open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Junior King (Sebini)

Junior King (a tswetswenge ele **Dugulth Ferreira**; c. 1996/1997 - 11 December 2025) e ne e le motjeki wa Afrika Borwa, motho wa TikTok, rapper le setsebi sa di-choreographer se tsejoang ka tsebetso ea hae e matla le menehelo ya hae moetlong wa Afrikaans hip hop. O ile a tuma ka naha ka di-platform tsa litaba tsa setjhaba, moo divideo tsa hae tsa motjeko le tshebedisano ya mmino di ileng tsa hapa tlhokomelo e kgolo.

## Bophelo ba pele
Junior King o hlahetse Gqeberha, Eastern Cape, Afrika Borwa. O ile a bontsha cheseho ya ho tantsha ho tloha a sa le monyenyane mme hamorao a theha dihlopha tsa tantshi ha a ntse a tataisa batshwantshisi ba batjha setjhabeng sa habo.

## Mosebetsi
O ile a qala ho tsebahala haholo ka TikTok le di-platform tse ling tsa litaba tsa setjhaba, moo mokhoa oa hae oa ho tantša o matla o thusitseng ho tsebahala ha choreography ea Amapiano. Junior King o sebelisane 'moho le dibini le batansisi ba Afrika Borwa, butle-butle a haha balateli ba bohlokoa ba inthaneteng. 

Ha a ntse a atoloha mmino, o ile a tsebahala haholo setsing sa Se-Afrikaans hip hop, a hlahisa ditlabolane tse kang Die Getto, *Stalaza* le lipina le Kay Medusa (Kayla Pieters). Phatlalatso ea hae ea 2025, The Revenge Album, e ile ea eketsa boteng ba hae indastering. 

Bonono ba Junior King bo ne bo kopanya motjeko, mmino le ho pheta lipale. Mosebetsi oa hae o kentse letsoho ho tummeng ho ntseng ho eketseha ha Afrikaans rap, ha botho ba hae ba sechaba bo khothalelitse bamameli ba bacha ho pholletsa le Afrika Borwa.

## Bophelo ba motho le lefu
Junior King e ne e le ntate mme hangata o ne a hlahisa dikarolo tsa bophelo ba lelapa ka ho ba teng ha hae marangrang a dikgokahanyo. 

Ka la 11 Tshitwe selemong sa 2025, Junior King o ile a hlokahala ka lebaka la ho thulana ha koloi ea hae le teraka e bobebe tseleng ea N1 haufi le Li-verkeerdevlei naheng ya Free State. Bana ba babedi ba neng ba tsamaea le eena le mopalami e mong ba ile ba pholoha ka likotsi tse itekanetseng. Lefu la hae le ile la baka tlhompho e pharaletseng sechabeng sa boithabiso sa Afrika Borwa. 

## Mehlodi
Malebogo

**Malebogo** ke toropo e Masepaleng wa Tokologo wa Free State e ka Bophirima, Afrika Borwa . Nakong ya kgethollo ya morabe, Malebogo e ne e le moo batho ba batsho ba toropo ya Hertzogville ba neng ba dula teng.

Ho ya ka palo ya batho ya selemo sa 2011, motsana ona o ne o e-na le baahi ba 8&nbsp;445 ka palo.

## Bona hape

* Lethathamo la metse e Afrika Borwa

## Mehlodi
Presley Chweneyagae

**Presley Oageng Chweneyagae** ( ya hlahileng19 Mphalane 1984 - 27 Motsheanong 2025) e ne e le sebapadi sa kalaneng sa Afrika Borwa.  O ile a hlahella ka lebaka la karolo ya hae  ho ba sebapala tshwantshisong ya *Tsotsi*, e hapileng Khagu ya Academy bakeng sa Filimi ya Puo ya Kantle ho Naha ho Dikhau tsa bo-78 tsa Academy . 

## Bophelo le mosebetsi
Chweneyagae o reheletswe ka sebini seo mmae a neng a se rata haholo, Elvis Presley . &#x5B; ** &#x5D; Kamora karolo ya pele ea filimi ea Chweneyagae ho *Tsotsi*, o ile a tswela pele ho sebetsa sethaleng le skrineng. Lifilimi tsa hae tsa morao-rao di kenyelletsa *More Than Just a Game, State of Violence ,* le   *.* O boetse a bapala terameng e buang ka Solomon Mahlangu, eo e kileng ea e-ba setho sa MK ea ileng a fanyehwa a le dilemo li 22.

Ka la 27 Motshanong 2025, Chweneyagae o hlokahetse ka mora ho ba le mathata a ho hema. O ne a le dilemo di 40.   Mmuso wa Afrika Borwa le Dikgau tsa Difilimi le Thelevishene tsa Afrika Borwa (SAFTA) di ile tsa mo hlompha ka metswedi ya ditaba tsa kahisano kamora hore lefu la hae le phatlalatswe, mme SAFTA e mo bitsa "nalane ya dibaesekopo tsa Afrika Borwa " mme mmuso o re ke "mopheti wa dipale ya nang le talenta eo talenta ya hae e ileng ya kgantsha di-skrini le dipelo tsa rona". 

### Sekhobo sa lothari sa naha
Ka 2023, Chweneyagae o ile a ameha ka lebaka la boshodu ba National Lottery bo ileng ba fuputswa ke Lefapha le Ikgethang la Diphuputso (SIU).  Ho tlalehilwe hore ho ile ha lefuwa tjhelete e fetang R67.5 milione ho Southern African Youth Movement (SAYM) eo ho neng ho thwe ke lenģosa la yona.   Tjhelete ena e ne e reretswe ho phahamisa basadi ba futsanehileng Marikana le dibakeng tse haufi profinseng ya North West morerong wa ho lema dikgoho. Dinaledi tse ding tse ileng tsa qoswa di ne di kenyeletsa sebini sa kwaito Arthur Mafokate le setshwantshisi Terry Pheto .   Ka Tshitwe 2025, SIU e ile ya fumana taelo ya ho boloka lehae le thepa ya Chweneyagae di hatseditswe. 

## Filimi tse kgethilweng

* *Tsotsi* (2005)
* *iNumber Number* (2013)
* *[[Zama Zama]]* (2013)
* The Number (2017)
* *The River*(2018)
*

## Mehlodi
Durant Sihlali

**Durant Sihlali** (5 Tlhakubele 1935 - 2004) e ne e le setsebi sa bonono sa Afrika Borwa. O hlahetse Germiston, e ne e le Hlooho ya Bonono bo Botle ho Federated Union of Black Artists (Fuba) ho tloha ka 1983 ho isa ho selemong sa 2004 mme a bontsha dipontshong Nuremberg, Athene le Palermo . 

## Tsa bophelo
O ithutile bonono Setsing sa Moroko Chiawelo ho tloha ka 1950 ho isa ho 1953. Ho tloha ka 1953 ho isa ho 1958 o ithutile tlasa Cecil Skotnes Setsing sa Bonono sa Polly Street. 

## Mosebetsi
Mosebetsi wa hae ke wa sejwale-jwale  le wa nnete mme mokgwa wa hae wa pele e ne e le wa mebala ya metsi . Hamorao o ile a fetohela ho betleng litšoantšo a sebedisa tšepe e tsoang likotsing tsa likoloi .  Mathwasong a dilemo tsa bo-1980 Sihlali o ile a hlahisa letoto la ditshwantso tse betlilweng tsa lehong tsa basebetsi merafong ya mashala ya Witwatersrand.  ] O bontshitse Pokellong ya Difate Beverly Hills .  Ho ea ka mosali oa Sihlali, Anna, kamehla o ne a batla ho theha musiamo oa mosebetsi oa hae. 

## Mehlodi

*
Tshepang Moremi

**Tshepang Moremi** (o hlahile ka la 2 Mphalane 2000) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang e le sebapadi sa  bakeng sa lehlakoreng sa  sehlopha sa Premier Soccer League sa Orlando Pirates le sehlopha sa naha sa Afrika Borwa.

## Mosebetsi wa sehlopha

Moremi e ne e le sebapadi sa sekolo sa Sharpeville Benfica.  O ile a ikopanya le AmaZulu kamora ho bapala bakeng sa Bizana Pondo Chiefs. O ile a qala ho bapala sehlopheng sa 2021-22 sa Afrika Borwa ka Phato kgahlanong le Mamelodi Sundowns, mme a fumana ntlha ya hae ya pele  ka Tshitwe kgahlanong le Kaizer Chiefs. O qetile sehla sa 2022-23 a  adimilwe  JDR Stars. Ka mora hore a kgutle, o ile a bapala dipapadi tsohle tsa AmaZulu. Qetellong ya 2023 le Mathwasong a 2024, ho ile ha hlaha menyenyetsi ya hore dikgukguni tsa Afrika Borwa Mamelodi Sundowns le Orlando Pirates di ne di thahasella Moremi. AmaZulu o ne a ena le monyetla wa ho beha theko e phahameng ho Moremi, haeba dihlopha tse ding di batla ho reka sebapadi seo.

### Orlando Pirates F.C
Ka Phupu 2025 o ile a ikopanya le sehlopha sa Premier Soccer League Orlando Pirates.  O ile a fumana  ntlha ya hae  nakong e eketseditsweng ho thusa Pirates ho hlola  ka 3-0 ho Stellenbosch ho 2025 MTN 8 .
Sinethemba Qeshile

**Sinethemba Qeshile** (ya  hlahileng ka la 10 Hlakola 1999) ke sebapadi sa Afrika Borwa sa kirikete. O ile a qala ho bapala papadi ya hae ya matjhaba bakeng sa Sehlopha sa Afrika Borwa sa kirikete ka Hlakubele 2019.
Bohlokwa Nwanyanwu

**Adaeze Bohlokwa Nwanyanwu** (ya hlahileng 2008) ke rakgwebo le mofani wa diphallelo, ya dilemo di 17, ya dulang Thembisa, Afrika Borwa. O tsejwa haholo e le e mong wa bathehi moho ba *Kind Roots Initiative*, morero o etelletsweng pele ke bacha wa ntshetsopele ya sechaba, o thehilweng mafelong a 2025.

## Bophelo ba bonyenyane le mosebetsi
Qalong a tsoa Lesotho, Nwanyanwu o ile a fallela toropong ya Thembisa, Afrika Borwa, mathwasong a 2025. Mafelong a 2025, Nwanyanwu o ile a hlahella e le moetapele tlholisanong ya AECI #Future Leaders ha a ne a theha *Kind Roots Initiative* hammoho le baithuti moho le ena, Tshiamo Nong (ya tsejwang hape e le Montero Nong) le Boikano Rampora.

## Litsupiso
Montero Nong

**Choene Tshiamo Nong** (o hlahile ka la 1 Tshitwe 2008), ea tsejoang ka lebitso la botsebi **Montero Nong**, ke rakhoebo, mofani oa liphallelo, mohlala le mo susumetsi oa botle oa monna oa Afrika Borwa. O boetse o tsejoa e le "It boy". O tsebahala haholo e le mothehi oa Nong Cosmetics, e leng lebitso la botle leo a le thehileng a le lilemo li 16. 

Nong o se a fumane botumo sebakeng sa heno ka mosebetsi oa hae lefapheng la botle le ka boikitlaetso ba hae ba ho khothalletsa bohoebi ba bacha le ponahalo ea LGBTQ community, a bile a ipolela phatlalatsa e le pansexual ea sebelisang maemedi a botona he/him.

## Bophelo le mosebetsi
Nong o hlahetse me a holisa Polokwane, Limpopo, Afrika Borwa ka la 1 Tshitwe 2008. 

Ka 2025, yena hammoho le balekane ba hae Bohlokwa Nwanyanwu le Boikano Rampora, ba ile ba theha *Kind Roots Initiative* e le karolo ea tlholisano ea AECI #Future Leaders Competition. Ha a le lilemo li 16 feela, Nong o ile a qala lebitso la hae la botle Nong Cosmetics, le neng le susumelitsoe ke batšoantšisi ba tummeng ba machaba lefapheng la botle ba kang Kylie Jenner, Hailey Bieber, Patrick Ta le James Charles.

## Litsupiso
Arlene Kelly

**Arlene Nora Kelly** (o hlahile ka la 8 Pherekgong 1994) ke sebapadi sa Ireland sa kirikete se bapallang sehlopha  sa Dragons le  naha ya Ireland. O kile a bapalla sehlopha sa Auckland le Kent. O ile a etsa qalo ya hae ya matjhabeng bakeng sa Ireland ka Phuptjane 2022.
Cara Murray

**Cara Murray** (o hlahile ka la 1 Pudungwane 2000) ke sebapadi sa Ireland sa cricket. O ile a qala ho bapala Twenty20 ya Matjhaba ya Basadi (WT20I) bakeng sa Ireland kgahlanong le New Zealand ka la 6 Phuptjane 2018. O bapala ho Women's Super Series sehlopheng sa Dragons. 

O ile a qala ho bapala papadi ya hae ya matjhaba ya basadi ya letsatsi le le leng (WODI) bakeng sa Ireland, hape le kgahlanong le New Zealand, ka la 8 Phuptjane 2018.  Ha a qala ho bapala, o ile a kgutlisa dipalo tse mpe ka ho fetisisa tsa akgela ho di-WODI, ka di-wikete tse pedi bakeng sa di-run tse 119 ho tloha ho di-overs tsa hae tse leshome.

Ka Phuptjane 2018, o ile a kgethwa sehlopheng sa Ireland bakeng sa 2018 ICC Women's World Twenty20 Qualifier tournament. Ka Phupu 2020, o ile a fuwa konteraka ya ho se boloke tjhelete ke Cricket Ireland bakeng sa selemo se latelang.  Ka Pulungwana 2021, o ile a khethwa sehlopheng sa Ireland bakeng sa tlhodisano ya 2021 Women's Cricket World Cup Qualifier e Zimbabwe. 

Ka la 24 Phato 2022, Murray o ile a nka di-wikete tsa hae tsa pele tse hlano ho WODIs ka 5/39 kgahlanong le Netherlands ho Amstelveen.

Ka la 23 Pherekgong 2024, Murray e ile ya eba sebapadi sa pele sa Ireland ho nka di-wikete tse tsheletseng ho WODI ka 6/31 kgahlanong le naha ya Zimbabwe ba bapalla motseng wa  Harare.

O ile a khethwa sehlopheng sa Ireland bakeng sa leeto la bona la T20I le ODI ho ya Bangladesh ka Pudungwana 2024.

Murray e ne e le karolo ya sehlopha sa Ireland bakeng sa 2025 Women's Cricket World Cup Qualifier e Pakistan ka Mmesa 2025.
Cindy Mahlangu

**Cindy Mahlangu** (o hlahile ka la 21 Pudungwane 1996) ke sebapadi sa Afrika Borwa, tshusumetso le mohlala. O tsejwa ka ho bapala Violeta Mamba ho e.tv soap opera Scandal!*Ho etsa hore ho be le ho ferekana!*, le Mzansi Magic telenovela The Queen e le Siyanda Dlamini.
Seipati "Twasa" Seoke

**Seipati Seoke** (ya hlahileng ka la 12 Lwetse 1979), ya tsejwang ka hore ke **Twasa**, ke sebapali sa metjha ya phatlalatso ya Afrika Borwa, moqolotsi wa ditaba le sebini. O kopane le mokete wa pele wa *Thakgoha* Breakfast Show seteisheneng sa seya-le-moya sa Sesotho Lesedi FM,  mme o tsejwa haholo ka ho hlahisa lenaneo la mmino la batjha la SABC1 *Jam Alley* (2003-2011).  Jwaloka sebini sa rekoto, o phatlaladitse dialbamo tsa kwaito le gospel.

Twasa o boetse o sebetsa e le sebui se susumetsang, moeletsi wa batjha le mongodi. O thehile "Twasa Foundation" mme a ngola buka ya thapelo e bitswang Let Us Pray.
Letsoku

**Letsoku, le bitswang Ochre** ( / ˈoʊ kər / OH -kər ; ho tswa puon ya Sekgerike sa boholo-holo  ὤχρα ,  ὠχρός    ), **iron ocher**, kapa **ocher** in American English, ke letsopa la tlhaho la mmala wa letsopa, motswako wa ferric oxide le mefuta e sa tšoaneng ea letsopa le lehlabathe.  E na le mebala e fapaneng ho tloha ho mosehla ho ya ho lamunu e tebileng kapa e sootho. Hape ke lebitso la mebala e hlahiswang ke mmala ena, haholo-holo bosootho bo bobebe bo mosehla.   Mofuta o mong wa letsoku o nang le palo e kholo ea hematite, kapa dehydrated iron oxide, e na le tint e khubelu e tsejwang e le **letsoku le lekgubedu** (kapa, ka dipuo tse ding, **ruddle** ).

Lentswe ocher le boetse le hlalosa letsopa le nang le mmala o nang le iron oxide e nkilweng nakong ya ho ntsha thini le koporo . 

## Matsopa a lefatše
Letsoku ke lelapa la matsopa a lefatshe, a kenyelletsang le lesehla, le le kgubelu, le pherese, sienna le umber. Motsowako o ka sehloohong wa di-ochre tsohle ke tšepe(III) oxide-hydroxide, e tsejoang e le limonite, e fanang ka 'mala o mosehla. Letoto la liminerale tse ling le tsona li ka kenyelletsoa motsoakong:  : 134 

* **Yellow ocher**, FeO(OH)·n H 2 O, ke hydrated iron hydroxide (limonite) eo hape e bitsoang **gold ocher.**
* **Ocher e khubelu**, Fe2 O 3 · n H 2 O, e nka 'mala oa eona o mofubelu ho tloha ho mineral hematite, e leng tšepe ea oxide, e bofubelu bo bofubelu ha e le metsi. 
* **Purple ocher** ke mofuta o sa tloaelehang o ts'oanang le ocher e kgubelu ka lik'hemik'hale empa e na le 'mala o fapaneng o bakoang ke mefuta e fapaneng ea phallo ea khanya e amanang le boholo bo boholo ba karoloana.
* **Ocher e sootho,** hape FeO(OH), ( goethite ), ke karolo e itseng ya hydrated iron oxide. Ka ho tšoanang, lepidocrocite — γ-FeO(OH),  : 236 minerale ea bobeli, sehlahiswa sa oxidation ea liminerale tsa tšepe, tse fumanoang ka tšepe e sootho
* Sienna e na le dimonite le palo e nyane ea manganese oxide (tlase ho 5%), e etsang hore e be lefifi ho feta ocher.
* Li-pigments tsa umber li na le karolo e kholoanyane ea manganese (5-20%), e etsang hore e be sootho e lefifi. 

Ha di-sienna tsa tlhaho le li-pigment tsa umber li futhumala, li fellwa ke metsi 'me tse ling tsa limonite li fetoloa ho ba hematite, e leng ho li fa mebala e mengata e khubelu, e bitsoang burnt sienna le umber e chesitsoeng. Li-ocher ha di na chefo 'me li ka sebelisoa ho etsa pente ea oli e omellang kapele le ho koahela bokaholimo ka botlalo. Mmala tsa sejwale-joale tsa ocher hangata li etswa ka synthetic iron oxide. Li-pigments tse sebelisang mebala ea ocher ea tlhaho li e bontša ka lebitso la PY-43 (Pigment yellow 43) leiboleng, ho latela sistimi ea Machabeng ea Color Index .
Johnny Mokhali

**Johnny Mokhali** ke sebini sa Afrika Borwa se tsejwang linaheng tsa Afrika Boroa, Afrika Boroa le Botswana.  

## Mosebetsi

O ile a lokolla albamo ya hae ya pele, "Ditorong," ka 1983, Mokhali o ile a tsoela pele ho hlahisa 'mino ho theosa le lilemo, ka lipina tse tummeng ho kenyeletsoa; Lerato Ka Mogala, Tsa Pelo Yame, Sediba Sa Mafoko le Ma Afrika Re Ya Kae.

## Bophelo ba pele

Mokhali o hlahetse Free State, Afrika Borwa mme a fallela Leboya-bophirima, a holela motseng wa Lotlhakane haufi le Mafikeng.  O qalile ho bina ka 1978, a ntlafatsa lentswe la hae mme a bapala dibakeng tsa lehae pele a rekota ka botsebi.
Matsieng

**Matsieng** ke sehlopha sa mmino wa setso sa Setswana se thehilweng ka 2005 Gaborone, Botswana. Ba ile ba kena sethaleng ka albamo ya bona ya selemo sa mokete wa 2005, Semakaleng. E tsejwa ka mantswe a bona a hlakileng, ba bararo ba ile ba etela Botswana, Malaysia le Afrika Borwa.

Alebamo ya bona ya morao-rao, Setswana Sa Borre, e fihlile tlhorong ya di-charts sebakeng seo mme e thabela ho bapalwa Afrika Borwa e haufi, esusumetsowa ke pina ya  bona e hlakileng ka ho fetisisa, pina ya Tinto. Bashemane ba babedi ba tswa Gabane mme e mong ke wa Kanye.
Richard Lukunku

**Richard Lukunku** (ya tswetsweng ka la 29 Motsheanong 1986) ke sebapadi sa Congo-Afrika Borwa se bapalang karolo ya Joshua ho Black Sails.
Seretse

**Seretse** ke toropo e Masepaleng wa Sebaka sa Tokologo, bohareng ba Free State, Afrika Borwa . Nakong ya kgethollo, Seretse e ne e le moo batho ba batsho ba toropo ya Boshof ba neng ba dula teng.

Ho ya ka dipalo palo tsa batho tsa selemo sa 2011, motsana ona o ne o e-na le baahi ba 4&nbsp;651.

## Bona hape

* Lethathamo la metse e Afrika Boroa

## Mehlodi
Sotsha Dlamini

Prince Sotsha Ernest Dlamini (27 May 1940 - 7 February 2017) e ne e le Tonakholo ya naha ya (Swaziland) Eswatini ho tloha ka la 6 Mphalane 1986 ho fihlela la 12 Phupu selemong sa 1989. O hlahetse Mankayane. Dlamini o hlokahetse ka la 7 Hlakola 2017, a le lilemo di 76.

## Biography
Sotsha Dlamini o hlahetse Mankayane. O ile a ba tonakholo ka mora ho khethwa ke Mswati III ka 1986. O ile a nkela Bhekimpi Dlamini sebaka, ya ileng a itokolla mosebetsing ka 1986. Dlamini e ne e le Tonakholo ha tsitsipano ya kgethollo ya merabe e meng e ntse e eketseha. Dlamini o hlokahetse ka la 7 Hlakola 2017, a le dilemo di 76; o ile a wa lapeng la hae Mankayane, Swaziland.

## Mehlodi
Asenele Velebayi

**Asenele Velebayi** (ya hlahileng ka la 11 Tshitwe 2002) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang hajwale a bapalang bohareng ba lebala sehlopheng  sa Kaizer Chiefs.

Kamora ho phethela nako ya 2024, o ile a khethwa bakeng sa 2024 COSAFA Cup.O ile a qala ho bapala Bafana Bafana kgahlanong le Mozambique.

## Mehlodi
Marco Jansen

**Marco Jansen** (o hlahile ka la 1 Motsheanong 2000) ke sebapadi sa Afrika Borwa se bapalang bakeng sa Sehlopha sa naha sa Afrika Borwa sa kirikete le Sunrisers Eastern Cape dipapading tsa kahare. O emetse Afrika Borwa ka mefuta yohle ya papadi. Hammoho le naha ya habo, Jansen e ne e le setho sa sehlopha se hapileng tlhodisano ya Lefatshe ya Diteko ya ICC ya 2023-2025, e leng sefate sa bobedi sa ICC seo naha e se hapileng ho fihlela jwale.
Ho sarollwa malwebe

**ho sarolla malwebe**, ho boetse ho bitswa ho otlolla meno kapa **ho hula molomo**, ke ketso ya ho otlolola molomo o monyane (molomo o ka hare wa ditho tsa botona le botshehadi) ka ho sebedisa matsoho (ho hula) kapa disebediswa tsa mmele (jwalo ka boima).  Ke tlwaelo ya setso sa lelapa dikarolong tse ding tsa Afrika Botjhabela le Borwa,  le tlwaelo ya ho fetola mmele dibakeng tse ding. E etswa bakeng sa ntlafatso ya thobalano molemong wa balekane ka bobedi, botle, ho leka-lekana le kgotsofalo. 

Dipou-nama le vulva yohle di fapana ka boholo, sebopeho le mmala ho ya ka motho. Ha ho sarolla molomo ho leka ho fetola karolo ena ya mmele hore e dumellane le ntho e ntle, mme hangata ho etswa ke basadi ba baholo ho banana, ho bapisitswe le ho holofala ha ditho tsa botona le botshehadi tsa basadi (FGM) le tlhekefetso ya bana.

## Melemo, mathata le mathata a bongaka

Ho nkwa hore molomo o sarollotsweng o thusa ho finyella orgasm le ho tswa ha basadi, mme ho nkwa hore o eketsa thabo ya thobalano ho balekane ka bobedi. Basadi ba nang le molomo o molelele ka tsela e sa lekanang ba ka eketsa boholo ba molomo o mokgutshwane e le hore ba finyelle ho leka-lekana. Di boetse di a ruruha ka hare, di thibela ho kena ha botshehadi.

Ho sarolla malwebe ho ka lebisa ho maqeba a botshehadi a eketsang kotsi ya tshwaetso ya kwatsi ya bosolla tlhapi(HIV).

Tlhahlobo e ngwe e ile ya fihlela qeto: 

Ho fapana le ho sarolla molomo ke ho fokotsa molomo kapa lipiaplasty, e etswang e le tshebetso ya ho buwa bakeng sa Basadi bao ditho tsa bona tsa botona le botshehadi di ba bakelang ho se phutholohe kapa bohloko, kapa ka mabaka a botle.

## Kgang le ho nepahalo ya molao

Le hoja Mokgatlo wa Lefatshe wa Bophelo o ne o kile wa kenyelletsa ho otlolla molomo ka hara "ho senya ditho" (sheba ho fetola ditho tsa botona le botshehadi le ho senya ditho tsa botona kapa botshehadi), taba ya hore ho jwalo e ne e sa tshehetswe ke dipatlisiso tsa Marian Koster MSc le Dr. Lisa Price ba Wageningen University, Netherlands. Sena se ile sa etsa hore WHO e hlophise ho fetola kalafo ya yona, mohlomong e le "ho fetola" ho fapana le moo, ka Hlakola 2008.

Ho sarolla malwebe ha ho tlole ditokelo tsa basadi, kaha ha ho na tshusumetso ya ho sebedisa pefo ya mmele, ntle le haeba mosadi a kgeloswa ka melemo ya mokhwa ona. Leha ho le jwalo, e ka nna ya hanana le molao wa setso wa Afrika le ditokelo tsa basadi haeba e thulana le melao ya sechaba.

Banana ba tlwaetse ho sarolla malwebe ho tloha dilemong tsa 8 ho isa ho tse 14, pele ba qala ho ba le nako ya ho qala ho nyopa.  Bana ba Afrika diaspora le bona ba tlwaetse sena, ka hona se etsahala ka hara baahi ba bajaki, mohlala, Brithani, moo tlaleho ya BBC e e bitsitseng mofuta o patilweng wa tlhekefetso ya bana. Banana ba tlasa kgatello ya lelapa le ya setjhaba ya ho ikamahanya le maemo.

## Mehlodi
Mmabatho Mogomotsi

**Mmabatho Mogomotsi** ke sebapadi sa Afrika Borwa, mohlahisi wa thelevishene le setsebi sa kalafo ya maikutlo.  O tsebahala ka ho fetisisa ka dikarolo tsa thelevishene tse kang; Ashes to Ashes, Hillside, *Ingozi*, The Wild le *Yizo Yizo*.
Monnapule Kenneth Saleng

**<span lang="English" dir="ltr">Monapule</span> Saleng** (o hlahile ka la 13 Hlakubele 1998) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang e le sebapadi sa mapheo bakeng sa Mamelodi Sundowns F.C.  le sehlopha sa naha sa Afrika Borwa. O ile a kgethwa e le MTN 8 Last Man Standing le DSTV Premiership Players' Player of the Season ho 2023 PSL Awards.
Abongile Tom

Abongile Tom (ya hlahileng ka la 16 Tshitwe 1991) ke moahlodi wa matjhaba wa bolo ya maoto wa Afrika Borwa ya thathamisitsweng ke moahloledi wa matjhaba bakeng sa FIFA ho tloha ka 2020.

## Ho ahlola dipapading

Ka 2022 o ile a kgethwa ho tsamaisa papadi  ya makgaolakgang ya matjhaba ya Afrika  ka 2022.

Ka 2023, e ne e le e mong wa balaola papadi ba babedi ba Afrika Borwa ba fuweng dikonteraka tsa li6tsebi ke CAF.O boetse a  tsamaisa papadi ya ba tlase ho dilemo tse 20 ya FIFA ya MohopewaLefatshe le liki ya Aforika ka selemo sa 2023.

Ka 2024 o ile a kgethwa ho tsamaisa dipapadi ho Mohope wa matjhaba wa Afrika ka 2025.

## Mehlodi
Lungani Mabaso

Lungani Mabaso ke sebapadi sa ditshwantshiso wa  Afrika Borwa ya tsebahalang ka karolo ya  hae e le Phefeni lenaneong le tummeng la la terama ho SABC 1 sa Uzalo. 

## Mosebetsi
Pele a kena Uzalo, Mabaso o ne a bapala ditshwantshisisong tse mmalwa tsa di-Soapies tsa thelevishene. 

The Road (2015) 

Karolo e hlahang Ingozi (2017)

Karolo ya tshehetso jwaloka Bonga Imbewu (2018)

E Hlahiswa e le DJ Ice Isithembiso (2018) 

Karolo ya tshehetso ho Isibaya (2020)

Tshehetso ya karolo jwalo ka Thabo Shaka and Housekeepers (2022) 

Shaka ilembe 

Ho tshehetsa dikarolo 

Ka  selemo sa 2024, Mabaso o ile a fumana sebaka ho Uzalo, ho SABC 1 a bapala karolo  ya  Phefeni - "ngwana ya nang le mathata" ya labalabelang tlhokomelo mme hangata a qetella a le mathateng. Diketso tsa Phefeni di tlisa tshwantshiso le botebo ditabeng tsa pale ya KwaMashu.
Ntwa ya Dwarsvlei

**Ntwa ya Dwarsvlei** e etsahetse ka la 11 Phupu 1900 seterekeng sa Krugersdorp . Mabotho a Maburu tlasa taolo ya Mojenerale Sarel Oosthuizen (ya tsejwang e le Red Bull wa Krugersdorp) a ile a hlasela Manyesemane polasing ya Oosthuizen. Mabotho a Maburu a ne a le matla a ka bang 150 mme a hlometse ka mefuta e fapaneng ea lithunya tse kang Mausers, Lee-Metfords, Martini-Henry's esita le Guedesse. Mokoloko oa Manyesemane o ne o e-na le masole a ka bang 2 000 tlasa Smith-Dorrien. 

Mabotho a Maburu, ho sa tsotellehe palo ya bona, a ile a fana ka kganyetso e matla. Ntwa e ile ea nka letsatsi lohle mme ha shwalane e tshwara Oosthuizen, ka baahi ba seng bakae feela, a etsa qeto ea ho leka ho hapa likanono tsa Manyesemane. Mokgahlelong ona oa ho qetela wa ntwa, Oosthuizen o ile a tswa dikotsi tse mpe.

Manyesemane a ile a ikgula lebaleng la ntwa mme sena se bonwa e le tlhōlo ya Maburu, empa tefo e lefiloeng bakeng sa sena e ne e le boima kaha Oosthuizen e ne e le e mong oa balaodi ba bohlale ba Maburu mme a hlokahala kgwedi feela hamorao ka lebaka la maqeba ao a a fumaneng Dwarsvlei. Mabotho a Maburu le ona a ne a fokola haholo hore a ka sitisa ho ikhula ha Manyesemane.

Ketso ea Dwarsvlei e ne e le karolo ea leano la Mojenerale De la Rey mme e ne e tsamaellana le lintoa tsa Silkaatsnek le Onderstepoort letsatsing lona leo. Liketso tsa Mojenerale Oosthuizen di ile tsa boela tsa thibela Manyesemane ho hlorisa Mojenerale De la Rey ka dithuso ha a ntse a phathahane ka ho hlasela Manyesemane Silkaatsnek.

* Dintwa tsa Ntwa ya Bobedi ya Boipuso

## Ho bala ho eketsehileng

*   Biografie. 46 bladsye.
*   522 bladsye.
Ntwa ya Onderstepoort

**Ntwa ya Onderstepoort** e etsahetse ka la 11 Phupu 1900, moo lebotho la Maburu tlasa taolo ya Molaodi Freek Grobler le ileng la hlola lebotho la Mabrithani. Grobler o ne a okametse baahi ba Waterberg mme o ne a tseba ka lebotho la Mabrithani le haufi le Seteishene sa Pyramid hoo e ka bang diikhilomithara tse 2 ka leboea ho Wonderboompoort. Grobler le banna ba hae ba ne ba rera tlhaselo sehlopheng sena ha sehlopha se tshwanang se ba hlasela hang feela ka moraa mafube. Lebotho la Grobler le ile la kgutlisa lithunya. Lebotho la Mabrithani le ile la tsamaya pakeng tsa dihlopha tse peli tsa mabotho a Maburu mme jwale la hlaseloa ho tsoa mahlakoreng a mabedi. Dipere tsa bona di ile tsa baleha morung mme masole a Mabrithani a wela morao ka mokgwa o sa laoleheng. Maburu a ile a ba pota-pota mme a nka batshwaruwa ba Mabrithani ba 17. Ofisiri e le nngwe ya Mabrithani e ile ya bolawa. Ba bang kaofela ba lebotho la Mabrithani ba ile ba baleha.

## Bona hape

* Dintwa tsa Ntwa ya Bobedi ya Boipuso

## Mehlodi

* *Moqolotsi oa Ntoa* . JEH Grobler . Jonathan Ball Bahatisi. 2004. ISBN 978-1-86842-186-2
Ntwa ya Stormberg

**Ntwa ya Stormberg** e etsahetse ka la 10 Tshitwe 1899 moo ho kopanang diterene tsa Stormberg, 20&nbsp;km ka leboya-bophirima ho Molteno Kapa Botjhabela . Ntwa ena e bile tlholo ya pele bakeng sa Mabrithani nakong eo ho thweng ke Beke e Ntsho . Bosiung ba la 9 Tshitwe, Major-General Sir William Gatacre le Brigade ea hae ba ile ba hlasela mabotho a Maburu, a etelletsweng pele ke General JH Olivier,  ba neng ba ipatile mekoting maralleng. Ntwa e ne e le matla ebile e tiile. Gatacre e ile ea kgutlela ho Molteno, ya siya ba 90 ba shoele le batshwaruwa ba 634. E mong oa ba bolailoeng e ne e le Raymond de Montmorency VC, molaodi wa Montmorency Scouts. 

Baahi ba bangata ba Burgersdorp le bona ba ile ba hlokahala ntoeng. Seemahale sa Burger se ile sa emiswa ho hopola ntwa.

## Mehlodi
Ntwa ya Vaalkrans

**Ntwa ya Vaalkrans** e qadile ka la 5 Hlakola 1900 nakong ya Ntwa ya Bobedi ya Boipuso . E ile ya fela ka la 7 Hlakola 1900 ka tlholo ya Maburu .

## Ntwa
Kamora Ntoa ea Spioenkop, Molaodi wa Maborithane Redvers Buller o ile a isa mabotho a hae ho ya Vaalkrans pakeng tsa Colenso le Spioenkop . Mona ba ile ba leka hape ho tshela Noka ya Tugela ho ya fihla Ladysmith .

Leha ho le jwalo, ka la 7 Hlakola, Mogenerale Louis Botha o ile a ba emisa tseleng. Ha Mabrithani a hlokomela hore a ke ke a phunyeletsa meeding ya Maburu habonolo, a ile a emisa ho thunya mme a kgutlela ka nqane ho Tugela.

## Pokello ya ditshwantsho

File:President M.T. Steyn among his citizens before the Battle of Vaalkrans, South Africa, early February 1900.jpg|link=Lêer:President_M.T._Steyn_among_his_citizens_before_the_Battle_of_Vaalkrans,_South_Africa,_early_February_1900.jpg|alt=Oranje-Vrystaatpresident M. T. Steyn onder sy burgers voor die Slag van Vaalkrans.|Mopresidente aa Orange Free State MT Steyn hara baahi ba hae pele ho Ntwa ya Vaalkrans.
File:Vaal Krantz Guns.jpg|link=Lêer:Vaal_Krantz_Guns.jpg|alt=Britse kanonvuur tydens die Slag van Vaalkrans.|Ho thunya ha dithunya tsa Brithani nakong ya Ntwa ya Vaalkrans.
Sefika sa ho hlompha ba weleng se ile sa emiswa serapeng se senyenyane sa sehopotso botlaaseng ba lebala la ntwa la Vaalkrans.

## Bona hape

* Dintwa tsa Ntwa ya Bobedi ya Boipuso

## Mehlodi

* Tseleng Afrika Borwa . BPJ Erasmus . 1995. ISBN 1-86842-026-4
Relebogile Mabotja

**Relebogile Mabotja** (hlaile ka la 5 Lwetse 1985) ke sebapadi sa difilimi, mofani wa ditaba, moqapi, mohlahisi, mongodi, motsamaisi wa mmino mme hajwale o dula Johannesburg, Afrika Borwa.
Hungani Ndlovu

**Hungani Malcolm Ndlovu** (ya hlahileng ka la 19 Phuptjane 1994, Mpumalanga) ke sebapadi le motjeki wa Afrika Borwa. Ke motshwantshisi wa Tsonga ya tsebahalang haholo ka dikarolo tsa hae letotong la thelevishene Memoir of an Honest Voice, *Sipho* le Scandal! Haufinyane o qadile ka Phihlello ya hae ya DJ e le DJ Grizi. Hajwale o bapala karolo ya Tbose Maputla ho Skeem Saam.
Junior Dala

**Carl Junior Dala** (ya hlahileng ka la 29 Tshitwe 1989) ke sebapadi sa Afrika Borwa sa kirikete. Ka selemo sa 2018 sa Cricket ya Afrika Borwa, o ile a khethwa e le e mong wa dibapadi tse hlano tsa Cricket tsa Selemo.
Vusimusi Nongxa

**Vusimuzi Nongxa**;hlahile ka la 4 Motsheanong 1984), eo hangata a tsejwang ka lebitso la hae la pele e leng Vusi Nova, ke sebini sa Afrika Borwa. O hlahetse New Brighton, Gqeberha, Nova o ile a fallela Johannesburg ka 1998 a le dilemo di 14 ho ntshetsa pele mosebetsi wa hae wa mmino mme a saena tumellano ya rekoto le Muthaland Records, a lokolla Walk Into Light (2013) le Did It For Love (2014).
Ntwa ya Nicholsonek

**Ntoa ea Nicholsonsnek** e etsahetse ka la 30 Mphalane 1899 nakong ya Ntwa ya Bobedi ya Boipuso haufi le Ladysmith . Lebotho la Maburu tlasa taolo ya Gen. Christiaan de Wet le ile la hlola lebotho la Brithani la masole a 1000 tlasa taolo ya Lt. Col. FRC Carleton, la hapa batshwaruoa ba Brithani ba 850 nakong eo. Ntwa ena e boetse e tsejwa e le Ntwa ya Klein Majuba.

## Semelo

Lt. Col. FRC Carleton o ile a romelwa le mabotho a hae ho ya hapa Nicholsons Neck ho sireletsa lehlakore le letshehadi la mola o moholo wa Brithani. O ile a tloha Ladysmith mantsiboeeng a la 29 Mphalane ka la 10&nbsp;km ho phetha mosebetsi. Dithunya tsa hae le lithunya tsa polokelo di ne di tsamaiswa ke limmoulo tse 100. Qalong tswelo-pele ya bona e ne e le ntle mme a etsa qeto ea ho hapa Leralla la Cayinggubo. Ha ba ntse ba hloa leralla balebedi ba Maburu ba ile ba ba utlwa mme ba thunya dithunya tse mmalwa ka lehlakoreng la Mabrithani. Masole a mang a Brithani a ile a tšoha 'me a matha a theoha leralla a hweletsa. Sena se ile sa baka moferefere o ileng wa etsa hore dimmoulo di itokolle mme di balehe. Kahoo Carleton o ile a lahlehelwa ke dithunya tsa hae tsa polokelo le dithunya. Leha ho le jwalo, o ile a hapa leralla mme a laela mabotho a hae hore a kene.

## Ntwa ha e kupa
Lebotho la General Erasmus, le neng le entsoe ka Pretoria Commando, ka leboea-botjhabela ho Ladysmith leralleng le bitsoang Pepworth, le ile la tseba ka lebotho la Brithani mme la itokisetsa tlhaselo ka hora ea bohlano hoseng. Ka botjhabela ho Cayinggubo, De Wet le eena o ile a utloa lerata la dithunya bosiu mme eena le Molaoli Steenekamp ba fuoa tumello ea ho etsa lipatlisiso le banna ba 300. Ba ile ba fihla maotong a Cayinggubo mafube a hlaha mme ba makala ha ba bona Mabrithani leralleng. Ba ile ba itokisetsa tlhaselo e tšoanang le ya Majuba ka 1881. Ba ile ba hlwa leralla ka hloko mme ka hora ya leshome le motso o mong ba ne ba hasane ho potoloha le ka tlasa tlhoro. Carleton o ne a sa tsebe ka bona. De Wet o ile a qala tlhaselo ea hae ya ho qetela. Ka hora ea leshome le metso e mmedi masole a mangata a Brithani leralleng a ne a lemetse kapa a shwele. Ba bang ba ile ba mathela leralleng feela ho ya kopana le mabotho a Erasmus, a ileng a ba lelekisa ho khutlela leralleng. Ka hora ya pele hoseng mabotho a Brithani a ile a inehela mme Carleton le eena a tshwarwa. Mabotho a Brithani a ne a batla a feletsoe ke dithunya ka nako ena.

## Bona hape

* Dintwa tsa Ntwa wa Bobedi ya Boipuso

## Mehlodi

* *DEncyclopedia of Southern Africa* Eric Rosenthal 1967.
* *Moqolotsi oa Ntoa* . JEH Grobler . Jonathan Ball Bahatisi. 2004. ISBN 978-1-86842-186-2
Thokozani Sekotlong

**Thokozani Sekotlong** (o hlahile ka la 7 Motsheanong 1991) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang e le mmabapa hare  wa sehlopha sa Afrika Borwa sa University of Pretoria.
Sinoxolo Kwayiba

**Sinoxolo Kwayiba** (o hlahile ka la 15 Hlakola 2000) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang bohareng ba lebala sa Chippa United ho South African Premier Division le sehlopha sa naha sa Afrika Borwa.
Mduduzi Mabaso

**Mduduzi Mabaso** (ya hlahileng ka la 28 Phuptjane 1975) ke sebapadi sa thelevishene sa Afrika Borwa.  O tsejwa haholo ka dikarolo tsa difilimi le mananeo a thelevishene Blood Diamond, Machine Gun Preacher le *Hotele Rwanda*.
Makoma Mohale

**Makoma "Komie" Mohale** (o hlahile ka la 20 Mphalane 1996) ke sebapadi sa  thelevishene sa Afrika Borwa, mohlala, motsamaisi, mothusi wa khemera le mongodi wa sengolwa.
Lazaro Kgagudi

*Lazaro kgagudi* (3 Pherekhong 1951-1995) a tsejwang ke balatedi e le "Silver Fox", e ne e le sebini se tummeng sa Afrika Borwa nakong tsa bo-1980 le Mathwasong a bo-1990.

## Bophelo ba pele

Seraki Lazarus Kgagudi o hlahile ka la 3 Pherekhong 1951-1995) Mohlaletse, Ga-Sekhukhune, Afrika Borwa.Ha aa ka a qala bophelo a foufetse, o ile a lahlehelwa ke pono ka mora kotsi ya baesekele a sa le monyenyane.

## Thuto

Kgagudi o ile a fumana thuto ya hae ya  semmuso Siloe School for the Blind,  moo a ileng a hlahisa talenta ya hae ya mmino mme a hokahana le sebini mmoho le yena a foufetseng Steve Kekana, ya neng a  bileng molemo ka ho fetisisa mminong wa Afrika Borwa.
IFani

**Mzay**li-iFani** Mzondeleli Boltina**, ya tsejwang ka ho fetisisa e le iFani, (o hlahile ka la 20 Pudungwana 1985) ke sebini sa Hip-Hop / Rap sa Afrika Borwa, MC le sebuhudi sa thelevishene.

O hlahetse Mthatha mme a hodiswa New Brighton, Eastern Cape, Single ya hae a pele e ne e le "Hola Hater", e latewe ke "Ewe", "Shake", "Milli" e patlaladitsweng ka hara albamo ya hae I Believes in Me (Quarantine ya pele)  albamo, e netefaditsweng Gold ke Recording Industry of South Africa (RiSA) ka letsatsi la tokollo ya yona, e rekisitse dikopi tse fetang 20 000.

O boetse o ile a etsa mosebetsi wa ho bapala thelevisheneng. iFani o ile a qala ho bapala ka skrineng e le mofani wa letoto la tlhodisano ya nnete ya ntwa, *Stumbo Stomp Amapantsula*.  O boetse o tsamaisitse letoto la thelevishene ya nnete Clash of the Choirs,  e neng e hasantswe sealeng sa Mzansi Magic.
Linda Sokhulu

**Linda Sokhulu** (ya hlahileng ka la 13 Lwetse 1976), ke sebapadi sa naha ya Afrika Borwa. Ka selemo sa 2014, o ile a fuwa kgetho ya sebapadi se ipabotseng  ka ho fetisisa ho di-Academy tsa Difilimi tsa Afrika tsa bo leshome(10).
Melusi Yeni

**Melusi Yeni** (ya hlahileng ka la 22 Mphalane 1977) ke sebapadi le sebini sa Afrika Borwa.  O tsejwa ka ho fetisisa ka dikarolo tsa thelevishene *Tshisa*, Home Affairs, *Sokhulu & Partners* le Generations.
Stanley Nwabali

**Stanley Bobo Nwabali**(ya hlahileng ka la 10 Phuptjane 1996) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Nigeria se bapalang e le sethibathibane bakeng sa sehlopha sa Premier Soccer League Chippa United le sehlopha sa naha sa Nigeria.
Tsietsi Winston Dennis Mohapi

**TWD Mohapi** ( **Tsietsi Winston Dennis Mohapi** ) o hlahile ka 1954 mme ke mongoli wa Sesotho sa Afrika Borwa, seroki, sengodi sa dipale, sengodi sa ditshwantshiso le mofetoledi. O tsebahala ka monehelo wa hae o moholo dingolilweng tsa Sesotho ka dithothokiso, dingolwa, ditshwantshiso, ditshomo le dingolilweng tsa ntshetsopele ya puo. Mosebetsi wa hae o bapetse karolo ya bohlokwa paballong, papatsong le thutong ya puo ya Sesotho. 

## Tsa Bophelo

Mohapi o holetse lelapeng le ratang thuto; ntatae e ne e le hlooho ya sekolo sa pele Herschel, Mehlomakhulu Secondary, ha a ntse a kena Standard 2 Sekolong sa Price Mbethe Primary. &#x5B; **' &#x5D;</sup>

Mohapi o ananetswe ka monehelo wa hae ntlafatsong ya dingolilweng tsa Sesotho, haholo-holo profenseng ya Foreisitata . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; **' &#x5D;

## Mosebetsi wa bongoli
Mohapi o ngotse mefuta e fapaneng ya dibuka, ho kenyeletswa dithothokiso, dipale tse khutswane, dipale tsa dipale, dithwantshiso, dipokello tsa ditso tsa batho, le dingolilweng tsa puo tse rutang. Mesebetsi ya hae e mengata e sebediswa maemong a thuto mme e ananelwa ka lebaka la karolo ya yona ya ho ngola maele a Sesotho, maele, dilotho le tsebo ya setso. 

Mongolo wa hae o kgethollwa ka motheo o matla oa setso, ho nahana ka boitšoaro, le boitlamo ba ntshetsopele ya puo.

### Mesebetsi e khethiloeng

* *Ho Tjheswa Koma* (1988) – Pale le dipale tsa boitshwaro

* *Senotlolo* (1990)—Dithothokiso le mefuta ya dithothokiso

* *Setsokotsane sa ba etsa Moferefere* (1992)—Dipale tse khutswane.

* *Bophelo ba Ka* (1992)—Dithothokiso

* *Leru le Lefubedu* (1992) – Drama

* *Lehlaba la Lephako* (2002) — Padi e buang ka basebetsi ba mapolasing le maemo a setjhaba. 

* *Bohlale ba Seholoholo* — Dipale le bohlale ba setso [4]. 

* *Sediba* – Menahano ya setso le puo

* *Kgwatha o Mone* – Maele le maelana

* *Bofihla 1* – Dilotho

* *Menwana ya Ka* —Mosebetsi o amanang le puo

* *Re Reng Ha Ba Re…?* (2013)—English–Sesotho translation guide

## Dkgau le kananelo

* *Bophelo ba Ka* — e hapileng Kgau ya Thomas Mokopu Mofolo.

* *Lehlaba la Lephako* — Mohlōdi wa kgau ya **M-NET Book Prize**

* Setifikeiti sa Tlhompho (2002) bakeng sa monehelo ntshetsopeleng ya dingolwa tsa Sesotho Free State

## Lefa
TWD Mohapi o nkwa e le motho wa bohlokwa dingolilweng tsa sejwale-jwale tsa Sesotho . Mosebetsi owa hae o ntse o tswela pele ho buwa dithutong tsa dingolilweng le ntshetsopele ya puo, mme o kenya letsoho ho bolokeng meetlo ya molomo le e ngotsoeng ya Sesotho. Mosebetsi wa Mohapi o bolokilwe Dingolweng, Musiamo wa Dingolilweng tsa Sesotho o Bloemfontein, Profinseng ya Foreisitata ya Afrika Boroa. 

## Mehlodi
Mermaid e Monyenyane

**Mermaid e Monyenyane** ke pale ya ditshomo e ngotsweng ke mongodi le seroki sa Denmark Hans Christian Andersen, ya tummeng ka dipale tsa bana ba hae. Pale ena e latela leeto la mermaid e monyenyane ya ikemiseditseng ho tela bophelo ba hae lewatleng e le mermaid ho fumana moya wa motho. Ke pale ya borobedi pokellong ya Andersen, e ngotsweng qalong e le "ballet", mme ya hatiswa ka lekgetlo la pele ka la 07 Mmesa, selemong sa 1837.
Soso Rungqu

**Sonwabise 'Soso' Rungqu** (o hlahile ka la 1 Hlakola 1983) ke sebapadi sa Afrika Borwa le sebini. O tsejwa haholo ka karolo ya hae letotong le tummeng la Isidingo.
Talitha Ndima

**Talitha Ndima** (o hlahile ka la 10 Mmesa 1983) ke sebapadi sa Afrika Borwa, mofani wa thelevishene, sebini sa lentswe le botumo ba ditaba bo sebetsang difiliming, thelevisheneng le metjha ya ditaba ya dijithale.

## Bophelo ba pele le thuto

Ndima o hlahetse Afrika Borwa  mme a holela Port Elizabeth. Ho tloha bongwaneng o ile a bontsha tjheseho ya ho bapala, e ileng ya mo lebisa hamorao ho ya kwetlisong ya molao ea bonono. O ile a fumana lengolo la Bachelor of Arts in Live Performance ho South African School of Motion Picture Medium and Live Performance (AFDA).

## Mosebetsi

Boikwetliso ba hae ba ho bapala difilimi bo qadile thelevisheneng. O hlahile mananeong a thelevishene Afrika Borwa, ho kenyeletswa:

Erfsondes (jwalo ka Constable Thandeka Moloi) 

It's for life (jwaloka Dr. Sam) 

Generations, Zabalaza, Igazi, Isibaya.

Filimi *Winnie Mandela*.

## Mehlodi
Barend Barends

**Barend Barends** (hoo e ka bang dilemong tsa bo1777 - 1839) e ne e le morena le moetapele wa pele wa batho ba Griqua, e leng setjhaba sa MaKhoikhoi a tswang le tswakaneng le setjhaba se tswang Yuropa karolong e ka borwa ya Afrika.  O ne a na le tshusumetso mokgatlong wa dipolotiki wa Griqua wa pele le bodulong ba bona dibakeng tse ka leboya ho Noka ya Orange .

## Bophelo ba bonyaneng
Barends o hlahile hoo e ka bang ka selemo sa 1777 Kolone ya Kapa lelapeng la batho ba tsoakiloeng ba Madatjhe le Khoikhoi.Lelapa la Barends, hammoho le malapa a amanang le bona a Kok, le ile la hlahella hara dihlopha tse ileng tsa tsejwa ha morao e le Griqua.

## Boetapele le sebaka
Qetellong ya lekgolo la bo18 le mathwasong a lekgolo la bo19 la dilemo, Barends e ile ya hlaha e le e mong wa baetapele ba ka sehloohong hara maBastere ba fallang, bao hamorao ba ileng ba bitswa Griquas. Dihlopha tsena di ile tsa dula ka leboya ho Noka ya Orange tlasa tshusumetso ya baromuwa ba tswang Mokgatlong wa Baromuoa oa London, ba ileng ba kgothalletsa bodulo ba batho ba dulang ba kgutsitse le sebopeho se hlophisitsweng sa dipolotiki. 

Barends le batho ba mehleng ya hae ba kang Cornelius Kok le Adam Kok II ba ile ba kenya letsoho ho theheng dibaka tsa bodulo tse kang Klaarwater (eo hamorao e ileng ya rehwa Griquatown). O ne a sebetsa e le molaodi wa sesole ("kapteyn") mme o ne a ameha dikamanong tsa sesole tse kopanetsweng le baetapele ba bang ba Griqua, ho kenyeletswa Ntwa ya Dithakong ya selemo sa 1823 kgahlanong le mabotho a sokelang metse ya lehae, eo e neng e le tlasa taolo ya Mofumahadi Manthatisi wa Batlokwa

## Bophelo le mesebetsi ya morao
Kamora ho se dumellane ka hare ho boetapele ba Griqua, Barends o ile a fallela Danielskuil le balatedi ba hae, moo a ileng a tswela pele ho etella pele setjhaba sa habo le ho etsa mesebetsi ya bodisa le kgwebo. Boetapele ba hae bo kentse letsoho boteng ba moruo le kahisano ba batho ba Griqua sebakeng seo.

Barends o ile a nka karolo dikgohlanong tse pharaletseng tsa libaka tsa mehleng eo, ho kenyeletsoa dikhohlano le dihlopha tsa boahelani tse kang tse neng li etelletsoe pele ke Mzilikazi le Mmanthatisi leha ditšebelisano tsena ka linako tse ling di ne di fella ka tahlehelo e kgolo ea bophelo ho balateli ba hae.

## Lefu le lefa
Barend Barends o hlokahetse ka selemo sa 1839. Karolo ya hae e le e mong wa baetapele ba pele ba Griqua le ho kenella ha hae ho thehoeng ha metse ya Griqua e ikemetseng moeding wa bokolone li ananetsoe lipatlisisong tsa nalane le lefa, leha lefa la hae le atisa ho se hatiswe haholo ha le bapiswa le dipalo tsa morao. Ka 2019 moqolotsi wa litaba wa Madache le mofuputsi, Baart de Graaff o ngotse buka: Barend Barends,Die Vegte Generaal.  

## Bona hape

* Batho ba Griqua

* Adam Kok I

* Griqualand Bophirima

* Danielskuil

## Mehlodi
Raphael Chikukwa

**Raphael Chikukwa** (ya hlahileng ka selemo sa1970) ke mohlokomedi ho tswa naheng ya Zimbabwe ebeile hape ele Motsamaisi e Moholo wa National Gallery of Zimbabwe ho tloha ka 2020.  Pele ho mona, e ne e le Mohlokomedi e Moholo setsing sona seo mme pele ho moo o sebeditse dilemo tse leshome e le mohlokomedi ya ikemetseng.    Chikukwa ke Setsebi sa Chevening se nang le lengolo la MA ho Curating Contemporary Design ho tswa Univesithing ya Kingston London .

## Bophelo ba pele le thuto
Chikukwa o ile a kwetliswa Setsing sa Botaki sa Harare se Mbare . 

## Mosebetsi
Chikukwa o ile a ithaopela ho ba moithaopi ho Johannesburg Biennale ya bobedi ka 1997 a sebetsa tlasa Okwui Enwezor . Yaba o qeta dilemo tse leshome tse latelang a sebetsa e le mohlokomedi ya ikemetseng. Chikukwa o ile a ithuta le ho rutwa Europe pele a kgethwa ho ba Mohlokomedi wa National Gallery of Zimbabwe. Ha a ntse a le moo e ne e le mohlokomedi ya thehileng Zimbabwean Pavilion ho 54th Venice Biennale ka 2011, mme a hlophisa boemedi ba naha ka dilemo tse latelang ho qala ka 2013, le 2015, le 2017, 2019 hape le 2022. 

Chikukwa o kgethilwe e le Motsamaisi ya Phethahatsang wa National Gallery of Zimbabwe ka 2020.  Ka 2021, e ne e le setho sa lekgotla la bonono ba ditshwantsho bakeng sa Lenaneo la selemo le selemo la DAAD Artists-in-Berlin . 

Ka 2026 Chukukwa le Tandazani Dhlamaka, bao le bona ba tswang Zimbabwe, ba ile ba kgethwa lenaneng la Bahlokomedi ba 50 ba nang le Tshusumetso Afrika. 

## Tse ngodilweng

* *Face to Face* (National Gallery of Zimbambwe, Harare, 2003)
* *Visions of Zimbabwe* (Manchester City Art Gallery, 2004) 
* *Mawonero/Umbono:Insight on Art in Zimbabwe (Kerber Verlag, 2016)* 
* *Kabbo Ka Muwala: Ho falla le ho Tsamaea Bononong ba Mehleng ea Kajeno* (Revolver, 2017) 

## Mehlodi
Blaq Diamond

**BlaQ Diamond** (e ngotswe BlaQ Diamond) ke sehlopha sa Afrika Borwa sa pop duo se tswang Ladysmith KwaZulu-Natal. 
Ba ile ba kopana ka 2010 ha ba le leetong la sekolo moo ka bobedi ba ileng ba kopanela ho ngodiseng mmino ka bese ya sekolo. Ba saena le rekoto ya Ambitiouz Entertainment, ba ntsha albamo ya bona ya pele *Inqola* (2017), e ileng ya ba ya bona ya ho  iTunes ya pele pele.

Sehlopha se ile sa qala ho tsebahala ka senolo sa bona "Ibhanoyi" se lokollotsoeng ka 2019, se ileng sa fumana "SAMA Record of the Year".

Album ya bona ya bobedi ya studio *Umuthi* (2020), e hlahisitse di-single tse pedi tsa platinamo tse rekiswang "Ibhanoyi" le "Love Letter".
Kotsi ya sepalangwa se felehetsang bana ba sekolo Vanderbijlpark 2026

Hoseng ka la 19 Pherekgong 2026, tekesi o tsamaisang baithuti wa poraefete e ile ya thulana le teraka haufi le Vanderbijlpark, Gauteng, Afrika Borwa, ya bolaya bana ba sekolo ba 14 mme ya siya bana ba bararo le mokganni ba lemetse.

## Ketsahalo
Ho thulana ho etsahetse ka 7 hoseng ho Fred Droste Road (R553), tsela e phetheselang e sebediswang ke baithuti ba bangata ho ya dikolong tsa Vanderbijlpark le Vaal.  Ditlaleho tsa pele tse tswang ho mapolesa le ba boholong ba tsa sephethephethe di bontsha hore koloi ya e tsamaisang baithuti eleng  tekesi e nyane e jereng baithuti ba tswang dikolong tse mmalwa e lekile ho feta dikoloi tse mmalwa ha e thulana le teraka e nang le di-tipper tse ka lehlakoreng. 

Ditshebeletso tsa tshohanyetso di ile tsa phatlalatsa hore barutwana  ba 11 ba hlokahaletse  sebakeng seo. Baithuti ba bang ba babedi ba ile ba bolawa ke dikotsi sepetlele, mme palo ya batho ba hlokahetseng e ile ya fihla ho 13. Baithuti ba mmalwa, hammoho le mokganni wa minibus, ba ile ba iswa ditsing tsa bongaka tsa lehae ka dikotsi tse tebileng. 

## Tlaleho ya ka Pele
Kotsi ena e etsahetse haufi le Vanderbijlpark sebakeng sa Vaal Profinseng ya Gauteng, ka borwa ho Johannesburg. Karolo ya tsela moo ho thulaneng ho etsahetseng e tsejwa ka sephethephethe se boima sa batho ba kenang le ba bang mme e bone mehala e tswang ho babuelli ba polokeho ya ditsela bakeng sa ntlafatso ya meralo ya motheo le tshebetsong ka lebaka la dikotsi tse atileng.

## Dikarabo
Ba boholong ba phahameng, ho kenyeletswa Tonakgolo ya Gauteng Panyaza Lesufi le MEC ya Thuto Matome Chiloane, ba etetse sebaka sa koduwa ho tshehetsa malapa a siameng le ho hokahanya boiteko ba ho arabela ka tshohanyetso. Ba ile ba hlalosa kotsi eo e le "letsatsi le bohloko" bakeng sa profinse mme ba fana ka matshediso ho malapa a mahlatsipa, dikolo le setjhaba se pharalletseng. 

Mokgatlo wa Democratic Alliance (DA) le mekgatlo e meng ya dipolotiki le yona e bontshitse maswabi a tebileng mme e kgothaletsa taolo e matla le tshebetsong ya ditekanyetso tsa polokeho ya dipalangwang ho thibela dikoduwa tsa nako e tlang.

## Dipatlisiso
Mapolesa a tshwere mme a bula dipatlisiso tsa polao kgahlanong le mokganni wa tekesi ya dilemo di 22 e le karolo ya boiteko bo tswelang pele ba ho fumana maemo a feletseng a lebisitseng ho thulaneng. 

## Polokeho le boikarabello
Ka mora ho thulana ha yona, ho bile le dikopo tse ntjha tse tswang setjhabeng sa setjhaba le dihlopheng tsa dipolotiki bakeng sa ho lekola ka thata dikoloi tse tsamaisang baithuti, ho tiisa ditekanyetso tse matla tsa tsela le ho hlahlojwa ka thata ho latela melao bakeng sa ba sebetsang. Mekga e meng e hatelletse hore ho netefatsa hore dikoloi ha di na mojaro o feteletseng le bakganni ba kwetlisitswe hantle le ho laolwa ho bohlokwa ho thibela dikotsi tse tshwanang. 

Ditlaleho tsa pele di bontsha hore mokganni le koloi ha baa ka ba fuwa laesense. 

## Mehlodi