open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beling

jmpl|280x280px|Beling botol di saung reyod, Myuna Creek, Heathcote NP, Sydney, Australi
**Beling** nyaéta bubuk atawa sesemplékan tina bahan kaca atawa bahan gagarabah. Harti asal tina kecap beling téh mimitina mah pikeun nyebutkeun bahan kaca atawa gagarabah. Kabéhdieunakeun kecap beling ngalaman éséran makna jadi leuwih heureut (spéalisasi), nyaéta pikeun nuduhkeun sémplékan atawa bubuk tina bahan kaca atawa gagarabah nu geus peupeus. Beling kawilang bahaya lantaran bisa ngabalukarkeun cilaka, kacugak ku beling. Loba barang-barang nu dijieun tina bahan beling di antarana gelas, piring, ringkok, botol, jsb.

## Runtah 
Runtah beling nu dihasilkeun tina runtah rumah tangga meureun teu pati loba tinimbang runtah palastik mah. Sok sanajan kitu, runtah beling kawilang bahaya pisan lantaran bisa nyumebabkeun cilaka pikeun nu nincakna, komo mun semplékan beling teu dibubukkeun heula. Résiko badag bisa kacugak beling pikeun nu nincakna, komo mun bari dibarengan ku kokotor mah, bisa ngalantarankeun kaserang ku panyakit tétanus.

Di nagara-nagara maju, beling dipasingkeun jadi runtah nu kagolong bahaya. Nya tadi téa bahayana téh bisa nyilakakeun, nu nincak bisa kasura. Carangka runtah pikeun beling di nagara-nagara maju mah disayagakeun husus, sarua kawas runtah kaléng, disayagakeun husus ogé. Carangka runtah pikeun beling umumna mah warnana kulawu kalawan ditulisan B3, dibarengkeun jeung runtah obat nyamuk jeung sajenis lianna. Sedengkeun di nagara-nagara kumembang kayaning di Indonésia, runtah beling sok dicampurkeun jeung runtah organik, ieu nyumebabkeun loba jalma nu jadi korban, kacugak ku beling nalika masing-masingkeun runtah di tempat pamiceunan ahir runtah.

## Rujukan
Walungan Cisadané

**Ci Sadané** mangrupa hiji walungan nu panjangna  di béh kalér Jawa Barat, Indonésia. 
Ieu walungan cinyusuna aya di Gunung Mandalawangi, ngaliwatan Bogor katut Tangerang saméméh ngamalir ka  Laut Jawa.

Ieu walungan-walungan téh di Banten mah, propinsi pangkulonna di Jawa, ngamalir ampir paralél.
Walungan pangutaman mah Peteh, nu disebut Cibanten di béh handap deukeut Kota Banten, Ciujung, nu asup ka laut di Pontang, Cidurian, nu asup ka laut di Tanara, Cimanceuri, katut Cisadané.
Cisadané naék ka wewengkon pagunungan Priyangan tur dina taun 1682 ngawangun wawates antara wewengkon Dutch East India Company (VOC) katut Batavia (Jakarta modéren).

Cidurian, Cimanceuri katut Cisadané ngamalir ngaliwatan Dataran Tangerang.
Dina taun 1911 pamaréntahan kolonial mimiti nyadikeun rencana irigasi, sarta dina 1914 nangtukeun yén sagala rupa widang di ieu daratan kudu dibeuli keur ieu rencana.
Dina taun 1919 hiji rencana dijieun yén béh kaléreun tina ieu dataran handap téh baris diirigasian ku Cisadané sarta béh kidulna ku Cidurian.

## Tempo ogé
* Daptar walungan di Jawa
*Daptar walungan di Indonésia

## Rujukan
## Sumber
*
*
Gelas palastik

]]
 tina palastik]]

**Gelas palastik** nyaéta complong nu bahanna dijieun tina palastik. Ieu gelas umumna mah dipaké pikeun wadah cai nginum. Sawatara mah aya nu keur pakéeun deui, sedengkeun lolobana mah dipaké saliwatan atawa sakali paké téa nu satuluyna mah didaur ulang deui si ieu bahan palastikna téh.

## Wangenan
Gelas palastik loba rupana, aya ku macem-macem bebentukanna jeung warnana.

## Guna
]]
Gelas palastik sok dipaké dina kagiatan-kagiatan nu ngumpulkeun jalma réa plastik, maksudna mah supaya teu tangel dina ngumbahan parabot nginum saréngséna kagiatan. Gelas palastik bisa dipaké pikeun neundeun sarupaning cairan, ngan mun panas teuing mah teu burung lééh éta gelas palastik téh.

## Karuksakan lingkungan
Lolobana gelas palastik mah dirarancangna pikeun sakali pakéeun jeung tuluyna mah dipariceunan atawa didaur ulang. Invéntarisasi siklus hirup tina babandingan kertas jeung palastik némbongkeun dampak lingkungan nu pohara gedéna ti dua faktor ieu.

Produksi 1 ton (0,98 ton panjang; 1,1 ton pondok) gelas palastik ngaluarkeun 135 pon (61 kg) gas imah kaca.

Pilihan antara gelas kertas jeung gelas palastik patalina jeung umur barang sanggeus dipakéna. Gelas kertas bisa buruk leuwih gancang tinimbang gelas stérofom atawa gelas palastik. Secara umum kardus atawa kertas merlukeun waktu hiji nepi ka tilu bulan pikeun biodégradasi, lantaran sabagéan gedéna mah eusina téh kai, nepi ka 95% na. Tah ari gelas palastik mah lila pisan, bisa merlukeun waktu nepi ka 90 taun pikeun prosés biodégradasina téh, kitu ogé gumantung kana jenis palastikna.

Gelas palastik dijieun tina minyak, nu lain sumber daya alam kaanyarkeun. Di sagigireunna, gelas kertas bisa sumberna ti leuweung nu aya dina pangokolaan terus-tumerus.

Gelas plastik, utamana nu dijieun tina polystyrene, ogé mangrupa bahaya pikeun kaséhatan nu meureun kajadianna téh lantaran bahan kimia bisa leyur kana cai nginumna téa. Ieu hal leuwih mumkin kajadianna mun cai nginumna téh haneut atawa panas tinimbang jeung cai tiis mah.

## Tempo ogé
* Complong
* Gelas
* Cangkir
* Emuk

## Rujukan
Tabligh Akbar

***Tabligh Akbar*** nyaéta acara ngaji Al-qur'an anu diluuhan ku umat nu loba jeung mangrupa lawungan kaagamaan masal  anu diayakeun di sakuliah Indonesia. Ieu acara mindeng dibarengan ku *hutbah*, zikir, jeung *dakwah*. Ukuran kagiatan Tabligh Akbar biasana sok variatif, dimimitian ku tingkat lokal sabudeureun masigit nepi ka ngariungkeun réwuan pamilon ti sababaraha wewengkon. Tabligh Akbar anu ukuranana gedé biasana mindeng nyumebarkeun informasina ngaliwatan sakabéh média sosial jeung tampilna bisa di masigit atawa stadion lamun udaganana geus tingkat nasional.

## Rujukan
Complong

**Complong** nyaéta wadah cai paranti nginum tina panci jeung bahan séjén, salian tina beling.

## Rujukan
BTV

* BiTV
* BTV (Indonesia) nyaéta stasion televisi di Indonésia.
** BTV Bandung
** BTV Balikpapan
** BTV Yogyakarta
* Balikpapan TV
* Bengkulu TV
* Bangladesh Television
Gambira

jmpl|320x320px|Babagian utama samudra
**Gambira** (; *seafloor*, *sea floor*, atawa *ocean floor*) nyaéta dasar laut atawa samudra nu panghandapna. 

## Struktur 
Lolobana samudra mibanda struktur umum, nu kacipta ku fénomena fisik umum, utamana mah tina obahan téktonik, jeung sédimén ti mangrupa-rupa sumber. Struktur lautan, ti mimiti buana benua, biasana mah dimimitianna ku landas kontinén, tuluy kana tutugan kontinéntal - nu mangrupa pudunan nutug ka laut, nepi ka dataran abyssal - dataran topografi, awal dasar laut, jeung ka aréa utama dadasarna. Wates antara tutugan kontinéntal jeung dataran abyssal biasana aya tungturunan nu mayat, jeung disebut tanjakan kontinéntal, nu disababkeun ku sédimén nu ngamalir mapay tutugan kontinéntal.

Bucu tengah laut, sakumana ngaranna, ieu téh mangrupa gunung kawas bucu nu mucunghul di tengah samudra, di antara buana-buana. Biasana mah aya rengat di sapanjang tungtung ieu bucu. Di sapanjang tungtung téktonikna, biasana mah aya lombang samudra - legok nu jero, nu kacipta ku obahan sirkulasi mantel ti bucu tengah laut ka lombang samudra.

Legok gunung marapi bagéan hotspot kaciptana ku aktivitas vulkanik, bitu sacara maneuh, lantaran lémpéng téktonik ngaliwatan hotspot. Di daérah nu aktivitas vulkanik jeung di lombang samudrana aya véntilasi hidrotérmal - ngaleupaskeun tekenan tinggi jeung cai nu panas kacida sarta bahan kimia nu asup kana caina biasana mah beku di sabudeureunna.

Cai laut jero kabagi jadi sababaraha lapisan atawa zona, masing-masing mibanda ciri mandiri salinitas, tekenan, suhu jeung kahirupan laut, luyu kumaha jerona. Nu di luhureun dataran abyssal nyaéta zona abyssal, nu wates handapna di kurang leuwih 6.000 m. Zona hadal - nu ngawengku lombang samudra, aya di 6.000-11.000 méter sarta mangrupa zona laut pangjerona.

## Rujukan
Lombang samudra

jmpl|Lombang laut Péru - Chili
**Lombang samudra** nyaéta déprési topografi gambira, nu kawilang heureut liangna, ngan jero pisan. Ieu fénoména oséanografi téh mangrupa bagian pangjerona ti gambira. Lombang samudra nyaéta ciri morfologi husus ti wates gelempengan konvergén, nu mana gelempengan litosfér silih obah dina tingkat nu varéatif ti sababaraha miliméter nepi ka leuwih ti sapuluh séntiméter per taun. Hiji lombang téh nandakeun posisi nu mana gelempengan subduksi nu dilipet téh mimiti turun di handapeun gelempengan litosfér lian. Lombang samudra umumna sajajar jeung busur pulo vulkanik, jeung kurang leuwih 200 km (120 mil) ti busur vulkanik. Lombang-Lombang samudra biasana mah ngalegaan 3 nepi ka 4 km di handapeun pabeungeutan gambira samudra sabudeureunna. Lombang laut nu pangjerona nu geus kaukur nyaéta Lombang Mariana, dina jerona 11.034 m di handapeun pabeungeutan laut. Lateral litosfér obah ka lombangna dina tingkat global kurang leuwih 3 km²/taun.

## Rujukan
Sunda Sembawa

**Sunda Sembawa** nyaéta
**Sunda Sembawa** nyaéta ngaran patempatan anu kasebut dina Piteket Kebantenan salaku "lemah déwasasana", lemah larangan pigeusaneun para wiku.
Nusantara TV

Nusantara TV (NTV) mangrupikeun pelopor tipi digital swasta di Indonésia, saluran tivi gratis di Jakarta Pusat anu dipimilik ku NT Corp. 
NTV parantos nampi ijin operasi penyiaran permanén (IPP) ti Pamaréntah taun 2019 sareng parantos resmi diluncurkeun dina 15 Oktober 2015 kalayan moto "Sahabat Kita" (Rakan urang). Nusantara TV nyaéta 24 jam stasion lokal di Indonésia

## Sinyalna siaran
* Jakarta 42 UHF
* Bandung 35 UHF
* Medan 36 UHF
* Surabaya 35 UHF
* Bali 30 UHF
* Yogyakarta 30 UHF
Buya Yahya

'''Yahya Zainul Ma'arif** (Arab **يحيى زين المعارف**) anu katelahna **Buya Yahya''' (lahir di  Kabupaten ) nyaéta ais pangampih Lembaga Pengembangan Da'wah jeung Pondok Pesantren Al-Bahjah anu pusatna di Cirebon. Salah sahiji aturan nu aya dina Al-Bahjah, santri diwajibkeun nyarita ku basa arab dina kahirupan sapopoé. Keur santri anyar, dibéré waktu tilu bulan keur diajar jeung nyaluyukeun jeung aturan anu lumaku.

## Rujukan
GTV (Indonesia)

Pikeun Kagunaan lain, GTV.

**GTV** (Nama Saméméhna **Global TV**) Nyaéta Stasion televisi di Indonésia.

## Tempo oge
* Media Nusantara Citra
* Daptar stasiun televisi di Indonesia
* Daptar stasiun televisi di dunya
Madu TV

**Madu TV** (ngaran samemehna **BeritaSatu Surabaya**) nyaéta lokal stasion TV berjaringan dengan BTV di Surabaya, Indonésia.

## Program Acara 
* Warta Madu
**  Warta Madu Pagi
**  Warta Madu Siang
**  Warta Madu Malam
* Warta Sepekan
* BeritaSatu Jatim
## Tempo Oge 
* BTV
* BTV Bandung
Cacarakan

**Cacarakan** nyaéta salah sahiji jinis aksara Jawa anu kungsi dipaké di Tatar Sunda (Jawa Kulon & Banten). Jinis aksara kawas kieu kungsi digunakeun pikeun nulis basa Sunda saprak mimiti abad ka-16 nepi ka mimiti abad 20 atawa kira-kira salila 4 abad. 

## Etimologi jeung Pangaranan 
Dina basa Sunda *Cacarakan* mibanda harti "niron aksara Carakan/Jawa". Tina juru sawang tata basa Sunda Istilah "*cacarakan*" kawangun tina kecap dasar "*caraka*" anu ngalaman prosés *réduplikasi* kalawan *dwipurwa* anu ditambah tungtungan *-an*.

Pangaranan aksara ieu beuki lila robah panyebutanna bareng jeung lobana pamakéan aksara ieu di Tatar Sunda, anu matak  aksara ieu disebut ogé minangka aksara Sunda, pangaranan ini mimiti disebut dina buku jieunan G.J Grashuis anu judulna "*Handleiding voor Aanleren van het Soendaneesch Letterschrift*" (Buku Panunjuk pikeun Diajar Aksara Sunda) anu eusina ngeunaan papagon pikeun nuliskeun basa Sunda maké aksara Cacarakan anu dipedarkeun taun 1860.

## Tempo ogé 
* Aksara Nusantara
* Abjad Pegon

## Référénsi 
* Tim Unicode Aksara Sunda. 2008. Direktori Aksara Sunda untuk Unicode. Bandung: Dinas Pendidikan Pemprov Jawa Barat.
* Mulyana, Nana dkk. 2008. *Katalog Naskah Kuno Museum Negeri Sri Baduga*. Bandung: Balai Pengelolaan Museum Sri Baduga.

## Cutatan suku 
## Tutumbu kaluar 
* Panduan Panulisan Cacarakan Sunda
Yusuf Al-Qorodhowi

**Yusuf Al-Qorodhowi** atawa **Yusuf al-Qaradawi** () nyaéta saurang cindikiawan Muslim nu asalna ti Mesir. Dipikawanoh ogé minangka saurang Mujtahid di éra modérn kiwari.

Lian minangka saurang Mujtahid, dipercaya ogé minangka saurang pupuhu majelis fatwa. Loba fatwa nu geus dikaluarkeunna téh diparaké minangka bahan rujukan kana permasalahan nu kasanghareupan. Ngan loba ogé ngritik fatwa-fatwana.
Lombang

[ka|jmpl|[Pipah gas nu rék dikubur di lombang jalan]]
**Lombang** nyaéta jinis kalian atawa ngalewona taneuh nu umumna mah leuwih jero batan rubakna (minangka lawan tina jungkrang, atawa kamalir), jeung deuih heureut tinimbang jeung panjangna (minangka lawan tina liang basajan). 

Dina géologi, lombang kacipta tina hasil urugan taneuh boh dibalukarkeun ku walungan atawa ku obahan géologi lémpéng téktonik. Ari di widang téhnik sipil mah, lombang sok dikali tujuanna pikeun masangkeun infrastruktur jero taneuh atawa sarana lianna pikeun dikubur di jero taneuh (kayaning pipah gas, pipah cai atawa jalur telepon), ogé infrastruktur anyar lianna nu jalurna perlu dikubur di jeroeun taneuh. Lombang ogé sok dikali pikeun tujuan pertahanan militér. Dina arkéologi, "métodeu lombang" dipaké pikeun néangan jeung ngali ruruntuhan kuna atawa pikeun ngali lapisan matérial nu namper.

Di masyarakat pilemburan, lombang ilahar dijieun pikeun tujuan tempat miceun runtah. Di ieu lombang runtah sok kasampak seuneu durukan ngabebela tina prosés insinerasi atawa ngadurukan runtah. Lombang ogé sok kabentuk sacara teu kahaja, duméh tina hasil kalian cadas, keusik atawa kalian pikeun sumur.

## Rujukan
Kukuk

**Kukuk** (disebut ogé **waluh botol** atawa **waluh cai**; ;  atawa ***white-flowered gourd***; basa Latin: ***Lagenaria siceraria***; sok dipaké ogé istilah **mélon panjang**, **buncis Nugini** jeung **buncis Tasmania**) nyaéta tuwuhan nu dipelak jang alaeun buahna, boh dipanén sabot keur ngora jang sayurkeuneun, boh dipanén sabot buah geus asak pikeun digaringkeun laju dipaké minangka parabot. Keur seger kénéh mah buahna téh mibanda kulit nu lemes warna héjo ngora sarta daging buahna bodas.""

Ari buah kukuk rupa-rupa pisan wangunna, aya nu wangunna badag jeung buleud, aya nu leutik jeung kawas botol, aya ogé nu lenjang jeung luak-léok wangunna, jeung deuih ieu buah téh bisa tumuwuh nepi ka leuwih ti samétér panjangna. Wangun nu buleud mah biasana sok digolongkeun kana wawaluhan. Waluh téh salah sahiji pepelakan budidaya munggaran di dunya nu tumuwuh teu ngan saukur jang dahareun, tapina ogé sok dipaké pikeun wawadahan. Kukuk téh meureun geus dibawa ti Afrika ka Asia, Éropa, jeung Amérika dina langlangan migrasi manusa, atawa ku siki nu angkleung-angkleungan di lautan na jero buah kukukna. Geus kabukti aya di daratan Amérika méméh datangna Kolombus.

## Rujukan
Ijén

[jmpl|Alexander Peresvet jeung Chelubey silih tumbak. Ku [Victor Vasnetsov (1914)]]
**Ijén** atawa **duél** nyaéta diaduna antara dua urang pikeun ngaréngsékeun pasualan boh ngagunakeun pakarang atawa henteu, di tempat jeung dina waktu nu geus ditangtukeun. Sok disebut ogé palagaan saurang lawan saurang. Larapanna, sarupaning adu-aduan atawa babalapan sok disebut ijén, utamana mah sagala parebutan hiji lawan hiji wéh, sakapeung mah sok disebutna téh patutunggalan. Teu sakabéh patutunggalan bisa disebut ijén, da kajadian samodél palagaan Perang Dunya I jeung Perang Dunya II mah teu bisa disebut ijén, lantaran sasat nagara-nagara nu diaradu téh silih hurup atawa ilahar disebut sekutu. Iwal perang antara Jepang jeung Rusia, éta mah kagolong kana perang ijén.

Di sawatara wewengkon di dunya, tradisi ijén geus dipikawanoh sarta dilarapkeun dina pangperangan. Saméméh derna bitotama, disapukkeun heula pikeun ngalaksanakeun ijén atawa henteuna. Mun sapuk pikeun dilaksanakeun ijén, ké bisa teu diperlukeun deui bitotama nu leuwih badag, sarta tanpa kudu ngorbankeun kabéh pasukan. Mun cukup ku ijén, nu maju ka médan laga kur saurang minangka wawakil, dipilih dumasar kamampuh galunganna atawa diwakilan ku panglima perangna. Sakapeung sok dilarapkeun ogé ieu ijén nika babaraha kali rintakan, nepi ka salah sahiji ti dua beulah pihak aya nu taluk, atawa béak kabéh jawara andelanna.

## Rujukan
Ijén (disambiguasi)

**Ijén** bisa nujul kana sawatara hal di handap:
* **Ijén**: dua urang nu keur galungan.
* **Gunung Ijén**: gunung aktif nu perenahna di wates antara Kabupatén Banyuwangi jeung Kabupatén Bondowoso, Jawa Wétan, Indonésia.
Pigeulang leungeun

Dina anatomi manusa, **pigeulang leungeun** aya sawatara définisi nu nyebutkeun yén pigeulang leungeun téh minangka (1) tulang karpus atawa tulang karpal, kumpulan dalapan tulang nu ngabentuk ségmén skeletal proksimal leungeun; (2) **sandi pigeulang leugeun** atawa **sandi radiokarpal**, sambungan antara tulang radius jeung tulang karpus; Ieu bagéan téh sok kaasup ogé torowongan karpal, kotak bako anatomis, gurat geulang, rétinakulum fléksor, dan rétinakulum éksténsor.

Minangka konsékuénsi tina sawatara ieu définisi, fraktur na tulang karpal disebut minangka fraktur karpal, sedengkeun ari fraktur kawas fraktur radius distal sok dianggap potong tulang ka pigeulang leungeun.

## Rujukan
Melak Rupa Rupi Bawang

Bawang kana lolobana bumbu kasehatan sok dikandung dina unggal piring. Alatan bawang ieu bisa nyieun masakan leuwih nikmat. lolobana jalma ukur nyaho bawang bodas sarta beureum wungkul. Terus di pikiran aya loba jenis séjén bawang anu kapanggih di dunya ieu. Tangtu, varian sarta pupose ogé rupa-rupa. Bawang seueur di pasar nyaéta bawang. ku sabab alatan cara melak bawang  pisan gampang pikeun dilakukaan ku patani.

Di handap ieu mangrupa jenis bawang anu kapanggih di alam. bawang designation pikeun bulbs ieu ogé bawang atanapi bawang Dayak inten. Shallots anu geus popular kapanggih dina lingkungan urang. Leuwih ti éta, bawang nyaéta pisan aplikasi dina asakan.

Mangpaat bawang beureum mangrupa produk atah pikeun asakan sarta ubar alami.

**Bawang Mutiara**

Jenis ieu bawang ngabogaan formulir nu pohara leutik dibandingkeun bawang lianna. Biasana bawang mutiara dina pamakéan bisa dipanggang, pickled atanapi aduk-ngagoreng.

**Bawang Amis**

jenis ieu bawang ampir kawas hiji bawang di bentuk. bédana perenahna dina warna jeung rasa nu rada amis ti bawang lianna. Aya hiji campuran bawang rupa pikeun ieu. Antara séjén vidalia misalna, Bermuda na Walla-Walla.

**Bawang Koneng**

varian bawang anu lega aya di Indonésia. Anjeun bisa nyebutkeun yén bawang geus jadi bahan idéal di unggal piring. bawang bodas Ngabogaan wangun rada lonjong sarta warna bodas aya nanaon ieu bawang Lamun rasa, bawang bodas ngabogaan rasa rada amis.

Pikeun kréasi masakan asakan Cina, biasana bodas kana impian dibandingkeun kalawan bawang séjén bawang daun Ilahar dipaké dina scallions tambahan sarta asakan sauyuran. Nalika di koréa wewengkon, minyak bawang bodas anu salawasna dipaké dina rasa keur dahareun.

Inpormasi lain bisa ditempo di website bisapinter.com , website anu ngayakeun informasi loba mangpaatna.
Abdul Haris Nasution

Jenderal Besar TNI (Purn.) **Abdul Haris Nasution** (lahir di Kotanopan) nyaéta salah saurang pahlawan nasional Indonésia nu jadi sasaran dina Gerakan 30 September, ngan nu jadi korban téh kalah anak awéwéna Ade Irma Suryani Nasution jeung ajudanana, Lettu Pierre Tendéan.

Nasution mangrupa konséptor Dwifungsi ABRI dina taun 1958 anu satuluyna dijadikeun program pamaréntah mangsa dipingpin ku Soeharto. Konsép dasar anu ditawarkan mangrupa taratas jalan sangkan ABRI komandona diarahkeun ku sipil, ngan dina waktu anu sarua teu meunang nyalahgunakeun wewenang widang militér atawa istilahna kediktatoran militér.

Babarengan jeung Soeharto kalih Soedirman, Nasution narima pangkat kahormatan Jenderal Besar anu dilélérkeun dina ping 5 Oktober 1997, waktu milangkala ABRI.

## Rujukan
Pengki

**Pengki** atawa **sérokan** mangrupa parabot basajan paranti ukat-akut, ungkat angkat, jeung mindahkeun matérial laleutik, kayaning taneuh, batu bara, batu split, salju, keusik, jeung sajabana. Ari di wewengkon sunda, ieu pengki téh ilaharna dipaké pikeun ngawadahan runtah nu saterusna dipiceun kana carangka runtah.

Pengki paranti miceun runtah mah dijieunna tina anyaman awi atawa tina palastik. Aya ogé pengki nu dijieun tina gelempengan waja, beusi atawa kaléng. Pengki téh geus loba pisan macem-macemna, jeung geus diluyukeun pikeun rupa-rupa kaperluan jeung kaayan lingkungan.
Sikup

[jmpl|Sikup leutik jang dipaké na [taneuh liat; nu badag jang na taneuh lempung]]
**Sikup** atawa **singkup** (; ) nyaéta pakakas utama pikeun ngali, nu fungsina kawas pacul tapina lempeng - jeung deuih biasana mah leuwih heureut jeung kurang melengkung tinimbang jeung pengki mah sarta panyekelanna panjang. Sikup téh baheulana mah dijieun tina kai nu dibeulah atawa tina tulang-taléng sasatoan, utamana mah tulang walikat. Sanggeus seni papandayan téh kumembang, sikup dijieun kalawan tungtungna leuwih seukeut tina bahan logam, lantaran saméméhna mah digawé maké sikup nu heubeul mah kurang éfisién, da tangel mun dipaké ngali téh. Ari bagéan tungtungna diseukeutan mah meulah taneuh téh jadi leuwih gampang, jeung ngaguarkeunna ogé henteu hésé. Ari sikup dijieun tina logam mah bisa dipaké pikeun ngaguarkeun jeung mindahkeun taneuh kalayan leuwih éfisién.

## Rujukan
Dampal leungeun

jmpl|Dampal leungeun diaranan *palm.*
**Dampal leungeun** atawa **talapak leungeun** () nyaéta bagéan leungeun nu pangmindengna antel jeung barang-barang nu dicabak atawa dikeupuel. Dampal leungeun sok diklasifikeun kaasup jeung sakum bagéan lima ramona, aya ogé nu nyebut yén nu dimaksud dampal leungeun téh teu kaasup bagéan lima ramo éta. Kulit dampal leungeun jeung dampal suku kawilang kurang sénsitif dibandingkeun jeung kulit tonggong leungeun atawa bagéan lianna. Ieu nu nyumebabkeun kulit dampal leungeun téh mindeng katerap sasanggaleun, sasat si leungeun sok paaduantel sarta paadugasrok jeung barang-barang nu hareuras.

Dina dampal leungeun aya gurat leungeun, ilahar disebut gurat dampal leungeun. Nu mana éta gurat téh sok dibaca, minangkana mah ngajudi kana kahirupan jalma nu dibaca gurat dampal leungeunna, Istilahna sok disebut ramalan.
Sasanggaleun

J
**Sasanggaleun** (; ) nyaéta aréa kulit nu ngandelan minangkana mah réspons kana tekenan, teueulan, atawa iritasi lianna. Ngagasrok mun mindeng teuing mah atawa tarik teuing bakal nyumebabkeun lécét nu satuluyna ngamungkinkeun bijilna sasanggaleun. Ari margalantaranna mah bijilna sasanggaleun téh tina gasrokan kalawan mindeng, ilaharna bijil dina leungeun jeung suku, boh bagéan dampal leungeun jeung dampal suku boh bagéan kulit ramo suku alatan geus biasa leumpang atawa maké alas nu henteu meujeuhna atawa henteu cocog. Sasanggaleun téh saenyana teu bahaya, ngan sakapeung mah mantak piteugenaheun sarta bijilna masalah lian, kayaning ulserasi kulit, inféksi kulit atawa nyababkeun pikaateuleun nu ngarandapanna hayang miceun éta sasanggaleun jeung deuih sok mangaruhan aréa sabudeureun sasanggaleun jadi nyeri.
Mindokecap

**Mindokecap** nyaéta ngaran salah sahiji purwakanti anu wangunna malikan kecap dina hiji kalimah, tapi hartina atawa ma'nana béda. Wangunna méh sarua jeung diapora. 

## Rujukan
Séptima

**Séptima** nyaéta Nurutkeun katerangan M.A. Salmun (1963: 78) anu disebut séptima téh nyaéta sajak anu sapadana diwangun ku tujuh-tujuh padalisan (séptima tujuh). Dina sastra Sunda wangun kieu henteu produktip.

## Rujukan
Ditografi

**Ditografi** nyaéta digunakeun dina pernaskahan, utamana dina naskah-naskah (*manuscript)* salinan sok kapanggih aya bagian atawa kalimah-kalimah anu disalin atawa ditulis dua kali.

## Rujukan
Anékdot

**Anékdot** nyaéta carita anu pondok pisan, teu diruka-réka, ngeunaan hiji kajadian. Umumna mimitina mah lisan, pikaresepeun sabab sakapeung sok sari guguyon. 
Aya ogé anu nyebutkeun anékdot téh carita pondok rékaan anu pikalucueun atawa pikaseurieun, ieu carita teu perlu dipercaya alatan teuaya sarta moal aya dina kanuatanyataan.
Rupa-rupa anékdot kayaning : carita, puisi,karikatur, mémé, vidéo, téater, komik, lukisan, pantomime, anekdot satire, motivasi, religieus, jeung sajabana.

## Etimologi
Kecap anékdot (dina basa Yunani: ἀνέκδοτον "teu diterbitkeun", hartina "henteu dibikeun") asalna tina *Procopius of Caesarea*, biografi Kaisar Justinian I (r. 527–565). Procopius dihasilkeun c.550 CE hiji karya nu judulna Ἀνέκδοτα (Anékdota, ditarjamahkeun rupa-rupa *Memoirs Unpublished* atawa salaku Sajarah Rahasia), nu utamana diwangun ku kumpulan kajadian pondok tina kahirupan pribadi pangadilan Bizantium. Saeutik demi saeutik, istilah "anékdot" dilarapkeun[9] kana dongéng pondok naon waé anu dipaké pikeun ngantebkeun atawa ngagambarkeun naon waé anu hayang ditepikeun ku pangarang. Dina konteks humor Yunani, Éstonia, Lituania, Bulgaria jeung Rusia, anekdot ngarujuk kana sagala carita humor pondok tanpa merlukeun asal *faktual* atawa *biografis*.

## Rujukan
Dongéng déwa

**Dewa, dongeng** nyaéta istilah dongeng dewa digunakeun ku M.A Salmun (1963 : 103-104) pikeun mitos. Anu jadi dasarna nyaéta tokohna, yen dina kajadian carita téh tokoh dewa (jeung sabangsana) sok milu aub (boga peran). 

Dongeng nyaéta carita rakyat baheula anu tokoh na para dewa atawa manusa satengah nu kajadian na di percaya ku balarea

## Rujukan
Koropak

**Koropak** mangrupa gabungan naskah (*manuscript*) nuhun tina daun lontar, nipah, jsté.anu disimpen dina wadah leutik tina kai (koropak).

## Rujukan
Pantun Kuningan

**Pantun Kuningan** mangrupa lalakon-lalakon pantun anu asalna atawa populér di daérah Kuningan; atawa wanda pagelaran mantun daérah Kuningan. Ieu istilah di antarana disebut dina buku carita pantun Ratu Bungsu Karma Jaya atawa Lutung Leutik (Wiranangga-pati,1951).Tacan kaungkab kalawan tutas kumaha saéstuna pantun Kuningan téh,boh ngeunaan jumlah lalakonna,wandana,basana,adegan caritana,pungsina,jste.upama dibandingkeun jeung pantun ti daérah séjénna.Nepi ka kiwari lalakon-lalakon anu dianggap has pantun Kuningan téh di antarana lalakon Ratu Bungsu Karma Jaya,Kembang Panyarikan,jeung Demung Kalagan.

## Rujukan
Runtuyan Sora

**Runtuyan Sora** nyaéta vokal boh konsonan dina basa sunda bisa ngantét jeung vokal atawa konsonan séjéna. éta kontétan vokal téh bisa ngawangun diftong lamun ngantét jeung vokal nu sarua bakal muncul sora glotal  /?/. Kawanguna diftong téh balukar munculna semi vokal /w/ jeung /y/ minangka sora panglanca. Jadi anu dimaksud diftong téh nyaéta réndonan vokal jeung semi vokal dina engang, lain réndonan dua vokal atawa leuwih.

Upamana baé, dina kecap:

[Kuweh]                              

Muncul diftong minangka réndonan semi vokal /w/ jeung vokaal /é/ dina kecap kuéh.

## Rujukan
Alusi

**Alusi** nyaéta référensi (tuduh kana),boh langsung boh teu langsung, ka hiji jelma, tempat, kajadian, atawa kana karya sastra séjén. Warnaning alusi kapanggih dina ieu petikan, tina guguritan *Laut Kidul* karya R.H. Muh. Suéb (Kalipah Apo) anu dimuat dina *Volksalmanak* taun 1921.

....

Matak waas pacampur jeung sedih.

gunung-gunung kabéh narémbongan.

Gunung Pangrango ngarojo.

bangun nu diharundum.

ngadagoan nu tacan sumping.

nyeri duméh ditilar.

mani alum nguyung.

nguyung wuyung karungrungan.

ngan dijieun Pangrango cicirén nagri.

nagara Pajajaran.

Pajajaran tilas Siliwangi.

wawangina nu kari ayeuna.

ayeuna nya dayeuh Bogor.

Batutulisna kantun.

kantun liwung jaradi pikir.

mikir nu disada.

hanteu surud liwung.

teuteuleuman kokojayan.

di Ciliwung nunjang ngidul Siliwangi.

nuus di Pamoyan.

Alusi téh salah sahiji majas perbandingan nu téu langsung ku tokoh atawa peristiwa dina karya sastra.

## Rujukan
Anapora

**Anapora** nyaéta malikan kecap atawa malikan prasa dina awal klausa atawa dina awal kalimah anu pataréma, minangka gaya basa dina nyarita (pidato). Dina karya sastra mangrupa salasahiji wanda paralélismeu; mindeng kapanggih dina sisindiran atawa carita pantun. Dalam majas anaphora, pengulangan kata nu aya di mimiti kalimah tina satiap baris na atau sa anggestanda koma dina hiji kalimat.

## Rujukan
Rinéka sora

**Rinéka sora** nyaéta gejala fonologis patali jeung parobahan sora basa, boh vokal boh konsonan. Ari parobahan sora basa the bisa muncul ku jalan leungitna foném, tambahna foném, pindahna tempat foném, atawa bagantina foném bagantina foném jeung fonem séjénna.

### Sirnaan 
Sirnaan nyaéta rineka sora anu diwangun ku jalan ngaleungitkeun sawatara fonem tina kecap, boh di awal kecap, di tengah kecap, boh di ahir kecap. ku kituna, sirnaan bisa mangrupa sirnapurwa, sirnamadya, jeung sirnawekas. Sirnapurwa contona: umilu milu, kstaria staria, banderol bandrol, kolonel kornel, présidént présidén.

### Swarabakti 
Swarabakti nyaéta rineka sora anu diwangun ku jalan nambahkeun foném kana kecap, boh di awal, di tengah, boh di tungtung kecap. ku kituna, swarabakti bisa mangrupa swarabakti awal, swarabakti tengah, jeung swarabakti ahir. Contona: stri istri, stal istal, blok belok, bank bangku.

### Bagentén 
Bagenten atawa alternal nyaéta bagantina sora anu diwangun ku jalan ngaganti hiji fonem ku fonem nu lain, boh vokal ku vokal, boh konsonan ku konsonan. Contona surung sorong, pungkur pengker, utama utami, begang begeng, itung étang, ceuk cek. Rinéka sora atawa gejala fonologis patali jeung parobahan sora basa, boh vokal boh konsonan. Ari parobahan sora basa téh bisa muncul ku jalan leungitna foném, tambahna foném, pindahna tempat foném, atawa bagantina foném jeung foném séjénna.

### Métatésis 
Métatesis nyaéta rinéka sora anu diwangun ku jalan matukeurkeun tempat fonem dina jero kecap. Contona: aduy ayud, dalu ladu, léor réol, présidén persiden, rontal lontar.

### Asimilasi 
Asimilasi nyaéta rinéka sora anu diwangun ku jalan nyaruakeun fonem nu beda kana fonem tukangeunana, ilaharna di antara fonem nu aya dina daérah ucapan nu sarua saperti b jeung m, d jeung n, g jeung ng. Contona: gambar gamar, gablung gambung, kaderon kaneron, kendag kenang, sanggeuk sangeuk, sanggup sangup.

## Rujukan
Imajinasi

**Imajinasi** nyaéta salasahiji kamampuh pikiran, kamampuh nyipta, ku jalan ngudaran sakur anu geus maraneuh (gambaran atawa citra anu katarima ku pancadria), tuluy diréka deui dina wujud anyar. Ku kituna, imajinasi téh gawéna lain ngan ukur ngaranjing-ranjing, tapi ngarandakah cara hirupna pepelakan. Imajinasi pohara pentingna pikeun pangarang, boh dina ngarang prosa boh dina ngarang puisi.

## Rujukan
Diksi

**Diksi** nyaéta istilah diksi ngandung harti milih-milih kecap, prasa, atawa milih-milih babanding dina karya sastra. Diksi pangarang bisa dianalisis dumasar kana katagori éta; naha kekecapanana téh atawa prasana téh abstrak atawa konkrit, basa wewengkon atawa basa lulungu kecap-kecap biasa atawa ngandung perlambang, jstr.2

Diksi dalam pembuatan karya sastra memiliki beberapa fungsi sebagai berikut :

* Membuat orang yang membaca atau pun mendengar karya sastra menjadi lebih faham mengenai apa yang ingin disampaikan oleh pangarang.
* Membuat komunikasi menjadi lebih efektif.
* Melambangkan ekspresi yang ada dalam gagasan secara verbal (tertulis atau pun terucap).
* Membentuk ekspresi atau pun gagasan yang tepat sehingga dapat menyenangkan pendengar atau pun pembacanya.

## Rujukan
Kecap salancar

kecap salancar nyaéta kecap anu di wangun ku hiji morfem dasar bebas, anu sok disebut leksem salancar tanpa parobahan nanaon. proses ngawangun kecap salancar disebut ngarekamaya (derivasi zero). tina jumlah engangna aya rupa-rupa kecap salancar, di antarana bae:
a. kecap salancar saengang, contona: ah, dug, jung, jig.
b. kecap salancar dua engang, contona : ucing, diuk, korsi. 
c. kecap salancar tilu engang, contona : awewe. olohok.
d. kecap salancar opat engang, contona : barakatak 

## rujukan
Satria

**Satria** mangrupa istilah dina seni pagelaran sandiwara dina lalakon babad atawa desik. Tina sisi carita, *satria* ngaranna anu disebut palaku utama (aktor) atawa protagonis téh sok disebut *nu boga lalakon* atawa *anak muda*.

## Rujukan
Sékstét

**Sékstét** nyaéta nurutkeun M.A. Salmun (1963 : 77) anu disebut sékstét atawa séxtét téh (séxta genep) nyaéta sajak anu spadana diwangun ku genep-genep padalisan. Wangun kieu dina sastra Sunda henteu produktip. 

## Rujukan
Simbolik

**Simbolik** nyaéta istilah simbolik, atawa simbolis, dikeunakeun kana sipat karya sastra anu digelarkeunana réa ngolah simbol (perlambang, sasmita). Wanda kitu ngakar dina paham simbolismeu. 

## Rujukan
Idélalismeu

**Idélalismeu** Nyaéta paham atawa wanda karangan rékaan mintonkeun tokoh-tokoh,kajadian carita, pasipatan para palaku,cita-cita, kaéndahan,  jsté.  anu  idéal, sampurna sakumaha anu dipiharep atawa  diangen-angen; sakapeung karasa teu luyu jeung kanyataan. hirup atawa usaha hirup numutkeun cita-cita, numutkeun patokan nu dianggap sampurna; Saaliran nu mentingkeun hayal atawa fantasi pikeun nuduhkeun kaéndahan jeung kasampurnaan sanajan teu sarua jeung kanyataan. 

## Rujukan
Distichon

***Distichon*** atawa **distikon** nyaéta sajak anu sapadana diwangun ku dua-dua padalisan. Dina sastra sunda wangun sajak kieu henteu produktip.

## Rujukan 
Kategori : Sastra
Dédi Mulyadi

**Dedi Mulyadi** (leuwih dipikawanoh ku jujuluk Kang Dedi (KDM); gumelar di Dawuan, Subang, Jawa Barat, 12 April 1971) nyaéta Gubernur Jawa Kulon période 2025 - 2030. Taun 2008 Kang Dedi dicalonkeun ku Partéy Golkar minangka Bupati Purwakarta.

## Dicutat tina
Anies Baswédan

H. **Anies Rasyid Baswédan**, Ph.D. (; Aksara Sunda Baku: ; ), nyaéta akademisi atikan Indonesia sarta Gubernur DKI Jakarta masa bakti 2017 - 2022. Anjeunna kungsi ngajabat  salaku Menteri Pendidikan dan Kebudayaan Republik Indonesia Kabinet Kerja mimiti 26 Oktober 2014 nepi ka digantikeun ku Muhadjir Effendy dina parobahan kabinet ping 27 Juli 2016.

Anies Baswedan jeung Sandiaga Uno meunangkeun pemilihan umum Gubernur DKI Jakarta taun 2017 sanggeus ngaliwatan dua puteran. Diusung ku Partai Gerindra jeung Partai Keadilan Sejahtera, ieu pasangan meunang sora 57,95%. Anies Baswedan ngamimitan ngajabat jadi Gubernur DKI Jakartana mah dina bulan Oktober 2017.

## Rujukan
Tim Krikét Nasional Papua Nugini

**Tim Krikét Nasional Papua Nugini**, dilandih **Barramundis**, nyaéta tim nu ngawakilan nagara Papua Nugini di pakalangan krikét internasional. Tim anu diayakeun ku Krikét PNG, nu geus gaul anggota Déwan Krikét Internasional (ICC) ti taun 1973. Papua Nugini saméméhna kungsi meunang status Hiji Poé Internasional (ODI), nu beunang ku pagawéan kaopat dina 2014 Qualifier Piala Dunya. Papua Nugini leungit boh maranéhanana ODI jeung T20I status dina Maret 2018 sanggeus kaleungitan hiji playoff patandingan ngalawan Népal dina Kualifikasi Piala Dunya Krikét 2018, hasil anu éarned ODI jeung T20I status pikeun lawan maranéhanana.

## Rujukan
Tulip

jmpl|**Klasifikasi ilmiah kembang tulip**

Kingdom: Plantae

Division: Angiosperms

Ordo: Liliales

Family: Liliacéae

Subfamily : Lilioidéae

Genus: Tulipa
**Tulip** nyaéta tutuwuhan anu kaasup kana kulawarga *Lilicae*, ngaran latinna *Tulipa.*  Tulip asalna ti Asia Tengah jeung Asia Barat nyaéta di kawasan Pagunungan Pamir jeung Pagunungan Hindu Kush ogé stepa di Kazakhtan. Ku kituna, Walanda disebut nagri tulip.
* Daunna miboga lapisan lilin, nyempit tur panjang. 
* Catangna ajeg lempeng. Hasil persilangan antara tulip fosterianan jeung tulip darwin.
* Ngalancarkeun aliran getih.
* Ubar kanker getih.
* Ngubaran kasakit nyeri tonggong.
* Ubar linu.
* Antiparasit dina getih.
* Antioksidan nu alami.
* Nyéhatkeun kulit.

## Rujukan
Taman Nasional Gunung Ciremai

**Gunung Ciremai National Park** aya kira-kira 50&#x20;km kiduleun kota Cirebon di Jawa barat Indonesia. Taman ngalegaan kana Peranan jeung Majalengka kabupatén kiduleun kota Cirebon. Taman lingku Mt Ceremai, gunung aktip, nu puncak pangluhurna di Jawa Barat. Golongan hikers, kaasup pihak siswa, mindeng nanjak puncak sanajan care diperlukeun.

* **Flora**: pines (*Pinus merkusii*), *Castanopsis javanica* (dipikawanoh sacara lokal salaku *Saninten*), Randu tiang (*Fragraera blumii*), Nangsi (*Villubrunes rubescens*), Macaranga (*Macaranga denticulatan*), Pasang (*Lithocarpus sundaicus*), Elaeocarpus (*Elaeocarpus stipularis*), rupa-rupa spésiés tangkal gbr (*Ficus*), Ardisia cymosa*, jeung *Platea latifolia*,*
* **Fauna**: macan tutul, kijang (*Muntiacus muntjak* atawa Javan muntjac), Echidna (*Zaglossus bruijni*), monyet (*Javan surili*), * ngaran pikeun républik cina jeung rupa-rupa spésiés python.

## Tempo ogé 
## Rujukan
Pramoedya Ananta Toer

**Pramoedya Ananda Toer** nyaéta saurang sastrawan Indonésia nu babar di Blora puseur polu Jawa taun 1925, salaku putra cikal di kulawargana. 

## Sajarah 
Bapana nyaéta guru, sedeng Indungna padagang sangu. Sandiasma  Pramoedya Ananta Mastoer, sakumaha nu geus ditulis dina kumpulan carita pondok semi-otobiografi judulna *Carita Blora*. Sabab ngaran kulawarga Mastoer (ngaran bapana) miboga kesan robéda, manéhna ngaleungitkeun ngaran Jawa na "Mas" jadi tungtungna "Toer" salaku ngaran kulawargana. Pramoedya nyumprih atikan di Sakola SMK jurusan Radio di Surabaya, laju digawé jadi juru ketik di koran pamedalan Jepang di Jakarta  mangsa pamaréntahan Jepang di Indonésia.
Sandiaga Uno

**H. Sandiaga Salahuddin Uno, B. B. A., M. B. A.** (lahir di Rumbai, Pekanbaru) nyaéta pangusaha jeung pulitikus Indonésia. Manéhna meunang pamilihan umum Gubernur Jakarta dina 2017 babarengan jeung Anies Baswedan, jeung nu mimiti ulayat diangkat jadi Wakil Gubernur DKI Jakarta, di oktober 2017. Mindeng hadir dina seminar-seminar, Sandiaga Uno katurunan Gorontalo mindeng dibéré pengarahan ngeunaan jiwa kewirausahaan (*kewirausahaan*), utamana dina nonoman.

Sandiaga Uno ngamimitian bisnis sanggeus manéhna jadi hiji pangangguran  pausahaan anu dipolahna manéhna bangkrut. Bareng jeung batur sapagawéan-na, manéhna ngadegkeun hiji pausahaan dina widang keuangan, PT Pasadena Panaséhat. Usaha ieu kabukti suksés jeung geus dicokot leuwih ti sababaraha pausahaan séjén . Dina taun 2009, manéhna didaptarkeun salaku urang richest raraga ka-29 di Indonesia, nurutkeun majalah *Forbes*. dina 2011, *Forbes* dileupaskeun daptar sahiji jalma richest di Indonesia. Manéhna rengking 37th jeung kabeungharan total US$ 660 juta.

## Karir 
Password Uno nyaéta lulusan *Wichita State University*, Amérika Sarikat, jeung predikat *summa cum laude*. Sandi mimiti karirna salaku hiji pagawe Bank Summa dina taun 1990. Taun saterusna manéhna meunang béasiswa pikeun nuluykeun atikan-na di *George Washington University*, Amérika Serikat. Manéhna lulus jeung prestasi kumulatif indéks (IPK) 4.00.

Saterusna, dina taun 1993 manéhna ngagabung pikeun séapower Asia Investment Limited di Singapura salaku manager investasi di sakali dina MP Nyekel Group Limited (mulai 1994). Dina taun 1995 manéhna pindah ka NTI Resources Ltd. di Kanada jeung dilayanan salaku Wakil présidén Eksekutif of NTI Resources Ltd. jeung hiji panghasilan 8.000 pérak per bulan. Tapi, krisis moneter saprak ahir taun 1997 ngarah ka pausahaan tempat manéhna digawé bangkrut. Sandi bisa henteu deui neruskeun pakasaban-na. Manéhna balik ka Indonesia kalayan judul pangangguran. sanajan kitu, alatan kajadian, Sandi Uno mangka ngarobah cara nepi jeung robah arah jadi hiji pengusaha.

Dina taun 1997 Sandi Uno diadegkeun finansial sungut piwuruk, PT Recapital Advisors jeung sma-na babaturan, Rosan Perkasa Roeslani. salah sahiji mentor bisnis anu William Soeryadjaya. Saterusna, dina taun 1998, manéhna jeung Edwin Soeryadjaya, putra William, diadegkeun pausahaan investasi ngaranna PT Pasadena Investama Sedaya. lingkup bisnis ngawengku pertambangan, telekomunikasi, jeung produk kahutanan.

## Rujukan
Kartini

**Radén Adjeng Kartini** () leuwih kakoncara ku ngaran **Radén Ayu Kartini** mangrupa saurang tokoh pahlawan Nasional Indonesia ogé salaku pelopor kadigjayaanna wanoja pribumi.

## Biografi 
kiri|jmpl|140x140px|Bapa Kartini, R. M. Sosroningrat.
Radén Adjeng Kartini ti kalangan *priyayi* atawa aristokratik kelas Jawa. Anjeunna nyaéta putri ti Radén Mas Adipati Ario Sosroningrat, salaku adipati anu diangkat jadi bupati Jepara sanggeusna Kartini lahir. Kartini ieu putri nu kahiji. 

## Poé Kartini 
Presiden Soekarno ngaluarkeun Kaputusan Présiden Républik Indonésia Nomer 108 Tahun 1964, tanggal 2 Méi 1964, nu eusina nyaéta nangtukeun yén Kartini dijadikeun pahlawan nasional sakaligus ditetapkeun ogé yén setiap tanggal 21 April téh dijadikeun poé Kartini atawa Hari Kartini.

## Rujukan
Pulo Lombok

**Pulo Lombok** (total populasi dina taun 2001: 2.722.123 jiwa)nyaéta hiji pulo di lesser Sunda islands atawa Nusa Tenggara nu dipisahkeun ku Selat Lombok ti Bali di sebelat kulon jeung nu Alas Selat ka wétan Sumbawa. Pulo jawa nyaéta kurang leuwih buleud jeung jenis "buntut" dina kidul-kulon nu panjangna kurang leuwih 70&#x20;km. Pulo ieu wewengkon 5.435 km2, cara nempatkeun éta dina pangkat 108 ti list of islands ku wewengkon di dunya. Utama kota di pulo jawa nyaéta Mataram Kota.

## Administrasi division 
[jmpl|Infra beureum poto satelit nunjukeun pulo Lombok jeung kawah [Gunung Rinjani]]
Lombok milik province of West Nusa Tenggara jeung pulo sorangan dibagi jadi 4 Kacamatan jeung 1 kota-Kota:

* Kota Mataram
* Kabupatén Kulon Lombok
* Kabupatén Tengah Lombok
* Garut East Lombok
* Kabupatén Kalér Lombok

## Géografi 
Nu Lombok selat tanda wates flora jeung fauna of Asia. Dimimitian ti pulo Lombok ka wétan, flora jeung fauna salajengna demonstrate kasaruaan jeung flora jeung fauna kapanggih di Australia ti Asia Dijajah Bali conjures up pangaruh budaya Bali anu kuat di sisi kulon Lombok, saperti dina tari jeung warisan wangunan (misalna Puri Cakranegara di Ampenan). Anyar dina 1894 Lombok bebas ti pangaruh Karangasem alatan campur Batavia (Hindia walanda) nu mana alatan ayana pemberontakan Sasak urang ngondang maranéhna pikeun datang. Tapi, Lombok jeung saterusna dina dominion of Hindia walanda langsung.

Asupna Jepang (1942) ngajadikeun otomatis Lombok ieu dina kontrol pamaréntah penjajahan Jepang wewengkon wétan. Sanggeus Perang Dunya II Lombok ieu dina Kaayaan Wétan Indonesia, saméméh saterusna dina taun 1950 ngagabung jeung Républik Indonésia.

## Pariwisata 
Lombok dina loba cara nu sarua ka Bali, jeung dina dékade tina taun 1990-an mimiti dipikawanoh ku wisatawan asing. Tapi jeung mecenghulna krisis moneter nu pencét Indonesia dina ahir taun 1997 jeung krisis-krisis nu datang jeung éta, potensi pariwisata anu rada digusur. Teras dina awal taun 2000 aya karusuhan antara étnis jeung inter-iman sapanjang Lombok jadi kajadian masif budalan of minoritas. Maranéhna utamana lunta ka pulo Bali. Tapi sababaraha heubeul selang mangka kaayaan geus jadi kondusif jeung maranéhna geus balik deui. Dina taun 2007 sektor pariwisata anu ngan sector di Lombok, nu ngembang.

### Hiji objek pariwisata 
#### Wisata alam 
* Pantai Senggigi
* Cakranegara
* Gili Air
* Gili Meno
* Gili Trawangan
* Gunung Rinjani
* Pantai Kuta, Lombok
* Sembalun
* Tetebatu
* Sendang Gile Curug
* Gili Nanggu
* Gili Sundak
* Gili Tangkong
* Monyét Leuweung Pusuk
* Sentanu
* Pink Basisir (Kacamatan East Lombok)
* Curug Dewi shawl
* Désa Bilok Petung

#### Pariwisata budaya 
* Rambitan
* Sade Désa
* Sukarara
* Hukum Islam, Nurutkeun Surat Bayan Beleq
* Pura Suranadi
* Pura Lingsar
* Narmada Park
* Dia Mayura
* Kuna Masjid Bilok Petung
* Banyumulek Désa

## Rujukan 
## Tempo ogé 
* Perisean
* Nyongkolan

## Tumbu luar 
* (Basa Inggris) Lombok Indonesia
* (Basa Inggris) Lombok sajarah, jeung peta nu lengkep 
* (Basa Inggris) Lombok News
* (Basa Inggris) Sasak Lombok 
* **(id)** Di Jero Lombok
Freestyle Script

*Font **Freestyle Script*** nyaéta dirancang ku Martin Wait di 1981. Vérsi kandel ti *Freestyle Script* éta dirancang taun 1986. Adobe, ITC jeung Letraset nyaéta penerbit ti *Freestyle Script*. Ieu sakumna mibanda 4 versi: Regular, Bold, SH Reg Alt, jeung SB Reg Alt.

## Rujukan
Olimpiadeu Usum Panas 2016

**Olimpiade Usum Panas 2016** (), sacara resmi nyaéta **Games of the XXXI Olympiad** () jeung ogé katelah **Rio 2016**, éta hiji internasional acara multi-olahraga diayakeun ti 5&nbsp;nepi ka 21&nbsp;Agustus 2016 di Rio de Janeiro, Brazil, jeung acara awal dina sababaraha olahraga dimimitian dina 3&nbsp;Agustus. Rio diumumkeun salaku kota tuan rumah dina Sesi IOC ka-121 di Kopenhagen, Dénmark, dina 2&nbsp;Oktober 2009.

11.238 atlét ti 207 nagara milu dina Kaulinan 2016, kaasup nu mimiti asup Kosovo, Sudan Kidul, jeung Tim Olimpiade Pengungsi. Kalawan 306 sét medali, Kaulinan ieu nampilkeun 28 Olahraga Olimpiade, i kaasup rugbi tujuh jeung golf, nu ditambahkeun kana program Olimpiade di 2009. Ieu acara olahraga lumangsung di 33 tempat di kota tuan rumah jeung di lima tempat misah di kota Brasil São Paulo, Belo Horizonte, Salvador, Brasília, jeung Manaus.

Ieu mangrupikeun Olimpiade munggaran anu diayakeun di Amérika Kidul, Ieu mangrupikeun ogé Olimpiade Usum Panas munggaran anu lumangsung di handapeun Komite Olimpiade Internasional (IOC) kapersidenan Thomas Bach. Cina finish katilu dina tabel medali. Nagara tuan rumah Brazil meunang tujuh medali emas jeung 19 medali, hasil pangalusna di Olimpiade mana waé, finish di tempat katilu belas. Bahrain, Fiji, Basisir Gading, Yordania, Kosovo, Puérto Riko, Singapura, Tajikistan, jeung Vietnam kabéh meunang medali emas kahiji maranéhanana, kitu ogé grup Atlét Olimpiade Mandiri ( ti Kuwait).

## Rujukan
Prasasti Horren

[jmpl|350x350px|Prasasti Horren ti [Abad ka-11-an anu eusina nyebut Sunda salaku satru.]]
**Prasasti Horren** nyaéta prasasti dina lambar tambaga ukuran panjang 32,6cm, lébar 10,6cm, nu kapanggih di Campur Darat (Tulung Agung, Kediri kidul). Ieu prasasti mimitina disangka asalna ti jaman Majapahit. Ngan, ditilik tina sisi gaya jeung wangun basa, prasasti ieu leuwih deukeut ka jaman Airlangga (Abad XI Maséhi).

Ieu prasasti kiwari diteundeun di Musieum Sonobudoyo, Jogjakarta.

## Eusi
### Alih-aksara
IIa.
#haji. mānațha. kuņda. pinupu pingro katiga kasaha. padamlaknang sang hyang ājñā haji prāçastī, sa
#mbandha. ikang waramgajgi i horrěn maněmbah i Ibu paduka çrī mahārāja. manghyang i knohan ya
#n sumima thānīnya. umagěhakna kālīliranā dening wkāwetnya. měnne hlěm tka ri dlāha ni
#dlāha. mangkana mittā mangkana manastapa nikang warggaji i horrěn. tan kasumbat swakarmmanya
#ri kahāmběknya. nyan deni tanpāntara hakirim tka ni çatru. tātan hana sangka ni panghuninga
#ring kaharadara. nguniweh an dadyan tumangga-tangga datang nikanang çatru sunda. mangkana rasā ning paněmbah ni

IIb.
#kanang warggāji i horrěn. i Ibu ni pāduka çrī mahārāja, kunang sangkāri mahasara nikāhotsa
#hā nikanang warggaji i horrěn. makanimittă pinakahujung karang paminggir. catu ni matingkah bāba
#han nitya lot kahudanan kapyeyan. makadadah çari ni paprīhakěn Ibu ni paduka çri mahā
#rāja. ri samarakaryya sarisari tumāmaha sadatang ni salmah wukir nikanang çatru. i katakottama
#ni pamrih nikanang warggaji i horrěn. ika mangkāna ya tika nuwuhakěn murby arěna sama i çri ma
#hārāja. hetu ni turun i kārunya çri mahārāja. i manghyang nikanang warggaji i horrěn. paka

### Alih-basa
IIa.
#haji (raja), Manatha, Kunda, dipungut dua kali, katilu, kasalapan. Prasasti dijieun raja keur desa eta.
#Nu janten sebabna nyaéta wargi desa Horrěn sumping ka raja sarta menta
#desana dijieun Sima, agar ditetepkeun sarta bisa diwariskeun ku turunan ti ayeuna dugi 
#salajeungna. Jadi nu janten sababna sareng (kahayang ieu) janten sedihna warga desa Horrěn. Ogé teu luput karya salira
#nu mana jadi pikiran/tujuanna. Teu lila sanggeus éta (maranéhna) ngirim (upeti), sumping satru. Teu aya sangkaan atawa anu nyaho
#ngeunaan karuksakan anu dumadakan; komo deui dumadakan sumping satru (dari) Sunda. Kituna eusi ieu pamenta

IIb.
#wargi desa Horrěn ka Sri Maharaja. Kusabab gedé tina beban ogé usaha
#wargi desa Horrěn nu geus kawas ujung batu hiji bisa meunang leupas tina batu éta nu teu alus letakna,
#nu salawasna hujan jeung kesang jeung kurban diri kalawan hajat ngusahakeun/ngabebaskeun Sri Maharaja
#ti medan perang nu ragu sabab diasupkeun tur ditilik satru ti darat jeung pasir/gunung dumadakan. Nyaeta kautamaan
#tina usaha wargi desa Horrěn. Usaha éta nu tumuwuh kabungahan  pikeun Sri Ma
#haraja. Yén téh alesan pikeun turunna kurnia Sri Maharaja atas kahayang wargi desa Horren.

## Rujukan
Sambiloto

**Sambiloto**; Ki oray; ki aria; *Andrographis paniculata* nyaéta ngaran tutuwuhan jangkungna kurang leuwih satengah méter, jadina di sisi pager, kembangna leutik barodas, ari buahna ngajajar dina dahan-dahanna.  Daun sambiloto rasana pait pisan jeung bangunna saperti siih hayam. Sambiloto sok disebut *kiroay, kipeurat, takilo, papaitan* atawa *bidara*. Daun sambiloto gedé pisan gunana di antarana raheut ditambaan ku sambiloto beunang ngarieus sok gancang lita deui. Nu dipacok oray atawa aya nu nyeureud nginum cisambiloto jeung urutna ditaplokan sambiloto beunang ngarieus sok cageur deui. Daun sambiloto beunang ngarieus dipaké pipilis supaya gering panas jadi rerep atawa caina diinum matak ngarerepkeun panas lantaran inpéksi tatu.

## Réferénsi