open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Galaksi Sombréro

**Galaksi Sombréro** anu ogé disebut Messier 104, M104, atawa NGC 4594 mangrupa galaksi anu klasifikasina rada teu écés sarta aya di wates rasi Virgo jeung Corvus. Jarakna kira-kira 9,55 megaparsec (31,1 juta taun cahaya) ti Bima Sakti. Galaksi ieu kaasup kana Grup Virgo II, nyaéta runtuyan galaksi jeung gugus galaksi anu manjang ti sisi kidul Supergugus Virgo. Diaméter isofotna kira-kira 29,09 nepi ka 32,32 kiloparsec (94.900–105.000 taun cahaya), ngajadikeun éta galaksi rada leuwih gedé tibatan Bima Sakti.

Galaksi ieu boga inti anu caang pisan, tonjolan tengah anu kacida gedéna, jeung jalur lebu anu jelas katingali dina bagian cakram luar, anu lamun ditempo ti Bumi siga katingali ampir ti gigir. Jalur lebu poék jeung tonjolan gedé éta nyieun penampakanana siga topi sombrero. Dina awalna, para astronom nyangka yén halona leutik jeung hampang, nepi ka dianggap galaksi spiral. Tapi, observasi tina Téléskop Angkasa Spitzer nunjukkeun yén halona sabenerna jauh leuwih lega jeung leuwih beurat batan nu dipikirkeun saméméhna, anu matak nuduhkeun yén ieu téh galaksi éliptis raksasa.

Galaksi Sombréro boga magnitudo tampak +8,0, jadi gampang katingali ku téléskop amatir.

## Rujukan
Galaksi Kincir Angin

jmpl|Poto Galaksi Kincir Angin.
**Galaksi Kincir Angin** anu ogé dipikawanoh salaku Messier 101, M101, atawa NGC 5457 mangrupa galaksi spiral anu posisina ngajajar langsung ka arah Bumi (face-on). Jarakna kira-kira 21 juta taun cahaya (genep megaparsec) jeung ayana di rasi béntang Ursa Major. Galaksi ieu mimiti kapanggih ku Pierre Méchain tanggal 27 Maret 1781, teras anjeunna ngawartosan ka Charles Messier nu terus mariksa deui posisina pikeun diasupkeun kana Katalog Messier minangka salah sahiji éntri pamungkas.

Tanggal 28 Désémber 2006, NASA jeung ESA ngaluarkeun gambar Galaksi Kincir Angin anu kacida rinci, sarta mangrupa citra galaksi panggedéna jeung pangjerona anu kungsi dijieun ku Téléskop Hubble dina waktu éta. Gambar éta dijieun tina 51 éksposur anu béda-béda, ditambah sababaraha poto tambahan tina observatorium di Bumi. Tuluy, dina 24 Agustus 2011, hiji supernova Tipe Ia anu dingaranan SN 2011fe kapanggih di galaksi M101.

Dina taun 1784, William Herschel nyatet yén “[M101], lamun ditempo ku teleskop reflektor abdi nu panjang fokusna 7, 10, jeung 20 kaki, katingalina siga obyék remang anu rada berbintik-bintik, nu kayana bisa diurai; jadi kuring miharep teleskop kuring ayeuna bisa némbongkeun béntang-béntang nu sigana jadi bagian penyusunna.”

## Référénsi
Titik Bulao Puseur

jmpl|Titik Biru Pucat
**Titik Bulao Puseur** (*Pale Blue Dot*) nyaéta poto planét Bumi anu dicokot tanggal 14 Pébruari 1990 ku wahana antariksa Voyager I ti jarak kira-kira 6 milyar kilométer (3,7 milyar mil, atanapi 40 SA), salaku bagian tina runtuyan potrét kulawarga Tata Surya.

Dina éta poto, ukuran Bumi ngan sakitar satengah piksel (0,12 piksel); Bumi katempo salaku titik leutik pisan di tengah rubakna ruang angkasa, di antara garis cahaya panonpoé anu bias ku optik kaméra. Voyager I, nu kakara rengsé misi utamana sarta rék ninggalkeun tata surya, diparéntahkeun ku NASA pikeun muterkeun kamérana sarta nyokot poto Bumi ti kajauhan, numutkeun paménta ti astronom jeung panulis Carl Sagan.

## Kasang tukang 
jmpl|Wahana luar angkasa Voyager 1
Dina bulan Séptémber 1977, NASA ngaluncurkeun Voyager 1, hiji wahana antariksa robotik beuratna 722 kilogram pikeun nalungtik bagian luar Tata Surya sarta tuluy neruskeun ka ruang antarbintang. Sanggeus ngaliwatan sistem Jupiter taun 1979 jeung sistem Saturnus taun 1980, misi utamana diumumkeun réngsé dina bulan Nopémber taun anu sarua. Voyager 1 jadi wahana kahiji anu nyadiakeun gambar-gambar jéntré tina dua planét panggedéna jeung satelit-satelit utamana.

Wahana ieu terus ngalaju dina kecepatan kurang leuwih 64.000 km/jam, ngajadikeun éta benda buatan manusa nu pangjauhna ti Bumi sarta nu pangheulana kaluar ti Tata Surya. Misinya dipanjangkeun sarta masih lumangsung nepi ka ayeuna, kalayan tujuan nalungtik wates Tata Surya, kaasup sabuk Kuiper, heliosfer, jeung ruang antarbintang. Sanggeus jalan 48 taun, 2 bulan, jeung 6 poé (per 13 Nopémber 2025), Voyager 1 masih narima parentah jeung ngirimkeun data ka *Deep Space Network*.

Voyager 1 ti awalna diperkirakeun bakal jalan nepi ka papasan jeung Saturnus wungkul. Nalika ngaliwatan planét éta dina 1980, Carl Sagan ngusulkeun supaya wahana éta nyokot hiji poto terakhir Bumi. Anjeunna nyaho yén fotona moal miboga nilai ilmiah gedé sabab Bumi bakal kacida leutikna, tapi éta gambar bisa masihan sudut pandang anu penting ngeunaan tempat urang di jagat raya.

Sanajan loba anggota tim Voyager satuju kana usulan éta, aya kasieun yén nyokot poto Bumi nu deukeut ka Panonpoé bisa ngaruksak sistem kaméra nu teu bisa dibenerkeun. Usulan Sagan kakara dilaksanakeun dina taun 1989, tapi kalibrasi instrumen nyababkeun tunda deui, sarta sababaraha pagawé nu biasa ngirimkeun parentah radio ka Voyager 1 geus dialihkeun atawa dileupaskeun. Tungtungna, Administrator NASA Richard Truly turun tangan pikeun mastikeun yén poto éta ahirna dicokot.

## Rujukan
Moralitas

**Moralitas** (tina kecap Latén *moralitas* anu hartina ‘cara, watak, paripolah anu luyu’) nyaéta penggolongan kana niat, kaputusan, jeung lampah kana nu dianggap bener atawa leres, sarta kana nu dianggap henteu leres atawa salah. Moralitas bisa ngarujuk kana sakumpulan standar atawa prinsip anu asalna tina kode étika hiji aliran filsafat, agama, atawa budaya, sarta bisa ogé dumasar kana standar anu dianggap miboga sifat universal. Moralitas sok dianggap sarua hartina jeung “kabagjaan”, “kalayakan”, atawa “kabeneran”.

Filsafat moral ngawengku méta-étika, anu nalungtik masalah-masalah abstrak saperti ontologi moral jeung épistémologi moral, sarta étika normatif, anu ngulik sistem-sistem anu leuwih konkrét dina nyieun kaputusan moral, saperti étika déontologis jeung konsékuénsialisme. Salah sahiji conto étika normatif nyaéta Aturan Emas, anu nyatakeun: “Saurang jalma kudu ngalakukeun ka batur sapertos kumaha anjeunna hoyong diperlakukeun ku batur.”

Imoralitas nyaéta oposisi aktip kana moralitas (nyaéta nolak kana naon waé anu dianggap hadé atawa bener), sedengkeun amoralitas biasana dihartikeun salaku kaayaan henteu sadar, henteu paduli, atawa henteu percaya kana sakumpulan standar atawa prinsip moral nu tangtu.

## Sumber rujukan
James Peace

jmpl|396x396px|James Peace at home in Wiesbaden
**Kenneth James Peace** dibabarkeun di Paisley, 28 Séptémber 1963. Anjeunna mangrupikeun saurang komposer, pianis konsér, sareng seniman visual asal Skotlandia. 

## Biografi 
**James Peace** dibabarkeun di Paisley, Skotlandia, dina tanggal 28 Séptémber 1963. Anjeunna nyéépkeun sabagian ageung waktos alitna di Helensburgh, hiji résor sisi laut di beulah kulon Skotlandia. Kulawargina ngawengku seueur seniman (contona John McGhie), sareng anjeunna ogé masih kénéh wargi Felix Burns, saurang komposer musik dansa anu kasohor dina paruh kahiji abad ka-20.

Anjeunna nampi atikan piano ti yuswa dalapan dalapan taun sareng pidangan publik  munggaranna lumangsung dina yuswa opat belas taun, mawakeun musik karya Scott Joplin. Dina taun 1983, anjeunna lulus ti Universitas Glasgow kalayan gelar B.A. dina widang pangajaran piano. Taun salajengna, anjeunna nampi diploma dina widang pidangan musik (*music performance*) saatos maénkeun Piano Concerto No.1 karya Mendelssohn sareng orkéstra RSAMD. 
pus|jmpl|340x340px|James Peace - Idylls Op.4b
James Peace linggih di Bad Nauheim, Jérman (basa Jérman: Bundesrepublik Deutschland), ti taun 1991 dugi ka 2009. Ti taun 1998, anjeunna neuleuman tango, ngahasilkeun CD Tango escocés (Tango Skotlandia) anu mangrupa komposisi piano nu kainspirasi ku tango karyana nyalira. Dina taun 2002, anjeunna janten anggota kahormatan Victoria College of Music. Dina taun anu sami, anjeunna ngalaksanakeun tur konsér solo di Jérman kalér dina bulan Séptémber/Oktober sareng ka Wétan Jauh dina bulan Nopémber, midangkeun Tango XVII karyana pikeun mimiti di Hong Kong. 

Dina taun-taun salajengna, pidanganana langkung dipuseurkeun di Éropa. Anjeunna parantos midangkeun tango karyana di sababaraha ibu kota, diantawisna: Amsterdam, Athéna, Bérlin, Brussels, Hélsinki, Lisbon, London, Madrid, Oslo, Réykjavík jeung Wina.

Dina taun 2008, anjeunna janten anggota kahormatan London College of Music salaku pangakuan kana jasana kana musik tango.

Saatos sakedap di Edinburgh, anjeunna mulih deui ka Jérman dina bulan Pébruari 2010 kanggo linggih di Wiesbaden.

●      Medali emas, Académie Internationale de Lutèce. Paris, 2008

●      Idylls *(Idilis)*

●      Lento Lacrimoso *(Cimata nu geus disingkahan)*

●      Forgotten Leaves *(Daun anu hilap)*

●      Oboe Sonata *(Sonata pikeun oboe sareng piano)*

●      Ballade *(Balada)*

●      Ceremonial March No.1 *(Pawai Upcara nomer 1)*

●      Ceremonial March No.2 *(Pawai Upcara nomer 2)*

●      Autumn Gold *(Warna emas usum gugur)*

●      Eternal Song *(Lagu kahirupan langgeng)*

●      "Kanggo Géorgia" (basa Géorgia: *საქართველოსთვის*)

Lirik: Tamari Chikvaidze, Zurabi Chikvaidze James Peace

●      24 Tango (pikeun piano solo)

## Tumbu kaluar 
Souvenir de Buenos Aires - *youtube* 

Lento Lacrimoso - *youtube*

Autumn Gold - *youtube* 

## Rujukan
Babalung

jmpl|Babalung has Lombok
**Babalung**, nu sok disebut ogé bebalung sapi, nyaéta kadaharan tradisional has Lombok nu wangunna kawas sop daging jeung dipikawanoh ku rasana nu gurih jeung ngeunah. Babalung dijieunna tina iga sapi atawa daging sapi minangka bahan utama, tuluy diasak jeung sababaraha rupa rempah pikeun ngahasilkeun rasa nu has. Dina basa Sasak, kecap bebalung téh hartina tanaga, lantaran masarakat percaya yén kadaharan ieu bisa méré kakuatan jeung ningkatkeun kaséhatan awak.

Babalung téh biasana aya dina rupa-rupa kajadian penting, saperti nikahan, sunatan, kenduri, jeung rupa-rupa upacara adat ogé dina acara kematian di masarakat. Kadaharan ieu henteu ngan saukur dipikaresep ku lantaran rasana nu has, tapi ogé ngagambarkeun nilai-nilai kebersamaan dina tradisi masarakat Lombok.

## Bahan-bahan 
Babalung dijieunna tina bahan utama tulang iga sapi. Mimiti-mimitina, bebalung téh dijieunna maké daging munding minangka bahan panongton. Tapi, beuki kadieu, pamakean daging jeung tulang munding jadi beuki jarang lantaran populasi munding beuki ngurangan jeung masarakat hésé ngembangbiakkeunana. Ayeuna mah, iga atawa daging sapi leuwih mindeng dipaké pikeun nyieun ieu kadaharan.

Masarakat Sasak biasana masak bebalung maké racikan bumbu husus anu disebut ragi rajang. Bumbu ieu biasana diwangun ku cabé rawit, bawang bodas, bawang beureum, laja, jeung konéng, jeung ditambahan jahe pikeun lada tina cabé miboga ciri hasna sorangan. Sok aya ogé anu nambahan saeutik uyah jeung asem pikeun masakanana leuwih awét.

## Cara nyieun 
Prosés nyieun bebalung dimimitian ku ngagolakkeun iga sapi dina cai nepi ka hurung ngagolak, tuluy ngabersihan buih nu mucunghul supaya kuah tetep herang. Sanggeus éta, kulub deui dina seuneu leutik salila 1-2 jam nepi ka dagingna leuleus. Samentara éta, bumbu halus ditumis heula maké saeutik minyak nepi ka haseum jeung seungitna kaluar, tuluy ditambahan séréh, daun salam, daun jeruk, jeung laja, bari dikocék nepi ka bumbuna asak sampurna.

Bumbu tumis ieu terus diasupkeun kana rebusan iga, diaduk rata, tuluy diasak deui. Saatos éta tambihan uyah, gula, jeung kaldu sapi bubuk lamun rék maké, tuluy benerkeun rasa nurutkeun karesep. Mun hayang leuwih lada, cabe beureum ogé bisa diasupkeun tuluy diasak deui sakitar 10 menit sangkan bumbuna nyerep. Bebalung biasana dihidangkeun dina kaayaan panas, ditambahan peresan jeruk limau jeung sambel rawit minangka pelengkap.

## Répérénsi
Dodol rumput laut

Dodol rumput laut mangrupa salah sahiji produk kuliner tradisional has Lombok, Nusa Tenggara Barat, anu kasohor minangka oleh-oleh nu dipikaresep ku wisatawan. Camilan ieu boga tékstur kenyal jeung rasa amis.

## Asal-usul 
jmpl|Dodol rumput laut has Lombok
Dodol ieu asalna ti daérah basisir Lombok anu boga kasuburan rumput laut nu loba pisan. Dodol rumput laut teras jadi komoditas unggulan anu ngarojong ékonomi lokal. Dodol rumput laut, dijieunna tina rumput laut anu miboga kandungan pikeun bisa ngajadikeun patalian kandunganna leuwih kuat tur cocog pikeun dijieunna dodol. Warna dodol rumput laut béda-béda gumantung kana rasa nu digunakeun, misalna warna beureum pikeun rasa strawberry. Rupana anu warna-warni ngajadikeun ieu dodol pikaresepeun boh pikeun camilan boh pikeun dijadikeun oleh-oleh khas Lombok.

Sanggeus adonan ngahiji sampurna, tahap salajengna nyaéta nyitakan ku maké loyang. Adonan disimpen dina cetakan, tuluy dipadetan sangkan ukuran jeung kandelna sarua. Sanggeus éta, adonan didinginkan dina suhu kamar kira-kira 30 menit. Tahap ieu penting pikeun méré kasempetan ka dodol sangkan ngaregep jeung gampang dipotong nurutkeun bentuk nu dipikahayang.

## Répérénsi
Pedis panas

jmpl|**Pedis Panas Sasak**
**Pedis Panas** téh salah sahiji kadaharan has urang Sasak di Lombok. Kecap *pedis* hartina haseum atawa kecut, sedengkeun *panas* hartina lada. Jadi pedis panas téh boga rasa has campuran antara haseum jeung lada. Sayur ieu bahan-bahanna rupa-rupa jeung rada unik. Sarua jeung sayur asem di tempat séjén, tapi nu ngabédakeu, sayur pedis panas nyaéta teu maké daun atawa siki tangkil. Éta nu ngajadikeun rasa béda jeung leuwih has.

## Bahan-bahan 
Cabé rawit sakumaha resep, bawang beureum, bawang bodas, tomat, tarasi, uyah, gula, mécin atawa pqnyedap, jeung asem jawa. Pikeun bahan sayurna bisa maké térong, sisikian, kangkung, ja'at, jeung bahan séjén numutkeun saléra. Pikeun palengkap bisa nambahan surawung jeung minyak goréng.

## Cara nyieun 
Haluskeun bumbu kawas céngék, bawang beureum, bawang bodas, tomat, tarasi, gula, uyah, jeung panyedap. Sanggeus kitu, siapkeun pancén nu eusina cai, tuluy haneutkeun nepika ngagolak. Mun cai geus ngagolak, lebetkeun sayur-sayuran saperti kacang panjang, térong, kacang, atawa sisikian séjén sakumaha resep.

Lamun sayur-sayurna geus satengah asak, lebetkeun bumbu nu geus dihaluskeun tadi. Tambahan saeutik cai peresan asam jawa jeung samét sendok minyak goréng. Masak deui nepika ngagolak. Dina ahirna bisa tambahkeun daun surawung minangka sentuhan pamungkas. Pedis panas has urang Sasak Lombok siap dipadahar.

## Referensi
Beberuk manuk

jmpl|Beberuk manuk
Beberuk manuk téh mangrupa kadaharan has Lombok, Nusa Tenggara Barat. Ieu kadaharan diwangun ku hayam bumbu nu digoréng lajeng dihidirkeun jeung sambel has Lombok, nya éta sambel Beberuk. Sambel beberuk téh salasahiji kuliner tradisional ti Lombok nu boga peran penting dina kahirupan sosial masarakat. Sambel ieu dijieunna tina cengek, tomat, tarasi, uyah, jeung gula, salain éta nu ngabédakeun ti sambel séjén téh nyaéta ayana kacang panyang sarta terong minangka tambahan dina sambel éta. Kadaharan ieu mineng dihidangkeun dina rupa-rupa acara kulawarga atawa patepungan sosial, sarta boga fungsi minangka panghubung antarjalma jeung lambang sauyunan.

## Cara nyieun sambel beberuk 
Beberuk téh lalapan tradisional has Lombok, Nusa Tenggara Barat, nu bahan utamana tina iris-irisan tarong jeung kacang panjang anu disiram ku sambel tomat nepi ka ngahasilkeun rasa amis, pedas, haseum, jeung seger. Biasana ieu kadaharan dihidangkeun babarengan jeung hayam taliwang minangka pelengkap.

Pikeun nyieun beberuk, biasana dipaké tilu siki terong ungu buleud, sapuluh kacang panjang nu dipotong kira-kira dua séntiméter, hiji buah tomat, hiji buah jeruk limau, jeung sakulébét séndok makan minyak goréng. Bumbu halusna diwangun ku bawang beureum, cabe beureum keriting, cabe rawit, bawang bodas, kencur, terasi bakar, gula pasir, jeung uyah.

Prosés nyieunna dimimitian ku ngumbah tarong jeung tomat nepi ka beresih, terus motong tarong dadu sapotong sapadaringan sakitar hiji séntiméter jeung motong tomat jadi dalapan bagian. Teruskeun nyusun potongan tarong, tomat, jeung kacang panjang dina piring saji. Bumbu halus nu geus dicampur jeung minyak goréng tuluy disiramkeun kana sayuran, teras ditambahkeun peresan jeruk limau pikeun méré rasa seger nu has.

## Harti kadaharan 
Sambel beberuk téh salasahiji kuliner tradisional has Lombok anu ngantebkeun idéntitas rasa pedas ti éta pulo. Béda jeung sabagéan lolobana sambel Nusantara anu biasana ditumis atawa diasak heula, sambel beberuk mah dihidangkeun dina kaayaan atah supaya kaségaran bahanna tetep karasa jeung téksturna leuwih hirup. Campuran potongan tarong nu garing, tomat seger, cabe lada, ditambahan peresan jeruk limau pikeun rasa nu kompléks: lada, haseum, bari seger, jeung renyah anu langsung antel kana rarasaan.

Kaunikan sambel beberuk ngajadikeun ieu sambel pikeun dahareun pendamping anu teu bisa dipisahkeun tina rupa-rupa kadaharan has Lombok sapertos hayam taliwang atawa plecing kangkung. Pikeun masarakat Sasak, sambel ieu lain ukur pelengkap dahareun wungkul, tapi ogé jadi lambang kebersamaan jeung kajujuran rasa. Dina rupa-rupa acara adat atawa patepungan kulawarga, sambel beberuk sok diayakeun dina méja tuang minangka pangabeungkeut sosial anu nguatkeun hubungan antarjalma. Ku kituna, sambel beberuk henteu ngan ukur ngalambangkeun kabeungharan kuliner Lombok, tapi ogé ngagambarkeun filosofi kahirupan basajan masarakatna.

## Répérénsi
Plecing kangkung

jmpl|Plecing kangkung
**Plecing kangkung** téh salah sahiji kadaharan has Indonésia asalna ti Bali jeung Lombok. Plecing kangkung dijieunna tina kangkung nu direbus, tuluy dihidangkeun dina kaayaan tiis jeung seger bari dibarengan sambel tomat. Sambelna dijieun tina cabé rawit, uyah, tarasi, jeung tomat, kadang ditambahan peresan jeruk limau.

## Sajarah kadaharan 
Plecing kangkung téh salasahiji kuliner tradisional asal Lombok, Nusa Tenggara Barat (NTB). Ieu kadaharan dipikawanoh minangka sajian basajan anu bahan utamana kangkung, tuluy dituang jeung sambel pedas has daérahna. Campuran éta ngahasilkeun rasa nu kuat bari sakaligus ngagambarkeun idéntitas kuliner masarakat Lombok. 

Dina sajarahna, plecing kangkung lain ngan ukur jadi tuangeun sapopoé, tapi ogé ngagambarkeun tradisi agraris masarakat satempat. Kangkung anu dipaké biasana dipelak di lahan nu loba cai, saperti walungan leutik jeung sawah, sarta kualitasna gumantung pisan kana kasadiaan cai. Kadaharan ieu geus diwariskeun ti jaman karuhun sarta tetep jadi bagian penting tina budaya kuliner NTB nepi ka kiwari. Dina cara nyajikeunna, kangkung direbus nepi ka satengah asak, tuluy dihidangkeun jeung sambel anu dijieun tina cabé, terasi, tomat, uyah, jeung vetsin. Pikeun nambahan tékstur jeung rasa, plecing kangkung mindeng ditambahan taoge, kacang panjang, jeung parutan kalapa. Kangkung anu dipaké pikeun ieu kadaharan ogé has pisan. Henteu sarua jeung kangkung sayur anu biasa kapanggih di Pulo Jawa, tapi mangrupa kangkung cai anu biasana dipelak di walungan anu ngalir ku cara husus, nepi ka ngahasilkeun batang kangkung anu gede jeung renyah.

## Mangpaat plecing kangkung khas Lombok 
Plecing kangkung lain ngan ukur kasohor ku rasa pedasna anu has, tapi ogé miboga nilai gizi anu mangpaat pikeun kaséhatan awak. Kangkung salaku bahan utama ngandung rupa-rupa zat penting anu ngabantu fungsi awak manusa.

* Vitamin C ngabantu ningkatkeun sistim imun jeung daya tahan awak.
* Karotenoid, lutein, jeung vitamin A ngarojong kaséhatan panon sarta mantuan nyegah panyakit degeneratif saperti katarak.
* Zat beusi gunana pikeun nyegah anemia ku cara ngabantu pembentukan sél getih beureum.
* Antioksidan anu luhur mantuan ngajaga sél tina karuksakan sarta boga poténsi ngurangan résiko kanker.
* Konsumsi kangkung ogé patali jeung ngajaga kaséhatan ati jeung nyegah karuksakan organ éta.
* Sababaraha kandunganana dipercaya bisa mantuan ngungkulan hésé sare (insomnia), sangkan kualitas sare jadi leuwih hadé.

## Répérénsi
Yoakim

[jmpl|Santo Yoakim jeung [Anna|Santa Anna keur mangku Maria]]
**Santo Yoakim** atawa Yoakhim (basa Ibrani יְהוֹיָקִים‎, *Yəhôyāqîm*; basa Yunani Ἰωακείμ, *Iōākeím*; jeung basa Inggris *Joachim*) nurutkeun tradisi Karésten téh bapana Bunda Maria, anu jadi indungna Isa Almasih. Ku kituna, Santo Yoakhim téh aki ti Isa. Anjeunna jeung pamajikanana, Santa Anna, asalna tina turunan Raja Daud. Ngaran Yoakim teu kapanggih dina Injil utama, tapi aya dina Injil Yakobus anu kaasup kana kitab Apokrifa. Dicaritakeun yén Santo Yoakim jeung Santa Anna cicing di wewengkon Paléstina. Ngeunaan kahirupan sapopoé maranéhna mah teu loba anu nyaho.

Ti mimiti kawin, maranéhna can kungsi boga anak. Sanajan kitu, duanana tetep neneda ka Gusti supaya dipaparin turunan. Unggal taun, maranéhna ngalakukeun ziarah ka Yerusalem jeung neneda di Bait Allah. Santa Anna tuluy jangji, lamun maranéhna meunang anak, éta anak bakal dipasrahkeun pikeun ngawula ka Gusti. Tungtungna, Gusti ngabulkeun panyuhunan maranéhna sarta maranéhna meunang anak awéwé anu dingaranan Maria. Engkéna, Maria ieu anu bakal ngalahirkeun Isa Almasih. Dina ajaran Islam, tokoh Yoakim dianggap sarua jeung Imran, bapana Maryam anu ngalahirkeun Nabi Isa, sakumaha anu disebut dina Surat Ali Imran.

## Sumber rujukan
Anna

jmpl|Santa Anna
**Santa Anna** téh nurutkeun tradisi Katolik nyaéta indungna Bunda Maria, anu jadi indungna Isa Almasih. Ngaran Santa Anna geus kasohor ti abad ka-2 dina sababaraha kitab anu dipaké ku umat Karésten waktu harita. Dicaritakeun dina perkawinanna jeung Santo Yoakhim, ti mimiti maranéhna kawin can kungsi boga anak. Duanana terus neneda ka Gusti supaya dipaparin katurunan. Santa Anna jangji, lamun maranéhna meunang anak, éta anak bakal dipasrahkeun pikeun ngawula ka Gusti. Tungtungna, Gusti ngabulkeun panyuhunan maranéhna sarta maranéhna meunang anak awéwé anu dingaranan Maria. Engkéna, Maria ieu anu bakal ngalahirkeun Isa Almasih.

Santa Anna jeung Santo Yoakhim hirup di wewengkon Yudea. Ngeunaan kahirupan sapopoé maranéhna mah teu loba anu nyaho. Dina tradisi Katolik, Santa Anna dipikahormat minangka palindung para indung.

## Dina tradisi Islam 
Dina ajaran Islam, Hannah (atawa Anna) téh pamajikan ti Imran, saurang tokoh anu dihormat di golongan Bani Israil. Dicaritakeun yén Hannah jeung salakina, Imran, geus lila pisan ngarep-ngarep boga anak. Hannah tuluy jangji ka Gusti, lamun anjeunna dipaparin anak, éta anak bakal dipasrahkeun ka Allah SWT pikeun ngawula di Baitul Maqdis, tempat suci pikeun ngibadah ka Alloh SWT.

Tungtungna, Allah SWT ngabulkeun panyuhunan kulawarga Imran jeung méré anak awéwé anu dingaranan Maryam. Hannah tuluy neneda ka Alloh supaya anakna dijauhkeun tina pangaruh jeung godaan sétan anu dikutuk.

Kulawarga Imran kaasup kulawarga anu dipikahormat di kalangan Bani Israil. Waktu Maryam masih leutik, bapana, Imran, geus pupus. Padahal waktu éta Maryam masih butu pisan kanyaah jeung pangasuhan ti saurang bapak, komo sabab anjeunna bakal dipasrahkeun pikeun ngawula di Baitul Maqdis. Ku sabab kitu, kulawarga Imran tuluy ngayakeun undian pikeun nangtukeun saha anu bakal ngasuh Maryam. Tina hasil undian éta, kapilih Nabi Zakariyya anu tuluy jadi pangasuh Maryam leutik sarta ngadidik anjeunna kalayan asih.

## Sumber rujukan
Gunung Patuha

jmpl|Pabrik walirang deukeut Gunung Patuha
**Gunung Patuha** téh hiji gunung anu perenahna di wewengkon Rancabali, Ciwidéy, Kabupatén Bandung, Jawa Kulon, kalayan jangkungna kira-kira 2.434 méter di luhur beungeut laut. Gunung ieu kasohor ku ayana hiji kawah anu geulis pisan jeung unik, nyaéta Kawah Putih. Kawah éta kabentuk tina bituna Gunung Patuha baheula, sarta mibanda témbok kawah jeung cai anu warnana bodas. Salian ti kawahna anu éndah, Gunung Patuha ogé mibanda rupa-rupa tatangkalan leuweung, di antarana leuweung Dipterokarp Bukit, leuweung Dipterokarp Luhur, leuweung Montane, jeung leuweung Ericaceous atawa nu mindeng disebut leuweung gunung.

## Sajarah 
Gunung Patuha dipikawanoh ogé ku ngaran *“Pak Tua”* sabab dipercaya umurna geus kacida kolotna. Gunung seuneuan tipe “B” ieu mimiti mucunghul ka beungeut bumi dina mangsa Dataran Luhur Bandung masih kénéh jadi dasar laut. Dina mangsa harita, kulit bumi keur ngalaman parobahan anu gedé, kayaning pelipetan jeung ngabentuk gunung-gunung seuneuan anyar. Salah sahiji anu kabentuk dina mangsa éta nya éta Gunung Patuha.

Gunung ieu mucunghul ti dasar laut tuluy ngawangun dataran anyar anu ngabentang ti wewengkon anu ayeuna disebut Ciwidéy di beulah kulon nepi ka Pangaléngan di beulah wétan. Nepi ka ayeuna, lamun leumpang di tengah kebon téh di Pangaléngan, masih kénéh bisa katempo undak-undakan taneuh anu asalna tina gunung seuneuan baheula.

Aya dua jalur utama pikeun ngahontal ka kawasan Gunung Patuha. Jalur kahiji ngaliwatan Kawah Putih, sedengkeun jalur kadua liwat Désa Cipanganten anu perenahna deukeut kebon téh. Tina dua jalur éta, nu ngaliwatan Kawah Putih anu pangpopulérna jeung jadi jalur resmi pikeun wisata ogé pendakian.

## Tempo ogé 
* Kawa Putih
* Franz Wilhelm Junghuhn
* Rancabali
* Ciwidéy

## Sumber rujukan
Métagénomik

[jmpl|Dina métagénomik, bahan genetik ( [DNA, **C** ) diekstrak langsung tina sampel nu dicokot ti lingkungan (misalna taneuh, cai laut, usus manusa, **A** ) sanggeus nyaring ( **B** ), sarta diurutkeun ( **E** ) sanggeus multiplikasi ku kloning ( **D** ) dina pendekatan nu disebut shotgun sequencing . Runtuyan pondok ieu lajeng bisa dihijikeun deui ngagunakeun métode assembly ( **F** ) pikeun deduce génom individu atawa bagéan génom nu mangrupakeun sampel lingkungan aslina. Inpormasi ieu teras tiasa dianggo pikeun ngulik karagaman spésiés sareng poténsi fungsional komunitas mikroba lingkungan. ]]
**Métagénomika** nyaéta ulikan ngeunaan sakabéh bahan génétik ti sakabéh organismeu dina hiji lingkungan, anu nyadiakeun wawasan ngeunaan komposisi pangeusina, karageman, sarta poténsi pungsionalna. Métagénomika geus ngamungkinkeun para panalungtik pikeun ngimeutan kandungan mikroba sampel lingkungan jeung klinis tanpa perlu ngultur anu méakkeun waktu.

Métagénomika geus ngarobah ékologi mikroba jeung biologi évolusionér ku ngungkab kapabilitas biodiversitas jeung métabolik anu saméméhna nyumput. Ku turunna biaya sekuensing DNA, kiwari studi métagénomik geus matuh ngimeutan ratusan dugi ka rébuan conto, ngamungkinkeun éksplorasi komunitas mikroba skala gedé katut peranna dina kaséhatan sareng ékosistem global.    

Panalungtikan métagénomik biasana maké sékuénsing shotgun atawa sekuensing bacaan panjang (). Widang ieu ogé disebut salaku **génomika lingkungan**, **ékogénomika**, **génomika komunitas**, atanapi **mikrobiomika** anu geus muka pangaweruh ngeunaan kahirupan mikroba saluareun anu biasa diungkabkeun ku cara kultur tradisional.

Métagénomika béda ti sekuensing amplikon, katelah ogé métabarkoding atawa sekuensing dumasar PCR. Béda utamana nyaéta métodologi dasarna, sabab métagénomika nargétkeun sakabéh DNA dina sampel, anapon sekuénsing amplikon mah husus nargétkeun hiji atawa sababaraha gén husus. Pamakéan data ogé béda antara dua pendekatan ieu. Sékuénsing amplikon nyadiakeun utamana propil komunitas anu ngawincik taksa nu hadir dina sampel, anapon métagénomika ngawengku ogé énzim jeung jalurna anu disandina. Ti heula, sékuénsing amplikon remen dipaké sékuénsing sampel lingkungan pikeun mariksa gén spésipik anu kajaga (*conserved*), kayaning gén rRNA 16S, pikeun nempo profil karageman mikroba. Ieu panalungtikan nunjukkeun yén kalolobaan karageman mikroba teu kabaca ku cara kultur.

## Tempo ogé 
* Binning
* Epidemiologi sareng limbah
* Métaproteomik
* Ékologi mikroba
* Patogenomik
* Analisis Virome

## Réferénsi 
## Tautan éksternal 
* Fokus kana Metagenomik di situs wéb jurnal *Nature Reviews Microbiology*
* Inisiatif "Penilaian Kritis Interpretasi Metagenom" (CAMI) pikeun meunteun metode dina metagenomik
Ageman di Indonésia

jmpl|436x436px|Peta sebaran ageman di Indonésia
**Ageman atawa agama di Indonésia** diwangun ku rupa-rupa kapercayaan anu dianut ku masarakatna. Dumasar kana data sénsus resmi Kamentrian Dalam Negeri taun 2021, jumlah penduduk Indonésia ngahontal 273,32 juta jiwa. Tina jumlah éta, sakitar 86,93% mangrupa penganut Islam, 10,55% penganut Karésten (nu ngawengku 7,47% Protéstan jeung 3,08% Katolik Roma), 1,71% Hindu, 0,74% Buddha, 0,05% Konghucu, sarta 0,03% nganut agama atawa kapercayaan lianna.

Sacara idéologis, Indonésia dumasar kana Pancasila, anu dina sila kahijina nyebutkeun “Ketuhanan Yang Maha Ésa”. Sanajan kitu, Indonésia sacara resmi lain nagara agama sabab henteu netepkeun hiji agama minangka agama nagara, sarta bisa disebut minangka nagara sekulér dina harti henteu ngagunakeun hukum agama minangka dasar nagara. Hal ieu ditegaskan dina Undang-Undang Dasar Negara Républik Indonésia Tahun 1945, anu nyebutkeun yén nagara ngajamin kamerdékaan unggal warga pikeun nganut agama masing-masing sarta ngalaksanakeun ibadah nurutkeun agama jeung kapercayaanana.

Dina Penjelasan Pasal 1 Penetapan Presiden Nomor 1 Tahun 1965 ngeunaan Pencegahan Penyalahgunaan jeung/atawa Penodaan Agama, pamaréntah Republik Indonésia sacara resmi ngan ngaku genep agama, nyaéta Islam, Protéstan, Katolik, Hindu, Buddha, jeung Konghucu. Sanajan kitu, dina pamekaran salajengna, agama-agama asli Nusantara ogé mimiti diaku sacara hukum ngaliwatan Putusan Mahkamah Konstitusi Republik Indonesia tanggal 7 November 2017.

Dina sajarahna, Indonésia ogé kungsi ngalaman konflik antaragama. Salah sahiji faktor anu disebatkeun nyaéta program transmigrasi, anu sacara teu langsung nyumbang kana mucunghulna konflik sosial jeung agama di sababaraha wewengkon, hususna di Indonésia bagian wétan.

## Rujukan
Yani Afri

**Yani Afri** nyaéta hiji supir angkot anu ngaleungit nalika jaman réformasi 1998 di Indonésia. Saméméhna, Yani Afri aktip dina partéy Démokrat Indonésia (PDI) jeung miluan ngadukung Megawati Sukarnoputri salaku calon pikeun ngagantikeun Soeharto. Keur harita, tilu poé saméméh pamilihan, nalika Yani nuju kampanye, anjeunna ditéwak kalayan tuduhan ngahasut karusuhan. Yani Afri ngaleungit dina April 1997 di Jakarta. Numutkeun laporan, anjeunna terahir pamitan pikeun ngiringan kampanye nganggo motor jeung sempet trahir katingal di Kelapa Gading.

## Panéangan 
Sanggeus kajadian éta, indung jeung pamajikanana ogé milarian ayana Yani Afri, nanyakeun ka kantor pulisi jeung Komando Distrik Militer (Kodim). Katerangan ti Kodim TNI yén maranéhanana geus ngabebaskeun Yani Afri, ngan kanyataanna, anjeunna henteu pernah uih deui ka bumi nepika ayeuna. Ti kulawargana ogé nyobian ngalaporkeun ka Lembaga Bantuan Hukum sareng aktivis hak asasi manusa, Munir, tapi ogé henteu hasil. 

## Kahirupan pribadi 
Yani Afri gaduh hiji pamajikan, Tinah, jeung tilu murangkalih. Salah sahiji murangkalihna, Hardingga, sareng indungna, Tuti Koto, masih aktip ngabela jalma-jalma anu leungit nalika reformasi 1998.

## Rujukan
Herman Hendrawan

**Herman Hendrawan** atawa katelah ogé ku ngaran **Sadli** () nyaéta aktivis mahasiswa anu ngaleungit nalika jaman reformasi 1998. Anjeunna sala sahiji mahasiswa jurusan élmu pulitik, fakultas élmu sosial jeung pulitik, Universitas Airlangga. Kitu ogé aktip di Partéy Rakyat Démokrat (PRD), Pusat Perjuangan Buruh Indonésia (PPBI), Komite Pemantau Pamilihan Independen (KIPP) jeung SMID.

## Aktivisme 
Dina samangsa jadi mahasiswa kénéh, Herman Hendrawan aktip di sababaraha organisasi mahasiswa. Keur harita, anjeunna ogé ngagabung jeung PRD, ngahiji jeung aktivis nu séjén dina aksi ngadukung PDI sareng Megawati pasca kajadian Kudatuli. Sanggeus tidinya, dina 28 Juli 1996, Herman Hendrawan mulai kawentar jeung ditunjuk salaku kuncén inti PRD. Salajengna, Suharto nerka yén PRD téh ngangaranan ti PKI jeung anu nyieun reuweuh-reuweuh dina kajadian Kudatuli. Ku kituna, seueur aktivis PRD kaasup ogé Herman Hendrawan nyumput jeung nyamurkeun idéntitasna ngarah ngahindar ti penculikan paksa. Di jaman ieu Herman mulai maké ngaran Sadli.

Sanggeus Suharto kapilih deui dina Maret 1998, Herman ngayakeun konperénsi pers dina 12 Maret 1998, di kantor YLBHI, kalayan ngaran Komite Nasional Perjuangan Démokrat (KNPD). Sanggeus ti dieu, anjeunna ngaleungit bari teu aya beja nanaon.

## Media 
Profil anjeunna jeung Bima Petrus Anugerah dibahas dina pilem "Yang Tak Pernah Hilang," anu didamel ku réréncangannana salaku panginget kana nasib jalma-jalma anu ngaleungit nalika jaman reformasi 1998, anu teu acan pernah direngsekeun nepika ayeuna.
## Rujukan
Ucok Munandar Siahaan

**Ucok Munandar Siahaan** () mangrupakeun salah sahiji korban penculikan aktivis nalika jaman 1997-1998 anu nepika ayeuna teu dipikanyaho ayana. Ucok jadi sala sahiji aktivis anu ngawada jeung miluan ngalengserkeun pamaréntahan Soeharto sabab geus kacida lilana maréntah Indonésia. Tidinya, Ucok ngaleungit dina 14 Maret 1998 anu terahir katingal keur aya di Ciputat.

## Kronologi 
Ucok mangrupakeun anak ti Paian Siahaan jeung Damais Hutabarat. Anjeunna hirup salaku mahasiswa Perbanas anu sapopoéna boga kagiatan siga mahasiswa nu séjén, yén anu dipikanyaho ku bapana, Ucok teu boga kasang tukang pulitik naon-naon. Ngan, Ucok ogé miluan kagiatan-kagiatan aktivisme mahasiswa di kampus, jeung langkung milih cicing di kampus tibatan balik ka di bumina. Asup ka ahir taun 1997, anjeunna mineung ngingetkeun kolotna pikeun nyetok tedana di bumi, sabab Ucok geus boga sangkaan aya hal-hal nu bakal kajadian. Dina awal Méi 1998, Ucok ngawartakeun ka kolotna yén bakal uih ka bumi. Ngan, sanggeus anjeunna terahir katingali dina 14 Méi 1998, nalika ogé nyaksian kadurukna jeung dijarahna Ramayana Mall di Ciputat, anjeunna ngaleungit barengan jeung aktivis nu séjén, nyaéta Hendra Hambali, Yadin Muhidin, jeung Abdun Nasser. 

## Pangaruh ka kulawargana 
Status Ucok anu teu tangtu kaayaannana ngaruh ka masalah catetan administrasi dina kulawargana. Ngarana masih kénéh aya dina Kartu Kulawarga (Kartu Keluarga) sabab anjeunna henteu pernah dinyatakeun leungit atawa maot. Hasilna, kulawargana tutuluyan nampi uleman pamilihan ku ngaran Ucok unggal pamilihan. Teras ogé, masalah warisan aset janten rumit sabab meryogikeun tanda tangan Ucok.

## Rujukan
Soto sasak

jmpl|Soto sasak ditinggal ti luhur
**Soto Sasak** téh mangrupa salasahiji kuliner has urang Sasak di Lombok, Nusa Tenggara Barat. Soto Sasak boga ciri has kuah bening atawa hideung jeung rasa gurih lantaran diracik jeung rupa-rupa rempah has Nusantara. Rempah anu mindeng dipaké di antarana konéng, laja, jahé, serai, lada, jeung sajabana. Eusian soto ieu biasana diwangun ku hayam, taoge, bihun atawa soun, lontong, bawang goréng, jeung endog pindang.

## Sajarah 
Teu kacatet écés ti iraha mimiti ayana soto Sasak. Tapi, nu ngajual soto ieu geus dipikawanoh ti mimiti abad ka-20. Contona, soto nu dijual di wewengkon Ampenan geus aya ti taun 1950-an, dijieun ku padagang Tionghoa. Sajaba ti éta, aya ogé sababaraha tempat dahar nu kasohor di jalur ka Senggigi jeung Mataram anu ngajual ieu kadaharan.

## Bahan-bahan 
Bahan jeung racikan soto Sasak bisa rada béda-béda unggal tempat, tapi kalolobaanana miboga kamiripan. Bahan utama anu dipaké biasana hayam jeung rupa-rupa rempah. Rempahna di antarana serai, daun salam, daun jeruk, laja, penyedap, uyah, gula, jeung cai. Aya ogé bumbu halus, saperti bawang beureum, bawang bodas, lada, konéng, jahe, minyak goréng, jeung tambahan pala.

Pikeun pelengkap, soto Sasak biasana ditambahan eusian saperti hayam suwir, bihun, endog pindang, taoge, daun bawang, daun seledri, bawang beureum goréng, kalapa parut, lontong (atawa *pesor* dina basa Sasak), jeung jeruk limau.

## Répérénsi
Pétrus Bima Anugrah

**Petrus Bima Anugrah** atawa **Bima Petrus Anugrah** () nyaéta sala sahiji mahasiswa sakaligus aktivis di SMID jeung PRD anu ngaleungit nalika jaman reformasi 1998. Nonoman anu katelah ogé ku ngaran **Bimpet** dina kalangan aktivis, ngaleungit dina 1 April 1998. Anjeunna leungit sanggeus dibébaskeun kulantaran nyebarkeun selebaran kampanye Mega - Bintang.

## Kahirupan mimiti jeung atikan 
Petrus Bima Anugrah mangrupakeun anak kadua ti Donysius Utomo Rahardjo jeung Genoneva Misiati sarta boga opat dulur kandung. Keur mimiti anjeunna sakola di Sekolah Menengah Umum Dempo. 

## Kronologi 
Aktif dina sababaraha kagiatan aktivis ngajadikeun Petrus Bima diburon ku pamaréntah Soeharto. Ditéwakna Petrus Bima Anugrah lumangsung jauh saméméh anjeunna leungit. Anjeunna ditéwak dina taun 1997 kulantaran nyebarkeun kampanye Mega - Bintang nu keur harita ditindas ku pamaréntah Orde Baru. Ngan, lolobana euweuh nu terangeun ngeunaan ditéwakna Petrus Bima, malahan kolotna sorangan ogé teu terang. Kitu ogé Bima Petrus, ngan anjeunna sigap jeung nyumput kalayan maké sandiasma Marcell. Nepi ka 1 April 1998, Petrus Bima Anugrah terahir katingal di Grogol, sanggeus tidinya teu aya kabar deui ti anjeunna, sanajan anjeunna geus jangji bakal balik deui ka imahna pikeun ngarayakuen Paskah.

## Rujukan
Dedi Hamdun

**Dedi Hamdun** atanapi **Dedy Umar Hamdun** nyaéta hiji pangusaha jeung politikus ti Partéy Persatuan Pembangunan (PPP) anu ngaleungit nalika reformasi 1997-1998, tepatna dina 29 Méi 1997 di Tebet. Anjeunna ngaleungit barengan jeung sopirna, Ismail, jeung babaturanna, Noval Alkatiri. Aranjeunna diculik barang kaluar ti Rumah Sakit Bunda di Jakarta.

Sanggeus diculik, bisnisna paburantak boh asetna, lahanna, hartana atanapi perusahaannana, ngaleungit teu aya tinggal nu mantak kaluwargana jadi susaheun kacida. Cara salila dua taun, kaluwargana cicing di imah nu di Jakarta teu maké listrik jeung aksés cai beresih. Dina hiji mangsa, anakna anu mimitina ditawarkeun wawancara malahan diancam ngungkabkeun kajadian éta ka média. Pamajikan kahijina, Laila Hilaby, ngalaman gangguan psikologis, teu tiasa narima leungitna Dedi Hamdun nepi ka ayeuna, jeung ku kituna kudu rutin nginum obat ti psikiater.

## Kronologi 
Dedi Hamdun katelah aktip ngadukung Mega-Bintang salaku pasangan calon présidén jeung wakil présidén pikeun ngagantikeun Soeharto saméméh Pamilihan 1997.

Dina Méi 1997, anakna anu katilu, Hakim, anu keur aya di Ambon ujug-ujug narima telpon ti bapana. Lahirna yén bapana ngjangjikeun bakal mawa duit loba ka imah sarta nitip pesen ka Hakim jeung ninina teu kudu hawatir. Nanging, anéhna isukna seueur koran lokal anu ngawartakuen Dedi Hamdun leungit diculik di Jakarta sababaraha poé saméméhna.

Raharja Waluya Jati, ogé salah sahiji korban penculikan taun 1998, nyatakeun yén anjeunna henteu pernah pendak langsung jeung Dedi Hamdun nalika anjeunna diculik. Nanging, anjeunna ngadangu ti sasama korban penculikan yén Dedi Hamdun aya di salah sahiji sél ngahiji jeung Pius Lustrilanang sarta Desmond Junaidi Mahesa di Pos Komando Taktis (Poskotis) Komando Pasukan Khusus Angkatan Darat Indonesia (Kopassus) di Cijantung, Jakarta Wétan.

## Asét anu leungit 
Numutkeun Hakim, putrana, Dedi sempet ngabogaan 33 persén kapamilikan parusahaan di Jawa Kulon, anu asét lahana nepi ka 135 héktar. Anjeunna ogé boga hiji lahan nu luasna 1.000 m² di Cempaka Putih, Jakarta Pusat. Sallian ti éta, aya sababraha mobil, diantarana tilu unit hardtop, hiji Mercedes-Benz, BMW, CJ7, Jeep Mercy, jeung Pajero First Edition, kabéh ngaleungit hiji-hiji.

## Rujukan
Tuak manis

jmpl|Tuak manis
**Tuak manis** atawa tuang amis téh mangrupa inuman tradisional has masarakat Suku Sasak di Lombok, Nusa Tenggara Barat. Ieu inuman asalna tina nira tangkal aren (*Arenga pinnata*) anu tumuwuh sacara alami di wewengkon leuweung sabudeureun pamukiman warga, kaasup di Leuweung Pusuk Lestari, Lombok Barat. Tuak manis ogé dipikawanoh minangka produk budaya masarakat Désa Lantan, Lombok, sarta sacara turun-temurun sok dihidangkeun minangka wujud panghormatan ka tamu anu datang. Salian jadi bagian tina tradisi kuliner lokal, tuak manis ogé dipercaya ku masarakat miboga mangpaat pikeun kaséhatan.

## Mangpaat 
Tuak manis lain ngan saukur inuman panyeger, tapi ogé dipercaya miboga mangpaat dina ubar tradisional masarakat Sasak. Inuman ieu asalna tina hasil sadapan tangkal aren (*Arenga pinnata*). Tuak manis ngandung rupa-rupa zat gizi anu hadé pikeun awak, saperti vitamin, mineral, jeung asam amino anu ngabantu nyumponan kabutuhan gizi sapopoé.

Sajaba ti éta, tuak manis ngandung probiotik alami anu bisa mantuan kaséhatan pencernaan ku ngajaga kasaimbangan baktéri hadé dina peujit, ningkatkeun nyerepna gizi, sarta ngurangan résiko gangguan pencernaan. Kandungan gula alamina ogé bisa méré tanaga tambahan, sahingga mantuan ningkatkeun stamina, utamana keur jalma anu loba kagiatan fisik. Tuak manis ogé ngandung antioksidan anu gunana pikeun ngalawan radikal bébas, ngajaga sél awak tina karuksakan oksidatif, jeung ngurangan résiko panyakit degeneratif. 

Kandungan mineral saperti kalsium jeung fosfor ngabantu kaséhatan tulang jeung huntu, sarta boga peran dina nyegah osteoporosis. Teu ngan kitu, tuak manis ogé dipikawanoh boga pangaruh relaksasi anu bisa mantuan ngurangan stres jeung ningkatkeun karaharjaan sacara umum.

## Bahan jeung prosés nyieun 
Nyieun tuak manis téh mangrupa kagiatan tradisional anu basajan, tapi merlukeun katerampilan jeung katekunan. Prosésna dimimitian ku nyiratan kembang jalu tangkal aren (*Arenga pinnata*) sacara taliti pikeun ngaluarkeun cairan nira. Cairan éta tuluy ditampung dina wadah anu beresih, biasana maké awi atawa jeriken, supaya kualitas hasil sadapan tetep hadé.

Prosés nyadap dilakukeun unggal poé, bari dibarengan ku perawatan tangkal sangkan tetep produktif jeung ngahasilkeun nira anu alus. Cai nira anu jadi bahan dasar tuak manis ieu asalna tina tangkal aren anu dipelak di lahan perkebunan milik warga Dusun Lantan Duren, Désa Lantan. Biasana, nyadap nira dilakukeun dina waktu isuk kénéh, utamana saméméh subuh, sabab dina waktu éta aliran nira dianggap panghadéna. Cairan anu geus dikumpulkeun tuluy diolah jadi dua produk utama, nya éta gula beureum (gula aren) jeung tuak manis.

## Répérénsi
Bongsang

**Bongsang** nyaéta wadah kawas karinjang anu bisa dijingjing sarta dijieun tina awi tali beunang nganyam carang.  
Ukuran sarta wangunna bongsang béda-béda gumantung kana dipaké ngawadahan naon éta bongsang engkena. 

## Sajarah
Saméméh kantong tina bahan plastik loba dipaké mangsa kiwari, bongsang geus aya ti baheula kénéh geus dipaké pikeun ngawadahan rupa-rupa barang. 
## Dicutat tina 
Kategori :Parabot
Kategori :wawadahan
Suyat

**Suyat** mangrupakeun sala sahiji mahasiswa jeung aktivis pro-démokrasi anu ngalawan rezim Orde Baru jeung diculik dina 12 Pébruari 1998.

## Kahirupan jeung atikan
Suyat nyaéta anak bungsu ti Paimin jeung Tamiyem. Anjeunna mangrupakeun hiji-hijina anakna sakaligus hiji-hijina nonoman ti lemburna anu bisa sakola nepika kuliah. Eukeur harita, Suyat kacatat salaku mahasiswa jurusan komunikasi, fakultas élmu sosial pulitik, Universitas Slamet Riyadi, Surakarta. Anjeunna mangrupakeun mahasiswa semester ahir nu teu lila deui bakal ngaréngsékeun atikannana. Salian minangka mahasiswa, Suyat ogé aktip dina sababaraha kagiatan aktivis PRD (Partéy Démokratik Rakyat), partéy anu dituduh ku pamaréntah salaku dalangna karusuhan 27 Juli 1996.

## Aktivisme
Nalika jadi mahasiswa Suyat geus aktip dina rupa-rupa demonstrasi, anjeunna ogé pernah diharepeun Kadutaan Besar Walanda di Jakarta dina 7 Désémber 1995, pikeun nungtut referendum pikeun Timor Lésté. Démonstrasi éta datang ka dibubarkeun, jeung pamilona digebugan ku petugas jeung preman. Sababaraha poé ti kajadian éta, anjeunna deui ngiringan aksi mogok pagawé PT Sritex di Solo, jeung ogé datang ka ditenggeulan deui. Dina 8 Juli 1996, Suyat janten pionir dina aksi mogok ku 10 pabrik di Surabaya. Sanggeus tidinya, anjeunna aktip deui dina kampanye ngadukung Mega-Bintang pikeun ngagantikeun Suharto dina Pamilihan 1997.

## Kronologi
Penculikan éta dimimitian jam dua peuting 12 Pébruari 1998, nalika sapuluh petugas anu nyarupaan preman nganjang ka imah kolotna Suyat di Jawa Tengah. Sanggeus ngageledah kabéh eusi kamar jeung nyaho yén Suyat teu aya di imah, maranéhna nyandak lanceukna nu kadua, Suyatno, tuluy diasupkeun kana mobilna. Tidinya, maranéhna ngananyaan ka Suyatno bari ditenggeulan beuteungna. Barang Suyat geus papanggih di Désa Sumber, Suyatno tuluy diturunkeun di Désa Karang Rejo. Ti saprak éta, isukannana Suyat geus teu aya kabar deui nepika ayeuna.

## Rujukan
Pakakas

**Pakakas** (atawa parabot) nyaéta sakur alat anu dipaké ku manusa pikeun ngagampangkeun rupa-rupa pagawéan sadidinten.
Dina abad ka-19 jeung ka-20, pakakas tina anyaman awi saperti boboko, nyiru, ayakan,  jeung carangka jadi ciri has téknologi rahayat. Pamakéan Wengku  salaku panguat biwir pakakas mangrupa bukti kapinteran lokal (*local genius*) dina ngokolakeun kakuatan struktur tina bahan alam.

## Papasingan Pakakas
Dumasar kana kagunaan, pakakas tradisional Sunda bisa dipasing-pasing jadi sababaraha kelompok utama:

#Pakakas Dapur: Pakakas anu aya patalina jeung urusan masak-masak sarta nyiapkeun katuangan. Contona nyaéta Boboko, Aseupan, Hihid, Coét, jeung Mutu.
#Pakakas Tatanén: Pakakas anu dipaké ku para patani di sawah atawa di kebon. Contona nyaéta Étém, Arit, Kujang, Pacul, Garu, jeung Wuluku. Pikeun ngawadahan hasilna, ilaharna maké Carangka.
#Pakakas Ngala Lauk: Alat anu dipaké pikeun néwak lauk di walungan atawa di balong, saperti Posong, Bubu, Ayakan, sarta Sair.

## Istilah Patalina jeung Pakakas
Dina ngagunakeun sarta nyieun pakakas, aya sababaraha istilah téknis anu sering dipaké ku masarakat Sunda pikeun ngajéntrékeun bagian atawa kaayaan éta pakakas, di antarana:

#Wengku: Beulahan awi atawa hoé anu dipasang dina biwir pakakas (saperti boboko atawa carangka) sangkan wangunna panceg sarta kuat.
#Ulas: Téknik nalian atawa meungkeut hinis awi/hoé dina wengku sangkan nyepétna pageuh sarta miboga ajén seni.
#Séréd: Sebutan pikeun pakakas anu geus rada ruksak atawa geus lila dipaké sahingga kakuatanana geus ngurangan.
#Pamatil: Bagian anu seukeut atawa seuseukeut dina pakakas tina beusi, kayaning arit, bedog, atawa kikir.
## Referénsi
Sayur lebui

jmpl|Sayur Lebui
**Sayur lebui** téh mangrupa sayuran kuah has Lombok anu bahan utamana dijieun tina kacang lebui. Sayur lebui boga rasa gurih, kuahna rada haseum, sarta beunghar ku rupa-rupa rempah. Warna sayur lebui hideung, asalna tina warna kacang lebui éta sorangan.

Sacara wangun, kacang lebui sakilas siga kacang kedelé hideung, tapi téksturna leuwih lemes, meh sarua jeung kacang beureum. Dina basa Inggris kacang lebui dipikawanoh ku ngaran *Pigeon pea*, sedengkeun ngaran ilmiahna nyaéta *Cajanus cajan*. Di Indonésia, kacang ieu boga rupa-rupa ngaran lokal, di antarana kacang hiris (Sunda), kacang Bali, ritiklias (Sumatra), kacang gude atawa gude jeung kacang kayu (Jawa), *kance* (Bugis), kacang kaju (Madura), kekace jeung undis (Bali), lebui atawa legui, kacang iris, kacang turis, *puwe jai* (Halmahera), sarta *fou hate* (Ternate jeung Tidore).

Sayur lebui mindeng dihidangkeun minangka sayur kuah pangiring pikeun sababaraha kadaharan utama, saperti sambel bebrok, plecing, jeung hayam taliwang. Bumbuna basajan pisan, ngan maké bawang beureum, bawang bodas, tomat, terasi, daun bawang, sarta ditambahan loba daun kemangi sangkan ambu masakanna leuwih seungit.

## Ruju'an
Tekwan

jmpl|Tekwan
Tekwan téh mangrupa kadaharan has Palembang anu dijieun tina campuran daging lauk jeung tapioka, dibentuk buleud-buleud leutik, tuluy disayogikeun dina kuah udang anu rasana has. Biasana, pelengkap tekwan téh soun, irisan bengkoang jeung jamur, tuluy ditambahan taburan daun bawang, saledri, jeung bawang goréng.

Tekwan asalna tina kecap *Berkotek Samo Kawan*, anu dina basa Palembang hartina diuk bari ngobrol bareng babaturan. Salian ti éta, aya ogé nu nyebutkeun yén tekwan asalna tina basa Hokkien nyaéta tâi-oân, anu sora kecapna mirip jeung Taiwan.

## Sajarah Tekwan 
Tekwan Palembang téh mangrupa kuliner hasil campuran budaya Palembang jeung Tionghoa. Ti baheula, loba masarakat Tionghoa anu cicing di Palembang jeung dagang kadaharan anu bahan dasarna tina tipung jeung lauk.

Saterusna, ku masarakat Palembang kadaharan ieu dimodipikasi sangkan luyu jeung rasa létah masarakat satempat. Salian ti éta, tekwan ogé dirobah ku nambahan kuah kaldu jeung bumbu has daérah Palembang. Istilah tekwan asalna tina kecap *bekotek samo kawan* anu hartina ngobrol bareng babaturan. Ngaran ieu dipilih lantaran masarakat Palembang resep dahar babarengan bari silih carita.

Sanajan kitu, aya ogé pamadegan séjén anu nyebutkeun yén kecap tekwan téh mangrupa akronim tina basa Inggris *take one*, anu hartina didahar hiji-hiji, luyu jeung cara ngadahar tekwan anu biasana disantap hiji-hiji siga keur dahar bakso.

Di sababaraha nagara séjén, tekwan miboga kamiripan jeung *fish cake,* utamana tina bahan dasar jeung wangunna. Sanajan kitu, dina cara nyajikeun jeung téksturna, tekwan ilaharna leuwih kenyal sarta miboga rasa anu leuwih gurih nurutkeun sawatara panggemar kuliner. Dina sababaraha ulasan kuliner anu ngabandingkeun tekwan jeung fish cake, tekwan mindeng dianggap leuwih méré rasa ni'mat.

## Rujukan