Plouch

Die **Plouch** is ne Reewe, ju bruukt wäd, uum Fäildere tou plougjen, also in Riegen uumtougreeuwen un tougjuchte tou moakjen.

## Äntwikkelenge
As me bie Uutgreeuwengen fon oolde Fäildere sjo kon, hieden do Ljuude eerste, as jo inne Jungsteentied mäd dän Fäildbau begonnen, bloot Grääfstokke. Leeter hääbe jo eenfache holtene Plouge deer uut äntwikkeld, do uur't Fäild leeken wuuden sunt, man nit so oardentelk as däälich, dät geen aal man kjuus un uurtwäärs, uumdät do jungsteentiedelke Plouge noch neen Blääd anne Skoar hieden, uum do Äidklüüten tou weenden, jo kuuden bloot Riete in ju Äide moakje. Uk düsse Oard tou plougjen kon däälich noch bie Uutgreeuwengen oun dän Boudem ärkoand wäide.

As do Moanskene läiweloa Metall feroarbaidje kuuden, hääbe jo do Spitte fon hiere Plouge deer mäd besloain, man dät duurde noch ne loange Tied, bit jo ap ju Skoar mäd Weendeblääd keemen sunt.

In do soogentiger Jiere fon't 1. Jierhunnert ätter Kristus skreeuw die roomske Wietenskupper Plinius die Allere in sien Natuurgeskichte:

Deeruut konnen wie leese, dät dät al in't eerste Jierhunnert ätter Kristus Plouge mäd Foarsoakse roat häd, fääre, dät touminst do Rhätere un Galliere Plouge hieden, do n gjucht Blääd tou't Weenden fon do Klüüten anne Skoar hieden, touminst do Galliere sogoar noch mäd Joole bietou, wät al gjucht nai an sun oolden Plouch uut uus Grootooldengeneratsjoon kumt.

Eer ju Buuräi mechanisierd wuude, is also uur bolde twoduusend Jiere nit fuul uurs wuuden. Man dät kumt uk deerfon, dät do domoalige Ärfiendengen, uk wan jo goud wieren, aiske loange Tied bruukten, uum sik truchtousätten. In fuul Rebätte fon Europa is noch loange Tied mäd Plouge oarbaided wuuden, do do Äidklüüten nit weende kuudene, touminst bit in't Middeloaler.

Mäd ju Mechanisierenge, besunners mäd do Sliepere, hääbe sik dan binne dät twintichste Jierhunnert baldoarich fuul Näierengen truchsät, toun Biespil hääbe do Plouge uurloang moor un moor Iersene kriegen: Foar Hoangste un Bäiste is sowät fuuls tou stuur, man do groote Maskienen moaket dät niks uut, somäd gungt dät mäd moorere Plouchiersen eenfach fuul gauer.

## Apbau fon n traditsjoonellen Plouch
### Die Plouch säärm
Wan die holtene Plouch ap e Gruund stoant, dan is dät Unnerste, wierap die Plouch stoant, die *Soole*. Dät is n fjauerkaantich Stuk Holt, deeroun dät *Plouchiersen*, dät in e Gruund ounsnit, mäd *Spiekere* ounhauen is. Dät Plouchiersen is foare spits, n gouden Fout loang un is dan buppe mäd Spiekere fäästnaild an dän *Krop*, dät is dät Iersen, wäkker ju Fuurge uumesmit. Die Krop is nu wier an dät *Rüüst* fäästmoaked, dät is n Stuk Holt, dät fon de Soole bit tou dän *Boom* uumhooch stoant. Dät Rüüst tjoont deertou, uum dän Krop un dät Plouchiersen mäd dän Boom tou ferbienden.

Bääte uut dän Soole kumt die *Stäit* hääruut, die is deroun, uum dän Plouch fäästtouhoolden un tou regierjen. Twiske dät Rüüst un de Stäit sit unner n *Twäärsstok*, die haalt dät Rüüst (beeter: dän Krop) an dän Stäit fääst. An dän Stäit, ieuwen fon dän Boom ou, sit nu noch n *Pänne*, deer die *Trompel* ounlaid wäd. Die Trompel wäd deertou bruukt, uum dän Plouch beeter aplichte tou konnen, un dan uk, uum dän Plouch skeen tou hoolden. Midde truch dän Stäit deer gungt die Boom, dät is n liek, tjuk Stuk Holt, die truch ju *Mulskeede* un truch dät Rüüst stöänd wäd, un toulääst ap dät Stal lait. Ju Mulskeede is n flak Stuk Holt, wäkker uut dän Soole hääruutkumt, truch dän Boom gungt un mäd dän Boom truch n *Bolt* ferbuunden is.

In dän Boom, ieuwen foar dät Plouchiersen, sit noch dät *foarnste Iersen* of uk ne iersene *Skieuwe*, ju sik rund traale kon. Dät Iersen of ju Skieuwe tjoont deertou, dän eerste Snied in e Gruund tou moakjen. Foar dät foarnste Iersen sitte midde ap dän Boom wäil n twintich Stuk litje iersene Hoaken (of *Puunen*), deeruur die lääste *Ring* fon dän *Oadel* stat wäd. Bääte fon dän Boom ou, ap e linker Siede sitte juun (ieuwenske) dät Plouchiersen un dät Rüüst, n poor Breede, do bit tou dän Soole liek häärdeel gunge un der deeruum foar sunt, dät ju Äide nit in dän Plouch kumt. Do Breede heete se *Plonken*.

### Teekenge


### Dät Plouchstal
Die uur Deel, die tou n fulboodigen Plouch heert, dät is dät *Plouchstal*, dät fon dän Plouch ounuumen wäide kon. Dät Stal is n *Oakse*, ju ap älke Siede n *Jool* häd. Boppe uut e Oakse kuume two *Skeede* hääruut, dät sunt two flakke Breede, mäd fuul Goate deeroun. Twäärs uur do Skeede gungt dän *Skoomel*, deer ap bee Siede n Gat oun is, deer do Skeede truch stat wäide. Do Goate in do Skeede, truch wäkker *Stikken* stat wäide, sunt deeruum deeroun, uum dän Skoomel, ap dän die Plouchboom lait, ap un deel stikje tou konnen. Uum dät Stal nu an dän Plouch fääst tou moakjen, sit bääte an dät Stal ne *Krompe*, deer die Oadel, dät is ne tjukke iersene Kätte, fon ju eene Siede ounhoaked wäd, wilst die uur Eend fon dän Oadel ap dän Plouchboom stat wäd. Foar dät Stal sit n *Brääd*, deer die groote Knäppel ounhoaked wäd, wier do Hoangste an ounspond wäide.

## Deele fon dän Plouch
Bolt m., Boom m., Brääd n., foarnste Iersen n., Foarplouch m., Haat n., Hoake m., Hoaken pl., Jool n., Krompe f., Krop m., Mulskeede f., Nubbeken pl., Oadel n., m., Pänne f., Plonken pl., Plouchboom m., Plouchiersen n., Plouchrääd n., Plouchskachte m., Plouchskoar *m., Plouchsoaks n., Plouchstaal n., Plouchstäit m., Puunen pl., Ring m., Rüüst n., Rüüstbrääd n., Skeeden pl., Skieuwe f., Skoomel m., Soole m., f., Spiekere pl.., Staal n., Stikken pl., Tappen pl., Trompel m., Twäärsboolke m., Twäärsstok m., Unneriersen n.