Boitemoho

**Temoho** ke boemo kapa boleng ba tlhokomeliso kapa ho tseba ntho e ka ntle kapa ntho e ka hare ho uena.    E 'nile ea hlalosoa ka litsela tse fapaneng ho latela sentience , temoho e, qualia , subjectivity , le bokhoni ba ho fumana kapa ho ikutloa , falimehe , ho ba le boikutlo ba ho selfhood kapa moea , taba ea hore ho na le ntho e' ngoe "hore e tšoana le" ho "na le" kapa "e be" eona, le tsamaiso ea tsamaiso ea kelello .   Ho sa tsotellehe bothata ba tlhaloso, bo-rafilosofi ba bangata ba lumela hore ho na le boitsebiso bo ka sehloohong ba tlhahiso-pele ea hore na ke eng e tsebang hore na ke eng.   Joalokaha Max Velmans le Susan Schneider ba ile ba ngolla *Blackwell Companion ho Consciousness* : "Ntho leha e le efe eo re e tsebang ka nako e itseng e etsa karolo ea boikutlo ba rona, e leng se etsang hore re be le phihlelo ea boiphihlelo ka nako e le 'ngoe e tloaelehileng le e sa tsejoeng ka ho fetisisa bophelong ba rona." 

Bo-rafilosofi ba Bophirimela , ho tloha mehleng ea Descartes le Locke , ba 'nile ba thatafalloa ho utloisisa sebōpeho sa tsebo le ho tseba lintho tsa bohlokoa tsa bona.  Litaba tsa ho ameha ka filosofi ea kutloisiso li kenyelletsa hore na taba eo e lumellana haholo; ho sa tsotellehe hore na tsebo e ka hlalosoa ka tsela e ikemetseng ; ho sa tsotellehe hore na ha e le motho ea nang le tsebo e teng le hore na e ka etsoa joang; kamoo tsebo e amanang kateng le puo ; hore na kelo-hloko ka ba tla a utloisisa ka tsela e ha a hloke e dualistic phapang pakeng tsa e re kelellong le 'meleng kapa thepa; le hore na ho ka 'na ha e-ba bonolo ho sebelisa mechine ea k'homphieutha e kang lik'homphieutha kapa liroboto ho tseba, taba e ithutoang tšimong ea bohlale ba maiketsetso . 

Ka lebaka la liphetoho tsa thekenoloji lilemong tse mashome a seng makae tse fetileng, tsebo e fetohile sehlooho se seholo sa lipatlisiso tse sa tšoaneng tsa saense tse nang le tsebo , tse nang le menehelo e kholo ho tsoa litsing tse kang tsa psychology , anthropology,   neuropsychology le neuroscience .  Sepheo se ka sehloohong ke ho utloisisa hore na se bolela'ng ka baeloji le kelellong bakeng sa tlhahisoleseding e lokelang ho ba teng molelong-ke hore, ho khetholla li-neural le tsa kelello tse amanang le tsebo.  Boholo ba lithuto tsa liteko li hlahloba tsebo ho batho ka ho botsa bafo ba tlaleho ea liphihlelo tsa bona (mohlala, "mpolelle haeba u hlokomela letho ha ke etsa sena").  Litaba tsa thahasello li kenyeletsa lintho tse kang ho lemoha maikutlo , ho hlokomoloha boitsebiso , ho latola ho holofala , le linaha tse fetotsoeng tsa tsebo e hlahisoang ke joala le lithethefatsi tse ling, kapa mekhoa ea moea kapa ea ho thuisa. 

Ka moriana , ka ilibana e lekanyetswa go ya ka ka ho boloka tsoheloa ba mokuli le karabelo, 'me e ka bonoa ka continuum ea linaha ho tloha falimeha feletseng le kutloisiso, ka disorientation, delirium , tahlehelo ea puisano e nang le morero,' me qetellong ho lahleheloa ke mokhatlo oa ka lebaka la bohloko susumetsa ba bang .   Litaba tsa ho ameha ka tsela e sebetsang li kenyelletsa hore na boteng ba tsebo bo ka hlahlojoa joang ho batho ba kulang haholo, ba sa tloaelehang, kapa ba sa tsitsitseng, le kamoo ba lokelang ho sebetsana le maemo ao ho bonahalang ho sa sebetseng kapa ho senyeha.   Tekanyo ea tsebo e lekantsoe ka litekanyetso tse bontšang boitšoaro bo tloaelehileng tse kang Glasgow Coma Scale . 

Tšimoloho ea khopolo ea morao-rao ea maikutlo e atisa ho bonoa ke lintlha tsa John Locke e *buang ka ho utloisisa batho* , tse hatisitsoeng ka 1690.   Locke o hlalositse "tsebo ea se fetang ka kelellong ea motho".   Moqoqo hae susumetsa maikutlo a lekholo la bo18 la la lilemo ea kelo-hloko, 'me tlhaloso ea hae hlaha Samuele Johnson ' s ketekile *Dictionary* (1755).   "Tsebo" (Sefora: *letsoalo* ) le boetse le hlalosoa ka 1753 moqolo oa Diderot le d'Alembert's Encyclopédie , e le "maikutlo kapa maikutlo a hare ao re nang le 'ona ho seo re se etsang."  

Litlhaloso tse ngata li kenyeletsa tsebo, empa tse ling li kenyeletsa maemo a tloaelehileng a ho ba teng. 

## Filosofi ea kelello
Filosofi ea kelello e entse hore ho be le maemo a mangata mabapi le tsebo.  *Routledge Encyclopedia of Philosophy* ka 1998 e hlakisa tsebo e latelang:  Ka tlhaloso e kholo ea ho *lemoha* , Stuart Sutherland o behile mohlala oa mathata a mang a ho utloisisa ka botlalo litlhaloso tsohle tsa eona tse nang le moelelo ha a kena ho ea ka phetolelo ea 1989 ea *Macmillan Dictionary ea Psychology* : 

**Boitemoho -**  Ke boemo ba ho ba le mehopolo le maikutlo; boitsebo. Lereo lena ha ho kgonahale ho le hlalosa ka ho phethahala ntle le maemong a sa hlaloseheng hantle ka bohlale ntle le ho utwlisisa hantle hore na boitemoho bo bolelang. Batho ba bangata ba wela sefing sa ho lekanya boitemoho le boitemohelo/boitsebo ba motho ka mong - ho itemoha hakaalo ha ho bolele fela ho tseba lefatshe kantle. Boitemoho ke sehlooho se kgahlang empa karolo ya boithuto e sa utwlisiseheng habonolo: ha ho kgonehe ho hlakisa ka ho toba hore ke eng, e etsang le hore hobaneng e fetohile ho ya ka dinako. Ha ho na ditaba tse ngata tsa bohlokwa tse ngotsweng ka taba ena.

Bangoli ba bangata ba filosofi ea tsebo ba 'nile ba ameha ka ho sireletsa ntlha e itseng ea maikutlo,' me ba hlophise boitsebiso ba bona ka tsela e nepahetseng.  Bakeng sa lipatlisiso, mokhoa o tloaelehileng ke ho latela tsela ea histori ka ho kopanya maemo le bo-rafilosofi ba amanang haholo le bona, mohlala, Descartes, Locke, Kant, joalo-joalo.  Ntho e 'ngoe ke ho hlophisa maemo a filosofi ho latela litaba tsa motheo. 

Phenomenology ke mokhoa oa lipatlisiso o lekang ho hlahloba sebopeho sa tsebo ka bobona, ho behella ka thōko mathata a amanang le kamano ea tlhokomelo ho lefatše la sebele.  Mokhoa ona o ile oa qala ka morero oa rafilosofi Edmund Husserl , 'me hamorao o ile oa hlalosoa ke bo-rafilosofi ba bang le bo-rasaense.   Maikutlo a qalong a Husserl a ile a etsa hore ho be le lipatlisiso tse peli tse fapaneng, filosofi le kelello ea kelello.  Ka filosofi , lintho tse ngata tse entsoeng ka mokhoa o hlollang li 'nile tsa inehela lipotsong tsa motheo tsa metaphysical, tse kang boikutlo ba boikemisetso ( *"ho bua"* ).  Ka kelellofi , ho hlolloa ha ntho e 'ngoe le e' ngoe ho bolela ho leka ho batlisisa tsebo ka mokhoa oa ho kenyelletsa , ho bolelang ho sheba ka kelellong ea motho le ho tlaleha seo motho a se bonang.  Mokhoa ona o ile oa oela lilemong tse mashome a mabeli a lekholo la pele la lilemo ka lebaka la lipelaelo tse tebileng mabapi le ho tšepahala ha oona, empa o nchafalitsoe ho isa tekanyong e itseng, haholo ha e sebelisoa hammoho le mekhoa ea ho hlahloba boko bo sebetsang.