Perang Tiis

[thumb|300px|[Presiden Amérika Sarikat|Presiden AS Ronald Reagan (kiri) jeung Sekretaris Jenderal Soviét Mikhail Gorbachev, papanggih di Jenewa dina taun 1985.]]

**Perang Tiis** (, , 1947–1991) nyaéta sesebutan kana ayana kategangan politik jeung  militer antara Dunya Kulon, nu dipingpin ku Amérika Sarikat jeung sekutu NATO,  ngalawan Dunya Komunis, nu dipingpin ku Uni Soviét jeung  sakutu nagara-nagara satelitna. Kajadian ieu dimimitian ku kajayaan Sakutu dina ngéléhkeun Jerman Nazi dina Perang Dunya II, nu nyésakeun Amérika Sarikat jeung Uni Soviét nu jadi dua nagara adidaya di dunya ku bédana idéologi, ékonomi, jeung militer nu gedé. Uni Soviét, babarengan jeung nagara-nagara di Éropa Wétan nu dijajahna,  Blok Wétan. Prosés pamulihan saanggeusna perang di Éropa Kulon difasilitasan ku program Rancana Marshall Amérika Sarikat, jeung pikeun nandingana, Uni Soviét ogé nyieun COMECON babarengan jeung sekutu Wétanna. Amérika Sarikat nyieun aliansi militer NATO dina taun 1949, sadengkeun Uni Soviét ogé nyieun Pakta Warsawa dina taun 1955. Sababarah nagara milihan pikeun milu kana salah sahiji ti dua nagara adidaya ieu,sadengkeun nu lianna milih pikeun tetep nétral ku dijieunna Gerakan Non-Blok

Kajadian ieu dingaranan Perang Tiis ku sabab dua pihak can kungsu miluan dina aksi militer sacara nyaan, ngan masing-masing pihak mibanda sanjata nuklir nu bisa ngakibatkeun kahancuran nu gedé. Perang Tiis ogé ngalantarankeun kategangan nu kacida nu dina ahirna ngalantarankeun ayana konflik militer régional saperti Blokade Berlin (1948–1949), Perang Koréa (1950–1953), Krisis Suéz (1956), Krisis Berlin 1961, Krisis Rudal Kuba (1962), Perang Viétnam (1959–1975), Perang Yom Kippur (1973), Perang Afganistan (1979–1989), jeung panembakan *Korean Air Penerbangan 007* ku Soviét (1983). Alih-alih miluan dina konflik ku cara nyata, kadua pihak lolombaan ngaliwatan koalisi militer,  payebaran idéologi jeung pangaruh, méré bantuan ka nagara klien, spionaseu, kampanyeu propaganda sacara gedé-gedéan, perlombaan nuklir, ngélég nagara-nagara netral, saingan di perlombaan olahraga internasional, jeung kompetisi téhnologi seperti Perlombaan Angkasa. AS jeung Uni Soviét ogé saingan dina rupa-rupa perang proksi; di Amérika Latin jeung Asia Tenggara, Uni Soviét ngabantuan révolusi komunis nu ditentang ku sababaraha nagara-nagara Kulon, Amérika Sarikat mikir pikeun supaya kumaha teu kajadian ngeunaan éta ku cara pangiriman tantara jeung peperangan. Dina rangka ngaleutikan résiko perang nuklir, kadua pihak paheut nyieun panglanyah *détente* dina taun 1970-an pikeun ngurangan kaharénghéngan politik.

Dina taun 1980-an, Amérika Sarikat ningkatkeun deui tekanan diplomatik, militer, jeung ékonomi ka Uni Soviét dina waktuna nagara komunis éta keur aya dina kamiskinan stagnasi perékonomian. Dina pertengahan 1980-an, présidén Soviét nu anyar , Mikhail Gorbachev, méré nyaho ngeunaan kabijakan réformasi liberalisasi *perestroika* ("rékonstruksi, réorganisasi", 1987) jeung *glasnost* ("keterbukaan", ca. 1985). Kabijakan ieu ngabalukarkeun Soviét jeung nagara-nagara satelitna dilanda ku gelombang Révolusi damai nu diengpikeun ku runtuhna Uni Soviét dina taun 1991, jeung dina ahirna nyésakeun Amérika Sarikat nu jadi hiji-hijina kakuatan militer nu pantohagana di dunya. Perang Tiis jeung rupa-rupa kajadian nu séjénna ngabalukarkeun akibat nu gedé ka dunya jeung sok disebutkeun dina budaya populér, khususna dina média nu némbongkeun téma spionaseu jeung ancaman perang nuklir.

## Asal istilah 
Dina ahir Perang Dunya II, panulis jeung jurnalis Inggris George Orwell maké istilah *perang Tiis* nu jadi istilah umum dina éséyna nu judulna "*You and the Atomic Bomb*" (Anjeun jeung Bom Atom), nu diterbitkan ku surat kabar Inggris, *Tribune*, dina tanggal 19 Oktober 1945. Ésai éta ngagambarkeun Dunya nu hirup disingsieunan ku perang nuklir. Orwell nulis:

:"Salila opat puluh atawa lima puluh taun ayeuna, Mr. H. G. Wells jeung nu lianna ngingetan urang yén manusa bakal aya dina bahaya, ngancurkeun sorangan ku senjatana sorangan, nyésakeun sireum atawa sababaraha kelompok spésiés lianna pikeun nyokot alih. Saha baé nu geus mempo kaancuran di dayeuh-dayeuh di Jerman bakal mikir yén gagasan ieu sahenteuna asup kana akal. Namung, lamun nempo Dunya sacara kabéh, kajadian sababaraha dekade ieu teu asup ka arah anarki, namun ka arah diayakeuna deui perbudakan. Urang sigana teu ka arah ngaruksak umum, tapi ka jaman perbudakan kuno nu sieun. Téori James Burnham geus loba dibahas, namun saeutik ti jalma teu acan nanggepan nu jadi implikasi idéologi. Jenis pandangan ka Dunya, jenis kayakinan, jeung struktur sosial mungkin bakal nguasaan nagara nu teu kaéléhkeun jeung ngaluruskeun dina "perang Tiis" permanén jeungbtatanggana."

Dina *The Observer* édisi 10 Maret 1946, Orwell nulis yén "saenggeus konferensi Moskow Désémber kamari, Rusia majukeun 'perang Tiis' ka  Britania jeung Imperium Britania."

Istilah nu dipaké pikeun ngagambarkeun kategangan géopulitik antara Uni Soviét jeung nagara satelitna jeung Amérika Sarikat jeung sekutu Éropa Kulon-na saenggeus Perang Dunya II dimimitian ku Bernard Baruch, saurang ahli piduiteun Amérika jeung panaaséhat présidén. Dina salah sahiji pidato di South Carolina dina tanggal 16 April 1947, Ceuk Baruch : "Urang ulah katipu: poé ieu urang aya di tengah-tengah perang Tiis." Salah sahiji réporter jeung kolumnis surat kabar nu arana Walter Lippmann ngajabarkeun penjelasan nu sakitu panjang lebarna ngeunaan Perang Tiis dina bukuna nu judulna *The Cold War*, waktu ditanya dina taun 1947 ngeunaan sumber istilah "perang Tiis", manéhna nyebutkeun istilah éta ngarujuk dina istilah Perancis ti taun 1930-an, *la guerre froide*.

## Sabab kajadian 
[thumb|right|Pasukan Amérika di [Vladivostok, Agustus 1918, salila intervensi Sekutu dina Perang Saudara Rusia.]]

Aya perdebatan dina golongan para sejarawan ngeunaan titik awal ti Perang Tiis. Loba ti golongan sejarawan mibanda pendapat yén Perang Tiis dikeureuyeh saenggeus Perang Dunya II engpikeun, nu lainna ogé mibanda pendapat yén Perang Tiis dipaju dina ahir  Perang Dunya I, sanajan kategangan antara Kekaisaran Rusia, nagara-nagara Éropa lainna, jeung Amérika Sarikat geus aya dina pertengahan abad ka-19. Pamingpin Vladimir Lenin ngomong yén Uni Soviét "dikepung ku para kapitalis nu mumusuhan", jeung mandang diplomasi sebagai senjata pikeun ngajauhkeun Soviét ti musuh, dimimitian ku Komintern Soviét, nu ngagoakkeun pergolakan Révolusioner di luar Soviét.

Pamingpin Soviét Joseph Stalin, nu nganggep Uni Soviét sebagai salah sahiji "kapuloan sosialis", nyatakeun yén Uni Soviét kudu mandang "dominasi kapitalis ayeuna kudu digantikan ku dominasi sosialis." Dina awal 1925, Stalin nyieun pernyataan yén manéhna mandang pulitik internasional sebagai salah sahiji dunya bipolar di mana Uni Soviét bakal narik nagara-nagara liana ke arah sosialisme jeung nagara-nagara kapitalis ogé bakal narik nagara-nagara lian ka arah kapitalismeuu, sadengkeun dunya keur aya dina périodeu "stabilisasi sementara kapitalismeu" saméméh rubuhna.

Rupa-rupa kajadian saméméh Perang Dunya Kadua némbongkeun ayana silih teu percaya jeung curiga dina kakuatan Kulon jeung Uni Soviét, teu leupas ti filosofi umum partéy Bolshevik nu dijieun pikeun ngalawan kapitalismeu. Ada dukungan ti Kulon ka gerakan Bodas anti-Bolshevik dina Perang Saudara Rusia, pemberian dana ku Uni Soviét ka pekerja pemberontak Britania dina taun 1926 ngabalukarkeun Britania Raya memutuskan hubungan dengan Uni Soviét, deklarasi Stalin taun 1927 pikeun hirup berdampingan sacara damai dengan nagara-nagara kapitalis diurungkan, tuduhan ayana konspirasi dina Peradilan Shakhty taun 1928 nu direncanakeun ku Britania jeung Perancis ngabalukarkeun kudéta, penolakan Amérika pikeun mengakui Uni Soviét hingga taun 1933, jeung Stalieusme Peradilan Moskow pikeun kasus Pembersihan Gedé-Gedéan, sarta tuduhan atas ayana spionaseu ti Britania, Perancis, jeung Jerman Nazi mangrupa kajadian-kajadian nu nukangan Perang Tiis.

Keur waktuna Tentara Jerman menginvasi Uni Soviét dina bulan Juni 1941, Sekutu nyokot kauntungan ti front anyar  ieu jeung milih pikeun ngabantuan Uni Soviét. Britania nandatanganan persekutuan formal jeung Amérika Sarikat nyieun kasepakatan informal jeung Soviét. Dina waktuna perang, Amérika Sarikat méré fasilitaa Britania jeung Soviét liwat program Lend-Lease na.

Kumaha waé ogé, Stalin tetep neundeun rasa curiga kana kadua nagara éta jeung percaya yén Britania jeung Amérika Sarikat kong-kalingkong pikeun muguhkeunna yén Soviét bakal nanggung beban panggedéna dina perang ngalawan Jerman Nazi. Ceuk pandangana ieu, Sekutu Kulon ngahaja ngundur waktu pikeun muka front anti-Jerman kadua nu tujuanna pikeun beraksi di waktu-waktu ahir jeung diteruskeun nyieun panganggeusan damai. Jadi, persepsi Soviét ka dunya Kulon ngabalukarkeun ayana arus kategangan jeung permusuhan jeung pihak Sekutu.

## Ahir Perang Dunya II (1945–1947) 
### Konferensi pasca-perang di Éropa 
[thumb|right| "[Sekutu Perang Dunya II|Tiga Besar" di Konferensi Yalta: Winston Churchill, Franklin D. Roosevelt jeung Joseph Stalin, 1945.]]

Saenggeus perang, Sekutu manggih mupakat ngeunaan pembagéan jeung pangukuhan tapel wates di Éropa. Masing-masing pihak mibanda ide-ide nu berbéda ngeunaan pembentukan jeung pemeliharaan kaamanan dunya pasca-perang.

Ngemutan sejarah invasi nu sok dikeureuyeuh ka  Rusia, jeung deui gedénya jumlah korban nu maot (dikira kira 27 juta) jeung kaancuran Uni Soviét nu ngeureuyeuh waé saréngséna Perang Dunya II, Uni Soviét nyieun rupa-rupa usaha pikeun ningkatkeun kaamanan ku cara ngadominasi urusan dina negeri nagara-nagara nu babatesan jeung manéhna.

Sekutu Kulon ogé mibanda pendapat sorangan ngeunaan visi maranéhna kana kaayaan Dunya saréngséna perang. Tujuan Roosevelt - kajayaan militer di Éropa jeung Asia, pencapéian supreémasi ékonomi global Amérika nu ngéléhkeun Imperium Britania, jeung menciptakan salah sahiji organisasi perdamaian dunya - leuwih bersifat global dibandingkan dengan Churcill, nu visinya berfokus pikeun mengamankan kontrol atas Laut Tengah, memastikan keberlangsungan Imperium Britania, jeung memerdekakan nagara-nagara Éropa Wétan pikeun jadikana sebagai pennuga antara Soviét jeung Britania Raya.

Dina pandangan Amérika, Stalin dianggep sebagai salah sahiji sekutu potensial pikeun mencapai tujuan maranéhna, sadengkeun dina pandangan Britania, Stalin dianggep ancaman panggedéna dina pencapéian agénda maranéhna. Ku diicingana lolobana ti nagara-nagara Éropa Wétan ku Soviét, Stalin aya dina pihak nu untung jeung kadua pamingpin Kulon silih sasaingan pikeun memperku dukungana. Perbédaan visi antara Roosevelt jeung Churchill ngabalukarkeun kadua pihak ngalakukeun negosiasi sacara terpisah dengan Stalin. Dina bulan Oktober 1944, Churcill ngalakukeun perjalanan ke Moskow jeung paheut pikeun ngabagi Balkan berdasarkan pangaruh masing-masing, jeung teu lila kemudian, di Yalta, Roosevelt ogé nandatanganan kamupakatan terpisah dengan Stalin ngeunaan masalah Asia jeung nolak pikeun ngadukung Churcill dina isu jeung Reparasi Polandia. Dina bulan April 1945, Churcill jeung présidén Amérika Sarikat nu anyar , Harry S. Truman, paheut pikeun ngalawan kaputusan Soviét nu méré bantuan ka Pamaréntahan Lublin, saingan Pamaréntahan Polandia di pengasingan nu dikontrol ku Soviét.

Saenggeus kemenangan Sekutu dina bulan Mei 1945, Soviét sacara épéktip maju ngadumukan Éropa Wétan,

Konferensi Sekutu dina taun 1945 di San Francisco ngahasilkeun kaputusan ngeunaan pendirian organisasi PBB multi-nasional pikeun memelihara perdamaian dunya, namun kapasitas panegakanna ku Dewan Kaamanan sacara épéktip dilumpuhkeun ku kabisa anggotana pikeun maké hak veto. Ku sebab itu, PBB dina dasarnya diubah jadi salah sahiji forum aktif pikeun tukeur retorika polemik, jeung Soviét dianggep sacara eksklusif sebagai tribun propaganda.

### Konferensi Potsdam jeung kaéléhan Jepang 
[thumb|[Winston Churchill, Harry S. Truman jeung Joseph Stalin di Konferensi Potsdam, 1945.|pra=Special:FilePath/L_to_R,_British_Prime_Mieuster_Winston_Churchill,_President_Harry_S._Truman,_and_Soviét_leader_Josef_Stalin_in_the..._-_NARA_-_198958.jpg]]

Dina Konferensi Potsdam, nu dikeureuyeuh dina ahir Juli saenggeus ngarasa éléhna Jerman, perbédaan serius terkait dengan perkembangan masa depan Jerman jeung Éropa Wétan. Selain itu, jumlah partisipan perang jeung perbédaan kebiasaan dijadikeun alasan ku satu sama lianna pikeun mengkonfirmasi kecurigaan maranéhna ngeunaan niat bermusuhan jeung mempertahankan kubu maranéhna masing-masing. Dina konferensi ieu, Truman mérétahu Stalin yén Amérika Sarikat mibanda senjata anyar nu kuat. Satu minggu saenggeus berahirnya Konferensi Potsdam, Amérika Sarikat membom Hiroshima jeung Nagasaki. Teu lila saenggeus serangan, Stalin protés ka para petinggi Amérika Sarikat ku sabab leutikna bagéan Jepang nu diicingan Sekutu nu ditawarkeun ku présidén Truman ka Soviét.

### Awal Blok Wétan 
[right|thumb|Perubahan wilayah pasca-perang di [Éropa Wétan jeung pembentukan Blok Wétan, nu dijuluki "Tirai  Beusi".]]

Dina awal Perang Dunya II, Uni Soviét meletakkan dasar bagi terbentuknya Blok Wétan ku cara nyaplok langsung sababaraha nagara saperti Republik Sosialis Soviét, nu awalna dibérékeun ka Soviét ku Jerman Nazi dina Pakta Molotov-Ribbentrop. Wilayah ieu kaasup Polandia bagéan Wétan (terus dipisahkeun jadi dua nagara Soviét nu béda), Estonia (nu kemudian jadi RSS Estonia), Latvia (jadi RSS Latvia),

Wilayah Éropa Wétan nu dibébaskeun ti Nazi jeung diicingan ku pasukan Soviét salajengna ogé ditambahkeun ka Blok Wétan ku cara ngarobahna jadi nagara satelit, Republik Rakyat Polandia, Republik Rakyat Bulgaria, Republik Rakyat Hongaria, Republik Sosialis Cekoslowakia, Republik Rakyat Romania, jeung Republik Rakyat Albania.

Rézim Soviét nu bijil di nagara-nagara Blok Wétan ngadopsi sistem ékonomi komando Soviét wungkul, manéhna ogé ngadopsimétodeubrutal nu dipaké ku Joseph Stalin jeung polisi rusiah Soviét pikeun neken oposisi nu nyata jeung poténsial. Di Asia, Tentara Beureum geus ngabanjiran Manchuria dina bulan-bulan ahir perang, jeung ngeureuyeuh pikeun nyicingan bagéan besar wilayah Korea bagéan Kalér.

Sebagai bagéan ti konsolidasi kontrol Stalin atas Blok Wétan, NKVD, nu dipimpin ku Lavrentiy Beria, ngawasan dijieunna sistem polisi rusiah nu bergaya Soviét di Blok Wétan pikeun ngabasmi perlawanan anti-komunis.

Perdana Menteri Britania Raya Winston Churchill khawatir yén jumlah besar pasukan Soviét nu di Éropa dina ahir perang, jeung persepsi yén pamingpin Soviét Joseph Stalin teu bisa diandelkeun, bakal ngabalukarkeun anceman ka Éropa Kulon. Dina bulan April-Mei 1945, Kabinét Perang Britania Raya mengembangkan salah sahiji rencana operasi pikeun "memaksakan kehendak Amérika Sarikat jeung Imperium Britania ka Rusia". Namung rencana ieu ditolak ku Pupuhu Staf Komiteu sabab teu layakna sumber daya militer. Dina bulan Séptémber, pihak Soviét nyieun telegram Novikov, nu dikirim ku duta besar Soviét ka Amérika Sarikat, namun pangiriman telegram ieu ditugaskeun jeung ogé ditulis ku Vyacheslav Molotov, telegram ieu ngajelaskeun yén AS "ayana dina cengkeraman monopoli kapitalis nu ngembangkeun kamampuan militer dina rangka nyiapkeun kondisi pikeun meunangkeun supremasi dunya dina salah sahiji perang anyar ".

Dina tanggal 6 Séptémber 1946, James F. Byrnes menyampaikan pidato di Jerman nu mennukal Rencana Morgenthau (salah sahiji proposal pikeun misahkeun jeung de-industrialisasi di Jerman pasca-perang). Byrnes ogé ngingetan Soviét yén AS niat pikeun nahan kaayaan militerna teu dibatesan di Éropa. Sabulan saterusna, Byrnes ngaku yén pernyataana ieu mangrupa "intisari ti program kami pikeun meunangkeun haté warga Jerman&nbsp;[...] éta nyaéta pertempuran pikiran antara kami jeung Rusia&nbsp;[...]"

Babaraha minggu saenggeus dirilisna "Telegram Panjang", mantan Perdana Menteri Britania Winston Churchill nyampaikeun istilah terkenalna, "Tirai Beusi", dina salah sahiji pidato di Fulton, Missouri. Dina pidato éta, Churcill nyerukeun supaya Inggris-Amérika bersekutu pikeun ngalawan Soviét, nu dituduhna geus ngabentangkan  "tirai  Beusi" ti "Stettin di Baltik nepi ka Trieste di Adriatik".

Dina taun 1952, Stalin berulang kali mengajukan rencana pikeun menyatukan Jerman Wétan jeung Jerman Kulon di handap hiji Pamaréntahan tunggal nu dipilih dina pamilihan umum nu diawasan ku Perserikatan Bangsa-Bangsa mun Jerman nu anyar  ieu leupas ti aliansi militer Kulon, namun usulan ieu ditolak ku kakuatan Kulon. Babaraha sumber nyengkétakeun kasungguhan usulan ieu.

## Permulaan Perang Tiis (1947–1953) 
### Kominform jeung perpecahan Tito–Stalin 
Dina bulan Séptémber 1947, Soviét nyieun Kominform, nu tujuana nyaéta pikeun menegakkan ortodoksi dina gerakan komunis internasional jeung ngetatkeun kontrol pulitik ka nagara-nagara satelit Soviét melalui koordinasi ti pihak komunis di Blok Wétan. Bulan Februari 1947, Pamaréntah Britania mengumumkan yén maranéhna teu sanggup deui ngabiayaan rezim militer monarki Yunani dina Perang Saudara Yunani pikeun ngalawan pemberontak komunis.

Tanggepan Pamaréntah Amérika ka pengumuman Britania ieu nyaéta yén maranéhna bakal ngadopsi kawijakan kontainmen, nyaéta kawijakan nu tujuanna pikeun ngeureunkeun panyebaran komunisme. Truman nyampaikeum pidato nu eusina maksa alokasi dana $ 400 pikeun masilitasan miluna Amérika Sarikat dina perang Yunani jeung ngaluncurkeun Doktrin Truman, nu nyatakeun yén konflik éta mangrupa kontes antara masyarakat bébas jeung rezim totaliter.

Doktrin Truman nandaan awak ti kawijakan pertahanan bipartisan AS jeung konsesus kbijakan aluar negeri antara Partei Republik jeung Demokrat nu bener-bener pokus dina kontainmen (panahanan) jeung nyegat panyebaran komunisme salila jeung saenggeus Perang Vietnam. partéy moderat jeung konservatif lianna di Éropa, sarta demokratik sosial, maju méré dukungan taya syarat ka Sekutu Kulon, sadengkeun Komunis Amérika jeung Éropa, dibiayaan ku KGB, pipilueun dina operasi intelijen, operasi ieu tetep sesuai jeung aturan Moskow, sanajan perbédaan pendapat di kalangan komunis ieu karak aya saenggeus taun 1956. Kritik lain ngeunaan Doktrin Truman ieu asalba ti aktivis anti-Perang Vietnam, CND jeung gerakan pembekuan nuklir.

### Rencana Marshall jeung kudéta Cekoslowakia 
[right|thumb|Peta éra Perang Tiis di Éropa jeung Wétan Dekat, nunjukkeun nagara-nagara nu menerima bantuan [Rencana Marshall. Kolum Beureum nunjukkeun jumlah relatif bantuan nu diterima per nagara.]]
 thumb|Aliansi perékonomian Éropa.

Dina awal 1947, Britania, Perancis, jeung Amérika Sarikat teu ngahasil nepi kéasepakatan jeung Uni Soviét ngeunaan rencana dijieuna deui perékonomian Jerman, kaasup jumlah rinci ngeunaan pamelakan modal industri, barang, jeung infrastruktur nu geus ancur ku Sekutu salila perang. Bulan Juni 1947, sarua jeung Doktrin Truman, Amérika Sarikat ngesahkeun program Rencana Marshall, nyaéta salah sahiji program bantuan ékonomi ka sakabéh nagara Éropa nu daék pikeun miluan, kaasup Uni Soviét. Rencana ieu ogé nyatakeun yén kamakmuran Éropa kagantung dina pamulihan ékonomi Jerman. Sabulan kemudian, Truman mengesahkan Undang-Undang Kaamanan Nasional 1947, nyieun Departemen Pertahanan terpadu, CIA, jeung Badan Kaamanan Nasional (NSC). Hal ieu selanjutnyabakal jadi birokrasi utama kawijakan AS dina Perang Tiis.

Stalin percaya yén integrasi ékonomi jeung Kulonbakal ngamungkinkeun nagara-nagara Blok Wétan pikeun misahkeun diri ti kontrol Soviét, Stalin ogé percaya yén AS usaha pikeun “meuli” Éropa supaya mihak ka AS. Ku sebab kitu, Stalin ngalarang nagara-nagara Blok Wétan nampanan bantuan Marshall.

Dina awal 1948, nyusul laporan nu nguatan "elemen reaksioner" di Cekoslowakia, Soviét ngalaksanakeun kudéta di Cekoslowakia, nu mangrupa hiji-satunya nagara Blok Wétan nu diijinkan Soviét pikeun mempertahankan struktur démokrasinya. Kebrutalan publik dina kudéta ieu mengejutkan nagara-nagara Kulon, perdebatan muncul di Kongres Amérika Sarikat, nu sieuneun yén perangbakal terjadi kembali dina upaya Soviét pikeun menyapu habis sakabéh pendukung Rencana Marshall.

Kawijakan kembar Doktrin Truman jeung Rencana Marshall ngabalukarkeuin miliaran bantuan ékonomi jeung militer mengalir pikeun Éropa Kulon, Yunani, jeung Turki. Dengan bantuan AS, militer Yunani berhasil meunangkeun perang saudara. Dina saat nu bersamaan, terjadi paningkatan aktivitas intelijen jeung spionaseu, pembelotan Blok Wétan, jeung pengusiran diplomatik.

### Blokade Berlin 
[thumb|C-47s ngalakukeun pembongkaran di [Bandar Udara Internasional Tempelhof|Bandar Udara Tempelhof di Berlin salila berlangsungnya Blokade Berlin.]]

Amérika Sarikat jeung Britania ngahijikeun zona Jajahan maranéhna di Jerman jadi “Bizonia” (1 Januari 1947, terus jadi “Trizonia” saenggeus zona Jajahan Perancis ogé digabungkeun dina bulan April 1949). Bagéan ti upaya dibangunna deui perékonomian Jerman, dina awal 1948 perwakilan ti sababaraha nagara Éropa Kulon jeung Amérika Sarikat ngumumkeun kamupakatan pikeun ngahijikeun wilayah Jajahan Jerman Kulon jadi salah sahiji Pamaréntahan federal. Selain itu, sesuai dengan Rencana Marshall, maranéhna nyieun deui industrialisasi jeung ngatur deui perékonomian Jerman bareng-bareng, kaasup dibéwarakeunna mata uang anyar  Deutsche Mark pikeun ngagantikeun mata uang Reichsmark lila nu nilaina anjlok Soviét.

Teu lila sanggeusna, Stalin ngalembagakeun Blokade Berlin (24 Juni 1948 - 12 Mei 1949), salah sahiji krisis gedé kahiji nu kajadian salila Perang Tiis, nu tujuanna pikeun megatkeun akses jeung nyegat kadaharan, bahan, jeung kalengkepan lianna asup ka Berlin Kulon. Amérika Sarikat, Britania, Perancis, Kanada, Selandia Baru, Australia, jeung Babaraha nagara lianna majukeun “bantuan udara” gedé-gedéan pikeun méré ka Berlin Kulon ku kadaharan jeung kalengkepan lianna.

Soviét ngalcarkeun kampanyeu hubungan publik kana parobahan kawijakan di Jerman Kulon. Para Komunis di Berlin Wétan ngupayakeun pikeun ngaganggu acara pemilihan umum munisipal di Berlin (saperti nu maranéhna lakukan dina pemilu 1946), Hasil ieu sacara épéktip ngabagi Berlin jadi dua bagéan, nyaéta Berlin Wétan jeung Berlin Kulon. 300.000 warga Berlin démo jeung maksa supaya bantuan udara internasional pikeun Berlin tetep dilanjutkeun, jeung pilot US Air Force Gail Halvorsen terus nanggepanna ku cara nyieun “Operasi Permen” pikeun méré permen ka budak-budaj Jerman. Dina bulan Mei 1949, Stalin mundur jeung nyabut blokadeu ka Berlin.

### Awal NATO jeung Radio Free Europe 
[right|thumb| Presiden Truman nandatanganan [Undang-Undang Kaamanan Nasional 1947|Amendemen Undang-Undang Kaamanan Nasional 1949 dengan para tamu di Oval Office.]]
Britania, Perancis, Amérika Sarikat, Kanada jeung dalapan nagara-nagara Éropa Kulon nandatanganan Pakta Pertahanan Atlantik Kalér dina bulan April 1949 pikeun nyieun North Atlantic Treaty Organization (NATO). AS, Britania, jeung Perancis meloporan dijieuna Jerman Kulon di tilu zona Jajahan maranéhna nu digabungkeun dina bulan April 1949. Soviét teus nyikepanna ku dibéwarakeuna dijieuna Republik Demokratik Jerman di zona Jajahana di Jerman Wétan dina bulan Oktober. Propaganda Soviét maké filosofi Marxis pikeun nyerang kapitalismeu, mengklaim éksploitasi tenaga kerja, jeung perang ka imperialisme.

Ku waktu dilegaana siaran British Broadcasting Corporation jeung Voice of America ka Éropa Wétan, upaya propaganda gedé-gedéan dipaju dina taun 1949 ku dijieuna Radio Free Europe/Radio Liberty, nu didedikasikeum pikeun ngawartakeun ngeunaan éra kakacauan ti sistem komunisme di Blok Wétan. Radio Free Europe Éropa nyaéta produk ti sababaraha arsitek nu pang nonjolna ti strategi Perang Tiis awal Amérika, utamana maranéhna nu percaya yén Perang Tiis dina ahirna bakal diperjuangkeun liwat jalur pulitik daripada militer, siga Géorge F. Kennan.

Nu nyieun kawijakan Amérika, kaasup Kennan jeung John Foster Dulles, ngaku yén Perang Tiis dina kanyataana mangrupa salah sahiji perang gagasan. CIA icing-icing ogé nyeponsoran kampanyeu propaganda dina negeri nu disebut Pembasmian pikeun Kebébasan.

Dina awal 1950-an, AS ngupayakeun méré senjata deui Jerman Kulon. Dina taun 1955, AS ngajamin kaanggotaan pinuh Jerman Kulon di NATO.

### Perang Saudara Cina jeung SEATO 
[thumb|[Mao Zedong jeung Joseph Stalin di Moskow, Désémber 1949 ]]
Dina taun 1949, Tentara Pembébasan Rahayat Mao Zedong ngahasil ngagulingkeun Pamaréntahan Nasionalis Kuomintang (KMT) Chiang Kai-shek nu didukung ku Amérika Sarikat di Tiongkok, jeung Uni Soviét tuluy ngajalin aliansi jeung Republik Rakyat Tiongkok nu anyar  kabentuk. Chiang jeung Pamaréntahan KMT na mundur ka kapuloan Taiwan. Sabab dihadapkeun dina Révolusi komunis di Tiongkok jeung ahir ti monopoli atom Amérika Sarikat dina taun 1949, Pamaréntahan Truman langsung ngalegaan jeung ningkatkeun kawijakan kontainmen maranéhna di Tiongkok. disebutkeun yén Dewan Kaamanan Nasional ngusulkeun pikeun nguatan sistem aliansi pro-Kulon jeung ngagedéan pangeluaran pertahanan. Dina awal 1950-an (périodeu ieu kadang dikenal ku “Pactomania”), AS nyieun rangkéan aliansi jeung Jepang, Australia, Selandia Anyar , Thailand, jeung Filipina (utamana ANZUS dina taun 1951 jeung SEATO dina taun 1954). Aliansi ieu nyieun AS mibanda sababaraha pangkalan militer jangka panjang di nagara-nagara éta. Joseph Stalin “ngarencanakeun, nyiapkeun, jeung majukeun” invasi éta, nyusun “rencana [perang] nu parélé” nu terus dikirimkeun ka Koréa Kalér. Pikeun ngareuwaskeun Stalin, Personel militer gabungan PBB nu ngahiji ti Koréa Kidul, AS, Britania Raya, Turki, Kanada, Australia, Perancis, Afrika Kidul, Filipina, Belanda, Belgia, Selandia Baru, jeung nagara-nagara lianna ngahiji pikeun ngeureunkeun invasi ieu.

Épék laina ti Perang Koréa nyaéta ngadorong NATO pikeun ngembangkeun struktur militer. Opini publik di nagara-nagara nu miluan, seperti Britania, lolobana ngalawan perang ieu. Loba nu sieuneun yén perang ieu bakal ningkat jadi perang gedé ku Komunis Cina, atawa jadi perang nuklir. Pandangan nu béda ngeunaan perang ieu sok ngayakeun kategangan dina hubungan Britania–Amérika. Sabab alesan ieu, Britania nyokot langkah téréh pikeun ngeureunkeun konflik ku cara ngayakeun ide ngeunaan ngahijikeun Koréa di handap naungan PBB jeung panarikan sakabéh pasukan asing.

Sanajan Cina jeung Koréa Kalér geus capé ku perang nu ngeureuyeuh terus jeung siap pikeun ngeureunana dina taun 1952, Stalin kukuh yén maranéhna kudu terus berjuang, jeung gencatan senjata anyar disetujuan dina taun 1953 saenggeus pupusna Stalin. Di Koréa Kidul, pamingpin korup Syngman Rhee nu meunang dukungan ti AS nerapkeun sistem Pamaréntahan totaliter. Saenggeus Rhee digulingkan dina taun 1960, Koréa Kidul ragrag di handap masa Pamaréntahan militer nu lumangsung nepi ka dijieuna deui sistem multi-partéy dina taun 1987.

## Krisis jeung paningkatan (1953-1962) 
[thumb|Kakuatan tentara NATO jeung [Pakta Warsawa di Éropa dina taun 1959.]]
 
### Khrushchev, Eisenhower jeung de-Stalieusasi 
Dina taun 1953, perobahan dina kepamingpinan pulitik di kadua pihak turut menggeser dinamika Perang Tiis. Dwight D. Eisenhower dilantik sebagai présidén AS nu anyar dina bulan Januari. Salila 18 bulan terahir Pamaréntahan Truman, anggaran pertahanan Amérika Sarikat telah meningkat opat kali lipat, jeung Eisenhower bertekad pikeun ngurangan sepertiga ti pengeluaran militer sambil terus berjuang dina Perang Tiis sacara épéktip. Sebagai bagéan ti kampanye de-Stalieusasi, manéhna nyatakeun yén hiji-hijina cara pikeun méré formasi jeung menjauh ti kawijakan Stalin nyaéta dengan mengakui kesalahan nu dilakukana dina masa lalu. Khrushchev kemudian mengklaim yén manéhna teu membicarakan ngeunaan perang nuklir, melainkan ngeunaan kemenangan komunisme atas kapitalismeu. Taun 1961, Khrushchev nyatakeun: "bahkan jika Uni Soviét aya di belakang Kulon, dina satu dekade kekurangan perumahanbakal lenyap, barang-barang konsumsibakal melimpah, jeung dina dua dekade, pembangunan masyarakat komunis di Uni Soviétbakal selesai".

Sekretaris nagara Eisenhower, John Foster Dulles, ngamimitian kawijakan "New Look" nu jadi strategi kontainmen (penahanan) anyar, nu nyerukeun supaya AS leuwih ngandelkeun senjata nuklir pikeun ngalawan musuh-musuhna keur waktuna perang. Soviét, nu sudah nyieun jaringan perjanjian bantuan timbal balik dina Blok Wétan dina taun 1949, ogé nyieun suatu aliansi formal pikeun ngalengkepana, nyaéta Pakta Warsawa dina taun 1955. Sebagai tanggepan ka pemberontakan, rezim anyar  ieu sacara resmi dibubarkan ku polisi rusiah, nyatakeun niatnya pikeun menarik diri ti Pakta Warsawa jeung jangji pikeun ngayakeun pemilihan umum nu. Tentara Soviét mulai menyerbu. Rébuan warga Hongaria ditangkap, dipenjarakan, dideportasi ke Uni Soviét, jeung leuwih ti 200.000 warga melarikan diri keluar Hongaria. Pamingpin Hongaria Imre Nagy jeung nu lianna dieksekusi saenggeus diprosés dina salah sahiji persidangan rusiah.

Ti 1957 sampai 1961, Khrushchev sacara terbuka jeung teterusan ngancem Kulon ku pamusnahan nuklir. Manéhna mengklaim yén kamampuan rudal Soviét jauh leuwih unggul ti Amérika Sarikat, jeung mampu mupuskeun dayeuh-dayeuh di Amérika atawa Éropa. Namun, Khrushchev nolak keyakinan Stalin dina keniscayaan perang jeung nyatakeun yén tujuan barunya nyaéta pikeun "hirup berdampingan sacara damai". Kawijakan ieu berbéda dengan Soviét dina éra Stalin, di mana perjuangan kelas internasional hartina yén kadua kubu nu berlawanan aya dina konflik tak terelakkan dengan komunisme nu bakal menang melalui perang global. Ayeuna, perdamaianbakal ngamungkinkeun kapitalismeu pikeun menghadapi keruntuhana sendiri, jeung ogé méré waktu bagi Soviét pikeun ningkatkeun kamampuan militer maranéhna, nu bakal tetep bertahan puluhan taun sampai munculnya éra "pemikiran baru" Gorbachev.

Paristiwa di Hongaria melumpuhkan idéologi partéy-partéy Komunis dunya, terutama di Éropa Kulon, jeung terjadi penurunan nu besar dina jumlah kéanggotaan partéy. Nagara-nagara Kulon jeung komunis merasa kecewa dengan respon brutal Soviét. partéy komunis di Kulon can pernah pulih ti pangaruh Révolusi Hongaria dina hal kéanggotaan partéy, fakta nu segera diakui ku Babaraha pihak, seperti politisi Yugoslavia Milovan Djilas, nu nyatakeun yén: "luka nu ditorehkan ku Révolusi Hongaria ka komunisme can pernah bener-bener sembuh". NATO sacara resmi nolak ultimatum ieu dina pertengahan Désémber jeung Khrushchev menarik kembali ultimatumnya dina konferensi Jenewa.

Leuwih luas deui, salah sahiji ciri ti taun 1950-an nyaéta awal ti integrasi-Éropa, nu mangrupa produk ti Perang Tiis nu memperomosikan pulitik, ékonomi, jeung militer Truman jeung Eisenhower, namun kemudian hal ieu dipandang sebagai kawijakan nu ambigu, takut yén Éropa nu independen bakal ngalakukeun *détente* misah ti Uni Soviét, nu bisa dipaké pikeun ngagogoréng perpecahan Kulon.

### Sasaingan di Dunya Katilu 
thumb|170px|right|Perangko Soviét taun 1961 nu nungtut kebébasan bagi nagara-nagara Afrika.
[thumb|upright|Perangko Soviét taun 1961 intuk memperingati [Patrice Lumumba, perdana menteri Republik Kongo.]]

Gerakan nasionalis di sabaraha nagara saperti Guatemala, Indonésia jeung Indocina sok bersekutu jeung kelompok komunis, atawa nu dianggep ku Kulon dibantuan ku komunis. Selain itu, Soviét terus dirugikan ku kakuatan-kakuatan imperialis. Kadua pihak mulai ngalakukeun pengiriman jeung penjualan senjata ka nagara-nagara Dunya Katilu pikeun meunang pangaruh.

Amérika Sarikat memanfaatkan Central Intelligence Agency (CIA) pikeun menyusup ke dina pergolakan pulitik di Dunya Katilu jeung ogé pikeun ngadukung sekutu maranéhna. Shah nu pro-Kulon, Mohammad Reza Pahlavi, kemudian naik jabatan sebagai monarki otokratik. Kawijakan Shah nu anyar  ieu di antarana ngalarang aktivitas partéy komunis Tudeh jeung penekanan perbédaan pendapat pulitik ku SAVAK, Badan kaamanan jeung intelijen dina negeri Shah.

Di Guatemala, salah sahiji kudéta militer nu didukung CIA berhasil ngagulingkeun présidén sayap kiri Jacobo Arbenz Guzmán dina taun 1954. Pamaréntah pasca-Arbenz nu dipimpin ku Carlos Castillo Armas mengembalikan sakabéh properti milik AS nu dinasionalisasi, nyieun Komite Nasional Pertahanan Ngalawan Komunisme, jeung mendekritkan Hukum Pidana Pencegahan Ka Komunisme atas permintaan Amérika Sarikat.

présidén Indonésia, Soekarno, nu ngagem prinsip-prinsip Non-Blok, dihadapkan dina ancaman besar dina awal taun 1956, ketika Babaraha komanjeung daerah mulai nungtut otonomi ti Jakarta. Saenggeus prosés mediasi gagal, Soekarno mengambil tindakan tegas pikeun menyingkirkan maranéhna nu membangkang. Dina bulan Februari 1958, komanjeung militer di Sumatera Tengah (Kolonel Ahmad Husein) jeung Sulawesi Kalér (Kolonel Ventje Sumual) mendeklarasikan pembentukan Pamaréntah Révolusioner Republik Indonésia-Permesta, nu bertujuan pikeun ngagulingkeun rezim Soekarno. Maranéhna bergabung dengan politisi sipil lianna ti partéy Masyumi seperti Sjafruddin Prawiranagara, nu ngalawan pertumbuhan pangaruh ti Partei Komunis Indonésia. Karena retorika anti-komunis maranéhna, pemberontakan maranéhna mendapat bantuan senjata, dana, jeung bantuan lianna ti CIA. Hal ieu terbukti saat pesawat Amérika nu dipiloti ku Allen Lawrence Pope tertembak jatuh di Ambon dina bulan April 1958. Pamaréntah pusat nanggepannya dengan meluncurkan invasi militer lewat laut jeung udara melalui Dinang jeung Manado. Dina ahir 1958, para pemberontak berhasil dikalahkan, jeung pemberontak nu tersisa menyerahkan diri dina bulan Agustus 1961.

Di Irak, Abd al-Karim Qasim ngagulingkeun monarki Hashemite dina taun 1958 jeung ngawangun aliansi dengan Partei Komunis Irak jeung Uni Soviét. Meskipun Partei Ba'ath nu anti-komunis nyaéta faksi dominan dina kabinét Qasim, AS mulai khawatir yén pemberontakan mungkinbakal menginspirasi "reaksi berantai" di sakabéh Wétan Tengah. Mesir jeung Suriah ogé berusaha pikeun membunuh Qasim pikeun alasan maranéhna sendiri, CIA ogé dianggep berperan dina ngirimkan saputangan beracun ka Qasim (meskipun masih diperdebatkan). Saenggeus serangkaian kudéta, Ba'athist berhasil méré but kakuasaan dina taun 1968, kemungkinan dengan dukungan ti KGB, meskipun militer Irak ogé ngalakukeun kudéta.

Di Républik Kongo, nu anyar merdeka ti Belgia dina bulan Juni 1960, CIA menghasut présidén Joseph Kasa-Vubu pikeun memecat Perdana Menteri kapilih Patrice Lumumba jeung membubarkan kabinét Lumumba dina bulan Séptémber. Dina Krisis Kongo nu terjadi saenggeusnya, CIA ngadukung Kolonel Mobutu dengan cara memobilisasi pasukana pikeun méré but kakuasaan melalui kudéta militer. Dipermalukan ku kemenangan telak Jagan nu diduga Marxis, Britania memenjarakan ketua PPP dina taun 1955 jeung maranéhnayasa perpecahan antara Jagan dengan rekan PPP nya. Jagan deudeuieun meunangkeun pemilu kolonial dina taun 1957 jeung 1961. Amérika Sarikat menekan Britania pikeun menunda méré kemerdekaan ka Guiana sampai haluan pulitik Jagan telah teridentifikasi.

Karena dilelahkan ku perang gerilya komunis nu nungtut kemerdekaan Vietnam, Perancis setuju pikeun ngalakukeun negosiasi dengan komunis Vietnam. Dina Konferensi Jenewa, perjanjian damai ditandatangani, jeung Vietnam dibagi jadi Vietnam Kalér nu pro-Soviét jeung Vietnam Kidul nu pro-Kulon. Antara taun 1954 jeung 1961, Amérika Sarikat ngirimkan bantuan ékonomi jeung penasihat militer pikeun memperkuat rezim pro-Kulon Vietnam Kidul dina menghalangi upaya komunis nu berniat pikeun mengacaukana. Konsesus nu ditetepkan di Bandung mencapai puncaknya dengan didirikana Gerakan Non-Blok nu bermarkas di Belgrade dina taun 1961.

Saenggeus hal itu terjadi, Khrushchev ngalakukeun rupa-rupa upaya pikeun ngawangun kembali aliansi dengan Cina, namun Mao nolak unggal usulana. Permusuhan Cina-Soviét ieu ahirnya tumpah dina perang propaganda intra-komunis. Selanjutnya, Soviét mulai berfokus dina sasaingan sengit dengan Cina pikeun memperebutkan posisi sebagai pamingpin gerakan komunis dunya.

Dilatardepani ku senjata nuklir, Amérika Sarikat jeung Uni Soviét mulai bersaing pikeun ngawangun persenjataan nuklir jeung mengembangkan senjata jangka-panjang nu bisa maranéhna pergunakan pikeun menyerang satu sama lain. jeung dina bulan Oktobernya, Soviét meluncurkan satelit Bumi pertama, Sputnik. Peluncuran Sputnik ieu menandai dimulainya Perlombaan Angkasa antara Soviét jeung Amérika Sarikat. Sasaingan ieu memuncak dengan pendaratan Apollo di Bulan, nu dideskripsikan ku astronot Frank Borman sebagai "pertempuran dina Perang Tiis".

### Révolusi Kuba jeung Invasi Teluk Babi 
[thumb|right|170px|[Fidel Castro (kanan) jeung Che Guevara, 1961.]]

Di Kuba, Gerakan 26 Juli berhasil méré but kakuasaan dina bulan Januari 1959, menjatuhkan présidén Fulgencio Batista, nu rezimnya teu populer jeung teu direstui ku Pamaréntahan Eisenhower.

Hubungan diplomatik antara Kuba jeung Amérika Sarikat terus berlanjut salila Babaraha waktu saenggeus kejatuhan Batista, namun présidén Eisenhower sengaja meninggalkan ibu kota pikeun menghinti pertemuan dengan pamingpin pemuda Révolusioner Kuba Fidel Castro dina bulan April, jeung memerintahkan Wakil présidén Richard Nixon pikeun mengadakan pertemuan dengan Castro di kediamana. Eisenhower teu yakin, apakah Castro séorang komunis atawa bukan. Eisenhower ogé ngalawan upaya Kuba pikeun ngurangan ketergantungan ékonomi maranéhna dina Amérika Sarikat. Kuba mulai ngalakukeun negosiasi pembelian senjata dengan Éropa Wétan dina bulan Maret 1960.

Bulan Januari 1961, sesaat saméméh turun ti jabatana, Eisenhower sacara resmi memutuskan hubungan dengan Pamaréntah Kuba. Dina bulan April 1961, présidén Amérika nu anyar kapilih, John F. Kennedy, dengan bantuan ti wCIA, gagal menginvasi pulau-pulau di Playa Girón jeung Playa Larga di Provinsi Las Villaskegagalan nu ngéra-ngérakeun Amérika Sarikat di mata dunya. Namun, ratusan ribu warga Jerman Wétan bérémigrasi ke Jerman Kulon unggal tauna melalui "celah" nu terdapat dina sistem antara Berlin Wétan jeung Berlin Kulon jeung dengan bantuan ti pasukan Sekutu di Jerman Kulon.

Emigrasi ngabalukarkeun berpindahnya sumber daya manusia nu berpotensi seperti kalangan profesional terdidik ti Jerman Wétan ke Jerman Kulon, hampir 20% penduduk Jerman Wétan telah bermigrasi ke Jerman Kulon dina taun 1961. Dina bulan Juni, Uni Soviét mengeluarkan ultimatum anyar nu nungtut panarikan pasukan Sekutu ti Berlin Kulon. Permintaan éta ditolak, jeung dina tanggal 13 Agustus, Jerman Wétan ngawangun hahalang kawat cucukan nu diteruskeun konstruksina dilegaan nepi ka engké nyieun Tembok Berlin, nu sacara épéktip nutupan "celah" antara kadua wilayah éta.

### Krisis Rudal Kuba jeung penggulingan Khrushchev 
[thumb|Kapal [P-2 Neptune|P-2 milik Angkatan Laut Amérika Sarikat terbang di atas salah sahiji kapal barang Soviét salila Krisis Rudal Kuba.|pra=Special:FilePath/P-2H_Neptune_over_Soviét_ship_Oct_1962.jpg]]

Saenggeus Invasi Teluk Babi, Kennedy terus néangan cara pikeun ngagulingkeun Castro, Kennedy jeung Pamaréntahana béréksperimen sacara diam-diam dengan memfasilitasi penggulingan Pamaréntahan Kuba. Harapan nu signifikan disematkan dina salah sahiji program rusiah bernama Proyék Kuba, nu dirancang di handap Pamaréntahan Kennedy dina taun 1961.

Dina bulan Februari 1962, Khrushchev mengetahui rencana Amérika ka Kuba: "proyék Kuba"disetujui ku CIA jeung menetapkan penggulingan Pamaréntah Kuba dina bulan Oktober, kemungkinan melibatkan militer Amérikajeung Kennedy mungkin memerintahkan operasi pembunuhan ka Castro. Sebagai respon, Soviét mempersiapkan pemasangan rudal nuklirnya di Kuba.

Krisis Rudal Kuba (Oktober-November 1962) membawa dunya leuwih dekat ke arah perang nuklir tidina saméméhnya. Leuwih lanjut, kajadian éta ogé nunjukkeun konsép silih yakinkeun bakal bahaya kaancuran, yén nagara adidaya teu siap pikeun menggunakan senjata nuklir maranéhna, takutbakal ayana kaancuran global total karena silih balas dendam. Dampak ti krisis ieu ngabalukarkeun dilakukana upaya pertama dina membatasi perlombaan senjata nuklir dengan pelucutan senjata jeung perbaikan hubungan,

Taun 1964, rekan Kremlin Khrushchev berhasil ngagulingkeuna, namun tetep mengizinkana pikeun pensiun dengan damai. Khrushchev dituduh memerintah dengan kasar jeung inkompetensi, dia ogé dianggep telah menghancurkan sektor pertanian Soviét jeung membawa dunya ke ambang perang nuklir.

Sebagai akibat ti krisis minyak 1973, dikombinasikan dengan beuki kuatnya pangaruh Dunya Katilu dengan ngawangun organisasi-organisasi seperti Organisasi Nagara-Nagara Pengekspor Minyak (OPEC) jeung Gerakan Non-Blok, nagara-nagara Dunya Katilu mibanda leuwih loba ruang pikeun memproklamirkan kemerdekaan maranéhna jeung beuki nunjukkeun yén maranéhna tahan banting ka tekanan ti nagara adidaya.

Karena respon nu diberikan teu memuaskan, de Gaulle mulai mengembangkan penangkal nuklir Perancis sacara independen jeung dina taun 1966, Perancis mengundurkan diri ti NATO, diikuti dengan pengusiran sakabéh pasukan NATO ti daratan Perancis.

### Invasi Cekoslowakia 
Dina taun 1968, périodeu liberalisasi pulitik di Cekoslowakia, nu dijuluki dengan Musim Semi Praha, berlangsung dengan rupa-rupa aksi, di antaranya "Program Aksi" liberalisasi, nu nungtut perluasan kebébasan pers, kebébasan berbicara jeung kebébasan bergerak, ogé penekanan ékonomi dina barang-barang konsumsi, kemungkinan sistem multi partéy, membatasi kakuasaan polisi rusiah, jeung kemungkinan Cekoslowakia pikeun menarik diri ti Pakta Warsawa.

Sebagai jawaban atas aksi Musim Semi Praha, tentara Soviét bersama dengan sebagéan besar sekutu Pakta Warsawa maranéhna, menyerbu Cekoslowakia. Invasi ieu diikuti ku gelombang emigrasi, sekitar 70.000 warga Ceko jeung Slowakia melarikan diri, jeung total ahirnya mencapai 300.000 jiwa. Invasi ieu memicu protes keras ti Yugoslavia, Rumania, Cina, jeung ogé ti partéy-partéy komunis di Éropa Kulon.

### Doktrin Brezhnev 
[left|thumb|[Leonid Brezhnev jeung Richard Nixon salila kunjungan Brezhnev ke Washington dina Juni 1973; kunjungan ieu nyaéta permulaan *détente* antara Amérika Sarikat jeung Soviét.]]

Dina bulan Séptémber 1968, dina pidatonya di Kongres Kelima Partei Persatuan Pekerja Polandia, sebulan saenggeus menginvasi Cekoslowakia, Brezhnev menyampaikan Doktrin Brezhnev; nu mengklaim yén "hak kami pikeun melanggar kedaulatan nagara manapun jika ada nu berupaya pikeun menggantikan Marxisme-Lenieusme dengan kapitalismeu". Dina pidatonya, Brezhnev nyatakeun:

### Krisis di Dunya Katilu 
[thumb|right|[Alexei Kosygin (kiri) di samping Presiden AS Lyndon B. Johnson (kanan) dina Konferensi Tingkat Tinggi Glassboro.]]
[thumb|right|Mayat Presiden Vietnam Kidul [Ngo Dinh Diem.]]

Dina ahir April 1965, présidén Lyndon B. Johnson mendaratkan 22.000 tentaranya di Republik Domieuka jeung kemudian mendudukinya salila satu taun melalui invasi nu diberi kode Operasi Power Pack. Operasi ieu dilakukan pikeun membendung ancaman menyebarnya Révolusi bergaya Kuba di Amérika Latin. Aktivis PRD dilumpuhkan dengan kekerasan ku polisi Domieuka jeung angkatan bersenjata.

Ningkatna konflik nu keur berlangsung antara pamingpin Vietnam Kidul Ngô Đình Diệm dengan komunis Front Nasional pikeun Pembébasan Vietnam Kidul (NLF) membuat Johnson ngirimkan 575.000 tentara Amérika ke Asia Tenggara pikeun melumpuhkan NLF jeung sekutu Vietnam Kalér maranéhna dina Perang Vietnam, namun kawijakan ieu ngakan loba biaya jeung ngalemahkeun perékonomian AS, jeung dina taun 1975, krisis ieu memuncak dengan kegagalan Amérika Sarikat. Dunya mandang kajadian ieu sebagai kekalahan  bagi salah sahiji nagara adidaya nu paling kuat di tangan salah sahiji nagara termiskin dunya.

Di Chili, kandidat Partei Sosialis Salvador Allende meunangkeun pemilihan présidén taun 1970, jadi Marxis kapilih demokratis pertama nu jadi présidén di nagara-nagara Amérika. Jenderal Augusto Pinochet ngalakukeun kudéta ka Pamaréntahan dina tanggal 11 Séptémber 1973 jeung dengan cepat mengambilalih sakabéh kakuasaan pulitik jadi kediktatoran militer, tindakana ieu direstui ku AS. Reformasi Allende ékonomi diurungkan jeung lawan sayap kiri tewas atawa ditahan di kamp-kamp interniran di handap arahan ti Dirección de Inteligencia Nacional (DINA).
[thumb|left|[Henry Kissinger, Penasihat Kaamanan Nasional jeung Sekretaris Nagara Amérika Sarikat dina masa Pamaréntahan Presiden Nixon jeung Ford, mangrupa salah sahiji tokoh kunci dina Perang Tiis (1969-1977).]]

Sementara itu, Operasi Burung Kondor di Amérika Kidulnu dipaké ku para diktator di Argentina, Brasil, Bolivia, Chili, Uruguay, jeung Paraguay pikeun menekan perbédaan pendapat dengan sayap kiriogé mendapat dukungan ti Amérika Sarikat, jeung (kadang-kadang akurat) diperkirakan ogé terdapat Kuba atawa Soviét di belakang gerakan oposisi éta.

Amérika Sarikat ogé teu senang saat Jamaika mulai menjalin hubungan nu leuwih érat dengan Pamaréntah Kuba saenggeus pemilihan Michael Manley dina taun 1972. Amérika Sarikat méré spona dengan mendanai lawan-lawan pulitik Manley, mendorong pemberontakan dina tubuh tentara Jamaika, jeung menyewa tentara bayaran pikeun ngalawan Pamaréntahan Manley. Di samping pembelotan Mesir, ti nu saméméhnya pro-Soviét jadi pro-Amérika dina taun 1972 (di handap kepamingpinan Anwar El Sadat), rumor ngeunaan intervensi Soviét dina Perang Yom Kippur dina taun 1973 ngabalukarkeun terjadinya pengiriman tentara Amérika besar-besaran jeung mengancambakal menghancurkan *détente*. Meskipun dina éra pra-Sadat Mesir mangrupa penerima bantuan terbesar Soviét di Wétan Tengah, Soviét ogé sukses menjalin hubungan érat dengan komunis di Yaman Kidul, sarta Pamaréntahan nasionalis Aljazair jeung Irak. Ti taun 1973-1975, CIA berkolusi dengan Pamaréntah Iran pikeun membiayai jeung mempersenjatai pemberontak Kurdi dina Perang Irak–Kurdi Kadua dengan tujuan pikeun melumpuhkan pamingpin Irak Ahmed Hassan al-Bakr. Saat Iran jeung Irak nandatanganan Perjanjian Aljazair dina taun 1975, dukungan pikeun Iran pun ogé turut berhenti.
[thumbnail|170px|Seorang tentara Amérika dina [Perang Vietnam, 3 Agustus 1965.]]

Di Afrika, militer Somalia nu dipimpin ku Mohamed Siad Barre ngalakukeun kudéta tak berdarah dina taun 1969 jeung ngawangun Republik Demokratik Somalia nu berpaham sosialis. Uni Soviét jangji pikeun ngadukung Somalia. Opat taun kemudian, Kaisar Ethiopia Haile Selassie nu pro-Amérika digulingkan dina kudéta taun 1974 ku kelompok Derg, salah sahiji kelompok militer radikal pro-Soviét nu dipimpin ku Mengistu Haile Mariam. Mariem menjalin hubungan dengan Kuba jeung Soviét. Saat peperangan antara Somalia jeung Ethiopia pecah dina taun 1977-1978, Barre keleungitan dukungan Soviét jeung kemudian bersekutu dengan Amérika Sarikat. Tentara Kuba ogé berperan dina perang ieu dengan memihak Ethiopia.

Salila Perang Vietnam, Vietnam Kalér menginvasi jeung menduduki sebagéan Kamboja pikeun dipaké sebagai pangkalan militer, nu ogé berperan dina memicu pecahnya Perang Saudara Kamboja antara Pamaréntah pro-Amérika Lon Nol jeung pemberontak Maoist Khmer Beureum. Dokumen nu ditemukan ti arsip Soviét mengungkapkan yén invasi Vietnam Kalér ke Kamboja dina taun 1970 dilaksanakan atas permintaan ti Khmer Beureum saenggeus bernegosiasi dengan Nuon Chea. AS jeung Vietnam Kidul nanggepannya dengan melancarkan kampanye pengeboman jeung serangan darat, efek ti operasi ieu masih diperdebatkan ku para sejarawan. Di handap kepamingpinan Pol Pot, Khmer Beureum membantai 1-3 juta, ti 8,4 juta total penduduk Kamboja, di ladang pembantaian. Sosiolog Martin Shaw ngagambarkeun kekejaman ieu sebagai "genosida paling murni ti éra Perang Tiis". Vietnam ngagulingkeun Pol Pot dina taun 1979 jeung nyieun Pamaréntah boneka di handap pimpinan Heng Samrin.

### Perbaikan hubungan Cina-Amérika 
Sebagai akibat ti perpecahan Sino-Soviét, kategangan nu berlangsung di sepanjang tapel wates Cina-Soviét mencapai puncaknya dina taun 1969, jeung présidén Amérika Sarikat Richard Nixon memutuskan pikeun memanfaatkan konflik éta sebagai alat pikeun menggeser keseimbangan kakuasaan ke arah Kulon dina Perang Tiis. Cina ogé berusaha ningkatkeun hubungan dengan Amérika Sarikat dina upayanya pikeun mengambil keuntungan ti Soviét.

Dina bulan Februari 1972, Nixon mengumumkan pemulihan hubungan dengan Cina. manéhna ngalakukeun kunjungan ke Beijing jeung papanggih dengan Mao Zedong jeung Zhou Enlai. Dina saat itu, sumber daya nuklir Uni Soviét telah setara dengan Amérika Sarikat, Perang Vietnam ogé telah ngalemahkeun pangaruh Amérika di Dunya Katilu jeung menTiiskan hubungana dengan Éropa Kulon. Meskipun konflik tak langsung antara dua adidaya dina Perang Tiis terus berlanjut sampai ahir 1960-an jeung awal 1970-an, kategangan perlahan-lahan mulai méré da. Perundingan Pembatasan Senjata Strategis (SALT) antara kadua pihak ngahasilkeun dua kamupakatan ngeunaan pengawasan penggunaan senjata, nyaéta SALT I, pakta pembatasan senjata komprehensif pertama nu ditandatangani ku kadua nagara adidaya, jeung Traktat Peluru Kendali Anti-Balistik, nu mengatur ngeunaan pembatasan sistem peluru kendali anti-balistik nu dipaké pikeun mempertahankan wilayah ka senjata nuklir nu dibawa misil. Ieu bertujuan pikeun membatasi pengembangan peluru kendali anti-balistik jeung rudal nuklir berbiaya mahal.

### Memburuknya hubungan dina ahir 1970-an 
Dina taun 1970-an, KGB, nu dikepalai ku Yuri Andropov, terus menekan kritikus-kritikus terkenal nu mengkritik kepamingpinan Soviét seperti Aleksandr Solzhenitsyn jeung Andrei Sakharov. Salila périodeu *détente* ieu, konflik tak langsung antara kadua nagara adidaya masih terus terjadi di Dunya Katilu, khususnya dina krisis pulitik di Wétan Tengah, Chili, Ethiopia, jeung Angola.

présidén Jimmy Carter berusaha pikeun menetapkan pembatasan perlombaan persenjataan leuwih lanjut dengan mengesahkan SALT II dina taun 1979, namun upayanya ieu dirusak ku kajadian lianna dina taun itu, nyaéta Révolusi Iran nu didukung ku KGB, Révolusi Nikaragua pikeun ngagulingkeun rezim pro-AS, jeung nu paling membuat AS berang; intervensi Soviét dina Perang Afganistan dina bulan Désémber. Sementara Cox nyatakeun: "Intensitas 'Perang Tiis Kadua' sehebat durasinya nu singkat."

### Perang Soviét-Afganistan 
[thumb|Presiden Reagan nunjukkeun dukungana dina pertemuan dengan para pamingpin [Mujahidin|Mujahidin Afganistan di Gedung Bodas, 1983.]]
[thumb|left|Tentara Soviét di [Afganistan.]]

Dina bulan April 1978, Partei Démokrasi Rakyat Afganistan (PDPA) nu berhaluan komunis méré but kakuasaan atas Afganistan melalui Révolusi Saur. Dina hitungan bulan, penentang Pamaréntahan komunis melancarkan pemberontakan di Afganistan Wétan, nu dengan cepat berkembang jadi perang saudara antara gerilyawan mujahidin ngalawan tentara Pamaréntah. Pamaréntah Pakistan memfasilitasi para pemberontak dengan pusat-pusat pelatihan rusiah, sadengkeun Uni Soviét ngirim rébuan penasihat militer pikeun ngadukung Pamaréntahan PDPA. Sementara itu, ningkatna gesekan antara faksi-faksi nu bersaing di PDPAfaksi Khalq nu dominan jeung Parcham nu leuwih moderat  ngabalukarkeun pemberhentian anggota kabinét jeung penangkapan perwira militer Parchami dengan dalih kudéta ka Parchami. Dina pertengahan 1979, Amérika Sarikat memulai salah sahiji program rusiah pikeun ngabantuan mujahidin.

Bulan Séptémber 1979, présidén Khalqist Nur Muhammad Taraki dibunuh dina salah sahiji kudéta PDPA nu diatur ku rekana sesama anggota Khalq bernama Hafizullah Amin, nu kemudian jadi présidén. Amin dibunuh ku pasukan khusus Soviét dina bulan Désémber 1979. Saenggeus kematiana, salah sahiji Pamaréntahan nu diorganisir ku Soviét, di handap pimpinan Babrak Karmal, mengisi kekosongan kakuasaan. Pasukan Soviét dikerahkan pikeun menstabilkan Afganistan di handap Pamaréntahan Karmal, nu telah jadi boneka Soviét. Akibatnya, Soviét miluan langsung dina apa nu kemudian jadi perang domestik di Afganistan.

Carter nanggepan intervensi Soviét di Afganistan dengan cara menarik kembali perjanjian SALT II ti Senat, ngalakukeun embargo dina pengiriman gandum jeung barang-barang téhnologi dina Uni Soviét, sarta ningkatkeun pengeluaran militer. Amérika Sarikat ogé ngalakukeun pemboikotan ka Olimpiade Moskow 1980. Carter nyatakeun yén tindakan Soviét mangrupa "ancaman nu paling serius ka perdamaian salila Perang Tiis Kadua".

### Reagan jeung Thatcher 
[thumb|right|alt=Thatcher nyaéta satu-satunya wanita di ruangan ieu, jeung selusin pria dina setelan duduk di sekitar méja oval. Regan jeung Thatcher duduk berlawanan satu sama lain di tengah-tengah meja panjang. Ruangan ieu dihiasi dengan cat warna Bodas, dengan tirai, salah sahiji lampu emas jeung potret Lincoln.|Kabinét [Margaret Thatcher|Thatcher papanggih dengan Kabinét Reagan di Gedung Bodas, 1981.]]

Dina bulan Januari 1977, opat taun saméméh jadi présidén, Ronald Reagan mengungkapkan dina percakapana dengan Richard V. Allen, ngeunaan harapan dasarnya terkait dengan Perang Tiis: "Ide saya ngeunaan kawijakan Amérika ka Uni Soviét sederhana, jeung Babaraha orangbakal menyebutnya sangat sederhana, nyaéta: Kita menang jeung maranéhna kalah. Bagaimana ceuk Anda?". Taun 1980, Ronald réagan ngéléhkeun Jimmy Carter dina pemilu presiden 1980. Saenggeus kemenangana, manéhna bersumpahbakal ningkatkeun anggaran militer jeung menghadapi Soviét di manapun. Baik réagan maupun Perdana Menteri Britania Raya nu baru, Margaret Thatcher, sama-sama mengecam Uni Soviét jeung idéologinya. réagan menyebut Uni Soviét sebagai salah sahiji "kekaisaran jahat" jeung meramalkan yén komunismebakal hancur jadi "tumpukan abu sejarah".

Meskipun sentimen anti-Amérika di Iran saenggeus Révolusi Iran meningkat, Pamaréntahan réagan tetap mengulurkan tangan ka Pamaréntah anti-komunis Ayatollah Khomeieu dina upayanya pikeun méré krut téokrasi bagi Amérika dina taun 1980-an. Direktur CIA William Casey ngagambarkeun Pamaréntahan Khomeieu sebagai Pamaréntahan nu "goyah jeung [mungkin] dina pergerakan ke arah kebeneran... AS hampir teu ngabogaan kartu pikeun dimainkan; sementara Uni Soviét ngabogaan loba kartu." Salah sahijimétodeunu dilakukan Amérika pikeun ngadukung Iran nyaéta dengan penjualan senjata sacara rusiah. Dina taun 1983, CIA merilis daftar panjang komunis Iran jeung aktivis sayap kiri lianna nu dicurigai bekerja dina Pamaréntahan Khomeieu. Salah sahiji komisi khusus kemudian melaporkan yén daftar itu disusun pikeun mengambil "langkah-langkah, kaasup eksekusi massal, pikeun mengeliminasi sakabéh infrastruktur pro-Soviét di Iran." Selain melanjutkan kawijakan Carter nu ngadukung penentang Islam dina ngalawan Soviét jeung PDPA di Afganistan, CIA ogé berusaha ngalemahkeun Uni Soviét dengan cara mempromosikan pulitik Islam di mayoritas Islam Soviét Asia Tengah. Di samping itu, CIA mendorong anti-komunis ISI di Pakistan agar bersedia melatih Muslim ti sakabéh dunya pikeun berpartisipasi dina jihad ngalawan Uni Soviét.

Dina bulan Désémber 1981, Wojciech Jaruzelski beréaksi ka krisis di Polandia dengan memberlakukan masa darurat militer. Pikeun nanggepannya, réagan memberlakukan sanksi ékonomi ka Polandia.

### Isu ékonomi jeung militer Soviét jeung AS 
thumb|right|Perbandingan stok senjata nuklir AS jeung Soviét/Rusia, 1945–2006
[thumb|upright|Delta 183 diluncurkan, membawa sensor eksperimen [Strategi Ieusiatif Pertahanan "Delta Star".]]

Moskow telah ngawangun sumber daya militer nu menghabiskan 25 persen ti produk nasional bruto Uni Soviét, dengan mengorbankan barang-barang konsumsi jeung investasi di sektor sipil. Pengeluaran Soviét pikeun perlombaan senjata jeung kompétisi Perang Tiis lianna beuki diperparah ku masalah struktural dina sistem perékonomian Soviét, nu mengalami stagnasi ékonomi salila satu dekade dina taun-taun terahir Pamaréntahan Brezhnev.
[thumb|left|300px|Pemboikotan [Olimpiade Musim Panas 1980|Olimpiade Moskow 1980 (biru) jeung Olimpiade Los Angeles 1984 (Beureum).]]

Investasi Soviét dina sektor pertahanan teu didorong ku kapentingan militer, namun sebagéan besar pikeun ngadukung kapentingan partéy-partéy besar jeung birokrasi nagara, nu bergantung dina sektor militer pikeun ngadukung kakuasaan jeung hak istimewa maranéhna. Militer Uni Soviét mangrupa militer terbesar di dunya dina hal jumlah jeung jenis senjata, jumlah tentara, jeung jumlah pangkalan militer nu maranéhna miliki. Namun, keuntungan kuantitatif nu dipegang ku militer Soviét seringkali dirusiahkan kéayaana, sehingga Blok Wétan sacara dramatis tertinggal ku Kulon.
[thumb|upright|Saenggeus seorang anak Amérika berusia sepuluh taun bernama [Samantha Smith ngirimkan surat ka Yuri Andropov, nu mengungkapkan kasieunana atas perang nuklir, Andropov mengundang Smith ke Uni Soviét.]]

Dina awal 1980-an, Uni Soviét telah ngawangun persenjataan jeung pasukan militer nu meleuwihi Amérika Sarikat. Segera saenggeus Soviét menginvasi Afganistan, présidén Carter memulai pemwangunan besar-besaran militer Amérika Sarikat. Upaya ieu beuki diintensifkan ku Pamaréntahan réagan, nu ningkatkeun pengeluaran militer ti 5,3 persen/total GNP dina taun 1981 jadi 6,5 persen dina taun 1986, jumlah anggaran militer terbesar sepanjang sejarah Amérika Sarikat.

Kategangan terus meningkat dina awal 1980-an ketika réagan mengaktifkan kembali program B-1 Lancer nu saméméhnya dibatalkan ku Pamaréntahan Carter, memproduksi LGM-118 Peacekeeper, menginstal rudal jelajah AS di Éropa, jeung mengumumkan program eksperimental Strategi Ieusiatif Pertahanan, nu dijuluki "Star Wars" ku media, nyaéta program pertahanan pikeun menembak jatuh rudal musuh di tengah-tengah penerbangana.

Dilatarbelakangi ku ningkatna kategangan antara Soviét jeung Amérika Sarikat, sarta dipasangnya rudal balistik RSD-10 Pioneer milik Soviét nu mengarah ke Éropa Kulon, NATO memutuskandi handap dorongan ti présidén Carterpikeun menginstal rudal jelajah jeung MGM-31 Pershing milik Amérika Sarikat di Éropa, terutama di Jerman Kulon. Rudal-rudal ieu ditopatkan dengan jarak mencolok, hanya berjarak 10 menit ti Moskow.

Saenggeus pemwangunan militer réagan selesai, Soviét teu nanggepannya dengan mengembangkan sumber daya militernya leuwih besar deui karena pengeluaran militer Soviét sudah sangat besar. Besarnya anggaran militer Soviét mengakibatkan teu efisiena pemwangunan dina sektor manufaktur jeung pertanian, nu ahirnya jadi beban berat bagi perékonomian Soviét. bahkan produksi minyak di nagara-nagara non-OPEC ogé meningkat dina périodeu éta, kaasup Soviét. Perkembangan ieu méré kontribusi ka fénoménabanjir minyak 1980-an nu mempangaruhi Uni Soviét. Minyak mulai jadi sumber utama pendapatan ekspor Soviét. turuna harga minyak, jeung pengeluaran militer nu tetap besar sacara bertahap membawa perékonomian Soviét menuju stagnasi.

Dina tanggal 1 Séptémber 1983, Uni Soviét menembak jatuh Korean Air Penerbangan 007, pesawat Boeing 747 nu mengangkut 269 penumpang, kaasup anggota Kongres Larry McDonald. Pesawat itu ditembak karena melanggar wilayah udara Soviét dengan melewati pantai Kulon pulo Sakhalin, di dekat Kepulauan Moneron&nbsp;—tindakan nu ku réagan dianggep sebagai "pembantaian". Tindakan Soviét ieu beuki ningkatkeun dukungan bagi AS supaya segera menerjukan militernya. NATO mengadakan latihan militer Able Archer 83 dina bulan November 1983, nu mangrupa simulasi peluncuran nuklir sacara nyata. Paristiwa ieu disebut-sebut sebagai saat nu paling berbahaya bagi dunya sejak Krisis Rudal Kuba dina taun 1962. Saenggeus pamingpin Soviét memahami maksud ti latihan militer éta, maka diputuskan yén perang nuklir beuki dekat.

Kehenteusetujuan publik AS ngeunaan campur tangan AS dina konflik nagara lain sudah berlangsung sejak ahir Perang Vietnam. Pamaréntahan réagan menekankan taktik kontra-pemberontakan jeung penyelesaian cepat dina mencampuri konflik asing.

Sementara itu, Soviét sendiri mengeluarkan biaya tinggi dina memfasilitasi intervensi maranéhna ka asing. Meskipun Brezhnev meyakieu dina taun 1979 yén Perang Soviét-Afganistanbakal berlangsung singkat, gerilyawan Muslim, nu dibantu ku AS jeung nagara-nagara lianna, mengobarkan perlawanan sengit ka invasi éta. Kremlin ngirimkan hampir 100.000 tentara pikeun ngadukung rezim boneka di Afganistan, nu dijuluki ku para pengamat luar dengan "perang 'Vietnam'-nya Soviét".

Séorang pejabat senior di Departemen Luar Negeri AS memprediksikan dina awal 1980-an, manéhna nyatakeun yén "invasi nu mengakibatkan krisis dina negeri bagi Soviét... mungkin itu nyaéta hukum termodinamika entropi... nu terjebak dengan sistem Soviét, nu ayeuna tampaknya leuwih loba mengeluarkan energi pikeun menjaga keseimbangana ketimbang pikeun memperbaikinya. Kita bisa menempo periode kebangkitan asing dina saat mengalami keruntuhan internal".

## Taun-taun terahir (1985–1991) 
[thumb|right|[Mikhail Gorbachev jeung Ronald Reagan nandatanganan Traktat INF di Gedung Bodas, 1987]]

### Reformasi Gorbachev 
Saenggeus tanggal 11 Maret 1985, Mikhail Gorbachev jadi Sekretaris Jenderal partéy Komunis Uni Soviét nu kelima pikeun menggantikan Konstantin Chernenko nu sudah wafat.

Dina saat Mikhail Gorbachev, nu relatif masih muda, jadi Sekretaris Jenderal dina taun 1985,

Gorbachev nyatakeun yén pikeun membangkitkan kembali Soviét, diperlukan perobahan nu mendina dina struktural Soviét. Dina bulan Juni 1987, Gorbachev mengumumkan agenda reformasinya nu disebut *perestroika* atawa restrukturisasi. Perestroika ngamungkinkeun leuwih épéktipnya sistem kuota produksi, kepemilikan swasta atas bisnis jeung ogé membuka jalan bagi investor asing. Langkah ieu dimaksudkan pikeun mengarahkan sumber daya nagara ti pembiayaan militer nu mahal pikeun menunjang Perang Tiis ke pengembangan sektor sipil nu leuwih produktif. Pikeun ngalawan penentang reformasinya nu berasal ti internal partéy, Gorbachev sacara bersamaan memperkenalkan *glasnost*, atawa keterbukaan. Kawijakan ieu ngamungkinkeun ningkatna kebébasan pers jeung transparansi lembaga-lembaga nagara. *Glasnost* dimaksudkan pikeun ngurangan korupsi dina tubuh Partei Komunis jeung memoderasi penyalahgunaan kakuasaan di Komite Sentral. *Glasnost* ogé ngamungkinkeun ningkatna kontak antara warga Soviét jeung Dunya Kulon, khususnya dengan Amérika Sarikat, nu méré kontribusi bagi paningkatan *détente* antara kadua nagara.

### Perbaikan hubungan 
Nanggepan konsesi pulitik jeung militer Kremlin nu baru, réagan setuju pikeun mengadakan kembali perundingan dengan Soviét terkait dengan isu-isu ékonomi jeung perlombaan senjata. Perundingan pertama diadakan dina bulan November 1985 di Jenewa, Swiss. Perundingan kadua, Konferensi Tingkat Tinggi Reykjavík, diselenggarakan di Islandia. Perundingan éta berjalan lancar hingga pembicaraan bergeser ke arah Strategi Ieusiatif Pertahanan réagan nu hayang dieliminasi ku Gorbachev, namun réagan nolak. Negosiasi ahirnya gagal, namun dina perundingan Katilu dina taun 1987, kadua pihak berhasil ngahasilkeun terobosan dengan ditandatanganinya Traktat Angkatan Nuklir Jangka Menengah (INF). Traktat ieu menghapuskan kéayaan sakabéh senjata nuklir, rudal balistik, jeung rudal jelajah di kadua pihak dengan jarak antara 500 jeung 5.500 kilométer beserta infrastrukturnya.

Kategangan antara Wétan dengan Kulon méré da dengan cepat dina pertengahan 1980-an. Taun 1989, bertopat di Moskow, Gorbachev jeung gagantina réagan, George H. W. Bush, nandatanganan perjanjian START I, nu mengahiri perlombaan senjata antar kadua nagara. Salila taun-taun saterusna, Soviét dihadapkan dina keruntuhan perékonomian nu dibalukarkeun ku turuna harga minyak dunya jeung besarnya pembiayaan militer.

Taun 1989, pasukan Soviét mundur ti Afganistan, jeung setaun kemudian Gorbachev menyetujui reunifikasi Jerman, satu-satunya alternatif pikeun nanggepan skenario Tianmen. Ketika Tembok Berlin runtuh, konsép "Common European Home" nu dicetuskan ku Gorbachev mulai terbentuk.

Dina tanggal 3 Désémber 1989, dina Konferensi Tingkat Tinggi Malta, Gorbachev jeung George H. W. Bush sacara resmi nyatakeun yén Perang Tiis sudah berahir. Setaun kemudian, dua nagara éta bermitra dina Perang Teluk ngalawan Irak.

### Goyahna sistem Soviét 
[thumb|right|Runtuhnya [Tembok Berlin dina taun 1989.]]
Dina taun 1989, sistem aliansi Soviét aya di ambang keruntuhan. Akibat leungitnya dukungan militer ti Soviét, satu-persatu para pamingpin nagara-nagara komunis Pakta Warsawa ogé keleungitan kakuasaan.

Dina saat nu sama, isu kemerdekaan nu dipicu ku *glasnost* beuki mendorong nagara-nagara Soviét pikeun misahkeun diri ti Moskow. Nagara-nagara Baltik mulai menarik diri ti Soviét sepenuhnya. Gelombang Révolusi damai 1989 nu melanda Éropa Tengah jeung Éropa Wétan meruntuhkan kedigjayaan komunisme Soviét di nagara-nagara seperti Polandia, Hongaria, Cekoslowakia jeung Bulgaria. Rumania jadi satu-satunya nagara Blok Wétan nu ngagulingkeun kakuasaan komunis sacara keras dengan mengeksekusi kepala nagaranya.

### Pembubaran Uni Soviét 
[right|thumb|[Persemakmuran Nagara-Nagara Merdeka, ahir resmi ti Uni Soviét]]
Sikap permisif Gorbachev ka Éropa Wétan awalna teu meluas ke wilayah Soviét, bahkan Bush, nu berjuang pikeun mempertahankan hubungan persahabatan dengan Soviét, mengutuk pembunuhan dina bulan Januari 1991 di Latvia jeung Lituania. Bush memperingatkan yén hubungan ékonomibakal dibekukan jika kekerasan terus terjadi. Uni Soviét sacara fatal dilemahkeun ku kudéta nu gagal dina taun 1991 jeung ningkatna jumlah republikan Soviét, hususna di Rusia, nu mengancambakal misahkeun diri ti Uni Soviét. Persemakmuran Nagara-Nagara Merdeka, nu didirikan dina tanggal 21 Désémber 1991, dipandang sebagai entitas penerus Uni Soviét, namun, ceuk para pamingpin Rusia, tujuana nyaéta pikeun "ngamungkinkeun perpisahan sacara ayab" antara republik-republik Soviét jeung ogé sebanding dengan kelonggaran konfederasi. Uni Soviét sacara resmi dibubarkan dina tanggal 25 Désémber 1991.

## Dampak 
[thumb|right|600px|[NATO/CSTO]]
[thumb|right|[NATO telah memperluas cakupana ke nagara-nagara bekas Pakta Warsawa jeung bekas Uni Soviét sejak berahirnya Perang Tiis.]]

Saenggeus Perang Tiis, Rusia sebagai ahli waris utama Uni Soviét memotong pengeluaran militer sacara drastis. Restrukturisasi ékonomi ngabalukarkeun jutaan warga di sakabéh Uni Soviét menganggur. Sadengkeun reformasi kapitalis mengakibatkan terjadinya resesi parah, leuwih parah tidina nu dialami ku AS jeung Jerman salila Depresi Besar.

Saenggeus berahir, Perang Tiis masih terus mempangaruhi dunya. Perang Tiis ogé ngabantuan mendefenisikan peran pulitik Amérika Sarikat di dunya pasca-Perang Dunya II: dina taun 1989 AS menjalin kerjasama militer dengan 50 nagara jeung mibanda 526.000 tentara di luar negeri nu tersebar di puluhan nagara, dengan 326.000 terdapat di Éropa (dua pertiganya di Jerman Kulon), jeung sekitar 130.000 terdapat di Asia (terutama di Jepang jeung Koréa Kidul). Pengembangan industri militer ieu mibanda dampak besar ka nagara nu bersangkutan; ngabantuan nyieun kehirupan kemasyarakatan, kawijakan, jeung hubungan luar negeri nagara éta.

Pengeluaran militer Amérika Sarikat salila berlangsungnya Perang Tiis diperkirakan sekitar $ 8 triliun, sadengkeun hampir 100.000 orang Amérika keleungitan nyawa maranéhna dina Perang Korea jeung Perang Vietnam. Sulit pikeun memperkirakan jumlah korban jeung kerugian ti pihak Soviét, namun jika dinempo ti komparasi produk nasional bruto maranéhna, maka biaya keuangan nu dikeluarkan ku Soviét salila Perang Tiis jauh leuwih besar tidina nu dikeluarkan ku Amérika Sarikat.

Selain leungitnya nyawa warga sipil ku para tentara tak berseragam, jutaan jiwa ogé tewas dina perang proksi antar kadua nagara adidaya di rupa-rupa belahan dunya, terutama di Asia Tenggara. Sebagéan besar perang proksi jeung bantuan pikeun konflik-konflik lokal turut berahir seiring dengan usainya Perang Tiis. Perang antar-nagara, perang etnis, perang Révolusi, sarta jumlah pengungsi menurun tajam dina taun-taun pasca-Perang Tiis.

Di sisi lain, konflik-konflik antar-nagara di Dunya Katilu teu sepenuhnya terhapus pasca-Perang Tiis. Kategangan ékonomi jeung sosial nu dulu dimanfaatkan sebagai "bahan bakar" Perang Tiis terus berlangsung di Dunya Katilu. Sacara khusus, sejarawan teu paheut ngeunaan saha nu bertanggung jawab atas kerusakan hubungan Soviét-AS saenggeus Perang Dunya II, jeung apakah konflik antara dua adidaya éta tak terelakkan atawa bisa dihinti. Para sejarawan ogé teu paheut ngeunaan apa defenisi persisnya Perang Tiis itu, apa-apa saja nu jadi sumber-sumber konfliknya, jeung bagaimana pikeun menguraikan pola aksi jeung réaksi antara kadua pihak.

Meskipun penjelasan tentang asal usul ti konflik Perang Tiis dina diskusi akademik berlangsung dengan kompleks jeung beragam, Babaraha sekolah umum menetapkan pemikiran dina subjek nu dapat diidentifikasi. Sejarawan umumnya berpendapat yén terdapat tiga pamarekannu berbéda pikeun mempelajari Perang Tiis, nyaéta: pamarekan"ortodoks", "revisionisme", jeung "pasca-revisionisme".

pamarekan"ortodoks" nyatakeun yén Uni Soviét jeung ekspansinya ke Éropa Wétan lah nu memicu berkobarnya Perang Tiis. Kalangan "revisionis" menganggep yén Amérika Sarikat bertanggung jawab atas kerusakan perdamaian pasca-Perang Dunya II karena berupaya pikeun mengkonfrontasi jeung mengisolasi Uni Soviét saméméh ahir Perang Dunya II. Sadengkeun "pasca-revisionis" mandang Perang Tiis sebagai kajadian nu leuwih bernuansa, jeung berusaha pikeun leuwih menyeimbangkan ngeunaan saha pihak nu bertanggung jawab dina Perang Tiis. Kelobaan historiografi ngeunaan Perang Tiis menggunakan dua atawa kesakabéhan pamarekanieu.

## Nempo ogé 
* Permainan Besar
* Imperialisme Amérika Sarikat
* Kanada dina Perang Tiis
* Perang Tiis (istilah umum)
* *Perang Tiis* (serial TV)
* Kebudayaan salila Perang Tiis
* Konferensi Danube River 1948
* Daftar konferensi Uni Soviét-Amérika Sarikat
* McCarthyisme
* Intervensi luar negeri Amérika Sarikat
* Ekspansi ékonomi pasca-Perang Dunya II
* Kekaisaran Soviét
* Garis waktu kejadian dina Perang Tiis
* Eksperimen manusia nu teu etis di Amérika Sarikat
* Perang Dunya III
* :Kategori:Perang Tiis 

## Catatan kaki 
## Referensi jeung bacaan lanjutan 
* 
* Davis, Simon, and Joseph Smith. *The A to Z of the Cold War* (Scarecrow, 2005), encyclopedia focused on military aspects
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Haslam, Jonathan. ''Russia's Cold War: From the October Revolution to the Fall of the Wall* (Yale University Press; 2011) 512 pages
* Hoffman, David E. *The Dead Hand: The Untold Story of the Cold War Arms Race and Its Dangerous Legacy* (2010)
* 
* Judge, Edward H. *The Cold War: A Global History With Documents* (2012) 
* 
* 
* 
* Leffler, Melvyn P. and Odd Arne Westad, eds. *The Cambridge History of the Cold War* (3 vol, 2010) 2000pp; new essays by léading scholars
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Mastny, Vojtech. *The Cold War and Soviét insecurity: the Stalin years* (1996) online edition
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* ; Pulitzer Prize
* Tucker, Spencer, ed. *Encyclopedia of the Cold War: A Political, Social, and Military History* (5 vol. 2008), world coverage
* Walker, Martin. *The Cold War: A History* (1995), British perspective
* 
* 
* Zubok, Vladislav M. *A Failed Empire: The Soviét Union in the Cold War from Stalin to Gorbachev* (2008)
### Historiografi jeung memori 
* Hopkins, Michael F. "Continuing Debate and New Approaches in Cold War History," *Historical Journal,* Dec 2007, Vol. 50 Issue 4, pp 913–934, 
* Isaac, Joel, and Duncan Bell, eds. *Uncertain Empire: American History and the Idea of the Cold War* (2012) excerpt and text search
* Johnston, Gordon. "Revisiting the cultural Cold War," *Social History,* Aug 2010, Vol. 35 Issue 3, pp 290–307
* Nuti, Léopoldo, et al., eds. *Europe and the End of the Cold War: A Reappraisal* (2012) excerpt and text search
* Wiener, Jon. *How We Forgot the Cold War: A Historical Journey across America* (2012) excerpt and text search

### Sumber primer 
* 
* 
* Hanhimaki, Jussi and Odd Arne Westad, eds. *The Cold War: A History in Documents and Eyewitness Accounts'' (Oxford University Press, 2003). ISBN 0-19-927280-8.
* 
* 
* "Presidency in the Nuclear Age" , conference and forum at the JFK Library, Boston, October 12, 2009. Four panels: "The Race to Build the Bomb and the Decision to Use It", "Cuban Missile Crisis and the First Nuclear Test Ban Treaty", "The Cold War and the Nuclear Arms Race", and "Nuclear Weapons, Terrorism, and the Presidency". ( transcript of "The Cold War and the Nuclear Arms Race" )

## Pranala luar 
;Arsip
* Open Society Archives, Budapest (Hungary), one of the biggest history of communism and cold war archives in the world 
* An archive of UK civil defence material 
* Post-Cold War World Economy from the Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives
* CONELRAD Cold War Pop Culture Site 
* CBC Digital ArchivesCold War Culture: The Nuclear Fear of the 1950s and 1960s
* The Cold War International History Project (CWIHP)
* The Cold War Files 
* CNN Cold War Knowledge Bank  comparison of articles on Cold War topics in the Western and the Soviét press between 1945 and 1991
* The CAESAR, POLO, and ESAU Papers –This collection of declassified analytic monographs and reference aids, designated within the Central Intelligence Agency (CIA) Directorate of Intelligence (DI) as the CAESAR, ESAU, and POLO series, highlights the CIA's efforts from the 1950s through the mid-1970s to pursue in-depth reséarch on Soviét and Chinese internal politics and Sino-Soviét relations. The documents reflect the views of séasoned analysts who had followed closely their special aréas of reséarch and whose views were shaped in often héated debate.
* Documents available online regarding aerial intelligence during the Cold War, Dwight D. Eisenhower Presidential Library

;Bibliografi
* Annotated bibliography for the arms race from the Alsos Digital Library 

;Berita
* Video and audio news reports from during the cold war

;Sumber edukasional
* *Minuteman Missile National Historic Site: Protecting a Legacy of the Cold War*, a National Park Service Teaching with Historic Places (TwHP) lesson plan