open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Phuthaditjhaba

**Phuthaditjhaba** (eo pele e neng e le **Witsieshoek**), ke toropo profenseng ya Foreistata Afrika Borwa. E sebakeng sa karolo ya dithaba tsa Drakensberg (Maloti ka Sesotho). E na le moedi le profense ya KwaZulu-Natal ka borwa-botjhabela le naha e ikemetseng ya Lesotho ka borwa - bophirima. Toropo ena e ne e le motse-moholo wa *bantustan*, kapa naha ya habo QwaQwa. Ha kgethollo ya merabe e meng e fediswa, toropo eo e ile ya eba karolo ya profense ya Foreistata.

## Tse fitileng

Lehwa le neng le atisa ho ba teng ditlhorong tsa dithaba tsa Drakensberg tse  pota-potileng motse oo, le ile la etsa hore Ma-San a bitse sebaka seo QwaQwa (* (e tshweu ho feta e tshweu) *). Ma Aforikannere  ba ile ba reha toropo eo lebitso la *Witsieshoek* ho hlompha Oetse (eo hape a neng a ngotswe Witsie le Wetsi), hlooho ya Makholokoe ya neng a dula moo ho tloha ka 1839 ho isa ka 1856.  Lebitso Phuthaditjhaba ke lebitso la Sesotho le bolelang sebaka sa ho kopana ha merabe. E fumaneha mabopong a Noka ya Elands.

Ka histori sebaka sena se ne se dula ke merabe ya Bantu ya batho Borwa, e leng Makholokoe, Bataung, Bakoena le Batlokoa.Mmuso wa Orange Free State o ile wa dula moo ka bo-1870 ka mora hore o fihlelwe tumellano ya khotso le baeta-pele ba wona. Ka 1926 mmuso wa Orange Free State o ile wa beha Batlokoa tlasa bolaodi ba Bakoena empa o ile wa fa sehlopha ka seng bolaoli ba sona ba tikoloho ka 1930. Ka 1969 di ile tsa kopanngwa hore e be matla a le mong a sebaka, a ileng a nkelwa sebaka ke lekgotla la molao dilemo tse pedi hamorao. Qwaqwa e ile ya fuwa boipuso ka 1974.

Ka 1974 e ile ya e-ba motse-moholo wa *bantustan* (kapa "ntlo") ya QwaQwa. Ha tsamaiso ya kgethollo ya merabe e meng e fedisa Afrika Borwa ka 1994, e ile ya eba karolo ya profense ya Free State.

Toropo ena ke tsela ya ho kena QwaQwa ya mahaeng. Ho fana ka ditshebeletso sebakeng seo ho thata, naha ke lldithaba mme matlo a dibakeng tse ka thoko ha a fumanehe ditshebeletsong tsa motheo. Ke sebaka se futsanehileng ka ho fetisisa Profeseng ya Free State. Sepetlele sa Mofumahadi Manapo Mopedi Regional se teng mona.

## Dipapadi

Toropo ena ke sebaka sa tswalo sa sehlopha sa bolo se ileng sa bapala ho  Premier Soccer League sa Free State Stars. Le hoja sehlopha sena se sa  fallela Bohlokong Bethlehem, se ntse se bapala dipapadi tsa sona tsa bohlokwa setsing se seholo sa Charles Mopedi. Toropo e na le dihlopha tse ding tse pedi tsa bolo elya maoto tsa ditsebi, e leng Maluti FET College FC le African Warriors FC tse sebelisang lebaleng  la Charles Mopedi e le setsi sa bona sa bodulo. Dihlopha ka bobedi di nka karolo ho (National First Division) eleng ba bapalang boemong bo fatshe pele baya ho tse hodimo, mme Maluti FET College FC e qala ho bapala sehlopheng sena.

## Sheba le tse latelang

* http://census2011.adrianfrith.com/place/472032
* Bofetohelo ba Witzieshoek
* Makwane
* QwaQwa
* Tseki
* Tshiame
* Intabazwe

## Tse pakang
Thuli Madonsela.

'**''Thuli** Nomkhosi** "Thuli" **Madonsela*' (o hlahile ka la 28 Lwetse 1962)   ke mmuwelli wa molao le moprofesa wa molao wa [[Afrika Borwa]], ya tshwereng setulo sa toka ya setjhaba Yunivesithi ya Stellenbosch ho tloha ka Pherekhong 2018. O sebeditse e le Mosireletsi wa Setjhaba wa Afrika Borwa ho tloha ka la 19 Mphalane 2009 ho isa ho mohla la 14 Mphalane 2016. Ka 1996, o ile a thusa ho rala molao-motheo wa ho qetela ya Afrika Borwa phatlaladitsweng ke Mopresidente wa mehleng ya [[Nelson Mandela]].

== Bophelo ba pele le thuto ==

Madonsela o hlahile Johannesburg ka 1962,  moradi wa bahwebi ba sa rerwang wa  Bafana le Nomasonto, mme o heloletse Soweto.   O ile a ya Sekolong se Phahameng sa Evelyn Baring se Nhlangano naheng ya [[Eswatini|Swaziland]], moo lelapa la hae le tswang teng. O ile a fumana lengolo la BA ho Law ho tswa Univesithi ya Swaziland ka 1987, le LLB ho tswa Universithing ya Witwatersrand etsebagalang ka Wits ka 1990. Ka Hlakubele 2015, Madonsela o ile a fuwa lengolo la Doctor of Laws, *LL.D. (Honoris causa) * Univesithi ya Stellenbosch, e latelwang ke lengolo le leng la Doctor of Laws, LL.D. (*honoris causa'') ho tswa Univesithi ya kapa ka June 2015. O boetse o na le dikhato tsa bongaka tsa tlotla ho tswa Rhodes University le Univesithi ya Fort Hare.

## Ditshupiso
Jhené Aiko

**Jhené Aiko Efuru Chilombo**  (ya hlahile ka la 16 Hlakubele 1988) ke sebini sa Amerika sa mmino wa R&B le sebini sa dipina le rap ya tswang Los Angeles, California. Aiko o ile a qala mosebetsi wa hae wa mmino ka 2002, e le sebini se tshehetsang le sebini sa divideo tsa mmino bakeng sa sehlopha sa R&B sa B2K. O ile a saenelwa ke labels ya bona ya rekoto, The Ultimate Group selemong sona seo mme a bapatsa e le "motho" wa setho sa B2K Lil' Fizz ho holisa balateli ba hae, leha ba sa amana. Album ya hae ya pele, e neng e reretswe ho lokollwa ka 2003 ka lebitso la ntho le Epic Records, e ile ya emiswa ka lebaka la hore Aiko a tswele pele ho ntshetsa pele dithuto tsa hae. 

Ka Hlakubele 2011, Aiko o ile a kgutlela mmmino ka ho lokolla projeke ya hae ya pele e felletseng, mixtape e bitswang Sailing Soul (s). Ka Tshitwe selemong seo, o ile a saena konteraka ya ho rekota le moetsi wa rekoto ya No I.D. ARTium Recordings, e leng letshwao la Def Jam Recordings.  Phatlalatso ya hae ya mantlha e ile ya latela kamora moo, ha a ntse a bapala hammoho le Lil Wayne ho Big Sean's 2013 single "Beware", e ileng ya fetoha pina ya hae ya pele ya Top 40 ho Billboard Hot 100 chart. Ka Pudungwane  selemo seo, o ile a lokolla papadi ya hae ya pele e atolositsweng (EP) Sail Out, e ileng ya hlahisa li-single "3:16AM", "Bed Peace" (e nang le Childish Gambino) le "The Worst" - ya morao-rao e amohetse setifikeiti sa platinamo ya makgetlo a mahlano ke Recording Industry Association of America (RIAA).

Aiko o ile a lokolla album ya hae ya pele ya studio, Souled Out (2014) ho fihlela katleho ya dikgothaletso le ya kgwebo.  Dialbamo tsa hae tsa bobedi le tsa boraro, Trip (2017)  le *Chilombo* (2020), di ile tsa kopana le katleho e tswelang pele; ya morao-rao e fihlile sebakeng sa boraro ho Billboard 200 mme ya fumana dikhetho tse tharo tsa Grammy Award, ho kenyeletswa Album ya Selemo.
Musiamo wa Ntwa ya Maburu le Manyesemane

**Musiamo wa Ntwa ya Maburu le Manyesemane ( Anglo-Boer War)** o tsejwang hape e le Musiamo wa ntwa tsa Maburu,Bloemfontein ke musiamo o le mong feela lefatsheng o tsepamisitseng ditaba kapa pokello dintweng tsa Maburu le Manyesemane tsa 1899 ho isa ho 1902.

Musiamo o na le pokello e ikgethang ya bonono, di-diorama le dipontsho empa hape o atametsa moeti ho utlwisisa semelo seo ntwa e etsahetseng ho sona. Seemahale sa sehopotso sa Naha sa Basadi le bana se fumanwa sebakeng sena se emisitsweng ka selemo 1913.

## Nalane ya Musiamo
Ke komiti ya naha ya sehopohotso sa basadi e tlileng ka leano la musiamo, Sepheo ele ho hlokomela leho tshireletsa nalane le pokello ya ntwa ya maburu le manyesemane, Lebaka la sena ke hore setjhaba se ile sa qala ho fana ka dintho tse tswang Ntweng ho Komiti, empa ba ne ba se na moo ba ka dii bolokang kapa ho di bontsha. Frans Soff e ne e le setsebi sa meralo se filweng mosebetsi wa ho rala moaho mme ka la 26 Mmesa 1930 lejwe la motheo la musiamo le ile la bewa ke Senator W.J.C. Brebner le Moruti/Moprofesara/Ngaka J.D. Kestell, moruti wa maburu nakong ya ntwa ya maburu eleng motho eo toropo ya Kestell e rehelletsweng ka yena, O ile a bula mokete ka thapelo.

Ka la 30 Lwetse 1931 musiamo o ile wa bulwa ke tonakholo ya pele ya kopano ya Afrika borwa, Mokgenerale J.B.M. Hertzog. Ka 1934 Musiamo o ile wa fetisetswa ho Mmuso wa Kopanelo mme wa bewa tlasa tsamaiso ya Lekgotla la Bahlokomeli ba Musiamo wa Setjhaba wa Bloemfontein, o laolwang ke Lekgotla la Musiamo wa Ntwa. Ka la 1 Mmesa 1953, Musiamo wa ntwa o ile wa fetoha musiamo o ikemetseng o nang le Lekgotla la ona. Dilemong tse mashome tse latelang musiamo o ile wa atoloswa ka ho eketsa diholo tse ntjha tsa dipontsho, sebaka sa tsamaiso le Oditoriamo.  

## Bona hape

* Seemahale sa Setjhaba sa Basadi
* Sehopotso sa Ntwa ya Anglo-Boer

## Ditlhaloso
Liphetoho tsa 1989

**Diphetoho tsa 1989**, tse tsejwang hape e le **Ho ya ha Bokomonisi**,  e ne e le leqhubu la diphetoho tsa mekgatlo ya demokrasi e ikemetseng e ileng ya fella ka ho ya ha mebuso e mengata ya Marxist-Leninist ho la Bohlabela le dikarolong tse ding tsa lefatsh'e.
John Henry Newman

**John Henry Newman**  (21 February 1801 - 11 Phato1890) e ne e le setsebi sa bolumedi sa Makatholika ya Senyesemane, setsebi sa thuto, rafilosofi, rahistori, sengoli le seroki. &nbsp; O ne a kile a e-ba moprista wa Anglican 'mme ka mor'a ho sokoloha o ile a fetoha mok'hadinale. E ne e le motho ya bohlokwa le ya bakang kgang nalaneng ya bolumedi sa Engelane lekgolong la bo19 la dilemo mme o ne a tsejwa ka naha ka bo-1830s.  O ile a halaletswa e le mohalaledi ya K'hatholike ka 2019. E ne e le setho sa Mokgatlo wa dithuto wa Mohalaledi Philip Neri.

Qalong e ne e le setsebi sa thuto ya evangeli Yunivesithi ya Oxford ebile e le moprista Kereke ya Engelane, Newman o ile a kgahlwa ke moetlo o phahameng wa kereke ya Anglicanism. O ile a fetoha e mong wa baeta-pele ba tummeng ba Oxford Movement, sehlopha se nang le šusumetso le se nang le kgang sa Anglicans se neng se lakatsa ho kgutlisetsa Kereke ya Engelane ditumelo tse ngata tsa K'hatholike le meetlo ya ditumelo pele ho Phetohelo ea Senyesemane. Ka hona, mokgatlo ona o ile a atleha. Ka mor'a hore Newman a phatlalatse pampiri ya hae e neng e le ya kgang ka 1841, kamorao o ile a ngola: "Ke ne ke le betheng ya ka ya lefu, mabapi le ho ba setho sa Kereke ya Anglican".  

Ka 1845, Newman o ile a tlohela mosebetsi wa hae wa ho ruta Yunivesithing ya Oxford, mme, a kopantswe ke ba bang empa eseng balateli ba hae bohle, ka molao a tloha Kerekeng ya Engelane 'me a amohelwa Kerekeng ya K'hatholike. O ile a hlomellwa kapele hore e be moprista 'me a tswela pele e le moeta-pele ya nang le tšhutsumetso ya bolumedi, a dula Birmingham. Ka 1879, o ile a kgethwa hore e be mok'hadinale ke Mopapa Leo XIII e le ho mo tsebisa ka tšhebeletso eo a e entseng bakeng sa Kereke e K'hatholike Engelane. O ile a ba le seabo ho theheng Yunivesity Catholic of Ireland ka 1854, eo hamorao e ileng ya fetoha University College Dublin. 

Newman e ne e boetse e le motho ya nang le tsebo ya bongodi: dingolelwang  le tsa hae tse kgolo di kenyelletsa ditokomane tsa Times (1833-1841), pale ya hae ya bophelo *Apologia Pro Vita Sua* (1864), Grammar of Assent (1870), le thothokiso The Dream of Gerontius (1865),  e ileng ya thehwa ka 1900 ke Edward Elgar. O ile a ngola dithothokiso tse tummeng "Lead, Kindly Light", "Firmly I believe, and truly", le "Praise to the Holyest in the Height" (tse pedi tsa morao-rao di nkilwe ho *Gerontius*).

Ho hlohonolofatswa ha Newman ho ile ha phatlalatswa ke Mopapa Benedict XVI ka la 19 Lwetse 2010 nakong ya ketelo ya hae United Kingdom.  Ho halaletswa ha hae ho ile ha amohelwa ka molao ke Mopapa Francis ka la 12 Hlakola 2019,  mme ha etsahala ka la 13 Mphalane 2019. Ke mohalaledi wa bohlano wa City of London, kamora Thomas Becket (ya hlahetseng Cheapside), Thomas More (ya hlahetse Milk Street), Edmund Campion (mora ya morekisi wa dibuka wa London) le Polydore Plasden (wa Fleet Street).
John Cleese

O ile a tswa Cambridge Footlights ka bo-1960, a qala ho atleha ho Edinburgh Festival Fringe le e le mongodi wa dipale le moetsi wa The Frost Report. Qetellong ya bo-1960, o ile a theha Monty Python, sehlopha sa metlae se ikarabellang bakeng sa lenaneo la ditšoantšo *Monty Python's Flying Circus.* Hammoho le di-co-star tsa hae tsa Python Terry Gilliam, Eric Idle, Terry Jones, Michael Palin le Graham Chapman, Cleese o ile a bapala difiliming tsa Monty Python, tse kenyeletsang Monty Python le Holy Grail (1975), Life of Brian (1979), le The Meaning of Life (1983).

Bohareng ba bo-1970, Cleese le mosadi wa hae wa pele Connie Booth ba ile ba ngola hammoho sitcom Fawlty Towers, eo ho atsebahalang a  bapalang jwalo ka mong'a hotele Basil Fawlty, eo a hapileng Moputso oa British Academy Television ka 1980 bakeng sa Ts'ebetso e Ntle ya Boithabiso. Ka 2000, lenaneo lena le ile la fihla hodimo lenaneng la British Film Institute la Mananeo a 100 a maholo ka ho fetisisa di thelevishene tsa Borithane, 'me phuputsong ya 2001 ya Channel 4,mosadi o ile a ba maemong a bobedi lenaneng la hae la Batho ba 100 ba Hlwahlwa ka ho Fetisisa ba thelevisheneng.

Cleese o ile a bapala le Kevin Kline, Jamie Lee Curtis le Michael Palin ho A Fish Called Wanda (1988) le Fierce Creatures (1997), tseo ka bobedi a ileng a di ngola. Bakeng sa A Fish Called Wanda, o ile a fuwa dikgetho tsa Moputso wa Academy, Moputso oa BAFTA le Moputso wa Golden Globe. O boetse a bapala difiliming tsa Time Bandits (1981), Clockwise (1986), le Rat Race (2001) mme o ile a bapala ho *Q">Silverado* (1985), *Frankenstein ea Mary Shelley* (1994), difilimi tse peli tsa *James Bond* (jwalo ka R le Q), difilimi tsa *Harry Potter* tse pedi (jwalo Ka Nick ya Hoo e ka bang ya se nang hlooho), le difilimi tsena tse tharo tsa ho qetela tsa *Shrek*. O ile a fumana Moputso wa Primetime Emmy bakeng sa Moetsi ya ikgethang eo baeti ho Letoto la Comedy bakeng sa Cheers (1987) mme o ile a kgethwa bakeng sa 3rd Rock from the Sun (1998) le Will & Grace (2004).

Cleese o khethehile ka satire ya dipolotiki le ya  bolumeli, metlae e metsho, metlae ya li-sketch le metlae e sa tlwaelehang. O ile a kgethwa e le sebapadi sa bobedi se setle ka ho fetisisa sa metlae ho tloha ka 2005 Channel 4 phuputsong ya  batshwantshiso mmoho le yena.  O ile a theha Video Arts, khamphani ya tlhahiso e etsang difilimi tse thabisang tsa kwetliso hammoho le dipontsho tsa diphallelo tsa The Secret Policeman's Ball ho bokella chelete bakeng sa mokhatlo wa ditokelo tsa botho Amnesty International. E ne e le motšhehetsi ya matla ya Di-Liberal Democrats, ka 1999, o ile a hana tlhahiso ya mokha ya  ho mo kgetha hore e be moeta-pele wa bophelo bohle. Ka 2023, o ile a qala ho hlahisa lenaneo la dipuisano ho GB News(ditaba).
Mapaseka Koetle

**Mapaseka Koetle** (ya  hlahileng ka la 23 Hlakubele 1989) ke sebapadi sa Afrika Borwa, mosadi wa kgwebo le blogger. O tsejwa ka karolo ya hae ya Dintle Nyathi letotong la thelevishene ya di-soap drama ya Afrika Borwa Scandal!    O hlahile lenaneng la *Forbes Afrika* la 2018 "30 tlasa 30".

## Dilemo tsa pele le thuto

Koetle o hlahile mme a holela Bloemfontein, Free State. O qadile dithuto tsa hae  thutong e phahameng ho AFDA, mme a phethela dithuto tsa hae ho CityVarsity.

## Difiliming

## Bophelo ba motho

O nyetswe ke Nelson Nyokong. Ba na le ngwana a le mong, lebitso lahae ke Nema. Ho ile ha hlokomelwa ke baqolotsi ba ditaba hore Mapaseka o hladile monna wa hae wa mehleng eleng Nelson Nyokong.

Mapaseka hammoho le monna wa hae, ba ile ba bula le ho tsamaisa lebenkele le rekisang dijo le bitsolwang Gorge Grab n Go Café, e fumanehang kantle ho Seteishene sa Sandton Gautrain Johannesburg.    

O fana ka mesamo ya basadi  ho hlwekisa banana ba hlokang. O ngola ka bophihlelo  ba hae e le mme ,ebile ele  mme o amohela diketsahalo tse shebaneng le eng kapa eng e amang le bomme.

## Ditlhahiso
Ho wa ha marulelo a seteishene sa terene sa Novi Sad

Ka la 01 Pudungwana selemong sa 2024, marulelo a konkreite a seteishene sa Novi Sad e leng seteishene se seholo sa terene sa Novi Sad, naheng ya Serbia, a ile a wela fatshe ka hodima sethala se phetheselang ,sa  bolaya batho ba 14 mme hwa lemala ba bang ba bararo.

## Nalane
Seteishene sena sa terene se ahilwe ka selemo sa 1964. Moaho ona o ne o le pele ho ya ka mokgwa, seemo, sebopeho mme o ne o sa tshwane le meaho e meng ya ka nako tseo
## Ditshupiso
Magesi F.C.

**Magesi FC** ke sehlopha sa bolo ya maoto se fumanehang Moletši, Kgabo Park, Limpopo, Afrika Borwa. Sehlopha sena se ile sa thehwa ka 2011.

## Nalane

Sehlopha seo qalong se ne se bitswa Tambo FC mme se hapile sekola  ho tloha SAB League ho ya ABC Motsepe League mme sa fetola lebitso. Sehlopha e ne e le mohanyetsi ya matla wa Baroka F.C. nakong ya nako tsa bona hammoho Limpopo ABC Motsepe league hammoho le Dolphins FC. Magesi FC ke moqhuthisi lehlokwa  ya tlwaelehileng ho Nedbank Cup e emelang sehlopha se ka tlase ho tloha Limpopo. Boemo bo phamaheng parading ya bolo  kapa katleho ya  bona e ntle ka ho fetisisa e bile ho fihla karolong ya 16 ka 2016 moo ba bapalang mme ba lahlehetswe ka 6-0 ho Bidvest Wits. 

Sehlopha se hapile Limpopo Stream sa 2015-16 SAFA Second Division, mme se ile sa latela sena ka ho hapa sehlopha sa bona sa dipapadi kamora sehla sefele ho fumana phahamiso ho 2016-17 National First Division. Ba ile ba theowa nakong ya sehla se latelang sa selemo.

Ba ile ba boela ba hapa Limpopo Stream ya 2021-22 SAFA Second Division mme ba fumana tlholo ho 2022-23 National First Division dipapading tsa ho qetela, ba fihla qetellong moo ba ileng ba lahlehelwa  ka 1-0 ho MM Platinam. 

Magesi o hapile National First Division ya 2023-24, a nka boetapele bo ke keng ba hlola ka dintlha tse robedi ka dipapadi tse pedi tse setseng.

## Ditlotla

* Karolo ea Pele ea Naha: 2023-242023–24
* SAFA Second Division: 2015–16
* SAFA Division ea Bobeli, Limpopo Stream: 2013-14, 2014-15, 2015-16, 2021-222021–22

### Rekoto ya sehlopha

#### Karolo ya Bobeli ya SAFA (Limpopo Stream)

* 2015-16 - 1st (e atlehileng) 

#### [[National First Division|Karolo ya Pele ya Naha]]

* 2016-17 - 15th (e ile ya tloswa) 

#### Karolo ya Bobeli yaSAFA (Limpopo Stream)

* 2017-18 - la bo12
* 2018-19 - 7th
* 2019-20 - la bobedi
* 2020-21 - 1st (Molapo wa B) 
* 2021-22 - 1st (Molapo wa B, o phomeletse) 

#### [[National First Division|Karolo ya Pele ya Naha]]

* 2022-23 - la bo12&nbsp;
* 2023-24 - 1st (e athehileng) &nbsp;

; Ditokomane
Lesiba Mashele Precious

Lesiba Precious Mashele (o hlahile ka la 13 Mphalane 1990)  ke semathi sa Afrika Borwa sa sebaka se selelele.

Ka 2018, o ile a qothisana lehlokwa le banna halofo ya marathone ho 2018 IAAF World Half Marathon Championships e neng e tshwaretswe Valencia, Spain.  O qetile lebelo ale maemong  a  44.

Ka 2020, o ile a qothisana lehlokoa le banna ba lebelo la 2020 World Athletics Half Marathon Championships e neng e tshwaretswe Gdynia, Poland.

O ile a qothisana lehlokwa le tlhodisano ya banna ya dimithara tse dikete tse hlano (5000) dipapading tsa Diolimpiki tsa Lehlabula tsa 2020 tse neng di tshwaretswe Tokyo, Japan.

## Ditlhaloso
Veli Mothwa

**Veli Mothwa** (o hlahile ka la 12 Hlakola 1991) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang e le Sethibathini bakeng sa AmaZulu ya Afrika Borwa ya Premier Division le Sehlopha sa naha sa Afrika Borwa.

## Mosebetsi wa matjhaba

O ile a qala ho bapalla Afrika Borwa ka la 6 Phupu 2021 papading ya 2021 ya  COSAFA Cup kgahlanong le Botswana. Afrika Borwa e hapile tlhodisano, mme Mothwa o ile a khethwa e le sethiba thibane se ipabotseng ka makgabane, kaha o ile a boloka hose hla dipapading tsohle tse 5 tseo a li bapalang, ho kenyeletswa le makgaolakgang a neng le Senegal.

## Ditlotla

**Afrika Borwa**

* Sebaka sa boraro sa Afrika Cup of Nations: 2023

## Mehlodi
Nthomeng Majara

**Nthomeng Justina Majara** (Ya tswetsweng ka la 8 Phuptjane 1963) ke setsebi sa molao le radipolotiki wa Mosotho ya sebeletsang e le Motlatsi wa Tonakgolo ya Lesotho ho tloha ka 2022. Setho sa Revolution for Prosperity, o kile a sebeletsa e le Moahlodi e Moholo wa Lesotho ho tloha ka 2014 ho isa ho 2018, e le mosadi wa pele wa kgethilweng ho efe kapa efe ya di ofisi.

## Bophelo ba pele

Nthomeng Justina Majara o hlahile ka la 8 Phuptjane 1963 Sepetlele sa Mofumahadi Elizabeth II Lesotho, mme puo ya hae ya matswallwa ke Sesotho.  O fumane lengolo la Bachelor's degree in Law ho tswa Univesithing ya Sechaba sa Lesotho, a fumana lengolo ka 1992, le master's degree ya molao ho tswa King's College London, a fumana mangolo ka 1997. 

## Mosebetsi

Majara o ile a kgethwa e le moahlodi ya ka sehloohong wa Lesotho ka Lwetse 2014, ha a nka sebaka sa Moahlodi Tšediso Monaphathi, ya bileng moahlodi wa hlooho wa naha ho tloha ka Mmesa 2013. Ha Mongodisi wa Lekgotla le Phahameng le Lekgotla la Boipiletso, Lesitsi Mokeke, a botswa dintlha tse ding, o ile a araba, "Ena ke ditaba ho 'na hobane ke sa tswa tswa tswa kopanong le Moahlodi Monaphathi ... Ke nahana hore le ena ha a tsebe ka nts'etsopele ena". 

Ka 2017, Majara e ne e le e mong wa baemedi ba 12 bakeng sa kgetho ya baahlodi ba tšeletseng Lekgotleng la Machaba la Tlōlo ya Molao ho emela sehlopha sa dibaka tsa dinaha tsa Afrika.

## Mehlodi
Mamokgethi Phakeng.

**Rosina Mamokgethi Phakeng**  (naa **Mmutlana**, ya tswetsweng ka la 1 Pulungoana 1966)  ke moprofesa wa   Afrika Boroa  ya ileng a fetoha motlatsi wa ramotse wa Yunivesithi ya Cape Town (UCT) ka 2018.   O bile motlatsi wa motsamaisi wa dipatlisiso le boqapi, Yunivesithi ya Afrika Borwa le motsamaisi wa sebetsang wa Kholeji ya Saense, Boenjiniere le Theknoloji ho UNISA. Ka 2018 e ne e le sebui se memetsweng ho Dikopano tsa Matjhaba tsa Ba-Mathematicians.  [Tlhaloso e hlokahalang] Ka Hlakola 2023 ho ile ha phatlalatswa hore o tla tlohela boemo ba hae e le motlatsi wa ramotse wa UCT mme a tlohe ka nako e sa le pele.  O ile a latelwa ke Moprofesa Daya Reddy ka la 13 Hlakubele 2023.
Mmamoloko Kubayi.

**Mmamoloko Tryphosa Kubayi** (ya tswetsweng ka la 8 Mots'hanong 1978)(1) ke radipolotiki wa Afrika Borwa ya leng Letona la diphumano tsa Batho le Setho sa Seboka sa Naha sa African National Congress (ANC). O boetse ke hlooho ya hona jwale wa Subcommittee wa Phetoho ya Moruo wa African National Congress ho komiti ya naha ya phethahatso (NEC). O bile Letona la Matla ka 2017, Letona la Dipuisano ho tloha ka 2017 ho ya ho 2018, Letona la Saense le Theknoloji ho tloha ka 2018 ho ya ho 2019, le Letona la Bohahlaudi ho tloha ka 2019 ho ya ho 2021.
2019 Rugby Championship

Di-Rugby Championship ka 2019 e ne e le kgatiso ya boraro ya selemo le selemo ya Rugby Championship, e nang le Argentina, Australia, Afrika Boroa le New Zealand. Tlhōdisano ena e tsamaiswa ke Sanzaar, e leng khgebo e kopanetsweng ka mekgatlo ya dinaha tse 'nnè.

Lenaneo la dipapadi le ne le tšhwana le la 2015 edition, le ile la kgutsufatso ka lebaka la World Cup.

New Zealand e bile e le bahlabani ba ka morao-rao ba neng ba hlōla ka makgetlo a mararo ho kena Championship selemong sena. Leha ho le jwalo, Afrika Borwa e ile ya fumana sehlooho sa bona sa bone, sa pele ho tloha ha ho thewa Rugby Championship le sehlooho sa bona se pele sa Hemisphere Borwa ho tloha ka 2009.E ile ya e-ba sehlopha sa boraro ho batla tlhōdisano e atolositsweng ya Hemisphere Borea, kamora New Zealand le Australia.
Lerato Chabangu

**Mpho Lerato Chabangu** (ya tswetsweng ka la 15 Phato 1985) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang e le sefofane sa letsoho le letona bakeng sa Baberwa. O kile a bapala bakeng sa Sehlopha sa naha sa Afrika Borwa sa bolo ya maoto.

## Papadi tsa matjhaba
O ile a qala papadi yahae ya COSAFA Cup kgahlanong le Seychelles ka la 26 Hlakola 2005 mme e ne e le karolo ya sehlopha sa Bafana Bafana sa 2008 African Nations Cup le Afcon ya 2012.

### Dintlha tsa Matjhaba

## Mehlodi
Samir Nurković

Samir norkovic ke le tswalla la serbia,(ya  tswetsweng ka la 13 Phuptjane 1992) ke mohlabani wa bolo ya maoto wa Serbia elya bapalang bakeng sa Pohronie, Slovan Duslo Šaľa, Dunajská Streda ViOn Zlaté Moravce, Kaizer Chiefs, Spartak Vráble hammoho le Royal AM F.C. Hajwale  ke mohlaba dintlha sehlopheng  sa TS Galaxy

## Mosebetsi wa sehlopha

Samir o hlahetse Tutin, Serbia le Montenegro. Nurković o qetile thuto ya hae ya  bolo ya maoto Slovakia le Košice, a kena sehlopheng ha a le dilemo li 18. O ne a bapala haholo-holo sehlopheng sa ba bolokehileng.  

### MFK Košice
Ka la 5 Pudungwane 2011, Nurković o ile a qala ho bapala Corgoň Liga le Košice kgahlanong le ViOn Zlaté Moravce, moo a ileng a hlaba ntlha ya boraro moo  papadi eo ba lahlehetswe  ka 3-2 hole le hae. 

**<big>Kaizer chiefs</big>** 

Kaha o ne a le ka tlase ho sepheo se le seng papading e le nngwe bakeng sa KFC Komarno nakong ya 2018/19, Nurković o ne a tla saena bakeng sa sehlopha sa Europe pele ho nako e latelang, empa mokwetlisi wa Kaizer Chiefs Ernst Middendorp o buile le yena mme a mo khodisa hore a saene le sehlopha sa Chiefs ho fapana. Nurković o ile a tswela pele ho fumana dintlha tse  13 nakong ya selemo sa 2019/20. Ena e ne e le palo e phahameng ka ho fetisisa ke sebapadi sa Chiefs ho tloha ha Knowledge Musona a hapa ka ntlha tse  15 nakong ya selemo sa 2010/11. 

### Royal AM

Nurković o ile a ikopanya le Royal AM qalong ya  selemo sa 2022. Ho dula ha hae sehlopheng sena ho ne ho le bohloko, kaha sehlopha se ile sa fedisa konteraka ya hae ka Mphalane 2022, se bolela hore sebapadi sena se ile sa tla mosebetsing hanngwe  feela, pele ho papadi e sa rerwang. FIFA e ile ya etsa qeto ya hore ho feliswa ha molao ho ne ho sa dumellane le molao, mme Royal AM e ile ya fumana thibelo ya ho reka dipapadi e sebetsang ka la 3 Phupu 2023.

## Mehlodi


## Mehlodi emeng
1.https://int.soccerway.com/players/samir-nurkovic/216874/

2.http://futbalnet.sk/member/1255617/#player

3.http://www.mfkkosice.sk/c/portal_public/layout?p_l_id=21.21&p_p_id=15&p_p_action=1&p_p_state=maximized&p_p_mode=view&_15_struts_action=%2Fjournal%2Fview_article&_15_article_id=SAMIR_NURKOVIC&_15_article_version=1.0&_15_cmd=articleCountUpdate
Harrismith

**Ntabazwe**  ke toropo e kgolo profinseng ya Free State ya Afrika Borwa. E rehilwe lebitso la Sir Harry Smith, mmusisi wa Borithane wa lekgolo la bo19 la dilemo le mokhomishenara ya phahameng wa Cape Colony.  E dutse haufi le Nōka ya Wilge, haufi le Mmila o moholo wa N3, e ka bang bohareng ba Johannesburg, bo ka bang 275 km ka leboya-bophirimela, le Durban ka borwa-botjhabela. &nbsp;Toropo e teng moo Mmila o moholo wa N5 e kenang teng, e tswelang pele ka bophirimela ho ya motse-moholo wa provense Bloemfontein, dikilomithara tse ka bang 340 ka borwa-bophirimela. &nbsp;Tsela ena ya bohlokwa ya litsela tsa kgwebo ea Afrika Boroa e pota-potiloe ke li-mesas le li-buttes. E dutse mothehong oa e 'ngoe ea tsona e bitswang Platberg (ke hore, "thaba e bataletseng / e nang le tlhorō e bataletseng" ka Sefrikanse).

Masepala o ile wa behwaa tlasa tsamaiso ka 2018 ka mora hore ramotse wa nako eo, Vusi Tshabalala a tloswe mosebetsing ka lebaka la diqoso tsa bobodu.  Kaha toropo e dipakeng tsa Johannesburg le Durban, hangata e phathahane haholo, haholo-holo tsela e kgolo ya N3 e fetang toropong. 

## Histori kapa Nalane
Toropo ena e thehilwe ka 1849 mme e reilwe ka lebitso la MMusisi Wa Borithane Sir Harry Smith ya ileng a leka ho kgodisa Ma-Voortrekkers hore ba se ke ba lahla Cape Colony.

## Ditlhaloso
Brian (Spider man) Baloyi

**Brian Baloyi** (ya tswetsweng ka la 16 Hlakubele 1974) ke sethibathibane sa bolo ya maoto sa South African association football goalkeeper  ya seng a beile meja fatshe.

Baloyi o ile a qala ho bapala ka 1993. O ile alo bapalla Mamelodi Sundowns ka 2004 kamora ho bapala bakeng sa Kaizer Chiefs ka dilemo tse fetang leshome. Hangata o bitswa "Spiderman".

## Mosebetsi wa matjhaba

Baloyi o ile a qala ho bapala kgahlanong le Netherlands ka la 4 Phuptjane 1997. Papading eo, e ileng ya fela ka ho lahlehelwa ka 2-0  Bafana Bafana, o ile a bona ntlha  e telele ela hlajwa  ke Giovanni van Bronckhorst.   O ile a bapalla  sehlopha sa naha sa bolo ya  maoto sa Afrika Borwa mme e ne e le karolo ya sehlopha se ileng sa etela Saudi Arabia bakeng sa 1997 FIFA Confederations Cup moo a ileng a bapala papadi ya bona ya ho qetela ya sehlopha, mme sehlopha sa lahlehelwa ka 4-3 kgahlanong le Uruguay. O boetse a bapala mohopeng  wa Afrika ka 1998 wa Matjhaba, Mohope wa Lefatshe wa FIFA ka 1998 le Diolimpiki tsa Lehlabula tsa 2000.

Ho sa tsotellehe dikopo tsa ho tlohela mosebetsi, Baloyi o ile a bitswa ke Joel Santana bakeng sa Mohope wa Confederations wa FIFA ka 2009, empa e ne e le khetho ya boraro ya Santana kamora Itumeleng Khune le Rowen Fernandez.

## Bophelo ba motho

Mofumahadi wa Baloyi, e leng Phungi, ke emong wa lehlatsipa  le phonyohileng kapa ya alafuweng kgahlano le  kankere ya matswele. O ne a le hara ba sefifing  lepatong  la mosadi wa Lucas Radebe, Feziwe, ya ileng a fuwa sekgabisa letsoho e pinki tseo a neng a tla di Kenya  ho hlokomedisa  batho ka kankere. O na le mora ya bitswang Kgosi.

## Mehlodi
Nunu Khumalo

**Nqobile "Nunu" Khumalo** (o hlaile ka la 15 Mmesa 1992), ke sebapadi sa Afrika Borwa.  O tsejwa haholo ka dikarolo tsa hae letotong la thelebeshene *Isibaya*, Soul City le Scandal!.

## Bophelo ba motho

Nqobile Nunu Khumalo o hlahile ka la 15 Mmesa 1992 Mpumalanga, Afrika Borwa ho lelapa la Seswazi. Ha ale dikgwedi pedi, lelapa la hae le ile la fallela motse moholo wa Gauteng Johannesburg.

O ile a ya Sekolong  sa St. Mary Diocesan bakeng sa thuto ya hae ya skolo se phahameng. Ka mora moo, Khumalo o ile a kena Midrand Graduate Institute mme a qeta lengolo la Bachelor of Arts la Boqolotsi ba ditaba.

## Mosebetsi

Ka 2013, Khumalo o ile a qala ho hlaha thelebesheneng sehlopheng sa pele sa letoto la thelebeshene le tummeng *Isibaya* moo a ileng a bapala karolo ya Cindy. Ka 2016, o ile a bapala karolo ya Hlengiwe Twala letotong la e.tv la letsatsi le letsatsi la terama e bitswang Scandal!. 

Ka 2019, Khumalo o hapile Kgau ya Sebapadi se ipabotseng ka makgabane sa Aforika ka tlasa  Mokete wa  Matjhaba wa difilimi wa New Vision o neng o tshwaretse Amsterdam, Netherlands.  

Khumalo o boetse  a bapala letotong la thelebishene ho  Soul City moo a ileng bapalang karolo e tummeng ya Relebogile "Riri" Diholo.

## Tsa dibapetseng

* *Isibaya* ene e le Cindy
* *Diqeto Tse kgaohileng ene ele* Zandile
* Di-High Rollers e le Thandi
* *Gauteng Maboneng* ene e le Mofumahadi ya Khabane(Mmabotle)
* *[[Loxion Lyric]]* ene e le Nhlahla
* Mfolozi Street ene e le Judith
* *Bahalaledi le Baetsadibe* ene ele  Lerato
* *Madiba* e le mosadi wa Moaforika ka ntlong e khubedu
* *Rockville* ene e le Nosipho
* Ya tshwanang ale mong fela jwalo kayena
* Mohlape ene ele Dudu
* Sehlopha sa Mosebetsi ene e le Lisa
* *[[SoulCity]]* ene e le Relebogile "Riri" Diholo
* *Ho etsa hore ho be le ho ferekano! Scandal  and Hlengiwe Twala* Ene  ele Hlengiwe Twala
* *Nqobile* ene e le Nqobile Nqobile
* Komkhulu ene e le *Ntfombi*

## Mehlodi
Nomvelo Makhanya

**Nomvelo Makhanya** (hlaile ka la 24 Mmesa 1996), ke sebapadi le sebini se hapileng Moputso wa Afrika Borwa. O tsejwa haholo ka dikarolo tsa hae letotong la thelevishene *Isibaya*, Soul City le Scandal!. Haufinyane tjena ke ile ka kopanela filimi ya Netflix, I'm All Girls

## Bophelo ba motho

O hlahile ka la 24 Mmesa 1996 Nkandla, KwaZulu-Natal, Afrika Borwa. Kamora dilemo tse mmalwa, o ile a fallela Johannesburg le batswadi ba hae.

Ka 2016, o ile a fumanwa a ena le kgatello ya maikutlo le ho tshwenyeha. Leha ho le jwalo, kamora diboka tse mmalwa tsa puisano, o ile a hlola kgatello ya kelello.  Ka Pherekhong 2019, mokganni ya neng a ntse a tahilwe o ile a thula koloi e emeng ya Nomvelo.  Ka Hlakola 2019, o ile a hlahisa molaetsa wa hae wa maikutlo ka metjha ya ditaba tsa sechaba, wa hore o ile a hlekefetswa ka cyber ka lebaka la hlooho ya hae.

## Mosebetsi

O ile a kena Sekolong sa Naha sa Bonono (NSA) Braamfontein, Johannesburg tlasa tataiso ya mme wa hae Ka mora moo o ile a bapala Sarafina mme a nahana ka ho ba moetsi wa ditshwantsho tsa ditsebi. Hamorao o ile a ikopanya le dihlahiswa tse mmalwa tsa theater tse kang *The Bald Prima Donn*, African Reflections le Maybe This Time. Ka 2016, o ile a bapala karolo ya Lindiwe Ngema letotong la eTV la drama Scandal!.

## Mehlodi
Sello Chicco Twala

**Sello** "**Chicco**" **Twala** (o hlahile ka la 5 Phuptjane 1963) ke sebini sa Afrika Borwa le moetsi wa direkoto. O hlahisitse di-'single' tse ngata tse tummeng bakeng sa bataki ba tummeng naheng eo, ho kenyeletswa Nkosana Kodi le Brenda Fassie.     Dilemong tsa bo-1970, o ile a bapala dihlopheng tsa moya tse kenyeletsang Umoja le Sipho "Hotstix" Mabuse's Harari, hammoho le ho theha sehlopha sa hae sa baletsi.

## Bophelo ba pele

Twala o hlahetse Soweto, Johannesburg, moo a ileng a ya Bopasanatla High School.

## Mosebetsi

Twala o ile a tsebahala dilemong tsa bo-1980, a ngola letoto la di-'single' tse tummeng.jwalo ka We Miss You Manelo (1987), e netefaditsweng ka platinamo tse tharo ke RISA, hammoho le Too Late for Mama ya Brenda Fassie (1989), e netefatsweng ka platinamo. Sehlooho sa pele ke se bolelang Nelson Mandela, ya neng a le teronkong Robben Island ka nako eo. 

Ka 1992, Twala o ile a rekota ballad ya moya e bitswang Peace Song, nakwana pele ho Dikhetho tsa pele tsa demokrasi tsa naha ka 1994. O ile a boela a sebedisana le seroki Mzwakhe Mbuli ho Papa Stop The War (1990). Twala o ile a boela a ngola dipina  mme a hlahisa album ya *Memeza* (1997) e le karolo ya ho kgutla ha Brenda Fassie. Dipina tse ding tsa Twala di hlahiswa ho Lion King II.

Ka studio sa hae sa mmino Soweto, o sebetsa ho thusa ho ntshetsapele mesebetsi ya bataki ba batjha ba mmino. O hapile dikgau tse fapaneng, jwalo ka Moputso wa Mmino wa Lifetime Achievement ya Afrika Borwa le Moputso wa Mmino wa Metro FM.

Pina ya Twala ya *Modjadji* e ne e le karolo ya molumo wa semmuso sa filimi ya Grimsby.

## Bophelo ba motho

Sello Twala ke mora wa Elias Twala le Betty Khombo Masitha. O ne a nyetswe ke Thembi mme ba ne ba ena le bana ba babedi, Longwe le kgaitsedi ya hae Nowie. O na le mora e mong ya bitswang Sello Twala. Hape ke ntate wa sephiri wa DJ Lamiez Holworthy, ya tswetsweng ka yena wa ho qetela.

## Mehlodi
Jabu Khanyile

**Jabu Khanyile** (28 Hlakola 1957 - 12 Pudungwane 2006)  e ne e le sebini sa Afrika Borwa le sebini se etellang pele sa sehlopha sa **Bayete**. 

## Bophelo le mosebetsi

Khanyile o hlahetse Soweto, mme o ile a qobellwa ho tlohela dithuto tsa hae a le dilemo di leshome le metso e mene e le hore a iphedise, kamora hore  mme wahae a hlokahale.   Ntate wa hae e ne e le mosebeletsi wa mmaeneng  hape  o ne a bina dipina tsa *a capella* ka mokhwa wa Isikathamiya. Moholwane wa hae  John o ne a bapalla sehlopha  moya le mmino wa reggae . Jabu o ile a ba latella ho kena  mminong, a qala ho ikopanya le sehlopha sa selehae se bitswang The Daffodils, mme ka 1974 a ikopanya le band ya John's The Editions e le moropa, hamorao a fetoha sebini sa sehlopha. Ka 1977 o ile a fallela ho The Movers, mme ka 1984 Khanyile o ile a ikopanya le Bayete e le moqapi, sehlopha se kopanyang Afro-jazz le reggae. Bayete e ile ya arohana ka 1992, mme Khanyile a qala mosebetsi wa hae ale mong, ka ho lokollwa ho ngodisitswe ho Jabu Khanyile & Bayete, leha ho se ditho tsa pele tsa Bayete tse neng di ameha ka nako ena.  Khanyile o ile a tsejwa matjhabeng ka 1996 kamora ho hlaha moketeng wa Royal Gala mantsiboelya ho hlompha Nelson Mandela. 

Ka 1996 le 2000 o ile a hapa Moputso wa  Kora bakeng sa sebini se ibapotseng sa Afrika Borwa. O ile a bapala mose ho mawatle le Youssou N'Dour, Angelique Kidjo le Papa Wemba.  O ne a tsejwa ka mokhwa wa hae wa Pan-Africanist ha otliwa  mminong, a leka ho kopanya mekhwa e fapaneng ya Ma aforika.  Ka kakaretso o ne a bapala ka seaparo sa MaZulu a jereng letshwao la khwebo la fly-whisk, letshwao le tummeng la Afrika la borena.

Khanyile o ile a bapala konsareteng ya Live 8 e Johannesburg ka Phupu 2005.  Ponahalo ya hae ya ho qetela sechabeng e bile ka Phupu 2006 moketeng wa ho fana ka "Africa Calling" qetellong ya Mohope wa Lefatshe Berlin. 

O hlokahetse ka Pudungwane 2006 kamora ntwa le lefu la tswekere le mofetshe wa senya.

## Ho hatisa di-disc

* *Mmalo-We* (1993) Sehlekehleke kapaTeal
* Afrika e Kopaneng (1996)  Mango
* *Umkhaya-Lo* (1996)  Mango
* *Khosana* (1999)  Gallo kapa Wrasse
* *Thobekile* (2000)  Teal
* *Umbele* (2001)  Gallo
* *Wankolota* (2005)  Gallo
* *Hiyo Lento* (2005) ya Stern

## Mehlodi
Hobhouse, Afrika Borwa

**Hobhouse** ke torotswana e nyane ya temo le profinseng ya Free State Afrika Borwa. Ke tlo eo ho hlahiswang poone, koro le thuo ya diphoofolo.

## Nalane

Toropo ena e dikhilomithara tse 32 ka leboya-bochabela ho Wepener le 51 km ka borwa-bophirimela ho Ladybrand, haufi le moedi wa Lesotho. E ile ya thehwa polasing ea Poortjie ka 1912 mme e fihletse boemo ba masepala ka 1913. E rehilwe lebitso la Emily Hobhouse (1860-1926), mongoli le molwantsha ditokelo tsa basadi le bana mabapi le tlhekefetso tse sehlooho dikampong tsa mahloriso nakong ya Ntoa ya Anglo-Boer War e tsejwang ele South African War 1899-1902 kajeno.https://www.amazon.co.uk/Rebel-Englishwoman-Remarkable-Emily-Hobhouse/dp/1472140923

## Ditlhahiso
Manyatseng

Tweespruit ke toropo e nyenyane ya temo ya lebese profinseng ya Free State Afrika Borwa. Toropo ena e fumaneha ka botjhabela ho Thaba Nchu, dikilomithara tse ka ba 27 mme ka leboya ho Hobhouse ka dikilomitara tse 47.&nbsp;&nbsp;
Peta Teanet

**Peta Teanet** (June 1966 - 13, Phupu 1996) e ne e le sebini sa mmino wa disco sa Afrika Borwa. Ene ele motho wa morabe wa  maTsonga.

O ne a dula motseng wa Thapane, Bolobedu ka borwa ho Ga-Modjadji.

O qadile ho bina le dibini tse kang

Peta Teanet productions : Emma Teanet (mom) ;Fosta Teanet (Brother);Jeanet Teanet (daughter) ;Vuyelwa (wife) ;Shamila (Wife) ; Ashante ;Girlie Mafurha ;Linah Khama; Samsom Mthombheni ;The BIG T;Wireless Julius Bomba; Luz de Sá na Tinito wa le Mozambique. Peta helped the soul lovers and General Musca ;Penny Penny ;Sunglen Chabalala ; Nurse Matlala and Candy N'wayingwani on how to make music.

wO ile a kena sekolo se phahameng Sekolo se Phahameng sa Kgwekgwe motseng wa Moleketla, Bolobedu Borwa. O ile a ithuta le ho tseba Seshona hantle mme a bina dipina tse mmalwa ka Seshona. O hlahetse Afrika Borwa. Album ya hae a pele, Maxaka (re beng ka yena) e ile ya hatisa ka selemo sa 1988. Mmino wa hae o ne o susumetswa ke Paul Ndlovu. Ke ngwana wa boraro wa Emma Teanet ya neng a boetse a le mminong le yena . Peta Teanet e ne e le yena ya hlahelletseng  ka mahetla ka ho fetisisa ebile e le morena wa Xitsonga Disco Music nakong ya hae, o ile a bapala mmino wa hae le bataki ba kang: Penny Penny eo e neng e le motswalle wa hae, Foster Teanet mora habo e monyenyane, Joe Shirimane le ba bang ba bangata.
Penny Penny

**Eric Kulani Giyani Nkovani** (ya tswetsweng ka 1962), mme a tsejwa ka mabitso a hae a sethaleng **Penny Penny** le Papa Penny ke sebini le radipolotiki wa Afrika Boroa, ya tsejwang ka lerato e le "Shangaan Disco King" bakeng sa setaele sa mmino seo a thusitseng ho se tsebahatsa.

O ile a kgethwa e le setho sa Seboka sa Naha, a emela UMkhonto we Sizwe, Likhetho tse akaretsang tsa 2024 Afrika Borwa.
Amapiano

**Amapiano**, ke mofuta wa  mmino wa Afrika Borwa o nkilweng lentsweng la IsiZulu le IsiXhosa bakeng sa "piano", ke mofuta o ka tlase wa mmino wa kwaito le ntlo o hlahileng Afrika Borwa bohareng ba Dilemo tsa 2010. Ke motswako wa mmino wa mmino o tebileng, QQom, jazz, moea le mmino wa ho phomola o kgethollwang ke li-synth le mela e meholo ya bass.
Themba Ndaba

**Themba Ndaba** (o hlahile  ka la 14 Hlakola 1965) ke sebapadi le motsamaisi wa Afrika Borwa. O tsejwa haholo ka ho bapala filiming ya  Machine Gun Preacher le letotong la Zone 14. Haufinyane o ile a bapala karolo ya Brutus Khoza letotong la TV la Ferguson Films la Afrika Borwa The Queen.

## Tsa bonyaneng

O hlahetse Soweto, Gauteng, o ile a fallela Swaziland (ho tloha ka 2018 e ileng ya  fetolwa lebitso hoba  Eswatini) a sa le monyenyane mme a holela moo. O qadile sekolo ka 1970 mme a qetela dithuto  Sekolong se Phahameng sa St. Marks ka 1982. Ka mora moo o ile Aya  ho lo ithutela Economics and Statistics Zimbabwe ka 1983. O ile a nka kgefu ya dithuto tsa hae mme a sebetsa e le mosebetse wa bankeng  Harare sebakanyana. Ho tloha ka 1986 ho isa ho 1988 o ile a ya Harare Polytechnic, moo a fumaneng lengolo la Diploma ya Naha e Phahameng ya dithuto tsa Khwebo ka dinaledi  ho  Moruo le dipalo-palo.

## Filimi tseo a bapetseng ho tsona

* *Generations*
* *Moreri wa Sethunya sa motjhini*
* *Hopeville*
* ''Mofumahadi''
* *Sebaka sa 14*
* *Tsela*
* *Seterata sa Mfolozi*
* *Gomora*
* ''Rockville''
* ''Motse wa Rhythm''
* *Ho ba mofumahadi*
* *[[Lobola Man|Monna wa mahadi]]*

## Dikgau

Ka 2011, O ile a hapa Kgau eya Horne ya Kgauta ka ho ba karolo e ntle ka ho fetisisa filiming mme a boela a hapa Dikgau tsa Africa Movie Academy tsa 2011 bakeng sa karolo ya hae e etelletseng pele filiming ya *Hopeville.*

## Thelevishene

O bapala karolo ya Brutus Khoza letotong la thelevishene la Ferguson Films The Queen .

## Bophelo ba motho

Ka 1998, o ile a nyala sebapadi sa difilimi Sophie Ndaba, eo a nang le bana ba babedi le yena mme ba ile ba hlalana ka 2007. Ka 2011, o ile a nyala Josey Ndaba, eo a nang le ngwana a le mong le yena.

## Mehlodi


## Mehlodi  ekantle
Clement Maosa

**Clement Maosa** (o hlahile ka la 9 Motsheanong 1988) ke DJ le sebapadi sa thelevishene  sa Afrika Borwa, se tummeng ka ho bapala karolo ya Zamokuhle Seakamela ho SABC1 soap opera, *Skeem Saam*.

## Bophelo ba pele le thuto

O tswa Polokwane, Limpopo. O ile a kena dikolo Afrika Borwa motseng o bitswang Ga-Rammutla mme a ithutela molao Univesithi ya Limpopo.

Ha Clement a sa le monyane o ne a batla ho ba lesole, empa ha a fihla sekolong se phahameng o ile a etsa qeto ya hore o tla ba sebapadi sa di thelevishene. O holetse Bochum le batswadi ba hae, dikhaitsedi tse pedi le moholwane wahae  e monyenyane.

## Mosebetsi

Dintlha tse hlahelletseng tsa mosebetsi wa Clement di kenyelletsa kgwedi eo a ileng a sebetsa dingolweng  tsa hae e le mmuelli  wa molao ya khethilweng, dipontsho tse ding tsa tsela le dipapatso le seteishene sa seya -le-moya sa khwebo Limpopo le ha a ngodisitswe e le mohlala le Rezo-Lution le Media Management. E se kgale  o la arolelane sethala le DJ Bongz le dinaledi tse ding tsa Afrika Borwa moo tsebo ya hae elya ho tantsha e ileng ya pepeswa. O boetse o tsejwa ka ho tshwara mekete ya letsatsi la tswalo e sa tlwaelehang moo batho ba tummeng ba Afrika Borwa ba kopanang le ho ithabisa. Ka 2016, e ne e le lekgetlo la bobedi a e hlophisa.

Ho ba teng hwa hae ho Skeem Saam e ne e le monyetla wa hae o moholo. "Ke bone tsebiso ho Facebook ho tswa ho Mzansi fo sho mabapi le ditlhahlobo. Ke ile ka tloha Limpopo ho ya etsa ditlhahlobo mme ka lehlohonolo ke ile ka fumana karolo".

## Ho hlahella thelevishene

* *Ho Skeem  Saam*

## Dikatleho

### Dikgau tsa Filimi le thelevishene tsa Afrika Borwa

### Dikgau tsa Naha tsa Filimi le thelevishene

## Mehlodi
Bafana Mlangeni

**Bafana Mlangeni** (1967 - 11 Phupu 2015) e ne e le sebapadi  sa thelebeshene sa Afrika Borwa se tummeng ka ho bapala karolo ya Sibeko, ya neng a dula a tahilwe hape e le sehlwela sa tshireletso ho sitcom Emzini Wezinsizwa.

## Mosebetsi wa ho bapala thelebesheneng

Mlangeni o ile a bapala  karolo ya  Sibeko, sehlwela sa balebeli ba tshireletso sebakeng sa bodulo mme a tlaleha ka diketsahalo tse haufi le sebaka seo haholoholo Room 8 moo Roland Mqwebu (James Mkhize), Jerry Phele (Thabang Mofokeng), Jabulani Nkosi (Benson Chirwali), Vusi Thanda (Moses Tshawe) le Shadrack Ngema (inyanga uMagubane) ba neng ba dula teng. O boetse o entse modumo wa sitcom.  Hamorao o ile a bapala difiliming tsa e.tv eKasi: dipale Tsa Rona le Mzansi Bioskop ho fihlela a hlokahala.

## Bophelo ba motho

Mlangeni o ne a nyalane  le Maki Mlangeni dilemo tse 12 mme ba hlohonolofatswa ka bana ba bahlano. O ile a mo hlalosa e le "monna ya lerato ya neng a  tlwaetse ho etsa metlae esita le ha ba ne ba lwana".

## Lefu lahae

Mlangeni o ile a kula mme a amohelwa  sepetlele bohareng ba Phupu ha a ntse a etsa filimi Durban. O ile a lokollwa ka la 29 Phupu 2015 mme a amohelwa hape ka la 11 Phuptjane mme Mlangeni o hlokahetse mantsiboya ka tsatsi leo , la 11 Phuptjane 2015, Sepetleleng sa Bheki Mlangeni sa Soweto. O ne a tshwerwe ke lefu la tswekere.

## Mehlodi
Thaba 'Nchu

**Thaba 'Nchu**, e tsejwang hape e le **Blesberg** (*thaba e khoro* ka Se-Afrikaans), ke toropo e Free State, Afrika Borwa, e ka bang 63 km ka botjhabela ho Bloemfontein le 17 km ka botjhabela ho Botshabelo.&nbsp;&nbsp;Ke motse o nang le nalale e ngata ya Basotho ha mmoho le Batswana. Ka nako tsa kgale esale motse ona o tsibisahala e le sebaka se ikgethileng sa mare a le pele Maburu a ka fihla Foreistata
Sophie Ndaba

**Sophie Lichaba** ( **Mphasane,** pele e neng e le **Ndaba**; o hlahile ka la 29 Phuptjane 1973), ke sebapadi sa thelevishene sa Afrika Borwa. O ile a bapala Mofumahadi *Moroka* ho soap kapa tshwantshiso e bitswang Generations.  Ka 2016, e ne e le moahlodi  tlhodisanong ya ho qetela ya botle ba Mmasebotsana wa Afrika Borwa 2016.

## Thuto

O phethile sekolo se phahameng Zimbabwe, kamora moo a tswela pele ka mosebetsi wa hae wa ho ba mohlala. Mme wa hae o ile a mo romela ntlong ya dikhutsana e Eastlea, Harare, Zimbabwe e le hore a ka fumana thuto e betere ho feta e neng e fumaneha Afrika Borwa ya khethollo ya merabe.

## Bophelo ba motho

Ntate wa Lichaba, Solly Mphasane, o hlokahetse ka selemo sa 2016.   O na le lefu la tswekere. O na le bana ba babedi, Rudo le Lwandle, le monna wa hae wa mehleng, Themba Ndaba. O ile a amohela setloholo sa hae, Shallon Ndaba, kamora lefu la khaitsedi ya hae, Tiny Mphasane.  O nyetswe  ke Max Lichaba ka 2017. Qetellong ya selemo sa 2018, Lichaba e ile ya  eba lehlatsipa la menyenyetsi, e neng e bolela hore o hlokahetse.

## Dikgau

* Kgau  ya Duku Duku bakeng sa "Moetsi ya Molemo ka ho Fetisisa wa  tshwantshiso ka 2003 
* Kgau ya  Golden Horn bakeng sa "Moetsi elya Molemo ka ho Fetisisa wa Ditshwantshiso" ka 2009 
* Kgau ya Basadi ba Tshusumetso.

## Mehlodi
Bopaki Makgopa

Evidence Makgopa (o hlahile ka la 5 Phupujane 2000) ke sebapadi sa bolo ya maoto ya Afrika Borwa se bapalang e le mohlaba dintlha bakeng sa sehlopha sa Afrika Borwa sa Premiership Orlando Pirates le sehlopha sa naha sa Afrika Borwa. O ile a emela sehlopha sa Afrika Borwa sa batjha ba ka tlase ho 23 Diolimpiki tsa Lehlabula tsa 2020.

## Bophelo ba pele
Makgopa o hlahetswe GaMampa, haufi le Burgersfort, Limpopo. O ile a ya Sekolong  se  Phahameng sa Poo high .

## Mosebetsi
Makgopa o ile a fumanwa ke Baroka FC ka selemo sa 2018, mme a phahamisetswa sehlopheng sa bona sa pele ho tswa sehlopheng se hlahisang ka Pherekgong 2020. O ile a qala ho bapala sehlopheng ka la 23 Hlakola 2020 ka ho se tshwane hoba ba ile ba bapala ka 2-2 ho  Nedbank Cup le Hungry Lions; Makgopa o ile a fumana sepheo sa bona sa bobedi ha ba ntse ba fetela mohatong o latelang wa tlhodisano kamora ho hapa papadi ya penalty.  O ile a qala ho bapala ka la 1 Hlakubele 2020 ka ho hlolwa ke 2-1  ho Bloemfontein Celtic,  O ile a fumana dipheo tsa hae tsa pele tsa sehlopha bekeng e latelang ha a ntse a fumana di-brace ho tlhodisano ya 2-0 kgahlanong le Black Leopards.   O ile a bapala dipapadi tse 11 bakeng sa Baroka dipapading tsohle nakong ya sehla sa 2019-20, a beha dipakane tse 5.

## Mosebetsi wa matjhaba
Ka la 8 Phupjane 2021, Makgopa o ile a qala ho bapala Aforika Borwa e le mokgethwa wa Uganda mme a fumana setulo sa ho hapa 3-2.  O ile a emela sehlopha sa Afrika Borwa se ka tlase ho dilemo tse 23 ho diolimpiki tsa Lehlabula tsa 2020, mme a fumana ntlha e le nngwe dipapading tse 3.

## dipalo-palo tsa mosebetsi

### Matjhaba

: *Dipalo le diphetho di thathamisa palo ya dipheo tsa Afrika Borwa pele, kholomo ya ho hlalosa e bontsha dintlha kamora sepheo se seng le se seng sa Makgopa.*

## Mehlodi
Freddy Gwala

**Freddy Gwala** ke sebini sa Afrika Borwa se hlahetseng Soweto, Johannesburg, Afrika Borwa.  O qadile mosebetsi wa hae wa mmino Soweto.

O qapile Zumba, mofuta wa mmino wa Maafrika, mathwasong a bo-1970. O qadile mosebetsi wa hae wa mmino le bara bahabo ka 1973  kamora hore ba thehe sehlopha se bitswang Pure Gold. O ile a boela a theha sehlopha se seng se bitswang Platform One. O boetse o kentse letsoho ho dialbamo tsa dibini tse fapaneng ba kang Brenda Fassie le bataki ba bang.  

Ka Mphalane 2023, Gwala o ile a lokolla albamo ya hae ya bo19 e bitswang *Lipalole*, Bulawayo, Zimbabwe. Nakong ya phatlalatso ya albamo, o ile a etela Victoria Falls.  Tse ding tsa dipina tsa hae tse tummeng ke "Amadamara", "Tshidi S'khelekhele", "Matshidiso" le "Ngiboshiwe".

## Tlaleho ea ka Pele
Gwala o hlahile ka la 6 Mphalane 1961 Soweto, Johannesburg. O tsejwa ka ho theha mofuta wa "Zumba" wa mmino wa Afrika, e le motswako wa mmino wa moya le disco. Enngwe ea dipina tsa hae tse tummeng tsa mofuta ona ke "Amadamara".

## Ditlhaloso