Bogotá

**Bogotá** [bo̞ɰo̞ˈta̠] *(amtelk *'Bogotá, Distrito Capital**, kuut **Bogotá, D.C.**)'' is ju Haudstääd fon [[Kolumbien]] un dät Ferwaltengs-Säntrum fon dät [[Departamento Cundinamarca]]. Mäd bolde 7,9 Millionen Ienwoonere (Stound 2013) is Bogotá dät grootste Metropol-Rebät fon Kolumbien un ju twäidgrootste Stääd fon [[Suudamerikoa]] (ätter ju [[Brasilien|brasilioanske]] Stääd [[São Paulo]]).

== Geografie ==

Ju Stääd lait in ju ''[[Sabana de Bogotá]]'', een fruchtbeere Hooch-Ieuwene fon do [[Anden]], ap een Hööchte fon 2640 Meetere uur dän Speegel fon ju See. Tichtebie roagje twäin Bierge ap, die [[Guadalupe (Bierich)|Guadalupe]] (3317 m) un die [[Monserrate (Kolumbien)|Monserrate]] (3152 m).

== Geskichte fon ju Stääd un hieren Noome ==

Ju uurspröängelke Befoulkenge fon dät Rebät wieren [[Indioaner]]e fon dät [[Chibcha]]-Foulk (uk wäil: ''Muisca''), man ju Chibcha-Kultuur waas al tou Begin fon't [[18. Jierhunnert]] bienaist uutstuurwen. Daach häd ju Stääd Bogotá hieren Noome fon ''Bacatá'', ju Haudstääd fon do Chibcha. Dät is so, uk wan ''Bacatá'' nit juust ap ju sälge Steede liech, man n Stuk fääre noudwäästelk, wier däälich ju Stääd [[Funza]] tou fienden is.

Wääruume is dät so? As Eende fon do 1530er Jiere eerste Funza ([[1537]]) gruunded wuude un ätters, in [[1538]], ju Militär-Deelläitenge, ju dät Kiensel fon Bogotá wäide skuul, do hiet eerste fonsäärm Funza "Bogotá", uumdät Funza ja ap dän Gruundsleek fon dät indioanske Bacatá stuude.

Wät däälich Bogotá is, wuude in [[1538]] as ''Nuestra Señora de la Esperanza'' ("Uus Frau fon ju Hoopenge" gruunded. Man dät waas ja eerste noch een militääriske Deelläitenge, un bie ju amtelke Stäädgruundenge, n Jier leeter, also [[1539]], roate me aan näien Noome, näämelk ''Santafé'' of ''Santa Fe''. Man dät is ja juust naan säildenen Noome foar een Stääd, un so wuude ju tou Unnerskeedenge fon glieknoomige Steede mäd Ferwies ap ju Noaberstääd "''Santafé de Bogotá''" naamd.

''Santafé de Bogotá'' waas in ju Kolonioaltied ju Haudstääd fon [[Näigranada]], un touhoope mäd [[Cartagena (Kolumbien)|Cartagena de Indias]] een fon do wichtichste Stääde ap dät Rebät, wier däälich Kolumbien lait. In't Jier [[1803]] besoachte [[Alexander von Humboldt]] dän Biologe [[José Celestino Mutis]], die in ''Santafé de Bogotá'' lieuwde.

Deelwiese truch dän grooten Ienfloud fon do Kreolen, do in ju Stääd lieuwden, äntstuude deer ju kolumbioanske Uunouhongegaids-Bewäägenge, ju ap dän [[20. Juli]] [[1810]] ju eerste Oukleeuwenge fon [[Spanien]] roakede. Man do Spaniere kuuden dät Rebät wier tourääch winne, eerste in [[1819]] wuude Kolumbien eendgultich aan oainen Stoat.

Bie ju Uunouhongegaid wuude ju Stääd amtelk mäd dän oukuutede Noome ***Bogotá**' beteekend, dät oolde Bacatá hiet nu [[Funza]]. Bogotá wuude Haudstääd fon [[Groot-Kolumbien]]. Dät uumfoatede domoals nit bloot dät Lound Kolumbien fon däälich, man uk do Rebätte, wier däälich [[Venezuela]], [[Ecuador]] un [[Panama]] lääse.

Burgerkriege lieten ju Stääd in ju Foulgetied nit tou Raue kuume. Besunners läip waas ju *Guerra de los Mil Dias* ([[Kriech fon do duusend Deege]]) in do Jiere [[1899]] bit [[1902]].

In't twintichste Jierhunnert wuude ju Ienwoonertoal, man uk ju kulturelle Betjuudenge fon ju Stääd gratter.

In [[1948]] wuude in Bogotá ju [[Organisatsjoon fon Amerikoanske Stoaten]] gruunded, man düt Skjoonis wuude blouderch unnerbreeken truch dän Moort oun dän populääre Präsidentskups-Kandidoat fon ju Liberoale Paatäi [[Jorge Eliécer Gaitán]] ap dän [[9. April]] [[1948]]. Deeruum koom dät tou dän sonaamde *Bogotazo*, do hääbe do Ljuude in Massen randalierd un Skändoal moaked un ju Stääd plunnerd. Tou düsse Tied woonde dät leetere [[Kuba|kuboanske]] Stoats-Upperhaud [[Fidel Castro]] in Bogotá.

Ätter dän Bogotazo äntwikkelde sik ju Stääd heel uurs. Do rieke Familien, do bit tou düsse Tied in ju Midde fon ju Stääd woond hieden, looken in uur Stääd-Deele of in Noabersteeden so as *Chapinero*, *El Chicó* un *Usaquen* grootstendeels in't Noude fon ju Stääd.

Uk in dän twäide Haaldeel fon't twintichste Jierhunnert wuude dät in Bogotá nit rauelker. Fon [[1953]] bit [[1957]] tou waas Diktoatuur in Kolumbien, ätters koom in do 1970er Jiere wuude een linke [[Guerilla]]-Organisatsjoon, ju [[Movimiento 19 de Abril|M-19]], gruunded. Uk ju Drogen-Mafia koom bie litjen ätter ju Stääd.

Ap dän [[30. April]] [[1984]] wuude die Justizminister [[Rodrigo Lara Bonilla]] truch ju Drogen-Mafia in't Noude fon ju Stääd möärend. Dät broachte een Konfrontatsjoon twiske dän Stoat un do Kartelle fon dän Drogen-Honnel in't heele Lound. Ap dän [[6. November]] [[1985]] noomen Guerilleros fon ju M-19 dän Justiz-Palast in Bogotá ien. As ju Stoats-Moacht dän Justiz-Palast tourääch-ärooberde, kostede dät hunnerde Moanskene dät Lieuwend. Kuut leeter, ap dän [[13. November]] [[1985]] briek die Vulkoan [[Nevado del Ruiz]] uut, wiertruch dät ap dän Top fon dän Bierich tou een Snee-Smilte koom un in'e Foulge een Hoochwoater fon ju Äi *Lagunilla* ju Stääd [[Armero]] in Mudde ferskäddede. Duusende koomen in ju Floud uum't Lieuwend un foar fuul, do dät uurlieuwden, wuude ju Haudstääd Bogotá een näie Heemat.

In 1991 roate dät een näie Ferfoatenge foar Kolumbien, deeroane wuude ju Stääd wier mäd hieren oolden Noome *Santafé de Bogotá* beteekend. Man in 2000 wuude die Noome al wier oukuuted tou *Bogotá''.

Uk wan ju M-19 nu ap freedelke Wiese - as politiske Paatäi - agiert, häd ju Stääd bit däälich noch fuul unner ju Drogen-Mafia un unner'n Terrorismus tou lieden.

## Wällen
* Groote Deele fon düssen Artikkel äntstuuden in Ounlienenge oun ju düütsksproakige Wikipedia.