Kota Sukabumi

**Kota Sukabumi** nyaéta hiji kota di Propinsi Jawa Kulon, Indonésia. Kota Sukabumi ayana 115 km kiduleun Jakarta, tur wilayahna aya di tengah-tengah wilayah Kabupatén Sukabumi. Kota Sukabumi kawengku ku 7 kacamatan nu kabagi deui kana 33 kalurahan. Wates wilayah belah kalér jeung Kacamatan Sukabumi, Kabupatén Sukabumi. Wates wilayah belah kidul jeung Kacamatan Nyalindung Kabupatén Sukabumi. Wates wilayah belah kulon jeung Kacamatan Cisaat, Kabupaten Sukabumi. Wates wilayah belah wétan jeung Kacamatan Sukaraja, Kabupatén Sukabumi. 

Kota Sukabumi kawéntar ku jujuluk "*Kota Moci*". Jujuluk éta medal lantaran aya pangaruhna jeung kamekaran tempat wisata di Kota Sukabumi, anu ngajadikeun moci oléh-oléh utama Kota Sukabumi. Toko moci ngajajar di Kampung Kaswari, anu ngalantarankeun masarakat anu datang ka Kota Sukabumi kataji pikeun meuli, tug dugi ka ayeuna kawéntar yén Kota Sukabumi téh "*Kota Moci*". Di taun 2022, *Moci Sukabumi* ditetepkeun jadi *Warisan Budaya Tak Benda*, katégorina kaasup dina cara ngolah kadaharan tradisional anu miboga ajén sajarah anu mekar sarta bisa ngawangun ékosistem budaya.

Salian ti "*Kota Mochi*", Kota Sukabumi ogé miboga jujuluk "*Kota Polisi*". Éta jujuluk ditetepkeun dina *Surat Keputusan Wali Kota Nomor 88.45/115-Huk/2022 Taun 2022*. Ieu hal lantaran di Kota Sukabumi aya lembaga atikan polisi nasional anu buhun sa-Nusantara. Ngaran éta sakola téh nyaéta *Sekolah Pembentukan Perwira (Setukpa) Lembaga Pendidikan dan Pelatihan (Lemdiklat) Polri*. Dina mangsa panjajahan Walanda (Taun 1927-1942), éta sakola téh dingaranan *Politie School (Opleiding School voor het personeel der politie)*. Lantaran miboga ajén historis, ku kituna Sukabumi ogé dilélér jujuluk "*Kota Polisi*" jeung Kota Toleransi.

## Toponimi 
Ngaran Sukabumi (baheula: Soekaboemi) mimiti digunakeun taun 1815 ku Andries Christoffel Johannes de Wilde (Nénéhna: De Wilde). Éta hal dibuktikeun dumasar catetan arsip Hindia-Walanda. De Wilde miboga kalungguhan salaku administratur kebon kopi jeung entéh, sarta salaku inohong anu muka lahan di daérah Cikolé (baheula: Kepatihan Tjikole). Dina catetanana, De Wilde nulis ngaran Sukabumi ngagunakeun dua kecap, nyaéta *Soeka* jeung *Boemi* keur nuduhkeun tempat nalika manéhna ngéndong di Kepatihan Cikolé (baheula: Tji Colle). Lian ti éta, De Wilde ngirim surat ka Nicolaus Engelhard (Administrator Hindia-Walanda) pikeun ngarobah ngaran Kepatihan Cikole jadi Kepatihan Sukabumi ka Thomas Stamford Raffles (Gubernur Hindia-Walanda). Aya dua pamadegan ngeunaan asal-usul ngaran Sukabumi dumasar catetan anu ditulis ku De Wilde. Pamadegan kahiji, ngaran Kota Sukabumi asalna tina basa Sunda, nyaéta *Suka* (seneng) jeung *Bumen* (nganjrek). Kondisi géografis Kota Sukabumi anu hawana tiis tur merenah, ngalantarankeun saha waé anu datang ka ieu tempat teu hayang pindah deui sabab maranéhna suka/seneng, *bumen-bumen,* atawa dumuk/nganjrek di ieu daérah. Pamadegan kadua nyebutkeun yén kecap Sukabumi téh asalna tina basa Sansekerta. Kecap *Suka* miboga harti kabagjaan, sedengkeun *Bumi* (Bhumi) minoga harti taneuh. Cindekna, Sukabumi téh tempat anu dipikameumeut, tempat anu dipikaresep keur nganjrek.

## Sajarah 
Kota Sukabumi awalna mangrupakeun *Distrik Goenoeng Parang,* bagian ti kacamatan Ciheulang, anu ngahiji kénéh jeung Cianjur. Dumasar catetan pamaréntah Hindia-Walanda, di taun 1913 Kota Sukabumi masih kénéh disebut "*hoofdplaats van het district Goenoeng Parang*” atawa puseur dayeuh Gunung Parang. Kota Sukabumi ti taun 1815 nepi ka taun 1921 mangrupakeun daérah bagian anu kaasup kana wilayah administratif (afdeling) Kabupatén Cianjur, kalayan status Kabupatén Sukabumi anu diwangun taun 1 Juni 1921, sedengkeun Kotamadya Sukabumi (gemeente) diwangun 1 April 1914. Di taun 1914 Kota Sukabumi dijadikeun pamaréntah daérah (burgelijk bastuur) anu dipingpin ku Kapala Daérah (Burgemeester).

Dumasar sajarahna, Kota Sukabumi geus sababaraha kali robah ngaran jeung jenis pamaréntahanana, anu kacatet ku sajarah nyaéta:

# Taun 1914 - 1942, dingaranan Gemeente Sukabumi anu dipingpin ku Burgemeester.
# Taun 1942 - 1945, dingaranan Sukabumi Shi anu dipingpin ku Shityo.

]]

##### Imah Tahanan Bung Hatta jeung Syahrir di Sukabumi 
Dumasar sajarah, tokoh Mohammad Hatta jeung Sutan Syahrir pernah nganjrek di Sukabumi, salila 3,5 bulan. Nalika Hatta jeung Syahrir ka Sukabumi statusna mangrupakeun tahanan anu dipindahkeun. Lalampahanana panjang, dimimitian ti Banda Neira ngagunakeun pesawat Catalina di taun 1 Februari 1942 nepi ka Tunjungan Surabaya. Ti Surabaya dituluykeun naék karéta api ti stasion Gambir Gambir ka Sukabumi. Nalika datang ka Sukabumi, Moh. Hatta jeung Syahrir dijaga ku pihak polisi Hindia-Walanda. Kiwari, ieu imah jadi wanguanan cagar budaya anu dipiara ku Balai Pelestarian Peninggalan Purbakala, Wilayah Kerja Provinsi Banten, Jawa Barat, DKI Jakarta, dan Lampung.

##### Gereja Sidang Kristus 
Gereja Sidang Kristus ngaran asalna Gereja Protestan, diadegkeun taun 1911. Salian digunakeun pikeun tempat ibadah, ieu gereja sok dipaké pikeun lawungan sarta jatukrami pikeun anggotana. Nalika Jepang ngajajah Indonésia, ieu geréja digunakeun pikeun gudang senjata, lantaran lokasina deukeut jeung markas Kempetai. Sanggeus Indonésia mérdéka, ieu geréja balik deui fungsina jadi tempat ibadah.

##### Gedung Juang ‘45 
Gedung Juang ’45 baheulana mangrupakeun hotel, kalayan ngaran Hotél Victoria. AA Lenne, atawa nénéhna Tuan Leni mengrupakeun pangusaha anu boga éta hotel. Sanajan anu bogana bangsa deungeun, tapi Gedung Juang sok digunakeun pikeun tempat panglawungan masarakat. Ieu tempat diadegkeun dina abad ka-19. Salian ti hotel, Gedung Juang ’45 kawentar ku sebutan “Roemah Bola”, lantaran aya tempat paranti maén biliar, jeung kaulinan séjénna. Di taun 1942, Gedung Juang dikawasa ku pamaréntah Jepang, di taun 1945, pernahana kapin 21 Agustus 1945 éta Gedung balik deui dikawasa ku masakarat Sukabumi, tuluy dijadikeun markas Barisan Keamanan Rakyat (BKR).

## Kuliner 
Aya sababaraha wisata kuliner anu has ti Sukabumi Kota, di antarana nyaéta:

* Bubur Ayam Bunut, nyaeta bubur hayam sacara umum, tapi pang mindengna didatangan ku wisatawan ti luar Sukabumi. Bubur hayam bunut geus aya ti taun 1981 nepi ka ayeuna. Lokasina di Puseur Kota dekeut jeung Rumah Sakit Umum Syamsudin. Biasana Bubur ieu sok ditambahan ku daging hayam dipotong dadu, seledri, goreng bawang, karupuk emping, pangsit, jeung buburna leuwih kentel.
* Kue Mochi, Mochi awalna mangrupakeun jajanan has Jepang anu sarupa jeung *wagashi*. Kue mochi mimiti diwanohkeun ka Indonésia, hususna masarakat Sukabumi dina mangsa pangjajahan Jepang nu keur harita, masarakat pribumi dipénta pikeun ngabantuan nyieun ieu kueh. Mochi anu kasohor salaku *oleh-oleh* kadaharan, jeung salasahiji lokasi produksina aya di Jalan Kaswari.
* Tauge tauco, Tauge Tauco atawa leuwih katelah ku "Geco" nyaéta kadaharan nu dijieun tina togé, dilengkepan ku kupat, mie aci, tahu jeung kuah ti bungbu tauco. Geco asalna mangrupakeun kadaharan ti Cianjur, tapi geus lila nyebar ka Sukabumi. salasahiji lokasi padagang geco nyaéta di Jalan Kaum Kidul, Cikole, ments ti Kantor Samsat Kota Sukabumi.
* Kue ali, nyaéta jajanan kuéh nu bentukna sarupa jeung cincin has Kampung Cikiray Kidul, Cisaat. Kueh ieu dijieun tina tipung béas, gula beureum jeung gula bodas saeutik. Sababaraha urang nyebut kueh ieu ku "kueh cingcin" atawa "ali agrem".
* Nasi uduk ungu, nyaéta sangu uduk anu prosés pembuatanana dicampurkeun jeung buah bit jeung hui wungu pikeun ngahasilkeun warna wungu kana sanguna. Kadaharan ieu mangrupakeun salasahiji ikon kuliner ti Sukabumi. Biasana sangu uduk wungu disuguhkeun jeung hayam bakar, sapo tahu, iga jeung sambal petai.

## Galéri Kota Sukabumi 
##### Masjid Agung Kota Sukabumi 
## Référénsi