open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bradley August

**Bradley John August** (ya hlahileng 24 Lwetse 1978) ke sebapadi sa mehleng sa Afrika Borwa se neng se bapala e le sebapadi sa bohareng . O ile a bapala bolo ya maoto bakeng sa Hellenic, Lyngby, Santos, Ajax Cape Town, Maritzburg United, Ikapa Sporting le Vasco Da Gama .

O boetse a bapala bolo ya maoto ea matjhaba bakeng sa Afrika Borwa .   Hajwale ke mokwetlisi ya ka sehloohong wa sehlopha sa bolo ya maoto sa Cape Town sa Garlandale Football Club.

## Mosebetsi wa matjhaba
August o bapetse dipapali tse 16 bakeng sa sehlopha sa naha sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa, papadi ya hae ya pele e bile papading ya ho tswelella bakeng sa Mohope wa Matjhaba wa Afrika tsa 2000 kgahlanong le naha ya Rephabliki ya Congo ka la 3 Lwetse 2000. 

## Mehlodi
Jerry Sikhosana

## Mosebetsi wa sehlopha
**Jerry Sikhosana** (ya hlahileng 8 Phuptjane 1969  ) ke sebapadi sa mehleng sa Afrika Borwa .

## Mosebetsi oa sehlopha
O ne a bapala karolo e kgolo ya bophelo ba hae ho sehlopha sa Orlando Pirates, e ne e le mothetsi wa mohanyetsi wa Pirates, Kaizer Chiefs, mme hape o ile a etsetsa sehlopha sa hae dipapading tsa Soweto derby, ho kenyeletswa le hat-trick papading ya 1996 Bob Save Superbowl, papadi e tsejwang ka Jerry Sikhosana derby.O ile a rehwa lebitso la boswaswi la "Legs of Thunder" ka mora semathi sa pere ya lebelo leo e neng e le sebapadi letotong la TV la Afrika Borwa, mme o fumane maemo a tummeng ho Orlando Pirates jwalo ka mohlaba dintlha ya hlwahlwa dilemong tsa bo-1990.

O ile a boela a hlaba dintlha ho thusa Pirates ho hlola papading ya ho qetela ya 1996 BP Top 8 . 

E ne e le karolo ya sehlopha se hapileng Mohope wa Bompoli ba Afrika ka 1995 .  

O ile a bapalla sehlopha sa naha sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa mme e ne e le karolo ya sehlopha se ileng sa ya Fora bakeng sa Mohope wa Lefatshe wa FIFA wa 1998. 

## Mehlodi
J.H. Olivier

**Jan Hendrik Olivier** (1848 – 1930) e ne e le mogenerale wa Maburu nakong ya Ntwa ya Bobedi ya Boipuso.

## Bophelo ba bonyaneng
Batswadi ba hae ba ne ba dula sebakeng sa Burgersdorp mme hamorao ba fallela Zastron . Ha a le dilemo di 15 o ile a kena sepoleseng sa madibohong a Orange Free State . Ka 1865 o ile a fetoha Field Cornet mme a lwana Ntweng ya ho qetela ya Basotho. O ile a putswa ka polasi *ya Olifantsbeen* moo a ileng a atleha. E bile setho sa Volksraad ka 1883 bakeng sa karolo ea Caledon River.

## Ntwa ya Bobedi ya Boipuso
E ne e le molaodi wa di-commando tsa Rouxville le Thaba Nchu, mme a falla le mmae dibakeng tsa Colesberg, Barkly East le Dordrecht . E ne e le molaodi wa mabotho a Maburu nakong ea Ntwayea Stormberg ka Tshitwe 1899. Hamorao a sebetsa le General De Wet sebakeng se ka botjhabela sa Foreisetata le sebakeng sa Brandwater . Kamora ho qabana le De Wet, o ile a etsa qeto ya ho kena sesoleng sa Transvaal . Ha a le tseleng e yang moo a tshwarwa. O ile a lelekelwa sebakeng sa Ceylon e le batshwaruwa ba ntwa ba MaBuru hammoho le bara ba hae ba bararo.

## Mehlodi

* *Buka ea Holo ea Ntoa ea Anglo Boer* . Darrell Hall. 1999. ISBN 0-86980-943-1
* *Moqolotsi oa Ntoa* . JEH Grobler . Jonathan Ball Bahatisi. 2004. ISBN 978-1-86842-186-2

## Mehlodi e meholo
Isaac Lewis

**Isaac Lewis** (1849 - 1925) e ne e le raliindasteri ya hlahetseng naheng ya Russia . E ne e le motswala le molekane wa Sammy Marks .  O fihlile Afrika Borwa ka 1870 mme a fetoha molekane khamphaning ya Lewis & Marks. E ile ya fetoha e nngwe ey dikhamphani tse kgolo ka ho fetisisa tsa thepa le indasteri Afrika e ka Borwa. O ne a sa tsejoe hakaalo ke setjhaba ho feta Marks. 

Mafelong a bo-1890 Lewis o ile a reka mabala ho tswa ho khamphani ya Anglo American e Vereeniging mme a ikahela ntlo ya hae ya bodulo, eo jwale re e tsebang e le Riviera On Vaal kajeno.   Lewis Street e Vereeniging e rehelletswe ka yena.

## Mehloli

* *Encyclopedia of South Africa*, Eric Rosenthal, 1967

## Mehlodi
Saulspoort

**Saulspoort** (e tsejwang hape e le **Moruleng** )  ke motsana o Afrika Borwa, mosikong o ka leboya wa Pilanesberg, hoo e ka bang dikilomitara tse 65.&nbsp;km ka leboya ho Rustenburg . E ile ya rehellwa ka morena wa mehleng wa baKgatla, Tsheole,yea neng a bitswa Saule ke bajaki ba pele. 

E ile ya thehwa ha Henri Gonin, moromuwa wa Switzerlandyea neng a e-na le Kereke ya Dutch Reformed a pakela leloko la baKgatla, a fallela polasing ya Saulspoort, e neng e le ya mopresidente wa morao Paul Kruger ; Qetellong Kruger o ile a rekisetsa Gonin polasi ka 1869.  Ka 1895 baKgatla ba ile ba reka boholo ba Saulspoort hotswa Gonin. 

## Mehlodi
Batjha ho tsa feshene le boqabi

**Batjha** bopaqing le fesheneng,mehleng ya dilemong tsena feshene e bapala karolo e bohlokwa haholo maphelong a batho ba bangata kahara lefatshe.

## Feshene le thetho ya mesebetsi
Aforika borwa monyetla ya mesebetsi fasheneng e mengata haholo ,mme le dithuso thuto tse kang bopaqi ba tsa feshene di ya tholahala di Univesithing tsa naha le lefatshe ho pota.

Diaparo ke mekgabo ho bontsha bong ba motho e mong le emong ,le botjhaba.Ho roka ,ho taka diaparo ke enngwe ya dikgeo tse setseng dile ngata haholo .

## Feshene le thekenoloji
Matsatsing ana thekenoloji e bapala karolo e bohlokwa hoba jwale o ka kgona ho phatlalatsa metako kapa boqapi ba diaparo,ho rekisa hotsa marang-rang a dikgokahanyo.

**Thuto**

Dikolo tse kang UNISA,CTCFD le Univesithi ya thekenoloji ya Tshwane,di na le dithuso thutong ya matlafatsong ya tsa boqapi le tsa feshene.

## Ba tsebahalang
Thabo Makgetha-Kwinana.

## Mehlodi
Batjha ba bangodi ba Afrika Borwa

**Batjha** ba bangodi ba Afrika Borwa ba hlalosa ka ho se tshwane, diphephetso, le ho hlasimolloha ha batjha ba Afrika Borwa ka hara dingolwa tsa mehleng ena. Ba hlahisa mefuta e fapaneng ya dingolwa tse kang dipale tse iqapetsoeng, dithothokiso, le metlae ya bophelo. Mesebetsi ya bona e sebetsana haholo le dihlooho tse kang boitsebiso, morabe, bong, ho se lekane ha setjhaba le di phetoho tsa kamora nako ya kgethollo. Ka ho hola ha bongodi mona lapeng la lefatshe ka bophara, bangodi bana ba batjha ba theha ponelopele e ntjha ya dingolwa tsa Afrika.

E mong wa bangodi ba tummeng ke **[[:en:Kopano_Matlwa|Kopano Matlwa]]**, ya ileng a tuma ka buka ya hae ya pele e bitswang *Coconut,* a e ngotseng ka selemo sa dikete tse mashime a mabedi le makgolo a mabedi le motso o le mong, eo a e ngotseng a sa le dilemo tse mashome a mabedi le motso o le mong. Buka ena e hlahloba bophelo ba batjha ba Batsho ba Afrika Borwa ba ntseng ba leka ho tsamaellana le setso sa ba basweu le menyetla e amanang le bona. Buka ena e hapile kgau ya **[[:en:Dinaane_Debut_Fiction_Award|European Union Literary Award]]** mme ya mo tsebisa e le mongodi ya hlwahlwa. E mong ya tummeng ke **Sihle-isipho Nontshokweni**, ya thusitseng ho ngola buka ya bana e bitswang *Wanda*, e ananelwang ka ho phahamisa setso le boitsebiso.

## Dihlopha tsa bangodi

**Ho** phahama ha dihlopha tsa bangodi tse kang **#RhodesMustFall**, **PEN South Africa Young Writers**, le **BookBeak** ho thusitse haholo ho hodisa le ho matlafatsa bangodi ba batjha. Dihlopha tsena di fa bangodi monyetla wa ho arolelana mesebetsi ya bona, ho kenya letsoho dipuisanong tsa bohlale, le ho fumana tataiso. Ho feta moo, metjha ya ditaba tsa setjhaba le bokgoni ba ho iphatlallatsetsa dibuka (self-publishing) ho file bangodi monyetla wa ho fihlella babadi ba bangata ba sa itshetlehe ho baphatlalatsi (publishers) ba tlwaelehileng. Metjha e kang ‘Instagram poetry’ le ‘TikTok storytelling’ e se e le dibaka tse sebediswang ke bangodi ba dijithale le ho etsa dithothokiso.

## Mekete ya dingolwa
Le ha ho na le tswellopele e kgolo, bangodi ba batjha ba ntse ba tobana le diphephetso tse kang ho haella ha menyetla ya ho hatisa, ho haella ha ditjhelete le boeletsi, hammoho le ditshitiso ho phatlalatso le ho ajwa ha dibuka. Le ha ho le joalo, ka tshehetso ya meketjana ya dingolwa e kang **Abantu Book Festival** le **Time of the Writer**, bangodi ba bangata ba batjha ba fumana temoho le kananelo e loketseng. Ha bangodi bana ba ntse ba hodisa bokgoni ba bona, ba ntlafatsa moetlo wa Afrika Borwa wa ho pheta dipale ha ba ntse ba tlisa pono e ntjha e kgothalletsang moloko o motjha wa babadi le bangodi.

## Mehlodi
Albert Omondi Ojwang

**Albert Omondi Ojwang** (ya hlahileng 1994 - 8 Phuptjane 2025) e ne e le mosuwe naheng ya Kenya,ebile ele  mohlohlelletsi wa marangrang a dikgokahanyo. O ile a hlokahala matsatsi a mabedi a le ditlamong ka mora hore a tshwarwe ke sepolesa. 

## Tsa morao
Ojwang o hlahile ka 1994,tulong ya Kakoth, haufi le Homa Bay . O ile a ya Univesithing ea Pwani mme ka mora moo a kwetlisa le ho sebetsa e le mosuwe toropong ya Mwatate e ka borwa-botjhabela ho Kenya.  Pele ho lefu la hae, o ne a ruta Seswahili le Dithuto tsa Bolumedi Sekolong se Phahameng sa Moi Boys mme o ne a dula Voi, Seterekeng sa Taita Taveta . Ojwang o ne a bua haholo metjheng ya ditaba tsa setjhaba, haholo X (eo pele e neng e le twitter) moo a neng a e-na le balatedi ba bangata.

## Ho tshwarwa ha hae le lefu
Ojwang o ile a tshwarwa ka la 7 Phuptjane 2025 lapeng ,Kakoth, ho thwe o ile a nyatsa Motlatsi wa Mohlahlobi Kakaretso wa Sepolesa Eliud Lagat sethaleng sa marang-rang sa X. Ho ya ka ntatae, o ile a koallwa Homa Bay, yaba o kgannwa dikilomitara tse 350 ho iswa motsemoholo  Nairobi moo mapolesa a reng o ile a tswa dikotsi tse mpe ka seleng ka mora hore ho thwe o ile a otla hlooho ya hae leboteng.  Lepolesa la Kenya le se le tshwerwe ka mora boipelaetso diterateng tsa motse-moholo, moo makoloi a mabedi a ileng a tjheswa mme baipelaetsi ba mallwa ba tswa dikotsi. 

## Ka morao
Video ya ho thunngwa ha motho e mong ya neng a thunywa ke lepolesa la Kenya hloohong a le haufi-ufi, e ile ya etsa dipotoloho, mme ya hlohlelletsa merusu setjhabeng.   Motlatsi wa Mohlahlobi Kakaretso wa Sepolesa sa Kenya, Eliud Lagat, o itokolla mosebetsing ka boithatelo ha dipatlisiso di ntse di tswela pele mabapi le lefu la Ojwang.  Ho tloha ka la 25 Phuptjane 2025, mekoloko ya naha ka bophara e phatlaladitswe diterekeng tsohle tse 47, hammoho le dikopano le ditebelo tsa bosiu bohle motsemoholo, Nairobi. 

## Mehlodi
Kgethollo ya merabe

**Apartheid**  e ne e le tsamaiso ya kgethollo ya merabe e hlophisitsweng e neng e le teng Afrika Borwa le Afrika Borwa Bophirimela  (eo hona jwale e leng Namibia ) ho tloha ka 1948 ho isa mathwasong a dilemo tsa bo-1990.  E ne e tsebahala ka moetlo wa dipolotiki wa bolaodi o itshetlehileng hodima *baasskap* (  'boss-ship' kapa 'boss-hood'), e neng e netefatsa hore Aforika Borwa e buswa dipolotiking, kahisano, le moruo ke palo e fokolang ya batho ba basweu ba naha .  Tlasa tsamaiso ena e fokolang, baahi ba makgwa ba ne ba e-na le boemo bo phahameng ka ho fetisisa, ba latelwa ke Maindia, Mabala le Maafrika a matsho, ka tatellano eo.  Lefa la moruo le diphello tsa setjhaba tsa apartheid di ntse di tswela pele ho fihlela kajeno, haholo-holo ho se lekane .

## Mehlodi
Happy Sindane

**Abbey Mzayiya** (ya tsejwang ka lebitso la **Happy Sindane** ; 25 Phuptjane 1985 - 1 Mmesa 2013) e ne e le monna wa Afrika Borwa ya tsebahalang ka ho ipolela hore ke moshanyana wa lekgowa ya kwetetsweng ke batho ba batsho.  O holetse motseng wa Tweefontein, KwaMhlanga moo a neng a re o tshwerwe hampe, a bolawa ke tlala, mme a qobellwa ho phela maemong a futsanehileng. O ile a ipiletsa ho bao ho neng ho nahanwa hore ke batswadi ba hae ba mo tswetseng hore ba tle pele ho mo lata. 

Sindane o ile a etsa dihlooho tsa ditaba ka Motsheanong 2003 a le dilemo di 16 ha a ne a beha kgetsi ya boshodu seteisheneng sa sepolesa sa Bronkhorstspruit mme a tlaleha hore ke motho ya ileng a utswa ho batswadi ba makgowa e le ngwana e monyenyane ke mosebeletsi wa lapeng. 

Pale ena e ile ya qetella ka dipatlisiso le tlaleho ya tlhahlobo ya DNA ka July 2003 e ileng ya fumana hore Sindane ha e le hantle e ne e le mora wa mosadi e motsho, Rina Mzayiya, ya neng a hlokahetse, le hore ntatae e ne e le Henry Nick, monna wa lekgowa. 

Sindane e ne e le wa morabe o kopaneng mme a bua SeNdebele . O holisitswe ke motswalle wa Rina, Betty Sindane le ntate wa hae Koos Sindane, "ntate-moholo" wa hae, KwaMhlanga . 

O hlokahetse Tweefontein ka la 1 Mmesa 2013 kamora ho tlepetswa ka majwe ho isa lefung 

## Kdang ya pente ya Dulux
Ka Phutjane selemong sa 2003 ,Happy Sindane o ile a eba sehlohlolong sa ditaba ha Dulux eleng khampani ya dipente ho tloha Afrika Borwa eile ya sebelisa setshwantsho  sa hae ntle le tumelo ya hae, se hlahileng ka hodima mongolo o reng: "Mmala ofe kapa ofe oo o ka o nahanang".  Dulux le setsi sa bona sa papatso, Lowe Bull ba ile ba iswa lekgotleng hara mohoo wa setjhaba, mme Sindane a lefuwa R100 000.  

## Mehlodi
Batjha Lefapheng la Thekenoloji: Baahi ba Bokamoso ba Boqapi

**Dilemong** tsa morao tjena, karolo eo batjha ba e bapalang lefapheng la thekenoloji e ntse e hola haholo. Batjha ha ba sa le basebedisi feela ba thekenoloji, empa ke bona ba tsamaisang boqapi di-indastering tse fapaneng. Ho tloha ho ntshetsopele ya diepo (apps), ho fihlella ho bohlale ba maiketsetso (AI) le diroboto, batha ba fuwa disebediswa le tsebo tse ba matlafatsang ho qapa ditharollo tse nang le tshusumetso. Batjha ba bohlokwa ho ntshetsopele ya dijithale hape ba bohlokwa ho hlopheng lenaneo la boqapi lefatshe ka bophara.

A mang a mabaka a etsang hore batjha ba atlehe lefapheng lena ke ho qala ba sa le banyenyane ho sebedisa disebediswa tsa dijithale. Mananeo a thuto a reretsweng bana le batjha a thusa ho aha moloko o nang le tsebo ya thekenoloji.
## Baahi ba bokamoso ba boqapi
Boqapi bo etelletsweng pele ke batjha bo se bo qalile ho fetola di-indasteri le ho araba mathata a setjhaba. Batjha ke baenjiniere ba bokamoso ba susumetsang diphetoho tse ka thusang ntshetsopele e tsitsitseng, thuto, le bophelo bo botle ba setjhaba. Ka mananeo a matlafatsang mehopolo le ditlhodisano, batjha ha se basebedisi feela ba thekenoloji; e ba baetsi le baetapele ba fetolang lefatshe le ho le hokahanya le bokamoso.

Leha ho le jwalo, mathata a ntse a le teng, haholoholo tabeng ya ho fihlella disebediswa tsa dijithale le menyetla ho batjha ba tswang dibakeng tse nang le bofuma. Batjha ba tlisa boiqapelo le pono e ntjha tsamaisong ya dijithale, empa ba bangata ha ba fumane disebediswa kapa kwetliso. Ho kwala sekgeo sena sa dijithale ho bohlokwa haholo hore batjha bohle ba be le monyetla o lekanang indastering ya theknoloji. Ho tshehetsa batjha bohle ka ho ba tataisa le ka dithuso tsa tjhelete ho tla thusa ho lokolla bokgoni ba bona ka botlalo, e le ho aha bokamoso bo lekanang ba dijithale.

## Mehlodi
Motjha lekaleng la tsa phetoho ya boemo ba lehodimo,Otsile Nkadimeng.

**Otsile Nkadimeng** ya hlahileng ka selemo sa selemo sa 2005, ke e mong wa batjha eo e leng moitseki wa phetoho ya maemo a lehodimo, Afrika Borwa.  Ka selemo sa Mmesa, 2023 moithuti ona wa Jeppe Boys, o ile a nka karolo tlhodisanong ya dipuisano tsa Matjhaba a Kopaneng (United Nations), khonferenseng ya tlhokomelo le tshebediso ya metsi moo a neng a emetse naha ya Turkey.  Nkadimeng eo e ne e le mokapoteni, o ile a hlohlela sehlopha sa hae tlhodisanong eo, ka mora ho beha mabaka a itlhommeng pele ka hara tlhokomelo le paballo ya metsi  le boemo ba lefatsheng le ka hara naha, hoo ho ile ha tjhesa tlhase ya hae ya ho ba moitseki wa boemo ba lehodimo a ntse a le motjha dilemong, Afrika Borwa. 

Nkadimeng ha a ene e le moithuti wa sekolo se phahameng sa bashemane Jeppe, o ile a hlwauwa ele moetapele wa ho etella pele lenaneo la "Fridays for Future South Africa", e leng lenaneo le shebaneng le phetoho ya boemo ba lehodimo. Ho itahlela ha  Nkadimeng ka hara boitseko ba phetoho ya  boemo ba lehodimo bo tlile ka  selemo sa 2019, ka mora puo e ile ya etswa ke Greta Thunberg e leng yona e ileng ya susumelletsa hore a nke karolo e le moitseki wa phetoho ya boemo ba lehodimo.   Ho fetisa moo hape ke mothehi-mmoho wa "Sundial Movement,a  Climate Network" e kopanyang baithuti ba dikolo tse phahameng ebile e ba thahasella ho nka karolo boitekong bo kopantsweng ditabeng tsa phetoho ya boemo ba lehodimo le tlamaete.  

Ho feta-feta moo, ke sengodi se phatlaladitsweng, sengodi sa maano, mofetudi ya leka-lekanyang karolo ya hae e le moithuti wa selemo sa bobedi yunivesithi, ka boitlamo le tjhebelo pele e tebileng ba ho matlafatsa batjha. O ile a kgethwa ke News24 bakeng sa tshusumetso ya hae mme a fuwa kgau ya batjha ba Nelson Mandela ka selemo sa 2023, mme o ntse a theha dipuisano mabapi le demokerasi, puso le botsitso. O ananela diphephetso tseo balwanedi ba ba batjha ba tobaneng le tsona, ho kenyeletswa maikutlo a ho tshwenyeha ka maemo a phetohang a lehodimo le ho tsamaya butle ha maano a phetoho ya boemo ba lehodimo ho kenywa tshebetsong. Le ha hole jwalo o na le kgopolo ya hore ho kenya letsoho ha batjha ba Afrika Borwa ho le bohlokwa  ho theha mananeo a phetoho ya maemo a lehodimo, hape ha a tswela pele o hatella le taba ya hore tshebedisano mmoho le tshehetso ya setjhaba ha ra batjha di ka etsa phetoho e kgolo. 

Boemedi ba hae bo fetela ka nqane o meedi, o tswela pele ho sebetsa e le Moeletsi wa Batjha ho Embasi ya Sweden e Pitoria mme mosebeletsi wa International Youth Think Tank, moo a kenyang letsoho dipuisanong tsa maano a batjha lefatsheng ka bophara. Ka tjhantjello ya ho tshwarella, o thehile le ho etella pele merero e mengata  e reretsweng tswelo-pelo ya tikolo le setjhaba ho pota-pota le Afrika Borwa. Ho sa tsotellehe hore na ke dipuisanong tsa setjhaba , dipuisano tsa matjhaba, kapa tshebetsong e fatshe hara batho, Nkadimeng o ka pele ho phetoho e etelletsweng pele ke batjha, ho paka hore mantswe a batjha ha se karolo ya moqoqo feela empa ke bona ba betlang ditsela ketellong ya setjhaba.  

## Mehlodi
Edenburg

## Tsa Morao

**Edenburg** ke toropo e sebakeng sa borwa ho Bloemfontein profinseng ya Foreisetata Afrika , e ne e e-na le baahi ba 14 566 selemong sa 2001 ho kenyelletswa le Ha-Rasebei.

Edenburg e phatlaladitswe e le toropo ka 1863 mme ya fumana mmuso wa masepala ka 1891. 

Toropo e 85&nbsp;km ka borwa-ka borwa-bophirimela ho Bloemfontein . E ile ya ahwa polasing ya Rietfontein ka 1862 le Kereke ya Dutch Reformed e hahilweng ka selemo sona seo mme ya e-ba mmasepala ka 1891.  Ho bolelwa hore le tswa Bibeleng kapa le qotsitswe ho Edinburgh, lebitso la sebaka sa tswalo sa Scotland sa Moruti Andrew Murray, ka dilemo tse ngata e le eena moruti a le mong Orange Free State . 

Mmila o moholo wa N1 o feta toropo ho ya botjhabela, ha seporo sa Port Elizabeth -Bloemfontein se tsamaya pheletsong ya yona e ka bophirimela.

## Litšupiso
Vasili Sofiadellis

**Vasili Sofiadellis** ke sebapadi sa mehleng sa Afrika Borwa se neng se bapala e le sebapadi sa bohareng .

## Mosebetsi
Sofiadellis o qadile mosebetsi wa hae le lehlakore la Afrika Borwa a bapalla sehlopha sa Bloemfontein Celtic . O ile a qala ho bapala sehlopheng sena ha a le dilemo di leshome le metso e mehlano.  Sofiadellis o hlalositswe e le e mong wa "dibapali tse nang le talenta tse ngata ho tloha dilemong tsa bo-1990" Bloemfontein Celtic.  Ka morra moo, o ile a saena lehlakoreng la Afrika Borwa AmaZulu .

## Bophelo ba botho
Ka mora ho tlohela mosebetsi wa bolo ya maoto, Sofiadellis o ile a sebetsa e le raditjhelete. O ne a boetse a sebetsa e le rakgwebo. 

## Mehlodi
Thulasizwe Thomo

**Thulasizwe Simon Thomo** (ya hlahileng ka la 12 Lwetse 1989) ke radipolotiki wa Afrika Borwa eo hajwale a sebetsang e le Setho sa Lekgotla la Phethahatso (MEC) bakeng sa Lefapha la Mesebetsi wa Setjhaba, Ditsela le Dipalangwang la Mpumalanga. Esale e le setho sa Lekgotla la Ketsamelao la Porofense ya Mpumalanga ho tloha ka Hlakubele 2023 le modulasetulo wa provense wa Liki ya Batjha ya African National Congress (ANCYL) ho tloha ka Phato 2022 ho fihlela ha ho qhalwa sebopeho ka Phato 2023. Thomo hape ke motlatsi wa modulasetulo wa lebatowa wa African National Congress (ANC) sebakeng sa Gert Sibande .    

Thomo o sebeditse jwalo ka sebueledi sa ANCYL sebakeng sa Gert Sibande ho fihlela a kgethwa ho ba modulasetulo wa Gert Sibande ANCYL ka 2017. 

Ka Phato 2022, kopano ya ANCYL e ileya mo kgetha e le molula-setulo wa liki ya provense Mpumalanga . 

Ka Hlakubele 2023, o ile a hlapanngwa e le Setho sa Lekgotla la Ketsamolao la Mpumalanga  mme a kgethwa ho ba MEC ya Mpumalanga ya Mesebetsi ya Setjhaba, Ditsela le Dipalangwang ke tonakgolo Mandla Ndlovu ka Phuptjane 2024. O boetse o sebeditse e le modula-setulo ya ikarabellang bakeng sa ntlafatso ea moruo ofising ya tonakholo ya mehleng Refilwe Mtsweni-Tsipane dipakeng tsa Hlakubele 2023 le Motsheanong 2024. 

## Mehlodi
Sibusiso Radebe

**Goodwill Sibusiso Radebe** (1978 - 19 Phuptjane 2018) e ne e le radipolotiki wa Afrika Borwa ya sebeditseng e le setho sa Seboka sa Naha ho tloha ka 2009 ho fihlela polaong ya hae ka 2018. E ne e le setho sa African National Congress (ANC) le South African Communist Party (SACP). 

Radebe e ne e le setho sa komiti e kgolo ya SACP seterekeng sa Gert Sibande nakong ya lefu la hae.  O ile a kgethwa e le mongodi wa pele wa setereke wa Liki ya Makomonisi a Batjha ka 2003. E bile ramatlotlo wa provense wa African National Congress Youth League (ANCYL) ka 2008 mme a kgethelwa Palamenteng dikgethong tse akaretsang tsa Afrika Borwa tsa 2009 . 

Paramenteng, o ile a sebeletsa e le setho sa Komiti ya Portfolio ya Dipalangwang 

## Lefu
O ile a thunngwa ka la 19 Phuptjane 2018 kantle ho ntlo ya kgarebe ya hae ya dilemo di 35, Tshegofatso Ntseke (mosadi ya nyetsweng) Roodepoort .  Mapolesa a re Radebe o ne a e-na le Ntseke ka koloing ya hae ya moetso wa BMW X6 ka ntle ho ntlo ya hae ha babelaellwa ba babeli ba atamela koloi eo mme ba thunya Radebe a shwa.    

## Mehlodi
Sabata-Mpho Mokae

**Sabata-Mpho Mokae** ke mosuwe, mongodi wa dibuka ho tswa Afrika Borwa eo a ngolang ka puo ya Setswana le Senyesemane.   Ke yena mongodi wa pale ya : *Pale ea Sol T. Plaatje,* e hatisitsweng ka 2010 ke Sol Plaatje Educational Trust, moo Motlatsi wa Mopresidente wa Afrika Borwa wa mehleng, Kgalema Motlanthe a ngotseng selelekela.

## Bophelo ba bonyaneng
Sabata-Mpho Mokae o holetse Taung, North West a hodiswa ke ntatemoholo wa hae. Padi ya hae ya pele ya Setswana *ya Ga Ke Modisa* e hatisitsweng ka 2012 e ile ya hapa Kgau ya M-Net Literary for Best Novel ya Setswana mmoho le Kgau ya M-Net Film ka 2013. Ka 2014 buka ena e ile ya mo fa monyetla wa ho ya Univesithi ya Iowa e United States of America. 

## Mosebetsi le mesebetsi
Hajwale Mokae o ntse a ruta ho Ngola ka dipuo tsa Maafrika Univesithing ya Sol Plaatje e Kimberley, Kapa Leboya,  moo a hokahanyang le lenaneo la ho fetolela dingolwa lenaneong le  bitsowng Pusetso ya Mangolo.   Mokae ke mongodi wa pale ya bophelo, Pale ya Sol T. Plaatje (2010) le dipale tsa Setswana; Ga ke Modisa, e hatisitsweng ka 2012, Dikeledi ka 2014, le Moletlo wa Manong, e hatisitsweng ka 2018.   Ke mongodi wa dihatiso tse tharo tsa thuto: Mhudi ya ga Sol Plaatje: Histori, Kgalemelo, Keteko e e phatlaladitsweng ka 2020 le Brian Willian e hatisitsweng ke Jacana, Sol T. Plaatje: A Life in Letters e phatlaladitsweng ka 2020 le Ho Botjha Buka ya Sol Plaatje's Mafeking Diary: Ho Nahana Botjha le Tsosoloso    e phatlaladitsweng ho 23. Ke mofetoledi wa dibuka tse pedi tsa bana tse ngotsoeng ke Gcina Mhlophe ho tloha Senyesemaneng ho ya Setswana: Dinaane tsa Afrika (ho tloha Stories of Africa, 2016) le Semaka sa Dinaane (ho tsoa ho Our Story Magic, 2016.  O fumane dikgau tse tharo tsa South African Literary Awards (2019, 2011 le 2020), Kgau ya 2 ya Humanities and Social Literary NET1 bakeng sa Padi e Ntle ya Setswana (2013), le Kgau ya M-NET Film (2013). Mosebetsi wa hae, o kenyeletsang ho ngola, ho fetolela le ho ruta ka lipuo tse pedi boemong ba univesithi, o ile a mo fa Kgau ya PanSALB Multilingualism ka 2022. 

## Dikgau

* Dikgau tsa Afrika Borwa tsa Bongodi tsa 2011. 
* Dikgau tsa Afrika Borwa tsa Bongodi tsa 2019. 
* Dikgau tsa Afrika Borwa tsa Bongodi tsa 2021.
* Moputso oa Humanities le Social Sciences 2021.  
* PanSALB Multilingualism Award 2022. 

## Mehlodi
Pro Khoza

**Nicholous Pro Khoza** (ya hlahileng ka la 17 Tshitwe 1976) ke radipolotiki wa Afrika Borwa ya sebeditseng e le setho sa Seboka sa Naha ho tloha 2014 ho isa 2017 bakeng sa Economic Freedom Fighters (EFF). Ka Paramenteng, Khoza o sebeditse e le setho sa Komiti ya Lekala la Tshireletso le Masole .  Hajwale ke e mong wa baetapele ba mokgatlo wa Floyd Shivambu  Mayibuye Consultation process. 

Khoza o ile a etella pele le Young Communist League of South Africa (YCL) le Sibusiso Radebe mme a sebeletsa e le lekhanselara la Badplaas bakeng sa African National Congress (ANC) ho tloha ka 2006 ho isa 2011. 

Ha Julius Malema a theha EFF, Khoza e ile ya e-ba mohokahanyi wa EFF Mpumalanga ho tloha ka 2013 ho fihlela ha a kgethwa e le setho sa Lekgotla la Naha dikgethong tse akaretsang tsa Afrika Borwa tsa 2014 . 

Kamora ho tlohela lipolotiki ka 2019, Khoza o ile a kena khoebong.   Ka 2024, o ile a kena mokgatlong oa Jacob Zuma wa uMkhonto weSizwe Party (MKP). Ka la 27 Phuptjane 2025, Khoza o ile a phatlalatswa e le e mong wa ditsebi tsa maano a dipolotiki bakeng sa ho kgeloha ha Shivambu Mayibuye Consultation. 

## Mehlodi
Vincent van der Merwe

Vincent o ile a fumanwa a hlokahetse ka foleteng ea hae ka la 16 Hlakubele 2025, Riyadh, Saudi Arabia, moo a neng a ameha morerong oa India oa Cheetah.   O phethile karolo ea bohlokoa morerong wa Tonakholo Narendra Modi Cheetah e Madhya Pradesh, hammoho le diofisiri tsa lehae. 

**Vincent van der Merwe** (ya hlahileng 1983 - 16 Hlakubele 2025) e ne e le setsebi sa paballo ya dintho le diphoofolo tsa tlhaho sa Afrika Borwa, rasaense, le ramalekelle wa National Geographic .  Vincent o ne a tsebahala ka karolo ya hae mererong ya paballo ya mangau le ho a kenya botjha thuoung Afrika le Asia.  

## Thuto le mosebetsi
Vincent o hlahile ka 1983 profinseng ya Limpopo Afrika Boroa. Ka mora sekolo o ile a qeta lengolo la BSc (Hons) la Entomology ka Univesithi ya Pretoria  mme hamorao a fumana mangolo a Master of Science (PhD) Univesithing ea Cape Town .  O thehile Cheetah Metapopulation Initiative (TMI) e laolang kgolo ya palo ya mangau ho pholletsa le dibaka tse fapaneng tsa polokelo ya liphoofolo tse hlaha lefatsheng ka bophara.   Boiteko ba hae bo ile ba thusa ho ntlafatsa mefuta-futa ya diphatsa tsa lefutso le ho etsa bonnete ba hore mefuta e dibakeng tse bolokilweng ho pholletsa le Afrika e phela. 

Ka 2017 Vincent van der Merwe o amogetse Kgau ya Kudu ho tswa ho South African National Parks bakeng sa tlatsetso ya hae ya paballo ka ho hola ha palo ya ditshwele ka hare le kantle ho tsamaiso ya diphaka tsa naha. 

## Lefu
Vincent o ile a fumanoa a hlokahetse ka foleteng ea hae ka la 16 Hlakubele 2025, Riyadh, Saudi Arabia, moo a neng a ameha morerong wa India wa Cheetah.   O phethile karolo ya bohlokoa morerong wa Tonakholo Narendra Modi Cheetah e Madhya Pradesh, hammoho le diofisiri tsa lehae. 

## Likhau le kananelo
Mofepi wa Selemo wa Paballo ya Liphoofolo tse Hlaha tse Kotsing (2015).

Dikgau tsa Naha tsa Afrika Borwa tsa Kudu tsa 2017. 

## Mehlodi
Moahloli Nkola John Motata

**Nkola John Motata** (ya hlahileng 6 Hlakola 1947) ke moahlodi wa lekgotla le phahameng ya tswetsweng Afrika Borwa ya se nang dtihlong. O ile a etsa dihlooho tsa ditaba ka 2007 ha a ne a kganna a tahilwe, a thula lebota le ho qabana le monga thepa a sebelisa mahlapa le mantswe kgethollo ya morabe.

## Bophelo ba bonyaneng
Nkola Motata o hlahetse Alexandra , Johannesburg, Aforika Borwa. O kene sekolo sa poraimari Ithute Alexandra qetella dithuto tsa hae tsa ho qetela Orlando High School ka 1966, Soweto . Motata o ile a fumana lengolo la hae la thuto e phahameng ya molao, BIuris ka selemo sa 1979 ho Fort Hare LLB (1986) hammoho le tsebo e ntle ya Witwatersrand. O entse lengolo la hae la Diploma in Trial Advocacy ka 1992, Colorado, USA.

## Mosebetsi wa molao
Motata o ile a amohelwa e le mmuelli wa molao ka 1982 mme a sebetsa ho fihlela 1984. Pakeng tsa 1985 le 1986 o ile a ithuta ka nako e tletseng Univesithing ya Wits. E ne e le moeletsi wa molao pakeng tsa 1987-88. Matata o ile a amohelwa e le mmuelli ka 1989 mme a nka karolo mesebetsing ya Johannesburg Bar. Ho tloha ka 1996 ho ya ho 1997 e ne e le modulasetulo wa Seboka sa Babuelli ba Batho ba Batsho (1996-97) hape e ne e le setho le morupelli wa Black Lawyers Association hammoho le setho sa Komiti ya RC ya Tshwarelo. O qadile ho sebetsa e le moahlodi ea sebetsang ka 1999.

## Ho kganna motho a nwele mahleu
Ka Pherekhong selemong sa 2007, Motata o ile a thula ka koloi ya Jaguar ya hae leboteng la motho ha a ne a leka ho thinya u-turn Hurlingham, Johannesburg .   Ho ile ha hlaha kgohlano ya mantswe le monga setsha, mme ho thwe Moahlodi Motata o ile a sebedisa mahlapa, le puo tse nyedisang, tseo kaofela ha tsona di neng di ngotswe ke monga tsona. Komisi ya Khatholike ya Toka le Khotso e ile ya hlahlela boipelaetso kgahlanong le Moahlodi Motata e reng boitshoaro ba hae bo mo tlontlolla le ba makgotla mme bo thefula tlhompho ya setjhaba.

Ka Lwetse 2009 Moahlodi Motata o ile a fumanwa a le molato Lekgotleng la Setereke la Johannesburg ka ho kganna koloi a le tlasa tshusumetso ya jwala bo tahang mme a ahlolelwa ho lefa tefo ya R20 000 kapa ho hlola dikgwedi tse 12 tjhankaneng.  Ka la 6 Hlakubele 2024 Mopresidente Cyril Ramaphosa o tlositse Moahlodi Motata setulong ka molao. 

Motata o nyetse Ramoraswi Jeannette Makoea mme ba na le bana ba babeli hammoho.

## Mehlodi
Ladybrand

**Ladybrand, Manyatseng** ke toropo e ka Botjhabela Foreisetata, Afrika Borwa . Toropo e mosikong wa Platberg, haufi le Noka ya Mohokare moo e etsang moedi pakeng tsa Foreisetata le Lesotho .

Toropo e thehilwe ka 1867 polasing ya Mauershoek. Ladybrand o reheletswe ka Mofumahadi Catharina Brand, mofumahadi wa Sir Christoffel Josephus Brand, eo e neng e le Sebui sa pele sa Paramente ya Kapa. E ne e boetse e le mme wa mopresidente wa Foreisetata Sir Johannes Henricus Brand . Sebaka sa Ladybrand se shebaneng le Lesotho se ile sa baka dintwa tse ngata pakeng tsa maVoortrekkers le Basotho  pele sebaka seo se nkwa ho Basotho ka selemo sav1865 . Toropo e thehilwe haholo ho tsitsisa sebaka sena kamora Ntwa ya Basotho ya 1865.

Ladybrand e haufi le motse-moholo wa Lesotho, Maseru, mme ka lebaka leo toropo e kolota ntshetsopele ya yona ka makgolo a batho ba Afrika Borwa ba sebetsang Lesotho empa ba dula Ladybrand.

Toropo e ile ya fumana maemo a masepala ka 1904 mme e hokahantswe le seporo sa terene  sa Bloemfontein - Bethlehem ka mohala wa lekala ka 1905.

## Setereke
Setereke ke 1958&nbsp;km 2 ka boholo. Ladybrand ke setsi sa kgwebo sa lebanta la dijo-thollo le sonobolomo la Foreisetata e ka botjhabela.

## Batho ba tummeng ba hlahetseng Ladybrand

* Nicolaas Johannes Diederichs, Mopresidente wa Naha wa Afrika Borwa.
* Georg Meiring, hlooho ya Lebotho la Tshireletso la Aforika Borwa .
* Prof. Dr. Casparus de Wet, Letona la Reformed, moprofesa wa thuto ya bolumedi le mongodi.

## Sheba hape

* Reformed Church Ladybrand
* Kereke ea Dutch Reformed Ladybrand
* Lenane la ditoropo tsa Afrika Borwa

## Mehlodi

* Tseleng Afrika Borwa . BPJ Erasmus . Jonathan Ball Publishers, 1995.
Nhlanhla Mkhwanazi

**Lieutenant General Nhlanhla Lucky Mkhwanazi** ke ofisiri ya molao ya Afrika Borwa ya sebeletsang Porofense ya KwaZulu-Natal ya Afrika Borwa e le Mokomishinara wa Sepolesa wa Porofense. Mkhwanazi o hlahile ka la 5 Hlakola, 1973, KwaZulu-Natal, Afrika Borwa.

Mokhomishenara wa mehleng wa Tshebeletso ya Sepolesa sa Afrika Borwa (SAPS) bakeng sa Litshebeletso tse Ikgethileng tsa Karabelo ya Tshebetso, Hlooho ea mehleng le Molaodi wa lekala la maqheka a phahameng a Sepolesa sa Afrika Borwa, Lebotho le Kgethehileng la Tshebetso (STF) le neng le tsejwa ka hore ke "Taakies" ya kileng a tshwaneleha bakeng sa tshebetso e tsebahalang ya lefatshe ya kgetho le kwetliso ka sekgahla se phahameng sa ho fokotswa ho feta 85%. O sebeditse sehlopheng sa batho ba phahameng setjhabeng e le mokganni wa sehlopha se kgethehileng sa mapolesa. Jwalo ka mootho e mong wa setjhaba ya tsebahalang ka mesebetsi ya hae ya boetapele Tshebeletsong ya Sepolesa sa Aforika Borwa (SAPS), Mkhwananzi o ile a fumana tlhompho ya naha ka ho sebetsa e le Mokomishenara wa Naha wa Lepolesa ya Tshwarelo. 

## Mosebetsi
Mkhwanazi o tshwere maemo a mmalwa a bohlokwa ka hara Tshebeletso ya Sepolesa sa Aforika Borwa (SAPS). Habohlokwa, o sebeditse jwalo ka Mokhomishenara wa Naha wa SAPS nakong ya bohlokowa, a sebetsana le diqholotso tsa tshireletso ya naha le ho kenya tshebetsong liphetoho tsa molao. Boetapele ba hae bo kgethollwa ka mehato e matla khahlanong le botlokotsebe bo hlophisitsoeng le bobodu. 

Mo hodimo ha mesebetsi ya hae setjhabeng, Mkhwanazi o nnile aba le seabo se seholo mo ntlafatsong ya molao ya porofense KwaZulu-Natal, a tobile thibello ya bosenyi le ho tokafatsa paballo ya baahi. O buile a sa hlathe kwana le kwana mabapi le diqholotso tsa ho laola bojaki bo seng molaong le phello ya bona botlokotsebeng tikolohong eo. 

Ka Phupu 2025, Mkhwananzi o ile a etsa diqoso tse nyatsehang kgahlano le diofisiri tse phahameng tsa sepolesa le bo-ralipolotiki, ho kenyeletswa Letona la Sepolesa, Senzo Mchunu, le ditho tsa makgotla, moo a ileng a ba qosa ka ho thusa dihlopha tsa botlokotsebe, ho kenella dipatlisisong le ho sitisa toka. Diqosong tsa hae Mkhwanazi o entse mohlala ka polao ya Dj Sumbody eo ho seng ho tshwere babelaellwa.    Mchunu o ntshitse polelo e hanelang diqoso ka hore ha di na motheo, ha Moporesidente Cyril Ramaphosa a tshepisitse ho shebisisa taba ena.

### Madlanga Commission
Ka Lwetse 2025 Mkhwananzi o ile a hlahella ka pele hpo komishene ya Justice Madlanga ho fana ka bopaki ka mora ho etsa ditlaleho tsa hore sepolesa le ketapele ba na le tshusumetso le karolo dipolaong tsa batho ba mmalwa ba tsebahalang haholo naheng ena.

## Bona hape

* Nosiviwe Mapisa-Nqakula
* Tshebeletso ya Sepolesa ya Aforika Borwa
* Sesole se Khethehileng sa Mosebetsi (SAPS)

## Ditshupiso
Pharela ya hlokeho ya mesebetsi

**Naheng** ya Aforika Borwa re tobane le pharela ya moruo wa naha o putlamang le ditheko tse phahameng tsa dijo le tseding tsa disebediswa setjhabeng.Moruo wa naha ya Aforika borwa o phahame haholo le theko ya dijo ,ho kadima ditjhelete bankeng tsa naha le tsona ho phahame haholo. 

## Batjha le mosebetsi
Aforika  borwa  hona le  tlhokeho ya mosebetsi e ballwang di poresenteng tse  ka bang mashome a mane le metso e mmetsi tsa batjha ba pakeng tsa dilemo tse  18 ho ya ho tse 34.Mafapha a mmuso le ona a na le ho pharela ya ho tlatsa dikgeo tsa mesebetsi.

**Mangolo a thuto**

Batjha ba tswang ditsing tsa thuto e phahameng  ba hloka mosebetsi,ho ya ka dipalo palo tsa 2024 di bontsha hoba le dikgeo tsa mesebetsi tseo boholo ba tsona batjha ba tswang ditsing tsa thuto.

**Dithetefatsi**

Aforika Borwa  ,dithithifatsi di bolaya talenta tsa batjha ,ditsi tsa hlabollo ya kelello, di tjhankane di tletse batjha ba lekang tsohle ho iphidisa.

## Mehlodi
Nelson Mandela: Ntate wa Temokrasi ya Afrika Borwa

**Nelson** **Rolihlahla Mandela** (1918–2013) e ne e le mohlabani wa kgatello, moetapele wa dipolotiki le motho ya nehelanang ka ditjhelete setjhabeng ya tummeng lefatsheng lohle, mme e bile mopresidente wa pele wa motho o motsho naheng ya Afrika Borwa ho tloha ka selemo sa 1994 ho isa ho sa 1999. O hlahile motsaneng wa mahaeng wa Mvezo, porofenseng ya Kapa Botjhabela, mme e le leloko la borena ba Thembu. O ile a ithuta molao Univesithing ya Fort Hare le Univesithing ya Witwatersrand, moo a ileng a kenella dipolotikong tsa borena le tokolloho ya batho batsho. Ka selemo sa 1944, o ile a ikopanya le African National Congress (ANC) mme a thusa ho theha Lekala la Batjha la ANC, ho qala bophelo ba hae bohle ba boetapele kgahlanong le kgethollo.

## Ntate wa Temokrasi ya Afrika Borwa
Mandela o ile a tsebahala haholo dilemong tsa bo-1950 ka boetapele ba hae matsholong a borabele a neng a hanela melao ya kgethollo. Ka selemo sa 1961, o ne a le hara ba thehileng lekala la sesole la ANC, Umkhonto we Sizwe, e le karabelo kgahlanong le ho eketseha ha puso ya kgethollo. Ka selemo sa 1962, o ile a tshwarwa mme a ahlolelwa bophelo bohle tjhankaneng ka lebaka la mesebetsi ya ho senya. O qetile dilemo tse 27(mashome a mabedi a metso e supileng) a le tjhankaneng, haholoholo sehlekehlekeng sa Robben Island, a fetoha letshwao la mamello le tshepo ya tokolloho. Ha a ntse a le tjhankaneng, kgatello ya matjhaba le boipelaetso ba setjhaba di ile tsa totobatsa bokgopo ba kgethollo mme tsa tsosa mehwanto ya hore a lokollwe.

Kamora hore a lokollwe ka selemo sa 1990, Mandela o ile a etella pele dipuisano tsa ho fedisa kgethollo le ho theha dikgetho tsa merabe yohle. Ka selemo sa 1994, Afrika Borwa e ile ya tshwara dikgetho tsa pele tsa temokrasi, mme Mandela a kgethwa jwalo ka mopresidente. Bopresidente ba hae bo ne bo ikemiseditse ho kopanya setjhaba, ho aha naha botjha, le ho theha molaotheo o thehilweng holima toka le tekatekano. Mandela ha a ka a batla ho busa lekgetlo la bobedi; empa a kgetha ho phahamisa kgotso, thuto le bophelo bo botle ka Nelson Mandela Foundation. Boetapele ba hae, bo tletseng tshwarelo le boikokobetso, bo ile ba hlomphuwa haholo le ho thusa naha ya Afrika Borwa ho fetoha naha ya temokrasi.

Mandela o sala e le letshwao le sa feleng la kgotso, toka le mamello lefatsheng lohle. O amohetse ditlotla tse fetang 250 nakong ya bophelo ba hae, ho kenyelletswa le Kgau ya Kgotso ya Nobel ka selemo sa 1993. Letsatsi la hae la tswalo, la 18 Phupu, le ketekwa lefatsheng lohle jwaloka Mandela Day, moo batho ba kgothalletswang ho nehela metsotso e 67 ho sebelletsa setjhaba, ho emela dilemo tseo a di qetileng a lwantsa toka. Lefa la hae le ntse le tswella ho kgothalletsa tekatekano le ditokelo tsa botho lefatsheng ka bophara.

## Mehlodi
Carol Tshabalala

**Carol Tshabalala** (ya hlahileng ka Phato 11, 1981) ke sebohodi sa dipapadi tsa []Afrika Borwa]], mohlahisi, motlalehi ey ikemetseng le sebini sa voice-over hajwale ya sebeletsang SuperSport International le Premier League Productions .  O atisa ho bitswa "First Lady of Sport" ya Afrika Borwa, ya hasang bolo ya maoto, ditebele le basketball. E bile Moafrika wa pele ho amohela FIFA Ballon d'Or ho la Zurich ka 2011.  

## Mosebetsi
Tshabalala o qadile mosebetsi wa hae a ithuta mosebetsi lenaneong la Sports Buzz ho SABC a le dilemo di 18.  O ne a tla sebeletsa SABC e le sebohodi sa dipapadi ho tloha ka 2000 ho isa 2011. O ile a kenela SuperSport International ka 2011, mme ka 2016, a kenela UK's Premier League Productions (IMG productions) e le sebapadi sa studio se phelang.  Ke motsamaisi wa hajwale wa lenaneo la Extra Time  ho SuperSport. 

Tshabalala o qadile ho Kaya FM 95.9 e le moqolotsi wa ditaba tsa dipapadi ho tloha ka 2005 ho isa 2007. O ile a ikopanya le Radio 2000 ka 2008 e le seboholi sa papali ea nako ya koloi mme o bile teng ho fihlela 2013.

Ka Hlakola 2022, Tshabalala o ile a hlahiswa ele moemedi wa papadi ya Hollywoodbets . 

## Dikgau
Morena wa sedikadikwe sa phatlalatso ka letsatsi la basadi la 2025 

## Bophelo ba botho
Ka Pherekhong 2022, o ile a phatlalatsa boitlamo ba hae ho Instagram, leha boitsebahatso ba mohlankana wa hae bo bolokilwe lekunutu. 

## Mehlodi
Madiba: Motseki ya Bopileng Phetoho ya Nnete

**Nelson Rolihlahla Mandela**, ya neng a tsejwa ka lebitso la hae la leloko la Xhosa e leng Madiba, e ne e se radipolotiki feela empa e le moetapele wa nnete ya ileng a itlama ho lwantsha kgethollo ya mmala le ho batla toka bakeng sa batho bohle ba Afrika Borwa. Mandela o ile a kena mokgatlong wa African National Congress (ANC) a sa le monyane dilemong moo a ileng a qalella ho hlophisa diketso tsa bohanyetsi kgahlanong le puso ya kgethollo. Dilemong tsa bo-1940, e ne e le e mong wa ba thehileng Mokgatlo wa Batjha wa ANC.

Bohanyetsi ba Mandela bo ile ba eketseha haholo dilemong tsa bo-1950 ha a ne a etella pele Defiance Campaign, e neng e le letsholo la borabele bo sa sebediseng ntwa kgahlanong le melao ya kgethollo. Hamorao, o ile a bapala karolo ya bohlokwa ho hlophiseng Freedom Charter, tokomane e neng e bontsha pono ya naha e lokollohileng le e lekanang. Ka lebaka la ntwa e ntseng e eketseha ho tswa ho mmuso, Mandela o ile a theha lehlakore le hlometseng la ANC, le neng le bitswa Umkhonto we Sizwe, ka selemo sa 1961. Sena se ile sa tshwaya phetoho e matla ho bohanyetsi ba hae. Ketso ena e ile ya mo isa botlamuweng, moo a ileng a qoswa nyeweng e tummeng ya Rivonia Trial, moo a ileng a bolela ka sebete hore: “Ke mohopolo oo ke ikemiseditseng ho shwa ka ona”.

## Madiba: Mohale wa Nnete
**Ha** a le tjhankaneng dilemo tse 27, Mandela o ile a fetoha letshwao la lefatshe la bohanyetsi le boinehelo. Ha a le tjhankaneng, o ile a dula a le mafolofolo dipolotiking, a etsa dipuisano tsa sephiring le baetapele ba puso ya kgethollo le ho boloka tshusumetso mokgatlong wa ANC. Boitelo ba hae le tumelo ya hae e sa sisinyeheng ho toka di behile motheo wa puso ya temokrasi Afrika Borwa. Leano la matjhaba la ho mo lokolla le ile la kgothalletsa matsapa a lefatshe ka bophara ho hanela kgethollo.

Kamora ho lokollwa ha hae ka selemo sa 1990, Mandela o ile a etellapele dipuisano tse ileng tsa fedisa kgethollo ya semolao le ho bula tsela ya temokrasi. Ha a ne a ba mopresidente ho tloha ka selemo sa 1994 ho isa ho sa 1999, o ile a hatisa bohlokwa ba tshwarelo le kopano, a hana boiphetetso. Le ha a ne a le pusong, Mandela ha ho mohla a ileng a kgaotsa ho ba setho sa phetoho, o ile a tswellapele ho buella temoho ya HIV/AIDS, kgotso kontinenteng ya Afrika le ditokelo tsa botho lefatsheng ka bophara. Lefa la Madiba, moetapele le motseki wa phetoho, le sala e le kgopotso ya hore sebete, mamello le botsitso ditumelong di ka fetola histori ya setjhaba.

## Mehlodi
Malaika

**Malaika** ke sehlopha sa Afrika Borwa sa mmino wa Afro-pop, se hlaloswang e le post- mbaqanga le neo-soul . Sehlopha sena se na le dibini Bongani Nchang,ya tswaletsweng Matlosana Klerksdorp, Afrika Borwa , mofu Jabulani Ndaba ya hlahetseng Bohlokong, Bethlehem le Matshediso Mholo (ya hlahetseng Lichtenburg ).

Mohlomong Malaika e tsebahala haholo ka pina ya bona ya "Destiny", mme e nkuwa hara balatedi e le pina wa bona wa ho saena. Sehlopha se ile sa etela Australia ho tloha ka la 6–9 Hlakubele 2008 le mohatelli oa *Australian Idol 2007* Tarisai Vushe e le ketso e tshehetsang. 

## Dikgau

## Mehlodi
Zama Khumalo (Sebini)

**Zama Adelaide Khumalo** (ya hlahileng 25 Phato 2002) ke sebini sa Afrika Borwa . O tsebahala haholo ka ho hapa sehla sa leshome le metso e tsheletseng sa South African *Idols* ka 2020. O hlahetse Witbank,  Zama o saenne tumellano ya rekoto le Kalawa Jazmee,  mme a lokolla alebamo ya hae ya pele ya studio *In The Beginning* (2021). 

## Mosebetsi
Nakwana kamora hore a hape tlhodisano, Zama o ile a qala ho sebetsa ka albamo ya hae ya pele y*a In The Beginning* hamorao e lokollotsweng ka Pudungwana 2021.  Ka la 29 Mphalane, pina ya hae ya "Is'thunzi" e ile ya lokollwa e le pina e ka sehloohong ya albamo. 

## Direkoto

* *In The Beginning* (2021)

## Mehlodi
Letlole la Nelson Mandela la Bana

**Letlole** la Nelson Mandela la Bana ( Nelson Mandela Children's Fund (**NMCF**)) ke mokgatlo wa dithuso o thehilweng ke Nelson Mandela, o thehilweng Afrika Borwa. Morero wa ona ke ho thusa bana ho tloha tswalong ho fihlella ba le dilemo tse 22.

## Histori
Ka selemo sa1995, Mandela o ile a ema ho bua le bana seterateng Cape Town, mme a susumetseha ho theha mokgatlo.Ha a theha mokgatlo, o ile a tshepisa ho fana ka karolo ya boraro ya moputso wa hae ho NMCF, mme a qala ho bokella tjhelete.

Letlole la Nelson Mandela la Bana  le leka ho fetola tsela eo setjhaba se tshwarang bana le batjha ba sona ka yona. Pono ena ya nako e telele e bontsha karolo ya bohlokwa eo setjhaba se e phethang ho bopeng bophelo ba bana mme morero ke ho fa ngwana wa moAfrika lentswe le serithi ka ho aha mokgatlo o thehiloeng ka ditokelo.

## Mananeo

### [https://web.archive.org/web/20230927212035/https://www.nelsonmandelachildrensfund.com/child-safety-and-protection.html Polokeho le Tshirelletso ya Bana]
Tshirelletso le Polokeho ya Bana (Child Safety and Protection (CSP)) e ikemiselitse ho theha tikoloho e sirelletsehileng bakeng sa bana le batjha dikolong le setjhabeng. Lenaneo lena le shebile haholoholo ho fokotsa kotlo ya bana dikolong, ho fokotsa tlhekefetso ya thobalano le ya bong hara basadi le banana le ho fedisa ho hlekefetswa dikolong. Lenaneo lena hajwale le ntse le sebetsa diporofenseng tse latelang Limpopo, Gauteng, Kwa-Zulu Natal, Eastern Cape le Western Cape.

### [https://web.archive.org/web/20230927224817/https://www.nelsonmandelachildrensfund.com/youth-leadership-programme.html Lenaneo la Boetapele ba Batjha]
Lenaneo la Boetapele ba Batjhha (Youth Leadership Programme (YLP)) le tsepamisitse maikutlo ho ho buella le ho susumetsa bana le batjha, ka ho hatella ho kgannela bana le batjha ho etsa phetoho e ntle setjhabeng. Ka tlasa Lenaneo la Boetapele ba Batjha ho na le diporojeke tse nne tse etswang. Diporojeke tsena ke Efeng Batjha, Children's Parliament, Legacy Academy le YLP Alumni.

## Diofisi
Letlole la Nelson Mandela la Bana hajwale le na le diofisi Johannesburg, Afrika Borwa (Ofisi e kgolo) le London, United Kingdom, tse shebaneng le ho bokella tjhelete.

## Mehlodi
Hastings Ndlovu

**Hastings Ndlovu** (2 Hlakola 1961 – 16 Phuptjane 1976) e ne e le moithuti wa sekolo se phahameng wa Afrika Borwa ya ileng a bolawa ke sepolesa merusung ya Soweto kgahlanong le tsamaiso ya kgethollo Afrika Borwa .

 

## Lefu
Ndlovu o ile a bolawa ka la 16 Phuptjane 1976 nakong ya merusu le polao e sehlōhō ya Soweto ha mapolesa a Orlando a ne a thunya baithuti ba neng ba ipelaetsa kgahlanong le ho kenngwa ha thuto ya Seafrikanse sekolong sa bona. Lefu la hae ha lea ka la phatlalatswa haholo jwalo ka la Hector Pieterson hobane ho ne ho se raditshwantsho ya neng a le teng ho le rekota. Molaodi wa sepolesa Colonel Kleingeld o boletse ho Khomishene ya Cillié hore Ndlovu "o ne a hlohlelletsa letshwele". 

Ndlovu o ne a na le dikgaitsedi tse tharo le abuti. Dikgaitsedi tsa hae di ile tsa tloha naheng hang ka mora la 16 Phuptjane, empa di ile tsa kgutlela Johannesburg dilemo tse mmalwa hamorao. 

## Lefa
Ndlovu o ile a patwa le Pieterson Mabitleng a Avalon Johannesburg. Ntlo ya hae e Soweto e ne e e-na le letlapa le leputswa le kgomaretsweng ho lona ka la 16 Phuptjane 2012 ho ikgopotsa lefu la hae. 

## Mehlodi
Renoster River

**Noka ya Renoster** , e tsebahalang ka *Kwakwatsi* ke molatswana o moholo wa Noka ya Lekwa Porofenseng ya Foreisetata, naheng ya Afrika Borwa.

Noka e nyoloha Mamafubedu mme e phalla leboya-bophirimela ho feta Heilbron ho kena Letamong la Koppies. E ntano phalla ka bophirimela ho feta motse wa Koppies mme hamorao tlasa tsela e kgolo ya naha ya N1. Haufi le Viljoenskroon e thinyetsa leboya-bophirimela, e phalla tlasa mmila wa R59 le R501 mme e kopana le Noka ya Lekwa e Renovaal, e ka bang dikhilomithara tse 25 ka botjhabela ho Orkney.

Noka ya Renoster e na le sebaka se ka bang 6650 sq. Letamo la Koppies ke lona feela letamo le leholo nokeng, mme le hahilwe haholo-holo molemong wa ho nosetsa. Metse ya noka ya Renoster ke Doringspruit, Elandspruit, Gelukspruit, Hessebronspruit, Heuningspruit, Karoospruit, Rietspruit le Vaalbankspruit.

## Rhino Heritage Park

Rhino Heritage Park ke setsha sa lefa le setso sa setjhaba se fumanehang Mamafubedu Foreisetata, Afrika Borwa. Serapa sena se etseditswe ho baballa, le ho holisa nalane ya sebaka seo, tsebo ya matswallwa, puo le mohopolo wa setso. E boetse e sebetsa e le sebaka sa paballo ya dinonyana, ditlhapi, diphoofolo tse hlaha le dimela. Sebaka sena se ntse se ntlafatswa hore e be musiamo o bulehileng o shebaneng le thuto ya lefa, diketsahalo tsa setso, dithupelo, le dikopano tsa setjhaba. Ka 2017 serapa sena se ile sa hapa Kgau ya Kudu ho tswa ho South African National Parks.

## Dihokelo tsa kantle

* Mmapa wa Google wa noka ya Renosterrivier ka Geonames.org (cc-by)

## Mehlodi
Ntoa ya Tweebosch

**Ntwa ya Tweebosch** e etsahetse ka la 7 Hlakubele 1902 nakong ya Ntwa ya Bobedi ya Boipuso,Tweebosch. Tweebosch ke polasi moo Noka ya Klein-Harts e phallelang Nokeng ya Harts . Mona lebotho la Maburu, le neng le laetsoe ke General Koos de la Rey, le fihletse tlhōlo hodima lebotho la Brithani, le neng le laolwa ke General Paul Methuen .

## Bona hape

* Dikgohlano tsa Ntwa ya Bobedi ya Boipuso

## Mohloli

* *Moqolotsi wa Ntoa* . JEH Grobler . Jonathan Ball Bahatisi. 2004. ISBN 978-1-86842-186-2
Ntwa ya Rooiwal

**Ntwa ya Rooiwal** e etsahetse ka la 11 Mmesa 1902 polasing ya Rooiwal ka borwa-bophirima ho Lichtenburg . Lebotho la Brithani tlasa taelo ya General Ian Hamilton le ile la qabana le di-commandos tsa General Jan Kemp .

## Bona hape

* Dikgohlano tsa Ntwa ya Bobedi ya Boipuso.

## Mohlodi

* *Moqolotsi wa Ntwa* . JEH Grobler . Jonathan Ball Bahatisi. 2004. ISBN 978-1-86842-186-2