open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cai tawar

**Cai tawar** (ing:*fresh water*) nyaéta cai anu rasana tawar jeung miboga kadar uyah <0,2 permit. Sumber cai tawar diantarana:

* Cai permukaan
* Aliran sungai handap taneuh
* Cai taneuh
* Desalinasi
* Cai beku

Cai tawar tiasa dianggo sebagai cai bersih asalkan minuhan standar regulasi cai bersih sesuai Peraturan Menteri Kesehatan Republik Indonésia Nomor 32 Tahun 2017 Tentang Standar Baku Mutu Kesehatan Lingkungan Dan Persyaratan Kesehatan Air Untuk Keperluan Higiene Sanitasi, Kolam Renang, *Solus Per Aqua*, Dan Pemandian Umum, nyaéta termasuk paraméter fisik (kakiruhan, warna, bau), paraméter biologi (jumlah baktéri), sareng paraméter kimia (pH, beusi, mangan, nitrat). Klasifikasi baku mutu air didasarkaun kana Peraturan Pemerintah no 82 tahun 2001. Diantara alat pikeun ngukur paraméter-paraméter kualitas cai éta diantara na: pH meter, DO meter, COD meter, BOD meter, sareng TDS meter.Cai tawas tiasa oge dijadikeun cair minum salah sahijina pikeun depot air minum isi ulang. Mengapa Banyak Daerah yang Kekurangan Air Bersih? Aya 6 penyebab: Perobihan iklim, pertumbuhan penduduk, pertanian, pencemaran, kurangna infrastruktur, pembangunan nu henteu berkelanjutan.

## Baca Ogé 
Apa itu tawas

## Referensi
Platinum

jmpl
**Platinum** nyaéta unsur kimia nu miboga no atom 78, lambang Pt, jeung Beurat Atom = 195,09; Ieu mangrupa logam mulia kelirna  kulawu anu mimiti ditalungtik ku Wood dina taun 1741.

## Référénsi
Kategori :logam
Beuteung

*jmpl
**Beuteung** (basa hormat: **Lambut; padaharan**) nyaéta bagian awak anu perenahna di handapeun rongga dada. Beuteung mangrupa alat pencernaan dahareun dina jero rongga, di handapeun *rongga dada* (utamana nu mangrupa kantong tempat ngacerna dahareun jeung usus). sabab dina jero beuteung aya sistim nu ngatur *qi* (énergi) saacan babar jeung jing qi (énergi murni) nu acan katempo nepi ka tumuwuh *janin*;jabang bayi dina *rahim*, nu diatur sacara terpusat dina tali puseur; tempat janin salila leuwih kurang 37 minggu meunang *suplai* dahareun, getih, oksigén sarta zat-zat penting laina pikeun tumuwuh; nepi ka tempat sisitim miceun *feses'' jeung urine. 

## Referensi
Aktris

**Aktris** nyaéta wanoja nu miboga peran salaku lakon dina drama panggung, radio, televisi, atawa film. Utamana kanu profesional.

## Tempo ogé
#Aktor

## Referensi
Wahyu Widiana

**Wahyu Widiana** () mangrupa Katua Umum BP4 Pusat ngajabat mimiti 13 Oktober 2014.. Kungsi ngajabat Diréktur Jénderal di Diréktorat Jénderal Badan Peradilan Agama Mahkamah Agung Républik Indonésia périodeu 2005-2012. Wahyu Widiana mangrupa inohong dina widang élmu Falak jeung Paradilan agama di Indonésia jeung ngajabat minangka Katua Badan Hisab Rukyat Nasional 2000-2004.

Dina 13 Oktober 2014, Wahyu Widiana resmi dikukuhkeun Katua Umum BP4 Pusat périodeu 2014 - 2019 oléh Menteri Agama Lukman Hakim Saifuddin ngaganti Drs. H. Mubarok, M.Si., Katua I BP4 Pusat minangka (Palaksana Tugas) Katua Umum margi kaséhatan Katua Umum BP4 Pusat Périodeu 2009 - 2014 nyaéta Drs. H.Taufiq,S.H.,M.H (al-maghfur walmarhum).

## Pangatikan 
* SDN Ciawi Tasikmalaya, tamat 1965 Jawa Kulon.
* SMPN Ciawi Tasikmalaya, tamat 1968 Jakarta.
* SMA Pesantren Cipasung, Tasikmalaya, Jawa Kulon, tamat 1971.
* S1 Jurusan Peradilan Agama, Fak. Syari’ah IAIN Yogyakarta Yogyakarta, tamat 1977.
* S2 Néar éastern Studies, University of Michigan Amerika Serikat, tamat 1990.

## Jabatan Struktural 
* Dosén Fakultas Syari’ah & Hukum UIN Jakarta (2012–ayeuna)
* Diréktur Jénderal Badan Peradilan Agama di Diréktorat Jénderal Badan Peradilan Agama (Badilag) Mahkamah Agung RI périodeu (2005 – 2012)
* Diréktur Pambinaan Peradilan Agama (Dirbinpéra) pada Ditjén Bimas Islam jeung Penyelenggaraan Haji (2001 – 2005)

## Riwayat pekerjaan/jabatan (non/semi struktural) 
* Asistén Dosén (Luar Biasa) Ilmu Falak pada Fak. Syari’ah Yogyakarta, 1976-1978
* Dosén (Luar Biasa) Universitas Islam Syékh Yusuf Jakarta/Tangerang, 1979-1982
* Dosén (Luar Biasa) Universitas Muhammadiyah Jakarta, 1981-1984
* Dosén (Luar Biasa) Universitas Islam Negeri Jakarta, 2002 - 2003
* Anggota Badan Hisab Rukyat (Nasional) Kementrian Agama, 1980-sekarang.
* Katua Badan Hisab Rukyat (Nasional), 2000-2004
* Katua Tim Nasional Panyalarasan Rukyat jeung Taqwim Islam sa Asia Tenggara (MABIMS), 2001-2004
* Sekretaris Menteri Agama, Juni 1996- Mei 2000
* Rédaksi Majalah Mimbar Hukum, 2001-Ayeuna.
* Sekretaris Dewan Pembina HISSI (2012- Ayeuna)
* Senior Adviser Australia-Indonésia Partnership for Justice (2012-ayeuna)
* Katua Umum BP4 Pusat (2014 – Ayeuna)

## Rujukan 
## Pranala luar 
*
Génus

**Genus** (kelas atawa golongan) nyaéta runtuyan dina taksonomi nu aya dina handapeun kulawarga jeung di handapeun spesies.  Genus nyaéta hiji tingkatan takson nu diwangun ku hiji atawa leuwih spésiés , nu misah tina kelompok lain ku hiji pamisah anu jelas. satiap ngaran génus patali jeung ngaran spésiés.

## Referensi
Ion

jmpl|Ion Karbonat
**Ion** nyaéta atom atawa gabungan sabaraha atom nu miboga muatan listrik positif atawa negatif.
Ion positif disebut kation, kawangun lamun atom ngaleupaskeun elektron nu dipikabogana. Sedengkeun ion negatif atawa anion kawangun lamun narima elektron ti luar.

## Referensi
Sinonim (taksonomi)

**Sinonim** nyaéta ngaran lain dina basa latén nu dipaké/dikenal ogé pikeun jenis tutuwuhan nu sarua.

## Referensi
Organisasi

**Organisasi** nyaéta pakumpulan tina manusa nu ngagabung dina hiji wadah ku maksud pikeun nepian tujuan bareng nu geus digariskeun saacana. Nurutkeun Bemard, organisasi nyaéta hiji sistim ngeunaan usaha-usaha kerjasama nu dilakonan ku dua jalma atawa leuwih.
Song Joong-ki

**Song Joong-ki** () nyaéta saurang aktor asal Koréa Kidul anu mimiti kawentar tina peranna minangka *Yoo Si-jin* dina sérial tipi *Descendants of the Sun* taun 2016.

## Rujukan
Adé Komarudin

Dr. H. **Ade "Akom" Komarudin**, M.H.., ) mangrupa pulitikus sénior Partéy Golongan Karya anu ditunjuk jadi Katua DPR RI ngaganti anu Setya Novanto ngundurkeun diri 16 Désémber 2015. anjeunna ngajabat anggota DPR RI salila lima périodeu, jeung ngajabat Katua Fraksi Golkar DPR RI sejak 2014. Ieu alumni UIN Syarif Hidayatullah  mimiti taun 1997 geus jeneng di DPR RI nepi ka taun 2019. Karir pulitikna ku gabung jadi anggota partéy Golongan Karya, karir pulitik Adé Komarudin terus naék. Kungsi ngajabat jadi wakil sékretaris jénderal di dua orhanisasi kapamudaan nu béda, nyaéta Angkatan Muda Pembaharuan Indonésia (AMPI) jeung Komite Nasional Pemuda Indonésia (KNPI) mimiti taun 1993 nepi ka taun 1998.

Dina taun 2010, Akom kapilih jadi Katua umum Séntral Orhanisasi Karyawan Swadiri Indonésia atawa SOKSI.  Adé Komarudin ogé meunang dukungan ti tokoh Partéy Golkar, saperti Akbar Tanjung. Adé dilantik jadi Katua Umum SOKSI tanggal 25 Juni 2010 kunu ngadegkeun SOKSI Prof. Suhardiman diaping Katua Umum DPP partéy Golkar mangsa harita, Aburizal Bakrie.

Akom selanjutnya memimpin SOSKI dibantu séorang wakil ketua umum, yakni Ria Ru-mata Aritonang, sarta 22 orang ketua. Sekjen dijabat Lawrence Siburian dengan 23 wakil sekjen, sarta bendahara umum dijabat Melchias M Mekkeng yang dibantu 23 wakil bendahara umum. Kepengurusan itu juga dilengkapi 22 departemen. Dengan demikian, total pengurus sebanyak 150 orang. 

## Kasang tukang jeung Kulawarga 
Akom gumelar di Purwakarta, Jawa Barat, 20 Mei 1965 ti ramana, Thoha Mukhtar jeung  ibuna, Nurhayati. Indung bapana  patani di  désa leutik di Purwakarta. anjeunna jatukrami jeung Netty Marliza, SH. turunan, dua anak awéwé nyaéta Puteri Anétta Komarudin (babar 21 Agustus 1993) jeung Bénazir Maharani Komarudin Puteri (babar 21 Méi 1996) sarta hiji budak lalaki nyaéta Khalfani Mangkubuwana Komarudin Putera (gumelar, 7 Juli 2004). 

## Pangatikan 
# SDN Cempaka III, Purwakarta (1997)
# SMPN Cempaka, Purwakarta (1981)
# SMAN II Purwakarta (1984)
# S1 Universitas Islam Negeri Syarif Hidayatullah Jakarta (1990)
# S2 Universitas Indonésia Jurusan Ilmu Politik (1993-teu réngsé)
# S2 Universitas Padjadjaran Fakultas Hukum (2007)
# S3 Universitas Padjadjaran Fakultas Hukum (2012)

## Rujukan
Doktor

**Doktor** () mangrupa  gelar akademik anu dibikeun ka lulusan program pangatikan doktor atawa strata-3 (S-3). Biasana, pangleler gelar doktor mikabutuh akuan pikeun calon kandidat ti dewan pengajar di paguron luhur saperti universitas tempat nyungsi élmu. Karya ilmiah anu digunakeun pikeun ngahontal ieu tingkat nyaéta disertasi.

## Gelar Doktor di Indonésia 
Di Indonésia, gelar doktor ditulis di hareupeun ngaran nu boga hak nyandang ieu gelar disingget Dr. (huruf diserat ku huruf gedé/ kapital, béda jeung *dr* pikeun gelar dokter).

## Gelar Doktor di Nagara Séjén 
Gelar doktor profésional di Amérika Serikat dibikeun ka hiji profési di Amérika, contona ilmu hukum (gelar J.D. atawa Jurist Doctor), .

## Tingal ogé 
* Sarjana
* Magister

## Rujukan 
## Pranala luar 
* kbbi.web.id
* badanbahasa.kemdikbud.go.id/kbbi
Yakub bin Ishak Al-Kindi

**Al-Kindi** Abu Yusuf, Yakub bin Ishak Al-Kindi (gumelar: 185 H/ 805 M -Pupus: 256 H/ 873 M) katelah Al-Kindi nyaéta inohong Arab muslim nu mitembeyan nyuprih  filsafat Islam anjeuna ahli dina widang élmu kalam (téologi Islam),  filsafat, kimia, kadokteran,  wirahma/gamelan, *psikologi* di bangsa kulon kasohorna (Lati: Alkindus) dina mangsa Dinasti Abbasiyah. Anjeuna nu mimiti ngawanohkeun filsafat Yunani tur Helenisme ka bangsa Arab jeung kaum muslim. Ratusan taun saméméh mangsana *rénaisancé* lumangsung di Éropa.

## Biografina 
Al-Kindi nyaéta Abu Yusuf Ya'qub bin Ishaq bi As-Shobah bin Imron bin Ismail bin Muhammad Al-Atsats bin Qois Al-Kindi. Gumelar di Kufah, ramana Wali di Kufah, di kota ieu nyungsi rupa-rupa élmu. Tuluy pindah ka Baghdad. Kholifah Al-Ma'mun ngangkat anjeuna di Baétul Hikmah (pabukon/*perpustakaan* kasohor mangsa harita) di dieu narjamahkeun naskah-naskah ilmiah jeung filsafat  Yunani Klasik (kuna). Kitu mangsa Kholifah Al-Mu'tashim jeung Al-Mutawakkil. Anggitana diteraskeun ku Al-Farabi jeung Ibnu Sina.

Al-Kindi gumelar  ti kulawarga bangsawan suku Kinda, rundayan ka-5 tina sékésélér suku Kinda anu pituinna ti Yaman.

Kulawarga Kindi kagolongkeun kulawarga anu pinunjul diantara katurunan séjéna, pada mikanyaho kabeungharanna, kapinteranna, sarta kabangsawananna.

Al-Kindi geus loba nulis karya dina rupa-rupa disiplin ilmiah, ti métafisika, étika, logika jeung psikologi, nepi ka ubar, farmakologi, matématika, astrologi jeung élmu optik, ogé ngawengku topik praktis kayaning parfum, pedang, zoologi, kaca, météorologi jeung lini.>

Di antarana, anjeunna  ngahargaan pisan kana matematika. Ieu kusabab matematika, pikeun al-Kindi, mangrupikeun bubuka pikeun saha waé anu hoyong diajar filsafat. Mukadimah ieu kacida pentingna nepi ka teu mungkin pikeun batur pikeun ngahontal kaahlian dina filsafat tanpa mimiti neuleuman matématika.
.

## Pupus 
Al-Kindi wafat taun 259 H/ 873 M

jmpl

## Anggitan 
* Ibnu Nadim nyebutkeun sahanteuna 260 buku di rupa-rupa widang kaelmuan, filsafat, logika, géografi,  matematika, falak, kadokteran, kimia, psikologi, etika, jrrd.

## Rujukan 
## Pranala luar 
* Al-Kindi Filosof Muslim Mimiti
* Hirup & Pamikiran Al-Kindi
Piruruhan

]]
**Piruruhan** nyaéta tempat anu aya digosali dipaké pikeun meuleum beusi maké ruhak areng sangkan leuwih hipu  mangsa diolah atawa diteukteuk. Beusi diasupkeun kana piruruhan anu geus dieusi ruhak areng anu ngagebur, areng hurung kalawan mayeng alatan ditiupan ku angin anu kaluar tina ububan/pamuput; lambusan; kiwari bisa waé maké *blower* listrik pikeun *sumber* anginna.

## Pedaran
Piruruhan jeung gosali henteu bisa dipisahkeun anu mangrupa hiji *identitas*. Sahenteuna geus dipiwanoh dina mangsa anu kacida heubeulna, tisaméméh abad ka-9 gosali mibanda tempat anu penting pikeun nyieun pakakas jeung parabot anu dipikabutuh sapopoé saperti : Pager, péso, pakarang, pakakas tatanén upamana: arit, parang, pacul, koréd, jeung loba deui pakakas atawa parabot anu dijieun atawa anu dihasilkeun tina bahan beusi .
Potongan beusi meunang meuleum dina piruruhan nepikeun ka beureum tuluy dicapit dibawa kaluhureun paron anu satuluyna di peupeuh maké palu sangkan ngawangun barang anudipikabutuh.

File:Coal-forge-diagram.svg|thumb|Piruruhan anu ditiup maké *blower*
File:Schmied in Buanurac, Loi-Huno 3.jpg|Piruruhan anu ditiup maké *ububan*
File:Velden Christkindlmarkt Schmied Demo 16122007 21.jpg|Piruruhan anu dipaké di Austria
File:Schmiedefeuer 2.jpg|thumb|300|right|Ruhak areng anu ngagebur dina piruruhan
Schmied in Buanurac, Loi-Huno 2.jpg|Piruruhan anuditiup maké Ububan/pamuput

## Tempo ogé
*Paron
*Ububan
*Cangkorah
*Capit
*Gosali

## Tutumbu kaluar
*Gosali mangsa katukang
*Pakakas gosali
*Sajarah gosali 
*Gosali jeung parabotna
*Pendekar-pendekar besi Nusantara: kajian antropologi tentang pandai besi
*meuleum beusi dina piruruhan

## Dicutat tina
OPEC

jmpl|Lambang OPEC
**OPEC** (Singketan tina Organization of Petroleum Exporting Countries) nyaéta hiji organisasi nu diadegkeun taun 1960 ku sajumlah nagara nu jadi exportir sabagian gedé minyak di bumi. Organisasi ieu diwangun pikeun netepkeun ekspor minyak jeung netepkuen aturan harga.
Nagara-nagara éta tuluy ngagabung jeung Qatar (1961), Indonesia (1962), Uni Emirat Arab (1969), Nigeria (1971), Ekuador (1973), Gabon (1975) jeung Angola (2007). 
Dina Désémber 1992 nepi ka Oktober 2007, Ekuador ditangguhkeun kaanggotaanana. Gabon dieureunkeun kaanggotaanana dina taun 1995. Indonésia ditangguhkeun kaanggotaanana dina Januari 2009, ngan diaktipkeun ti 1 Januari 2016. Ieu berarti, Organisasi miboga total 13 nagara anggota.
Statuta OPEC ngabédakeun antara anggota pangadeg jeung anggota pinuh  - nagara-nagara nu aplikasi kaanggotaanana geus ditarima ku konferensi.

## Referensi
Kowi

]]
**Kowi** nyaéta wadah kawas mangkok paragi meuleum logam: emas, pérak, beusi, alumunium, séng, beling, jeung    bahan séjéna nepikeun ka lééh. Kowi dijieunna tina bahan taneuh tela (taneuh liat), grafit, jeung bahan séjéna, Kowi kudu  mibanda kakuatan mangsana dibeuleum alatan panas anu bakal dihasilkeun pikeun ngalééhkeun logam jeung beling kurang leuwih  500&nbsp;°C  nepikeun ka  1500&nbsp;°C, sagigireun tiéta kudu mibanda katahanan tina pangaruh zat kimia, Wangun kowi leutik kawas mangkok pikeun pigaweun sederhan, aya ogé kowi anu mibanda  ukuran leuwih gedé.[ Wangun,  ukuran jeung pariasi kowi rupa-rupa gumantung kana kabutuhan. Kowi mimiti dimekarkeun ku urang Iran jeung Eropa wétan kurang leuwih dina abad ka lima jeung dalapan .

## Pedaran
Kowi pikeun ngalééhkeun logam utamana dijieun tina taneuh liat- grafit, silikon karbida, jeung sajabana, bahan-bahan éta bisa dipaké pikeun ngalééhkeun logam (cor), silikon karbidamah sagigireun kuat dina nahan panas anu pohara ogé ieu bahan leuwih awét dipakéna.

Sababaraha katangtuan mangsa nyanghareupan pagawéan anu aya patula patalina jeung kowi:
#Mangsa ngangkat kowi tina hawu kudu maké capit anu pas tur méré nah sangkan kowi henteu ragrag, ruksak ogé nyingkahan pibahayaeun ku alatan kacida panasna
#Sangkan hente napel dina dasar hawu/tungku, anu engkena ngabalukarkeun kowi hésé dicabut. Leuwih hadé saméméh dibeuleum kowi jeung hawu kudu dibéré tilam/dadasar, bisa waé tina dus atawa  *carbon* séjéna
#Kowi kudu dibedakeun paragi meuleum kaca atawa logam sangkan henteu kakotoran atawa pacampur, ogé ulah poho kudu dibérésihan di mana geus dipaké
#Saméméh dipaké kowi anu masih kosong kudu dipanasan heula salila 2 jam dina panas  220 F (104&nbsp;°C) di mana geus katembong beureum tuluy pareuman heula, antepkeun ngarah kaangin-angin. Ieu maksudna sangkan kowi bener bener garing.
#Mangsa geus rengsé maké kowi. Kudu diteundeun dina tempat anu bener-bener garing,  ulah nepikeun kabaseuhan, sangkan kowi henteu gancang ruksak/rengat mangsa dipaké
#Ulah pinuh teuing ngeusian bahan kana kowi, sabab panas anu diakibatkeun ku pinuhna bahan  anu lééh  bisa nambahan panas anu luarbiasa pikeun kowi, ieu bisa waé ngabalukarkeun kowi rengat malahan nepi ka beulahna. 
#Mangsana bahan keur lééh utamana logam, ieu kacida bahayana ulah nepi ka aya barang séjén anu ancrub/nyakclak ku lantaran bisa waé ngabeledug, kasupkeun cai anu nyakclak, dina hal ieu kudu bener-bener tarapti jeung iatna.

File:Crucible tong.jpg|Capit paragi mindahkeun kowi
File:Melting crucible.jpg|Kowi mangsa keur dibeuleum
File:Czochralski method crucibles.jpg|Kowi wangunna kawas mangkok
File:Pouring Liquid Gold.jpg|Kowi keur dicicikeun
File:Graphite crucible image.jpg|Kowi tina bahan grafit
File:Tappning_av_martinugn.jpg|Kowi anu dipaké di pabrik waja

## Tutumbu kaluar
*Kowi tina taneuh liat
*Kowi téh jartina 
*Bahan-bahan pikeun nyieun kowi 
## Tempo ogé
*gosali
*Piruruhan
*Ububan
*Capit
*Paron
*Cangkorah

## Dicutat tina
Gaplék

**Gaplék** atawa **koléntang** nyaéta sampeu anu garing beunang moé
, méméh dipoé sampeu dipesékan heula, tuluy di teukteukan kurang leuwih panjang 10 nepika 15 cénti méter maksudna sangkan téréh garing mangsa dipoé. Usum halodo di mana panonpoé meujeuhna panas mentring  waktu pikeun moé gaplék kurang leuwih 3 poé. Di mana geus garing gaplék diwadahan tuluy disimpen ditempat beresih jeung garing.

## Pedaran
Sampeu (*manihot utilisima*) di mana diteundeun kituwaé saprak dipanén ngan kuat 3 poé. Leuwih ti 3 poé sampeu anu tadina bodas bakal robah kelirna jadi semubiru tuluy jadi buruk, ku lantaran kitu sampeu di mana geus dipanén kudu geuwat di olah contona dijieun gaplék sangkan bisa leuwih lila ditunda, nempo kana wanguna gaplék loba rupana aya gaplék gelondongan, gaplék rajangan (*chips*), gaplék disiksik (*slice*) jeung  gaplék pasagi (*cubes*). Ukuran jeung wanda éta kabéh gumantung kana kabutuhan. Sampeu meunang neukteukan tuluy dikeueum dina cai uyah kurang leuwih 15 menit katangtuan méré uyah nyaéta 8% (0,8 gram uyah dina 1 léter cai).

Disabaraha daérah gaplék téh mangrupa pepernian, ku lantaran biasana dikaluarkeun pikeun diolah dina mangsa keur usum paceklik, boh paceklik nugguan panén atawa paceklik ku alatan gagal panén jeung kaayaan anu séjéna. Biasana gaplék ditutu nepika bubuk tuluy diasakan, ieu kadaharan dipiwanoh ku ngaran tiwul di daérah Trenggalék jeung sabudeureuna, numutkeun carita anu aya kunaon disebut gaplék, lantaran di mana geus ngadahar ieu sangu gaplék, karasa beuteung pinuh tah ku alatan ieu, disebut waé. Gaplék pihartieuna bener-bener pinuh.

## Gaplék mangsa *revolusi*
Gaplék ogé mangrupa olahan anu geus kacida kolotna, sahenteuna pernah disebut ku présidén Soekarno mangsa *revolusi* dina buku anu kasohor nyaéta :”Dibawah Bendera Revolusi” anjeunna sasauran bari ngagalurakeun patriotisme, “bangsa Indonesia leuwih hadé dahar gaplék” ti batan meunang pangrojong ti nagara séjén tapi ku daék diutuh étah ku éta nagara. Kitu sasaurana.

## Olahan tina bahan gaplék
*Gaplék anu ditipung jadi tipung tapioka pikeun bahan kuéh 
*Gaplék anu diseupan tuluy dibéré ragi jadi peuyeum gaplék
*Tiwul, gatot 
*Candil atawa Bubur gerendul 

File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Verpakking van de geoogste cassave in jute zakken TMnr 20018435.jpg|Sampeu saméméh dijieun gaplék
File:Examining the Gaplek at a market in Bantul, near Yogyakarta (10694505986).jpg|Sampeu keur dipoé pikeun nyieun gaplék
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Gedroogde cassave (gaplek) in een loods te Soerabaja waar het wordt gemalen TMnr 60043894.jpg|Pabrik pangolahan gaplék di Surabaya
File:Tiwul.JPG|Sangu gaplék (Tiwul)

## Dicutat tina
## Tutumbu kaluar
#Gaplék Wonogiri paling kasohor
#Gaplék nyaéta
#Tapioka tina bahan gaplék
#Dibawah Bendera Revolusi: Jilid 2, Leuwih hadé ngadahar gaplek tapi mardéka
#Ngolah beuti sampeu dijieu gaplék
#Pepernian Urang Sunda
## Tempo Ogé
*Peuyeum
*Sampeu
Kukuran

**Kukuran** nyaéta pakakas pikeun marud atawa ngerok daging kalapa péso kukuran buleud dijieun tina beusi, makéna ku jalan diputerkeun pésona maké pamuteran (*engkol*),  kukuran diperenahkeun dina kuda-kuda tina kai atawa beusi, maksudna sangkan gampang mangsana dipaké.											

## Pedaran
Kukuran anu mangrupa pakakas penting pikeun marud kalapa ieu paling umum dipaké di Malaysia, beubenangan parudan kalapa sagigireun pikeun campuran bungbu asakan didapur ku jalan diala cipatina ogé dina jumlah anu loba kalapa diparud pikeun diala minyakna, ku alatan bantua kukuran ieu dina sapoé ratusan kalapa bisa diparud pikeun diolah, leuwih gancang tur henteu méakeun tanaga.

Kukuran kalapa mangsana dipaké kawas keur kukudaan, alatan anu ngukur atawa anu marud diuk dina beusi atawa kai kukuran bari muterkeun pésona, atawa aya ogé péso kukuran anu kawas beuheung éntog (ngeluk), ditungtungna rada ngajérébébéng jeung ditungtuna mibanda huntu kawas ragaji, bari ngadiukan kuda-kudana  kalapa meunang meulah tuluy dagingna anu masihkénéh napel dina batok digesekeun kana kukuran.

File:Boti with coconut grater.JPG|Kukuran beulah kénca, katuhueuna paragi neukteuk sayuran
thumb|Kukuran keur dipaké
File:Sri Lanka-Coconut scraper.jpg|Kukuran urang Sri lanka
File:Coconut scrapper in Laclo.jpg|Kukuran sederhana
04%20grinding%20coconuts.jpg%7Cngukur%20kalapa%20di%20buruan
File:Coconut milk production.jpg|Kukuran mesin

## Tutumbu kaluar
#Pasanggiri kukuran kalapa
#Koleksi museum Kukuran 
#Pakakas masakan Indonesia

## Dicutat tina
Lalandak

**Lalandak** disebut ogé **gasrok** nyaéta pakakas pikeun méré sihan hama jujukutan (*gulma*) anu harirup dina sela-sela dapuran paré, wangunna kawas gilinding anu carucukan dijieun tina kai atawa beusi, cucukna dijieun tina beusi  bisa ogé dijieun tina paku anu dielukeun tungtungna. Lalandak dipaké mangsana usum ngarambét, jukut jeung hama anu ngaganggu tangkal paré digiles ku cucuk lalandak nepi ka ngerelep kana leutak engkena éta hama bakal jadi gemuk pikeun tangkal paré.

## Pedaran
Datang mangsana ngarambét, Lalandak mangrupa pakakas anu loba dipaké ku patani di sawah tradisional sagigireun ngarambét ku jalan dicabutan maké leungeun, pikeun sawah anu dipelakan lauk kauntungan maké lalandak nyaéta cai anu ngeueuman sawah henteu kudu disaatan cukup dikurangan wungkul, jadi henteu miceunan cai jeung waktu migawé leuwih gancang tur henteu ngaganggu kana lauk.

Béda jeung méré sihan hama paré ku jalan ngarambét nyaéta nyabutan hama maké leungeun, cai anu ngeueuman sawah kudu disaatan heula nepi ka témbong leutakna. Hama paré kayaning : jukut, écéng, génjér jeung sajabana kakara dicabutan. di mana geus  beunang sakeupeul tuluy dilelepkeun kana leutak kitu jeung kitu nepi ka bérésna, tampolana éta hama digusur ka sisi sawah tuluy ditaékeun kana galengan sangkan paraéh kapoé, témpona bérés ngarambét sawah masih kénéh kudu disaatan kurang leuwih dua nepi ka tilu poé, sangkan jujukutan bener-bener paraéh, kakara dicaian deui.

Maksud jeung tujuan ngarambét/ méré sihan jujukutan disabudeureun dapuran paré ku lantaran bisa ngagangu kana  tangkal paré dina nyerep nutrisi, *hara*, cahaya jeung CO2 anu dipibutuh ku tangkal paré pikeun hirup, ogé bisa waé dipaké nyayang pikeun hama paré saperti,  walang, Wereng coklat (*Nilaparvata lugens*), Hama bodas (*Chanaphalocrosis medinalis*) jeung sajabana, tangtuna bakal ngabalukarkeun gangguan pikeun tangkal paré   antukna bisa nurunkeun jumlah beubeunangan panén.

Lalandak dina basa Sunda bisa waé mibanda harti liang kubur/ liang lahat  atawa sédong 

File:Monochoria vaginalis at Kadavoor.jpg|Écéng salah sahiji hama pikeun tangkal paré
File:Everything for the garden (16391153295).jpg|Rupa-rupa pakakas pikeun méré sihan hama jukut
File:Agriculture; four labourers weeding rice paddies in China, w Wellcome V0025721.jpg|Gambar  keur ngarambét di sawah

## Tempo ogé
*Caplak
*Écéng
*Sawah
*Paré
*Wuluku
*Garu

## dicutat tina
## Tutumbu kaluar
*Lalandak mibanda harti sédong atawa liang kubur
*Katangtuan ngarambét
Urek

**Urek** nyaéta useup atawa eluk anu ditalian  maké kenur beunang ngagintir/ngarara dipaké pikeun nguseup belut, nguseup belut dina liangna disebut ngurek.  Useup anu geus dipasang eupan diasupkeun ka jero liang belut ku jalan digéré/dipuir-puir kenurna maké curuk jeung jempol bari jeung rada didedetkeun. Urek, useupna ngan ditalian baé henteu maké jeujeur. Ilaharna urek maké eupan bancét atawa cacing.

## Pedaran
Ngurek belut ilaharna di sawah tapi sok aya ogé anu ngadon ngurek  sisi balong, ogé sisi susukan,

Rupa-rupa Urek belut téh sagigireun anu biasa dipaké  aya ogé anu disebut urek palang, jeung urek tengah. 
Urek palang mah useupna henteu ngeluk tapi lempeng, ngan tungtung jeung tungtungna diseukeutan, kenurna ditalikeun ditengah-tengahna. Cara gawé urek modél kieu nyaéta mangsana eupan diteureuy ku belut tuluy urekna ditarik usepna bakal niruk tur melag dina genggerong belut, ari urek tengahmah sarua jeung urek biasa, ngan ukuran kenurna leuwih pondok jeung tungtung kenurna ditalikeun kana régang awi.

File:Dad and his eels - Louisiana summer 1938.jpg|Belut beunang ngurek
File:Fishing hooks on white surface.jpg|Useup/eluk pikeun ngurek
File:Ant Bait.jpg|Kenur beunang ngagintir dipaké nalian useup/eluk

## Tutumbu kaluar
*Nyieun urek
*Nyieun urek palang
*Ngurek belut maké kawat

## Dicutat tina
Inohong di Bojong Rangkong

**Inohong di Bojong Rangkong** nyaéta sandiwara  anu kasohor disalah sahiji *stasion TV*, mintonkeun budaya jeung basa Sunda dira raraga kumaha prak-prakan urang Sunda ngamangpaatkeun media modéren pikeun cukang lantaran némbongkeun eusi haté jeung pikiran  (*ekspresi*) dina nyanghareupan sagala rupa  masalah kahirupan kiwari/kontemporer. Ngagambarkeun hiji wawanén maké jalan seni (artistik) pikeun hiji urusan anu watekna umum jeung lega (*globalisasi*).

Salah sahiji kaayaan anu jadi sindir sampir sindang siloka dina waktu harita nyaéta dina panungtung pamaréntahan *Orde Baru* jeung ditumbu ku ngamimitian jaman répormasi. Dina ieu sandiwara, ngajadikeun urang Sunda aya dina puseur sajarah Indonésia. Sandiwara ieu ogé nétélakeun yén seniman lokal tacan jadi korban tina pangaruh produk *globalisasi* sok sanajan usaha satékah polah ti pihak-pihak luar nyebarkeun pangaruh ku jalan ngerahkeun media éléktronik di sakuliah dunya sangkan budaya maranéhna leuwih ditarima. Ogé ngébréhkeun sababaraha  padungdengan ngeunaan wawakil urang Sunda di Indonésia nyanghareupan budaya bangsa séjén. Sakabéhna ngagambarkeun kumaha ngaronjatna pangaruh jeung pamangpaatan média di Indonésia hususna kana budaya di Tatar Sunda.
Inohong

**Inohong** nyaéta saurang pamingpin, jalma anu penting kalungguhana, bisa ogé tokoh masarakat anu dipiajrih atawa dipikareueus , inohong minangka cukang lantaran pikeun rahayat ménta bongbolongan  pikeun nyanghareupan kahirupan, kamajuan jaman, ogé  dina widang pamaréntahan .

## Pedaran
Hiji jalma bisa dianggap inohong ku balaréa, bisa ku lantaran luhung élmuna, gedé wibawa jeung komarana, gedé jasana, loba *prestasina* dina salah sahiji widang dina kahirupan. Bisa ogé ku ganjorna umur. Ieu sakabéh mangrupa hubungan-hubungan sosial anu geus ngajadi pola saperti : Sepuh jeung  misepuh, kolot jeung nu mikolot jeung saterusna.

## Dicutat tina
## Tempo oge
*:Kategori:Inohong Sunda
*:Kategori:Inohong Sunda buhun‎
*Inohong di Bojong Rangkong

## Tutumbu kaluar
#Hartina inohong nyaéta 
#Inohong téh 
#Inohong, Ahli, pakar
Gamparan

**Gamparan** nyaéta tilam dampal suku supaya henteu kakotoran, kabaseuhan, atawa kacugak . salah sahiji bédana gamparan jeung anu séjén nyaéta henteu mibanda tali, jadi mangsana dipaké  gamparan kudu dicapit  lilinggana maké indung suku, lilingga téh babandul anu panjang ± 4&nbsp;cm dijieuna tina kai aya di handapeun gamparan beulah kénca jeung katuhu 

## Pedaran
Gamparan dijieun tina kai teuas sangkan henteu gampang beulah ogé awét dipakéna, kai anu ilahar dipaké saperti: kai jati, kai meranti paro, kai ngerawan,  jeung sajabana. Dilingkungan pasantrén gamparan remen dipaké pikeun kacai mangsana wudu saméméh ngadegkeun solat. Gamparan baheula loba pisan didagangkeun, biasana dijieun tina tangkal  kai jati ku lantaran kitu gamparan téh baheula loba anu boga, méh aya di unggal imah, kiwari mah meuren kawas sendal capit.

## Harti séjén  gamparan
Sesebutan ka jalma anu aya di hareupeun sarta dipihormat (ngébréhkeun rasa hormat) kecap gamparan malahan leuwih  leuwih hormat ti batan sampéan 

Indonesianclogs.JPG|Kelom paranti kacai
Indonesianclogs2.JPG|Kelom maké tali
Koreanclogs.JPG|Sendal kai urang Koréa
Indianclogs.JPG|Gamparan urang Indian
Brooklyn Museum 22.1044a-b Pair of Clogs (2).jpg|Gamparan anu aya dimuséum Brooklyn 

## Tempo ogé
*Sapatu
*Tarumpah
*Kelom Geulis
*Sendal
*Sendal capit

## Dicutat tina
## Tutumbu kaluar
#Jendral Sudirman ogé maké gamparan
#Gamparan mibanda harti handap asor
#Kecap gamparan, némbongkeun kalungguhan
#Gamparan,  sesebutan ka djelema kadua (nuduhkeun hormat), leuwih hormat batan sampean
Parudan

**Parudan** nyaéta salahahiji pakakas kanggo marud  biasana didamel tina logam  ipis anu dibolongan. Parudan aya anu tradisional jeung aya anu modéren biasana parudan tradisional dijieuna tina kaléng anu dibolongan terus di bingkai ku kai ari parudan modéren biasana bijieun tina *stainless steel*.
Parud tradisional aya ogé anu diwangun ku lambaran beusi atawa kawat-kawat leutik anu seukeut (huntu parud) anu ditancebkeun kana papan kai.

## Wangun sarta Bahan 
Parud tradisional Sunda diwangun ku:

Papan Parud: Dijieun tina kai anu rada kandel pikeun panyekelna.
Huntu Parud: Jaman baheula, huntu parud dijieun tina kawat beusi anu diteukteuk pondok tuluy ditanceubkeun kana papan kai, atawa tina lambaran kaléng anu diliangan maké paku sangkan aya bagian anu seukeut sarta kasar dina sisina.

R.A. Danadibrata nétélakeun yén parud téh nyaéta pakakas paranti ngukur kalapa atawa sampeu, dijieuna tina kai sarta maké beusi anu seukeut.

## Kagunaan 
* Ngukur Kalapa: Pikeun ngahasilkeun hampas kalapa anu tuluy diperes janten cipati.
* Ngaparud Sampeu: Pikeun ngadamel rupa-rupa opieun sapertos combro, misro, atawa rupa-rupa kuéh séjénna.
* Ngaparud Bungbu: Sakapeung dipaké ogé pikeun ngahaluskeun bungbu sapertos jahé atawa konéng.

## Rujukan 
Karegori: pakakas
Bébérétéan

**Bébérétéan** disebut ogé **garunggung**  atawa **ujen-ujen** (*Rubus fraxinifolius Poir*) nyaéta ngaran tutuwuhan, buahna baruleud, anu asak rupana beureum, rasana amis. Kaasup tangkal liar, hirup ngarungkun disisi leuweung mikaresep taneuh anu jemlék saperti sisi susukan, sisi balong, situ, jeung sajabana, kaasup kana gulma atawa hama pikeun pepelakan.

## Pedaran
Tangkal Bébérétéan disebut ogé : *gunggung* (Bali), *sabit* (Kalimantan) *kecalingan* (Jawa),  *jalanggara* (Maluku), *gharunggung* (Madura).
Di nagara séjén disebutna : *ragimot* (Malaysia), *balinana*  (Pilipina), *pising* (Papua), *cây tu lui* (Vietnam),

## Mangpaat
Di Indonesia umumna buah anu geus asak bisa diala rasana amis rada haseum, di Jawa daunna diasakan dijieun deungeun sangu aya ogé anu ngala pucukna dipaké coél sambel. Urang Pilipina ngagodog akar bébérétéan dipaké ubar batuk, buahna anu geus asak di jus pikeun ngurangan rasa nyeri, urang Papua New Guenea daunna dipaké ubar ararateul.

Di Australia tangkal ieu sagigireun dipelak pikeun papaés buruan, ku urang Aborigin daunna di godog dijieun ubar nyeri mangsana datang bulan, salésma jeung nyeuri beuteung.

Rubus rosifolius, the Roseleaf Bramble. (11348336656).jpg|Buah anu geus asak
Starr 020803-0133 Rubus rosifolius.jpg|Kembang ligar jeung buah
Starr 030405-0029 Rubus rosifolius.jpg|Daun Bébérétéan
Starr 041221-1871 Rubus rosifolius.jpg|Dapuran Bébérétéan

## Tutumbu kaluar
* Pepelakan Indonesia 
* Spésiés Bébérétéan

## Dicutat tina
Gondéwa

**Gondéwa** nyaéta hiji pakakas paranti mentangkeun jamparing, dijieun tina awi, kai, atawa campuran kai jeung awi,. 
Gondéwa kudu kuat, hampang jeung liat, baheula dijieun tina awi atawa kai, bahan kai dipaké palebah panyepengan sangkan kuat narima pangaruh mangsana tali  dibatek, sedengkeun awi mibanda sipat leleus liat henteu babari potong mangsana tali dibatek tur bisa balik deui kawas sasari.  Kiwari gondéwa geus dijieun tina bahan anu leuwih kuat jeung hampang  saperti bahan campuran/*komposit* *fiberglass* jeung kai, *fiberglass* jeung awi, jeung bahan séjéna anu leuwih hadé.

## Pedaran
Sangkan jamparing ngabelesat, tungtung gondéwa luhur jeung handap  dipasang tali anu liat tur ngenyod dibeungkeut dina unggal tungtungna, mangsana dipaké ieu tali dibetot katukang sedengkeun gondéwa ditahan, mangsa dibatek téh tali méréan kitu ogé gondéwana ogé milu melenoy/melengkung ieu kaayaan baris méré tanaga jeung awahan pikeun mentangkeun jamparing/panah anu diperenahkeun dina tengah-tengah luhureun talina, mangsana tali dileupaskeun deui,  gondéwa jeung tali balik deui . Dina waktu anu sarua jamparing  melesat kasurungkeun ku tanaga tina tali jeung gondéwa anu balik deui.

Tali (*senar*) anu dipaké pikeun mentangkeun jampaing/panah kudu kuat jeung ngenyod, hampang, henteu nyerep cai, jeung henteu tihiangan. bahan-bahan tradisional pikeun nyieun tali umpamana: *linen*, rami, ramat tina tatangkalan, urat/*otot*, sutra, jeung kulit sasatoan, anu pang alusna dijieun tina urat/otot lantaran leuwih tahan ku cai  

## Sajarah
Gondéwa jeung jamparingna mangrupa hiji pakarang anu geus kacida heubeulna dimangpaatkeun, dumasar kana panalungtikan  sahenteuna kapanggih dina titinggalna  mangsa  *Paleolitik* nepika mangsa  *Mesolithic*. Tempatna di Nataruk, Turkana County, di  Kenya , jamparing anu seseukeutna tina batu obsidian kapanggih dina jéro tangkorak aya ogé anu nanceb dina dada  . ti saprak harita Gondewa jeung jamparing geus digunakeun meh di sakuliah dunya kajaba,  Australia .

File:Wu Fu Portrait.jpg|Gambar keur mentangkeun gondéwa
File:Bogenschützen in Ili-Mano.jpg|Gondéwa keur dipaké
File:Tsurumaki string holder 1.JPG|Tali/*senar* gondéwa
File:Hun bow.jpg|Gondéwa disarandékeun dina tangkal
File:Ranger-Battle for Wesnoth.png|Gondéwah dipaké pakarang
File:Defense.gov photo essay 110518-M-XZ164-018.jpg|Gondéwa kiwari dipaké pakakas olah raga
File:Arc de bambú.JPG|Gondéwa basajan tina awi

## Dicutat tina
## Tutumbu kaluar
* Tali busur gondéwa
* The Asian Traditional Archery Research Network 
* Simon Archery Collection From The Manchester Museum, The University of Manchester
* An Approach to the Study of Ancient Archery using Mathematical Modeling
Bojong (géografi)

]]
**Bojong/bobojong**/(*tanjung*) nyaéta ngaran anu dipaké pikeun nyebutkeun kana hiji tempat/daratan anu nyolongodor ka cai, bisa waé cai dina harti (talaga, situ, walungan, sagara, jeung sajabana). 
Bojong mangrupa hiji panungtungan anu euwuh deui jalan pameuntasan, ku alatan ieu ngaran tempat disababaraha daérah disaluyukeun kana kaayaan taneuh mangsa harita, Contona waé ngaran daérahna Bojong, bisa waé hartina kaayaana éta tempat di juru/panungtungan/sisi cai". Bojong dina kaayaanna bisa wai hiji daérah/daratan rada luhur, ngagawir, naha taneuh atawa tina batu anu pernahna dikurilingan ku cai.

## Pedaran
Di Bandung loba manggihan daérah anu baheulana mangrupa sisi talaga : timimiti Majalaya, Banjaran nepikeun ka Cililin . aya sababaraha daérah anu dimimitian ku kecap bojong, meureun éta nembongkeun kaayan mangsa harita saperti :Bojong, Desa Bojongmalaka, Bojongsoang, Bojongsari, Bojongkunci, Bojongmanggu, jeung réa deui anu séjéna.

Dina sajarahna daérah bojong geus jadi hiji tempat anu merenah pisan dipaké ngawangun bénténg atawa pos jaga contona anu aya di Irlandia, dayeuh kolot *Ras Bar Balla* di Somalia kidul, kabehanana diwangun dina luhureun bojong.

File:Pamengpeuk Beach, Garut.jpg|Pameungpeuk di Garut
File:Tanjung Benoa.JPG| Benoa di Bali
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Boot bij het strand in de Maurits-baai TMnr 60016851.jpg|Pangandaran di Tatar Sunda

## Dicutat tina
## Tutumbu kaluar
# Bojong atawa Bobojong
# Harewos Bojong
# Bojong hartina
Patik

**Patik** nyaéta parabot sarupa jeung kampak gedé  tur maké gagang leuwih panjang, patik dipaké  meulah atawa nuar tangkal kai  Nuar tangkal kai pikeun ngabukbak leuweung pikeun dijieun lahan tatanén  atawa ngala kai pikeun suluh atawa kaperluan séjéna, disababaraha daérah patik téh mangrupa pakakas andelana.

## Pedaran
Patik dijieun tina beusi waja anu kuat tur kandel, patik tradisional biasana dijieun di gosali, di Tatar Sunda daérah anu kasohor masih kénéh aya gosali anu nyieun pakakas tatanén kayaning arit, pacul, patik, kampak, jeung sajabana. Tayalian di daérah Majaléngka sok sanajan kiwari geus beuki ngorotan jumlahna, ku lantaran morosotna jumlah pesenan.

Gagang patik anu alus dijieun tina bungkul kawung nu geus pugur atawa arék muguran, sanajan nuarna bangga, leuwih bangga deui mangsa nampolana, bogor kawung anu teuas ieu engkéna baris dibeulah tuluy diraut nepikeun ka bisa diasupkeun kana liang gagang patikna.

File:Carpenter%27s_axe.jpg|Péso (seuseukeut) patik
File:Axt_zum_spalten1.jpg|Paranti meulah kai
File:Corte hachu.jpg|Patik dipaké olahraga nuar kai

## Dicutat  tina
## Tutumbu kaluar
# Patik nyaéta
# paranti nuar
# Patik dibawa disolendangkeun
# Patik mibanda gagang
Sieur

**Sieur** disebut ogé *tungau*;  *(Ornithonyssus bursa)* nyaéta sato leutik pisan anu hirupna numpang dina bulu hayam, manuk, jeung *unggas* séjéna.

Sieur bagian tina ordo *Mesostigmata* kelas *Acari* jeung kelas *Archnida*. *Spesies* ieu mibanda suku opat pasang, panjang awakna 0.7-1.0&nbsp;mm, lebarna 0.25-0.49&nbsp;mm. Pangawakan lonyod kelirna semu konéng, mangsana geus ngégél  tur ngenyot getih hayam, palebah beutengna robah kelirna jadi semu beureum.

## Pedaran
Sieur biasana loba kapanggih dina hayam mangsa keur nyileungleum. Sieur dina hayam hirupna *ektoparasit* anu bisa hirup tur baranahan, utamana dina kandang anu kurang dijaga kabersihana, nepika kiwari geus kanyahoan aya 7 rupa kutu anu milu hirup tur  ngaganggu ka hayam, kutu anu sok nyeuseup getihmah tacan aya kapanggih. Sieur jeung kutu hayam kacida ngaganggu ku lantaran ngégélan kulit, jeung bulu hayam. Kutu jeung sieur ieu mangrupa parasit anu maneuh dina hayam, henteu pipindahan atawa ninggalkeun pangeunteupana (*hospes*) kajaba pindah ka hayam séjén anu leuwih ngora .

### Ngabasmi sieur
Biasana  sieur eunteup tur hirup dina hayam anu keur nyileungleum , Sieur bisa dibasmi ku jalan meresihan kandang sangkan ulah kotor, tuluy semprotkeun saeutik minyak tanah. di mana perlu maké racun (*insektisida*), ulah anu ngabalukarkeun racun ka hayam komo deui kamanusa, contona Coumaphos 0.25%, bisa waé hayamna dimandian maké cai anu dicampur walirang, atawa campuran *carbaryl* 2 gram dina leter cai.

Nyingkahkeun sieur bisa waé cukup ku ngaduruk rarapén urut nyileungleum hayam,  bisa ogé maké cai kamper dicampur jeung cai bako.

### Baranahan sieur
Endog sieur kelirna bodas semu konéng, nincak mangsana  megar jadi anak sieur kurang leuwih 2-3 poé. Saméméh jadi sieur déwasa anak sieur baris ngalaman ganti kulit jadi “*deutonimfa*” dina waktu kurang leuwih 5-7 poé., sieur bikang beurat awakna 0.043&nbsp;mg, bisa ngaronjat kana 0.077&nbsp;mg di mana geus nyeuseup getih hayam atawa unggas anu dicicinganna, ieu sarua jeung 1.8 kali beurat awakna . Hayam anu kaserang panyakit sieur, utamana hayam anakna (ciak) bakal némongkeun ciciren  bulu-buluna kotor utamana dina jangjang, hulu jeung pamatukna.

## Tutumbu kaluar
*Sieur ngaganggu hayam nyileungleum
*Sieur bisa dibasmi ku minyak tanah

## Dicutat tina
Cedo

**Cedo** nyaéta wadah paranti sipatan anu sok dipaké nyieun gurat dina kai anu rék diragaji sangkan lempeng .

## Pedaran
Cedo dina wangun sederhana dijieun tina kai sagedé dampal leungeun kandelna kurang leuwih 10 senti méter, luhurna dipolongoan dua paranti neundeun gulungan benang hiji, hijina deui paranti neundeun kapas  anu dibaseuhan ku mangsi hideung atawa ku bubuk areng/Apu sangkan gampang dipupus.  Mangsa ditarik benang ku jalan liang tempat kapas beunang ngamangsian, benang anu kaluar jadi milu baseuh kumangsi, Tungtung benang maké kakait paranti ngaitkeun kana tungtung kai anu baris dipotong, tungtung anu hijina deui dibatek ka tungtung  kai anu hiji deui. Di mana geus manteng jeung luyu ukuranna, benang anu manteng tadi diciwit bari diangkat ka luhur kurang leuwih 5 sénti, tuluy dileupaskeun deui sangkan ngajeprét kana luhureun kai. ku lantaran benang manteng tur  baseuh kumangsi  tempona ngajeprét kana kai téh ninggalkeun tapak mangsi anu lempeng luhureun kai, benang paranti ngaguratan ieu dijieun tina benang bahan kapas atawa sutra.

## Sajarah
Cedo tina apu geus dipaké timangsa  Mesir kuno kénéh, tuluy dipaké nepi ka kiwari aya diunggal nagara, wangunna ogé rupa-rupa gumantung kana budaya séwang-séwangan. Sanajan wangun jeung ngagunakeun cukup basajan,  Cedo minangka pakakas anu  mibanda mangpaat anu kawilang gedé pikeun kalumangsungan nyieun hiji wangun jeung wangunnan .

## Tempo ogé
# Ragaji
# Patik
# Palu
# Sugu

## Dicutat tina
## Tutumbu kaluar 
* Chalk line&nbsp;– One person operation (vidéo)
* Chalk line&nbsp;– Two-person operation (vidéo)
* Hand-made chalk-line (vidéo)
Parako

diperenahkeun luhureun parako]]
**Parako** nyaéta tempat paranti neundeun hawu anu dijieun tina taneuh. 
 

## Pedaran
### Tempat parako
Parako diperenahkeun di pawon sajajar jeung palupuh, sakapeung aya ogé parako anu diteundeun leuwih handap batan palupuh atawa langsung di luhureun taneuh pawon disebut parako ngupuk , geus jadi kabiasaan luhureun hawu jeung parako aya anu disebut para seuneu nyaéta paranti neundeun hasil tatanén kayaning, boléd, jagong, gaplék, suluh, jeung sajabana sangkan kahaneutan ogé nyingkahan gangguan beurit jeung ucing
.

### Kagunaan
Sagigireun tempat neundeun hawu parako téh paragi neundeun songsong paranti mirun seuneu, siduru, tempat ngaguarkeun lebu tijero hawu di mana geus rada pinuh sangkan suluh anu diasurkeun ka jero hawu bisa hurung kalawan hadé, lebu jeung ruhak anu diguarkeu tijero kana parako bisa dimangpaatkeun pikeun ngabubuy hui, sampeu, cau atawa ruhakna dipaké meuleum tarasi, lauk asin, lauk, jeung sajabana.

## Dicutat tina
## Tutumbu kaluar
# Parako téh wadahhawu
# Adat kampung cikondang
# Hawu jeung parako anu aya di Baduy
# Imah panggung 
# Hawu jeung parako urang Kampung Naga
Emuk

**Emuk** nyaéta cangkir anu dijieun tina logam, aya ogé anu dijieun tina beling biasa leuwih gedé ti batan cangkir ukuran biasa bari biasana aya tutupna di luhur sok disebut ogé bekong paranti nginum. 
jmpl|Emuk tina keramik
Bandring

jmpl|Bandring ti Meksiko
**Bandring** nyaéta kaulinan budak leutik anu dijieun tina kai anu nyagak, tuluy maké karét biasana ku rut ban motor atawa sapédah nu dipotong saukuran tali sapatu. Dicangredkeun dina dua cagakna, dina dua tungtung tali nu séjéna maké bebendul nu ditalikeun kana gigir bebendul.
Bebendul keur wadah pélorna, biasana maké kurut kulit sapatu nu geus teu kapaké. Lamun geus jadi biasana dipaké ngabandring bajing nu sok ngahakan kalapa atawa ngabandring manuk, atawa disebut ogé ketepél.
## Rujukan
Tampir

**Tampir** nyaéta parabot paragi moé paré atawa gaplék dijieun tina awi anu dianyam kawas nyiru ngan ukuranana leuwih gedé, bari buleud kawas gilinding setum. Biasana dipaké moé paré atawa nu séjéna di buruan imah. 

Kiwari tampir geus jarang dipaké, alatan kalindih ku téknologi modéren rata-rata moé paré téh ayeuna mah tilamna maké terepal, samak, karung atawa ogé moé paré dina pakarangan atawa pakarangan nu dibeton. Sanajan kitu, di sababaraha tempat anu masih kénéh tuhu kana tali paranti karuhun mah, tampir téh masih kénéh digunakeun. Upamana di kampung-kampung adat saperti Kampung Naga.

## Rujukan
Lodong (wawadahan)

]]
]]

**Lodong** nyaéta parabot pikeun mawa cai dijieun tina tangkal awi ukuranana kira-kira saméter leuwih disésakeun ruas nu panghadapna, bari dipolongoan keur nyangreudkeun tali. Terus maké tali di tungtung nu luhur jeung nu handap. Cara mawa caina dieusian dina pancuran tuluy disangkéh. 

## Keur nyadap 
Kapungkur waktu kolot urang jeneng kénéh, sok nyaksian ti mimiti nyadap kawung maké lodong nu digantungkeun dina tangkal kawung keur ngawadahan cai legén. Naékna maké sigay nu dijieun tina awi atawa gombong nu disarandékeun kana tangkal kawung, biasanya isuk-isuk diilik-ilik lamun geus pinuh dicokot diturunkeun terus dibawa ka imah, dibahékeun kana kékékéng nu gédé dina hawu diseuneuan terus tepi ka ngagolak lila-lila cai legen téh saat jadi liket, Prosésna rada lila. Sageus liket diangkat, terus bahan gula diasupkeun kana citakan, diangin-angin nepi ka garing. Jadi gula kawung, baruleud.
Korang

**Korang** aya ogé anu nyebut kempis nyaéta wadah lauk tina anyaman tangkal awi sok disorén kutukang ngala lauk.  Mawa korang ku jalan ditalian anu dibeulitkeun kana cangkéng ukuran korang henteu leuwih gedé, paling gedé ogé sapingping kolot.

## Pedaran
### Bahan pikeun nyieun korang
Korang dijieun tina anyaman tangkal awi anu dibeulahan ipis tur diraut, ditempo tina jujutanna anyaman aya dua rupa : anyaman anu ka luhur jeung anyaman anu kagigir, Awi anu dianyam kaluhurna disebut jarugjug sangkan leuwih kuat dijieun tina hinis/kulit tangkal awi anu dibeulah ipis kurang leuwih sagedé cingir. Anyaman anu kagigirna disebut (jalujur) dijieun tina daging awi meunang ngaraut sagedé nyéré atawa sagedé paniir saté. Antara jarugjug jeung jarugjug di ayam rada carang kurang leuwih diliwatan sajarugjug, ari jalujur di ayam kagigir leuwih kékép jadi katémbongna korang leuwih seseg. Beulah handap korang dianyam carang saukuran jeung jarugjug..

### Pangawakan korang
Korang kawas botol liangna tiluhur rada buleud tuluy ngaleutikan palebah beuheungna, ngagedéan deui palebah taktakna nepi ka handap semu gepéng. Beuheung korang dianyam leuwih kékép ti batan awakna, dina liang korang (paranti ngasupkeun lauk) dipasang panutup anu bisa dilaan jeung dipasang disebutna seuweu, nyaéta anyaman carang anu dijieun kawas pitapak (*perangkap*) sangkan lauk anu diasupkeun kana korang henteu bisa luncat deui kaluar.

File:Fish basket, San Diu - Vietnam Museum of Ethnology - Hanoi, Vietnam - DSC02982.JPG|Korang urang Vietnam
File:Fish basket, Chut (Ma Lieng) - Vietnam Museum of Ethnology - Hanoi, Vietnam - DSC02646.JPG|Korang anu aya di Muséum Ethnology Vietnam
File:Myles_Birket_Foster_The_Eel_Traps.jpg|Gambar korang sisi susukan jeung bubu paragi ngala lauk

## Dicutat tina
## Tutumbu kaluar
# Korang jeung istilahna
# Karajinan korang 
# Pakakas nguseup
# Korang urang Jepang
# Rupa-rupa korang
Sungkal

**Sungkal** disebut ogé **burujul** (*mata bajak*) nyaéta pakakas tatanén tina beusi  perenahkeun ditapelkeun dina wuluku  paranti nyungkalkeun taneuh sawah, kebon, atawa huma sangkan henteu ngeumpeut jeung taneuh leuwih subur mangsa dipelakan ku lantaran taneuh  subur anu aya di handap disungkal jadi pindah ka dibeulah luhur . Baheula nyungkal taneuh maké bantuan tanaga munding, sapi, atawa kuda, kiwari dinagara maju nyungkal taneuh pikeun tatanén geus maké tanaga mesin anu mana hasilna leuwih gancang jeung hadé. .

## Pedaran
### Nyieun sungkal
Sungkal mangrupa seuseuket tina beusi anu dipasangkeun dina wuluku pikeun nyuluduk tur nyungkalkeun  taneuh, sungkal kudu kuat sangkan henteu miley komo neupika potong mangsana dipaké tina bahan beusi waja meunang nyipuh sangkan leuwih kuat,  ukuran jeung wangunna bisa waé henteu sarua gumantung kana pésenan.

### Mangpaat
Sungkal gedé pisan mangpaatna dina widang ngolah taneuh maké cara tradisional, utamana gancang jeung hasilna leuwih rata. Taneuh anu subur di handap kasungkal kaluhur, tangtu bakan meré *nutrisi* anu dipikabutuh pikeun pepelakan leuwih loba. Sungkal ngahaja ditapelkeun dina wuluku sangkan wuluku leuwih seukeut dina norobos taneuh, ogé ngurangan akibat ruksak   alatan dipaké dina taneuh anu buntar atawa garing

File:Maler der Grabkammer des Sennudem 001.jpg|Wuluku geus dipiwanoh ti jaman baheula
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Man met ploeg en vorkpatjoel Bali TMnr 10011099.jpg| Sungkal dina wuluku jeung patani
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Landbouwer ploegt de sawah Gajolanden TMnr 10010953.jpg|Nyungkal taneuh maké bantuan kuda
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Ploegen met een span runderen in de omgeving van Oeboed TMnr 60032096.jpg|Ngawuluku/nyungkal maké munding

## Dicutat tina
## Tempo Ogé
#Sawah
#Paré
#Huma
#Wuluku

## Tutumbu kaluar
* Nyungkal taneuh sawah maké mesin
* Istilah dina nyawah
Téténong

**Téténong** nyaéta parabot dapur paragi nyimpen rupa-rupa kadaharan dijieun tina awi nu dianyam, rupana buleud. Supaya kadaharan aman tina gangguan méong atawa ucing jeung tina sabangsaning sasatoan nu sok maling kadaharan di dapur lamun ditingggalkeun ka sawah atawa ka kebon.											

## Cara Nyieun
Awina dituar dipilih nu sedeng teu kolot atawa ngora teuing. Diteukteuk saukuran standar téténong, aya nu leutik aya nu sedeng jeung leuwih gedé, terus awi nu geus diteukteuk dibeulah. Sanggeus dibeulah dua tuluy dibeulahan laleutik kira-kira 2 sénti leuwih. Hasil dibeulah laleutik dicacah ipis-ipis saban beulahan nu leutik téa terus dijembréngkeun...jstrna ké diiget-inget heula.

## Kungsi nempo
Kuring kungsi nempokeun baheula aki jeung nini kuring nyieun parabot tina awi sarupaning cécémpéh, dudukuy, giribig, haseupan jeung liana.

## Dicutat tina