open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stoundbielde

Een **Stoundbielde** af **Stoatue** *(düütsk: Standbild, Statue)* is een fräistoundende Plastik af Skulptuur, ju aan Moanske af een Diert deerstoalt. Ju tjoont maasttieds foar ju sinbieldehoaftige Repräsentatsjoon. Me unnerskat ätter ju Hooldenge besunners twiske Stoundbielden in dän äängere Sin, Riederstoundbielden un Sitbielden. Litje Stoatuen wäide uk "Stoatuetten" af "Figurinen" naamd.
Knut Jungbohn Clement

**Knut Jungbohn Clement** (* 4. Dezember 1803 in Noorsaarep  - seeltersk "Noudtäärp", düütsk: "Norddorf" - ap Amrum; † 7. Oktober 1873 in Bergen, New Jersey) waas aan noudfräisken Skrieuwer, Wietenskupper un Nasjonoalist. Hie hiede dät aiske stuur, in ju Wietenskup truchtoukuumen. Dät häd ferskeedene Uurseeken: Foar dät fäärme liet hie sien ideologiske Foarstaalengen in baldoarchich groote Mäite in sien wietenskuppelke Unnersäikengen ienfljoote, do dan oafter moor konstruierd as gjucht ärfoarsket wieren. Foar dät twäide hiede hie, as uut sien Bräiwe sjuunelk wäd, een aaltou hooge Meenenge fon sik säärm un wüül groote, anärkoande Wietenskuppere so as Jacob Grimm nit buppe sik häbe. Foar dät trääde wude hie uk wäil een Offer fon politiske Diskrimminierenge, uumdät do uur Wietenskuppere uk hiere politiske Meenengen hieden. Wilst sien histooriske Foarskengen oafter hädde Kritik aadenden, kreech hie foar sien Sproaktalent (un deelwiese uk foar sien sproakwietenskuppelke Wierke) Lof.
Thomas Gainsborough

**Thomas Gainsborough** (deeped ap dän 14. Moai 1727 in Sudbury, Suffolk; stuurwen 2. August 1788 in London) waas aan ängelsken Moaler, die sik besunners mäd ju Porträt- un Loundskupsmoaleräi befoatede. Hie jält ieuwenske William Hogarth un Joshua Reynolds as aan fon do betjuudendste ängelske Moalere fon dät 18. Jierhunnert.

## Biespilwierke

Bielde:Thomas Gainsborough - Mr and Mrs Andrews.jpg|Mr. and Mrs. Andrews, moald fon 1749 tou 1750 tou.
Bielde:Thomas Gainsborough - Six studies of a cat - WGA08409.jpg|Säks Studien fon aan Kat, moald twiske 1763 un 1770
Bielde:Thomas Gainsborough 008.jpg|Oubieldenge fon aan Wäänt mäd blaauwe Göitjen, moald uum 1770
Grote Skoule fon't Seelterlound

Ju **Grote Skoule fon't Seelterlound** (Düütsk: *Schulzentrum Saterland*) is ne algemene Skoule in Roomelse. Ju Skoule bestound uut ne Haudskoule un ne Realskoule. Siet 2007 wäd dät Bauwierk fon ju grote Skoule deeld mäd dät oainständige Laurentius-Siemer-Gymnasium. In dät Skouljier 2012/13 roate et 660 Skoulere in ju Grote Skoule fon't Seelterlound.

Ju Skoule wude 1971 gruundet, man ju Geskichte fon do Foarlopere fon disse Skoule gungt weerume ätter dät Jier 1613.

## Webferbiendengen
*Websiede fon ju Grote Skoule fon't Seelterlound
Freya

**Freya** is dän Noomen fon ne Godin in dät germaniske Heedendum. Ju waas bie do Fräisen een wichtige God un wuude bie sowät aal do germaniske Foulke ap jusälge Wiese fereerd. In do Eddas is Freya ju nordiske Godin fon ju Ljoowe un Fruchtboarkaid. Deeroun wäd ju beskrieuwen as ju allerfluchste Godin, mäd ljoachte Hiere un blaue Oogene.
Willistouden

Die **Willistouden** is wuude 1974 baud in Chicago. Die Touden is 527 Meter hooch un waas dät hoochste Bauwierk ap ju Äide bit tou 1998.
Aalburg

**Aalburg** is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Wijk en Aalburgis n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 53,13 km² un deer woonje 12.625 Moanskene.
Théodore Géricault

**Jean-Louis André Théodore Géricault**, maasttieds bloot **Théodore Géricault** naamd (* 26. September 1791 in Rouen, Frankriek; † 26. Januoar 1824 in Paris) waas aan frantsöösken Moaler un Fertreeder fon ju Romantik.

## Biespilwierke

Bielde:Théodore Géricault - Evening, Landscape with an Aqueduct.jpg|Loundskup mäd een Aquädukt, moald in 1818
Bielde:JEAN LOUIS THÉODORE GÉRICAULT - La Balsa de la Medusa (Museo del Louvre, 1818-19).jpg|Dät Flot fon ju Medusa, moald in 1819.
Bielde:Jean Louis Théodore Géricault 001.jpg|Riedspoart-Bielde, moald in 1821. Tou beoachtjen is ju unnatüürelke Deerstaalengswiese fon do loopende Hoangste, do uutsjo, as dieden jo fljooge. Dät aal fjauer Beene in ju Lucht sunt, kumt bie't Loopen fon Hoangste nit foar, man bloot bie't Jumpjen.


## Ferbiendengen
*
Teekenge

As **Teekenge** *(Düütsk:Zeichnung)* beteekent me ju Kunst, tou teekenjen, also mäd Lienjen flakke Bielden häärtoustaalen. Uk do Bielden säärm heete Teekengen. Teekend wäd tou kunstlerske Swäkke, man uk, uum techniske Äntwuurpe, archäologiske Dokumentatsjoonen un aal so moor tou moakjen. Die Uurgong fon't Teekenjen ätter't Moaljen is fonsäärm fljootend, uumdät do bee Oarbaidswiesen oafter kombinierd wäide.
Bergen (Limbuurich)

**Bergen** is ne Meente in ju Provints Limbuurich in do Niederlounde. Nieuw-Bergen is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 109,42&nbsp;km² un deer woonje 13.384 Moanskene (2012).
Almere

**Almere** is ne Meente in ju Provints Flevolound in do Niederlounde. Almere-Stad is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 248,77&nbsp;km² un deer woonje 213.582 Moanskene (1. August 2020).
Beemster

**Beemster** is ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Middenbeemster is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 72,08&nbsp;km² un deer woonje 8.578 Moanskene (2012).
Bergambacht

**Bergambacht** waas ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Bergambacht waas n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 38,05&nbsp;km² un deer woonje 9.976 Moanskene (2014).
Bodegraven-Reeuwijk

**Bodegraven-Reeuwijk** is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Bodegraven is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 88,61&nbsp;km² un deer woonje 32.489[1] Moanskene (2012).
Borsele

**Borsele** is ne Meente in ju Provints Seelound in do Niederlounde. Heinkenszand is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 194,42&nbsp;km² un deer woonje 22.622 Moanskene (2012).
Drimmelen

**Drimmelen** is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Made is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 119,37&nbsp;km² un deer woonje 26.576 Moanskene (2012).
Graft-De Rijp

**Graft-De Rijp** waas ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. De Rijp is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 21,75&nbsp;km² un deer woonje 6.497 Moanskene (2012).
Goeree-Overflakkee

**Goeree-Overflakkee** is een Ailound un ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde, man dät lait tichte bie't Skeed ätter Seelound un do Bewoonere baale Seeloundske Dialekte. Ap Seeloundsk skrift sik die Noome fon't Ailound **Goereê-Overflakkeê**.

Ju heele Ailoudflakte mäd toufoarne oainstoundige Meenten Goedereede, Dirksland, Middelharnis un Oostflakkee is sänt Begin fon't Jier 2013 as een Meente touhoopefoated, ju uk dän sälge Noome drächt as dät Ailound. Middelharnis is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Mäd een Lound-Flakte fon 262,20 km² un een Woater-Flakte fon 160,15 km² häd ju Meente aaltouhoope een Rebät fon 422,35&nbsp;km² un deer woonje 51.051 Moanskene (2022).

Goeree-Overflakkee, dät wieren toufoarne two Ailounde, Westvoorn un Overflakkee, do wuuden in't Jier 1751 truch den *Statendam* ferbuunen. In't Noude fon Goeree-Overflakkee lait die Harlingvliet, in't Suude die Grevelingen un in't Wääste ju Noudsee. Sänt do 1960er Jiere is dät Ailound in'n Roome fon dän Deltaploan mäd Schouwen-Duiveland un dät Fäästlound ferbuunen.
Haren

**Haren**:
* in Niederlounde:
** Haren (Groningen)
** Haren (Noudbrabant)
* Haren (Düütsklound)
* Haren (Belgien)
----
* Dan Haren
* Piotr Haren
Horst aan de Maas

**Horst aan de Maas** is ne Meente in ju Provints Limbuurich in do Niederlounde. Horst is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 122,55&nbsp;km² un deer woonje 29.405 Moanskene (2012).
Hollands Kroon

**Hollands Kroon** is ne Meente in ju Provins Noudhollound in do Niederlounde. Anna Paulownapolder is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Flakte fon 665,00&nbsp;km² un deer woonje 47.613 Moanskene (2012).
Heusden

**Heusden** is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Heusden un Vlijmen un Drunen sunt do Sitte fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 81,18&nbsp;km² un deer woonje 42.944 Moanskene (2012).
Kaag en Braassem

**Kaag en Braassem** is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Roelofarendsveen is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 72,28&nbsp;km² un deer woonje 25.670 Moanskene (2012).
Korendijk

**Korendijk** waas ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Piershil waas n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 100,48&nbsp;km² un deer woonje 10.899 Moanskene (2012).
Cranendonck

**Cranendonck** is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Budel is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 78,14&nbsp;km² un deer woonje 20.342 Moanskene (2012).
Langedijk

**Langedijk** is ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Zuid-Scharwoude is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 26,99&nbsp;km² un deer woonje 26.987 Moanskene (2012).
Lemsterland

**Lemsterland** is ne Meente in ju Provints Friesland in do Niederlounde. Lemmer is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 124,38&nbsp;km² un deer woonje 13.596 Moanskene (2012).
Leusden

**Leusden** is ne Meente in ju Provints Utrecht in do Niederlounde. Leusden (Hamersveld) is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 58,94&nbsp;km² un deer woonje 28.822 Moanskene (2012).
Maasgouw

**Maasgouw** is ne Meente in ju Provints Limbuurich in do Niederlounde. Maasbracht is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 58,02&nbsp;km² un deer woonje 24.334 Moanskene (2012).
Maasdonk

**Maasdonk** waas ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Geffen is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 37,32&nbsp;km² un deer woonje 11.235 Moanskene (2012).
Nieuwkoop

**Nieuwkoop** is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Nieuwveen un Ter Aar un Nieuwkoop sunt do Sitte fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 91,18&nbsp;km² un deer woonje 26.908 Moanskene (2012).
Noord-Beveland

**Noord-Beveland** is ne Meente in ju Provints Seelound in do Niederlounde. Wissenkerke is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 120,29&nbsp;km² un deer woonje 7.398 Moanskene (2012).
Noordoostpolder

**Noordoostpolder** is ne Meente in ju Provints Flevolound in do Niederlounde. Emmeloord is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 595,41&nbsp;km² un deer woonje 46.105 Moanskene (2012). Ap wäästfräisk wäd n Noordoostpolder uk wäil dät *Suderleech* naamd.
Noordwijk

**Noordwijk** is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Noordwijk-Binnen is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 74,94&nbsp;km² un deer woonje 44.365 Moanskene (2022).
Noordwijkerhout

**Noordwijkerhout** waas ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Noordwijkerhout waas n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 23,40&nbsp;km² un deer woonje 15.539 Moanskene (2012).
Ouder-Amstel

**Ouder-Amstel** is ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Ouderkerk aan de Amstel is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 25,81&nbsp;km² un deer woonje 13.100 Moanskene (2012).
Reusel-De Mierden

**Reusel-De Mierden** is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Reusel is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 78,65&nbsp;km² un deer woonje 12.542 Moanskene (2012).
Roerdalen

**Roerdalen** is ne Meente in ju Provints Limbuurich in do Niederlounde. Berg is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 88,65&nbsp;km² un deer woonje 21.301 Moanskene (2012).

Ju Stääd Montfort heert bie ju Meente.
De Ronde Venen

**De Ronde Venen** is ne Meente in ju Provints Utrecht in do Niederlounde. Mijdrecht is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 116,98&nbsp;km² un deer woonje 44.064 [1] Moanskene (2019).
Schermer

**Schermer** waas ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Stompetoren is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 64,44&nbsp;km² un deer woonje 5.367 Moanskene (2012).
Sluis

**Sluis** is ne Meente in ju Provints Seelound in do Niederlounde. Oostburg is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 307,01&nbsp;km² un deer woonje 24.090 Moanskene (2012).
Noudhollound

**Noudhollound** (Niederloundsk: *Noord-Holland*) is ne Provinz in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Provinz is 4 092 km² un deer woonje 2 953 000 Moanskene (2023). Ju Region Wäästfräislound is däälich n Deel fon Noudhollound. Haudstääd is Haarlem.

## Meenten (44)

## Ferwiese ätter buuten
* Provinz Noudhollound
* Statistik fon Noudhollound
Suudhollound

**Suudhollound** (Niederloundsk: *Zuid-Holland*) is ne Provinz in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Provinz is 3 308 km² un deer woonje 3 805 000 Moanskene (2023). Haudstääd is Den Haag.

## Meente (50)

## Ferwiese ätter buuten
* Provinz Suudhollound
* Statistik fon Suudhollound
Noudbrabant

**Noudbrabant** (Niederloundsk: *Noord-Brabant*, Brabantsk: *Broabant*) is ne Provinz in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Provinz is 5 082 km² un deer woonje 2 626 000 Moanskene (2023). Haudstääd is 's-Hertogenbosch.

## Meenten (56)

## Ferwiese ätter buuten
* Provinz Noudbrabant
* Statistik fon Noudbrabant
Flevolound

**Flevolound** (Niederloundsk: *Flevoland*) is ne Provints fon do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Provinz is 2 412 km² un deer woonje 445 000 Moanskene (2023). Haudstääd is Lelystad.

## Meenten (6)

## Ferwiese ätter buuten
* Provinz Flevolound
* Statistik fon Flevolound
Limbuurich (Provinz)

**Limbuurich** (Niederloundsk, Limbuurchsk: *Limburg*) is ne Provinz in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Provinz is 2 210 km² un deer woonje 1 128 000 Moanskene (2023). Haudstääd is Maastricht.

## Meenten (31)

## Ferwiese ätter buuten
* Provinz Limbuurich
* Statistik fon Limbuurich
Utrecht (Provinz)

**Utrecht** (Niederloundsk: *Utrecht*) is ne Provinz in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Provinz is 1 560 km² un deer woonje 1 388 000 Moanskene (2023). Haudstääd is Utrecht.

## Meenten (26)

## Ferwiese ätter buuten
* Provinz Utrecht
* Statistik fon Utrecht
Seelound

**Seelound** (Niederloundsk: *Zeeland*, Seeloundsk: *Zeêland*) is ne Provinz in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Provinz is 2 933 km² un deer woonje 391 000 Moanskene (2023). Ju Haudstääd is Middelburg. Ju Sproake is Seeloundsk.

## Meenten (13)

## Ferwiese ätter buuten
* Provinz Seelound
* Statistik fon Seelound
Jutlound

**Jutlound** is een Hoolichailound in dät Wäästen fon Dänemark. Dät Hoolichailound is uk dät eensige Deel fon Dänemark, dät Deel fon dät europäiske Fäästlound is. Die hoochste Punkt fon dät Hoolichailound is ju Møllehøj (170,86 M.). Tjo fon do fieuw Regionen fon Dänemark - Nordjylland, Midtjylland un Syddanmark - lääse ap dät Hoolichailound. Ju grootste Stääd fon Jutlound is Aarhus.
Bel Kutner

**Bel Kutner** a.k.a. **Isabel Kutner de Souza** (bädden ap dän 27. Mayer 1970 in Rio de Janeiro, Brasilien) is een brasilioanske Film- un Tjooter-Deerstaalerinne.

## Wier ju meemoaked häd
### Filme un Serien ap Wiedkieker
* 1987 - *[[Corpo Santo]]*.... Renata Brynner
* 1989 - *[[Bebê a Bordo]]*.... Laura (jovem)
* 1991 - *[[Vamp (telenovela)|Vamp]]*.... Scarlet
* 1991 - *[[Meu Marido]]*.... Aline
* 1993 - *[[Olho no Olho]]*.... Julia Grilo
* 1993 - *[[Sex Appeal]]*.... Carla
* 1996 - *[[Razão de Viver (1996)|Razão de Viver]]*.... Rosa
* 1997 - *[[Anjo Mau (1997)|Anjo Mau]]*.... Helena Jordão Ferraz
* 1999 - *[[Você Decide]]*
* 1999 - *[[Chiquinha Gonzaga (minissérie)|Chiquinha Gonzaga]]*.... Maria Gonzaga do Amaral
* 2001 - *[[Um Anjo Caiu do Céu]]*.... Lulu
* 2002 - *[[Desejos de Mulher]]*.... Carol
* 2002 - *[[Malhação]]* .... Sônia (9ª temporada)
* 2004 - *[[Começar de Novo (telenovela)|Começar de Novo]]*.... Marilyn Monteiro (Rita)
* 2005 - *[[Clara e o Chuveiro do Tempo]]*.... Mariana
* 2006 - *[[Sítio do Picapau Amarelo (série de 2001)|Sítio do Picapau Amarelo]]*.... Flor
* 2007 - *[[Eterna Magia]]*.... Berta (Roberta Fontes)
* 2008 - *[[A Favorita]]*.... Amelinha (Amélia Mendonça Gurgel)
* 2009 - **.... Estrela de Belém
* 2010 - *[[Escrito nas Estrelas (telenovela)|Escrito nas Estrelas]]*.... Drª Virgínia
* 2011 - *[[Batendo Ponto]]*.... Verinha
* 2011 - *[[O Astro (2011)|O Astro]]*.... Sílvia
* 2012 - *[[Gabriela (2012)|Gabriela]]*.... Marialva Tavares
* 2013 - Amor à Vida.... Joana Rangel

### Kino
* 1995 - *[[Carlota Joaquina, Princesa do Brazil]]*.... Francisca
* 2006 - *[[Gatão de Meia Idade]]*.... Martinha

### Tjooter
;As diretora
* 2007 - *[[O Conto da Ilha Desconhecida]]*, de José Saramago

## Foutnooten
Stefan Wolle

**Stefan Wolle** (bädden 1950 in Halle/Saale) is n düütsken Historiker.

## Wierke
* *Die heile Welt der Diktatur. Herrschaft und Alltag in der DDR 1971-1989.* 3. Auflage. Berlin: Links, 2009. ISBN 978-3-86153-554-6

## Ferbiendengen ätter buuten
* Stefan Wolle (Perlentaucher)
* ''Damals war’s so viel besser!'', Die Zeit, Nr. 39, 23. September 2010.
Facebook

**Facebook** is ne Website, wier Moanskene sozioale Nätwierke bieldje konnen. Ap n 21. Juli 2010 hiede ju Website 500 Millionen Benutsere waareldwied, as et dät Unnerniemen fermälded häd. Et rakt Facebook in 74 Sproaken, Seeltersk is nit deerbie. Uur Facebook wäd kweeden, dät do deer n uunfluge Politik moakje. Kritikpunkte sunt toun Biespil personalisierte Reklamen, dät oubieldjen un ferkoopjen fon persöönelke Doaten.
Siligo

**Siligo** is ne Stääd in ju Provinz Sassari in ju italieniske Region Sardinien; und häd 891 Ienwoonere (2014).
23. Moai

Die **23. Moai** *(buute fon Roomelse: *'23. Maai*')* is die 143. Dai fon dän gregorioanske Kalänner (die 144. in Skaltjiere), sodät noch 222 Deege uurich blieuwe fon dät Jier.

## Foarfaale
* 1498: Die fon Poabst Alexander VI. as „Häretiker, Schismatiker un Minoachter fon dän Hilligen Stoul“ exkommunisierde Präätjer Girolamo Savonarola wäd ap ju *Piazza della Signoria* in Florenz ferbaadend.
* 1949: Ferkändigenge fon dät düütske Gruundwät ("Grundgesetz") truch dän Parlamentoariske Räid. Dät Doatum wäd oafter as Gruundengsdoatum fon ju Buundesrepublik beteekent, aaldät dät Gruundwät eerste aan Dai leeter, ap dän 24. Moai, gultich wäd.
* 2014: Pyt Kramer moaket sien Foarmenwoudebouk deer eepentelk.

## Bädden
* 1707: Carolus Linnaeus, sweedisken Dokter un Biologe, aan fon do Pioniere fon ju biologiske Systematik.
## Foutnooten
2. Moai

Die **2. Mai** is die 122. Dai fon dän gregorioanske Kalänner (blw. die 123. in Skaltjiere), somäd blieuwe noch  243 Deege bit tou't Eende fon dät Jier.

## Foarfaale
* 1941: Britiske Troppen gunge in Basra oun Lound, uum Raschid Ali al-Gailani tou bekampjen, die in dän Irak mäd aan Putsch juun ju briten-fjuuntelke foarige Regierenge oun ju Moacht keemen is.
* 2011: Suldoaten fon do USA fiende Osama bin Laden in Pakistan un skjoote him dood.
* 2014: Ju ukrainiske Armee gript Staalengen fon ju pro-ruske "Foulksmiliz" in dät aastukrainiske Slowjansk oun. Jo skjoote mäd loodige Woapen tourääch un skjoote uk twäin Hoochskruuwere deel.
* 2018: Ju eerdere sosjoalistiske, baskisk-separatistiske Unnergruund-Organisatsjoon ETA rakt hiere Aploosenge bekoand.

## Stuurwen
* 2003: Blaga Dimitrowa, bulgoariske Skrieuwerske
* 2018: Wolfgang Völz, düütsken Skauspieler
Carla Marins

**Carla Cristina Marins** (7. Juni 1968 in Campos dos Goytacazes, Brasilien) is een brasilioanske Film- un Tjooter-Deerstaalerinne.

## Ferbiendenge ätter buuten
* IMDB
15. Moai

Die **15. Moai** *(buute fon Roomelse *'15. Maai*')* is die 135. Dai fon dän gregorioanske Kalänner (die 136. in Skaltjiere), somäd blieuwe noch 230 Deege bit tou dät Jierseende tou.

## Foarfaale
* 1800: Napoleon Bonaparte lukt uur dän St. Bernhardpass.
* 1811: Paraguay wäd uunouhongich.

## Tou Waareld keemen
* 1911: Max Frisch, Swaitser Architekt un Skrieuwer.
* 1931: Helmut Ottenjann, Foulkskundler, Prähistorisken Archäologe un loangjierigen Direkter fon dät Museumstäärp Kloppenbuurich.

## Stuurwen
*1967: Edward Hopper, amerikoansken Moaler (* 1882).
* 2003:  June Carter Cash, US-amerikoanske Sjungerske.
*2007: Theo Griep, seelter Skrieuwer, Buur un Meenteräidslid.
Ronald Reagan

**Ronald Wilson Reagan** (* 6. Februoar 1911 in Tampico, Illinois; † 5. Juni 2004 in Los Angeles, California), uk  **The Great Communicator** naamd, waas fon 1981 bit 1989 die fjautichste Präsident fon do USA. 

Bie sin Besäik in Berlin ap n 12. Juni 1986 häd hie bie ju Berliner Muure dän waareldbekoanden Sats kweeden:  "Tear Down This Wall!". 

## Ferbiendenge ätter buuten
Trojany

Trojany is n Täärp in Polen in dät Woiwodskup Mazowieckie, dät lait twiske Wołomin un Warszawa. Dät Täärp häd .
8. Moai

Die **8. Moai** is die 128. Dai fon dän gregorioanske Kalänner (blw. die 129. in Skaltjiere), somäd blieuwe noch 237 Deege bit tou dät Eende fon't Jier.

## Foarfaale
* 1842: Die fjoode un lääste Dai fon aan grooten Bround in Hambuurich, die masse fon ju Ooldstääd fernäild, eenunfüüftich Ljuude dooded un sowät twintichduusend Ljuude ap ju Sträite sät häd.
* 1902: Die Mont Pelé, aan fjuurspäienden Bierich ap dät Antillen-Ailound Martinique doodet sowät trüütichduusend Ljuude.
* 1945: Kapitulatsjoon fon Nazi-Düütsklound, deermäd die twäide Waareldkriech in Europa eendet. Dät is in masse europäiske Lounde aan Fierdai.
* 2018: Do USA besluute, dät jo sik uut dät multilateroale Atoom-Oukuumen mäd dän Iroan tourääch luuke wollen.

## Tou Waareld keemen
* 1828: Henry Dunant, Gruunder fon ju Roodkjuus-Bewäägenge

## Stuurwen
* 1794: Antoine Laurent de Lavoisier, frantsöösken Chemiker
* 1866: Ferdinand Cohen-Blind, die fersoacht hiede, Bismarck tou möärenjen, stäärft truch Sälwenmoort.
* 1903: Paul Gauguin, frantsöösken Moaler.
Man

Dät Ailound **Man** is 572 km2 groot (3,5 moal Seelterlound) un häd 80.000 Ienwoonere. In 2011 woonden deer 84.497 Moanskene ap't Ailound. Dät Ailound Man heert fluks unner ju ängelske Kroune un heert deertruch nit tou dät Fereende Köönichriek un uk nit tou ju Europäiske Union. Ap't Ailound wäd ju keltiske Sproake Manx boald.

## Stede

## Wällen
Tjooter (Bauwierk)

Dät **Tjooter** is n Bauwierk wier do Besäikere in Riegen ieuwenske eenuur sitte konnen, un ätter dän Been kiekje konnen wier Tjooterfoarstaalengen, Kabaret of Konsärte apfierd wäide. Dät Tjooter is so baud wuuden, muugelk mäd techniske Stöän, dät aal do Besäikere ju Apfierenge goud sjo un heere konnen. Dät Tjooter, as Bauwierk foar Foarstaalengen, wuude eerstmoals in dät oolde Griechenlound baud.

Et rakt unnerskeedelke Tjooterbauwierke. Tjootere konnen foar spezifiske Spielsoarten of juust foar ferskeedene Soarten Apfierengen moaked un bruukt wäide. Et rakt Fräiluchttjootere, do mongs tiedelk sunt. Et rakt uk fääste Tjootere mäd n Täk, do fon binnen gans unnerskeedelk weese konnen. So een Tjooter kon bloot aan Been hääbe mäd een poor Stoule foar do Besäikere, man dät kon uk een groote Ruumte weesen, ju gail iengjuchtet is un een of moorere Balkone häd.
Johanniteroarden

Die **Johanniteroarden** waas ne katoolske Oardensmeenskup, ju in dät 11. Jierhunnert in Jerusalem gruunded wuude. Ätter dän Eersten Krüüstsuuch wuude dän Oarden aan gäistigen Ritteroarden. Ätter dän Unnergong fon do Krüüsfiererstoaten look dän Oarden uum ätter Rhodos in dät Jier 1306, uum uungefeer 1530 look dän Oarden ätter Malta wai. Ätterdäm wuude dän Oarden bekoand as *Souveräne Malteseroarden*. Dät Seelterlound hiede in dät Middeloaler uk een oaine Johanniterkommende, ju bit 1588 Oardensljude bewirtskaftet wuude.
6. Meerte

Die **säkste Meerte** is die fieuwunsäkstichste Dai in dän gregorioanske Kalänner (die säksunsäkstichste in Skaltjiere) somäd blieuwe deer noch tjohunnert Deege bit dät Jierseende tou.

## Skjoonisse
* 1520: Ousoande fon do Deenske un die Sweediske Rieksräid eenigje sik deer ap, dät die deenske un norweegiske Köönich Christian II. uk Köönich fon Sweeden wäd. Man bloot unner do Bedingengen, dät dät een aalmeene Amnestie rakt un dät die Rieksräid dän Ienfloud kricht, die in dän Rezess fon Kalmar uutmoaked waas. Man do Ounhongere fon dän dooden Rieksferwalter Sten Sture sunt deer juun un staale in ju Foulgetied een Troppe fon Buuren uut Västmanland un Dalarna juun do Deenske ap.
* 1834: Dät foarige York, Haudstääd fon ju britiske Provinz Bupperkanada oun ju Noudkuste fon dän Ontariosee, wäd in Toronto uumebenaamd. Ap dän 27. Meerte wäd William Lyon Mackenzie eersten Buurmääster fon ju Stääd.
* 1836: Ätter ju trättien Deege duurjende Slacht fon Alamo juun een Uurmoacht fon ju 3000 Mon stäärke mexikoanske Armee wäide do 189 Fräiwilligere fon do Texoanere sloain un dät Fort Alamo iennuumen.
* 1902: Amtelke Gruundenge fon dän Foutbaalfereen Real Madrid
* 1919: Dät Wät uur ju Bieldenge fon een foarloopende Rieksweer jält.
* 2009: Andry Rajoelin, Anfierder fon do Protäste juun ju madagassiske Regierenge, un Boas fon ju sälwen uutruupene Juunregierenge, fluchtet in ju frantsööske Boskup.
* 2010: Pyt Kramer wäid Eerenmeelid fon dän Seelter Buund

## Tou Waareld keemen
* 1459: Jakob Fugger die Rieke, aan bekoanden Augsbuuriger Koopmon.
* 1475: Michelangelo Buonarroti, italieensken Kunstler in ju Renaissance.
* 1586: Lucas Cranach III., düütsken Moaler
* 1787: Joseph von Fraunhofer, düütsken Optiker un Physiker
* 1831: Friedrich von Bodelschwingh (die Allere), evangeelsken Pestoor uut Wäästfoalen, bekoand foar sien Wierkjen in ju Binnere Mission.
* 1923: Hajo Hayen, Koaster un Foanarchäologe uut Idafeen
* 1929: Günter Kunert, düütsken Skrieuwer.
* 1953: Natália do Vale, een brasilioanske Film-Deerstaalerinne

## Stuurwen
* 2003: Saba Youakim, libanesisken Äärts-Biskop fon Petra un Philadelphia (Jordanien)
22. Februoar

Die **twountwintichste Februoar** is die tjounfüüftichste Dai in dän gregorioanske Kalänner, somäd blieuwe deer noch tjohunnerttweelich Deege (in Skaltjiere sunt dät tjohunnertträttien) bit dät Jierseende tou.

## Foarfaale
* 1943: In dän Twäiden Waareldkriech winne do Düütske un Italienere wilst hieren Tunesien-Fäildtoach ju Slacht bie dän Kasserin-Pass juun do Amerikoanere, Briten un fräie Frantsoosen.
* 2014: Dät ukrainiske Parlemänt ferkloort unner dän Ienfloud fon do Euromaidan-Protäste ju Ousättenge fon Präsidänt Wiktor Janukowytsch.

## Tou Waareld keemen
* 1732: George Washington, Uppermon fon ju Kontinentoalarmee in dän Amerikoansken Uunouhongegaidskriech un eersten Präsidänt fon do USA.
* 1788: Arthur Schopenhauer, Philosoph.
* 1840: August Bebel, düütsken Sosjoaldemokroat.
* 1857: Heinrich Hertz, Physiker.
* 1943: Horst Köhler, fon 2004 tou 2010 tou die njuugende Buundespräsident fon ju Buundesrepublik Düütsklound

### Doatum nit seküür
* 1810, uur Muugelkhaid: 1. Meerte: Frédéric Chopin, Komponist in ju Romantik

## Stuurwen
* 1875: Jean-Baptiste Camille Corot, frantsöösken Moaler
* 1987: Andy Warhol, amerikoansken Kunstler
1594

## Skjonisse
* 19. Februoar: Die poolske Köönich Sigismund III. Wasa wäd in Uppsala tou'n Köönich fon Sweeden kround. In't foaren hiede hie toutälle moast, dät do Sweeden fääre luttersk blieuwe duuren.

* 27. Februoar: Hinnerk IV. wäd in ju Katedroale Notre-Dame de Chartres toun Köönich fon Frankriek kround.

* Moai: In Irlound begint mäd aan Angriep fon Aodh Mór Ó Néill, Iarla Thír Eoghain (ängelsk: Earl of Tyrone) ap een ängelske Fäästenge die Njuugenjierige Kriech.

* 14. Juli: Sigismund III. Wasa raiset tourääch ätter Poolen wai un lät as Fertreeder dän sweediske Heertoach Koarl regierje.

* 22. Juli: Ju Stääd Groningen rakt tou juun do Troppen fon ju Niederloundske Republik, mäd ju Stääd kuume noch masse moor Rebätte in dät Noude deer bietou.

* 27. Dezember: In Frankriek fersäkt die Student Jean Châtel, dän näie Köönich Hinnerk IV. tou möärenjen. Aaldät die him ferskoonje mai, wäd hie ap dän 29. Dezember truch dät Jool un truch Fjauerdeeljen waigjuchted.

## Stuurwen
* 12. Februoar: Johannes Bugenhagen (die Jungere), luttersken Theologe un Suun fon dän allere Johannes Bugenhagen, dän Platdüütske Biebel-Uursätter.
* 31. Moai: Jacopo Robusti (naamd "Tintoretto", venesioansken Moaler fon ju Renaissance)
* 22. November: Martin Frobisher, ängelsken Seefoarer (* sowät 1535)
* 2. Dezember: Gerhard Mercator, Mathematiker, Geograph, Philosoph, Theologe und Kartograf (* 5. Meerte 1512)
1758

## Skjonisse
* 11. April: Grootbritannien stöänt Prüüsen wilst dän Soogenjierigen Kriech mäd dät Toutällen fon Jäild un Hälpe truch näi apstoalde Suldoaten uut Kuurhannover.
* Moai bit Juni tou: In dän Soogenjierige Kriech kumt dät tou ju Beleegerenge fon Olmütz.
* 23. Juni: Soogenjierigen Kriech: Ferdinand von Braunschweig-Wolfenbüttel uurwint do Frantsoosen in ju Slacht bie Krefeld.
* 30. Juni: In dän Soogenjierigen Kriech kumt dät tou dän Uurfaal bie Domstadtl.
* 6. Juli: Carlo della Torre di Rezzonico wäd as Ätterfoulger fon Benedikt XIV. toun Poabst kädden un rakt sik dän Noome Clemens XIII..
* 8. Juli: Slacht fon Carillon (Soogenjierigen Kriech): In Noudamerikoa ferdäägenje fjauerduusend Frantsoosen ju Fäästenge Carillon ärfoulchriek juun bienaist fjauer moal so fuul Briten (6350 äächte Suldoaten un 9000 bietouhoalde Kolonisten).
* 5. August: In dän Soogenjierigen Kriech kumt dät tou ju Slacht bie Mehr 
* 25. August: In ju Slacht fon Zorndorf (Soogenjierigen Kriech) wäide truch dät oainmachtige Outäiwen fon Generoal Friedrich Wilhelm von Seydlitz do Russen truch do krääftemäitich unnerlaine Prüüsen daach uurwunnen.
* 13. September In sien eerste Enzyklika *[[A quo die]]* ropt die näie Poabst Clemens XIII. aal do Biskoppe tou ju Eenegaid fon do Kristen ap.
* 14. September: In dän Soogenjierige Kriech nieme do Briten in Noudamerikoa ju Fäästenge Duquesne ien. Jo baue ju fernäilde Fäästenge wier ap un naame hier "Fort Pitt". Deer äntwikkelt sik leeter ju Stääd Pittsburgh uut.
* 14. Oktober: Soogenjierigen Kriech: Friedrich II. wäd in ju Slacht fon Hochkirch fon Leopold Josef Daun uurwunnen. 
* 25. Dezember Een apgruunde fon Boan-Bereekenge al fon Edmond Halley foaruuttälde Komeeten-Ferskienenge wäd fon dän astronomisk buppewoanelk bieldeden Buur Johann Georg Palitzsch blouked. Die Komeet hat deerfon Halley sin Komeet.
* 30. Dezember: Die trääde Ferdraach fon Versailles as feruurt dän Ferdraach uut dät fergeene Jier. Frankriek lät dän Buund mäd Aastriek un Ruslound bestounde, man wol minner Biehälpe reeke, nimt sien Toutällen tourääch, wät Sleesien angungt un wol fääre naan Anspröäk moor ap do Niederlounde gultich moakje.
* Carl Nilsson Linnaeus (uk: Carl fon Linné) rakt ju tjaande Aplääse fon sien Systema Naturae uut. Düsse Aplääse is besunners wichtich foar ju Zoologie, uumdät deer eerstens uk foar do Dierte truchgungend twodeelige Nomenklatuuren bruukt wäide un twäidens ju Oardenge ferbeetert wäd:  Tou'n Biespil erkoant Linnaeus nu do Woale as Suugedierte.
* in dän Soogenjierigen Kriech besätte do Russen Aastprüüsen. 
* Étienne-François de Choiseul wäd frantsöösken Buuteminister.

## Tou Waareld keemen
* 28. April: James Monroe, US-amerikoansken Präsidänt († in 1831)
* 6. Mai: Maximilien de Robespierre, frantsöösken Revolutionär († in 1794)
* 29. September: Horatio Nelson, britisken Admiroal († in 1805)

## Stuurwen
* 3. Moai: Poabst Benedikt XIV.
1667

## Skjonisse

* 30. Januar: Die Ferdraach fon Andrussowo be'eendet dän Rusk-Poolsken Kriech 1654–1667. Die Ferdraach känniged aal do in dän Ferdraach fon Deulino uut dät Jier 1618 fäästlaide poolske Rebät-Winste ap un be'eendet uk ju jierhunnerdeloange Foarheerskup fon ju Rzeczpospolita fon Polen-Litauen in Aasteuropa tou Gunste fon dät Ruske Zaarenriek.

* 20. Moai: In ju Seeslacht foar Nevis (Twäiden Ängelsk-Niederloundsken Kriech) weerje ängelske Skiepe een ploande Invasion truch een niederloundsk-frantsööske Flotte ou.

* 24. Mai: Begin fon dän Devolutionskriech mäd dän Ienmarsk fon Frankriek in do spoanske Niederlounde.

* 19. Juni: Groaf Anton Günther stäärft, do Groafskuppe Ooldenbuurich un Delmenhorst kuume unner deenske Heerskup.

* 19.-24. Juni: Bie dän  Uurfaal in dän Medway (Twäiden ängelsk-Niederloundsken Kriech) tringe niederloundske Skiepe in ju Muude fon ju Themse ien. Dät mät ju Royal Navy so läip, dät ju sik in ju Foulge toun Freesluut twoangen sjucht.

* 20. Juni: Giulio Rospigliosi wäd as Clemens IX. die ätterfoulger fon dän stuurwene Poabst Alexander VII..

* 31. Juli: Die Free fon Breda wäd sleeten. Hie beeendet dän Twäide ängelsk-niederloundske Kriech. Do Niederlounde luuke sik uut Noudamerikoa tourääch, wilst Änglound sien Deelläitengen in Indonesien un Suriname ferlät. Truch een kloore Apdeelenge fon do Rebätte äntspont sik dät Ferhooldnis twiske do bee apkuumende Kolonioal-Machte

## Tou Waareld keemen
* 21. Juli: Cristoforo Munari, aan Moaler uut dät leete Barock, die sik ap dät Stillieuwend-Moaljen fäästlaid häd (stuurwen: 3. Juni 1720)

## Stuurwen
* 22. Moai: Poabst Alexander VII. (* in 1599)
* 19. Juni: Groaf Anton Günther fon Ooldenbuurich.
Popmusik

**Popmusik** is ne Oukuutenge fon do ängelske Woude "*popular music*". Dät Woud wäd bruukt foar Fermoakmusik, ju fon ju Masse konsumierd wäd. In do 1960er boalden do Moanskene fon Popmusik bie ju domoalige Beatmusik, leeter wuude dät Begriep uk foar n Deel fon ju Rockmusik bruukt. Däälich is et n Sammelbegriep foar aal do modärne Foarme fon populäre Musik.
Abraham Lincoln

**Abraham Lincoln** (bädden ap dän 12. Februoar 1809, stuurwen ap dän 15. April 1865) waas fon 1861 bit 1865 tou die säkstienste Präsident fon do Fereende Stoaten fon Amerikoa. Hie wuude twäie kädden, in 1860 un in 1864, man in sien twäide Amtstied wuude hie as eersten US-Präsident möärend. Gruund deerfoar waas wäil, dät hie ju Skloueräi ouliende un sik deer juun iensätte.

Düsse Meenenge fierde uk ätter sien Köär tou ju Oukleeuwenge fon Stoaten in dät Suude, do masse Sklouen heelten un hiere Wirtskupswiese deer ap apbauden: Jo slooten sik ap dän 4. Februoar 1861 tou do Konföderierde Stoaten fon Amerikoa touhoope, wät al ap dän 12. April fon dät sälge Jier tou dän Amerikoanske Burgerkriech fierde, die bit 1865 tou duurde.

## Foutnooten
Emanzipatsjoonsproklamatsjoon

Mäd ju **Emanzipatsjoons-Proklamatsjoon** (Ängelsk: *Emancipation Proclamation* af *Proclamation of Emancipation*) ferkloorde ju US-amerikoanske Regierenge fon Abraham Lincoln ap dän 22. September 1882 dät Eende fon ju Skloueräi in do Suudstoaten, do ätter dät Gultichwäiden fon ju Proklamatsjoon ap dän 1. Januoar 1863 noch Deel fon do Konföderierde Stoaten fon Amerikoa wieren. Ap do Unionsstoaten hiede ju Proklamtsjoon noch neen gjuchtelke Biendenge. Daach waas ju ap dän Wai tou dät fulstoundige Eende fon ju Skloueräi in do Fereende Stoaten aan eersten, äntskeedenden Stap, besunners uumdät do maaste Sklouen in do Suudstoaten (t.B. ap Plantoasjen foar Katuun) heelden wuuden.

## Foutnooten
Republik China

Ju **Republik China** is een Lound in Asien. Aleer hiede dät Lound een grattere Flakte, man dät moaste wain ju Uurwinnenge fon do Kommunisten unner Mao-Tse-tung un ju Gruundenge fon ju Foulksrepublik China in 1949 ap dät Ailound Taiwan touräächwieke.
Taiwan

**Taiwan** beteekent:

* Dät Ailound Taiwan
* Ju Republik China, ju sik ätter dän Chinesisken Burgerkriech ap dät Ailound touräächluuke moaste.
Pierre Aubert

**Pierre Aubert** (* 3. März 1927 in La Chaux-de-Fonds) is aan Swaitser Politiker (SP) uut dän Kanton Neuenburg. As Buundesräid waas hie Buuteminister un hiede twäie dät Boantje fon dän Buundespräsident.

## Ferbiendengen ätter buuten
* Eric-André Klauser: Pierre Aubert (Historisches Lexikon der Schweiz)
Swäid

Dät **Swäid** is een sniedende Woape tou't Hauen un Steeten. Een woanelk Swäid häd een liek Lämt mäd two Äggen, man dät rakt uk besunnere Bauwiesen so as dän Soabel mäd een beeged Lämt un maasttieds bloot een Ägge.

## Äntwikkelenge
Dät Swäid äntstuude in ju Bronstied uut dän Dolk. Foar een loang Swäid bruukt me een Materioal, dät sik't nit beegede, man daach wook nouch, dät dät nit oubriek. So is dät ferstoundelk, dät dät dän kuutere Dolk foar dät Swäid roate, un dät dät Swäid in dän Loop fon ju Tied mäd ju techniske Fääre-Äntwikkelenge aalmantou loanger wuude. Un mäd ju Loangte fon dät Swäid wuude uk die twäärs loopende Stok tou't Skuul fon ju Hounde loanger: Düt is so tou ferkloorjen, dät dät Swäid sik mäd grattere Loangte uk beeter tou't Hauen oainde, un juun dät Hauen is dät aan beeteren Skuul, wilst dät juun't Steeten min hälpt.
William George Keith Elphinstone

**William George Keith Elphinstone** CB (* 1782 in Skotlound; † 23. April 1842 bie Tezeen in Afghanistan) waas aan britisken Generoalmajor un is deer bekoand foar, dät hie dät ousleeksrieke Touräächluuken fon do Briten uut Kabul in dän Eersten Ängelsk-Afghanisken Kriech fierde. Deer wuude hie uk as Jeesel nuumen un is stuurwen, eer hie befräid wäide kuude. Man aleer hiede hie t.B. uk in ju Slacht fon Waaterloo meekamped, deerfoar hie mäd ferskeedene Oarden uutteekend wuden wier.
Noudirlound

**Noudirlound** (irisk *Tuaisceart Éireann*, ängelsk: *Northern Ireland*, Ulster Scots: *Norlin Airlann*) is een Lound un Deel fon dät Fereende Köönichriek. Dät bestoant uut säks fon do njuugen Provinsen, do tou ju histooriske iriske Provins Ulster heerden, moaket deer also aan grooten Deel fon uut. In't Ferhooldnis mäd ju Republik Irlound is Noudirlound tichter befoulked un is moor fon ju Industrie teekend.

In Noudirlound roate dät in ju Geskichte oafter Twiste twiske Befoulkengsgruppen, do unnerskeedelke Foulke, Politiske Ideologien un Konfessionen touheerden. Groaf fertäld wieren dät ap een Siede do katoolske Iren, do jädden tou dän oaine iriske Stoat heere wüülen  un ap ju uur Siede do protestantiske Ienwonnerere uut Grootbritannien, foaraaln uut Skotlound, do bie dät Fereende Köönichriek blieuwe moaten.
Woudfrequenz

Ju **Woudfrequenz** is ne statistiske Grööte, ju der ounrakt, wo oafte n bestimd Woud in n Text of Textkorpus foarkumt. Ju kon as absolute Antaal of in Relation tou Gesamttaal fon Woude fon dän Text anroat wäide. Ju Frequenzferdeelenge fon do Woude honget ou fon ju Sproake, ju Oard un dät Fäkgebiet fon dän unnersoachte Text. Ju *Woudfrequenz* wäd in Frequenzwoudebouk foar dän Woudeskät fon ne Sproake of uk fon Texte deerstoald.

N Funktionswoud as n Artikkel häd in de Räägel n haageren Woudfrequenz as Inhooldswoud as n Substantiv. Studien ap dät Gebiet fon ju Woudfrequenz spielje ne wichtige Rulle in ju Ferfoatenge fon n praktisken Gruundwoudeskät, as uk fon Woudebouke. Moor soziologiske Inträsse hääbe Froagen as wäkke Woude me maast ferwoant: *iek* of *du, reeke* of *kriege*, usw.

## Ferbiendengen ätter buuten
* Lemmaliste mit Übersetzung und für jedes Lemma summierter Wortfrequenz zum Formen-Wörterbuch des Saterfriesischen
* wortschatz.uni-leipzig.de/html/wliste.html Die 10 (100, 1000, 10000) häufigsten Wörter der deutschen, niederländischen, englischen und französischen Sprache
* wortschatz.informatik.uni-leipzig.de Wortschatzlexikon der ''Universität Leipzig'' auf Basis deutscher Quellen mit Angabe der Häufigkeitsklasse
* Korpusbasierte Wortfrequenzlisten des Deutsch,Französisch,Italienisch und Englisch
Molksträite

Ju Molksträite of Galaxis (fon dät Griechiske galaxias (γαλαξίας), af kyklos galaktikos = "Molkzirkel") is die Noome foar dät spiroalfoarmige Stiernensystem fon truchsnittelke Grööte, wieroun sik uus Sunnensystem mäd de Äide fint. Truch hiere Foarm as flakke Skieuwe sjo wie ju hier fon binnen hääruut as n luchtjend Beend uur de Luft, wan dät man tjuusterch nouch is. Truch Luchtfersmutsenge is ju Molksträite an wäkke Steeden stuur of nit goarnit moor tou sjoon.  

Wan wie ju Molksträite fonsieden bekiekje kuuden, wuud ju uutkiekje as n Skoale (ju galaktiske Skieuwe) mäd fertjukten Kääden (ju zentroale Fertjukkenge). Ju galaktiske Skieuwe häd n Truchmeeter fon 100 000 - 120 000 Luchtjiere; ju Tjukte is buute ju zentroale Fertjukkenge soowät 3000 Luchtjiere. Ju Molksträite is touhoopestoald uut mindestens 200 Milliarden Stiernen (näiere Skätsengen baale sogoar fon uum 400 Milliarden Stiernen), wierfon die grootste Deel sik in ju Skieuwe fint. 

Uum wäkke gewaltige Oustande sik dät hondelt, kon me sjo wan me betoankt dät sun Luchtjier 63 241 moal so groot is as ju Oustand fon de Äide ätter de Sunne, uk Astronomiske Eenhaid naamd; ju is bloot 8,317 Luchtminuten, immer noch 149 Milionen Kilometer!  

Dät System änthaalt oolde un näie Stiernen, Stoaf un molekuläre Gaswulken. Dät bestoant uut ne zentroale Fertjukkenge, ne Skieuwe mäd fjauer groote un eenige litjere Spiroalierme un n Halo. 
Ju zentroale Fertjukkenge fon de Molksträite is woarskienelk boolkenfoarmich un fon jeelwiete Faawe. Ju häd n Truchmäite fon sowät 20 000 Luchtjiere un ne Tjukte fon sowät 6000 Luchtjiere un änthaalt uur dän Tume wäch 50 Milliarden Stiernen in n e tichte Konzentroation.

In de Midde fon ju Molksträite fint sik gjucht woarskienelk n supersweer Swot Gat, Sagittarius A. Dät is oawers nit gjucht aktiv, dan - in Juunsats tou ju Loage in ju galaktiske Skieuwe - is in dät Zentrum man min interstellär Gas uurichblieuwen.

Ju galaktiske Skieuwe wäd bilded fon ferskeedene Spiroalierme, Steeden wier ju Tichte fon Stiernen (un foarallen fon junge, luchtkraftige Stiernen) gratter is as uurswain. Ju Molksträite häd fjauer Haudierme un minimoaal twäin litje Ierme. Do fjauer Haudierme sunt die Sagittariusierm, die Perseusierm, die Cygnusierm un die Centaurusierm. Uus Sunnensystem fint sik in een fon do litjere Ierme, die Orionierm, sowät hoolfwai dän Raant fon ju Skieuwe. Do Ierme bestounde uut Stoafwulken, Dooke un junge un oolde Stierne.
Luchtjier

N **Luchtjier**, Symbol **lj**, (Ängelsk: *light-year*, Symbol: *ly*) is n Laangtemäite ju der bruukt wäd in ju Astronomie. N Luchtjier is die Oustand die der Lucht in Vakuum oulait in ju Tied fon een Jier ätter ju äidske Kalänner. N Luchtjier is *neen* Eenhaid fon Tied, as me fon dän Noome toanke kuud.

Ju seküüre Definition fon n Luchtjier is die Oustand die der n Photon oulääse wüül in ne fräie Ruumte, uuneendelk wied wääge fon älked  Sweerkraftfäild un älked magnetisk Fäild in een Julianisk Jier (365,25 Deege fon älk 86 400 Sekunden).
Deeruum dät ju Luchtgauegaid in Vakuum definierd is as exakt 299 792 458 m/s is n Luchtjier seküür 9 460 730 472 580 800&nbsp;m, in runde Taale 9,46&nbsp;×&nbsp;1015 Meter, 9,46 Petameter af 9,46 Billionen Kilometer.
N Luchtjier is uk soowät gliek an 63 241 Astronomiske Eenhaid (AE).

Dät Luchtjier wäd oafte ferwoand uum die Oustand tou Stiernen, Stiernsysteme un uur Objekte in ju Waareldruumte antoutjuuden. In ju Astronomie wäd foar sukke Oustande oawers oafter die Parsek ferwoand, die der beskrieuwen is as die Oustand wierap n Objekt ne Parallaxe fon een Boogensekunde generiert as dät observierde Objekt sik uur aan astronomisken Eenhaid ferskuuwen däd, lood ap ju Sichtlienje fon dän Woarniemer. N Parsek is bolde gliek an 3,26 Luchtjier. Die Parsek wäd ljauer ferwoand deeruum dät die eenfacher oulat wäide kon uut woarnuumene Fakte. Buute wietenskuppelke Kringe wäd oawers maast die Eenhaid Luchtjier ferwoand.  

Eenhaide relatierd an dät Luchtjier sunt ju Luchtuure, ju Luchtminute un ju Luchtsekunde, die Oustand die der dät Lucht touräächlait in Vakuum in bäätnunner ne Uure, ne Minute un ne Sekunde. N Luchtminute is gliek an 17 987 547 480 Meter, af soowät 18 Millionen Kilometer. Een Luchtsekunde is 299 792 458 M.

## Eenige Fakte
* Die Oustand twiske ju Äide un ju Moune is uungefeer 1,3 Luchtsekunden.
* Die Oustand fon ju Sunne ätter ju Äide is 8,3 Luchtminuten.
* In n Juli 2012 siet die Voyager 1 al ap 121 AE (=18 000 000 000 Km) fon uuse Sunne, afwäil 0,002 Luchtjier.
* Ju naistbie stoundende Stiern buute uus Sunne, Proxima Centauri, is 4,22 Luchtjiere fon hier.
* Dät Zentrum fon uus Stiernsysteem, ju Molksträite, is soowät 28 000 Luchtjiere fon hier. Die Truchmeeter fon ju Molksträite is soowät 100 000 Luchtjiere.
* Dät naistlääsende uur groote Molksträitesysteem, die Andromedadook (M31) stoant sun 2,2 Millionen Luchtjiere fon uus oawe.

�
Bochotnica

**Bochotnica** (IPA : [bɔxɔtˈnit͡sa]) is n Täärp in Polen in juu Woiwodskup Lubelskie, dät lait twiske Puławy an ju Äi Bystra. Dät Täärp häd .

## Ferbiendenge ätter buuten
* Websiede
Sung Jae-gi

**Sung Jae-gi**(korea:성재기 成在基, 11. September 1967 - 26. Juli 2013) waas die Suud-koreaniske Human right activist und civil right activists, Philosoph von liberalismus. Hie waas eerste Uppermon fon dän Verband der Koreaniske Mann.

## Geskichte
* 2000, Ientreed in dän Thomas Mcfly Consulting & Headhunting Company(토마스 맥플라이 컨설팅 & 헤드헌팅사)
* 2008, Ientreed in dän Verband der Koreaniske Mann(남성연대 男性連帶).
* 2013, Sälwenmoort

## Sjuch uk
* Feminismus

## Foutnooten
Hubble Ultra Deep Field

Dät **Hubble Ultra Deep Field** (HUDF) is ne Apnoame fon n litjet Paat fon dän Heemel in ju Stiernbielde Ougend moaked fon dät Hubble Space Telescope.

Disse Apnoame waas bit 2012 dät *djoopste* (loangstduurjende un fierste) fon n Deel fon dän Heemel dät al sieläärge moaked wuuden is. In 2012 wuud dät Hubble Extreme Deep Field publisierd fon NASA, wät n litjet Deel fon dät Hubble Ultra Deep Field uur ne laangere Apnoametied uumfoatet. Dät Hubble Ultra Deep Field uumfoatet moor as 10.000 Stiernsysteme en nimt 11 Boogenminuten ien. Dät is bloot n Träädel fon dän Roadius fon ju FulMoune, as fon ju Äide gesäin.
Andromeda-Dook

Die **Andromedadook** af dät **Andromedasystem** (*M31*) is n spiroalfoarmich Stiernsystem, in ju Stiernbielde Andromeda. Dät System häd jusälge Foarm as ju Molksträite, man is fuul gratter. Die Oustand fon hier is 2,54 ± 0,06 Millionen Luchtjiere, ju Truchmäite uum 250.000 Luchtjiere. Ju Masse wäd skätsed ap 300 bit 400 Milliarden Sunnenmassen, ju ganse Masse inclusive ju Halo ap 1,2 Billionen Sunnenmassen. Ferglieked mäd do lääste Skätsengen fon ju ganse Masse fon uus oaine Molksträitesystem, ju der 1,9 Billionen Sunnenmassen bedrächt, skuul also M31 wät lichter weese, un fuul minner ticht. Touhoope mäd dät Molksträitesystem un wäkke litjere Stiernsysteme bildet die Andromedadook ju Lokoale Gruppe.
Britiske Ailounde

Do **Britiske Ailounde** sunt aan Ailoundkoppel twiske ju Noudsee, dän Sleeuwekanoal un dän Atlantik. Ju Iriske See lait deer twiskeoane.

Tou do britiske Ailounde heere:

* Grootbritannien,
* Irlound,
* Man,
* Wight,
* Do Shetland-Ailounde
* Do Orkney-Ailounde
* Do Hebriden
* Do Scilly-Ailounde

Uut politiske Gruunde wäide mongs uk do Kanoal-Ailounde deer bietoutält un Irlound nit, man geographisk stimt dät nit.
Uurknal

**Uurknal** af **big bang** is ne populäre Benaamenge fon ju kosmologiske Theorie ju der ap Gruunde fon ju algemeene Relativitätstheorie annimt dät 13,8 Milliarden Jiere häär dät Al äntstuud uut n enorm heeten Punkt (uum 1028 K), mäd n uuneendelk groote Tichtegaid, afwäil ne Singularität. Tou glieke Tied mäd dän Uurknal skulen Ruumte un Tied äntsteen weese. Dät is mathematisk tou formulierjen wo tjo-dimensionoale Ruumte äntstoant uut n Punkt, man nit visuel foarstaalboar. Ju Bielde fon ne analoge 2-dimensionoale Ruumte hälpt oawers: ju Uurfläche fon n Baal die der answält fon aan Punkt häär. Ju Uurfläche is kruumbeeged, ju häd neen Raante un ju is eendelk, Oainskuppe do ne 3-dimensionoale Ruumte uk hääbe kon. An ju Bielde fon n Ballon die der apbloased wäd is dän Uutdruk äntloand.

Ju Theorie is unner moor gruunded ap ju Woarniemenge fon dät anduurjend answällende Al, as besunners tou sjoon an ju Roodferskuuwenge fon do Spektroallienjen in dät Lucht fon fiere Stiernsysteme, die Dopplereffekt. Ju algemeene Relativitätstheorie is in dissen Punkt oawers noch nit fulboodich, deeruum dät ju Idee fon ne uuneendelk groote Tichtegaid striedich is mäd do gruundlääsende Gesätse fon ju Physik.

Gruundlääser fon ju Uurknaltheorie is die Löwenske Professor Georges Lemaître. Die Utdruk 'big bang' wuud toun eersten Moal benutsed fon Fred Hoyle in 1950 as ne sarkastiske Beteekenge uum sien Ounaigenge fon ju Theorie toun Uutdruk tou brangen. Hoyle waas sälwen Fertreeder fon ju konkurrierjende man nu ferlätte Steady-statetheorie.