open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aluminium

**Aluminium** is n chemisk Element mäd Symbol Al un Atomnummer 13. Dät is n säälwerwiet Metal.

## Äntdäkkenge
Ferbiendengen fon Aluminium wieren al bekoand in dät Oalerdum. So wäd Alun unner Uur bruukt uum Bläidengen tou stiljen. Dät is oawers nit eenfach, dät Metal uut Alun fräi tou moakjen. Aluminium wuud 1807 äntdäkt fon Humphry Davy, die fersoachte dät tou moakjen uut Aluminiumoxid. In dät Jier 1825 moakede Hans Christian Ørsted ne uunsüüwere Foarm fon Aluminium uut Aluminiumchlorid en Kaliumamalgam. Jiereloang waas dät Metal so juur, dät et in Ornamente anwoand wuud, as in ju Kappe uut massiv Aluminium ap dät Washington Monument. Eerst 1886 wuud truch dän Hall-Heroult Prozess ju elektrochemiske Produktion fon dät Metal muugelk in grooten Uumfang.

Die Noome is oulat fon latiensk ‘alumen’ (Aluun). (Ap Britisk-Ängelsk hat dät *alumínium*, man in Amerikoansk-Ängelsk *alúminum*.)

## Anweendengen un Wiesen fon Beoarbaidenge
Dät Metal stoant nu n bitjen laanger as n Jierhunnert tou Ferföigenge un in ju Tied häd dät ap stoarmske Wiese ju Waareld ärooberd. Dät is wirtskaftelk n gjucht wichtich Metal. Aluminium is licht (bloot n Träädepaat fon dät Gewicht fon Stäil of Bronze), un mäd 4% Cu 1%Mg 1% Mn 0,5% Si glieke stäark, ferslietfääst un korrosionsbeständich, uutgenuumen Sponnengskorrosion. Dät is n gouden Laiter, dät is nit magnetisk (man kon bie dät Inkontaktkuumen mäd n gjucht kräftigen Magnet wäil sien oain di-magnetisk Fäild moakje), dät spoorket nit, un dät lät sik licht foarmje. Aluminium oaint sik deermäd besunners as Konstruktionsmaterioal foar ju Flieger- un Ruumfoart-Industrie, man nit foar Motore, dan dät wäd wooker bie Hatte. Dät Metal häd ne Plasmonfrequenz fon 15eV en is deermäd n uutgeteekenden Speegel foar aal Stroalenge in dät infraroode, dät sichtboare un dät nai-ultraviolette Beräk; foarallen as toufoarkeemen wäd, dät ju speegeljende Uurfläche Oxidation uutsät wäd. Dät kon eenfach apdamped wäide un aluminium Speegele wäide wäil in ju Astronomie anwoand.

Dät Metal wäd oafte truch Lasersnieden beoarbaided.

Eenige Anweendegsfäilde:
* Bolde aal nit-ekologiske Deodorante
* Pakkenge: Aluminiumfolie
* Spieltjuuch (Dinky Toys)
* Beföärderenge (Auto, Flieger, Ruumfoartjuuch, Such, Skip, usw.)
* Huushoold-Reewen (Potte un Ponnen toun Sjooden un Bräiden, Lätsen un Goabele, Soole fon dät Striekiersen usw.)
* Kompier-Uutrustenge (Fooldestoul, Tält, Ponnen, Tältstikken usw.)
* Elektriske Hoochsponnengslaitengen (Laitfäiegaid is 63% fon ju fon Kooper, man wächt n Träädel)
* Konstruktionsbau (Kesiene, Dooren)
* Feelgen (Aluminium Autofeelgen)
* Aluminium Dakke un Gääwelbekloodenge
* Baustaigere
* Laaderen
* Jachtbau
* Lucht- un Luudindustrie (Moakjen fon Konstruktione)
Phosphor

**Phosphor** is n chemisk Element in ju Periodiske Tabelle mäd Symbol P un Atomtaal 15. 
Phosphor is n multivalent Nit-Metal fon ju Stikstofgruppe un wäd oafte fuunen in organiske Phosphoatfälsen, as uk in organiske Sällen. Weegen sien hooge Reaktivität wäd däty sieläärge nit in ju fräie uunferbuunene Foarm in ju Natuur fuunen. Dät stroaletn lichten Gloud uut, wan dät an Suurstof blootstoald wäd  un  kumt foar in ferskeedene allotropiske Foarme. Phophor is n noodweendich Element foar aal lieuwende Organismen. Ju wichtichste kommerzielle Ferweendenge is foar dät Moakjen fon Kunstmjuks. Dät wäd uk ferwoand foar dät Moakjen fon Explosive, Fjuurwierk, Pestizide, Tuskpasta un Waaskmiddele.
Swieuwel

Die **Swieuwel** is n chemisk Element mäd Symbol S un Atomnummer 16. Dät is n jeel Nitmetal.

## Äntdäkkenge
Al in dät 9. Jierhunnert f.Chr. waas bekoand, dät ne Moangelse fon Swieuwel, Kool un Taar licht in Bround koom un deeruume wuude dät oafte anwoand in n Kriech. In dät 12. Jierhunnert wuud in China dät Schjootpulwer uutfuunen, dät ne Moangelse waas fon Kaliumnitroat, Holtkoole un Swieuwel. In ju Mythologie wuude Swieuwel oafte ferbuunen mäd ju Hälle. Fröiere Alchemiste ferwoanden foar Swieuwel n Symbol dät bestuude uut n Tjokaant mäd deerap n Kjuus. Ärfoarengsmäitich waas bekoand wuuden, dät Swieuwel mäkkelk reagierde mäd Kwäksäälwer. Uum 1774 waas et die Wietenskupper Antoine Lavoisier, die der äntdäkte, dät Swieuwel n chemisk Element waas un neen Ferbiendenge.

Die Noome Swieuwel is wäil oulat fon dät indoeuropäiske *suel- „apdienje läite“, "sjoode".

## Anweendengen
In ju chemiske Industrie wäd Swieuwel oafte anwoand as Räistof foar moonigerlai Ferbiendengen. Wichtige Ouniemere fon Swieuwel sunt ju Produktion fon Swieuwelsuure un ju Rubberindustrie, wier dät anwoand wäd foar ju Vulkanisierenge. Uur Anweendengen fon Swieuwel sunt:
* Räistof foar Kunstmjuks
* Reduktor in Fjuurwierk
* Fröier wuude dät uk in Rietstikken bruukt: Swieuwelstikken.
* In ju Tuunkeräi foar Bekämpenge fon ächten Meeldau ap Siertuchtprodukte un in ju biologiske Fruchtetucht.
* Foar dät Aphämmeljen fon gräimd Kwäksäalwer, deeruum dät Swieuwel deermäd fluks reagiert un toufoar kumt, dät et ferdampet.
* Bie ju Produktion fon Munition wuude fröier fuul Swieuwel benutsed.
* Dät Uutröökerjen fon Häspennääste.

## Apfaalende Oainskuppe

Swieuwel is n Nitmetal mäd ne häljeele Faawe. As Element foar sik is dät röäkloos. Bie Ferbaanjen stroalet dät n blau Lucht uut un bildet deerbie dät bietende Swieuweldioxyd. In Woater is dät nit aplöösboar, man in Koolendisulfid lööset dät goud ap. Ju Swieuwelchemie is ne wichtige Twiege fon ju Chemie, ju Mineralogie, do Uumwaareldwietenskuppe un ju Technologie.

Dät Element foar sik bildet n jeelen kristallinen Fäästköärper mäd ne rhombiske Kristalstruktuur, ju der bestoant uut ne Apstoapelenge fon ringfoarmige S8 Molekulen. As Puder lät die Stof (buute ju Faawe) bolde ap Weetmeel (uk wäil Swieuwelblöite naamd). Dät is n Isolator. Bie 112,8&nbsp;°C gungt Swieuwel uur in ne monokline Phase, ju ätters bie 119,0&nbsp;°C smilt. Ju Flussichkaid bestoant eerste uut S8 Molekulen un is dan n bitje sieroopoardich. Bie haagere Temperatuure nimt ju Viskosität gewaltich tou, deeruum dät Ringeepenge un Polymerisation geböärt. Bie Schrämpen in koold Woater fon ju polymere Smilt bildet sik plastisken zwavel, ne amorphe foarm, ju der oawers bielitjen uutkristallisiert. Swieuwel sjut bie 444,674&nbsp;°C.
Släswiek-Holsten

**Släswiek-Holsten** (Noudfräisk *Slaswik-Holstiinj*, Hoochdüütsk *Schleswig-Holstein*, Deensk *Slesvig-Holsten*) is een fon do säkstien Buundeslounde fon Düütsklound. Släswiek-Holsten lait twiske Noudsee un Aastsee (Baltiske See). Haudstääd is Kiel.

## Kringe

* Dithmarschen 
* Herzogtum Lauenburg 
* Nordfriesland 
* Ostholstein
* Pinneberg (mäd Hälgelound)
* Plön 
* Rendsburg-Eckernförde 
* Schleswig-Flensburg 
* Segeberg 
* Steinburg 
* Stormarn 

### Kringfräie Stääde
* Flensburg 
* Kiel
* Lübeck 
* Neumünster

### Regione

* Noudfräislound
Chlor

**Chlor** (fon griechisk *Chloros*, wät “bleekgräin” betjut) is n chemisk Element in ju Periodiske Tabelle mäd Symbol Cl un Atomtaal 17. 
Dät is n Halogen un fint sik in Gruppe 17. Chlorgas is n gräinsk jeel Gas un is twäie swarrer as Luft. Dät häd ne  intensiv uunangeneem ferstikjenden Röäk un is gjucht giftich. Dät is n stäärk Oxidations-, Bleek- un Desinfektionsmiddel. In Ferbiendenge mäd Soalt un fuul uur Stoffe is dät alleweegense in de Natuur fertreeden un is dät n lieuwendswichtich Element.
Argon

**Argon** is n chemisk Element in ju Periodiske Tabelle mäd Symbol Ar un Atomtaal 18. 
Argon is dät trääde Edelgas in Gruppe 18 un moaket sowät 1% fon ju Äidatmosphäre uut.

## Nutsenge

Bielde:Argon.jpg|Hier is ne Anloage uum mäd Argon Fjuur tou läskjen. Dät is foar ne Server-Koomere, wier dät Läskjen mäd Woater alles fernäile wuud.
Bielde:ArTube.jpg|Dät wäd uk nuumen, uum Ljuchtroore tou fällen.


## Wällen
Kalium

**Kalium** is n chemisk Element in ju Periodiske Tabelle mäd Symbol K un Atomtaal 19. 
Dät is n wook, säälwerwiet Akalimetal, dät natüürelk in Ferbiendenge mäd uur Elemente foarkumt in Seewoater un in fuul Mineralien. Dät oxidiert gau an de Luft un is gjucht reaktiv, besunners in Woater, un sien chemiske Oainskuppe sunt gjucht äänelk an do fon Natrium.
Calcium

**Calcium** is n chemisk Element in ju Periodiske Tabelle mäd Symbol Ca un Atomtaal 20. 
Calcium is n wook gries Alkalimetal, wät ferwoand wäd as Reduktionsmiddel bie ju Extraktion fon Zirkonium un Uranium. Dät Element is uk dät füfte oaftest foarkuumende Element in ju Äidkoarste. Dät is foar all lieuwjende Organismen noodweendich un spielt  ne wichtige Rulle in ju Physiologie fon do Zellen.
Scandium

**Scandium** is n chemisk Element in ju Periodiske Tabelle mäd Symbol Sc un Atomtaal 21. 
Scandium is n säälwerwiet Uurgongselement un wäd fuunen in säildene Mineroalien in Skandinavien un wäd bietiede touhoope mäd Yttrium un do Lanthaniden as n säilden Äidmetal klassifisierd.
Vanadium

**Vanadium** is n chemisk Element in ju periodiske Tabelle mäd dät Symbol **V** un Atomtaal 23.  Vanadium is n säilden, wook un smiedboar Element un wäd in Ferbiendenge in wäkke Mineroalien ounträfd un wäd haudseekelk bruukt in ju Häärstaalenge fon wäkke Soarten Legierengen.
Mangan

**Mangan** is n chemisk Element in ju periodiske Tabelle mäd dät Symbol **Mn** un Atomtaal 25.

## Charakteristiske Määrkmoale
Mangan is n grieswiet Metal, wät uutsjucht as Iersen.  Et is n häd Metal un is gjucht bros, smilt stuur, man wäd mäkkelk oxidierd. Mangan-Metal wiest ferromagnetiske Oainskuppe ätter ne besunnere Behondlenge. Do maast algemeene Oxidationstaale fon Mangan sunt +2, +3, +4, +6 en +7,  man Toustande fon +1 bit +7 wäide wäil fuunen. Mn2+ stoant oafte in Konkurrenz tou Mg2+ in biologiske Systeme.  Manganferbiendengen mäd Mangan in ju +7 Oxidationsstappe sunt kräftige Oxidantien.

## Ounweendengen
Nikkel

**Nikkel** is n metallisk chemisk Element in ju periodiske Tabelle mäd dät Symbol **Ni** un Atomtaal 28.

## Charakteriske Määrkmoale
Nikkel is n säälwerwiet Uurgongsmetal, wät Hoochglans kricht, wan dät polierd wäd. Dät heert tou ju Iersengruppe, is häd un smied- un foarmboar. Dät trit maast ap in Ferbiendenge mäd Swieuwel in Millerit un mäd Arsen in dän Mineroal Nickelin.   

Weegen sien Hooldboarkaid in de Luft un sien Beständegaid juun Oxidation wäd Nikkel foar litjere Munten ferwoand, foar ju Plattierenge fon Iersen un Jeelmäsk usw., foar ju Häärstaalenge fon chemiske Anloagen un in bestimde Legierengen. Et is magnetisk un wäd oafte touhoope mäd Kobalt fuunen. Do bee Materialien kuume uk foar in meteoritisk Iersen. Ju haudseekelke Ferwiendenge fon Nikkel is in Legierengen. 

Ju maast algemeene Oxidationstaal fon Nikkel is  +2, man 0, +1 un +3 Nikkelkomplexe rakt dät uk.

## Ounweendengen
Sowät 65 Prozent fon dän Nikkel, die in ju wäästelke Waareld ferbruukt wäd, is in ju Foarm fon austenitisk Eedelstäil. Wiedere 12 Prozent wäd ferwoand in Superlegierengen. Do ferblieuwende 23% fon dän Ferbruuk wäd ferdeeld twiske Legierengsstäil, wierapleedboare Batterien, Katalysatore un uur Chemikalien., Munte, Produkte foar Jooteräie un Plattierenge. Die grootste Ferbruuker fon Nikkel is Japan, wät uungefeer 169 600 Tonne pro Jier ferbruukt (2005).
Kooper

**Kooper**, (dt. *Kupfer*), (lat. **) is n chemisk Element mäd dät Elementsymbol Cu un ju Ordnungszahl 29. Et is n Uurgongsmetal, in dät Periodesystem stoant et in ju 4. Periode un ju 1. Ieuwenskegruppe (ätter näie Tällenge Gruppe 11) of Koopergruppe. Die latienske Noome *cuprum* is oulat fon *aes cyprium* „Arst fon dät Oailound Zypern“, ap dät in n Oalerdum Kooper wonnen wuud.

Kooper is as relativ wook Metal goud foarmboar un toai. As uutgeteekende Waarmte- un Stroomlaiter fint dät fuulsiedige Ferweendenge. Deerbuppe tält et uk tou ju Gruppe fon do Muntmetalle.

As swäk reaktiv Sweermetal heert Kooper tou do Eedelmetalle.
Zink

**Zink** is n chemisk Element in ju periodiske Tabelle mäd Symbol **Zn** un Atomtaal 30.

## Charakteristiske Oainskuppe
Zink is n Metal mäd moderaten Reaktivität, wät mäd Suurstof un uur Nit-Metalle Ferbiendengen bildje kon un reagiert mäd fertände Süüren mäd ju Fräisättenge fon Woaterstof. Ju algemeene Oxidationstaal fon Zink is +2.

## Ferweendenge
Zink is dät fjoode maast algemeene Metal in Gebruuk ätter Iersen, Aluminium un Kooper, wan do jierelke Produktionstaalen beoachted wäide.

* Zink wäd ferwoand in ju Galvanisierenge (Ferzinkenge) fon Metalle as Stäil, uum do juun Korrosion tou skutsjen.
* Zink wäd in Legierengen as Jeelmäsk, Nikkelsäälwer un moorere Loodmetalle ferwoand.
* Jeelmäsk fint fuul Anweendengen, wier Fäästegaid un Beständegaid juun Korrosion wichtich is. 
* Zink wäd ferwoand foar Jooteräi, foarallen in ju Automobilindustrie.
* Metallisk heert tou do wichtichste Materialien foar negative Elektroden (Anoden) in nit-wierapleedeboare Batterien
 
## Geskichte
Zinklegierengen sunt al jierhunnerteloang bruukt wuuden, as me sjucht an Jeelmäsk-Artikkele uut 1000-1400 f.Kr., do der in Palestina fuunen wuuden sunt, as uk uut Objekte mäd 87% Zink-Gehalt, do der in dät prähistoriske Transsylvanien fuunen sunt.

Weegen dän läige Sjoodepunkt un hoochreaktive Natuur fon dit Metal, is ju weere Oard deerfon fon do Antike nit fersteen wuuden. Ju Technik uum Jeelmäsk tou moakjen, waas do Roomske al uum 30 f.Kr. bekoand; deerbie wuuden Galmei un Kooper touhoope in n Smiltdeegel bät. Dät Zinkoxid in Galmei wäd deerbie reduzierd un dät fräie Sinkmetal dan truch dát Kooper ienfangd uum ne Legierenge tou bildjen. Dät Galmeikooper wuud dan geeten of in de wonskede Foarm hoomerd. 

Dät Smilten un ju Extraktion fon uunsüüwere Foarme fon Zink is al uum dät Jier 1000 ä.Kr. In Indien un China moaked wuuden. Juun Eende fon dät 14. Jierhunnert wieren do Hindis sik al bewusst, dät Zink n apaat Metal waas, buute do soogen Metalle, do bit dan die antike Moanske bekoand waas. In dät antike Wääste sunt uk oafte uunsüüwere Sinkouleegerengen in Smiltougende fuunen wuuden, oawers as uundöimich ansäin un wächsmieten. Strabo ärwäänt dät as *pseudo-arguros* (falsk Säälwer). Ju Berner Zinktafel is ne Plakete uut dät roomske Gallien un is woarskienelk suk Zinkuurskus moaked wuuden. Ju Äntdäkkenge fon süüwer metallisk Zink wäd oafte dän Düütsken Andreas Marggraf in dät Jier 1746 touskrieuwen, man ju weere Geskichte fon ju Äntdäkkenge is komplizierder.
Gallium

**Gallium** is n chemisk Element in ju periodiske Tabelle mäd Symbol **Ga** un Atomtaal 31.

Gallium is n säilden wook säälwersk Metal un is n brossen Fääststof bie läige Temperatuure, man lapt bie Temperatuure juust uur Ruumtemperatuur un smilt sogoar in de Hounde fon n Moanske. Dät kumt foar as Spuurenelement in Bauxit un Zinkarste. Ne wichtige Anweendenge is in ju Galliumarsenid-Ferbiendenge, ju der ferwoand wäd as Hoolichlaiter, foarallen foar Ljoachtdioden (LED)s.
Germanium

**Germanium** is n chemisk Element mäd Symbol **Ge** un Atomnummer 32. Dät is n grieswiet Metalloid.

## Äntdäkkenge
As dät periodiske System toueerst foarsloain wuude, waas dät Element noch nit bekoand. Medelejev tälde foaruut, dät et n Element reeke skuul ap ju Steede unner Silizium mäd ne Atommasse juust unner ju fon Arsen. Hie naamde dät Eka-Silizium.Clemens Winkler foont dät 1886 in dät Mineroal Argyrodit un bewiesde deermäd, dät ju Prognose gjucht waas un ätter do Traditione fon de Wietenskup benutsede hie sien Gjucht, die provisoriske Noome truch n permanenten tou ärsätten. As ächten Düütsken naamde hie dät ätter sien Foarslound. Ju Atommasse wiesde sik as 72,64, wuddelk juust wät minner as ju 74,92 fon Arsen. Dät waas ne wichtige Uurwinnenge foar ju Leeuwwäidegaid fon dät periodiske System. Foar dät Noaberelement Gallium jält jusälge Geskichte.

## Anweendengen
Germanium kon dotierd wäide mäd fieuw-wäidige Elemente as Phosphor, Arsen un Antimon (N-Typ) of tjoo-wäidige Elemente as Bor, Aluminium, Gallium un Indium (P-Typ) un fint fuul Ferweendenge as Hoolichlaiter. 

Eer ultra-skeene Eenkristalle fon Silizium tou Ferföigenge stuuden in do soogentiger Jieren waas dät sogoar die eensichste Hoolichlaiter in ju Transistor-Ära. Deeruum dät Silizium billiger is un n wät gratteren Beendoustand häd, häd dät Element ätters Germanium toun grooten Deel as Hoolichlaitermaterioal fertroangen, oawers dät rakt daach noch fuul Anweendengen, besunners wier die litjere Beendoustand n Foardeel is.

Germanium fint sik in Legierengen, Noachtsicht-Kameras, Fiber-Optik un in ju Katalyse fon Polymerisation. Dät Oxid häd ne hooge Breekengsindex un wäd anwoand in Wiedwinkel-Objektive un Objectiv-Linsen in Mikroskope.

## Ätterwiese
Arsen

**Arsen** is n chemisk Element in ju periodiske Tabelle mäd Symbol **As** un Atomtaal 33. Dät is bekoand as n hoochgiftich metallisk Element  mäd fuul Allotropfoarme; jeel, swot un gries sunt do Faawen, do dät hääbe kon. Arseen un sien Ferbiendengen wäide iensät as Jooddoodere, Insektedoodere un uk in moorere Legierengen as Galliumarsenid.
Selen

**Selen** is n chemisk Element in ju periodiske Tabelle mäd Symbol **Se** un Atomtaal 34. Dät is n giftich Metalloid, wär chemisk früünd is tou Swieuwel un Tellur. Dät kon in ferskeedene Foarme foarlääse, oawers een deerfon is ne stabile griese metalliske Foarm, ju der Elektrizität beeter truchlät bie Lucht as in Tjuusterenge un ju der in Fotozellen ferwoand wäd. Dät Element fint sik in Sulfid-Arste as Pyrit.
Bromium

**Bromium** (uut Griechisk βρωμος (brómos), wät 'Stoank' hat) is n chemisk Element in ju periodiske Tabelle mäd Symbol **Br** un Atomtaal 35. Bromium is n Halogen , die der rood fon Faawe is un die der bie Ruumtemperatuur ne fluchtige Flüssegaid is, ju der mäkkelk reagiert mäd Chlor un Iod. Dät Element is as Flüssegaid korrosiv foar dät moanskelke Geweeuwe un die Damp raitset do Oogene un ju Kääle. Broomdampe sunt gjucht giftich, wan do ienommed wäide.
Krypton

**Krypton** is n chemisk Element in ju periodiske Tabelle mäd Symbol **Kr** un Atomtaal 36. Krypton is n faaweloos Eedelgas, wät in Spuuren in ju Atmosphäre foarkumt un wonnen wäd truch ju Destillation fon ferflüssigde Luft. Dät wäd oafte touhoope mäd uur Eedelgase ferwoand in fluoreszierende Lampen. Krypton is in aal praktiske Swäkke inert, man der wuuden Ferbiendengen mäd Fluor bekoand. Krypton bildet uk Clathrate mäd Woater, wan Atome deerfon in dät Woaterkristal-Nätwierk fangd wäide.
Rubidium

**Rubidium** (lat. *rubidus*: jooprood; weegen two charakteristiske roode Spektrallienjen) is n chemisk Element mäd dät Elementsymbol Rb un ju Oardnengstaal 37. In dät Periodensystem stoant et in ju 1. Haudgruppe un tält tou do Alkalimetalle. Dät wooke, säälwerichwiet glansjende Metal stikt sik sälwen spontoan an bie Lufttouträt.

## Ätterwiese
Strontium

**Strontium** is n chemisk Element in ju periodiske Tabelle mäd dät Symbol **Sr** un Atomtaal 38. Strontium is n Äidalkalimetal mäd ne säälwerwiete of jeelske Faawe, wät chemisk gjucht reaktiv is. Dät Metal ferjeelt, wan dät de Luft uutsät is. Et kumt fon Natuur foar in do Mineralien Coelestin un Strontianit. Ju 90Sr Isotop is fertreeden in radioaktiv Atommul un häd ne Hoolichwäidstid fon 28.90 Jiere. 













## Wällen
Yttrium

**Yttrium** is n chemisk Element in ju periodiske Tabelle mäd dät Symbol **Y** un Atomtaal 39. Yttrium is n säälwersk metaloardich Uurgongsmetal, wät algemeen fuunen wäd in Säildenäidmineralien un two fon sien Ferbiendengen wäide ferwoand in dät roodfaawige phosphorisierende Materioal in Kathodenstroalrooren, as do, do der bit knu in Fiersjooreewen bruukt wuuden.

## Ätterwiese
Zirconium

**Zirkonium** is n chemisk Element in ju periodiske Tabelle mäd dät Symbol **Zr** un Atomtaal 40.  Zirkonium is n stäärk, glansjend gries Uurgongsmetal , wät Äänelkhaide apwiest mäd Titan. Zirkonium wäd maast wonnen uut Zirkon un häd ne gjucht hooge Korrosionsbeständegaid. Zirkonium wäd haudseekelk bruukt in Käädenreaktore, ap Gruund fon sien Korrosionsbeständegaid un läige Neutronentruchmäite.
Niobium

**Niobium** of **Niob** is n chemisk Element in ju periodiske Tabelle mäd dät Symbol **Nb** un Atomtaal 41.  Niobium is n säilden wook, gries, duktil Uurgongsmetal, wät in dät Mineroal Niobit fuunen wäd un in moorere Legierengen ferwoand wäd. Do bekoandste Legierengen wäide ferwoand foar besunnere Stäilsoarten un stäärke Lasknäide. Niobium wuude in ferskeedene Mineroalien äntdäkt, do der eerste as Columbite bekoand stuuden, nu Niobit naamd.
Molybdän

**Molybdän** is n chemisk Element in ju Periodiske Tabelle mäd Symbol Mo un Atomtaal 42. Dät häd dät träädhoochste Smiltpunkt fon aal Elemente un wäd deeruum oafte ferwoand in hoochstäärke Legierengen. Molybdän wäd in Spuuren uk in Plonten un Dierte fuunen. In wäkke Dierte kon ne Uurmäite fon Molybdän giftich weese. Molybdän is 1778 fon Carl Wilhelm Scheele äntdäkt un leeter 1781 fon Peter Jacob Hjelm isolierd wuuden.
Palladium

**Palladium** een chemisk Element mäd dät Elementsymbol Pd un ju Oardengstoal 46. Dät säildene säälwerwiete Uurgongsmetall tält tou do Platinmetalle, in dät Periodensystem stoant dät in ju 5. Periode un dän 10. Koppel düütsk: 10. Gruppe (aleer Deel fon dän 8. Ieuwenkoppel af Nikkelkoppel). Dät lät in't chemiske Ferhoolden liekhaftich as Platin.
Tellur

**Tellur** (latiensk *tellurium* is n chemisk Element mäd Symbol **Te** un Atomnummer 52. Dät is n säälwergries Metalloid.

## Äntdäkkenge
Tellur is 1782 äntdäkt fon dän aastrieksk-ungarisken Wietenskupper Franz Joseph Müller von Reichenstein. Säkstien Jiere leeter, in 1798, wuud dät fon Martin Heinrich Klaproth toun eersten Moal isolierd un kreech dät sin Noome. Die Noome *Tellurium* kumt häär fon dät latienske *[[Tellus (Goddin)|Tellus]]*, wät *Äide* hat.

## Anweendengen
Ätter do säkstiger Jieren 60 wuud Tellur aal oafter ferwoand in thermo-elektriske Reewen un fräi mechenisk beoarbaideden Stäil. Tellur wäd maast ferwoand in Legierengen mäd uur Metalle. Dät wäd an Lood bietouföiged uum dät Metal wät stäärker tou moakjen un beständiger juun Swieuelsüüre. Wan Tellur bietouföiged wäd an rustfräien Stäi, is dät lichter beoarbaidboar. Uur Anweendengen sunt:
* In ju keramiske Industrie.
* In Kombination mäd Bismut wäd dät in thermoelektriske Reewen ferwoand.
* Däat wäd bietouföiged an Gusiersen, uum ju Köilenge un deermäd do mechaniske Oainskuppe fon dät kloore Produkt tou be-ienfloudjen.
* Tellur wäd in Ferbiendenge mäd Cadmium ferwoand in wäkke Solarzellen.

## Bemäärkenswäide Oainskuppe
In kristalline Foarm is Tellur säälwerwiet un in skeene Foarm häd dät n metallisken Glans. Daach is dät n bros un licht tou pulverisierjen Hoolichmetal. Tellur is n P-Typ Hoolichlaiter, wierbie ju elektriske Laitfäiegaid ouhonget fon ju Gjuchte, in ju do Atome oardend sunt.

Tellur deelt mäd Selen un Swieuwel ju Oainskup, dät ju Laitfäiegaid deerfon ouhonget, wofuul Lucht deerap ienfaalt. Smolten Tellur reagiert mäd Kooper, Iersen un Stäil. In Solarzellen is Tellur gjucht effektiv foar ju Gewinnenge fon Energie.

## Uutsjoon
Tellur ist n relativ säilden Element, dät bietiede fräi in ju Natuur foarkumt, oawers maast in buunenen Toustand. Ap maaste kumt dät foar as dät Mineroal Calaverit. Däs Mineroal Tellurit bestoant uut Telluriumdioxid.

Ju Haudwälle fon Tellur sunt Sniggen, do der uurichblieuwe bie ju elektrolytiske Raffination fon Kooper

## Isotope
In ju Natuur rakt dät fieuw stabile Isotope fon Tellur. Deerou sunt sowät 30 radioaktive Isotope bekoand, oafte mäd relativ loange Hoolwierengstiede fon Millionen fon Jieren.

## Giftegaid un Sicherhaid
Bolde aal Tellurferbiendengen skuulen as giftich betrachted wäide. Oarbaidere in Jooteräie, do der litje Konzentratione (0,01 mgm-3 un bietiede noch minner) fon Tellur in de Luft uutsät wieren, ärfuuren *[[Foetor ex ore]]*, ne stäärke Omme. Sobolde Tellur bietouföiged an dät flüssige Iersen, äntstoant Teo 2. Insen ienommed, wäd dit telluurdioxid in dät moanskelke Lieuwend uumesät in Dimethyltellurid, Te(CH3)2. Dät wäd uur do Lungen uutskat un feruurseeket ne uunferwikselboare Knuuflok-Röäk fon de Omme, die der moorere Wieke ounhoolde kuude.  . 

## Externe links
* 
* 

## Wällen
Iod

**Iod** *([[Jood|misferstoundelke]] Skrieuwwiese: *'Jood*')* is n chemisk Element mäd dät Elementsymbol I un ju Oardnengstaal 53. In dät Periodesystem stoant et in ju 7. Haudgruppe (17. Gruppe) un heert somäd tou do Halogene. Die Noome lat sik fon dät ooldgriechiske Woud „ioeides“ (ιώο-ειδης) foar „veilchenfaawich, violet“ ou. Bie dät Heetmoakjen fräisätte Dampe sunt charakteristisk violet.

Iod is bie Ruumtemperatuur n Fääststof, die der sljucht woaterlööselk, oawers goud lööselk in woaterge Kaliumiodid-Löösenge un gjucht goud lööselk in Ethanol un uur organiske Löösengsmiddele is.

Iod ist n Bestanddeel, dät in dän Organismus fon Dierte un Moansken nit mist wäide kon un mäd dät ieten apnuumen wäd. Ap hööchste is ju Konzentration bie Moanskene in dän Skildkäddel un wäd deer in do Hormone Thyroxin un Triiodthyronin un as Diiodtyrosin nutsed. Iodkröäk in dät Drinkwoater un ju Kost is in de Räägel foar dät Aptreeden fon Krop un somäd foar ne Iodunnerfersuurgenge feroantwoudelk. As Foarsuurge wäd dät wieks insen of moormoals Ieten fon Seefisk rät as uk Ferweendenge fon dät sonaamde Iodsoalt (Spiesesoalt mäd Natrium- of Kaliumiodoat fersät) rät. Truch disse individuelle Iodprophylaxe un ju Iodierenge fon Foddermiddele wäd i n Düütsklound dän Kröäk an Iod in den Gruund deelwiese uusgliekt. Der kuud beloanged wäide, dät in ju Gesamtiodfersuurgenge fon ju Befoulkenge do Foargoawen fon ju WHO knap ienheelden wäide (Stand 2007).
Cesium

**Cesium** is n chemisk Element mäd Symbol Cs un Atomnummer 55. Dät is n säälwer/gouldfaawich Alkalimetal.

## Äntdäkkenge
Cesium is as eerste spektroscopisk äntdäkt fon Robert Bunsen un Gustav Kirchhoff in 1860. Dät koom in litje Massen foar in Soodwoater, dät jo unnersoachten.

Die Noome is oulat fon dät latienske Woud *caesius*, dat as *heemelblau* (ätter do two hälle blaue Lienjen in dät atomäre Emissionsspektrum fon dit Element) uursät wäide kon.

## Anweendengen
Cesium wäd anwoand in Atomklokken. Siet 1967 wäd ju Sekunde in dät Internationoale System fon Eenhaide (SI) definierd as 9.192.631.770 Zykli fon ju Stroalenge ju der heert bie dän Uurgong twiske twäin Energietoustande fon dät Cesium-133 Atom.

## Apfaalende Oainskuppe
Dät Metal kon elektrochemisk as uk truch Uutnunner-Deelenge fon dät Azide CsN3 moaked wäide, man dät mout unner n Inertgas, in Vakuum of unner Oulje apwoard wäide. Dät Metal sälwen is gjucht uunedel. Ju Elektronekonfiguration is [Xe]6s1 un dät eene Buutenelektron is man gjucht swäk an dät Atom buunen. Ju eerste Ionisierengsenergie is bloot 3,893 eV, die läichste Wäid fon aal stabile Elemente. Cesiumchemie wäd deeruum behärsked fon dän stäärke Hong, dät Cs+ Ion tou bildjen.
Tantal

**Tantal** (Symbol *Ta*, Oardnengstoal *73*) is n chemisk Element, gnauer kweeden, n Uurgongsmetall. Dät kumt säilden foar un is n duktil, glansjend un graphit-gries Materioal.
Platin

**Platin** is een chemisk Element mäd dät Elementsymbol Pt un ju Oardengstoal 78. In dät Periodensystem stoant dät in dän Koppel 10 (düütsk: Gruppe 10) (in ju oolde Tällenge Deel fon dän oachte Ieuwenkoppel af Nikkelkoppel). Platin is een loodich, grauwiet Uurgongsmetall, dät uutdiend un smieded wäide kon. Dät Eedelmetall hoaldt sik gjucht loange un wäd tou ju Häärstaalenge fon Smuk, Fiertjuuchkatalysatoren, Laborreewen, Tusk-Implantoate un Kontaktwierkstoffe bruukt.
Radium

**Radium** (‚Stroale‘, weegen sien Radioaktivität, as uk Radon) is n chemisk Element mäd dät Elementsymbol Ra un ju Oardnengstaal 88. In dät Periodensystem stoant et in ju 2. Haudgruppe un tält deermäd tou do Äidalkalimetalle.

## Geskichte

Radium wuud an n 21. Dezember 1898 in Frankriek fon ju polniske Physikerske Marie Curie un hieren Käärel, dän frantsöösken Physiker Pierre Curie, in ju Joachimsthaler Pechblende äntdäkt. Waiwiesend waas deerbie die Befuund, dät skeeniged Uran (as Metalsoalt) bloot n litjen Breekdeel fon ju Radioaktivität fon dät uursproangelke Uranarst apwiesde. Insteede deerfon foont sik die grootste Deel fon ju Radioaktivität fon dät Arst in ju Bariumsulfoat-Fällenge wier. Foar dät outrände Element wuud dan ju häärfoartreedende Stroalengsoainskup tou ju Noomereekenge hääranleeken.

## Gefoarelkhaid fon Radium foar Moanskene
Radiumferbiendengen goolten eerste as relativ harmloos of goar gesuundhaidsföärderjend un wuuden in do Fereende Stoaten un Europa as Medikament juun ne groote Taal fon Lieden bewuurwen (t.B. as Kreebsmiddel) of as Tousats in Produkte feroarbaided, do der in de Tjuusterge ljuchteden. Ju Feroarbaitenge geböärde sunner wäkke Skutsfoarkierengen. Noch bit Midde fon do 1930er Jiere wuuden Kosmetika un Genusmiddel bewuurwen, do der Radium äntheelten.

Ätter ju Gruundenge fon dät Radiumbad Sankt Joachimsthal in Böhmen 1906 koom et glieks foar dän Eersten Waareldkriech apgruund fon ne fermoudede Heelwierkenge fon Radium toun Apblöien fon do Radiumboade in Düütsklound. Wülst al foar dän Kriech Bad Kreuznach deermäd woorf, dät stäärkste Radiumsolbad tou weesen, wieren et ätter dän Kriech ieuwenske St. Joachimsthal, Oberschlema foarallen Bad Brambach. Do bee lääste Steeden fertälden foar weer, dät stäärkste Radium- blw. Radiummineroalbad fon de Waareld tou weesen. Wierbie tou beoachtjen is, dät in do Heelwällen foarallen Radon, Radium deerjuun man in litje Spuuren foarkoom. Korrekterwiese hieden sik disse Boade „Radonbad“ naame moast.

In do 1920er Jiere ärkaande me oawers ju gesuundhaidsskoadelke Wierkenge fon Radium, as gjucht fuul fon do as *[[Radium Girls]]* beteekende Zifferbläädmoalersken in Orange (New Jersey) truch ju radioaktive Stroalenge fon ju sälwenljuchtende Zifferblääd-Faawe Kreebstumore an Tunge un Lippen äntwikkelden, mäd do jo hiere Pinsel befuchteden. Die New Yorker Tuskedokter Theodor Blum fereepentlikede 1924 n Artikkel uur ju Kroankhaidsbielde fon ju sonaamde Radiumkeeuwe (ängl. *radium jaw*). Hie skreeuw ju Ärkroankenge eerste ju Giftigaid fon dän Phosphor tou. Harrison Martland, Pathologe in New Jersey, waas et toulääst, die der 1925 ne Studie begon, in dät Resultoat wierfon ju Uurseeke gjuchterwiese dät Radium touskrieuwen wuud.

Noch 1928 wuud mäd Radium fermoangd Woater unner dän Noome *Radithor* in litje Buddele toun Drinken ferkooped. Eerste mäd dän Dood fon dän Stäilmagnoat Eben Byers in dät Jier 1932, die der fon 1928 bit 1930 deeges twäin Buddele *Radithor* tou sik noom, stuud düütelk fääst, dät Radium do sweerste Gesuundhaidsskoaden häärfoarroupe kon.
Seaborgium

**Seaborgium** mäd dät Symbol *Sg* un ju Oardnengstoal *106* is n Uurgongsmetall. Dät is benaamd ätter Glenn T. Seaborg.
Bohrium

**Bohrium** mäd dät Symbol *Bh* un juu Oardnengstoal *107* is n Uurgongsmeall. Dät is benaamd ätter Niels Bohr.
Meitnerium

**Meitnerium** (Symbol:*Mt*, Oardnengstoal:*109*) is n kunstelk ärtjuuged Uurgongsmetall. Dät is benaamd ätter juu Physikerske un Mathematikerske Lise Meitner.
Copernicium

Dät Element **Copernicium** is n kunstelk Uurgongsmetall. Dät wuude 1996 truch Fusion fon n Zink- un n Lood-Atomkääden ärtjuuged. Die fon dät GSI Helmholtzzentrum foar Sweerionefoarskenge foarsloaine Noome wuud an n 19. Februoar 2010 fon de IUPAC ounnuumen. Bit sowied hiet dät Element Ununbium mäd Symbol Uub.
Terbium

**Terbium** is n chemisk Element mäd Symbol **Tb** un Atomnummer 65. Dät is ne griesfaawige Lanthanide.

## Äntdäkkenge
Terbium is 1843 äntdäkt wuuden fon Carl Gustaf Mosander. Dissen sweedisken Chemiker foont dät Element as Keete in Yttriumoxid. Dät duurde bit uungefeer 1900 eer Georges Urbain instande waas, dät Element toun eersten Moal tou isolierjen mäd Hälpe fon Ionenuutwikselenge.

Die Noome "Terbium" is oulat fon dän Täärpnoome Ytterby in Sweden.

## Anweendengen
Eenige industrielle Anweendengsgebiete fon Terbium sunt:
* Ferriekenge fon Kalziumfluorid.
* Soalte fon Terbium wäide ferwoand in Lasere
* As Hybridisierengssonde in de Biochemie.
Terbium wäd bloot min ferwoand.

## Besunnere Oainskuppe
Terbium is n beegsoam un licht tou deformierjen Metal, wät ferglieked mäd do maaste uur Lanthanide täämelk beständich is juun Luft. Dät rakt deerfon two bekoende Kristalstruktuure, wierbie die Uurgongspunkt bie 1562 K lait.

## Uutsjoon
In de Natuur kumt Terbium nit foar as fräi Element, man dät ferskient in läige Konzentratione (bit 0,03%) in moorere Mineralien, wieroun uk uur Lanthanide fuunen wäide, as Gadolinit, Monasit un Bastnasit. De Mineralien Xenotim un Euxenit änthoolde bietiede bit tou 1% Terbium.

Ju maast anwoande Isolationsmethode is Reduktion fon Terbiumfluorid of -Chlorid mäd Kalzium.

## Isotope

159Tb is dät eensige stabile Isotop. Dät rakt 33 bekoande radioactive Terbiumisotope. 158Tb häd deerfon mäd 180 Jiere ju loangste Hoolwierengstied. Die grootste Deel fon disse Radionucleotide häd Hoolwierengstiede fon minner as eenpelde Sekunden.

## Toxicologie un Sicherhaid
Uur do muugelk skoadelke Foulgen fon Terbium is noch min bekoand. Dät is tou ferwachtjen, dät dät fergliekboar is mäd uur Lanthanide.
Plutonium

**Plutonium** is n chemisk Element mäd dät Elementsymbol Pu un ju Oardnengstaal 94. In dät Periodesystem stoant et in ju Gruppe fon do Actinoide (7.&nbsp;Periode, f-Block) un tält tou do Transurane. Plutonium is n giftich un radioaktiv Sweermetal. Benaamd wuud et ätter dän Dwärchplanet Pluto. Dät heert tou do sweerste in de Natuur foarkuumende Elemente. Deerbie wäd dät Element oawers bloot in litste Spuure in gans oolde Gesteene fuunen. Gratter is ju Masse, ju der kunstelk in Käädenkraftwierke moaked wäd.

As een fon do min Elemente do der kleeuwboar sunt, spielt et ne wichtige Rulle foar dän Bedrieuw fon Käädenkraftwierke un dän Bau fon Käädenwaffen. So waas dät Kleeuwmaterioal fon ju Atombombe, ju ap n 9.&nbsp;August 1945 ap Nagasaki ousmieten wuud, Plutonium.
Curium

**Curium** (Symbol *Cm*, Oardnengstoal *96*) is n kunstelk Element un is benaamd ätter Marie Curie un Pierre Curie.
Käädenkleeuwenge

**Käädenkleeuwenge** (dt. *Kernspaltung*) is ju Kleeuwenge fon n Atomkääden truch n Körper, maasttied n Neutron.

## Sjuch uk
*Käädenkraftwierk
Christelk Demokratiske Union Düütsklounds

Ju **Christelk Demokratiske Union Düütsklounds** (**CDU**) is ne politiske Paatäi in Düütsklound. Ätter hiere Meeglidtaal is jo, ju grootste Paatäi fon Düütsklound. Bie do Düütske Buundesdaiwoalen 2009 kreech ju Paatäi 27,3% fon do Stämmen (grootste Paatäi). 

## Ferbiendenge ätter buuten
* Websiede fon ju CDU
Linkspaatäi

Do **Linke** is ne politiske Paatäi in Düütsklound.

## Ferbiendenge ätter buuten

* Websiede fon do Linke
Lieste fon do Isotope/2. Periode

Dissen Artikkel is ne **Lieste fon do [[Isotop]]e** fon aal do bekoande chemiske Elemente fon ju **twäide [[Perioden fon dät Periodensystem|Periode]]**.

Ne Uursicht uur aal wiedere Isotope as uk ne Legende is in dän Haudartikkel *[[Lieste fon do Isotope]]* tou fienden.

## 3 [[Lithium]]

## 4 [[Beryllium]]

## 5 [[Bor]]

## 6 [[Koolestof]]

## 7 [[Stikstof]]

## 8 [[Suurstof]]

## 9 [[Fluor]]

## 10 [[Neon]]
Brobergen

**Brobergen** (plattdüütsk *Brobargen*) is n Täärp in dän Loundkring Stade in Läichsaksen, mäd ne Fläche fon 6,06 km² un ap dän 31. Desember 2003 226 Ienwoonere. Brobergen waas bit tou 1972 ne oaine Meente un is nu Deel fon ju Meente Kranenburg. Ju ooldste Foarm is fon 1286 *Brocberge*.
Titan (Element)

**Titanium** af **Titan** is n chemisk Element in ju Periodiske Tabelle mäd Symbol Ti un Atomtaal 22. 
Dät is n stäärk, licht, glansjend, korrosionsbeständich Uurgongsmetal mäd ne säälwerske Metalfaawe. Dät is uk resistent juun Seewoater un Chlor. Titan wäd in stäärke Lichtbau-Legierengen ferwoand (foarallen mäd Iersen un Aluminium) un ju oaftest foarkuumende Ferbiendenge, Titandioxid, wäd in wiete Pigmente ferwoand.

Dit Element kumt foar in fuul Mineralien mäd Rutil un  Imenit as wichtichste Wällen, do der wied uur de Waareld ferdeeld sunt. Dät rakt two allotropiske Foarme un fieuw Isotope fon dit Element, do der natüürelk foarkuumen dwo: Ti-46 bit Ti-50, wierbie Ti-48 mäd  73.8% ap maaste. Een fon do wichtichste Oainskuppe fon Titan is, dät et juust so stäärk is as Stäil, man bloot n Haaldeel deerfon wächt. Titan sien chemiske un physiske Oainskuppe sunt äänelk an do fon Zirkonium.
Cobalt

**Cobalt** is n chemisk Element in ju periodiske Tabelle mäd dät Symbol **Co** un Atomtaal 27.

## Charakteristiske Määrkmoale
Cobalt is n häd ferromagnetisk säälwerwiet Element.  Ju Curie-Temperatuur is 1388&nbsp;K mäd 1.6~1.7 Bohrsk Magneton pro Atom. Et wäd oafte touhoope mäd Nikkel fuunen un do bee Elemente sunt charakteristisk in meteorisk Iersen. Suugedierte bruuke litje Massen Koabelsoalte in hiere Fodder.

Kobalt-60 is n kunstelk häärstoald radioaktiv Isotop fon Cobalt un is n wichtigen radioaktiven Tracer un Middel foar ju Behondlenge fon Kanker. 

Cobalt häd ne relative Permeabilität gliek twäinträädel ju fon Iersen. metallisk Cobalt fertrit ne Miskenge fon twäin kristallographiske Struktuure, nämmelk hexagonoal un kubisk mäd n Sproangtemperatuur fon 722K twiske do Kristallstruktuuren.

Algemeene Oxidationstaale fon Cobalt sunt +2 un +3, +1 wäd uk beooboachted.

## Ounweendengen
...
Nobelium

**Nobelium**, benaamd ätter Alfred Nobel, is n Actinoid. Dät wuude 1957 äntdäkked. Dät häd dät Symbol *No* un juu Oardnengstoal *102*.
Brom

Die **Brom** *(Cytisus scoparius)* is n Struuk mäd flugge jeele Bloumen, die ju Frucht in Puulen häd.

## [[Woudgeschichte]]
In moonige paltserske Dialekte hat dät seelterske Woud Brom "Bremme". Fröier wuude die Brom ook bruukt, uum tou feegjen. So betjut dät ängelske Woud "Broom" nit bloot "Brom", sunnern ook "Bäisem".
Lieste fon do Isotope/4. Periode

Dissen Artikkel is ne **Lieste fon do [[Isotop]]e** fon aal do bekoande chemiske Elemente fon ju **fjoode [[Perioden fon dät Periodensystem|Periode]]**.

Ne Uursicht uur aal wiedere Isotope as uk ne Legende is in dän Haudartikkel *[[Lieste fon do Isotope]]* tou fienden.

## 19 [[Kalium]]

## 20 [[Calcium]]

## 21 [[Scandium]]

## 22 [[Titan (Element)|Titan]]

## 23 [[Vanadium]]

## 24 [[Chrom]]

## 25 [[Mangan]]

## 26 [[Iersen]]

## 27 [[Cobalt]]

## 28 [[Nikkel]]

## 29 [[Kooper]]

## 30 [[Zink]]

## 31 [[Gallium]]
 
 
 

## 32 [[Germanium]]

## 33 [[Arsen]]

## 34 [[Selen]]

## 35 [[Brom]]

## 36 [[Krypton]]
Lieste fon do Isotope/3. Periode

Dissen Artikkel is ne **Lieste fon do [[Isotop]]e** fon aal do bekoande chemiske Elemente fon ju **trääde [[Perioden fon dät Periodensystem|Periode]]**.

Ne Uursicht uur aal wiedere Isotope as uk ne Legende is in dän Haudartikkel *[[Lieste fon do Isotope]]* tou fienden.

## 11 [[Natrium]]

## 12 [[Magnesium]]

## 13 [[Aluminium]]

## 14 [[Silicium]]

## 15 [[Phosphor]]

## 16 [[Swieuwel]]

## 17 [[Chlor]]

## 18 [[Argon]]
Lieste fon do Isotope/5. Periode

Dissen Artikkel is ne **Lieste fon do [[Isotop]]e** fon aal do bekoande chemiske Elemente fon ju **füüfte [[Perioden fon dät Periodensystem|Periode]]**.

Ne Uursicht uur aal wiedere Isotope as uk ne Legende is in dän Haudartikkel *[[Lieste fon do Isotope]]* tou fienden.

## 37 [[Rubidium]]

## 38 [[Strontium]]

## 39 [[Yttrium]]

## 40 [[Zirconium]]

## 41 [[Niobium]]

## 42 [[Molybdän]]

## 43 [[Technetium]]

## 44 [[Ruthenium]]

## 45 [[Rhodium]]

## 46 [[Palladium]]

## 47 [[Säälwer]]

## 48 [[Cadmium]]

## 49 [[Indium]]

## 50 [[Tin]]

## 51 [[Antimon]]

## 52 [[Tellur]]

## 53 [[Iod]]

## 54 [[Xenon]]
Lieste fon do Isotope/7. Periode

Dissen Artikkel is ne **Lieste fon do [[Isotop]]e** fon aal do bekoande chemiske Elemente fon ju **soogende [[Perioden fon dät Periodensystem|Periode]]**.

Ne Uursicht uur aal wiedere Isotope as uk ne Legende is in dän Haudartikkel *[[Lieste fon do Isotope]]* tou fienden.

## 87 [[Francium]]

## 88 [[Radium]]

## 89 [[Actinium]]

## 90 [[Thorium]]

## 91 [[Protactinium]]

## 92 [[Uran]]

## 93 [[Neptunium]]

## 94 [[Plutonium]]

## 95 [[Americium]]

## 96 [[Curium]]

## 97 [[Berkelium]]

## 98 [[Californium]]

## 99 [[Einsteinium]]

## 100 [[Fermium]]

## 101 [[Mendelevium]]

## 102 [[Nobelium]]

## 103 [[Lawrencium]]

## 104 [[Rutherfordium]]

## 105 [[Dubnium]]

## 106 [[Seaborgium]]

## 107 [[Bohrium]]

## 108 [[Hassium]]

## 109 [[Meitnerium]]

## 110 [[Darmstadtium]]

## 111 [[Roentgenium]]

## 112 [[Ununbium]]

## 113 [[Ununtrium]]

## 114 [[Ununquadium]]

## 115 [[Ununpentium]]

## 116 [[Ununhexium]]

## 117 [[Ununseptium]]

## 118 [[Ununoctium]]
Lieste fon do Isotope/6. Periode

Dissen Artikkel is ne **Lieste fon do [[Isotop]]e** fon aal do bekoande chemiske Elemente fon ju **oachte [[Perioden fon dät Periodensystem|Periode]]**.

Ne Uursicht uur aal wiedere Isotope as uk ne Legende is in dän Haudartikkel *[[Lieste fon do Isotope]]* tou fienden.

## 55 [[Caesium]]

## 56 [[Barium]]

## 57 [[Lanthan]]

## 58 [[Cer]]

## 59 [[Praseodym]]

## 60 [[Neodym]]

## 61 [[Promethium]]

## 62 [[Samarium]]

## 63 [[Europium]]

## 64 [[Gadolinium]]

## 65[[Terbium]]

## 66 [[Dysprosium]]

## 67 [[Holmium]]

## 68 [[Erbium]]
 

## 69 [[Thulium]]

## 70 [[Ytterbium]]

## 71 [[Lutetium]]

## 72 [[Hafnium]]

## 73 [[Tantal]]

## 74 [[Wolfram]]

## 75 [[Rhenium]]

## 76 [[Osmium]]

## 77 [[Iridium]]

## 78 [[Platin]]

## 79 [[Gould]]

## 80 [[Kwäksäälwer]]

## 81 [[Thallium]]

 

## 82 [[Lood]]

## 83 [[Bismut]]

## 84 [[Polonium]]

## 85 [[Astat]]

## 86 [[Radon]]
Gevelsberg

Ju Stääd **Gevelsberg** (hoochdüütsk *Gevelsberg*) is ne Stääd in Noudrhien-Wäästfoalen in Düütsklound. 
Un so hied ju uur 32.400 Ienwoonere, man däälich nit moor.

## Ferbiendenge ätter buuten

*Offizielle Websiede fon Gevelsberg
Lieste fon do Isotope

Dissen Artikkel is ne **Lieste fon do [[Isotop]]e** fon aal bekoande chemiske Elemente sortierd ätter dän Ordnengstaal. Foar älk Isotop sunt sin Gehalt in natüürelke Foarkuumen, ju Spinparität, radioaktive Ferfaalsoard un Hoolichwäidstied anroat.

## Uursicht

* Weblinks

## Legende

In ju Spalte *Isotop* rakt ju Taal foar dät Element (z.&nbsp;B. bei 1H die 1) ju Massentaal an. Trät in ju Beteekenge noch n m ap (z.&nbsp;B. 16m1N), so is deermäd n Käädenisomer meend. Ju Taal bääte dät m is deerbie ne Nummerierenge fals moorere Käädenisomere aptreede.

## Fräi [[Neutron]]

## Isotope fon do Elemente

Ju Lieste fon do Isotope is unnergliederd in do jewielige Perioden:

* '''Lieste fon do Isotope fon ju 1. Periode'''
* '''Lieste fon do Isotope fon ju 2. Periode'''
* '''Lieste fon do Isotope fon ju 3. Periode'''
* '''Lieste fon do Isotope fon ju 4. Periode'''
* '''Lieste fon do Isotope fon ju 5. Periode'''
* '''Lieste fon do Isotope fon ju 6. Periode'''
* '''Lieste fon do Isotope fon ju 7. Periode'''

## Weblinks
*It’s Elemental - Doaten tou Elemente un Isotope (ängelsk)

## Sjuch uk
* Isotop
* Isotopenunnersäikenge
* Radioaktivität
* Hoolichwäidstied
* Radionuklid
* Fajans-soddysche Ferschuuwengssatse (1913 Kasimir Fajans un Frederick Soddy)
* PSE mäd Antaal fon do Isotope
* Isotopentabelle 
* Insel fon ju Stabilität
* Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)
Stich

N **Stich** beteekent ne Spielrunde bie ferscheedene Koartenspiele, do wäide deeruum uk *Stichspiele* naamd.
## Stiche
N Spieler *spielt uut*, d.&nbsp;h. lait ne Spielkoarte ap dän Disk un de Riege ätter lait älken uur Spieler ne Koarte bietou – bie do maaste Spiele in Klokwiesersin, bie dät Tarock juun dän Klokwiesersin.

Dän Stich *wint* (*moaket*) dän Spieler, die der ju hoochste Koarte spield häd; hie kricht do uutspielde Koarten, lait do *ferdäkt* foar sik ou un spielt toun naisten Stich uut. 

Wäkke Koarte as *hoochste* jält, is fon do individuelle Spielräägele ouhongich.
			  
Bie n Spil *sunner* Truuf (*Sans atout* of *No trump*), z.&nbsp;B. n äntspreekenden Kontrakt bie dät Bridge wint die Spieler dän Stich, die ju hoochstrangige Koarte fon ju uutgespielde Faawe in dän Stich laid häd.
					
Bie n Spil *mäd* Truufe wint die Spieler, die dän hoochste Truuf in dän Stich laid häd. Schuul in dän Stich naan Truuf lääse, so jält ju Räägel as bie n Spil sunner Truuf.

*Biespil*: Cœur (Haat) is Truuf. Noud spielt &clubs;&nbsp;3, Aast spielt &hearts;&nbsp;8, Suud spielt &clubs;&nbsp;8 un Wääst rakt &hearts;&nbsp;9, so *sticht* Wääst mäd ju &hearts;&nbsp;9 as hoochsten Truuf. In n Spil sunner Truuf wuude Suud dän Stich mäd &clubs;&nbsp;8 as hoochste Koarte fon ju anspielde Faawe winne.

Stiche wäide *ferdäkt* oulaid, oulaide Stiche duuren in Algemeenen wüülst n Spil *nit* moor ankieked wäide, daach rakt et hier Uutnoamen: Bie dät Schnapsen is et biespilswiese oafte so, dät n Spieler do oaine Stiche truchkiekje duur un sik dän eerste Stich fon dän Juunpaatäi wiese läite kon.

## Twonge
Bie do maaste Stichspiele jäilde bestimde Räägele, wäkke Koarten touroat wäide duuren:
### Faawetwong
*Faawetwong* of *Betjoontwong* betjut, dät älken Spieler ferplichted is, ne Koarte fon ju Faawe fon ju toueerst uutspielde Koarte tou spieljen, sofier er deertou instande is (*Faawe betjoonje* blw. *Faawe bekanne*). 

Besit n Spieler neen äntspreekende Koarte, so duur er so man ne uur Koarte spielje (*ousmiete*). 

Besit n Spieler moorere Koarten fon ju anspielde Faawe, so houget er *nit* unbedingd ne haagerwäidige Koarte tou spieljen, hie houget nit tou fersäiken, dän Stich tou winnen, hie kon uk *largierje*. Fgl. Whist, Bridge, usw.
Truuf

Die Uutdruk **Truuf** (dt. *Trumpf*) is ne foulkstüümelke Fereenfachenge fon dät Woud Triumph un beteekent algemeen in uurdrainen Sin n Foardeel. In Haudseeke ferwoant me dän Begriep oawers in dät Koartenspil.

Ieuwenske ju Beteekenge Truuf is uk dän Uutdruk **Atout** gebruukelk, so jäilde bie Bridge foar n Spil sunner Truuf do Oukuutengen **NT** foar *No trump* of **SA** foar *Sans atout*.
## Truuf in dät Koartenspil
Normoalerwiese sunt do Faawen (Failfaawen) fon dät Koartenspil Skällen, Haat, Skuppe un Äkkene blw. Karo, Haat, Piek un Kjuus unnernunner eerste moal gliekbegjuchtiged. Bie ferskeedene Spiele kumt oawers hääruut, dät een fon disse Faawen ne haagere Kraft toun Beloangjen fon n Stich kricht. Ju is dan do uur Faawen uuroardend un dät Foarhoundenweesen fon ne Truufkoarte in n Stich bewierket, dät dissen Stich an dän Besitter fon disse Truufkoarte gungt.
### Ferskeedene Truufoarde in eenpelde Spiele
Aal Koarten fon ju Faawe sunt dan Truuf, uk do sonaamde Lusken.
#### Spiele mäd foartied fäästlaide Truuffaawen blw. Koarten
* Dubbelkop = Skällen (bie dät frantsööske Blääd Karo)
* Skäipekop = Haat

#### Spiele mäd varioabele Truuffaawe
* Mäd Lootgluck:
** Whist
** Écarté
** Gaigel, Binokel
** Durak
* Truch Raitsjen:
** Skat
** Bieter (Variante fon Jass)
** Bridge
* Truch Truufgjucht
** Skuuwer, Differenzler (Variante fon Jass)
* Truch fääste Truuwe un Truufgjucht
** Watten (Fääste Truuwe: Haaten Köönich, Skällen Soogen, Äkkene Soogen)

#### Spiele mäd Extrakoarten foar Truuf
* Cego
* Tarot blw. Tarock

## Dät Koartenspil Truuf
Dät rakt uk n Spil mäd dän Noome Truuf. Spield wäd mäd Elfer Raus Koarten. Bie dit Stichspil is dät Siel, ätter Kriegen fon do Koarten ju genaue Antaal fon do Stiche foaruuttoutällen, do me ap Eende fon ju Runde moaked hääbe moate. Bie Roakjen fon ju Stichtaal rakt et Pluspunkte, uurs Minuspunkte.
## Uutdrukke
Uut ju spieltechniske Betjuudenge fon *Truuf* laitje sik in dän algemeene Sproakgebruuk uk eenige Uutdrukke ou:
* *"...n Truuf uutspielje..."* = wät oantwoudje, wät dän Uur tou n Swiegjen brangt; n twingend Argument lääwerje.
* *"...hie häd aal Truuwe in de Hounde.."* = hie häd aal Foardeele ap sien Siede
* of uk ju Froage *"Wät is Truuf?"*, sowät gliekbetjuudend mäd *"Wät rakt et Näis?"*