John Sydney Marwick

**John Sydney Marwick** (17 Phuptjane 1875 - 18 Mmesa 1958) e ne e le motsamaisi wa bokolone wa Afrika Borwa le mohlanka wa Ditaba tsa Matswallwa ya tsebahalang haholo ka ho hlophisa ho falliswa ha basebetsi ba diketekete ba merafo ya Maafrika ho tloha Witwatersrand e Johannesburg ho ya Natal ha ho qhoma Ntoa ya Bobedi ya Maburu ka 1899. Ketsahalo ena e ile ya tsejwa e le *Marwick March*.

Hamorao o ile a sebeletsa tsamaisong ya Ditaba tsa Matswallwa a Transvaal mme a khethoa e le Setho sa Palamente bakeng sa lebatowa la Illovo ka 1920.

Marwick o hlahetse Richmond Koloneng ea Natal . O kene tshebeletsong ya mmuso a sa le monyenyane 'me a kenela Lefapha la Ditaba tsa Matswallwa a Natal. O ile a tseba ho bua puo ya Sezulu hantle mme a ba le boiphihlelo ba tsamaiso litabeng tsa basebetsi tse kenyeletsang basebetsi ba fallang ba tswang Zululand ba hiriloeng merafong ya Gauteng Johannesburg. 

## Mokoloko wa Marwick
Ho elella bofelong ba bo-1890, 'me a le lilemo li 21 feela ka nako eo, Marwick e ile ea e-ba Moemeli oa Matswallwa wa Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR) ea khethiloeng bakeng sa Natal le Zululand Johannesburg ho hlokomela lithahasello tsa basebetsi ba merafo ea batho ba batšo. Ha tsitsipano pakeng tsa Mmuso wa Brithani le direphabliki tse peli tsa Boer, Transvaal le Oranje Vrystaat di ntse di eketseha ka 1899, merafo e mengata ea kgauta Witwatersrand e ile ya emisa tshebetso, ya siya basebetsi ba dikete ba bajaki ba Maafrika ba le sieo. 

Kaha litsela tsa terene di ne li laetsoe hore li sebelisoe ke sesole, Marwick o ile a buisana ka tsela e sireletsehileng le balaoli ba Zuid Afrikaansche Republiek, harra bona e le General Piet Joubert, mme a hlophisa leeto le leholo la ho khutlela Natal. Basebetsi ba ile ba bokana Dipontshong tsa Temo tsa Witwatersrand, mme ka la 6 Mphalane 1899, basebetsi ba Maafrika ba ka bang 7,000–8,000 ba ile ba tsamaya ka maoto ho tloha Johannesburg ho ya moeding oa Natal haufi le Hattingspruit, leeto la dikhilomithara tse fetang 400.  Ka la 8 Mphalane, ba ne ba fihlile toropong ea Heidelberg, moo banna, basady le bana ba bang ba 120 ba neng ba sa khone ho tsweela pele ka terene e eang Natal ba ileng ba ikopanya le bona.

Mokoloko o ile oa phethwa nakwana pele ho qhoma ha Ntoa ea Bobedi ea Maburu ka la 11 Mphalane 1899. Ho tloha mokolokong oo, Marwick o ile a fuwa lebitso la Umuhle, le bolelang le letle, ha ba bang ba ne ba mo bitsa Umubi, le lebe. 

Peka kaDinuzulu, mora wa Morena Dinuzulu kaCetshwayo, le eena e ne e le e mong oa barupeduwa ba mokoloko, ho kenyeletsoa le kgaitsedi e monyane oa Charlotte Maxeke, Katie Makanya, a ileng a siiwa ke terene  e tlohang Johannesburg.

Nakong ya ntwa le ka mora yona, Marwick o ile a tswela pele ho sebeletsa tsamaisong ea Litaba tsa Matsoalloa. O ne a amahanngwa le mosebetsi wa ho hira basebetsi le oa tsamaiso o amanang le balaodi ba Brithani Transvaal . 

Ka 1920, o ile a kgethwa Ntlong ya Kopano ya Afrika Borwa a emetse lebatowa la Illovo. Jwalo ka Natal yohle, bakgethi ba Illovo ba ne ba bua Senyesemane haholo mme ba na le mekhoa e metle. Marwick e ile ya eba setho sa MP feela, a emetse setulo dilemo tsohle tse 23 tsa ho ba teng ha sona, qalong a kgethwa bakeng sa Mokga wa Unionist. Selemong se latelang, Marwick a ile a ikopanya le Mokga o busang wa Afrika Borwa, mme Marwick a kgethwa hape ntle le kganyetso tlasa folaga ya SAP dikgethong tse akaretsang tsa 1921. O ile a tswela pele ho emela SAP ho fihlela dilemong tsa bo-1920, a tobana le mohanyetsi ya ikemetseng feela ka 1924 mme a ema a sa hanyetswe hape ka 1929 le 1933, empa ha SAP e kopana le Mokga wa United ka 1934, Marwick e ne e le e mong wa ditho tse mmalwa tsa MP tse tshehetsang Brithani tse ileng tsa hana ho thehwa ha mokga o motjha, haholoholo taba ya hore o ne o etellwa pele ke JBM Hertzog . Sehlopha sena se ile sa theha Mokga wa Dominion, mme le hoja mokga ona o motjha o ne o ke ke wa ba sebapali se seholo naheng ka bophara, o ne o na le tshusumetso e kgolo Natala. Marwick o ile a kgona ho rua molemo ho beng setulong, a sireletsa setulo ka katleho ho mohlodisani wa UP ka 1938, mme a fallela setulong se ruileng sa Durban sa Pinetown ha lebatowa le nyamela ka 1943.

## Bophelo ba botho
Marwick o ile a nyalana le Edith Evans Rowe ka 1901. O ile a dula a le mafolofolo bophelong ba setjhaba ka mashome a mmalwa a dilemo mme a hlokahala ka la 18 Mmesa 1958. Ho ya ka ditlaleho tsa morao, ditloholo tse ding tsa barupeluoa ba 1899 ba ile ba ya lepatong la hae ho ananela karolo ya hae ho kgutliseng ha bona Natala ka polokeho. 

## Lefa
Bo-rahistori ba bang ba nka *Mokoloko wa Marwick* e le o mong wa maeto a maholohadi a hlophisitsweng a baahi karolong e ka boroa ya Afrika nakong ea ho qhoma ha Ntwa ya Bobeli ea Maburu. E totobatsa karolo eo hangata e hlokomolohuoang ea basebetsi ba bajaki ba Maafrika nakong ya ntoa le mathata a tsamaiso ea bokolone mathoasong a lekholo la mashome a mabedi la dilemo. 

Mongoli oa Afrika Boroa Fred Khumalo o ngotse buka, *The Longest March,* e hatisitsweng ka 2019, mabapi le leeto.  Khumalo o ile a ya mme a nka leeto le tshwanang, a tsamaea ka tsela e tshwanang le ya basebetsi ba merafong ka 2019.  

## Mehlodi