open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kacapi rincik

& Kacapi rincik]]
**Kacapi rincik** nyaéta waditra Sunda wangun kacapi anu méh sarupa jeung jentréng atawa kilung biasana sok dipaké bareng jeung kacapi indung dina pidangan kasenian mamaos tembang Sunda Cianjuran. Kacapi rincik sok disebut ogé kacapi anak. Ukuranna kawilang leutik, kira-kira panjang 80–100&nbsp;cm, jangkungna 20–25&nbsp;cm, lébarna 20–23&nbsp;cm. Dina tungtung-tungtung bagian luhurna sok aya gelung an, aya nu gelungna dua atawa ngan ukur hiji. Jumlah kawat kacapi rincik biasana 15 siki anu boga nada-nada anu luhur. Pungsina pikeun meulit pola tabeuhan kacapi indung dina lagu-lagu jalan atawa panambih, sakapeung sok dipaké pikeun mélodi.

Titi laras anu dipaké dina kacapi rincik nyaéta degung, saléndro, madenda jeung mandalungan, disaruakeun jeung setélan laras kacapi indung  gumantung kaperluan sarta setélan pamirigna. Sakapeung setélan laras kacapi rincik sok dibédakeun jeung setélan laras dina kacapi indung pikeun meunangkeun komposisi paréasi nada anyar, contona upama kacapi indung dina laras saléndro, kacapi rincikna dina laras madenda. Dina élmu karawitan, ieu hal téh disebut transposisi.

Kacapi rincik asup kana klasifikasi chordophone, sub klasifikasi zither anu wangun résonansina pasagi (kotak), board zither. Upama ditilik tina cara maénkeunna, Kacapi rincik asup kana kelompok plucked chordophone.

Bahan anu dipaké pikeun nyieun kacapi rincik ilaharna sarua baé jeung bahan anu sok dipaké pikeun nyieun kacapi kayaning albiso, campaka, kananga jrrd.

## Galéri 
jmpl|Sora ti kacapi rincik laras degung
jmpl|Sora ti kacapi rincik laras madénda
jmpl|Sora ti kacapi rincik laras mandalung
jmpl|Sora ti kacapi rincik laras saléndro

Kacapi Rincik laras Degung koleksi jurusan Karawitan ISBI Bandung.webm|Kacapi indung laras degung
Kacapi Rincik laras Madenda koleksi jurusan Karawitan ISBI Bandung.webm|Kacapi indung laras madénda
Kacapi Rincik laras Mandalung koleksi jurusan Karawitan ISBI Bandung.webm|Kacapi indung laras mandalung
Kacapi Rincik laras Salendro koleksi jurusan Karawitan ISBI Bandung.webm|Kacapi indung laras saléndro
Kacapi Rincik koleksi Jurusan Karawitan ISBI Bandung.jpg|Conto kacapi rincik
Abdullah Mustappa

**Abdullah Mustappa** (Garut, 18 Nov 1945) téh pangarang, wartawan, kolomnis, boh dina basa Sunda boh dina basa Indonesia. Satutasna namatkeun SD di Garut, anjeunna pindah ka Bandung. Satamatna ti SMA tuluy digawé di lingkungan Departemén P & K, tuluy di pausahaan Swasta. Ku sabab minatna kana ngarang kacida gedéna, nya anjeunna ngahususkeun diri pikeun ngarang, boh fiksi boh non fiksi. Mimiti ngasuh dina majalah Fusi (1971), tuluy jadi koréspondén majalah Mimbar jeung Témpo (1972-1978), laju jadi rédaktur majalah Manglé, nepi ka jadi wakil Pamingpin rédaksi.

Taun 1986 anjeunna kaluar ti Manglé pikeun mingpin Penerbit Pustaka Karsa Sunda (1987-1988), sarta digawé jadi rédaktur di mingguan Galura, kalawarta basa Sunda. Nalika mingpin Pustaka Karsa Sunda, inyana mingpin ogé Katumbiri, nu medal sabulan sakali.

Dina basa Sunda Abdullah nulis carpon, sajak, artikel, sarta narjamahkeun. Bukuna nu geus medal antarana Lembur Singkur (1979), Nu teu Kungsi Kalisankeun (1985), Si Mata Heulang (salinan bébas tina Last of the Mohican karya F. Fenimore Cooper), Mikung (1985), Wirahma Sajak (1985), Sawidak Carita Pondok (antologi carita pon­dok Sunda disusun babarengan jeung Karno Kartadibrata jeung Duduh Durahman, 1982), Saratus Sajak Sunda: Pangbagéa Mie1ing 46 Taun Sajak Sunda, milih jeung jadi editor kumpulan carpon Aam Amilia Panggung Wayang (1992).

Kiwari Abdullah Mustappa sacara maneuh ngeusian rubrik Kaca Tilu dina Majalah Manglé.

## Rujukan
* Ajip Rosidi, dkk (2000). *Ensiklopedi Sunda: Alam, Manusia, Budaya Sunda (Termasuk Budaya Betawi dan Cirebon)*. Jakarta: Pustaka Jaya.
* **Abdullah Mustappa** dina http://daluang.com/baca/eusi/abdullah-mustappa  diaksés tanggal 8 Agustus 2011.
Aan Merdéka Permana

**Aan Merdéka Permana** nyaéta pangarang dina basa Sunda, lahir di Bandung (16 Novémber, 1950) kungsi diajar basa Jepang di Akademi Bahasa Asing Bandung tapi teu réngsé. Sapopoéna jadi wartawan tabloid Galura. Karanganana basa Sunda mimiti dimuat dina Manglé (1967) tuluy dina Garuda.

## Referensi
Idéntifikasi DNA

**Tés DNA** atawa **idéntifikasi DNA** nyaéta téhnik dina élmu forensik pikeun mikawanoh atawa nganyahokeun hiji jalma dumasar kana profil DNAna. **Profil DNA** dipidangkeun dina bentuk angka-angka anu bisa ogé dipaké salaku idéntitas hiji jalma. Ilaharna, tés DNA dipaké pikeun kaperluan panalungtikan kajadian kriminal atawa pikeun nangtukeun pancakaki (hubungan kolot-budak, dulur sabapa, jsb.

Najan 99,9% tina runtuyan DNA manusa sarua, sabagian leutikna anu béda bisa dipaké pikeun ngabédakeun hiji jalma ti jalma séjén, iwal dina kajadian jalma nu kembar siam (monozigot). Profil DNA ngagunakeun runtuyan nu diulang nu gedé karagamanana ku Sir Alec Jeffreys ti Universitas Leicester di Inggris anu kiwari dijadikeun dasar pikeun sababaraha databés DNA nasional. Téhnik Dr. Jeffreys mimiti dijual taun 1987 ku Imperial Chemical Industries (ICI), anu ngadegkeun puseur uji getih di Inggris.

## Rujukan
## Bacaan salajengna
*

## Tumbu kaluar
*DNA Fingerprinting Eureka Moment
*Create a DNA Fingerprint PBS.org
*In silico simulation of Molecular Biology Techniques - A place to léarn typing techniques by simulating them
*National DNA Databases in the EU
*Key Dates in the History of DNA Profiling 
*Fingerprinting.com DNA Fingerprinting Identification and Methods
*DNAForensics.com   DNA Database and Profiling News and Trends
R.A.A. Wiranatakusumah V

thumb|right|R.A.A Wiranatakusumah

**Radén Adipati Aria Muharam Wiranatakusumah** (lahir di Bandung, 28 Nopémber 1888, pupus  22 Januari 1965). Bupati Bandung, Menteri Dalam Negeri nu munggaran di Républik Indonésia, Ketua Déwan Pertimbangan Agung nu munggaran. Leuwih dipikawanoh ku sebutan Dalem Haji.

## Babad Salira
Anjeunna téh putra Adipati Kusumahdilaga, bupati Bandung ka-9 (1874-1893) jeung Radén Ayu Sukarsih. Ngaran leutikna mah Aom Muharam. Nalika umur lima taun, ramana ngantunkeun. Ieu hal ngabalukarkeun dirina teu meunang pangaku minangka nasionalis. Sanggeus mulang ti tanah suci, anjeunna teu weléh maké pakéan saperti urang Arab nalika rék solat Juma'ah.

Saéstuna saméméh munggah haji ogé anjeunna téh geus deukeut jeung para tokoh ulama ti Cianjur nalika anjeunna nyekel kalungguhan minangka Bupati Cianjur, saperti jeung K.H. R. Muhammad Isa Al-Kholidi.. Di Pendopo Cianjur, anjeunna teu weléh magelarkeun pintonan seni degung. Dina mangsa pamaréntahanana, di Cianjur geus nyampak pakakas degung nu dingaranan Pamagersari. Anjeunna tutup yuswa kaping 22 Januari taun 1965 dina yuswa 77 taun.

## Catetan
## Bibliografi 
*  
* 
* 
* 
*  
* 
* 
*Soedarpo, Mien (1997). *Kenangan Masa Lampau* (dua jilid). Jakarta: Grasindo.
Babad Astana

**Babad Astana** nyaéta upacara tradisional dina raraga meresihkeun lingkungan nu aya di sabudeureun makam karamat Dalem Cikundul. Ieu upacara téh dilaksanakeun unggal 15 poé saméméh bulan Ramadhan jeung 15 poé saméméh Idul Fitri anu dipigawé ku masarakat sabudeureun makam Dalem Cikundul, Kampung Majalaja, désa Cijagang, kacamatan Cikalongkulon kabupatén Cianjur.

## Tujuan 
Maksud jeung tujuan diayakeunna ieu tradisi Babad Astana téh iwal ngan saukur meresihkeun makam Dalem Cikundul jeung makam umum tina babalaan kayaning runtah, jukut, eurih, jsb. Sakumna jukut liar anu tumuwuh di sabudeureun makam dibérésihkeun, ogé tatangkalan nu baradag dirapihkeun jeung dipelakan ku tangkal anyar sangkan tuluy katingali bérésih jeung héjo.

Dina ngalaksanakeunana diatur ku pangurus makam, masarakat mah ngan saukur ngaleut marawa pakakas sorangan pikeun bebérésih tuluy diarahkeunana mah ku pangurus makam. Ieu kagiatan téh dipigawé ampir sapoé jeput nepika makam katingali bérésih.

## Tingali Ogé 
* Makam Dalem Cikudul
* Ngaruwat
* Hajat Lembur

## Referensi
Beberesih Cikahuripan

**Bebérésih Cikahuripan** nyaéta upacara tradisional anu diayakeun pikeun meresihkeun sumber cinyusu Cikahuripan jeung Cikajayaan anu aya di sabudeureun makam Dalem Cikundul, kacamatan Cikalongkulon, Kabupatén Cianjur

Cikahuripan nyaéta salah sahiji cinyusu anu aya di sabudeureun makam Dalem Cikundul, anu ngandung harti yén éta cai téh nyaéta cai pikeun kahirupan keur sakuma warga anu biasa maké éta cai. Ceuk béja,Cikahuripan téh salah sahiji cinyusu nu sok dipaké ku Dalem Cikundul iwal ti cinyusu nu séjénna kayaning, cinyusu Cijagang, cinyusu Cikajayaan, cinyusu Cikaasihan. Teu pati jauh ti cinyusu Cikahuripan aya deui cinyusu nyaéa Cikajayaan, anu ngandung harti pikeun meunangkeun kajayaan.

Éta dua cinyusu téh unggal 15 poé saméméh bulan Ramadhan jeung 15 poé saméméh Idul Fitri sok dibérésikeun ku kulawarga kuncén kalawan maké upacara tradisional. Maksud ieu upacara téh iwal ti pikeun ngajaga jeung ngabérésihkeun sumber cinyusu tina kokotor runtah, jukut, jeung leutakanu aya di sabudeureun éta cinyusu.

Dina ngalaksanakeunana, saméméh atawa sabada ngabérésihan éta cinyusu diayakeun sukuran au diluluguan ku kuncén. Ilaharna dina acara sukuran sok diayakeun susuguh pikeun didahar babarengan jeung kulawarga, biasana mangrupa suguhan sangu tumpeng jeung deungeunna, ogé lalab-lalaban.

## Tingali ogé
*Makam Dalem Cikudul
*Babad Astana
*Ruwatan
*Hajat Lembur

## Référénsi
Mitembeyan Panén Paré

**Mitembeyan Panén Paré** nyaéta salah sahiji upacara tradisional nu diayakeun ku masarakat patani di kampung Bojongsari, désa Pagelaran, Kacamatan Pagelaran, kabupatén Cianjur.

Ieu upacara téh diayakeun nalika saméméh ngamimitian ngala  paré di sawah minangka ungkapan rasa sukur kana ni;mat anu dibéré mangrupa hasil panén anu baris dipetik, jeung pikeun panghormatan jeung susuguh ka déwi paré nyaéta Nyi Pohaci Sanghyang Sri. Ieu upacara téh husus dilaksanakeun kunu boga sawah kalawan mapatkeun du’a miharep bérékah anu dibéré kana paré anu baris dipanén. Upacara ieu diayakeun di sawah témpat paré baris dipanén jeung di imah nu boga sawahna.

Kalengkepan anu ilahar dipaké atawa diayakeun dina ieu upacara téh di antarana: rurujakeun, seureuh, sisir, tali boéh, kembang tujuh rupa, kopi, kaca eunteung, puncak manik (congcot tumpeng), parupuyan, menyan, jeung minyak seungit.

## Tingali ogé
*Sérén Taun

## Référénsi
R.A.A. Kusumaningrat

thumb|right|200px|R.A.A. Kusumaningrat meunang ngagambar Radén Saléh
**Radén Aria Adipati Koesoemaningrat**, bupati Cianjur (1834-1862) nu gedé jasana dina mekarkeun Tembang Sunda.. Sok disebut ogé Dalem Pancaniti ku sabab mindeng menekung tafakur di pancaniti. Ngaran keur leutikna mah R.Hasan.

## Catetan
Jan Laurens Andries Brandes

thumb|Foto studio Dr. J.L.A. Brandes (antara 1890-1905)
**Jan Laurens Andries Brandes** atawa J.L.A. Brandes (lahir di Rotterdam, 13 Januari 1857 – tilar dunya di Batavia, 26 Juni 1905 dina umur 48 taun), filolog (ahli basa kuno), kolektor barang kuno, jeung leksikografer (panyusun kamus) urang Walanda nu neundeun minat nu gedé kana kabudayaan Nusantara, kaasup Sunda.

Kacida produktifna nulis ngeunaan kabudayaan Nusantara. Inyana ogé anu nimu naskah Kakawin Nagarakrtagama, salah sahiji naskah (manuskrip) penting ngeunaan sajarah Nusantara, di Pura Cakranegara, Lombok dina taun 1894. Ratusan koléksi naskahna kiwari diteundeun di Perpustakaan Nasional RI. Éta gundukan koléksina téh dikodeuan **BR** atawa singgetan tina Brandes.

Brandes tilar dunya dina umur anu ngora kénéh, nyaéta dina umur 48 taun. Inyana tilar dunya nalika nyekel kalungguhan minangka ketua *Commissie in Nederlandsch Indie voor Oudheidkundige Onderzoek op Java en Madoera* (Komisi Hindia Walanda pikeun Panalungtikan Arkéologi di Jawa jeung Madura), nyaéta cikal bakal ti Dinas Purbakala jeung Pusat Penelitian Arkéologi di Indonesia.
 
## Karya-karyana
Karya-karyana dina wangun tulisan mah aya ratusan, tapi nu husus aya patalina jeung kabudayaan Sunda mah di antarana:
* Drie koperen platen uit den Mataramschen tijd, gevonden in de residentie Krawang, ibid. 338-362.
* Nog iets over een reeds vroeger gepubliceerden piagĕm van Sultan Agĕng, TBG XXXII. 363-367.
* Nog eenige Javaansche piagĕms uit het Mohammedaansche tijdvak, afkomstig van Mataram, Bantĕn en Palembang, ibid. 605-625.
* Nog eenige Javaansche piagĕms uit het Mohammedaansche tijdvak, afkomstig van Mataram, Bantĕn en Palembang, TBG XXXV, 110-127.
* Nog eenige Javaansche piagĕms uit het Mohammedaansche tijdvak, afkomstig van Mataram, Bantĕn en Palembang, ibid. 209-214.
* Nog eenige Javaansche piagĕms uit het Mohammedaansche tijdvak, afkomstig van Mataram, Bantĕn en Palembang, TBG XXXVII 119-126.
* Eenige officieele stukken met betrekking tot Tjĕrbon, ibid. 449-488.
* Nog eenige Javaansche piagĕms uit het Mohammedaansche tijdvak, afkomstig van Mataram, Bantĕn en Palembang (vijfde vervolg), TBG XLII 105-130.
* Nog eenige Javaansche piagĕms uit het Mohammedaansche tijdvak, afkomstig van Mataram, Bantĕn en Palembang (zesde vervolg), ibid. 491-507.
* Nog eenige Javaansche piagĕms uit het Mohammedaansche tijdvak, afkomstig van Mataram, Bantĕn en Palembang, (zovende vervolg), TBG XLIII. kaca 577-582.
* Inleiding tot de kaart van Oud-Bantĕn, in gereedheid gebracht door wijlen Mr. L. Serrurier, TBG XLV kaca 257-262.
* Nog eenige Javaansche piagĕms uit het Mohammedaansche tijdvak, afkomstig van Mataram, Bantĕn en Palembang (achtste vervolg), ibid. 272-275.

## Réferénsi Babon
* H. Kern, 1906,  "Levensbericht van J.L.A. Brandes" dina *Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde* (kaca 30-51)

## Tumbu Luar
* Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren - biografie
* Wereld Volksverhalen Almanak - Kantjil, de krokodil en de tijger
Pendopo Kabupatén Cianjur

thumb|400 px| Pendopo Kabupaten Cianjur Kiwari

**Pendopo Kabupatén Cianjur** nyaéta puseur pamaréntahan Kabupatén Cianjur anu perenahna di Jalan Siti Jénab. Sacara administratif asup ka wewengkon kampung Kebon Kembang, kalurahan Pamoyanan, kacamatan Cianjur.

Pendopo dikubeng ku opat jalur jalan raya jeung dina aréa anu sarua téh aya sababaraha hiji wanguan pamaréntahan séjénna. Pendopo perenahna di lingkungan pakotaan jeung mangrupa puseur dayeuh Cianjur. Di bagian hareupna aya alun-alun, Masjid Agung Cianjur jeung salah sahiji situs anu kawilang penting dina riwayat dipilihna éta wewengkon minangka kota, nyaéta cinyusu anu katelah Pangguyangan Badak Putih.

Pendopo nyaéta salah sahiji wangunan paling penting dina sajarah hiji dayeuh puseur pamaréntahan, saperti Kabupatén Cianjur. Kiwari Pendopo geus jadi kompléks wangunan ku sabab geus réa wangunan séjénna. Éta kompléks téh ngandung sababaraha titinggal budaya mangsa baheula iwal ti éta wangunan pendopona sorangan.

Wangunan pendopo diwangun kira-kira dina taun 1780 sabada wangunan nu saméméhna ancur akibat lini dia taun 1779. Wangunan pendopo téh nyanghareup ka kaléreun jalan raya. Sacara umum ieu wangunan téh mangrupa wangunan permanén kalawan diwuwuhan ku gaya wangunan lokal jeung Éropa. Dina bagian hareup  wangunan aya tepas jeung tihang-tihang gaya Éropa, panto jeung jandéla anu ukuranana badag. Hateupna dijieun tina kenténg jeung disusun.

Di bagian tukang aya balong jeung dua buyung jeung batu nangtung. Buyung nyaéta wangunan nu gorowong tengahna jangkungna kira-kira 70&nbsp;cm jeung wangunna sarupa kuncup kembang. Iwal ti éta di bagian hareup kompléks pendopo ogé bisa kapanggih locéng logam anu cukup badag nu aya angka taunan 1774. Éta locéng téh digantungkeun dina tihang nu dijieun tina beton.

## Referensi Babon
*Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Provinsi Jawa Barat. 2007. *Profil Peninggalan Sejarah dan Purbakala di Jawa Barat Dalam Khasanah Sejarah dan Budaya*. Bandung:Disbudpar Jabar

## Tumbu Luar
*http://disparbud.jabarprov.go.id/wisata/dest-det.php?id=160&lang=id 
*http://www.cianjurkab.go.id/berita-daerah/1610/pemkab-cianjur-adakan-open-house-bagi-siswa-sd.html
Surah Al-Jumu'ah

**Surah Al-jumu’ah** (basa Arab:**الجمعة**) nyaéta surah ke-62 dina Al Qur'an. Surah ieu kagolongkeun surah Madaniyah anu diwangun ku 11 ayat. Dingaranan Al Jumu’ah anu hartina *poé jumaah* dicokot tina kecap Al Jumu’ah anu aya dina ayat ka-9 surat ieu.

## Poko-poko Eusi 
* Ngécéskeun sipat-sipat jalma munapék sarta sipat-sipat goréng umumna, di antarana linyok bohong,  sumpah palsu sarta borangan.
* Ngajak jalma-jalma mukmin sangkan taat tur nurut ka Alloh sareng Rosul-Na sarta sangkan daék nganafkahkeun harta pikeun ngadegkeun agama-Na saméméh ajal tumiba.

## Eusi Kandungan ayat 9-10 
Maksudna, lamun imam naék mimbar sarta muazzin geus azan dina poé jumaah, mangka kaum muslimin kudu geura nedunan panggero muazzin éta sarta ninggalkeun kabéh urusanana.

Tafsirna, panggero Alloh ka jalma-jalma nu ariman atawa umat Islam anu geus minuhan sarat-sarat minangka mukallaf pikeun ngalaksanakeun solat jumaah umat Islam diwajibkeun pikeun ninggalkeun sagala urusanana, kawas nungtut élmu sarta jual beuli. Umat Islam anu minuhan panggero Alloh kasebut tangtu baris nampa réa hikmah.

Umat Islam anu geus réngsé ngalakukeun solat diparentahkeun ku Alloh pikeun usaha atawa digawé sangkan nampa karunia-Na, kawas élmu pangaweruh, harta banda, kaséhatan sarta nu séjén-séjénna. Di mana waé sarta iraha waé jeung naon waé nu dipigawe ku kaum muslimin, maranéhanana ditungtut ku agamana supayah inget ka Alloh. Nujul kana ayat 9-10, umat Islam diparéntahkeun ku agamana supayah disiplin dina ngalakonan ibadah wajib kawas solat, sarta kudu giat usaha atawa digawé luyu jeung papagon Islam kawas digawé nu bener sarta diajar nu soson-soson. Syamsuri, 2004: 25

Sajaba eusi paréntah pikeun ngalaksanakeun solat juamah ieu surah ogé maréntahkeun sakabéh umat Islam pikeun usaha atawa digawé néangan rejeki minangka karunia Alloh SWT. Surah ieu maréntahkeun manusa pikeun nyaimbangkeun kahirupan di dunya jeung persiapan kahirupan di ahérat jaga. Carana, sajaba kudu ngalaksanakeun ibadah, ogé kudu getén digawé minuhan kaperluan hirup. Bachrul Ilmy, 2006: 15

## Eusi jeung Tarjamah 
## Rujukan 
* Syamsuri, 2004: 25
* Bachrul Ilmy, 2006: 15

## Tumbu ka luar
Makam Dalem Cikundul

thumb|400 px|Makam Dalem Cikundul
**Makam Dalem Cikundul** perenahna di Kampung Majalaya, Désa Cijagang, Kacamatan Cikalongkulon, kabupatén Cianjur. Pikeun ngajugjug ka ieu patempatan kawilang gampang. Jalan aspal geus nepi ka ieu désa. Sacara Astronomis ieu makam téh perenahna dina koordinat 06°42 02 LS jeung 107°10 52,8 BT.

Ieu makam anu kawilang réa didatangan kunu jarah téh perenahna di luhureun Pasir Gajah. Éta pasir téh diheumpit ku kamalirna walungan Cikalong di lebah kulon jeung kidulna, lebah wétan mangrupa taneuh tegal, ana pon lebah kalérna nyaéta leuweung. Iwal ti makam inohong utama, di lebah handapeunana ogé réa makam séjénna. Ieu komplék makam téh méh ngahiji jeung padumukan warga désa kalawan ngan saukur dipisahkeun ku walungan Cikalong.

Komplék makam kungsi ngalaman sababaraha kali pangropéa. Pangropéa pamungkas dilakukeun dina taun 1984 ku Moeslim Thahér, saurang anggota DPA. Kompléks makam manjang ti kidul ka kalér dikubeng ku pager. Topografi di sabudeureun kompléks makam nyaéta teu rata kalawan kompléks makamna déngdék/miring, beuki ka kalér beuki luhur. Di lebah handapna aya pos pangurus makam, gapura jeung masjid. Ti pos ieu nu jarah tuluy ka makam Dalem Cikundul ngaliwatan jalan tétécléan anu dibagi jadi dua bagéan/jalur anu dipisahkeun ku pangwates tina beusi, pikeun misahkeun jalur lalaki jeung awéwé. Di sisi katuhu tétécléan jalan ieu téh réa makam nepi ka bagéan puncak.

Di puncakna aya wangunan cungkup/suhunan permanén  nu wangunna pasagi rada gedé nyanghareup ka kidul anu eusina makam Dalem Cikundul. Ieu wangunan téh dibagi jadi dua nyaéta tepas jeung wangunan utama. Wangunan utama dilengkepan ku dua panto.Panto di lebah wétan pikeun awéwé, anapon panto di lebah kulon pikeun lalaki.  Di jero rohangan ogé dibagi deui ku tembok nu jangkungna 1 méter pikeun misahkeun awéwé jeung lalaki.

Di tengah rohangan utama nyampak makam Dalem Cikundul. Ieu makam téh dikurilingan ku pager teralis kalawan dilengkepan ku panto di sisi lebah kulon. Makamna ditutupan ku lawon bodas, ogé dua nisanna pikeun nandakeun makam. Ieu makam téh pohara dikeramatkeunana nu antukna patugas pangurus makam teu wani muka lawon bodas nu mungkus éta nisan/tutunggul.   
 
## Sumber
*Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Provinsi Jawa Barat. 2007. Profil Peinggalan Sejarah dan Purbakala di Jawa Barat Dalam Khasanah Sejarah dan Budaya. Bandung:Disbudpar Jabar
Kebon Raya Bogor

right|thumb|300px|Kebon Raya Bogor mangsa kiwari
**Kebon Raya Bogor** nyaéta musieum hirup kalawan koléksi pepelakan panglengkapna sadunya, nu perenahna di Kota Bogor. Ku euyeubna koléksi botani, jadi tempat dongdonan pariwisata. Koléksi botanina ngawengku 3504 rupa pepelakan, 3142 spésimen angkrék tina 442 wanda jeung 89 marga. 

thumb|300px|right| Kebon Raya Bogor taun 1900-1930an

## Sajarah
Sacara resmi ngadegna tanggal 18 Méi 1817. Saméméhna mah (1811-1816), mangrupa taman Istana Bogor nu dijieun ku Sir Thomas Stamford Rafflés mangsa inyana jadi Létnan Gubernur Jenderal Inggris pikeun Indonésia. Harita Rafflés ngahaja ngadatangkeun dua ahli kebon ti Kebun Raya Kew ti London. 

## Kabeungharan Koléksi
DATA KOLÉKSI KEBON RAYA BOGOR PER-DÉSÉMBER 2018

Family : 231

Genus : 1.202

Species : 3.156

Specimen : 12.141

DATA KOLÉKSI ANGGRÉK KEBON RAYA BOGOR PER-AGUSTUS 2015

Family : -

Genus : 106

Spesies : 572

Specimen : 6.169

## Rujukan
R.A.A. Kusumadiningrat

[thumb|200px|right| Radén Adipati Aria Kusumadiningrat, Bupati Ciamis ([1839-1886)]]

**Radén Aria Adipati Koesoemadiningrat** nyaéta Bupati (Dalem) Ciamis ka-16 nu katelah ogé ku sebutan Kangjeng Prabu (1839-1886.  Taun 1828 ngaranna téh Jayanagara (Djajanagara). Mimiti cekel gawé jadi jurutulis kabupatén, anu satuluyna kapapancénan ngawangun pabrik nila di Ciamis, Panjalu, jeung Rancah. Naskah-naskah Sunda kuna anu ngandung informasi penting ngeunaan sajarah kabudayaan Sunda mangsa baheula kayaning Carita Parahiangan, Séwaka Darma, Carita Purnawijaya, jsté mangrupa hibah ti anjeunna pisan. Tuluy ngawangun lahan pasawahan anyar jeung kebon kalapa di unggal wewengkon. Dina raraga ngahangkeutkeun produksi kalapa, saban pangantén lalaki dina seserahan diwajibkeun mawa kitri, anu engkéna dipelakkeun di hareupeun imah nalika geus rumah tangga. Pamustunganana, Galuh-Ciamis kawentar jadi gudang kalapa anu pangceuyahna di Priangan wétan. Loba pisan pabrik minyak kalapa nu diadegkeun utamana ku pengusaha ti Cina. Nu kawentar di antarana nyaéta Gwan Hien di Kertasari, Ciamis jeung pabrik Haoe yén di Pawarang (disebut Olpado) anu musna alatan bom nalika Galuh dijorag ku Walanda.

## Catetan
Caturtunggal, Dépok, Sléman

**Caturtunggal** nyaéta salah sahiji désa di Kacamatan Dépok, Kabupatén Sléman,  Propinsi Yogyakarta, Indonésia. désa Caturtunggal perenahna aya dina 7º46’48” LK, jeung 110º23’45” BW, kalayan lega wilayah 11.070.000 M² jeung jumlah pangeusi 57.228 jiwa. Minangka hiji wewengkon nu mibanda PTN panglobana, wewengkon ieu ampir saparapatna dieusian ku mahasiswa. Ku ayana éta, di daérah ieu loba lokasi indekos katut panginepan.

## Sajarah
Mimitina mah Désa Caturtunggal téh mangrupa wewengkon anu ngawengku 5 (lima) kalurahan, nyaéta Kalurahan Karangwuni, Kalurahan Mrican, Kalurahan Demangan, Kalurahan Ambarukmo, jeung Kalurahan Kledokan. Dumasar kana Maklumat Pamaréntah Daérah Istiméwa Yogyakarta nu dikalluarkeun taun 1946 ngeunaan Pamaréntahan Kalurahan, mangka lima kalurahan éta tuluy dihijikeun jadi hiji désa nu otonom kalayan ngaran Désa Caturtunggal nu sacara resmi ditetepkeun dumasar kana Maklumat Nomer 5 Taun 1948 ngeunaan Parobahan Daérah-daérah Kalurahan.

## Profil Daérah
### Wates Wilayah
* Kalér	 : Désa Condongcatur
* Wétan	 : Désa Maguwoharjo
* Kidul  : Kalurahan Demangan, Kac. Gondokusuman
* Kulon	 : Désa Sinduadi, Kac. Mlati

## Profil Pamaréntahan
### Padukuhan di Caturtunggal 
### Géografis
### Démografi
## Atikan
## Poténsi
### Pertanian
### Pakebonan
## Tumbu Luar
Achmad Djajadiningrat

thumb|right|200px| Ahmad Jayadiningrat

**Pangéran Aria Adipati Achmad Djajadiningrat** (lahir di Pandéglang, 16 Agustus 1877, pupus di Purwakarta, 22 Désémber 1943. Bupati Sérang (1901-1924), Bupati Batawi (Batavia) (1924-1929), anggota *volksraad* jeung anggota *Raad van Indie*.
Basa 'Ajam

'**Ajam** atanapi '''Basa 'Ajam (عجم)''' nyaéta kecap nu diserep tina basa Arab, mibanda maksud sabagé basa-basa non-Arab.

Basa-basa nu aya di dunia dikategorikeun sabagé basa 'Ajam, ku sabab sanes kaasup dina kamus basa Arab.
Leuit

**Leuit** nyaéta ngaran wangunan tradisional Sunda anu gunana pikeun neundeun paré. Leuit mangrupa *simbol* ketahanan pangan sarta kamandirian ékonomi masarakat Sunda anu *agraris*.

## Arsitéktur 
Wangunan leuit miboga ciri has anu ngabédakeunana jeung imah panggung biasa. Aya anu kolongna luhur, aya ogé anu handap, gumantung kana tradisi daérahna.

### Panto sarta Tarajé 
Anu has tina leuit nyaéta panto jeung pindingna. Panto leuit leuwih mémpér-mémpér kawas jandéla ti batan panto biasa, ku sabab perenahna di luhur bagian hareup. Jalma anu arék muka atawa asup ka jero kudu maké tarajé.

### 2. Hubungan jeung Nyi Pohaci 
Leuit dianggap salaku "panyicingan" pikeun **Nyi Pohaci Sanghyang Asri** (déwi paré). Kusabab kitu, leuit kacida dipiara sarta dihormatna. Nalika mawa paré ka jero leuit atawa ngaluarkeunana, biasana aya tatakrama sarta doa anu kudu dibaca.

### 3. Tradisi Kasepuhan 
Dina masarakat Adat Sunda saperti di Kasepuhan Ciptagelar atawa Kasepuhan Sinar Resmi, leuit jadi puseur tina upacara **Sérén Taun**. Aya prosési anu disebut *ngadiukeun* paré, nyaéta upacara ritual nunda paré hasil panén ka jero leuit sangkan berkah sarta cukup keur kabutuhan sapopoé sarta cadangan paceklik.

## Rujukan 
## Tutumbu Kaluar 
* Arsitektur Leuit di Tatar Sunda
Bandar Udara Internasional Long Thanh

**Bandara Internasional Long Thanh** atawa **Long Thanh International Airport** nyaéta bandara internasional utama nu ngalayanan ibu kota Vietnam, Kota Ho Chi Minh jeung sabudeureunnana. Bandara ieu miboga kode IATA **?** jeung kode ICAO **?**.
## Terminal jeung Maskapai Penerbangan
Radén Saléh

200px|right|thumb| Radén Saléh
200px|right|thumb| Radén Saléh

**Radén Saléh Syarif Boestaman** (1814-23 April 1880), Juru lukis kawentar ti Indonésia, panaratas seni lukis modéren Indonésia.

## Babad Salira
Radén Saléh lahir ti kulawarga Tumenggung Kyai Ngabehi Kertoboso Bustaman (1681-1759), kulawarga Bupati jeung ménak nu kawentar dina mangsana nu aya pancakakina jeung Karajaan Mataram. Bapana téh Sayid Husén bin Alwi bin Awal, sedeng indungna Mas Ajeng Zarip Husén. 
Bakatna nu nyongcolang katangén ku Antonie Auguste Joseph Paijen (1792-1853), pelukis ti Bélgia. Kalayan kasaluyuan ti kulawargana Radén Saléh, Radén Saléh nu harita leutik kénéh dibawa ka Cianjur nu mangsa harita jadi puseur dayeuh Karésidénan Priangan. Sanggeus sawatara lila nganjrek di Cianjur, Radén Saléh pindah ka Bogor, saimah jeung Paijen.

Nya Paijen pisan nu ngajarkeun ngalukis ka Radén Saléh téh. Radén Saléh sok dibabawa ngaprak maturan Paijen nyieun sawatara gambar tina objék alam pikeun panalungtikan Profesor Reindwardt, ahli pertanian nu ngadegkeun Kebon Raya Bogor. Sanggeus Paijen mulang ka éropa taun 1825, Radén Saléh dumuk di Kulawarga Jéan Baptiste de Linge jeung istrina, Colette Therese Verrue di Batavia. De Linge téh akuntan di Diréktorat Jenderal Keuangan kolonial. Taun 1829 De Linge ditugaskeun ka Walanda, Radén Saléh ogé ngilu dina éta lalampahan. Nalika De Linge dijadwalkeun mulang ka Batavia, Radén Saléh mundut ijin pikeun cicing leuwih lila di Walanda. Pamundut téh ditujukeun ka Mr. G.G. Clifford, Menteri Urusan Cai, Industri Nasional jeung Urusan Koloni harita, sangkan ngawaragadan anjeunna nalika di Walanda. Kahayang Radén Saléh dikabul, anjeunna meunang béasiswa anu jumlahna 4000 gulden keur dua tauneun hirup di Walanda.

Salila hirup di Walanda, Radén Saléh nempatan imah J.W. Nibbelink, pagawé pamaréntah di Boschkant. Boschant téh kowaro mah disebut *Prinsessegracht*, perenahna di tungtung Herengracht, Den Haag.

## Juru Lukis
## Nasionalisme Radén Saléh
## Lukisan-lukisanna

Gambar:COLLECTIE TROPENMUSEUM Opname van schilderij uit 1861 vervaardigd door Raden Saleh met de watersnood te Solo als onderwerp. TMnr 60002300.jpg|300px| Lukisan Radén Saléh
Gambar:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een hertenjacht op Java TMnr 3728-462.jpg|Lukisan Radén Saléh nu ngalukiskeun nu moro rusa jawa ditarajang ku maung.
Gambar:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een bosbrand met vluchtende dieren TMnr 3728-466.jpg| Lukisan Radén Saléh "Banténg ngalawan maung"
Gambar:COLLECTIE TROPENMUSEUM Schilderij met een portret van Gouverneur-Generaal H.W. Daendels gemaakt door Raden Saleh TMnr 10018620.jpg|Lukisan H.W. Daendels

## Catetan
Karéta api

**Karéta api **nyaéta sarana transportasi atawa kandaraan anu maké tanaga penggerak, boh nu maju sorangan (KRL atawa KRD) atawa dicantélkeun kana kandaraan lianna, anu rék atawa keur maju dina rél. Karéta api nyaéta alat transportasi masal anu umumna aya lokomotif (kandaraan nu maké tanaga penggerak sorangan) jeung rangkéan karéta (pikeun panumpang) atawa gerbong (pikeun barang) (dicantélkeun kana kandaraan lianna). Éta rangkéan atawa gerbong téh ukuranana rélatif gedé jeung lega nu antukna mampuh muat panumpang atawa barang kalawan loba. Alatan sipatna minangka angkutan massal nu éféktif, sababaraha nagara ngusahakeun sangkan manpaatna bisa maksimal minangka alat transportasi darat boh di jero kota, antarkota boh antarnagara.

## Tingali ogé 
* PT Kereta Api Indonesia, badan usaha nu ngaoperasikeun karéta api di Indonésia.
Masjid Agung Cianjur

thumb|400 px|Masjid Agung Cianjur kiwari
**Masjid Agung Cianjur** nyaéta masjid jami di Kabupatén Cianjur anu perenahna di Jl Siti Jenab 14,Pamoyanan,Cianjur Kode POS 43211. Ieu masjid téh kaasup salah sahiji masjid pangkolotna jeung panggedéna di Jawa Kulon.

## Sajarah
.]]
**Masjid Agung Cianjur** mimiti diwangung taun 1810 ku warga pangeusi Cianjur  anu teu kungsi kacatet ngarana. Pangwangunan Masjid Agung Cianjur ditaratas ku Radén Bodédar binti Kangjeng Dalem Sabirudin, Bupati Cianjur nu kaopat kalawan nyangking gelar Radén Adipati Wiratanu Datar IV (Régent 1727-1761). Anjeunna ngawakafkeun taneuh di puseur dayeuh Cianjur pikeun ngadegkeun Masjid Agung Cianjur jeung alun-alun hareupeun masjid agung.

Mimitina mah ukuran Masjid Agung Cianjur téh leutik pisan, tuluy kira-kira taun 1820, mimiti diropéa jeung dilegaan, nu antukna ukuranana jadi 20x20 m² atawa 400 m². Éta pagawéan ngaropéa jeung ngalegaan Masjid Agung Cianjur téh dilakukeun ku panghulu gedé, Radén Muhammad Hoesin Bin Syékh Abdullah Rifai panghulu agung mimiti (I), R. Mojanagara binti Dalem Sabirudin. anjeunna nyaéta incu Dalem Sabirudin. Ana pon Syékh Abdullah Rifai, bapana Muhammad Hoessein teureuh Arab jeung Banten ti katurunan Bayu Suryaningratr.. Pangropéa total anu méakkeun waragad Rp 7,5 M kalawan bébas pajak Dimimitian tanggal 2 Agustus 1993 nepika tanggal 1 Januari 1998, nyaéta dina mangsa bupati Cianjur Drs. H. Eddi Soekardi. Dituluykeun dina mangsa Bupati Cianjur, Drs. H. Harkat Handiamihardja jeung Bupati Cianjur, Ir. H. Wasidi Swastomo, MSi.

## Bituna Gunung Gedé
[thumb|ruruntuk Masjid Agung Cianjur sabada katarajang ku kajadian bituna [Gunung Gede]]
Nalika Gunung Gedé bitu taun 1879, Masjid Agung Cianjur ogé katarajang ku éta musibat, nu ngajadikeun wangunanna ancur. Dina éta kajadian téh aya saurang ulama anu tilar dunya nyaéta RH Idris Bin RH Muhyi (bapana KRH Muhammad Nuh, saurang ulama gedé Cianjur), anu harita dumuk di Kampung Kaum Kidul. 
Jauh tina mangsa kamerdékaan RI kira-kira taun 1947 di ieu masjid téh diayakeun pangajian umum rutinan unggal ahad isuk kalawan ku mubaligh jeung juru ceramah tunggal.

### Nu kungsi ngeusi ceramah saméméh mangsa kamerdékaan
KH Syatibi Gentur Warungkondang, KHR Muhammad Nuh Kaum Kidul Cianjur, KRH Isa Al-Kholidi Gedong Asem Cianjur guru Thoreqat, KHR Marjuki Bojongherang, akina KHR Abdul Halim Ketua MUI Cianjur kiwari, KH Musthofa (Mama Kandang Sapi Karangtengah) KHR Turo Sindanglaka Karangtengah.

### Ulama-ulama Cianjur sabada mangsa kamerdékaan
KH Mustofa Maleber Karangtengah, KHR Sudja’i Ciharashas Cilaku KH Abdul Qodir Gentur Warungkondang K Mualmi Z Irigasi Cibeber Ketua MUI Cianjur saméméh jeung sabada orde baru, KH Zein Abdul Somad (Mama Gelar), KRH Soleh A Pasaréan Cianjur jrrd. .

## Tingali Oge
* Perenahna Masjid Agung Cianjur : http://wikimapia.org/1585360/Masjid-Agung-Cianjur
## Réferénsi
## Tumbu Luar
*http://www.inilahjabar.com/read/detail/1761706/masjid-agung-cianjur-tak-pernah-sepi-jemaah
*Penyedia karpet masjid di cianjur : https://jualkarpetmasjid.co.id/jual-karpet-masjid-cianjur/
Béca

]]
]]
**Béca** (asalna tina basa Hokkien: *be chia* anu hartina "karéta kuda") nyaéta moda transportasi tilu roda anu ilahar kapanggih di Indonésia jeung di sawaréh Asia. Béca mangrupa ngaran tutumpakan gilindingna tilu gilinding sepéda jeung majuna diboséh ku jelema . Kapasitas béca nyaéta pikeun ngangkut dua urang panumpang jeung saurang supir. 

Béca samacam ieu mimiti aya di urang kira-kira taun 1950, di méh unggal kota ayeuna aya béca, sabab, béca lain baé bisa ngangkut jelema ogé bisa dipaké ngangkut naon baé . Jadi supir béca téh nyaéta salah sahiji cara pikeun meunangkeun napkah anu panggampangna, nu antukna jumlah supir béca di wewengkon anu angka pangangguranana luhur mah baris jadi réa pisan. Béca dilarang di Jakarta kira-kira ahir dasawarsa 1980-an. Alesan resmina mah harita téh nyaéta yén béca nyaéta "éksploitasi manusa ku manusa", tuluy béca diganti ku Bajaj, hélicak. 

## Sumber
Délman

**Délman** nyaéta kandaraan *transportasi* tradisional nu rodana dua, tilu atawa opat anu teu maké mesin tapi maké kuda minangka panggantina. Variasi alat tranportasi anu maké kuda séjénna nyaéta karéta perang, karéta kéncana jeung karéta kuda. Di Tatar Sunda sorangan ieu kandaraan téh disebut **délman, sado** atawa **kéréték**.

Ngaran ieu kandaraan téh asalna tina ngaran panimuna, nyaéta **Charles Théodore Deeleman**, saurang litografer jeung insinyur di Hindia Walanda.. Urang Walandana sorangan nyebut ieu kandaraan téh ku ngaran *dos-à-dos* (tonggong dina tonggong, arti harfiah basa Perancis, nyaéta sarupa anu posisi diuk panumpangna patonggong-tonggong. Éta istilah *dos-à-dos* téh tuluy ku pangeusi pribumi Batavia mah disingget jadi ‘sado’

## Rujukan
AKDP

keur nunggu panumpang]]
**AKDP** nyatéa singgetan tina Antar Kota Antar Propinsi pikeun transportasi umum. Ieu istilah nunjul kana alat *angkutan* umum untmana Beus, sanajan kiwari kaayaana henteu ramé kawas baheula alatan loba panumpang anu baheulana sok maké AKAP dimana mulang ka kampung, kiwari geus maraké mobil atawa motor sorangan/pribadi.

## Dicutat tina
Trayék

**Trayék** nyaéta sesebutan pikeun jalur kandaraan umum. Contona pikeun kandaraan umum angkot trayék terminal-pasar induk.
Béas

**Béas** nyaéta bagian siki paré (gabah) anu geus dipisahkeun tina kulitna. Sacara anatomi bagian anu ditutupan kulit disebut paléa jeung bagian kulit anu nutupan béas disebut lemma. 
Dina salah sahiji tahap ngolah hasil paré nyaéta gabah ditutu maké halu dina jubleg atawa digiling nepika bagian luarna (kulit gabah) leupas tina eusina. Ieu bagian eusi anu warnana bodas, semu beureum, ungu atawa ogé hideung anu disebut béas téh. Lian ti éta numutkeun kamus, béas nyaéta paré anu geus ditutu dina jubleg, jadi teu cangkangan deui. 

Béas tina paré ketan disebut **ketan**
## Rupa-rupa Béas
*Béas ketan
*Béas pandan
*Béas beunyeur 
*Béas dolog

## Galeri

File:Rice_diversity.jpg
File:Bali 2 322.jpg
File:Rice in bags in the market Vietnam.jpg
File:Indonesian_rice_vendor.JPG
File:Rice grains (IRRI).jpg
File:Brun kvit ris.jpg

## Sumber
Santri

taun 1867]]
**Santri** nyaéta anu keur dialajar di pasantrén salian ti éta istilah santri ogé ditujukeun pikeun jalma nu sok ngingilu dina kagiatan kaagamaan atawa ogé jelema nu sok nuturkeun Kyai. Kecap *santri* hartina murid dina basa Jawa/basa Sunda asalna tina kecap “cantrik” (Sunda:Catrik) (Basa Sangsakerta, atawa mungkin basa Kawi) anu hartina jelema anu teu weléh nuturkeun guru.

Istilah santri ogé kapanggih dina basa Tamil, anu hartina 'guru ngaji'. Ana pon C.C Berg mah boga sawangan yén éta istilah *santri* téh asalna tina istilah “shastri”, anu dina basa India mah hartina jelema anu nyaho buku-buku suci agama Hindu atawa saurang sarjana ahli kitab suci agama Hindu.

Kiwari Presidén geus nangtukeun poé santri nasional ping 22 Oktober. Jadi unggal kaping 22 oktober téh kiwari mah dipiéling jadi poé santri nasional.

## Tingali ogé
*Pasantrén

## Rujukan
Walungan Cisokan

**Walungan Cisokan** nyaéta walungan di kabupatén Cianjur anu perenahna di wewengkon Cipeuyeum. Dina mangsa Hindia-Walanda kungsi dijieun hiji jambatan anu ruruntukna kiwari aya kénéh pikeun kalancaran transportasi jeung ékonomi Priangan.

Walungan Cisokan kungsi disebutkeun dina naskah Sunda kuna Bujangga Manik.
]]

## Referensi
Samudra Hindia

**Samudra Hindia**, **Samudra Indonésia** atawa **Samudra India** Nyaéta kumplulan cai panglobana katilu di dunya, legana kira-kira 20% beungeut cai di bumi. Du kalér kawates ku bagian kidul Asia, di kulon ku Jazirah Arab jeung Afrika; di wétan ku Semenanjung Malays, Sumatra, Jawa, Kapuloan Sunda Kecil, jeung Australia; di kidul ku Antartika. Ieu samudra téh dipisakeun jeung Samudra Atlantik ku 20° timur méridian, jeung Samudra Pasifik ku 147° timur méridian. Samudra Hindia atawa Samudra Indoa nyaéa hiji-hijina samudra anu maké ngaran nagara nyaéta India .

## Referensi
Karéta api Cianjuran

**Karéta api Cianjuran** atawa anu osok disebut **Argo Peuyeum** nyaéta sesebutan pikeun karéta api lokal nu ngalayanan jalur Ciroyom-Cianjur-Lampegan (asalna Ciroyom-Cianjur-Sukabumi). Ieu rangkéan karéta api téh ngan ngadérék dua karéta anu ditarik ku lokomotif BB 304 atawa BB 301. Karéta ieu dioperasikeun ku Daop 2 Bandung. Karéta ieu geus teu beroperasi deui ti taun 2013 lantaran euweuh kontrak PSO antara pamaréntah jeung PT.KAI.

Ieu karéta téh liwat ka sababarah hiji stasion leutik, di antarana Padalarang, Cimahi, Tagog Apu, Cipeuyeum, Cianjur,    Cilaku  jeung Lampegan. Dina perjalananna ieu rangkéan téh kudu ngaliwatan kontur anu beurat kalawan nanjak, saperti di Rajamandala-Tagog Apu-Cipatat.

Sanajan ieu rangkéan karéta téh disebut 'argo' tapi lain karéta argo (éksekutip) saperti Argo Parahyangan, Argo Wilis jsb. Tapi ieu mah ngan sesebutan hungkul, anapon istilah 'peuyeum' dina Argo Peuyeum nyokot ngaran wewengkon nu kaliwatan ku ieu rangkéan nyaéta wewengkon Cipeuyeum anu réa mroduksi peuyeum

Ieu karéta ékonomi téh berangkat ti Stasion karéta api Ciroyom Bandung ungal poé ka Cianjur (saméméhna mah nepika Stason Lampegan) kalawan rute dua kali sapoé. Isuk-isuk jam 07.50, jeung soré jam 17.30 WIB. Ngaliwatan jalur anu seméméhna dipaké ku karéta api jurusan Andir (Bandung)-Sukabumi kalawan waktu tempuh kira-kira 3 jam. Saméméhna ieu jalur téh mangrupa jalur anu ngahubungkeun Bandung jeung Sukabumi, tapi lantaran torowongan Lampegan anu aya di jalur Cianjur-Sukabumi urug dina 8 Fébruari 2001, mangka jalur Cianjur-Sukabumi téh ditutup. Tapi geus dipaheutkeun yén jalur Cianjur-Sukabumi baris dibuka deui kira-kira taun 2010.

Saenggeusna Argo Peuyeum teu dioperasikeun deui, bakal aya karéta anu ngalayanan jalur Bandung-Cianjur, nyaéta Karéta api Kiansantang anu rutena Kiaracondong-Cianjur anu nepi ka ayeuna teu acan dioperasikeun.

## Tingali oge
*Stasion Cianjur
*Stasion Lampegan

## Referensi
*http://rel-keretaapi.blogspot.com

## Tumbu Luar
*http://blog.fitb.itb.ac.id/BBrahmantyo/?p=362 
*http://pasarmodal.inilah.com/read/detail/1367892/argo-peuyeum-kereta-wisata-bandung-lampegan
Walungan Cibuni

[thumb|300 px|Walungan Cibuni ngamuhara ka [Samudra Hindia ditingali tina satelit IKONOS]]
**Walungan Cibuni** nyaéta walungan nu ngaliwatan kabupatén Cianjur anu ngamuhara ka Samudra Hindia. Lega DAS(Daérah Aliran Sungai)-na 279,4&nbsp;km² téh mangrupa poténsi sumber daya cai anu dimangpaatkeun pikeun rupa-rupa kabutuhan ku penduduk di sabudeureunana, di antarana pikeun cai nginum, irigasi, jeung pamiceunan. Curah hujan unggal taunna kaétang luhur nyaéta antara 2239&nbsp;mm² nepi ka 5779&nbsp;mm². 
Ieu walungan téh jadi tapel wates pakidulan kabupatén Cianjur lebah wetaneunana jeung kabupatén Sukabumi kuloneunana.
R.A.A. Martanagara

thumb|right|200px|R.A.A. Martanagara nalika jadi Patih di Sumedang

**Radén Aria Adipati Martanagara** (Sumedang, 9 Pébruari 1845-2 Séptémber 1926). Bupati Bandung, pangarang. Dipikawanoh minangka bupati panyelang ku sabab anjeunna lain turunan langsung ménak Bandung. Bupati anu gedé jasana dina mekarkeun kota Bandung dina mangsa kapamingpinanana.

## Babad Salira
Martanagara téh buyutna Pangéran Kornél. Ramana, Radén Kusumayuda (Koesoemajoeda), wadana Cibeureum nu ditibanan hukuman administratif ku sabab pabéntar paham jeung Pangéran Sugih nu jadi bupati Sumedang mangsa harita, dipindahkeun ka Probolinggo jeung tilar dunya di ditu.
Ti burey kénéh Martanagara nganjrek jeung pamanna, Aria Surianegara nu jadi patih Sumedang. Nalika Radén Saléh natamu ka Kabupatén Sumedang, Martanagara diwanohkeun ka éta juru lukis nu kawentar téa. Nalika Radén Sugih mihapékeun puterana Endén Durahim pikeun diatik ku Radén Saléh di Jakarta, Martanagara  dipapancénan pikeun maturan. Dina éta kasempetan Martanagara diajar sagala rupa pangarti, saperti basa Malayu, Jawa, jeung Walanda. Sajaba ti éta, Martanagara ogé diajar ngrancang jeung ngaput baju, ngagambar, jeung ngukur taneuh deuih. Satuluyna, kalawan pituduh ti Radén Saléh, Martanagara neruskeun sakolana di Semarang. Dua taun ti harita anjeunna mulang ka Sumedang, laju diangkat jadi guru bantu nu kapapancénan ngajarkeun basa Malayu, ngitung, jeung ngukur taneuh.

## Riwayat jadi Bupati
Taun 1864 anjeunna diangkat jadi camat Cikadu, tapi sataun ti harita diangkat jadi Kaliwon kota Sumedang. Tina kamotékaranana ngagerakkeun rahayat melak kopi jeung miara jalan jeung jambatan. Anjeunna meunang Medali Pérak (1878). Taun 1881 diangkat minangka Patih Sumedang. Nalika Pangéran Sugih ngantunkeun, nu ngagantikeunana nyaéta Rangga Suriaatmaja, puterana nu jadi Patih Sukapura Kolot, sarta Martanagara dipindahkeun jadi Patih Sukapura Kolot (1883).

Nalika bupati Bandung ka-10 Radén Tumenggung Kusumadilaga ngantunkeun (1893), sedeng putrana Radén Muharam, umurna kakara 5 taun, Martanagara diangkat pikeun ngagantikeun Radén Muharam. Éta kajadian téh saéstuna ngabalukarkeun réa kalangan ménak anu kanyenyerian ku sabab maranéhna nu boga hak pikeun nyangking kalungguhan téh nyaéta ménak Bandung. Sainganana, Radén Rangga Sumanagara, nu meunang dukungan ti médak Bandung, ngajukeun pamundut ka Gubernur Jenderal pikeun ngajukeun dirina nu jadi bupati. Samalah Radén Rangga Sumanagara kungsi nyoba nelasan ku cara masang dinamit dina kandaraan nu baris ditumpakan ku Martanagara. Hadéna, éta usaha téh teu hasil.

## Yasa-yasana
Sanggeus kaayaan pindahna kakawasaan ka Martanagara geus mimiti merenah, anjeunna ngamimitian pancénna enggoning ngawangun Kota Bandung.

## Catetan
## Rujukan
* R. A. A. Marta Nagara, 1923, *Babad Radén Adipati Aria Marta Nagara Regent Pensioen Bandoeng di Soemedang*. Bandoeng: Drukkerij Aurora. Dimuat dina: G.W.J Drewes. 1985. *The Story of an Old Time Priangan Regent As Told By Himself*. Leiden.
Arca

, salah sahiji arca Jawa kuna di Indonesia.]]

**Arca** nyaéta patung anu dijieun pikeun tujuan utamana minangka média kaagamaa dina muja tuhan atawa déwa-déwina.

Dina agama Hindu, arca téh sarua jeung **Murti** (Dewanagari: मूर्ति), atawa murthi, anu ngarujuk kana citra anu ngagambarkeun roh atawa jiwa katuhanan (*murta*). Numutkeun kapercayaan Hindu, murti pantes dipuja minangka puseur pamujaan ka pangéran sabada roh suci dikemat jeung nyangkaruk di jerona kalawan tujuanana pikeun méré persembahan atawa sasajén. Janggélékna déwa atawa déwi, boh sikep awakna, rarangkén, atawa ''proporsina' kudu tumut kana tradisi kéagamaan nu dimaksud. saperti disebutkeun dina naskah *Pañcaratra*.

Arca teu salawasna kapanggih di deukeut candi. Candi bisa waé mibanda hiji arca, tapi hiji arca can tangtu aya dina jero candi.
Aya tilu rupa arca dumasar kuantitas anumarujana, nyaéta:
* **Arca Istadéwata**, nyaéta arca anu dipimilik ku saurang, antukna bisa dibabawa ka mamana.
* **Arca Kuladéwata**, nyaéta arca anu dipimilik ku hiji kulawarga, biasana aya di imah-imah.
* **Arca Garbadéwata**, nyaéta arca anu dipuja ku réa jalma, atawa masarakat.

Di Indonésia dipikawanoh tilu rupa arca, tayalian arca agama Hindu, arca agama Budha, jeun arca agama Kristen. Dina agama Islam mah teu dipikawanoh arca téh, ku sabab ajaranana ngalarang pikeun nyembah berhala atawa sagala rupa pangéran anudijirimkeun.

## Tingali Ogé 
* Patung

## Catatan suku
Waditra

]]

**Waditra** nyaéta sesebutan pikeun alat musik atawa instrumen musik tradisional di Tatar Sunda. Istilah ieu ilaharna dipaké dina karawitan Sunda.

## Daptar Waditra Dumasar Cara Makéna
### Waditra tiup
*Suling Sunda
*Toléat
*Bangsing
*Tarompét

### Waditra takol
*Saron Panerus
*Selentem
*Peking
*Ketuk
*Demung
*Bonang
*Jengglong
*Goong & kempul
*Bedung
*Calung
*Gambang
*Arumba
*Terebang

### Waditra tepak
*Dogdog
*Karinding
*Kecrék
*Kendang & kulantér

### Waditra kését
*Rebab
*Tarawangsa

### Waditra petik
*Kacapi
**Kacapi Indung
**Kacapi Rincik
**Jentréng
**Kilung

### Waditra geter
*Angklung

## Dicutat tina
Karel Frederik Holle

thumb|300px|K.F. Holle
**Karel Frederik Holle** (1829-1896) téh urang Walanda juragan entéh di Cikajang, Garut, ogé diangkat jadi panaséhat pamaréntah di Hindia Belanda. Holle boga minat kana basa jeung kasusastraan pribumi, hususna di Priangan. Sobat dalitna nyaéta Muhamad Musa, panghulu  pribumi di Limbangan, nu réa ngahasilkeun karya sastra dina basa Sunda.

Nepika taun 1880-an manéhna boga peran penting dina produksi buku-buku basa Sunda nu ditulis ku pangarang-pangarang Sunda
[thumb|300px|right|Tugu Holle di alun-alun Garut taun [1901]]

## Catetan
## Sumber 
*  Mikihiro Moriyama. 2005. *Semangat Baru: Kolonialisme, Budaya Cetak, dan Kesastraan Sunda Abad ke-19*. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia. ISBN 979-9100-23-2.
*  Tom van den Berge. 1998. *Karel Frederik Holle : theeplanter in Indië 1829-1896*. Amsterdam: Bakker. ISBN 90-351-1969-X

## Tempo ogé
* Adriaan Walraven Holle
* J.L.A. Brandes
* Muhamad Musa
* Lasminingrat
Ojég

**Ojég** (kirata tina kecap basa Sunda "ongkos ngajégang") nyaéta sarana transportasi umum di Indonésia kalawan maké motor atawa sapédah. Disebut informal ku sabab teu diaku ku pamaréntah jeun teu maké idin pikeun ngoprasikeunana. Panumpangna biasana ngan saurang tapi kadang-kadang bisa duaan. Harga ongkosna ditangtukeun ku cara nawar jeung supir ojégna, mun geus paheut hargana tuluy bisa dianteurkeun ka tempat tujuan. Data tinulis nyebutkeun yén ojég geus aya sahanteuna ti taun 1950-an di Subang.

Ojég réa dipaké ku sabab leuwih punjul ti batan kandaraan lianna nyaéta leuwih gancang jeung bisa seseleké nalika macét di kota. Iwal ti éta ogé bisa ngahontal wewengkon dina gang-gang nu heurin jeung hésé diliwatan ku mobil. Biasana mah tukang ojég téh sok mangkal di pasimpangan jalan anu ramé, atawa di portal wewengkon perumahan.
Debus (seni)

thumb|right|200px|Debus
**Debus** nyatéa Pintonan seni béla diri anu kaasup kana *téater trans*, disebut ogé *gedébud* di wewengkon Pandéglang. Para pamaénna ditusuk ku rupa-rupa pakakas seukeut kayaning keris jeung golok tapi henteu bisa tatu. 
Baheula mah waditra pamirigna téh ngan terebang wungkul, tapi kiwari ditambahan ku kendang penca. Debus biasana sok dipaénkeun di buruan imah dina acara ngalibatkeun loba jelema.

## Catetan
Gula kawung

**Gula kawung** (Basa Indonésia: *gula aren*) nyaéta gula anu dijieun tina lahang hasil tina sadapan tangkal kawung. Dicitakna maké awi ngarah jadi gula ganduan turta diparos (dibungkus) ku daun kalapa.

## Prak-prakan nyieun
Lahang hasil sadapan dina lodong téh tuluy diasupkeun kana kancah. Sanggeus kitu lodongna dibersihan, lain dikumbah ku cai, tapi dipuput leuwih kurang tilu jam. Lahang anu geus digolakkeun disebutna wédang. Sanggeus kitu tuluy éta wédang téh dikecalakan minyak kalapa 2 keclak unggal sakancah. Sanggeus kitu dipépés nepi ka kentel/kuled  sokdisebut ogé peueut. Ti dinya laju diguis (diaduk) maké alat nu disebut pangguis. Sanggeus kitu tuluy dicitak dina awi (mun di Banten dina batok).

## Catetan
Banyuresmi

'''''' nujul kana ngaran sababaraha daerah, di antarana:
* Désa Banyuresmi, Sumedang
* Kacamatan Banyuresmi, Garut