open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Simar

**Simar** nyaéta kaulinan budak Sunda anu ngagunakan siki asem minangka alatna. Ieu kaulinan lolobana dipaénkeun ku budak awéwé. Dina ieu kaulinan mah diperlukeun konséntrasi nalika maénkeunna, ogé katalitian jeung kaparigelan. Alat nu perlu disiapkeun nyaéta siki asem, ari lobana mah kumaha kahayang nu maén, mingkin loba mingkin ramé. Pikeun maénkeunna bisa sosoranganan atawa papasangan. Tangtukeun papayan pamaén ku cara hompimpah sangkan kapilih nu mimiti maén, tuluy nyumebarkeun siki kalawan acak. Dina ieu kaulinan ditungtut supaya bisa ngéléhkeun siki asem ku cara ngabarungkeun 2 siki asem, tanpa antel ka siki asem séjén. Sangkan salah sahijina bakal jadi milik nu maénkeun mun ngahasil. Gorombolan atawa pamaén nu meunangkeun siki asem panglobana, mangka jadi jawarana.

## Rujukan
Mabét jumroh

**Mabét jumroh** atawa **lémpar jumroh** nyaéta hiji kagiatan nu mangrupa bagéan tina ibadah haji taunan ka kota suci Mekah, Arab Saudi. Para jama'ah haji mabétan tilu tihang (jumroh; basa Arab: *jamarah*, jamak: *jamaraat*) ku batu-batu leutik nu ieu tihang téh ayana di hiji tempat nu ngaranna komplék Sasak Jumroh, di kota Mina nu nganjrek di deukeut Mekah.

Para jama'ah ngumbulkeun éta babatuan ti taneuh ngampar Muzdalifah sarta mabétkeunana. Ieu kagiatan téh mangrupa kagiatan kasasalapan dina runtuyan kagiatan-kagiatan ritual nu kudu dilakonan waktu ngalaksanakeun ibadah haji, sarta umumna mah narik jumlah pamilon nu pohara lobana (nepi ka leuwih ti sayuta jama'ah).
Karung

**Karung** nyaéta kantong badag tina goni anu kasar. Karung sok dipaké pikeun ngawadahan mangrupa-rupa barang, utamana mah nyaéta paré, béas, huut, pur jeung sajabana. Ari kagiatan ngasupkeun barang-barang kana karung sok disebut ngarungan.

## Jinis-jinis karung 
### Karung laminasi 
Karung laminasi mangrupa jinis karung plastik nu dilaminasian kalawan maké téknik sablon atawa printing. Karung ieu cocok pisan ajang nu jualan mah komona nu geus boga produk. Karung laminasi sok ngenalkeun produk ka nu meuli kalawan gampang. Produkna digambarkeun langsung kana karungna sangkan gampang apal. Jinis karung ieu mah cocok pisan ajang nu jualan béas. Karung laminasi nempokeun désain nu cukup variatif jeung warna-warni, hal ini tangtuna bakal ngairut palanggan meuli béas nu ditawarkeun.

### Karung transparan 
Karung transparan adalah karung yang tembus pandang. Karung transparan ini memungkinkan orang untuk langsung melihat eusi barang yang ada dalam karung. Karung transparan ini biasanya digunakan untuk menyimpan beras. Kesan tidak terlalu mewah menyebabkan karung ini cocok digunakan sebagai karung beras dengan kualitas tidak terlalu baik.

### Karung polos 
Karung polos mangrupa jenis karung plastik yang tidak lebih tebal dibandigkan karung transparan. Hanya saja karung ini tidak memiliki gambar sebagaimana karung laminasi. Apabila sasaran pemberli dari beras yang Anda tawarkan adalah kelas menengah kebawah maka, karung ini cocok untuk Anda gunakan.

### Karung krem 
Karung krem ini mangrupa karung yang terbuat dari bahan campuran daur ulang. Biasanya digunakan oleh pabrik pupuk, petani garam, batubara, cangkang kelapa, kelapa sawit dan lain sebagainya. Jenis ini mangrupa jenis karung plastik yang paling murah jika dibandingkan dengan karung yang lainnya. Karung jenis ini tidak terlalu banyak digunakan untuk kemasan barang pabrikan. Lebih banyak digunakan untuk pengemasan hasil pertanian atau pertambangan.

## Mangpaat karung 
Karung biasanya digunakan untuk melindungi produk dari sinar panas, kelembaban udara, benturan, serta kontaminasi dari kotoran dan mikroba yang dapat merusak dan menurunkan kualitas dari produk tersebut.

Karung juga dapat digunakan sebagai tempat atau wadah selama proses distribusi dari produsen ke konsumen agar tidak rusak ataupun tercecer.

Selain sebagai wadah untuk menyimpan hasil produksi, karung juga dapat menjadi label atau merk dari produk tersebut dengan mencantumkan ngaran merk sehingga dapat dibedakan dengan produk-produk lainnya.

Penggunaan karung sebagai kemasan juga dapat menjadi sarana informasi dan iklan. Semakin banyak produk yang dipasarkan, ditambah dengan penampilan kemasan yang unik mampu menarik konsumen untuk mencoba produk tersebut. Tentu saja hal ini juga harus diimbangi dengan kualitas dan kuantitas yang baik pula dari produk yang dipasarkan tersebut.

## Rujukan
Samagaha bulan

ka|jmpl|200x200px|Samagaha bulan
ka|jmpl|200x200px|Diagram samagaha bulan: Kalangkang marcapada nu nutupan bulan
jmpl|Samagaha bulan saacan jadi samagaha total dina taun 2011
**Samagaha bulan** kajadian nalika sawaréh atawa sakabéh panampang bulan katutup ku kalangkang marcapada. Éta téh kajadianna mun marcapada nyéngclé di antara panonpoé jeung bulan dina sagaris lempeng nu sarua, sangkan cahya panonpoé teu bisa ngahontal bulan lantaran kahalangan ku marcapada.

Ku émbaran lian, samagaha bulan téh bijil mun bulan keur dina oposisi jeung panonpoé. Ngan ku lantaran kadéngdékan widang orbit bulan kana widang ékliptika gedéna 5°, mangka henteu unggal oposisi bulan jeung panonpoé bakal ngabalukarkeun kajadianna samagaha bulan. Popotongan widang orbit bulan jeung widang ékliptika bakal ngabijilkeun 2 titik potong nu disebut *node*, nyaéta titik di mana bulan motong widang ékliptika. Ieu samagaha bulan bakal kajadian nalika bulan keur oposisi kana éta *node*. Bulan merlukeun waktu 29,53 poé pikeun obah ti hiji titik oposisi ka titik oposisi lianna. Mangka sakuduna, mun kajadian samagaha bulan, bakal dituturkeun ku samagaha panonpoé lantaran éta dua *node* téh malagrang dina garis nu nepungkeun antara panonpoé jeung marcapada.

Saenyana, dina kajadian samagaha bulan, mindengna mah bulan téh masih bisa katémbong kénéh. Lantaran masih aya kénéh cahya panonpoé nu dipéngkolkeun ke arah bulan ku atmosfer marcapada. Sarta kalolobaanana mah cahya nu dipéngkolkeun téh mibanda spéktrum cahya beureum. Kitu sababna nalika samagaha bulan, bulan bakal katempo poék, bisa jadi warna beureum tambaga, jingga, atawa coklat.

Ari samagaha bulan mah bisa diilikan ku panon sacara langsung sarta teu aya bahaya.

Nalika samagaha bulan keur lumangsung, umat Islam nu narémbongan atawa mikanyaho kana éta samagaha téh disunatkeun pikeun ngalakonan solat samagaha (solat khusuf).

## Jenis samagaha bulan 
Samagaha bulan kabagi jadi 3, nyaéta:
# **Samagaha bulan total kabagi jadi 2 nyaéta:**
#* samagaha bulan total négatif: Dina ieu samagaha, bulan bakal pas aya dina daérah NTT sarta warna bulan jadi beureum tapi teu rata.
#* samagaha bulan total positif: Dina ieu samagaha, bulan liwat titik puseur daérah umbra sarta warna bulan jadi beureum rata.
# **Samagaha bulan sawaréh**
#: Dina ieu samagaha, marcapada teu sagemblengna ngahalangan bulan tina cahya panonpoé. Sedengkeun sawaréh panampang bulan nu lian aya di daérah penumbra. Sangkan masih aya sawaréh cahya panonpoé anu nepi kana panampang bulan.
# **Samagaha bulan penumbra**
#: Dina ieu samagaha, sakumna bagéan bulan aya di bagéan penumbra. Sangkan bulan masih bisa katémbong kalawan warna nu burem.

## Tempo ogé 
* Samagaha
* Samagaha panonpoé

## Galeri 

File:Lunar_eclipse_May_2003-TLR75.jpg|16 Méi 2003
File:Lunar_eclipse_November_2003-TLR63.jpg|7 Nopémber 2003
File:Oct_28_2004_total_lunar_eclipse-espenak.png|28 Oktober 2004

File:Lunar_Eclipse.jpg|3 Maret 2007
File:February_2008_total_lunar_eclipse_John_Buonomo.jpg|21 Pébruari 2008
File:20080816eclipsed2.jpg|16 Agustus 2008
File:Lunar Eclipse 2011-06-15 as seen from the Czech Republic 01.jpg|15 Juni 2011

## Rujukan
Kuta

jmpl|Kuta
**Kuta** nyaéta pager luhur atawa tembok;  wates anu wanguna bénténg ngurilingan imah, karaton,  daérah, atawa 
hiji kota.
Kuta mibanda kagunaan pikeun ngajaga imah atawa wangunan anu aya di jeroeunna tina sagala gangguan anu datang ti luar, ogé pikeun wates hiji tempat sangkan henteu pacorok tur diandih ku batur.

Kuta ilahar dijieun tina témbok, bata beureum,  batu alam, batu susukan, aya ogé anu dikombinasikeun jeung beusi, kai, atawa tatangkalan.

## Dicutat tina
Hui cilembu

**Hui cilembu** (*Ipomoea batatas Poir*) nyaéta variétas hui anu asalna tina kulawarga *Convolvulus batatas Linn*. Utamana di daérah Jawa Barat hui variétas ieu loba dipelak tur direkahkeun di Désa Cilembu, Tanjungsari, Sumedang. Hui cilembu paling dipikaresep ku lantaran rasana, loba didagangkeun dina kaayaan asak beunang *ngoven* atawa atah kénéh.

## Cara Ngolah 
Hui cilembu sagigireun beutina mangpaat pikeun dikonsumsi, cara ngolahna bisa dibeuleum, dikulub atawa diseupan. Tangkal jeung daun ngora (pucuk) bisa dipaké nyayur jeung lalab, ngubaran *emesis*, *pencahar*, jeung nangkal rupa-rupa racun. Nalika dibeuleum jero kulitna, teu maké mantéga atawa minyak, hui ieu ngandung 103 kalori tina 100gram. Hui cilembu mangrupa pillihan nu alus pikeun nu keur diét atawa jadi kadaharan pikeun budak leutik ku sabab teu ngandung lemak jeung kolesterol. The American Dietetic Association ngarékoméndasikeun pikeun ngasupkeun hui cilembu atawa nyampurkeun hui cilembu jadi kadaharan sapopoé. Salian ti dibeuleum, bisa ogé diolah jadi kadaharan lain, saperti jadi *smoothies*, atawa bahan dasar roti.

### Ngandung loba serat 
Dina 100 gram hui cilembu, ngandung nepi ka 4 gram serat atawa kira-kira 24% ti kabutuhan serat nu dirékoméndasikeun sopopoé. The American Héart Association nyarankeun loba ngonsumsi kadaharan nu ngandung loba serat pikeun nurunkeun kolesterol, *kadar gula darah* jeung nurunkeun résiko *stroke*.

### **Antioksidan** 
Hui cilembu ngandung loba *pigmen karotenoid* nu ngakibatkeun warna dagingna orén. Numutkeun situs WHfoods, ngandung Vitamin A nu alus pikeun kasehatan mata, hui cilembu ngandung leuwih loba Vitamin A dibandingkeun jeung jenis hui lianna. Salian ti Vitamin A, hui cilembu ogé ngandung Vitamin C nu nyukupan 52% ti kabutuhan sapopoé. Dina sababaraa panalungtikan, hui kabukti jadi sumber karoten nu leuwih loba ti batan sayuran nu daunna héjo. Gawé bareng jeung betakoroten, kadua antioksidan ieu bisa ngaleungitkeun radikal bebas tina awak jeung *anti-inflamasi*. Numutkeun *National Cancer Institute,* hui cilembu gé bisa ngurangan résiko kanker.

### **Kaya Mineral** 
Hui cilembu ngandung sumber mineral saperti tambaga, mangan, kalium, jeung fosfor. Dina 200 gram hui cilembu nyumbang 50% mangan, 36% tambaga, 26% kalium, jeung 15% fosfor tina kabutuhan nu dirékoméndasikeun sapopoé.

## Rujukan 
## Tutumbu Kaluar
*
Lolong

jmpl|Gambaran anu lolong peureum matana
**Lolong**  nyaéta kaayaan teu bisa nempo pisan lantaran dua matana peureum.
 Lolong bisa karandapan ti mimiti gumelar atawa ti kudrat anu teu bisa nempo, bisa ogé ku alatan indra panempo atawa mata ngarandapan karuksakan alatan ku panyakit, anu ngabalukarkeun mata henteu bisa nempo nanaon. 

Dina sababaraha kaayaan, lolong bisa disababkeun tina kacilakaan, panyakit inféksi campak ogé bisa ngabalukarkeun ruksakna *ulseraso* kornéa mata. Di Afrika lolong anu karandapan ku barudak téh lantaran kaserang panyakit  turunan ti kolotna kitu deui ka budak anu gumelar dina kaayaan albino *okulokutaneus*. Numutkeun laporan WHO di Indonésia aya kana 20 juta urang ngarandapan lolong ku lantaran tina panyakit katarak.

## Dicutat tina
Sepat

**Sepat** (*Trichopus Trichopterus*) nyaéta lauk leutik anu asalna tina kulawarga *Osphronemidae*, awakna gepéng sagedé daun rambutan, pangawakanna méh sarimbag jeung lauk guramé.
 Lauk sepat kaasup lauk anu mibanda niléy ékonomi.

## Baranahan
Lauk sepat ilahar kapanggih hirup di balong, situ, susukan, ogé rawa-rawa. Bisa hirup di cai anu mibanda PH jeung oksigén anu jumlahna saeutik, ieu ku lantaran lauk sepat mibanda organ séjén pikeun ngambekan anu disebut *labyrinth*.

Di alam liar, lauk sepat mimiti mijah mangsa panungtung usum hujan atawa nyanghareupan usum halodo.

## Dicutat tina
## Tutumbu kaluar
* Mengenal & Mengendalikan Predator Ikan
Koja

**Koja** nyaéta kantong beunang nganyam/ngajujut anu dijieun tina kulit kai beunang ngagintir atawa ngarara, dipaké paranti mawa  barang anu henteu pati gedé. Koja dipakéna ku jalan disoréndangkeun kana taktak, baheula mah koja téh dimangpaatkeun pikeun mawa bekel mangsa miang ka kebon, huma, leuweung  atawa ka sawah, kitu ogé pikeun ngawadahan barang balanjaan mangsa indit ka pasar.

Taya lian urang Baduy anu ngamumulé kamonésan nyieun kantong koja nepi ka kiwari. Koja dijieun tina kulit tangkal teureup atawa kantéh bisa dicelep atawa henteu, gumantung pangaresep. 
## Dicutat tina
Tajug

**Tajug** nyaéta wangunan paranti umat muslim ngalaksanakeun  ibadah (solat, ngaji, jeung sajabana), ukuranna leuwih leutik tur basajan tibatan  masigit.Utamana di pilemburan, tajug ogé jadi hiji tempat barudak dialajar ngaderes ngaji jeung agama, wanci  pasosoré sabada baralik ti sakola.

Gedé jeung leutikna tajug teu aya katangtuan, ilahar gedéna tajug disaluyukeun jeung gedé imah-imah anu aya disagigireuna. Di jero tajug ngan aya dua rohangan, rohangan jama'ah jeung paimbaran paranti imam solat.

Di daérah Jawa Kulon ogé loba kapanggih masigit jeung tajug, pikeun gambaran waé dina taun 1996 aya kana 21.038 wangunan masigit jeung 655.741 tajug.

## Dicutat tina
Teureup

**Teureup** (*Artocarpus elasticus*) nyaéta tangkal leuweung ti kulawarga *moraceae*. Kaina alus naker pikeun bahan nyieun parahu, bahan *bangunan*, jeung kabutuhan séjén.
Teureup mibanda ngaran daérah anu béda-béda kayaning: bakil (Malaysia), torop (Batak), tarok (Minangkabau), kalam (Mentawai), kokap (Madura), erap (Kalimantan). Tangkal teureup mikaresep daérah anu panas tur beueus (*lembab*), tangkalna ngan bisa hirup dina taneuh anu déngdék, urut urug atawa rempag, sisi susukan jeung gawir.

## Dicutat tina
Uyan Suryana

**Uyan Suryana** sok disebut ogé Yan Asmi nyaéta saurang *seniman* Sunda, *budayawan*, *musikus*, ogé anggota grup D'Bodor. () Mimiti ngahiji jeung grup bodor D'bodor   taun 1986, Uyan kungsi digawé di kantor Dinas Pendapatan kota Sukabumi. Uyan tilar dunya di Rumah Sakit Umum Daérah (RSUD) R. Syamsuddin, SH, alatan kaserang panyakit liver. Senin (29/3), dini hari.  Alatan ngarandapan kasakit Liver, vertigo, jeung stroke kalawan ninggalkeun saurang istri tur 5 urang anak.

## Dicutat tina
Gawir

**Gawir** nyaéta hiji tempat anu lungkawing.Daérah anu ngagawir ilaharna dina gunung apu, batu, keusik, jeung taneuh sakapeung ogé kapanggih di gunung batu granit atawa *basalt*. Gawir  dina basa Indonésia disebut *tebing*, basa Inggrisna *Cliff*. Bisa waé aya disisi gunung atawa sisi palataran jero anu misahkeun sawah, kebon, rawa jeung sajabana. Kaayan gawir jadi leuwih tengtrem tur jauh tina gangguan, dimangpaatkeun ku sababaraha rupa manuk pikeun ngancik dina gawir ngadon nyayang tur baranahan  kayaning:  manuk cukahkeh, walét, Heulang, aya ogé nyiruan,  jeung manuk-manuk séjéna.

File:20170820 1527 Léngkob Kera Jawa timur.jpg|Gawir batu nu nangtawing
File:The Top of Mount Hawu.jpg|Gawir apu di Citatah
File:Cadas Gantung Indah.jpg|Gawir Cadas Gantung Indah di Kuningan

 
## Dicutat tina
Kakap

**Kakap** nyaéta  kulawarga lauk laut dasaran nu hirup kalawan ngagorombol (ngabubuhan) di dasar-dasar karang atawa terumbu karang. Mibanda ciri awak nu buleud gepéng kalawan sirip manjang sapanjang tonggong. Jenis lauk kakap loba kapanggihan di Indonésia nyaéta jenis Kakap beureum (L. campechanus) sawatara jenis nu liang nu ogé loba kapanggih nyaéta Kakap konéng, Kakap hideung jeung réa deui.

Kakap beureum mangrupa fauna has propinsi Kapuloan Riau lantaran ieu propinsi mangrupa tempat cicing kakap sarta lauk kakap sorangan sok dijadikeun bahan kadaharan has nyaéta *Asam pedas*.

## Galéri 

File:Red snapper.jpg|
File:Vermilion snapper.jpg|
File:Symphorichthys spirulus by Line1.jpg|
File:Lutjanus kasmira.jpg|
File:Lutjanus apodus2.jpg|
File:Lutjanus bengalensis1.jpg|

## Rujukan 
## Tutumbu luar 
* Situs resmi Integrated Taxonomic Information System
* Situs Animal diversity
Bau

**Bau** atawa **Aroma** nyaéta naon baé hal anu bisa katangkep ku alat pangambeu. misalna bau hanyir, seuseungitan atawa bau busuk.

Bau tiasa ogé berkonotasi khusus bau teu sedap dina obroleun sapopoé, contona cai bau.
ASEAN

jmpl|Peta ASEAN
**Perhimpunan Bangsa-bangsa Asia Tenggara** atawa dina basa ingris **Association of Southeast Asian Nations** (**ASEAN**)mangrupa hiji organisasi géo-politik jeung ékonomi tina bagara-nagara di kawasan Asia Tenggara. Aséan mangrupa kawasan saluas 4,7 kilometer pasagi nu miboga jumlah penduduk kurang leuwih 600 juta jiwa. ASEAN  - Association of South éast Asia Nation (Asosiasi Perhimpunan Bangsa-Bangsa Asia tenggara diadegkeun dina tanggal 1967 di Bangkok, Thailand nu dicirikeun ku panandatanganan Deklarasi ASEAN (atawa Deklarasi bangkok), ku para pangadegna, nyaéta Indonesia, Malaysia, Filipina, Singapura, jeung Thailand. Saterusna Brunei Darussalam ngagabung dina tangga 7 Januari 1984, Vietnam dina tanggal 28 Juli 1995, Laos jeung Myanmar dina tanggal 23 Julo taun 1997, jeung Kamboja dina tanggal 16 Desember 1998. Ayeuna ASEAN boga anggota 10 (sapuluh) nagara. Ti mimiti pangadegan ASEANleuwih diwarnaan ku usaha-usaha ngawangun rasa saling percaya (**confidence building**) antar nagara anggota guna makarkeun kerja sama régional nu sifatna kooperatif nganging tacan boga sifat integritas.

## Rujukan
Martabat Tujuh

**Martabat Tujuh** nyaéta salah sahiji ajaran tasawuf, nu janten kawentar di Nusantara saprak awal abad ka-17. Ajaran ieu mimitina disebarkeun ku Séh Syamsuddin al-Sumatrani, mufti Kasultanan  Acéh. Ajaran ieu dumasar kana kitab *Al-Tuhfat al-Mursalah ila Ruh an-Nabi* karya Séh Muhammad al-Burhanpuri, hiji sufi tina Gujarat, India.

## Rujukan
Bégonia

jmpl|kembang Bégonia

**Bégonia** nyaéta marga dina kulawarga tutuwuhan kembang *Begoniaeae*. Hiji-hijina kulawarga séjénna ti marga *Begoniaceae* nyaéta *Hillebrandia*.

## Rujukan
Kukumbul

**Kukumbul** (*bobber*) nyaéta pakakas paranti nguseup anu mibanda kagunaan méré tangara kanu nguseup upama eupana aya nunyanggut, nangtukeun déét jeung jerona neundeun eupan di jero cai. 
Sangkan kukumbul bisa nangtung di cai, tungtungna kudu dibéré pangbeubeurat ilaharna dijieun tina timah.

Kukumbul dijieun tina rupa-rupa bahan: bulu hayam, cucuk landak, kai, plastik, jeung sajabana. Utamana nguseup di laut kukumbul dijieun kacida pisan loba rupa ukuran jeung kelirna. Kukumbul anu tuntuna leuwih lencop, ilaharna sipaké mangsa jeujeur jeung kukumbul henteu pati jauh saperti di susukan atawa balong.

**Bubble float**: kukumbul anu wujudna buleud, di jerona aya liang paranti ngesikeun cai anu maksudna pikeun nyaluyukeun sabaraha jero  kukumbul teuleum, ilaharna dipaké ditempat anu loba rungkun sangkan henteu matak pajeujeut kana kenur.

File:Fishing Floats with Dirction Control.JPG|Kukumbul paranti nguseup anu maké parabot *kontrol*]]
File:Expo belle epoque 18.jpg|Rupa-rupa kukumbul jieunan pabrik
File:Plate II-Francis-The Slider.JPG|Buku ngunaan kukumbul  *A Book on Angling* by Francis Francis, 1876
File:SHORE_FISHING_DIAGRAMS.jpg|Cara jeung katngtuan maké kukumbul *kontrol*

## Dicutat tina
Jeruk purut

**Jeruk purut** atawa **Jeruk lémo**  ;  *kaffir lime* (*Citrus hystrix*)  nyaéta  jeruk anu asalna tina kulawarga  *rutaceae*.  Jangkung tangkalna bisa nepi ka 2 méter, kulit luarna lemes  kelirna semu héjo mibanda cucuk anu maréncos tur paranjang, kulit jerona bodas semu krém. 

## Ngaran Daérah
Unte Mukur, Unte Pangir (Batak), Lemau Kaffir, L. Sarakan (Lampung), Lemao Puruik (Minangkabau), Dema Kafalo (Nias), Limau Kaffirteen, Jeruk Seungit, Jeruk Purut (Sunda, Jawa), Jeruk Linglang, Jeruk purut (Bali), Mude Matang Bows, Mude Nelu (Flores).

## Kandungan kimia 
Komposisi Daun mibanda tanin 1,8%, *steroid* *triterpenoid*, katut minyak asiri 1-1,5% v/b. Kulit buah ibanda *saponin*, *tanin* 1%, *steroid triterpe- noid*, sareng minyak asiri anu mibanda *sitrat* 2-2,5% v/b.
 

File:Citrus hystrix fruit.jpg|Buah jeruk purut
File:Citrus hystrix in Jardin des Plantes de Toulouse 01.jpg|Tangkal jeruk purut
File:Starr 080608-7558 Citrus hystrix.jpg|Daun Jeruk purut
File:Starr 080610-8293 Citrus hystrix.jpg| Cucuk tangkal jeruk
File:Fish stuffed with Thai herbs.jpg|Dipaké bungbu masakan

 
## Dicuat tina
Kategori :Buah
Pakeman basa

**Pakeman basa** nyaéta basa anu wangunna angger atawa matok, diwangun ku runtuyan kecap-kecap nu geus matok , cicing, hésé dionggét-onggétna, atawa hésé robahna. Najan kitu, teu ngandung harti pakeman basa téh henteu robah, pakeman basa bisa robah najan ngan saeutik .
Ceuk Salmun, pakeman basa nyaéta kalimah atawa gundukan kecap anu geus dipatok, geus ditaker diwatesanan, teu meunang robah, boh robah unina atawa ejahanana, boh dirobah tempatna atawa dilemeskeun . Dina basa Indonésia, pakeman basa disebut ungkapan kata atawa idiom. Ulikan pakeman basa disebutna *Idiomatik*. Dipatalikeun kana harti nu dikandungna, nyaéta harti idiomatik, ulikan pakeman basa téh bisa digolongkeun kana ulikan harti semantik  atawa élmu harti. Ari idiomatik nyaéta maluruh jeung medar sagala rupa gejala idiom (pakeman basa) katut hartina. Enggoning nerangkeun gejala-gejala idiom katut hartina, padika anu ilahar digunakeun ku semantik bisa dimangpaatkeun ku idiomatik.

## Ciri-ciri
Pakeman basa ilaharna ngandung harti husus tur mandiri. Contona wangunan *gedé hulu* mangrupa pakeman basa  anu ngandung harti ' *sombong* , *ria* , *takabur* , béda jeung harti unsur-unsurna boh *gedé* boh unsur *hulu*. Prawirasumantri & Suriamiharja ngajéntrékeun tujuh perkara anu kagolong pakeman basa atawa idiom . nyaéta: 
# Pakeman basa mangrupa raéhan nu mibanda ciri husus tur mandiri, digunakeun pikeun ngabédakeun masarakat hiji jeung séjéna, sok disebut ogé basa wewengkon atawa basa dialék.  Conto: *téoh* (dialek kuningan)= handap *Ompod* (dialek bogor)= sieunan, borangan. 
# Pakeman basa mangrupa wangunan anu anéh konstruksina nurutkeun tata basa. conto: Nung, manéh geus *didahar*? Puguh manéhna ogé *dijual*.
# Mangrupa wangunan basa anu hartina nyimpang tina harti nurutkeun tata basa  Conto: Jang, pangmiceunkeun tampolong. Néng, pangagedéankeun kompor.
# Mangrupa wangunan anu hartina henteu bisa dipulangkeun deui kana sajumlahing harti unsur–unsur pangwangunan atawa teu bisa dihartikeun sacéréléwéna.  Conto; béak déngkak Abong biwir teu diwengku.
# Mangrupa gaya basa has pikeun hiji jalma atawa pangarang. Conto gaya Moh Ambri, gaya Ahmad Bakri, Gaya Yus Rusyana. 
# Mangrupa rakitan basa sangkan nimbulkeun pangaruh anu leleb karasana ka nu maca atawa nu ngadéngékeun, ku jalan ngabandingken hiji hal jeung hal séjéna. Conto: "Siga tunggul kahuru", "Kawas ucing jeung anjing". 
# Mangrupa kecap-kecap anu ngandung harti injeuman. Conto: Wah haji etamah *ngeupeul* pisan Ulah hayang *ciatah* waé atuh!

## Wanda
Sudaryat ngabagi pakeman basa jadi 12 wanda. ieu di handap dijéntrékeun saperluna. Dina basa sunda aya rupa-rupa ungkara atawa kecap anu kaasup kana pakeman basa (idiom), di antarana waé, (1) kekecapan, (2) babasan, (3) paribasa, (4) kecap kiasan, (5) rakitan lantip, (6) cacandran, (7) uga, (8) candrasangkala, (9) caturangga, (10) caturangga ucing, jeung (11) repok. Jaba ti éta aya ogé nu disebut (12) Wirasat kayaning wanci, karang, lelemah piimaheun, jeung (13) Pranata mangsa .

## Rujukan
Saéni

## Déskripsi
Novel Saéni téh minangka novel munggaran karangan Hadi AKS, anu diterbitkeun ku Grafindo Media Pratama taun 2007. Saterusna ieu novel diterbitkeun deui ku Kiblat Buku Utama bulan Maret taun 2014, kalawan panganteur Teddi Muhtadin. Ieu novel kandelna 151 kaca, kaasup idéntitas pangarang, sasakala carita (panganteur pangarang), sarta panganteur Teddi Muhtadin. Jilidna dipasieup ku lukisan warna biru nu dirarancang ku Ésti Lestarini .
Saméméh diterbitkeun, ieu novel kungsi dilélér pinunjul kahiji pasanggiri ngarang novel Hadiah Sastra Oeton Moechtar nu diayakeun ku majalah Manglé taun 2000-2001. Pinunjulna mangrupa 3 pinunjul satata. Salian ti novel Saéni, pinunjul kahiji satata séjénna nyaéta novel Sandékala karangan Godi Suwarna, jeung novel Ujay Kodok karangan Tatang Sumarsono. Saterusna novel Saéni dimuat jadi carita nyambung dina majalah Manglé taun 2002 .
## Tingkesan
Novel Saéni nyaritakeun ngeunaan tokoh Ijan nu katarik ka Nyi Saéni,sripanggung ubrug Bénhur. Malah Ijan milu nganteurkeun Nyi Saéni ka Gunung Keneng. Tapi Ijan saterusna ngarasa tugenah, lantaran Nyi Saéni kaburu dipihukum ku tokoh bapa nu geus lila jadi duda. Cindekna, Nyi Saéni téh jadi indung téré Ijan. Ijan ngarasa bapa téga megatkeun duriat anak, tepi ka Ijan mindeng kabur ti imahna. Sabada Nyi Saéni ngalilipur haté Ijan, ti harita Ijan bisa narima kanyataan. Basa Nyi Saéni keur kakandungan, tur bapa geus lawas tu mulang, duriat Ijan bet kahudang deui, lantaran di imah ukur aya Ijan jeung Nyi Saéni. Laju teu lila Nyi Saéni kaguguran, nya ti harita bapa ampleng-amplengan ngalaut, tepi ka kabéjakeun tilar dunya. Sanggeus ditilar ku bapa, Nyi Saéni dibawa ku Ki Cindul, pupuhu kasenian ubrug ka Gunung Keneng sangkan Nyi Saéni jadi sripanggung deui. Ijan gé milu nuturkeun Nyi Saéni ka Gunung Keneng, lantaran Ijan di imah mindeng gering. Tapi duriat Ijan angger baé teu bisa laksana, sabab Saéni kaburu dikawin ku Ki Baidin, jawara di éta wewengkon. Tungtungna Ijan mulang deui ka lemburnna.
## Référénsi
Centing

**Centing** nyaéta parabot dapur paranti ngawadahan uyah bubuk atawa gula bodas. Wangunna kawas emuk ngan mibanda tutup, bahanna dijieun  tina taneuh tela (*gerabah*) beunang meuleum aya ogé nu dijieun tina keramik atawa kaca. 

Urang batak nyebut kana wadah uyah téh  *parsisiraan*. Urang Riau nyebutna *kampil*.  di Sulawesi nyebutna  *balase* ilaharna diteundeun dina para seuneu atawa érang-érang anu pernahna aya di luhureun hawu. Di daérah Acéh mah wadah uyah téh disebut *bojok* ( dijieun tina batok kalapa atawa cangkang waluh gedé anu geus kolot).

## Dicutat tina
Kategori : Parabot
Panggung Wayang

***Panggung Wayang*** mangrupa kumpulan carpon atawa antologi karya Aam Amilia (Bandung, 21 Désémber 1946). Dina Panggung Wayang, aya 50 carita pondok kalayan rupaning téma di antarana téma dunya rumaja, romantis, kritik sosial, détéktif, pikasieuneun, jeung banyol. Ieu antologi téh dipedalkeun ku CV Geger Sunten kalayan ilustrasi gambar jilid ku Budi Riyanto.

Ieu buku dipedalkeun munggaran taun 1992, kalayan penganteur ti Abdullah Mustafa. Carpon Aam Amilia anu dikumpulkeun dina ieu buku kungsi naék citak di Majalah Manglé, Handjuang, Katumbiri, jeung Galura.

Dibuka ku carpon “Timburu” anu naék citak di Majalah Manglé no.100. Dipungkas ku carpon “Kincir Angin Muter Kénéh” anu naék citak dina Galura no.24.
Carita pondok anu dikumpulkeun dina ieu antologi ngurung waktu kurang leuwih 30 taun. Aya genep bagian, dina sabagian aya 6 nepi ka 10 carita pondok. Panggung Wayang mangrupa kumpulan carpon Aam Amilia anu munggaran jeung anu panglengkepna.

## Réferénsi
Kekecapan

**Kekecapan** asalna tina kecap (kaucap, kaomongkeun) dirajék dwipurwa binarung rarangkén tukang -an (Rdp-an).. Kekecapan jeung babasan mibanda sasaruaan, nyaéta pada-pada mangrupa kecap kantétan atawa gundukan kecap.
# Kecap barang mangrupa kecap nu nuduhkeun barang jeung naon-naon nu nuduhkeun barang, saperti j*alma**, sato, tutuwuhan, barang, tempat, jeung hal*.
# Kecap barang bisa dipiheulaan kecap bilangan saperti *lima* jeung *dalapan* dina wangunan: *lima* imah, *dalapan* entragan.
# Kecap barang bisa dipiheulaan kecap pangantét saperti *di,* *ka*, jeung *ti* dina wangunan prasa: *di* Bandung, *ti* lembur.

### Kecap Pagawéan 
Nyaéta sajumlah kecap anu mibanda salah sahiji ciri ieu di handap:
# Kekecapan mangrupa kecap atawa kantétan kecap
# Kekecapan geus jadi kedaling kailaharan atawa kabiasaan
# Kekecapan umumna henteu ngandung harti injeuman

## Kabeungharan Kekecapan 
Numutkeun Sudaryat, aya 727 kekecapan nu geus didaftarkeun. Béréndelanana geus dibukukeun dina buku Pakeman Basa Sunda Ulikan Idiomatik Sunda yasana Yayat Sudaryat.

## Rujukan
Sayang

]]
**Sayang** nyaéta tempat anu ngahaja dijieun pikeun nyumput, ngajaga anak-anakna tina bahaya; sayang nunjul ogé kana tempat manuk jeung unggas séjéna ngendog tur ngagedékeun anak-anakna. Sayang dijieun alatan ayana pangrojong biologis tina hiji sato anu keur kakandungan, sok disebut ogé naluri nyayang. 

Sayang manuk anu dijieun basajan ogé dimaksudkeun pikeun nyumputkeun endog-endogna sangkan hentu murag ogé nyingkahan tina gangguan sato séjén.

Gedé jeung leutikna sayang dipangaruhan ku jumlah anu ngeusianna, saperti sayang beurit: beurit ngaliang jero pisan kalawan leuwih lega di jerona bisa dieusi ku puluhan nepika ratusan beurit. Sababaraha rupa sayang malah bisa dimangpaatkeun pikeun yumponan kabutuhan vitamin jeung ubar sperti: sayang walét, nyiruan, sireum, jeung sajabana .

File:Pandion haliaetus -Belize -building nest-8.jpg|Sayang anu dijieun luhureun tatangkalan
File:Natural Beehive and Honeycombs.jpg|Sayang nyiruan
File:Webervogelnst Auoblodge.JPG|Sayang anu dieusi ku sakoloni
File:Spawn hatching.JPG|Endog lauk keur megar dina sayang
File:Maiasaura Nest Model.001 - Natural History Museum of London.JPG| Keur miara anak-anakna dina sayang 

## Tutumbu kaluar
* Sayang manuk
 
## Dicutat tina
Kecap (disambiguasi)

* Kecap (basa Sunda)''' -  wangun katatabasaan pangleutikna
* Kécap - ngaran deungeun sangu anun éncér kawas cai, warnana hideung, rasana amis
Heucak

**Heucak** nyaéta paré anu leupas tina geugeusan; ranggeuyan paré anu henteu bisa di beungkeut/dieundan. Heucak ogé nunjul kana ranggeuyan paré anu henteu gembleng, kurang loba eusina ku lantaran sawaréhna hapa atawa henteu jadi, heucak ilaharna diala pang pandeurina.

Heucak mah dipoéna diamparkeun dina luhur giribig, nyiru, atawa karung tempona geus garing tuluy dijait tara ieuh diasupkeun ka leuit.

Paré anu dipelak sok maruragan kana galeng terus ngajadi nepi ka dipanén, éta ogé nu kasebut paré heucak

## Dicutat tina
Saung

]]
**Saung** (*shed*) nyaéta hiji wangunan leutik kawas imah ngan henteu weweg; gardu; ranggon.  Saung ilahar katempo di sawah atawa kebon, dimangpaatkeun pikeun ngaso, nungguan sawah, kebon, ingon-ingon, nunda pakakas, gemuk, jeung sajabana. Saung ogé nunjul kana wangunan pikeun ngiuhan ipukan atawa pabinihan sangkan henteu kabentrang teuing ku panon poé. Aya deui saung tradisional anu ngahaja dijieun di kota pikeun tempat usaha  *kuliner*, sangkan béda tinulian ogé katempo asri kawas di kampung atawa di lembur..Aya saung pikeun ngukut atawa miara bangkong 

Nincak umur paré geus culcel bijil buahna, di saung ogé mimiti haneuteun nu ngadon tunggu sawah ngagebahan hama manuk  piit jeung sajabana.

Saung henteu ngan aya di urang wungkul, di luar negri ogé aya saperti di Australia jeung New Zealand ogé aya.
Malahan mah aya majalahna judulna  "*The Shed*" jeung buku anu judulna "*Men and Sheds*". Dua-duana dikokolakeun ku hiji paguyuban (''Australian Men's Shed Association'') anu eusina rupa-rupa iber pikeun saha waé anu mikaresep ngeunaan saung.

File:Tabanan-Regency Indonesia Rice-paddies-07.jpg|Saung urang Bali
File:Elderly shed 269720.jpg| Saung urang Inggris
File:Cedar storage shed wood.jpg| Saung paranti neundeun suluh
File:Saung pepes ikan mas Walahar " - panoramio.jpg| Saung paragi ngaso tur jajan
File:Rice fields at Jatiluwih. Bali, Indonesia.JPG|Saung sawah di Bali

## Dicutat tina
Huut

**Huut** nyaéta cangkang paré. Wujudna ipis kelirna semu konéng karasa keusrak kawas sisit tur teu bisa dikonsumsi ku jalma.
Paré, jujukutan, ogé séréal, jelai, jeung gandum mangsa  geus kolot tur asak sikina disimbutan pageuh ku cangkang ipis, garing tur keusrak (disebut ogé *glumes*, *lemmas* jeung *paleas*), sabada kulit atawa cangkang anu nyimbutan sikina dileupaskeun tina, ngaranna disebutna huut atawa *sekam* ; *chaff* . di mana cangkangna geus lalésot  tuluy waé ditapi pikeun misahkeun cangkang paré atawa huut jeung béasna. 
Disababaraha daérah dipaké ogé pikeun meuleum batu bata. 
Huut beunang meulem disebutna lebu, dimangpaatkeun pikeun ngumbah wadah.

## Dicutat tina
Layal Abboud

jmpl
**Layal Abboud** (, ; lahir 15 Méi 1982) nyaéta hiji Lebanese penyanyi pop, musik rahayat penghibur, sora-malayu pujangga, konser penari, pas modél, Muslim kamanusaan jeung awewe nu balantik.

## Rujukan 
## Tumbu luar 
* 
* Layal Abboud dina YouTube
* 
*  Layal Abboud di Myspace
*  Layal Abboud dina ReverbNation
Kakap beureum

**Kakap beureum** (*Lutjanus sp*.) kaasup golongan lauk nu hirupna di dasar cai, nu bisa hirup di daérah nu caina déét nepi ka laut jero. Lauk kakap beureum loba dipanggihan ampir di sakuliah basisir wewengkon Indonésia jeung miboga ajén ékonomi anu luhur. Jinis kakap beureum umumna sungutna rubak jeung rada nonjol ka hareup, huntu *konikel* dina sihungna nyusun dina sabaris atawa dua baris jeung sadérétan huntu *canin* nu aya dibagéan hareup. Sirip tonggong jeung sirip bujurna diwangun ku ramo-ramo nu heuras jeung nu leuleus. Sirip tonggongna umumna sok aya nu nyambung dina bagian antara cucuk nu heuras jeung cucuk nu leuleus. Wates bagéan buntutna rada melengkung jeung bagéan tungtungna rada mintul. Wanda kakap beureum miboga sababaraha rupa, mimiti nu semu beureum,  semu konéng, kulawu jeung coklat. Ngabogaan garis-garis nu warnana poék, sakapeung mah sok kapanggih nu aya totol hideungan dina awakna belah luhur. Umumna mah panjangna antara 25 – 50cm, sanajan aya ogé nu nepi ka 90 cm. 

## Ngaran di unggal wewengkon 
* Jawa Tengah jeung Jawa Wétan: *Kellet, Darongan, Bambangan*
* Jawa Kulon jeung Jakarta: *Kakap Beureum, Kakap Merah, Ikan Merah, Bambangan*
* Madura: *Posepa*
* Bangka: *Bran, Bambang*
* Sulawesi Kidul: *Bambangan, Bacan, Delise*
* Sulawesi Tenggara: *Langgaria, Gacak*
* Riau: *Siakap*
* Sumatra Kalér: *Sibolga*
* Sumatra Kulon: *Sikakap, Saliguma*
* Sulawesi Kalér: *Lolise*
* Ambon (Maluku): *Delis, Sengaru, Rae*
* Seram (Maluku): *Popika*

## Tutumbu kaluar
* Mengenal & Mengendalikan Predator Ikan
## Rujukan
Akeul

**Akeul** nyaéta mulak-malik sangu panas anyar ngajait bari dihihidan sangkan gancang tiis.Sangu panas tur ngebul  kakara asak tina aseupan ditamplokeun kana dulang, tuluy dibulak-balik maké pangarih,  bari digeberan ku hihid nepi ka  sangu tiis sarta teu ngebul deui. Mun hadé ngakeulna, sangu 
téh bakal pulen tur liket henteu gancang baleuy, masih kénéh bisa *dikonsumsi* nepika isukna.Parabot paranti ngakeul sangu kayaning pangarih bisa ogé maké cukil, hihid jeung dulang.

## Tempo ogé
* Paré
* Béas
* Sangu

## Dicutat tina
Ancol

**Ancol** (antol)  nyaéta tungtung daratan atawa jojontor anu nyolongodor ka laut, basa Inggris *Cape*, Basa Jakartana *Tanjung*. Ancol bisa ogé nunjul kana sasak anu nyolongodor ti sisi walungan ka tengah pikeun nurun-unggahkeun panumpang, sabab kapal atawa parahu teu bisa balabuh disisi walungan lantaran déét teuing.
Ancol ilaharna diwangun ku daratan anu *struktur* taneuhna teuas kayaning batu-batu, cadas, jeung batu karang matakna leuwih kuat mangsa kateumbrag Lambak cai laut.
Ancol anu diwangun ku batu-batu atawa cadas ilaharna ngawujud gawir anu lungkawing, béda jeung ancol anu strukturna tina taneuh atawa keusik lolobanana katempo kawas pasir, atawa sok katempo ngampar henteu ngagawir kalawan dipinuhan ku tatangkalan. Duanana ogé mibanda kaéndahan séwang-séwangan  kalawan ciri anu mandiri.
## Dicutat tina
Dadap

**Dadap** (*Erythrina variegata*) nyaéta tangkal anu asalna tina kulawarga  *Fabaceae*. Urang Jawa nyebut dadap téh *dadap ayam* atawa *dadap laut*;  urang Madura nyebutna *theutheuk* ; di Bali disebutna *dalungdung*; di Timor disebutna *deris*; urang Maluku nyebutna *galala itam*.

Tangkal dadap hirup kalawan subur di daérah anu jemlék rada garing meueusan, kalawan turun hujan 800 – 1500&nbsp;mm dina sataun atawa 5-6 usum hujan. Loba kapanggih hirup ti mimiti sisi basisir anu perenahna 1500 m dpl (luhureun beungeut cai laut). Dadap bisa hirup dina taneuh anu  keusikan, ngandung uyah, taneuh anu mindeng kakeueum ku cai, kitu ogé taneuh apu. Dadap mah tangkalna henteu pati kékép, dauna ngajumpluk, tur ngarangrangan mangsa datang usum halodo.

Kembangna bijil tina tungtung régang, ngaranggeuy wanguna lencop, ngéntép dina sikatanna, ieu kembang téh ilaharna merentis mangsa daunna ngarangrangan.

## Kagunaan 
Tangkal dadap dimangpaatkeun pikeun pangiuh di kebon-kebon kopi jeung coklat, tangkal rambatan pedes, seureuh, paneli atawa hui gadung. Nginum cai peresan daun dadap tuluy dicampurkeun jeung madu bisa nyageurkeun panyakit cacingeun jeung peujit murilit (disentri).

## Katangtuan melak
Melak tangkal dadap bisa tina siki atawa potongan tangkalna.
Siki-siki dadap saméméhna pelakkeuneun kudu dikeueum heula dina cai haneut (80&nbsp;°C) kurang leuwih 10 menit, tuluy dikeueuman ku cai biasa sapeuting, kakara isukana dibungbun (dicecebkeun kana taneuh).
ieu siki baris kaluar sirung sabada  8-10 poé, téréh gedé tur jangkung dina waktu  8-10 minggu jangkungna geus nepi ka  30–50&nbsp;cm dalam.
Melak ku jalan distek tangkalna, teukteuk dahan dadap  kurang leuwih  panjang 2–3 m jeung gedéna  2–5&nbsp;cm, tunda heula sapoé sapeuting sangkan henteu gancang buruk diserang supa. isukna kakara ditancebkeun.

file:Asian Pied Starling (Sturnus contra) feeding on Indian Coral Tree (Erythrina variegata) in Kolkata I IMG 4005.jpg|Kembang dadap dieuneupan manuk jalak surén (*Sturnus contra*) 
file:Eryth varie 080721 1631 koe.jpg|Daun-daun dadap
file:Eryth varie 080721 1634 koe.jpg|Tangkal dadap mangsa ngarangrangan daun 
File:Tangkal dadap.jpg|Tangkal dadap ker ngemploh héjo

## Dicutat tina 
## Tutumbu Kaluar
*

## Tutumbu kaluar 
* Germplasm Resources Information Network: *Erythrina variegata*
* Flowers of India: Indian Coral Tree
Kalapati

## Déskripsi
Buku kumpulan carpon Kalapati téh mangrupa buku nu ditulis ku salah saurang pangarang Sunda, nyaéta Hadi AKS, medal dina taun 2012 citakan kahiji, kandelna 117 kaca, pamedalna nyaéta PT Kiblat Buku Utama Bandung. Saupama ditilik tina jilidna, katitén aya gambar wanoja keur nyekelan péso, sorot panonna nahan kasieun. Di tukangeun wanoja aya gambar kalangkang leungeun jeung kalangkang jalma-jalma kawas nu rék ngarogahala manéhna. Tulisan kalapati diwarnaan beureum semu orén, nyaluyukeun jeung gambar latar di tukangeun wanoja, kawas langit nalika wanci reupreupan maju ka magrib. Saupama ditilik-tilik mah éta jilid buku na téh ngadéskripsikeun salah sahiji carpon nu dimuat dina éta buku, nu judulna “Kalapati”. Di jilid tukang dicutat salah sahiji kalimah tina carpon “Sarah”, cutatanna nyaéta “Daun, tangkal, jeung manusa tuluy jaradi sarah. Palid dina caah umpalan…” éta kalimah matak keueung jeung matak panasaran ka nu macana, ditambahan ku ayana déskripsi nu didadarkeun di paragraph handapeunana . 
Ieu buku téh nyaritakeun rupa-rupa pasualan dina kahirupan jaman kiwari. Dina ieu buku téh aya 12 carpon, nyaéta: (1) ‘Lemah Cai Kulup’, (2) ‘Sarah’, (3) ‘Basa Lambak Cahayaan’, (4) ‘Kala’, (5) ‘Kalapati’, (6) ‘Kalakay’, (7) ‘Kalangkang Bulan’, (8) ‘Anaking jeung Bulan’, (9) ‘Kembang Pati’, (10) ‘Jaid’, (11) ‘Lembur Samida’, jeung (12) ‘Iraha Patepang Deui’.
Éta 12 carpon téh miboga carita nu béda-béda, nyaéta ngaguar pasualan ngeunaan kahirupan manusa jaman kiwari, boh di lingkungan kulawarga boh di lingkungan masarakat. Ieu 12 carpon téh saupama disalusur leuwih nyosok jero, miboga amanat nu kacida pentingna pikeun jadi eunteung kahirupan nu maca. Sajaba ti ngaguar ngeunaan pasualan kahirupan, aya ogé sababaraha carpon nu ngahirupkeun palaku wanoja dina caritana. Palaku wanoja nu diciptakeun dina carpon Hadi AKS téh digambarkeun salaku rupa-rupa palaku wanoja nu miboga karakteristik béda-béda, dina kahirupan anu béda-béda ogé .

## Référénsi
Bayur

**Bayur**, **bayor** atawa **cayur** (*Pterospermum javanicum*) nyaéta jinis tangkal nu ngahasilkeun kai nu kualitasna hadé. Ieu tangkal biasana aya di legok, dipikawanoh ogé kalayan ngaran-ngaran séjénna, kayaning *bayur, cayur, wadang* (id.); *bayur, wayur, wadang, walang* (Jw.); *phenjur* (Md.); jeung sajabana. Aya ogé nu nyebut *bolang* (Bal.); *buli* (Slw.); *damarsala* (NTT); *teunggi leuyan* (Kal.). Bayur sacara husus sumébar di wilayah tropis, dimimitian ti kiduleun India, Asia Tenggara, Kapuloan Nusantara, nepi ka Amérika Tengah jeung Brasil.

**Kai bayur** ti Indonesia ngawengku sababaraha spésiés nyaéta, *Pterospermum*, utamana *P. celebicum* jeung *P. diversifolium*. Ieu kai miboga ngaran séjén saperti *bayor, bayok, bayuk,* atawa *litak*.

## Sacara botanis 
kiri|jmpl|282x282px|Tumbuh di tengah kebun kelapa
Tangkal nu geus gedé jangkungna bisa nepi kana 45 m jeung gedé watangna kanyat nepi kana 1 m.  Régangna mibanda bulu nu lemes. Daunna heuheuleutan, pondok watangna 3–6 mm. Wangun daunna buleud jiga endog, ukuranana bisa 4–14 x 2,5–7 cm, ti tungtung ka tungtung méncos sarta puhuna asimétris: sabeulah lonyod, jeung sabeulahna deui mah beuki méncos leutik. Sisi luhurna héjo carulang, sisi handap daunna semu coklat kalawan dina puhuna boga tilu tulang daun.

Kembangna ngaranggeuy dina puhu daun. Panjang kembangna 6 cm, warnana konéng, jeung buluna lemes. Buahna pasagi silindris, 5–13 x 2–5 cm, mimitina buluna lemes beuki lila beuli gundul jeung sikina loba.

## Ékologi 
kiri|jmpl|220x220px|Ranting dan pepagan. Sesaot, Narmada, Lombok Barat
Bayur loba kapanggih di legok jeung di leuweung  nu jangkungna kira-kira 1.000 m dpl.  Teu jarang ogé kapanggih di leuweung nepi ka walungan sarta leuweung nu perenahna di sisi basisir. Sikina gancang mencar ku angin, matak ieu tangkal téh sok aya nu nganggap  jajadian di kebon-kebon. Bayur biasana diantepkeun jadi nepi ka gedéna keur diala kaina. 

## Mangpaat 
Kai bayur téh kualitasna alus, ku kituna bayur jadi salah sahiji kai nu kawentar salian ti kai jati jeung kai jinis dipterokarpa. Kai bayur biasana digunakeun pikeun bahan bangunan imah, parahu, jeung dijieun balok atawa papan. Ngan hanjakalna kai bayur  téh teu pati  awét, hadéna mah mun dipaké kudu di tempat nu kaihuan jeung jauh tina taneuh. Kai bayur ogé sok dimangpaatkun keur bahan mébel atawa pakakas rumah tangga.

Baheula mah kulit kaina ogé didagangkeun keur gaganti kulit kai soga (*Peltophorum pterocarpum*) nu mahal naker. Ieu kulit kai téh di pasar mah disebutna *kulit kayu Timor*.

## Jinis sadulur 
* Bayur jalu (*Pterospermum diversifolium*)
* Bayur sulawesi atawa rumbai (*Pterospermum celebicum*)

## Tutumbu luar 
* Prohati: *Pterospermum javanicum* Jungh. 
* ICRAF: Sifat-sifat kayu bayur (ringkasan) 
* Pengenalan kayu bayur 
* Ekologi kompetisi dua jenis bayur 

## Rujukan 
Kategori :Malvaceae
Tahu buleud

jmpl|Tahu buleud goreng
**Tahu buleud** () nyaéta hiji jajanan nu diider mangrupa olahan kacang kedelé nu dibentuk jadi mangrupa tahu wagunna buleud. Ari eusina hampos mun digégél téh. Ilaharna ieu tahu buleud téh dijual dina mobil dogong, dijual lima ratusan hijina. Ieu jajanan mingkin kasohor, komona mah ku ciri hasna sora rékaman nu disetél sabot keur ngider. Deuih langsung bijil kaulinan vidio tahu bulat nu bisa dipaénkeun dina android. Kiwari ieu usaha tahu buleud geus sumebar ka sawatara kota, di antara Bogor, Sentul, Jonggol, Cileungsi, Sukabumi, Bandung, Semarang, Solo, Yogyakarta, nepi ka Wonosobo. 

## Rujukan
Laksa (disambiguasi)

*Laksa: ngaran kadaharan anu dijieun tina emih nu disamaraan
*Ngalaksa: upacara adat di masarakat Sunda
*Laksa: rébu; salaksa hartina sarébu
Bubur hayam

**Bubur hayam** () nyaéta salah sahiji kadaharan anu ilahar di wewengkon pasundan, umum ogé di sakuliah Indonésia. Bubur sangu téh béas nu diasakan kalawan cai anu ngumplang sangkan béas téh jadi méyéték caian. Bubur ilaharna disuguhkeun keur panas kénéh atawa haneut. Mantak dingaranan bubur hayam téh alatan dipurulukan ku keureutan daging hayam jeung samara kayaning kécap asin jeung kécap amis, pedes, uyah, sakapeung mah dikalduan. Bubur dipurulukan daun bawang, goréng bawang, salédri, goréng kacang kedelé, sarta kurupuk. Deuih sok aya nu ditambahan ku keureutan goréng haté-hampela, karokét atawa saté peujit. 

Ari bubur hayam sok jadi menu pikeun nyarap, ngan bubur hayam mah saenyana bisa didahar iraha baé. Lian pikeun nyarap, bubur hayam gé sok didahar minangka dahar peuting, didaharna haneut-haneut. Ku sabab wangunna nu biyé, bubur hayam jadi pilihan pikeun kadaharanna orok, barudak leutik atawa nu keur gering.

## Nyuguhkeunna 
Loba macemna ieu bubur hayam téh, ngan nu guyubna mah nya bubur hayam nu disuguhkeunna jeung keureutan daging hayam, salédri, dipurulukan goréng bawang beureum, tuluy dipurulukan kurupuk meunang ngawejek ku leungeun. Ari kécap asin, kécap amis jeung pedes minangkana mah panambah rasa nu ruket pisan patalina jeung ieu kadaharan. Salédri jeung goréng kacang kedelé ogé geus ilahar dina nyuhugkeun bubur hayam sangkan wajib aya.

Bubur hayam gampang manggihanana di sakuliah Indonésia, ti mimiti nu ngolah di imah séwang-séwangan, tuluy aya nu diider dina gorobag, atawa dijual diréstoran. Ku lobana jalma nu mikaresep ieu kadaharan, tukang dagang bubur hayam biasana boga ideu atawa kréasina séwang-séwangan, misalna bubur hayam Sukabumi biasanya menambahkan endog hayam kampung atah nu dicecebkeun kana bubur panas sangkan jadi satengah asak. Bubur hayam Tegal nu nyuguhkeun kuah bungbu konéng nu has sakumaha olahan ti wewengkon Tegal. Saté peujit, haté jeung hampela hayam biasana ditambahkeun minangka panambah. Da saenyana ari bubur hayam mah bisa ditambahkeun kadaharan séjén kumaha karep urang.

## Referensi
Areuy jotang bodas

**Areuy jotang bodas** (*Ipomoea nil (L.) Roth)* nyaéta spésiés ti kulawarga *epomia,* areuy jotang bodas gé dipikawanoh ku ngaran-ngaran séjén di unggal basa. Areuy jotang bodas ngabogaan rupa-rupa warna, kayaning bulao (ind: biru). Umumna, semu kayas. Wanda lianna kayaning ''Scarlet O'Hara*, *Early Call*, jeung *Rose Silk*. dikawinkeun jeung  wanda *Ipomea purpurea*, geus dimekarkeun. Sawatarana geus diaranan saperti  *Ipomea x imperialis* (*Imperial Japanese morning glory).''

## Rujukan
Tatah

pikeun mahat kai.]]
jmpl|289x289px|Salah sahiji wangun tatah
**Tatah** nyaéta  pakakas patukangan mangrupa potongan beusi nu seukeut tungtungna pikeun ngaliangan atawa ngukir barang teuas kayaning kai, batu, atawa logam. Panyekelna dijieun tina kai atawa logam nu tungtungna mintul supaya bisa ditakol ku palu.

## Jinis-jinis tatah 
# Tatah Rata biasana digunakeun pikeun ngaratakeun jeung ngaliangan logam.
# Tatah Kuku dgunakeun pikeun menerkeun titik puseur liang saacan dilakukeun prosés ngebor.
# Tatah Potong digunakeun pikeun motonng pelat beusi nu ipis.
# Tatah alur minyak digunakeun pikeun nyieun saluran oli keur pangleueur.

## Rujukan
Anggel

thumb|200px|right|Anggel
**Anggel** (basa hormat: **Kajang Mastaka**) atawa **Bantal** nyaéta pangganjel sirah, pangganjel diuk, pangganjel tonggong, jeung sajabana anu dikaput kawas karung anu dieusian ku kapuk, tapas, jeung sajabana. Anggel anu alus pikeun saré nyaéta anggel anu bisa ngamparan awak sabot ngedéng atawa diuk. Aya ogé anggel anu didiséin saluyu jeung bentuk awak manusa sangkan ngeunaheun dipaké lamun keur saré. Kadang, anggel dékoratif anu sok dipaké dina korsi, sofa jeung sajabana masih kénéh bisa disebut salaku anggel atawa bantal.

Dina budaya barat jaman kiwari mah, anggel téh kajieun tina amplop kain polos atawa maké sarung anggel nu eusina maké eusian nu hipu, biasana sintétis jeung biasana standar dina ukuran jeung bentukna. Numutkeun tina sajarah mah, anggel kajieun tina sababaraha bahan alami jeung loba budaya angger maké anggel anu kajieun tina bahan alami di dunya.

Dina Tatakrama Basa Sunda, kecap "Anggel" kaasup kana basa loma, sedengkeun basa hormatna mah disebut salaku "Kajang Mastaka".

## Sajarah Anggel
Sajarah anggel mimitina sarua jeung sajarah manusa, malah saméméh kapanggihna baju, ku sabab manusa maké naon waé pikeun ngaganjel sirahna waktu keur saré.

## Referensi
Cai anta

]]

**Cai anta** (ing:*brackish water*) nyaéta campuran antara cai laut jeung cai tawar nu miboga kadar uyah antara 0,2-30 per mil. Cai anta ogé nunjul kana cai biasa numibanda rasa pangsét tapi henteu pangsét kawas cai laut. Cai anta bisa waé hasil tina pacampurna cai laut jeung cai biasa, saperti cai nu kapanggih  di daérah muara jeung balong-balong atawa  tambak paragi ngingu hurang jeung lauk bandeng. 

## Tempat/habitat nu aya cai anta
* Muara
*leuweungBabakoan
*Laut
*Situ
*Rawa

## Dicutat tina