Réformasi Protéstan

Sanajan aya usaha awal anu penting pikeun ngaréformasi Garéja Katolik sateuacan Luther - sapertos anu dilakukeun ku Jan Hus, Peter Waldo (Pierre Vaudès), jeung John Wycliffe - Martin Luther sacara lega dikreditkeun jeung ngamimitian Reformasi Protestan kalayan 95 Tesis na. Luther dimimitian ku criticizing diobral indulgences, insisting yén Paus teu boga otoritas leuwih purgatory sarta yén pangajaran Katolik ngeunaan merits para wali teu boga dadasar dina Kitab Suci. Sanajan kitu, posisi Protestan engké bakal ngasupkeun parobahan doctrinal kayaning reliance lengkep dina Kitab Suci salaku hiji sumber kapercayaan bener (sola scriptura) ogé kapercayaan yén iman ka Yesus, sarta teu karya alus, éta hiji-hijina jalan pikeun ménta panghampura Allah pikeun dosa (sola fide). Motivasi utami di balik parobahan ieu nyaéta teologis, sanajan réa faktor sanés anu dimaénkeun, kalebet kebangkitan nasionalisme, Skisma Kulon anu ngaleungitkeun iman ka Papacy, dugaan korupsi Kuria Romawi, dampak humanisme, jeung diajar anyar Renaissance anu nyababkeun réa patarosan ngeunaan tradisi.

Gerakan awal di Éropa rupa-rupa, jeung dorongan reformasi séjén ogé muncul sorangan di luar pamingpin Luther. Ulrich Zwingli, contona, ngamimitian reformasi di Swiss pas keur waktu anu ampir sarua jeung Luther, tapi mandiri tina pangaruh Luther. John Calvin, hiji reformator generasi kadua anu ngalaksanakeun reformasi di kota Jenewa, miboga ajaran anu pohara pangaruhna dina tradisi reformasi Swiss. Nu nganut ajaran Luther disebut Lutheran, ari nu nganut ajaran Zwingli jeung Calvin disebut Calvinis atawa Reformed. Gereja Lutheran loba didirikan di Jerman jeung Skandinavia, ari gereja Reformed didirikan di Swiss, Hungaria, Perancis, Belanda, jeung Skotlandia. Gerakan anyar ieu boga pangaruh gedé ka Gereja Inggris sanggeus taun 1547 dina pamaréntahan Edward VI jeung Elizabeth I, sanajan Gereja Inggris geus mandiri dina pamaréntahan Henry VIII dina awal taun 1530-an.

Aya ogé gerakan reformasi di sakuliah Éropa daratan anu disebut Reformasi Radikal, anu ngabalukarkeun gerakan Anabaptis, Moravia, jeung Pietistik séjénna. Salian ti ngabentuk komunitas-komunitas anu bébas ti otoritas nagara, para Reformis Radikal sering ngalakukeun parobahan doktrin anu leuwih ekstrim, saperti nolak prinsip-prinsip anu hasil tina Konsili Nicea jeung Konsili Kalsedon anu lumangsung dina Abad Kuno Akhir.

Gereja Katolik ngaréspon ku hiji gerakan anu disebut Kontra-Reformasi, nu dimimitian ku Konsili Trente. Loba usaha pikeun ngadepankeun Protestanisme dilaksanakeun ku kalangan Yesuit, hiji tarekat anyar dina waktu éta anu geus rapih organisasina. Sacara umum, Éropa Kalér, kalawan pengecualian sabagian gedé wilayah Irlandia, aya dina pangaruh Protestanisme. Éropa Kidul tetep Katolik, ari Éropa Tengah jadi tempat konflik nu gedé, akibat ti runtuyan perang agama di Éropa nu ngahontal puncakna dina Perang Tilu Puluh Taun, anu nyababkeun daérah ieu ruksak.

## Penyebab Reformasi Protestan dan Perang Agama Perancis 
Alesan perpecahan agama Roma Katolik jeung munculna naon anu engke disebut agama Protestan téh sabenerna rumit pisan jeung masih jadi bahan perdebatan. Numutkeun Huston Smith, faktor ékonomi, pulitik, nasionalisme, paham individualisme renaisans, jeung kasadaran anu beuki luhur ngeunaan panyalahgunaan kakawasaan Garéja, téh mangrupa faktor penting anu boga peran dina reformasi Protestan. Tapi, hal-hal éta teu ngahalangan kanyataan yén sabab utamana téh agama, nyaéta ayana béda pendapat antara agama Roma Katolik jeung agama Protestan.

Reformasi Protestan ogé disebabkeun ku kajadian dina taun 1517, nalika Johann Tetzel ngajual ablass briefe indulgence (surat pangampura hukuman temporal tina dosa) ti paus Leo X (1513-1521) pikeun ngumpulkeun duit pikeun perbaikan Garéja St. Peter di Roma. Dina hal ieu, jalma-jalma anu méré sumbangan duit sarta ngaku dosa-na dijangjikeun pangampura tina hukuman di dunya. Ku sabab éta, Martin Luther ngaréspon tindakan Tetzel kalayan nempelkeun 95 artikel (tesis) dina panto Garéja Wittenberg (31 Oktober 1517). Salajengna, Luther ogé teu ngaku kana supremasi Paus. Luther nyerat pamflet, di antarana An Address to the Christian Nobility of the German Nation.

Krisis kawibawaan téh mangrupa faktor anu nyababkeun aya reformasi Protestan, sabab dina waktu éta kawibawaan Paus dipertanyakan alatan skisma gedé jeung akibat-akibatna. Skisma gedé (1378-1417) nyababkeun perpecahan Kristen di Barat, utamana nalika maotna Paus Gregorius XI. Golongan Italia dipingpin ku Urbanus VI, ari golongan Perancis dipingpin ku Clement VII. Kaayaan éta tuluy-terasan nepi ka taun 1417 nalika Konsili Constance (1414-1417) milih Martin V salaku Paus. Dina hiji periode singget kira-kira taun 1409, aya pihak anu ngaku-ngaku jadi Paus.