Goréngan

**Goréngan** nyaéta istilah umum anu dianggo pikeun nyebat rupa-rupa kadaharan anu prosés masakna ku cara dikeueum dina minyak panas (*deep frying*). Ieu kadaharan téh mangrupa salasahiji *kuliner* anu kacida populérna di Indonésia, hususna di tatar Sunda.

## Asal-usul 
Goréngan geus lila jadi bagian tina kabudayaan leueuteun masarakat. Sanajan rupa-rupa bahan bisa digoréng, tradisi ngagunakeun adonan tipung pikeun mumbuan bahan kadaharan téh miboga pangaruh ti kabudayaan luar, sapertos pangaruh *kuliner* Tiongkok (dina tahu sarta témpé) jeung Éropa. Mekarna konsumsi goréngan di Nusantara ogé aya patalina sareng sajarah sumebarna kebon kalapa sawit sarta *produksi* minyak goréng sacara *massal* dina abad ka-19.

## Bahan sarta Cara Masak 
Bahan dasar pikeun nyieun goréngan umumna ngagunakeun adonan tipung tarigu anu dicampur sareng rupa-rupa samara. Bahan anu sering dijantenkeun eusi goréngan di antarana:
* **Témpé** sarta **Tahu** (tahu isi atanapi tahu sumedang).
* **Bala-bala** (campuran kol, wortel, sarta tipung).
* **Gehu** (tahu anu dieusi togé sarta lada).
* **Comro** sarta **Misro** (bahan dasarna tina sampeu).
* **Cireng** (aci digoréng).
* **Pisang Goréng** (cau anu dibaluran tipung).

Sangkan téksturna *rangu* (*crispy*), goréngan kedah digoréng dina minyak anu seueur sarta panasna manceg. Prosés ieu dina istilah téknis disebut *deep frying*.

## Aspék Sosial sarta Kaséhatan 
Goréngan miboga peran penting dina kahirupan sosial masarakat Indonésia. Ieu kadaharan sering dijantenkeun *snack* nalika rapat, ngobrol santai, dugi ka menu buka puasa. Hargana anu mirah ngajadikeun goréngan tiasa dipésér ku sakumna lapisan masarakat.

Nanging, tina aspék kaséhatan, konsumsi goréngan anu kaleuleuwihi henteu saé margi ngandung *koléstérol* sarta *lemak jenuh* (*saturated fat*) anu luhur. Para ahli *nutrisi* nyarankeun sangkan masarakat wijaksana dina ngonsumsi ieu kadaharan sangkan teu ngabalukarkeun panyakit *kardiovaskular*.

## Di Sakuliah Dunya 
### Afrika Kidul 
**Goréng waluh** (*pumpkin fritters*), anu biasana disuguhkeun sareng gula kayu manis, mangrupa salasahiji katuangan anu kacida kasohorna di Afrika Kidul.

### Amérika Sarikat 
Di Amérika Sarikat, goréngan téh nyaéta sarupaning caneuteun anu dijieun tina adonan campuran endog, tipung tarigu, tipung jagong, sarta susu. Ieu adonan téh tuluy digoréng sangkan téksturna liket sarta ngahiji.

Aya sababaraha jinis goréngan anu kasohor di Amérika, di antarana:
* **Goréng jagong** (*corn fritters*): Wangununa ampir sarupa sareng bala-bala, nanging bahan utamana tina jagong anu parantos dipocélan.
* **Goréng apel** (*apple fritters*): Ieu kadaharan téh kacida populérna. Kapungkur mah cara nyieunna téh sarupa sareng di Inggris, nyaéta ku cara nyiksikan apel, tuluy dikanclomkeun kana adonan sateuacan digoréng.
* **Kuéh kerang** sarta **kuéh keuyeup**: Ieu ogé kalebet kana jinis goréngan hasil laut.
* '*Goréngan *zucchini'''*: Salasahiji goréngan has ti sababaraha wewengkon (lokal) anu ngagunakeun bahan dasar tina samangka waluh (*zucchini*).

### Britania Raya 
Di toko-toko **lauk sarta kiripik kentang** (*fish and chips*) di Inggris, ménu utamana sok dibaturan ku rupa-rupa "goréngan". Bahan anu sering digoréng téh di antarana siksikan kentang, cingcin ganas, cingcin apel, atanapi kacang polong anu parantos dilembutkeun (*mushy peas*) anu tuluy digoréng maké adonan tipung.

Éta katuangan téh dingaranan dumasar kana bahanna, sapertos: "goréng kentang", "goréng ganas", "goréng apel", sarta "goréng polong". Salian ti éta, boh di imah boh di sakola, goréngan ogé sakapeung sok dijieun tina bahan daging, utamana tina spam (daging kaléng) sarta daging kornét.

### India 
Goréngan mangrupa jajanan sisi jalan anu kacida kasohorna di sakuliah Asia Kidul. Dina basa lokal, ieu katuangan téh biasana disebut **pakora** (*pakoda*) atanapi **bhajji** (*bhajia*). Salah sahiji jinis anu paling populér boh di jero nagara boh di mancanagara nyaéta **bhaji bawang**. Di nagara bagian Kerala anu aya di bagian kidul, goréngan cau (*banana fritters*) kacida populérna sarta dipikawanoh ku sebutan **Pazhampori** (പഴംപൊരി).

### Iran 
Goréngan has Iran disebut **Kuku**, anu miboga rupa-rupa vérsi, sapertos anu dijieun tina kentang (*Kuku Sibzamini*) atanapi anu dicampur sareng rupa-rupa bungbu daun (*Kuku Sabzi*). Ieu jinis goréngan téh wangunna ampir sarupa sareng dadar kandel (*frittata*), tapi miboga tékstur anu leuwih hampang margi ngagunakeun endog anu sakedik.

### Jepang 
Dina dunya asakan Jepang, **Témpura** nyaéta rupa-rupa sayuran atanapi kadaharan laut (*seafood*) anu dikanclomkeun kana adonan tipung, tuluy digoréng nepi ka téksturna garing sarta *renyah*. Témpura mangrupa katuangan anu kacida umumna sarta sering disuguhkeun salaku deungeun sangu atanapi panambih dina mie sapertos soba sareng udon. Sanajan ayeuna dipikawanoh salaku kadaharan has Jepang, asal-usul téknik ngagoréng témpura téh sabenerna meunang pangaruh tina tradisi misionaris Portugal di Nagasaki dina abad ka-16.

### Koréa 
Dina dunya asakan Koréa, goréngan téh dipikawanoh ku sebutan **twigim** (튀김). Ieu katuangan sering dijadikeun jajanan sisi jalan (*street food*) anu kacida populérna. Sababaraha jinis *twigim* anu kasohor di antarana:
* **Dak-twigim**: Hayam digoréng.
* **Gim-mari-twigim**: Jukut laut (*seaweed*) anu digulung sarta digoréng.
* **Goguma-twigim**: Huwi amis (*sweet potato*) anu digoréng.
* **Gul-twigim**: Tiram digoréng.
* **Ojingeo-twigim**: Cumi-cumi digoréng.
* **Saeu-twigim**: Udang digoréng.

Prosés nyieun *twigim* ampir sarupa sareng témpura, nyaéta ngagunakeun adonan tipung anu tiis sarta éncér supados hasilna garing sarta henteu seueur teuing nyerep minyak.

### Malaysia sarta Filipina 
Di Malaysia sarta Brunéi Darussalam, jinis goréngan anu umum dipikawanoh nyaéta **cucur** (sapertos cucur sayur, kentang, sarta cau). Ieu katuangan biasana dijual di sisi jalan ngagunakeun katél (*wok*) anu ageung.

Samentara éta di Filipina, aya sababaraha jinis goréngan anu has:
* **Kwek-kwek**: Endog puyuh anu dibaluran adonan tipung sarta digoréng.
* **Tokneneng**: Endog hayam anu digoréng ku cara anu sami sareng kwek-kwek.
* **Kalamares**: Cumi-cumi digoréng (*fried calamari*).
* **Okoy**: Goréngan udang.
* **Maruya**: Goréngan cau (cau anu dijajarkeun janten wangun kipas).

### Myanmar 
, Tiongkok.]]
Dina *kuliner* Myanmar (Burma), goréngan disebutna **a-kyaw** (), sedengkeun rupa-rupa goréngan campur disebutna **a-kyaw-sone** (). Salasahiji anu pang populérna nyaéta goréngan labu (*gourd fritter*). Bahan sanésna anu sering dianggo nyaéta bawang bombay, kentang, rupa-rupa sayuran daun, tahu Burma, sarta cau.

Aya ogé katuangan anu disebut **bayagyaw**, nyaéta goréngan tina témpél kacang hideung anu dicampur sareng daun kari, wangunna ampir sarupa sareng *falafel*. Goréngan di Myanmar biasana didahar salaku jajanan nalika nginum téh atanapi dijantenkeun panambih katuangan nasionalna, nyaéta **Mohinga**. Salian ti éta, goréngan ogé sering disuguhkeun sareng *Kao hnyin baung* (sangu ketan) sarta saos husus anu dijieun tina campuran cabé, cuka, bawang bodas, sarta daun *ketumbar* (cilantro).

### Selandia Anyar 
Goréngan lauk leutik (*whitebait fritters*) kacida populérna di Selandia Anyar. Ieu katuangan biasana dijieun tina campuran lauk *whitebait* seger sareng endog, tuluy digoréng nepi ka asak.

### Tiongkok 
Di sakuliah Tiongkok, rupa-rupa goréngan (*youzha*) seueur dijual di sisi jalan salaku jajanan. Ieu goréngan téh sakapeung mah aya anu eusina daging babi, nanging umumna mah mangrupa katuangan *vegetarian* (tina sayuran atanapi adonan tipung). Salah sahiji goréngan anu paling kasohor pikeun sarapan di Tiongkok nyaéta **You-tiao**, nyaéta goréngan tipung anu wangunna panjang sarta miboga rasa anu gurih.

===== Selandia Anyar ===
Goréngan lauk leutik (*whitebait fritters*) kacida populérna di Selandia Anyar.

## Bahaya sarta Résiko Kaséhatan 
### Kandungan Nutrisi 
Kadaharan anu digoréng umumna miboga kandungan lemak, kalori, sarta uyah anu luhur. Prosés ngagoréng tiasa ngarobah kualitas nutrisi sarta ngaronjatkeun kandungan kalori dina katuangan. Anu langkung bahaya, upami minyak anu dipakéna téh minyak urut (jelantah) anu dianggo sacara terus-terusan, éta minyak bakal ngandung **lemak trans** anu picilakaeun pikeun awak.

### Résiko Panyakit 
Ngonsumsi goréngan dina porsi anu kaleuleuwihi sering dikaitkeun sareng sababaraha résiko panyakit, di antarana:
* **Panyakit Jantung sarta Koléstrol**: Mingkin luhur tingkat koléstrol dina getih, mingkin ageung résiko katarajang panyakit jantung sarta gangguan pembuluh getih. Koléstrol anu numpuk tiasa nyababkeun kabentukna plék anu ngahambat aliran getih, ibarat paralon anu kapeungpeuk. Upami teu diatasi, ieu kaayaan tiasa ngabalukarkeun *strok*, *aterosklérosis*, sarta serangan jantung.
* **Diabétes sarta Obésitas**: Panalungtikan némbongkeun yén kabiasaan ngonsumsi goréngan tiasa ningkatkeun résiko diabétes sarta kaleuwihan beurat awak (obésitas).
* **Kangker**: Husus pikeun lalaki, aya panalungtikan anu nyebutkeun yén konsumsi goréngan anu sering (leuwih ti saminggu sakali sacara rutin) tiasa ngaronjatkeun résiko katarajang kangker prostat.

### Pikeun Ibu Hamil 
Ibu anu nuju kakandungan kedah langkung milih-milih dina ngonsumsi goréngan. Kabiasaan ngonsumsi goréngan anu kaleuleuwihi sateuacan atanapi nalika masa kakandungan tiasa ningkatkeun résiko **diabétes gestasional** (diabétes anu lumangsung nalika hamil). Dumasar kana panalungtikan, awéwé anu ngonsumsi goréngan langkung ti tilu kali dina saminggu miboga résiko 13 persén langkung luhur katarajang diabétes gestasional dibandingkeun sareng anu ngonsumsi kirang ti sakali dina saminggu.

### Nu keur kakandungan 
Terutama bagi wanita hamil, mengonsumsi gorengan secara berlebihan memiliki risiko tersendiri. Berdasarkan penelitian, kebiasaan mengonsumsi gorengan sebelum hamil ditengarai dapat meningkatkan risiko diabetes selama kehamilan. Diabetes yang terjadi selama masa kehamilan disebut dengan diabetes gestasional. Dibandingkan dengan wanita yang mengonsumsi gorengan kurang dari satu kali per minggu sebelum masa kehamilan, risiko untuk mengalami diabetes gestasional lebih tinggi 13 persen khusus bagi yang mengonsumsi gorengan sebanyak tiga kali per minggu. Risiko tersebut meningkat seiring dengan jumlah gorengan yang dikonsumsi per minggu.

### Ngaminimalisir Résiko 
Pikeun ngirangan dampak awon tina ngonsumsi goréngan, aya sababaraha cara anu tiasa dilakukeun:

* **Milih Minyak anu Sehat**: Gantos minyak trans atanapi minyak jelantah ku jinis minyak anu langkung sehat, sapertos minyak zaitun, kanola, jagung, siki kembang srangéngé, atanapi minyak wijen.
* **Nyaluyukeun Suhu Masak**: Sangkan minyak teu seueur teuing nyerep kana katuangan, disarankeun ngagoréng dina suhu 176–190°C. Upami suhuna handap teuing, minyak bakal rembes kana jero katuangan. Sabalikna, upami panas teuing, katuangan bakal garing teuing sarta minyakna tiasa ngalaman *oksidasi*.
* **Anggo Téknik Masak Sanés**: Cara séjén pikeun ngaminimalisir prosés ngagoréng nyaéta ku cara dipanggang nganggo *oven*. Sateuacan dipanggang, daging tiasa diulasan heula ku minyak zaitun sangkan hasilna tetep *renyah''.
* **Sakedahna Sakali Paké**: Hindari ngagunakeun minyak sacara terus-terusan (minyak urut). Disarankeun pisan minyak téh ngan ukur dianggo sakali kanggé ngagoréng.
* **Ngagunakeun Tisu Kertas**: Sanggeus katuangan bérés digoréng, anggo tisu kertas kanggé nyerep sésa minyak anu kaleuleuwihi.
* **Ngadamel Sorangan di Bumi**: Ngadamel goréngan sorangan di bumi langkung saé dibandingkeun mésér ti luar. Urang tiasa langkung wijaksana dina milih bahan, jinis minyak, sarta cara ngagoréngna.

## Rujukan