open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ntwa ya Roodewal Station

**Ntoa ea Roodewal Station** e etsahetse ka la 7 Phuptjane 1900 nakong ya Ntwa ya Bobeli ya Boipuso . Seteishene sa Roodewal, teropong se ne se fumaneha dikilomitara tse tharo ka borwa ho Noka ya Renoster ho la Foreisetata . Sesole se neng se etelletsoe pele ke Gen. Christiaan de Wet, se e-na le Molaodi Piet Fourie, se ile sa hlasela sesole sa Mabrithani se lebelang diterene tse jereng thepa le moo ho behwang thepa. Kamora ho qala ho kgaola mehala ya telegraph, De Wet o ile a romela molaetsa ho lebotho la Brithani a kopa hore ba inehele. Ba ile ba hana, moo De Wet a ileng a qala tlhaselo ya hae. Ntwa e ile ya nka dihora tse hlano mme ya fetoha molemong wa De Wet ha General Froneman a fihla ka dikanono tse pedi. Mabrithani a ile a inehela hang-hang ha dibomo di qala ho ba wela. Maburu a ile a hapa mabokose a fetang 500 a dithunya. Hamorao bosiung boo, Maburu a ile a qhomisa dithunya tse setseng, dikete tsa libomo tsa tjhesa le mekotla e mmeli ya mangolo. Ho phatloha ho siya mokoti o boholo ba 30 x 18 x 6 metres.

Ditahlehelo tsa Brithani di ile tsa bollwa ho ba 45, ba 123 ba tswa dikotsi mme ba 645 ba hapuwe. Maburu a ile a lahlehelwa ke baahi ba 8 mme ba 24 ba tsa dikotsi.

## Bona hape

* Dikgohlano tsa Ntwa ya Bobedi ya Boipuso

## Mohloli

* *Moqolotsi wa Ntoa* . JEH Grobler . Jonathan Ball Bahatisi. 2004. ISBN 978-1-86842-186-2
Ntwa ya Tabanyama

**Ntwa ya Tabanyama** e ile ya nka sebaka ho tloha ka la 19 Pherekgong selemong sa1900 ho isa 22 Pherekgong nakong ya Ntwa ya Bobedi ya Maburu pakeng tsa mabotho a Bagenerale Louis Botha le Buller. Ntwa ena e ile ya latelwa ke Ntwa ya Spioenkop .

## Mehlodi

* *Moqolotsi wa Ntoa* . JEH Grobler . Jonathan Ball Bahatisi. 2004. ISBN 978-1-86842-186-2
Majahenkaba Dlamini

**Majahenkaba James Dlamini** ke setsebi sa molao se sebeditseng e le Akgente-Kakaretso ya Eswatini . E ne e le mora wa Kgosana Bhekimpi Dlamini .   

 

Lehae la hae ke Nkhaba Royal Kraal e Hhohho e neng e etelletswe pele ke ntate wa hae Bhekimpi e le Morena wa Nkhaba .  

Moahlodi wa Lekgotla le ka Holimo-dimo la eSwatini,  Dlamini esale a le mosebetsing wa Mmuelli-Kakaretso ho tloha mathwasong a dilemo tsa bo-1980 - o kgethilwe ka lekgetlo la pele ke Mofumahali Regent Dzeliwe e le motshwaretsi wa Akgente-Kakaretso ka la 29 Pudungwana 1982  yaba Morena Mswati III ka la 30 Pudungwana 1986. 

## Mehlodi
Oupa John Sefoka (Dj Sumbody)

**Oupa John Sefoka**, eo hape a tsejwang e le **Dj Sumbody** (ya hlahileng 10 Phuptjane 1984 - 20 Pudungwana 2022) e ne e le rakgwebo wa Amapiano ya tswetsweng Afrika Borwa.   O ne a tsebahala ka motswako wa hae o ikgethang wa mmino wa house, dipina tsa amapiano, le kwaito, hammoho le dipapadi tsa hae tse mahlahahlaha. Setlabolane sa hae se tsebahalang ke *Monate Mpolaye* moo a tsamayang le Cassper Nyovest . 

## Bophelo ba bonyaneng
Sefoka o hlahile ka la 10 Phuptjane 1984 a hlahela Pretoria, profinseng ya Gauteng Afrika Borwa . O kene Sekolong sa ho qala  sa Sunnyside mme a etsa materiki sekolong se phahameng sa Bokgoni Technical pele a ithuta Univesithing ya Thekenoloji ya Tshwane . Selemong sa bobedi, Sefoka o ile a tlohela sekolo ho ya ntshetsa pele mosebetsi wa mmino. Ka nako ena, Sefoka le yena o ne a sebetsa indastering ya ditekesi e le mopalamisi, a ntano kganna ditekesi tsa ntatae nakwana.

## Mosebetsi wa mmino
DJ Sumbody o qadile mosebetsi wa hae wa pele e le mohlahisi wa moithaopi le sebohodi ho Mashaedi on the Engage, eo e neng e le seea-le-moya sa setjhaba se tsebahalang sa batjha Tshwane . Ka 2018, o ile a lokolla pina e le nngwe ya **Monate Mpolaye** e nang le Cassper Nyovest e mo fumaneng balatedi ba bangata.   O boetse a lokolla mmino albamo ya hae ya pele, *Larger Than House* . Ka la 6 Tshitwe 2019, Sefoka o ile a latela albamo e nngwe *Ashi Nthwela*, e nang le dinaledi tse kang Londie London, Zakes Bantwini, Busiswa, Cassper Nyovest, DJ Tira, Zakes, Kwesta le Holly Rey. 

Ntle le mmino, Dj Sumbody e ne e le rakgwebo mme a na le dihlopha tse mmalwa Tshwane le e nngwe ya Motse Kapa e neng e bitswa *Ayepyep Lifestyle* . O ne a boetse a e-na le label ea hae ya diaparo. 

## Lefu
Dj Sumbody o ile a bolawa sefakong sa dikulo hukung ya Woodland Drive e Sandton, Johannesburg, ka Pudungwana 2022 le motho e mong.  E mong wa balebedi ba hae o ile a pholoha mme a iswa sepetlele. Ka la 21 Phupu 2025 banna ba bane, ho kenyeletswa le Katiso Molefe ,eo ho dumelwang hore o laetse ho nkuwa ha bophelo ba DJ Sumbody, ba ile ba tshwarwa.    Sena se tla kamora hore Mojenerale wa Sepolesa sa Kwazulu-Natal Nhlanhla Mkhwananzi a bolele hore ho na le sehlopha sa sepolesa se amehang le hore dithunya tse utswitsweng disefeng tsa sepolesa ke tsona tse amanang le polao ya dibini mmoho le batho ba tsebahalang Gauteng .  Sefoka o ile a tobana le tsitsipano e amanang le merero ya hae ya kgweebo, ho kenyelletsa le dikgohlano le batho ba belaellwang hore ke ditho tsa sehlopha sa ditlokotsebe. 

## Mehlodi
Ntoa ea Donkerhoek

**Ntwa ya Donkerhoek** (eo ka dinako tse ding e bitswang *Diamond Hill* ) e etsahetse ka la 11 le la 12 Phuptjane 1900 nakong ya Ntwa ya Bobedi ya Boipuso . Nakong ya ntwa, 4&nbsp;000 masole a Maburu kgahlanong le 14&nbsp;000 masole a Brithani, nakong eo Mabrithani a ileng a leleka Maburu leralleng.

Dilemo tse mashome a mane a metso e mene ka mora ntwa, Mojenerale wa Brithani Ian Hamilton o ile a fana ka maikutlo a hae ditlalehong tsa hae hore ntwa e ile ya tiisa hore Maburu a ke ke a hlola a nka Pretoria, le hore e bile phetoho nakong ya ntwa.

## Bona hape

* Ditlhaselo tsa Ntwa ya Bobedi ya Boipuso
Litsebi Tsa Thuto li Loantša Bofuma

**ASAP** hajwale e etsa boiteko bo fapaneng bo ikemiseditseng ho sebedisa disebediswa tsa thuto ho fokotsa bofutsana lefatsheng ka bophara.  Khokahano ya yona e hlalositswe e le sehlopha se "lokang dipakeng tsa thuto le boitshireletso. Jwalo ka ea morao, e ikemiseditse haholo ho kgodisa le ho kgothaletsa batho ho fetola boitshwaro ba bona. Jwalo kaha ya pele, e etsa jwalo ka ngangisano ya boitšhwaro le dipolotiki, e sebelisa tsebo e ikhethang ya ditsebi. "  Morero wa **ASAP** ke ho thusa ditsebi, matithere le baithuti ho matlafatsa tshusumetso eya bona bohloking. E etsa sena ka ho kgothalletsa tšebelisano-'moho har'a litsebi tse shebaneng le bofutsana, ka ho li thusa ho arolelana lipatlisiso ka bofutsana le bamameli ba sechaba, baetsi ba melao le mekhatlo e sa etseng phaello, le ka ho thusa litsebi ho sebelisa tsebo ea tsona ho finyella phello ea bofutsana ba lefatše ka merero ea ho kenella. Morero oa ASAP o hlalosa lintho tse tlang pele bophelong ba mokhatlo oa lefatše lohle. Morero oa pele oa ASAP oa lefatše lohle ke Global Colleagues, lenaneo le fanang ka lipapali tsa motho a le mong tsa bafuputsi ba bofutsana lefatšeng ka bophara 'me likhaolo tsohle tsa **ASAP** li nka karolo ho lona.

## Ditshupetso
Puo ya Matsoho Afrika Borwa

Puo ya matsoho Afrika Borwa (SASL) ke puo ya mathomo e sebediswang ke batho ba sa utlwing Afrika borwa. Mmuso wa Afrika Borwa o kentse lekala la puo ya naha bakeng sa SASL ka 2001.  SASL ha se yona feela puo ya matsoho e sebediswang Afrika Borwa. Le jwale, e ntse e le puo e phahamisitsweng jwalo ka puo e sebediswang ke batho ba sa utlwing hara Afrika Borwa, le ha ho le jwalo ka nalane ya Afrika Borwa, batho ba sa utlwing ha ba bopi sehlopha se le seng.
Thokoza

**Thokoza**, e fetoletsoeng e le **Tokoza**, ke toropo e fumanehang ka hara Ekurhuleni, Gauteng. **Thokoza** e sebakeng se ne sebetse sa boema-fofane sa Palmietfontein. E fumaneha ka boroa-bochabela ho Alberton, haufi le Katlehong. Thokoza e ne e le toropo ea pele ea batho ba batsoé neng e thehiloe Boroa. Mathoasong a bo-1990, **Thokoza** e ne e le bohareng ba merusu lipakeng tsa batšehetsi ba Inkatha Freedom Party (IFP) le African National Congress (ANC).
Hoffman street potchefstroom

Hoffman ke steterata se fumanehang Potchefstroom, Afrika Borwa se reheleditswe ka Moruti JH Hoffman.
Shisa Nyama

**Shisa nyama** (ena hape e ngolwang e le chisa nyama , chesa nyama kapa shisanyama) ke moetlo wa barbecue ya sechaba sa Afrika Borwa moo ba jang ba rekang nama e tala - hangata ho tloha lebenkeleng le haufi la ho hlaba - 'mme ba e bedisa hodima mashala a chesang, ebang ke bona kapa ke baapehi ba sebakeng seo. Lentswe lena ka ho toba le bolela "ho chesa nama" ka MaZulu, empa le bua ka ketso ya ho baka ("li-braai"), ho bokana ho potoloha barbecue, le litsi tse ikhethang ka mokhoa ona oa ho pheha.

## Etymology
Polelwana e e kopanya lentsoe la Mazulu *le-shisa* (le fetoletsoeng hape e le *chisa* kapa *chesa*), le bolelang "ho chesa", le *nyama*, e bolelang "nama". Mefuta e kang "chisa nyama", "chesa nyama", "shisanyama" le "shisa yama" kaofela e supa tloaelo e tšoanang: ho baka nama holim'a mashala.
Sekolo sa Tsebo Secondary School motseng wa Qwaqwa

Motseng wa Harankopane toropong ya Qwaqwa, ho nale sekolo se bitswang Tsebo secondary school. Tsebo ke sekolo se hlomphehileng haholo motseng wa Harankopane.Ke sekolo sa mmuso se amohelang bana ba ho tloha sehlopheng sa bo robedi (grade 8) ho isa ho sehlopha sa leshome le metso e mmedi (Grade 12).

#### Dipalopalo tsa Tsebo Secondary School
Dipalopalo tsa selemo sa 2023 di bonahetse  hona le baithuti ba 1094 mme ke dumela ba eketsehile ha dilemo di ntse diya.Sekolo sena se le mesuwe le mesuwetsana e 35 le mosuwehlooho eo eleng Ntate Seabata Thateng.

Moaparo wa Sekolo

Maano a moaparo wa  **Sekolo sa Sekondari sa Tsebo** o thewa ke sehlopha se busang sa sekolo, se tsamaellana le melawana e boletsoeng Molaong wa Dikolo wa Afrika Borwa wa 1996 le ditataiso tsa Lefapha la Thuto la provense.

Melawana ena e laola moralo, mebala, le ho apara diaparo tsa sekolo ka mokhoa o nepahetseng ho hodisa boikutlo ba bonngwe, tekano le boitshwaro hara baithuti. Bakeng sa dintlha tse felletseng mabapi le leano la moaparo wa Sekolo sa Tsebo Secondary, batho ba kgothaletswa ho ikopanya le botsamaisi ba sekolo ka kotloloho.

#### Ditefiso tsa Sekolo
Tsebo Secondary School ke sekolo sa setjhaba se kgethetsweng ho ba **Quintile** 1 e le setsi se sa lefellweng, ha ho na ditefiso tsa thuto bakeng sa baithuti ba kenang sekolo sena. Sekolo sena sa boemo ba quintile se na le tokelo ya ho amohela ho fihla ho R1,602 moithuti ka mong ho tswa Lefapheng la Thuto ho lefella ditshenyehelo tsa tshebetso le disebediswa tsa thuto.

## Mehlodi
Vlakfontein

## '''[[Vlakfontein]]'''
Vlakfontein ke lebitso le sebediswang dibakeng tse ngata Afrika Borwa. Sengolwa sena se tlo bua ka dibaka tsohle ka tatelano ya ditlhaka. Lebaka ke ho bontsha dinomoro tsa poso tse fapafapaneng tsa Vlakfontein.  

#### '''Ga- Ramokadikadi'''
Sebaka sa **[[Limpopo]]**, Afrika Borwa se tsibiwang ka hore ke Vlakfontein. Nomoro ya poso ke 0748. 

#### '''[[Kagiso]]'''
Sebaka sa Gauteng, Afrika Borwa se na leng sebaka se bitswang Vlakfontein. Nomoro ya poso ke 1754.  

#### '''[[Lenasia]]'''
Sebaka sa Gauteng, Afrika Borwa se na leng sebaka se bitswang Vlakfontein. Nomoro ya poso ke 1829. 

#### '''[[Randfontein]]'''
Sebaka sa Gauteng, Afrika Borwa se na leng sebaka se bitswang Vlakfontein. Nomoro ya poso ke 1760.

**[[Vlakfontein]]** 

Sebaka sa Mpumalanga, Afrika Borwa. Nomoro ya poso ke 1550.
Soweto Gospel Choir

**Soweto Gospel Choir** ke sehlopha sa mmino wa bodumedi kapa evangeli sa Afrika Borwa.

## Nalane
The Soweto Gospel Choir e thehilwe Soweto, Afrika Borwa, ke David Mulovhedzi le Beverly Bryer, le bahlahisi Andrew Kay, David Vigo le Cliff Hocking ka 2002.   Ka litho tse fetang 30 ,sehlopha se kopanya dikarolo tsa African gospel, Negro spirituals, reggae le mmino o tummeng wa Amerika . Sehlopha sena se ile sa etsa dikhonsarete tsa pele tsa 46664 bakeng sa Nelson Mandela mme esale se etela matjhabeng ka makgetlo a mmalwa.

Dialbamo tsa bona tsa *Blessed,* *African Spirit* and *Freedom* di hapile Kgau ya Grammy bakeng sa Albamo e Molemohali ya Mmino wa Lefatshe wa Setso ka 2006, 2007 le 2019, ka ho latellana. 

Ka la 7 Phupu 2007 ba ile ba bapala leotong la Afrika Boroa la Live Earth . Hape ka 2007, ba ile ba ikopanya le Robert Plant ho kenya letsoho ho *Goin 'Home: Tribute to Fats Domino* ( Vanguard Records ), ba etsa phetolelo ya bona ya Domino " Valley of Tears ".

Sehlopha sena se ne se hlahiswa pina ya Peter Gabriel / Thomas Newman " Down to Earth ", e ngoliloeng bakeng sa filimi ya 2008 ya Pstrong *ya WALL-E* . Pina ena e kgethilwe bakeng sa Kgau ya Golden Globe bakeng sa Pina e Molemohali ya Pele ho Dikgau tsa bo-66 tsa Golden Globe le Kgau ya Academy bakeng sa Pina e Molemohali ya Pele ho Dikgau tsa bo-81 tsa Academy . 

Sehlopha se ile sa bapala papaling ea ho hula makgaolakgang a Mohope wa Lefatshe wa FIFA wa 2010 ka la 4 Tshitwe 2009 Cape Town, Afrika Borwa. 

Ka 2010, pina ya moqapi Christopher Tin " Baba Yetu ", e neng e hlahisa sehlopha, e hapile Khau ea Grammy bakeng sa The Best Instrumental Arrangement Accompanying Vocalist . Pina eo qalong e ne e hlahisitswe bakeng sa videogame ya Firaxis Games ya 2005 *Civilization IV*, empa Tin o ile a ngodisa Soweto Gospel Choir ho rekota pina eo hape hore e kenngwe alebamong ya hae ya pele, *Calling All Dawns*, e leng se ileng sa lebisa ho kgethweng le kgau ya pina. Sena se tshwaile lekgetlo la pele sebapadi sa video se hapileng kapa se khethilwe molemong wa sehlopha. &#x5B; ** &#x5D;

Sehlopha sena se sebedisana mmoho le khamphani ea kgatiso ya Amerika MusicSpoke ho hatisa lingoliloeng tse 'maloa tsa dikarolo tsa yona, tse kenyelletsang "Balm of Gilead", "Hloholonofatsa", "Ke Na Le Modisa", "Khumbaya", "Shosholoza", "Somlandela" le "Swing Down Sweet Chariot". (May 2021)">qotso e hlokahalang* &#x5D;</sup> Di hlaha ho albamo ea leshome ya studio ya Peter Gabriel, *I/O* — pina ya yona ya sehlooho, " Road to Joy " le " Live and Let Live ". 

== Mminong ==

=== Menehelo le Christopher Tin ===

* *Calling All Dawns* (2009) 
* *The Drop That Contained the Sea* (2014) 

=== Menehelo e meng ===

** *Goin' Home: A Tribute to Fats Domino* ([[:en:Vanguard_Records|Vanguard Records]], 2007)
** "Pray for Me" – off the album *Naked'' (2015) by Nigeria's Darey Art Alade

## Mehlodi
Tebogo Thobejane

**Tebogo Thobejane** ke rakgwebo le sebapadi sa Afrika Borwa . O tsebahala haholo ka ho bapala karolo ya Belinda lenaneong la thelevishene la *Muvhango* ho SABC 2. 

## Bophelo ba bonyaneng
Thobejane o hlahile ka la 30 Pudungwana 1983 Johannesburg, Afrika Borwa . Ntate wa hae ya hlokahentseng ke Obed Thobejane yua ileng a theha Black Like Me le Principal Hair Products le Herman Mashaba dilemong tsa bo-1990.  

## Mosebetsi wa ho bapala
Kamora ho fumana lengolo la Bachelor of Arts in Film Production ho tswa univesithing ya Afrika Borwa, Thobejane o ile a ikopanya le SABC 2 telenovela *Muvhango* e le Belinda.  Ka mora nako ya hae ho *Muvhango*, Thobejane o ile a nka katipo ho *Diep City*, e leng letoto le tsebahalang la Mzansi Magic moo a neng a tshwantshwisa Tsholo. Thobejane o ile a boela a kena podcasting ka ho thakgola *City Girls le Tebogo Thobejane* . 

## Ho thunya
Ka Mphalane 2023, Thobejane le motswalle oa hae ba ile ba lallwa tseleng e kgolo ea N1 haufi le Sandton ha koloi eo ba neng ba tsamaya ka yona e ne e fafatswa ka dikulo moo a ileng a thunngwa leotong, ha motswalle wa hae a ntse a thunngwa lesapong la mokokotlo.  Vusimuzi "Cat" Matlala eo eleng moratuwa wa pele wa Thobejane, o ile a tshwarwa  ka qoso ya teko ya polao mme a lokollwa ha morao.  Ka Phupu 2025 Matlala o ile a tshwarwa hape le mosadi wa hae le ba bang  ka mora hore ho fumanwe hore dithunya tse sebedisitsweng ho bolaya DJ Sumbody ke tsona dithunya tse neng di sebediswa ho hlasela Thobejane le motswalle wa hae.  

## Mehlodi
Vetkoek

**Diphaphatha** ke bohobe bo hadikilweng ba Afrika Borwa. Bo tshwana le kuku ya Johnny ya Caribbean,  ya maDutch le ma Mexico.  E boetse e tsejwa ka lebitso la Xhosa le MaZulu e le *Igwinya* kapa *amagwinya*.
Matsieng, Free State

**Matsieng** ke motse wa mahaeng wa Maluti-a-Phofung Local Municipality, Thabo Mofutsanyana District Municipality profinsing ya Freistata ya Afrika Borwa.

## Mehlodi
Lekgotla la Dipuo Tsohle tsa Afrika Borwa

**Lekgotla la Dipuo Tsohle tsa Afrika Borwa** (**PanSALB**) ke mokgatlo wa Afrika Borwa o thehilweng ho phahamisa botemengata, ho ntshetsa pele le ho boloka dipuo tsa semmuso tse 12, le ho sireletsa ditokelo tsa puo Afrika Borwa. Lekgotla le thehilwe ke Palamente ya Afrika Borwa ho latela Molao wa 59 wa 1995, jwalo ka ha o fetotswe ke Molao wa 10 wa 1997.

Ntle le dipuo tse 12 tsa semmuso tsa Afrika Borwa, PanSALB e boetse e tsitlallela ho theha maemo bakeng sa tshebediso le ho ntshetsopele ya dipuo tsohle tse sebediswang ke setjhaba ka hara naha ho kenyeletsa Khoe, San le Nama. 

Dibopeho tsa PanSALB di kenyelletsa: Dikomiti tsa Puo tsa Provense (diPLC), Meifo ya Naha ya Dipuo (Meifo), le Diyuniti tsa Naha tsa Leksikhografi (diNLU). https://www.pansalb.org/services/

## Tshebedisano ya SWiP
Ka 2023, ho ile ha qalwa projeke ya tshebedisano dipakeng tsa PanSALB, SADiLaR (Setsi sa Afrika Borwa sa Disebediswa tsa Puo tsa Dijithale), le Wikimedia ZA ho ntshetsa pele tshebediso ya puo ho Wikipedia hammoho le boteng ba dipuo tsa matswallwa tsa Afrika Borwa sebakeng sa marangrang. Morero ona o kgutsufaditswe e le SWiP: o kopanya mabitso a SADiLAR, Wikipedia le PanSALB. Bankakarolo ba rutwa ka Wikipedia mme ba iswa thupellong ya bongodi e mabapi le mokgwa wa ho eketsa dikahare, diqotso le dinepe.

## Dipuopuo
Ka Pherekgong 2016, Letona la Bonono le Botjhaba la Afrika Borwa, Nathi Mthethwa o ile a qhala lekgotla lohle la PanSALB, kamora tlaleho ya hore dipakeng tsa 2014 le 2015, ditshenyehelo tsa tsamaiso tsa lekgotla di eketsehile ho tloha ho dimiliyone tse 8 ho ya ho dimiliyone tse 11 tsa diranta, ha ditshenyehelo tse amanang le thomo ya lona di theohile ho tloha dimiliyone tse 23 ho ya ho tse dimiliyone tse 17 tsa diranta.
Isaiah Shembe

**Isaiah Mloyiswa Mdliwamafa Shembe** (c. 1865 - 2 May 1935), e ne e le moprofeta le mothehi wa kereke ya Nazaretha, Afrika Borwa, e neng e le kereke e kgolo ka ho fetisisa ya Afrika e qadileng Afrika nakong ya bophelo ba hae. Shembe o ile a qala mosebetsi wa hae wa bodumeli e le moefankgedi ya tsamayang le mofodisi wa tumelo ka 1910. Ka mora dilemo tse leshome, o ne a se a thehile balatedi ba bangata Natal, a ena le diphutheho tse ngata profenseng yohle. Nako e ntse e le e ngwe ya dikereke tse kgolo ka ho fetisisa ho fihlela jwale, me ho na le ho hlaha ka potlako ha diphutheho tse hlophisitsweng le diketsahalo tsa seminari (tse tshwarelwang ka hara ditempele tsa Shembe) diprofinseng tse robong tsa Afrika Borwa.

Lelapa la Shembe le ile la tloha Natal ho ya seterekeng se haufi sa Harrismith sa Orange Free State ka bo-1880, me la qetella e le bahiri ba lelapa la Afrikaner le bitswang Grabes. Monga hae e ne e le Conrad Grabes, monga polasi ya Buwelshoek  Shembe e monyane o bonahala a sebeditse bakeng sa lelapa lena la Boer hape, mme a qeta nako e ngata a sebetsa le dipere tsa polasi. Ho na le thuto e kgolo ya moetlo wa ho ngola majweng o amanang le Shembe e monyenyane. Ho ne ho thwe o ile a shwa me a tsoswa ha a le dilemo tse tharo ha poho e shwa ka tshohanyetso, "e reka moya wa hae". O ile a boela a etelwa ke Modimo ka makgetlo a mangata nakong ya dilemo tsena. : 2–7 : 7–22 : 7–22 

## Mehlodi
Mabolela

**Mabolela** ke motse o mahaeng QwaQwa profinseng ya Free State Afrika Borwa.  Ka 2014, hlooho ya lekgotla la setso la Mabolela, Morena Tsolo Mopeli, o ile a etsa  mokgwa wa ho kena dipakeng, Khomisheneng ya Ditokelo Tsa Botho ya Afrika Borwa, ka mora ho lelekwa ha balemi ba makgolo  ba QwaQwa.
Setjhaba sa Makgolokwe

**Bakgolokwe** ke karolo ya Bakgatla (Bakgatla ba ha Mmakau) mme ba tswa ho Morena Kgetsi, mora wa Morena Tabane. Bakgolokwe ba fumanwa ka bongata Botjhabela ba Freistata (Harrismith, Wetsieshoek, Vrede, Kestel, Deneysville, jwalojwalo), KwaZulu-Natal  (Nquthu), Mpumalanga (Daggakraal, Amersfoort), Greylingstad, Leboa-Bophirimela, Gauteng le Lesotho. Ke ditloholo tsa Kgosana ya Bakgatla e leng Tabane le Mofumahali Mmathulare, moradi wa Kgosana ya Bafokeng.
Biltong

Biltong ke nama e omisitsweng ka matla a moya le letsatsi. Mofuta ona wa nama o fumanwa haholo Afrika borwa. Ho etsa Biltong ho ka sebediswa nama e hlang diphoofolong tse fapaneng.E ka ba tsa hae kapa thoteng jwalo ka kgomo le dinyamatsane tsa thoteng tse kang mpshe le Kudu.
QwaQwa

**Qwaqwa** e ne e le Bantustan ("naha ya habo") karolong e bohareng ya Afrika Borwa . E ne e akaretsa sebaka se senyane haholo sa 655 square kilometres (253 sq mi) ka botjhabela ho porofense ya mehleng ya Afrika Borwa ya Orange Free State, e moeding wa Lesotho .  Motse-moholo wa yona e ne e le Witsieshoek . E ne e le naha e kgethilweng ya Basotho ba fetang 180,000 ba buang Sesotho .

Lehlwa le hlwahlwa dithabeng tsa Maloti le ile la etsa hore MaSan a bitse sebaka seo "QwaQwa" (e tshweu ho feta bosweu).  Ka Seafrikanse e ne e tsejwa e le "Witsieshoek", ka mora Wetse (hape Witsie le Wetsi), morena wa Makgolokwe ya neng a dula moo ho tloha ka selemo sa 1839 ho isa ho sa 1856. 

Ho ne ho e-na le merabe e meraro sebakeng seo e leng Makgolokwe, Bakoena le Batlokoa . Ka selemo sa 1969   ba ne ba kopantswe mme sebaka seo se ile sa bitswa "KwaKwa". Selemong sona seo, lebitso le ile la fetolelwa ho "Qwaqwa" ho qoba kgethollo ya morabe. 

## Nalane
Ka la 1 Pudungwana 1974, Qwaqwa e ile ya fuwa boipuso, Tsiame Kenneth Mopeli e le Tona-kholo. Mopeli e ne e tla ba Tona-Kholo nakong yohle ya Qwaqwa.

Kamora 27 Mmesa 1994, Qwaqwa e ile ya qhalwa, kamora dikgetho tsa pele tsa demokrasi Afrika Borwa, mme ya kopanywa hape le Orange Free State. Hona jwale ke karolo ya profinse ya Free State, moo Witsieshoek e leng setsi sa Maluti a Phofung Municipality .

Masepala o boetse o na le ditoropo tsa Harrismith le Kestell. Mmoho, ba na le palo e kopaneng ya batho ba 385 413, bao hoo e ka bang 80% ya bona e dulang Qwaqwa ya mehleng. Palo ya baahi e arotswe ka tsela e latelang: 98.09% ea Batšo; Bosoeu 1,68%; Mmala 0.09% le Asia le/kapa India 0.13%.

Sebaka sena e ne e boetse e le setsi se seholo sa thuto mehleng ya kgale ya apartheid, bonyane 80% ya dikolo profinseng ya hona jwale ya Free State e na le matitjhere a neng a rutwa naheng eo ya pele. E na le yunivesithi e sebetsang ka botlalo, empa dikoletjhe tsa yona tsa matitjhere di fetotswe dikoletjhe tsa FET (Thuto e Tswelang Pele le Kwetliso). Yunibesiti e ne e bitswa "Uniqwa" ka  tlase ho Yunibesiti ya Bokone pele ho 1994, mme ha e sale e kenngwa ho Yunibesithing ya Free State (UFS) mme ya bitswa "UFS Qwaqwa Campus".

Bantustan ya QwaQwa e ne e na le setereke se le seng feela ka 1991, Witsieshoek, se nang le baahi ba 342,886. 

## Batho ba tsebahalang ba Qwaqwa

* Seipati Seoke - Lesedi FM Presenter and 2020 DStv Mzansi Viewers' Choice Awards
* Hlaudi Motsoeneng - African Content Movement (ACM) le mohlankedimogolo wa mehleng wa Lekgotla la Kgaso la Afrika Borwa (SABC)

## Bona hape

* Marena a Sehlooho a Qwaqwa

## Mehlodi
Di-dreëwors

***Droëwors*** / / ˈdruːə vɔːrs / ; Seafrikanse bakeng sa " soseje e omileng ", ho tswa ho Sedache: "droge worst") ke dijo tse bobebe tsa Afrika Borwa, tse ipapisitseng le boroso ya setso, ya peo ya coriander e spiced boerewors. Hangata e etswa e le *dunwors* (Seafrikanse bakeng sa "boroso e sesane") ho fapana le *dikwors* ("boroso e teteaneng"), kaha boroso e tshesane e omella kapele mme ka hona, ha e na monyetla wa ho senyeha  ka pele e ka bolokwa. Haeba *dikwors* di tla sebediswa, hangata e batalatswa ho fana ka sebaka se seholonyane sa ho omisa. 

Recipe e sebediswang bakeng sa disausage tsena tse omisitsweng e tshwana le ya boerewors, le hoja nama ya kolobe le veal hangata e nkelwa sebaka ke nama ya kgomo, kaha ya pele e ka ya rancid ha e omisitswe, mme mafura a mutton a nka sebaka sa mafura a nama ya kolobe a sebediswang ka boerewors. Ho omisa ho etsa hore boroso e loketse polokelo e se nang sehatsetsing. 

Droëwors ke ntho e sa tlwaelehang hara nama e omisitsoeng ka ho omiswa ka potlako maemong a futhumetseng, a omileng, ho fapana le droge ya setso e mpe ka ho fetisisa le salumi e phekotsweng ya Italy, e omiswang butle-butle maemong a batlang a bata le a mongobo. Ho feta moo, droëwors ha e na ntho e phekolang jwalo ka ha e fumanwa borosong e phekotsweng. Di-droëwors tsena tse bolokilweng maemong a mongobo di ka fetoha hlobo, ho fapana le boroso e phekotsweng. 

Sehlahiswa se amana ka bobedi ka lebitso le ka tlhaho ho Dutch droge mpe, e tsejwang hape e le metworst .

## Bona hape
 

* Biltong
* Lethathamo la dijo tse omisitsweng
* Dijo tsa Afrika Borwa

## Ditlhaloso
Mofumahali oa Koeksister

**Koeksister** ke sejana sa setso sa Afrikaner se entsoeng ka hlama e halikiloeng e tshetsoeng ka sirapo kapa mahe a linotši.Lebitso lena la **Koeksiste**r le tsoa lentsoeng la Sedache "koek", leo ka kakaretso le bolelang kuku ea phofo ea koro.

Li-koeksister di pheuwa ka ho halika likotoana tsa hlama tse lohiloeng ka oli, ebe li kenya hlama e halikiloeng ka har'a sirapo ea tsoekere e batang. Li-koeksister li na le crunchy crust le monyobo oa sirapo e metsi, li khomarela haholo ebile li monate, mme di latsoeha joaloka mahe a linotši. 

Seemahale sa Koeksister sechabeng sa Afrikaner sa Orania se supa moetlo oa Afrikaner oa ho ba baka ho bokella chelete bakeng sa kaho ea likereke le likolo. 
File:Koeksisters_shop_CT.jpg|A shop specialising in the production and sale of koeksisters in Cape Town.
File:Orania_Koeksuster_Sculpture_(4659267641)_(2).jpg|Koeksister Monument in Orania
Letona la Thuto ea Motheo

**Letona la thuto ya motheo** ke letona lekgotleng la Afrika Borwa le nang le boikarabelo ba dipolotiki bakeng sa Lefapha la Thuto ya Motheo. Lenane lena le akarelletsa thuto ya mathomo le ya bobeli. 

Ho fihlela ka la 10 May 2009, thuto ya motheo e ne e le boikarabelo ba Letona la thuto. Ha a phatlalatsa lekgotla la hae la pele, Mopresidente Jacob Zuma o ile a arola lefapha leo, a theha letona la thuto ya mantlha le letona le ikemetseng la thuto e phahameng le kwetliso.  Angie Motshekga o ile a kgethwa e le letona la pele la thuto ea mantlha, boemo boo a ileng a bo boloka ka dilemo tse 15 tse latelang.  Letona Siviwe Gwarube o ile a kgethwa ho ba Lekala la Thuto ya Motheo ka la 30 Phuptjane 2024, mme a hlapanyetsa mosebetsi ka la 3 Phupu 2024.
Makwane

**Makwane** ke motse o seterekeng sa Thabo Mofutsanyane se porofensing ya Freistata ,naheng ya Afrika Borwa. 

Ke toropo ya le hae ya pele ya Freistata Stars, e thehilweng ka selemo sa 1977 e le Makwane *Computer Stars*. 

Ka selemo sa 2014, Sasol e thehile setsi se kopaneng sa matla Makwane, ho fa setjhaba ditshebelletso tsa matla le disebediswa tse ding. Makwane ese e na le metsana, eleng Metsimatsho, Phahameng, Comet, Molapo Sekgutlong, Tebang le Matshekgeng.

## Ditlhaloso
Tlokweng

Tlokweng ke sekolo se fumanehang motseng wa Tsheseng,Qwaqwa. Sekolo sena se rehelletswe ka morabe wa batlokwa o fumanehang motseng oo.Sekolo sena se qala ka sehlopha sa R,eleng sehlopha sa pele se qalang.Mmala wa sona o mofubedu le bosweu.Sena le baithuti ba kabang makgolo a mararo le metso e mehlano. 

### Dithusa thuto
sekolo sena sena le laeborari enang le internet le laboratori ya dipalo ho thusa baithuti dithutong tsa bona.

#### Diprograma
tlhodisano ya ho bala ke enngwe ya tseo sekolo se ipabolang ka tsona
Pula molomo

**Basotho** ke setjhaba se hlomphang meetlo ya sona. Ka lebaka la ho hlompha meetlo, ba phetha meetlo ya bona ka kgomo. Hara meetlo ya Basotho ho na le moetlo wa lenyalo mme oona ba ntsha mohadi. 

**Ditumellano tsa lenyalo**

Ditumellano tsa lenyalo ba di etsa ka ho thethesa bohadi. Lenyalo le qholotso ke mohlankana ka ho raha moritshwana. E ba ntata mohlankana o tla roma leqosa le yang lelapeng la bo morwetsana ho kopela mora mohope wa metsi. Leqosa le tsamaya le qhoba kgomo mme kgomo ena e bitsuwa pula molomo.

**Dikgomo tsa lenyalo** 

Pula molomo ke e nngwe ya dikgomo tsa lenyalo e isuwang pele ho dikgomo tsohle. Yona e qhojwa ke leqosa le yang ho kopa mohope wa metsi. Pele a ka buisana le Ramorwetsana, e ba o tla nehelana ka kgomo ena. Ha Ramorwetsana a e amohela, e ba jwale a ka beha ditaba tseo a tlileng ka tsona hobane jwale menyako ya dipuisano e bulehile. 

**Tlolo ya mafura le letsoku**

'Me Ramorwetsana ha a amohela ditaba tseo leqosa le tlileng ka tsona, e ba o tla laela hore leqosa leo le kutwe hlooho mme le tlotsuwe ka mafura a lefehlo. Ka ha maloko a fapana ho na le maloko a sebedisang mafura a lefehlo a tswakuweng le letsoku. Moetlo ona o phethwa e le letshwao leo Ramohlankana a tla bona ka lona ha leqosa le fihla hore diitaba tsa hae di amohelehile lelapeng la bo morwetsana.
Mabele

**Mabele** ke sejo se tswang mobung, a jalwa pele ebe a a hlaolelwa hore a hole hantle. Ha a se a bopile a entse dihlooho, dinonyana di qala ho a hlokomela , di a a ja, molemi o etsa **kalana** masimong hore a hlwelle hodima yona ha tshosa dinonyana e le hore di seka tsa qeta mabele. Ha a oma Molemi o a a kotula ebe a tla polwa a silwe batho ba kgone ho a ja . Batho ba etsa **bohobe** , **seqhaqhabola** le jwala le ona ka boona ba pheha dikgobe tse monate, jwale bana ba tla hola ka motoho, dikgobe.,
Mojisola

Mojisola ke ngwana wa boraro lapeng la bana ba tsheletseg o hlahetse seterekeng sa Thabo Mofutsanyane a hlahela motsaneng wa Katlehong. Mojisola ke motho ya ratang ho dula a thotse, ke ,otho ya ratang kgotso, kopano le kutlwano.

## O ana Tau
Mojisola ke motaung wa molete, wa ha mmadifalane wa tshola nku e folle mokekeng, e senna e folla dikalaneng, bakone ba senne bae supa supa ka menwanyana ba tla tsoha ba eja hosasa e fodile.

### ke motho wa mofuta o jwang
Mojisola ke motho ya thotseng haholo

Ha a kgone ho ntsha maikutlo a hae, okwalla maikutlo ka sefubeng.

Ha ngata oi phumana a hatellwa ka lebaka la hoba ha a rate ho bua

Ke motho ya ratang kgotso le hae ka ba teng yena asa thaba. 

#### [https://www.theweekly.co.za/wp-content/uploads/2015/06/Matjhabeng-Heritage.pdf Thapelo ya Basotho]

Reference
Tebogo Malaka

**Tebogo Malaka** ke moetsi oa lekala la sechaba la Afrika Boroa ea ileng a sebeletsa e le Motsamaisi ea ka Sehloohong (CEO) le Molulasetulo oa Boto ea Independent Development Trust (IDT), setheo sa naha sa schedule-2 se ikarabellang bakeng sa merero ea meralo ea motheo ea sechaba Afrika Boroa.  Malaka o ile a emisoa mosebetsing ka mor'a liqoso tsa bobolu ba lithendara IDT. 

## Litlhaloso
Liam Jacobs

**Liam Chad Jacobs** (ya hlahileng 3 Hlakubele 2001  ) ke radipolotiki wa Afrika Borwa ebile e le Setho sa mehleng sa Paramente (MP) bakeng sa Democratic Alliance (DA). E ne e le moetapele wa Democratic Alliance Students Organisation (DASO) ho tloha ka Mphalane 2022 ho fihlela ha a itokolla ho Patriotic Alliance ka Phuptjane 2025. O kgethilwe Sebokeng sa Naha sa Afrika Borwa bakeng sa Gauteng dikgethong tse akaretsang tsa Afrika Borwa tsa 2024.

## Bophelo ba bonyaneng
Jacobs o hlahetse Kimberley Kapa Leboya .  Jacobs o na le lengolo la honours la Filosofi, Dipolotiki, le Economics ho tsoa Univesithing ya Pretoria . 

## Mosebetsi
Jacobs e ne e le Moetapele wa Mokgatlo wa Baithuti wa DA.  Dikgethong tse akaretsang tsa Afrika Borwa tsa 2024, o ne a le boemong ba bo 60 lenaneng la mokga wa naha.  Nakong eo e neng e le Mopalamente wa DA, o ile a sebeletsa Komiting ya Potefolio ya Dipapadi, Bonono le Botjhaba. 

Jacobs ke motshehetsi ya matla wa Iseraele, mme ke mmuelli wa mokgatlo wa ho latola tseko ya hore Israel ke mmuso wa kgethollo. 

Ka Phuptjane 2025, Jacobs o phatlaladitse hore o tlohela DA, mme o kenela Patriotic Alliance . Tswelo-pele ena e ile ya tla leha mopresidente wa Jacobs le PA le Letona la Dipapadi, Bonono le Setso, Gayton Mackenzie, ba qabana nakong Ya seboka sa komiti pejana bekeng eo. 

Ka Phupu 2025, mopresidente wa Patriotic Alliance Gayton McKenzie o ile a senola Jacobs jwalo ka lekhanselara la Toropo ya Johannesburg. Sena se ne se latela ho itokolla ha Setho sa Komiti ya Ratoropo (MMC) haufinyane tjena bakeng sa Dipalangwang, Kenny Kunene ka mora hore a fumanwe ntlong ya e mong wa babelaellwa ba tshwerweng nyeweng ya polao ya DJ Sumbody.  

## Mehlodi

## Dihokelo tsa kantle

* Tlaleho Ya bophelo ba Seboka sa Naha

## Bona hape

* Lenane la ditho tsa Seboka sa Naha tsa Paramente ya bo28 ya Afrika Borwa
Batho ba Kholokoe

Setjhabana sa **Bakgolokwe** ke setjhabana se buang puwana ya e nngwe ya dipuo tsa Bathobatsho tsa  Afrika Borwa. Ba tswa molokong wa **Bahurutse** , mme baholoholo ba bona ba kgephoha ho Mokgatla, mothehi wa moloko wa **Bakgatla**. 

Setjhabana sa **Bakgolokwe** se bolela hore se tswa molokong oa Bahurutse, o bileng teng ka morao ho lefu la setloholo sa moloko wa bone sa Morolong, Malope wa Masilo ngwahakgolong wa leshome le metso e mene (14) wa dilemo. Mathata a boetapele a bakilweng ke lefu la **Malope** a ile ho lebisa ho thehweng ha merabe ea Bahurutshe le **Bakwena** ha moloko o arohana pakeng tsa moradi wa ntlo e kgolo le mora e leng Kwena wa ntlo ya bobeli. Karohano e ileng ya etsa ho be teng balatedi ba Mohurutshe ba bitswang Bahurutshe le balateli ba Kwena e leng Bakwena. Bana ke bana ba Malope, mora wa Masilo wa Melore wa Mhete. Malope ya eba mojalefa la morabe ona ho tloha ho ntat'ae, Masilo, e le tjhaba sa Baphofung se anang Phofu ho kgetholla pakeng tsa bana ba hae e le Mohurutshe le Kwena ka mora lefu la hae. Ha ba arohana ha morao, ba bang ba Bahurutshe ba ile ba kgetha ho ana Tshwene e le seboko sa setjha ha ba bang ba sala ba ana Phofu, yaba **Bakwena** ba lahla Phofu mme ba ana Kwena.
Jonathan Ball Publishers

**Jonathan Ball Publishers** ke ntlo ya phatlalatso ya Afrika Borwa e thehilweng ka selemo sa 1976 ke Jonathan Ball.  E tsebahala ka ho phatlalatsa le ho aba dibuka tsa boleng bo hodimo tse sa tsejweng, ho kenyeletswa mesebetsi e mabapi le Dipolotiki tsa Afrika Borwa, nalane,le ditaba tsa morao-rao, hammoho le ditlotla tse kgethilweng tsa dipale . Khamphani e boetse e sebetsa e le mofani wa thepa ya lehae bakeng sa dikgatiso tse mmalwa tse kgolo tsa matjhabeng, e tlisa dibuka tse rekiswang haholo lefatsheng ka bophara mmarakeng wa Afrika Borwa. Jonathan Ball Publishers e sebetsa le bangodi le bahlalosi ba hlaheletseng ka ho fetisisa naheng eo, mme lethathamo la yona le kenyelletsa mesebetsi ya dipatlisiso e mahlonoko le dibuka tse tummeng. Ofisi ya hlooho e Johannesburg, ka tshebetso e eketsehileng Cape Town.

## Mehlodi
Bobby Motaung

**Bonby Motaung** (ya hlahileng 10 Phupu 1970) ke rakgwebo wa Afrika Borwa, molaodi wa bolo le molaodi wa dipapadi, ya tsebahalang haholo ka karolo ya hae ya nako e telele e le molaodi wa sehlopha sa bolo ya maoto sa Premier Soccer League Kaizer Chiefs .  Ke mora wa mothehi wa sehlopha sa Kaizer Chiefs Kaizer Motaung . E bile motho ya ka sehloohong tsamaisong, khirong le tataisong ya leano la sehlopha sa ntate wa hae ho tloha ka bo-1990. 

## Mehlodi
Thuso Phala

**Thuso Phala** (ya hlahileng 27 May 1986) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se seng se phomotse ho bapala. Ke eena ya qapileng metjeko wa Thuso Phala dance e ileng wa tuma ho barati le dibapadi tsa bolo ya Afrika Borwa ka kakaretso,kamora ho hlaba ntlha.

Phala o ile a hlahiswa lenaneong la BBC ka 2004 le bitswang 'Football and Freedom' le neng le latela ditsela tsa batho ba babedi ba dilemo di 13 ba Afrika Borwa ba neng ba ikemiseditse ho ba dibapali tsa bolo ya maoto.

## Mosebetsi wa matjhaba
Ho tloha ha a qala ho bapala sehlopha sa bolo ya maoto sa naha ya Aforika Borwa ka 2010, Phala o hlahile ka bobedi Phehisanong ya Dinaha tsa Aforika  ka selemo sa 2013 le 2015 . O hlabile ntlha ya sehlopha sa Bafana Bafana tlhodisanong ya 2015 ha ne ba hlolwa ka dintlha tse 3-1 ke sehlopha sa Algeria . 

### Dintlha tsa matjhaba

## Mehlodi
Nomlayo Mabhena-Mlilo

**Nomlayo** Mabhena-Mlilo ke Motsamaisi tshebetsong ya  rona ya Tharollo ya dikgohlano. O tsepamisitse maikutlo ditabeng tsa kgwebo ka ho lebisa tlhokomelo e kgethehileng ditabeng tse amanang le thepa le thepa ya ditjhelete bakeng sa mekgatlo e meholo ya ditjhelete. O boetse o tsepamisitse maikutlo hodima tseko ya ditjhelete tsa projeke bakeng sa Dikgwebo tsa Mmuso, mme o na le boiphihlelo dinyeweng tsa petroleum franchising.

## Bophelo ba pele
O hlahetse Olievenhoutbosch, lekeisheneng la Centurion, ka Borwa ho Pretoria ho la Gauteng, Nomlayo o  entse  mosebetsi o atlehileng, ho fihlela jwale, o itshetlehileng ka kananelo e matla ya toka le tekano. Maikemisetso a hae ke ho sebedisa mosebetsi wa hae ho phetha karolo e matla ho fetoleng maikutlo a mabapi le  ditsela tsa basadi ba batsho indastering.

## Tsa mosebetsi
O qadile mosebetsi wa hae  le Cliffe Dekker Hofmeyr e le Nkgetheng wa Mmuelli ka 2017 Mme o fumane boiphihlelo mabapi le Tharollo ya Dikgang, Khiro mmoho le mekgwa ya Meaho le Phalliso. Nomlayo o kgethilwe jwalo ka Motlatsi ka 2019 mme a phahamisetswa ho Senior Associate ka 2022. Nomlayo o khethilwe ho ba Motsamaisi ka 2024.

## Thuto
Nomlayo  Mabhena-Mlilo  o qetile sekolo ka selemo sa 2012 mme ona kena kolejeng e bitswang Blue Hills College.O ile a fumana  mangolo a hae a boqwetha(LLB) ho tswa univesithing ya Pretoria .

## Mehlodi
Kgotso Nkgatho

**Khotso Nkgatho** (o hlahile ka selemo sa 1953) ke sebapadi sa ditshwantshiso sa Aforika Borwa ke sengodi, mongodi, mohlahisi le motsamaisi ya  tummeng ka karolo ya hae ho Mopheme

## Early life

Khotso Nkgatho o hlahetse  Mmamahabane, Ventersburg, Free State ka 1953. O holetse lelapeng la matitjhere, mme o ile a qala ho rata dibuka a sa le monyenyane. Ka 1969 ha a ntse a ithuta ho fumana lengolo la hae la  botitjhere Kolejeng ya Kwetliso ya Matichere ya Tshiya, QwaQwa, o ile a utlwa ka ditlhahlobo tsa *Mopheme*, e leng lenaneo la dihlooho tsa Sesotho TV la dihlooho tse 19, le ileng la tiisa botumo ba hae e le sebapali se setle ka ho fetisisa se buang Sesotho thelevisheneng ya lehae mme ya ba mohlodi ho  The Star Tonight Awards sehlopheng sa Best Actor dilemong tsa bo-1990. 

## Mosebetsi wa ditshwantshiso le  seya-le-moya

Khotso  e bile mosuwe ha a le  dilemo tse  24  Heilbron, toropo e nyenyane ya temo e Free State, o ile a ngola letoto la hae la pele la dihlooho tsa seya-le-moya ka 1977. E ile ya phatlalatswa ho Radio Sesotho (Lesedi FM) mme ya hapa moputso wa pele wa R200 nakong ya tlhodisano ya radio drama. O phatlaladitse dibuka tse kang 'Ke etse Jwang'?  (Terama), e ileng ya hapa moputso wa pele ditlhodisong tsa Shutter & Shooter Drama dilemong tsa bo-90, hammoho le 'Dinyane La Tshepe Sebalamakguloo,' e ileng ya fumana moputso wa bobedi tlhodisanong ya Dipale tse Kgutshwane tsa Van Schaik,  dilemong tsa bo-90 . 

## Mehlodi
Kurdistan (Naha)

**Kurdistan** kapa **Greater Kurdistan**, ke sebaka se sa hlalosoang ka botlalo sa geo-cultural Asia Bophirimela moo Ma-Kurd a etsang bongata bo boholo ba baahi le moo setso sa Ma-Kurd, lipuo, le boitsebahatso ba naha li 'nileng tsa thehoa historing.

## Litemoso
Israel Matseke Zulu

**Israel Sipho Makoe Matseke-Zulu** (eo pele a neng a tsejwa ka lebitso la **Israel Makoe** ), ke setshwantshisi, seroki le setantshi sa Afrika Borwa ea tsebahalang haholo ka karolo ya hae ditshwantshong  tse jwalo ka *iNumber Number* (2013) le letoto la dihlooho tse latelang,  *Four Corners* (2013), *Tsotsi* (2005),  *Hard to Get* (  ya hae ya *Gomora* (Ya tswileng ho yona ka lebaka la maoto a ne a sa sisinyehe)  ho bolela tse seng kae feela.

## Bophelo ba botho
Makoe e kile ya e-ba motshwaruwa, o ile a kwallwa dilemo tse tharo ka lebaka la boshodu ba koloi le ho thuha, a kwalla tjhankaneng ya Johannesburg ho tloha ka 1996 ho fihlela ka. selemo sa 1999  

## Mehlodi
Mmasepala wa Setereke sa Letsemeng

**Letsemeng Municipality** ( Afrikaans   ; Sotho   ; Xhosa   ) ke masepala wa lehae ka hare ho Mmasepala Setereke sa Xhariep, porofenseng ya Foreisetata Afrika Borwa .

## Dibaka tse ka sehloohong
Palo ya batho ya 2001 e arotse mmasepala ka dibaka tse latelang tse kgolo : 

## Dipolotiki
Lekgotla la masepala le na le ditho tse leshome le metso e meraro tse kgethilweng ka boemedi bo lekanyang ba ditho tse tswakaneng . Makhanselera a supileng a kgethwa ka dikgetho tsa pele-pele dibatoweng tse supileng, ha tse tsheletseng tse setseng di kgethwa lethathamong la mekha e le hore palo eohle ea baemeli ba mekha e lekanngwe le palo ya dikgetho  tse fumanweng. Dikhethong tsa 2021 tsa mmasepala tsa Afrika Borwa, African National Congress (ANC) e hapile boholo ba ditulo tse robong lekgotleng.

Tafole e latelang e bontsha diphetho tsa likgetho tsa 2021. 

## Bobolu le Manyofonyofo
Ka Phato 2025, Komiti ya Phethahatso ya mokga wa ANC e ile ya etsa qeto ya ho leleka baetapele bohle ba yona ho bomasepala ba lehae ba sa sebetseng hantle ho rarolla mathata a puso, bobodu, le mathata a phano ya ditshebeletso pele ho dikhgtho tsa lehae tsa 2026. Letsemeng e ne e le e mong oa bomasepala ba ileng ba angoa kamora lilemo tsa tshebediso e mpe ya ditjhelete le ditshenyehelo tse sa tsitsang. 

## Mehlodi
Judy Dlamini

**Judy** Dlamini (o hlahile ka la 10 Phupu 1959) ke mmakgwebo  hape ke  mongodi wa Aforika Borwa e leng Chancellor wa Univesithi ya Witwatersrand le modulasetulo wa Mbekani Group. O sebelitse e le modulasetulo wa boto ya Aspen Pharmacare Holdings ho tloha ka Pudungwana 2007 ho fihlela ka Tshitwe 2015 ha a ntse a sebeletsa e le motsamaisi ya sa sebetseng ho tloha ka Phupu 2005 ho fihlela ka Pudungwana 2015.Ka 2020 buka  ya  Forbes e mo boletse  e le e  mong wa basadi ba Aforika ba 50 ba matla ka ho fetisisa. Ka 2022, o ile a bolelwa ke Forbes e le e mong wa basadi ba fetang 50 ba etellang pele Europe, Middle East le Afrika.

## Dibuka le tse patlaladitsweng

* Hola O be Moholo: DITLHAKISO TSE BOHLOKWA TSA AFORIKA
* Ho lekana empa ho fapane: Dipale tsa Bophelo tsa Baetapele ba Basadi: Ho hlola Peiso, Bong le Sehlopha sa Setjhaba
* Pale e  nngwe , Puisano ya Fireside le Ba Finyelletseng ba Afrika
* Ba lekanang Empa ba fapaneng: Dipale tsa Bophelo ba Moeta-pele wa Basadi, Ho Hlola Mofuta, Bong le Sehlopha sa Sechaba

## Mehlodi
Leomile Motsetsela

**Leomile Motsetsela** (ya hlahileng 1993) ke sebini se hlahetseng Lesotho . O ngola le ho qapa Afro-fusion le mmino wa urban African soul, o o kopanya le jazz le dithothokiso, eo a e bitsang "evangedi e ntjha".   Mofuta wa hae wa dipale tsa mmino o hlahloba boitshwaro ba Maafrika, ho tloswa ha bokoloni, botshehadi le ho ithata.

Motsetsela o tswa Maseru, Lesotho mme o ithutetse filimi Johannesburg, Afrika Borwa . 

## Bophelo ba pele le mosebetsi
Leomile o hlahetse Thetsane West Maseru mme o qadile ho ngola mmino a le dilemo di 9. E ne e le setho sa sehlopha sa dithokisi Maseru.  Mosebetsi wa hae wa mmino o thehilwe moetlong wa ho pheta dipale wa Maafrika. Hangata o kopanya dipale tsa Sesotho, moaparo wa setso le dithoko tsa mantswe a buang ditshwantshisong tsa hae. Leomile o hlalosa mofuta wa hae wa mmino e le "evangeli e ntjha", mme mantswe a yona a ipapisitse le ho itlhahloba, lerato, boitshwaro ba Moafrika le matlafatso. O kile a bolella *Sunday Times* hore o nka mmino wa hae e le "setshwatsho" le ho pheta dipale.  Ka 2016, Leomile o ile a lokolla albamo ya hae ya pele e bitswang *Pula Molomo* . Alebamo ena e nang le dipina tse 13 e hlahisitswe hammoho ke Leomile mme e na le dibini tse kang Ntate Thabang Noosi, Kenridge Rambau, le Zelizwe Mthembu . Alebamo ena e kopantse mantswe a Senyesemane le Sesotho, mme e kgethilwe ho ba *Album of the Year* le *e Ntjha e Tswang Pele* Dikgaung tsa Lesotho tsa Ultimate FM Music Awards . 

Haesale a bapala meketeng e fapaneng, ho kenyeletsoa Standard Bank Joy of Jazz, Jammin 'N Ting in Ficksburg, National Arts Festival Makhanda, Standard Bank Joy of Jazz, Basha Uhuru le Macufe, ho hahlaula le ho arolelana sethala le Tsepo Tshola Moketeng oa MTN Bushfire o Eswatini, South African State Theatre le Tresasor wa Afrika Borwa, Soweto Theatre ya Afrika Borwa le Tresa. Sun-El Musician, Urban Village, le Maleh . Ka 2017, o ile a thakgola 'Leomile Project SADC Universities Tour', a bapala Lesotho, Afrika Borwa le Botswana .  

Leomile o hlahile filiming ya *The Leading Lady* e le setshwatshwi le papading e bitswang *Mantsopa*, mmoho le Florence Masebe le Tseko Monaheng e tsamaiswang ke Dr. Jerry Mofokeng .  

## Discography

* *Pula Molomo, 2016*
* *Ke Naleli EP, 2023*
* *Nevermind EP, 2024*

## Mehlodi
Mme

**Mme** ke motswadi wa ngwana, wa mosadi. Mosadi a ka nkwa e le mme ka lebaka la ho beleha, ka ho hodisa ngwana eo e ka bang ngwana wa hae ya mo tswetseng kapa e ka nnang yaba ha se ya mo tswetseng, kapa ka ho fana ka lehe la hae bakeng la ho ikatisa tabeng ya *[[:en:Surrogacy|gestational surrogacy]]*.

## Mefuta ya bomme

### Mme ka ho tswala
Ho ba mme ya tswetseng ho batho, jwaloka diphoofolo tse ding tse anyesang, ho etsahala ha mosadi ya immeng a emola lehe le behileng peo. Mosadi a ka ima ka ho etsa thobalano ka mora hore a ntshe mahe. Ho banana ba fepilweng hantle, *[[:en:Menarche|menarche]]* (nako ya pele ya ho ya matsatsing) hangata e etsahala dilemong tse 12 kapa 13.

### Mme ya sa tswalang
Hangata *mme* e ntse e le mosadi e mong ntle le mosadi ya tswetseng, haholoholo haeba a phetha karolo ya bohlokwa ya ho hodisa ngwana. Hangata ke mme ya kopileng ngwana ka molao kapa mme wa bobedi (moratuwa wa ntate wa ngwana ya sa amaneng le yena ka tlhaho). Lentswe lena "othermother" kapa "mme e mong" le ntse le sebediswa maemong a mang bakeng la basadi ba hlokomelang bana bao e seng ba bona ka tlhaho  mme wa tlhaho wa ngwana kapa bana a ntse a le teng.

### Mme ya imang bakeng la mosadi e mong
Mme ya imang bakeng la mosali e mong ke mosadi ya imang ngwana ya tswang leheng la mosadi e mong molemong wa banyalani ba sa kgoneng ho tswala bana. Kahoo mme ya imang bakeng la mosali e mong o ima a be a tswale ngwana eo e seng wa hae wa tlhaho. Ho ba mme ya imang bakeng la mosali e mong e ile ya ba ntho e kgonehang ka lebaka la tswellopele ya thekenoloji, e kang ho *[[:en:In_vitro_fertilisation|in vitro fertilization]]*.

## Mehlodi
Dikeledi "DK" Letsiri

**Dikeledi "DK" Letsiri** (ya hlahileng ka di 4 Pherekgong ) ke sebuhudi ebile  hape ke mohlahisi wa lenaneo la tsa dipapadi ho Lesedi FM. Ke e mong wa bahlahisi ba lekgotla la Afrika Borwa (SABC) ebile ke sebuhudi se sebetsang e le *"voice-over artist"*, hape e le mofetoledi wa puo ya Sesotho ho ya ho Senyesemane jwalo-jwalo pakeng tsa dipuo tsena di le pedi.   Dikeledi Letsiri  o tswalletswe porofensing ya Freistata, motseng wa  Maokeng Kroonstad.    

## Kakaretso ya mosebetsi seyalemoyeng
Letsiri o na le dilemo tse mashome a robedi a sebetsa indastering ya kgaso. Ka selemo sa 2000 ho fihlela ka selemo sa 2004 o ne a sebeletsa VUTFM le sebuhudi sa dipapadi. Ho tloha ka selemo sa 2004 ho ya ho 2005 e ne e le sebuhudi sa lenaneo la dipapadi etswe hape ke mmadi ditaba tsa dipapadi hora le hora seteisheneng sa seyalemoya sa Kaya FM .Moraonyana ho moo o ile eba karolo ya seteishene sa radio sa Lesedi FM. Moo teng e ne ele sebuhudi sa tsa dipapadi lenaneong la "Bua le yona Mokganni" e leng  lenaneo la motsheare le neng le haswa ke Thuso Motaung hammoho le  lenaneo la batjha la "Re a kubeletsa" le neng le haswa ke Twasa le Ba2cada. 

### Mosebetsi wa televesheneng
Letsiri televesheneng o sebeletsa SABC Sports.  ke mohasi wa  bolo ya maoto ya basadi, dipapadi tsa ho sesa, tsa mabelo, jwalo ka lebelo la Comrades  ka puo ya Sesotho.Dikanaleng tsohle tsa SABC Sports lentswe la hae le ye le hlahelle.  

## Ho ananelwa le dikgau
Ka selemo sa 2013, Letsiri o ile a fumana kgau ya  GSPORT ya *"Woman in media award"*.   Ka 2016 o ile ya eba mothonngwa wa kgau ya GSPORT ya *"Woman in media, radio and television"*

Letsiri ke mohasi wa dipapadi a hasang dipapadi tse fapaneng ka puo ya Sesotho. O na le dilemo tse fetang mashome a mahlano a sebetsa kgasong mme ke e mong wa basadi ba ka hara indasteri eo hangata e tsamaiswang ke banna.

## Mehlodi
Asithandile Zozo

**Asithandile Zozo** (ya hlahileng 2001- 17 Phato 2020) e ne e le lehlatsipa la tlhekefetso ya bong  Afrika Borwa.  O ile a bolawa ke mohlankana wa hae wa mehleng, Viwe Rulumeni, ka mora hore a kgaotse kamano ya bona. 

## Bophelo ba bonyaneng
Asithandile Zozo o hlahetse Dutywa, profenseng ya Kapa Botjhabela Afrika Borwa . E ne e le ngwana wa Mlungisi Zozo, mosuwe-hlooho wa sekolo sa Zwelidumile High School sona seo. Ka nako ya polao ya hae, Zozo e ne e le moithuti wa Bachelor of Science Univesithing ya Witwatersrand, Johannesburg, Gauteng . 

## Polao
Viwe Rulumeni o dumetse ho kgama le ho hlaba Zozo ho isa lefung.  Ho ile ha tlalehwa hore o entse ketso ena e nyarosang ka pela batho ba mmalwa ho kenyeletswa le banababo Zozo, ka la 17 Phato 2020 Butterworth, Eastern Cape .  Sena e bile ka mora hore Zozo a khaotse kamano ea bona 'me a iphapanyetse mehala ya hae le boiteko ba ho bua le yena.  Ka mor'a ho mo hlaba, Rulumeni o ile a nwa tjhefo hore a ipolaye, empa a hlaphohelwa sepetlele sa moo.  Ka la 02 Phuptjane 2021, Lekhotla la Setereke la Butterworth le ile la fumana Rulumeni a le molato oa polao mme la mo ahlolela dilemo tse 20 teronkong.    

## Bona hape

* Karabo Mokoena

## Mehlodi