Kromosom Y

125px|right
**Kromosom Y** nyaéta kromosom panangtu kelamin di lolobana mamalia, kaasup manusa. Ieu kromosom diwangun ku 60 juta pasang basa, nu di antarana aya gén SRY nu ngahirupkeun tumuwuhna téstis.

Mamalian lolobana boga sapasang kromosom kelamin dina unggal sélna (najan aya platipus anu boga lima pasang). Nu jalu boga hiji kromosom Y jeung hiji kromosom X, sedengkeun nu bikang boga dua kromosom X wungkul. Lian ti gén SRY, dina kromosom Y ieu aya gén-gén lianna anu dipikabutuh pikeun produksi spérma anu normal.

Aya ogé anu cacad, misalna lalaki anu boga dua kromosom X jeung hiji kromosom Y ("XXY", baca sindrom Klinefelter) atawa hiji kromosom X jeung dua kromosom Y (baca sindrom XYY). Aya deui wanoja nu boag tilu kromosom X atawa hiji kromosom X (tanpa Y, "X0", baca sindrom Turner). Aya/euweuhna kromosom Y mangrupa salah sahiji uji pikeun nangtukeun jenis kelamin.

## Asal-usul jeung évolusi 
### Saméméh kromosom Y 
Vertebrata éktotermik loba nu teu boga kromosom kelamin, sarta ayana ditangtukeun ku lingkungan, lain génétik. Misalna baé réptil, kelamin gumantung kana suhu inkubasi mangsa disileungleuman; nu séjénna malah hérmaprodit (boga gamét jalu jeung bikang dina jero awakna).

### Asal-usul 
Numutkeun téori évolusi, kromosom X jeung Y mimiti misah tina sapasang kromosom idéntik kira-kira 300 juta taun kaliwat, nu disebut autosom. Nalika éta mamalia karuhun ngahasilkeun variasi alél dina 'lokus kelamin' (*sex locus*), mangka éta organisme jadi jalu. Kromosom nu mawa ieu alél robah jadi kromosom Y, sedengkeun pasangan anu séjénna robah jadi kromosom X. Salajengna, gén-gén anu mangpaat pikeun jalu sarta bahya atawa teu guna pikeun bikang mekar dina kromosom Y atawa pindah ka kromosom Y dina prosés translokasi.

### Inhibisi rékombinasi 
Gén-gén dina kromosom Y dijaga tina rékombinasi jeung kromosom X; 95% kromosom Y manusa teu bisa rékombinasi. Gén-gén anu penting pikeun jalu ngagunduk deukeut gén-gén panangtu kelamin, sarta neken (suprési) rékombinasi dina ieu bagian, sabab rékombinasi antara kromosom X jeung Y kabuktian bahya - ngahasilkeun jalu tanpa gén-gén penting nu saméméhna aya dina kromosom X jeung bikang anu euyeub ku gén-gén teu penting atawa malah bahya nu saméméhna aya di kromosom Y. 

## Kromosom Y manusa 
Kromosom Y manusa diwangun ku 58 juta pasang basa (kira 0,38% tina total DNA dina sél manusa) nu ngandung 86 gén nu nyandi ukur 23 protéin anu béda. *Trait* anu diturunkeun ngaliwatan kromosom Y disebut *holandric traits*.

Kromosom Y manusa teu bisa ngalaman rékombinasi jeung kromosom X, iwal bagian leutik pseudoautosomal dina telomér (nu ngawengku 5%-an panjang kromosom). 

## Baca ogé 
* Uji silsilah DNA
* Y-STR
* *Single nucleotide polymorphism*

## Rujukan 
**Y chromosome*. Disalin 27 Oktober 2008.

* Skaletsky, H.S., et al. (2003) The male-specific region of the human Y chromosome is a mosaic of discrete sequence classes. Nature, 423, 825-837
* Rozen, S., et al. (2003) Abundant gene conversion between arms of palindromes in human and ape Y chromosomes. Nature, 423, 873-876.

## Tumbu kaluar 
* Genetic Genealogy: About the use of mtDNA and Y chromosome analysis in ancestry testing 
*http://www.ensembl.org/Homo_sapiens/mapview?chr=Y
*http://www.ncbi.nlm.nih.gov/mapview/maps.cgi?taxid=9606&chr=Y
* Human Genome Project Information  — Human Chromosome Y Launchpad
* On Topic  — The Y Chromosome - From the Whitehéad Institute for Biomedical Reséarch
* Nature — focus on the Y chomosome
* National Human Genome Research Institute (NHGRI)  — Use of Novel Mechanism Preserves Y Chromosome Genes
* Ysearch.org - Public Y-DNA database 
* Y Chromosome Consortium (YCC)