Jeruk garut

**Jeruk Garut** (*Citrus nobilis* Lour) nyaéta jinis jeruk keprok punjul anu asalna ti Kabupatén Garut, Jawa Barat. Ieu jeruk parantos lami janten ikon sarta kareueus masarakat Sunda alatan rasa sarta kualitasna anu has.

## Taksonomi sarta Nami 
Dina dunya botani, Jeruk Garut kaasup kana spésiés *Citrus nobilis* Lour. Sacara internasional, ieu jinis jeruk sering disebut ku nami:
* **Internasional**: *King of Oranges*, *Tangor*, atanapi *Cun-kun* (dina basa Cina).
* **Lokal**: Jeruk Keprok Garut, Jeruk Wanaraja.

Jonathan Rigg (1862) nyatet yén istilah **Jeruk** mangrupa nami umum pikeun bangsa sitrun di Tatar Sunda.

## Sebaran sarta Habitat 
Jeruk Garut utamana sumebar di wewengkon pagunungan Kabupatén Garut anu miboga luhur tempat 700-1.200 méter di luhureun beungeut laut (mdpl). Sentra produksina aya di kacamatan:
* Wanaraja
* Karangpawitan
* Samarang
* Cisurupan

## Katangtuan sarta Cara Miara 
Pikeun ngahasilkeun buah anu saé, miara Jeruk Garut miboga sababaraha katangtuan:
# **Iklim**: Mikabutuh hawa anu tiis (suhu 20°C - 25°C) sarta curah hujan anu cukup.
# **Taneuh**: Taneuh anu gembur sarta miboga sistem drainase anu saé (henteu ngeuyeumbeu cai).
# **Ngagemuk**: Ngagunakeun gemuk organik (kompos) kacida dianjurkeunana.
# **Pruning**: Régang-régang anu teu perlu kudu dipangkas sangkan nutrisi asup kana buah.
# **Panyakit**: Kudu waspada kana panyakit CVPD (*Citrus Vein Phloem Degeneration*) anu kungsi ampir ngajantenkeun ieu jeruk tumpur dina taun 1980-an.
# **Sistem Bibit**: Dinas Pertanian nganjurkeun ngagunakeun bibit anu asalna tina téknologi Blok Fondasi (BF) pikeun nyingkahan panyakit sistemik.
* **Kebijakan Pertanian**: Dumasar kana data ti Dinas Pertanian Kabupatén Garut, Jeruk Garut parantos ditetepkeun salaku variétas unggul nasional. Dinas terus ngupayakeun program revitalisasi kebon jeruk anu kungsi ditarajang panyakit CVPD.
* **Kontribusi Ekonomi**: Dinas Perekonomian nyatet yén komoditas jeruk miboga kontribusi signifikan kana Produk Doméstik Régional Bruto (PDRB) Garut, utamana tina séktor agribisnis sarta distribusi oléh-oléh.

## Hubungan sareng Ekonomi 
Jeruk Garut miboga peran anu kacida pentingna dina ékonomi masarakat Garut.
* **Pangasilan Utama**: Rébuan patani gumantung hirup tina kebon jeruk.
* **Lambang Daérah**: Jeruk Garut diangkat janten salah sahiji simbol dina lambang Kabupatén Garut minangka perlambang kamakmuran.
* **Agrowisata**: Kiwari loba kebon jeruk anu dijantenkeun tempat wisata "pétét sorangan", anu nambihan pangasilan ti séktor pariwisata.

## Karakteristik Wangun 
Jeruk Garut miboga ciri has nyaéta kulitna anu semu kandel tapi gampang **dipékék** (dipesék). Rigg nyatet kecap *Pékék* hartosna mesék kulit buah. Rasana amis kalayan aya haseum-haseum seger anu has, béda pisan jeung jeruk keprok impor.

File:沙柑 Citrus nobilis -香港西貢獅子會自然教育中心 Saikung, Hong Kong- (9229897556).jpg|Kembang Jeruk Garut
File:Citrus fruit ( Cam sành, or King orange).jpg|Parentil kénéh
File:Một cây cam.jpg|Buahna Haréjo kénéh
File:Mandarines ripe and ready to eat! (6236138544).jpg|Buahna Anu Bareubeu

Gambar 3: Cam Sành (di supermarket) - Komoditas.

Gambar 4: Qua cam sanh - Detail eusi buah.

Gambar 5: Peta Fuller et al. - Data ilmiah/Taksonomi.

## Rujukan