open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kéngkérang

**Kéngkérang**; *Shoulder balde*; nyaéta tulang anu nyambungkeun taktak jeung tulang beuheung. 
Ieu tulang wujudna gepéng, ngawangun siku tilu ngawengku tatak.  Tulang ieu ngabogaan dua sisi *anterior* jeung *posterior*, jeung tilu *patas-superior*, *lateral*, jeung *medial*.  Palebah *anteriorna* rada *konkaf* jeung perenahna dina sisi *toraks posterior*.  Palebah *posterior*dibagi jadi dua daérah ku *spina scapulae*, *rigi* tulang, anu karampa ngaliwatan kulit, mapay ngaliwatan rubak *scapula* anu tungtungna di sisi *lateral* jadi *acromion*, bagian tulang nu kandel nu perenahna pas dina luhureun leungeun. *Akromion* silih ngarojong jeung tungtung * lateral clavicula*.

## Dicutat tina 
Kategori :Anatomi
Kategori :sistim rangka
Munggahan

Munggahan nyaéta tradisi masarakat sunda pikeun ngabagéakeun bulan Ramadhan anu dilaksanakeun dina ahir bulan Sya’ban (hiji atawa dua poé saméméh bulan Ramadhan). Bentuk palaksanaanana rupa-rupa, umumna ngumpul jeung kulawarga jeung baraya, dahar babarengan (botram), silih hampura, jeung solat babarengan. Salian ti éta, aya ogé nu nganjang ka tempat wisata jeung kulawargana, ziarah ka makam kolot atawa jalma soleh, atawa ngalaksanakeun sedekah (sedekah dina poé saméméh bulan puasa). 

## Étimologi 
Munggahan asalna tina basa Sunda unggah anu hartina naék, anu hartina naék kana bulan suci atawa luhur darajat.  Tradisi munggahan miboga tujuan pikeun muji sukur ka Alloh, pikeun ngabersihkeun diri tina hal-hal anu goréng dina taun-taun saméméhna sarta ngajauhan kalakuan-kalakuan anu goréng nalika puasa di bulan Ramadhan.

## Babandingan Munggahan sareng Papajar 
## Ajén Filosofis 
Dina budaya Sunda, Munggahan sarta Papajar téh mangrupikeun larapan tina ajén **Silih Asah, Silih Asih, Silih Asuh**. Ieu tradisi nguatkeun tali silaturahmi sarta solidaritas sosial sangkan masarakat asup ka bulan puasa dina kaayaan haté anu beresih (*langgeng*) sarta rukun sareng sasama.

## Catatan 
## Referensi 
*
* 

## Pranala luar 
* Memaknai tradisi munggahan
* Menyambut Ramadhan dengan Tradisi Munggahan 
* Mengagungkan Ramadhan 

## Tingali ogé 
*papajar
*jarah
Otong Kosasih

**Otong Kosasih** atawa leuwih dipikawanoh **Prof. Ir. Radén Otong Kosasih** (gumelar di Cibodas, Majalaya, Jawa Kulon 15 Mei 1905) mangrupa profesor di widang teknik elektro. Manéhna ogé mangrupa rektor nu paling awal di Institut Teknologi Bandung (ITB) nu ngajabat dina taun 1 November 1959- 20 April 1964 periode kahijina.

Di masa Menteri Perhubungan  nu dipingpin ku  Ir. R. Rooseno jeung jeung Dirjen Kepala/DKA   Ir. Moh. Effendi Saleh, Otong Kosasih masa éta ngajabat jadi Direktur Traksi jeung Material Direktorat Jenderal/Djawatan kereta api (DDKA- nu ayeuna jadi PT KAI). Anjeunna ogé kungsi ngajabat jadi staf pengajar di bagian Teknik Elektro Fakultas Teknik Universitas Indonesia Bandung (aran saacan jadi ITB).

## Referensi
Maskoen Soemadiredja

**Maskoen Soemadiredja** (gumelar di Bandung, 27 Mei 1907)  nyaéta aktivis jeung politikus nu asalna ti Jawa Kulon. Maskoen Soemadiredja mangrupa anak ti pasangan Radén Umar Soemadiredja jeung Nyi Radén Umi. Maskoen Soemadiredja ditetepkeun jadi Pahlawan Nasional Indonesia kalawan katetepan  SK Presiden Republik Indonesia No.089/TK/Tahun 2004. Maskoen Soemadiredja maot dina kaping 4 Januari 1986 ku lantara udzur. Janazahna dimakamkeun di Taman Makam Pahlawan Nasional Kalibata Jakarta.

## Biografi 
Maskoen Soemadiredja mangrupa aktivis sakaligus politisi. Taun 1927 manéhna anyar aktif di gerakan pulitik, manéhna asup ka Partai Nasional Indonesia (PNI). di dinya manéhna ngajabat jadi komisaris sarta sekertaris II di PNI cabang Bandung. Kagiatan nu dilakonan salila milu partai éta nyaéta dina rarangka memperjuangkan kemerdekaan Indonesia. Prinsip nu disebarkeun salami ngalakokan perjuangan nayeta prinsip-prinsip nasionalisme. Ku lantaran éta loba ti masyarakat nu jadi milu semangat pikeun ngajuangkeun kemerdekaan Indonesia.

## Penghargaan 
Makoen Soemadiredja meunang sababaraha pangajén tina jasa nu geus dilakonan ku manéhna, nyaéta:

* Setya Lencana Perintis Kemerdekaan
* Setya Lencana Perjuangan Kemerdekaan
* Bintang Maha Putera Utama

## Referensi
Raden Ahmad Kosasih

**Radén Ahmad Kosasih** (gumelar di desa Bondongan, Bogor Kidur, Bogor, Jawa Kulon 14 April 1919- 24 Juli 2012) nyaéta penulis sakaligus komikus anu ka sohor di Indonesia. Manéhna dianggap jadi Bapak Komik Indonesia. Salian éta, ngaranna ogé dijadikeun salah sahiji gelaran Komik Indonesia, nyaéta Kosasih Award.

Radén Ahmad Kosasi mangrupa anak ti papasangan Radén Wiradikusuma jeung Sumami. bapana mangrupa padagang nu asalna ti Purwakarta, ari ibuna mangrupa orang Bogor. Ahmad Kosasih maot diumur 93 taun, dina poé rebo 14 April 2012.https://gaya.tempo.co/read/419926/perjalanan-karier-komik-kosasih

## Biografi 
Radén Ahmad Kosasih mangrupa komikus anu ka sohor di Indonesia. Karyana ditulis ti taun 1953. Karya-karyana ogé aya sababaraha *genre* diantarana nyaéta *superhero,* wayang, *folklor,* fiksi ilmiah jeung pertualangan.https://gaya.tempo.co/read/419926/perjalanan-karier-komik-kosasih

## Referensi
Ully Sigar Rusady

**Ully Sigar Rusady** (gumelar di Garut, Jawa Kulon 4 Januari 1950) nyaéta musisi sakaligus akitivis lingkungan hidup Indonesia. Tembang nu diciptakeun ku manéhna loba ngabahas tentang isu lingkungan, sampe manéhna kungsi meunang pangajén Kalpataru dina kategori ais pangampih lingkungan.https://majalah.tempo.co/read/pokok-dan-tokoh/80416/ully-sigar-rusady

## Rujukan
Urang Mapuche

jmpl
jmpl

**Urang Mapuche** éta mangrupa jalma pribumi anu paling loba di Chili, anu salian ti cicing di daérah tengah jeung kiduleun Chili, ogé aya di daérah beulah kulon kidul-kulon Argentina.
Raden Aria Wira Tanu I

**Radén Aria Wira Tanu I** (gumelar di Kampung Cibodas, Desa Dayeuh Kolot, Padaleman Sagaraherang, Subang) nyaéta Dalem atau bupati sakaligus anu ngadirikeun Cianjur. Radén Aria Wira Tanu I mangrupa anak ti Radén Aria Wangsa Goparana.https://id.wikipedia.org/wiki/Wangsa_Goparana  Radén Aria Wira Tanu I mibanda sababaraha anak, diantarana nyaéta Wiramangala, Martayuda, Tirta, Natadimanggala, Wiradimanggala, Suradiwangsa, Nyi Mas Kaluntar, Nyi Mas Karangan, Nyi Mas Bogem, Nyi Mas Kara, Nyi Mas jeung got.

## Biografi 
Radén Aria Wira Tanu I nu mangrupa salah sahiji inohong anu jadi nu ngadegkeun Cianjur kungsi ngalaman mondok diajar agama Islam dina arahan Syekh Syarif Hidayatullah Cirebon. Anjeunna mangrupa salah sahiji santri teladan salam diajar di pondok éta, anjeunna nguasai kana elmu agama, siasah atawa pulitik jeung élmu anu hubunganna jeung masyarakat.

## Referensi
Maria Ulfah Santoso

**Hajjah Radén Ayu Maria Ulfah** atau leuwih dipikawanoh **Maria Ulfah Santoso** (gumelar di Serang, Banten 18  Agustus 1911) nyaéta salah sahiji mantan Menteri Sosial di Kabinet Sjahrir II. Maria Ulfah Santoso lahir ti keluarga priyayi, bapana  Radén Mohammad Achmad mangrupa Pamong Praja, bapana ogé sempet jadi bupati Kuningan.

## Referensi
Ema Bratakusumah

**Ema Bratakusumah** atawa leuwih dipikawanoh ku ngaran **Gan Ema** (gumelar di Ciamis 12 Agustus 1901) nyaéta salah sahiji tokoh Sunda di widang Pajoang Pergerakan Nasional di Jawa Kulon. Gan Ema ogé dipikawanoh jadi budayawan nu mibanda kéahlian di widang pencak silat.

## Referensi
Yudi Latief

**Yudi Latief** (gumelar di Sukabumi, Jawa Kulon 26 Agustus 1964) nyaéta salah sahiji tokoh aktivis sakaligus cendekiawan anom. Yudi Latief mangrupa ketua Pusat Studi Islam dan Kenegaraan-Indonesia (PSIK-Indonesia). Salian éta, anjeunna ogé jadi Direktur Eksekutif, Reform Institute.

## Biografi 
Yudi Latief mangrupa aktivis sakaligus cendekiawan anom ti Jawa Kulon. Anjeunna kungsi ngalaman mondok di Gontor, Jawa Wetan sabenerna lulus ti Sakola Dasar (SD). Lulus ti Gontor, anjeunna nuluykeun kuliah di Fakultas Ilmu Komunikasi Universitas Padjajaran (Unpad) dina taun 1990. Terus neruskeun atikan di Australian National University, fokusna ka Sosiologi Politik nu ngajadi jurusan anjeunna salila kuliah S2 jeung S3.

## Referensi
Darmasiksa

**Prabu Sanghyang Wisnu** atawa leuwih dipikawanoh ku ngaran **Darmasiksa** nyaéta salah sahiji raja di Kerajaan Sunda Galuh. Anjeunna mingpin kerajaan antara taun 1175- 1297 Masehi.

## Biografi 
**Darmasiksa** nyaéta salah sahiji raja di Kerajaan Sunda Galuh. Anjeunna mingmpin kerajaan antara taun 1175- 1297 Masehi. Kerajaan nu dipingpinna aya di daérah Saunggalah, Kuningan, Jawa Kulon. Darmasiksa mangrupa anak ti Prabu Darmakusuma nu maréntah kerjaan ti taun 1157- 1175 Masehi. Salian éta, Darmasiksa mangrupa incu ti salah sahiji pangawasa Kerajaan Galunggung, rupana Batari Hyang Janapati.

Darmasiksa mibanda silsilah tinu janteun ibuna, nyaéta Dewi Ratna Wisesa. Pami ti ibuna, Darmasiksa mangrupa incu ti Rakeyan Jayagiri Prabu Menakluhur anu mangrupa salah sahiji raja di Kerajaan Galuh nu mingpin antara taun 1155- 1157.

## Referensi
Musa Suria Kertalegawa

**Musa Suria Kertalegawa** (gumelar di Garut 26 Oktober 1897) nyaéta bupati Garut ka-6. Manéhna ngajabat ti taun 1929-1944. Musa Suria Kertalegawa, salian jadi bupati manéhna ogé kungsi jadi pelopor Partai Rakyat Pasundan (PRP) dina taun 1944. salian éta, manéhna ogé kungsi ngadirikeun Negara Pasundan dina tanggal 4 Mei 1947. Musa Suria Kertalegawa sering dianggap NICA-Legawa ku sabab manéhna leuwih pro ka Walanda Musa Suria Kertalegawa maot di tanggal 12 Maret 1978, dina umur 80 taun. 
## Biografi 
Musa Suria Kertalegawa mangrupa bupati Garut ka-6. Manéhna lahir ti kaluarga menak, manéh mibanda dulur anu jadi bupati di sababaraha daérah. Dina umur 16 taun manéhna tamat sakola dasar ti Europeesche Lagere School nu mangrupa sakola Walanda. Salian éta, manéhna ogé kungsi namatkeun sakola di HBS (*Hogere Burger School*). Sabérésna ti dinya, dina taun 1935 manéhna tamat di *Technische Burgerscool.* Sabérésna tamat pendidikanna, manéhna nuluykeun jadi pegawai di pamarentahan Walanda.

## Referensi
Samsudin Hardjakusumah

**Raden Muhamad Samsudin Dajat Hardjakusuma** atawa leuwih dipikawanoh ku ngaran **Sam Bimbo** (gumelar di Kuningan, Jawa Kulon 6 Mei 1941) nyaéta mangrupa salah sahiji anggota grup musik kaluwarga Bimbo. Sam Bimbo mangrupa anak ti papasangan  Raden Dajat Hardjakusumah dan Oeken Kenran. Anjeunna mibanda istri nu ngaranna Rubaah Samsudin, ti istrina anjeunna mibanda opat anak nyaéta Daud, Nunun, Déa jeung Asri Dewi Lestari.

Samsudin Hardjakusumah mangrupa sarjana Seni Rupa lulusan taun 1968 ti Institut Teknologi Bandung (ITB). Anjeunna ogé dipasih pangajén Guru Besar Kehormatan ti ITB ku sabab konsisten ngahasilkeun karya jeung ngajuangkeun hak cipta pikeun para musisi.

## Referensi
Pontius Pilatus

, 1881]]
**Pontius Pilatus** (Πόντιος Πιλᾶτος, *Pontios Pīlātos*) téh *Prefek* (atawa gupernur) ka-5 ti Provinsi Iudaéa Kakaisaran Romawi, ngajabat taun 26–36 M, pas jaman kaisar Tiberius. Manéhna anu ngawakilan pamaréntahan Romawi di Yerusalém pikeun ngadilan Yésus Kristus anu ditéwak di Taman Getsemani. Sanggeus nyalidikan perkara Yésus, Pilatus ngaku yén manéhna teu manggihan kasalahan nanaon ngeunaan Yésus. Ngan Pilatus teu mampuheun pikeun ngabébaskeun Yésus sababari kitu, malah sabalikna manéhna matuh kana kahayang warga pikeun nyalibkeun Yésus.

## Tempo ogé 
* Pangadilan Yesus
* Panyaliban Yesus
* Panguburan Yesus
* INRI
* Bagian Alkitab anu patali: Matius 26, Matius 27, Markus 15, Lukas 22, Lukas 23, Yohanes 19.

## Rujukan
Pandu Kartawiguna

jmpl|gambar
**Pandu Kartawiguna** (gumelar di Cirebon, Jawa Kulon 13 Februari 1913) nyaéta Pajoang Angkatan 45. Salian éta anjeunna ogé mangrupa salah sahiji tokoh Pers Indonesia nu jadi pelopor  Lembaga Kantor Berita Nasional Antara dina taun 1937 kantorna di JI. Pinangsia 38 Jakarta Kota.

## Biografi 
Pandu Kertawiguna mangrupa salah sahiji tinu 4 orang Pajoang Kemerdekaan di Banten. Anjeunna jeung babaturanna mangrupa nu munggaran kali nyiarkeun berita Kemerdekaan Indonesia di daérah Serang, Banten. Sabérésna éta, anjeunna ogé nu ngaleupaskeun simbol kekuasaan Jepang basa harita. dina masa kaayaan Kemerdekaan Indonesia nu masih acan stabil, anjeunnna jeung rengrenganna ngadirikeun Angkatan Pemuda Indonesia (API) di Banten.

Pandu Kertaguna jeung babaturanana nyaéta Adam Malik,  Soemanang, A.M. Sipahoetar ngadirikeun kantor berita nu dipasih nami kantor berita ANTARA. Kantor ieu awalna mangrupa kantor berita nu ditujukeun kanggo para pemuda pajoang kemerdekaan Indonesia. Namun dina lanjutanna kantor ieu robah jadi kantor berita nu ngabewarakan ngeunaan peristiwa anu mutakhir di sakuliah dunya.

Dina taun 1962, Pandu Kertawiguna dipilih jadi ketua ANTARA nu anggotana di antarana nyaéta :  Djawoto, Moh. Nahar, Subanto Taif, Adinegoro, Mashud Sosrojudho, Suhandar, Subakir, R. Moeljono dan Zein Effendi. DIna taun ieu ogé, kantor berita ANTARA resmi jadi lembaga kantor berita nasional nu didasarkeun ka Surat Keputusan Presiden Republik Indonesia No  307 taun 1962.

## Referensi
Harry Roesli

**Djauhar Zaharsyah Fachrudin Roesli** (gumelar di Bandung, Jawa Kulon 10 September 1951) nyaéta mangrupa salah sahiji tokoh Sunda di widang budaya jeung seni. Anjeunna mibanda gelar Profesor Musik Psikologi. Anjeunna pernah namatkeun sakola S3 dina taun 1981 jeung anjeunna pernah ngajar di Jurusan Seni Musik Universitas Pendidikan Indonesia (UPI) jeung di Universitas Pasundan.

## Referensi
Ipik Asmasoebrata

**Ipik Asmasoebrata** (gumelar di Tanjungsari, Sumedang, Jawa Kulon 16 Juni 1922) nyaéta salah sahiji inohong pulitik Indonesia. Anjeunna ogé mangrupa mantan pajoang Kemerdekaan Indonesia Angkatan 45. Karir pulitik anjeunna geus kungsi ngajabat di sababaraha lembaga pulitik, diantarana Partai Demokrasi Indonesia (PDI). Anjeunna ogé kungsi ngajabat jadi wakil ketua Komisi I Majelis Permusyawaratan Rakyat (MPR) sakaligus jadi juru wicara ti fraksi PDI pikeun di MPR/DPR. Salian éta, anjeunna ogé kungsi ngajabat jadi ketua umum Persatuan Olahraga Berkuda Seluruh Indonesia (PORDASI).

Ipik Asmasoebrata maot dina kaping 28 Agustus 2003 lantaran udzur stroke. Anjeunna maot di bumina di Jalan Denpasar, Kuningan, Jakarta Kidul. Anjeunna ninggalkeun lima anakna nyaéta Dadang Suryadi, Alex Asmasoebrata, Ferry Asmasoebrata, Neneng Amalia, Dendawacana.

## Referensi
Yura Yunita

**Yura Yunita** (gumelar di Bandung, Jawa Kulon 9 Juni 1991) nyaéta mangrupa salah sahiji musisi sakaligus nu nyiptakeun lagu nu asalna di tatar Sunda. Yura Yunita mangrupa ngaran panggungna, ngaran aslina nyaéta Yunita Rahman. Anjeunna lulusan Fakultas Komunikasi Universitas Padjajaran (Unpad). Yura Yunita geus nikah jeung Donne Maula dina taun 2020.

## Tembang 
## Referensi
Acil Bimbo

**Acil Darmawan Hardjakusumah, SH** atau leuwih dipikawanoh ku ngaran **Acil Bimbo** (gumelar di Bandung, Jawa Kulon 20 Agustus 1943) nyaéta salah sahiji anggota grup musik Bimbo. Acil mangrupa anak kadua tina 7 dulur kandungna. Anjeunna nikah jeung Ernawati, ti dinya anjeunna mibanda opat anak jeung sababarah cucu. Dua cucuna mangrupa mantan anggota grup JKT48, nyaéta  Hasyakyla Utami jeung Adhisty Zara.

Acil jeung dulurna, nyaéta Sam Bimbo, Jaka Bimbo jueng Iin Parlina ngadirikeun grup musik  Bimbo dina taun 1967.

## Rujukan
Nano Suratno

**Nano Suratno** atau leuwih dipikawanoh ku ngaran **Kang Nano** (gumelar di Tarogong, Garut, Jawa Kulon 4 April 1944) nyaéta mangrupa salah sahiji seniman sakaligus musisi tembang Sunda. Kang Nano pernah meunangkeun pangajén BASF Award dina taun 1989 tina judul tembangna Kalangkang. Taun payunna, anjeunna ogé meunangkeun deui pangajén ti BASF Award (1989) ku sabab tembangna kajual dua juat fotokopi.

## Referensi
Prabu Geusan Ulun

**Prabu pikeun Ulun** atawa **Pangéran Angkawijaya**/ **Pangéran Kusumadinata II** mangrupa salah sahiji Raja Kerajaan Sumedang Larang anu mingpin kerajaan dina taun 1578- 1601 Masehi.

Parbu Geusa Ulun narima estafet kapamingpinan ti Sanghyang Pake Binokasih nu mangrupa utusan ti Kerajaan Padjajaran nu keur éta dipingpin ku opat Kandaga Lante, nyaéta Embah Jaya Perkasa, Embah Terong Peot, Embah Kandong Hapa, dan Embah Nanganan.

## Referensi
Raden Sjamsoeddin

**Raden Sjamsoeddin** (gumelar Sukabumi, Jawa Kulon 1 Januari 1908) nyaéta mangrupa Walikota Sukabumi nu munggaran. Anjeunna ogé mangrupa ketua  gerakan 3A (Nippon Pelindung Asia- Nippon Pemingpin Asia- Nippon Cahaya Asia) nu ditunjuk langsung ku Hitoshi Shimizu salaku Kepala Departemen Propaganda (Sendenbu). Gerakan ieu diadegkeun barengan jeun Hari Nasional Jepang (Tencosetsu) Kaisar Hirohito, nyaéta dina tanggal 29 April 1942.

## Referensi
Benny Soebardja

**Benny Soebardja** (gumelar di Tasikmalaya, Jawa Kulon 4 Juli 1949) nyaéta salah sahiji mangrupa musisi anu asal ti tatar Sunda. Anjeunna mangrupa musisi dina genre *rock*, anjeunna ogé dianggap jadi musisi indie generasi awal. Di sababaraha majalah musik dina taun 1970-an, anjeunna dianggap jadi “Godfather of Indonesian Progrssive Underground”

Benny Soebardja ngawalan jadi musisi dina taun 1960 lewat band kampus. kakara dina taun 1966, anjeunna ngadirikeun grup The Peels anu nuansa laguna saperti The Beatles. Band ieu aya 4 anggotana, nyaéta Benny Soebardja, Gumilang Kentjana Putra, Budhi Sukma Garna (Buce) jeung Dedy Budhiman Garna.

## Referensi
Doddy Achdiat Tisna Amidjaja

**Doddy Achdiat Tisna Amidjaja** (gumelar 15 Maret 1925) nyaéta salah sahiji inohong anu aktif di widang atikan jeun penelitian. Anjeunna mangrupa Guru Besar Biologi di Institut Teknologi Bandung (ITB). Salian éta, anjeunna ogé kungsi ngajabat jadi ketua Lembaga Ilmu Pengetahuan Indonesia(LIPI) nu ayeua dilebur jadi Badan Riset dan Inovasi Nasional (BRIN). Anjeunna ogé kungsi diangkat jadi Duta Besar Indonesia pikeun Perancis.

## Referensi
Atmakusumah Astraatmadja

**Atmakusumah Astraatmadja** (gumelar di Labuan, Banten 20 Oktober 1938) nyaéta mangrupa salah sahiji penulis, wartawan sakaligus pengajar nu asalna ti tatar Sunda. Anjeunna mangrupa Ketua Dewan Pers independen nu munggaran, ngajabat ti Mei taun 2000 nepi ka Agustus 2003. Anjeunna ogé ngajar di Lembaga Pers Dr. Soetomo (LPDS) ti taun 1992. Salain éta, anjeunna mangrupa Dewan Pakar LPDS ti taun 2003.

Atmakusumah Astraatmadja pernah meunang pangajén Ramon Magsaysay taun 2000 pikeun Jurnalisme, Sastra, jeung Seni Komunikasi Kreatif, nu diayakeun ku The Ramon Magsaysay Award Foundation di Manila 31 Agustus 2000.

## Referensi
Himendra Wargahadibrata

**Prof. Dr. A. Himendra Wargahadibrata, dr., Sp.An., KIC** (gumelar di Purwakarta 11 Februari 1943) nyaéta salah sahiji guru besar di widang anestesi Fakultas Kedokteran di Universitas Padjajaran (Unpad). Anjeunna ogé kungsi ngajabat jadi Rektor Unpad ka-9. Salian jadi akademisi, anjeunna ogé kungsi jadi pamain bola ngabela Persib Bandung dina taun 1962. Malahan anjeunna kungsi ngabela Tim Nasional Junior Indonesia dina raraga Asian Games 1962, Merdeka Games, jeung Ganefo 1964.

## Referensi
Muhammad Ahyad al-Bughuri

**Muhammad Ahyad al-Bughuri** (gumelar di Bogor, Jawa Kulon 4 Juli 1884 Masehi/ 21 Ramadhan 1302 Hijriah) nyaéta mangrupa Ulama nu asalna ti Jawa Kulon nu jadi guru di Masjidil Haram. Muhammad Ahyad al-Bughuri mangrupa putra ti  Kiai Muhammad Idris bin Abi Bakar bin Tubagus Musthafa Bakri al-Bughuri. Anjeunna ogé mangrupa cicit ti Tubagus Bakri nu mangrupa nu nyebarkeun Agama Islam ti daerah Jawa Kulon di abad ka-17.

Muhammad Ahyad al-Bughuri mangrupakeun guru di Masjidil Haram, sanajan kitu anjeunna masih kersa diajar ka guru-guru nu lainna. di antarana nyaeta ka Syekh Mukhtar ibn ath-Tharid al-Bughuri. sapaninggal Syekh Mukhtar, anjeunna diutus kanggo ngangentoskeun guruna. basa harita, kirang langkung aya 300 santri anu ngiring pangaosan anjeunna di Masjidil Haram. Salain eta, anjeunna oge jadi pingpinan majlis dzikir di Makkah sareng oge  ngajar di Masjid Nabawi anu tempatna aya di Madinah.

## Referensi
Ilen Surianegara

**Ilen Surianegara** (gumelar di Bandung, Jawa Kulon 29 Desember 1924) nyaéta salah sahiji budayawan sakaligus Diplomat Indonesia nu asalna ti tatar Sunda. Ilen Surianegara lahir ti kaluwarga muslim, sanajan kitu anjeun ti Sakola Dasar (SD) nepi ka Sakola Menengah Pertama (SMP) disakolakeun di sakola Protestan. Hal ieu bakal ngajadikeun bekel anjeunna keur nempa hirup di luar negeri, nyaéta geus biasa hirup dinu kaayaan nu rupa-rupa.

Ilen Surianegara kungsi nempa sakola tinggi di Perancis, rupana di Institut d’Etudes Politiques (1950-1953). di dinya anjeunna sakaligus jadi wartawan, jabatan anjeunna di dinya jadi Direktur Antara pikeun wilayah Eropa Kulon. Sabérésna éta, anjeunna ngajabat jadi Atase Kebudayaan jeung Pers KBRI di Paris ti taun 1954- 1959.

## Referensi
ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪

**ᮊᮘᮥᮕᮒᮧᮔ᮪**
ᮑᮆᮒ ᮘᮘᮌᮤᮃᮔ᮪ ᮝᮤᮜᮚᮂ ᮃᮓᮬᮤᮔᮤᮞ᮪ᮒᮢᮒᮤᮖ᮪ ᮞᮀᮌᮩᮞ᮪ ᮕᮢᮧᮕᮤᮔ᮪ᮞᮤ. ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮓᮤᮕᮤᮀᮕᮤᮔ᮪ ᮊᮥ ᮘᮥᮕᮒᮤ. ᮞᮏᮘ ᮒᮤ ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪, ᮘᮘᮌᮤᮃᮔ᮪ ᮝᮤᮜᮚᮂ ᮃᮓᮬᮤᮔᮤᮞ᮪ᮒᮢᮒᮤᮖ᮪ ᮞᮀᮌᮩᮞ᮪ ᮕᮢᮧᮕᮤᮔ᮪ᮞᮤ ᮑᮆᮒ ᮊᮧᮒᮙᮓᮡ  . ᮞᮎᮛ ᮅᮙᮥᮙ᮪, ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮏᮩᮀ ᮊᮧᮒᮙᮓᮡ  ᮙᮤᮘᮔ᮪ᮓ ᮝᮨᮝᮨᮔᮀ ᮃᮔᮥ ᮞᮛᮥᮃ. ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮜᮄᮔ᮪ *ᮘᮝᮠᮔ᮪* ᮕᮢᮕᮤᮔ᮪ᮞᮤ, ᮊᮥᮞᮘᮘ᮪ ᮆᮒ ᮘᮥᮕᮒᮤ ᮃᮒᮝ ᮝᮜᮤᮊᮧᮒ ᮠᮔ᮪ᮒᮩ ᮔᮀᮌᮥᮀ ᮏᮝᮘ᮪ ᮊ ᮌᮥᮘᮨᮁᮔᮥᮁ. ᮘᮧᮂ ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮃᮒᮝ ᮊᮧᮒᮙᮓᮡ  ᮙᮀᮛᮥᮕ ᮓᮆᮛᮂ ᮇᮒᮧᮔᮧᮙ᮪ ᮃᮔᮥ ᮓᮤᮕᮞᮤᮠᮔ᮪ ᮝᮨᮝᮨᮔᮀ ᮕᮤᮊᮩᮔ᮪ ᮍᮒᮥᮁ ᮏᮩᮀ ᮍᮥᮛᮥᮞ᮪ ᮕᮨᮁᮊᮝᮤᮞ᮪ ᮕᮙᮛᮦᮔ᮪ᮒᮠᮔ᮪ᮔᮔ ᮞᮧᮛᮍᮔ᮪.
Pamaheg

**Pamaheg** nyaéta dorongan nu kaluar ti jeroning diri, nu ngajadikeun ayana jati diri (watak jeung dorongan laku lampah  bawaan), dekan (deka-an) nyaéta batin pangrarasa di jeroning haté, gawilan (mang-kawila-an) nyaéta dorongan kahayang nalang jeung nulung, saterusna nyaéta kahayang, ari kahayang téh nyaéta pangabutuh atawa nafsu.

Rék daék teu daék ogé pamaheg mah bakal tetep aya di jeroning diri jelema nu hirup, mangrupa carana Gusti Nu Ngersakeun nu ngawasa ka sakabéh kaayaan, kajadian, jeung kahirupan, bari jeung Gusti mah teu ngabutuhkeun bantuan nanaon atawa bantuan sasaha. ku kituna ceuk ajaran Jati Buhun mah aturan ti Gusti nu saenyana téh teu kudu diajarkeun ti luar diri urang, da manuk ogé bisa nyayang, nyingleumleum, jeung ngurus anakna teu kudu diajarkeun ti luar dirina, tapi cukup ku éling kana dirina sorangan.

Pamaheg téh mangrupa kecap Buhun titinggalan ti pamuunan (karuhun buhun) nu dipaké kénéh nepi ka ayeuna ku ajaran Ajaran Jati Buhun.

## Pamaheg Nu Aya Dina Diri Jelema 
Pamaheg nu aya dina diri jelema meni kacida ahéngna tur ngabogaan mangrupa-rupa aturan ti Gusti nu saenyana-enyana Gusti jang jelema, jeung nu aya di sasatoan mah teu saahéng siga nu dipikaboga ku jelema. Bagéan na téh nyaéta:

# **Jati diri** mangrupa peran nu ti Gusti nu kawasa ajang jelema. Nepikeun ka jelema ngabogaan watak jeung sifat nu bararéda. Sedengkeun sasatoan mah, dina hiji jinis sasatoan biasana jatidirina ampir sarageman, jeung bakal béda mun jinis sasatoanna ogé béda.
# **Deka** atawa rasa di jeroning diri nu ahéng, nepikeun ka jelema bisa ngarasakeun kaéra jeung ka wiwirang nepikeun ka hanyang nutupan beungeut, bisa ngarasakeun nalangsa nepikeun ka ceurik inghak-ingakan, jeung bisa ngarasakeun bungah jeung kagugu nepikeun ka seuri babarakatakan, jeung salianna deui, jeung éta téh henteu dipikaboga ku sasatoan, sanajan aya ogé dekat nu dipikaboga ku jelema katut ku sasatoan.
# **Kawila**.
## Ngarujuk tina
Daptar gunung api di Azerbaijan

thumb|right|Kerucut piroklase tina rupa bumi gunungapi Axarbaxar.
Kaca ieu mangrupa **daptar gunung seuneuan di Azerbaijan**.

## Rujukan 
*  

## Tumbu luar 
* Volcano World Web site
Ayutthaya

**Ayutthaya** (ngaran lengkep : **Phra Nakhon Si Ayutthaya**, Basa Thai: พระนครศรีอยุธยา) nyaéta puseur dayeuh Propinsi Ayutthaya, Thailand, anu miboga pangeusi sakitar 52.952 urang (2014). Diadegkeun ku Raja U-Thong dina taun 1350, pikeun jadi puseur dayeuh karajaanana, Karajaan Ayutthaya di Siam.
Karajaan Ayutthaya

**Karajaan Ayutthaya** (; , , ; juga dieja "Ayudhya" atau "Ayodhya") mangrupa karajaan bangsa Thai anu ngadeg dina taun 1351 nepi ka taun 1767M. ngaran Ayutthaya dibawa ti **Ayodhya**, ngaran karajaan anu dipingpin ku Sri Rama, tokoh dinaw Carita Ramayana. Dina taun 1350, Sri Raja Ramathibodi I (U-Thong) ngadegken Ayutthaya minangka puseur dayeuh karajaanana jeung naklukkeun dinasti Karajaan Sukhothai, nyaéta 640KM ka lebah kalér, dina taun 1367.

Dina mangsa harita, Ayutthaya aktip balantik jeung rupa-rupa nagara luar kawas Tiongkok, India, Jepang, Persia, jeung sawatara nagara-nagara di Éropa. Pamingpin jeung panggedé di Ayutthaya ngawidian padagang Portugis, Spanyol, Walanda, jeung Prancis pikeun ngadegkeun padumukan di luar témbok bénténg Ayutthaya. Raja Narai (1656-1688) malah mibanda hubungan anu alus reujeung Raja Louis XIV ti Prancis jeung kacutat kungsi ngirimkeun dutana ka Prancis.

Sabada saruntuy konflik pajoréwatan kakawasaan antar dinasti, Ayutthaya asup kana mangsa pangméncrangna dina saparapat ka dua abad-18. Dina mangsa anu kurang-leuwih runtut raut éta, kasenian, kasusastraaan, jeung pangatikan mekar. Perang anu kebat kajadian nyaéta perang ngalawan bangsa séjén. Ayutthaya ngamimitian ngalawan Dinasti  Nguyen (anu murba Viétnam Kidul) dina taun 1715 pikeun ngandih kawasa jeung Kamboja.

Sanajan kitu, satru panggedéna datang ti Burma jeung pamingpinna Sri Raja Alaungpaya anu nembé murba sabada naklukkeun urang-urang Shan. Dina taun 1765, wewengkon Ayutthaya ditarajang ku dua jumplukan gedé wadyabalad Burma, anu kebat nyiliwuri di Ayutthaya. Nyanghareupan dua jumplukan gedé wadyabalad éta, ngan ti lembur anu ngaranna Bang Rajan anu miboga parjoangan nu reugreug. Ayutthaya antuknya nyerah jeung dilemah irengan dina taun 1767 sabada saruntuy paningkeran. rupa-rupa karya seni, taman pustaka kasusastraaan, jeung tempat-tempat nyimpen cutatan sajarah Ayutthaya béak ampir musnah; jeung kutanaw ditinggalkeun dina kaayaan ambrug, runtag, diléntab silalatu.

Dina kaayaan anu hanteu tangtu, loba propinsi-propinsi anu silih ngamerdikakeun manéh jeung jadi nagara-nagara sorangan di handap pingpinan panggedé militer, biksu bahula, atawa sésa-sésa kulawarga karajaan. Urang-urang Thai bisa disalametkeun ti panarajang Burma lantaran panarajang Tiongkok ka Burma sarta ayana parjoangan ti saurang pamingpin militer Urang Thai anu kawéntar minangka Phraya Taksin, anu tungtungna mulangkeun kaweuteuhan nagara.

Titinggal anu kasohor ti kota tua Ayutthaya nyaéta ukur puing-puing sésa kadaton karajaan. Phraya Taksin tuluy jadi raja nu tuluy ngadegkeun puseur dayeuh anyar di Thonburi anu aya disebrang Walungan Chao Phraya silih hareup jeung puseur dayeuh kiwari, nyaéta Bangkok.
Tsakhia Elbegdorj

**Tsakhiagiin Elbegdorj** atawa Elbégdorj Tsakhia (Basa Mongol: Цахиагийн Элбэгдорж) nyaéta Présiden Mongolia ti taun 2009 nepi ka 2017, jabatan présiden ti 2017 digantikeun ku Battulga. Elbégdorj ogé boga lakon penting dina Révolusi Mongolia 1990 anu ngaléngserkeun Républik Rahayat Mongolia haluan komunis jadi Républik Mongolia Modérn anu démokratis. Elbégdorj kasohor ku pamikiran Glasnost-na, nyaéta pamikiran nu ngajadikeun nagara komunis nu isolasionis ka nagara Démokratis nu leuwih nembrak. Partaina Elbégdorj nyaéta Partai Demokrat Mongolia.
Dinasti Chakri

**Dinasti Chakri** (, , , ) nyaéta dinasti anu maréntah Karajaan Thailand kiwari, pamingpinna mangrupa raja sakaligus kapala nagara. Ieu dinasti téh geus maréntah Thailand ti mangsa ngadegna Karajaan Rattanakosin jeung kuta Bangkok taun 1782. Satutasna mangsa kakawasaan Raja Taksin ti Karajaan Thonburi, puseur dayeuh karajaan téh ngalih ti Ayutthaya ka Bangkok. Ieu dinasti diadegkeun ku Rama I, panggedé wadyabalad Ayutthaya katurunan Cina-Mon.

## References 
1. Reid, Anthony (2015). A History of Southeast Asia: Critical Crossroads. p.&nbsp;215. ISBN 9780631179610
Ramesuan

**Ramesuan** (basa Thai: สมเด็จพระราเมศวร) (1339–1395) nyaéta raja kadua jeung kalima ti Karajaan Ayutthaya. Anjeunna mangrupa putra pameget ti Raja Ramathibodi I. Mangsa ramana jadi raja Ayutthaya, anjeunna dititah ngawengku kawasa di Karajaan Lavo. Saprak pupusna Raja Ramathibodi I taun 1369, anjeunna diistrénan jadi raja kadua Ayutthaya
Ardhito Pramono

**Ardhito Rifqi Pramono** () atawa nu langkung kawentar ku ngaran panggung **Ardhito Pramono** mangrupa salah sahiji panyanyi, aktor, panyerat lagu nu asalna ti Jakarta, Indonesia.

## Diskografi 
## Filmografi 
Salain ti nyerat lagu jeung berkarir dina dunya musik, Ardhito ogé ngabéntangan sababaraha film, manéhna ngamimitian karir aktorna dina film Nanti Kita Cerita Tentang Hari Ini—film numutkeun buku seratan Marchella FP maké judul nu sarua—nu disutradaraan ku sutradara sohor Indonesia, Angga Dwimas Sasongko. 

## Referensi
SMP Negeri 1 Manonjaya

**SMP Negeri 1 Manonjaya** mangrupa salah sahiji sakola satingkat sekolah menengah munggaran/Madrosah Tsanawiyah anu perenahna di Kecamatan Manonjaya, Kabupaten Tasikmalaya, Jawa Kulon, Indonesia. SMP Negeri 1 Manonjaya mangrupa salah sahiji sakola munggaran panengah anu pangkakoncarana tur jadi sakola Favorit di Kabupaten Tasikmalaya. Sakola ieu ngadeg kaping 11 Agustus 1962 anu ditangtayungan ku SK nomer 3/SK/B/III tur NPSN nomer 20210852.
Biul

**Biul** ngawengku genep spésiés sato dina genus ***Melogale***, nu minangka hiji-hijina genus dina subkulawarga **Helictidinae**.

* Biul Bornéo (*Melogale everetti*)
* Biul Cina (*Melogale moschata*)
*Biul Pormosa (*Melogale subaurantiaca*)
* Biul Jawa (*Melogale orientalis*)
* Biul Burma (*Melogale personata*)
* Biul Piétnam (*Melogale cucphuongensis*)

## Rujukan
Biul Jawa

**Biul jawa** (*Melogale orientalis*) nyaéta hiji *Mustelidae* éndemik Pulo Jawa jeung Bali, Indonésia. Statusna Least Concern dina Daptar Beureum IUCN, hirupna di wewengkon luhurna 260-2230 m atawa deukeut leuweung.

## Sebaran jeung habitat
Biul jawa éndemik pulo Jawa jeung Bali di Indonésia. Sebaran pastina can kanyahoan, tapi kapanggih di wewengkon anu luhur/pagunungan. Laporan ti Bali nyebutkeun tapakna kapanggih di leuweung anu luhurna 1.180 m. Di Jawa aya dua subspésiés, *M. o. orientalis* di wewengkon wétan jeung *M. o. sundaicus* di wewengkon kulon. Hirupna di leuweung primér, anapon di Bali kacatet hirup di leuweung sekundér jeung kebon karét teu jauh ti padumukan manusa.

## Status
Najan Pulo Jawa geus loba dibabakan ku manusa nepi ka leuweung primérna geus bacacar jeung méh béak, sigana biul jawa bisa nyaluyukeun manéh hirup di leuweung sekundér jeung pakebonan. Di Pasundan, anu kungsi kapanggih di Taman Nasional Gunung Halimun Salak jeung Gedé Pangrango.

## Rujukan
Pasundan

**Pasundan** umumna nujul ka wewengkon kabudayaan atawa anu jadi sarakan Urang Sunda, atawa urut wilayah kakawasaanana. Dina jaman kakawasaan Walanda, ngaran ieu dipaké jadi ngaran alternatip wilayah administratip 'Jawa Kulon'.

## Baca ogé
*Paguyuban Pasundan
*Nagara Pasundan
*Universitas Pasundan
Peucang

**Peucang** (***Tragulus***) nyaéta hiji genus ungulata kuku jangkep ti kulawarga Tragulidae. Dina Basa Yunani Kuna τράγος (*tragos*) hartina embé jalu,, anapon émbohan *–ulus* hartina 'leutik'. Awakna nu ukur 0,7-8.0 kg jeung panjang 40-75 cm, peucang téh jadi ungulata pangleutikna sadunya, padahal dulurna ti séjén wewengkon bisa sagedé antelop. Hirupna sumebar di Asia Tenggara (Yunnan kidul nepi ka Balabak, Palawan jeung Jawa. Ku ayana ieu parobahan, *T. kanchil* jeung *T. napu* jadi spésiés anu paling lega sebaranana.

* Peucang jawa (*Tragulus javanicus*)
* Kancil (*Tragulus kanchil*)
* Peucang gedé (*Tragulus napu*)
* Peucang pilipina (*Tragulus nigricans*)
* Peucang piétnam (*Tragulus versicolor*)
* Peucang williamson (*Tragulus williamsoni*)
## Rujukan
Handéong

**Handéong**, **Ki oray**, atawa **Ki careuh** (***Commersonia bartramia***) nyaéta hiji spésiés tutuwuhan kembangan ti kulawarga Malvaceae pituin Asia Tenggara, Northern Territory, Queensland, jeung New South Wales. Kaasup tangkal leutik/rungkun, daunna lonyod siga endog, kalang-kalan tungtungna rérégéan jeung leuwih pias bagian handapna.

## Taksonomi
Handéong mimiti dilaporkeun taun 1759 ku Carl Linnaeus nu méré ngaran *Muntingia bartramia* dina *Amoenitates Academicae*. Taun 1917, Elmer Drew Merrill ngarobah ngaranna jadi *Commersonia bartramia* dina buku ''An Interpretation of Rumphius's Herbarium Amboinense''.

## Rujukan
Kategori :Tutuwuhan tropis
Kategori :Tutuwuhan
Kategori :Tutuwuhan Indonésia
Kategori : Malvaceae
Ki Careuh

**Ki Careuh** (***Alangium chinense***) nyaéta hiji spésiés tutuwuhan kembangan ti kulawarga Cornaceae.

## Mangpaat
Ki careuh téh minangka salasahiji ti 50 tutuwuhan penting dina hérbal Cina, di antarana pikeun natambaan anu dipacok oray, sirkulasi, kontrasépsi, hémostasis, numbness, racun, reumatisme, jeung bohak.

Minyak tina siki ki careuh bisa dipaké pikeun lantéra.

## Rujukan
## Tutumbu kaluar
**Alangium chinense* (Google Images)
**Alangium chinense* Ethnomedical Uses (Dr. Duke's Databases) 
**Alangium chinense* (Plants for a Future Database)
*Alangium chinense (Lour.) Harms Medicinal Plant Images Database (School of Chinese Medicine, Hong Kong Baptist University)
Inggu

**Inggu** (***Ruta chalepensis***)  nyaéta hiji spésiés tutuwuhan kembangan ti kulawarga Rutaceae pituin Eurasia jeung Aprika Kalér, jangkungna bisa nepi ka 80 cm. Sacara tradisional, ieu sok dipaké natambaan harééng jeung *inflamasi*.

## Rujukan
## Tutumbu kaluar
*
*Jepson Manual Treatment
*Photo gallery
Kawista

**Kawista** (***Limonia acidissima***) nyaéta hiji-hijina spésiés dina genus monotipik ***Limonia***, kaasup tangkal badag anu jangkungna bisa nepi ka 9 m. Daunna nyirip 5-7 lambar, lamun diwejek seungit sitrus. Kembangna bodas lima lambar, gedé buahna 5–9 cm, bisa pait atawa haseum. Buahna sarupa jeung maja, ngandung di antarana protéin, karbohidrat, beusi, lemak, kalsium, Vitamin B, jeung C.

## Sebaran
Kawista téh pituin India (kaasup Kapuloan Andaman), Bangladés, jeung Sri Langka. Ieu spésies diwanohkeun ogé di Indochina jeung Malesia.

Di Myanmar, kaina dijieun krim raray tanaka.

## Giji 
## Rujukan
## Tutumbu kaluar
*
*Purdue-hort_edu: The Wood Apple
*Pandanus Database - *Limonia*
R.A.A. Kusumahningrat

**R.A.A Kusumahningrat** atau sering dipikawanoh ku ngaran **Dalem Pancaniti** (gumelar di Cianjur, Jawa Kulon taun 1834) nyaéta inohong di widang tembang. Anjeunna ngembangkeun Tembang Cianjuran. Salian éta, anjeunna ogé mangrupa Bupati Cianjur anu ka-10. Anjeunna ogé mangrupakan tokoh nu munggaran nyieun kamus dwi-bahasa Melayu-Sunda.

R.A.A. Kusumahningrat disebut ogé Dalem Pancatiti ku sabab anjeunna sok aya dina hiji ruangan nu ngaranna Pancatiti. Di ruangan éta anjeunna terus ngahasilkeun karya, nepi ka aya salah sahiji anu bisa dijadikeun bukti, rupana nyaéta Tembang Cianjuran. Salian éta, anjeunna ogé kungsi nulis sababarah hikayat jeung kisah maké Basa Sunda. Ieu mangrupa bukti anjeunna aktif atawa fokus ngalakonan di widang seni musik atawa tembang.

## Referensi
Maléla

**Maléla** (***Polygala glomerata***) nyaéta hiji spésiés tutuwuhan kembangan ti kulawarga Polygalaceae, pituin wewengkon tropis Asia, Cina, jeung Australia.

## Rujukan
Max Verstappen

**Max Verstappen** (babar 30 September 1997) nyaéta saurang pembalap Formula 1 anu asalna ti kota Hasselt, Belgia. Anjeunna ayeuna nganggo lisensi Walanda di ajang F1. Ayeuna anjeunna ngagabung sareng tim Red Bull Racing. Verstappen mangrupa jawara dunya F1 musim 2021. Debut F1-na dimimitian di Grand Prix Australia 2015 sareng tim Scuderia Toro Rosso. Anjeunna teras ngalih ka tim Red Bull di Grand Prix Spanyol 2016.

## Referensi
## Kaca Kaluar 
* Situs resmi
Ayrton Senna

**Ayrton Senna da Silva** (; 21 Maret 1960 – 1 Méi 1994) nyaéta saurang tukang mobil balap profésional ti Brazil. Anjeunna balap dina Formula Hiji ti 1984 nepi ka 1994, sarta meunang tilu gelar dunya dina 1988, 1990 jeung 1991, nalika anjeunna ngagabung jeung tim McLaren. Anjeunna ogé katelah salah sahiji pembalap legendaris dina sajarah olahraga motor roda opat sacara umum. Anjeunna maot dina kacilakaan fatal dina Grand Prix San Marino 1994 nalika mingpin balapan.

## Referensi
## Kaca kaluar
*Situs resmi
Charles Leclerc

**Charles Marc Hervé Percival Leclerc** (, lahir 16 Oktober 1997) nyaéta saurang pembalap mobil balap profésional ti Monako anu ayeuna balapan di arena Formula Hiji pikeun tim Scuderia Ferrari. Anjeunna juara GP3 Series 2016 sareng usum Formula 2 2017. Leclerc maju ka Formula Hiji dina usum 2018 ku gabung sareng tim Sauber. Debutna dina ajang F1 dimimitian di Australia 2018. Salila usum 2018, Leclerc meunang 39 poin sareng mingpin tim Sauber naek ti posisi handap klasemen di 2017 pikeun naek ka posisi 8. dina 2019 ngagentos Kimi Raikkonen sareng janten rekan setim Sebastian Vettel.

## Referensi
## Kaca kaluar
*Situs resmi
Mansinam

## Museum Patung Jesus Mansinam 
Mansinam nyaéta pulo tempat panginjilan munggaran didakwakeun di Papua. Salian ti beunghar budaya, di ieu tempat ogé aya karukunan antar umat beragama. Di pulo ieu, Depdikbud ngaliwatan Direktorat Pelestarian Cagar Budaya jeung Musieum (Dit. PCBM), Direktorat Jenderal Kabudayaan ngadegkeun musieum anu ngaranna Musieum Mansinam. Musieum bakal jadi tempat ngajar jeung ngajaga karukunan antar umat beragama.

Wangunan musieum ieu réngsé dina taun 2013. Taun 2014 dilaksanakeun kajian tata perenah jeung desain interior museum, anu diwangun ku nyieun galur carita, koleksi anu rék dipamerkeun, rarancang jeung desain fasilitas pameran, desain interior. , pencahyaan, warna, tata perenah sareng desain, sistem sora. Samentara éta, palaksanaan karya paméran museum réngsé dina taun 2015.

Lantai dasar musium ngandung informasi umum, nyaéta ti jaman pra-Kristen saméméh datangna Kristen, lajeng waktos robah nalika Otto jeung Geisler sumping, sarta periode pembaharuan sanggeus evangelism sumebar, sarta wewengkon partisipatif.

Di lantai kadua aya kamar audio-visual anu ngandung inpormasi ngeunaan jaman pembaharuan. Éta ogé bakal nunjukkeun sababaraha réplika objék anu tiasa dirampa. Katerangan ngeunaan zending jeung karakterna, peran masarakat lokal dina nyebarkeun agama Kristen. Di lantai luhur bakal dipintonkeun jaman saméméh kamerdikaan, mangsa sanggeus kamerdikaan, sarta ngeunaan ulang 5 Pébruari.https://kebudayaan.kemdikbud.go.id/dpk/museum-mansinam-museum-tematik-pertama-di-papua-barat/ 

Tanggal 5 Pébruari 1855 C.W. Ottow sareng pasanganna J.G.Gaissler dugi ka Mansinan anu perenahna di seberang Dore (Manokwari). Salaku tempat tinggal samentawis, aranjeunna nganggo pondok gudang panumpang batubara anu ditinggalkeun ku para pelaut di pantai. Kaayaan anu disanghareupan éta hésé pisan. Kapal anu mawa éta deui. Teu aya anu tiasa diajak ngobrol iwal Frits. Aranjeunna teu tiasa komunikasi sareng warga lokal sareng basana, aranjeunna nyalira nyalira. Warga satempat teu ngarti kana maksud jeung tujuan dua urang asing ieu dumuk di Mansinam.

Dina panutup surat disebutkeun yen Sultan Tidore ngutus maranéhna jadi jalma hade jeung niat alus, tapi maranéhna teu percaya, sabab Sultan teu kungsi ngalakukeun nanaon alus ka maranéhna (rakyat Pulo Mansinam, tapi ogé Papua). sacara umum). Komo deui, rahayat geus biasa nandangan kateuadilan ti Sultan Tidore.

Ku sabab pajeg unggal taun maranéhna dijarah jeung kulawargana dijadikeun budak, ku kituna teu anéh lamun maranéhna teu percaya kana eusi surat Sutan Tidore katut sagala kateranganana. Dina kahirupan sapopoe masarakat satempat boga kacurigaan ka Ottow jeung Geissler, sanajan maranéhna teu wani narajang dua urang asing, tapi dina panon maranéhanana, ngarah mikir yén engké atawa saterusna dua urang asing bakal dipiceun, ku kituna Ottow jeung Geissler sok waspada. (mansinam.com).
Olimpiade Sapporo

**Olimpiade Sapporo** nyaéta Olimpiade anu diayakeun di Sapporo, Hokkaido, Jepang.

Aya 2 Olimpiade diayakeun di Sapporo;
* Olimpiade Usum tiis 1940 (dibolaykeun alatan Perang Dunya II)
* Olimpiade Usum tiis 1972
Kakaduan

**Kakaduan**, **ki jahé**, atawa **salam anjing** (***Cleistanthus oblongifolius***) nyaéta hiji spésiés tutuwuhan ti kulawarga Phyllanthaceae.

## Rujukan
## Tutumbu kaluar
*
*
Mindi Gedé

**Mindi Gedé** (***Melia dubia***) nyaéta hiji spésiés tutuwuhan ti kulawarga Meliaceae. Sumebar di sakuliah India (iwal Jammu & Kasmir, Himachal Pradesh, Sikkim) jeung wewengkon tropis Asia. Daunna muguran bulan Pébruar-Méi, kembangan Januari-Maret, buahan Nopémber-Pébruari.

## Rujukan
Warejit

tangkal warejit]]

**Warejit** (***Excoecaria agallocha***) nyaéta hiji spésiés mangrup ti genus *Excoecaria*, kulawarga Euphorbiaceae. 

Ieu tangkal tumuwuh dina cai asin atawa payaw di leuweung mangrup tropis, sumebar di kulon di India, kalér di Bangladés, nepi ka kidul di Australia.

## Dadaran
Werejit ilaharna tumuwuh di leuweung mangrup rada ngajauhan basisir anu salinitasna leuwih handap. Jangkungna bisa nepi ka 15 m, aya jalu/bikangna. Kembang jalu ngarambay, anapon kembang bikang leuwih rogok parondok. Bentuk buahna siga kapsul kelir poék.

Ieu tangkal miboga pertahanan kimiawi mangrupa diterpenoid, triterpenoid, jeung flavonoid. Geutahna ngandung racun jeung biga watek iritan: kana kulit matak iritasi jeung kaduruk, kana panon matak lolong témporér.

## Rujukan
## Bacaan salajengna
*Tomlinson, P.B. (1986). The Botany of Mangroves. Cambridge University Press, Cambridge, U.K. 413 p.
*Keddy, P.A. (2010). Wetland Ecology: Principles and Conservation. Cambridge University Press, N.Y. 497 p.

## Tutumbu kaluar
* Milky mangrove in Australia
* Australian Tropical Rainforest Plants
* Biology of mangroves
Richard Petty

**Richard Lee Petty**, umumna katelah **The King**, (lahir 2 Juli 1937) nyaéta urut supir mobil balap profésional ti Amérika Serikat. Anjeunna balap dina NASCAR Grand National/Winston Cup Series (ayeuna katelah NASCAR Cup Series) ti 1958 nepi ka 1992 sarta meunang acara tujuh kali (rekorna disamai ku Dale Earnhardt jeung Jimmie Johnson). Anjeunna ogé geus meunang 200 balapan profésional, meunang balapan Daytona 500 tujuh kali jeung meunang rekor 27 balapan (10 diantarana berturut-turut) dina usum 1967. Statistik anjeunna salah sahiji pembalap paling hebat sadaya waktos di NASCAR sarta ogé salah sahiji pembalap legendaris dina sajarah balap roda opat sacara umum. Anjeunna ngumpulkeun sababaraha catetan pole position (127) sareng langkung ti 700 posisi Top 10 dina 1184 balapan anu ditandingkeun, kalebet 513 balapan berturut-turut ti 1971 dugi ka 1989. Petty mangrupikeun hiji-hijina pembalap anu meunang dina balapan kahijina. 500th, nepi ka Matt Kenseth nyamai catetan na di 2013. Anjeunna diangkat kana angkatan inaugural of NASCAR Hall of Fame di 2010. Saatos pensiunan tina padamelan na salaku pembalap balap, Petty tetep aktip dina dunya di mana anjeunna digedékeun salaku pundit sareng spiker pikeun média massa anu aya hubunganana sareng otomotif, anu gaduh tim NASCAR (Richard Petty Motorsports) dina Cup Series sareng juragan. Petty's Garage (réstorasi mobil sareng bengkel modifikasi) di Level Cross., North Carolina.

Petty mangrupikeun pembalap generasi kadua. Bapana, Lee Petty, meunang balapan Daytona 500 munggaran di 1959 sareng ogé juara NASCAR tilu kali. Putrana Kyle ogé pembalap NASCAR. Cucuna, Adam (putra Kyle), maot dina kacilakaan nalika sesi latihan di New Hampshire Motor Speedway dina 12 Méi 2000, lima minggu saatosna Lee. Adina Adam, Austin, damel salaku staf operasi dinten-dinten di Victory Junction Gang Camp, Hole in the Wall Gang Camp anu diadegkeun ku Petty Family saatos pupusna Adam. Petty nikah Lynda Owens di 1958. Anjeunna maot dina 25 Maret 2014 di imahna di Level Cross, Carolina Utara dina yuswa 72, sanggeus perang lila jeung kanker. Panganten éta ngagaduhan opat murangkalih — Kyle Petty, Sharon Petty-Farlow, Lisa Petty-Luck, sareng Rebecca Petty-Moffit.[6] Kulawarga éta milih cicing di kampung halaman Petty di Level Cross, North Carolina sareng ngajalankeun tim balap Richard Petty Motorsports. The Richard Petty Museum saméméhna dioperasikeun di Randleman, Carolina Utara tapi dipindahkeun deui ka lokasi aslina dina Maret 2014. Petty ogé muncul salaku karakter dina séri franchise média *Cars*.

## Referensi
## Kaca kaluar
*Situs resmi
Kareumbi

**Kareumbi** (***Homalanthus populneus***) nyaéta hiji spésiés tangkal kai ti kulawarga Poaceae. Jangkungna bisa nepi ka 12 m, pituin Asia Tenggara .

## Rujukan
Popohan

**Popohan** atawa **rengas manuk** (***Buchanania arborescens***) nyaéta hiji spésiés tangkal leutik pituin leuweung tropis Australia kalér, Asia Tenggara, jeungKapuloan Solomon. Daunna ngéntép murilit, lemes, panjangna 5–26 cm. Kembangna leutik pisan kelir krém nepi ka bodas semu konéng. Buahna leutik baruleud, kelir beureum nepi ka bungur, bisa didahar.

## Rujukan
## Tutumbu kaluar
* 
* 
*
Ki kuda

**Ki kuda** (***Lannea coromandelica***) nyaéta hiji spésiés tangkal kai ti kulawarga Anacardiaceae, tumuwuh di Asia Kidul jeung Tenggara, ti Sri Langka nepi ka Cina Kidul. Kaina sok dipaké pikeun kai lapis kusabab kuat ku rinyuh. Ilaharna tumuwuh di lingkungan anu garing, jadi tangkalna rada pendék (10 m) jeung leuwih bengkung. Di wewengkon anu leuwih lembab, jangkungna bisa nepi ka 20 m.

## Rujukan
Asam amino protéinogenik

**Asam amino protéinogenik** nyaéta asam amino anu diruntuykeun sacara biosintétik jadi protéin nalika translasi. Kecap "protéinogenik" hartina "nyieun protéin". Di sakur mahluk hirup anu geus kanyahoan, aya 22 asam amino anu dikode sacara genetik (protéinogenik), 20 dina kode genetik baku ditambah 2 (selenosistéin jeung pirolisin) anu bisa diruntuykeun ku cara mékanisme translasi husus. Sabalikna ti éta, asam amino non-protéinogenik mah asam amino anu teu ngaruntuy kana protéin atawa (kawas GABA, L-DOPA, atawa triiodotironin), salah karuntuykeun ngaganti asam amino protéinogenik, atawa henteu dijieun langsung sarta diisolasi ku mesin sélulér baku (kawas hidroksiprolin). Anu pandeuri biasana balukar tina modipikasi pos-translasi kana protéin. Sababaraha asam amino non-protéinogenik diruntuykeun kana péptida non-ribosomal anu disintésis ku sintetase péptida non-ribosomal.

Boh eukariot jeung prokariot bisa nyelapkeun selenosistéin kana protéinna ngaliwatan runtuyan nukléotida anu katelah unsur SECIS, anu ngatur sél pikeun narjamahkeun hiji kodon UGA nu deukeut jadi selenosistéin (kuduna UGA téh kodon stop). Dina sababaraha prokariot métanogenik, kodon UAG ogé bisa ditarjamahkeun jadi pirolisin.

Dina eukariot, aya ukur 21 asam amino protéinogenik, 20 kode genetik baku, ditambah selenosistéin. Awak manusa bisa nyintésis 12na, anapon nu 9 anu katelah asam amino ésénsial kudu ngala tina dahareun (salaku turunan protéinna). Anu salapan nyaéta histidin, isoleusin, leusin, lisin, métionin, fénilalanin, tréonin, triptopan, jeung valin (i.e. H, I, L, K, M, F, T, W, V).

Asam amino protéinogenik kapanggih tumali jeung sét asam amino anu dipiwanoh ku sistem autoaminoasilasi ribozim. Ku kituna, asam amino non-protéinogenik sigana geus disingkahkeun dina prosé évolusi. Watek séjén anu kapanggih anu sigana jadi sabab nyaéta matak teu stabil, contona ornitin jeung homoserin anu matak ngagulung jeung paregatna ranté péptida nu balukarna mondokan umur protéin. Anapon nu séjénna toksik alatan bisa napelna kana protéin kurang spésipik, contona baé kanavanin anu mangrupa analog arginin.

## Baca ogé 
* Asam amino glukogenik
* Asam amino ketogenik

## Rujukan 
## Rujukan umum
* 
* 
* 
* 

## Tutumbu kaluar 
* The origin of the single-letter code for the amino acids
Prolin

**Prolin** (lambang **Pro** atawa **P**) nyaéta asam organik anu jumplukan asam amino protéinogenik (dipaké dina biosintésis protéin), najan teu ngandung gugus amino , ngan boga amina sekundér. Nitrogén amina sekundérna dina wangun NH2+ dina kaayaan biologis, anapon gugus karboksil dina wangun −COO−. "Ranté gigir" ti karbon α nyambung ka nitrogén ngabentuk buleudan pirolidin, diklasipikasikeun jadi asam amino alipatik. Di manusa teu kaasup ésénsial, sabab ku awak bisa disintésis tina asam amino non-ésénsial L-glutamat. Ieu asam amino dikode ku sakabéh kodon anu dimimitian ku CC (CCU, CCC, CCA, jeung CCG).

## Baca ogé
* Hiperprolinemia
* Depisiénsi prolidase
* Prolinol

## Rujukan
## Bacaan salajengna 
* .
* For a thorough scientific overview of disorders of proline and hydroxyproline metabolism, one can consult chapter 81 of OMMBID Charles Scriver, Beaudet, A.L., Valle, D., Sly, W.S., Vogelstein, B., Childs, B., Kinzler, K.W. (Accessed 2007). The Online Metabolic and Molecular Bases of Inherited Disease. New York: McGraw-Hill. - Summaries of 255 chapters, full text through many universities. There is also the OMMBID blog.

## Tutumbu kaluar 
* Proline MS Spectrum
* Proline biosynthesis
* Proline biosynthesis
Ki bodas

**Ki bodas** (***Homalium tomentosum***) nyaéta hiji spésiés tutuwuhan kembangan ti kulawarga Salicaceae pituin Asia Tenggara jeung Kidul.

## Rujukan