Stasion Yogyakarta

**Stasion Yogyakarta (YK)** atawa disebut **Stasion Jogjakarta** (Hanacaraka: , *Sêtasiyun Tugu Ngayogyakarta*) — ogé dipikawanoh minangka **Stasion Tugu** — nyaéta stasion karéta api kelas gedé tipeu A anu aya di Kota Yogyakarta. Stasion anu aya dina tingkat kaluhuran +113 méter ieu mangrupa stasion panggedéna anu dikokolakeun ku PT Kereta Api Indonesia (Persero) Daérah Operasi VI Yogyakarta, Kota Yogyakarta, sarta Daérah Istiméwa Yogyakarta. Stasion ieu jeung rél KA anu manjang ti wétan ka kulon aya di Kacamatan Gedongtengen. Stasion ieu ngalayanan kaberangkatan sarta kadatangan ampir kabéh kelas karéta api, kajaba KA kelas ékonomi jarak jauh jeung manengah anu disubsidi (PSO). Stasion gedé lianna di Kota Yogyakarta, nyaéta Stasion Lempuyangan, husus ngalayanan KA kelas ékonomi jeung KA lokal/komuter.

## Sajarah 
)]]
)]]
Sanajan Stasion Tugu anu diresmikeun taun 1887 ieu mangrupa salah sahiji stasion anu kawilang heubeul, stasion ieu miboga arsitéktur anu unik. Gedong stasion aya di tengah-tengah antara dua sisi rél karéta api, sedengkeun wangunan nyanghareup ka jalan poros Kota Yogyakarta. Gaya arsitéktur stasion ieu nyaéta art deco anu kasohor pas jaman Perang Dunya I jeung Perang Dunya II. Stasion ieu kungsi jadi tujuan ahir lalampahan karéta luar biasa Présidén Républik Indonésia anu kahiji, Ir. Soekarno, nalika mindahkeun puseur dayeuh ti Jakarta ka Yogyakarta. Kiwari ieu stasion geus ditetepkeun jadi cagar budaya ku Pamaréntah Daérah Istiméwa Yogyakarta.

Stasion ieu mangrupa conto stasion péron pulau anu dipiboga ku dua pausahaan, nyaéta sisi kidul nu Nederlands-Indische Spoorweg Maatschappij (NIS) kalawan lébar sepur 1.435&nbsp;mm, sedengkeun sisi kalér nu Staatsspoorwegen (SS) kalawan lébar sepur 1067&nbsp;mm. NIS jeung SS silih bagi tanah pikeun jalur karéta api Jogja-Solo.

Baheula di stasion ieu aya dua pacabangan jalur di kuloneun stasion anu kabéhanana geus teu aktip. Jalur anu kahiji ka arah kalér ka Magelang tuluy ka Parakan. Urut jalur Jogja-Magelang ieu bisa ditempo di babaraha tempat di Jalan Tentara Pelajar, Yogyakarta. Jalur ieu ogé boga cabang di Secang ka Musieum Karéta Api Ambarawa liwat Tuntang nepi ka Kedungjati anu ayeuna teu aktip ogé. Jalur anu kadua, ka arah kidul ka Palbapang di Kabupatén Bantul. Urut jalur ieu masih kenéh kaciri di babaraha tempat, salah sahijina nyaéta nau ayeuna jadi lapang parkir kuloneun Keraton Yogya.

## Wangunan jeung tata letak 
 61 09 nau dipajang di pintu kidul stasion]]
Stasion Yogyakarta kabagi jadi dua émplasemén, nyaéta émplasemén kalér anu boga genep jalur karéta api kalawan jalur 5 anu jadi sepur lempeng sarta émplasemén kidul anu boga tilu jalur karéta api kalwan jalur 3 anu jadi sepur lempengna.

Di jero kompléks stasion aya Dipo lokomotip di beulah kalér-kulon jeung Dipo karéta anu aya di beulah kulon. Turntable aya di beulah kulon dipo lokomotip. Di dipo ieu tempat lokomotip-lokomotip badag aristirahat.

Stasion ieu ogé boga dua pintu asup, nyaéta pintu utama anu nyanghareup ka Jalan Margo Utomo (Jalan Pangéran Mangkubumi, asup ka wewengkon Kalurahan Gowongan, Kacamatan Jetis) sarta pintu kidul anu nyanghareup ka arah Jalan Pasar Kembang (wewengkon Kalurahan Sosromenduran, Kacamatan Gedongtengen). Stasion ieu boga wangunan husus pikeun lokét di pintu kidul.

Di wétaneun stasion, aya pangliwatan anu unik di Indonésia. Pangliwatan éta wangunna gerbang gésér kalawan nomer pos jaga lintasan (PJL) 3A jeung 3B, husus pikeun sapédah, béca, andong, atawa anu leumpang anu ngaliwat di kawasan Jalan Malioboro. Salian ti éta, aya sasak anu meuntas Walungan Codé anu dipikawanoh ku ngaran Sasak Kewek, ku sabab aya di luhureun Jalan Abu Bakar Ali anu baheula ngaranna Kerkweg.

Stasion ieu ogé dipikawanoh ku sabab sok dirénovasi sarta sok ditata ulang. Nalika usum mudik lebaran 2010, péron di jalur 1 jeung jalur 2 stasion dijieunkeun péron anu jangkung sarta dan dikanopian. Salian ti éta, warna cét stasion bakal luyu jeung warna korporat has PT KAI. Sistem parkir ogé dirobah: pintu wétan jeung kidul ngan dipaké pikeun *drop-off zone* jeung parkir béca wungkul, sedengkeun tempat parkir aya di beulah kidul-kulon kompléks stasion. Dina raraga ngawujudkeun stasion karéta api badag bertaraf internasional, stasion ieu ti mimiti usum mudik lebaran 2016 geus dirénovasi total, di antarana ngarombak gedong pusat réservasi di pintu kidul, sarta masang lantéy granit, cét ulang, jeung sajabana. Di stasion beulah kidul, baheulana loba kios ngajaléngjréng n gajual dahareun, ékspédisi barang, sarta kios panjualan tikét pasawat jeung karéta api, tapi geus digusur di tanggal 5 Juli 2017 ku sabab teu boga ijin sarta dianggap kumuh ku PT KAI.

Ayeuna stasion ieu mibanda rohangan tunggu éksekutip anu ngaranna "Anggrek *Executive Lounge*" anu dioperasikeun ku PT KA Pariwisata sarta mangpaatkeun wangunan pendopo di tukangeun stasion.

## Kaunikan 
Stasion ieu miboga keunikan, di antarana boga dua monumén lokomotip. Monumén anu kahiji nyaéta mesin uap portabel meunang nyieun Marshall Britannia, Inggris, yang dipajang di pintu asup kaberangkatan di beulah wétan. Posisi asalna di tengah-tengah jalan asup stasion kiwari dipindahkeun ka kaléreun jalan.

Di stasion beulah kidul, dipajang lokomotip disel hidrolik D301 22 ti tanggal 12 Désémber 2018. Dipajangna ieu lokomotip dilakukeun sacara simbolis saenggeus bagian stasion dirombakan deui, di antarana nambahan toilét tina mobil urut anu bisa ku masarakat umum, henteu ngan calon panumpang wungkul.

Stasion ieu baheula kungsi nyetél lagu "Sepasang Mata Bola" karya Ismail Marzuki anu nyaritakeun pajoangan dina karéta api ti Jakarta ka Yogyakarta, tapi ayeuna, euweuh hiji-hiji acan stasion di Daop VI anu nyetél lagu has sarta milih mélodi Westminster Quarters di sakabéh stasion.

## Layanan karéta api 
### Panumpang 
#### Kelas éksekutip 
* Argo Wilis, jurusan Jakarta liwat Bandung jeung jurusan Surabaya
* Argo Lawu (régulér jeung fakultatif), jurusan Jakarta jeung jurusan Solo (sayaga karéta éksekutip jinis *luxury* dina jadwal régulér)
* Argo Dwipangga (régulér jeung fakultatif), jurusan Jakarta jeung jurusan Solo (sayaga karéta éksekutip jinis *luxury* dina jadwal régulér)
* Bima, jurusan Jakarta jeung jurusan Surabaya nyambung ka Malang
* Gajayana (régulér jeung fakultatif), jurusan Jakarta jeung jurusan Malang (sayaga karéta éksekutip jinis *luxury* dina jadwal régulér)
* Turangga, jurusan Jakarta liwat Bandung jeung jurusan Surabaya
* Taksaka (régulér jeung fakultatif), jurusan Jakarta (sayaga karéta éksekutip jinis *luxury* dina jadwal régulér)

#### Kelas campuran 
* Mutiara Selatan, jurusan Jakarta liwat Bandung jeung jurusan Surabaya nyambung ka Malang (éksekutip-ékonomi AC prémium)
* Malabar, jurusan Jakarta liwat Bandung jeung jurusan Malang (éksekutip-bisnis-ékonomi AC)
* Ranggajati, jurusan Cirebon jeung jurusan Surabaya nyambung ka Jember (éksekutip-bisnis)
* Wijayakusuma, jurusan Cilacap jeung jurusan Surabaya nyambung ka Banyuwangi (éksekutip-ékonomi AC prémium)
* Anjasmoro, jurusan Jakarta liwat Purwokerto jeung jurusan Jombang liwat Madiun (éksekutip-ékonomi AC plus)
* Senja Utama Solo, jurusan Jakarta (éksekutip-ékonomi AC prémium)
* Fajar Utama Solo, jurusan Solo (éksekutip-ékonomi AC prémium)
* Mataram, jurusan Jakarta jeung jurusan Solo (éksekutip-bisnis)
* Bogowonto, jurusan Jakarta jeung jurusan Yogyakarta Lempuyangan (éksekutip-ékonomi AC plus)
* Gajah Wong, jurusan Jakarta jeung jurusan Yogyakarta Lempuyangan (éksekutip-ékonomi AC plus)
* Fajar Utama YK, jurusan Jakarta (éksekutip-ékonomi AC prémium)
* Senja Utama YK, jurusan Jakarta (éksekutip-ékonomi AC prémium)
* Lodaya, jurusan Bandung jeung jurusan Solo (régulér: éksekutip-ékonomi AC prémium, tambahan: éksekutip-bisnis)
* Sancaka Utara, jurusan Kutoarjo jeung jurusan Surabaya liwat Gambringan-Gundih (éksekutip-bisnis)
* Malioboro Éksprés, jurusan Malang (éksekutip-ékonomi AC plus)
* Sancaka, jurusan Surabaya liwat Madiun-Jombang (régulér: éksekutip-ékonomi AC prémium; fakultatif: éksekutip-ékonomi AC plus/prémium)
* Joglosemarkerto, KA *looping* Jawa Tengah jeung Yogyakarta kelas éksekutip-ékonomi AC plus dengan jurusan:
** Tegal nyambung ka Solo-**Yogyakarta** liwat Semarang
** Solo nyambung ka Semarang

#### Kelas ékonomi AC prémium 
Jayakarta, jurusan Jakarta jeung jurusan Surabaya

#### Lokal/komuter ékonomi 
Prambanan Éksprés (Praméks), jurusan Solo jeung jurusan Kutoarjo

#### Karéta bandara 
KA Bandara YIA, jurusan Wojo-Kebumén

### Papasan dan persusulan 
* KA Mutiara Selatan jurusan Jakarta liwat Bandung (KA 106/103) pasalingsingan jeung KA Jaka Tingkir jurusan Solo (KA 258) anu ngaliwat langsung
* KA Fajar Utama YK jurusan Jakarta (KA 145) pasalingsingan jeung KA Progo jurusan Yogya Lempuyangan (KA 308) anu ngaliwat langsung
* KA Lodaya Tambahan jurusan Bandung (KA 7009) pasalingsingan jeung KA Kahuripan jurusan Blitar (KA 294) anu ngaliwat langsung
* KA Malioboro Éksprés jurusan Malang (KA 172) disusul KA Kahuripan jurusan Blitar (KA 294) anu ngaliwat langsung
* KA Prambanan Éksprés (Praméks) jurusan Solo (KA 364) pasalingsingan jeung KA Pasundan jurusan Bandung (KA 295) anu ngaliwat langsung
* KA Anjasmoro jurusan Jombang (KA 128) pasalingsingan jeung KA Singasari jurusan Jakarta (KA 109) anu ngaliwat langsung
* KA Argo Wilis jurusan Surabaya (KA 2) pasalingsingan jeung KA Logawa jurusan Purwokerto (KA 300/297) anu ngaliwat langsung
* KA Prambanan Éksprés (Praméks) jurusan Solo (KA 372) pasalingsingan jeung KA Gaya Baru Malam Selatan jurusan Jakarta (KA 111) anu ngaliwat langsung
* KA Senja Utama YK jurusan Jakarta (KA 147) pasalingsingan jeung KA Pasundan jurusan Surabaya (KA 296) anu ngaliwat langsung
* KA Jayakarta jurusan Jakarta (KA 253) pasalingsingan jeung KA Gaya Baru Malam Selatan jurusan Surabaya (KA 112) anu ngaliwat langsung

## Jadwal karéta api 
Ieu jadwal karéta api panumpang anu eureun di Stasion Yogyakarta **per 1 April 2020 (révisi Gapéka 2019).**
* **KA jarak jauh, manengah, jeung komuter régulér**

* **KA Bandara YIA**

* **KA Tambahan (beroperasi nalika usum boboran jeung natal-pabaru; kadang ogé pas poé peré nasional atawa tungtung minggu nu tangtu)**

## Insidén 
* Di tanggal 23 April 2014 saurang lalaki ditabrak karéta api semén kalawan nomer lalampahan 8067 rélasi Lempuyangan-Purwokerto. Korban diduga gangguan jiwa.
* Di tanggal 4 Juli 2017 hiji siswi SMK leungit saenggeus turun ti karéta api Senja Utama Yogya di Stasion Tugu. Dua poé saenggeusna, jam 15.00 soré, tungtungna pihak kulawarga ditelepon ku anu nganteur siswi éta balik ka imahna.

## Antarmoda pangrojong 
## Galeri 

File:Yogyakarta Tugu Station.jpg|Stasion Tugu ditempo di hareup saenggeus dicét ku striping has KAI.
File:Yogyakarta Tugu Station platform.jpg|Péron Stasion Tugu anu ramé.
File:Yogyakarta Indonesia Rickshaws-waiting-at-level-crossing-for customers-01.jpg|Tukang béca di deukeut PJL 3A/3B.
File:Yogyakarta Indonesia Tugu-Railway-Station-01.jpg|Babaraha buruh angkut eukeur ngadagoan pikeun naékkeun barang jeung motor maké gorobag.
File:Yogyakarta Indonesia Level-crossing-at-Tugu-Railway-Station-01.jpg|Pangliwatan sawidang 3A 
File:Yogyakarta Indonesia Tugu-Train-Station-02.jpg|Péron kalér Stasion Tugu.
File:Yogyakarta Indonesia Tugu-Train-Station-01.jpg|Stasion Tugu, saacan dicét ulang.
File:Stasiun Yogyakarta Malam.jpg|Stasion Yogyakarta pas peuting, April 2019
File:Stasiun Yogyakarta.jpg|Stasion Yogyakarta pas peuting, Juli 2019
File:Stasiun Yogyakarta Selatan.jpg|Pintu kidul stasion Yogyakarta
File:KA Prameks Yogyakarta.jpg|KA Praméks jeung KA Solo Éksprés keur eureun di stasiun Tugu
File:KA Prameks Yogyakarta 2.jpg|KA Praméks (kiri) dengan *livery* terbaru dan KA Bandara YIA (kanan) sedang berhenti di stasiun Tugu

## Catetan suku 
## Rujukan 
## Tutumbu luar 
*  Situs resmi KAI dan jadwal karéta api tahun 2019 
*  Detail Stasion Yogyakarta