open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
SMP Negeri 15 Cirebon

jmpl
**SMP Negeri 15 Cirebon** nyaéta sakola anu aya di Jalan Pasuketan No. 19, Kota Cirebon, Provinsi Jawa Barat anu kaasup wangunan cagar budaya. Sakola ieu diwangun di luhureun taneuh anu luasna 3.030 m.

## Kagiatan Ékstrakurikuler 
Kagiatan ékstrakurikuler nu aya dina sakola ieu nyaéta: Paskibra, PMR, Pramuka, Kasenian, Olahraga diantawisna aya Taekwondo.

## Wangunan 
## Rujukan
Gerakan Wanita Indonésia

**Gerakan Wanita Indonésia** (Gerwani) nyaéta organisasi gerakan kaum awéwé anu ngadeg dina tanggal 4 Juni 1950 di Semarang, Jawa Tengah. Dina taun 1957, Gerwani miboga leuwih ti 650.000 anggota sarta terus ngalaman kanaékan jumlah anggota jadi 1,5 juta dina taun 1963 jeung 3 juta dina taun 1965.

Gerwani lahir tina hiji organisasi awéwé anu ngaranna Gerwis (Gerakan Wanita Istri Sedar), diadegkeun dina bulan Juni 1950, hasil fusi tina genep organisasi, nyaéta: Rukun Putri Indonésia (Rupindo) ti Semarang, Persatuan Wanita Sadar ti Surabaya, Isteri Sedar ti Bandung, Gerakan Wanita Indonésia (Gerwindo) ti Kediri, Wanita Madura ti Madura, jeung Perjuangan Putri Républik Indonésia ti Pasuruan. Kongrés ngahijikeun genep organisasi éta dilaksanakeun di Semarang dina tanggal 4 Juni 1950.

Dina kongrés ka-IV bulan April 1961, Gerwani ngaluarkeun résolusi anu némbongkeun deukeutna jeung garis perjuangan PKI jeung Soekarno. Gerwani ngarojong perjuangan pikeun mertahankeun Irian Kulon, mantuan palaksanaan Land Reform, Undang-Undang Perkawinan anu démokratis, kaamanan nasional, sarta panurunan harga. Perjuangan Gerwani dina taun 1960-an leuwih museur kana pasualan-pasualan pulitik nasional.

## Kamunduran 
Afiliasi Gerwani ka PKI nyababkeun organisasi ieu dianggap kalibet dina kajadian Gerakan 30 September 1965. Maranéhna dituduh ngalakukeun kakerasan jeung kalakuan asusila ka para jéndral anu jadi korban dina kajadian éta. Ieu tuduhan nimbulkeun stigma négatif ka Gerwani sarta mucunghulna tuntutan pikeun ngabubarkeun éta organisasi.

Nepi ka taun 1967, rébuan anggota Gerwani ditangkep jeung dipanjara, kaasup pupuhu Gerwani Umi Sardjono jeung Sékrétaris Jéndral Gerwani Kartinah. Dina mangsa Orde Baru, anggota Gerwani diklasifikasikeun minangka tahanan pulitik golongan B.

## Sumber rujukan
Cakil

**Cakil** (atawa langkung lengkepna **Buta Cakil**) nyaéta salah sahiji inohong Raksasa (buta) anu kacida populérna dina dunya pawayangan di Indonésia, hususna dina Wayang Golék Sunda sarta Wayang Kulit Jawa. Ngaran "Cakil" dicokot tina ciri fisikna anu miboga gado panjang sarta nonjol ka hareup.

## Ciri Fisik sarta Karakter 
Cakil miboga rupa anu unik sarta gampang mikawanohna:
* **Gado sarta Huntu**: Miboga gado anu panjang sarta huntu handap anu kaluar (tonggos handap).
* **Awak**: Béda jeung buta umumna anu awakna badag, Cakil mah perawakanna langsing sarta leutik.
* **Sipat**: Karakterna sombong, lincah, sarta sok nangtang gelut ka satria anu nuju ngalalana.

## Peran dina Pawayangan 
Dina dunya pawayangan, Cakil mindeng muncul dina adegan anu disebut **Perang Kembang**, nyaéta peperangan antara satria (saperti Arjuna) ngalawan raksasa di tengah leuweung. Cakil dipikawanoh ku gerakanna anu lincah sarta akrobatik, anu dina Wayang Golék Sunda sok jadi bagian anu paling dipikaresep ku nu lalajo kusabab artistikna.

Dina unggal lalakon, Cakil pasti perlaya. Unikna, manéhna mindeng maot ku pakarangna sorangan, nyaéta Kris, anu malik ka dirina nalika keur tarung silih piting jeung lawanna.

## Filosofi Tokoh Cakil 
Salian ti ciri fisikna, Cakil miboga sababaraha perlambang filosofis:
* **Simbol Hawa Nafsu**: Cakil téh gambaran tina hawa nafsu manusa anu teu kaampeuh, lincah néangan mangsa, sarta sombong.
* **Gado sarta Huntu**: Ngalambangkeun sipat anu sok "miheulaan" gajah sakali, hartina jalma anu sok loba catur tanpa bukur.
* **Maot ku Pakarang Sorangan**: Mangrupa perlambang tina hukum Karma. Nafsu sarta kalakuan jahat téh dina tungtungna bakal nyilakakeun diri sorangan (senjata makan tuan).
* **Perang Kembang**: Simbol perang batin manusa di dunya (leuweung) anu pinuh ku gogoda.

## Tokoh Wayang Golék 
## Rujukan 
## Tumbu Luar 
* Koléksi Cakil di Tropenmuseum
Camara Gunung

***Camara gunung***, ogé katelah kalayan nami; camara angin;  *Casuarina junghuhniana* atanapi **Geseng**, nyaéta hiji spésiés tangkal dina kulawarga Casuarinaceae anu asalna ti Jawa sarta Kapuloan Sunda Leutik. Ieu spésiés parantos diwanohkeun ka Pakistan sarta Bangladés.

## Katerangan 
*Casuarina junghuhniana* mangrupa tangkal cemara anu jangkungna tiasa dugi ka 15–35 m. Daun-daunna diwangun ku rangrang anu ramping, seueur dahan warna héjo dugi ka héjo semu kulawu kalayan diaméter 0,8–1 mm, mibanda skala leutik (sisit) dina bunderan 9–11. Ieu tutuwuhan téh dioecious (imah dua) sarta kembangna dihasilkeun dina wangun kembang majemuk siga catkin leutik. Buahna mibanda struktur kai lonyod, mirip sareng kerucut konifér anu diwangun ku seueur karpél, masing-masing eusina hiji biji anu mibanda jangjang leutik panjangna 4–5 mm. Bédana sareng *Casuarina equisetifolia*, Cemara Gunung mibanda tajuk anu langkung sempit, sarta dahan-dahanna langkung rapih. Tangkalna lempeng sarta teu mibanda buku (knots).

Siga sababaraha spésiés sanés tina génus *Casuarina*, *C. junghuhniana* mangrupa tutuwuhan aktinorhizal anu sanggup meungkeut nitrogén tina atmosfir. Béda sareng kulawarga tutuwuhan Fabaceae (saperti kacang, alfalfa, atanapi *Acacia*), *Casuarina* mibanda simbiosis sareng actinomycete *Frankia*.

## Kandungan Kimia 
Saperti kulawarga Casuarinaceae lianna, *C. junghuhniana* mibanda kandungan kimia anu mangpaat. Kulit tangkalna beunghar ku **Tamin** (tannin) anu luhur, mibanda sipat astringén. Salian ti éta, daun sarta rangrangna mibanda sanyawa **Flavonoid** sarta asam fénolat anu fungsina salaku antioksidan alami sarta mékanisme pertahanan tangkal tina hama.

## Kagunaan 
Cemara gunung mibanda rupa-rupa mangpaat, di antarana:
* **Pikeun Konstruksi**: Kaina kaasup kana kai anu teuas sarta awét, mindeng dipaké pikeun tihang wangunan, konstruksi beurat, sarta parabot rumah tangga.
* **Suluh**: Ieu kai dipikawanoh mibanda nilai kalor anu luhur pisan (sakitar 5.000 kkal/kg), janten salasahiji sumber kai duruk sarta areng anu kualitasna saé pisan di wilayah pagunungan.
* **Panghalang Angin (Windbreak)**: Kusabab tajukna anu kékép sarta jangkung, ieu tangkal mindeng dipelak di sisi kebon pikeun nahan gelebugna angin ageung sangkan teu ngaruksak pepelakan tatanén.
* **Konservasi Lahan**: Kamampuhna  meunhkeut nitrogén tina hawa sarta akar anu kuat ngajadikeun ieu tangkal cocog pisan pikeun réboisasi lahan bulistir atanapi urut bituna gunung api.

## Sebaran sarta Habitat 
Di Indonésia, *C. junghuhniana* sumebar sacara alami ti mimiti Jawa Tengah dugi ka Timor. Ieu tangkal tumuwuh subur dina taneuh anu asalna tina lebu vulkanik sarta pasir basisir. Ieu spésiés mibanda kamampuh adaptasi anu luar biasa dina kaayaan taneuh anu haseum (acidic) sarta wilayah anu mibanda usum halodo anu panjang.

## Rujukan
Kayu Putih

***Kayu putih***, *Eucalyptus alba* umumna katelah ku nami **eukaliptus bodas**, **Ampupu**, atanapi **Hue** nyaéta salasahiji spésiés tangkal asli ti Australia, Pulo Timor, sarta Pulo Papua. Kulit tangkalna lemes, daunna bentukna jiga panon tumbak dugi ka jiga endog, kuncup kembangna ngumpul tujuh, kembangna warna bodas, sarta buahna bentukna nyongclot dugi ka satengah bola. Masyarakat di Nusa Tenggara Wétan langkung sering nyebat ieu tangkal ku nami tangkal **hue**.

## Katerangan 
*Eucalyptus alba* mangrupa tangkal anu jangkungna tiasa dugi ka 5–18 m kalayan tajuk anu ngarungkun lega sakitar 5–15 m. Batangna mindeng bengkung sarta mibanda kulit (pepagan) anu lemes warna beureum muda dugi ka bodas atanapi krém, siga tipung. Daun dina tutuwuhan ngora perenahna selang-seling, bentukna jiga endog dugi ka bunder, panjangna 10–20 cm sarta lébarna 8–12 cm. 

Daun anu tos kolot (dewasa) bentukna jiga endog dugi ka jiga tumbak, panjangna 5–12 cm sarta lébarna 5–8 cm kalayan kadua sisina mibanda warna héjo anu sami. Kuncup kembangna ngumpul tujuh dina tangkai panjangna 4-14 mm. Tunasna bentukna lonyod dugi ka bunder, kalayan operkulum panjangna 3-5 mm. Kembang warna bodas muncul ti sasih Agustus dugi ka Nopémber. Buahna bentukna kerucut dugi ka satengah bola, panjangna 4-7 mm sarta lébarna 5-8 mm.

## Kandungan Kimia 
Daun *Eucalyptus alba* mibanda kandungan **Minyak Atsiri** anu diwangun ku sanyawa aromatik saperti *1,8-cineole* (eukaliptol), sanajan kadarna teu saluhur jinis eukaliptus sanésna saperti *E. globulus*. Kulit tangkalna mibanda sanyawa **Tamin** anu sering digunakeun ku masyarakat lokal pikeun panyamak kulit sarta bahan kelir alami. Salian ti éta, ékstrak daunna mibanda sipat antibaktéri sarta antioksidan anu asalna tina sanyawa fénolat sarta flavonoid.

## Kagunaan 
*Eucalyptus alba* mibanda ajén hortikultura salaku tangkal hias leutik,

## Habitat sarta Sebaran 
Tangkal Hue tumuwuh sacara alami di daérah tegalan, leuweung kabuka, sarta di sapanjang sisi walungan di wilayah tropis. Ieu tutuwuhan mibanda daya tahan anu luar biasa dina taneuh anu miskin hara sarta wilayah anu usum halodona panjang. Di Indonésia, ieu spésiés sumebar luas di wewengkon Nusa Tenggara Wétan (hususna Pulo Timor) sarta sabagian Papua.

## Rujukan
Palem beureum

**Palem beureum** (*Cyrtostachys renda*) nyaéta salah sahiji jenis palem-paleman hias anu asalna ti kulawarga Arecaceae. Ieu pepelakan kacida dipikawanohna ku warna palapah daunna anu beureum euceuy, sahingga janten salah sahiji pepelakan hias anu paling populér sarta mibanda ajén ékonomi anu luhur di Indonésia, kaasup di tatar Sunda.

## Etimologi 
Nami génusna, *Cyrtostachys*, asalna tina basa Yunani *kyrtos* (melengkung) sarta *stachys* (ceuli/roncéan kembang). Nami spésiésna, *renda*, mangrupa nami lokal ti daérah Sumatra pikeun ieu pepelakan. Di tatar Sunda, nami **Palem Beureum** nujul kana warna palapahna anu kacida moncorong, béda jeung Palem biasa (jambé) anu warnana héjo atawa coklat. 

## Vernakular 
Salian ti Palem beureum, pepelakan ieu mibanda rupa-rupa nami:
* **Indonésia**: *Palem merah, Palem lipstik.*
* **Malayu**: *Palem rajah.*
* **Inggris**: *Lipstick palm, Red sealing wax palm.*

## Morfologi 
* **Tangkal**: Hirupna ngadapur (ngarungkun). Tangkalna ramping, lemes, sarta boga ruas-ruas jiga awi. Jangkungna bisa nepi ka 6-10 méter di habitat asalna.
* **Palapah**: Ieu mangrupa ciri utamana. palapah daunna mibanda warna beureum hurung (oranyeu-beureum) anu nutupan bagean luhur tangkal (crownshaft).
* **Daun**: Wangun daunna jiga bulu (pinnate), warnana héjo kolot di luhur sarta rada semu pérak di bagean handapna.
* **Buah**: Buahna leutik, lonjong, warnana hideung mabra upami tos asak pisan.

## Habitat sarta Ékologi 
Aslina ieu pepelakan hirup di daérah rawa darat, leuweung gambut, sarta wilayah sapanjang basisir anu jemlék (lembab). Palem beureum mikabutuh cai anu seueur sarta cahya panonpoé anu cukup sangkan warna beureumna kaluar kalayan murni sarta moronyoy.

## Kagunaan 
# **Pepelakan Hias**: Mangrupa fungsi utama di tatar Sunda. Biasana dipelak di pakarangan bumi, taman kota, atanapi hotél pikeun nambihan kesan éksotis sarta méwah.
# **Simbol Sosial**: Dina kapercayaan sababaraha masarakat, melak Palem beureum di hareup imah dipercaya bisa mawa kabagjaan sarta nolak bala.
# **Maskot**: Palem beureum dijantenkeun maskot flora propinsi Jambi.

## Taxon identifiers 
## Rujukan
Natu

**Natu** atanapi **Nyahot** (*Palaquium rostratum*) nyaéta salah sahiji jenis tatangkalan kai ti kulawarga Sapotaceae. Tangkal ieu mangrupa salah sahiji penghasil kai Nyatoh anu kacida dipikahayangna pikeun bahan wangunan sarta jati kusabab kakuatanana.

## Nami Vernakular 
Salian ti nami Natu, ieu tangkal mibanda rupa-rupa nami dumasar kana daérahna:
* **Sunda**: Natu, Nyahot.
* **Jawa**: Nyatoh, Njato, Gentian.
* **Malayu**: Nyatoh babi, Nyatoh bukit.
* **Madura**: Nyato.

## Habitat sarta Sumebarna 
Natu mangrupa tangkal asli di wilayah Malesia, sumebar ti mimiti Semenanjung Malaya, Sumatra, Jawa, Kalimantan, dugi ka Sulawesi sarta Pilipina. Ieu tangkal biasana tumbuh di leuweung hujan tropis dataran rendah nepi ka luhurna 1.200 méter di luhur beungeut laut (mdpl). Natu mikaresep taneuh anu subur sarta sering kapanggih di daérah anu deukeut ka walungan atanapi pasir anu jemék.

## Guna sarta Mangpaat 
Tangkal Natu mibanda ajén ékonomi anu luhur kusabab sababaraha kagunaanana:
# **Kai Bangunan**: Kaina kaasup golongan kai pertukangan anu saé, teuasna sedeng, gampang dipigawé, sarta boga tékstur anu lemes. Sering dianggo pikeun kusén, panto, sarta jati (furniture) kualitas luhur.
# **Getah Perca**: Salaku bagian tina génus *Palaquium*, ieu tangkal ngahasilkeun getah (gutta-percha) anu tiasa diolah pikeun bahan isolasi kabel handapeun laut atanapi bahan industri séjénna.
# **Minyak Siki**: Dina sababaraha catetan, sikina mibanda kandungan minyak anu tiasa dianggo pikeun kaperluan masak atanapi bahan lilin di sababaraha daérah lembur.

## Taxon identifiers 
## Rujukan
Camara Laut

**Camara laut** atanapi **eru** nyaéta salasahiji jinis tutuwuhan kembangan tina kulawarga *Casuarinaceae*. Ieu tutuwuhan téh mibanda landihan sanés nyaéta *Australian pine* sarta *beach she-oak*. 

Sacara umum ieu tangkal téh bentukna lencop sarta seueur kapanggih di sapanjang sisi basisir.

## Taksonomi 
Sacara ilmiah, *Casuarina equisetifolia* munggaran didéskripsikeun ku Carl Linnaeus dina taun 1759. Ngaran spésiés *equisetifolia* dicokot tina basa Latin *equus* (kuda) sarta *seta* (buuk/bulu), anu nujul kana wangun rangrangna anu mirip sareng buntut kuda. Aya dua sub-spésiés anu dipikawanoh:
* *C. equisetifolia* subsp. *equisetifolia*: Tangkal badag anu jangkungna tiasa dugi ka 35 m.
* *C. equisetifolia* subsp. *incana*: Ukuranana langkung alit sarta mibanda bulu lemes (pubescent) dina bagian rangrangna.

## Kandungan Kimia 
Camara laut mibanda rupa-rupa sanyawa bioaktif, di antarana:
* **Tanin**: Kulit tangkalna (pepagan) mibanda kadar tanin sakitar 6–18%, anu sering digunakeun pikeun bahan panyamak kulit sarta pewarna alami.
* **Sanyawa Fénolat**: Daun sarta kaina mibanda asam galat, asam prutokatékuat, sarta kuérsetin anu fungsina salaku antioksidan sarta antimikroba.
* **Saponin sarta Flavonoid**: Dina panalungtikan farmakologi, ekstrak daunna mibanda sipat hipoglikémik (nurunkeun kadar gula darah) sarta sitotoksik.

## Guna sarta Mangpaat 
Salaku tutuwuhan anu mibanda daya tahan kiat, Camara laut mangpaat pisan pikeun:
* **Rehabilitasi Basisir**: Janten benténg alami pikeun nahan angin laut (windbreak) sarta nyegah abrasi atawa tumpukan keusik (sand dune stabilization).
* **Kai Konstruksi**: Kaina kacida teuasna (sok disebut *Ironwood*), awét, sarta tahan tina rinyuh, janten saé pisan pikeun tihang darmaga, bantalan rél, sarta parahu.
* **Kai Duruk**: Mibanda kualitas panas anu stabil sarta saé pisan kanggo didamel areng.
* **Ubar Tradisional**: Kulit tangkalna sering dikulub pikeun ngubaran nyeri patuangan (diare) sarta batuk.

## Habitat sarta Sebaran 
Camara laut tumuwuh sacara alami di sapanjang garis basisir tropis ti mimiti Asia Tenggara, [Austral, dugi ka kapuloan Pasifik. Ieu tangkal mibanda toleransi anu luhur kana kadar uyah (salinitas) anu luhur sarta taneuh anu berpasir. Ieu spésiés ogé sanggup hirup dina kaayaan lingkungan anu miskin hara kusabab mibanda simbiosis sareng baktéri *[Frankia* pikeun ngiket nitrogén.

## Rujukan Tambahan 
* 
* 
* 

## Rujukan
Campaka Bodas

**Campaka Bodas** atanapi anu langkung dipikawanoh ku nami **Kantil** (*Magnolia × alba*) nyaéta tutuwuhan kembang anu mibanda seungit kacida hasna. Ieu tutuwuhan mangrupa hasil persilangan (hibrida) sacara alami antara *Magnolia champaca* sarta *Magnolia montana*.

## Pedaran 
Tangkal Campaka bodas tiasa tumbuh janten tangkal anu ageung kalayan jangkungna tiasa nepi ka 30 méter. Kembangna warnana bodas bersih, mibanda daun kembang (tépala) anu panjang sarta méncos, sarta ngaluarkeun seungit anu kacida seukeutna utamana nalika peuting sarta isuk-isuk. Daunna wangunna jiga bunder endog panjang kalayan tékstur anu lemes sarta warnana héjo kolot.

## Kagunaan sarta Budaya 
Di tatar Sunda sarta wilayah Nusantara séjénna, Campaka bodas mibanda ajén budaya anu kacida luhurna. Kembangna sering dianggo pikeun rupa-rupa upacara adat, sapertos hiasan pangantén atanapi campuran cai kembang dina ritual nujuh bulanan sarta ngumbah barang pusaka. Salian ti éta, ékstrak kembangna ogé dianggo dina industri parfum sarta kosmétik kusabab seungitna anu awét. Dina kapercayaan tradisional, kembang sarta kulit tangkalna ogé sering dianggo pikeun ubar batuk atanapi gangguan padaharan.

## Taxon identifiers 
## Rujukan
Tengkawang Tungkul

**Tengkawang Tungkul** (*Rubroshorea stenoptera*) nyaéta salah sahiji jinis tatangkalan kai ti kulawarga Dipterocarpaceae anu mangrupa tutuwuhan asli ti Pulo Kalimantan. Tutuwuhan ieu kacida pentingna sacara ékonomi margi mangrupa sumber utama lemak nabati (mentéga tengkawang) sarta kai kualitas luhur.

## Riwayat Taksonomi 
Spésiés ieu mimitina didéskripsikeun ku William Burck dina taun 1887 kalayan nami *Shorea stenoptera*. Nami spésiésna, *stenoptera*, dicandak tina basa Yunani nyaéta *steno* (sempit/leutik) sarta *pteron* (jangjang), anu nujul kana wangun jajambaran dina buahna. Dumasar kana panalungtikan filogenetik panganyarna, spésiés ieu dipindahkeun tina genus *Shorea* ka genus anyar nyaéta *Rubroshorea* ku P.S. Ashton sarta J. Heckenhauer.

## Nami Vernakular 
Di sababaraha daérah di Indonésia, tutuwuhan ieu mibanda nami anu béda-béda (vernakular). Di Kalimantan, masarakat Dayak nyebutna **Tengkawang** atanapi **Tangkawang**. Dina basa Sunda sarta basa Indonésia, tutuwuhan ieu sacara resmi katelahna **Tengkawang Tungkul**. Dina dunya internasional, siki tutuwuhan ieu dipikawanoh salaku *Illipe nut* atanapi *Borneo Tallow Nut*.

## Pedaran Botanis (Pemerian) 
Tangkal Tengkawang Tungkul tiasa tumbuh janten raksasa leuweung anu jangkungna dugi ka 50 méter kalayan diaméter batang tiasa langkung ti 150 cm. Kulit tangkalna warnana coklat semu kulawu, téksturna rata sarta mibanda alur-alur deet.

Daunna wangunna jiga bunder endog (ovate) kalayan ujung anu mencos, ukuran panjangna antara 18-40 cm sarta lébar 8-22 cm. Tékstur daunna kandel jiga kulit (coriaceous) sarta mibanda urat daun anu nonjol di bagian handapna.

Kembangna disusun dina malai (panicle) anu panjangna dugi ka 20 cm, mibanda kelopak kembang anu warnana semu beureum. Buahna mangrupa buah kacang anu kabungkus ku lima jajambaran (jangjang) anu panjangna teu sarua; tilu jangjang panjangna dugi ka 10 cm, sedengkeun dua jangjang séjénna langkung pondok. Jangjang ieu fungsina pikeun mantuan buah muter nalika murag tina tangkal sangkan tiasa kabawa angin.

## Kagunaan 
Siki tengkawang mibanda kandungan lemak nabati sakitar 50% anu mibanda sipat teuas dina hawa normal. Lemak ieu dianggo dina industri pangan salaku gaganti lemak coklat (cocoa butter substitute), sarta dianggo ogé dina industri kosmétik pikeun bahan sabun sarta losion. Kaina kaasup kana golongan kai meranti beureum anu kacida teuasna sarta awét pikeun bahan wangunan sarta jati.

## Taxon identifiers 
## Rujukan
Mangga kasturi

**Mangga Kasturi** (*Mangifera casturi*) nyaéta salah sahiji jinis tatangkalan mangga spésifik anu mangrupa *flora* éndemik ti daérah Banjarmasin, Kalimantan Kidul. Tutuwuhan ieu mangrupa maskot flora propinsi Kalimantan Kidul sarta dunya parantos netepkeun statusna salaku tutuwuhan anu parantos tumpur di alam liar (*Extinct in the Wild*).

## Riwayat Taksonomi sarta Nami 
Spésiés ieu munggaran didéskripsikeun sacara ilmiah ku ahli botani A.J.G.H. Kostermans dina taun 1993. Nami spésiésna, *casturi*, dicandak tina nami lokalna di Kalimantan margi buahna mibanda seungit anu kacida seukeutna sarta has jiga seungit kasturi (*musk*). Di habitat aslina, masarakat Dayak sarta Banjar nyebutna **Kasturi**.

## Pedaran Botanis (Pemerian) 
Tangkal mangga kasturi tiasa tumbuh janten tangkal anu ageung kalayan jangkungna tiasa nepi ka 25 méter. Buahna leuwih leutik batan mangga biasa, wangunna bunder endog *(ellipsoid)* kalayan beurat sakitar 50-80 gram sahijina. Ciri has utama buahna nyaéta kulitna anu robah janten warna ungu-kolot atanapi semu hideung nalika tos asak. Daging buahna warnana oranyeu caang, téksturna mibanda serat, sarta mibanda rasa anu amis pisan kalayan seungit anu kacida seukeutna.

## Mangpaat sarta Hasiat 
Salian ti didahar salaku buah seger, mangga kasturi mibanda sababaraha mangpaat sarta hasiat pikeun kaséhatan:
* **Sumber Antioksidan**: Kulit buahna anu warna ungu ngandung sanyawa antosianin sarta béta-karotén anu luhur pikeun nangkalan radikal bébas.
* **Kasehatan Kulit**: Kandungan vitamin C sarta vitamin E dina daging buahna dipercaya tiasa mantuan ngajaga kasehatan sarta lemesna kulit.
* **Ningkatkeun Imunitas**: Kandungan nutrisi dina mangga kasturi mantuan ningkatkeun daya tahan awak tina panyakit.
* **Sumber Énérgi**: Kusabab rasana anu amis pisan, buah ieu mangrupa sumber karbohidrat alami anu saé.

## Status Konservasi 
Dumasar kana daptar beureum IUCN, mangga kasturi asup kana kategori **Tumpur di Alam Liar** (*Extinct in the Wild*). Ieu hartosna tangkal ieu parantos teu kapanggih deui tumbuh sacara alami di leuweung, nanging masih kénéh hirup kusabab dimumulé ku masarakat di pakarangan atanapi kebon koleksi.

## Taxon identifiers 
## Rujukan
Nyekar

**Nyekar** (Aksara Sunda: ) nyaéta hiji tradisi masarakat Sunda mangrupa kagiatan ngadatangan atawa Ziarah ka makam kulawarga, baraya, atawa luluhur anu geus tilar dunya. Ieu kagiatan biasana dilaksanakeun dina waktu-waktu husus, saperti sateuacan asup bulan Ramadan (mapag saum) sarta sateuacan atawa saatos dinten Idul Fitri.

## Étimologi 
Kecap **Nyekar** asalna tina kecap basa Sunda **sekar**, anu hartosna "kembang". Nyekar hartosna "masangkeun kembang" atawa "ngawurkeun kembang" luhureun makam kulawarga. Ieu simbul tina rasa hormat sarta kanyaah anu hirup kénéh ka anu geus maot, ambéh arwahna "seungit" ku du'a-du'a anu dipanjatkeun.

## Tata Cara sarta Paripolah 
Dina tradisi Sunda, nyekar téh lain ngan saukur datang ka kuburan, tapi aya sababaraha paripolah anu biasa dilakukeun:
* **Beresih Makam**: Ngabébéréskeun jukut liar sarta miceun dangdaunan garing anu aya luhureun makam.
* **Ngawurkeun Kembang**: Biasana maké kembang tujuh rupa (mawar, malati, kananga, jste.) sarta cai mawar anu seungit.
* '''Ngapuikeun Du'a''': Maca ayat-ayat suci Al-Qur'an (saperti surat Yasin) sarta du'a pikeun kasalametan ahli kubur.

## Ajén Filosofis sarta Sosial 
Tradisi nyekar miboga ajén anu jero dina budaya Sunda:
# **Éling ka Maot (Mengingat Kematian)**: Nyekar jadi panginget yén sakabéh anu hirup bakal pinanggih jeung pati, sahingga jalma kudu leuwih wijaksana dina hirupna.
# **Silaturahmi Langgeng**: Sanajan geus béda dunya, hubungan batin antara anu hirup jeung anu geus maot tetep dijaga ngaliwatan du'a.
# **Solidaritas Kulawarga**: Nyekar mindeng jadi momen ngumpulna baraya anu geus lila teu panggih, sahingga nguatkeun deui tali baraya.

## Dadasar Agama 
Tradisi nyekar atanapi ziarah kubur miboga dadasar anu kiat dina ajaran Islam, boh tina ayat Al-Qur'an mangrupa panginget kana pati, boh tina hadits Rasulullah SAW.

### Al-Qur'an 
Islam ngajarkeun yén sakabéh anu hirup pasti bakal pinanggih jeung [pat
, sakumaha anu kaunggel dina Surat Ali Imran ayat 185:

Kagiatan nyekar jadi salah sahiji cara pikeun manusa introspeksi diri (*muhasabah*) sarta éling yén dunya téh ngan saukur tempat panyimpangan samentara.

### Hadits 
Dina awal mangsa Islam, Rasulullah SAW kantos nyaram [ziarah kubur, nanging ti saatos éta anjeunna ngawidian sarta nganjurkeunana pikeun panginget akherat. Sakumaha anu diriwayatkeun ku Imam Muslim:

*"Ti batan kuring kungsi nyaram maraneh ziarah kubur, maka ayeuna mah pék geura ziarah kubur, sabab saéstuna ziarah kubur téh bisa ngélingkeun maraneh kana akherat."* (HR. Muslim No. 977)

Salian ti éta, hadits ngeunaan do'a barudak anu soléh pikeun kolotna ogé jadi dadasar naha urang Sunda kacida mulyakeunana tradisi nyekar:
*"Nalika anak Adam (manusa) tilar dunya, maka pegat sakabéh amalna iwal ti tilu perkara: sodakoh jariah, élmu anu mangpaat, sarta *'anak soléh anu ngadu'akeunana'*."* (HR. Muslim).

## Bédana Nyekar sareng Ziarah Umum 
Sanaos sacara umum hartosna sami, istilah **Nyekar** leuwih deukeut jeung tradisi satemp anu miboga ritual budaya (ngawurkeun kembang), sedengkeun **Ziarah** leuwih condong kana istilah agama anu sipatna umum sarta fokus kana ibadah du'a.

## Rujukan
Kembang Ashar

**Kembang Ashar** atanapi **Kembang Pukul Opat** (*Mirabilis jalapa*) nyaéta spésiés tutuwuhan hias anu paling umum tina génus *Mirabilis*. Tutuwuhan ieu asalna ti Amérika Kidul (pernahna ti Péru), nanging tos lami sumebar ka sakuliah dunya kusabab éndah kembangna sarta mangpaatna pikeun ubar.

## Étimologi 
Nami ilmiahna dipasihan ku Carl Linnaeus dina taun 1753. Dina basa Latin, *Mirabilis* hartosna "anu matak hélok" *(wonderful)*, nujul kana warna kembangna anu warni pisan dina hiji tangkal. Ari *jalapa* nujul kana nami kota Xalapa di Méksiko, nyaéta tempat asal salah sahiji jenis ubar "purgative" (pancahar) anu dicandak tina beuti tutuwuhan ieu.

## Sajarah sarta Sebaran 
Tutuwuhan ieu dipercaya parantos dibudidayakeun ku bangsa Aztec pikeun kaperluan ubar sarta hiasan buruan. Kembang pukul opat mimiti dibawa ka Éropa dina taun 1525. Ayeuna, tutuwuhan ieu parantos janten bagian tina flora di nagara-nagara tropis saperti Indonésia, malah di sababaraha tempat mah dianggap janten tutuwuhan liar (naturalisasi).

## Karakteristik Unik 
Salah sahiji hal anu paling matak hélok tina *M. jalapa* nyaéta:
* **Warna anu Robah**: Dina hiji tangkal, kembang tiasa muncul kalayan warna anu béda-béda (contona aya nu bodas, konéng, sarta beureum sakaligus). Malah hiji kembang tiasa mibanda pola totol-totol atanapi garis-garis campuran warna.
* **Waktos Mekar**: Kembangna nembé mekar nalika sonten (antara tabuh 4 dugi ka tabuh 8 peuting) sarta ngaluarkeun seungit anu amis. Kembangna bakal nutup deui isuk-isukna.
* **Penyerbukan**: Seungit kembangna dianggo pikeun ngondang gegeremet peuting saperti laleur sarta kukupu peuting (Sphingidae) pikeun mantuan prosés penyerbukan.

## Panalungtikan Genetika 
Kembang pukul opat janten modél penting dina sajarah Genetika. Dina taun 1900, **Carl Correns** ngagunakeun tutuwuhan ieu pikeun ngabuktikeun ayana "incomplete dominance" (dominansi anu teu sampurna). Contona, nalika kembang beureum disilangkan sareng kembang bodas, turunanana janten warna **beureum ngora** (pink), sanés salah sahijina anu dominan.

## Taxon identifiers 
## Rujukan
Ibadah

**Ibadah** () mangrupa hiji konsép sentral dina kaislaman anu sacara harfiah hartosna babakti, taluk, atawa ngawula. Dina sawangan nu leuwih jembar, ibadah nyaéta sagala rupa hal anu dipikacinta tur dipikaridho ku Gusti Allah, boh mangrupa ucapan, lampah, anu katingali (lahir) boh anu buni (batin).

## Etimologi jeung Filosofi 
Sacara basa, kecap *ibadah* asalna tina akar kecap *‘abada* () anu hartina ngahamba atawa ngawula. Dina basa Sunda buhun, ieu istilah mindeng disebut "ngawula" atawa "sumembah", anu negeskeun ayana hubungan batin antara hamba (manusa) jeung Gusti (Pangeran).

Sacara filosofis, Ali Syariati dina bukuna *Makna Haji* negeskeun yén ibadah téh mangrupa "gerak" atawa évolusi manusa tina kaayaan mahluk anu hina nuju ka Khaliq. Ibadah lain ngan saukur ritual statis, tapi mangrupa prosés ngaleupaskeun ego pribadi sarta ngahijikeun diri kana kersa Ilahi.

## Maksud jeung Tujuan 
Tujuan utama manusa ngalakukeun ibadah nyaéta pikeun ngahontal **Ridho Allah**. Sajaba ti éta, ibadah boga fungsi pikeun:
* Ngasah nurani jeung ngawangun adab anu luhung (*akhlaqul karimah*).
* Sarana pikeun ngabersihkeun jiwa tina sipat-sipat sato (sarakah, sombong, hianat).
* Minangka tanda sukur manusa kana sagala ni'mat nu geus katarima.

## Klasifikasi Ibadah 
Dina élmu fiqih, ibadah sacara umum dibagi jadi dua bagian:
# **Ibadah Mahdhah:** Ibadah anu geus ditetepkeun tatacara sarta rukun-rukunna sacara panceg, saperti Salat, Puasa, jeung Haji.
# **Ibadah Ghairu Mahdhah:** Sagala rupa kagiatan sosial atawa muamalah anu niatna pikeun neangan karidhoan Allah, saperti digawé, tulung-tinulung, jeung adab ka sasama.

## Dasar Hukum 
### Al-Qur'an 
Ayat anu paling utama ngeunaan tujuan diciptakeunana jin jeung manusa pikeun ibadah aya dina Surah Az-Zariyat:

*"Jeung Kami henteu ngayakeun jin jeung manusa, iwal ti sangkan maranéhna nararima ngawula ka Kami."* (QS. 51:56)

### Hadist 
Dina Hadis Jibril, Rasulullah SAW nétélakeun hakekat ibadah anu sampurna (Ihsan):

*"Anjeun kudu ibadah ka Allah saolah-olah anjeun ningali Mantenna, lamun anjeun teu bisa ningali Mantenna, saéstuna Mantenna ningali anjeun."* (HR. Muslim No. 8).

## Rujukan
Ibadah Mahdhah

**Ibadah Mahdhah** () nyaéta jinis ibadah dina Islam anu sipatna murni, husus, sarta geus ditangtukeun tatacara palaksanaanana sacara panceg ku syara'. Dina hakekatna, ibadah mahdhah mangrupa hubungan langsung antara hamba jeung Allah (*hablun minallah*) tanpa aya campur tangan akal manusa pikeun ngarobah atawa nambahan aturanna.

## Karakteristik jeung Prinsip 
Ibadah mahdhah miboga sababaraha ciri mandiri anu ngabédakeunana jeung ibadah lianna:
# **Tauqifi:** Hartosna sagala rupa aturanana, boh waktuna, jumlahna, atawa tatacarana, ngan saukur dumasar kana dalil Al-Qur'an jeung As-Sunnah.
# **Murni:** Niatna kudu murni karana Allah (Ikhlas) sarta cara-carana kudu luyu jeung conto ti Rasulullah SAW (Ittiba').
# **Rasionalitas anu kawates:** Sanajan loba hikmahna, manusa moal bisa ngarti sacara logis naha solat Subuh kudu dua rakaat atawa naha tawaf kudu tujuh kuriling; ieu mangrupa wujud kapatuhan mutlak.

## Conto Ibadah Mahdhah 
Aya sababaraha ibadah anu kaasup kana kategori mahdhah, di antarana:
* **Solat:** Ibadah wajib lima waktu anu dimimitian ku takbiratul ihram sarta dipungkas ku salam.
* **Puasa:** Nahan diri tina dahar, nginum, jeung hal-hal anu ngabatalkeun ti mimiti fajar nepi ka magrib.
* **Zakat:** Ngaluarkeun sabagian harta anu geus nepi nisabna pikeun dibikeun ka nu ngabogaan hak.
* **Haji:** Ziarah ka Baitullah kalayan ngalakonan rukun-rukun anu geus ditangtukeun dina bulan Dzulhijjah.

## Kaidah Usul Fiqih 
Dina Usul Fiqih, aya kaidah anu pohara kawentar ngeunaan ibadah mahdhah:

*"Hukum asal dina masalah ibadah (mahdhah) nyaéta haram (dilarang), iwal aya dalil anu marentahkeunana."*

Ieu ngandung harti yén manusa teu meunang nyieun-nyieun cara ibadah anyar (bid'ah) dina urusan mahdhah.

## Maksud jeung Tujuan 
Tujuan utama tina ibadah mahdhah nyaéta pikeun nguji kaimanan sarta kapatuhan hamba ka Gusti Allah. Salian ti éta, ibadah ieu boga fungsi minangka sarana *islahun nafs* (ngoméan diri) sangkan manusa tetep émut ka Nu Maha Kawasa dina sela-sela kasibukan dunyana.

## Rujukan
Ibadah Ghairu Mahdhah

**Ibadah Ghairu Mahdhah** () nyaéta sakabéh rupa amal kahadéan anu dipikaridho ku Allah SWT, anu asal-muasalna mangrupa urusan dunya (muamalah), tapi bisa boga ajén ibadah lamun dipigawé kalayan niat anu bener. Ieu ibadah sering ogé disebut Ibadah 'Ammah (umum) atawa Ibadah Muamalah.

## Karakteristik jeung Prinsip 
Bédana sareng Ibadah Mahdhah, Ibadah Ghairu Mahdhah miboga ciri anu leuwih jembar tur fléksibel:
* '''Maksudna Jelas (Ma'qulatul Ma'na):''' Tujuan jeung mangpaatna bisa katingali sarta kaharti ku akal manusa, luyu jeung paréntah Allah pikeun silih tulungan dina kahadéan ( — QS. Al-Ma'idah: 2).
* **Niat Jadi Konci:** Kagiatan dunya bisa robah jadi pahala gumantung kana niatna, sakumaha dawuh Nabi yén amal téh gumantung kana niat ( — HR. Bukhari).
* **Prinsip Mubah:** Dina urusan dunya, hukum asalna nyaéta meunang (mubah) salila euweuh dalil anu ngalarangna.

## Conto jeung Aplikasi 
Ibadah Ghairu Mahdhah ngawengku sakabéh aspék kahirupan manusa sadidinten:
# Muamalah: Jual beuli anu jujur jadi ibadah sabab unggal kahadéan téh mangrupa sedekah ( — HR. Bukhari).
# Sosial: Marahmay ka babaturan ogé kaasup ibadah ghairu mahdhah sabab seuri anjeun ka dulur anjeun téh sedekah ( — HR. Tirmidzi).
# Tholabul 'Ilmi: Téangan élmu mangrupa kawajiban anu boga ajén ibadah anu kacida luhurna ( — HR. Ibn Majah).

## Dasar Hukum 
### Al-Qur'an 
Allah SWT méré piwarang pikeun migawé kahadéan dina sagala widang sangkan urang meunang kabagjaan:

*"Jeung kudu migawé kahadéan maranéh, sangkan maranéh meunang kabagjaan."* (QS. Al-Hajj: 77).

### Hadist 
Satiap léngkah manusa pikeun hal anu mangpaat bisa dicatet jadi ibadah:

*"Manusa anu paling dipikacinta ku Allah nyaéta anu paling mangpaat pikeun manusa séjénna."* (HR. At-Thabrani).

## Rujukan
Akhlak

**Akhlak** () nyaéta sipat anu nanceb dina jiwa manusa anu ngalahirkeun rupa-rupa lampah kalayan gampang tanpa merlukeun timbangan pikiran heula. Dina Islam, akhlak miboga posisi anu kacida pentingna sabab jadi barométer kasampurnaan iman hiji hamba.

## Etimologi jeung Hakekat 
Sacara basa, *akhlak* mangrupa jamak tina kecap *khuluq* () anu hartina tabiat atawa adat kabiasaan. Kecap ieu sakolompok sareng kecap *Khaliq* (Nu Nyipta) jeung *Makhluq* (Nu diciptakeun), anu negeskeun yén akhlak téh mangrupa hubungan harmonis antara mahluk jeung Khalikna sarta papada mahlukna.

## Klasifikasi Akhlak 
Akhlak sacara umum dibagi jadi dua bagian gedé:
# Akhlak Mahmudah (Terpuji): Sipat-sipat hadé saperti jujur (sidq), amanah, sarta wijaksana. Manusa anu sampurna imanna nyaéta anu paling hadé akhlakna ( — HR. Abu Dawud).
# Akhlak Mazmumah (Tercela): Sipat-sipat goréng anu kudu dijauhan saperti sombong, hianat, jeung dengki.

## Dasar Hukum 
### Al-Qur'an 
Allah SWT muji akhlak Rasulullah SAW salaku tuladan anu pangpunjulna:

*"Jeung saéstuna anjeun (Muhammad) bener-bener mibanda akhlak anu kacida agungna."* (QS. Al-Qalam: 4).

### Hadist 
Tujuan utama diutusna Rasulullah SAW ka alam dunya nyaéta pikeun ngoméan akhlak manusa:

*"Saéstuna Kami diutus ngan saukur pikeun nyampurnakeun akhlak anu mulya."* (HR. Ahmad).

## Kadudukan Akhlak dina Islam 
Akhlak lain ngan saukur urusan sopan santun sacara sosial, tapi mangrupa *inti* tina ajaran agama. Rasulullah SAW negeskeun yén perkara anu paling beurat timbanganana dina poé kiamat nyaéta akhlak anu hadé ( — HR. Tirmidzi).

## Rujukan
Sedekah

**Sedekah** () nyaéta hiji amalan dina kaislaman anu hartosna méré hiji hal ka jalma séjén anu merlukeun, kalayan ngan saukur miharep karidhoan ti Allah SWT. Sedekah kaasup kana Ibadah Ghairu Mahdhah sabab mangrupa ibadah sosial anu miboga ajén kamanusaan anu luhur.

## Etimologi jeung Filosofi 
Sacara basa, kecap *sedekah* asalna tina akar kecap *sidq* () anu hartina jujur atawa bener. Ieu ngandung hartos yén jalma anu sedekah téh nyaéta jalma anu jujur kaimananana, sakumaha dawuh Nabi yén sedekah téh mangrupa bukti ( — HR. Muslim).

## Ruang Lingkup Sedekah 
Sedekah henteu ngan saukur dugi ka méré harta (duit), tapi ogé ngawengku sagala rupa kahadéan:
* Sedekah Matéri: Méré dahareun, pakéan, atawa duit ka fakir miskin.
* Sedekah Jariyah: Amalan anu pahalana terus ngalir sanajan jalmana geus maot ( — HR. Muslim).
* Sedekah Non-Materi: Ngajarkeun élmu, méré naséhat, marahmay seuri ka babaturan ogé kaasup sedekah ( — HR. Tirmidzi).

## Dasar Hukum 
### Al-Qur'an 
Allah SWT ngajanjikeun balesan anu manglipat-lipat pikeun jalma anu ikhlas sedekah:

*"Saha jalmana anu daék méré injeuman ka Allah ku injeuman anu hadé, mangka Allah bakal ngalipatgandakeun balesanana sacara loba pisan."* (QS. Al-Baqarah: 245).

### Hadist 
Sedekah moal matak ngurangan harta manusa, tapi justru bakal mawa barokah:

*"Sedekah éta moal matak ngurangan harta."* (HR. Muslim).

## Mangpaat Sedekah 
1. Ngahapus dosa sakumaha cai mareuman seuneu ( — HR. Tirmidzi).
2. Jadi pangiuh-iuh (payung) dina poé kiamat.
3. Ngubaran panyakit sarta nolak bala atawa musibah.

## Rujukan
Akhlak Mahmudah

**Akhlak Mahmudah** () atanapi sering disebut ogé *Akhlakul Karimah*, nyaéta sakabéh tingkah laku jeung budi pekerti anu saé sarta luyu sareng ajaran syariat Islam. Ieu akhlak mangrupa maniféstasi tina kaimanan anu bener, anu ngajantenkeun saurang hamba dipikacinta ku Allah sarta sasama mahluk.

## Filosofi 
Sacara filosofis, akhlak mahmudah sanés ngan saukur *formalitas* tata krama, tapi mangrupa "Cahaya Ilahi" anu sumirat tina kabérésan batin (tazkiyatun nafs). Dina pandangan tasawuf, akhlak mahmudah téh mangrupa prosés *Tahalli*, nyaéta ngahias diri ku sipat-sipat pangeran (asma'ul husna) dina ukuran mahluk, saperti sipat asih (rahmah) jeung hampura (afuw).

Akhlak mahmudah miboga filosofi salaku pakarang anu paling ampuh pikeun ngéléhkeun hawa nafsu. Nalika hiji jalma miboga sipat sabar, manéhna sabenerna keur ngadalikeun énergi amarahna jadi kakuatan spiritual. Ieu mangrupa bentuk "Kamerdékaan Jiwa" anu sajati, di mana manusa henteu deui dijajah ku égo pribadina, tapi tunduk sagemblengna kana kersa Ilahi. Sakumaha ceuk filsuf Islam, yén puncak tina sakabéh élmu nyaéta mikawanoh diri, sarta puncak tina mikawanoh diri nyaéta ngabuktikeunana ku akhlak anu mulya.

## Klasifikasi jeung Conto 
Akhlak mahmudah kabagi kana sababaraha dahan utama:
# Ka Allah: Nyaéta ihsan, syukur, sarta ridho kana sagala katangtuan-Na.
# Ka Sasama Manusa: Nyaéta jujur (shidiq), béréhan (sakhowah), sarta mikanyaah ka sasama. Nabi negeskeun yén méré kabagjaan ka batur téh mangrupa ibadah ( — HR. At-Thabrani).
# Ka Diri Sorangan: Nyaéta iffah (ngajaga kahormatan diri) jeung haya' (éra).

## Dasar Hukum 
### Al-Qur'an 
Allah SWT maréntahkeun urang sangkan salawasna migawé kahadéan jeung miboga sipat adil:

*"Saéstuna Allah maréntahkeun (ka maranéh) pikeun lumampah adil jeung migawé kahadéan (ihsan)."* (QS. An-Nahl: 90).

### Hadist 
Kasampurnaan iman hiji jalma diukur tina sakumaha hadé akhlakna:

''"Jalma mu'min anu paling sampurna imanna nyaéta anu paling hadé akhlakna."* (HR. Abu Dawud).

## Mangpaat Akhlak Mahmudah 
* Beurat Timbangan: Jadi amal anu pangbeuratna dina poé kiamat ( — HR. Abu Dawud).
* Deukeut jeung Rasulullah: Janten jalma anu pangdeukeutna calikna sareng Nabi di surga.
* Katenangan Hidup: Ngajantenkeun hirup leuwih barokah sarta jauh tina *konflik'' sosial.

## Rujukan
Akhlak Mazmumah

**Akhlak Mazmumah** () nyaéta sakabéh tingkah laku, budi pekerti, atawa tabiat anu goréng sarta dilarang ku syariat Islam sabab matak ngarugikeun ka diri sorangan anapon ka batur. Ieu akhlak mangrupa lawan tina Akhlak Mahmudah sarta jadi tanda ayana panyakit dina jero haté saurang manusa.

## Filosofi anu Jero 
Sacara filosofis, akhlak mazmumah téh mangrupa "Hijab" (halangan) anu nutupan cahaya Ilahi dina jero ruh manusa. Upami akhlak mahmudah téh mangrupa kamerdékaan jiwa, mangka akhlak mazmumah nyaéta bentuk "Penjara Égo". Nalika hiji jalma miboga sipat sombong (takabbur), manéhna sabenerna keur kaleungitan réalitas dirina salaku mahluk anu lemah, sarta nyoba maké "papakean" anu ngan saukur pantes keur Gusti Allah.

Dina jihat tasawuf, akhlak mazmumah asalna tina *Hubbud Dunya* (mirosé dunya sacara kaleuleuwihi) anu ngalahirkeun sipat sarakah jeung medit. Ieu sipat téh ibarat racun; sakali nanceb dina haté, manéhna bakal ngahakan sagala kahadéan anu geus dipigawé. Filosofi ngoméanana nyaéta ku cara *Takhalli*, nyaéta ngosongkeun atawa miceun sipat-sipat kotor tina jiwa saméméh urang bisa ngahiasna ku sipat-sipat anu mulya.

## Conto-Conto Utama 
Aya sababaraha panyakit haté anu kaasup kana akhlak mazmumah:
# Hasad (Dengki): teu resep ningali batur meunang ni'mat sarta miharep éta ni'mat leungit ( — HR. Abu Dawud).
# Riya: Migawé amal ibadah ngan saukur hayang dipuji ku manusa, sanés karana Allah.
# Ujub: Ngarasa hébat ku diri sorangan sarta nganggap remeh ka batur.
# Namimah: Ngadu-ngadu omongan sangkan batur papaséan.

## Dasar Hukum 
### Al-Qur'an 
Allah SWT ngalarang sipat sombong jeung agul ku diri sorangan:

*"Jeung ulah maranéh leumpang di bumi kalayan sombong."* (QS. Al-Isra: 37).

### Hadist 
Sipat mazmumah saperti hianat mangrupa tanda tina sipat munafik:

*"Ciri jalma munafik téh aya tilu: lamun ngomong bohong, lamun jangji sulaya, jeung lamun dipercaya hianat."* (HR. Bukhari).

## Akibat Akhlak Mazmumah 
* Ngaruksak Pahala: Ibarat seuneu anu ngahakan suluh garing.
* Ngajauhkeun tina Surga: Moal asup surga jalma anu dina haténa aya sipat sombong sanajan sagedé siki sasawi ( — HR. Muslim).
* Ngabalukarkeun *Perpecahan*: Ngancurkeun tali silaturahmi jeung duduluran.

## Rujukan
Tawadhu

**Tawadhu** () nyaéta hiji sikep méntal sarta lampah manusa anu handap asor, henteu ngarasa leuwih luhur batan batur, sarta sadar yén sakabéh kaleuwihan anu dipiboga téh pamaparin ti Allah SWT. Tawadhu mangrupa salah sahiji Akhlak Mahmudah anu paling utama sarta jadi ciri mutlak hamba Allah anu sabenerna (*Ibadurrahman*).

## Filosofi 
Sacara filosofis, tawadhu téh mangrupa "Kakuatan dina kahandapan". Aya paribasa Sunda anu nyebutkeun: *"Nya luhur budi, nya hadé haté"*. Ieu ngandung harti yén luhurna darajat manusa lain diukur tina sakumaha dangah sirahna, tapi tina sakumaha tungkul haténa di payuneun Gusti sarta sasama. 

Tawadhu ibarat taneuh; sanajan ditincak, taneuh tetep méré kahuripan, numuwuhkeun tutuwuhan, sarta jadi tempat cicingna sakabéh mahluk. Cai ogé jadi simbol tawadhu, sabab cai salawasna ngocor ka tempat anu panghandapna. Beuki handap tempatna, beuki loba cai anu ngumpul. Kitu ogé hidayah jeung élmu Allah; ngan bakal netep dina haté jalma anu tawadhu, moal bisa cicing dina haté anu sombong sarta ngarasa luhur. Tawadhu lain hartina nembékeun kahinaan atawa kalemahan, tapi justru nembékeun kamatangan jiwa anu geus bérés jeung égo pribadina.

## Hakékat Tawadhu 
Aya dua tanda utama jalma anu miboga sipat tawadhu:
# Tunduk kana Bebeneran: Narima bebeneran ti saha waé datangna, boh ti budak leutik, boh tina jalma anu status sosialna sahandapeun urang.
# Ngahormat ka Sasama: Teu pisan-pisan nganggap diri leuwih mulya batan batur. Nalika ningali jalma kolot, manéhna ngarasa: "Ieu jalma leuwih loba amalna batan kuring". Nalika ningali budak ngora, manéhna ngarasa: "Ieu budak leuwih saeutik dosana batan kuring".

## Dasar Hukum 
### Al-Qur'an 
Allah SWT méré paréntah ka Rasulullah sarta umatna sangkan miboga sipat tawadhu:

''"Jeung kudu handap asor anjeun (Muhammad) ka jalma-jalma mu'min anu nurut ka anjeun."'' (QS. Asy-Syu'ara: 215).

### Hadist 
Allah bakal ngangkat darajat jalma anu miboga sipat tawadhu:

*"Jeung teu aya hiji jalma anu tawadhu karana Allah, iwal ti Allah bakal ngangkat darajatna."* (HR. Muslim).

## Buah tina Tawadhu 
* Dipikanyaah ku Sasama: Jalma anu handap asor leuwih gampang ditarima dina pergaulan sosial.
* Katenangan Batin: Jauh tina rasa sirik jeung ambisi anu kaleuleuwihi pikeun dipuji ku batur.
* Kasalametan di Akhirat: Slamet tina siksa naraka anu disadiakeun pikeun jalma-jalma anu sombong.

## Rujukan
Arca Domas

jmpl|326x326px|Arca Domas
**Arca Domas**, Sasaka Pusaka Buana, atawa Mandala Parahiyang nyaéta tempat anu dipercaya ku Urang Kanékés minangka tempat diciptakeunna Bumi. Déwa utama dina kapercayaan urang Kanékés, Batara Tunggal, dipercaya minangka karuhun maranéhna anu turun ka Bumi di Arca Domas. Arca Domas henteu sarua jeung Sasaka Domas anu mangrupakeun tempat ngumpulna roh-roh jalma anu geus maot, anu saterusna ngahiji jeung Batara Tunggal.

Sababaraha panalungtik Éropa (saperti Blume, Koolhoven, jeung Koorders) kungsi ngaku yén maranéhna pernah nganjang ka Arca Domas. Ceuk carita, tempat ieu ayana dina hiji pasir anu miboga téras di hulu Walungan Ciujung, Taman Nasional Gunung Halimun Salak. Sanajan kitu, katerangan ngeunaan Arca Domas anu dituliskeun ku para panalungtik éta béda-béda. Salian ti éta, lantaran Arca Domas dianggap karamat sarta teu meunang didatangan ku sagawayah jalma, antropolog Robert Wessing jeung Bart Barendregt boga pamadegan yén klaim anu ngaragukeun kabeneran katerangan ti para panalungtik Éropa éta kudu dipertimbangkeun sacara serius.

Sacara arkéologis, Situs Arca Domas miboga unsur-unsur tinggalan megalitik. Kompléks situs ieu diwangun ku sababaraha struktur batu, di antarana punden berundak, menhir, sarta batu kubur anu nuduhkeun ayana kagiatan ritual jeung kapercayaan masarakat dina mangsa baheula.

## Kaayaan kiwari 
Situs Arca Domas henteu ngan saukur boga fungsi minangka tinggalan arkéologis, tapi ogé jadi tempat anu miboga ma’na spiritual pikeun sabagian pangunjung. Salah sahiji kagiatan anu mindeng dilakukeun di ieu kawasan nyaéta napak tilas sarta wangun panghormatan ka arwah karuhun. Pangunjung anu datang biasana ngalakukeun rupa-rupa kagiatan, saperti ziarah, ngadoa, ngahurungkeun dupa, atawa saukur nengetan tinggalan megalitik anu aya di éta tempat.

Kunjungan ka situs ieu biasana ningkat dina waktu-waktu tangtu. Ahir minggu, hususna dina peuting, mangrupakeun waktu anu rada ramé didatangan ku pangunjung. Salian ti éta, jumlah pangunjung biasana nambahan dina peuting-peuting anu dianggap miboga ma’na husus dina sababaraha tradisi, saperti peuting Satu Suro, peuting Kliwon, sarta dina bulan Muharam.

Sabagéan gedé pangunjung asalna ti masarakat lokal di sabudeureun wewengkon Bogor. Maranéhna datang kalayan rupa-rupa tujuan, boh pikeun mikawanoh ajén sajarah Situs Arca Domas minangka tinggalan mangsa prasejarah, boh pikeun ngalakukeun kagiatan anu sifatna spiritual, saperti silaturahmi ka karuhun atawa napak tilas tradisi.

## Référénsi
Baduy Luar

**Baduy Luar** nyaéta salah sahiji kelompok étnik tina suku Baduy anu nyicingan wewengkon Désa Kanékés, Kecamatan Leuwidamar, Kabupaten Lebak, Provinsi Banten, Indonésia. Pamaréntahan dina masarakat Baduy Luar dipingpin sacara adat ku Jaro, sedengkeun sacara nasional ku Kapala Désa Kanékés. Masarakat Baduy Luar digawé minangka patani kalayan sistem lahan anu pindah-pindah. Hasil tatanénna tuluy diperdagangkan.

Baduy Luar miboga pakéan adat anu warnana hideung jeung biru kolot. Agama anu dianut ku masarakat Baduy Luar nyaéta Islam, tapi maranéhna tetep ngajaga sababaraha ajaran dasar dina Sunda Wiwitan anu ogé dipercaya ku masarakat Baduy Jero. Dina kahirupan sapopoéna, masarakat Baduy Luar loba ngandelkeun walungan pikeun rupa-rupa kagiatan.

## Wilayah 
Baduy Luar mangrupa salah sahiji kelompok étnik anu nyicingan wewengkon Kabupaten Lebak. Ngaran Baduy Luar dipaké pikeun ngabédakeunana jeung kelompok étnik séjén anu masih sarua suku Baduy tapi béda wewengkon, nyaéta Baduy Jero (Baduy Dalam). Baduy Luar babagi wewengkon dina hiji désa jeung Baduy Jero, nyaéta Désa Kanékés, Kecamatan Leuwidamar, Kabupaten Lebak, Provinsi Banten. Jumlah kampung Baduy Luar terus nambahan saluyu jeung lumangsungna pamekaran wewengkon di Désa Kanékés. Wewengkonna kungsi ngahontal 55 kampung. Ayeuna, wewengkon Baduy Luar geus sumebar di 64 kampung anu lokasina papisah-pisah.

## Référénsi