Basadi ba ikemetseng

“**Basadi** ba ikemetseng” ha e bolele tjhelete feela: e kopanya bokgoni ba ho iphetola, boikemisetso, le maemo a tshehetso a dumellang basadi ho fetolela bokgoni ba bona ho dikgetho tsa nnete. Afrika Borwa, maikutlo ana a lekwa kgahlanong le ho se lekane mosebetsi: ho kenella ha basadi mosebetsing le phihlello ya maemo a boetapele ho ntse ho baleha ho feta banna, mme phapang ya meputso e ntse e le ho sa tsotellehe nyollo ya meputso. Dintlha tsa naha tsa morao tjena di bontsha hore ka kotara ya bobedi ya selemo sa 2025, ke 6.8% feela ya basadi ba leng maemong a boetapele (ha banna e le 10.7%), ho bontshang hore boikemisetso ba motho ka mong bo hloka ho tsamaisana le diphetoho tsa mekgatlo hore bo fetohe boikemelo.

## Ditsela tsa boikemelo
Diphuputso le ditlaleho tsa maano di bontsha dintho tse tharo tse matlafatsang boikemelo ba basadi ka mehla Afrika Borwa: (1) bokgoni le thuto—haholoholo bokgoni ba dijithale; (2) phihlello ya dimmaraka, ditjhelete, le tikoloho e tshehetsang boqapi; le (3) mekgwa e akaretsang ya mosebetsing e bulelang basadi menyetla ya ho kena maemong a phahameng. Thlahlobo ya Statistics South Africa ya 2024–2025 ha mmoho le tlhahlobo ya Commission for Gender Equality di bontsha hore ha dintlha tsena di sebetsa mmoho, diperesente tsa basadi ba fumanang mosebetsing, moputso le boemedi boetapeleng, di a eketseha—tseo ka sebele di atolosa boikemelo le dikgetho tsa bophelo.

## Mehlala ya boikemelo ba moruo le kgwebo
Bathehi ba Afrika Borwa ba bontsha mekgwa ena ka mesebetsi. Dr. Aisha Pandor ke e mong wa bathehi ba SweepSouth, e leng mokgatlo o ntseng o hola ka potlako wa ditshebeletso tsa malapa mme ya ba e mong wa baetapele (CEO) ba basadi ba batsho lefapheng la thekenoloji Afrika Borwa—mohlala wa ho kopanya thuto e phahameng le boqapi bo tsamaiswang ke mmaraka. Mmakgwebo wa thekenoloji, Rapelang Rabana, o thehile Rekindle Learning ka mora ho ba mothehimmoho wa Yeigo, a fetolang bokgoni ba thekenoloji ho dihlahiswa tse atolosang phihlello ya thuto le bokgoni ba mosebetsing. Setsebi sa difofane, Sibongile Sambo, o ile a theha SRS Aviation, khampani ya difofane ya pele e ruilweng ke mosadi ya motsho Afrika Borwa, a phunyelletsa lekaleng le nang le tjhelete e ngata ebile le buswa ke banna. Mohlala ka mong o bontsha hore boikemelo bo hloka bokgoni ba motho ka mong le tikoloho e nang le tshehetso (batsetedi, bareki, balaodi) e dumellang boikemelo bo tshwarellang.

## Ditselana tse kopanetsweng le tshusumetso ya setjhaba
Ho feta katleho ya notho ka mong, ditselana tse thehilweng lapeng di thusa basadi ba dikete ho latela boikemelo. GirlCode, e etelletsweng pele ke Zandile Mkwanazi, e tsamaisa dithupelo tsa *coding*, diketsahalo tsa *hackathon*, le ditselana tsa mesebetsi naheng ka bophara; ditlaleho tsa yona tsa tshusumetso le dikgau tsa morao tjena di bontsha katoloso le kamohelo, di bontsha ka moo thuto ya dijithale boemong ba setjhaba e fetohang ho ba mesebetsi, tjhelete le menyetla ya boetapele. Mehato e jwalo, ha mmoho le tlhokomelo ya maano ho phapang ya meputso le boemedi ba boetapele, ho etsa thuto ya setjhaba e dumellang hore “basadi ba ikemetseng” ba eketsehe, e se be dipale tse ikgethang feela empa e be tlwaelo.

## Mehlodi