open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Post-Impressionismus

**Post-Impressionismus** is een Gjuchte fon ju Bieldende Kunst, ju ap dän Impressionismus foulget un deer ap gruunded is. Besunners bekoand is die Pointillismus, in dän do Faawen in Striepe un Punkte breeke.

Fertreedere sunt: Skoule fon Pont-Aven - Nabis - Vincent van Gogh - Paul Gauguin - Georges Seurat - Paul Signac. 


Bielde:Gogh,_Vincent_van_-_Cottages.jpg|Vincent van Gogh, *Buurenhutten in Auvers* (uum 1890)
Bielde:Georges Seurat 035.jpg|Georges Seurat, *Wieuwljuude an dät Ouger* (1885-1886)
Bielde:Aleksander Gierymski 001.jpg|Aleksander Gierymski, *Ju See* (4. Fjoondel 19.Jh)
Bielde:Gauguin.swineherd.750pix.jpg|Paul Gauguin, *Die Swinnehöid, [[Bretagne]]* (1888)
Bielde:Forest, a painting by Paul Cézanne, circa 1902-1904.png|Paul Cézanne, *Die Busk* (uum 1902-1904)
Pudderääske (Equisetum)

Do **Pudderääsken** (uk **Uuneet** af **Pännedöise**, dt. *Schachtelhalm*) sunt do lääste Uurlieuwjende fon n aleer oardenrieke Gruppe fon Spuureplonten, do *Equisetopsida*. Deertou heerden uk do *Calamiten* (Calamitaceae), do truch Fossilien uut dän Perm un Karbon bekoand sunt. Do wieren ferholted, wuuden bit tou trüütich Meter hooch bie n Stam-Truchmäite fon een Meter un bildeden n wichtigen Bestanddeel fon do Steenkoolewoolde.

Pudderääsken woakse oafte ap fuchtigen Boudem af sogoar in Woater. Ju *Äkker-Pudderääske* (Equisetum arvense) jält as Äkker-Jood, is oawers ne betjuudende Heelplonte.

Pudderääsken sunt moorjierige Plonten, do sik vegetativ fon hier Rhizom (Wuttelstok) uutwiedje. Do sunt licht an hiere Spruute tou kannen; älke Spruut is uut ne Riege fon Knätte (Nodien) mäd deertwiskelääsende Internodien apbaud. Ap älke Knät äntspringe uunapfaalende Bleede (Mikrophylle), un bie fuul Oarde uk Siedenspruute. Do sunt wirtelch anoardend. Me kon ju Spruutoakse uut ju fon do Bleede bildede Skeede hääruutluuke un wier tourääch steete. 

Apaat an ju Plonte is, dät ju Silikoat in do Zellwoogen häd. Ju Plonte änthoalt bit tou 7 % Kieselsüüre. Dät moaket ju Pudderääske tou n wook Skuurmiddel (Tinkruud).

Fon do soogen Soarten sunt hier do bee Soarten algemeen bekoand: **Äkkerpudderääske** (*Equisetum arvense*), 'ne läige Soarte, as läip Jood in läige Tuune un Baulound mäd leemigen Unnergruund. Do Wuttele sitte joop in de Gruund un skjoote immer wier truch wan man se uutrieten häd. Fermeerjen dwo jo sik truch Wuttelutloopere. Man duur se nit gräin wäide läite, dan stierwe do Wuttele ou. 

Ju uur Soarte: **Woaterpudderääske** (*Equisetum palustre*) woakst bie uus in de Leemdoaben un is nit goud foar Molkfäi. Wan do Bäiste deerfon freete, wäd de Molk minner.
Q-Kode

Do **Q-Koden** wuuden domoals äntwikkeld foar Telegrafie. So kuude me gau techniske Froagen staale.

In dän Amateurfunktjoonst wäide do uk foar Telefonie noch oafte bruukt. Do wichtichste deerfon sunt:

:QRA? Wo is die Noome fon Jou Radiostation? [Oantwoud t.B. QRA DL1ABC, d. h. “Die Noome fon mien Radiostation is DL1ABC.”] 
:QRB? Wo fier is dät twiske uus Radiostatione? 
:QRG? Wät is mien Frequenz? Uk wäil: QRG = Frequenz.
:QRL? Wäd disse Frequenz bruukt? Uk wäil: QRL = Oarbaid.
:QRM? Wäide Jie stöörd? Uk: QRM = Stöörenge. 
:QRN? Rakt dät atmosferiske Stöörengen? (Lai). 
:QRO? Skäl iek dät Fermuugen fon mien Seender ferhaagerje?
:QRP? Skäl iek dät Fermuugen fon mien Seender ferläigerje? Uk: QRP = litjet Fermuugen. Un: QRP = Bäiden (in Spoas).
:QRQ? Skäl iek gauer funkje? 
:QRS? Skäl iek loangsoamer funkje?
:QRT? Skäl iek apheere mäd seenden? Uk: QRT = iek heere ap.  
:QRU? Hääbe Jie noch wät foar mie? 
:QRV? Hoolde Jie jou kloor?
:QRX? Wanner roupe Jie mie wier? Uk: QRX = Ieuwen täiwe.
:QRZ? Fon wäl wäide iek anruupen? 
:QSA? Wät is ju Stäärkte fon mien Signoal? 
:QSB? Gungt ju Stäärkte fon mien Signoal ap un deel? Uk: QSB = Fading (Swund).
:QSL? Ko Jie dän Ämfang bestätigje? Deerfon: QSL-Koarte. 
:QSO? Ko Jie fluks Kontakt hääbe mäd .... ?  Deerfon: QSO = Radio-Gespräk. 
:QSP? Wo Jie mien Begjucht an ... fermiddelje? 
:QSY? Skäl iek toun Seenden ap n uur Frequenz uurgunge?
:QTH? Wät is Jou Standort?  Deerfon: QTH = Woonsteede. 

**Ziffer-Kode**
:55 fuul Ärfoulch
:73 fuul Gröitnis
:88 Ljoowe un Kusse
Radio

**Radio** is träidloose Telegrafie of Telefonie wiermäd elektromagnetiske Signoale ap bestimde Frequenze soand of ämpfangd wäide konnen. In ju Uumgongssproake wäd dät Woud *Radio* uk wäil bruukt foar ju Radioreewe un dän Radioseender.

Bie Internetradio sunt ferskeedene Computere mädnunner ferbuunden. Deerbie lapt ju Ferbiendenge maasttied uur Koabele, man kon daach uk träidloos weese. Dan rakt et wäil Radiowällen.

## Ju Reewe

### AM un FM
Uum Radio tou moakjen mout die Seender n Mikrophon, n Moduloator, n Oszilloator un n Antenne hääbe. Dät Mikrophon wondelt dät Luud uume tou n läichfrequent elektrisk Signoal, dät dan fon dän Moduloator touföiged wäd an dät fon dän Oszilloator moakede hoochfrequente elektriske Signoal, wät dan uur ju Antenne uutsoand wäd. Dät Touföigjen wäd Modulation naamd. Do Modulationswiesen do der ap maaste bruukt wäide, sunt Amplitudenmodulation (AM) un Frequenzmodulation (FM). Deerbie wäd beluukengswiese ju Amplitude of dän Frequenz fon dät hoochfrequente Signoal annerd. Do Antennen stounde oafte ap n hoogen Touden, uum n groot Beräk tou kriegen.

Die Ämpfanger (ju Radioreewe) häd uk ne Antenne un deertou n Demodulator, die dät modulierde hoochfrequente Signoal wier uumesät tou n läichfrequent Signoal, dät in n Ferstäärker ferstäärked wäd un wier tou Luud uumesät wäd in dän Luudspreeker. Do maaste Radioreewen konnen däälich AM un FM modulierde Signoale ämpfange. Maastens oarbaidje do ätter dät Superheterodyn- of Uurleegerengsprinzip, wierfoar n lokoalen Oszilloator ounbaud is.

### Ferspreedenge fon Radiowoogen

### Digitoal
Digitoale Radiosignoale kricht me truch Hoochfrequente Signoale mäd Digitoale Signoale tou modulierjen. Eerste wäide do dan mäd Analog-Digitoal-Uumsättere (A/V-Wondeler) uut dät analoge Audiosignoal leeken un mäd een fon do gongboare MPEG-Ferfoaren komprimierd. Foar dät Fääreseenden uur Satellit un/of Koabel of DAB-T wäide do oankelde Signoale mäd Hälpe fon sonaamde Multiplexer mäd uur Signoale (Fiersjoon, Radio, Doatentjoonste) tou aan eenhaidelken Transportstroom kombinierd. Disse Wiese fon uutseenden ärfoulget bie do maaste ARD-Programme un moorere Privitradio's direkt uur dän Satellit.

## Uurdreegengsweege

Radio wäd fersprat:
* uur Antenne
* uur Koabelnet
* uur Satellitenradio
* uur Internet
** as Live-Stream
** as Internetradio

Dät Radio wäd uurdrain:
* Analog
* Digitoal (Digitoalradio)
Deerbie skäl dät analoge Ferfoaren bolde truch dät digitoale Ferfoaren ärsät wäide.

## Sjuch uk
* Amateurfunktjoonst
* Lieste fon fräiske Medien

## Ferbiendenge ätter buuten

*ARD radio *Düütsk*
*Buundesferbeend foar fräie Radios *Düütsk*
*Seelterfräiske Radio

;Geskichte
* Steven Schoenherr sien ''History of Radio'' *Ängelsk*
* The Broadcast Archive - ''Radio History on the Web!'' *Ängelsk*

;Internetradio
*Ferskeedene Radioseendere *Düütsk*
*Ferskeedene Radioseendere fon ju ganse Waareld *Ängelsk*
*Harkje Live radio wrâldwiid *Ängelsk*
Rainefoone (Dryopteris)

**Rainefoone** (in Strukelje **Neederkruud**) hääbe neen Bloumen, wier Säide oun bilded wäide. Deeruum heere jo nit tou do Säidplonten. Wäil hääbe jo Wuttele, n Stam un Bleedere un jo plontje sik fout truch Spuure. Do Rainefoone sunt do maast primitive Plonten do n wuudelk vaskulär System (also fon Saplaitengen) äntwikkeld hääbe. Dät sunt kruudoardige Plonten do uut n Wuttelstok äntspringe. Bie do maaste Soarten is die Wuttelstok n kjoopend Stuk Steele unner de Gruunde.

Ju Soarte Dryopteris filix-mas kumt foar in ljoachte, fuchtige Loofbuske un uk loangs Slootkaante un Gruppen. Ju wäd uk heelden as Sierplonte.

## Bleedere
Do Bleedere sunt hööchstens 1,5 Meter loang. Ju Bläädsteele is bedäkt mäd bleekbruunske Skubben. Dät Blääd kon bestounde uut bit 35 litje Deelbleedere, man maasttied sunt dät 20 bit 30. Älk Deelblääd bestoant wier uut Slippe mäd ouruundede, soagede af tuskfoarmige Toppe, man immer sunner Stiekelpunkte.

## Spuurenhoope
Do Spuuren sitte in  litje Spuuredöisen. Litje Gruppen deerfon bildje Spuurehoope (do Sori), do der in two Riegen sitte. Älke Sorus is oudäkt mäd n njuurenfoarmich Däkflüüs (Indusium). Fluks as do Spuuren riep sunt, skrämpt dät Indusium touhoope un kuume do Spuuren fräi, maasttied in n Juli af August.

## Ferweendenge
Die Wuttelstok fon ju Rainefoone wäd wäil bruukt as Middel juun Beendwurrme.
Region Hovedstaden

Ju **Region Hovedstaden** (Seeltersk Haudstääd-Region) in Dänemark uumfoatet dät Noudaaste fon Sjælland mäd de Haudstääd Kopenhagen un dät Ailound Bornholm. Regionshaudstääd is Hillerød, Ferwaltengesit is Glostrup. Do Regione löösden 2007 do däniske Amtsbesirke (Amtskommuner) as Ferwaltengebesirke ou.

## Stääden en Meenten
Ju region Haudstad häd do naiste Meenten (Ienwoonere 1. Januoar 2006):
Region Midtjylland

Ju **Region Midtjylland** (Seelterfräisk Middeljütlound) in Dänemark uumfoatet dät midden fon Jütlound. Haudstääd is Viborg. Do Regionen lösken 2007 die däniske Amtsbesärke (Amtskommuner) as Ferwaltengebesärke ap.

## Stääden en Meenten
Ju region Midtjylland häd do naiste Meenten (ienwoonere 1. Januoar 2006):

## Ferbiendenge ätter buuten
* Region Midtjylland
Religion

**Religion** af **Gloowe** is dät Ferhoolden fon Moanskene, so as dät bestimd wäd fon dät Bewustweesen, dät me fon ne uurmoanskelke Macht ouhängich is. Dät Gloowe kon beschrieuwen wäiden in hilliche Täkste, man dät rakt uk Traditione do fon dät Gloowe fertälle. In do Wällen kon uur een God schrieuwen wäiden, of uur ju Ethiek fon ju Religion, man uk uur Mythologie do fuul beschrieuwen sunt.

Owwol an n Ounfang fon dät eenuntwintichste Jierhunnert besunners in Wääst-Europa ju Säkularisation immer moor wuuden is, häd ne gruute Meerhaid fon do Moanskene ap ju Waareld, soowät 87,2%, ne Religion. Man dät rakt sänt dät 18. Jahrhunnert uk ne Gjuchte, die Atheismus, die nit in dät Bestounden fon n God leeuwt.

Do wichtichste Religione sunt:
* Kristendum
* Juudendum 
* Islam 
* Hinduismus 
* Buddhismus 
* Konfusianismus

* Theosophie

## Sjuch uk
Ephesos
Region Sjælland

Ju **Region Sjælland** (Seelterfräisk *Seelound*) in Dänemark uumfoatet n groot Deel fon dät Ailound Sjælland un do Ailounde *Lolland, Falster* un *Møn*. Haudstääd is Sorø. Do Regione löösden 2007 do deenske Amtsbesirke (Amtskommuner) as Ferwaltengebesärke ou.

## Stääden en Meenten
Ju region Sjælland uumfoatet do naiste Meenten (ienwoonere 1. Januoar 2006):

## Ferbiendenge ätter buuten
* Region Sjælland
Renaissance

Ju **Renaissance** (Wiergebuurt) waas n Stiel ju touräächgreep ap ju Kunst fon dät klassiske Oaler, in Moaleräi as uk in ju Baukunst un ju Musik.

Moalere sunt: Michelangelo - Sandro Botticelli - Paolo Veronese - Raffael Santi - Jan van Scorel - Lucas van Leyden - Pieter Bruegel die Allere.

.
Rhienlound-Palts

**Rhienlound-Palts** '(Düütsk: Rheinland-Pfalz, Wäästfräisk: Rynlân-Palts) is n Buundeslound in dät Suudwääste fon Düütsklound. Dät Buundeslound häd ne Uurfläche fon 19,854,21 km² un häd 4,012,000 Ienwoonere. Ju Haudstääd is Mainz.

## Geografie
Rhienlound-Palts wäd begränsed fon Frankriek in dät Suude, fon Belgien un Luxembuurich in dät Wääste un fääre fon do düütske Buundeslounde Baden-Würtembierich, Noudrhien-Wäästfoalen, Hessen un dät Saarlound.

Die hoochste Punkt is die Erbeskopf (818 m), in Loundkring Bernkastel-Wittlich.

## Ferwaltengliederenge
Et rakt in Rheinlound-Palts fjaueruntwintich Loundkringe un tweelich kringfräie Stääde.

### ''Loundkringe''

### ''Kringfräie Stääde''
# Frankenthal
# Kaiserslautern
# Koblenz
# Landau in der Pfalz
# Ludwigshafen am Rhein
# Mainz
# Neustadt an der Weinstraße
# Pirmasens
# Speyer
# Trier
# Worms
# Twobrääge (düütsk:Zweibrücken)
Riegenskaltenge un Parallelskaltenge

**Riegenskaltenge** un **Parallelskaltenge** (dt. *Reihenschaltung* un *Parallelschaltung*, äng. *Series and parallel circuits*} sunt do gruundsätselke Skaltengswiesen foar elektroniske Bauelemente.

## Mäd Wierstande

Skaltje wie twäin Wierstande R1 un R2 bäätenunner, dan is die Wierstand Rtot an do uuterste Eenden gliek an ju Summe: Rtot = R1 + R2. Dät hat **Riegenskaltenge**.

Insteede fon mäd dän Wierstand fon n Dingen kon me uk mäd sien Laitenge G reekenje. Ju is dät Uumekierde, also G = 1/R.

Skaltje wie 2 Wierstande R1 un R2 ieuwenskenunner, dan is ju totoale Laitenge Gtot gliek an ju Summe: Gtot = G1 + G2. Dät hat **Parallelskaltenge**. Die totoale Wierstand is dan Rtot = 1/Gtot = 1/(1/R1 + 1/R2). Af uurs skrieuwen: Rtot = (R1.R2)/(R1+R2).  [Die Punkt stoant foar "x"].

## Mäd Kondensatore

Skaltje wie 2 Kondensatore C1 un C2 parallel (d. h. ieuwenskenunner), dan kumt dät deerap hääruut, dät do Flächen fon do Platten touhoope täld wäid. Dät hat dät ju totoale Kapazität gliek wäd an Ctot = C1 + C2.

Die Kondensator häd foar Wikselstroom ne Oard fon Wierstand; die naame wie Impedanz (Y). Ju Impedanz wäd litjer as die Kondensator gratter wäd, also Y = k/C, wierbie k ne Konstante is.

Moakje wie ne Riegenskaltenge fon 2 Kondensatore C1 un C2, dan wäd ju totoale Impedanz Ytot = Y1 + Y2 = k/C1 + k/C2. Ju totoale Kapazität wäd dan Ctot=k/Ytot=k/(k/C1+k/C2)= 1/(1/C1+1/C2). Af uurs skrieuwen: Ctot=(C1.C2)/(C1+C2).
Rienbooge

Do flugge Faawen fon ju **Rienbooge** (de. *Regenbogen*) äntstounde deertruch dät dät Sunnelucht in n Woaterdruppe breeken wäd, juust as in n Prisma. Me sjucht dät ap ju Bielde hier ieuwenske.

Wo aal do Woaterdruppen mädnunner foar dät Ooge ne Booge bildje, af sogoar two, kon me hier unner sjo.
Riesheede

**Riesheede** af **Fodderheede** (Calluna vulgaris) blöit rosa mäd n saangenen Skimmer, sailden wiet, fon Juli bit leet in de Häärst un is bekoand as Immeheede. Ju woakst algemeen uur de ganse Foan un Soundgruunde wier et nit tou wäit is. Wan do Stäädljuude hier ap Besäik keemen, noomen se n goud Buund as Bloumenstruuk foar de Winter mee. Deer wuuden uk wul Bounere un Bäiseme uut moaked.

**Meräienheede** is ju fienste Heedesoarte.
Ringe fon Saturn

Bekoand sunt do flugge Ringe fon Saturn.
Hier sunt do roat in ultra-violet, wier do noch fuul moor Unnerskeede apwiese.
Romantik

Ju **Romantik** is een stilistiske Epoche in do Kunste, ju in dät Eende fon't 18. Jierhunnert äntstuude. In ju Literatuur waas dät al in ju Midde fon dät 19. Jierhunnert foarbie, in ju Moalerkunst in dät Eende fon dät 19. Jierhunnert un in ju Musik eerste in dän Begin fon dät 20. Jierhunnert.

Wilst sik aleer do Kunstlere sänt ju Renaissance in Foarm un Inhoold moor un moor an do "klassiske" Foarbielden uut dät Oalerdum orientierd hieden, wuden do in ju Romantik minner wichtich: do Romantikere wüülen dät Ideoal fon een fräie un aaluumfoatjende Kunst naier kuume. Dät oolde Griechenlound un dät oolde Room stuuden nit moor in dän Middelpunkt, do Romantikere belooken sik maast ap aal hiere oaine Lounde, wiertruch monken uur Soagen un Mythen uut dät Middeloaler wier aplieuwden.

Fääre is ju Romantik bekoand deerfoar, dät ju dät natüürelke oafter in aan uurnatüürelken Skien sjucht.


Bielde:Caspar David Friedrich - Kreidefelsen auf Rügen (Museum Oskar Reinhart).jpg|*Koolkklippen ap [[Rügen]]* fon Caspar David Friedrich, 1830.
Bielde:Philipp Otto Runge - Die Eltern des Künstlers.jpg|*Do Oolden fon dän Kunstler* fon Philipp Otto Runge, 1806.
Rokoko

Dät **Rokoko** äntstuud in Frankriek ätter Ludwig XIV., wierbie ju Fierelkhaid ärsät wuude truch spieleriske Oard in friskere Pastellfaawen, ljoacht Stukwierk, Rocaille, fergoulded Holtsnitwierk un Girlanden. Moalere: Antoine Watteau - François Boucher - Jean Fragonard...


Bielde:Jean-Honoré Fragonard 007.jpg|Jean-Honoré Fragonard, *Die stilkene Oap* (3. Fjoondel 18. Jh.)
Bielde:Antoine Watteau 049.jpg|Antoine Watteau, *Gersaints Loadenschild, Detail* (1720)
Bielde:Ottobeuren-basilika flickr-2.jpg|Stiftssäärke Ottobeuren
Bielde:Rocaille Kartusche 01.jpg|Rocaille Kartusche
Romanisk

Dät **Romaniske** heert tou do Indogermaniske Sproaken.

Romaniske Sproaken sunt:

* Latiensk
* Italieensk
* Frantsöösk
* Katalanisk
* Ladinisk
* Furlanisk
* Korsisk
* ‎Emilianisk
* Spoanisk
* Aranesisk
* Aragonesisk
* Llionesisk
* Oksitanisk
* Portugiesisk
* Mirandesisk
* Räto-Romanisk
* Rumänisk
* Arumänisk
Ruumtefoart

**Ruumtefoart** (dt. *Raumfahrt*) is aal ju moanskelke Aktivität buute dän Planet Äide.

Fertälstere uur Moanskene do ju Äide ferläite, toun Biespil ätter ju Moune raisje, sunt gans oold. Nit dät ooldste, man fielicht daach dät bekoandste Fertälster is *Raise ätter de Moune* fon Jules Verne. Man al Minssen rakt 1845 n seelter Fertälster uur "Die Knächt die in de Moune weesen waas".

## Uursicht fon Artikkele
* Apollo 11
* Europäiske Ruumtefoartorganisation *ESA* 
* ISS 
* NASA 
* Ruumtestation 
* Ruumtefierder 
* Space Shuttle
* Ruumtefeer
Rääske (Juncus)

**Rääske** (*Juncus*, dt. *Binsen*) is mäd 14 Soarten fertreeden un woakst bie uus am maasten in läige Weeden, ap e Foan un ap Sound-Gruunde. Ju Rääske is n läip Jood un fernäilt de Weeden. Wan se de Weeden nit unnerkriege skäl, mout man al twäie mjo in de Suumer. Uk wäide wul do Wuttelpolstere bie stäärken Froast mäd Kainit bestraid; uk do junge Plonten mäd n spitsen Spoade utsteete is n goud Middel. Bruuke kon man de Rääsken nit mäd Uutnoame fon do loange Sumprääsken foar Stoulebienderäi. Fermeerjen kumt truch Säid. Man duur neen Säid riep wäide
läite.

## Sjuch uk
* Oksenbrink (Juncus squarrosus)
S. Ahlrichs

**S. Ahlrichs** waas Koaster in Strukelje.

Wierke:

*Die ferläddene Suun*, 1812. Ätter ju Utgoawe fon M.C. Fort, Oldenburger Münsterland 1988, S. 25-33. Numerierd ätter Satse.
Saarlound

Dät **Saarlound** (Düütsk: *Saarland*, Wäästfräisk: *Saarlân*) is n Buundeslound in dät Suudwääste fon Düütsklound. Dät Buundeslound häd ne Uurfläche fon 2,569.69 km² un häd 989,035 Ienwoonere. Die Haudstääd is Saarbrücken.

## Geografie
Dät Saarlound wäd begränsed fon Luxembuurich in dät Noudwääste, fon Frankriek in dät Suudwääste un fon dät düütske Buundeslound Rhienlound-Pfalz in dät Noude un Aaste.

Die hoochste Punkt is die Dollbierich (695,4 m), noudelk fon Nonnweiler. 

## Ferwaltengliederenge
Et rakt säks Loundkringe:
# Merzig-Wadern
# Neunkirchen
# Stadverband Saarbrücken (*Stadtverband Saarbrücken*)
# Saarlouis
# Saarpfalz-Kreis
# Sankt Wendel

## Minister-Präsidente
* 1945-1946: Hans Neureuther
* 1946-1947: Erwin Müller
* 1947-1955: Johannes Hoffmann (CVP)
* 1955-1956: Heinrich Welsch (n/p)
* 1956-1957: Hubert Ney (CDU)
* 1957-1959: Egon Reinert (CDU)
* 1959-1979: Franz Josef Röder (CDU)
* 1979: Werner Klumpp (FDP)
* 1979-1985: Werner Zeyer (CDU)
* 1985-1998: Oskar Lafontaine (SPD)
* 1998-1999: Reinhard Klimmt (SPD)
* 1999-2011: Peter Müller (CDU)
* 2011-däälich: Annegret Kramp-Karrenbauer (CDU)

## Ferbiendenge ätter buuten
* www.saarland.de
Rumänien

**Rumänien** is n Lound in (ätter ferskeedene Definitione) Middel- af Suudaast-Europa. Ju Haudstääd is Bukarest un die Präsident fon ju Republik is sänt 2014 Klaus Werner Johannis, die tou ju düütsksproakige Minnerhaid fon do Siebenbürger Saksen heert (Stound: 2015).

## Geografie

Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Moldoveanu (2,544 m). Ju grootste Äi fon Rumänien is die Donau.

Rumänien wäd begränsed fon:
* Ukraine in dät Noude,
* Moldawien in dät Noud-Aaste,
* Bulgarien in dät Suude,
* Serbien in dat Suud- Wääste.
* Ungarn in dat Wääste.

## Wirtskup
Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $11.100 in 2007. In 2007 waas 7,9% fon ju ganse Wirtskup Buuräi, 35,6% Industrie un 56,5% Tjoonste.
Saturn

Die säkste Planet **Saturn** (Symbol: ) is 197 Milionen Mielen fon de Sunne oawe, bruukt 29 Jier un 4 Mounde ap sien loange Raise uum de Sunne; hie is hoolich so groot as Jupiter.

Bekoand sunt do flugge Ringe fon Saturn.
Skaltteekene

Hier unner stounde Symbole af **Skaltteekene** fon ferskeedene elektriske Bauelemente. 
Do bruukt me in fereenfachte Teekengen - do sonaamde *Skaltbielden* - fon elektroniske Apparoate.
Skienlood

Mäd **Skienlood** (dt. *Scheinlot*) wäd ju resultierjende Vektor uut Sweerkraft un Fluchtkraft bie Bewäägenge beteekend. Dät Skienlood lät sik graphisk truch n Krafteparallelogram deerstaale.

Truch ju Sweerkraft, uk Gravitation naamd, erfäärt älken Körper ap ju Äide ne ätter unnern, toun 
Äidmiddelpunkt gjuchtede Akzeleration. Ju Grööte fon disse Akzeleration is konstant. Ju bedrächt 9,81 m/s² un wäd as 1 g beteekent.
In dän Rauetoustand is ju Gjuchte fon dät Skienlood mäd ju Gjuchte fon ju Sweerkraft (Gewichtskraft) identisk un wiest dan toun Äidmiddelpunkt. 

Uurs ferhaalt et sik bie ju Kurvenakzeleration.
Die Motorräädfierder in ju ieuwenskestoundende Bielde mout sik, uum im Gliekgewicht tou blieuwen, bie dät Truchfieren fon ju Kurve äntspreekend dät Skienlood "in ju Kurve lääse". Äänelks jält foar n Flieger, die der ne koordinierde Kurve fljooge skäl. Dät Meetinstrument in dän Flieger is hierfoar ju Kuugellibelle. Bie ne koordinierd floaine Kurve määrkt me in dän Flieger buute eventuell n haageren Anpräsdruk niks. Deeruum mout die Pilot unner Instrumentenflugbedingungen do Instrumente tou Hälpe nieme.

## Sjuch uk
* Kuugellibelle
* Balancierje
* Skeeuwloage

## Weblinks
*  WPF Radfahren von Sigi Krumholz 
* Richtige Kurventechnik beim Motorradfahren
Skoanelke (Centaurea cyanus)

Ju **Skoanelke** (*Centaurea cyanus*, dt. *Kornblume*) hat uk **Skandebloume**, **Skandele** af **Roagebloume**. Ju woakst in dät Koarel.

Noa, ju woakst inne Roage. Do hääbe wie fröier so jädden plukked, un do Buuren wuden dul ap uus, uumdät wie altied fääre in dät Fäild geenen sunt, uumdät wie meenden, wie fiende immer noch fluggere Bloumen. So wude die Roage platttrappeld.
Ruslound

**Ruslound** (dt. *Russland*) is n Lound in Aasteuropa un Noudasien.

## Stääde in Ruslound
* Krasnodar
* Moskau
* Omsk
* Saratow
* Sänt Päitersbuurich

## Sjuch uk
* Sowjetunion
* Ruslounddüütske
Sapir-Whorf Hypothese

Ju **Sapir-Whorf Hypothese** (uk wäil *linguistiske Relativität* naamd) kwäd, dät ju Woarniemenge un ju Foarstaalenge fon ju Wuudelkaid gjucht ouhongjen däd fon ju Sproake, uur ju wäl ferföiget. So skällen *ljoachtblau* un *dunkerblau* fon uus as Variante fon een Faawe woarnuumen wäide, wüült do foar Russen, do der foar ljoachtblau n gans uur Woud hääbe (*goluboj*) as foar dunkerblau (*sinij*), bee juust so gans ferskeeden sunt as *rood* un *rosa* foar uus. Ju Hypothese häd hieren Noome fon do Amerikoanske Sproakkundigen **Edward Sapir** un **Benjamin Lee Whorf**.

Die Moanske organisiert sien Wuudelkaid middels Sproake. Ju Sproake is oawers kulturell bestimd, wiertruch in ferskeedene Kultuuren ferskeedene Interpretatione äntstounde konnen fon jusälge Seeke. Ju wichtichste Foulge fon disse Hypothese is die linguistiske Relativistismus, uk wäil *Determinismus* naamd. Die linguistiske Relativistismus twieuwelt an ne algemeene Sproaktheorie un poniert, dät ju Sproake niks uurs is as ne Waareldvision, ju ju moanskelke Ämpfiendenge fon ju Wuudelkaid Gestalt rakt. Ju soziale un kulturelle Uumwaareld, wieroun me apwoaksen däd un ju der as fielicht wichtichste Määrkmoal hiere oaine Sproake fääre rakt, ju is so dät me nit instande weese skuul uur Sproaken gans tou ferstounden sunner gans aptougungen in ju Kultuur. 

Uum ju Theorie tou unnerstutsjen, ferbroachte Sapir n Skoft bie do '''Hopi''' un uurdeelde dät, deer die Stam n gans uur Wiese häd uum Tieden uuttoudrukken, ju Waareldbielde fon do Hopi uk gans uurs is as ju indogermaniske. Dät jo ju Tied as wät ‘ruundgungends’ betrachteden, häd ätter Sapir alles tou dwoon mäd hiere Sproake. Leeter geen Sapir aal fääre fon ju klassiske Sproakkunde oawe un koom bie ju Theosophie tougjuchte. Fersäike, ju Sapir-Whorf Hypothese tou pröiwjen, tjutten deerap wai, dät Sapir bie dät Beskrieuwen fon ju Hopi-Sproake oarich uutwäälend tougong weesen waas. So hied hie t.B. wäkke Adverben do der Tied uutdrukke nit ärwäänd.

Uursät uut dät Holloundske.

Hiermäd touhoope honget ju Behauptenge, dät do Inuit fuul Woude hääbe foar ferskeedene Soarten fon Snee. Wät Äänelks fint sik ap Seeltersk bie do Woude foar ju '''Dröiselke'''.
Seelter Archiv

Ap n 20. Dez. 1812 wuud in Roomelse dät **seelter Archiv** revidierd in Apdraach fon dän Präfekt Ritter von Keverberg.
*1. Ju Archivloade stuud in ju Säärke un hied ne Laangte fon fjauer Fout loangsk, fjauerkaantich un mäd fjauer Fäite fersäin, deerfoar trjo Hongslotte. Deerfon hied älke Täärp n Koai.

As Inhoold wuude notierd:
*2. Een soonaamd holten Twoskäppel-Fjoorups-Fät*) mäd iersene Beende
*3. Een Fjoondel holten Fjoorup-Fät mäd iersene Beende
*4. Aan holtenen Tjoachter
*5. Een holtene Kannenmäite
*6. Een tinnen 1/4 Kannenmäite
*7. Een tinnen 1/8 Kannenmäite
*8. Tjoo un 7/8 Puund looden (bläiern) Gewicht
*9. Aan Linnensäk mäd uungefeer aan *Verup* (Fjoorup) oold Räiwsäid
*10. Een sonaamde iersene Änsterwächte
*11. Een iersene Äälnemäite
*12. Tjoo iersene Määrkiersen
*13. Een metallen Druksiegel mäd ju Uumskrift: *S. Parochianorum in Sagelte* (dät seelter Siegel)
*14. Een skrieuwen Bouk in Folio in wietleedern Uumsleek fon 1587, dät Seelterlounds Gerechtsame äntheeld (also dät seelter Loundgjucht)
*15. Een skrieuwen Bouk in Folio mäd swotten Leederuumsleek fon 1615: gjuchtelke Ferhondelengen fon Fräiheer Gjuchter Tameling tou Ait usw.
*16. Een skrieuwen Bouk in Octavo fon 1772, dät do Gjuchte fon do Skättermästere in Seelterlound äntheeld.
*17. Two mäd Pakbeend touhoopebuunene Rullen oold Papier: Ouskrifte fon Gjuchtsferhondelengen, Supplike, Decrete un Bräiwe.

Do Nuumere 13 bit 17 inklusiv wuuden in dät Archiv fon ju Mairie deponierd. 
Do Nuumere 2 bit 12 inclusiv wuuden in Nuumer 1 fersleeten.
Ap n 23. Dez. waas dan ju Ferkoopenge, fielicht nit fon do Nuumere 13-17.

*Ätter [[Literatuur uur Seelterlound|He302f.]]*

_*) In ju hoochdüütske Originoaltext stoant deer:
*zweischeffel- |fasz*
*verups*-     |
Deeruum dät n Fjoorup soowät twäin Skäppel groot is, is dät wäil tou betrachtjen as:
*zweischeffel- *'oder*' verups-fasz*
Seelter Siegel

Dät **seelter Siegel** is däälich bekoand uut n Gips-Oudruk, die Sello in Lübeck moakje liet. Ne Teekenge deerfon stoant ap dät Tittelblääd fon sien Bouk Saterlands ältere Geschichte und Verfassung (1896). 

Hie naamt dät sälwen S.14ff. dät ooldste un wichtichste Tjuugnis fon do Fräisen in ju Groafskup Sögelten. Dät wiest ne krounde uunboartige Figuur ap, mäd Waareldkuugel in de gjuchte un Säpter in de linke Hounde, ap n Troon, mäd ju Uumskrift *S. parrochianorum in Zagelten*.

Dät Siegel kumt toun eersten Moal an ne Uurkunde fon n 23. Moai 1400 in dät Stoatsarchiv fon Lübeck foar, heert oaber sien Stiel ätter sowät ju Midde fon dät fjautienste Jierhunnert, eventuel ne noch fröiere Tied an. Ätter Sello is ju Fürstenfiguur ap dän Troon Kaiser Korl dän Grooten, die ne ganse Antaal fräiske Meenten sik as Siegelbielde wääld hiede, in Ärinnerenge an ju soagenhafte Privilegierenge fon do Fräisen truch him. 

Dät skäl uk noch n sljuchten Oudruk uut dät 17. Jierhunnert in dät ooldenbuurger Archiv reeke. Dät Siegel wuude al eer beskrieuwen fon Hettema un Posthumus=He (1836:171), wier do Bloumen in ju Siegelbielde as 'swoormjende Iemen' beskrieuwen wäide1) un uk noch n uur Siegel ärwäänd wäd mäd ne Hilgenbielde.
In 1812 wuude dät Druksiegel touhoope mäd dät ganse seelter Archiv ferkooped.

Däälich bildet dät seelter Siegel ju Bielde in dät Meentewoapen fon Seelterlound.

1) In ju fräiske un uk tecklenbuurger Tradition kuud me sogoar an Poapskenbleede toanke. Nu dät Lübecker Archiv wier uut Ruslound touräächkeemen is, loonde dät fielicht ju Moite, dät Originoal noch moal tou bekiekjen.
Seelter Texte ap Internet

Juu **Seelterske Sproake** wäd uk **ap Internet** bruukt.

## Seelter Texte ap Internet
*https://web.archive.org/web/20110523103152/http://www.beepworld.de/members22/seeltersk/schlittschulaufen.htm 
*https://web.archive.org/web/20071121221142/http://www.staff.uni-marburg.de/~naeser/ramsloh2.htm
*https://web.archive.org/web/20050317124345/http://www.literaturatlas.de/~la4/glocke.htm	
*https://web.archive.org/web/20071123051452/http://www6.dw-world.de/de/1103.php
*https://web.archive.org/web/20051218232433/http://www.saterland.de/htm/seeltersk.htm			
*http://www.phrasebase.com/forum/read.php?TID=10141
*https://web.archive.org/web/20071213105837/http://www.barssel-saterland.de/content/view/183/
*https://web.archive.org/web/20060206141757/http://www.literaturatlas.de/~la4/werke_gesina_lechte.htm
*https://web.archive.org/web/20071123051432/http://www6.dw-world.de/de/1099.php
*https://web.archive.org/web/20071123051458/http://www6.dw-world.de/de/1104.php
*https://web.archive.org/web/20071223111058/http://www6.dw-world.de/de/1078.php
*https://web.archive.org/web/20080117171843/http://www.dw-world.de/dw/article/0,,1126720,00.html
*https://web.archive.org/web/20071123051447/http://www6.dw-world.de/de/1102.php
*http://saterland.hyves.nl/blog/20555982/4_BERSICHT_SEELTERSK_Saterfriesisch/c5og/

## Sjuch uk
* Lieste mäd Seelterfräiske Computer-Begriepe
Seelter Läid

Dät **Seelter Läid** is ne Hymne ap dät Seelterlound un dät Seelter Foulk. Die Text fon Fikoar Schulte wäd ap juu Wiese fon "Brüder lagert euch im Kreise", komponierd fon Johann Christian Heinrich Rinck (1770-1846), soangen. Dät is nit tou ferwikseljen mäd dät oolde Seelter Läid fon M. Seeling.

## Wiese
()

## Läid
Soang mäd do Seelter Sjungere

## Text

*Ljuude rakt et fuul un Lounde, 

*do ap Goddes Waareld stounde. 

*Man wät gungt deer wäil uur Seelter,

*un uur't litje Seelterlound?

*Seelter jäilde aal as Bruure, 

*oachtje, hälpe een de uure.

*Träf´ se sik uk in de Froamde, 

*hat et fluks: "Wie sunt ja früünd". 

*Eene Sproake un aan Gloowe 

*un dät trjoue Haat, do dwo, 

*dät wie uus am ljoosten säike 

*Sälskup bie dät oaine Foulk. 

*Seelterlound, dät druuch mien Wääse, 

*deer wol iek begreeuwen lääse, 

*wier uk al min Baab' un Bääsje

*sunt truch't Äidenlieuwend geen. 

*Huus, wier spielden wie as Bäid´ne, 

*dät Ferstopjen in de Häid´ne, 

*Tikken, Räiden, Pingelpangel, 

*kuud iek die ferjeete wäil? 

*Seelterlound, du laist ousleeten, 

*fon de Waareld gans ferjeeten. 

*Man din Foan häd uus uk heelden

*fräi fon Fäinde, Kriech un Nood. 

*Seelter, wie hääbe t hier goud roaked 

*dan uus Lound häd sik ächt moaked. 

*Häd et uus daach riekelk lääwerd 

*Fjuur un Woater un sääd Brood. 

*Wie sunt luuter een Lounds Loundjer, 

*Skäddeler, Roomelster un Uutändjer, 

*un wie toanke een un t sälge:

*"Seelterlound, dät lieuwje hooch!"''

## Ferbiendengen ätter buuten
* Komponist: Johann Christian Heinrich Rinck (1770-1846) http://www.dohr.de/autor/rinck.htm
Seelter Äi

Ju **Seelter Äi** (düütsk *Sater Ems*) bildet sik uut do Touflusse Marka un Oaje, do bienunner kuume bie Aajesbusk, 200 Meeter suudelk fon dät Kustenkanoal. Ju lapt dan mad n Düüker unner dät Kustenkanoal truch un dan fon dät Suude ätter dät Noude truch ju ganse Laangte fon Seelterlound, wier ju dät Woater uut de Foan apnimt, toun Deel truch ju Leetse Toachte. 

Ju Seelter Äi häd n Iensuchsgebiet fon 280 km2, as ju in dät Noude mündet in de Leda. Truch Oamse un Leda kuuden Äbbe un Floud sik bit Roomelse foutsätte. Foarallen in dät Noude kuud deertruch fuul Lound unner Woater loope.

Ju Äi waas loange ju Lieuwensäddere fon Seelterlound un waas skipboar bit Ällerbrouk. So bildede ju n gouden Wai foar Honnel un Skipfoart foar litje Boote. In Struukelje un Baalenje wieren fröier ne ganse Riege Hälgen loangs ju Seelter Äi.

1958 wuud ju Seelter Äi fon Seedelsbierich bit Skäddel liek moaked, ju Laangte geen deertruch fon 13 km ap 6 km tourääch. Twiske Baalenje un Roomelse, wier dät Lound loangs ju Äi fröier un aleer oafte unner Woater stuud, häd ju Äi in do lääsden Jiertande n Diek kriegen.

Loangs ju Seelter Äi fon Baalenje bit Seedelsbierich lapt siet 2010 dät Seelter-Äi-Paad.

## Sjuch uk
* Seelter-Äi-Paad
* Hällenge

## Ferbiendenge ätter Buten
* Paddel- und Pedelstation Strukelje
* www.driewgoud.de
* Seelter-Äi-Paad mäd näie Brääge wäid fuul benutsed (NWZ)
Seelterbuund fon 1952

In dät Jier 1952 wuud die eerste Seelterbuund apgjucht, as Foargunger fon dän Seelter Buund fon däälich. Die Foarstand wuud bilded fon dän Tweelwerräid, mäd älkemoal fjauer Meegliede uut älke Täärp: Strukelje(U), Roomelse(R) un Skäddel(S). Wo dät aal tougeen, is in do unnerstoundene Dokumente tou leesen.


Wichtich waas foar him uk, dät Seeltersk skrieuwen wuude, wiertou dät Lesebouk foar Seelterlound Muugelkhaid roate. Deerbie wuud uk je ju Froage ätter ju Skrieuwwiese wichtich. Deertou koom 1958 ne Delegation fon ju wäästfräiske Fryske Akademy(FA) ätter Seelterlound unner Leedenge fon dän Direktor, Prof. Jelle Brouwer. 

In moorere Deege wuud touhoope mäd dän Tweelwerrräid maast in de Hollener Skoule uur ju Skrieuwwiese uurlaid un wuuden ferskeedene Foarsleeke in n Praxis bekieked un wröiged. Toulääst koom dan eene Skrieuwwiese hääruut, ju dan uk ätters anwoand wuude, t.B. in dät Seelter Woudebouk.

## Dokumente
Georg Sello

**Georg Sello** (1850 - 1926) waas n düütsken Historiker.

Hie skreeuw *Saterlands ältere Geschichte und Verfassung*, wieroun dät seelter Siegel un ju oolde Koarte fan 1588 apnuumen sunt.

## Sjuch uk
* Literatuur uur Seelterlound 2

## Ferbiendengen ätter buuten
*
Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie

## Prinzip

**Sekundär-Ione-Massen-Spektrometrie **(SIMS) is ne Methode tou dät Analysierjen fon Uurflächen. Deertou wäd ju Probe in Vakuum bestroald mäd Ione (litje leedene Deele). Deertruch wäide dan Ione fon ju Probe-Uurfläche loossloain, wierfon dan ju Masse wain wäd. Dät Weegen fon do sonaamde sekundäre Ione geböärt in n Massen-Spektrometer, so dät ju Atommasse fääststoald wäide kon un  me weet, uum wäkker Element sik dät honnelt. Ju Methode is gans geföilich un ju Geföilegaid kon 10-16 bit 10-12 Atome/cm3 bedreege, dät is minner as n millionste Prozent! Deermäd is ju Methode uum ne Million Moal geföiliger as AES.

## Resultoate

Do Resultoate kricht me as Massenspektroa, hier t.B. foar Nikkel (buppeste Bielde). Deerbie kon me do Isotope apaat sjo, hier also ap Atommassen 58, 60, 61, 62 un 64. Gewöönelk stoant dät Ferhältnis twiske do Isotope fääst, man in wäkke Falle kon dät uurs weese, t.B. troch nukleäre Prozesse. Dät kon me dan an dät SIMS-Spektrum sjo.

Bie dät uur Spektrum honnelt sik dät uum Phosphor. Dät häd man aan Isotope (Massentaal 31), man apfaalend sunt litje Spitsen ap 62 un 93. Deer honnelt sik dät uum Clustere (Klüüten) fon two bzw. tjo Atome mäd oankelde Leedenge. Dät kon ouhongje fon ju Bestroalengswiese. Nu is dät Läipe, dät ju Spitse ap 62 touhoope faalt mäd n Isotope fon Nikkel. Ap ju Wiese konnen Spitsen fon ferskeedene Elemente sik eenuur stööre un dät is n Ätterdeel fon SIMS. 

## Ätterdeel

N fuul gratteren Ätterdeel is, dät bloot do Ione (leedene Deele) meeten wäide un dät nit goud fäästtoustaalen is, wo n grooten Andeel do fon do ganse loossloaine Deele uutmoakje. 
Bruukt me toun Bestroaljen t.B. dät Edelgas Argon, dan wäide neen Ferbiendengen foarmd un äntstounde man gans min sekundäre Ione. Me kon dät ferbeeterje truch n Bitje Suurstof in dät Vakuum oun tou läiten. Fuul geföiliger wäd ju Methode truch ju Probe mäd Ione fon n uur Gas tou bestroaljen. Uk honget fuul deerfon ou, of dät Materioal fon ju Probe sälwen al ne Touhoopestaalenge, t.B. n Oxyd is. Truch aal disse Uurseeken kon ju Geföilegaid fon SIMS uur n Faktor duusend skiele un mout oafte mäd Referenzproben oarbaided wäide uum noch n Bitjen tou wieten, wät me häd.

## Sjuch uk

SIMS-Profile fon aal Elemente.
Semantik af Betjuudengsleere

**Semantik** af Betjuudengsleere belukt sik ap ju Betjuudenge fon do Woude.

Dät Interessante is, dät ferwante Woude in ferscheedene Sproaken nit altied gans jusälge Betjuudenge hääbe. N bekoand Biespiel is *Früündskup* "Freundschaft", wät sik ap Seeltersk uk ap ju "Familie" belukt.

Moor komplitsierd is dät, wan n **Betjuudengsfäild** in ferscheedene Sproaken ap ne uunglieke Wiese ferdeeld sunt. Biespil:

N Biespil wier do Betjuudengen gans wied uutnonner ron sunt, is *bäite* "heizen". Dät hat eegentelk "(dät Fjuur) beeter moakje" un äntstamt ooldfräisk *beta* "(ne Säände) beeter moakje", *büßen* also.

Uk kon ne Bestimde Betjuudenge fon n uur Woud **uurnuumen** wäide.
Hier sunt eenige Falle wier dät ap Seeltersk geböärd is.
* *Smoacht* 'Hunger'. *Smoacht* is nit ap Ooldfräisk uurlääwerd, man *hunger* wäil. Fielicht is dät so geen dät wan do junge Ljuude in riekere Tieden kloageden, dät do Oolden dan kwieden: "Wie hieden fröier Hunger; wät Jie hääbe is man n bitje Smoacht". 

* *reeke* 'geben'. Deer häd dät Ooldfräiske dät Woud *jeva*, dät ap Seeltersk bloot bewoard is in ju Sunnerbetjuudenge *ferjeeuwe* 'vergiften'. Dät lät sik fonsälwen nit riemje mäd ju Betjuudenge 'vergeben' un so is dät Woud *jeeuwe* fielicht ap Seeltersk in n läip Lucht tou stounden keemen. So kon me ferstounde dät dät ärsät wuude truch ooldfräisk *reka* 'reichen', 'geben'.

Seeltersk *reeke* hat uk noch wäil 'reichen': "Die Winner kreech dän Pries uurroat", man in ju Sunnerbetjuudenge 'reichen bis' hat et *räkke*: "Ju Böie räkt fon hier bit Ait".

## Literatuur
* A.P. Versloot, “Fuss” und “Bein” in den modernen friesischen Mundarten, Kiel 1994.
Seri

Ju **Seri-Sproake** (Seri: *Cmique Itom*) heert tou ju Salinan-Seri Sproakfamilie. Ju Seri-Sproake wäd däälich noch boald fon sun 800 Ljuude in Sonora, Mexiko.

## Sjuch uk
*Seri (Lound)

## Ferbiendengen ätter buuten
*THE SERI INDIANS of Sonora.
*Seri Indioaner.
*Koarte fon dät Serilound.
*Kapitel 6.3. The Seris and Their Confederates.
* Wikipedia in Seri
Sixtus Kordes

**Sixtus Kordes** fon Strukelje waas n Bruur tou Ahlrich Cordes. Dät Interessante is, dät do bee Bruure mäd uunglieke Famieljennoomen ounskrieuwen wieren! 

Sixtus Kordes skreeuw in dät *[[Lesebouk foar Seelterlound]]*:
* 41. *Dät Läiden in de Wienachtsnaght*
 
= Sjuch uk =
*Text fon dät ''Lesebouk fon Seelterlound'' hier online
Sixtus Schröer

**Sixtus Schröer** ("Sikke" Schröer) (bädden dän 22. April 1915, stuurwen dän 08. Februoar 1995, Baalenje) waas Buur, Architekt un Meentepolitiker fon CDU un (''Wählergemeinschaft Saterland'') in ju Meente Strukelje. Hie waas fon 1954 - 1974 Buurmäster fon ju oolde Meente Strukelje un deermäd die lääste Buurmäster fon Strukelje. Hie häd oarich fuul foar de Meente Strukelje un dät Seelterlound däin un was aan fon do bekoandste Moanskene in Strukelje, Seelterlound un dän gansen Loundkring Kloppenbuurich. In Strukelje is ju Sträite "Bürgermeister Schröer-Straße" ätter him naamd.

## Uut sien Lieuwend
Sixtus Schröer häd "Klempner- und Installateur" leerd. Hie wuude leeter "Ingenieur" un Koaster an ju "Meisterschule für Elektrotechnik in Bremen". Truch dän Dood fon sin Bruur, die der Buur waas, in dän Twäiden Waareldkriech geen hie weer tourääch ätter ju Buuräi fon sien Oolden in Baalenje. 

Hie was Meeglid in dät "Kuratorium des St. Michaelstiftes Bollingen" un died aktief mee bie dän Apbau un Uutbau fon dät  "Altenheim St. Michaelstift" in Baaljene. Sixtus Schröer was intwiske uk "Architekt" wuuden. In do 1960-er Jiere died hie mee bie ju "Flurbereinigung des Wester- und Ostermoores". Hie hoalde fuul Bedrieuwe ätter Strukelje wai un suurgede so foar ju Industrialisierenge in de Meente Strukelje. Hie suurgede deerfoar, dät do Meenten fon Seelterlound bie dän "Oldenburgisch – Ostfriesischen Wasserverband" ansleeten wuuden un suurgede foar dän Apbau fon dät  "Ferienhausgebiet Sonnenau“ an de Seelter Äi in Strukelje. 1976 gjuchte hie dän "Orts-und Verkehrsverein Strukelje" ap, däälich ju "Bürgerverein Strukelje". Hie waas loange Tied Meeglid fon ju CDU un gjuchte leeter ju "Wählergemeinschaft Strukelje" ap.

Hier is 'n litjen Uursicht uur sien eepenbeere Oarbaid:
* 1952 Meeapgjuchter fon dän oolde Seelterbuund fon 1952 un Meeglid fon dän Tweelwerräid  
* 01.12.1948 - 01.03.1974 Meeglid in dän Meenteroad fon Strukelje
* 01.03.1974 - 31.10.1991 Meeglid in dän Meenteroad fon Seelterlound
* 26.04.1954 - 01.03.1974 Buurmäster fon Strukelje
* Moor as 40 Jiere Meeglid fon dän "Kreistag" fon dän Loundkring Kloppenbuurich
* Meeglid fon ju "Gemeinnützige Wohnungsbaugesellschaft" fon dän Loundkring Kloppenbuurich 
* Meeglid in dät "Kuratorium des St. Michaelstiftes Bollingen" 
* Meeglid fon dän "Umlegungsausschuss Flurbereinigung des Wester- und Ostermoores"

## Unnerskeedengen
* „Verdienstkreuz am Bande des Verdienstordens der Bundesrepublik Deutschland“ (1972)
*  „Großer Wappenteller“ fon ju Meente Seelterlound 
* „ Große Verbandsurkunde des Niedersächsischen Städte und Gemeindebundes“
* „Ehrenzeichen in Gold“ fon dän *Deutscher Caritasverband*

## Wierke
Hie skreeuw dät Tjooterstuk 
* *Ju Struckeljer näije Broundspritze* (Lesebouk foar Seelterlound Nr. 75-77).

## Sjuch uk
* Bürgerverein Strukelje uur Sixtus Schröer
*Text fon dät ''Lesebouk foar Seelterlound'' hier online
*Brääch wäd posthum ätter Sixtus Schröer noomd (GA)
Släieboom

Die **Släieboom** (*Prunus spinosa*, dt. *Schlehdorn*) woakst jädden an n sunnigen Wooldraant un is in do Alpen in bit tou so'wät 1000 m. Hööchte tou fienden.

## Määrkmoale
Die Släieboom is nau nuumen normoal naan Boom, sunnern n Struuk. Hie wäd bit tou 3 m groot un bildet oafte tichte Broake. Hie häd fon Meerte bit April wiete Blöiten. Sien Fruchte heete do *Släie*. Joo ärinnerje sun bitje an Bikbäien. Sien Bleede sunt ap ju Bupperkaante dunkergräin.

## Nutsen
Dät mout eerst fäärsen hääbe, dan schäl me do Släie plukje. Foar dän Froast sunt se gans suur.
Deerfon kon me gans smoakelge Marmeloade un uk fainen Likör moakje.
Hochdüütsk hat die Likör: *Schlehenfeuer*. Buppedät is n blöienden Släieboom uk goud as Fodder foar Iemen.
Smaatekaan (Polygonum pers.)

Ju **Smaatekaan** af **Smaatekaane** (*Polygonum persicaria*, *Floh-Knöterich*) is Uuntjuuch in dät Koarn. Dät woakst in Ieren; dät Säid rakt goud Meel.
Slowenien

**Slowenien** is n Lound in Midden-Europa. Ju Haudstääd is Ljubljana un die Präsident fon ju Republik is sänt 2012 Borut Pahor.

## Geografie
Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Triglav (2.864 m). Do grootste Äien fon Slowenien sunt ju Save un ju Drau.

Slowenien wäd begränsed fon:
* Aastriek in dät Noude,
* Ungarn in dät Noud-Aaste,
* Kroatien in dät Suudaaste,
* Dät Middelmeer in dät Suud-Wääste,
* Italien in dät Wääste.

## Wirtschaft
Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $28.000 in 2007. In 2007 waas 2,1% fon ju ganse Wirtschaft Loundwirtschaft, 34,4% Industrie un 63,5% Tjoonste.

## Links

* Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia.
* Government of the Republic of Slovenia
Slowakäi

Ju **Slowakäi** (slowakisk: *Slovensko*) is n Lound in Europa. Ju Haudstääd is Bratislava un die Präsident fon ju Republik is siet 2019 Zuzana Čaputová.

Ap n 29. Meerte 2004 wäd ju Slowakäi NAFO Meeglid än dän 1. Moai 2004 Meeglid in de Europäiske Union. Ap n 1. Januoar 2009 kreech ju Slowakäi dän Euro.

## Geografie
Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Gerlachovský štít (2.655 m). Do grootste Äien fon ju Slowakäi sunt Donau, Tisza un Waag.

Slowakäi wäd begränsed fon:
* Tschechien un Polen in dät Noude,
* ju Ukraine in dät Aaste,
* Ungarn in dät Suude,
* Aastriek in dät Wääste.

## Geschichte
Bit tou 1918 waas ju Slowakäi n Deel fon Aastriek-Ungarn. In dän Twäide Waareldkriech waas ju Slowakäi besät fon Nazi-Düütsklound. In ju Tied fon dän Koolde Kriech wieren Tschechien un ju Slowakäi touhoope as Tschechoslowakäi as Satellitstoat fon de Sowjetunion. Siet dän 1. Januoar 1993 is ju Slowakäi n oainständigen Stoat, sunner Tschechien. Dät kommunistiske System waas al eer looslät.

## Wirtschaft
Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $20.200 in 2007. In 2007 waas 2,6% fon ju ganse Wirtschaft Loundwirtschaft, 33,5% Industrie un 63,9% Tjoonste.
In ju lääste Tied rakt dät Probleme mäd ju ungariske Minnerhaid.
Snüüfkensbloume (Arnica montana)

Ju **Snüüfkensbloume** (*Arnica montana*, dt. *Berg-Wohlverleih*) is ne Weedebloume mäd fingerloange Bleedere un jeele Blöiten, do der uut fuul spitse Bleedere touhoopestoald sunt. Fon dän Röäk mout me pruustje, as me fröier mäd n *Snüüfken* Tabak diede.

Dät is ne Heelplonte, ju uk in Aast-Hollound, man foarallen uk in do Bierge foarkumt. Ju stound unner Natuurskuts.
Sokkerai (Cichorium intybus)

Die **Sokkerai** (*Cichorium intybus*),  düütsk: *Gemeine Wegwarte*, wuude in dät 19. Jierhunnert bruukt uum n coffein-fräien Dronk tou moakjen, die der ätter Koafje smoaket.
Sonic the Hedgehog

**Sonic the Hedgehog** (japanisk:ソニック・ザ・ヘッジホッグ) is aan fon do bekoandste Videospilfiguure fon dän Videospilmoaker SEGA. Dät eerste Spil waas ap n 23. Juni 1991 peroat tou ferkoopjen. Sietdäm is Sonic n gjucht bekoand Spil, wierfon 45 Millione ferkooped wuuden sunt.

## Geskichte
Moor as tjoon Jiere sunt Sonic un die Nintendo Maskotte Mario Konkurrent fonnunner weesen, bit tou Sega dän Heemkonsolemäärked ferlät hiede. Et rakt nu Sonic Spiele foar Nintendo-Systeme un uur Platfoarme.

Sonic ärsätte Alex Kidd, die bit tou 1990 die Maskotto bie Sega waas. Die gaue Koodiegel moaste bewiese dät die näiste Heemkonsole fon Sega (die Mega Drive) gauer waas as uur Heemkonsolen. Naoto Oshima skizzierde dän Karakter, wülst Yuji Naka die Haudprogrammierder bloot foar dät Spil waas. Ättertied is hie Boas fon dät Sonic-Team wuuden.

## Beskrieuwenge
*Sonic* is n blauen Koodiegel. Hie kon mäd Skalgauegaid loope, deer kumt sin Noome fon (ängl. Sonic = Skal). Hie kon sik mäd dän Kraft fon Emeralde in Super- un Hypersonic ferwondelje. In allere Sonic-Spiele un -Comics wuude dät as ne Oard Suchttoustand beskrieuwen, wierbie hie n riesigen Fernäilwuut häd un sik nit kontrollierje kon.

### Wierk
In do maaste Sonic-Spiele gungt et deeruum, dät die ferdulde Wietenskupper *Doctor Eggman* (*Professor Ivo Robotnik* in allere Spiele in Noudamerika un Europa) fersäkt ju Waareld tou ärooberjen), wierbie hie Dierte in Robote, sonaamde *Badniks* ferwondelt. Sonic mout do Dierte hälpe. In leetere Spiele stounde him deer Fjunde bie, wierbie him die *Foaks Miles* „Tails“ *Prower*, dät *Koodiegelwucht Amy Rose* un ju *Echinda ([[Miegelke-Iegel]]) Knuckles* as uk eenige uur Karaktere him tou Siede stounde. Sonic mout gouldene Ringe touhoopesäike, uum sik in dän uunbesiegde jeele Super Sonic tou ferwondeljen. Dät Touhoupesäiken fon do Emeralde is oaber nit so wichtich; Haudapdraach is, tou fersäiken dät Eggman nit aal kricht un ju Waareld äroobert. In eenige Spiele kon Sonic sunner do *Chaos Emeralde* oaber dän lääste Level nit beloangje.

## Spiele mäd Sonic

 * Noome ap dät japaniske Määrked
 ** Bloot in Japan ärhooldelk
 *** Bloot in dän USA ärhooldelk
 **** (Noch) Uunfereepentelket

### Gastaptreeden fon Sonic in uur Spiele

## Nit-Videospiele mäd Sonic
Et rakt uk ferskeedene Sonic-Teekengebouke, toun Biespil Sonic X. Buuten dät rakt et noch eenige Comics un uur Seeken so as Boadedouke un Turnskoue un Pastagerichte un sogoar oaine Marmelade. Et rakt uk ne oaine FS-Riege, *Sonic Underground*. In dät Jier 1999 wuude n Sonic-Film moaked. Die Film is bloot in ju ängelske un ju japaniske Sproake moaked.

## Ferbiendenge ätter buuten

### Ferbiendenge tou dän Film: Sonic the Hedgehog
* Sonic the Hedgehog (Sonic vs. Metalsonic)

### Offizielle Homepage
* Sonic City – Offizielle europäiske Website
* Sonic Channel – Offizielle japaniske Website
* Sonic Central – Offizielle amerikaniske Website
Spil

Spieljen is wät n Bäiden däd. Dät lääwert noch niks, man is so nöödich foar dät Bäiden uum sik sälwen un ju Waareld kannen tou leeren.

Dät rakt sofuul Spiele foar Bäidene un wäkke sunt sogoar in n apaaten seelter Foarm uurlääwerd wuuden, as:
* Tikjen
---------------
Man woaksene Moanskene spielje uk. Fluks wan ju Oarbaid moor lääwert as Ieten un Waarmte, dan is dät eegentelk spieljen. Un daach hat dät Iedenst.

Man die Moanske wol wül uk buuten dän Iedenst wät bewäägje un dan hat dät Sport.
Do oolde Seelter hieden uk al apaate sportelke Spile un deer sunt fuul näie bietou keemen. 
Dät rakt toun Biespil also:
* Balspil
* Tennis 
* Kuusje 
* Kaalje
* Foutbal
---------------
Dan rakt et uk noch **Huusspiele**, dät sunt Spiele do der in Huus spield wäide.
* Koartspil > Bridge
* Moanske äärgje die nit
* Mahjong

## Sjuch uk
* Koartenspil
* Computerspil
* Sport

## Sjuch uk
* Wäästfräisen leere do Seelter dät Kaatsen