open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2023

## Foarfaale
* Globoale Apwoormenge: Dät Jier 2023 waas in'n waareldwieden Truchsleek bit do tou dät woormste Jier sänt touminst 1850, 1,48 °C woormer as fon 1850-1900. Man 2024 is noch läpper wuuden.

* 6. Februoar: Truch two läipe Äidbieuwjen (sjuch Äidbieuwjen in ju Turkäi un Syrien 2023), besunners in do turske Provinsen Kahramanmaraş un Gaziantep juust so as in dät Noude fon Syrien faale tjoonduusende Bauwierke in sik touhoope. Deer stierwe moor as 56.000 Ljuude truch un moor as 110.000 Ljuude wäide ferseerd.
* 4. April: Finlound kumt in ju NATO.
* 15. April: Do lääste tjo Atoom-Krääftwierke in Düütsklound, in't Oamselound, in Bayern un in Baden-Württembierich, wäide ouskaltet.
* 6. Moai: Krounenge fon dän britisken Köänich Koarl III. (ängelsk: Charles III.) in ju Westminster-Abtäi.
* 6. Juni: Ukraine-Kriech -- Ruske Besättengs-Troppen sprängje dän Staudom fon dät Woater-Krääftwierk Kachowka in Nowa Kachowka in ju suudelke Ukraine. Uumdät dät Krääftwierk midde ap ju Front lait, beskäildiget Ruslound uk ju Ukraine, dät ju dän Dom beskeeten hiede, man leetere Unnersäikengen wiese, dät do ruske Troppen skäildich sunt.
* 23. bit 24. Juni: Ukraine-Kriech -- Apstound fon ju Miliz "Gruppe Wagner" unner Jewgeni Prigoschin in Ruslound. Die "Marsk ap Moskau" kumt gau foaroun, man wäd bolde ap Fermiddelenge fon dän wietrusken Diktoatoor Lukaschenka be'eended.
* 23. August: Unner bit nu tou uunapkloorde Uumstounde faalt bie dät Täärp Kuschenkino in ju ruske Oblast Twer aan Fljooger deel. Deerbie stäärft monken uur uk Jewgeni Prigoschin, die as Milizen-Fierder un Kriechs-Ferbreeker eerste oun ju Siede fon dän Diktoatoor Putin juun ju Ukraine steen, man leeter aan Apstound juun Putin fersoacht hiede.
* 7. Oktober: In aan groot ounlaiden Oungriep, wier do Terroristen fon dän Gaza-Striepe uut tou Lound, Lucht un See Israel oungriepe un foaruurgungend uk Lound besätte, begint ju Terrormiliz Hamas aan Massenmoort oun ju Befoulkenge. 1182 Ljuude wäide uumebroacht, do maaste Doode sunt israeelske Juuden. Sänt ju Schoah sunt foar dät eerste Moal so fuul Juuden ap aan Dai möärend wuuden. Monken do Doode sunt 695 israeelske Zivilisten (deerbie uk 36 Minnerjierige), 373 Liede fon do israeelske Seekerhaidskrääfte un 73 Buutloundere. Moor as 5400 Ljuude wuuden ferseerd un 250 as Jeesel ätter dän Gaza-Striepe wai broacht.
* 27. Oktober: Israel reagiert ap dän Terror-Oungriep fon dän 7. Oktober mäd een groot ounlaide Boudem-Offensive in dän Gaza-Striepe. In ju Offensive skäl ju Terrormiliz Hamas fernäild wäide. Man fon ju palästinensiske Sivil-Befoulkenge stierwe masse Ljuude, ätter kuute Tied moor Ljuude, as do Terroristen toufoarne in Israel möärend hieden.
The Beach Boys

**The Beach Boys** is n rockkoppel uut Fereende Stoaten fon Amerikoa.
Meegliedere fon dän Koppel wieren:

* Mike Love
* Brian Wilson
* Alan Jardine
* Dennis Wilson
* Carl Wilson
* Bruce Johnston
* David Marks

## Ju Discografie
* *Surfin’ Safari* (1962)
* *Surfin’ U.S.A.* (1963)
* *Surfer Girl* (1963)
* *Little Deuce Coupe* (1963)
* *Shut Down Volume 2* (1964)
* *All Summer Long* (1964)
* *The Beach Boys’ Christmas Album* (1964)
* *The Beach Boys Today!* (1965)
* *Summer Days (And Summer Nights!!)* (1965)
* *Beach Boys’ Party!* (1965)
* *Pet Sounds* (1966)
* *Smiley Smile* (1967)
* *Wild Honey* (1967)
* *Friends* (1968)
* *20/20* (1969)
* *Sunflower* (1970)
* *Surf’s Up* (1971)
* *Carl And The Passions: "So Tough"* (1972)
* *Holland* (1973)
* *15 Big Ones* (1976)
* *The Beach Boys Love You* (1977)
* *M.I.U. Album* (1978)
* *L.A. (Light Album)* (1979)
* *Keepin' The Summer Alive* (1980)
* *The Beach Boys* (1985)
* *Still Cruisin’* (1989)
* *Summer In Paradise* (1992)
* *Stars And Stripes Vol. 1* (1996)
* *That’s Why God Made The Radio* (2012)
Aserbaidschanske Manat

Die **Aserbaidschanske Manat** is siet 1991 ju nationoale Munte fon Aserbaidschan. Ju offizielle ISO-4217-Kode fon dän Manat is AZN un dät Symbol is ₼.

## Ferbiendenge ätter Buuten

* Aserbaidschanske Manatskiene (*Düütsk* un *Ängelsk*)
Yeat

**Noah Olivier Smith** alias **Yeat** (* 26. Februoar 2000 in Irvine, Kalifornien) is n Rapper uut do Fereende Stoaten.

## Weblinks
* Websiede fon Yeat
Voorne aan Zee

**Voorne aan Zee** is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Hellevoetsluis is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 189,83&nbsp;km² un deer woonje 74.000 Moanskene (2023).
Luiz Inácio Lula da Silva

**Luiz Inácio Lula da Silva** (/luˈiz iˈnasju ˈlulɐ dɐ ˈsiwvɐ/  ), (* 27. Oktober 1945 in Caetès) is aan brasilioansken Politiker en waas fon 2003 bit 2011 die fjautichste Präsident fon Brasilien.

Ätterdät hie ju Präsidentskupsköär in Brasilien 2023 in ju Steetköär ap n 30. Oktober fon dät Jier mäd 50,9% won, is hie sänt dän 1. Januoar 2023 Stoatspräsident fon dät Lound, hie uurnoom dät Boantje fon Jair Bolsonaro.

## Sjuch uk
Vianen

**Vianen** waas ne Meente in ju Provints Utrecht (un ju Provints Suudhollound) in do Niederlounde. Vianen waas n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 20,54&nbsp;km² un deer woonje 16.540 Moanskene (2022).
Meierijstad

**Meierijstad** is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Veghel is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 185,52&nbsp;km² un deer woonje 82.613 Moanskene (2022).
Beyoncé

**Beyoncé Giselle Knowles** (bädden ap dän 4. September 1981), beeter bekoand as **Beyoncé**, is ne amerikoanske Pop-Singer-Songwriter, Donserske, Schauspielerske un n Moude-Biespil.

## Ju Discografie

* 1998 - *Destiny's Child* (Destiny's Child)
* 1999 - *The Writing's on the Wall* (Destiny's Child)
* 2001 - *Survivor* (Destiny's Child)
* 2003 - *Dangerously in Love*
* 2004 - *Destiny Fulfilled* (Destiny's Child)
* 2006 - *B'Day*
* 2008 - *I Am... Sasha Fierce*
* 2011 - *4*
* 2013 - *Beyoncé*
* 2016 - *Lemonade*
* 2022 - *Renaissance*

## Ferbiendenge ätter buuten
17. Januoar

Die **soogentienste Januoar** is die soogentienste Dai in dän Gregorioansken Kalänner, somäd blieuwe noch 348 (in Skaltjiere 349) Deege bit tou dät Eende fon't Jier tou.

## Geböärnisse
* 1793: In ju Frantsööske Revolutsjoon beslut die Nasjonoalkonvent dät Doodesuurdeel fon Köönich Ludwig XVI. 
* 1852: Dät Fereende Köönichriek un sowät fieuwduusend Buurenfoamieljen unnerteekenje ju Sand River Convention, ju do Buuren ju Uunouhongegaid in do Rebätte noudelk fon ju Äi Vaal touärkoant (kiek uk ap ju Siede Transvaal!).
* 1944: Mäd ju Slacht uum Monte Cassino oun ju Gustav-Lienje bie dät oolde Klaaster Montecassino begint een fon do loangste un ferlästriekste Slachte fon dän Twäiden Waareldkriech.
* 1945: Uumdät ju Roode Armee naier kumt, begint ju Besättenge unner Richard Baer mäd ju Evakuierenge fon dät KZ Auschwitz-Birkenau.
* 1945: Ju Roode Armee äroobert in dän Twäiden Waareldkriech Warschau, wier tou düsse Tied bienaist neen Moanskene sunt.
* 1946: Die UN-Seekerhaidsräid hoaldt sien eerste Sittenge ou.
* 1991: Die Düütske Buundesdai köärt Helmut Kohl, ätterdät die ju Buundesdais-Köär 1990 wunnen häd, foar dät trääde Moal as Buundekanzler fon Düütsklound, dät eerste Moal ätter ju Wierfereenigenge.
* 1991: Een Allianz unner Fierenge fon do Fereende Stoaten fon Amerikoa gript dän Irak in ju Operation Desert Storm oun, uum Kuwait fon ju irakiske Besättenge tou befräien. Toumäts is uk fon dän 16. Januoar tou leesen, dät kumt fon ju Tied-Ferskuuwenge. Ätter US-Aastkusten-Tied waas dät noch die 16. Januoar säiwends, wilst die Oungriep ätter ju Tied, wier hie begon, ap dän 17. smäidens uum Klok tjo waas.
* 1991: Mäd dän Dood fon sin Foar Olav V. wäd Harald V. die näie Köänich fon Norweegen.

## Tou Waareld keemen
* 1504: Pius V., Poabst
* 1647: Elisabeth Hevelius, Danziger Astronoominne
* 1706: Benjamin Franklin, US-amerikanischer Stoatsmon un Diplomoat, Pränter, Ferlääser, Skrieuwer, Natuurwietenskupper
* 1899: Al Capone, US-amerikoansken Ferbreeker
* 1901: Elia di San Clemente, seelichspreekene italieenske Nunne
* 1908: Freda Niemann, düütske evangeelske Pestoorske
* 1942: Muhammad Ali, US-amerikoansken Bokser
* 1958: Gabriel Mbilingi, roomsk-kathoolsken Äärts-Biskop fon Lubango in Angola
* 1964: Michelle Obama, US-Amerikoanske Affekoatinne un Wieuwmoanske fon Barack Obama
* 1974: Miriam Rose, düütske evangeelske Theologinne un Hoochskoulkoasterske

## Stuurwen
* 395: Theodosius I., roomsken Kaiser
* 1329: Rosaline fon Villeneuve, hillich-spreekene frantsööske Kartäuser-Nunne
* 1456: Elisabeth fon Lothringen, Oadelige, Skrieuwerske un Uursätterske
* 1874: Chang un Eng Bunker, noomensreekende siameesiske Twillinge
* 1874: Claude de Perrot, Swaitser evangeelsken Pestoor un Hoochskoulkoaster
* 1961: Patrice Lumumba, kongoleesken Ministerpräsidänt (möärend, Doatum uunseeker)
* 1981: Hugo Aufderbeck, Theologe un Biskop
* 1991: Olav V., norweegisken Köänich
* 2002: Jan Bulank, sorbisken Komponist un Chor-Dirigent
* 2007: Alice Auma, ugandiske Sekten- un Rebellen-Fierderske
* 2012: Phil Bosmans, belgisken Oardens-Gäistelken un Skrieuwer
* 2020: Rahşan Ecevit, turske Skrieuwerske un Politikerske
21. Januoar

Die **eenuntwintichste Januoar** is die eenuntwintichste Dai fon dän Gregorioansken Kalänner, somäd blieuwe noch 344 (of in Skaltjiere 345) Deege bit tou dät Eende fon't Jier tou.

## Foarfaale
* 1246: Bloot aan Dai ätter Begin fon dät Konklave wäd Innozenz V. foar'n Poabst kädden. Innozenz V. is die eerste Poabst, die ätter do Konklave-Sätgjuchte fon Gregor X. kädden wuude, un hie is die eerste Dominikoaner, die Poabst wuuden is.
* 1643: Die Niederloundske Seefoarder Abel Tasman äntdäkt Tonga in dän Pazifik.
* 1793: In dän Ferloop fon ju Frantsööske Revolutsjoon wäd Ludwig XVI. mäd ju Guillotine waigjucht.
* 1824: Aschanti-Kriege: Een Heer fon dät Aschanti-Riek, lain in Ghana fon däälich, roaket een fernäilende Uurwinnenge uur een britiske Troppe unner Gouverneur Sir Charles MacCarthy un woart deer sien Unouhongegaid in't Bäätelound fon ju Gouldkuste mäd.
* 1946: In Hessen rakt dät Kommunoal-Köäre, dät sunt do eerste fräie Köäre ap düütsken Boudem sänt 1933
* 1980: Ju Chineeske Muure wäd unner Toankmoal-Skuts stoald
* 2017: Mäd dän Women’s March on Washington demonstrierje sowät 700.000 Moanskene, in't heele Lound moor as een Million, foar Wieuwljuude-Gjuchte, sosjoale Gjuchtfäidegaid un Moanskengjuchte. Bäätergruund sunt do wieuwljuudefäindelke un rassistiske Meenengen fon dän näien US-Präsident Donald Trump.
* 2019: Taliban-Terroristen griepe een militärisk Trainings-Leeger in ju afghaniske Provinz Wardak oun. Jo bruuke een Auto-Bumbe un Skjootwoapen. Dät rakt 126 Doodesoffere, plus do tjo doode Oungriepere, un buppdät bit tou 70 Ferseerde.

## Tou Waareld keemen
* 1867: Ludwig Thoma, düütsken Skrieuwer
* 1954: Thomas de Maizière, düütsken Politiker
* 2004: Prinsässinne Ingrid Alexandra fon Norwegen

## Stuurwen
* 1118: Paschalis II., Poabst
* 1872: Franz Grillparzer, aastriekisken Skrieuwer
* 1924: Wladimir Iljitsch Lenin, rusken kommunistisken Politiker un Revolutsjoonäär, marxistisken Theoretiker, Paatäi- un Regierengs-Boas
* 2020: Katerina Angelaki-Rooke, griechiske Skrieuwerske
28. Januoar

Die **oachtuntwintichste Januoar** is die oachtuntwintichste Dai fon dän Gregorioansken Kalänner, somäd blieuwe noch 337 (of in Skaltjiere 338) Deege bit tou dät Eende fon't Jier tou.

## Foarfaale
* 98: Aan Dai ätter dän Dood fon Nerva, dän eersten Adoptivkaiser, wäd die fon him n poor Mounde in't Foaren adoptierde Trajan foar'n näien Kaiser uutruupen.
* 1887: In Paris begint die Bau fon dän Eiffeltouden.
* 1987: Michail Gorbatschow aasket in sien Rääde bie dät Plenum fon't Säntroalkommitee fon ju Kommunistiske Paatäi fon ju Sowjetunion Reformen: Dän Begin fon Glasnost un Perestroika.

## Tou Waareld keemen
* 1796: Montanus Hettema, Wäästfräise un Ärfoarsker fon ju Seelter Sproake
* 1930: Kurt Biedenkopf, düütsken Politiker
* 1955: Nicolas Sarkozy, frantsöösken Politiker, Minister, Stoatspräsidänt
* 1966: Andrea Berg, düütske Sjungerske

## Stuurwen
* 814: Koarl die Groote, frankisken Köänich un "roomsken" Kaiser
* 1596: Francis Drake, ängelsken Fräibüüter, Äntdäkker, Vize-Admiroal un eersten ängelsken Waareld-Uumsailer
* 1725: Päiter die Groote, Tsoar fon Ruslound (Doatum ätter dän Julioansken Kalänner, ätter dän gregorioansken waas dät die 8. Februoar)
* 1956: Marie Juchacz, düütske Sosjoal-Reformerske un Striederske foar do Gjuchte fon Wieuwljuude, Gruunderske fon ju Oarbaider-Wäilfoard (Arbeiterwohlfahrt / AWO)
* 2001: Ivan Prasko, Biskop fon ju ukrainiske griechisk-kathoolske Säärke
* 2002: Astrid Lindgren, sweediske Skrieuwerske fon Bäidensbouke
* 2021: Lida Barrett, US-amerikoanske Mathematikerske un Hoochskoulkoasterske
29. Januoar

Die **njuugenuntwintichste Januoar** is die njuugenuntwintichste Dai fon dän Gregorioansken Kalänner, somäd blieuwe noch 336 (of in Skaltjiere 337) Deege bit tou dät Eende fon't Jier tou.

## Foarfaale
* 1616: Do niederloundske Seefoardere Jacob Le Maire un Willem Cornelisz Schouten sailje eerstmoals ap dän Wai uum dät Kap Hoorn in dän Pazifik.
* 1794: Tjohunnert Weeuwer-Määstere stoarmje dät Räidhuus fon Augsbuurich, uum een Ferbod fon dät Ienfieren fon buutloundske Stof-Weeren tou bewierkjen.
* 1886: Carl Benz mäldet dät eerste praxisdoogelke Automobil ap ju Waareld foar n Patent oun.
* 1942: Mäd dät Protokoll fon Rio de Janeiro gungt die Peruoansk-Ecuadorioanske Kriech tou Eende. Peru kricht dät twiske him un Ecuador striedige Rienwoold-Rebät tou-ärkoand.
* 1929: Die Romoan *Im Westen nichts Neues* fon Erich Maria Remarque kumt in dän Honnel. Sien eerste Aplääse is truch Foarbestaalengen glieks fergriepen.

## Tou Waareld keemen
* 1499: Katharina von Bora, düütske Reformatoorinne un Wieuwmoanske fon Martin Luther
* 1843: William McKinley, Präsident fon do Fereende Stoaten fon Amerikoa
* 1954: Oprah Winfrey, US-amerikoanske Wiedkieker-Moderatoorinne, Skauspielerske un Unnerniemerske

## Stuurwen
* 1814: Johann Gottlieb Fichte, düütsken Philosoph
* 1860: Ernst Moritz Arndt, düütsken Skrieuwer un Dichter, Ouoardenden fon ju Frankfurter Nasjonoalfersammelenge
* 1934: Fritz Haber, düütsken Chemiker un Nobelpries-Dreeger, Pionier fon ju chemiske Kriechsfierenge
* 2020: Georges-Hilaire Dupont, frantsöösken roomsk-kathoolsken Gäistelken un Biskop fon Pala in dän Tschad
2. Februoar

Die **twäide Februoar** is die 33. Dai fon dän Gregorioansken Kalänner, somäd blieuwe noch 332 (of in Skaltjiere 333) Deege bit tou dät Eende fon't Jier tou. Uumdät die twäide Februoar (in ju Wäästsäärke) die fjautichste Dai fon ju Wienoachtstied is, wäd ap düssen Dai Ljoachtmisse fierd.

## Foarfaale
*  962: Die Liudolfinger Otto I. un sien Wieuwmoanske Adelheid wäide in Room truch Poabst  Johannes XII. as Kaiser un Kaiserske kround. Düt Geböärnis jält däälich as Gruundengs-Doatum fon't Hillige Roomske Riek, wier oane dät Roomske Riek in'n Sin fon ju *[[Translatio imperii]]* fääre bestounde skuul.
* 1119: Guido, Suun fon dän Groaf Wülm fon Burgund, wäd as Ätterfoulger fon Gelasius II. as Poabst kädden un nimt dän Noome Calixtus II. oun.
* 1194: Richard Leeuwenhaat wäd uut sien Fangenskup ap ju Buurich Trifels ätter ju Betoalenge fon n Hooch Loosejäild un ju Laistenge fon aan feudoalen Eed ap dän Rieksdai in Mainz fräilät.
* 1536: Unner ju Uppermonskup fon Pedro de Mendoza wäd Buenos Aires gruunded, dät däälich ju Haudstääd fon Argentinien is. Ju Stääd wäd ätter n poor Jiere fon Indioanere fernäild un mout in 1580 näi gruunded wäide.
* 1831: Kardinoal Bartolomeo Alberto Cappellari wäd ätter een Konklave fon 54 Deege foar'n Poabst kädden un nimt dän Noome Gregor XVI. oun. Hie waas bit nu tou (Stound 2023) die lääste Poabst, die noch naan Biskop waas, as hie kädden wuude.
* 1848: Dät Eende fon dän Mexikoansk-Amerikoansken Kriech brangt in dän Free-Ferdraach fon Guadalupe Hidalgo do Fereende Stoaten fon Amerikoa masse näi Lound in't Wääste, dät in't Foaren tou Mexiko heerd hiede. Dät honnelt sik uum Rebätte, do däälich do US-Buundesstoaten Arizona, Kalifornien, Nevada, Utah un Deele fon Colorado, New Mexico un Wyoming uumfoatje. Buppedät akzeptiert Mexiko dän Río Bravo del Norte (uk: Rio Grande) as Skeed tou Texas.
* 1943: Do Düütske ferljoose ju Slacht fon Stalingrad juun ju Sowjetunion.

## Tou Waareld keemen
* 1649: Benedikt XIII. (Poabst)
* 1913: Masanobu Fukuoka, japoansken Mikrobiologe un Buur
* 1959: Hella von Sinnen, düütske Wiedkieker-Moderatoorinne, Komikerske un Synchron-Baalerske
* 1970: Anton Hofreiter, düütsken Politiker (Buundnis 90 / Do Gräine)

## Stuurwen
* 1769: Clemens XIII., Poabst
4. Februoar

Die **fjoode Februoar** is die 35. Dai fon dän Gregorioansken Kalänner, somäd blieuwe noch 330 (in Skaltjiere 331) Deege bit tou dät Eende fon't Jier tou.

## Foarfaale
* 1803: Johannes Haas gruundet ju Krombacher Bjoueräi.
* 1825: Ju Februoar-Floud 1825, een läipe Stoarmfloud, moaket läipe Skoaden loangs ju heele Noudsee-Kuste un kostet sowät 800 Ljuude dät Lieuwend. Deele fon Sylt wäide in ju See rieten, die noudelke Deel fon Jütlound wäd fon't Fäästlound ourieten un bieldet bit däälich dät Ailound Vendsyssel-Thy.
* 1857: Hermann Schaaffhausen begjucht ätter ju Unnersäikenge fon fossile Bunken uur aan bit nu tou uunbekoanden Ädder-Moanske, dän Neanderdoaler, in ju läichrhienske Sälskup foar Natuur- un Heelkunde in Bonn. Junner wiest hie aan Gips-Oudruk fon dät Skäädel-Täk, dät Johann Carl Fuhlrott in't Neanderdoal fuunen häd.
* 1861: Separatiske Stoaten in dät Suude fon do Fereende Stoaten sluute sik tou do Konföderierde Stoaten fon Amerikoa touhoope.
* 1889: Ju frantsööske Sälskup tou'n Bau fon dän Panamakanoal gungt in gjuchtelken Konkurs, mäd Skoade foar sowät 85.000 Skäildaaskere. Dät rakt Skändoal. Ju Oarbaid oun dän Kanoal mout foar't eerste ienstoald wäide.
* 1899: Een US-amerikoanske Patrouille beskjut phillipinske Suldoaten. Deermäd begint die Philippinsk-Amerikoanske Kriech twiske do Fereende Stoaten fon Amerikoa un do Philippinen, do sik juust eerste fon Spanien fräikamped hieden.
* 1919: Die Fersäik, een Räiderepublik tou gruundjen, wäd in Bremen blouderch deelsloain. In Bremerhoawen duurt dät noch n poor Deege langer.

## Tou Waareld keemen
* 1627: Robert Boyle, irisken Chemiker un Natuurwietenskupper
* 1871: Friedrich Ebert, eersten Riekspräsident fon ju Weimarer Republik
* 1897: Ludwig Erhard, twäiden Buundeskanzler fon ju Buundesrepublik Düütsklound
* 1906: Dietrich Bonhoeffer, düütsken luttersken Theologe un Wierstandskamper juun dän Nasjonoalsosjoalismus

## Stuurwen
*  211: Septimius Severus, roomsken Kaiser
*  708: Sisinnius, Poabst
*  856: Rabanus Maurus, Äärtsbiskop fon Mainz, Ferfoater fon two latienske Enzyklopädien
* 1041: Fujuwara no Kintō, japoansken oadligen Dichter
5. Februoar

Die **füüfte Februoar** is die 36. Dai fon dän Gregorioansken Kalänner, somäd blieuwe noch 329 (of in Skaltjiere 330) Deege bit tou dät Eende fon't Jier tou.

## Foarfaale
* 1265: Guido le Gros wäd fjauer Mounde ätter dän Dood fon Urban IV. in Perugia as Poabst kädden un nimt dän Noome Clemens IV. oun. As Poabst hoaldt hie sik sieläärge nit in Room ap.
* 1887: Ju Oper Otello fon Giuseppe Verdi wäd in Mailound uurapfierd.
* 1899: Ätter ju twodeegige Slacht uum Manila wilst dän Philippinsk-Amerikoansken Kriech konnen do Amerikoanere Manila hoolde, wilst sik do ienheemske Troppen fääre in't Bäätelound touräächluuke moutene.
* 2020: Die FDP-Politiker Thomas Kemmerich wäd mäd do Stämmen fon AfD, CDU un FDP foar'n Ministerpräsident fon Thüringen kädden. Apgruund fon ju AfD-Bedeeligenge jält dät as eerste Kooperatsjoon fon buurgerelke un gjuchtsextreme Paatäien un somäd as Tabu-Breek, dät rakt een Regierengs-Krise, wierap Kemmerich dul wäd un sien Boantje ätter kuute Tied wier deellait.

## Tou Waareld keemen
* 1808: Carl Spitzweg, düütsken Moaler

## Stuurwen
* 1894: Auguste Vaillant, frantsöösken Anarchist un Attentäter (waigjucht)
Fjuurlound

**Fjuurlound** (spoansk ***Tierra del Fuego***, *Lound fon dät Fjuur*, aleer ***Magellanica*** (ätter Ferdinand Magellan) is n Ailoundkoppel, foar dät Suudelke Spit fon Suudamerikoa. Fon't Fäästlound outränt is dät truch ju Magellansträite. Dät Ailound-Koppel häd een Loundflakte fon 73.746 km², wier fon 47.000 km² dät Haud-Ailound Isla Grande de Tierra del Fuego uutmoakje. Fjuurlound wuude in 1881 truch dän Meridioan 68°&nbsp;36′ fon wäästelke Loangte in aan aastelken Deel foar Argentinien (däälich ju Tierra del Fuego) un aan wäästelken Deel foar Chile (däälich ju Region Magallanes) apdeeld. In dän argentiensken Deel lieuwje sowät 127.000 Ljuude un in dän chileensken sowät 8000.

As jo in 1520 ju Magellansträite ärfoarskeden, foonten Magellan un sien Monljuude in't Noude neen Siedelengen, man in't Suude fon ju See-Äängte wieren snoagens fon't Skip uut masse Fjuure tou sjoon, as Magellan sin Chronist Antonio Pigafetta begjucht. Die Generoal-Kaptain Magellan naamde dät Lound deeruum "Fjuurlound".


Bielde:Laguna Esmeralda Landscape 2.jpg|Loundskup
Bielde:00 125 2510 Beagle-Kanal (Südamerika).jpg|N Glitsker
Bielde:Pingüino Papúa.jpg|N Iesels-Pinguin (*Pygoscelis papua*)
23. Januoar

Die **tjountwintichste Januoar** is die tjountwintichste Dai fon dän Gregorioansken Kalänner, somäd blieuwe noch 342 (of in Skaltjiere 343) Deege bit tou dät Eende fon't Jier tou.

## Foarfaale
* 1790: N poor Deege ätter hiere Ounkumst ap dät Ailound Pitcairn sätte do Moiterere fon ju Bounty dät Skip in Bround.
* 1900: Ap'e Naite fon ju Stääd Ladysmith in ju britiske Kap-Kolonie in Suudafrikoa begint mäd aan Oungriep fon do Briten unner Charles Warren ju Slacht fon Spion Kop in dän Twäiden Buurenkriech.
* 2020: Wäägen ju Kroankhaid COVID-19 wäd ju chineeske Metropole Wuhan unner Quarantäne stoalt un ouskat. Lufthoawen, Boanhof un Eepentelken Naiferkier wäide ticht moaked, do Ljuude mouten touhuus blieuwe.

## Tou Waareld keemen
* 1572: Johanna Franziska fon Chantal, hillich-spreekene frantsööske Oardens-Gruunderske
* 1783: Stendhal, frantsöösken Skrieuwer
* 1832: Édouard Manet, frantsöösken impressionistisken Moaler
* 1876: Rupert Mayer, düütsken roomsk-kathoolsken Pestoor, Jesuit, Wierstoundler juun do Nazis
* 1918: Gertrude Belle Elion, US-amerikoanske Biochemikerske un Pharmakologinne, Dreegerske fon dän Nobelpries
* 1970: Jonathan Meese, düütsken Kunstler

## Stuurwen
* 1944: Edvard Munch, norweegisken expressonistisken Moaler
* 1989: Salvador Dalí, kataloansken surreoalistisken Moaler
26. Januoar

Die **säksuntwintichste Januoar** is die säksuntwintichste Dai fon dän Gregorioansken Kalänner, somäd bieuwe deer noch 339 (of in Skaltjiere 340) Deege bit tou dät Eende fon't Jier tou.

## Foarfaale
* 1827: Ätter dät Eende fon ju spoanske Heerskup be'eendet in Peru aan Apstound juun dän regierenden Diktoator Simón Bolívar uk ju fon him forsierde Foarheerskup fon Groot-Kolumbien. Peru gungt sin oainen Wai.
* 1887: In ju Slacht bie Dogali wint een uurmoachtich äthiopisk Heer juun een 500 Mon stäärke italieenske Troppe. In ju Foulge ferstäärket Italien sien Moite uum Ienfloud in't aastelke Afrikoa; jo ploanje een Kolonie in Eritrea.
* 1950: Ju Ferfoatenge fon ju näi konstituierde Republik Indien wäd jäildend.
* 2015: Befräienge fon ju Stääd Kobanê truch kurdiske Troppen in dän Kriech juun  IS-Terroristen.

## Tou Waareld keemen
* 1781: Achim von Arnim, düütsken Dichter
* 1891: August Froehlich, düütsken roomsk-kathoolsken Pestoor, Wierstounds-Strieder juun ju NS-Diktoatuur un Märtyrer

## Stuurwen
* 1824: Théodore Géricault, frantsöösken Moaler
* 2003: Annemarie Schimmel, düütske Islamwietenskupperske
* 2020: Kobe Bryant, US-amerikoansken Basketbaal-Spieler
Gäddeldierte

Do **Gäddeldierte** (Dasypoda) bieldje ju eensige uurlieuwende Suugediert-Gruppe fon do Panserde Ieuwenlid-Dierte (Cingulata). Jo wäide däälich in two Foamiljen mäd aaltouhoope sowät 20 apstuuns foarkuumende Oarde iendeeld, buppedät sunt masse moor oun uutstuurwene Fertreedere bekoand. Ju Gruppe is uur dän suudamerikoansken Kontinent un do suudaastelke Deele fon Noudamerikoa fersprat; aan grootdeel fon do däälich lieuwjende Oarde konsäntriert sik in't säntroale un noudelke Suudamerikoa.

As eensige bekoande Suugediert-Gruppe fon däälich ferföigje do Gäddeldierte uur een buutere Panser-Bieldenge uut Bunken. Do mäd Houdenskuppen panserde Skuppendierte goolten aleer as nai fjuund, man dät waas ferkierd. Gäddeldierte lieuwje maasttieds aleeenich un in unnerskeedelke Mäite in Äid-Baue, wierbie jo oun düsse greeuwende Lieuwendswiese truch moorere Skelett-Modifikatsjoonen ounpaased sunt. As Haud-Neerenge wäide ferskeedene Insekten freeten, man wäkke Oarde freete uk Plonten of litjere Wierbelde Dierte. Ju Lieuwendswiese fon do Gäddeldierte is nit foar älke Oard goud unnersoacht, foaraaln wät ju Fermoorenge oungungt.

Dät Flask wäd fon Moanskene deelwiese as Ietelweere bruukt, wäkke Skelett-Deele wäide lokoal uk as Räistoffe foar't Hondwierk nuumen. Wäkke Oarde jäilde apgruunde fon hiere Boudemwroutjende Däidegaide as Loundploage. In Europa bekoand wuuden do Gäddeldierte foar't eerste Moal tou Begin fon't 16. Jierhunnert, ju Eerstbeskrieuwenge fon do Dasypoda is uut dät Jier 1885 / 1886.

Ju Äntwikkelenge fon do Gäddeldierte kon uur Fossil-Funste bit in dät Paläozän foar moor as 56 Millionen Jiere tourääch ferfoulged wäide. Man do Oarde, do däälich lieuwje, trieden eerste relativ leet ap. Do naiste Fjuunde fon do Gäddeldierte sunt do Miegelkeboaren un Loaidierte. Aal tjo Gruppen wiese besunnere Skelett-Bieldengen loangs dän Räägebunke ap, sodät jo touhoope ju Uuroardenge fon do Ieuwenlid-Dierte (Xenarthra) ienoardend wäide, een fon do fjauer groote Haud-Lienjen fon do Haagere Suugedierte.
29. Februoar

In Skaltjiere wäd die Februoar uum aan Skaltddai ferloangerd. Deer kumt dät fon, dät düsse Jiere aan **njuugenuntwintichsten Februoar** hääbe, die dan die 60. Dai fon dän Gregorioansken Kalänner is, wiertruch noch 306 Deege bit tou dät Eende fon't Jier blieuwe.

In dän Roomsken Kalänner waas die Februarius uurspröängelk dät lääste Mound, un deeruum uk dät Mound, wier do Skaltdeege bietouföiged wuuden sunt. Man die wuddelke Skaltdai in dän gregorioansken Kalänner in roomske Tälwiese is deerbie, as in dän Julioansken Kalänner aan ätter dän 23. Februoar ienskäuwenen 24. Februoar. Düt waas in dän Fäästkalänner fon ju Roomsk-kathoolske Säärke noch bit tou ju Näioardenge fon't Särkenjier in 1969 deer oun tou sjoon, dät dät Fääst fon dän Hilligen Matthias, dät aaltied ap dän 24. Februoar fierd wuude, in Skaltjiere ap dän 25. Februoar ferskäuwen wuude. Ju Evangeelske Säärke in Düütsklound häd düsse Räägel beheelden.

Do däälich räägelmäitige Skaltdeege rakt dät, sänt Poabst Gregor XIII. in een poabstelke Bulle ap dän 24. Februoar 1582 ju Striekenge fon tjoon aploopene Skaltdeege ounoardende. Fon do oun sunt aal do Jiere, wier ju Toal sunner Räst truch fjauer deeld wäide konnen, Skaltjiere, mäd Uutnoame fon do Jierstoale, do sunner Räst truch 400 deeld wäide konnen, also 1700, 1800, 1900. Deerjuun wieren 1600 un 2000 Skaltjiere. Analog wäide 2100, 2200 un 2500 neen Skaltjiere, man 2400 wäd n Skaltjier.

## Foarfaale
* 1996: Moor as two Mounde ätter Unnerteekenge fon dät Oukuumen fon Dayton eendet ju Beleegerenge fon Sarajevo, ju loangste Beleegerenge fon't twintichste Jierhunnert. Sarajevo is 1425 Deege loang beleegerd wuuden.

## Tou Waareld keemen
* 1468: Paul III., Poabst
* 1940: Hideo Ochi, japoansken Karateka
* 1988: Benedikt Höwedes, düütsken Foutbaaler
6. Februoar

Die **säkste Februoar** is die 37. Dai fon dän Gregorioansken Kalänner, somäd blieuwe deer noch 328 (of in Skaltjiere 329) Deege bit tou dät Eende fon't Jier tou.

## Foarfaale

* 1831: Die ap n 2. Februoar käddene Bartolomeo Alberto Cappellari wäd unner dän Noome Gregor XVI. foar'n Poabst kround.
* 1840: Fertreedere fon ju britiske Kroune sluute mäd Fertreedere fon do Maori dän Ferdraach fon Waitangi, die Näiseelound unner britiske Regierenge brangt. Die Ferdraach is twosproakich, hie is ap Ängelsk un ap Maorisk ferfoated. Dät Problem deerbie is, dät Failere in ju Uursättenge deertou fiere, dät deer nit dät sälge oane stoant, sodät do Briten heel uur Gjuchte uut dän Ferdraach ouleede, as do Maori do toustounde wüülen.
* 1919: Ju Weimarer Nasjonoalfersammelenge wäd fon Friedrich Ebert eepend.
* 1922: Kardinoal Achille Ratti wäd ätter fjauer Deege Konklave foar'n Poabst kädden un nimt dän Noome Pius XI. oun.
* 1952: Mäd dän Dood fon hieren Foar Georg VI. wäd Elisabeth II. Köäniginne un Stoatsupperhaud fon't Fereende Köänichriek un uur Lounde fon dän Commonwealth. Ju is tou düsse Tied in Kenia unnerwaiens un ferbrangt ju Noacht in dät Treetops Hotel.
* 2023: Truch two läipe Äidbieuwjen (sjuch Äidbieuwjen in ju Turkäi un Syrien 2023), besunners in do turske Provinsen Kahramanmaraş un Gaziantep juust so as in dät Noude fon Syrien faale tjoonduusende Bauwierke in sik touhoope. Deer stierwe moor as 56.000 Ljuude truch un moor as 110.000 Ljuude wäide ferseerd.

## Tou Waareld keemen
* 1904: Twäin Deege, eer Japan dän Japoansk-Rusken Kriech begint, bräkt dät sien diplomoatiske Ferbiendengen tou Ruslound ou un lukt sin Boskupper uut Sänt Päitersbuurich ou.
* 1911: Ronald Reagan, US-amerikoansken Skauspieler, 33. Gouverneur fon Kalifornien, 40. Präsident fon do USA.
* 1918: Lothar-Günther Buchheim, düütsken Skrieuwer un Moaler
* 1945: Bob Marley, jamaikoansken Musiker
* 1961: Malu Dreyer, düütske Politikerske (SPD), Ministerske fon't Lound un Ministerpräsidäntinne fon Rhienlound-Palts

## Stuurwen
* 1740: Clemens XII., Poabst
* 1770: Franz Kaspar von Franken-Siersdorf, prüüsken Wäibiskop in Köln
* 1804: Joseph Priestley, britisk-US-amerikoansken unitaristisken Pestoor un Theologe, Philosoph, Chemiker un Physiker
* 1918: Gustav Klimt, Aastrieker Kunstler in dän Juugendstil
* 1952: Georg VI., britisken Köänich
* 1967: Henry Morgenthau, US-amerikoansken Politiker
* 2020: Li Wenliang (李文亮 / Lǐ Wénliàng), chineesken Dokter, in Wuhan, die as aan fon do eerste ju Kroankhaid COVID-19 ärkoand un juun dän Wierstound fon ju chineeske Politik eepentelk moaked hiede, eer hie sälwen doodelk deerfon kroank wuuden is.
1. Meerte

Die **eerste Meerte** is die 60. Dai fon dän Gregorioansken Kalänner (die 61. in Skaltjiere), somäd blieuwe deer noch 305 Deege bit tou dät Eende fon't Jier tou.

Düssen Dai waas in dät oolde Room uurspröängelk die kaländoariske Begin fon dät Jier, die Dai, wier in dän Vesta-Tämpel ap dät Forum Romanum dät hillige Fjuur ounstikt wuude. Vesta wuude as Goddine fon dät Häid-Fjuur fereerd. As do roomske Konsuln in't Jier 153 foar Kristus dän Begin fon hiere Legisloatuur-Periode ap dän eersten Januoar ferlaiden, wuude düt tougliek uk die näie Begin fon dät Jier. Bit däälich kon, wäl Latiensk ferstoant, oun do Noomen fon wäkke Mounde sjo, dät dät uurspröängelk uurs waas: Die September hat so, uumdät hie uurspröängelk dät soogende Mound waas, die Oktober häd sin Noome, uumdät hie uurspröängelk dät oachte Mound waas, die November waas sjuunelk dät njuugende un die Dezember dät tjaande.

Ju Waareld-Organisatsjoon foar Meteorologie häd dän 1. Meerte as meteorologisken Begin fon dät Foarjier ap ju noudelke Hemisphäre fon ju Äide fäästlaid.

## Foarfaale
*  499: Ätterdät sik die Aastgooten-Köänich Thiudreiks die Groote (gotisk: 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐍂𐌴𐌹𐌺𐍃 𐍃𐌰 𐌼𐌹𐌺𐌹𐌻𐌰 / Thiudreiks sa Mikila; düütsk: Theoderich der Große) foar Poabst Symmachus un juun dän Juun-Poabst Laurentius uutspreeken häd, wäd Laurentius ousät un kricht insteede dät Boantje fon dän Biskop fon Nuceria Alfaterna in Kampanien. 
*  705: Johannes VII. wäd foar'n Poabst kädden.
* 1420: Poabst Martin V. ropt in sien *Kjuustoachs-Bulle*' tou'n Kjuustoach juun do Hussiten ap un loost deer do Hussiten-Kriege mäd uut.
* 1562: Een Riege fon Hugenotten wäd in Wassy fon Katholiken möärend. Dät *[[Bloudboad fon Wassy]]* loost dän Eersten Hugenotten-Kriech in Frankriek uut.
* 1783: Mäd ju Ratifisierenge truch ju lääste Kolonie Maryland treede do fon dän Kontinentoal-Kongräs fon do noudamerikoanske Trättien Kolonien besleetene ''Konföderatsjoons-Artikkele in Krit, Foarloopere fon ju Ferfoatenge fon do Fereende Stoaten.
* 1792: Troonwiksel in Aastriek un dät Hillige Roomske Riek. As Leopold II. stäärft, foulget sin Suun Franz II.
* 1793: In ju Slacht  bie Aldenhoven uurwint Aastriek ju frantsööske Armee, sodät ju dän Dai ätters Aachen touräächärooberje kon.
* 1870: Die Tripel-Allianz-Kriech eendet, as die paraguayiske Diktoator Francisco Solano López in dän Kamp mäd brasilioanske Suldoaten faalt.
* 1903: Ju Dreguuner-Direktsjoon fon Dresden fiert ju Unnersäikenge fon Finger-Oudrukke tou ju Apkloorenge fon Ferbreeken in Düütsklound ien.
* 2018: Carles Puigdemont, die in't Exil fäästsit, fertichtet foar't eerste ap sien näie Kandidoatuur as kataloansken Regionoal-Präsident.

## Tou Waareld keemen
* 1445: Sandro Botticelli, italieensken Moaler fon ju Renaissance
* 1810: Frédéric Chopin, poolsk-frantsöösken Komponist (Doatum uunseeker, deer wäd toumäts uk die 22. Februoar ounroat)

## Stuurwen
*  492: Felix II., Poabst
*  965: Leo VIII., Poabst
* 1792: Leopold II., Äärts-Heertoach fon Aastriek, Köänich fon Böömen, Ungarn un Kroatien, Kaiser fon't Hillige Roomske Riek
* 1870: Francisco Solano López, paraguayisken Diktoator.
9. Februoar

Die **9. Februoar** is die 40. Dai fon dän Gregorioansken Kalänner, somäd blieuwe noch 325 (of in Skaltjiere 326) Deege bit tou dät Eende fon't Jier tou.

## Foarfaale
* 1534: In Münster wäd dät fon do Doopere unner Jan Matthys unner Mee-Oarbaid fon Jan van Leiden dät Dooper-Riek apgjucht.
* 1849: In dän Säärkenstoat ropt Giuseppe Mazzini in dän Roome fon't Risorgimento ju Roomske Republik uut. Dät fiert straks tou dät Iengriepen fon frantsööske un spoanske Troppen, do ju Republik bit tou dän 3. Juli mäd Gewalt deelslo.
* 1861: Jefferson Davis wäd in do Konföderierde Stoaten fon Amerikoa foar'n Präsident kädden.

## Tou Waareld keemen
* 1853: Leander Starr Jameson, britisken Dokter, Politiker, militärisken Uppermon in ju Kapkolonie un Ounfierder fon dän Jameson Raid, n Uurfaal ap ju Suudafrikoanske Republik.

## Stuurwen
* 1905: Adolph Friedrich Erdmann von Menzel - Aan bekoanden prüüsken Kunstler.
* 1960: Ernst von Dohnányi, ungarisken Pianist un Komponist
* 2002: Margaret, Countess of Snowdon, britiske Prinsässinne
* 2018: Wesla Whitfield, US-amerikoanske Jazz-Sjungerske
Kioto

**Kioto**(Japanisk: 京都市) is ne Stääd in dät japaniske Präfektur Kioto.Ju Stääd is ne Präfektur in ju Region Kansai ap dät Ailound Honshu. In ju Prefektur woonje 1.445.648 Millione Moanskene.

## Ferbiendenge ätter Buuten

* Websiede
Dümmer

Die **Dümmer**, ap amtelke Waiwiesere uk wäil as **Dümmer See** skreeuwen, is n Meer in Läichsaksen. Dät Meer is 12,4 km² groot un bit tou 1,4 m joop. Dät lait in'n Loundkring Diepholz twiske do Täärpe Lemförde, Damme un Diepholz. Ju Hunte fljut truch dät Meer. Die Dümmer lait ap do läigere Soundlounde twiske do 146 hoge Dammer Bierige in't Wääste, dän Stemweder Bierich (181,4 m) in't Suudaaste un die Kellenbierich in't Noudaaste (77m).
Dammer Bierige

Do **Dammer Bierige** is n Hachterebäit in dät suudelke Ooldenbuurger Munsterlound. Die Signoalbierich (146 m) is die hachste Punkt, ap'n twäidhoochsten Bierich Mordkuhlenberg (142 m) stoant n Uutkiektouden.  Dät Hachterebäit is ungefeer 15 km loang un n poor Kilometer breed. Do Dammer Bierige lääse twiske ju Ankumer Hachte (bit 142 m) in dät Wääste, do noudelke Wiehenbierige in dät Suude un die Stemweder Bierich (bit 181,4 m) in dät Suudaaste. Twiske do Dammer Bierige un dän Stemweder Bierich lait de Dümmer.
Wittmund

**Wittmund** is n Stääd in dät Noudaaste fon Aastfräislound un Kringstääd fon'n Loundkring Wittmund. Ju Stääd häd 20.773 un is ätter Oamde, Auerk, Lier un Norden ju füüfte Stääd fon Aastfräislound.
Lauwers

Ju **Lauwers** is n Äi, ju ungefeer 40 Kilomeeter loange is un appe Gränse fon do Provinzen Groningerlound un Fryslân lait.

## Ferloop
Ju Siepe fon ju Lauwers lait bie dät Täärp Surhústerfean in ju Provinz Fryslân. Nit wied fon ju Siepe lopt ju Äi gliek anne Provinzgränse fon Groningerlound un Fryslân un lopt deerwai fääre ätter dät Noude wai. Bie Gerkeskleaster krjust ju Lauwers dät Prinses-Margriet-Kanaal. Taulääst mundet ju in ju Lauwerssee un lopt in't Wääd twiske do wäästfräiske Ailounde Skiermûntseach un Rottum inne Noudsee.
Suudtirol

**Suudtirol** (Düütsk en Ladinisk: *Südtirol*; Italienisk: **Alto Adige,** informel uk *Sudtirolo*) is n Region un autonome Provints in dät Noude fon Italien. Ju autonome Provints is Deel fon ju autonome Region Trentino-Suudtirol. In ju Provints woonje 532.616 Moanskene (2022) un ju Haudstääd fonne Provints hat Bozen (Ladinisk: *Bulsan*, Italienisk: *Bolzano*).

## Historie
Ju Region wuude 1919 fon Italien annektiert, bit deerwai heerde ju Region bie Aastriek (domoals Aastriek-Ungarn). Ju italieniske Provints wuude 1926 gruunded, do in't Köönichriek Italien ferskeedene Ferwaltengsreforme truchfierd wuuden. Ätter ju Annektion fersoachten do Italiener ju Region tou 'italienisieren'. Do italieniske Behöörden wüülden do Düütsksproakigen uutwonderje läite un moor Italiener ätter Suudtirol hoalje. Ätter'n Twäiden Waareldkriech roate dät fuul Protäste juun ju Italienisierengspolitik. 1972 kreech ju Region Autonomie.

## Ferbiendenge ätter Buute
* Websiede fonne Provintsferwaltenge
De Fryske Marren

**De Fryske Marren** is ne Meente in ju Provints Fryslân in do Niederlounde. De Jouwer is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 549,10&nbsp;km² un deer woonje 51.992 Moanskene (2023).

## Ferbiendenge ätter buuten
* Websteede fon ju Meente
Eemsdelta

**Eemsdelta** is ne Meente in ju Provints Groningerlound in do Niederlounde. Appingedam, Delfzijl un Loppersum sunt do Sitte fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 364,07&nbsp;km² un deer woonje 45.394 Moanskene (2023).

## Ferbiendenge ätter buuten
* Websteede fon ju Meente
Comité flamand de France

Dät **Flämisk Kommittee fon Frankriek** (amtelk ap Frantsöösk: *Comité flamand de France*) is n frantsöösk Fereen die sik, as ne wietenskuppelke Sälskup, uum ju Ärfoarskenge, Ärhooldenge un Ferbreedenge fon ju flämiske Kultuur in ju Frantsöösk-Flandern kummert, besünners in dän Beräk fon ju Sproake, Literatuur, un Geskichte. Dät Kommittee wuude ap n 10. April 1853 in Dunkerque ap Initiative fon Edmond de Coussemaker gruunded un is däälich uk noch aktiv. Deerfoar is dät een fon do ooldste wietenskuppelke Sälskuppe fon Frankriek.

In Hazebrouck unnerhaalt dät Kommittee ne Fäkbibliotäike, wier aal sien oaine Publikasjoone as uk uur Regionoalwierke sammeld un apbewoard wäide. Buutewais is dät feroantwoudelk foar ju Ferwaltenge fon do Sammelenge fon dät Museum Jeanne Devos in Wormhout.

## Ferbiendenge ätter Buten
* Wäbsiede fon dät Kommittee
* Jierbouke fon 1853 bit tou 1999 ap Gallica
* Bigjuchte fon 1857 bit tou 2000 ap Gallica

## Ätterwiese
Bakoe

**Bakoe** (Azery: *Bakı*) is ju Haudstääd fon Aserbaidschan. Deer woonje 2.616.948 (2019) Ljuude un ju is ju grootste Stääd fon dät Lound. 

## Ferbiendenge ätter buuten
Lieste fon Stääde in Aserbaidschan

Ju **Lieste fon Stääde in Aserbaidschan** rakt n Uursicht fon do grootste aserbaidschanske Stääde.

## Ju Lieste

## Foutnooten


## Wällen
* Düssen Artikkel foutet ap een Uursättenge uut ju düütske Wikipedia.

## Weblinks
* State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan
* Einwohnerzahlen der Städte in Aserbaidschan. City Population.
* Cities & towns of Azerbaijan. Population Statistics of Eastern Europe.
Bonifatius

**Bonifatius** (672/673 - 5. Juni 754) waas n kristelken Missionär un Biskop, die as "Apostel fon do Fräisen" bekoand wude. Hie wuude in Ängelound as Wynfreth gebooren un moakede in dät 8. Jierhunnert wichtich Missionärswierk in Kontinentoal-Euroopa, foarallen in do Regionen fon dät modärne Düütsklound.

## Lieuwend
Bonifatius wuude in Wessex (nu Ängelound) gebooren un wuude look in do Klaastere fon Exeter un Nursling ap. 716 moakede hi siene eerste Missionärsraise ätter Fräislound, man ju Mission waas sunner Ärfoulch.

719 fierde Bonifatius ätter Room wai un kriech fon'n Poapst ju Geneemigung foar siene Missionärswierk in Düütsklound. Hie oarbaidede in Hessen un Thüringen un wuude Biskop. Hi wuude bekoand foar ju Fällenge fon'n Tuunerboom, n helgen Eekboom, die an Thor wäid waas.

Bonifatius wuude 754 appe Naite fon Dokkum - ätter fräisk Gjucht - uumebroacht, uumdät hie fräiske Hillichdumme stukken moakede. Hie wuude fonne roomske Säärke as Märtyrer un Helge vereerd. Sin Fierdai is die 5. Juni.

----
Mechtersen

**Mechtersen** is n Täärp in dät düütske Buundeslound Läichsaksen. Dät Täärp häd 696 Ienwoonere (2023).
Vögelsen

**Vögelsen** is een Täärp in dät dät düütske Buundeslound Läichsaksen. Dät Täärp häd 2472 Ienwoonere.
Kioto Universität

**Kioto Universität** (Japanisk: 京都大学) is ju Universität fon Kioto, in dät Japan.

Ju wuude in 1897 gruunded und häd mädnunner moor as 22.000 Studenten.

## Professore und Studente
* Hideki Yukawa (1907–1981)
* Susumu Tonegawa (* 1939)
* Shinya Yamanaka (* 1962)

## Weblinks

* Websiede
Tirana

**Tirana** is ju Haudstääd fon Albanien. Dät is in dän Kring Tirana (albanisk:*Qark Tirana*) un hiede in dät Jier 2008 624.642 Ienwoonere.
Durrës (Stääd)

**Durrës** is en Stääd fon Albanien. Dät is de Haudstääd fon dän Kring Durrës (albanisk:*Qark Durrës*) un hiede in dät Jier 2011 113.249 Ienwoonere.
Ritsumeikan-Universität

Ju **Ritsumeikan-Universität** (Japanisk: 立命館大学) is ju Universität fon Kioto in Japan.

Ju wuude in 1900 gruunded und häd mädnunner moor as 35.000 Studenten.

## Professore und Studente
* Momofuku Ando (1910–2007)
* Kenta Izumi (* 1974)
* Mai Kuraki (* 1982)

## Weblinks

* Websiede
St. Lambertus (Immerath)

**St. Lambertus**, in dät Foulk as **Immerather Dom** bekoand, waas een roomsk-kathoolske Parochioal-Säärke in dät rhienske Täärp Immerath, dät toulääst as Stääddeel fon Erkelenz ferwalted wuude. Ju Säärke waas dät Bistum Aachen touoardend. Säärken-Patroon fon dän 1890 kloorstoalde näiromoanske Bauwierk waas die hillige Lambert fon Lüttich. Sänt dän 14. Moai 1985 stuude ju Säärke as Bau-Toankmoal unner Toankmoal-Skuts un wuude, uk wan dät Wierstound uut ju Befoulkenge roate, ap dän 8. Januoar 2018 tougunsten fon ju Bruunkoole-Winnenge ourieten, juust so as dät heele Täärp Immerath un masse Täärpe uumetou. St. Lambertus waas ju eensige Säärke in dän Kring Heinsberg mäd een Dubbeltouden-Fassoade.

## Bielden

Bielde:Immerath09.jpg|Ju Säärke in dät Täärp
Bielde:Immerath sankt lambertuskirche.jpg|Dät Täärp wäd al ourieten
Bielde:2018-01-09-Abriss St. Lambertus (Immerath)-6217.jpg|Fernäilenge fon ju Säärke
Bielde:Garzweiler surface mine Bucket-wheel excavator 2019 2 (cropped).jpg|Dät Bruunkoole-Gat
Norden

**Norden** is een Stääd in Aastfräislound mäd 25.178 Ienwoonere. Ätter Oamde, Auerk un Lier is dät ju fjode Stääd in Gratte. Bie Norden lait uk Noorddiek, wierwai do Touriste mäd ju Färe ätter Juist un Norderney fiere konnen.
Krasnodar

**Krasnodar** (Rusk: *Краснодар*) is ju grootste Stääd fon Ruslound in dät Suude. Ju wuud in 1793 unner dän Noome **Jekaterinodar** (Rusk: *Екатеринодар*) gruunded. Mäd ne Flakte fon 339,31 km² häd ju Stääd 1.154.885 Ienwoonere. Ju wäd ju Haudstääd fon dät Suude naamd.

## Bekoande Ienwoonere
* Anna Netrebko (*1971), Sjungerske.

## Bielden

Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg
2023-10-22. Краснодар DSC 7534.jpg
Медакадемия Краснодар Russia.JPG
View of Krasnodar taken from Kozhevennaya street, 24 2020-04-18-5.jpg
Здание гостиницы централь 03.JPG
Karasunskiy okrug, Krasnodar, Krasnodarskiy kray, Russia - panoramio (27).jpg
2022. Краснодар DSC 9475.jpg
Екатерина Великая. Монумент.JPG


## Ätterwiese

## Ferbiendengen ätter buuten
* 
*  Krasnodar Territory. Pearl of the South of Russia
Gould-Pudde

Ju **Gould-Pudde** (*Incilius periglenes*) waas ne litje middel-amerikoanske Pudde, ju däälich dän Sleek *Incilius* in ju Foamielje fon do Bufonidae touoardend wäd. In allere Systematiken wuude ju Oard tou dän Sleek fon do Äächte Pudden (Bufo) täld. Ju Oard wuude eerste in do 1960er Jiere apfuunen, un so fier as me weet, roate dät düsse Pudde uk bloot ap een Flakte fon n poor Quadroatkilomeetere Bierich-Dookwoold in Costa Rica, do dan as Biologisk Reservoat Monteverde unner Skuts stoald wuuden. Ju lääste lieuwjende Gould-Pudde wuude in dät Jier 1989 blouked. Fermoudelk is ju Oard däälich uutstuurwen. Gruund foar dät Uutstierwen is wildääge die Klima-Wonnel. Wäkke Foarskere kweede, dät uk uur Uumewaareld-Faktoren, so as dät Ouholtjen fon Woold rund uum dät Reservoat tou, tou dät Uutstierwen biedrain hääbe.
Swotte Woold

Dät **Swotte Woold** (Düütsk: *Schwarzwald*) is dät grootste touhoopehongjende Middelgebierge in Düütsklound. Dät lait in dät Suudwääste fon de Republik, in dät Buundeslound Baden-Würtembierich. Mäd sien tichte Woolde, djoope Deelere un hooge Bierge is dät nit bloot een besunners flugge Natuurloundskup, man uk een fon do wichtichste touristiske Ziele in heel Europa. Dän Noome häd dät Gebierge fon do tichte, altied gräine Dannenwoolde, do fon fier oafte junkel un boalde swot uutsjo.

## Geografie un Natuur
Geografisk stäkt dät Swotte Woold sik fon dät Hoochrhein in dät Suude – fluks bie ju swaitser Gränse – bit tou dän Kraichgau in dät Noude. Die hoochste Bierich is die Feldberg mäd een Hachte fon 1.493 Meetere. Uur bekoande un hooge Bierge sunt dät Herzogenhorn un die Belchen. Dät Gebierge is uk een gans wichtige Woaterskeede. Moorere groote Äien äntspringe hier; deertou heere ju Donau (mäd do Wäl-Äien Brigach un Breg), die Neckar un ju Kinzig. Ju Loundskup is pränted truch Woolde, Seen as die Titisee un die Schluchsee, un masse litje Bääke un Woaterfale, so as do Triberger Woaterfale.

## Kultuur un Bruuke
Waareldwied bekoand is dät Swotte Woold foar sien oolde Kultuur, Hondwierk un do besunnere Bruuke. Toueerst is deer ju Kuukuuksklokke tou naamen, ju uum dät 18. Jierhunnert tou in ju Region ärfuunden wuude un däälich as een Symbool foar dät Swotte Woold (un oafte foar heel Düütsklound) jält. Uk die *Bollenhut* – aan besunneren Houd mäd groote roode af swotte Wullebollen – is een typisk Teeken fon ju Region, uk wan hie uurspröängelk bloot in träi litje Täärpe (Gutach, Kirnbach un Hornberg-Reichenbach) drain wuude.

Fääre is ju Kookkunst (Gastronomie) gjucht beljoowed un bekoand. Ju *Schwarzwälder Kirschtorte* (Swottewoold-Käärsentuurte) mäd fuul Room un Särsenwoater as uk die druugede swottewooldske Skinken sunt Spezialitäte, do uk bute Düütsklound bekoand sunt.

## Tourismus un Wirtskup
In fröiere Tieden lieuweden do Moanskene in dät Swotte Woold foarallen fon dän Wooldbau, ju Holtflootenge, dän Bierichbau un dät Glääsmoakjen. Dät Lieuwen in do ouliane Deelere waas oafte stuur un häd. Däälich is die Tourismus die wichtichste Wirtskupsfaktor foar do Ljuude deer. Dät rakt in ju Loundskup Duusende fon Kilomeetere an Wonderwaie, do maasttieds fon dän "Schwarzwaldverein" unnerheelden un beskiermt wäide.

In dän Suumer kuume do Besäikere foarallen uum tou koierjen, dät Mountebike tou bruuken of sik an do Seen tou ferhoaljen. In dän Winter lät sik deer truch do hooge Loagen goud Skiloope un Wintersport moakje. Stääde as ju uurspröängelke Universitätsstääd Freiburg im Breisgau an dän Rant fon dät Woold, af Baden-Baden mäd sien oolde Thermen (heete Wällen) luuke däälich altied noch masse Boadegaste un Internationoale Besäikere an.