open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lindokuhle Mtshali

**Lindokuhle Praise Mtshali** (o hlahile ka la 2 Hlakubele 1998) ke sebapalldi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang bohareng ba lebala Richards Bay ho Premier Soccer League.

Mtshali o qadile mosebetsi wa hae wa nnete wa ho bapala. Ka 2016 o ile a saenwa  ke Orlando Pirates, empa ka boemo ba hore o ile a dingwa Real Kings ka nako e nngwe. O qetile le Real Kings ka Phuptjane 2017, mme hamorao a dihlahlobong le Jomo Cosmos. Ka Phato 2017 Jomo Sono o phatlaladitse hore Mtshali o senile le Cosmos.  Ntle le ho tseba Sono, Mtshali o ne a ntse a sa tswa ngodiswa le Pirates, mme thekiso e ile ya hloleha. Mtshali o ile a re ha a ka a lefuwa moputso ka Phupu 2017.O ile a boela a hana tumellano ya konteraka.  O ile a lokollwa ke Orlando Pirates, mme ho ena le hoo a kgutlela Real Kings. 

Ka 2019 o ile a fallela Golden Arrows, mme hamorao a qala ho bapala sehlopheng sa pele ho 2019-20 South African Premier Division. Lehlabuleng la 2022 o saenetse konteraka ya dilemo tse pedi le Moroka Swallows.

## Mehlodi
Khulekani Shezi

**Khulekani Shezi** (ya hlahileng ka la 10 Pherekgong 2001) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang e le mmapala hare wa Royal AM ho Premier Soccer League.

Kamora hore Royal AM e hlole ho phahamiswa ho tloha 2020-21 National First Division ka lebaka la ho reka laesense ya Bloemfontein Celtic, Shezi o ile a qala ho bapala sehlopheng sa pele ka Mphalane 2022 kgahlanong le Moroka Swallows, mme a fumana sepheo sa hae sa pele ka Pudungwana 2023 kgahlanong le Cape Town Spurs. 

O ile a bitsetswa Afrika Borwa bakeng sa 2022 COSAFA Cup, moo a ileng a bapala habedi, ho kenyeletswa le seqhenqha sa poleiti moo Afrika Borwa e ileng ya hlola Botswana. O ile a boela a bitswa ho Ho tshwaneleha bakeng sa 2022 African Nations Championship kgahlanong le Comoros, moo a ileng a fumana sepheo sa tlholo se ileng sa beha Afrika Borwa ho pholletsa le yona.

Ka Motsheanong 2024, o ile a tswa dikotsi tse mpe nakong ya papadi ya ntwa le Lindokuhle Mtshali, moo Shezi a ileng a senyeha mme a senya marapo.

## Mehlodi
Sanele Barns

**Sanele Barns** (o hlahile ka la 2 Mmesa 1997) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang e le sebapadi sa bohareng sa sehlopha sa Betway Premiership  League sa Stellenbosch FC. 

O tswa  Tweefontein. O ile a kena tsamaisong ya TS Galaxy, mme qetellong a qala ho bapala Premier Division kamora hore monga sehlopha a reke laesense ho liki, empa hape a qeta nako a adingwa Casric F.C. ho ABC Motsepe League. Ha a kgutlela Galaxy, o ile a tshehetsa letsholo la bona la 2019-20 CAF Confederation Cup. Mokwetlisi wa nako eo Dan Malesela o boletse hore Barns o ne a "kwetlisetswa haholo" mme a na le "tsebo e kgethehileng e ntle". Leha ho le jwalo, Barns o ile a tloha Galaxy ka 2020 ho ya Univesithi ya Pretoria, "AmaTuks".

Barns o ile a ikopanya le Richards Bay ka lehlabula la 2022. Sena se ne se tla lebisa sehla sa hae sa pele sa maemo a pele ka 2022-23. O ile a hlaba dintlha tse nne le dithuso tse nne. 

Hamorao o ile a khethwa sehlopheng sa pele sa Afrika Borwa bakeng sa Mohope wa COSAFA wa 2023. Lehlabuleng lona leo, ho ile ha tlaleha hore Kaizer Chiefs e batla ho mo saena, jwalo ka Stellenbosch le Sekhukhune United. 

## Mehlodi
Samuel Makoanyane

**Samuele Makoanyane** (1909–24 Mphalane 1944) e ne e le mmetli le mosebetsi wa letsopa wa Mosotho ya tsebahalang ka ditshwantšo tsa hae tsa letsopa tse entsoeng ka bokhabane tse bontšang diphoofolo, dibini, baahi ba motse le bahlabani ba nalane ba Basotho.  Makoanyane o hlahetse Tumahole, Parys, Free State, Afrika Borwa, mme hamorao a lula le ho sebetsa motsaneng oa Koalabata haufi le Teyateyaneng naheng ea kajeno ea Lesotho. Mesebetsi ya hae e bolokilwe lipokellong tse kholo tsa mosiamo wa Afrika Borwa mme e bontšitsoe sebakeng sa heno le matjahabeng. 

## Bophelo ba bonyaneng
Makoanyane o hlahile ka 1909 motseng oa Tumahole, Parys, Free State. Hamorao o ile a fallela motsaneng wa Koalabata haufi le Teyateyaneng Basutoland (eo hona jwale e leng Lesotho), moo a ileng a ntshetsa pele mokgwoa oa hae wa ho etsa sebetsa ka letsopa, e le yena a ithutang. 

O ile a qala ho etsa ditšoantšo tsa letsopa tse susumelitsoeng ke libuka tse nang le ditšoantšo pele a betla ka ho toba ho tsoa ponong le mohopolong. Mosebetsi oa hae o ne o tlaleha bophelo ba letsatsi le letsatsi ba Basotho, meetlo ya mmino le nalane ea sesole. 

## Mosebetsi wa bonono
Makoanyane o ne a ikgethile ka dibopeho tse nyane tsa letsopa, hangata di pakeng tsa 8 le 18 cm ka bolelele. Batho bao a neng a ba ruta ba ne ba kenyeletsa diphoofolo tse ruuwang le tse hlaha, basadi ba Basotho, baahi ba motse ba etsang mesebetsi ya bona ya letsatsi le letsatsi, marena le bahlabani ba palameng dipere. Mesebetsi e meng ya hae e ne e kenyelletsa dintho tse ding tse kang masiba, lehong, tshepe le letlalo ho emela dithebe, marumo le diaparo tsa setso.  

Mosebetsi o mong oa hae oa bohlokoa ke setšoantšo sa ntate-moholo oa hae, Josua Nau Makoanyane, ea amanang le moetlo oa molomo le lebotho la Morena Moshoeshoe I. 

## Dipontsho
Nakong ya bophelo ba hae, mosebetsi oa Makoanyane o ile oa bontsha ho

** 1936 – Empire Exhibition, Johannesburg.
** 1938 – Bantu Arts and Crafts Exhibition, Grahamstown.
** 2021 - *KE LIHA PENE - I lay down my pen.* Iziko Museum.

Mesebetsi ya hae e boetse e bontšitswe Musiamong oa Iziko oa Afrika Boroa 'me e fihlile ho babohi naheng tse kang United States, Paris le United Kingdom . 

## Dipokello
Mesebetsi ya Makoanyane e tšoareloa lipokellong tse mmaloa tsa sechaba:

* Li-Museum tsa Iziko tsa Afrika Boroa, ho kenyeletsoa le Pokello ea William Fehr, Cape Town . 
* Duggan-Cronin Gallery, Kimberley . 
* Univesithi ya Cape Town (Pokello ea Kirby).  
* Mosiamo le Lipolokelo tsa Libuka tsa Morija, Lesotho. 

## Lefu le lefa
Samuel Makoanyane o hlokahetse ka la 24 Mphalane 1944 Koalabata, Lesotho, ka lebaka la lefuba. O ne a le dilemo di 35 nakong ya lefu la hae. 

Liemahale tsa hae tsa letsopa li nkwa e le direkoto tsa bohlokoa tsa pono tsa bophelo ba sechaba sa Basotho le mohopolo oa nalane mathoasong a lekholo la mashome a mabeli la dilemo. Ditsebi tsa mehleng ena li ntse li ananela mesebetsi ea hae e seng feela e le lintho tsa khale tsa setso empa e le menehelo ea bohlokoa ea bonono historing ea bonono ea Afrika Boroa.  

## Mehlodi
Anneke Bosch

**Anneke Elizabeth Bosch** (o hlahile ka la 17 Phato 1993) ke sebapadi sa Afrika Borwa sa cricket.

## Mehlodi
Morara

**morara** ke ditholwana, ka botanically ke monokotshowai, wa difate tsa morara tse lehong le leholo la dimela tse thunyang tsa mofuta wa *Vitis*. Morara ke mofuta wa ditholwana o sa sebetseng ka nako, o atisang ho hlaha ka dihlopha.

Temo ya morara e qadile di lemong tse ka bang 8,000 tse fetileng,ditholwana di sebeldiswa e le dijo tsa batho ho pholletsa le nalane ya tsona. Ha di jewa di le foreshe kapa di omisitswe (jwalo ka morara o omisitsweng, currants le sultanas ), morara o nale  bohlokoa ba setso dikarolong tse ngata tsa lefatshe, haholo-holo ka karolo ya tsona ho etseng veine . Dihlahiswa tse ding tse tswang morara dikenyelletsa mefuta e fapaneng ya jeme, lero, asene le oli.

Bochabela bo Hare ka kakaretso bo hlaloswa e le naha ya bohobe 'me ho lengwa ha semela sena ho qadile moo dilemong tse 6.000-8000 tse fetileng. dikokoana-hloko tsa pele tse ruuwang lapeng tse bitsoang di-yeast, di hlaha ka tlhaho makhopong a morara, 'me ho ile ha fumanwa dino tse tahang tse kang veine. Bopaki ba kgale ka ho fetisisa ba baepolli ba dintho tsa kgale ba boemo bo busang ba ho etsa veine moetlong wa batho bo tswa dilemong tse 8000 tse fetileng Georgia.

Sebaka sa kgale ka ho fetisisa se tsebuwang sa veine, se bitswang Areni-1, se fumaneha Armenia 'me se qadile ka 4000 BC. Lekholong la bo9 la dilemo AD, ho ne ho tsebuwa hore Shiraz e hlahisa veine e molemo ka ho fetisisa Bochabela bo Hare. Kahoo ho hlahisitswe tlhahiso ya hore veine e khubelu ya Syrah e rehiloe lebitso la Shiraz, toropo e Persia moo morara o neng o sebediswa ho etsa Veine ea Shirazi. 

Ka 2005, sehlopha sa baepolli ba dintho tsa kgale se ile sa fihlela qeto ya hore dipitsa tsa veine tsa Chalcolithic tse fumanweng Cyprus ka bo-1930 di qadile ho 3500 BC, e leng se etsang hore e be tsa kgale ka ho fetisisa lefatsheng. Commandaria, veine e monate ka dijo tse tswekere e tswang Cyprase, ke veine ya kgale ka ho fetisisa e entsweng lefatšheng e nang le tšimoloho e qadileng ka 2000 BC. 
 
Morara ke mofuta wa ditholwana tsa monokotsowai tse hōlang ka dihlopha tsa 15 ho isa ho 300. Ditholoana di hlaha nakong ya matsatsi a 60 ka mora ho ikatisa pele ho hlahisa asiti ya tartaric, ebe hamorao acid ya malic ha nama ea tsona e eketseya ka lebaka la ho arabela ho hormone ya ethylene; di-acid tsena di fa ditholwana tatso e nyane e bodila ntle le monate wa tsona. 2-3 Ha monokotswai ona o mocha o fihla sethaleng sa ho butswa (se bitswang *véraison* ho tswa Puo ea Sefora), monokotswai o fetoha mebala e lefifi, o eketseha ka boholo mme o hlahisa tswekere; nako ena ya *véraison* e qala ka Phato ho nka matsatsi a ka bang 45 ka maemo a tlwaelehileng Hemisphere Leboea.  3 Hangata monokotswai o butsoitseng o na le sebopeho se kang sa spheroid e nang le di-ellipsoid. Nama ya tsona e na le metsi a 75-85%; metsi a fumanowa semeleng sa xylem pele se butswa, phloem e fana ka metsi ka tswekere e qhibidihang ha tswekere le tswekere kamora nako ya ho butswa. : 4–5 : 4–5
Nadine de Klerk

**Nadine de Klerk** (o hlahileng ka la 16 Pherekgong 2000) ke sebapadi sa matjhaba sa Afrika Borwa se bapalang bakeng sa sehlopha sa naha sa Afrika Borwa sa baretswana ka mefuta yohle ya papadi. O boetse o bapala bakeng sa Royal Challengers Bengaluru ho Women's Premier League mme o hlahile dihlopheng tse ding tsa franchise. Ke mootli wa letsoho le letona le bolo ya kirikete  le mo akgelli wa letsoho le letona.
Tumi Sekhukhune

**Tumi Sphindile Sekhukhune** (o hlahetse la 21 Pudungwana 1998) ke sebapadi sa Afrika Borwa se bapalang kirikete e le moakgedi  wa  letsoho le letona. O ile a qala ho bapala matjhaba bakeng sa Afrika Borwa ka Lwetse 2018.
Sinalo Jafta

**Sinalo Jafta** (ya hlahileng ka la 22 Tshitwe 1994) ke sebapadi sa Afrika Borwa sa papadi ya  cricket se bapalang e le mohlokomedi wa  di-wikete le mo-akgedi wa letsoho le letona.

## Mosebetsi

Jafta o ile a qala ho bapala papadi ya hae ya matjhaba ya basadi ya letsatsi le le leng (WODI) kgahlanong le New Zealand ka la 22 Mphalane 2016. Ka Mmesa 2019, o ile a khethwa sehlopheng sa Matjhaba sa Basadi sa Twenty20 (WT20I) sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le Pakistan.  O ile a qala ho bapala WT20I bakeng sa Afrika Borwa kgahlanong le Pakistan ka la 15 Motsheanong 2019.

Ka Lwetse 2019, o ile a khethwa sehlopheng sa Devnarain XI bakeng sa kgatiso ya pele ya T20 Super League ya Basadi Afrika Borwa. Ka Hlakubele 2020, o ile a fuwa konteraka ya naha ke Cricket South Africa pele ho nako ya 2020-21.   Ka la 23 Phupu 2020, Jafta o ile a khethwa sehlopheng sa Basadi ba 24 ba Afrika Borwa ho qala Kwetliso Pretoria, pele ba etela Engelane. 

Ka Mmesa 2021, o ile a khethwa e le motsamaisi wa sehlopha sa Basadi ba hlahang Afrika Borwa se ileng sa etela Bangladesh. Ka Hlakola 2022, o ile a khethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa Seqho sa Lefatshe sa Basadi sa Cricket sa 2022  ene  e  tshwaretswe  New Zealand. Ka Phuptjane 2022, Jafta o ile a khethwa sehlopheng sa diteko tsa basadi ba Afrika Borwa bakeng sa papadi ya bona e le nngwe kgahlanong le basadi ba Engelane.  O ile a qala ho bapala ditlhahlobo tsa hae ka la 27 Phuptjane 2022, bakeng sa Afrika Borwa kgahlano le Engelane. 

Ka Phupu 2022, o ile a khethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa tlhodisano ya krikete dipapading tsa Commonwealth tsa 2022 tse Birmingham, England. 

O ile a khethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa 2024 ICC Women's T20 World Cup  le bakeng sa letoto la bona la dipapadi tsa lehae tse fapaneng le Engelane ka Pudungwana 2024.
Boitumelo Radiopane

**Boitumelo Radiopane** (ya hlahileng ka la 11 Mphalane 2002) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang e le mohlaba dintlha wa Orlando Pirates. 

Ka mora ho bapala bakeng sa sehlopha sa polokelo sa Orlando Pirates nakong ya 2020/21 ya PSL Reserve League mme a ba mohlaba dintlha tse hodimo, o ile a phahamisetswa sehlopheng sa pele sa Orlando Pirates, pele ho sehla sa 2021/22 sa nako dipapadi di qala. O ile a kgethwa e le DSTV DISKI SHIELD Player wa sehla le sepheo se phahameng sa dipheo ho 2020/2021 PSL Awards.

## Mehlodi
Lara Goodall

**Lara Goodall** (o hlahile ka la 26 Mmesa 1996) ke sebapadi sa Afrika Borwa sa cricket se emelang Afrika Borwa ho Women's One Day Internationals le Women's Twenty20 Internationals.  Ka kgwedi ya Hlakola, selemong sa 2019, Cricket South Africa e mo kgethile e le e mong wa dipapadi tsa Powerade Women's National Academy intake bakeng sa 2019. Ka Lwetse 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa M van der Merwe XI bakeng sa kgatiso ya pele ya T20 Super League ya Basadi Afrika Borwa.  Ka la 23 Phupu 2020, Goodall o ile a kgethwa sehlopheng sa Basadi ba 24 ba Afrika Borwa ho qala kwetliso Pretoria, pele ba etela Engelane. 

Ka Hlakola selemong sa 2022, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa Seqho sa Lefatshe sa Basadi sa Cricket sa 2022 se ileng sa tshwarelwa New Zealand.Ka Phuptjane selemong sa 2022, Goodall o ile a kgethwa sehlopheng sa diteko sa Basadi sa Afrika Borwa bakeng sa papadi ya  bona e le nngwe kgahlanong le Basadi ba Engelane.  O ile a qala ho bapala papading  tsa  teko ka la 27 Phuptjane selemong sa 2022, bakeng sa Afrika Borwa kgahlanong le Engelane. Ka Phupu 2022, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa tlhodisano ya krikete dipapading tsa Commonwealth tsa 2022 tse ileng tsa tshwarwelwa Birmingham, England. 

Goodall o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa karolo ya ODI ya letoto la bona la dipapadi tsa lehae le fapaneng le Engelane ka Pudungwana selemong sa  2024.

## Mehlodi
Faye Tunnicliffe

**Faye Tunnicliffe** (ya hlahileng ka la 9 Tshitwe 1998) ke sebapadi sa Afrika Borwa sa cricket se bapalang e le motshwari wa  di-wikete le mo-otli wa  letsoho le letona.

## Mehlodi
Bona Magazine

***Makasine wa Bona*** ke makasine wa mokgwa wa bophelo wa Afrika Borwa, o phatlaladitsweng ka lekgetlo la pele ka selemo sa 1956.  E akaretsa dihlooho tse fapaneng, ho kenyeletswa feshene, botle, bophelo bo botle, dikamano le boithabiso. *Bona* e na le babadi ba bangata Afrika Borwa, mme e boetse e rekisowa naheng tse kang Namibia, Botswana, Lesotho, Zimbabwe, Malawi le Mauritius. 

## Nalane
E thehilwe ke lelapa la Hyman ka selemo sa 1956. mme ya kenyelletsa makasine wa pele wa batho ba batsho Afrika Borwa, o bitswang *Zonk!* (o thehilweng ka 1949), ka 1964. Makasine o ketekile sehopotso sa wona sa bo50 ka 2006. Dikgatiso tsa ona tsa pele di ile tsa phatlalatswa ka Senyesemane, empa ha morao tsa atoloha ho ya ho Sexhosa, Sezulu le Sesotho ho fihlella bamamedi ba bangata.  Ho fokotsa ditjeo, *Bona* o sebedisa mokgwa wa "phapanyetsano ya dipoleiti tse ntsho" bakeng sa ho hatisa dikgatiso tsa dipuo tse ngata. 

## Beng
*Makasine wa Bona* e ne e le wa Caxton le CTP Publishers and Printers, e leng khamphani e kgolo ya kgatiso ya Afrika Borwa. Ka Motsheanong 2020, Caxton e phatlaladitse ho ikgula ha yona kgatisong ya dimakasine, e leng se ileng sa lebisa ho kwallweng ha *Bona* ka nakwana. 

Ka Phato 2022, Highbury Media, e sebetsang tlasa lebitso la Habari Media, e ile ya fumana ditokelo tsa ho phatlalatsa *Bona*, e leng se ileng sa tshwaetsa tsosoloso ya yona ka mora ho kwalwa tlasa taolo ya Caxton. 

## Mehlodi
Sydney Chama

**Sydney Chama** e ne e le sebapadi kalaneng le motaki wa ditshwantsho tsa metlae sa Afrika Borwa . O ne a tsebahala ka dipontsho tsa sethala le tsa skrineng hape e le setsebi sa ditshwantsho tsa bo-rametlae se ka morao ho filimi e tummeng ya metlae ya The Bafanas ho *[[Bona Magazine]]* mathwasong a dilemo tsa bo-1990. 

## Mosebetsi
Mosebetsi wa Chama o ne o akaretsa theatre le cinema. Sethaleng, o ile a bapala ho dihlahiswa tse kang *Sponono* (e ngotsweng ke Alan Paton le Krishna Shah  ), *Driving Miss Daisy* (Baxter Theatre, 1991), *Night of January 16th*, *The Piano Lesson* le *Slave Trade* .  Dikarolo tsa hae tsa difilimi le thelevishene di ne di kenyelletsa ho hlaha ho *Zulu Dawn* (1979), *The Wild Geese* (1978), *Cyborg Cop* (1993), *Rage to Kill* le *Operation Delta Force* (filimi ya TV, 1997). 

### Difilimi

* *The Wild Geese* (1978) e le Clark
* *Zulu Dawn* (1979) e le SM Kambula
* *Rage to Kill* (1988) e le Webster
* *Hlala Kwabafileyo* (1991) as Mike "Sgwili" Mdingi
* *KwaKhala Nyonini* (1992) e le Bra Ben Shabangu
* *Cyborg*  cop(1993)
* *Operation Delta Force* (1997) e le Banda

## Mehlodi
Wikipidiya

**[[Wikipedia]]** e thusa batho ba diyunivesithi le batho ba sebetsang. Ke mpho e bohlokwa setjhabeng sa Afrika Borwa. Wikipedia e kopanya batho ba Afrika Borwa mme e thusa le baithuti dikolong le diyunivesithing ha ba etsa dipatlisiso le mesebetsi ya sekolo. Wikipedia e fana ka tsebo ya mahala ho batho bohle. Ho na le diphetoho tse ntseng di etsahala ho Wikipedia, mme le puo ya Sesotho e se e sebediswa ho eketsa tsebo sethaleng sena. Setjhaba sa tsebo sa inthaneteng se ka ama maemo a dipuo kahare ho tikoloho ya dipuo tsa inthanete.

## Ditsupiso

[fetola]

: 

* Wikipedia core topics
* Sesotho
Tsiliso Monaheng

**Tsiliso Monaheng** ke mongodi le mohlahlobisisi wa setso ya tsebahalang ka tshusumetso ya hae ho dingodilweng, botjhaba, le moetlo. Mosebetsi wa hae o hlahloba dihlooho tsa boitsebiso, phetoho ya matjhaba, puo, le mesebetsi ya setso ditjhabeng tsa kajeno tsa Afrika.

## Bophelo ba pele le thuto
Tsiliso Monaheng(ya  hlahileng ka 1978),Kgolo ya hae ya thuto le kelello e bonahala ka boikamahanyo ba hae le Dingolweng, dikgopolo le dipuo tsa setso.

## Mosebetsi
Monaheng o ile a iponahatsa e le mongodi le mohlahlobisisi wa setso ka meqoqo, maikutlo a hae, le ditlhaloso tse tebileng. Sengollweng sa hae se hlahloba diphapang tsa setso, dipolotiki le botjhaba, hangata se shebane le kamoo polelo ya setso e bonahatsang mesebetsi ya matjhaba. Monaheng o kentse letsoho dipuisanong tse mabapi le:

Dingolweng tsa Afrika le meetlo ya ho pheta dipale.  

Seabo sa puo ho bopeng boitsebahatso ba setso 

Tshusumetso ya  metjha ya ditaba le setso se tummeng.

## Mehlodi
The Bafanas

**The Bafanas** e ne e le karolo e tsebahalang ya metlae  Afrika Borwa e ileng ya hlaha leqepheng le ka morao la *Makasine wa Bona* mathwasong a dilemo tsa bo-1990.  Di entswe ke motaki Sydney Chama, setsebi sa ditshwantsho tsa bo-raditaba le sebapadi se tsebahalang sa Afrika Borwa. Mosebetsi wa Chama ho The Bafanas o bontshitse talenta ya hae ya ho pheta dipale le ho etsa ditshwantsho, a tiisa lefa la hae historing ya ditshwantsho tsa bo-raditaba tsa Afrika Borwa. 

## Mehlodi
Trisha Chetty

**Trisha Chetty** (ya hlahileng ka la 26 Phuptjane 1988) ke e mong wa dipapadi tsa kgale tsa Afrika Borwa. O ile a bapala ho teko tse pedi, mme a bapala dipapadi tse lekgolo le mashome a mabedi tsa di-overs tse fokolang bakeng sa Afrika Borwa dipakeng tsa 2007 le 2022. O ile a bapala e le mohlokomedi wa di-wicket le batsamaisi ba letsoho le letona. Ka la 17 Hlakubele 2023, o phatlaladitse ho tlohela ho bapala di-formats tsohle tsa krikete.

## Mehlodi
Umanji

**Umanji** (hlahile ka 1968 - 26 Hlakola 2008),  **Maruti Johannes Nkuna**, e ne e le sebini sa Afrika Borwa le sebini-mongodi wa dipina.
Jim Mokoena

**Jim Mokoena** (ya hlahileng ka la 18 Lwetse 1968) ke mongodi wa Mosotho le mohlahisi wa seya-le-moya ya tsebahalang ka ho ngola mesebetsi e mmalwa ka puo ya Sesotho, ho kenyeletswa le buka ea *Matubatsana* . O kentse letsoho dingodilweng tsa Sesotho le ho hasa ka mosebetsi oa hae le Radio Lesedi, eo hona jwale e tsejwang e le Lesedi FM .

## Bophelo ba bonyaneng
Mokoena o hlahile ka la 18 Lwetse 1968 polasing e bitswang Pardy e Mamafubedu, haufi le Petrus Steyn profenseng ya Free State ya Afrika Borwa . O holetse tikolohong ya setso sa Basotho e ileng ya susumetsa dithahasello tsa hae tsa bongodi le mongolo wa Sesotho hamorao.

## Mosebetsi
Mokoena o qalile mosebetsi wa hae a sebetsa e le moamohedi. Hamorao o ile a ikopanya le Radio Lesedi, seteishene sa seea-le-moeya sa puo ea Sesotho se tsamaisoang ke South African Broadcasting Corporation (SABC), moo e ileng ea e-ba mohlahisi, a kenya letsoho ho ntshetseng pele puo le setso.

## Dibuka
Mokoena Jim o ngotse mesebetsi e mmalwa ya Sesotho, ho kenyeletswa:

* *Matubatsana* (Letoto la ho Ngola ka Boiqapelo). J. Mokoena—e phatlalalitswe ke Maskew Miller Longman ().

* *Ntatasela: padi ya Sesotho. Kereite ya 8* - Jim Mokoena (Vivlia Publishers, )

* *Sekgametsi wa Diphakweng: (a betrothed woman from Diphakweng)* — Jim Mokoena (Mosa Media & Book Distributors, 2018, ) — mosebetsi o molelele wa dingolwa tsa Sesotho. 
* *Lekgapetla la panana.* 
* *Mehla le matsatsi.* 
* *Se a foka se fete.* 
* *Ntataselala.* 

## Bohlokwa ba dingodilweng
Jim ke wa moloko wa bangodi ba ileng ba tsoela pele ho ntshetsapele lingoliloeng tse ngotsweng tsa Sesotho ho feta bo-pula-madiboho ba pele ba kang Thomas Mofolo . Mesebetsi ya hae—e akaretsang dipale tsa dipale, babaldi ba sekolo le dipale tse thehilweng setsong sa Basotho—ke karolo ya merero ya thuto ya ho bala le pokello ya dipale tse akaretsang kgatisong ya Afrika Borwa.

## Mehlodi
Lebohang Kganye

**Lebohang Kganye** (ya tswetsweng ka 1990) ke sebini sa ditshwantsho sa Afrika Borwa se dulang le ho sebetsa Johannesburg.  Kganye ke karolo ya moloko o motjha wa bataki le difoto tsa Afrika Borwa tsa sejwale-jwale tse hlahileng nakwana pele kapa kamora ho fela ha Apartheid.
Siphokazi Jonas

**Siphokazi Jonas** ke seroki sa Afrika Borwa, mongodi sa dipapadi, sebini le mohlahisi ya tsejwang ka ho hlahloba boitsebahatso ba setso, tlhekefetso ya  bong le mefuta e fapaneng ya dipuo ka mefuta e fapaneng ya bonono. O fumane kananelo ya naha le ya matjhabeng ka lebaka la menehelo ya hae dingodilweng le bonono ba boithabiso.

## Mehlodi
Puseletso Seema

**Puseletso Seema** (ya hlahileng 1949 Johannesburg) ke  sebini sa mmino wa Sesotho  wa Famo naheng ya Lesotho. O tumme e le *Mofumahali wa Famo*, a kenella e le lentswe le sa tlwaelehang la basadi mofuteng wa mmino o buswang ke banna.

## Tsa bophelo

### Bophelo ba pele
Puseletso Seema o hlahile ka 1949 Seteketekeng, tikolohong ya Johannesburg eo lebitso la yona le fetolelang e le "sebaka sa ho makatsa [ba tahilweng]".  O holetse motseng  wa Soweto Afrika Borwa le Lesotho  mahaeng.  Mme wa hae e ne e le lekgoba mme o ne a hodisitswe ke rakgadi wa hae ya neng a mo etsa hore a hlokomele dikgomo tsa bona.  E le sebini se ithutetseng, o ile a qala ho ngola dipina tsa hae a ntse a hlokomela dikgomo, hoo e ka bang ha a le dilemo di 12. Mokete wa setjhaba o ne o shebile basadi ba bina ka tlase mme ha a ka a fumana tshehetso ya lelapa.

Ha a le dilemo di 15, o ile a betwa  ke mohlankana wa hae wa mehleng. Sena se ile sa sitisa kamano ya hae le ba lelapa la hae, ba ileng ba beha molato ka ho bina ha hae "ho se nang tshepo". O ile a baleha le merafo bohareng ba bo-1960 mme a dula Mahobong, Lesotho.  O ne a ena le bana ba bararo, bao ba babedi ba bona ba ileng ba hlokahala ba sa le masea. Ha monna wa hae a hlokahala ka 1970, o ile a lelekwa ke ba lelapa la hae la bohadi  mme a kgutlela New Claire. Ha a ntse a hlaseloa ke lelapa la habo, o ile a qala ho sebetsa e le morekisi wa dijo le dino dibakeng tsa meepo mme a kena sehlopheng sa dinokwane. Nakong ena, o ile a tswela pele ho ngola dipina le ho bapala le sehlopha sa *Tau ya Linare*.

### Mmino wa ho etela
Puseletso Seema o ile a bapala mmino wa hae merafong mme a hlahela motjeko moo a neng a tshwara molamu wa ntwa.  O ne a ikgethehile ka ho bapala accordion, e leng seletsa se ka sehloohong sa Famo, mme o ne a iphedisa haholo ka ho bapala dikampong tsa merafo. O ile a qala ho etela Transvaal le Orange Free State, moo dihlooho tsa dihlopha tsa dikampo di neng di phehisana ka tlhokomelo ya hae mme hangata di ne di mo kwetela ho ba binela. 

Ka 1980, Seema le sehlopha sa hae ba ile ba hatisa albamo Johannesburg. Pina ya hae e hopolang moena wa hae ya hlokahetseng e ile ya eba setlabolane, mme a kena sethaleng sa Famo se neng se buswa ke banna. Ha ho mohla a entseng tjhelete e ngata ho sa tsotellehe ho ananelwa ha hae; o pheta pale e

ya hore nakong ya bo-1980, o ile a tobana le mohlahisi wa hae, a batla ditokomane tsa hae, feela ho fuwa disente tse leshome le metso e robedi.
B.K. Taoana

**BK Taoana** e ne e le mongodi le mongodi wa ditshwantshiso sa Mosotho ya tsebahalang ka menehelo ya hae dingodilweng le ditshwantshiso tsa Sesotho bohareng ba lekgolo la bo20 la dilemo. O tsebahala haholo ka ditshwantshiso tsa hae tsa kang *Obe* (1957) le *Moshoeshoe* (1981), mesebetsi e thehilweng ditshomong le nalane ya Basotho. Mongolo wa hae ke karolo ya ntshetsopele e pharaletseng ya ditshwantsiso tse ngotsweng ka puo ya Sesotho.

## Bophelo le mosebetsi
Taoana o ne a le mafolofolo bohareng ba lekgolo la bo20 la lilemo mme o ngotse haholo-holo ka Sesotho, a kenya letsoho kgolong ea ditshwantshiso tse hatisitsweng dibukeng tsa Sesotho sa Borwa.  Mosebetsi wa hae o bontsha phetoho ho tloha meetlong ea lipale tsa molomo ( di*tshomo* ) ho ea libukeng tse ngotsweng tsa ditshwantshiso. Taoana e ne e le e mong oa moloko wa bangodi ba thusitseng ho etsa hore ditshwantshiso tsa Sesotho di be tsa semmuso maemong a hatisitsweng le a thuto.

## Mesebetsi

### ''Obe'' (1957)
*Obe* ke terama ya Sesotho sa Borwa e hatisitsweng ka lekgetlo la pele ka selemo 1957. Terama ena e thehiloe paleng ea nalane mme e kenyelletsa dihlooho tsa boloi, lekunutu, boitshwaro le taeo ea sechaba ka hara sechaba sa Basotho. Pale ena e shebana le Obe, sebapadi se nkilweng ditshomong tsa Basotho le meetlo, mme e hlahloba dikgohlano pakeng tsa ditho tsa lelapa ka mora hore diqoso tsa boloi di senolwe. Terama ena, sebapadi se bitswang Seipati se lauwa ke matsale wa hae ka mora ho senola seo ho thweng ke boloi ba hae, ho bontsha dikgohlano tse mabapi le lekunutu, matla le litekanyetso tsa sechaba.

Mosebetsi ona o ile wa phatlalatswa hape hamorao Afrika Borwa mme o thathamisitswe dibukeng tsa ditshwantsiso le tsa dingolweng tsa ditshwantshiso tsa Afrika Borwa. 

### ''Moshoeshoe'' (1981)
*Moshoeshoe* ke terama ya lipuisano tsa nalane e hatisitsoeng ke Mazenod Book Centre ka 1981. Tshwantshiso ena e bontsha bophelo le boetapele ba Moshoeshoe I, mothehi wa setjahaba sa Basotho.

Terama ena e bapala linako tsa bohlokwa boetapeleng ba Moshoeshoe, ho kenyeletsoa le ho kopanngoa ha meloko le likarabo tsa likhohlano tsa libaka le likhatello tsa pele tsa bokolone. E etsa karolo ea moetlo oa litšoantšiso tsa nalane dingoloeng tsa Sesotho tse ketekang lefa la naha. 

## Moelelo wa dingolilweng
Taoana o atisa ho boleloa hammoho le ba bang ba kentseng letsoho ditshwantshisong tsa Sesotho, jwalo ka BM Khaketla le JJ Moiloa, bao ka ho tshwanang ba kopantsitseng mehlodi ya molomo le mokgwa o ngotsweng wa ditshwantshiso. 

## Lenane la dibuka tse kgethilweng

* Taoana, BK *Obe* . 1957.
* Taoana, BK *Moshoeshoe* . Setsi sa dibuka sa Mazenod, 1981.

## Ditshupiso
Senyaka

**Senyaka** (13 Mmesa 1956 - 25 Hlakubele 2015), eo hape a tsejwang e le **Thula Kekana**, e ne e le rapper wa Afrika Borwa, naledi ya kwaito, mohlahisi wa direkoto, le sebapadi sa kalaneng. Ene e le pula-maliboho ya mmino wa rap Afrika dilemong tsa bo-1980, Senyaka o ile a fumana botumo ba naha bakeng sa kopano ya pele ya Afrika Borwa ha a ne a nyatsa nalane ya pop Brenda Fassie pineng ya hae ya 1993, "Ma-Gents".

## Biography
Senyaka ke ngwana wa mohanyetsi wa lipolotiki Moses Kekana, setho sa Pan Africanist Congress of Azania le mohlophisi wa boipelaetso ba libese tsa Evaton lilemong tsa bo-1950, Kekana o ne a bitsoa "Senyaka" (e bolelang "lerotholi la jeli") ke rakgadiae, a kgahliloe ke ponahalo ya hae ha a le motenya. Senyaka le ba lelapa la Kekana ba tsoa Sibitiela, ea tsejoang hape e le Zebediela .

Senyaka o ile a tuma haholo dilemong tsa bo-1980 ka pina ya hae e tummeng ea "Go Away",  e tsosa metlae e feteletseng le hip-hop e matla naheng e neng e sa tloaela melumo ea pop rap le e neng e ntse e tetebela tlas'a pefo ea Apartheid . Ho tloha ka 1987 ho isa ho 1991, Senyaka o ile a lokolla lialbamo tse matla tsa a le mong tse kopanyang hip-hop le molumo o hlahang oa kwaito - e leng se ileng sa fella ka ho bina ha hae ka lekhetlo la pele ka 1993 BMG South Africa, *Ma-Gents* .

E ne e le pina e sa tsejweng ya albamo moo Senyaka a ileng a etsa manyala a setso – a nyatsa sebapali sa 'mino sa naha, Brenda Fassie, 'minong oa pele oa rap le nama ea khomo Afrika Boroa. Ho "Ma-Gents", Senyaka o ile a hweletsa "Brenda ke mpara" 'me a supa menyenyetsi ea indasteri ka Fassie, a re ha a mo rate hobane o ne a sa ikutloe e le "li-OG tsa nnete". Fassie o ile a araba ka ho mo bitsa "sgatla mabhanti" – "moleleri, u nkuka habobebe".

Senyaka setswalle le mokaubere wa indasteri Sello Chicco Twala se ile sa lebisa filiming ya metlae ea *Moruti wa Tsotsi*, e hlahiswang ke Chicco mme e le karolo ya Senyaka.

Senyaka o hlokahetse ka lebaka la lefu la pneumonia Sepetleleng sa Kopano se Welkom ka la 25 Hlakubele  selemong sa 2015. https://uk.news.yahoo.com/kwaito-legend-senyaka-dies-164016132.html . DJ ya mehleng ya Radio Sesotho Thuso Motaung o hopola Senyaka: "Moshanyana eo - ha o ne o mo buisana le yena, o lokela ho ba hlokolosi haholo! Ela hloko seo a se buang - hobane haeba u phutholoha, mantswe a mabe le a ditshila a tla buuwa lenaneong la hao mme  wa fellwa ke mosebetsi. Moshanyana eo o sebedisa mantswe a ditshila ha ngata haholo mme ha a tsotelle! E ne e le botho ba hae."

## Discography

* *Motjeko oa Fuquza* (1987)
* *Sepotoketsi* (1988)
* *Sophiatown* (1989)
* *Kamano ea ka ea Willie* (1990)
* *Ntate Senyaka* (1991)
* *Ma-Gents* (1993)
* *Mampara* (1995)
* *Fong* – Senyaka & Kamazu Are Hunger Boyz (1998)
* *O Shwa Jwang O Nkolota* (2001)
* *Lefa* (2003)
* *Fostela* (2006)

## Ditshupiso
Mokete wa Bonono wa motse wa Clarens

TV

**Mokete wa Bonono wa Motse wa Clarens** ke kopano ya selemo le selemo ya setso sa dipuo tse ngata e kopanyang baetsi ba ditshwantsh, dibini, bangodi, ditaki, le batho ba bang ba nang le boqapi. Ketsahalo ena e thehilwe ka selemonsa 2022, e hohela bareki, ditsebi tsa ho bala le ho ngola tsa lehae le likelello tse ling tse nang le boqapi ho Clarens, toropo e kgahlehang e Foreistata e Botjhabela,  dibakeng tse phahameng tsa botjhabela.  Batshehetsi ba puo ya Seafrikanse, Senyesemane le Sesotho ba ingodisa bakeng sa dipuo tsa dibuka, bonono ba ho etsa le ba pono, dithupelo tse fapaneng le lenaneo la bana. Bamamedi ba fane ka maikutlo ka mefuta e fapaneng ya ditalenta tse nkilweng ho pholletsa le sebaka seo. 

## Ketsahalo ya selemo le selemo
Ho pholletsa le nalane ya yona e kgutshanyane, Mokete o ipakile e le ketsahalo e tsebahalang e nang le lenaneo le fapaneng, ka keketseho ya dipalo ho theosa le dilemo. 

### Lenaneo la 2026: 24 Mmesa - 27 Mmesa
Mokete wa bohlano wa Clarens Arts o reretswe ho tshwarwa ho tloha ka la 24 ho isa ho la 27 Mmesa 2026

* **2025** Mokete wa bone oa Clarens Arts o etsahetse ho tloha ka la 1 - 4 Motsheanong 2025. 
* **2024** Mokete wa boraro wa Bonono wa Clarens o etsahetse ho tloha ka la 1 - 4 Motsh'eanong 2024. 
* **2023** Mokete wa boraro wa Bonono wa Clarens o etsahetse ho tloha ka la 27 Mmesa ho isa la 1 Motsheanong 2023 
* **2022** Mokete wa pele wa Bonono wa Clarens o etsahetse ka la 29 Mmesa - 2 Motsheanong 2022 

## Mehlodi
Patrick Shai

**Patrick Molefe Shai** (9 Tshitwe 1956  – 22 Pherekhong 2022) e ne e le sebapadi sa kalaneng le motsamaisi wa Afrika Borwa.  O ne a tsebahala haholo ka dikarolo tsa hae letotong la thelevishene le mananeong a *Soul City*, *Generations, Zone 14,* *Ashes to Ashes*, le *Zero Tolerance* . E ne e le e mong wa litho tsa motheo tsa Free Film Makers of South Africa. 

## Bophelo ba botho
Nakong ya boipelaetso Dobsonville ka lebaka la kgaello ya motlakase, o ile a tswa likotsi ke dikulo tse 11 tsa rabara 'me a potlakisetsoa Sepetleleng sa Tshepo Themba.   O ile a thunngwa molaleng, mokokotlong, leotong le matsohong. Kamora ketsahalo eo, o ile a bula tletlebo khahlanong le mapolesa ho Lekala le Ikemetseng la Dipatlisiso tsa Sepolesa (Ipid) ka lebaka la mosebetsi o sehlōhō wa mapolesa.    

Shai o ne a nyetse ke Mmasechaba Shai, mme hammoho ba bile le bana ba babedi.  O ile a ipolaya Dobsonville ka la 22 Pherekhong 2022.  

## Mosebetsi
O qalile mosebetsi wa hae wa ho tantsha Safari Ranch le Mzumba African Drama le Ballet.  Ka 1994, o ile a ikopanya le sehlopha sa letoto la diitshwaantshiso tsa *Soul City*, tseo a ileng a hapa Avanti Trophy bakeng sa Sebapali se Molemohali ho Dikhau tsa NTVA Avanti ka 2000. Ka 1995, o ile a ngola le ho bapala filiming ya *Hearts & Minds* ka ho bapala karolo ya "Mathews Kage". Hamorao o ile a hapa Kgau ea Silver Dolphin bakeng sa Sengolwa se Molemohadi ho Festróia - Tróia International Film Festival.  Ka 1996, o ile a boela a bapala karolo ya "Keresemese" letotong le lenyenyane la BBC *la Rhodes* ka 1996. 

Ka karolo ya hae e le "Enoch Molope" letotong la thelevishene la 2004 *la Zero Tolerance*, o ile a kgethwa bakeng sa Kgau ya SAFTA Golden Horn bakeng sa Sebapaldi se Molemohali sehlopheng sa Ditshwantshiso tsa TV ho Likhau tsa Lifilimi le Thelevishene tsa Afrika Boroa (SAFTA). Ka 2005, o ile a ikopanya le letoto le lenyenyane la SABC2 *Noah's Arc* mme a kgethwa bakeng sa SAFTA Golden Horn bakeng sa Sebapali se Molemohadi ho 2010 SAFTA. Ka 2008, o ile a bapala ho sitcom ea SABC2 *Moferefere Lenyalon* mme a bapala karolo e ka sehloohong ya "Kgosi Matlakala". Kamora moo, ka 2010, o ile a bapala karolo ya "Bra Sporo" letotong la ditshwantshiso tsa SABC2 *Hola Mpinji* le jwalo ka "Tiger Sibiya" bakeng sa sehla sa boraro sa letoto la ditshwantshiso tsa SABC1 *Zone 14.*  Ho SAFTA ea 2014, o ile a kgethwa bakeng sa Kgau ya Sebapadi se Tshehetsang se Molemohadi bakeng sa karolo ya hae letotong la ditshwantshiso *tsa Skeem Saam* . Ka 2017, Shai o ile a ikopanya le sehlopha sa batshwantshisi ba opera ea thelevishene e tummeng ya SABC2 y*a 7de Laan* mme a bapala karolo ya "Jacob Moloi". Bakeng sa karolo ya hae, o ile a kgethwa hape bakeng sa Kgau ya Golden Horn ya SAFTA bakeng sa Sebapali se Tshehetsang ka ho Fetisisa ho SAFTA 2018. 

## Filimi

## Ditshupiso
Teboho Loate

**Teboho Loate** ke radipolotiki wa Afrika Borwa ya sebetsang e le Motlatsi wa Mopresidente wa mokgatlo wa Congress of the People.  O ile a kgethwa Parlamenteng ya Afrika Borwa dikgethong tse akaretsang tsa Afrika Borwa tsa 2019.

## Bona hape

* Lethathamo la ditho tsa Seboka sa Naha sa Paramente ya bo27 ya Afrika Borwa

## Ditshupiso

## Dihokelo tsa kantle
Moshoeshoe Chabeli

**Moshoeshoe Chabeli** (o hlokahetse ka la 30 Mphalane 2013) e ne e le sebapadi sa Afrika Borwa.

O ile a bapala Harold filiming ya 2003, *Stander* le Thomas Jane.  O boetse a bapala e le  Moprista filiming ya 2013, The Forgotten Kingdom.Thelevisheneng o ile a hlaha ka sitcom, *Mponeng*, e leng phetoho ya Afrika Borwa ya sitcom ya Borithane, Ho boloka ponahalo. 

E ne e le leloko la boreneng  la Moshoeshoe I.O hlokahetse ka la 30 Mphalane 2013, kamora ntwa ya mofetshe. 

## Mehlodi

## Kgetho ya  difilimi

* *Stander* (2003) 
* Ho otla Drum (2003) 
* Critical Assignment (2004) 
* The Forgotten Kingdom (2013)
Chomane Chomane

**Chomane Chomane** (ya  hlahileng ka 1957) ke moqolotsi wa ditaba wa seya-le-moya wa Afrika Borwa ya tsofetseng le mosuwe wa  mehleng. O tsejwa ka ho fetisisa ka mosebetsi wa hae wa dilemo tse 36 Lesedi FM, seteisheneng sa Sesotho sa South African Broadcasting Corporation (SABC).
Solly Philander

**Solly Philander** (1961-2026) e ne e le sebapali se hlahelletseng sa Afrika Borwa, rametlae, motsamaisi, mohasi wa thelevishene le sebohudi sa seya-le-moya.  O tsebahala haholo ka mosebetsi wa hae metjheng ya ditaba le ea ditshwantshiso ya Afrika Borwa, haholo-holo ka bobuelli ba hae le tshebetso ea hae ya setso sa "Kaapse" (Cape) le puo ya Kaaps .   

## Bophelo ba bonyaneng
Philander o hlahetse le ho hodisetswa  Elsie's Rivier ho Cape Flats .  Kgodiso ya hae nakong ya Apartheid e ile ya susumetsa haholo tlhahiso ya hae ya boqapi, e atisang ho bua ka dihlooho tsa boitsebahatso, morabe, le sebaka se ikgethang sa kahisano le setso sa Kapa Bophirima .  

## Mosebetsi

### Thelevishene le difimi
Philander e ile ya tsebahala haholo e le mohasi wa mananeo a mmalwa a maholo a thelevishene a Afrika Borwa, ho kenyeletswa le mofuta oa lehae oa *Are You Smarter Than a 5th Grader?* le *Let's Make a Deal* .

### Seya-le-moya
Philander o bile le maemo a maholo diteisheneng tse etellang pele tsa seya-le-moea tsa Afrika Borwa, ho kenyeletsoa

* **Kfm 94.5**

* **RSG** (Radio Sonder Grense)

* **Pososelo 90.4 FM.** 

### Sethaleng
Mosebetsi oa Philander, ea neng a bapala sethaleng ka bongata, o ne o atisa ho khothalletsa ho nepahala ha puo ea Kaaps libukeng le tšebetsong.  

* ***Waiting for Godot*** (1980)—E bapaditswe Baxter Theatre.

* ***Take Two*** (1991)—Pontsho ya motho a le mong ho The Laager.

* ***Woeskroes*** – Mongodi le sebini.

* ***Nice Coat (Lekker Jas!)*** (2017)—E bapaditswe Baxter Theatre.

## Lefu
Solly Philander o hlokahetse ka lebaka la kankere ka la 04 Hlakubele 2026; o ne a le dilemo di 65.    

## Dikgau le Kananelo
Ka 2019, Philander o ile a hlomphuwa ka Kgau ya Bophelo Bohle ho Likhau tsa Fleur du Cap Theatre . Khau ena e ile ea ananela monehelo oa hae oa lilemo tse mashome a mane bononong ba ho etsa lipontšo ba Afrika Boroa le karolo ea hae ho phahamiseng setso sa Cape. 

* **Kgau ya Artes** bakeng sa Mohlahisi ea Hlwahlwa wa Thelevishene.

* **Kgau ya Fleur du Cap Theatre** —Katleho ea Bophelo Bohle (2019).

## Ditshupiso
Liphapang Mike Mokoena

**Liphapang Mike Mokoena** (9 Hlakola 1952 - 17 Phuptjane 2020), ya tsejwang ka hore ke *"Bra Mike,* e ne e le motsamaisi wa bolo ya maoto le mohwebi wa Afrika Borwa.E ne e le mothehi le modulasetulo wa nako e telele wa Free State Stars F.C. mme e sebeditse e le setho sa mothehi le setho sa komiti ya phethahatso ya National Soccer League (NSL).
Ezekiele Ntuli

**Hezekiel Ntuli** (1912–1973) e ne e le moetsi sa ho betla ditshwantsho sa Afrika Borwa se tsebahalang ka mosebetsi wa hae wa letsopa le sa beswang. Mokgwa wa hae wa ho betla o ne o hokahanya mekgwa ya setso ya letsopa ya Mazulu le mmaraka wa bonono wa kgwebo oa bohareng ba lekholo la bo20 la dilemo. O tsebahala haholo ka di-fahleho tsa hae tse qaqileng le ditshwatsho tse entsweng ka *Ubumba Olungashi* (letsopa le sa besang). 

## Bophelo ba pele le semelo
Ntuli o hlahile ka 1912 seterekeng sa Eshowe KwaZulu-Natal .  O ile a kena sekolo seteisheneng sa boromuoa Entumeni mme hamorao a fallela Pietermaritzburg . O qalile ho sebetsa ka letsopa a sa le monyenyane, e leng mokgwa o tlwaelehileng metseng ya mahaeng ya Mazulu moo bashanyana ba neng ba bopa ka letsopa dikgomo ha ba ntse ba alositse.  Ho fapana le ba bangata ba mehleng ea hae ba ileng ba fetohela ho lipitsa tsa letsopa tse besitsweng, Ntuli o ile a tsepamisa maikutlo ho betlweng ha ditshwantsho, a ntlafatsa mokgawa o neng o lumella maemo a hodimo a dintlha ntle le ho fokotseha kapa ho petsoha hangata ho amanang le ho beswa ha ontong.

## Mokgwa wa bonono
Mosebetsi wa Ntuli o kgethollwa ka tshebediso ya letsopa le sa beswang ( *Ubumba Olungashi* ). Mokgwa ona o ile wa mo dumella ho fihlela nnete le sebopeho matsweleng a hae—haholo-holo setshwantshong sa moriri, ditshobotsi tsa sefahleho le mekgabiso ya setso—tse neng di le thata ho di boloka nakong ea tshebetso ea ho thunya. Taba ea hae e ne e le haholo-holo matsoeleng a ditshwantsho tse ikgethileng tsa batho ba Mazulu, hangata a bontshang dieta tsa hlooho kapa mekgwa ya moriri ya setso. O ne a boetse a etsa ditshwantsho tsa diemahale tse nyane tsa batho le diphoofolo. 

## Katleho ya kgwebo le dipokello tsa poraefete
Ho tloha dilemong tsa bo-1930 ho isa bo-1960, Ntuli e ile ea e-ba motho ea tsebahalang haholo indastering ea "bonono ba bahahlauli" ya Afrika Borwa. Diemahale tsa hae di ne li batloa haholo ke baeti ba matjhaba le babokelli ba lehae. Hobane mosebetsi wa hae o ne o rekisoa ka kotloloho ho setjhaba le ka mabenkele a manyane ho fapana le di-gallery tsa semmuso, boholo ba mesebetsi ea hae e setseng e bolokiloe lipokellong tsa poraefete ho fapana le dimusiamong tsa setjhaba.    Ka 2014, Musiamo wa Vukani o ile wa fumana hlooho e sa tlwaelehang, e tsejwang e le e kgolo ka ho fetisisa eo a kileng a e etsa ka 1965. Hlooho ya ditshwantshwo e ile ya fanwa ke Rose Scheffer, mosadi ow mofu Lewis Scheffer, eo e neng e le mongodi wa toropo ya eShowe .

Mesebetsi e meng ya Ntuli e bokelletsoe ke mofuputsi le setsomi sa Lenyesemane, Percy Powell-Cotton, mme e bontshwa Musiamong wa Powell-Cotton o Quex Park Birchington, naheng ya Engelane. 

## Lefa
Ntuli o ntse a ananelwa haholo ke bo-rahistori ba bonono ka karolo ya hae e le pula-madiboho oa bonono ba litsebi tsa batho ba batsho Afrika Borwa nakong ya Kgethollo . Mosebetsi wa hae ke karolo ya phetoho ya setso sa dintho tse bonahalang sa Mazulu le ho ikamahanya le maemo a tsebo ya matswallwa ho fihlela ditlhoko tsa mmaraka wa lefatshe. 

## Ditshupiso
Selope Thema

**Richard Victor Selope Thema** (1886–1955) e ne e le moitseki wa dipolotiki le moetapele wa Afrika Borwa. E ne e le setho sa moifo wa South African Native National Congress o rometsweng Brithani le Versailles ka 1919 ho ya buella Maafrika Borwa a matsho, ao bongata ba wona a neng a lwanetse Brithani Ntweng ya Pele ya Lefatshe 

## Dilemo tsa pele
Richard Victor Selope Thema o hlahetse Ga-Mamabolo, seterekeng sa Pietersburg, ka 1886. Batswadi ba hae ka bobedi e ne e le Bapedi empa qalong e ne e se ba morabe wa Mamabolo, bao, ka ho kopana le baromuwa ba pele, e neng e se e le Bakreste . 

Thema o ile a kena dikolo tsa boromuwa, a sitisa thuto ya hae ha a baleha sekolo ka 1901 mme a ikopanya le mabotho a Brithani a neng a le Pietersburg nakong ya Ntoa ea Afrika Boroa (1899 - 1902). Kamora hore khotso e phatlalatswe o ile a ya Pretoria moo a ileng a qala ho sebetsa e le moapehi ntlong ya bolulo eaba o ea Setsing sa Terene sa Sesole sa Imperial se Pretoria. Ka 1903 Thema o ile a tsoela pele ka thuto ea hae. Ho tloha ka 1906 ho isa ho 1910 o ile a ithuta Setsing sa Lovedale se Alice, Kapa Botjhabela . Thema o ile a qeta Setifikeiti sa Bana ka 1907 mme a fumana mangolo a ho ba mosuwe. 

### Mosebetsi wa dipolotiki
Ho tloha bofelong ba 1910, Thema o ile a ruta seterekeng sa Pietersburg selemo, empa a qala ho sebetsa e le mongodi, a qala ka ofising ya ho hira morafo wa Pietersburg ka dilemo tse tharo, mme ho tloha ka 1915 Johannesburg ofising ya ramolao Richard W. Msimang. Msimang e ne e le modulasetulo wa komiti e neng e lokela ho rala molaotheo o motjha wa South African Native National Congress (SANNC).  Thema o ile a sebetsa e le mongodi wa Msimang komiting. Sena se ile sa etsa hore Thema a kenye letsoho haholo ditabeng tsa kongerese mme ka 1915 a kgethwa e le mongodi wa provense wa lekala la Transvaal la SANNC. Thema o ne a boetse a tsebahala ka bokgoni ba hae ba ho ngola.  

Toropo ya Kwa-Thema kantle ho Springs e reheletswe ka eena, hammoho le Sekolo sa Setjhaba sa Selope Thema se Orlando East, Soweto. Seterata sa Selope Thema se toropong ya West Rand ya Mohlakeng le sona se reheletswe ka yena &nbsp;

O ile a fuwa Kgau ya Ikhamanga ea Khauta ka mora lefu la hae ka 2008. 

### Dingodilweng
Alan Cobley (mohlophisi): *Ho tloha ho Sebetseng ho Alosa Likhomo ho ea ho Modulasetulo oa Mohlophisi: The Unfinished Autobiography and Writings of Richard Victor Selope Thema* . Mokgatlo wa Van Riebeek wa Phatlalatso ya Ditokomane tsa Nalane tsa Afrika Borwa, Cape Town 2016, ISBN 978-0-9814264-6-4 .

## Ditshupiso
Litšoantšo tse tšoantšetsoang

Setšoantšo sa litšoantšo ke mofuta oa bonono bo bonoang bo atisang ho huloa hangata bo tšoantšetsoa ka mokhoa o sa utloahaleng kapa o sa utloisiseheng. Moelelo o khethehileng o fetohile empa tšebeliso ea sejoale-joale hangata e bua ka: setšoantšo kapa letoto la litšoantšo tse reretsoeng satire, caricature kapa metlae le  filimi e itšetlehileng ka tatellano ea lipapiso bakeng sa boithabiso ba eona. Motho ea etsang litšoantšo ka kutloisiso ea pele o bitsoa mokhatitsi oa litšoantšo, 'me ka kutloisiso e' ngoe hangata o bitsoa moetsi oa litšoantšo.

Khopolo ena e qalile mehleng e bohareng, 'me e ile ea qala ho hlalosa ho taka ho itokisetsang mosebetsi oa bonono, o kang ho penta  lithapetso kapa fensetere ea khalase e mebalabala. Lekholong la bo19 la lilemo. *Ho qala* ka makasine ea Punch ka 1843, litšoantšo tse tsoosang li ile tsa qala ho bua - ka ho makatsa qalong - ka mesebetsi ea matsoho e qabolang limakasining le likoranteng. Ka mor'a moo, e ne e boetse e sebelisoa lipapaling tsa lipolotiki le litšoantšong tse qabolang. Ha sebui sena se se se se ntse se hola, mathoasong a lekholo la bo20 la lilemo, se ile sa qala ho bua ka lifilimi tse tšoantšetsoang tse neng li tšoana le litšoantšo tse hatisitsoeng.
Noka ea Tsitsa

## Thupelo
Tsitsa e hlahella ho likilometara tse leshome le metso e mehlano ho ea leboea botjhabela ka Rhodes, ho ea ho likilomerata tse ka bang mashome a robedi ka bophirima ho Mount Frere mme e phalla ka botjhabela ka hara Drakensburg. Liphororo tsa Tsitsa li  fumaneha sebakeng  se holimo ka hara  lithaba  tsentle haholo. Ha e kobeha ebile e phalla e lebile boroa ka likilomithara tse mmaloa, noka e feta ka botjhabela ho Maclear pele e kobeha hape e lebile botshabela. Qetellong e tshela nokeng ea Mzimvubu ha e ntse e feta likgohlong tse tibileng tsa noka tse ka bang likilometara tse mashome a mararo le metso e tsheletseng ka boroa botjhabela ho Qumbu . 

Linoka tsa Tsitsa tse kgolo ke Mooi River, Inxu River (Wildebeesrivier) le Pot River.

Noka ea Tsitsa e ne e le karolo  e ne e etsa moeli o ka bophirimela oa naha eo pele e neng e le Transkei. Hona joale Tsitsa ke sebaka se tummeng sa ho kayaking ka metsi a metsi a masweu.

## Matamo a ka hara mokelikeli
Ho na le matamo a manyenyane feela ka hara mokelikeli oa noka ea Tsitsa. Letamo la Maclear ka nokeng ea Mooi le fana ka metsi toropong ea Maclear le letamo la Ugie Dam nokeng ea Wildbeest   e fana ka metsi motseng oa Ugie. 

## Bona hape

* Lenane la linoka tsa Afrika Boroa
* Lenane la matamo a metsi le matamo Afrika Boroa
* Noka ea Mzimvubu

## Litlhaloso

## Lihokela tsa kantle
Ntwa ya Naauwpoort

**Ntwa ya Naauwpoort** Nek e bua ka ho thulana pakeng tsa Di-Trekboers le bahlabani ba Basotho ka la 29 Lwetse 1865. Naauwpoort e ka leboya ho toropo ya Clarens porofensing ya Free State.

## Mehlodi
Botona

Diphoofolo tse ngata, **botona** (Kwae ke setho sa botona se sebedisetswang ho shapa basadi (kapa di-hermaphrodite) nakong ya  Kopanelo  ya diphate.Ditho tse jwalo di hlaha ho di-vertebrate le di-invertebrates, empa ho diphoofolo tse ding le tse ding tse tona ha ho na botona. Ho feta moo, ha ho hlokahale hore kwae  di be tse tshwanang.

Lentswe lena le bolela ditho tse ngata tse sa sebetseng, empa ha le bolele ditho tsohle. Ka mohlala, setho se kenang ka hare sa Di-cephalopoda tse ngata ke Hectocotylus, letsoho le kgethehileng, mme dintsu tsa banna di sebedisa di-pedipalp tsa tsona. Esita le ka hara di-vertebrate, ho na le mefuta e sa tshwanang ya di-morphological e nang le mantswe a itseng, a kang hemipenes.

Mefuta e mengata ya diphoofolo tse nang le setho se ka hlalosoang e le botona, ha e na mosebetsi o moholo ntle le ho kenella, kapa bonyane ho fetisetsa peo ho e tshehadi, empa ho diphoofolo tse anyesang tsa placenta, botona bo na le karolo e hole ya di-urethra, e ntshang moroto nakong ya ho ntsha metsi le peo nakong ya thobalano.

## Mehlodi
Puso Dithejane

**Puso Dithejane** (o hlahile ka la 24 Phupu 2004) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang bohareng ba lebala sa Major League Soccer sehlopheng Chicago Fire.