open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hadiah Hardjapamekas

250px|thumb|tropi Hadiah Hardjapamekas ti Yayasan Kabudayan Rancage
**Hadiah Hardjapamekas** nyaéta salah sahiji penghargaan anu dipasrahkeun ka guru-guru basa Sunda sa-Jawa Barat jeung Banten, anu dipasrahkeun ungggal taun, ngaliwatan prosés seleksi anu diayakeun ku Kulawarga Hardjapamekas, gawe bareng jeung Pusat Studi Sunda sarta dirojong ku Universitas Pendidikan Indonesia (UPI).

## Hadiah Hardjapamekas nu Munggaran
Hadiah Hardjapamekas anu munggaran mangrupa pangajen kanggo guru-guru basa Sunda anu kagungan katapis, karancage, sareng kaparigelan enggoning matéakeun pangajaran basa Sunda di sakola, boh sakola tingkat SD/MI,boh tingkat SMP/MTs atawa tingkat SMA/MA  jeung SMK. Guru nu dianggap payus pikeun dileler ieu hadiah saméméhna diseleksi, diayak tur dipeunteun ku Dewan Juri Hadiah Hardjapamekas. Dina taun 2008, nu kasinugrahan Hadiah Hardjapamekas téh nyaéta: Holisoh ME , guru/Kapala SD Negeri Mekarsari, Cileunyi Kabupatén Bandung (tingkat SD), Drs. Cece Hidayat, guru SMP Negeri 13 Kota Bandung (tingkat SMP) jeung Drs. Endan Sukanda, guru SMA Negeri 3 Kota Sukabumi (tingkat SMA). Ka para pinunjul dihaturkeun Hadiah Hardjapamekas nu mangrupi tropi,piagem, jeung artos ageungna Rp 5 juta.

## Hadiah Hardjapamekas Saterusna
Maksad diayakeunana ieu kagiatan téh nyaéta kanggo ngajurung sumanget guru dina enggoning miara sareng ngamekarkeun basa dina widang pangajaran sareng atikan.

**Taun 2011**
#(euweuh pinunjul kanggo kategori SD, margi euweuh nu nyumponan sarat)
#**Pipin Dasripin**, guru SMP Negeri Cigalontang Kab.Tasikmalaya (kategori SMP)
#**Oteng Imanudin,A.Md.**, guru SMA Negeri 13 Kota Bandung (kategori SMA/SMK).

**Taun 2012**
#**Distam**, guru SD Brebes Jawa Tengah (kategori SD)
#**Nila Karyani**, guru SMPN 3 Depok (kategori SMP)
#**Aas**, guru SMAN Depok (kategori SMA)

## Rujukan
Bakiak

jmpl|Bakiak tina peti pati Herishefhotep; Abusir, dinasti ka 9/10 Mesir
**Bakiak** atawa **bangkiak** sok disebut ogé **terompa galuak **(di Sumatra Barat mah) nyaéta sajenis sendal nu dadaparna dijieun tina kai nu hampang kalawan pangait suku nu dijieun tina ban urut nu dipakukeun di sisianna. Kasohor pisan ieu bakiak téh lantaran murah pisan utamana dina jaman keur werit. Ari nyieunna téa ngan kur nyiapkeun bahan kai jeung ban urut, tapina tahan cuaca, boh dina usum halod, boh dina usum ngijih.
jmpl|Geta, bakiak Jepang
Diperkirakeun mah ieu bakiak téh kaideuan tina bakiak Jepang nu dijieun tina kai nu disebut géta.

## Tempo ogé 
* Géta
* Sendal capit
Jalan Raya Pos

[thumb|400 px|Jalan Raya Pos di [Pulo Jawa]]

**Jalan raya pos** nyaéta jalan anu panjangna kurang leuwih 1000&nbsp;km anu manjang sapanjang jalur kalér pulo Jawa, ti Anyer nepi ka Panarukan. Diwangun dina mangsa pamaréntahan Herman Willem Daendels. Dina unggal 4,5 kilometer diwangun pos minangka tempat pangreureuhan jeung panumbu pangiriman susuratan. Tujuan diwangunna jalan raya pos nyaéta pikeun leuwih ngalancarkeun komunikasi antar wewengkon anu dikawasa ku Daendels di sapanjang pulo jawa jeung sawaréh bénténg pertahanan di basisir kalér pulo Jawa. Salian ti ngalancarkeun komunikasi, fungsi séjénna nyaéta pikeun pertahanan. Ku ayana éta jalan manuver tentara darat leuwih gampang tur lancar.

## Kota-kota anu diliwatan Jalan Raya Pos 
* Anyer
* Cilegon
* Banten
* Serang
* Balaraja
* Tangerang
* Daan Mogot
* Grogol
* Sunda Kelapa / Batavia / Jakarta
* Glodok
* Mangga Dua
* Ancol
* Gunung Sahari
* Kemayoran
* Pasar Baru
* Tanah Abang
* Weltevreden / Monas / Gambir
* Pasar Senen
* Kramat
* Salemba
* Matraman
* Manggarai
* Meester Cornelis / Jatinegara
* Tebet
* Kramat Jati
* Pancoran
* Pasar Minggu
* Kebayoran
* Depok
* Lebak Bulus
* Ciputat
* Cibubur
* Parung
* Cileungsi
* Jonggol
* Cibinong
* Pakuan Pajajaran / Buitenzorg / Bogor
* Batu Tulis
* Ciawi
* Cisarua
* Mega Mendung
* Puncak
* Cipanas
* Sukabumi
* Cianjur
* Padalarang
* Cimahi
* Parahyangan / Parijs van Djava / Bandung
* Cileunyi
* Sumedang
* Kadipaten
* Palimanan
* Cirebon
* Kanci
* Losari
* Pejagan
* Brebes
* Tegal
* Pemalang
* Comal
* Pekalongan
* Batang
* Weleri
* Kendal
* Semarang
* Demak
* Kudus
* Pati
* Juwana
* Rembang
* Lasem
* Tuban
* Sidayu
* Gresik
* Surabaya
* Wonokromo
* Waru
* Sidoarjo
* Porong
* Gempol
* Bangil
* Pasuruan
* Probolinggo
* Kraksaan
* Paiton
* Besuki
* Pasir Putih
* Panarukan
* Situbondo

## Sumber rujukan
 Jalan Raya Pos
Reog cengal

**Réog Cengal** mangrupa salah sahiji kasenian buhun,ayana di Désa **Cengal**, kacamatan **Japara**, kabupatén 	**Kuningan**.
Sampyong

## Sajarah
Seni mangrupa salasahiji unsur budaya. Salasahiji kabudayaan daérah asli ti Majaléngka nyaéta kasenian Sampyong. **Sajarah** ayana kasenian Sampyong nyaéta dina taun 1960, di daérah Cibodas Kacamatan Majaléngka Kabupatén Majaléngka aya kaulinan rahayat nu dipikawanoh salaku **Ujungan**.
Kasenian **Sampyong** tujuanna pikeun hiburan sarta ngalatih sportifitas. Lamun aya pamaén nu émosina kaleuleuwihan sarta ngarempak aturan nu geus ditangtukeun, malandang boga hak pikeun ngusir. Sampyong asup kana tarung.

## Pintonan
**Sampyong** ngandelkeun kaparigelan sarta kakuatan neunggeul. Alat nu dipaké neunggeulna nyaéta hoé nu ukuranna 60&nbsp;cm. Ujungan dipaénkeun ku dua urang nu pahareup-hareup boh awéwé boh lalaki, dipingpin ku wasit nu disebut *malandang*.} Pamaén maké *teregos* atawa *balakutak* nyaéta kaén nu eusina bahan empuk pikeun nutupan hulu pamaén, sangkan ngahalangan hulu nalika kateunggeul. Sasaran teunggeulanna teu kawatesan ti hulu nepi ka suku tur teu ditakis. Saurang pamaén neunggeul musuh saloba-lobana, nepi ka musuhna éléh tur teu kuat nahan nyeri.

Sampyong dipidangkeun dina acara-acara husus contona dina acara hajatan, dina acara kamerdekaan Republik Indonésia, jeung dina acara milangkala Majaléngka. Sampyong biasana dipintonkeun di lapangan nu lega. Runtuyan pintonan seni Sampyong  nyaéta opat pasang pamaén sarta *malandang* asup ka tempat pintonan tuluy ngibing penca dina wirahma lagu Padungdung. Pintonan dimimitian ku dua urang pamaén nu silih teunggeul tuluy dina pintonan utamana para pamaén nu opat pasang pahareup-hareup numutkeun urutan nu geus ditangtukeun ku *malandang*.. Sanggeus *malandang* nyebutkeun *Briuk* tuluy pamaén silih teunggeul, lamun saurang pamaén geus neunggeul atawa diteunggeul, pamaén kudu langsung ngibing ngurilingan pakalangan (aréna / tempat pintonan). Salila kasenian Sampyong lumangsung, dibarengan ku tabeuhan kendang penca nepi ka réngsé. Gamelan kendang penca nu dipaké mangrupa kendang leutik, kendang gedé, tarompét, bonang jeung bendé (goong leutik).

## CATETAN
Babadotan

**Babadotan** atawa dodombaan; ngaran Latén *Agerotum conyzoides, L* nyaéta tutuwuhan liar tapi leuwih dipikawanoh minangka pepelakan pangganggu (gulma).	 Sacara umum, tutuwuhan ieu tumuwuh liar jeung eurih, bisa kapanggih di pakarangan imah, sisi jalan atawa susukan, komo di kebon atawa di huma. jangkung Babadotan ngahontal 30–90&nbsp;cm. Batangna buleud aya rambutan panjang sarta lamun keuna taneuh bakal ngaluarkeun akar.

Daunna aya cupatan kaayaana pahareup hareup. Daunna lonyod sarta puhuna buleud nyungcung,sisina rérégéan, aya buluan jeung mibanda kelir héjo.

## Ciri fisik 
kiri|jmpl|Babadotan
Tutuwuhan ieu tumuwuh ngadeg atawa nangkub handapna, jangkungna kurang leuwih 30–90&nbsp;cm, jeung cabangan.
Babadotan mibanda tangkal buleud jeung bulu panjang, lamun keuna kana taneuh bakal ngaluarkeun akar.

## Kandungan Zat jeung hasiat obat tina babadotan 
Komposisi tina babadotan nyaéta ngandung *organacid*, *pectic substance*, *asam amino*, ,,minyak asiri kumarin, ageratochromene, friedelin, ß-sitosterol, stigmasterol, tanin*, walirang, jeung kalium klorida. Akar Babadotan ngandung alkaloid, minyak atsiri, sarta coumarin.
Tutuwuhan Bandotan boga hasiat nyageurkeun muriang *(antipyretics), stimulan*, obat kuat, antitoxic, ngaleungitkeun bareuh, paluruh kahampangan (diuretik), pikeun ngeureunkeun perdarahan (hemostatic), peluruh kareseban (emenagog), sarta palumuh Hitut (kaiminatit).
Sedengkeun daun babadotan bisa dipaké ogé minangka inséktisida sayur. Salian *Ageratum L. conyzoide.s*, aya babadotan variétas séjén anu boga sipat nu sarua, nyaéta *Ageratum haoustonianum mill''. Ekstrak daun Babadotan (5% jeung 10%) bisa manjangkeun daur estrus jeung ngalambatkeun perkembangan folikel mencit bikang (parawan jeung non-parawan).

## Rujukan
Gedang

jmpl|Gedang
200px|right|thumb|Foto gedang dicokot ti handap
**Gedang** ;*Carica papaya L.* (di wewengkon Pangandaran ilahar disebut **gandul**) nyaéta ngaran bungbuahan.											
 Gedang téh tuwuhan nu asalna ti genus *Carica*, ti Meksiko bagéan kidul jeung Amerika bagéan kalér, kiwari mah geus sumebar disakabéh daérah tropis. Pucukna didahar atah-atah jeung Jambu médé, dijieun lalab atawa dijieun buntil.. Daun gedang dipercaya bisa ngalancarkeun sékrési hamperu jeung nyageurkeun muring anu nahun. Cai kulubanana mun diinum bisa nyageurkeun ginjal. Sanajan rasana daun gedang téh pait, tapi urang Sunda réa anu mikalandep. Buahna anu asak diidangkeun minangka bungbuahan, atawa sok didagangkeun ku tukang buah. Tuwuhan ieu miboga dahan nu saeutik pisan, jangkungna bisa tumuwuh 5m nepi ka 10m, daun gedang ngabogaan dahan nu saeutik. Bentuk buahna biasana buleud lonjong gedé.

## Ajén gizi gedang 
Kandungan di buah gedang di antarana nyaéta folat, vitamin A, magnesium, tembaga, asam pantotenat, fiber3, vitamin B, alfa dan beta karoten, lutein, zeaxanthan, vitamin E, kalsium, kalium, vitamin K,sarta lycopene.

## Mangpaat buah gedang: 
### Gedang alus pikeun pencernaan. 
Gedang hadé pikeun pencernaan ku sabab ngandung enzim papain nu ngabogaan pungsina ngalancarkeun saluran cerna, salian ti éta gedang ngandung serat nu luhur jeung miboga kadar cai nu luhur.

### Anti inflamasi 
ku sabab gedang ngandung enzim anti inflamasi, ieu miboga mangpaat keur arthritis, osteoporosis, edama keur ngaleungitkeun rasa nyeuri, sarta bisa nyingkahan panyakit kanker.

### Alus keur tulang 
Gedang miboga vitamin K nu alus keur tulang. Vitamin K miboga pungsi keur ngajaga kasehatan tulang ku cara ngaroba protein jadi matriks tulang, ningkatkeun nyerepna kalsium kana tulang, jeung ngurangan eksresi kalsium.

### Nguatkeun sistem imun 
Senyawa beta karoten dina gedang ngabogaan mangpaat keur ningkatkeun *sistem imun* dina awak.

### Nyingkahan degenerasi makula 
Senyawa eaxanthin antioksidan nu miboga mangpaat dina gedang bisa nyaring sinar cahaya biru nu bahaya, nu diperkirakeun miboga peran protektif keur kasehatan mata keur nyingkahan karusakan degenerasi.

## Rujukan 
## Tutumbu Kaluar
*
Ubuntu

thumb|Logo distribusi Linux Ubuntu
**Ubuntu** nyaéta sistem operasi lengkap dumasar kana Linux, disayagakeun kalawan bébas jeung meunang pangrojong boh nuasalna ti komunitas boh ti tanaga ahli professional. Ubuntu sorangan dimekarkeun ku komunitas sukarélawan Ubuntu. “Ubuntu” asalna tina basa Afrika kuno, anu ahartina ‘rasa perikamanusaan ka sasama manusa”. Tujuan tina distribusi Linux Ubuntu nyaéta pikeun mawa sumanget anu nyangkaruk dina Ubuntu kana dunya pakakas lemes dina dunya komputer.

Ubuntu téh mangrupa syitem operasi anu kumplit anu ngutamakeun komunitas, pangrojong, jeung sangkan babari dipaké tanpa ngurangan kecepatan, kakuatan, atawa fléksibilitas. Ieu téh nyaéta Linux pikeun kahirupan manusa, dirarancang pikeun saha baé ti pamaké komputer dasar nepi ka para ahli.

Ubuntu ngasupkeun leuwih ti 6.000 siki pakakas lemes, jeung pikeun instalasi desktop bisa dilakukeun ngan uku maké hiji CD baé.  Ubuntu ngasupkeun sakumna aplikasi standar pikeun desktop ti mimiti paholah kecap, aplikasi lambar sumebar (spréadsheet) nepi ka aplikasi pikeun ngaksés internet, pakakas lemes pikeun server wéb, pakakas pikeun basa pamrograman jeung ogé kaulinan.:
thumb|400 px|Ubuntu 11.04 Natty Narwhal vérsi panganyarna

## Galeri 

File:KurdishUbuntuBootScreen.png|ubuntu dina basa Kurdi
File:CL Cairo-Human-In-Blue.jpg|tema Kairo Human in Blue
File:Dapper with apps.png|terminal program Ubuntu
File:Feisty with apps.png|Puseur pitulung Ubuntu
File:Ubuntu Feisty Compiz Cube.png|Ubuntu maké Compiz Cube
File:UbuntuCoF.svg| Logo *Cirle of Friends"" 

## Ubuntu Kiwari 
Vérsi Ubuntu nu munggaran téh dumasar kana desktop GNOME. Sabada éta ogé ditambahkeun édisi KDE, Kubuntu, jeung édisi server. Sakumna édisi Ubuntu ngabagikeun infrastuktur jeung umum, nu matak ngajadikeun Ubuntu minangka *platform'' unik anu skalana ti mimiti konsumén éléktronik pikeun desktop, jeung ngawang-ngawang pikeun komputasi pausahaan. Pengembang bisa digawé dina desktop maranéhna dina rupa-rupa pilihan jeung bisa ngirim kode ka ka server cloud nu dioperasikeun dina Ubuntu édisi server.

## Referensi
Ibing

[thumb|200px|right|[Jaipongan salah sahiji ibing Sunda]]

**Ibing** nyaéta gerak awak sacara ritmis anu dilakukeun di tempat jeung waktu nu tangtu keur kaperluan pakaulan, ngungkapkeun rasa, maksud, jeung pikiran. Sora atawa musik mangrupa alat nu ngatur gerakan nu ngibing jeung nguatkeun maksud nu hayang di tepikeun.
Numutkeun Corrie Hartong, ibing nyaéta gerak-gerak anu dibéré bentuk jeung ritmis ti awak di jero rohangan. 

## Catetan
Galéndo

**Galéndo** mangrupa kadaharan has ti Kabupatén Ciamis, Jawa Barat anu dijieun tina sésa ampas cipati ngeletik Kalapa. Kadaharan ieu mimiti aya dina taun 1984 keur mangsa ibur bituna Gunung Galunggung di Tasikmalaya, dina mangsa éta anu balantik Kalapa ngarasa rugi yén Kalapana beuratna ngaleutikan pédah kaayaan alam di wewengkon Galunggung. dina Kaayaan kitu salah sahiji urang ciamis anu motékar nyaéta Endut Rohadi (52 taun), anjeunna nu munggaran naratas ieu kadaharan jeung satuluyna ayeuna jadi kadaharan anu mahabu ku sabab didukung pikeun ngembangkeuna ku Pamaréntah Kabupatén Ciamis.

## Catetan
Balon

**Balon** nyaéta lapisan ipis lateks (atawa bahan séjén) pilem anu kasampak kawas kantong leutik jeung gas dijual kana kantong ieu. Balon biasana dianggo pikeun hiasan sareng kaulinan, tapi pikeun tujuan anu serius aranjeunna dianggo pikeun tujuan médis, ilmiah, météorologi sareng militér.

## Sajarah 
Balon karét munggaran dijieun ku Michael Faraday, profesor di Queen's University, di London dina 1824 pikeun ékspérimén kalawan hidrogén. Tapi saméméh penemuan Michael Faraday, balon dijieun tina kandung kemih sato.

## Ngeusian balon 
Balon dieusian ku hélium, hawa atawa hidrogén. Hidrogén bahaya sabab nyekel seuneu, jeung hélium mahal jeung hélium balon kempis gancang. Éta sababna cara anu populér pikeun ngeusian balon nyaéta ku hawa.

## Kauntungan tina balon nalika ngagedekeunana 
Niup balon anu hadé pikeun kaséhatan sabab latihan otot intercostal, anu ngalegaan sareng ngangkat tulang rusuk sareng diafragma, ningkatkeun fungsi paru-paru sareng jenuh oksigén. Latihan ieu tiasa ningkatkeun postur, stabilitas sareng pola engapan, sareng ngabantosan ningkatkeun kapasitas paru-paru, janten mangpaat pikeun kaayaan sapertos fibrosis pulmonal, COPD atanapi asma. Salaku tambahan, tindakan niup balon ngamajukeun engapan jero, anu tiasa ngirangan setrés sareng kahariwang, ningkatkeun kaséhatan kardiovaskular sareng ningkatkeun kapasitas paru-paru. Sajaba ti éta, inflasi balon opposes diafragma pikeun engapan efisien sarta mantuan ngaronjatkeun tekanan intra-beuteung, sahingga hiji latihan mangpaat pikeun rehabilitasi sarta fungsi engapan.
Tarawéh

thumb|right|200px| salat tarawéh
thumb|right|200px|tarawéh barjamaah
**Tarawéh** nyaéta salat sunat sabada salat Isa dina bulan puasa, nyaéta ritual ibadah salat sunat umat agama Islam dina peuting-peuting bulan Romadon. Lobana aya anu 8 rakaat, aya anu 20 rakaat, gumantung kana madhab masing-masing. Tarawéh bisa dilaksanakeun sacara munfarid, ogé sacara barjamaah anu dipingpin ku imam. Tarawéh dina basa Arab nyaéta wangun jama tina تَرْوِيْحَةٌ  anu hartina waktu sakeudeung pikeun istirahat.

## Kautamaan 
Kautamaan salat tarawéh nu paling dasar nyaéta ayana ampunan ti Gusti Allah pikeun dosa-dosa saurang muslim nu geus kaliwat. Ngalaksanakeun salat tarawih barjamaan ogé diiitung sarua jeung ngerjakeun salat tahajud sapeuting jumput. Tina kautamaan ieu, salat tarawih jadi salah sahiji salat sunnah nu utama.

## Rujukan
Ganas Madu

atawa sok disebut ogé Ganas Madu]]
**Ganas madu, **(**Danas madu)** nyaéta salah sahiji ganas anu mangrupa bungbuahan tropis jeung subtropis.Bungbuahan anu asalna ti nagara Brazil ieu téh bisa tumuwuh kalayan nyugemakeun di daérah tropis, utamana di sabudeureun daérah khatulistiwa. Sebutan éta asalna tina rasa ganasna sorangan anu kareueut pisan. Ganas si madu geus lila dipelak ku para patani di daerah Tambakan, Tambak mekar, Bunihayu, Jalancagak jeung Kumpay anu ngajadikeun Subang jadi kawentar di Indonésia malah nepi ka dunya internasional ogé.Ganas si madu mangrupa segregasi atawa penyimpangan génétika ganas subang. Dina ganas aya rupa-rupa zat anu alus pikeun kaséhatan urang di antarana vitamin B, vitamin C, fosfor, kalium, magnesium, besi, natrium, kalium, dekstrosa, sukrosa, sarta enzim bromelain. Di daérah subang kawentar ku dodol ganasna anu rasana ngeunah tur seger Tapi anu dijadikeun dodol ganas atawa kiripik ganas téh lain Si madu da lamun si madu mah moal aya rasa haseum pasti ngeunah pisan bari hanjakalna hargana moal kaberik,moal aya untung kanu ngajual ku lantaran harga si madu langkung awis batan  ganas anu biasa..

## Cara ngabudidayakeun Si Madu
Ganas si Madu langka kapanggih ku sabab éta mah penyimpangan tina genetika ganasna sorangan, tapi ayeuna aya tarékah pikeun ngabudidayakeun Si Madu, Léngkah-léngkahna nyaéta: 
* Léngkah mimiti taneuh disaeur kira-kira 20cm-30cm, tuluy diratakeun.
Hasil   panalungtikan  ilmiah nétélakeun yén zat fenolik di antarana myricetin, quercitin, tyramine, jeung ferulic acid.Ganas mampu ngungkulan réaksi radikal bébas dina awak anu tungtungna nepi ka bisa ngaminimalisir panyakit kangker. Hal anu sarupa dipigawé ku vitamin antioksidan-asam askorbat dan betakarotenoid anu bisa nganormalkeun membran *sel lensa* (panon) jeung ngajaga  *konsentrasi* glutation *tereduksi*.Bromelin Anu sacara alami aya dina ganas bisa ngagancangkeun *penyembuhan* urut operasi sarta *pembengkakan* jeung teu ngareunah awak. pikeun anu boga panyakit ambeyen diusahakeun ngadahar ganas 4-5 kali sapoé ku sabab bromelinna bisa ngeureunkeun *pendarahan* jeung serat anu aya dina ganasna bisa ngalancarkeun kabeuratan.
Nyinglarkeun stréss numutkeun  *Wen jeung Wrolstad* ti *Jurusan Ilmu dan Teknologi Pangan*, *Oregon State University* (2002)  ngalaporkeun sari ganas téh ngawengku serotonin kira-kira 1,7 miligram-3,15 miligram/100 gram. *Serotonin* lian ti nyingkahan kangker ogé bisa ngaleungitkeun stress ku sabab sacara *filogénétik* nyaéta *neutrotransmitter primitif* anu boga fungsi pikeun nyambungkeun kadaharan jeung otak.Supaya awak bisa kuat nyanghareupan stréss anu sering karandapan dina kahirupan urang boh di kantor atawa di kulawarga, urang kudu ngadahar serotonin dina awak.Lamun urang leuwih rajin ngadahar ganas, awak urang bisa leuwih awét ngora jeung bisa nyinglarkeun tina panyakit anu euweuh pakuat-pakaitna jeung kokoloteun kayaning stréss, kangker jeung jantung koronér.

## Rujukan
Titiran

thumb|right|200px|Manuk Titiran
**Titiran** (*Geopelia striata, familia Columbidae*) kaasup kana Manuk anu pangawakana leutik, warnana kulawu jeung loba dikukut ku sabab kaéndahan sorana.

Titiran kagolongkeun manuk inguan, nagahaja dikukut ku anu mikaresepna. Aya dua sabab kunaon jalma ngukut titiran, kahiji mikaresep kana sorana, kaduana percaya lana *katuranggan*.

## Dicutat tina
X (média sosial)

**X** (ngaran saméméhna **Twitter** ) nyaéta salah sahiji 'jejaring sosial' anu keur booming dina danget ieu. Dina taun 2010 waé, jumlah pamaké twitter di dunya aya kana 224 juta pamaké. di Indonésia sorangan, twitter loba pisan pamakéna. 
thumb|right|logo X masarakat Indonesia nyumbang kira-kira 15% tina total tweets di dunya. Masarakat Indonésia sering nyieun atawa nyiptakeun 'Trending Topic' anyar dina twitter, hal éta anu ngabalukarkeun sababaraha kali topik-topik urang Indonésia asup dina réngking kahiji. Kitu ogé Urang Sunda, kiwari Urang Sunda geus teu jaman dui gagap téhnologi atawa gapték dina kahirupanna. Urang Sunda ogé geus ilubiung dina twitter, hal ieu bisa kataji dina yén dina twitter aya @tekatekisunda, jeung sajabana.

## Galery 
thumb|right|logo Twitter 2012-2023
## Catatan
Dukuh

**Dukuh** (*Lansium domesticum correa*)nyaéta ngaran umum tina bungbuahan anggota suku *Meliaceae*. Tangkal ieu asalna ti Asia Tenggara Tutuwuhan ieu kawentar ogé ku ngaran **langsat**, **kokosan**, **pisistan**, **celoring**, jeung rupa-rupa variasina. Ngaran-ngaran anu loba kieu nuduhkeun ayana *kultivar* nu nyangkaruk tina wangun daging jeung tangkal buah anu miboga variasi. Dukuh nyaéta tutuwuhan salaku identitas adalah tumbuhan identitas untuk Provinsi Sumatera Selatan.

## Karakteristik 
Dukuh boga variasi dina sipat tangkal jeung buahna. Sababaraha ahli aya nu misah-misahkeun dina spésiés séjén. Sacara gurat badag, aya dua kelompok badag buah ieu, nyaéta nu dipikawanoh ku dukuh jeung nu dingaranan langsat. Aya ogé pacampur duanana nu disebut ogé dukuh-langsat, sarta kelompok pamungkas nu aya di Indonésia nyaéta leuwih dipikawanoh ku kokosan.

Kelompok nu dipikawanoh ku sebutan dukuh (L. domesticum var. duku) umumna boga tangkal nu gedé sarta jangkung, padet ku dangdaunan kalawan warna héjo mentrang, sarta watang nu pondok jeung eusina saeutik. Buahna boga buleudan nu badag, buleud, kulitna kandel ogé euweuh getah nalika geus asak, umumna sikina leutik jeung dagingna kandel, rasana amis atawa haseum sarta seungit.

Langsat (L. domesticum var. domesticum) lolobana tangkalna leuwih kuru, dauna kurang leubeut sarta warnana héjo kolot kalawan cabang tangkal nu nyungjulang. watangna panjang, padet eusi 15-15 siki nu wanguna buleud siga endog sarta gedé-gedé. Langsat kulitna ipis sarta boga getah (bodas) sanajan geus asak. Dagingna loba cai, rasana amis semu haseum. Teu siga dukuh, langsat lain buah nu bisa lila sanggeus dicokot. Dina tilu poé sanggeus diala, kulitna ngahideungan sanajan teu ngarusak amisna.

## Rujukan
Irung

**Irung** nyaéta salah sahiji organ anu aya dina awak manusa.  
Irung miboga pungsi pikeun ngangseu atawa ngambeu. 

## Rujukan
Tari buyung

**Ibing Buyung** nyaéta kasenian anu asalna ti kabupatén Kuningan. Kuningan mangrupa salah sahiji wewengkon di Jawa Barat anu ngabogaan kasenian sunda anu kawilang réa. Kecap Buyung nyaéta sajenis  pakakas anu dijieun tina logam atawa taneuh liat anu dipaké ku sawaréh wanoja désa dina jaman baheula pikeun nyokot cai di walungan, situ, cinyusu, atawa di balong pikeun kabutuhan sapopoé.Ibing Buyung dipintonkeun dina puncak acara sérén taun anu biasana diayakeun dina bulan Rayagung,gerakan ibing buyung ngagambarkeun kaéndahan wanoja ngigel dina luhur kendi bari nyuhun buyung ieu miboga ajén yén dina ngalalakonan hirup manusa kudu saimbang antara rarasaan jeung pikiran saperti ungkara* “di mana bumi di pijak di sana bumi di jungjung”*.

Pergelaran Ibing Buyung kalayan *formasi* Jala Sutra, Nyakra Bumi, Bale Bandung, Medang Kamulan, sarta Nugu Telu ngabogaan harti masarakat patani Sunda nyaéta masarakat anu miboga ageman yén Pageran alam samesta anu nyiptakeun bumi jeung eusina tur nu ngatur sagala anu aya dina kahirupan manusa. Sedengkeun manusa mangrupa mahluk anu nyicingan bumi pangsampurnana ti batan mahluk-mahluk ciptaan Pangéran séjénna.

## Kasang Tukang
Ibing buyung anu tumuwuh di désa Cigugur Kecamatan Cigugur Kabupatén Kuningan  geus hirup di masarakat mangabad-abad katukang anu geus jadi budaya turun tumurun masarakatna. Numutkeun sawatara masarakat Cigugur ibing buyung miboga kasang tukang tina paripolah wanoja baheula dina nyokot cai ka pancuran, walungan, cinyusu atawa balong bari mawa buyung pikeun ngawadahan caina. Kagiatan wanoja baheula dina waktu nyokot cai saperti nyeuseuh, mandi, kuramas jeung sajabana dijadikeun bahan pamikiran pikeun nyieun gerakan ibing buyung. Lantaran éta ibing buyung miboga gerakan anu nyoko kana kabiasaan wanoja harita, éta gerakan méré ajén yén manusa sakuduna silih tulungan jeung dulur,gawé bareng, jeung teu ngabéda-bédakeun jalma tina status sosial.

## Rujukan
Bugis (kadaharan)

**Bugis** nyaéta salah sahiji jenis kuéh baseuh tradisional anu dijieun tina tepung ketan anu dieusian ku unyi (campuran kalapa parud jeung gula beureum). Ieu kuéh miboga tékstur anu hipu sarta raosna amis. Di masarakat Sunda, bugis téh mindeng kapanggih dina rupa-rupa acara adat, saperti seserahan nikah, tahlilan, atawa hajatan sanésna.

**Bugis** nyaéta salah sahiji kadaharan ti Jawa Kulon nu miboga rasa amis. Bahan anu dipaké pikeun nyieunna nyaéta tipung ketan, gula bodas, jeung cipati atawa kalapa nu meunang marud.. Kadaharan bugis dibungkus maké daun cau. Cara ngasakanana nyaéta diseupan. Ieu kadaharan téh lolobana aya di wewengkon Garut, Subang, Tasikmalaya jeung Ciamis. Dibungkusna kawas wangun piramida, lain pasagi ciga di Jawa. Di Jawa ilahar dipiwanoh **Mendut**, bahanna méh sarua jeung bugis nu aya di Jawa Kulon, dibungkus ku daun cau.

## Tinggali ogé 
* Papais

## Rujukan
Karpét

**Karpét** nyaéta hiji banda anu digunakeun pikeun ampar téras di jero imah. biasana karpét- karpét anu digunakeun téh mangrupa karpét anu ngandung unsur *estetik* sangkan téras di jero imah téh katempona éndah. Jaman ayeuna mah karpét téh geus dipikawanoh ku balaréa, kaasup di masarakat Sunda. Dina pungsina karpét lain ngan ukur pikeun kaéndahan wungkul tapi ogé bisa dimangpaatkeun pikeun kumpul jeung kulawarga, narima tamu, sarta kabérésihan di jero imah.

Mangpaat karpét séjénna nyaéta :
* Nyiptakeun suasana anu béda dina jero rohangan, variasi warna jeung motif karpét bisa ngarojong téma anu ditunjukeun dina rohangan éta. Contona, saupama karpét anu digunakeun nyaéta karpét anu warnana lembut jeung motifna *floral*, bisa ngagambarkeun kesan romantis kana rohangan éta.
## Catetan
Cupang

**Cupang** *(Betta sp.)* nyaéta salah sahiji jenis lauk nu hirup dina rawa nu habitat asalna ti sababaraha nagara di Asia Tenggara di antarana Indonesia, Thailand, Malaysia, jeung Vietnam. Lauk ieu miboga bentuk jeung karakter anu agrésif pikeun ngajaga tempat kakuasaanna.
#Cupang Half moon: Cupang jenis ieu mibanda buntut, jeung sirip anu lebar tur simetris, nyaruaan rupa bulan satengah. Cupang half moon mimiti dibudiayakeun di Amérika serikat ku Peter Goettner taun 1982.
#Cupang Serit / Cupang Crown Tail: Cupang Crown Tail atawa nu osok disebut Cupang Serit nyaéta cupang asli Indonésia.

## Rujukan
Patlot

**Patlot** nyaéta mangrupa pakakas pikeun tulas-tulis atawa ngagambar anu dimimitian ti jaman Yunani, dijieuna tina grafit tuluy di bulen ku kai.

## Catetan
Skotlandia

**Skotlandia**, atawa, **Alba** dina basa Gaelik Skotlandia, baheula mangrupa karajaan merdéka di bagian kalér pulo Britania. Dina kaping 26 Maret 1707, Karajaan Skotlandia ngahiji jeung karajaan Inggris nu engké jadi "Karajaan Britania Raya" jeung ahirna "Himpunan Karajaan Britania Raya jeung Irlandia Kalér".

## Réferénsi
## Tempo ogé 
* Britania Raya
* Inggris
* Wales
* Irlandia Kalér
* Daptar Nagara
Austria

**Républik Austria** (basa Jérman: *Republik Österreich*) mangrupa hiji nagara nu aya dina daratan Éropa Tengah. Tepung wates jeung Jérman jeung Céska di kalér, Slowakia jeung Hongaria di wétan, Slovénia jeung Italia di kidul, jeung Swiss jeung Liechtenstein di kulon. Ibu kotana nyaéta Wina. Austria katelah jeung musik klasikna.

Austria mangrupa nagara nu nganggo sistem démokrasi répréséntatif parleménter nu diwangun ti salapan nagara bagian fédéral. Austria jadi nagara anggota PBB ti 1955 jeung Uni Éropa ti 1995.

## Asal ngaran 
Dina basa Jérman, ngaran *Österreich* bisa ditarjamahkeun kana “Karajaan Wétan”. Kecap éta dicandak ti kecap ti basa Jérman Kuna *Ostarrîchi*. Istilah ieu mereun asalna ti tarjamahan ti Basa Latin pikeun ngaran wewengkon éta: *Marchia orientalis*, nu hartina “wates wétan”, soalna ogé nagara éta aya dina bagian wétan ti Kakaisaran Romawi Suci.

## Sajarah 
Wewengkon Austria nu awalna dikenal salaku Karajaan Norikum nu dipingpin ku salah sahiji séké Kelt, jeung mangrupa batur lami Romawi. Wewengkon ieu dicicingan (lain ditalukan) ku urang Romawi dina pamaréntahan Augustus jeung dijieun Propinsi Norikum dina taun 16 SM. Teras, Austria ditalukan ku Hun, Lombardia, Ostrogoth, Bavaria, jeung Franka. Saenggeus diparéntah 48 taun ku Hongaria (ti taun 907 nepi ka 955), wewengkon inti Austria dipasihan ka Léopold ti Babenberg dina taun 976. Saenggeus mangrupa bagian ti Kakaisaran Romawi Suci, Babenberg miboga pamaréntahan ti abad ka-10 nepi ka abad ka-13. Saenggeus Pangéran Fréderick II mangkat dina taun 1246 jeung teu kagungan panerus, Rudolf I ti Wangsa Habsburg ngabagikeun taneuhna ka murangkalihna nu lalaki jeung ngamimitian wanci pamaréntahan Wangsa Habsburg nepi ka awal abad ka-20.

Saenggeus labuhna Kakaisaran Romawi Suci dina 1806, diwangun Kakaisaran Austria. Saenggeus silih sihung jeung Karajaan Prusia pikeun ngadominasian karajaan-karajaan bangsa Jérman saenggeus Perang Napoléon, diwangun dwimonarki Kakaisaran Austria-Hongaria dina 1867. Kakaisaran ieu meupeus kana raloba nagara saenggeus runtuhna Kakuatan Tengah dina Perang Dunya I, salah sahijina nyaéta Républik Austria salaku awal ti nagara Austria modérn.

Dina 1918, Austria mangrupa hiji nagara républik nepi ka taun 1934 wanci Engelbert Dollfuss nyieun sistem diktator. Austria dijajah ku Jérman dina rézim Nazi taun 1938. Saenggeus Jérman éléh dina Perang Dunya II, administrasi Austria dipibanda ku sekutu. Dina taun 1955 Austria dibébaskeun jeung jadi hiji nagara républik nu merdéka, saratna Austria kedah nétral.

## Nagara Bagian 
Austria dibagi kana salapan nagara bagian, (di Austria disebut *Bundesländ/er*). Nagara bagian ieu teras dibagi deui kana distrik (*Bezirk*) jeung kota (*Stadt*). Salajengna dina tingkat nu leuwih leutik dibagi kana *Gemeinde*.

right|400px|Peta bagian administratif Austria

## Tempo ogé 
* Daptar Tokoh Austria
* Daptar nagara

## Tumbu luar 
*  Situs resmi
*  Situs Kaprésidénan
*  Situs resmi pariwisata
Tangtang angin

**Tangtang angin** nyaéta kadaharan sarupa leupeut juru tilu dibungkus  ku daun tamiang. Kadaharan ieu dijieun tina béas.

## Referensi
Wales

**Wales** atawa **Cymru** mangrupa hiji nagara bagian Britania Raya.

## Tempo ogé
* Britania Raya
* Inggris
* Skotlandia
* Irlandia Kalér
* Daptar Nagara

## Réferénsi
## Tumbu luar 
* The National Assembly for Wales
Kayas

**Kayas** (Basa Indonésia: *Merah Muda*) nyaéta salah sahiji warna campuran antara warna bodas jeung beureum. Warna bodas campur beureum ngora, sok disebut ogé ros. Kayas sok dipatula-patalikeun jeung pasipatan katut hal-hal anu féminin. Bal *snooker* nomer 6 warnana kayas. Di Jepang, warna kayas ngandung ma'na homoséksualitas. Kayas osok dipatalikeun jeung kalemahlembutan wanoja.

## Rujukan
Kobongan

**Kobongan**, nyaéta salah sahiji kasenian nu mekar di Kacamatan Pasawahan, Kabupatén Purwakarta. **Kobongan** dipintonkeunana mangrupa seni ibingan penca silat anu dipirig ku waditra (Bahasa Indonesia: alat musik) tarebang (Basa Indonesia: rebana), bedug, sarta lalaguan Islami.

**Kobong** mangrupa istilah séjén ti pasantren (Bahasa Indonesia: pesantren), nyaéta tempat parasantri diajar nyiar elmu agama. Salaku wewengkon nu mayoritas masarakatna Islam, kasenian **kobongan** tetep kapiara di lingkungan pasantren atawa kobong.
Bosnia jeung Hérzégovina

**Bosnia jeung Hérzégovina**, ogé kawanoh salaku **Républik Bosnia jeung Hérzégovina**, mangrupa hiji nagara di samenanjung Balkan di Éropa kidul. Legana 51.129 km² (19.741 mil2). Populasina kira-kira opat yuta. Nagara Bosnia dikenal dina basa resmina salaku *Bosna i Hercegovina* dina hurup Latin jeung *Босна и Херцеговина * dina hurup Sirilik; tapi tiasana, dipondokkeun kana *Bosnia*, *BiH*, atawa *БиХ* .

Nagara ieu dicicingan ku tilu kalompok étnik nu utama: Bosnia, Sérbia, jeung Kroasia. Wargi Bosnia umumna diwanohan salaku *Bosnians* dina basa Inggris tampa nempo naon bangsana. Pamaréntahan nagara ieu dilaksanakeunna mencar jeugng nagara Bosnia sabenerna diwangun ti himpunan dua buah wewengkon, nyaéta, Fédérasi Bosnia jeung Hérzégovina jeung Républik Srpska.

Diwatesan ku Kroasia di kalér, kulon jeung kidul, Sérbia di wétan, jeung Monténégro di kidul, Bosnia jeung Hérzégovina mangrupa hiji nagara nu dikurilingan ku daratan iwal hiji basisir leutik Laut Adriatik-na nu panjangna 20 km museur dina kota Neum. Ibu kota nu ogé kota panggedéna nytaéta Sarajévo.

## Pambagian administratif 
Bosnia jeung Hérzégovina dibagi kana Fédérasi Bosnia jeung Hérzégovina jeung Républik Srpska. Distrik Brčko lain bagian ti dua éntitas politik ieu, tapi diparéntah supranasional jeung dijaga ku tantara internasional.

Fédérasi Bosnia jeung Hérzégovina dibagi kana 10 kanton:
* Kanton Una-Sana
* Kanton Posavina
* Kanton Tuzla
* Kanton Zenica-Doboj
* Kanton Podrinjé Bosnia
* Kanton Bosnia Tengah
* Kanton Hérzégovina-Nérétva
* Kanton Hérzégovina Kulon
* Kanton Sarajevo
* Kanton Bosnia Kulon

thumb|250px|center

## Galeri 

Image:Hajji Alija Mosque and Počitelj Fortress, Počitelj 2005.png|Počitelj - Kota lami
Image:Day in Sarajevo.jpg|Sarajevo - Baščaršija
Image:NeumCoastBH.jpg|Neum - Basisir
Image:Mehmed_Pasa_Sokolovic_Bridge_Visegrad_1900.JPG|Hiji rawayan di Višegrad diwanoh ogé salaku "rawayan di luhureun *drina*" (kira-kira 1890)
|Hiji lapangan di kota Bosanska Dubica
|Masjid "Gradska Džamija" di Bosanska Dubica
Image:Sarajevo Rathaus05.jpg|Papustakaan Nagri di Sarajévo
Image:Waterfall_in_Jajce_Bosnia.JPG|Curug di Jajcé

## Tempo ogé 
* Yugoslavia
* Daptar nagara

## Réferénsi 
* Ronald H. Bailey, *Partisans and Guerillas*. Time Life: 1978
* Noel Malcolm, *Bosnia: A Short History*. New York University Press: 1996
* Robert Lee Wolff, *The Balkans in Our Time*. Norton: 1978. 

## Tumbu luar 
*  Bosnia and Herzegovina online  
*  Situs Kementerian Luar Negeri 
*  Situs Kedubes Bosnia dan Herzegovina di Washington, DC
*  Misi OSCE di Bosnia dan Herzegovina
*  United Human Rights Council - Bosnia dan Herzegovina 
*  Bosnian Institute
Céko

**Républik Céko** (**Cekia**; basa Céko: *Česká republika*, *Česko* ) mangrupa hiji nagara di Éropa Tengah nu diwangun saenggeus bubarna nagara Cékoslowakia. Nagara ieu tepung wates jeung Jérman di kulon jeung kalér, Polandia di kalér, Slowakia di tenggara, jeung Austria di kidul.

Di nagara ieu aya Sudetenland, di mana baheula aya séké bangsa Jérman, tapi saenggeus Perang Dunya II, kalobaannana didéportasi sanajan masih loba urang Céko nu mibanda nami Jérman.

## Sajarah 
Taneuh Céko muncul dina ahir abad ka-9 wanci dihijian ku Přemyslids. Karajaan Bohémia nu ngawasaanna, tapi konflik kaagamaan kawas Perang Hussit abad ka-15 jeung Perang Tilu Puluh Taun abad ka-17 ngaruksak. Teras wewengkon ieu aya dina pangaruh Habsburg jeung mangrupa bagian Austria-Hongaria.

Saenggeus labuhna nagara éta dina Perang Dunya I, Céko jeung tatanggina Slowakia ngagabung jeung ngawangun républik merdéka Cékoslowakia dina 1918. Négara anyar ieu boga étnis Jérman minoritas nu loba, nu nuju ka bubarna Cékoslowakia wanci Jérman sukses nganéksasi minoritas éta liwat Pasatujuan Munchen dina 1938, jeung Slowakia miboga otonomi nu leuwih gedé, jeung nagara dinamian "Céko-Slowakia". Slowakia salajengna misah deui dina 1939 jeung sisa nagara Céko ieu dikawasaan ku Jérman.

Saenggeus Perang Dunya II, Cékoslowakia labuh kana pangaruh Uni Soviét. Dina 1968, hiji invasi ku pasukan Pakta Warsawa ngahiran usaha pamingpin nagara ieu pikeun ngaliberalkeun partéy nu keur maréntah jeung nyieun "sosialisme jeung hiji paroman manusa" dina Usum Semi Praha. Dina 1989, Cékoslowakia mibanda kabébasan liwat Révolusi Kacébong. Dina 1 Januari 1993, nagara ieu meupeus kana dua nagara, Républik Céko jeung Républik Slowakia nu merdéka.

Céko ngagabung kana NATO dina 1999 jeung Uni Éropa dina 2004.

## Politik 
Dumasar kana konstitusi, Républik Céko mangrupa hiji nagara démokrasi parleménter nu pupuhu nagarana hiji présidén nu dipilih ku parlemén pikeun masa jabat 5 taun. Présidén mibanda hak véto dina législasi, hak imunitas, jeung bisa ngabubarkeun parlemén dina kaayaan katangtu. Anjeunna ogé milih perdana menteri sarta anggota kabinét dumasar kana proposal ti perdana menteri.

Parlemén Céko (*Parlament*) mangrupa hiji parlemén bikameral nu diwangun ti *Poslanecká sněmovna* nu kasusun ti 200 korsi nu masa jabatna 4 taun jeung *Sénát* nu kasusun ti 81 korsi nu masa jabatna 6 jeung 2 taun.

## Géografi 
Céko teu boga wates laut. Di wewengkon Bohémia, aya Walungan Elbe atawa Labe dina basa Céko jeung Walungan Vltava, dikurilingan ku pagunungan pondok. Di Sudeten, aya Gunung Sněžka (1.602 m). Bagian wétan Céko, Moravia, loba pasir jeung aya Walungan Morava sarta mangrupa cinyusu Walungan Oder atawa Odra.

## Pambagian adminstratif 
Céko dibagi kana tilu belas wewengkon administratif (*kraje*, tunggal - *kraj*) jeung hiji wewengkon ibu kota (*hlavní město*), nu ditandaan ku *.

center|Peta Céko warna béda per provinsi

## Tempo ogé 
* Daptar nagara
* Slovakia
* Sudetenland

## Catetan suku 
## Tumbu luar 
*  Situs resmi 
*  Situs resmi pariwisata 
*  MyCzechRepublic.com
Mukena

thumb|250px|right| Rupa-rupa Mukena
**Mukena** nyaéta kukudung awéwé Islam waktu salat, pakéan husus paragi salat kaum awéwé dina agama Islam. Wangunna nutupan sakujur awak, iwal beungeut jeung kadang-kadang dampal leungeun. Tujuanana pikeun nutupan orat awéwé nalika salat. Modélna aya anu sageblus, aya anu dua potong. Umumna warna mukena bodas, maksudna sangkan témbong atra lamun aya kokotor napel, lantaran nalika salat aya katangtuan kudu suci tina najis. Kadieunakeun warna-warna mukena rupa-rupa. Variasi modélna ogé rupa-rupa, aya anu dihias ku bordél, rénda, pita, benang emas, jeung lianna.

## catetan
Novel

**Novel** nyaéta salah sahiji karya sastra wangun prosa wanda carita rékaan (fiksi) nu eusi jeung jalan caritana panjang tur loba babagianana.
 Diwangun ku basa lancaran, palaku anu ngalakonna loba, mangsa nu kacaturna lila.

## Unsur
Unsur dina novél téh dijéntrékeun kieu.
# Téma nyaéta inti carita nu bisa diwangun tina runtuyan kajadian.
# Galur kaasup unsur penting dina hiji carita. Lantaran dina galur aya runtuyan kajadian, méré arah atawa ngatur kajadian naon waé anu kudu diheulakeun atawa dipandeurikeun, sarta nembongkeun sabab akibat kajadian dina carita.
# Palaku nyaéta tokoh nu ngalalakon dina hiji carita. nilik jenisna mah aya nu disebut palaku utama jeung palaku tambahan.
# Latar nyaéta lingkungan sabudeur anu ngurilingan kajadian tur waktu atawa mangsa nu lumangsung dina hiji carita.
# Puseur implengan nyaéta puseur panitén atawa jihat sawangan (*point of view)* ngandung harti (ku saha) dicaritakeuna éta karangan atawa titik mimiti carita.
# Gaya basa nyaéta cara ngébréhkeun pikiran ngaliwatan atawa maké basa anu has nu némbongkeun pribadi pangarang.

## Rujukan
Tayub

**Ibing Tayub** nyaéta salah sahiji ragem ibingan anu hirup di Jawa Kulon. Istilah Tayub dina Ibing Tayub, sajalan jeung sajarah ayana, asalna ti basa Jawa *sayub* atawa *anayub*.
Ibing Tayub mangrupa pagawéan ngigel lalaki dikebat bari dibendo, dibaju alus nyanghareupan sababaraha urang ronggéng.

## **Sajarah** 
Saperti halna Tembang Sunda Cianjuran jeung Seni Degung, Ibing Tayub ogé mangrupa kasenian ménak.

## Catetan
Rahwana

[thumb|250px|Rahwana dina [Wayang Golék Purwa Sunda]]
thumb|Rahwana dina karéta kuningan, Searsole Rajbari, Benggala Kulon, India.

**Rahwana** (devanagari = रावण, ravana, Aks. Sunda:ᮛᮂᮝᮔ ) , dina mitologi hindu nya ėta palaku antagonis dina wiracarita Ramayana anu ngalawan Rama, rahwana digambarkeun boga 10 hulu matakna Rahwana disebut ogé Dasamuka. Rahwana nyaéta raja Aléngka sakaligus raja iblis (rakhsasa). 
 Rahwana nyaéta putra Resi Wisrawa ti padépokan dederpenyu jeung Déwi Sukési, putri Prabu Sumali raja Aléngka . Nalika leutik ngaranna Dasasana atawa Dasagriwa  Rahwana boga loba pamajikan, tapi anu asli mah Déwi Mandodari (di Sunda biasa disebut Banondari)., anakna Mayasura anu nikah jeung widadari ngaranna Hema. Dina Ramayana dicaritakeun yén istana Rahwana pinuh ku awéwé geulis ti sakuliah nagri di dunya, lantaran awéwé di Aléngka ngarasa bungah lamun bisa nikah jeung Rahwana. Tina hubungan haram éta lahir  gundukan getih anu nyampur jeung wujud ceuli sarta kuku: Rahwana, rakhsasa anu lahir tina getih anu ngalambangkeun angkara murka manusa, Kumbakarna, rakhsasa segedé gunung anu boga sipat wijak lahir tina wujud ceuli anu ngalambangkeun rasa kaduhung kolotna, jeung Sarpakenaka, rakhsasa awéwé anu lahir tina wujud kuku, sedengkeun Wibisana mah lahir jadi manusa normal sabab lahir ti hubungan anu sah, lain ti syahwat wungkul. Sanggeus meunang kakuatan manéhna jadi pangawasa Aléngka. Henteu disadaran, Rahwana iseng mindahkeun bari ngulinkeun éta gunung anu jadi imahna Déwa Siwa. Rahwana ngagunakeun cara licik: Marica robah jadi kijang sangkan Rama jeung Laksamana ngajauhan Sinta, sedengkeun Rahwana robah wujud jadi brahmana aki-aki terus nyulik Sinta ka Taman Argasoka. Wibisana anu mantuan Rama ogé teu bisa mantuan loba, sabab najan awak Rahwaa geus ancur ku rupa-rupa pakarang perang, tapi angger Rahwana nangtung kénéh. Najan saacanna sapuluh hulu Rahwana geus disapatkeun, tapi muncul deui. Untungna Rama meunang pakarang perang ti Brahma. Rama mapatkeun mantra, terus mesatkeun Brahma-astra. Brahma-astra anu ngaluarkeun seuneu langsung niruk kana dada Rahwana anu jadi rusiah kasaktén Rahwana. Rahwana labuh ti Karéta perangna, harita kénéh Rahwana tiwas. Aya nu nyebutkeun ogé yén sanggeus tiwas, Rahwana ditindih Gunung Sumawana anu dibawa ku Hanoman.

Numutkeun Pawayangan Jawatimuran, Rahwana tiwas sabada sapuluh huluna sapat dipanah ku panah pusaka Guwawijaya kagungan Rama. Unggal hulu anu sapat dicokot ku Hanoman, terus diancurkeun, sedengkeun awakna ditindih ku gunung.

## Referensi
Celempung

**Celempung** (Ind.:*Celempung*), nyaéta salah sahiji waditra tradisional Sunda daérah Jawa Barat anu cara maénkeunana ditabeuh. Waditra ieu miboga pungsi sarua jeung kendang nyaéta miboga pungsi pikeun ngatur irama lagu.
## Bahan
Bahan nu dijieun pikeun celempung nyaéta tina (awi gombong), ukuran diameter l.k.20&nbsp;cm, panjang l.k.40&nbsp;cm. Biasana nyieun celempung tina awi gombong..Nu dijadikeun bagian luhur (beungeutna) ditatah atawa diratakeun, bagian tengah diliangan ngarah sora senar agem di jero tabung; kaduana senar diatur nada-nadana, nyaéta galimer (1/da dan 4/ti) atawa nada-nada nu lian gumantung nu ngajieun.

## Bagian awak
Bagian-bagian celempung ngawengku sirah, panutup gigir beulah kénca, pongpok, panutup beulah katuhu kedua utas sembilu minangka senar, talingkup, panyambung dua senar, nawa, minangka liang sora,baham, minangka tempat ngola sora.

## Cara nyieun
Cara nyieun celempung, kahiji pilih saleunjeur awi gedé (awi gombong) anu umurna geus kolot sangkan teu bubuk. Leunjeuran awi diukur tuluy disebit pikeun dijadikeun senar. Dua senar éta disebut alur celempung. Dina bagian beungeutna diratakeun, sarta tuluy diliangan. Liang anu dijieun téh dingaranan nawa, pungsina pikeun liang hawa. Dina bagian gigirna gé dijieun liang deui nu miboga pungsi pikeun ngolah sora ku dampal panangan kiwa, nu dingaranan baham.

## Catetan
Pacul

**Pacul** nyaéta pakakas nu sok dipaké di sawah pikeun malikeun taneuh nu tadina deplé sangkan jadi alus pikeun dipelakan tutuwuhan, salian ti éta pacul ogé bisa dipaké pikeun ngagali liang, ngamalirkeun cai, ngaduk,jeung sajabana, gagang atawa panyepengan pacul mangsa dipaké disebutna doran .

File:Peasant_in_the_vegetable_garden.JPG|Pacul doran/gagang panjang
File:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Metalen_hak_met_houten_steel_TMnr_3401-3.jpg|Pacul anu disimpen di TROPENmuséum
File:FarmingZambia.jpg|Pacul dipaké mencug/macul
File:Women with hoe.JPG|Manggul pacul
gambar:19th century knowledge primitive tools stone hoe with wooden handle.jpg

## Referensi
Hortikultura

[thumb|300 px|[Tomat hibrid dipelak ku cara hidroponik ]]
[thumb|300 px|[Kebun Raya Cibodas salah sahiji hasil budidaya pepelakan hias (Hortikultura Lansekap)]]
**Hortikultura** (Aks. Sunda:ᮠᮧᮁᮒᮤᮊᮥᮜ᮪ᮒᮥᮛ) téh ilaharna disebut budidaya ngebon/taman, nyaéta bagian tina agrikultur anu ogé ngawengku agronomi jeung kahutanan. Pepelakan hortikultura anu bisa didahar sakabéhna dipaké pikeun kadaharan manusa jeung sering dipaké dina kaayaan hirup kénéh nu antukna gampang ruksak.  Tina éta katerangan hortikultura téh hartina ngabudidayakeun kebon. Kalawan leuwih husus hortikultura téh disebut minangka seni melak tutuwuhan bungbuahan, sayur jeung tutuwuhan hias  (Anon dina Notohadinegoro:2006) atawa élmu tatanén anu aya patalina jeung ngabudidayakeun kebon kaasup melak buah, sayur, kembang, jeung pepelakan hias.
thumb|300 px| sayur jeung bungbuahan hasil tina kagiatan hortukultura
Janick (1972) nétélakeun yén hotikultura téh hal-hal ngeunaan pepelakan jeung cara ngabudidayakeunana anu bisa méré ganjaran mangrupa kauntungan duit atawa kasenang pribadi anu cukup pikeun alesan ngaluarkeun biaya inténsif.  Hortikultura nyaéta budidaya tatanén au dicirikeun ku dipakéna pagawé jeung prasarana sarta sarana produksi kalawan inténsif.  ieu téh mangrupa industri gedé sarta aya rupa-rupa pausahaan komersial anu nyadiakeun rupa-rupa produk jeung jasa dina ieu widang. Hal ieu dilakukeun alatan pikeun ngadali tutuwuhan nu ngaganggu (gulma) jeung pikeun nyingkahkeun tina sato prédator, kaasup manusa. Jumlah SMK pertanian anu ngokolakeun atikan hortikultura di Indonésia kacatet aya 210 siki.

Pikeun di tingkat paguron luhur, pangatikan hortikultura di antarana asup kana materi pangajaran di Institut Pertanian (IPB) Bogor jeung Universitas Winaya Mukti. Pangatikan hortikultura nu di sadiakeun di paguron luhur IPB nyaéta pikeun program Sarjana jeung program Pasca Sarjana.. Paguron luhur séjénna nu ngokolakeun pangatikan hortikultura di Indonésia nyaéta Universitas Brawijaya (UB) jeung Universitas Mataram (UNRAM)

Aturan pamaréntah nu jadi dasar pikeun dilaksanakeunana pangatikan pertanian (kaasup widang hortikultura) nyaéta:
#UU No. 20/2003 tentang Sistem Pendidikan Nasional; 
#UU No. 16/2006 tentang Sistem Penyuluhan Pertanian, Perikanan dan Kehutanan.

## Tingali Ogé
*Agrikultur

## Tumbu Luar
*Direktorat Jenderal Hortikultura - Departemen Pertanian 
*Departemen Agronomi dan Hortikultura IPB 
*Berita Hortikultura
*Karnataka State Horticulture Department 
*University of Wisconsin Department of Horticulture
*Department of Horticulture
*Horticulture PAC
 
## Sumber Réferénsi
Tumbak

**Tumbak** nyaéta sarupaning pakarang paranti perang anu gagangna tina kai jeung seuseukeutna tina beusi anu méncos. Tumbak ogé sok di paké pikeun moro sato ku cara ditojoskeun sina nanceb, kitu ogé pungsi tumbak dina perang ku cara nancebkeun seuseukeutna ka musuh.
## Rujukan
Dalang

**Dalang** nyaéta nu ngalalakonkeun carita wayang/ nu nyekel waditra bagian kahiji, biasana pangleutikna/ anu saenyana boga pokal ngalakukeun réka perdaya, tapi nyumput.

## Sumber