Parobahan iklim

**Parobahan iklim** nyaéta parobahan jangka panjang dina suhu jeung pola cuaca iklim dina periode waktu nu pohara panjang. Bentuk parobahan iklim patalina jeung parobahan kabiasaan cuaca atawa parobahan persebaran kajadian cuaca. Sabab utama kajadian parobahan iklim nyaéta pemanasan global. Percepatan pamanasan global mangrupa akibat tina nambahan konséntrasi gas rumah kaca di atmosfér Bumi nu ngarobah peran tina efék rumah kaca. Kagiatan manusa ogé bisa ngarobah iklim bumi, jeung ieu nu nyorong parobahan iklim ngaliwatan pamanasan global. Euweuh kasapukan umum dina dokumén ilmiah, média, atawa kawijakan ngeunaan istilah nu pas pikeun dipaké pikeun ngarujuk kana parobahan antropogénik nu dipaksakeun; boh "pamanasan global" atawa "parobahan iklim" bisa dipaké. Parobahan iklim bakal mangaruhan kana ngaronjatna luhur permukaan cai laut, nambahna jumlah bencana alam, pergeseran rentang géografis, jeung karuksakan ékosistem. Dampak parobahan iklim bakal karasa ku manusa, sato, tutuwuhan, sarta mikroorganisme. Parobahan iklim bakal mangaruhan di laut, daratan, ogé dina lapisan udara.

Parobahan iklim kajadian ngaliwatan interaksi antarunsur iklim salila puluhan nepi ka jutaan taun. Masing-masing unsur iklim méré pangaruh kana kaayaan iklim jeung tingkat pangaruh nu robah-robah. Pangaruh parobahan iklim bisa dimimitian dina skala wewengkon kota atawa kabupatén nepi ka wewengkon benua. Parobahan iklim bisa kajadian alatan pangaruh ti luar kawas radiasi panonpoé atawa pangaruh ti jero Bumi kawas nambahan kadar karbon dioksida di atmosfér.

## Istilah 
Istilah ieu bisa ogé hartina parobahan kaayaan cuaca rata-rata atawa parobahan distribusi kajadian cuaca rata-rata, contona, jumlah kajadian cuaca ékstrim anu beuki loba atawa saeutik. Parobahan iklim bisa diwatesan ku hiji daérah husus atawa bisa kajadian di sakabéh wewengkon. Parobahan iklim ogé disebut parobahan jangka panjang dina suhu jeung pola cuaca.

Dina pamakéan ayeuna, utamana dina kawijakan lingkungan, istilah parobahan iklim ngarujuk kana parobahan iklim modéren. Parobahan ieu bisa diklasifikasikeun salaku parobahan iklim antropogénik atawa anu leuwih sering disebut salaku pamanasan global atawa pamanasan global antropogénik.

Parobahan iklim lumangsung nalika parobahan dina sistem iklim bumi ngahasilkeun pola cuaca anyar anu tahan sahenteuna sababaraha dékade, atawa bisa salila jutaan taun. Sistem iklim diwangun ku lima bagéan anu silih interaksi, nyaéta atmosfir (udara), hidrosfir (cai), kriosfir (és jeung permafrost), biosfir (makhluk hirup), jeung litosfir (lapisan kerak bumi jeung mantel luhur). Sistem iklim nampi ampir kabéh énergi tina panonpoé, kalayan jumlah anu kawilang leutik tina jero bumi. Sistem iklim ogé méré énergi ka luar angkasa. Kasaimbangan énergi anu asup jeung kaluar, sarta perjalanan énergi ngaliwatan sistem iklim, nangtukeun anggaran énergi bumi. Nalika énergi anu asup leuwih gedé tibatan anu kaluar, anggaran énergi bumi positip jeung sistem iklimna jadi haneut. Lamun leuwih loba énergi kaluar, anggaran énergi négatif jeung bumi ngalaman tiis.

Nalika énergi ieu ngalir ngaliwatan sistem iklim bumi, éta nyiptakeun cuaca bumi sarta rata-rata cuaca jangka panjang disebut "iklim". Parobahan rata-rata jangka panjang disebut "parobahan iklim". Parobahan kawas kitu bisa jadi hasil tina "variabilitas internal", nalika prosés alami anu aya dina sababaraha bagéan tina sistem iklim ngarobah anggaran énergi bumi. Contona diantarana nyaéta pola siklus laut kawas *El Niño Southern Oscillation* anu kawéntar, ogé osilasi decadal Pasifik jeung osilasi multidecadal Atlantik anu kurang dipikawanoh. Parobahan iklim ogé bisa kajadian asalna tina "paksaan éksternal", nalika kajadian di luar lima bagéan sistem iklim anu tetep ngahasilkeun parobahan dina sistem. Conto na nyaéta parobahan dina kaluaran énergi panonpoé jeung vulkanisme.

Widang klimatologi ngahijikeun loba widang panalungtikan anu béda-béda. Pikeun période parobahan iklim kuno, panaliti ngandelkeun bukti anu disimpen dina proksi iklim, kawas inti és, cingcin tangkal purba, catetan géologis parobahan permukaan laut, jeung géologi glasial. Bukti fisik tina parobahan iklim ayeuna kalebet loba bukti mandiri, sabagian diantarana nyaéta catetan suhu, leungitna és, jeung kajadian cuaca ékstrim.

## Terminologi 
Définisi anu paling umum tina parobahan iklim nyaéta parobahan dina sipat statistik (utamana rata-rata jeung panyebaran) tina sistem iklim nalika dipertimbangkeun dina jangka waktu anu lila, teu paduli sababna. Ku sabab éta, fluktuasi dina période anu leuwih pondok ti sababaraha dékade, kawas El Niño, henteu ngawakilan parobahan iklim.

Istilah "parobahan iklim" sering dipaké pikeun ngarujuk sacara husus kana parobahan iklim antropogénik (anu ogé disebut pemanasan global). Parobahan iklim antropogénik disababkeun ku kagiatan manusa, béda ti parobahan iklim anu tiasa hasil tina prosés alami bumi. Dina harti ieu, utamana dina kontéks kawijakan lingkungan, istilah parobahan iklim parantos jadi sinonim jeung pamanasan global antropogénik. Dina jurnal ilmiah, pemanasan global ngarujuk kana naékna suhu permukaan, sedengkeun parobahan iklim kaabus pamanasan global jeung sagala anu mangaruhan kana ningkatna tingkat gas rumah kaca.

Istilah anu aya hubungan, "parobahan iklim", diusulkeun ku Organisasi Météorologi Dunya (WMO) dina taun 1966 pikeun ngabuskeun sagala bentuk variabilitas iklim dina skala waktu leuwih ti 10 taun, tapi henteu paduli sababna. Salila taun 1970-an, istilah parobahan iklim ngaganti istilah parobahan cuaca pikeun museurkeun kana sabab antropogénik, kusabab jadi jelas yén kagiatan manusa tiasa ngarobah iklim sacara drastis. Parobahan iklim kaasup dina judul Panél Antarpamaréntahan ngeunaan Parobahan Iklim (IPCC) jeung Konvénsi Karangka Kerja PBB ngeunaan Parobahan Iklim (UNFCCC). Parobahan iklim ayeuna dipaké minangka déskripsi téknis ngeunaan prosés, ogé kecap barang anu dipaké pikeun ngajelaskeun masalah.

## Rujukan