open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Multiplexing

***Multiplexing*** nyaéta hiji téknik dina telekomunikasi di mana sababaraha sinyal informasi digabungkeun jadi hiji sinyal sanyawa (*composite signal*) pikeun dikirimkeun ngaliwatan hiji kanal. Pikeun ngirimkeun sinyal-sinyal kasebut dina kanal nu sarua, sinyal-sinyal kasebut kudu dipisahkeun jarakna antukna maranéhna henteu silih ganggu (interférensi), antukna sinyal kompositna dina tungtung panarima (*receiver*) bisa dipisah-pisahkeun deui jadi sinyal-sinyal asalna.

Aya dua téknik *multiplexing* dasar, nyaéta frequency-division multiplexing (FDM) jeung time-division multiplexing (TDM). Dina FDM sinyal dipisahkeun jarak frékuénsina, sedengkeun dina TDM sinyal dipisahkeun jarak (selang) waktuna.

## Tempo ogé
*Frequency-division multiplexing
*Time-division multiplexing

## Rujukan
#Hsu, Hwei P., Schaum's Outline of Théory and Problems of Analog and Digital Communications, McGraw Hill, 1993
Translasi frékuénsi

**Translasi frékuénsi**, dina pamrosésan sinyal dina sistem komunikasi nyaéta ngagésérna sinyal modulasi ti hiji pita frékuénsi ka pita frékuénsi anyar. Translasi atawa ngagésérna frékuénsi ieu mindeng dipiharep, contona, dina lolobana panarima radio AM, sinyal frékuénsi radio (basa Inggris: *radio frequency* (RF)) nu ditarima (540 nepi ka 1600 kilohertz (kHz)) digésér kana pita frékuénsi antara (basa Ingris: *intermediate frequency* (IF), 455&nbsp;kHz) pikeun diprosés. Sinyal nu katarima anu tuluy digésér (ditranslasi) kana IF anu ajeg, bisa sacara gampang digedékeun, disaring, sarta didemodulasi.

Hiji alat anu ngalaksanakeun translasi frékuénsi sinyal modulasi disebut panyampur frékuénsi atawa *frequency mixer*.

[Translasi frékuénsi maké panyampur frékuénsi jeung [BPF]]

Masalah umum anu patali jeung panyampuran frékuénsi nyaéta hadirna frékuénsi bayangan. Contona, dina alat panarima superhéterodin AM, frékuénsi anu dibangkitkeun ku osilator lokal dipilih 455&nbsp;kHz leuwih luhur batan sinyal nu datang. Upamakeun yén urang mikahayang narima setasiun radio AM dina frékunsi 600&nbsp;kHz. Mangka frékuénsi sinyal anu dibangkitkeun sacara lokal kasebut kudu 1055&nbsp;kHz. Ayeuna, lamun aya setasiun pamancar AM lianna dina frékuénsi 1510&nbsp;kHz mangka sinyal ieu ogé baris katarima sarta ngaganggu sabab setasiun pamancar kasebut ogé mancarkeun frékuénsi 1055&nbsp;kHz (inget yén 1510&nbsp;kHz - 1055&nbsp;kHz = 455&nbsp;kHz). Frékuénsi kadua ieu, nyaéta 1510&nbsp;kHz (anu sarua jeung 600&nbsp;kHz + 2x455 kHz) disebut frékuénsi bayangan pikeun sinyal nu dipikahayang kasebut, sarta sanggeus operasi translasi frékuénsi ieu, alat panarima ieu henteu bisa ngabédakeun dua sinyal ieu. Perlu diinget yén frékuénsi bayangan bédana ti frékuénsi sinyal nu dipikahayang persis dua kali frékuénsi antara (IF). Biasana frékuénsi bayangan diatenuasi ku panguat RF seléktif  anu diperenahkeun saacan panyampur frékuénsi.

## Tempo ogé
*Modulasi amplitudo
*BPF

## Rujukan
#Hsu, Hwei P., Schaum's Outline of Théory and Problems of Analog and Digital Communications, McGraw Hill, 1993
Antonim

**Antonim** (asalna ti basa Yunani *anti* ("lawan") sarta *onoma* ("ngaran") nyaéta hiji istilah linguistik anu ngarujuk kana papasangan kecap anu lalawanan hartina (lawan kecap). Conto: panas nyaéta antonim tiis.

## Tempo ogé 
* sinonim
Véktor (biologi)

[250px|thumb|Reungit *[Anopheles stephensii*, véktor kasakit malaria.]]
Dina widang épidemiologi, **véktor** téh organismeu anu dirina henteu ngabalukarkeun kasakit, tapi mawa inféksi patogén ti hiji inang ka nu séjénna. Conto klasikna nyaéta reungit *Anopheles* anu mangrupa véktor kasakit malaria ku cara mawa parasit *Plasmodium* ka manusa. Dina hal ieu, *Plasmodium* henteu ngabahyakeun reungitna (inang antarana), tapi ngabalukarkeun kasakit ka manusa (inang tujulna).

Dina biologi molekulér jeung rékayasa genetik, véktor téh tutumpakan pikeun melakkeun matéri genetik ka jero sél. Virus véktor hartina virus anu geus dirobah sangkan bisa nransduksi matéri genetik ka jero sél (misalna pikeun terapi gén).

Véktor plasmid dijieun ku cara ngarobah wangun DNA jadi plasmid. Salajengna, rupa-rupa téhnik dipaké pikeun nransféksi plasmidna ka jero sél.

## Épidemiologi 
Aya dua tipeu véktor anu jadi tutumpakan kuman ka inangna: mékanis jeung biologis. Mikroba teu baranahan dina véktor mékanis - véktor mékanis ngan sacara fisik mawa mikroba ti hiji inang ka nu séjénna. Sabalikna, mikroba kudu baranahan dina véktor biologis saméméh manéhna asup ka awak inang.

## Rujukan 
* Alihbasa ti Vector, Wikipédia basa Inggris. Disalin 30 Juli 2008.
* 
* 

## Tumbu kaluar 
* Gene Therapy Net
* The Rutgers University Center for Vector Biology
Sinonim

**Sinonim** nyaéta kecap anu béda tapi mibanda harti anu jiga atawa sarua.

Conto sinonim: indung - biang, bapa - abah, awéwé - wanoja

## Tempo ogé 
* Linguistik
Pita dasar

**Pita dasar** atawa *baseband* nyaéta wilayah spéktrum (doméin frékuénsi) anu ditempatan ku sinyal informasi. 

Dina pamrosésan sinyal, ***baseband*** mangrupa kecap sifat anu ngagambarkeun sinyal atawa sistem nu wilayah frékuénsina diukur ti frékuénsi enol nepi ka bandwidth maksimum; kalan-kalan ieu kecap digunakeun minangka kecap barang pikeun hiji pita frékuénsi nu awalna enol. Baseband mindeng dianggap minangka sinonim pikeun **lowpass** (lolos handap), sarta antonim pikeun passband (lolos pita).

## Tempo ogé
*spéktrum

## Rujukan
#Hsu, Hwei P., Schaum's Outline of Théory and Problems of Analog and Digital Communications, McGraw Hill, 1993
Kecap barang

**Chawnima barang** nyaéta kecap anu bisa nyicingan tempat jejer atawa obyék (pangrandap) dina kalimah. Contona dina kalimah *Arip keur maca buku*, kecap *Arip* (jejer) jeung *buku* (obyék) dina éta kalimah mangrupa kecap barang.

Ari ciri-ciri kecap barang di antarana:

#kecap barang bisa nuturkeun kecap bilangan: lima jalma, dua imah, saratus tangkal;
#kecap barang bisa dituturkeun ku kecap gaganti diri: buku kuring, imah manéhna, lancingan anjeunna;
#kecap barang bisa dipiheulaan ku frasa “nu + kecap sipat”: awéwé nu geulis, imah nu alus, buku nu kandel, baju nu bodas;
#kecap barang bisa dipiheulaan ku kecap pangantét: di Banjar, dina méja, ti Garut, kana mobil.

Nurutkeun hartina kecap barang téh nyaéta kecap anu nuduhkeun barang atawa ngaran anu dianggap barang. Terus baé aya istilah kecap barang kongkrit (nyata) jeung kecap barang abstrak (ciciptan).

## Tempo ogé
*Kecap
*Kalimah

## Rujukan
#Drs. Budi Rahayu Tamsyah, Spk., Kamus Istilah Tata Basa jeung Sastra Sunda, Pustaka Setia, Bandung, 1999.
Osilator lokal

**Osilator lokal**, atawa dina basa Inggris **local oscillator**, nyaéta hiji alat nu dipaké pikeun ngabangkitkeun sinyal anu diadukeun jeung sinyal nu dipikahayang pikeun dicampur sarta ngahasilkeun hiji frékuénsi nu béda. Alat ieu dieupankeun kana panyampur frékuénsi

## Tempo ogé
*Panyampur frékuénsi
Pita frékuénsi

**Pita frékuénsi** nyaéta wilayah frékuénsi nu mindeng nujul kana wilayah frékuénsi sora atawa wilayah frékuénsi dina radiasi éléktromagnétik, kaasup cahaya jeung gelombang radio.

Réa alat radio anu dijalankeun dina wilayah frékuénsi tinangtu anu ngawatesan hiji sinyal pikeun mancar dina frékuénsi tinangtu dimaksud. Frékuénsi wates handap jeung frékuénsi wates luhur mangrupa titik-titik di mana kakuatan sinyal turun sahandapeun 3&nbsp;dB.

## Tempo ogé
*Bandwidth
*Cutoff frequency
*Decibel (hijian fisika - dB)
*Spéktrum éléktromagnétik
Atenuasi

nu gumantung kana frékuénsi dina atmosfir.]]
**Atenuasi** nyaéta ngaleutikna atawa ngurangna amplitudo jeung inténsitas sinyal. Sinyal bisa ngaleutikan sacara éksponénsial ku cara transmisi ngaliwatan hiji médium. Aténuasi mangrupa hiji sipat nu penting dina panerapan telekomunikasi jeung ultrasonik lantaran boga peran dina nangtukeun kakuatan sinyal sabagé fungsi tina jarak. Atenuasi biasana diukur maké hijian **decibel** per hijian panjang médium (dB/cm, dB/km, jeung sajabana) sarta dinyatakeun ku koéfisien atenuasi médium kasebut.

## Tempo ogé
*Telekomunikasi

## Tumbu kaluar 
*NIST's XAAMDI: X-Ray Attenuation and Absorption for Materials of Dosimetric Interest Database
*NIST's XCOM: Photon Cross Sections Database
*NIST's FAST: Attenuation and Scattering Tables

## Rujukan
Frequency-division multiplexing

***Frequency-division multiplexing*** (FDM) nyaéta wangun multiplexing sinyal di mana sinyal-sinyal informasi (sinyal-sinyal pita dasar) dimodulasi maké sinyal-sinyal pamawa) nu frékuénsina béda-béda sarta tuluy dijumlahkeun pikeun ngahasilkeun hiji sinyal sanyawa (sinyal komposit).

Cara *multiplexing* nu maké tilu sinyal asupan ieu digambarkeun di handap ieu:

Multiplexing tilu sinyal asupan make cara FDM.

Dina gambar kasebut digambarkeun tilu sinyal asupan jeung sinyal-sinyal pamawa dina wangun spéktrum (doméin frékuénsi)na sarta modulasi DSB digunakeun pikeun ngagambarkeun spéktrumna. Sabenerna rupa modulasi naon waé ogé bisa dipaké dina FDM salila pamisahan sinyal pamawa cukup pikeun nyingkahan tumpang tindih spéktrum. Sanajan kitu, padika modulasi anu paling réa digunakeun dina FDM nyaéta modulasi SSB. Dina ujung panarima (tungtung kanal), katilu sinyal modulasi dipasahkeun ku tilu bandpass filter (BPF) sarta satuluyna didemodulasi (ditimukeun deui sinyal aslina) ngagunakeun tilu osilator lokal.

FDM dipaké dina sistem telepon, telemetri, siaran radio komérsial, televisi, jeung jaringan telekomunikasi. Siaran radio AM komérsial ngagunakeun frékuénsi sinyal pamawa  anu dipisah-pisah saanggang 10&nbsp;kHz dina wilayah frékuénsi antara 540 jeung 1600&nbsp;kHz. Pamisahan ieu henteu cukup pikeun nyingkahan tumpang tindih pikeun modulasi amplitudo (AM) kalayan fidelitas nu cukup hadé (50&nbsp;Hz nepi ka 15&nbsp;kHz). Ku lantaran kitu, setasiun pamancar AM nu frékuénsi pamawana padeukeut sacara géografis dipisahkeun paanggang pikeun ngaminimalkeun interférensi. Siaran radio komérsial modulasi frékuénsi (FM) ngagunakeun frékuénsi—frékuénsi sinyal pamawa ni dipisahkeun saanggang 200&nbsp;kHz. Dina sistem telepon jarak jauh, 600 atawa leuwih sinyal sora (200&nbsp;Hz nepi ka 3,2&nbsp;kHz) dipancarkeun ngaliwatan kabel koéksial atawa tumbu gelombang mikro (microwave) ngagunakeun modulasi SSB kalayan frékuénsi-frékuénsi sinyal pamawa nu dipisahkeun sajauh 4&nbsp;kHz. Dina prakték, sinyal komposit anu diwangun ku pamisahan sababaraha sinyal dina frékuénsi bisa, dina giliranana, didémodulasi maké frékuénsi sinyal pamawa lianna. Dina hal ieu, frékuénsi pamawa dimaksud mindeng disebut subcarrier.
 
## Tempo ogé
*Multiplexing
*Sinyal pamawa
*Pita dasar

## Rujukan
#Hsu, Hwei P., Schaum's Outline of Théory and Problems of Analog and Digital Communications, McGraw Hill, 1993
Modulasi frékuénsi

400px|right|thumb|Conto modulasi frékuénsi. Gambar ieu mintonkeun sinyal informasi xm(t) (warna paul) jeung sinyal pamawa xc(t) (warna beureum)
400px|right|thumb|sinyal hasil modulasi xFM(t) atawa *y(t)* (warna héjo) jeung sinyal informasi *xm(t)* (warna paul).

**Modulasi frékuénsi** ( ) nyaéta salah sahiji rupa modulasi sudut anu panyimpangan frékuénsi sakedapan dina pamawana proporsional jeung sinyal informasi m(t), nyaéta:

\frac{d\phi(t)}{dt} = k_f m(t)

atawa \phi(t) = k_f \int_{t_o}^{t} m(\lambda) d\lambda + \phi(t_o)

di mana kf mangrupa konstanta panyimpangan frékuénsi, anu dinyatakeun dina radian per detik per hijian m(t), sarta \phi(t_o) nyaéta sudut fase awal mangsa t=to. Biasana diupamakeun yén t_o = -\infty sarta \phi(-\infty) = 0.

Ku kituna, urang bisa nganyatakeun sinyal modulasi sudutna sabagé:

xFM(t) = A cos [\omega_c t + k_f \int_{-\infty}^{t} m(\lambda) d\lambda]

## Tempo ogé 
* Modulasi
* Modulasi sudut

## Tumbu kaluar 
* Discussion of practical implementation of FM/PM systems 

## Rujukan 
# Hsu, Hwei P., Schaum's Outline of Théory and Problems of Analog and Digital Communications, McGraw Hill, 1993
Tanara, Sérang

**Tanara** nyaéta salah sahiji kacamatan di Kabupatén Sérang, Propinsi Banten, Indonésia. Wewengkon ieu kakoncara pisan margi ajengan ageung, Syaikh Nawawi al-Bantani, guru kanggo para ajengan Indonésia sarta guru ageung di Mekkah, wedal di dieu.
Comro

**Comro** nyaéta kadaharan has Sunda ti Jawa Kulon. Comro salasahiji tina loba kadaharan Sunda nu meunang ngaran tina wancahan bahan dasar nu. Kadaharan ieu leuwih ngeunah didahar lamun masih haneut kénéh. Mun geus tiis mah sok rada teuas, gaaleun téa.

## Bahan jeung Bungbu 
* Sampeu
* Oncom
* Kalapa
* Céngék
* Bawang bodas
* Katuncar
* Daun bawang
* Daun surawung
* Uyah
* Gula

## Cara Nyieun 
Sampeu jeung kalapa diparud. Mun hayang comro nu garing jeung rangu parud sampeu diperes, cipatina dipiceun. Galokeun parudan sampeu jeung kalapa, bisa waé ditambahan ku hirib daun bawang. Bungbuan maké réndos bawang bodas, katuncar, uyah jeung gula.

Keur eusina jieun sambel oncom Carana: oncom, céngék, bawang bodas, daun surawung, uyah, jeung gula diréndos teu kudu lemes-lemes. Tumis sina asak.

Cokot sakeupeul adonan sampeu jeung kalapa, eusi maké sambel oncom. Jieun buleud atawa lonyod, Laju goréng dina minyak nu ngeueum nepi ka semu coklat.

## Hal Séjénna 
Kiwari, réa nu sok salah dina nuliskeun comro. Nulisna téh sok jadi combro. Lain waé urang ti saluareun Sunda, dalah urang Sundana sorangan masih kénéh réa nu sok salah nulis kitu.

## Tempo ogé 
* Misro

## Rujukan
Misro

**Misro** nyaéta kadaharan has ti Jawa Kulon. Misro mangrupa modifikasi tina comro anu eusina gula beureum. Misro dijieun tina parudan sampeu anu dibentuk lonjong sarta bagian jerona dieusian gula beureum nu saterusna digoréng, alatan éta pisan dingaranan *Misro* anu mangrupa singketan tina a**mis** di je**ro** (basa Sunda). Kadaharan ieu leuwih ngeunah lamun didahar mangsa masih kénéh haneut.

## Tempo ogé 
* Comro

## Rujukan
Vaksin

**Vaksin** nyaéta préparasi nu dipaké pikeun ngaronjatkeun imunitas kana hiji inféksi panyakit. Ieu istilah diturunkeun tina istilah cacar sapina Edward Jenner ("vacca" téh basa Latin nu hartina sapi), nu mun disuntikkeun ka manusa bakal ngajaga manusa tina panyakit cacar. Vaksin téh dumasar kana konsép variolasi nu asalna ti nagara Tiongkok, nyaéta prakprakan népakeun cacar anu watekna lemah. Jenner sadar yén para wanoja anu ngolah susu sapi (jaman baheula di kulon biasana wanoja anu disebut *milkmaid*) anu katépaan cacar sapi, henteu kabancén ku cacar. Dipakéna vaksin téh disebutna vaksinasi. Vaksinasi mangrupa métode nu paling éféktif jang nyegah tina panyakit nu nular. Vaksinasi efektif keur ngaronjatkeun kawedelan awak, contohna waé tina panyakit bangsar, polio, campakjeung tétanus. Dumasar kana éféktivitasna nu geus dicobaan jeung divérifikasi sacara luas, vaksin nu kaasup geus terbukti éféktif nyaéta saperti vaksin influénza, vaksin HPV jeung vaksin cacar air. Organisasi Kaséhatan Dunia (WHO) ngalaporkeun sangkan vaksin nu geus miboga izin ayeuna aya jang dua puluh lima inféksi nu bisa dicegah.

## Wanda Vaksin 
Vaksin téh biasana ngandung unsur mikroorganisme anu geus paéh atawa teu aktif, bisa ogé nu mangrupa produk murni tina wanda éta mikroorganisme. Vaksin miboga sababaraha hiji wanda nu bisa digunakeun. Unggal wanda vaksin téh boga sistem nu béda-béda, keur nambahan sistem kawedelan urang sangkan bisa ngalawan wanda virus atawa kuman nu tangtu. Aya opat wanda vaksin anu utama, di antarana nyaéta vaksin hirup nu dilemahkeun, vaksin nu teu aktif (Inaktif), vaksin subunit, rékombinan, polisakarida konjugasi, jeung vaksin toksoid. 

### **Vaksin Hirup anu dilemahkeun** 
Vaksin Inaktif nyaéta vaksin anu ngagunakeun kuman atawa virus hirup nu geus dilemahkeun. Ieu vaksin miboga kapunjulan nyaéta méré kawedelan anu kuat jeung tahan dina jangka waktu anu lila. Contona digunakeun keur kasakit campak (*measles*), Vaksin Polio Oral (VPO), Rotavirus, Demam Konéng (*Yellow Fever*).

### **Vaksin Inaktif** 
Vaksin Inaktif nyaéta vaksin anu ngagunakeun kuman nu nyababakeun panyakit nu geus teu di aktifkeun. Vaksin Inaktif miboga kahéngkéran nyaéta henteu méré kawedelan (nu sifatna ngalindungi) nu leuwih kuat tibatan vaksin anu aktif. Vaksin Inaktif digunakeun keur ngungkulan panyakit Hépatitis A, Flu (ngan butuh suntikan), polio jeung rabiés.

## Rujukan 
**Vaccine*. Wikipédia basa Inggris. Disalin 31 Juli 2008.

## Tutumbu Kaluar 
* 
* 
* VIOLIN: Vaccine Investigation and Online Information Network
Aruji Kartawinata

right|thumb|Arudji Kartawinata
**Aruji Kartawinata** (éjahan heubeul **Arudji Kartawinata**, lahir di Garut, 5 Méi 1905 - Jakarta, 13 Juli 1970) nyaéta salah sahiji urut Menteri Muda Pertahanan Indonésia dina Kabinét Sjahrir II. Satamatna ti HIS manéhna neruskeun atikan ka MULO (sakola satingkat SMP) di Bandung. Réngsé ti dinya manéhna digawé jadi guru, tuluy jadi kapala sakola di SD Sarikat Islam di wewengkon Garut. Sajaba ti éta saprak ngora manéhna ogé aktif dina sagala rupa gerakan kabangsaan.

Sabot di Garut, manéhna kungsi medalkeun koran *Balatentara Islam* anu ngawartakeun kagiatan sarta gerakan Sarikat Islam. Dina jaman *pendudukan* soldadu Jepang, manéhna miluan latihan PETA (Pembela Tanah Air) sarta diangkat jadi *daidancho* PETA di Cimahi. Sanggeus kamerdikaan Indonésia, manéhna tuluy diangkat jadi Komandan BKR (Badan Kéamanan Rakyat) anu saterusna jadi TKR (Tentara Kéamanan Rakyat) Divisi III Jawa Kulon sarta mangrupa cikal bakal Divisi Siliwangi.

Sabot Kabinét Syahrir II, manéhna kapeto jadi Menteri Muda Pertahanan. Dina taun 1948, TNI kudu hijrah ka Yogyakarta alatan ayana pajangjian Renville. Manéhna ditunjuk jadi Pupuhu Panitia Hijrah TNI anu miboga pancén mindahkeun soldadu-soldadu Républik Indonésia anu aya di saantéro wewengkon kakawasaan Walanda ka wewengkon Républik.

Sajaba ti éta manéhna kungsi ogé jadi anggota DPR-RIS (Republik Indonésia Serikat). Sanggeus Pemilu 1955, manéhna kapilih jadi anggota DPR-RI. Karirna terus naékjadi anggota DPR-GR sarta tungtungna diangkat jadi anggota DPA (Déwan Pertimbangan Agung) dina taun 1966-1968.

Dina taun 1970, manéhna maot alatan ngarandapan panyakit radang otak sarta dikurebkeun di Taman Makam Pahlawan Kalibata.

## Tumbu ka luar 
*  Inohong Sajarah - Aruji Kartawinata
Prisma

* Prisma (optik), pakakas pikeun misahkeun cahya kana bagian-bagian nu nyusunna.
* Prisma (géométri), hiji wangunan dina géometri.
Musisi

**Musisi** atawa **juru musik** nyaéta jelema anu ngamaénkeun pakakas musik kawas hitar jeung piano atawa jelema anu ngawih.

Misisi ogé hiji jalma anu nulis musik, boh pikeun dirina sorangan boh dibikeun ka batur. Jelema anu nulis musik disebut komponis.
 
Musisi ogé bisa nyieun kumpulan pikeun ngamaénkeun musik. Lamun kumpulan éta diwangun ku réa jelema anu ngamaénkuen pakakas musik babarengan, kawas musik degung, dingaranan orkéstra. Lamun kumpulan kasebut ngawengku réa jelema anu ngawih, kawas dina upacara bandéra, ngaranna paduan suara. Lamun ngan kumpulan kasebut ngawengku sawatara urang anu babarengan biasana disebut band. Sakapeung band mibanda ngaran kawas nu ngawih.

Sawatara conto band nyaéta:
* The Beatles
* The Cangcuter
* Ungu

Sawatara conto orkéstra:

*Orkéstra Simfoni London 
*Orkéstra Filharmonia Béograd, Sérbia
Spéktrum éléktromagnétik

**Spéktrum éléktromagnétik** nyaéta wilayah sakabéh radiasi éléktromagnétik anu mungkin. Spéktrum éléktromagnétik bisa digambarkeun ku spéktrum panjang gelombang, spéktrum frékuénsi, atawa spéktrum énergi pér foton.

Tilu spéktrum ieu sacara langsung patula-patali (tempo ogé tabel sarta awalan SI):
* Panjang gelombang dikalikan jeung frékuénsi hasilna laju cahaya: 300 Mm/s, nyaéta 300 Mmhz
* Énergi foton nyaéta 4.1 fev pér Hz, nyaéta 4.1μeV/GHz
* Panjang gelombang dikalikan jeung énergi per foton ngahasilkeun 1.24 μeVm

Spéktrum éléktromagnétik bisa dibagi kana sawatara wilayah anu rumentang ti handapeun frékuénsi nu digunakeun pikeun radio modéren (dina tungtung panjang gelombang nu panjang) nepi ka radiasi gamma (dina tungtung panjang gelombang pondok), ngawengku panjang-panjang gelombang ti rébuan kilométer nepi ka bagian leutik ukuran atom. Aya anggapan yén wates gelombang pondok nyaéta di sabudeureun panjang Planc, sarta wates gelombang panjang nyaéta ukuran jagat raya (tempo ogé kosmologi fisika), sanajan prinsip spéktrum teu diwatesan sarta kontinyu.

[thumb|450px|Sanajan sawatara radiasi ditandaan *N* pikeun nu euwuen dina gambar, sawatara [gelombang bener-bener nembus atmosfir, sanajan kacida leutikna lamun dibandingkeun jeung radiasi lianna]]

## Rujukan
Modulasi fase

**Modulasi fase** (basa Inggris: *phase modulation*) nyaéta salah sahiji rupa modulasi sudut anu panyimpangan fase sakedapan dina pamawana proporsiaonal jeung sinyal informasi m(t), nyaéta:

\Phi (t) = k_p m(t)

di mana kp mangrupa konstanta panyimpangan fase, anu dinyatakeun dina radian per hijian m(t).

Ku kituna, urang bisa nganyatakeun sinyal modulasi sudutna sabagé:

xPM(t) = A \cos [\omega_c t + k_p m(t)]

## Tempo ogé
*Modulasi
*Modulasi sudut

## Tumbu kaluar
*Discussion of practical implementation of FM/PM systems 

## Rujukan
#Hsu, Hwei P., Schaum's Outline of Théory and Problems of Analog and Digital Communications, McGraw Hill, 1993
Londok

**Londok** (kulawarga **Chamaeléonidae**) mangrupa squamata nu kaasup salah sahiji kulawarga kadal. Ngaran ilmiahna dicokot tina Basa Yunani Kuna *χαμαιλέων* (khamailéon), tina *χαμαί* (khamai) "dina lemah/taneuh" + *λέων* (léon) "singa", jadi "singa taneuh".

## Pedaran 
[left|thumb|Wangun [létah londok]]
Awak londok ukuranana rupa-rupa, ti *Brookesia minima* nu ukur 2,5&nbsp;cm nepi ka *Furcifer oustaleti* jalu nu panjangna 79&nbsp;cm. Dina huluna sok aya unak-anik kaahéngan, contona liang irungna nonjol, bentuk kawas cula dina *Chamaeleo jacksonii*, atawa sarupaning jawér kawas bogana *Chamaeleo calyptratus*. Ieu sato boga dimorfismeu séksual, katémbong tina lobana rarangkén/hiasan dina jaluna, sedengkeun anu bikang mah teu pati.

Spésiés-spésiés londok sacara umum mibanda wangun anu sarua, boh suku, panon, létah, sarta teu boga ceuli. Ramo sukuna aya lima, tapi ngumpul jadi dua kelompok: dua ramo (jempol jeung curuk) jeung tilu ramo (jajangkung nepi ka cingir). Ku kituna, suku londok bisa muntang pageuh dina dahan. Lian ti éta, ramona ogé dilengkepan ku cakar anu seukeut antukna bisa lincah tétérékélan dina tatangkalan. Pikeun ngadukung kahirupanana dina tatangkalan, sawareh londok boga buntut anu bisa ngagulung. Hal ieu utamana pikeun kasaimbangan awak jeung pikeun muntang.

Nu paling istiméwa ti ieu réptil nyaéta panonna. Kongkolak luhur jeung handap ngahiji, ukur nyésakeun liang leutik anu cukup keur pupilna. Panonna bisa muter jeung mokus séwang-séwangan nempo ka objék anu béda. Ku kituna, londok bisa nempo 360° ka sakurilingna. Mun mangsa geus katempo, kadua panonna bisa fokus antukna persépsi anggangna leuwih sampurna.

## Vidéo 
Gambar:Camaleón - Calidad- 5.ogv

## Rujukan 
* *Chameleon*. Wikipédia édisi basa Inggris. Disalin 7 Agustus 2008

## Tumbu kaluar 
* Chameleons! Online E-zine
* The Advanced Chameleon Keepers website 
* The Chameleon Forums
* Forums/Live Chat/DIY Videos/Chameleon care and information for beginner and advanced keepers @KeepingChameleons.com 
* Chameleons Online: Help Forum - currently almost 2100 members and over 19000 posts
* Chameleon Care and Information Center website
* Reptile Database
* The African Herpetology Website
* Jackson's Chameleon Care Information at Caresheets.net 
* Chameleon picture taken in South India 
* Panther Chameleon Photos
Akselérasi

Dina fisika, **akselérasi** atawa **gagancangan** nyaéta gedéna robahan (atawa derivasi laju, anu mangrupa véktor) kalawan diménsi panjang/waktu². Dina hijian SI nyaéta méter/detik².

[lang=su|255px|thumb|Akselerasi nyaéta tingkat robahan [laju. Di tiap titik dina hiji gambar laju-waktu (basa Inggris: velocity-time)), gedéna akselerasi dinyatakeun ku gradién tangén kurva di éta titik.]] Akselérasi dilambangkan ku a (aksara panghareupna dina kecap akselérasi). Akselérasi bisa boga harga positif sarta négatif. Lamun harga akselérasi positif, hal ieu némbongkeun yén laju barang anu ngalaman akselérasi positif ieu nambahan (digancangkeun). Sabalikna lamun harga akselérasi téh négatif, hal ieu némbongkeun yén laju barang ngurangan (dilaunkeun). Conto akselérasi positif nyaéta: gerak muragna buah tina tangkalna anu dipangaruhan ku gravitasi. Sedengkeun conto akselérasi négatif nyaéta: gerak mobil anu dierém.

## Rumus 
Rumus rata-rata akselérasi dina hiji perioda waktu \Delta t nyaéta
:\mathbf{\bar{a}}=\frac{\mathbf{v}(t+\Delta t)-\mathbf{v}(t)}{\Delta t} 
di mana
:\mathbf{v}(t+\Delta t) mangrupa laju ahir
:\mathbf{v}(t) mangrupa laju awal
:\mathbf{t} mangrupa waktu awal sarta \Delta \mathbf{t} mangrupa robahan waktu.

Rumus akselérasi instan (sakedapan) dina waktu t nyaéta
:\mathbf{a}(t)=\lim_{\Delta t \to 0}\frac{\mathbf{v}(t+\Delta t)-\mathbf{v}(t)}{\Delta t}=\frac{\mathrm{d}\mathbf{v}}{\mathrm{d}t}
Jadi akselérasi mangrupa derivasi (turunan) tina laju. Perlu dicatet yén pernyataan (Posisi ahir - Posisi awal) / (Jumlah waktu nu diperlukeun) mangrupa laju rata-rata, sarta wates mangsa interval waktu ngadeukeutan enol mangrupa laju sakiceup. Ku kituna, laju mangrupa derivasi kahiji tina posisi, sedengkeun akselérasi mangrupa derivasi kadua tina posisi.

Perlu dicatet ogé yén akselérasi rata-rata jeung akselérasi sakiceup dina hiji perioda waktu \Delta t=t_1-t_0 dipatula-patalikeun ngaliwatan téorema harga rata-rata pikeun integral:
:\bar{\mathbf{a}}\int_{t_0}^{t_1}\mathrm{d}t=\int_{t_0}^{t_1}\mathbf{a}(t)\mathrm{d}t

Nempatkeun kabéhanana babarengan hartina:
:\mathbf{a} = \frac{\mathrm{d}\mathbf{v}}{\mathrm{d}t} = \frac{\mathrm{d}^2\mathbf{r}}{\mathrm{d}t^2}
di mana
:\mathbf{a} nyaéta **akselerasi**
:\mathbf{v} nyaéta **laju**
:\mathbf{r} nyaéta **posisi**
:{t} nyaéta **waktu**

Patali jeung hukum gaya Newton, F = ma, akselérasi sarua jeung kabéh gaya nu nimpah kana hiji barang dibagi ku massa barang kasebut:
:a = \frac{F}{m}

## Tempo ogé 
* Akselerasi sudut
* Derivasi posisi
* Persamaan gerak

## Tumbu ka luar 
* Acceleration and Free Fall  - a chapter from an online textbook
* *Trajectories and Radius, Velocity, Acceleration* on Project PHYSNET (ERROR - PAGE MOVED)
* Science aid: Movement 
* The physics classroom  
* Science.dirbix: Acceleration 
* Acceleration Calculator
* Motion Characteristics for Circular Motion 
* Practical Guide to Accelerometers
Paul

**Paul** atawa **biru** atawa **bulao** (tina basa Walanda *blauw*) nyaéta warna anu dihasilkeun ku cahaya nu boga spéktrum nu didominasi ku énergi nu panjang gelombangna antara 440–490 nanométer. Bulao ogé nunjul kana kelir langit beurang keur cékas tur lénglang. 
Paul dianggap salah sahiji ti tilu warna primér sajaba ti  beureum jeung konéng.
## Dicutat tina 
## Tempo ogé 
* Daptar warna
Spéktrum

[thumb|right|180px|Spéktrum dina [katumbiri.]]
**Spéktrum**, asalna tina kecap basa Inggris kuna *spectre* anu hartina jurig, kiwari boga harti nu nyumber tina pamakéan dina élmu alam nyaéta hiji kaayaan atawa harga anu henteu kawates ngan ku sakumpulan harga waé tapi bisa robah sacara teu kawates dina jero hiji kontinum.

Pamakéan munggaran kecap *spektrum* dina élmu alam nyaéta dina widang optik pikeun ngagambarkeun katumbiri warna sabot cahaya dipengkolkeun (didispérsi) ku hiji prisma. Dina widang ieu, spéktrum nujul kana kumpulan sinyal anu mangrupa gelombang éléktromagnétik anu bisa katempo (karasa) ku panon manusa. Cahaya anu diliwatkeun kana hiji prisma dipisahkeun jadi warna-warna  dumasar kana panjang gelombangna. Warna wungu nu aya di salah sahiji tungtung mibanda panjang gelombang pangpondokna sarta beureum dina tungtung séjénna mibanda panjang gelombang pangpanjangna. Antayan warna ti nu panjang gelombangna panjang ka nu panjang gelombangna pondok nyaéta beureum, jingga, konéng, héjo, paul, wungu ngawangun spéktrum dina katumbiri nu dihasilkeun ku prisma.

Saprak pamakéan kecap spéktrum dina widang optik, kecap spéktrum dilarapkeun minangka analogi dina sagala rupa widang séjén, contona 'spektrum opini pulitik' jeung sajabana.

Pakakas pikeun ngarékam spéktrum disebut spéktrométer.

## Tempo ogé 
*Spéktrum éléktromagnétik
Warna

right|375px|thumb|Warna mangrupa bagian penting tina éksprési manusa.
**Warna** atawa **kelir** (tina basa Walanda *kleur*) nyaéta spéktrum tinangtu anu aya dina jero hiji cahaya sampurna (boga warna bodas). Cir sahiji warna ditangtukeun ku panjang gelombang cahya kasebut. Contona warna paul mibanda panjang gelombang 460 nanométer.

Panjang gelombang warna anu masih bisa katangkep ku panon manusa nyaéta antara 380-780 nanométer.

Dina pakakas optis, warna bisa ogé dihartikeun salaku interprétasi otak kana campuran tilu warna primér cahya: beureum, héjo, paul anu digabungkan dina komposisi tinangtu. Contona campuran 100% beureum, 0% héjo, sarta 100% paul baris ngahasilkeun interpretasi warna magénta.

Dina seni rupa, warna bisa ogé dihartikeun pantulan nu tangtu tina cahya anu dipangaruhan ku pigmén anu aya dina beungeut barang. Contona campuran pigmén bungur jeung cyan kalawan proporsi nu pas sarta disinaran cahaya bodas sampurna baris ngahasilkeun sénsasi (rasa) jiga warna beureum .

Saban warna sanggup méré gambaran sarta idéntitas nu tangtu luyu kaayaan sosial nu nempona. Contona kelir bodas baris méré gambaran suci sarta tiis di wewengkon Kulon alatan pakait jeung salju. Sagigireun ti éta di kaloloban nagara Wétan kelir bodas méré gambaran pati sarta kacida nyingsieunan alatan pakait jeung lawon kafan (sanajan sacara téori sabenerna bodas lain kelir).

Dina élmu kelir, hideung dianggap minangka kaayaan teu mibanda kelir. Sawatara éta kelir bodas minangka kaayaan hadirna sakumna gelombang kelir kalayan *proporsi* nu saimbang. Sacara ilmiah, duanana ogé lain warna, sanajan bisa dihadirkan dina wangun pigmén

## Papasingan 
# Warna nétral, nyaéta warna-warna anu henteu deui mibanda kamurnian warna atawa dina kalimah séjén lain mangrupa warna primér atawa sékundér. Warna ieu mangrupa campuran tilu komponén warna sakaligus, tapi henteu dina komposisi nu pas sarua. 
# Warna kontras; cékas, nyaéta warna-warna anu rasana silih lawan. Warna kontras bisa dihasilkeun tina warna anu *berseberangan* (motong titik tengah segitilu) diwangun ku warna primér sarta warna sékundér. Tapi henteu nutupan jigana ogé nyieun kontras kelir kalawan menolah peunteun atawa kemurnian kelir. Conto kelir kontras nyaéta beureum kalawan héjo, konéng kalawan wungu sarta bulao kalawan oranyeu.
# Warna panas, nyaéta kumpulan warna dina wengkuan satengah bunderan dina jero bunderan warna mimiti ti beureum nepi ka konéng. Warna ieu jadi simbul bungah, sumanget, ambek jsjbn. Warna panas méré rasa jarak anu deukeut.
# Warna tiis, nyaéta kumpulan warna dina daérah satengah bunderan dina jero bunderan warna mimiti ti héjo nepi ka wungu. Warna ieu jadi simbul kalungguhan, tiis, méré nah jejbn. Warna tiis méré rasa jarak anu jauh.

## Istilah séjén 
* Harga warna, ditangtukeun ku cékas atawa rumeukna warna. Harga ieu dipangaruhan ku ditambahankeun bodas atawa hideung. Dina jero sistem RGB (*red, green, blue*), harga ieu ditangtukeun ku ditambahkeunna komponén beureum, paul, jeung héjo dina *komposisi* anu pas sarua sanajan henteu kudu sapinuhna saratus persén.

## Tempo ogé 
* Pigmén
* Daptar warna
* Bunderan warna Brewster
## Dicutat tina
Kutawaringin, Kutawaringin, Bandung

**Kutawaringin** nyaéta salah sahiji désa di Kacamatan Kutawaringin, Kabupatén Bandung,  Propinsi Jawa Kulon, Indonésia.
Ngokolakeun runtah

[right|thumb|Wadah runtah rodaan di [Berkshire, Inggris]]
**Ngokolakeun runtah** atawa **manajemén runtah** (Basa Indonésia: *pengelolaan sampah*, , ) nyaéta prosés ngokolakeun runtah kaasup ngumpulkeun, ngirimkeun, mrosés, ngadaur ulang atawa miceun éta runtah. Istilah ieu biasana patali jeung bahan nu dihasilkeun tina aktivitas manusa, tur ilaharna dikokolakeun téh pikeun ngurangan pangaruhna kana kasehatan, lingkungan atawa estetika. Sanajan geus jadi kasapukan yén runtah téh mangrupa bahan nu teu dipikahayang, lain hartina runtah euweuh gunana. Malah, lamun bisa ngokolakeunnana runtah ogé bisa mibanda mangpaat ekonomis. Manajemén runtah ogé ditérapkeun keur ngahadéan sumber daya alam. Manajemén runtah bisa patali jeung bahan padet, cair, gas atawa radioaktif, kalayan cara jeung widang kaahlian nu béda-béda keur unggal bahan-bahan eta.
Massa

**Massa** nyaéta sipat fisika ti hiji barang, anu sacara umum bisa dipaké pikeun ngukur lobana materi anu aya dina hiji barang. Massa mangrupa konsép utama dina mékanika klasik sarta widang élmu séjén anu patali. Dina Sistem Internasional (SI), massa diukur dina hijian kilogram. Pakakas anu dipaké pikeun ngukur massa biasana nyaéta timbangan.

## Massa jeung beurat 
Henteu kawas beurat, massa di satiap tempat sok sarua. Contona: massa urang sabot di bumi sarta di bulan sarua, tapi beurat urang di bumi jeung di bulan béda.

**Hubungan** antara massa jeung beurat nyaéta massa*(akselerasi gravitasi) mangrupa beurat. 
:F= m*g. 
F nyaéta *gaya*, m nyaéta massa, sarta g nyaéta alselerasi gravitasi (daya tarik bumi). Sawatara jalma nuliskeun rumus kasebut dina wangun 
:W=m*g, 
di mana W nganyatakeun beurat. Nurutkeun élmu fisika, massa hiji jalma baris sarua di mana waé, tapi beurat jelema kasebut baris béda ti hiji tempat jeung tempat anu séjénna (beurat jelema kasebut di kutub baris leuwih gedé batan beuratna di katulistiwa).

Sarua jeung éta, beurat hiji barang di luhur beungeut laut baris leuwih gedé manan beuratna di puncak gunung anu luhur. Hal ieu kajadian alatan akselerasi gravitasi di kutub leuwih gedé batan di katulistiwa, sarta akselerasi gravitasi di luhur beungeut laut leuwih gedé di patempatan anu leuwih luhur (alatan jarakna ka puseur bumi leuwih jauh).

manéhna:Massa
Énergi

[thumb|right|258px|[Panas jeung cahaya kilat mangrupa bentuk énergi.]]

Dina fisika jeung élmu alam lianna, **énergi** (tina basa Yunani  - *energeia*, "aktivitas, operasi", tina  - *energos*, "aktif, digawé") nyaéta hiji kuantitas fisik skalar anu mangrupa sifat obyék jeung sistem anu langgeng. Énergi mindeng didéfinisikeun salaku kamampuh pikeun ngalakukeun usaha.

## Hijian 
### SI jeung hijian nu patali 
Hijian SI pikeun énergi sarta usaha nyaéta joule (J), dingaranan kieu pikeun ngahormat James Prescott Joule jeung percobaanana dina persamaan mékanika panas. 1 joule sarua jeung 1 newton-méter sarta, dina istilah hijian SI, 1 J sarua jeung 1 kg m2 s−2.

## Pamindahan énergi 
### Usaha 
*Usaha* didéfinisikan minangka "integral wates" gaya F sajauh s:

: W = \int \mathbf{F} \cdot \mathrm{d}\mathbf{s}

Persamaan di luhur nganyatakeun yén usaha (W) sarua jeung integral ti kakalian titik (dot product) antara gaya (\mathbf{F}) dina hiji barang jeung infinitesimal posisi barang (\mathbf{s}).

## Rupa-rupa énergi 
### Énergi kinétik 
Énergi kinétik nyaéta bagian ti énergi anu patali jeung gerakan hiji barang.

:E_k = \int \mathbf{v} \cdot \mathrm{d}\mathbf{p}

Persamaan di luhur nganyatakeun yén énergi kinétik (E_k) sarua jeung integral ti dot product "laju" (\mathbf{v}) hiji barang jeung infinitesimal moméntum barang (\mathbf{p}).

### Énergi poténsial 
Lalawanan jeung énergi kinétik, anu mangrupa énergi ti hiji sistem balukar gerakna, atawa gerak partikel internalna, énergi poténsial ti hiji sistem nyaéta énergi anu patali jeung konfigurasi ruang ti komponén-komponénna sarta interaksi maranéhanana. Jumlah partikel anu ngaluarkeun gaya sacara otomatis nyieun hiji sistem kalawan énergi poténsial. Gaya-gaya kasebut, contona, bisa timbul ti interaksi éléktrostatik (tempo hukum Coulomb), atawa gravitasi.

### Énergi internal 
*Énergi internal* nyaéta énergi kinétik nu patali jeung gerak molekul-molekul, sarta énergi poténsial anu patali jeung geteran puteran sarta énergi listrik ti atom-atom dina jero molekul.

## Tempo ogé 
### Énergi dina élmu alam 
* Konvérsi énergi
* daya
* termodinamika
* entropi termodinamika

### Pamakéan énergi ku manusa 
* Daptar topik énergi
* Krisis énergi
* Téknologi énergi
* Kawijakan énergi
* Énergi kaanyarkeun

Artikel séjénna
* Kasaimbangan énergi
* Panyimpenan énergi
* Transmisi énergi

## Bacaan satuluyna 
* Feynman, Richard. *Six Easy Pieces: Essentials of Physics Explained by Its Most Brilliant Teacher*. Helix Book. See the chapter "conservation of energy" for Feynman's explanation of what energy is and how to think about it.
* Einstein, Albert (1952). *Relativity: The Special and the General Theory (Fifteenth Edition)*. ISBN 0-517-88441-0

## Tumbu ka luar 
* Indonésia Energy Information Center 
* Portal Média Informasi Énergi
* Energy Encyclopedia Encyclopedia of free energy
* Conversions of energy units
* Interesting energy facts
* What does energy really mean? From Physics World 
* Glossary of Energy Terms
* [International Energy Agency IEA - OECD(https://su.wikipedia.org/wiki/OECD)]
Muatan listrik partikel

Muatan listrik partikel nu dilambangkeun ku e atawa sakapeung q nyaéta muatan listrik hiji partikel proton atawa sarua jeung angka négatif muatan listrik hiji partikel éléktron. Mangrupa konstanta fisika sarta hijian muatan listrik.

Hargana nyaéta 1.602 176 53(14) × 10-19 C, nurutkeun daptar konstanta fisika CODATA taun 2002. Dina sistem Centimetre gram second (CGS), hargana ngadeukeutan 4.803 × 10-10 statcoulomb.

Saprak diukur ku Robert Millikan dina percobaan tétésan-minyak dina taun 1909, muatan dasar partikel dipercaya henteu bisa dibagi deui. Quark, kapanggih taun 1960, dipercaya mibanda muatan listrik sagedé *e*/3, ngan aya dina jumlah partikel leuwih ti hiji. Quark henteu kungsi katimu dina hiji partikel.

## Tumbu ka luar 
*  "Measurement of fractional charge" (Science Report) 1995
*  "Quantum antidot electrometer" 
*  "Fractional charge carriers discovered" - Physics Web article 1997-10-24 
*  "Direct observation of a fractional charge" (letter to Nature) 1997
Percobaan Millikan

**Percobaan Millikan** atawa dipikawanoh ogé minangka **Percobaan tétésan-minyak** (1909) waktu éta dirarancang pikeun ngukur muatan listrik éléktron. Robert Millikan ngalakonan percobaan kasebut kalawan nyaimbangkeun gaya-gaya antara gaya gravitasi jeung gaya listrik dina satétés leutik minyak anu aya di antara dua pelat éléktroda. Kalawan mikanyaho badagna médan listrik, muatan dina tétésan minyak anu diragragkeun (*droplet*) bisa ditangtukeun. Kalawan mindo éksperimén ieu nepi ka sababaraha kali, manéhna manggihan yén harga-harga anu kaukur sok mangrupa kalipetan ti hiji bilangan anu sarua. Manéhna tuluy nafsirkeun yén bilangan ieu téh muatan ti hiji éléktron: 1.602 × 10−19 coulomb (hijian SI pikeun muatan listrik).

Taun 1923, Millikan meunangkeun sabagian pangajén nobel widang fisika alatan percobaanana ieu. Ekspérimen ieu saprak harita mindeng dilakukeun deui ku generasi-generasi saenggeusna, sanajan kitu rada hésé sarta mahal pikeun ngalakonan ékspérimen ieu kalawan persis.

## Tumbu kaluar jeung rujukan 
* Karlsson, Magnus, "''Millikan's oildrop experiment *". (Vérsi disederhanakan)
** Graphical simulation of the experiment - conto-conto kahésé
* Thomsen, Marshall, "*Good to the Last Drop *". carita-carita Millikan Stories minangka "Canned" Pedagogy. Universitas éastern Michigan.
* CSR/TSGC Téam, "*Quark search experiment ''". The University of Texas at Austin.
* Eksperimen oil-drop mecenghul mimiti dina daptar Science's 10 Most Beautiful Experiments  dipublikasikan pertama-tama di poéan New York Times.
Gravitasi

[right|350px|thumb|Gravitasi ngajaga planét-planét tetep dina orbitna sabudeureun [panonpoé. (Gambar henteu make skala)]]
**Gravitasi** nyaéta gaya pabetot-betot anu lumangsung antara kabéh partikel anu miboga massa di jagat raya. Fisika modéren ngajelaskeun gravitasi ngagunakeun téori rélativitas umum ti Einstein. Sanajan kitu, hukum gravitasi universal Newton anu leuwih basajan cukup taliti dina ngajelaskeun lolobana kasus.

Contona, bumi anu mibanda massa anu pohara gedé ngahasilkeun gaya gravitasi anu pohara gedé pikeun metot barang-barang di sabudeureunana, kaasup mahluk hirup, sarta barang barang anu aya di bumi. Gaya gravitasi ieu ogé metot barang-barang anu aya di luar jomantara, kawas bulan, météor, sarta barang jomantara lianna, kaasup satelit jieunan manusa.

Sawatara téori anu tacan bisa dibuktikeun nyebutkeun yén gaya gravitasi timbul alatan ayana partikel gravitron nu aya dina saban atom.

## Hukum gravitasi universal Newton 
[thumb|right|200px|Konstanta gravitasi *G* mangrupa kuantitas anu penting dina Hukum Newton [Newton's law of universal gravitation.]] Hukum gravitasi universal Newton dirumuskeun kieu:

:Satiap titik massa ngabetot sakabéh titik massa séjénna ku gaya nu sagaris jeung garis anu nyambungkeun dua titik kasebut. Badagna gaya kasebut ngabanding lempeng jeung kakalian antara dua massa kasebut sarta ngabanding tibalik jeung kuadrat jarak antara dua titik massa  kasebut.

:F = G \frac{m_1 m_2}{r^2}

:*F* nyaéta badag gaya gravitasi antara dua titik massa
:*G* nyaéta konstanta gravitasi
:*m*1 nyaéta badagna massa titik kahiji 
:*m*2 nyaéta badagna massa titik kadua
:*r* nyaéta jarak antara dua titik massa

Dina sistem internasional, *F* diukur maké ukuran newton (N), *m*1 jeung *m*2 maké ukuran kilogram (kg), *r* maké ukuran méter (m), sarta konstanta *G* kira-kira sarua jeung 6,67 × 10−11 N (m/kg)².

Ti persamaan ieu bisa diturunkeun persamaan pikeun ngitung beurat. Beurat hiji barang nyaéta hasil kali antara massa barang kasebut jeung akselerasi gravitasi bumi. Persamaan kasebut bisa dituliskeun: W = mg. *W* nyaéta gaya beurat barang kasebut, *m* nyaéta massa sarta *g* nyaéta akselérasi gravitasi. Akselérasi gravitasi ieu béda-béda ti hiji tempat ka tempat séjén.
Éfék fotolistrik

thumb|right|275px|Gambar nu ngajelaskeun pancaran éléktron tina hiji pelat métal, merlukeun énergi nu dibeunangkeun tina foton nu datang.

250px|right|thumb|Prinsip ngukur éfék fotolistrik.

**Éfék fotolistrik** nyaéta fénomena éléktronik kuantum di mana éléktron dipancarkeun ti hiji pabeungeutan barang (biasana logam) satutasna nyerep énergi ti radiasi éléktromagnétik saperti sinar-x. Istilah kuna pikeun *éfék fotolistrik* nyaéta **éfék Hertz** (anu ayeuna henteu dipaké deui).

## Manggala 
Euweuh éléktron anu dileupaskeun ku radiasi di sahandapeun frékuénsi ambang, alatan éléktron henteu boga énergi anu mahi keur nungkulan iketan atom. Eléktron anu dipancarkeun biasana disebut *fotoéléktron* dina réa buku pangajaran.

Éfék fotolistrik réa ngabantu dina ngajelaskeun dualisme gelombang-partikel, di mana sistem fisika (kawas foton dina kasus ieu) bisa némbongkeun dua sipat sarta laku saperti-gelombang sarta saperti-partikel, hiji konsép anu réa dipaké ku panyipta mékanika kuantum. Éfék fotolistrik dijelaskeun sacara matematika ku Albert Einstein anu ngajembarkeun kuanta anu dimekarkeun ku Max Planck.

Hukum émisi fotolistrik:
# Pikeun logam sarta radiasi nu tangtu, jumlah fotoéléktro anu dikaluarkeun babanding lempeng jeung inténsitas cahaya anu dipaké.
# Pikeun logam nu tangtu, aya frékuénsi minimum radiasi; di handapeun frékuénsi ieu fotoéléktron henteu bisa dipancarkan.
# Di luhureun frékuénsi kasebut, énergi kinétik anu dipancarkan fotoéléktron henteu gumantung kana inténsitas cahaya, tapi gumantung kana frékuénsi cahaya.
# Béda waktu antara radiasi jeung pamancaran fotoéléktron pohara leutikna, kurang ti 10-9 detik.

## Sajarah 
### J.J. Thomson: Elektron 
Dina taun 1899, Joseph John Thomson nalungtik cahaya ultraviolét dina bungbung sinar katoda. Dipangaruhan ku gawé James Clerk Maxwell, Thomson nyindekkeun yén sinar katoda diwangun ku partikel-partikel nu boga muatan négatif, anu ku manéhna disebut *corpuscles* (ka dieunakeun disebut "éléktron"). Dina panalungtikan kasebut, Thomson nempatkeun pelat logam (nyaéta, katoda) dina bungbung hapa, sarta nyinaran ku radiasi frékuénsi luhur.

## Rujukan 
* Photoelectric efect ti Wikipedia basa Inggris.
Gerak ragrag bébas

**Gerak ragrag bébas** nyaéta salah sahiji wangun gerak lempeng dina hiji diménsi anu ngan dipangaruhan ku ayana gaya gravitasi. Variasi ti gerak ieu téh gerak ragrag diakselerasi jeung gerak pélor.

## Rumus umum 
Sacara umum gerak anu ngan dipangaruhan ku gaya gravitasi mibanda wangun:

:y = y_0 + v_0 \cdot t + \frac12 g t^2 \!

di mana:

* t nyaéta waktu (s)
* y nyaéta posisi dina waktu t (m)
* y0 nyaéta posisi mimiti (m)
* v0 nyaéta laju mimiti (m/s)
* g nyaéta akselerasi gravitasi (m/s2)

Tapi husus pikeun gerak ragrag bébas diperlukeun sarat tambahan nyaéta:

: v_0 = 0 \!

ku kituna rumusan di luhur jadi

: y = y_0 + \frac12 g t^2 \!

## Analogi gerak ragrag bébas 
Lamun gerak ragrag bébas nyaéta gerak anu ngan dipangaruhan ku gaya gravitasi, mangka aya gerak séjén anu rumusna mirupa gerak ragrag bébas, contona gerak balukar gaya listrik.

Ku ngamangpaatkeun dua gerak ieu urang bisa ngalakukeun percobaan Millikan pikeun ngukur muatan éléktron kalawan ngagunakeun satétés minyak.

## Tumbu ka luar 
*  Murag bébas , PUSTEKKOM, 2005.
*  Unggut murag bébas , VLSM.
*  Jerry Stanbrough, Introduction to free fall , July 27, 2001.
*  L Borghi1, A De Ambrosis1, N Lamberti and P Mascheretti, *A teaching–learning sequence on free fall motion*, Physics Education **40** (2005) 266.
Menit

**Menit** nyaéta hiji hijian waktu. Samenit nyaéta 1/60 (sapergeneppuluh) jam. Samenit diwangun ku 60 detik. Menit lain hijian dina sistem internasional (SI), tapi tetep bisa dipaké babarengan jeung hijian SI.
Jam

**Jam** (basa Hormat: **Tabuh**) nyaéta hijian waktu. Lila 1 jam nyaéta 1/24 (hiji per duapuluh opat) poé. Jam bisa dibagi jadi hijian waktu anu leuwih leutik deui. 

Hiji jam diwangun ku:
* 60 menit
* 3600 detik
Batré

thumb|right|300px|Rupa-rupa batré pikeun rupa-rupa alat listrik.
Dina éléktronika, **batré** nujul ka kombinasi dua atawa leuwih sél éléktrokimia nu nyimpen énérgi kimia pikeun sumber tegangan listrik. Sanggeus kapanggih ku Alessandro Volta (taun 1800), batré jadi sumber listrik nu dipaké ku industri jeung rumah tangga. Dumasar kana itung-itungan taun 2005, industri batré sadunya ngahasilkeun US$48 milyar tina ngajual batré unggal taunna, kalawan kamekaran 6% per taun.

## Tumbu kaluar 
* Battery University 
* HowStuffWorks: How batteries work
* Batteries Recycling Process
* Cellphone batteries explained 
* Battery guide for digital cameras 
* Battery and batteries knowledge base 
* Battery Overview 
* Storing power in a sheet of paper 
* Comprehensive knowledge base about battery technology, battery applications, chargers and ancillary equipment.
* Improvements in battery performance due to nanotechnology
* Nonrechargeable batteries
* What Are The Effects Of Household Batteries On The Environment? 
* Battery comparison from Radio Shack
* A Brief History of the Standardization of Portable Cells and Batteries in the United States