Kota Cirebon

:*Pikeun artikel kabupatén nu ngaranna sarua, tempo Kabupatén Cirebon.*

**Kota Cirebon** nyaéta hiji kota di Propinsi Jawa Barat, Indonésia. Kota ieu aya di basisir Laut Jawa, di jalur pantura. Baheulana Cirebon mangrupa ibu kota Kabupatén Cirebon, tapi ayeuna geus dipindahkeun ka Sumber. Cirebon jadi pusat régional di wilayah basisir wétan Jawa Barat.

Kota Cirebon kawengku ku 5 kacamatan, nu dibagi deui kana sajumlah kalurahan.

Cirebon disebut ogé 'Kota Hurang'. Minangka daérah panggihna budaya Jawa jeung Sunda ti sababaraha abad kapungkur, masarakat Cirebon biasa ngagunakeun dua basa, basa Sunda jeung Jawa.

Kota ieu legana 37,36&nbsp;km² kalayan pangeusina anu jumlahna kurang leuwih 300.000 jiwa.

Kota Cirebon mangrupa puseur industri roko bogana British-American Tobacco (BAT), salah sahiji produsén roko bodas nu kasohor di dunya.

Di kota Cirebon aya tilu kasultanan, nyaéta Kasepuhan, Kanoman, jeung Kacerbonan, nu nepi ka kiwari masih kénéh aya.

Di daérah Gunung Sembung, Gunung Jati, kira-kira 15 kilométer saméméh kota Cirebon ti beulah kulon, aya makam Sunan Gunung Jati, salah sahiji ti antara Wali Songo, nyaéta salapan urang nu nyebarkeun agama Islam di Jawa.

## Sajarah Kota Cirebon
Numutkeun Purwaka Caruban Nagari, dina abad XIV di basisir Laut Jawa aya hiji désa pamayang leutik nu ngaranna Muara Jati. Dina waktu harita geus loba kapal asing datang pikeun dagang jeung pangeusi satempat. Pangurus palabuan nyaéta Ki Gedeng Alang-Alang nu ditunjuk ku pangawasa Karajaan Galuh (Padjadjaran). Di palabuan ieu aktivitas Islam beuki ngaronjat. Ki Gedeng Alang-Alang mindahkeun tempat pamukiman ka tempat pamukiman baru di Lemahwungkuk, 5&nbsp;km ka beulah kidul ngadeukeutan suku pasir nuju ka karajaan Galuh. Minangka pupuhu pamukiman anyarna diangkat Ki Gedeng Alang-Alang kalayan gelar Kuwu Cerbon.

Dina perkembangan satuluyna,Pangéran Walangsungsang, putra Prabu Siliwangi ditunjuk minangka Adipati Cirebon kalayan gelar Cakrabumi. Pangéran ieu anu ngadegkeun Karajaan Cirebon, dikawitan ku henteu ngirimna upeti ka Raja Galuh. Ku Raja Galuh dijawab ku jalan  ngirimkeun tentara ka Cirebon pikeun nalukkeun Adipati Cirebon, tapi singhoréng Adipati Cirebon kuat teuing pikeun Raja Galuh nu ahirna Cirebon meunang perang.

Ku ayana kajadian éta, karajaan anyar diadegkeun di Cirebon kalayan Rajana gumelar Cakrabuana. Ngadegna karajaan Cirebon nandaan dimimitiannana Karajaan Islam Cirebon kalayan palabuan Muara Jati nu aktifitasna sumebar nepi ka wewengkon Asia Tenggara.

Hiji karajaan anu pohara kuat, Kasultanan Cirebon ninggalkeun loba panineungan. Henteu ngan ukur carita, tapi ogé dina wangun tempat atanapi barang anu tiasa dipikanyaho dugi ka ayeuna. Tempat bersejarah ieu malah masih nangtung, sarta mindeng jadi tujuan wisata Cirebon metot pikeun didatangan. Sawatara titinggal karajaan Cirebon diantarana:

* Karaton Kasepuhan
* Karaton Kanoman
* Karaton Kacirebonan Taman Sunyaragi
* Kompleks Tempat Makan Gunung Sembung
* Kompleks Makam Gunung Jati.

Cirebon diadegkeun ku Sunan Gunung Jati, kaasup kana Afdeeling 5 tayalian : Cirebon, Indramayu, Majalengka, Kuningan, jeung Galuh (Puseur kotana Ciamis). Mangsa harita, susukan cimanuk jadi tempat balawirina parahu-parahu anu mawa hasil bumi utamana paré jeung barang dagangan séjéna.

## Lingkungan Sosial, Ekonomi jeung Budaya
Pangeusi kota Cirebon ngawengku rupa-rupa étnis, teu ngan saukur ti Indonésia tapi ogé ti luar Indonésia, utamana Cina jeung Arab.

Dumasar kana hasil sénsus penduduk taun 2006, pangeusi kota Cirebon taun 2006 téh kacatet aya 285.363 urang. Kalawan komposisi jumlah pangeusi lalaki leuwih saeutik ti batan awéwé. Lalaki 138.879 urang jeung awéwé 146.484 urng kalawna *sex ratio* 98,79 %, atawa bisa disebutkeun yén tina unggal 100 urang awéwé aya 98 urang lalaki.

Tingkat kepadatan pangeusi Kota Cirebon numutkeun hasil sénsus penduduk taun 2006 ngahontal 7.719 urang per Km². Wewengkon anu paling padet téh aya di Kacamatan Pakalipan anu ngahontal 20.337 urang per Km² jeung Kacamatan Kejaksan kira-kira 11.429 urang per Km². Kacamatan anu jumlah pangeusina pangsaeutikna nyaéta di Kacamatan Harjamukti anu jumlahna kira-kira 4.845 urang per Km². Cirebon ogé katelah kota palabuan anu jadi ciri has kota ieu pikeun narik wisatawan boh ti jero boh mancanagara. Kabudayaan Cirebon ogé katelah ku istilah Jawa *Pasisiran*, sarupa jeung kabudayaan di Banten, Pekalongan atawa Semarang, anu pacampur jeung pangaruh Sunda, Cina, Arab-Islam jeung Éropa. Lokasi Cirebon di tapel wates Jawa Tengah jeung Jawa Kulon méré gaya sorangan ka Kasultanan Cirebon, ku kituna budaya masarakat Cirebon henteu condong kana budaya Jawa atawa Sunda. Hasilna, budaya has anu unik digabungkeun duanana. Ieu sababaraha kabudayaan anu kasohor anu jadi ciri kota sareng pariwisata Cirebon.

### Kasenian jeung karajinan 
Salah sahiji karajinan anu kasohor ti Cirebon nyaéta batik Megamendung, batik anu warnana caang jeung dipapaésan ku motif méga anu ngagumpal. Dina sajarahna, motif Megamendung mangrupakeun pola anu geus dipangaruhan ku budaya Cina. Pasar Trusmi mangrupakeun salah sahiji puseur produksi batik Cirebon nu kawentar. Kasenian anu kasohor sanésna nyaéta lukisan kaca. Biasana objék anu digambar dina lukisan ieu ngagunakeun téma wayang atawa kaligrafi Islam.

### Pintonan seni 
Cirebon bogaeun kasenian tari anu kasohor, nyaéta Tari Topeng. Sacara filosofis, Tari Topéng Cirebon ngagambarkeun siklus Panji Jawa. Kabudayaan di Cirebon ogé dipangaruhan ku budaya Islam Timur Tengah, salah sahijina nyaéta Burokan. Burokan nyaéta prosesi tradisional gambar buraq anu dijieun tina awi jeung kulit kertas. Tradisi ieu sarua jeung Ogoh-ogoh di Bali, Ondel-ondel Batawi, jeung Sisingaan Sunda, tapi anu ngabédakeunana nyaéta ayana téma Islamna. Burokan biasana lumangsung pikeun memeriahkan acara khitanan atawa kawinan, dipirig ku Musik Tarling. Musik tarling nyaéta musik tradisional anu ngan maké dua instrumen musik, nyaéta gitar jeung suling. Istilah Tarling mangrupakeun singketan tina kecap gi**tar** jeung su**ling**.

### Tari Sintrén 
Tarian has Cirebon ieu dipentaskeun ku mojang Cirebon anu masih murni, dibantuan ku pawang jeung genep urang maén gending. Tari Sintren nyaritakeun hiji pasangan nu ngaranna Sulasih jeung Sulandono nu carita cintana teu disatujuan. Duanana tungtungna kabur ti imah. Sulandono jadi petapa, sedengkeun Sulasih jadi penari.

### Karnapal Budaya Cirebon 
Karnapal Budaya Cirebon mangrupa acara taunan anu mangrupa wujud hajatan masarakat pikeun milangkala Kota Cirebon, ogé mangrupa wujud rasa sukur kana naon anu geus ditamai sapanjang taun. Dina wanci Karnapal Budaya, sakumna warga Cirebon turun ka jalan ningali pawai anu mintonkeun sakabéh kabudayaan urang Cirebon. Sawatara anu dipidangkeun dina wangun peragaan busana, hiasan kandaraan, pintonan kasenian, sangkan sakumna punggawa karaton turun ka jalan. Cirebon kasohor ku lauk asin anu kualitasna luhur, contohna roti jambal, *juhi* (sotong asin), rebon, jeung ebi (udang leutik garing). produkiproduk ieu mindeng ditéang ku para wisatawan, hususna wisatawan domestik Indonésia jeung ti kota sanés, nu biasana sok dijadikeun *oleh-oleh* ka lembur. tahu tek-tek (goreng tahu jeung sambel suuk dicampur ku rupa-rupa sayur), hayam panggang (ayam bakar), jeung docang (lontong jeung sayur haseum).

Gambar:Cirebon Tahu Gejrot.jpg|tahu gejrot, tumis tahu jeung bawang bodas ditumbuk, cabé, jeung bawang beureum, dibubuhan kécap amis saeutik
Gambar:"Arya" ꦲꦼꦩ꧀ꦥꦭ꧀ꦒꦼꦤ꧀ꦛꦺꦴꦁ Indonesian soup empal gentong.jpg|empal gentong, (kari jeroan)
Gambar:Mie koclok.JPG|emih koclok, mi hayam nu dikuahan ci kalapa
Gambar:Nasi Jamblang Cirebon.jpg|*nasi jamblang*, (sangu maké rupa-rupa lauk)
Gambar:Docang.jpg|docang, lontong jeung sayur haseum
Gambar:Arya-es cuwing-Cirebon-2019-02.jpg|és cuwing

## Pariwisata 
Aya sababaraha tempat wisata di Cirebon Kota anu mindeng didatangan ku wisatawan. Di antarana nyaéta wisata sajarah kajayaan karajaan Islam, ziarah ka para wali, komplek astana Sunan Gunung Jati di Gunung Sembung (kira-kira 24 kilométer kuloneun puseur kota), Masjid Agung Cirebon, Masjid At-Taqwa, candi, jeung wangunan titilar warisan Walanda.

Cirebon mangrupakeun hiji karaton sakaligus dayeuh, nyaéta Karaton Kasepuhan jeung Karaton Kanoman. Kabéh wangunan karaton éta boga arsitéktur nu dipadukeun antara unsur budaya Islam, Cina jeung Walanda. Ciri has wangunan karaton di Cirebon nyaéta wangunanna sok nyanghareup ka kalér jeung aya masjid gedé di gigireunana. Unggal karaton boga alun-alun kota minangka tempat ngumpulna masarakat, tuluy aya pasar, jeung patung macan di kebon atawa palataran hareup minangka lambang Prabu Siliwangi. Ciri séjéna nyaéta piring porselin asli ti Cina anu ngahiasan témbok. Dina sajarahna, sababaraha ménu makanan didieu asalna ti Éropa nalika Cirebon jadi puseur dagang jeung palabuan di Pulo Jawa.

Aya sababaraha taman kota di Cirebon, di antarana Taman Air Sunyaragi jeung Taman Ade Irma Suryani. Taman Cai Sunyaragi dilengkepan ku téhnologi cai mancur, padang rumput hejo, jeung ruangan husus anu pantona dijieun tina hordeng cai.

Gunung Ceremai, nu kaasup Taman Nasional Gunung Ciremai nyaéta puncak pangluhurna di Jawa Kulon. Gunung nu legana 6.800,13 ha di Kabupatén Majalengka jeung 8.699,87 ha di Kabupatén Kuningan, mangrupakeun gunung seuneuan nu lokasina kira-kira aya di 48,9 kilométer ti Cirebon kota ka beulah kidul. Taman-taman jeung tempat wisata lainna di lamping Gunung Ceremai ogé mangrupakeun tempat populér nu hawana tiis tibatan iklim di basisir. Désa Linggajati, deukeut kota Cilimus, (tempat lumangsungna Perjangjian Linggajati) mangrupakeun salah sahiji tempat angkutan umum mawa wisatawan sareng wisatawan ka dieu.

### Basisir Jawa 
Tempatna caket palabuhan Cirebon, Pantai Kejawanan ngagaduhan seueur tempat fotografi anu endah pisan. Teu heran tempat ieu dipikacinta ku photographers pikeun moro poto. Teu saeutik para nonoman jeung kulawarga anu motret babarengan pikeun ngarebut momen-momen kebersamaanna. Isuk-isuk jeung sore, anjeun tiasa ningali sunrise jeung Panonpoé Tilelep di pantai ieu. Ngan néangan tempat favorit di pantai ieu, nu mangrupa rupa bumi taringgul anu panjangna kurang leuwih 1 km ka laut.

### Empal Gentong 
jmpl
Hésé mun ngobrol ngeunaan Empal Gentong waktu ngabahas wisata kuliner di Cirebon. Empal Gentong parantos lami janten tuangeun khas Cirebon kusabab ngeunahna anu luar biasa. Disebut Empal Gentong, sabab baheula mah can aya panci pikeun masak empal, jadi jalma masak Empal maké tong. Sababaraha réstoran Empal Gentong legendaris anu patut dicoba diantarana Empal Gentong Haji Apud, Empal Gentong Amarta, sareng Empal Gentong Krucuk. Palabuan udara ieu ngalayanan Cirebon jeung wewengkon tatanggana. Di Cirebon kota sorangan ogé aya Palabuan Udara Cakrabhuwana atawa palabuan Udara Penggung anu ogé ngalayanan operasi Angkatan Udara Indonésia.

### Palabuan Cirebon 
Palabuan Cirebon geus aya ti jaman kolonial Walanda anu diwangun taun 1865, dijadikeun palabuan utama pikeun ékspor rempah-rempah, tebu jeung bahan baku ti Jawa Kulon. Gudang gudang di sabudeureun palabuan mimiti diwangun dina 1890an, lajeng hiji pabrik bako British American Tobacco ogé diwangun dina taun 1923, nu ayeuna jadi salah sahiji ikon Cirebon kota. Lokasi gudang ieu aya di Jalan Pasuketan, Kalurahan Lemahwungkuk, gigireun Bank Mandiri Kota Cirebon ayeuna. Biasana éta palabuan téh mindeng dipaké pikeun ngirim batubara impor curah, aspal cair, jeung minyak nabati ka pedalaman Jawa Kulon. Nepi ka taun 2002, palabuan Cirebon masih ngalayanan perdagangan peti-peti leutik jeung bolak-balik kapal pasiar.

## Palayanan umum 
### Listrik 
Nempo ti data kalistrikan, jumlah palanggan anu ngagunakeun listrik dina taun 2008, sakitar 91,50 perséna nyaéta konsumén rumah tangga (R), 5,80 persén ti konsumén bisnis (B), jeung 1,90 perséna ti pelanggan kelas tarif sosial (S). konsumén Industrial ngan aya 0,15 persen. Daya nu dipasang dina 2009 nyaéta 190.966 KVA.

### Cai inum 
Nyadiakeun sumber cai pikeun inumeun Cirebon kota kacida pentingna merhatikeun kota ieu ayana di deukeut perairan basisir, di mana sumber caina cenderung teu layak dijadikeun sumber cai inum. Taun 2021, jumlah nu nyicingan Cirebon kota nu ges bisa ngakses cai inum aya 196.610 urang, presentasina nepi ka 58,37%. Mun dibagi deui, cai inum anu dipake ku kategori rumah tangga aya 9.448.873.000 liter, nu kaasup hotel, toko, industri jeung pusahaan aya 2.581.719.000 liter, rumah sakit non pemeruntah aya 81.277.000 liter, tempat ibadah aya 173.577.000 liter, sarana atawa pasilitas umum aya 116.410.000 liter, instansi atawa kantor pamarentahan aya 800.863.000 liter, palabuan aya 7.873.000 liter, jeung nu lainna aya 362.144.000 liter. Nilai pangjualan cai inum dina taun 2021 panggedéna aya di kategori rumah tangga nyaéta Rp 40.199.502.182,- jeung nu pang leutikna di sektor palabuan Rp 143.852.840,-.

Imah sakit di CIrebon kota nu ges kadaptar di Kamentrian Kaséhatan Républik Indonésia aya 11 imah sakit nu bogana ti rupa-rupa organisasi (swasta, organisasi sosial, pemkot, organisasi katholik, pausahaan, TNI AD, BUMN, jeung organisasi islam). Hiji Rumah Sakit Umum Daerah, hiji Rumah Sakit Umum Daerah Tipe A, tilu Rumah Sakit Umum Bersalin, opat Rumah Sakit Swasta, jeung dua Rumah Sakit Umum Pusat.

Catetan BKKBN nyebutkeun Cirebon dibarengan ku Kabupatén Bandung, Cianjur, jeung Garut, dina taun 2022, baris jadi wewengkon anu statusna darurat *stunting*. Ieu kusabab persentase *stunting* ka barudak di handapeun umur 12 taun ngahontal leuwih ti 30%.

### Daptar Rumah Sakit 
* Rumah Sakit Umum Daérah Waled
* Rumah Sakit Paru Sidawangi
* Rumah Sakit Mitra Plumbon
* Rumah Sakit Ciremai
* Rumah Sakit Gunung Jati
* Rumah Sakit Pelabuhan
* Rumah Sakit Muhammadiyah Cirebon
* Rumah Sakit Sumber Kasih
* Rumah Sakit Umum Daérah Arjawinangun
* Rumah Sakit Budi Luhur
* Rumah Sakit Putera Bahagia

### Daptar Puskésmas 
* Puskésmas Kejaksan
* Puskésmas Jalan Kembang
* Puskésmas Nelayan
* Puskésmas Pamitra
* Puskésmas Gunung Sari
* Puskésmas Drajat
* Puskésmas Majasem
* Puskésmas Sunyaragi
* Puskésmas Kesambi
* Puskésmas Jagasatru
* Puskésmas Astanagarib
* Puskésmas Pekalangan
* Puskésmas Pulasaren
* Puskésmas Kesunean
* Puskésmas Pegambiran
* Puskésmas Pesisir
* Puskésmas Cangkol
* Puskésmas Kalitanjung
* Puskésmas Larangan
* Puskésmas Perum Utara
* Puskésmas Kalijaga Permai
* Puskésmas Sitopeng

## Pangatikan 
### Paguron Luhur 
* Universitas Swadaya Gunung Jati
* Institut Agama Islam Negeri Syekh Nurjati Cirebon
* Universitas 17 Agustus 1945 Cirebon
* Sekolah Tinggi Teknologi Cirebon
* Politeknik Pariwisata Prima Internasional
* Politeknik Kesehatan Tasikmalaya Kampus Cirebon

### SMA/SMK 
* SMAN Negeri 1 (Jl. Dr. Wahidin Sudirohusodo No.81)
* SMAN Negeri 2 (Jl Dr. Cipto Mangunkusumo No 1)
* SMAN Negeri 3 (Jl. Ciremai Raya No.63)
* SMAN Negeri 4 (Jl. Perjuangan No. 1)
* SMAN Negeri 5 (Jl. Swasembada No.7)
* SMAN Negeri 6 (Jl. Dr. Wahidin Sudirohusodo No.79)
* SMAN Negeri 7 (Jl. Perjuangan No.7)
* SMAN Negeri 8 (Jl. Pronggol No.73A)
* SMAN Negeri 9 (Jl. Pramuka)
* SMA Advent Kesepuhan
* SMA Cokro Aminoto (Jl. Stasiun No.12)
* SMA Islam Al-Azhar (Jl. Pilang Setrayasa No. 31)
* SMA Kartika XIX-5 (Jl. Karang Jalak No. 61)
* SMAK Penabur (Jl. DR. Cipto Mangunkusumo No. 24)
* SMA Putra Nirmala (Jl. DR. Sutomo)
* SMA Taman Siswa (Jl. Sunyaragi)
* SMA Widya Utama (Jl. Kesambi Baru 1 No.55A)
* SMA Windu Wacana (Jl. Pangeran Drajat No.59	233069)
* SMA Telkom Sekar Kemuning (Jl. Terusan Sekar Kemuning No.36)
* SMA IT Nurrusshidiq (Jl. Wiratama No.30)
* SMK Negeri 1 (Jl. Perjuangan)
* SMK Negeri 2 (Jl. DR. Cipto Mangunkusumo No.202)
* SMK Pakungwati (Jl. Brigjen Darsono)
* SMK Taman Karya M.T. (Jl. Binawan V)
* SMK Nasional (Jl. Perjuangan)
* SMK PUI (Jl. P. Diponegoro No.22)
* SMK Gracika (Karyamulya)
* SMK Veteran (Jl. Sunyaragi)
* SMK Wahidin (Jl. Dr. Wahidin No. 21)
* SMK Taman Karya M.E. (Jl. Binawan V)
* SMK Pariwisata (Jl. Perjuangan No.4)
* SMK Informatika Al-Irsyad (Jl. Perjuangan No.31)
* SMK Budiarti (Jl. Pangeran Drajat No.59A)
* SMK Al-Hidayah (Jl. Kalitanjung P.Grenjeng No.165
* SMK Cipto (Jl. Pekiringan)
* SMK Bina Insan Mandiri (Jl. Kedung Menjangan)

## Sumber
## Tumbu Luar
* Situs resmi