Cannabis

***Matekwane*** (/ˈkænəbɪs/)  ke mofuta wa dimela tse thunyang tsa lelapa la Di-cannabaceae. Palo ya mefuta e ka hara mofuta ona e hanyetswa. Ho ka tsejwa mefuta e meraro: *Cannabis sativa*, *C. indicanbsp;* le *C. ruderalisnbsp;*. Ntle le moo, *C. ruderalis&nbsp;* e ka kenyelletswa ka hara ****C. sativa&nbsp;*&nbsp;*&nbsp;*, kapa tse tharo ka bobedi di ka tshwarwa e le mefuta e ka tlaase ea C. stiva, kapa C. sativ e ka amohelwa e le mofuta o le mong o sa arolwang. Mofuta ona o amohelwa ka bophara e le ba matswallwa a [[Asia]] le o tswang Asia.   

Semela sena se boetse se tsejwa e le hemp, le hoja lentswe lena hangata le sebediswa ho bolela feela mefuta ya *Cannabis* e lengwang bakeng sa tshebediso e seng ya dithethefatsi. Ho se ho fetile nako e telele ho sebediswa  hanf bakeng sa fiber, peo ya matekwane le oli ya yona, makgasi a kgomo ya fatshe bakeng la meroho le lero. Dihlahiswa tsa hemp tsa indasteri di etswa ka dimela tsa matekwane tse kgethilweng ho hlahisa fiber e ngata.

Ho boetse ho na le histori e telele ya hore matekwane e sebedisetswa meriana, le hore e be dithethefatsi tse thabisang tse tsejwang e le *matekwane* kapa dikata. Ho nnile ha hodiswa mefuta e sa tshwaneng ya matekwane, hangata ka mokgwa o kgethollang ho hlahisa tetrahydrocannabinol (THC) e phahameng kapa e tlaase, e leng cannabinoid le karolo e ka sehloohong ya semela e sebetsang kelellong. Metswako e kang haeshish le oli ya hash e ntshwang semeleng.

== Etymology ==
*Cannabis* ke lentswe la Scythian. Bagerike ba boholo-holo ba ithutile ka tshebediso ya dikata ka ho shebella lepato la Scythian, nakong eo matekwane e neng e sebeliswa.  Akkadian,  matekwane a ne a tsejwa e le qunubu (⁇). Lentswe lena le ile la amohelwa ka Puo ya Seheberu e le *qaneh bosem* (קָנֶה בֹּשׂם).

== Tlhaloso ==


*Cannabis* ke semela se thunya se nang le dipalesa tse ngata. makgasi a na le motswako wa matsoho kapa a nang le di-digate, a nang le maqephe a serrate. Hangata makgasi a pele a na le pampiri e le nngwe, mme palo eo e eketseha butle-butle ho fihlela ho palo e kaalo ea makhasi a ka bang leshome le metso e meraro ka lekgasi (hangata e le a supileng kapa a robong), ho itshetlehile ka mefuta e fapa-fapaneng le maemo a ho hola. Ka hodimo ho semela se thunyang, palo ena e boetse e fokotseha ho ya ho lekalanyana e le nngwe ka lekgasi. Hangata makgasi a ka tlaase a hlaha ka lehlakoreng le leng mme makgasi a hodimo a hlaha ka ho latellana ka setaleng se ka sehloohong sa semela se hodileng.

Makala a na le mokgwa o ikgethang wa ho lema (o fapaneng hanyane ho ya ka mefuta) o dumellang ho kgetholla makala a *Cannabis* habonolo ho tswa mefuteng e sa amaneng le e nang le makala a tshwanang. Jwalokaha ho tlwaelehile makala a ditlheferetsi, le leng le leng le na le mothapo e bohareng o atolosang ho ya pheletsong ya yona, empa ho *Cannabis* sena se tswa ka tlaase ho ya tlaase ho mothapo e ka sehloohong wa pampiri, hangata e fapaneng le boemo ba notch ya bobedi e theoha. Sena se bolela hore ha e tloha bohareng ba lekalanyana e ngotsoeng ho ea sebakeng seo ho kenngwang serration ho sona, methapo e sebeletsang ntlha ya serration e feta haufi le sekgahla se pakeng. Ka linako tse ling veine e tla feta ka tsela e tshwanang le notch, empa hangata e tla feta hole haholo; ha ho etsahala sena sa morao-rao methapo ya spur (kapa ka dinako tse ding tse pedi) e makala mme e ikopanya le lekala la ka ho teba ka ho fetisisa. Mehlala e menyenyane ya *Cannabis* e ka boela ea kgethollwa ka nepo ka ho hlahlojwa ka microscopic ya disele tsa makala le dikarolo tse tshwanang, tse hlokang disebeliswa tse kgethehileng le boiphihlelo. 

=== Ho ikatisa ===
Mefuta yohle e tsejwang ya Cannabis e atafatswa ke moya  mme ditholwana ke achene. Mefuta e mengata ya *Cannabis* ke dimela tse kgutshwane tsa letsatsi, ka ntle ho *C. sativa&nbsp;* subsp. *sativa* var. spontanea (= *C. ruderalis&nbsp;*), eo hangata e hlaloswang e le "ho thunya ka bo yona" mme e ka ba e sa keneleng letsatsi.

*Cannabis* e na le dipalesa tse sa phethahalang, ka dipalesa tsa "banna" le dipalami tsa "basali" tse hlahang dimela tse arohaneng. "Nakong ya pele ha*ho* Machaena a ile a hlokomela semela sa *Cannabis* e le se nang thuso",<sup class="mw-ref reference" mwww="">The Origin and Use of **Cannabis** in Eastern Asia: Linguistic-Cultural Implicationsquot;},quot;journalquot;:{quot;wtquot;:quot;Economic Botanyquot;},quot;volumequot;:{quot;wtquot;:quot;28quot;},quot;issuequot;:{quot;wtquot;:quot;3quot;},quot;pagesquot;:{quot;wtquot;:quot;293–301 (294)quot;}},quot;iquot;:0}}]}\" data-ve-no-generated-contents=\"true\" id=\"mwBb4\">nbsp;"}}" id="cite_ref-20" rel="dc:references" typeof="mw:Extension/ref</sup>me (selemo sa 3 BC) bukantswe ea *Erya* e hlalositse *xi* [https://en.wiktionary.org/wiki/枲] [https://en.wiktionary.org/wiki/莩]    "Monna oa Cannabis" le fu ⁇ (kapa ju ⁇) "Khannuoa ea Basali". Hangata lipalesa tsa banna li rekoa ka li-panicles tse lokolohileng, 'me lipalesa tse tšehali li rekoa lipalesa.

Mefuta e mengata ya monoecious le yona e hlalositsoe,  moo limela ka bomong di behang dipalesa tse tona le tse tshehadi.  (Le hoja dimela tse monoecious di atisa ho bitsoa "hermaphrodites", hermaphrodites ya nnete - e sa tlwaelehang haholo ho *Cannabis* - bere staminate le pistillate structures hammoho dipalesa ka bomong, athe limela tse monoecious di beha dipalesa tse tona le tse tšehali libakeng tse fapaneng semeleng se le seng.) Subdioecy (ketsahalo ea batho ba monoecious le batho ba dioecious ka hara baahi ba tshwanang) e atile.    Baahi ba bangata ba 'nile ba hlalosoa e le ba nang le bothata ba ho kopanela liphate.   

Ka lebaka la kgetho e matla ya ho lema, *Cannabis* e bonts'a li-phenotypes tse ngata tsa thobalano tse ka hlalosoang ho latela karo-karolelano ea lipalesa tse tšehali ho tse tona tse hlahang ho motho ka mong, kapa tse tlwaelehileng ho semela.  Mefuta ea Dioecious e khethoa bakeng sa tlhahiso ya dithethefatsi, moo ditholwana (tse hlahiswang ke dipalesa tsa basadi) di sebeliswang. Mefuta ea Dioecious e boetse e ratoa bakeng sa tlhahiso ya fiber ea masela, athe mefuta ea monoecious e ratwa bakeng sa tlhahiso ya makgasi le pampiri. Ho nnile ha etsoa tlhahiso ya hore boteng ba monoecy bo ka sebelisoa ho kgetholla lijalo tse dumellwang ke molao tsa monoecious hemp ho lijalo tse seng molaong tsa lithethefatsi,  empa mefuta *ea sativa* hangata e hlahisa batho ba monoecious, e leng mohlomong ka lebaka la ho ikatisa .


*Cannabis* en'nile ea hlaloswa e le e' ngoe ea mekhoa e thata ka ho fetisisa ea ho khetholla thobalano har'a limela tsa dioecious.  Mefuta e mengata e hlahisitsoe ho hlalosa boikemisetso ba thobalano ho *Cannabis* .

Ho ipapisitsoe le dithuto tsa phetoho ya thobalano ho hemp, ho ile ha tlalehoa ka lekhetlo la pele ke K. Hirata ka 1924 hore mokhoa oa XY oa ho khetha ho kopanela liphate o teng.  Ka nako eo, tsamaiso ea XY e ne e le eona feela mokhoa o tsejoang oa ho ikemisetsa ho kopanela liphate. Mokhoa oa X:A o qalile ho hlalosoa ho *Drosophila* spp ka 1925.  Nakoana ka mor'a moo, Schaffner o ile a hanyetsa tlhaloso ea Hirata,  'me a hatisa liphello tse tsoang lithutong tsa hae tsa ho fetola thobalano ka hemp, a etsa qeto ea hore X: A tsamaiso e ne e sebelisoa le hore ho feta moo thobalano e ne e susumetsoa ka matla ke maemo a tikoloho. 

Ho tloha ka nako eo, ho sibollotsoe mefuta e mengata e fapaneng ea litsamaiso tsa boikhethelo ba thobalano, haholo limeleng.  Dioecy e batla e sa tloaeleha sebakeng sa limela, 'me karolo e tlaase haholo ea mefuta ea limela ea dioecious e ikemiselitse ho sebelisa tsamaiso ea XY. Maemong a mangata moo tsamaiso ea XY e fumanoang ho lumeloa hore e bile teng morao tjena le ka boikemelo. 

Potso ea hore na li-chromosome tsa thobalano tsa heteromorphic ehlile li teng e arajoa habonolo haeba li-chromosome tse joalo li ne li bonahala ka ho hlaka karyotype . *Cannabis* e ne e le e 'ngoe ea mefuta ea pele ea limela e ileng ea etsoa karyotype; leha ho le joalo, ena e ne e le nakong eo ho lokisoa ha karyotype e neng e le tsa khale ho latela litekanyetso tsa sejoale-joale. Ho tlalehiloe hore li-chromosome tsa thobalano tsa Heteromorphic li etsahala ho batho ba nang le "dioecious "Kentucky" hemp, empa ha lia ka tsa fumanoa ho batho ba mofuta o tšoanang. Dioecious "Kentucky" hemp ho ne ho nahanoa hore e sebelisa mochine oa XY. Li-heterosomes ha lia ka tsa bonoa ho batho ba hlahlobiloeng ba monoecious "Kentucky" hemp, kapa ka mofuta o sa tsejoeng oa Jeremane. Mefuta ena e ne e nkoa e na le sebopeho sa chromosome ea XX.  Ho ea ka bafuputsi ba bang, ha ho na karyotype ea morao-rao ea *Cannabis* e hatisitsoeng ho tloha ka 1996.  Batšehetsi ba tsamaiso ea XY ba bolela hore chromosome ea Y e kholoanyane ho feta X, empa ho thata ho khetholla cytologically. 

== Hosebediswa ==
*Cannabis'' e sebedisetswa merero e mengata e fapaneng.

## Bona hape

* Cannabis drug testing
* Cannabis edible
* Cannabis flower essential oil
* Hash, Marihuana & Hemp Museum
* Indian Hemp Drugs Commission
* Legal history of cannabis in the United States
* Legality of cannabis by U.S. jurisdiction
* List of books about cannabis
* List of celebrities who own cannabis businesses
* Occupational health concerns of cannabis use

## Mehlodi