open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tibét

right|thumb|Istana Potala
right|thumb|Bandéra Tibet nu dimikawanohkeun ku Dalai Lama ka-13 dina taun 1912. Dianggo nalika pamaréntahan samentawis Tibét di Dharamsala, bandéra ieu dilarang di Cina sabab dianggap simbol séparatisme
**Tibét** (basa Tibét: བོད་, *Bod*, dilafalkeun *pö* dumasar kana dialék Lhasa; Hanzi : 西藏, pinyin: Xizang) mangrupa propinsi ti Républik Rahayat Cina, nu mangrupa Wewengkon Otonomi Husus RRC. Tepung wates jeung Nepal, Bhutan, sareng India sarta Xinjiang, Qinghai, jeung Sichuan di Cina. Mayoritas padumukna nyaéta pangagem agama Buddha, kalawan Lhasa salaku ibu kotana.

## Tempo ogé 
* Istana Potala
* Istana Norbulingka
* Gerakan Palawanan Tibét
Iwa Koesoemasoemantri

**Iwa Kusuma Sumantri**, pahlawan nasional, mentri pertahanan dina éra presidén Sukarno. Lahir di Ciamis, 31 Méi 1899. Satamatna ti OSVIA (*opleiding School voor Indische Ambtenaren*), diteruskeun ka *Recht School* (Sakola hukum) di Jakarta nepi ka tamat dina taun 1921. Alatan kungsi diajar di Moskow sarta ngadukung Tan Malaka tur meunangkeun garwa urang Rusia, Anna Ivanova, ngaran Iwa Kusuma Sumantri kawas ngahaja dipopohokeun dina mangsa Orde Baru.  Nalika ngajabat Mentri Pertahanan mangsa Présidén Sukarno, anjeunna boga pamadegan Komando Daérah Militér Jakarta Raya kudu jadi kesatuan nu mandiri, nu misah ti Jawa Kulon. 

Saméméh tutup umur, Iwa Kusuma Sumantri kungsi nyekel kalungguhan jadi Anggota Déwan Pertimbangan Agung (DPA) jeung Réktor Universitas Padjadjaran. Iwa Kusuma Sumantri kakara diangkat jadi pahlawan nasional dina taun 2002. 

## Rujukan
Makau

**Wewengkon Administratif Husus Républik Rahayat Cina Makau** atawa disingket **Makau** mangrupa hiji wewengkon leutik di basisir kidul Cina. 
[thumb|right|[Klenténg A-Ma]]
[thumb|right|[Katedral Santo Paul]]

Makau aya dina 70&nbsp;km kulon-kiduleun Hong Kong jeung 145&nbsp;km ti Guangzhou. Wewengkon ieu mangrupa koloni Éropa pangkolotna di Cina, ti abad ka-16. Pamaréntahan Portugal masrahkeun kadaulatan ti Makau ka Républik Rahayat Cina (RRC) di taun 1999, jeung Makau ayeunna mangrupa hiji Wewengkon Administratif Husus Cina.

Padumuk Makau kalobaanana panyatur basa Kanton; salian ti éta, basa Mandarin, basa Portugis, jeung basa Inggris ogé dipaké.

## Géografi 
Makau dibagi kana 4 divisi nyaéta:
# Métro Makau
# Pulo Taipa
# Pulo Cotai
# Pulo Coloane

Dina opat divisi éta dibagi kana sababraha subdivisi nyaéta:

## Réferénsi 
## Tumbu kaluar 
* Portal of the government of Macau 
* Government Information Bureau
* Macau Yearbook 
* Cultural Affairs Bureau
* Gaming Inspection and Coordination Bureau
Pacublak-cublak Uang

thumb|200px|right|Barudak keur ulin pacublak-cublak uang
**Pacublak-cublak uang** nyaéta kawih kaulinan anu dikawihkeun babarengan bari dariuk nu saurang nangkuban tujuanana pikeun teteguhan, biasana barang anu jadi teguhanna téh nyaéta karikil atawa sisikian disumputkeun dina leungeun salah saurang budak tuluy pada ngarawih, sanggeus ngawih tuluy salah saurang neguh di saha karikil atawa sisikian ayana, mun kapanggih saha nu nyepeng éta karikil atawa sisikian berarti gantian budak éta nu nyepeng sisikian anu kudu nagkuban. Dina sababaraha sumber mah carana téh ampir sarua nyaéta barudakna ngariung saurang baturna nu nyuuh (nangkuban) nu bakal neguh. Nu lianna numpangkeun leungeunna dikeupeulkeun, salah saurang ngeupeul barang atawa karikil anu rék diteguh. Nalika ngawih, nu nyuuh cengkat tuluy neguh, lamun kateguh di saha éta barang, nya manéhna nu kagiliran nyuuh pikeun neguh. Rakitanana kieu :

*Pacublak-cublak uang*
*Uangnya manggul lonténg*
*Butata butiti*
*Si Tata wara-wiri*
*Tangsi nona tangsi babah*
*Si sidin mau kawin*
*Gamelan jegar-jegur*
*Amil panghuluna*
*Ta e em ta e em ta e em ta e em ta e em.*

Rakitan kawih séjénna :

*Pacublak-cublak uang*
*Manggoléntng-manggolanting*
*Butata butiti*
*Gembrang-gembrung*
*Gembrang-gembrung*
*Bo e-em, bo e-em.*

## Referensi
Kurdistan Irak

**Kurdistan Irak** (basa Kurdi: ههريمى كوردستان, *Herêmî Kurdistan*, basa Arab: إقليم كردستان العراق) mangrupa wewengkon otonomi luas di Irak kalér. Wewengkon ieu mangrupa sabagian ti lemah cai étnis Kurdi. Ibu kotana nyaéta Arbil.

## Tumbu kaluar 
* Kurdistan Region Presidency
* Kurdistan Regional Government 
* Willing to face Death: A History of Kurdish Military Forces - the Peshmerga - from the Ottoman Empire to Present-Day Iraq , By M. G. Lortz, Master of Arts Thesis in International Affairs, Florida State University, 2005.
* Kurdistan - The Other Iraq
* Kurdistan Development Corporation 
* Kurdistan TV (English Programme) 
* Kurdish Media
* Visitor's impression of Sulaymaniyah 
* Iraqi Kurdistan

Image:Kurdistan 1975.png
Image:Kurdistan 1998.png
Image:Kurdistan 2009.png
Nakhichevan

**Républik Otonomi Nakhichevan** (basa Azeri: **Naxçıvan Muxtar Respublikası**) mangrupa éksklave piboga Azerbaijan. Wewengkon saluas 5.500&nbsp;km² ieu tepung wates jeung Arménia, Turki, jeung Iran.

Nakhichevan diwangun ti 6 rayon: Babak, Julfa, Ordubad, Sadarak, Shahbuz, jeung Sharur.

Kota nu panggedéna nyaéta Kota Nakhichevan.
Coldplay

**Coldplay** nyaéta grup musik asal Inggris anu anggotana nyaéta Chris Martin (vokal, gitar, piano), Guy Berryman (bass), Jonny Buckland (*lead guitar*) dan Will Champion (drum). Coldplay dibentuk di London, Ingggris taun 1997.

## Diskografi 
* *Parachutes* (2000)
* *A Rush of Blood to the Head* (2002)
* *X&Y* (2005)

* *Viva la Vida or Death and All His Friends* (2008)
* *Mylo Xyloto* (2011)
* *Ghost Stories* (2014)
* *A Head Full of Dreams* (2015)
* *Everyday Life* (2019)
* *Music of the Spheres* (2021)
* *Moon Music* (2024)

## Référénsi
Asbéstos

thumb|120px| Asbéstos
thumb|120px| Hateup nu maké asbés
**Asbéstos** atawa asbés, kaasup barang logam, saenggeusna diuntay dijieun sabangsa tambang atawa digeblég-geblég, sok dipaké panghalang atawa isolasi, sabab tara teurak ku seuneu jeung tetep beleger baé. Ogé listrik kana asbés tara daékeun mapay. Dina kuil-kuil kuna, Asbés dipaké minangka sumbu suluh sarta pikeun nangtayungan seuneu anu dihurungkeun di luhur altar. Bangsa Romawi ngagunakeun Asbés mangsa 2000 taun katukang minangka ngajaga angin pikeun ngawetkeun lebu layon sabot layon dikremasikeun. Alatan diwangun ku serat-serat, asbés sarupa jeung lawon katun sarta wol, tapi asbés miboga mangpaat tambahan nyaéta ayana panas sarta anti seuneu. Hal ieu pohara berharga pikeun pamakéan dina industri, sarta élmu pangaweruh tacan bisa manggihan gaganti asbés.

Euweuh mineral séjén anu bisa dipintal jadi benang, dijalin jadi lawon, atawa dijieun seprai. Para pagawé di pabrik-pabrik anu miboga resiko kahuruan sakapeung maké pakéan lengkep anu dijieun ti asbés, kaasup hélm, sarung leungeun, pakéan, sarta sapatu bot. Asbés bisa nahan suhu 2000 nepi ka 3000 derajat Fahrenhéit, sarta aya sawatara jenis asbés anu bisa nahan suhu saluhur 5000 derajat. Asbés kapanggih di jero lapisan-lapisan dina sawatara jenis batu karang, sarta sakapeung kudu ngagali sarta ngokolakeun saloba 50 ton batu karang pikeun ngahasilkeun hiji ton serat asbés.

## Rujukan
Parahu

tumb|300px|right|parahu
**Parahu** nyaéta tutumpakan di laut atawa walungan. Rata-rata parahu dijieunna tina kai bisa disaperti lisungkeun. Parahu biasana dipaké ku pamayang pikeun ngala lauk di laut.
Ditempelkan di luhur tihang ditetepkeun ajeg di parahu, layar ieu méré sagala rupa kapal mimiti.
Ieu hal matak bisa manéhna pikeun ngagambarkeun sacara lega, contona masalah *Oseania* kira-kira 3.000 taun ka tukang. 
Kira-kira 3000 SM, Mesir geus wanoh kumaha cara nyieun parahu.

## Rujukan
Kungfu

thumb|300px|right|Anu keur lalatihan Kungfu Monyét di Hungaria Budapest

**Kungfu** atawa Wu-Shu nyaéta seni béladiri anu asalna ti nagri keré awi (tirai bambu) Cina.  Awalna mah ukur gerakan-gerakan anu tujuanana pikeun kabugaran awak.  Gerakan-gerakan éta téh diwanohkeun jeung dimekarkeun di lingkungan Shaolin.

## Sajarah kungfu
Mimitina hiji pandita Buda asal India datang ka Tiongkok kira-kira taun 505-556 Maséhi netep di kuil Siauw Liem ngamekarkeun ajaran Buda Chan (Zen).
Hiji mangsa katingali ku éta pandita, ampir kabéh biksu anu keur dialajar agama narundutan.

Ti harita biksi-biksu di Siauw Liem diwajibkeun latihan 18 jurus senam pikeun kabugaran anu asalna ti India. Éta senam diajangkeun pikeun parabiksu, lantaran arinyana kudu diuk mangjam-jam lilana dialajar kaagamaan. Éta gerakan senam tétéla nimbulkeun ciri mandiri kana élmu silat Siauw Liem Sie. Ku lajuna kahirupan, 18 jurus senam éta téh ampir musnah, kapopohokeun. Untungna aya ahli kungfu anu ngora kénéh anu datang ka dinya jadi biksu. Nya inyana nu satuluyna boga jujuluk *Ciok Yen Shang Ren* kalawan jejem jeung daria nyampurkeun 18 jurus asal jeung jurus-jurus kabisana. Nya timbul élmu anyar anu disebut shaolin kungfu.

## Gerakan-gerakan dasar kungfu
# Sikep Dasar ngawengku Salut, kuda-kuda dasar, kuda-kuda ijén. 
# Latihan Pamanasan ngawengku pamanasan pingping jeung pigeulang leungeun, pamanasan pigeulang suku katut suku, meulah (split), pamanasan ngejegangkeun suku, pamanasan cangkéng jeung  tonggong, push up dina buku ramo, push up kalawan suku ngajégang.
# *Blocking*, Giwaran (*elakan*), peupeuhan, jeung tajongan. Blocking ngawengku blocking garis luhur, blocking garis handap, blocking garis tengah jero, blocking garis tengah luar, blocking maké dampal leungeun, blocking kana tajongan handap, jeung tajongan keuneung. Giwaran ngawengku giwaran bari nyarandé, giwaran ngalabuhkeun diri, condong ka tukang atawa mundur, ngagiwar ka gigir, jeung ngagiwar bari muter. peupeuhan ngawengku peupeuhan peureup, peupeuhan anggang, peupeuhan tibalik, peupeuhan siku, peupeuhan leungeun péso, peupeuhan tonggong péso, peupeuhan sirah naga, peupeuhan cakar macan, peupeuhan tekuk oray, jeung peupeuhan pacok oray. Tajongan ngawengku tajongan dasar daérah tengah, tajongan dasar daérah luhur, tajongan ka gigir, tajongan ka tukang, tajongan sisi keuneung, tajongan muter, tajongan ngayun, jeung tajongan keuneung.

## Rujukan
Blur

thumb|300px| Konsér Blur 2013
**Blur**  nyaéta grup musik asal Inggris anu dibentuk taun 1989 di Colchester, Inggris. Personil Blur ayeuna di antarana: Damon Albarn salaku vokalis/keyboardis, Graham Coxon salaku gitaris jeung *back-vokal*, Dave Rowntree salaku drummer, jeung Alex James salaku bassis. Album parklife meunang opat panglélér *Brit Awards* atun 1995, lian ti éta, ieu album asup jadi jawara tangga lagu di Inggris bulan April 1994. Album Parklife ngagambarkeun kaayaan perkotaan di Inggris katut pandangan modérenna jeung kahéngkéranana. Album kalimana dirilis di *Food/Parolophone* bulan Pébruari 1997, sedengkeun di Inggris dirilis bulan Maret 1997. Blur kaasup grup musik anu *jenius*, sabab osok ngagabungkeun sababaraha waditra tradiosonal dina musikna saperti banjo, jsté.

## Référénsi
Xinjiang

**Sinjiang** atawa **Sinjang** (Tionghoa: 新疆; pinyin: Xīnjiāng; Wade-Giles: Hsin1-chiang1; Uighur: '***), lengkepna **Wewengkon Otonomi Uighur Sinjang*', mangrupa hiji wewengkon otonomi di Républik Rahayat Cina. Sinjiang tepung wates jeung Wewengkon Otonomi Tibét di beulah wétan jeung Propinsi Qinghai sarta Gansu di tenggara. Wewengkon ieu tepung wates ogé jeung Mongolia di beulah wétan, Rusia di kalér, sarta Kazastan, Kirgistan, Tajikistan, Afganistan, jeung Kashmir di kulon. Sinjiang ogé ngawengku kalobaannana ti wewengkon Aksai Chin — diklaim ku India minangka bagian ti Nagara Bagian Jammu jeung Kashmir.
Kadongdong

**Kadongdong**;,***Spondias mombin*** mangrupa pepelakan buah anu asalna ti *famili Anacardiaceae*. Jenis-jenis kadongdong punjul anu poténsial sarta loba dipelak ku para patani di antarana nyaéta kadongdong karimunjawa, kadongdong bangkok, sarta kadongdong kendeng.
Pikeun ubar disentri dipaké + 5 gram kulit kai seger kadongdong, dikumbah tuluy dipotong-potong, dikulub kalayan 2 gelas cai salila 25 menit, sanggeus tiis disaring. Dodol anu biasana rasana amis legit, kiwari saeutik rasa asem tapi seger. Kadongdong, ngandung vitamin C pikeun nyegah sariawan sarta mibanda unsur gula dina wangun sukrosa.

### Manisan
thumb|right|Manisan Kadongdong.
Dina dasarna manisan nyaéta buah-buahan anu dikeueum dina campuran cai gula salila sawatara waktu. Nyieun buah jadi manisan mangrupa salah sahiji cara pikeun ngawetkeun buah kasebut tanpa nambahan rupa-rupa bahan kimia minangka zat pengawet.
Bahan-bahan/bumbu-bumbu:
*6 buah jangjang hayam, dipotong 2 bagian
*2 siung bawang bodas, diiris ipis
*4 butir bawang beureum, diiris ipis
*2 buah cabé héjo, dipotong buleud
*2 buah cabé beureum, dipotong buleud
*400 ml santan ti 1/4 butir kalapa
*2 tangkai daun kadongdong 
*1 séndok téh uyah 
*1/4 séndok téh pedes bubuk 
*1/2 séndok téh gula beureum 
*3 buah balimbing wuluh (60 gram), dipotong-potong
*1 séndok dahar minyak pikeun menumis

Cara Nyieun:
*Panaskeun minyak
*Tumis bawang bodas, bawang beureum, cabé héjo, sarta cabé beureum nepi ka seungit
*Asupkeun hayam
*Aduk nepi ka robah kelir
*Asupkeun santan, daun kadongdong, uyah, pedes bubuk, sarta gula beureum
*Masak nepi ka ngagolak.
*Tambahkan belimbing wuluh
*Masak nepi ka kuah mengental.

## Referensi 
Kategori :Tutuwuhan
Cidogdog

**Cidogdog** nyaéta ngaran hiji wewengkon anu aya di Kampung Tambaksari, désa Tambaksari, kalayan danget ieu Tambaksari tos janten Kacamatan, nu sateuacannamah nembe Kamantren.
Wewengkon Cidogdog kalebet ka wilayah RT.07, RW.02, anu kirang langkung mibanda warga 22 umpi.
Wewengkon ieu langkung diuninga ku ayana Kuburan Mbah Puspa, anu saterasna éta patilasan téh dijantenkeun makam kanggo warga sabudeureunnana.
Salian ti éta di Cidogdog ogé aya lapang maen bal anu disebat Lapang Puspaloka.
Daptar nagara di Asia

right|220px
Ieu mangrupa daptar nagara di buana Asia

## Nagara Daulat 
* Apganistan
* Arab Saudi
* Arménia1
* Azerbaijan1
* Bahrain
* Bangladésh
* Bhutan
* Brunéi
* Cina
* Géorgia1
* India
* Indonésia2
* Irak
* Iran
* Israél
* Jepang
* Kamboja
* Kazakhstan3
* Koréa Kalér
* Koréa Kidul
* Kirgizstan
* Kuwait
* Laos
* Libanon
* Maladéwa
* Malaysia
* Mesir3
* Mongolia
* Myanmar
* Nepal
* Oman
* Pakistan
* Pilipina
* Qatar
* Rusia3
* Singapura
* Siprus1
* Sri Lanka
* Suriah
* Tajikistan
* Thailand
* Timor Lésté2
* Turki3
* Turkménistan
*25px Uni Émirat Arab
* Uzbékistan
* Viétnam
* Yaman
* Yordania

## Nagara kalawan pangakuan nu kawates 
* Abkhazia1
* Akrotiri dan Dhekelia
* Hong Kong
* Makau
* Nagorno-Karabakh1
* Ossétia Kidul1
*Paléstina1
*25px Siprus Kalér1
* Taiwan

## Catetan 
*1 Kadang diasupkeun ka Éropa, kumaha définisi watesna.
*2 Kadang diasupkeun ka Oséania.
*3 Nagara lintas buana.
Paririmbon

[thumb|right|300px|Naskah Paririmbon ti Saméméh Taun [1905]]
**Paririmbon** (ᮕᮛᮤᮛᮤᮙ᮪ᮘᮧᮔ᮪) atawa *perimbon* asalna tina kecap *imbu* hartina simpen. Jadi hartina hiji tempat pikeun sumpan-simpen.											

Dina raraga ngubaran, masarakat tradisional Sunda jeung Jawa kacida merhatikeun kana waktu jeung kajadian anu dihubungkeun jeung sikleus kahirupan manusa. Masing-masing sikleus aya cara ngubaranana, anu béda-béda. Ngaran sikleus jeung cara ngubaran éta téh ditulis dina paririmbon (Sunda) atawa primbon (Jawa).

Masarakat Sunda mikawanoh kana kapercayaan anu geus jadi sakulit sadaging, nyaéta kapercayaan ngeunaan itung-itungan dina nyanghareupan rupa-rupa pagawéan. Utamana anu aya hubunganana jeung  hadé goréng nasib, upamana dina tatanén, kuriak, kawin, samalah ngaranan orok ogé kudu diitung heula. Ngeunaan bener henteuna hasil itung-itungan tumali jeung kayakinan hiji jalma atawa kelompok dina ngalarapkeunana, nepi ka naon anu dipiharep tina niat atawa garapan téh henteu méncog tina harepan.

Dina prak-prakanana, itung-itungan ieu téh ngagunakeun taun, bulan, poé, jeung pasaranana anu masing-masing miboga ajén  anu disebut *naktu* atawa *neptu*. Itung-itungan téh upamana saperti ieu: Ahad ajénna 5, Senén 4, Salasa 3, Rebo 7, Kemis 8, Jumaah 6, Saptu 9.
Dipatalikeun jueng itungan atawa ramalan, paririmbon leuwih nekenkeun kana hal-hal kadunyaan.

## Rujukan
Jet (grup musik)

300px|thumb|Jet keur konsér
**Jet** nyaéta grup musik  rock asal Australia nu dibentuk taun 2001. Grup musik ieu miboga opat personil, di antarana Cameron Muncey (gitaris), Mark Wilison (bassis), Nic Cester jeung Chris Cester (vokal/gitar ritem jeung drummer). Sanggeus ngarilis ieu album, Jet kudu tampil di 200 panggung dina sataun. Eusi laguna di antarana Last Chance, Are You Gonna Be My Girl, Rollover DJ, Look What You've Done, Get What You Need, Move On, Radio Song, Let Me Outta Here Cold Hard Bitch, Come Around Again, Take It or Léave It, Lazy Gun, jeung Timothy.

Taun 2006, Jet ngarilis album anu ngaranna *Shine On* kalayan single *put your money where your mouth is*. Album shine on eusina 15 lagu. Ngan album shine on can bisa ngéléhkeun album get born. Eusi albumna di antarana: L'esprit D'escalier ,  Holiday , Put Your Money Where Your Mouth Is,  Bring It on Back,  That's All Lies, Hey Kids, Kings Horses ,  Shine On, Come On, Come On, Stand Up, Rip It , Skin and Bones , Shiny Magazine, Eléanor,  All You Have to Do.

Tanggal 29 Agustus 2009, Jet ngarilis album *Shaka Rock*. Lagu-laguna di antarana: K.I.A (Killed in Action), Béat on Repéat, She's a Genius Lyrics, Black Héarts (On Fire), Seventeen, La Di Da , Goodbye Hollywood, Walk, Times Like This, Let Me Out, Start the Show, She Holds a Grudge. Lagu anu judulna *seventeen* meunang panglélér lantaran penjualanana anu di handap 35.000 kopi.

## Référénsi
Alun-alun Garut

thumb|230px|right|Alun-alun Garut ditingali ti Masjid Agung Garut
**Alun-alun Garut** mangrupa puseurna kota Garut. Miboga pola nu sarua jeung alun-alun di tempat lianna kayaning aya masjid agung, pangbérokan, pendopo, tangkal caringin, sarta sabudeureunana diwatesanan ku jalan.  
Di kiduleun alun-alun aya pendopo nu pungsina minangka imah dines Bupati Garut sarta tempat bupati ngayakeun lawungan-lawungan jeung para pajabat nu aya sahandapeunana atawa tempat narima tatamu jeung gegedén. Tangga jeung panto asup babancong alun-alun Garut aya di tukang. Éta tangga bisa katingali ti hareupeun pendopo tapi teu katingali ti alun-alun. Nepi ka kiwari ogé babancong masih kénéh dipaké tempat diuk para pajabat nalika di alun-alun dilaksanakeun rupa-rupa upacara.  
Di kuloneun alun-alun aya Masjid Agung Garut nu kacida agréngna. Baheula ieu masjid dingaranan masigit. Kuloneun masjid agung aya makam para bupati Garut saperti makam gegedén Limbangan R.H.Moehamad Moesa, jeung R.A.A. Wirata-nudatar sarta garwana Radén Ayu Lasminingrat.  
Di kaléreun alun-alun aya Kantor Pembantu Gubernur Wilayah Priangan (Bakorwil). Éta kantor mimitina mah Kantor Asistén Résidén Belanda keur daérah Priangan. Sedengkeun di wétaneun alun-alun aya pangberokan nu kiwari masih kénéh dipungsikeun minangka *Lembaga Permasyarakatan* (LP). 
Di ieu pangberokan sawatara pajoang Garut boh di jaman Walanda boh di jaman Jepang diasingkeun lantaran nangtang kana pamaréntahan kolonial sarta tuluy tinuluy ngusahakeun kamerdekaan. Salah saurang nu mindeng diasupkeun ka ieu pangberokan nyaéta K.H. Musatafa Kamil, ulama Garut nu mindeng ngalawan kana kawijakan pamaréntahan kolonial. 
Baheula, di kaléreun alun-alun aya hiji monumén nu diwangun pikeun miéling hiji inohong nu gedé pangaruhna dina pangwangunan Garut, Karel Frederik Holle, sobatna Moehamad Moesa. Dina salah sahiji sisina aya relief gambar Holle jeung sawatara kekecapan nu ngébréhkeun jasa-jasana. Éta monumén dirugrugkeun nalika pamaréntahan Jepang.   
Kiwari, alun-alun dijadikeun sarana umum. Salian ti digunakeun minangka  tempat upacara kanagaraan, loba jalma nu ngamangpaatkeun alun-alun minangka tempat ngaso atawa tempat olahraga.

## Referensi
Bawang

thumb|300px|right|Rupa-rupa bawang
thumb|300px|right|bawang daun
**Bawang**;(Allium) nyaéta ngaran beubeutian nu sok dipaké masak. Beuti bawang banguna méh buleud nyungcung, daunna buleud paranjang siga jarami.
Jenis jenis bawang aya rupa-rupa saperti : 
#Bawang banggala nyaéta bawang nu gedé pisan 
# Bawang beureum nyaéta bawang anu beutina beureum 
# Bawang bodas nyaéta bawang anu beutina bodas
#  Bawang Daun  nyaéta sabangsa bawang teu beutian daunna buleud panjang sarta sagedé curuk.
## Tingali ogé
*Bawang beureum
*Bawang bodas

## Rujukan
Masjid Agung Garut

thumb|250px|right|Masjid Agung Garut ditingali ti alun-alun Garut (kiwari)
**Masjid agung Garut** perenahna aya di Jl. Ahamd Yani Garut kuloneun Alun-alun Garut.  Nempatan lahan nu legana 4.480 m2. Lantaran di dinya kapanggih angka taun 1809.  Aya tradisi mangsa harita yén nu ngaranna kuburan pasti dijieun deukeut jeung masjid atawa sabudeureun buruan masjid saperti masjid-masjid di Jawa kayaning masjid agung di Demak jeung Banten. 
Taun 1875 suhunan masjid agung Garut wangunna nyungcung, ampir sarua jeung masjid-masjid di Priangan sapanjang *Groote Postweg*.  
thumb|230px|left|Jerona Masjid Agung Garut ditingali ti gigir (kiwari)
Bédana téh aya dina proporsi suhunanana nu katingali leuwih gedé tur jangkung. Sasaruanana bisa dititénan tina tihang-tihang nu aya di hareupeun masjid sarta di beulah kénca katuhuen masjid.   
Numutkeun catetan di sekretariat DKM Masjid Agung, parobahan signifikan ieu masjid aya dina taun 1979 di mana suhunan nu tadina nyungcung diganti ku kubah maké plat beton. Wangun kubah ieu dirobah deui dina taun 1981 jadi wangun kopéah kalawan hateup séng gelombang. Pamungkas, ieu masjid direnovasi sacara gembleng tanggal 10 November 1994 tur anggeus tanggal 25 Agustus taun 1998. Dina renovasi nu pamungkas ieu ogé sakalian bari ngarobah arah kiblat nu dibantuan ku ahli géodési ti ITB ngagunakeun GPS (*Global Positioning System*). 
 

## Referensi
The Killers

thumb|300px|Kosér The Killers
**The Killers** nyaéta grup musik *rock* asal Las Vegas, Nevada nu dibentuk taun 2002. Personil ayeuna nyaéta Brandon Flowers (vokal, keyboard), Dave Keuning (guitar, vokal), Mark Stoermer (bass, vokal) jeung Ronnie Vannucci Jr (drum, perkusi). The Killers mulai naratas karirna di Klub-klub Las Vegas. najan ceuk para kritikus ieu album teu saalus album pertama, tapi ieu album kajual nepi ka sajuta kopi. Taun 2007, The Killers ngarilis album katiluna, nyaéta *SAWDUST*. Terahir, di taun 2008, The Killers ngarilis album *DAY & AGE* kalayan *single Human* jeung *Spaceman*.

The Killers kungsi dilélér jadi *Best Rock Music* versi *MTV Europe Music Awards* taun 2006. Taun 2005, *MTV Video Music Awards* ngalélér The Killers minangka *Best New Artist*. Teu kurang ti 12 panglélér geus dimeunangkeun ku The Killers malah mah ti *World Music Awards* jeung *Brit Awards* ogé kungsi meunang.

## Référénsi
Bedug

tumb|300px|right|bedug di keraton
**Bedug** mangrupa sajenis kendang gedé jeung panjang (panjangna leuwih ti diaméterna) aya anu dijieun tina kai, aya ogé anu dijieun tina watang kai golondongan ku cara dibolongan, bentukna aya nu *silinder* aya nu *cembung simetris*.

Bedug mangrupa pakakas musik tradisional anu geus dipaké saprak mangrébu-rébu taun ka tukang, anu mibanda fungsi minangka
pakakas komunikasi tradisional, boh dina kegiatan ritual kaagamaan boh pulitik. 
Aya pamadegan talari bedug dikaitkeun jeung budaya Cina,ayana Bedug dikaitkeun kalawan ekspedisi pasukan Cheng Ho abad ke-15. 
Laksamana utusan kekaisaran Ming anu Muslim éta hayangeun sora bedug di masjid-masjid, kawas halna pamakéan pakakas sarupa di kuil-kuil Budha di Cina.
Aya ogé pamadegan bedug asalna ti talari drum Cina anu menyebar ka Asia Barat, saterusna asup Nusantara.
Tapi nurutkeun Drs M Dwi Cahyono, arkéolog ti Universitas Nagari Malang anu ngalakonan studi bedug di Jawa dina mangsa prasejarah, nini moyang urang ogé geus mikawanoh nekara sarta moko, sajenis genderang ti parunggu. Pamakéanana nyambung jeung religi ménta hujan.
Kecap Bedug ogé geus disinggung dina kidung Malat, hiji karya sastra ngawangun kidung. 
Susastra kidung ngeusi carita-carita panji. 
Umunya ditulis dina jaman Majapahit, ti waktu abad ka 14-16 Masehi. 
Dina Kidung Malat dijelaskeun, instrumen musik *membrafaon* bedug dibédakeun antara bedug badag anu dibéré ngaran teg-teg jeung bedug ukuran dawam.
Bedug dina mangsa éta boga fungsi minangka pakakas komunikasi sarta tanda wayah kawas perang, musibah alam, atawa hal ngadesek séjénna. 
Cornelis De Houtman dina catetan lalampahanana D’eerste Boek jadi saksi ayana bedug anu geus ngalegaan dina abad ke-16.
Sabot komandan ekspedisi Walanda éta anjog di Banten, manéhna ngagambarkeun dina unggal parapatan jalan aya genderang anu digantung sarta dibunyikan maké iteuk paneunggeul anu ditempatkeun di gigireunana. 
Fungsina minangka tanda bahaya sarta tanda wayah ibadah.
Sanajan kitu, pangaruh Cina ogé henteu salah. 
Ditilik ti sisi konstruksi, téknik pemasangan tali/pasak pikeun méré katkan selaput getar ka resonator dina bedug Jawa, jiga dina cara anu dipaké dina bedug di Asia Wétan kawas Jepang, Cina, atawa Koréa. 
Bukti séjén kasampak dina arca terakota anu kapanggih di loka Trowulan.
Arca-arca soldadu berwajah Mongoloid éta kasampak nabeuh tabang-tabang, sajenis genderang anu terpengaruh budaya timur tengah. 
Kamungkinanana éta pisan instrumen musik anu dicoo jalma-jalma Cina Muslim di ibukota Majapahit.
Jadi, bedug bisa disebutkeun conto perwujudan akulturasi budaya waditra (pakakas musik *membrafon*, di mana sacara *fisiografis* lumangsung perpaduan antara waditra *membrafon* etnik Nusantara kalawan wadistra sajenis ti luar kawas India, Cina, sarta Barat Tengah.

## Rujukan
Amérika Kidul

***Amérika Kidul*** nyaéta hiji buana anu perenahna di antara Samudra Pasifik jeung Samudra Atlantik, sarta nyambung ka Amérika Kalér ngaliwatan Tanah Genting Panama. Ieu buana kaliwatan ku garis khatulistiwa, sarta sabagéan badag daratanana aya di belahan bumi bagian kidul.

Bagéan kulon buana Amérika Kidul diwangun ku jajaran pigunungan Andes ti kalér nepi ka kidul, ari bagéan wétan buana mangrupa dataran handap anu sabagéan badag mangrupa basin walungan Amazon, kalayan leuweung tropis anu kandel.

Aya dugaan yén Amérika Kidul mimiti dicicingan ku manusa anu migrasi ti Asia ngaliwatan Tanah Genting Bering (ayeuna mangrupa Selat Bering) nuju ka Amérika Kalér, lajeng ka kidul nuju ka Amérika Kidul. Dugaan séjén ngeunaan éta migrasi téh nyaéta asalna ti bagéan kidul Samudra Pasifik ngaliwatan kapuloan di Oseania.

Lega wewengkon Amérika Kidul aya dina peringkat kaopat saatos Asia, Afrika, jeung Amérika Kalér, ari *populasi*-na aya dina peringkat kalima saatos Asia, Afrika, Éropa, jeung Amérika Kalér.

## Ékonomi 
Dina taun 2002, tingkat pangangguran di Amérika Kidul nyaéta 10,8%. Ku sabab *inflasi* anu luhur di ampir sakabéh nagara Amérika Kidul, suku bunga ogé milu ningkat sarta *investasi* nurun. Suku bunga biasana dua kali lipat dibandingkeun jeung Amérika Sarikat. Contona, suku bunga di Vénézuéla sakitar 22% jeung 23% di Suriname. Iwal di Chili, anu dimimitian saprak 1973 di handapeun Augusto Pinochet.

South American Community of Nations nyaéta hiji *zona* dagang bébas anu dirancang di ieu buana pikeun ngahijikeun dua organisasi perdagangan bébas anu geus aya, nyaéta Mercosur jeung Andean Community.

Di Amérika Kidul, bédana antara anu beunghar jeung anu miskin kacida gedéna. Di Vénézuéla, Paraguay, Brasil, jeung réa nagara Amérika Kidul séjénna, jalma-jalma 20 *persén* anu pangbeungharna bisa miboga leuwih ti 60% kabeungharan nagara, ari 20 *persén* anu pangmiskinna ngan miboga kurang ti 5%. Ieu bédana téh bisa katingali di réa kota gedé di Amérika Kidul anu miboga imah kumuh jeung gubug deukeut ka *pencakar langit* sarta *apartemén* méwah *kelas-atas*.

## Babagian wilayah sacara *politik* 
**Catatan:**
#  La Paz adalah ibu kota administratif Bolivia; Sucre adalah ibu kota secara konstitusi.
#  Santiago adalah ibu kota administratif Chili; Valparaíso adalah lokasi rapat legislatif.
#  Diklaim oleh Argentina.
#  Biasanya digolongkan sebagai bagian dari kawasan Antartika (karena kedekatan jarak). Kepuloan itu tidak memiliki populasi permanen, hanya sebuah kelompok beranggotakan sekitar 100 peneliti dan pengunjung yang datang kadang kala.
:* Tergantung definisinya, Panama dan Trinidad dan Tobago memiliki salah satu atau dua wilayah di Amerika Utara dan Selatan.

## Pranala luar 
*  South American Explorers 
*  www.amazon.co.uk books 
*  Geographic Guide - Amerika Selatan
Daptar nagara kalawan pangakuan kawates

**Daptar nagara kalawan pangakuan kawates** méré hiji gambaran ngeunaan éntitas géopolitik ayeuna, nu hayang diakuan minangka nagara daulat dina hukum internasional tapi heunteu atawa tacan miboga pangakuan diplomatik dunya sacara pinuh.

Éntitas kawas kieu umumna kabagi kana dua kategori. Kahiji, éntitas nu miboga pangawasaan pinuh atawa sabagian kana wewengkon nu diklaimna nu maréntah sorangan ku cara *de facto* jeung geus nyebutkeun hiji kahayangan pikeun merdéka pinuh. Kadua, éntitas nu teu boga pangawasaan pinuh kana wewengkon nu diklaimna, tapi diakuan miboga klaim *de jure* kana wewengkonna ku saeutikna hiji nagara lian nu diakuan sacara luas. Sababaraha nagara dina daptar ieu, kawas Siprus jeung Républik Koréa, diakuan ku mayoritas nagara-nagara lian jeung mangrupa anggota Sarikat Bangsa-Bangsa, tapi diasupkeun kana daptar ieu sabab sababaraha nagara lian ngabatalkeun pangakuanna.

Tempo daptar historis nagara nu heunteu diakuan pikeun éntitas kawas kieu nu aya dina jaman baheula. Tempo daptar pamaréntahan dina pangasingan pikeun pamaréntahan nu teu diakuan jeung teu miboga pangawasaan kana wewengkon nu diklaimna.

Aya 192 nagara anggota Pasarikatan Bangsa-Bangsa (PBB). Tahta Suci diakuan daulat dumasar kana hukum internasional, tapi heunteu minangka anggota Pasarikatan (miboga status minangka nagara panénjo).

## Éntitas géopolitik ayeuna dumasar kana tingkat pangakuan 
### Teu diakuan ku nagara naon baé 
### Diakuan ngan ku nagara non-anggota PBB 
### Non-anggota PBB diakuan ku saeutikna hiji anggota PBB 
### Nagara anggota PBB, teu diakuan ku saeutikna hiji nagara lian 
## Tempo ogé 
* Nagara mikro
* Daptar historis nagara nu teu diakuan
* Daptar gerakan otonomi jeung séparatis aktip
* Daptar historis gerakan otonomi jeung séparatis
* Pamaréntahan dina pangasingan
* Daptar papaséaan wewengkon
* Unrepresented Nations and Peoples Organization
* Daptar Pasarikatan Bangsa-Bangsa ngeunaan Wewengkon Tampa Pamaréntahan Sorangan
* Bandéra nagara nu teu diakuan

## Réferénsi
Green Day

[thumb|300px|Green Day di [Roma 5 Juni 2013 (ti kénca ka katuhu: Billi, Mike, jeung Tre]]
**Green Day** nyaéta grup musik *punk rock* ti Kalifornia, Amerika Serikat anu dibentuk taun 1989. Personilna nyaéta Billie Joe Armstrong (vokalis, gitaris), Mike Dirnt (basis) dan Tre Cool (drum), jwung Al Sobrante anu geus kaluar ayeuna mah.

Green Day geus mulai kasohor ti taun 1990-an, bareng jeung grup musik punk rock séjénna saperti The Offspring jeung Rancid. Musik anu geus dijieun ku Green Day geus méré pangaruh anu gedé ka grup-grup musik aliran punk séjénna, saperti Blink-182 jeung Good Charlotte. Green Day geus ngajual kurang leuwih 50 juta album di Amerika Serikat jeung leuwih ti 100 juta album di Dunya. Green Day geus sering meunang panglélér, di antarana: *MTV Video Music Awards dan Nickelodeon Kids Choice Awards*, lian ti éta, 3 gelar *Grammy Awards* geus dimeunangkeun dina katégori *Best Alternative ALbum* pikeun album *Dookie*, *Best Rock Album* pikeun album *American Idiot* jeung *Record of the Year* keur lagu *Boulevard of Broken Dreams*.

## Diskografi
Green Day geus ngaluarkeun 10 album anu dimulai ti album *1,039/SMOOTHED OUT SLAPPY HOURS* taun 1991, terus dilajengkeun ku album *KERPLUNK* taun 1992. Dua taun ti harita, Green Day ngajieun album *DOOKIE*, terus taun 1995, album *INSOMNIAC* dirilis. 14 Oktober 1997, album *NIMROD* dirilis. Green day sempet kosong salila 3 taun, tapi muncul deui dina album *WARNING* taun 2000. *INTERNATIONAL SUPERHITS* taun 2001, *SHENANIGANS* taun 2001. ALbum fénoménal *AMERICAN IDIOTS* dirilis tanggal 21 Séptémber 2004, nu panganyarna nyaéta album *GREEN DAY – 21ST CENTURY BREAKDOWN* anu dirilis 2010 kamari.

## Référénsi
Kapur tulis

**Kapur tulis** asalna tina kapur nu dijieun tina apu nu lemes pisan, ilaharna di Sunda nu disebut kapur téh nu sok dipaké sapopoé nulis dina bor nu sok di sebut **kapur tulis**.  Apu tina kapur tulis sabenerna asalna tina sato. Perairan samudera téh katutup ku sagala rupa wangun tutuwuhan sarta sasatoan anu pohara leutik. Salah sahijina nyaéta sato bersel hiji anu dingaranan "foraminifera". Kerangka-kerangka ti mahluk-mahluk ieu dijieun tina kapur.

Nalika sato-sato ieu paéh, kerangka-kerangka maranéhanana anu pohara leutik tikerelep ka dasar samudera. Lila kalilaan, ngawangun lapisan kandel tina éta kerangka-kerangka. Tangtu waé prosés ieu merlukeun waktu jutaan taun. Lapisan ieu sacara lalaunan jadi tersementasi sarta mundel, sarta jadi batu kapur nu beyé anu dingaranan kapur tulis.

Sabada rupa gangguan di bumi mindeng ngabalukarkeun lumangsungna daratan nu garing di daratan saméméhna kakeueum cai. Salah sahiji ti tempat-tempat di mana hal ieu lumangsung nyaéta sapanjang Kanal Inggris. Lapisan-lapisan sagara kadorong ka luhur. Saterusna bagian-bagian anu beyé dadasp0 ku cai sarta ninggalkeun karang-karang kapur raksasa. Dua karang kapur anu kawentar nyaéta karang-karang kapur anu aya di kanal anu ngawatesan Inggris di Dover sarta Perancis di Dieppe.

## Rujukan
Kulkas

thumb|Kulkas warna bodas

. ]]

Lomari És atawa **kulkas** nyaéta lomari beusi anu dialus-alus, di jerona aya mesin otomatis pikeun niiskeun bahan dahareun, inumeun jst, sangkan rasana tetep seger jeung tiis..

## **Sajarah jeung Kamekaran** 
**Kulkas** atawa basa Walandana *koelkast*, éta lalandihan téh diwanohkeun ku urang Walanda nalika Walanda keur ngajajah Indonésia, harita téh urang Walanda mamawa barang anu salah sahijina nyaéta kulkas. Saencan aya lomari és, urang Romawi kuno ngawétkeun dahareun ku cara ngangkutan és ti puncak gunung. Sedengkeun di Méksiko, suku Aztek cara ngawétkeun dahareuna ku cara éta nyieun liang anu lumayan rada gedé, tuluy bagian dasarna di kurilingan ku suluh atawa jarami tuluy di asupan salju atawa és di jerona, dahareun di tendeun tina tumpukan salju. Tuluy ditutup nepi ka arapet jeung buni, éta dahareun téh bisa jadi awét. Ku sabab manusa boga akal jeung pikiran nya aya kahayang kumaha carana sangkan praktis dina deundeun dahareun, di abad ka-18 urang Inggris nyieun lemari és, bentuk kulkas anu munggaran nyaéta ukurana gedé sagedé panto imah. Dijieuna tina beusi, kandel jeung beurat. Di Inggris kulkas geus mimiti ngeuyeuban ka unggal imah, tapi hiji mangsa aya anu maot lantaran bocorna gas beracun anu dipaké pikeun niiskeun dina éta kulkas. Taun 1929, gas diganti ku Fréon ieu gas mah teu ngandung racun. Tapi sanggeus ditalungtik Fréon téh bisa ngarusak ozon dina atmosfer bumi. Ahirna, gas Fréon diganti ku bahan laina anu sarua pikeun niiskeun tapi aman pikeun manusa jeung  lingkungan

## catetan
Pamali

al=|jmpl|200x200px|Loba kapamalian anu teu meunang dilagar ku awéwé anu keur kakandungan
**Pamali** nyaéta larangan sepuh urang anu maksudna teu meunang ngalakukeun hiji pagawéan lantaran sok aya matakna, upamana lalaki teu meunang nyekel asiwung, matak peluh; teu meunang ngomé béas, bisi dijual ka toa; nu keur reuneuh teu meunag ngadahar intip, bisi bali orok kaluarna hésé; nu keur reuneuh teu meunang ngadahar tutut, bisi tunduh dina waktu keur ngalahirkeun. Dina kamus ieu, kecap pamali dipatalikeun jeung kecap pahing, buyut, kapamalian, palangan, pantrang, jeung cadu

## Pamali dina Naskah jeung Karya Sastra
Kecap pamali aya dina naskah Sanghyang Siksa Kanda Ng Karesian:*(Carek) sanghyang siksa, ngising ma tujuh lengkah ti jalan, kiih ma tilu lengkah ti jalan. Boa mo nemu picarekeun sakalih ja urang nyaho di ulah pamali.*:
*Cing suci kami dek diajar ngawih/ Saeutik beunang mihuit/ Kawih kami sudi mandi/ Kawih kami suda pulang/ Saeutik tamba *pamali*/ Mangka unggut maung/ Mangka golong na karémbong/ Mangka pecat bentén omas/ Lekat-lekat katalanjuran/ Pantes lempenganeun saur*:
*Baringbing sumping balikan/ Bak layar gancang pulangan/ *Pamali* teu dibalikeun/ Halangan teu dipulangan/ Sungkanan barang pulangan/ Demi cangkang jeung eusina/ Mangsing sarua lobana/ Bisi kawih mamaruan/ Ja kawih mangdaya tineung/ Ceuk buyut tuha mara tuha/ Katénjo ku enya baé/ Enya *pamali* teuing/ Nu nungkul dipukul/ Nu hasrah dirasah/ Nu éléh diparoléh/ Matak teu tinggil juritan/ Matak teu jaya perangan/ Matak pupul pangaruh/ Matak tambar berekat/ Matak teu mahian sing barang pasini*
 
*Allah nu teu paya nitah/ Gusti nu ngalindih abdi/ teu paya tunda talatah/ lain Gusti nu sasari/ bisi kacingcirihi/ tutur kalebur ku catur/ nya loba katilarna/ ku abdi lain sajati/ rasa dunya salia ka *pamalina*//  *Kapamalina* kaula/ hayang ngahiji jeung Gusti/ kapamalina kaula/ birahi ku agung Gusti/ jadi paisin-isin/ nya lumpuh pajauh-jauh/ tuman ti sasarina/ abdi malibir ka Gusti/ ana mudal nanya katunggalanana//*
Kecap-kecap anu dimaksud dibéréndélkeun dina tabel di handap.

## Conto Ungkara Pamali
## Rujukan
Harmonika

**Harmonika** nyaéta waditra anu dipaénkeuna ku cara ditiup, miboga sababaraha liang nada nu bisa ngaluarkeun sora ku lantaran létahna ngageter nailika ditiup.

## Jenis-jenis Harmonika
Harmonika miboga sababaraha jenis dumasar kana wangunna, di antarana nyaéta:

1. Diatonic Harp

Harmonika jenis ieu miboga 10 liang jeung deui bisa maénkeun hiji  konci harmonika di sawatara chord anu béda.  Biasana dipaké pikeun marengan jenis musik Blues, Country, jeung Folk, tapi bisa ogé dilarapkeun ka Jazz atawa Classic.

2.Chromatic Harp

Bentukna béda jeung Diatonic anu di luhur. Pencétanana di gigireun / sabeulahna. Gunana pikeun ngagésér slide panutup liang anu aya pikeun ngahasilkeun nada-nada cres. Contona di liang nomer 3 éta kasadana C harina lamun mencét tombol éta mangka kasadana bisa jadi C# atawa Db. Biasana dipaké pikeun marengan jenis musik Pop, jazz, jeung Classic.

3. Tremolo sarta Echo Harp

Loba anu bingung pikeun ngabédakeun antar Echo jeung Tremolo Harp, sabenerna dua jenis ieu sarua. Miboga ciri liang anu berurutan jeung deui bentukna panjang. Fungsi ti harmonika jenis ieu pikeun méré éfék pangulangan dina nada anu dipaénkeun.

4. Chord Harp

Harmonika jenis ieu bisa népi ka 48 chord. jenis ieu ngan bisa dipaké dina jenis musik Classic atawa Harmonica Group.

## Rujukan
Daérah

**Daérah**, dina kontéks babagian administratif di Indonésia, mangrupa kahijian masarakat hukum nu mibanda wates-wates téritori nu miboga hak ngatur jeung ngurus urusan pamaréntahan jeung kapentingan masarakat satempat dumasar kana prakarsa sorangan tina aspirasi masarakat.
400px|jmpl
Daétah diwangun ti Propinsi, Kabupatén, atawa Kota. Upami kacamatan, désa, jeung kalurahan dianggap sanés Daérah (daérah otonom). Daérah dipingpin ku Pupuhu Daérah (gubernur/bupati/walikota), jeung miboa Pamaréntahan Daérah sarta Déwan Pawakilan Rahayat Daérah.

## Réferénsi 
* Undang-Undang Nomor 32 Taun 2004 ngeunaan Pamaréntahan Daérah.

## Tempo ogé 
* Téritori
* Daérah otonom
* Daérah pamilihan
Oséania

thumb|250px|Peta wewengkon Oséania
**Oséania** ( ) mangrupa istilah nu nujul kana hiji téritori géografis atawa géopolitis nu diwangun ti sababaraha kapuloan nu aya di Samudra Pasifik jeung sakurilingna. Oséania mangrupa buana kalawan luas aréa daratan nu pangleutikna jeung jumlah populasi nu pangleutikna kadua sanggeus Antartika.

## Tempo ogé 
* Buana super
* Daptar nagara di Oséania

## Tumbu kaluar 
*  Jane's Oceania
Torowongan Lampegan

**Torowongan Lampegan** nyaéta salah sahiji torowongan munggaran di Jawa Barat nu dijieun di desa Cibokor taun 1879 – 1882 lokasina di pasir Gunung Keneng, Cianjur Jawa Barat.

## Etimologi
Nurutkeut carita, ngaran Lampegan mangrupa kecap nu sok disebutkeun ku Beckman nalika mariksa hasil gawéan pagawéna.
Sanggeus ngalaman renovasi, ti Séptémber 2000, hubungan dua stasiun hadé deui. Namung dina kaping 12 Maret 2001, torowongan éta ambruk deui. Karusakanna leuwih beurat. Ti dinya hubungan stasiun Cianjur jeung Sukabumi putus deui.

## Mitos
Dina hiji mangsa, Beckman ngarasa bagja sabab karyana geus hasil. Ti dinya anjeuna ngarencanakeun baris aya hajat ngaresmikeun torowongan ku pagelaran kasenian ronggéng Nyi Sadéa. Ku kituna, ngadéngé kitu téh masarakat kacida bungahna.
Waktu nu geus ditangtukeun téh geus datang. Nalika panon poé nyorolok di beulah kulon, masarakat geus siap-siap. Nalika peuting geus nangtayungan, pagelaran baris dikawitan, masarakat geus pakulibek di arena pagelaran nu teu jauh ti torowongan.
Dimimitian ku lagu bubuka, tuluy puncakna Nyi Sadéa minton dibarengan ku émprak ti masarakat di dinya. Peuting makin nyirorot, hawa tiis geus turun. Mung di arena pagelaran hawa kalah beuki panas. Maranéhna kacida kapincut nalika aya hiji lalaki midang jeung ngigel babarengan jeung Nyi Ronggéng. Awakna keker jagjag maké baju hararideung. Mung teu aya nu apaleun saha éta. Sanggeus ngigel téh, éta lalaki mawa Nyi Ronggéng turun ka handap.
Geus sababaraha lila ditungguan, nepi ka subuhna Nyi Ronggeng ngaleungit, ditéangan nepi ka isuk teu kapanggih ogé. “Ronggéngna leungit, euy.....”. Aya harewos nu nyebutkeun yén Nyi Sadéa leungit diculik dijadikeun wadal peresmian pangwangunan torowongan Lampegan.

## Rujukan
## Tumbu kaluar
 Situs Resmi PT Kereta Api Indonesia
Tari Wayang

**Tari Wayang** nyaéta salah sahiji kelompok atawa genre tari Sunda anu kasang tukangna ti carita wayang.

## Deskripsi
Tari wayang nyaéta tari nu nyokot gerak dasar jeung gerak intina ti panokohan wayang. Dina tari wayang biasana ngagambarkeun panokohan jeung jabatan dina carita wayang. Aya sababaraha ciri utama dina tari wayang nya éa:

Gambar:

## Catetan
Kandagan

**Tari Kandagan** nyaéta tari putri nu karakterna gagah, tari ieu mangrupa tari mekaran ti tari Renggarini di taun 1960 ku tokoh pembaharu tari Sunda, Tjetje Somantri.

## Deskripsi
Dina taun 1957 Tjetje Somantri nyiptakeun tari Topeng *Wadon*, ngan ngaran *Wadon* taeu saluyu jeung wangun sarta gaya tarina, saterusna ngaranna dirobah jadi Renggarini.

Bébédaan ti dua tari ieu nyaéta dina tata pakéan jeung makéna soder panjang. Hiasan sirah tari Renggarini mangrupa mekaran désain ti iket, sedengkeun di tari Kandagan ngagunakeun siger kalawan buuk ngawentuk gambuh leutik di handapna. Pamakéan pakéan tari Renggarini nyaéta kabaya kutung beureum kolot kalawan sisina héjo, sedengkeun tari Kandagan ngagunakeun baju tutup kutung, kerahna pondok warna hideung. Bébédaan dina tata rias nyaéta teu dihias godeg geulis di tari Renggarini sabab teu maké susumping, buuk digelung ka luhur disumputkeun di iket. Dina tari Kandagan buuk maké sanggul ngalengkepan tata rias Kandagan.

Kandagan hartina wadah, tempat nyimpen perhiasan jeung barang-barang berhaga séjénna. Ku kituna ngaran tari Kandagan bisa ogé dimaksudkeun tempat kumpulan gerak-gerak tari. Dina latianna, tari Kandagan nyaéta tari putri gagah, tari ieu merlukeun kaparigelan bakat jeung latian aku lila keur ngawasaanna. Keur ngawentuk koréografi tari Kandagan keur nu munggaran dimimitian ku kumaha ngolah awak keur persiapan nari jadi pangibing nu hadé.

Dina pintonanna, tari Kandagan dipintonkeun tunggal, ngan bisa ogé ditarikeun dina wangun rampak, tangtu waé kalawan karakter pangibing anu sarua nyaéta karakter gagah putri. Tari Kandagan mibanda kabeungharan gerak anu ragem gerakna diwangun ku gerak pokok jeung gerak peralihan. Salian ti éta, keur diajar tari Kandagan dibutuhkeun sikep jeung gerak salaku pola nu ngarojong kana pintonanna. Saperti sikep sirah, awak, suku, jeung leungeun. Kitu ogé gerak sirah, awak, suku jeung leungeun. Saluyu jeung karakter tarina nu gagah, dina nerapkeun sikep jeung gerak mibanda bébédaan jeung tari Dewi jeung Sulintang.

## Catetan
Topéng Priangan

**Tari Topéng Priangan** nyaéta tari anu sumebar di wewengkon Jawa Barat mangsa kiwari.

## Sajarah 
Sacara kronologis ayana Topéng priangan dimimitian ti tari Topéng anu mekar di Jawa Barat di mimiti taun 1900 nyaéta Topéng *Bebarang*, anu dimaksudkeun pikeun pintonan keliling atawa pintonanna di tangtukeun ku nu nanggap nepi ka teu aya katetepan dina hal materi pintonanna.

Kamekaran salajengna nyaéta mimiti taun 1900 di wewengkon Jawa Barat, Sumedang, Garut, Tasikmalaya jeung Bandung sering didatangan ku rombongan Topéng Cirebon. Dalangna aya dua nyaéta *Koncer* jeung *Wentar*.
Di taun 1925, sababaraha pangibing ti Pasundan diajar tari Topéng Cirebon nu ragemna saperti tari Menak Jingga, Jingga Anom, Damar Wulan, Pamindo jeung Menak Koncar, tapi dina kamekaranna pintonan tari Topéng Cirebon teu ramé dipadungdengkeun sarta teu gampang sumebar teu saperti tari Keurseus, hal ieu disawang ku sabab wangun jeung gerakna hésé keur diturutan kitu ogé pirigan gamelanna husus tepakan kendangna teu sakabéh pangrawit Bandung bisa nepak khas Cirebon.
Salajengna tari Topéng anu sumebar di Jawa Barat sanggeus tari Keurseus nyaéta tari Topéng anu geus ditata deui mimiti ti unsur gerak tari, pirigan tari, panjang pondokna materi, nepi ka pakéan tarina anu dipikawanoh ku tari Topéng Priangan.
Conto ti tari Topéng priangan nyaéta: Tari Topéng Kencana Wungu.

## Catetan
Tari Merak

**Tari Merak** mangrupa salah sahiji ragem tarian kréasi anyar anu asalna ti Jawa Tengah anu ngaéksprésikeun kahirupan sasatoan, nyaéta manuk merak. Tari merak diciptakeun ku saurang koréografer anu ngaranna Radén Tjétjé Somantri tuluy di taun 1965 dijieun koréografi anyar ku Dra. Irawati Durban Arjon jeung dibenerkeun deu dina taun 1985 anu tungtungna diajarkeun ka Romanita Santoso di taun 1993.

**Tari Merak** mangrupa salah sahiji ragem tarian kréasi anyar anu asalna ti Jawa Tengah anu ngaéksprésikeun kahirupan sasatoan, nyaéta manuk merak. Tari merak diciptakeun ku saurang koréografer anu ngaranna Radén Tjétjé Somantri tuluy di taun 1965 dijieun koréografi anyar ku Dra. Irawati Durban Arjon jeung dibenerkeun deu dina taun 1985 anu tungtungna diajarkeun ka Romanita Santoso di taun 1993.

## Deskripsi
Tari merak dicokot tina ngaran salah sahiji sato nyaéta Merak, manuk anu awakna sagedé hayam,anu buluna alus pisan kawas parada jeung dina huluna aya kukuncungan. Kahirupan jalu merak nu sok mekarkeun bulu buntutna méh ngirut merak bikang jadi inspirasi pikeun Radén Tjétjé Somantri nyieun ieu tari.
Dina pintonanna, ciri yén éta téh tari Merak nyaéta katingal tina pakéan anu dipaké ku pangibingna nyaéta pakéan anu motifna saperti merak. Kaén jeung bajuna ngagambarkeun wangun jeung warna bulu-bulu merak; héjo biru jeung/atawa hideung. Ditambah deui ku sapasang jangjangna anu ngalukiskeun jangjang atawa buntut merak anu keur dimekarkeun. Gambaran merak bakal leuwih jelas kalawan maké makuta (badong ) disebut “siger” nu ditambah hiasan sirah hulu merak anu bakal eundeuk nuturkeun gerakan sirah anu ngibing. Wangunna sapertii merak nu keur nungguan endogna kalawan di hareupna ngalintang  dina beuheung jeung hulu merak maké bahan tina logam alumunium anu dipolés ku warna emas.
Tarian ieu biasana ditarikeun babarengan, tilu pangibing atawa leuwih nu masing-masing boga fungsi salaku merak bikang jeung merak jalu. Pirigan gendingna nyaéta ngagunakeun lagu Macan Ucul. Dina adégan gerakan nu tangtu sakapeung waditra bonang ditakol ku bagéan panakolna nu heuras nepi ka tarik kadéngé sorana nyaéta dina adégan sapasang merak keur sosonoan.
Di antara gerakan jieunan Radén Tjétjé Somantri sigana tari merak ieu nu pangkasohorna di Indonésia jeung di luar nagri. Teu heran lamun seniman Bali ogé, mahasiswa ASKI Denpasar, nyiptakeun tari Manuk Rawa anu mirip jeung tari Merak.

## Rujukan 
3. http://www.disparbud.jabarprov.go.id/wisata/dest-det.php?id=337&lang=id