Koduwa ya morafo wa mashala wa Coalbrook

**Koduwa ya morafo wa mashala wa Coalbrook** e bile kotsi e mpe ka ho fetisisa ya merafo historing ya Afrika Borwa .  Koduo ena e etsahetse morafong wa mashala wa Coalbrook ya Clydesdale Colliery ka la 21 Pherekhong 1960 hoo e ka bang ka 19:00 ha dipilara tse ka bang 900 di ile tsa oela, hoo e ka bang 180 metres (590 . ka tlasa lefatshe.  Morafo o sebakeng sa Free State e ka Leboya, 21 kilometres (13 mi) ka boroa-bophirima ho Vereeniging .  Baepori ba ka bang 1,000 ba ne ba le ka morafong ka nako eo mme ba 437 ba ile ba shwa ka mora ho tshwarwa, ha ba bang ba ile ba phonyoha ka mokoti o sekametseng.  Baepori ba ile ba bipetswa ke kgase ya methane mme ba silakanngwa ho fihlela ba eshwa ke ho wa ha mafika. 

Basebetsi ba merafong ba ile ba utlwa moya o matla o fokang, mme ba bangata ba ile ba potlakela hodimo empa ba laelwa ho kgutlela ka tlasa lefatshe ho seng jwalo ba tobana le ho kwallwa chankaneng. Ke basebetsi ba merafong ba babefi feela ba ileng ba hana ho kgutlela ka tlasa lefatshe. Bongata ba basebetsi ba merafong ba Clydesdale Colliery e ne e le baahi ba Lesotho le Mozambique . 

Hang ka mora ketsahalo ena, dihlopha tsa pholoso di ile tsa fihla di tswa merafong e meng sebakeng seo mme dikoti tsa metsi tsa tjhekwa dibakeng tseo ho neng ho lebelletswe hore dipholoho di tla ba ho tsona. Ha dimaekerofouno di theolwa, ha ho matshwao a bophelo a ileng a bonwa. Kamora matsatsi a 11, pholoso e ile ya emiswa. 

## Mabaka a baakileng koduwa
Tlhahiso morafong e ne e eketsehile ho tloha ho ditone tse 134,230 ka selemo ka 1954 ho ya ho ditone tse 2,260,660 ka selemo ka 1958, ka lebaka la seteishene sa motlakase *sa Taaibos* se sa tswa hahuwa Kragbron . 

Kotsi ena e bakilwe ke **ho hloleha ha dipilara tse welang ka potlako**  moo dipilara tse mmalwa di hlolehang qalong mme sena se eketsa morwalo hodima dipilara tse haufi le tsona e leng se etsang hore di hlolehe. Ho hloleha hona ha dipilara ho bakile ho putlama ha dipilara sebakeng se kwahelang dihekthere tse 324.

Mabaka a tlatsetsang ho putlama hona a ne a kenyeletsa tshebetso ya **ho kwahelwa ha mashala hodimo** e ileng ya phahamisa bophahamo ba dithanele le **ho epollwa ha dipilara le diphanele** ho fokotsa boholo ba meaho e tshwereng marulelo a kotopo. 

### Ho kwahela ka hodimo
**Ho tjhesa mashala a ka hodimo** ho qadile e le mokgwa wa ho eketsa tlhahiso dibakeng tse neng di se di epilwe. Ka 1932 dithanele di ne di le bophahamo ba 2.4 m, ka 1948 ho ile ha etswa ho tjhesa mashala a ka hodimo ho phahamisa bophahamo ho fihla ho 3.7 m, empa mashala a ile a hlahisa boleng bo bobe mme mokgwa wa ho emisa. Ka 1951 ho tjhesa mashala a ka hodimo ho qadile hape ha seteishene se setjha sa motlakase se ne se hahilwe mme se ne se kgona ho sebedisa mashala a ka tlase. Bophahamo ba marulelo bo ile ba phahamiswa ho fihla ho 4.3 m le 5.5 m dibakeng tse ding, mme ka 1957 ho tjhesa mashala a ka hodimo e ne e le monehelo o moholo tlhahisong.

Ka nako e itseng pakeng tsa 1957 le 1959, ho ile ha etswa merafo ya bobedi ya teko karolong ya No.10 ho lata mashala sebakeng se tjhekilweng sa morafo. Ho tjhesa mashala ka hodimo ho ile ha phahamisa bophahamo ba marulelo ho ya pakeng tsa 4.3 le 6.1 m. Ka la 28 Tshitwe 1959 ho ile ha eba le ho putlama karolong e ka leboya ya morafo wa karolo ya 10, sebaka seo boholo ba diteko tse hodimo tsa ho tjhesa mashala di entsweng ho sona. 

Ho putlama hoo ho ile ha emisowa ho namela ka lebota la mokwallo ho ea pheletsong e ka boroa ea karolo ea 10. Ketsahalo ena ha ya ka ya ama ho ntshwa ha mashala ho tswa borwa. Leha ho le jwalo, ha ya ka ya tlalehwa ho bahlahlobi ba merafo. 

Ho tlalehwa hore thapama ya la 21 Pherekhong  selemong sa 1960 basebetsi ba merafong ba neng ba sebetsa karolong e ka bophirima ea morafo oa karolo ea 10 ba ile ba utlwa lerata le leholo le neng le lateloa ke moea o matla o fokang o neng o tsoa karolong e ka borwa-botjhabela. 

### Merafo ya ditshiya le diphanele
Dithanele tse ka morafong di ne di le bophara ba dimithara tse pakeng tsa 6.1 le 6.7. Dipilara le diphanele tsa mashala di ile tsa siuoa pakeng tsa dithanele ho thibela marulelo a morafo hore a se ke a putlama.

* Ka selemo sa **1905** ditsi tsa mekwallo le ditshiya di ne di arohane ka limithara tse 24.4
* Ho tloha ka **1932** ditshiya  di ile tsa tjhekoa ho fihlela ho 19.8 m le ditšitiso ho fihlela ho 18.3 m.
* Ho tloha ka selemo sa **1943** ditšiea di ile tsa fokotsoa ho ba 18.3 m mme litšitiso di ile tsa ba 12.2 m (li ntse li arotsoe ke dithanele tse bophara ba 6.1 ho isa ho 6.7 m)

Nakong ena "di-dummies" tse bophara ba dimithara tse 4 le botebo ba dimithara tse 2 di ne di chekwa ka hara mekoallo, mme maemong a mang ho fihlela mahlakoreng a mane a ditshiea, ho hlahisa mashala a mang.

## Maiteko a pholoso

Kaha methane le carbon monoxide di ne di le ngata haholo morafong hoo sehlopha leha e le sefe sa pholoso se neng se ka kgona ho kenella ka Borwa-bochabela ba karolo ya 10, e nngwe ya ditharollo e ne e le ho cheka ho tloha hodimo ho ya fihla tlaase ka hara shaft e kenngweng ka lebitleng. Ho ne ho sebediswa rig e ncha e rarahaneng ya ho cheka ka nako eo, empa dikarolo tsa ho tjheka di ile tsa senyeha ha di kopana le lefika le thata la seretse se chesang. 

## Karabo
Dikgweding tse latelang koduo, dipatlisiso tse nne tse fapaneng di ile tsa qaliswa tlasa Molao wa Merafo le Mesebetsi wa 1956, mme ya boraro e ne e le dipatlisiso tsa boahlodi. Dipatlisiso di fumane hore mafu a etsahetse ka lebaka la ho putlama ha morafo ka boona. Di boetse di senotse hore ho putlama ha la 28 Tshitwe ha hoa ka ha tlalehelwa bahlahlobi ba merafo, jwalo ka ha ho ne ho tlamehile. 

Kamora koduwa ena, mmuso wa Afrika Borwa o thehile Lekgotla la Taolo ya Diphuputso tsa Merafo ya Mashala ho ntlafatsa polokeho ya merafo ya mashala le matla a dipatlisiso, a tshehetswang ke Lekgotla la Diphuputso tsa Saense le Diindasteri le Mokgatlo wa Diphuputso tsa Moifo wa Merafo.

Dilemong tse latelang, Lekgotla la Merafo la Afrika Borwa le ile la fumana mekgwa e metjha ya ho pholosa batho ho ntsha banna ba qabeletsweng ka tlasa lefatshe merafong ya mashala.  Disebeliswa tse tshwanang di ile tsa sebediswa ho pholosa basebetsi ba merafong ba Chile ba qabeletsweng ka 2010. &#x5B; ** &#x5D;

## Ditlhapiso
Koduwa ena e ile ya susumetsa mmuso ho theha Letlole la Naha la dikolwa tsa Merafo.  Kaha karohano e ne e le leano la puso bakeng sa puso ya Apartheid, Molao wa Matsheda basebetsi o ne o fa mohlolohadi e mosweu letlole la penshene la monna wa hae ya hlokahetseng, ha mohlolohali e motsho a ne a fuwa tjhelete e le nngwe feela ho tswa khamphaning ya merafo.  Ho basebetsi ba merafo ba bolailweng, ba tsheletseng e ne e le Maafrika Borwa a masweu, ha halofo ya ba setseng e ne e le basebetsi ba merafo ba batsho ba tswang sebakeng sa Komisi e Phahameng ya Brithani sa Basutoland, mme karolo e ka tlase ho halofo ya ba bang e ne e le basebetsi ba merafo ba batsho ba tswang Afrika Botjhabela ya Portugal. 

## Mekete ya sehopotso

Sehopotso sa pele sa koduwa ena se etsahetse ka Pherekhong selemong sa  2000 ha rakgwebo wa Taiwan, Richard Hse ya rekileng sebaka seo moepo o leng ho sona, a hlophisa ketsahalo ya sehopotso.  Ho tloha ka nako eo, ha ho na sehopotso sa semmuso se kileng sa tshwarwa ke mmuso wa Afrika Borwa. Ka 2017, Lekgotla la Bophelo le Polokeho ya Merafo (MHSC) le dihlopha tse ding tsa bankakarolo ba amehang ba ile ba kgothaletsa kaho le ho kenngwa ha sehopotso sa tlhompho le letlapa sebakeng seo.  Ha ho tsejwe hakaalo ka boemo ba merero e meng ya ho haha musiamo le setsi sa tlhahisoleseling e le ho etsa hore sebaka seo e be sebaka sa bahahlauli sebakeng seo. Ka la 21 Pherekhong 2025 setjhaba sa Zamdela, Sasolburg se etelletsoeng pele ke Kedibone Motlhasedi se ile sa hlophisa sehopotso sa pele sa hore MEC wa Dipapadi, Bonono, Setso le Boithabiso ba Free State: Mofumahatsana Zanele Sifuba . Sebaka sena se phatlalatswa e le sebaka sa lefa. 

Sehlopha sa mmino sa Maafrikanere, Die Briels, se ile sa rekota le ho lokolla pina ka 1961 e bitswang "Die Mynerslied" e le ho hlompha basebetsi ba merafo.

## Mehlodi