open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Logam alkali taneuh

**Logam alkali taneuh** nyaéta genep unsur kimia dina golongan 2 tabél périodik:bérilium (Be), magnésium (Mg), kalsium (Ca), strontium (Sr), barium (Ba), jeung radium (Ra).  Unsur-unsur ieu mibanda pasipatan anu sarupa: ngagurilap, bodas pérak, logam rada réaktif dina suhu jeung tekanan baku. Sacara stuktur, maranéhna (jeung hélium) papada boga s-orbital pinuh: ieu orbital dua éléktron lengkep anu siap dileupaskeun pikeun ngabentuk kation anu boga muatan +2, sarta kaayaan oksidasi +2.

Sadaya logam alkali taneuh nu geus kapanggih kabentuk alami, najan radium ngan ukur kabentuk tina ranté luruh uranium jeung torium, lain unsur primordial.

## Rujukan 
## Bacaan salajengna 
* Kelompok 2 - Metals Bumi Alkohol, Royal Chemistry Society. 
* Hogan, C.Michael. 2010. *Kalsium* . eds A.Jorgensen, C. Cleveland. Énsiklopédia Bumi . Déwan Nasional Élmu sareng Lingkungan. 
* Maguire, Michael E. "Logam Bumi Alkohol." *Kimia: Tatapakan sareng Aplikasi* . Éd. JJ Lagowski. Vol 1.. New York: Macmillan Rujukan AS, 2004. 33–34. 4 jilid Perpustakaan rujukan Gale Virtual. Thomson Gale. 
* Silberberg, MS, Chemistry: Sifat molekular Bidang sareng Parobihan (3e édition, McGraw-Hill 2009) 
* Petrucci RH, Harwood WS et Herring FG, Kimia Umum (8e édition, Prentice-Hall 2002)
Babad Dipanagara

ka|jmpl|350x350px| Cuplikan naskah Babad Dipanagara
**Babad Dipanagara** nyaéta naskah otobiograpi Pangéran Dipanagara (1785-1855) anu ditulis mangsa anjeunna dibuang ku Walanda ka Sulawesi Kalér. Naaskah kuno anu eusina riwayat hirup Pangeran Diponegoro (putra HB III), pangéran Yogyakarta anu mingpin perlawanan ngalawan Walanda dina Perang Diponegoro anu lumangsung ti taun 1825 nepi ka 1830. Ditulis nalika Diponegoro keur diasingkeun di Sulawesi Kalér kira-kira taun 1831-1832, ieu naskah biografi munggaran dina sastra Jawa modern.   

Babad Diponegoro kaasup kana Daptar Warisan Dunya UNESCO taun 2013.

Dina buku ieu, Diponegoro nulis yen Daendels salaku Gubernur Jenderal Hindia Walanda hayang ngarobah loba hubungan Jawa-Walanda, tapi Daendels kawilang teu daya ngalawan Kasultanan Ngayogyakarta diatur kalawan alus . Létnan Gubernur Inggris Raffles kalibet dina hiji kajadian nu patali jeung tatakrama "Sultan kudu datang di tempat pangluhurna sarta henteu dina tingkat sarua jeung Inggris". Tungtungna, Sultan meunang sarta Raffles digambarkeun salaku inohong kasar jeung teu sopan. Naskah-naskah ieu ditulis ku cara nu bisa salawasna dihartikeun pikeun kapentingan Sultan jeung karaton Jawa.  Saterusna Babad Diponegoro dikirimkeun babarengan ku Perpusnas jeung KITLV taun 2012. Hal ieu dilakonan lantaran ieu naskah miboga salinan asli nu disimpen di Indonésia, sedengkeun nu ditulis ku aksara Jawa disimpen di Walanda.

Babad Dipanagara, babarengan jeung Kakawin Nagarakretagama, ditarima jadi Situs Warisan Dunya dina Rapat 11th *International Advisory Committee for the World Heritage Program* di Gwangju, Koréa Kidul, tanggal 18–21 Juni 2013.

## Rujukan 
* Pedaran Peter Carey ngeunaan naskah Babad Dipanagara
Zelda Fitzgerald

**Zelda Fitzgerald**  nyaéta saurang Novélis Amérika, anu lahir di Montgomry, Alabama, Amérika Serikat 24 Juli 1990. Zelda tilar dunya dina tanggal 10 Maret 1948 di North Carolina, Amérika Serikat. Sajaba ti saurang Novélis, Zelda ogé mangrupa saurang pelukis sarta wnoja sosialita dina jamanna. Zelda mangrupa pamajikan F. Scott Fitzgerald, salah saurang penulis anu kasohor.  Zelda jadi icon Roaring Twenties anu ngagambarkeun wanja anu ngabogaan kabébasan sarta sering disebut flapper.

## Kahirupan Mimitina 
Dina mangsa rumajana, Zelda geus sering muncul di golongan Montmery, jadi béntang résital balét sarta nari di country club anu kaitung élit. Zelda mangrupa salah saurang wanoja anu lahr ti Mahkamah Agung Alabama Anthony Dickson jeung Minnie Machen Sayre. Zelda mangrupa anak bungsu anu dingaranan sabada pahlawan gipsi tina novél 1874.

## Kahirupan Rumah Tanggana 
Sabada sabulan sanggeus lulus ti *Sidney Lanier High School ,* dina taun 1918, Zelda papanggih jeung F. Scott Fitzgerald anu umurna 21 taun. Scott mangrupa salah saurang anggota tangtara letnan kadua, anu ditempatkeun di deukeut Kamp Sheridan. Mangsa harita, Scot kagolong kana jalma anu tacan mapan sacara ékonomi, balukarna ngarasa asa-asa jeung teu percaya diri, nalika manéhna mimiti ngadeukeutan Zelda. Zelda ahirna narima lamaran Scott, sabada buku munggaran Scott diterbitkeun. Tina buku ieu pisan, Scott meunang kasuksésan anu dadak sakala duanana (Scott jeung Zelda) jadi sélébritas dina waktu sapeting.

Zelda kaasup kana salah sahiji jalma anu ngawangun masarakat Amérika. Kitu ogé kahirupan jeung novél Fitgerald anu terus-terusan ngalambangkeun kontradiksi anu kaitung gedé dina budaya Amérika sarta kapitalisme Amérika. 

DIna ahir tau 1920-an, hubungan Zelda mimiti kaancam alatan Scott ngalaman masalah dina nulis novél anu ka opatna. Dina waktu anu sarua ogé Zelda mimiti néangan tempat pikeun ngawadahan kréatipitasna sorangan. Sajaba ti nulis, manéhna ogé neuleuman deui dua hal anu jadi pangaresepna nalika keur budak, nyaéta kana widang seni jeung tari-tarian.

Zelda jeung Scott téh kawentar pisan hiji pasangan anu pinuh ku kekerasan, alkoholisme sarta leuwih parahna deui, dibungbuan ku naék turunna ékonomi dina kahirupan rumah tanggana. Katambah deui, ku kasusah Zelda alatan panyakit psikologis jeung méntalna. Tapi, ahirna mah dina tanggal 21 Désémber  taun 1940 Scott tilar dunya alatan serangan jantung. Sedengkeun dina taun anu sarua, Zelda balik ka Montgomery sarta cicing di imah indungna. Ari kagiatan Zelda mangsa harita, sajaba ti ngalukis, Zelda ogé ngamimitian diajar nari sarta ngamimitian ngagarap novél anu ka-dua anu judulna ''Caesar's Thing's'' anu mana, novél ieu téh teu pernah diterbitkeun. Zelda mangrupa hiji tina salapan wanoja anu kabunuh dina peuting 10-11 Maret 1948, nalika seuneu nyapukeun wangunan utama rumah sakit. Zelda ahirna tilar dunya, sarta dimakamkeun bareng jeung salakina, nyaéta di pamakaman Gereja Katolik Saint Mary Lama di Rockville, Maryland.

## Rujukan
Billy Sunday

**Billy Sunday** nyaéta nénéh tina ngaran William Ashley Sunday. Lahir di Ames, Lowa Amérika Serikat, 19 Novémber 1862. Kamiskinan, hirup nyorangan, kahirupan Billy mangsa harita. Dina umur 21 taun, Billy ditéken pikeun maé di *Chicago White Stockings*. Billy jadi atlit paporit, loba nu mikaresepna. Satuluyna, pindah ka Pittsburg Pirates dina taun 1890. Dina taun-taun mimitina pelayanana salaku tukang hotbah, maranéhna papisah jeung anak-anakna amu katelah Helen, George, jeung William, Jr. Homer Rodheper nyebutkeun yén manéhna nepikeun ka ngaredam salah sahiji tina khotbah-khotbahna, anu ngabogaan periode sapuluh menit di mana dua minggu dua belas urang kapiuhan sarta kudu dilaksanakeun ungal Sunday keur khotbah.

Dina taun 1907, Lindsay Denison anu mangrupa salah saurang jurnalis ngangluh alatan Sunday ngakhotbahkeun "doktrin heubeul, supata heubeul" Dénison nulis "Leupas tina kayakinan yén jalma anu bener-bener religius kudu narima agamana kalayan kabungahan, inyana meunang hasilna ku cara méré inspirasi kasieunan jeung kasuraman dina haté nu nyieun dosa. Kasieunan kana maot, jeung siksaan di jerona dikuatkeun ku conto-conto tina tempat ngagolérna nalika maot anu pikasieuneun anu ahirna henteu sabar nunda kasalametan tapi, sakabéhna geus elat.Ku ancaman gedéieu pisan inyana ngadorong jalma-jalma anu boga dosa asup kana bubu.

## Rujukan
Josephine Butler

**Josephine Butler** nyaéta feminis Inggris, lahir dina tanggal 13 April 1828 di Northumberland. Bapana katelah John Gray mangrupa salah saurang pendukung kuat répormasi sosial jeung juru kampanye nolak ayana perdagangan budak. 

## Kahirupan Josephine 
jmpl|Josephine Butler
Ngabogaan ngaran lengkep Josephine Elizabeth Butler, anu mangrupa saurang féminis Victoria jeung mangrupa nu mawa parobahan sosial anu terus-terusan ngawanohkeun ngeunaan hak pilih wanoja pikeun dunya atikan anu leuwih hadé batan saméméhna, dihapuskeunna prostitusi anak sarta dipungkasna prakték perdangan manusa pikeun waoja nu masih ngora sarta barudak pikeun dijadikeun pelacur. Josephine dilahirkeun di Mifield dina bulan April 1828, kalayan dina kulawarga anu beunghar. Josephine disakolakeun di imah, sarta maca rupa-rupa literasi dina basa Inggris jeung basa Italia sarta tarjamahan para Bapa Geréa. Josephine mangrupa wanoja anu tumuwuh pikeun babagi prinsip agama jeung moral bapana sarta kateuresepanna kana kateuadilan. Di dieu pisan, Josephine neruskeun kagiatan sosialna pikeun mérépanangtayungan ka sababaraha wanoja tunawisma anu sering jadi pelacur, anu akibatna ngabogaan panyakit kelamin. Dina taun 1883, perjuangan Josephin kakara katingali hasilna, kahayang Josephine anu naékkeun umur cukup pikeun kawin tina 13 taun disatujuan jadi 16 taun, sarta carita panyakit nu népa ditangguhkeun.Hanjakal, tilu taun satuluyna dicabut deui. Koléksi anu aya eusina leuwih ti 35o volume buku jeung pamplét kaasup majalah kontémporér upamana The Shield jeung Laporan Karajaan taun 1871 anu asli ngeunaan lumangsungna panyakit nu népa.. Sarta, loba di antarana anu dipimilik ku Josephine jeung anak cikalna. Kolési koréspondénsi Jusephine nyaéta koléksi panggedéna di luar pabukon wanoja, nyéa 155 surat.

## Rujukan
Kadmium

**Kadmium** nyaéta unsur kimia anu lambangna **Cd** sarta nomer atom 48. Logamna hipu, kelir bodas semu pérak, sacara kimia sarupa jeung logam stabil lianna dina golongan 12, séng jeung raksa. Siga séng, kaayaan oksidasina +2 dina kalolobaan sanyawana, jeung siga raksa, boga titik lééh leuwih handap tibatan logam alihan dina golongan 3 nepi ka 11. Kadmium jeung baturna di golongan 12 sering teu dianggap logam transisi, kusabab kulit éléktron d atawa f-na teu kaeusi sawarbh boh dina bentuk murnina kaayaan oksidasi umumna. Kadar kadmium dina kulit Bumi nyaéta antara 0,1 n.k. 0,5 bagéan per juta (ppm). Ieu logam kapanggih taun 1817 sacara simultan ku Stromeyer jeung Hermann, duanana di Jerman, salaku 'kokotor' dina séng karbonat.

## Baca ogé 
*Pigmén kadmium
*kadmium telurida
*Logam beurat beracun

## Rujukan
Attaléa

**Attaléa** *(Attalea)* nyaéta hiji génus palem-paleman pituin wewengkon tropis buana Amérika, saperti Méksiko, Karibia, Amérika Tengah, sarta Amérika Kidul. Tutuwuhan anu asup kana génus ieu boga cicirén mirip jeung kalapa.

## Sajarah 
Génus *Attaléa* mimiti diungkabkeun ku Carl Sigismund Kunth di taun 1816 dumasar spésimén anu dikumpulkeun ku Alexander von Humboldt jeung Aimé Bonpland, Jumlah daun dina tutuwuhan rupa-rupa, ti mimiti 3 nepi ka 35, beuki gedé tutuwuhanna, mangka beuki loba jumlah daunna. Sedengkeun genera *Maximiliana* jeung *Orbignya* dijéntrékeun ku Carl Friedrich Philipp von Martius di taun 1826  jeung 1837. Genera *Scheelea* kapanggih sarta dijelaskeun ku Hermann Karsten di taun 1857, sedengkeun Genera *Ynesa* kapaggih sarta dijelaskeun ku Orator F. Cook di taun 1942.

## Taksonomi
*Attaléa*  ditempatkeun dina subfamili Arecoideae, suku Cocoseae sarta sub tribus Attaleinae, jeung genera *Allagoptera*, *Beccariophoenix*, *Butia*, *Cocos*, *Jubaea*, *Jubaeopsis*, *Parajubaea*, *Syagrus*, sarta *Voanioala*. Dina subtribe ieu, *Attalea* asup kulawarga monofiletik, sarta duduluran jeung *Allagoptera*, *Polyandrococos*, *Parajubaea*, *Butia*, sarta *Jubaea.* sanajan manéhna mikir kamungkinan yén *Ynesa colenda*, hiji-hijina anggota éta génus, sabenerna mangrupa hibrida. Rafael Govaerts jeung John Dransfield ngajéntrékeun yén *Attaléa* mangrupa hiji génus, dina buku maranéhna anu judulna *World Checklist of Palms*, sarta Jean-Christophe Pintaud nuluykeun pamakéan ieu dina pembahasanana di génus 2008. Babaraha spésiés jadi sumber penting minyak nabati, jarami, siki anu bisa didahar, jeung serat. Daun *Attalea butyracea* jeung *maripa* dipaké pikeun jarami. Babaraha spésiés nyaéta kalapa sawit, jeung *speciosa* di antara anu pangpentingna sacara ékonomi. sarta di taun 1985 ngarojong leuwih ti 450.000 rumah tangga di sakabéh wewengkon di Brasil.   Serat piassava, anu diékstrak tina daun *funifera*, sacara komérsial penting,

## Galéri 

File:Attalea amygdalina 1.jpg|*Attalea amygdalina*
File:Attalea brasiliensis (20445265406) (2).jpg|*Attalea brasiliensis*
File:Attalea maripa.jpg|*Attalea maripa*

## Tingali ogé 
Tutuwuhan

## Rujukan
Liberty Bell

**Liberty Bell** nyaéta hiji loncéng anu ngalambangkeun simbol kabébasan jeung kamerdikaan Amérika Sarikat. Loncéng ieu aya di Philadelphia, Pennsylvania.

## Sajarah 
Mimitina, Majelis Pennsylvania maréntahkeun nyieun ieu bél pikeun miéling 50 taun *Charter of Privileges* anu dijieun ku William Penn di taun 1701. *Charter of Privileges* ngabahas ngeunaan hak jeung kabébasan anu ngahargaan batur di sakuliah dunya. Utamana pamikiran William Penn ngeunaan kabébasan beragama, sikep liberal ngeunaan hak-hak pangeusi asli Amérika, sarta partisipasi warga nagara dina nyieun undang-undang.

## Retakan dina loncéng 
Liberty Bell miboga retakan anu bisa ditempo kiwari. Kumaha mimitina éta loncéng bisa retak, teu dipikanyaho sacara pasti.

Iraha waktu anu pasti Liberty Bell bisa retak deui sabenerna taya anu apal. Tuluy aya babaraha carita, salah sahijina, nyaéta di taun 1824, salila pahlawan perang Révolusi Marquis de Lafayette datang. Carita anu lian nyebutkeun yén loncéng retak di ahir taun éta, ku sabab disadakeun pikeun nandakeun aya kahuruan.

Minangka bagian ti drive Liberty Bell Savings Bonds di taun 1950, 55 réplika Liberty Bell (48 réplika dijieun pikeun séwang-séwang nagara bagian, Distrik Columbia, sarta Hawaii) dipesen ku Departemén Kauangan Amérika Sarikat ti Prancis ku Fonderie Paccard. Loncéng bakal dipidangkeun dina kasempetan patriotik. Loncéng Texas disimpen di universitas minangka pangajén ku sabab layanan lulusan sakola. Walt Disney World miboga réplika Liberty Bell anu aya di Liberty Square di Magic Kingdom.

Liberty Bell aya dina koin di taun 1926 pikeun miéling 150 taun kamerdékaan Amérika Sarikat. Ogé dina raraga miéling 150 taun Déklarasi Kamerdékaan Amérika Sarikat di taun 1926, Kantor Pos AS ngaluarkeun cap peringatan anu ngagambarkeun Liberty Bell pikeun Paméran Sesquicentennial di Philadelphia di taun 1926,  sanajan ieu cap bener-bener ngagambarkeun loncéng réplika anu diadegkeun di di pintu asup ka tempat paméran. Liberty Bell dipilih jadi téma désain prangko ku sabab ngawakilan kamerdékaan bangsa. Ti saprak harita, Liberty Bell aya di babaraha prangko Amérika Sarikat séjénna,

Gambar Liberty Bell aya dina duit $ 100 kiwari. Gambar robah warna, gumantung ti juru beulah mana ditempona.

## Tingali ogé 
Loncéng

## Rujukan
Karéta api Ranggajati

**Karéta api Ranggajati** (Aksara Sunda Baku: ; Cacarakan: , *Sepur Ranggajati*) mangrupa karéta api kelas éksekutip jeung bisnis anu dioperasikeun ku PT Kereta Api Indonesia Daérah Operasi III Cirebon anu ngalayanan lintas Cirebon–Jember liwatan Yogyakarta–Surabaya Gubeng jeung sabalikna. Karéta api ieu diharapkeun bisa ngabantuan tugas karéta api Logawa jadi aya parobihan dina jadwal karéta api Logawa ti tanggal 1 Nopémber 2016**.**

## Séké-sélér ngaran 
Ngaran "Ranggajati*"* dicokot tina ngaran saurang inohong ti Cirebon, Ki Gede Ranggajati, salah sahiji inohong anu nyebarkeun agama Islam di Cirebon jeung turut andil tina ngadirikeun Kota Sumber anu kiwari jadi puséur dayéuh ti Kabupatén Cirebon, sanggeus ngaran ieu ditiheulakeun diabadikeun jadi nama stadion maén bal, nyaéta Stadion Ranggajati.

## Data Tehnis 
## Tarip 
Tarip karéta api Ranggajati kisaran antara Rp200.000,00-Rp750.000,00 pikeun kelas éksekutip jeung Rp140.000,00-Rp650.000,00 pikeun kelas bisnis tergantung dina jarak anu ditempuh panumpang, subkelas, atawa poe-poe tangtu sapertos akhir pekan jeung libur nasional. Salain éta, aya ogé tarip husus anu ngan bisa dipesen mulai dua jam saacan kaberangkatan dina rute-rute ieu.
* Cirebon - Purwokerto jeung sabalikna: Rp65.000,00 (éksekutip) jeung Rp45.000,00 (bisnis)
* Purwokerto - Kutoarjo jeung sabalikna: Rp55.000,00 (éksekutip) jeung Rp45.000,00 (bisnis)
* Purwokerto - Yogyakarta jeung sabalikna: Rp110.000,00 (éksekutip) jeung Rp90.000,00 (bisnis)
* Kutoarjo - Solo jeung sabalikna: Rp75.000,00 (éksekutip) jeung Rp55.000,00 (bisnis)
* Madiun - Solo / Jombang jeung sabalikna: Rp70.000,00 (éksekutip) jeung Rp50.000,00 (bisnis)
* Jombang - Surabaya jeung sabalikna: Rp40.000,00 (éksekutip) jeung Rp30.000,00 (bisnis)
* Surabaya - Madiun / Jember jeung sabalikna: Rp100.000,00 (éksekutip) dan Rp80.000,00 (bisnis)

## Jadwal Lalampahan 
Ieu jadwal lalampahan Karéta api Ranggajati **per 1 April 2020 (revisi Gapéka 2019).**

## Insidén 
* Dina tanggal 6 Nopémber 2016, saurang nekat bunuh diri sareng nabrakeun sorangan ka karéta api Ranggajati sanggeus nelpon di Pehserut, Sukomoro, Nganjuk.
* Dina tanggal 9 Nopémber 2016 tabuh 06.15, karéta api Ranggajati nabrak saurang anu nyebrang parlintasan sabidang di Banjarwangunan, Mundu, Cirebon ngakibatkeun korban maot di tempat.
* Dina tanggal 17 Désémber 2019, karéta api Ranggajati aya gangguan kalistrikan naika karéta api asup Stasion Madiun. Dina katerangan resmina, Manager Humas PT KAI Daérah Operasi VII Madiun ngapurakeun aya gangguan kalistrikan éta.

## Galéri 

File:CC 206 15 09 KA Ranggajati.jpg|Karéta api Ranggajati nalika liwatan di Banyuraden, Gamping, Sleman

## Rujukan 
## Tumbu luar 
 Situs web resmi KAI dan jadwal kereta api tahun 2017
Birute Galdikas

**Birute Marija Filomena Galdikas** (gumelar di Wiesbaden, Jerman, 10 Méi 1946) nyaéta salah sahiji ahli primatologi, jeung ahli lingkungan anu dikenal ku panalungtikanna tentang orangutan. Birute Galdikas pernah meunangkeun pangajén kalpataru ti Pamaréntah Indonésia kanggo usahana dina pelestarian alam. 

## Orangutan dan Pariwisata 
Birute medalkeun memoal judulna Reflections of Edan : My Years with the Orangutans of Borneo pada 1995. 

## Dedikasi Ka Orangutan 
Birute mimiti ka Tanjung Puting, Kalimantan Tengah taun 1971 jang ngariset watek orangutan dina naungan promotor Louis Leakey, ahli Paleoantrologi. Brute berhasil. Birute ngaraih dokter dari Univercity of california Los Angeles (UCLA) judulna Orangutan adaptation at Tanjung Puting Reserver, centar borneo 1978.

## Rujukan
Elon Musk

**Elon Reeve Musk** nyaéta salah sahiji pengusaha asal Afrika nu dikenal salaku pangadeg Tesla Motors dan SpaceX,nu ngaluncurkeun kapal ka ruang angkasa komersial,dina taun 2012. Elon Reeve Musk gumelar dina taun 1917 di Pretoria, Afrika Selatan. Dina taun 1999,Musk ngadegkeun X.com parusahaan jasa keuangan pambayaran online, taun saangesna nyebabkeun manéhnya ngajieun Paypal.

## Kasang tukang 
Indungna berasal ti Kanada jeung bapana berasal ti Afrika Selatan.Elon musk miboga dulur lalaki hiji sareng hiji dulur awéwé.Wanci manéhnya huswa 12 taun manéhnya ngajieun panjualan parangkat lunak mimiti ti permainan nu diciptakeun ku manéhnya nu ngaranna blastar. Manéhna ogé belajar bisnis jeung fisika di University of Pennsylvania.

## Rujukan
Daniel Murdiyarso

**Daniel Murdiyarso** nyaéta pakar iklim kahutanan adaptasi jeung mitigasi ti Istitut Pertanian Bogor (IPB), nu gumelar di Cepu, Jawa Tengah.

## Kasang tukang 
Daniel Murdiyarso nganamatkeun atikan sarjana di Fakultas Kahutanan IPB jeung meunangkeun gelar PhD taun 1985 ti Universitas *Reading*, inggris. Ka taun 2000, manéhna pernah ngajabat salaku Deputi Kementerian Lingkungan Hidup. Manéhna ogé nyaéta  ilmuwan Indonesia nu mangrupa Guru Besar Ilmu Atmosfir Fakultas MIPA IPB.

## Panghargaan 
Prof Dr Daniel Murdiyarso, manéhna narima panghargaan Lembaga Ilmu Pengetahuan Indonesia (LIPI), LIPI Sarwono Award XVII. Manéhna ogé mangrupa panarima Ahmad Bakrie Award dina widang sains dina taun 2010 jeung mangrupa salah sahiji panaliti senior di *Center for Internation Forestry Research* *(CIFOR).* Manéhna ogé mangrupa salah sahiji nu miboga kontribusi dina Nobel Perdamaian 2007 pikeun *Intergovernmental Panel on Climate Change* (IPCC). Manéhnah ogé aktif salaku anggota Akademi Ilmu Pengetahuan Indonesia (AIPI).

## Rujukan
Waduk Saguling

**Waduk Saguling** nyaéta *waduk* jieunan anu pernahna di Kabupaten Bandung Kulon dina *katinggian* 643 méter di luhur beungeut cai laut (mdpl).

## Proyék 
Dina undakan ka hiji ieu waduk ngahasilkeun tanaga listrikna 700 MW,tapi aya paningkatan kabutuhan listrik nepika 1400 MW. Badan anu ngokolakeun  pambangunan ieu nyaéta Proyek Induk Pembangkit Indro (PIKITDRO) tina Parusahaan Listrik Nagara (PLN).

Satuluyna aya masalah jeung kagunaan di lingkungan daérahna nyaéta pangembangan dina parikanan, agri-akuakultrul, parawisata jeung sajabana. Ayeuna waduk ieu ogé digunakeun keur kabutuhan lokal saperti mandi, nyeuseuh, jeung miceun kotoran. Alatan ieu ngajadikeun Waduk Saguling pikahariwangeun katimbang Waduk Cirata jeung Waduk Jatiluhur, hal éta alatan waduk saguling jadina panto utama Walungan Citarum,disaguling ieu kabéh kotoran disaring heula, saméméh disaring deui ku Waduk Cirata jeung ahirna ku Waduk Jatiluhur.

Daérah di sabudeureun Waduk Saguling loba sumber cai anu ngakontrabusikeun kana waduk. Daérah Waduk ieu asalna ti daérah parikanan jeung partanian, aya paningkatan partanian 50% jeung tingkat partumbuhan anu luhur,tapi aya akibatna tina paningkatan populasi patani nyaéta kurangna lahan anu diolah ku kituna  maksakeun maranéhna ngembangkeun lahan partanian jeung ngalakukeun ngababatan leuweung. Aya konsékuensina nyaéta nimbulkeun masalah banjir jeung longsor mangsa usum hujan.

{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {"marker-symbol":"dam", "marker-color":"0050d0", "title":"Waduk Saguling"},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [ 107.426505, -6.931283 ]
      }
    }
  ]
}

## Rujukan 
Kategori :Wangunan 
Kategori :Arsitéktur
Gunung Semeru

**Gunung Semeru** nyaéta gunung pang luhurna di pulau jawa,pernahna di Jawa Tengah,puncak Gunung Semeru,Mahameru,miboga kaluhuran 3.676m di luhur benget laut (mdpl).Salian ti gunung pang luhurna di pulau jawa,Gunung Semeru ogé jadi gunung berapi pang luhurna di Indonesia saengges Gunung Kerinci (3805mdpl) jeung Rinjani (3726mdpl).

Ieu gunung miboga jalur pendakian sajauh 18 kilometer,saenyana pendakian ka Mahameru kaasup ilegal ku sabab teu di izinan ku pihak Taman Nasiolan Bromo Tengger Semeru(TNBTS) kusabab status waspada Gunung Semeru nu sawaktu waktu bisa ngaluarken lava pijar ka arah puncak.

## Kapercayaan 
Gunung Semeru boga makna nu jero keur umat hindu.Diyakinken salaku persemayaman para dewa,ieu ogé nu ngajieun sajumlah tangkal dililitan kaen bodas-koneng jeung pendaki ulah ngadegkeun tenda di ditu.

Numutkeun kayakinan Hindu,Semeru di bopong ku Dewa Wisnu nu ngajalma kura-kura raksasa jeung Dewa Brahma nu ngajalma oray raksasa  nu ngabelit penggalan ti Jambudwipa (daratan sekitar india) nu ngaimbangkeun pualu jawa nu kalalantung di lautan.

Mung ,Pulau Jawa saacan saimbang wanci sameru geus nancep di sisi timur.Nepi ka,puncak Semeru di potong deui jeung di simpen ti sisi baratna jadi gunung nu di piwanoh salaku Gunung Penanggungan.Di Ranu Kumbolo ogé aya sabongkah prasasti nu kerap tersampir kaen bodas jeung konéng sarta sasajen di hareupna.Di luhurna kapahat aksara"ing deva'pu Kameswara tirthayarta",nu kira kira mobiga harti ziarah suci Mpu Kameswara (tirthayarta).

## Arca 
Di Gunung Semeru bahelana aya dua arca nyaéta Arcapada jeung Aracapodo nu kiwari geus teu kaciri di jalur pendakian.Numutkeun Ekspedisi Cincin Api nu di lakonan Kompas dina taun 2011,Arcapodo masih kénéh aya masingkeun wanguna ges teu utuh sarta pernahna cukup jauh jeung hésé di jangkau di jalur pendakian.

## Rujukan
SMK Arrohmah Dadaha

**SMK Arrohmah Dadaha** nyaéta Sakola Menengah Kajuruan Swasta anu aya di Kota Tasikmalaya kalawan nomor NPSN 69895361.
Lasun Jawa

**Lasun Jawa** atawa **Ganggarangan** (*Herpestes javanicus*) nyaéta spésiés lasun pituin Asia Kidul jeung Asia Tenggara, tapi geus sumebar ka mana-mana. 

## Taksonomi 
Ngaran ilmiah awalna *Ichneumon javanicus*, diusulkeun ku Étienne Geoffroy Saint-Hilaire taun 1818. Abad ka-19 jeung ka-20, sababaraha spésimén zoologi ayeuna dianggap sarua: 

* *Mangusta* *auropunctata* (1836) ku Brian Houghton Hodgson, spésimén ti Népal tengah. 
* *Herpestes exilis* (1841) ku Paul Gervais, spésimén ti Tourane di Vietnam. 
* *Mangusta pallipes* (1845) ku Edward Blyth, ti Kandahar, Apganistan.  
* *Mungos rubifrons* (1909) ku Joel Asaph Allen, dalapan spésimén sawawa ti Pulo Hainan, Cina. 
* *Mungos exilis peninsulae* (1910) ku Ernst Schwarz ti Bangkok. 
* *Mungos siamensis* (1917) ku Cecil Boden Kloss ti kalér Thailand.  
* *Herpestes palustris* (1965) ku RK Ghose ti Kolkata, India.  

Subspésiés lasun Jawa anu dipikawanon kiwari: 
&#x5B; ''* &#x5D;

* *H. j. javanicus* 
* *H. j. auropunctatus* 
* *H. j. exilis* 
* *H. j. orientalis* 
* *H. j. usuk* 
* *H. j. palustris* (lasun Bengali) 
* *H. j. seménanjung* 
* *H. j. perakensis* 
* *H. j. rafflesii* 
* *H. j. rubrifrons* 
* *H. j. siamensis* 
* *H. j. tjerapai'' 

### Pilogeni 
Analisis DNA mitokondria mendakan yén grup Asia Tenggara subspesies mongoose Jérman Tenggara bénten sacara genetik tina jinis mongoose Java anu langkung tebih di kulon. Walungan Salween di Myanmar panginten janten panghalang antara dua kelompok.  
## Dicutat tina
Urang Tamil Sri Lanka

**Urang Tamil Sri Lanka** nyaéta kelompok étnis Tamil anu jadi pangeusi di Sri Lanka. Kelompok étnis ieu mangrupa anu kadua panglobana saenggeus urang Sinhala. Tamil Sri Lanka maké basa Tamil salaku basa sapopoé, tapi kadang ogé maké basa Sinhala jeung basa Inggris. Lobana urang Tamil Sri Lanka nyaéta 10 persén ti jumlah pangeusi di nagara Sri Lanka.

## Sajarah 
Urang Tamil Sri Lanka mimitina datang ti India Kidul kira-kira abad ka-5 saacan maséhi. Tuluy ngalakukeun asimilasi jeung pangeusi satempat. Lila kalilaan, loba jelema anu datang ka Sailan--ngaran heubeul pulo Sri Lanka--ku sabab pangaruh karajaan Chola asup ka Sailan ti abad kahiji nepi ka puncakna nalika invasi Chola abad ka-11. Tuluy di abad ka-13 Karajaan Jaffna diadegeun ku dinasti Arya Chakaravati ti Karajaan Pandya di tungtung kalér pulo Sailan, karajaan anu misah ti karajaan Tamil anu séjénna di India Kidul.

Karajaan Jaffna ruhag di abad ka-16 nalika Portugis mimiti ngajajah Sailan. Portugis ngawasaan daérah basisir (utamana di beulah kulon) anu dijadikeun tempat dagang. Portugis ogé mawa agama Katolik ka basisir Sailan anu matak urang Tamil sawaréh aya nu pindah agama ti nu asalna Hindu. Harita, urang Tamil ti India ogé aya anu dibawa ku Portugis ka Sailan. Tuluy, pamaréntahan dibawa alih ku Walanda di abad ka-18. Walanda ngalumakukeun sistem kasta ka urang Tamil di Jaffna anu matak perbudakan aya di mana-mana. Timimiti abad ka-19 nepi ka abad ka-20, Inggris nuluykeun pamaréntahan di Sailan. Harita, loba urang Tamil India anu dibawa pikeun dijadikeun patani téh di daérah Kandy, pagunungan Sailan. Salian ti éta, 7% sésana di antarana Kristen, utamana Katolik, sanggeus Kerajaan Jaffna taluk ku Portugis. Lolobana urang Tamil anu ngeusian Propinsi Kulon agamana Katolik, sedengkeun anu ti Propinsi Kalér jeung Wétan lolobana ngagem agama Hindu. Sénsus Sri Lanka 2012 nyatet yén jumlah jelema anu ngagem agama Buddha aya 22.254, kirang ti 1% tina jumlah sakabéh pangeusi.

Pamuka agama Hindu, hususna Vellalar, nuturkeun idéologi agama Shaiwa Siddhanta (aliran Shaiwa) sarta mraktékkeun ajaran Hinduismeu lokal, nyembah ka déwa-déwa lokal anu teu kapanggih dina kitab suci Hindu anu resmi. Tempat ibadahna gumantung kana objék ibadahna. Kuil Hindu yang dipikawanoh minangka *Koyil*, diwangun luyu jeung kitab suci. Tapi lolobana, kuil teu diwangun luyu jeung kitab suci tapi ngan saukur tempat anu basajan anu ditempatan ku déwa satempat. Di kuil ieu diayakeun ritual *puja* unggal poéna anu diluuhan ku warga satempat tuluy dipingpin ku hiji pandita, anu disebut *Kurukkal.*

## Konflik 
Saenggeus Sailan merdéka ti Inggris di taun 1948, urang Sinhala perang baraya jeung urang Tamil pikeun ngarebutkeun kakuasaan nagara. Ku sabab urang Sinhala ngawasaan babaraha widang, urang Tamil ngabentuk kelompok separatis anu ngaranna Macan Tamil (*Tamil Tiger*) pikeun ngabentuk nagara Tamil anu misah anu ngawengku Propinsi Kalér jeung Wétan.

Sanajan perang baraya Sri Lanka geus lekasan, tapi diwartakeun yén urang Tamil Sri Lanka masih kénéh kasiksa.

## Tingali ogé 
* Sri Lanka
* Basa Tamil
* Urang Sinhala

## Rujukan
Fuganto Widjaja

**Fuganto Widjaja** (gumelar di Makassar, 29 Oktober 1981, yuswa 38 taun) nyaéta hiji pangusaha asal Indonésia. Manéhna nyaéta incu ti anu ngadegkeun Sinarmas Group, Éka Tjipta Widjaja.

## Kasang tukang 
Fuganto Widjaja mangrupa anak ti Indra Widjaja, diréktur PT Sinarmas Multiartha. Fuganto jeung kulawargana mangrupa konglomrat anu ngadegkeun sarta ngokolakeun Sinarmas Group, anu dimimitian ku akina, Éka Tjipta Widjaja.

Manéhna ngahontal gelar Ilmu Komputer jeung Ékonomi ti Cornell University New York di taun 2003 sarta lulus ti Cambridge Univesity London di taun 2004.

## Karir 
Manéhna ngamimitian karirna jadi analis risét di bank invéstasi UBS di Singapura. Di taun 2006, nalika manéhna mimiti gabung jeung Sinar Mas Group, manéhna dipercaya pikeun ngawangun pabrik cai mineral. Tuluy manéhna meunang tanggungjawab anu leuwih gedé di Sinarmas Group, nyaéta dipercaya pikeun mingpin PT Golden Energy Mines Tbk (baheula ngaranna PT Bumi Kencana Eka Sakti) minangka komisaris ti taun 2016 nepi ka kiwari.

PT Golden Energy Mines Tbk beroperasi di widang pertambangan jeung padagangan. Pausahaan ieu miboga 12 anak pausahaan, 10 di antarana mangrupa pausahaan anu beroperasi di panambangan batu bara termal. Tambang éta lokasina aya di Sumatra Kidul, Jambi, Kalimantan Kidul, sarta Kalimantan Tengah. Ieu pausahaan téh fokus utamana nyaéta pertambangan batubara.  Ieu saham pausahaan téh 94,2 persén dicepeng ku Sinarmas Group.

Di taun 2015, nalika Sinar Mas Group nyokot alih PT Berau Coal Energy Tbk, Fuganto ditunjuk jadi présidén diréktur sarta Gandi Sulistiyanto Soeherman jadi komisaris présidén anu anyar. Manéhna mikahayang yén Sinarmas ulah ngan ngandelkeun agribisnis wungkul, tapi kudu bisa ogé kana infrastruktur, téhnologi, jeung nu séjénna, saperti pausahaan-pausahaan maju di Tiongkok, Jepang, jeung Koréa.

Manéhna yakin yén Sinarmas bisa ngarojong targét pamaréntah pikeun ningkatkeun pasokan listrik jadi 35.000 mégawatt dina waktu 5 taun, ku cara mastikeun pasokan batu bara angger stabil sarta ngakuisisi réa asét pertambangan.

## Kalungguhan 
Ieu di handap mangrupa kalungguhan anu ayeuna dicepeng ku Fuganto Widjaja.

## Tingali ogé 
Sinarmas

## Rujukan
Kabupatén Galuh

**Kabupatén Galuh** nyaéta kabupatén anu diadegkeun taun 1815 ku Wiradikusumah minangka gabungan Kabupatén Kertabumi (Bojonglopang), Utama, Imbanagara, Cibatu, jeung Kawasén. Wilayahna harita méh sarua jeung Kabupatén Ciamis kiwari ditambah Pangandaran. Taun 1915, ieu kabupatén diasupkeun Karésidénan Priangan sarta diganti ngaran jadi Ciamis.
Aligator Amerika

**Aligator Amérika** (*Alligator mississippiensis*) mangrupa réptil buhaya badag pituin Tenggara Amérika Sarikat. Éta mangrupikeun salah sahiji tina dua spésiés anu masih aya dina genus *Alligator*, sareng langkung ageung tibatan hiji-hijina spésiés buhaya anu sanés, buhaya Cina.
Pandémi koronavirus 2019 di Jepang

**Pandémi koronavirus 2019 di Jepang** mimmiti dikonfirmasi kaayaanana di tanggal 16 Januari 2020. Jepang mangrupa nagara kadua anu ngonfirmasi ayana panyakit COVID-19 di luar Tiongkok saenggeus Thailand. Nepi ka tanggal 17 Maret 2020, geus aya 829 kasus sarta 29 urang anu tilar dunya. Manéhna geus dirawat ti tanggal 1 Pébruari. Salian ti positip koronavirus, manéhna ogé ngidap panyakit séjén anu geus parah.

Salian ti éta, Jepang mangrupa nagara munggaran anu manggihan kasus pasén anu beunang deui koronavirus saenggeus cageur. Di tanggal 27 Pébruari, wanoja di Osaka ngonfirmasi yén manéhna positip deui saenggeus dirawat tuluy cageur. 

## Sumebarna virus 
Saenggeus virus ieu mimiti kakonfirmasi di Osaka di tanggal 16 Januari 2020, virus ieu sumebar di sakabéh wewengkon di Jepang. Anu paling parah nyaéta di Préféktur Hokkaido, préféktur di beulah kalér Jepang. Nepi ka pamaréntah daérah préféktur éta netepkeun kaayaan darurat ti tanggal 28 Pébruari 2020. Per tanggal éta, tina 214 kasus anu aya di Jepang, 54 kasus asalna ti Préféktur Hokkaido. Pamaréntah daérah préféktur éta ménta supaya warga tetep cicing di imahna séwang-séwangan.

## Dampak 
Loba pisan dampak anu dihasilkeun tina sumebarna ieu virus di Jepang. Di antarana nyaéta diperékeunna sakola, ti mimiti SD nepi ka SMA, kaitung ti tanggal 2 Maret nepi ka 6 April 2020 sacara nasional. Saacanna, tarékah ieu geus dilaksanakeun ku pamaréntah daérah Tokyo, Osaka, sarta Hokkaido ti tanggal 27 Pébruari 2020.

### Pariwisata 
Kauntungan tina séktor pariwisata nurun ku sabab ayana ieu wabah. Tempat-tempat hiburan saperti Tokyo Disneyland, Tokyo DisneySea, Universal Studios Japan, ditutup saheulaanan. Malahan mah féstival kembang sakura anu tadina rék dilaksanakeun usum semi taun ayeuna teu jadi dilaksanakeun.

### Olimpiade Tokyo 2020 
Ti saprak sumebarna ieu virus di Jepang, loba anu ngahariwangkeun lumangsungna gelaran Olimpiade 2020 di Tokyo. Komo deuih wabah koronavirus 2019 ieu geus ditetepkeun jadi pandémi global ku WHO. Ningali tina gelaran acara-acara lianna di sakuliah dunya, saperti kajuaraan-kajuaraan BWF (saperti Swis Open, India Open, Singapore Open, jeung Malaysia Open), MotoGP, sarta Formula 1 anu bedo dilaksanakeun luyu jeung jadwalna. Sanajan kitu, Perdana Menteri Jepang, Shinzo Abe, optimis tur keukeuh yén Olimpiade Tokyo bisa dilaksanakeun luyu jeung jadwal, nyaéta ti 24 Juli nepi ka 9 Agustus. Manéhna geus nyiapkeun sagala rupa sangkan Olimpiade bisa dilaksanakeun tepat waktu. 

## Tingali ogé 
* Pandémi
* COVID-19

## Rujukan
Marmota olympus

**Marmota olympus** nyaéta spésiés marmot éndemik, anu ngan kapanggih di Pagunungan Olympic Washington, Amérika. Status éndemik ieu spésiés ditangtukeun  ku Badan Législatif Nagara Bagian Washington taun 2009.

## Habitat
Marmota olimpic utamana hirup di wewengkon sub-alpin jeung padang jukut alpin kaasup lengkobna. Mimitina kapanggih dina dataran luhun nu jangkungna 1.500 nepi ka 1.750 m, tapi geus kapanggih ogé dina dataran anu jangkunga 3 m nepi ka 1.990 m. Umumna némbongkeun bébédaan séksual, jaluna rata-rata 9,3&nbsp;kg, ari bikangna 87.1&nbsp;kg. Ceulina, buntut, beungeut jeung sukuna ogé ditutupan ku bulu. Warna umumna coklat, nu sakapeung pacampur jeung bodas, tapi biasana mah poléngna séwang-séwangan baé. Mang hudang tina hibernasi, buluna wana konéng atawa coklat. Nu kahiji dina bulan Juni, mangsa aya dua pola bulu hideung muncul dina taktakna, tuluy nyebar ka sakujur awakna Nu kadua, dina mangsa hibernasi.

## Kalakuan
jmpl
Marmot olympus sato anu sosialna gedé sarta hirup dina koloni anu umumna dieusian ku hiji jaul jeung 2 nepi ka 3 bikang, ditambahan ku anak-anakna, jeung marmot rumaja umur antara 1-2 taun. Biasana lamun maranéhna papanggih sok disada nu tangtu nandakeun pikeun miwanoh unggal individu dina koloni. Kalakuan keur mikawanoh marmot séjénna mah biasana dimimitian ku napelkeun irung kana irung, atawa kana pipi.

Ieu marmot téh kaasup sato diurnal, sarta pola aktivitasna rupa-rupa dina mangsa sataun, waktu dina sapoé, jeung cuaca. Dina awal usum panas (bulan Mei), nu biasana diliput kénéh ku salju nu kandel, marmot olympus boga wewengkon husus pikeun néangan hakaneun. Sagigireun éta ngahakan pgé akar-akaran, kekembangan jeung jukut. Sakapeung osok néangan ogé sato leutik nu geus paéh, biasana dina mangsa réa salju jeung tutuwuhan hésé ditéangan. Pikeun nginumna, biasana marmot olympus ngandelkeun salju anu cair. Dina mangsa teu bisa manggihan ti nu kitu, bisa kénéh meunang cati tina tutuwuhan hakaneunana, atawa tina ciibun.

## Rujukan
William Beebe

**Charles William Beebe** (/ˈbiːbi/; lahir 29 Juli 1977 di Brooklyn, Amérika jeung tilar dunya 4 Juni 1962 di Trinidad), nyaéta saurang ahli biologi Amérika, juru jelajah, juru ngaprak, jeung panulis sajarah alam anu ngagabungkeun panalungtikan biologi jeung kamampuh literasi anu kawilang langka. Anjeunna mantuan manggihkeun *bathysphere*. Kulawargana pindah ka East Orange, New Jersey, Amérika mangsa anjeunna meujeuhna asup ka SMA. Ari kulawargana téh katarik pisan kana hal alam, sarta anjeunna ogé resep pisan kana alam. Anjeunna diyakinkeun ku Profesor Osborn pikeun narima posisi di New York Zoological Park anu harita rék dibuka. Di dinya Beebe ditawaran posisi Assistant Bird Keeper. Anjeunna tuluy ngayakeun ékspédisi ka pulo Galapagos kalawan nebarkeun jaring ka dasar laut sangkan meunang rupa-rupa sato.
**Pheasants, Their Lives and Homes* (1926),
**Beneath Tropic Seas* (1928),
**Half Mile Down (1934)*,
**High Jungle (1949)*,
**The Edge of the Jungle (1950)*,
**Unseen Life of New York* (1953).

## Rujukan
Darangdan

**Darangdan**; *Ficus heteropleura*  nyaéta hiji tangkal nu asalna tina kulawarga *moraceae*. Di Indonesia tangkal darangdan loba kapanggih hirup di pulo Jawa; Maluku; Sulawesi; Sumatera. Di sababaraha daérah tangkal darangdan mibanda ngaran séjén: di Borneo katelahna buah *kariwanya; Kariwanya; kayu ara,* di Cina  disebutna *wei ye rong*; dina basa Inggris disebutna : *Sandy leaved fig*.

## Ekologi
Darangdan kagolongkeun kana tatangkalan liar nu loba kapanggih hirup di sisi leuweung, gunung-gunung, sisi lamping, sisi susukan jeung gawir-gawir utamana  nu mibanda tempat dina 1,500 mdpl.

## Kultipar
Dina ngarekahan hirupna tangkal darangdan gumantung kana gegeremet utamana nyiruan nu sok eunteup sarta ngendog dina kembangna.

## Dicutat tina
Laevistrombus canarium

**Laevistrombus canarium** disebut ogé siput gonggong  dina basa Malayu. nyaéta sato grastropoda sarupa kéong anu hirup di dasar laut. Di Indonésia, ieu sato jadi ikon khas kapuloan Bangka-Belitung. 

## Wangun Awak
Ukuran cangkangna gedé, pola spiral nyungcung sedeng, buleud semu nyungcung, awakna kembung, biwir cangkang luar rubak, sisi biwir cangkang luar semu buleud, kanal siphonal pondok pisan.

## Sumebarna
Ieu jenis kéong laut téh asalna ti laut basisir sabudeureun wewengkon Indo-Pasifik jeung sumebar lega ti kiduleun India nepi ka Melanesia, tuluy ka kalér nepi ka Ryuku di Jepang, jeung ka kidul ka Queensland, Australia jeung Kalédonia Baru. Spésiés ieu gastropod téh di semenanjung Malaysia umumna kapanggih di Selat Johor jeung wewengkon séjén saperti Pulau Tinggi jeung Pulau Besar, di wétaneun Johor, jeung Port Dickson jeung Teluk Kemang di Negeri Sembilan..

Ieu kéong hirup dina leutak keusik di dasar laut, di antara alga jeung jukut laut di semenanjung jeung basisir benua.Ieu sato téh dijadikeun kadaharan poko pikeun komunitas pribumi. Iwal ti éta dipaké ogé keur nyieun karajinan saperti hiasan dékoratif, jeung pakakas ngala laut.. Diolahna ngan ukur digodogkeun, tuluy dicocolkeun kana sambel anu has. Kitu deui di wewengkon Jambi, siput gonggong dijadikeun kaolahan.Di Kabupatén Bangka Utara, daging siput ieu biasana digoréng nepi ka garing sarta ngan saeutik diuyahan. 

Di sawatara tempat, ieu kéong téh dicobaan pikeun dipiara di luar habitatna, atawa diternak. Sanajan, nepi ka kiwari kakara aya dina tahap ékspériméntal.

## Carita Rahayat (Folklore) 
Siput gonggong dicaritakeun dina lalakon "Burung Tang Tut" nyaéta dongéng ti Bangka. Dina éta lalakon, siput gonggong kacaritakeun minangka kadaharan anu beunang ti basisir di deukeur lembur. Di Batam ogé aya lalakon anu di jerona nyaritakeun siput gonggong, minangka sato anu ditéangan pikeun dikumpulkeun dina waktu cai laut surut. Kitu deui di Riau, aya lalakon anu méh sarua nyebut-nyebut siput gonggong.  

## Rujukan
José Folgado

**José Folgado Blanco** (3 April 1944 - 23 Maret 2020) nyaéta pangusaha Spanyol, ekonom sareng politikus. Anjeunna mangrupikeun anggota Partéi Rahayat. Anjeunna ngajabat salaku présidén Beureum Eléctrica de España ti 2012 ka 2018; salaku Wakil Kongrés dina taun 2000 sareng ti 2004 dugi ka 2008, ngalambangkeun Zamora; salaku Walikota Tres Cantos ti 2007 dugi ka 2012.  

Folgado ogé Sekretaris Nagara pikeun Anggaran Anggaran sareng Belanja antara taun 1996 sareng 2000; pikeun Ékonomi, Énergi sareng UKM antawis 2000 sareng 2002; sareng pikeun Énergi, Pangwangunan Industri sareng SMEs ti taun 2002 ka 2004.  

Anjeunna maot dina 23 Maret 2020 salaku akibat tina inféksi COVID-19 dina yuswa 75 taun.  

## Rujukan
Fatemeh Rahbar

**Fatemeh Rahbar** (Basa Pérsia: **فاطمه رهبر**&lrm;;  1964–2020) nyaéta hiji politikus konservatif Iranians anu ngajabat salaku anggota parlemen Iran urang anu ngagambarkeun Teheran, Rey, Semiranat sareng Eslamshahr.  

Kapilih anyar dina pamilihan, Rahbar murag koma dina 6 Maret 2020 balukar tina COVID-19 nalika wabah di Iran. Dina tanggal 6 Maret 2020, anjeunna dinyatakeun maot ku komplikasi tina kasakit. 

## Rujukan 
## Tautan éksternal 
*Biografi  
*https://edition.cnn.com/world/live-news/coronavirus-outbreak-03-06-20-intl-hnk/h_18a90a0a005a96b3d07c4b73bab8cadd
Pandémi koronavirus 2019 di Pilipina

**Pandémi koronavirus 2019 di Pilipina** mimiti kapanggih di tanggal 30 Januari 2020 nalika wanoja 38 taun warga nagara Républik Rahayat Tiongkok dikonfirmasi positip beunang panyakit koronavirus. Tuluy kasus nu kadua kajadian di tanggal 2 Pébruari 2020 nalika lalaki 44 taun warganagara Tiongkok tilar dunya sapoé saacanna. Kajadian éta ngakibatkeun "kematian" munggaran anu kajadian di luar Tiongkok.

Di tanggal 18 Maret 2020, Pilipina netepkeun status bencana nasional ku sabab ieu wabah.

## Mimiti 
Di tanggal 21 Januari 2020, hiji wanoja 38 taun jeung hiji lalaki 44 taun anu asalna ti Kota Wuhan, Propinsi Hubei, Tiongkok, datang ka Pilipina liwat Hong Kong. Tuluy maranéhna ngalaman gejala pneumonia akut, tuluy di tanggal 30 Januari, maranéhna positip beunang virus korona. Saenggeus kitu, Pamaréntah Pilipina ngaluarkeun larangan lalampahan ka sakabéh wewengkon Tiongkok, kaasup Wewengkon Administratip Husus Hong Kong jeung Makau, sarta nyegah sakabéh jalma anu asalna ti Tiongkok atawa kungsi nganjang atawa transit di Tiongkok sangkan teu bisa asup ka Pilipina.

## Sumebarna virus 
Ieu wabah sumebar sacara masif di Métro Manila. Wewengkon ieu dianggap anu pangparahna beunang wabah koronavirus. Per tanggal 12 Maret, kacatet geus aya 53 kasus anu 3 urangna tiwas. Tuluy per tanggal 19 Maret 2020, geus aya 217 kasus di sakabéh wewengkon di Pilipina.

Ieu tabél mangrupa data kasus koronavirus di Pilipina dumasar wewengkon. per tanggal 19 Maret 2020.

Tuluy per tanggal 16 Maret 2020, Présidén Pilipina Rodrigo Dutérté maréntahkeun pikeun ngalegakeun aréa *lockdown* atawa karantina nepi ka sapulo Luzon. Antukna, warga teu meunang ngayakeun kagiatan di luar imah, sarta transportasi umum dieureunkeun operasionalna pikeun saheulaanan. Tuluy pamaréntah nerapkeun jam malam ti jam 20.00 nepi ka jam 05.00 anu lumaku di 13 kota di Propinsi Métro Manila.

### Ékonomi 
Laju ékonomi di Pilipina diprédiksi bakal nurun ku sabab ieu wabah. Ku lantaran arus ékspor-impor di nagara éta nurun. Komo deuih mitra dagang utama Pilipina, nyaéta Tiongkok, jadi sumber sumebarna koronavirus. Anu matak padagangan antar dua nagara teu bisa jalan saperti biasana ku sabab duanana beunang wabah koronavirus.

## Tingali ogé 
* Pandémi
* COVID-19

## Rujukan
Pekania pennanti

***Pekania pennanti*** nyaéta sato asli wewengkon kalér Amérika anu disebut ogé *fisher*. Saméméhna ieu spésiés sato téh dingaranan *Martes penannti*, tuluy diganti jadi *Pekania pennanti* tanggal 3 Séptémber 2015.

## Rupa Awak
Ditingali saliwat mah, ieu sato téh ampir sarupa jeung careuh atawa lasun. Awakna panjang, ari sukuna pendék. Panjang sakujur awakna antara 800 nepi ka 1.075&nbsp;mm, panjang buntutna 280–400&nbsp;mm, panjang leungeunna90-125&nbsp;mm, panjang ceulina 40–55&nbsp;mm, beuratna 2,0-5,5&nbsp;kg.

Umumna boga warna coklat kolot, tapi beungeut, hulu jeung taktakna biasana semu abu-abu. Buluna kandel jeung herang, tapi karasa keusrak. Bulu beuteungna (awak bagian handap) warna coklat kolot tapi mindeng aya poléng acak warna bodas dina beuheung, dada, atawa beuteunga. Warna poléng bulu dina usum panas biasana leuwih rupa-rupa. Ari baganti bulu biasana sakali dina sataun, nyaéta panungtungan usum panas jeung awal usum tiris.

## Kabiasaan Hirup
Pekania bisa hirup kira-kira 10 taun di alam atawa di penangkaran. Mimiti begér dina umur sataun tapi umumna teu éféktif nepi ka umurna 2 taun. Ieu sato téh solitér iwal ti bikangna jeung anak-anakna, jeung dina usum begér, anu umumna dina bulan Fébruari nepi ka pertengahan bulan Méi.

Pekania kaasup sato prédator, biasana ngahakan bajing, beurit, kelenci salju, jeung manuk. Sacara teu langsung manéhna ngawangun komunitas tutuwuhan di leuweung lantaran ngahakan mangsa anu bisa nyebarkeun binih (siki) di sabudeureun leuweung. Kekembangan jeung tutuwungan nu tangtu, misalna béri ogé sok dihakan.

## Sumebarna
Spésiés ieu sumebar ti Kanada, jeung sabagian wewengkon kalér Amérika Serikat.

Program réintroduksi (ngawanohkeun deui) pekannia anu dimimitian ti taun 1900-an, babarengan jeung restorasi alam tina populasi anu nyésa, geus mampuh mulangkeun ieu sato pikeun nempatan deui wewengkon sabudeureun Michigan, New York, Pennsylvania, jeung Wisconsin. Dina éta proyék, 90 pekannia anu kaasup 50 bikang jeung 40 jalu dileupaskeun di 21 lokasi di Olympic National Park ti taun 2008 nepi ka 2010. Masing-masing dipasangan transmiter radio sangkan bisa kalacak upruk-aprakna, jeung rupa-rupa kabiasaan jeung kajadian séjénna. Populasi ayeuna sato ieu geus diasupkeun kana kategori G5 (aman).

## Habitat 
Pekania ngaprak di jero hutan anu geus geledegan, anu kanopina geus kompléks, liang-liang tangkalna geus gorowong, tangkay jeung dangdauan tina tangkal anu geus pabalatak di dasar leuweung, jeung garung pikeun jadi tempat panyalindunganana.

## Rujukan
Pandémi koronavirus 2019 di Thailand

**Pandémi koronavirus 2019 di Thailand** mimiti kapanggih di tanggal 13 Januari 2020. Ieu mangrupa kasus munggaran anu kapanggih di luar Tiongkok. Per tanggal 30 Maret 2020, kacatet geus aya 1.524 kasus positip virus korona di Thailand, 9 urang tiwas, sarta 229 urang cageur. Kiwari, nagara ieu geus ngalumakukeun kawijakan *lockdown* salila sabulan per tanggal 26 Maret 2020.

## Mimiti 
Kasus munggaran ieu sasalad beunang ka hiji warga nagara Tiongkok anu wisata ka Thailand.

## Sumebarna virus 
Per 28 Maret 2020, total jumlah kasus koronavirus di Thailand nyaéta 1.245 kasus, anu sumebar di 51 propinsi ti total 71 propinsi. Anu panglobana nyaéta di Bangkok. anu nepi ka 518 kasus.

Lantaran kitu ogé, gajah-gajah anu aya di Thailand kalaparan alatan euweuh pamasukan ti wisatawan. Anu ngokolakeun ogé hésé méré dahar ku sabab kahambat ku biaya operasional.

### Kawijakan *lockdown* 
Ku sabab lobana kasus positip virus korona di Thailand, Perdana Mentri Thailand Prayuth Chan-ocha ngumumkeun kawijakan *lockdown* atawa karantina wewengkon anu lumaku salila sabulan ti tanggal 26 Maret nepi ka tungtung April. Sakabéh kagiatan sosial kudu bedo sarta toko-toko kudu tarutup kajaba ti toko-toko anu penting.

Lantaran lumakuna kawijakan lockdown, kira-kira 60.000 pagawé migran di Thailand kapaksa kudu ninggalkeun nagara éta sarta balik ka nagara asalna. Lolobana ti Laos, Kamboja, jeung Myanmar.

## Tingali ogé 
* Pandémi koronavirus 2019
* Pandémi

## Rujukan