open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tsebe e utlwang ho feta e nngwe

## Re e tseba jwang?
Tsela ya ho **hlwaya tsebe** e utlwang ho feta e nngwe: Ena ke **teko** ya ho batla tsebe e utlwang ho feta e nngwe. Ha ho na teko e molaong e kgethehileng ya ho lekola tshebetso ya ditsebe. Ho lemoha tsebe e utlwang ho feta e nngwe, ela hloko feela tsela eo o atamelang batho ba buang le wena ka yona. Haeba o jekisa lerama le letshehadi, tsebe ya hao e utlwang ho feta e nngwe e tla ba ka ho le letshadi. Ha eba o jekisa lerama ho ya lehlakoreng le letona ha batho ba bua, tsebe ya hao e utlwang ho feta e nngwe ke e ka lehlakoreng le letona. Tsela e nngwe hape ke ha o araba founu, tsebe eo o isang founu ho yona hang feela ha o araba ke yona e utlwang ho feta e nngwe.
Omkar Parasad Baid

**Omkar Parasad Baid** ke ngaka e tsebahalang ea India, rafilosofi le sengoli se tsebahalang ka tlatsetso ea hae ho tsa bophelo bo botle, thuto le lingoliloeng. O hlahile ka la 3 December, 1984, Agartala, Tripura, India.

## Bophelo ba pele le thuto
Lilemo tsa ho hola ha Baidya li ile tsa qeta Agartala, moo a ileng a kena Sekolong se Phahameng sa Shishu Bihar. Thahasello ea hae litabeng tsa bongaka le botho e ile ea etsa hore a hahamalle mosebetsi tšimong. O ile a fumana lengolo la hae la MBBS ho tloha Setsing sa Libaka sa Bongaka sa Bongaka, Imphal, Manipur, ho 2009, le lengolo la hae la MD ho tloha setsing se le seng sa 2012. Baidya o ile a ntšetsa pele lithuto tsa hae ka ho qeta Ph.D ea hae. tlas'a tataiso ea Prof. Sunita Tiwari oa King George's Medical University, Lucknow, ka 2019, e le karolo ea lenaneo le tummeng la Post MD-PhD le tšehelitsoeng ke ICMR.

## Mosebetsi
Mosebetsi oa Baidya o ile oa nka phetoho e ikhethang ha a ntse a hlahloba filosofi ea boitšoaro le melao ea boitšoaro, ho feta tsebo ea hae ea bongaka. Mesebetsi ea hae e hatisa karolo ea makhabane a batho a kang kutloelo-bohloko, tšoarelo le ho hloka pefo ho theheng lefatše le nang le kutloano. Libuka tsa hae li kenyelletsa Tsela ea Khotso ea Lefatše, Melao ea Boitšoaro ea Bokahohle le Khotso ea Lefatše: Filosofi ea ka ea Bophelo, Boitšoaro bo Fetang Boko ba Motho: Tlhahlobo ea Filosofi le Saense, le Tlhaho le Boitšoaro.

## Likhau le kananelo
Linyehelo tsa Baidya li amohetsoe ka likhau tse 'maloa, ho kenyeletsoa Khau ea Naha ea Dr. BR Ambedkar, Khau ea Machaba ea Dr. BR Ambedkar, Khau ea Mahatma Gandhi Nobel Peace, Khau ea Nelson Mandela Nobel Peace, Khau ea Khotso ea Asia, le Khau ea Gandhi Mandela. . O boetse o hlomphuoa e le e mong oa batho ba 10 ba nang le tšusumetso e phahameng ka ho fetisisa bakeng sa 2022, le har'a Litsebi tsa Bophelo bo Botle ba 20 India bakeng sa 2022, le Barupeli le Baprofesa ba Phahameng ba 100 India.

## Mesebetsi e hatisitsoeng

* Tsela ea Khotso ea Lefatše e hatisitsoeng ke SBS Enterprise, Kolkata, ISBN: 9789384667375
* Melao ea Boitšoaro ea Bokahohle le Khotso ea Lefatše: Philosophy ea ka ea Bophelo e hatisitsoeng ke *The Orange Publisher, Kolkata, ISBN: 9789394042056
* Boitshwaro bo Fetang Boko ba Motho: Filosofi le Saense *Exploration e hatisitsoeng ke The Orange Publisher, Kolkata, ISBN: 9789394042292
* Tlhaho le Boitšoaro e hatisitsoeng ke Bangoli ba Molemo Mophatlalatsi, Pherekhong 2023, ISBN: 9798374332957
Kgotsong

**Kgotsong** ke lekeishene la toropo ya Bothaville. Lekeishene le wela tlasa wa Mmasepala wa Selehae wa Nala oo e leng karolo ya Setereke sa Lejweleputswa provenseng ya Freistata. Motse ona o na le baahi ba ka bang 41 878 ba dulang malapeng a lekanyeditsweng ho a ka bang 10 692. Motse ona o na le baahi ba Maafrika ba lekanyeditsweng ho 99%. Ke baahi ba ba kana ka 77% ba buang puo ya Sesotho ha kwana Maxhosa a lekanyetswa ho 10%. Batswana e ka ba ba lekanang le 4%.  

Motse ona o na le ditleliniki tse pedi feela tsa setjhaba. Feela jwalo ka dibaka tse fapaneng tsa Afrika Borwa, lekeishene lena le lona le aparetswe ke sewa sa botlokotsebe ba mefutafuta.
Lipuo tsa Sesotho-Tswana

**Dipuo tsa Basotho-Tswana** ke sehlopha sa dipuo tsa Bantu tse amanang haufi-ufi tse buuoang Afrika Boroa. Sehlopha sa Basotho-Tswana se tsamaellana le letshwao la S.30 sehlopheng sa Guthrie sa 1967-71 sa dipuo tsa Lelapa la Bantu.

Dipuo tse sa tshwaneng tsa SeTswana, Sesotho sa Borwa le Sesotho sa Leboya di a utlwisisana. Ka makgetlo a fetang le le leng, ho nnile ha hlahiswa ditlhahiso tsa ho theha tekanyetso e kopaneng le ho phatlalatsa puo ea Sesotho-Tswana.
Barack Obama

**Barack Hussein Obama II** O ile a tswalwa ka la  04 Phato selemong sa 1961. Ke radipolotiki wa Amerika ya ileng a sebeletsa e le mopresidente wa bo 44 wa United States ho tloha ka selemo sa 2009 ho isa ho sa 2017. E ne e le setho sa Mokga wa Demokrasi, hape e ne e le mopresidente wa pele wa Moafrika-Amerika historing ya United States. Obama o ne a kile a sebeletsa e le mosenara wa United States ya emelang Illinois ho tloha ka selemo sa 2005 ho isa ho sa 2008, e le mosenatoro wa naha ya Illinois ho tloha ka selemo sa 1997 ho isa ho sa 2004, le jwalo ka mohlophisi wa ditshebeletso tsa setjhaba, ramolao wa ditokelo tsa setjhaba le sebui sa univesithi.
Ho tloha joale ho ea pele Bafana

Goodbye Bafana, kapa The Color of Freedom (US), ke filimi ya 2007 ya ditshwantshiso, ene tataiswa ke Bille August, e buang ka kamano dipakeng tsa Nelson Mandela (Dennis Haysbert) le James Gregory (Joseph Fiennes), ofisiri ya hae ea censor le molebeli wa teronko, e ipapisitse le buka ya Gregory Goodbye Bafana: Nelson Mandela, My Prisoner, My Friend. Filimi e boetse e hlahloba kamano ya James Gregory le mosadi wa hae ha bophelo ba bona bo fetoha ha Mandela a ntse a le tlasa tlhokomelo ea Gregory.

Bafana e bolela "banna". Gregory o ne a dula polasing 'me a e-na le motswalle oa hae oa motho e motšo ha a sa le ngoana, e leng se hlalosang bokhoni ba hae ba ho bua Sesotho.

## Setšoantšo
William Shakespeare

**William Shakespeare** (c. 23 [lower-alpha 1] April 1564 - 23 April 1616) [lower -alpha 2] e ne e le sengodi sa ditšoantšiso tsa , seroki le sebapadi. O nkuwa ka ho pharaletseng e le sengdli se seholo ka ho fetisisa Puo ya Senyesemane le sengodiloeng se hlahelletseng sa lefatšhe la dipale tsa lipale.[4][5][6] Hangata o bitsuwa seroki sa naha sa Engelane le "Barda of Avon" (kapa "Bard" feela). Mesebetsi ya hae e ntseng e le teng, ho kenyeletswa le tšebedisano-'moho, e na le dipapadi tse 39 bang 39, di-sonet tse 154, dithothokiso tse tharo tse telele tsa ho pheta, le ditemana tse ding tse 'maloa, tse ding tsa tsona di sa tsejoe. dipapadi tsa hae di fetoletsoe ka dipuo tsohle tse kholo tse phelang 'me di bapaloa khafetsa ho feta tsa sengodi sefe kapa sefe sa papadi.[7] Shakespeare o ntse a le mongodi a nang le tšusumetso e khōlō ka ho fetisisa puong ya Senyesemane, 'me mesebetsi ya hae e ntse e tswela pele ho ithuta le ho hlalosa hape.

**[[Shakespeare]]** o hlahile ' a hōlela Stratford-upon-Avon, Warwickshire. Ha a le dilemo tse leshome le metso e robedi, o ile a nyala Anne Hathaway, eo a ileng a ba le bana ba bararo: Susanna, le mafahla Hamnet le Judith. Nakoana pakeng tsa 1585 le 1592, o ile a qala mosebetsi o atlehileng London e le sebapadi, mongodi le mong'a karolo ("ho arolelana") sehlopha sa ho bapala le bitswang Lord Chamberlain's Men, hamorao se tsebuwang e le King's Men kamora ho nyolohela teroneng ya Engelane ha Morena James VI oa Scotland. Ha a le dilemo tse mashome a mane a metso e robong (hoo e ka bang ka 1613), ho bonahala a ile a fallela Stratford, moo a ileng a hlokahala dilemo tse tharo hamorao. Ke ditlaleho tse fokolang tsa bophelo ba Shakespeare bo ikemetseng tse ntseng di phela; sena se hlohlellelitse likhopolo-taba tse ngata ka ditaba tse kang ponahalo ya hae ya 'mele, thobalano ya hae, ditumelo tsa hae tsa bolumedi, esita le dikhopolo tse ding tse ikhethileng  mabapi le hore na mesebetsi e lebisitsoeng ho eena e ngotsoeng ke ba bang.[9][10][11]
Tropo ya Maokeng

**Maokeng** e tsebahala hape ka hore ke Kroonstad ke toropo ya Freistata, e nkuwa e le toropo ya bone e kgolo ho kenyeletsa Bloemfontein, Bethlehem le Welkom e Freistata. E na le mobu o moholo mme maruo a eona a teng temong. Ka setso Maokeng e ne e tsejoa e le toropo ya Afrikaans. Maokeng e tsebahala ka dibaka tsa yona tse tummeng tsa bohahlauli tse kang Boskoppie Lions le Tiger Reserve.
Laeborari ya Parkview

**Parkview laeborari ya setjhaba e khoneng ya mmila wa Athlone le Tyrone, Gauteng, Afrika Borwa.** Moaho wa laeborari, moo bana ba bapallang le sebaka sa ho phaka dikoloi di ahuwe mokgubung wa motse wa Parkview [1]. Laeborari ena ke setheo sa setjhaba se etelwang ke batho ba baholo le bana ho bala. Laeborari e ne e ena le dibuka tse ngata tsa fikshine le tseo e seng sa fikshine, karolo ya bana, mehlodi, diprogramo tse tlwaelehileng, dikhompyutha le Wi-Fi [2] ya mahala. Basebedise ba laeborari ba bangata mme palo ya bona e ka ba bakadime ba 2500 karolong ya B ya laeborai[3]

**Setjhaba**

Setjhaba sa Parkview se sebelletswa hantle. Ntle le ho laeborai ya setjhaba, lekeishene le na le seteishene sa maponesa, poso, dikolo (dikretjhe, seikolo tsa poraemari le tse phahameng), moo ho bapalwang golfo le meaho ya ditumelo[4]. Lekeishene lena ebile le haufi le dizu tse tsebahalang tsa Lake le Joburg.

Ho bao ba etelang laeborari kapa ba dulang haufi, ba una molemo wa ntshetsopele ya boithuto[5]. Mokgatlo wa Friends of Parkview Library e bokelletsa matlole ho reka dibuka tse ntjha ka ho etsa dirafole moo setjhaba se nehelenang ka dimpho tsa ho hlolwa. Hape ba rekisa dibuka ho nyolla mokotla wa matlole. Mokgatlo o sebedisa matlole a bokelleditsweng ho reka dibuka tse ntjha le ho etsa pokello e kgeme le dinako[4]. Laeborari le setjhaba di sebetsa mmoho ho theha diprogramo, ho bokelletsa matlole le ho laola ditshebeletso.[6]
Ledombolo

**Ledombolo**, (leo hape le tsejwang e le **umbhako**, **ujeqe, dipapata** ka Setswana **e rosile** ka isiXhosa), ke bohobe ba setso ba Afrika Borwa bo bo etswang ka metsi,tomoso le folouru.
Ke dijo tse tlwaelehileng malapeng a mangata Afrika Borwa.[2] Bohobe bona bo hlophisetswa ka hara setshelo mme bo phehwe ka metsi a belang.[2] Bo fapana le leqebelekwane  ka hore bo hlophiswa ka yeast ho fapana le phofo ya ho baka.  Ho na le mefuta e fapaneng ya dijelello tsena Afrika Borwa. Setsong sa amaZulu ledombolo le phehwa ka hodima setjhu ho ena le hore le phehwe ka bolona ka pitsing e ikemetseng. Mofuta oo wa bohobe ho amaZulu o tsejwa e le uJeqe.  Ledombolo hangata e jewa ka mefuta e fapaneng ya dijelello tse  tse kang setjhu sa kgoho, setjhu sa kgomu, sa nku kapa mohodu. 

Ledombolo le ka etswa ka ho sebedisa folouru ebe o le kopanya le setjhu ha o etsa la  tatso ya sona.

E amana le Madatjhe Jan-in-de-zak kapa broeder.

* Lethathamo la dijo tse phehilweng ka mouwane
* Dijo tsa Afrika Borwa
*  Phothale ya dijo 
*  Photale ya Afrika Borwa 

## Mehlodi
Mamelodi Sundowns F.C.

**Mamelodi Sundowns Football Club** (e tsejwang feela e le Sundowns) ke sehlopha sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se thehilweng Mamelodi, Pretoria profinseng ya Gauteng se bapalang Premier Soccer League, sehlopha sa pele sa tsamaiso ya bolo ya maoto ya Afrika Borwa. E thehilwe ka bo-1970, sehlopha se bapala dipapadi tsa sona tsa lehae Setediamong sa Loftus Versfeld.
Mmino wa Afrika Borwa

Ho sibollwa ha kgauta, ditaemane le diminerale tse ding Afrika Borwa nakong ya bo-1800 le bo-1900 ho ile ha lebisa ho tswelo-pele e potlakileng ya ditoropo moo matswalloa a neng a tla tloha metseng ya bona mme a fallele ditoropong e le hore ba ka sebetsa merafong ho iphelisa. Leha ho le jwalo, ka lebaka la Natives Land Act, 1913, batho ba batsho ba ne ba sa dumellwa ho ba le thepa mahaeng esita le ditoropong, mme se na se lebisitse dibakeng tsa baipehi (ka nako eo, ditoropo di ne di eso be teng kaha di thehilwe nakong ya Kgethollo (Apartheid) e qalileng ka 1948) moo ba neng ba ka dula teng.

Dibakeng tsena tsa baipehi, ho ne ho thehwa matlo a thitelo le hoja a ne a sa dumellwe ke molao. Matlo a na a thitelo tsena a ne a fana ka bophelo ba bosiu ho batho ba dulang dibakeng tsena tsa baiphehi ho akarelletsa le basebetsi ba merafong. Ka nako eo, jazz e ne e le mokgwa o ratwang ka ho fetisisa wa mmino dibakeng tsa ditoropo tsa Afrika Borwa, haholo-holo dibakeng tsena. Kahoo, jazz e ile ya kopanngwa le mmino wa setso wa Afrika ho etsa mofuta o motjha wa mino o bitswang "Marabi". Qetellong ya bo-1920, mmino wa Marabi o ne o tumme haholo hara batho ba baholo, empa o ne o boetse o na le botumo bo ditshila. Ba rekisang dithethefatsi, dinokwane le botekatse hangata ba amahanngwa le mmino wa marabi mme marabi, eo e neng e se e ntse e nyedisitsoe ke Maafrika a Borwa a Mosweu, e ne e se e sa amohelwe ke dihlopha tse rutehileng tsa batho ba Batsho ba Maafrika a borwa. Ho sa tsotellehe, se na se ile sa tswela pele ho atleha ditoropong tse haufi le Johannesburg le metseng e meng e meholo.
Dilotho

**Dilotho**

**Dilotho ke papapi e qholotsang kelello hore moluthuwa a fumane karabo ya selotho**. Lenake o re: “*Lentswe lena le bolela ho phelekanyetsa. Molothi o nka ntho e tsebahalang, a sebedise ditshwantsho ho e bapisa le tsona. Papadi ena ya dilotho ke tsela ya ho hlodisana le ho phehisana kgang ho bona hore ya bohlale kapa ba bohlale ke bomang*”. Dilotho tsa Sesotho di kgona feela ho rarollwa ke Basotho ba tsebang setso le ditlwaelo tsa Basotho. Chokoe o hlalosa ka hore, a qotsa Guma, ke ka feela ha re tseba hore na dilotho di qatjuwe le ho sebediswa jwang moo re tla tsebang dikateng tsa tsona le ho utlwisisa hore na di ribolla setso sa Sesotho jwang. 

Papadi ena e bapalwa ka mokgwa wa hore moluthi a botse ka polelwana e tshwantshisang se itseng le ho hong ho batlileng ho tshwana le sona. Papadi ena e ka bapalwa ke dibapadi tse pedi kapa dihlopha tse pedi. 

**Papadi e qalwa ka tsela ena**; 

Molothi: Ka o lotha

Moluthuwa: Kang?

Moluthi: Hela majoro, o paqametseng moo

Moluthuwa: Ke sefi.

Ebe papadi e tswela pele dibapadi di ntse di fapanyetsana jwalo. Ha di kgitla lejwe, moluthuwa a sa tsebe karabo, ebe o a se reka. Ha a se reka, o reka ka ho lotha moluthuwa ka  selotho se seng. Mohlala:

Moluthuwa: Ka se reka

Moluthi: Kang?

Moluthuwa: Mahahana a diretsana

Moluthi: ha ke tsebe!

Jwale moluthuwa o lokela ho fana ka karabo ya selotho sa hae seo moluthuwa a neng a sa se tsebe.
## Mehlodi
Ditshomo

**Ditshomo ditswa Kae,Ditshomo** ke diqaptjwa tse qoqwang jwalo ka di Dipale tsa Basotho, tse nang le baphetwa. ke dipale tse neng di fetiswa ka molomo ho tloha molokong, ho ya ho o mong. Bang ba re dipale tsena di ne di atisa ho ba tsa nnete, tse etsahetseng kgalekgale setjhabeng seo di neng di qoqwa ho sona. Ke dipale tse tletseng karaburetso le botshwantshi bo bongata ka ha mophethi wa tshomo o etsa diketso tse tswhanang le tsa baphetwa . Ho na le mefuta e mene ya ditshomo ho latela Gumae leng; **Ditshomotshomo, Ditshomo tsa bosatsejweng, Ditshomo tsa Diemahale; le Ditshomo tsa Diphoofolo**. Hangata ditshomo di qala ka mantswe a reng: Ba re e ne; Ya na ya re; E ne e re; Ho thwe. Pheletso ya yona le yona e na le mantswe a ikgethang a reng: Ke tshomo ka mathetho.

## Mehlodi
Dilotho tsa 4IR

**[[4IR]]** (Kabo ya bone ya Mesebetsi) e tlisitse diphetoho tse ngata maphelong a Basotho ka kakaretso. Diphetoho tsena di amme maphelo a Basotho ka tsela tse fapaneng jwalo ka setso, puo, thuto, moruo, phedisano, dipolotiki, jwalojwalo. **[[4IR]]** e amme puo le setso sa Basotho ka tsela tshwaeditseng ditsela tseo ba ithabisang ka tsona. Ho tea mohlala, Basotho ha ba sa lothana jwalo ka nakong ya pele hoba di nketswe sebaka ke dithelevishene, seyalemoya, dipapadi tse dilepthopong/ thaboleteng/ diselefounu, le ona marangrang a social media. 

### '''Melemo ya Dilotho'''
Basotho ba qapile dilotho e le ho ruta bana bohlale ba setso sa bona. Dilotho di ruta bana tse latelang:

* ho nahana ka botebo le ka bophara, 
* ho hlokomela se etsahalang tikolohong ya bona, di ba ruta tlotlontswe, 
* bokgeleke ba puo, 
* ho sebedisana mmoho, 
* di ba ruta ka tlhaho, jwalojwalo.

### '''Mehlala ya dilotho tsa 4IR'''
Dilotho tse latelang, ke bohashana feela tse bokelleditsweng tsa 4IR. Basotho ba ka phehisa hore na di phethahetse kapa tjhe. Feela ba phehisang ba hopole hore mehlala ena ya dilotho ke boqapi ba moqapi... kgang ya monna e kgaolwa ke letlaka!

Ditshwantsho tse latelang ke dikarabo tsa dilotho tsena tse ka hodimo.

## Mehlodi
Motoho

**Motoho**  ke hlama o entsweng ka poone e sitsweng e tsejwang e le phoofo ya poone.  Ke dijo tsa hoseng tse tlwaelehileng malapeng a merabe ya Amaxhosa le Amazulu. O jewa ka tswekere le lebese. Ba bang ba ka nna ba kgetha asene e tshweu/e sootho le tswekere kapa botoro/botoro ya matokomane le tswekere jwalo-jwalo. Ka dinako tse ding poone e sistweng e etswa tomoso hore e be le tatso e bodila.
Malamohodu

**Malamohodu** ke dijo tsa  Afrika Borwa . Malamohodu ke motswako wa mohodu le mala. A ka jewa e le dijelllo ka papa kapa ledombolo. Mala (ka Setswana/Sotho) ke dikahare tsa diphoofolo tse jwaloka kgomo kapa nku.

## Sheba hape

## Mehlodi
Dorothy Olsen

**Dorothy Olsen**  E ne e le mofofisi oa sefofane sa Amerika. O hōletse polasing ea lelapa labo Woodburn, Oregon, 'me a qala ho thahasella ho fofa ho tloha bonyenyaneng. O ile a fumana lengolo la hae la sefofane ka 1939.
CNN

**CNN** Ke mokero wa ditaba wa dinaga tše dintši le wepesaete yeo e lego Atlanta, Georgia, United States E hlomilwe ka 1980 ke kgašo ya ditaba ya diiri tše 24 ka thapo.


## External links
Briana Evigan

**Briana Evigan** (o hlahile ka la 23 Mphalane 1986) ke sebapadi sa Amerika le motjeki ya tsejwang haholo ka dikarolo tsa hae Letoto la Step Up le ka karolo ya hae ho hlahella difiliming tse ngata tsa tshosang.  Evigan o hlahetse  motseng wa Los Angeles, ke morali wa motshwantshisi Greg Evigan le mosasi wa hae Pamela, motjeki le setsebi sa di-choreograph. Eviga  ile a qala ho tantsa le ho bapala a sa le monyenyane, a fumana lengolo Los Angeles Valley College ka lengolo la puo le puisano.

Evigan o ile a qala ho tantsa ka botsebi mme a hlaha divideong tse ngata tsa mmino, haholo-holo "Numb" ya Linkin Park (2003).
Batho ba Sistani

**Batho ba Sistani** (bao ka nalane ba neng ba bitsoa " Sakzai ") ke morabe o tsoang ho Iran     bao haholo-holo ba lulang sebakeng se bitsoang Sistan ka boroa-bochabela ho Iran le historing e ka boroa-bophirimela ho Afghanistan. Puo ea bona ke puo ea Sefarsi le Sistani . 
 
Mabapi le morabe, Rawlinson o nka Sistani, hammoho le Jamshidis ea Herat, e le mohlala o hloekileng oa morabe oa Aryan.

Nakong e fetileng, batho ba Sistan ba ne ba bua lipuo tsa Iran tse Bohareng tse kang Parthian Pahlavi, Middle Persia (Sasanian Pahlavi), ’me hona joale ba bua puo ea puo ea Persia e tsejoang e le Sistani.Ba-Sistani ke baphonyohi ba merabe ea Baskitha. Baskitha e ne e le sehlopha sa ho qetela sa Maaryan se ileng sa kena Iran ka 128 BC.Ba lula karolong e bohareng le e ka leboea ea profinse ea Sistan le Baluchistan. Ho tloha lilemong tse mashome tsa morao tjena, ba falletse libakeng tse ling tsa Iran tse kang Tehran le Golestan ka leboea ho Iran ka lebaka la mabaka a sa tšoaneng a lipolotiki le a leholimo.

## Morphophonemics

Bo-Sistani ba nkile lebitso la bona ho *Sakastan* ("Land of Saka "). Ba Sakas e ne e le morabe oa Baskitha ba ileng ba fallela sehlabeng sa Iran . Lebitso la khale la Persia la khale bakeng sa sebaka seo - pele ho puso ea Saka - e ne e le *Zaranka* kapa *Drangiana* ("Naha ea Metsi").

## Litšupiso
Thabo Makhetha-Kwinana.

**Thabo Makhetha-Kwinana** (21 Lwetse 1987) ke moqapi wa feshene a tsejwang ka meralo ya hae e kopanyang mekhwa ya  Ma-aforika le Bophirimela, a tsepamisitse maikutlo moetlong wa Basotho.

## Tsa Bophelo ba pele le thuto

Thabo Makhetha-Kwinana o hlahetse Lesotho, empa o ile a fallela Afrika Borwa ha a le dilemo di tharo mme ho tloha ka nako eo haesale dula teng. O phetse Mahikeng, Johannesburg, Pietermaritzburg hammoho le Port Elizabeth, mme hajwale o dula Cape Town, profinseng ya Western Cape Afrika Borwa. Thabo Makhetha o ile a ithutela Univesithing ya Nelson Mandela Metropolitan e Port Elizabeth moofumaneng lengolo la National Diploma in Fashion.Lengolo la tsebo kaho qala leho etsa diaparo tsa sejwale-jwale.

## Tshebetso ya Thabo Makhetha mosebetsi wa etsa diaparo

Ka 2009 o ile a theha diaparo ka lebitso la hae a le dilemo di 21, a fuwe tlhohleletso  ke nkhono wa hae ya neng le seroki sa diaparo. E ne e le mme wa hae a boneng bokgoni  ba  hae a sa le monyane dilemong mme  a tswela  pele ho mo rekela mochini wa hae wa pele wa ho roka Meralo ya  hae e fuwe tlotlo mme ke lefa la hae la Basotho, ka ho tsepamisa maikutlo ka ho khetheha kobo ya  setso ya Basotho, eo a e kenyelletsang meralong ea hae ya diaparo. O boetse o tsejwa ka tshebediso  ya hae ya  botaki  le mekhwa e metle ya  Ma-aforika. 

Thabo Makhetha o ile a qala ho bapala ka 2014 ho  la Vancouver Fashion Week motseng  Canada,  moo a ileng a roriswa ka boleng le boqapi ba mosebetsi wa hae bakeng sa pokello ya Kobo ya Bohadi "Blanket ya Prestige".
## Ditlhaloso
Lucky Dube

**Lucky Philip Dube** (e hlahang ka duu-beh;  la 3 Phato 1964 - la 18 Mphalane 2007) e ne e le sebini sa reggae sa Afrika Borwa le Ba-Rastafarian. Ho rekiswa ha direkoto tsa hae lefatsheng ka bophara ho ile ha mo fa kgau ya Mmino wa Afrika o rekiswang ka ho fetisisa Moketeng wa World Music Awards wa 1996. Dube o ne a bina ka ditaba tse amang Maafrika Borwa le Maafrika ka kakaretso dipineng tsa hae. O ile a hatisa dialbamo tse 22 ka nako ya dilemo tse 25.

## Tsa bophelo ba bonyaneng
Lucky Dube o hlahetse Ermelo, Transvaal (eo hona jwale e leng Mpumalanga), ka la 3 Phato 1964. Batswadi ba hae ba ile ba arohana pele a tswalwa, mme o ile a hōdiswa ke mae, ea ileng a mo reha lebitso la "Lucky" hobane a ne a nka tsalo ya hae e le lehlohonolo ka mora ho ima ha mmalwa. Hammoho le banababo ba babedi, Thandi le Mandla, Dube o qetile boholo ba bongwana ba hae le nkgono wa hae, Sarah, ha mmae a fallela mosebetsing. Puisanong ya 1999, o hlalositse nkgono wa hae e le "lerato la hae le leholo", "ya ileng a atisa dintho tse ngata ho hōdisa motho enwa ya nang le boikarabelo eo ke leng eena kajeno".[7][8]

## Qalo ya mmino
Dube o ne a sebetsa e le mohlokomedi wa dirapa dilemong tsa hae tsa botjha empa hamorao a etsa qeto ea ho ea sekolong e le hore a ntlafatse menyetla ya hae ya moruo. Ha a le moo, o ile a kenela khwaere mme le metswalle e meng, ba theha sehlopha sa hae sa pele sa mmino, Skyway Band. [8] Ha a ntse a le sekolong, o ile a fumana mokgatlo wa Rastafari. Ha a le dilemo di leshome le metso e robedi, Dube o ile a ikopanya le sehlopha sa motswala wa hae, Love Brothers, se neng se bapala mmino wa pop oa Zulu o tsejoang ka lebitso la mbaqanga. Sehlopha sena se ile sa saena le Teal Record Company mme sa rekota albamo ya Lucky Dube le Supersoul,mme Dube a qala ho ithuta Senyesemane.[8] Ka 1986, mmoho le motswala wa hae Richard Siluma, Dube ba ile ba lokolla alebamo ya Seafrikanse Die Kaapse Dans, ya latelwa ke EP Help My Krap, selemong sona seo, tlasa lebitso la Oom Hansie.[9]

## Ditshupiso
Botshabelo, Free State

**Botshabelo**, e bolelang "sebaka sa setshabelo", ke toropo e kgolo e thehilweng ka 1979. E fumaneha ka botjhabela ho Bloemfontein profenseng ya Freistata e Aforika Borwa. Botshabelo hona jwale ke toropo e kgolo ka ho fetisisa Free State.

## Nalane
Ha batho ba bangata ba tloha mapolasing a Freistata, ba ile ba batla dibaka tsa ho dula tikolohong ya Thaba Nchu, sebaka se seng sa mahae mmusong wa kgale wa Bophutatswana.

Ha batho ba bangata ba tloha mapolasing a Foreistata, ba ile ba batla dibaka tsa bodulo tikolohong ya Thaba Nchu, e leng naha e ngwe e tlasa puso ya kgale ya Bophuthatswana.[1][2]

Leano le neng le laola Bophuthatswana ka nako eo le ne le bolela ka ho hlaka hore Bophuthatswana ke ba leloko la Batswana. Ka lebaka leo, merabe e meng kaofela, haholo-holo Basotho le Maxhosa, ba ne ba dula kampong ya dikgbokano ya mekhukhu e bitswang "Kromdraai". Kromdraai e ile ya qalwa ke monna ya neng a bitswa "Khoza". O ne a rekisa setsha ka disente tse 50 feela ho pota selemo sa 1976.

Hamorao mmuso wa Bophuthatswana o ile wa qala ho nyatsa ka matla tswelopele leho ntlafala ha sebaka seo, mme ba sebetsa ka thata ka sepolesa sa bona bosiu le motsheare, ba leka ho tlosa batho bohle ba dulang sebakeng seo, bao e seng Batswana. Ha kgatello e ntse e eketseha ho batho ba Kromdraai, Khoza o ile a baleha mme ha aka a hlola a bonahala. 

Ka 1979, Tonakgolo ya mehleng ya QwaQwa, Kenneth Mopeli mmoho le mmuso wa kgethollo ba fumane sebaka sa batho bohle ba Kromdraai polasing e bitswang Onverwacht mme yaba ba reka polasi eo. Batho bohle bao e neng ese Batswana ba ile ba qala ho fallela polasing ya Onverwacht mahala, mme hamorao ha ba qala ho dula sebakeng seo ba lefa ZAR80 bakeng sa ho fumana setsha. Qetellong ya 1980 ho ya mathwasong a 1981 lebitso la Onverwacht le ile la qala ho nyamela mme batho ba qala ho bitsa sebaka sa bona ka lebitso la Botshabelo, lebitso lena le fanweng ke Julius Nkoko.  

## Moruo

Botshabelo e na le sebaka se seholo sa indasteri se nang le difeme (factory) tse kgolo tse teng moo. Moruo wa toropo ena o ipapisitse le tlhahiso ya dijo, diaparo le thepa e ngwe. Feme e hlahisang dikgoho [Supreme poultry Pty (Ltd)] e teng mona. Capitec Bank le Shoprite di na le makala a mararo le disuphamakete toropong ena. 

## Dipalangwang
Lefu la Tswekere

***'Lefu la tswekere***', le tsejwang ka ha bonolo e le  **tswekere** feela, ke sehlopha sa mafu a tlwaelehileng a endocrine a kgetholloang ke maemo a phahameng a tswekere mading. Lefu la tswekere le bakwa ke hore pankreas ha e hlahise insulin e lekaneng, kapa disele tsa mmele ha di arabele ditlamorao tsa hormone. Matshwao a tlwaelehileng a kenyelletsa lenyora, polyuria, ho theoha ha mmele le ho bona ka mokgwa o sa bonahaleng. Haeba e sa phekolwe, lefu lena le ka baka mathata a fapaneng a bophelo bo botle, ho kenyelletswa mathata a tsamaiso ya pelo le methapo, mahlo le diphio.  Lefu la tswekere le baka lefu la batho ba ka bang dimilione tse 4.2 selemo se seng le se seng,  ka karolelano ya dimilione tse 1.5 e bakwang ke lefu la tswekere kapa le sa phekolwang hantle.[1]
Themba Zwane

**Themba Zwane** (o hlahileng ka la 3 Phato 1989) ke sebapali sa bolo ea maoto sa Afrika Boroa se bapalang e le sebapali se kenang sa Premier Soccer League Mamelodi Sundowns le Afrika Boroa. O qadile ho bapalla Mamelodi Sundowns ka 2011.  

* Tonakholo ea Afrika Boroa (8): 2013-14; 2015-16; 2017-18; 2018-19; 2019-20; 2020-21; 2021-22; 2022-232022–23
* Telkom Knockout (2): 2015; 2019
* Nedbank Cup (3): 2014-15; 2019-20; 2021-222021–22
* MTN 8: 2021

## Mehlodi
Marie Antoinette

**Marie Antoinette** (    ; Sefora : *Marie Antoinette Joséphe Jeanne de Habsbourg-Lorraine* ; , 2 Pudungwane 1755 - Paris, 16 Mphalane 1793 ), e ne e le Archduchess wa Morena Louis XVI wa Austria, mosadi wa Morena Louis XVI. le Mofumahadi Consort wa Fora le Navarre ho tloha ka selemo sa 1774 ho fihlela Phetohelo ya Fora ka selemo sa 1792. Moradi wa leshome le metso e mehlano wa Moemphera Francis I wa mmuso o Halalelang wa Roma, le Mofumahadi Maria Theresa wa Austria, o ile a nyala ka April selemong sa 1770, a le dilemo di leshome le metso e mene, eo ka nako eo e neng e le Dauphin wa Fora (ya neng a tla nyolohela teroneng ka May selemong sa 1774 sehlooho sa Louis XVI ), ka boiteko ba ho matlafatsa maqhama pakeng tsa dira tse pedi tsa histori.

Kaha o ne a tsejwa e le "mofumahadi wa feshene" o ile a fetoha letshwao la borena ba Fora mme setshwantsho sa hae se ile sa senyeha ka ho sa feleng e le mosadi ya senyang tjhelete e nkilweng ke takatso.

Baratuwa ba mmalwa ba ile ba qaptjwa bakeng sa hae, metswalle ya hae Lamballe le Yolanda de polastrom, kapa Axel von Fersen ya tsebahalang haholo.
Letsatsi la Machaba la Phetolelo

**Letsatsi la Machaba la Phetolelo** ke letsatsi la machaba le ananelang litsebi tsa phetolelo. E ketekoa selemo se seng le se seng ka la 30 Loetse, e leng letsatsi la mokete oa Mohalaleli Jerome, Mofetoleli oa Bibele ea nkoang e le mohalaleli ea hloahloa oa bafetoleli.

**Letsatsi la Matjhaba la Phetolelo** ke letsatsi la matjhaba le ananelang baporofeshene ba phetolelo. Le ketekwa selemo le selemo ka la 30 Loetse, mme ke letsatsi la mokete wa mohalaleli ya hlwahlwa wa bafetoledi.
Somizi Mhlongo

**Somizi Buyani Mhlongo** (o hlahile ka la 23 Tshitwe 1972) ke motho wa boraditaba wa Afrika Borwa, sebohodi sa thelevishene, sebapadi, setsebi sa danse le motho ya tummeng setjhabeng. Ka 1992, o ile a hlaha filiming ya mmino le ya dipolotiki, *Sarafina!* e ileng ya mo etsa hore a hlahelle ka mahetla. Mhlongo o bile setsebi sa danse se etelletseng pele mekete le mananeho a mangata, ho kenyeletswa mekete ya ho bula le ho kwala Mohope wa Lefatshe wa FIFA wa 2010 le Mohope wa Dinaha tsa Afrika wa 2013.

Ka mora hore a hlahelle e le sebapadi le ho nka karolo danseng ya *Sarafina!*, Mhlongo o boetse a hlaha difiliming tse mmalwa, ho kenyeletswa le filimi ya drama e bitswang Cry, The Beloved Country (1995) hammoho le mananeo a fapaneng a thelevishene a kenyeletsang Idols South Africa le V Entertainment.

## Bophelo ba pele
Somizi Buyani Mhlongo o hlahile ka la 23 Tshitwe 1972, Soweto, toropong e kgolo ka ho fetisisa Johannesburg, ke mora wa sebapadi sa Afrika Boroa Mary Twala le sebapadi le metlae Ndaba Mhlongo. Ka lebaka la tshusumetso ya batswadi ba hae, o ile a qala ho ho tsebahala indatsering ya boithabiso a sa le monyenyane dilemong. O ne a na le ngwanabo wa moshemane a le mong, Archie, ya ileng a hlajwa ka thipa ka 1985.
## Mehlodi
Lillian Dube

**Lillian Dube** (o hlahile ka la 30 Lwetse selemong sa 1945)  ke sebapadi sadi terama sa Afrika Borwa. Mohlomong o tsejwa haholo ka ho bapala e le Masebobe tshwantshisong ya Generations le karolo ya Baratang ho *Mopheme*.

## Bophelo ba motho
Ka 2007, Dube o ile a fumanwa a na le kankere ya matswele mme ha esale a le boemong ba ho fellwa ke matla ho tloha ka 2008. Kankere e ile ya kgutla hape ka 2015.

## Mehlodi
Masepala wa Masilonyana

**Masepala wa Masilonyana** (; ) ke masepala wa lehae o hara Masepala wa Setereke sa Lejweleputswa, provenseng ya **Freistata** e Afrika Borwa. *Masilonyana* ke lentswe la Setswana le bolelang "*tokoloho*". 

Palo ea batho ea 2011 e arotse masepala libakeng tse latelang tse kholo:
Caster Semenya

**Mokgadi Caster Semenya** OIB (o hlahile ka la 7 Pherekhong 1991) ke semathi sa bohareng sa Afrika Borwa le mokgapi wa dikgau tse pedi tsa kgauta tsa Diolimpiki  le ditlhodisano tse tharo tsa Lefatshe ho basadi ba dimithara tse 800. O ile a hapa kgauta ka lekhetlo la pele ho ditlhodisano tsa lefatshe ka 2009 mme a tswela pele ho hapa Diolimpiki tsa 2016 le Di-WWM tsa 2017, moo a ileng a hapa kgau ya boronse ka dimithara tse 1500. Kamora ho qhelelwa ka thoko ke doping ya Maria Savinova, o ile a fuwa dikgau tsa kgauta bakeng sa Bomampudi ba Lefatshe tsa 2011 le Diolimpiki tsa 2012.
Clarens, Afrika Boroa

**Clarens** e boetseng e tsejwa e le  **Kgubetswana** ka **Sesotho**, ke torotswana e iphaphithileng  dithabeng tsa Maluti, porovenseng ya Foreiseteta,  Afrika Borwa  mme  ba bang ba e reneketsa ka hore ke "Lehakwe la Foreisetata Botjhabela". Sebaka sena se thehilwe ka selemo sa 1912 mme se rehelletswe ka toropo ya Clarens e fumanwang naheng ya  Switsalane moo Paul Kruger a ileng a lelekelwa le ho qeta matsatsi a hae a bofelo teng.  Sebaka sena  se bohole ba dikilomitara tse 336  ho tloha Johannesburg, tse 284 ho tloha Bloemfontein, le tse 389 ho tloha Durban.&nbsp;&nbsp;&nbsp;
George Orwell

**Eric Arthur Blair** (25 Phuptjane 1903 - 21 Pherekhong 1950) e ne e le sengodi sa dipale sa Senyesemane, seroki, sengodi, moqolotsi wa ditaba le moqhekelli ya neng a ngola ka lebitso la pene name la **George Orwell**.  Mosebetsi wa hae o tswang ka prose e hlakileng, ho nyatsa sechaba, ho hanyetsa bokgelohi le tšhehetso ya bonngwe ba demokrasi.

Orwell o ile a hlahisa litlhaloso tsa bongoli, lithothokiso, lipale tsa lipale le boralitaba e bakang likhang. O tsejoa ka buka ea lipale tsa lipale tsa liphoofolo (1945) le buka ea lipuo tse fapaneng ea Nineteen Eighty-Four (1949). Mesebetsi ea hae e sa iqapetsoeng, ho kenyeletsoa The Road to Wigan Pier (1937), e tlalehelang boiphihlelo ba hae ba bophelo ba basebetsi leboea la indasteri ea Engelane, le Tlotla ho Catalonia (1938), tlaleho ea liphihlelo tsa hae tsa ho sebeletsa Mokha oa Republican oa Ntoa ea Lehae ea Spain (1936-1939), li hlomphuoa ka mokhoa o ts'oanang le litlhahlobo tsa hae tsa lipolotiki, lingoliloeng, puo le setso.
Pitso Mosimane

Ka la 25 Lwetse 2022, **Mosimane** o ile a kgethwa jwalo ka molaodi wa sehlopha sa Saudi Arabia  .  O tsamaile ka Phupjane 2023 kamora ho ba tataisetsa phahamisong, mme a re yena le basebetsi ba hae ba tekgeniki ha ba so lefuwe ho tloha ka Pherekgong.
Thuto-tswelopele ya kelello

**Thuto-tswelopele ya kelello** ke thuto ya sayense, e rutang ka ho hola, ho fetoha le ho ikamahanya le maemo bophelong ba motho. Qalong e ne e amana le masea le bana, mme ya atoloswa ho kenyelletsa bocha, kholo ea batho ba baholo, botsofadi le nako eohle ea bophelo ba motho.  Ditsebi tsa kelello di ikemiselitse ho hlalosa kamoo monahano, maikutlo le maitshwaro a fetohang kateng bophelong. Lefapha lena le hlahloba phetoho ka mekhahlelo e meraro e meholo, e leng ntshetsopele ya 'mele, ntshetsopele ya kelello le ntshetsopele ea maikutlo a sechaba. Ka hara dikarolo tsena tse tharo ho na le dihlooho tse fapaneng tse akarelletsang tsebo ya ho sebetsa, mesebetsi ea phethahatso, kutlwisiso ya boitshwaro, ho fumana puo, phetoho ya sechaba, botho, ntshetsopele ea maikutlo, mohopolo oa boithati le sebopeho sa boitsebahatso.
Kagiso Rabada

**Kagiso Rabada,** sebapadi se sehlwahlwa sa motho e motsho papading ya kerikete boemong  ba matjhaba naheng ya Aforika Borwa o bontsha makgabane a hae lefatsheng la dipapadi. 

**Rabada** (a hlahileng ka la 25 Motsheanong 1995) ke sebapadi sa kerikete boemong ba matjhaba sa Afrika Boroa se bapalang mefuta ya dipapadi tsohle papading ya kerekite. Ke sebapadi se akgelang ka sefutho ka letsoho le letona. O qadile ho bapalla sehlopha sa naha ka Pudungwane 2014 papading tse lekanyeditsweng pele a bapala dipapadi tsa Diteko ka Pudungwane 2015. Ka Pherekgong ya 2018, o ne a le dilemo tse 22 feela mme o ile a ba boemong bo ka hodimo dipapading tse bapalang dipapadi tsa Diteko le tsa Tekanyetso. Ka kgwedi ya Phupu 2018, Rabada e ile ya ba sebapadi se senyenyane ho fumana diwikete tse 150 dipapading tsa Diteko (O ne a ena le dilemo tse 23 le matsatsi a 50). 

Ka Phupu 2016, Rabada e ile ya e ba sebapadi sa pele sa kerikete ho hapa dikgau tse tsheletseng moketjaneng wa Mokgatlo wa Kerikete Aforika Borwa wa ho aba dikgabo, moo a hapileng kgau ya Sebapadi sa Selemo. Ka Phupjane 2018, o ile a boela a hapa dikgau tse tsheletseng moketjaneng wa Mokgatlo wa Kerikete wa Aforika Borwa moo a boetseng a hapa kgau ya Sebapadi sa Selemo, Sebapadi sa Diteko le sa Dipapadi tsa Tekanyetso sa Selemo.  Ka Phato 2018, Wisden o ile a mo kgetha ho ba sebapadi se senyenyane se ipabotseng lefatsheng. O kgonne ho nka diweketetharo mefuteng yohle ya kerikete.

## Kakaretso ya rekoto dipapading
Rabada o na le rekoto e kgahlisang haholo mefuteng e meraro ya papadi ya kerikete.

## Dipapading tsa selehae
Rabada o ile a qala ho bapala Gauteng ka Tlholisano ya Porofensi ya Mokgatlo wa Kerikete Aforika Borwa ya Letsatsi ka le leng  kgahlanong le Border ka Tshitwe 2013.

## Mehlodi
Bonang Matheba

*Bonang Dorothy Matheba*' (ya hlahileng ka 25 Phupjane 1987),  ke sebohodi sa thelevishene le seya-le-moya, sebapadi le motho a tsejwang ho marangrang. O tsejwa ka bokgoni ba hae ba ho hlahisa dipuo le lentswe la hae le ikgethileng. O ne a hlahisa lenaneong la mmino la SABC 1 LIVE (eo e seng e le *Live Amp*) e entseng a tsebahale indastering. O boetse o tsejwa ka ho ba
mo-Afrika Borwa wa pele e motsho a hlahang dimakasineng tse mmalwa.'

## Ditlhaloso
Popi ea Bild Lilli

**Popi ya Bild Lilli** e ne e le letoto la lipopi tsa feshene tsa Jeremane Bophirimela tse phatlalalitsoeng ke Greiner & Hausser GmbH ka la 12 Phato 1955, mme tsa hlahisoa ho fihlela 1964. Moralo wa yona o ne o thehilwe ka mora sebapali sa metlae Lilli, se entsoeng ke Reinhard Beuthien bakeng sa koranta ea tabloid *Bild*. Popi ena e ne e entswe ka polystyrene, e ne e le boholo bo habedi, mme e ne e e na le diaparo tse neng di le fesheneng ka bo-1950. Popi ya Lilli e ile ea kopitswa, me ya fetoloa ho isa boleng bo itseng, bakeng sa Mattel ka tataiso ya mothehi mmoho le yena wa I'm amp Hani eo, Ruth Handler. Mattel o ile a fumana ditokelo tsa Bild Lilli ka 1964, mme tlhahiso ya pop ya Jeremane e ile ea khaotsa ho tshwanela popi e ntjha ya vinyl ya Mattel, eo ba ba e bitsa Barbie.
Yunivesithi e Bohareng ya Thekenoloji, Freistata

**Yunivesithi e Bohareng ya Thekenoloji, Freistata (CUT)**, ke yunivesithi ya setjhaba e nang le dikhamphase Bloemfontein le Welkom.

E thehilwe ka 1981 e le "Technikon Free State". E bile karolo ya mehato ya mmuso ya ho hlophisa thuto e phahameng dilemong tsa sekete sa jwale, kahoo e ile ya fuwa boemo ba yunivesithi. 

Ha jwale, ke setho sa BRICS Universities League, setheo se kopantseng diyunivesithi tse itlhommeng pele ka diphuputso Brazil, India, China le Afrika Borwa.  
  

## Dikhamphase
CUT e na le dikhamphase tse pedi, e Bloemfontein - motsemoholo wa molaotheo wa Afrika Borwa, le e Welkom, e bokanetsweng ke merafo ya kgauta. Dikhamphase di le pedi di fana ka thuto ya makala a fapaneneng a thekenoloji, jwalo ka dithuto tsa saense, thekenoloji, enjenering le dipalo, bolaodi, botho le tsa borupelli.   

## Dithuto
Yunivesithi e Bohareng e na le makala a mane (4) a thuto a nang le basebetsi ba fetang makgolo a robedi (800) ba rupellang le ba fupusang.  

### Makala a thuto

* Lekala la Boenjiniere, Tikoloho e Ahilweng le Theknoloji ya Tlhahisoleseding
* Lekala la Bophelo le Tikoloho 
* Lekala la Botsebi ba Botho

* Lekala la Bolaodi. 

### Ngodiso ya baithuti
Yunivesithi e na le makala a mane ditsheng tsa yona, Lekala la Bophelo le Tikoloho; Lekala la Botsebi ba Botho; Lekala la Boenjiniere, Tikoloho e Ahilweng le Theknoloji ya Tlhahisoleseding; le Lekala la Bolaodi. E fana ka mangolo a thuto ho tloha ho diploma ho isa ho la bongaka.

## Mehlodi
Metsoalle Marathon

**Comrades Marathon** ke lebelo la ho qetela la 88 kilometres (55 mi)   le mathang selemo le selemo profinseng ya KwaZulu-Natal ya Afrika BorWa pakeng tsa ditoropo tsa Durban le Pietermaritzburg . Ke lebelo le leholo ka ho fetisisa lefatšeng le la kgale ka ho fetisisa la lebelo le phahameng.  Ke  lebelo la ho fapanyetsana selemo se seng le se seng pakeng tsa lebelo la **"ho nyoloha"** (87.6km) ho tloha Durban (bophahamo: 101 metara (331 ft) ) le lebelo la **"theosetsa"** (87.7km) ho tloha Pietermaritzburg (bophahamo: 921 metara (3,022 ft) ).
Pepsi

**Pepsi** ke seno se nang le li-carbonated sa tatso ya cola, se hlahisitsweng ke PepsiCo. Ho tloha ka 2023, Pepsi ke mofuta wa bobedi wa dino tse thabelwang ka ho fetisa lefatsheng ka bophara kamora Coca-Cola;  tsena tse pedi di arolelana tlhodisano ya nako e telele ho se bitsoang "*ntwa ya di-cola*".

**Pepsi**, eo qalong e neng e entswe ka 1893 ke Caleb Bradham mme e bitswa "*[[Brad's Drink]]*", e ile ya rekiswa lekgetlo la pele lebenkeleng la hae la meriana le New Bern, North Carolina. E ile ya rehwa lebitso la Pepsi-Cola ka 1898 ka lebaka la melemo ya yona e neng e ka sebeliswa tshilong ya dijo, mme ya kgutsufatswa ho ba Pepsi ka 1961. Pele seno sena se ne se e na le tswekere le Vanilla empa se sa e na le pepsin, ho sa tsotellehe dikgopolo-taba mabapi le tshimoloho ya lebitso la sona.
Black President (albamo ea Brenda Fassie)

**Black President** ke albamo ya botshelela e rekodilweng studio, ya sebini sa Afrika Borwa Brenda Fassie. E ile ya lokolloa ka la 9 Hlakubele 1990 ke CCP Records. Album ena e ne e le ya hae ya botshelela ho tsoa khampaning ya CCP Records mme ke rekoto ya hae e bopolotiki ho fihlela ha joale.

Black President ile ya amohelwa ka maikutlo a matle ke bahlalosi ba mmino. Albamo ena e hlokomeleha haholo hobane e na le pina ene qapuwe ka ho bitswa, "pina ya ntwa ya khahlanong le khethollo ya merabe," e neng ele pina  se ka sehloohong. Black President, ke pina ya  boipelaetso khahlanong le ho kenngwa chankaneng ha Nelson Mandela le metsoalle ya hae ke mmuso wa khethollo ya morabe ya ka nako eo.

## Bokamorao
Dipina tse tswang albamong ena, molaetsa wa tsona o ka tokollo ea Mandela teronkong, ya neng a tshwerwe dilemo tse mashome a madedi anang le metso e supileng ka lebaka la diketso tsa dipolotiki ke mmuso wa Afrika Borwa oa khethollo ea merabe.

## Lenane la dipina
E fetotsoe ho tloha Allmusic. 

## Basebetsi

* Brenda Fassie - sebini se etellang pele
* Richard Mitchell - Motlatsi oa mohlahisi, Moenjiniere
* Rob Scrooby/Scrooby Do - Setšoantšo ka, Design [Sleeve]
* Sello Chicco - Moetsi, Moqapi, Moqambi
* Colbert Mukwevho - Ho ngola ho eketsehileng (track 1) 

## Litlhaloso
Meriana ya setso ya Aforika

Meriana ya setso y**a Aforika** ke mefuta e mengata ya meriana ya setso e kenyelletsang ditlama tsa Aforika le Semoya sa Aforika, hangata ho kenyelletswa **dinohe**, **bo-mme ba tswadisang baimana** le **ditsebi tsa ditlama**. Basebedisi ba meriana ya setso ya Aforika ba re, ntle le bopaki, ba kgona ho phekola maemo a fapaneng ho kenyelletswa **kankere**, **mafu a kelello**, **kgatello e phahameng** **ya madi**, kholera, **mafu a mangata a nang le tshwaetso ya botona le botshehadi**, lefu la sethwathwa, ho kwalana moya, lekgopho, '''feberu''', **matshwenyeho**, **kgatello ya maikutlo**, ho hola ha senya, **tshwaetso e tsamayang ka moroto,** '''gout''', le **phodiso ya maqeba** le **motjheso** le Ebola.[1][2]

## Ditumelo
**Meriana ya setso** hore e sebetse, motho o tlameha ho dumela ho yona. Ho ba le tumelo ke ntho ya bohlokwa hore meriana ena e o sebelletse.
Ho qala

**Lebollo.**

**ke Lebollo ke** tsela tšoaeang ho kena kapa ho amohelwa sehlopheng kapa sethaabeng. E ka boela ya ba  mokgwa wa kamohelo  molao ya ho ba motho e moholo setjhabeng kapa enngwe ya dikarolog  tsa yona tsa molao. Ka kutlwisiso e atolositsweng, e ka boela ya bolela phetoho eo ho yona moithuti a 'tswalwang botjha ho ba le maikarabelo a matjha. Mehlala ya mekete ea ho qala e ka nna ya akarelletsa kolobetso ea Bokreste kapa tiiso, Bajuda ba bar kapa bat mitzvah, ho amohelwa mokgatlong ya bara ba motho, mokgatlo oa sekgukgu kapa tsamaiso ya bodumedi, kapa ho qeta sekolong kapa kwetliso ya ho hira batho . Motho ya etsang mokete wa lebollo ka ditshebeletso tsa setso, jwalo ka ha e bontshitswe setshwantshong sena, o bitswa  moithuti.

## Litšobotsi
Cassper Nyovest

**Refiloe Maele Phoolo** (ya tswetsweng ka la 16 Tshitwe 1990), ya tsejwang haholo e le **Cassper Nyovest**, ke morepa, mongodi wa dipina, rakgwebo, mohlahisi wa direkoto le moithutwana wa ditebele wa Aforika Borwa.  O hlahetse le ho holela Mahikeng, porofenseng ya Leboya-Bophirima, o nkwa e le e mong wa dibini tse atlehileng ka ho fetisisa Aforika Borwa.  Ka 2014, o ile a theha rekoto ya hae ya mmino, Family Tree Records.  Nyovest o ile a tuma ka ho lokollwa ha album ya hae ya pele ya setudio, *Tsholofelo* (2014) e hlahisitseng dipina tse kang "Gusheshe" le "Doc Shebeleza". 

## Ho betsa makotofa le ditebele

### Botumo le Clout

Ka la 22 Tshitwe 2021, Nyovest o ile a tšhwa

### Moetsi wa dipapali le wa Mino
Papadi e bitswang "Actor le Musician" e ile ya tshwarelwa Sun City Stadium ka la 9 Mmesa 2022.  Cassper Nyovest o ile a lahlehelwa ke NaakMusiQ kamora hore ba mo ise koloing ya bohlano

## Ditshupiso
Ntwa ya meetlo

Ka saense ya dipolotiki, **ntwa ya meetlo** ke mofuta wa dikgohlano tsa setso kopanong ya merabe kao fapana tsa sechaba tse lwanang ho beha maikutlo a tsona (ditumelo, ditakatso, mekgwa) sechabeng sa bona. Tshebediso ya dipolotiki, polelwana *ntoa ya setso* ke metaphor wa dipolotiki tsa "konopo e chesang" mabapi le ditekanyetso le dikgopolo, tse entsweng ka dipale tsa sechaba tse hanyetsanang ka boomo tse reretsweng ho tsosa polarization ya dipolotiki hara sechaba ka ditaba tsa moruo tsa dipolotiki tsa sechaba le tsa tshebediso. Jwaloka dipolotiki tse sebetsang, ntwa ya setso e mabapi le ditaba tsa maano a sechaba a thehilweng ditabeng tse sa tobang ka ditekanyetso, boitshwaro le mokgwa wa bophelo o reretsweng ho tsosa karohano ya dipolotiki sechabeng se nang le ditso tse ngata. [[:en:File:Kladderadatsch_1875_-_Zwischen_Berlin_und_Rom.png|
## Mehlodi
Ditumelo tse tlwaelehileng tsa Maafrika

**Ditumelo** le mekgwa ya batho ba MaAfrika di fapane haholo, ho kenyelletswa le ditumelo tse fapaneng tsa merabe. Ka kakaretso, meetlo ena ke ka molomo eseng ka mangolo mme di fetiswa ho tloha molokong o mong ho ya ho o mong ka dipale tsa batho, dipina le mekete, mme di kenyelletsa ditumelo tsa meya ho badimo ba phahameng le ba tlase, ka dinako tse ding ho kenyelletsa motho ya phahameng ka ho fetisisa, hammoho le borapedi ba bafu, le tshebediso ya boloi le meriana ya setso ya Afrika. Bodumedi bo boholo bo ka hlaloswa e le bo-animistic ka dikarolo tse fapaneng tsa bo-polytheistic le bo-panteist. Karolo ya botho ka kakaretso e bonwa e le ya ho dumellanya tlhaho le se fetang tlhaho.
Mohope wa Nedbank

**Mohope wa Nedbank** ke lebitso la jwale la tlhodisano ya bolo ya maoto. Le ha e kile ya sebedisa mabitso a fapaneng dilemong tsa ho feta, tlhodisano ena esale e tsitlalletse mohopolong wa ho fa dihlopha tse bomeong bo tlase monyetla wa ho hlodisana le tse hodimo. Tlhodisano ena e thehilwe hodima FA CUP, tlhodisano ya Manyesemane ya bolo ya maoto, e tsejwang ka hore dihlopha tse tlase di hlola tse hodimo. 

## Nalane
Tlhodisano ena e thakgotswe ka 1971 mme e bitswa Life Challenge. E sebedisitse lebitso lena hofihlela ka 1975. Ka 1976 le 1977, e ne e tsejwa ka lebitso la Benson and Hedges Trophy. Ho tloha ka 1978 ho isa ho 1987, e ne e bitswa Mainstay Cup. First National Bank e ile ya qala ho tshehetsa tlhodisano ena ka 1988 mme ya bitswa Bob Save Super Bowl. E ile ya bitswa jwalo ho fihlela 2001, le ha ene e sa ba teng ka 1997. Ka 2002  e ile ya kgefutsa hape. ABSA e ile ya e tshehetsa dipakeng tsa 2003 le 2007 mme ya bitswa ABSA CUP. Ka 2008, Nedbank e ile ya nka marapo ka 2008 mme ya bitswa Nedbank Cup. 

## Tlhophiso
Ha jwale tlhodisano e bopilwe ka dihlopha tse 16 tsa Boemo bo Hodimo, tse 8 tsa Mokato wa Pele wa Naha (NFD) le tse robedi tse boemong bo tlase-tlase ho bopa dihlopha tse 32 tsa tlhodisano. Ka tlhaho, dihlopha tsa Boemo bo Hodimo di kengwa tlhodisanong ntle ho matsapa, ha tsa Boemo bo Tlase di lokela ho bapala papadi ele nngwe le tse ding hore di kene tlhodisanong. Tse boemong bo tlase-tlase di feta mekgahlelo e mmalwa hore di kene tlhodisanong. 

Ho tloha mohatong wa dihlopha tse 32, dihlopha ha di fuwe boemo tafoleng hape tse hutsweng pele di fuwa monyetla wa ho bapalla papadi ya pele hae. Papadi ya tlhohodisano ha e phetwe ebile e fedileng dintlha di lekana metsotsong e 90 e ekeletswa ka metsotso e 30 ebe ho latela dipenele. 

Bomampodi ba fumana moputso wa R7 miliyone. Hape ba kenela sehla se latelang sa CAF Confederation Cup

## Tjhelete ya moputso
Lesheleshele

**[[Soft porridge|Lesheleshele]]** (Soft porridge in English, Isidudu in IsiXhosa) ke dijo tsa Basotho tse metsi.  

Le etswa ka phofo ya pone, jwalo ka papa,  kapa ya mabele ha mmoho le metsi a belang. Mong a ka tshela tswekere kapa botoro bakeng sa ho e natefisa.
Lesokwana

Papadi ya lesokwana ke papadi ya Basotho e bitsang pula. E bapalwa ke banana, barwetsana le basadi. Papadi ena e bapallwa lepatlelong moo ho bulehileng ho sebediswa lesokwana le sokang papa. 

E thehilwe ka moelelo wa hore komello e se be teng setjhabeng. Lesokwana le ka shejwa hape jwalo ka thapelo ka tsela ya papadi. E ne e le tsela ya ho rapella pula naheng. Ha bana ba bapala lesokwana, ba matha ho fihlella toropong e latelang. Nakong tsa kgale, barwetsana ba motse ba ne ba matha ho fihlella toropong e latelang, e be pula e ya na.
Mosebenzi Zwane

**Mosebenzi Joseph Zwane** e ne e le Letona la disebiswa  tsa diminerale la Afrika Borwa kabineteng ya bobeli wa mopresidente wa mehleng Jacob Zuma,ya sebeditsengho tloha 2015 ho fihlela ka 2018. Zwane o ile a itokolla mosebetsing ka la 25 Hlakola 2018 kamora diqoso tsa ho hapuwa hwa mmuso haholoholo karolong ya hae kahara Projeke ya Lebese ya Vrede, e thusitseng ho lefella lenyalo la Lelapa la Gupta.

Ha jwale, Zwane ke modulasetulo wa komiti ya palamente ya dipalangwang.

## Mosebetsi
O hlahetse Vrede, Afrika Borwa, Zwane o ile a kenella mosebetsing wa lipolotiki mathwasong a bo 1980 e le setho sa Thembelihle Youth Congress. Hamorao o ile a kena lefapheng la Thembelihle African National Congress (ANC). O ile a boela a sebeletsa komiting ya phethahatso ya sebaka sa Frankfort mathwasong a dilemo tsa bo 1990. O ile a ba mongodi  wa pele wa sebaka sa Frankfort se ileng sa fetoha sebaka sa Thabo Mofutsunyana, pele ho kopanngwa ha makgotla a lehae. 
## Mehlodi