open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kejawen

**Kejawén** (Jawa *Kejawén*) mangrupa hiji kapercayaan anu diagem ku masarakat di pulo Jawa ku urang Jawa jeung séké sélér lian nu netep di Jawa. Hakékatna kejawén mangrupa hiji filsafat nuaya saprak urang Jawa (dina basa Jawa: Wong Jawa ꦮꦺꦴꦁꦗꦮ, Krama: Tiyang Jawi ꦠꦶꦪꦁꦗꦮꦶ) éta aya. Ieu hal bisa ditempo tina ajaranna anu universal jeung jeung salaasna raket jeung agama anu diagem sapopoéna. Buku jeung naskah kuna Kejawén teu ngécéskeun ajaranna salaku ajaran agama sanajan geus *lajuning lakuna*. Kejawén ogé teu bisa dipisahkeun tina agama sabab filsafat Kejawén didadasaran ku ajaran agama anu diagem ku filsuf Jawa.

Ti jaman baheula, urang Jawa ngaku manunggalna Alloh Swt. kalawan jadi inti ajaran Kejawén, nyaéta ngarahkeun manusa *Sangkan Paraning Dumadhi * (cahayana. "Ti mana datang jeung mulang téh ka Gusti") jeung ngawangun insan anu tuhu ka gusti : *Manunggaling Kawula lan Gusthi * ("Ngahijina manusa jeung Gusti"). Tina éta kamanunggalan , ajaran Kejawén miboga misi ieu di handap.

# *Mamayu Hayuning Pribadhi* (salaku rahmat keur diri pribadi)
# *Mamayu Hayuning Kaluwarga* (salaku rahmat keur kulawarga)
# *Mamayu Hayuning Sasama* (salaku rahmat keur sasama manusia)
# *Mamayu Hayuning Bhuwana* (salaku rahmat keur alam)

## Étimologi 
[jmpl|Petapa [Pulo Jawa|Jawa nu menekung ngaraga meneng handapeun tangkal caringin di jamanHindia walanda taun 1916.]]
Kecap "Kejawén" asalna tina kecap "Jawa", nu hartina dina basa Indonesia mah "sagalana nu patali jeung adat istiadat atawa kapercayaan Jawa (Kajawaan)". Tata ngaran "kejawén" téh geus ilahar, sabab basa panganteur dina ibadah ngagunakeun basa Jawa. Dina konteks umum, Kejawén salaku falsafah nu geus tangtu ajaran utamana dina ngawangun Tatakrama (aturan hirup nu mulya).

Kejawén dina opini umum eusina ngeunaan seni, budaya, tradisi, ritual, sikep jeung filosofi urang Jawa. Kejawén miboga harti spiritualistis atawa spiritualistis séké sélér Jawa, *laku* olah spiritualis kejawén anu utama nyaéta *Pasa* (puasa) atawa *Tapa* (tapa).

## Sababaraha Madhab kejawén 
Aya ratusan golongan kejawén anu neueulkeun ajaranana béda-béda. Ieu di handap sababaraha golongan anu miboga pangagem anu loba.

* Padepokan Cakrakembang
* Sumarah Purbo
* Budi Dharma
* Maneges
* Pangestu

Golongan anu réaktif misalna anu tumut kana ajaran Sabdopalon anu hayang malikkeun agama urang Jawa kana Agama Budi anu dianggap salaku agama pituin nurutkeun Sabdapalon, atawa ngagem ajaran syékh Siti Jenar anu mangrupa ajaran/Aliran Islam kalayan dianggap sesat Wali Sanga.

## Pustaka 
**Buku**

* 
* 
* 

**Esai**

*  

**Jurnal**

*  

## Tumbu ka luar 
* (Basa Inggris) JagadKejawen – The Javanese Culture & Spirituality 
* (Basa Inggris) Kejawen – Kawruh & Spiritual Jawa 
* (Basa Inggris) http://alangalangkumitir.wordpress.com
* A center for Javanese Metaphysics and Kundalini Yoga
* Sumarah
* Introducing to Javanese moral behavior, etiquettes & tradition 
* Enter the Book of Being
* SUMARAH:A STUDY OF THE ART OF LIVING
* IndaNehsia.com, *Religion at Java* 
## Cutatan
Karaton

Karaton nyaéta mangrupa wangunan tempat cicing raja-raja.  Biasana dingdingna dijieun tina kai sedengkeun hateupna dijieun tina daun sirap. 

## Rujukan
Kitab Allah

Unggal Nabi jeung Rasul narimaan wahyu ti Gusti Alloh. Wahyu-wahyu éta téh aya nu ditulis jeung dikumpulkeun dina bentuk suhuf (siga lembaran-lembaran brosur), aya ogé dibukukeun jadi Kitab.

**4 (opat) Nabi jeung Rasul nu ngabogaan kitab, nya éta**:

# Nabi Musa As. Kitab Taurat. 
# Nabi Dawud As. Kitab Zabur.
# Nabi Isa As. Kitab Injil. 
# Nabi Muhammad SAW. itabb Al Qur'an.

**Tujuan beriman ka kitab-kitab Alloh**

# Kanggo petunjuk pikeun umat manusa.
# Kanggo ngabédakeun antara nu haq, jeung nu batil. 
# Kanggo pedoman 
# Kanggo pangémutan.
Nabi

**Nabi** nyaéta salasahiji manusa anu diutus ku Gusti Alloh ka tengah-tengah umat manusa, améh manusa nyembah ka Gusti Alloh. Hirup lempeng, jeung teu durhaka ka Gusti Alloh. Nabi jeung Rasul nyaéta manusa nu dipilih ku Gusti Alloh, meunang pancén masihan pituduh ka umat manusa ngeunaan ka-Esa-an Alloh, tur gaping aranjeunna améh ngalaksanakeun ajaran-Na (Sholat, Puasa, jeung nu lainna).

**Bédaan Nabi Jeung Rasul**

**Nabi** nyaéta anu narimaan wahyu ti Gusti Alloh, kanggo anjeunna nyalira, henteu keuna ku kawajiban epokeu  ka jalmi anu lian. Sedengkeun **Rasul** nyaéta saurang Nabi anu diutus kanggo nganyampaikeun wahyu ti Gusti Alloh ka umatna.

**Sifat-sifat Nabi**
# **Shiddiq** (Leres, bener), mustahil anjeunna **Kizib** (dusta).
# **Amanah** (Meunang dipercaya), mustahil **Khianat** (curang).
# **Tabligh** (Nganyampaikeun wahyu ka umatna), mustahil **Kitman** (Nyumputkeun wahyu).
# **Fathonah** (Pinter), mustahil **Jahlun** (Bodo).

**Ieu aya 25 Nabi Jeung Rasul, nu wajib ku urang weruhan, tur diimanan**

# Nabi Adam
# Nabi Idris
# Nabi Nuh
# Nabi Hud
# Nabi Sholéh
# Nabi Ibrahim
# Nabi Luth
# Nabi Ismail
# Nabi Ishaq
# Nabi Ya'qub
# Nabi Yusuf
# Nabi Ayyub
# Nabi Dzulkifli
# Nabi Syuaib
# Nabi Musa
# Nabi Harun
# Nabi Daud
# Nabi Sulaiman
# Nabi Ilyas
# Nabi Ilyasa
# Nabi Yunus
# Nabi Zakaria
# Nabi Yahya
# Nabi Isa
# Nabi Muhammad ﷺ.
Rasul

**Rasul** (Kekedalan urang Sunda: *Rosul*) nyaéta saurang Nabi anu kapapancénan nepikeun wahyu ti Gusti Alloh ka umatna bari kudu diamalkeun. Sakabéh Rasul pasti kaasup Nabi.

### Nabi 
* Narima wahyu ti Alloh keur dirina sorangan
* Miboga pancén nguatkeun sari'at ti Nabi saméméhna
* Nabi diutus ka kaum anu geus iman
* Nabi anu mimiti nyaéta nabi Adam Alaihissalam
* Jumlah nabi loba malah nepi ka ratusan rébu
* Sakabéh rasul pasti nabi, tapi teu sakabéh nabi kaasup rasul
* Nabi ngan meunang wahyu ngaliwatan ngimpi
* Aya nabi anu tiwas ku kaumna sorangan

### Rasul 
* Rasul narima wahyu ti Alloh keur ditepikeun deui ka umatna
* Diutus kalayan mawa sari'at anyar
* Rasul diutus ka kaum anu can miboga rasa iman (kafir)
* Rasul anu mimiti nyaéta Nuh ‘Alaihissalam
* Jumlah rasul leuwih saeutik tibatan nabi
* Sakabéh rasul pasti nabi
* Rasul bisa narima wahyu ngaliwatan ngimpi sanajan malaikat jeung dirina bisa komunikasi sacara langsung
* Sakabéh rasul nu rék ditelasan pati ku umatna bisa nyalametkeun diri/disalametkeun ku Alloh

## Rujukan
Surah Maryam

Surah Maryam (Arab: مريم‎, **Maryam**, "Maryam") nyaéta surah ka-19 dina Al-Qur'an. Surah ieu kasusun tina 98 ayat jeung kaasup golongan surah Makkiyah (surah-surah anu diturunkeun di kota Mekkah) ku sabab hampir kabéh ayat dina surah ieu diturunkeun saacan Nabi Muhammad SAW hijrah ka Madinah, bahkan saacan para sahabatna hijrah ka negeri Habsyi. Dina riwayat Ibnu Mas'ud, disebutkeun yén Ja'far bin Abi Thalib macakeun mukaddimah surah Maryam ka Raja Najasyi jeung pengikutna mangsa anjeuna milu hijrah jeung sahabat-sahabat séjéna nu lain ka negeri Habsyi.

Surah ieu dinamian Maryam sabab ngandung kisah Siti Maryam (atawa Maria di agama Kristen), nyaéta indungna Nabi Isa AS. Surah ieu nyaritakeun kelahiran anu ajaib, di mana Siti Maryam ngalahirkeun nabi Isa AS padahal anjeuna teu acan kungsi kawin. Nabi Isa AS anu lahir tanpa bapa, ngabuktikeun yén Allah SWT Maha Kawasa ngeunaan sakabéh perkara anu aya di alam dunya sanajan teu asup akal jang manusa. Dina surah ieu dicaritakeun ogé kisah ajaib séjéna nyaéta dikabulna doa Nabi Zakaria AS anu hoyong pisan gaduh putra pameget jang dijadikeun pawaris sarta panerus cita-cita jeung kepercayaan anjeuna. Sanajan Nabi Zakaria tos kolot tur bojona mandul, Allah SWT bisa ngabulkeun doa anjeuna.

## Tumbu Luar 
* Al-Quran
* Maca Surah Maryam sareng tafsirna
Surah Yusuf

Surah **Yusuf** (bahasa Arab:يوسف, Yūsuf, "Nabi Yusuf") nyaéta surah ka-12 dina Al-Qur'an. Surah ieu kasusun ku 111 ayat jeung kaasup golongan surah Makkiyah. Surah ieu dinamian Yusuf ku sabab inti suratna nyaritakeun riwayat Nabi Yusuf AS, perjalanana, sarta nasib bapa sareng para dulurna. Surah ieu kaasup surah Miun, nyaéta surah dina Al-Quran anu panjangna leuwih ti saratus ayat. Surah ieu surah kagenep anu dimimitian ku huruf muqatha'ah (terputus, Alif Lam Ra).

## Pokok Eusina 
Surah ieu nyaritakeun sacara rinci ngeunaan riwayat Nabi Yusuf AS, perjalanana, nasib bapa sarta para dulurna. Nami Yusuf diulang 25 kali dina surah ieu.Surah ieu disebut ogé *Ahsanul Qasas* *(Sahadé-hadéna Kisah)* ku sabab kamuliaan kisah Nabi Yusuf anu loba pisan ngandung hikmah jeung pelajaran jang manusa. Dina surah ieu dicaritakeun ogé carita gaib anu diwahyukeun ka Nabi Muhammad SAW minangka mukjizat kanggo angjeuna, tapi saacan surah ieu diturunkeun anjeuna teu apal kana perkara mukjizat éta. Ti carita Nabi Yusuf AS, Nabi Muhammad SAW seueur kenging pelajaran penting jang kahirupan tur ngahibur anjeuna dina ngajalankeun pancén kanabian. Al Baihaqi dina kita Ad-Dalail nyebutkeun yén sagolongan jelema Yahudi lebet agama Islam saatos ngadangu carita Yusuf ieu ku sabab eusina sarua jiga anu diajarkeun ka aranjeuna.

## Tumbu Luar 
* Al-Quran
* Maca Surah Yusuf sareng tafsirna
Babad Panjalu

Zaman  di daérah Panjalu aya hiji karajaan anu diparéntah ku Prabu Boros Ngora, Sang Prabu kagungan dua putra nyaéta Radén Arya Kemuning jeung Raden Arya Kencana.
Kalakuan éta dua raja téh béda pisan.

Dina hiji poé aya paguneman antara Radén Arya Kemuning jeung Raden Arya Kencana, ceuk Raden Arya Kemuning “eweuh gunana rama Prabu nyieun waduk Lengkong téh, ka capé-capé kudu ngabendung. Padahal mah antep baé teu aya waduk ogé urang mah teu burung beunghar ieuh” 
“Ih .... ari kakang waduk Lengkong téh gedé pisan mangpaatna, rahayat Panjalu bisa nyawah kalawan teu kakurangan cai, pepelakan jadi salubur, sasaton lalintuh, lauk ogé mani ceuyah, rahayat ogé katembong barungaheun pisan “ ceuk Radén Arya Kencana.
“ heueuh, da adi mah patani, ari akang mah teu hayang teuing jadi patani da akang mah hayang jadi Raja, mun geus pupus Rama Prabu téh, nya meureun akang anu jadi gantina téh!” Arya Kemuning nyeréngéh semu anu agul.   
“ Leres ari kitu mah, tapi ...Raja ogé kudu digangbang ku rahayatna, kakang. Mun rahayatna ngedul tur pakayana gaplah, atuh bakal sangsara.  Mun geus sangsara pinasti raja ogé kabawa malarat. Saha nu salah? nya Raja da bongan teu bisa mimpin rahayatna.” walon Arya Kencana.
“ Meunggeus gandeng! tong sok mapatahan ari ka lanceuk teh! pamali.” ceuk Arya Kemuning muncereng keuheul.
Sabaraha taun tiharita, Prabu Boros Ngora ngecapkeun kalungguhanana salaku Raja Panjalu. Anjeuna masrahkeun karajaan ka putrana anu cikal nyaéta Radén Arya Kemuning.

Ti harita anu jadi dalem Panjalu téh Raden Arya Kemuning. Ari Prabu Boros Ngora jeung Radén Arya Kencana mah arindit ka Jampang rék niiskeun diri ti saprak didaleman ku Arya Kemuning, rahayat Panjalu jadi malarat.
Kusabab sakabeh hasil tatanen jeung pakaya rahayat téh dirampas ku Raden Arya Kemuning, jeung kemuning téh mindeung curak-carek, beuki lila rahat beuki sangsara baé. Kulantaran geus sagala séép, Kemuning aya maksud rék ngabedahkeun waduk Lengkong. Tapi saméméhna rék ngabéjaan heula Prabu Boros Ngora di Jampang. Nya manéhna nitah pangawalna indit ka Jampang ngabéjaan Sang Prabu tapi Sang Prabu moal tiasa ka Panjalu tapi ngirimkeun wakilna nyaéta Radén Arya Kencana.
Gancang carita, Radén Arya Kencana jeung pangiringna geus nepi ka Panjalu. Barang jol, kacida ngajeunghokna ningal waduk Lengkong geus saat, korédas taya cai saeutik-eutik acan. Pudigdig baé Arya Kencana téh napsu, awakna ngagidir, panonna buringas.
“ Hey, kakang ! kakang teu ngajénan ka Rama Prabu sok sanajan anjeunan teu sumping, tapi aya kaula wawakilna. Naha kakang geus wani-wani ngabedahkeun waduk Lengkong tanpa idin ti kaula” ceuk Arya Kencana.
“ Kaula mola ngajenan ka andika ku sabab andika mah adi kaula, lain Rama Prabu “ ceuk Arya Kemuning.
Bakat ku keuheul, Arya Kencana téh ngarontok Arya Kemuning. Antukna der baé galungan campuh pisan. Balad-baladna ogé sarua pada tarung ragot pisan untung kaburu datang utusan Prabu Boros Ngora ti Jampang.

## Dicutat tina
Astronomi Maya

**Astronomi Maya** téh hiji topik étnoastronomi atawa arkéoastronomi ti kabudayaan Maya saméméh Christopher Colombus di wewengkon Amérika Tengah. Astronomi Maya ngulikan hubungan arsitéktur, adat istiadat, kalénder, artépak, kapercayaan urang Maya kana objék jeung kajadian anu lumangsung di langit.

Urang Maya boga ahli astronomi anu taliti. Aranjeunna ngembangkeun panalungtikan jeung perkiraan astronomi anu kaasup nu pangakuratna di pikeun astronomi saméméh kapanggihna téléskop. Dina hieroglip Maya nu kapanggih, oray nu huluna dua ieu digambar sareng objék langit séjénna kawas Panonpoé, Bulan, Vénus, jeung sajabana. Sababaraha boga leuwih ti hiji génder, sababaraha bisa wujud kolot atawa ngora. Unggal déwa janten lambang ti rupa-rupa barang langit lamun keur aya di dunya handap, nyaéta lamun aranjeunna keur "maot" dina peuting.

Sababaraha sumber lianna némbongkeun gambar hiji zat maha kawasa nu ngaranna Itzamná nu ogé nyiptakeun aksara sakaligus mangrupa déwa seni jeung élmu pangaweruh. Pamajikanana ngaranna Ix Chel, nyaéta déwi tinunan, élmu kadokteran, jeung kalahiran, nu baheulana dipercaya ogé salaku déwi Bulan.

Peran pandita dina kapercayaan Maya raket pisan patalina kana astronomi jeung sistim kalénder. Pandita boga tanggung jawab dina ngatur pangajaran élmu, upacara, sarta ngétang wayah, poé parayaan, poé suci, usum, nepi ka ngaramal, ngubaran panyakit, sarta nulis jeung nyutat kajadian sajarah. Pandita Maya teu kénging sarasmi upami nuju ngajabat. Umumna jabatan pandita ieu diwariskan ti rama ka putrana.

Sakabéh upacara kapercayaan urang Maya dilaksanakeun dumasar kana kalénder husus nu boga 260 poé dina hiji daurna. Unggal upacara ngabogaan harti simbolis. Aya larangan sangkan teu sarasmi upami upacara-upacara ieu keur lumangsung. Urang Maya ogé disarankeun ngését bagian awak sorangan pikeun méré getihna nu dipaké dina upacara. Bangsawan Maya karesep pisan jeung getih, boh getihna sorangan boh getih budak beulianna. Upacara anu maké getih penting dina parayaan suci taunan kabudayaan Maya. Getih nu dibéré dipercaya bisa ngajaga alam atawa mangrupa sasajén ka déwa. Dina wayah labuhna kabudayaan Maya, aya catetan nu nunjukkeun yén pamingpin-pamingpin wewengkon Maya ngalaksanakeun upacara sarupa ieu ti kota ka kota sangkan nangtayungan nagara maranéhna.

## Catetan suku 
###### Sumber 
## Tumbu luar 
*
Prasasti Dalung Bojong

**Prasasti Dalung Bojong**, **Piagam Dalung Bojong**, **Piagam Bojong**, **Boh Dalung**, atawa **Buk Dalung** nyaéta piagem dina lambar tambaga nu ngamuat aturan ti Kasultanan Banten pikeun gegedén jeung rahayat Sekampung (Lampung), kayaning ngeunaan ngokolakeun kakawasaan, pidana tumali jeung kahirupan masarakat, paréntah melak pedes jeung aturan niagana. Ieu prasasti dicepeng sacara tradisi ku hiji kulawarga inohong di Désa Bojong, Kacamatan Sekampung Udik, Kabupatén Lampung Timur. Ieu prasasti panjangna 36 cm (kénca)/36,4 cm (katuhu), lébarna 24, 1 cm, kandelna 5 mm. Dumasar kana kolofonna, ieu piagem dikaluarkeun jaman Sultan Abul Mahasin Muhammad Zainul Abidin.

## Eusi
## Rujukan
Surah Ad-Dukhan

**Surah Ad-Dukhon** (Bahasa Arab:**الدخان**, Halimun) nyaéta surah ka-44 dina Al-Quran anu kaasup ogé kana golongan surah Makkiyah. Surah ieu disebut Ad-Dukhon sabab ti ayat 10 nepi ka 15 nyaritakeun azab halimun anu ditimpakeun ka jalma kafir. Surah Ad-Dukhon kaasup surah ka-25 tina 29 surah anu dimimitian ku huruf muqattha’ah jeung surah ka-5 ti 7 surah anu dimimitian ku huruf muqattha’ah Ha Mim (Hamimat).

## Pokok Eusina 
Téma-téma anu diangkat di surah ieu nyaéta ngeunaan jalma-jalma anu ingkar kana hari kiamat sarta nyebutkeun yén Allah SWT. teu nyiptakeun nanaon di antara langit jeung bumi. Surah ieu ogé ngagambarkeun tanda-tanda kiamat sarta kaayaan jelema-jelema anu loba dosa dina mangsa kiamat. Salian ti éta, dicaritakeun ogé sapotong cari tentang Nabi Musa AS. sarta nasib Fir'aun jeung kaumna anu ingkar ka gusti Allah SWT.

## Azab Mangrupa Halimun 
Dumasar riwayat Al-Bukhari, carita ngeunaan azab halimun éta bisa diringkes jadi kieu: Masarakat kafir Mekkah ngahalangan medarna agama Islam sarta kalakuan doraka aranjeuna ka Nabi Muhammad SAW. geus ngaleuwihan wates. ku sabab éta, Rasulullah ngadoa ka Allah SWT méh jalma-jalma kafir éta ditimpa ku azab sakumaha azab usum halodo anu ditimpakeun ka jalma anu ingkar ka Nabi Yusuf AS. Doa ieu dikobul ku Allah dugi ka jalma-jalma kafir éta ngadahar tulang jeung bangké bakat ku kalaparan. Aranjeuna ngadua ka Allah méh dipaparin pitulung, tapi Allah teu ngabulkeun waé. Nu katingali ngan ukur halimun anu nutupan tetempoanana.

Akhirna aranjeuna nyungkeun ka Rasulullah sangkan anjeuna kersa ngadua nyungkeun dipaparin hujan ka Allah. Teu lila, Allah ngabulkeun doa Rasulullah. Tapi saatos hujan diturunkeun, masarakat kafir Mekkah jadi kafir deui jiga asalna. Ku kituna, Allah SWT ngajangjikeun yén aranjeuna bakal ditimpakeun azab anu kacida peurihna.

Carita ngeunaan azab ieu dijelaskeun ti ayat 10 nepi ka ayat 15 surah Ad-Dukhon anu eusina:

**« فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّماءُ بِدُخانٍ مُبينٍ. يَغْشَى النَّاسَ هٰذا عَذابٌ أَليمٌ  . رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذابَ إِنَّا مُؤْمِنُونَ »**

**« أَنَّى لَهُمُ الذِّكْرى‏ وَ قَدْ جاءَهُمْ رَسُولٌ مُبينٌ. ثُمَّ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ قالُوا مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌ. إِنَّا كاشِفُوا الْعَذابِ قَليلاً إِنَّكُمْ عائِدُونَ »**

"Mangka tungguan hiji wanci di mana langit mawa halimun anu nyata, anu ngawengku manusa. Ieu azab anu peurih. (Aranjeuna ngadoa), "Ya Tuhan kami, leungitkeun azab ieu ti kami. Saleresna kami bakal iman." Kumaha aranjeuna bisa narima pépéling, padahal geus datang ka aranjeuna hiji rosul anu ngémbarkeun penjelasan. Terus maranéhna ingkar ka rosul éta bari nyebutkeun, "Anjeun téh jelema anu narima ajaran ti jelema anu teu waras?" Saleresna (lamun) Kami ngaleungitkeun siksaan éta saeutik waé ogé, anjeun bakal balik deui (jadi ingkar)." (QS Ad-Dukhon [44]:10-15)

## Referensi 
## Tumbu Luar 
* Al-Qur'an
* Maos Surah Ad-Dukhon sareng tafsirna
Juz

**Juz** (Basa Arab: جُزْءْ‎, plural أَجْزَاءْ ajzāʼ, harti saleresna "bagéan") nyaéta cara pambagian Al-Quran anu ngabagi Al-Quran jadi 30 bagéan. Sanajan Al-Quran bisa mulai maca ti bagéan mana waé, sistem ieu bisa ngagampangkeun jalma anu rék ngaji salila 30 poé (sabulan). Juz dina Al-Quran anu paling dikenal nyaéta juz 30 anu disebut ogé *juz amma.* Eusina nyaéta surat anu ka 78 nepi ka 114 anu disebut ogé surah-surah pang pondokna dina Al-Quran.

Pambagian juz dina Al-Quran bisa ditingali dina tabél ieu: 

## Maca Al-Quran Sapoé Sajuz 
Di Indonesia, aya gerakan maca Al-Quran sapoé sa-juz anu dimimitian ku dua pamuda nyaéta Bhayu Subrata sareng Pratama Widodo di taun 2007. Program ieu ngajak masarakat jang mimiti mayeng maca Al-Quran nepi ka bisa namatkeun (khatam) Al-Quran dina waktu sabulan. Kagiatan sarupa ieu teu dilakukeun ku umat Islam di Indonesia hungkul tapi geus jadi tradisi anu dilakukeun ku umat Islam di seluruh dunya. Umumna kagiatan ieu dilaksanakeun salila bulan Ramadhan di mana umat Islam paloba-loba ibadah, kaasup maca Al-Quran.

## Référénsi
Madaniyah

Madaniyah nyaéta golongan ayat atawa surah Al-Qur'an anu diturunkeun di Madinah atawa sanggeus Rasulullah SAW hijrah ka Madinah. Di handap ieu dibérédélkeun surah-surah anu asup kana golongan ieu:

# QS. Al-Baqarah
# QS. Ali 'Imran
# QS. An-Nisaa'
# QS. Al-Maidah
# QS. Al-Anfal
# QS. At-Taubah
# QS. Al-Hajj
# QS. An-Nur
# QS. Al-Ahzab
# QS. Muhammad
# QS. Al-Fath
# QS. Al-Hujurat
# QS. Ar-Rahman
# QS. Al-Hadid
# QS. Al-Mujadilah
# QS. Al-Hasyr
# QS. Al-Mumtahanah
# QS. Ash-Shaf
# QS. Al-Jumu'ah
# QS. Al-Munafiqun
# QS. At-Taghabun
# QS. Ath-Thalaq
# QS. At-Tahrim
# QS. Al-Insan
# QS. Al-Bayyinah
# QS. Al-Zalzalah
# QS. An-Nashr

## Tempo ogé 
Kanggo maca penjelasan anu leuwih jéntré (téori, kritik, jeung sawala ilmuwan) ngeunaan topik ieu, mangga klik artikel Surah-surah Makkiyah jeung Madaniyah.
Genre Pilem

**Genre** (asalna ti basa Perancis *genre,* hartina jenis) nyaéta kategori anu biasana diterapkeun dina karya sastra, musik, film, atawa seni jeung hiburan séjéna, boh éta mangrupa lisan boh tulisan, boh audio boh visual, jeung sajabana. Kategori ieu dumasar kana sababaraha kritéria anu terus berobah nuturkeun kesepakatan jalma-jalma anu terlibat di jerona sakumaha perkembangan budaya anu bisa ngamunculkeun genre-genre anyar atawa ngaleungitkeun anu baheula.
Hordeng

**Hordeng** atau **Gorden** mangrupa potongan lawon atawa tékstil dipaké pikeun meungpeuk kaluar caang. Curtains anu mindeng ngagantung dina jero tina jandéla wangunan pikeun nyegah asupna cahya, contona peuting pikeun mantuan Anjeun bobo, atanapi tetep caang kaluar tina wangunan (pikeun nyegah jalma kana luar ka bisa ningali jero curtain ogé nyadiakeun separation visual di kaayaan sejen kayaning di pintonan panggung nu éta palaku ngalakukeun olahan ahirna maranéhna keur acara balik curtain bari panongton waited di hareup curtain nu. Lamun dipaké pikeun acara nu tangtu, biasana lamun acara dimimitian, curtain nu dibuka jeung ditutup nalika reureuh teh.
Juz amma

**Juz 30**, atawa anu leuwih kasohor minganka **Juz ‘Amma** (Arab: جز عمّ‎), nyaéta juz pang tungtungna dina Al-Quran. Eusina nyaéta surat anu ka 78 nepi ka 114. Juz ieu dinamian *amma* ku sabab ngarujuk kana kata kahiji dina juz ieu nyaéta عم (trans: 'amma) dina surah An-Naba' ayat hiji.

Hampir kabéh surah dina juz ieu téh surah-surah pondok anu diturunkeun di Mekkah (Makkiyah). Ngan ukur aya tilu surah anu diturunkeun di Madinah (Madaniyah) nyaéta surah Al-Bayyinah, Az-Zalzalah, jeung An-Nasr. Surah anu boga ayat pang lobana dina juz ieu nyaéta Surah An-Nazi'at (46 ayat), Surah 'Abasa (42 ayat), jeung Surah An-Naba (40 ayat). Surah Al-Quran anu pang pondokna ogé aya di juz ieu nyaéta Surah Al-Kausar anu panjangna ngan 3 ayat.

Umumna, surah-surah dina juz ieu dibaca ku imam sanggeus maca Surah Al-Fatihan dina mangsa solat, boh éta solah wajib (Subuh, Magrib, Isya) boh solat sunaah berjamaah (Tarawih atawa Witir). Di Indonesia, juz 30 biasana dicitak jadi buku sorangan anu dijudulan Juz Amma. Eusina ngan ukur nyantumkeun surah-surah juz 30 hungkul.

## Pengajaran Juz Amma 
Pendidikan di Indonésia awalna ngan mangrupa pengajaran Islami anu teu formal tur teu boga struktur nu diselengarakeun ku pasantrén. Sistem pengajaranna béda-béda di unggal pasantrén sakumaha kurikulum anu dijieun mandiri ku tiap-tiap lembaga éta. Pengajaran museur ka sosok kyai atawa ulama. Sanajan kitu, pasantrén jadi lembaga hiji-hijina anu nyadiakeun pendidikan dasar jeung pendidikan luhur jang masarakat dina wanci éta.

Awalna kabéh murid diajarkeun dasar-dasar maca huruf Arab. Tujuanna méh kabéh siswa bisa lancar maca Al-Quran. Bagian Al-Quran anu mimiti di pelajari nyaéta Juz Amma ku sabab eusina surah anu parondok. Siswa anu geus réngsé maca Juz Amma ngalanjutkeun aosana ka juz anu séjén. Sing saha murid anu berhasil ngaréngsékeun 30 juz Al-Quran, bakal dijieunkeun upacara kelulusan jang ngarayakeun kaberhasilan éta.

Nepi ka kiwari, juz amma masih dianggap minangka gerbang jang diajar Al-Quran. Sanggeus namatkeun *iqra,* biasana siswa dijarkeun maca juz amma saacan langsung maca Al-Quran anu utuh.métodeuieu masih réa dipaké boh di pasantrén boh di sakola, terutama di daérah-daérah di Pulo Jawa.

## Référénsi
Jama

**Jama** nyaéta ngumpulkeun dua solat wajib dina hiji waktu solat, ku cara ngalaksanakeun dina waktu solat saméméhna atawa nunda solat saméméhna dina waktu solat anu bakal kasorang. Solat-solat nu bisa dijama nyaéta solat lohor jeung solat asar, solat maghrib jeung solat isya'.

Contona :

* Lamun solat lohor nu dipigawé dina waktu solat asar, sarta solat maghrib dina waktu‘isya, éta ngarana ‘jama Takhir.
* Lamun solat asar dina waktu solat dhuhur, sarta solat ‘isya dina waktu solat maghrib, éta ngarana ‘jama Taqdim.

## Dalil jama 
“Saestuna solat téh nyaéta kawajiban anu geus di tangtu keun waktuna pikeun jalma-jalma  nu imal” (QS: An-Nisa’ ayat 103). Jeung hadits mutawattir anu diriwayatkeun ku Ibnu Mas’ud, anjeuna cumarita  “abdi teu pernah ninggali Rosul solat salian dina waktuna, iwal ti dua solat, anjeuna ngahijikeun  solat maghrib jeung ‘isya  di Muzdalifah”.

## Rujukan
Qosor

**Qosor** numut keun basa Arab hartina ngaringkes. Sedengkeun pikeun hukum syara nyaéta ngaringkes solat fardlu anu opat roka’at jadi dua roka’at, anu tétép maca fatihah jeung surat tina Qur’an. ku kituna mung solat dhuhur, asar, jeung isya anu  bisa di qosor, sedengkeun maghrib jeung  subuh teu bisa di qosor, sabab asar ngan tilu roka’at, subuh ngan dua roka’at.

## Dalil Qosor 
Salah sahiji dalilna nyaéta “Jeung nalika aranjeun iinditan di dunya, mangka teu salah ngosor solat, lamun anjeun sieun ku jalma kafir”  (QS: An-Nisa ayat 101). jeung  hadits mutawattir  anu diriwayat keun ku Anas bin Malik “saestuna  Nabi Muhammad saw solat dhuhur di dayeuh Madinah opat roka’at (teu di qosor) jeung solat asar di Dzi-Hulaifah (Miqat haji urang Madinah) dua roka’at (di qosor)”.

## Referensi
Kiblat

**Kiblat** nyaéta kecap anu di serep tina basa Arab *qiblah*, mangrupi salah sawios bentuk *masdar*  (derivasi) tinu *qabala, yaqbulu, qiblah*, nu ngandung harti nyanghareup atawa tuju, jeung panuju nu dimaksad nyaéta kabah. Kiblat anu ngandung harti tuju atawa panuju, sarua hartina jeung *jihah* ogé *syathrah* nu dina bahsa latin mah disebat *azimuth*, tinu ilmu falak mah dihartikeun panuju anu posisina diukur tina titik kaler sapanjang garis *horizontal* nurutkeun tujuana jarum jam.

## Referensi
Kabah

**Kabah** atawa *Al Kabah Al Musyarrafah* (Kabah nu suci) nyaéta hiji wangunan anu aya di tengah-tengah masjid anu pang sucina numut keun agama Islam, Masjidil Haram, di Mekah, Hejaj, Arab Saudi. Tempat ieu téh tempat anu paling di mulya keun dina agama Islam. Kabah téh dianggap “Imah Alloh” nu mana sakabéh umat Islam di dunya nalika solat kudu nyanghareup ka kabah, parentah solat nyanghareup ka Kabah di sebat ogé kiblat.

Wangunan nu suci sabudereun Kabah disebat ogé Masjidil Haram (Masjid nu suci).

Salah sahiji rukun Islam ngawajibkeun pikeun jalma nu airman tuluy mampu kudu ibadah haji sakali Saumur hirup. Rukun-rukun haji salah sahijina Thawaf anu ngurilingan kabah tujuh kali ngalawan arah jarum jam. Thawaf ogé sok dilakonan ku umat anu umrah

## Rujukan
Tragedi

(ing. tragedi < Pra. < Lat. <Yun. tragoidia < tragos domba + oide lagu)

**Tragedi** nyaéta istilah mindeng digunakeun dina ulikan sastra, utamana dina (carita) drama, midangkeun adegan adegan penting tur sérieus anu ngabulakarkeun cilaka (asor, kaniaya, sedih, jsté.) keur palaku utama (protagonis);ku lantaran "nasib",kalemahan moral tokoh, teu kuat nahan paneka masarakat, jsté. Istilah tragedi asal muasalna:penting "kucéakna" sora domba (tragos) korban anu matak ketir waktu diayakeun upacara keur ngahormat déwa nu perwatekna nurunkeun mamala (di jaman Yunani kuna).

## Rujukan
Madhab

**Madhab** nyaéta istilah anu diserap tina basa Arab, nu boga harti jalan anu dipilih atawa ngaliwatan naon waé nu jadi tujuan hiji jalma boh konkrit atawa abstrak. Numutkuen para ulama nu ngarana madhab téh metode (manhaj) nu dibentuk sanggeus ngaliwatan pamikiran ogé panalungtikan, tuluy jalma anu ngajalankeunna ngajadikeun éta téh salaku jalan hirup anu jelas wates-watesna, bagian-bagianna, nu diwangun ku prinsip-prinsip Islam.

Madhab numutkeun ulama fiqih nyaétamétodeufiqih husus nu dijalankeun ku hiji ahli fiqih mujtahid, nu beda jeung ahli fikih nu lian, nu ngajadikeun anjeunna milih sababaraha hukum dina wengkuan élmu furu. Ieu téh wangenan madhab sacara umum, lain madhab husus.

## Rujukan
Titimangsa

**Titimangsa** nyaéta tanggal, bulan, taun anu ditulis dina karangan, nuduhkeun waktu (mangsa) dikarangna, ditulisna, atawa disalinna. Pikeun ulikan sastra mah, utamana widang sajarah sastra, ayana titimangsa téh pohara pentingna. Tradisi nuliskeun titimangsa geus aya dina periodeu naskah kuno ogé, malah dina prasasti, tapi biasana disimbulkeun mangrupa candrasangka.

## Rujukan
Sketsa

**Skétsa** nyaéta karangan prosa pondok, mangrupa déskripsi atawa "carita" anu teu ngawujud lalakon, jsté., ukur salalar, dibacana karasana hampang. Skétsa bisa dipasing-pasing dumasar kana eusina. Contona, karangan-karangan anu dimuat dina *Di Lembur Kuring* karya Syarif Amin.

## Rujukan
Sindekdekeu

(Ing*.synecdoche nyebut hiji atawa sabagian padahal anu dimaksud mah sagemblengna atawa kabéh (*para pro toto);* atawa sabalikna,nyebut sagemblengna padahal anu dimaksud mah hiji atawa sabagian ( *totem pro parse* ). Contona :

Pagawéan loba teuing leungeun mah moal bener (maksudna réa teuing jelema anu milu ngagarap).

Pertandingan téh rék diayakeun di Bandung (di stadion nu aya di Bandug).

## Rujukan
Transkripsi

(Ing.transcription<Lat.trans-alih+scribere nulis)

**Transkripsi** nyaéta istilah transkripsi ngabogaan rupa-rupa harti. Salasahiji di antarana sarua jeung alih aksara, upamana nyalin téks naskah ( manuscript) aksara Arab kana akasara Latén; lain ditarjamahkeun da basana mah sarua. Réa digunakeun dina ulikan naskah. Dina harti di luhur, sarua jeung transliterasi (Ing.transliteration<Lat.trans-alih+liters aksara).

## Rujukan
Teks sisipan

(Ing. *side* sisi)

**Téks sisipan** nyaéta Istilah *side text,* atawa téks sisipan, *téks samping,* digunakeun dina wacana carita drama. Carita drama téh (tinulis) gelarna dina wangun dialog atawa paguneman antarpalaku; pangarangna siga anu "teu pipilueun". Dina perluna méré pituduh atawa katerangan, boh keur sutradara, keur pamaén, boh keur nu maca, sok disisipkeun; ditulisna biasana sok dibédakeun tina wangun aksara dialog (ku citak kursip), atawa mungkin ditulisna di antara tanda kurung; eusina pondok ringkes.

## Rujukan
Terjemahan

**Terjemahan** téh nyaéta karya hasil nerjemahkeun tina basa séjén. Istilah sejen na nyaéta alih basa. Terjemahan karya sastra biasana diusahakeun sangkan papak pisan jeung aslina. Lian ti mertahankeun segi-segi séjénna. Anu diutamakeun téh segi basana (gaya basa, pilihan kecap, ungkara, jsté) jeung kualitas senina. Ajip Rosidi (kurang leuwih taun 80-an) kungsi midangkeun artikel nu nétélakeun yén tarjamahan téh kudu "geulis" jeung "satia"maksud kaéndahanana kudu bisa kapindahkeun, satia maksudna ulah méngpar tina rakitan wacana sumber.

## Rujukan
Sinisme

**Sinismeu** atawa sinismé nyaéta paripolah atawa sikep jalma sinis; curiga waé,teu percaya kana kajujuran maksud batur ,kana kahadéan haté batur,kana pagawéan batur;atawa ngarendahkeun ajén-ajén kahirupan.Disebut di dieu lantaran omongan-omongan jeung paripolah sinis sok digunakeun keur karakterisasi tokoh,boh dina fiksi boh dina drama.

## Rujukan
Ahsanul Qasas

**Ahsanul Qasas** (Arab: احسن القصص, "Kisah-kisah Pang Alusna") nyaéta surah dina Al-Quran anu ngandung carita anu penting jeung bermanfaat jang kahirupan manusa. Sabenerna mah kabéh carita dina Al-Quran téh mulia eusina. Nanging aya 4 surah anu meunang gelar Ahasanul Qasas ku sabab kautamaanana, nyaéta Q.S. Nuh (nyaritakeun Nabi Nuh AS.), Q.S. Al-Qasas (nyaritakeun kisah Nabi Musa AS.), Q.S. Yusuf (nyaritakeun kisah Nabi Yusuf AS.), jeung Q.S. Toha (nyaritakeun kisah Nabi Musa AS.).

## Surah Yusuf Minangka Ahsanul Qasas 
Surah Yusuf kaasup Ahsanul Qasas ku sabab sababaraha alesan:

# Kisahna paling relevan jeung pengalaman hirup manusa
# Nyaritakeun perjuangan jelema ngalawan napsuna, nu mana perjuangan éta téh perjuangan nu pang beurat jang sakabéh manusa
# Jelema anu hasil dina naklukeun kaayaan anu susah dina carita ieu nyaéta Nabi Yusuf AS: pamuda anu akhlakna hadé pisan ku sabab anjeuna sabar, shaleh, yakin, bijak, jujur, tur gedé pangampura
# kabéh tokoh anu kasebut dina carita ieu boga carita anu hadé akhirna. Contona Nabi Yusuf AS. anu meunang posisi politik anu penting, bapana anu buta jadi bisa ningali deui, dulur-dulur anu ngajerumuskeun anjeuna akhirna ngaku salah, kabéh anu sirik ka anjeuna jadi iman jeung daék dipimpin ku anjeuna.

Dina Surah Yusuf, dicaritakeun ogé perkara-perkara anu papalimpang saperti kaleungitan jeung miboga, kasedihan jeung kabungahan, kamiskinan jeung kebeungharan, jeung sajabana. Ieu nunjukkeun yén Al-Quran boga cara anu hadé jang ngajarkeun manusa ngeunaan kahirupan, nyaéta tina ngajelaskeun kisah atau carita tuladan.

## Catetan Suku
Suluk

**Suluk** nyaéta  istilah anu mindeng digunakeun dina babaran ngeunaan pagelaran wayang; yén kakawén anu biasa dihaleuangkeun ku dalang mangrupa purwaka téh saéstuna ngandung ma'na suluk, siloka, atawa perlambang. Ku kituna, istilah suluk téh dikeunakeun kana wacana puisi anu eusina ngandung siloka; luhur anjénna sabada disurahan atawa dima'naan.

## Rujukan
Tironan

**Tironan** asalna tinu bahasa inggris *imitation* (ing : imitate) nu hartosna niru/ niron.

Dina kritik sastra istilah tironan téh aya larapna dua rupa :

(1). nuduhkeun hakékat sastra, katut seni sejénna.

(2). nuduhkeun hubungan hiji karya sastra kanu karya séjénna anu enggeus mantuan jadi modél. Dina larapan kahiji, karya sastra dipandang minangka tironan paripolah manusa. Nu dimaksud **tironan** téh sabangsa réprésentasi (ngagelarkeun deui) dina harti panyajak niron ku jalan nitenan salah sahiji laku lampah manusa, sarta tuluy ngegelarkeun deui dina média anyar atanapi bahan anyar.

## Rujukan
Paguneman

( Guneman < gunem; gunem catur badami ) 

**Paguneman** ngandung harti omongan sual jawab nu keur cacarita, antara dua jalma atawa leuwih.Carita bisa dirakit dina wangun paguneman, boh sagemblengan ( dina carita drama ) boh dina bagian bagian anu diperlukeun wungkul ( carita pondok,novel,wawacan ).Lian ti istilah paguneman, digunakeun ogé istilah dialog ( ing.dialogue < Pra.Kuna <Lat.<Yun.dialogos<dialegin<dia-di antara + legein nyarita,ngomong ).

## Rujukan
Randegan

**Randegan** nyaéta pegatna atawa ereunnan kedaling lisan pikeun saheulaanan sangkan nimbulkeun wirahma nyarita atawa maca. ku lantaran kitu, laguna tacan turun (mungkas). Ragragna randegan di antran dua kecap di tengah ungkara atawa di antara padalisan. Merenahkeun randegan pohara pentingna dina déklamasi atawa maca puisi (poerty réading) sabab milu nendeskeun harti, léotan wirahma, atawa éndahna puisi.

## Rujukan
Soneta

**Sonéta** téh nyaéta puisi lirik 14 padalisan anu ditulis dina hiji stansa atawa sapada. Patokan purwakantina anu geus ngabaku dina sastra inggris aya dua rupa, nyaéta (1) sonéta itali; puisi téh diwangun ku dua bagian utama,bagian oktap (oktave), dalapan padalisan, purwakantina a b b a a b b a, bagian  séstét, genep padalisan, purwakantina c d e c d e, sakapeung c d c c d c;(2)sonéta inggris;diwngun ku tilu kuatrén jeung kuplét pungkasan, purwakantina a b a b c d c d e f e f g g. Asupna wngun sonéta kana sastra Sunda méh bareng jeung gelarna sajak(bébas), tapi teu produktip.Nurutkeun M.A.Salmun (1963;79) sonéta anu kapanggih dina sastra Sunda diwangun ku dua quatrain anu disebut octavo praemes jeung dua terzine anu disebut sextet conclussie.

## Rujukan
Periodeu

**Périodeu,** atawa period, période, nyaéta mangsa anu mangrupa bagian tina kamekaraan (sajarah) sastra sagemblengna. Munculna hiji périodeu téh bisa jadi lantaran némbongkeun pasipatan-pasipatan, kondisi, jste. Anu béda jeung périodeu saheulaeunana. Sajarah sastra Sunda geus dicaroba dijieun périodisasina ku para ahli; sarta katinggal aya géséhna dina hal réana périodeu, ngaran-ngaranna, jeung titiwarsana.

## Rujukan
RAYAT,CARITA

**Carita rayat** atawa **carita balaréa** nyaéta warnaning carita heubeul anu sumebar dimasyarakat tatapa ku cara lisan,bari teu kanyahoan saha pangarangna (anonim). Ku lantaran nyebarna lisan,bisa jadi ngalaman rupa-rupa raéhna (ngurangan,nambahan,jsté) sarta bisa jadi nimbulkeun versi. Anu kagolong carita rayat umumnamah dongeng,legenda,jeung mite. Dongeng-dongeng anu katingalina **ciptaan** anyar ogé bisa kénéh kaasup carita rayat asal geus sumebar di masarakat sarta anonim.

## Rujukan
Ritual

(Ing. *ritual* 

**Ritual** téh hartina ngandung sipat ritus, warnaning upacara, saperti ngaruat, salametan, kariaan, nyuguh, jsté. Disebut di dieu duméh aya patalina jeung sastra, boh langsung boh henteu. Upamana pagelaran mantun, anu midangkeun lalakon-lalakon pantun, saenyana mah teu leupas tina tradisi ngaruat, salametan, atawa sukuran.

## Rujukan
Satir

**Satir** nyaéta kecap anu disebut satir atawa satire. Satir nyaéta karya sastra (sajak, carita pondok, carita drama, jsté) anu eusina sumindir (boh sagemblengna boh sabagian); rupaning kabokbrokan sosial, kabodoan, kateuadilan,jsté., digelarkeun jadi (adegan) guguyon, ngageuhgeuykeun, tapi seukeut ngajak mikiran.

## Rujukan
Sandiasma

**Sandiasma** nyaéta  ngaran sabenerna.saharti jeung pseudonym dina basa inggris(<pra.<yun.pseudes palsu +onyma ngaran).asupna kna istilah pédah réa pangarang sunda anu ngagunakeun ngaran samaran dina karyana,boh sawaktu waktu boh salilana.tacan kapaluruh naon maksud anu saenyana anu matak ngagarunakeun sandiasma.pangarang -pangarang anu kungsi ngagunakeun sandiasma téh di antarana achmad basach,moch.kurdi,M.A salmun,ayatrohaédi.

## Rujukan
Panyajak

**Panyajak** téh nyaéta pangarang sajak,atawa pangarang anu léuwih dikénal minangka pangarang sajak lantaran karyana léuwih réa dina wangun éta,atawa punjulna memang dina karya warna éta. Para panyajak Sunda di antarana waé nyaéta:

Ajip Risidi,Ayatrohaedi,Dedy Windygiri,Eddy D.Iskandar,Etti RS,Godi Suwarna,Kis WS.,Hasan Wahyu Atmakusumah,Nita Widiati Efsa,Odji Setiadji AR,Rachmat M.Sas Karana,Sayudi,Surachman RM,Taufik Faturohman,Usep Romli HM,Yayat Hendrayana,Yus Rusyana.

## Rujukan
Peso Pangot

**Péso Pangot** nyaéta Sabangsa péso atawa ngaran rupa péso paranti "nulis" dina daun lontar, jaman baheula. Anu di sebut nulis téh saenyana mah ku cara nurih atawa ngoét. Tapak nulis téa engkéna jadi hideung lantaran geutah daun, pageuh, nepi ka tulisan téa bisa kabaca. Péso  pangot kitu gunana kapanggih tina wawangsalan anu kieu unina:

Péso pangot ninggang lontar,

titis tulis bagja diri.

Istilah péso pangot dina sastra kaangkat ku ulikan naskah sunda buhun, anu bahanna tina daun lontar atawa nipah.

## Rujukan
Keletik

**Keletik** nyaéta minyak nu dijieun tina olahan kalapa kolot. Minyak kelentik mibanda ciri mandiri: Seungit, hérang, sarta mibanda rasa gurih. 

## Caranyieun
Kawilang gampang, kalapa kolot beunang mesék sarta dicoplokeun tina batokna tuluy diparud sangkan gampang meureut cipatina. 

Minyak keletik dimangpaatkeun pikeun rupa-rupa kagunaan, kayaning ngagoréng, minyak buuk sangkan subur, minyak urut, bahan nyieun kueh, jeung sajabana.

## Ganti ku kalapa sawit
Digédéngkeun jeung minyak nabati tina bahan séjén, minyak keletik mibanda *asam lemak jenuh* pang lobana bisa nepika 92%. Ku ieu kaayaan ti saprak taun 1980 ka dieu, minyak kalapa téh mimiti tiganti ku minyak kalapa sawit nepi ka kiwari. 

Antukna ngabalukarkeun karugian ékonomi pikeun para patani kalapa, ku lantaran hasil olahanna henteu payu kawas baheula.

File:Coco3wjf.JPG|Cipati saméméh digolakeun
File:Coco88wjf.JPG|Cipati beunang ngagolakeun saméméh di peureut 
File:Coconut Oil (4404443713).jpg|Minyak keletik beunang meureut
File:Coco Oil Jakarta.JPG|Minyak keletik beunang ngawadahan pikeun dijual di pasar

## Dicutat tina
Kertas saeh

**Kertas saéh** nyaéta keretas anu dijieunna tina  kulit kai saéh, diolah sacara tradisional. Dina jaman baheula keretas saéh mindeng dipaké bahan naskah (*manuscript)*; naskahna disebut naskah saéh. Nilik kana sawatara naskah saéh anu bisa kénéh kapanggih, bisa ditétélakeun yén keretas saéh téh kasap,bayubud,henunte lemes cara umumna keretas buatan jaman ayeuna. Nurutken katerangan R. satjadibrata (1954) tangkal saéh téh sok dipaké pangiuh-ngiuh petétan kopi.

## Rujukan
Rumpaka

**Rumpaka** nyaéta téks lagu,sarua jeung *lirik* (Ind.).Karangan anu aralus dina wangun dangding,anu dimuat mangrupa karya sastra,sakapeung sok dipaké rumpaka tembang (Cianjuran).Henteu kudu nyipta lagu anyar sabab lalaguan tembang umumna ngagunakeun rumpaka dina wangun pupuh.

## Rujukan
Retorik

**Retorik** nyaéta istilah nu muncul dina paham aristoteles anu nganggap **puisi** atawa karya **sastra** mangrupa salasahiji **wanda** imitation (tironan),sastra museurkeun diskusina kana unsur unsur saperti galur carita,palaku,buah pikiran,jeung diksi nu aya dina karya sastra.

## Rujukan
Sripanggung (Drama)

Sripanggung téh mangrupa istilah dina Seni pagelaran sandiwara, hususna dina lalakonan babad atawa desik. tina sisi carita sripanggung téh (wanoja) salawasna jadi "pasanggan" satria. Biasana nyekel rol putri.

Di sebut sripanggung sabab nya ieu anu jadi kembang pagelaran téh kareueus panongton. Pitokohana biasana anu pangawakanana jeung rupana pangtegepna, jeung ngora kénéh umurna.

## Rujukan
Metapor

**Metapor** atawa metafora nyaéta gaya basa anu ngandung babandingan,ku jalan nyebut hiji barang, padahal anu dimaksud mah anu sejen lantaran dianggap boga pasipatan atawa ciri-ciri anu sarua. Dina harti jembar, metapor ngurung rupa-rupa gaya basa babandingan: metonimi, personipikasi, smile, jste.

## Rujukan
Stansa

**Stansa** atawa stanza nyaéta sarakit sababaraha padalisan puisi, biasana opat-opat atawa leuwih. Polana angger jeung mangrupa bagian tina sagamblengna puisi. Dina wacana tinulis antar stansa téh dicitakna atawa ditulina direnggangkeun (aya rohang); dina basa Itali basa stanza téh ngandung harti tempat pangeureunan. Bisa disaruakeun jeung istilah pada (dina guguritan). Biasana padalisan-padalisan dina stansa téh angger pola wirahmana, panjangna méh sarua, angger jumlahna. Dumasar kana prékwénsi makéna, réana pdalisan dina stansa (pada), dina sastra inggris ilahar aya nu disebut (1)*couplet*, atawa kuplét, dua-dua padalisan, (2)*tercet* atawa triplét, tilu-tilu padalisan, purwakanti laraswekas, (3)*terze rima,* sawanda jeung *triplet,* tapi purwakantina pacorok a b a, b c b, c d c, (4)*quatrain,* opat-opat padalisan. pang populérna, (5)*rhyme royal,* (6)*ottava rima,* dalapan-dalapan padalisan, purwakanti tina abababcc, (7)*Spenserian stanza* (dumasar kana sajak-sajak Edmund Spenser). Kailaharan ngarakit padalisan kitu wandana dina sastra Sunda ogé geus jadi tradisi.Bandingkeun jeung wawangsalan, rarakitan,

## Rujukan
Puisi

**Puisi** atawa **Sawér** téh saenyana mah rumpaka sawér , anu biasa dikawihkeun atawa ditembangkeun ku tukangna (ahlina) dina upacara nyawér . Upama ditilik wangun puisi mah , aya anu dina wangun sa'ir , pupuh , jeung sisindiran .

## Rujukan
Rakitan lantip

**Rakitan lantip** nyaéta kecap anu diucapkeun maksudna ka ditu tapi hartina ka dieu atawa kalimat anu salah tapi nu ngadenge na teu ngarasa salah jeung langsung ngarti

Conto

•Gedekeun tv na
•Abi Hoyong abus tv
•Jang, Pangmegatkeun angkot!
•Udin punteun, Pangmareumankeun kompor
Sastra Moderen

**Sastra modéren** biasana digunakeun pikeun lalawanan sastra tradisional;atawa périodeu pamungkas sastra kontémporér. Anu biasa dijadikeun ciri-cirina, bédana jeung nu ti heula di antarana, tina hal konsépsi sastrana, wangun karanganana, basa, gaya basa, média, téma (umumna), wanda karya,j sté. Anu disebut sastra Sunda modéren kiwari ti mimiti awal abad ka-20.

## Rujukan
Komédi

**Komédi** (, *kōmōidía*) nyaéta hiji karya anu lucu, nu umumna boga tujuan pikeun ngahibur, utamana dina televisi, pilem, jeung guyonan. Dina seni teater, utamana téater Barat, komedi ogé salah sahiji genre téater nu asalna ti Jaman Yunani.< Satir atawa satir pulitik ngagunakeun jenis komédi ironi pikeun ngagambarkeun hiji jalma atawa hiji lembaga.

Asalna istilah komédi nyaéta drama atawa carita anu pungkasannana kabagjaan keur palaku utama atawa témana henteu tragis. Saterusna dikeunakeun kana rupa-rupa pagelaran atawa carita pilem anu ngolah humor sarta dipungkas ku kabagjaan palaku utama, sareng novel atawa wangun séjén anu némbongkeun téma pikalucueun.

## Rujukan
Motip

**Motip**  nyaéta unsur utama anu mindeng muncul deui muncul dina carita;bisa jadi mangrupa kajadian , wanda, atawa pormula.

"Budak anu diteungteuinganan ku indung téré meunang pitulung sarta tuluy hirup senang" mindeng kapanggih dina dongéng.

"Nu boga lalakon nyamar jadi badéga" mindeng kapanggih dina carita wawacan.

Pormula "jalma hianat meunang wawales dina ahir carita" mindeng kapanggih dina fiksi. Èta  kabéh mangrupa conto motip.

## Rujukan
Aliterasi

**Aliterasi** téh nyaéta salasahiji wanda purwakanti, repetisi (malikan) sora awal dina dua kecap atawa leuwih, anu ngarendeng dina frasa, dina sapadalisan sajak, jste.,  atawa sora dina engang anu ditandeskeun. Sorana bisa konsonan bisa vokal. aliterasi ngurung dua rupa.

## Rujukan
Antitesis

**Antitẻsis** tẻh mangrupa salasahiji gaya basa; kontras harti atawa klausa anu pasambung, biasana ditandeskeun ku susunan ungkarana anu sawanda. Contona : 

Manusa darma usaha, Gusti anu marengkeun 

Hirupna mah beunghar, tapi miskin (maksudna rajakayana mah loba, tapi teu meunang kabagjaan).

## Rujukan
Sastra lisan

**Sastra lisan** nyaéta rupa-rupa karya sastra anu sumebarna ngagunakeun média lisan. Gelarna sastra lisan dianggap leuwih heula batan sastra tinulis. Najan tacan bisa dicindekkeun kalawan tandes, mémang aya ciri-ciri anu bisa dipatalikeun jeung sipat lisan. Upama, caritana réa anu kawilang parondok, leubeut ku gaya repetisi, wangun puisi pohara kaugerna, beunghar ku purwakanti. Ciri-ciri kitu méh bisa dipastikeun luyu jeung kahirupan sastra lisan; kudu gampang diapalkeun da kudu ditalar.

## Rujukan
Litotes

**Litotes** istilah  asal tina basa Yunani,hartina biasa,basajan;mangrupa salah sahiji wanda gaya basa . "ngahandapkeun". Maksud omongan diréka dina wangun ungkara nganégatipkeun kecap sabalikna. Gaya litotés mindeng nimbulkeun ironi anu seukeut.Contona:

"Manéhna téh apanan *lain* nu pangpinterna sadunya";

maksudna manéhna téh bodo.

"Éta lembur teu matak pikabetaheun ";

maksudna rarujit,teu aman,jsté. 

## Rujukan
Naskah lontar

**Naskah lontar** téh nyaéta naskah-naskah (*manuscript*) anu bahanna tina daun lontar (sabangsa tangkal palem), meunang neukteukan rata-rata panjangna kurang leuwih 20&nbsp;cm. Ditulisna (diturih) ku péso pangot, péso leutik ngelik seukeut ka tungtung, sabangsa péso raut. Dumasar kana périodeuna, naskah-naskah lontar téh kagolong kana naskah kung atawa naskah buhun. Nurutkeun taksiran, naskah-naskah lontar téh réa nu teu kawariskeun ka génerasi urang, kaburu musna. Alesana mah rupa-rupa. Anu kapanggih kénéh dikoléksikeun di perpustakaan atawa di musieum; diwadahan husus anu disebut koropak. 

Sacara étimologis, kecap lontar téh mangrupa métatésis tina rontal, nu hartina daun (ron), jeung tal, maksudna daun tal. Dumasar katerangan dina Sang Hyang Sasana Mahaguru, karya Sunda buhun nu ditulis abad ka-15, nulis dina lontar disebutna carik, nu dibédakeun jeung istilah nulis dina gebang, nyaéta ceumeung (hideung).  

## Rujukan
Arkaismeu

**Arkaismeu**, atawa arkaisme, nyaéta kecap-kecap kuna atawa wanda kuna dina wacana sastra buhun; atawa niru-niru, ngagunakeun kecap-kecap kuna, gaya ungkara kuna, jsté. Cara kitu mangrupa usaha pangarang, upamana lantaran hayang nandeskeun latar (waktu) jaman baheula. Contona, wanda novel perang bubat karya Yoséph Iskandar.

## Rujukan
Antiklimaks

**Antiklimaks** nyaéta pungkasan carita atawa bagian carita, anu kontras pisan jeung awalna. Tina bagian carita anu daria, ngeusi, tegang, muncakna persoalan, ngadadak robah dipungkas ku kajadian anu biasa, kurang anjénna, ku guguyon atawa sindir.

## Rujukan
Kuantet

Anu disebut **kuintét**, atawa kuint, nyaéta sajak(puisi) anu sapadana diawangun ku lima - lima padalisan.

## Rujukan
Konplik

**Konplik** carita, atawa konflik, nyaéta unsur carita anu ngandung pertentangan (lalawanan), pacéngkadan, béda karep, jsté. antara palaku utama (protagonis) jeung antagonis. Lian ti konplik antarpalaku, bisa jadi ngalawan nasib, nolak kaayaan (lingkungan) lantaran jadi panghalang kahayang, perang batin dina diri palaku sorangan.

## Rujukan
Latar

**Latar** téh, atawa *setting,* nyaéta gambaran waktu, kaayaan panjaman, patempatan, lingkungan, suasana, jsté. anu ngalantaran kajadian carita. Tegesna mangrupa salah sahiji komponén dina adegan karangan. Merenah henteuna milih latar jeung ngadĕskripsikeunana milu nangtukeun ajĕn karangan.

## Rujukan
Kitsch

(Ing. *Kitsch* i (lukis,drama, sastra, jsté.); saliwat mah éta karya téh gumilang, pinunjul, tapi ma'nana déét, dirakit keur tujuan populér.

## Rujukan
Warna lokal

**warna** **lokal** téh nyaéta gambaran anu rada Wincik dina fiksi ngeunaan latar, adat istiadat,cara barang paké,omongan (ku basa wewengkon),pola pikir palaku,jsté.Anu ngagambarkeun hiji wewengkon.

## Rujukan
Roman ilahar

**ILAHAR, ROMAN** ieu istilah disebut ku M.A. Salmun (1963 : 97) pikeun golongan

roman atawa novel anu eusina nyaritakeun kajadian-kajadian anu ilahar, bisa atawa

mungkin kajadian dina kahirupan masarakat; lain pamohalan.

Tingali réalismeu.

## Rujukan
Galur carita

**Galur carita**, atawa galur, nyaéta leunjeuran carita, runtuyan kajadian carita anu pataréma nepi ka ngarakit jadi lalakon anu gembleng. Tinggali *plot*