Urang Malayu

**Urang Malayu** (; Jawi: ملايو) wirua grup étnis Austronesia utami nu nyicingan Semenanjung Melayu, kidul Thailand, pantai kidul Burma, pulo Singapura, Bornéo gisik basisir kaasup Brunéi, Kalimantan Kulon, Kalimantan Wétan, Sarawak jeung basisir Sabah, Filipina kulon teur kidul, jeung palulo alit nu aya di antara lokasi-tempat ieu — sacara pas dikenal salaku "Dunia Melayu". Lokasi ieu ayeuna wirua bagian naragara modern Malaysia, Indonésia, Singapura, Brunéi, Burma, Thailand, jeung Filipina.

Aya karagaman basa, budaya, artistik, sareng sosial anu lumayan ageung di antara seueur subgrup Melayu, utamina kusabab ratusan taun imigrasi sareng asimilasi rupa-rupa étnis sareng suku régional di Asia Tenggara Maritim. Sacara historis, populasi Melayu utamina turunan ti suku Austronesia sareng Austroasia anu nganggo basa Melayu sateuacanna anu ngadegkeun sababaraha nagara sareng karajaan dagang maritim kuno, khususna Brunéi, Kedah, Langkasuka, Gangga Negara, Chi Tu, Nakhon Si Thammarat, Pahang, Melayu, sareng Sriwijaya.

Kamekaran sareng ngadegna Kasultanan Malaka dina abad ka-15 nyababkeun révolusi ageung dina sajarah urang Melayu. Ieu kajadian kusabab kasultanan mawa parobahan anu signifikan pisan kana sistem budaya sareng kasultanan ngahontal kamulyaan dina periode éta.

Numutkeun catetan sajarah, urang Malayu geus dipikawanoh salaku komunitas dagang lintas cai anu mibanda ciri budaya anu dinamis. Aranjeunna tiasa nyerep, ngabagi, sareng nyebarkeun seueur budaya unik ti kelompok étnis sanés, sapertos budaya Minang sareng Acéh.

Kadatangan Kasultanan Malaka dina abad ka-15 micu révolusi utama dina sajarah Melayu, anu pentingna aya dina warisan pulitik sareng budayana anu lega. Tanda-tanda umum anu pasti ngeunaan ka-Melayuan — agama Islam, basa sareng tradisi Malayu — dianggap parantos diproklamasikeun dina jaman ieu, anu ngarah kana étnogenesis urang Malayu salaku kelompok étnoreligius utama di daérah éta. Dina sastra, arsitéktur, tradisi kuliner, pakean tradisional, seni pertunjukan, seni bela diri sareng tradisi karaton, Malaka netepkeun standar anu ditiru ku kasultanan Melayu salajengna. Mangsa kajayaan kasultanan Melayu di Semenanjung Malaya, Sumatra Wétan, sareng basisir Kalimantan ningali seueur pendudukna, khususna ti sababaraha komunitas suku sapertos Batak, Dayak, Urang Asli, sareng Urang Laut, tunduk kana Islamisasi sareng Invasi Melayu. Sapanjang sajarah, istilah "Melayu" parantos diperpanjang ka kelompok étnis sanés dina "Dunya Melayu"; panggunaan ieu ayeuna seuseueurna diwatesan di Malaysia sareng Singapura, dimana turunan sanés tina kelompok étnis ieu disebut Anak Dagang ("padagang") sareng seuseueurna asalna ti Indonésia sapertos urang Acéh, Banjar, Bugis, Mandailing, Minangkabau sareng Jawa.

## Étimologi 
[thumb|Kompleks Candi Muaro Jambi di [Jambi, sajarahna dihubungkeun sareng Karajaan Malayu pra-Islam. Urang Melayu-Sriwijaya katelah ngawangun sistem wangunan anu rumit di ibukotana, kota-kota utama, sareng pusat-pusat kota anu penting.]]
[thumb|Bukit Seguntang di [Kota Palémbang|Palémbang. Numutkeun *Sejarah Melayu*, éta pasir nyatet datangna Sang Sapurba, karuhun legendaris pikeun rupa-rupa kulawarga karajaan Malayu di Sumatra, Semenanjung Malaya, sareng Kalimantan.]]

Literatur epik *Malay Annals* ngahubungkeun asal usul étimologis "Melayu" ka walungan leutik anu dingaranan *Sungai Melayu* ('walungan Melayu') di Sumatra, Indonésia. Epik éta salah nyebutkeun yén walungan éta ngalir ka Walungan Musi di Palembang, padahal kanyataanna ngalir ka Walungan Batang Hari di Jambi. Istilah ieu dipercaya asalna tina kecap Melayu *melaju*, kombinasi tina awalan verbal 'me' sareng akar kecap 'laju', anu hartosna "ngagancangkeun", dianggo pikeun ngagambarkeun arus walungan anu gancang.

### Salaku ngaran tempat (toponim) 
Sateuacan abad ka-15, istilah "Melayu" sareng varian anu sami sigana dianggo salaku toponimi lami pikeun daérah Selat Malaka sacara umum.
* ***Malaya Dwipa***, "Malaya Dvipa", digambarkeun dina bab 48, Vayu Purana salaku salah sahiji propinsi di laut wétan anu pinuh ku emas sareng pérak. Sababaraha sarjana nyaruakeun istilah ieu sareng Sumatra, tapi sababaraha sarjana India yakin istilah ieu kedah nujul ka Semenanjung Malaya anu pagunungan, sedengkeun Sumatra langkung pas dihubungkeun sareng Suvarnadvipa.
* ***Maleu-kolon*** – hiji lokasi di Golden Chersonese, tina karya Ptolemy, Geographia.
* ***Mo-lo-yu*** – disebutkeun ku Yijing, saurang biarawan Buddha Cina ti Dinasti Tang anu nganjang ka Asia Tenggara dina taun 688–695. Nurutkeun Yijing, karajaan *Mo-Lo-Yu* ayana dina jarak 15 poé balayar ti Bogha (Palembang), ibukota Sribhoga (Sriwijaya). Butuh waktu 15 poé balayar pikeun nepi ka Ka-Cha (Kedah) ti Mo-lo-yu; ku kituna, bisa disebutkeun yén Mo-Lo-Yu bakal aya di tengah-tengah antara dua tempat éta. Hiji téori populér ngahubungkeun *Mo-Lo-Yu* sareng Jambi di Sumatra, nanging lokasi geografis Jambi bertentangan sareng katerangan Yi Jing ngeunaan "satengah jalan pelayaran antara *Ka-Cha* (Kedah) sareng *Bogha* (Palembang)". Dina jaman Dinasti Yuan (1271–1368) sareng Dinasti Ming (1368–1644), kecap *Ma-La-Yu* sering disebutkeun dina téks sajarah Cina – kalayan parobahan éjahan kusabab rentang waktu antara dinasti-dinasti éta – pikeun nujul ka hiji bangsa di deukeut laut kidul. Diantara istilah anu digunakeun nyaéta "Bôk-lá-yù", "Mók-là-yū" (木剌由), Má-lì-yù-er (麻里予兒), Oō-laì-yu (巫来由) — disusud tina sumber tinulis biarawan Xuanzang) sareng Wú-laī-yû (無来由).
* ***Malaiyur*** – disebutkeun dina prasasti Tanjore. Karajaan ieu digambarkeun salaku karajaan anu gaduh "gunung anu kuat pikeun bentengna" anu murag ka penjajah Chola nalika kampanye Rajendra Chola I dina abad ka-11. Bisa jadi ayana di Sumatra, antara Pannai jeung Sriwijaya (Palémbang), meureun di situs arkéologis Muaro Jambi.
* ***Malai*** – disebutkeun ku ahli géografi Arab abad ka-12 Muhammad al-Idrisi dina Tabula Rogeriana, éta ngagambarkeun semenanjung Malaya salaku pulo anu panjang sareng nyebatna Malai, wawatesan sareng Qmer (Khmer) sareng 12 dinten balayar ti Sanf (Champa).
* ***Bhūmi Mālayu*** – (sacara harfiah "Tanah Malayu"), transkripsi tina Prasasti Padang Roco tanggal 1286 CE ku Slamet Muljana. Istilah ieu aya patalina jeung karajaan Dharmasraya.
* ***Ma-li-yu-er*** – disebutkeun dina babad Dinasti Yuan, nujul kana hiji bangsa di Semenanjung Malaya anu nyanghareupan ékspansi Karajaan Sukhothai ka kidul, nalika pamaréntahan Ram Khamhaeng. Kronik éta nyatakeun: "*..Permusuhan lumangsung antara Siam sareng Ma-li-yu-er sareng duanana silih paéhan ...*". Pikeun ngaréspon tindakan Sukhothai, saurang utusan Cina angkat ka karaton Ram Khamhaeng dina taun 1295 mawa paréntah kaisar: "Tepati jangji anjeun sareng ulah ngalakukeun kajahatan ka Ma-li-yu-er".
* ***Malauir*** – disebutkeun dina catetan Marco Polo salaku karajaan anu aya di Semenanjung Malaya, kamungkinan sami sareng anu disebutkeun dina babad Yuan.
* ***Malayapura*** – (sacara harfiah "kota Malaya" atanapi "bénténg Malaya"), anu diukir dina prasasti Amoghapasa anu tanggalna taun 1347 Masehi. Istilah éta dianggo ku Adityawarman pikeun nyebut Dharmasraya.

Saran séjénna kaasup kecap Jawa *mlayu* (salaku kecap pagawéan: lumpat, partisip: buronan), atawa istilah Melayu *melaju* (ngagancangkeun sacara ajeg), nuduhkeun mobilitas anu luhur jeung sipat migrasi masarakatna. De Barros (1552) nyebutkeun yén Iskandar Shah méré ngaran *Malaios* (urang Malayu) kitu lantaran bapana diusir ti nagarana. Albuquerque nerangkeun yén Parameswara ngungsi (*malayo*) ti karajaan Palembang ka Malaka.

## Rujukan