open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tajwid

tengah|jmpl|230x230px|''Mus'haf Al Tajwid'', al-Quran kalayan huruf nu diwarnaan luyu jeung hukum tajwid.
**Tajwīd** (تجويد) sacara harfiah miboga ma'na ngaaluskeun atawa ngaéndahkeun. Tajwid asalna tina kecap *Jawwada* (جوّد-يجوّد-تجويدا) dina basa Arab. Dina élmu Qiraah, tajwid hartina ngaluarkeun huruf tina tempatna kalawan merhatikeun sipat-sipat anu dipibogana. Jadi élmu tajwid nyaéta élmu anu niténan kumaha carana ngedalkeun huruf-huruf anu aya dina kitab suci al-Quran.

Aya ogé pasualan anu diébréhkeun dina ieu élmu nyaéta *makharijul huruf* (tempat kaluar-asup huruf) , *shifatul huruf* (cara ngedalkeun huruf), *ahkamul huruf* (hubungan antara huruf), *ahkamul maddi wal qasr* (panjang jeung pondokna kekedalan), *ahkamul waqaf wal ibtida’* (ngamimitian jeung ngeureunkeun bacaan), jeung *al-Khat al-Utsmani*.

Para ulama yakin yén hukum neuleuman tajwid téh fardhu kifayah, tapi ngamalkeun tajwid waktu maca al-Quran mah fardhu ain atawa wajib ka lalaki jeung awéwé mukallaf atawa nu geus sawawa.

## Dalil 
Dalil anu ngawajibkeun maca al-Quran maké tajwid téh kieu unggelna. 
# Dalil nu munggaran dicokot tina al-Quran. Allah swt ngadawuh nu hartina “Jeung baca Al-Qur’an kalawan halon/tartil (maké tajwid)”[QS:Al-Muzzammil (73): 4]. Ieu ayat jéntré yén Allah swt maréntahkeun Nabi Muhammad keur maca al-Quran anu diturunkeun kalawan tartil, nyaéta ngaéndahkeun maca unggal huruf-hurufna (maké tajwid).
# Dalil nu kadua as sunah (hadist). Dina hadits anu dicaritakeun ku Ummu Salamah r.a.(istri Nabi saw.), waktu anjeunna ditanya ngeunaan kumaha bacaan jeung solat Rasulullah saw., anjeunna ngajawab: ”Baginda saw. solat tuluy saré anu lilana sarua jeung solat, tuluy Baginda solat deui salila saré tadi, tuluy saré deui salila solat nepi ka waktu subuh. Tuluy anjeunna (Ummu Salamah) nyontokeun cara maca Rasulullah saw. kalayan nuduhkeun (hiji) bacaan anu ngajéntrékun (kekedalan) huruf-hurufna hiji-hiji.” (Hadits 2847 Jamik At-Tirmizi).
# Dalil katilu mah ijma ulama. geus sapuk sakabéh ulama ti jaman rasulullah nepi ka jaman ayeuna, yén maca alqur’an maké tajwid téh fardhu jeunghttps://su.wikipedia.org/wiki/Tajwid#cite_note-2 wajib.

##  Rujukan
Galengan

jmpl|Galengan sawah
**Galengan** basa Indonesia pematang nyaéta taneuh disawah nu ngahaja dijangkungkeun saeutik paragi ngajaga cai sangkan bisa ngeueuman sawah. Galengan ogé mibanda kagunaan séjén tayalian ngajaga taneuh sawah jeung leutak henteu kabawa palid, balukarna tangtu sawah henteu subur deui.

Mangsa ngagarap sawah pikeun dipelakan deui, galengan pang heulana dipigawé tayalian dipopokan ku leutak sangkan jangkungna henteu ngurangan sarta bisa nahan cai leuwih loba.
Teu saeutik galengan dimangpaatkeun pikeun pepelakan (*tumpang sari*), kayaning melak hiris, kacang panjang, jayanti, turi, jeung sajabana.

## Tempo ogé 
* Kamalir

## Dicutat tina
Sunnah

**Sunnah** (Arab: سنة *sunnah*, hartina "arus nu lancar jeung gampang" atawa "jalur aliran langsung") dina Islam nyoko kana sikep, tindakan, kekedalan, jeung cara rasulullah ngalaksanakeun kahirupan atawa garis-garis bajoang (tradisi) anu dilaksanakeun ku rasulullah.

Sunnah mangrupa sumber hukum kadua dina Islam, sanggeus Al-Quran. Narasi atawa informasi anu ditepikeun ku para sahabat ngeunaan sikep, tindakan, kekedalan, jeung cara rasulullah disebut hadis. Sunnah anu diparéntahkeun ku Allah disebut sunnatullah (hukum alam).

## Étimologi 
Sunnah (سنة ˈsunnah, plural سنن sunan) nyaéta kecap basa Arab anu hartina "kabiasaan" atawa "biasa dilaksanakeun". Sacara istilah sunnah nyaéta jalan anu dipilih ku rasulullah jeung para sahabatna, boh patali jeung élmu, kayakinan, kekedalan, paripolah, atawa kaputusan. Kaum nu yakin kana Sunni ogé disebut ''Ahl as-Sunnah wa'l-Jamā'ah* ("jalma-jalma tina tradisi jeung kaum (Muhammad)") atawa *Ahlussunnah'' keur singgetanana.

## Rujukan 
## Tumbu luar 
* **(id)** Ensiklopedi Sunnah 9 Kitab Imam Hadis
Audit éksternal

**Audit eksternal** nyaéta audit nu dilakukeun ku badan (indepnden) eksternal nu geus nyumponan katangtuan. Miboga tujuan pikeun nangtukeun: Naha catetan akuntansi éta geus lengkep, Geus disusun saluyu jeung katangtuan **PSAK** atawa acan, sarta ninggali laporan kauangann nu disiapkeun tina data geus midangkeun posisi kauangan jeung hasil usaha kauangan sacara wajar atawa acan. Auditor eksternal (audit kauangan/KAP) biasana dilakukeun sacara périodik/taunan. Audit eksternal dilakukeun ku AUditor ti Kantor Akuntan Publik (**KAP**).

## Tujuan audit eksternal 
Tujuan audit eksternal nyaéta pikeun mikanyaho naha laporan kauangan taunan perusahaan atawa organisasi geus midangkeun kondisi nu bener ngeunaaan kaayaan *financial* perusahaan atawa organisasi éta. Salian ti éta naha dana nu dipimilik ku intansi éta bener-bener geus dimangpaatkeun saluyu jeung tujuan nu geus di satujuan.

Alesan naha audit eksternal diperlukeun nyaéta: masarakat bisa ninggali inpormasi ngeunaan sumber daya ekonomi umum ku sabab masarakat mibga hak pikeun hal éta.
# Opini Wajar Tanpa Pangecualian (*Unqualified Opinion*).
# Opini Wajar Tanpa Pangecualian kalayan Paragraf Penjelasan (*Modified Unqualified Opinion*).
# Opini Wajar Kalayan Pangecualian (*Qualified Opinion*).
# Opini Teu Wajar (*Adverse Opinion*).
# Opini Teu Méré Pandapat atawa nolak méré pandapat (*Disclaimer of opinion*).

### Tahap-tahap Opini Audit 
Saacan auditor méré pendapat (opinina), auditor kudu ngalakukeun tahap-tahap audit. Tahap-tahapnya numutkeun Arens etl (2008:132) nyaéta ieu di handap:
# Parencanaan jeung panangtuan cara audit.
# Nguji, ngendalikeun sarta transaksi.
# Ngalaksanakeun prosedur analitis jeung pangujian nu taliti ngeunaan saldo.
# Ngangeuskeun jeung medal  laporan audit.

## Tempo ogé 
* Audit
* Audit internal

## Rujukan
Fardhu

**Fardu** atawa ***Fardhu*** dina basa Arab nyaéta status hukum tina hiji kagiatan anu kudu/wajib dilaksanakeun. Dina hukum Islam, fardu miboga harti anu sarua (deukeut pisan) kalayan status hukum wajib (''mazhab syafi'i nyaruakeun fardu kalayan wajib, mazhab hanafi jeung mazhab hambali  nempatkeun fardu leuwih luhur tina wajib''). Ninggalkeun nu fardu hartina konsékuénsi dosa, ari ngalaksanakeun mah berarti meunang kahadéan (pahala).

## Ain jeung Kifayah 
Fardhu wandana aya dua, Fardhu Ain jeung Fardhu Kifayah. Fardhu Ain diwajibkeun ka individu-individu. Ari Fardu Kifayah mah bakal dianggap geus dilaksanakeun lamun sakabéh muslim ngalaksanakeun.

**Fardu Ain** nyaéta status hukum dina hiji aktivitas dina Islam anu wajib dilaksanakeun ku individu anu geus luyu jeung pasaratanana. Dina Islam, ninggalkeun kagiatan anu hukumna Fardu Ain bakal kakeunaan ku dosa.

Nu kaasup kana Farhu Ain téh kieu.
* Solat Lima Waktu
* Puasa
* Haji keur nu mampuh
* Ngaluarkeun Zakat
* Babakti ka sepuh
* jsb.
**Fardu Kifayah** (Basa Arab: فرض كفاية‎) nyaéta status hukum tina hiji aktivitas dina Islam anu wajib dilaksanakeun, ngan lamun geus dilaksanakeun ku muslim anu séjén geus dianggap leungit. Conto aktivitas anu kaasup kana fardu kifayah téh kieu.
* Solat Jenazah muslim
* Diajar élmu nu tangtu (misalna kedokteran, ékonomi)
* Taqwa
* Jihad ibtida'i
* Béla ka lemah cai.

*

## Rujukan 
* **(id)**Yusuf Qardhawi, Fiqh prioritas 
* **(id)**Rukun, Wajib dan Fardhu, Majalah Amanah Online
Sfigmomanométer

jmpl|Sfigmomaneter
**Sfigmomanometér** atawa **ténsiméter** nyaéta alat anu diasupkeun kana mansét kantong hawa, digunakeun bareng jeung stétoskop keur ngukur tekenan getih dina arteri. Ieu alat diwengku ku bagéan anu digulungkeun kana leungeun luhur, dijieun tina karét kawas kantong hawa  anu bisa ngabeukahan gunana pikeun nahan aliran getih lamun ka jerona dikompakeun hawa. Mansét dipasang ngurilingan leungeun jeung tuluy diteken ku tekenan di luhureun tekenan arteri leungeun (*brachial*). Geus kitu tekenanana saeutik-saeutik diturunkeun. Maca jangkung merkuri dina kolom (tabung manométer) ningalikeun *peak pressure* (sistolik) jeung *lowest pressure* (diastolik). Tensi atawa tekenan getih manusa normal déwasa nyaéta 100-130 mmHg keur tekenan sistolik jeung 60-90 mmHg keur tekenan diastolik.

## Jenis Ténsimeter 
Ténsiméter aya tilu rupa, nyaéta:
# **Ténsiméter cai raksa** – mangrupa ténsiméter konvénsional anu masih ngagunakeun cai raksa. Tensiméter jenis ieu merlukeun stétoskop keur ngadéngé munculna sora tekenan sistolik jeung diastolik dina jantung.
# **Ténsiméter aneroid** – ngagunakeun puteran angka minangka gaganti cai raksa. Sarua jeung ténsiméter cai raksa, tensiméter aneroid masih ngagunakeun stétoskop.
# **Ténsiméter digital** – ngagunakeun sénsor minangka alat keur ngadeteksina. Alatan éta ieu ténsiméter cocok dipaké ku maranéhna nu miboga gangguan dédéngéan.

## Bagian – bagian Ténsimeter 
* **Manset** – fungsina keur ngabendung hawa anu dikompa tina *bulb* jeung keur ngadeteksi tekenan getih pasien anu dina pamakéanana dipasang dina leungeun pasien.
* **Bulb atawa pamompa** – fungsina keur ngompa hawa kana menset.
* **Tabung kaca pangukur** – fungsina keur ngukur cai raksa anu dikompa ku hawa kana jero menset. Luhureun tabung kaca pangukur aya liang paranti miceun hawa.
* **Valve on/off** – fungsina keur muka atawa nutup jalanna cai raksa.
* **Tabung cai raksa** – fungsina keur nampung cai raksa. Luhureun tabung cai raksa, aya filterna.

## Cara Kalibrasi 
Sangkan ténsimeter bisa digunakeun keur ngukur tekenan getih kalawan hadé, kudu dikalibrasi heula. Carana nyaéta:
* Buka tutup tabung cai raksa, kaluarkeun cai raksa kana wadah nu aman.
* Leupaskeun U-tube, tabung cai raksa, selang, bulb jeung manset tina *casing* ténsimeter.
* Beresihan bagéan jero U-tube jeung tabung cai raksa tina kokotor.
* Pasang deui U-tube, tabung raksa, selang, manset jeung bulb kana ténsiméter.
* Eusi tabung raksa ku cai raksa nepi ka aya dina angka 0.
* Lakukeun kalibrasi ku Phantom.
* Pasang Phantom dina sambungan selang ténsiméter.
* Hurungkeun Phantom, pencét tombol *zero* keur ngalakukeun *zeroing*.
* Pasang mansét dina objék naon waé minangka gaganti leungeun pasien.
* Angka dina display kudu nunjukkeun angka 0 nalika zeroing, mun henteu 0, tambah atawa kurangan cai rangksa nepi ka ningalikeun angka 0.
* Pompa ténsiméter, tingali posisi cai raksa dina ténsiméter jeung saruakeun jeung angka anu dituduhkeun dina phantom.
* Cai raksa jeung phantom kudu ningalikeun angka anu sarua (toléransi=1).
* Lamun béda, tambahan atawa kurangan cai raksana.
* Sanggeus éta, tutup deui tabung cai raksana.

## Référénsi
Kuéh saroja

**Kuéh saroja** atawa **kembang goyang** nyaéta ngaran salah sahiji kuéh garing nu geus teu bireuk deui pikeun urang Sunda jeung urang Batawi. Nu matak ieu kuéh disebut *kuéh saroja* téh, lantaran wangunna nu kawas kongkolak kembang saroja jeung deuih matak disebut kembang goyang téh ku sabab prosés nyieunna nu digoyang-goyangkeun nepi ka adonanna leupas tina citakan. 

## Kasang tukang 
kuéh saroja dijieun tina tipung béas. Ieu kuéh garing disebut kuéh kembang goyang téh lantaran pas keur digoréngna digoyang-goyangkeun citakanna dina minyak panas. Kiwari ieu kuéh saroja téh geus sayaga dina rupa-rupa rasa. Ayanu rasa arbén, pandan, jeung siki wijen minangka varéasi rasa nepi ka ditambahan ogé warna sangkan leuwih kairut deui pikeun nu nempona. Minangka kuéh nu disuguhkeun dina toplés transparan, kuéh saroja alus kacida katempona mun ditata kalawan rapih. Luyu jeung ngaranna, kuéh saroja wangunna nyurup kawas kembang saroja nu keur ligar. kuéh saroja sorangan mangrupa ngaran sajenis pahiasan nu dipasangkeun dina buuk atawa sanggul kondé jeung bisa obah atawa goyang lantaran miboga pegas nu biasa dipaké ku para pangantén.

kuéh saroja jadi susuguh has masarakat Sunda jeung Batawi, deuih ilahar disuguhkeun dina acara poé raya Idul Fitri jeung acara-acara hajatan. kuéh saroja ogé jadi salah sahiji kuéh tradisional nusantara nu disuguhkeun pikeun tamu nu silaturahim lantaran miboga rasa nu garing jeung gurih. Kuéh saroja ogé dipikawanoh kalawan ngaran *kuéh kembang loyang* atawa kuéh loyang di Sumatra mah. Sedengkeun pikeun masarakat Bali mah, hususna pangagem agama Hindu, biasana ngagunakeun ieu kuéh saroja téh minangka salah sahiji sasajén di poé raya kaagamaan, kayaning poé raya Nyepi.

## Prosés nyieun 
Ari bahan nu dipaké pikeu nyieun kuéh saroja mah gampang pisan néanganna. di antarana, endog hayam, gula pasir, tipung béas nu geus diayak, tarigu, cipati, kalapa, wijén bodas, jeung minyak goréng.
Jirangan kahiji nu kudu dipilampah téh nyaéta ngocok endog jeung gula nika keun ngembang. Tuluy abreskeun tipung béas nu geus diayak, tipung tarigu, uyah, cipati jeung siki wijén bodas. Adonan nu geus dicampur éta téh digalokeun nikakeun rata jeung leueur. Satuluyna mah prosés gogoréng. Panaskeun minyak goréng sing loba. Tuluy anclomkeun citakan kuéh saroja kana adonan, kahadé ulah nepika pabeungeutan luhurna katutup ku adonan. Sanggeus minyak panas, geuwat asupkeun citakanna nu beunang nganclomkeun kana adonan tadi kana jero minyak, ngan ulah nepika antel kana dadasar katél. Tuluy, goréng bari digoyang-goyangkeun citakanna nepikakeun adonanna leupas. Sanggeus adonan warnana jadi kakonéngan mah geuwat angkat jeung engkeun.

## Rujukan
Tafsir

**Tafsir** sacara etimologi, tafsir hartosna ngajelaskeun

(الايضاح), nerangkeun (التبيين), nampakeun (الاظهار), nganyibakeun (الكشف) jeung ngarincikeun (التفصيل). Tafsir asalna tina *isim masdar* tina *wajan* (تفعيل). Kecap tafsir tina *bahasa arab* nyaéta يفسّر تفسيرا فسّر anu ngabogaan arti nyaéta ngajelaskeun.
Rarangkén

* Rarangkén (basa)
* Rarangkén (papakéan)

## __LEAD_SECTION__ 
[jmpl|98x98px|Alfabét *[a* kalayan tanda aksén ( *akut* ) ]]
**Diacritics** (  ) (atawa **tanda diakritik**' ) mangrupa tanda baca tambahan dina hurup nu fungsina pikeun ngarobah ajén Atawa Sora hurup fonétik boh saeutik atawa sakabéhna, contona **´** in **é** .
Kampung Tipar

**Kampung Tipar** nyaéta hiji lembur anu aya di wewengkon Desa Padasuka Kecamatan Kutawaringin Kabupaten Bandung Jawa Barat. Kampung Tipar ieu ayana di antara kampung Bunisari sareng Kampung Cikupa. Legana ieu lembur teu lega-lega teuing. Lembur Tipar ieu sawareh kaasup RT. 01 sawareh deui kaasup RT. 02 RW. 03 di Desa Padasuka. Di lembur ieu seseeurna anu usaha konpeksi (konveksi) acuk-acuk muslim sapertos gamis istri, sareng sajabana.
Aset

**Aset** atawa **aktiva** nyaéta sumber ékonomi nu dipiharep bisa méré mangpaat usaha ka hareupna. Aset kaasup kana neraca kalayan saldo normalna debit.

## Komponen 
Aset nyaéta sakabéh hak nu bisa dipaké dina operasi perusahaan. Nu kaasup kana kolom aset salah sahijina nyaéta gedung atawa wangunan Jadi lamun hiji perusahaan miboga hiji gedung nu hargana samiliar, mangka aset nu diitung nyaéta samilliar.
# Aset lancar
# Investasi jangka panjang
# Aset tetp
# Aset tidak berwujud
# Aset pajak tangguhan
# Aset lain
Daftar aset dina neraca disusun numutkeun tingkatan *likuiditasna*, ti mimiti nu pang *likudna* nepi ka nu henteu *likuid*. Anggapanna, beuki loba penjualan nu kahontal, beuki éfisién aset nu aya. Angka panjualan dicokot ti laporan laba rugi, sedengkeun angka total aset asalna ti neraca. Dina hal ieu rasio ti taun panungtung dibandingkeun jeung taun-taun saacanna.

## Optimalisasi kauntungan 
Ukuran séjén nu aya patalina jeung profitabilitas, nyaéta angka laba harta atawa laba investasi,nu asalna tina babandingan angka kauntungan atawa laba (dicutat tina laporan laba rugi) jeung total harta atawa total aset, nu nilai na sarua jeung istilah total *investasi* (dicutat tina neraca).

Asumsina, *manajemen salaku nu boga tanggung jawab dina miara jeung pamanngpaatan sakabeh harta nu dipaké perusahaan, ku kituna manajemen tanggungjawab dina upaya optimalisasi kauntungan nu dihasilkeun ti sakabeéh harta éta.*

## Tinggali ogé 
* Laporan laba rugi
* Laporan arus kas
* Neraca

## Rujukan
Umroh

**Umroh** () nyaéta salah sahiji kagiatan ibadah dina agama Islam anu méh sarua jeung ibadah haji. Cara ngalaksanakeun ieu ibadah téh ngaliwatan sababaraha tahapan ibadah di kota suci Mekkah, hususna di Masjidil Haram  Dina istilah téhnis syari'ah. Umroh hartina ngalaksanakeun tawaf di Ka'bah jeung sa'i antara Sofa sarta Marwah, Sanggeus maké kaén ihram anu dicokot tina miqat. Umroh kawentar ogé ku sebutan *haji leutik*. Bédana umroh jeung haji nyaéta dina waktu jeung tempatna. Umroh bisa dilaksanakeun iraha waé (unggal poé, bulan, jeung tahun) kalayan tempatna ukur di Mekkah, ari haji mah ukur dilaksanakeun antara ping 8 Dzulhijjah nepi ka 12 Dzulhijjah kalayan dilaksanakeun nepi ka luar Kota Mekah.
# Balégh jeung miboga akal
# Merdéka lain budak beulian
# Miboga kamampuh fisik jeung finansial
# Ayana mahram (husus awéwé))

### Rukun 
# Ihram, sanggeus niat umroh kudu maké pakéan sa'i keur nutupan aurat 
# Thawaf, ngurilingan Ka'bah 7 kali
# Sa'ii, leumpang gancang ti Bukit Sofa ka Bukit Marwa nu lobana dua balikan.
# Tahallul, nyukur rambut sanggeus ngalaksanakeun sa'i minangka jadi tanda Umroh téh geus sampurna
# Tertib

### Wajib 
# Ngalaksanakeun ihram waktu rék asup ka miqat 
# Tahallul keur nyukur rambut nepi ka botak atawa dicepak

* Katerangan: 
# Ninggalkeun rukun, umrohna teu sampurna kudu balikan deui
# Ninggalkeun kawajiban, umrohna dianggap sah ngan patali jeung kakurangan mah bisa diganti DAM
# Sapatemon saméméh sai kudu ngaganti ku embé hiji

## Rujukan
Invéstasi

**Invéstasi** nyaéta hiji isitilah nu boga sababaraha harti, anu aya patalina jeung kauangan sarta ékonomi. Istilah éta patali jeung akumulasi atawa jumlah hiji aktiva nu ka hareupna dipiharep bisa ngahasilkeun kauntungan. Contona ngawangun rél karéta atawa pabrik. Efek nyaéta hiji instrumen wangun kapamilikan nu bisa diganti hak milikna dina wangun surat berharga, saham/obligasi, bukti hutang (*Promissory Notes*), bunga atawa partisipasi dina hiji parjanjian koléktif (Reksa dana), Hak pikeun meuli hiji saham (*Rights*), garansi pikeun meuli saham diwaktu ka hareupma atawa instrumen nu bisa dijual beulikeun.

## Wangun invéstasi 
* Invéstasi tanah - dipiharep ku nambahanna populasi jeung nu mikabutuh tanah; harga tanah bakal ngaronjat ka hareupna.
* Invéstasi pendidikan - kalawan nambahna pangaweruh sarta kaahlian, dipiharep nu neéangan gawé jeung panghasilan naék.
* Invéstasi saham - dipiharep perusahaan meunang kauntungan tina hasil gawé atawa panalungtikan
* Invéstasi mata uang asing - dipiharep investor bakal meunang kauntungan tina nguatna nilai tukar mata uang asing kana mata uang lokal

## Risiko 
Salian ti nambahan panghasilan, Invéstasi ogé mibanda risiko kauangan mun invéstasi éta gagal. Kagagalan invéstasi dibalukarkeun ku loba hal, di antarana nyaéta faktor kaamanan (bisa bencana alam atawa nu diballukarkeun ku manusa), atawa katertiban hukum.

## Rujukan
Gayam

**Gayam** (*Inocarpus fagiferus*) téh nyaéta ngaran salah sahiji tangkal atawa kai gedé di leuweung kalawan buahna sok diala jeung didahar. Ieu tangkal sok aya ogé nu nyebut *Kigayam (Kai gayam)*, *Gatep* (Bali jeung Lombok), *tahitian chestnut* (basa Inggris). Gayam kaasup kana wanda tutuwuhan polong-polongan (*Fabaceae*) anu jangkungna bisa nepi kana 20 méter kalayan diaméterna 4 nepi ka 6 méter.

## Mangpaat buah 
jmpl|250x250px|Tangkal Gayam Buahan.
Buah gayam téh loba pisan mangpaatna anu bakal diunggelkeun ieu di handap.
* Ngaronjatkeun daya tahan awak.
* Meresihan kokotor dina usus.
* Mantuan awak nyerep nutrisi kadaharan.
* Obat diaré.
* Anti oksidan.
* Ngalancarkeun pencernaan.
* Ngajaga tina panyakit barusuh.
* Sumber vitamin C.
* Ngajaga stamina atawa kakuatan awak.

## Galéri 

Gambar:Gayam mentah.jpg|Buah Gayam
Gambar:Hintalu Karuang.jpg|Olahan Buah Gayam
Gambar:Gayamrebus Pj 1483084757758.jpg|Seupan Buah Gayam

## Rujukan
Kendal

jmpl|Tangkal Kendal keur kembangan
**Kendal** (*Cordia dichotoma*) nyaéta tutuwuhan leutik nu jadi di tempat nu séséléké.
 Ieu tutuwuhan dipikawanoh ogé ku ngaran kendal (Jawa jeung Bali), kendhal (Madura), téo-téo, Nunang (Malayu), Nunang (Sumatera Kulon), Kai Nunak (Pulo Roté), Tatasinunang (Timor), Totéolo (Halmahéra), Lantolo (Gorontalo), jeung Cena (Bugis). Buah kendal wangunna baruleud laleutik kalawan gedéna 0,5 nepi ka 1,5 séntiméter. Antara siki jeung kulitna aya cacai nu leueur jeung cepel matak ku barudak sok dipaké pangrapet keur ngaleugeut papatong.
## Sumebar 
Salian di Indonesia, kendal ogé bisa kapanggih di India, Tiongkok bagian wétan, Asia Tenggara, Australia, nepi ka Kalédonia Baru. Kendal jadi di pasir sabudeureun basisir, di sisi leuweung bakau, di leuweung bébas, jeung savana. Kendal ogé bisa jadi dina tempat anu luhurna 500 méter dpl. Komo lamun dihaja dipiara mah bakal hirup sanajan dina tempat nu luhurna 1500 méter dpl, salaku tangkal di sisi jalan.
## Mangpaat 
* Godogan kulitna bisa nyageurkeun diaré, nyeri mastaka, diséntri, nyeri patuangan, jeung mantuan ngagancangkeun jagjag sanggeus babaran.    
* Daunna lamun ditutuan mangpaat keur komprés jeung niiskeun tatu atawa bareuh. Di Myanmar mah sok dijadikeun bungkus surutu.
* Buahna anu leueur bisa nyageurkeun batuk, sesek napas, nyeri rahim, jeung urétra.
* Sikina mun dicampur jeung minyak bisa nyageurkeun panyakit hapur.

## Galéri 

Gambar:Cordia dichotoma (Lasora) in Hyderabad W2 IMG 7087.jpg|Kembang kendal
Gambar:Cordia dichotoma-3-kolagur-yercaud-salem-India.jpg|Buah kendal
Gambar:Cordia dichotoma (Lasora) in Hyderabad W IMG 7089.jpg|Daun kendal
Gambar:Fragrantmanjackjar.jpg|Olahan fermentasi buah kendal
Gambar:Naru-valli (Tamil- நறுவல்லி) (2407562246).jpg|Tangkal kendal di sisi jalan

## Rujukan
Rétina

jmpl|Nuduhkeun bagian rétina
**Rétina** nyaéta salah sahiji bagian tina panon nu mangrupa salapis ipis dina bagian tukang bola panon vertebrata jeung cepalophoda. Rétina mangrupa bagian panon nu ngarobah cahaya jadi sinyal saraf.  Rétina boga sél fotoréséptor (*rods* jeung *cones*) anu narima cahaya. Sinyal anu dihasilkeun tuluy ngalaman prosés ngaliwatan neuron rétina nu séjén. Sanggeus kitu tuluy dirobah jadi poténsial aksi dina sél ganglion rétina. Rétina lain ukur néwak cahaya, tapi miboga peran penting dina prosés persépsi visual. Dina tahap émbrio, rétina jeung saraf optik mekar salaku bagian tina kamekaran otak.

## Anatomi rétina 
Rétina manusa miboga sapuluh lapis. Undak lapisan-lapisan nu tujul kana kornéa téh ieu.
# Rétinal pigmént épithélium (RPE)
# Lapisan fotoréseptor ségmén bagian jero jeung luar.(*Rods*/*Cones*)
# Mémbran limitans éksterna - Lapisan anu ngawatesanan bagian jero fotoréséptor tina inti sélna
# Lapisan luar inti sél fotoréséptor
# Lapisan luar pléxiformis - Dina bagian makular, nu dipikawanoh salaku "Lapisan serat Henle" (*Fiber layer of Henle*).
# Lapisan jero badan inti
# Lapisan jero pléxiformis
# Lapisan sél ganglion - Lapisan anu kawangun tina inti sél ganglion jeung mangrupa asal tina serat saraf optik.
# Lapisan serat saraf -ngandung akson - okson sél ganglion anu tujulna kana nérvus opticus.
# Membran limitans interna - tempat sél-sél Műller cicing.
Lamun hiji jalma ngalaman minus/plus, éta kalangkang  moal jauh tina rétina. Ku kituna, kalangkang difokuskeun ku panon katempona bakal ngalangkang/teu pati jelas.

## Struktur fisik rétina manusa 
Struktur rétina manusa nyaéta 72% kawas bal kalayan diaméter 22 mm. Dina bagian tengah rétina aya cakram optik anu kawentar salaku *titik buta* (*blind spot*), sabab euweuh fotoréséptor di éta bagian. Cakram optik katangén salaku aréa oval warna bodas nu ukuranana 3 mm².

## Rujukan
Turi

**Turi** (*Sesbania grandiflora*) nyaéta tangkal leutik nu asalna tina kulawarga Fabaceae. Ieu tangkal ditaksir mimitina ti Asia Kidul jeung Asia Tenggara, sanajan kiwari mah geus sumebar ka saban daérah utamana nu mibanda iklim tropis.

Tangkal turi mibanda ngaran daérah séwang-séwangan saperti: dina basa (Jawa jeung Sunda, nyebutna tangkal turi); disebut ogé *toroy* ku urang Madura, *tuwi* ceuk urang Bali, *turing, suri* di Sulawesi kalér, *palawu* dina basa Bima, *gala-gala* di Timor. Jeung réa-réa deui.

## Ciri mandiri 
Kai tangkal turi mah kasebut hipu kalayan dina hirupna henteu lila, jangkung tangkalna 5-12 m . Akarna ngajarendil tur matak nambahan subur kana taneuh.  Kembangna bijil tina régang, barodas aya ogé nu beureum tur rubak kawas kukupu.  Ngagarantung dina saranggeuy aya 2-4 kembang, kembang nu can ligar/masih kudu wujudna kawas arit. Kulit tangkalna hawuk aya ogé nu semu coklat, wajudna kasar bareulah kawas rorombeheun. Dauna kawas daun peuteuy ata selong, pedah leuwih rubak jeung paranjang.
Buahna ngawujud polong, ngagantug, kawas kacang panjang, panjangna 20–55&nbsp;cm, mangsa masih kénéh ngora kelirna héjo dinama geus gumading kulitna robah semu konéng. sikina ogé kawas siki kacang panjang pedah ukuranna leuwih badag..

File:Starr_050518-1632_Sesbania_grandiflora.jpg|Kembang jeung buahna
File:Sesbania grandiflora3.JPG|Kembang turi beureum
File:Starr 080610-8321 Sesbania grandiflora.jpg|Polong buah

## Baca ogé 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Tutumbu kaluar 
*  BHL: *Sesbania grandiflora*, Pers. @ K. Heyne. *De Nuttige Planten van Ned. Indie*, **II**: 281 (1916)
*  Duke energy: *Sesbania grandiflora*
*  éoL: *Sesbania grandiflora*
*  FAO: *Sesbania grandiflora*  (umum)
*  FAO: *Sesbania grandiflora*  (parab ingon-ngon)
*  Feedipedia: Agati *Sesbania grandiflora* (pakan ternak)
*  NFTA: *Sesbania grandiflora* 
*  NTBG: *Sesbania grandiflora*
*  Philipina Med. Plants: Katurai *Sesbania grandiflora* (Ubar)
*  Trop. Forages: *Sesbania grandiflora* (Parab ingon-ingon)
*  USDA: *Sesbania grandiflora*

## Dicutat tina
Kornéa

jmpl|276x276px|Diagram skéma panon manusa. Kornéa (5) pangluhurna dina diagram.
**Kornéa** nyaéta bagian panghareupna tina panon anu tembus pandang nutupan iris jeung pupil. Lamun kornéa dicabak kongkolak panon bakal nutup sacara réfléks. Kornéa henteu miboga pembuluh getih. Pungsi kornéa té narima cahya jeung nuluykeun cahya nu asup kana panon. Lian ti éta, kornéa téh ngajaga bagian sénsitif panon anu aya handapeunana. Cahya anu ditarima ku kornéa bakal dituluykan kana bagian jero panon kalawan prosés ahirna dina rétina.

## Rujukan
Gatot Nurmantyo

Umum TNI **Gatot Huluna** (), nyaéta Komandan Tentara Nasional Indonésia (2015-2017). Saméméhna, Billy téh Pupuhu Staf ti angkatan Darat ka-30 anu mimiti ngabdi ti ping 25 juli 2014 sanggeus ditunjuk ku Présidén Susilo Bambang Yudhoyono keur ngaganti Umum TNI Budiman. Saméméhna ogé anjeunna ngabdi salaku Panglima Tentara Strategis Cadangan Paréntah (Pangkostrad) ngaganti Létnan Umum TNI Muhammad Munir. Dina bulan Juni 2015, anjeunna ditanya ku Présidén Joko Widodo salaku calon ti Komandan MILITÉR, ngaganti Umum Moeldoko anu geus purna bakti..

Gatot ngagabung jeung inohong pamaréntahan ogé aktivis sosial dina aksi keur ngarojong toléransi agama salila périodeu unjuk rasa di Jakarta dina bulan Nopémber 2016 bareng jeung  Menteri Sosial Khofifah Indar Parawangsa, Kapolri Tito Karnavian jeung aktivis Islam saperti Yenny Wahid, maranéhna rempug jukung sauyunan ngahijikeun umat sababaraha agama salaku panyaimbang tina aksi unjuk rasa anu diayakeun saméméhna ka Gubernur DKI Jakarta anu agamana Kristen turunan Tionghoa, Basuki Tjahaja Purnama.

## Kahirupan Pribadi 
Gatot dibabarkeun di Tegal, Jawa Tengah. Tina jatukramina jeung Ibu Enny Trimurti, kasinugrahan tilu budak.

## Karier 
Gatot Nurmantyo mangrupa lulusan Akademi Militér taun 1982 jeung pangalaman di cabang infanteri baret héjo Kostrad. Gatot pernah jadi Komandan Komando Pembinaan Doktrin, Pendidikan dan Latihan TNI Angkatan Darat (Kodiklat), Panglima Komando Daerah Militer V/Brawijaya dan Gubernur Akademi Militer. Dina widang séjénna, Gatot ngajabat salaku Ketua Umum PB FORKI periodeu taun 2014 nepi ka 2018.

### Jabatan militér 
* Komandan Peleton MO. 81 Kompi Bantuan Batalyon Infanteri 315/Garuda
* Komandan Kompi Senapan B Batalyon Infanteri 320/Badak Putih
* Komandan Kompi Senapan C Batalyon Infanteri 310/Kidang Kancana
* Kepala Urusan Dalam Detasemen Latihan Tempur
* ADC Panglima Kodam III/Siliwangi
* PS Kepala Seksi-2/Operasi Korem 174/Anim Ti Waninggap
* Komandan Batalyon Infanteri 731/Kabaresi
* Komandan Kodim 1707/Merauke
* Komandan Kodim 1701/Jayapura
* Sekretaris Pribadi Wakil Kepala Staf Angkatan Darat
* Komandan Brigade Infanteri 1/PIK Jaya Sakti
* Asisten Operasi Kepala Staf Kodam Jaya
* Komandan Resimen Induk Daerah Militer Jaya
* Komandan Korem 061/Suryakéncana (2006–2007)
* Kepala Staf Divisi Infanteri 2/Kostrad (2007–2008)
* Direktur Latihan Komando Pembinaan Doktrin, Pendidikan dan Latihan TNI Angkatan Darat (2008–2009)
* Gubernur Akademi Militer (2009–2010)
* Panglima Kodam V/Brawijaya (2010–2011)
* Komandan Komando Pembinaan Doktrin, Pendidikan dan Latihan TNI Angkatan Darat (2011–2013)
* Panglima Komando Cabang Srategis Angkatan Darat (2013–2014)
* Kepala Staf TNI Angkatan Darat (2014–2015)
* Panglima Tentara Nasional Indonesia (2015–2017)
* Pati Mabes TNI (2017)

## Rujukan
Bukit Moko

**Bukit Moko** nyaéta hiji tempat nu ayana dipasir wewengkon Cimenyan, Kabupaten Bandung. Pernahna dipasir nu jangkungna leuwih ti 1.500 mdpl, obyék wisata alam ieu di Bandung kaasup wewengkon nu miboga hawa nu sejuk, ku kituna geus teu ahéng deui mun di Bukit moko ampir unggal poé ditutupan ku halimun kandel, utamana isuk-isuk, jeung sareupna méméh magrib sarta mun peuting.

Bukit moko mimitina mangrupa hiji leuweung pinus sadapan nu sacara resmi dibuka salaku kawasan wisata Puncak Bukit Bintang pikeun umum ditanggal 23 september 2014, aya dina papayung Perum Perhutani divisi regional Provinsi Jawa Kulon jeung Banten. Ditempat ieu aya ogé warung daweung pikeun paniisan jeung ngawangkong.

## Fasilitas wisata Bukit Moko Bandung 
Ieu di handap fasilitas nu aya di Bukit mok, Bandung, di antarana nyaéta:
* Tempat ibadah/Mushola
* *Toilet*
* Tempat Istirahat
* *Track Hiking*
* Tempat keur *camping* atawa *Camping Ground*
* Warung Daweung
* Parkir

## Harga tiket Bukit Moko 
Pikeun bisa asup kakawasan wisata ieu, harga tiket asupna nyaéta Rp.10.000.

## Alamat Bukit Moko 
Objék wisata alam Bukit moko aya di Kampung Buntis Bongkor, desa Cimenyan, Kabupaten Bandung, Jawa Kulon.

## Rujukan
Déménsia

**Déménsia** () nyaéta istilah anu digunakeun keur ngajelaskeun turunna fungsional uteuk anu disababkeun ku kelainan nu aya dina uteuk. Ieu sindrom patali jeung turunna kamampuan fungsi uteuk saperti kurangna daya inget, turunna kamampuh mikir, kamapuh paham kana hiji hal, ngalakukeun pertimbangan, jeung paham kana basa sarta turunna kacerdasan méntal. Ieu sindrom umumna dialaman ku jalma-jalma lansia anu umurna luhureun 65 taun. Déménsia ogé bisa nyababkeun parobahan sipat jeung laku lampah hiji jalma. Loba déménsia anu progrésif, anu hartina gejala mimiti kaciri lalaunana tuluy sacara bertahap jadi makin parah. Ieu kondisi disababkeun ku ayana karusakan uteuk akibat kurangna aliran getih kana uteuk anu nyababkeun paéhna sababaraha sél uteuk jeung stroke. Ieu tahap disebut MCI () ku turunna ketebalan jeung volume uteuk dina korteks entorinal, hipokampus jeung girus supramarginal.
# Déménsia Lewy Body. Gejala anu aya nyaéta halusinasi visual jeung gejala panyakit parkinson saperti leungeun ngadégdég (trémor) jeung otot kaku. Penderita Lewy Body bisa ngalaman gangguan saré, kaasup ngalakukeun kagiaatan waktu manéhna ngimpi. 
# Déménsia Frontotemporal (temporal bagian hareup). Ieu hal disababkeun ku sél-sél uteuk anu aya dina lobus temporal jeung frontal (daérah hareup) ngalaman panurunan fungsi anu ngabalukarkeun kelainan perilaku, basa, jeung hésé mikir, hésé konséntrasi, jeung hésé usik.

## Rujukan
Tteokbokki

***Ttéokbokki*** nyaéta salah sahiji kadaharan Korea mangrupa *tteok* nu asalna tina tiipung béas nu diasakan maké samara *gochujang* nu amis lada. Biasana Ttéokbokki bentukna buleud panjanng kawa tabung. Salian ti éta, ttéok nu dipaké aya 5 warna nu ngalambangkeun Koréa, kayaning: beureum, konéng, bodas, hideung jeung biru.

## Sajarah 
Wewengkon Sindang-dong di Seoul dipiwanoh salaku tempat nu loba ngajual ttéokbokki. Sanggeus Perang Koréa, warung-warung leutik di Sindang-dong téh mangrupa warung mimitti nu ngajual ttéokbokki bungbu cabé. Nepi ka kiwari, di wewengkon Sindang-dong loba pisan warung-warung nu ngajual ttéokbokki.

## Cara nyieun 
*Garaetteok* digolakkeun jeung saos *gochujang*, pasta cabé nu geus diférmétasikeun asli ti Koréa. Ttéokbokki diasakan nepi ka saosna kentel. Kiwari geus loba variasi midangkeun ttéokbokki. Aya nu dipidangkeun jeung emiih, baso lauk, rupa-rupa lauk laut, jsb.

## Tinggali ogé 
* Kimchi
* Bulgogi

## Rujukan
Aprésiasi

**Aprésiasi** téh nyaéta kasadaran kana ajén-ajén anu nyangkaruk dina warnaning seni jeung budaya. Tumuwuh tina rasa meunang kasugemaan (éstétis) jeung ngarasa meunang mangpaat (émosional jeung inteléktual).Tarékah ngipuk atawa ningkatkeun aprésiasi sastra di antarana ku jalan kieu.
* Mindeng maca karya sastra, numuwuhkeun pangaresep maca, neuleuman jeung ngabeungharan pangalaman tina karya sastra.
* Latihan nganalisis, ngarucat bagian-bagian atawa unsur-unsur kalawan gemet, nyalusur atawa nengetan ajénna dina struktur carita (karya).
* Latihan nafsiran (intepretasi), ngabiasakeun nyurahan, nerangkeun, matalikeun, nyeukeutan rasa tina beubeunangan maca.
* Méré pangajén (évaluasi), nembrakkeun rasa sugemana, nilik mangpaatna patali jeung kahirupan aktual, punjulna, jsb.

## Rujukan
Titiron

**Titiron** atawa plagiat nyaéta nyaplok karangan atawa gagasan nu lian, sarta tuluy dipidangkeun deui (dina majalah, surat kabar, buku, jeung sajabana) bari diaku minangka karangan dirina sorangan. Laku titiron téh bisa nyalin sagemblengna atawa narjamahkeun bari ngarobah saeutik-saeutik. Jalma anu ngalaksanakeun titiron atawa plagiat disebutna plagiator.

## Katégori 
Dina buku *Bahasa Indonesia: Sebuah Pengantar Penulisan Ilmiah*, Felicia Utorodewo, spk. nyieun papasingan ieu di handap salaku gambaran umum wangun plagiarisme:
* Ngaku tulisan batur jadi karya meunang sorangan,
* Nyugemakeun yayasa orang luar,
* Ngaku pamanggih batur jadi pamanggih meunang diri sorangan,
* Ngaku karya kelompok salaku hak milik sorangan,
* Midangkeun tulisan dina kasempetan nu hadé,
* Ngutip langsung tara maké sumber anu ngarujukna.

Nu kaasup kana plagiarisme:
* ngagunakeun tulisan batur nu atah, teu maké tanda jelas.
* nyokot gagasan batur keur méré anotasi anu sing tenang.

Nu teu kaasup paripolah plagiarisme:
* ngagunakeun informasi anu mangrupa fakta umum.
* nuliskeun deui (kalawan ngarobah kalimah atawa parafrase).
* ngutip sapereluna tulisan batur.

## Rujukan
Bulimia nervosa

jmpl|Pangaruh Bulimia Kana Awak
**Bulimia nervosa** atawa **bulimia** nyaéta salah sahiji jenis gangguan pola dahar anu serius jeung bisa ngancam jiwa. Bulimia mangrupa basa Latin tina hiji kecap Yunani *boulimia*, anu hartina “*extreme hunger*” atawa lapar anu kacida pisan. Nu boga ieu panyakit biasana ngajaga beurat awak ku cara henteu dahar atawa dahar dina porsi anu saeutik, tuluy dahar dina porsi anu loba pisan, tuluy ngaluarkeun deui éta dahareun tina awak ku cara ngautahkeunana sacara paksa atawa ngagunakeun obat pencahar.
# Utah atawa nyalahgunakeun ubar pencahar atawa diuretik sangkan bisa nurunkeun beurat awak.
# Mindeng ka WC sanggeus dahar.
# Olahraga sacara kaleuleuwihan.
# Préokupasi/ tuluy-tuluyan mikiran beurat awak.
# Masalah huntu.
# Nyeri tikoro.
# Déprési atawa parobahan suasana haté.
# Teu bisa ngendalikeun rarasaan.
# Mules, gangguan pencernaan, kembung.
# Leuleus, gampang capé, jeung panon beureum.
Komplikasi bulimia bisa kaasup:
# Erosi enamel huntu lantaran paparan tina asam lambung.
# Huntu koropokan.
# Nyeri tikoro jeung bau baham.
# Sénsitivitas huntu kana dahareun panas atawa tiis.
# Kelenjar ludah bareuh jeung nyeri (lantaran tuluy-tuluyan utah) 
# Maag.
# Ruptur (pecah) lambung jeung kerongkongan.
# Gangguan BAB.
# Déhidrasi.
# Detak jantung henteu teratur.
# Serangan jantung (dina kasus beurat).
# Libido (gairah séks) kurang.
# Résiko bunuh diri luhur.

## Referensi
Pacikrak

**Pacikrak** *(Prinia familiaris) * disebut ogé **ciblek** nyaéta manuk nu asalna tina kulawarga Cisticolidae (sawaréh buku masih ngagolongkeun ieu manuk kana kulawarga Sylviidae). Dina basa Inggris ieu manuk disebutna *bar-winged Prinia*, duméh aya gurat bodas dina unggal jangjangna.

## Pangawakan 
Kasebut manuk leutik, Panjang sakujur awakna (tina tungtung pamatuk nepika tungtung buntutna) kurang leuwih 13 cm. Bulu dina sakujur awakna coklat semu héjo-zaitun, kajaba Beuheung jeung harigu kelir buluna bodas, Beuteung nepika bujurna semu konéng, Harigu beulah sisina semu hawuk. Nu jadi ciri mandirina *Jang-jangna ngagurat garis bodas kénca jeung katuhu*, sarta buntutna panjang kalawan *tungtungna mibanda kelir hideung jeung bodas*.

Pamatukna mencos tur seukeut, beulah luhurna semu hideung, beulah handapna mah semu konéng. Cékérna leutik tur ranggoas kelirna semu hideung aya ogé nu semu coklat.

## Tempat hirup jeung kabiasaan 
Pacikrak kaasup manuk nu tanginas tur récét disada, loba kapanggih hirup ditempat-tempat nu negrak kayaning taman, buruan, sisi sawah, leuweung, kapanggih ogé hirup di leuweung babakoan, kebonentéh, jeung sajabana.

Pacikrak loba kapanggih hirup tur matuh di pulo Sumatra, Jawa jeung Bali.

## Kalumangsungan hirup 
Saméméh taun 1990-an, ieu manuk masihkénéh loba kapanggih hirup bébas kalayan henteu mibanda niléy ékonomi, sarua jeung manuk goléjra atawa manuk piit.

Ditempo tina pamatukna ogé bisa dibedakeun:
:Pamatuk handapna leuwih pias éta pacikrak bikang
:Pamatuk handapna bodas tapi tungtungna semu hideung éta pacikrak ngora/jajangkar
:Pamatukna hideung kabéh éta pacikrak jalu 

## Tutumbu kaluar 
*  ITIS Database , diakses 28/07/2006
* https://www.youtube.com/watch?v=5pwUFYPtJK4|Sora manuk pacikrak

## Dicutat tina
Éksprésionismeu (sastra)

**Éksprésionismeu** atawa éksprésionisme nyaéta ngaran hiji gerakan dina widang sastra jeung seni séjénna (utamana seni lukis) di Jerman anu muncak antara taun 1910-1925, persis saméméh jeung sabada Perang Dunya I. Para panaratasna ti kalangan seniman jeung pangarang anu dina rupa-rupa cara leupas tina gambaran kahirupan jeung gambaran dunya anu saenyana, ku jalan ngaéksprésikeun pandangan atawa angen-angen batin jeung pikiran.
## Pangarang 
Anu pangnonjoyna di kalangan pangarang harita, nyaéta panyajak Baudelaire jeung Rimbaud, novelis Dostoevsky, pilosop Niettéche, jeung dramawan August Strinberg. Pahamna mah saenyana teu kungsi dicindekkeun kalawan tetes ieu gerakan téh. Tapi bisa disebut yén cirina anu utama mah nyaéta nolak tradisi (sastra) paham réalismeu, boh dina milih jejer (objék) boh dina gayana. Para pangarang éksprésionis meuseuh kamampuhna dina ngaékspésikeun sawangan dirina pribadi ngeunaan kahirupan manusa jeung hirup kumbuh manusa. Biasana ku pandangan anu pohara jerona atawa gambaran émosi anu pohara seukeutna. Carana ku jalan ngahaja ngolah, ngagegedékeun, nyungkalan sakur anu kasaksian dina dunya objéktip, jeung ngaréka suasana jeung rasa anu kacida matak ngangresna. Karyana atawa caritana téh mindeng ngagambarkeun jalma kiwari anu kasingkir-singkir, ngeueung di tengah kahirupan masarakat industri, téhnologi, jeung kahirupan kota, tipecleng pegat tatali, jeung bingung teu puguh laku.
## Rujukan
Sandiwara

**Sandiwara** atawa carita sandiwara téh nyaéta lalakon-lalakon anu biasa dipintonkeun dina pagelaran sandiwara (tradisional). Biasana lalakon anu dipagelarkeun téh diperankeun ku manusa méh siga wayang orang (wayang wong).

## Wanda carita 
Nilik warnana, carita téh bisa dipasing-pasing jadi sababaraha golongan nyaéta lalakon babad, lalakon wayang, lalakon roman, jeung lalakon desik.
* Lalakon babad biasana mah lalakon anu diréka tina kajadian-kajadian baheula, sajarah, legénda, jsté. sakapeung disebut carios babad. Tata busana pamaén, latar adegan, jsté. némbongkeun jaman kabaheulaan atawa karajaan.
* Lalakon wayang nyaéta lalakon-lalakon petikan tina carita wayang. Ngaran-ngaran palaku, tata busana, karakterisasina, gaya igelna, katut sorana diluyukeun jeung citra anu gens maneuh cam dina pagelaran wayang.
* Lalakon roman diréka tins kajadian atawa kaayaan kahirupan kiwari. Tata busana, tata rias, latar, katut karakterisasi tokoh diluyukeun jeung alam kiwari. Cerakna tara dibareng ku ibing.
* Lalakon desik nyaéta lalakon-lalakon anu dneka atawa dipenk tina carita babon Sarébu Samalem, kalslaman. Sacara visual kaciri pisan tina tata busanana: ubel-ubel, reunceum ku asésori, warna pakéan anu warna-wami tur kontras, jsté.
Iwal ti lalakon roman, lalakon-lalakon séjén mah dipagelarkeunana téh maké pamirig gamelan, pikeun mirig ibing atawa gerak para palaku, atawa maréngan suasana adegan carita, utamana waktu keur sedih kingkin pédah nu ngalalakon meunang cilaka atawa dikaniaya. Dina keur kitu, *soléloquy* biasana sok *diwakilan* ku kawih sindén. Nurutkeun sawatara katerangan, pagelaran lalakon sandiwara tara maké naskah; unggal pamaén bangun geus apal karakterisasina kumaha lamun dirina jadi anu dina lalakon anu, kaasup igelna jeung wanda sorana. Di antara lalakon roman anu pangpopulérna di kalangan sandiwara nyaéta lalakon *Beranak di dalam Kubur*, *Lalakon Lutung Kasarung*, *Rangga Wulung* nu kagolong kana lalakon babad.

## Rujukan
Hak cipta

ka|jmpl|150x150px|Lambang hak cipta.
**Hak cipta** (lambang internasional: **©**, Unicode: U+00A9) mangrupa hak éksklusif Panyipta atawa Panyekel Hak Cipta pikeun ngatur pamakéan hasil ébréhan gagasan atawa informasi tinangtu. Dadaasarna mah, hak cipta téh mangrupa "hak pikeun néplak hiji ciptaan". Hak cipta bisa ogé ngamumkinkeun panyekel éta hak pikeun ngawatesan panggandaan teu sah kana hiji ciptaan. Umumna mah ogé, hak cipta mibanda masa lumaku tinangtu nu kawates.

Hak cipta lumaku dina rupa-rupa jenis karya seni atawa karya cipta atawa "ciptaan". Éta ciptaan téh bisa ngawengku puisi, drama, sarta karya tinulislianna, pilem, karya-karya koréografis (tari, balét, jeung sajabana), komposisi musik, rékaman swara, lukisan, gambar, patung, poto, pakakas lemes komputer, siaran radio jeung televisi, jeung (dina yurisdiksi tinangtu) desain industri.

Hak cipta mangrupa salah sahiji jenis **hak kabeungharan inteléktual**, ngan hak cipta mah béda pisan katarana tinimbang hak kabeungharan inteléktual lianna (kayaning patén, nu méré hak monopoli kana pamakéan invénsi), lantaran hak cipta lain mangrupa mangrupa hak monopoli pikeun milampah hiji hal, tapina hak pikeun nyegah jalma lian nu ngalakukeun kitu.
[ka|jmpl|Kaca buku ti éra pra-Gutenberg, kurang leuwih taun [1310]]

Hukum nu ngatur hak cipta biasana mah ngan ngawengku ciptaan nu mangrupa hiji gagasan anu spésifik jeung teu ngawengku gagasan umum, konsép, fakta, gaya, atawa téhnik nu mumkin kawujud atawa kawakilan dina éta ciptaan. MInangka conto, hak cipta nu patali jeung tokoh kartun Miki Beurit ngalarang pihak nu teu mibanda hak nyumebarkeun téplakan éta kartun atawa nyieun karya nu nurutan éta tokoh beurit tinangtu ciptaan Walt Disney, ngan teu ngalarang panyiptaan atawa karya seni lian ngeunaan tokoh beurit sacara umum.
## Sajarah hak cipta 
Konsep hak cipta dina basa Sunda mangrupa alihbasa tina konsép *copyright* dina basa Inggris (sacara harfiah hartina "hak tiron"). Ieu *copyright* diciptakeun sajalan jeung panimuan mesin citak. Saméméh panimuan ieu mesin ku Johannes Gutenberg, prosés pikeun nyieun tironan tina hiji karya tulisan téh merlukeun tanaga jeung biaya nu ampir sarua jeung prosés nyieun karya aslina. Sahingga, kamumkinan badag para panerbit, laun para pangarang, nu mimiti mundut panangtayungan hukum kana karya citak nu bisa dapat ditiron téh.
## Lisénsi Hak Cipta 
jmpl|100x100px|*Copyleft*, lisénsi pikeun mastikeun kabébasan ciptaan.Lisénsi mangrupa idin nu dibikeun ku panyekel hak cipta atawa panyekel hak patali ka pihak lian pikeun ngumumkeun jeung/atawa ngagandakeun ciptaanna atawa produk hak patalina kalawan sarat-sarat tinangtu.

## Rujukan 
 q & a copyright  dina situs Direktorat umum IPR Kementrian Hukum jeung ham RI
* (Basa Inggris) Periode validitas hak cipta di sagala rupa nagara, babarengan jeung tumbu ka summaries atawa salinan hukum anu ngatur eta
En icon
* **(id)** Karya Cipta Indonesia—non-organisasi kauntungan pikeun panangtayungan jeung administrasi hak cipta milik pangarang ti Indonesia
Goréng jagong

**Goréng jagong** atawa **goréjag **téh mangrupa goréngan nu dijieun tina jagong. Ieu mangrupa kahadaran has urang Sunda nu kagolong kana jenis goréngan, mun dina basa Indonésia mah ieu goéngan téh disebutna *perkedél jagung* atawa *bakwan jagung.* Ari saenyana ieu goréng jagong téh sarua kawas bala-bala, ngan bédana téh bahanna lain tina sop-sopan, tapi tina siki jagong nu beunang ngurud tina bongolna. Ari di kulinér urang Amérika pribumi aya ogé goréngan nu kawas kieu ngan rasana amis jeung gurih, perenahna mah di Amérika Sarikat Kidul.

## Lalakon di Amérika 
Urang Amérika Asli mah geus maké jagong minangka kadaharan téh ti rébuan taun ka larung saméméh rang Éropa daratang ka Dunya Anyar. Produk bahan dasar jagong, kayaning tortila jagong, arépa jeung roti jagong mangrupa kadaharan utama di Amérika Pra-Kolumbus. Urang Amérika Asli teu maké téknik goréng keueum, ngan merlukeun minyak goréng nu saalakadarna jeung ogé parabotan nu bisa manaskeun nepi ka suhu tinggi.

Padumuk Éropa diajar resép jeung prosés pikeun nyieun caneuteun jagong ti Urang Amérika Asli, jeung langsung varéasi tipung roti bahan dasar jagong téh dijarieun tina sisikian nu nyangkaruk di éta buana. Goréng jagong meureun baé geus dipangguhan di Amérika Sarikat Kidul, nu di ieu wewengkon téh kaolahan tradisionalna ngandung loba kadaharan goréngan, ngan teu pati kasarohor tinimbang hayam goréng kidul.

Cék sajarahna, siki jagung téh asalna ti buana Amérika diwanohkeun ka Asia Tenggara mangsa abad ka-16 katompérnakeun, ku para padagang Spanyol jeung Portugis. Ieu pepelakan téh tumuwuh subur di iklom tropis Nusantara, sangkan geuwat jadi kadaharan utama di wewengkon tengah jeung pakidulan nusantara, alatan ngabutuhkeun saeutik cai pikeun melakna tinimbang paré. Minyak kalapa jeung minyak sawit téh geus jadi unsur penting dina kulinér nusantara ti babaheulana. Sangkan dipaké pikeun ngasakan jagong nu dicampur ku bahan lian maké téhnik digoréng.

## Bahan 
### Amérika Kidul 
Goréng jagong tradisional di Amérika Kidul mah bahan nu dipakéna téh siki jagong, endog, tarigu, susu, jeung mantéga cair. Diasakanna digoréng keueum, goréng déét, atawa digarang, jeung deuih sok disuguhkeun jeung selé, buah, madu, atawa krim. Goréng jagong gé bisa dijieun tina krim jagong, digarang, tuluy disuguhkeun jeung sirop maple. Aya ogé nu nyieun goréng jagong nu wangunna kawas johnnycake, nu mantak saru.

### Indonésia 
ka|jmpl|Goréng jagong has Nusantara
Ari di Indonésia, goréng jagung téh lain amis rasana, tapina gurih. Siki jagongna baradag, lantaran teu ditutuan, tapina guruntulan sikina nu diabrekkeun kana adonan. Dipertahankeun wangun siki jagongna. Bahan-banna mah nyaéta siki jagong beunang ngurudan, tipung tarigu, tipung béas, salédri, bawang daun, bawang beureum, bawang bodas, uyah jeung pedes. Digoréng keueum dina minyak kalapa. Aya ogé nu bahanna ditambahan ku endog, nu jadina sok disebut perkedél jagong. Ieu kadaharan téh minangka caneuteun, atawa jadi deungeun sangu.

## Tempo ogé 
* Bala-bala
* Karokét
* Goréng cau
* Ciréng

## Rujukan