open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
És dogér

**És dogér** nyaéta ngaran inuman és sajenis és campur nu ilahar di wewengkon Jawa Kulon. Asalna ti daérah Cirebon, nu kiwari geus sumebar ka sakuliah Jawa Kulon jeung sababaraha wewengkon séjénna kayaning Jakarta, Malang jeung Surabaya. Inuman ieu eusina peuyeum sampeu, susu, cipati, peuyeum ketan hideung jeung pacar cina. Prak-prakan nyieun és dogér téh mimitina golakkeun cipati, tiiskeun. Tuluy abuskeun bahan kayaning peuyeum sampe, peuyeum ketan hideung, dawegan, susu, jeung sirop kana gelas tuluy abuskeun és serut jeung cipati tadi. És dogér siap dipidangkeun.

## Rujukan
SMK Bina Mandiri Utama

**SMK Bina Mandiri Utama** nyaéta Sakola Menengah Kajuruan Swasta anu aya di Kabupatén Kuningan. Alamat lengkepna di Jalan Raya Pasawahan No. 128, Kalurahan/Désa Pasawahan Kacamatan Pasawahan, Kabupatén Kuningan, Jawa Kulon kalawan nomor NPSN 69954178.
Pacilingan

jmpl|Pacilingan nu aya di Kampung naga
**Pacilingan** nyaéta jamban tempat miceun atawa *kakus* nu wanguna basajan
Tempatna dijieun luhureun balong atawa kamalir, bahanna tina awi boh tihang kitu deui pipindingna. Luhurna bolongor kitu baé henteu ieuh maké hateup atawa panutup. Pacilingan mah dipaké ku balaréa atawa bisa saha waé anu kaparengan perlu, henteu kudu nu bogana atawa pangeusi imah-imah anu aya disabudeureuna.

Utamana di daérah Jawa Barat, pacilingan ngahaja dijieun luhureun balong maksudna, sakalian pikeun maraban lauk-lauk anu aya di éta balong tina kokotor anu dipiceun di pacilingan. Sanajan ayana di luhureun balong, pacilingan mah henteu ieuh matak baseuh. ku lantaran wangunna kawas panggung luhureun balong, kokotorna ogé langsung murag ka balong, henteu matak bau, mangsa beberesih tinggal maké cai pancuran anu ngahaja di golontorkeun ka paciligan.

## Dicutat tina
Kampung Kuta

**Kampung Kuta** nyaéta salasahiji kampung adat anu aya di Jawa Barat. Dina basa Sunda, Kuta hartina pager témbok. Ieu kampung adat dingaranan Kuta lantaran lokasina aya di pasir anu jungkrang kurang leuwih 70-75 méter sarta dikulilingan ku bubukitan. Kampung Kuta, dina sababaraha dongéng buhun anu kasebar di masarakat Sunda sering disebut ayana nagara "burung" atawa daérah anu teu jadi ibukota Karajaan Galuh.

## Leuweung Kramat Kampung Kuta 
Numutkeun légénda anu aya di éta masarakat, ieu leuweung téh tempat keur nyimpen titinggal ti Prabu Adjar Sukaresi. Leuweung Kramat Kampung Kuta miboga luas 40 héktar. Di ieu leuweung, teu meunang maké dadampar nalikaasup. Ieu leuweung gé ngan ukur bisa diasupan poé senén jeung kemis.

## Rujukan 
wellll
Kampung Adat Sirna Resmi

**Kasepuhan Sirna Resmi** nyaéta salah sahiji kampung adat nu aya di Jawa Barat, perenahna di Désa Sirna Resmi, Kacamatan Cisolok, Kabupaten Sukabumi. Sacara geografis, Desa Sirnaresmi perenahna di  6° 48' 54" BT dan  106° 33' 3" LS. Désa Sirna Resmi di watesan ku walungan Cibaréno, Kampung Cibongbong, Kampung Cikarét, jeung Désa Cicadas. Désa Sirna Resmi miboga opat cinyusu nyaéta cinyusu Cipanengah, Cisodong, Cidongkap, jeung Cisolok. Sedengkeun walungan nu aya di Sirna Resmi walungan Cidongkap, Cipanengah, Cisodong, dan Cibareno. Masarakat kampung adat sirna resmi pakasabanana nyaéta tatanén, pangrajin beusi, jeung panyadap. 

## Daptar Kampung Adat di Tatar Sunda 
Ieu di handap mangrupikeun daptar kampung adat anu masih nanjung sarta dijaga kalayan saé di propinsi Jawa Kulon sarta Banten:

## Rujukan
Situs Kabuyutan Linggawangi

**Situs Kabuyutan Linggawangi** nyaéta salah sahiji kabuyutan urut karajaan Galunggung. Perenahna ieu situs téh di deukeut Saung Galah di Désa Linggawangi, kecamatan Leuwisari. Di dinya ogé aya situs Hégér Hanjuang. Ku kapercayaan masarakat dinya, nganggap yén Rumantak téh sésa karaton Galunggung.

## Kampung Geger Hanjuang 
Kampung Geger Hanjuang mangrupa tempat ditimukeuna prasasti pakakas tina keramik leutik, anu diprédiksi mangrupa titinggal Kabuyutan Galunggung.

## Rujukan
Guha Ranggawulung

**Guha Ranggawulung** nyaéta guha anu aya di kampung Samawa Dusun Nagaracina Desa Setiawaras Kacamatan Cibalong. Ieu guha remen didatangan ku *peziarah* kalayan niat husus (mistik), utamana dina bulan Mulud jeung Romadhon dina unggal taunna.

## Rujukan
Kampung Gedé Kasepuhan Ciptagelar

jmpl|251x251px|Leuit di Ciptagelar
**Kampung Gedé Kasepuhan Ciptagelar** nyaéta kampung adat nu aya di wilayah Kampung Sukamulya Desa Sirnaresmi, Kacamatan Cisolok, Kabupaten Sukabumi. Ciri hasna aya dina lokasi sarta wangunan imah nu masih kenéh nyekel kana tradisi. Masarakat nu nempatan Kampung Ciptagelar disebutna kasepuhan.

Salah sahijina nyaéta Kampung Gedé nu fungsina pikeun pusat kasepuhan. Numutkeun pamadeganna, karuhun nyaéta jalma nu geus maot nu dianggap miboga kamampuh nu leuwih atawa di luar kamampuh manusa umumna nu dianggap turunan ti karajaan pajajaran. Saprak taun 2001, Kampung Ciptarasa nu asalna ti Desa Sirnarasa ngalaksanakeun “hijrah wangsit” ka Desa Sirnaresmi nu jarakna belasan kilometer. Di Desa Sirnaresmi, langkung jelasna di Kampung Sukamulya, Abah Anom salaku pupuhu kampung adat meré ngaran Desa Ciptagelar pikeun tempat pindah nu anyar. Masarakatna ngajungjung luhur budaya lokal sarta lingkungannana nu loba kapangaruhan ku adat istiadat. Ku kituna,  di Ciptagelar mah tara maké paré unggul pamaréntah lantaran boga anggepan yén paré téh titipan tinu maha kawasa.
# Mipit Paré, Ritual nalika motong paré tujuanna pikeun ménta ijin ka karuhun ngarah diberé hasil panén nu leuwih. Jadi sérén taun hartina sérén tampi ti taun kamari ka taun nu rék disanghareupan pikeun gagantina.

Numutkeun catetan sajajarah jeung tradisi lokal, sérén taun diayakeun sacara turun-temurun ti saprak jaman Karajaan Sunda siga Karajaan Pajajaran, malah nepi ka ayeuna masih kénéh lumangsung. Ieu Upacara mimitina tina acara pikeun ngahormatan Nyi Pohaci Sanghyang Asri atawa Déwi Sri mangrupa Déwi pare dina kosmologi Sunda Kuno. Ieu kagiatan mangrupa hubungan manusa jeung nu maha kawasa, jeung ogé sasama mahluk atawa alam ngaliwatan kagiatan kasenian, sosial budaya, jeung atikan. Puncak acara Seren Taun mangrupa nutu paré dina ping 22 Rayagung ogé miboga ma’na sorangan. Kidung puji-pujian ka Nyi Pohaci Sanghyang Asri dipirig ku kacapi nu intinamah ngedalkeun rasa sukur ka maha kawasa nu geus ngajaga Ciptagelar . Hampir unggal imah di Ciptagelar miboga leuit, tapi aya nu leuwih kawentar di dinya nyaéta Leuit Si Jimat. Leuit kolot nu ngajamin ayana pangan keur warga ditempatkeun di gigireun Imah Gedé Ciptagelar. Warga bisa nginjeum binih paré  tina Leuit Si Jimat teu maké Bunga. Kecap Leuit Si Jimat asalna tina kecap “nyimat” nu hartina nginjeum. Kecap nyimat ogé bisa dihartikeun ma’na welas asih. Jadi Leuit Si Jimat mémang pungsina pikeun nginjeumkeun ka masarakat kasepuhan salaku wujud welas asih Abah ka para incu putuna.
## Rujukan
Kampung Adat Cireundeu

**Kampung Adat Cireundeu** nyaéta kampung adat anu aya di daérah Leuwi Gajah, kacamatan Cimahi Kidul, kota Cimahi. Kampung Adat Cireundeu téh miboga hal anu istiméwa nyaéta nalika asup ka jero kampungna, aya tulisan hanacaraka "Wilujeng Sumping di Kampung Cireundeu". Kampung Cireundeu aya kusabab masih ngawariskeun budaya ti karuhun, ulah nepi ka anu geus aya. Aya dua tradisi anu masih dipertahankeun ku warga nu aya di ditu, nyaéta bahan pangan pokok nu masih ngagunakeun sampeu tuluy dijieun jadi rasi atawa béas sampeu, jeung masih ngayakeun tradisi 1 Suro.
kiri|jmpl|Imah Panggung di Kampung Adat Cireundeu
Masarakat adat Cireundeu kacida pageuhna dina nyekel kapercayaan, kabudayaan, jeung adat-istiadatna. Maranéhna miboga prinsip “Ngindung ka waktu, mibapa ka jaman”. Harti “Ngindung ka waktu” nyaéta yén unggal warga kampung adat miboga cara, ciri, jeung kayakinan séwang-séwangan. Sedengkeun “Mibapa ka jaman” hartina masarakat Kampung Adat Cireundeu henteu ngalawan kana parobahan jaman, tapi nuturkeunana, saperti ayana téknologi, tipi, alat komunikasi, *handphone*, jeung pangcaangan., kalawan paningkatan jumlah pangunjung dina sababaraha période tangtu.

Kunjungan wisatawan biasana ningkat dina waktu-waktu husus, utamana nalika lumangsungna puncak upacara adat, saperti Suroan. Dina période ieu, Kampung Adat Cireundeu jadi salah sahiji pusat kagiatan budaya anu narik minat pangunjung ti rupa-rupa daérah.

Masarakat Cireundeu yakin yén kelestarian lemburna kudu dumasar kana kamampuh pikeun nyaluyukeun diri jeung parobahan jaman. Kamajuan téknologi informasi ogé kudu bisa diimbangkeun supaya teu leungit tina ajén-inajén anu geus aya.

## Tradisi Suraan 
Unggal tanggal 1 Sura (Taun Anyar Saka Sunda), masarakat Cireundeu ngayakeun upacara **Suraan** salaku wujud syukur ka Gusti Nu Maha Suci sarta ngahormat ka alam jeung karuhun. Upacara ieu biasana dipapaés ku rupa-rupa kasenian Sunda sarta ritual doa babarengan.

## Galéri 

File:Jajaran Rumah di Kampung Adat Cireundeu.jpg|Jajaran Imah di Kampung Adat Cireundeu
File:Alat Bunyi Untuk Ronda Terbuat Dari Bambu.jpg|Paranti Ronda
File:Leuit atau Tempat Penyimpanan Padi.jpg|Leuit atau Tempat Neundeun 
File:Lampu Berlambang Kujang di Kampung Adat Cireundeu.jpg|Lampu Lambang Kujang di Kampung Adat Cireundeu
File:Dudukuy atau Pelindung Kepala.jpg|Dudukuy 
File:Angklung di Kampung Adat Cireundeu.jpg|Angklung di Kampung Adat Cireundeu
File:Aula Tempat Belajar di Kampung Adat Cireundeu.jpg|Aula Tempat Diajar di Kampung Adat Cireundeu.jpg
File:Alat Penggiling Untuk Mengolah Singkong.jpg|Alat Paranti Ngolah Singkong
File:Lisung atau Alat Penumbuk Padi.jpg|Lisung
File:Saung Make Hateup Tina Jukut.jpg|Saung Make Hateup Tina Jukut

## Rujukan
Situs Pasir Angin

**Situs Pasir Angin** nyaéta hiji situs nu aya di Désa Cémplang, Kecamatan Cibungbulang, Kabupatén Bogor. Ieu situs aya di hiji bukit leutik kurang leuwih 210 di luhur laut, di belah kaler walungan Cianten. Situs Pasir Angin kungsi ditalungtik taun 1970, 1971, 1972, 1973, 1975 ku Tim ti Puslitarkenas (Pusat Penelitian Arkéologi Nasional) dina pingpinan R.P. Soejono, dina hasil panalungtikan kapanggih artefak-artefak nu dijieun tina batu, besi, perunggu, taneuh liat, obsidian, kaca, gerabah.  Barang-barang nu kapanggih di antarana mangrupa beliung persegi, kapak corong nu boga dahan siga buntut manuk serit, perunggu nu wangunna candrasa, tongkat perunggu, manik-manik batu jeung kaca, ujung tombak, kapak besi, gerabah sarta pakakas obsidian. Kabéh barang aya dina hiji konteks di sabudeureun monolit sarta mangrupa titinggalan prasejarah nu unik, hampir kabéh barang nu kapanggih nyanghareup ka bidang datar utama monolit nu nyanghareup ka wetan. Ieu hal boga harti yén kagiatan nu ngawengku éta barang-barang dipuseurkeun dina batu gedé mangrupa ciri aspék kapercayaan megalitik nu geus mekar dina tingkat néolitik kalawan masarakat nu hirup ku cara ngahuma.

## Sajarah 
Pikeun ngabandingkeun jumlah sarta tipe barang nu kapanggih, bisa dikira-kira yén Pasir Angin mangrupa situs nu kungsi aya dina masa Logam Awal (perundagian) di Indonesia dina 600-200 SM.
Buntil

jmpl|Buntil
 
**Buntil** nyaéta kadaharan anu dijieuna tina pucuk gedang, pucuk sampeu, atawa pucuk taleus.
Buntil anu kasohon ku ngeunah rasana ti daérah Magelang jeung Yogyakarta. Nyieuna buntil ogé kawilang gampang, anu rada hésé téh mangsa mungkus adonan pikeun eusina.

## Bahan-bahan 
# Dua beungkeut pucuk gedang kurang leuwing 20-30 lambar, dua beungkeut pucuk daun sampeu kurang leuwih 50 lambar, satengah liter cipati anu kuled.
# Galokeun bungbu pikeun eusi buntil nepika rata (parud kalapa, teri, jeung daun jeruk).
# Cokot daun gedang beunang nuhurkeun salabar, amparkeun, tuluy tundaan luhurna ku eusi buntil kurang leuwih dua séndok.
# Tilep-tilep daun gedang anu geus dieusian bieu, nepika eusina buni henteu katembong. Sangkan henteu leupas deui, tuluy baé dibeungkeut maké kantéh atawa tali rapia.
# Saenggeus réngsé dibungkusan eusi buntil, tuluy waé buntil nu geus baruni tadi diseupan salila 30 menit.

Sabot kitu, sayagikeun minyak goréngna: tuluy goréng bungbu anu tadi beunang ngaréndos, asupkeun ogé daun salam, sabada geus kaangseu seungit. Asupkeun cipatina tuluy galokeun nepika ngagolak, satuluyna asupkeun buntil beunang nyeupan, leutikan seuneuna sangkan bungbuna nyerep, di mana cipatina geus kuled, kakara buntil téh dijait.

## Dicutat tina
Goa Anteg

**Goa Anteg** nyaéta situs titinggal Ratu Sukakerta Srigading Anteg, Kiwari, Situs gua Anteg salian jadi tempat wisata budaya, ogé jadi tempat lalampahan (penelusuran goa) ku balaréa, boh ku para pecinta alam, boh ku para pengunjung anu bade ngalakonan ziarah. Keur para pecinta alam, hususna para caver pemula, ieu goa luyu keur dijadikeun tempat latihan. salian ti tingkat kahésé na nu sedeng, ogé medan ieu goa kaasup nantang*,* ku sabab tingkat kahéséna variatif. Ngaran Anteg  asalna tina ngaran salah suarang tokoh Karajaan Sukakerta saanggeus masa Karajaan Galunggung, nyaéta Sri Anteg, Ieu goa ku masarakat dipercaya mangrupa salah sahiji tempat anu raket patalina jeung aktivitas ritual Sri Gading Anteg
## Deskripsi 
Panjang ieu goa nyaéta 342 meter, ornamén-ornamén na cukup komplit, contona saperti stalacmit, stalactit, jeung sajabana. Salian ti éta, sababaraha lorongna aya tilas runtuhan batu Stalacmit(cave bréakdown) anu jadi indikasi tingkat karrentanan batuan anu nyababkeun urang kudu waspada. Ieu goa salian ti dijadikeun objek wisata budaya, og dijadikeun tempat lalampahan

## Rujukan
Hary Gunarto

Ritsumeikan Asia Pacific University, Jepang]]

**Hary Gunarto**  téh saurang staf akademik, dosen sarta profesor dina bidang studi Asia Pasifik ti Universitas Ritsumeikan Asia Pasifik, Jepang .
Sanggeus lulus ti Universitas Gadjah Mada taun  1978, anjeunna neraskeun studi ka Amerika Serikat tur nyepeng gelar Master of Science ti Universitas Wisconsin-Madison, sarta narima gelar Doctor (PhD) ti Washington State University (WSU) dina 1988. Salajengna, anjeunna  ngajar di WSU lajeng didamel minangka dosen di Universitas Gadjah Mada, sarta  jadi guru besar tamu di KFUPM, Arab Saudi jeung ti Jepang.

## Rujukan
## Buku 
* Visual Basic for Information Processing (book sections), Bunrindo Pub. Co, Jepang, 2000
* Introduction to Web Design Programming for E-Business and E-Commerce, Andi Offset Pub., Indonesia, 2003
* Introduction to Visual Basic .Net Programming, Tech Publication, Singapura, 2006
* Collected Computer Programming Problems in Visual C#.Net, Tech Publication, Singapore, 2007.
* Glossary of IT and Computer Terms: English-Indonesian- Malay, Tiara Wacana Publication, Yogyakarta, 2017.

## Tutumbu kaluar
* Situs Universitas Keoi: Borobudur 
* http://www.ritsumei.ac.jp/acd/re/k-rsc/lcs/kiyou/19-2/RitsIILCS_19.2pp.263-278GUNARTO.pdf Digital Preservation of Borobudur Temple
* https://dl.acm.org/citation.cfm?id=914774 An Industrial FMS Communication Protocol
* https://id.wikipedia.org/wiki/Hary_Gunarto id.wikipedia.org/Hary_Gunarto
Jurumiyah

**Al-Ajurrumiyah** atawa **Jurumiyah** () nyaéta hiji kitab leutik ngeunaan tata basa Arab ti abad ka-7 H/13 M. Ieu kitab disusun ku ahli basa ti Maroko nu ngaranna Abu Abdillah Sidi Muhammad bin Daud Ash-Shanhaji alias Ibnu Ajurrum (w. 1324 M). Rumus-rumus dasar pelajaran basa Arab klasik ditulis kalawan bentuk pada pikeun ngagampangkeun dina ngapalkeunna. Di lingkungan masyarakat Arab ieu kitab jadi salah sahiji kitab awal nu diapalkeun lian ti Al-Qur'an.

## Pedaran 
Di pasantrén salafi, Kitab Matan al-Ajurrumiyyah mangrupa buku téks ngeunaan élmu nahwu (gramatika Basa Arab) nu kacida kawentarna. Méh unggal santri nu ngalap élmu di pasantrén salafi mah mitembeyanna ieu pangajaran ngeunaan basa Arab liwat ieu kitab. Ieu kitab mangrupa kitab standar nu jadi dadasar pangajaran basa Arab. Dina prakténa mah, di dunya pasantrén téh éta kitab sok disebut kalawan ngaran Jurrumiyyah. Éta jujuluk saestu teu pati bener, jeung ngaran aslina éta kitab téh, lantaran judul lengkep éta kitab nyaéta al-Muqaddimah al-Ajurrumiyyah fi Mabadi’ Ilm al-Arabiyyah.

Sanajan al-Ajurrumiyyah sakitu kawentarna di dunya pasantrén, tapi nu nukil éta kitabna mah teu pati dipikawanoh di dunya pasantrén téh. Ieu hal téh alatan dina praktékna mah di pasantrén, santri palebah prak-prakan diajarna ngeunaan hiji kitab ngan ukur dibéré kitabna wé wungkul. Ari diwanohkeun ka nu nukil kitabna mah jarang pisan, malah mah luput, kitu tradisi nu dilakukeun ku para ajengan ka para santrina. Ku kituna wajar baé, dalah ajenganana ogé bisa jadi acan mikawanoh enya-enya ka nu nukit kitabna.

Luyu jeung ngaranna, al-Ajurrumiyyah émang kitab muqaddimah (panganteur) ngeunaan élmu nahwu nu ditulis ku Ibnu Ajurrum mangsa keur di Mekah. Eusina basajan pisan sarta dadasar. Lantaran kitu, ieu kitab téh perlu diwuwuhan ku dadaran nu leuwih jero waktu saurang santri rék neuleuman élmu nahwu. Ku alesan kitu, ieu kitab antukna loba diwuwuhan ku dadaran para ajengan, nepi ka aya tilu puluh buku dadaranna. Éta dadadaran téh baris dijadikeun hiji kitab jeung al-Ajurrumiyyah. Dina kapustakaan basa Arab, kitab-kitab nu eusina dadaran ngeunaan hiji kitab séjén disebut ku istilah kitab sarah.

Lian dibéré dadaran atawa ulasan, kitab al-Ajurrumiyyah ogl diringkes ku ajengan-ajengan lian jadi mangrupa nadom. Teu kurang ti opat kitab nu muat nadom nu seumberna ti kitab al-Ajurrumiyyah. Kitab nadom nu pangkakoncarana nyaéta nu ditukil ku Muhammad bin Abi al-Ghalawi atawa nu dipikawanoh kalawan ngaran Ubaid Rabbih.

## Sarah 
Ari kitab-kitab nu ngadadarkeun matan matan ieu Al-Ajurumiyah téh di antarana:
* *Tuhfatus Saniyah syarh Muqoddimah al-Ajurumiyah* nu ditulis ku Muhammad Muhyiddin Abdul Hamid Al-Mishri.
* *Al-Mutammimah al-Ajurumiyah* nu ditulis ku Muhammad bin Muhammad Ar-Ra'ini.
* *Al-Kawakib ad-Durriyah syarah Mutammimah al-Ajrumiyah* nu ditulis ku Muhammad bin Ahmad Al-Ahdal.

## Tempo ogé 
* Alfiyah Ibnu Malik

## Rujukan 
## Tutumbu luar 
*  Thomas Fisher Langka Buku Perpustakaan; University of Toronto
Situs Kabuyutan Nagaratengah

**Situs Kabuyutan Nagaratengah** nyaéta￼ ayana ti jaman Karajaan Galuh Hindu, nalika karajaan masih kénéh aya dina wangun féderasi. Mahaprabu Galuh ngabagi karajaan jadi sababaraha bagian diantarana nyaéta Karajaan Galuh Nagaratengah anu diparéntah ku Prabu Agung Danumaya, kalawan jumlah rahayatna kurang leuwih 100 jalma. Dituluykeun ku Prabu Wangsa Dedaha, satuluyna ku Prabu Agung Ranggakusumah.

## Situs-situs 
# Desa Nagaratengah
# Desa Ciampanan
# Desa Cinéam
# Desa Cikondang
# Desa Rajaratu
# Desa Madiasari

## Runjukan
Kiwi

**Kiwi** *(Apteryx)* nyaéta manuk anu aslina ti nagara Selandia Anyar.

Manuk kiwi téh sato nokturnal, hartina manuk kiwi mah mimiti ingkah tina sayang atawa panyumputan mangsa geus datang poék peuting. Sanajang manuk kiwi mangrupa perlambang nagara Selandia Anyar, ieu manuk henteu bisa kitu waé katempo kumelendang di alam bebas.
## Tutumbu luar 
*   .
*  .
*   .
*  .
*   .
*   .
*  .
*   .
*   .

## Rujukan
Usum

**Usum **téh salah sahiji babagian utama taun, biasana mah dumasar bentuk iklim nu lega. Ilaharna sataun kabagi jadi opat usum, nyaéta: usum semi, usum panas, usum gugur, jeung usum tiris. Ngan, di Indonésia mah lantaran nganjrek di daérah tropis, mangka ngan dibagi jadi dua usum wungkul, nyaéta: usum ngijih jeung usum halodo.

Ari baheula di Mesir Kuna mah usum téh kabagi jadi tilu usum, nyaéta: musim caah, usum darurat lantaran caah, jeung usum panunéian nu panas.

### Usum dunya 
[pus|jmpl|500x500px|Animasi pabédaan usum utamana [salju panutup dina sataun]]

## Tutumbu luar 
* (Basa Inggris) *The seasons begin at the time of the solstice or equinox*
* (Basa Inggris) ''Solstice does not signal season's start?''
* Australian Weather and Seasons 
* When do the Seasons Begin? (from the Bad Astronomer)
* Solstice does not signal season's start (from The Straight Dope)
* Why the Earth has seasons article on h2g2.
* Aboriginal seasons of Kakadu
* Indigenous seasons (Australian Bureau of Meteorology)
* Mt Stirling Seasons 
* Musim info 
* The Lost Seasons
* Melbourne's six seasons 
* The Lengths of the Seasons  (numerical integration analysis)
* Earth distance vs tilt
* Tutorial on Earth/Sun Relations and Seasons
Buah kiwi

**Buah kiwi** *(Actinidia deliciosa)* nyaéta buah anu asalna tina kulawarga *actinidiaceae* kulit buahna buluan. Ongkohan buah kiwi mah kaitung mahal, ku kituna pamangpaatanna tacan pati loba saperti bahan campuran pikeun rupa-rupa olahan kuéh. Kelir buah kiwi rupa-rupa gumantung kana *varietas*, anu mindeng katempo mah héjo jeung coklat sanajan aya ogé buah kiwi anu kelirna konéng, ngan jarang katempo dijual di toko buah. Buah kiwi gedéna kurang leuwih sagedé endog meri, kulitna buluan, dagingna kandel tur kelirna héjo, sikina laleutik kawas selasih, ngupul ngurilingan puhu buahna.

File:Pavlova dessert.JPG|left|Buah kiwi dipaké mapaésan kuéh
File:Kiwifruit-Actinidia deliciosa-plantation.jpg|Meuhpeuy buahna
File:Kiwifruit Female Flowers.JPG|Tangkal kiwi sumedeng ligar kembang
File:Hardy-Kiwi-Comparison-3.jpg|Buah kiwi coklat jeung héjo

## Dicutat tina
Cukang

jmpl|Cukang kai
**Cukang** nyaéta catang kai atawa awi anu ngahaja digolérkeun malang luhureun kamalir atawa susukan, pikeun pameuntasan; sasak.
Wangunan cukang mah kawilang basajan, cukup jang ngaliwat sajalmaeun. Cukang mah dipaké paranti meuntas di susukan leutik, balungbang, atawa kamalir kebon atawa sawah anu rada lega.
Sanajan wangunna basajan, tetep baé cukang kudu mibanda kakuatan anu sanggup nahan buerat awak anu ngaliwat luhureunna. Komo deui mangsa usum panén, nu ngadon ngaliwatan éta cukang téh tangtuna bari jeung ngabengkot mawa hasil tatanén. Pikeun nyingkahan picilakaeun ku lantaran cukang lésot mangsa ditincak, ka dua tungtung cukang dipageuhan maké paseuk anu dicecebkeun kana galéngan.

## Dicutat tina
Gua Wadon

**Guha Wadon** nyaéta guha nu aya di kampung Jompong, Mertajaya. Lokasina aya di sabeulah kalér jalan nu ngahubungkeun Simpang Urmi (Pamijahan) jeung kampung Cibuntu (Cibalong). Panto guha nyanghareup ka kulon nu mangrupa pasir nu ngalirkeun cai walungan Cilumping. Di sabeulah wétan guha loba nu manggihan ceruk-ceruk (rock theleteres ) nu lebarna kurang leuwih 3 ½  m panjangna kurang leuwih 16 m, sedengkeun jangkungna bisa nepi 4 m. Batuan nu ngawangun guha mangrupa batu gamping nu loba lapisanna. Nu kapanggihna mangrupa sababaraha fragmén tina cangkang moluska jeung fragmén ti gerbah. Cangkang moluska diwangun tina : 10 siki fragmén cangkang ampih dromus ti kélas Gastropoda, 6 siki fragmén cangkang Cyclotus, 11 siki fragmén cangkang Acatina jeung 1 siki cangkang Thiaride.

## Rujukan
Kalam

**Kalam **atawa **péna nyungcung** ( basa Yunani: κάλαμος, pl. κάλαμοι Kalamoi; lat. calamus, pl. calami) atawa **qolam** () nyaéta sajenis alat tulis heubeul atawa kaasup kana pakakas kuna. Kalam aya nu dijieun tina harupat, tamiang, awi, kai, ogé kuningan, keur nulis ngagunakeun kalam dibutuhkeun mangsi.

Jaman baheula geus kapanggih kalam nu dijieun tina logam (parunggu). Kalam nu dijieun tina parunggu nu pangheulana kapanggih téh nyaéta bareng jeung golongan naskah nu kakubur abad ka-5 SM di Attica (Yunani). Ari dipakéna péna bulu minangka alat tulis mah kapanggih dina abad ka-6 maséhi, ieu kacatet dina sastra kuna Éropa.

## Pamakéan 
Tungtung kalam dibeulah sacara diagonal, disuat ti beulah luhur. Ditulis maké mangsi kana papirus atau perkamén. Lantaran pamakéanna nu gancang, tungtung kalam kudu diképrétkeun heula waktu rék nulis téh, sakapeung mah kudu diraut deui mun geus pareng garing. Kalawan kandelna nu béda, hasil garis ipis jeung kandelna téh diatur ku kaparigelan leungeun nu nulis, ku cara maréasikeun puhu leungeun jeung pigeulang leungeun.

Gambar:Qalam1.jpg|Kalam ti jaman ka jaman
Gambar:Qalam2.jpg|Wincikan tungtung kalam
Gambar:Learning Arabic calligraphy.jpg|Nulis kaligrafi maké kalam

## Kalam dina Islam 
Kalam mangrupa alat tulis nu mulya di Islam mah. Dina Al Qur'an disebutkeun opat kali nyaéta dina surat Ali Imron:44, Luqman:27, Al-Qolam:1, jeung Al-'Alaq:4, anu dua kali mah dina pada période munggaran turunna Al Qur'an. Dina surat nu munggaran, surat Al-'Alaq, dikocapkeun:

## Literatur 
*    Cl. Huart, A. Grohmann: *Ḳalam.* In: *The Encyclopaedia of Islam. New Edition.* Band IV, S. 471.  
* Anton Spitaler: *al-Qalamu aḥadu l-lisānaini.* (= *Beiträge zur Lexikographie des klassischen Arabisch*). Beck, München 1989, ISBN 3-7696-1550-6.
## Tutumbu luar 
* Eine Anleitung zum Schneiden der Rohrfeder, mit Abbildungen

## Rujukan
Papanahan

jmpl|Kompetisi papanahan.
**Papanahan** nyaéta hiji kagiatan ngagungkeun gondéwa pikeun melesatkeun jamparing. Loba bukti nu némbongkeun yén sajarah papanahan geus ti saprak 5.000 taun ka tukang nu mimitina mah dipaké pikeun moro sarta tuluy mekar minangka pakarang dina palagaan jeung deuih minangka olahraga nguji seukeutna mata. Jalma nu resep atawa mangrupa ahli dina widang manah disebutna **pamanah**.

Atlit papanahan Indonésia nu kungsi dilélér pérak di Olimpiadeu nyaéta Nurfitriyana Saiman, Lilies Handayani jeung Kusuma Wardhani nu diaping ku atlit papanahan sénior Donald Pandiangan.
Sumpit

**Sumpit** nujul kana sawatara hal di handap:
*Sumpit (pakarang): pakarang nu ngabelesatkeun pélor nu kawas jarum.
*Sumpit (parabot): alat paranti dahar nu asalna ti Asia Wétan.
SMA Negeri 1 Cidahu

**SMA Negeri 1 Cidahu** nyaéta Sakola Menengah Atas Negeri anu aya di Kabupatén Kuningan. Alamat lengkepna di Jl. Kertawinangun No. 09, Kalurahan/Désa Cidahu Kacamatan Cidahu, Kabupatén Kuningan, Jawa Kulon kalawan nomor NPSN 20212953.
Alfiyah Ibnu Malik

**Alfiyah** (ألفية ابن مالك) atawa lengkepna mah *Al-Khulasa al-Alfiyya* nyaéta buku sa'ir (nadom) ngeunaan tata basa Arab ti abad ka-13. Ieu kitab ditulis ku saurang ahli basa Arab nu gumelar di Jaén, Spanyol nu ngaranna Ibnu Malik (w. 672 H /22 Pébruari 1274 M). Bareng jeung kitab Al-Ajurrumiyah, Kitab Alfiyah ogé mangrupa kitab dasar ajang talareun para santri lian Al-Qur'an.

Ieu kitab saheunteuna mibanda 43 kitab pedaran (sarah) jeung mangrupa salah sahiji ti dua buku dasar atikan basa Arab pikeun pamula di masarakat Arab nepi ka abad ka-20. Mangsa abad ka-20 mah, kurikulum atikan mimiti robah ku kurikulum kolonial, kayaning asupna kurikulum sakola Perancis pikeun kasus nu kajadian di Maroko mah.

## Tempo ogé 
* Al-Ajurumiyah

## Rujukan 
; Catetan kaki

; Daftar pustaka
* Fleisch, H. *Ibnu Mālik* di Encyclopaedia of Islam, 2nd Edition. CD-ROM Édisi v 1.0. (Leiden: Brill, 1999).

## Tutumbu luar 
* Alfiyya : ou, La quintessence de la grammaire arabe, ouvrage de Djémal-Eddin Mohammed, connu sous le nom d'Ebn-Malec (1833)
* Alfiyya; ou. La quintessence de la grammaire arabe, ouvrage de Djémal-eddin Mohammed (1833)
* Alfiyya; ou. La quintessence de la grammaire arabe, ouvrage de Djémal-eddin Mohammed (1833)
* Commentar zur Alfijja des Ibn Malik; (1852)
* Alfiyya: ou la quintessence de la grammaire arabe By Muḥammad Ibn-ʿAbdallāh Ibn-Mālik, Antoine Isaac Silvestre de Sacy
* Alfiyya: ou, la quintessence de la grammaire arabe edited by Antoine Isaac Baron Silvestre de Sacy
* Ibn 'Aḳîl's Commentar zur Alfijja des Ibn Mâlik, übers. von F. Dieterici By ʻAbd Allah b. ʻAbd al-Raḥmân Ibn ʻAḳîl, Jamâl al-Dîn Muḥammad b. ʻAbd Allah Ibn Mâlik
* ألفية أبن مالك
* ألفية أبن مالك 
* Alfiyya ibn Malik matn 
* Alfiyya ibn Malik 
* Mutun : Al-Alfiyya of Ibn Malik 
* http://www.islamhouse.com/4544/ar/ar/audios/ألفية_ابن_مالك_[_كتاب_صوتي_]
* شرح ألفية ابن مالك : الشيخ سليمان بن عبد العزيز العيوني : Free ...
* شرح ألفية ابن مالك : الشيخ أحمد الحازمي : Free Download & Streaming ...
Proyéktil

[pra=https://su.wikipedia.org/wiki/Gambar:Schwerer_Gustav_projectile_2.jpg|ka|jmpl|332x332px|Proyéktil jeung cangkangna jieunan artiléri [Schwerer Gustav dina Perang Dunya II. Lolobana pakarang proyéktil maké komprési atawa pamuéian gas minangka panggerakna.]]
**Proyéktil** nyaéta hiji banda nu ditémbakkeun ka udara ku ngalarapkeun sawatara gaya. Dina sawangan umum mah, bal dina olahraga maén bal atawa kasti téh dianggap minangka proyéktil, ngan dina prak-prakanana mah lolobana proyéktil téh didesain minangka pakarang anggang.

## Gaya panggerak 
Panah, gondéwa, jamparing, tumbak, jeung pakarang sajenis ditembakkeun maké gaya mékanik murni nu dilarapkeun ku banda padet lianna; sabalikna, pakarang séjén mah maké komprési atawa pamuéian gas minangka gaya panggerakna. Sumpit jeung bedil mimis mah ngagunakeun gas nu dipadetkeun, ari lolobana bedil jeung pakarang seuneu téh ngamangpaatkeun gas nu dimuéikeun anu dibebaskeun réaksi kimia dumadak. Bedil gas seuneu ngagabungkeun dua mékanismeu ieu.

## Mintul atawa seukueut 
Sanajan sumpit mah proyéktilna leutik, lolobana bedil jeung pakarang seuneu mah melesatkeunna pélor atawa mimis nu dijieun tina logam, biasana timah, nu didesain pikeun ngaruksak jeung nyoékkeun bagian dina hiji sasaran, sarta nyumebabkeun karuksakan daria.

## Rujukan
Caricangkas

**Superfamili**: Proscopioidea
* Proscopiidae
**Superfamili**: Eumastacoidea

**Caricangkas** (*Tettigoniidae*) nyaéta sabangsa simeut anu mibanda kelir héjo, suku tukangna leuwih panjang tur ranggoas tapi leuwih leutik batan simeut séjén anu ukuranna sarua.

Caricangkas asalna tina genus *Tettigonia*, nu mimiti ditalungtik ku *Carl Linnaeus* mangsa taun 1748. Kecap *tettigonia* téh tina basa Latin hartina *wereng*; basa Yunani *tettigonion*, hartina leutik (onomatopoeik) τέττιξ, tettix, cicada.}}
Caricangkas kaasup kana sato nokturnal, taya lian mimiti ngencar tina panyumputan mangsa peuting geus datang.

Pangawakanna kawilang leutik, ti mimiti 5 mm nepika 130 mm mangsa geus déwasa.

Anu ngabédakeun caricangkas jeung simeut taya lian ti *anteneu* atawa kumisna anu panjang, malahan leuwih panjang tibatan awakna sorangan, ogé sukuna ranggoas tur ngajalantir leutik.
Témpona ngendog caricangkas bikang, nunda endogna dina taneuh atawa liang anu aya dina tatangkalan tempat maranéhna hirup. Sawaréh caricangkas malah dianggap hama pikeun patani, ngan waé jumlahna teupati loba jadi henteu matak ngaganggu kana hasil tatanén.

File:Pink-eyed Katydid (Tettigoniidae) (10745650203).jpg|Caricangkas mata beureum
File:Pale Green Katydid (Tettigoniidae) (8105656464).jpg|Caricangkas mata héjo
File:Leaf Katydid (Tettigoniidae) (13908990358).jpg|Caricangkas daun
File:Green bush-cricket Camouflage.jpg|Nyumput buni dinu caang
File:Leaf Katydid (Mustius sp. ?) (7839002728).jpg|Nyaru matak kalinglap

## Dicutat tina
Basréng

**Basréng** atawa singgetan tina baso digoréng nyaéta salah sahiji kadaharan tradisional Bandung nu miboga bahan dasar lauk tanggiri. Basréng téh mangrupa camilan nu bisa didahar iraha jeung di mana waé. Camilan nu bentukna mangrupa potongan panjang jeung rasana gurih. Basréng kiwari loba dijual di mana-mana, jadi salah sahiji oléh-oléh has ti Bandung. Loba pisan nu mikaresep ku sabab salian ti gurih, basreng ogé bisa jadi deungeun sangu.

## Cara nyieun 
Pikeun nyieun basréng dibutuhkeun bahan utama nyaéta baso lauk tanggiri. Sanggeus éta baso disimpen salila 2 poé, tuluy dikeureutan panjang-panjang. Geus kitu mah kari goréng diminyak nu geus panas, tuluy pidangkeun kalayan maké bungbu bubuk saperti bungbu kéju atawa lada.

## Rujukan
SMK Auliya Teladan Mandiri (ATM)

**SMK Auliya Teladan Mandiri (ATM)** nyaéta Sakola Menengah Kajuruan Swasta anu aya di Kabupatén Majalengka. Alamat lengkepna di Blok Babakan Randu Rt:005/Rw:002, Kalurahan/Désa Lemahsugih Kacamatan Lemahsugih, Kabupatén Majalengka, Jawa Kulon kalawan nomor NPSN 69883478.
SMKS Al Taufik Bantarujeg

**SMKS Al Taufik Bantarujeg** nyaéta Sakola Menengah Kajuruan Swasta anu aya di Kabupatén Majalengka. Alamat lengkepna di Jl. Bantarujeg-Malausma Km.7, Kalurahan/Désa Sindanghurip Kacamatan Bantarujeg, Kabupatén Majalengka, Jawa Kulon kalawan nomor NPSN 20276127.
SMA IT Nurul Barokah

**SMA IT Nurul Barokah** nyaéta Sakola Menengah Atas Swasta anu aya di Kabupatén Majalengka. Alamat lengkepna di Blok Desa Rt.05 Rw.02 Desa Kancana, Kalurahan/Désa Kancana Kacamatan Cikijing, Kabupatén Majalengka, Jawa Kulon kalawan nomor NPSN 69892332.
SMAN 1 Cikijing

**SMAN 1 Cikijing** nyaéta Sakola Menengah Atas Negeri anu aya di Kabupatén Majalengka. Alamat lengkepna di Jl Dewi Sartika No. 07 Cikijing, Kalurahan/Désa Sukasari Kacamatan Cikijing, Kabupatén Majalengka, Jawa Kulon kalawan nomor NPSN 20213873.
SMKN 1 Talaga

**SMKN 1 Talaga** nyaéta Sakola Menengah Kajuruan Negeri anu aya di Kabupatén Majalengka. Alamat lengkepna di Jl. Sekolah No. 20, Kalurahan/Désa Talaga Kulon Kacamatan Talaga, Kabupatén Majalengka, Jawa Kulon kalawan nomor NPSN 20213872.
SMAN 1 Maja

**SMAN 1 Maja** nyaéta Sakola Menengah Atas Negeri anu aya di Kabupatén Majalengka. Alamat lengkepna di Jl. Raya Maja Selatan No. 06, Kalurahan/Désa Maja Selatan Kacamatan Maja, Kabupatén Majalengka, Jawa Kulon kalawan nomor NPSN 20213894.
SMAN 1 Majalengka

**SMAN 1 Majalengka** nyaéta Sakola Menengah Atas Negeri anu aya di Kabupatén Majalengka. Alamat lengkepna di Jl. Kh. Abdul Halim No. 113, Kalurahan/Désa Majalengka Kulon Kacamatan Majalengka, Kabupatén Majalengka, Jawa Kulon kalawan nomor NPSN 20213893.
Lapis legit

jmpl|Kuéh Lapis legit
**Lapis legit** nyaéta kuéh lokal nu boga pangaruh ti jaman kolonial Walanda di Indonésia. Resep kué ieu disaluyukeun jeung bahan-bahan nu aya di Indonésia, kiwari lapis legit geus jadi salah sahiji kabeungharan kadaharan di Indonésia. ku sabab éta loba urang Eropa nu resep kana kuéh ieu. Pikeun prak-prakanna, kocok atawa *mixer* kabéh bahan nu geus disadiakeun nepi ka bahan adonan beukah (kira-kira 15 menit). Siapkeun loyang pikeun adonan, tuluy *oven* salapis-salapis nepi ka asak. Lapis legit siap dipidangkeun.

## Rujukan
SMAS Daarul Amanah

**SMAS Daarul Amanah** nyaéta Sakola Menengah Atas Swasta anu aya di Kabupatén Majalengka. Alamat lengkepna di Dusun Andansari Rt 003 Rw 003, Kalurahan/Désa Singawada Kacamatan Rajagaluh, Kabupatén Majalengka, Jawa Kulon kalawan nomor NPSN 20247180.
SMAS Al Mizan Jatiwangi

**SMAS Al Mizan Jatiwangi** nyaéta Sakola Menengah Atas Swasta anu aya di Kabupatén Majalengka. Alamat lengkepna di Jl. Raya Timur Ciborelang No.1 Jatiwangi, Kalurahan/Désa Ciborelang Kacamatan Jatiwangi, Kabupatén Majalengka, Jawa Kulon kalawan nomor NPSN 20247179.
Risoles

jmpl|Risoles|150x150px
**Risoles** (*rissole*) nyaéta salah sahiji kuéh garing nu eusina daging jeung sayuran dibungkus dina hiji gulungan nu dijieun tina tipung roti jeung diolésan ku endog hayam meunang ngocok.  Risoles bisa didahar maké sambel suuk nu éncér, sambel botol, atawa bari ngageletuk céngék. Harita, ieu kadaharan téh ukur panekuk anu digoréng ngagunakeun mantéga atawa gajih sapi. 

## Galéri 

Gambar:Brik Edennouni.JPG|Risoles Eusi Sayuran
Gambar:Risole2.jpg|Risoles Satengah Buleud.
Gambar:Rissole à la poire Blesson.jpg|Risoles Amis Eusi Selé Bungbuahan.
|Risoles nu digarang dina Open.
Gambar:Fried snacks.jpg|Risoles jadi Jajanan Pasar.

## Referensi
SMK Al-Anwariyyah

**SMK Al-Anwariyyah** nyaéta Sakola Menengah Kajuruan Swasta anu aya di Kabupatén Majalengka. Alamat lengkepna di Blok Parunggawul, Kalurahan/Désa Bonang Kacamatan Panyingkiran, Kabupatén Majalengka, Jawa Kulon kalawan nomor NPSN 69959887.
Kiwi (disambiguasi)

* Kiwi: manuk nu jadi ciri has nagara Selandia anyar.
* Buah kiwi: anu asalna ti kulawarga *actinidiaceae* kulit buahna buluan.
Kudi

page=470|ka|jmpl|250px|Rupa-rupa kudi dina laporan Hazeu taun 1904
**Kudi** nyaéta sarupaning parang fungsional anu bagian puhuna ngajendol siga beuteung bucitreuk, tapi aya ogé anu mangrupa pakarang pusaka kawas kujang, boga tilu mata.

## Baca ogé 
* kujang
* keris

## Rujukan
Uyah (disambiguasi)

* Uyah: mineral nu rasana asin ilahar dipaké ajang barang olah
* Uyah (kimia): sanyawa ionik nu diwangun ku kation nu muatanana positif jeung anion nu muatanana négatif
* Natrium klorida: sanyawa kimia kalawan rumus molekul NaCl.
Kuéh lapis

jmpl|Dua varian kuéh lapis
**Kuéh lapis **téh kadaharan has ti Indonésia. Ieu kuéh biasana ngawengku saeutikna dua warna nu paselang-selang, nu ngajadikeun ieu kuéh téh dingaranan kitu, lantaran manglapis-lapis. Ieu kuéh dijieun tina tipung béas, aci hui, cipati, gula pasir, uyah jeung pawarna. Ieu kuéh, unggal lapisna téh diseupan saméméh ditimpah ku lapisan lianna di luhurna. Ieu kuéh gampang manggihanana di tiap wewengkon.

Pawarna nu dipaké pikeun kuéh lapis bisa tina pawarna kasaharan jieunan atawa pawarna alami. Pawarna nu sok dipaké mah nyaéta pandan (héjo) jeung sirop kembang mawar (beureum).

## Tempo ogé 
* Lapis legit
Semprong (disambiguasi)

* **Semprong**: sajenis kéker nu bentukna jiga songsong, monokular
* **Semprong (lampu)**: kaca anu sok dipasangkeun kana lampu cempor atawa patromak sangkan seuneuna teu ngahéab panas
* **Semprong (kuéh)**: kuéh garing nu wangunna kawas kéker songsong, ngan kiwari mah rupa-rupa bentukna.
SMKN 1 Majalengka

**SMKN 1 Majalengka** nyaéta Sakola Menengah Kajuruan Negeri anu aya di Kabupatén Majalengka. Alamat lengkepna di Jl. Raya Tonjong-Pinangraja No.55 Majalengka, Kalurahan/Désa Cicenang Kacamatan Cigasong, Kabupatén Majalengka, Jawa Kulon kalawan nomor NPSN 20213853.
Semprong (kuéh)

**Kuéh semprong **nyaéta salah sahiji kuéh has Sunda nu asalna ti wewengkon Karawang. Kuéh semprong bentukna kawas semprong lampu cempor, rasana teu pati amis jeung rangu. Mimitina campurkeun sakabéh bahan, galokeun nepi ka rata. Panaskeun citakan kuéhna, tuluy abuskeun 1-2 séndok adonan kana citakan. Tungguan nepi ka asak, sanggeus asak, kudu langsung dicitak, digulungkeun.

## Rujukan
Bebeletokan

**Bebeletokan **nyaéta ngaran pakarang kaulinan nu dijieun tina awi, ari pélorna dijieun tina kertas nu dibaseuhan, atawa siki jambu atawa kembang. Ieu kaulinan mangrupa kaulinan has urang Sunda. Ari urang Batawi jeung Jawa, nyebut bebeletokan téh ku ngaran *pletokan*, sedengkeun di Probolinggo jeung Madura, nyebutna téh *tor cetoran*. Ieu kaulinan, biasana dipaénkeun ku barudak lalaki umur 6-13 taun. Maranéhanana nu maénkeun ieu kaulinan, diupamakeun keur aya dina patempuran, nu sakapeung mah maranéhanana nu maénkeun ieu kaulinan téh sok nurutan adegan dina pilem. Kalawan pélor nu dijieun tina banda nu tidak bahaya, ngajadikeun ieun kaulinan téh aman jeung malah mah kagolong kaulinan haratis, da dijieunna gé tina awi.

## Matérial 
* Awi kolot tur kuat, panjang 30–40&nbsp;cm kalawan diamétér 1-1.5&nbsp;cm.
* Kertas nu dibaseuhan, atawa siki jambu, atawa kembang, atawa sisikian leutik.

## Nyieun 
Mimitina mah nyiapkeun awi nu kuat tur kolot sangkan teu gampang beulah. Tuluy, awi dibagi jadi dua, nyaéta : panyodok jeung solobong. Dina nyieun panyodok, ieu kudu meulah awina sangkan jadi kawas nyéré, Satulyna kudu diraut éta awi nu meunang meulahna nepi ka buleud luyu jeung liang dina awi solobongna jeung bagéan puhuna dijieunkeun panyekelankira-kira 10&nbsp;cm mah. Pastikeun ieu panyodok bisa asup ka jero solobong. Jang bagéan luhur panyodokna dijieun rada rubak, gunana pikeun neueul atawa ngemplé-ngemplé pélor sangkan bisa asup kalawan sampurna. Ieu hal dimaksudkeun, pikeun nyieun bebeletokan leuwih gampang dipaénkeun. Jeung deuih bisa nambahkeun daun pandan atawa daun kalapa nu ditalikeun dibentuk nyongcot, tujuanna supaya sora nu dihasilkeun leuwih tarik. Dina nyieun solobong mah, siapkeun awi leutik, diamétér 1&nbsp;cm kalawan panjang antara 15 – 20&nbsp;cm. Alusna mah pikeun nyieun solobong téh ngagunakeun awi nu geus kolot temen sangkan teu gampang beulah.

Mun anggeus nyieun panyodok jeung solobongna, siapkeun kertas nu geus dibaseuhan, atawa bungbuahan laleutik, atawa siki jambu, atawa kembang minangka pélorna.

## Némbak 
Sanggeus pakarang réngsé dijieun, jeung kelompok ulin geus aya, mangka kaulinan siap dimimitian. Ngan, kudu dipikanyaho kumaha cara-carana némbak maké bebeletokan. Pélor diasupkeun ku cara diteueulkeun atawa didorong ku panyodok nepi ka tungtung luhur solobong. Pélor kadua diasupkeun deui jeung didedetkeunna kalawan sakaligus ku panyodok. Pélor kadua mibanda fungsi ganda. Fungsi kahiji minangka klép kompa pikeun neueul pélor kahiji nu rék ditémbakkeun. Fungsi kadua jadi pélor nu disiapkeun pikeun ditémbakkeun saterusna. Ieu témbakan bakal ngaluarkeun sora "beletok" jeung pélor melesat ± 5 méter jeung rélatif lurus.

## referensi
Saté maranggi

**Sate maranggi** nyaéta salah sahiji kadaharan has Indonesia nu aya di daérah Jawa Kulon, hususna Purwakarta. Saté maranggi ogé diaku salah sahiji kadaharan has Sunda.

## Sasakala 
jmpl|Saté Maranggi jeung Acarna.
Ngaran saté maranggi téh dicokot tina ngaran nu ngajualna nyaéta Ema Ranggi puluhan taun nu geus kalarung. Saté anu dijieun ku Ema Ranggi téh kawentar ka mana-mana nu rasa jeung tékstur dagingna miboga ciri has nu dipikatineung ku nu ngadaharna. Ema Ranggi téh baheula dagang di daérah Cianting, Kabupatén Purwakarta. Ari kiwari, rumah makan nu kawentar téh di Cibungur jalan utama Purwakarta-Cikampek, di Kacamatan Bungursari, Kabupatén Purwakarta.‬ Éta rumah makan téh ngadeg ti taun 1991, saté maranggi anu dijualna rupa-rupa, saperti daging sapi, embé atawa domba, jeung hayam.‬

## Béda Unggal Daérah 
Has saté maranggi bisa dibédakeun tina cara nyajikeun atawa bahan nu dipakéna. Saté maranggi anu kawentar téh nyaéta has ti Purwakarta jeung Cianjur.

### Purwakarta 
Saté maranggi anu kawentar di Indonesia nyaéta has Purwakarta. Saté maranggi has Purwakarta biasana ngagunakeun dua jinis daging, nyaéta daging sapi jeung daging embé.

Saté maranggi nu geus asak ditambahan ku acar sambel tomat, sambel oncom, beuleum ketan atawa timbel.

### Cianjur 
Saté maranggi has cianjur mah biasana ukur ngagunakeun daging sapi nu belah jero atawa gajih sapi nu rangu. Jadi, tina tékstur saténa leuwih seger jeung méré kesan rangu ka nu ngadaharna.

## Béda jeung saté nu séjén 
Nu dagang Saté maranggi aya nu ngider, jongko, jeung rumah makan. Anu ngabédakeun Saté Maranggi mah ngeueuman daging téh dina cai nu geus dibungbuan (marination) saméméh dibeuleum dina areng jadi saté. Ieu prosés nu ngalantarankeun Saté Maranggi didahar teu dicampur ku sambel kacang. Bungbu keur ngeueumanana mangrupa campuran kécap amis jeung rupa-rupa bungbu, saperti jahé, katuncar, laja, konéng temen, kalayan diolésan cuka saeutik keur nambahan rasa semu haseum, bisa ogé ngagunakeun cuka lahang (cuka nu dijieun tina kawung), atawa cuka séjénna. Lian ti jeung sangu, Saté  maranggi bisa ogé didahar jeung lontong, beuleum ketan jeung sambel oncom, atawa jeung timbel. 

## Pangajén 
Kadaharan Saté Maranggi téh dina ping 14 Désémber taun 2012 kasinugrahan ku Kemenparekraf jadi salah sahiji 30 Ikon Kuliner Tradisional Indonesia (IKTI) .

## Rujukan 
## Tumbu luar 
* Okezone Food & Resto : Sensasi Sate Sapi Maranggi 
* Liputan 6 Laporan Daerah : Sate Maranggi, Makanan Berbumbu Khas Purwakarta
* Liputan 6 Laporan Daerah : Kelezatan Sate Maranggi
* Detikfood : Ngaduuu... Sate Maranggi Yukk! 
* Sate Maranggi Pak Jaya
* Cidahu News : Cara Membuat Sate Maranggi yang Purwakarta Banget
SMKS Yasika Kasokandel

**SMKS Yasika Kasokandel** nyaéta Sakola Menengah Kajuruan Swasta anu aya di Kabupatén Majalengka. Alamat lengkepna di Jl. Raya Kasokandel No.64, Kalurahan/Désa Kasokandel Kacamatan Kasokandel, Kabupatén Majalengka, Jawa Kulon kalawan nomor NPSN 20276124.
Peer to Peer

**Jaringan Peer to Peer** nyaéta hubungan sarua antara hiji komputer ka komputer nu séjén tanpa status komputer urang salaku klien atawa salaku server a. Peer to peer Network ngamungkinkeun sakabeh komputer dina jaringan atawa henteu akting salaku server a. Sagala komputer miboga kamampuh ngadistribusikaeun sakaligus nampa file atawa daya (resources) anu aya di komputer maranéhna pikeun komputer. Peer to peer jaringan ieu loba dipaké di kantor nu teu merlukeun hiji susunan sentral dina jaringan klien-server. Tujuan utama tina jarinan peer to peer jejaring éta kabéh komputer disambungkeun bisa nyadiakeun sarta ngagunakeun daya (resources) komputer, média panyimpenan, sarta kamampuhan ngitung yén aya dina jaringan.
Salé cau

jmpl|Salé cau garing.|150x150px
**Salé cau** nyaéta kadaharan hasil olahan tina cau nu dikeureutan aripis tuluy dipoé nepi ka garing. Tujuan dipoé téh ngurangan cai tina cau sangkan leuwih awét waktu diteundeunna.
* Cara tradisional ku cara digarang dina haseup kai..

## Rujukan
Cibay

**Cibay** (aci ngageubay) 
ieu kadaharan téh dijeunna tina aci sampeu. Kiwari loba kapanggih diwarung-warung sakola atawa dijual maké goroobag surung. Antukna hargana ogé murah, kahontal ku balaréa. Loba pisan nu mikaresep kadaharan ieu, komo budak leutik mah.

## Cara nyieun 
Siapkeun cai tuluy digolotrok dina cai panas kalawan campurkeun aci jeung sababaraha samara saperti bawang daun, uyah jeung pecin.
geus kitu ieu adonan aci sampeu anu geus asak. Mun ditilik tilik mah nyarupaan lem kertas, anu berarti ieu adonan téh geus asak jeung siap di jieun ka proses salajeung na..
Keur kulit cibay, biasana ngagunakeun kulit paranti lumpia, salembar kulit lumpia dibeberkeun terus satengah sasendok adonan cibay téh di abuskeun kana kulit lumpia terus kulit lumpia anu geus diisian ku adonan cibay digulungkeun jeung ditilepkeun nepika ngabentuk pasagi opat..
Geus kitu cibay digoreng dina minyak nu teu pati panas. teu butuh waktu lila pikeun cibay asak. geus asak mah kari bleum we huapkeun.
Carita Waruga Guru

ka|jmpl|250px|Naskah Carita Waruga Guru
**Carita Waruga Guru** nyaéta ngaran hiji naskah Sunda kuna anu mimitina disimpen di Kabuyutan Kawali, Ciamis. Eusi ieu naskah ditulis maké aksara Sunda kuna jeung basa Sunda kuna, dina daluang, munggaran dilaporkeun ku Pleyte.

## Tutumbu kaluar
*[Eusi naskah Carita Waruga Guru dina kalawarta Poesaka Soenda](https://wikisource.org/wiki/Poesaka_Soenda_1923-03-1(09))
Docang

jmpl|175x175px|Docang has Cirebon cocog keur mumuluk.
**Docang** dina basa Cirebon wancahan tina bodo (baceman oncom dagé) jeung kacang héjo nu dijadikeun kacambah/togé.  Docang kaasup salah sahiji kulinér Nasional has Cirebon anu mangrupa campuran lontong, daun sampeu, togé, jeung kurupuk nu dibanjur ku angeun oncom dagé/ancom gembos anu dijieun tina hampas tahu, lelebu suuk (sésa meureut dijadikeun minyak) anu kawentar gempa (ditutuan), jeung parud dawegan. Ieu kadaharan miboga ciri gurih jeung ni'mat lamun dihidangkeun haneut kénéh. Pangéran Rengganis nu harita keur ngawasa teu panujueun ku ayana pergerakan kaislaman, malah geus ngararancang rék ngabaruang para Wali ku cara susuguh nu pibahayaeun kana nyawana.  Para Wali nu keur ngariung di Masjid Sang Cipta Rasa disuguhan kadaharan anu ayeuna disebut docang.  Lain tiwas dibaruang, para Wali kalah resepeun malah ka karajaan nitah deui sangkan disayagakeun deui kadaharan anu kawas kitu. 

## Rujukan
Bacang (kadaharan)

**Bacang** nyaéta kadaharan sabangsa leupeut, dijieunna tina béas beunang ngagigihan, biasana mah maké jeroan mangrupa daging jeung sayuran, dibungkus ku daun awi atawa daun hanjuang. Kiwari aya bacang nu eusina supa, rebon, témpé, jsb. Aya ogé nu ditambahan eusina ku endog asin kokonéngna. Ari samarana ngagunakeun uyah, gula, pedes, kécap, jeung minyak nabati. Ogé dina mungkusna téh ngagunakeun daun hanjuang jeung awi tali minangka tali panyangreudna. Istilah 'bakcang' sorangan asalna ti dialék Hokkian nu guyub dicaturkeun di antara urang Tionghoa di Indonésia.

Numutkeun légénda, ieu bacang mimitia bijil di jaman Dinasti Zhou patali jeung rasa simpati rahayat ka Qu Yuan nu maéhan manéh ku cara ngajleng ka walungan Miluo. Harita, bacang dialungkeun ku rahayat sabudeureun ka éta walungan téh cenah pikeun ngalihkeun perhatian mahluk-mahluk saniskaran nu aya di jero walungan, sangkan teu ngahakan mayit Qu Yuan. Satuluyna mah bacang téh jadi salah sahiji simbul parayaan Peh Cun atawa Duanwu.

Bacang secara harfiah mibanda harti "bak" nyaéta daging jeung "cang" nyaéta eusi daging. Jadi harti bacang téh eusi daging, ngan dina prak-prakkanna mah lian ti eusi daging aya ogé nu eusina sayuran atawa euweuh eusian-eusian acan.

## Rujukan