Puyuh

Manuk **Puyuh** téh nyaéta sarupaning manuk leutik ti kulawarga **Turnicidae**, cirina nu paling kaciri, tina bulu tonggongna nu ngabogaan pola siga batik, warna utamana ti mimiti warna célé, coklat péang, coklat, konéng, oranye tur semu beureum ditambahan ku polét atawa totol-totol bodas, beureum, hideung, nyampur dina pola nu jadi ciri spésiésna masing-masing. Ciri séjénna sukuna pondok, beuheung méh teu kaciri,  ramona ngan tilu kabéh nyanghareup, warna suku konéng, hideung atawa konéng-hideung  atawa hawuk, kitu ogé jeung warna pamatukna. Buntutna parondok.

Puyuh kaasup manuk leutik, ukuran puyuh *plover*, hiji-hijina spésiés ti génera *Ortyxelos*, ngan 10&nbsp;cm jeung beuratna 20 gram. Sedeng ti génera ***Turnix*** panjangna rupa-rupa antara 12&nbsp;cm semet ka 23&nbsp;cm, beuratna 20g semet ka 130g. Katempona sarimbag pisan jeung naon nu disebut puyuh ti génera *Coturnix*, kajaba ku teu boga telih jeung ramo tukang. Ogé puyuh bikangna ti Turnicidae mibanda organ vokal nu khas nu asalna tina trachéa nu ngagedéan sarta ruang hawa dina ésophagusna, nu bisa ngaluarkeun sora handaruan.

## Terminologi jeung Taksonomi 
jmpl|220x220px|Puyuh Jepang
Dina basa Inggris puyuh pituin Indonésia jeung sabangsana disebut *buttonquail* (puyuh kancing). Kecap puyuh sorangan dipaké ngahartikeun kecap *quail* tina basa Inggris nu ngacu kana sajenis sasatoan ti kulawarga Phasianidae (hahayaman). *Buttonquail* gé mun nulisna dipisahkeun jadi *button quail* hartina bisa jadi béda, jadi ngacu kana hiji spésiés nu disebut  puyuh batu ti kulawarga Phasianidae tadi.
jmpl|Manuk puyuh
Di Indonésia ku alatan *homoplasy*, aya sababaraha jenis manuk nu disebut maké kecap puyuh, nyaéta ti kulawarga Turnicidae contona puyuh tegal, sarta ti kulawarga Phasianidae, contona puyuh jepang ti génera *Coturnix* jeung puyuh gonggong ti génera *Arborophila*. Ku lantaran puyuh jepang loba diternakkeun di Indonésia, mangka puyuh jepang jadi leuwih populér batan puyuh pituin Indonésia. ku kituna loba author jeung blogger-blogger ngora nu nganggap nu dimaksud ku puyuh téh nyaéta puyuh jepang. Buktina lamun urang nyaliksik dina Google maké kecap ‘puyuh’ mangka nu kaluar pangluhurna téh situs-situs ngeunaan puyuh Jepang. Malahan mah bisa semet ka sababaraha laman karak kaluar nu ngaranna puyuh ti kulawarga Turnicidae. Puyuh Jepang karak asup ka Indonésia dina taun 1979, Kiwari puyuh diasupkeun kana ordo Charadriiformes. Dina Turnicidae aya dua génera, 18 spésiés jeung 59 taxa.

## Cara Hirup 
Puyuh mangrupa sato poliandri, kajaba puyuh *plover* ti génera *Ortyxelos*. Bikang biasana leuwih sugih ku warna sarta nu tiheula ngajak kawin. Jalu bikang babarengan nyieun sayang dina luhuren taneuh, tapi biasana nu jaluna nu nyileungleuman endog sarta tuluy ngasuh anak-anakna. Sanggeus endogan nu bikang  tuluy miang nyiar deui jalu séjén. Endogna megar sanggeus disileungleuman kana 12-13 poéna. Umur dua minggu anakna geus bisa haliber. Anak puyuh kaasup jenis *precocial*, hartina geus aya dina fase nu leuwih déwasa (bisa dahar sorangan, teu kudu dihuapan), geus buluan sarta bisa leumpang, nunutur bapana nu mere parab ku rinyuh jeung sisikian.

Puyuh hirup dina daratan 2.500m saluhureun beungeut cai. Habitat hirup puyuh nyaéta di tegal jukut, rungkun saliara sarta aya ogé nu di leuweung. Najan bisa ngapung, puyuh tara ngapung. Sapopoé méakkeun hirupna di darat. Karesepna cicing na jukut, eurih atawa di huma.

Puyuh utamana mah tukang ngahakanan sisikian. Najan kitu, kadang-kadang puyuh ngahakanan material tutuwuhan, geugeumetan jeung kéong. Pikeun ngalancarkeun peujitna, puyuh ogé sok neureuyan keusik saeutik. Puyuh nyiar hakaneun dina taneuh, dina tumpukan kalakay sarta dina tatangkalan pendék. Loba spésiés puyuh nu boga cara khusus dina nyiar hakaneun, kokoréh ku suku nu hiji, bari nangtung dina suku nu hijina nu tuluy nieun gerakan muter saeutik-saeutik.

## Ambahan 
Puyuh kaasup asalna sato ti dunya heubeul, ngan, katambahan aya ogé di Australi. Ti beulah kulon baheulana mah puyuh bisa kapanggih di Spanyol, nyaéta *andalusian hemipode*. Taun ‘81 *hemipode* kabejakeun geus ludes di Spanyol, tapi harirup di Maroko, Afrika Kalér, peuntanseunana. Puyuh ogé aya di daérah séjén di Afrika nyaéta di Sinégal, Uganda, Kamérun jeung Kapuloan Madagaskar. Di Asia puyuh liar aya di Yaman, Pakistan, India, Srilanka, Cina, Taiwan tuluy mapay ka nagara-nagara Asia Tenggara semet ka Papua Kulon. Kadituna puyuh aya di Kapuloan Solomon jeung di Buana Ustrali.

#### Ti Génera *Turnix* 
##### *Turnix Sylvaticus* (Desfontaines, 1787) / puyuh biasa / *common buttonquail* / *small buttonquail*  / *andalusian hemipode* 
Kaasup kana salah sahiji puyuh leutik, panjangna 11&nbsp;cm semet ka 17&nbsp;cm. Beuratna rata-rata 60 gram, béda-béda antara subspésiés. Nu bikang leuwih gedé batan nu jalu. Bikang miboga warna burik hideung jeung abu-abu sarta beureum kacoklatan di bagéan luhur. Sirahna totol-totol hideung, beutengna warna bodas. Nu jalu méh sarua warnana jeung nu bikang, tapi leuwih burem. Hirupna dina taneuh garing nu keusikan, rungkun jeung jujukutan nu parendék atawa di kebon. Dapuran awi karesepna, cadu hirup di leuweung  gonggong,  keusik atawa ranca. Ambahanna nerekab ti Afrika, Asia Kidul, Indocina, Asia Tenggara semet ka Pulo Lombok di Indonésia Aya salapan subspésiés, Tonggongna warna beureum paselang jeung hideung. Sumebar di Sulawesi, Kapuloan Sunda Leutik, Papua Nugini, Kapuloan Solomon jeung Buana Australi. Subspésiésna nyaéta:

*Turnix maculosus maculosus*: Sunda Leutik (Roté, Semau, Timor, Wetar, Moa jeung  Kisar)

*Turnix maculosus beccarii*: Sulawesi, Muna jeung  PuloTomia (Pulo Tukang Besi )

*Turnix maculosus kinneari*: Pulo Peleng (Pulo Banggai wétaneun Sulawesi)

*Turnix maculosus obiensis*: Pulo Obi, Pulo Kai Kecil jeung Pulo Babar.

*Turnix maculosus sumbanus*: Pulo Sumba (Sunda Leutik)

*Turnix maculosus floresianus:* Sunda Leutik (Sumbawa, Komodo, Padar, Flores jeung Alor)

*Turnix maculosus savuensis*: Pulo Sawu (Sunda Leutik)
jmpl|*Turnix maculosus*
*Turnix maculosus saturatus*: Archipelago Bismarck (Britania Anyar jeung Duke of York)

*Turnix maculosus furvus*: Bobojong Huon (kalér wétan Nugini)

*Turnix maculosus giluwensis*: wétan tengah Nugini

*Turnix maculosus horsbrughi*: kidul Nugini

*Turnix maculosus mayri*: Archipelago Louisiade

*Turnix maculosus salomonis*: Pulo Guadalcanal (Kapuloan Solomon)

*Turnix maculosus melanotus*: kalér jeung wétan Australi.

##### *Turnix tanki* (Blyth, 1843) / *yellow-legged buttonquail* / puyuh suku konéng 
Cirina nu mandiri nyaéta surup kana ngaranna, sukuna warna konéng, kitu ogé pamatukna, tapi béh luhur aya polét beureuman. Ukuranna ngan leuwih gedé saeutik ti manuk goléjra. Kocéak bikangna nu dengér bisa jadi hiji cara nu panggampangna pikeun manggihan manuk nu resep hirup dina tegalan jukut ieu. Nu bikang boga warna nu leuwih nyata batan nu jalu, katempo dina punduk jeung beuteung nu warnana oranyeu caang. Nu jalu méh sarua corak warnana ngan leuwih bureum. Hirup di daérah Asia Kidul, Cina Kidul, sabudeureun Myanmar jeung  Indocina. Aya dua taxa,

##### *Turnix hottentottus* (Temminck, 1815) jeung *Turnix nanus* (Sundevall, 1851)  / *Black rumped buttonquail*  
Harirup di buana Afrika wungkul, di Afirka Tengah semet ka Kidul. Karesepna hirup dina sabana, tegal jukut jeung rurungkunan, bisa ogé di ranca atawa ka kebon-kebon. Cirina nyaéta pupuhu buntutna warna hideung sarta loba totol coklat kahideungan dina dada jeung sisi awakna. Panjang nu bikang 15 centi sedeng nu jalu 14 centi. Beuratna 40 – 60 gr. Nu bikang huluna hideung totol-totol oranyeu. Nu bikang leuwih gedé batan nu jalu. Masing-masing teu boga subspésiés.

*Turnix nanus*: Ghana nepi ka Kénya, Uganda jeung kidul wétan Tanjung Harapan

*Turnix hottentottus*: tengah-tengah semet ka kiduleun Afika Kidul (kidul kulon Tanjung Harapan semet ka Port Elizabeth). *Turnix nanus* LC.

##### *Turnix ocellatus* (Scopoli, 1786) / *Spotted buttonquail*  / puyuh tutul 
jmpl|*Turnix ocellatus*
Hirup éndemik di Philipina wungkul. Karesepna sarua jeung nu séjén hirup di tegal jukut jeung rungkun saliara, tapi kadang sok ngulampreng mipir-mipir sisi jurang. ogé aya digugunungan jeung leuweung. Panjangna bisa nepi 17,8  centi-an. Beuratna bisa 110 gr. Nu bikang leuwih gedé jeung leuwih sugih ku warna. Béh luhurna coklat abu-abu bari jeung tutul-tutul coklat  atawa hideung, dadana oranyeu kolot, suku tur pamatukna konéng. Aya dua taxa, nyaéta:

*Turnix ocellatus ocellatus*: kidul jeung tengan Pulo Luzon (Philipina)

*Turnix ocellatus benguetensis*: Pagunungan kaléreun Pulo Luzon (Philipina).

##### *Turnix suscitator* (Gmelin, JF, 1789) / b*arred buttonquail*  / puyuh tegal loréng  / gemak (Jawa)  
Béh luhur warna coklat ditambah ku bulu-bulu nu ngajalur semu siga sisit. Bikangna, lebah beuheung nepi ka dada aya garis hideung léstréng, beuteng oranyeu, pamatuk jeung sukuna bisa warna hawuk atawa warna célé atawa campuran duanana. Rada hésé disiar, resep seselendepan di antara rungkun saliara di tegal, tungtung leuweung jeung di huma. Lagu hiber ngaluarkeun sora nyiriwik. Bikang nu begér ngaluarkeun sora handaruan ti jero rungkun nu gomplok. Hirup di Asia Selatan, Indocina, Asia Tenggara, kaasup Jawa, Sulawesi jeung Kapuloan Sunda Leutik. Aya 17 taxa,

##### *Turnix nigricollis* (Gmelin, JF, 1789) / puyuh madagaskar 
Hirup éndemik di Madagaskar wungkul. Tempat hirup sarua jeung rata-rata puyuh séjén, tegal jukut, rungkun jeug sajabana. Pola bulu méh sarua jeung Turnix suscitator, kajaba warna beuteungna teu oranyeu. Warna oranyeu justru aya di sahareupen jangjang. Beurat antara 67 sampe 84 gr. Teu boga sub spésiés.

Status konsérvasina LC.
jmpl|*Turnix varius*

##### *Turnix varius* (Latham, 1801) (monotipik) / *painted buttonquail*, jeung *Turnix varius novaecaledoniae* (Ogilvie-Grant, 1889) (politipik) / puyuh kaledonia baru (calon dipisahkeun) 
Puyuh ieu ngabogaan iris panon beureum, buluna lebah dada , beuteung jeung sisi katempo pias. Sukuna konéng tapi pamatukna hawuk. Hirup di Australia kapuloan béh wétan kulon Australi jeung aya ogé di Kaledonia Anyar. Aya tilu subspésiés: Kajaba *T.v. novaecaledoniae,* kritis / CR.
jmpl|*Turnix melanogaster*

##### *Turnix melanogaster* / *black-breasted buttonquail* / puyuh harigu hideung 
Hirup éndemik di Australi wétan, dina leuweung gerot nu dadasarna pinuh ku lapisan daun paéh. Bikang mibanda sirah jeung bulu bagéan handap nu warnana hideung, panonna bodas. Jalu bulu beungeutna pias jeung teu loba tanda hideung dina bagéan handapna. Nalika nyiar dahareun puyuh ieu nyieun logak nu bunder jeung jero dina lapisan dangdaunan paéh dina taneuh; nu bisa jadi tanda pikeun kahadiranna.

Status konsérvasina rada kaancam / NT.

##### *Turnix castanotus* (Gould, 1840)  / *chestnut backed buttonquail* / puyuh tonggong coklat 
Warna pamatukna abu-abu pias, ari suku konéng. Tonggong coklat dihias ku garis-garis bodas jeung hideung. Mun kaganggu leuwih condong lumpat batan nyerang. Hirup di Australi bagéan kalér.

Status konsérvasina LC.

##### *Turnix olivii* (Robinson, 1900) / *buff-breasted buttonquail* / puyuh harigu oranyeu 
Puyuh nu resep pisan ngiles jeung nyumput. Boga pamatuk nu leutik tapi kuat. Hirupna kawengku di leuweung ékaliptus di kalér wétan Queensland Ustrali. Ukuran awakna nu leuwih gedé jadi pangbéda ti puyuh tonggong beureum jeung puyuh dada beureum. Ku sawatara author dianggap minangka subspésiés ti turnix varius.

Status konsérvasina EN.

##### *Turnix worcesteri* (McGregor, 1904) / puyuh luzon / *luzon buttonquail* / *pugo* (bahasa Philipina) 
Hirup éndemik di kapuloan Luzon Philipina. Kaceluk ku resep nyicingan sawah, atawa rurungkunan deukeut huma ku alatan réa nyadiaan sisikian jeung geugeumetan. Manuk ieu ditandaan ku sirahna nu hideung tutul-tutul bodas, awakna coklat atawa coklat semu oranyeu, sarta nu jalu sukuna konéng, sedeng nu bikang sukuna coklat tutul-tutul bodas atawa hideung. Manuk ieu téh resep pisan nyumput, ukur milih hiji jalan nu maneuh ka sérang atawa kebon nu hanyakalna téh matak mawa bala ka manéhna sorangan alatan ku barudak sok diboro di jajalaneunna.

Status konsérvasina kurang data / DD.
jmpl|*Turnix everetti*

##### *Turnix everetti* (Hartert, E, 1898) / puyuh sumba 
Manuk ieu éndemik Pulo Sumba. Hirup siga nu séjén dina tegal jukut, ngan tara ka huma. Osok ogé mapay kana pasir batu kapur. Cirina nu ngabédakeun tina puyuh séjén nyaéta tina morfologi pamatukna nu leuwih gedé, hasil adaptasi tina barang daharna nu sok ngahakanan sisikian garedé. Najan kaasup manuk nu tara iincahan, sakapeung sok pipindahan tempat pikeun nyiar hakaneun.Status konsérvasina rawan / VU.
jmpl|*Turnix pyrrhothorax*

##### *Turnix pyrrhothorax* (Gould, 1841) / *red-chested buttonquail* / puyuh harigu beureum 
Najan disebut harigu beureum, tapi warna harigu nu sabenerna mah oranyeu. Hirup éndemik di Ustrali Wétan ti béh kalér semet ka kidul. Bikangna nu dewasa ngabogaan warna gado jeung harigu oranyeu karahaan, sedeng jaluna mah warna hariguna leuwih pias sarta gadona bodas.

Status konsérvasina LC.
jmpl|*Turnix velox*

##### *Turnix velox* (Gould, 1841) / *Little buttonquail* / puyuh lemét 
Manuk leutik, mangrupa puyuh nu pias, panonna pias, pamatukna kandel. Hirup di daratan Australi. Nu jalu buluna ngabogaan pola burik poék dina dada jeung kénca katuhuna, nu bikang boga warna bubuluan nu leuwih béngras.

Status konsérvasina LC.

#### Hiji-hijina ti génera *Ortyxelos* 
jmpl|*Ortyxelos meiffrenii*

##### *Ortyxelos meiffrenii* (Vieillot, 1819) / *quail-plover* / *lark quail* 
Hirup di Buana Afrika, nyebar ti mimiti wétan Sinegal, tengah-tengah Sudan semet ka kaléreun Kénya. Kadang kapanggih di daérah basisir. Hirupna di tegal jukut, sabana jeung gurun ogé gunung keusik. Sirah, punduk jeung tonggongna warna coklat kabeureuman bari tungtung bulu-buluna warna hideung tuluy warna krim. Beungeutna warna krim jeung bercak kaemasan. Awak handapna didominasi ku warna krim. Pamatukna kakonéngan semet ka héjo pias. Suku jeung ramona bodas seger semet ka warna krim kakonéngan. Bikang leuwih gedé awakna. Bulu dadana sarua jeung jalu tapi leuwih poék sarta tungtung buntutna warna coklat jeung warna bodas dina tungtung bulu-buluna leuwih rubak. Panjang nu jalu 30 centian sedeng nu bikang 34 centian. Beuratna antara 15,7 semet ka 19,5 gr.

Status konsérvasina LC.

### NUMUTKEUN BAHASA 
#### Puyuh Jepang / *Coturnix japonica* 
Luyu jeung ngaranna, asalna ti nagri Jepang. Manuk ieu kaasup manuk nu sok migrasi, najan sawatara populasi netep tumetep di Jepang. Puyuh jepang kiwari loba diternakkeun di Indonésia, diarah endog jeung dagingna. Puyuh jepang asup kana génus *Coturnix* ti kulawarga Phasianidae. Tekstur buluna sarimbag jeung puyuh biasa, ngan sukuna boga opat ramo. Puyuh jepang leuwih subur batan puyuh biasa, endogan sapoé hiji, nalika mangsa endogan bisa 7-14 endog. Najan loba diternak di sakuliah dunia, status konsérvasi di habitat aslina rada kaancam / NT.

Cirina nu jalu ngabogaan makuta dina sirahna warnana beureum sarta puhuna bodas. Panonna beureum dikurilingan ku warna beureum caang. Dina puhu pamatukna –dina sawatara spésiés – aya bulu nu siga kumis nu jagreg ka luhur. Pamatukna pondok jeung kuat, warnana beureum jeung lebah congona hideung. Warna bulu awakna héjo sarta warna semu biru dina tonggong, buntut, dada jeung beuteungna. Beuheungna warna biru kolot, jangjangna warna coklat campur jeung coklat kahideungan. Sukuna warna beureum kolot. Puyuh makuta nu bikang teu bogaeun jambul.

#### Puyuh Batu / *Asian Blue Quai*l / *Synoicus chinensis* 
jmpl|Puyuh batu sajodo
Puyuh batu, *Synoicus chinensis* baheulana *Coturnix chinensis* kaasup kana kulawarga Phasianidae ti ordo Galliformes. Warna nu bikangna siga manuk puyuh pituin, tapi warna nu jaluna jajauheun pisan. Warna nu jalu bagéan tonggong tengah beureum dihapit ku hawuk semu nila, lebah tonggong aya ogé pola warna siga manuk puyuh umumna, bagéan tengah jeung jangjang luhur biru, sedeng bagéan handap jeung tungtung jangjang beureum. Gado jeung  beuheung warna bodas hideung. Lemét-lemetna mah sarua jeung umumna puyuh. Sukuna oranyeu kolot. Ramona sukuna aya opat. Pamatukna hideung.

Status konsérvasi manuk ieu LC.

## Catetan Suku