open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thozamile Taki

**Thozamile Taki** (ya tswetsweng  ka la 971),mme a tsejwa ka hore ke mmolai wa Sugarcane, ke mmolai wa letoto wa Afrika Borwa ta bolaileng basadi ba 13 ba dilemo di 18-25, a lahlela ditopo tsa bona ka hara masimo a temo ya mmoba.  Ka la 19 Pherekgong 2011, Taki o ile a ahlolelwa ho hlola ntwana tshwana  dilemo tse 13 ka lebaka la polao le dilemo tse ding tse 208, dilemo tse 16 bakeng sa e mong le e mong wa mahlasipa a hae le  tlatlapo e hlometseng. 

Taki o ile a bolaya batho ba 10 ka Palo masimo a lehlaka la tswekere a fumanehang haufi le toropo ya Umzinto lebopong le ka borea la KwaZulu-Natal hammoho le ba bang ba bararo ba bolailweng dipalong tse ding tsa masimo a jetseng tee haufi le Port St. Johns Eastern Cape. Ho bolelwa hore dikarolo tsa mmele tsa ba bang ba mahlasipa a hae o i ile a fana ka tsona ho ngaka tse fodisang batho tsa setso tsa lehae kapa di-sangoma. 

Taki o ile a iswa teronkong ya Westville nakong ya nyewe ya hae. Ka la 21 Hlakola 2010, Taki, hammoho le batshwaruwa ba bang ba robedi, ba ile ba leka ho baleha teronkong. Taki o ile a wela ho tswa mokatong wa bone wa phaposi eo a neng a kwalletswe ka hare ho yona mme a tswa dikotsi tse mpe ha bomphato wa hae ba atlehile ho thoba.  Nyewe ya hae e ile ya emiswa ho fihlela a hlaphohelwa.

Ka la 2 Hlakubele 2010, Taki, eo hona jwale a neng a sebedisa setulo sa dikowa, o ile a kena ka lekgotleng a kopa hore kgarebe ya hae e lokollwe ka bail.  Moahlodi King Ndlovu o ile a tjhetjhisa nyewe ho fihlela ka la 30 April 2010, nakong eo ka yona dipaki tse setseng tse robedi ho tse 103 tsa mmuso di neng di lokela ho fana ka bopaki. Ka la 23 Tshitwe 2010, Taki o ile a ahlolwa mme a fumanwa a le molato ka diqoso tsohle.
Shadrack Ngema

**Shadrack Ngema** (Lwetse 10 1950 - Tshitwe 5 2015) e ne e le sebapali sa Afrika Borwa le sebuhi  sa  dipapadi.  O tsejwa haholo ka ho bapala karolo ya  Magubane ho *Emzini Wezinsizwa*.  O ile a bapala hammoho le Jerry Phele, Roland Mqwebu, Vusi Thanda le Jabulani Nkosi. Sethala sena sa boithabiso se ile sa phatlalatswa ho fihlela ka 2004, ho SABC 1.

Ngema o hlahetse KwaZulu-Natal, Afrika Borwa ka semelo sa setso sa MaZulu.  Ene e le moqolotsi wa ditaba tsa dipapadi Ukhozi FM.

## Lefu

O hlokahetse ka lebaka la lefu la pelo ka la 5 Tshitwe 2015.

## Mehlodi
Simon Majola

**Simon Majola** (ya hlahileng ka 1968), mme  tsejwa ka lebitso la **The Bruma Lake Killer**, ke lesholu la Afrika Boroa le mmolai wa batho ba bangata bao, hammoho le Themba Nkosi, ba neng ba ikarabella dipolaong tsa bonyane batho ba robedi tikolohong ya Letsha la Bruma ho la Bruma, Gauteng. .  Majola o ile a ahlolelwa maphelo a robedi a hae tjhakaneng , mme ha jwale o ntse a le ntlwanatshwana.

## Tshebedisano Mmoho

Majola, eleng monna ya nyetseng ya nang le bana ba babedi, o kile a ahlolelwa ho thuha ntlo, tlhekefetso le boshodu pele ho dipolao.  Ha a ntse a keteka Hillbrow, o ile a theha setswalle le Themba Isaac Nkosi, wa Vosloorus .  Kamano ya bona e ile ya fetoha ka pele pele hoba  ya botlokotsebe , moo Majola le Nkosi ba ileng ba sebetsa mmoho ho tlatlapa le ho bolaya batho. Diketsahalo tsena ha di ya tsahala Bruma Lake feela, empa le Rhodes Park, Bezuidenhout Park le Observatory Rift Park. 

## Dipolao

Pakeng tsa Mmesa 2000 le Hlakola 2001, ditopo tsa banyalani di ne di ntse di phahama letsheng la Bruma. Qalong ho ne ho nkwa eka ketso tsena ke tsa  batho ba amanang le dithethefatsi,  ho bonahala eka bahlaseduwa ba ile ba amohuwa tjhelete yohle, mabenyane, dikarete tsa banka, diaparo le mehala ya thekeng,  pele majwe kapa ditene di tlamellwa maotong a bona mme ka mora moo, ba lahlela ka letsheng ho kgangwa ke metsi.  Majola le Nkosi ba ne ba sebetsa hantle walo ka sehlopha kamehla, ba tshosetsa batho bao ba neng ba batla ho bona ka dithipa le dithunya.  Ba ne ba dula ba hlasela batho mantsibuya kapa bosiu haholoholo dibakeng tsa mokete kapa tsa pikiniki, ha bahlaseduwa ba ntse ba le ka dkoloing tsa bona.  Ditopo tse pedi di ne di le boemong bo bodileng hoo di neng di sa tsejee, mme maponesa a ne a dumela hore e ka be e le batho ba basele.  

Ho sa tsotellehe diketsahalo tsena tse tshosang baahi ba moo, hwa etsa hore mabenkele a kwalwe mme kgwebo di lahlehelwe ke tjhelete e ngata,  boholo ba diketsahalo ha dia ka tsa tlalehwa ho ba boholong, kaha ba bang ba banyalani ba hlasetsweng e ne e le basodoma kapa ba tshaba ho hlahella ka pele ho tlaleha ketso tsena.  Ka lebaka la ho haella ha bopaki ba mofuta ofe kapa ofe, ho kenyeletswa le dikgatiso tsa menwana, nyewe e ile ya ipaka e le thata ka ho kgetheha, leha e ne e fetisetswa ho Superintendent Piet Byleveld,  ya neng a le maqheka le tsebahalang ka katleho tsa hae  ho rarolleng  dinyewe tsa mofuta ona.
Zahara (South African musician)

**Bulelwa Mkutukana** (9 Pudungwana 1987 – 11 Tshitwe 2023), ya tsebahalang ka lebitso la hae la sethaleng e leng **Zahara**, e ne e le sebini sa Afrika Borwa, mongodi wa dipina le sebini sa katara. Mmino wa hae o ne o kgethollwa ele " Afro-soul ", mme o ne a bina ka Sexhosa, puo ya habo ya lapeng , hammoho le Senyesemane.

Kamora ho saena tumellano ya rekoto le TS Records, albamo ya hae ya pele Mkutukana,o e bitsitse *Loliwe* (2011), e ile ya tswela pele ho fihlella maemo a platinum e habedi.  Albamo ya hae ya bobedi, *Phendula* (2013), e hlahisitse dipina tse tharo tse holimo ka ho fetisisa " Phendula ", "Impilo", le "Stay". Alebamo ya boraro ya Zahara, *Country Girl* (2015), e ile ya  fihlella maemo a polatinamo hararo.  Ka mora hore a tlohe ho TS Records, o ile a saena tumellano ya rekoto le Warner Music .  Alebamo ya hae ya bone, *Mgodi* (2017), e ne e le albamo ya hae e rekwang ka ho fetisisa mme e ne e tiisitswe ka platinamo, ha alebamo ya hae ya bohlano, *Nqaba Yam (2021)* e ile ya fihla sehlohlolong sa 1 ho iTunes . 

Dikhau tsa hae di kenyeleditse Dikhau tse leshome le metso e supileng tsa Mmino wa Afrika Borwa, Dikhau tse tharo tsa Metro FM, le Khau e le nngwe ya Nigeria Entertainment .  Zahara o ne a le lenaneng la 2020 la *Basali ba 100* ba BBC.  O hlahile e le moahlodi wa moeti ka sehla sa leshome le metso e supileng sa *Idols South Africa* ka 2021.

## Bophelo ba bonyaneng

Zahara o hlahile e le Bulelwa Mkutukana ho Phumlani Informal Settlement ya East London e Eastern Cape, Afrika Borwa, Zahara o holetse moo le batswadi ba hae Nokhaya le Mlamli Mkutukana, ele ngwana wa botshelela ho bana ba supileng. Zahara o ile a qala ho bina khwaereng ya sekolo sa hae ha a le dilemo li tsheletseng, a fetoha sebini se etellang pele moo,  mme ha a le dilemong tse robong, o ile a kopuwa ho kenella khwaereng ya baholo ka lebaka la lentswe la hae le matla.  Lebitso la hae la sethaleng le bolela "palesa e thunyang" ka Searabia.  Ha e sa le ngwana, o ne a tsejwa ka lebitso la boswaswi "Spinach" ka lebaka la lerato la hae la meroho.
Anele Ngcongca

**Calvin Anele Ngcongca** (21 Mphalane 1987 - 23 Pudungwane 2020) e ne e le sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang ka letsohong le letona la lebala.

## Mosebetsi

Ka la 29 Phato 2015, Ngcongca o ile a bapalla   ES Troyes AC ka kadimo ya nako e telele ho tswa ho Genk kamora ho  behwa bencheng kapa  ho dibapadi tse tla kena  ke mokoetlisi wa hae ya ka sehloohong. 

Ka la 23 Pudungwane 2020, Anele Ngcongca o hlokahaletse kotsing ya koloi mmileng o moholo   wa N2 KwaZulu-Natal.  O ile a bapalla sehlopha sa AmaZulu pele a hlokahala.

## Ditlotla

**Genk**

* Sebaka sa Belgian Cup: 2008-09, 2012-13.
* Belgian Pro League: 2010-11 
* Sebaka sa Super Cup sa Belgium: 2011.

**Mamelodi Sundowns**

* PSL: 2017-18, 2018-19, 2019-202019–20
* Nedbank Cup: 2019-2020
* Telkom Knockout: 2019

## Mehlodi


## Mehlodi emeng
1.
Roland Mqwebu

**Roland Mqwebu** (16 Pherekhong 1941 - 28 Phato 2015) e ne e le sebapadi  sa thelebeshene sa Afrika Borwa se tummeng ka karolo ya hae ya James Mkhize, InDuna le *mantshingelani* (mohlokomeli) ho sitcom *Emzini Wezinsizwa*.

## Bophelo ba pele

Mqwebu o hlahile ka la 16 January, 1941, Inanda ke ngwana wa  boraro ho bana ba 13. O holetse lelapeng la Bakreste le nang le batshwantsisi le dibini. O ile a ithuta ho bapala piano mme a qala ho ngola dipina tsa hae. O ile a bapala e le sebini se binang kamora sebini Seka pele bakeng sa Phuzekhemisi.

## Moetsi wa Ditshwantshiso

Tse ding tsa difilimi tsa pele tsa Mqwebu tse tummeng ka ho fetisisa e ne e le *Diamante Sir Gefahrlich (1965) *, u*Deliwe (1976) * le *[[Shaka|Shaka Zulu]]* (1986). Bakeng sa *Shaka Zulu*, e ne e le motlatsi wa motsamaisi mme a bapala karolo ya Ngomane kaMqoboli, motswalle olwa Shaka le molaodi wa lelapa la Mthethwa.O ne a bapala karolo ya Mkhize  eo enele ele molebedi ebile ele motho a kadimana  ka tjhelete hape ona dula kamoreng ya borobedi le Jerry Phele,Shadrack Ngema,Jabulani  Nkosi ,Vusi Thanda. 

## Bophelo ba motho

Mqwebu o ne a dula Belleview Gardens e Durban, Afrika Borwa. O ile a nyala Pinky Mqwebu, eo e neng e le titjhere, mme ba ba le bana ba bane. E  mong , Lawrence, o sebetsa e le moetsi wa ditaba ho Ukhozi FM.

## Lefu

Mqwebu o hlokahetse ka lebaka la ho hloleha ha diphio ka la 28 Phato 2015, a le dilemo di 74 Sepetleleng sa Pelo sa Ethekwini le Setsi sa Pelo.

## Mehlodi
Joe Modise

**Johannes** " **Joe** " **Modise** (23 May 1929- 26 Pulungoana 2001) e ne e le motho radipolotiki wa Afrika Borwa.  O ile a thusa ho thehweng hwa uMkhonto we Sizwe, lepheo la sesole la African National Congress, mme e bile Molaodi e Moholo ya sebeditseng nako e telele ka ho fetisisa, a bewa setulong ka dinako tse fapaneng ke Joe Slovo le Chris Hani. Modise o ile a etella pele MK ka nako ya dilemo tse 25, ho tloha 1965 ho isa 1990. 

Jwalo ka  mokganni wa bese tsa PUTCO ho tloha Sophiatown, Gauteng, o ile a  ba le thahasello ntweng kgahlanong le apartheid a sa le monyenyane. Qalong o ile a kgetha feela mekgwa e seng mabifi, a tshwara le Nelson Mandela le ba bang ba 154 mme a qoswa ka boipelaetso. Bohle ba ile ba lokollwa. Dilemong tsa bo-1960, Mmuso wa Afrika Borwa o ne o sebedisa mekgwa ya dikgoka e ntseng e eketseha ho hatella baitseki ba kgahlanong le Apartheid, mme Modise ya e-ba mohlabani wa dikgukguni . O ile a hlophisa dihlopha tsa bohanyetsi mme a kwetlisa bahlabani ba bang ba bangata ba dikgukguni. Modise e ile ya eba Molaodi e Moholo wa Umkhonto we Sizwe ("MK") ho latela Tsheko ya Rivonia eo ka yona ditho tse ding tsa bolaodi ba MK tse kang Nelson Mandela, Govan Mbeki, Walter Sisulu, Dennis Goldberg, Ahmed Kathrada, Raymond Mhlaba, Andrew Mlangeni le Elias Motsoaledi ba ile ba ahlolelwa ho hlola bophelo bohle ntlwanatshwana.

Ka 1990, Modise le baemedi ba bang ba African National Congress ba ile ba kopana le mmuso wa makgowa. Ha Mandela a kgethwa hoba mopresidente ka 1994, o ile a kgetha Modise ho ba Letona la hae la Tshireletso. Modise o ile a fuwa marapo mme a behwa ka sehlohong  ho kopanya dikarolo tse ngata tsa bahlabani ba dikgukguni ho Sesole se setjha sa Tshireletso ya Naha ya Afrika Borwa (SANDF).
Divine Lunga

Divine Lunga (o hlahile  ka la 28 Motsheanong 1995) ke sebapadi sa bolo ya  maoto sa Se-Zimbabwe se bapalang e le mosireletsi bakeng sa Mamelodi Sundowns le sehlopha sa naha sa bolo sa  naha ya Zimbabwe.

## Mosebetsi wa sehlopha

### Mosebetsi wa pele
Lunga o ile a qala ho bapala bolo ya maoto a le lldilemo di 9, a kena Ajax Hotspurs ya Mpopoma. O ile a saena le  Chicken Inn ka 2012, a bapala bakeng sa dihlopha tsa Under-18 le B pele a fallela sehlopheng sa pele. 

### Sehlopha sa Golden  Arrows
Ka Phupu 2018, Lunga o ile a saena le sehlopha sa Afrika Borwa sa Lamontville Golden Arrows.  O ile a qala ho bapala sehlopheng sena ka la 5 Phato 2018 mme ba  hlola ka 2-0 kgahlanong le Maritzburg United.  O ile a fumana ntlha  ya hae ya  pele ya sehlopha ka la 14 Mmesa 2019 papading eo ba bapetseng ka ho lekana ka 1 ho 1 le AmaZulu F.C. , se thusitsweng ke Richard Matloga, moo se ileng sa hlaba ntlha motsotsong wa bo  18 mme sa etsa hore dintlha e be 1 ho 1. Kamora ho bapala ha hae mohopeng  wa  Matjhaba wa Afrika ka 2019, ho ile ha tlalehwa thahasello ho Lunga ho tswa dihlopheng tse mmalwa  tsa Mafora le tsa Belgium, ho kenyeletswa K.R.C. Genk.

### Mamelodi Sundowns
Ka Phupu 2021, Lunga o ile a phatlaltswa e le sebapadi se secha sa Mamelodi Sundowns.  

## Mosebetsi wa matjhaba

Lunga o ile a qala ho bapala mose ho mawatle ka la 21 Phuptjane 2015 ka tlholo ya 2-0 ho Comoros nakong elya ditlholisano tsa 2016 African Nations Championship. O ile a kenngwa sehlopheng sa Zimbabwe sa 2019 sa Afrika Cup of Nations, a bapala dipapading tsa bona kgahlanong le Egepeta le Uganda.

## Mehlodi


## Mehlodi  yaka ntle
https://www.national-football-teams.com/player/59717.html
Nicholus Lukhubeni

**Nicholus Lukhubeni** (o hlahile ka la 27 Hlakubele 1996) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang e le mosireletsi wa Mamelodi Sundowns ho Premier Soccer League. 

Lukhubeni o tswa Kraaipan, mme e ne e le sebapadi sa bobedi sa bolo ya maoto se tswang motseng oo ho bapala ka botsebi ka mora Fusi Moalusi. O ile a bapala dihlopheng tsa ba ratang dipapadi tse kang Old Eds, Balfour Alexandra FC le Godisanang FC pele a qeta nako e kgutshwane Highlands Park. O ile a ikopanya le M Tigers, sehlopha sa phepelo ya dibapadi ya Mamelodi Sundowns, pele a phahamisetswa "Downs" ka 2019. O ile a qala ho bapala "Downs" ka selemo sona seo, a qala papadi ya hae ya pele, mme papading ya hae ya boraro o ile a fumana ntlha sa hae sa pele sa Premier Division.

Leha ho le jwalo, ha a ka a kgona ho fumana nako e tsitsitseng ya ho bapala bakeng sa Mamelodi Sundowns, mme o ile a romelwa ka kadimo ho Tshakhuma Tsha Madzivhandila ka 2020-21 (ho hapa Cup ya 2020-21 Nedbank), Sekhukhune United le Maritzburg United ka 2021-22, Moroka Swallows ka 2022-23 le Cape Town Spurs ka 2022-24. Ho tlalehwa hore Mamelodi Sundowns e ile ya tshehwa ke balatedi ba neng ba ferekane ke palo e phahameng ya dikadimo.

## Mehlodi
Wiseman Meyiwa

Wiseman Meyiwa (o hlaile  ka la 27 Tshitwe 1999) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se tlohetseng mosebetsi. Nakong ya mosebetsi wa hae ya ho bapala, o ile a emela Sehlopha sa Afrika Borwa sa Premier Division Kaizer Chiefs le Sehlopha sa naha sa Afrika Borwa. O ile a qobeleha ho tlohela mosebetsi a le dilemo di 19 kamora ho ba paraplegic ka mora kotsi ya koloi ka 2018.

## Mosebetsi wa sehlopha

### Kaizer chiefs
Meyiwa ke sehlahiswa sa sekolo sa Kaizer Chiefs, kaha o kene sehlopheng ka 2014. Nakong ya Letsholo la 2017-18, o ile a phahamisetswa sehlopheng sa pele ke mookamedi Steve Komphela mme a fumana ntlha  ya pele ha sehlopheng hane a qala ho bapala kgahlanong le Cape Town City ka Lwetse 2017, a le dilemo di 17. Ka ho etsa jwalo, o ile a roba rekoto ya nako e telele e neng e tshwerwe ke Marks Maponyane ho ba sebapadi se senyenyane ho hlaba  ntlha  sehlopheng sa ditsebi.  Kamora ho tsebahala  ha hae, ho ile ha hlaha menyenyetsi ya hore Meyiwa o ne a buile Maka  ka dilemo tsa hae empa sena se ile sa hanwa ke modulasetulo wa oa sehlopha Kaizer Motaung mme ha ho letho le leng le ileng la hlaha ho tswa diqoso tseo. 

Ka Pudungwana 2018, o ile a ameha kotsing ya koloi tseleng e kholo ya N3 Profilense ya Free State ya Afrika Boroa mme a tlameha ho iswa setsing sa tlhokomelo e matla ka ambulense.  Ka la 31 Pherekhong 2019, Kaizer Chiefs e phatlaladitse polelo ya hore Meyiwa o ile a qobeleheha ho tlohela ho bapala bolo ka lebaka la dikotsi tseo a ileng a di tswa  kotsing; dikotsi tse kenyelletsang ho robeha ho sa tsitsang ha di-vertebra tsa hae tsa thoracic le tse lebisitseng ho paraplegia e sa feleng.  O ile a bapala dipapali tse 21 bakeng sa sehlopha ka kakaretso dipapaling tsohle.

## Mosebetsi wa matjhaba

### Afrika Borwa
Meyiwa ke emong ya kileng yaba sebapadi sa matjhaba ebile a emetse   naha ya Afrika Borwa mme o emetse naha ya hae Setjhabeng sa Lefatshe sa FIFA sa U-17 sa 2015 le Setjhabeng se Kopaneng sa Lefatshe sa U-20 sa FIFA sa 2017. O ile a bapala feela bakeng sa Sehlopha sa naha sa Afrika Borwa ka la 12 Phato 2017 papading ya tlhodisano ya African Nations Championship ya 2018 kgahlanong le Zambia.

## Dipalo-palo tsa mosebetsi

### Matjhaba
https://www.national-football-teams.com/player/68905.html

## Mehlodi
Vereeniging

***Vereeniging*** ( moo // fə-REER-nə-khəng; ho pronounced Afrikaans: [fəˈrɨənəχəŋ]) ke toropo e fumanehang ka borwa ho Profinse ya Gauteng, Afrika Borwa, e fumanehang moo Noka aa Klip e kenang ka leboya ho Noka ya Vaal. Hape ke e nngwe ya dikarolo tsa sebaka sa Vaal Triangle mme e ne e kile ya e-ba Profinse ya Transvaal. Lebitso Vereeniging ke lentswe la Madache le bolelang "mokgatlo", le hoja ho ngolwa ho fetohile *vereniging*, ka e' le nngwe. 

## Tlhahisoleseding ya Sbaka
 
Vereeniging e karolong e ka bora ya Province ya Gauteng, 'me e theha karolo e ka borwana ya toropo ea Pretoria-Witwatersrand-Vereeninging (PWV), mme baahisani ba yona ke Vanderbijlpark (ka bophirima), Three Rivers (botjhabela), Meyerton (ka leboya) le Sasolburg (ka borwa). Motse ona hona jwale ke o mong wa ditsi tsa bohlokwa ka ho fetisisa tsa tlhahiso ya diindasteri Afrika Borwa, ka dihlahiswa tsa yona tse ka sehloohong e leng tshepe, dipeipi, ditene, dithaelese le lime e sebetsitsweng.

Puo e buwang haholo Vereeniging ke Senyesemane, e latelwang ke Sesotho le Se-Afrikaans.

## Histori

Ka 1879, George William Stow o ile a laelwa  ke mmuso wa Orange Free State ho batla dibaka tsa mashala seterekeng sa Bethlehem Kaha ha ho na ditulo tse fumanweng, o ile a fallela leboya ho ya *Maccauvlei* ka Nōka ya Vaal mme a tshela noka ho ya lehlakoreng la Transvaal. Ferekeng ya *Leeuwkuil*, o fumane setsi sa mashala se teteaneng maoto a leshome le metso e mmeli.17 Empa mmuso wa Orange Free State o ne o dumela hore setsi sena se hole haholo mme ho ne ho se na lipalangwang kahoo o ile a hana mohopolo wa ho rafa moo. : 17 : 17 

Stow o ile a dula Kimberley ho ya batla mosebetsi, moo a ileng a kopana le Samuel Marks. Kamora ho utlowa pale ya Stow, Marks o ile a bona monyetla oa ho sebedisa mashala bakeng sa tlhahiso ea matla libakeng tsa taemane tsa Kimberley. 17 Marks e ile ea theha *De Zuid Afrikaanshe en Oranje Vrystaatsche Kolen le Mineralen Vereeniging* (Mokhatlo oa Malahle le Lichelete tsa Majoe oa Afrika Boroa le Orange) mme ea romela Stow ho reka lipolasi moo mashala a fumanoeng teng. Ka la 25 Pulungoana 1880 o ile a reka polasi ea lihekthere tse 12,000 *Leeuwkuil* ka £ 5,000.: 18 Moemeli oa Marks e leng J.G. Fraser o ile a boela a reka polasi ea lihekere tse 6.000 ea Klipplaatdrift ho Karl August Pistorius ka October 1881 ka £15,500. Sena se ne se le ka pel'a polasi ea *Maccauvlei*. : 18 : 18
Miguel Timm

**Miguel Timm** (o hlahile ka la 31 Pherekhong 1992) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang hona jwale bakeng sa Orlando Pirates.

## Mosebetsi

Timm o hlahetse Durban, Afrika Borwa, empa o holetse  motse moholo wa Gauteng Johannesburg.  Mosebetsi wa hae wa botjha o qalile motseng o ka Borwa ba Johannesburg o bitswang Mondeor. 

Haufinyane o ile a qala ho hohela Orlando Pirates FC le SuperSport United F.C. academies. Ka mora nako e khutshwanyane le Orlando Pirates FC U-12 o ile a lo  bapala ho Ajax Cape Town F.C. Ntshetsopele. 

Ho ba sebapadi sa maemo ho Miguel  qadile a bapala  le Bidvest Wits FC dipakeng tsa 2011 le 2014 ebe o ya Mpumalanga Black Aces F.C. ho tloha ka 2014 ho isa ka 2015. Timm o ile a bapala United States le Phoenix Rising pakeng tsa 2016 le 2018. Kamora ho kgutlela Afrika Borwa o ile a bapala bakeng sa Chippa United, Maritzburg United le TTM / Marumo Gallants.  O hapile Mohope wa Nedbank Cup wa 2020-21 le TTM. 

Ka la 5 Pulungoana 2022, Timm o hapile MTN 8 ya 2022 le Orlando Pirates kamora ho hlola AmaZulu qetellong, mme Timm o ile a rehilwe monna wa papadi.

## Mehlodi


## Mehlodi emeng
https://int.soccerway.com/players/miguel-raoul-timms/201244/
Esrom Nyandoro

**Esrom Nyandoro** (a hlaileng  ka la 6 Hlakola 1980) ke e mong wa dibapadi tsa bolo ya maoto ya  Zimbabwe. Naheng ya habo ya Zimbabwe, Nyandoro o bitswa "Yellowman".

## Mosebetsi wa sehlopha

Nyandoro o holetse motseng wa bobedi o moholo wa Zimbabwe, Bulawayo, mme o ile a ithuta Sekolo se Phahameng sa Mzilikazi. O ile a bonwa ke ba batlelang dihlopha dibapadi tsa bolo ya maoto ha a ntse a bapala Peter Ndlovu ya sememo ho ba ka tlase ho dilemo tse 19, bakeng sa Zimbabwe Saints Juniors, e neng e sebedisetswa ho hohlaisa le ho kgothaletsa talenta. Ka lebaka la sena o ile a saena le AmaZulu, a nyoloha ka hara maemo hotloha sehlopheng se senyane ho ba setho sa sehlopha se hapileng tlhodisano ya sehla.

Ka mora moo Nyandoro o ile a saenelwa ke sehlopha sa Afrika Borwa sa Mamelodi Sundowns ka 2004,  mme a rehilwe lebitso la PSL Club Rookie of the Year kamora nako ya hae ya qalo.

Lehlabuleng la 2006, Nyandoro o ile a ikopanya le sehlopha sa Senyesemane sa Premier League Sheffield United bakeng sa teko. Sena se ne se etswa ka lebaka la kgothaletso ya Peter Ndlovu ya neng a bapetse sehlopheng seo. Leha ho le jwalo, Nyandoro ha atloha  a saenilwe.

## Mosebetsi wa matjhaba

Nyandoro e ne e le setho sa sehlopha sa Afrika sa Afrika sa 2004 sa Zimbabwe, se ileng sa qetella se le ka tlase sehlopheng sa sona lekgetlong la pele la tlhodisano, ka hona sa hloleha ho fumana mangolo a ho qetela. O ile a fumana ntlha ye ntle haholo se ileng sa kgethwa e le sepheo se setjha sa tlhodisano. O ile a boela a nka karolo ho 2006 African Nations Cup.

## Mehlodi
Harriet Manamela

**Harriet Manamela** (ya hlahileng ka la 13 Mphalane 1971) ke sebapadi sa Afrika Borwa. O tsejwa ka ho fetisisa ka karolo ya Meikie Maputla lenaneong la thelevishene *Skeem Saam*.
Emmanuel Ngobese

**Emmanuel Asanda** "**Scara**" **Ngobese** (3 phupu 1980 - 11 Motsheanong 2010) e ne e le sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang e le sa bohareng ba lebala sa Kaizer Chiefs FC ho Premier Soccer League. O hlahetse Katlehong, Gauteng mme a hlokahalla Johannesburg.

Ngobese o ne a tsejwa ka lebitso la mmamoratwa  ke batshehetsi ba hae e le "Scara" kapa "Jesu ya  metsho". O ne a laolwa ke Edgar O.

## Mosebetsi

O qalile sehlopheng sa ntshetsopele ya  Kaizer Chiefs (1994-1998), mme a bapala bakeng sa United FC, Thanda Royal Zulu, Kaizer Royals, Zulu Royals, Tembisa Classic, Hellenic le Moroka Swallows nakong ya mosebetsi wa hae. E ne e le Kaizer Chiefs moo a neng a le boemong bo phahameng ka ho fetisisa ho tloha ka 2003 - 2005. Papadi ya bona ya ho qetela ya sehla nakong ya 2004/2005 PSL moo ba ileng ba phahamisa mohope  wa sehla e tla dula e hopololwa e le papadi ya hae ya ho qetela e ntlehadi ya mosebetsi wa hae ka hohle hohle. Mosebetsi wa hae o ile wa nka mothinya omong   ha mofu Ted Dumitru a tloha sehlopheng ka mora hore a be mokolwetlisi wa hae mme a hlole Premier League habedi e  tsamaya le ditlholisano tse molaong tsa lapeng le yena dilemong tse 2 tse fetileng.

Ka mora hore Dumitru a tlohe, Chiefs e ile ya hira mokwetlisi a tswang naheng ya Jeremane Ernst Middendorp elya ileng a beha Ngobese ka thoko bakeng sa sehla sohle, a bolela hore o ne a ferekanya bolo ya maoto elya mahlale le bolo ya maoto. Ka nako eo Ernst Middendorp a ileng a tloha sehlopheng qetellong ya nako, Ngobese o ne a se a sa sebetse hantle. Motjhaba wa Jeremane o ile a lokolla Ngobese mosebetsing wa hae  konterakeng mme a saenwa  ke Thanda Royal Zulu moo a sa kang a bapala dipapadi tse kgolo, mme ke mona moo a ileng a fumanwa a e na le lefu la lefuba mme a qobeletseha ho fanyeha dieta tsa hae ho fihlela a hlokahala  ha mmamorao dilemo tse mmalwa hamorao.

## Lefu

Ngobese o hlokahetse ka la 11 Motsheanong 2010 ka lebaka la Mafu a amanang le HIV, kamora ho utlwa bohloko ka lebaka la lefu lena ho tloha ka 2008. Sena se ne se le hantle  kgwedi pele ho qalo ya phetolelo ya nalane ya Afrika Borwa ya FIFA World Cup ka la 11 Phuptjane 2010. Ketsahalo eo a neng a ka ba le yona haeba e ne e se ka bokudi ba hae bo sa lebellwang, ho tlohela mosebetsi ka matla le lefu la hae le sa lebellweng.

## Tlwaelo ya batho

Rapper wa Afrika Borwa Moya" Kwesta o ile a hlompha Scara ka ho hlaha ho video ya hae ya mmino ya "Spirit" a apere hempe e nang le lebitso la Ngobese le jeresi  ya hae ya Kaizer Chiefs e hatisitswe nomoro ya 11.  Video ea mmino e ile ya qala ho phatlalatswa ho SABC 1 ka la 30 Tshitwe 2017 mme e na le sebini sa Amerika sa ho rekota, Wale. DJ Fanatic, Reason le Kwesta ba entse pina e bitswang "Number 11" (e leng nomoro ya kit eo a e sebedisitseng boholo ba mosebetsi wa hae wa bolo ya maoto) ho hlompha wizard ya dribbling.

## Mehlodi
Hugh Masekela

**Hugh Ramapolo Masekela** (4 Mmesa 1939 - 23 Pherekgong 2018)  e ne e le moqapi wa terompeta, Flyelhornist, cornetist, ebile e le sebini se neng se hlaloswa e le "ntate wa Jazz ya Afrika Borwa". Masekela o ne a tsejwa ka boqapi ba hae mminong wa jazz le ho ngola dipina tse tsebahalang tse kgahlanong le kgethollo ya merabe tse kang "Soweto Blues" le "Bring Him Back Home". O ile a boela a ba le pina ya setlabolane ya pele ya US pop hit ka selemo sa 1968 ka phetolelo ya hae ya "Grazing in the Grass".

## Bophelo ba pele

Hugh Ramapolo Masekela o hlahetse toropong ya KwaGuqa e Witbank (eo hona jwale e bitswang Emalahleni), Afrika Borwa, ele mora wa Thomas Selena Masekela, eo e neng e le mohlahlobi wa bophelo bo botle le setsing se betlilweng le mosadi wa hae, Pauline Bowers Masekela, e leng mosebeletsi wa setjhaba.  Kgaitsedi ya hae e nyane Barbara Masekela ke seroki, mosuwe le mohanyetsi wa mokgatlo wa ANC. Ha a sa le ngwana, o ile a qala ho bina le ho bapala piano mme o ile a hodisetswa haholo ke nkgono wa hae, ya neng a tsamaisa bareng e seng molaong bakeng sa basebetsi ba merafong. Ha a le dilemo di 14, ka mora ho bona filimi ya 1950 Young Man with a Horn (e leng Kirk Douglas a bapalang sebopeho se etsiswang ke mokganni wa jazz wa Amerika Bix Beiderbecke), Masekela o ile a qala ho bapala terompeta. Terompeta ya hae ya pele e ile ya mo rekela lebenkeleng la mmino la lehae ke Moarekabishopo Trevor Huddleston, moruti ya kgahlanong le kgethollo ya merabe Sekolong sa Sekolo sa Bobeli sa St. Peter's se tsejwang hona jwale e le Sekolo sa St. Martin (Rosettenville).

Huddleston o ile a kopa moetapele wa Johannesburg "Native" Municipal Brass Band, Malome Sauda, ho ruta Masekela metheo wa ho letsa terompeta.

Hugh Masekela o hlokahetse ka selemo sa 2018 a le dilemo di 78.

## Mehlodi
Lerato Kganyago

**Lerato Kganyago** (Ya tswetsweng ka la 22 Phupu 1982), ya tsejwang hape e le **LKG**, ke sebapadi sa Afrika Borwa, mohlala le botumo ba media. O boetse o tsejwa e le Mofumahadi wa Soweto (Miss Soweto 2002). O tsejwa haholo ka dikarolo tsa hae difiliming. Ntle le moo, o boetse ke MC, mohoebi, mohlala le DJ. 

## Bophelo ba Hae
Kganyago o hlahile ka la 22 Phupu 1982 Soweto, Afrika Borwa. O ile a ya Sekolong sa Motheo sa Ipolokeng mme a qeta dilemo tsa hae tsa sekolo se phahameng Sekolong se Phahameng sa Boksburg. Kamora ho qeta sekolo se phahameng, o ile a ithuta dikamano tsa setjhaba le maeto le bohahlaudi kholeking ya Damelin. Kamora moo, o ile a sebetsa e le mookamedi wa difofane bakeng sa Qatar Airways. 

Ka 2009, o ile a qala ho ratana le sebapadi sa Bafana Bafana, Katlego Mashego. Hamorao ba ile ba kopanela diphate ka 2013. Leha ho le jwalo, kamano eo e ile a fela ka lebaka la diqoso tsa hore Katlego o qhekella. Lerato o ile a senola hore o bile le dikgahla tse 4 tsa ho ntša mpa nakong e fetileng.   Ka Hlakubele 2020 o ile a nyala Thami Ndlela, ba hlalana kamora dikgweli tse pedi ba tlamile mohala. Empa o ile a mo etsa kopo ha lenyalo hape ka letsatsi la hae la tswalo dikgoedi tse mmaloa hamorao.
Richard Henyekane

**Richard Henyekane** (28 Lwetse 1983 - 7 Mmesa 2015) e ne e le sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se neng se boetse se emela sehlopha sa naha.

## Bophelo ba pele le ba motho ka mong

Henyekane o tswa toropong ya Galeshewe e Kimberley; moena wa hae e monyane Josefa, ya hlokahetseng ka December 2014 kotsing ya koloi, le yena e ne e le sebapadi sa bolo ya maoto sa setsebi.

## Mosebetsi

Henyekane o ile a qala ho bapala ka mafolofolo bakeng sa Premier United-Hellenic kgahlanong le Jomo Cosmos ka la 8 Hlakola 2004. O ile a kena ho Golden Arrows sehleng sa 2004/05, ka ntlha ya  hae ya pele e ileng  etsa papadi ebe  1-1 ya Arrows kgahlanong le Manning Rangers ka la 19 Pherekgong 2005. Henyekane, ya neng a bapala e le mohlabani kapa a hlasela ka lehlakoreng le letona, o ne a e-na le nako ya hae e ntle ka ho fetisisa ya mosebetsi le Golden Arrows ho PSL. Moqapi o ile a etsa di-hat-trick tse tharo nakong ya sehla sa 2009-2010 sa PSL se qetellang ka dintlha tse 19 tsa sehla , hammoho le ho letsa Telkom Knockout, a qetella ka dintlha tsa 23 bakeng sa nako. Mohlaba dintlha eo o ile ankuwa  ke Mamelodi Sundowns ka konteraka e ruisang molemo ya dilemo tse tharo e le sebapadi  se hlokang sehlopha. Ka la 4 Hlakubele 2012, sehlopha sa hae se ile sa beha rekoto Nedbank Cup ha se ne se hlola Powerlines FC ka 24-0, Henyekane a fumana dintlha tse hlano. O ile a ikopanya le Free State Stars ka mokitlane ho tloha Sundowns ka January Transfer Window a 2014, mme ho fallela ho ile ha etswa ka ho sa feleng ka July 2014. Nakong ena, o ile a bapala lipapadi tse 18 tsa sehla mme  a fumana dintlha tse supileng. Henyekane o ne a entse dipapadi tse 17 nakong ya selemo sa 2014-2015; papadi ya hae ha ho qetela e ne e le papadi e nkang sebaka kgahlanong le AmaZulu Stadium sa Moses Mabhida e Durban ka la 4 Mmesa 2015, mme ntlha ya hae ya ho qetela e ile ya tla ka ho se tshwane ha dinaledi ka 1-1 le Orlando Pirates setsing sa Charles Mopeli ka la 6 Motsheanong 2014.

## Mosebetsi wa matjhaba

Henyekane o ile a bitswa ka lekgetlo la pele mosebetsing wa matjhaba ka 2009 empa a sala a le siyo sehlopheng sa Joel Santana bakeng sa 2009 FIFA Confederations Cup. Hamorao o ile a qala papadi ya hae ya matjhaba ka ho lahlehelwa ka 3-1 kgahlanong le Serbia ka la 12 Phato 2009. Henyekane o ile a bapala dipapadi tse robong tsa semmuso bakeng sa sehlopha sa naha sa Afrika Borwa.

O hlokahaletse kotsing ya koloi ka la 7 Mmesa 2015.

## Mehlodi
Hlaudi Motsoeneng

**Hlaudi Motsoeneng** ke moetapele wa  mokga wa African Content Movement (ACM) ya ileng a sebeletsa e le motsamaisi ya ka sehloohong wa tshebetso ya South African Broadcasting Corporation (SABC) ho tloha ka 2011 ho isa ho 2013.  Motsoeneng o ile a tloswa mosebetsing wa hae e le ofisiri e ka sehloohong ea ho sebetsa ka mor'a hore ho se tshepahale ha hae ho senolwe, mme ho ile ha fumanwa hore o ile a bua leshano ka mangolo a hae a thuto. Kamora ho tloswa e le motsamaisi ya ikarabellang wa tshebetso e kgolo ho ile ha phatlalatswa hore Motsoeneng o tla kgutlela mosebetsing oa hae oa pele e le Group Executive Editor of Provinces and Corporate Affairs of the SABC.   Ka December 2016, Lekgotla le Phahameng la Western Cape le ile la etsa qeto ya hore ho kgethwa ha Motsoeneng e le Motsamaisi oa Sehlopha ho ne ho sa lumellane le molao le hore "ha a na tokelo ea ho ba le boemo bofe kapa bofe ho SABC".  Ka Phuptjane 2022 khomishene ea mmuso ea ho hapa e ile ea etsa tlhahiso ea lipatlisiso tsa botlokotsebe mabapi le litlolo tse ka bang teng tsa Molao oa Tsamaiso ea Lichelete tsa Sechaba ha CEO oa sehlopha Lulama Mokhobo le COO Motsoeneng ba phethela tumellano ea SABC le Koranta ea TNA e neng e le ea Gupta.  Ka Phupu 2022 Lekhotla le Phahameng le ile la hana nyehelo ea Motsoeneng ea ho ipiletsa ho puseletso, ka phaello, ea R11.5 milione e fumanoeng ka mokhoa o seng molaong ha SABC e phethela tumellano le MultiChoice.  

Motsoeneng o hlahetse Phuthaditjhaba, Porofensing ya Foreistatata,Afrika Boroa kapa Thaba Bosiu Lesotho, moo a hodisitsweng ke rakgadi wa hae. Mme wa hae ke sangoma. O ile a ya sekolong sa mathomo sa Qhibi Ha Sethunya se Qwa Qwa, Free State.  Motsoeneng o ile a ya Sekolong se Phahameng sa Metsi Matsho, empa ha a ka a qeta dithuto ntsa hae tsa sehlopha sa leshome. 

## Mosebetsi wa pele
Mosebestsii  wa Motsoeneng o qadile Puthaditjhaba,Qwaqwa ha a kopana le Kenneth Mopeli, eo ka nako eo e neng e le Letona la bantustan ya Afrika Boroa ya QwaQwa, ya ileng a ba motataisi wa hae. Mopeli o ne a sebetsa ofising e le nngwe le Motsoeneng.  Dilemong tsa bo-1990, Motsoeneng o ile a fetoha freelancer ho Radio Sesotho mme a nka mokotla wa seea-le-moea o nang le mochini wa ho rekota mic moo a neng a ka phahamisa metswalle ya hae ho ea lipale hobane o ne a se na koloi. 

## Ditshupiso
Kippie Moeketsi

Jeremiah "Kippie" Morolong Moeketsi (27 Phupu 1925 - 27 Mmesa 1983)  e ne e le sebini sa jazz sa Afrika Borwa a, se tummeng e le alto saxophonist.  Ka dinako tse ding o bitswa "ntate wa jazz ya Aforika Borwa" le "Charlie Parker wa Afrika Boroa". O ile a bapala le ho susumetsa ba bang ba dibini tse kgolo tsa Afrika Borwa, ho kenyeletswa Jonas Gwangwa, Abdullah Ibrahim, Miriam Makeba le Hugh Masekela.
Mpho Leremi

Mpho Gift Leremi (13 Mphalane 1984 - 3 Lwetse 2007) e ne e le sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se qetellang se bapetse Mamelodi Sundowns ho Premier Soccer League le Afrika Borwa. Leremi o hlokahaletse kotsing ya koloi ka la 3 Lwetse 2007 haufi le Johannesburg, Afrika Borwa.

## Mosebetsi

Leremi e ne e le sebapadi sa bohareng se hlaselang se qalileng mosebetsi wa hae le sehlopha sa batjha sa Pimville Giants Soweto, moo a hlahetseng teng, mme a fumanwa ke Orlando Pirates ka 1999 tlhodisanong ya bolo ya maoto ya lehae. Ha a kena sehlopheng sa ntshetsopele ya Pirates, Augusto Palacios, motsamaisi wa batjha wa Pirates, hang-hang o ile a hlokomela talenta ya sebapadi mme a mo nka tlasa mapheo a hae.

Leremi o ile a qala ho bapala le Orlando Pirates nakong ya selemo sa 2002-2003 sa Premier Soccer League ka la 10 Phato 2002 kgahlanong le Moroka Swallows, a hapa sehlooho sa dipehelo nakong ya hae ya ho qala.

Lehlabuleng la 2007 o ile a fallela ho Mamelodi Sundowns, e neng e le baeta-pele ba Premier Soccer League.

## Lefu

Ka la 3 Lwetse 2007, Leremi o ne a kgutlela hae kamora papadi ya  CAF Confederation Cup Cameroon kgahlanong le Astres FC ha a ne a ameha kotsing ya sephethephethe Alberton kantle ho Johannesburg.  O ile a tswa dikotsi tse kgolo mme qetellong a hlokahala ka lebaka la kotsi eo.

## Mehlodi
Zikhona Sodlaka

**Zikhona Sodlaka** (o hlahileng ka la 7 Phuptjane 1985 Mthatha)  ke sebapadi sa Afrika Borwa se tsebahalang haholo ka dikarolo tsa sona tse kgolo letotong la thelevishene jwalo ka Shooting Stars, Rhythm City, Soul City, *Intsika* le *Montana*.Sodlaka o kile a kgethwa bakeng sa dikgau tsa Filimi le thelevishene tsa Afrika Borwa (SAFTA).

Ke sebapadi se hlahelletseng sa Afrika Borwa ho *Tsha Tsha*, *Igazi*, Generations. le filimi, The Two of Us le Mandela: Long Walk to Freedom.

O ne a le karolo ya nako ya pele ya The Masked Singer South Africa e le The Fox mme a senolwa ka la 19 Phato 2023. Ka 2023 o ile a boela a fumana Moputso wa Naha wa Lifilimi le thelevishene ka lebaka la tshebetso ya  hae letotong la Showmax The Wife

## Bophelo ba pele

Sodlaka o hlahetse Mthatha, Eastern Cape, o holetse KwaZulu-Natal. O ile a ya sekolong sa Excelsior SSS mme a tlohela sehlopheng sa borobong. O ile a fumana thuto ya hae e setseng sekolong se phahameng sa Warriors Rust se Margate.

O ile a ya Shepstone College moo a ileng a etsa thuto ya hae e phahameng mme a ithuta Business Admin. O ile a fumana diploma ya hae mme a fallela Johannesburg mme a ingodisa e le moithuti waIT mme a etsa lenaneo la dikhomphutha Havtec pele a tswela pele ho phehella takatso ya hae ya bonono.

## Tsa difilimi

### Thelevishene

* *After 9* (2007-2013) 
* Rhythm City (2007) 
* *Skeem Saam* (2011) 
* *Igazi* (2016) e le Schotho
* *[[The Wife (TV series)|Mosadi]]* (2021 - 2022) e le Mandisa
* Gqeberha: The Empire (2023) e le Bulelwa Mxenge

### filimi

* Mandela: The Long Walk To Freedom (2013) 
* Thina sobabili: Re le babedi (2014) 
* *Inhliziyo Yethu* (2017) 
* *Monghadi Bob* (2011)

## Dikgau le dikgetho

### Meputso ya Royal Soapie

### Dikgau tsa Filimi le thelevishene tsa Afrika Borwa

## Mehlodi
Mokhatlo Aa Afrika wa Litaba

African Content Movement (**ACM**) ke mokga wa dipolotiki wa Afrika Borwa o thehilweng ka Lwetse 2018 ke ya neng e le COO ya mehleng ya SABC, Hlaudi Motsoeneng.

## Histori
Ka nako ya ho qala mokga, Motsoeneng o ile a bolela hore o tla ba mopresidente, hore naha e tla hlahisa 90% ya ditlhoko tsa yona, hore moruo o tla ba matsohong a batho, o etse hore basebetsi ba khamphani e be ba nang le kabelo, o qobelle dikhamphani tsa kantle ho naha ho tloha naheng le ho fokotsa dithuso tsa setjhaba.  

Mokga ona hajwale o na le ditulo tse pedi metseng ya Gauteng ka mora hore bakhanselara ba lehae ba Randfontein People's Party ba kene ACM. 

E boetse e hapile ditulo tse pedi Maluti a Phofung dikgethong  tsa bomasepala tsa 2021. 

Ka Hlakubele 2019, Motsoeneng o ile a kgothaletsa mopresidente wa mehleng Jacob Zuma ho ikopanya le ACM, a re ba arolelana maikutlo a tshwanang ka phetoho 

.Motsoeneng o boletse hore "ha a ka a nka taba ka botebo mme ka nako eo [...] ha a ka a utlowisisa bonono ba dipolotiki" empa o ikemiselitse ho qothisana lehlokwa le dikgetho tsa 2024 ka bobedi naheng le Profinse ya Free State.

## Diphetho dikgethong

### Dikgetho tsa Seboka sa Naha

### Dikgetho tsa Diprofinse
Enoke Sontonga

**Enoch Mankayi Sontonga** (c. 1873 – 18 April 1905) was a South African composer, who is best known for writing the Xhosa hymn "Nkosi Sikelel' iAfrika" (English: "God Bless Africa"), which, in abbreviated version, has been sung as the first half of the national anthem of South Africa since 1994. Previously, it had been the official anthem of the African National Congress since 1925. It was also adopted by South Africa's newly formed northern neighbour, Zimbabwe and translated into Shona, "Ishe Komborera Afrika" from 1980 until 1994.

## Bophelo ba pele le thuto
Sontonga, e leng Moxhosa, o hlahile motseng Wa Uitenhage o Kolone ea Eastern Cape. O ile a kwetlisetswa ho ba mosuwe Mokgatlo wa Lovedale mme hamorao a sebetsa e le mosuwe le mookamedi oa sehlopha sa sehlopha sa sehlopha sekolong sa Methodist Mission se Nancefield, haufi le Johannesburg ka dilemo tse robedi. 

Temana ya pele le sehlopha sa koporo sa "Nkosi Sikelel' iAfrika" di ile tsa qaptjwa ka 1897 mme qalong e ne e reretswe ho ba pina ya sekolo. Mehloldie meng e re o ngotse pina eo ka selemo sona seo. E ile ya binwa ka lekgetlo la pele phatlalatsa ka 1899 ka taelo ya Mohalaledi Mboweni, eo e neng e le moruti wa pele oa Methodist wa Tsonga. Hamorao seroki sa Xhosa Samuel Mqhayi o ile a ngola litemana tse ding tse supileng.

Sontonga o ile a hlokahala ka la 18 April 1905. Ho ya ka lengolo la hae la lefu, o ile a shwa ka lebaka la ho tshwaetswa ke mpa ya mala le ho phatloha ha li-appendix, e leng sesosa se tloaelehileng sa lefu ka nako eo - metsi a ne a sa bolokehe haholo. 

## Bophelo ba hae
Sontonga o ile a nyala Diana Mgqibisa, moradi wa moruti wa Kereke ya Episcopal ya Methodist ea Afrika, mme ba ba le mora. Mgqibisa o hlokahetse ka 1939.

## Lefa
Happy Jele

**Happy Quinton Jele** (o hlaile  ka la 1 Pherekhong 1987) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang e le mosireletsi mme e le mokapotene wa Orlando Pirates FC ho South African Premier Division. O nkwa e le tshiya ya sehlopha bakeng sa di-giant tse thehilweng Soweto, Jele o na le rekoto ya ho bapala dipapali tse ngata bakeng sa Orlando Pirates.

## Ditlotla

### Dipapadi tsa malapeng
**Dihlooho tsa Afrika Borwa: **

* **Premier Soccer League**: 2010-11, 2011-12 2011–12

### Dipapadi tsa Cup

* Nedbank Cup: 2011, 2014
* Telkom Knockout: 

: 2011

* MTN 8: 2011, 2020

## Mehlodi
Khuliso Mudau

**Khuliso Johnson Mudau** (o hlahile ka la 26 Mmesa 1995) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang e le mokokotlo o nepahetseng bakeng sa Sehlopha sa Afrika Borwa sa Premier Division Mamelodi Sundowns. Hajwale Mudau o nkuwa e le e mong wa  sebapadi  se bapalang ka marao letsohong le letona ho fetisisa Afrika Borwa kaha o sebetsa e le mong wa dibapadi tse bohlokwa bakeng sa Mamelodi Sundowns le sehlopheng sa naha.

## Bophelo ba pele

O hlahetse Messina - eo hona jwale e tsejwang e le Musina - Limpopo.

## Mosebetsi wa sehlopha

Kamora ho bapalla JDR Stars, Magesi le Black Leopards, o saenne  le Mamelodi Sundowns ka konteraka ya dilemo tse hlano ka Mphalane 2020.

## Mokhwa wa ho bapala

Mudau o bapala e le mosireletsi  wa morao ka  hlakoreng  le letona. O ka bapala hape e le sebapadi sa bohareng ba lebala.

## Mosebetsi wa matjhaba

### Matjhaba

**Dintlha tsa Matjhaba**

: *Dipalo-palo le dintlha le thathama la di palo ya dintlha tsa Afrika Borwa pele.*

## Ditlotla

**Afrika Borwa**

* Sebaka sa boraro sa Afrika Cup of Nations: 2023

## Mehlodi
Gillian Slovo

**Gillian Slovo** (o hlahile ka la 15 Hlakubele 1952) ke mongodi wa Afrika Borwa ya dulang UK. O ne a amohetse Kgau ya Golden PEN.
Arthur Mafokate

**Arthur Mafokate** (ya tswetsweng ka la 10 Phupu 1969) ke sebini sa Afrika Boroa mmino wa kwaito le mohlahisi. Ka 1994, o ile a lokolla albamo ya hae ya pele, Windy Windy, e neng e kenyelletsa setlabolane : "Amagents Ayaphanda". O ile a tsejwa e le "Morena wa Kwaito" ka di-singles tse ngata tse tummeng tse kang Kaffir, Oyi Oyi, Mnike, Twalatza, Zombo, Poppe Dans, Seven Phezulu & Sika Lekhekhe.
## Ditlhahiso
Bethal

**Bethal**  ke toropo ya temo Mpumalanga, Afrika Borea. Masimo a sebakeng seo a hlahisa poone, peo ya soneblomo, sorghum, rye le ditapole. Toropo e fumaneha   mi) ka botjhabela ho Johannesburg tseleng ya naha ya N17.
Sarafina! (Mmino)

***Sarafina!*** ke 'mmino' wa AforikaBorwa ka Mbongeni Ngema le Hugh Masekela obontshang  baithuti ba amehang  ho merusu ya  Soweto, ba hanyetsa kgethollo ya merabe kapa mmuso wa kgathello. E ile ya  boela ya fetolelwa hoba  Filimi ka 1992 e nang le Whoopi Goldberg le Leleti Khumalo.*Sarafina!* Ela qala  ho  Broadway ka la 28 Pherekgong 1988, Cort Theatre, 'me ea koaloa ka la 2 Phupu 1989, ka mora diketsahalo tse 597 le ditlhahlobo tse 11. Mmino o  ne o qapilwe le ho tataiswa ke Mbongeni Ngema, ebile  a ngola buka eo. O ile a ngola mmino le mantswe a hae hammoho le Hugh Masekela. Papadi ena e ile ya hlahiswa ka lekgetlo la pele The Market Theatre, Johannesburg, Afrika Borwa, ka June 1987. Sehlopha se ile sa kenyelletsa Leleti Khumalo e le Sarafina.

Leleti Khumalo o ile a fuwa kgau ya Tony Award, Best Featured Actress in a Musical, hammoho le NAACP Image Award bakeng sa ho bapala ha hae Broadway theater ele sebapadi sa sehlooho. Tlhahiso ena e ile ya boela ya khethwa bakeng sa Moputso wa Tony bakeng sa: Best Musical, Best Original Score, Best Choreography, le Best Direction of a Musical.

Lenaneo lena le hlahisa bofetohedi ba sekolo bo tshwanang le bofetohedi bo Soweto ka la 16 Phuptjane 1976. Moqolotsi wa dipale o hlahisa batho ba mmalwa hara bona e leng mohanyetsi wa sekolo Sarafina. Dintho di tswa taolong ha mapolesa a thunya baithuti ba mmalwa sekolong. Leha ho le jwalo, mmino wa di pontsho e thabisang ya ho dumedisa  baithuti ba tlohang sekolong, e nkang karolo e kgolo ya ketso ya bobedi.

Ho hlahiswa ha papadi ho ile ha tlalehwa filiming ya dintho tsa kgale Voices of Sarafina!. Album ya Sarafina e na le dipina tse latelang:

# Sarafina!
# Thapelo ya Morena
# Nkonyane Kandaba
# Tokoloho e tla hosane
# Sabela
# Setjhaba
# Safa Saphel' Isizwe
# Vuma Dlozi Lame
# Hang hape
Pakiso Mthembu

**Pakiso Mthembu** (a tswetsweng ka la 10 Phuptjane 1999)  ke semathi sa mabelo a malelele sa Afrika Boroa.

Ka 2017, o ile a qothisana lehlokwa le banna ba banyenyane ho 2017 IAAF World Cross Country Championships e neng e tshwaretswe Kampala, Uganda. 

Ka 2019, o ile a qothisana lehlokwa le banna ba baholo ho IAAF World Cross Country Championships ya 2019 e neng e tshwaretswe Aarhus, Denmark.  O qetile moo a tswile sebakeng sa bo59 mme e bile e le ya entseng ka makhethe wa bobeli wa Afrika Borwa peisong eo.  O ile a fumana kgau ya Univesithi ea Free State ya Moatlelete wa Selemo sa 2019, a ballwa ho dimathi tse ding tse kang bo Wayde van Niekerk. 

## Ditlhaloso

## Dihokela tsa kantle
Teboho Moloi

**Teboho Moloi ** Teboho Moloi Ke mora wa e mong wa  dibapadi tse kgolo tsa bolo ya  maoto a bitswang Percy "Chippa" Moloi.

## Mosebetsi wa sehlopha

Moloi o qetile boholo ba mosebetsi wa hae a bapala e le sebapadi sa bohareng sa Orlando Pirates.  O ne a ena le bolo le Gaziantepspor ho Turkish Super Lig nakong ya 1993-94  le nako le Once Caldas ka 1995 le 1996, moo a ileng ya eba  Moafrika Borwa wa pele ho fumana ntlha e  phahameng ha le Colombia.

## Mosebetsi wa matjhaba

Moloi o ile a bapala dipapadi tse pedi bakeng sa sehlopha sa naha sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa ka 1993.

## Mehlodi


## Mehlodi e meng
https://www.national-football-teams.com/player/4350.html
Gert Sibande

**Richard "Gert" Sibande**  o hlahile selomong sa 1907 haufi le Ermelo, Mpumalanga - mme a hlokahala ka 1987. Ene e le mohlabani wa dipolotiki wa Aforika Borwa. E ne e le e mong wa mokgatlo wa ANC ya neng a qoswa ka ho ya kahlolong ya ho hanela naha ka 1956-61 hammoho le Nelson Mandela le ba bang ba 154.

Sibande o ile a bapala karolo ya bohlokwa ho Boikoteng ba ditapole ba 1959. 

Setereke sa Gert Sibande se profinseng ya Mpumalanga Aforika Borwa se rehilwe lebitso la hae. O hlahetse seterekeng seo mme o qetile karolo e kgolo ya bophelo ba hae moo.
## Mehlodi
Boikoti ba ditapole Aforika Borwa

**Boikoti ba litapole ba 1959** e ne e le boikoti ba bareki Bethal, Afrika Borwa nakong ya ya Apartheid kgahlanong le maemo a kang a makgoba a basebetsi ba ditapole Bethal, Transvaal. Boikoti bo qadile ka June 1959 mme e  ile ya fela ka September 1959. Batho ba hlahelletseng ba mokgatlo oo ba ne ba akarelletsa Gert Sibande, Ruth First, Michael Scott le Henry Nxumalo ha mmoho le Gert Sibande
Thomas Madigage

**Thomas Madigage** (11 Pudungwane 1970 - 19 Mphalane 2012) e ne e le sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa le mokwetlisi.

## Mosebetsi wa sehlopha

Madigage o hlahetse Pretoria, mme o qalile mosebetsi wa hae wa ho bapalla Arcadia Shepherds moo a ileng a bapala haufi le Paul Matthews, mora wa Roy Matthews, mothusi wa Jomo Cosmos. Kamora ho kgahla Matthews, o ile a bonwa ke Jomo Sono ya ileng a tlisa sebapadi sena sehlopheng sa hae, a mo hodisa jwalo ka mora wahae.

O ile a qala ho bapalla Jomo Cosmos a le dilemo tse 16,  ba hapa National Soccer League ka 1987 selemong sa hae sa pele sehlopheng. Ka 1990, o ile a ba le teko ho Rangers, le sebapadi-mmoho le yena sa Cosmos Augustine Makalakalane, empa konterata ha ya ka ya saenwa. Ho ena le hoo, ka bobedi ba ile ba kena sehlopheng sa Switzerland sa FC Zurich.

Zürich, Madigage o ile a utlwa bohloko ha ane a tswa  dikotsi  tsa lengole mme  oile a bapala papadi e le nngwe ya sehla  ka 5-1 ho FC Luzern, o ile a hlaba ntlha  se le seng sa sehlopha. Ka mora hore a hlolehe ho hlaha dipapading tse ding, o ile a kgutlela Jomo Cosmos ka 1992.

Ha mamorao o ile a ikopanya le Pretoria City (eo hamorao e ileng elya rehwa SuperSport United), ba hapa karolo ya 2 mme a fihlela Bob Save Super Bowl ka 1995,  pele a tlohela mosebetsi ka 2003.

## Mosebetsi wa matjhaba

Madigage o ile a fumana dikgau tse nne bakeng sa Sehlopha sa naha sa Afrika Borwa .

## Ho tlohela mosebetsi

Kamora ho tlohela mosebetsi e le sebapadi, Madigage o sebeditse e le mothusi wa mokwetlisi wa SuperSport United ho tloha ka 2004 ho isa ho 2012  mme hamorao le sehlopha sa naha sa Afrika Borwa.

## Bophelo le lefu

Madigage o ile a hlokahala kotsing ya koloi ka Labohlano la di 19 Mphalane 2012, ka mora hore a thule esele e ne tshela tsela haufi le Burgersfort, Limpopo. O ne a le dilemo di 41 ka nako eo.

## Mehlodi
MacBeth Sibaya

**Ntuthuko MacBeth-Mao Sibaya** (ya tswetsweng ka la 25 Pulungoana 1977), ya tsejwang ka hore ke **MacBeth Sibaya**, ke mokwetlisi wa  dibapadi tsa bolo ya maoto ya Afrika Borwa le sebapadi sa mehleng se bapalang e le sefidimithara se thibelang. O kwetlisa Sekolo sa KZN Academy.

## Mosebetsi wa sehlopha

Sibaya o hlahetse Durban, KwaZulu-Natal. O  kile a bapala bakeng sa III. III. Kerületi TUE e Hungary hammoho le Jomo Cosmos e Afrika Borwa, Rosenborg BK e Norway le FC Rubin Kazan e Russia.

## Mosebetsi wa matjhaba

Sibaya e ne e le sebapadi se tlwa elehileng sa sehlopha sa naha sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa, kaha o ne a fumane dikgau tse 52 ka kakaretso. O ne a le karolo ya dihlopha tsa ho qetela tsa di-Cup tsa Lefatshe  tsa 2002 le 2010.

## Mosebetsi wa ho kwetlisa

Ka mora hore a tlohe mosebetsing, Sibaya o ile a qala ho sebetsa e le mohlahlobi wa SuperSport United. Ka Phato 2015, Sibaya o ile a kgethwa e le mookamedi wa sehlopha sa polokelo ya SuperSport United.  Hamorao o ile a itokolla mosebetsing e le hore a tsepamise maikutlo ho kwetliseng.

Ka Hlakola 2021, Sibaya o ile a kgethwa e le molaodi wa U19 ho KwaZulu-Natal Football Academy.

## Ditlotla

* Russian Premier League; 2008and 2009
* Seqho sa Super Cup ya Russia; 2010
*
* La Manga Cup; 2005,and2006

## Mehlodi