open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lemak

**Lemak** (bas Ingris: *fat*) ngarujuk kana sakelompok gedé molekul-molekul alam anu kasusun tina unsur-unsur karbon, hidrogen jeung oksigén nyaéta asam lemak, malam, stérol, vitamin-vitamin anu nyampur jeung lemak (contona A, D,E, jeung K) monogliserida, digliserida, fosfolipid, glikolipid, terpenoid (kaasup di jerona getah jeung steroid) jeung sajabana.
ku sabab struktur molekulna anu loba ku ranté karbon (-CH2-CH2-CH2) mangka lemak mibanda sifat hydrophob. Nurutkeun komposisi anu nyusun, lemak digolongkeun jadi tilu:
### Lemak Sederhana
Lemak ieu asalna tina trigliserida. Conto lemak ieu nyaéta lilin jeung minyak.
### Lemak Campuran
Lemak ieu kasusun tina lemak jeung senyawa nu laina. Contona nyaéta lipoprotéin, fosfolipid, jeung fosfatidilkolin.
### Lemak Asli
Kabagi jadi asam lemak jenuh jeung asam lemak teu jenuh.

## Fungsi Lemak
Lemak mibanda sababaraha fungsi, di antarana:
#Fungsi lemak pikeun ngajaga awak tina parobahan suhu, utamana suhu handap.
#Fungsi lemak salaku pelarut sababaraha vitamin.
#Fungsi lemak salaku sumber énérgi.
#Fungsi lemak salaku alat pangangkut vitamin anu padet larut dina lemak.
#Fungsilemak pikeun ngajaga organ vital saperti jantung jeung lambung.
#Fungsi lemak salaku panahan lapar.
#Fungsi lemak salaku panghémat protéin, sabab lemak mangrupa sumber utama ngawangun énérgi.
#Fungsi lemak salaku pelumas anu gunana dina saluran cerna pikeun ngabantuan ngaluarkeun sésa.
#Fungsi lemak salaku panyusun membran sél.
#Fungsi lemak salaku bahan pikeun nyusun hormon sarta vitamin.
#Fungsi lemak salaku bahan panyusun émpedu, hormon seks, jeung asam kholat.
Satiap jalma boga kabutuhan kana lemak anu béda-béda. Tapi umumna dina sapoéna saurang ngabutuhkeun lemak antara 0,5-1 gram lemak atawa per 1 kilogram per beurat awak.

## Referensi
3. Info Manfaat sehat
Tilu Karajaan Koréa

**Tilu Karajaan Koréa** mangrupa karajaan Goguryeo, Baekje, jeung Silla, nu ngawasa Bojong Koréa jeung Manchuria salila dalapan abad nepi ka abad ka-7 M. Karajaan-karajaan séjén nu leuwih leutik aya saméméh nepi ka mangsana Tilu Karajaan, kayaning Gaya, Dongye, Okjeo, Buyeo, Usan, Tamna, jsb.

Mangsa tradisional geus aya ti 57 SM, nalika karajaan Saro (salajengna Silla) di béh kidul-wétaneun bojong meunangkeun otonomi ti kakawasaan dinasti Han Cina. Goguryéo di béh kalér jeung kidul walungan Yalu (na basa Koréa walungan Amnok) merdika ti Cina dina 37 SM. Dina 18 SM, dua pangéran Goguryéo nu kawarisan kakawasaan, ngadegkeun Béaekje di kidul-kuloneun bojong (ayeuna Séoul), nu dayeuhna Ungjin (ayeuna Gongju atawa Chongju) salajengna Sabi (ayeuna Puyo) di kidul-kuloneun Séoul. Karajaan Gaya misah ti Béakje dina abad ka-1 M.

Pamungkasan dinasti Han, awal abad ka-3, ngantepkeun tilu Karajaan éta terus tumuwuh. Tiluanana mibanda budaya nu sarua. Confucianisme sumebar di masarakat kelas luhur Koréa ti abad ka-1, ngan ka dieunakeun mah kalindih ku Buddhisme sagemblengna.

Goguryéo, nu pangbadagna ti nu tilu, boga dua ibukota piligenti. Nangnang (ayeuna Pyongyang) jeung Kungae peuntaseun walungan Yalu. Mimitina mah karajaan ieu téh ayana di wewengkon wates Cina, lajeng saeutik-saeutik nalukkeun wilayah Manchuria, nepi ka tungtungna ngusir bangsa Cina ti Nangnang taun 313. Pangaruh kabudayaan Cina tetep aya nepi ka Budana ogé diagem salaku agama resmi taun 372.

Dina abad ka-4 Baekje jaya kumawasa sarta ngungkulan ampir satengah ti tanjungna, nyéta tanjung beulah kidul.

Renaming Silla in 503, it is known the kingdom of Silla absorbed the whole kingdom of Kaya or Gaya on their border in the first half of the 4th Century. Puseur dayeuh Silla, nyaéta Gumsong (ayeuna Gyéongju atawa Kyongju). Buda dijadikeun ageman resmi taun 528.

Ku ayana kongsi jeung dinasti Tang Cina, Silla meruhkeun Goguryéo taun 668, satutasna ngawasa Baekje taun 660, lajeng ngawal periode Uni Silla nepi ka panungtungan "Tilu Karajaan".

Ngaran "Samguk", atawa "Tilu Karajaan" dipaké dina naskah kuna Koréa *Samguk Sagi* jeung *Samguk Yusa.*

## Tempo ogé 
* Pangawasa Koréa
* Daptar jejer nu patali jeung Koréa
Johann Sebastian Bach

thumb|250px|right|Johann Sebastian Bach
**Johann Sebastian Bach** (21 Maret 1685–28 Juli 1750) nyaéta saurang komponis jeung organis Jérman mangsa Baroque, nu geus diaku salaku salah sahiji lulugu komposer sapanjang jaman. Karyana, nu jero ajén kaélmuanana, kamampuhan téhnisna, sarta kaéndahan artistikna, geus jadi inspirasi pikeun ampir sakabéh musisi dina tradisi Éropah, ti Mozart nepi ka Schoenberg. 

## Baca ogé 
* Komposisi
* Rékaman

## Tumbu kaluar 
* 1911 Encyclopedia Britannica entry
* J.S. Bach Home Page
* Bach-Archiv Leipzig
* J. S. Bach bibliography on the web 
* J. S. Bach's Education and Career 
* J.S.Bach cantatas rujukan lengkep nu ngawengku kantata dumasar nomer BWV.
* Online recordings of Bach's Well-Tempered Clavier 
* Free recordings of Bach's Cantata 140 and other audio examples 
* Free recordings of Bach's 15 Three-Part Inventions (Sinfonias) for keyboard
Glikolisis

**Glikolisis** mangrupa awal alur métabolik katabolisme karbohidrat. Bentuk glikolisis nu pangilaharna dipikawanoh nyaéta alur Embden-Meyerhof. Istilah glikolisis bisa ogé ngawengku alur pilihan séjén kayaning alur Entner-Doudoroff. Ngan, **glikolisis** nu dipedar di dieu salaku sinonim pikeun alur Embden-Meyerhof.

Glikolisis mangrupa prosés universal nalika sagala rupa sél nurunkeun énergi ti gula. Najan lain nu pang éfisiénna, glikolisis perlu sabab anaérob; nyéta, teu merlukeun oxigén.

## Kaluaran 
Glikolisis ngarobah hiji molekul glukosa jadi dua molekul piruvat sarta "ékivalén pangréduksi" (*reducing equivalents*) dina ujud koénzim NADH.

Réaksi umum glikolisis:

:Glukosa + 2 NAD+ + 2 ADP + 2 Pi → 2 NADH + 2 piruvat + 2 ATP + 2 H2O + 4 H+

Jadi, pikeun fermentasi basajan, métabolisme hiji molekul glukosa ngahasilkeun dua molekul ATP. Sél-sél nu ngajalankeun réspirasi sélulér nyintésis ATP leuwih loba, tapi teu diangap kaasup glikolisis. Réspirasi aérobik eukariot ngahasilkeun tambahan kira 34 molekul ATP nalika ngoksidasi hiji molekul glukosa.

## Lokasi 
Dina eukariota, glikolisis téh lumangsung dina sitosol sél (lain dina mitokondria, tempat lolobana métabolisme aérobik). Glukosa asup ka sél ngaliwatan difusi. Dina sababaraha jaringan, misalna otot rangka, prosés ieu téh dirangsang ku insulin.

## Lajuning laku 
Dikumahakeun panungtungna piruvat jeung NADH nu dihasilkeun tina glikolisis gumantung ka organisme jeung kaayaanana, utamana aya/henteuna oksigén atawa panampa éléktron lian.

Dina fermentasi, métabolisme piruvat jeung NADH lumangsung anaérob antukna ngahasilkeun rupa-rupa sanyawa. Misalna baktéri nu dipaké dina ngolah yogurt ukur ngaréduksi piruvat jadi asam laktat, sedengkeun ragi ngahasilkeun étanol jeung karbon dioksida.

Dina organisme aérobik, piruvat asup kana daur asam sitrat, sedengkeun NADH dioksidasi ku oksigén dina prosés awal fosforilasi oksidatif. Najan métabolisme manusa utamana aérobik, tapi dina kaayaan anaérob, misalna dina otot nu loba teuing gawé antukna kakurangan oksigén, piruvat dirobah jadi laktat, sarua jeung dina loba mikroorganisme.

## Évolusi 
Glikolisis mangrupa hiji-hijina jalur métabolik nu aya di ampir sakabéh organisme, hal ieu nunjukkeun kabuhunanana dina posisi évolusi; diduga aya ti jaman prokariota munggaran, paling henteu 3,5 juta taun ka tukang.

## Runtuyan 
## Étimologi 
Tina basa Yunani *glyk* nu hartina amis jeung *lysis* nu hartina ngaleyurkeun.

## tempo ogé 
*Glukonéogenesis
*Daur asam sitrat

## Tumbu kaluar 
*The Glycolytic enzymes in Glycolysis: Protein Data Bank 
*Glycolytic cycle with animations
Gagak Lumayung

**Gagak Lumayung** mangrupa sebutan lain pikeun Rajasangara atawa Kéan Santang, putra Sri Baduga Maharaja (Ratu Jayadéwata, salah saurang raja Sunda nu mashur, nu katelah Prabu Siliwangi).

### Tempo ogé
*Wawacan Gagak Lumayung
Kabuyutan

Istilah **kabuyutan** dina budaya Sunda sahanteuna geus aya ti munggaran abad ka-11 M. Prasasti Cibadak nu dijieun kira taun 1006-1016 M, ngunggelkeun yén Prabu Sri Jayabupati (salaku Raja Sunda) geus netepkeun sawaréh ti wewengkon walungan Sanghyang Tapak (waktu harita) salaku kabuyutan, nyaéta tempat nu mibanda pantangan nu kudu diturut ku sakabéh rahayatna. Unina kieu,

:"*Salamet, dina taun Saka 952 bulan Kartika tanggal 12 bagian terang poé Hariyang-Kliwon-Ahad wuku Tambir. Ieu nalika raja Sunda Maharaja Sri Jayabhupati Jayamanahen Wisnumurti Samarawijaya Sakalabuanamandaleswaranindita Harogowardana Wikramotunggadewa nyieun tanda di wétaneun sanghyang tapak, dijieun ku Sri Jayabhupati Raja Sunda jeung ulah aya nu ngarumpak katangtuan di walungan ieu. Ulah aya nu néwak lauk di walungan belah dieu ti wates wewengkon **kabuyutan** sanghyang tapak béh hulu…………*"

Istilah kabuyutan salajéngna aya dina naskah kuna Sunda titinggal abad ka-13 M, nyaéta naskah Ciburuy atawa Naskah Galunggung nu katelah Amanat Galunggung atawa Amanat Prabu Guru Darmasiksa.

Dina naskah *Bujangga Manik*, istilah kabuyutan téh nujul ka tempat-tempat ritual kaagamaan.
:*Rabut Palah*
:*kabuyutan Majapahit*
:*nu disembah ku na Jawa*

## Sumber rujukan
*Kabuyutan untuk pengelolaan lingkungan , artikel ti Sundanét.com 
* Noorduyn, J. 1982. *Bujangga Manik’s Journeys Through Java: Topographical Data from an old Sundanese Source*. Dina BKI. Deel 138, ‘S-Gravenhage: Martinus Nijhoff. Kaca 413—42.
Asia

thumb|300px|Lokasi benua Asia
Buana **Asia** diwatesan ku ngabagi Éropa jeung Afrika tina daratan Afrika-Eurasia nu sakitu legana. Watesna teu pati écés, komo di lebah Asia jeung Éropa mah: Asia jeung Afrika tepung deukeut Terusan Suéz, sedengkeun jeung Éropa aya di sapanjang Dardanéla, Laut Marmara, Bosporus, Laut Hideung, pagunungan Kaukasus, Laut Kaspia, Walungan Ural. Kira 60% ti populasi sadunya aya di Asia. Tempo ogé Eurasia.

Wewengkon **Asia** ngawengku buana Asia jeung sababaraha pulo sabudeureunana di Samudera Indonésia jeung Pasifik.

## Subwilayah 
300px|thumb|Peta Asia

Sakumaha nu geus disebutkeun yén Asia bisa dianggap salaku subwilayah Eurasia nu leuwih gedé. Pikeun babagian nurutkeun istilah ieu, tempo Eurasia Kalér jeung Eurasia Tengah.

Asia mindeng dibagi jadi sababaraha subwilayah:

### Asia Kalér 
Istilah ieu jarang dipaké ku ahli géografi, tapi biasana nujul ka bagian Asia wewengkon Rusia, nu ogé katelah Sibéria. Kadang nagara-nagara Asia di béh kalér kayaning Kazastan ogé kaasup Asia Kalér.

### Asia Tengah 
Taya konsénsus ngeunaan istilah ieu, tapi biasana Asia Tengah ngawengku
* Républik Asia Tengah Kazastan, Uzbékistan, Tajikistan, Turkménistan, jeung Kirgistan.
* Afganistan, Mongolia, jeung wewengkon kulon Cina.

### Asia Wétan 
Asia Wétan ngawengku:
* Kapuloan Pasifik Taiwan jeung Jepang.
* Koréa Kalér jeung Kidul di Bojong Koréa.
* Cina, utamana wewengkon wétan

Kadang Mongolia ogé diasupkeun ka Asia Wétan.

### Asia Tenggara 
Asia Tenggara ngawengku Bojong Malaya, Indocina, jeung nagara-nagara di Samudra Indonésia jeung Pasifik, nyaéta nagara-nagara
* di Asia Tenggara Darat: Myanmar, Muangtai, Laos, Kamboja, jeung Viétnam 
* di Asia Tenggara Maritim: Malaysia, Filipina, Singapura, Indonésia, Brunéi, jeung Timor Wétan.

Malaysia kabeulah dua ku Laut Cina Kidul.

### Asia Kidul 
Asia kidul nujul ka subbenua India, nu ngawengku
* Wilayah Himalaya India, Pakistan, Népal, Butan, jeung Bangladés
* nagara-nagara Samudra Indonésia: Sri Langka jeung Maldiva.

### Asia Kidul-kuloneun 
Katelah ogé Timur Tengah, najan sabenerna mah istilah éta ngawengku ogé nagara-nagara Afrika Kalér. Wewengkon ieu bisa dibagi-bagi deui kana
* Anatolia, nu ngawengku nagara Turki 
* Siprus di Laut Méditerania.
* Levant atawa Wétan Deukeut, nu ngawengku Suriah, Israél, Jordania, Libanon jeung Irak.
* Bojong Arabia, ngawengku Saudi Arabia, Uni Émirat Arab, Bahrain, Qatar, Oman, Yaman jeung kadang-kadang Kuwait.
* Wewengkon Kaucasus, ngawengku nagara Jorjia, Azerbaijan jeung Arménia.
* The Iranian Plateau, containing Iran and parts of other nations.

Also see Gulf States, for a different grouping involving several of the above countries.

## Dénsitas populasi 
250px|thumb|Foto komposit ti satelit
Di handap dibéréndélkeun nagara-nagara katut dénsitas populasina.

Teu kawas gambaran dina artikel nagara-nagara, the figures in this table are based on aréas including inland water bodies (lakes, reservoirs, rivers) and may therefore be lower here.

Mesir, Rusia, Kazastan, Jorjia, Azérbaijan, jeung Turki, diasupkeun ogé dina tabel, najan ukur sabagian wilayahna nu asup Asia. Sisi Kulon jeung Jalur Gaza dihijikeun dina Paléstina.

## Tempo ogé
Adénosin trifosfat

thumb|Adénosin trifosfat (ATP)
**Adénosin trifosfat** (**ATP**) nyaéta nukléotida nu dipiwanoh na biokimia salaku "alat tukeur molekular" alih énergi intrasélular; maksudna, ATP mampuh piekun nyimpen sarta ngangkut énergi kimiawi jeroeun sél. ATP ogé nyepeng peran nu penting dina sintésis asam nukléat.

## Sifat kimia 
Sacara kimiawi, ATP diwangun ku adénosin jeung tilu gugus fosfat. Rumus émpirisna C10H16N5O13P3, sedengkeun rumus kimiana C10H8N4O2NH2(OH)2(PO3H)3H, nu mibanda massa molekul 507.184 u.

## Fungsi 
Molekul ATP dipaké pikeun nyimpen énergi nu dihasilkeun tina réspirasi sélular.

## Posisi fosforil 
Gugus fosforil mun dimimitian ti AMP kaasup fosfat alfa, béta, jeung gamma.

## Sintésis 
thumb|ATP dina modél molekul eusi ruang.
ATP bisa dihasilkeun tina rupa-rupa prosés sélular, hususna mitokondria dina prosés fosforilasi oxidatif dina pangaruh katalitik ATP sintase atawa mun dina tutuwuhan dina kloroplas dina prosés fotosintésis.

"Béngsin" utama pikeun sintésis ATP nyaéta glukosa jeung asam lemak. Mimitina glukosa direcah jadi piruvat na sitosol. Dua molekul ATP dihasilkeun tina unggal hiji molekul glukosa. Hambalan ahir sintésis ATP lumangsung dimna mitokondria nu bisa ngahasilkeun nepi ka 34 molekul ATP.

## ATP na awak manusa 
ATP na awak manusa jumlah-jamléh kira 0.1 mol. Énergi nu dipikabutuh ku sél manusa pikeun hidrolisis nyaéta 200 nepi ka 300&nbsp;mol ATP unggal poé. Ieu ngandung harti yén unggal molekul ATP didaur ulang 2000 nepi ka 3000 kali dina sapoéna. ATP teu bisa disimpen, antukna sintésisna kudu reureujeungan jeung pamakéanana.

## Trifosfat séjén 
Sél hirup ogé boga nukléosida trifosfat "énergi luhung" séjén, kayaning guanin trifosfat. Antara molekul-molekul éta, énergi kalawan gampang bisa dialihkeun dina réaksi sarupa nu dikatalisan ku nukléosida difosfokinase: énergi dileupaskeun nalika hidrolisis beungkeut fosfat-fosfat lumangsung. Énergi ieu bisa dipaké ku rupa-rupa énzim, protéin motor, jeung protéin angkutan pikeun ngalaksanakeun gawé sél. Ogé, hidrolisis tadi ngahasilkeun fosfat anorganik bébas jeung adénin difosfat, nu salajengna bisa direcah deui jadi ion fosfat jeung adénosin monofosfat. ATP ogé bisa langsung direcah jadi adénosin monofosfat, ngahasilkeun pirofosfat. Réaksi nu ieu nguntungkeun sabab sacara éféktif prosésna teu bisa malik na leyuran cai.

### Réaksi ADP jeung GTP 
:ADP + GTP \to ATP + GDP

Kiwari aya padungdengan pikeun ngamangpaatkeun ATP pikeun sumber tanaga pikeun nanotéhnologi jeung cangkok. *Artificial pacemaker* bisa jadi teu kudu maké batré.

## Tempo ogé 
* daur asam sitrat (ogé katelah daur Krebs)
* adénosin difosfat (ADP)
* adénosin monofosfat siklik (cAMP)
* fosfagén
* Tioéster nu patali jeung ATP

## Rujukan 
* Wikipédia basa Inggris, disalin ping 2 Novémber 2004.

## Tumbu kaluar 
* ATP and biological energy
2004

## Kajadian 
* 5 Juli - Pamilihan présidén Indonésia

* 28 Agustus - Gelar Budaya jeung Wisata Kontémplatif NYIAR LUMAR 4 Situs Astana Gedé Kawali 

* 25 Désémber - Tsunami, Acéh dan Poé Natal.

## Pupus 
## Tumbu luar
Gangnihessou

Nurutkeun carita, '*Gangnihessou* mangrupa raja munggaran ti dua welas nu ngawasa Dahomey di Afrika, kurang leuwih taun 1620. salah sahiji lambangna mangrupa manuk gangnihessou jalu. Lambang séjénna mangrupa sarupaning kendang jeung tongkat nu dipaké pikeun malédog atawa moro. Nu sabenerna ngeunaan ieu masih mangrupa tanda tanya, sabab bisa waé anjeunna ukur salah sahiji pamingpin nu boga pangaruh. Anjeunna boga adi nu ngaranna Dakodonou, nu kungsi jadi raja. Sigana mah Gangnihessou mingpin rahayat sangkan nurut ka adina ieu.
Lisénsi Dokumén Bébas GNU

**Lisénsi Dokumén Bébas GNU** (*GNU Free Documentation License*, GFDL) nyaéta lisénsi *copyleft* pikeun eusi nu bébas. Disusun ku Free Software Foundation (FSF) pikeun proyék GNU. Téks resmi lisénsi vérsi 1.2 bisa ditingal di http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html.

Lisénsi ieu dipaké pikeun sarupaning nu ditulis ngeunaan cara ngagunakeun *software*, ogé pikeun tulisan séjén nu dipaké salaku acuan atawa pikeun nulungan anjeun dina naon baé.

Lisénsi ieu nyebutkeun yén anjeun diwidian pikeun nyalin atawa ngarobah tulisanana, sarta anjeun bisa ngajual salinan ieu. Mun anjeun ngajual dina jumlah nu réa, you have to maké it éasy for péople maké changes to it as well.

Wikipédia ngagunakeun lisénsi ieu, sarta mangrupa proyék pangbadagna nu ngagunakeun lisénsi ieu.

The Debian-legal group thinks that the GFDL is not always free. It does not meet their Free Software Guidelines.

You have to add the copyright notice and you have to say it is GFDL if you want to copy it.

*Tempo ogé*: Text Of The GNU Free Documentation License and the simplified version of it at Simple English GFDL.

### Tumbu kaluar 
* Téks lisénsi resmi

**Catetan: Wikipédia teu ngalayanan advis hukum**
Wanci

Méméh aya sistim poé nu kabagi kana 24 jam, masarakat Sunda ngagunakeun istilah-istilah **wanci** minangka tanggara dina sapoé sapeuting. Kiwari, sanajan geus wanoh jeung ukuran wanci dina jam-jaman, di lembur masih kénéh diparaké. Istilah-istilahna di antarana:
*usum tumorék kira-kira tabuh 24.30
*janari leutik kira-kira tabuh 01.30
*janari gedé kira-kira tabuh 02.00
*disada rorongkéng (kongkorongok hayam sakali) kira-kira tabuh 02.30
*haliwawar kira-kira tabuh 03.00
*kongkorongok hayam dua kali kira-kira 03.30
*janari kira-kira 04.00
*subuh kira-kira tabuh 04.30
*balébat kira-kira tabuh 05.00
*carangcang tihang kira-kira tabuh 05.30
*isuk-isuk kira-kira tabuh 06.00
*murag ciibun kira-kira tabuh 07.00
*pecat sawed kira-kira tabuh 09.00
*haneut moyan kira-kira tabuh 10.00
*rumangsang kira-kira tabuh 11.00
*tengah poé/lohor kira-kira tabuh 12.00
*mengok kira-kira tabuh 13.00
*lingsir ngulon kira-kira tabuh 14.00
*asar kira-kira tabuh 15.00
*paososoré kira-kira tabuh 16.00
*ngampih laleur kira-kira tabuh 17.00
*tunggang gunung kira-kira tabuh 17.30
*sariak layung kira-kira tabuh 18.00
*sareupna/magrib kira-kira tabuh 18.15
*harieum beungeut kira-kira tabuh 18.30
*isa kira-kira tabuh 19.00
*sareureuh budak kira-kira 21.00
*sareureuh kolot kira-kira tabuh 21.30
*peuting kira-kira tabuh 23.00
*tengah peuting kira-kira tabuh 24.00

## Tempo ogé 
* Poé
* Bulan
* Kalénder
* Kalénder kajadian
Onom

**Onom** nyaéta salah sahiji sebutan pikeun sarupaning bangsa lelembut, utamana nu ngageugeuh wewengkon ranca/rawa Lakbok, Ciamis.
Rawa Lakbok

**Rawa Lakbok** nyaéta ngaran hiji rawa nu aya di wewengkon Lakbok, Ciamis, Ciamis, deukeut Banjar, Jawa Barat, dina koordinat 7°24' Kidul, 108°31' Wétan. Rawa Lakbok mangrupa rawa gambut, legana nepi ka 3000 héktar, nu meureun panglegana di Indonésia di antara nu satipe, jerona antara 6 nepi ka 10 méter. Réklamasi rawa Lakbok geus kungsi dipigawé ti taun 1924 kénéh.

Rawa Lakbok baheulana dieusi ku rupa-rupa spésiés jujukutan nu kiwari geus langka di Pulo Jawa, kayaning *Ficus retusa*, *Elaeocarpus littoralis*, *Nephralepis radicans*, *Scirpodendron ghaeni*, *Flascopa scand ens*, *Stenochlaena palustris*, jeung *Licuala sp*.

## Tempo ogé
* *Ngabukbak Lakbok*, naskah nu nyaritakeun dibukana rawa Lakbok Kidul yasana R. A. A. Wiratanuningrat.
Monosakarida

**Monosakarida** nyaéta karbohidrat na wujud gula basajan.

Monosakarida, kawas disakarida, sipatna amis, leyur na cai sarta kristalin.

Monosakarida digolongkeun dumasar jumlah atom karbon nu dikandungna (triosa, tetrosa, pentosa, héxosa, jeung héptosa) sarta dumasar gugus aktifna, aldehid atawa keton. Kombinasina bisa jadi rupa-rupa, misalna aldohéxosa, ketotriosa.

Salajengna, unggal atom karbon nu boga gugus hidroksil (iwal nu tungtung) sipatna optik aktif, antukna bisa aya sababaraha karbohidrat nu struktur dasarna sarua. Misal, galaktosa kaasup aldohéxosa, tapi mibanda sipat béda ti glukosa sabab susunan atom-atomna béda.

Conto séjénna:
*triosa: gliseraldehid jeung dihidroxiaséton
*tétrosa: éritrosa
*péntosa: lixosa, ribosa, jeung déoxiribosa
*héxosa: idosa, glukosa, fruktosa, jeung galaktosa
*héptosa:

## Sipat fisik
Lolobana teu warnaan, padet kristalin (amis).

## Struktur
Iwal ti sabagian leutik nu béda, (misalna déoxiribosa atawa gula amino), monosakarida mibanda rumus kimia umum:

:(CH2O)n

Monosakarida ngandung boh gugus fungsi keton atawa aldehid.

### Struktur siklik
Cara umum pikeun mintonkeun struktur siklik monosakarida nyaéta ku proyéksi Haworth.

### Isomérisme
Sistim D,L biasana digunakeun.

## Tata ngaran
Monosakarida nu ngandung hiji gugus aldehid digolongkeun kana aldosa, sedengkeun nu ngandung gugus keton digolongkeun kana ketosa.

## Réaksi
#Ngabentuk asétal.

## Tempo ogé
*Karbohidrat
*Disakarida
*Oligosakarida
*Polisakarida

## Tumbu kaluar
Nomenclature of Carbohydrates
Kérod salawé

**Kérod salawé** atawa **bool** (Ing. *anus*), na anatomi, nyaéta palawangan réktum, nu dikadalikeun ku otot *sphincter*. Tai (Ing. *feces*) dikaluarkeun tina awak ngaliwatan kérod salawé nalika ngising (*defecation*), nu mangrupa fungsi utamana.

## Anatomi jeung fungsi kérod salawé 
Kérod salawé aya di antara imbit, tukangeun perineum. Kérod salawé mibanda dua tur rada bau*anal sphincter*, hiji di jero, hiji deui di luar, nu fungsina ngajaga sangkan anus tetep nutup nepi ka waktuna ngising.

Nalika réktum pinuh, naékna tekenan intraréktal ngadorong dinding torowongan anus ngabadagan antukna kaasupan pitaieun. Nalika pitaieun didorong kana torowongan, réktum mondokan sarta gelombang peristaltis ngadorong tai kaluar réktum. *Sphincter* luar jeung jero anus salajengna metot otot ngaluarkeun taina.

## Patologi anal 
* Anal fissure
* Ambéien (*Hemorrhoids*)
* Kangker anal
* Fecal incontinence
* Anal fistula
* Anal abscesses

## Tempo ogé
* enema
* kloaka
* suppository
* flatulence
Ajag

**Ajag** (*Cuon alpinus*) nyaéta anjing leuweung nu hirup di Asia, utamana wewengkon kidul jeung wétan.											
Ajag mangrupa anjing asli Nusantara, aya di Pulo Sumatra jeung Jawa, cicing utamana di wewengkon pagunungan jeung leuweung. Anjing kampung jeung nu séjénna nu ilahar jadi ingon-ingon urang, sabenerna mah anjing *impor* nu asalna ti wewengkon séjén. Pangawakan ajag sedeng, kelir buluna coklat semu beureum. Lebah handapeun gado, beuheung, nepi ka tungtung beuteung kelirna bodas, sedengkeun bulu buntutna kandel semu hideung.											

## Dicutat tina
Surili

**Surili** (***Presbytis comata***, génus *Presbytis*, golongan Langur, subfamili Colobinae, famili Cercopithecidae, superfamili Cercopithecoidea.
Ciri umumna bulu hideung-coklat jeung rada hawuk, buntut jeung disabudeureun dadana bodas. Surili mangrupa spésiés monyét éndemik wewengkon Tatar Sunda (Jawa Kulon-Tengah), utamana di wewengkon Ujung Kulon, Leuweung Sancang, Gunung Gedé, Gunung Halimun, Gunung Tilu, jeung Gunung Patuha. ku sabab éndemik Jawa Kulon (wewengkon administratif Jabar jeung Banten), surili ieu dijadikeun salah sahiji ikon sato/fauna Jabar.

Ceuk Direktur Konsérvasi Alam Nusantara (Konus) kira-kira 10 taun kaliwat, populasi surili antara 4.000-6.000. Kiwari, taun 2006 jumlahna kurang ti 4.000. Nu jadi sabab leuweung nu salila ieu jadi habitat asli ukur nyésa dalapan persén. Salian ti éta surili ogé salah sahiji primata nu umum dijualbelikeun kalayan ilégal, padahal surili geus dilindungi kalayan maké payung hukum SK Menteri Kehutanan No 301/1991.

## Sumber rujukan
Aljabar sigma

Dina matematika, **aljabar σ** (atawa **widang σ**) *X* pikeun sasét *S* hartina anggota subsét *S* nu katutup ku sét operasi-operasi nu bisa diitung; aljabar σ utamana dipaké pikeun nangtukeun ukuran *S*. Ieu konsép penting dina analisis matematika jeung téori probabilitas.

Sacara formal, *X* kaasup aljabar σ mun jeung ukur mun (*jika dan hanya jika*, *if and only if*) miboga pasipatan di handap ieu:

# The empty set is in *X*,
# If *E* is in *X* then so is the complement of *E*.
# If *E*1, *E*2, *E*3, ... is a sequence in *X* then their (countable) union is also in *X*.

From 1 and 2 it follows that *S* is in *X*; from 2 and 3 it follows that the σ-algebra is also closed under countable intersections (via De Morgan's laws).

An ordered pair (*S*, *X*), where *S* is a set and *X* is a σ-algebra over *S*, is called a **méasurable space**.

## Conto 
Mun *S* mangrupa sét naon baé, then the family consisting only of the empty set and *S* is a σ-algebra over *S*, the so-called *trivial σ-algebra*. Another σ-algebra over *S* is given by the full power set of *S*.

If {*X*a} is a family of σ-algebras over *S*, then the intersection of all *X*a is also a σ-algebra over *S*.

If *U* is an arbitrary family of subsets of *S* then we can form a special σ-algebra from *U*, called the *σ-algebra generated by U*. We denote it by σ(*U*) and define it as follows.
First note that there is a σ-algebra over *S* that contains *U*, namely the power set of *S*.
Let Φ be the family of all σ-algebras over *S* that contain *U* (that is, a σ-algebra *X* over *S* is in Φ if and only if *U* is a subset of *X*.)
Then we define σ(*U*) to be the intersection of all σ-algebras in Φ. σ(*U*) is then the smallest σ-algebra over *S* that contains *U*.

This léads to the most important example: the Borel algebra over any topological space is the σ-algebra generated by the open sets (or, equivalently, by the closed sets).
Note that this σ-algebra is not, in general, the whole power set.
For a non-trivial example, see the Vitali set.

On the Euclidean space **R***n*, another σ-algebra is of importance: that of all Lebesgue measurable sets. This σ-algebra contains more sets than the Borel algebra on **R***n* and is preferred in integration théory.

See also measurable function.
Limit

* Limit (matematika), including:
** Limit of a function
** Limit of a sequence
** Net (topologi)
** Limit (category theory)
* A constraint (mathematical, physical, economical, legal, etc.) in the form of an inequality, such as:
** Chandrasekhar limit
** Greisen-Zatsepin-Kuzmin limit
** Budget constraint
** Speed limit
** Age of consent
* An extreme value or boundary, such as:
** High frequency limit
* Limit (music) in just intonation
Bukti

**Bukti** nyaéta,

*Kajadian naon baé nu bisa ngabuktikeun atawa ngabantah hiji proposisi, tempo kanyataan.
*Kasaksian naon baé nu ku pangadilan bisa dipaké pikeun judicial or administrative proceeding.

*See also:* Law, Affidavit, Circumstantial evidence, Corroborating evidence, Rebuttal, chain of custody, Forensic evidence

----
**Evidence** is also the enlightenment file-manager for Linux.

----
**Evidence** is also the title of a science fiction short story by Isaac Asimov. See: Evidence (Asimov).
Reliabilitas

Dina rékayasa sacara umum, **reliabilitas** nyaéta kamampuh hiji komponen atawa sistim dina éta komponen keur ditembongkeun salaku hasil disain. 
Tempo teori reliabilitas sarta disain sistim nu reliable.  Program komputer dijieun keur ngitung sistim reliabiti nu kompleks ngagunakeun téhnik pemodelan reliabiliti.

Dina widang telekomunikasi, watesan **reliabilitas** nyaéta:

#The ability of an item to perform a required function under stated conditions for a specified period of time. 
#The probability that a functional unit will perform its required function for a specified interval under stated conditions.  
#The continuous availability of communication services to the general public, and emergency response activities in particular, during normal operating conditions and under emergency circumstances with minimal disruption.

Source: from Federal Standard 1037C in support of MIL-STD-188

----

In psychometrics, **reliability** is the precision (i.e., freedom from error) of the scores of a méasure, see Reliability (psychometric).
----

In testing, **reliability** is the extent to which the méasurements resulting from a test are the result of characteristics of those being méasured.  See Reliability  for a fuller description.
Reliability modelling

In engineering, **reliability modélling** is the process of predicting or understanding the reliability of a component or system.

Two separate fields of investigation are common.

The physics of failure approach uses an understanding of the failure mechanisms involved, such as crack propagation or chemical corrosion.

The parts stress modelling approach is an empirical method for prediction based on counting the number and type of components of the system, and the stress they undergo during operation.
Réaksi kondensasi

**Réaksi kondensasi** (ogé katelah **réaksi dehidrasi**) nyaéta réaksi kimia nalika dua molekul atawa *moieties* meta bari ngaleupaskeun cai atawa amonia. Ieu bisa dianggap sabalikna ti réaksi hidrolisis, nyaéta meulah hiji zat kimia jadi dua bagian ku ayana cai.

## Mékanisme
Réaksi kondensasi lumangsung dina dua hambalan:
#adisi nukléofilik
#Éliminasi

## Larapan
Réaksi kieu dijadikeun dasar pikeun nyipta rupa-rupa polimér penting kayaning: nilon, poliéster, sarta rupa-rupa elém. Ieu ogé dijadikeun dasar pikeun nyipta silikat jeung polifosfat di laboratorium. Dina biologi, dibentukna adénosin difosfat jeung adénosin trifosfat prékursor jeung fosfat anorganik ogé mangrupa réaksi kondensasi.

Réaksi nu ngahasilkeun anhidrida asam tina asam panyusunna biasana mangrupa réaksi kondensasi.
Tangkal

[250px|right|thumb|Tangkal [oak di Denmark]]
**Tangkal** atawa **Ki** nyaéta méh sakabéh nu jaradi dina taneuh, iwal ti bangsa supa, jukut jeung sakur nu jadina ngarambat dina taneuh.
Filsuf

**Filsuf** (Ing. *philosopher*) hartina jalma nu neuleuman, ngulik jeung ngahasilkeun pamikiran dina widang filsafat.

## Filsuf Barat

Nu teu dibéréndélkeun di luhur: The Presocratics -- Epicurus place after Aristotle --Hellenistic Philosophers -- Cicero -- Avicenna -- Sir Thomas Browne -- Francis Bacon -- Thomas Reid -- Dugald Stewart -- James Mill -- Rudolf Steiner -- Albert Schweitzer -- G. E. Moore -- Albert Camus -- Georg Henrik von Wright -- Mortimer Adler -- Nelson Goodman -- Imre Lakatos -- Ayn Rand -- Paul Feyerabend -- Mario Bunge -- Douglas Hofstadter -- Pierre Teilhard de Chardin

## Filsuf Wétan
Gautama Buddha -- Confucius -- Lao Zi -- Rhazes -- Mencius -- Zhuang Zi -- Xun Zi -- Nagarjuna -- Bodhidharma -- Shankara -- Dogen -- Zhu Xi -- Feng Youlan -- Sarvepalli Radhakrishnan

## Landihan Filsuf *Medieval*
Sababaraha urang filsuf dibéré landihan Latin—boh dina jamanna, atawa ku para ahli sajarah. Pikeun conto:
*Francis Mayron - *Doctor acutus*, the acute doctor, or *Doctor illuminatus*
*St. Thomas Aquinas - *Doctor Angelicus*, the angelic doctor, or *Doctor Communis*
*William of Ockham - *Doctor Invincibilis*
*Alexander of Hales - *Doctor Irrefragibilis*
*Roger Bacon - *Doctor Mirabilis*, the wonderful doctor
*John Bassol - *Doctor Ordinatissimus*, the most methodical doctor
*St. Bonaventure - *Doctor Seraphicus*
*Henry Goethals (*Hendricus Bonicollius*) - *Doctor Solemnis*, the solemn doctor
*Richard Middleton - the solid doctor, or the profound doctor
*Duns Scotus - *Doctor Subtilis*, the discriminating doctor, or *Doctor Marianus*
*Albertus Magnus - *Doctor Universalis*
*Durandus de Sancto Portiano - the most resolute doctor
*Thomas Bradwardine - the profound doctor
*Jean Ruysbroeck (*Joannes Ruysbrokius*) - the divine doctor
See Also the articles at: Philosophy, Eastern philosophy, Epistemology, Ethics, Metaphysics, Aesthetics,  Ontology, Logic, Reason, Mathematicians, Scientists, List of philosophers, and a fuller listing at :Category:Philosophers.
Karbon-14

**Karbon-14** (**C-14**) nyaéta isotop radioaktif karbon nu kapanggih 27 Pébruari 1940 ku Martin Kamen jeung Sam Ruben. Ayana dina bahan organik dipaké pikeun pananggalan radiokarbon.

Waktu satengah C-14 nyaéta 5730 taun, luruh jadi N-14 dina *beta-decay*.

**Isotop Karbon**
**Karbon-13**
**Karbon-15**

**Rantay luruh**
Dihasilkeun tina**Nitrogén-18****Boron-14**
Luruh jadi**Nitrogén-14**

## Tempo ogé 
* Karbon-12
Ékstrapolasi

Dina matematika, **ékstrapolasi** téh hiji tipe interpolasi. Nalika hiji tabulasi fungsi diinterpolasikeun teu dina rentang anu geus ditangtukeun, nyaéta di luareun rentangna, mangka disebut ékstrapolasi. Ékstrapolasi sacara kasar mah bisa baé dianggap bener, tapi hasilna mah justru mindeng teu valid.

## Baca ogé
*Ékstrapolasi Richardson
Kalibrasi

**Kalibrasi** nyaéta nangtukeun nilai nu bener keur unggal bacaan dina alat ukur ku cara ngukur atawa ngabandingkeun jeung standar. Standarna dirawat ku organisasi nasional atawa internasional.

Keur konstanta fisik, beurat, jeung ukuran, nilaina dipikanyaho sarta dipaké dina Sistim Satuan Internasional (SI), saperti konstanta panjang nyaéta méter, beurat dina kilogram, sarta eusi dina liter.

Di Amérika, *National Institute of Standards and Technology*, bagian tina pamaréntah féderal, ngarawat standar sarta mangrupa lembaga nu boga wewenang keur satuan SI jeung standar industri. NIST ogé *menelusuri*, kaakuratan alat nu pakait jeung karusakan alat ukur maké standar turunan nu dirawat ku NIST, keur ngurangan kateupastian.

## Tempo ogé 
* Kalibrasi (statistik)
Tabél periodik (baku)

Deret Kimia Tabel Periodik

Logam alkali
Logam alkali tanah
Lantanida
Aktinida
Logam transisi

Poor metals
Métaloid
Nonlogam
Halogén
Gas mulya

'*Wujud dina suhu jeung tekenan baku (*standard temperature and pressure*)
* nu beureum mangrupa gas
* nu hejo mangrupa cairan
* nu hideung mangrupa padet

**Ayana di alam**
* nu kotakanana garis leuwih kolot batan Marcapada (unsur primordial)
* nu kotakanana pegat-pegat mucunghul sacara alami tina *decay'' unsur kimia séjén
* nu kotakanana titik-titik euweuh sacara alami (unsur sintetik)
* nu teu maké kotakan can kapanggih/disintesis

## Tumbu kaluar 
*WebElements.com
Léter

Kecap **léter** (tina **litre** atawa **liter** na basa Inggris) ngandung harti hiji unit métrik eusi. Léter lain mangrupa unit SI, tapi (sarua jeung unit jam sarta poé) kadaptar salaku salah sahiji "unit lian ti SI nu ditampa jeung dipaké babarengan jeung SI" (catetan NIST). Unit SI pikeun volume nyaéta méter kubik (m3) catetan NIST ngeunaan unit SI.

Unit léter dilambangkeun ku hurup **l** atawa **L** atawa **ℓ**.

## Dadaran 
Saléter sarua jeung
* 0.001 méter kubik,
* 1 désiméter kubik,
* 1000 séntiméter kubik,
* eusi kotak nu sisina 10 séntiméter.
Aya 1.000 léter dina saméter kubik (1 m³).

Léter dibagi kana unit-unit nu leuwih leutik ku nambahkeun awalan SI, antukna saléter sarua jeung
* 1.000 mililéter (ml) = 1.000 séntiméter kubik (cm³),
* 100 séntiléter (cl),
* 10 désiléter (dl),
* 0.01 héktoléter (hl).

Volume nu leuwih badag bisa maké satuan kiloléter (kl, 1.000 léter) atawa mégaléter (Ml, 1.000.000 léter), tapi ilaharna mah maké méter kubik (m³, 1.000 léter). 
mililéter &lt;&lt; sétiléter &lt;&lt; désiléter &lt;&lt; **léter**

## Lambang 
Lambang pikeun léter tadina mah **l** (aksara leutik "l"), tapi, sangkan teu pahili jeung angka hiji ("1"), mangga **L** (aksara badag "L") mimiti dipaké taun 1979. Hal ieu dirojong ku National Institute of Standards and Technology AS, ogé Kanada jeung Australia. Lambang pikeun unit turunanana nya dina bentuk µL, mL, kL, ML, jst.

## Sajarah 
In 1793, the litre was introduced in France as one of the new "Republican Measures", and defined as one cubic decimetre. Its name derived from an older French unit, the *litron*, whose name came from Greek via Latin.

In 1879, the CIPM adopted the definition of the litre, and the symbol **l** (lowercase letter l).

In 1901, at the 3rd CGPM conference, the litre was redefined as the space occupied by 1&nbsp;kg of pure water at the temperature of its maximum density (3.98&nbsp;°C) under a pressure of 1 atm. This made the litre equal to about 1.000&nbsp;028 dm³ (éarlier reference works usually put it at 1.000&nbsp;027 dm³).

In 1964, at the 12th CGPM conference, the litre was once again defined in exact relation to the metre, as another name for the cubic decimetre, that is, exactly 1 dm³. NIST Reference

In 1979, at the 16th CGPM conference, the alternative symbol **L** (uppercase letter L) was adopted.

## Tempo ogé 
* Claude Émile Jean-Baptiste Litre
* Pint
* Gallon

## Tumbu kaluar 
* NIST recommends uppercase letter L
* The UK's National Measurement Laboratory NPL - "Internationally recognised non SI units"
* The International System of Units(SI)
Pananggalan radiométrik

**Pananggalan radiométrik** (***Radiometric dating***) nyaéta hiji téhnik nu dipaké pikeun nangtukeun umur bahan dumasar kana pangaweruh laju uray isotop alami jeung kandunganana kiwari.

Aya sababaraha métode nu akurasina, béaya, jeung skala waktuna béda-béda.

## Tipe-tipe pananggalan radiométrik 
* pananggalan radiokarbon
* rubidium-strontium
* samarium-neodymium
* kalium-argon
* argon-argon
* uranium-thorium
* *optically stimulated luminescence dating*
* uranium-timbal

## Dasar-dasar pananggalan radiométrik 
### Watesan téhnik ieu 
## Téhnik pananggalan modérn 
## Téhnik pananggalan jangka-pondok 
## Tempo ogé 
* umur Marcapada
* exponential decay
* umur satengah
* radioactive decay
* radioaktivitas
* pananggalan radiokarbon
* pananggalan térmoluminesens
Étika

**Étika** mangrupa istilah umum anu nujul ka anu biasa didadarkeun salaku "élmu moralitas". Dina filsafat, paripolah étis hartina naon-naon anu "hadé". Tradisi étika di Kulon sok katelah **filsafat moral** (*moral philosophy*). Étika mangrupa cabang utama filsafat, sagigireun métafisika jeung épistémologi. 

## Tumbu kaluar 
* An Introduction to Ethics  by Paul Newall, aimed at beginners.
Bias publikasi

**Bias publikasi**, ogé disebut bias hasil positif (Ing. *positive outcome bias*), nyaéta kacondongan panalungtik pikeun mublikasikeun percobaan nu mibanda hasil positif (manggihan lumangsungna hiji hal), sarta dina sisi séjén teu mublikasikeun percobaan nu hasilna négatif (manggihan teu lumangsungna hiji hal). As such, this may distort meta-analysis of large numbers of studies. The problem is particularly significant when the reséarch is sponsored by entities that may have a financial interest in achieving favourable results.

Séptémber 2004, éditor sababaraha jurnal poko widang médis (kaasup New England Journal of Medicine, The Lancet, Annals of Internal Medicine, jeung JAMA) ngabéwarakeun yén maranéhna moal deui mublikasikeun hasil panalungtikan nu dibobotohan ku maskapé farmasi iwal mun panalungtikanana geus didaptarkeun na basis data umum ti anggalna kénéh http://www.smh.com.au/articles/2004/09/09/1094530773888.html. Ku cara kieu, hasil négatif moal leungit kitu baé.

## Tempo ogé
*bias pamilihan
*bias konfirmasi
*daptar bias kognitif

## Tumbu kaluar
* ''Skeptic's Dictionary: positive outcome bias''.
Ayatrohaédi

**Ayatrohaédi** (Jatiwangi, Majalengka, 5 Désémber 1939&ndash;Sukabumi, 18 Pébruari 2006), jadi mahasiswa Fakultas Sastra taun 1959 Jurusan Ilmu Purbakala jeung Sejarah Kuna Indonésia (ayeuna Arkéologi). Sanggeus lulus taun 1964, Ayatrohaédi damel di Lembaga Purbakala dan Peninggalan Nasional di Mojokerto. Kungsi ngajar di Fakultas Sastra Universitas Pajajaran Bandung salila lima taun, salajéngna taun 1972 balik deui ka Fakultas Sastra UI. Taun 1978 dileler gelar doktor ti UI kalawan disertasi nu judulna *Bahasa Sunda di Daérah Cirebon: Sebuah Kajian Lokabasa*. Numutkeun promotorna, Prof. Dr. Amran Halim, disertasi ieu mangrupa disertasi munggaran ngeunaan dialéktologi di Asia Tenggara.

Ayatrohaédi kungsi ngajabat salaku Ketua Jurusan Arkéologi (1983-1987), Pembantu Dékan Widang Akademik (1999-2000), Pembantu Réktor Institut Kesenian Jakarta (IKJ) salila lima taun (1989-1994). Ayatrohaédi ogé loba aub dina kagiatan widang kabasaan, kasusastraan, kasajarahan, kabudayaan, jeung kapurbakalaan.

## Karya-karyana
Ayatrohaédi mimiti nulis karya sastra (sajak, prosa) dina basa Sunda taun 1955 sarta basa Indonésia taun 1956. Nepi ka ayeuna karyana nu geus medal di antarana *Hujan Munggaran* (1960), *Kabogoh Téré* (1967), jeung *Pamapag* (1972). Karyana dina basa Indonésia di antarana *Panji Segala Raja* (1974), *Pabila dan di mana* (1976), *Senandung Ombak* (tarjamahan, 1976), *Kacamata Sang Singa* (tarjamahan, 1977). Karya non-fiksina kayaning *Bahasa Sunda di Daérah Cirebon: Sebuah Kajian Lokabasa* (disertasi 1978, medal taun 1985), *Dialektologi: Sebuah Pengantar* (1979, 1981), *Tatabahasa Sunda* (tarjamah karya D. K. Ardiwinata, 1985), *Tatabahasa dan Ungkapan Bahasa Sunda* (tarjamah karya J. Kats jeung R. Suriadiraja, 1986).

## Daftar Pustaka
Ajip Rosidi, dkk, 2000, *Ensiklopledi Sunda: Alam, Manusia, dan Budaya (Termasuk budaya Betawi dan Cirebon)*. Jakarta: Pustaka Jaya.
Klasifikasi dokumén

**Klasifikasi dokumén** nyaéta hiji masalah dina élmu informasi. Tugasna taya lian pikeun nempatkeun hiji dokumén kana hiji atawa sababaraha kategori, dumasar eusina. Pancén klasifikasi dokumén bisa dibagi kana dua cara: **supervised document classification** where some external mechanism (such as human feedback) provides information on the correct classification for documents, and **unsupervised document classification**, where the classification must be done entirely without reference to external information.

Téhnik klasifikasi dokumén ngawengku:
* naive Bayes classifier
* latent semantic indexing
* support vector machines
and approaches based on natural language processing.

A recent notable use of document classification techniques has been spam filtering which tries to discern E-mail spam messages from legitimate emails.

## Tempo ogé 
* Klasifikasi
* Document retrieval
* Information retrieval

## Rujukan 
* Wikipédia basa Inggris, disalin ping 31 Désémber 2004.

## Tumbu kaluar 
* Rafael A. Calvo, Jae-Moon Lee and Xiaobo Li. Managing Content with Automatic Document Classification . *Journal of Digital Information*, Volume 5 Issue 2, Article No. 282, 2004-06-08
* Introduction to document classification
4 Désémber

**4 Désémber** nyaéta poé ka-338 dina sataun (ka-339 dina taun kabisat) dina kalénder Gregorian, sésana 27 poé.
## Kajadian 
*1619 – Tilu puluh dalapan kolonis nepi ka Berkeley Hundred, Virginia. Piagem rombongan ieu nyatakeun yén poé ieu bakal tuluy dipiéling unggal taun minangka poé *thanksgiving* / sukuran ka Pangéran.
*1791 – Édisi kahiji *The Observer*, koran mingguan munggaran di dunia, dipedalkeun. 
*1967 – Perang Viétnam: Pasukan AS jeung Viétnam Kidul adu hareupan jeung pasukan Viétkong di Délta Mékong. 
*1971 – Armada Laut India nyerang Armada Pakistan jeung Karachi.
*1975 - Suriname jabung ka Pasarékatan Bangsa-Bangsa.
* 1976 - Acéh mroklamirkeun kamerdékaanna ti Indonésia.
* 1977 - Malaysia Airlines Pangapungan 653 dibajak sarta murag di Tanjung Kupang, Johor, Malaysia. Saratus urang palastra.
*1977 – Jean-Bédel Bokassa, présidén Républik Afrika Tengah, ngistrénan manéh minangka Raja Bokassa I Karajaan Afirka Tengah.
* 1980 - Kelompok musik *rock* Inggris Led Zeppelin resmi dibubarkeun alatan maotna pamaén drum John Bonham tanggal 25 Séptémber.
*1984 – Perang Sipil Sri Langka:Angkatan Basanjata Sri Langka nelasan 107–150 sipil di Mannar.
*1991 – Terry A. Anderson dibébaskeun sanggeus disandera salila tujuh taun di Béirut; manéhna mangrupa tahanan pamungkas jeung panglilana di Libanon..
*1992 - Diadegkeunna Padhyangan, grup bodor asal Bandung, Indonésia.
*1992 – Présidén George H. W. Bush ngirimkeun 28.000 tentara AS ka Somalia, di Afirka Kalér.
*2014 – Pamoha Islam nelasan tilu pulisi nagara di bunderan méméh tuluy asup ka hiji sakola kosong jeung hiji gedong pasamoan di Grozny. Sapuluh tentara tiwas sarta 28 tatu dina tétémbakan nu ditungtungan ku maraotna kasapuluh pamoha.
*2015 – Bom seuneu dialungkeun ka jero réstoran di Kairo, Mesir, nelasan 17 jalma.
*2017 – Kahuruan Thomas dimimitian di deukeut Santa Paula sarta jadi kahuruan pangtohagana dina sajarah California modérn sanggeus ngaduruk 440 mil pasagi (114.078 héktar) di Ventura jeung Wewengkon Santa Barbara.
*2021 – Gunung Semeru di Jawa Wétan bitu.

## Nu babar 
* 1892 – Francisco Franco, diktator Spanyol (td. 1975)
* 1884 – Rd. Déwi Sartika, Pahlawan Nasional Indonésia (td. 1947)
* 1932 – Roh Tae-woo,présidén ka-6 Koréa Kidul
* 1949 – Jeff Bridges, aktor Amérika
* 1951 – Gary Rossington, pamaén hitar Lynryd Skynryd
* 1953 – Jean-Marie Pfaff, kiper Bélgia
* 1963 – Sergey Bubka, atlét luncat galah Ukraina
* 1964 – Marisa Tomei, artis Amérika
* 1965 – Ulf Kirsten, pamaén bola Jérman
* 1969 – Jay Z, rapper Amérika
* 1971 – Shannon Briggs, juara dunia boksén Amérika
* 1973 – Tyra Banks, modél Amérika
* 1992 – Kim Seok-Jin, tukang ngawih jeung aktor Koréa
* 1996 – Sheryl Sheinafia, panyanyi jeung artis Indonésia

## Nu pupus 
* 1131 – Umar Khayyám, philoshop Parsi (l. 1048)
* 1993 – Frank Zappa, musisi Amérika (l. 1940)
* 2011 – Sócrates, pamaén bola Brasil (l. 1954)

## Poé peré / poé panginget-nginget 
## Tumbu luar
Kapuloan Sunda Leutik

thumb|300px|right|Perenah kapuloan Sunda Alit di Nusantara
**Kapuloan Sunda Leutik** atawa **Nusa Tenggara** nyaéta sakumpulan pulo di Indonésia Wétan. Jeung Kapuloan Sunda Gedé di béh kulon, kapuloan ieu ngabentuk Kapuloan Sunda.

## Pamaréntahan 
Kapuloan Sunda Leutik kabagi kana propinsi-propinsi Indonésia (Bali, Nusa Tenggara Kulon, jeung Nusa Tenggara Wétan) jeung nagara merdika Timor Wétan.

## Daptar parsial 
* Adonara
* Alor
* Bali
* Florés
* Komodo (pulo)
* Lombok
* Palu'e
* Rote
* Solor
* Sumba
* Sumbawa
* Timor

## Tempo ogé 
* Nusantara
Kapuloan Sunda Gedé

thumb|300px|Kapuloan Sunda Gedé, bagian kulon Nusantara
**Kapuloan Sunda Gedé** nyaéta sakumpulan pulo di Indonésia Kulon nu ngawengku,

* Kalimantan atawa Bornéo
* Jawa
* Sulawesi
* Sumatra

Kumpulan ieu sacara politis kabagi ku utamana Indonésia, Brunéi, jeung Malaysia.

Mun digabungkeun jeung Kapuloan Sunda Alit di béh wétan, mangka kapuloan ieu jadi wangunan Kapuloan Sunda.

## Tempo ogé 
* Nusantara
Kapuloan Sunda

thumb|400px|Kapuloan Sunda, sabagian ti Nusantara.
**Kapuloan Sunda** nyaéta sakumpulan gugusan pulo di wewengkon kulon Nusantara, nu kabagi kana dua kumpulan:

* Kapuloan Sunda Gedé
** Kalimantan
** Jawa
** Sumatra
* Kapuloan Sunda Alit, ti kulon ka wétan
** Bali
** Lombok
** Sumbawa
** Florés
** Sumba
** Timor
** Kapuloan Barat Daya
** kapuloan Tanimbar

Gugusan ieu sacara pulitik kabagi ku Indonésia (utama), Brunei, Timor Wétan, jeung Malaysia.

## Baca ogé 
* Nusantara
Selat Sunda

thumb|250px|Selat Sunda
**Selat Sunda** nyaéta selat antara pulo Jawa jeung Sumatra di Indonésia. Selat ieu ngahubungkeun Laut Jawa jeung Samudra Indonésia

Lébar dina titik nu pangheureutna—nu aya lebah tungtung kalér sapanjang kira 30&nbsp;km—kurang-leuwih 30&nbsp;km. Sedengkeun titik panglébarna, kurang-leuwih sapanjang 100&nbsp;km, ogé boga jarak 100-an km. Aya sababaraha pulo leutik na selat ieu; gunung Anak Krakatau aya di salah sahijina.

Salaku salah sahiji jalur peupeuntasan utama ti Laut Cina Kidul ka Samudra Indonésia (nu hiji deui nyaéta Selat Malaka), Selat Sunda geus lila dianggap penting pikeun navigasi. Najan mibanda kalemahan sabab déét jeung loba batuna, tapi nguntungkeun sabab leuwih pondok batan Selat Malaka, antukna ancaman bajak laut leuwih leutik.

Awal taun 1942 lumangsung perang Selat Sunda, armada Jepang nu dipingpin ku Laksamana Kenzaburo Hara ngancurkeun armada Sekutu USS *Houston* jeung HMAS *Perth* nalika nyegat sangkan teu balabuh di Jawa.

## Dicutat tina