol babar téh baris lungsung-langsar, lolos tina kasusah. Kitu deui dina wangun ieu bubur, henteu diwadahan ku mangkok atawa piring, anging diwadahan ku daun cau kalawan diminyak-keletikan, maksudna supaya prosés babar téh lancar sakumah lésangna bubur nu antel kana daun nu diminyakan téa.

## Rujukan
Hardee's

**Hardee urang** jeung Amérika kadaharan adi nu dimimitian dina 1960. Éta utamana di nagara bagian Midwestern tina Amérika Sarikat. Toko ngajual keureut hayam, Frites sarta hamburgers. Wilbur Hardee nyaéta pangadeg Hardee urang.
Guglielmo Marconi

**Guglielmo Marconi** ()– nyaéta insinyur disiplin paélmuan listrik ti Italia kalawan geus meunangkeun hadiah Nobel. Anjeunna dipikawanoh sanggeus ngamekarkeun sistem télégrafi teu maké kabel nu kiwari lumrah disebut radio. Anjeunna narima pangajén jeung Karl Braun taun 1909.

## Kasang Tukang 
Guglielmo Marconi gumelar di Bologna, Italia kaping 25 April 1874, anak lalaki kadua ti Giuseppe Marconi, salah saurang lalaki Italia nu kacida beungharna jeung jeung Annie Jameson nu asalna ti Irlandia. Anjeunna nganggeuskeun atikanna di Livorno. Dina taun 1901 anjeunna sukses ngirim warta radio ngaliwatan Samudera Atlantik ti Inggris ka Newfounland. Di taun saeunggeusna anjeunna geus bisa ngirimkeun warta radio ti Irlandia ka Argentina, jarak nu leuwih ti 6.000 mil.

Sakabéh warta ieu dikirim ku tanda-tanda sistem Marconi. Sakumaha nu dipikanyaho, sora éta bisa dikirim ngaliwatan radio, tapi hal éta kakara bisa kalaksanakeun di taun 1915 an. Siaran radio dina skala *komersia*l mimiti dijomantarakeun (ind: yang mengudara) awal taun 20-an, tapi kapopuleranana jeung harti pentinngna tumuwuh kacida gancanngna.

Hiji timuan nu hak paténna miboga ajén luur nu ngakibatkeun pacéngkadan di Pangadilan. Tapi sakabéh pasualan leungit sorangan sanggeus taun 1914 nalika Pangadilan ngaku hak-hak Marconi. Dina taun saterusna, Marconi ngalakukeun ogé panalungtikan penting di widang gelombang pondok jeung komunikasi *microwave*. Anjeunna tilar dunya di Roma taun 1937.

## Rujukan 
## Tutumbu Kaluar 
*  Nobel: Guglielmo Marconi – Biografi
*  Marconi Calling  dari Marconi Corporation
*  Guglielmo Marconi
Bisbul

thumb|Buah Bisbul (diiris)
**Bisbul** atawa bisbol **Diospyros blancoi A. DC**; *velvet apple*, nyaéta hiji tangkal anu asalna tina genus *Diospyros*, kulawarga *Ebenaceae*. Ieu tangkal aslina ti Pilipina, di ieu nagara tangkal bisbul kapanggih hirup liar di leuweung-leuweung, ogé henteu saeutik anu ngahaja dipelak di buruan imah jeung kantor.
Sagigireun pikeun pangiuh-iuh jeung papaés ogé dimangpaatkeun buahna, kiwari ieu tangkal geus nyebar ka sababaraha nagara kaasup ka nagara urang.

Buah bisbul sok disebut ogé buah mantéga atawa buah *lemak* ceuh urang malaysia mah, ieu dumasar kana daging buahna anu geus asak sok katempo kawas mantéga.

## Ciri mandiri 
thumb|left|Buah Bisbul
Tangkal Bisbul hirup subur di daérah Tropis kalawan iklim Muson, bisa jadi dina rupa-rupa kaayaan taneuh utamana anu jangkungna kurang leuwih 800 méter dina luhureun beungeut cai laut.
Kawas seungit durén atawa keju, pikeun sawaréh jalma utamana anu heteu resep kana ieu buah matak sebel umpama di dahar. Sikina ayan kana 10, kulitna coklat, saliwat mah kawas siki jeruk, gedéna 4 × 2,5 × 1,5&nbsp;cm (palebah anu kandelna).

Gambar:Diospyros blancoi.jpg|Daging buah bisbul
Gambar:Diosp blancoi F 070311 055 ipb.jpg|Daun jeung buah bisbul
Gambar:Starr 980601-4322 Diospyros discolor.jpg|Pohon bisbul
Gambar:Diosp blancoi L 070311 075 ipb.jpg|Daun bisbul (*alternate*)
Gambar:Diosp blancoi L 070311 072 ipb.jpg|Daun ngora atawa pucuk kelirna gandaria
Gambar:Diospyros blancoi2.jpg|Buah bisbul

## Hasil dan kegunaan 
Kai tangkal bisbul hadé pisan, kelirna coklat semu beureum malahan aya anu semu hideung. Teksturna lemes, teus jeung heuras. Di Pilipina ngarana “kamagong” mangrupa bahan pikeun rupa-rupa karajinan anu henteu murah hargana tur ditangtayungan ku undang-undang.

## Baca ogé 
* Verheij, E.W.M. dan R.E. Coronel (eds.). 1997. *Sumber Daya Nabati Asia Tenggara 2: Buah-buahan yang dapat dimakan*. PROSéa – Gramedia. Jakarta. ISBN 979-511-672-2.

## Tutumbu kaluar 
TEKNOLOGI BUDIDAYA TANAMAN PANGAN – PORTAL IPTEK 

## Dicutat tina 
Kategori :Tutuwuhan
Bango

**Bango** (*Egretta Alba Modesta*) nyaéta manuk jangkung anu asalna tina kulawarga *Ardeidae* mibanda bulu kelirna bodas. Dina basa Inggris sok disebut ogé *eastern great egret; Great White Egret; Large Egret; Great White Heron* atawa *Common Egret*. 

Di Éropa ogé aya ngan teu pati loba utamana hirup di Éropa beulah kidul. Di Amérika kalér loba kapanggih di daérah anu kaliliwatan khatulistiwa jeung leuweung hujan di Amérika beulah kidul.

Pareng ngadodoho hakaneun, bango ngajentul kawas tunggul nangtung dina luhureun cai anu déét, tempona hakaneun geus deukeut kakara pamatukna sakiceup macok ka jero cai.

Populasi bango loba kapanggih hirup jeung baranahan di Australia, Bangladesh, China, India, Indonésia, Jepang, Koréa, Myanmar, Selandia Baru, Pakistan, Papua Nugini, Rusia, Kapuloan solomon, Sri Langka, Thailand. 
Usum begér manuk bango mah ngan sataun sakali, mimindengna mah dina bulan Maret nepika Méi. Mangsa endogan bango sok nyieun sayang dina luhureun tatangkalan jangkuna kurang leuwih 25 méter tina luhureun taneuh, sayangna nemprak dijieun tina régang tatangkalan anu aya di sabudeuren tempat nyayangna. Sakali usum ngendog, ilaharna ngahasilkeun opat nepika genep endog, kelirna bulao ngora semu pias wangunna lonyod gedéna kurang leuwih 52 x 36 mm.

Manuk bango mibanda opat subspésiés :
* *Egretta alba alba* (Éropa) *Ardea alba alba*
* *Egretta alba egretta* (Amerika) *Ardea alba egretta*
* *Egretta alba melanorhynchos* (Aprika) *Ardea alba melanorhynchos*
* *Egretta alba modesta* (India, Asia Kidul) *Ardea alba modesta*

File:Great Egret with 2 chicks - Flickr - Lip Kee.jpg|Keur maraban anakna dina sayang
File:White Heron 02225.JPG|Ngadodoho mangsa
File:White Egret 02266.JPG|Keur anjeucle dina daun kalapa
File:Great_Egret_in_Flight.jpg|Bango mangsa keur hiber
File:Sulawesi Javan pond heron trsr DSCN0956 v1.JPG|Bango sawah
File:Sulawesi trsr DSCN0950 v1.JPG|Bango sawah 1

## Dicutat tina
Karya sastra

**Karya sastra** diwangun tina kecap karya jeung sastra. Numutkeun kamus Danadibrata karya téh tina basa Kawi nyaéta gawé, karia, pagawéan; Kinarya dipigawé atawa migawé  Sedengkeun sastra nyaéta tina basa Sangsekerta; sas jeung tra. Sas téh akar kecap rundayan nu hartina: ngarahkeun; ngajarkeun;ngawulangkeun ; méré pituduh atawa paréntah; intruksi . Tra téh mangrupan kecap ahiran nu biasana nuduhkeun alat; pakakas; sarana (device) . Jadi upama dihijikeun jadi ‘sastra’ nu hartina pakakas pikeun miwulang; buku pituduh; buku intruksi atawa buku pangajaran. Jadi karya sastra téh nyaéta pagawéan nyieun buku pituduh atawa bahan pangajaran. Karya sastra ngaruju kana karya tinulis jeung lisan nu bahan bakuna (media ciptana) basa nu has; pinuh ku ambiguitas;homonym; mibanda katégori-katégori tan aturan. Acak teu rasional; jeung pinuh ku asosiasi (konotatif).
## Referensi
Jara

**Jara** nyaéta jarum layar maké gagang, ari liang benangna deukeut  seuseukeutna. Ngaput sapatu mun teu ku mesin sok ku jara. Ngaput maké jara unggal dicocogkeun liangna diasupan benang.

## Rujukan
Albino

**Albino** ( asalna ti Bahasa Latin *albus*, "putih"; atau dalam Bahasa Indonesia: *Bulai*), mangrupa salah sahiji kalainan bawaan hipopigmentasi nu disababkeun ku kurangna atawa teu miboga pigmen melanin di kulit, mata, jeung rambut. Melanin nyaéta pigmen nu diproduksi ku sel nu dikenal salaku melanosit dina kulit sato atawa manusa.  Jalma nu katarajang ku panyakit ieu disebutna *Albinisme.*

## Nu Nyababkeun Albino 
Dina kaayan normal, asam amino nu disebut tirosin ku awak diubah jadi pigmen (zat warna) melanin. Albinisme téh lumangsung waktu awak urang teu mampu ngahasilkeun atawa teu bisa nyebarkeun melanin ku sabab sababaraha alesan. Sacara husus, kalainan metabolisme tirosin ngakibatkeun gagalna dijieunna melanin nu ngabalukarkeun albinisme. Albinisme diturunkeun ngaliwatan sababaraha pola, nyaéta résésif autosom, dominan autosom atau C-linked.

## Gejala Albino 
Albino komplit lumangsung mun teu aya pisan pigmen melanin di buuk, panon jeung kulit disebut ogé (albinisme okulokutaneus teu ngandung tirosin),  nepi ka buukna bodas, panonna semu kayas, kulitna pucet. Mangrupakeun wanda albino nu paling parna. Albinisme miboga kulit jeung iris panon nu warnana bodas, jeung teu pati jelas nempona. Nu albino gé biasana jadi *fotofobia* (sieun ku panon poé) jeung gampang ngarasa kapanasan ku panon poé sarta bisa katarajang ku kanker kulit ku sabab teu miboga pigmen melanin nu pungsina nngalindungan kulit. Albinisme okuler nyaéta albino nu narajangna ngan saukur dimata. Warna kullitna mah normal ciga biasana, jeung warna mata na ogé masih kawilang  normal., tapi hasil pamariksaan retina nunjukeun yén retina na teu miboga pigmen .

### Gejala Albinisme komplit 
Albinisme komplit miboga ciri diantarana:
* gerakan mata nu gancang pisan (nistagmus) 
* Matana téléng atawa *strabismus* (ind: juling) 
* Turun seukeutna panempo
* Panonna lolong.

## Ubar pikeun Albino 
Pikeun ngubaran albino, kulit jeung mata kudu dijaga ti sinar panon poé kucara maké kaca mata anti UV pikeun ngabantu ngungkulan *fotofobia*. Résiko ruksakna kulit kulit ku panasna panon poé bisa dikurangan ku cara nyingkahan cahaya panon poé sacara langsung, maké tabir surya nu ngandung *SPF (sun protection factor)*.

## Rujukan
Tomo

**Tomo** atawa **pendil** nyaéta sééng nu djieun tina taneuh. Tomo kaasup kana barang gagarabah. Gunana pikeun ngéjo, ngagodog cai atawa jajamu. Sakapeung mah sok disebut ogé pependil.

## Rujukan
Aro

**Aro** (*Calliphora vomitoria*) nyaéta laleur héjo, hiberna gancang sarta jero hiberna sok ngaluarkeun sora sahéng saperti nyiruan. Ilaharna sok kapanggih hirup ngagorombol di tempat baseuh anu ngaluarkeu bau mabek saperti runtah, bangké, jeung kembang anu ngaluarkeun bau henteu matak genah. Awakna baruluan, dina sirahna nolol anteneu aya dua, panonna jéér beureum, jang-jangna hérang. Sababaraha poé tiharita ieu bilatung téh geus jadi laleur déwasa, hiji mangsa ieu laleur ngarayap néangan taneuh garing pikeun panyumputan. Salila dina panyumputan ieu laleur téh robah jadi kepongpong ngalaman (Métamorfosis) anu lilala dua nepika tilu minggu, tuluyna mah bijil deui jadi laleur anyar anu bisa hiber, néangan pasanganana.alliphora vomito kitu jeung kitu baé siklus hirup tina laleur héjo.

File:Unidentified_diptera,_Magelang,_Indonesia_2015-05-03_02.jpg
File:Unidentified_diptera,_Magelang,_Indonesia_2015-05-03_01.jpg

## Dicutat tina
Kolanding

**Kolanding** nyaéta karanjang nu bisa digandong kalawan dipaké wadah daun entéh atawa kopi meunang metik.

Kolanding ogé sok dipaké ngawadahan lodong leutik anu ditaplokeun kana lodong gedé, waktu rék mawa lahang meunang nyadap. Éta kagiatan dilaksanakeun téh maksudna keur nandéan cai lahang anu keplok tina lodong gedé sangkan henteu loba kapiceun.

## Bahan 
Bahan kolanding téh tina awi. Awi nu dipaké téh kudu nu meujeuhna tina tataran waktuna. Ngora teuing ulah, ku sabab bakal gancang péot waktu geus jadi kolanding.

## Dicutat tina 
## Rujukan
Kupat tahu

**Kupat tahu** nyaéta kadaharan has Indonésia nu sumebar disakuliah indonésia. Biasana ieu kadaharan aya waé di unggal daérah hususna di Pulo Jawa, di antarana Bandung, Singaparna, Magelang, jeung Solo. Sanajan aya di sababraha daérah, tapi unggal daérah miboga ciri has masing-masing.Kupat tahu ti Jawa Kulon miboga ciri has séwang-séwangan. Di daérah Jawa Kulon, kupat tahu umumna ditambahan ku bumbu rujak jeung sayuran kayaning togé (kacambah), bonténg, jeung engkol  ===
# 250 gr béas
# 1 lembar daun pandan
# 1/2 sdm uyah
# bungkus kupat ( biasana tina janur )

### Bumbu kacang : 
# 250 gr kacang taneuh
# 50 gr cabé beureum
# 4 sihung bawang bodas
# 50 gr hui (nu geus dikulub)
# 30-50 gr gula beureum (saluyukeun jeung karesep)
# 1 sdt gula bodas
# Uyah sacukupna
# Kécap amis sacukupna
# 5 lembar daun jeruk
# 1 jeruk mipis

### Palengkep : 
# Togé ( keueuman/léob ku cai panas)
# Tahu nu geus digoréng
# Kurupuk
# Goréng Bawang

## Léngkah-Léngkah Nyieun Kupat Tahu 
Ieu di handap léngkah-léngkah pikeun nyieun kupat tahu:

### Léngkah nyieun kupat: 
Ieu di handap léngkah-léngkah keur nyieun kupat:
# Tapi béas nepi ka bersih tinu sérahna (ulah diisikan)
# Eusikeunn béas nu meunang napi ka wadah kupat tinu janur (1/3 cangkang kupat, ulah pinuh)
# Taheurkeun cai, tambahkeun daun pandan supaya seunngit jeung tambahkeun uyah ka cai nu ditaheurkeun
# Kulub kurang leuwih 3 jam nepi ka 1/2 caina saat atawa nepi ka asak kupat.
# Jait jeung tiiskeun kupat

### Léngkah nyieun bumbu kacang: 
Ieu di handap léngkah-léngkah keur nyieun bumbu kacang:
# Goréng kacang nepi kacoklatan
# Bawang bodas jeung daun jeruk digoréng dihijikeun
# Blender kacang goréng, bawang bodas, kulub hui, daun jeruk, cabe beurum nepi ka lemes.
# Cicikeun ka wadah, abuskeun gula bureum nu geus disiksik (dikurud), gula bodas, uyah, cai panas ngagolak.
# Kocék nepi ka rata, peres jeruk nipis tuluy tambahan kécap

### Léngkah nyieun kupat tahu: 
Sanggeus nyieun kupat jeung bumbuna, ieu di handap léngkah pikeun nyieun kupat tahu:
# Keureutan kupat
# Abuskeun tahu goréng jeung togé
# Banjur ku bumbu kacang, tambahan kurupuk jeung kécap pikeun palengkep.

## Rujukan
Tolok

**Tolok** atawa **dingkul **nyaéta wawadahan nu dijieun tina awi nu dianyam hadé. Ari wangunna ti handap pasagi ka luhurna buleud, sisina maké wengku. Mawa tolok nu dieusian mah ditanggung maké salang.

## Rujukan
Jambu mawar

jmpl|240x240px|Kembang jambu mawar
**Jambu mawar** atawa **jambu karaton** (*Syzygium jambos*) nyaéta tutuwuhan anu kaasup kana golongan jajambuan atawa *Myrtaceae* nu asalna ti Asia Tenggara, hususna di wewengkon Malésia. Dingaranan kitu lantaran buah jambuna ngabogaan seungit kawas kembang mawar

Ieu buah disebut ogé *chomphu namdokmai* (Thailand), ''kamanéh'-puu* (Kamboja), *tampoy* (Filipina), *acuk apple* atawa *Malabar plum* (Engl.). Ngaran ilmiahna nyaéta *Syzygium jambos''.

## Ciri mandiri 
thumb|Jambu mawar, asak
Tangkal leutik (perdu) nu jangkungna nepi ka 10 m jeung diameter tangkalna ka 50&nbsp;cm, ngarancabang handap, jeung tajukna ngarubak.

Daun tunggalna pahareup-hareup, lonyod lanset tungtungna seukeut ,9-26 x 1.5–6&nbsp;cm, héjo kolot ngagurilap di lebah luhurna sarta ipis. Watang daunna 5-6(-13) mm.

Kembangna badag, nu rubakna 5–10&nbsp;cm, bodas semu héjo. Kongkolak daunna moboga ukuran 10 x 7&nbsp;mm; daun makuta anu rada buleud, s/d 15–18&nbsp;mm;  miboga benang sari nu loba, babari murag, panjangna nepi ka 4&nbsp;cm; watang putik nepi ka 4&nbsp;cm.

Buahna buleud endog, nu garis tengahna antara 2,5–5&nbsp;cm, miboga makuta daun, kongkolak, jeung watang putik nu teu gampang muguran; konéng semu bodas, kembangna  badag, nu rubakna  5–10&nbsp;cm, bodas semu héjo. Kongkolak daunna miboga ukuran 10 x 7&nbsp;mm; daun makuta anu rada buleud, s/d 15–18&nbsp;mm; héjo semu beureum nepi ka beureum meles. Daging buah semu garing, seungit kawas kembang mawar, konéng jeung beureum jambu; rasana amis rada kesed. Sikina 1-4, jeung warnana semu coklat.

## Mangpaat 
Jambu mawar biasana didahar keur meujeuhna seger. Jambu Mawar teu dipikawanoh jiga jambu aér, jambu semarang atawa jambu bol. Jambu mawar langka aya di pasar jeung biasana dipikaresep ku barudak. Ieu buah ogé biasana dipasak pikeun jadi kadaharan jeung diawétkeun.

Tangkal jambu mawar biasana dipelak di taman-taman ogé di buruan minangka tutuwuhan hias (ornamental). Lian ti kitu, kembangna gé alus pikeun kadaharan odéng madu.

Kembang nu diawétkeun dijieun ubar tradisional ajang niiskeun sarta nenangkeun. Kulit kai jeung sikina bisa dimangpaatkeun pikeun ngubaran diaré, diséntri jeung muriang.

## Ekologi jeung sumebarna 
jmpl|Daun jambu mawar di Kebun Raya Cibodas|kiri
Jambu mawar bisa hirup di mana waé, ti basisir nepi ka tempat nu luhurna 1.200 m dpl. Resep hirup di iklim anu baseuh tapi bisa ogé hirup subur diwewengkon nu leuwih garing.

Nuturkeun paradaban manusa, ieu tutuwuhan sumebar di sawatara wewengkon tropis di dunia ti ratusan taun ka tukang. Sawaréh sumebar di alam asalna. Di sawatara nagara, ieu tutuwuhan gancang nyaluyukeun, jeung kiwari mah dianggap jadi ancaman lantaran ngabogaan sifat rada invasif.

## Rujukan
Gobéd

**Gobéd** téh kecap nu ilahar dikocapkeun ku urang Baduy nu maksudna satata jeung kecap rubak.Nu Sacara umum harti gobéd geus miheureut kana hiji pakarang sajinis arit ngan wangunna rubak. Nu mantak kitu, aya pakarang lian nu ngaranna sarua, nyaéta péso gobéd, péso nu rubak, sarta aya ragaji gobéd, ragaji rubak nu dipakéna teu bisa ku saurang.

## Rujukan
Gobang (disambiguasi)

**Gobang** bisa nujul ka sawatara hal:
* Gobang: pakarang sanijis bedog
* Gobang: ngaran désa di Kacamatan Rumpin, Kabupatén Bogor
* Gobang: pecahan duit 2,5 sén. Sagobang disebut ogé sabénggol.
Lagodéh

**Lagodéh** atawa **ciwang** nyaéta salah sahiji jinis kadaharan nu has ti Sukabumi. Ari ngaran ciwang téh mangrupa wancahan tina aci jeung bawang. Bahan utamana nyaéta aci kawung dicampur jeung goréng bawang. Saenyana samarana téh teu ngan ukur bawang wungkul, aya ogé bungbu lianna. Ieu lagodéh téh tadina mah jadi jajanan nu ilahar dijual di warung-warung atawa diiderkeun ka pilemburan ku cara disuhun atawa dikélék. Ari nu resep kana ieu jajanan téh umumna mah barudak. Ngan ka dieunakeun mah geus hésé pisan manggihan ieu kadaharan lantaran geus langka nu ngajual.

## Cara nyieun 
### Bahan utama 
* Aci kawung 500 gr
* Penyedap rasa sacukupna
* Uyah sacukupna
* Cai

### Bahan palengkep 
* Sambel suuk
* Goréng bawang sacukupna
* Daun salédri sacukupna, disiksikan laleutik

### Cara Nyieun 
# Campurkeun aci, penyedap rasa, jeung uyah.
# Tuluy galokeun nepi ka rata, asakan adonan maké seuneu nu leutik sabari digalokeun nepi ka asak.
# Sayagakeun wadah tuluy asupkeun adonan nu geus asak ka dinya sarta engkeun nepi ka jadi heuras jeung tiis.
# Geus kitu keureutan adonanna tuluy purulukan goréng bawang jeung salédri.
# Tuluy dibanjur ku sambel suuk nu geus dijieun saméméhna.

## Rujukan
Babakan

jmpl|Babakan Imah-imah di suku gunung

**Babakan** nyaéta hiji tempat anyar anu tadina leuweung atawa reuma nu ngahaja dibukbak pikeun pitanieun.

Baheula mangsa arék ngabukbak leuweung pihumaeun méméh prak sok dibabak-babak heula, taya lian dicirian maké patok. 

Babakan ogé nunjul kana hiji tempat anu dipaké nganjrek ku jalma anu mumbara, ku kituna éta tempat sok dingaranan luyu jeung daérah asalna jalma-jalma anu nganjrek di éta tempat. Babakan ogé sok disebut anak kampung.

## Dicutat tina
Indung leungeun

jmpl|conto indung leungeun manusa
**Indung leungeun** (basa Hormat: **indung panangan** atawa **jempol**) nyaéta salah sahiji ramo dina leungeun. Indung leungeun béda tina opat ramo anu séjénna ku sabab arahna ogé béda tur mibanda buku ramo anu leuwih saeutik jeung leuwih pondok. Indung leungeun bisa dipeletékkeun ka béh jero atawa ka arah ramo anu séjénna, jeung bisa digunakeun pikeun nyekelan hiji benda kalawan diteken ka béh jero atawa ka bagéan leungeun jeung ramo anu séjénna.

## Referensi 
### Daftar Pustaka 
: 
: 
: 
:  (NCBI)
: 
: 
: 
: 
:  
: 
: 
: 
:  
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
:
Papan indung

jmpl|Motherboard
**Papan indung** (***;*** *, **mainboard***) nyaéta salah sahiji komponén inti tina komputer anu nu fungsina minangka cukang transmisi data antara prosésor jeung pakakas atawa komponén lianna *(mémori aksés acak, diska kasar, raramat wewengkon lokal, jsb.*). Dina papan indung nu alus, biasana dipaké pikeun komputer sérver biasana nyadiakeun sokét prosésor leuwih ti hiji. Aya dua sikina prosésor sérver bisa digawé kalawan prosés ganda *(multiprocessing)*, ku kituna digawé sérver lewih gancang batan nu lianna.

Papan indung mimiti dijieun dina warsih 1977,ku Apple pikeun pakakas Apple II-na. Béda teu cara kiwari, baheula mah komponén-komponén komputer kayaning CPU jeung mémori ditempatkeun di hiji kartu nu misah, sarta dihubungkeun ku kakabelan. Lantaran katémbongna nu teu katata rapih sarta hésé pikeun nyambungkeun hiji komponén komputer jeung komponén lianna, para pangembang produk komputer nyieun hiji tempat husus pikeun neundeun sagalaning komponén komputer. Dijieun hiji papan rubak nu eusina rupa-rupa slot minangka tempat nyambungkeun komponen-komponen komputer, anu saterusna dingaranan papan indung. 

Dina sistim komputer, komponén-komponén bakal silih sambug di jero papan indung sarta bisa neruskeun instruksi liwat jalur-jalur di éta papan. Sakumna komponén anu nyambung bakal ngahiji jadi sistim komputer anu beleger. Ari fungsi papan indung umumna nyaéta pikeun nyambungkeun sakumna komponén panyusun hiji komputer. Papan indung bisa disebut minangka tulang tonggong (*backbone*) ti sistim komputer, sakumna komponén komputer tangtu nyambung kana papan indung, boh langsung, boh teu langsung.

## Rujukan
Titik aksés tanpakabel

**Titik aksés tanpakabel** (; ) nyaéta komponén anu fungsina pikeun ngirim data atawa narima data nu asalna tina adapter tanpakabel. Titik aksés tanpakabel tina raramat wewengkon lokal tanpakabel anu fungsina kawas Hub/Switch, tapi heunteu ngagunakeun titik aksés. Pakakas tanpakabel (PC/Laptop anu mibanda adapter tanpakabel) ngan bisa ngagunakeun raramat kalawan *peer to peer* (komputer ka komputer sacara langsung). Jinis titik modél kieu téh sarua jeung raramat kabel anu teu maké hub, sok disebut ogé *crosslink*. Titik aksés ngaluarkeun sinyal *SSID* (*Service Set indentification*) anu mangrupa ngaran sinyal radio anu disumebarkeunna tina jaringan anu teu maké kabel téa.

## Fungsi 
# Ngatur sangkan AP fungsina bisa minangka *DHCP* Sérver
# Nyoba fitur *Wired Equivalent Privacy* (WEP) jeung  *Wi-Fi Protected Access* (WPA)
# Ngatur aksés sangkan *MAC Address device* bisa diaksés
# Minangka *hub*/s*witch* anu mibanda peran penting pikeun ngahubungkeun raramat lokal jeung raramat tanpakabel.

## Rujukan
Virus komputer

**Virus komputer** mangrupa program khusus nu mampu ngendalikeun diri jeung nyusup ka jero program tertentu.

## Rujukan
Babasaran

**Babasaran** *(Morus indica)*; *mulberry tree* nyaéta hiji tangkal anu asalna ti kulawarga *moraceae* genusna *morus*, spesies aslina datang ti Asia. Babasaran bisa hirup dina sagala iklim Tropis 24-29°c, pH taneuh 5.0-9.0, kalawan cukup mibanda irigasi pikeun kaperluan nyébor. Loba ngahaja dipelak pikeun pager hirup atawa wates taneuh. Daun babasaran geus loba dimangpaatkeun pikeun rupa-rupa ubar jeung kosmetik.

## Mangpaat 
# Diimangpaatkeun pikeun ngubaran diabetes
# Dauna beunang ngabebek dimangpaatkeun pikeun *antioksidan*, alatan mibanda *phenolic* sarta *metanol*
# Mangrupa parab pikeun maraban hileud sutra.

Gambar:Mulberry in Libya.jpg| Buah babasaran nu geus asak
Gambar:Mulberries in the US.jpg|Buah babasaran keur gumading
Gambar:(MHNT) Morus alba - immatures inflorescences and flowers.jpg|Buah babasaran ngora
Gambar:Black Mulberry Female Flowers.jpg|Kembang tangkal babasara

## Dicutat tina
Badori

**Badori**; *Widuri*  (*Calotropis gigantea*) nyaéta tangkal anu asalna ti kulawarga *Apocynaceae*. Badori loba kapanggih hirup ngarungkun di daérah anu usum halodona panjang, saperti tegalan garing, lamping gunung, jeung basisir laut.

Dauna hiji, lonyod kawas endog, panjang 8-30 cm, rubakna 4–15&nbsp;cm, kelirna héjo ngora, cupatna pondok, bijil tina dahan pasanghareup-sanghareup.

Disabaraha daérah badori sok disebut ogé:
* Sumatera: rubik, biduri, lembega, rembega, rumbigo.

## Mangpaat 
Badori mibanda kandungan kimia dina daun badori kayaning: *saponin, flavonoid, polifeol, glukosida kalotropin, damar* saeutik, *alban*, jeung *fluavil*. Kulit akarna pait, *astringen*, jeung *ekspektoran*. Mangpaatna:

* Kulit akarna dimangpaatkeun pikeun ngubaran: galingging, bunghak, carangkeul suku, dipacok oray, borok, jeung panyakit kulit sejen.
* Dauna dimangpaatkeun pikeun ngubaran: hapur, arateul ku lantaran cacar (*varicella*), campak (*measles*), galingging, jeung batuk.
* Kembangna dimangpaatkeun pikeun ngubaran: gangguan padaharan, salesma, batuk, kiih nanah, jeung  sajabana.
* Geutah dimangpaatkeun pikeun: bisul, eksim, raheut, nyeuri huntu, jeung sajabana.

Image:Gigantic swallow wort (Calotropis gigantea) in Hyderabad, AP W IMG 8086.jpg|Kembang.
Image:Gigantic swallow wort (Calotropis gigantea) in Hyderabad, AP W IMG 7954.jpg|Daun jeung kembang.
File:Calotropis gigantea (Gigantic swallow wort) in Hyderabad W IMG 8211.jpg|Kembang.
File:Calotropis gigantea (Gigantic swallow wort) in Hyderabad Im IMG 8213.jpg|Kembang jeung buah.
Image:Gigantic swallow wort (Calotropis gigantea) in Hyderabad, AP W IMG 7953.jpg|Kembang.

## Dicutat tina
Hardisk

**Hardisk** ( atau ***harddisk drive*** disingkat **HDD** atau ***hard drive*** disingkat **HD**) nyaéta hiji pakakas kasar nu fungsina minangka média penyimpenan dina komputer.

## Cara ngarawat 
Saenyana, teu hésé dina ngarawat diska kasar sangkan kinérjana hadé pikeun pakakas lemes nu dijalankeunna. 
* Kudu dibiasakeun mareuman (*shutdown*) liwat prosedur nu bener.
* Riksa arus listrik anu diperlukeun ku diska kasar sarta aliranna nu asup kana diska ti catu daya.

## Rujukan
Web developer

**Web Developer** nyaéta programmer anu husus dina aktipitas, ngembangkeun dunya aplikasi Web, atawa aplikasi nu ngajalankeun HTTP ti web server ka web browser. Web Developer ieu mangrupa salah sahiji pagawéan nu aya di bidang tehnologi, nu dina sapopoéna ngabangun (nyieun) aplikasi web jang kaperluan sorangan atawa kaperluan bisnis.

## Pagawéan 
Web developer (pamekar web) ieu gawé dina rupa-rupa organisasi, kaasup korporasi badag tur pamaréntah, pausahaan leutik tur sedeng, atawa ngan salaku Pagawé Leupas. Sababaraha web developer digawé pikeun hiji organisasi salaku pagawe permanén, bari bisa digawé jadi konsultan bebas, atawa sakumaha kontraktor pikeun hiji lembaga pagawéan. Web Developer ilaharna ngembangkeun sever-side jeung frontend. Ieu biasana ngalibatkeun sagala elemen visual jang pamaké di aplikasi web, kitu ogé jasa API anu perlu ngawasa frontend. Gumantung kana jenis karya, lokasi, tingkat senioritas, gaji pamekar web di loba wewengkon metropolitan rutin ngaleuwihan $100.000.

## Jenis Karya nu Dipigawé 
Aplikasi wéb modern mindeng ngawengku tilu tingkat atawa leuwih, sarta gumantung kana ukuran tina tim nu dikeureuyeuh ku pamekar, anjeunna bisa ngahususkeun dina hiji atawa sababaraha tingkatan - éta bisa merlukeun peran langkung. Contona, dina hiji tim aya dua urang lalaki, hiji pamekar bisa fokus dina téhnologi anu dikirim ka klien kayaning HTML, JavaScript, CSS, sarta frameworks server-side (kayaning Perl, Python, Ruby, PHP, Java, ASP, ASP.NET) anu dipaké pikeun ngirimkeun eusi jeung aksara ka klien atawa pamaké. Samentara éta, pamekar lianna bisa fokus dina interaksi antara kerangka server-side, web server na sistem database. Saterusna, gumantung kana ukuran organisasi maranéhanana, pamekar nu didadarkeun di luhur cooperate jeung salinan panyipta / panulis, panaséhat marketing, desainer tina pangalaman pamaké, desainer web, produsén web, manajer proyék, arsiték software, atawa administrator database - atawa maranéhna tanggung jawab kana desain web na manajemen proyek sorangan.

## Syarat Atikan jeung Lisénsi 
Henteu aya formal atikan atanapi lisénsi sarat pikeun jadi pamekar wéb (web developer). Sanajan kitu, loba akademi jeung sakola nawarkeun kursus jang ngembangkeun wéb. Aya ogé loba pitunjuk jeung artikel, anu ngajarkeun ngembangkeun web, sadia kalawan bébas di web - contona: Basic JavaScript

Sanajan henteu aya sarat atikan formal, kaayaan web proyék ngembang merlukeun jalma anu hayang bisa disebut salaku pamekar web kudu canggih pangaweruh / kaahlian dina:
* HTML/XHTML, CSS, JavaScript
* server/client side architecture 
* Programming/Coding/Scripting di salah sahiji loba basa server-side atawa framework (Contona, Perl, Python, Ruby, PHP, Go, CFML - ColdFusion, Java, ASP, ASP.NET)
* Kamampuh ngagunakeun database
* Nyieun single-page application kalawan ngagunakeun parabot frontend kayaning EmberJS, ReactJS or AngularJS

## Tempo Ogé 
* Website design
* Web development
* Web engineering
* Software developer

## Rujukan 
## Tutumbu 
* The US Department of Labor's description of "Web Developers"
* W3C consortium for web standards
Gegendir

**Gegendir** (; ) nyaéta alat pikeun neunggeul nu dijieun tina kai, wangunna lempeng kawas jidar. Ari gegendir nu sok dibawa ku pulisi disebutna baton.

## Rujukan
Tangkeb

**Tangkeb** atawa **pitangkeb** nyaéta kurung nu dipaké naheunan manuk nu pantona bisa ningkreb sorangan. Saenyana ieu tangkeb téh maksudna pikeun nyebutkeun panto anu bisa ningkreb sorangan.

## Rujukan
Bandéra

[jmpl|Bandéra Indonésia Dari Mera Putuh
Jawa Barat

**Bandéra** nyaéta salembar [lawon pikeun perlambang anu ngahaja dijieun béda ti nu lian, boh dina kelir, gambar, jeung ukuran. Wangun bandéra ilaharna opat pasagi panjang, dimangpaatkeun ogé pikeun méré tangara atawa saukur papaés.

Bandéra bisa mangrupa perlambang hiji nagara, Propinsi, kota, lembaga, kantor, paguyuban, jeung sajabana. Ukuran bandéra nu mindeng dipaké téh (2:3, 1:2, jeung 3:5), sanajan henteu saeutik ogé kapanggih bendéra anu ngélébét dina bangun segi tilu, jeung segi opat.

Katantuan ukuran bandéra nagara ogé dijéntrékeun dina undang-undang:
# 200 x 300&nbsp;cm dipaké di lapang istana Presidén
# 120 x 180&nbsp;cm dipaké di lapang balaréa atawa umum
# 100 x 150&nbsp;cm dipaké di jero rohangan.
* Bandéra nagara Kazakhstan dijieun tina lawon kelirna paul (biru) anu digamabaran manuk heulang, cenah ieu téh ngalambangkeun hiji kabébasan. Jeung Sajabana

File:US Navy 050107-N-8218W-008 The Indonesian Flag flies at half-staff in honor of the victims of the recent Tsunami.jpg|Bandéra dipasang satengah, tempona aya papait pikeun nagara
File:Indonesian Flag.JPG|Bandéra dipasang dina wanci sapopoé

## Dicutat tina
Mata angin

jmpl|*Arah Mata Angin*
**Mata angin** atawa **puhu angin** nyaéta pituduh dipaké pikeun nangtukeun tur menentukkan arah. Biasana bisa ningali dina peta, navigasi, sarta parabot pikeun nangtukeun arah nu kompas.
#     Primér, arah angin atawa angin arah utama diwangun ku opat arah Cardinal Biasana lamun disingkat saukur diwangun ku hiji aksara, saperti: kalér (U), wétan (T), kulon (B), jeung kidul (S).
#     Sekundér, arah angin nu ngandung nambahkeun opat arah Cardinal lianna. Biasana angin sekundér disingget ku 2 hurup kayaning *Tenggara* *(Tg), Timur laut (TL), Barat Laut (BL), jeung Barat Daya (BD).*
#     Tersiér, arah angin diwangun sanggeus ditambah 16 arah angin séjén. Arah ti tersiér angin biasana disingget kalayan 3 hurup kawas *Barat Barat Daya (BBD).*

## Rujukan
Id:Mata angin