Kamp Plantungan

**Kamp Plantungan** nyaéta hiji kamp interniran pikeun tahanan pulitik awéwé dina mangsa pamaréntahan Orde Baru di Indonésia. Jumlah tahanan di tempat ieu kira-kira aya sakitar 500 urang. Kalolobaanana mangrupakeun anggota Partéy Komunis Indonésia (PKI) anu geus dilarang, ogé anggota organisasi anu aya patalina jeung éta partéy, saperti Lekra, Gerwani, jeung sababaraha organisasi kénca lianna. Sabagian gedé tina maranéhna kaasup kana golongan tahanan Kategori B, nyaéta jalma-jalma anu nurutkeun katerangan resmi sabenerna teu miboga bukti atawa dakwaan anu jelas ngalawan maranéhna. Sababaraha tokoh anu kungsi jadi tahanan di Kamp Plantungan di antarana Umi Sardjono, Ketua Gerwani; Salawati Daud; Mia Bustam, saurang seniman anu ogé pamajikan ti pelukis Sindoedarsono Soedjojono; dr. Sumiyarsi Siwirini, saurang aktivis kénca; sarta Siti Suratih, pamajikan ti salah sahiji pamingpin PKI, Oloan Hutapea.

## Ti Rumah Sakit Lepra jadi Kamp Konsentrasi 
Plantungan nyaéta salah sahiji désa anu ayana di wates antara Kabupatén Kendal jeung Kabupatén Batang, Jawa Tengah. Dina mangsa pamaréntahan kolonial Walanda, tempat ieu dipaké minangka lokasi pikeun nampung penderita lépra. Salila ampir saratus taun sanggeus diadegkeun dina taun 1870, jalma-jalma anu kaserang panyakit lépra diasingkeun jeung diisolasi di désa ieu. Dina dasawarsa 1970-an, Plantungan robah fungsi jadi tempat pangasingan pikeun kira-kira 500 awéwé anu dihukum atawa dianggap aya patalina jeung Partéy Komunis Indonésia (PKI).

Ngaran Plantungan mémang teu sakitu kawentar dibandingkeun jeung Pulau Buru, anu dipaké minangka tempat pangasingan pikeun tahanan pulitik anu patalina jeung gerakan PKI, boh kader boh simpatisanna. Sanajan kitu, désa Plantungan jadi saksi tina carita hirup para awéwé anu kungsi aya patalina jeung gerakan komunis. Boh anggota PKI boh anggota organisasi anu aya patalina jeung éta partéy, maranéhna diasingkeun di urut rumah sakit husus penderita lépra éta. Di dinya, kira-kira aya 500 awéwé anu ditahan salila sababaraha taun lantaran dianggap aya hubungan jeung gerakan komunis.

Sabagian aktivis hak asasi manusa nyebutkeun yén perlakuan ka para tahanan pulitik di tempat éta mindeng dianggap teu manusiawi. Para tahanan awéwé disebut-sebut meunang panyiksaan, boh sacara fisik boh sacara mental, salila mangtaun-taun. Para tahanan pulitik awéwé ieu henteu ngan ukur ngalaman sangsara lantaran ditangkep, ditahan, dipenjara, atawa diasingkeun, tapi ogé aya anu ngalaman rupa-rupa perlakuan kasar anu ngarendahkeun martabat manusa sarta mangaruhan kahirupan pribadina.

Padahal, para awéwé éta asalna tina rupa-rupa latar tukang, aya anu ti kalangan inteléktual, pendidik, aktivis buruh, nepi ka aktivis tani. Sabagian di antarana mangrupakeun anggota organisasi awéwé anu dingaranan Gerakan Wanita Indonesia (Gerwani), anu dina sajarahna dipikawanoh minangka salah sahiji organisasi anu boga hubungan jeung PKI. Dina mangsa Orde Baru, Gerwani sering disebut minangka salah sahiji gerakan awéwé anu kungsi cukup progresif. Organisasi ieu resmi diadegkeun dina taun 1954, sanajan cikal bakalna geus aya ti taun 1950. Dina kagiatanana, Gerwani cukup aktip di kalangan rahayat leutik, boh di kota boh di désa.

Salah sahiji agenda anu diperjuangkeun ku Gerwani nyaéta ngahimpun awéwé pikeun merjuangkeun kasetaraan gender, nolak prak-prakan poligami, sarta nyorong supaya awéwé bisa ilubiung dina kahirupan pulitik. Organisasi ieu ogé dipikawanoh lantang dina ngalawan rupa-rupa bentuk diskriminasi gender anu harita masih kénéh kuat di masarakat. Maranéhna ogé mindeng nyuarakeun kritik kana sistem sosial patriarki anu mangaruhan hubungan sosial dina rupa-rupa widang kahirupan. Gerakan anu progresif ieu kungsi jadi bagian tina dinamika pulitik di Indonésia dina mangsa pamaréntahan Présidén Soekarno.

## Sanggeus Kajadian Gerakan 30 Séptémber 
Kajadian Gerakan 30 Séptémber 1965 jadi salah sahiji peristiwa penting dina sajarah pulitik Indonésia anu boga pangaruh gedé kana nasib organisasi Gerakan Wanita Indonesia (Gerwani). Sanggeus kajadian éta, rupa-rupa béja jeung isu sumebar di masarakat anu nyababkeun Gerwani tungtungna dibubarkeun sarta dibungkam, sarua jeung nasib Partai Komunis Indonesia (PKI). Dina mangsa saterusna, gambaran ngeunaan peran Gerwani dina kajadian éta ogé mucunghul dina film *Penumpasan Pengkhianatan G30S/PKI*, anu nembongkeun sababaraha adegan panyiksaan ka para Pahlawan Révolusi. Sanajan kitu, hasil otopsi resmi henteu nunjukkeun ayana tanda-tanda panyiksaan dina awak para korban, sanajan aya tatu anu disababkeun ku tembakan.

Sabagian panalungtik jeung pihak séjén nganggap yén gambaran dina film karya Arifin C. Noer jeung Amoroso Katamsi éta henteu sakabéhna saluyu jeung fakta sajarah. Dina prosés nyieun film éta, Arifin C. Noer disebut-sebut kungsi ngalakukeun panalungtikan sarta wawancara jeung Sjam Kamaruzaman, anu mangrupa urut pejabat biro husus PKI, kira-kira dina taun 1982–1983. Adegan-adegan anu nyaritakeun kajadian di wewengkon Lubang Buaya dina film éta tuluy jadi salah sahiji rujukan dina narasi resmi pamaréntah ngeunaan kajadian G30S. Dina mangsa pamaréntahan Orde Baru, organisasi anu aya patalina jeung PKI, kaasup Gerwani, dibubarkeun ngaliwatan Ketetapan MPRS No. 25 Tahun 1966, anu engké dipertegas deui ku Undang-Undang No. 1 Tahun 2003. Kaputusan éta ogé teu leupas tina tekenan jeung réaksi masarakat anu geus muncul ti awal taun 1966 sarta terus nyambung kana sababaraha kajadian pulitik saterusna, kaasup peristiwa di Blitar taun 1968.

Aya ogé sumber séjén anu nyebutkeun yén sababaraha anggota Gerwani memang kungsi aya di wewengkon Lubang Buaya dina awal taun 1965. Numutkeun wawancara anu dilakukeun ku Prof. Saskia Eleonora Wieringa ka salah sahiji anggota Gerwani, ayana maranéhna di dinya patalina jeung latihan anu diiluan ku sababaraha organisasi séjén, saperti Ansor, Perwari, Wanita Marhaen, Muslimat, jeung Fatayat. Latihan éta disebut-sebut patalina jeung persiapan program Dwikora, nyaéta konfrontasi Indonésia jeung Malaysia dina mangsa éta. Malah, numutkeun Sukmawati Soekarnoputri, sababaraha Pahlawan Revolusi ogé sabenerna ditugaskeun dina rangka persiapan Dwikora éta.

## Baca ogé 
* Gerakan Wanita Indonesia

## Référénsi