Kgosi Sekonyela

**Kgosi Sekonyela** (c. 1804 - 20  1856) e ne e le hlooho ya Batlokwa. O ile a nka boetapele ho tsoa ho mme wa hae Kgosihadi Manthatisi ka 1824 a dula  karolong ya kajeno ya Leboya ya Lesotho. O ne a dula a hlasela merabe e haufi e nang le dikgomo, hangata a e ntsha kotsi le batho ba habo. Qetellong ya 1853, Puso ya Sekonyela e ile ya hlolwa ke lebotho la morena wa Basotho Moshoeshoe I. Boholo ba moloko wa hae ba ile ba qhalana le ho nkuwa ke ba hlolang. Sekonyela o ile a fallela Herschel moo a ileng a hlokahala ka mora dilemo tse tharo hamorao.

Sekonyela o hlahile ka 1804, e ne e le mora wa Morena Mokotjo wa Batlokwa eo a neng a nyetse morwetsana wa Basia, eo ka nako eo o ile a rehwa Manthatisi kamora ho tswalwa ha ngwana wa bona wa pele  Nthatisi. Ka nako eo Batlokwa ba ne ba dula dithoteng tsa Noka ya Namahadi. Mokotjo e ne e le hlooho ya Mokotleng Tlokwa. Mokotjo o ile a hlokahala ka lebaka la ho kula ha a ntse a le mosebetsing wa ho batla sebaka se haufi le Hohobeng ho moeta-pele wa Batlokwa Lebasa. Mokotjo o ile a tshwarwa ke lefu, a shwa, mme setopo sa hae sa iswa Nkwe bakeng sa lepato. Ha Mokotjo a hlokahala, Sekonyela o ne a le dilemo di robong feela mme ho ne ho tla feta dilemo tse ding tse leshome pele a ka busa. Ho ne ho etsahetse se tshwanang le ho mme wa Mokotjo, Ntlo-Kgolo, ya neng a nyetse Montuedi. Ha Montuedi a hlokahala, Ntlo-Kgolo o ile a nka boeta-pele ho fihlela Mokotjo a hodile. Ha Manthatisi a e-ba mookamedi, o ile a romela Sekonyela ho ya dula le batho ba habo, e leng Basia, e le hore a mo sireletse tlhodisanong ya dipolotiki. Basia ba ne ba dula ka borwa ho Batlokwa mme e ne e le metswalle ya bona. Sekonyela o ile a ya sekolong sa lebollo le batho ba Basia, a thuswa ke malome wa hae Letlala, e leng hlooho ea Basia. Ka nako eo Mokotleng e ne e le e nngwe ya dihlooho tse matla ka ho fetisisa Highveld.

Ka mora hore ho qale dintwa tsa Mfecane, Manthatisi o ile a etella batho ba hae pele ka dilemo tse pedi ba lelera pakeng tsa Noka ya Sand le Orange. Nakong eo, Batlokwa ba ne ba phela ka ho tlatlapa ba bang pele ba qetella ba dula Marabeng nakong ya mariha a 1824. Ka nako eo, palo ya baahi ba moloko ona le mehlape ya bona ya dikgomo e ne e fokotsehile haholo. Ke ka nako eo Sekonyela a ileng a boela a kena molokong mme a nka boeta-pele ba hae ho mme wa hae. Selemo se tobileng seo a ileng a nyolohela ho sona ha se tsejwe, ka sebele o ne a se a qetile ka 1834.

E nngwe ya mathata a hae a maholo e ne e le ho kopana le baromuwa ba Europe ka bo-1830. Le hoja mebuso e meng e meholo e ne e le metswalle ya baromuwa, ha e meng ba e hloile. Sekonyela e ne e le e mong wa babusi ba neng ba sa tshepe baromuwa. Ho phaella moo, sehlopha se seng sa Europe - Voortrekker se ile sa kopana le Batlokwa, se tloha Kapa. Ha ba batla naha le diphoofolo, maemong a mang ba ne ba buisana ka tsela ya bona ya ho kena setjhabeng sa batho ba batsho, maemong a mang ba ba leleka. Sena se ile sa baka dikgohlano tse kgolo.  Ka 1830, Sekonyela le batho ba hae ba ile ba dula haufi le Noka ea Caledon, moo mohanyetsi wa hae e moholo e ileng ya eba Morena Moshoeshoe I. Ba ile ba phehisana ka taolo ya kajeno Leboya la Lesotho. Ka dilemo tse mashome a mabedi, bahlodisani bana ba babedi ba ile ba qhekanyetsana mme ba qothisana lehlokwa le balatedi ba dihlopha tse ngata tsa baphaphathehi tikolohong eo. 

Ka 1836, moromuwa wa Mofora Arbousset o ile a etela Sekonyela, a hakanya hore moloko wa hae o na le batho ba ka bang 14,000; bao ba 1400 ba neng ba dula haufi le Marabeng. Selemong sona seo, Batlokwa ba ile ba hlaselwa ke bahlasedi ba Korana. Sekonyela o ile a kgahlwa ke tsebo ya bona, e neng e akarelletsa ho palama dipere le ho thunya, mme a ba kopa hore ba rute batho ba habo tsebo eo. Dikamano tsa bona ha dia ka tsa tswarella nako e telele, haufinyane diqabang di ile tsa lebisa ho Korana, e ileng ya fallela Koranaberg (Excelsior le Marquard). Sena se etsahetse ka mora hore a utswe dikgomo tse ngata tsa Batlokwa. Ka mora moo Sekonyela o ile a fallela Caledon. Selemo hamorao ho ile ha boela ha e-ba le diphihlelo le Korana, tse ileng tsa lebisa Batlokwa ka botebo Dithabeng tsa Maloti mme dikgomo tsa bona tsa boela tsa tlatlapuwa. Ntwa le Korana le ho hlasela ha hae dikgomo ka mokhwa o sa kgethollweng di ile tsa lefella Sekonyela chelete e ngata ka dikgomo le balatedi. Ka nako e nngwe o ne a laetse batho ba 700 feela. 

Ka 1837, banna ba meloko ya Sekonyela ba ile ba utswa dikgomo tse ding ho moeta-pele wa MaZulu e leng Dingane. Ha Sekonyela a kopa hore a mo buseletse chelete eo, o ile a mo araba ka ho mo hlapaola. Dingane o ile a sebedisa ditshebeletso tsa moetapele wa Voortrekker Piet Retief ya ileng a kwalla Sekonyela ka bolotsana. Batlokwa ba ile ba qobellwa ho kgutlisa likgomo tse utswitsweng tsa Dingane hammoho le thekollo e kaalo ka dikgomo tse 700, dipere tse 70 le di-musket tse 30 bakeng sa tokollo ya hae. Sekonyela o ile a tlameha ho etsa jwalo mme a lokollwa. Retief o ile a etsa qeto ya hore a se ke a nehelana ka Sekonyela ho Dingane, ya neng a kopa dikgomo tse 300. Retief o ile a nka tse ding kaofela. O ile a boela a nka dithunya ho Batlokwa, tseo Sekonyela a neng a di fumane ka phapanyetsano. Retief o ile a etsa qeto ya ho beha molato ho Sekonyela e le hore a ka buisana ka tumellano ya Voortrekker sebakeng sa Dingane. Leha ho le jwalo, sena ha se a ka sa sebetsa ka molemong wa Retief ha Dingane a tswela pele ho mo bolaya le sehlopha sa hae.  [12][13]

Ka May 1849, Sekonyela le Korana, haholo-holo moeta-pele wa bona Gert Taaibosch, ba ile ba boelana mme sena ke ha ho etswa ditlhaselo tse mmalwa kgahlanong le Moshoeshoe I. Nakong e fetileng, Korana le Moshoeshoe I ba ne ba e-na le dikgohlano ka naha, haholo-holo naha e haufi le Caledon.  Ka la 1 Lwetse 1850, Major Henry Douglas Warden - ya neng a ikarabella bakeng sa Orange Free State, kamora hore e kenngwe ke Borithane ka 1848 - o ile a fuwa tumello ke mmuso wa Freistata ho nka bohato ba sesole kgahlanong le Sekonyela e le ho fedisa ditlhaselo tse tlwaelehileng ho Basotho le Bataung. Sena se etsahetse ka mora hore Moshoeshoe I le Bataung ba tletlebe ka ditlhaselo tse atisang ho etswa ke Sekonyela. Leha ho le jwalo, sena ha sea ka sa finyellwa ka lebaka la ho ba le bo-rakgwebo ba Taaibosch. Sekonyela o ile a lefa dikgomo tse 300 ka mora ho bontsha ho ikwahlaya.  Nakong eo Sekonyela o ile a boela a etella pele ditlhaselo tse atlehileng tsa dikgomo kgahlanong le baeta-pele ba boahelani ba ka leboya le leboya-botjhabela. Ka February 1852, Motlatsi wa Mokhomishenara Hogge o ile a kopana le Moshoeshoe I, a mo tiisetsa hore Brithani e ke ke ya hlola e kenella dintweng tsa merabe. Kaha e ne e feta boetapele ba Sekoyela ka matla le ho kgathala ke ho hlasela ha hae Moshoeshoe o ne a ikemiseditse ho otla ditlhaselo tse ding.

Ka March 1852, Batlokwa ba ile ba utswa dipere tse 10 tse ntle ka ho fetisisa  tsa Moshoeshoe. Moshoeshoe o ile a bokella masole a tswang sebakeng se seng le se seng sa mmuso wa hae mme a kopantswe ke melapo e kang Morosi le Thembu ya kopaneng le eena. Lebotho la banna ba ka bang 7,000 le ile la hlasela Makosane, motse wa morabo Sekonyela MMota. Mabotho a Batlokwa a ile a hlolwa, mehlape ya bona ya lelekwa ha dijalo le matlwana a bona a tjheswa. Kamora ho senya motse wa Nkgahle, lebotho la Moshoeshoe le ile la tswela pele ho hlasela qhobosheane ya Sekonyela e Marabeng le ya mora wa hae Maketekete e Jwalaboholo. Sekonyela o ile a etsa nyehelo ya kgotso mme Moshoeshoe a e amohela. Batlokwa ba ne ba lahlehetswe ke banna ba ka bang 50 ba bolailweng le dikgomo tsa bona tse ngata. Moshoeshoe o ne a ile a ithaopela ho etsa selekane le Sekonyela ha a tobane le ho eketseha ha Boer le Brithani. Ka ho tshaba ho ba molaodi wa hae Sekonyela o ile a hana.

Kamora ntwa ya Berea ka la 20 Tshitwe 1852, Taaibosch le Sekonyela ba ile ba hlasela Bataung ba Tolo e Winburg le MaKgolokwe a neng e le tlasa Witsie Seterekeng sa Harrismith. Ntweng ya Kgoro-e-Betlwa kgahlanong le Basotho, e ileng ya latela qetellong ya 1853 (dipakeng tsa Mphalane le Pulungwana), Taaibosch o ile a bolawa Dawidsberg.  Kamora lefu la Taaibosch, sesole sa Basotho se ile sa hatella Batlokwa mme sa leleka Sekonyela Jwalaboholo. Ka mora ho hlolwa hoo, Sekonyela o ile a balehela Winburg a e-na le batho ba seng bakae feela. Boholo ba batho ba hae ba ile ba ikopanya le Moshoeshoe I; mme ba bang ba fallela Eastern Cape ka karolo e nyenyane ya baleha leboya ho ya kopana le Batswana. Hamorao o ile a fallela sebakeng se neng se fanwe ke George Russell Clerk - Wittenberg Reserve e Seterekeng sa Herschel sa Eastern Cape. Sekonyela o hlokahetse ka la 20 Phupu 1856.

Ho ya ka dineano tsa molomo tse tlalehilweng ke setloholo sa hae, Felix Maketekete Sekonyela, Sekonyela o ne a e-na le basadi ba supileng ba ileng ba mo tswalla bana le ba bang ba bangata ba neng ba sa ba tswala. Baeti ba tswang dinaheng tse ding ba ile ba dumela ka ho feletseng ka ho hlalosa Sekonyela hampe. Sena se ne se bakwa ke ho hloriswa ha hae ha Bakreste ba sokolohileng, bao ka bobona a neng a bolaile ba bararo ba bona ka lebaka la diqoso tsa boloi. Batlokwa ba kajeno ba bua ka Sekonyela e le motho a *bohale* , ka lebaka la tshekamelo ya hae ya kgalefo le kalafo e mpe eo a ileng a e fumana ho balatedi ba hae. 

*