open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1922

## Foarfaale
* 6. Februoar: Kardinoal Achille Ratti wäd ätter fjauer Deege Konklave foar'n Poabst kädden un nimt dän Noome Pius XI. oun.
* 15. Februoar: Die Stoadige Internasjonoale Gjuchtshoaf in Den Haag hoaldt unner dän Foarsit fon sin Präsident Bernard Loder sien eerste Sittenge ou.
* 7. September: Die Gruundsteen foar ju ploande brasilioanske Haudstääd Brasília wäd laid, man dät duurt noch bit 1956, dät ju Oarbaid begint.
* 11. November: Die frantsööske Ärfiender Étienne Œhmichen fljucht foar't eerste Moal mäd sien Œhmichen No.2, aan wichtigen ädderen Typ fon Hoochskruuwer, un dän allereerste Hoochskruuwer fon dän Typ Quadrocopter.

## Tou Waareld keemen
* 14. Januoar: Helga Göring, düütske Skauspielerske

## Stuurwen
1923

## Foarfaale
* 10. Januoar: Litauiske Fräiskoarlere marskierje in dät frantsöösk besätte Memellound ien.
* 25. Februoar: Ätter fjauer Jiere fon sien Existenz eendet die litje "Fräistoat Buddelhoals" (dt.: Freistaat Flaschenhals) mäd ju Besättenge truch marokkoanske Hälpstroppen fon ju frantsööske Armee.

## Tou Waareld keemen
* 11. Januoar: Carroll Shelby, US-amerikoansken Motor-Spoartler, Spoartwoain-Konstrukteur un Unnerniemer
* 6. Meerte: Hajo Hayen, Koaster un Foanarchäologe uut Idafeen

## Stuurwen
* 11. Januoar: Konstantin I., Köönich fon Griechenlound
* 23. April: Prinzessin Luise Marie Elisabeth von Preußen
* 5. Oktober: Hermann Möller, Linguist, die sik monken uur uk mäd dät Seelterske befoatede.
* 27. Dezember: Gustave Eiffel
1921

## Tou Waareld keemen
* 5. Januoar: Friedrich Dürrenmatt, Swaitser Skrieuwer.
* 11. Januoar: Juanita M. Kreps, US-amerikoanske Wiertskups-Wietenskupperske un Politikerske
* 23. August: Do Briten gruundje dät Köönichriek Irak, man dät stoant daach noch unner hiere Kontrolle.

## Stuurwen
* 18. Januoar: Filippo Camassei, italieensken roomsk-kathoolsken Gäistelken, eerste Latiensken Patriarch fon Jerusalem, leeter Kardinoal
1920

## Foarfaale
* 10. Januoar: Die in Versailles unnerteekende Free-Ferdraach trät in Krääft. Deertruch wäd uk die ap dät *[[14-Punkte-Programm]]* fon Woodrow Wilson basierjende Foulke-Buund gruunded, die unner dän Iendruk fon dän Eersten Waareldkriech ju Bestimmenge häd, dän Free ap loange Tied tou seekerjen.
* 24. Februoar: Truch Uumebenaamenge fon ju Foargunger-Paatäi DAP wäd ju NSDAP in't "Hofbräuhaus" in München gruunded.
* 12. Meerte: Ap dän leete Äiwend un in ju Noacht marskierje moiterjende Rieksweer-Offisiere mäd hiere Ljuude ätter Berlin wai. Die ousätte Generoal Walther von Lüttwitz stjuurt ju Operatsjoon, ju dän Begin fon dän Kapp-Putsk bieldet.
* 13. - 17. Meerte: Putsk fon dän Generoalloundskupsdirektor Wolfgang Kapp, die mäd sien „Brigoade Ehrhardt“, een foarmoalich Fräikorps un wäkke Troppendeele fon ju Rieksweer Berlin besät un ju Regierenge tou ju Flucht twingt.
* 15. Meerte: In't Düütske Riek rakt dät as Reaktion ap dän Kapputsk dän tou juuns Dai tou grootsten Generoal-Straik. 12 Millionen Moanskene foulgje aan Aproup fon ferskeedene Organisatsjoone un Paatäie. In't Wääste bräkt die Ruhr-Apstound uut. Ätter 'n poor Deege mouten do Kapp-Putskere toureeke.
* 2. April: Eenhaide fon ju Rieksweer marskierje in't Ruhr-Rebät ien, uum dän Apstound fon do Kommunisten deel tou sloon, die as Reaktsjoon ap dän Kapp-Putsk uutbreeken is.
* Moai: Die Irakiske Apstound juun do britiske Kolonioal-Heeren begint.
* 11. Moai: Adolf Hitler boalt ap een Paatäi-Fersammelenge fon ju näie NSDAP.
* 4. Juni: Unnerskrift unner dän Free-Ferdraach fon Trianon.
* 6. Juni: Eerste Rieksdaisköäre: Ju Weimarer Koalitsjoon ferljust hiere Moorhaid un dät rakt stäärke Winste foar USPD un gjuchte Paatäie (DNVP, DVP).
* 15. Juni: Noudslääswiek kumt ätter dän Uutgong fon do Foulksoustämmengen in ju noudelke Soone fon dän 10. Februoar tou Deenemark.
* 13.-25. August: In dän Poolsk-Sowjetisken Kriech rakt dät ju wichtige Slacht fon Warschau, deeroane do Polen ju Uurwinnenge roakje.
* 10. Oktober: Italien annektiert Suudtirol ap Gruund fon dän Ferdraach fon Saint-Germain.
* Oktober: Die Irakiske Apstound juun ju britiske Kolonioalmoacht gungt tou Eende, do Briten winne.
* 10. November: Michael Mayr wäd eersten Buundeskanzler fon Aastriek.

## Tou Waareld keemen
* 6. Januoar: John Maynard Smith, britisken Genetiker un Evolutsjoons-Biologe
* 15. April: Richard Karl Freiherr von Weizsäcker, fon 1984 bit 1994 tou die säkste Buundespräsident fon ju Buundesrepublik Düütsklound.
* 18. Moai: Johannes Paul II., Poabst
* 2. Juni: Marcel Reich-Ranicki, düütsken Literatuurkritiker.
* 7. Oktober: Georg Leber, düütsken Politiker fon ju SPD.
* 31. Oktober: Fritz Walter, düütsken  Foutbaalspieler.
* 27. November: Abe Lenstra, wäästfräisken Foutbaal-Spieler.

## Stuurwen
* 24. Januoar: Amedeo Modigliani, italieensken Moaler un Bieldehauer
* 11. Februoar: Gaby Deslys, frantsööske Donserske, Sjungerske un Skauspielerske
1918

## Foarfaale
* 14. Januoar: Uumdät ju Meel-Ratsjoon uum n Haaldeel ferminnerd wäd, lääse do Oarbaidere in do Daimler-Motoorenwierke in ju Wiener Näistääd hiere Oarbaid deel. Düssen Striek brangt Foart in dän aalmeenen Januoar-Striek, sodät ju Regierenge binne n poor Deege ju grootste Oarbaids-Deellääsenge in Aastriek-Ungarn juunuur stoant.
* 14. Februoar: In Sowjet-Ruslound un Estlound wäd die Julioanske truch dän Gregorioansken Kalänner ärsät. Ap dän 31. Januoar (julioansk) foulget die 14. Februoar (gregorioansk).
* 16. Februoar: Litauen ferkloort sik fon't Düütske Kaiserriek un uk fon Sowjet-Ruslound uunouhongich.
* 21. Februoar: In dän Zoo fon Cincinnati stäärft *Incas*, die lääste Karolinasittich, wiermäd ju eensige Papageien-Oard fon Noudamerikoa uutstäärft.
* 17. Juli: In Sowjet-Ruslound wäd ju Foamielje fon dän foarmoaligen Zar doodskeeten.
* 28. Oktober: Uunouhongegaids-Ferkloorenge un Uutroupenge fon ju Eerste Tschechoslowakiske Republik.
* 4. November: Uut dän Kieler Matrosen-Apstound wäd ju Novemberrevolutsjoon. In heel Düütsklound äntstounde Oarbaider- un Suldoatenräide.
* 9. November: Die Troon-Ferticht fon dän düütsken Kaiser Wülm II. wäd bekoand moaked un truch dän Sosjoaldemokroat Philipp Scheidemann wäd ju Republik uutruupen.
* 11. November: As dät Woapenstilstounds-Oukuumen fon Compiègne gultich wäd, eendet die Eerste Waareldkriech.

## Tou Waareld keemen
* 6. Januoar: Eugen Biser, düütsken kathoolsken Theologe un Religions-Philosoph
* 11. Januoar: Guo Wenzhi, chineesisken roomsk-kathoolsken Biskop
* 15. Januoar: Gamal Abdel Nasser, ägyptisken Politiker
* 23. Januoar: Gertrude Belle Elion, US-amerikoanske Biochemikerske un Pharmakologinne, Dreegerske fon dän Nobelpries
* 6. Februoar: Lothar-Günther Buchheim, düütsken Skrieuwer un Moaler
* 11. Februoar: Anne-Stine Ingstad, norweegiske Archäologinne
* 18. Juli: Nelson Mandela, suudafrikoansken Fräiegaids-Strieder juun ju Apartheid, Politiker un Stoatspräsident.
* 25. August: Leonard Bernstein, US-amerikoansken Komponist
* 23. Dezember: Helmut Schmidt, düütsken Politiker un Buundeskansler fon BRD.

## Stuurwen
* 18. Januoar: Caroline Barbey-Boissier, Swaitser Botanikerske un Skrieuwerske
* 6. Februoar: Gustav Klimt, Aastrieker Kunstler in dän Juugendstil
* 11. Februoar: Taytu Betul, äthiopiske Kaiserinne
* 9. Meerte: Frank Wedekind, düütsken Skrieuwer un Skauspieler
* 25. Meerte: Claude Debussy, frantsöösken Komponist
* 21. April: Manfred von Richthofen, düütksen Militär-Fljooger, bekoand as die Roode Baron.
1915

## Foarfaale
* 10. Januoar: Britiske Kolonioaltroppen besätte dät Ailound Mafia foar ju Kuste fon Düütsk Aast-Afrikoa. Do läip unnerlaine Ferdäägenere fon ju Skuts-Troppe foar Düütsk Aast-Afrikoa reeke sik ätter n poor Uuren.

## Tou Waareld keemen
* 6. Januoar: Ibolya Csák, ungariske Sportlerske (Licht-Athletik)
* 11. Januoar: Luise Krüger, düütske Speer-Smieterske
* 11. Februoar: Josh White, US-amerikoansken Musiker

## Stuurwen
* 4. Januoar: Anton von Werner, düütsken Historienmoaler
1916

## Foarfaale
* 14. Februoar: Tweelich Fljoogere fon Aastriek-Ungarn bumbardierje in dän Eersten Waareldkriech ju italieenske Stääd Mailound (Milano). In ju Foulge griepe leeter italieenske Fljoogere ju Stääd Ljubljana oun.
* 3. April: Die Meteorit fon Treysa gungt in Noudhessen deel. Dät is aan fon do grootste Meteoriten, do in Düütsklound deelgeen sunt.

## Bädden

## Stuurwen
* 4. Meerte: Franz Marc, düütsken Moaler fon dän Expressionismus.
1913

## Foarfaale
* Ju Apstauenge fon dän Río Chagres tou dän Gatúnsee wäd kloor. Dät is ne wichtige Stappe ätter ju Eepenenge fon dän Panamakanoal in dät Foulge-Jier.
* In ju stoadich groiende brasilioanske Stääd São Paulo begint die loangjierige Bau fon ju grootste Säärke, ju Catedral Metropolitana de São Paulo of Catedral da Sé, wier oachteduusend Ljuude oun paasje skällen. Eerste in 1954 kon ju Säärke wäid wäide.

## Tou Waareld keemen
* 6. Januoar: Edward Gierek, poolsken Politiker un Paatäi-Boas fon ju PZPR
* 6. Januoar: Loretta Young, US-amerikoanske Skauspielerske
* 11. Januoar: Eduard Buess, Swaitser evangelisken Pestoor un Theologie-Professor
* 2. Februoar: Masanobu Fukuoka, japoansken Mikrobiologe un Buur

## Stuurwen
* 6. Januoar: Dominikus Willi, Abt fon Marienstatt un Biskop fon't Bistum Limburg
1912

## Foarfaale
* 6. Januoar: New Mexico, toufoarne dät New-Mexico-Territorium, wäd as 47. Buundesstoat in do Fereende Stoaten fon Amerikoa apnuumen.
* 14. Februoar: Arizona, dät foarige Arizona-Territorium wäd as 48. Buundesstoat in do USA apnuumen. Ju Apwäidenge is in ju Haudseeke do Arizona Rangers tou fertonkjen, do dät in do lääste Jiere deerfoar slumpet is, dät do Ljuude sik oun Räägeln un Sätgjuchte hoolde.
* 15. April: Ju Titanic fersakket ap hiere eerste Foart ätter Amerikoa ätter een Touhoopesteeten mäd aan Iesbierich in dän Atlantik.

## Tou Waareld keemen
* 6. Januoar: Jacques Ellul, frantsöösken Sosjologe un Theologe
* 6. Januoar: Marieluise Claudius, düütske Skauspielerske
* 6. Januoar: Pawoł Nowotny, sorbisken Literatuurhistoriker un Foulkskundler
* 10. Januoar: Maria Mandl, aastriekiske Bupper-Apkiekerske in dät Fernäilengs-Leeger Auschwitz-Birkenau, Kriechs-Ferbreekerske
* 14. Januoar: Tillie Olsen, US-amerikoanske Skrieuwerske
* 11. Februoar: Juan Carlos Aramburu, argentiensken roomsk-kathoolsken Äärts-Biskop fon Tucumán un leeter fon Buenos Aires
* 13. Februoar: Antonia Pozzi, italieenske Dichterske

## Stuurwen
* 14. Januoar: Otto Liebmann, düütsken Philosoph
1911

## Foarfaale
* 25. Mai: Diktoator Porfirio Díaz wäd in ju Mexikoanske Revolutsjoon ousät. Hie trät tourääch un fluchtet in't Exil ätter Paris wai. Revolutsjoons-Fierder Francisco Madero wäd in'n Oktober as näien Präsident fon Mexiko kädden. Madero lät aal do Ouoardende un Offisiere fon dät Díaz-Regime in't Amt.
* 14. Dezember: Die norwegiske Seemon un Poloar-Foarsker Roald Amundsen roaket touhoope mäd fjauer Meestriedere as eersten Moanske dän Suudpool.
* Marie Curie kricht as eerst Wieuw aan twäiden Nobel-Pries.

## Tou Waareld keemen
* 11. Januoar: Nora Heysen, austroalske Moalerske
* 6. Februoar: Ronald Reagan, US-amerikoansken Skauspieler, 33. Gouverneur fon Kalifornien, 40. Präsident fon do USA.
* 13. Meerte: L. Ron Hubbard, Skrieuwer fon Science Fiction-Bouke un Gruunder fon ju Scientology-Sekte.
* 15. Moai: Max Frisch, Swaitser Architekt un Skrieuwer.
* 5. Juli: Georges Pompidou, frantsöösken Politiker

## Stuurwen
* 18. Moai: Gustav Mahler, aastriekisken Komponist twiske ju leete Romantik un ju Moderne.
* 29. Oktober: Joseph Pulitzer, US-Amerikoansken Saitengs-Skrieuwer un Uutreeker.
1910

## Foarfaale
* 31. Moai: Uut fjauer britiske Kolonien, ju Kapkolonie, Natal, ju Oranje-Äi-Kolonie un Transvaal wäd ju Suudafrikoanske Union gruunded.

## Bädden
* 4. April - Jan Tjittes Piebenga, wäästfräisken Koaster un Skrieuwer

## Stuurwen
* 21. Meerte: Gaspard-Félix Tournachon, unner dän Kunstlernoome *Nadar* aan bekoanden Photograph.
* 21. April: Samuel Langhorne Clemens, unner dän Kunstlernoome *Mark Twain* aan bekoanden Skrieuwer.

## Foutnooten
1917

## Foarfaale

## Tou Waareld keemen
* 6. Januoar: Maeve Brennan, irisk-amerikoanske Skrieuwerske

## Stuurwen
* 10. Januoar: Buffalo Bill, US-amerikoansken Bison-Jeeger
* 11. Meerte: Britiske Suldoaten besätte Bagdad, dät bit do tou't Osmoanske Riek heerd hiede. Deermäd begint ju britiske Kolonioal-Häärskup in dän Irak.
* 26. November: Leander Starr Jameson, britisken Dokter, Politiker, militärisken Uppermon in ju Kap-Kolonie un Ounfierder fon dän Jameson Raid, n Fersäik, ju domoalige Suudafrikoanske Republik unner britiske Heerskup tou brangen.
1908

## Foarfaale
* Ju US-amerikoanske Bierichstiegerske Annie Smith Peck betwingt touhoope mäd hieren Zermatter Bierichfierder Rudolf Taugwalder dän noudelke, wät läigere Top fon dän Bierich Waskaran in do Anden fon Peru. Dät brangt ju Bierichstiegerske internasjonoal Ounärkannenge, uumdät ju deermäd tou hiere Tied dän Hööchte-Rekord foar Wieuwljuude häd.

## Tou Waareld keemen
* 17. Januoar: Freda Niemann, düütske evangeelske Pestoorske
* 9. Oktober: Werner von Haeften, düütsken Jurist un Wierstoundsstrieder fon dän 20. Juli 1944

## Stuurwen
*9. Januoar - Wilhelm Busch, Kunstler, die foarallen foar sien mäd Riemsele unnerlaide Bieldetälstere bekoand is, do as Foarloopere fon dän Comic jäilde.
*14. August - Friedrich Paulsen, noudfräisken Philosoph un Pädagoge.
1907

## Foarfaale
* 13. November - Dät sonaamde Fljoogende Flitsepee Cornu Nr. II fon dän Ärfiender Paul Cornu, aan ädderen Prototyp fon dän Hoochskruuwer, fljucht in Lisieux foar't eerste Moal n bitje. Hie kumt ober bloot trüütich Säntimeetere hooch un blift twintich Sekunden in'e Lucht. Dach is dät die eerste Hoochskruuwer, die wuddelk uumehooch koom.

### Sunner nieper Doatum
* In Panama beginne do Oarbaide, uum dän Río Chagres aptoustaujen, wier uur säks Jiere die Gatúnsee truch äntstounde skäl. Ju Stauenge is Deel fon dät Bauprojekt foar dän Panama-Kanoal.

## Tou Waareld keemen
* 6. Januoar: Helen Kleeb, US-amerikoanske Skauspielerske
* 11. Februoar: Käthe Gold, Aastriekiske Skauspielerske
* 24. Februoar: Marjorie Courtenay-Latimer (suudafrikoanske Amateur-Natuurfoarskerske)
* 6. Juli: Frida Kahlo, mexikoanske Moalerske.

## Stuurwen
7. September - René François Armand Sully-Prudhomme, frantsöösken Dichter, (bädden in 1839)
1906

## Foarfaale
* 21. Meerte: Die Ruske Zar Nikolaus II. beskat do Gjuchte fon ju ploande Duma äärch.
* 18. April: Een Äidbieuwjen un aan deer uut äntsteenen Bround gjuchte in San Francisco groote Fernäilenge oun. Deer skällen sowät tjoduusend Ljuude bie uumekeemen weese. (Äidbieuwjen fon San Francisco in 1906)
* 10. Moai: Zar Nikolaus II. eepent mäd een Rääde ju eerste käddene Stoats-Duma in't Ruske Kaiserriek in Sänt Päitersbuurich.
* 31. August: Roald Amundsen un sien Monskup sunt mäd dät Skip Gjøa ätter moor as tjo Jiere eerstmoalich truch ju Noudwääst-Passage stjuurd un kuume in ju Gouldgreeuwerstääd Nome in Alaska oun.
* 16. Oktober: Friedrich Wilhelm Voigt ferkloodet sik as militäärisken Uppermon un kon ap düsse Wiese Suldoaten deer tou brange, unner sien Kommando dät Räidhuus fon Köpenick tou besätten, dän Buurgemääster un dän Bupperstäädsekretär tou ferhoaftjen un 3557,45 Maak (däälich: sowät 21000 Euro) "seeker tou staalen".
* 14. Dezember: U 1, dät eerste düütske Militär-U-Boot ätter rien experimentelle Foargungere, wäd in Bedrieuw nuumen.

## Tou Waareld keemen
* 6. Januoar: Franziska Kessel, düütske Politikerske (KPD) un Wierstoundsstriederske juun dän Nasjonoalsosjoalismus.
* 4. Februoar: Dietrich Bonhoeffer, düütsken luttersken Theologe un Wierstandskamper juun dän Nasjonoalsosjoalismus († in 1945)
* 16. Februoar: Vera Menchik, tschechisk-britiske Schach-Spielerske
* 14. Oktober: Hannah Arendt, Politikwietenskupperske un Philosophin († in 1975)
* 23. Oktober: Gertrude Ederle, dät eerste Wieuw, dät deer truch dän Sleeuwekanoal swom. († in 2003)
* 18. November: Klaus Mann, düütsken Skrieuwer († in 1949)

## Stuurwen
* 6. Januoar: Gabrielle Krauss, aastriekiske Opernsjungerske
* 19. April: Pierre Curie, frantsöösken Physiker un Nobelpriesdreeger (* in 1859)
* 22. Oktober - Paul Cézanne, aan impressionistisken Moaler (* in 1839)
1905

## Foarfaale
* 2. Januoar: Düütske Troppen stoarmje ju Fäästenge fon do Nama, do in Düütsk Suudwäästafrikoa aan Apstound moakje.
* 2. Januoar: Kapitulatsjoon fon ju ruske Fäästenge Port Arthur foar do japoanske Troppen ätter 157 Deege Beleegerenge
* 22. Januoar: Bie'n Päiterbuuriger Bloudsundai slo Suldoaten een freedelke Demonstratsjoon mäd moor as trüütichduusend Ljuude blouderch deel, ju Ruske Revolutsjoon 1905 begint.
* 17. Februoar: Die Sosjoalrevolutsjoonäär Iwan Platonowitsch Kaljajew möärent dän Gouverneur fon Moskau, Sergei Alexandrowitsch Romanow mäd een Bumbe, as die in sien Kuutske dät Kreml naier kumt. Die Oadelige stäärft fluks.
* 21. Februoar: Begin fon ju Slacht fon Mukden in dän Rusk-Japoanske Kriech; ju lukt sik uur tjo Wieke un eendet mäd een Uurwinnenge foar Japan.
* 3. Meerte: Zar Nikolaus II. stämt ju Iengjuchtenge fon een Duma tou.
* 29. April: Truch een Toleransedikt fon dän Tsaar kriege do Gloowensminnerhaide in Ruslound moor Fräiegaid.
* 7. Moai: In Schitomir, domoals noch tou Ruslound heerend, begint een Pogrom juun Juuden, dät tjo Deege duurt un masse Offere aasket.
* 27. Moai: Ju Seeslacht bie Tsushima in dän Rusk-Japoansken Kriech begint
* 28. Moai: Ju Seeslacht fon Tsushima in dän Rusk-Japoansken Kriech, ju ap dän Foardai begon, eendet mäd aan Ärfoulch foar do japoanske Skiepe.
* 14. Juni: Gustav Klimt trät touhoope mäd uurswäkke uut ju Wiener Secession wier uut.
* 27. Juni: Ap dät ruske Lienjenskip Knjas Potjomkin Tawritschewski moiterje do Matrosen un bekanne sik truch dät apluuken fon een roode Flaage tou dän Kommunismus.
* 20. Juli: In Düütsk Aastafrikoa begint die Maji-Maji-Apstound, an dän sowät twintich Foulksstomme meemoakje.
* 5. September: Ju Unnerteekenge fon dän Ferdraach fon Portsmouth be'eendet dän Rusk-Japoansken Kriech, man ju fiert in Japan tou do Hibiya-Uunrauen.
* 30. Oktober: (17. Oktober jul.). Tsaar Nikolaus II. rakt dät Oktobermanifest uut, in dät hie ju eerste Duma beropt. Sien Kritikere beteekenje dät as "Skooieräi", uumdät die Tsaar fääre fuul Macht häd, ju Duma truch sien Veto blokkierje un uk aploose kon.
* 4. November: Dät Grootfüürstendum Finlound roaket wier Sälwenbestämmenge, Rusk is nit langer Amtssproake.
* 8. November: Eerte ruske Matrosenrevolte in Kronstadt (Ruslound).
* 3. Dezember: Aploosenge fon dät Sänt Päitersbuuriger Sowjet un Fäästnoame fon sien Uppermonljuude.
* 20. Dezember: In Moskau kumt dät truch do Bolsjewiki toun Generoalstraik, die sik tou aan bewoapenden Apstound wiedet. Man die wäd bit Eende fon dät Mound deelsloain.
* 26. Dezember: Generoalfäildmarsjall von Schlieffen stoalt aan Ploan foar, wo Düütsklound in aan muugelken Two-Fronten-Kriech foargunge skuul, dän sonaamde Schlieffen-Ploan.

## Tou Waareld keemen
* 6. Januoar: Otto Kuss, düütsken kathoolsken Theologe
* 21. Juni: Jean-Paul Sartre, frantsöösken Skrieuwer un Philosoph

## Stuurwen
* 9. Februoar - Adolph Friedrich Erdmann von Menzel - Aan bekoanden prüüsken Kunstler.
1904

## Foarfaale
* 12. Januoar: In dän beginnde Apstound fon do Herero un Nama in Düütsk Suudwäästafrikoa fernäile do Herero mäd een Iersenboanbrääch bie Osona un een Telegroafenferbiendenge wichtige Ferbiendengen ätter Windhoek.
* 6. Februoar: Japan bräkt sien diplomoatiske Ferbiendengen tou Ruslound ou un lukt sin Boskupper uut Sänt Päitersbuurich ou.
* 8. Februoar: Japan gript uunferwachted Port Arthur oun, dät is die Begin fon dän Japoansk-Rusken Kriech.
* 8. April: Ju Entente cordiale ("Haatelk Ienferstoundnis), een Oukuumen uur Rebätte in't noudelke Afrikoa un dän Skipferkier in ju Sträite fon Gibraltar un dän Sues-Kanoal, wät twiske Frankriek un dät Fereende Köönichriek uutmoaked.
* 2. August: In dän Japoansk-Rusken Kriech begint ju Beleegerenge fon Port Arthur.
* 11. August: Slacht an dän Waterbierich: Düütske Kolonioaltroppen unner Generoal Lothar von Trotha bekampje in dän Apstound fon do Herero un Nama ienheemske Herero, do ätter Aaste uutwieke.
* 22. August: Eerste Japoansk-Koreoanske Uureenkumst.
* 2. Oktober: Die Generoal von Trotha skrift in aan Bräif an dät Foulk fon do Herero, dät jo aal doodskeeten wäide, wan jo Düütsk Suudwäästafrikoa nit ferläite. In düsse Tied beginne do düütske mäd dän Foulkemoort oun do Herero, die as eersten Genozid fon't twintichste Jierhunnerd jält. Do Düütske unner Trotha hääbe do Herero in'e Wöiste drieuwen, do Woatersteeden besät heelden un wäl sik deer sjo liet, wuude doodskeeten.
* 3. Oktober: ǃNanseb ǀGabemab, bekoand as "Hendrik Witbooi", aan *Kapitän* in ju Kolonie Düütsk-Suudwäästafrikoa, känniget dän bestoundende Skuulferdraach un ferkloort dät Düütske Kaiserriek dän Kriech. Sien Ljuude griepe Düütske an, do Nama kuume tou dän Apstound fon do Herero un Nama bietou.
* 29. November: Groote Protäste in Sänt Päitersbuurich un Moskau juun dän Kriech mäd Japan un juun ju Zaren-Heerskup.

## Bädden
* 6. April: Kurt Georg Kiesinger, trääden Buundeskansler fon ju Buundesrepublik Düütsklound.
* 11. Moai: Salvador Dalí, Moaler fon dän Surrealismus

## Stuurwen
* 9. April: Isabella II., Kööniginne fon Spanien
* 1. Moai: Antonín Dvořák, tsjechisken Komponist in ju Romantik

## Foutnooten
1903

## Foarfaale
* 23. Februoar: Do USA hierje fon Kuba foar 99 Jiere ju Bucht fon Guantánamo uum hiere Marine deer tou statsjoonierjen.
* 1. Meerte: Ju Dreguuner-Direktsjoon fon Dresden fiert ju Unnersäikenge fon Finger-Oudrukke tou ju Apkloorenge fon Ferbreeken in Düütsklound ien.
* 11. Juni: Die serbiske Köönich Alexander I. un sien Wieuwmoanske Draga wäide fon serbiske Offisiere in dän Köönichspalast möärend.
* 24. Juni: Peter I. wäd die näie Köönich fon Serbien.
* 3. November: Apgruunde fon aan Stried uum dän Panama-Kanoal loundje US-Kriechsskiepe in Panama, dät in't Foaren tou Kolumbien heerde, un roupe dän uunouhongige Stoat Panama uut.
* 18. November: In Washington D.C. wäd die Hay-Bunau-Varilla-Ferdraach twiske do USA un Panama sleeten, die do USA ju fulle Kontrolle (Hoohaid) uur ne Zone uum dän Panamakanoal seekerstoalt, ieuwenske dät Gjucht, in Panama militärisk intervenierjen tou konnen. Die panamaiske Minister, die dät unnerteekent, is frantsöösken Stoatsbuurger.
* 17. Dezember: Mäd dän Wright Flyer fljucht foar dät eerste Moal aan stjuurden, praxis-goadelken Motor-Fljooger.

## Tou Waareld keemen
* 4. Januoar: Georg Elser, düütsken Wierstounds-Strieder juun dän Nasjonoalsosjoalismus, Bumben-Attentäter ap Adolf Hitler.
* 6. Januoar: Walter Nigg, Swaitser Theologe
* 10. Januoar: Ilse Schneider-Lengyel, düütske Kunsthistorikerinne, Fotogroafinne un Skrieuwerske
* 11. Januoar: Alan Paton, suudafrikoansken Skrieuwer un Kritiker fon ju Apartheid
* 11. Februoar: Annelise Kretschmer, düütske Fotogroafinne
* 5. Dezember: Johannes Heesters, niederloundsken Tjooterspieler, die noch in't Oaler fon 107 Jiere spiedelde. Hie stoorf in 2011 mäd 108.

## Stuurwen
* 8. Moai: Paul Gauguin, frantsöösken Moaler

## Foutnooten
1914

## Foarfaale
* 2. Juni: Twiske Sumika un Bagdad eepent aan Ousnit fon ju Bagdadboan.
* 28. Juni: Attentat fon Sarajevo - Die serbiske Nasjonoalist Gavrilo Princip skjut in ju bosniske Haudstääd Sarajevo dän aastriekisk-ungariske Troonfoulger Franz Ferdinand un sien Wieuwmoanske Sophie dood. Do Geböärnisse uurslo sik in ju Julikrise un bolde skäl die Eerste Waareldkriech uutbreeke.
* 5. un 6. Juli: Die Düütske Kaiser Wilhelm II. un sin Riekskansler Theobald von Bethmann Hollweg ferseekerje dät ferbuundede Aastriek-Ungarn fulle Stöän juun Serbien.
* 23. Juli: Aastriek stoalt n Ultimoatum oun Serbien
* 25. Juli: Serbien oantwoudet ap dät Ultimoatum
* 28. Juli: Aastriek-Ungarn ferkloort Serbien dän Kriech.
* 29. Juli: Belgrad wäd fon aastriekisk-ungariske Donau-Skiepe uut beskeeten. Foar't Eerste faalt Belgrad in do Hounden fon do Oungriepere.
* 30. Juli: Tsoar Nikolaus II. fon Ruslound befält ju Generoalmobilmoakenge, uum do Serben tou hälpen (kiek: Panslawismus). Mäd Ruslound is Frankriek ferbuunded, foar dät nu die Buundnis-Faal jält.
* 31. Juli: Dät Düütske Kaiserriek stoalt Ultimoaten oun Ruslound un dät mäd him ferbuundede Frankriek
* 1. August: Düütske Generoalmobilmoakenge un Kriechsferkloorenge oun Ruslound
* 2. August: Düütsk Ultimoatum oun Belgien un Besättenge fon Luxembuurich.
* 3. August: Düütske Kriechsferkloorenge oun Frankriek.
* 4. August: Kriechsferkloorenge fon dät Fereende Köönichriek oun Düütsklound
* 15. August: Dät Paketboot *Ancona* mäd 200 Ljuude oun Boud foart as eerst Skip truch dän näi eepende Panamakanoal in fulle Loangte. Ne amtelke Ienwäienge faalt uut, uumdät in Europa die Eerste Waareldkriech uutbreeken is.
* 26. August: Ätter dät Ientringen fon ruske Troppen in Aastprüüsen begint ju Slacht bie Tannenberg twiske düütske un ruske Troppen.
* 30. August: Ju Slacht bie Tannenberg is tou Eende mäd düütske Uurwinnenge uur Ruslound.
* 8. Dezember: Seeslacht bie do Falklound-Ailounde: Dät düütske Aast-Asien-Geschwader unner Vize-Admiroal Maximilian Graf von Spee wol in dän Atlantik in ju Gjuchte fon Düütsklound truchbreeke un wäd bie do Falklound-Ailounde fon do Briten unner Vize-Admiroal Sir Frederik Doveton Sturdee bienaist heel un aal fernäild.

## Tou Waareld keemen
* 14. Januoar: Emmy Andriesse, niederloundske Fotogroafinne

## Stuurwen
1909

## Foarfaale
* 25. Juli: Louis Blériot fljucht mäd sien Blériot XI as eersten Fljooger-Pilot uur dän Kanoal fon Frankriek ätter Änglound.

## Tou Waareld keemen
* 6. Januoar: Sugimura Haruko, japoanske Skauspielerske
* 14. Januoar: Joseph Losey, US-amerikoansken Regisseur
* 13. Februoar: Mario Casariego y Acevedo, Äärts-Biskop fon Guatemala un Kardinoal
* 24. April: Bernhard Grzimek, düütsken Zoologe.
* 20. Februoar: Heinz Erhardt, düütsken Komiker, Musiker, Unnerhoolder, Skauspieler un Dichter

## Stuurwen
1902

## Foarfaale
* 1. Januoar: Eepenenge fon een Sunneruutstaalenge mäd Wierke fon dän griechisk-spoanske Moaler Dominikos Theotokopoulos (uk naamd "El Greco"). Do Skilleroatsjen wieren urloang ferjeeten wuden un suurgeden nu foar Apsjoon.
* 18. Februoar Twiske ju Stralauer Poute un dän Potsdamer Ploats fiert ju eerste Berliner U-Boan.
* 6. Meerte: amtelke Gruundenge fon dän Foutbaalfereen Real Madrid
* 23. April: In Washington, D.C. unnerteekenje US-Buuteminister John Milton Hay un die kolumbioanske Boskupper Thomas Herran aan Ferdraach, die do Gjuchte tou'n Fäärebau fon dän Panama-Kanoal oun do Fereende Stoaten uurdrait. Ne frantsööske Sälskup waas mäd dän Bau in 1881 ounfangd, man waas in 1889 al middelloos. Ne Apfangsälskup hiede ju Bausteede in 1894 uurnuumen un foar 40.000 US-Dollar tou'n Fäärebauen ounbeeden.
* 8. Moai: Die Mont Pelé, aan fjuurspäienden Bierich ap dät Antillen-Ailound Martinique doodet sowät trüütichduusend Ljuude.
* 31. Moai: Mäd dän Free fon Vereeniging wäd in Suudafrikoa fon däälich die Twäide Buurenkriech be'eended.
* 17. Juli: Aan meen-armenisken Kongress in Brussel ropt do europäiske Machte deer tou ap, do armeniske Kristen foar do turske Muslime tou skuulen.
* 9. August: In't Fereende Köönichriek ju Krounenge fon Köönich Eduard VII.
* 1. November: Italien un Frankriek sluute aan stilkenen Ferdraach ou, in dän jo sik uur hiere Interessensspähren in't noudelke Afrikoa eenigje.
* 21. November: Mäd aan Free-Ferdrach ap een US-Slachtskip eendet die Kriech fon do duusend Deege (*Guerra de los Mil Días*), aan Burgerkriech in Kolumbien un sien domoalige Provins Panama twiske ju konservative un ju liberoale Paatäi.
* 10. Dezember: In Ägypten wäd ju oolde Staumuure fon Assuan in Bedrieuw nuumen.

## Tou Waareld keemen
* 11. Januoar: Maurice Duruflé, frantsöösken Oargelist un Komponist
* 11. Februoar: Arne Jacobsen, deensken Designer un Architekt
* 7. Meerte: Heinz Rühman, düütsken Skauspieler

## Stuurwen
* 18. Februoar: Albert Bierstadt, aan Moaler in ju Romantik.
* 5. September: Rudolf Virchow, Dokter, Archäologe un Politiker 
* 22. November: Friedrich Alfred Krupp, aan Essener Industriellen
1901

## Foarfaale
* 1. Januoar: Do in't Foaren oainstoundige Rebätte New South Wales, Victoria, Queensland, South Australia, Western Australia und Tasmanien sluute sik touhoope tou'n Buundesstoat Australien (Commonwealth of Australia).
* 10. Januoar: Ätter dät die Bokser-Apstound deelsloain is, nimt China do foar him gjucht ätterdeelige Bedingengen foar dän Free an.
* 5. Moai: Mexikoanske Troppen hääbe ju Maya-Stääd Chan Santa Cruz ap Yucatán iennuumen, wiermäd die Kastenkriech twiske do Maya un do spoansk-stommige Mexikoanere eendet.
* 6. September: Leon Czolgosz, aan Anarchist, skjut ap dän US-Präsident William McKinley. Die Präsident stäärft oachte Deege leeter an do Foulgen.
* 7. September: Ätter dän Bokser-Apstound Unnerteekenge fon dät sonaamde "Bokser-Protokoll" twikse China (Qing-Dynastie) un do wäästelke Kolonioalmachte juust so as Japan un Ruslound.
* 14. September: Die US-Präsident William McKinley stäärft an do Foulgen fon dän Ounsleek un Theodore Roosevelt wäd as sin Ätterfoulger fereediged.
* 10. Dezember: Die ätter sin Stifter Alfred Nobel benaamde Nobelpries wäd in Stockholm un Oslo fon dän sweediske Köönich foar dät eerste Moal uutroat.

## Tou Waareld keemen
* 10. Januoar: Henning von Tresckow, düütsken Generoal un Wierstounds-Strieder juun dän Nasjonoalsosjoalismus
* 14. Januoar: Bebe Daniels, US-amerikoanske Skauspielerske
* 17. Januoar: Elia di San Clemente, seelichspreekene italieenske Nunne
* 4. August: Louis Armstrong, Jazz-Musiker

## Stuurwen
* 27. Januoar: Giuseppe Verdi, italieensken Komponist fon ju Romantik
* 14. September: William McKinley, Präsident fon do Fereende Stoaten fon Amerikoa
1900

## Foarfaale
* 23. Januoar: Ap'e Naite fon ju Stääd Ladysmith in ju britiske Kap-Kolonie in Suudafrikoa begint mäd aan Oungriep fon do Briten unner Charles Warren ju Slacht fon Spion Kop in dän Twäiden Buurenkriech.
* 24. Januoar: In dän Twäide Buurenkriech roakje do suudafrikoanske Buuren in ju Slacht fon Spion Kop een Uurwinnenge uur do Briten.
* 12. Februoar: Wladimir Iljitsch Uljanow, leeter bekoand wuden as Lenin, kumt ätter tjo Jiere uut ju sibiriske Ferbannenge tourääch.
* 26. Februoar: Foar dät Unnerhuus rakt die britiske Kriechsminister bekoand, dät in dän Twäide Buurenkriech uk Wieuwljuude un Bäidene "tou hier Skuul" in Konsentratsjoonsleegere fäästheelden wäide. Do Ljuude kriege nit nouch tou ieten.
* 2. Meerte: Do Briten besätte in dän Twäide Buurenkriech Ladysmith, ju träädgrootste Stääd fon dän Stoat Natal (Suudafrikoa)
* 13. Meerte: Do Briten sluute in dän Twäide Buurenkriech ju Ärooberenge fon dän Oranjefräistoat (Suudafrikoa) ou.
* 15. April: In Paris eepent ju Waarelduutstaalenge.
* 28. Moai: Grootbritannien ferkloort ju Buurenrepublik Oranjefräistoat tou een Kolonie.
* 14. Juni: Bokser-Apstound: Ienmarsk fon do "Boksere" in Peking.
* 17. Juni: Bokser-Apstound: Troppen fon do Fereende Stoaten nieme do strateegisk betjuudende Taku-Fäästengen an ju Muude fon ju Äi Hai He ien.
* 20. Juni: Die düütske Soande in Peking, Clemens von Ketteler, wäd in dän Bokser-Apstound fon aan Suldoat uut een mandsjuurisk Regiment ap ju Sträite doodskeeten.
* 29. Juni: Fjauer Jiere ätter dän Dood fon Alfred Nobel wäd ju Nobel-Stiftenge gruunded, uum dän Nobelpries uuttoureeken.
* 14. Juli: Do internasjonoale Troppen nieme in ju Tied fon dän Bokser-Apstound ju chinesiske Stääd Tianjin ien.
* 27. Juli: Kaiser Wilhelm II. hoaldt in Bremerhoawen foar do juun dän Bokser-Apstound ätter Aast-Asien oukommandierde Troppen ju Hunnenrääde. Internasjonoale Protäste foulgje.
* 29. Juli: Wladimir Iljitsch Uljanow (leeter "Lenin" naamd) lukt uut Ruslound uut un gungt uur Genf un München in een fieuwjierich Exil.
* 15. August: Een Expeditsjoonscorps fon do wäästelke Machte, do juun dän Bokser-Apstound foargunge, nimt Peking ien.
* 1. September: Grootbritannien moaket bekoand, dät dät Transvaal in Suudafrikoa in Besit nuumen häd.
* 19. September: Die britiske Fäildmarsjall Frederick Sleigh Roberts ferkloort dät Eende fon dän Twäide Buurenkriech.
* 23. September: Die düütske Fäildmarsjall Alfred Waldersee kricht dän Bupperbefääl uur do alliierde Troppen, do juun dän Bokser-Apstound foargunge.
* 16. Oktober: Jangtse-Oukuumen twiske Grootbritannien un dät Düütske Riek.

## Stuurwen
* 25. August: Friedrich Nietzsche, oaintelk klassisken Philologe, man truch sien philosophiske Toachte bekoand wuden.
1899

## Foarfaale
* 4. Februoar: Een US-amerikoanske Patrouille beskjut phillipinske Suldoaten. Deermäd begint die Philippinsk-Amerikoanske Kriech twiske do Fereende Stoaten fon Amerikoa un do Philippinen, do sik juust eerste fon Spanien fräikamped hieden.
* 14. Februoar: Foar do US-amerikoanske Buundeswoalen wäide troch dän Kongräs fon do Fereende Stoaten sonaamde Woal-Maskienen toulät.
* 5. Februoar: Ätter ju twodeegige Slacht uum Manila wilst dän Philippinsk-Amerikoansken Kriech konnen do Amerikoanere Manila hoolde, wilst sik do ienheemske Troppen fääre in't Bäätelound touräächluuke moutene.
* 11. Oktober: Begin fon dän Twäiden Buurenkriech in Suud-Afrikoa.
* 20. Oktober: In Kolumbien un sien domoalige Provinz Panama begint die Kriech fon do duusend Deege (*Guerra de los Mil Días*), aan Burgerkriech twiske ju Konservative un ju Liberoale Paatäi.

## Tou Waareld keemen
* 6. Januoar: Sophie-Carmen Eckhardt-Gramatté, ruske Komponistinne
* 7. Januoar: Francis Jean Marcel Poulenc, frantsöösken Pianist un Komponist (stuurwen in 1963)
* 11. Januoar: Eva Le Gallienne, britisk-amerikoanske Skauspielerske, Regisseurinne un Produzentinne
* 17. Januoar: Al Capone, US-amerikoansken Ferbreeker
* 23. Februar: Erich Kästner, düütsken Skrieuwer (stuurwen in 1974)

## Stuurwen
1898

## Foarfaale
* 15. Februoar: Dät US-amerikoanske Kriechsskip *[[USS Maine (ACR-1)|USS Maine]]* gungt in dän Hoawen fon Havanna unner. Gruund is een Explosion in dän Munitsjoons-Koomer, ju fermoudelk fon aan Koole-Bround kumt. Leeter rakt dät een Medien-Kampagne, wierap do Amerikoanere wät fon aan spoansken Oungriep fertälle, un dät kumt in dän April tou dän Spoansk-Amerikoansken Kriech.

## Stuurwen
* 14. Januoar: Lewis Carroll, britisken Skrieuwer, Mathematiker un Fotogroaf
* 30. Juli: Otto von Bismarck, düütsken Stoatsmon.
1897

## Foarfaale
* 6. Januoar: Ferenc Szálasi, ungarisken Offizier un Politiker, Kriechsferbreeker
* 14. Januoar: Matthias Zurbriggen slumpet ju Eerstbestiegenge fon dän Anden-Bierich Aconcagua, dän hoochsten Bierich fon Suudamerikoa.
* 15. Februoar: Griechiske Troppen loundje apgruunde fon ju *[[Megali Idea]]* ap dät Ailound Kreta, uum do Bewoonere in hieren Uunouhongegaids-Stried juun dät Osmoanske Riek Stöän tou reeken. Dät fiert ap dän 7. April tou dän Tursk-Griechisken Kriech.
* 3. April: Ju Wiener Secession, een Kunstlerfereenigenge fon dän Juugendstil, wäd gruunded

* Clément Ader testet sin Damp-bedrieuwenen Fljooger Éole III, kumt deer mäd 300 m wied, man nit haager as 20 cm.

## Tou Waareld keemen
* 4. Februoar: Ludwig Erhard, twäiden Buundeskanzler fon ju Buundesrepublik Düütsklound
1896

## Foarfaale
* 2. Januoar: Do Buuren slo dän Jameson Raid deel, aan läip organisierden britisken Uurfaal unner dän Uppermon Leander Starr Jameson ap ju Suudafrikoanske Republik in dät Rebät Transvaal.
* 4. Januoar: Utah, bit do dät Utah-Territorium, wäd die 45. Buundesstoat fon ju USA. Deertou hiede sik ju Buundesregierenge eenich wäide moast mäd do junner foarheerskjende Ounhongere fon ju Mormonen-Bewäägenge Säärke Jesu Christi fon do Hillige fon do Lääste Deege.
* 9. August: Die Pionier in'e Fljooger-Technik Otto Lilienthal häd aan Unfaal mäd aan fon sien Glied-Fljoogere. Aan Dai leeter stäärft hie.

## Stuurwen
* 10. August: Otto Lilienthal, Fljooger-Pionier
1895

## Foarfaale
* 29. Dezember: Unner dän Uppermon Leander Starr Jameson begint die Jameson Raid, aan läip organisierden britisken Uurfaal ap ju Suudafrikoanske Republik in dät Rebät Transvaal.

## Tou Waareld keemen
* 10. Januoar: Marie-Dominique Chenu, frantsöösken roomsk-kathoolsken Theologe

## Stuurwen
* 4. Januoar: Manuel Pavía, spoansken Generoal, die truch sien Stoatsstriek ju Eerste Spoanske Republik be'eendede.
* 25. Juli: Robert Warthmüller, düütsken Historienmoaler
1894

## Foarfaale
* Antoni Gaudí, die Architekt fon ju Sagrada Família, mout sien Ploane foar düsse Säärke massiv fergratterje, uumdät aan anonymen Spänder baldoarich fuul Jäild deerfoar roat häd.
* In düt Jier uurnimt ju *Compagnie Nouvelle du Canal de Panama* as Apfang-Sälskup ju middelloose Bausteede foar dän Panamakanoal.
* 4. Januoar: Twiske Ruslound un Frankriek wäd die Twäierferbuund gultich. Truch dät Ferdäägengs-Buundnis kon Frankriek sien two Jiertjaande ounhooldende Isoloatsjoon be'eendje, wilst Düütsklound in ju Two-Fronten-Positsjoon kumt, foar ju al Otto von Bismarck waadend häd.

## Stuurwen
* 5. Februoar: August Vaillant, frantsöösken Anarchist un Attentäter (waigjucht)
1892

## Foarfaale

## Tou Waareld keemen
* 3. Januoar: J. R. R. Tolkien, britisken Skrieuwer un Philologe.
* 11. Januoar: Valeska Gert, düütske Donserske un Skauspielerske
* 14. Januoar: Martin Niemöller, düütsken evangeelsken Theologe, wilst ju Nazitied eerste nit, man uurloang daach touniemend in dän Wierstound däidich, Fangenen in't KZ Sachsenhausen, ätter dän Kriech aktiv foar ju Ökumeenenske Bewäägenge un ju Free-Bewäägenge.

## Stuurwen
1891

## Foarfaale
* 16. Januoar: Ätter aan Twist twiske Präsident José Manuel Balmaceda un ju Oppositsjoon begint in Chile aan Burgerkriech.
* 18. September: Die Burgerkriech in Chile eendet, as die Präsident José Manuel Balmaceda sik ätter dän Ienmarsk fon Apstoundiske in ju Haudstääd Santiago sälwen doodskjut.

* Otto Lilienthal, aan Pionier in'e Fljooger-Technik, begint, Glied-Fljoogere tou bauen un deer Fersäike mäd tou moakjen.
* In ju Ferfoatenge fon Brasilien wäd fäästskrieuwen, dät een näie Haudstääd wät moor in'e Midde fon't Lound baud wäide skäl, uum ju Äntwikkelenge fon dät Binnelound tou stäärkjen. Do groote, oolde Stääde sunt ja aal bloot loangs ju Kuste. Man Baubegin is eerste in 1956, un eerste in 1960 kon ju Ploanstääd Brasília ienwäid wäide.

## Tou Waareld keemen
* 26. Januoar: August Froehlich, düütsken roomsk-kathoolsken Pestoor, Wierstounds-Strieder juun ju NS-Diktoatuur un Märtyrer

## Stuurwen
* 18. September: José Manuel Balmaceda, Präsident fon Chile
1893

## Foarfaale
* 4. Meerte: Amts-Ienfierenge fon Grover Cleveland as 24. US-Präsident, hie foulget ap Benjamin Harrison. Cleveland is deermäd die 22. un die 24. Präsident fon do Fereende Stoaten un die eerste, die two fonnuur trände Amtstiede hiede.
* Eende April: Ju Black Maria nimt as dät eerste komerzielle Filmstudio fon ju Waareld hiere Oarbaid ap.
* 1. Moai - 30. Oktober: In Chicago is ju World’s Columbian Exposition eepend, een Waarelduutstaalenge.
* 9. Dezember: In Paris smit die Anarchist Auguste Vaillant aan sälwenbauden Sprängkörper fon ju Toukieker-Galerie in dän Deputierden-Koomer. Aan Ouoardenden wäd bie ju Aktsjoon ferseerd. Vaillant wäd leeter tou'n Dood feruurdeeld un ap'n 5. Februoar 1894 waigjucht.

* Do eerste tjo Beende Winnetou fon Karl May ferskiene.

## Tou Waareld keemen
* 11. Januoar: Ellinor Aiki, estniske Moalerske
* 20. April: Joan Miró, kataloansken Moaler
* 30. Juni: Walter Ulbricht, Stoatsräidsfoarsitter fon ju DDR
* 9. Oktober: Heinrich George, düütsken Skauspieler
* 26. Dezember: Máo Zédōng, chineesken Politiker.

## Stuurwen
* 6. November: Pjotr Tschaikowski, rusken Komponist (ätter dän gregorioansken Kalänner, man domoals wuude in Ruslound noch die julioanske Kalänner bruukt, ätter dän dät die 25. Oktober waas).
1890

## Foarfaale
* 18. Meerte: Ap Druk fon Kaiser Wülm II. trät die Riekskansler Otto von Bismarck tourääch.
* 31. Moai: Mäd dät Apsätten fon ju Kjuusbloume wäd die Säärktouden fon dät Ulmer Münster kloor. Hie is mäd sien 161,53 Meetere bit däälich (Stound: Januoar 2018) die hoochste Säärktouden fon ju Waareld.
* 9. Oktober: Clément Ader testet sien Éole, aan Damp-bedrieuwenen Fljooger. Hie kumt füüftich Meetere wied, man bloot 20 cm hooch.
* 29. Dezember: In dät Massaker fon Wounded Knee wäide tjohunnert weerloose Sioux-Indioanere truch US-Suldoaten möärend.

## Tou Waareld keemen
* 11. Januoar: Oswald de Andrade, brasilioansken Skrieuwer
* 14. Januoar: Maria Kurenko, ruske Opern-Sjungerske
* 15. September: Agatha Christie, ängelske Skrieuwerske.

## Stuurwen
* 10. Januoar: Ignaz von Döllinger, düütsken Theologe (eerste in ju roomsk-kathoolske Säärke, leeter ju oold-kathoolske Säärke naistoundend)
* 29. Juli: Vincent van Gogh, niederloundsken Moaler
1889

## Foarfaale
* 4. Februoar: Ju frantsööske Sälskup tou'n Bau fon dän Panamakanoal gungt in gjuchtelken Konkurs, mäd Skoade foar sowät 85.000 Skäildaaskere. Dät rakt Skändoal. Ju Oarbaid oun dän Kanoal mout foar't eerste ienstoald wäide.
* 11. Februoar: In Japan wäd unner Tennō Meiji ju Meiji-Verfassung iensät, een moudäärne Ferfoatenge ätter europäiske Foarbielden. So wäd Japan fon een absolute tou een konstitutsjoonelle Monarchie.
* 15. November: Militär-Putsch in Brasilien, die Kaiser mout in't Exil gunge.

## Tou Waareld keemen
* 10. Januoar: Efrem Forni, vatikoansken Diplomoat un Kardinoal

## Stuurwen
* 14. Januoar: Ilma von Murska, kroatiske Opern-Sjungerske un Soangs-Pädagoginne
1888

In ju Düütske Geskichte is dät Jier **1888** as Träikaiserjier bekoand.

## Foarfaale
* 9. Meerte: Die düütske Kaiser Wülm I. stäärft mäd njuugentich Jiere. Him foulget sin Suun  Freerk III., die uk bloot njuugenunnjuugentich Deege fäärelieuwet.
* 15. Juni: Ätter dän Dood fon dän düütsken Kaiser Freerk III. foulget Wülm II., die lääste Kaiser fon't Kaiserriek Düütsklound.
* 31. August: Jack the Ripper begint in London tou möärenjen.
* 21. Oktober: Ju Sosjoaldemokroatiske Paatäi fon ju Swaits (SP) wäd gruunded.

## Tou Waareld keemen
* 6. Januoar: Jane Anderson, US-amerikoanske Journalistinne, Skrieuwerske un Radio-Propagandistinne foar Nazi-Düütsklound.
* 28. Dezember: Friedrich Murnau, düütsken Regisseur

## Stuurwen
* 9. Meerte: Kaiser Wülm I. (Düütsk Riek)
* 15. Juni: Kaiser Freerk III. (Düütsk Riek)
* 4. Juli: Theodor Storm, düütsken Skrieuwer
* 9. September: Jan van Swieten, niederloundsken Generoal.
* 3. Dezember: Carl Zeiss, düütsken Mechaniker un Unnerniemer
1885

## Foarfaale

## Tou Waareld keemen
* 11. Januoar: Alice Paul, US-amerikoanske Striederske foar do Gjuchte fon Wieuwljuude

## Stuurwen
* 11. Februoar: Edward McCabe, irisken Kardinoal un Äärts-Biskop fon Baile Átha Cliath / Dublin.
* 22. Moai: Victor Hugo, frantsöösken Skrieuwer
* 23. September: Carl Spitzweg, düütsken Moaler
1884

## Foarfaale
* 27. Februoar: Mäd ju Unnerteekenge fon ju London Convention kricht ju Suudafrikoanske Republik in dät Rebät Transvaal wier ju fulle Uunouhongegaid.

* Woapenstilstound twiske Chile un Bolivien ätter dän Salpäiterkriech.

## Tou Waareld keemen
* 10. Januoar: Mathilde Vaerting, düütske Psychologinne un Pädagoginne
* 31. Januoar: Theodor Heuss, eersten Buundespräsident fon ju Buundesrepublik Düütsklound.

## Stuurwen
* 6. Januoar: Gregor Mendel, aastriekisken Augustiner-Mönk, Abt, Pestoor un bekoanden Genetiker (Äntdäkker fon do "Mendelske Sätgjuchte")
1847

## Foarfaale
* 30. Juli: Mäd een eerste Revolte begint ap dät Hoolichailound Yucatán (Mexiko) die Kastenkriech, aan Apstound fon Maya-Indioanere, do dän synkretistisken Kult fon dät Baalende Kjuus bedreeuwen, juun do spoansk-stommige beetere Ljuude.
* 3. November: Ap dät Rebät fon ju Swaits bräkt die Sunnerbuundskriech uut. Dät is aan militärisken Twist twiske dän konservativen Sunnerbuund un do liberoale Kantone fon ju Swaitserske Eednootenskup.
* 29. November: Dät Wallis rakt in dän Sunnerbuundskriech as läästen konservativen Kanton tou, wiermäd do Liberoale winne un die Kriech eendet.

## Tou Waareld keemen
* 6. Januoar: Franz Dibelius, düütsken evangeelsken Theologe
* 11. Februoar: Thomas Alva Edison, US-amerikoansken Ärfiender un Unnerniemer (Elektrizität un Elektrotechnik)
* 2. Oktober: Paul von Hindenburg, düütsken Riekspräsident oun't Eende fon ju Weimarer Republik

## Stuurwen
1846

## Foarfaale

## Tou Waareld keemen
* 6. Januoar: Henriette Hertz, düütske Mäzeninne un Kunstsamlerske
* 9. Oktober: Julius Maggi, aan Swaitser Firmengruunder un Ärfiender fon ju Maggi-Krüüderäi, Pionier fon ju Industrielle Häärstaalenge fon Ietelweeren.

## Stuurwen
* 15. Februoar: Otto von Kotzebue, düütsk-baltisken / rusken Marine-Offisier un Äntdäkker
1845

## Foarfaale
* In Irlound fiert ju Tuffelke-Fuuleräi tou ne Tuffelke-Misaadente, wiertruch ne Groote Hungersnood uutbräkt.

## Tou Waareld keemen

## Stuurwen
1887

## Foarfaale
* 14. Januoar: Die düütske Rieksdai wäd aplöösd, ätterdät een Foarlääse fon ju Regierenge fon Otto von Bismarck, dät Heer uum 10 Prosänt aptoustokjen un dät *Heeres-Gesäts* uum soogen Jiere moor tou ferloangerjen, ouliend wuuden is.
* 26. Januoar: In ju Slacht bie Dogali wint een uurmoachtich äthiopisk Heer juun een 500 Mon stäärke italieenske Troppe. In ju Foulge ferstäärket Italien sien Moite uum Ienfloud in't aastelke Afrikoa; jo ploanje een Kolonie in Eritrea.
* 28. Januoar: In Paris begint die Bau fon dän Eiffeltouden.
* 5. Februoar: Ju Oper Otello fon Giuseppe Verdi wäd in Mailound uurapfierd.
* 21. Februoar: Ätter ju Aploosenge fon dän düütsken Rieksdai ap dän 14. Januoar wäd hie nu näi kädden.
* 20. April - 30. April: Truch ju Schnäbele-Affäre stounde Düütsklound un Frankriek kuut foar aan Kriech.
* 3. Juni: Die düütske Kaiser Wülm I. lait bie dät Kieler Kwattier Holtenau dän Gruundsteen foar dän Noud-Aastsee-Kanoal.
* 29. September: Emil Berliner mäldet dät fon him ärfuunene Grammophon foar n Patent oun.

## Tou Waareld keemen
* 3. Januoar: August Macke, düütsken Moaler fon dän Expressionismus
* 11. Februoar: Orikuchi Shinobu, japoansken Skrieuwer un Literatuurwietenskupper
* 11. Februoar: Theodor Schwegler, Swaitser roomsk-kathoolsken Oardensgäistelken, Theologe, Mathematiker un Natuurwietenskupper
* 21. Meerte: Erich Mendelsohn, düütsken Architekt
* 6. Juli: Marc Chagall, rusk-frantsöösken Moaler (Datum ätter dän Gregorioansken Kalänner, uk wan in Ruslound do noch die julioanske Kalänner goolt)
* 22. Juli: Gustav Hertz, düütsken Physiker un Nobelpries-Dreeger
* 17. August: Koarl I., Kaiser fon Aastriek un Köönich fon Ungarn
* 6. Oktober: Charles-Édouard Jeanneret-Gris, bekoand unner sin Öökelnoome: *Le Corbusier*, frantsöösken Architekt.

## Stuurwen
* 14. Juli: Alfred Krupp, düütsken Ärfiender un Industriellen
* 17. Oktober: Gustav Robert Kirchhoff, düütsken Physiker
1886

## Foarfaale
* Uut do Fereende Stoaten fon Kolumbien äntstoant truch ne näie Ferfoatenge ju Republik Kolumbien fon däälich.

* 29. Januoar: Carl Benz mäldet dät eerste praxisdoogelke Automobil ap ju Waareld foar n Patent oun.

## Tou Waareld keemen
* 6. Januoar: Klara Caro, düütske Striederske foar do Gjuchte fon Wieuwljuude
* 11. Januoar: Elsa Rendschmidt, düütske Sköäwelerske
* 8. af 13. Dezember (uunseküür) - Diego Rivera, aan Moaler uut Mexiko.

## Stuurwen
1844

## Foarfaale
* 9. April: Ju fon Buuren gruundede Republik Winburg-Potchefstroom ferkloort hiere Uunouhongegaid.

## Bädden
*15. Oktober – Friedrich Nietzsche, düütsken Filosoof.

## Stuurwen
1843

## Foarfaale

## Tou Waareld keemen
* 29. Januoar: William McKinley, Präsident fon do Fereende Stoaten fon Amerikoa

## Stuurwen
* 10. Januoar: Franz Seraphicus Schmid, roomsk-kathoolsken Gäistelken un Skrieuwer
1842

## Skjonisse
* 1. Januoar: Wilst dän Eersten Ängelsk-Afghanisken Kriech unnerskrift die britiske Generoalmajor William George Keith Elphinstone touhoope mäd Fierdere fon afghaniske Apstoundiske in Kabul ju Kapitulatsjoonsuurkuunde.
* 6. Januoar: Do uurlieuwende britiske Troppen luuke sik uut Afghanistan ätter dän Chaiber-Pass tourääch.
* 13. Januoar: In Afghanistan kumt dät tou ju Slacht fon Gandamak, wier do Briten läip sloain wäide un in't Eende bloot aan britisken Suldoat uurlieuwet.
* 7. April: Ju Beleegerenge fon Dschalalabat, een britisk Leeger, eendet mäd ju ärfoulchrieke Ferdäägenge juun do Afghanen.
* 5. - 8. Moai: Aan grooten Bround in Hambuurich fernäilt masse fon ju Ooldstääd, doodet 51 Ljuude un brangt sun 20000 ap ju Sträite.
* 17. Juni: Nasrullah Khan, die Emir fon Buchara, lät do britiske Diplomoaten Charles Stoddart un Athur Conolly waigjuchtje, uumdät hie him foar Spione hoaldt.
* 14. August: Die twäide Seminolenkriech, in dän do Fereende Stoaten fersoacht häbe, do Seminolen uuttouroodjen af in Reservoate tou ferdrieuwen, eendet mäd aan Deel-Ärfoulch foar do USA. Wäkke fon do Seminolen sunt bit däälich in Florida blieuwen un häbe naan amtelken Free-Ferdraach mäd do USA moaked.
* 5. Oktober: Josef Groll bjout in Pilsen dät fäärme "Pilsner Urquell" (een Bjoorsoarte) un deermäd fon ju Pilsner Bjouwiese uurhaud.
* 19. Dezember: Do USA ärkanne dät Keeningriek Hawaii as Stoat oun. Indäid wäd Hawaii truch ju Ienmiskenge fon do USA minner un minner oainstoundich, bit dät in 1898 amtelk annektierd wäd.

## Bädden

## Stuurwen
* 23. April: William George Keith Elphinstone, britisken Uppermon in dän Eersten Ängelsk-Afghanisken Kriech

## Foutnooten