open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mars

**Mars** (ᮙᮛ᮪ᮞ᮪) atawa **Marih** (ᮙᮛᮤᮂ) atawa **Anggara** (ᮃᮀᮌᮛ) nyaéta planét pangdeukeutna kaopat ti Panonpoé. Ngaranna dicokot tina ngaran Déwa perang Yunani kuna. Tapi planét ieu ogé dipikawanoh minangka planét beureum alatan paromanna anu semu beureum.

Lingkungan Mars leuwih soméah pikeun kahirupan dibandingkeun kaayaan Planét Vénus. Sanajan kitu, kaayaanana teu cukup idéal pikeun manusa. Suhu hawa anu tiis pisan sarta tekenan hawa anu kurang, ditambah ku komposisi hawa anu lolobana ngandung karbondioksida, ngabalukarkeun manusa kudu ngagunakeun pakakas bantu napas lamun hayang cicing di ditu. Misi-misi ka planét beureum ieu, nepi ka panungtung abad ka-20, tacan manggihan tapak kahirupan di dinya, sanajan anu kacida basajan.

Planét ieu mibanda 2 satelit, nyaéta Phobos jeung Deimos. Planét ieu muter salila 687 poé dina ngurilingan panonpoé. Planét ieu ogé ngalakonan rotasi. Waktu rotasina 24,62 jam.

Dina mitologi Yunani, Mars idéntik jeung déwa perang, nyaéta Aries, anakna Zeus jeung Héra.

Di planét Mars, aya hiji ciri mandiri (unik) di wewengkon Cydonia Mensae. Ciri ieu mangrupa hiji pabukitan anu lamun ditempo ti luhur jiga hiji beungeut manusa. Réa jelema anu nganggap hal éta minangka hiji bukti ayana peradaban anu geus lila musnah di Mars, sanajan di mangsa kiwari, geus kabuktian yén ciri kasebut saukur hiji paroman alam nu ilahar.

## Tumbu ka luar 
*  Semburan Karbon Dioksida Planét Mars
Wanasigra, Sindangkasih, Ciamis

**Wanasigra** nyaéta salah sahiji désa di kacamatan Sindangkasih, Kabupatén Ciamis,  Propinsi Jawa Barat, Indonésia.

## Sajarah
## Profil Pamaréntahan
### Babagean Wilayah
Desa Wanasigra dibagi jadi lima dusun, nyaéta:
# Dusun Wanasigra 
# Dusun Cimamut 
# Dusun Cipeucang 
# Dusun Margasari 
# Dusun Sukerna

## Profil Daérah
### Wates Wilayah
### Géografis
### Démografi
## Atikan
## Poténsi
### Pertanian
### Pakebonan
## Tumbu Luar
Vitamin K

fungsional jeung ranté gigir alifatik. Fillokuinon boga ranté gigir fitil.]]
**Vitamin K** (K tina "Vitamin-Koagulasi" dina basa Jérman) nujul ka sakumpulan vitamin lipofilik, hidrofobik nu dipikabutuh pikeun modifikasi posttranslasi sababaraha jenis protéin, utamana anu dipaké dina koagulasi getih. Sacara kimiawi mah nyaéta turunan 2-métil-1,4-naftokuinon.

Vitamin K1 ogé katelah fillokuinon atawa fitoménadion. Vitamin K2 (ménakuinon, ménatétrenon) biasana dihaslikeun ku baktéri dina jero peujit. Ku kituna, jarang pisan nepi ka kakurangan, iwal mun peujitna ruksak parna antukna teu bisa nyerep molekulna, atawa alatan produksina kaganggu balukar tina loba teuing antibiotik.

Aya tilu bentuk vitamin K sintétik: vitamin K3, K4 jeung K5; di antarana dipaké dina pikeun parab ingon (vitamin K3) jeung nginhibit tumuwuhna fungi (vitamin K5).

## Wangun kimia 
.]]
Sakabéh kulawarga vitamin K boga wangun cingcin naftokuinon dimétilan jeung rupa-rupa ranté gigir alifatik nu napel dina posisi-3 (tempo gambar 1). Béda ti nu séjén, fillokuinon (ogé katelah vitamin K1) dina ranté gigirna ngandung opat résidu isoprénoid, nu hiji di antarana henteu jenuh.

Ranté gigir ménakuinon diwangun ku sababaraha résidu isoprénoid teu jenuh; sacara umum dilambangkeun ku MK-n, nu n-na nunjukkeun jumlah isoprénoidna.

Sacara umum, naftokuinon dianggap gugus fungsi, antukna mékanismeu petana sarupa jeung sakabéh vitamin K. 
## Rujukan 
## Tumbu kaluar 
* Vitamin K: Another Reason to Eat Your Greens
* Vitamin K: Signs of Deficiency 
* Vitamin K Deficiency - from the Merck Manual
* An Alternative Perspective on Vitamin K Prophylaxis
* Health Benefits of Vitamin K2 
* Vitamin K Content - USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 19
Lémbér beureum

**Lémbér beureum** (*Auricularia auricula-judae*, sinonim *Auricularia auricula*, *Hirneola auricula-judae*) nyaéta salah sahiji spésies tina kelas supa geunyal Heterobasidiomycetes (*jelly fungi*) nu awak buahna boga warna coklat kolot semu beureum sarta wangunna jiga daun ceuli manusa.

Awak buah boga tékstur geunyal sarta di alam bébas tumuwuh dina tangkal paéh anu baseuh sarta beueus.

Lémbér beureum garing ilahar dipaké dina sagala rupa asakan di Asia.

## Tempo ogé 
* Lémbér hideung (*Auricularia polytricha*)
* Lémber bodas (*Tremella fuciformis*)

## Galeri 

File:RNK001 Pecurke.jpg
File:XN Auricularia auricula-judae 405.jpg
File:Judasoor.jpg
File:Auricularia auricula-judae 10.jpg
File:Auricularia auricula-judae 11.jpg

## Rujukan 
# Buckzacki, Stefan (1982). *Collins Gem Guide: Mushrooms and Toadstools*.

## Tumbu ka luar 
*  Tom Volk's Fungus of the Month for April 2004  Jamur kuping merah
Lémbér hideung

**Lémbér hideung** (*Auricularia polytricha*, sinonim *Hirneola polytricha*) nyaéta salah sahiji spésiés supa ti kelas supa geunyal atawa Heterobasidiomycetes (*jelly fungi*) kalayan awak buah nu warnana coklat kolot satengah hérang, ngawangun mangkok nyarupaan daun ceuli manusa.

Dina basa Tionghoa, lémbér hideung dipikawanoh minangka 云耳 (pinyin: *yún ěr*), 毛木耳 (pinyin: *máo mù ěr*) atawa 木耳 (pinyin: *mù ěr*). Lémbér hideung ilahar dipaké dina asakan Asia.

Awak buah némpél dina tangkal kai anu geus buruk di tempat baseuh sarta beueus. Mangsa seger kénéh katempo jiga ager (jelly) baseuh sarta lamun digaringkeun jadi murengked.

Lémbér leuwih loba dijual dina wangun garing sarta kudu dikeueum dina cai saméméh diasakan. Lémbér anu geus diasakan miboga tékstur garing kawas sawaktu ngadahar tulang rangu sarta henteu miboga rasa. Lémbér hideung ogé mindeng dipaké minangka bahan ubar tradisional alatan dipikanyaho miboga sipat antikoagulan.

## Tempo ogé 
* Lémbér beureum (*Auricularia auricula-judae*)
* Lémbér bodas (*Tremella fuciformis*)

## Dicutat tina
## Tumbu ka luar
*  Jamur kuping, lancarkan peredaran darah
*  Black Fungus
*  Chinese Cuisine - Cloud Ears and Wood Ears
Si Kaléci Biru

[thumb|right|300px|Marcapada katempo ku awak [Apollo 17 nu ngumbara ka Bulan, némbongkeun Laut Méditerania nepi ka simbut és kutub kidul Antartika. Garis basisir Afrika katémbong atra, Tatar Arab bisa katempo luhureunana rada ngétan. Pulo gedé katuhueunana taya lian ti Madagaskar, sedengkeun daratan buana Asia aya di luhureun Tatar Arab.]]

**Si Kaléci Biru** (**The Blue Marble**) nyaéta hiji potograf Marcapada nu dijieun 7 Désémber 1972 ku awak wahana antariksa *Apollo 17* ti kaanggangan 29000&nbsp;km. Salajengna, ieu ngaran dilarapkeun ku NASA pikeun kumpulan data gambar nu ngawengku sakujur jagat dina résolusi anu hadé.

## Potograf 
Ieu poto bisa jadi salah sahiji anu panglobana dipaké/sumebar. Marcapada katémbong caang/cékas ku sabab nu moto nonggongan Panonpoé. Pikeun para astronot, Jagat téh kaciri siga kaléci kaca (ku kituna dibéré ngaran).

## Tumbu kaluar 
* Sajarah  medalna gambar *Kaléci Biru* NASA

### Potograf 1972 
* The one, the only, photograph of Earth
* Apollo Image Atlas

### Gambar komposit NASA abad ka-21 
* Blue Marble  (2002)
** Blue Marble Mapserver 
* Blue Marble: Next Generation 
** Blue Marble Navigator
** Blue Marble: Next Generation in NASA World Wind 

## Rujukan
Gintung

***Gintung***, **gadog**, atawa **ki maung** (***Bischofia javanica***) nyaéta spésiés tuwuhan ti kulawarga Phyllanthaceae. Spésiés ieu sumebar ti Asia Kidul sarta Asia Tenggara nepi ka Australia sarta Polinesia. Ieu tuwuhan ogé tumuwuh di Cina bagian baratdaya, tengah, wétan, sarta kidul, jeung ogé Taiwan. 

## Mangpaat
* Kaina anu boga warna beureum kolot sarta padet dipaké minangka bahan wangunan.
* Buahna dipaké pikeun nyieun arak.
* Sikina, anu bisa didahar, ngandung 30-54% minyak, anu dipaké minangka *pelumas*
* Akarna dipaké pikeun ubar

## Rujukan
Belut Moray

**Belut Moray** nyaéta belut kosmopolitan ti kulawarga **Muraenidae** nu ngawengku 200-an spésiés di 15 genera. Panjang awak nu ilahar 1,5 m; nu pangpanjangna *Strophidon sathete* bisa nepi ka 4 m.

## Anatomi 
[thumb|left|200px|*[Muraena helena* némbongkeun dedegan/morfologi ilaharna belut moray: bentuk anguilliform, euweuh cécépét gigir-an, sarta boga liang insang nu buleud.]]
Cécépét tonggong belut moray nyambung ti tungtung hulu nepi ka buntut jeung cécépét bujur, nepi ka sabéngbatan mah mirip oray. Panonna leutik, tapi boga daya ambeu anu hadé pikeun ngadodoho mangsana.

## Sebaran jeung habitat 
[thumb|right|350px|*[Gymnothorax meleagris*]] 
Belut Moray kaasup kosmopolitan, sumebar di sagara wewengkon tropis jeung sedeng. Hirupna ulukutek di sabudeureun terumbu karang nu jerona nepi ka 150 m.

## Klasifikasi 
### Genera 
* *Anarchias*
* *Channomuraena*
* *Cirrimaxilla*
* *Echidna* 
* *Enchelycore*
* *Enchelynassa*
* *Gymnomuraena* 
* *Gymnothorax*
* *Monopenchelys*
* *Muraena*
* *Pseudechidna*
* *Rhinomuraena*
* *Scuticaria*
* *Uropterygius*

## Rujukan 
## Tumbu kaluar 
* Moray Eels Grab Prey With *Alien* Jaws
* Moray Eel  Online-Database
Sésar

**Sésar** atawa *fault* nyaéta rengat dina babatuan nu nuduhkeun ayana gerak rélatif.

Sésar mayor nu kajadian dina intip bumi mangrupa hasil tina *shear motion* tur zona sésar aktif mangrupa zona nu pikahariwangeun ku kamungkinan ayana lini.

Lini dilantarankeun ku énérgi salila kajadian ngagésér nu gancang dina sapanjang widang sésar. Lamun sésar kajadian di sagara mangka boga potensi ayana sunami.

Aya sababaraha tipe sesar, di antarana :
* Sesar normal
* Sesar naek (*thrust fault*)
* Sesar geser (*strike-slip or transform, atawa wrench fault*)
Facebook

**Facebook** nyaéta ramatloka jaringan sosial anu dipedalkeun dina 4 Pebruari 2004 sarta diadegkeun ku Mark Zuckerberg, saurang lulusan Harvard. Kaanggotaanana mimitina diwatesan keur para siswa Harvard College. Dua bulan saterusna, kaanggotaanana dilegaan ngawengku sakola séjén di wewengkon Boston (Boston College, Boston University, MIT, Tufts), Rochester, Stanford, NYU, Northwestern, sarta kabéh sakola anu jadi anggota *Ivy League*. Satuluyna, loba paguron luhur séjén anu diasupkeun jadi anggota dina mangsa sataun sanggeus diadegkeunana ramat loka ieu. Pamustunganana, jalma-jalma anu mibanda alamat surat éléktronik atawa email sahiji universitas (kawas .edu, .ac.uk, dll) ti sakumna dunya bisa ogé ngagabung jeung ramat loka ieu.

Saterusna, ieu ramat loka dimekarkeun nepi ka ngawengku ogé sakola-sakola tingkat luhur sarta sawatara pausahaan badag. Saprak 11 Séptémber 2006, jelema nu boga email naon waé bisa ngadaptar pikeun jadi anggota Facebook. Pamaké bisa milih pikeun ngagabung jeung hiji atawa leuwih ramat loka anu sadia, kawas ramat loka nu dumasar kana sakola tingkat luhur, tempat gawé, atawa wewengkon géografis.

Nepi ka bulan Juli 2007, ramat loka ieu mibanda jumlah pamaké panglobana ti antara ramat-ramat loka jaringan sosial lianna kalayan leuwih ti 34 juta anggota aktip anu boga tumbu kana éta website ti sakuliah dunya. Ti bulan Séptémber 2006 nepi ka bulan Séptember 2007, réngkingna naék ti posisi ka-60 ka posisi ka-7 ti antara ramat loka anu panglobana didatangan, sarta mangrupa ramat loka nomer hiji pikeun poto di Amérika Sarikat, ngungkulan loka umum séjénna kawas Flickr, kalayan 8,5 juta poto nu dimuat saban poéna.

## Rujukan 
## Tumbu ka luar 
*  Facebook
*  Blog resmi Facebook
*  Platform Facebook
*  Facebook dina basa Sunda 
*  Facebook Sunda pikeun Mozilla Firefox
*  Facebook Sunda pikeun Google Chrome
*  With friends like this... - The ugly truth about the founders of Facebook In The Guardian, 14.01.2008
Lémbér

*Lémbér*, basa Indonésia: jamur kuping, nyaéta sebutan populér pikeun tilu spésiés supa nu wangunna jiga ceuli manusa:
* Lémbér hideung (*Auricularia polytricha*)
* Lémbér beureum (*Auricularia auricula judae*)
* Lémbér bodas (*Tremella fuciformis*)
Lémbér bodas

**Lémbér bodas** (*Tremella fuciformis*) nyaéta salah sahiji spésiés ti kelas supa geunyal atawa Heterobasidiomycetes (*jelly fungi*) kalayan awak buah wangunna rurumbayan henteu, boga warna bodas sarta pohara hérang kawas ager.

Dina basa Tionghoa, lémbér bodas dipikawanoh minangka 银耳 (pinyin: *yin er*, "ceuli pérak") atawa 白木耳 (pinyin: *bai mu er*, "ceuli tangkal bodas").

Awak buahna tumuwuh di pabeungeutan kai anu geus lapuk tina tangkal anu daunna rubak. Supa anu geus digaringkeun jadi pohara murengked sarta kudu dikeueum dina jero cai saméméh didahar.

Supa ieu leuwih loba dijual dina wangun garing sarta mindeng dipaké pikeun nyieun idangan. Lémbér bodas henteu mibanda rasa sarta didahar alatan téksturna anu geunyal kawas ager sarta cenah boga mangpaat pikeun kaséhatan.

## Tempo ogé 
* Lémbér hideung (*Auricularia polytricha*)
* Lémbér beureum (*Auricularia auricula-judae*)

## Tumbu ka luar 
* Tremella fuciformis, the snow fungus, an edible jelly fungus
* Mixed-culture cultivation of Tremella fuciformis on synthetic logs  Téknik penanaman
Tekenan

**Tekenan** (p) nyaéta hijian fisika pikeun nganyatakeun gaya (F) pér hijian lega (A).

p = \frac{F}{A}

Hijian tekenan mindeng dipaké pikeun ngukur kakuatan hiji cacai atawa gas.

Hijian tekenan bisa dikaitkeun jeung hijian volume (eusi) sarta suhu. Beuki gedé tekanan di jero hiji tempat kalayan eusi anu sarua, mangka suhu baris beuki panas. Hal ieu bisa dipaké pikeun nerangkeun ku naon suhu di pagunungan leuwih tiis tinimbang di padataran handap, alatan di padataran handap tekananana leuwih gedé.

Rumus tekenan bisa ogé dipaké pikeun ngajelaskeun naha péso anu diasah sarta ngipisan jadi seukeut. Beuki heureut lega permukaan, kalayan gaya anu sarua baris meunang tekenan anu leuwih gedé.

Tekenan hawa bisa diukur ngagunakeun barométer.

## Tekenan Hidrostatis 
Tekenan Hidrostatis nyaéta tekenan anu lumangsung dina jero cai. Tekanan ieu lumangsung alatan ayana beurat cai anu ngabalukarkeun cacai kasebut ngahasilkeun tekenan. Tekenan hiji cacai gumantung kana gravitasi sarta jero cacai dina hiji rohang.

Hubungan ieu dirumuskeun kieu:

:P = ρgh

di mana ρ nyaéta massa jinis cacai, g (10 m/s2) nyaéta gravitasi, sarta h nyaéta jero cacai.

## Tekenan Hawa 
Atmosfir nyaéta lapisan anu nangtayungan bumi. Lapisan ieu nepi ka 1000&nbsp;km saluhureun bumi sarta ngabogaan massa 4.5 x 1018&nbsp;kg. Massa atmosfir anu neken beungeut bumi ieu pisan anu disebut tekenan atmosfir. Tekenan atmosfir di beungeut sagara nyaéta 76 cmhg.

## Terapan prinsip tekenan 
Prinsip tekenan diterapkeun dina sawatara hal dina kahirupan, ti antarana:
* Pangukuran tekenan getih
* Kompa Hidrolik anu biasana dipaké di béngkél-béngkél
Républik Indonésia Serikat

**Républik Indonésia Sarikat**, disingket **RIS**, nyaéta hiji nagara federasi anu ngadeg dina tanggal 27 Désémber taun 1949 minangka hasil kasapukan tilu pihak dina Konférénsi Méja Bunder: Republik Indonesia, *Bijeenkomst voor Federaal Overleg* (BFO), sarta Walanda. Kasapukan ieu disaksian ogé ku *United Nations Commission for Indonesia* (UNCI) minangka wawakil PBB.

Républik Indonésia Serikat diwangun ku sababaraha nagara bagian, nyaéta:

# Republik Indonésia
# Nagara Indonésia Timur
# Nagara Pasundan
# Nagara Jawa Timur
# Nagara Madura
# Nagara Sumatra timur
# Nagara Sumatra Selatan

Sajaba ti éta, aya ogé nagara-nagara anu nangtung sorangan sarta teu ngagabung kana federasi, nyaéta:

# Jawa Tengah
# Kalimantan Barat
# Dayak Besar
# Daerah Banjar
# Kalimantan Tenggara
# Kalimantan Timur (henteu kaasup urut wewengkon Kasultanan Pasir)
# Bangka
# Belitung
# Riau

Républik Indonésia Serikat dibubarkan dina tanggal 17 Agustus taun 1950.

Républik Indonésia Serikat mibanda konstitusi nyaéta Konstitusi RIS.
Piagam Konstitusi RIS ditandatanganan ku para Lulugu Nagara/Daerah ti 16 Nagara/Daerah Bagian RIS, nyaéta

# Mr. Susanto Tirtoprodjo ti Negara Républik Indonésia nurutkeun jangji-pasini Renville.
# Sultan Hamid II ti Wewengkon Istimiwa Kalimantan Barat
# Ideu Anak Agoeng Gde Agoeng ti Negara Indonésia Timur
# R.A.A. Tjakraningrat ti Negara Madura
# Mohammad Hanafiah ti Daerah Banjar
# Mohammad Jusuf Rasidi ti Bangka
# K.A. Mohammad Jusuf ti Belitung
# Muhran bin Haji Ali ti Dayak Besar
# Dr. R.V. Sudjito ti Jawa Tengah
# Raden Soedarmo ti Negara Jawa Wétan
# M. Jamani ti Kalimantan Tenggara
# A.P. Sosronegoro ti Kalimantan Timur
# Mr. Djumhana Wiriatmadja ti Negara Pasundan
# Radja Mohammad ti Riau
# Abdul Malik ti Negara Sumatra Selatan
# Radja Kaliamsyah Sinaga ti Negara Sumatra Timur

## Rujukan
**30 Tahun Indonesia Merdeka, 1945-1949, Sekretariat Nagara RI*, 1986, kaca 243-244.
Walungan Cipamali

thumb|350px|Wewengkon Sunda jeung Jawa dipisahkeun ku walungan Cipamali.
**Walungan Cipamali** nyaéta walungan anu perenahna di Kabupatén Brebes, Jawa Tengah. Ieu walungan téh disebut ogé minangka *kali pemali*, jeung *kali brebes*. Dumasar kana fakta historis, ieu walungan téh jadi tapel wates antara dua etnis panggedéna di pulo Jawa, nyaéta Sunda di kuloneunna jeung Jawa di wétanneunna.

Ieu walungan dingaranan kitu lantaran dianggap "pamali" pikeun diliwatan ku masarakat Sunda. Komo pikeun lalampahan anu penting dina hirupna. Aya anggapan yén ngaran ieu walungan téh dilarapkeun sabada kajadian Perang Bubat.

## Cipamali dina naskah Bujangga Manik
Nurutkeun cutatan sajarah, walungan Cipamali jadi tapel wates antara wewengkon Sunda jeung Jawa, sakumaha anu disebutkeun dina naskah Bujangga Manik. 
 

:*Sadatang ka tungtung Sunda* 
:*Meuntasing di Cipamali* 
:*Datang ka alas Jawa*  

Satepina ka tungtung Sunda
Aing meuntas di Cipamali 
datang ka leuweung (wewengkon) Jawa

## Cipamali dina carita Ciung Wanara
Dina lalakon carita Ciung Wanara, walungan Cipamali téh minangka ciri wates papisahna kadua putra prabu Siliwangi anu ngadu jajaten ti mimiti alun2 karajaan galuh buhun nu ayana di kawali ciamis dugi ka daerah cirebon. nyaéta Ciung wanara putra kadua Prabu siliwangi anu lahir ti rahim istri kadua prabu siliwangi,ku lantaran kasieunan tahta raja lunsur ka Cing wanara ku lantaran ciung wanara mah di pikayaah pisan ku prabu siliwangi, istri kahiji anu ngagaduhan putra nu bakal ngawaris tahta raja ngarasa kaseunan waris karajaan téh lunsurna ka ciung wanara.

## Rujukan
Peluh

**Peluh** téh nyaéta teu tiasana kontol pikeun mangkreng atawa gaceng. Ieu penyakit dina basa indonesia disebut impotensi. Ieu penyakit téh disababkeun ku rupa2. Contona ngarokok
Ambarawa, Semarang

jmpl|300px|Bénténg Willem I (taun 1865-1872)
jmpl|300px|Wewengkonn Pacinan di Ambarawa (taun 1880)
**Ambarawa** nyaéta salah sahiji kacamatan di Kabupatén Semarang, Propinsi Jawa Tengah, Indonésia.

## Profil Pamaréntahan 
### Babagéan Administratif 
### Sajarah 
Dina mangsa karajaan-karajaan Mataram (Amangkurat II) ieu wewengkon ngaranna **Limbarawa**. Baheulana mah Ambarawa téh kungsi jadi ibu kota Kabupatén Semarang. Kiwari mah ibu kotana Ungaran. Ambarawa disebut ogé kota Palagan Ambarawa, tur aya Musieum Palagan Ambarawa, Musieum Karéta Api Ambarawa katut Bénténg Willem I.

## Desa 
[jmpl|300px|Jalan ti Ambarawa ka [Banyubiru, Ambarawa, Semarang|Banyubiru (taun 1920-an)]]

## Rujukan 
* 
*
HSPA+

**Evolved HSPA** (anu dipikawanoh ogé ku sebutan: *HSPA Evolution*, HSPA+, I-HSPA atawa *Internet HSPA*) mangrupa standar pitalega tanpa kabel W-CDMA anu ditetepkeun ku 3GPP kaluaran ka-7 (reléase 7) jeung kaluaran ka-8 (reléase 8). Evolved HSPA nawarkeun laju data nepi ka 42 Mbit/s dina mangsa downlink jeung 11 Mbit/s dina mangsa uplink (per 5&nbsp;MHz gelombang pamawa) kalayan téknologi nu réa input, réa output (MIMO) sarta modulasi tingkatan nu leuwih luhur.

## Tempo ogé 
## Rujukan 
# [Internet High-Speed Packet Access (I-HSPA), Nokia Siemens Networks](http://www.nokiasiemensnetworks.com/global/InnovationTechnology/SuccessStories.htm#InternetHigh-SpeedPacketAccess(I-HSPA)) 
# Ericsson world-first in delivering innovative 3G technology to Telstra - Press Release
# World’s first 21 Mbit/s eHSPA/HSPA+ data “call” made in Australia
# Moving Beyond Borders 

## Tumbu ka luar 
* 3GPP
* Free download of 3GPP standards available at
** 3GPP Specifications Home Page
** ETSI GSM UMTS 3GPP Numbering Cross Reference
* Public HSPA Discussion Forum
* Nokia HSPA
* Rohde & Schwarz HSPA+ Technology Introduction and Application Note 
* EDGE, HSPA & LTE
* QUALCOMM to Deliver 28 Mbps Mobile Broadband with HSPA+ 
* Huawei HSPA+
Tumbu telekomunikasi

**Tumbu télékomunikasi** () ilaharna mangrupa hiji ti antara sababaraha rupa jalur transmisi informasi nu dilakonan ku satelit komunikasi pikeun nyambungkeun dua titik di bumi.

## Tumbu ka luhur (Uplink)
Tumbu ka luhur (bahasa Inggris: **uplink** (UL atawa U/L)) mangrupa bagian tina tumbu komunikasi nu dipaké pikeun pangiriman sinyal ti hiji terminal bumi ka hiji satelit atawa ka hiji *airborne platform*.

## Tumbu ka handap (Downlink)
Tumbu ka handap (bahasa Inggris: **downlink** atawa (DL)) mangrupa tumbu ti hiji satelit ka hiji setasiun bumi.

*Nujul ka jaringan sélulér, downlink radio marupakeun jalur ti hiji Base Transceiver Station (Cell Site) ka hiji Mobile Station (handphone). Trafik jeung signalling anu ngalir di antara BSS jeung NSS bisa digolongkeun salaku uplink jeung downlink.

{tarjamahkeun|en}
## Forward link
A **forward link** is the link from a fixed location (e.g., a base station) to a mobile user. If the link includes a communications relay satellite, the forward link will consist of both an uplink (base station to satellite) and a downlink (satellite to mobile user).

## Reverse link
The **reverse link** (sometimes called a *return link*) is the link from a mobile user to a fixed base station.

If the link includes a communications relay satellite, the reverse link will consist of both an uplink (mobile station to satellite) and a downlink (satellite to base station) which together constitute a half hop.

## Sources
*
Cukang Taneuh

**Cukang Taneuh** (*Green Canyon*) nyaéta salah sahiji obyék wisata nu tempatna aya di Désa Kertayasa, Kacamatan Cijulang, Kabupatén Pangandaran, Jawa Barat, Indonésia.

## Asal kecap
Ngaran Cukang Taneuh nyaéta dumasar kana kaayaan éta patempatan, nu mana di luhureun léngkob jeung jungkrang *Green Canyon* aya cukang tina taneuh anu sok digunakeun ku warga/patani satempat pikeun ngaliwat rek ka kebon atawa huma maranéhna.

## Kaayaan alam
Cukang Taneuh mangrupa aliran ti Walungan Cijulang nu muter, nembus kana guha nu pinuh ku kaéndahan, pesona stalagtit ogé stalagmit-na. Lian ti éta, daérah ieu ogé diaping ku dua pasir, nu lolobanaana mangrupa batu katambah ku ririmbunan tutuwuhan sarwa héjo.

## Cara ngajugjug
Jarak ti kota Ciamis ± sekitar 130&nbsp;km atawa mun ti Pangandaran ± kira-kira 31&nbsp;km. Salian obyek wisata ieu, aya ogé objek wisata lainna, nyaéta Basisir Batukaras nu jarakna ngan saukur 2,5&nbsp;km ti *Green Canyon*, sarta Lapangan Terbang Nusawiru, nu aya di Désa Cijulang.
Kuloneun *Green Canyon*aya deui basisir Karang Tawulan sareng Keusik Luhur anu anggangna kirang langkung 15&nbsp;km ti Kacamatan Cimerak, jalan anu nuju ka Tasikmalaya mapay sisi laut kidul.
Adrénalin

**Epinéfrin** (ogé katelah **adrénalin**; *baca Terminologi*) nyaéta hormon jeung neurotransmiter nu boga pancén dina réspon "lawan atawa ngejat" dina sistem saraf simpatétik, hiji sanyawa katékolamina, monoamina simpatomimetik nu dihasilkeun ku kelenjar adrénal tina asam amino fénilalanin jeung tirosin.

Istilah *épinéfrin* diturunkeun tina akar basa Yunani *epi-* jeung *nephros*, nu hartina *dina ginjal*, nujul ka perenah anatomis kelenjarna. Akar basa Latén *ad-* jeung *renes* ngandung harti nu sarupa, ku kituna aya istilah *adrénalin*.

Kimiawan Jepang Jokichi Takamine jeung asisténna Keizo Uenaka sacara mandiri ngudar épinéfrin taun 1900. Taun 1901 Takamine bisa ngisolasi jeung ngamurnikeun ieu hormon tina kelenjar adrénal domba jeung sapi. Epinéfrin munggaran disintésis ku Friedrich Stolz jeung Henry Drysdale Dakin, séwang-séwangan taun 1904.

## Baca ogé 
*Anafilaksis
*Adrénokrom
*Katékol-O-métil transferaseu
*Reséptor adrénérgis

## Rujukan 
### Catetan 
### Rujukan umum 
*
*
Kelenjar adrénal

Dina mamalia, **kelenjar adrénal** (ogé katelah **kelenjar suprarénal**) nyaéta kelenjar éndokrin bentuk béntang nu nyéngclé dina kabubuahan; ngaranna nujul ka perenahna (*ad*-, "deukeut" atawa "dina" + *renes*, "ginjal"; jeung *supra-*, nu hartina "luhureun"). Pancén utamana nyaéta pikeun ngatur réspon setrés ku cara sintésis kortikostéroid jeung katékolamina, kaasup kortisol jeung adrénalin (épinéfrin).

## Anatomi jeung guna 
Kelenjar adrénal perenahna dina abdomén dada, 'luhureun' unggal ginjal, dina bagian anterosuperiorna. Ieu kelenjar dibulen ku kapsul adiposa jeung renal fascia. Dina manusa, kelenjar adrénal aya dina hambalan ka-12 thoracic vertebra, sarta nampa asupan getih ti artéri adrénal.
Ieu kelenjar kabagi kana dua wangun/struktur béda, nu masing-masing nampa pangaturan ti sistem saraf:
* *Adrenal medulla*: inti kelenjar adrénal, dikuriling ku *adrenal cortex*. 
* *Adrenal cortex*
## Rujukan 
### Rujukan umum 
* Adrenal Gland , ti Colorado State University
Huang Hsien-fan

**Huang Hsien-fan** (Basa Cina: 黄現璠/ 黄现璠, 13 Nopémber 1899 - 18 Januari 1982) nyaéta ahli sajarah, antropologis lan Profésor Cina.

## Kasang tukang 
Huang asalna ti Fusui, Guangxi, namatkeun sakola di Guangxi Nanning High School taun 1926. Lulus ti Universitas Normal Beijing (1926-1935) tur Universitas Imperial Tokyo(1935-1937). Nepi ka kiwari Profésor di Universitas Guangxi(1943-1953) tur Universitas Normal Guangxi (1954-1982).

## Tempo ogé 
* (Basa Inggris)Sekolah Bagui 八桂学派
* (Basa Inggris)Sekolah Huang 黄派
* (Basa Inggris)studi Zhuang 壮学

## Rujukan 
* (Basa Jepang)«Dictionary of Modern Chinese Names»(現代中国人名辞典),Published by Japanese Kazankai Foundation，1966，1972，1982 and 1986 edition.

## Notes 
## Tumbu kaluar 
* (Basa Cina)ahli sajarah Cina:Huang Hsien-fan http://baike.baidu.com/view/826826.htm
* (Basa Cina)Profésor sajarah Zhuang:Huang Hsien-fan(世界大学网 >> 大师)http://www.youdaxue.com/info/masterList.php?nationid=3&subjectid=40&page=2
Babatuan

**Babatuan** nyaéta golongan bahan anu diwangun ku mineral sarta dipasing nurutkeun komposisi mineral. Papasingan ieu dijieun dumasar kana:
# kandungan mineral, nyaéta rupa-rupa mineral anu aya dina jero batu ieu.
# tékstur batu, nyaéta ukuran sarta wangun *hablur-hablur* mineral dina jero batu;
# struktur batu, nyaéta susunan hablur mineral dina jero batu.
# prosés diwangunna.

Babatuan sacara umum biasana dibagi nurutkeun prosés anu nyieunana. Lantaran kitu, babatuan dibagi jadi tilu kumpulan anu badag nyaéta:
# batu igneus
# batu tamperan
# batu métamorfosis.

Batu igneus nyaéta batu anu kawangun ku magma éncér, batu tamperan ngaliwatan tamperan sarta tekenan bahan nu tangtu, sarta batu métamorfosis ngaliwatan salah sahiji ti dua cara anu disebut tiheula sanggeus robah alatan suhu jeung tekenan. Dina perkara-perkara di mana bahan organik ninggalkeun tapak dina batu, hasil ieu dipikawanoh minangka fosil.

Kerak Bumi (kaasup litosfer) jeung palapisna dijieun tina batu.
**Dina wangunan** batu biasana dipaké dina pondasi jeung jangkungna kurang ti 10 méter. Batu ogé dipaké pikeun ngageulisan beungeut wangunan kalayan méré kelir jeung tékstur unik tina batu alam.
Batu tamperan

[thumb|[Batu kapur, rupa umum batu tamepran]]
**Batu tamperan** atawa **batuan sédimén** nyaéta salah sahiji ti tilu golongan utama babatuan (sajaba ti batu beku jeung batu métamorfosis) anu kawangun ngaliwatan tilu cara utama: bobona batuan séjén (*clastic*); namper (*deposition*) alatan aktivitas biogénik; sarta panamperan (*precipitation*) tina *larutan*. Wanda babatuan umum kawas batu kapur, batu keusik, sarta lempung, kaasup kana batuan tamperan. Batu tamperan ngawengku 75% tina beungeut bumi.

Ngaran batuan sedimén biasana dumasar kana badagna siki nu nyusun batu kasebut. Ngaran-ngaran kasebut nyaéta: bréksi, konglomérat, batukeusik, batu lempung.

* Bréksi nyaéta batu sédimén kalayab ukuran siki leuwih badag ti 2&nbsp;mm sarta wangun siki anu nyiku.
* Konglomérat nyaéta batu sédimén kalayan ukuran siki nu leuwih badag ti 2&nbsp;mm sarta wangun siki anu melengkung.
* Batu keusik nyaéta batuan sédimén kalayan ukuran siki antara 2&nbsp;mm nepi ka 1/16&nbsp;mm.
* Batu *lanau* nyaéta batuan sédimén kalayan ukuran siki antara 1/16&nbsp;mm nepi ka 1/256&nbsp;mm.
* Batu lempung nyaéta batu sédimén kalayan ukuran siki nu leuwih leutik ti 1/256&nbsp;mm
Batu igneus

[thumb|Conto batu beku; jalur anu boga warna leuwih ngora némbongkeun arah aliran [lava]]
**Batu beku** atawa **batu igneus** (tina Basa Latin: *ignis*, "seuneu") nyaéta wanda babatuan anu kawangun tina magma anu jadi tiis sarta jadi heuras, kalayan atawa tanpa prosés kristalisasi, boh di handapeun pabeungeutan minangka batuan intrusif (plutonik) boh di luhur pabeungeutan minangka batuan ékstrusif (vulkanik). Magma ieu asalna bisa tina babatuan satengah éncér atawa babatuan anu geus aya, boh dina lapisan atawa kerak bumi. Umumna, prosés ngaléléhna lumangsung ku salah sahiji tina prosés-prosés jiga: naékna suhu, turunna tekenan, atawa robahna komposisi. Leuwih ti 700 wanda batuan beku geus hasil didéskripsikeun, lolobana kawangun di handapeun beungeut kerak bumi.

## Tumbu kaluar 
*  USGS Igneous Rocks 
*  Igneous rock classification flowchart
Batu métamorfosis

[thumb|[Kuarsit, salasahiji wanda babatuan métamorfosis]]

**Batu métamorfosis** nyaéta salah sahiji golongan utama babatuan anu mangrupa hasil transformasi atawa obahan tina hiji wanda babatuan anu geus aya saméméhna, *protolith*, ku hiji prosés anu disebut métamorfisme, anu hartina "parobahan wangun". Protolith anu dikeunaan panas (leuwih panas ti 150 °Celsius) sarta tekenan luar biasa baris ngalaman parobahan fisika sarta/atawa kimia anu badag. Protolith bisa mangrupa batu sédimén, batu beku, atawa batu métamorfosis séjén anu leuwih kolot. Sawatara conto batu métamorfosis nyaéta *gneis*, batu sabak, batu marmer, jeung *skist*.

Batu métamorfosis mangrupa lolobana tina kerak Bumi sarta digolongkeun dumasar kana tékstur, susunan kimia sarta mineral (fasies metamorf). Maranéhanana kabentuk jauh di handap beungeut bumi ku tekenan anu badag ti babatuan di luhurna sarta suhu luhur. Maranéhanana ogé kabentuk ku intrusi batu lebur, disebut magma, ka jero batuan padet sarta kabentuk utamana waktu paantelna magma jeung babatuan anu boga suhu panas.

Panalungtikan batuan métamorfosis (ayeuna kasingkabkeun ka beungeut bumi alatan érosi sarta pangangkatan) jadi informasi anu pohara gedé ajenna ngeunaan suhu sarta tekenan anu lumangsung jauh di jero beungeut bumi.

## Tumbu ka luar 
*  Metamorphic textures - Middle East Technical University
*  Metamorphism - U. of Alabama 
*  Types of metamorphism - Tulane U. 
*  Contact metamorphism example
Qin Shi Huang

200px|right|thumb|Lukisan Kaisar Qin Shi Huang

**Qin Shi Huang** (Hanzi: 秦始皇) (Nopémber atawa Désémber taun 260 SM - 10 Séptémber taun 210 SM), dilahirkeun kalayan ngaran Ying Zheng (贏政), ogé katelah **Shi Huang Di** anu hartina nyaéta Kaisar Kahiji, nyaéta raja ti Nagara Qin ti taun 247 SM nepi ka taun 221 SM, sanggeus ngahijikeun Tiongkok ku cara nalukkeun 6 nagara séjénna, manéhna saterusna ngadegkeun Dinasti Qin sarta ngangkat dirina jadi kaisar ti Tiongkok anu ngahiji - ti taun 221 SM nepi ka taun 210 SM - naék tahta kalayan sebutan **Kaisar Kahiji**.

Sanggeus ngahijikeun Tiongkok, manéhna jeung perdana menterina Li Si ngaluarkeun sagala rupa parobahan anu ditujukan pikeun nguatkeun persatuan, sarta maranéhanana ngajalankeun loba réformasi dina pamaréntahan, ngahijikeun aksara atawa tulisan baku, pakakas ukur baku sarta ogé neruskeun pangwangunan Tembok Gedé anu geus aya saprak Jaman Nagara-nagara nu Perang. Sanajan ku cara kakawasaan leungeun beusi, Qin Shi Huang masih dianggap ku sajarah Tiongkok nepi ka ayeuna minangka pangadeg Tiongkok mangsa katukang. Persatuan bangsa Tiongkok geus lumangsung leuwih ti dua rébu taun.

### Pati 
Kaisar Kahiji pupus waktu ngalakonan ékspédisi ka sakuliah nagri. Lalampahan ieu dipigawé pikeun narik haté rahayat sarta para adipati jeung pangéran ti nagara-nagara anu ditalukkeunana. Di satengahing lalampahan manéhna papanggih deui jeung Xu Fu , saurang anu diparéntah ku manéhna pikeun néangan "ubar kalanggengan" atawa disebut ogé "ubar panjang umur". Pikeun nyingkahan kaambek sang kaisar , Xu Fu nangkis kalayan ngomong yén lalampahan pikeun néangan ubar kasebut pohara hésé alatan ubar kasebut aya di puncak gunung hiji pulo di tengah lautan. Xu Fu boga rencana subaya ti pancén kaisar kasebut kalayan ngomong yén kaisar kudu néwak hiji lauk raksasa heula, tapi kalayan wani kaisar junun manah hiji lauk raksasa sarta Xu Fu kudu nurutkeun pancén kaisar. Sanajan kumaha ogé Xu Fu anu geus ngira yén manéhna moal bisa manggihan ubar kalanggengan sarta lamun manéhna balik teu nangan, mangka kaisar pasti baris maéhan manéhna. Manéhna kalayan gumbira narima pancén ti kaisar kasebut kalayan sarat kaisar milukeun 500 muda-mudi dina lalampahanana pikeun diwadalkeun ka déwa. Tapi Xu Fu balayar tapi henteu kungsi balik. Kira-kira Xu Fu badarat di Jepang.

Kaisar pupus sarta hayangeun anak kahiji nu ngaranna Fusu anu ngagantikeunana. Tapi talatah kaisar kahiji kasebut henteu kungsi katedunan alatan Zhao Gao , kasim kapercayaan sakaligus duta talatah pamungkas kaisar kahiji sakongkol jeung Li Si pikeun ngarobah talatah kaisar kahiji sahingga ngangkat anak ka-26 kaisar kahiji nu ngaranna Huhai ngagantikeun bapana sarta nitah Fusu jeung Jenderal Meng Tian maéhan manéh kalayan tuduhan ngalakonan karaman. Zhao Gao ngalakonan hal ieu alatan manéhna hayang ngabéla kalungguhanana alatan manéhna pan diturunkeun tina jabatanna lamun kanyahoan resep ngalétak bujur sarta korup ku Fusu sedangkan Lisi ku alatan manéhna kungsi mumusuhan jeung Fusu waktu nungkulan masalah élmuwan aliran Konfusius.
Kelenjar éndokrin

kénca, awéwé katuhu)
**1** Pineal gland
**2** Pituitary gland
**3** Tiroid
**4** Timus
**5** Kelenjar adrénal
**6** Pangkréas
**7** Ovarium
**8** Téstis]]
**Kelenjar éndokrin** nyaéta kelenjar-kelenjar dina sistim éndokrin nu ngaluarkeun *hormon* langsung kana saluran getih. Kelenjar éndokrin nu utama di antarana baé pituitary gland, pangkréas, ovarium, téstis, kelenjar tiroid, jeung kelenjar adrénal. Organ lian anu teu pati dipikawanoh aktivitas éndokrinna misalna baé usus, nu ngahasilkeun hormon grélin.

## Kimia 
Tina jihat kimia, hormon lolobana kaasup golongan stéroid atawa diwangun ku asam amino. Hormon mangaruhan kagiatan sél ku cara ngarojong atawa ngahambat prosés sélulér sél tujul/targétna. Minangka jawabanana, sél bisa ngalaman parobahan perméabilitas mémbran, sintésis énzim, aktivasi atawa inhibisi, sékrési, aktivasi gén, jeung mitosis.

## Rujukan 
**Endocrine gland* (dibuka 29 Juli 2009)
Maéhan manéh

[thumb|right|320px|Lukisan panyajak romantik [Inggris Thomas Chatterton, nu dianggap nelasan manéh ku racun arsénik taun 1770.]]
**Maéhan manéh** nyaéta peta maéhan diri sorangan, kalawan alesan nu rupa-rupa: wirang, rumasa boga salah, pegat harepan, kasakit anu kacida, teu kuat nandangan hirup anu lara balangsak, diganggayong ku kasusah anu taya anggeusna, atawa kaayaan séjén anu teu dipiharep. Catetan WHO nyebutkeun yén unggal taunna aya sayuta jalma nelasan manéh, ku kituna jadi salah sahiji sabab utama pati pikeun umur rumaja jeung sawawa méméh 35 taun. Anu teu nepi ka paéhna bisa ngahontal angka 20 yuta.

Peta nelasan manéh bisa ditempo tina sababaraha jihat, utamana agama, kahormatan, jeung ajén hirup. Dina ajaran Islam (jeung millah Ibrohim lianna), nelasan manéh téh kaasup dosa gedé. Di dunya Kulon, ieu peta kaasup kajahatan. Urang Jepang boga adat seppuku, hiji cara nelasan manéh anu pangnyerina, minangka peta pikeun nebus kasalahan atawa kagagalan, atawa minangka bentuk protés dina jaman samurai. Dina dunya militér/perang, nelasan manéh dipaké minangka kamikazé atawa pikeun ngabom. Dina adat Hindu, aya sati pikeun randa nu ditinggalkeun maot ku salaki, boh ku kahayang sorangan atawa kapaksa ku kahayang kulawarga.

Eutanasia, nelasan manéh ku cara médis, nepi ka kiwari masih dipadungdengkeun nalika nyanghareupan sababaraha rupa kasakit parna. Ngorbankeun manéh pikeun nyalametkeun nu séjén teu dianggap nelasan manéh, ku sabab tujuanana pikeun nyalametkeun nu séjén.

Tina jihat kadokteran, nelasan manéh téh raket tumalina jeung kawaluyaan méntal. Tarékah nelasan manéh kadang bisa dihartikeun "ménta tulung" jeung kahayang dipiroséa, atawa ngedalkeun peunggasna harepan atawa kahayang leupas tina kasusah, lain meleg-meleg hayang paéh. Nu nyobaan nelasan manéh lolobana teu hasil dina sakali, sabab nu biasana nepi ka maot téh sanggeus sababaraha kali nyobaan.

## Rujukan 
**Suicide* (disalin 4 Agustus 2009)

## Bacaan salajengna 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Tumbu kaluar 
* American Foundation for Suicide Prevention
* Stamp Out Suicide! Sumberdaya émbaran pikeun nu di Inggris jeung Irlandia
Kompa

**Kompa** nyaéta pakakas pikeun mindahkeun cacai atawa adonan. Kompa mindahkeun cacai ti tempat nu boga tekenan leutik ka tempat kalayan tekenan anu leuwih gedé, pikeun nungkulan béda tekenan ieu mangka diperlukeun tanaga (énergi). Kompa pikeun mindahkeun hawa ilahar disebut komprésor, kajaba pikeun sawatara terapan dina tekenan leutik kawas dina véntilasi, pamanas, sarta paniis rohangan mangka disebutna kipas atawa paniup (blower).

## Bacaan satuluyna 
* www.masterflopump.com  - Comprehensive descriptions of different pump types
* www.lightmypump.com  - Pump and pump system information
* Australian Pump Technical Handbook, 3rd edition, 1987, ''Australian Pump Manufacturers' Association Ltd*
* Publications of Europump  and the Hydraulic Institute
* *Predicting maintenance of pumps using condition monitoring'' Ray Beebe, Elsevier, 2004
* www.worldpumps.com

## Tumbu kaluar 
* Flash Animation of two lobe Roots Pump 
* Flash Animation of three lobe Roots Pump 
* Flash Animation metering pump -> push the start button!
Dopamin

**Dopamin** atawa **dopamina** nyaéta hiji neurotransmiter nu aya di rupa-rupa sato, boh vertebrata atawa invertebrata. Dina otak manusa, ieu fenetilamina téh ngaktifkeun lima tipeu reséptor dopamin — D1, D2, D3, D4, jeung D5, sarta varian-varianna. Dopamin dijieun dina sababaraha bagian otak, di antarana *substantia nigra* jeung ''aréa ventral tegmental. Dopamin ogé neurohormon nu dileupaskeun ku hipotalamus, nu gunana pikeun ngurangan/megat dileupaskeunana prolaktin ti pituitari.

Dopamin bisa dipaké natambaan, pikeun ngaronjatkeun ketug jantung jeung tekenan getih. Ngan, kusabab dopamin mah teu bisa nembus pager getih-otak, dopamin nu diasupkueun salaku ubar moal bisa langsung mangaruhan sistim saraf puseur. Pikeun nambahan kadar dopamin dina otak nu boga kasakit Parkinson jeung distonia, misalna, L-DOPA (levodopa) nu pijadieun/prékursor dopamin bisa diasupkeun, sabab ieu ubar bisa ngaliwatan pager getih-otak.

## Biokimia 
thumb|right|400px|Biosintésis dopamin

### Ngaran jeung kulawarga 
Rumus kimia dopamin nyaéta C6H3(OH)2-CH2-CH2-NH2, kalawan ngaran kimia "4-(2-aminoétil)bénzéna-1,2-diol" nu diwancah "DA."

Salaku bagian ti kulawarga katékolamin, dopamin téh prékursor norépinéfrin (noradrénalin) sarta salajengna adrénalin (épinéfrin) dina jalur biosintésis ieu neurotransmiter.

### Biosintésis 
Biosintésis dopamin lumangsung dina awak (utamana dina jaringan saraf jeung médula kelenjar adrénal), dimimitian ku hidroksilasi asam amino L-tirosin jadi L-DOPA maké énzim tirosin 3-monooksigénaseu (ogé katelah tirosin hidroksilaseu, dituturkeun ku dékarboksilasi L-DOPA ku dékarboksilaseu asam amino-L aromatik (nu mindeng disebut dopa dékarboksilaseu). Dina sababaraha neuron, dopamin lajeng diolah jadi norépinéfrin ku dopamin béta-hidroksilaseu.

Sanggeus sintésis, dina neuron dopamin dibulen jadi vésikel, nu salajengna dileupaskeun ka sinaps.

## Rujukan 
## Baca ogé 

* Kacanduan
* Amfétamin
* Antipsikotik
* Katékolamin
* Katékol-O-métil transferaseu
* Kokain
* Neurotransmiter
* Kasakit Parkinson
* Skizoprénia
* Serotonin

## Tumbu kaluar 
*
Bom

jieunan AS, salah sahiji bom non-nuklir nu pangkuatna.]] 
**Bom** nyaéta sarupaning parabot atawa barang nu bisa bitu dumasar kana réaksi kimia éksotérm bahan peledak ngarah ngaleupaskeun énérgi dadakan anu watekna ngaruksak. Ieu kecap diturunkeun tina basa Yunani *βόμβος* (*bombos*), hiji istilah onomatopoétik nu hartina sawanda jeung kecap "boom" dina basa Inggris, atawa "jelegur" dina basa Sunda. Dina pakarang nuklir, nu dipaké dasar nyaéta réaksi inti anu ngahasilkeun énérgi anu jauh leuwih gedé batan bahan peledak biasa.

Istilah "bom" ilaharna henteu dilarapkeun pikeun bahan peledak nu dipaké ku masarakat sipil (misalna dina widang pertambangan atawa konstruksi), tapi lolobana dipaké dina kontéks kagiatan militér. Ieu istilah biasana dipaké pikeun bom udara anu diragragkeun tina kapal.

## Tipeu 
, singhoréng bom waktu (tina publikasi pamaréntah AS.]] 
*Para ahli biasana ngabédakeun antara bom sipil jeung bom militér. Bom militér biasana dijieun sacara masal dina bentuk pakarang anu sacara baku husus dirancang boh kandungan atawa bentukna, anapon bom sipil bisa dijieun maké cara, bentuk, atawa bahan anu henteu baku. Ku kituna, bom sipil ilahar disebut *improvised explosive devices* (IEDs). IEDs dibagi kana tilu kategori dasar dumasar ukuran jeung cara mawana: (1) bom jingjing, (2) bom rompi, jeung (3) bom mobil. 

*Bom atom nu dumasar kana fisi nuklir (bejadna atom gedé jadi nu leuwih leutik) ngahasilkeun énérgi anu gedé pisan. Dina bom hidrogén, fisi nuklir dipaké pikeun fusi nuklir anu ngahasilkeun énérgi jauh leuwih gedé batan fisi.

*Istilah **bom kotor** (*dirty bomb*) nujul ka parabot husus anu bisa bitu tapi énérgina teu gedé, tapi cukup kuat pikeun mencarkeun bahan-bahan nu bahya ka sakurilingna. Bahan bahya nu ilahar dipaké nyaéta sarupaning bahan kimia, nu tujuanana pikeun ngosongkeun daérah anu kakontaminasi.

Kakuatan bom diukur dina mégaton TNT (Mt). Bom pangkuatna nu kungsi dipaké dina perang nyaéta dua bom atom nu diragragkeun ku AS pikeun narajang Hirosima jeung Nagasaki, anapon nu kungsi diuji nyaéta Tsar Bomba. Nepi ka danget ieu, bom non-nuklir pangkuatna nyaéta MOAB jieunan Angkatan Udara Amérika Serikat jeung ATBIP jieunan Rusia.

## Rujukan 
## Tumbu kaluar 
* FAS.org  Bombs for Beginners
* MakeItLouder.com Cara gawé jeung cara ngukur kakuatan bom
Setir Jenéwa

right
**Setir** atawa **mékanismeu Jenéwa** (*Geneve drive*) nyaéta mékanismeu nu ngarobah puteran/rotasi kontinyu jadi intermiten. Dina unggal puteran, roda nu aya pinna muter kontinyu nepi ka ngahontal gigi intermiten nu jadi muter sahambalan. Anu lolobana dipaké nyaéta nu boga opat selot, ku kituna dina unggal hambalan muter 90°. Mun gigina boga *n* selot, mangka saputeran roda kontinyu bakal ngahasilkeun 360/*n*° puteran gigi intermiten.

Ieu alat dibéré ngaran kitu dumasar kana asal-usulna anu dipaké dina jam mékanik ti Swis jeung Jenéwa.

## Larapan & mangpaat 
center|500px
Salah sahiji larapan setir Jenéwa nyaéta dina proyéktor film. Nalika diputer, film téh maju sapigura-sapigura. Masing-masing cicing hareupeun lénsa salila 1/24 detik (sarta diékspos dua kali, ngahasilkeun frékuénsi 48&nbsp;Hz). Proyéktor film modéren ngagunakeunalat éléktronik, ku kituna bisa muterkeun film kalawan gancang. Setir Jenéwa mimiti dipaké dina proyéktor film taun 1896.

## Tumbu kaluar 
* The Geneva wheel.
* .
* The Geneva stop .
* An animation of an external Geneva drive.
*  - *Quickermittent*. Modified starwheel for fast pulldown.

## Rujukan 
* *Geneve drive* (disalin 14 Agustus 2009)
Hipotalamus

**Hipotalamus** nyaéta bagian dina otak nu ngandung sababaraha nukléi/inti leutik nu boga rupa-rupa pancén. Salah sahiji pancén pangpentingna anu dipibanda ku hipotalamus nyaéta nyambungkeun sistem saraf ka sistem éndokrin ngaliwatan kelenjar pituitari (hipofisis). Hipotalamus (tina basa Yunani ὑποθαλαμος = handapeun talamus) perenahna di handapeun talamus, luhureun batang otak. Dina terminologi neuroanatomi, hipotalamus téh mangrupa bagian *ventral* dina *diencephalon*. Hipotalamus aya dina otak sakabéh vertebrata.

Hipotalamus boga pancén dina sababaraha prosés métabolik jeung kagiatan Sistem Saraf Otonom. Suborgan téh nyieun jeung ngaluarkeun neurohormon, nu salajengna bakal ngarangsang atawa nyaram sékrési hormon-hormon pituitari. Hipotalamus ngatur temperatur awak, rasa lapar, hana'ang, *fatigue*, jeung daur sirkadian.

## Baca ogé 
* Neuroéndokrinologi
* John Leonora

## Rujukan 
### Rujukan lianna 
* de Vries, G.J. & P. Sodersten (2009). Sex differences in the brain: the relation between structure and function. *Hormones and Behavior* 55:589-596.

## Tumbu kaluar 
* 
* Hipotalamus jeung Pituitari di endotexts.org 
* NIF Search - Hypothalamus  ngaliwatan Neuroscience Information Framework
Emas

**Emas** atawa **kancana** nyaéta unsur kimia nu lambangna **Au** () kalawan nomer atom 79. Ieu logam mulya geus ti bihari boga ajén anu luhur, boh pikeun perhiasan, patung, atawa papaés wangunan/ornaméntasi. 

Di alam, ieu logam kapanggih dina bentuk guruntulan atawa 'bijih' dina babatuan, dina urat, jeung dina déposit aluvial. Emas fisikna padet, lemes, hérang, sarta leuleus, pangleuleusna ti antara logam-logam murni anu aya. Nu murni kelirna konéng caang, ngagurilap matak ngirut, katambah ku watekna anu henteu ngarandapan ka bakar/oksidasi ku hawa atawa cai. Dina widang ékonomi, emas dipaké dina sistem dinar jeung sistem Bretton Woods.

Dina tungtung taun 2006, emas nu geus kungsi dikali salila ieu kira-kira nepi ka 158.000 ton (sarua jeung kubus ukuran 20,2 méter). Di industri modéren, emas dipaké dina éléktronik jeung *kedokteran* huntu , ku sabab watekna anu tahan korosi oksidatif sarta alus *konduktivitas* listrikna. Sacara kimia, emas kaasup logam transisi nu bisa jadi kation trivalén jeung univalén. Dina STP, emas bisa jadi asam kloroaurat mun diréaksikeun jeung *aqua regia* (campuran asam), atawa jeung larutan basa sianida. Emas bisa leyur dina raksa, ngabentuk aloy amalgam tanpa ngalaman réaksi kimia. Dina pemurnian, emas bisa dipisahkeun ti logam lian ku sabab emas henteu bisa leyur dina asam nitrat nu bisa ngaleyurkeun pérak jeung logam basa (téhnik "*inquartation and parting*"). Asam nitrat geus ti baheula dipaké pikeun mariksa aya/henteuna emas, malah kiwari istilah "uji asam" ("*acid test*") jadi baku utama dina pamariksaan emas.

## Pasipatan 
Emas téh logam anu istiméwa; sagram emas bisa diamparkeun jadi lambar anu legana saméter pasagi. Lambaranana bisa ipis pisan nepi ka ampir tembus cahya. Cahya anu tembus katembongna biru semu héjo, ku sabab emas mantulkeun cahya konéng jeung beureum. Lambaran emas ogé mantulkeun cahya infrabeureum, ku kituna dipaké taméng infrabeureum dina pakéan tahan panas jeung pakéan luar angkasa.

Emas bisa ngabentuk campuran/aloy jeung logam lianna, utamana pikeun ngarobah pasipatan métalurgina, ngatur titik lééh, atawa pikeun ngahasilkeun kelir anu éksotik.

File:Native gold nuggets.jpg|Bijih emas
File:Zlato 2.jpg|Emas di alam
File:Ag-Au-Cu-colours-english.svg|Rupa-rupa kelir campuran Ag-Au-Cu

## Rujukan 
**Gold* (disalin 19 Agustus 2009)

## Bacaan salajengna 
*Faulk W & Taylor G (1979). An Immunocolloid Method for the Electron Microscope. *Immunochemistry* **8**: 1081–1083.
*Kodak (2006). *Toning black-and-white materials*. Technical Data/Reference sheet G-23, Méi 2006 [http://www.kodak.com/global/en/professional/support/techPubs/g23/g23.pdf ]. 
*Roth J, Bendayan M, Orci L (1980). FITC-Protein A-Gold Complex for Light and Electron Microscopic Immunocytochemistry. *J. Histochemistry and Cytochemistry* **28**: 55–57.
*World Gold Council, Jewellery Technology, Jewellery Alloys 

## Tumbu kaluar 
**Getting Gold* 1898 book 
*Technical Document on Extraction and Mining of Gold
*Picture in the Element collection from Heinrich Pniok 
*WebElements.com — Gold

Kategori :logam
Daluang

**Daluang** téh keretas tradisional, nu dijieun tina kulit tangkal saéh (*Broussonetia papyfera* vent), tapi réréana mah urang Sunda maké istilah keretas saéh. Biasana daluang jadi bahan nulis dina naskah buhun.

Teu di Sunda hungkul, daluang gé jadi bahan keur kaperluan nulis di daéah Nusantara lianna, dimimitian ti jaman Islam asup ka tanah Jawa, kitu ceuk Pigéaud. Ana saméméhna mah daluang téh ngan dipaké ku para pandita keur upacara agama Hindu, .[2]

Iraha-irahana daluang robah fungsi tina bahan pakéan jadi bahan tulis-tinulis, tacan manggih kapastian. Uli Kozok, ahli naskah Batak jeung Kerinci ti Jérman, kungsi nyieun tés uji karbon kana naskah daluang nu asalna ti Kerinci, Provinsi Jambi. Dina éta uji coba, nu maké métode karbon C-14 di Wellington University Australia taun 2003, nyindeukkeun yén éta naskah téh asalna ti abad ka-14. Tina itungan éta jigana bisa dijieun cecekelan pikeun nangtukeun ti iraha daluang dipaké alat tulis di Nusantara.[3] ku kituna, bisa jadi daluang téh geus dijadikeun média tulis ti jaman pra-Islam kénéh.

## Cara nyieun
Nyieun daluang di tatar Sunda, dimimitian tina mesék kulit dahan saéh, tuluy diteunggeulan maké pameupeuh tina gangsa (perunggu) nepika ipis kawas keretas. Sanggeus kitu, dikumbah nepi ka bérésih laju dipeuyeum kurang leuwih tilu poé tilu peuting, tuluy dipoé dina gebog cau.

## Catetan