Purwakanti

**Purwakanti** nyaéta padeukeutna sora kecap dina ungkara kalimah, bagian-bagian kalimah, atawa réndonan kecap-kecap; utamana dina puisi. Perenahna bisa ngaréndéng dina sakalimah atawa sapadalisan, bisa ogé ngaruntuy dina antar padalisan. Nilik kana perenahna, aya nu disebut purwakanti rantayan (ngajajar), purwakanti runtuyan (ngaruntuy antarpadalisan), sarta gabungan runtuyan jeung rantayan.

## Rupa purwakanti 
Nurutkeun papasingan M. A. Salmun, purwakanti téh aya 10 rupa.

### Purwakanti pangluyu 
Purwakanti pangluyu téh nyaéta purwakanti anu aya dina saungkara atawa sapadalisan, lain purwakanti antarungkara atawa antarpadalisan; jadi mangrupa purwakanti rantayan. Pangna disebut pangluyu, duméh nyaluyukeun sora atawa wianjana dina kecap-kecap.

Contona:

::*diteuteup ti hareup sieup* (eu, eup)
::*disawang ti tukang lenjang* (a, ang)
::*ditilik ti gigir lenggik*

### Purwakanti maduswara 
Purwakanti maduswara nyaéta purwakanti anu murwakanti sora vokalna.

Contona:

::*Kokoro nyoso malarat rosa* (o,o;a,a)
::*ambek nyedek tanaga midek* (e)
::*kapipit galih, kadudut kalbu* (i,i;u,u)
::*lalaki langit lalanang jagat* (a,i;a,a)

### Purwakanti cakraswara 
Purwakanti cakraswara nyaéta purwakanti anu timbul lantaran aya sora-sora vokal anu patukeur tempat dina kecap anu padeukeut atawa saungkara.

Contona:

::*hirup-hurip*
::*anjuk hutang*
::*ngumbar napsu*

### Purwakanti laraspurwa 
Purwakanti laraspurwa téh nyaéta purwakanti anu murwakanti engang atawa wianjana awal kecap, boh rantayan boh runtuyan.

Conto laraspurwa wianjana:

# *C*ing *c*angkeling manuk *c*ingkleung *c*indeten* (tina kakawihan)
# Laut *k*idul *k*abéh *k*atingali (tina guguritan)
# Kembang *b*odas *b*uah *b*under (tina wawangsalan)

Conto laraspurwa engang:

# *p*alataran *p*asini *p*ati
# *s*akadar *s*abrang *s*alayan
# nu *ny*aksrak *ny*aliara*ng*aruksak *ng*araksuk*k*aniaya *k*amanala*m*amalana *m*anjang *ng*abanding *ng*aranjing *ng*ambah jagat duriat

### Purwakanti larasmadya 
Purwakanti larasmadya téh nyaéta purwakanti anu dumasar kana perenahna aya di tengah-tengah ungkara antarpadalisan. Jadi mangrupa purwakanti runtuyan.

Contona:

::Sok *hayang* nyaba ka Bandung
::Sok *hayang* nyaho nanjakna
::Sok *hayang* nanya nu pundung
::Sok *hayang* nyaho nyentakna

### Purwakanti laraswekas 
Purwakanti laraswekas nyaéta purwakanti anu murwakanti engan tungtung, boh dina kecap-kecap anu saungkara (sapadalisan) boh dina kecap-kecap antarpadalisan (di tungtung padalisan). Jadi, anu jadi patokanana téh perenahna.

Contona:

::Pecat sa*wed* bati e*wed*
::tengah da*lu* ngan hanje*lu*
::mo humandeu*ar* ku kad*ar*
::teu rék lum*pat* ku nu ngu*pat*

### Purwakanti mindoan kawit 
Purwakanti mindoan kawit nyaéta purwakanti anu muncul lantaran aya kecap anu dipindo (dibalikan) deui dina awal padalisan atawa awal ungkara. Anu jadi patokanana téh nyaéta perenahna éta purwakanti.

Contona:

::*Lain* bangban lain pacing,
::*lain* kananga kuduna.
::*Lain* babad lain tanding,
::*lain* ka dinya aduna

### Purwakanti mindoan wekas 
Purwakanti mindowan wekas nyaéta purwakanti anu muncul lantaran aya kecap anu dipindo (dibalikan) deui dina tungtung padalisan atawa ungkara.

Contona:

::Kaseuseueuran istrina sok hayang *ginding*
::teu diturut ka carogé maling-maling
::carogéna keur goréng ulaheun *ginding*
::samping goréng bajuna teu maké kancing.

### Purwakanti Mindoan Kecap 
Purwakanti mindoan kecap nyaéta purwakanti anu muncul lantaran malikan kecap dina kalimah, tapi hartina béda. Purwakanti mindokecap sarua jeung diapora.

Contona:

::Hujan ngaririncik, kawas méré kila-kila yén bakal hujan cisoca.
::Awakna nu ngalangkang katojo cahaya bulan purnama, teu weléh ngalangkang dina kongkolak panon.

### Purwakanti margaluyu 
Purwakanti margaluyu téh nyaéta purwakanti anu timbul lantaran aya kecap dina tungtung padalisan, dina puisi anu dibalikan deui dina awal padalisan sapandeurieunana.

Contona:

::*Sukingki haté sukingki*
::*sukingki paselup bungah*
::*Bungah kagiridig simpé*
::*Simpé awak talipurna*
::*talipurna manjing sirna*
::*sirna ringkang nu sakujur*
::*sakujur kadua rasa''

## Rujukan 
# Drs. Budi Rahayu Tamsyah, Spk., Kamus Istilah Tata Basa jeung Sastra Sunda, Pustaka Setia, Bandung, 1999