open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bagawan

**Bagawan** atawa Bhagawan; (Sanskrit: , ) nyaéta hiji gelar pangajén anu dibikeun ka saurang kokolot *spiritual* di Bali.
Di India kalér nyebutna Bhagawan ogé mibanda hiji *konsep abstrak* pikeun pangéran sesembahan ageman Hindu anu taat dina ngamalkeun ageman kalawan dina prakna téh henteu nyembah salah sahiji Déwa anu tangtu.

Bagawan ogé nunjul kana hiji gelar pikeun pandita atawa pertapa, taya lian jalma anu meunang kabagjaan (*mulia, suci*).
. Numutkeun kana pamanggih déwan kasenian Jakarta mah, bagawan téh saurang anu kawas pandita ogé ngan asalna ti kasta ksatria, ku kituna bagawan mah henteu mibanda hak pikeun mingpin upacara-upacara agama.

Dina pawayangan mah, bagawan téh gelar pangajen pikeun guru atawa pertapa.

## Dicutat tina
Sword Art Online

***Sword Art Online*** anime mangrupa adaptasi anime ti aslina Sword Art Online séri novel lampu, ditulis ku Kawahara Reki. Anime anu dihasilkeun A-1 Pictures, kalayan arah Tomohiko Ito. Ieu mimiti di sasih Juli kaping 7 di Jepang, bari pérsi dub Inggris mimiti dina kaping 27 Juli 2013. Hiji mangsa kadua, judulna Sword Art Online II, dimimitian sasih Juli kaping 5, 2014. Hiji aslina pilem Sword Art Online, judulna Sword Art Online The Movie - Ordinal Scale, dirilis dina Pébruari kaping 18, 2017 di Jepang, kitu ogé rupa-rupa nagara séjén. Tokoh utama na ieu anime téh nyaéta Kirito, atawa Kirigaya Kazuto. Nyaéta budak biasa anu mikaresep pisan kana anu ngarana *Game Online*. Nepi ka manéhna asup kana ieu game anu bisa ngahancurkeun diri manéhna sorangan.jmpl|280x280px|SAO

## Rujukan
Dawala

**Dawala** téh nyaéta salah sahiji panakawan dina carita wayang golek  Anak kadua ti Semar . Ari duduluranana nyaéta nu kahiji Astrajingga/Cépot,/dawala jeung Garéng.

## Ciri Has 
jmpl|Dawala irung panjang siga kanyut
Dawala téh boga ciri has nyaéta irungna panjang alahbatan jalma biasa, dikopéah, disarung, jeung sikepna leuwih wijaksana tibatan Si Cépot. Lamun aya pasualan jeung karerepet Dawala tangtu mindeng babarengan jeung Cépot. Malah Dawala jadi panengah lamun keur aya pacogrégan antara Cépot jeung Garéng.

## Tokoh Wayang Golék 
## Rujukan
Anonim

jmpl|Naskah téh kaasup tulisan nu anonim.
**Anonim** (Ing. *anonym; anonymous*  an - tanpa + *obyma* - ngaran) nyaéta tanpa ngaran atawa teu kanyahoan ngaranna.  Ieu hal dilarapkeun kana karya-karya atawa jieunan hiji jalma anu teu kanyahoan idéntitasna.

## Dina Sastra 
Asupna anonim dina karya sastra dikasangtukangan ku lobana karya nu teu kanyahoan saha pangarangna atawa saha nu nyiptana, boh lisan boh tinulis. Nu kaasup papasingan puisi nu anonim téh kayaning pupuh, dangding, pupujian, jeung sisindiran. Ari prosa nu anonim téh nyaéta dongéng, babad, jeung carita dina naskah kuno.

## Rujukan
Galah Bandung

jmpl|Ilustrasi barudak keur maén galah Bandung|288x288px
**Galah bandung** nyaéta salah sahiji kaulinan barudak nu asalna ti Bandung. Ieu kaulinan barudak teu jauh béda jeung galah palang atawa galah jidar. Nu ngabédakeunna mah palang atawa jidar téh diganti ku suku pamaén ti tim lawan.

## Nu maén 
* Nu maén téh aya opat urang.
* Umumna budak awéwé antara 5 nepi 11 taun.
* Pamaén nu opat téh dibagi jadi dua kelompok/tim.
* Sakelompokna dua urang.

## Prak-prakan 
Lamun si A maén, si B jeung si C ngajaga. Cara ngajagana, nyaéta, si B jeung si C pahareup-hareup bari nyanghunjarkeun dua sukuna. Diukna rada ngalageday ka tukang ditunjel ku dua leungeun. Suku anu disanghunjarkeun téh, dampalna ditumpangkeun ka luhur. Ari si A nu maénna, ngaluncatan dampal nu patumpang téa. Lamun bisa ngagajleng dituluyeun kana babak kadua. Dina babak kadua, suku nu ngajaga rada ngajéngkang ka luhur (jadi leuwih hésé diluncatanana), lamun ngadupak kana suku nu ngajaga, lasut disebutna, jeung gantian si B nu bagian maén. Dina babak katilu, nu maén kudu cingogo di luareun kalang, geus kitu sabisa-bisa ngagolér di jero kalang. Awak teu kaci antel atawa ngagaris kana suku nu ngajaga. 

## Ciri nu Meunang 
Ciri nu meunang téh nyaéta lamun kabéh pamaén dina kelompok geus bisa ngaliwatan sababaraha babak jeung rintangan (suku lawan) nu geus ditangtukeun.

## Rujukan
Tingkem

**Tingkem** nyaéta pakakas nu dijieun tina awi paranti wawadahan upama nyanyabaan atawa barang kirim.

## Rujukan
RAM

jmpl|RAM
***RAM*** nyaéta singgetan ti *Random Access Memory*. Nyaéta memori manager anu tanggel walon luhur memori utami. Memori manajer mariksa *validitas* saban pemintaan ngeunaan rohang memori. Lamun kahoyong éta ditarima, manajer memori badé ngaalokasikeun sapalih ti memori anu digunakeun. Dina lingkungan réa pamaké (*multiuser*), manajer memori badé midamel tabél ngeunaan saha anu ngagunakeun memori sarta haturan manten ti memori anu dipakena. Sabot anjog waktuna kanggo neda balik rohang memori, manajer memori badé ngaleupaskeun atawa ngadéalokasikeun memori.

RAM nyaéta hiji tipe panyimpanan komputer anu di eusina bisa diaksés dina wanci anu angger henteu memperdulikeun lokasi data kasebat dina memori. Kadudukan ti Ram nyaéta kanggo ngabantuan kinérja komputer anjeun supados bisa nunda data sacara samentara. Maksimum nambahan ram gumantung ogé kalawan sistem operasi anu hoyong atawa kanggo urang anggo,contona urang ngagunakeun sistem operasi windows xxx versi 32 bit mangka maksimum upgrade ram ngan dugi 4 giga. loh naha kitu? margi lamun anjeun nambahan kapasitas langkung ti 4 giga anu terbaca sarta terpakai ku sistem operasi 32 bit ngan 4 giga wae, éta alesanna.

Di dieu nyaéta tipe RAM, antara séjén ngawengku:
* RAM (Cim RAM) mangrupa tipe RAM anu kedah périodik jadi refreshed ku CPU (Unit Processing Tengah) ku kituna data ngandung therein teu ngiles.
* SDRAM mangrupa akronim pikeun "Sychronous Cim Random Access Memori" tipe RAM nu mangrupa tuluyan tina DRAM tapi geus nyingkronkeun ku sistem jam sarta ngabogaan speed leuwih luhur ti DRAM.
* DDR RAM anu pondok pikeun "Double Laju Random Access Memori". DDR RAM ieu mindeng disebut minangka DDR wungkul. jenis ieu memori nyaéta téhnologi tuluyan / penyuluhan SDRAM. Aya ogé tuluyan tina DDR2 (Double Data Rate 2 RAM generasi) jeung DDR3 (Double Data Rate 3 generasi RAM), meureun malah di dieu bakal aya generasi anyar.
* RDRAM nyaéta pondok pikeun "Rambus Cim Aksés Mémori" a tipe memori nu geus gancang sarta ogé leuwih mahal ti SDRAM. memori Ieu bisa dipaké dina sistem anu maké Pentium 4 (opat).
* SRAM ieu kawanoh ogé salaku "statis Random Access Memori" tipe memori nu teu merlukeun refreshment ku CPU supados data dikandung dina éta tetep disimpen bener. RAM tina tipe ieu boga speed luhur dibandingkeun kalawan DRAM atawa SDRAM.
* EDORAM téh asalna tina singketan tina "ngalegaan Data Out Random Access Memori", nu mangrupa tipe memori anu digunakeun dina sistem anu geus dipaké Pentium. jenis ieu bisa nyimpen jeung meunangkeun eusi mémori dina waktu anu jeung, jadi laju dibaca sarta manéhna nulis jadi rada gancang.

## Rujukan
Saji

**Saji **atawa **tudung saji **mangrupa panutup kadaharan nu dijieun tina anyaman awi atawa jaman kiwari mah tina palastik. Lolobana mah masarakat ayeuna utamana urang Sunda, ngagunakeun tudung saji téh pikeun nutupan kadaharan sangkan teu dieunteupan ku laleur jeung sarupaning sato hibér lianna.
Sarsila

jmpl|300x300px|Conto sarsila katurunan.
**Sarsila **(; ) nyaéta hiji runtuyan nu némbongkeun patalianna kulawarga nu mangrupa struktur dahan. Ieu data généalogi bisa dipidangkeun dina mangrupa-rupa bentuk. Salah sahiji bentuk nu ilaharna nyaéta bentuk bagan nu mana generasi leuwih kolot di bagéan luhur sarta nu leuwih ngora di bagéan handap. Bagan katurunan nu midangkeun sakumna katurunan ti hiji individu mibanda bagéan nu pangheureutna di bagéan luhur.

Bagan karuhun, nu mangrupa hiji dahan nu némbongkeun karuhun saurang individu, mibanda bentuk nu leuwih nyarupakeun hiji tangkal, kalawan bagéan luhur nu leuwih rubak batan bagéan handapna. Sawatara karuhun dipidangkeun ku saurang saurang individu nu aya di lebah kénca keung karuhunna deui di lebah katuhu.

Généogram mangrupa hiji dahan kulawarga nu diwincik pisan, nu sok dipaké dina généalogi di widang kadokteran jeung pamuliaan.
Surung munding

jmpl|Conto ilustrasi gambar kaulinan surung munding ti buku PEPERNIKAN
Surung munding mangrupa kaulinan barudak lalaki. Dina surung munding anu diutamakeun téh tanaga (kakuatan). Cara maénna, duaan pahareup-hareup, terus jogol, silih surung pakuat-kuat tanaga. Nu ngarariung ngalalajoanana sok bari ngawih.

## Kawihna 
Biasana nu nonton sok sabari ngawih ieu di handap:

*Géré tong géré tong*

*nu éléh dipotong*

*géré tong géré*

*nu éléh dipotong*

## Rujukan
Gamelan Sari Onéng Parakansalak

**Gamelan Sari Onéng Parakan Salak** atawa **Gamelan Sari Onéng** nyaéta ngaran gamelan koléksi Musieum Prabu Geusan Ulun. Ieu gamelan kungsi ngalanglang buana dina sawatara kagiatan paméran dunia abad ka-19, salah sahijina dina acara Exposition Universelle taun 1889 di Paris, Perancis.

## Sajarah 
Aya dua Gamelan Sari Onéng téh, nu kahiji Gamelan Sari Onéng nu dijieun di Mataram sarta mangrupa hadiah waktu Sénopati Sumedang jeung Sénopati Mataram ngadu muncang dina mangsa pamaréntahan Pangéran Panembahan atawa Pangéran Rangga Gempol III (1656-1706). Saenyana ieu gamelan Sari Onéng Parakan Salak téh geus dijieun taun 1825. Bérés dipesen, gamelan dibawa ka Parakan Salak.

Ku Gustav Mundt Gamelan Sari Onéng Parakan Salak sacara maneuh dipagelarkeun di World Exhibition Amsterdam Walanda ti taun 1880 nepi ka taun 1931 diangkut jeung para nayagana nu ti Parakan Salak. Dipamérkeun ogé di Expositon Universelle Paris, Perancis (1889) dina miéling 100 taun révolusi Perancis sarta paresmian munara Eiffel. Salian ti éta dipagelarkeun ogé dina acara World Columbian Exposition Chicago taun 1893. Balik deui ka Parakan Salak dina awal ka-20, Gamelan Sari Onéng tetep dipaké dina acara-acara ménak jeung gegedén Walanda. Kakara waktu Jepang datang ka Hindia Walanda taun 1942, kaayaan Sari Onéng jadi kaancam.

Ku alesan kawatesna bahan pikeun nyieun pakarang perang, Jepang nginstruksikeun pikeun ngalebur sakumna bahan logam kaasup gamelan. Bupati Sukabumi harita, Radén Aria Adipati Soeridanoeningrat, boga inisiatif pikeun nyamunikeun Sari Onéng. Ku yasana éta, Administratur Parakan Salak harita MOA Huguenin ngahibahkeun gamelan ka Soeriadanoeningrat taun 1957. Ku ahli waris Soeriadanoeningrat, Sari Oneng dititipkeun ka Musieum Geusan Ulun ti taun 1975.

Ieu gamelan dina taun 70-an kungsi direkam kana bentuk *reel to reel* sarta direkam deui ku Yayasan Tikar Media Budaya Nusantara taun 2012. Kakawihan nu direkam ngawengku Soropongan, Surasari,  Barong,  Sonteng, Paksi Nguwung, Gordah,Wani-wani, jeung Amengan.
## Kawih 
Kawih anu maneuh dipagelarkeun ku gamelan Sari Onéng, di antarana:
# Soropongan – Dalem Béntang Aria Koesoemahdilaga (1919-1937)
# Surasari – Pangeran Koesoema Dinata (Pangéran Sugih) 1834-1882
# Barong – Adipati Aria Koesoemahdilaga (1919-1937)
# Sonténg – Pangeran Aria Soeria Atmadja (Pangéran Mekah) 1882-1919
# Paksi Nguwung – Adipati Aria Soerya Natadibrata
# Candirangrang - Adipati Aria Soerya Natadibrata
# Gordah – Adipati Soerialaga 1765-1773
# Wani-wani – Pangeran Koesoema Dinata (Pangéran Sugih) 1834-1882 
# Amengan – Pangeran Koesoema Dinata (Pangéran Sugih) 1834-1882
Éta kakawihan biasana dipidangkeun dina acara-acara husus kayaning ritual, hajatan para dalem, mihormat tamu jeung kalangenan para dalem. Kiwari, éta gamelan gé ditabeuh sacara rutin unggal poé tiap ahad sakaligus pikeun mirig Tayuban jeung tatarian di lingkungan Musieum Prabu Geusan Ulun.

## Rujukan
Cimol

**Cimol** nyaéta jajanan has sunda nu dijieunna tina tipung aci dicampur jeung tarigu.  Tuluy sumebar ka Bandung. Pikeun nyieunna, golakeun cai panas dina panci, tuluy campurkeun kabéh bahan saeutik saeutik nepi ka adonan rata. Sanggeus kitu, golakeun deui nepi ka adonan kawas lém, pareuman kompor, jait, antepkeun nepi ka tiis. Tuluy tambahan ku tarigu saeutik supaya adonan teu cepel pas di citak, citak buleud-buleud leutik kawas baso, tuluy tinggal di goréng.

## Rujukan
Bidara

**Bidara** (*Zizyphus Jujuba*); hong zoo (Cina); nyaéta tangkal anu asalna tina kulawarga *Rhamnaceae* spesies *Ziziphus*, hirupna di tegalan atawa dataran landeuh, aya ogé anu ngahaja dipelak pikeun diarah buahna. Ogé dimangpaatkeun pikeun pangiuh-iuh tina cahaya panonpoé.
Tangkal bidara loba kapanggih hirup di Asia kidul, lebanon, Iran, Pakistan, India, Bangladesh, Nepal, Cina, jeung Éropa.

Bidara disebut ogé korma beureum ku lantaran buahna sagedé korma tur beureum, dimangpaatkeun pikeun bahan inumeun kawas es céndol, campuran sayur, atawa ditinyuh dijieun cai entéh. Buah bidara mibanda rupa-rupa mangpaat: ngaronjatkeun *stamina*, ngurangan rasa capé, leuleus, kurang getih, darah tinggi (*hipertensi*), gangguan padaharan, hésé saré jeung ngubaran jajantung tagiwur. Buah bidara anu di kulub jeung salédri, bisa dimangpaatkeun pikeun ngubaran panyakit konéng.

File:Ziziphus jujuba1.jpg|Tangkal bidara
File:(Ziziphus jujuba) Foliage at Ammuguda 02.jpg|Daun Bidara
File:Ziziphus jujuba-Jujubier commun 2-20160804.jpg|Buah bidara ngora
File:Ziziphus jujuba MS 2461.JPG|Buah Bidara anu geus digaringkeun

## Dicutat tina 
## Tutumbu Kaluar
*
Sésérok

**Sésérok** nyaéta salah sahiji parabot dapur tradisional Sunda. Fungsina nyaéta pikeun miiskeun kadaharan nu kakara réngsé digoréng sangkan minyakna nyarudcudan, henteu nyerep kana kadaharanana, utamana mah kadaharan nu digoréng téh sangkan jadi garing. Sakapeung mah sok dipaké ogé pikeun kadaharan anu dikulub. Geus ilahar ieu sésérok téh diteundeunna deukeut jeung katél.

## Jenis bahan 
Baheula mah sésérok téh dijieunna tina awi, ngan ku kumembangna jaman, ayeuna mah ieu sésérok umumna dijieun tina séng, aluminium, sténlis, atawa kawat. Sok sanajan bahan pikeun nyieun ieu parabot téh geus robah, tapi fungsina mah angger sarua. Wangun jeung ukuran sésérok rupa-rupa. Sésérok nu dijieun tina anyaman awi, biasana mah wangunna juru tilu kawas kolécér. Arah bagéan panyekelanna atawa puhuna biasana mah nyongcot, sedengkeun bagéan tungtungna ngarubak. Panjangna kurang leuwih 40–50&nbsp;cm. Sésérok anyaman awi mah bisa dijieun ku sorangan. Kiwari geus langka pisan manggihanana boh di pasar boh di warung. Kakuranganna ieu sésérok téh sok téréh ruksak, komo mun teu dihadé-hadé mah.

Sedengkeun sésérok nu dijieun tina bahan logam, kayaning séng, aluminium, sténlis, jeung kawat umumna mah wangunna buleud sarta laliangan laleutik. Iwal nu dijieun tina beulitan kawat nu ngabunder kawas wangun ramat lancah, tangtuna liangla leuwih badag. Di bagéan puhu atawa panyekelanna leutik wangunna kawas iteuk. Bagéan panyekelna mah biasana dijieun tina kai hsangkan teu gancang panas. Ngan loba ogé nu panyekelna dijieun tina logam. Ukuran sésérok logam mah variéatif, leutik, sedeng jeung badag, kalawan diaméter ti 25&nbsp;cm nepi ka 60&nbsp;cm.

## Pamakéan 
Ibu-ibu mah biasana maké sésérok nu ukuran leutik, gumantung loba henteuna anggahota kulawarga. Sésérok badag mah sok dipakéna ku tukang dagang goréngan atawa ku candoli di pilemburan. Sésérok nu dipaké ku candoli varéatif, kumaha bahan nu digoréngna, kayaning bawang beureum, bawang bodas, hayam, lauk, atawa kurupuk. Mun ieu parabot dapur téh ruksak, biasana mah sok dioméan deui, mun dijieunna tina awi mah sok langsung dipiceun atawa dijieun suluh. Ngarawat sésérok mah gampang, da ngan ukur diteundeun di luhureun katél wungkul. Sakapeung mah sok diteundeun di luhureun rak dapur atawa digantungkeun.

## Rujukan
Candrasangkala

**Candrasangkala** téh nyaéta titimangsa nu disumbulkeun dina basa atawa ungkara, kecap-kecapna geus maneuh aya pasangan angkana, malah geus dipindahkeun kana angka jeung dibacana téh kudu dibalikeun.. Contona waé dina naskah Sanghyang Siksa Kandang Karesian.

                      ... nora catur sagara wulan; hartina (ditulis dina taun) 0 4 4 1 = 1440 Saka (1518 Maséhi)

Dina mangsa karajaan Hindu-Jawa, Suryasangkala leuwih tiheula dipaké nepi ka runtagna Karajaan Majapait. Suryasangkala nyoko kana taun saka nu mangrupa kalender Luni-Solar. Sanggeus Karajaan Demak ngawasa, di Jawa dipaké taun Hijriah nu nyoko kana kaayaan posisi bulan. Ngan, di jaman kakuasaan Mataram nu dipingpin ku Sultan Agung diganti ku Candrasangkala nu nyoko kana taun Jawa (adumanis antara Hijriyah jeung Saka).

### Watesan Ma'na Bilangan 
## Rujukan
Saté hayam

**Saté hayam** nyaéta salah sahiji kadaharan has Indonésia nu geus teu ahéng deui dimasarakat, dipikaresep ku balaréa ku sabab radana nu ngeunah tur babari manggihanana. Saté hayam dijieun tina daging hayam minangka bahan utamana. Umumna mah saté hayam diasakanna sakumaha ilaharna ngasakan saté, digarang di luhureun areng sarta dipidangkeun kalawan pilihan bungbu kacang atawa bungbu kécap. Ieu saté biasana mah sok disuguhkeun jeung lontong, kupat atawa sangu.

## Rujukan
Balé

[jmpl|Balé [désa]]

**Balé** nyaéta hiji wangunan anu diadegkeun pikeun kapentingan balaréa, balé ilaharna aya diunggal désa.
Balé ogé nunjul kana wangunan anu ngaréndéng tur nyambung jeung karaton gunana pikeun rupa-rupa kaperluan, aya balé anu leuwih leutik jeung rada ngelok ka tukang disebutna balé bandung. Wangunan balé anu diwangun pikeun kapentingan lingkungan désa atawa kampung disebut balé désa, ilaharna dipaké dina raraga kagiatan-kagiatan *sosial*, kasenian, jeung rupa-rupa kagiatan séjéna.

## Dicutat tina
Pasangan

**Pasangan** nyaéta parabot paranti ngahijikeun munding nu rék digawékeun, dijieun tina kai, dipasangna dina punduk munding.

## Babagian pasangan 
* Sambilan nyaéta kai nu ngahapit kana beuheung munding.
* Sawed/tali sawed nyaéta tali nu meulit kana beuheung munding. Dina sesebutan waktu urang sunda aya nu disebut "pecat sawed" (kira-kira pukul 10.00), dicokot tina waktu dipecatkeunana tali saweud tina beuheung munding teé (pikeun ngareureuhkeun munding) nu ilaharna pukul 10.00.
* Tinggar manuk nyaéta paseuk nu ditanceubkeun dina pasangan, paranti ngaitkeun konali.
* Konali nyaéta tali nu nyambungkeun pasangan jeung cacadan singkal atawa guru.

## Rujukan
Singkal

**Singkal** téh nyaéta parabot paranti nyungkalkeun taneuh (parani ngawaluku). Biasana dipaké patani keur nyingkalkeun taneuh nu rék dipelakan pare atawa palawija.

## Babagian singkal 
* Babantal nyaéta bagian handap, tempat napelna lanjam.
* Lanjam nyaéta seuseukeut sintal, bahanna tina beusi.
* Bubuntut nyaéta kai nu napel kana babantal nu biasa dicekel nu keur ngawuluku.
* Cacadan nyaéta ruyung atawa awi anu dipaké panyéréd singkal (garu) anu ngahubungkeun wuluku jeung munding.
* Paseuk téh aya dua rupa, nu mimiti nyaéta paranti muntangna cacadan kana bubuntut. Nu kadua paranti nungkulkeun atawa nanggahkeun bubuntut ngatur jéro déétna tapak singkal.
* Panarat nyaéta tambang paranti narik hulu munding lamun dipiderkeun.

## Rujukan
Lalandakan

**Lalandakan** téh nyaéta kaulinan nu niron-niron landak. Sangkan salah saurang "jadi landak", méméh prung téh ngarawih heula, ngawihan jalma nu rék dijieun landak téa.

Réngsé dikawihan, landak téh sebrut ngudag ka ditu ka dieu. Nu diudag tingalicir lalumpat bari tingcéréwét, "Aya landak ! Aya landak !" cenah. Kaulinan ieu biasana dipaénkeun ku lobaan.

## Kawihna 
*Landak-landak sonari*

*kop cau kop tiu*

*hakaneun sia janari*

*bekel miang ka batawi*

*kop jurig jarian*

*kop jurig tangkod*

*kop jurig pacilingan*

*kop jurig onom ....*

## Rujukan
Pireu

ka|jmpl|Komunikasi nonvérbal
**Pireu **atawa **wisu** nyaéta teu bisana hiji jalma pikeun ngomong. Pireu téh alatan ku gangguan dina organ-organ kayaning tikoro, pita sora, bayah, baham, létah, jeung sajabana. Pireu umumna dikaitkeun jeung torék. Orok nu lahirna torék jeung pireu bisa disababkeun ku babraha faktor. Bisa kajadian alatan faktor génétika (katurunan, pakawinan antar baraya nu deukeut teuing, kawas antara misan kandung, sangkan kajadian mutasi gén nu teu wajar). Liana ti kitu, kurang atawa teu fungsina organ dangu, telat kumembangna basa, karuksakan dina sistim sarap jeung struktur otot, sarta teu mampu dina kontrol obah ogé bisa ngabalukarkeun kawatesna dina ngomong. Nu ngalantarankeun lianna nyaéta cacat inteléktual jeung autisme. Hiji jalma bisa lahir pireu, atawa jadi pireu di hiji mangsa lantaran cidera atawa panyakit.

Data ti Badan Kaséhatan Dunia (WHO) nyebutkeun yén hiji ti sarébu orok nu lahir ngalaman torék (tunarungu) jeung pireu (tunawicara) jeung ampir 50 persén éta kondisi torék jeung pireu téh dialaman ku barudak lantaran faktor katurunan. Ngan nu jadi lantaran lianna mah nyaéta trauma jeung cidera dina daérah broca di bagéan otak.

Anapon cicirén pireu téh di antarana:
* Ngomong tarik tapi teu jelas
* Sok nempo obahan biwir atawa obahan awak batur ngobrolna
* Ceuli ngaluarkeun cairan
* Ngagunakeun alat bantu déngé
* Biwir suing
* Sok ngobahkeun awak
* Cicingeun
* Sora ngirung
* Cadél
Teu sakumna budak nu ngarandapan pireu ngébréhkeun gejala nu sarupa. Sawatara mah bisa jadi ku cimekblek jeung tanpa kawul dina wangun sosial tinangtu sarta teu mibanda komunikasi nanaon. Ringrang bisa disababkeun ku budak nu diasupkeun kana kayaan di mana hiji hal nu diharapkeun ti maranéhna atawa mangsa sawatara jalma aya di daérah nu disanghareupkeun kana loba patanyaan. Éta hal biasa disebut pireu seléktif nyaéta kaayaan di mana hiji budak nu biasana mah faséh ngomong jadi teu daékeun ngomong dina kaayaan tinangtu. Diduga yén budak nu ngalaman nu kos kitu téh ngarandapan sajinis karingrangan parna nu situasional.

## Rujukan
Baton

ka|jmpl|Taun 1968-hélem jeung panakol polisi Chicago mangsa harita.
**Baton** nyaéta panakol panjang sajeung leungeun nu dijieun tina kai, karét, palastik atawa logam. Ieu alat sok dibabawa ku pulisi, hansip jeung satpam pikeun pangamanan diri atawa pikeun pangamanan dina karusuhan. Kagunaan lianna nyaéta pikeun ngabubarkeun mangsa aya karaméan nu teu kakontrol sarta ngabubarkeun para parusuh.

Ieu alat sok dipaké minangka pakarang. Utamana pikeun patahanan meungpeuk, narajang, nojos, neunggeul jeung bisa ogé pikeun ngonci leungeun. Meungpeuk atawa neunggeul mah teu cara panakol biasa cara makéna, tapi carana nurunkeun leungeun ka handap bari nyekel panyekelanna tuluy dipuihkeun ka handap jeung ka hareup, mangka ieu leuwih éféktif teu kudu ngaleupaskeun panakolna. Ieu alat ogé ngagampangkeun mangsa aya kajadian nulungan jalma nu kakerem dina jero mobil, ku cara meupeuskeun kaca mobilna ku ieu alat.

Aya ogé jelema jahat nu maké ieu alat lantaran gampang disumputkeun. Sawatara jelema jahat maké panakol kieu nu geus diropéa, sangkan bisa diselapkeun na kaos kaki. Saenyana pamakéan atawa kapamilikan ieu bataon teu sagawayah, iwal patugas husus nu diatur ku undang-undang nagara.

## Términologi 
Ngaran lian pikeun baton nyaéta ***cosh***, ***billystick***, '*panakol *billy***, **panakol peuting**, atawa **panakol*'.

## Sajarah 
jmpl|Panakol pulisi abad ka-20 di Musium Puseur Pulisi, Edinburgh
jmpl|Baton kai modérn
Di jaman Victoria, pulisi di London nyieun panakol nu panjangna sasukueun nu disebut panakol billy. Ieu ngaran mimiti dipikanyaho ti taun 1848 minangka jujuluk pikeun linggis rampog. Harti "panakol pulisi" mimiti kacatetna taun 1856. Éta panakol mibanda fungsi minangka 'Kartu Waran' pulisi Royal Crest nu nandakeun yén manéhna mibanda *otoritas*. Ieu panakol teu dipakéna  mun keur henteu tugas. Mimitina mah kecap baton téh tina basa Latin kasar (*bastο*—iteuk paranti mantuan nu leumpang, tina *basta*—nunjel).

## Tempo ogé 
* Kohkol
* Pulisi
* Hansip
* Satpam
* Gegendir
* Gada
* Bajra
* Taméng
* Harnas

## Rujukan 
* Ieu artikel

## Tutumbu luar 
* Assessing the Expandable Side Handle Baton—a UK government document comparing various types of baton] (PDF)
* State of California Penal Code sections 12020—12040
* "TSB45: The Baton of the Future"—An article on the TSB45 Baton
* Article on the virtues of the telescopic steel baton
* Article on "USE-OF-FORCE TACTICS AND NON-LETHAL WEAPONRY"
* "Where have all the batons gone?" —Article on the Rapid Rotation Baton
* The short film Internet Archive
Cilor

**Cilor** (singgetan tina: **aci ditélor**) nyaéta jajanan has Jawa Kulon anu dijieun tina potongan aci (anu parantos dikulub) tuluy digoréng babarengan sareng kocokan endog hayam. Ieu katuangan biasana asak dina wangun kotak-kotak leutik saluyu sareng citakanana, sarta disuguhkeun nganggo bumbu bubuk rasa lada atanapi asin.
**Cilor** nyaéta salah sahiji jajanan has ti Bandung anu masih kénéh sajenis jeung réngrénganana saperti cilok, cimol, miboga bahan dasar aci, digoréngna dicampurkeun jeung endog / Telor. Biasana dipidangkeun maké bungbu palengkeup saos, sambel jeung kécap. aya ogé tambahan lianna saperti maké bungbu bubuk lada atawa kéju. Kiwari ieu jajanan lain saukur jadi kadaharan anu has ti Bandung, tapi geus sumebar ka sakuliah Jawa Kulon jeung Jakarta. Cara nyieunna mah teu béda jauh jeung nyieun ciréng, tapi keur cilor mah citakna pasagi leutik-leutik. Geus kitu tuluy abuskeun ka cai nu geus ngagolak, mun geus asak, jait. Panaskeun lisah kalapa dina katél atawa citakan bakwan, tuluy asupkeun aci nu geus dikulub tadi, tambahan maké endog nu geus meunang ngocok. Geus kitu mah kari tungguan nepi ka asak.

## Tinggali ogé 
* Cimol
* Ciréng
* Cilok

## Rujukan
Hansip

Organisasi **Pertahanan Sipil** biasa disingget **Hansip** nyaéta salah sahiji satuan pertahanan jeung kaamanan nu dibentuk ku pamaréntah di Indonésia. Dumasar Képprés No. 55 taun 1972 yén Organisasi Pertahanan Sipil dina sistim Hankamrata mangrupa komponén Hankam jeung komplemén ABRI. Organisasi Hansip dibubarkeun taun 2014 ku Présidén S.B Yudhoyono liwat Perprés Nomer 88 Taun 2014.
Hansip ogé dipikawanoh ku sebutan Linmas.

## Pedaran 
Pembinaan poténsi rahayat pikeun kapentingan Hankam tujuanna pikeun ngaaubkeun rahayat sacara tertib jeung kaatur dina Pertahanan Kaamanan Nasional sangkan kaciptana hiji bentuk Pertahanan Kaamanan Nasional nu lumandas Rahayat Samesta. Tuluy ngahimpun poténsi rahayat dina Pertahanan Sipil jeung Perlawanan Kaamanan Rahayat, sarta méré latihan-latihan kaparigelan nu patali jeung tugas kawajiban sarta sisiapan.

Pihak militér méré palatihan pikeun Hansip jeung méré pakarang. Pasukan Hansip dibentuk di unggal désa, anggahotana diangkat ti masarakat. Sistim pertahanan jeung kaamanan nasional Indonésia diadasarkeun kana prinsip "pertahanan jeung kaamanan sacara sagemblengna" nu hartina yén ABRI jeung masarakat Indonésia sacara sagemblengna babarengan tanggung jawab dina ngajaga kaamanan jeung pertahanan nagara. Organisasi Pertahanan ku masarakat sipil tanggung jawab kana perkara-perkara nu patali jeung kaamanan sarta kateraturan jeung kudu mantuan rahayat di padésaan dina kaayaan genting. Hansip aya di handapeun pangawasan Bupati jeung Gubernur pamaréntah daérah.

## Dasar hukum 
Dasar hukum tina pabentukan milisi sipil nyaéta Undang-undang No. 20/1982 ngeunaan Pokok-Pokok Kaamanan jeung Pertahanan Nagara, nu ngangken hak unggal warga nagara pikeun ngabéla nagara. Dumasar Képprés No. 55 taun 1972 yén Organisasi Pertahanan Sipil dina sistim Hankamrata mangrua komponén Hankam sarta komplemén ABRI.

Présidén SBY liwat Paraturan Présiden Nomer 88 Taun 2014, nu ditandatanganna tanggal 1 Séptémber 2014, nyabut Kaputusan Présidén Nomer 55 Taun 1972 ngeunaan Panjampurnan Organisasi Pertahanan Sipil (Hansip) jeung Organisasi Perlawanan jeung Kaamanan Rahajat (Wankamra) Dina Raraga Panertiban Palaksanaan Sistim Hankamrata. Tinimbangan éta panyabutan Képprés Nomer 55 Taun 1972 ogé dimaksudkeun pikeun nuturkeun Paraturan Pamaréntah Nomer 6 Taun 2010, nu nyebutkeun tugas jeung fungsi nu patali jeung katertiban umum, katengtreman masarakat, sarta perlindungan masarakat kiwari geus dilaksanakeun ku Satuan Polisi Pamong Praja (Satpol PP).

## Tempo ogé 
* Pertahanan nagara

* Satpam
* Wanra
* Kamra
* Pam Swakarsa
* Kotib

## Rujukan
Kicimpring

**Kicimpring** nyaéta kadaharan has Sunda nu dijieun tina sampeu. Ieu kadaharan geus dijieun ti jaman baheula mula, salah kitu nepi ka kiwari masih kénéh loba nu mikaresepna. Di buruan warga téh geus lumbrah patingjaléjér nampan awi baradag nu ditaplokan kicimpring nu keur dipoé. Di unggal imah, aya dapur husus pikeun nyieun kicimpring.

## Prosés nyieun 
Tujuh rawu adonan kicimpring diteundeun kana loyang buleud. Sanggeus digépéngkeun, adonan kicimpring diorétan ku garpuh. Tuluy nangkubkeun loyang nu eusina adonan ka luhureun panci nu aya caian ngagolak. Dua menit satuluyna loyang panas diangkat ti luhureun panci. Adonan kicimpring nu geus beyé jeung ngahiji lantaran geus diseupan tuluy dipindahkeun kana nampan awi pasagi nu badag pikeun dipoé. Butuh waktu sapoé jeput pikeun ngagaringkeun ieu adonan kicimpring sangkan siap dijual. Éta gé mun halodo, mun manjing usum ngijih mah butuh dua poé. Sakintal sampeu biasana mah jadi 30 kilogram kicimpring nu siap jual.

## Rujukan
Goréng cau

**Goréng cau, cau goréng **atawa **pisang goréng **nyaéta caneuteun nu loba kapanggih di Indonésia, Singapur jeung Malaysia. Ieu kadaharan téh dijieun tina cau, sanggeus dipesékan kulitna, tuluy dipotongan. Gedéna mah kumaha kahayang tuluy dianclomkeun kana adonan kintel tina campuran tipung tarigu, uyah saeutik, jeung gula, sakapeung mah sok ditambahan endog bobodasna tuluy digoréng kana minyak goréng.

Goréng cau ilahar kapanggih dijual di unggal warung minangka batur caneut ngopi. Kiwari goréng cau mangrupa kadaharan nu pangkakoncarana di Indonésia. Sakapeung mah goréng cau téh sok dipurulukan kéju, dibalur ku susu, diguyang ku coklat, jeung sajabana.

## Varéasi 
Aya babaraha varéasi goréng cau kayaning molen cau nu wangunna leuwih leutik dibuntel ku adonan ipis tuluy digoréng kana minyak goréng. Aya deui jinis tina goréng cau nu pangtahanlilana, ieu bisa dibungkus sarta mangrupa kadaharan has urang Sunda, nyaéta salé cau. Ieu salé bisa kapanggih di sakuliah wewengkon Jawa Kulon.
## Tempo ogé 
* Molen cau
* Molen boléd
* Salé cau
* Karokét
* Ciréng
Kacapi suling

**Kacapi Suling** nyaéta sajenis kasenian rakyat anu terdiri tina dua kacapi (*Kacapi Indung* jeung *Kacapi Rintik*).  Tina kacapi aya anu diiring nada dasar saréng nada variasi. Nada variasi aya macam-macam jenisna sesuai petiknan dina kawihna. Kahiji nada anu disébat ku gendangan kadua, nada anu disébat melodi. Nada anu disebut melodi nyaéta aya dua nada wilet jeung sawilet.Dina perkembangana Kacapi Suling anu ngagunakeun *Kacapi Parahu* atawa *Kacapi Sitter*, sok dianggo kanggé ngairingan Narasi Sunda di antarana Carita Dongeng atawa Carita Legenda. Kacapi Sitter sok dipaké ogé dina acara Ngaras jeung Siraman Panganten Sunda, Siraman Budak Sunatan, Siraman Tingkeban. Kangge instrumentalna disajikun ogé lagu-lagu annu rumpakana disesuaikeun kanggé kebutuhan acara anu bade dilumangsungkeun. Ayeuna kacapi suling geus dijadikeun salah sahiji warisan dunia ti UNSECO anu ngeunaan masalah kebudayaan dunia.

## Daftar Rujukan
Hong hongan

**Hong hongan** mangrupa salah sahiji kaulinan budak masarakat Sunda nu kiwari ampir tilem. Ieu kaulinan méh sarua jeung ucing sumput. Bédana, hong hongan mah maké tihang, minangka tempat cicingna nu néangan. Biasana dipaénkeun ku leuwih ti opat urang.
## Prak-prakanna 
Si A upamana kagiliran purah néangan, cicingna téh deukeut tihang téa, bari ngajaga sangkan tihang ulah kaacampa ku nu nyarumput. Nu nyarumput poma ula katempo ku nu ngajaga tihang. Mun katempo, nu jaga tihang téh kokoréléngan néangan nu nyumput ka ditu ka dieu. Tah lamun keur balangah kana tihang kitu, tihang téh sok dirikat diburu ku nu nyumput (dicampa) bari ngagorowok "Cambal !" cenah. Mun geus dicambalkeun kitu, nu geus dihongkeun téh kaci nyarumput deui. Tapi lamun si A nempo salah sahii nu nyumput, si A bakal nyampa tihang bari ngagorowok "Hong si Anu !". Lamun nu nyarumput bisa kahongkeun kabéh tur tihang taya nu nyampa, nu jaga tihang bisa nyumput bari masrahkeun tihang jaga ka jalma nu pangheulana dihongkeun, tuluy kitu saterusna.

## Rujukan
Budah

jmpl|ka|Budah sabun
**Budah** nyaéta zat anu melendung alatan kasurungkeun ku hawa atawa gas anu kapengpet di jerona. Budah anu dihasilkeun tina sabun paling remen kapanggih dina kahirupan sapopoé, saperti budah sabun seuseuh, sabun mandi, jeung sajabana. Di pabrik sabun mah, lobana jeung saeutikna budah anu dihasilkeun dipariksa ku hiji alat anu disebut *active meter* (AM).

Budah ogé katempo dina inuman anu mibanda soda, komo pareng dicicikeun atawa diasupan zat séjén baris ngaberebes ngaluarkeun budah. Budah ogé aya dina plastik, ilaharna dipaké dina barang éléktronik, wanguna ngenyod, ngoléang hampang tur kuat.

*Struktur* budah dimangpaatkeun ogé dina kaperluan anu leuwih lega dina ukuran industri, saperti budah dina bahan alumunium anu dimangpaatkeun pikeun nyerep sarta ngurangan geteran anu dihasilkeun ti luar tur mibanda sipat anu hampang. Utamana dina industri plastik struktur budah geus loba dijieun pikeun rupa-rupa kebutuhan, utamana dimangpaatkeun pikeun bungkus barang anu gampang beulah mangsa dipindahkeun.
 

Image:Expanded polystyrene foam dunnage.jpg|Budah plastik Polistiréna (Styrofoam) beunang nyitak
Image:Aluminium foam sandwich.jpg|Budah dina bahan almaniem
File:Sea foam at Ocean Beach in San Francisco -1 on 3-25-11.jpg|Budah cai laut

## Dicutat tina
Saté embé

**Saté embé** nyaéta saté nu dijieun tina bahan utama daging embé. Éta daging saté ditiiran ku sujén nu rada badag. Geus ditiiran tuluy digalokeun kana bungbu, geus kitu dibeuleum. Ieu saté embé sakapeung mah sok pahili jeung saté domba. Ari bungbuna biasana mah sambel kécap atawa sambel suuk. Disuguhkeun sok jeung sangu, lontong, atawa kupat.
Asinan

ka|jmpl|260x260px|Asinan Batawi
**Asinan** nyaéta sajinis kadaharan nu dijieun ku cara diasinkeun (dikeueum na cai uyah atawa cuka sangkan haseum), bahan nu diasinkeunna nyaéta sarupaning bungbuahan jeung sayuran. Asinan mangrupa salah sahiji kadaharan has Jawa Kulon. Istilah asin nujul kana prosés ngawétkeunana ku cara ngeueum bungbuahan atawa sayuran kana cai uyah atawa cai cuka. Asinan téh saenyana mah sarua jeung rujak atawa petis, ari bédana mah nya bahan rujak mah disuguhkeun basa keur seger kénéh, sedengkeun bahan asinan mah disuguhkeunna dina kaayaan geus sarwa asin. Aya loba jinis asinan, ngan nu pangkasohorna mah aya Asinan Bogor jeung di Jakarta aya Asinan Batawi. Asinan bisa kapanggih dijual di warung, réstoran, sarta nu dagang ngider.
ka|jmpl|287x287px|Pedagang asinan keliling di kawasan permukiman di Jakarta.

## Varéasi 
ka|jmpl|260x260px|Asinan Bogor
* **Asinan Bogor: **Asinan bungbuahan ti Bogor, Jawa Kulon. sarupaning bungbuahan tropis nu diasinkeun atawa diacar kayaning manggah ngora, jambu aér, gedang, kadondong, bangkuang, pala jeung ganas diabreskeun kana kuah cuka nu haseum, amis jeung lada, dipurulukan ku goréng kacang.
* **Asinan Batawi**: Asinan sayuran urang Batawi ti Jakarta. Sarupaning sayuran nu diasinkeun jeung diawétkeun kayaning sawi, kubis, togé, tahu, salada disuguhkeun dina bungbu suuk nu dicampur cuka jeung cabé, dipurulukan ku goréng kacang jeung kurupuk (hususna krupuk emih).

## dicutat tina
Kohési

**"Kohesi"** mangrupa aspek formal basa dina wacana,kaasup organisasi sintaktis, wadah kalimah-kalimah di susun kalawan dalit tur kompak jadi wacana atawa teks.Cindekna,kohési téh nyaéta patali harti antara kalimah-kalimah atawa proposisi dina wacana. Kohesi mangrupa patali antara posisi anu dinyatakeun sacara ekplisit ku unsur-unsur gramatikal jeung semantik dina kalimat-kalimat anu ngabentuk wacana. Lamun dina salah sahiji wacana aya anu sarua patalina antara unsur-unsur anu aya dina wacana maka wacana éta nyaéta wacana anu kohesif. 

## Jenis kohési 
* Kohési Gramatika, kohési gramatika mangrupa unsur basa anu di paké pikeun ngagumulukeun adegan wacana. Kohési gramatika diwujudkeun ku référénsi, subsitusi, élipsis, jeung paralisme.
* Kohési léksikal, Kohési léksikal nyoko kana patalina unsur-unsur kabeungharan kecap dina wacana, di antarana, sinonim, antonimi, hiponimi, kolokasi, répétisi, jeung ékuivalénsi.
* konjungsi, konjungsi atawa kecap panyambung dina wacana kaasup kana kohési, anu ya di tengah-tengah, antara kohési gramatikal jeung kohési léksikal.

## Rujukan
Balada

**Balada** asalna tina basa (Ing. *ballade*; *ballada* <Pra. *ballade* kawih ibing <Lat. *balare* ngibing <Yun. *ballein* ngalungkeun). Anu disebut balada teh, atawa balade, nyaéta puisi (sajak) atawa kawih anu nyaritakeun "lalakon" dina pada-pada parondok, ngagunakeun kecap-kecap basajan, gerengsel ku gaya repetisi, jeung mindeng malikan padalisan. Contona:
 "Lalaki di Tegalpati" dina Lalaki di Tegalpati (1963) karya Sayudi. "Jante Arkidam" dina buku Jante Arkidam karya Ajip Rosidi.

## Rujukan
Asinan Bogor

**Asinan Bogor** nyaéta salah sahiji kadaharan has nu asalna ti daérah Bogor, Jawa Kulon. Asinan téh mangrupa kadaharan nu eusina potongan bungbuahan atawa sayur-sayuran du dipidangkeun maké kuah tina campuran cabé beureum, cuka, gula, uyah, jeung samara séjénna. Asinan bogor miboga rasa nu amis, haseum, jeung lada, seger pisan, komo mun dipidangkeun tiis-tiis. Kiwari asinan bogor téh lain ngan saukur aya di Bogor, tapi geus sumebar ka sakuliah Jawa Kulon kitu deui Jakarta. Kadaaran ieu biasana dijual maké roda atawa aya ogé nu miboga tempat matuh. Biasana bisa kapanggih ditempat oléh-oléh Bogor atawa disisi jalan gé kiwari mah geus loba nu jualan. Dingaranan asinan téh pédah cara nyieunna nu maké prosés *pangacaran* atawa ngaasinkeun kadaharan ku cara maké uyah, jeung cuka supaya haseum.

## Jenis asinan 
### Asinan buah 
Nyaéta asinan nu eusina potongan bungbuahan. Asinan buah mangrupa hasil campuran sababraha rupa bungbuahan, kawas bangkuang, gedang, hui, ganas, buah, jambu aér jeung kadongdong. Kadang ogé mun keur usumna mah sok maké campuran buah kemang, jambu batu, salak jeung canar. Ari kuahna mah sarua waé jeung asinan séjénna.

### Asinan sayur 
Nyaéta asinan nu eusina rupa-rupa sayuran. Biasana mah eusina téh pecay nu geus diasinkeun, togé, wortel, bonténg, kubis, antanan, kucay jeung tahu. Kuahna mah sarua jeung asinan séjénna, ngan pédah eusina ieu mah rupa-rupa sayuran.

### Asinan campur 
Asinan campur téh eusina campuran potongan bungbuahan jeung sayur-sayuran. Ku kitu deui kuahna, sarua maké kuah nu asalna tina campuran cabé beureum, gula, uyah cuka jeung samara séjénna.

## Cara nyieunna 
Pikeun nyieun asinan bogor téh babari, cukup sadiakeun bahan-bahan nu dibutuhkeun, saperti sayur-sayuran atawa bungbuahan nu geus dipotongan. Mimitina, golakkeun cabé beureum pikeun kuahna. Cabé nu geu digolakkeun tuluy dilemeskeun jeung campuran udang luetik atawa *ebi*, gula bodas, jeung cuka saluyu jeung kahayang. Campuran éta tuluy ditambahan cai. Sanggeus jadi kuahna, karék sayur-sayuran atawa bungbuahan nu geus meunang motongan diabuskeun kana kuah, dikocék nepi ka rata, antepkeun nepi ka samara kuahna nyerep.

## Rujukan
Elegi

**Elegi** téh asalana tina bahasa Yunani nyaéta (Ing. *elegi* <Pra. <Lat. <Yun. *elegeia* <*elegos* midangdam). Dina sastra Yunani mimitina mah istilah elegi téh dikeunakeun kana wangun puisi anu ditulis dina *elegiac meter*, nyaéta padalisan-padalisan anu matok meunang aksen teundeut (stress) genep atawa lima.

## Rujukan
Babak (téater)

**Babak** mangrupa unsur anu aya dina carita drama, carita sandiwara, atawa pagelaranana Dina téks tinulis biasana sok ditétélakeun dibagi sababaraha babak éta lalakon téh, sarta dina ganti babak sok disebut babak kasabaraha. Ari dina pagelaran, cirina ganti babak téh nyaéta ku ganti tempat (latar), aya selang waktu (pegat), jeung ganti jejer épisodeu. .

## Rujukan
Himne

**Himne** nyaéta puisi (sajak) anu eusina muja-muji kagungan pangéran, kaagamaan. kiwari sajak anu muji-muji lemah cai ogé disebut *himne*. asalna mah dikeunakeunana téh kana lalaguan anu eusina kitu sifatna. *Himne* téh patali jeung lalaguan pujian (kanggo Gusti jeung sajabana); Gita puja.

## Rujukan
Denouement

**Denounement** asal tina bahassa Prancis. Dina drama anu disebut denounement téh nyaéta adegan pungkasan, boh dina komédi boh dina tragedi; tungtung kajadian carita, rupaning rasiah geus kabuka, ku hianat geus katohyan, atawa pacéngkadan alatan salah paham geus lubar Jsté. Nilik wangenan kitu, aya alusna upama dina sastra Sunda di paké istilah pungkasan, atawa pungkasan carita.

## Rujukan
Dialog

**"Dialog**" mangrupa unsur wacana disawang tina interaksi sosial. Unsur wacana dialog sipatna intraksional. Dina dialog anu dipentingkeun téh lain eusi, tapi 'Komunikasi timbal-balik'. Aya dua rupa wujud dialog, nyaéta konvérsasi jeung tutukeuran. *Konvérsasi* atawa *paguneman* nyoko kana unit pangjembarna (maksimum) tina kagiatan makéna basa ku dua urang panyatur atawa leuwih, boh ragam lisan boh tulis, ukuranana panjang, jeung waktuna lumangsung lila. Ku lantaran mangrupa unit intraksi basa pangjembarna, konvérsasi téh bisa ogé disebut gabungan tina tutukeuran.

## Rujukan
Parabel

Anu disebut ***parabel*** téh nyaéta carita (*dongéng*) anu pondok pisan sarta basajan, anu eusina ngandung ajaran moral atawa *agama*, ku jalan ngagunaken ibarat jeung babanding.
Bawal laut

**Bawal** (*Strometeodes cinereus*) nyaéta lauk laut nu asalna tina kulawarga *formiidae*, awakna dempak, kulitna heuras, sisitna lemes laletik. Kaasup lauk *konsumsi* nu loba mikaresep, dijual di pasar jeung warung atawa réstoran nu nyayagikeun lauk laut.  Bawal laut aya dua rupa: ka hiji bawal bodas (*pampus argenteus/Stomateus cinereus*), ka dua bawal hideung (*Stromateus niger/Formio niger/Parastromateur niger*).
Lauk bawal hirup di sabudeureun basisir jeung batu karang, bawal kagolongkeun lauk *karnivora* (ngahakan sasatoan jeung lauk
leutik séjén). Sagigireun bawal laut aya ogé bawal cai darat sok disebut bawal *BAT* *(Bawal Air Tawar)*, bédana kelir bawal darat mah katempo hawuk jeung tungtung cécépét kelirna leuwih beureum. 

File:AAAVOLI FISH.jpg|Bawal Bodas
File:കറുത്താവോലി.JPG|Bawal bideung
File:Colossoma macropomum 01.jpg|Bawal darat *Colossoma macropomum*

## dicutat tina 
## Tutumbu Kaluar
* Mengenal & Mengendalikan Predator Ikan
Bintinu

**Bintinu** atawa bantinu (*Visenia umbellata*) nyaéta tangkal anu asalna tina kulawarga *Malvaceae*, hirupna ngarungkun.
Daunna rubak 90-300 mm, kelir kembangna beureum kayas.

Bintinu loba kapanggih hirup di nagara-nagara anu aya di wewengkon Asia Tenggara, Australia jeung papua ogé Papua Nugini. Bisa hirup dina taneuh nu garing alatan kahalodoan ogé taneuh jemlék di sisi susukan, pasir anu tarahal ku batu, jeung di jero leuweung. Malahan di Hawaii mah, ieu tangkal bantinu téh ngababadeg jadi gulma ku alatan dipelak dina jumlah anu kacida loba, mangsa lumangsungna *program penghijauan* taun 1920.

 File:Starr 011205-0008 Melochia umbellata.jpg|Kembang 
 File:Starr 011205-0006 Melochia umbellata.jpg|Buah 

## Dicutat tina
Sagon

**Sagon** atawa sasagon téh salah sahiji kadaharan nu dijieun tina tipung béas, ketan, parud kalapa, jeung gula bodas.  Sagon téh kaasup salah sahiji kadaharan tradisional nu dipigandrung ku sakabéh masarakat, ku sabab rasana nu amis, gurih, jeung ngepros mun digégél. Rasa nu geus puguh énak téh dirojong ku bau has anu dihasilkeun tina parudan kalapa. Ieu kadaharan téh kawilang husus, da biasana aya dina poé lebaran, idul adha, hajatan, jeung poé husus lianna

## Rujukan
Beunyeur

jmpl|Beunyeur jeung béas

**Beunyeur** nyaéta béas bubuk atawa potongan béas anu laleutik; béas bubuk sésa nipung anu tacan jadi tipung. Dina kandungan gizi, beunyeur jeung tipung béas méh henteu aya bédana.

Beunyeur anu taya lian bubuk béas anu laleutik dihasilkeun mangsa nutu atawa ngagiling ségon atawa paré sangkan jadi béas.
 Loba jeung saeutikna beunyeur anu dihasilkeun dipangaruhan ku garing jeung henteuna paré, upama paré kurang garing ieu baris ngabalukarkeun béas loba parotong mangsa digiling atawa ditutu.

Bisa ogé dijieun bubur anu disebut malokok (Bawéan), malahan pikeun nyukupan kabutuhan beunyeur nepika kudu didatangkeun ti pulo Jawa jeung Sulawesi.
Urang Batak Toba, nyebut kana beunyeur téh *monis*.
Beunyeur dimangpaatkeun pikeun rupa-rupa olahan, saperti bongko menir.

## Dicutat tina
Sakoteng

thumb|Sakoteng

**Sakoteng** nyaéta inuman nu maké jahé nu biasa disuguhkeun sabot keur panas. Bahan séjén nu biasana dicampurkeun kana ieu inuman téh nyaéta kacang héjo, kacang taneuh, pacar cina, jeung roti. Sakoteng biasana dijualna ba'da magrib.
Sakoteng diider ka pilemburan maké tanggungan. Tanggungan hareup pikeun neundeun kompor ajang ngahaneutkeun cai jahé, nu tukang paranti neundeun bahan-bahan campuran séjén.

## Tempo ogé 
*Bajigur

## Rujukan
Ulén

jmpl|314x314px|Beuleum ulén
**Ulén** téh nyaéta kadaharan has urang Sunda anu dijieun tina béas ketan bodas nu meunang nutuan. Ieu kadaharan téh ilahar dijieun di pilemburan minangka lalawuh keur maturan cikopi dina usum hujan. Ngolah Ulén bisa ku cara digoréng atawa dibeuleum. Lian ti éta, ulén ogé miboga protéin, vitamin, mineral, jeung cai nu dibutuhkeun ku awak manusa. Béas ketan nu legit jeung ngenyod lamun ditutuan atawa dilembutkeun ku halu téh miboga loba kandungan gizi, sanajan hésé dicerna ku sistem metabolismeu awak.

## Mangpaat 
Ulén téh bisa dijadikeun obat batuk, ngaleungitkeun uap nu ngumpul dina bayah, nambahan produksi spérma, ngabentuk sél getih, ngaronjatkeun imunitas (daya tahan awak tina rupaning panyakit). Mangpaat anu disebutkeun téh mangrupa balukar tina ketan nu jadi bahan dasar nyieun ulén nu ngabogaan kadar zat besi nepi ka 15,52 ppm. Ngan hanjakal lamun didaharna kokomoan bakal murilit beuteung (sembelit). Biasana ubarna langsung ngadahar buah dalima pait lamun beuteung geus karasa murilit.

## Rujukan
Jambu aér

## Sajarah Singget 
**Jambu aér** asalna ti wewengkon Indo Cina sarta Indonésia, sumebar ka Malaysia sarta pulo-pulo di Pasifik. Salila ieu masih dianggap minangka pepelakan pakarangan pikeun konsumsi kulawarga. Buah Jambu aér teu ngan saukur amis jeung nyegerkeun, tapi mibanda rupa-rupa jenis. Jambu aér (*Eugenia aquéa Burm*) dikategorikeun salah sahiji jenis buah-buahan poténsial anu acan loba dibudidayakeun pikeun tujuan komérsial.

## Séntra Penanaman 
Nurutkeun data statistik ti Dines Tatanén Pepelakan Pangan, Jawa Kulon, Kabupatén Karawang, Tangerang, Bogor, Sukabumi, Cianjur, Bandung, Garut, Cirebon, Subang sarta Bekasi kaasup 10 daérah sentra budidaya jambu aér. Jambu aér Cincalo beureum loba di Karawang sarta kaceluk jeung Jambu Bolang mun geus asak warnana beureum kolot semu biru jeung rasa amis-hasem seger sedengkeun Jambu aér Semarang (beureum sarta bodas) loba kapanggih di Indramayu.

## Rujukan
Gulé

**Gulé** mangrupa kaolahan nu bahan bakuna daging hayam, sarupaning lalaukan, embé, sapi, jeroan, atawa sayuran kayaning kétéwél, tongtolang jeung daun sampeu, nu diolahkeun jeung kuah bungbu nu rasana gurih. Ciri has gulé nyaéta bungbuna nu euyeun samara kayaning konéng, katuncar, pedes, laja, jahé, cabé, bawang beureum, bawang bodas, adas, pala, séréh, kayu manis jeung jinten nu dilemeskeun, digalokeun, tuluy diasakan jeung cipati. Ieu kaolahan mibanda ciri mandiri, warnana konéng lantaran pangaruh sari konéng. Ieu kaolahan dianggap minangka wanda lian tina kari, jeung sacara internasional sok disebut minangka kari ala Indonésia, sok sanajan dina seni kulinér Indonésia mah kari béda deui jinisna.

## Varéasi lokal 
Gulé mangrupa salah sahiji jinis kaolahan nu sumebar di sakuliah Nusantara, utamana di Jawa jeung Sumatra sarta Semenanjung Malaya. Ieu kaolahan asalna ti Sumatra minangka hasil pangaruh jeung larapan seni masak India nu euyeub ku samara jeung bungbu jiga kari. Gulé nyaéta salah sahiji bungbu kaolahan dasar nu pangkakoncarana dina kaolahan Minangkabau, kuah gulé nu warnana konéng ieu ngajadikeun bungbu jeung méré citarasa pikeun mangrupa-rupa kaolahan nu disuguhkeun di réstoran Padang. Kuah atwa bungbu gulé biasana mah kintel dina kaolahan Minangkabau, Malayu, jeung Acéh, ngan di Jawa mah kuah gulé leuwih éncér jadi kawas sop nu disuguhkeun panas-panas anu eusina daging atawa jeroan embé.

Ari gulé biasana disuguhkeun jeung sangu panas, ngan sawatara resép jiga gulé embé mah bisa disuguhkeun jeung roti canai.

Ieu di handap varéasi gulé dumasar bahanna:

**Hayam**
* Gulé hayam
* Gulé haté hampela
* Gulé endog

**Daging**
* Gulé embé
* Gulé sapi

**Jeroan**
* Gulé haté
* Gulé limpa
* Gulé gajih
* Gulé usus
* Gulé babat
* Gulé tulang rangu
* Gulé otak
* Gulé sumsum

**Lauk darat jeung lauk laut**
* Gulé lauk emas
* Gulé kakap
* Gulé hulu kakap
* Gulé endog lauk
* Gulé cumi

**Sayuran**
* Gulé cubadak (tongtolang)
* Gulé kacang panjang
* Gulé daun hui
* Gulé daun pakis
* Gulé jariang atawa gulé jéngkol

## Rujukan