open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Éléktrodinamika

**Éléktrodinamika** nyaéta élmu anu ngulik listrik anu dinamis atawa anu usik. Kuat arus dina listrik dinamis diukur ku muatan listrik dibagai waktu. Hijian muatan listrik nyaéta *coulumb* sedengkeun hijian waktu nyaéta detik. Kuat arus dina rangkéan nu nyabang sarua jeung kuat arus anu asup ogé kuat arus anu kaluar. Sedengkeun dina rangkéan sérial, kuat arus tetep sarua di satiap tungtung-tungtung résistor. Sabalikna teganganana béda dina tiap résistor.  Dina rangkéan sérial, tegangan pohara gumantung kana résistansi, tapi dina rangkéan nyabang, tegangan henteu mangaruhan résistansi. Kabéh fénoména éta geus disingkabkeun ku **hukum kirchoff** anu unina: "jumlah kuat arus listrik anu asup sarua jeung jumlah kuat arus listrik anu kaluar". Dumasar kana hukum ohm, bisa dicindekkeun yén cara ngukur tegangan listrik nyaéta kuat arus × résistansi. Résistansi boga ajén nu sarua alatan tegangan sabanding jeung kuat arus. Tegangan mibanda hijian volt(V) sarta kuat arus boga hijia ampere (A) sedengkeun résistansi boga hijian ohm.
Jatna Supriatna

**Jatna Supriatna** (Banjar, 7 Séptémber 1951), ahli biologi konservasi, kapilih pikeun nampa Habibie Award 2008 widang élmu dasar.

## Kalungguhan 
* Dosén jurusan Biologi, Universitas Indonésia
* Pupuhu (*Regional Vice President*) Conservation International (CI) Indonésia

## Atikan 
* 1978 - Universitas Nasional, Jakarta (sarjana)
* 1986 - University of New Mexico (M.Sc.)
* 1991 - University of New Mexico (Ph.D.)

## Rujukan 
* Pemenang Habibie Award 2008. Disalin 28 Nopémber 2008.
Kuda

**Kuda** (*Equus caballus*) nyaéta sato ingon mamalia ungulata (maké kuku pikeun dampal sukuna), salah sahiji ti dalapan spésiés hirup kulawarga Equidae. Ceuk téorina, ieu sato ngalaman évolusi ti sato leutik nepi ka bungkeuleukanana ayeuna salila 45-55&nbsp;juta taun. Manusa mimiti ngingu kuda kira-kira taun 4500&nbsp;MM, sarta sumebar 3000&nbsp;MM; nepi ka sakuliah buana Eurasia kira-kira 2000&nbsp;MM. Najan ampir sakabéhna hasil doméstikasi, kiwari masih aya kénéh populasi Kuda Przewalski, hiji-hijina kuda liar ('kuda liar' dina harti umum biasana nujul ka kuda anu liar tapi turunan kuda doméstik).

## Karakteristik Kuda 
Dedegan kuda payus pisan pikeun lumpat nyingkahan pamangsa, kasaimbanganana alus, naluri lawan atawa lumpat anu kuat, sarta bisa saré boh bari nangtung atawa depa. **Belo** (anak kuda) disapih ku indungna dina umur sawelas bulan, nincak sawawa dina umur lima taun. Hirupna bisa nepi ka 25-30 taun. Kuda tunggangan biasana mimiti dilatih maké pelana atawa sadel antara umur dua jeung opat taun.

Kuda halis pamulyaan sacara umum dibagi jadi tilu golongan watek: "getih panas" nu lincah jeung tarik lumpatna, "getih tiis" nu kalem tapi tanagana rosa, jeung "getih haneut" nu watekna di antara panas jeung tiis. Kiwari aya leuwih ti 300&nbsp; rupa kuda hasil pamulyaan nu dikembangkeun pikeun rupa-rupa mangpaat.

Kuda jeung manusa geus dalit ti baheula, di antarana baé dipaké pikeun kagiatan tatanén, olahraga, angkutan, kavaleri, jeung hiburan/kasenian. Lian ti éta, tina awakna ogé diala dagingna, susu, bulu, tulang, jeung nu séjénna pikeun rupa-rupa kaperluan.

ku sabab geus ti jaman baheula jadi kalangenan manusa, loba pisan istilah nu dijieun pikeun ngadadarkeun kuda, di antarana anatomi, hambalan hirup, ukuran, kelir, pemuliaan, jeung kalakuanana.

## Baca ogé 
* Kuda rénggong

## Rujukan 
* *Horse* (disalin 4 Désémber 2008).
Kotokeun

**Kotokeun** (*nyctalopia*, Yun. "*lolong peuting*") nyaéta kaayaan hésé atawa teu bisa nempo dina lingkungan nu poék atawa kurang cahya. Ieu mangrupa gejala sababaraha kasakit mata nu bisa jadi bawaan lahir, alatan tatu atawa kurang gizi (misalna baé alatan kakurangan vitamin A). Dina basa Sunda jeung Indonésia, ieu kasakit disebut kotokeun jeung *rabun ayam* atawa *rabun senja*, tumali jeung watek hayam nu teu bisa nempo wanci peuting.

Umumna, kotokeun téh balukar tina *retinitis pigmentosa*, cacad alatan sél batang dina rétina leungiteun kamampuhna dina nampa cahya. Sabab séjénna ieu kasakit nyaéta kakurangan rétinol (vitamin A) nu dikandung dina minyak lauk, ati, jeung produk susu.

## Rujukan 
**Nyctalopia* (disalin 9 Désémber 2008).
Fisika partikel

**Fisika partikel** nyaéta cabang tina élmu fisika anu ngulik partikel dasar nu ngawangun barang jeung  radiasi, sarta interaksi di antara maranéhanana. Élmu fisika ieu ogé disebut **fisika énérgi luhur**, alatan réa partikel dasar henteu kumalendang dina kaayaan nu ilahar di alam, tapi bisa diciptakeun sarta dipanggihan dina mangsa benturan partikel séjénna nu ngandung énergi, kawas anu dipigawé dina alat ngagancangkeut partikel.

## Téori médan 
Téori médan nyaéta ulikan fisika téori pikeun dinamika partikel éleménter kalawan ngaupamakeun partikel minangka médan.

manéhna:Physica de particulas
Boson

**Boson**, nu ngaranna dicokot tina ngaran Satyendra Nath Bose, nyaéta partikel-partikel anu ngawangun kaayaan kuantum komposit simétrik-total. Minangka hasilna, ieu partikel taat kana statistik Bose-einstein. Téorema spin-statistik nganyatakeun yén boson mibanda spin bilangan buleud. Boson ogé hiji-hijina partikel anu bisa nempatan kaayaan anu sarua jeung anu séjénna.

Sakumna partikel dasar mangrupa boson atawa fermion.

Gauge boson nyaéta partikel dasar anu boga fungsi mawa gaya fundaméntal kawas boson véktor W dina gaya lemah, gluon dina gaya kuat, foton dina gaya éléktromagnétik, sarta graviton dina gaya gravitasi.

Partikel nu kawangun ku sajumlah partikel séjén (kawas proton atawa nuklei) bisa mangrupa fermion atawa boson, gumantung kana spin totalna. Ku alatan éta, réa nuklei mangrupa boson.

Conto boson:
* atom Helium-4
* atom Sodium-23
* Nuklei kalawan spin bilangan buleud
* foton
* boson W sarta Z
* gluon
* boson Higgs
* fonon

## Tempo ogé 
* Gas Bose
* Partikel idéntik
* Daftar partikel
* Parastatistik
* Gas Tonks-girardeau
* Superkonduktivitas

## Rujukan 
* Sakurai, J.J. (1994). *Modern Quantum Mechanics* (Revised Edition), pp 361–363. Addison-wesley Publishing Company. ISBN 0-201-53929-2.
Quark

**Quark** (dibaca ), sakumaha dijelaskeun dina modél baku dina fisika partikel, babarengan jeung  lepton dipercaya mangrupa partikel éleménter anu ngawangun kabéh materi. Gabungan sababaraha quark ngabentuk jinis-jinis partikel séjén, contona partikel jinis meson anu diwangun ku dua siki quark, partikel jinis baryon anu diwangun ku tilu jinis quark sarta anyar-anyar ieu kapanggih nyaéta pentaquark anu diwangun ku lima siki quark. Partikel-partikel kawas proton jeung neutron kaasup kana jinis baryon, sedengkeun éléktron lain kasusun ku quark tapi geus mangrupa hiji partikel éleménter anu kaasup kana jinis lepton. Aya genep jinis quark anu dibédakeun dumasar kana "rasa"-na, nyaéta up, down, charm, strange, top sarta bottom. Antipartikel quark disebut **antiquark**. Dina téori quantum chromodynamic unggal quark (up, down, charm, strange, top jeung bottom) mibanda tilu warna nyaéta beureum, paul jeung  héjo, di mana hiji partikel ngan bisa dijieun ku paduan warna netral.

## Tempo ogé 
* modél quark
* gaya-gaya fundaméntal
* gluon
* quantum chromodynamics
* modél baku

## Tumbu ka luar 
### Rujukan 
* 
* 
* Particle Data Group on quarks
* A schematic modél of baryons and mesons, by Murray Gell-mann (1964)
* Observation of the top quark at Fermilab
* Nanoreisen-a very educational site on Quarks and many other things beyond the nanoscale. 
* Standard Modél of Particle Physics 
* Quarks
* Quark dance
* A Positron Named Priscilla — A description of CERN’s experiment to count the families of quarks
* The original English word *quark* and its adaptation to particle physics
* An elementary popular introduction
Antipartikel

**Antipartikel** nyaéta hiji partikel subatomik anu mibanda massa sarta sipat-sipat anu sarua jeung partikel séjénna tapi lalawanan tanda. Contona, antipartikel éléktron nyaéta positron anu mibanda muatan positif jeung ajén anu sarua jeung muatan négatif éléktron.

Ayana antipartikel ditorah dina mékanika kuantum rélativistik.
Positron

**Positron** nyaéta antipartikel atawa antimatéri tina éléktron. Positron mibanda muatan listrik sagedé +1, spin ½, sarta massa anu sarua jeung éléktron. Sabot hiji positron nu boga énergi saeutik (handap) tubrukan jeung  éléktron nu énergina handap, baris lumangsung pamusnahan sarta ngahasilkeun dua foton sinar gamma (tempo ogé pamusnahan éléktron-positron).
Antimatéri

**Antimatéri** nyaéta matéri anu diwangun ku antipartikel ti partikel anu ilahar nyusun matéri. Lamun hiji partikel jeung antipartikelna paantel, duanana silih musnahkeun, hartina duanana dirobah jadi partikel-partikel séjén kalayan énergi anu sarua nurutkeun persamaan Einstein *E=mc²*.

Antimatéri henteu kapanggih sacara alami di bumi, kajaba ngan dina waktu nu pohara singket sarta dina jumlah nu pohara saeutik (alatan prosés murudulna radioaktif atawa sinar kosmik).
Matéri

**Matéri** nyaéta unggal objék atawa bahan nu ngabutuhan ruang, nu jumlahna diukur ku hiji sipat nu disebat massa. Sacara umum bisa ogé didepinisikeun salaku hal anu ngabogaan     massa jeung nempatan voume.

Matéri kasusun ku molékul-molékul, jeung molékul ogé kasusun ku atom-atom. Umumna Matéri bisa dipendakkeun dina opat tahap nu bénten, nyaéta padet, éncér, gas, jeung plasma. Ngan, aya ogé tahap matéri nu sanés, jiga Kondensat Bose-Enstein.

## Rujukan 
==https://www.google.com/search?q=materi&oq=materi&sourceid=chrome&ie=UTF-8==
Modél Baku

**Modél baku** dina fisika partikel nyaéta hiji téori anu ngagambarkeun gaya fundaméntal éléktromagnétisme, lemah, kuat, jeung ogé partikel dasar anu ngawangun sakumna barang. Modél ieu mekar di antara 1970 jeung 1973, anu mangrupa hiji téori médan kuantum, sarta luyu jeung mékanika kuantum jeung rélativitas husus.

## Rujukan 
### Buku pangajaran 
* Griffiths, David J., Introduction to Elementary Particles, Wiley, John & Sons, Inc, 1987, ISBN 0-471-60386-4

### Artikel Jurnal 
* Y. Hayato *et al.*, *Search for Proton Decay through p → νK+ in a Large Water Cherenkov Detector*. Phys. Rev. Lett. **83**, 1529 (1999).
* S.F. Novaes, *Standard Modél: An Introduction*, hep-ph:0001283

## Tumbu ka luar 
* New Scientist story: Standard Modél may be found incomplete
* *The Universe Is A Strange Place*, a lecture by Frank Wilczek
* *Observation of the Top Quark* at Fermilab
* MISN-0-305 *The Standard Modél of Fundaméntal Particles and Their Interactions* (PDF file) by Mesgun Sebhatu for Project PHYSNET.
* Postscript version of the Standard Modél Lagrangian 
* The particle adventure.
Laju cahaya

**Laju cahaya** dina hiji rohangan hapa nyaéta 299.792.458 méter pér detik (m/s) atawa 1.079.252.848,8 kilométer pér jam (km/h) atawa 186.282.4 mil pér detik (mil/s) atawa 670.616.629,38 mil pér jam (mil/h). Laju cahaya ditandaan ku aksara *c*, anu asalna tina basa Latén *celeritas* anu hartina "laju", sarta ogé dipikawanoh minangka konstanta Einstein.

Kecepatan sabenerna hiji définisi, lain hiji ukuran, alatan méter sorangan didéfinisikeun tina jihat laju cahaya jeung detik. Laju cahaya ngaliwatan hiji médium (anu hartina lain dina rohangan hapa) nyaéta kurang ti *c* (ngadéfinisikeun indéks pantul médium kasebut).

## Indéks réfraksi 
Indéks réfraksi dina médium didéfinisikeun minangka babandingan antara gancangna rambatan cahaya dina hawa jeung gancangna rambatan cahaya dina médium kasebut.

Sacara matematis, indéks réfraksi bisa ditulis: n = c/cm

di mana:
* n = indéks bias 
* c = gancangna rambatan cahaya dina rohangan hapa (3x10^8&nbsp;m/s)
* cm = gancangna rambatan cahaya dina hiji médium

atawa:

:n = \lambda_1/\lambda_2 = sin \theta_d /sin \theta_r

* \lambda_1 = panjang gelombang 1
* \lambda_2 = panjang gelombang 2
* \theta_d = sudut datang
* \theta_r = sudut réfraksi
Fermion

**Fermion**, ngaran anu dicokot tina ngaran Enrico Fermi, nyaéta partikel anu ngawangun status kuantum komposit anu bener-bener antisimétrik. Hasilna, fermion boga sipat luyu jeung prinsip éksklusi Pauli sarta ogé luyu kalawan statistik Fermi-dirac. Teori spin-statistik nyatakeun yén fermions miboga spin anu mangrupa satengah-bilangan buleud. salah sahiji cara pikeun ngagambarkeun puteran (*spin*) ieu partikel nyaéta partikel kalawan spin 1/2, kawas fermion, kudu diputer ku dua puteran (rotasi) sapinuhna pikeun mulangkeun maranéhanana kana kaayaan asalna.
E=mc²

'''*E = mc*2'* dina élmu fisika nyaéta hiji rumus anu penting sarta dipikawanoh, anu ngécéskeun persamaan harga antara énergi (*E*) jeung massa (*m*), anu disatarakan sacara langsung ngaliwatan luadrat tina hiji konstanta nyaéta laju cahaya dina rohangan hapa (c2):
 
E = mc^2 \!,

anu mana:
* *E* = énergi (J)
* *m* = massa (kg)
* *c* = laju cahaya (m.s-1)

Faktor c2 boga harga 89.88 PJ/kg = 21.48 Mt TNT pér kg = 149.3 pj/u = 931.5 Mev/u.

Lamun énergi anu dimaksud dina persamaan di luhur nyaéta énergi cicing, mangka massa anu patali nyaéta massa cicing ogé atawa massa invarian.

## Sajarah sarta konsékuensina 
Albert Einstein nurunkeun rumus ieu dumasar kana pengimeutan manéhna dina taun 1905 kana lampah obyék anu usik kalawan laju nu ngadeukeutan laju cahaya. Kacindekan kawéntar anu dijieun hasil tina pangameutan ieu téh yén massa hiji barang sabenerna nyaéta hiji ukuran tina kandungan énergi barang kasebut. Sabalikna, persamaan anu dimaksud nandakeun yén kabéh énergi anu aya dina sistem katutup mangaruhan massa cicing dina sistem éta.

Nurutkeun persamaan ieu, jumlah énergi maksimum anu "bisa dibeunangkeun" tina hiji obyék pikeun ngalakonan gawé aktif nyaéta massa obyék dikalikeun kuadrat tina laju cahaya.

Rumus ieu ogé dipaké pikeun ngukur badagna énergi anu dihasilkeun dina réaksi nuklir. Parobahan massa isotop saméméh sarta saenggeus réaksi nuklir diitung. Di mana jumlah massa anu leungit saenggeus réaksi nuklir (*Δm'') dikalikeun jeung kuadrat laju cahaya, hasilna sarua jeung énergi anu dileupaskeun dina réaksi nuklir kasebut.

## Tempo ogé 
* Réaksi nuklir

## Rujukan 
* 
* 

## Tumbu kaluar 
* Stanford Encyclopedia of Philosophy entry
* Rékaman sora Einstein anu eusina guaran singget ngeunaan teori ieu
Tikukur

**Tikukur** (*Geopelia striata*) nyaéta anggota kulawarga Columbidae japati pituin Asia Tenggara, baraya deukeut 'Japati Damé' (*Peaceful Dove*) Australia jeung Nugini,  nu di Indonésia sok diingu ku sabab alus sorana.

## Habitat jeung ambahan 
Ambahan pituin ieu spésiés ngampar ti Muangthai Kidul, Tenasserim, jeung Tanjung Malayu nepi ka Sumatra, Jawa, Bali, jeung Lombok. Kiwari, ieu manuk geus sumebar ka Muangthai tengah, Laos, Kalimantan, Sulawesi, Hawai (dibawa taun 1922), Tahiti (1950), Kalédonia Anyar, Seychelles, Kapuloan Chago (1960), Mauritius (méméh 1768), Réunion, jeung Saint Helena. Hirupna di tegalan nu nembrak atawa leuweung nu teu pati rembet, sarta di taman-taman kota. Di Indonésia, ieu manuk diternakkeun sarta diingu dina kurung pikeun diala sorana.

## Baranahan 
Di lingkungan alami, usum kawin lumangsung ti Séptémber nepi ka Juni. Sayangna dijieun basajan tina dangdaunan jeung jukut garing di handap atawa dina tatangkalan. Sausum ngendogna hiji atawa dua, disileungleuman piligenti ku jalu jeung bikang salila 13-18 poé. Anakna ninggalkeun sayang dina umur dua minggu, sarta geus bisa hiber dina umur tilu minggu.

## Rujukan 
**Zebra Dove* (disalin 18 Désémber 2008).
*  Database entry includes justification for why this species is of léast concern
* Robert S. Kennedy *et al.* (2000), *A Guide to the Birds of the Philippines*, Oxford University Press
* H. Douglas Pratt, Philip L. Bruner & Delwyn. Berrett (1987), *A Field Guide to the Birds of Hawaii and the Tropical Pacific*, Princeton University Press
* Craig Robson (2002), *A Field Guide to the Birds of South-East Asia*, New Holland Publishers (UK) Ltd.
* Adrian Skerrett, Ian Bullock & Tony Disley (2001), *Birds of Seychelles*, Christopher Helm
## Dicutat tina
Partikel

* Dina fisika partikel, hiji hijian dasar tina barang atawa énergi. 
* Dina kimia koloid, hiji partikel koloid - fase koloid atawa koloid molékular
* Dina ékologi, hiji objék leutik lian tina jinis nonbiologi
* Dina linguistik, hiji partikel gramatikal.
* Dina grafik komputer, hiji élemén tina sistem partikel (simulasi).
Spin (fisika)

Dina mékanika kuantum, **spin** nyaéta moméntum sudut intrinsik anu patali jeung partikel. Contona partikel dasar, kawas éléktron, miboga moméntum sudut, sanajan maranéhanana mangrupa partikel kawas titik. Partikel subatomik séjénna, kawas neutron, anu henteu miboga muatan listrik, ogé miboga spin.
Sinar kosmik

Dina astrofisika, **sinar kosmik** nyaéta radiasi ti partikel nu boga muatan nu énergina gedé anu asalna ti luar atmosfir Bumi. Sinar kosmik bisa mangrupa éléktron, proton malah ogé inti atom kawas beusi atawa anu leuwih beurat ti éta. Lolobana partikel-partikel kasebut asalna tina prosés-prosés énergi nu gedé dina jero galaksi, contona kawas supernova. Dina lalampahanana, sinar kosmik interaksi jeung médium antarbintang sarta satuluyna jeung atmosfir Bumi saméméh ngahontal detéktor. Ampir 90% sinar kosmik anu anjog ka pabeungeutan Bumi nyaéta proton, kira-kira 9% partikel alfa jeung 1% éléktron.
Moméntum sudut

Dina fisika, **moméntum sudut** sacara intuitif ngukur sabaraha badag moméntum liniér anu ngarah ka kira-kira hiji titik nu tangtu anu disebut titik puseur; momén ti moméntum.

Rumus matematika basajan pikeun moméntum sudut ti hiji partikel ka titik puseur nu tangtu nyaéta:

:L = r×p

di mana L nyaéta moméntum sudut partikel, r nyaéta posisi partikel anu dinyatakeun minangka véktor pindahan ti titik puseur, sarta p nyaéta moméntum liniér ti partikel éta.
Partikel subatomik

**Partikel subatom** diwangun ku proton, éléktron sarta neutron. Proton jeung neutron aya dina inti atom (nukleus) sedengkeun éléktron aya dina inti.

Sabenerna sajaba ti tilu partikel anu geus disebutkeun di luhur, réa kénéh partikel-partikel subatom séjénna anu jumlahna bisa ngahontal ratusan. sawatara contona nyaéta: *quark* jeung *meson*. Aya partikel anu boga sipat permanén aya ogé anu henteu permanén, kawas *exotic meson* anu mibanda waktu hirup ngan sapermilyar detik.
Nomer atom

**Nomer atom** nyaéta angka anu némbongkeun jumlah proton dina inti atom. Sacara talari, nomer atom dilambangkeun ku perlambang **Z**. Alatan nomer atom saban unsur kimia mandiri, nomer atom dipaké pikeun mikawanoh unsur kimia. Contona angka atom hidrogen nyaéta 1 (hiji) - hartina Hidrogen mibanda proton hiji.
Massa atom

**Massa atom** ti hiji unsur kimia nyaéta massa hiji atom dina kaayaan cicing, umumna dinyatakeun dina hijian massa atom. Massa atom mindeng disinonimkeun jeung massa atom rélatif, massa atom rata-rata, sarta beurat atom. Sanajan kitu, aya saeutik béda alatan harga-harga kasebut bisa mangrupa rata-rata ti massa kabéh isotop unsur kasebut, atawa massa ti hiji isotop waé.

## Tumbu ka luar
*  Atomic masses of all isotopes
*  IUPAC goldbook definition of atomic mass 
*  IUPAC goldbook definition of relative atomic mass & atomic weight 
*  Tutorial on the concept and measurement of atomic mass
Neutron

[thumb|right|Struktur [kuark dina hiji neutron]]

**Neutron** atawa nyaéta partikel subatomik anu henteu boga muatan (nétral) sarta mibanda massa 940 Mev/c² (1.6749 × 10–27&nbsp;kg, saeutik leuwih beurat ti proton. Puteranana nyaéta ½.

Inti atom ti lolobana atom (kabéh kajaba isotop Hidrogén anu pangilaharna, anu diwangun ku hiji proton) diwangun ku proton jeung neutron.

Di luar inti atom, neutron henteu stabil sarta mibanda umur tengah tuwuh kira-kira 10 menit, paburincay (luruh) kalawan mancarkeun éléktron jeung antineutrino pikeun jadi proton. Padika paluruhan anu sarua (paluruhan beta) lumangsung dina sawatara inti atom. Partikel-partikel dina inti atom biasana nyaéta neutron jeung proton. Hiji neutron digolongkeun salaku baryon sarta diwangun ku dua quark handap sarta hiji quark luhur.

Béda utama neutron jeung partikel subatomik lainna nyaéta maranéhanana henteu boga muatan. Sipat neutron ieu ngajadikeun neutron kawénéhan ti pandeuri dina hiji réaksi nuklir, sarta kacida nembus, ngajadikeun inyana hésé diimeutan sacara langsung.

## Tempo ogé 
* Fisika partikel
* Daftar partikel
* Bintang neutron
* Radiasi neutron
* Neutron termal
* Neutron gancang
Isotop

**Isotop** nyaéta wangun ti unsur anu nukleusna mibanda nomer atom anu sarua-jumlah proton dina nukleusna tapi kalawan massa atom anu béda alatan maranéhanana mibanda jumlah neutron anu béda.

Kecap *isotop*, nu hartina *di tempat anu sarua*, asalna tina kanyataan yén sakumna isotop ti hiji unsur perenahna di tempat anu sarua dina tabel périodik.

Isotop-isotop tina unsur-unsur ngawangun hiji kumpulan *nuklida*. Hiji nuklida nyaéta hiji jinis nukleus atom nu tangtu, atawa leuwih umum hiji aglomerasi proton jeung neutron.

Dina noménklatur ilmiah, isotop (nuklida) dispésifikasikeun dumasar kana ngaran unsur ditambah tanda sambung jeung jumlah nukléon (proton sarta neutron) dina atom (upamana, helium-3, carbon-12, carbon-14, iron-57, uranium-238). Dina wangun perlambang, jumlah nukléon ditandakeun ku hiji awalan nu dinaékkeun ka saluhureun perlambang kimia (upamana, 3He, 12C, 14C, 57Fe, 238U).

## Tempo ogé 
* Tabel isotop (lengkep).
* Tabel sawatara isotop ti unsur-unsur nu hampang.
* Tabel nuklida
* Daftar partikel

## Tumbu ka luar 
* Atomic weights of all isotopes
* Atomgewichte, Zerfallsenergieen und Halbwärtszeiten aller Isotope
* Exploring the Table of the Isotopes  at the LBNL
Kebul

thumb|Kebul nu ngimpel
**Kebul** nyaéta ngaran nu ilahar pikeun sajumlah partikel padet leutik kalawan diaméter kurang ti 500 mikrométer (tempo ogé keusik atawa granulat). Di atmosfir Bumi, kebul asalna tina sajumlah sumber: loess anu disebarkeun ku angin, bituna gunung api, *pencemaran*, jeung réa-réa deui. Kebul dina hawa dianggap aérosol sarta bisa mibanda tanaga radiasi lokal anu kuat di atmosfir sarta boga pangaruh kana iklim. Di sagigireun éta, lamun sajumlah partikel leutik disebarkeun kana hawa di wewengkon nu tangtu (kawas tipung tarigu), dina kaayaan nu tangtu ieu bisa ngabalukarkeun bahaya bitu.

## Pangaruh kana kaséhatan 
Kebul bisa ngabalukarkeun panyakit paru-paru kawas pneumokoniosis, panyakit anu anu lumangsung di antara sajumlah pagawé tambang.

## Tumbu ka luar 
* Kebul di sykavhuset
Astrofisika

**Astrofisika** nyaéta cabang astronomi anu patali jeung fisika jagad raya, kaasup sipat fisik (luminositas, kapadetan, suhu, sarta komposisi kimia) tina objék astronomi kawas planét, béntang, galaksi jeung médium antarbintang, sarta ogé interaksina. Kosmologi nyaéta téori astrofisika dina skala pangbadagna.

Dina prakték, ampir kabéh riset astronomi modéren ngawengku sawaréh tina fisika.
Médium antarbéntang

Dina astronomi, **médium antarbéntang** (Basa Indonésia: *medium antarbintang*,  , disingkat *ISM*) nyaéta materi (materi antarbéntang/*interstellar matter, ISM*) sarta kandungan énergi (médan radiasi antarbéntang/*interstellar radiation field, ISRF*) anu aya di antara béntang-béntang (atawa kira-kira lingkungan béntang) dina hiji galaksi.

Béntang-béntang sorangan kabentuk di wewengkon ISM anu pangpadetna sarta tiis, sarta baris ngabeungharan ISM ku materi sarta énergi ngaliwatan planetary nebula, angin-angin béntang sarta supernova. Satuluyna, kajadian silih mangaruhan antara béntang-béntang jeung ISM nangtukeun laju leungitna kandungan gas hiji galaksi sarta dina pamustunganana nangtukeun ogé wengkuan umur aktip galaksi kasebut dina nyieun béntang-béntang.

ISM ngandung atom, molekul, kebul, radiasi éléktromagnétik, sinar kosmik, sarta médan magnét dina jumlah anu pohara saeutik (lamun maké standar bumi). Materina ilahar diwangun ku 99% partikel gas sarta umumna 1% kebul, sarta ngeusian ruhang antarbéntang. Kapadatan gas anu ilahar antara puluhan nepi ka ratusan partikel pér séntiméter kubik. Alatan ku nukleosintesis primordial, gasna jadi kira-kira 90% hidrogén sarta 10% hélium, ditambah unsur-unsur tambahan ("logam" dina sebutan astronomi) anu jumlahna saeutik.

## Tempo ogé 
* Héliosfir
* Rohang antarbéntang
* Luar angkasa
Béntang ganda

**Béntang ganda** nyaéta hiji sistem béntang anu diwangun ku dua béntang anu silih kaiket sacara gravitasi dina jero hiji orbit ngurilingan hiji titik puseur massa babarengan. Panalungtikan astronomi nyindekkeun yén lolobana béntang sahenteuna aya dina hiji sistem anu diwangun ku dua béntang. Sistem béntang ganda pohara pentingna dina  astrofisika, sabab tina pangimeutan orbitna, astronom bisa nangtukeun massana.

Sedengkeun massa béntang tunggal ditangtukeun ngaliwatan hubungan massa-luminositas anu diturunkeun tina pangimeutan béntang ganda.
Nukleosintesis primordial

Dina kosmologi,  **nukléosintesis primordial** atawa **nukléosintesis Big Bang** (basa Inggris ***Big Bang Nucléosynthesis*** = ***BBN***) nujul kana produksi inti sajaba H-1, hidrogen normal, salila fase munggaran alam samesta, sawatara waktu sanggeus Big Bang. Dipercaya yén kajadian ieu boga tangungjawab kana dibentukna hidrogen (H-1 atawa H) jeung isotopna nyaéta deuterium (H-2 atawa D), isotop helium He-3 jeung He-4, sarta isotop lithium Li-7.

### Pasipatan
Aya dua pasipatan **BBN** nu penting:
* *BBN* lumangsung ngan dina waktu tilu menit (salila période 100 nepi ka kira-kira 300 detik ti mimiti ékspansi rohang); sanggeus éta, suhu sarta kapadetan alam samesta turun nepi ka sahandapeun harga anu diperlukeun pikeun ngalumangsungkeun fusi nuklir. Kajadian *BBN* anu singket ieu boga harti penting dina évolusi alam samesta alatan nyegah kawangunna unsur-unsur anu leuwih beurat batan berilium di mana dina waktu anu sarua, unsur nu hampang anu henteu milu kabeuleum dina fusi nuklir munggaran, kawas deuterium, tetep aya.
* *BBN* lumangsung sacara gembleng, ngawengku sakumna alam samesta (waktu éta).

Paraméter utama pikeun ngitung éfék *BBN* nyaéta jumlah foton pér baryon. Paraméter ieu patali jeung suhu sarta kapadetan alam samesta munggaran ku kituna kaayaan di mana fusi nuklir lumangsung bisa ditangtukeun.

## Tumbu luar 
*R. A. Alpher, H. A. Bethe, G. Gamow, *The Origin of Chemical Elements *, *Physical Review* **73** (1948), 803. Paper αβγ (ti Alpher, Bethe, Gamow), di mana Alpher sarta Gamow ngusulkeun yén elemen-elemen hampang diciptakeun ku ion-ion hidrogen anu nyerek netron dina waktu mimiti alam semesta anu masih panas sarta rapet. Ngaran Bethe ditambahkeun sangkan pepek jadi αβγ.
*G. Gamow, *The Origin of Elements and the Separation of Galaxies *, *Physical Review* **74** (1948), 505. Dua paper taun1948 ieu nyimpen dasar pangaweruh ngeunaan nukléosintesis big bang.
*G. Gamow, *Nature* **162** (1948), 680. 
*R. A. Alpher, "A Neutron-capture Theory of the Formation and Relative Abundance of the Elements," *Physical Review* **74** (1948), 1737. 
*R. A. Alpher and R. Herman, "On the Relative Abundance of the Elements," *Physical Review* **74** (1948), 1577. Paper ieu memuat estimasi kahiji ngeunaan temperatur mangsa kiwari alam semesta.
*R. A. Alpher, R. Herman, and G. Gamow *Nature* **162** (1948), 774. 
*Kalkulator kelimpahan elemen Big Bang
Jagad raya

thumb|Universum - C. Flammarion, Woodcut, Paris 1888, Coloration: Heikenwaelder Hugo, Wien 1998
Dina paroh kahiji abad ka-20, kecap **jagat raya** atawa **alam semesta** dipaké pikeun ngécéskeun sakumna rohang waktu sinambung tempat di mana urang aya, katut énergi jeung materi anu dipibogana. Usaha pikeun mikawanoh alam semesta dina wengkuan ieu dina skala pangbadagna anu mungkin bisa, aya dina kosmologi, nyaéta élmu pangaweruh anu mekar  tina fisika jeung astronomi. 

Dina paroh pamungkas abad ka-20, kamekaran kosmologi nu didasarkeun kana pangimeutan, nu ogé disebut fisika kosmologi, ngarah kana papasingan antara kosmologi pangimeutan jeung kosmologi téoritis; anu (biasana) para ahli nyarita yén euweuh harepan pikeun nitétan sakabéh rohang waktu sinambung, satuluyna harepan ieu dipecenghulkeun, mecakan pikeun manggihan spékulasi nu paling boga alesan pikeun modél rohang waktu sagemblengna, mecakan nungkulan kahésé dina  nyawang watesan empiris pikeun spékulasi kasebut sarta résiko *pengabaian* ngarah kana métafisika.

## Tempo ogé
* Alam semesta katitén
Kartu pamanteng tivi

thumb|right|200px|Hiji kartu pamanteng tivi
**Kartu pamanteng tivi** (Basa Indonésia: *kartu penala TV* ) nyaéta pakakas komputer anu bisa ngajadikeun komputer sanggup mrosés sinyal televisi pikeun dipintonkeun dina layar monitor. Lolobana kartu pamanteng tivi ogé boga fungsi ganda minangka kartu nu nangkep gambar vidéo (basa Inggris: *vidéo capture card*) antukna komputer bisa ngarékam acara televisi kana *hard disk* atawa média panyimpen séjénna.

Biasana kartu ieu dipasang dina *slot* PCI dina *motherboard*, sanajan aya sawatara anu dipasang dina *port* USB. Sawatara kartu grafis ogé ngarangkep minangka pamanteng tivi. Biasana kartu ieu diwangun ku bagian panarima (*receiver*), pamanteng (*tuner*), demodulator sarta pangobah sinyal analog jadi digital pikeun TV analog. Kawas pakakas televisi, pamanteng tivi dirarancang pikeun frékuénsi radio sarta format vidéo anu lumaku di unggal nagarana. Minangka tambahan, réa anu nyartakeun input vidéo komposit. Réa pamanteng tivi anu ogé bisa ngulinkeun radio FM. Hal ieu meureun alatan spéktrum gelombang radio ngagunakeun frékuénsi anu sarupa jeung télévisi. Lolobana pamanteng internal ngalakonan pamrosésan sinyal pikeun ngarobah sinyal radio jadi gambar dina layar. Malah mah aya sababaraha anu langsung nyambung kana kartu sora sarta kartu grafis antukna henteu merlukeun CPU (tapi CPU tetep waé dipaké pikeun ngajalankeun aplikasi).

Kiwari réa pamanteng tivi ngarojong siaran TV digital anu boga standar HDTV. Ieu leuwih murah batan meuli pesawat TV kalayan pakakas pangrojong HDTV. Siaran ogé bisa dirékam pikeun dimaénkeun deui.
Joule

**Joule** (dilambangkeun ku J) nyaéta hijian SI pikeun énergi kalayan dasar hijian kg.m2/s2.

## Définisi 
Joule didéfinisikeun minangka badagna énergi anu diperlukeun pikeun ngahasilkeun gaya sagedé hiji Newton sajauh hiji méter. Ku sabab éta, 1 joule sarua jeung 1 **newton méter** (lambang: **N.m**).

Sajaba ti éta, hiji joule ogé nyaéta énergi mutlak pangleutikna anu diperlukeun (dina muka bumi) pikeun ngangkat hiji barang sabeurat hiji kilogram saluhur sapuluh séntiméter.

Définisi hiji joule séjénna:
* Usaha anu diperlukeun pikeun mindahkeun muatan listrik sagedé hiji coulomb ngaliwatan béda poténsial hiji volt, atawa hiji **coulomb volt** (lambang: **C.V**).
* Usaha pikeun ngahasilkeun daya hiji watt mayeng salila hiji detik, atawa hiji **watt sekon** (lambang: **W.s**).

## Konvérsi 
1 joule nyaéta sarua jeung 107 erg.

1 joule ngadeukeutan:
* 6.241506363x1018 ev (éléktron volt)
* 0.239 kal (kalori)
* 2.7778x10-7 kwh (kilowatt-hour)
* 2.7778x10-4 wh (watt-hour)
* 9.8692x10-3 liter-atmosfer

## Sajarah 
Ngaran **joule** dicokot ti panimuna James Prescott Joule. Joule dilambangkeun ku aksara **J**. Istilah ieu mimiti diwanohkeun ku Dr. Mayer ti Heilbronn.
Sebastian Vettel

**Sebastian Vettel** (babar di Heppenheim, Jerman, kaping 3 Juli 1987) nyaete saurang tukang balap mobil F1 ti Jerman. Ayeuna ngagabung sareng tim *Red Bull Racing*, ngagentoskeun posisi David Coulthard anu pensiun di ahir 2008. Sateuacan ngagabung sareng Red Bull, Vettel gabung sareng tim *Scuderia Toro Rosso*. Puncak prestasina dicetak di musim 2008 kamari, di mana Vettel janten pariah pole position sareng pemenang balap F1 terngora sapanjang sejarah F1. Di Red Bull, Vettel mangrupa babaturan satim Mark Webber. Vettel ngamulai debut F1 na di taun 2007 sareng tim BMW-Sauber, teras saatos dua balapan, dirina ngalih ka tim Scuderia Toro Rosso ngagentoskeun posisi Scott Speed anu dipecat.

## Statistik 
* 2006-07; Formula 1 – BMW-Sauber (test driver, satu balapan di AS 2007)
* 2007-08; Formula 1 – Toro Rosso (masuk sejak GP Prancis 2007)
* 2009; Formula 1 - Red Bull Renault (runner up F1 2009)

## Referensi
## Tumbu kaluar 
* Situs resmi
* Situs resmi Red Bull F1
Rohang

[jmpl|[Sistem koordinat Kartesius tilu dimensi tangan katuhu anu dipaké pikeun nunjukkeun posisi di jero rohangan.]]
Konsép **rohang** atawa **ruang** geus jadi perhatian para filusuf sarta élmuwan sapanjang sajarah manusa. Istilah ieu dipaké sacara béda dina sagala rupa widang ulikan, kawas filsafat, matematika, astronomi, psikologi, jsjbn., ku kituna hésé pikeun netepkeun hiji définisi universal anu écés sarta henteu kontrovérsial tanpa ningali konteks anu luyu. Aya ogé kahenteusapahaman ngeunaan naha rohang éta sorangan bisa diukur atawa mangrupa bagian tina sistem ukuran. Élmu sorangan nganggap yén rohang nyaéta hiji hijian dasar, nyaéta hiji hijian anu teu bisa didéfinisikan ku hijian séjénna.

manéhna:Spatio
Naftaléna

**Naftaléna**, ogé katelah **naftalin**, **naftalina**, **kamper**, atawa **albokarbon** (ulah kajeujeut jeung nafta) nyaéta hidrokarbon padet kristalin, aromatik, bodas nu boga rumus C10H8 dina wangun gabungan dua cingcin bénzéna. Di masarakat urang mah katelahna kamper, kadang warna-warni, bentukna baruleud atawa bunder. Zatna volatil ngahasilkeun saab anu gampang kaduruk, sarta nyublim dina hawa biasa nu bauna bisa kaambeu dina kadar 0,08&nbsp;ppm w/w.

## Baca ogé 
* Dékahidronaftaléna (analog naftaléna jenuh)
* Naftol
* Sintésis klasik naftaléna: réaksi Wagner-Jauregg

## Rujukan 
* CRC Handbook of Chemistry and Physics éd. ka-87

## Tumbu kaluar 
* National Pesticide Information Center - Mothballs Case Profile 
* Naphthalene - EPA Air Toxics Web Site
* Naphthalene (PIM 363) - mostly on toxicity of naphthalene
* Koppers Inc.http://www.koppers.com/
* Recochem Inc.http://www.recochem.com/
* Advanced Aromatics, L.P.http://www.advancedaromatics.com/ 
* Géo Specialty Chemicals, Inc. Naphthalene Sulfonate Polymer Dispersants
Météor

**Météor** nyaéta kawénéhanana jalur muragna météoroid kana atmosfir bumi, sawajarna disebut **béntang murag**. Météor dihasilkeun ku panas anu dihasilkeun ku tekenan ram (lain ku gésékan, sakumaha anggapan umum saméméh ieu) dina waktu météoroid asup ka atmosfer. Météor anu pohara caang, leuwih caang batan planét Venus, bisa disebut minangka *bolide*.

Lamun hiji météoroid henteu béak kabeuleum dina lalampahanana di atmosfir sarta ngahontal beungeut bumi, barang anu dihasilkeun disebut météorit. Météor anu nabrak bumi atawa objék séjén bisa ngahasilkeun kawah hasil tubrukan *impact crater*.
Widya Saputra

thumb|Widya Saputra
**Widyaningrum Surya Nugraha** (alias **Widya**, babar di Cimahi, Indonésia, 26 Pébruari 1985) nyaéta saurang presenter TV ti Indonésia. Ayeuna anjeunna seueur dikenal jalmi sabagai presenter acara olahraga di stasiun TV Trans7 kususnya dina acara Liga Italia Serie-A jeung MotoGP.

Widya ngawitan karir ti yuswa alit, ti taun 1993 anjeunna janten penyanyi di grup Trio Laris. Taun 1998 anjeunna lebet TV janten presenter acara *Kring Olala* di TPI. Teras di 2001 anjeunna janten presenter acara *Musiq* di TVRI. Mimiti taun 2006 anjeunna janten presenter MotoGP, jeung masih kénéh dipertahankeun sampai ayeuna. Widya mangrupa salah sahiji alumni UNPAD, Bandung, jurusan ilmu komunikasi. Anjeunna gaduh hobi maca jeung anjeunna ogé resep kana sasatoan kususna ucing.

### Filmografi 
* 2003 – Puteri Keempat (sinetron)
* 2006 – Pocong 1 (film)

### Acara TV 
* 1998 – Kring-Kring Olala (TPI - nepi tahun 2001)
* 2001 – Musiq (TVRI)
* 2002 – Bidik (ANTV)
* 2003 – Calcio Action Serie-A (SCTV), MTV Special Ramadhan (Global TV)
* 2004-2005 – Drag Mania, EPL, WTA Tournament Bali, Otomotive Night Race, Tennis Challenge Hemaviton, WSBK (TV7)
* 2005 – Motor Impian (TPI), Auto Glitz (Jak TV)
* 2006 – Clasakustik (Indosiar)
* 2006-2008 – MotoGP (Trans7 – kecuali dua GP terakhir musim 2008)
* 2007-2009 – Liga Italia Serie-A (Trans7)
* 2008 – Asian Béach Games 2008 (ESPN), Speedy Tour d’Indonésia (Trans7)
* 2008-2009 – Liga Dunia (Trans7)
Juhara

**Juhara** (ᮏᮥᮠᮛ) atawa **Vénus** (ᮗᮦᮔᮥᮞ᮪) atawa **Sukra** (ᮞᮥᮊᮢ) nyaéta planét pangdeukeutna kadua ti panonpoé sanggeus Mérkurius. Remen dilandi ku sebutan béntang timur (lamun subuh témbong di wétan), béntang barat (lamun magrib témbong di kulon), nelah ogé ku sebutan béntang **kejora**. Planét ieu ngabogaan radius 6.052&nbsp;km sarta ngurilingan panonpoé dina waktu 225 poé. Atmosfir Vénus ngandung 97% karbondioksida (CO2) sarta 3% nitrogén, antukna ampir mustahil aya kahirupan.

Arah rotasi Vénus lalawanan jeung arah rotasi planét-planét séjén. Sajaba ti éta, jangka waktu rotasi Vénus leuwih lila batan jangka waktu révolusina dina ngurilingan panonpoé.

Kandungan atmosfirna anu pinuh ku CO2 ngalantarankeun suhu kulitna pohara panas alatan éfék imah kaca. Atmosfir Vénus kandel sarta sok dipindingan ku méga. Ahli astrobiologi norah yén dina lapisan awan Vénus termobakteri nu tangtu masih bisa ngalangsungkeun kahirupan.

## Réferénsi
Partikel éleménter

Dina fisika partikel, **partikel éleméntér** atawa **partikel dasar** nyaéta partikel anu teu dipikanyaho naha disusun ku partikel nu leuwih leutik atawa henteu. Lamun partikel éleméntér bener-bener teu disusun ku partikel nu leuwih leutik, mangka inyana mangrupa balok pangleutikna (dasar) anu ngawangun partikel-pertikel nu aya di alam. Dina modél baku, *quark*, *lepton*, jeung *gauge boson* mangrupa partikel-partikel éleméntér.

## Modél baku 
*Artikel utama jeung tabél partikel: Modél Baku*

Modél baku dina fisika partikel ngawengku 12 spésiés fermion dasar (partikel barang) jeung 12 spésiés boson dasar (partikel radiasi), sarta antipartikel anu patali jeung Higgs boson anu masih tacan kapanggih.

Tapi Modél Baku remen ogé dianggap téori "provisional" batan dianggap téori dasar, alatan manéhna henteu luyu jeung téori rélativitas umum Einstein. Jigana partikel séjén anu henteu diasupkeun kana Modél Baku, kawas graviton, partikel anu baris mawa gravitasi atawa spartikel, mitra supersimétri tina partikel umum.

## Rujukan 
* Brian Greene, *The Elegant Universe*, W.W.Norton & Company, 1999, ISBN 0-393-05858-1.

## Tempo ogé 
* Partikel subatom
* Fisika partikel
* Daftar partikel

## Tumbu kaluar 
* Greene, Brian, "*Elementary particles*". The Elegant Universe, NOVA (PBS)
* particleadventure.org: The Standard Modél, *Unsolved Mysteries. Beyond The Standard Modél, *What is the World Made of? The Naming of Quarks
* University of California: Particle Data Group
* particleadventure.org: Particle chart
* CERNCOURIER: Season of Higgs and melodrama 
* Pentaquark information page
Jupiter

**Yupiter** (ᮚᮥᮕᮤᮒᮨᮁ) atawa **Jupiter** (ᮏᮥᮕᮤᮒᮨᮁ) atawa **Mustari** (ᮙᮥᮞ᮪ᮒᮛᮤ) atawa **Respati** (ᮛᮨᮞ᮪ᮕᮒᮤ) nyaéta planét pangdeukeutna kalima ti panonpoé sanggeus Mérkurius, Vénus, Bumi, sarta Mars.

Jarak rata-rata antara Jupiter jeung Panonpoé nyaéta 778,3 juta km. Jupiter nyaéta planét panggedéna tur pangbeuratna kalawan diaméter 14.980&nbsp;km sarta mibanda massa 318 kali massa bumi. Période rotasi planét ieu téh 9,8 jam, sedengkeun période révolusina nyaéta 11,86 taun.

Di kulit planét ieu aya titik beureum raksasa. Atmosfir Jupiter ngandung hidrogén (H), hélium (He), métana (CH4), sarta amonia (NH3). Suhu di kulit planét ieu ti -140oC nepi ka 21oC. Kawas planét séjén, Jupiter kasusun ku unsur beusi sarta unsur beurat séjénna. Jupiter mibanda 63 satelit, di antarana Io, Europa, Ganymede, Callisto (bulan-bulan Galiléan).

## Ringkesan 
Jupiter biasana jadi objék pangcaangna kaopat di langit (sanggeus panonpoé, bulan jeung Vénus); tapi dina waktu nu tangtu Mars katémbong leuwih caang batan Jupiter.

## Galeri 

Gambar:Jupiter from Voyager 1.jpg|Pabeungeutan Yupiter hasil motrét Voyager
Mohammad Ilyas Ruhiat

ajéngan **Mohammad Ilyas** atawa **Mohammad Ilyas Ruhiat** (Tasikmalaya, 31 Januari 1934 - 18 Désémber 2007), ulama kahot, tokoh NU, anggota MPR manten.

Ilyas Ruhiat asalna ti Kampung Cipasung, Désa Cipakat, kacamatan Singaparna, Kabupatén Tasikmalaya, Jawa Barat. Anjeunna téh putra Abdul Ghofur jeung Umayah. Ruhiat dikirim ka pasantrén nu kawentar di Singaparna mangsa harita, Pasantrén Cilenga, nu diasuh ku Kiai Sobandi atawa Syabandi dina taun 1922-1926..

## Kalungguhan 
### NU 
* Pejabat Pelaksana Rais 'Aam NU (1992-1994)

### MPR 
* Fraksi Utusan Daérah MPR RI (?)

## Baca ogé
* Nahdhatul 'Ulama

## Catetan Kaki
Taman Nasional Phong Nha-Ke Bang

thumbnail|250px|Phong Nha cave.
**Taman Nasional Phong Nha-Ke Bang** (*Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng*) nyaéta salah sahiji taman nasional di Vietnam nu perenahna di propinsi Quảng Bình, Vietnam, mangrupa bagéan pagunungan Taebaek. Jadi taman nasional ka-12 di Koréa Kidul saprak taun 2001. Ukuran total taman ieu 857,54&nbsp;km².

## Pamincut 
* Phong Nha cave
* Ke Bang forest
* Tien Son cave
* Paradise cave
## Tumbu kaluar 
* Loka resmi
David Coulthard

thumb|right|David Coulthard
**David Marshall Coulthard** (alias **David Coulthard**, inisialna **DC**, babar di Tywnholm, Skotlandia, 27 Maret 1971) adalah saurang tukang balap mobil ti Skotlandia. Dirina pernah turun di ajang Formula 1 ti taun 1994 sampai 2008, salami waktos eta, dirina ngagabung sareng tim Williams, McLaren, dan Red Bull. Ayeuna DC tos pensiun tapi masih tetep kénéh cicing di Red Bull sabagai konsultan balap.

Karir DC di F1 dimimiti di GP Spanyol 1994. Dirina ngagentoskeun posisi Ayrton Senna anu pupus akibat kacilakaan dua minggu sateuacanna di Imola. Salami di F1, DC tos ngaraih 13 kameunangan GP, posisi klasemen pangluhurna digapai di musim 2001 ketika DC janten runner-up pembalap di handapeun Michael Schumacher. DC pensiun tim F1 di akhir musim 2008, saterasnya posisinya digentoskeun ku pembalap muda Jerman, Sebastian Vettel.

## Statistik
* 1983-1985, Scottish Junior Kart, Juara 
* 1986-1988, Scottish Open Kart, Juara 
* 1989, British Formula Ford 1600, Juara 
* 1990, British Vauxhall Lotus Series, ke-4
* 1991, Formula 3, ke-2
* 1992, Formula 3000, ke-9
* 1993, Formula 3000, ke-3
* 1994, Formula 1 (Williams), ke-8, dengan 14 poin - bergabung di GP Spanyol
* 1995, Formula 1 (Williams), ke-3, dengan 49 poin
* 1996, Formula 1 (McLaren), ke-7, dengan 18 poin
* 1997, Formula 1 (McLaren), ke-3, dengan 36 poin
* 1998, Formula 1 (McLaren), ke-3, dengan 56 poin
* 1999, Formula 1 (McLaren), ke-4, dengan 48 poin
* 2000, Formula 1 (McLaren), ke-3, dengan 73 poin
* 2001, Formula 1 (McLaren), ke-2, dengan 65 poin
* 2002, Formula 1 (McLaren), ke-5, dengan 41 poin
* 2003, Formula 1 (McLaren), ke-7, dengan 51 poin
* 2004, Formula 1 (McLaren), ke 10, dengan 24 poin
* 2005, Formula 1 (Red Bull), ke 12, dengan 24 poin
* 2006, Formula 1 (Red Bull), ke 13, dengan 14 poin
* 2007, Formula 1 (Red Bull), ke 10, dengan 14 poin
* 2008, Formula 1 (Red Bull), ke 16, dengan 8 poin - pensiun di akhir musim

## Tumbu kaluar
* Situs resmi
* Situs resmi tim Red Bull Racing
Kabel

'''''' bisa ngarujuk kasababaraha ngaran:
* Kawat tina tambaga anu dibungkus ku karét atawa palastik pikeun ngalirkeun listrik atawa naon waé anu nyambung kana arus listrik, upamana telepon jeung sajabana.
* Kawat, anu henteu perlu dijieun tina logam tapi dipaké pikeun ngirim data.
Giurtelecu Şimleului

**Giurtelecu Şimleului**, Romania, Uni Éropa (). 

## Démografi 
## Literatur 
*  The Cambridge Ancient History: Second Edition, by John Boardman (N. G. L. Hammond, D. M. Lewis, Frank William Walbank, A. E. Astin, Elizabeth Rawson, Edward Champlin, Andrew Lintott, Alan K. Bowman, J. A. Crook, Peter Garnsy, Dominic Rathbone), Cambridge University Press, 2000); ISBN 0521224969. 
*  G. Schumacher-Matthäus, Studien zu bronzezeitlichen Schmucktrachten im Karpatenbecken. Marburger Studien zur Vor- und Frühgeschichte 6 (Mainz 1985) 243; Karte 11 
*  N. G. O. Boroffka, Die Wietenberg-Kultur. Universitätsforschungen zur Prähistorischen Archäologie 19 (Bonn 1994) 46 
* Petri Mór, Szilágy vármegye monographiája [Sălaj County Monography] (I-VI, Budapest, 1901-1904) 
* Dionisie Stoica, Ioan P. Lazăr, "Schiţa monografică a Sălagiului" (Şimleul Silvaniei, 1908). 

## Tumbu luar
*  http://www.donau-archaeologie.de/doku.php/kataloge/grabkatalog/g/giurtelec 
* http://www.mek.oszk.hu/04700/04750/html/293.html
* http://www.hiszi-map.hu/catalog/displayimage.php?pid=2337&fullsize=1
 
 

## Galeri wangunan 

Image:Giurtelecu Simleului in Europe.jpg | Giurtelecu Şimleului, Éropa 
Image:Location_of_Giurtelecu_Şimleului_within_Romania.jpg | 
Image:Location of Giurtelecu Șimleului within Sălaj County.jpg | 
Image:Census 1715 in Giurtelecu Simleului 1.jpg | 
Image:Census 1715 in Giurtelecu Simleului 2.jpg | 
Image:Census 1715 in Giurtelecu Simleului 3.jpg | 
Image:Census 1715 in Giurtelecu Simleului 4.jpg |
Belawa, Lemahabang, Cirebon

**Belawa** nyaéta salah sahiji désa di kacamatan Lemahabang, Kabupatén Cirebon,  Propinsi Jawa Barat, Indonésia.

## Tumbu Luar
* Data BPS Jabar
Sukamantri, Ciamis

**Sukamantri** nyaéta hiji kacamatan di Kabupatén Ciamis, Propinsi Jawa Barat, Indonésia.

## Wates Wilayah 
## Geografis 
## Administratif 
## Transportasi 
## Tumbu luar 
# Data BPS Jawa Barat
Barégbég, Barégbég, Ciamis

**Barégbég** nyaéta salah sahiji désa di Kacamatan Barégbég, Kabupatén Ciamis,  Propinsi Jawa Kulon, Indonésia.
Karang Ampel, Barégbég, Ciamis

**Karang Ampél** nyaéta salah sahiji désa di Kacamatan Barégbég, Kabupatén Ciamis,  Propinsi Jawa Kulon, Indonésia.
Jélat, Barégbég, Ciamis

**Jélat** (aksara Sunda: : ) nyaéta salah sahiji désa di Kacamatan Barégbég, Kabupatén Ciamis, Propinsi Jawa Kulon, Indonésia.

## Référénsi 
## Tumbu Luar
* Loka resmi Propinsi Jawa Barat 
* Loka resmi Kabupatén Ciamis
* Loka resmi Kacamatan Barégbég 
* Loka resmi Désa Jélat 
*catatan: URL sewaktu-waktu dapat berubah/hilang. Bila URL tidak aktif, mohon dihapus dari daftar.*
Urang Jawa

thumb|20px|right|Bangsawan Jawa.
**Urang Jawa** (Jawa Ngoko: wong Jawa, Krama: tiyang Jawi; Indonésia: suku Jawa) nyaéta salah sahiji kelompok étnis asli nu ngeusi utamana bagian tengah jeung wétan Pulo Jawa, Indonesia. 85 juta urang, mangrupa urang Jawa nu disebut ogé étnis  panglobana di Pulo Jawa ogé di Indonesia. Maranéhna sabagéan gedé aya di puseur bagéan timur di pulo ieu. Sanggeus mangabad-abad migrasi kiwari bisa dipanggihan di sabagéan wilayah Indonésia, Semenanjung Malaysia jeung Suriname di Amerika beulah kidul. Dina abad ka-21 urang Jawa geus nyebar di sakuliah dunya. Populasina kurang leuwih 90 yuta.

## Basa
Urang Jawa ngagunakeun basa Jawa dina pacariosan sapopoé. Jawa nyaéta kulawarga basa Austronesia. Hal ieu aya patalina, tapi béda ti basa séjénna di Indonesia. Basa ieu leuwih nyoko ka kekecapan Sansekerta di sagala widang komo dina sastra mah. Hal ieu nyababkeun panjangna sajarah jeung pangaruh Hindu Budha di Jawa.

Lolobana urang Jawa di Indonesia bilingual jeung ngagunakeun ogé basa Indonesia, nu mangrupa basa persatuan. Basa Jawa umumna ditulis ngagunakeun aksara Jawa, nu leuwih kawentar ku ngaran Hanacaraka atawa Carakan.

## Tokoh-tokoh Jawa 
* RA. Kartini, Pahlawan Nasional.
* Michelle Branch, Penyanyi internasional katurunan Jawa.
* Wage Rudolf Supratman, Pangripta lagu "Indonesia Raya".
* HM. Soeharto, Mantan présidén Républik Indonésia.
* Soekarno, Proklamator lan mantan présidén Républik Indonésia.
* Susilo Bambang Yudhoyono, présidén Républik Indonésia.
* Megawati Soekarno Poetri, Mantan présidén republik Indonésia sekaligus présidén wanita nu kapisan di Indonésia
* Abdurrahman Wahid, Mantan présidén Républik Indonésia.
* Paul Salam Soemohardjo, Ketua Parlemen Suriname jeung Ketua Partai Pertjaja Luhur ing Suriname.
* Khofifah Indar Parawansa, Politikus jeung Mantan Menteri Negara Pemberdayaan Perempuan.
* Ahmad Dahlan, Ulama (Kyai) jeung pendiri organisasi Muhammadiyah.
* Saifullah Yusuf, mantan Menteri Negara Percepatan Pemwangunan Daerah Tertinggal.
* Nurcholish Madjid, cendekiawan jeung budayawan.
* Purnomo Yusgiantoro, Menteri énérgi jeung Sumberdaya Mineral.
* Wahid Hasjim, pahlawan nasional Indonésia jeung menteri negara kabinet kapisan Indonésia.
* Hasyim Asyari, Pendhiri Nahdatul Ulama.
* Julius Darmaatmadja, Uskup Agung Jakarta jeung Mantan Ketua KWI (Konferensi Waligereja Indonesia)2000-2006.

## Catetan