The World (koranta ya Afrika Borwa)

***The World***, eo qalong e neng e bitswa ***The Bantu World***, e ne e le koranta ya letsatsi le letsatsi e neng e le ya batho ba batsho ya Johannesburg, naheng ya Afrika Borwa. E tumme ka ho phatlalatsa setshwantsho  se tummeng sa Sam Nzima sa Hector Pieterson, se nkilweng nakong ya ho tsoha ha boipelaetso le merusu Soweto ka la 16 Phupjane 1976.

## Nalane
*The Bantu World* e thehilwe ka  Mmesa selemong sa 1932 bakeng sa bamamedi ba ikemiseditseng ba sehlopha se seholo sa batho ba batsho. Bertram Paver, e neng e le molemi wa mehleng wa  motho wa mmala o mosweu, o ile a etsa *The Bantu World* ka mora di-tabloid tsa Brithani. Koranta ena e ne e haswa ho patlalla ka hara naha ka bophara, ho fapana le dikoranta tse neng di le teng pele ho moo tse neng di ena le batho ba batsho. Ha halofo ya ba nang le kabelo ba 38 e ne e le MaAfrika a batho ba batsho qetellong  ya 1932. Kgatiso enngwe le enngwe e ne e ena le maqephe a ka bang 20, a 13 a neng a ngotswe ka Senyesemane, mme a mang kaofela a ngotswe dipuong tse sa tshwaneng tsa matswallwa. Tlhaloso ya setshwantsho se tswang ho rahistori Luli Callinicos*<nowiki/>'s Working Life* (1987) e fana ka maikutlo a hore *The Bantu World* e ne e sebetsa ho tswa toropong e ka bophirima ya Johannesburg ya Westdene. 

Mohlophisi wa pele wa Bantu World e ne e le Selope Thema ya ileng a sebeletsa ho fihlela ka 1952 a latelwa ke Jacob Mfaniselwa Nhlapo. Koranta ena e ne e le ya pele Afrika Borwa ho beha ditaba ho fapana le dipapatso leqepheng la pele.  leqephe la basali le ile la hlahiswa ka Pudungwana 1932. Pampiri e ile ya tshwara tlhodisano ya botle ho tloha ka Pudungwana 1932 ho isa ho Hlakubele 1933, eo babadi ba ka e kgethang.  Taba e neng e ratwa haholo ke koranta dilemong tsa bo-1930 e ne e le hore na "ngwana wa sejwale-jwale wa Mo-Afrika" o ne a le jwang. Dipuisano tse tshwanang tsa botle ba basadi di reretswe ho hohela babadi ba basadi. 

Ka kgwedi ya June selemong sa 1933, Argus Printing Company (e thehilweng ka 1889) e ile ya nka khampani ya Paver, Bantu Press Limited, le ka hona le beng ba *The Bantu World*. Argus e ile ya nka taolo ya boraditaba ba batsho le masedinyana a batho ba batsho ho tloha ka dikoranta tsa bona tse 10 tsa beke le beke. 

*Lefatshe* le ile la kopanngwa ke *Ilanga lase Natal* (Letsatsi la Matsatsi) ka 1935, tlasa tataiso ya Selope Thema. *Ilanga lase Natal* e ne e le koranta ya puo ya IsiZulu e thehilweng ka selemo sa 1903 ke John Langalibalele Dube Durban. Basebeletsi ba koranta e kopaneng ba ne ba kenyelletsa [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Herbert_Isaac_Ernest_Dhlomo Herbert Isaac Ernest Dhlomo] (1903-1956), setsebi sa thuto sa puo ya IsiZulu, sengodi, seroki, sengodi sa dipapadi tsa moyeng le sethaleng, le eo e neng e le mohlophisi wa dilaeborari wa Carnegie Non-European Library e Germiston, haufi le Johannesburg. Dhlomo o ne a sebeditse *Ilanga lase Natal* ho tloha ka selemo sa 1941.

Tlasa Dr. Jacob Mfaniselwa Nhlapo, eo e neng  e le mohlophisi ho tloha ka 1953 ho isa ka 1957, lebitso la koranta le ile la fetolwa ho ya ho lebitso la yona la hajwale, *The World*. Dilemong tsa bo-1950, *The World* e ile ya shebana le thobalano, bolo ya maoto le botlokotsebe.  Ka mora lefu la Nhlapo ka 1957, koranta e ile ya sala e se na mohlophisi ho fihlela ka nako e itseng.

Ka mora dipolao tsa Sharpeville, *The World* e ile ya fana ka ditaba tseo di neng di sa kenye ditaba tsa dipolotiki ho fihlela ka selemo sa 1974. M. T. Moerane, eo e neng e le mohlophisi ho tloha ka  selemo sa 1962 ho ya ho sa 1973, o ile a dumela sena puong a hae ya ho tloha. Lebaka le leng e ne e le hobane khampani ya Argus e ne e sebedisa motsamaisi wa kgatiso ya mohlodi wa batho ba basweu ho fokotsa bahlophisi ba batho ba batsho. Ka mokgwa o tshwanang, Drum (e thehilweng ka 1951), le *[[:en:Golden_City_Post|Golden City Post]]* (e qadileng ka 1955), le tsona di ne di lebisitswe ho babadi ba batho ba batsho empa e ne e na le bahlophisi ba basweu. 

Empa boemo ba ditaba tsa dipolotiki Afrika Borwa bo ile ba fetoha ka lebaka la hore MaAfrika a batho ba batsho a Mozambique a ile a fumana boipuso ba bona ho tloha Portugal ka selemo sa 1975 ka mora ntwa ya sesole. Ho eketseha ha ditaba tsa dipolotiki tsa *The World* ho bontsitse phetoho ena. 

Tselito Percy Peter Qoboza (1938-1988) e ile ya eba mohlophisi a phahameng wa *The World* ka selemo sa 1974. Qoboza o ile a qala ho kena koranteng e le moqolotsi wa ditaba ka 1963, a nyolohela ho ba mohlophisi wa ditaba ka selemo sa 1967. O ile a tshwarwa ka Phupu 1976, mme ka nako e etsang dihora tse 18 a se ke a qoswa, ka lebaka la ho nyatsa le ho pepesa diketso tse mpe tsa mmuso wa kgethollo boipelaetsong ba baahi. Ho ile ha etsahala se tshwanang hape ka  Hlakubele 1978, e le karolo ya ho hatellwa ke mmuso ha mekgahlo e 18 ya  batho ba batsho. Lekgetlong lena Qoboza o ile a lokollwa ka mora dikgwedi tse tsheletseng ka lebaka la kgatello ya matjhaba kgahlanong le mmuso mehleng wa Afrika Borwa. Qetellong o ile a tloha Afrika Borwa mme a dula United States ho fihlela ka 1985, ha a kgutla e le mohlophisi wa City Press, koranta ya batho ba batsho ya beke le beke. 

Joseph (Joe) Latakgomo o ile a sebetsa e le mohlophisi ha Qoboza a le kantle ho naha, empa a tlameha ho ikokobelletsa motsamaisi wa bohlophisi, Charles Still. 

Masana Sam Nzima (1934-) o qadile ho sebetsa e le moqolotsi wa ditaba wa nako e telele bakeng sa *The World*  ka selemo sa 1968, kamora ho etsa mosebetsi oo ikemetseng  bakeng sa koranta ena dilemong tse fetileng. Ka mora hore nke setshwantsho sa hae se tummeng sa Pieterson, motswalle wa hae wa lepolesa o ile a mo lemosa hore o ne a le sepheo sa Lekala la Tshireletso la mapolesa. O ile a baleha lapeng la hae Chiawelo, Soweto bosiung ba temoso ho ya Lillydale, motseng oo a hlahetseng ho wona haufi le Nelspruit. Ha a le moo, mapolesa a Nelspruit a ile a boloka Nzima a le tlasa tlhokomelo e bulehileng ya mapolesa ka dikgwedi tse tharo. Ka selemo sa 1979, o ile a fetoha setho sa lekgotla la molao la Gazankulu bantustan, ka memo ya Tonakholo Hudson Ntsanwisi. Nzima o ile a lwanela ka dilemo tse fetang 20 pele a fuwa tokelo ya ho etsa setshwantsho sa hae sa Pieterson ya motjha. O tsamaisa sekolo sa ho nka difoto Bushbuck Ridge. 

Ka la 24 Hlakola 1976, *The World* e tlalehile hore ho ahlolwa ke masole a Cuba le Angola a di-yuniti tsa sesole sa Afrika Borwa se sebetsang Angola ho tlisitse monyetla wa tokoloho e felletseng. 

*The World* le kgatiso ya yona ya mafelo a beke di ile tsa thibelwa ke Letona la Toka Jimmy Kruger ka selemo sa 1977.  Qoboza le bahlophisi ba *The World* ba ile ba tshwarwa teronkong ya Modderbee e Benoni ka la 19 Pudungwana 1977. E mong wa batshwaruwa e ne e le Aggrey Klaaste (1940-2004), eo hamorao e ileng ya eba mohlophisi wa The ''Sowetan''. Klaaste o ile a fana ka maikutlo a hore enngwe ya mabaka a ho kwala *The World*  ke hore Komiti ya Tse Leshome e thehilwe diofising tsa koranta ho thusa ho tsamaisa Soweto kamora boipelaetso ba 1976.  Baqolotsi ba ditaba ba tsheletseng ba dikoranta ba ile ba nyamela qetellong ya bo-1970 kamora ho tshwarwa ke mapolesa. 

Basebetsi ba mehleng ba *The World* ba kang Latakgomo le Klaaste ba ile ba tswela pele ho sebetsa bakeng sa **Post* Transvaal* eo khamphani ya Argus e ileng ya e qala ka selemo sa 1978. Ha Post e kwalwa ka 1980 kamora ho otla, ba ile ba fallela The ''Sowetan'' ka  selemo sa 1981 e ntseng e phatlalatswa le kajeno.

## Bona hape

* Aggrey Klaaste
* Jacob Mfaniselwa Nhlapo
* Selope Thema
* Soweto
* Liketsahalo Tsa Soweto
* Setsi sa Setjhaba sa Banna sa Bantu

## Tlhokomediso

* "Bantu" ka ho toba e bolela "batho". Kaha e ne e sebediswa haholo ke ba boholong mmusong le mafapheng a mmuso a hlokomelang ho kenngwa tshebetsong ha kgethollo ya merabe, "Bantu" e ile ya fumana boleng bo nyenyefatsang Afrika Borwa, moo e sa sebediswang hangata (haeba ho ka etsahala) kajeno. Qalong lentswe lena le ne le bolela tsamaiso ya dipuo tse amanang tse neng di phatlalletse hohle Afrika e ka borwa ho Sahara, tseo kaofela di sebedisang "-ntu-" (jwaloka batho, umuntu).

## Mehlodi


## Mehlodi e meng le ho bala haholwanyane

* Callinicos, Luli. Bophelo ba Mosebetsi - Lifeme, Township le Setso sa Batho, 1886-1940. Johannesburg: Ravan Press, 1987.
* Gleijeses, Piero. Histori e Hlomphehang, ''Tricontinental'', No. 158, Selemo sa 38, 2004.
* Switzer, Les. Bantu World le Motheo wa Kgatiso ya Kgwebo ya Afrika e Hlabetsweng, Les Switzer (ed.), Kgatiso e Ncha ya Afrika Borwa: Mantswe a Kganyetso le Kganyetso, Dilemo tsa 1880-1960s. Cambridge: Cambridge University Press, 1997.
* Masilela, Ntongela. New Negro Modernity and New African Modernity, pampiri e hlahisitsweng ho =The Black Atlantic: Literature, Histories, Cultures Forum, Zurich, 2003.

## Dihokela tsa kantle

* Kamoo setshwantsho se seng se fetotseng lefatshe ka Jerome Cartillier, *Mail & Guardian*, la 16 Phupu 2006.
* Richard Victor Selope Thema, 1886 - 1955

## Mehlodi e meng
Dikopi tsa Microfilm tsa *The Bantu World* di ka fumanwa dibakeng tse latelang:

* Herbert Lehman Social Sciences Laeborari ya Yunivesithi ya Columbia e na le diphetolelo tse qadileng ka Mmesa 1932
* Laeborari ya Dithuto tsa Afrika Yunivesithing ya Cape Town e na le diphetolelo tse hlohang ho la 9 Mmesa ho isa ho la 28 Tshitwe 1946 http://www.lib.uct.ac.za/asl/info/newsasl.htm#I.

iikopi tsa difilimi tse nyane tsa *Ilanga lase Natal* tse tswang ho 1903 ho isa ho 1935 di ka fumanwa Laeboraring ya Dithuto tsa Afrika Univesithing ya Cape Town http://www.lib.uct.ac.za/asl/info/newsasl.htm#I.