Kabupatén Cianjur

**Kabupatén Cianjur** (aksara Sunda:ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮎᮤᮃᮔ᮪ᮏᮥᮁ) nyaéta salah sahiji kabupatén di Propinsi Jawa Kulon, Indonésia. Ibukotana nyaéta Cianjur. Kabupatén ieu wawatesan jeung Kabupatén Bogor jeung Kabupatén Purwakarta di lebah kalér, Kabupatén Bandung jeung Kabupatén Garut di beulah wetan, Samudra Hindia di lebah kidul, sarta Kabupatén Sukabumi di lebah kuloneunnana.

## Visi jeung Misi 
Visi Pamaréntah Kabupatén Cianjur nyaéta: "*Cianjur Leuwih Maju jeung Religius*”

Misi Pamaréntah Kabupatén Cianjur nyaéta:

* Misi kahiji nyaéta pikeun ngaronjatkeun pangwangunan infrastruktur anu terpadu jeung ramah lingkungan;
* Misi kadua pikeun ngaronjatkeun pangwangunan agama;
* Misi katilu nyaéta ngaronjatkeun pangwangunan manusa ngaliwatan ngagancangkeun widang atikan, kaséhatan jeung ékonomi.

## Lokasi Geografis 
Kabupatén Cianjur sacara géografis dina koordinat 106o 42'- 107 o 25 'Bujur Timur jeung 6 o 21'-7 o 25' Lintang Selatan, jeung aya dina ketinggian 7-2.962 mdpl jeung aya dina kemiringan 0-40%.

Batas wilayah Kabupaten Cianjur nyaéta :

# Beulah Kalér wawatesan jeung Kabupatén Bogor jeung Kabupaten Purwakarta;
# Beulah Wétan wawatesan jeung Kabupaten Purwakarta, Kabupaten Bandung, Kabupaten Bandung Kulon jeung Kabupaten Garut;
# Beulah kidul wates jeung Samudra Hindia;
# Beulah Kulon wates jeung Kabupaten Sukabumi jeung Kabupaten Bogor;

wilayah Kabupatén Cianjur miboga 32 kacamatan kalawan legana kurang leuwh 361.434,98 ha jeung kacamatan anu mibanda wilayah panglegana nyaéta Kacamatan Cidaun kalawan luas 29,551,23 ha. Luas lahan di kabupaten Cianjur taun 2015 nyaéta 350.148 ha anu diwangun tina lahan sawah jeung lahan lain sawah. Luas lahan sawah nyaéta 65.782 ha jenug aya panurunan tina taun 2014 nyaéta 65.909 ha. Hal ieu disababkeun ku ayana penurunan luas lahan sawah di Kacamatan Gekbrong jeung Sukaluyu. Samentawis éta, luas lahan lain sawah nyaéta 284.336 ha aya kanaékan ti taun 2014 nyaéta 284.239 ha. Kanaékan éta kira-kira ku ayana kanaékan luas lahan lain sawah di kacamtan Campakamulya jeung Cikadu. Lahan sawah panggedéna aya di wilayah Kecamatan Kadupandak, Pagelaran, Agrabinta jeung Cibeber.

## Babagéan Administratif 
jmpl|Daérah Pasir Hayam, Cianjur
jmpl|Karangtengah, Cianjur
Kabupatén Cianjur ngawengku 32 kacamatan, nu dibagi deui kana 354 désa jeung 6 kalurahan. Pusat pamaréntahannana di Kacamatan Cianjur.

# Agrabinta
# Lélés
# Sindangbarang
# Cidaun
# Naringgul
# Cibinong
# Cikadu
# Tanggeung
# Pasirkuda
# Kadupandak
# Cijati
# Takokak
# Sukanagara
# Pagelaran
# Campaka
# Campakamulya
# Cibeber
# Warungkondang
# Gekbrong
# Cilaku
# Sukaluyu
# Bojongpicung
# Haurwangi
# Ciranjang
# Mande
# Karangtengah
# Cianjur
# Cugenang
# Pacét
# Cipanas
# Sukaresmi
# Cikalongkulon

Wewengkon Cianjur umumna mangrupa pagunungan, iwal ti sabagian basisir kidul nu mangrupa dataran handap nu henteu lega. Walungan pangpanjangna nyaéta Walungan Cibuni anu ngamuara ka Samudra Hindia.

Lahan-lahan pertanian tutuwuhan pangan jeung hortikultura, peternakan, perikanan, perkebunan jeung kahutanan nyaéta sumber kahirupan pikeun masarakat Cianjur umumna. Éta kaayaan téh dirojong ku sakitu lobana walungan-walungan gedé jeung leutik anu bisa dimangpaatkeun minangka sumber daya pengairan lahan tatanén.

Tina lega wewengkon kabupatén Cianjur 350.148 Ha, di antarana dimangpaatkeun pikeun hutan produktif jeung konsérvasi 83.034 Ha(23,71%), lahan tatanén baseuh 58,101 Ha (16,59 %), lahan tatanén garing jeung tegalan 97.227 Ha (27,76 %), lahan perkebunan 57.735 Ha (16,49 %), lahan ngangon/pakarangan  3.500 Ha (0,10 %), tambak/balong 1.239 Ha (0,035 %), lahan imah-imah/pakarangan 25.261 Ha (7,20 %) jeung lahan pikeun nu lianna 22.483 Ha (6.42 %)

## Sajarah 
### Mangsa Kuna 
Dina naskah-naskah Sunda kuna teu kacaturkeun ayana wewengkon anu ngaranna Cianjur ngan sahenteuna aya sababaraha patempatan di wewengkon Cianjur harita anu kiwari masih bisa dipikawanoh, di antarana Gunung Agung (Gunung Gedé), Citarum, Cisokan, jeung Ciranjang

Iwal ti patempatan kasebut, ogé aya hiji ruruntuk wangunan buhun di wewengkon pakidulan Cianjur nyaéta di kacamatan Agrabinta anu dianggap minangka ruruntuk hiji karajaan buhun. Ngeunaan hal ieu, dina naskah Pangéran Wangsakerta disebutkeun hiji wewengkon di lebah kidul karajaan Salakanagara Tanjung Kidul anu dayeuhna di Agrabintapura. Éta wewengkon téh dipingpin ku salah sahiji adi Déwawarman, Raja Salakanagara, nyaéta Swita Liman Sakti. Agrabinta ogé disebutkeun dina naskah Wangsakerta minangka salah sahiji tina 44 wewengkon kakawasaan karajaan Tarumanagara nalika dipingpin ku Raja Wisnuwarman..

Sanajan kitu, ari situs Gunung Padang ceuk hasil panalungtikan sababaraha ahli arkéologi jeung géologi mah geus nyampak ti saméméh jaman Hindu-Budha, atawa kira-kira puluhan rébu taun ka tukang dina jaman mégalitikum. Ieu hal téh ngandung harti yén mangrébu-rébu taun ka tukang di wewengkon anu kiwari disebut Cianjur téh geus aya kahirupan manusa kalawan boga pangaweruh luhur anu geus bisa nyieun wangunan sakitu agréngna, nu numutkeun hasil ngabanding-banding jeung situs sarupa di Asia Tenggara mah, ieu situs téh mangrupa situs mégalitikum panggedéna.

[thumb|250px|Citarum anu ngaliwatan Cianjur jadi wates nalika [karajaan Sunda|Sunda jeung Galuh papisah]]
Upama ditilik tina tapel wates wewengkon Cianjur kiwari lebah wétan nyaéta walungan Citarum, numutkeun katerangan nu kacatet dina Naskah Wangsakerta.

### Mimiti Ngadeg 
[thumb|pendopo *regent* (Kabupaten) Cianjur taun [1915-1925]]jmpl|Pendopo Bupati CianjurTaun 1529 Talaga direbut ku Cirebon ti nagara Pajajaran, dina raraga nyebarkeun agama Islam. Ti harita rahayat Talaga loba nu ngagem agama Islam, tapi raja-rajana mah ngagem kénéh agama karuhunna, nyaéta agama Hindu. Anapon raja-rajana téh nyaéta:
 
* Prabu Siliwangi 
* Mundingsari
* Mundingsari Leutik
* Pucuk Umum
* Sunan Parunggangsa
* Sunan Wanapri
* Sunan Ciburang

Sunan Ciburang kagungan putra Aria Wangsa Goparana. Aria Wangsa Goparana téh nu ngamimitian lebet Islam di antara kulawargana. Ku sabab teu disatujuan ku nu jadi kolot, kapaksa Aria Wangsa Goparana ninggalkeun karaton Talaga tuluy angkat ka Sagarahérang. Di dieu Aria Wangsa Goparana ngadegkeun nagari (sansk = désa, Bld = negorij).

Ku sabab Talaga direbut ku Cirebon ti taun 1529, rahayat Talaga disebut ogé  rahayat Cirebon. Ku kituna, daérah Sagarahérang rahayatna disebut rahayat Cirebon. Aria Wangsa Goparana tilar dunya dina tungtung abad ka ka-17, dimakamkeun di kampung Nangkabeurit, kacamatan Sagarahérang, kabupatén Purwakarta. Turunanana nyaéta:

# Djayasasana,
# Wiradwangsa,
# Candramanggala,
# Santaan Kumbang,
# Yudanagara,
# Nawig Candradirana,
# Santaan Yudanagara, jeung
# Nyi Murti.

Aria Wangsa Goparana satuluyna nurunkeun katurunan nu mibanda gelar Wira Tanu jeung Wira Tanu Datar sarta rundayanana. Anakna nu kahiji, Djayasasana, sanggeusna sawawa ninggalkeun Sagarahérang ka Cijagang. Taya katerangan nu leuwih écés perkara pindahna Djayasasana. Tapi aya sababaraha data nu bisa dipaké pikeun ngira-ngira waktu pindahna Djayasasana, di antarana:

:*“Suatu cerita rakyat, yang diolah oleh Walbeehm, mengatakan bahwa atas perintah seorang raja dari Mataram batas sebelah barat harus dijaga terhadap banten (demikian juga Van Rees), yang menempatkannya pada masa Tegalwangi. Cerita lain dari Holle, mengatakan bahwa ketika sensus oleh Puspawangsa horeng aya 1100 cacah dibawah pimpinan Wira Tanu, 200 diantaranya diperintahkan oleh Mataram pergi ke Cianjur untuk menjaga batas, dibawah pimpinan dari Cirebon.”*

Kamandang di handap dipairan ku de Haan kalawan alesan yén Cianjur harita mah can aya, aya dina sajarah sotéh taun 1678, nyaéta dina surat bupati Sumedang ka VOC (D.20 Januari 1678). Pamanggih de Haan kurang leuwih jiga kieu:

:*“Pemberian tahu yang pertama kali tentang Cianjur adalah D.20 Januari 1678 dalam surat bupati Sumedang: Mereka dari Cirebon telah menduduki pegunungan Cimapag dan pegunungan Cianjur…….”*

Satuluyna de Haan nétélakeun:

:*“(………..adalah tidak mungkin bahwa disini yang dimaksud adalah didirikannya Cianjur, di mana tidak perlu dipikirkan sebagai kolonialisasi dari ibu kotanya, Cirebon.)”*

Atra di dieu yén pamanggih de Haan museur kana dipakéna ngaran Cianjur. Ceuk pamanggih de Haan mah dipakéna ngaran Cianjur téh gurunggusuh teuing harita mah. Cianjur can aya dina sajarah. Tapi sok sanajan ngaran Cianjur can dipaké, lain hartina yén dina kanyataan Cianjur téh acan ngadeg. Bisa waé cianjur téh geus aya, ngan nu kacatet data sajarah beunang Walanda mah dina D.20 Januari 1678.

Nu perlu diperhatikeun ogé, yén de Haan teu méré pairan ngeunaan sensus nu dilaksanakeun ku Puspawangsa. Kunaon ieu sénsus téh dianggap penting? Ku sabab ku ayana sénsus Puspawangsa ka masarakat nu dipingpin ku Djayasasana, ngabuktikeun yén rahayat Djayasasana geus aya jeung matuh di; sebut waé daérah “X”, nalika dilaksanakeun sénsus. Jeung ieu sénsus téh diayakeun kurang leuwih taun 1655 di daérah “X”. Sakumaha de Haan nétélakeun:

:*“Ini mengingatkan perhitungan Puspawangsa tadi telah berlangsung setelah ada periode tenteram yang cukup di bawah Sunan Tegal Wangi:…………….terjadi pada masa Wiradadaha I.”*

Dina katerangan di luhur, dé Haan ogé ngahaminan ayana kolonisasi rahayat Djayasasana, samalah numutkeun de Haan, meureun kolonisasi nu dimaksud téh lain ti Cirebon. Sunan Tegal Wangi nyepeng kakawasaan ti 1645-1677 jeung Wiradadaha I taun 1614 – 1674. Atuh saupama kitu mah sénsus Puspawangsa téh mémang lumangsung di daérah “X” dina taun + 1655.
[thumb|Kaayaan Cianjur Jaman [Priangan]]
Bisa dicindekkeun yén Djayasasana geus matuh di daérah “X” ti saméméh taun dilaksanakeunna sénsus taun 1655. hasil sénsus Puspawangsa nuduhkeun aya 1100 urang atawa + 300 umpi, mangrupa hiji kumpulan masarakat anu dina basa walanda disebutna *volkgemeenschap* kalawan Djayasasana minangka pingpinanana. Saréngséna diitung ku Puspawangsa, 200 rahayat Djayasasana diparéntah ku Mataram ngajagaan wates kulon. Senapatina Djayasasana. Ti harita Djayasasana disebut Wira Tanu, nu mibanda harti senapati. Rahayat (cacah)-na disebut ogé cacah Wira Tanu.

“Daérah “X” aya di antara Cisadané jeung Citarum, nu ku Jan Pieterszoon Coen mah asup yurisdiksi Batavia, sok sanajan anggapanna ngan sapihak. Ku kituna, daérah “X” jadi bagian pikeun nahan serangan ka Batavia. Daérah “X” téh asup kénéh kana wengkuan kakawasaan Mataram, ngan ku sabab tempatna pangjauhna ti Puseur Dayeuh Mataram, kakawasaan Mataram téh ngan karasa hawar-hawar. Katurug-turug nalika daérah “X” dina taun 1652 dipasrahkeun hak pakaina ka VOC, antukna kakawasaan Mataram beuki nyirorot baé. Préténsi Mataram ka daérah “X” nyirorot pisan nepika level 0 nalika taun 1677, ku sabab dumasar kana kontrak Mataram jeung VOC tanggal 25 Februari 1677.

Terus kumaha atuh jeung rahayat Wira Tanu anu tadi kasabit-sabit salila kurang leuwih 30 taun nyaéta antara taun 1655 - 1584? Ku lantaran kakawasaan Mataram nyirorot, Pasualan-pasualan sosial saperti bencana alam, wabah kasakit, jeung utamana perang téh teu karandapan nepika rahayat Wira Tanu bisa mekar. Jumlah rahayatna nambahan + jadi 2000 urang. Wira Tanu disebut ogé Dalem (wld = regent) dumasar kana jumlah masarakat nu dipingpinna. Éta hal ditétélakeun dina D. 24 Januari 1680, jadi saméméhna ogé Wira Tanu téh geus mingpin “regentschap” (satuan wilayah satingkat pedaleman atawa kabupatén).

Eusi D. 24 Januari 1680 nyaéta saperti kieu:

:“………medebrengende een brieffje of javaanse lontor door gemelte javanen te lande van den regent Aria Wira Tanoe uyt de negorye Tsitanjor,……..” anu pihartieunana kira-kira saperti kieu:

:(……….mawa surat lontar Jawa ku urang Jawa ti regent Aria Wira Tanu ti negorij Cianjur).

Aya sababaraha catetan penting tina katerangan di luhur:

# Nu dimaksud negorij téh nyaéta tempat mukim, ku kituna regenschap téh salah sahiji negorij. Jadi regentschap téh mangrupa negorij, sedeng negorij téh can tangtu regentschap. Begorij bisa mangrupa babakan atawa kampung. Ku kituna saupama aya negorij di jero negorij urang sebut waé sub-negorij atawa “onder negorij.”
# Tina poin nu ka-hiji bisa dicindekkeun yén “negorye Tsitsanjor” mibanda harti “regentschap” Cianjur. Teu mungkin sub negorij Cianjur ku sabab:
# Wira Tanu nganjrekna di Cikundul (sub-negorij), lain di Cianjur.
# Sub negorij mah Cianjur mah dipingpinna ku “Kingwey” (Ki ngabehi) Santaparana anu gugur dina perang ngalawan Banten (D.24 Januari 1980)

Perlu ditandeskeun, yén mangsa harita kakawasaan wira Tanu diangkat sacara sosial ku masarakatna, jadi moal aya bungkeuleukan surat kaputusana, upamana ti pihak VOC atawa Mataram. Kakawasaan Wira Tanu harita ngawengku +14 Negorij nu biasa disebut umbul atawa cutak. Ku kituna, turunan Wira Tanu nu ka hiji (Wira Tanu II) satuluyna jadi ahli waris dalem anu kadua, tapi anu mimiti dina mangsa kakawasaan VOC sacara de facto jeung de jure Walanda taun 1691 – 1707.

## Falsafah 
Cianjur mibanda falsafah nu katelah *ngaos, mamaos*, jeung *maénpo* anu ngingetkeun balaréa kana 3 (tilu) aspék kaparipurnaan hirup.

# Partéi Demokrat 3 urang
# Perjuangan (PDIP) 3 urang
# Partéi Golongan Karya (GOLKAR) 8 urang
# Partéi Keadilan Sejahtera (PKS) 3 urang
# Partéi Persatuan Pembangunan (PPP) 3 urang
# Partéi Gerakan Kabupaten Cianjur Raya (GERINDRA) 11 urang
# Partéi Amanat Nasional (PAN) 2 urang
# Partéi Kebangkitan Bangsa (PKB) 2 urang
# Partéi Nasional Demokrat 3 urang

Jumlah Satuan Perangkat Daerah di Pamarentah Kabupaten Cianjur nyaéta:

# Sekretariat Daerah Kabupaten Cianjur
# Sekretariat DPRD Kabupaten Cianjur
# Dinas Pendidikan dan Kebudayaan
# Dinas Kaséhatan
# Dinas Pekerjaan Umum jeung penataan Ruang
# Satuan Polisi Pamong Praja jeung pemadam Kebakaran
# Dinas Sosial
# Dinas Pariwisata
# Dinas Pertanian, Perkebunan, Pangan, Holtikultura
# Dinas Kelautan, Perikanan, jeung Peternakan
# Dinas Pengendalian Penduduk Keluarga Berencana
# Dinas Kependudukan jeung Pencatatan Sipil
# Dinas Pemberdayaan Masarakat jeung Desa
# Dinas Penanaman Modal jeung Pelayanan Terpadu Satu Pintu
# Dinas Koperasi, Usaha Leutik, Menengah, Perdagangan jeung Perindustrian
# Dinas Tanagakerja jeung Transmigrasi
# Dinas Komunikasi, Informatika, Persandian jeung Statistik
# Dinas Perhubungan
# Dinas Lingkungan Hidup
# Dinas Kearsipan
# Dinas Kearsipan jeung Perpustakaan
# Dinas Perumahan, Kawasan Permukiman, jeung Pertanahan
# Badan Perencanaan Pembangunan Daerah
# Badan Kepegawaian Pendidikan jeung Pelatihan Daerah
# Badan Pengelolaan Keuangan dan Aset Daerah
# Badan Pengelolaan Pendapatan Daerah

## Khas Cianjur 
### Plasma Nutfah 
thumb|Béas Pandan Wangi
#**Béas Pandan Wangi** katelah minangka béas asli khas Cianjur anu mangrupa hiji-hijina béas anu seungit pandan jeug hiji-hijina béas anu kualitasna panghadéna. Béas ieu euweuh di wewengkon séjén, alatan kitu ieu béas téh jadi has Cianjur. Rasana pulen jeung hargana leuwih mahal ti batan béas biasa. Pasawahan Cianjur nu ngahasilkeun ieu béas asli Cianjur téh iwal ti wewengkon kacamatan Warungkondang, Cugenang jeung sawaréh deui di Kacamatan Cianjur.  Legana kira-kira 10,392 Ha atawa 10,30 % legana tina sakuliah lahan pasawahan di Kabupatén Cianjur. Produksi rata-rata per héktarna kira-kira 6,3 ton jeung produksi unggal taunna 65,089 ton.[thumb|100 px|left|[Hayam Pelung]]
#**Hayam Pelung** nyaéta hayam has Cianjur nu numutkeun carita mimiti aya di wewengkon Buni Kasih, Warungkondang tuluy dibudidayakeun di sakuliah Cianjur, utamana di wewengkon nu hawana semu tiis. Dedegan hayam pelung jangkung gagah dipapaés ku bulu-bulu hideung-beureum sakapeung hawuk. Jawérna beureum euceuy nangtung ngaramo. Ieu hayam téh boga kautamaan sora kongkorongok anu ngelewung panjang pisan, ku alatan kitu ieu hayam téh sok dikongkurkeun. Upama geus jadi pinunjul dina kongkur, hayam pelung bisa dihargaan nepika mangjuta-juta rupia.

### Kaolahan 
thumb|tauco khas Cianjur
#Tauco Cianjur
#Géco
#Roti unyil
#Ranginang
#Opak
#Putumayang
#Bajigur
#Ladu
#Manisan bungbuahan

### Kasenian 
thumb|Tembang Cianjuran
jmpl|Tugu Lampu Gentur Cianjur
#Seni Tembang Cianjuran, Cianjur
#Maénpo, Cianjur-Cikalongkulon-Mandé
#Beluk, Kadupandak
#Dulag, Kadupandak-Cianjur
#Réak, Cilaku
#Tari Nyalawena, Sindangbarang
#Tari Kuda Kosong, Cianjur
#Tari Pelung Manggung, Cianjur
#Calung rénténg, Sukanagara
#Karinding kawung buhun, Cikalong Kulon
#Rudat

### Karajinan 
#Lampu Gentur, Jambudipa
#Mangsi/tinta Gentur, Jambudipa
#Karajinan awi, Ciranjang

## Adat jeung Tradisi 
### Upacara adat 
*Seserahan Pangantén
*Babad Astana 
*Beberesih Cikahuripan 
*Sukur Pesisiran
*Ngaliwet
*Undak-usuk basa Sunda
*Kuda kosong

## Bupati/Dalem 
#R.A. Wira Tanu I (1677-1691)
#R.A. Wira Tanu II (1691-1707)
#R.A. Wira Tanu III (1707-1727)
#R.A. Wira Tanu Datar IV (1927-1761)
#R.A. Wira Tanu Datar V (1761-1776)
#R.A. Wira Tanu Datar VI (1776-1813)
#R.A.A. Prawiradiredja I (1813-1833)
#R. Tumenggung Wiranagara (1833-1834)
#R.A.A. Kusumahningrat (Dalem Pancaniti) (1834-1862)
#R.A.A. Prawiradiredja II (1862-1910)
#R. Demang Nata Kusumah (1910-1912)
#R.A.A. Wiaratanatakusumah (1912-1920)
#R.A.A. Suriadiningrat (1920-1932)
#R. Sunarya (1932-1934)
#R.A.A. Suria Nata Atmadja (1934-1943)
#R. Adiwikarta (1943-1945)
#R. Yasin Partadiredja (1945-1945)
#R. Iyok Mohamad Sirodj (1945-1946)
#R. Abas Wilagasomantri (1946-1948)
#R. Ateng Sanusi Natawiyoga (1948-1950)
#R. Ahmad Suriadikusumah (1950-1952)
#R. Akhyad Penna (1952-1956)
#R. Holland Sukmadiningrat (1956-1957)
#R. Muryani Nataatmadja (1957-1959)
#R. Asep Adung Purawidjaja (1959-1966)
#Letkol R. Rakhmat (1966-1966)
#Letkol Sarmada (1966-1969)
#R. Gadjali Gandawidura (1969-1970)
# Drs. H. Ahmad Endang (1970-1978)
# Ir. H. Adjat Sudrajat Sudirahdja (1978-1983)
# Ir. H. Arifin Yoesoef (1983-1988)
# Drs. H. Eddi Soekardi (1988-1996)
# Drs. H. Harkat Handiamihardja (1996-2001)
# Ir. H. Wasidi Swastomo, Msi (2001-2006)
# Drs. H. Tjetjep Muchtar Soleh, MM (2006-2011)
# Drs. H. Tjetjep Muchtar Soleh, MM (2011-2016) 

## Demografi 
jmpl|RSUD Cianjur

### Pangeusi 
Jumlah pangeusi Kabupatén Cianjur taun 2019-2021 nyaéta:

# Taman Kanak-Kanak (TK) jumlahna 350 sakola
# Sakola Dasar (SD) jumlahna 1.239 sakola
# Sakola Menengah Pertama (SMP) jumlahna 418 sakola
# Sakola Menengah Atas (SMA) jumlahna 98 sakola
# Sakola Menengah Kajuruan (SMK) jumlahna 186 sakola
# Sakola Luar Biasa (SLB) jumlahna 8 sakola, nyaéta:
#* NPSN 20254693 SLB ABC BINA BANGSA
#* NPSN 20256464 SLB CAHAYA GEMILANG PERTIWI
#* NPSN 20258237 SLB PERMATA CIRANJANG
#* NPSN 20267753 SLB NEGERI SUKANAGARA
#* NPSN 20267754 SLB AL-AZAMI
#* NPSN 20268247 SLB BC PURNAMA
#* NPSN 20269403 SLB-C BINA ASIH
#* NPSN 20271063 SLB A-B BINA ASIH
Di handap ieu sababaraha hiji paguron luhur anu aya di Kabupatén Cianjur:

# Akademi Kebidanan Cianjur
# Akademi Keperawatan Pemkab Cianjur
# Sekolah Tinggi Ilmu al-Qur'an Zad Cianjur
# Sekolah Tinggi Ilmu Kaséhatan Cianjur
# Sekolah Tinggi Ilmu Kaséhatan Permata Nusantara
# Sekolah Tinggi Teknologi Ar-rahmah Cianjur
# Sekolah Tinggi Téologi Cianjur
# Sekolah Tinggi Téologi Cipanas
# Sekolah Tinggi Téologi Presbyterian Shema
# Sekolah Tinggi Téologi SAPPI Ciranjang
# STAI Imam Syafi`i Cianjur
# STIS Nahdlatul Ulama Cianjur
# STIT Al-Azami Cianjur
# STIT Nurul Hikmah Cianjur
# Universitas Putra Indonesia
# Universitas Suryakancana

## Kasehatan 
Angka kasakitan masarakat Kabupatén Cianjur taun 2021 nyaéta 14,86%, anu hartina tina sataun éta aya 14,86% pangeusi anu gering. Aya 3.778 urang tanaga kaséhatan anu aya di Cianjur. Lolobana perawat anu lobana 1.691 urang jeung bidan anu lobana 1.367 urang.

# Rumah Sakit Umum Daérah Pagelaran
# Rumah Sakit Umum Daérah Cimacan
# Rumah Sakit Umum Daérah Cianjur
# Rumah sakit Dr. Hafizd
# Puskésmas Agrabinta
# Puskésmas Bojonglarang
# Puskésmas Bojongpicung
# Puskésmas Campaka
# Puskésmas Campakamulya
# Puskésmas Cianjur Kota
# Puskésmas Cibaregbeg
# Puskésmas Cibeber
# Puskésmas Cibinong
# Puskésmas Cibuluh
# Puskésmas Cidaun
# Puskésmas Ciherang
# Puskésmas Cijagang
# Puskésmas Cijati
# Puskésmas Cijedil
# Puskésmas Cikadu
# Puskésmas Cikalongkulon
# Puskésmas Cikondang
# Puskésmas Cilaku
# Puskésmas Cipanas
# Puskésmas Ciranjang
# Puskésmas Cugenang
# Puskésmas Gekbrong
# Puskésmas Gunungbitung
# Puskésmas Haurwangi
# Puskésmas Kademangan
# Puskésmas Kadupandak
# Puskésmas Kalapanunggal
# Puskésmas Karangtengah
# Puskésmas Leles
# Puskésmas Mande
# Puskésmas Muka
# Puskésmas Nagrak
# Puskésmas Naringgul
# Puskésmas Pacet
# Puskésmas Pagelaran
# Puskésmas Pasirkuda
# Puskésmas Sindangbarang
# Puskésmas Sindangkerta
# Puskésmas Sukaluyu
# Puskésmas Sukamahi
# Puskésmas Sukanagalih
# Puskésmas Sukanagara
# Puskésmas Sukaresmi
# Puskésmas Takokak
# Puskésmas Tanggeung
# Puskésmas Warungkondang

## Transportasi 
thumb|Angkot di salah sahiji jalan raya Cianjur
jmpl|Statsion Cianjurjmpl|Statsion Cianjurjmpl|Istana Presiden Cipanas,Cianjurthumb|Kebun Raya Cibodas
jmpl|Alun-Alun Cianjur
jmpl|Masjid Agung Cianjurthumb|Situs Megalitikum Gunung Padang
thumb|Istana Cipanas taun 1920-1930
jmpl|Taman Joglo Cianjur
Ibukota kabupatén Cianjur diliwatan ku jalan nasional (Jakarta-Bogor-Bandung), sarta jalur karéta api Jakarta-Bogor-Sukabumi-Cianjur.
Pikeun ka Cianjur bisa ngaliwatan jalan darat, upama ti Jakarta bisa ngaliwatan jalur Puncak, jalur Sukabumi atawa jalan alternatif ngaliwatan Jonggol.
### Moda Transportasi 
*Beus AKAP
*Beus AKDP
*Beus trayék Cianjur kidul
*Angkot
*Karéta Api Argo Peuyeum
*délman/kéréték/sado
*Béca
*Ojég
### Terminal 
*Terminal Pasir Hayam
*Terminal Rawa Bango
*Terminal Ramayana
### Statsion 
*Statsion Cianjur
*Statsion Lampegan
*Statsion Cibeber
*Statsion Cilaku
### Palabuan 
thumb|para|pra=Special:FilePath/Palabuan_situ_Jangari_Cianjur.jpg
#### laut 
*Palabuan Jayanti
*Palabuan Sindangbarang
#### darat 
*Palabuan Jangari
*Palabuan Calingcing

## Obyek Wisata 
Objék wisata nu aya di Cianjur di antarana: 
### Wisata Alam 
*Basisir Apra
*Basisir Sérég
*Basisir Jayanti 
*Basisir Batu Kukumbung
*Taman Bunga Nusantara 
*Kebun Raya Cibodas
*Kebon entéh Cipanas
*Kebon entéh Gedéh
*Kebon entéh Panyairan
*Curug Citambur
*Curug Cibeureum
*Gunung Gedé 
*Talaga Biru
*Danau Leuwi Soro
*Situ Jangari
*Tirta Calingcing
*Walungan Citarum
*Walungan Cisokan
*Pasawahan tradisional has Sunda
*Taman Joglo

### Wisata Arkeologi 
*Situs Gunung Padang-Campaka
*Situs Agrabintapura-Agrabinta
*Makam Dalem Cikundul
*Vihara Bhumi Pharsija

## Réferénsi