Dongéng

**Dongéng** atawa **dangiang** mangrupa salah sahiji golongan carita dina wangun prosa (lancaran). Nilik wandana jeung eusina dongéng téh kaasup rékaan baheula. Patempatan anu jadi latarna mindeng tétéla gambaran kaayan baheula, tokoh-tokohna henteu manusa wungkul, tapi ogé sasatoan, buta, atawa mahluk séjénna.

## **Wangenan **
'*Dongéng* nyaéta carita anu teu asup akal jeung teu kajadian, biasana osok nyaritakeun kajadian-kajadian jaman baheula..  Budi Rahayu Tamsah nétélakeun yén dongéng mangrupa carita rékaan anu méré kesan pamohalan tur ukuranana parondok. Dongéng mimiti gelar dina wangun lisan, sumebar ti hiji jalma ka jalma liana, tur teu kapanggih saha nu ngarangna. Lantaran sumebar dina wangun lisan, téks dongéng  babari robah atawa leungit. Ilaharna dongéng sato (Fabél) nyaritakeun sasatoan anu paripolahna dicaritakeun kawas manusa, upama baé bisaeun nyarita ogé ngagunakeun akal jeung pikiran. Dongéng sato biasana watek palakuna geus dipola.

### Dongéng babad (Sagé)
Dongéng Sagé nyaéta carita ngeunaan kapahlawanan, nu nyaritakeun kahirupan manusa di masarakat jeung dina sajarahna. Sagé mangrupa carita peperangan di jaman baheula, umumna nyaritakeun tokoh nu légendaris sarta panjang tur eusina kapahlawanan, jalma sohor, atawa lalampahan nu pikaseurieun. Contona *Prabu Siliwangi*, *Dipati Ukur, Séh Abdul Muhyi*,jrrd. Lian ti éta, aya ogé dongéng saduran tina sastra deungeun, upamana *dongéng Abu Nawas*, *Nasarudin*, *Si Congcorang*,jjrd.

### Dongéng mité
Dongéng Mité nyaéta dongéng anu nyaritakeun lalampahan hiji jalma anu dianggap aramat ku masarakat. Umumna dongéng mite téh raket patalina jeung kepercayaan masarakat kana alam gaib.  Mite di Indonésia dibagi jadi dua golongan dumasar kana tempat asalna nyaéta, mite asli Indonésia jeung mite nu asalna ti luar Indonésia, utamana ti nagara India, Arab jeung nagara-nagara sabudeureun Laut Tengah. Conto carita pamuk di wewengkon Sunda bisa ditingali dina carita *Prabu Siliwangi*, Prabu Siliwangi nyaéta tokoh anu kaitung sakral di daérah Jawa Barat. Contona *Weasan Aki Sayang Hawu*.
# **Galur** (*plot*) osok disebut ogé jalan carita atawa runtuyan carita, kajadian anu sambung-sinambung pikeun ngawangun jadi hiji lanjeureun carita. lanjeuran carita dina dongéng biasana basajan jeung pondok. Ari nu jadi alesanana nyaéta carita dongéng osok didongéngkeun ka barudak, nu tangtuna waé kamampuh nangkep basa jeung caritana kawatesanan.
# Aya bagian anu pamohalan.

## **Sajarah Kamekaran jeung Sumebarna Dongéng**
Gelarna satra lisan di tatar Sunda kira-kira dina jaman buhun anu dicirian ku ayana pangaruh Hindu. Dina ieu jaman, sastra anu aya teu kapanggih ngaran pangarangna (anonim) kayaning carita-carita pantun, carita-carita mithologia, pabél-pabél, jangjawokan, asihan, jampé-jampé, kawih, jsté. Ku sabab téknologi ayeuna beuki maju, nyaéta ku ayana pecitakan, loba dongéng anu dimuat dina majalah jeung surat kabar. Lian ti éta ogé, aya anu dikumpulkeun jadi buku, di antarana:
**Dongéng disalin kana tulisan**, sanggeus téknologi ngambah kana kasustraan sunda, loba dongéng anu dibukukeun di antarana :
* *Carita Rayat Sunan Gunung Jati* ku Yuliadi Soekardi jeung U.Syahbudin.
* *Carita Rayat Asal Mula Kasultanan Cirebon* ku A.Setiawan jeung U.Syahbudin.
* *Babad Tanah Sunda Babad Cirebon* ku P.S. Sulendraningrat.
* Dongéng-dongéng Sunda, karangan D.K.Ardiwinata, terbit taun 1910.
* Salawé dongéng-dongéng Sunda jeung pariboga, karangan C.N. Pleyte, duanana terbit taun 1991.
* Warnasari Sunda I, karangan J.Kats, terbit taun 1991.
* Dongéng-dongéng Sunda II, karangan R.H. Muhammad Musa (saduran), terbit taun 1912.
* Dongéng-dongéng Sunda II, karangan Mas Saleh jeung Ardiwinata, terbit taun 1920.
* Sakadang Peucang, karangan Sakadadibrata, terbit taun 1931.
* Dongéng-dongéng Sasakala II, karangan Sakadibrata, terbit taun 1959.
* Abu Nawas, karangan Mawarun (sadarun), terbit taun 1980.
* Ganjaran Kanu Sabar, karangan M.O.Kusman, terbit taun 1980.
* Beregejed (dongéng pikaseurieun), karangan Taufik Faturrahman, terbit taun 1982. 
**Dongéng dirobah jadi wawacan**, salain ditulis dongéng anu mimitina ngagunakeun basa lancaran bisa dirobah jadi wangun pupuh, nyaéta jadi wawacan.

## **Pungsi Dongéng**
Kalungguhan dongéng kacida pentingna pikeun masarakat anu masih kénéh nyekel pageuh tradisi. Dongéng henteu bisa di pisahkeun tina upacara ritual manusa nurutkeun kapercayaan. Pungsi dongéng ti jaman ka jaman robah. Dina jaman masarakat buhun, dongéng téh henteu bisa dipisahkeun tina asal-usul upacara-upacara ritual manusa nurutkeun kapercayaan. Dongéng sok dihartikeun alat pikeun ngabobodo budak céngéng. Tapi mun seug dipaluruh leuwih jero, kalungguhan dongéng téh lain wates keur ngabobodo budak céngng hungkul, tapi mibanda tujuan séjén lamun ditétélakeun di handap: 
# Ngarah anak incu urang nyaho kana turunan.
# Ngarah anak incu urang nyaho kana pancakaki.
# Ngarah anak incu urang nyaho kana asal muasalna tempat.
# Ngarah anak incu urang nyaho kaayaan lemburna boh kaayaan alamna boh kaayaan tali parantina.
# Ngarah anak incu urang manggih luang tina pangawéan karuhun pikeun bekel hirupna.
# Ngarah pagawéan beurat karasa leuwih hampang.
Dumasar kana hasil panalungtikan anu dilakukeun ku Bambang Sudarmoyo dina taun 1975 tétéla yén dongéng mampuh ngaronjatkeun *Itelegence Question* (*I.Q*) budak. Budak kakeunaan ku *Virus n Ach* (*need for Achievement*) nyaéta virus nu ngamotipasin budak sangkan miboga cara mikir jeung paripolah anu leuwih épisién pikeun ngahontal hasil nu leuwih alus ti saméméhna tur salawasna bisa ngahontal préstasi kalayan optimal. Panalungtikan séjén nu ngébréhkeun yén dongéng bisa méré kani'matan, kasugemaan batin jeung ngaronjatkeun kacerdasan pikeun nu macana. Éta hal dibuktikeun ku panalungtikan di Amérika, anu nétélakeun yén barudak turunan Asia di Amérika leuwih cerdas ti batan barudak turunan urang Amérika, sabab warga Asia nu cicing di Amérika teu ninggalkeun tradisi karuhunna, utamana macakeun dongéng-dongéng ngeunaan karuhun ka budakna.

## catetan