open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Emmanuel Letlotlo

**Emmanuel Letlotlo** (o hlahile  ka la 15 Pudungwane 1995) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang e le bohlaba dintlha bakeng sa sehlopha sa ABC Motsepe League Postmasburg FC.

## Mosebetsi

Letlotlo o hlahetse Soweto, o saenetse konteraka ya dilemo tse tharo le sehlopha sa ABSA Premiership Kaizer Chiefs ka la 31 Motsheanong 2016 kamora ho ba moqapi ya phahameng ka ho fetisisa sehlopheng sa di-reserve. O ile a qala ho bapala sehlopheng ka la 23 Phato 2016 kgahlano le Bidvest Wits. O ile a kena e le sebapadi se phomotsang George Lebese motsotsong wa 56 bakeng  ha Kaizer Chiefs e ne e lahlehelwa ka 2-1.

Lehlabuleng la 2018, o ile a saena Baroka ka kadimo.

O ile a lokollwa ke Kaizer Chiefs lehlabuleng la 2019.

Ka December 2020, o ile a saena le Royal AM ya National First Division ka tumellano ya ho fihlela qetellong ya  sehla.

## Dipalo-palo tsa mosebetsi
1.

## Mehlodi
Tendai Ndoro

**Tendai Passion Ndoro** (o hlahile ka la 15 Motsheanong 1985) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Zimbabwe se bapalang e le setsi sa pele.

## Mosebetsi wa sehlopha

Ndoro o qalile mosebetsi wa hae wa boiphediso le Chicken Inn of Zimbabwe ka 2011.  Dilemo tse pedi hamorao, Ndoro o phethile ho fallela sehlopheng sa Afrika Borwa sa Black Aces empa hanghang a kgutlisetswa ho Chicken Inn ka kadimo bakeng sa nako e setseng ya 2013. Ka 2014, o ile a bapalla  sehlopha sa Black Aces mme hamma morao a bapala dipapadi tse 41 mme a fumana dintlha tse 14 ka dihla tse pedi pele a tloha ka 2015 ho lo bapalla  Orlando Pirates. 

Nakong ya selemo sa 2017-18 o ile a hlaha bakeng sa dihlopha tse tharo - Orlando Pirates, Al Faisaly, le Ajax Cape Town, a tlola melao ya FIFA. Ka lebaka leo, Ajax Cape Town e ile ya tlameha ho lahlehelwa ke dipapadi tse tharo tsa sehla tseo a neng a di bapetse, e leng se ileng sa etsa sehlopha  tlohe   ho South African Premier League. 

Ka la 26 Lwtse, Ndoro o ile a saena le Highlands Park.  

Ka la 27 Tshitwe 2019, Al-Orouba wa Oman o phatlaladitse hore ba saenne Ndoro. Ndoro o ile a bapala sehlopheng sena nako e ka tlase ho sehla  ka 2020 pele sehlopha se ka ba le mathata a ditjhelete. Ka mora hore a otlwe ka tsela ena, Ndoro o ile a kula mme a ba  a batla  lahlehelwa  ke kelello. Empa ka Phato 2022, o phatlaladitse, hore o ikemiseditse ho tswelapele ka mosebetsi wa hae.

## Dipalo-palo tsa mosebetsi

## Mehlodi
1.

2.

## Mehlodi
Nduduzo Makhathini

**Nduduzo Makhathini** (o hlahile ka la 24 Lwetse 1982) ke sebini sa jazz sa Afrika Borwa se tswang Umgungundlovu, Pietermaritzburg, naheng ya Afrika Borwa.

O tswa lelapeng la mmino, lerato la hae la mmino le qadile a sa le monyenyane.  Makhathini o ile a bapala le Zim Ngqawana, Simphiwe Dana, Feya Faku le McCoy Mrubata. Nduduzo o phethile Diploma ya hae ya Jazz Piano Univesithi ya Thekenoloji ya Durban ka selemo sa 2005,   mme a fumana lengolo la PhD la mmino Univesitheng ya Stellenbosch ka 2023.  

Ka Mmesa selemong sa 2020, albamo ya hae ya studio Modes of Communication: Letters from the Underworld e ile ya lokollwa ke Blue Note. Ka 2020 Blue Note e ile ya lokolla albamo ya sebini sa Afrika Borwa, Nduduzo Makhathini e bitswang Modes of Communication: Letters from the Underworlds. E ile ya thongwa ele enngwe ya "Best Jazz Albums of 2020" ke The New York Times, mme ya latelwa ke In the Spirit of Ntu ka selemo sa 2022, le uNomkhubulwane ka selemong sa 2024.

## Dikgau le tlotlo
Makhathini ke moamohedi wa Moputso wa Standard Bank Young Artist ya 2015 sehlopheng sa Jazz. Sena ke karolo ya Mokete wa Naha wa Bonono.  Moketeng wa 2017 wa All Africa Music Awards, Makhathini o hapile kgau ya Moetsi ea Molemo ka ho Fetisisa oa Jazz.  Tlhahiso ya hae ya mmino e entse hore a hlaloswe ke Seton Hawkins wa All About Jazz e le "pianist e ikgethang ka ho fetesisa, sebini se nang le talente e makatsang, le mohopolo o tebileng wa' mmino... e mong wa ditalenta tse ikgethang ka ho fetisisa tsa Aforika Borwa".

## Ho hatisa di-disc

* *Puo ea 'Mè* (Gundu, 2014) le Sakhile Simani, Mthunzi Mvubu, Linda Sikhakhane, Ariel Zamonsky, Benjamin Jeptha, Ayanda Sikade
* Sketches of Tomorrow (Gundu, 2014) e nang le Sakhile Simani, Mthunzi Mvubu, Jonathan Crossley, Ayanda Sikade
* *Ho Mamela Motheo* (Gundu, 2015) 
* *Matunda Ya Kwanza, Vol One* (Gundu, 2015) 
* Icilongo - The African Peace Suite (Gundu, 2016) e nang le Sakhile Moleshe, Justin Bellairs, Shabaka Hutchings, Benjamin Jeptha, Ayanda Sikade
* *Inner Dimensions - Umgidi Trio & One Voice Vocal Ensemble* (2016) e nang le Fabien Iannone, Dominic Egli, Lisette Spinnler, Jule Fahrer
* *Ikhambi* (Universal South Africa, 2016) 
* Reflections (Gundu, 2017) - piano ea solo
* *Mekhoa ea Puisano: Mangolo a Tsoang Lefatšeng le ka Tlase* (Blue Note, 2020) 
* The Blues of a Zulu Spirit (EP, 2021) 
* *Ka Moea oa Ntu* (Blue Note Africa, 2022) 
* *Nnomkhubulwane* (Blue Note Africa, 2024) 

## Ditlhaloso
Maglera Doe Moshanyana

* *Progression* (2015) 

**Tokelo Moyakhe** (ya hlahileng ka la 3 August 1993), ke sebini sa mmino wa rap mme hape ke mongodi wa dipina ho tswa Aforika Borwa. O tsebahala ka lebitso la  **Maglera Doe Boy** (kapa le bobebe  **Maglera**).

Ka 2015 o ile a iketsetsa lebitso ka mora ho lokolla EP ya hae ya pele e bitswang Progression eo hamorao e ileng ya bitswa li-EP tse 5 tse tlase tsa Hype Magazine le li-mixtape. 

Moyakhe o saenetse tumellano ya kabo le Universal Music South Africa ka khamphani ya Khuli Chana ya Mythrone Records eo hamorao a ileng a lokolla albamo ya hae a pele ya studio *Li-diaspora* tlasa yona,  mme kaha o ne a rehilwe moetsi ya nyolohang ka potlako ho tswa Afrika Borwa o ile a hlahella lenaneng la Apple Music Up Next playlist. 

## Ho hatisa di-disc

### Dialbamo tsa studio

* *Li-diaspora* (2022) 

### Dialbamo tsa tebedisano

* Champion Music (e nang le 25K & DJ Sliqe) (2020) 
* Champion Music 2 (e nang le 25K & DJ Sliqe) (2022) 

### Dipapadi tse atolositsweng

* *Progression* (2015)

### Dikarolo"The Finest of 018" ya Boity (2022)

* 'Pramis,Swuh' Ya Flow Jones & Blxckie
* 'Gwan' ya Dee Koala (2023) 
* '018' ea Cassper Nyovest (2023) 
* Ho ile ha etswa mosebetsi wa Barker Haines wa Wordz. Mochen (2023)
* 'Kill The Noise' ke Nasty C feat. Anica (2023)

## Dikgau le dikgetho
DJ Cleo

**Tlou Cleopas Monyepao** (ya hlahile ka la 17 Pherekhong 1980), ya tsejwang ka botsebi e le **DJ Cleo**, ke mohlahisi wa  mmino wa Kwaito le Hip hop. O hlahetse Gauteng.DJ Cleo o bile le mosebetsi o molelele le o behang ditholwana indastering ya mmino ya Afrika Borwa, o hlahisitse d-single le di-albhamu tse atlehileng bakeng sa dibini ba fapaneng pele a tswela pele ho hlahisa le ho lokolla albamo ya hae ya pele "Es'khaleni" ka 2004. "Facebook" ya hae ya 2012 e ile ya mo fa dikgau tse tharo ho 18th SAMA. Album ya hae ya leshome le motso o mong *Eskhaleni 11* (2019), e kenyeletsang pina e le nngwe "Yile Gqom" le *Yile Piano, Vol. * *1* (2019).

## Bophelo le mosebetsi

### Bophelo ba bonyaneng
Tlou Cleopas Monyepao o hlahetse Vosloorus, Gauteng, Afrika Borwa.  Monyepao o ile a ya Sekolong se Phahameng sa Boys sa Springs.Ka thuso ya Hilde Buhr o ile a boela a ba le bokgoni ba ho bōpa mme a qala ho etsa mmino.

### Mosebetsi
O qadile mosebetsi wa hae e le mohlahisi wa Unrestricted Breakfast Show e tsamaisitsweng ke DJ Fresh ho YFM.  Cleo o ile a iphumana a thabela ho hlahisa mmino ho seya-le-moya mme haufinyane a qala ho batla ho iketsetsa mmino le ho o etsetsa ba bang.

Ho rekota ha hae ha pele e ne e le "Will of Steel", e neng e le teng ho DJ Glen Lewis / DJ Fresh "Gatecrasher double CD compilation".  O ile a etsa remix ya Bucy Rhadebe single "Uzugcin" Impilo Yam", e neng ya lokollwa qalong ka 2020.

### Thelevishene
E ne e le mohlahisi wa e.tv soapie Rhythm City . Ka 2013, e ne e le mohasi-mmoho le Angie Khumalo lenaneong la nnete la tokomane *Vaya Mzansi*  ho SABC 1 .   Cleo o ile a hlodisana ho *Lip Sync Battle Africa* - Season 2. O ile a bapala ka ho toba ho Idols South Africa - Nako ya 17.

## Ho hatisa di-disc

### Dialbamo tsa studio

* *Es'khaleni* (2004) 
* *Es'khaleni Ext. 2* (2005) 
* *Es'khaleni Zone 3*
* *Es'khaleni Phase 4* (2007) 
* *Es'khaleni Unit 5* (2008) 
* *Es'khaleni 6* (2009) 
* *Es'khaleni 7* (2010) 
* *Cassanova Vol. 1* (2011)
* *Es'khaleni Ext.2* (2013) 
* *Ho Senoloa* (2014) 
* *Es'khaleni 11* (2019) 
* *Yile Piano, Vol. 1* (2021)

## Dikhau le Hothonngwa

## Ditlhaloso
Hendrick Ekstein

**Hendrick Ekstein** (o hlahile ka la 1 Pherekgong 1991) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang e le sa bohareng sa Sehlopha sa Afrika Borwa sa Premier Division AmaZulu.

## Mosebetsi wa sehlopha

Hendrick Ekstein o tswa ntshetsopeleng ya Kaizer Chiefs, o ile a phahamisetswa sehlopheng sa pele ka 2014, ha a ne a le dilemo tse 23 feela. Le hoja Kaizer Chiefs e ne e ena le bakwetlisi ba fapaneng (3)  nakong ya hae, kaofela ha bona ba ile ba bona ho loketse ho mo bapadisa empa  eseng kamehla. Empa e ne e se lona lebaka le ka sehloohong le ileng la etsa hore a tlohe sehlopheng. Ekstein o ile tloha ho chiefs ka mora dipuisano  tsa konteraka  entjha di kgitle lejwe,Pule one a ena le maikutlo  a hore o tshwanelwa ke bonyane boitseng leha fela Kaizer Chiefs  ha ya ka ya dumela bonyane boo. O ile a tloha sehlopheng  ele sebapadi  se hlokang sehlopha ka 2019 mme a tswela pele ho ba setho sa Sabah FC.

Ka la 28 Phuptjane 2019, Ekstein o saenile konteraka ya dilemo tse pedi le Sabah FC ya Azerbaijan Premier League.  Ka la 23 Tshitwe 2019, Ekstein o ile a tloha Sabah ka tumellano ntle le dikgohlano.  Ka la 21 Pherekgong 2020, Ekstein o ile a saena bakeng sa sehlopha sa habo sa Azerbaijan Premier League Sabail FK. Ka la 11 Lwetse 2020, Ekstein o ile a emiswa ke Sabail ka lebaka la tlolo ya boitshwaro. 

Ka la 15 Phupu 2021, Ekstein o ile a tloha Sabail kamora hore konteraka ya hae e fellwe ke nako.

## Dipalo-palo tsa mosebetsi

### Sehlopha
1.

## Mehlodi
Sindi Buthelezi

**Sindisiwe 'Sindi' Buthelezi** (8 Hlakola 1989 - 27 Phupu 2021), e ne e le sebapadi sa Afrika Borwa le setsebi sa PR. O tsejwa haholo ka dikarolo tsa thelevishene tse kang *Moloko*, Muvhango, Soul City le Ashes to Ashes.

## Bophelo ba motho

Buthelezi o hlahile ka la 8 Hlakola 1989 a hlahela porofenseng ya Gauteng, Afrika Borwa mme a holiswa East Rand toropong e nyane, Ratanda.  O ile a qetela Sekolong sa Bohareng sa Khaya-Lesedi. Ka mora moo o ile a ya Univesithi ya Johannesburg (UJ) mme a qeta lengolo la dikamano tsa Setjhaba le Puisano.  O ne a ena le khaitsedi e le nngwe e moholo, e leng Nonhlanhla Sikhakhane.

O bile le moradi a le mong.

## Mosebetsi

Ka 2011, o ile a bapala karolo ya sehlooho ya  "Udalana" filiming ya baithuti e bitswang Open Window School of Communication.  Ka mora dilemo tse pedi a ntse a etsa mosebetsi wa ho ba le dikamano le Setjhaba, o ile a tlohela mosebetsi oo mme a qala ho bapala dipapadi. O qalile mosebetsi wa hae wa ho bapala ka mora hore a kenele holo ya  setjhaba ya moo a bapala papadi ya  papadi. Ka mora moo o ile a ba le monyetla wa ho bapala filimi e khutshwanyane ya Mzansi Magic e bitswang Babe Come Duze. Ka bokhutshwanyane, o ne a ena le karolo ya "Sbongile".

Ka 2013, o ile a ikopanya le sebapadi sa di-soap opera sa SABC1 sa Generations mme a bapala karolo ya "Zinhle Mathe". Le hoja karolo ya hae e ile ya tsebahala haholo, ha a ka a pheta karolo a hae kamora hore terama e fetole lebitso.  Ka 2014, o ile a ikopanya le sehlopha sa nako ya leshome le metso e mmedi ya SABC1 HIV / AIDS drama serial Soul City ka karolo ya hae "Ntombi". Ka mora katleho eo, o ile a khethwa e le e mong olwa baahlodi tlhodisanong ya McDonald ya ho ngola BEE. Ka 2016, o ile a hlaha telenovela e.tv Ashes to Ashes ka karolo ya moeti wa "Patience Khumalo".   Selemong sona seo, o ile a bapala filiming ya Noble Pictures ka karolo e ka sehloohong ya "Mavis Khumalo".

## Tsa difilimi

## Lefu

O hlokahetse ka lebaka la mathata a amanang le lefu la tswekere  ka la 27 Phupu 2021 a le dilemo di 32.

## Mehlodi
Lyle Lakay

**Lyle Lakay** (o hlahile ka la 17 Phato 1991) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang sehlopheng sa SuperSport United ho Premier Soccer League.

## Mosebetsi wa sehlopha

Lakay ke sehlahiswa sa sekolo sa ntshetsopele ya  SuperSport United, o ile a phahamisetswa sehlopheng sa pele ka 2009 empa a qeta Nako ya 2009-10 le sehlopha sa National First Division Cape Town. Bakeng sa sehla sa 2010-11 o ile a kgutlela ho Supersport United. Kamora kadimano yahae  ho FC Cape Town, Lakay o ile a ikopanya le Bloemfontein Celtic ka 2012. O lebelletswe ho saena le  sehlopha se seholo sa Pretoria, Mamelodi Sundowns FC nakong thekiso ya dibapadi hae bulwa ka Pherekgong 2014. Ka la 14 Pudungwane 2013, sebapadi se ile sa qotsiwa ka  ho re, "E, ke fihlile Tshwane kajeno, empa ke tla qala ho ikwetlisa le Sundowns hosane (Labohlano). Ke tshepa hore tsohle di tla tsamaya hantle".

Ka 2023, o ile a kgutlela sehlopheng sa hae sa mehleng sa SuperSport United mahala.

## Mosebetsi wa matjhaba

Ka 2011, o ile a bitswa sehlopheng sa Afrika Borwa sa U-20 bakeng sa 2011 African Youth Championship.

## Mehlodi
Augustine Mulenga

**Augustine Kabaso Mulenga** (o hlahile ka la 17 Pherekgong 1990) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Zambia. O bapalla sehlopha sa AmaZulu FC.

## Mosebetsi wa sehlopha

Ka Pherekgong 2018, Mulenga o ile a ikopanya le Sehlopha sa Afrika Borwa sa Premier Division sa Orlando Pirates.  O ile a etsa qalo ya  hae ya Premier Division ka la 3 Hlakubele 2018, a kene e le sebapadi se phomotsang motsotso wa 84 bakeng sa Justin Shonga tlholong  ya bona ya 3-1 kgahlanong le Kaizer Chiefs.  Mulenga o ile a fumana ntlha ya hae sa pele ya tlhodisano bakeng sa sehlopha ka la 4 Mmesa 2018 tlhodisanong ya  sehla ka 2-1 kgahlanong le Bloemfontein Celtic. Ntlha yahae ya pele, o thusitswe  ke Thembinkosi Lorch, o ile a  e hlaba motsotsong wa bo 77.
Lindokuhle Sobekwa

**Lindokuhle Sobekwa** (O tswetsweng ka 1995) ke radifoto wa ditokomane wa Afrika Borwa.  Ke setho se kgethilweng sa Magnum Photos mme o dula Johannesburg.

## Bophelo le mosebetsi
Sobekwa o hlahetse Katlehong, toropo, ekabang 35 km ho tloha Johannesburg, Afrika Borwa.  &nbsp;O ithutile ho nka difoto ka 2012 ka ho nka karolo Morerong wa pele wa Moya le Thabo, lenaneo la thuto bakeng sa batjha le tsamaiswang toropong ya Thokoza;   workshop e ile ya fanwa ke Bieke Depoorter le Cyprien Clément-Delmas. Sengolwa sa hae sa foto, *Nyaope,* ka batho ba sebedisang dithethefatsi Nyaope toropong eo a neng a dula ho yona le kantle ho yona, se phatlaladitswe ke koranta ya Afrika Borwa ya *Mail &amp;amp; Guardian* ka 2014  le ke Vice le *De Standaard* ka 2015. O ile a ikopanya le Magnum Photos e le setho sa Nominee ka 2018. Buka ya Ke jara setshwantsho sa hae le nna (2024) "e shebana le ho batla ha hae ka dilemo tse ngata ho moradi hakgona ho ya  sa kang a mo tseba, le ya hlokahetseng ha a le monyane".  

## Dingodilweng

* *Ke Lokolohile Thabong ya ka.* Ke na le Sibusiso Bheka le Tshepiso Mazibuko. E hlophisitswe ke Bieke Depoorter le Tjorven Bruyneel. Ka ditemana tsa Sean O'Toole.
* Ke na le setshwantsho sa hae le nna.   e le nngwe 

## Dikhau

* 2017: O kgethilwe bakeng sa lenaneo la Magnum Foundation Photography le Toka ya Setjhaba ho ntshetsapele I Carry Her Photo With Me.
* 2018: Magnum Foundation Fund grant, ho tswela pele ka letoto la hae *Nyaope.*

## Dipontsho tsa dihlopha

* Gallery ya Pop-up ya No Man's Art Gallery, Cape Town, Afrika Borwa, Hlakubele-Mphalane 2014. E kenyeleditswe le Sobekwa's Series *Nyaope.*
* Free From My Happiness, Mokete wa difoto ya Matjhabeng wa Ghent, Ghent, Belgium, 2015; Perignem, Beernem, Belgium, Mmesa 2016; Johannesburg Art Gallery, Johannesburg, Afrika Borwa, Motsheanong-Phato 2016. E ne e kenyelletsa Sobekwa's Series *Nyaope* hammoho le mosebetsi wa Sibusiso Bheka le Tshepiso Mazibuko. E hlophisitswe ke Tjorven Bruyneel le Bieke Depoorter.
* Gallery ya Pop-up ya No Man's Art Gallery, Tehran, Iran, May-June 2016. E hlophisitswe ke Dih-Lan Wong, Zohreh Deldadeh le Emmelie Koster. E kenyeleditswe Sobekwa's Series *Nyaope* 
* Fresh Produce, Turbine Art Fair, Turbine Hall, Johannesburg, Afrika Borwa, Phupu 2016.

## Ditlhaloso

## Dihokela tsa kantle

* Lindokuhle SobekwakaInstagram
* Leqephe la Sobekwa ho Magnum Photos
Siyabonga Mabena

**Siyabonga Nicolas Mabena** (ya tswetsweng ka la 18 Hlakola 2007) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang e le mohlaba dintlha wa pele sehlopheng sa Mamelodi Sundowns.

## Mosebetsi wa sehlopha
Mabena o ile a tsoela pele ka Sekolo sa Transnet sa Botle, pele a ba le thahasello e matla ho tswa ho balekane ba Afrika Borwa Mamelodi Sundowns le Orlando Pirates ka 2022. O ile a kgetha ho ikopanya le Sundowns, le motswalle wa hae wa sehlopha Relebohile Ratomo ho ikopanya Le Pirates, mme a phahamisetswa sehlopheng sa ba ka tlase ho 19 sa Sundowns a le dilemo di leshome le metso e mehlano. 

Ka la 14 Hlakubele 2023, o ile a kenngwa sehlopheng sa Rhulani Mokwena bakeng sa papadi ea DStv Premiership e kgahlanong le Royal AM.  Ka dintlha tsa 5-1, Mabena o ile a tliswa e le mokgethwa ya Themba Zwane, a fetoha mohlaba dintlha wa bohlano ya monyane ka ho fetisisa ho feta bohle ba kileng ba bapala sefofaneng se phahameng sa Afrika Borwa.  Kamora papadi, motsamaisi Mokwena o ile a bapisa Mabena le Gift Leremi ya hlokahetseng, a rorisa tekano ya hae, bokgoni ba hae ba ho bapala ka maoto ka bobedi le phetoho ya hae ya tataiso ka lebelo. 

## Mosebetsi wa matjhaba
Mabena o ile a bitsetswa sehlopheng sa Afrika Borwa sa ba ka tlase ho dilemo tse 17 bakeng sa 2022 COSAFA Under-17 Championship. O ile a beha dipakane tse hlano tlhodisanong ya Afrika Borwa ka 11-0 kgahlanong le Seychelles, mme a latela sena ka ho hlaba ntlha tse tharo (hat-trick) tlhodisanong ya 5-1 ya halofo ya ho qetela kgahlanong le Malawi Le hoja Afrika Borwa e ile ya hlolwa ka 1-0 qetellong ke Zambia, Mabena o ile a kgethwa e le sebapadi se phahameng ka ho fetisisa le sebapadi sa tlhodisano, ka ho fumana dipakane tse robong dipapading tse hlano. 

## Dipalo-palo tsa mosebetsi

### Sehlopha
Richard Ofori (sethibathibane)

**Richard Ofori** (o hlahile ka la 1 Pulungwane 1993) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Ghana se bapallang sehlopha  sa AmaZulu FC naheng ya  Aforika Borwa Premier Division le sehlopha sa naha sa bolo  ya maoto  sa Ghana e le sethibathibane.

## Mosebetsi wa sehlopha

### Naha ya Ghana
Richard Ofori o qetile dihla tsa bolo tse ngatanyana  le Westland FC (sehla se ka fatshe sa bobedi e Accra) pele a ilo bapalla  sehlopha sa Wa Allstars pele aya ho Wa, Ghana. Hone ho dula ho emna le menyenyetsi  e mo hokahanyang le ho fallela naheng ya  Aforika Borwa kapa ya  Europe kamora tshebetso ya  hae e babatsehang haholo ho Ghana Premier League, https://web.archive.org/web/20170118052032/http://ghanadailies.com/2016/11/15/stars-goalie-richard-ofori-south-africa-new-club/oile  a ya  ditekong le Cape Town City qetellong ya sehla sa  2016.http://ghanasoccernet.com/ghana-goalkeeper-richard-ofori-undergoes-trial-with-sa-side-cape-town-city Ka sehla sa 2015 o ile a kgethwa ele sethibathibane se ipabotseng ka makgabane mme o ile a thusa ho fumanela sehlopha sa All-Stars ho hlola mohope wa sehla  ka 2016, hape oile akgethwa jwalo ka sethiba thibane se ipabotseng ka makgabane sehleng seo. https://web.archive.org/web/20170406110402/http://www.ocsportsnews.com/premier-league-awards-wa-all-stars-richard-ofori-wins-best-goalkeeper-award/
Mofumahadi Elizabeth Mme wa Mofumatsana

**Elizabeth Angela Marguerite Bowes-Lyon** (- 30 Hlakubele 2002) e ne e le Mofumahadi  wa United Kingdom  British Commonwealth ho tloha ka la 11 Tšhitwe 1936 ho fihlela ka la 6 Hlakola 1952 e le mosadi waMorena George VI. E ne e boetse e le Mofumahadi wa ho qetela wa India ho tloha ka 1936 ho fihlela 'Mmuso wa Brithani o tloha ka la 15 Phato 1947. Kamora lefu la monna wa hae, o ile a tsejwa ka molao e le Mofumahadi Elizabeth The Queen Mother,  ho qoba pherekano le moradi wahae Mofumahadu Elizabeth II.

O hlahile lelapeng la borena la Borithane, 'mme o ile a tsebahala ka 1923 ha a nyala Prince Albert, Duke of York, mora wa bobedi wa Morena George V le Mofumahadi Maria. Banyalani bana le baradi ba bona, Elizabeth le Margaret, ba ile ba kenya mehopolo ya setso ya lelapa le tshebeletso ya sethjaba. Duchess o ile a etsa mesebetsi e fapaneng ya  sethjaba  mme a tsejwa ka sefahleho sa hae se thabileng ka ho sa feleng. 

Ka 1936, monna wa Elizabeth o ile a nyolohela teroneng ka tšhohanyetso e le George VI ha moholwane wa hae, Edward VIII, a itokolla mosebetsing e le hore a nyalwa ke mosadi wa Amerika ya hladilweng Wallis Simpson. Ka mora  moo, Elizabeth e ile ya ba mofumahadi wa hae. O ile a tsamaelwa le monna wa hae maetong a dipolotiki Fora le Amerika Leborwa pele ho Qala ya Ntwa ya Bobedi ya Lefatshe. Nakong ya  ntwa monna wa hae o neng o bonahala o sa hlōlwa o ile ya thusa batho ba Brithani hore ba be le boitšhwaro bo botle. Ka mora ntwa bophelo ba monna wa hae bo ile ba mpefala, 'me a ba mohlolohadi a le dilemo di 51. Moradi wa hae e moholo wa dilemo di25, .o ile

Ka mora lefu la MofumahadiMaria ka 1953, Elizabeth o ne a nkwa e le mofumahadi wa Lelapa la borena la Borithane. Dilemong tsa hae tsa morao, e ne e le setho se tummeng sa lelapa, esita le ka dinako tse ding ha beng ba matlo ba bang ba ne ba utlwa bohloko ka maemo a tlase a tumello ya sethjaba.  O ile a tswela pele ka bophelo bo mafolofolo ba sethjaba ho fihlela dikgaedivtse 'maloa feela pele a hlokahala a le dilemo di 101, dibeke tse supileng ka mora lefu la moradi wa hae e monyenyane, Mofumahadi Margaret.
Cape Town Setediamo

Nakong ya moralo, e ne e tsejwa e le Green Point Stadium, e neng e le lebitso labala sebakeng se haufi, 'mme lebitso lena le ne le boetse le sebediswa kgafetsa nakong ya ditaba tsa mechine ya phatlalatso ya  mohope wa lefatshe  E boetse e tšhwere tlhōsiano ya rugby ya Sevens ya Afrika Borwa ho tloha ka 2015 mme e tšhwere Seqho sa Lefatshe  sa Rugby 7s ka 2022.  &#x5B;*<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2024)">citation needed</span>*&#x5D;

Setediamo se fumaneha Green Point, pakeng tsa Signal Hill le Lewatle la Atlantic, haufi le toropo ya Cape Town le Victoria & Alfred Waterfront, sebaka se tummeng sa bahahlaudi le mabenkele.  &#x5B;*<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2024)">citation needed</span>*&#x5D;

Setediamo se ne se na le ditulo tse 64,100 nakong ya Seqho sa Lefatšhe sa 2010,  hamorao se fokotswa ho ba 58,309. Setediamo se hokahane le Waterfront ka tsela e nthja ya tsela; Granger Bay Boulevard.  

Cape Town Stadium ke lebala le leholo ka ho fetisisa Cape Town, 'mme ke la bohlano le leholo Afrika Borwa.  &#x5B;*<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2024)">citation needed</span>*&#x5D;
Mandla Msibi

**Mandla Jeffrey Msibi** (o hlahile ka di  14 Tshitwe 1975) ke ralipolotiki le Mosuwe naheng ya Afrika Borwa eo a  bileng setho sa Lekgotla la Naha la Mpumalanga ho tloha ka kgwedi ya  Motsheanong 2019. E kile ya ebe MEC bakeng sa Puso e Kopaneng le ditaba tsa Setso ho tloha ka motsheanong 2019 hofihlela  ka  hlakola  2021,  a boela a eba MEC ho tsa Temo, Ntshetsopele ya mahaeng, mobu le ditaba tsa tikoloho ho tloha ka Hlakola 2021 ho fihlela a lelekwa mosebetsing ka  Mphalane 2021 a boela a ba MEC ya Puso e Kopaneng le ditaba Tsa Setso ho tloha  ka Mphalane 2022 ho fihlela ka Phupu 2024. Pele a sebetsa lekgotleng la molao, e ne e le sebui le hoba mokhanselara ho  lekgotla la Masepala wa selehae wa Mbombela. Msibi ke setho sa African National Congress.

Ka la 2 Mmesa 2022, o ile a khethwa e le motshwara matlotlo wa  profinse wa  ANC Mpumalanga, leha ANC e ne e na le molao wa  "emella ka thoko " bakeng sa ditho tsohle tse qoswang ka tlolo tsa molao . Ka nako eo, Msibi o ne a qoswa ka polao le ho leka ho bolaya. O ile a tlohela mosebetsi ka la 5 mmesa. Ka Lwetse  2022, diqoso tsa polao kgahlano leyena di  e tsa hlakolwa  ha nakwana.

## Bophelo ba pele le thuto

Msibi o hlahile ka la 14 Tshitwe 1975 Daantjie Profenseng ya Transvaal, hona e tsebahala ka Mpumalanga. O ile a kena  sekolo , Sekolong se Phahameng sa Lekazi Central. O ile a fumana lengolo la  bo titjhere  ho tswa Kolecheng ebitswang  Thuto ya Elijah Mango. Msibi o ile a fumana setifikeiti sa bokhoni ba ho buisana le tsebo  etswetseng pele hlakoreng la khwebo  hotswa Univesithi ya  Potchefstroom pele a  ka fumana setifikaiti sa boetapele ba phethahatso Univesitheng ya Pretoria.

## Mosebetsi

Msibi e ne e le titjhere lefapheng la thuto. Hamorao o ile a fumana mosebetsi e le khomishenara ya batjha kantorong  ya Tonakholo ya Mpumalanga. Ka Hlakubele 2006, o ile a khethwa e le mokhanselara wa Masepala selehae wa Mbombela. O ile a nka marapo  e le sebui sa masepala kamora dikhetho tsa masepala tsa 2016. 

Ka la 22 Motsheanong 2019, Msibi o ile a eba setho sa lekhotla la molao la profense. Tonakholo Refilwe Mtsweni-Tsipane o mo khethile hore e be MEC bakeng sa Tsamaiso e Kopaneng le ditaba tsa Setso. O  qadile mosebetsing ka la 29 Motsheanong.

Ka la 24 Hlakola 2021, Msibi o ile a ya lefapheng la Temo, Ntshetsopele ya mahaeng, Naha le ditaba tsa Tikoloho tsa lekhotla la phethahatso. 

Ka la 12 Mphalane 2021, Mtsweni-Tsipane o ile a leleka Msibi e le MEC ho tsa Temo, Ntshetsopele ya mahaeng, Naha le ditaba tsa Tikoloho ha a ntse a tobane le diqoso tsa polao le teko ya polao. O ile a dula e le setho se tlwaelehileng sa ANC sa lekhotla la molao la profense. 

### Letona la matlotlo la profense la ANC
Ka la 25 Hlakubele 2022, Mokgatlo wa Basali wa African National Congress profenseng ya Mpumalanga o ile wa  khetha Msibi hore e be motshwara matlotlo  la profense la ANC pele ho kopano ya dikgetho  ya profense ele ya mokha ho tloha ka la 1-3 Mmesa 2022, leha ho ne ho na le molao wa mokha wa  "ho emella ka thoko" bakeng sa ditho tsohle tse nang le diqoso tsa botlokotsebe ho itokolla mesebetsing ohle  ya  mokha ho fihlela dinyewe tsohle di rarollwa kgatlanong le bona.
Steve Kekana

**Tebogo Steve Kekana** (4 Phato 1958 - 1 Phupu 2021)  e ne e le sebini le sengodi sa dipina sa Afrika Borwa. O qadile mosebetsi wa hae wa mmino dilemong tsa bo-1980. O ile a ya le ho qeta dithuto tsa hae UNISA.
Blxckie

Sihle Sithole (o hlahile ka la 24 Pudungwana 1999), ya tsejwang ka botsebi e le Blxckie, ke rapper, sebini, mongodi wa dipina le moetsi wa direkoto wa Afrika Borwa ya tswang Sydenham Heights, Durban.  Album ea hae ea pele ea studio B4Now (2021) e ile ea netefatsoa khauta Afrika Boroa.

## Bukana e tsebisang tsa bophelo

Sihle Sithole o hlahile ka la 24 Pudungwana 1999 Sydenham Heights, Durban, Afrika Borwa.
Irene Mawela

**Matodzi Irene Mawela** (ya tswetsweng ka la 3 Hlakubele 1940) ke sebini sa Afrika Borwa seo e sale se sebetsa ho tloha qetellong ya bo-1950. O tsejwa haholo ka menehelo ya hae mmino wa mbaqanga le dipina tse entsweng ka puo ya Tshivenda, mme o kentse letsoho ho direkoto tsa studio tse ka bang 1,000 le diphetolelo tsa seea-le-moya.
Kasikasima

**Kasikasima**, hape e ngotswe **Kassikassima**, ke thaba e Seterekeng sa Sipaliwini Suriname .  E  hodimo.

Motse oa Paloemeu le boema-fofane ba eona ba Vincent Fayks ke  leboya, 'mme ke sebaka sa ho kena bakeng sa maeto a diketswana ho ya thabeng e fanyang ke dik'hamphani tse ngata tsa bohahlaudi.

Kasikasima mmoho le Tebutop, Magneetrots, le Roseveltpiek di qadile ho etsa mmapa ka 1904 nakong ya leeto la Tapanahony .

## __LEAD_SECTION__

**Kasikasima**, hape e ngotswe **Kassikassima**, ke thaba e Seterekeng sa Sipaliwini Suriname .  E  hodimo.

Motse wa Paloemeu le yona  ke  leboya, 'mme ke sebaka sa ho kena bakeng sa maeto a diketswana ho ya thabeng e fannweng ke dikhamphani tse' mmalwa tsa bohahlaudi.

Kasikasima mmoho le Tebutop, Magneetrots, le Roseveltpiek di qadile ho etsa mmapa ka 1904 nakong ya leeto la Tapanahony .
Moses Taiwa Molelekwa

**Moses Taiwa Molelekwa** (17 Mmesa 1973 - 13 Hlakola 2001) e ne e le sebapadi sa piano sa jazz sa Afrika Borwa.

## Bophelo ba bonyaneng
Moses Taiwa Molelekwa o holetsetse lelapeng la dibini tsa jazz toropong ya Tembisa, e profinseng ya Gauteng, Afrika Borwa. 

## Mosebetsi
Dilemong tsa bo-1980 o ile a bapala le Miriam Makeba, Jonas Gwangwa, le ba bang. Ka 1988 Hugh Masekela o ile a mo kopa hore a kene dihlopheng tsa hae mme nako ena Molelekwa o ile a hapa kgau ya pele ho tse mmalwa. Mosebetsi wa hae wa solo o qadile ka 1994 ka albamo ya hae ya pele e bitswang: Finding Oneself. Ka 1996 o ne a fumane tlhokomelo e pharaletseng e le sebini sa solo, a hapa dikgau tse pedi tsa FNB South Africa Music Awards bakeng sa jazz ya setso, mme a phatlaladitswe e le mohlahlami wa moetlo o moholo wa piano wa Marabi, a latela mehatong ya Abdullah Ibrahim ya e hatileng. 

O ile a boela a bapala ka ntle ho setso kapa sechaba sa Afrika Borwa. O ile a bapala Moketeng wa Jazz wa North Sea mme a sebetsa le sebini sa Brazil Flora Purim ka album ya hae ya bobeli. O boetse a sebetsa ka ntle ho jazz e le mohlahisi bakeng sa sehlopha sa Kwaito TKZee .  Molelekwa o ile a tlotla Herbie Hancock, Bheki Mseleku le Abdullah Ibrahim e le ditshusumetso tse kgolo mminong wa  hae. 

## Lefu
Dilemong tse latelang ho ile ha ba le katleho e Nngwe, empa ka la 13 Hlakola 2001 yana ha mmoho le mosadi wa hae Florence "Flo" Mtoba ba ile ba fumanwa ba hlokahetse.O ne a fanyehilwe, ha yena a ne a ile a kgokgothelwa. Ba ne ba ena le mora ya dilemo di robedi ka nako eo.

## Dingodilweng
Le hoja Molelekwa a tumiswa haholo ke bahlalosi le dibini ka ho lekana, ha ho so ngolwe letho ka sebini sena . Ka 2021, mongodi Phehello Mofokeng o phatlaladitse sengolwa se nahanang se bitswang A Note To Taiwa, se ketekang mmino le lefa la Moses Taiwa Molelekwa. 

## Ho hatisa matlapa

### Li-albhamu

* Ho iphumana (1995) 
* *[[Genes and Spirits|Li-gene le Meea]]* (1998) 
* *[[Wa Mpona]]* (2002) 
* Darkness Pass (2004) 
* Ho phela Johannesburg mashome a robong a metso e robong (2010) 

## Bona hape

* Moshe Khumalo

## Ditlhaloso
Dr. Victor

**Victor Khojane**, ya tsejwang ka ho fetisisa e le **Dr. Victor** kapa Dr Vic, ke sebini sa pop le R&amp;;B. O hlahetse Kimberley, Afrika Borwa. 

## Mosebetsi
Khojane o qadile ho bapala ha a sa le moithuti, sehlopheng se bitswang CC Beat, se neng se susumetswa haholo ke dinaledi tsa afropop tse kang Blondie le Papa, Harare Mambo Band le Jonathan Butler, hammoho le diketso tse ding tsa Maafrika-Amerika (haholo-holo Jackson Five). Ka 1984, CC Beat e ile ya qala ho bapala di-nightclub Johannesburg; ka nako eo, ba ile ba kgona ho saena le labels ya CCP Records (e amanang le EMI), empa konteraka e ile ea hlakoloa hamorao. Letlapa le leng, Dephon Records, le ile la ba ngodisa nakwana ka mora moo. CC Beat e ile ya fetola lebitso la bona ho ba 'Taxi' mme ya etsa mananeo a Lucky Dube le dihlopha tse ding.

Ka 1991, sehlopha se ile sa fetola labels hape, sa saena bakeng sa labels e ikemetseng ea CSR. Ba ile ba hatisa albamo ya bona ya pele, e leng mokete wa Eddy Grant o bitsoang The Rasta Rebels. Mosebetsi ona o ile wa atleha haholo, hoo ba ileng ba etsa qeto ya ho fetola lebitso la sehlopha ho ba Rasta Rebels. Ka nako e tshwanang, Khojane o ile a sebedisa lebitso la seraleng la Dr. Victor.

Dr. Victor o ile a ngola di-albhamu tse mmalwa tsa solo, tse kang *Badayo*, Hello Afrika, le One Goal, One Wish. Mesebetsi ena kaofela e ile ya atleha haholo Afrika Borwa, mme Dr. Victor o ile a memelwa ho bula bakeng sa dinaleli tsa matjhaba tse kang Paul Simon, Gloria Estefan le Janet Jackson. Ka 1997, albamo ya Dr. Victor e bitswang *Faya* e ile ya e-ba mosebetsi wa hae wa pele wa ho tlisa tlhokomelo ya matjhaba, mme wa rekiswang hantle Fora, Mexico, Japane le Bochabela bo Hare.

Qetellong ya bo-1990, Dr. Victor o ile a kopanya ba-Rasta Rebels, mme ho ile ha lokollwa pokello, The Best of the Rasta Rebels e nang le pina e le nngwe e sa tswa lokollwa, "I Love to Truck". Pokello le pina e ntjha, tse ileng tsa hatiswa e le pina e le nngwe, di ile tsa rekiswa hantle. Dilemong tse latelang, Dr Victor o ile a Tjhentjha tlhahiso ya solo (jwalo ka Sunshine Daze ka 2003 le If You Wanna Be Happy ka 2004) le dialbamo tsa Rasta Rebels (When Somebody Loves You Back, 2006).https://www.iol.co.za/capeargus/lifestyle/dr-victor-and-the-rasta-rebels-the-rockets-put-on-a-top-show-at-the-grand-arena-2cd9f8fe-d60d-4689-aae7-36a662096de3

## Ho hatisa di-disc

* Bafetoheli ba Rasta (1991) 
* *Badayo*
* *Lumela Afrika*
* *Faya* (1997) 
* *Ba Molemo ka ho Fetisisa ba Bahanyetsi ba Rasta* (raccolta) 
* *Khatello ea maikutlo* (2000) 
* Sunshine Daze (2003) 
* *Haeba U Batla ho Thaba* (2004) 
* Ha Motho e Mong a U Rata (2006), Electromode

## Ditlhaloso
Mong. Bean

***Monghadi .Bean*** ke sitcom ya Borithane e entsweng ke Rowan Atkinson le Richard Curtis, e hlahiswang ke Tiger Aspect Productions 'mme e na le Atkinson e le sebapadi sa sehlooho se sa tsejwang . Sitcom e na le dikarolo tse 15 tse neng di ngotswe ke Atkinson hammoho le Curtis le Robin Driscoll ;  ya ngotswe ke Ben Elton . Letoto lena le ile la phatlalatswa ho ITV, ho qala ka sekgetjhana sa sefofane ka la 1 Pherekgong 1990  le ho qetella ka " The Best Bits of Mr. Bean " ka la 15 Tšhitwe 1995.

E itšhetlehile ka sebopeho se entsweng ke Atkinson ha a ntse a ithuta lengolo la hae la masters ,ya dihlooho tsa dihlooho tsa Monghadi Bean, tse hlalositsweng ke Atkinson e le "ngwana 'mmeleng wa motho ea hōdileng", ha a ntse a rarolla mathata a sa tšhwaneng a hlahiswang ke mesebetsi ya letsatsi le letsatsi mme hangata e baka tshitiso  tsh'ebetsong.  Letoto lena le susumelitswe ke batšhwantšhisi  ya metlae kang Jacques Tati le ba hlahang difiliming tsa pele tse kgutsitseng . 

Nakong ya pele ya dilemo tse hlano, *Monghadi Bean* o ile a amohelwa ke batho ba bangata 'mme a hohela bamamedi ba bangata ba thelevishene. Letoto lena le ile la shejwa ke 18.74&nbsp;bashebedi ba dimilione bakeng sa karolo ya " The Trouble with Mr. Bean "  'mme o fumane dikgau tse ngata tsa matjhaba, ho akarelletsa le Rose d'Or . Letoto lena le se le rekisitswa dibakeng tse 245 lefatšheng ka bophara. E kgothaleditse papadi ya di-animated spin-off le difilimi tse pedi tsa bolelele badi iketsahalo hammoho le Atkinson a pheta karolo ya hae e le Monghadi Bean bakeng sa tsh'ebetso , ya mokete wa dipapatso tsa thelevishene le ditšwantšho tse 'malwa tsa Comic Relief . Lenaneo le na le boipiletso bo matla dibakeng tse makgolo lefatšheng ka bophara hobane, ho phaella ho thoriso e tswang ho tsh'ebetso ya  yena ya pele, e sebedisa dipuisano tse fokolang haholo tse utlwisiswang, e leng se etsang hore e fumanehe ho batho ba sa tsebeng Senyesemane hanyenyane kapa ba sa tsebeng letho.
Turiya Magadlela

**Turiya Magadlela** ke setaki sa Afrika Borwa. O hlahile ka 1987 Johannesburg, Afrika Borwa. O tsejwa ka ho sebedisa masela a tlwaelehileng, ho tloha meaparong ya bomme ya ka hare ho ya ho le ho diaparo tsa tshebeletso ya tokiso ya tjhankaneng mesebetsing ya hae.  Ka 2018 o ile a hlahela  lenaneng la TimesLive la bataki ba  leshome ba hodimo ba Maafrika bao motho a ka tsetela ho bona.

## Bophelo ba hae ba pele
Turiya o ithutile Funda Community College (1998) le Univesithi ya Johannesburg (1999-2001) Afrika Boroa.  Ka 2004, o phethile dithuto tsa dipatlisiso tsa kamora ho fumana mangolo ho Rijksakademie van beeldende kunsten e Amsterdam. 

## Mosebetsi le Dipontsho
Magadlela o sebelisa dipantihouse - seaparo se nang le ditlamo tse matla ditabeng tsa thobalano, bong le tshebeliso ya dibaka tsa tlhaho, ho etsa mesebetsi wa hae wa bonono. Sehlooho sa hae se tsamaya pakeng tsa ho hlalosa diphihlelo tsa botho tsa basadi le bo-mmè le dipale tse tswang nalaneng ea Afrika Boroa e ntaho. Ka mosebetsi wa hae, Magadlela o kopanela moqoqong ka ho bokellwa ha mmele le basadi ba batsho. 

Magadlela o bile le diponts tsa hae tsa botho ho Johannesburg Art Gallery, Museum Africa le hoho merero ea Blank.  Magadlela o nkile karolo lipontšong tse 'maloa tsa botho le tsa sehlopha, ka bobeli sebakeng sa heno le machabeng ho kenyeletsoa Blue Black, e hlophisitsoeng ke Glenn Ligon (Pulitzer Arts Foundation 2017), Simple Passion, Complex Vision: The Darryl Atwell Collection (Gantt Centre 2017), The Past is Present (Jack Shainman Gallery, The Armory Show e New York City ka 2017, Les jour qui vient" e hlophisitsoeng ka Marie-Ann Yemsi ho Galeries Lafayette ka 2017, Blackness in Abstraction (Pace Gallery, 2016), The Quiet Violence of Dreams (Stevenson, 2016) le The Grote Oversteek (Stedelijk Museum, Netherlands).
Dagga

**Dagga** (  lentswe la Afrikaans: [//]) ke lentswe le sebediswang dibakeng tse itseng tsa Afrika Borwa ho hlalosa Matekwane.  Lentswe lena, le qadileng ka selemo sa 1660, le tswa lentsweng la *daxa* ka puo ya Kgwekgwe le sebedisetswang ho hlalosa semela hammoho le mefuta e fapaneng ya Leonotis. Makgasi a di-leonotis, leonurus a tshwana le lekgasi la kgomo ya fatshe mme a tsejwa sebakeng seo e le dagga e hlaha.  Lentswe lena le ngotswe ka ditsela tse fapaneng, ha dihlopha tse fapaneng tsa batho di qala ho sebedisa lentswe lena mme mehlala e meng ya tsena ke: daggha, dacha, dacka, dagha, tagga, dachka, daga.Ho ya ka *Oxford Dictionary*, *li-dagga* e ne e boetse e sebediswa ke Khoekhoe ho hlalosa maikutlo a ho tahwa.
Sjava

**Jabulani Hadebe** (ya tswetsweng ka la 2 Tshitwe 1983), ya tsejwang ka lebitso la Sjava, ke sebini sa Afrika Borwa, mrapper le sebapadi sa seraleng. O qalile mosebetsi wa hae wa ho bapala ka 2005, a bapala difiliming tse mmalwa tsa ditshwantshiso  ho kenyeletswa u*Gugu no Andile* (2009).  Ka mora moo o ile a hlahella letotong la litshwantshiso tsa Zone 14, moo a ileng a bapala ka dihla tse tharo tse latellanang, hape ho *Isibaya* ho sehla bobedi sa *eHostela*. Sjava o ile a kena indastering ya mmino mme a saena ho label ya Ambitiouz Entertainment. O ile a tsebahala haholo ka mora hore a hlahelle pineng e tummeng ya Miss Pru  e bitswang "Ameni" ka selemo sa 2015.

Album ya hae pele Sjava, *Isina Muva* (2016), e hlahisitse modumo wa hae wa diteko o kopanyang mekgwa ya Pop ya Afrika, hip hop le R&B ya sejwale-jwale.  Album ya hae ya bobedi ya studio, *Umqhele*, e ile ya lokollwa ka 2018 ho fumana thoriso e kgolo ya batho ba bangata. *Umqhele*, e tswelang pele ka modumo wa hae wa ho kopanya, o ile a hodisa setshwantsho sa hae se susumetswang ke Maafrika, mme a kopanya dibakeng tse ding tsa matjhabeng (haholo-holo Afrika). Pele ho *Umqhele*, Sjava o ile a boela a lokolla EP ya hae ya pele, *Umphako*, ka 2018.

Kamora ho tloha le laboleng ya hae ya mehleng, Sjava le Ruff ba ile ba theha 1020 Cartel, ba lokolla papadi ya hae e atolositsweng Umsebenzi (2020), e ileng ya netefatswa hore ke Kgauta Afrika Borwa. 

## Ho hatisa di-disc

### Dialbamo tsa studio

### Ho hlaha ha baeti

## Pina tse ntshitsweng di le ding

### Jwaloka sebini se etellang pele

## Dikgau le dikgetho
 

### Dikgau Tsohle Tsa mmino Tsa Afrika
 

## Ditlhaloso
Metsi a Maletsunyane

Phororo ea Maletsunyane ke phororo e bolelele ba limithara tse 192 naheng e Afrika Boroa e bitsoang Lesotho.  E haufi le sebaka sa Semonkong (Site of Smoke), se reheletsoeng ka phororo. Phororo ena e Nōkeng ea Maletsunyane 'me e oela ho tloha selomong sa basalt ea Triassic-Jurassic.

Metsi a theohang phororong ena a etsa molumo o phallang ha a kopana le sebaka se tlasa phororo, 'me tšōmo tsa Baholo ba rona li hlalosa ha molumo oo o tsoa ho lillo tsa batho ba ileng ba khangoa ke metsi sebakeng seo.

Ka Ts'itoe selemong sa 2017, lenaneo la marang-rang le tsejoang ka hore ke YouTube la Australia le tsejopang ka hore ke How Ridiculous le ile la roba rekoto lefats'eng ea ho kenya ntlha papaling ea basketball ho bophamo bo fetisisa phororo ea Maletsunyane. Rekoto ena e ile ea ema ho fihlela ka May 2023, ha Dude Perfect a roba rekoto ka ho kenya ntlha ale boholeng ba 885 ft ho tloha The Strat Las Vegas. Rekoto ea pele ea Guinness ea Maletsunyane Falls e ne e le "sebaka se selelele ka ho fetisisa lefatšeng se sebelisoang khoebong", se tsamaisoang ke Semonkong Lodge, se nang le bophahamo ba li-metera tse 204 (669 ft).

## Bona hape

* Lethathamo la liphororo
* Lethathamo la liphororo ka mofuta

## <span lang="French" dir="rtl">Litlhaloso</span>
J. G. Strijdom

**Johannes Gerhardus Strijdom** (eo hape a neng a bitswa Strydom ho latela ho ngola ha Afrikaans; o hlahile ka la 14 Phupu 1893 - mme a shwa ka la 24 Phato 1958). O tsejwa hape e le **Hans Strijdom** mme a bitswa **Tau ya Leboya** kapa **Tau ya Waterberg**, e ne e le radipolotiki wa Afrika Borwak le tlatsa-tonakgolo ya bohlano a Afrika BoroA ho tloha ka la 30 Pulungoana 1954 ho fihlela a hlokahala ka la 24 Pulungoane 1958. E ne e le setho se se nang boikaketsi sa Afrikaans  le setho sa sehlopha se seholo ka ho fetisisa, *baaskap* (boemo bo phahameng ba basweu) sa Mokg

## Bophelo ba pele
O hlahetse polasing ya lelapa la Klipfontein haufi le Willowmore Cape Colony mme a kwetlisetswa ho ba ramolao sekolong  sa Victoria (eo hamorao e ileng ya fetoha Univesithi ya Stellenbosch) le Univesithi ea Pretoria.  

Ntate wa hae Petrus Strijdom e ne e le molemi ya tummeng le moqapi Baviaanskloof moo Strijdom a hlahetseng teng. O ne a e-na le mapolasi a mararo moo polasi ea hae e ka sehloohong e neng e le Sandvlakte moo sekolo sa moo, kereke le lebenkele li neng li le teng. O ne a e-na le likgwebo le mabenkele a ho ea fihla phuleng ea Gamtoos (moo mosali ea tummeng wa Khoi Saartjie Baartman a hlahetseng teng). O ne a boetse a rekisa boea ba li-babion 'me a etsa lieta le sesepa hara lihlahisoa tse ling.
Sarah Baartman

**Sarah Baartman** (  : [ ˈbɑːrtman]; c. 1789 - 29 December 1815), hape a ngolwa Sara, ka dinako tse ding ka mokgwa o fokolang **Saartje** (ho bitswa Afrikaans:[ˈsɑ̃rki]), kapa **Saartjie**, le **Bartman**, **Bartmann**, e ne e le mosadi wa Khoekhoe ya neng a hlahiswa e le ketsahalo e makatsang Europe lekgolong la bo19 la dilemo tlasa lebitso la Hottentot Venus, lebitso leo hamorao le ileng la bolelwa ho bonyane mosadi e mong ya neng a bontshwa ka mokgwa o tshwaanang. 

  Basadi ba ile ba bontshwa ka lebaka la mofuta wa bona wa mmele o sa tlwaelehang wa steatopygic Europe Bophirimela o neng o nkuwa e le bohelehele ka nako eo, mme wa fetoha taba ya thahasello ya mahlale hammoho le ho hlahlojwa ka mokgwa o tsosang takatso.

## Ditshupiso
Siboniso Gaxa

**Siboniso "Pa" Gaxa** (o hlahile ka la 6 Mmesa 1984 Durban, KwaZulu-Natal) ke mosireletsi wa mehleng wa bolo ya maoto wa Afrika Borwa ya bapalang bakeng sa Ajax Cape Town, Kaizer Chiefs F.C., Mamelodi Sundowns F.C. le Sehlopha sa naha sa Afrika Borwa.

## __LEAD_SECTION__

**Siboniso "Pa" Gaxa** (o hlahile ka la 6 Mmesa 1984 Durban, KwaZulu-Natal) ke mosireletsi wa mehleng wa bolo ya maoto wa Afrika Borwa ya bapalang bakeng sa Ajax Cape Town, Kaizer Chiefs F.C., Mamelodi Sundowns F.C. le Sehlopha sa naha sa Afrika Borwa.

## Boitsebiso ba botho

Gaxa o tswa KwaMashu, Durban. O ile a fuwa lebitso la boswaswi la "Pa" hobane o ne a hōdile ka tsela e sa tlwaelehang ha e sa le ngwana.  O ile a fumana lengolo la thuto ya dipolotiki le dithuto tsa setjhaba Yunivesithi ya Witwatersrand ka 2019.

## Mosebetsi wa sehlopha

Gaxa o ile a ya Yunivesithi ya Port Elizabeth, eo ka nako eo e neng e e-na le sehlopha sa bolo ya maoto se laolwang ke sehlopha sa Se-Denmark sa F.C. Copenhagen. Leha ho le jwalo, e ne e se e mong wa dibapadi tse tharo, Elrio van Heerden, Lee Langeveldt le Bongumusa Mthethwa, ba ileng ba tswa FCK-UPE Academy ho ya F.C. Copenhagen. O laolwa ke ExtraTime SL.

Ka 2002, o ile a failela Supersport United, moo a ileng a dula teng ka dinako tse tsheletseng, pele a ikopanya le Mamelodi Sundowns ka 2008. Ka 2010, o ile a fallela sehlopheng sa Belgium sa Lierse. Ka mora Nako ya 2011-12, o ile a lokollwa ke sehlopha.pp Ka la 15 Motsheanong 2012, Gaxa o saenetse konteraka ya dilemo tse tharo bakeng sa Kaizer Chiefs ka kgetho ya ho ntjhafatsa selemo se le seng.  Kamora ho bapala dipapadi tse 99 le sekgeo se le seng bakeng sa Chiefs,  o ile a lokela ho qetellong ea nako ea 2015-16.

O saenetse konteraka ya nakwana le Bidvest Wits ka Pudungwane 2016,  empa o ile a lokollwa ke Bidvest Wets ka Mphalane 2017 kamora ho fela ha tumellano ya hae lehlabuleng. 

Gaxa o ile a saena bakeng sa Ajax Cape Town ka Hlakola 2018. O ile a tlohela mosebetsi kamorao selemong seo kamora ho tloha Alex Cape Town.
Cinderella

" **Cinderella** ",  kapa " **The Little Glass Slipper** ", ke pale ya tšhōmo e nang le mefuta e dikete e bolelwang lefatšheng ka bophara.   Protagonist ke ngwanana e monyane ya phelang maemong a lahlilweng eo ka tšhohanyetso a hlohonolofalitsweng ka mahlohonolo a makatsang, ka ho nyolohela ha hae teroneng ka lenyalo. Pale ya Rhodopis, e phetwang ke setsebi sa jeokrafi sa Mogerike Strabo ka nako e pakeng tsa 7 BC le AD 23, ka lekgabunyane la Mogerike le nyalwang ke morena wa Egepeta, hangata ho nkwa e le mofuta wa pele o tsejwang wa pale ya Cinderella.   

Phetolelo ya pele ya bongodi ya Europe ya pale e hatisitswe Italy ke Giambattista Basile bukeng ya hae *ya Pentamerone* ka 1634; phetolelo eo hona jwale e tsebahalang ka ho fetisisa lefatšheng la batho ba buang Senyesemane e ile ya hatiswa ka Sefora ke Charles Perrault ho *Histoires ou contes du temps passé* ka 1697 e le *Cendrillon* ’mme e ile ya fetolelwa ka Senyesemane e le *Cinderella* .  Phetolelo e 'nngwe hamorao e ile ya hatiswa e le *Aschenputtel* ke Brothers Grimm pokellong ya bona ya dipale tsa setso *Grimms' Fairy Tales* ka 1812.

Leha sehlooho sa pale le lebitso la sebapadi sa sehlooho di fetoha dipuong tse fapaneng, moetlong wa puo ya Senyesemane Cinderella ke lebitso la kgale. Lentswe Cinderella le na le, ka papiso, le bolela motho eo ditšhwaneleho tsa hae di sa tsejweng, kapa motho e mong ka tšhohanyetso o fumana ho tsebahala kapa katleho ka mora nako ya ho se tsejwe le ho hlokomolohuwa. Lefatsheng la dipapali, "Cinderella" e sebediswa bakeng sa sehlopha kapa sehlopha sa maemo a tlase se hapang bahlodisani ba matla le ba ratwang ho feta. Pale e ntseng e ratwa ya Cinderella e ntse e tswela pele ho susumetsa setso se tummeng lefatšheng ka bophara, ho adima merero ya merero, ditšhupiso, le ditropes ho metjha ya ditaba e fapaneng.
Itumeleng Khune

**Itumeleng Isaac Khune** (o hlahile ka la 20 Phupujane 1987)  ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se bapalang e le mohlokomedi wa dipheo bakeng sa Kaizer Chiefs ho Premier Soccer League, hape le Sehlopha sa naha sa Afrika Borwa. O atisa ho roriswa e le e mong wa balebedi ba dipheo ba molemo ka ho fetisisa Afrika Borwa, ya bitswang "Mzansi's number one".

Khune o ile a tsebahala ha a boloka di-penalty tse tharo ho Esrom Nyandoro le Peter Ndlovu kgahlanong le Mamelodi Sundowns qetellong ya Telkom Knockout ka la 1 Tshitwe 2007. O boetse o tsejwa ka ho boloka kotlo ya David Villa le ho tswela pele ho boloka habedi papading ya sehlopha sa sehlopha sa 2009 FIFA Confederations Cup kgahlanong le Spain letsatsi pele ho letsatsi la hae la tswalo la bo22 ka la 20 Phupujane 2009.  Ka la 16 Phupujane 2010 kgahlanong le Uruguay, Khune o ile a e-ba mohlokomedi wa bobedi nalaneng ya Setho sa Lefatshe sa FIFA ya ileng a lelekwa.  O boetse o tumme ka ho etsa metaele ya ha René Higuita ka ho boloka sekgopo sa scorpion tlhodisanong ya-Mpumalanga Black Aces ka la 28 Mphalane 2015,  e ileng ya etsa dipotoloho Engelane. Khune o tsejwa ka di-reflex tsa hae tse potlakileng le kabo ya hae e ileng ya roriswa e le "e ntle ka ho fetisisa eo u tla e bona kae kapa kae" ke moqapi wa mehleng wa Liverpool Sander Westerveld.
Elvis Chipezeze

**Elvis Chipezeze** (o hlahile ka la 11 Hlakubele 1990) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa Zimbabwe. O bapala naheng ya Afrika Borwa sehlopheng  sa Magesi.

## Mosebetsi

### Sehlopha.
Ka la 27 Hlakubele 2018, Chipezeze o ile a ikopanya le sehlopha sa Afrika Borwa sa Baroka F.C. ka tumellano ya seka  konteraka ya pele. O ile a etsa qalo ya  hae ya sehla bakeng sa sehlopha ka la 29 Phato 2018, mme a bapala papadi kaofela moo ba bapetseng ka holekana  ka 1-1 le sehlopha sa  Highlands Park F.C.

### Matjhaba
O ile a qala ho bapalla Sehlopha sa naha sa bolo ya maoto sa Zimbabwe ka la 5 Phuptjane 2019 papading ya COSAFA Cup  ka 2019 kgahlanong le Zambia.  Ka mora moo o ile a khethwa sehlopheng sa 2019 Africa Cup of Nations. Ha aka a eba le papadi e ntle  mekgahlelong ya  ho qetela ya dihlopha kapa a phunyeletse papading dipakeng tsa Zimbabwe le Democratic Republic of Congo moo Zimbabwe e ileng ya hlolwa  ka ntlha tse 4 ho noto.

## Ditlotla

### Sehlopha
**Baroka f.c**

* Telkom Knockout cup: 2018