open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pertempuran Bojong Kokosan

**Pertempuran Bojong Kokosan** nujul ka kajadian diserebuna kompoy tentara Inggris (AFNEI) nu rék nguatan pasukanana di Bandung ku para pajoang Indonésia di Bojong Kokosan, Sukabumi.

### Penyergapan
Sanggeus nampa béja rék datangna saratusan tentara Inggris ti Jakarta, para pajoang ngarencanakeun nyegat éta rombongan di jalan anu diapit gawir di Bojong Kokosan. Nalika jam 3 soré tutumpakan pangawal kompoy tiporos kana lombang nu geus disiapkeun, para pajoang langsung ngagempur tentara Inggris nepi ka kira jam 5 soré. Sanggeus bisa ngalolos, pilemburan sabudeureun Bojong Kokosan dibombardir ku pasukan udara Karajaan Inggris (Royal Air Force).

### Jumlah korban
Penyergapan tentara nu dikawal sababaraha téng jenis Stuart ieu ngabalukarkeun palastrana 50-an tentara Inggris, natuan saratusan lianna, sedengkeun 30-an deui leungit. Lobana korban ti pihak Inggris dina béntrokan ieu ramé diaduregengkeun di Parlemén Inggris sarta ngondang perhatian dunia internasional.

### Poé Joang Siliwangi
Ti taun 2004, pertempuran nu lumangsung ping 9 Désémber 1945 ieu dipiéling salaku Poé Joang Siliwangi. Poé éta téh pas sabulan sanggeus wates anu dibéré ku Sekutu ka tentara Indonésia sangkan ngudar sakabéh pakarangna (10 Nopémber).

## Rujukan
***Wiryono, Herry**. Perjuangan rakyat Jawa Barat mempertahankan dan menegakkan kedaulatan Républik Indonésia dari rongrongan Sekutu (1945-1946). *Buddhiracana* II (10): 64-70. (PDF)
*Kalender Peristiwa Sejarah yang Berhubungan dengan TNI 
*Bojongkokosan Tak Tercatat
Gomati

**Walungan Gomati** nyaéta hiji walungan nu diwangun ku Raja Purnawarman. Dina Prasasti Tugu disebutkeun yén dina taun pamaréntahanana nu ka-22, Raja Purnawarman geus ngali walungan nu disebut Gomati, nu panjangna 6122 tumbak (kira-kira 23 km) dina waktu 21 poé di gigireun walungan nu geus aya, nyaéta walungan Candrabhaga (Bhagasasi-Bagasi-Bekasi). Pagawéan ngali walungan ieu dipungkas ku méré hadiah 1000 sapi ka para Brahmana.
Kota Pekalongan

:*Keur artikel kabupatén nu ngaranna sarua, tempo Kabupatén Pekalongan*

**Kota Pekalongan** nyaéta salah sahiji kota di Propinsi Jawa Tengah. Kota ieu wawatesan jeung Laut Jawa di  béh kaler, Kabupatén Batang di wétan, sarta Kabupatén Pekalongan di béh kidul kuloneunnana. Pekalongan ngawengku 4 kacamatan, nyaéta Pekalongan Barat, Pekalongan Utara, Pekalongan Timur, jeung Pekalongan Selatan.

Kota ini aya dina jalur pantura nu ngahubungkeun Jakarta-Semarang-Surabaya. Pekalongan aya dina 101&nbsp;km kuloneun Semarang, atawa 384 wétaneun Jakarta. Pekalongan kasohor minangka *kota batik*, sabab batik Pekalongan boga corak nu has jeung variatif. Kota Pekalongan boga palabuan perikanan panggedéna di Pulo Jawa. Palabuan ieu sering jadi transit jeung aréa palélangan hasil tangkepan laut ti para nelayan ti sababaraha daérah. Lian ti éta, di Kota Pekalongan ogé loba pausahaan pangolahan hasil laut, saperti lauk asin, tarasi, sardén, jeung kurupuk lauk, boh pausahaan nu skalana gedé, atawa industri rumah tangga.

Kadaharan has Pekalongan nyaéta *megono*, nyaéta siksik nangka nu dicampur jeung bungbu kalapa. Kadaharan ieu ilaharna disuguhkeun nalika panas kénéh tur dicampur jeung peuteuy sarta beuleum lauk minangka menu tambahan.

Kota Pekalongan kasohor ku nuansa relijiusna ku sabab mayoritas pangeusina ngagem ageman Islam. Aya sababaraha adat tradisi di Pekalongan nu henteu kapanggih di wewengkon séjén misalna; sawalan, sidekah bumi, jeung sajabana. Sawalan nyaéta ngaria-ria tujuh poéna sanggeus lebaran, nu kiwari mah direuah-reuah ku pamoongan lopis raksasa nu hasil meupeuskeun rékor MURI ku walikota nu satuluyna dibagikeun ka nu daratang.

## Cutatan
Heulang Jawa

**Heulang Jawa**, *Spizaetus bartelsi* téh heulang ukuran sedeng, panjangna kira 61 cm, bulu coklat kolot, manuk pamangsa (*raptor*) anggota kulawarga Accipitridae. Ciri utama ieu heulang nyaéta kukuncung nu panjang dina huluna, bulu dina hulu jeung beuheungna gomplok, tapi hideung lebah awak handapna. Kukuncungna hideung, tapi lebah tungtungna mah bodas. Ieu manuk téh éndemik Indonésia, sumebar di leuweung-leuweung tropis pulo Jawa. Kadaharanana mangrupa manuk, kadal, lalay, jeung mamalia laleutik. 

Alatan beuki heureut habitatna sarta ukuran populasina nu saeutik, Heulang Jawa asup kana kategori kaancam punah dina Daptar Beureum IUCN (Lampiran II CITES).

## Sebaran
Daérah-daérah nu kungsi ngalaporkeun ayana heulang jawa, di antarana
* Jawa Kulon: Taman Nasional Ujung Kulon, Gunung Aseupan, Gunung Karang, Taman Nasional Gunung Halimun, Jampang, Gobang, Gunung Masigit, Gunung Salak, Bogor, Gunung Pancar, Taman Nasional Gunung Gedé-Pangrango, Talaga Warna (Puncak), Situ Patenggang, Gunung Patuha, Gunung Tilu, Gunung Burangrang, Gunung Malati, Gunung Tangkuban Parahu, Gunung Malabar, Gunung Puntang, Bukit Tunggul, Gunung Papandayan, Kawah Kamojang, Gunung Guntur, Gunung Kancing, Gunung Cikuray, Cagar Alam Leuweung Sancang, Gunung Simpang, Gunung Kuning, Gunung Tampomas, Gunung Talaga Bodas, Gunung Galunggung, Gunung Jagat, Gunung Sawal;
* Jawa Tengah: Gunung Segara, Curug Cipendog, Gunung Slamet, Gunung Diéng, Gunung Lumping, Gunung Kemulan, Gunung Ungaran, Gunung Merapi, Gunung Muria, Gunung Lawu;
* Jawa Wétan: Gunung Liman-Wilis, Gunung Kawi, Balékambang, Gunung Arjuno, Taman Leuweung Raya R. Soerjo, Lebakharjo, Taman Nasional Gunung Bromo Tengger Seméru, Dataran Luhur Hyang, Taman Nasional Meru Betiri, Kalibaru, Gunung Raung, Gunung Ijen, Taman Nasional Alas Purwo.

## Rujukan 
*  Database entry includes justification for why this species is endangered

File:ELJA.jpg
File:Elang Jawa.jpg
File:Elang_Jawa_Nisaetus_bartelsi_Bandung_Zoo_cropped.jpg
File:Elang_Jawa_Nisaetus_bartelsi_Bandung_Zoo_2_cropped.jpg

## Tumbu kaluar 
* BirdLife Species Factsheet
* IUCN Red List
* Red Data Book
Adonan (masak)

**Adonan** nyaéta campuran cairan kentel atawa éncér, nu biasana tina tipung, dicampur jeung cai atawa susu, jeung endog. Sering ogé ragi atawa pamekar dipaké keur ngembangkeun tipung nalika dipasak.

## Cara maké 
Adonan bisa dipaké keur nyieun dosai, idli, vadai, puding Yorkshire, fritter, témpura, kuéh, roti, ngalapisan daging atawa sayuran nalika digoréng, atawa keur nyieun surabi, wafel atawa bolu.

Adonan ogé umum dipaké di sababaraha tempat keur ngalapisan lauk méméh digoréng. Contona, adonan mangrupa bahan penting kadaharan Britania nu kasohor, lauk jeung kiripik.
Końskowola

**Końskowola** nyaéta hiji désa di wétan kidul Polandia, lokasina antara Puławy jeung Lublin, deukeuteun Kurów, di Walungan Kurówka. Désa ieu mangrupa ibukota komun nu misah (*gmina*) di County Puławy jeung Lublin Voivodeship. Pangeusina : 2188 urang (2004).

## Ngaran 
Końskowola sacara harpiah ditarjamahkeun minangka ''Horse's Will*, tapi ngaran ieu dicokot tina *Wola* - hiji tipe désa, sarta ngaran nu bogana - Jan z Konina (Jan Koniński, John ti Konin). Ngaran Konińskawola kacatet taun 1442.

## Sajarah 
Désa ieu diadegkeun kira-kira abad ka-14, kalayan ngaran Witowska Wola. Ngaran ieu tuluy ganti jadi Konińskawola, ngaran nu kiwari aya, ti abad ka-19.

Końskowola kasohor ogé minangka tempat pupusna penyair Polandia: Franciszek Dionizy Kniaźnin jeung Franciszek Zabłocki.

## Lianna 
Henryk Sienkiewicz, pangarang Polandia nu kasohor, nu meunangkeun hadiah Nobel, nyatetkeun dina novel bersejarahna *With Fire and Sword'' nyebutkeun: 
- "(...) Very poor beer also in this Końskowola, Mr. Zagłoba noticed (...)"

## Tumbu luar 
* Daptar transport di loka Sobibor
* Końskowola salila perang - poto
* Sajarah Końskowola
Gangguan éléktromagnétis

**Gangguan éléktromagnétis** (dina basa Inggris disebut ogé **electromagnetic interference**(**EMI**), atawa **radio frequency interference** (**RFI**)) nyaéta gangguan (nu biasana teu dipiharep) dina panarima radio atawa rangkéan listrik liana, disababkeun ku ayana radiasi éléktromagnétis tina sumber luar. Gangguan ieu bisa nyelang, ngahalangan, atawa nurunkeun wates dayaguna éféktif tina rangkéan. Sumberna bisa jadi tina objék, boh jieunan atawa ti alam, nu mangaruhan parobahan arus listrik kalayan gancang, saperti rangkéan listrik, Panonpoé atawa cahya ti kalér.

EMI bisa nginduksi kalayan dihaja, kawas dina sababaraha wangun perang elektronik, atawa henteu dihaja, kawas hasil tina emisi jeung tanggapan nu mahiwal, hasil tina intermodulasi, jeung sajabana. Mindeng mangaruhan panarimaan radio AM di wewengkon urban. Bisa ogé mangaruhan panarimaan radio FM jeung tipi, sanajan teu pati gedé oge.

## Kalonggaran 
Hal penting pikeun nurunkeun EMI nyaéta: maké kapasitor bypass atawa "decoupling" dina unggal alat (divais) aktip (dihubungkeun ka panyadia daya, sadeukeut-deukeutna kana alat), ngadalikeun wanci naek *(risetime control)* kana sinyal-sinyal nu gancang *(high-speed signal)* maké resistor seri, sarta nyaring VCC. Ngalindungan *(shielding)* biasana mangrupa pakarang pangpandeurina lamun sakabéh tehnik geus teu mempan sabab dibutuhkeun béaya tambahan lamun kudu maké gasket RF jeung sajabana.
iki piye to kok nggawe boso sundo..??

## Standar 
Komiteu Internasional Husus keur Gangguan Radio (CISPR) netepkeun standar keur gangguan éléktromagnétik boh tina radiasi atawa konduksi.

## Rujukan
Pangéran Jayakarta

**Pangéran Jayakarta Wijayakrama** (ᮕᮍᮦᮛᮔ᮪ ᮏᮚᮊᮁᮒ) atawa **Achmad Jaketra** téh salah saurang pangawasa Jayakarta (kiwari Jakarta) sanggeus direbut ti Pajajaran, nepi ka ragragna ka VOC.
Ucing

**Ucing** (Basa Indonésia:*Kucing*) nyaéta mamalia karnivora leutik. Ucing ilaharna jadi sato ingu pikeun manusa, boh minangka sato cocoeun atawa pikeun nyingsieunan beurit. Ieu sato geus dalit jeung manusa sahenteuna salila + 9.500 taun.

Minangka prédator, ucing moroan leuwih ti saréwu spésiés sasatoan pikeun kadaharanana. Ucing mah calakan tur bisa dilatih pikeun nurutan  paréntah anu gampil.

## Anatomi jeung morpologi
thumb|350px|Gambaran anatomi ucing sacara umum
Gumantung kana spésiésna, awak ucing beuratna 2,5 – 7&nbsp;kg. Tapi, sababaraha spésiés budidaya, misalna *Maine Coon*, bisa nepi ka 11,3&nbsp;kg. Mangkaning mun parabna keleuwihan mah beuratna bisa nepi ka 23&nbsp;kg. Sabalikna, aya ogé ucing pangleutikna nu kungsi kalaporkeun beuratna kurang ti 1,8&nbsp;kg.

Sakumaha mamalia lianna, ucing miboga tujuh cervical vertebrae, tilu welas thoracic vertebrae (manusa boga salosin), tujuh lumbar vertebrae (manusa boga lima), tilu sacral vertebrae (manusa boga lima sabab bipedal), sarta 22/23 caudal vertebrae (manusa boga 3-5, ngahiji jadi coccyx).

## Ras Ucing
Dumasarkeun kana kaayaan buluna ras ucing kabagi 5 bagian nyaéta  :
# Bulu pondok
# Bulu sedeng
# Bulu campuran (pondok jeung panjang)
# Bulu panjang
# Bulu campuran

**Bulu pendék**
* ***Exotik*** mangrupa variasi tina ras bulu pondok.
* ***Chartreux, Russian Blue** jeung** Korat***. Tilu ras ieu miboga warna bulu anu sarua nyaéta biru atawa hauk. katilu ras ieu mangrupa ras asli, tapi béda asal daérahna, saperti Chartreux anu aslna ti Prancis, Russian Blue asalna ti Rusia, jeung Korat ti Thailand.
* ***Manx** jeung **Japanese Bobtail***. Manx mangrupa ras anu teu boga buntut, sedengkeun Japanese bobtail miboga rupa buntut anu ahéng.
* ***Egyptian Mau, Ocicat, California Spangled, Bengal***
* ***Siamese** jeung **Burmese***.Kadua ras ieu téh asalna ti Thailand 
****British shorthair, Européan Shorthair,** jeung **American Shorthair***
* ***Abyssinian**** dipercaya yén ras ieu ras pangkolotna mangrupa ras katurunan Mesir Kuna.

## Ucing dina kabudayaan Sunda
Dina kabudayaan Sunda, aya babasan jeung paribasa nu ngandung kecap ucing saperti *ngabudi ucing*, *kawas ucing gering*, *kawas ucing jeung anjing*, *heunceut ucingeun*.

Dina carita Sunda ogé aya carita ngeunaan ucing saperti "candramawat", nyaéta ucingna Nini Anteh anu aya di [bulan](http://su.wikipedia.org/wiki/Bulan_(satelit)).

## Rujukan
## Tumbu kaluar
### Isu kawarasan
*Cornell Feline Health Center
*American Association of Feline Practitioners 
*Ailurophilia Gone Bad
*
*High-Resolution Images of the Cat Brain
*Onions are Toxic to Cats
*Information about the third eyelid of cats, and the problem of Kertao, or "dry eye". 
*Feline Behavior Guidelines  Publikasi AAFP nu medar jihat peternakan
*Monthly Turkish Free Magazine For Teaching Cat Care, kedimveben.com 
*National Geographic: Cats

### Unak-anik 
*Cat Genome Project di The National Cancer Institute AS
*New Potential Smallest Cat 
*BBC.CO.UK Description of the Cat
*The Origins and Domestication of the Cat 
**Cationary: Meaningful Portraits of Cats'' by Sharon Montrose, ISBN 0-670-03059-7
Agama Sunda Wiwitan

**Agama Sunda Wiwitan** nyaéta agama nu dipercaya ku masarakat Kanékés atawa Baduy. Ageman ieu biasa disebut ogé agama Jatisunda dina Carita Parahyangan. Asal kecapna tina wiwitan, anu mibanda harti mimiti, asal, poko. Aci-acining ajaran agamana mah teu pati réa nu apal, jeung tacan aya panalungtikanana. Ieu hal téh dibalukarkeun ku ayana sikep nu nutup diri ti nu muhitna.

## Sajarah
Sunda wiwitan ieu geus dipuhitku urang sunda, tisaméméh asupna ajaran Hindu jeung Budha. Anu maruhit kana Ageman sunda wiwitan téh sumebar di sakuliah Pasundan, timimit kampung nepi ka dayeuh. Anu caricing di dayeuh ilaharna geus ngawangun hiji wadah organisasi modérn, ari anu di pakampungan ngawangun hiji kumpulan adat dumasar kana kayakinana.

Seuhseuhanana mah kakawasaan nu pangluhungna téh aya di Sang Hyang Keresa (Nu Maha Kawasa) anu biasa disebut ogé Batara Tunggal (Nu Maha Tunggal), Batara Jagat (Nu Ngawasa Jagat), jeung Batara seda Niskala (Nu Goib).

## Rujukan
* Rosidi, Ajip.dkk. 2000. Ensiklopedi Sunda: Alam, Manusia, Budaya (Termasuk Budaya Cirebon dan Betawi), Jakarta: Pustaka Jaya.
## Dijutat tina
Carita rahayat

**Carita rahayat**, disebut ogé folklor mangrupa salah sahiji wangun tradisi lisan anu sumebar di tatar Sunda. Kabéhdieunakeun carita rahayat téh geus mindah rupa jadi wangun tradisi tulis. Carita-carita rahayat di Tatar Sunda réa pisan contona, saperti Si Kabayan, Sangkuriang, jsté. Nu jadi ciri utama tina carita rahayat nyaéta pangarang carita teu bisa kapaluruh ngaranna. Carita rahayat di Sunda euyeub pisan ku ajén-ajén mitologi nu nyampak. Sabangsaning mahluk lelembut ogé jadi warna nu has dina carita rahayat di Tatar Sunda.
Britania Raya

:*Tempo oge: Karajaan Britania Raya*

**Britania Raya** magrupakeun kapuloan penggedéna di Kapuloan Britania. 
## Kota-kota ibu kota
*Inggris: London
*Skotlandia: Edinburgh
*Wales: Cardiff

## Kota Ageung Sejenna 
*England: Bath, Birmingham, Bradford, Brighton, Bristol, Cambridge, Coventry, Derby, Exeter, Hull, Leeds, Leicester, Liverpool, Manchester, Newcastle-upon-Tyne, Norwich, Nottingham, Oxford, Plymouth, Reading, Sheffield, Southampton, Sunderland, Truro, York.
*Scotland: Aberdeen, Dundee, Glasgow, Inverness, Stirling.
*Wales: Bangor, Newport, Swansea, Wrexham.

## Other islands of the archipelago
* Anglesey
* Hebrides
* Ireland
* Isle of Man
* Isle of Wight
* Lundy
* Mull
* Orkneys
* The Shetland Islands
* Skye

## Rujukan
## Tumbu luar
* Interactive map of Great Britain  
* Coast &ndash; the BBC explores the coast of Gréat Britain
* Administrative map of Great Britain &ndash; from the Ordnance Survey; various formats
* BBC Nations
* The British Isles
* CIA Factbook United Kingdom
Siki

thumb|Siki dina cabé hejo
**Siki** (basa Latén:*semen*) nyaéta bakal siki (ovulum) tina tutuwuhan kembangan nu geus asak.											
Siki bisa kalindungan ku organ lian (buah, dina **Angiospermae** atawa Magnoliophyta) atawa henteu (dina **Gymnospermae**). Tina evolusi, siki mangrupa émbrio atawa tutuwuhan leutik nu geus kamodifikasi sahingga bisa tahan leuwih lila dina kondisi nu kurang cocog pikeun tumuwuh. (Tempo *pergiliran katurunan*).											

## Tempo ogé 
* Morfologi tutuwuhan
* Siki mimiti sirungan

## Dicutat tina
Dearly Dave Sompie

**Déarly Dave Sompie** atawa **Dirly** (lahir 10 Désémber 1989) nyaéta *runner-up* Indonesian Idol 3 (2006). Dirly *The Manado Baby* nyaéta finalis Indonesian Idol pangorana asal Manado nu sakola kénéh di bangku SMU nalika milu audisi Indonesian Idol. Ti leuleutik, bakat nyanyi Dirly Sompie geus katempo. Nalika kelas 5 SD, manéhna meunang lomba Bintang Vokalia sa Sulawesi Utara. 
__TOC__

## Daptar lagu 
* *Workshop 1*: Naluri Lelaki (Samsons)
* *Workshop 2*: Pangeran Cinta (Dewa)
* *Workshop 3*: Mendendam (Marcel)
* *Pre-Gala Show*: Anugrah Terindah Yang Pernah Aku Miliki (Sheila On 7)
* *Spektakuler 1*: Bukan Untukku (Rio Febrian)
* *Spektakuler 2*: Cintaku (Chrisye)
* *Spektakuler 3*: Setia (Jikustik)
* *Spektakuler 4*: Arti Cinta (Ari Lasso)
* *Spektakuler 5*: Dengan Nafasmu (Samsons)
* *Spektakuler 6*: Kisah Cintaku (Chrisye)
* *Spektakuler 7*: Flying Without Wings (Westlife)
* *Spektakuler 8*: I Miss You But I Hate You (Slank)
* *Spektakuler 9*: Everything I Do, I Do It For You (Bryan Adams), Akhir Rasa Ini (Samsons)
* *Spektakuler 10*: Topeng (Peter Pan), Akhir Cerita Cinta (Glenn Fredly)
* *Grand Final*: Akhir Rasa Ini (Samsons), Hampa (Ari Lasso), Kemenangan Hati (Yovie Widianto)

## Tumbu luar 
*  Dirly Fans Site 
*  Milis Dirly
*  Dirlycious Forum
Bab Adat-adat Urang Priangan jeung Sunda Lianna ti Éta

**Bab Adat-adat Urang Priangan jeung Sunda Lianna ti Éta** nyaéta buku anu eusina dadaran etnografi urang Sunda nu ditulis ku H. Hasan Mustapa (Jakarta, 1913). Geus ditarjamahkeun kana basa Walanda ku R.A. Kern (1946) jeung kana basa Indonésia ku Maryati (1985). Sedengkeun naskah tulisan tangan huruf latinna mah disimpen di Universitas Leiden (Cod.Or.7695).

Ieu buku téh ditulis dumasar pesenan pamaréntah nu nepi ka kiwari dianggap buku nu panghadéna dina ngagambarkeun adat-istiadat urang Sunda. Di jerona digambarkeun sagala rupa adat kabiasaan urang Sunda ti orok kénéh nepi ka mangsa dikuburkeun. Haji Hasan Mustapa ogé saéstuna teu reugreug ku buku nu ngan sakitu, anjeunna nulis deui buku séjén nu dijudulan “Buku Leutik jadi Pertélaan Adatna Jalma-Jalma di Pasundan wedalan Lembana Wignyadisastra. Dina buku nu kadua réa pisan conto yurisprudénsi nu réa mangpaatna pikeun jalma nu maluruh tur nalungtik perkara hukum adat di Priangan.

## Rujukan 
* Rosidi, Ajip.dkk. 2000. Ensiklopedi Sunda: Alam, Manusia, Budaya (Termasuk Budaya Cirebon dan Betawi), Jakarta: Pustaka Jaya.
Elba

thumb|250px|Maneuhna Elba di Italia
**Elba** nyaéta salasahiji pulo di Toscana, Italia, 20&nbsp;km ti kota Grosseto. Pulo ieu mangrupa pulo panggedéna di Semenanjung Toscana, sarta mangrupa pulo panggedéna katilu di Italia. Elba jeung pulo lianna di semenanjung éta (Pianosa, Capraia, Montecristo, Giglio jeung Giannutri) ditangytayungan di Taman Nasional Semenanjung Toscana.

Pulo ieu dibagi jadi dalapan *komun*: kota ibu kota Portoferraio, Campo nell'Elba, Capoliveri, Marciana, Marciana Marina, Porto Azzurro, Rio Marina jeung Rio nell'Elba.

Kaisar Perancis Napoleon Bonaparte dipiceun ka Elba nalika dilengserkeun (munggaran), nginspirasian sabaet palindrom nu kasohor: "Able was I ere I saw Elba."

Kiwari Elba kasohor ku anggurna.
Kiswa Wiriasasmita

**Kiswa Wiriasasmita**, katelah maké landihan **Kis WS** (Ciamis, 25 Januari 1922 - Imbanagara, 19 Séptémber 1995) téh bujangga Sunda nu sok nulis sajak jeung carita pondok, ogé éséy. Malah, anjeunna téh dianggap salaku salah saurang nu mitambeyan sajak Sunda modéren, pikeun sajakna *Ilangna Mustika* nu ditulis taun 1946. Carpon-carponna dikumpulkeun sarta medal dina buku *Mirah Dalima* (1992).

Kis WS kungsi dileler Hadiah Sastra Rancagé pikeun jasana ngamumulé sastra Sunda.

## Rujukan
* Kis WS, Pembaru Puisi Sunda tanpa Buku
Dongdang

**Dongdang** téh ngaran alat akut nu diangkat ku cara digotong ku sababaraha urang. Dongdang dijieun tina kai nu permanen atawa tina awi. Nu diakutna téh lain jalma, tapi rupa-rupa kadaharan kayaning opak, wajit, ulén, jsté. Biasana dongdang dipaké dina upacara kawinan nalika pangantén pameget miang ti sepuhna ka pangantén istri dina raraga ngalaksanakeun upacara Seserahan. Sakapeung mah Dongdang téh dipaké ogé pikeun ngangkut rupaning kadaharan dina salametan Kabuyutan waktu sedekah Bumi atawa ngangkut paré. 

Kiwari Dongdang geus jarang digunakeun dina upacara kawinan, ilaharna mah dongdang bisa dipanggihan dina acara helaran Bumi mangsa usum panén. 

## Rujukan
# Rosidi, Ajip.dkk. 2000. Ensiklopedi Sunda: Alam, Manusia, Budaya (Termasuk Budaya Cirebon dan Betawi), Jakarta: Pustaka Jaya.
# Ramat Loka Pakait: http://www.wisatanet.com/travel_wisataku.php?kode=1&id=66  .
Babad

**Babad** nyaéta carita nu patali jeung hiji patempatan atawa ilaharna mah karajaan nu dipercaya minangka sajarah. Numutkeun *Kamus Umum Bahasa Sunda* babad téh miboga harti dongéng anu ngandung unsur-unsur sajarah. Sedengkeun *Kamus Istilah Sastra* dijéntrékeun yén babad téh mangrupa carita wanda heubeul anu medar riwayat luluhur atawa kajian-kajadian penting jaman baheula di salah sahiji daérah, biasana ti mimiti muka éta wewengkon. Ari para ahli mah nyebutkeun babad téh carita anu memper sajarah atawa sajarah anu dibungbuan ku dongéng. Patali jeung pangaruh Jawa, karéréaan babad ditulis dina wangun wawacan, upamana Babad Godog, Babad Panjalu, Babad Cirebon, Babad Banten, Babad Sumedang, jsb. Ditilik tina jihat sajarah, babad téh lain bukti nu bisa dijieun sumber sajarah, tapi sahenteuna bisa dipaké pikeun bahan babandingan dina ngulik sajarah. Biasana dianalisis heula kalawan kritis, nepi ka meunang hiji kacindekan. Ieu hal téh dilantarankeun eusi babad salian ti nyaritakeun hal-hal nu patali jeung sajarah, ogé réa pisan nyaritakeun hal-hal nu pamohalan, sipatna *fiktif*, saperti jalma bisa ngapung, jalma sakti, jsté, anu nyampak dina karya-karya sastra.
## Dicutat tina
## Rujukan 
# Rosidi, Ajip.dkk. 2000. Ensiklopedi Sunda: Alam, Manusia, Budaya (Termasuk Budaya Cirebon dan Betawi), Jakarta: Pustaka Jaya.
# http://www.garut.id.
Babad Cirebon

**Babad Cirebon** nyaéta karya sastra sajarah nu disusun dina tengah abad ka-19 di Cirebon jeung nyaritakeun kamekaran Kasultanan Cirebon ti awal nepi ka mangsa penjajahan Inggris di pulo Jawa. Karéréan carita (leuwih ti 50%) nyaritakeun Sunan Gunung Jati salaku nu nyebarkeun agama Islam di Jawa Kulon jeung nu ngadegkeun Kasultanan Cirebon. Ditulis dina huruf Arab jeung ngagunakeun basa Jawa Cirebon sarta ditulis dina wangun wawacan.

Disalin sababaraha kali di sawatara tempat di wewengkon Cirebon jeung Priangan. Dina prosés nyalin téks téh ngahasilkeun sababaraha vérsi anu béda-béda. Malah di Priangan ditarjamahkeun atawa disadur dina basa Sunda sakapeung mah maké judul anu béda, kayaning Sajarah Lampahing Para Wali Kabéh (Riwayat Prilaku dan Perbuatan semua Wali). Naskah-naskahna kiwari aya di Perpustakaan Nasional Jakarta, Universiteits Bibliotheek Leiden (negeri Belanda), British Museum (London, Inggris), Museum Sri Baduga Bandung jeung di unggal individu jalma di Jawa Kulon.

Ulikan kana Babad Cirebon téh geus dilakonan ku J.L.A Brandes jeung R.A Kern, tapi kawatesanan puseur ulikanana wungkul kana alihaksara (tina huruf Arab kana huruf Latin) jeung édisi téks dumasar dua naskah (Br36 jeung Br.107) nu kiwari disimpen di Perpustakaan Nasional Jakarta kalawan panganteur ulikan sarta ringkesan eusi dina basa Walanda. Karéréaan édisina nyaritakeun hal ihwal Sunan Gunung Jati katut Wali Songo. Sacara tradisional mah Babad Cirebon téh ku masarakat Cirebon mah dianggap sajarah.

## Rujukan 
* Rosidi, Ajip, dkk. 2000. Ensiklopedi Sunda: Alam, Manusia, Budaya (Termasuk Budaya Cirebon dan Betawi), Jakarta: Pustaka Jaya.
Uga

Dina kahirupan masarakat Sunda aya hiji kapercayaan parobahan sosial katut pulitik nagara mangsa pingburi (mangsa nu bakal datang) téh lumangsung lantaran geus ditangtukeun ku ramalan para karuhunna. Éta kapercayaan téh sok disebut uga.
Adimiharja, sakumaha nu dikutip ku Yayat Sudaryat (1997:136) nétélakeun yén ramalan karuhun téh henteu ngan di kalangan masarakat Sunda baé, tapi ogé di kalangan masarakat lianna. Upamana waé, di kalangan Jawa aya istilah ramalan Jagabaya, di kalangan masarakat béh wétan (Sélér bangsa Irian Jaya) aya istilah cargo cults, jeung saterusna.
LBSS nétélakeun yén uga téh hartina tujuman nu patali jeung parobahan penting, babakuna parobahan kaayaan nagara atawa daérah. Geus nepi kana ugana, hartina geus nepi kana waktu anu ditujum ku karuhun.

Aya sababaraha conto uga, di antarana:
* Uga Bandung
* Uga Galunggung
* Uga Banten
* Uga Kawasén
* Uga séjénna

## Rujukan
* Sudaryat, Yayat (1997). Ulikan Semantik Sunda, CV Geger Sunten: Bandung.

## Conto Uga
Uga Bandung unina kieu:
Sunda nanjung upama nu pundung ti Bandung ka Cikapundung geus balik deui.
Cacandran

**Cacandran** asalna tina kecap candra (basa Sangsekerta) hartina bulan atawa nataan. Cacandran mangrupa wangun rajékan, nyaéta tina kecap candra dirajék engang mimiti (dwipurwa) binarung ngararangkénan tukang -an, hasilna cacandran.

Cacandran hartina panataan kana pasipatan tempat, anu sabréhan mah siga nujum (ramalan). Pasipatan tempat anu ditataan téa henteu diébréhkeun sacéréwélna, tapi réréana disalindungkeun atawa disindirkeun. Cacandran ngagambarkeun kaayaan nagara jaga atawa dina jaman anu kasorang. Cacandran ogé mangrupa bagian tina itungan palintangan kénéh. Contona:

* Bandung heurin ku tangtung
* Banagara sor ka tengah
* Ciamis amis ku manéh
* Cianjur katalanjuran
* Sumedang ngarangrangan
* Tasikmalaya sukapura ngadaun ngora
* Galunggung ngadeg tumenggung
* Pangandaran andar-andaran
* Wanayasa mancangkrama
* Garut jadi pangirutan
* Ciroméd kampung beling

## Rujukan
Caturangga

Kecap **caturangga** robahan tina katuranggan, asalna tina turangga hartina kuda. Caturangga bisa dihartikeun kaweruh paranti mikanyaho tanda-tanda kuda, hadé henteuna pikeun diingu. ka dieunakeun aya sawatara anggapan, caturangga téh dihartikeun ogé pikeun nganyahokeun hadé goréngna hayam adu, puyuh, atawa purukutut. Samalah aya istilah caturangga repok, nyaéta itungan dina hiji jodo ku jalan ngajumlahkeun pangaji aksara mimiti jeung aksara tungtung keur leutik ti dua pihakanana (awéwé jeung lalaki), hasil panganggeusanana sok nincak dina salah sahiji di antara lima:

# sri
# lungguh
# dunya
# lara, jeung
# pati

Anu dimaksud caturangga di dieu, nyaéta kecap atawa ngaran tanda-tanda anu aya dina waruga kuda. Nurutkeun kapercayaan masarakat, éta tanda-tanda téh mibanda watek anu tangtu. Aya sababaraha watek kuda, di antarana:

# satria tinayungan
# turub layuan
# buaya ngangsar
# tumpur ludes
# sumur bandung
# wisnu murti, jeung
# sekar panggung

## Rujukan
* Sudaryat, Yayat (1997). Ulikan Semantik Sunda, CV Geger Sunten: Bandung.
* Satjadibrata, R. 1946. Kamus Basa Sunda. Jakarta: Balé Pustaka
Kalénder Jepang

, ilahar dipasang dina waktu Poe Budak]]
 subway station celebrates Hazuki, the eighth month.]]

Saprak 1 Januari, 1873, Jepang geus maké kalénder Gregorian, ku ngagunakeun ngaran lokal keur bulan tur nangtukeun poé perena. saméméh taun 1873, kalender dumasar kana panonpoe geus dipaké, dumasar kana sistim kalender Cina.

## Taun
Saprak nyoko kana kalénder Gregorian, aya tilu sistim nu béda nu geus jeung masih kénéh dipaké di Jepang nyaéta:
*The Western Anno Domini (Common Era) (西暦, *seireki*) designation
*The Japanese era name (年号, *nengō*) based on the reign of the current emperor, the yéar 2007 being Heisei 19
*The imperial year (皇紀, *kōki*) based on the mythical founding of Japan by Emperor Jimmu in 660 BCE.

Tina nu tilu ieu, dua nu mimiti masih kénéh dipaké nepi ka kiwari, tuturkeun ieu tumbu http://www.japan-guide.com/e/e2272.html you have a convenient converter between the two; the imperial calendar was used from 1873 to the end of World War II.

Notes: Single days between two national holidays are taken as a bank holiday. This applies to May 4, which is a holiday éach yéar. When a national holiday falls on a Sunday the next day that is not a holiday (usually a Monday) is  taken as a holiday.
Holotan

**Holotan** téh ngaran hiji karajaan anu disebut dina catetan karajaan Cina jaman Dinasti Sung (420-479) kungsi ngirim utusan nu mawa surat jeung upeti (taun 435). Ieu karajaan téh perenahna di *Ja-wa-da* (*Jawadwipa*, pulo Jawa), nu rajana *Sri Pa-da-do-a-la-mo*. Ku Prof. Slamet Muljana, Holotan téh ditapsirkeun **Aruteun**, nu kiwari mangrupa ngaran walungan di wewengkon Bogor beulah kulon (Ciaruteun). Mun ieu bener ayana, ieu karajaan téh minangka nu pangkolotna di Nusantara, leuwih kolot batan *Ho-ling* (Keling) nu perenahna di deukeut walungan Brantas.

Kira saratus taun sanggeus utusan munggaran, nu datang ka Cina lain deui ti Holotan, tapi ti To-lo-mo (Taruma). Lamun Holotan jeung Taruma ieu datang ti wilayah nu sarua, kamungkinan gedé Holotan téh taluk ka Taruma. Anu meneran jadi raja Taruma taun 430-an téh Purnawarman jeung Wisnuwarman, Tapi, mun dikaitkeun jeung dugaan bituna hiji gunung nu salajéngna jadi gunung Krakatau, tumpurna kajayaan Aruteun téh dimimitian ku bencana alam.

## Rujukan
* Slamet Muljana. 1980. *Dari Holotan ke Jayakarta*. Yayasan Idayu, Jakarta.

### Bacaeun
* David Keys. 2000. *Catastrophe: An Investigation into the Origins of Modern World*. Ballantine Books. ISBN 978-0345408761
Prasasti Kebonkopi I

jmpl|Prasasti Kebon Kopi I di jero cungkupna, Bogor.
**Prasasti Kebon Kopi** atawa **prasasti Tapak Gajah**, mangrupa salah sahiji prasasti titinggal Purnawarman, raja Tarumanagara.

## Perenah 
Prasasti Kebonkopi kapanggih di kampung Muara dina abad ke-19 sabot Jonathan Rig muka leuweung pikeun lahan kebon kopi. Saprak ti harita prasasti ieu disebut Prasasti Kebonkopi; nepi ka ayeuna masih aya di tempatna (insitu).

## Panimuan 
Prasasti Kebonkopi mimiti dilaporkeun ku N.W.Hoepermans dina taun 1864 anu saterusna disusul ku J.F.G.Brumun (1868), A.B.Cohen Stuart (l875), P.J.Veth (l878, 1896), H.Kern (1884, 1885, 1910), R.D.M.Verbeek (1891) sarta J.Ph.Vogel (1925).

## Rupa bahan 
Prasasti Kebonkopi dipahat dina beungeut batu alam nu cukup badag maké aksara Pallawa sarta basa Sansakerta anu disusun dina wangun siloka métrum Anustubh anu dihapit sapasang pahatan gambar tapak suku gajah.

## Eusi 
Dina prasasti nu dijieun kira abad ka-5 ieu aya tulisan jeung ukiran mangrupa tapak gajah.

Tulisan:
:"*jayavis halasya tarumendrsaya hastinah airavatabhasya vibhatidam padadavayam*"

Harti:

:"*Ieu dua tapak suku téh sarupa jeung Airawata, gajah bogana raja Taruma nu agung jeung wijaksana*"

Nurutkeun mitologi Hindu, Airawata téh gajah tunggangan Batara Indra, déwa perang jeung nu ngawasa kilat. Nurutkeun *Pustaka Parawatwan I Bhumi Jawadwipa*, parwa I, sarga 1, gajah perang Purnawarman dingaranan Airawata nurutan tunggangan Batara Indra. Dicaritakeun ogé yén bandéra karajaan Tarumanagara téh dibéré gambar hulu gajah nu dipapaés ku kembang taraté.

## Tempo ogé 
* Tarumanagara
* Basa Sansekerta
* Aksara Pallawa
* Basa Sunda
* Aksara Sunda
* Basa Jawa
* Aksara Jawa
* Basa Malayu
* Aksara Malayu
* Basa Portugis

## Tumbu kaluar 
* Dadaran atmoon ngeunaan prasasti di Sunda 

## Rujukan 
# Richadiana Kartakusuma (1991), Anekaragam Bahasa Prasastidi Jawa Barat Pada Abad Ke-5 Masehi sampai Ke-16 Masehi: Suatu Kajian Tentang Munculnya Bahasa Sunda. Tesis (nu diajéngkeun salaku sarat pikeun meunangkeun gelar Magister dina widang Arkéologi). Fakultas Pasca Sarjana Universitas Indonésia.
# H.P.Hoepermans “Hindoe-oudheden va Java (1864)” ROD 1913:74
# J.F.G.Brumund “Bijdragen tot de kennis va het Hindoeisme op Java” VBG.XXXIII 1868:63-64
# A.B.Cohen Stuart “Heilige Voetsporen op Java” BKI 3(X) 1875:163-168. Ogé dina basa Inggris nu judulna: “Sacred Footprints in Java” Indian Antiquary IV. 1875:355-dst
# H. Kern “Eenige Oude Sanskrit-opschrifte n van ‘t Maleische-schiereil and” VMKAWL 3(1).1884:9
# P.J.Veth, Java II. 1878:46; I.1896:27 
# R.D.M.Verbeek “Oudheden van Java” VBG. XLVI. 1891:30-31.
# J.Ph.Vogel “the Earliest Sanskrit Inscription opsachriften of Java” POD. I. l925:27-28. Plate 32,33.
# Bambang Soemadio (et.al. editor) Sejarah Nasional Indonésia II, Jaman Kuna. Jakarta: Departemen Pendidikan dan Kebudayaan l975:39-40; l984:40
Acép Zamzam Noor

**Acép Zamzam Noor** nyaéta salah saurang panyajak dina basa Indonésia jeung Sunda. Lahir di Tasikmalaya, 28 Februari 1960.  Sajaba ti éta, kagiatan sapopoéna ngalukis. Putra inohong Nahdatul Ulama Moh. Ilyas Ruhiat. Digedékeun di lingkungan Pasantrén Cipasung Tasikmalaya. Tapi satamatna ti SMA, Acép neruskeun nyuprih élmu ka Fakultas Seni rupa jeung Desain Institut Teknologi Bandung (1980-1987), satuluyna meunang béasiswa ti pamaréntah Italia pikeun ngajeroan seni rupa di Universita Italiana Per Stranieri (1992-1993).

Karya-karya Sastra-na winangun sajak sumebar di sababraha kalawarta, saperti Manglé, Horizon, Panji Masyarakat, jsté. Sajak-sajakna dina basa Indonésia di antarana geus dibukukeun dina “Tamparlah Mukaku” (1982), “Aku Kini Do’a” (1984), jeung “Kasidah Sunyi” (1989). Taun 1991 jadi Pinunjul 1 hadiah sajak ti LBSS jeung taun 1993 jadi pinunjul II LBSS. Sajak-sajak basa Sunda-na dibukukeun dina Dayeuh Matapoé (1993).

## Rujukan
* Rosidi, Ajip.dkk. 2000. Ensiklopedi Sunda: Alam, Manusia, Budaya (Termasuk Budaya Cirebon dan Betawi), Jakarta: Pustaka Jaya.
Dahareun jeung inuman

## Konsép Kadaharan
Dina kahirupan modérn, dahareun teu ukur mibanda ma'na salaku kecap barang nu fungsina pikeun nyeubeuhkeun beuteung hungkul. Tapi, pamahamanana ogé ngalegaan ngurung ogé pasualan-pasualan lingkungan, kaséhatan jeung budaya. Dina kontéks kaséhatan, manusa diperedih pikeun ngadahar rupaning kadaharan nu cumpon kana standar-standar kaséhatan, upamana nyukupan kabutuhan kalori, nyingkahan nu ngandung lemak, kolésterol, jsté.

## Surahan Kadaharan
## Fungsi Kadaharan
## Dahar & Kacapangan
## Rupa-rupa Kadaharan
Rupa-rupa kadaharan jeung inuman has Sunda, di antarana:

# Angeun
# Kuéh/lalawuh
# Olahan
# Beubeuleuman
# Bubur
# Inuman

**Wanda Kadaharan & Inuman has Sunda**

### Rupa-rupa Kadaharan dina Upacara Adat
## Rujukan
* Adimihardja, Kusnaka. 2005. Makanan dalam Khazanah Budaya, UPT INRIK UNPAD jeung DISBUDPAR JABAR
Mijalma

**Mijalma** mangrupa salah sahiji wanda gaya basa. Maksudna, barang anu henteu nyawaan atawa sasatoan diupamakeun cara pamolah jalma. Dina basa Indonésia, gaya basa mijalma disebut personifikasi.

Conto-conto kalimah nu ngagunakeun gaya basa mijalma:

**Gunung siga milu nguyung, lebak siga milu susah.*
**Pucuk janur tingarulang, ngagupayan anu angkat.*
**Sang Surya lumungsur ka marcapada.*
**Bulan ngintip tina sela-sela méga*
**Rebab ceurik ngabangingik.*
**Angin subuh ngaharéwos nebak ceuli*.
**Ombakna paudag-udag*.
**Lokomotif ngahégak lir seunggah nanjak*.
**Paré beuneur tarungkul siga menekung*.
**Seuneu ngamuk nguwak-ngawik.*
Daérah otonom

**Daérah** atawa **Daérah otonom**, dina kontéks babagian administratif di Indonésia,n'yaéta *kesatuan* masarakat hukum ni miboga wates-wates wewengkon nu boga kawenangan pikeun ngatur jeung ngurus urusan pamaréntahan sarta kapentingan masarakat satempat dumasar prakarsa sorangan dumasar aspirasi masarakat.

Daérah ngawengku Propinsi, Kabupatén, atawa Kota. Sedengkeun kacamatan, désa, jeung kalurahan henteu dianggep hiji daérah (daérah otonom). Daérah dipingpin ku Kapala Daérah (gubernur/bupati/walikota), tur miboga Pamaréntahan Daérah jeung Déwan Perwakilan Rahayat Daérah.

## Rujukan
* Undang-Undang Nomer 32 Taun 2004 ngeunaan Pamaréntahan Daérah.
Gaya basa (Sunda)

**Gaya basa** nyaéta rakitan basa (kalimah) anu dipaké sangkan bisa nimbulkeun pangaruh (éfék) anu leleb karaosna ka nu ngaos atawa nu ngupingkeun, ku jalan ngabandingkeun hiji barang jeung barang sanésna. Gaya basa, ceuk istilah séjén, mangrupa *plastis-stilistik*, nyaéta lamun dipaké nyarita atawa dilarapkeun dina kalimah, éstu matak jadi mamanis basa, écés témbrés beunang rasa basana.
Anyang, Gyeonggi

**Anyang** nyaéta salah sahiji kota di Propinsi Gyeonggi, Koréa Kidul. Kota ieu ayana 20&nbsp;km kiduleun Seoul sarta dihubungkeun ku Subway Seoul Jalur 1 jeung Jalur 4. Kota ieu wawatesan jeung Incheon sarta Gwangmyeong di beulah kulon, Suwon di wétan kidul, jeung Gwacheon di wétan kaléreunnana. Anyang sacara umum dibagi jadi dua bagéan: bagéan tengah kota puseurna  di Stasion Anyang, nu mana aya wewengkon pangbalanjaan kalayan toko-toko jeung pasar nu nyugemakeun, sarta Pyéongchon, wewengkon keur nu baroga. Kalayan lokasina nu strategis, Anyang mangrupa puseur pangangkutan nu cocog antara Séoul jeung kota gedé lianna di Koréa.

Kawas lolobana kota di Koréa Kidul, Anyang ngalaman kamekaran kota nu kacida gedéna dina sawatara dékade ieu. Sapuluh taun sanggeus Perang Koréa réngsé, pangeuina  Ten yéars after the Korean War ended, wewengkon ieu masih mangrupa padésaan kénéh tur pamandangannana mangrupa tatanén. Kiwari, konglomerasi Anyang (pacampurna taun 1973) nyaéta di antara salah sahiji tina pangpadetna di Koréa. 
450px|center|thumb|Panorama kota Anyang, 2006

## Kota sawargi 
*  Tokorozawa, Saitama 1998
*  Garden Grove, Kalifornia 1989

## Tempo ogé 
* Jejer nu patali jeung Koréa
* Daptar kota di Koréa Kidul
* Géografi Koréa Kidul
* Wewengkon Ibukota Nasional Seoul

## Tumbu luar 
* Ramatloka pamaréntahan kota
* Kategori *Open Directory*
* Kaca wiki Galbijim ngeunaan Anyang
Prasasti

[right|thumb|200px|[Prasasti Kawali]]
[right|thumb|150px|Prasasti tina makam [Mesir Kuna]]
[thumb|150px|[Batu Sueno di Forres, Skotlandia]]
**Batutulis** atawa **prasasti** nyaéta piagem atawa dokumén nu ditulis dina bahan nu teuas jeung kuat lila. Bahan ieu biasana mangrupa batu atawa lémpéngan logam, biasana tina tambaga. Kecap ieu dipilih sabab mibanda harti nu sarua dina Basa Sangsakerta jeung Basa Jawa (Kuna), nu mangrupa dua basa nu saring dipaké keur nulis prasasti di Indonésia jaman baheula.

Aya sababaraha istilah séjén keur prasasti. Dina Basa Latin, prasasti disebut inskripsi. Di Malaysia, istilah nu sering dipaké nyaéta "batu bersurat" atawa "batu bertulis". sanajan leuwih gampang dipikaharti, tapi pengertian ieu leuwih sempit ti batan "prasasti", sarta henteu kabéh prasasti dituliskeunnana dina batu. Tapi, dina masngsa kapungkur, Indonésia ogé sering maké istilah "batu bertulis", misalna Prasasti Batutulis di Bogor, nepi ka ngaranna ogé dipaké jadi ngaran pakampungan.

Dina harti modéren di Indonésia, prasasti sering dikaitkeun jeung tulisan dina paésan atawa dina gedong, utamana nalika neundeun batu munggaran.

## Tempo ogé 
*Daptar prasasti di Nusantara
*Prasasti Batutulis
*Prasasti Astana Gedé Kawali
*Prasasti Kebon Kopi
*Prasasti Kebon Kopi 2

## Dicutat tina
[thumb|100px|left|Prasasti [Sipilisasi Maya|Maya, Quirigua]]
[thumb|150px|[Prasast Cantabrian 200 SM Cantabria, Spanyol]]
Kakacangan

* Kakacangan (tutuwuhan), nyaéta jenis tutuwuhan nu ngahasilkeun kacang, saperti suuk, kadelé, jsb.
* Kakacangan (anatomi), sarua jeung klitoris atawa itil
Palawija

**Palawija** sacara harpiah hartina "pepelakan kadua". Kecap ieu boa-boa asalna téh tina basa Sangsakerta: *phaladwija* ('hasil kadua') nyaéta hasil panén kadua salian ti paré.

Dina pengertian kiwari, palawija hartina sakabéh pepelakan sausum nu dipelak dina lahan garing. Biasana palawija mangrupa pepelakan kakacangan, serealia iwal ti paré (saperti jagong), jeung beubeutian sausum (sampeu jeung boléd).

Di Indonésia aya dua lembaga panaungtikan pertanian nu ngahususkeun diri kana panalungtikan palawija:
*Balé Panalungtikan Jagong jeung Séréalia Lian (BALITJAS) nu puseurna di Maros, Sulawesi Kidul
*Balé Panalungtikan Kakacangan jeung Beubeutian (BALITKABI) nu pueurna di Karangploso, Malang, Jawa Timur.
Tauco

**Tauco** nyaéta kadaharan nu dijieun tina kadelé ( *Glycine soja* ) nu sanggeus dikulub tuluy diférméntasi; umumna dipaké keur bungbu atawa panyedep dina nyieun lauk pauk, misalna hayam bungbu tauco. Di Sunda, nu kasohor nyaéta tauco Cianjur.

## Dicutat tina
Paésan

**Paésan** nyaété tanda kuburan nu biasana dijieun tina batu. Keur sawatara waktu, kadang-kadang dijieun paésan tina kayu, saméméh paésan batuna jadi. Dina paésan, biasana ditulisan ngaran jalma nu dikuburkeun di dinya, tanggal lahir jeung tanggal pupusna. Hal ieu aya gunana keur ahli sajarah jeung ahli silsilah. Paésan modéren kadang-kadang ngandung poto jalma éta.
Kuburan

**Kuburan** nyaéta tempat di mana babatang jelema nu geus ninggal alam dunya dimakamkeun. Kuburan keur sato ogé aya. Kuburan bisa méré pituduh keur arkéolog ngeunaan kabudayaan jaman katukang.

Pikeun anu munggaran, masihan awak ka seuneu disebatkeun dina jaman Paleolithic Tengah. Dina awal Zaman Besi, kremasi janten langkung populer anu dianggo langkung sering dibandingkeun ngubaran tradisional.

## Tempo ogé 
* Pamakaman

## Catetan
Panalungtikan

**Panalungtikan** atawa **risét** sering dideskripsikan minangka hiji prosés invéstigasi nu dilakukeun sacara aktif, tekun, jeung sistimatis, nu tujuannana keur manggihan, nginterpretasikeun, jeung ngarévisi fakta-fakta. Panalungtikan intelektual ieu ngahasilkeun hiji pangaweruh nu leuwih jero ngeunaan hiji kajadian, paripolah, tiori, jeung hukum, sarta muka lolongkrang keur panerapan praktis tina pangaweruh éta. Istilah ieu digunakeun ogé keur ngajéntrékeun hiji koléksi informasi *menyeluruh* ngeunaan hiji subjék tinamtu, tur biasana dihubungkeun jeung hasil tina hiji élmu atawa métode ilmiah. Kecap *risét* diserep tina kecap basa Inggris *research* nu diturunkeun tina basa Perancis nu harti literalna nyaéta "nalungtik kalayan tuntas".

## Kriteria risét nu alus keur widang sains jeung téhnologi 
Hiji panalungtikan anu alus ngahasilkeun:
# Produk atawa inovasi anyar nu bisa langsung dipaké ku industri (lain ukur wates prototipeu)
# Patén
# Publikasi di jurnal internasional

## Rujukan 
*  Kompas, Senénn, 8 Méi 2006. Teropong Opini: Iptek Indonésia. Berada di Titik Nadir, Siapa  Bertanggung Jawab? Oleh: Terry Mart. Lektor Golongan IIIB pada Departemen Fisika FMIPA UI. Hal. 41.
Babatang

**Babatang** atawa **mayit** (basa Hormat: **Layon**) nyaéta jasadna jalma nu tilar dunya.
Sanggeus prosés pamulasaraan mayit, kaasup ngamandian, ngaboéhan, sarta solat jenazah (pikeun umat Islam) atawa upacara séjénna dumasar ageman jeung kapercayaan séwang-séwangan, mayit saterusna dikuburkeun di kuburan (makam) atawa diduruk (kremasi). Prosés ngurus mayit biasana dilakukeun ku kulawarga mayit, babarengan jeung tokoh agama sarta masarakat satempat salaku wangun pangajén terakhir ka nu pupus.

## Aspék Hukum sarta Kaséhatan
​Salian ti dumasar kana ageman, pamulasaraan mayit ogé kudu tumut kana aturan hukum sarta protokol kaséhatan. Upami aya kacurigaan pati anu teu wajar, mayit sateuacanna kedah ku jalan prosés *autopsi* ku dokter ahli forénsik pikeun milari cukang lantaran pupusna.

Dina kaayaan sasalad *(pandémi)*, pamulasaraan mayit dilaksanakeun kalayan tata cata anu kacida *ketatna*, maké pakakas panyalindung diri (APD) pikeun nyingoahan tépana virus atawa baktéri ka patugas sarta kulawarga.

## Tradisi Pamulasaraan di Tatar Sunda
​Di tatar Sunda, aya kabiasaan gotong royong anu disebut "ngalayad" atawa "nglélay", nyaéta tatangga sarta baraya daratang ka imah duka pikeun méré pangrojong moral sarta bantuan materi ka kulawarga anu ditinggalkeun. 

Sawaréh masarakat masih ngalaksanakeun ritual adat saperti nyadiakeun "parawanten" atawa sasajén perlambang dina sawatara waktu, sanajan kabiasaan ieu beuki jarang dilakukeun alatan pangaruh ajaran agama anu leuwih murni. Nalika mayit badé dibawa ka kuburan, biasana aya tradisi "maca solat" atawa "talqin" di sisi makam saatos mayit dikurebkeun.

## Diménsi Ékonomi sarta Sosial
​Pamulasaraan mayit ogé miboga diménsi sosial-ékonomi, di mana di kota-kota badag ayeuna geus aya jasa "Rumah Duka" atawa yayasan anu husus ngurus sagala kaperluan mayit, ti mimiti boéh, peti, nepi ka mobil jenazah. 

Hal ieu némbongkeun parobahan pola sosial di mana masarakat modéren leuwih milih praktis, sanajan nilai gotong royong di padésaan tetep dijaga salaku ciri has bangsa Indonésia.

## Dicutat tina
Milénium

**Milénium** nyaéta bilangan keur unggal jangka wanci sarébu taun dina kalénder. Istilah **alaf** nu asalna tina basa Arab loba dipaké di Malaysia. Taun milénia 4 jeung 3 SM disebut minangka awal tina alaf anyar ngasupan alaf katilu (taun 2001 nepi ka 3000).

## Tempo ogé 
* abad
* dasawarsa
* windu
Taun

**Taun** (basa Hormat: **Warsih**) nyaéta hiji unit wanci keur ngitung tarékh. Di dunya ada dua satuan taun:

* Taun Syamsiah atawa Tahun Panonpoé
* Taun Komariah atawa Tahun Bulan

## Tempo ogé 
* Daptar taun
Taun Syamsiah

**Taun Syamsiah** atawa taun Solar sacara fisika nyaéta unit rélatif wanci hiji planét dina ngurilingan panonpoé. Sataun biasa dibagi jadi bulan jeung poé. Planét bumi ngurilingan panonpoé dina waktu sataun.

Dumasar kana kalénder Julius, sataun aya 365,25 poé, sedengkeun dumasar kana kalénder Gregorian, sataun aya 365,2442 poé.

Taun Maséhi nu dumasar kana taun Syamsiah, kiwari dumasar kalénder Gregorian.
Drama

[200px|thumb|right|Ikon drama nu mangrupa [topéng]]
**Drama** nu asal kecapna téh ti bahasa Yunani, nyaéta *dramoi,* nu hartina téh salah sahiji wangun kasenian anu ngebréhkeun bubudén jalma ku tingkah laku, ucap réngkak, tata peta anu bobodoan. Drama sok dipaénkeun di panggung. Drama ku M.A Salmun digolongkeun kana Kasenian Mindocipta (herschepping), maksudna léngkah kadua sanggeus ayana naskah drama.

## Sajarah Drama 
### Zaman Mesir 
Mimiti aya drama téh lain ukur pikeun hiburan atawa *entertainment,* nanging drama (leuwih tepatna seni peran) téh dipake keur nyaritakeun Sang Panyipta ku pendéta zaman Mesir baheula. Buktosna tiasa dipanggihan dina piramida Mesir, di dinya aya ukiran nu bentukna siga pendéta nu keur ngadeg di hareupeun jamaahna, maké topéng, jeung sigana, ti gerak-gerik awakna, keur nepikeun hutbah maké seni peran.
jmpl|155x155px|Ilustrasi Piramida Mesir

### Zaman Yunani Kuno 
Bentuk drama teater mimiti muncul dina zaman Yunani Kuno, nyaéta dina taun 1000 SM. Seni teater ieu dijieun pintonan di hiji wangunan  nu ngaranna *amphitheatre*. Amphiteatre ieu bentukna buleud, dina bahasa Yunani amphitheatre hartina "tempat teater nu tempat diukna ngurilingan wangunana". Pintonan di zaman Yunani téh mangrupa tragedi kuno, drama komedi, nepi ka pintonan balet.

Drama nu lengkep ogé aya dina zaman Yunani dina taun 534 SM. Pintonan drama dijadikeun susuhunan ka Dewa Dionisius, dewa kesuburan jeung dewa anggur. Pintonan drama susuhunan ieu dijeun sayembara jeung diayakeun di Athena, salah sahiji kota di Yunani. Salah sahiji jeung pinunjul kahiji dina éta sayembara téh Thespis, aktor jeung pangarang *tragedi.* Thepsis dijadikeun legenda ku masarakat Yunani, nepi ka ayeuna aya waé nu nyebut aktor make istilah *thepian*.
jmpl|Amphitheater di Yunani

#### Bentuk Drama dina Yunani Kuno: 
* Tragedi, drama anu pikasediheun.
* Komedi, drama anu moyok ngeunaan kasombongan orang-orang nu berkuasa
* Satir, drama anu moyok tokoh *tragedi*

## Drama Sunda 
Dina kabudayaan Sunda mah drama dina lingkungan kasusasteraan téh kawilang barang anyar. Nu mimiti naratasna téh dina wangun gending karesmén, meunang nyusun: R.Machyar Anggakusumadinata, R. Memed Sastrahadiprawira, M.A. Salmun, R. Djajaatmadja, jeung D. Suriasaputra.

Conto-conto nu kawengku seni drama (théater) di Sunda di antarana:
# Gending Karesmén
# Sandiwara
# Longsér
# Langenswara, jsté

## Rujukan
* Salmun, M.A. 1963. Kandaga Kasusastan (Citakan ka-II), Bandung: GANACO.manéhna asalna ti bandung
Béntrokan Lal Masjid 2007

**Bentrokan Lal Masjid 2007** kajadian antara murid jeung anggota Lal Masjid di Islamabad ngalawan militér Pakistan.

## Munggaran: 3 Juli 2007
Dina 3 Juli 2007, perang pakarang kajadian antara nu ngarojong Lal Masjid ngalawan angkatan kaamanan Pakistan sanggeus genep bulan eureun antara dua pihak. Bentrokan dimimitian nalika sababaraha militan nyoba nempatan wangunan pamaréntah deukeuteunnana.  Subsequently he called for attacks on the forces, and students of the Lal Masjid had taken over certain government posts and had attacked government buildings.

9 péople, including mosque students, media persons, a Pakistan Rangers personnel and a businessman were killed while over 100 are injured in the incident.

## 4 July 2007
Over one hundred students of Jamia Hafsa surrendered before the authorities on July 4, 2007. The Pakistani government announced Rs. 5000 as part of their travel arrangements to their homes.

## Rujukan
Sosiolinguistik

**Sosiolinguistik** nyaéta kajian *interdisipliner* anu maluruh pangaruh budaya kana hiji basa nu dipaké ku pamaké basa di wewengkon nu tangtu. Dina hal ieu basa raket pisan patalina jeung balaréa hiji wewengkon minangka subyek atawa palaku berbahasa minangka pakakas komunikasi sarta interaksi antara kumpulan anu hiji jeung anu séjén.